comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ure scribitis ñ meren ccxui.¬
ti. Quid peccaui: Si monui
magistrũ rob̾tum pullum.
aliquantũ tempꝰ facere parisius. ob
sanam doctnam quȩ apud illum eẽ
dinoscit᷑. id putaui necessarium et
adhuc puto. Si rogaui sublimitatẽ
urãm ut ꝑmiitatis: etiã nc̃ idipsũ
rogarem: nͥ eam de pͥori p̾ce indigna¬
tã sensissem. Si dixi hominẽ fultum
gr̃a amicoꝵ. quoꝵ in curia ñ minima
auctoritas ẽ: id dixi quod uob̃ formi¬
daui &e adhuc formido. Nam qͦd pꝰt
appellationẽ factam. extendistis manũ
ut accepimꝰ ad irs appellantis: nec lau¬
daui nec laudo. uerumptam̃ uolun¬
tati uĩe in aliquo contradicere: nec con¬
sului ei nec consulo. De cȩto̾ ur̃i sumꝰ.
coronã urãm susciꝑe & colere. semꝑ di¬
gna & debita ueneratione parati. Huiꝰ
ad uos p̾ce dumtarat atq consilio: ut
magist̾ nob̾tus cũ integritate gr̃e ur̃e. ꝑ
rari. NRetribuat uob̃ dñs in uita ȩt̾na
q̃d uiscera nr̃a refouistis: filios nr̃os lo¬

Expanded text:
ure scribitis non merenti. Quid peccavi? Si monui magistrum Robertum Pullum aliquantum tempus facere Parisiis ob sanam doctrinam quae apud illum esse dignoscitur, id putavi necessarium, et adhuc puto. Si rogavi sublimitatem vestram ut permitteretis, etiam nunc idipsum rogarem, nisi eam de priori prece indignatam sensissem. Si dixi hominem fultum gratia amicorum, quorum in curia non minima auctoritas est; id dixi, quod vobis formidavi, et adhuc formido. Nam quod post appellationem factam extendistis manum ut accepimus ad res appellantis, nec laudavi, nec laudo. Verumtamen voluntati vestrae in aliquo contradicere nec consului ei nec consulo. De caetero vestri sumus, coronam vestram suscipere, et colere semper digna et debita veneratione parati. Hujus ad vos, prece duntaxat atque consilio, ut magister Robertus cum integritate gratiae vestrrari. Retribuat vobis Dominus in vita aeterna, quod viscera nostra refovistis: filios nostros lo
Abbreviated transcription (Latin):
ius pentecosten. ipso die com¬
pleuit ds desideriũ nr̃m. eccłiȩ uni-¬
tatẽ & urbi dando pacẽ. Nam illa
die filii petrileonis om̃s simul humi¬
liauerunt se ad pedes domni pape. &
facti homines eius ligii iurauerunt
ei ligiã fidelitatẽ. Elerici quoq quim
scismate erant. simul cum idolo qͦd
erexerant humiliantes se ad pedes
dñi pape. obedientiã ei uxta morẽ
ꝓmiserunt: & facta ẽ leticia magna
in ppło. Hanc pacem nͥ cum quacda
securitate occultata tam̃ diui a nobis
expectauissemꝰ: iam dudum uenisse¬
mus. De cȩt̾o iam nicħ ẽ quod nos hic
detineat: facio quod imꝑastis. Ueniã
uertimꝰ in uenio. Eece enĩ uenio cito. &
merres mea mecũ ẽ: uictoria xp̃i &e par
eccłie. Sexta fr̃a p̾t diem illum: egres¬
sus nr̃ est de ciuitate. Itaq uenienteᷤᷤ
ueniemus cum exultatione: portan¬
tes manipulos pacis. Et hec quidem
u̾ba pulchra sunt. s pulchriora st̃
facta. Etenim tam pulchra sunt. ut
qͥs qͥs ñ letatur in eis̃ aut stultus sit

Expanded text:
is Pentecostes ipsa die complevit Deus desiderium nostrum, Ecclesiae unitatem, et Urbi dando pacem. Nam illa die filii Petri Leonis omnes simul humiliaverunt se ad pedes domini Papae, et facti homines ejus ligii, juraverunt ei ligiam fidelitatem. Clerici quoque qui in schismate erant, simul cum idolo quod erexerant, humiliantes se ad pedes domini Papae, obedientiam ei juxta morem promiserunt, et facta est laetitia magna in populo. Hanc pacem nisi cum quadam securitate, occultata tamen diu a nobis, exspectavissemus; jamdudum venissemus. De caetero jam nihil est quod nos hic detineat. Facio quod imperastis: Veniam vertimus in Venio. Ecce enim venio cito, etiam et merces mea mecum est, victoria Christi, et pax Ecclesiae. Sexta feria post diem illum egressus est noster de civitate. Itaque venientes veniemus cum exsultatione, portantes manipulos pacis. Et haec quidem verba pulchra sunt, sed pulchriora sunt facta. Etenim tam pulchra sunt, ut quisquis non laetatur in eis, aut stultus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ fore cõmunit̾q petendi. s clamandũ
in uociferatione. Neq enĩ tenuit̾ seu
equanimit̾ fero repulsam: quã hacte¬
nus exꝑtus ñ sum. facite itaq qͦd de¬
betis. facite qͦd soletis: nã ꝯsuetudo de¬
bitorem uos fecit. facite inquã. & si
ñ quia rogamini: certe qͥa iubeminl.
Itaq reu̾timini ad udiciũ: nec enĩ
iusticiȩ uidet᷑ ẽt̃. ut uir religiosus. &¬

Expanded text:
ter fore communiterque petendum, sed clamandum in vociferatione: neque enim tenuiter seu aequanimiter fero repulsam, quam hactenus expertus non sum. Facite itaque quod debetis, facite quod soletis: nam consuetudo debitorem vos fecit. Facite, inquam, etsi non quia rogamini, certe quia jubemini. Itaque revertimini ad judicium. Nec enim justitiae videtur esse, ut vir religiosus,
Abbreviated transcription (Latin):
orti ac splendidȩ monastici ordi
humilis cluniacensis abbas. salutẽ
quã reꝓmisit ds diligentib se. Si li¬
bili adherere: quã uł pͥncipari int̾ moe¬
tales alicubi uł regnare. Quid enim:
Nonne regnis omĩb t̾renis p̾ferri a me
deberet: grata ñ solum hominib s &e
anglis ipsis cohabitatio tua: Conci¬
uem te illoꝵ si dixero. licet ñdũ spes
in rem tranfierit: ꝑ miscdis di grãm
mendax ñ ero. Si plane mͥ datum fuiᷤ¬
set usq ad ultimũ sp̃m tecũ hic esse
daretur fortassis pꝰt hac uͥ &e eẽs ꝑpe
te. tractꝰ odore ungentoꝵ tuoꝵ ã te:
Quod qͥa semꝑ ñ datur: utinã sepe
dairtur. Et qͥa nec illud ẽ: utmã sal¬
tem frequent̾ uideã missos a te. Et
&e meus ex toto sp̃c requiescit. Uide¬
bo te frat̾ sc̃ẽ in illo: audiã te ꝑ ilłu:
&e q̃dam q̃ secreto nota fieri uolo sap̃iȩ tu¬
regimine tuo om̃ipotenti dño seruien¬
tib. me nrõsq quantis possũ p̾cibꝰ qͣnta
possũ deuotiõe cõm̃do.

Expanded text:
Forti ac splendidae monastici Ordinhumilis Cluniacensium abbas, etc. Si quam repromisit Deus diligentibus se. Si libili adhaerere, quam principari inter mortales alicubi, vel regnare. Quid enim? nonne regnis omnibus terrenis praeferri a me deberet grata non solum hominibus, sed et angelis ipsis cohabitatio tua? Concivem te illorum si dixero, licet nondum spes in rem transierit, per misericordis Dei gratiam mendax non ero. Si plane mihi datum fuisset usque ad ultimum spiritum tecum hic esse, daretur fortassis posthac et ubi esses ette, tractus odore unguentorum tuorum a te? Quod quia semper non datur, utinam vel saepe daretur! Et quia nec illud est, utinam saltem frequenter videam missos a te! Et et meus ex toto spiritus requiescit. Videbo te, sancte frater, in illo audiam te per illum, et quaedam, quae secreto nota fieri volo sapientiae turegimine tuo omnipotenti Domino servientibus, me nostroque, quantis possum precibus, quanta possum devotione commendo.
Abbreviated transcription (Latin):
amicus nr̃ &e filius ur̃. abbas caria¬
censis qͦd iuris ẽ monast̾ii sui ꝑdat.
ꝓpter u̾bum incaute a se inconsultẽ¬
q ꝓlatum: & absq eccłie sue assensu.
Quaquã & si illi u̾bo omĩno ꝑtinacitᷤ
adheirat adu̾sariꝰ. ut pote iusticiȩ non
confidens: iusto ut putamꝰ iudicio p̾¬
dicto abbati ñ debebit obc̃e cũ uiri
antur. Ex hoc credimꝰ quia ñ contri¬
stabitis nos: neq conturbabitis. Sic
d̾s letificet animã ur̃am: sic uos ab
om̃i ꝑturbatione conseru et pat̾ amã¬
de & honorande: & si om̃ib seruis

Expanded text:
amicus noster et filius vester, abbas Caziacensis, quod juris est monasterii sui perdat propter verbum incaute a se inconsulteque prolatum, et absque ecclesiae suae assensu. Quanquam etsi illi verbo omnino pertinaciter adhaereat adversarius, utpote justitiae non confidens; justo, ut putamus, judicio praedicto abbati non debebit obesse: cum viri antur. Ex hoc credimus, quia non contristabitis nos, neque conturbabitis. Sic Deus laetificet animam vestram, sic vos ab omni perturbatione conservet, Pater amande et honorande, et si omnibus servis
Abbreviated transcription (Latin):
õ bone uir. Laudas peccato¬
rem: miserũ beatificas. Restat
ut ores: ne inducar in errorẽ Indu¬
cor autẽ: si tantis delectatꝰ p̾coniis ig¬
norare me ceꝑo. Propemodu id mͥ
contigerat: uisis littĩs beatrtudinis
tuȩ. & beatificationis meȩ. Quã bea¬
tus nẽ eẽm: si u̾bis beari possem. Bea¬
tum tam̃ me dixerim: s fauore tuo.¬
ñ meis laudib. Bcatum qͦd diligor
a te:. qͦd diligo te. Quãquã ce hanc
mͥ dulcẽ licet buccelła liquandam
arbitior: nec om̃ino plenis ut aurt
buecis admittendã. Miraris c̃ hocꝰ¬

Expanded text:
o bone vir? Laudas peccatorem, miserum beatificas! Restat ut ores, ne inducar in errorem. Inducor autem, si tantis delectatus praeconiis, ignorare me coepero. Propemodum id mihi contigerat, visis literis beatitudinis tuæ, & beatificationis meæ. Quam beatus nunc essem, si verbis beari possem! Beatum tamen me dixerim, sed fauore tuo, non meis laudibus. Beatum quod diligor a te, quod diligo te. Quanquam & hanc mihi dulcem licet buccellam, liquandam arbitror: nec omnino plenis, vt aiunt, buccis admittendam. Miraris cur hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tia supplicamꝰ ꝓ paupib monachis
mosom̃sib : ut ab opp̾ssione quã su¬
stinent sicut ꝑ latorẽ p̾sentiũ nosse
potitis. citius lib̾ent᷑: & ab eis iniuriȩ
siue calumniȩ malignantiũ. in ma¬
nu uĩã ualida ꝓpulsent᷑. Hoc enĩ ẽ
ꝑ quo pauꝑes delonge miserunt.
clamantes ad uos. Iam quale respon¬
sum a uob̃ oporteat reportare. doceat
uos amantiũ tam iusticia quã pau¬
ꝑtas: & p̾fati uiri qui ꝓ eis int̾uenit

Expanded text:
tia supplicamus pro pauperibus monachis Mosomensibus, ut ab oppressione quam sustinent, sicut per latorem praesentium nosse poteritis, citius liberentur, et ab eis injuriae sive calumniae malignantium in manu vestra valida propulsentur. Hoc enim est pro quo pauperes de longe miserunt clamantes ad vos. Jam quale responsum a vobis oporteat reportari, doceat vos amantium tam justitia, quam paupertas; et praefati viri, qui pro eis intervenit,
Abbreviated transcription (Latin):
Multa qͥdem tͥ carissime locutus sum.
cum multis opus ñ habeas: quippe cui
sit &e ingeniũ uelox ad intelligendu
qͦd dicit᷑. &e uoluntas agilis ad eligen¬
dum qͦd utilit̾ suadet᷑. S licet specialit̾
qͥdem ad te:. ñ tam̃ tam multa ꝓpt̾ te
scribenda putaui. Hec itaq: quib d̃s
ꝓuidit fore necessaria. Te autẽ ut me¬
um iam olim familiarissimũ. paucis
ce cũ om̃i fiducia moneo: ne iam dutiꝰ
aiãs desiderantium te. in tue qͥdem aĩe
horrendũ ꝑiculũ. tui expectatione sus¬
pendas. En tua eoꝵ q ni fallor qui tecum
sunt: & mors &e uita in manu tua est.
Arbitramur enim quicqͥd feceris tuaut
uolueris: illos eẽ facturos. Alioqͥn aꝑte
denuntia illis. qͥa iuxta omniũ abbatũ
nr̃oꝵ. ñ contẽpnendã sententiam. que
m̾to ꝓcessit in uos. qui redierint uiuẽt:
qui renuerint morient᷑:¬

Expanded text:
Multa quidem tibi, charissime, locutus sum, Multa quidem tibi, charissime, locutus sum, cum multis opus non habeas; quippe cui sit et ingenium velox ad intelligendum quod dicitur, et voluntas agilis ad eligendum quod utiliter suadetur, sed licet specialiter quidem ad te, non tamen tam multa propter te scribenda putavi. Haec itaque, quibus Deus providit fore necessaria. Te autem, ut meum jam olim familiarissimum, paucis et cum omni fiducia moneo, ne jam diutius animas desiderantium te, in tuae quidem animae horrendum periculum, tui exspectatione suspendas. En tua eorumque ni fallor qui tecum sunt, et mors, et vita in manu tua est. Arbitramur enim quidquid feceris tu aut volueris, illos esse facturos. Alioquin aperte denuntia illis, quia juxta omnium abbatum nostrorum non contemnendam sententiam, quae merito processit in vos: Qui redierint, vivent; qui renuerint, morient
Abbreviated transcription (Latin):
Num ignoro qͦd reliquerit ds sibi septẽ
milia uiroꝵ: qui ñ curuauert᷑ genua
ator. Dixi cur de aliis monastiis ad nr̃a
uenientes recipiendos censuerim. Nũ¬
quid ñ uenientes dampnaui: Excuso
illos. ñ accuso. Soli sunt inuidi: qͦs excusa¬
re nec uolo nec ualeo. Quib exceptis. si
quis cȩteroꝵ ad regule cupiat transire pu¬
ritatem:. si ꝓpt̾ scandalũ ñ auleat. aut
certe etiã ob certã corporis infirmitatẽ:
puto quia ñ peccat᷑. dum tam̃ in suo stu¬
deat loco sobrie &e iuste & pie conu̾sari.
Nam siqua ex monastii more. minus
forte districte quã regła constituisse ui¬
detur obseruare compellit᷑: ex cusabit
hoc forsitan aut illa caritas. qua cuncta¬
tur migrare ad melius ꝓpt̾ scandalum.
iurta illud. caritas cooꝑit multitu¬
dinem peccatoꝵ: aut illa humilitas
qua ꝓprie conscius infirmitatis se re¬
putat imꝑfectum. Si quidem &e de ip¬
sa scͥptum ẽ. Ds̃ humilib dat grãm.

Expanded text:
Non ignoro quod reliquerit sibi Deus septem Non ignoro quod reliquerit sibi Deus septem millia virorum, qui non curvaverunt genua sua ator, ausculta. Dixi cur de aliis monasteriis ad nostra venientes, recipiendos censuerim. Nunquid non venientes damnavi? Excuso illos, non istos accuso. Soli sunt invidi, quos excusare nec volo, nec valeo. Quibus exceptis, si quis caeterorum ad Regulae cupiat transire puritatem, sed propter scandalum non audeat, aut certe etiam ob certam corporis infirmitatem; puto quia non peccat, dum tamen in suo studeat loco sobrie, et juste, et pie conversari. Nam si qua ex more monasterii minus forte districte, quam Regula constituisse videtur, observare compellitur; excusabit hoc forsitan aut illa charitas, qua cunctatur migrare ad melius propter scandalum, juxta illud, Charitas operit multitudinem peccatorum ; aut illa humilitas, qua propriae conscius infirmitatis se reputat imperfectum: siquidem et de ipsa scriptum est: Deus humilibus dat gratiam . 20.
Abbreviated transcription (Latin):
pollicitꝰ ẽ dõ: quid tu ꝑdis: fortassis si
aliquante pecuniȩ tu eum debitorem
teneres: cureuire cogeres mare ce aridã:
donec usq ad nouissimũ quadrantem
debitum redderet uniu̾sum. Quid gͥ
meruit de te ds tuus: qm̃ ñ uis ut &e ip¬
se a suo qͦd suũ ẽ debitore recipiat ⁊ Im¬
mo uni inuidens. duos tͥ reddis infen¬
sos: dum & dm̃m serui obsequio: & dñi
gr̃a seruum fraudare conaris. Tu quare
illum potius ñ imitaris: & ipse uidelicet
ꝑsoluendo qͦd debes: Putasne & tuũ non
requiret᷑ debitũ: An potius ꝓpter hoc ma¬
gis irritas dm impie: quia dicis in corde
tuo ñ requiret: Quid inquise Omnes gͦ
damnas. qui similit̾ ñ faciunt: Non ͤ
audi qͥd & de ipsis sentiam: &e noli frustra
calumniari. Quid me uis odiosum face-¬
re multis milib scõrumqui sub nr̃a ꝓ
fessione ñ nr̃o conu̾santes more. tamen
aut scẽ uiuunt. aut beate defunct sunt:

Expanded text:
pollicitus est Deo; quid tu perdis? Fortassis si pollicitus est Deo; quid tu perdis? Fortassis si aliquantae pecuniae tu eum debitorem teneres, circuire cogeres mare et aridam, donec usque ad novissimum quadrantem debitum redderet universum. Quid igitur meruit de te Deus tuus, quoniam non vis ut et ipse a suo quod suum est, debitore recipiat? Imo uni invidens, duos tibi reddis infensos: dum et dominum servi obsequio, et domini gratia servum fraudare conaris. Tu quare illum potius non imitaris, et ipse videlicet persolvendo quod debes? Putasne et tuum non requiretur debitum? An potius propter hoc magis irritas impie Deum, quia dicis in corde tuo, Non requiret? 19. Quid inquis? omnes ergo damnas qui similiter non faciunt? Non: sed audi quid et de ipsis sentiam; et noli frustra calumniari. Quid me vis odiosum facere multis millibus sanctorum, qui sub nostra professione non nostro conversantes more, tamen aut sancte vivunt, aut beate defuncti sunt?
Abbreviated transcription (Latin):
di in corde meo: ueritatẽ tuam & salu-¬
tare tuũ dixi. Hac gͦ illos ratione sus¬
cipimus: qm̃ ñ putamus eẽ malum. si
uota labioꝵ suoꝵ que in locis suis poty¬
erunt qͥdem ꝓmittere. s nequaquã per¬
soluere do qui ubiq ẽ. ubicunq pote¬
runt reddant: & soluis rupte stabilita¬
tis damna. reliquoꝵ regulariũ p̾ceptoꝵ
integra obseruatione compensent. Si
cui displicet hoc & murmurat adu̾sus
hominẽ querentẽ salutem suã: respon¬
debit pro eo salutis auctor. Nonne ocls
tuus nequã ẽ. quia ille bonus: O quiᷤ¬
quis es qui saluti inuides aliene: par¬
cito uł tuȩ. An nescis: qͣd inuidia diabo¬
li intrauit mors in orbem t̾raꝵ: Atten¬
de itaq tͥ. Si enĩ ubi inuidia ibi mors:
ꝓfecto ñ potes simul & inuidere. & in
uiuere. Quid molestus es fratri tuo: qͦ¬
niam satagit. quẽadmod quȩ ꝓcesse¬
runt de labiis sius ñ faciat irritaꝰ Si
querat homo ubi & quomͦ ꝑsoluat qͦd

Expanded text:
di in corde meo: veritatem tuam et saludi in corde meo: veritatem tuam et salutare tuum dixi . Hac ergo illos ratione suscipimus, quoniam non putamus esse malum, si vota labiorum suorum, quae in locis suis potuerunt quidem promittere, sed nequaquam 25 persolvere; Deo qui ubique est, ubicumque poterunt, reddant; et solius ruptae stabilitatis damna reliquorum regularium praeceptorum integra observatione compensent. Si cui displicet hoc, et murmurat adversus hominem quaerentem salutem suam; respondebit pro eo salutis Auctor: Nonne oculus tuus nequam est, quia ille bonus? O quisquis es qui saluti invides alienae, parcito vel tuae. An nescis quod invidia diaboli intravit mors in orbem terrarum . Attende itaque tibi. Si enim ubi invidia, ibi mors; profecto non potest simul et invidere, et vivere. Quid molestus es fratri tuo, quoniam satagit quemadmodum quae processerunt de labiis suis, non faciat irrita? Si quaerat homo, ubi et quomodo persolvat quod
Abbreviated transcription (Latin):
x nemo excipitur. ut om̃s seili¬
cet ꝑ omĩa magistram sequant᷑ re¬
gulam. nec ab ea temere deuiet᷑ a qͦ¬
quã: ego sic ipsum sequi decreui semꝑ
&e ubiq magistrũ: ut nequaquã a re¬
gulȩ quã teste ipso uiraui &e statui cu¬
stodire deuiem magistio. Occurramꝰ
breuit̾ questioni quȩ a latere nobis sur¬
gere posse uidet᷑: & sic iam nimis lon¬
gam fimamus ȩplam.Uideor nempe
contraria loqui rei quã facio. Queri
etenĩ a me potest. si hos damno qͥ abb̃is
sui ñ solum consensu. s ce iussu suum
monastium deseruerunt: quo pacto
illos &e recipiam &e retineã. qui dealiis
monastiis fracto stabilitatis uoto. et
contempto senioꝵ impio ad nr̃m ordi¬
nem ueniunt. Ad quos qͥdem breuis
responsio: s piculosa. Uereor nanq dis¬
plicere quib dam: qͦd dicturus sum.
Ceterum magis mͥ uerendũ puto: ne ta¬
cendo ueritatẽ illum u̾siculum ñ uera¬
citer cantẽ. Iusticiam tuam ñ abscon¬

Expanded text:
et nemo excipitur, « Ut omnes » sciliet nemo excipitur, « Ut omnes » scilicet « per omnia magistram sequantur regulam; nec ab ea temere devietur a quoquam . » Ego sic ipsum sequi decrevi semper et ubique magistrum, ut nequaquam a Regulae, quam teste ipso juravi et statui custodire, deviem magisterio. 18. Occurramus breviter quaestioni, quae a latere nobis surgere posse videtur, et sic jam nimis longam finiamus epistolam. Videor nempe contraria loqui rei quam facio. Quaeri etenim a me potest, si hos damno, qui abbatis sui non solum consensu, sed et jussu suum monasterium deseruerunt, quo pacto illos et recipiam, et retineam, qui de aliis monateriis, fracto stabilitatis voto, et contempto seniorum imperio, ad nostrum Ordinem veniunt. Ad quod quidem brevis responsio, sed periculosa. Vereor namque displicere quibusdam quod dicturus sum. Caeterum mihi magis verendum puto, ne tacendo veritatem, illum versiculum non veraciter cantem: Justitiam tuam non abscon
Abbreviated transcription (Latin):
nu abbatis qͦd absq ulla exceptione
corã do &e scĩs eiꝰ ꝓpria manu & ore firma¬
alit̾ fecero a do me eẽ damnandii quẽ
irrideo: Si abbas meus aut etiã angłs
de celo contraria iusserit: libere recusa¬
bo huiusmodi obedientiã: quȩ me tranˢ¬
gressorem ꝓprii uoti. & peierare faciat
nomen di mei.Scio enim me iuxta
scͥpturȩ ueritatẽ ex ore meo uł condem¬
nandum uł iustificandũ: &e qͥa os qͦd
mentit᷑ occidit animã: & qͦd d̾o ueracit᷑
canit᷑. ꝑ des om̃s qui locunt᷑ m̃daciũ:
& qͥa unusqͥsq onus suum portabit:
&e unusquisq pro se rationẽ reddet.
Alioquin qua fronte psallam. menti¬
ens in conspectu di & angłoꝵ. illud de
psalmo: reddam tͥ uota mea quȩ di¬
stinxerunt labia mea: Uid̃it deniq
abbas meus qͥd sibi faciendu putet.
de eo qͦd ex regła ad ipsũ specialit̾ diri¬
git᷑. ut p̾sentẽ regulam in om̃ib conser¬
uet: &e item qͦd uniu̾salit̾ p̾cipi tur

Expanded text:
nu abbatis quod absque ulla exceptione nu abbatis quod absque ulla exceptione coram Deo et sanctis ejus propria manu et ore firmaaliter fecero, a Deo me esse damnandum, quem irrideo? Si abbas meus, aut etiam angelus de coelo contraria jusserit, libere recusabo hujusmodi obedientiam, quae me transgressorem voti proprii, et pejerare faciat nomen Dei mei. Scio enim me juxta Scripturae veritatem ex ore meo vel condemnandum , vel justificandum; et quia occidit animam ; et quod Deo veraciter canitur, Perdes omnes qui loquuntur mendacium ; et quia unusquisque onus suum portabit , et unusquisque pro se rationem reddet . Alioquin qua fronte psallam mentiens in conspectu Dei et angelorum illud de Psalmo: Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea? Viderit denique abbas meus, quid sibi faciendum putet de eo quod ex Regula ad ipsum specialiter dirigitur, « Ut praesentem regulam in omnibus conservet: » et item, quod universaliter praecipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tiis: ad inuenire noua extraneas usur¬
pare consuetudines: trans gressor ꝓ¬
fessionis ꝓmissam stabilitatẽ iam ñ
me tenere confido. Dico gͦ abbati ꝑ
omĩa obtemꝑandui: s salua ꝓfessione.
Uerum tu ꝑfessus scđ̾m regulã sc̃i
benedicti. uͥ ꝓmisisti obedientiam:
ꝓmisisti &e stabilitatẽ. Qd̃ si obedie¬
ris qͥdem. stabilis autẽ ñ fueris: du
offendis in uno: factus es omniũ re¬
us. Si omniũ: & ipsius obedientie.
Uid̃ es itaq pondꝰ tue obedientiȩ
Qͦmͦ nẽpe stabilitatis tnͣsgressio¬
nẽsufficit excusare: quȩ nec sibi
qͥdem ualet patrocinari: Item.
Notũ ẽ sollemnit̾ ac regularit̾ ꝓfiteri
quẽq in p̾sentia abbatis. In p̾sentia
gͦ tantũ. ñ etiã ad nutũ ipsus fit cuiꝰ¬
q ꝓfessio. Testis ꝓinde adhibet᷑ abbaᷤᷤ
ñ dictator ꝓfessionis: adiutor ñ frau¬
dator adimpletionis: uindex ñ auctor
p̾uaricationis. Quid gͥ: Ponã in ma-¬

Expanded text:
tiis, adinvenire nova, extraneas usurtiis, adinvenire nova, extraneas usurpare consuetudines: transgressor professionis, promissam stabilitatem jam non me tenere confido. Dico ergo abbati per omnia obtemperandum, sed salva professione. Verum tu professus secundum Regulam sancti Benedicti, ubi promisisti obedientiam, promisisti et stabilitatem. Quod si obedieris quidem, stabilis autem non fueris; dum offendis in uno, factus es omnium reus: si omnium, et ipsius obedientiae. 17. Vides itaque pondus tuae obedentiae? Quomodo nempe stabilitatis transgressionem sufficit excusare, quae nec sibi quidem valet patrocinari? Idem notum est solemniter ac regulariter profiteri quemque in praesentia abbatis. In praesentia ergo tantum, non etiam ad nutum ipsius fit cujusque professio. Testis proinde adhibetur abbas, non dictator professionis; adjutor, non fraudator adimpletionis; vindex, non auctor praevaricationis. Quid igitur? Ponam in ma
Abbreviated transcription (Latin):
tate tua facis. quã apud cyst̾cium fir¬
masti: & nunc alibi habitas: Ad quod
respondeo. Ego qͥdem cist̾ciensis mo¬
nachus. ibidem ꝓfessus ab abbate meo
uͥ nunc habito missus sum: s missus
in pace. missus sine scandalo. sine dis¬
cordia: missus iuxta consuetudinem
& cõmunẽ institutionẽ. Quãdu gͦ
in eadem qua missus sum pace ce con¬
cordia ꝑseuero: qͣmdu in unitate sto.
ꝯmunib pͥuata ñ p̾fero: quietꝰ & sub¬
iectꝰ in quo positus sum ꝑmaneo: se¬
cura dico conscientia. qͦd ꝓmisi firmi¬
t̾ teneo. Quomͦ enĩstabilitatis uotũ¬
p̾uaricor. qui unanimitatis ñ rũpo
umculũ: paris firmam̃tum ñ desero:
Et si corpus absentauit obedientia:
s sp̃m semꝑ ibidem p̾sentẽ tenet con¬
cors deuotio: & in nullo dissimił conu̾¬
satio. Qua die autẽ qͦd qͥdem d̾s au̾tat
aliis incipiam uiuere legib. aliis mo¬
rib conu̾sari. diu̾sis deseruire obseruã-¬

Expanded text:
tate tua facis, quam apud Cistercium firtate tua facis, quam apud Cistercium firmasti; et nunc alibi habitas? Ad quod respondeo: Ego quidem Cisterciensis monachus ibidem professus, ab abbate meo ubi nunc habito missus sum, sed missus in pace, missus sine scandalo, sine discordia, missus juxta consuetudinem et communem institutionem. Quandiu ergo in eadem qua missus sum, pace et concordia persevero, quandiu in unitate sto, communibus privata non praefero, quietus et subditus in quo positus sum permaneo, secura dico conscientia, quod promisi, firmiter teneo. Quomodo enim stabilitatis praevaricor votum, qui unanimitatis non rumpo vinculum, pacis firmamentum non desero? Et si corpus absentavit obedientia, sed spiritum semper ibidem praesentem tenet concors devotio, et in nullo dissimilis conversatio. Qua die autem quod quidem Deus avertat aliis incipiam vivere legibus, aliis moribus conversari, diversis diservire observan
Abbreviated transcription (Latin):
rant unitati. fident̾ &e hoc addiderĩ.
expedire magis cuilibet sola unius hõĩs
ꝑielitari obedientia: quã reliqͥs omĩb
pietatis bonis & uotis ꝓpriȩ ꝓfessioniᷤ.
Siqͥdem ut cȩtera taceam. duo p̾cipua
nob̃ in monast̾iis conu̾santib obser¬
uanda tradunt᷑. subiectio abbati. et
stabilitas in loco: a&e ita obseruanda
qͦd neutrũ p̾pediat alt̾m. nec alteru¬
trum sibi p̾iudicent: ut u̾bi gr̃a. sic te
stabilem in loco exhibeas. ut abbati su¬
bici ñ contemnas: sic obedias abbati¬
subiectus. ut stabilitatẽ non amittas.
Porro si detestaris in loco ꝑseuerantẽ.
qui abbatis forte subdi contemnit im¬
ꝑiis: miraris si rep̾hendimus obedien¬
tiam. quȩ uobis ur̃m deserendi locum
uł causa extitit uł occasio: p̾sertim cp̃
in ꝓfessione regulari sic ꝓmittat᷑ sta¬
bilitas. ut de subiectione abbi exhibenda
nlła penituᷤ mentio fiat⁊ S queris forsi¬
tan inquiens mͥ. Quid gͦ tu de stabili¬

Expanded text:
rant unitati. Fidenter et haec addiderim, rant unitati. Fidenter et haec addiderim, expedire magis cuilibet sola unius hominis periclitari obedientia, quam reliquis omnibus pietatis bonis, et votis propriae professionis. 15. Siquidem, ut caetera taceam, duo praecipua nobis in monasterio conversantibus observanda traduntur; subjectio abbati, et stabilitas in loco: et ita observanda, quod neutrum praepediat alterum, nec alterutrum sibi praejudicent. Ut, verbi gratia, sic te stabilem in loco exhibeas, ut abbati subjici non contemnas: sic obedias subjectus abbati, ut stabilitatem non amittas. Porro, si detestaris in loco licet perseverantem, qui abbati forte subdi contemnit imperiis; miraris si reprehendimus obedientiam, quae vobis vestrum deserendi locum vel causa exstitit, vel occasio? praesertim cum in professione regulari sic promittatur stabilitas, ut de subjectione abbati exhibenda nulla penitus mentio fiat. 16. Sed quaeris forsitan, inquiens mihi: Quid ergo 24 tu de stabili
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis testimonia. putasti cuipiã obe¬
diendũ: Dodiosa ꝑu̾sitas. Obedien¬
tiȩ uirtus que semꝑ militat ueritati:
adu̾sus ueritatẽ accingitur: felicẽ ego
dixerim frĩs henrici in obedientiã: cui
resipiscenti ab errore cito & reuertenti
ex itinere. talem contigit ñ exꝑiri obe¬
dientiã. Quã potiorẽ nc̃ &e dulciorẽ suȩ
huiꝰmodi mobedientiȩ carpit iam iãq
degustat fructũ: bonam habens consci¬
entiam. qͦd cetĩs collegis suis frat̾na cor¬
da graui scandalo concutientib. ipse
int̾ fratres in ꝓposito & in ordine suo si¬
ne querela conu̾setur. Cuiꝰ ego si optio
detur. pigram potius elegerim inobedi¬
entiã cum ipsiꝰ ꝯscientia: ꝗͣ hoꝵ studio¬
sam obedientiã cum scandalo. Estimo
enim qͥa melius agit iste sic in obediers
abbati. s non caritati. seruando unita¬
tem in uinculo pacis: quã illi qui ita
obtemꝑant hominiuni.ut unũ p̾fe¬

Expanded text:
ritatis testimonia, putasti cuipiam oberitatis testimonia, putasti cuipiam obediendum? O odiosa perversitas! Obedientiae virtus quae semper militat veritati, adversus veritatem accingitur. Felicem ego dixerim fratris Henrici inobedientiam, cui cito resipiscenti ab errore, et revertenti ex itinere, talem contigit non experiri obedientiam. Quam potiorem nunc et dulciorem suae hujusmodi inobedientiae carpit, jamjamque degustat fructum, bonam habens conscientiam, quod caeteris collegis suis fraterna corda gravi scandalo concutientibus, ipse inter fratres in proposito et Ordine suo sine querela conversetur? Cujus ego, si optio detur, pigram potius elegerim inobedientiam eum ipsius conscientia, quam horum studiosam obedientiam cum scandalo. Aestimo enim, quia melius agit iste sic inobediens abbati, sed non charitati, servando unitatem in vinculo pacis; quam illi qui ita obtemperant homini uni, ut unum praefe
Abbreviated transcription (Latin):
se dixerim ñ quia cũ malis habitaret:
s quia mala ñ redarguerit. Sic namq
ait. ue mͥ quia tacui. Quando uͦ ipse
malum facere acquiesceret: qͦd se in aliis
ñ redarguisse redarguit: Quid enim etiã
dauid. ñne alieni contagione peccati
se senserat inquinari posse: cũ diceret.
cum hominib oꝑantib iniquitatẽ.
& ñ communicabo cum electis eorum:
Deniq &e orat dicens. Ab occultis meis
munda me dñe: & ab alienis parre ser¬
uo tuo. Unde etiam maloꝵ. quoꝵ. no¬
luit participare malũ. studuit declina¬
re consortiũ. Ait etenim. Non sedi cum
concilio uanitatis: & cum iniqua ge¬
rentib non introibo. Huic u̾siculo con¬
uenit & subsequens. O diui inquit ec¬
clesiam malignantiũ: &e cum impiis ñ
sedebo. Audi deniq & sapientis consili¬
um. fili mi ait. si te lactauerint peccato¬
res: ne acquiescas eis. Tu gͦ adu̾sus hec.
atq alia in hunc modũ innumera ue¬

Expanded text:
se dixerim, non quia cum malis habitaret, se dixerim, non quia cum malis habitaret, sed quia mala non redarguerit. Sic namque ait: Vae mihi quia tacui! Quando vero ipse malum facere acquiesceret, quod se in aliis non redarguisse redarguit? Quid enim etiam David? nonne alieni contagione peccati se senserat inquinari posse, cum diceret, Cum hominibus operantibus iniquitatem, et non communicabo cum electis eorum? denique et orat dicens, Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Unde etiam malorum, quorum noluit participare malum, studuit declinare consortium. Ait etenim: Non sedi cum concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Huic versiculo concinit et subsequens: Odivi, inquit, ecclesiam malignantium, et cum impiis non sedebo . Audi denique et Sapientis consilium: Fili, mi, ait, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . 14. Tu ergo adversus haec atque alia in hunc modum innumera ve
Abbreviated transcription (Latin):
Alioquin quale hinc ad illud tͥbunal
t̾rificũ ꝯscientiã portas. uͥ uidex teste
ñ indiget: ubi u̾itas discutit intentio¬
nes: ubi inquisitio culpaꝵ ꝑtingit ad
abdita cordis: ubi deniq secretissimos
recessus mentiũ diuinꝰ ille inuestigat
na siue mala euomunt. que celabant:
Ibi frat̾ adam facientes ce consentienteᷤ.
pari pena punient᷑. Ibi fures &e socii
furum: simile sunt excepturi senten¬
tiam. Ibi par subibunt iudiciũ: & qͥ
lactant & qui lactant᷑ peccatores. ẜge
gͥiam dicere. quid ad me: ille uiderit.
Tange picem: ae dic ñ sum inquinatus
ab ea. Absconde ignẽ in simi tuo. & te
iactato ñ aduri. Pone deniq portionẽ
tuã cum adulteris: nichilq tua int̾esse
putato. Non ita ysaias. Redarguit.
enim se ipsum. ñ solum qͥa ipse immũ¬
dus. s & quod socius sit immundoꝵ.
quia inquiensuir pollutꝰ labiis ego
sum. &e in medio ppłi immunda labia
habentis ego habito. Redarguit autẽ

Expanded text:
Alioquin qualem hinc ad illud tribunal Alioquin qualem hinc ad illud tribunal terrificum conscientiam portas, ubi judex teste non indiget, ubi veritas discutit intentiones, ubi inquisitio culparum pertingit ad abdita cordis, ubi denique secretissimos recessus mentium divinus ille investigat na, sive mala evomunt quae celabant? Ibi, frater Adam, facientes et consentientes pari poena punientur. Ibi fures et socii furum similem sunt excepturi sententiam. Ibi par subibunt judicium et qui lactant, et qui lactantur peccatores. Perge igitur jam dicere, Quid ad me? ille viderit. Tange picem, et dic: Non sum inquinatus ab ea. Absconde ignem in sinu tuo, et te jactato non aduri. Pone denique portionem tuam cum adulteris, nihilque tua interesse putato. Non ita Isaias: redarguit enim se ipsum, non solum quia ipse immundus, sed et quod socius sit immundorum: Quia, inquiens, vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi immunda labia habentis ego habito. Redarguit autem
Abbreviated transcription (Latin):
lis eẽ uideat᷑ s commoda: Qui gͦ eum
scandala fatere iuuisti: iuuisti enim
sequendo illum. obsequendo illi: ñ ne
utilius iixta p̾missam ueritatis sen¬
tentiam. molam asinariã collo eius sus¬
penderes & sic eũ demergeres in ꝓfun¬
dum maris: Quid gͦ: Tu ille obedien¬
tissimus discipulu illũ patrẽ & p̾ceptorẽ
tuum quẽ ne puncto qͥdem temporis.
uł tranu̾so ut dicit᷑ pedis a te quãdiu
uixit passus es elongari. ita ut in foueã
quoq post eum. ñ qͥdem cecis s aꝑtis¬
oculis more balaam cadere ñ cunctatꝰ
sis. tu ne inquã illum tuo ita beandu
putasti obsequio: ut morte illi grauio¬
rem exhibueris obedientiã: Reuera
nẽ exꝑior quã uera sit illa sententia.
si sapis gemis. & si ñ desipis tremis: qͥp¬
pe cuius obedientia ñ meo s ueritatis
iudicio. peior inuenta ẽ homicidio: Si
hȩc ñ ignoras: quomͦ ñ trepidas: Quod
si trepidas: quomͦ ñ em̃dare festinas:

Expanded text:
lis esse videatur, sed commoda? Quid ergo eum lis esse videatur, sed commoda? Quid ergo eum scandala facere juvisti? juvisti enim sequendo illum, obsequendo illi. Nonne utilius, juxta praemissam Veritatis sententiam, molam asinariam colle ejus suspenderes, et sic eum demergeres in profundum maris? Quid ergo? Tu ille obedientissimus discipulus, illum patrem et praeceptorem tuum, quem ne puncto quidem temporis, vel transverso, ut dicitur, pedis, a te, quandiu vixit, passus es elongari, ita ut in foveam quoque post eum, non quidem caecis, sed apertis more Balaam, oculis cadere non cunctatus sis: tune, inquam, illum tuo ita beandum putasti obsequio, ut morte illi graviorem exhibueris obedientiam? Revera nunc experior, quam vera sit illa sententia: si sapis, gemis; et si non desipis, tremis? Quippe cujus obedientia non 23 meo, sed Veritatis judicio, pejor inventa est homicidio. 13. Si haec non ignoras, quomodo non trepidas? quod si trepidas, quomodo non emendare festinas?
Abbreviated transcription (Latin):
ditis mandata p̾positoꝵ. eẽ diiudicanda:
uͥ nil iuberi dep̾henditur diuinis con¬
trariũ institutis: s necessariũ assero &e
prudentiã qua adu̾tatur siquid adu̾¬
satur: a& libertatẽ qua ingenue contem¬
natur. Ceterũ iste nichil inquit habeo
int̾rogare: uiderit ille qͥd iusserit. Dic
queso si dato in manus gladio suũ te
armari ussisset in iugulum: acquie¬
uisses: Aut si se tuo uoluisset impul¬
su in ignẽ uł maquã p̾cipitẽ dari: õb¬
temꝑasses: Nonne etiam ab his ñ ꝓ¬
hibere cum possis. in crim̃ tͥ reputabit᷑
homicidii: Age gͦ: uide ne forte sub
p̾textu obedientiȩ. in quippiã ei grauiꝰ
inseruieris. Non ignoras certe qͥs dire¬
rit. nam mͥ hinc fortasse ñ crederes.: ex¬
pedire scandala facientib demergi po¬
tius in ꝓfundum maris. Cur hoc dix̃:
nͥ quia significare uoluit tam grauia
illos in posterũ manere torm̃ta. ut eis
comparata mors temporalis. ne pena¬

Expanded text:
ditis mandata praepositorum esse dijudicanda, ditis mandata praepositorum esse dijudicanda, ubi nil juberi deprehenditur divinis contrarium institutis: sed necessariam assero et prudentiam, qua advertatur si quid adversatur; et libertatem, qua et ingenue contemnatur. Caeterum iste, Nihil, inquit, habeo interrogare: viderit ille quid jusserit. Dic, quaeso, si dato in manus gladio, suum te armari jussisset in jugulum, acquievisses? aut si se tuo voluisset impulsu in ignem vel in aquam praecipitem dari, obtemperasses? Nonne etiam ab his non prohibere cum possis, in crimen tibi reputatur homicidii? Age ergo, vide ne forte sub praetextu obedientiae in quidpiam ei gravius inservieris. Non ignoras certe quis dixerit nam mihi hinc fortasse non crederes expedire scandala facientibus demergi potius in profundum maris . Cur hoc dixit, nisi quia significare voluit tam gravia illos in posterum manere tormenta, ut eis comparata mors temporalis, nec poena
Abbreviated transcription (Latin):
uocẽ tu ñ audis: audit eam de cunus
latere manauit. Quomͦ nãq ꝓprium
ñ audit: qui abel sangumẽ audiebat:
S quid ad me inquis: Ille uiderit:
cui mͥ contradicere fas ñ erat. Non ẽ
discipłs suꝑ magistrũ. Docendus ñ do¬
cturus eius lateri adherebam. Sequi
debui ñ p̾ire preceptorẽ auditor. O isto¬
rum tempoꝵ paule simplex. si tam̃ &
ille se tͥ alterum exhibuisset antoniũ:
ut quicqͥd uł leuit̾ de labiis eiꝰ ꝓced̾et.
necesse ñ haberes discutere: s sine cunc¬
tatione ad omĩa nichil hesitans obedi¬
res. Omonachu obedientissimũ: eui ex
quib libet senioꝵ u̾bulis. ne unũ qui¬
dem iota pͥt̾uolet. Non attendit quale
ra.Si ita oportet: sine causa legitur in
eccłia omĩa ꝓbate: quod bonũ ẽ tenete.
Si ita oportet. deleamus iam de libro
euangłii. estote prudentes sicut serpen¬
tes: sufficiente quippe qͦd sequitur. et
simplices sicut columbȩ. Nec dico a sub¬

Expanded text:
vocem tu non audis, audit eam de cujus vocem tu non audis, audit eam de cujus latere manavit. Quomodo namque proprium non audit, qui Abel sanguinem audiebat? . 12. Sed quid ad me, inquis? Ille viderit cui mihi contradicere fas non erat. Non est discipulus super magistrum. Docendus, non docturus, ejus lateri adhaerebam. Sequi debui, non praeire praeceptorem auditor. O istorum temporum Paule simplex, si tamen et ille alterum se tibi exhibuisset Antonium, ut quidquid vel leviter de labiis ejus procederet, necesse non haberes discutere, sed sine cunctatione ad omnia nihil haesitans obedires? O monachum obedientissimum, cui ex quibuslibet seniorum verbulis ne unum quidem iota praetervolet! Non attendit quale ra. Si ita oportet, sine causa legitur in Ecclesia: Omnia probate, quod bonum est tenete . Si ita oportet, deleamus jam de libro Evangelii, Estote prudentes sicut serpentes, sufficiente quippe quod sequitur, et simplices sicut columbae . Nec dico a sub
Abbreviated transcription (Latin):
clamore nichilominꝰ uehem̃ti. surdis
licet t̾ribilit̾ irrugiebat. Clamor eiꝰ: eiꝰ
effusio. Effusus quippe ꝓ disꝑsis filiis
d̾iut eos congregaret in unũ: iuste fre¬
mebat in disꝑsores. Odit nimirũ disꝑ¬
sores: qui non nouit nisi colligere. Ma¬
gnus enim clamor &e uehemens: qui
corpora de sepulchris. animas ab infe¬
ris excitauit. Terram cȩlosq tuba illa
conuocauit in unum quippe que in
t̾ra & que in celis sunt pacificans. In
omnẽ t̾ram exiuit sonus ille: & urãm
ñ ualuit rumꝑe surditatẽ: Uox nẽ pe
illa in uirtute: uox illa in magnificen¬
tia. Et quid clamat: Exurgat ds. et
dissipentur mnimici eius. Et iterum.
Disꝑge illos in uirtute tua: ae depone
eos ꝓtector meus dñe. Sanguis xp̃i ẽ
frater adam sanguis xp̃i ẽ: qui ꝓ piis
congregatis adu̾sus impios disꝑsores
quasi tuba exaltat uocem suam. Mi¬
natur autẽ se disꝑsores disꝑgere: qui ꝓ
diu̾sis colligendis effusus ẽ. Et si eius

Expanded text:
clamore nihilominus, vehementi, surdis clamore nihilominus, vehementi, surdis licet, terribiliter irrugiebat. Clamor ejus, ejus effusio. Effusus quippe pro dispersis filiis Dei ut eos congregaret in unum, juste fremebat in dispersores. Odit nimirum dispersores, qui non novit nisi colligere. Magnus ejus clamor, et vehemens, qui corpora de sepulcris, animas ab inferis excitavit. Terram coelosque tuba illa convocavit in unum, quippe quae in terra et quae in coelis sunt, pacificans. In omnem terram exivit sonus ille, et vestram non valuit rumpere surditatem? Vox nempe illa in virtute; vox illa in magnificentia. Et quid clamat? Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus : et iterum: Disperge illos in virtute tua et dispone eos protector meus Domine . Sanguis Christi est, frater Adam, sanguis Christi est qui pro piis congregatis adversus impios dispersores quasi tuba exaltat vocem suam. Minatur autem se dispersores dispergere, qui pro dispersis colligendis effusus est. Et si ejus
Abbreviated transcription (Latin):
putaueris. Igit᷑ tuam conuenio con¬
scientiam. Uolens an inuitus ꝑfectus
es: S si ex uoluntate: iam ñ ex obedi¬
entia. Si autẽ mintus: suspectũ uide¬
ris habuisse imꝑium: cui obsequi gra¬
uabaris. Ubi uͦ suspicio: ibi discussio
necessaria. Uerum tu ut tuȩ patientie
dares uł caperes exꝑimentũ: nichil
discutiens trahi te passus es. ñ solum
pret̾ uoluntatẽ tuã: s &e contra consci-¬
entiam. Opatientia: omĩ digna impa¬
tientia. Non possum fateor ñ irasci:
huic contentiosissimȩ patientiȩ. Uide¬
bas disꝑgent̾ẽ: & sequebaris: Scanda¬
la dictantẽ audiebas: &e obsequebaris:
Uera patientia ẽ: pati uł agere contra
qͦd libeat:. s non pret̾ quod liceat. Mi
rum uͦ qͦd hominẽ audiebas furtiue
susurrantẽ: dm ñ audiebas aꝑte re¬
clamantẽ. tal quasi celitus emisso to¬
nitruo. Ue illi. ꝑ quẽ scandalũ uenit.
Non tantũ autẽ dñs: s & sanguis ipsiꝰ

Expanded text:
putaveris. 11. Igitur tuam convenio conputaveris. 11. Igitur tuam convenio conscientiam. Volens, an invitus profectus es? Sed si ex voluntate, jam non ex obedientia. Si autem invitus, suspectum videris habuisse imperium, cui obsequi gravabaris. Ubi vero suspicio, ibi discussio necessaria. Verum tu ut tuae patientiae dares vel caperes experimentum; nihil discutiens, trahi te passus es, non solum praeter voluntatem tuam, sed et contra conscientiam. O patientia omni digna impatientia! Non possum, fateor, non irasci huic contentiosissimae patientiae. Videbas dispergentem, et sequebaris: scandala dictantem audiebas, et obsequebaris. Vera patientia est, pati vel agere contra quod libeat: sed non praeter quod liceat. 22 Mirum vero quod hominem audiebas furtive susurrantem, Deum non audiebas aperte reclamantem, tali quasi coelitus emisso tonitru: Vae illi per quem scandalum venit! Non tantum autem Dominus, sed et sanguis ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
riam: Uanissimã p̾sũptionẽ. tur¬
pissimam leuitatẽ. crudelissimã dis¬
sensionẽ obedientiȩ modestię man¬
suetudinis nominib uelas: & uelatis
sordib saera illa uocabula maculas
Hanc ego nunquã emuler obedienti-¬
am. Talem mͥ nunquã libeat modesti¬
am. uł potius molestiam imitari. Huiꝰ¬
cemodi mansuetudo semꝑ longe fiat¬
a me. Talis siquidem obedientia: om̃i
ẽ contemptu deterior. Talis quoq mo¬
destia: ultra omnẽ modũ extenditur.
Ultra dicam an citra: S uerius forsi¬
tan ex utroq competentius dixerim
extra. Qualis deniq illa ẽ mansuetu¬
do: quȩ ipso etiam auditu omniũ au¬
res exasꝑat: Uolo tamen eam ipsam
ut & mͥ mͦ exhibeas. Cũ tã patiens sis.
ut a quolibet etiã quo non licet ꝑtra¬
hi ñ contendas: liceat & me obsecro
paulo nunc confidentiꝰ agere tecum.
Alio quin male multũ merui de te:
si qͦd nemini soles. soli mͥ indignandũ

Expanded text:
riam? Vanissimam praesumptionem, turriam? Vanissimam praesumptionem, turpissimam levitatem, crudelissimam dissensionem, obedientiae, modestiae, mansuetudinis nominibus velas, et velatis sordibus sacra illa vocabula maculas. Hanc ego nunquam aemuler obedientiam: talem mihi nunquam libeat modestiam, vel potius molestiam, imitari: hujuscemodi mansuetudo semper longe fiata me. Talis siquidem obedientia omni est contemptu deterior: talis quoque modestia ultra omnem modum extenditur. Ultra dicam, an citra? Sed verius forsitan et utroque competentius dixerim, extra. Qualis denique illa est mansuetudo, quae ipso etiam auditu omnium aures exasperat? Volo tamen eam ipsam ut et mihi modo exhibeas. Cum tam patiens sis, ut a quolibet etiam quo non licet, pertrahi non contendas; liceat et me, obsecro, paulo nunc confidentius agere tecum. Alioquin male multum merui de te, si quod nemini soles soli mihi indignandum
Abbreviated transcription (Latin):
malũ eẽ desiit. aut uł minoratũ ẽ qͥa
papa concessit: Quis uͦ malũ eẽ neget :
assensũ prebere malo: Quod tam̃ sum¬
mum fecisse pontificẽ nequa quã credi¬
derim. nͥ aut circũuentũ mendatio:
aut importunitate uictũ. Quando
etenim alit̾ huiꝰcemodi uob̾ licentiam
indulgeret. seminandi uidelicet scan¬
dala. scismata suscitandi. amicos con¬
tristandi. fratrũ conturbandi pacem.
&e confundendi unanimitatẽ: ꝓpͥũq
insuꝑ contemnendi ep̃m: Et hȩc qua
necessitate necesse ñ habeo dicere: cũ
rei exitus satis indicet. Profectos nẽpe
plangimus: ꝓfectũ ñ cernimus. His gͦ
talib & tam grauib dare malis assen¬
sum. exhibere obsequiũ. impendere
aduitoriũ. tu mͥ obedientiã noĩas:
modestiam nuncupas: appellas mã¬
suetudinẽ: Tu inquã conaris pessima
uicia uirtutũ palliare nominibus:
An te putas hoc sine iniuria facere
dñi uirtutũ: qͦd uirtutib facis iniu¬

Expanded text:
malum esse desiit, aut vel minoratum est, quia malum esse desiit, aut vel minoratum est, quia Papa concessit? Quis vero malum esse neget, assensum praebere malo? Quod tamen summum fecisse Pontificem nequaquam crediderim, nisi aut circumventum mendacio, aut importunitate victum. Quando etenim aliter hujuscemodi vobis licentiam indulgeret, seminandi videlicet scandala, schismata suscitandi, amicos contristandi, fratrum conturbandi pacem, et confundendi unitatem, propriumque insuper contemnendi episcopum? Et haec qua necessitate, necesse non habeo dicere, cum rei exitus satis indicet. Profectos nempe plangimus, profectum non cernimus. 10. His ergo talibus et tam gravibus malis dare assensum, exhibere obsequium, impendere adjutorium, tu mihi obedientiam nominas, modestiam nuncupas, appellas mansuetudinem? Tu, inquam, conaris pessima vitia virtutum palliare nominibus? An te putas hoc sine injuria facere Domini virtutum, quod virtutibus facis inju
Abbreviated transcription (Latin):
id iam suꝑuus inuincibili exclusũ est
ratione. Nec enim d̾s uͥ ait. nolite con¬
temnere unum ex his pusillis qui m
me credunt. addidit etiam nͥ cum li¬
centia: aut dicens. qui scandalizaue¬
rit unum de pusillis meis & cȩtera.
det̾minauit subiungens. sine licentia.
Constat gͥ uͥ ueritas &e ueritas necessa¬
ria in causa ñ est. nec licite scandalũ
qͦdlibet a quolibet posse committi:
nec iuste precipi: nec innoxie consenti¬
ri. Huius tam̃ patrandi mali queren¬
dam putastis eẽ licentiam. S ad quid:
An ut quanto licentiꝰ tanto securiꝰ:
&e quo securiꝰ eo & ꝑiculosius peccare¬
tis: Mira cautela: & stupenda ꝓui¬
dentia. Alalum quod iam corde con-¬
ceꝑant. oꝑe tam̃ cauti fuerunt ñ im¬
plere:.nͥ cum licentia. Conceꝑunt do¬
lorem. s ñ peperunt iniquitatẽ. donec
iniquo papa conceptui p̾buisset as¬
sensum. Quo lucro: Quoue saltem
compendio mali: Nunquid ido aut

Expanded text:
idjam superius invincibili exclusum est idjam superius invincibili exclusum est ratione. Nec enim Deus ubi ait, Nolite contemnere unum ex iis pusillis qui in me credunt; addidit etiam, Nisi cum licentia, aut dicens: Qui scandalizaverit unum de pusillis meis , et caetera, determinavit subjungens, Sine licentia. Constat igitur ubi veritas, et veritas necessaria in causa non est, nec licite scandalum quodlibet posse a quolibet committi nec juste praecipi, nec innoxie consentiri. Hujus tamen patrandi mali quaerendam putastis esse licentiam. Sed ad quid? An ut quanto licentius, tanto securius; et quo securius, eo et periculosius peccaretis? Mira cautela, et stupenda providentia! Malum quod jam corde conceperant, opere tamen cauti fuerunt non implere nisi cum licentia. Conceperunt dolorem, sed non pepererunt iniquitatem, donec iniquo Papa conceptui praebuisset assensum. Quo lucro? quove saltem compendio mali? Nunquid ideo aut
Abbreviated transcription (Latin):
tum nr̃i ordinis uniu̾sitas. s & omni¬
um monastioꝵ & consuetudo & m
stitutio reclamare uidet᷑. Qd̃ & uos
quoq ñ immerito timentes. nec satiᷤ
de ꝓpria causa confidentes: remorsas
ac remordentes conscientias. apłica
conati estis delinire licentia. O friuo¬
lum satis remediũ: qͦd non est aliud.
nͥ more ꝓthoplastoꝵ cauteriatis con¬
scientiis texere ꝑiromata.uidelicet ad
uelamentũ. ñ ad medicam̃tũ. Apłicã
inquiunt licentiã quesiuimus: & im¬
petrauimus. Utinam ñ licentiam quȩ-¬
sissetis.s consilium: id est ñ ut liceret:
s an liceret. Unde tamen querebatiᷤᷤ
licentiam: Ut liceret qͦd ñ licebat:
facere itaq uolebatis: qͦd ñ licebat. S
qͦd non licebat: malum erat. Mala
gͥ erat intentio: quȩ in malũ tende¬
bat. Nisi forte tale hoc fuisse dicatur.
qͦd absq licentia qͥdem ñ liceret: lice¬
ret autẽ si cum licentia fieret. Uerum

Expanded text:
tum nostri Ordinis universitas, sed etiam omnitum nostri Ordinis universitas, sed etiam omnium monasteriorum et consuetudo, et institutio reclamare videtur. 9. Quod et vos quoque non immerito timentes, nec satis de propria causa confidentes, remorsas ac remordentes conscientias apostolica conati estis delinire licentia. O frivolum satis remedium! quod non est aliud, nisi more Protoplastorum cauteriatis conscientiis 21 texere perizomata, videlicet ad velamentum, non ad medicamentum. Apostolicam, inquiunt, licentiam quaesivimus, impetravimus. Utiam non licentiam quaesissetis, sed consilium; id est, non ut liceret, sed an liceret. Unde tamen quaerebatis licentiam? Ut liceret quod non licebat? Facere itaque volebatis quod non licebat. Sed quod non licebat malum erat. Mala igitur erat intentio, quae in malum tendebat. Nisi forte tale hoc fuisse dicatur, quod absque licentia quidem non liceret, liceret autem si cum licentia fieret. Verum