comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lestis militie. dicentiũ cũ gaudio Gła inex¬
celsis dõ. & int̾ra pax hominib bone uoluntatis
fua posteros ex sua carne nascentes transmisit
ad inferos. benedicta maria ex sua ꝓle. hatos
dirigit ad cȩlos. Ex carne eue dicunt᷑ nati
Ut quid ulterius immorer ꝓtrahendo plurinia
łua obfuit. maria ꝓfuit. Eualuxit. Maria il¬
luxit. Sileat gͦ nunc a feminis ꝑbeatã masia
mortifere malȩ suadibilis sibilus. qr iã sumus
oñs redempti ꝑ głosȩ iirginis ma&iȩ filium.
Cadat & imꝓperiũ eue. quia uniuersi sumus
loti ꝑ partum scȩ uirginis maaif. Exultet &
lȩtetur celebrando hunc diem solenniter
xp̃ianorũ cat̾ua. quia uita quã destrux erat
eua. reparat᷑ ꝑ beatã mariã. Sed & potius
gaudece beate puellȩ. uirgines xp̃i. quȩ pexẽ¬
plũ beatissime MARit scusime uirginis car¬
nales nuptias contempnentes dolorẽ partus.
potestate uiri: curã carnis. luctũ pignoris..
sollicitudines mundi euadentes. & sine im¬

Expanded text:
lestis militiae dicentium cum gaudio: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Eva posteros ex sua carne nascentes homines transmisit ad inferos; benedicta Maria ex sua prole natos dirigit ad coelos. Ex carne Evae dicuntur Ut quid ulterius immoror protrahendo plurima? Eva obfuit, Maria profuit. Eva luxit, Maria illuxit. Sileat ergo nunc a feminis per beatam Mariam mortifer et male suasibilis sibilus, quia jam sumus omnes redempti per gloriosae virginis Mariae filium. Cadat et improperium Evae, quia universi sumus laeti per partum sanctae virginis Mariae. Exsultet et laetetur celebrando hunc diem solemniter Christianorum caterva, quia vita quam destruxerat Eva, reparatur per beatam Mariam. Sed et potius gaudete, beatae puellae, virgines Christi, quae per exemplum beatissimae Mariae, sanctissimae virginis, carnales nuptias contemnentes, dolorem partus, potestatem viri, curam carnis, luctum pignoris, et sollicitudines mundi evadentes, ut sine im
Abbreviated transcription (Latin):
artharigłin salutis officiũ misit Eue enĩ suasit
diabolus ut comederet cibu uetitũ. Mariae
nuntiauit angłs. quia conciꝑ& ꝑ oboedientiam
ꝓmissionis filiũ Eua comedens ꝓhibitũ pomũ
de sibi nocuit & uiro. Beata maria concipiens nob̾
datũ filiũ. sicut scriptũ est: puer natus est nob̾.¬
& filius datus est nob̾. hec &o feminis ꝓfuit &
uiris Illa enĩ in animo furto rapere est nisa
diuinitatis essentiã. attestante scẽ trinitatis
elo quio. ecce adam factus est quasi unus ex nob̾.
Maria enĩ humile se conficetur dñi. ec̾. an¬
cillam atd enĩ ad angłmn Eoce ancilla  fiat

Expanded text:
archangelum salutis auxilium misit. Evae enim suasit archangelum salutis auxilium misit. Evae enim suasit diabolus ut comederet cibum vetitum: Mariae nuntiavit angelus quod conciperet per obedientiam promissionis filium. Eva comedens prohibitum pomum et sibi nocuit et viro; beata Maria concipiens nobis datum filium, sicut scriptum est, Puer natus est nobis, filius datus est nobis , et feminis profuit et viris. Illa enim in animo furto rapere visa est divinitatis essentiam, attestante sanctae Trinitatis eloquio: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis ; Maria autem humilem se confitetur Domini esse ancillam; ait enim ad a
Abbreviated transcription (Latin):
que intelligitur heatissima uirgo maRia. accestan¬
te isaia ꝓpħa quidixit Exi& uirga deradice ies¬
se. & flos eiꝰ deradice ascendet huius enĩ głose
uirginis id est sc̃e mariȩ figura cenuit uirga illa.
que in misterio aaron sacerdocis rubente dño ac
sc̃o moiss intabernaculo posita est. quȩ in alcera
die sola fronduit: nucesq ꝓtulit: Quia ꝓculdu¬
bio sola uirgo Maria fuit. que dnm peperit.
& post partũ uirgo ꝑmansit. ꝑ hanc gͦ auctor.
uitẽ aucłorẽ mortis patent̾ dampnauit. dũ
ꝓmulieris filiũ dap̃nauit mulieris peccatum:
Scriptũ estenĩ: Initiũ peccati a muiliere
coepas . ẽ. & nos ꝑ illã onis morim᷑ Et iterum.
adam non est. seductus. mulier aut̃ seducta
est. Ita econtrario amuliere cepit reparatio
lieres distent Aaeuano etui aust xonsi lim
corcuosũ serpentẽ mortis suđt consilium.
e contra beate maaias auctor iute ꝑ gabrielẽ

Expanded text:
quae intelligitur beatissima virgo Maria, attestanquae intelligitur beatissima virgo Maria, attestante Isaia propheta, qui dixit: Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet . Hujus enim gloriosae Virginis, id est, sanctae Mariae figuram tenuit virga illa quae fuit in ministerio Aaron sacerdotis, jubente Domino a sancto Moyse in tabernaculo posita; quae altero die sola fronduit, nucesque protulit ; quia procul dubio sola virgo Maria fuit, quae Dominum peperit, et post partum virgo permansit. Per hanc ergo auctor vitae auctorem mortis patenter damnavit, dum per mulieris filium damnavit mulieris peccatum. Scriptum est enim: Initium peccati a muliere coeptum est, et nos per illam morimur . Et iterum: Adam non est seductus, mulier vero seducta . Ita e contrario a muliere coepit reparatio lieres distent. Ad Evam enim auctor mortis per tortuosum serpentem mortem suasit; e contra beatae Mariae auctor vitae per Gabrielem
Abbreviated transcription (Latin):
male. Auctor uero mortis diabolus est sicut
scriptũ est. Per inuidiã diaboli introiuit mor̾¬
in orbẽ t̾rarum. & imitant᷑ eum qui sunt ex
parte eiꝰ Ipse eni diabolu s recte. ẽ. conditꝰ adeo
& in ueritate noluit stare. sed mox ut creatꝰ est
ꝑ suꝑbie suȩ uitiũ offenso creatore cȩlesti sede¬
uiste caruit. Quas sedes dñs reparar̾e cupiens.
ꝓchoplastĩ scilicet adam & euam uxorẽ eius
ext̾ra tram condidit. ex quorũ genere ruinas
uacuas celi repararet. Sed auctor mortis sui
reparationi inuidens. fontẽ rudem humani
generis antequã riuulos natiuitatis ꝑ arua spar¬
geret. uenenũ sue morts in miscere festinauit
Sic gͦ genus humanũ quasi unã arborẽ adhuc in
frondec. frondesq eius indesinent̃ ꝑ mortem
marcescuit Et sepe contingit qđ aurũ fulgens
reperiatur in luto. & expungenti spina pultre
rubens oriat᷑ & rosa hocenĩ oꝑante diuina ꝓui
dentia. ex radice uitiata sine uitio ꝓdi it uirgo.

Expanded text:
male. Auctor vero mortis diabolus est, sicut scriptum est: Per invidiam diaboli mors introivit in orbem terrarum, et imitantur eum qui sunt ex parte ejus . Ipse enim diabolus recte a Deo conditus est, et in veritate noluit stare; sed mox ut creatus est, per superbiae suae vitium, offenso Creatore, coelesti sede caruit. Quas sedes Dominus reparare cupiens, protoplastum, scilicet Adam et Evam uxorem ejus ex terra in terram condidit, ex quorum genere ruinas vacuas coeli repararet. Sed auctor mortis hanc reparationem invidens, fontem rudem humani generis, tanquam rivulos nativitatis per arva spargeret, venenum suae mortis immiscere festinavit. Sic ergo genus humanum, quasi unam arborem adhuc in frondet, frondesque ejus indesinenter per mortem marcescunt; et saepe contingit quod aurum fulgens reperiatur in luto, et ex pungenti spina pulchra rubens oriatur et rosa. Hoc enim operante Providentia divina, ex radice vitiata sine vitio prodiit virga,
Abbreviated transcription (Latin):
ea suꝑ astra cȩli ac suꝑ uirginũ choros ferue
regnaie incelestibus ipse nos meritis el suf¬
fragancibus iubeat fieri in congregauorei¬
sericordĩt ꝑtrahat ad coronã. Qui uiuit &
Suenera bius dies om̃iũ scõrum solerinittates
pceliens. Adest inquã dies p̃clara. diesin¬
ecea dies inqua mundo migrassẽ creditur
iingo mes in sit ilo cu sũnt exultatione lau¬
esi sconet uniuersa tia tnte iuirginis illu¬
strata excessu. quia & idignũ ualde est iat
illus recordationis solennitas sit apud nos¬
sine marimo honore. ꝑ quã meruimus sul¬
cipe inde auctore satisq p posterũ iudican¬
du est iu cuscorum. cȩlebramꝰ uctoriasr
auetiru. allius iolennitate uel non pferamꝰ
que hiue mundo edidit principẽ martirũ In hac
siquidem die. compecent̃ sponso illi celesti ꝓclamat
beata uirgo masia: Tenusti manũ dexterã meã.
& in uoluntate cua deduxisti me. & cũ gła suscepi¬
stime. Hodie inquam & ipsa asponso illo celesti

Expanded text:
eam super astra coeli ac super virginum choros facit regnare in coelestibus, ipse nos, ejus meritis suffragantibus, jubeat fieri in sanctorum congregsericorditer pertrahat ad coronam, qui vivit et venerabilis dies omnium sanctorum solemnitates praecellens, adest inquam, dies praeclara, dies inclyta, dies in qua e mundo migrasse creditur virgo Maria. Et ideo cum magna exsultatione laudes insonet universa terra, tantae virginis illustrata excessu, quia et indignum valde est ut illius recordationis solemnitas non sit in maximo honore per quam meruimus suscipere vitae Auctorem; satisque praeposterum judicandum est, ut cum sanctorum celebremus victorias martyrum, illius solemnitatem illis non praeferamus quae huic mundo edidit Principem martyrum. In hac siquidem die competenter sponso illi coelesti proclamat beata Virgo Maria: Tenuisti manum dexteram meam; et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria assumpsisti me
Abbreviated transcription (Latin):
Concipiat di uerbũ pariat & nutriat. recor¬
detur saluationis suȩ pia cõmertia. quomͦ
nullis suis p̃cedentib meritis sit abiniqui¬
tate saluata. sed sola di bonitate gratuito xp̃i
sanguine sit redempta. & dicat. Sic enĩ ds̃¬
dilexit mundum. ut filiũ suũ unigenitũ
daret. Hinc &e apłs. Qui ꝓprio inquit filio
suo non peꝑcit. sed ꝓ nobis om̃ib tradidit
illũ Omire pietatis effectus. o inestima¬
bilis ardor caritatis. Quis ante tante
pietatis diuinitatẽ non obstupescat: Quis

Expanded text:
concipiat Dei Verbum, pariat et nutriat, recorconcipiat Dei Verbum, pariat et nutriat, recordetur salvationis suae pia commercia, quomodo nullis suis praecedentibus meritis sit ab iniquitate salvata, sed sola Dei bonitate gratuita Christi sanguine redempta, et dicat, Magnilium, ut Filium suum unigenitum daret . Hinc et Apostolus, Qui proprio, inquit, Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . O mirae pietatis affectus! o inaestimabilis ardor charitatis! Quis ante tantae pietatis divitias non obstupescat? quis
Abbreviated transcription (Latin):
care. id est aut magnũ facere. aut magnũ
adorare. uel magium ad mirari. Magnifi¬
catur enĩ ds̃ anobis. cũ magnificare dr̃
in nobis. Sed nunquid sic in nobis sicut
inmalia. unde carnẽ assũꝑsit ꝓnoħꝰ¬
de ue inquit adeam angłs grã plena ans
tecum. benedictatu in mulieribus.
Sp̃s sc̃s suꝑ ueni& inte. & uirtꝰ altissimi obũ¬
brabit tibi Idõq & quod nascetur exte scm̃.
uocabitur filius dĩ. Quecumq tamen anima
scã diuerbum concipere pocest credendo. parere
p̃dicando. magnificare amando. Vnde & dauid
ꝓpħa dicit. Magnificate dñm mecũ. & exalte¬
mꝰ nomen eiꝰ in inuicẽ. Aesi diceret. Magnitu
p̾conia magna uoce attollite. Hinc iterũ dicit
Dne ds̃ nĩs magnificatus es uehementer. Unde
aut̃ magnificetur in nobis. isdem ꝓpħa in¬
psalmis dicit. Magnificata est usq ad celos
miscdia tua. Sic nanq optandum est in
singulis. Maris anima ut magnificet dĩm.

Expanded text:
care; id est, aut magnum facere, aut magnum care; id est, aut magnum facere, aut magnum adorare magnumque admirari. Magnificatur enim Deus a nobis, cum magnificari dignatur a nobis. Sed numquid sic in nobis, sicut in Maria unde carnem assumpsit pro nobis? Ave, inquit ad eam angelus, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu inter mulieres.virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei . Quaecumque tamen anima sancta Verbum concipere potes credendo, pare praedicando, magnifica amando. Unde et David propheta dicit, Magnificate Dominum mecum, et exaltemus nomen ejus in invicem : ac si diceret, Magnitudet nominis ejus praeconia magna voce attollite. Hinc iterum dicit, Domine Deus meus, magnificatus es vehementer . Unde autem magnificetur in nobis, idem propheta ait, Magnificata est usque ad coelos misericordia tuasingulis nostra anima magnificet Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
laudes sileat lingua carnis. quas semꝑ ardent̃
intus ꝓfert animꝰ. Nunc nrãs peto. ut aures
doctrinarũ tuarũ demulceas organis: Alrita¬
Plaudant nunc timpanis scẽ manus. &
int̾ ueloces articulos armonia puerpere
concrepent. Concinant lȩtantes chori. o
alternantibus modulis dulcissona carmi¬
na misceantur. Audiamus dilectissimi¬
fr̃s. audiamus piomentis affectu. audiamꝰ
quem admodũ timpanistria nr̃a doctrinis
concrepet uirgo maria. Audiamus inquam.
& huic armoniȩ moribus respondeamus.
Deniq cum hȩc mulier beatissima ab angło
iã salutata. spĩ scõ repleta. plenitudinẽ
diuinitatis afflata. ad donuĩ heli sabech
uenisset cognatȩ. pꝰ erultationẽ ioħis in
Magnificat anima mea dñm. & exultauit
sp̃s meus indõ salutari moo. Primogͥ hoc
in loco querenduĩ est. quid sit magnificare dñm
Neq eni magnus fit acreatura creator: sed
sciendũ nobis est duob modis dicimagnifi¬

Expanded text:
laudes sileat lingua carnis, quas semper ardenter laudes sileat lingua carnis, quas semper ardenter intus profert animus. Nunc nostras peto ut aures doctrinarum tuarum demulceas organis. Plaudant nunc tympanis sanctae manus, et inter veloces articulos harmonia puerperae concrepet. Concinant laetantes chori, et alternantibus modulis dulcisona carmina misceantur. res, audiamus pio mentis affectu, audiamus quemadmodum tympanistria nostra doctrinis concrepet Virgo Maria. Audiamus, inquam; et huic harmoniae moribus respondeamus. Denique cum haec mulier beatissima ab angelo jam salutata, Spiritu sancto repleta, plenitudine divinitatis afflata, ad domum Elisabeth venisset cognatae, post exsultationem Joannis in icat anima mea Dominum; et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo . Primo igitur hoc in loco quaerendum est, quid sit magnificare Dominum: neque enim magnus fit a creatura Creator. Sed sciendum nobis est, duobus modis dici magnifi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑet. O felix maaia. & omĩ laude dignissima
O genitrix głosa osullimis puerpera. cuius
uisceribus auctor cęli terreq committitur.
O felicia oscula lactantis labris impressa. cum
int crebra inditia reputantis infantie. ut po¬
te uerus exte hominis filius tͥ matri allude.¬
nẽ. cũ uerus erpatre ds dĩ unigenitꝰ imꝑar&e
Nam auctorem tuum ipsa concipiens
edidisti in tempore puberẽ. quẽ habebas
ante tempora condicorem. Ofelix puer¬
pium. lecabile angłis. optabile scĩs necessariũ
ꝑdicis congriũ ꝓfligatis. Qui post multasas¬
sumptȩ carnis in iurias. adultimũ uerberatũ
flagris: potatus felle. affixus patibulo. ut te
ueram matrem ostenderet. uerum se hominẽ
patiendo monstrauit. Sed quid dicam pauꝑ
ingenio. cũ de te quicquid dixero minor laus
est quã dignitas tua meretur : Sicȩlũ uocem.
altior es Si matrẽ gentiũ dicam. p̃cedis. Si
Quid referam. cum non sufficiat lingua
carnis tuas enarrare uircutes: has interim

Expanded text:
ma. O felix Maria, et omni laude dignissima! O genitrix gloriosa! O sublimis puerpera, cujus visceribus auctor coeli terraeque committitur! O felicia oscula lactentis labris impressa, cum inter crebra indicia reptantis infantiae, utpote verus ex te filius tibi matri alluderet; cum verus ex Patre Deus Dei unigenitus imperaret! Nam auctorem tuum ipsa concipiens edidisti in tempore puberem, quem habebas ante tempora conditorem. O felix puerperium, laetabile Angelis, optabile sanctis, necessarium perditis, congruum profligatis! Qui post multas assumptae carnis injurias, ad ultimum verberatus flagris, potatus felle, affixus patibulo, ut te veram matrem ostenderet, verum se hominem patiendo monstravit. Sed quid dicam pauper ingenio; cum de te quidquid dixero, minor laus est, quam dignitas tua meretur! Si coelum te vocem, altior es. Si matrem Gentium dicam, praecedis. Si quid referam; cum non sufficiat lingua carnis tuas enarrare virtutes? Has interim
Abbreviated transcription (Latin):
uberib conditor mundi in fans nutrit᷑ Et sub
cunis defensione ꝓtegunt᷑ regna terrarũ. cũ
ipso p̾tiosa uirgo maaia fugit inegiptum. Et qui
totũ mundũ quasi instatera ius̃pensũ tenet.
incruce confixũ uirgo maria cernens asperit
Qui p̾sentia maiestatis in cȩlis numquã defuit.
ascendente in cȩlũ oculis ꝓpriis contemplata
&e. uirgo ma&ia creditur. Obeatissima & scĩs¬
sima om̃ium feminarũ maaia. quã felicit̃
tris remanes. quȩ filium tuũ immo & dñm

Expanded text:
uberibus conditor mundi infans nutritur. Et sub uberibus conditor mundi infans nutritur. Et sub cujus defensione proteguntur regna terrarum, cum ipso virgo Maria fugit in Aegyptum. Et qui totum mundum quasi in statera suspensum tenet, in cruce confixum virgo Maria cernens aspexit. Qui praesentia majestatis e coelis nunquam defuit, ascendentem etiam in coelum oculis propriis contemplata esse virgo Maria creditur. O beatissima et sanctissima omnium feminarum Maria! quam feliciter in terris remanes, quae filium tuum, imo et Dom
Abbreviated transcription (Latin):
semine abrahȩ. orta extribu iuda uirga ra
dice iesse. clara exstirpe dauid filia ierłm.
stella maris. ancilla di. regina gentium.
dña regũ. sponsa dñi. mat̾ xp̃i. conditoris
tẽplum sp̃s scĩ sacrarium. Uelut columba
sponsa. pulcra ut luna. electa ut sol Signa¬
culũ fidei. reparatio eue introitus uite. ia¬
nua celi. decus mulierum. caput uirginũ
Ort conclusus. fons signatꝰ. puteus aquarum
uiuentuĩ. Multiplicatur ut cedrus libani.
flouens ut palma. uelut oliua fructifera in
fulgida. fide ꝑspicua. mente p̃clara. amo¬
re uirginitatis deuota. Ad oboediendum
parata. in inisterio sibi credito cauta: in ꝑ¬
secutione pacifica. in passione xp̃i mente
salutata: a spũ scõ fecundata. atq ab eodẽ
obũbrata: Seminis uirilis ignara. ꝓle filii
fecunda: uiro innupta. ex filio lȩta Fide
capit. in sacro suo aluo hȩc iugo clausit: Qui
mundũ puigillo tenet. eũ beatissima iungo pannis
maiestatis suȩ incelis angłos pascit. uirgo hunc

Expanded text:
semine Abrahae orta ex tribu Juda, virga de radice Jesse, clara ex stirpe David, filia Jerusalem, stella maris, ancilla Dei, regina gentium, domina regum, sponsa Domini, mater Christi, Conditoris templum, Spiritus sancti sacrarium, velut columba speciosa, pulchra ut luna, electa ut sol , signaculum fidei, reparatio Evae, introitus vitae, janua coeli, decus mulierum, caput virginum, hortus conclusus, fons signatus, puteus aquarum viventium. Multiplicatur ut cedrus Libani, florens ut palma, velut oliva fructifera in fulgida, fide perspicua, mente praeclara, amore virginitatis devota, ad obediendum parata, ministerio sibi credito cauta, in persecutione pacifica, in passione Christi mente salutata, a Spiritu sancto fecundata, atque ab eodem obumbrata, seminis viri ignara, prole filii fecunda: virgo innupta, ex Filio laeta, fidecapit, in suo sacro alvo haec Virgo inclusit. Qui mundum pugillo continet, eum beatissima Virgo pannis majestatis suae in coelis angelos pascit, Virgo hunc
Abbreviated transcription (Latin):
R̃s dilectissimi. cũ aliquid ꝓamore dĩ creato¬
ris in creatura dignis laudib p̃dicat᷑ &e extol¬
litur. ad eiꝰ ꝓculdubio laudẽ refertur. qͥ auctor
altifitio. quicquid magnis laudib celebratur.
adlaudẽ artificis iure colligitur. Hinc quoq ꝑ
ni meȩ. Quicũ sim tardus ingenio. indoctus
eloquio. ex amore tamen quod in assũptione:
xp̃i legatur more infantiũ balbutientium
susurrare conatiissũ. quise sponte ad hoc in¬
gerunt. qđ digne explere oꝑe nequeunt. sed
om̃ipotente dño non tã effectus quã uoluntas
requiritur. scđm quod scriptũ est. Gła inex

Expanded text:
res dilectissimi, cum aliquid pro amore Creatoris in creatura ejus dignis laudibus praedicatur, aut excolitur, ad Dei procul dubio laudem refertur, qui auctorartificio, quidquid in eo magis laudibus celebratur, ad laudem artificis jure colligitur. Hinc quoque ini meae, qui cum sim tardus ingenio, indoctus eloquio, tamen ex amore ejus, quod in assumptione si legitur, more infantium balbutientium susurrare conatus sum, qui se sponte ad hoc ingerunt quod digne explere nequeunt. Sed ab omnipotente Domino non tam effectus quam voluntas requiritur, secundum quod scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
eleuatũ gaudentescernunt: cernentes in¬
herent. inherendo immortali immortaliter
niuunt. Agite gͦ nunc gaudentes quod agitis
celebrate solennit qđ celebratis &e a cordib
uris pigritiã mali corporis excludite. Qua
exclusa animos int̃s flamma sci amoris.
accendite uoci cantilenȩ seusũ accomodate.
sapient psallite. Ec int̾hec ut inserar piccibus
uris apud intcesionẽ beate maris quã summo
cordis desiderio a mantes colitas. ueniam michi
impetretis obsecro. Et̃ quia illa meruit ef¬
fici mat̾ creatoris nri nos mereamur eamꝰ
habere apud filiũ suũ immo & dñm suũ &
redẽptorẽ nr̃m interuentricem: & inom̃ibus
auxiliatricem. Et quia illa meruit uirtute
altissimi obũbrari. nos meream᷑ p̃cibus eius
adiuuari: ipso adiuuante. Qui uiuit & regnat

Expanded text:
elevatum, gaudentes cernunt, cernentes inhaerent, inhaerendo immortali immortaliter vivunt! Agite ergo nunc gaudentes quod agitis, celebrate solemniter quod celebratis, et a cordibus vestris pigritiam mali corporis excludite. Quo excluso, animos vestros flamma sancti amoris accendite, voci cantilenae sensum accommodate, sapienter psallite. Et inter haec, ut inserar precibus vestris apud intercessionem beatae Mariae, quam summo cordis desiderio amantes colitis, veniam mihi impetretis. Et quia illa mater meruit effici Creatoris nostri, nos mereahabere illam apud Filium suum, imo et Dominum suum, Redemptoremque nostrum intervenientem et in omnibus auxiliatricem. Et quia illa meruit virtute Altissimi obumbrari, nos mereamur ejus precibus adjuvari, ipso adjuvante qui vivit et regnat
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlos p̃mittis. lmmno eni tu multũ beatius &
felitius cȩlos penetras. quia filiũ tuũ indi¬
uinitatis gła sedere addexterã patris non ig¬
noras. O beatissima & glosa cȩlebratio noctis
huius. inqua uirgo mirabilis maria cum
lauddibus celestis militie poliaula. en ineffabili
concipit. nec ore ꝓmit. quantus famulatus
animaruĩ scãrũ. quã reuerent̾ gaudens scõ¬

Expanded text:
mittis! Imo enim tu multo beatius et felicius coelos penetrans, quia filium tuum in sua gloria sedere ad dexteram Patris non ignoras. O beatissima et gloriosa celebratio noctis hujus! in qua virgo venerabilis Maria cum laudibus coelestis militiae poli aulam cum ineffabili concipit, nec ore promit, quantus famulatus animarum sanctarum, quae reverentia gaudens
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ alit̾ nob̃cũ fuerat. quã nr̃o more lo¬
cutura: & hoc quidẽ de cõmuni loqͣndi
consuetudine. ꝑuicacibꝰ turbulentisq re¬
sponderim. Cȩterũ qhȩc ñ litigiose s pla¬
cide ac fidelit̃ quęrunt: accȩdant ad xp̃m
ñ carne s corde. ñ corporis p̃sentia. s fidei
potentia. sicut ille centurio. lunc melius
qͥd matheus dixerit sentient. Ialibꝰ enĩ dr̃
inpsalmo. Accedite adeuꝰ & illuminami-¬
ni. & uultꝰ urĩ ñ erubescent. Unde centu¬
rio ille ad xp̃m magis accesserat. cuiꝰ fidẽ
ita laudauit: quã illi ipsi ꝑqͦs uerba sua
misit. Huic rei simile. ẽ. etiam illud qͦd
dñs ait. tetigit me aliquis: quando mu¬

Expanded text:
dei aliter nobiscum fuerat quam nostro more lodei aliter nobiscum fuerat quam nostro more locutura? et hoc quidem de communi loquendi consuetudine peruicacibus turbulentisque responderim. Ceterum qui haec non litigiose, sed placide ac fideliter quaerunt, accedant ad Christum non carne sed corde, non corporis praesentia, sed fidei potentia, sicut ille centurio, tunc melius, quid Matthaeus dixerit, sentient. talibus enim dicitur in psalmo: accedite ad eum et inluminamini et uultus uestri non erubescent. unde centurio. ille ad Christum magis accesserat, cuius fidem ita laudauit, quam illi ipsi, per quos uerba sua misit. huic rei simile est etiam illud, quod dominus ait: tetigit me aliquis, quando mu
Abbreviated transcription (Latin):
& male torquet᷑: Hoc gͦ intelligit᷑ ma¬
theũ breuit̾ sententiam ipsã uerã in¬
tegrãq cõplexũ. dicentẽ quod centurio
accesserit adiħ̾m. & ñ dicentẽ utrũ ꝑse
ipsũ accesserit. añ ꝑalus. &e qͦd ͤ de puero
locutionibꝰ humana plena ẽ. consuetu¬
do cũ dicimꝰ aliquẽ adaliͥo multu acces¬
sisse. etlt quẽ nondũ dicmnꝰ ꝑuenisses on¬
ne & ipsã ꝑuentionẽ cui quasi uidet᷑ e.
qͥd acddi tm possit: etia palios feritis¬
tatisune loquim. sepe diando. egit il¬
le causã suã. ꝑuenit adiudicẽ. aut ꝑuenit
adillũ uł illũ potentẽ. cũ plerunq ĩd faci¬
at ꝑamicos. ñ uiso eo prorsꝰ ad quẽ quisq
dr̃ ꝑuenisse: Unde etiã tales homines qͥ¬
cunq adpotentiũ quodã mͦ in accessibiles
animos. siue ꝑse ipsi siue ꝑalios ambitio¬
nis arte ꝑtingunt: iã etiã uulgo ꝑuento¬
res uocant᷑. Quid gͦ cũ legimꝰ. obliuiscim᷑
que admodũ loqui solebamꝰꝰ An scriptura

Expanded text:
orquetur ? Hoc ergo intelligitur, Matthaeum breviter sententiam ipsam veram integramque complexum, dicentem quod centurio accesserit ad Jesum, et non dicentem utrum per se ipsum accesserit, an per alios: et quod ei de puero locutionibus humana plena est consuetudo, cum dicimus aliquem ad aliquid multum accessisse, etiam quem nondum dicimus peruenisse ? nonne et ipsam peruentionem, cui quasi uidetur non esse quod addi iam possit, etiam per alios fieri usitatissime loquimur saepe dicendo: egit. ille causam suam, peruenit ad iudicem, aut: peruenit ad illum uel illud potentem, cum plerumque id faciat per amicos non uiso eo prorsus, ad quem quisque dicitur peruenisse? unde etiam tales homines, quicumque ad potentium quodam modo inaccessibiles animos siue per se ipsos siue per alios ambitionis arte pertingunt, iam etiam uulgo "peruentores" uocantur. quid ergo? cum legimus, obliuiscimur, quemadmodum loqui soleamus ? an scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
ł unc incipictis dicere. Manducauimꝰ &
bibimꝰ corã te. & inplateis nr̃is & synago
gis dociusti. & dica uob̾. Nescio unde estis.
discedite ame om̃s oꝑariĩ iniquitatis. lbi
erit fletus & stridor gentiũ. cũ uideri¬
tis abrahã & isaac & iacob & om̃s ꝓpħas in¬

Expanded text:
tunc incipietis dicere: manducauimus et tunc incipietis dicere: manducauimus et bibimus coram gis docuisti. Et dicet vobis: Nescio unde estis; discedite a me omnes, operarii iniquitatis. Ibi erit fletus et stridor dentium, cum videritis Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
nem & puerũ eiꝰ. qͦdȩque longe satis in¬
sinuatũ iã fuiss& nob mathei sollerti¬
a d falsũ . ẽ. Nanq & de obsecratiorie
ipsa adueniendi iħm. macħs quidẽ dic̃
qđ enĩ idẽ ꝑsem& ipsũ centurio uenerit
adeũ. rogaturꝰ medelã. Lucas aut̃ ñ
s qͥa maiores natu adeũ miserit iudeoꝵ.
iudeũ: ꝑsuadere ingressist̃ ei. dicentes
gerae gente sua. & sinagagã ipse edifi¬¬
cassae sibi. tanquã & hoc addĩ filiũ ꝑtine¬
ra si edificationẽ sinagogȩ suȩ iudei de
centurione plgano merurint. Nec tam̃
amifariã &e lucas hoc uerbit̃ reticiit. pu¬
do recagitans ne forte fuisse uerũ.S lo¬
cũ tam̃ mutat. applicat q id alteri cui
stii hostiũ. Multi enĩ uenient quȩtentes
intrare & ñ potert̃. Cũ aut̃ intrauerit:
inqͥt pat̾ familias. & clauserit ianuã n¬
cipietis foris stare &e pulsare dicent&.
Dne api nob. & respondens dicae. Nescuuos.

Expanded text:
nem et puerum eius, quod aeque longe satis innem et puerum eius, quod aeque longe satis insinuatum iam fuisset nobis Matthaei sollertia? sed falsum est. namque et de obsecratione ipsa adueniendi legum Matthaeus quidem dicit, quod enim idem per semet ipsum centurio uenerit ad eum rogaturus medelam, Lucas autem non, sed quia maiores natu ad eum miserit Iudaeorum, ludaeum — persuadere ingressi sunt ei dicentes gam ipse aedificasset sibi : tanquam et hoc ad Dei Filium pertineret, si aedificationem synagogae suae Judaei de Centurione pagano meruerint. Nec tamen omnifariam et Lucas hoc verbum reticuit, puto recogitans ne forte fuisset verum: sed locum tamen mutat applicatque id alteri cuidstum ostium: multi enim venient quaerentes intrare et non poterunt. cum autem intrauerit, inquit, pater familias et clauserit ianuam, incipietis foris tare et pulsare dicentes: domine, aperi nobis. et respondens dicet: nescio uos.
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse tã dignũ ut sub tectũ suũ intrar&
iħc. s id rogare tantũ ut iubera uerbo &
sanaret᷑ puer suus: solus tam̃ matħs hoc̃
adicit iħm ꝓsecutũ. eẽ ut dicera. Am̃ di¬
co uoħ quia multi uenient aboriente &
occidente. &rceũbent cũ abrahã & isalc̃
& iacob inregno cȩloꝵ. filios aut̃ regni
mittent intenebras exteriores. Multos
qͥdem qͥ uenturi forent paganos signifi¬
cans ꝓpt̾ centurionẽ quia ess& & ip̃se gen¬
tilis. in quo tam̃ tanta fuiss&e fides inuen¬
ta. filios aut̃ regni appellans uideos. in
quibꝰ nulla ess& inuenta fides. At uͦ lucas
quanquã & ipse ut necessariũ hac & me¬
morabile int̾ xpĩ mirabilia gesta. iniseren¬
dũ putauerit euangłio suo: de abrahiã
tam̃ illic. de isaãc & iacob. nullã fac̾ m̃¬
tionẽ. Qͦd siqͥs dicat iccirco pret̃misse eũ.
quia dictũ idiã satis fuiss&e a matheo. cur
gͦ gestũ ipsũ cõmemorat erga centurio¬

Expanded text:
fuisse tam dignum, ut sub tectum suum intraret fuisse tam dignum, ut sub tectum suum intraret Iesus. sed id rogare tantum, ut iuberet uerbo, et sanaretur puer suus, solus tamen Matthaeus hoc adicit Iesum prosecutum esse, ut diceret: amen dico uobis, quia multi uenient ab oriente et occidente et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum; filios autem regni mittent in tenebras exteriores, multos quidem. qui uenturi forent, paganos significans propter centurionem. quia esset et ipse gentilis, in quo tamen tanta fuisset fides inuenta, filios autem regni appellans Iudaeos, in quibus nulla esset inuenta fides. at uero Lucas quamquam et ipse ut necessarium hoc et memorabile inter Christi mirabilia gesta inserendum putauerit euangelio suo, de Abraham tamen illic. de Isaac et Iacob nullam facit mentionem. quodsi quis dicat idcirco praetermisisse eum, quia enim dictum id iam satis fuisset a Matthaeo, cur ergo gestum ipsum commemorat erga centurio
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ unũ inopinione hac urã molestũ. ẽ. cus
id de iudeor tantũ patribꝰ sentiatis. ac
ñ de cęt̾is quoq patriarchis gentiũ. qͦd
&e ipsi senserint aliqͣndo nr̃i liberatoris
hanc grãm. p̃sertĩ cũ de ipsorᷤ filiis magis
xpiana consta ȩccła: quã de semine abra¬
ham. isaac & iacob. S ais utiq illos qͥdem
idola coluisse. hos uͦ om̃ipotentẽ dm. iccir¬
coq solã ipsoꝵ curã habuisse iħm. ltadĩ
om̃ipotentis cultura intartara detru.¬
dit. & filiĩ eg& auxilio qui coluit patrẽ
S uideris. consentiã ut inquã hactenꝰ
etiã uoa incertos scribentiũ ipsa uarietas se¬
et. Nan eũ duo euangłist. matheus & lu¬
cas de centurione quodã parit narrent. euiꝰ
puer tẽ iusurmaret᷑ & ꝓpt̃ quẽ uisus fuerit
hoc ipsũ dixise ic. dͥa scilic& tantã fide ñ
inuenisse uisrł quanta in illo homine. gen¬
tili quãuis & pagano. eo qͦd dixerit ide ñ se

Expanded text:
mihi unum in opinione hac uestra molestum est, cur mihi unum in opinione hac uestra molestum est, cur id de Iudaeorum tantum patribus sentiatis ac non de ceteris quoque patriarchis gentium, quod et ipsi senserint . aliquando nostri liberatoris hanc gratiam, praesertim cum de ipsorum filiis magis christiana constet ecclesia quam de semine Abraham, Isaac et Iacob. sed ais utique illos quidem idola coluisse, hoc uero omnipotentem deum idcircoque solam ipsorum curam habuisse Iesum. ita dei omnipotentis cultura in tartara retrudit et filii eget auxilio, qui coluit patrem? sed uideris; consentiamus, inquam, hactenus etiam nos et incertos scribentium ipsa uarietas facit. namque cum duo euangelistae Matthaeus et Lucas de centurione quodam pariter narrent, cuius puer tunc infirmaretur et propter quem uisus fuerit hoc ipsum dixisse Iesus, quia scilicet tantam fidem non inuenisset in Israhel, quantam in illo homine gentili quamuis et pagano, eo quod dixerit idem non se
Abbreviated transcription (Latin):
tentibꝰ. longo int̃uallo de tetra ac poenali
inferoꝵ custodia ubi se uitȩ merita coer
mysticã passionẽ: ꝑuenire ad hoc᷑ ipsũ potu¬
isse si ꝑuenert̃. qͦd scriptũ de eis . ẽ. Neq enĩ qͥa
& latronẽ quendã decruce liberauit idẽ dñs
in paradiso patris sui. quisquã inuiderit. aut
inhumanꝰ adeo cẽ pocest: ut inhoc ei dis¬
pliceat tantȩ benignitatis officiũ. S ñ ta
m̃ iccirco dicemꝰ & latronũ uitas ac mo-¬
res nob ꝓbabiles esse deb̾e: qͥa iħc latroni in-¬
dulgentiã dederit. aut qͥa publicanis &
meretricibꝰ ignorit errata. dixeritq qͦd
etiã p̃cederent ipsi adregnũ cȩlor eos qui
se suꝑbe gesseruit iniusticia. Nanq & in
adulterio dep̃hensã mulierẽ quandã iu.¬
deis accusantibꝰ absoluit ipse. p̃cipieas.
si grãs. Dec& eĩ talia oꝑari circa animas.
qui solẽ suũ oriri facit suꝑ bonos & maloᷤᷤ
& pluit suꝑ iustos & iniustos. S hoc tam̃

Expanded text:
tentibus, longo intervallo de tetra ac poenali tentibus, longo intervallo de tetra ac poenali inferorum custodia, ubi se vitae merita coercmysticam passionem pervenire ad hoc ipsum potuisse, si pervenerunt, quod scriptum de eis est. Neque enim quia et latronem quemdam de cruce liberavit idem nostein paradiso Patris sui , quisquam inviderit, aut inhumanus adeo esse potest, ut hoc ei displiceat tantae benignitatis officium. Sed tamen non idcirco dicemus et latronum vitas ac mores nobis probabiles esse debere, quia Jesus latroni indulgentiam dederit; aut quia publicanis et meretricibus ignoverit errata, dixeritque quod etiam praecederent ipsi ad regnum coelorum eos qui se superbe gesserunt . In injustitia namque et in adulterio deprehensam mulierem quandam Iudaeis accusantibus absoluit ipse praecipiens si gratias; docet eum talia operari circa animas, qui solem suum oriri facit super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. sed hoc tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nient aboriente & occidente. & recũ¬
bent cũ abrahã & isaac & iacob in regno
cȩlor. Uos gͦ quare ñ accipitis patriarchas
Absit nos qͥde cuiquã inuidere mortaliũ.
que ds forte miseratione respiciens sua.
de ꝑditione unquã reduxerit ad salutẽ.¬
D hoc sane nos eiꝰ eẽ. iã clem̃tiȩ ponimꝰ
qͥ misertꝰ sit : ñ illiꝰ meriti cuiꝰ fuisse ne¬
gare ñ possis imꝓbabilẽ uitã. Ac ꝑhoc & ude
orũ patres. abrahã scilicet & isaac & iac ob:
si. ẽ. hoc ꝓcerto deisde xpĩ testimoniũ qͦd af¬
fertis. quã quã fuert̃ ipsi qͥdẽ flagitiosissimi
ut fere moises indicat eoꝵ ꝓnepos siue quiᷤ
aliꝰ historiȩ huiꝰ conditor. ẽ. quȩ dr̃ geneseos.
qͥeoꝵ uitas nob̾ odio omĩ fastidioq dignissi¬
mas scripsit: sint tam̃ ia & ipsi in regno cȩlo¬
rũ. sint in loco quẽ nec crediderant unquã
nec sꝑauerant. ut fere exeoꝵ liquido libris
apparae. dũ mͦ tam̃ constet uob etiã confi¬

Expanded text:
t ab oriente et occidente et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum. uos ergo quare non accipitis patriarchas ? absit nos quidem cuiquam inuidere mortalium, quem deus forte miseratione respiciens sua de perditione umquam reduxerit ad salutem, sed hoc sane nos eius esse iam clementiae ponimus, qui misertus sit, non illius meriti, cuius fuisse negare non possis inproborum patres, Abraham scilicet, et Isaac, et Jacob, si est hoc pro certo de iisdem Christi testimonium quod affertis, quanquam fuerunt ipsi quidem flagitiosissimi, ut fere Moyses indicat eorum pronepos, sive quis alius historiae hujus conditor est, quae dicitur Geneseos, qui eorum vitas nobis odio omni fastidioque dignissimas scripsit; sint tamen et ipsi jam in regno coelorum, sint in loco quem nec crediderant unquam, nec speraverant, ut fere ex eorum liquido libris apparet: dummodo tamen constet, vobis etiam confi
Abbreviated transcription (Latin):
cipia cȩlestis habitudinis dignitatẽ. utͥ
totũ qͥd creatũ . ẽ. recreet᷑. & totũ qͦd fac¬
tũ. ẽ reficiat᷑. illo recreante qͥcreauit. &
reficiente qͥfecit. Qͦd breuit᷑ ex̃plicat. ubi
ait. Corpꝰ quidẽ mortuũ. ẽ ꝓpt̾ peccatũ.
sps aut̃ uita. ẽ. ꝓpt̃ iusticiã. Siaut̃ sp̃is eiꝰ qͥ
suscitauit xp̃m a mortuis habitat inuo
b: qͥsuscitauit xp̃m a mortuis uiuificabit
& mortalia corpora urã ꝑhabitantẽ spm̃
eiꝰ inuob. Nã qͥs catholica ueritate instru¬
ctus. ignorat scđm corpꝰesse alios homines
masculos. alias feminas: ñ scđm sp̃m m̃tis

Expanded text:
is habitudinis dignitatem, ut totum, quod creatum est, recreetur et totum, quod factum est, reficiatur illo recreante, qui creauit, et reficiente, qui fecit. quod breuiter explicat, ubi ait: corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. si autem spiritus eius, qui suscitortuis, uiuificabit et mortalia corpora uestra per habitantem spiritum eius in uobis. nam quis catholica ueritate instructus ignorat secundum corpus esse alios homines masculos, alias feminas, non secundum s
Abbreviated transcription (Latin):
duocut nidã de qͥ iudei reges. s. ectribu
leus mande sacerdotes. Qđ ipsũ pala ẽ: quia
eids̃ batre habuerit sacerloet qr endã no¬
inf̃e ioachim cuiꝰ tam̃ inhac generatione
nulla usquã nabita m̃tio ẽ. Qnomͦ gͦ ad
anc datuticȩ cognationis ꝓsapiẽ oxRia
utnere dicet᷑ inqua eã nec patrẽ hab̾e ui
ib ig qͥsqͥs ex sadẽ nascit᷑. neiꝰ hant genitri¬
cundũ. dibinitatẽ. & filiũ dauid scđm car¬
nem. Qd ita ꝓbamꝰ exeuangłicis. & apłicis
litteris.: ut nemo possit contradicere ꝓbatio
nibꝰ nr̃is nͥ qͥipsis sitteris contradicit. Non sic̃
sibi faustꝰ iste ꝓposuit. nescio quẽ pauca uer¬
ba dixisse: & contra eiꝰdẽ fausti uersipelles
astitias. nulla postea testimonia ꝓtulisse
Qͥa eb tũ fxero: nichil ei qͦd respondeat re¬
nebit. nͥ illud qͣuim manifestissimȩ ue¬
rientis inscripturis scĩs exp̃ssȩ. ⁊ illudere
atq euitare conat᷑: ut falsa illa & diuiniᷤ
codicibꝰ immissa respondeat. Quã dem̃tiã

Expanded text:
udam, de quo Judaei reges: sed ex tribu Levi, unde sacerdotes: quod ipsum palam est, quia eadem patrem habuerit sacerdotem quemdam nomine Joachim, cujus tamen in hac generatione nulla usquam habita mentio est. Quomodo ergo ad hanc Davidicae cognationis prosapiam Maria pertinere dicetur, in qua eam nec quisquis ex eadem nascitur, nisi eius hanc genetricundum diuinitatem et filium Dauid secundum carnem : quod ita probamus ex euangelicis et apostolicis litteris, unisi qui ipsis litteris contradicit, non sicut sibi Faustus iste proposuit nescio quem pauca uerba dixisse et contra eiusdem Fausti uersipelles astutias nulla postea testimonia protulisse. quod ego cam fecero, nihil ei quod respondeat remanebit nisi illud, quo uim manifestissimae ueritatis in scripturis sanctis expresatque evitare conatur, ut falsa illa et divinis codicibus immissa respondeat. Quam dementiam,
Abbreviated transcription (Latin):
litt̾is qd uolumꝰ uerũ ẽ qͦd nolitꝰ falsũ ẽ
Sic delirent manichei. & resipiscant & non
hoc testimoniũ ulero etia ꝑfert̃. tẽ autẽ
dic̃ faustꝰ qͦd ds̃ faciat hominẽ q̃ndo inite¬
rior indĩ agnitcionẽ renouat᷑ utrũ eũ
ipse fecerit qͥreficit. ipse condiderit qͥ re¬
nouat: respondent. ipse. Cui responsioni
eorꝰ si adiciamꝰ quȩrentes qͦndo eũ forma.¬
uerit quẽ nc̃ reformat: quȩrent ubi se ab¬
scondant. ne fabulȩ suȩ delecus apire c¬
gant᷑ Neq enĩ dicunt a do formatũ uł
conditũ uł institutum sed de substantia eiꝰ par¬
tẽ ꝓriꝰ eiꝰ aduersꝰ hostes missã. nec peccato in¬
ueteratũ s necessitate captiuatũ & defor¬
matũ ab inimicis. & cȩtera quȩ iã teda di¬
cere. Ibi enĩ & pͥmũ hominẽ cõmemorant.
nꝰ quẽ dic̃ apłs de t̾ra t̾renũ. s nescio quẽ su¬
ũ ꝓpͥũ exarca m̃daciorꝰ ꝓsilientẽ. De qͦ faustꝰ
tacet om̃ino cũ de homine sibi ꝓposuerit quȩ¬

Expanded text:
litteris quod uolumus, uerum est, quod nolumus, falsum est? sic delirent Manichaei; et resipiscant et non hoc testimonium ultro etiam proferunt: tunc autem dicit Faustus quod deus faciat hominem, quando interior in dei agnitione renouatur — utrum eum ipse fecerit, qui reficit, ipse condiderit, qui renouat, respondebunt "ipse." cui responsioni eorum si adiciamus quaerentes, quando eum formauerit, quem nunc reformat, quaerent, ubi se abscondant, ne fabulae suae dedecus aperire cogantur. neque enim dicunt a deo formatum uel conditum uel institutum, sed de substantia eius partem prorsus eius aduersus hostes missam; nec peccato inueteratum, sed necessitate captiuatum et deformatum ab inimicis et cetera, quae iam taedet dicere. ibi enim et primum hominem commemorant, non quem dicit apostolus de terra terrenum, sed nescio quem suum proprium ex arca mendaciorum prosilientem: de quo Faustus tacet omnino, cum de homine sibi proposuerit quae
Abbreviated transcription (Latin):
magint̃ eqͥcreauit eũ. hane apłicã plane ag¬
nofco sententia. Quare ipse alterã ñ agnos¬
chei fabulas amputat. Ite cũ de c̾reno & cȩ¬
ipso libro. & exipso loco adhibuit tr̃en id÷
ammalis corporis testimoniũ: ubi scriptũ
cũ dedusse similitudinẽ de seminibꝰ frum̃¬
tor. qͦd nuda grana seminent᷑ & ds̃ illis
det corpꝰ qͦmͦ uolucrit. unicuiq seminũ
ꝓpͥũ corpꝰ. ubi nichilo minꝰ manichei eũtit
errore: qui &e grana & herbas & om̃s radiceᷤ
ac frutices gente tenebrarũ dic̃ ereare ñ
dm̃. & ineis formis atq generibꝰ rerũ dm̃
potiꝰ credit alligari. quã hor aliqͥd oꝑari: cũ
gͦ conera manichei sacrilega uanitatẽ etũ
ista dixisse: uenit adcarniũ differentias.
Non om̃is inqͥt caro: eadẽ caro. Inde ad corpoꝵ
cȩlestiũ atq tresttiũ. inde admutatione
corporis nrĩ qua fieri possit spuale atq
cȩleste Seminat᷑ in qͥt incontumelia: sur¬
get ingła. Seminat᷑ in infirmitate: sur¬

Expanded text:
qui creauit eum." hanc apostolicam plane agnosco sententiam: quare ipse alteram non agnoschaei fabulas amputat? item cum de terreno et caeipso libro et ex ipso loco adhibuit terreni, id est animalis corporis testimonium, ubi scriptum cum dedisset similitudines de seminibus frumentorum, quod nuda grana seminentur et deus illis det corpus, quomodo uoluerit. unicuique seminum proprium corpus — ubi nihilominus Manichaei euertit errorem, qui et graac frutices gentem tenebrarum dicit creare, non Deum; et in eis formis atque generibus rerum Deum potius credit alligari, quam horum aliquid operari: cum ergo contra Manichaei sacrilegam vanitatem etiam ista dixisset, venit ad carnium differentias: Non omnis, inquit, caro eadem caro: inde ad corporum coelestium atque terrestrium, inde ad mutationem corporis nostri qua fieri possit spirituale atque coeleste: Seminatur, inquit, in contumelia, surget in gloria: seminatur in infirmitate, sur
Abbreviated transcription (Latin):
egert̃: aqͥb dii putari uoluert̃. dante sibi
locũ uanitate cordis humani. maxime cũ
ex desiderio mortuoꝵ constituerent᷑ imagi¬
nes. unde simulacroꝵ usus exortꝰ. ẽ: & mai¬
ori adulatione diuini honores deferrent᷑
tanquã incelũ receptis: ꝓ qͥbꝰ se in t̾ris demo.¬
nia colenda supponerent. & sibi sacrificari
a deceptis & ꝑditis flagitarent. Sacrificiũ
gͦ ñsolũ cũ iuste imꝑat uerꝰ ds̃. s etiã cũ
suꝑbe exigit falsus ds̃: satis ostendit eui
debe atͣ. Hȩc illi pagano si esset difficilior
adcredendũ. etiã illa ꝓphetia ꝑsuaderẽ: inqͣ
tã longe ante conscripta st̃. quȩ nc̃ ĩpleta
monstrarẽ. Eͦd si & hanc contenera: hoc qͦq
agnoscerẽ potiꝰ quã mirarer. qͣndo qͥdẽ ñ õs
fuisse credituros in eiꝰdẽ ꝓphetiȩ ueritate
recolere. Si aut̃ zelanteꝰ xp̃m uł dm̃ ex
utroq testam̃to mͥ obiceret. atq ipsũ uer¬

Expanded text:
egerunt, a quibus dii putari uoluerunt dante sibi egerunt, a quibus dii putari uoluerunt dante sibi locum uanitate cordis humani, maxime cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines, unde simulacrorum usus exortus est, et maiore adulatione diuini honores deferrentur tamquam in caelum receptis, pro quibus se in terris daemonia colenda subponerent et sibi sacrificari a deceptis et perditis flagitarent. sacrificium ergo non solum cum iuste imperat uerus deus, sed etiam cum superbe exigit falsus deus, satis ostendit, cui debeatur. haec illi pagano, si esset difficilior ad credendum, etiam ipsa prophetia persuaderem, in qua tam longe ante conscripta sunt, quae nunc inpleta monstrarem. quodsi et hanc contemneret, hoc quoque agnoscerem potius quam mirarer, quandoquidem non omnes fuisse credituros in eiusdem prophetiae ueritate recolerem. Si autem zelantem Christum uel deum ex utroque testamento mihi obiceret atque ipsum uer
Abbreviated transcription (Latin):
torũ quȩ regnũ dĩ ñ possidebt̃ quia eadẽ sub-¬
stantia corporis incelestẽ cõmutabit᷑ qͣlitatẽ.
ꝗͦd ignis insacrificio significabat uelut absor-¬
bens mortẽ inuictoria. Ineo aut̃ popło hȩc
rite celebrata st̃: cuiꝰ & regnũ & sac̃̾dotiũ
ꝓphetia erat uenturi regis & sacerdocis. ad
regendos & consetrandos fideles inomibꝰ gen-¬
tibꝰ & introducendos in regnũ & sacrariũ
ficii sicut religiosa p̃dicam̃ta hebrei celebra¬
uert: ita sacrilega imitam̃ta pagan. Qm̃ quȩ
inmolant gs̃ ait apls. demoniis ĩmolant a
ñ dõ. Antiqua enĩ res ẽ. p̃nunciatiua ĩmola¬
tio sanguinis. futurã passionẽ mediatoriᷤᷤ
abinitio generis humani testificans. Hanc
enĩ pͥmꝰ abel obtulisse insacris lieteris in¬
uenit᷑ Nongͥ mirũ. ẽ. si p̾uaricatores angłi
quoꝵ duo maxima uitia st̃. suꝑbia atq fal¬
latia ꝑhẽ aerem uolitantes. qͦd uni uero dõ
debi nouerant hoc sibi asuis cultoribꝰ ex¬

Expanded text:
quae regnum dei non possidebunt, quia eadem substantia corporis in caelestem conmutabitur qualitatem: quod ignis in sacrificio significabat uelut absorbens mortem in uictoriam. in eo autem populo haec rite celebrata sunt, cuius et regnum et sacerdotium prophetia erat uenturi regis et sacerdotis ad regendos et consecrandos fideles in omnibus gentibus et introducendos in regnum caelorum et ficii sicut religiosa praedicamenta Hebraei celebrauerunt, ita sacrilega imitamenta pagani, quoniam quae immolant gentes, ait apostolus, daemoniis immolant, et non deo. antiqua enim res est praenuntiatiua immolatio sanguinis futuram passionem mediatoris ab initio generis humani testificans; hanc enim primus Abel obtulisse in sacris litteris inuenitur. non igitur mirum est, si praeuaricatores angeli, quorum duo maxima uitia sunt superbia atque fallacia, per hunc aerem uolitantes, quod uni uero deo deberi nouerant, hoc sibi a suis cultoribus ex
Abbreviated transcription (Latin):
cłȩ de quibꝰ adgalathas dicit. erã aut̃ igno¬
tus facie aeccliis iudeȩ quȩ st̃ in xp̃o. un-¬
de & lapidẽ angularẽ inpsalmis appella¬
tũ dñm sic int̾ p̃tat᷑. qd duos parietes in
se tois coniuuxerit. circuncisionis indelicit
so pruntĩ ut duos condere uist in unũ nonũ
hominẽ faciens pacẽ & conuts ra ut̃ Nom̃¬

Expanded text:
lesiae, de quibus ad Galatas dicit: eram autem ignotus facie ecclesiis Iudaeae. quae sunt in Christo, unde et lapidem angularem in psalmis appellatum dominum sic interpretatur. quod duos parietes in se ipso coniunxerit, circumcisionis uidelicet et praeputii, ut duos conderet in se unum nouum homine
Abbreviated transcription (Latin):
quĩ tam̃ constat traditã uito. qͥfuerit dde
stirpe dauid. id÷ detribu iuda. &dicit ita
potiusse accipi xp̃m filiũ dauid si oranuss¬
la ioseph fuiset. dinde si filia ioscpbi nusis¬
set intribu leui: ñ absurde diceret᷑ sam
filiꝰ dauid qͥsqͥs de illa &e intribu leuinatus
fuisset. Ita simat illiꝰ ioachim quẽ iatre
Maus faustꝰ cõmemorat. de tribi iuda &.
genere dauid nupsit intribu laui. ñ un¬
merito & ioachim & maria & fliꝰ MaRis
etiã sic ex dauid semine ueracit ꝑhibent᷑.
oc gͥ potiꝰ uł tale aliqͥa credere. si illiꝰ apo¬
chtiphȩ scripturȩ ubi ioachim pat̾ mauiȩ
legit᷑ auetoritate detinerer: quã m̃ti¬
ri euangim inqͦscciptũ. ẽ. & iħm xp̃m¬

Expanded text:
quam tamen constat traditam uiro, qui fuerit de quam tamen constat traditam uiro, qui fuerit de stirpe Dauid, id est de tribu Iuda, et dicit ita potuisse accipi Christum filium Dauid, si Maria filia Ioseph fuisset. proinde si filia Ioseph nupsisset in tribu Leui, non absurde diceretur etiam filius Dauid, quisquis de illa et in tribu Leui natus fuisset. ita si mater illius Ioachim, quem patrem Mariae Faustus commemorat, de tribu Iuda et genere Dauid nupsit in tribu Leui, non inmerito et Ioachim et Maria et filius Mariae etiam sic ex Dauid semine ueraciter perhibentur. hoc ergo potius uel tale aliquid crederem, si illius apocryphae scripturae, ubi Ioachim pater Mariae legitur, auctoritate detinerer, quam mentiri euangelium, in quo scriptum est et