comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
finalit intendit sanitatem
nõ ꝯsiliat᷑ utrũ debeat sana¬
re egrũ. s hoc accipit tanqͣ
c̾tum ⁊ notũ egrũ sanandũ
ẽẽ. Sec ꝯsiliatur de uiis peꝰ

Expanded text:
finaliter intendit sanitatem, non consiliatur utrum debeat sanare egrum sed hoc accipit tanquam certum et notum, egrum sanandum esse: et consiliatur de viis per
Abbreviated transcription (Latin):
sũmare nõ posst̾. sic ⁊̃ dicere
possemꝰ ꝙ ebriosi płs sperãt¬
lefcĩ ex uino ⁊ exebrietate ã¬
mittẽtes rõnis usũ acceptãt
aliqͦ que nõ ualẽt ꝑfice̾. Cũ
gͦ regiũ offitiũ requirat ho¬
mine pͥdentẽ.⁊ ñ passionatũ
ĩmoderata passione decet re¬
ges ⁊ pͥncipes ñ agg̾di ad
da. ¶Scdo̾ ħ decet eos exꝑte
ppłi sibi ꝯmissi ut płimũ eͥ
expoĩt se ꝑiculo qui agg̾dit᷑¬
arduũ aliqd ultͣ uires si in¬

Expanded text:
Sic etiam dicere possemus, quod ebriosi plus sperantlefacti ex vino et ebrietate amittentes rationis usum, attentant aliqua quae non valent perficere. Cum ergo regium officium requirat hominem prudentem et non passionatum immoderata passione, decet reges et principes non aggredi aliquid da. Secundo hoc decet eos ex parte populi sibi commissi. ut plurimum enim exponit se periculo qui aggreditur aliquid ultra vires. Si
Abbreviated transcription (Latin):
Nã sic̾ ꝑ magͥnimitatẽ de¬
bent eẽ ꝓmpti ut agg̾diat᷑
ardua ⁊ sperẽt sperãda. sic
derati ut nõ agg̾diant᷑ ad
ultͣ uires ꝓpͥas ut nõ sperẽt
nõ speranda. ¶Possumꝰ at̃
duplici uia inuestigare ꝙ¬
nõ decet reges ⁊ pͥncipes a¬

Expanded text:
animitatem debent esse prompti, ut aggrediantur ardua, et sperent speranda: sic derati, ut non aggrediantur aliquid ultra vires proprias. et non sperent non speranda. Possumus autem duplici via investigare, quod decet reges et principes a
Abbreviated transcription (Latin):
bonuĩ diuinũ ⁊ cõe cũ talia sĩt
bona excellẽtia ⁊ ardua nõ
solũ spectat ad reges ⁊ pͥnci¬
pes tende̾ ĩ bonũ s ⁊̃ deçet
eos tẽde̾ ĩbonũ arduũ ãpliꝰ
quãto maior ẽ coĩtas tãto
ĩdiget pͥdẽtia⁊ saniori ꝯͥsi

Expanded text:
bonum divinum et commune, cum talia sint bona excellentia et ardua, non solum spectat ad reges et principes tendere in bonum, sed etiam decet eos tendere in bonum arduum. Amplius quanto maior est communitas, tanto indiget
Abbreviated transcription (Latin):
seq boã ardua ⁊ magno hono¬
re digna. Qr̃ cũ reges ⁊ pͥn
cipes tendere debeãt ĩbrã ar¬
tura poͥ  ip̃i regno decet eos
eẽ bñ sꝑantes ꝑ magͣnimi¬
tatẽ. qr hñt omĩa que ad¬
u sꝑem debitã requirũt᷑.

Expanded text:
sequi bona ardua et magno honore digna. Quare cum reges et cipes tendere debeant in bona artura possibilia ipsi regno: decet eos esse bene sperantes per magnanimitatem, quia habent omnia quae ad spem debitam requiruntur.
Abbreviated transcription (Latin):
quõ reges ⁊ pͥnçipes selubi
debeãt cͥca spem ⁊ despationẽ
ẽ difficile scire quõ reges⁊
pͥnçipes ad hoc se hre debeãt
dicebat᷑ enĩ supͣ ꝙ eos decit
eẽ huiles ⁊ magnimos. qiu
gͦ hiũlitas moderet spẽ ql
miles cogͦscẽtes deffcm̃ ꝓpͥn¬

Expanded text:
 reges et principes se habere debeant circa spem et desperationem. est difficile scire, quomodo reges et principes ad hoc se habere debeant. Dicebatur enim supra, quod eos esse decet humiles et magnanimos: cum ergo humilitas moderet spem, quia humiles cognoscentes defectum p
Abbreviated transcription (Latin):
ñ laudat᷑ ex eo ꝙ acute uidet. ł
dẽs. Ut siꝗs exsuꝑflua comesti¬
bñ digerẽt. Inc̾paret᷑ ille. ñ qr
q̃ndo ñ ẽ inpotestate hoĩs s in¬
posset uti potu ⁊ cibo modãte.
¶S̾o ĩsensib ñ ẽ ponẽda uĩtus
morał qr sic̃ potẽtie naͣles ñ obe¬
diũt rõni qr ẜm regła rõnis¬

Expanded text:
non laudatur ex eo quod acute videt, vel dens, ut si quis ex superflua comestibene digereret: increparetur ille, non quia quendo non est in potestate hominis: sed inposset uti potu, et cibo moderate. Secundo in sensibus non est ponenda virtus moralis, quia sicut potentiae naturales non obediunt r
Abbreviated transcription (Latin):
ad det̾minãdũ potẽtiaᷤᷤ uł bñ uł
male agãt. Ut ꝑhabitꝰ uitio¬
sos det̾minat᷑ potẽtia adagẽd̾
male ꝑuirtuosos adagẽdum
bñ. cũ gͦ naͣ sit det̾minata ad
unũ ⁊ potẽtie naͣles sufficiẽt᷑
det̾minẽt᷑ ad agendũ ex nãsua¬

Expanded text:
minandum potentias, ut bene vel male agant. ut per habitus votiosos determinatur potentia ad agendum male, per virtuosos ad agendum bene: cum ergo natura sit determinata ad unum, et potentiae naturales sufficienter determinentur ad agendum, ex natu
Abbreviated transcription (Latin):
nã ꝗdã appetitꝰ ẽ ĩ hoĩe ĩquo nõ
coĩcant cu brutis: Ut appetituᷤ
seq̃s ĩtlłctũ. Quidã noͣ inquo
coĩcat cũ eis ut appetitꝰ sequẽs
sensũ. Appetitꝰ at seq̃ns sẽsũ pot̃
noĩari sensualitas seq̃ns ĩtlłctũ

Expanded text:
in homine, in quo non communicat cum brutis, ut est appetitus sequens intellectum: quidam vero in quo communicat cum eis, ut appetitus sequens sensum. Appetitus autem sequens sensum potest nominari sensualitas: sequens intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
suã at̃ felicita̾tẽ ponẽd ĩactu
prudẽtie ꝓut tał actꝰ ẽ ĩpatus a
caritate.nã tc̃ reges hñt felici¬
tatẽ suo statui debitã ⁊ glignã
dẽnã regnatiuã gẽte sibi ꝯmi¬

Expanded text:
itatem ponere debent in actu prudentiae, prout talis actus est imperatus a charitate: nam tunc reges habent felicitatem suo statui debitam, et condigdentiam regitivam, gentem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ gͦ ꝯtĩgat ratiocinai̾ recte ⁊
ñ recte o dare ui̾tutẽ aliqua
qͥ sit recta rõ ꝑ quã de ipĩs agibi¬
ꝑ quã dirigim̃ ĩ oꝑando ip̃aa¬
gibłia. Ampliꝰ qr ꝯtingit nos
passionaĩ recte ⁊ ñ recte o dare
uirtutes aliqͦs ꝑ quas modifi¬
cet᷑ ĩ ip̃is passionib. Cũ gͦ pas¬
sioes q̃dã ĩpellãt nos ad malur
ut passioẽs ꝯcupiscibłes qr ꝓ
ni sumꝰ ad agendũ illa. q̃dã uͦ
ret̾hãt nos abono. Ut passiones

Expanded text:
contingat ratiocinari recte et non recte, oportet virtutem aliquam, quae sit recta ratio, per quam de ipsis agibiper quam dirigimur in operanda ipsa agibilia. Amplius quia contingit nos passionari recte et non recte, oportet dare virtutes aliquas, per quas modificentur in ipsis passionibus. Cum ergo passiones quaedam impellant nos ad malum, ut passiones concupiscibiles, quia proni sumus ad agendum illa: quaedam vero retrahunt nos a bono, ut passion
Abbreviated transcription (Latin):
pales ⁊ cardinales sũt respec¬
¶Rursus qr pͥdẽtia ẽ pͥncipali¬
or oĩb hiis cum sit directiua
oĩu aliaꝵ ⁊ iustitia ẽ pͥncipa¬
lior ꝙͣ fortitudo ⁊ tp̃rãtia c̃ iu¬
stitia sit cͥca comutatioẽs reꝵ
⁊ cͥca distributioes bonoꝵ ⁊cͥca¬

Expanded text:
pales, et cardinales respecRursus quia prudentia est principalior omnibus aliis, cum sit directiva omnium aliarum, et iustitia sit principalior quod fortitudo et temperantia, cum iustitia sit circa commutationes rerum, et circa distributiones bono
Abbreviated transcription (Latin):
tos. Cõseq̃nt uͦ cͣctabimꝰ de ma¬
is uĩtutib. maĩfestãtes quõ
decet reges ⁊ pͥncipes talib uͥ¬
tutib esse ꝑfectos¬
diu̾simode notificai̾ põt ꝗd est
prudentia.

Expanded text:
ctabimus de Mais virtutibus, manifestantes, quomodo decet reges et principes talibus virtutibus esse perfectosdiversimode notificari potest, quid est prudentia.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ille habũdat . ꝑ ꝯmutatiuã
defcũs reducit ad eqͣlitatẽ qr
unꝰ dat pecuniã qͦ habũdat¬
⁊ recipit frum̃tũ quo ĩdiga
alt̾ uͦ tribuit frum̃tũ qͦ afflu¬
ebat ⁊ suscipit peciũar qͦ cari.
¶Est gͦ ꝯmutatã iustitia ꝓ¬
ut unus ordinat boã ĩ utili¬

Expanded text:
titiam defectus reducitur ad aequalitatem: quia unus dat pecuniam qua abundat, et recipit frumentum quo indiget. Alter vero tribui frumentum qu affluebat, et suscipit pecuniam qua caret. Est igitur commutativa Iustitia, prout unus ordinat bona sua in utili
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ gͣ m̃bra sic sue ĩdigẽtie ad¬
garet oculũ ⁊ orłs dirigeret
manũ ⁊ nͥ pedes po̾tarẽt ca¬
put ⁊ cap̃ dirigeret pedes cõ¬
pꝰ naͣle ñ poss sb̾siste̾. sic qr
nlłs ho suffic̾ sibi ad iunuẽdũ
nͥ ciĩes ꝑ ꝯmutatiuã iustitiã

Expanded text:
 membra sic suae indigentiagaret oculum, et oculus dirigeret manum: et nisi pedes portarent caput, et caput dirigeret pedes: corpus naturale non posset subsistere. Sic quia nullus homo sufficit sibi ad vivendum, nisi cives per commutativam Ius
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia neget᷑ maĩfeste regi ⁊
regͦ ĩfert̃ ĩ iuria.¬
maxime decet reges ⁊ pͥncipes
eẽ iustas. ⁊ in suo regno iustiti¬
am obsuare.

Expanded text:
Iustitia, manifeste regi et Regno infertur iniuria.maxime decet reges, et principes esse iustos, et in suo Regno iustitiam observare.
Abbreviated transcription (Latin):
tioãle ꝯtinẽs urbanitates nã
sic̾ aĩa ꝯtinet corꝰ qr recedõte
ea corpꝰ dissoluit᷑ ⁊ ma̾cescit.
sic iustitia ꝯtinet urbai̾tateᷤᷤ
.i. ciuitates ⁊ regͦ qr siñ ea di¬
ssoluit̾ ciuitas ⁊ ñ posst̃ regna

Expanded text:
ontinet urbanitates. Nam sicut anima continet corpus, quia recedente ea, corpus dissolvitur, et marcescit: sic iustitia continet urbanitates idest civitates, et regna, quia sine ea dissolvitur civitas, et non possunt regna
Abbreviated transcription (Latin):
alii ⁊ alii habitus. ⁊exaliis
fines. Sicut enĩ diu̾si sũt mo¬
res iuuenũ ⁊ senũ sic alie ⁊a
lie passioẽs sũt inutͥsq ⁊ sic̃
bonoꝵ ⁊ maloꝵ sũt diu̾se af¬
fectioes. sic diu̾si sũt habitus
utroꝵq. Rursus ex aliis ⁊ ali¬
is hĩti prestituimꝰ nob̾ alios
⁊ alios fines. Nlam ut dr t̾tio¬

Expanded text:
 alii habitus: ex aliis,fines. Sicut enim diversi sunt mores iuvenum et senum, sic aliae a passiones sunt in utrisque. Et sicut bonorum, et malorum sunt diversae affectiones, sic diversi sunt habitus utrorumque. Rursus ex aliis, et aliis habitibus, praestituimus nobis alios et alios fines. Nam ut di
Abbreviated transcription (Latin):
cedit ꝑfta̾. sic ĩ opabilib pfe¬
ctã ĩdustͥa p̾cedit astutia ĩꝑ¬
fecta. cũ gͦ ñ requirat᷑ tãta in¬
dustria ad regendũ se ip̃m qͣn¬
ta requirit᷑ in gubernatiõe fa¬
scire. Sõ suã familiã gub̾nare.
Et t̾tio scire rege̾ regnũ ⁊ciui¬
catẽ. ¶In pͥo aũt libro ĩ qͦ age¬
tur de regimĩe sui sũt quatuõ
declaranda. ¶Nam pͥo õndet᷑
inquo regia maiestas debeat
quas passioes debeat seꝗ. Quã¬
to quos mores debeat ĩmitari.
Nam cum bñ uiue̾ ⁊ bñ rege̾
se ip̃m esse nõ possit nͥ ꝗs sẽdet
bonis actib ⁊ bonis opib re¬
gnatis ordinẽ rationis uolẽs
tͣctare deregimĩe sui. or ip̃m
notitiã tdere de oĩb hiis q̃ diũ¬

Expanded text:
cedit perfectam: sic in operabilibus perfectam industriam praecedit astutia imperfecta. Cum ergo non requiratur tanta industria ad regendum seipsum, quanta requiritur in gubernatione fascire suam familiam gubernare, tertio scire regere regnum, et civitatem. In primo autem libro in quo agetur de regimine sui, sunt quatuor declaranda. Nam Primo ostendetur in quo regia maiestas debeat quas passiones debeat sequi. Quarto quos mores debeat imitari. Nam cum bene vivere, et bene regere seipsum, esse non possit nisi quis se det bonis actibus, et bonis operibus regulatis ordine rationis: volens tractare de regimine sui, oportet ipsum notitiam tradere de omnibus his qu
Abbreviated transcription (Latin):
sionati. alit̾ ⁊ alit̾ oꝑant. ui¬
nõ sũt eadẽ passio cũ spe. tim̃¬
tes ⁊desperantes de uictoria
turpit̾ agunt: ut dimittũt
acie ⁊ fũguĩt de bello. Span¬
tes aũt se uince̾ inuadunt
bellantes ⁊ agg̾diũt᷑ hostes.
Qd̾ gͦ dictũ ẽ despe. ⁊ detimore.
incesligendũ ẽ de aliis passio¬
nib. singłe enĩ affectiones ⁊
passioẽs aliquã inclinationẽ
in nob̾ efficiunt ut alia ⁊ alia
oꝑa faciamꝰ. ¶ Quarto ⁊̃ ip̃i
mores oꝑa diu̾sificare uident᷑.
Nam hñtes mores senũ alit̾
Senes enĩ in suo loco ostendet᷑.
sũt naͣlit̾ inc̾duli ⁊ auari. Iu¬
uenes uõ sũt nałr lib̾ales ⁊ c̾¬

Expanded text:
antur. Vinon sunt eadem passio cum spe, timentes, et desperantes de victoria, turpiter agunt, et dimittunt aciem, et fugiunt de bello: sperantes autem se vincere, invadunt bellantes, et aggrediuntur hostes. Quod ergo dictum est de spe, et timore, intelligendum est de aliis passionibus: singulae enim affectiones et passiones aliquam inclinationem in nobis efficiunt, ut alia, et alia opera faciamus. Quarto etiam ipsi mores opera diversificare videntur. Nam habentes mores senum, aliteSenes enim ut suo loco ostendetur sunt naturaliter increduli, et avari: iuvenes vero sunt naturali
Abbreviated transcription (Latin):
tpris apponat ĩ ignorãtia ꝙͣ
dat studio añ ꝙͣ pueĩ̾re pos¬
sit ad ꝑfectoẽ scĩe. Qrͣ si uita
nrã ẽ breuis ⁊ artes ⁊ scĩe sũt
difficiles ⁊ lõge ⁊ hoĩes coĩt̾¬

Expanded text:
temporis apponat in ignorantia, qudat studio, antequam pervenire possit ad prefectionem scientiae. Quare si vita nostra est brevis, et artes et scientiae sunt diffic
Abbreviated transcription (Latin):
ita pulc̾ n ita p̃dara sic̾ ẽ
iustitia pulcͥtudo stellaꝵ ñ
ẽ ita ãmirabił sic̾ płcͥtudo eiꝰ.
stelle eͥ pollẽt płcritudĩe cor¬
porali. ⁊ illũnat nos lumĩe

Expanded text:
ita pulchra, nec ita praeclara, sicut est Iustitia. Pulchritudo stellarum non est ita admirabilis, sicut pulchritudo eius. Stellae enim pollent pulchritudine corporali, et illumunant nos l
Abbreviated transcription (Latin):
tare utrũ ip̃a regła debeat eẽ
regła. si eͥ regła ab eqͣlitate
ꝑ regłam regłẽt᷑. sic si rege̾sit
ĩiusti disponũt reg᷑ ut ĩ eo ñ
obẜuer̾ iustitia. Maxĩe gͦ studẽ
debet ne sit ĩiusti ⁊ ĩeqͣles qr
eoꝵ iustitia ⁊ ĩ eqͣlitas tollit
ab cis regiã digͥtatẽ. Nã re¬
ges ĩiusti ⁊ si dnent᷑ ꝑ ciui¬
reges c̾ eͥ deceat regła ẽẽ

Expanded text:
ebeat esse regulata. Si enim regula ab aequalitate per regulam regulentur. Sic si reges sint iniusti, disponunt regnum, ut in eo non observetur Iustitia. Maxime ergo studere debent, ne sint iniusti, et inaequales: quia eorum iniustitia, et inaequalitas tollit ab eis regiam dignitatem. Nam reges iniusti et si dominentur per civir
Abbreviated transcription (Latin):
dũt ip̃a ẽẽ amicã ⁊ reuelãt ei
oĩa sec̾ta cordis. ¶T uia ad ħ
probandũ suĩt᷑ ex appetitu lau¬
dis. Dicebat᷑ eͥ ĩprecedẽtib qd̾
mulie̾s nimis appetũt laudẽ
Credũt eͥ ex hoc ẽẽ ĩquadã excel¬
lentia ⁊ laudai̾ ap̃ eas si sciãt¬

Expanded text:
dunt ipsam esse amicam, et revelant ei omnia secreta cordis. Tertia via ad hoc probandum, sumitur ex appetitu laudis. Dicebatur enim in praecedentibus, quod mulieres nimis appetunt laudem Credunt enim ex hoc esse in quadam excellentia
Abbreviated transcription (Latin):
suestigãdũ hoc idẽ suĩt̾ ex re¬
coĩs hẽditas. Quãto gͦ mag
esset dissentio int̾ ip̃os ciues
nt̾ quos ñ ẽ tãta amicitia
sessẽt eis coẽs possessioes.¬

Expanded text:
investigandum hoc idem, sumitur ex recommunis haereditas: quanto ergo magis esset dissentio inter ipsos cives, inter quos non est tanta amicitia, si essent eis possessiones
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipãtis ẽẽ duce̾ ĩduce̾ alios
ciues sũt mag̾ boĩ ⁊ uͥtuosi. d
eẽ mag̾ intẽtũ alegis latore.
Cũ gͦ ciues ⁊ existẽtes ĩ regͦ si
data regis examore honesti ⁊
exdilecticẽ quã hñt ad bonũ cc̃ẽ
⁊ ad regẽ. sic̾ mag̾ boĩ ⁊ui̾tuosi.
quã si hoc facerẽt timore pene.

Expanded text:
e alios cives sunt magis boni et virtuosi, debet esse magis intentum a legislatore. Cum ergo cives et existentes in regno si data regis ex amore honesti, et ex dilectione quam habent ad bonum commune et ad regem, sint magis boni et virtuosi, quam si hoc f
Abbreviated transcription (Latin):
o ip̃m eẽ iudicatiuũ. Nã per¬
satio scĩe potissime ĩiudicio
ꝯsistit. Non enĩ satis ẽ alioꝵ
drã intellige̾ ⁊ de se multa ĩue¬
nire. nͥ cã de ĩtlłctis ꝙͣ de ĩuẽ¬
ts nouerit iudicare q̃ st̃ tenẽ¬
da aq̃ respuẽda ¶Quãtũ gͥ¬

Expanded text:
 ipsum esse iudicativum: nam perfectio scientiae potissime in iudicio consistit. Non enim satis est aliorum dicta intelligere, et de se multa invenire, nisi tam de intellectis quam de invenitis noverit iudicare quae sunt tenenda, et quae respuenda. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
tificare uirgã. nũꝙͣ eam re¬
ctificare posset nͥ cogͦsce̾t ex qͥ
parte esset obliquata. sic uo¬
lẽs alios rectificare. nũ ꝙͣ eos
ꝯͥe rectificare posset nͥ hrẽt
scẽt quõ obliquati eẽnt. De¬
cet gͥ alioꝵ directorẽ ẽẽ me
ip̃m eẽ prouidũ fucuroꝵ
Nã sic̾ alioꝵ directõ d cogi¬
tare p̃tĩta. ut sciat quõ ꝑtp̃ra
eo st̃ dirigẽdi sic d ꝓuidere
fucuã. ut adhibeat medica¬
m̃ta ad ea ꝑ que ĩposteꝵ faci¬
liꝰ obliquari possĩt. ¶T dect
la ne fła admisceãt᷑ ueris.
cautũ. ne mala admisceãt᷑
uera boã sicut q̃dã fła appa¬
rẽt uera. Qrͣ sic̃ doctorẽ ĩ spe¬
culabilib sic decet ẽẽ diligẽ

Expanded text:
tificare virgam, nunquam eam rectificare posset nisi cognosceret ex qua parte esset obliquata: sic volens alios rectificare nunquam eos congrue rectificare posset nisi haberet osceret quomodo obliquata essente ipsum esse providum futurorum. Nam sicut aliorum director debet cogitare praeterita, ut sciat quomodo per eo sunt dirigendi: sic debet providere futura, ut adhibeat medicamenta ad ea, per quae in posterum facilius obliquari possint. Tertio dla, ne falsa admisceantur veris: cautum, ne mala admisceanturbona: sicut quaedam falsa apparent vera. quare sicut doctor est in speculabilibus, sic dec
Abbreviated transcription (Latin):
sq debita p̃uisicẽ. fortune ⁊
casui se expone̾. uidemꝰ at in
bello duo existe̾: Uidelicet ui¬
ros pugnãtes ⁊ auxilia alia
q̃ reqrũt᷑ adpugnã. Exꝑte at
uiroꝵ pugnãtiũ ꝙͣtũ ad p̾sens
spectat. sex sc̃ actẽdenda sic̃̾ ⁊̃
exꝑte auxilioꝵ ⁊adminiculã¬
tum ad bellũ sex alia enua̾r p̾st̾¬
ceps auc dux ex̾citꝰ ꝗd eẽ ingi¬

Expanded text:
absque debita praevisione fortunae et casui se exponere. Videmus autem in bello duo existere. videlicet viros pugnantes, et auxilia alia quae requiruntur ad pugnam. Ex parte autem virorum pugnantium, quantum ad praesens spectat sex sunt attendenda: sicut etiam ex parte auxiliorum et adminiculantium ad bellum, sex alia enumerari poceps, aut Dux ex
Abbreviated transcription (Latin):
tates ⁊ ĩꝯmoditates. qͣrto q
st̃ robustiores ⁊ diu̾ores cor¬
pore. qnto ꝗ st̃ ĩdustriores
⁊ sagaciores m̃te. sex ꝗ st̃ an
datiores ⁊ uinliores cord̾. Et
tc̃ dux sobriꝰ ⁊ uigilãs ꝓut m¬
deĩt suũ ex̾citũ ĩ hiis ꝯditiõibꝰ
habundare aut defice̾ pot̾i̾t
accelerare pugͫ uł differre ⁊
bellare publice ⁊ apte uł peͣ

Expanded text:
tates, et incommoda. Quarto qui sunt robustiores, et duriores corpore. Quinto, qui sunt industriores, et sagaciores mente. Sexto, qui sunt audaciores, et viriliores corde. Et tunc dux sobrius, et vigilans prout viderit suum exercitum in his conditionibus abundare, aut deficere: poterit accelerare pugnam, vel differre: et bellare publice et aperte, vel per
Abbreviated transcription (Latin):
bello quidẽ auxiliãt᷑ eꝗ ãma
uictualia loca pugnãdi. tp̃s
⁊ auxiliũ postulatũ. Debr
ex qua ꝑte st̃ meliores sagi¬
ptarii płes armati ⁊ hntes
meliora arma.tͦ uͥ płs uictu¬
alia habũdãt. Nã alnͥ absq
uulne̾ ⁊ absq bello adu̾sarii
cedũt deficiẽtes ĩuictualib¬

Expanded text:
bello quidem auxiliantur equi arma, victualia, loca pugnandi, tempus, et auxilium praestolarum. Debet ex qua parte sunt meliores sagittarii, plures armati, et habentes meliora arma. Tertio ubi plus victualia abundant: nam aliquando absque vulnere et absque bello adversarii cedunt deficientes i
Abbreviated transcription (Latin):
ñ retͣhit᷑ abello. Nã ⁊ si ꝯtĩgat
bella appete̾ pugnã ħ ẽ ut ta¬
supͣ tãgebat᷑ st̃ aptiores ad in¬
celligendũ. s ut płimũ sc̃ in¬
epti ad pugnã. Nã tales diffi¬
aliꝰ sb̃stinẽt armoꝵ põdꝰ uehe¬
m̃tiꝰ dolẽt exillaticẽ uulnerũ.
¶Quĩto ꝯsiderãda ẽ ĩbellãtibꝰ¬

Expanded text:
non retrahitur a bellando. Nam et si contingat bella, appetere pugnam; hoc est ut rasupra tangebatur sunt aptiores ad intelligendum, sed ut plurimum sunt inepti ad pugnandum: nam tales difficilius sustinent armorum pondus, vehementius dolent ex illatione vulnerum. Quinto
Abbreviated transcription (Latin):
dũ deficiũt ĩsb̾stinẽdo pugnã
maiori labore ⁊ pena faciat
oꝑa ꝯsueta. ¶Etio actẽdedaẽ
tollerãtia erga neccĩtates cõ¬
poris. Nã existẽtes ĩ ex̾citu mł¬

Expanded text:
tinendo pugnam, minori labore et poena faciat opera consueta. Tertio, attendenda est tolerantia erga necessitates corporis. Nam existentes in exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
calcis sic offendũt᷑ ut uideͣ nõ
possic̾ defacili uł ꝑimũt᷑ ab ho¬
cantela ẽ hre młta uasa plena
ex molli sapone q̃ cũ ĩpetu ꝓhi¬
ciẽda sc̃ ad naues hostiũ ⁊ slipẽ
loca illa ĩqb ꝯtĩgit hostes exi
ste̾ ad defẽdẽdũ naues. Nã uasiᷤ
saponẽ liꝗdũ reddũt᷑ adõ lubca
ꝙ hostes ponẽtes ĩpedes statiz
labũt᷑ ĩ aqs. ¶Est at̃ ⁊ decima
cautela qiͣ ꝑnitiosior oĩb. Nar¬
aqͥs durare pꝰsc̾: Naute gͥ debr̃
se seio ordĩãre ꝯͣ nauẽ hostiũ ⁊
dã pꝰ t̾gũ debẽt aliꝙ̃ emittere
forare faciẽdo iͥ pła forann̾a. q̃
foramĩa ab hostib reꝑari ñ pote¬
rũt cũ ꝑ ipa cepit habũdare aqͣ
alia obẜuãda. ut sit iͥ copia lapi
iaciit᷑ cũ ꝗb hostes nimiũ of¬
fẽdũt᷑. S cet̾a talia qr ninis pã¬
ticłaria st̃ sb̾ na̾ratoẽ ñ cadt᷑. suf¬
ficiãt ãt caucele qͦs tͣdimꝰ erga

Expanded text:
idere non possint; de facili vel perimuntur ab hocautela est habere multa vasa plena ex molli sapone, quae cum impetu proiicienda sunt ad naves hostium; et hoc super loca illa, in quibus contingit hostes existere ad difendendum naves. Nam vasis saponem lividum reduntur adeo lubrica, quod hostes ibi ponentes pedes statim labuntur in aquis. Est etiam et decima cautela quasi pernitiosior omnibus aaquis durare possunt: nautae igitur debent se serio ordinare contra navem hostium, et clam post tergum debent aliquem emittere forare, faciendo ibi plura foramina, quae foramina ab hostibus reperiri non poterunt, cum per ipsa coeperit abundare aqua, alia observanda, ut sit ibi copia lapidiaciuntur, cumquibus hostes nimium ostenduntur. Sed caetera talia quia nimis pticularia sunt, sub narratione non cadunt. Sufficiant
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Ut cũ uidet se ẽẽ płes hosti¬
bꝰ cũ ilł ũcis capiũt eoꝵ naues
tauo ĩ nauali bello ẽ ħ cantela ac¬
ctẽdeda ut de calce alba pului¬
çata hãnt młta uasa pleã q̃ ex
alto st̃ ꝓhiciẽda ĩnaues hostiũ.
obꝰ exĩpetu ꝓiectis ⁊ fractis ele

Expanded text:
tes, ut cum vident se esse plures hostibus, cum illis uncis capiunt eorum naves, tavo in navali bello est haec cautela attendenda: ut de calce alba pulverizata habeant multa vasa plena, quae ex alto sunt proiicienda in naves hostium, quibus ex impetu proiectis, et fr
Abbreviated transcription (Latin):
hiꝰ leges ꝯdere. Nam aliqui
sũr dese boni. Ita ꝙ amore
hoesti inclinant᷑ ut agãt o¬
ꝑa iuituosa ⁊ desistãt agere
pu̾se. aliqui uoͣ ⁊ si ex se ip̃is

Expanded text:
i leges condere. Nam aliqui sunt de se boni, ita quod amore honesti inclinantur ut agant opera virtuosa, et desistant agere perverse. Aliqui vero si ex seipsis,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ st̃ facile disciplinabiles
ꝑalios ita ꝙ soli smones ⁊
sole inc̾patioes ĩclinat eos ad
epõtuit gͦ saltĩ ꝓpt̾ tales sta¬
eas statue̾. ut saltĩ metu
pene uolentes impedire pa¬
cẽ ciuiũ desisterẽt age̾ per¬

Expanded text:
tamen sunt facile disciplinabiles per alios, ita quod soli sermones et solae increpationes inclinant eos ad oportuit igitur saltem propter tales staeas statuere: ut saltem metu poenae volentes impedire pacem civium, desisterent agere per
Abbreviated transcription (Latin):
gnositas gloriosa me amica¬
bilit̾ requisiuit ut de eruditi¬
onc principũ siue de regimie
regum quẽda librũ ꝯponerẽ
q̃t gub̾natiõe regni ẜm rõnẽ¬
⁊ legẽ diligentius circũspecra
polleretis regimĩe naͣli ut appa¬
ret ad liquidũ nõ instinctu

Expanded text:
generositas gloriosa me amicabiliter requisivit, ut de eruditione principum, sive de regimine Regum quendam librum componerem, quatenus gubernatione regni se legem diligentius circumspecta polleretis regimine naturali, ut apparet ad liquidum, non instinctu
Abbreviated transcription (Latin):
ppetua uidicant᷑. Cum gͦ nul-¬
lum uiolentũ esse ꝑpetuũ fere
omĩa naturalia protestentur.
qui in se. ⁊ insiuis posteriorib
filus suũ principatũ ꝑpetuaĩ
desiderat sũmo opere studere
te cupiat pͥncipari. Sed sicut
custos iustixxistẽs absq rõe
⁊ lege nicħ statuat imꝑandũ.
Nam ut cestatur phs sic̾ nałr¬

Expanded text:
petua iudicantur. Cum igitur, nullum violentum esse perpetuum, fere omnia naturalia protestentur, qui in se, et in suis posterioribus filiis suum principatuum perpetuari desiderat, summopere studere te cupiat principari, sed si custos iusti existens absque ratione, et lege nihil statuat imperandum. Nam ut testatur Phi
Abbreviated transcription (Latin):
nã cũ talia ĩt ext̾iora bona ꝯputent᷑. ip̃e
nõ młtũ curat de eis. qr ut dicebatͦ
modicũ app̾ciat ͤ ext̾iora bona. ¶ Sex¬
to sptat ad ipͫ nõ eẽ plãsitiuũ. n dep.¬
catiuũ. ⁊ max ͤ nõ d ẽẽ talis respͤtu.
ext̾ioꝵ bonoꝵ. qͥ .n. ꝯquerit᷑ de ext̾ior¬
ib bõis. ł aligs dep̾cat᷑ ut ea ad qͥrat qͦdã¬
mͦ pusillãimꝰ est. qr niiis app̾ciat᷑ ext̾¬
narratas a pħo. si bñ intelligñt᷑ hr̃e re
dee reges ⁊ pͥncipes. decet .n. reges nõ

Expanded text:
Nam cum talia inter exteriora bona computentur, ipse non multum curat de eis, quia ut dicebatur modicum appretiatur exteriora bona. Sexto spectat ad ipsum non esse plangitivum, neque deprecativum, et maxime non debet esse talis respectu exteriorum bonorum. Qui enim conqueritur de exterioribus bonis, vel alios deprecatur, ut ea acquirat, quodammodo pusillanimus est: quia nimis appretiatur extenarratas a Philosopho, si bene intelligantur, habere decet reges, et principes. Decet enim reges se
Abbreviated transcription (Latin):
bẽt alios sr̃are. ¶Tcio dec eos ẽẽpa¬
uoꝵ oꝑatinos. negoçia .i. ardua pau
dire ꝑ se ipõs. nͨͤ det eos omĩ ẽẽ oꝑati¬
uos. s ut possit lib̾ꝰ intend̾e expeditõi
negocioꝵ magnoꝵ q̃ st̃ pauca. debent

Expanded text:
bent alios superare. Tertio decet eos paucorum operativos. negocia enim ardua paucdire per seipsos, nec decet eos omnium esse operativos; sed ut possit liberius intendere expeditioni negociorum mag
Abbreviated transcription (Latin):
cũ gladiũ. apd̾ deł̃fos .i. fiebant
gladii pp̃ pauꝑes. ita ꝙ unꝰ gladius
deẜuiebat płib officiis. ut putapan¬
ꝑes nõ ualentes. pła hr̃e ĩstruen¬
da.facieba̾t aliꝙ ĩ strumẽtũ fabri¬
cari quo possẽt ad pła uti officia nͣ
ã nõ sic agit. s ut meliꝰ fiãt res nͥ¬

Expanded text:
cum gladium. Apud Delphos enim sic fiebant gladii propter pauperes, ita quod unus gladius deserviebat pluribus officiis. utputa pauperes non valentes plura habere instrumenta, faciebant aliquod instrumentum fabricari, quo possent ad plura uti officia. natura autem non sic agit, sed ut melius fiant res n
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑes gracõse ⁊ honorabiles. sp¬
tãt ad legis latore nõ solũ statu̾e
ut possõnes debite ordĩent᷑. s ⁊̾
ut honores decent̾ ⁊ iͦde distͥbu¬
ccͣ honores. qnͣto litigia ĩt̾ ꝑsona
honorabłes st̃ mag̾ dedestãda ꝙͣ
ad inuestigand̾ ħ id̾ siumtͦ exꝑte¬

Expanded text:
 gratiosae et honorabiles: spectat ad legislatorem non solum statuere, ut possessiones debite ordinentur, sed etiam ut honores decenter et iuste distribucirca honores, quanto litigia inter personas honorabiles sunt magis detestanda, quam ad investigandum
Abbreviated transcription (Latin):
geucia. ut pp̃ tollenda famẽ
aut reppellend̃ frigꝰio. s qr ex¬
estimant alios posse eoꝵ delc̃o¬
nes impedire. uł qr estiuãt eis
posse tristicias ĩ ferre. Nõ gͦso
lũ pp̃ possões. st̃ ꝯstituẽde leges
⁊ st̾atuebat felleas. s ⁊ pp̃ alia

Expanded text:
gentiam, ut propter tollendam famen, et repellendum frigus: sed quia existimant alios posse eorum delectationibus impedire, vel quia existimant eis posse tristitiam inferre. non ergo solum propter possesiones sunt instituendae leges, ut statuebat Phaeleas: sed et propter alia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽnt ⁊ neeẽnt mimii honoriis aidi. filiũ
sic p̾sñptuosũ atidit. nõ obstãte ꝙ dictꝰ
siiꝰ uictoriã optim̾at ab hoste. ne gͦ pͥn¬
cepᷤ sep̾cipitiet ⁊ uemiuns psumat non
expedit. ei suã felicitatẽ in honorib po¬
uͥe Tcio hoc ẽ indecens ei ne sit ĩ istꝰ
⁊ ĩ eqͣlis. decet .n. pͥncipẽ sua bona distͥ¬

Expanded text:
ent nimii honoris avidi, filium sic praesumptuosum occidit, non obstante quod dictus filius victoriam obtinuerat ab hoste. Ne ergo princeps se praecipitet, et ne nimis praesumat, non expedit ei suam felicitatem in honoribus ponere. Tertio hoc est indicens ei, ne sit iniustus et inaequalis: decet enim principem sua bona dist
Abbreviated transcription (Latin):
honor honestũ .n. ab ip̃o honore siumit
originẽ. ẽ .n. honestũ qͣiͣ honoris status.
ccͣ passiones ortas. ex bono delectabili
ĩ ꝯcupiscibłi. ccͣ passiones ortas ex bono¬
utili sumũt᷑ due uͥtutes. Nã hł bonũ¬

Expanded text:
honor, honestum enim ab ipso honore sumit originem, est enim honestum quasi honoris status. Circa passiones ortas ex bono delectabili, in concupiscibili. Circa passiones vero ortas ex utili sumunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓut gͥ ex aliis ⁊ aliis obiͨtis surgũtu
alie ⁊ alie passiones accipit pot̾ũt
alie ⁊ alie ututes. ꝓut in illis passioi
lit̾ ꝑ tnsire. dicamꝰ ꝙ passiones. ł sur¬
gũt ex bouo. ł ex maio. si ex malo ł ex
sutͤͦo. uł exp̾senti. si ex fut᷑o sifiũt ĩ
nob̾ passionec. timo. ⁊ audacia cũ ab
eo timor. refugiamꝰ. audacia cũ illd̾
agg̾dim᷑. Iut̾ has ã duas passiones.
erit gͦ fortitudo q̃ ẽ medietas timor¬
siones oriũt᷑ ex malo p̾senti ꝙ ẽ no

Expanded text:
go ex aliis, et aliis obiectis surgunt aliae, et aliae passiones, accipi poterant aliae, et aliae virtutes, prout in illis passioniliter pertransire, dicamus quod passiones, vel surgunt ex bono, vel ex malo. Si ex malo, vel ex futuro, vel ex praesenti. Si ex futuro sic fiunt in nobis passiones, timor, et audacia: timor cum ab eo refugimus, audacia cum illud aggredimur. inter has autem duas passiones erit ergo fortitudo quae est medietas timorsiones or
Abbreviated transcription (Latin):
sũt. uuita uͥo ⁊ ordĩata ꝑ regis ꝓͥ¬
ges ⁊ pͥncipes nõ oĩo ignorare debe¬
aut armoꝵ usũ n ͨ sit debeant fugͥe
e corles labores ut effecti. qͣiiłiebres.
n ͨ ꝓdefensione regni n ͨ ꝓ aliqͦ casu
audeant arma assum̾e atcũ qr decz
eos mag̾ eẽ prudẽtes ꝙͣ bellatores.
filii regũ ⁊ pͥncipũ ⁊ max ͤ p̾moge¬
inti qͥregnare debent miuꝰ st̃ assu¬
estẽdi ad corles labores ꝙͣ alii ue pp̃
hiꝰ bilabores caro eoꝵ ĩdurata im¬
pediat sb̾tilitatẽ mentis. tales gͦ piꝰ
debent uatare prudencie ꝙͣ fortitu¬
diui coͣr uacabũt aũt prudencie. si
diligent̾ ĩ sistant ccͣ morales scias ut
possĩt mores hõim ⁊ agibilia cogsc̾e.
decet gͦ eos qͥ debent alios reg̾e ui¬
tare iuerciã ⁊ sollicitnͣ ͤ illicitã na¬
cando moralib sc̃is recogitãdo fre¬
quẽt bonqs ꝯsuetudines regni au¬
diendo sepiꝰ acta ꝓ̾decessoꝵ bñ regẽ¬

Expanded text:
sunt: unita vero et ordinata per reges ges et principes non omnino ignorare debeant armorum usum, nec sic debeant fugere corporales labores; ut effecti quasi muliebres, nec pro defensione regni nec pro alio casu audeant arma assumere; attamen quia decet eos esse magis prudentes quam bellatores, filii regum et principum et maxime primogeniti qui regnare debent, minus sunt assuescendi ad corporales labores quam aliii labores caro eorum indurata impediat sudtilitatem mentis. tales ergo plus debent vacare prudentiae, quam fortitudini corporali. Vacabunt autem prudentiae, si diligenter insistant circa morales scientias, ut possint mores hominum et agibilia cognoscere. Decet ergo eos, qui debent alios regere, vitare inertiam et solicitudinem illicitam, vacando moralibus scientiis, recogitando frequenter bonas consuetudines regni, audiendo saepius acta praedecessorum bene regen
Abbreviated transcription (Latin):
di ad specłand̃ ꝑ laborem̃ uo ⁊ mo¬
tũ efficit᷑ caro duya ꝑ ꝙͣ ĩpedit᷑
mẽtis sb̾tilitas. eos a̾ qͥ debent re-¬
gͥe regnũ mag̾ expedit ẽẽ prudẽ¬
des ꝙͣ bellicosos ĩ rege .i. plus ual
prudendcia ꝙͣ arma bellica. rex.¬

Expanded text:
ad speculandum. per laborem vero et motum efficitur caro dura, per quam impeditur mentis sublimitas eos autem qui debent regere regnum, magis expedit esse prudentes, quam bellicosos: in rege enim plus valet prudentia quam arma bellica. rex
Abbreviated transcription (Latin):
qr unũ ur eloquia inftiplica¬
re ⁊ hõie hũndantes uiuo. qiͣca¬
lefcĩ ⁊ audaces libent᷑ ĩ n̾baꝓ
qͣni sobrii. reges gͦ ⁊ pͥncipes qͦs
dec max ͤ temꝑatos ẽẽ ⁊ obs¬
uare ordinez nernͣlez oĩo ĩ suit
meusis ordinãre debent. ut re

Expanded text:
 videtur eloquia multiplicare, et homines abundantes vino quasi calefacti et audaces, libenter in verba quam sobrii. reges ergo et principes, quos decet maxime temperatos esse, et observare ordinem naturalem omnino in suis mensis, ordina
Abbreviated transcription (Latin):
alia ꝑticularia tͣctari possẽt.
cadũt ꝓpoĩmꝰ ea silencio ꝑ tͣnsi¬
re. Imponendes finẽ s huit ẜo
⁊ sufficiencia d ẽẽ.
cit scd̃s ͥ de regimie pritip¬
um ĩ quo tͣctat de regimi

Expanded text:
articularia tractari possent, cadunt, proponimus ea silentio pertransire, imponentes finem huic secundo et sufficientia habet esse. di libri de regimine principum, in quo tractatur de regim
Abbreviated transcription (Latin):
liticiaꝵ uolens gͦ leges ferre dili¬
pedire tales d ilł leges ĩ pon̾e
¶Siso quales leges reges ⁊ pͥncipet
deceat pon̾e. qr ꝯdende st̃ leges q̃
sint iuste utiles. ⁊ ꝯpetẽtes ppło
cui ĩponũt᷑ ¶de leui pat̾e põt ꝙ ex

Expanded text:
litiarum. Volens ergo leges ferre, dilipedire, tales debet eis leges imponere. Viso quales leges reges et principes deceat ponere, quia condendae sunt leges, quae sunt iustae, utiles et competens populo, cui imponuntur: de levi patere pote
Abbreviated transcription (Latin):
n. rustici assueti ad magnitũdĩe.
pondeꝵ. Nõ .n. ĩ bellit gͣuabit
eos armoꝵ sarcina qͥ assidue tp̃re
pacis assuetist̃ ad maiora pond̾a
no afflig ꝓcitas uictꝰ qͥb pot᷑
aq̃ satifaciebat ĩ siti ⁊ grosus
panis susficiebat ad esũ. Ampliꝰ
rnraies nõ affligũt᷑ ex ĩcõmo¬
ditate iacendi uł standi qͥ solis
ardorẽ nõ tĩẽt unibrat nõ cur

Expanded text:
enim rustici assueti ad magnitudinem ponderum non enim in bellis gravabit eos armorum sarcina, qui assidue tempore pacis assueti sunt ad maiora pondera. non affliget parcitas victus, quibus potus aquae satisfaciebat in siti, et grossus panis sufficiebat ad esum. Amplius, rurales non affliguntur ex incommoditate iacendi vel standi, quimsolis ardorem non timent, u
Abbreviated transcription (Latin):
sagncitas sociata erubescencie fu¬
Siendi. scieud̾ tũ. ꝙ ut uobies ex
oĩ ꝑte efficiant᷑ strenii bellatonᷤ
asfue facieudoi st̃ ad portãdꝰ armoꝵ
pond̾a ⁊ ad suftmendũ laborem ⁊
imotũ brachioꝵ ⁊ alioꝵ mẽboꝵ

Expanded text:
sagacitas sociata erubescentiae fugiendi, Sciendum tamen quod ut nobiles ex omni parte efficiantur strenui bellatores, assuefaciendi sunt ad portandum armorum pondera, et ad sustinendum laborem: et motum
Abbreviated transcription (Latin):
las ⁊̃ belladores nolens ci¬
uitate ad miuꝰ mille ꝯti¬
u̾e bellatores forte ꝑ bena¬
tores ĩtendebat nobiles quoꝵ¬
ciuitate qudã maĩb oꝑent᷑
ut colentes t̾rã ⁊ artifices
del nobłes potissie̾ debñt de¬
fend̾e prĩa ⁊ quoꝵ maxͤ ẽ ua¬

Expanded text:
 et bellatores, volens civitatem ad minus mille continere bellatores. forte per bellatores intendebat nobiles, quorcivitate quidam manibus operarentur ut colentes terram, et artifices: delicet nobiles potissime debent defendere patriam,
Abbreviated transcription (Latin):
alio ᷤ ꝙͣto fc̃a ꝯm̃ia ctͣ q̃ nfudare de¬
bent st̃ digniora ꝙͣ aliass urtꝰ dec edͤ
eẽ magnãmios. qr ut dicebat᷑ ĩ qͦdam
capło demagnfmitate maxĩe mag¬
eẽ maligni moris. ut nõ de quolib
hẽãt opĩom malã. Nã siacta sb̾ditoꝵ¬

Expanded text:
e debent, sunt digniora quam alia. Rursus decet eos esse magnanimos: quia ut dicebatur in quodam capitulo de magnanimitate maxime magesse maligni moris, ut non de quibuslibet habeant opinionem malam. Nam si acta subdito
Abbreviated transcription (Latin):
appellat ã iͥ doctuã legũ monit̃ones
pu̾i. Cũ gͦ miat᷑s sꝑ moneant suorfi¬
lios ad houesta. R houestũ ẽ id̾ ꝙ ho¬
uoris statꝰ. Iienec ml̾tũ affectant
ea q̃ inportare. uñt houoris statũ
⁊ locũ ab oppoitis. młtũ timẽt q̃ in¬
ptant ismomiimã ⁊ ĩ honoratõne.

Expanded text:
i doctrinam legum, monitiones pueri. Cum ergo matres semper moneant suos filios ad honesta; quia honestum idem est quod honoris status, iuvenes multum affectant ea quae importare videntur honoris statum, et per locum ab opposistis, multum timent quae important ignominiam et inhon
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sificari possũt ab ecate ⁊ a fortũa.
ab etate quidẽ qr alios mores hñt iu¬
uenes. alios seneẜ. alios illi qͥ st̃ ins-
ora ut nobilita ᷤᷤ potẽcia ⁊ diuicie. nõ
modicũ mores du̾sificant. Nã ut płi¬
mũ alios mores hñt nobues ꝙ igno¬
biles. ⁊ alios potentes ꝙͣ ĩ potẽtes.

Expanded text:
diversificari possunt. ab aetate, et fortuna. Ab aetate quidem: quia alios mores habent iuvenes, alios senes, alios illi qui sunt in staora, ut nobilitas, potentia, et divitiae, non modicum mores diversificant. Nam ut plurimum alios mores habent nobiles, quam ignobiles: et alios potentes, quam impotentes:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ delectant̾ inuenes. ĩ hiis que fec̾ũt¬
qr menorantͤ memorãt ͤ se modica fe¬
cisse. s iultũ delectant᷑ ĩ cogitãdo que
facti st̃. sꝑant .n. se magna fac̾e qrͣ stĩ¬
git eos ẽe aĩoso ᷤᷤ. ⁊ bone spei. Tcio¬

Expanded text:
ltum delectantur iuvenes in iis quae fecerunt, quia memorantur se modica fecisse: sed multum delectantur in cogitando, quae facturi sunt. Sperant enim se magna facere, quare contingit eos animosos esse, et bonae spei. T
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̃a uia ad ĩ uestigand̾ ħ id̾ sumut᷑
ex mollicie cordis. Nã qr młres ut
płimũ st̃ molles ⁊ ductibiles. stntĩ
cũ aliqͣ ꝑsona eis appłendet ⁊ rider
ĩ facie eaꝵ c̾dũt ip̃a ẽẽ amica.
⁊reuelant s oĩa secta cordis.
Tcia uia ad ħ ꝓband̾ suuit᷑ ex ap¬

Expanded text:
Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex molicie cordis. Nam quia mulieres ut plurimum sunt molles et ductibiles, statim cum aliqua persona eis applaudet, et ridet in facie earum, credunt ipsam esse amicam, et revelant ei omnia secreta cordis. Tertia via ad
Abbreviated transcription (Latin):
hĩta reputant᷑ hiae maiora ꝙ sint
mlti carentes coͣ lib bonie adeo aftͣs¬
tant ea ⁊ c̾dũt ip̃a ẽẽ taute excellẽ¬
cieut si hrent᷑ slla reputarẽt see ͤ
fences. Io dicit᷑ pͦ ecħ. ꝙ infirmi egẽ¬
tes fint sani felicitatẽ ꝑomĩt ĩ saĩ¬
tat e ⁊ m̃dici ĩ diuicũs tͦpes ẜoni
pulcͥtudĩe debiles ĩ robore s ꝙ nõ sit¬

Expanded text:
ita reputantur maiora quam sint, multi carentes corporalibus bonis, adeo affectant ea, et credunt ipsa esse tantae excellentiae, ut si haberent illa, reputarent se esse felices. Ideo dicitur I. Ethic. quod infirmi egentes ut sint sani, felicitatem ponunt in sanitate, et mendici in divitiis, turpes in pulchritudine, debiles in robore. Sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
b ⁊ datõib d̾r largꝰ. qr ad mod̾ largi
uagis hũnde emittit. q̃ ꝯtiu. cũ gͦ tã¬
do deceat fontẽ hr̃e eos largiꝰ. qͣnto
ex eo płes ꝑticiꝑe debent. tanto decẽt
regẽ largiorẽ ẽẽ.qͣnto ĩflucençia eiꝰ ad
ꝑser extẽdenda ẽ ꝙͣ influencia alioꝵ.
Scdo hĩ uͥtͦ d̾ lib̾alitas qr pollẽtes ea¬

Expanded text:
bus, dicitur largus: quia ad modum largi vasis abunde emittit quae continet. Cum ergo tanto deceat fontem habere os largius, quanto ex eo plures participare debent: tanto decet regem largiorem esse, quanto influentia eius ad plures extendenda est, quam influentia aliorum. Secundo h
Abbreviated transcription (Latin):
tate. ł ab egestate. S auaricia est mor¬
b incurabił. qr qͣnto quis plus ꝓcedit
ĩ anaricia ⁊ qñ plus senescit. tanto ma¬
gis quarꝰ efficit᷑. sigͦ caput regni aqͦ
re ẜ mores morbo in curabili oĩo detesta¬

Expanded text:
tate, vel ab egestate. Sed avaritia est moribus incurabilis: quia quanto quis procedit in avaritia, et quanto plus senescit, tanto magis avarus efficitur. Si ergo caput regni, a qaegrotare secundum mores morbo incurabili, omnino detresta
Abbreviated transcription (Latin):
alũ płes t̾ ex hobili gen̾e ortos to¬
to tp̃r inte sue nõ ag e aliꝙ instũ
bellũ. ut ex eopossent ad qpͥe ali¬
qͦs ancillautes ⁊ suos. ne g tales
genciã domesticã oꝑtuit e ͤ aliꝗͦr
nũstͦs ꝯductos ẜuientẽs ĩtuitu m̾ͦ¬
cedis. ⁊ aliquos dilectiuos ⁊ uͥtuo¬
sos nñstͣutes ex amore boni. ¶Ad hoᷤ
a̾ m̃istͤs quos uͥtꝰ ⁊ amor boni in¬
clinat ad ẜuiendũ. dec pͥncipãtes
se hr̃e qͣi ad filios. ⁊ dec eos reg̾e¬
r nõ regimĩe ẜuili. s mag̃.i. pat̾

Expanded text:
antes. ex nobili genere ortos toto tempore vitae suae non agere aliquod iustum bellum, ut ex eo possent acquirere aliquos ancillantes et servos: ne ergo tales gentiam domesticam oportuit esse aliquos ministros conductos servientes intuitu mercedis, et aliquos dilectivos virtuosos ministrantes ex amore boni. ad hos autem ministros quos virtus et amor boni inclinat ad serviendum, decet principantes se habere quasi ad filios, et decet eos regere non regimine servili, sed m
Abbreviated transcription (Latin):
regłas regm iustissimas cupiat p̾serua¬
re ¶ Hac gͥ reqͥsitõne laudabłi ⁊ houes¬
ante altissimo. delectabisr opꝰ ags diaᷤ
Nut ur̃a reu̾enda nobilitas reqͥsiuit.
Quis sit modꝰ. ꝓcedẽdi

Expanded text:
t praeservare. Hac igitur requisitione laudabili et honesante altissimo delectabiliter opus aggrediar, ut vestra reverenda nobilitas requisivit. Quis modus procedendi
Abbreviated transcription (Latin):
tͥrẽ ⁊ filiũ qr ꝯꝑentes afficiũt
ad filios ut ꝯggent eis bona.
b̾uarẽ ex amore q̃ hũt pr̃es ad
filios. debũt eos regͥ e ⁊ gub̾na¬
re. s cã filui afficiant᷑ ad ꝑendes
tãꝙͣ ad eos qͦs uolũt e e ĩ honore¬
⁊ ĩ reu̾encia cũ honorare ⁊ reu¬
eri aliũ sit qͦdãmꝰ sb̾ici illi. sic̃ ex
amore ꝙ̃ hñt pr̃es ⁊ ad filios. debẽt
eos reg̾e ⁊ gub̾nare. sic ex dileg¬

Expanded text:
trem et filium, quia parentes afficiuntur ad filios ut congregant eis bona: bernare, ex amore quem habent patres ad filios debent eos regere et gubernare. Sed cum filiis afficiantur ad parentes, tanquam ad eos, quos volunt esse in honore et reverentia: cum honorari et revereri alium sit quodammodo subiici illi; sicut ex amore quem habent patres ad filios debent eos regere et gubernare, sic ex dile
Abbreviated transcription (Latin):
ad bonũ ꝙ ẽ utile. pres mag̾ di¬
ligũt filios ꝙͣͣ filni ip̃os. s ꝙͣtũ
ad bonũ ꝙ ẽ honor ⁊ reilenciafi¬
os ꝙͣ filii ip̃os. qr pͥlus sollicitãt ᷑
⁊ mag̾ assidue cogitãt del utũt ͤ
filioꝵ ꝙͣ filii de honore ⁊ reu̾ẽcia

Expanded text:
bonum quod est utile, patres magis diligunt filios, quam filii ipsos. Sed quantum ad bonum, quod est honor et reverentia, fios, quam filii ipsos: quia plus solicitantur, et magis assidue cogitant de utilitate fi
Abbreviated transcription (Latin):
diue. ꝓlis. Ecia ex unione ꝑentũ
ad filios. ¶ Rima oia sic p Nã
qnͣto amor iiagit durat. tanto
behentior efficit᷑. amor .n. ꝑẽtũ
ad filios dutmor ẽ. ꝙͣ filioꝵ ad ꝑ¬
eutes. Nã statĩ cũ filii nascũt ͤ ꝑẽ¬

Expanded text:
dine prolis. Tertia, ex unione parentum ad filios. Prima via sic patet. Nam quanto amor magis durat, tanto vehementior efficitur: amor autem parentum ad filios diuturnior est, quam filiorum ad parentes. Nam statim cum filii nascunt
Abbreviated transcription (Latin):
tez assimsat pu̾o. ⁊ rõnem assimi¬
ulat. pedagogo. sic̃ gͦ ꝯcupisciͭ¬
ĩ diget rõne dirigendte ⁊ regła¬
te. sic puer indiget magistͦ ⁊ ꝓe¬
dagogo. qr̾ sic̃ rõ sꝑ dep̾cat᷑ ad

Expanded text:
tem assimilat puero, et rationem assimilat paedagogo. Sicut ergo concupiscibilis indiget ratione dirigente et regulante: sic puer indiget magistro et pedagogo. Quare sicu ratio semper deprecatur ad
Abbreviated transcription (Latin):
erĩt qͥ ab eo st̃ dirigendi. sic d ꝓ
id̾e fut᷑a ut ad hibeat medicam̃¬
ta ad ea ꝑ q̃ ã post̾ũ faciliꝰ obliqͣri
possint. Ttio decet ip̃m ẽẽ can¬
cendo ⁊ spdulãdo ẽ ad hibenda cau¬
tela uefalsa ad misceant᷑ u̾is. sic
qr̾ sĩc doctore iuspͨculabłib . sic
decet ẽẽ diligentem ⁊ cantũ. ut
ꝓponat suis auditorib u̾a. sine
ad mixio mixtione fłoꝵ sic qͥult̃
iuuẽnes dirig̾e. deb ẽẽ catꝰ ꝓpo¬
uens eis bona sũ admixione ma

Expanded text:
erint qui ab eo sunt dirigendi: sic debet providere futura, ut adhibeat medicamenta ad ea, per quae in posterum facilius obliquari possint. Tertio decet ipsum esse caucendo et speculando est adhibenda cautela, ne falsa admisceantur veris: sic quare sicut doctor est in speculabilibus, sic decet esse diligentem et cautum, ut proponat suis auditoribus vera sine admixtione falsorum. Sic qui vult iuvenes dirigere debet esse, cautus proponens eis bona sine admixtione ma
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dicta alioꝵ ĩ tlłigͥe ⁊ de se młta
ĩueĩre. nͥ tam de intlłctis ꝙͣ dem
uentis nou̾it iudicare. que st̃ te¬
nenda. ⁊ ⁊ que st̃ respuenda. qnͣtũ
gꝰ ad scĩam talis deb q̃ri doctor.
qͥs sit ĩuenciu̾s ex se uita ĩteli¬
gͥens alios ⁊ bñ diudicatiuus. tam
dem̃entis ꝙͣ deintlłct̾is. Nã ⁊ dato
ꝙ filii nobiliũ. ⁊ maxime regũ ⁊¬

Expanded text:
se multa invenire, nisi tam de intellectis quam de invenitis noverit iudicare quae sunt tenenda, et quae respuenda. Quantum ergo ad scientiam talis debet quaeri doctor, qui sit inventivus ex se, intelligens alios, et bene iudicativus tam de inventis quam de intellectis. Nam et dato quod filii nobilium, et maxime regu
Abbreviated transcription (Latin):
bitõx armoꝵ. Se exresistencia
ossiũ. Tcia ex ꝓuidencia uulm̾ũ.¬
Qrta: exfatigatõe mẽbroꝵ. Q¬
uta exdecectõe ꝑcucienciũ.
Hiua uia sic ꝑz. Nã qñ ensis aut
gladiꝰ plꝰ capit de ariuis tanto põ
arnioꝵ resistẽciã difficiliꝰ itur ad
ita ut anuli loricaꝵ se ꝯstͥngant
ad carnẽ iuag̾ ẽ eligibłe ꝓcut̾e

Expanded text:
bitione armorum. Secunda ex resistentia ossium. Tertia ex providentia vulnerum.Quarta ex fatigatione membrorum. Quinta ex detectione percutientum. Prima via sic patet. Nam quanto ensis aut gladius plus capit de armis, tanto propter armorum resistentia difficilius itur ad ita, ut annuli loricarum se constringant: ad carnem, magis est eligibile percutere
Abbreviated transcription (Latin):
ĩbellit ẽ ħ potissime attẽdend̾
ut pugnautes abs nmiꝯ sui
fatigatõne possint nimis ad¬
u̾sorios led̾e. Nã si bellantes
uimis se fatigent nõ ualentes
laborẽ illũ tolłare defacili di¬
iitũt aciẽ ⁊ ꝯu̾tũt᷑ in fugam.

Expanded text:
m bellis est hoc potissime attendendum: ut pugnantes absque nimia fatigatione sui possint nimis adversarios laedere. Nam si bellantes nimis se fatigent, non valentes laborem illum tolerare, de facili dimittunt aciem, et convertuntur in fugam.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩgluaclinat᷑ ut possit ad mediũ
redire sic ⁊ nõs ĩ fugiendo delec¬
tabilia debeni᷑ ultͣ mediũ uos
facͥe ut de beuiꝰ multas delectatões.
⁊̃ istas cau̾e ut facilit̾ ab illiciticab¬
stiuere possimꝰ. sigꝰ tm̃i tantã ꝓni¬
tem intare possumꝰ ẽ abip̃a ĩ fanci¬
a inchoand̾ ut relinquẽtes lacim¬
as seqͣm bonos mores. n ͨ ẽ ult̾iꝰ fer¬
end̾.¶ Qͣrta ma sumit ͦ exuitatõ.¬
ne hĩtꝰ ꝯͣrii. Nã qr uuenes molle ᷤᷤ
st̃ st᷑ ⁊ ducties sisine freno seꝙͣt ͤ
lacũuas. statim imprimũt᷑ ĩ eis hĩ¬
tꝰ uiciosi. sic̃ ĩcerta molli ⁊ductili.
statĩ impͥmit᷑ forma sigilli. ueg
iuuenes informẽt᷑ hĩtib inciosis
statĩ abipã ĩ fintia st̃ mouendi. et
corrigendi ut ꝑ monic̃õnes ⁊ corrͤ¬
cõnes debitas alaciniis recͣhãt᷑. ¶ De¬
cet gͦ om̃s ciues solicitari eg erga
filios. ut ab ip̃a ĩ fancia ĩcitent᷑ ad¬

Expanded text:
inclinatur ut possit ad medium redire: sic et nos in fugiendo delctabilia, debemus ultra medium nos facere, idest debemus multas delectationes etiam licitas cavere, ut faciliter ab illicitis abstinere possimus. Si ergo tantam pronitem vitare possimus, est ab ipsa infantia inchoandum, ut relinquentes lascivias sequamur bonos mores, nec est ulterius differendum. Quarta via sumitur ex vitatione habitus contrarii. Nam quia iuvenes molles sunt et ductiles, si sinc fraeno sequantur lascivias, statim imprimuntur in eis habitus vitiosi: sicut in cera molli et ductili statim imprimitur forma sigilli. Ne ergo iuvenes informentur habitibus vitiosis, statim ab ipsa infantia suntmonendi et corrigendi; ut per monitiones et correctiones debitas a lasciviis retrahantur. Decet ergo omnes cives solicitari erga filios, ut ab ipsa infantia instruent
Abbreviated transcription (Latin):
uͥga ĩclinata ad manũ. uñ ⁊ pħt
u̾ͥga tortuosa. boleus .n. tortuo
sam uͥgam rtificare inclinat eã
ad ꝑtem ꝯͣriã ualde q̃sic ĩclinata
reddit admediũ ⁊ ad rtita ͤ sic ⁊¬

Expanded text:
ga inclinata ad malum. unde et Phvirga tortuosa. Volens enim virgam tortuosam rectificare, inclinat eam ad partem contrariam valde, quae sic inclinata redit ad medium et ad rectitudinem. Sic