comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abbas. uir in omni religione ꝓbatus et
acceptus: Babduinus ad hȩc. ille ait ad
archiep̃atum in aliud regnũ raptus est.
At ille audiui. Sed nunc quero qualit̾ ẽ:
Ualet: Et quidem ait ex eo tempore quo
functus ẽ pontificatu. non uidi eum bec¬
ci. Dicitur tam̃ bene ualere tibi ẽ: Tunc
abbas. Et ualeat oro. Hec de se anselmꝰ
dici audiens confestim tecto eucullȩ
suȩ capitio capite demisso uultu sedebat.
Nolebamꝰ enim agnosci ne forte precur¬
rente fama de aduentu tanti uiri. cuius
periculo nostra incuria fileremꝰ obnexii.
celebratis dehinc in cenobio scĩ mi¬
chaelis archangłi quod in monte situm
clusa uocatur passionis ac resurrectio¬
nis dominioȩ sollempniis miter reuersi
romam festinauimus. Mirum dictu pau¬
ci atq ignoti ꝑ loca ꝑegrina ibamus
neminem agnoscentes nemini qui uł un¬
de ẽẽmus innotescentes. & ecce solus an¬
selmi aspectus in ammirationẽ suii popu¬

Expanded text:
abbas, vir in omni religione probatus et abbas, vir in omni religione probatus et acceptus? » Balduinus ad haec: « Ille ait, ad archiepiscopatum in aliud regnum raptus est. » At ille: « Audivi. Sed nunc, quaeso, qualiter est? valet?--Equidem ex eo tempore, ait, quo functus est pontificatu, non vidi eum Becci; dicitur tamen bene valere ubi est. » Tunc abbas: « Et ut valeat oro. » Haec de se Anselmus dici audiens, confestim tecto cucullae suae capitio capite, demisso vultu sedebat. Nolebamus enim agnosci, ne forte praecurrente fama de adventu tanti viri cuivis periculo nostra incuria fieremus obnoxii. Celebratis dehinc in coenobio sancti Michaelis archangeli, quod in monte situm Clusa vocatur, passionis ac resurrectionis Dominicae solemniis, in iter reversi Romam festinavimus. Mirum dictu: pauci atque ignoti per loca peregrina ibamus, neminem agnoscentes, nemini qui vel unde essemus innotescentes, et ecce solus Anselmi aspectus in admirationem sui popu
Abbreviated transcription (Latin):
um a dño papa de negocio suo questuit. &
quia partim imbecillitate sui corporis par¬
tim aliis plurib causis prepeditus ultra
lugdunum progredi nequaquã posset ei
suggessit. Ita ergo lugduni resedit. reditũ
nuntiorum suoꝵ ibi expectans. Post tempus
ceꝑit: referunt. Ille nescius more pontifi-¬
calib iussis obaudit. uiȩ se ꝑiculis mortem
pro dõ. non ueritus tradit. Hinc secusyam
uenimꝰ. & nos abbati loci illius presentaui-¬
mus. Eramus quippe monachi tres. dñs
uidelicet & pat̾ anselmus. dns baldiunus.
& ego qui hec scribo frater edmerꝰ. Qui
ita ibamus quasi pares ẽẽmus nullo iudi¬
cio quis cui prestaret coram aliis ostenden-¬
tes. Ab abbate igitur qui uł unde ẽẽmus
interrogati paucis respondimꝰ. Et audi¬
to quosdam ex nobis beccensis cenobii mo¬
nachos eẽ sciscitatus ẽ. Fratres obsecro uoᷤ
uiuit adhuc ille dĩ & omniũ bonorum
amicus anselmus scilioet ipsius cenobii

Expanded text:
um a Domino papa de negotio suo quaesivit, et um a Domino papa de negotio suo quaesivit, et quia partim imbecillitate sui corporis, partim aliis pluribus causis praepeditus ultra Lugdunum progredi nequaquam posset, ei suggessit. Ita ergo Lugduni resedit, reditum nuntiorum suorum ibi exspectans. Post tempus praeceperit, referunt. Ille nescius morae pontificalibus jussis obaudit, viae se periculis mortem pro Deo non veritus tradit. 41. Hinc Secusiam venimus, et nos abbati loci illius praesentavimus. Eramus quippe monachi tres, dominus videlicet et Pater Anselmus, domnus Balduinus, et ego qui haec scribo frater Eadmerus. Qui ita ibamus quasi pares essemus, nullo indicio quis cui praestaret coram aliis ostendentes. Ab abbate igitur qui vel unde essemus, interrogati, paucis respondimus. Et audito quosdam ex nobis Beccensis coenobii monachos esse, sciscitatus est. « Fratres, obsecro vos, vivit ille adhuc, ille Dei et omnium bonorum amicus Anselmus, scilicet coenobii ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
foribus attentos stare. paratosq trrumꝑe
si ei soli acquiesceret detinuerunt. & ne
uoci ipsius auditum preberet obtinuer̃t
Sed ubi aliquantum processimꝰ uenit patͥ
in mentẽ quib acquieuerit. quid egerit.
ilico nimiȩ impietatis se ipsum arguens.
tantum exinde concepit in corde dolorem.
ut quandiu uitȩ presenti suꝑfuit penitu-¬
do ipsius facti. ut sepe fatebatur. ab ani¬
mo eius non recesserit. Nobis dehinc
ceptum iter de die in diem accelerantibus.
fama uiri multo celerius precurrebat: et
multiplici populos uoce replebat. Unde
turbarum concursus clericoꝵ cetus mona¬
chorum exercitus. ei quocumq ueniebat
occurrerunt. isti gaudio. & exultatione con-¬
crepantes alli uexillis & sonoris concenti¬
b deo pro illius aduentu coniubilantes.
Cum autẽ lugdunum uenisset. & ab archi-¬
ep̃o ciuitatis ipsius gloriose susceptus fuis¬
set. post dies paucos missis luteris consili¬

Expanded text:
foribus attentos stare, paratosque irrumpere, foribus attentos stare, paratosque irrumpere, si ei soli acquiesceret, detinuerunt, et ne voci ipsius auditum praeberet obtinuerunt. Sed ubi aliquantum processimus, venit Patri in mentem quibus acquieverit, quid egerit. Illico nimiae impietatis seipsum arguens, tantum exinde concepit in corde dolorem, ut quandiu vitae praesenti superfuit, poenitudo ipsius facti, ut saepe fatebatur, ab animo ejus non recesserit. 40. Nobis dehinc coeptum iter de die in diem accelerantibus, fama viri multo celerius praecurrebat, et multiplici populos voce replebat. Unde turbarum concursus, clericorum coetus, monachorum exercitus ei, quocunque veniebat, occurrunt: isti gaudio et exsultatione concrepantes, illi vexillis et sonoris concentibus Deo pro illius adventu conjubilantes. Cum autem Lugdunum venisset, et ab archiepiscopo civitatis ipsius gloriose susceptus fuisset, post dies paucos missis litteris consili
Abbreviated transcription (Latin):
ac mulieres magnos ac paruos e domib
ruere. certatimq currendo ad nr̃m hospi¬
cium predicti gr̃a sacram̃ti proꝑare. Plu-¬
res siquidem anni iam apud eos transie¬
rant. in quib nullus ep̃orum illic fuerat
tali officio passus occupari. Sexto
demum die cum iam innumeram multitu¬
dinem confirmasset. & nos a loco discessu-¬
ros longum iter ipsius diei quod instabat
festinare compelleret. ecce puella quedam
domũ de qua equos ascensuri egrediebam᷑
introiit. flebili pietatis affectu se confirma¬
ri deposcens. Quod quidam ex sociis nr̃is
audientes nimis moleste tulerunt. & uer¬
ba illius ut pote qui iam talium erant te¬
dio affecti contradicendo de presserunt.
Quid plura: Uirum precib puelle assen¬
sum prebere uolentem ipsi obiecta longi¬
tudine diurnȩ uiȩ obiectis ꝑiculis quȩ
nocturnos uiatores in ꝑegrina quam¬
maxime patria comp̃hendere solent. ob¬
iecto quoq quam plures obid ipsum pro

Expanded text:
ac mulieres magnos ac parvos e domibus ac mulieres magnos ac parvos e domibus ruere, certatimque currendo ad nostrum hospitium praedicti gratia sacramenti properare. Plures siquidem anni jam apud eos transierant, in quibus nullus episcoporum illic fuerat tali officio passus occupari. 39. Sexto demum die cum jam innumeram multitudinem confirmasset, et nos a loco discessuros longum iter ipsius diei quod instabat festinare compelleret, ecce puella quaedam domum de qua equos ascensuri egrediebamur introiit, flebili pietatis affectu se confirmari deposcens. Quod quidam ex sociis nostris audientes nimis moleste tulerunt, et verba illius, utpote qui jam talium erant taedio affecti, contradicendo depresserunt. Quid plura? Virum precibus puellae assensum praebere volentem ipsi, objecta longitudine diurnae viae, objectis periculis quae nocturnos viatores in peregrina quammaxime patria comprehendere solent, objecto quoque quamplures ob id ipsum pro
Abbreviated transcription (Latin):
poterant. ex quo uenerat in archiep̃atum.
Quas itaq tribulationes eccłia. xp̃i pas-¬
sa sit intus & extra cogitatu. nedum dietu
ꝑciꝑe. difficile eẽ pronuntio.
Igitur anselmus a uiurandis mane disce¬
dens: & post dies ad scm bertinum ueni¬
ens. magna plebis clericorum ac monacho¬
rum alacritate susceptus ẽ. & ꝑ quinq di-¬
es ibi detentus. Interea rogatu canonicoꝵ
secrauit. Quo facto uenerunt ad eum ho¬
norati quidam de indigenis uiri flexis
genib obsecrantes quatinus filios eorum
ꝑ impositionẽ manus suȩ sacri crismatiᷤ
unctione signaret. Ia quod mox ita respon¬
dit. Et hos pro quib petitis libens in
hac causa suscipiam. & alios hoc sacram̃to
egentes si presto fuerint non abiciam Qͣ
illi facilitate responsi benignitatẽ uiri am¬
mirantes. magnifice letati sunt. & graciaᷤ
egerunt. confirmatisq pueris suis ilico
totam urbem his quȩ ab eius ore accepe¬
rant impleuerunt. Uideres ergo uiros

Expanded text:
poterant, ex quo venerat in archiepiscopatum. poterant, ex quo venerat in archiepiscopatum. Quas itaque tribulationes Ecclesia Christi passa sit intus, et extra, cogitatu nedum dictu percipere difficile esse pronuntio. 38. Igitur Anselmus a Witsandis mane discedens, et post dies ad sanctum Bertinum veniens, magna plebis, clericorum ac monachorum alacritate susceptus est, et per quinque dies ibi detentus. Interea rogatu canonicorusecravit. Quo facto venerunt ad eum honorati quidam de indigenis viri, flexis genibus obsecrantes, quatenus filios eorum per impositionem manus suae sacri chrismatis unctione signaret. Ad quod mox ita respondit: « Et hos pro quibus petitis libens in hac causa suscipiam, et alios hoc sacramento egentes si praesto fuerint non abjiciam. » Qua illi facilitate responsi benignitatem viri admirantes magnifice aetati sunt, et gratias egerunt, confirmatisque pueris suis, illico totam urbem his quae ab ejus ore acceperant impleverunt. Videres ergo viros
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc balduinus summo studio cunctis
rem celare precepit. & ea res ꝑ id tempo¬
ris non multis innotuit. Ego camen cũ
tempus dum istis quȩ in manu habemꝰ
scribendis animum applicuissem nichilq
unde mͥ uł leuis dubitatio in eẽ poterat
describere uoluissem. int̾rogaui eundem
uirum negocio. et ueritatẽ magnopere
sciscitatus sum. Qui int̾posita ueritatis
assertione qua seruus dĩ ac uerus mona¬
chus inniti debet. confessus ẽ rem ex toto
sicut eam retuli factam. nec quicquã in
ea confictum. Inselmus itaq extra angli¬
am positus in eo magnifice letatus ẽ. &
multiplices deo gracias egit. quod se qua¬
si immanem babylonis fornacem euasisse.
& culmen quodammͦ placide quietis conti¬
gisse uidebat. Uuillelmus autem
rex audito anselinũ transfretasse. confestim
precepit cuncta quȩ illius iuris fuerant. in
suum transscribi dominium. & irrita fieri
omnia quȩ ꝑ ipsum statuta fuisse probari

Expanded text:
Tunc Balduinus summo studio cunctis Tunc Balduinus summo studio cunctis rem celare praecepit, et ea res per id temporis non multis innotuit. Ego tamen  altempus dum istis, quae in manu habemus scribendis, animum applicuissem, nihilque unde mihi vel levis dubitatio inesse poterat describere voluissem, interrogavi eumdem virum de negotio. et veritatem magnopere sciscitatus sum. Qui interposita veritatis assertione, qua servus Dei ac verus monachus inniti debet, confessus est rem ex toto sicut eam retuli factam; nec quidquam in ea confictum. 37. Anselmus itaque extra Angliam positus in eo magnifice laetatus est et multiplices Deo gratias egit, quod se quasi immanem Babylonis fornacem evasisse et culmen quodammodo placidae quietis contigisse videbat. Willelmus autem rex, audito Anselmum transfretasse, confestim praecepit cuncta quae illius juris fuerant in suum transcribi dominium, et irrita fieri omnia quae per ipsum statuta fuisse probari
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntati eius obsequi paratus sũ. Nec enim
meus: sed ipsius sum. Dixit & suffusis in lacͥ¬
mas oculis eius. concussisq in gemitũ cordi-¬
bus nr̃is. qui hȩc audiebamus ac uidebamꝰ
ilico uentus ex alio latere surgens. in uelum
ꝑcussit. & nautas iam uelo reflexo derram pe¬
tentes ad priorem cursum reuerti coegit.
Nos igitur non modicum exhilarati.& in
breui prosprime ꝑ marinos fluctus euecti.
uuizandis pro uoto appulimus.
Egredientib autẽ nobis de naui hi quo¬
rum nauis erat retinentes dñm balduinũ.
quem prouisorem & ordinatorem rerum
anselmi. supradiximus. ostenderunt ei mi¬
rabile quiddam quod acciderat. Infundo
etenim nauis quȩ uirum ꝑ undas transuer¬
erat. fractura unius tabulȩ foramen unum
ferme duorum spacio pedum magnitudi-¬
nis habens effecerat. quod fluitanti elem̃
quamdiu anselmus in ea fuerat reserabat
introitum. Que res si ammirationẽ sese
intuentib intulit: non puto mirandum.

Expanded text:
voluntati ejus obsequi paratus sum, nec enim voluntati ejus obsequi paratus sum, nec enim meus, sed ipsius sum. » Dixit et suffusis in lacrymas oculis ejus, concussisque in gemitum cordibus nostris qui haec audiebamus ac videbamus, illico ventus ex alio latere surgens in velum percussit, et nautas jam velo reflexo terram petentes, ad priorem cursum reverti coegit. Nos igitur non modicum exhilarati, et in brevi prosperrime marinis fluctibus evecti, tsandis pro voto apulimus. 36. Egredientibus autem nobis de navi, hi quorum navis erat, retinentes domnum Balduinum, quem provisorem et ordinatorem rerum Anselmi supra diximus, ostenderunt ei mirabile quiddam quod acciderat. In fundo etenim navis, quae virum per undas transvexerat fractura unius tabulae foramen unum, ferme duorum spatio pedum magnitudinis habens, effecerat, quod fluitanti elemenquandiu Anselmus in ea fuerat, reserabat introitum. Quae res si admirationem sese intuentibus intulit, non puto mirandum.
Abbreviated transcription (Latin):
exquisita ẽ. ingenti plebis mulcitudine circũ¬
astante ac nefarium opus pro sui nouitate am¬
mirando spectante. & spectando execrante. Ne¬
bus ergo euersis. s nichil eorum quorum
causa euersȩ sunt in eis reꝑto delusa sollici¬
tudo ꝑscrutantis ẽ .&. anselmus eũ suis abire
ruui ꝑmissua.taq nauem ingreditur
uentis uela pandunt᷑ & aliquanto maris spa¬
cio ꝓmouemur. cum subito naute pͥmo int̾
se submurmurantes ac deinde manifesta uo¬
ce murmur ipsum deꝓmentes affirmant
nullo penicus conatu. nullo numerosorum
remorum impulsu eo quo ferebamur uento
wizandis ꝑtingendum immno si marinis flu¬
ctib pariter inuolui nollemꝰ sine mora reme¬
andum. Ingemuit anselmus ad ista. & ait. Si
ommpotentis dĩ uidicio placet me magis in
pristinas redire miserias. quam liberatum
ab illis cendere ad id quod ipse nouit me ani¬
mo proposuisse. ipse uideat. ipse dispenset. ego

Expanded text:
exquisita est, ingenti plebis multitudine circumexquisita est, ingenti plebis multitudine circumstante, ac nefarium opus pro sui novitate admirando spectante, et spectando exsecrante. Rebus ergo eversis, sed nihil horum quorum causa eversae sunt in eis reperto, delusa sollicitudo perscrutantis est et Anselmus cum suis abire permissus. 35. Itaque navem ingreditur, ventis vela panduntur: et aliquanto maris spatio promovemur, cum subito nautae primo inter se submurmurantes, ac deinde manifesta voce murmur ipsum depromentes affirmant nullo penitus conatu, nullo numerosorum remorum impulsu, eo quo ferebamur vento, Witsandis pertingendum, imo si marinis fluctibus pariter involvi nollemus sine mora remeandum. Ingemuit Anselmus ad ista, et ait: « Si omnipotentis Dei judicio placet me magis redire ad pristinas miserias, quam liberatum ab illis tendere ad id quod ipse novit me animo proposuisse, ipse videat, ipse dispenset; ego
Abbreviated transcription (Latin):
lum ꝑegrinantium more coram altari susce-¬
pit. commendatisq ominb xp̃o ingenti fle-¬
die ad portum dofras iuimus. ibiq clericũ
quendam willelmũ nomine a rege ad ansel¬
mũ elirectum reꝑimus. Detenti autẽ ibi su¬
mus quindecim dieb uento nobis transitũ
prohibente. In qua mora idem willelius
cum patre intrans. & exiens &. in mensa illiꝰ
cotidie comedens nulli ꝓpter quam nussus
fuerat rem denudare uolebat. Die uͦ quinto¬
decimo cũ nos naute urgerent naues petere.
& nos transire auidi ad hoc fatigaremur ecce
uderes rem miserandam. Patrem patriȩ pͥma¬
dem totius brictannie willelmus ille quasi fu¬
gitiuum & alicuiꝰ criminis reum in lutore de-¬
tnet. ac ne mare transeat ex parte sui dñi
iubet. donec omnia quȩ secum ferebat. singil-¬
latim sibi reuelet.: Tilate igitur ante illũ bul¬
ge & mantice reserate sunt & tota suppellex
illius spe pecumȩ repperiendȩ subuersa. et

Expanded text:
lum peregrinantium more coram altari suscelum peregrinantium more coram altari suscepit, commendatisque omnibus Christo ingenti fledie ad portum Dofras ivimus, ibique clericum quemdam Wilhelmum nomine a rege ad Anselmum directum reperimus. Detenti autem ibi quindecim diebus sumus, vento nobis transitum prohibente. In qua mora idem Wilhelmus cum Patre intrans et exiens, et in mensa illius quotidie comedens, nulli propter quam rem missus fuerat denudare volebat. Die vero quintodecimo cum nos nautae urgerent naves petere, et nos transire avidi ad hoc fatigaremur, ecce videres rem miserandam, patrem patriae, primatem totius Britanniae Wilhelmus ille quasi fugitivum et alicujus criminis reum in littore detinet, ac ne mare transeat ex parte domini sui jubet, donec omnia quae secum ferebat singulatim sibi revelet. Allatae igitur ante illum bulgae et manticae reseratae sunt, tota supellex illius spe pecuniae reperiendae subversa atque
Abbreviated transcription (Latin):
raciter uelitis effici heredes xp̃i. His dictiᷤ
erumpentes ab eius oculis lacrime eum
plura loqui ꝓhibuere. Gemitũ fratrũ qui
subsecutus ẽ quis enarrabit: Ita fletus im¬
pleuit omnia. ut uox nulli suꝑeẽt ad uer¬
ba. Tandem pat̾ medios rumpens singultꝰ
tendere cupiam. S hora hȩc plura loqui
uetat. Deo omnipotenti & beatissimo apło¬
rum pͥncipi petro uos cõmendo. ut ipse ds̃
inter suas oues uos cognoscat. & beatus
petrus in sui tuitionem sicut oues dĩ sibi
cõmendatas uos suscipiat. Ego ur̃a licen¬
tia & benedictione uado. ac ut ds pacis ꝙ
dilectionis uobiscum maneat oro.
Post hȩc surrexit. & dato pacis osculo cun-¬
ctis in oratorium tuit popło sc̃m. eius allo¬
quium prestolanti pro instantis qualitate
negocii uerbum consolationis & exhortati-¬
onis ministraturus. Quod ubi excellenter
ꝑegit: astante monachoꝵ elericoꝵ ac nume-¬
rosa populoꝵ multitudine peram & bacu-¬

Expanded text:
raciter velitis effici haeredes Dei. » 33. His dictis raciter velitis effici haeredes Dei. » 33. His dictis erumpentes ab ejus oculis lacrymae eum plura loqui prohihuere. Gemitum fratrum qui subsecutus est quis enarrabit? Ita fletus implevit omnia, ut vox nulli superesset ad verba. Tandem Pater medios rumpens singultustendere cupiam. Sed hora haec plura loqui vetat, Deo omnipotenti et beatissimo apostolorum principi Petro vos commendo, ut et ipse Deus inter suas oves vos agnoscat, et beatus Petrus in sui tuitionem, sicut oves Dei sibi commendatas, vos suscipiat. Ego vestra licentia et benedictione vado, ac ut Deus pacis ac dilectionis vobiscum maneat oro. » Post haec surrexit, et dato pacis osculo cunctis, in oratorium ivit, populo sanctum ejus alloquium praestolanti pro instantis qualitate negotii verbum consolationis et exhortationis ministraturus. Quod ubi excellenter peregit, astante monachorum, clericorum ac numerosa populorum multitudine peram et bacu
Abbreviated transcription (Latin):
tu m̃tis in eum defigere nititur: nul¬
la hunc aduersitas dĩ seruitio detrahit.
nulla transeuntis uitȩ uoluptas ab eiꝰ
amore compescit. Per dura & asꝑa uiam
mandatoꝵ illius incedit. & ex spe retri-¬
butionis futurȩ cor suum indeficienti
caritatis ardore suocendit. ac sic in cunc
letus canit magna ẽ gła domini. Quã
głam sic in hac ꝑegrinatione positus gu¬
stat. gustando ruminat. ruminando de¬
siderat. desiderando a longe salutat: ut
ad illam spe ꝑueniendi subnixus. ea se
inter mundana ꝑicula consoletur. & a¬
lacriter cantet magna ẽ gła domini.
Et sciatis quod hie ipsa gła dm̃ nullomͦ
defraudabitur. qm̃ totum quod in eo ui¬
get uoluntati dñi famulatur. atq ad hanc
obtinendam dirigit᷑. S o iam ab istis int̾
uos michi cessandum uideo. Fratres mei
obsecro uos si hic dolentes nune ab inuicẽ
separam᷑ cendite ut in futuro ante dm̃ leti
ad inuicem comungam᷑. Estote illi qui ue¬

Expanded text:
tis statu in eum defigere nititur, nultis statu in eum defigere nititur, nulla hunc adversitas Dei servitio detrahit, nulla transeuntis vitae voluptas ab ejus amore compescit. Per dura et aspera viam mandatorum illius incedit, et ex spe retributionis futurae cor suum indeficienti charitatis ardore succendit, ac sic  al., alaetus canit: Magna est gloria Domini . Quam gloriam sic in hac peregrinatione positus gustat, gustando ruminat, ruminando desiderat, desiderando a longe salutat, ut ad illam spe perveniendi subnixus, ea se inter mundana pericula consoletur et alacriter cantet: Magna est gloria Domini. Et sciatis quod hic ipsa gloria Domini nullo modo defraudabitur, quoniam totum quod in eo viget voluntati Domini famulatur, atque ad hanc obtinendam dirigitur. Sed o jam ab istis inter vos mihi cessandum video, fratres mei, obsecro vos, si hic dolentes nunc ab invicem separamur, tendite ut in futuro ante Deum laeti ad invicem conjugamur. Estote illi, qui ve
Abbreviated transcription (Latin):
et eius ꝑ quedam bona oꝑa quȩ faciunt
famulatu insistentes. Suꝑuenit his dei
iudicio cẽptatio aliqua ꝑdunt sua. Qa
dicam: ¶utata ꝓtinus mente. uolant
ab amore dĩ. deserunt bona quȩ facie¬
bant. murmurant. iniusticiȩ dm̃ accusañ.
Quid de istis dicendũ: Solidarii sunt:
bitur tͥ cum benefeceris ei. Hoc de scłari-¬
b dictum.
Sed nos monachi
utinam tales eẽmus: ut horum similes
non essemus. Nam qui in propositi nor¬
ma quam professi sunt stare recusant ut
cuncta quȩ sibi ad uotum sunt copiosius
habeant. nec hinc propt̾ dm̃ ciuiussibet
rei penuriã. nec hinc regulȩ disciplinã
bunt᷑. ne horum similes habeant᷑ ⁊ In
omni quippe opere suo prius mercedem
exigunt. quam cui merces debetur mini-¬
sterii munus exsoluant. Et hi tales reg¬
ni cȩlestes heredes erunt: Fidenter di¬
co. nequaquã. si non penituerint se ca-
git intentionem. deo ꝑ om̃ia inherere.
& totam fiduciam sitam inflexibili sta¬

Expanded text:
et ejus per quaedam bona opera quae faciunt, et ejus per quaedam bona opera quae faciunt, famulatui insistentes. Supervenit his Dei judicio tentatio aliqua, perdunt sua. Quid dicam? Mutata protinus mente, volant ab amore Dei, deserunt bona quae faciebant, murmurant, injustitiae Deum accusant, Quid de istis dicendum: Solidarii sunt, bitur tibi, cum benefeceris ei . Hoc de saecularibus dictum. Sed nos monachi utinam tales essemus, ut horum similes non essemus! Nam qui in propositi sui norma, quam professi sunt; stare recusant, nisi cuncta quae sibi ad votum sunt copiosius habeant, nec hinc propter Deum cujuslibet rei penuriam, nec hinc regulae disciplinam buntur, ne horum similes habeantur? In omni quippe opere suo prius mercedem exigunt, quam cui merces debetur ministerii manus exsolvant. Et hi tales regni coelestis haeredes erunt? Fidenter dico, nequaquam; si non poenituerint se talegit intentionem, Deo per omnia inhaerere, et totam fiduciam suam infiexibili men
Abbreviated transcription (Latin):
firmum recuꝑande hereditatis suȩ amo-¬
rem certe spei gr̃a tenent. Hȩc fie¬
ri inter homines liquet & hinc quid in cu-¬
ria principis omniũ. fiat. re ipsa monstran-¬
te aduertere libet. Ds enim cuiꝰ sunt om¬
nia quȩ sunt in his tͥbus generib distin-¬
ctam ad sui obsequium curiam habet. Ha-¬
bet quippe angłos qui et̾na beatitudine
stabiliti sibi ministrant. habet etiam ho-¬
mines sibi pro terrenis cõmodis. quasi
milites stipendiarii seruientes. Habet
quoq non nullos qui die noctuq suȩ uo¬
luntati inherentes. ad regnum celorum
quod in patris sui adȩ culpa ꝑdiderunt.
hereditario iure ꝑuenire contendunt.
Sed nobis ad beatoꝵ sp̃uum societatẽ ma¬
gis ẽ suspirandum: quam de eorum pro¬
cincti quo deo ꝑhenniter astant in p̃senti
disputandũ. Ad solidarios dei
milites uerba uertamus. Uideatis quam¬
plurimos in scłari uita degentes dm̃ in
his quȩ possident specietenus diligentes

Expanded text:
firmum recuperandae haereditatis suae amofirmum recuperandae haereditatis suae amorem certae spei gratia tenent. 31. « Haec fieri inter homines liquet; et hinc quid in curia principis omnium fiat, reipsa monstrante advertere libet. Deus enim, cujus sunt omnia quae sunt, in his tribus generibus distinctam ad sui obsequium curiam habet. Habet quippe angelos, qui aeterna beatitudine stabiliti sibi ministrant. Habet etiam homines sibi pro terrenis commodis, quasi milites stipendiarios, servientes, habet quoque nonnullos, qui die noctuque suae voluntati inhaerentes ad regnum coelorum, quod in patris sui Adae culpa perdiderunt, haereditario jure pervenire contendunt. Sed nobis ad beatorum spirituum societatem magis est suspirandum, quam de eorum procinctu, quo Deo perenniter astant, in praesenti disputandum. Ad solidarios Dei milites verba vertamus. Videatis quamplurimos in saeculari vita degentes, Deum in his quae possident specie tenus diligentes,
Abbreviated transcription (Latin):
curiis pͥncipum uidere planum ẽ. Est et.¬
enim princeps diuersi ordinis in sta cu¬
ria milites habens. Habet nempe qui
pro terris quas de se tenent seruitio suo
inuigilant habet qui pro stipendiis in mi¬
litarib armis sibi desudant. habet etiam
qui pro recuꝑanda hereditate quã in cul-¬
pa parentum suorum se ꝑdidisse deplorant.
in uicta mentis uirtute uoluntati suȩ pare-¬
re laborant. Hi ergo qui pro terris quas
possident seruiunt iam radicati sunt & fun-¬
dati. nec euelli formidant dũ se in dñi sui uo¬
luntate conseruant. Ac hii qui pro stipendiis
in miliciam sese dederunt nonnumquã fati¬
gati laborib a milicia quam egressi sunt seg¬
niter cadunt. dum forte magnitudini exer-¬
citii atq laboris magnicudo sicut ipsi esti-¬
mant non equatur impendii sui ac retͥbu-¬
tionis. Qui uero recuꝑande causa here¬
ditatis seruiendi conditionẽ. arripuere ꝗͣ¬
afficiantur equanimit᷑ omnia sustinent si

Expanded text:
curiis principum videre planum est. Est etcuriis principum videre planum est. Est etenim princeps diversi ordinis in sua curia milites habens. Habet  al., habent namque qui pro terris quas de se tenent, servitio suo invigilant, habet  al., habent qui pro stipendiis in militaribus armis sibi desudant, habet  al., habent etiam qui pro recuperanda haerereditate, quam in culpa parentum suorum se perdidisse deplorant, invicta mentis virtute voluntati suae parere laborant. Hi ergo qui pro terris quas possident serviunt, jam radicati sunt et fundati, nec evelli formidant, dum se in domini sui voluntate conservant. At hi qui pro stipendiis in militiam sese dederunt, nonnunquam fatigati laboribus a militia, quam aggressi sunt, segniter cadunt; dum forte magnitudini exercitii atque laboris magnitudo, sicut ipsi existimant, non aequatur impendii ac retributionis. Qui vero recuperandae causa haereditatis serviendi conditionem arripuere, quafficiantur, aequanimiter omnia sustinent, si
Abbreviated transcription (Latin):
solito me absente passuros intueor. Lioet
enim constet illas nec me presente ex to¬
to fuisse remotas tamen quando emerge¬
bant contra eas uobis quoddam quasi um¬
braculum extiti. & ne in iminensũ uos
obieci. Et quidem maiori pace ac securi¬
tate uos usos existimo postquam inter
uos ueni. quam a decessu uenerande me¬
morie lanfranci paiͥs nr̃i usi fueritis usq
ad introitum mei. Unde etiam uideor mͥ
uidere eomagis ipsos qui uos infestare
solebant aduersum uos me ab eunte seui¬
turos quo a dominatu quo uos oppͥmebant
uident se in presentia mei deiectos. S uoᷤ
non estis rudes aut hebetes in scola dm̃i ut
qualit̾ in huiusmodi si in gruerint. debea-¬
tis uos habere. optis habeatis doceri. Pau¬
cis tamen suggero ut quia dõ militaturi
in conseptum monasterii huiꝰ conuenistis.
pre oculis semꝑ habeatis que mammodũ
militetis. Non enim om̃s uno mo¬
do militant. Quod etiam interrenorum

Expanded text:
solito me absente passuros intueor. Licet solito me absente passuros intueor. Licet enim constet illas nec me praesente ex toto fuisse remotas, tamen quando emergebant, contra eas vobis quoddam quasi umbraculum exstiti: et, ne in immensum vos objeci. Et quidem majori pace ac securitate vos usos existimo postquam inter vos veni, quam a decessu venerandae memoriae Lanfranci Patris nostri usi fueritis usque ad introitum mei. Unde etiam videor mihi videre eo magis ipsos qui vos infestare solebant adversum vos me abeunte saevituros, quo a dominatu quo vos opprimebant vident se in praesentia mei dejectos. Sed vos non estis rudes aut hebetes in schola Domini, ut qualiter in hujusmodi, si ingruerint, debeatis vos habere, opus habeatis doceri. Paucis tamen suggero, ut quia Deo militaturi in conseptum hujus monasterii convenistis, prae oculis semper habeatis quemadmodum militetis. Non enim omnes uno modo militant. Quod etiam in terrenorum
Abbreviated transcription (Latin):
uirum in tram ꝑmotis ipse ad eum placi-¬
do uultu ingreditur.& dexteram eius
ex more assidens ait. Ego dñe tit dispo¬
sui uado. sed uobis pͥmo meam benedicti¬
onem si eam non abicitis dabo. Quam
cũ ille se nolle ab icere responderet: con¬
quiescentẽ ad hoc regem leuata dextera
benedixit. sicq relicta curia cantuariã
uenit. Postera die adunatos
his uerbis alloquutus ẽ. Fratres & filii
mei dilectissimi sicut audistis & scitis. e¬
go regno hiic prexime sum decessurus.
Causa quippe quȩ inter dñm nr̃m regem
et me iam diu. de xꝑianȩ religionis
correctione uersata ẽ. ad hoc ẽ tandem
ꝑducta. ut aut ea quȩ contra dm̃ &. hone-¬
statem meam sunt oporteat agere. aut
huic regno sine mora decedere. Et ego
quidem libens uado sꝑans in respectum
miscdis dĩ iter meum libertati eccłiȩ fu¬
turis temporib non nichili ꝓfuturũ. Su¬
as oppressiones & contumelias acerbius

Expanded text:
virum in iram permotis, ipse ad eum placivirum in iram permotis, ipse ad eum placido vultu ingreditur, et ad dextram ejus ex more assidens ait: « Ego, Domine, ut disposui vado; sed primo meam vobis benedictionem, si eam non abjicitis, dabo. » Quam cum ille se nolle abjicere responderet, conquiescentem regem ad hoc levata dextera benedixit, sicque relicta curia Cantuariam venit. 30. Postera die adunatos his verbis allocutus est: « Fratres et filii mei dilectissimi, sicut audistis et scitis, ego regno huic proxime sum decessurus  al., discessurus. Causa quippe quae inter dominum nostrum regem et me jamdiu de Christianae religionis correctione versata est, ad hoc est tandem perducta, ut aut ea quae contra Deum et honestatem meam sunt me oporteat agere, aut huic regno sine mora decedere. Et ego quidem libens vado, sperans in respectum misericordis Dei iter meum libertati Ecclesiae futuris temporibus nonnihili profuturum. Suas, oppressiones et contumelias acerbius
Abbreviated transcription (Latin):
precipit postponere non debeo. quia scͥp-¬
tum ẽ. obedire oportet deo magis quam
hominib. Quod ille audiens turbato
animo iubet ut aut cepto desistat. & in¬
suꝑ se numquã beatum petrum uł sedem
eius pro quolibet negocio appellaturum
iureiurando promittat aut sine mora om̃i
spe remeandi sublata suo regno decedat.
Et subdens ait. Si uͦ territus istis cepto
desistere & remanere quam ire delegerit.
tunc uolo quatinus michi prout idicabit
curia mea emendet. qm̃ illud sibi concedi
a me tercio petiit. in quo se ꝑseueraturum
certus ñ fuit. Respondit. Dñs ẽ. qͦd uult
dicit. Ego tamen sciens ad quid assũptus
sim. & quid in anglia gerendum susceꝑim
non mͥ honestum ẽẽ pronuntio. cuiꝰ uis tran¬
sitorii cõmodi causa illud omittere. qͦd in ope
utile fore. Acta sunt hinc his multo plura.
quȩ qm̃ alias scripsimus hinc paucis ꝑ¬
stringimꝰ. Hege igitur & curialib contra

Expanded text:
praecipit postponere non debeo quia scrippraecipit postponere non debeo quia scriptum est: Obedire magis Deo oportet quam hominibus . Quod ille audiens, turbato animo jubet ut aut coepto desistat, et insuper se nunquam beatum Petrum vel sedem ejus pro quolibet negotio appellaturum jurejurando promittat, aut sine mora, omni spe remeandi sublata, suo regno decedat. Et subdens ait: « Si vero territus istis coepto desistere et remanere quam ire delegerit, tunc volo quatenus prout mihi judicabit curia mea emendet, quoniam illud sibi concedi a me tertio petiit, in quo se perseveraturum certus non fuit. » Respondit: « Dominus est, quod vult dicit. Ego tamen sciens ad quid assumptus sim, et quid in Anglia gerendum susceperim, non mihi esse honestum pronuntio, cujusvis transitorii commodi causa illud omittere, quod in opeutile fore. » Acta sunt hinc his multo plura, quae quoniam alias scripsimus, hic paucis perstringimus. Rege igitur et curialibus contra
Abbreviated transcription (Latin):
etudine illis addicti. Hic contingit ali¬
quando ut sua facta considerent defle¬
ant. seq amodo atalibus cessaturos sibi
promittant. En more auis liberos uola¬
re se autumant. Sed quia prauo usu ir-
reciti ab hoste tenentur. uolantes in ea-¬
dem uitia deiciunt᷑. Fitq hoc sepius.
Nec omnimodis liberant᷑ nisi magno
Hinc iterum anselmꝰ curiam ueniens
iam petitam licentiam romam eundi. a re¬
ge petiuit. s eam non obtinuit. Postq
in mense octobri inuitatus arege uum¬
toniam uadit. & quod iam bis rogaue-¬
rat attentius ꝑ internuncios tercio ro¬
gat. Turbatur ille & nimium se uexari
ab eo anxie queritur. Ad quod anselius.
Et quidem quod romam ire dispono
causa sc̃ẽ. xp̃ianitatis quã in hac terra
regere suscepi. causaq salutis animȩ
meȩ. causa iam sui honoris & utilitatis
si credere uelit id ago. Si ergo bono
animo licentiam m dederit eundi. grati¬
osus accipiam. sinon. ego utiq quod ds̃

Expanded text:
 magna consuetudine illis addicti, his contigit ali magna consuetudine illis addicti, his contigit aliquando ut sua facta considerent, defleant, seque amodo a talibus cessaturos sibi promittant. Et more avis se liberos volare autumant. Sed quia pravo usu irretiti  al., allecti ab hoste tenentur, volantes in eadem vitia dejiciuntur. Fitque hoc saepius. Nec omnimodis liberantur, nisi magno Hinc iterum Anselmus curiam veniens, jam petitam licentiam Romam eundi a rege petivit, sed eam non obtinuit. Post quae in mense Octobri invitatus a rege Wintoniam vadit; et quod jam bis rogaverat, attentius per internuntios tertio rogat. Turbatur ille, et nimium se vexari ab eo anxie queritur. Ad quod Anselmus: « Et quidem quod Romam ire dispono causa sanctae Christianitatis, quam in hac terra regere suscepi, causaque salutis animae meae, causa etiam sui honoris et utilitatis, sic credere velit, id ago. Si ergo mihi bono animo licentiam dederit eundi, gratiosus accipiam. Si non ego utique quod Deus
Abbreviated transcription (Latin):
diit bestiam ultra ꝑsequi clara uoce cani¬
b interdicens. Tunc illa ab omni lesione
siluasq reuisit. Nos uero depositis iocis.
s non modice alacres effecti de tam pia
liberatione pauidi animalis cepto itinere
uam detriuimus. Alia uice con-¬
spexit puerum cum auicula in uia lu¬
dentem. Quȩ auls pedem fili in nexũ
habens sepe cum laxius ire ꝑmittebat᷑
fuga sibi consulere cupiens. auolare nite¬
batur. At puer filum manu tenens. re
Quod pater aspiciens: misere condoluit
aui. ac ut rupto filo libertati reddere¬
tur optauit. Et ecce filum rumpitur
auis auolat. puer plorat. pater exultat.
Et uocatis nobis. consideratis inquit
iocum pueri Et confessis considerasse
ait. Simili consideratione iocatur diabo¬
lus cum multis hominib quos suis laqͤ¬
is irretitos pro sua uoluntate in diuersa
uitia ꝑtrahit. Sunt enim quidam ut uer¬
bi grã dicam auariciȩ seu luxuriȩ &. simi

Expanded text:
diit, bestiam ultra persequi clara voce canidiit, bestiam ultra persequi clara voce canibus interdicens. Tunc illa ab omni laesione silvasque revisit. Nos vero depositis jocis, sed non modice alacres effecti de tam pia liberatione pavidi animalis, coepto itinere viam detrivimus. 28. Alia vice conspexit puerum cum avicula in via ludentem. Quae avis pedem filo innexum habens, saepe cum laxius ire permittebatur, fuga sibi consulere cupiens avolare nitebatur. At puer filum manu tenens, retuentius. Quod Pater aspiciens, misere condoluit avi, ut rupto filo libertati redderetur optavit. Et ecce filum rumpitur, avis avolat, puer plorat, Pater, exsultat. Et vocatis nobis: « Considerastis, inquit, jocum pueri? » Et confessis considerasse, ait: « Simili consideratione jocatur diabolus cum multis hominibus, quos suis laqueis irretitos pro sua voluntate in diversa vitia pertrahit. Sunt enim quidam, ut verbi gratia dicam, aut avaritiae, aut luxuriae, et simil
Abbreviated transcription (Latin):
pitum bestiȩ uoluit presidium denegare.
obsequio. hinc inde lingentes nec de sub
equo poterant eicere. nec aliquo ledere.
Quod uidentes ammirati sumꝰ. At ansel¬
mus ubi quosdam ex equitib aspexit ride¬
re. & quasi ꝓ capta bestia leticiȩ frena laxa-¬
re solutus in lacͥmas ait. Hidetis : Et uti¬
q infelici huic nullus risus. leticia nulla
ẽ. Hostes eius cirta eam sunt. & ipsa de ui-¬
ta sollicita confugit ad nos presidium fla-¬
gitans. Hoc plane ẽ & animȩ homini.
Nam cum de corpore exit. & mox inimi
re degentem ꝑ amfractus uitioꝵ multis
modis ꝑsequuti sunt. crudeliter ad sunt
parati eam rapere & in mortẽ ȩternam p̃¬
cipitare. At ipsa nimis anxia huc illuoq
circumspicit. & qua tueatur defensionis
& auxilii manum sibi porrigi in effabili
desiderio concupiscit. Demones autẽ econ¬
trario rident. & magno gaudio gaudent.
si illam nullo fultam aiminiculo inueni¬
unt. Quib dictis larato freno in iter re¬

Expanded text:
pitum bestiae voluit praesidium denegare. pitum bestiae voluit praesidium denegare. obsequio hinc inde lingentes, nec de sub equo poterant ejicere, nec in aliquo laedere. Quod videntes, admirati sumus. At Anselmus, ubi quosdam ex equitibus aspexit ridere, et quasi pro capta bestia laetitiae frena laxare, solutus in lacrymas, ait: « Ridetis? Et utique infelici huic nullus risus, laetitia nulla est. Hostes ejus circa eam sunt, et ipsa de vita sollicita confugit ad nos praesidium flagitans. Hoc plane est et animae hominis. Nam cum de corpore exit, mox inimicre degentem per anfractus vitiorum multis modis persecuti sunt, crudeliter adsunt parati eam rapere et in mortem aeternam praecipitare. At ipsa nimis anxia huc illucque circumspicit, et qua tueatur defensionis et auxilii manum sibi porrigi ineffabili desiderio concupiscit. Daemones autem econtrario rident, et magno gaudio gaudent, se illam nullo fultam adminiculo inveniunt. » Quibus dictis laxato freno, in iter re
Abbreviated transcription (Latin):
romam eundum. & consilium a sede beati pe¬
tri suꝑ his petendum. Cum igitur in sollẽp¬
nitate pentecostes ad curiam aptid utundel-¬
horam uenisset. ꝑ familiares suos regi man¬
dauit sibi ꝑ necessarium ẽẽ iomani ire. et
hoc si ei placeret se ꝑ licentiam eius facere
uelle. Atille. Nequaquã inquit. Nec enĩ
eum aut in his quȩ agenda sunt. cuiꝰ uiꝰ con-¬
silii inscium aut aliciti graui peccato obnoxi¬
um eẽ scimus. unde uł papam consulere
uł illius absolutionẽ illi necesse sit implora¬
re. Et res igitur. ita tunc quidem reman¬
sit.. Discedente autẽ anselmo a curia
& ad iullam suam nomine helẏsam ꝓperan¬
te pueri quos nutriebat. leporem sibi occur¬
santem in uia canib insecuti sunt. & fugitan¬
tem infra pedes equi quem pat̃ ipse sedebat.
subsidentẽ consequuti sunt. Ille sciens mise¬
ram bestiam sibi sub se refugio consuluisse
retentis habenis equum loco fixit. nec cu¬

Expanded text:
Romam eundum, et consilium a sede beati PeRomam eundum, et consilium a sede beati Petri super his petendum. Cum igitur in solemnitate Pentecostes, ad curiam apud Vindleshoriam venisset, per familiares suos regi mandavit sibi pernecessarium esse Romam ire; et hoc si ei placeret, se per licentiam ejus facere velle. At ille: « Nequaquam, inquit. Nec enim eum, aut in his, quae agenda sunt, cujusvis consilii inscium, aut alicui gravi peccato obnoxium esse scimus, unde vel papam consulere, vel illius absolutionem necesse sit illi implorare. » Et res igitur ita tunc quidem remansit. 27. Discedente autem Anselmo a curia, et ad villam suam nomine Heysem properante, pueri quos nutriebat, leporem sibi occursantem in via canibus insecuti sunt, et fugitantem infra pedes equi, quem Pater ipse sedebat, subsidentem consecuti sunt. Ille sciens miseram bestiam sibi sub se refugio consuluisse, retentis habenis equum loco fixit, nec cu
Abbreviated transcription (Latin):
induciarum plenam pacem & tranquillita¬
tem in dulturũ & tunc uoluntati illius ꝓ
sua religione multũ in negocio quod emer¬
serat condescensurum. Uerum omnino in
contraria lapsus ẽ: & anselmus domno bal¬
duno extra regnum depulso. hominibq
sius captis & expoliatis terrisq uastatis.
in inmensum afflictus. Attamen post hȩc
& urbanum ꝑ uualderum albanensem ep̃m
qui pallium anselmo a roma cantuariam
deculit. pro papa suscepit. & pͥncipum suo¬
rum consilio actus in amicitiam suam ui¬
rũ recepit. Uerum post aliqͣntum tempuᷤ
idem rex a gualis uictor regressus renoua¬
ta ira propter milites quos sicut falso a ma¬
lignis dicebatur male instructos in expediti-¬
onem anselmus direxerat contra ipsũ contar-¬
batus ẽ. Tunc anselmus considerans apud
se omni tempore talia pro nichilo posse ori¬
ri. & se eis occupatum semꝑ ab officio pon¬
tificali posse impediri. tractauit secuim sibi

Expanded text:
induciarum plenam pacem et tranquillitainduciarum plenam pacem et tranquillitatem indulturum, et tunc voluntati illius pro sua religione multum in negotio quod emerserat condescensurum. Verum omnino in contraria lapsus est, et Anselmus, Domino Balduino extra regnum depulso, hominibusque suis captis et exspoliatis, terrisque vastatis in immensum afflictus. 26. Attamen post haec, et Urbanum per Walterum Albanensem episcopum, qui pallium Anselmo Roma Cantuariam detulit, pro papa suscepit, et principum suorum consilio actus, in amicitiam suam virum suscepit. Verum post aliquantum tempus idem rex a Gallis victor regressus, renovata ira propter milites, quos, sicut falso a malignis dicebatur, male instructos in expeditionem Anselmus direxerat, contra ipsum conturbatus est. Tunc Anselmus considerans apud se omni tempore talia pro nihilo posse oriri, et se eis occupatum semper ab officio pontificali posse impediri, tractavit secum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
obedientiam uno impetu abnegant. eiq
unitatẽ frat̾ne societatis pari uoto mise
edituros negant. Ep̃i itaq omnes qui
affuerant rofensi solo excepto aut uno aut
alio modo debitam illi subiectionem & obe-¬
dientiam abnegant. Rex etiam ipse eicun-¬
ctam confidentiam & securitatẽ in sius oĩ¬
bus adimit. nec se illum pro archiep̃o uł
patre amplius habiturum uirat. nisi ipse
uicario beati petri se ulterius obediturũ
statim deneget. Tres dies in isto nego¬
cio clamorib in anselmũ & contumeliis
grauidi expensi sunt. & tamen in hoc quẽ
dixi fine conelusi sunt. Tunc anselmus in
suo ꝓposito constans ꝑ int̾nuntios condue¬
tum a rege postulat. quo tutus regno de¬
cedat. Quod principes multũ dampno¬
sum fore dinoscentes. pro restituenda pace
inducias utrimq usq ad pentecosten dari
precantur. & obtinent. ac sic eum ne reg¬
no decedat impediunt. Spondet igitur
rex se reb eius usq prefixum tempus.

Expanded text:
obedientiam uno impetu abnegant, eique obedientiam uno impetu abnegant, eique unitatem fraternae societatis pari voto miseredituros negant. Episcopi itaque omnes qui adfuerant, Rofensi solo excepto, aut uno aut alio modo debitam illi subjectionem et obedientiam abnegant. Rex etiam ipse cunctam ei confidentiam et securitatem in suis omnibus adimit, nec se illum pro archiepiscopo vel patre amplius habiturum jurat, nisi ipse vicario beati Petri se ulterius obediturum statim deneget. Tres dies in isto negotio clamoribus in Anselmum et contumeliis gravidi expensi sunt, et tandem in hoc quem dixi fine conclusi sunt. 25. Tunc Anselmus, in suo proposito constans, per internuntios conductum a rege postulat, quo tutus regno decedat. Quod principes multis damnosum fore dignoscentes, pro restituenda pace inducias utrinque ad Pentecostem usque dari precantur et obtinent; ac sic eum ne regno decedat impediunt. Spondet igitur rex se rebus ejus usque ad praefixum tempus
Abbreviated transcription (Latin):
sionem discidii huiꝰ apud castrum quod ro¬
chingeham dicitur una ueniant. Factum
edictum conuenerunt. Causa in medium
ducitur. & anselmus diuersis querelis hinc
inde concutitur. Si quidem multi. sed maxi¬
me ep̃i regiȩ uoluntati fauere uolentes spre¬
to equitatis iudicio id ꝓbare nitebant᷑. quod
anselmus salua fide quam regi debebat nul¬
latenus posset ipsius in regno urbanum
sedis apłice presulem pro papa tenere. Qͥ¬
bus cũ plura quȩ ratio tulerat. obiecta fuis¬
sent. & anselmus eos ex uerbis domini red¬
dite quȩ sunt cesaris cesari.&. quȩ sunt
dĩ dõ. aliisq non nullis quę ratio nulla
refellere poterat. penitus infrenasset illi
econtra quid dicerent non habentes. eum
in regem blasphemare uno strepitu con-¬
clamauere. qͣndoquidem ausus erat in reg-¬
no eius. nisi eo concedente quicquam uł
dõ ascribere. Igitur ad unam regiȩ indig-¬
nationis uocem. quidam ex ep̃is archiep̃o

Expanded text:
sionem dissidii hujus apud castrum, quod Rosionem dissidii hujus apud castrum, quod Rochingeham dicitur, una veniant: factum edictum convenerunt. Causa in medium ducitur, et Anselmus diversis querelis hinc inde concutitur. Siquidem multi, et maxime episcopi regiae voluntati favere volentes, spreto aequitatis judicio id probare nitebantur, quod Anselmus salva fide quam regi debebat, nullatenus posset in regno ipsius Urbanum sedis apostolicae praesulem pro papa tenere. Quibus cum plura quae ratio tulerat objecta fuissent, et Anselmus eos ex verbis Domini: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo , aliisque nonnullis, quae ratio nulla refellere poterat, penitus infrenasset; illi econtra quid dicerent non habentes, eum in regem blasphemare uno strepitu conclamavere, quandoquidem ausus erat in regno ejus, nisi eo concedente, quidquam vel Deo ascribere. 24. Igitur ad unam regiae indignationis vocem, quidam ex episcopis, archi
Abbreviated transcription (Latin):
nitebatur peccatorum contagia deuitare.
& quioqͥd ei aliqͣm irascendi poterat occasio¬
nem ministrare ab intentione sua omni
sollicitudine propulsare. nec in his mo¬
mentaneus erat. In his deniq uersabat᷑
cotidiana institutio moꝵ eius. in his stabat
assidua conuersatio uitȩ eius. in his uige¬
bat indeficiens executio propositi eius.
Inĩstis dõ seruiebat. pro his quib ꝙ bomᷤ
acceptus erat. ꝑ hȩc uitam ȩt̾nam adipis¬
mare regressum anselmus adiit. & ut sibi
romam ad papam urbanũ pro stola sui ar-¬
chiep̾atus eundi licentiã daret. humilit̾
petiit. It ille ad nomen urbani tarbatꝰ
dixit se illum pro papa non cenere. nec
suȩ consuetudinis eẽ. ut absq sua electi¬
one alicui liceret in regno suo papam no-¬
minare. Hinc igitur orta quedam grauiᷤ¬
dissensio ẽ. sed in aliud tempus discuti-¬
enda ẽ. dilata. Iubetur ergo ut totius
angliȩ ep̃i. ab bates. & pͥcipes ad discus¬

Expanded text:
nitebatur peccatorum contagia devitare; nitebatur peccatorum contagia devitare; et quidquid eis aliquam nascendi occasionem poterat ministrare, ab intentione sua omni sollicitudine propulsare. Nec in his momentaneus erat. In his denique versabatur quotidiana institutio morum ejus, in his stabat assidua conversatio vitae ejus, in his vigebat indeficiens exsecutio propositi ejus, in istis Deo serviebat, pro his quibusque bonis acceptus erat, per haec vitam aeternam adipismare regressum Anselmus adiit, et ut sibi Romam ad papam Urbanum pro stola sui archiepiscopatus eundi licentiam daret, humiliter petiit. At ille ad nomen Urbani turbatus dixit se illum pro papa non tenere, nec suae consuetudinis esse, ut absque sua electione alicui liceret in regno suo papam nominare. Hinc igitur orta quaedam dissensio gravis est, sed in aliud tempus discutienda est dilata. Jubetur ergo ut totius Angliae episcopi, abbates et principes, ad discus