comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et de hoc satis dictum sit sapienti. Que¬
sunt a me p̾fatus ep̃c aliqua ex nr̃is o¬
pusculis. que uob̃ mitteret: s non fuit
ad manũ qͦd ur̃o dignũ crederem stu¬
dio. Libellum tam̃ degr̃a & lib̾o arbi¬
trio nuꝑ edidi: illum uob̾ libenter
mittam: eum uos uelle cognouerõ ual.
Ro multis¬
&e ꝑ multos memini me scͥp¬
sisse ad uos: s nunc ipse qui lo¬
quebar ecce adsum. Tres in duob con¬
spicitis: q̃m absq me eẽ ñ possunt. in
quoꝵ iugit̾ pectorib requiesco: &e qui¬
dem secunꝰ atq suauiꝰ quam in ꝓprio.
Mentiri uideor: sz ei qui amicitiȩ uĩ
nunquã sensit: qui uirtutẽ caritatis
ignorat: qui ñ credit multitudmis
credentiũ fuisse cor unũ & aĩam unã.
Qui gͦ uidet eos. uidet &e me: & si non
in meo corpore. Et quod locunt᷑ ipsi ego
parit̾ loquor: s eoꝵ linguis. Corpore
fateor absum: s hec ẽ exigua portio mei.
Porro qui uid et faciem meam tantũ:

Expanded text:
Et de hoc satis dictum sit sapienti. QuaeEt de hoc satis dictum sit sapienti. Quaesivit a me praefatus episcopus aliqua ex nostris opusculis, quae vobis mitteret; sed non fuit ad manum, quod vestro dignum crederem studio. Libellum tamen De gratia et libero arbitrio nuper edidi: illum vobis libenter mittam, cum vos velle cognovero. Valro multisper multos memini me scripsisse ad vos; sed nunc ipse qui loquebar, ecce adsum. Tres in duobus conspicitis, quoniam absque me esse non possunt, in quorum jugiter pectoribus requiesco, et quidem securius atque suavius quam in proprio. Mentiri videor, sed ei qui amicitiae vim nunquam sensit, qui virtutem charitatis ignorat, qui non credit multitudinis credentium fuisse cor unum, et animam unam . Qui ergo videt eos, videt et me, etsi non in meo corpore: et quod loquuntur ipsi, ego pariter loquor, sed eorum linguis. Corpore, fateor, absum: sed haec est exigua portio mei. Porro qui vidit faciem meam tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃c. uoluit uob̃ etiam ꝑ me cer¬
tum fieri: quia id qͦd de ipso
a quib da dño pape ꝑsuasum fuisse
cognouimꝰ. ut eũ uidelicet iherosoli¬
mam ꝑmitteret ꝓficisci: nec sui fue¬
rit studii nec uoluntatis. Quod & si
multum uoluisset: ꝓficisei tñ ñ po¬
terat nͥ cum graui scandalo omniũ
qui apud nos sunt bonoꝵ: metuenti¬
um quippe ne plus mali eiꝰ absentia
faceret suis: quã boni alienis p̾sentia
Hec pro ep̃o. Cȩterũ ut ce pro me ali¬
quid loquar. scdm qͦd scͥptura monet.
miserere inquiens animȩ tue placens
deo: placet ne uob̾ ut causis onerer oe¬
cuperq negociis: nicħq ꝓsit exoceu¬
pari ꝓpriis. cum totus implicer alieni:
Si mueni grãm in oculis urĩs. date
oꝑam ut prorsus amouear ab huiꝰmo¬
orare delictis. Et qͥdem nichil mͥ securiꝰ
iudico. quã obedire dñi papȩ uolunta¬
ti: s si dignetur attendere ipse qͥd pos¬
sim. Utinam nempe nouerit. quã ista
ñ possim: aut quã difficile possim.

Expanded text:
episcopus voluit vobis etiam per me certum fieri, quia id quod de ipso a quibusdam domino papae persuasum fuisse cognovimus, ut eum videlicet Jerosolymam permitteret proficisci, nec sui fuerit studii, nec voluntatis. Quod etsi multum voluisset, proficisci tamen non poterat nisi cum gravi scandalo omnium qui apud nos sunt bonorum, metuentium quippe ne plus mali ejus absentia faceret suis, quam boni alienis praesentia. Haec pro episcopo. Caeterum ut et pro me aliquid loquar secundum quod Scriptura admonet, Miserere, inquiens, animae tuae placens Deo ; placetne vobis ut causis onerer, occuperque negotiis, nihilque prosit exoccupari propriis, cum totus implicer alienis? Si inveni gratiam in oculis vestris, date operam ut prorsus amovear ab hujusmoorare delictis. Et quidem nihil mihi securius judico, quam obedire domini papae voluntati; sed si dignetur attendere ipse quid possim. Utinam nempe noverit quam ista non possim aut quam difficile possim.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u falsitatis. concepit dolorẽ & peꝑit
iniquitatẽ. Libet s non licet ultra ꝓ¬
gredi: ad ultimũ ut omĩa que sentio
suꝑ his breuit̾ cõprehenda: homo est
magnus in ocłis suiᷤ. plenus sp̃u arro

Expanded text:
spiritu falsitatis concepit dolorem, et peperit spiritu falsitatis concepit dolorem, et peperit iniquitatem! Libet, sed non licet ultra progredi. Ad ultimum, ut omnia quae sentio super his, breviter comprehendam; homo est magnus in oculis suis, plenus spiritu arr
Abbreviated transcription (Latin):
ore gladii: Nunqͥd incassũ ostitu¬
ta ẽ illa uniu̾sal̃ oratio eccłiȩ. quȩ
offert᷑ ꝓ ꝑfidis iudeis a solis ortu us¬
q ad occasum. ut d̃s &e dñs auferat
uelam̃ de cordib eoꝵ: ut ad lumen
ueritatis a suis tenebris eruantur:
Nisi enim eos qui increduli st̾ cre¬
dituros sꝑaret: suꝑfluũ uideretur
&e uanũ orare ꝓ eis. S considerabat
ocło pietatis. qͦd dñs habet respectũ
gr̃ȩ: apud eum qui reddit bona ꝓ
malis: & dilectionẽ ꝓ odio. U bi ẽ gͦ
illud qͦd dictum ẽ. uideas ne occidas
mendaces facies ꝓpħas: & euacuabi ᷤ
om̃s thesauros pietatis & miscdiȩ
eiꝰ qui misit te patris. S credo sufficit
tͥsi sis sicut magist̾ tuus. Ille enĩ erat
homicida ab initio. Ille mendax &
pat̾ mendacii. Omonsti uos. . a scĩa.
Osapientia infernalis: contraria ꝓphiˢ:
apłis inimica. submersio pietatis et
grẽ. O immundissima heresis: o me¬
retrir sacrilega: quȩ impregnata de

Expanded text:
ore gladii? Nunquid incassum constituore gladii? Nunquid incassum constituta est illa universalis oratio Ecclesiae, quae offertur pro perfidis Judaeis a solis ortu usque ad occasum, ut Deus et Dominus auferat velamen de cordibus eorum, ut ad lumen veritatis a suis tenebris eruantur? Nisi enim eos, qui increduli sunt, credituros speraret, superfluum videretur et vanum orare pro eis. Sed considerat oculo pietatis, quod Dominus habet respectum gratiae apud eum qui reddit bona pro malis, et dilectionem pro odio. Ubi est ergo illud quod dictum est, Videas ne occidas mendaces facies Prophetas, et evacuabis omnes thesauros pietatis et misericoejus qui misit te patris. Sed credo sufficit tibi, si sis sicut magister tuus. Ille enim erat homicida ab initio: ille mendax, et pater mendacii . O monstruosa scientia! o sapientia infernalis, contraria Prophetis, et Apostolis inimica, subversio pietatis et gratiae! o immundissima haeresis! o meretrix sacrilega, quae impraegnata de
Abbreviated transcription (Latin):
& solitudo paradysus. Hic uͦ a contra-¬
riis & solitudinẽ ꝓ cairere: & oppidu
habet ꝓ paradyso. O hominẽ sine pec¬
ctore: o hominẽ sine fronte:cuiꝰ stulti-¬
cia eleuata ẽ suꝑ candelabrũ ut appa¬
reat om̃ib qui sunt in domo. Tria sa¬
ne sunt in eo rep̾hensione dignissi¬
ma: usurpatio p̾dicationis: contẽp¬
tus ep̃oꝵ: homicidii approbati li¬
bertas. Nouum genus potentiȩ. Nũ¬
quid tu maior es patre nr̃o abraha.
qui eodem ꝓhibente gladiũ deposu¬
it: quo iubente leuauerat: Nunquid
tu maior es pͥncipe apłoꝵ: qui quesi¬
id est sapientia huiꝰ mundi: quȩ stul¬
ticia ẽ apud dm. Alit̾ soluis questio¬
nem petri: quã ille qui dixit. Mit¬
te gladiũ in locum suum. O mĩs
enim qui acceꝑit gladiũ: gladio ꝑi¬
bit. Nonne copiosius tͥumphat ec¬
clesia de iudeis ꝑ singłos dies. uel
conuincens uł conu̾tens eos: quã si
semel & simul confumeret eos in

Expanded text:
et solitudo paradisus. Hic vero a contraet solitudo paradisus. Hic vero a contrariis, et solitudinem pro carcere, et oppidum habet pro paradiso. O hominem sine pectore! o hominem sine fronte! cujus stultitia elevata est super candelabrum, ut appareat omnibus qui sunt in domo. 2. Tria sane sunt in eo reprehensione dignissima: usurpatio praedicationis, contemptus episcoporum, homicidii approbati libertas. Novum genus potentiae. Nunquid tu major es patre nostro Abraham, qui eodem prohibente gladium deposuit, quo jubente levaverat? Nunquid tu major es principe Apostolorum, qui quaesiid est sapientia hujus mundi, quae stultitia est apud Deum . Aliter solvis quaestionem Petri, quam ille qui dicit: Mitte gladium in locum suum. Omnis enim qui acceperit gladium, gladio peribit . Nonne copiosius triumphat Ecclesia de Judaeis, per singulos dies vel convincens, vel convertens eos, quam si semel et simul consumeret eos in
Abbreviated transcription (Latin):
clareualł abbas: inuenire grãm apud
dm̃. Litteras dilectionis ur̃ȩ debita uene¬
ratione suscepi: s pre multitudine ne¬
gotiorũ breuis ẽ responsio. Depositum
querele uĩȩ apud nos. signum ẽ ce pig¬
nus dilectionis: &e precipue humilitatiᷤᷤ¬
indiciũ. Quis enĩ ego sum aut que
Domus patris mei : ut ad me referat᷑
archiep̃i contemptꝰ. & metropolitane
sedis iniuria: Nonne ego sum puer
paruulus: ignorans introitũ & egressũ
meum: Uerũptam̃ ñ ignoro u̾bum
u̾itatis usq quaq: qͦd ex ore altissimi ꝓ¬
cedit. Necesse ẽ ueniat scandalu: ue
autẽ illi ꝑ quẽ uenit. Homo ille de
quo agitur in litteris ur̃is: neq ab
homine neq ꝑ hominẽ. s neq a deo
missus uenit. Quod si se monachum
aut heremitã iactat. & ex eo sibi assu¬
mit lib̾tatem uł officiũ p̾dicationis:
potest scire & debet. qͦd monachus nõ
habet docentis s plangentis officiũ.
quippe eui oppidum carcer eẽ debet:

Expanded text:
as, invenire gratiam apud Deum. 1. Litteras Dilectionis vestrae debita veneratione suscepi; sed prae multitudine negotiorum brevis est responsio. Depositum querelae vestrae apud nos signum est et pignus dilectionis et praecipuae humilitatndicium. Quis enim ego sum, aut quae domus patris mei, ut ad me referatur archiepiscopi contemptus, et metropolitanae 330 sedis injuria? Nonne ego sum puer parvulus, ignorans introitum et egressum meum? Verumtamen non ignoro verbum veritatis usquequaque, quod ex ore Altissimi procedit: Necesse est ut veniat scandalum, vae autem illi per quem venit! . Homo ille de quo agitur in litteris vestris, neque ab homine, neque per hominem, sed neque a Deo missus venit. Quod si se monachum aut eremitam jactat, et ex eo sibi assumit libertatem, vel officium praedicationis; potest scire, et debet, quod monachus non habet docentis, sed plangentis officium: quippe cui oppidum carcer esse debet,
Abbreviated transcription (Latin):
p̾missis ex causis differentiȩ obseruan¬
tur. Ceterum apud d̾m uniu̾so cetui
scoꝵ cõmune ẽ quod sc̃s ait ꝓpħa. Pre¬
tiosa in conspectu dñi mors scõꝵ euiᷤ.
Unde autẽ p̾tiosam dixerit: exponat.
nob̃̾. Cum dederit inquit dilectis suiᷤᷤ
somnũ: ecce hereditas dm̃: filii merre ᷤ
fructus uentris. Nec putemus solos
martyres ec̃ dilectos: cũ recolamus di¬
ctũ ce delazaro. lazarus amicus nr̃
no moriunt᷑ sicut confessores: ꝓfecto be¬
ati st̾. Duȩ ꝑinde res mͥ uident᷑ mortẽ fa¬
c̾e̾ p̾ciosã: uita ce causa: s ãpliꝰ causa quã
uita. Porro illa erit p̾tiosissima: quã

Expanded text:
praemissis ex causis differentiae observanpraemissis ex causis differentiae observantur. Caeterum apud Deum universo coetui sanctorum commune est quod sanctus ait Propheta: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Unde autem pretiosam dixerit, exponat nobis: Cum dederit, inquit, dilectis suis somnum, ecce haereditas Domini filii, merces fructus ventris . Nec putemus solos martyres esse dilectos, cum recolamus dictum de Lazaro, Lazarus amicus nostno moriuntur, sicut confessores, profecto beati sunt. Duae proinde res mihi videntur mortem facere pretiosam, vita et causa; sed amplius causa, quam vita.
Abbreviated transcription (Latin):
dei: &e delectant᷑ in leticia. Ibi ibi beni¬
gnissime ihu. ibi statim ut de hoc scło
nequã sc̃s quisq eripit᷑: adimpletur
leticia cum uultu tuo. Una ibi uox
iubilo resonat sempit̾no: uox una ex¬
ultationis & salutis in tab̾nacuł iu¬
stoꝵ. Anima nr̃a sicut passer erepta ẽ
de laqueo uenantiũ: laqueus contritꝰ
ẽce nos liberati sumus. Nunquid hoc
decantare libebat apud inferos. seden¬
tib in tenebris &e umbra mortis. du
ñ erat qui redimeret. neq qui saluũ
faceret: qͣndo necdũ nos uisitauerat
oriens ex alto. pͥmiciȩ scilicet dormien
uit̾ quos pares uidicat in uirtute. dis¬
cernit tam̃ ex tempore:. nec pari putat
ꝓsequendu obsequio. & transitum ad
uitam. & descensum ad inferos. Itaꝙ
martyriũ facit causa: tempus genisq
disc̾iit. Tempus quippe machabeos a
nouis martyrib disungit: comungit.
antiquis. Genus uͦ nouis aggregat. se¬
gregat a uet̾ib. Et heȩ quidẽ in ȩccł̃iis

Expanded text:
Dei, et delectantur in laetitia. Ibi, ibi, beniDei, et delectantur in laetitia. Ibi, ibi, benignissime Jesu, ibi statim, ut de hoc saeculo nequam sanctus quisque eripitur, adimpletur laetitia cum vultu tuo. Una ibi vox jubilo resonat sempiterno, vox una exsultationis et salutis in tabernaculis justorum: Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium; laqueus contritus est, et nos liberati sumus . Nunquid hoc decantare libebat apud inferos sedentibus in tenebris et umbra mortis, dum non erat qui redimeret, neque qui salvum faceret, quando necdum visitaverat nos oriens ex alto, primitiae scilicet dormientflentibus novit; quos pares judicat in virtute, discernit tamen ex tempore; nec pari putat prosequendum obsequio, et transitum ad vitam, et descensum ad inferos. 8. Itaque martyrium facit causa, tempus genusque discernunt. Tempus quippe Machabaeos a novis martyribus disjungit, conjungit antiquis. Genus vero novis aggregat, segregat a veteribus. Et hae quidem in Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
re consolaietur. Inde ẽ quod unus
scõꝵ cum audiret. dispone domui tu¬
e qͥa morieris tu & ñ uiues:. conu̾tit se
ad parietẽ & fleuit fletu magno: atq
ita impetrauit exose mortis aliquã
dilationẽ. Hoc deniq & miserabiliter
plangebat dicens: in dimidio dierũ
meoꝵ uadam ad portas inferi. Et pau¬
lopost. Non uidebo inquit dñm dm
in t̾ra uiuentiũ: ñ aspiciam hominẽ
ultra. & habitatorẽ quietis. Hinc &
alius quidam. quis mͥ hoc tribuat.
ait ut in inferno ꝓtegas me. & absc̃o¬
das me donec ꝑtranseat furor tuus: &
constituas mͥ tempꝰ in quo recorderis
mei: Isrł quoq ad filios aiebat. De¬
ducetis canos meos cũ dolore ad infe¬
ros. Quid in his sollemnis leticiȩ qͥd
festiuȩ celebritatis apparet: Nrĩ aũ
martyres cupiunt dissolui & eẽ cum
xp̃o: certi ubicunq ẽ corpus. illo sine.
mora congregatũ iri & aquilas: mox
inquã ibi exultant iusti in conspectu

Expanded text:
re consolaretur? Inde est quod unus re consolaretur? Inde est quod unus sanctorum, cum audiret, Dispone domui tuae, quia morieris tu, et non vives, convertit se ad parietem, et flevit fletu magno, atque ita impetravit exosae mortis aliquam dilationem. Hoc denique et miserabiliter plangebat, dicens: In dimidio dierum meorum vadam ad portas inferi et paulo post: Non videbo, inquit, Dominum Deum in terra viventium, non aspiciam hominem ultra, et habitatorem quietis . Hinc et alius quidam: Quis mihi hoc tribuat, ait, ut in inferno protegas me, et abscondas me, donec pertranseat furor tuus; et constituas mihi tempus in quo recorderis mei? Israel quoque ad filios aiebat: Deducetis canos meos cum dolore ad inferos . Quid in his solemnis laetitiae, quid festivae celebritatis apparet? 7. Nostri autem martyres cupiunt dissolvi, et esse cum Christo; certi, ubicunque est corpus, illo sine mora congregatum iri et aquilas. Mox, inquam, ibi exsultant justi in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
tali morte quȩ posset ẽẽ iudeis scan¬
dalum: gentib stulticia. Ad hanc
uocẽ sponsi gaudens amicus sponsi
alacri animo p̾cessit: quo &e illum in
ꝓrimo ẽẽ uenturũ iam dubitare ñ
potuit. Poero qui letus & tam lȩtus
potuit mori: potuit & letam sibi me¬
moriam ꝓmereri. S ce senex ille tam
plenus uirtutũ quã dierũ: morte iã
ꝓpinqua uitã bauilans in manibus
aiebat. Nunc dimittis seruum tuũ¬
derunt ocłi mei salutare tuũ. Acsi
diceret. Securus descendo in carcerem:
qui tam p̾sto meã sentio irdẽptionẽ.
Et hic gͦ qui eum tam secura iocun¬
ditate & locunda securitate moritur:
m̾ito in ȩccłia celebrari eũ gaudio me¬
moratur. Ceterum illa qua ratione
mors festiua reputabitur: quã nulla
gaudioꝵ festiuitas comitat᷑ : Aut un¬
de gaudiũ sumeret moriturus. qui se
& ad infernales descendere tenebras
certus erat: nec certi quippiã secum
ferebat. unde in ꝓximo de sui liberato¬

Expanded text:
tali morte, quae posset Judaeis esse scantali morte, quae posset Judaeis esse scandalum, Gentibus stultitia. Ad hanc vocem sponsi gaudens amicus sponsi alacri animo praecessit, quo et illum in proximo esse venturum, jam dubitare non potuit. Porro qui laetus, et tam laetus potuit mori, potuit et laetam sibi memoriam promereri. Sed et senex ille tam plenus virtutum quam dierum, morte jam propinqua Vitam bajulans in manibus, aiebat, Nunc dimittis servum tuuderunt oculi mei salutare tuum ; ac si diceret: Securus descendo in carcerem, qui tam praesto meam sentio redemptionem. Et hic ergo, qui cum tam secura jucunditate et jucunda securitate moritur, merito in Ecclesia celebrari cum gaudio memoratur. 6. Caeterum illa qua ratione mors festiva reputabitur, quam nulla gaudiorum festivitas comitatur? aut unde gaudium sumeret moriturus, qui se et ad infernales descendere tenebras certus erat, nec certi quidpiam secum ferebat, unde in proximo de sui liberato
Abbreviated transcription (Latin):
bat tẽpuᷤcontulit martyrii genus. Nec
solum ipsos: s &e qui forte iite iam ĩ
carne manifestate mortẽ sua morte
p̾uenerunt. siue morientes in ipsa sic̃
sẏmeon & ioħes baptista. siue etiam ꝓ
ipsa sicut innocentes: quos alia ratio¬
ne licet ad inferos & ipsi descenderint:
ritu nichilominꝰ sollemni ueneramͣ.
Et innocentes quide: qm̃ iniustũ ꝓfe¬
cto fuit innocentiã pro iusticia morien¬
tẽ. ulla uł p̾senti gła defraudari. Ioħs
quoq sciens qͦd a dieb suis regnũ cȩ
loꝵ uim patit᷑. unde &e clamat agite
penitentiã appropinquauit regnum
secuurã. mortẽ letus excepit. Quod
utq ab ipso dño moriturꝰ sciscitari
sollicitus fuit: ac certificari meruit.
Nam cũ ꝑ discipulos eũ int̾rogasset.
tu es inquiens qui uenturus es anali¬
um expectamꝰ: post enarrata plura mi¬
racula audiuit: & beatꝰ qui ñ fuerit
scandalitatꝰ in me. In quo nimirum
u̾bo significauit dñs se moriturũ: et

Expanded text:
bat tempus, contulit martyrii genus. 5. Nec bat tempus, contulit martyrii genus. 5. Nec solum ipsos, sed et qui forte Vitae jam in carne manifestatae mortem sua morte praevenerunt, sive morientes in ipsa, sicut Simeon et Joannes Baptista; sive etiam pro ipsa, sicut Innocentes, quos alia ratione, licet ad inferos et ipsi descenderint, ritu nihilominus solemni veneramur. Et innocentes quidem, quoniam injustum profecto fuit innocentiam 104 pro justitia morientem ulla vel praesenti gloria defraudari. Joannes quoque, sciens quod a diebus suisamat, Agite poenitentiam, appropinquavit regnum secuturam, mortem laetus excepit. Quod utique ab ipso Domino moriturus sciscitari sollicitus fuit, ac certificari meruit. Nam cum per discipulos eum interrogasset, Tu es, inquiens, qui venturus es, an alium exspectamus? post enarrata plura miracula audivit: Et beatus qui non fuerit scandalizatus in me . In quo nimirum verbo significavit se Dominus moriturum, et
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc autẽ qm̃ similes illos fecit mar¬
tyrib xp̃ians. ñ dissimił ueritatis con¬
fessio: nũto eos similis ꝓsequit᷑ & uenera¬
tio.Nec moucat sane. qͦd quẽad modum
martyres nominatĩ & ipsi pro xp̃o mimi¬
me passi sunt: quia ñ int̾est siue sub
lege ꝓ legalib obseruantiis: siue sub gr̃a
ꝑro mandatis euangłicis quis patiat᷑.
noscit᷑. Itaq plus contulit machabeis
in hac parte martyrii genꝰ qũa uirtꝰ:
quando ne hos quide ex patrib quoᷤ
pari constat uirtute illo in tp̃r pro
iusticia decertasse. pari etiam honore
concelebrat p̾sens dumtaxat eccłia: pu-¬
to qͦd arbitret᷑ indignũ quantũlibet
laudabili morti. quȩ xp̃i mortẽ p̾cede¬
ret diem festum impendere: p̾sertim
cum ante illam salutiferã passionẽ.
ñ festiua gaudia s claustra tenebro¬
sa quosq morientes exciꝑent. Sane
machabeos idõ ut dictum ẽ excipien¬
dos iudicauit ecclia: qͣm qͦd eiꝰ nega¬

Expanded text:
Nunc autem quoniam similes illos fecit marNunc autem quoniam similes illos fecit martyribus christianis non dissimilis veritatis confessio, merito eos similis prosequitur et veneratio. Nec moveat sane, quod, quemadmodum martyres, nominatim et ipsi pro Christo minime passi sunt: quia non interest, sive sub Lege pro legalibus observantiis, sive sub Gratia pro mandatis evangelicis quis patiatur.noscitur. Itaque plus contulit Machabaeis in hac parte martyrii genus, quam virtus: quando ne hos quidem ex Patribus, quos pari constat virtute illo in tempore pro justitia decertasse, pari etiam honore concelebrat praesens duntaxat Ecclesia. Puto quod arbitretur indignum, quantumlibet laudabili morti, quae Christi mortem praecederet, diem festum impendere: praesertim cum ante illam salutiferam passionem, non festiva gaudia, sed claustra tenebrosa quosque morientes exciperent. Sane Machabaeos ideo, ut dictum est, excipiendos judicavit Ecclesia, quoniam quod eis nega
Abbreviated transcription (Latin):
decollatus. Si querit᷑ a quib: ab iniu¬
stis ab impiis. Si quȩ causa: ꝓ iusticia
& pietate. Si quom: ñ tam eas confi¬
tendo quã ꝓponendo. Proponebant
bat eis odium: & odium mortẽ. Licet
iniusti & impii. ñ tam tam̃ in illis pi¬
etatẽ ꝑsequebant᷑. quã a se repellebart:
nec tam in illoꝵ iusticiã ferebant᷑. quã
ꝓpͥam tuebant᷑ imusticiã. Aliud ẽ ali¬
ena inuadere: aliud defendere sua.
Non ẽ idipsum nolle sequi ueritatẽ
&e ꝑsequi: inuidere eredentib & in¬
crepantibus indignari: obturare os
confitentiũ. & redarguentiũ stimuloᷤs
& iustus: Immo ꝓpt̾ hoc magis reue¬
rebatur illum: & audito eo multa fa¬
ciebat. S q̃m arguebat herodẽ iohes.
qͦd hec ipsa tanti martyris passio. mul¬
toꝵ. etiam longe minoꝵ festiuitatibuᷤ
minus festiue recolitur. Profecto si tali
ratione &e ordine passi fuissent macha¬
bei. ne ulla quidẽ fieret de eis mentio

Expanded text:
decollatus. Si quaeritur, a quibus? ab injudecollatus. Si quaeritur, a quibus? ab injustis et impiis. Si qua causa? pro justitia et pietate. Si quomodo? non tam eas confitendo, quam proponendo. Proponebant bat eis odium, et odium mortem. Licet injusti et impii, non tam tamen in illis pietatem persequebantur, quam a se repellebant: nec tam in illorum justitiam ferebantur, quam propriam tuebantur injustitiam. Aliud est aliena invadere, aliud defendere sua. Non est idipsum nolle sequi veritatem, et persequi; invidere credentibus, et increpantibus indignari: obturare os confitentium, et redarguentium stimulos et justus? imo propter hoc magis reverebatur illum, et audito eo multa faciebat. Sed quoniam arguebat Herodem Joannesquod haec ipsa tanti martyris passio, multorum, etiam longe minorum, festivitatibus minus festive recolitur. 4. Profecto si tali ratione et ordine passi fuissent Machabaei, ne ulla quidem fieret de eis mentio.
Abbreviated transcription (Latin):
formam: Uniu̾sis nempe tam ue¬
teris qũã noui testamenti martyrib.
eque conuenit ꝓ iusticia occubuisse:
s int̾est qͦd isti passi sunt qͥa illam
tenebant: illi qͥa ñ tenentes rep̾hende¬
bant. Isti qͦd eam ñ desererent. illi qͦd
deserentes ꝑituros eẽ assererent. Et ut
breuit̾ totũ in quo differunt ꝑfera¬
mus: hos cultus. illos zelus iusticiȩ
martyres fecit. Soli ex uet̾ib macha¬
bei. quia ñ solũ causam s & formã ut
dixi noui martyrii tenuerunt: iure for¬
tasse in eccłia cũ nouis eccłiȩ martyri¬
b. eande consuete celebritatis głam
assecuti sunt. Instar quippe mr̃m nr̃oꝵ
serere legem. inmo mandata di trans¬
grrdi cogebant᷑: renuebant & moriebã¬
tur. Non sic ysaias. ñ sic zacharias. ñ¬
sic deniq uł magnus ille ioħes bap¬
usta ita mortuus ẽ: quoꝵ pͥmus serra
fertur scissus fuisse: scd̾s int̾ templu
& altare legitur occisus: t̾cius in carce

Expanded text:
formam? Universis nempe tam Veformam? Universis nempe tam Veteris, quam Novi Testamenti martyribus aeque convenit pro justitia occubuisse: sed interest quod isti passi sunt, quia illam tenebant; illi, quia non tenentes reprehendebant; isti, quod eam non desererent; illi, quod deserentes perituros esse assererent. Et ut breviter totum in quo differunt, proferamus: hos cultus, illos zelus justitiae martyres fecit. Soli ex veteribus Machabaei, quia non solum causam, sed et formam, ut dixi, novi martyrii tenuerunt; jure fortasse in Ecclesia cum novis Ecclesiae martyribus eamdem consuetae celebritatis gloriam assecuti sunt. Instar quippe martyrum noserere legem, imo mandata Dei transgredi cogebantur; renuebant, et moriebantur. 3. Non sic Isaias, non sic Zacharias, non denique vel magnus ille Joannes Baptista ita mortuus est: quorum primus serra fertur scissus fuisse; secundus inter templum et altare legitur occisus ; tertius in carcere
Abbreviated transcription (Latin):
nis celebritas. qͥa nimirũ qͦd p̾buit
uirtus p̾ripuit tempus: cur ñ ea
dem fuit &e in machabeis ꝯsiderat᷑o:
Si quidẽ & ipsi pro tempore. ñ ad ceb
mor gaudia. s ad inferni tenebras
descenderunt: ne tunc quippe appa¬
rente pͥmogenito ex mortuis. qui aꝑi¬
ret credentib regna cęloꝵ. agno ui¬
delicet de tribu uida. qui aꝑit & ne¬
mo claudit᷑ ad cuiꝰ introitũ cũ om̃i
auctoritate suꝑms potestatib dice¬
tur. tollite portas pͥncipes urãs. et
eleuamini porte. et̾nales: &e introi¬
bit rex głȩ. Proinde si in congruñ
uidet᷑ cum gaudio recolere transitu
qui gaudii ñ fuit: caueat᷑ & in istiᷤͤ.
Aut si istos ob suȩ uirtutis meritũ.
festiuo ꝓsequi fauore placet: cur ñ
itdẽ deferetur & illis: An dicendu ẽ.
utrosq quidẽ in morte cõmunem
habuisse cũ martyrib pierati ᷤᷤ cau¬
sam: s ñ etiam utrosq parit̾. eandẽ
cum illis adeptos fuisse martyrii

Expanded text:
nis celebritas, quia nimirum quod praebuit nis celebritas, quia nimirum quod praebuit virtus, praeripuit tempus: cur non et eadem fuit in Machabaeis consideratio? siquidem et ipsi pro tempore, non ad coeli mox gaudia, sed ad inferni tenebras descenderunt: ne tunc quippe apparente Primogenito ex mortuis, qui aperiret credentibus regna coelorum; agno videlicet de tribu Juda, qui aperit, et nemo claudit, ad cujus introitum cum omni auctoritate supernis potestatibus diceretur, Tollite portas, principes, vestras; et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae . Proinde, si incongruum videtur cum gaudio recolere transitum qui gaudii non fuit, caveatur et in istis: aut, si istos ob suae virtutis meritum 103 festivo prosequi favore placet, cur non itidem deferetur et illis? 2. An dicendum est, utrosque quidem in morte communem habuisse cum martyribus pietatis causam, sed non etiam utrosque pariter eamdem cum illis adeptos fuisse martyrii
Abbreviated transcription (Latin):
sem patrũ sententiã. ipsam potius ei
transmnittere: quã nouũ uł nr̃m qͥp¬
piam respondere. Qua ñ facile occur¬
rente. iam qͦd ego sentio sic int̾im utͥq
respondeo: ut qͥdcũq forte rationabi¬
lius quilibet ur̃m. suꝑ eadem questi¬
uncula quandoq uł leg̾it uł audie¬
rit. uł certe ipse senserit. mͥ uicissim
imꝑtiri ñ negligat. Queris itaq qͥd¬
nam uisum patrib fuerit: ut solis
ex om̃ib antiquis iustis. singulan qͦ¬
dam pͥuilegio machabeis. annuam
celebritatem pari cum nrĩs mr̃ibus
ueneratione. decernerent in eccl̃ia sol¬
lemnit̾ exhibendam. Si dixero dig¬
nos merito martyrũ gła iudicatos
quib ñ impar fuit in martyrio uirtꝰ:
erit forsitan solutũ cur ipsos. s necłu
plane cur solos: cum &e alios n̾nullo ᷤᷤ
ex ueti̾b pari constet zelo pietatis oc¬
cubuisse: nec tam̃ pari &e tripudio
recoli meruisse. Quod si illis ñ im¬
merito huiꝰcemodi negatur sollem¬

Expanded text:
ssem Patrum sententiam, ipsam potius ei ssem Patrum sententiam, ipsam potius ei transmittere, quam novum vel nostrum quidpiam respondere: qua non facile occurrente, jam quod sentio ego, sic interim utrique respondeo, ut quodcunque forte rationabilius quilibet vestrum super eadem quaestiuncula quandoque vel legerit, vel audierit, vel certe ipse senserit, mihi vicissim impartiri non negligat. Quaeris itaque quidnam visum Patribus fuerit, ut solis ex omnibus antiquis justis singulari quodam privilegio Machabaeis annuam celebritatem pari cum nostris martyribus veneratione decernerent in Ecclesia solemniter exhibendam? Si dixero dignos merito martyrum gloria judicatos, quibus non impar fuit in martyrio virtus; erit forsitan solutum, cur ipsos, sed necdum plane cur solos: cum et alios nonnullos ex veteribus pari constet zelo pietatis occubuisse, non tamen pari et tripudio recoli meruisse. Quod si illis non immerito hujuscemodi legatur solem
Abbreviated transcription (Latin):
te fortiorẽ: s qͦd nouerĩ dm omĩpoten¬
tẽ potentiorẽ qui suꝑbis resistit humi¬
lib aũ dat grãm. Huiꝰ rei gr̃a tuã uir
nobił p̾sentiam adissem: si licuisset.
Nunc aut̾ẽ ꝓ me hos de fr̾ib nr̃is de¬
stinare curaui: si forte suis & nr̃is p̾cib
a tua dignitate oꝑtineant. uł ꝑfectã con¬
cordiam si fieri potest: aut certe indu¬
cias. usq dum liceat nob firmam q̃ re¬
re pacẽ ad di uoluntatẽ. & honorẽ tu¬
um. & patriȩ salutẽ. Alioquin si nec
oblatam iusticiam recipis. nec nos pre¬
cantes respicis. immo d̾m in nob̾ de
tua salute cõmonentẽ ñ attendis: ui¬
deat ipse & udicet. Scimus autẽ qͦd
merito formidamus: difficile pos se
congredi tantos exercitus. absq utrius¬
q partis grauissima strage:
uod ꝑ frẽm hescelinũ tua cari¬
tas a mea paruitate quesiuit:
inde iam ad me scͥpserat fulco
sparnacensis abbas. Cui ego nil re¬
scͥpsi: uolens siquã forte suꝑ hoc reꝑi ᷤ¬

Expanded text:
potentem potentiorem, qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hujus rei gratia tuam, vir nobilis, praesentiam adissem, si licuisset. Nunc autem pro me hos de fratribus nostris destinare curavi, si forte suis et nostris precibus a tua Dignitate obtineant vel perfectam concordiam, si fieri potest, aut certe inducias, usquedum liceat nobis firmam quaerere pacem, ad Dei voluntatem, et honorem tuum, et patriae salutem. Alioquin si nec oblatam justitiam recipis, nec nos precantes respicis, imo Deum in nobis de tua te salute commonentem non attendis, videat ipse et judicet. Scimus autem quod merito formidamus, difficile posse congredi tantos exercitus absque partis gravissima strage. Quod per fratrem Hescelinum tua Charitas a mea parvitate quaesivit, inde jam ad me scripserat Fulco Sparnacensis abbas. Cui ego nil rescripsi; volens, si quam forte super hoc reperi
Abbreviated transcription (Latin):
uncium quo te dicis fuisse tͣba¬
tum: fr̃ Willelmꝰ ñ sua s tua ne¬
cessitate putauit ad te dirigen¬
dum. Si quid̾e ipse suo more di gr̃a
fortit̾ agit: alienã a se adhuc interim
faciens illam sententiã. uir duplex¬

Expanded text:
untium quo te dicis fuisse turbatum, frater Willelmus non sua, sed tua necessitate putavit ad te dirigendum. Siquidem ipse suo more Dei gratia fortiter agit, alienam a se interim adhuc faciens illam sententiam:
Abbreviated transcription (Latin):
Eo certe irato: ñ expedit tͥ dimicare.
in quantalibet multitudine uł for¬
titudine. Nichil enim int̾erit apud
omipotentẽ dñm sabaoth: in multiᷤᷤ
an in paucis dare eui uolet uictoriã.
Ipse minirũ cum uoluit fecit: ut unꝰ
mille & duo fugarent decem milla.¬

Expanded text:
Eo certe irato, non expedit tibi dimicare Eo certe irato, non expedit tibi dimicare in quantalibet multitudine vel fortitudine. Nihil enim intererit apud omnipotentem Dominum sabaoth, in multis an in paucis, cui volet dare victoriam. Ipse nimirum cum voluit fecit, 102 ut unus mille, et duo fugarent decem mill
Abbreviated transcription (Latin):
rem qui do uomitũ ꝓuocat. S & sic
oportebat ꝓpt̾ conscientiã. P rofessis
siquide sc̃am regulam. an citra euis
puritatẽ sistere gradum tutum sit.
ipsi sensistis. Dolens doleo. qͣd urg̃ẽ¬
te dici malicia & nuncio festinante.
plenum affectum exili cogor desig
mĩs pote. Ad duc̃e conradu.
stas ab ipso ẽ: cui dicit .xcix.¬
ꝓpħa. Tua ẽ potentia. tuum re¬
gnum dñe: tu es suꝑ om̃s gentes. Hĩc
gͦ dignum duxi. tuam o illustris pͥn¬
ceps commonere excellentiã qͣntum te
oporteat deferre t̾ribili: & ei qui au¬
fert sp̃m pͥncipum. Comes gehennen¬
sis ut accepimus. ꝑ os eius ad iustici¬
am se obtulit ce offert: de om̃ib que
te dicis habere adu̾sus eum. Si suꝑ
hoc alienam ꝑgis inuadere t̾ram. ȩx¬
clesias destruere. incendere domos. ex¬
ulare paupes. homicidia ꝓpetrare. &
humanũ fundere sanguinẽ: ñ est
dubiũ. quin grauit̾ irrites adu̾sum
te patrẽ orphanoꝵ & iudicẽ uiduaꝵ.

Expanded text:
rem, qui Deo vomitum provocat; sed et sic rem, qui Deo vomitum provocat; sed et sic oportebat propter conscientiam. Professis siquidem sanctam Regulam, an citra ejus puritatem sistere gradum tutum sit, ipsi sensistis. Dolens doleo, quod urgente diei malitia, et nuntio festinante, plenum affectum exili cogor designXCVII. AD DUCEM CONRADUM. stas ab ipso est, cui dicit propheta: Tua est potentia, tuum regnum, Domine; tu es super omnes gentes . Hinc ergo dignum duxi tuam, o illustris princeps, commonere Excellentiam, quantum te oporteat deferre terribili, et ei qui aufert spiritum principum. Comes Gebennensis, ut accepimus per os ejus, ad justitiam se obtulit, et offert de omnibus quae te dicis habere adversus eum. Si super hoc alienam pergis invadere terram, ecclesias destruere, incendere domos, exsulare pauperes, homicidia perpetrare, et humanum fundere sanguinem; non est dubium quin graviter irrites adversum te Patrem orphanorum et Judicem viduarum.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i ut̾q Gaufridus ad nun¬
ciauerunt nob̾: quẽa dmodi nouit̾
recaliustis igne dĩ. conualuistis de
infirmitate: refloruistis in nouitate
scã. Digitus di ẽ iste. subtilit̾ oꝑans.
suauit᷑ renouans. salubrit̾ mutans:
ñ quide de malis bonos: s de boniᷤ
faciens meliores. Quis dabit michi ut
transeam: & uideam uisionem hanc
magnam: Nec enim minus mira
minusue iocunda ista ꝓmotio est.
quã ista mutatio: nͥ quod multo fa¬
cilius repias multos scl̃ares conu̾ti
ad bonum: quã unum quẽpiam
de religiosis transue ad melius. Ra¬
rissima auis in t̾ris ẽ: qui de gradu
quẽ forte in religione semel attigerit.
uł parum ascendat. Ur̃m ꝓinde di¬
lectissimi tã insigne qͣ salubie factum
ñ solum nos qui serui urẽ scĩtatis ẽẽ
ꝑcupimꝰ. s & uniu̾sam merito letifi¬
cat cruitatẽ di: quippe quo rarius. eo
& clarius. Erat autẽ necessariũ ad cau¬
telam. ꝓximam defectui medioerita¬
tem transcendere: & declinare tepo¬

Expanded text:
ri uterque Gaufridus annuntiaverunt nobis, quemadmodum noviter recaluistis igne Dei, convaluistis de infirmitate, refloruistis in novitate sancta. Digitus Dei est iste, subtiliter operans, suaviter renovans, salubriter mutans, non quidem de malis bonos, sed de bonis faciens meliores. Quis dabit mihi ut transeam, et videam visionem hanc magnam? Nec enim minus mira minusve jucunda ista promotio est, quam illa mutatio: nisi quod multo facilius reperias multos saeculares converti ad bonum, quam unum quempiam de religiosis transire ad melius. Rarissima avis in terris est, qui de gradu, quem forte in religione semel attigerit, vel parum ascendat. Vestrum proinde, dilectissimi, tam insigne, quam salubre factum non solum nos, qui servi vestrae sanctitatis esse percupimus, sed et universam merito laetificat civitatem Dei: quippe quo rarius, eo et clarius. Erat autem et necessarium ad cautelam, proximam defectui mediocritatem transcendere, et declinare tepo
Abbreviated transcription (Latin):
tia. beatius ẽ dare quã accipere. Hoc
plane decet ep̃m. hoc sacerdotiũ ur̃m
cõmendat: ornat coronã. nobilitat di¬
gnitatẽ: si quẽ minist̾ium ꝓhibet ẽẽ
pauꝑem: amministratio ꝓbet paupe¬
rum amatorẽ. Non enim pauꝑtas
niq beati pauꝑes: ñ reb s sp̃u:¬

Expanded text:
tia, Beatius est dare quam accipere . Hoc tia, Beatius est dare quam accipere . Hoc plane decet episcopum, hoc sacerdotium vestrum commendat, ornat coronam, nobilitat dignitatem, si quem ministerium prohibet esse pauperem, administratio probet pauperum amatorem. Non enim paupertanique beati pauperes, non rebus, sed s
Abbreviated transcription (Latin):
oportunitate daretur. Alioquin opoe¬
tumꝰ ducimus nos nr̃a contentos ẽẽ mo-¬
pia: quã importuna copia abunda
iminus uos ꝓ tanti oꝑis suscep¬
tione feruere comꝑissem᷑ hortan¬
Dus nob̃ suꝑ hoc &e obsecrandus essetis.
Nunc uͦ cũ pͥma inuitau̾it nos ura p̾¬
currens deuotio: restat ut ei a qͦ bona.
ecuncta ꝓcedunt. & referamꝰ grates pro
bono qͦd dedit uelle: & fundamꝰ pieces
ut adiciat & ꝑficere ꝓ bona uoluntate.
Tam̃ gaudium meũ ñ tacebo uobis.
Quas nempe putatis delicias cordi
meo afferat: ur̃a huiꝰcemodi intentio:
Delectabitur in crassitudine anima
mea: si infatigabiłe cognouero uos in
studiis salutarib & honestis. Gau¬
deo enim: ñ quia quero donum:. s reqͥ¬
ro fructum. Libent̾ ixcipio beneficiũ:
qͦd ꝓsit danti. Alioquin: ñ ambulom
caritate illa quȩ ñ querit quȩ sua st̃.
Etqͥdem nob̃ in hoc benefacitis s uob̃
melius: nͥ forte excidit uob̾ illa sent̾e¬

Expanded text:
opportunitate daretur. Alioquin opporopportunitate daretur. Alioquin opportunius ducimus nos nostra contentos esse inopia, quam importuna copia abundaminus vos pro tanti operis susceptione fervere comperissemus, hortandus nobis super hoc et obsecrandus essetis. Nunc vero cum prima invitaverit nos vestra praecurrens devotio, restat ut ei a quo bona cuncta procedunt, et referamus grates pro bono quod dedit velle; et fundamus preces, ut adjiciat et perficere pro bona voluntate. Tamen gaudium meum non tacebo vobis. Quas nempe putatis delicias cordi meo afferat vestra hujuscemodi intentio? Delectabitur in crassitudine anima mea, si infatigabilem cognovero vos in studiis salutaribus et honestis. Gaudeo enim, non quia quaero donum, sed requiro fructum. Libenter accipio beneficium quod prosit danti; alioquin non ambulo in charitate illa quae non quaerit quae sua sunt . Et quidem nobis in hoc bene facitis, sed vobis melius: nisi forte excidit vobis illa senten
Abbreviated transcription (Latin):
Uias quippe dñi simplicitꝰ ac ꝑ hoc con¬
fident̾ ambulans: ñ sentit illud uede
quo dicitur. Ne t̾ram ingredienti dua¬
b uiis. Te autẽ audieramus in discor¬
diam u̾sari: domũ ur̃ãm ñ sine graui
scandalo abb̃is & fr̃m deseruisse. sołuq
habitare in nescio quo satis inconue¬
nienti loco. Quo rumore nob̃ ꝑmotis
anxieq querentib.si quomͦ tͥ a nobis
posset confultũ iri:. nicħ paratiꝰ occurre¬
re potuit. quã ut te uocato ad nos ꝑ
te de te certiores priꝰ effici curaremus:
sicq qͦd in ꝓmptu eẽt p̾sentes p̾senti
ꝯsuleremus. S iam tuo scͥpto nr̃oq
rescripto. utroꝵq ab alterutro false
suspitionis timore depulso: pariter
quiescamus. Uerum hac falsitate qͣ
uera sit ad nos inuicẽ dilectio comꝑ¬
batum ẽ quã quidem dilectionẽ per
hanc mutuã nr̃i sollicitudinẽ. ñ infru¬
ctuose nunc renouatã ẽẽ putauerim.
Cuiꝰ fructum tc̃ nos quide copiosum
sꝑaremus acciꝑe: si tui nob̾ copia cũ

Expanded text:
confidenter ambulans, non sentit illud Vae, de quo dicitur: Vae terram ingredienti duabus viis! Te autem audieramus in discordia versari, domum vestram non sine gravi scandalo abbatis et fratrum deseruisse, solumque habitare in nescio quo satis inconvenienti loco. Quo rumore nobis permotis, anxieque quaerentibus si quo modo tibi a nobis posset consultum iri; nihil paratius occurrere potuit, quam ut, te vocato ad nos, per te de te certiores prius effici curaremus: sicque quod in promptu esset, praesentes praesenti consuleremus. Sed jam tuo scripto, nostroque rescripto, utrorumque ab alterutro falsae suspicionis timore depulso, pariter quiescamus. Verum hac falsitate quam vera sit ad nos invicem dilectio, comprobatum est; quam quidem dilectionem per hanc mutuam nostri sollicitudinem, non infructuose nunc renovatam esse putaverim; cujus fructum tunc nos quidem copiosum speraremus accipere, si tui nobis copia cum
Abbreviated transcription (Latin):
anum ur̃am misistis ad
fortia: opus ẽ fortitudine.
Sꝑeculator domui isrł factus estis: opꝰ
est prudentia. Sapientib & insipien¬
tib debitor estis: opus est iusticia. Po¬

Expanded text:
anum vestram misistis ad fortia, opus est fortitudine. Speculator domui Israel factus estis; opus est prudentia. Sapientibus et insipientibus debitor estis, opus est justitia. Po
Abbreviated transcription (Latin):
Seio enim medicina parat᷑: cũ ma¬
la ꝑlongas inualuere moras: Pro¬
cessimꝰ in hoc negocio quousq ausi
sumus: tuũ ẽ de cȩt̾o beatissime pat̾ ꝓ
uidere: ne in dieb tus aliqua heretice
prauitatis macula. decor eceliȩ madet᷑
Tibi cõmissa ẽ sponsa xp̃i amice spon¬
si: tuũ ẽ tandem uni uiro uͥginẽ ca

Expanded text:
. . . . Sero enim medicina paratur, Cum ma. . . . Sero enim medicina paratur, Cum mala per longas invaluere moras. Processimus in hoc negotio quousque ausi sumus, tuum est de caetero, beatissime Pater, providere ne in diebus tuis aliqua haereticae pravitatis macula decor Ecclesiae maculetur. Tibi commissa est sponsa Christi, amice Sponsi, tuum est tandem uni viro virginem ca
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ hereses quȩ dormierant surrexert:
& apparuerunt multis. Iam iam exten¬
dit palmites suo ᷤ usq ad mair&e usq
ad romam ꝓpagines eiꝰ. Hec głatio
hominis illiꝰ qͦd liber suus in curia ht̃.
tus ẽ & confortatus furoi eiꝰ. Propt̾ea
cum in conspcctu ep̃oꝵ suꝑ his argu¬
eret cũ abbas clarcuallensis ⁊ elo fidi
& iusticiȩ armatꝰ. nec confessus ẽ nec
negauit: s a loco & iudice quẽ sibi
ipse elegerat. sine lesione. sine graua¬
mine. ut suam ꝓlongaret iniquita¬
tr̃ sedem apłicam appellauit. E p̃i aũ¬
qui ꝓpt̾ hoc in unũ conuenerant. uĩꝑ
iruerentie deferentes. nicħ in ꝑsonã
eiꝰ egerunt: s tantummꝰ capitula li¬
broꝵ eiꝰ a seĩs patrib condemꝑnata. ne
morb serpciet medicinali necessitate
abiudicauert̃. Quia gͦ homo ille mul¬
titudinẽ trahit post se. & ppłm qui
sibi eredat habet: necesse ẽ ut huie
contagio celeri remedio occurratis

Expanded text:
torum haereses quae dormierant; surrexerunt, torum haereses quae dormierant; surrexerunt, et apparuerunt multis. Jamjam extendit palmites suos usque ad mare, et usque ad Romam propagines ejus. Haec gloriatio hominis illius, quod liber suus in curia Romantus et confortatus est furor ejus. 2. Propterea cum in conspectu episcoporum super his argueret eum abbas Clarae-Vallis, zelo fidei et justitiae armatus; nec confessus est, nec negavit: sed a loco et judice quem sibi ipse elegerat, sine laesione, sine gravamine, ut suam prolongaret iniquitatem, Sedem apostolicam appellavit. Epipter hoc in unum convenerant, vestrae reverentiae deferentes, nihil in personam ejus egerunt, sed tantummodo capitula librorum ejus a sanctis Patribus condemnata, ne morbus serperet, medicinali necessitate abjudicaverunt. Quia vero homo ille multitudinem trahit post se, et populum qui sibi credat, habet, necesse est ut huic contagio celeri remedio occurratis.
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ gr̃a summo pontifici inno¬
Ios lenus suessionensis. Gaufridus catha¬
launensis. aluisus attrebatensis ep̃i. uo¬
luntariũ debitȩ subiectionis obsequiũ
Aurib occupatis ad plurima. sermo¬
nc̃ facimus adbreuiatũ de plixo ne¬
gotio: ꝓ eo maxime. qͥa id ipsum diffu¬
suis ac pleniꝰ continet᷑ in litteris dñi se¬
nonensis. Petrꝰ abailardus xp̾iane fi¬
dei meritũ enacuare nitit᷑: dum totũ
qͦd ds̃ ẽ. humana ratione arbitrat᷑ se
posse comp̾henderc. Ascendit usq ad
cȩlos: & descendit usq ad abyssos. Ni¬
chil ẽ qͦd eum lateat siue in ꝓfundu
inferni: siue in excelsum supra. Ho¬
moẽ magnus in ocłis suis. de fide contͣ
fidem disputans: ambulans in magniᷤ
sum fabricator. Iam dudum fecerat li¬
brum de sua trmitate:s sub legato no¬
mane eccłie igne examinaꝰ ẽ. quia u¬
uenta ẽ in eo iniquitas. Maledictus
qui iecdificauit runas iherico. Sur¬
rexit a mortuiᷤ liber ille: & eũ eo mul¬

Expanded text:
Dei gratia summo Pontifici INNOiscopus, JOSLENUS Suessionensis, GAUFRIDUS Catalaunensis, ALVISUS Atrebatensis, voluntarium debitae subjectionis obsequium. 1. Auribus occupatis ad plurima, sermonem facimus abbreviatum de prolixo negotio, pro eo maxime, quia idipsum diffusius ac plenius continetur in litteris domini Senonensis. Petrus Abaelardus christianae fidei meritum evacuare nititur, dum totum quod Deus est, humana ratione arbitratur se posse comprehendere. Ascendit usque ad coelos, et descendit usque ad abyssos. Nihil est quod lateat eum, sive in profundum inferni, sive in excelsum supra. Homo est magnus in oculis suis, de fide contra fidem disputans, ambulans in magnis sum fabricator. Jamdudum fecerat librum de sua Trinitate, sed sub Legato Romanae Ecclesiae igne examinatus est, quia inventa est in eo iniquitas. Maledictus qui reaedificavit ruinas Jericho. Surrexit a mortuis liber ille, et cum eo mul
Abbreviated transcription (Latin):
tum: euellere. sua fraude conatus este
fallacit̾ ñ ueracit᷑ uos diligit: fraudu¬
lent̾ &e ñ fidelit̾ uob̾ consulit: qui tam
głosam de ueritate famam ur̃am. obnu¬
bilare sua cupiditate contendit: dum
placitũ. uobis dignũ. pie iustũ ac iuste
pium. euacuare nescio qua malicia no¬
cendo pauꝑi satagit. Obsecro uos per
miscdiam di. ut eandem uos conse¬
quamini: cauete ne suꝑbiat impiuᷤs
unde incendit᷑ pauꝑ: & hoc potiꝰ agi¬
te. quatinus ꝓmissionis uĩx u̾itas com¬
pleatur: qua pͥmum qͥdem dño nor¬
b̃to deinde etiam nob̾ pollicitus estis:
restituturũ uos hunb̃ti hereditatẽ eiꝰ
&e uxor &e filiis. Ual.¬

Expanded text:
tum evellere sua fraude conatus est? tum evellere sua fraude conatus est? Fallaciter, non veraciter vos diligit, fraudulenter et non fideliter vobis consulit, qui tam gloriosam de veritate famam vestram obnubilare sua cupiditate contendit: dum placitum, vobis dignum, pie justum, ac juste pium, evacuare, nescio qua malitia, nocendo pauperi satagit. Obsecro vos per misericordiam Dei, ut eamdem vos consequamini, cavete ne superbiat impius, unde incenditur pauper: et hoc potius agite, quatenus promissionis vestrae veritas compleatur; qua primum quidem domino Norberto, deinde etiam nobis pollicitus estis, restituturum vos Humberti haereditatem ejus et uxori, et filiis. Val
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. Illud autẽ qͦd ad consũmandu
pietatis opus. reddendam uxori & li¬
beris eius suam hereditatẽ benignissi¬
me disposueratis. satis mirari ñ possũ
quid impedierit: ut tam pium u̾bum
ur̃m necdum factum ꝯsecutũ sit. Etqͥ¬
dem in aliis pͥncipib. si qͣndo u̾bum
leuitatis aut etiam falsitatis dep̾hen¬
dimus: nec nouum nec mirũ reputa¬
mus. At uͦ apud comitẽ theobaldũ.
ẽ & ñ nequaquã omĩno patient̾ audi¬
mus: cui ut dicit᷑ simplicit̾ dicere iura¬
re ẽ: & leue mendaciũ graue ꝑuiriũ
imputatur. Int̾ plurima namq uir¬
tutum insignia. quȩ ur̃am płimum
nobilitant dignitatẽ. ur̃m ꝑ orbem
clarũ reddunt ce celebre nom̃: p̾cipue
laudatur in uob̃u̾itatis constantia.
Quis gͦ suo uł hortatu uł consilio:. tã
tum firmissimi pectoris ur̃i robur
eneruare temptauit: Quis inquam
u̾itatis in uobis tam sc̃m tam eximiũ.
tam om̃ib imitabile pͥncipib ꝓposi¬

Expanded text:
tionem. Illud autem quod ad consummandum tionem. Illud autem quod ad consummandum pietatis opus, reddendam uxori et liberis ejus suam haereditatem benignissime disposueratis; satis mirari non possum quid impedierit, ut tam pium verbum vestrum necdum factum consecutum sit. 2. Et quidem in aliis principibus si quando verbum levitatis, aut etiam falsitatis deprehendimus, nec novum, nec mirum reputamus. At vero apud comitem Theobaldum Est et Non nequaquam omnino patienter audimus: cui, ut dicitur, simpliciter dicere, jurare est; et leve mendacium, grave perjurium imputatur. Inter plurima quippe virtutum insignia, quae vestram plurimum nobilitant dignitatem, et vestrum per orbem clarum reddunt et celebre nomen, praecipue laudatur in vobis veritatis constantia. Quis ergo suo vel hortatu, vel consilio tantum robur firmissimi pectoris vestri enervare tentavit? quis, inquam, veritatis in vobis tam sanctum, tam eximium, tam omnibus imitabile principibus proposi