comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ deꝯ nułło spacio sillabarũ eterna uerbi
sui ratione dixerit.fiat lux. curtãta mo¬
ra facta sit lux. donec diei spaciũ p̃teriret
et nesꝑa fieret An forte cito quedã lux frã
ẽ. sed mora diurm tꝑis ĩ eo cõsumi pot̾uit
cũ disc̾neretur a tẽnebris atq utrũq di¬
scretũ suis nocabulis signaretur. crrũ si
tenebrarũ ĩ ip̃o utiq oꝑe cũ luxͥ fieret cõ/¬
secuta ẽ Nõ em̃ lux ẽẽ potuit. nisi disc̾uere¬
tur a teneb̾s Quod autẽ uocauit deꝯlu¬
cẽ diẽ. et tenebras nactẽ qnͣta mora fieri
pota̾t etiã si hoc sillabatĩ ꝑ sonũ uocis e¬
gisset. nisi ꝙ̃ta et a nobis dicitur. lux uote¬
tur dies. et tenebre nocẽtur nox mͣsi forte
quis ita desipiat ut quia suꝑ oĩa magnus¬
T deus. putet ore dei ꝓlatãs ꝙuis pancissi¬
mas sullabas. ꝑ totũ diei spaciũ pottusse di¬
stendi Huc accedit quia lerbo suo sibi coet᷑¬

Expanded text:
cum deus nullo spatio syllabarum aeterna uerbi cum deus nullo spatio syllabarum aeterna uerbi sui ratione dixerit: fiat lux, cur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret et uespera fieret. an forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis uocabulis signaretur? . mirum, tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, consecuta est; non enim lux esse potuit, nisi discerneretur a tenebris. Quod autem uocauit deus lucem diem et tenebras noctem, quanta mora fieri poterat, etiam si hoc syllabatim per sonum uocis egisset, nisi quanta et a nobis dicitur "lux uocetur dies et tenebrae uocentur nox?" nisi forte quis ita desipiat, ut, quia super omnia magnus est deus, putet ore dei prolatas quamuis paucissimas syllabas per totum diei spatium potuisse distendi. huc accedit, quia uerbo sibi coaete
Abbreviated transcription (Latin):
ri spũales motus ĩ rebus tꝑalibus. uel for¬
mandis uel ãmĩstrandis Si aũt̃ lux que
pͥmũ dicta ẽ ut fieret. et fcã ẽ etiã pͣmatũ
treature tenere ĩtelligenda ẽ. ipa ẽ ĩtellcũa¬
lis uta. Ene msi ad geatore  lũ añte soĩa¬
uerteret᷑ fluitaret ĩ formiter Cũ aut̃ cõ
uersa et illũata ẽ. factũ ẽ qd̾ ĩ uerbo dei
Dictũ ẽ. fiat lux Uerũptñ quẽad modũ sie
tꝑe dictũ ẽ quia ĩ uerbũ prĩ caeternũ nõ ca¬
quisꝙͣ forsitã querat S q̃uõ pt̃ hoc ĩtelli¬
gi. cũ facta luce et diuisa a tenebris. et ĩ¬
ditis diei noctisq uocabulis. dicat sc̃ptũt
fcã ẽ uesꝑa. et fcm̃ ẽ mane dies unus.¬
ctũ diei. quo pacto ad uesꝑam uentã est.
qd̾ ẽ noctis nciũ Itẽq pacto nocturno spa-¬
cio cõpletus ẽ totus dies. ut mane fieret
ĩ alterũ diẽ ĩ quo die deꝰ aliud cõsequẽter
oparetur Immo uero idip̃m ꝓmiuallile ẽ.

Expanded text:
ri temporales motus in rebus temporalibus uel forri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel administrandis. si autem lux, quae primum dicta est, ut fiat, et facta est, etiam primatum creaturae tenere intellegenda est, ipsa est intellectualis uita, quae nisi ad creatorem inluminanda conuerteretur, fluitaret informiter. cum conuersa autem et inluminata est, factum est, quod in uerbo dei dictum est: fiat lux. Uerum tamen quemadmodum sine tempore dictum est. quia in uerbum coaeternum patri non caquisquam forsitan quaerat. Sed quomodo potest hoc intelligi, cum facta luce et divisa a tenebris, et inditis diei noctisque vocabulis, dicat Scriptura, Facta est vespera, et factum est mane dies unusum diei, quo peracto ad uesperam uentum est, quod est noctis initium. itemque peracto nocturno spatio conpletus est totus dies, ut mane fieret in alterum diem, in quo die deus aliud consequenter operaretur. Immo uero id ipsum permirabile est,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩs taliẽ uox ꝓpter audientis corꝑãlẽ sensũ
a loquẽte profertur ¶ta em̃ fcã ẽ ut ꝑcusso
aere sentiatur Nũquid itaq talẽ hãbebat
auditũ illud quidquid erat t̃usibibe. et ĩcõ¬
positũ. cui sic deꝯ ꝑsonaret ac dice̾t fiat lux
Abscedat itaq hẽc ab a ĩo cogitantis absudĩ.
ab eterno deo ꝓ uerbũ coeternũ ĩ treatura
spũãli quã iã fecerat cũ dcm̃ ẽ In principio
etiẽ sine ulto tꝑali motu spũalis creature
ĩ eius mẽte atq ratione fixa quodãmodo
a uerbo prĩ coeterno et quodãmõ spressa ĩ¬
telngitur scd̾m quã moueret᷑ et ad spem cõ¬
uertentir ĩferior illa tenebresa ĩꝑstiõ na¬
ture corꝑee et fieret lux: Sed multũ ẽ ac
cõtemplatione ueritatis oiã tꝑa gxcedit. s̃
ĩtelicualiter sibimet ĩpressas᷑ ab ĩcõmuti¬
bili dei sapĩa rationes tãꝙͣ ĩtelligibiles lo¬
cutiones̾ ĩ ea que ĩfra siłt trãsmitẽte fie¬

Expanded text:
omnis talis vox propter audientis corporalem sensum a loquente profertur; ita enim factus est, ut percusso aere sentiat. Numquid itaque talem habebat auditum illud quidquid erat invisibile et incompositum, cui sic Deus per onaret ac diceret, Fiat lux? Abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditaab aeterno Deo per Verbum coaeternum in creatura spirituali, quam jam fecerat, cum dictum est, In princetiam sine ullo temporali motu spiritalis creaturae in eius mente atque ratione fixa quodammodo modo a uerbo patri coaeterno et quodammodo inpressa intellegitur, secundum quam moueretur et ad speciem conuerteretur inferior illa tenebrosa inperfectio naturae corporeae et fieret lux? sed multum est accontemplatione ueritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet inpressas ab incommutabili dei sapientia rationes, tamquam intellegibiles locutiones, in ea, quae infra sunt, transmittente fie
Abbreviated transcription (Latin):
te sũt sicut fit cũ ad uentilandũ ĩ area mes¬
sis terra subrigitur. et cõgesta ĩ aegerẽ
maris equabiliter fusob̾ Qui etiã cũ
aque fluctuãtis quidã uelud mõtes erigũ¬
tui sedatis rursũ tẽ pestatib cõplanãtur.
t si qua littora nudãtur latiꝰ nõ pt̃ dici
nulla ⁊ẽ alia terrarũ spacia quo accedat¬
po qdͣ aliũde descedit unde ĩ eũ locũ ex quo
recaessent iterũ accedat Cũ aut̃ totã oĩ¬
no terrã undosa natuu cooꝑiret quo ce¬
Doret ut nudaret aliquas ꝑtes. Eu for¬
te rarior aqua uelud nebulã terras tege¬
bat que cõgregatione spissata ẽ ut exo mul¬
tis alis ꝑtibus ĩ quib arida posset appare¬
ua nudaret. ꝙꝙ̃ et teriu longe lateq sub
bus cõfluentes et corruẽtes aque recipe¬
rẽtur et appareret arida ex hiis ꝑtibus
ĩfornas materies. ubi etiã nebulosa spẽs
cparet Et ideo queri adhus pt qñ deus

Expanded text:
tae sunt, sicut fit cum ad ventilandum in area mestae sunt, sicut fit cum ad ventilandum in area messis trita subrigitur, et congesta in aggerem maris aequabiliter fusos, qui etiam cum aquae fluctuantis quidam velut montes eriguntur, sedatis rursus tempestatibus complanantur? Et si qua littora nudantur latius, non potest dici nulla esse alia terrarum spaid, quod aliunde decedit, unde in eum locum, ex quo recesserat, iterum accedat. cum autem tota omnino terra undosa natura cooperiretur, quo cederet, ut nudaret aliquas partes? an forte rarior aqua uelut nebula terras tegebat, quae congregatione spissata est, ut ex multis eas partibus, in quibus arida posset adparere, nudaret? quamquam et terra longe lateque subsbus confluentes et conruentes aquae reciperentur, et adpareret arida ex his partibusinformis omni modo materies, ubi etiam nebulosa species adparuerit. Et ideo quaeri adhuc potest, quando deus
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ circũplisi cõtexeuat siue staret siue cu¬
ciuret nõ erat Eo qua ꝑte admiteret noc¬
tẽ sibi succedera quia spã nusꝙͣ discede¬
bat. ict ei faceret locũ An ex una ꝑte stũ
erat: ut ipͥã c̾cuiens etiã ndttẽ ex alia
ꝑte cõse quẽter circuur ꝓmitteret. Cũ em̃
fotũ terrũ adhuc aqua teteret. nichil ĩpe¬
dielat ut aquosa et globosa moles ex
una ꝑte fateret diẽ lucis pñtia ex uilia¬
succaderet a tꝑe uesꝑtino. ex alia lux̃ in
aliã declinarẽt Clo ergo cõgragate st̃
eique si totã terrã ꝓrius occupauerant/.
illb scilicet que detracte sũt ut terra¬
nudaretur ĩl quã ꝓtẽ cõgregnte sũt. Si
rañ erat aliquid nudũ terre quo cõgrega¬
rantur iã apparebat arida nec totũ abys¬
sus occupabat Ei aut̃ totũ texerat quis
grat locus quo colluerẽtur ut terra aridi¬
tas appareret: Nũquid nã s̃ altũ cõgirga¬

Expanded text:
lem circumfusa contexerat, siue staret siue cilem circumfusa contexerat, siue staret siue circumiret, non erat, ex qua parte admitteret noctem sibi succedere, quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. an ex una parte facta est, ut ipsa circumiens etiam noctem ex alia parte consequenter circumire permittertotam terram adhuc aqua tegeret, nihil impediebat ut aquosa et globosa moles ex una parte faceret diem lucis praesentia, ex aliasuccederet a tempore uespertino, ex qua lux in aliam declinaret. Quo ergo congregatae sunt aquae, si totam terram prius occupauerant? illae scilicet, quae detractae sunudaretur, in quam partem congregatae sunt? Si enim erat aliquid nudum terrae, quo congregarentur, jam apparebat arida, nec totum abyssus occupabat. Si autem totum texerant; quis erat locus quo colligerentur, ut terrae ariditas appareret? Numquidnam in altum congrega
Abbreviated transcription (Latin):
pte clux fiłerit Ad quẽ em̃ locũ ciuꝯlibet
Rorpis tioles lucẽ ꝑuenire nõ sint ĩ eo
loco ñbra ẽ qm̃ lotus carẽs ea luce qua
iustraretur insi ĩpadiret corpus oppositũ.
hos totũ ẽ quod ũbra dicctur .Cue si pro
mols corꝑia tã magna fuerit ut occlepet
spaciũ tesre qñtũ ex altem ꝑte dies octu¬
uat no uocatui. Neq e m̃ om̃s tenebre
nox sdã et ĩ speluas amplis ĩ quarũ
abdita lux irrũꝑe ꝑ oppositã molõ nõ si¬
ntur sũt utiq tenebre quia lux nõ ẽ ibi.
totũq illud spatiũ locus ẽ carens luce¶t
tã tallas tenebre accenerũt uocabulũ uoc¬
tis sed ille que ĩ eã ꝑtẽ terra succedũt
unde remonetur dieb̾. sicut nõ oĩs lux dies
appersietur Nã et lune lux s̃ et syderũ
t luc̃nart̃ et coruscationũ et quarũcãq
rerũ ita fulgentiũ sed illa lux appeslati
dies cui nox̃ p̃cedenti recedentiq succedit
ded si pmãril lux illa undiq terir mo¬

Expanded text:
Ad quem locum enim cujuslibet corporis moles lucem pervenire non sinit, in eo loco umbra est: quoniam locus carens ea luce, qua illustraretur, nisi impediret corpus oppositum, hoc totum est quod umbra dicitur. Quae si pro mole corporis tam magna fuerit, ut occupet spatium terrae, quantum ex altera parte dies occupat, nox uocatur; neque enim omnes tenebrae nox. nam et in speluncis amplis, in quarum abdita lux inrumpere per obpositam molem non sinitur, sunt utique tenebrae, quia lux non est ibi, totumque illud spatium locus est carens luce; nec tamen tales tenebrae acceperunt uocabulum noctis, sed illae, quae in eam terrae partem succedunt, unde remouetur dies. sicut non omnis lux dies appellatur — nam et lunae lux est et siderum et lucernarum et coruscationum et quarumque rerum ita fulgentium - sed illa lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique succedit. Sed si primaria lux illa undique terrae mo
Abbreviated transcription (Latin):
dixit deꝯ.fiat lux. et ftã ẽ lux. ĩ aliquo
diẽ dixit. an añ oem̃ diẽ ẽ Si em̃ uerbo
sibi coe̾terno dixit. hoc utiq nõ t ꝑaliter d¬
tura luxͤ quia iã erat ꝓ quã tꝑaliter dicere¬
tur fiat̾ lux atq ilud ante om̃ diẽ fecisse
ĩtelligitur quod dcm̃ ẽ In principio fecit deꝰ¬

Expanded text:
dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux, in aliquo die dixit, an ante omnem diem? Si enim Verbo sibi coaeterno dixit, hoc utique intemporaliter tura lux, quia jam erat per quam temporaliter diceretur, Fiat lux. Atque illud ante omnem diem fecisse intelligitur, quod dictum est, In principio fecit De
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ trimtãtis agno sc̾imꝰ: ita et ĩ cõuer¬
sione ata ꝓstõne creature ut rerũ spẽs
dugerãtur eadẽ trinitas ĩ sinuatur uer¬
bñ dei sailicet et uerbi geantor cũ dicit᷑.
dixit deꝯ et scã bonitas ĩ qua deo pla¬
tet quidquid ei pro nature sue modulo
ꝑfcm̃ placet cũ dĩ. uidit deus quia bonũ
Sed cur cõmemorata prius qrnis ĩp¬
fcã creatum. postea cõmeoratur sp̃o dei
ĩmsibilis et ĩcõposita. et tenebre erant
suꝑ abissũ: ac deinde ĩferente. ac sp̃s dei
suꝑferebatur suꝑ aquass An qm̃ ege¬
nũs atq ĩ digus amor ita diliit ut re¬
bus quas diligit subiciatur. ꝓptea cũ cõ¬
memoraretur sp̃o dei ĩ quo sta eius be¬
nuolentia dilciõq ĩtelligiti. suꝑferri dic¬
tus ẽ. ne facienda oꝑa sua ꝑ indigẽtie ne¬
cessitatẽ potiꝯ ꝙͣ ꝑ habudañtiã bene ficiẽ¬
tie deꝯamare pñtaretur  Q uiꝯ rei me¬
mor apłs. dicturꝰ de caritate suꝑemiẽ¬

Expanded text:
tionem trinitatis agnoscimus —, ita et in conuersione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem trinitas insinuetur, uerbum dei scilicet et uerbi generator, cum dicitur: dixit deus, et sancta bonitas, in qua deo placet quidquid ei pro suae naturae modulo perfectum placet, cum dicitur: uidit deus quia bonum est. Sed cur commemorata prius quamuis inperfecta creatura postea commemoratur spiposita, et tenebrae erant super abyssum; ac deinde inferente, Et spiritus Dei superferebatur super aquam ? An quoniam egenus atque indigus amor ita diligit, ut rebus quas diligit subjiciatur; propterea cum commemoraretur Spiritus Dei, in quo sancta ejus benevolentia dilectioque intelligitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua, per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficentiae Deus amare putaretur? Cujus rei memor Apostolus dicturus de charitate, supereminen
Abbreviated transcription (Latin):
celũ si ẽ alius occultus nobis cardo ex alio
uertice sicut spera. si aũt nuillꝰ aliꝯ cͤardo ẽ
uelud discus rotari iudeature Giub rñdeo
multũ subtilib et laboriosis rationib ista
ꝑquiri. ut uere ꝑcipiatur utrũ ita añ nõ ita
sit Quibus ĩeundis atq tractandis. nec
michi iã tꝑs ẽ nec illis eẽ debet quos ad su¬
firmamẽti cogere ut celũ staro putemꝯffir¬
mamentũ em̃ nõ ꝓpter stationẽ. sed ꝓpt̾ firim

Expanded text:
coelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio coelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio vertice, sicut sphaera, si autem nullus alius cardo est, velut discus rotari videatur? Quibus respondeo, multum subtilibus et laboriosis rationibus ista perquiri, ut vere percipiatur utrum ita an non ita sit; quibus ineundis atque tractandis nec jam mihi tempus est, nec illis esse debet, quos ad firmamenti cogere ut stare coelum putemus firmamentum enim non propter stationem, sed propter firm
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ speni ẽ undiq camera ẽ S illud
qd̃ de pelie dictũ ẽ magis urget ne nõ spe¬
re qd̾ huanũ ẽ forte cõmentũ. sed ip̃i nr̃e ca¬
mere aduersũ sit Quid aut̃ hinc allegorice
Siue igrtur ita. ut ei ꝑosin suie alio aliquo
mõ ĩteuigendũ sit celũ sicut pellis extẽsũ
ꝓpter molestos et minios auctores exacto¬
res expositionis ad lram̃ hoc dico. qd  sicut
arbitror om̃i sensibus patet Utrũq eñ for¬
tasse id est et ꝑelus et camera figurate ĩ¬
te lligi pt̃ Dtrũq aũt ad litterã quõ possit
uidendũ ẽ Si emĩ camera nõ solũ curua
sed etiã plana recte dĩ ꝓfecto et pellis nõ
dlũ ĩ plgnũ. uerũetiã ĩ rotundũ smũ exten¬
ditur. Nã et uter. et uesica ꝑellis̃ ẽ De mo¬
tu etia celi nõnulli fres questionẽ mouent
ntrũ stet an moueatur. Quia si mouetur:
brouiores giros iuxta cardinẽ ꝑagentib. ut

Expanded text:
si autem sphaera est, undique camera est. sed illud, si autem sphaera est, undique camera est. sed illud, quod de pelle dictum est, magis urget, ne non sphaerae, quod humanum est forte commentum, sed ipsi nostrae camerae aduersum sit. quid autem hinc allegoriae siue igitur ita, ut ibi posui, siue aliquo alio modo intellegendum sit caelum sicut pellis extentum, propter molestos et nimios exactores expositionis ad litteram hoc dico, quod, sicut arbitror, omnium sensibus patet . utrumque enim fortasse, id est et pellis et camera, figurate intellegi potest, utrumque autem ad litteram quomodo possit, uidendum est. si enim camera non solum curua, sed etiam plana recte dicitur, profecto et pellis non solum in planum, uerum etiam in rotundum sinum extenditur. nam et uter et uesica pellis etu etiam coeli nonnulli fratres quaestionem movent, utrum stet, an moveatur. Quia si movetur, breviores gyros juxta cardinem peragentibus; ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑelle dictũ ẽ ueris illis rationib nõ ẽẽ cõtra
riũ erit etiã ip̃is ĩ alio loco sep̾turis nr̃is. ubi
celũ dĩ uelud camerã ẽe suspensũ Quidem̃
tã diuersũ et sibimet aduersũ. ꝙͣ plana pel¬
lis extensio. et camere curua cõnexio. Qd̾¬
si oportet sicuti optet hec duo sic ĩtelligere ut
cõcordaar utrũq nec sibimet repugnare ĩ¬
uenatur. ita oꝑtet etiã utrũq horũ illis nõ
aduersari disputationib: si eas forte nenis
certa ratio declarauerit. quibus docetur celũ
spere figura undiq eẽ cõnexũ. si tñ ꝓbatur
Et illa quidẽ a pud nos crariere similitudo
etiã scd̾m litterã accepte nõ ĩpedit eos qui
sperã dicũt Bene quippe credit᷑ scdm eã ꝑ¬
tẽ que suꝑ nos ẽ de celi figura sc̃ptum̃lo¬
qui noluisse Si ergo spera nõ ẽ ex una ꝑte
camera ẽ ex qua ꝑte celũ terrã cõtegĩt

Expanded text:
pelle dictum est, ueris illis rationibus non esse contrapelle dictum est, ueris illis rationibus non esse contraipsis in alio loco scripturis nostris, ubi caelum dicitur uelut camera esse suspensum. quid enim tam diuersum et sibimet aduersum quam plana pellis extensio et camerae curua conuexio ? quodsi oportet, sicut oportet, haec duo sic intellegere, ut concordare utrumque nec sibimet repugnare inueniatur, ita oportet etiam utrumlibet horum illis non aduersari disputationibus, si eas forte ueras certa ratio declarauerit, quibus docetur caelum sphaerae figura undique esse conuexum, si tamen probatur. Et illa quidem apud nos camerae similitudo etiam secundum litteram accepta non inpedit eos qui sphaeram dicunt. bene quippe creditur secundum eam partem, quae super nos est, de caeli figura scriptura loqui uoluisse. si ergo sphaera non est, ex una parte camera est, ex qua parte caelum terram contegit;
Abbreviated transcription (Latin):
nõ semel cõmemoraui. ne quisꝙ eloquia di¬
uina nõ ĩtelligẽs cũ de hiis resus tale aliqͥd
uel ĩuenerit᷑ ĩ libris nrĩs uel ex illis audie¬
rit qd̃ ꝑceptis a se rationib aduersari uidea¬
tur nullo mõ eis cotera utilia monẽtibus
uel narrãtibus uel ꝓñtiantib credat. bre¬
uiter dicendũ ẽ de figura celi hoc scisse auc¬
tores nr̃os qd̾ ueritas ht̃: sed spm̃ dei qui
ꝑ eos loquebatur noluisse ista docere hoiẽs.
nusli saluti ꝓfuctura Sed ait aliquis Qñõ
nõ ẽ cõtrariũ hiis qui figurã spere celo tri¬
buũt qd̾ scptũ ẽ ĩ litteris nr̃is que extendit
ẽ qd̾ illi dicũt Hoc em̃ uerũ ẽ qd̾ diuina dicit
auctoritas. potius ꝙͣ illud qd̾ hũana ĩfirmitas
cõuicit. Sed si forte illud talibus illi docitnẽ¬
tis probare potuerĩt ut dubitari inde nõ de¬
beat demõstrandũ ẽ hoc quod apud nos de

Expanded text:
non semel commemoraui, ne quisquam eloquia dinon semel commemoraui, ne quisquam eloquia diuina non intellegens, cum de his rebus tale aliquid uel inuenerit in libris nostris uel ex illis audierit, quod perceptis a se rationibus aduersari uideatur, nullo modo eis cetera utilia monentibus uel narrantibus uel praenuntiantibus credat, breuiter dicendum est de figura caeli hoc scisse auctores nostros, quod ueritas habet; sed spiritum dei, qui per eos loquebatur, noluisse ista docere homines nulli saluti profutura.. Sed, ait aliquis, quomodo non est contrarium his, qui figuram sphaerae caelo tribuunt, quod scriptum est in litteris nostris: qud illi dicunt; hoc enim uerum est, quod diuina dicit auctoritas, potius quam illud, quod humana infirmitas conicit. sed si forte illud talibus illi documentis probare potuerint, ut dubitari inde non debeat, demonstrandum est hoc, quod apud nos de
Abbreviated transcription (Latin):
mo cũ audimuꝰ repeti et dici qd̾ fecit deꝯi iã
ĩtelligamꝰ ĩ suo gn̾e fieri ipam creaturã.
Porro cũ audimꝰ. et indit deꝯ quĩci bonũ ẽ
Ite llugam ꝯ benignitati dei placuisse qd̾ fam̃ ẽ:
ut pro modo sui gn̾s maneret qd̾ placiit ut
fieret.cũ sꝑs dei suꝑferebatur suꝑ aquã
Queri etiã solet que forma et fignra ce¬
li ẽẽ credenda sit scdm sẽpturas mãs mul¬
ti eñ multũ disputãt de hiis rebus̃ quãs ma-¬
iore prudentia nr̃i auctores emiserũt ad bea¬
tã iutã nõ ꝓfictiuus discentib: et occupãtes
qd̾ peius ẽ in ultũ p̃ciosi et rebus salubrib
ĩpendenda ip̃orũ sꝑacia. Quod em̃ ad me ꝑti¬
net utrũ celũ sicut spera ũdiq cõcludat t̾rã
ĩ media mũdi mole libratã: an eã ex una
ꝑte desuꝑ uelud discus oꝑiatur Sed quia de
fide agit̾ur sc̃pturarũ ꝓpt̾er illã causã quã

Expanded text:
mo, cum audimus repeti et dici, quod fecit deus, iam mo, cum audimus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam. porro cum audimus: et uidit deuintelligamus benignitati Dei placuisse quod factum est, ut pro modo sui generis maneret quod placuit ut fieret, cum spiritus dei superferebatur super aquam.. Quaeri etiam solet, quae forma et figura caeli esse credenda sit secundum scripturas nostras. multi enim multum disputant de his rebus, quas maiore prudentia nostri auctores omiserunt ad beatam uitam non profuturas discentibus et occupantes, quod peius est, multum pretiosa et rebus salubribus inpendenda temporum spatia. quid enim ad me pertinet, utrum caelum sicut sphaera undique concludat terram in media mundi mole libratam, an eam ex una parte desuper uelut discus operiat? sed quia de fide agitur scripturarum, propter illam causam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
facta aꝓpbat uel pccã ĩprobat Nec mirũ ẽ
ꝙ scĩs angelis sues ĩ p̾ma lucis cõditione for-¬
matis pͥus deꝰ ostendedat qd̾ de inceps creatu-¬
mõstrasset. Quis em̃ nouit ĩtellcm̃ deiẽ Aut
quis cõsiliarius eius fuit s Ant quis p̾or
dedit ei et retribuetur ei õ Em̃ ex ip̃o et
ꝑ ip̃m et ĩ ip̃o sũt eiã Ex quo ergo discebãt
angeli. cũ ĩ eis fieret cogintio treature de¬
inceps faciende ac deinde fieret ĩ gnͣe ꝓpͥo
luce formatã rationalẽ creatuũ cũ ĩ ceteris
creandis rebus audimꝰ. et dixit deꝯ fiat In¬
telligaaꝰ ad et̾ntatẽ uerbi dei recurrentẽ
scͥpture ĩpentionẽ. cũ uero audimꝰ et sic ⁊̃
factũ. ĩ telligam ꝯ ĩ creatur ĩtellcũali factã
cognitionẽ rationis que ĩ uerbo dei ẽ cõdi¬
te creature ut ĩ ea natura pͥus quodãmõ
facta sit que ãteriore quodãmõ motu ĩ ip̃o
dei uerbo pͥor faciendã ẽẽ cognouit ut postre¬

Expanded text:
facta adprobant uel peccata inprobant. Nec mirum est, facta adprobant uel peccata inprobant. Nec mirum est, quod sanctis angelis suis in prima lucis conditione formatis prius deus ostendebat, quod erat deinceps creatumonstrasset. quis enim cognouit intellectum domini? aufuit? Aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia . Ex ipso ergo discebant Angeli, cum in eis fieret cognitio creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in genere proluce formatam rationalem creaturam, cum in caeteris creandis rebus audimus, Et dixit Deus, Fiat; intelligamus ad aeternitatem Verbi Dei recurrentem Scripturae intentionem. Cum vero audimus, Et sic est factum; intelligamus in creatura intellectuali fnem rationis, quae in uerbo dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodam modo facta sit, quae anteriore quodam motu in ipso dei uerbo prior faciendam esse cognouit, ut postre
Abbreviated transcription (Latin):
quarũ atq terrarũ. sic nature lignoꝵ et her¬
barũ. sic lmmm̃aria celi Sic ainmiãtia orta
O aquis et terra Neq em̃ sicut pecora sols
sensu corꝑis udẽt angeli hec sensibilia. sed si
quo seusu tali ntũtur agnoscũt ea potiꝯ que
nieliꝯ nouerũt ĩterius. ĩ ip̃o uerbo deia quo
illiũantur ut saꝑienter uiuat cũ sit ĩ eis lux
que p̾mo ftã ẽ si lucẽ spuãlẽ ĩ illo die fram
ĩtelssiramꝰ Quẽad modũ ergo ratioqua tira¬
tura cõditur pͥoi ẽ ĩ uerbo dei ꝙͣ ipã creatura
que cõditur. sic et eiusdẽ rationis cogintio pͥs
sit ĩ creatura ĩtellcuãli que ꝑcrõ nõ tenebrata
ẽ. ac deinde ip̃a cõditio treature Req enĩ si¬
cut nos ad ꝑcipiendã sapiãm ꝓficiebãt ãgeli.
ut ĩuisibilia dei ꝑ ea que fcã sũt ĩtellcã cõspi¬
ceret. qui ex quõ crecti sũt ip̃ã u̾bi et̾itate
scã et pia cõtemplatione ꝑfriũtur atq ĩde
ista respiciẽtes scdm id qd̾ ĩtus iudẽt. ueł recte

Expanded text:
arum, sic naturae lignorum et herbarum, sic luminaria caeli, sic animantia orta ex aquis ac terra. Neque enim sicut pecora solo sensu corporis uident angeli haec sensibilia; sed si quo sensu tali utuntur, agnoscunt ea potius, quae melius nouerunt interius in ipso dei uerbo. a quo inluminantur, ut sapienter uiuant, cum sit in eis lux, quae primo facta est, si lucem spiritalem in illo die factam intellegimus. quemadmodum ergo ratio, qua creatura conditur, prior est in uerbo dei quam ipsa creatura, quae conditur, sic et eiusdem rationis cognitio prius fit in creatura intellectuali, quae peccato non tenebrata est, ac deinde ipad percipiendam sapientiam proficiebant angeli, ut inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspicerent . qui ex quo creati sunt, ipsa uerbi aeternitate sancta et pia contemplatione perfruuntur atque inde ista respicientes secundum id, quod intus uident, uel recte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquior. p̃t habere ĩformẽ uitã quia nõ
sicut hoc ẽ ei ẽẽ qd̾ umere. ita hoc nõ ui¬
nere qd̾ sapienter ac btẽ uiuere Auersa
aũt a saꝑiã ĩcõmutabili stulte ac misere
uiuit. que ĩformitas eius ẽ sormat᷑ aũt
cõuersa ad ĩcd̃mutabile lumẽ sapiẽ. qd̾ ẽ
uerbũ dei A quo em̃ existit ut sit utũq
et uiuat. ad illũ cõuertitur ut sapienter
ꝑiũ manẽs ĩ se ĩcõmutabilit᷑ nullo mõ cessa¬
res occulta ĩspiratione uocationis loqui
ei treciture cui principiũ ẽ. ut cõuertelet᷑
ad id eo quo eet qd̾ aliter formata et ꝑfcã
de nõ posset Idoq ĩterrogatus quis eẽt

Expanded text:
abere informem uitam: quia non sicut hoc est ei esse quod uiuere, ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae informitas est. formatur autem conuersa ad incommutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim extitit ut sit utcumque ac uiuat, ad illum conuertitur ut sapienter pium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis loqui ei creaturae, cui principium est, ut conuerteretur ad id ex quo esset, quod aliter formata ac perfecta esse non possit. ideoque interrog
Abbreviated transcription (Latin):
celũ et terrã Exordiũ quippe creature ⁊̃
sinuatur adhuc iͣ informitate ĩꝑfectionis
Eit aũt filii cõmemoratio quod etiã ũ bũ
Teo quod sc̃ptũ ẽ dixit deq fiat ut ꝑ id
qd̾ principiũ ẽ. ĩsmuet᷑ exordiũ creatũre
uerbũ ẽ ĩsmuet ꝑfciõnẽ creature reuo¬
cate ad eũ ut formaretur ĩ herendo creuto¬
ri. et pro suo genere imitando formã sẽ¬
piterne.atq ĩcõmutalulit᷑ ĩherentẽ pr̃ a
quo stati hoc ẽ qd̾ ille Nõ em̃ ht̃ ĩformẽ
nitã uerbũ filius. cuiͣ nõ solũ hoc ẽ ẽẽ qd̾

Expanded text:
caelum et terram; exordium quippe crcaelum et terram; exordium quippe crsinuatur adhuc in informitate imperfectionis: fit autem Filii commemoratio, quod etiam Verbum est, eo quod scriptum est, Dixit Deus, Fiat; ut per id quod principium est, insinuet exordium creaturuerbum est insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, ut formaretur inhaerendo creatori et pro suo genere imitando formam sempiterne atque incommutabiliter inhaerentem patri, a quo statu hoc est quod ille. Non enim habet informem uitam uerbum fili
Abbreviated transcription (Latin):
noluẽte sed corternã sibi luce a se gemte
sapĩe nõ imiitatur ĩꝑfectio: cũ dissimilis
aib eo qd̾ sũme pͥmit ẽ ĩformitate quadã
tendit ad nichilũ sed tũc iitatur uerbi
formã sꝑ atq ĩcõmutabiliter pr̃i coherẽtẽ
cũ et ipã pro sui generis cõuersione ad id
quod uere ac sꝑ ẽ idest ad creatorẽ sue sbe
telluramꝰ dei dictũ ĩcorꝑoreũ ĩ naturã uer¬
bi eĩus coeterm reuocãtis ad se ĩꝑsciõnẽ
creature ut nõ sit ĩformis: sed formetur
scd̾m singula que ꝑ ordinẽ exequitur In
qua cõuersione et formatione quia pro suo
modo mutatur det uerbũ hoc ẽ dei filiũ
sꝑ ꝑr̃ coherentẽ plena silitudine et eeñtia
prĩs qua ip̃e et pr̃ unũ sũt nõ aũt uiita¬
tur hanc uerbi formã. fr auersa a cirato¬
re ĩformis et ĩꝑfcã remaneat. ꝓpt̾ra filii
cõmemoratio nõ ita fit quia uerbũ. s tm̃
quia principiũ ẽ cũ dĩ. ĩ principio fe̾cit deq

Expanded text:
e genitae sapientiae non imitatur imperfectio, cum dissimilis ab eo quod summe ac primitus est informitate quadam tendit ad nihilum; sed tunc imitatur uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui generis conuersione ad id quod uere ac semper est, id est ad creatorem suae subtellegamus dei dictum incorporeum in natura uerbi eius coaeterni reuocantis ad se imperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur? in qua conuersione et formatione, qua pro suo modo imitatur deum uerbum, hoc est dei filium semper patri cohaerentem plena similitudine et essentia pari, qua ipse et pater unum sunt, non autem imitatur hanc uerbi formam, si auersa a creatore informis et imperfecta remaneat, propterea filii commemoratio non ita fit, quia uerbum, sed tantum quia principium est, cum dicitur: in principio fecit deus
Abbreviated transcription (Latin):
cerimꝰ dicente deo ꝑ crratiuñ spũalẽ
quã dẽꝯ iã feceuit cũ ĩ principio fecit ce¬
lũ et terrã fiat lux eo mõ quo ꝑ talis
creature ĩteriorẽ et occultũ mõtũ diui/¬
nitus dici potuit fiat lux dłn etiã corpali¬
corꝑaliter son̾iut nox dicẽtis. tu esͭ filius
facerat deꝗ. cũ ĩ prancipio fecit celũ et
term̃ añꝙͣ fieret lux que ĩ hac sonãte
noce fcã ẽ. Et si ita ẽ quia lingua sonuit
uorx ip̃ã dicente deo. fiat lux. quia nũdũ ⁊¬
rat᷑ linguarũ diu̾sitas que postea fc̃ã est
ĩ edificatione turris post diluuiũ e Qne¬
nã lingua erat una et sola. qua deus
locutus ẽ fiat luxo Et quis erat quẽ o/¬
portebat audire atq ĩtelligere. ad quẽ
uox eiusmadi proferretur. An hec absurda
ergo dicemꝰ. An id qd̾ ĩtellutitur ĩ sono uo¬
cis cũ dr̃ fiat lux. nõ aut̃ ip̃e corporeꝰ so¬
nus hic bñ accip̾itur ẽẽ nox dei : et utrũ
hoc ip̃m̃ ad naturã ꝑtineat uerbi eius de

Expanded text:
 dicente deo per creaturam spiritalem, quam deus iam fecerat, cum in principio fecit caelum et terram: fiat lux, eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. an etiam corporaliter sonuit uox dicentis dei: fiat fecerat Deus, cum in principio fecit coelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante voce facta est? Et si ita est, qua lingua sonuit ista vox, dicente Deo, Fiat lux; quia nondum erat linguarum diversitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluvium ? Quaenam lingua erat una et sola, qua Deus locutus est, Fiat lux? et quis erat quem oportebat audire, atque intelligere, ad quem vox hujusmodi proferretur? An haec absurdaergo dicemus? an id quod intellegitur in sono uocis, cum dicitur: fiat lux, non autem ipse corporeus sonus, hoc bene accipitur esse uox dei? et utrum hoc ipsum ad naturam pertineat uerbi eius, de
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑorẽ atq ĩferiorẽ surificare uoluerit.
anͣ ictriusq ĩ formis mãteria dicta ẽ celũ
⁊t terra ⁊pualis indelicet uita sicuti ẽ
pt̃ ĩ se nõ cõnersa ad ciratorẽ tali em̃ cõ¬
uersatione formatur atq ꝑficitur si aũt
nõ cõuertatur ĩ formis e corꝑalis aut̃ si
possit ĩtelligi ꝑ priuationẽ oĩs corporee¬
qualitatis que apparet ĩ materia formata
cũ iã suit spẽs corꝑm sine uisu sine alio
quolilet sensu corps ꝑceptibiles An celũ
q̃telligendũ ⁊̃ cieãturã spũalis ab exordio
quo facta ẽ ꝑfcã illa et btã sꝑ. teria uero
brꝑalis materies adhuc ĩꝑfecta. qr fra
ĩquit ĩusibilis erat et ĩcõposita. Et tene¬
bre erãt suꝑ abi ssũ quibus uerbis uidet᷑

Expanded text:
orem atque inferiorem, significare uoluerit? an utriusque informis materia dicta est caelum et terra, spiritalis uidelicet uita, sicut esse potest in se, non conuersa ad creatorem — tali enim conuersione formatur atque perficitur; si autem non conuertatur, informis est — corporalis autem, si possit intellegi per priuationem oqualitatis, quae apparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio quolibet sensu corporis perceptibiles? an caelum intellegendum est creatura spiritalis ab exordio quo facta est perfecta illa et beata semper, terra uero corporalis materies adhuc imperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum; quibus uerbi
Abbreviated transcription (Latin):
Deus fiat lux nõ illa uera uel prĩ coeterna
oem̃ hoiẽm. sed illa de qua dici potuit por
om̃i crecta ẽ sapĩa Cũ em̃ eterna iłła et
ĩcõmitabilis que nõ ẽ scã sed genita scpĩt
ĩ spũales atq rõnales creaturas sicut ĩ aĩas
scas se trãffert ut illiũante lucere possint.

Expanded text:
deus: fiat lux, non illa uera patri coaeternadeus: fiat lux, non illa uera patri coaeternaem hominem; sed illa de qua dici potuit, Prior omnium creata est sapientia . Cum enim aeterna illa et incommutabilis, quae non est facta, sed genita Sapientia, in spirituales atque rationales creaturas, sicut in animas sanctas se transfert , ut illuminatae lucere po
Abbreviated transcription (Latin):
nõ erat aliqua formata moles. quã lux
ex una ꝑte illustrãs. ex altera faceret
tenebras. unde nox posset die discedẽte
succedere Emissiouẽ uero cõtractionẽq
lucis illiꝰ si uelimꝰ diẽ noctẽq ĩtellurtre
nec causã iuudemꝰ cur ita fieret Nõ em̃
iã erat̃ aĩalia quibus hec ita mcissitu¬
do salubriter exhiberctur. et quib post¬
modũ exortis ꝓ c̾cuitũ solis cermiinus
exhiberi. nec ullũ occurrit eoemplũ
quõ istã emssionẽ cõtractionẽq lucis et
diei noctisq uicissitudines fierẽt ꝓbare
titur Eed tñ ea lux que ĩ sensũ iudẽtis
ẽ tã exigua docetur. ut nsi adiuuetur ex¬
tra alia luce nchil iudere prorsus possitͤ¬
qm̃ discerm ab ea nõ pt Quo exemꝑlo
De mõstrari posse emissionẽ ĩ die̾ et cõtuictõs̃¬
dactionẽ lucis ĩ noctẽ. sicut dixi reꝑire dif¬
ficile ẽ Si aut̃ spũalis lux fcã ẽ cũ dixit

Expanded text:
r dicitur, non erat aliqua formata moles, quam lux r dicitur, non erat aliqua formata moles, quam lux ex una parte inlustrans ex altera faceret tenebras, unde nox posset die discedente succedere. Emissionem uero contractionemque lucis illius si uelimus diem noctemque intellegere, nec causam uidemus, cur ita fieret — non enim iam erant animalia, quibus haec uicissitudo salubriter exhiberetur et quibus postmodum exortis per circuitum solis cernimus exhiberi — nec ullum occurrit exemplum, quo istam emissionem contractionemque lucis, ut diei noctisque uicissitudines fierent, probatitur. Sed tamen ea lux quae in sensu videntis est, tam exigua docetur, ut nisi adjuvemur extranea luce, nihil videre possimus; et quoniam discerni ab ea non potest, quo exemplo demonstrari possit emissio in diem et contractio lucis in noctem, sicut dixi, reperire difficile est. Si autem spiritalis lux facta est, cum dixit
Abbreviated transcription (Latin):
ante alterũ ꝓfemmꝰ: ita ĩ ꝓlixittte nar¬
itionis alterũ priu̾s ꝙͣ alterũ naruandũ
fuerit ꝙius utrũq ut dictũ ẽ simul fece¬
rit deꝙ ut ꝙ sola origine priqẽ ĩ fucien¬
do etiã tꝑe prius sit ĩ narrando. quia due
res quarũ etiã alteui nullo mõ prior est
narrari Nõ itaq dubitandũ ẽ ita esse
utrũq istã ĩformẽ materiã ꝓpe nichil.
it nõ sit fca nisi a deo. et rebus que de
illa formate sũt simul cõcreata sit sed
sic᷑ credibiliter dicitur eã significari il¬
lia uerbis. terra aũt erat nusibilis et
ĩ cõposita et tenebre erãt suꝑ abyssũ
cepto qd̾ in positũ ẽ de spũ dei. cetere
rerũ quidẽ uesibiliũ uocabuẜa ad illã ĩfor¬
mitatẽ ut tardiorib potat ĩsimianda
dcẽ ĩtelligamꝰ. quia hec duo elemẽta
idest terr̃a et ciqua ad aliquid faciendũ
oꝑantiũ ianib fractabiliora sũt ceteris̃.
et ideo cõgruẽtius hiis noĩb illa ĩsimia¬

Expanded text:
 ita in prolixitate narrationis alterum prius quam alterum narrandum fuit, quamuis utrumque, ut dictum est, simul fecerit deus, ut, quod sola origine prius est in faciendo, etiam tempore prius sit in narrando, quia duae res, quarum etiam altera nullo modo prior est, narrari! non itaque dubitandum est ita esse utcumque istam informem materiam prope nihil, ut non sit facta nisi a deo et rebus, quae de illa formatae sunt, simul concreata sit. Sed si credibiliter dicitur eam significari illis uerbis: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum; epto, quod ibi positum est de spiritu dei, cetera rerum quidem uisibilium uocabula, sed ad illam nformi tatem, ut tardioribus poterat, insinuandam dicta intellegamus, quia duo haec elementa, id est terra et aqua, ad aliquid faciendum operantium manibus tractabiliora sunt ceteris, et ideo congruentius istis nominibus illa insinua
Abbreviated transcription (Latin):
fattũ eẽtꝰ udit deꝯ quia bonũ ẽ Hec em̃¬
lad et catholica fides ꝓscribit et certissi¬
ma rat̾io docet nullarũ naturarũ ingteria
rẽ potiusse insi ab onĩ rerũ nõ solũ forma¬
tarã s etiã formabiliũ ĩchoatore deo atꝙ
creatore. De quo ei dicit etiã q̃dã sẽptuu.
qui fecisti mũdũ ex materia ĩformi et hãc
dentia tardiorib etiã lectorib uel audico¬
ribus cõgrueret fuisse cõmemoratã qui¬
bus ante enũationẽ dierũ dictũ ẽ In pͥn¬
cipio fecit dꝗꝯ celũ et terrã. et cetera do

Expanded text:
factufactumulque illud et catholica fides praescribit, et certissima ratio docet, nullarum naturarum materiam esse potuisse, nisi ab omnium rerum non solum formatarum, sed etiam formabilium inchoatore Deo atque creatore, de qua etiam dicit ei quaedam Scriptura, Qui fecisti mundum ex materia informi Sap. dentia tardioribus etiam lectoribus vel auditoribus congrueret, fuisse commemoratam, quibus ante dierum enumerationem dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram, etc
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ scriptũ ẽ ĩ principio fecit deꝯ celũ et
trria ut s teree nocabulo ĩtelligamꝯ ia
Sormnatt terrenã spem̃ suꝑfusis aquis istis
lã insibili spe sui teneris declaratis. ut ĩ
Co msos sequictili scptura dicẽs. teria autẽ
ext suisibilis et scoposita et tenebre enit
nulã opnemili ⁊̃formitatẽ materle sed
terlã et liquã sine luce que nũdũ erat stã
suis iã notissims qualitatib cõditas. ut
ides terra ĩnisibilis ĩtelligatir deã quod
aquis cooꝑta nõ posset uideri etiã si esset
qui posset iudere ideo uero ĩcõpostta quia
Nũdu a mari distincta erat et tieta lito¬
riius. a ut̃ sius fetibus canmalib q deco¬
ratas an ergo lta ẽ cur iste spãs que pro
cuidubis corp̃ales sũt añ ocm̃ die facte sut̃:
Qur nõ scptũ ẽ dixit deꝰ fiat teria. et fic̃
Eteris ite dioit deꝯ fiat aqua et feã est
Saqua uel utrũq coĩter si una quasi lege
loci ĩfim cõtinẽtur dixit deꝯ ffiat teruã et

Expanded text:
In principio fecit Deus coelum et terram; ut in terrae vocabulo intelligamus jam formatam terrenam speciem superfusis aquis ista jam visibili specie sui generis declaratis: ut in eo quod sequitur Scriptura dicens, Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae nullam opinemur informitatem materiae, sed terram et aquam sine luce, quae nondum erat facta. suis iam notissimis qualitatibus conditas, ut ideo terra inuisibilis dicta intellegatur, quod aquis cooperta non posset uideri, etiamsi esset, qui posset uidere, ideo uero inconposita. quia nondum a mari distincta et cincta litoribus et suis fetibus animalibusque decorata: si ergo ita est, cur istae spsunt, ante omnem diem factae sunt? cur non scriptum est: dixit deus: fiat terra. et facta est terra, item: dixit deus: fiat aqua. et facta est aqua. uel utrumque communiter, si una quasi lege loci infimi continentur. dixit deus: fiat terra. et
Abbreviated transcription (Latin):
diligit ĩquit frem̃ ĩ lumĩe manet.
et scandalũ ĩ eo nõ ẽ manifestũ ẽ
qd̾ iusticie ꝑfriõnẽ ĩ frĩs dilcione po¬
suerit Naͣ ĩ quo scandalũ nõ ẽ uti¬
q ꝑfectus ẽ. et tñ iudetur dilcionẽ
deĩ tacuisse. ꝙ nũꝙͣ face̾t nisi qr ĩ
ipã fr̃na dilec̾tione uult ĩtelligi deũ
Aptissime enĩ ĩ eadẽ epła paulo post¬

Expanded text:
 in lumine manet  in lumine manet et scandalum in eo non est . Manifestum est quod justitiae perfectionem in fratris dilectione posuerit. Nam in quo scandalum non est, utique perfectus est, et tamen videtur dilectionem Dei tacuisse; quod nunquam faceret, nisi quia in ipsa fraterna dilectione vult intelligi Deum. Apertissime enim in eadem Ep
Abbreviated transcription (Latin):
nus ẽ dilciõne. At enĩ carctatẽ iudeo
et ꝙͣtũ possũ eã mente cõspicio. et cre¬
do sc̃pture dicenti qm̃ deꝰ caritas ẽ. et
qui manet ĩ caritate ĩ deo manet Si
cũ illã iuideo. nõ ĩ ea uideo trinitatẽ
Inmmo uero iuides trinitatẽ. si caritatẽ
uides S cõmonebo si potero. ut uide¬
re te uideas Assit tiñ ip̃a ut mouea¬
mur caritate ad aliquod bonũ quia cũ
diligimꝰ caritatẽ. aliquid diligentẽ di¬
ligñnꝰ. ꝓpter hoc ipm̃ quia diligit ali-¬
quid Ergo quid diligit caritas. ut possit
etiã ipã caritas diligi. Caritas esñ
nõ ẽ que nichil diligit Si aũt seipã
diligit. diligat aliquid oportet. ut cã¬
ĩdicet. sic et caritas diligit quidẽ se.
sed insi se aliquid diligentẽ diligat.
nõ caritatẽ se diligit Quod ergo di¬
ligit caritas. nisi qd̾ caritatẽ diligi¬
muss Id aũt̃ ut a ꝓximo ꝓuehatur
mendat ioh̾es apłs attendamꝰ Qau

Expanded text:
nus est dilectione? at enim caritatem uideo nus est dilectione? at enim caritatem uideo et, quantum possum, eam mente conspicio et credo scripturae dicenti: quoniam deus caritas est, et qui manet in caritate, in deo manet. sed cum eam uideo, non in ea uideo trinitatem. immo uero uides trinitatem, si caritatem uides. sed commonebo, si potero, ut uidere te uideas. adsit tantum ipsa, ut moueamur caritate ad aliquod bonum, quia, cum diligimus caritatem, aliquid diligentem diligimus propter hoc ipsum, quia diligit aliquid. ergo quid diligit caritas, ut possit etiam ipsa caritas diligi? caritas enim non est, quae nihil diligit. si autem se ipsa diligit, diligat aliquid oportet, ut candicare indicet: sic et caritas diligit quidem se, sed nisi se aliquid diligentem diligat, non caritate se diligit. quid ergo diligit caritas nisi quod caritate diligimus? id autem, ut proximo prouehamur, me
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ em̃ et tucior solidissima hũilitus.
ꝙ̃ uẽtosissima celsitudo Et ideo sequi¬
tur dicens Et ĩuenietis requiẽ
aĩabus nr̃is Dilectio enĩ nõ ĩflatur.
et deꝰ dilectio ẽ. et fideles ĩ dilcĩoẽ
adquiescẽt illi. reuotati a strepitu
qui foris ẽ ad gandia silentii. Ette
deus dilectio ẽ Et quid miꝯet cur¬
rimꝰ ĩ sublimia celorũ. et ia ter
dicat nõ noui qd̵ diligã Diligat fiẽ
et diligat eandẽ dilcĩonẽ Magis em̃ no¬
uit dilectionẽ quã diligit. ꝙ̃ frem̃ quẽ
notiorẽ quia ĩteriorẽ. notiorẽ qr t̾tio¬
rẽ Amplectere dilcĩonũ deũ. et di¬
lciõne ãplectere deũ Ipã ẽ dilectio
que om̃s bonos ãgelos et om̃s di sei¬
nos cõsociat uinculo sc̃ĩtatis. nos et
illos cõuĩgit ĩuicẽ nobis et subiũgit
sibi Eñto igitur samores sumꝰ a
tumore suꝑbie. tanto sumꝰ dilcĩone ꝓle¬
mores Et quo nisi deo plenq ẽ. qui ple¬

Expanded text:
est enim et tutior solidissima humilitas, est enim et tutior solidissima humilitas, quam ventosissima celsitudo. Et ideo sequitur dicens: Et invenietis requiem animabus vestris . Dilectio enim non inflatur : et Deus dilectio est : et fideles in dilectione acquiescent illi , revocati a strepitu qui foris est ad gaudia silentia. Ecce Deus dilectio est: utquid imus et currimus in sublimia coelorum dicat: "non noui quod diligam". diligat fratrem et diligat eandem dilectionem. magis enim nouit dilectionem, qua diligit, quam fratrem, quem notiorem, quia interiorem, notiorem, quia certiorem. amplectere dilectionem deum et dilectione amplectere deum. ipsa est dilectio, quae bonos omnes angelos et omnes dei seruos consociat uinculo sanctitatis, nosque et illos coniungit inuicem nobis, subiungit sibi. quanto igitur saniores sumus a tumore superbiae, tanto sumus dilectione pleniores. et quo nisi deo plenus est qui ple
Abbreviated transcription (Latin):
ist̾as ꝓtãtes que mũdõ presũt uł
ꝑtibus mũdi. auferũtur ab eo longeq
iactantur. nõ ĩteruallis locorũ sed diũ¬
sitate affectuũ Exteriꝰ enĩ conãt᷑ ire
et ĩteriora sua deserũt. quibus ĩterior
ẽ deꝰ Itaq etiã si aliquã scam celitus
ꝑtũtẽ uel audierint uel utcũq cogita¬
uerĩt. facta magis eius appetũt que
hũãna miratur ĩfirmitas. nõ mntãt᷑
pietatẽ qua dĩna requies cõparatur
Maluit enĩ suꝑbe hoc posse qd̾ ãgelus
sed eius a quo ht̃ posse quidꝙͣ cõgru¬
eter p̃t. et nouit potentiꝰ ẽẽ ꝯũgi
et uolũtate posse qd̾ cõtreͥmiscãt qui
ora. et tꝑalibus ĩsolitis ĩtentos atq
suspensos ad eterna atq ĩterna cõ¬
uerteret. uenite ĩquit ad me qui la-¬
boratis et onerati estis et ego uos
reficiã. tollite iugũ meũ suꝑ uos. et
nõ att. discte a me quatuduanos mor
tuos suscitare. sed ait discite a me qm̃
mitis sũ et hũilis corde Potentior

Expanded text:
potestates, quae mundo praesunt uel partibus mundi, auferuntur ab eo longeque iactantur, non interuallis locorum, sed diuersitate affectuum; exterius enim conantur ire et interiora sua deserunt, quibus interior est deus. itaque etiam si aliquam sanctam caelitem potestatem uel audierint uel utcumque cogitauerint, facta magis eius appetent, quae humana miratur infirmitas, non imitantur pietatem, qua diuina requies comparatur. malunt enim superbe hoc posse quod angelussed eius a quo habet posse quidquid congruenter potest, et nouit potentius esse coniungi ia uoluntate posse quod contremescant qui ora et temporalibus insolitis intentos atque suspensos ad aeterna atque interiora conuerteret: uenite, inquit, ad me, qui laboratis et onerati estis, et ego nos reficiam; tollite iugum meum super uos. et non dixit: discite atuos suscito; sed ait, Discite a me quia mitis sum et humilis corde. Potentior
Abbreviated transcription (Latin):
rat aandẽ ipãm frñã dilcionẽ siã fr̃na
dilectio ẽ qua dilignnꝯ ĩuicẽ. nõ solũ ex
de deo diligimnꝰ frem̃ nec fieri pt̃ ut eã¬
dẽ dilciõnẽ nõ p̃ciꝑue diligamꝰ quia frẽm
diligimꝰ Tñ colligit᷑ duo illa p̃cepta nõ pos
se sine ĩuitẽ. qm̃ quippe deꝰ dilcio ẽ. deũ
certe diligit qui diligit dilcĩonẽ Dilcĩo¬
nẽ aũt necesse ẽ diligat. qui diligit fua¬
trẽ. Et ideo paulo post ait Nõ pt̃ deũ
diligere quẽ nõ uidet. qui firm̃ quẽ iu¬
det nõ diligit quia hec causa ilłi ẽ nõ bi
dendi deũ qd̾ nõ diligit frem̃ Qui em̃ nõ
diligit frem̃ nõ ẽ ĩ dilciõne. et qͥ nõ ẽ ĩ
dilectione nõ ẽ ĩ d̾o qr deꝰ dilcĩo ẽ Porro qui
nõ ẽ ĩ deo nõ ẽ ĩ luẽ. qr deꝰ limẽ ẽ et
tenebre ĩ eo nõ sũt ulłe Qui ergo nõ
ẽ ĩ hũe quid mirũ si nõ uidet lumẽt.
nõ uidet deũ quia ĩ tenebris ẽ e srem̃

Expanded text:
aternam dilectionem nam fraterna dilectio est qua diligimus invicem non solum ex de Deo diligimus fratrem, nec fieri potest ut eamdem dilectionem non praecipue diligamus, qua fratrem diligimus. Unde colligitur, duo illa praecepta non posse esse sine invicem. Quoniam quippe Deus dilectio est; Deum certe diligit, qui diligit dilectionem: dilectionem autem necesse est ut diligat, qui diligit fratrem. Et ideo paulo post ait, Non potest Deum diligere quem non videt, qui fratrem quem videt non diligit : quia haec illi causa  non diligit fratrem, non est in dilectione, et qui non est in dilectione, non est in deo, quia deus dilectio est. porro qui non est in deo, non est in lumine, quia deus lumen est et tenebrae in eo non sunt ullae. qui ergo non est in lumine, quid mirum, si non uidet lumen, id est non uidet deum, quia in tenebris est? fratrem
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩes bona. hec et nos facite illis.
hec ẽ eñ lex et ꝓpħe Et pleraq alia
repperimꝰ ĩ litteris sc̃ĩs ĩ quibus sola di¬
laepximi ad ꝑfectionẽ p̃cipi iudetur
et taceri dilectio dei. cũ ĩ utroq p̃¬
cepto lex pendeat et ꝓph̾e Sed et hoc
ideo. quia et qui proximũ diligit cõsequs
ẽ ut ip̃a p̃apue dilcĩonẽ diligat Deub
aũt dilão ẽ et qui manet ĩ dilectione

Expanded text:
a, haec et uos facite illis; haec est enim lex et prophetae. et pleraque alia reperimus in litteris sanctis, in quibus sola dilectio proximi ad perfectionem praecipi uidetur et taceri de dilectione dei, cum in utroque praecepto lex pendeat et prophetae. sed et hoc ideo, quia et qui proximum diligit consequens est, ut ipsam praecipue dilectionem diligat; deus autem dilectio est, et qui manet in dile