comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
honore pellunt᷑. ⁊ ludi scenici doꝵ honoribꝰ admis¬
centur. Illas theatrieas artes dui uirtus romana
nõ nouerat. quȩ si ad oblectam̃tũ uoluptatis hu¬
manę quererent᷑. uicio moꝵ irieꝑent humanoꝵ.
dii eas sibi exhiberi petierunt. Quomͦ gͦ abicit᷑
scenicus. ꝑ quẽ colit᷑ ds̃: & theatricȩ illius turpitu¬
dinis qua fonte notat᷑ actor. si ad orat᷑ exactor: In
hac controuersia gci romaniq contendunt. fireci
putant recte se houorare homines scenicos. eum co¬
lant ludoꝵ scenicoꝵ flagitatores dos. Romani u̾o
hominibꝰ scenicis nec plebe iam tribũ. quantominꝰ
senatoriam curiã de honestari simint. In hac discep¬
tatione. hcemodi ratiocinatio fũmã questionis ab¬
soluit. Proponunt greci. Si dii tales colendi sunt
ꝓfecto ętiam tales homines honorandi. assũmunt
romani. S nullomͦ tales homines honorandi sut̃.
Dem̃ querimus. Ipsi poete talium fabulaꝵ compo¬

Expanded text:
honore pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus admishonore pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus admiscentur? Illas theatricas artes diu uirtus Romana non nouerat, quae si ad oblectamentum uoluptatis humanae quaererentur, uitio morum inreperent humanorum. Di eas sibi exhiberi petierunt: quo modo ergo abicitur scaenicus, per quem colitur Deus? et theatricae illius turpitudinis qua fronte notatur actor, si adoratur exactor? In hac controuersia Graeci Romanique concertent. Graeci putant recte se honorare homines scaenicos, quia colunt ludorum scaenicorum flagitatores deos; Romani uero hominibus scaenicis nec plebeiam tribum, quanto minus senatoriam curiam dehonestari sinunt. In hac disceptatione huiusce modi ratiocinatio summam quaestionis absoluit. Proponunt Graeci: Si di tales colendi sunt, profecto etiam tales homines honorandi. Adsumunt Romani: Sed nullo modo tales homines honorandi sunt. de quaerimus, ipsi poetae, talium fabularum compo
Abbreviated transcription (Latin):
tate fallencti int̾ suos honores sua celebrari crimina
poposcerunt: Itemq romani qͣmuis iam suꝑstitione
noxia p̃merentur ut illos dos colerent quos uidebãt
sibi uoluisse scenicas turpitudines consecrari. suȩ
tamen dignitatis memores ac pudoris. auctores ta¬
lium fabulaꝵ neqͣqͣm honorauer̃ more grecoꝵ. s sic̃
apud eiceronem idem scipio loquitur. cum artem lu¬
dicram scenamq totam in ꝓbro ducerent᷑. genus id
homĩum nõ mͦ honore cuiuum reliquoꝵ carere. s etiã
tribu moueri notacione censoria uoluer̃. Preclara sa¬
ne ⁊ romanis laudibꝰ ad numeranda prudentia. s uel¬
lem se ipsa sequeret᷑. se imitaset᷑. Ecce enĩ recte quiqͥs
ciuium romanoꝵ eẽ scenieꝰ elegiss non solum ei
nullꝰ ad honorẽ dabat᷑ locus. uerum &̾ censoris no¬
ta tͥbũ ten̾e ꝓpͥam minime sinebat᷑. D am̃ũ ciuitatiᷤ
laudis auidũ. germaneq romanũ. S respondeat᷑
mͥ qua consentanea ratione homines scenici ab om̃i

Expanded text:
tate fallendi inter suos honores sua celebrari crimina poposcerunt? Itemque Romani, quamuis iam superstitione noxia premerentur, ut illos deos colerent, quos uidebant sibi uoluisse scaenicas turpitudines consecrari, suae tamen dignitatis memores ac pudoris actores talium fabularum nequaquam honorauerunt more Graecorum, sed, sicut aput Ciceronem idem Scipio loquitur, \'cum artem ludicram scaenamque totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore ciuium reliquorum carere, sed etiam tribu moueri notatione censoria uoluerunt.\' Praeclara sane et Romanis laudibus adnumeranda prudentia; sed uellem se ipsa sequeretur, se imitaretur. Ecce enim recte, quisquis ciuium Romanorum esse scaenicus elegisset, non solum ei nullus ad honorem dabatur locus, uerum etiam censoris nota tribum tenere propriam minime sinebatur.s o animum ciuitatis laudis auidum germaneque Romanum! Sed respondeatur mihi: qua consentanea ratione homines scaenici ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
uifirmuis bmane con¬
suetudinis sensus non
auderet obsiste̾.s doe¬
trine salubri langorẽ
sium tanqͣm medicinȩ
subderet donec diuino adiutorio fide pietatis impe¬
trante sanaret᷑ non multo sermone opus g̃t ad con¬
unicend̾um quemilibet uanȩ opinionis eriore his
qui recte sentiunt: ⁊ sensa uerba sufficientibꝰ ex pli¬
cant. Nlunc uero qm ille e maior ⁊ tetrior insipien¬
tium moebꝰ am̃oꝵ. quo irrationabiles motuis suos
ętiam pꝰ rationem plene reda̾itam quanta homi¬
ni ab hominȩ debetur. siue nuia cecitate qua aer
aꝑta cernuntur siue obstinatissima ꝑuiçacia qua
Nea que ceriunt᷑ non feruntur tãqns ipsaue rie¬
uonem uttatemq defendunt. fit necestita s oriio¬
son ai eonta plerumq res eclaras ulla eas nor syes¬
tnt dusntuendas .s. quodamꝰ tangendat piuhaus

Expanded text:
firmus humanae consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrinae salubri languorem suum tamquam medicinae subderet, donec diuino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant. Nunc uero quoniam ille est maior et taetrior insipientium morbus animorum, quo inrationabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, siue nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, siue obstinatissima peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam
Abbreviated transcription (Latin):
legit᷑. Unde non nulli etiam latini. ꝓpt̾ differẽ¬
tiam ħ uocabulũ ñ sp̃m s flatum appellare ma¬
luer̃t. Hoc enim ẽ in greco etiam in illo loco ap̃
esayã. uͥ ds dic̃. Om̃em flatũ ego feci. omnẽ aĩã
tionẽ uł aspirationẽ. qno etiam dẽ dr̃ int̾p̃tati

Expanded text:
legitur; unde nonnulli etiam Latini propter differenlegitur; unde nonnulli etiam Latini propter differentiam hoc uocabulum non spiritum, sed flatum appellare maluerunt. Hoc enim est in Graeco etiam illo loco aput Esaiam, ubi Deus dicit: Omnem flatum ego feci, omnem animamtionem uel aspirationem, quando etiam Dei dicitur, interpretati
Abbreviated transcription (Latin):
non solere diumnam: Inmo u̾o illa ita nob̾
mnħ attestat᷑. ut etiam eũ duo ista ouincta s̃
appellet. am̃a scilie int̾iorẽ hoĩẽ corpꝰ aut̃ ex¬
tiorẽ hominẽ uocans. tamqͣm duo sint hoĩneᷤ.
dr̃ inspirando indidit homini .i. homĩs corpori.
ħ aut̃ scdm corpus qualẽ hominẽ ds̃ finx̃ ex
pulũe. cui data ẽ am̃a ut fieret corpus am̃ale.
tum sit patris uerũ etiam ipsius unigentti
sp̃s. Ioẽ ipse quippe sp̃s sc̃s e et patris et filii.
et cum quo ẽ tͥuitas pater et filus et sp̃s sẽs. nõ
creatura s creator. Neq enĩ flatus ille corporeus
sic̃ eum et alio loco d̃ns appełauit. qño eũ corporał
sui oris flatu significans discipłis dedit. et lociꝰ
omĩbꝰ diuinoꝵ eloquioꝵ non michi alit̃ uinꝙͣ.
mincupatus occurrit. Hic u̾o uͥ legit᷑ et findẽ
ds hominem pulu̾ẽ de t̾ra et insuflauit siue
inspirauit in faciẽ eiꝰ sp̃m uite. ñ ait grecus

Expanded text:
non solere diuinam? Immo uero illa ita nobis non solere diuinam? Immo uero illa ita nobis in hoc adtestatur, ut etiam cum duo ista coniuncta sunt appellet; animam scilicet interiorem hominem, corpus vero exteriorem hominem vocans , tanquam duo sint homines, dicitur, inspirando indidit homini, id est hominis corpori; hoc autem secundum corpus, qualem hominem Deus finxit ex puluere, cui data est anima, ut fieret corpus animale,tum sit Patris, uerum etiSpiritus. Idem ipse est quippe Spiritus et Patris et Filii, et cum quo est Trinitas Pater et Filius et Spiritus sanctus, non creatura, sed Creator. Neque enim flatus ille corporeus sicut eum et hoc loco Iesus appellauit, quando eum corporalis sui oris flatu significans discipulis dedit; et locis omnibus diuinorum eloquiorum non mihi aliter umquam nuncupatus occurrit. Hic uero, ubi legitur: Et finxit Deus hominem puluerem de terra et insufflauit siue inspirauit in faciem eius spiritum uitae, non ait Graecus
Abbreviated transcription (Latin):
ut hii dicant᷑ fingẽ. qui aliquid m̃datio simu¬
lante componunt. Hunc gͥ formatũ hominẽ
de tĩe pulu̾e siue limo. erat enim pulus hu¬
mectus. hunc inquam ut exp̃ssiꝰ dicã sic̃ scͥpt̾a
locuta ẽ. puluerẽ de t̾ra am̃ale corpꝰ factuĩ eẽ
bebat añam. alioquin ñ appellaret᷑ homo.
quĩ homo non ẽ corpꝰ solum uł amã sola. s qd̾ ⁊¬
ex am̃a constet et corpore. Hoc quidẽ uerum
ẽ ñ totus homo s pars melior hominis aĩa ẽ.
nec totus homo corpꝰ. s inferior hom̃ĩs par ᷤ ẽ.
S eum ẽ utrũq ꝯiunctũ simul hab hois nom̃.
qd̾ tamen et singła non amittunt. &e̾ cium de
quadam lege sermonis. homo ille defunctꝰ ẽ.
et nunc in requie ẽ uł in penis. cum de am̃ã
possit accipi: et illo aut illo loco homo ille
sepultus ẽ. eum hoc nisi de solo corpore ñ poᷤ¬
sit intelligi: An dicturi sunt sic loqui script᷑a

Expanded text:
ut hi dicantur fingere, qui aliquid mendacio simuut hi dicantur fingere, qui aliquid mendacio simulante conponunt. Hunc igitur formatum hominem de terrae puluere siue limo erat enim puluis umectus — hunc, inquam, ut expressius dicam, sicut scriptura locuta est, puluerem de terra animale corpus factum esse bebat animam, alioquin non appellaretur homo: quoniam homo non est corpus solum uel anima sola, sed qui et anima constat et corpore. Hoc quidem uerum est, quod non totus homo, sed pars melior hominis anima est; nec totus homo corpus, sed inferior hominis pars est; sed cum est utrumque coniunctum simul, habet hominis nomen; quod tamen et singula non amittunt, etiam cum dequadam lege sermonis: Homo ille defunctus est et nunc in requie est uel in poenis. cum de anima sola possit hoc dici, et: Illo aut illo loco homo ille sepultus est, cum hoc nisi de solo corpore non possit intellegi? An dicturi sunt sic loqui scripturam
Abbreviated transcription (Latin):
uit dicens. discipłis suis. Accipite sp̃m scm.
factum ẽ. quasi et hic secutus eũgłista diãit.
et facti sunt in am̃ã uiuentẽ. Qd̃ quidẽ si di¬
ctum eẽt. hoc intellige̾mꝰ qd̾ am̃aꝵ quedã
uita sit sp̃s dĩ. sine quo am̃e rõnales mortue
deputande sunt. qͣmus earum p̃sentia uiu̾e
corpora uideant᷑. S non ita factum qno ẽ ci¬
ditus homo. satis ipsa libri u̾ba testant᷑. que
ita se hñt. & formauit ds hominẽ pulu̾e de
t̾ra. quod quidam plamꝰ int̾p̃tantes dix̃unt.¬
fuerat. fons aut̃ ascendebat de t̾ra. ⁊ irrigabat
omnẽ faciẽ tr̃e. ut ex hoc limo intelligendꝰ
inderet᷑ humore scił t̾raq concretꝰ. Uͥ eni ħ
dictum ẽ. contimio sequit᷑. & formauit ds ho¬
minẽ pulu̾ẽ de t̾ra. sic̃ greci codices habent
unde in latinam linguam scͥptura ista ou̾sa ẽ.
S ie aut̃ formauit siue fin&̃ quis drẽ uoluerit.
tanda. eis qui formauit dr̃e maluert̃. eo quod
in latina lingua illd̃ mag̾ obtinet consuetudo.

Expanded text:
uit dicens discipulis suis: Accipite Spiritum sfactum est, quasi et hic secutus euangelista dixerit: Et facti sunt in animam uiuentem. Quod quidem si dictum esset, hoc intellegeremus, uita sit Spiritus Dei, sine quo animae rationales mortuae deputandae sunt, quamuis earum praesentia uiuere corpora uideantur. Sed non ita factum, quando est conditus homo, satis ipsa libri uerba testantur, quae ita se habent: Et formauit Deus hominem puluerem de terra. Quod quidam planius interpretandum putfuerat: Fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae; ut ex hoc limus intellegendus uideretur, umore scilicet terraque concretus. Ubi enim hoc dictum est, continuo sequitur: Et formauit Deus hominem puluerem de terra, sicut Graeci codices habent, unde in Latinam linguam scriptura ipsa conuersa est. Siue autem formauit siue finxit quis dicere uoluerit, tanda eis, qui formauit dicere maluerunt, eo quod in Latina lingua illud magis obtinuit consuetudo,
Abbreviated transcription (Latin):
indissolubili s ligno uitȩ amortis necessitate ꝓ¬
hibebat᷑. atq in iuuentutis flore tenebat᷑. ñ sp̃ale
corruiss et alim̃tis quidẽ etiam extra paradisũ
ñ negatis aligno tñ uite ꝓhibitꝰ t̾ditꝰ eẽt tp̃ri uetu¬
statiq fimendis. in ea dunitaxat uita qͣm in cor¬
pore licet animali donec sp̃ale obedientiȩ m̾ito
fieret posset in paradiso nisi peccasset hre ꝑpetuã.
Quaꝓpt̾ etiam si mortẽ istam manifestã qua fit
amẽ a corpore separatio intelligamꝰ simul signi¬
ficatam. in eo qd̾ ds dia̾at. quadie ederitis exx eo
morte moriemini. nĩ idõ deb absurdiĩ uideri. qr
non eo ꝓrsus die a corpore sunt soluti. quo eibũ
int̾dictum mortiferũq sumpsert̃. Eo quippe die
mutata indet̾ius inciataq nat᷑a. atq aligno
uitȩ separatione iustissima mortis in eis etiam
corporał necessitas facta ẽ. cum qua nos neces¬

Expanded text:
indissolubili, sed ligno uitae a mortis necessitate pindissolubili, sed ligno uitae a mortis necessitate prohibebatur adque in iuuentutis flore tenebatur, non spiritale, conruisset et alimentis quidem etiam extra paradisum non negatis, a ligno tamen uitae prohibitus traditus esset tempori uetustatique finiendus, in ea dumtaxat uita, quam in corpore licet animali, donec spiritale oboedientiae merito fieret, posset in paradiso nisi peccasset habere perpetuam. Quapropter etiamsi mortem animae a corpore separatio, intelligamus simul significatam in eo quod Deus dixerat, Qua die ederitis ex illo, morte moriemini ; non ideo debet absurdum videri, quia non eo prorsus die a corpore sunt soluti, quo cibum interdictum mortiferumque sumpserunt. Eo quippe die mutata in deterius vitiataque natura, atque a ligno vitae separatione justissima, mortis in eis etiam corporalis necessitas facta est, cum qua nos neces
Abbreviated transcription (Latin):
discipłis sumpsit. Hon enim potestas s egestaᷤᷤ
edendi ac bibendi talibꝰ corporibꝰ auferet᷑. Uñ
sp̃alia erunt. non quia corpora eẽ desistent. s qr
spũ iuuificante subsistent. Nam sic̃ corpora ista¬
quȩ hñt animã uiuentem nondum sp̃m uiuifi¬
cante animalia dicunt᷑ corp̃a. nec tñ am̃ȩ sunt s
corpora. ita illa sp̃alia uocantur corpora. Absit
tamen ut sp̃s ea credamus futura s corpr̃a. carnᷤ
habitura sub̾am. s nullam tarditatẽ corruptio¬
nemq carnalẽ sp̃n uiuificante passura Tunc iã
non t̾renus s celestis homo erit. non quia corpꝰ
erit. ut etiam celo in colendo ñ amissa nat᷑a sed
mutata qualitate conueat᷑. Primus aut̃ homo
de terra t̾remis. in aĩa inuente factꝰ ẽ ñ sp̃u ui
uficante. quod ei ꝑ obedientiȩ m̃itum seruabat᷑.
I dõ corpiis eius qd̾ cibo et potu egebat ne fame
affic̾et᷑ ac siti.⁊ non immortalitate illa absoluta atq

Expanded text:
discipulis sumsit. Non enim potestas, sed egestas discipulis sumsit. Non enim potestas, sed egestas edendi ac bibendi talibus corporibus auferetur. Unde et spiritalia erunt, -non quia corpora esse desistent, sed quia spiritu uiuificante subsistent. CAPUT quae habent animam viventem, nondum spiritum vivificantem, animalia dicuntur corpora; nec tamen animae sunt, sed corpora: ita illa spiritualia vocantur corpora; absit tamen ut spiritus ea credamus futura, sed corpora carnis habitura substantiam, sed nullam tarditatem corruptionemque carnalem spiritu vivificante passura. Tunc jam non terrenus, sed coelestis homo erit: non quia corpuserit, ut etiam coelo incolendo non amissa natura, sed mutata qualitate conveniat. Primus autem homo de terra terrenus , in animam viventem factus est, non ificantem, quod ei post oboedientiae meritum seruabatur. Ideo corpus eius, quod cibo ac potu egebat, : ne fame adficeretur ac siti, et non inmortalitate illa absoluta adque
Abbreviated transcription (Latin):
digebunt. quo fiant ut nullom᷑ uł senectute
inuet̾ata moriant᷑. neq ullis aliis corporalibꝰ ai¬
m̃tis. quibꝰ esuriendi ac fitiendi qͣliscũq mole¬
stia deuitet᷑. qm̃ certo et om̃imꝰ iniolabili mu¬
nerenortalitatis induent᷑. ut non nͥ uelint
possibilitate ñ nescessitate uescant᷑. Qd̾ anglis
digebant. s quia uolebant et pot̾ant. ut homilbꝰ
congruerent sui ministũ quadã humanitate
fecert. Neq enim in fantasmate angłos edise
eredendũ ẽ. qnõ eos homines hospitio suscepii
q̃muis utrum angłi eẽnt ignorantibꝰ cũ simili
s uisu ur̃o uidebatis .i. necessitate reficiendi
corporis sic̃ uos facitis. me cibum sum̾e puta¬
batis. S si forte de angłis aluid credibiliꝰ dispu¬
tari pot̾. certe fides xp̃iana de ipso saluatore ñ
dubitat. qd̾ etiam pꝰ resurrectionẽ iam quidẽ in
spali carne s tamen uera cibum ac potum cũ

Expanded text:
digebunt, quo fiat ut nullo morbo uel senectute digebunt, quo fiat ut nullo morbo uel senectute inueterata moriantur, neque ullis aliis corporalibus alimentis, quibus esuriendi ac sitiendi qualiscumque molestia deuitetur; quoniam certo et omni modo inuiolabili munere inmortalitatis induentur, ut non nisi uelint, possibilitate, non necessitate uescantur. Quod angelndigebant, sed quia uolebant et poterant, ut hominibus congruerent sui ministerii quadam humanitate, fecerunt. Neque enim in phantasmate angelos edisse credendum est, quando eos homines hospitio susceperunt, quamuis utrum angeli essent ignorantibus simili sed uisu ueatro uidebatis; id est necessitate reficiendi corporis, sicut uos facitis, me cibum sumere putabatis. Sed si forte de angelis aliud credibilius disputari potest, certe fides Christiana de ipso Saluatore non dubitat, quod etiam post resurrectionem, iam quidem in spiritali carne, sed tamen uera, cibum ac potum cum
Abbreviated transcription (Latin):
inditia p̃cedentia futuroꝵ paradisum scilic ipsi
ȩccłiam. sic̃ de illa legitur in eantieis canticoꝵ.
Quatuor aut̃ paradisi flumina .iiiiͬ. eugłia ligna
fructifera scõs fructꝰ aut̃ eorum oꝑa. lignũ uite
mali ꝓpͥum uoluntatis arbitrium. Nec se ipso
quippe homo diuina uoluntate contempta. nͥ
ꝑniciose utiq pot̾. atq ita disc̃ quid uit̾sit utri
inħeat comuni om̃ibꝰ bono. an ꝓpͥo delectet᷑. Se
quippe amans. donat᷑ ͥ. ut iñ timoribꝰ meroribꝰq
complectꝰ cantet in psalmo. si tam̃ mala sua sentit.
ad meipsum turbata ẽ am̃a m̃a correptꝰq iam
dicat. Fortitudinẽ meã ad te custodiã. ħ et si qͣ
alia commodiꝰ dici posst̃ de intelligendo spalit̾
paradiso. nemine ꝓhibente dicant᷑. diĩ tam̃ et
illiꝰ historie ueritas fidelissima reꝵ gestaꝵ nat¬
ratione com̃data credat᷑. Corpora gͦ iustoꝵ quę¬
in ressurrectione futura sunt. nequllo ligno in¬

Expanded text:
indicia praecedentia futurorum; paradisum scilicet ipsam indicia praecedentia futurorum; paradisum scilicet ipsam ecclesiam, sicut de illa legitur in cantico canticorum; quattuor autem paradisi flumina quattuor euangelia, ligna fructifera sanctos, frucmali proprium uoluntatis arbitrium. Nec se ipso quippe homo diuina uoluntate contemta nisi perniciose uti potest, adque ita discit, quid intersit, utrum inhaereat communi omnibus bono an proprio delectetur. Se quippe amans donatur sibi, ut inde timoribus maeroribusque conpletus cantet in psalmo, si tamen mala sua sentit: Ad me ipsum turbata est anima mea; correctusque iam dicat: Fortitudinem meam ad te custodiam. Haec et si qua alia commodius dici possunt de intellegendo spiritaliter paradiso nemine prohibente dicantur, dum tamen et illius historiae ueritas fidelissima rerum gestarum narratione commendata credatur. CAPUT XXII. Dein resurrectione futura sunt, neque ullo ligno in
Abbreviated transcription (Latin):
paradisum uͥ pͥmi homines parentes gen̾is hu¬
mani scẽ scͥpture u̾itate finsse narrant᷑ ad intel¬
ligibilia referunt. arboresq illas et ligna fructi¬
fera in uirtutes uitȩ moresq conu̾tunt. tanqͣm
uisibilia et corporalia illa non fuerint. s intel¬
ligibiliũ significandoꝵ causa eo mͦ dicta uł scͥpta
porał quia pot̾ etiam sp̃alis intelligi.tamqͣm
idõ ñ fuerint due mulieres agar et sara. ⁊ ex
eis duo filii abrahe. unus de ancilla et unus
ciente aqua deflurerit.q pot̾ illic figurata¬
significatione etiam axͦ intelligi eod ẽ apło dicẽte
Petra aut̃ erat xp̃s. Nemo itaq ꝓhibet intelliae
fructꝰ mores pioꝵ et lignũ uite ipsam bonoꝵ
omiũ matrẽ sapientiam.⁊ lignum seientiȩ bom
et mali. transgressi mandati exꝑuñtũ. Penã em
suo bono exꝑit᷑ homo. Possunt etiam ħ in ecłia
intelligi. ut ea meliꝰ accipiamus. tamqͣm ꝓphetir

Expanded text:
paradisum, ubi primi homines parentes generis huparadisum, ubi primi homines parentes generis humani sanctae scripturae ueritate fuisse narrantur, ad intellegibilia referunt arboresque illas et ligna fructifera in uirtutes uitae moresque conuertunt; tamquam uisibilia et corporalia illa non fuerint, sed intellegibilium significandorum causa eo modo dicta uel scripta poralis, quia potest etiam spiritalis intellegi; tamquam ideo non fuerint duae mulieres, Agar et Sarra, et ex eis duo filii Abrahae, unus de ancilla, alius dtiente aqua defluxerit, quia potest illic figuratasignificatione etiam Christus intellegi, eodem apostolo dicente: Petra autem erat Christus. Nemo itaque prohibet intellegere fructus mores piorum, et lignum uitae ipsam bonorum omnium matrem sapientiam, et lignum scientiae boni et mali transgressi mandati experimentum. Poenamsuo bono experitur homo. Possunt haec etiam in ecclesia intellegi, ut ea melius accipiamus tamquam prophetica
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qui statꝰ eis de ligno uitȩ qd̾ in medio paradi¬
si cum arbore uetita simul erat mirabili dĩ gr̃a
p̃stabatur. tam̃ ⁊ alios sumebant cibos. p̃t̃ unã
arborẽ quȩ fuerat int̾dicta. non quia ipsa erat
malũ. s ꝓpt̾ cõm̃dandum pure et simplicis obe¬
dientiȩ bonum. quȩ magna uirtus ẽ rõnał crea¬
ture. sub ereatore dño constitute. Nam ũ nulliĩ
malum tangebat᷑. ꝓfecto si ꝓhibitum tang̾et᷑.
sola mobedientia peccabatur. Agebant᷑ gͦ aliis
quȩ fumebant. ne am̃alia corpa molestie aliquid
esuriendo ac sitiendo sentirent. De ligno aut̃
uite ꝓpt̾ea gustabat᷑. ne mors eis undecũq sub¬
riꝑet. uł senectute confecta decursis tempoꝵ
spatiis int̾irent. qͣmqͣm cet̾a eẽnt aliq̃ minciata
illo sacm̃to. ut sic fuisse accipiat᷑ lignuĩ ite in
paradiso corporali. sic in sp̃ali hoc ẽ intelligibili
paradiso sapientia dĩ. De qua scͥptũ ẽ. Lignũ uite

Expanded text:
qui status eis de ligno vitae, quod in medio paradiqui status eis de ligno vitae, quod in medio paradiso cum arbore vetita simul erat, mirabili Dei gratia praestabatur: tamen et alios sumebant cibos praeter unam arborem, quae fuerat interdicta, non quia ipsa erat malum, sed propter commendandum purae et simplicis obedientiae bonum, quae magna virtus est rationalis creaturae sub Creatore Domino constitutae. Nam ubi nullum malum tangebatur, profecto si prohibitum tangeretur, sola inobedientia peccabatur. Alebantur ergo aliis quae sumebant, ne animalia corpora molestiae aliquid esuriendo ac sitiendo sentirent: de ligno autem vitae propterea gustabatur, ne mors eis undecumque subreperet, vel senectute confecta decursis temporum spatiis interirent: tanquam caetera essent alimento, illud sacramento; ut sic fuisse accipiatur lignum vitae in paradiso corporali, sicut in spirituali, hoc est intelligibili paradiso, Sapientia Dei, de qua scriptum est, Lignum vitae
Abbreviated transcription (Latin):
qui neminẽ fallit. qui eis etiam de capilloꝵ
suoꝵ integritate securitatẽ dedit. resurrectioẽ
corpoꝵ. in quibꝰ dura multa ꝑpessi sunt. nicħ
in eis ult̾uis tale sensuri desid̾abilit̾ et pacient̾
expectant. Si enim carnẽ suam non od̾ant. qno
eam suȩ m̃ti infirmitate sp̃ali resistente uire co¬
herxebant. qͣntomag̾ eam diligunt. etiam ipsã
spalem futurã: Sic̃ enim sp̃s carm seruiens
non in congrue carnał. ⁊ta caro spiu seruiens
recte appellabit᷑ sp̃ał. non quia in sp̃m com̾itet᷑
subdet᷑. usq ad implendã inmortalitatis indiᷤ¬
solubilis securissima uoluntatẽ. om̃ molestie
sensu omĩ corruptibilitate & tarditate detra¬
cta. Non solum enim non erit tale qͣle ñ ẽ in q̃¬
uis obtima ualitudine. s nec tale quidẽ qͣle fuit
in pͥmis hominibꝰ ante peccatũ. Qui licet mo¬
uet̾asc̾ent. ut necessitate ꝑduc̾entur ad mortem.

Expanded text:
qui neminem fallit, qui eis etiam de capillorum qui neminem fallit, qui eis etiam de capillorum suorum integritate securitatem dedit, resurrectionem corporum, in quibus multa dura perpessi sunt, nihil in eis ulterius tale sensuri desiderabiliter et patienter expectant. Si enim carnem suam non oderant, quando eam suae menti infirmitate resistentem ercebant, quanto magis eam diligunt etiam ipsam spiritualem futuram? Sicut enim spiritus carni serviens non incongrue carnalis, ita caro spiritui serviens recte appellabitur spiritualis; non quia in spiritum convertetur, subdetur, usque ad immortalitatis indissolubilis securissimam voluntatem omni molestiae sensu, omni corruptibilitate et tarditate detracta. Non solum enim non erit tale, quale nunc est in quavis optima valetudine; sed nec tale quidem, quale fuit in primis hominibus ante peccatum. Qui licet moveterascerent, ut necessitate perducerentur ad mortem
Abbreviated transcription (Latin):
non arbitror. diis bĩssimis et tam̃ in et̾nis cor¬
poribꝰ constitutis humanas am̃as añ pon̾e. eur
eis uidetur absundũ qd̾ fides xp̃iana p̃dicat et
pͥmos homines ita fuisse conditos ut si non pec¬
cassent nulla morte a sius corporibꝰ solu̾ent᷑ sed
ꝓ m̾itis obedientie custodite ĩmortalitate donati
cum eis uiu̾ent in ęt̾num.⁊ talia scõs in resur¬
rectione habituros ea ipsa in quibꝰ hic labora¬
uerunt corpora. ut nec eoꝵ carni aliquid cor¬
ruptionis uł difficultatis. nec eoꝵ bĩtudin
aliquid doloris et infelicitatis possit accid̾e: ł¬
iñ nunc scõꝵ aĩȩ defunctoꝵ idõ ñ hñt grauẽ
mortẽ qua separate sunt a corporibꝰ suis. quia
caro eoꝵ requiesc̃ in spe. quaslib⁊ sine ullo iam
sensu contumelias accepisse uideat᷑. Non enĩ fic̃
platoni uisum ẽ corpora oblunone desid̾ant. s
potius quia memin̾unt quid sͥ a dõ sit ꝓmissũ

Expanded text:
non arbitror, dis beatissimis et tamen in aeternis cornon arbitror, dis beatissimis et tamen in aeternis corporibus constitutis humanas animas anteponere: quur eis uidetur absurdum, quod fides Christiana praedicat, et primos homines ita fuisse conditos, ut, si non peccassent, nulla morte a suis corporibus soluerentur, sed pro meritis oboedientiae custoditae inmortalitate donati cum eis uiuerent in aeternum; et talia sanctos in resurrectione habituros ea ipsa, in quibus hic laborauerunt, corpora, ut nec eorum carni aliquid corruptionis uel difficultatis nec eorum beatitudini aliquid doloris et infelicitatis possit accideinde nunc sanctorum animae defunctorum ideo non habent grauem mortem, qua separatae sunt a corporibus suis, quia caro eorum requiescit in spe. quaslibet sine ullo iam sensu contumelias accepisse uideatur. Non enim, sicut Platoni uisum est, corpora obliuione desiderant, sed potius, quia meminerunt quid sibi ab eo sit promissum,
Abbreviated transcription (Latin):
re. Dequo platonico doginate iam in libris
supioribꝰ dicimus xp̃iano tempore erubuisse
porphirium ⁊⁊ non solum ab animis humanis
remouisse corpora bestiaꝵ uerum etiam sapien¬
tium anmas ita uoluisse de corporeis nexibꝰ lib̾a¬
ri. ut corpus om̃e fugientes bẽ ap̃d patrẽ sine
fine teneant᷑. Itaq nexxp̃o uinci uid̾e̾t᷑ urtã seĩs
pollicente ꝓpetuã. etiam ipse purgatas animas
sine ułlo ad miserias pͥstinas reditu in ęt̾na feli¬
citate constituit. Y ut xp̃o adu̾saret᷑ resurrecti¬
onem incorruptibiliũ corpoꝵ negans non solũ
sine t̾renis s sine ullis omĩno corporibꝰ eas asseruit
in sempit̾nũ eẽ uicturas. nec tam ista qualicũq
opinione. p̃cepit saltĩ ne diis corporatis religionis
obseguio subd̾ent᷑. Quid ita nisi quia eas qͣmitis
milli corpori societas. non credidit illis ẽe melioreᷤ:
Aua ꝓpt̾ si non audebunt isti siẽ eos ausuros eẽ

Expanded text:
re. De quo Platonico dogmate iam in libris re. De quo Platonico dogmate iam in libris superioribus diximus Christiano tempori erubuisse Porphyrium et non solum ab animis humanis remouisse corpora bestiarum, uerum etiam sapientium animas ita uoluisse de corporeis nexibus liberari, ut corpus omne fugientes beatae aput Patrem sine fine teneantur. Itaque ne a Christo uinci uideretur uitam sanctis pollicente perpetuam, etiam ipse purgatas animas sine ullo ad miserias pristinas reditu in aeterna felicitate constituit; et ut Christo aduersaretur, resurrectionem incorruptibilium corporum negans non solum sine terrenis, sed sine ullis omnino corporibus eas adseruit in sempiternum esse uicturas. Nec tamen ista qualicumque opinione praecepit saltem ne dis corporatis religionis obsequio subderentur. Quid ita, nisi quia eas, quamuis nulli corpori sociatas, non credidit illis esse meliores? Quapropter, si non audebunt isti, sicut eos ausuros esse
Abbreviated transcription (Latin):
parati in ipsoꝵ doꝵ qui sua corpora numqͣm
deser̃ recipiantur sinũ. seilic ĩmnemores suꝑa
ut comiexa reuisant. rursus et incipiant ad
corpora uelle reu̾ti. quod iurgiliꝰ ex platonico
dogmate dixisse laudatur. Ita quippe am̃as
mortalium nec in suis corporibꝰ semꝑ eẽ posse
existimat s mortis necessitate dissolui. nec sine
corporibꝰ durare ꝑpetuo. s alt̾nantibꝰ uicibꝰ inde¬
sinent̾ uiuios ex mortuis et ex uius mortuos fi¬
diuciꝰ in astro sͥ congruo quisq requiescat. atq
inde rursus miserie pͥstine oblitꝰ et cupiditate
handi corporis uictus redeat ad labores erũ¬
nasq mortalium. illi u̾o qui stultã dux̾int u¬
tam ad corpora sins m̾itis debita siue hominũ
siue bestiarum. de ꝓximo reuoluant᷑. In hac
itaq durissima conditione ostituit etiam bonaᷤᷤ
atq sapientes animas. ut neq in corporibꝰ ꝑma
n̾e neq sinehis possint in ȩtña puritate dura¬

Expanded text:
parati in ipsorum deorum, qui sua corpora numquam parati in ipsorum deorum, qui sua corpora numquam deserunt, recipiantur sinum, . Scilicet inmemores supera ut conuexa reuisant Rursus et incipiant in corpora uelle reuerti; quod Vergilius ex Platonico dogmate dixisse laudatur. Ita quippe animas mortalium nec in suis corporibus semper esse posse existimat, sed mortis necessitate dissolui, nec sine corporibus durare perpetuo, sed alternantibus uicibus indesinenter uiuos ex mortuis et ex uiuis mortuos fidiutius in astro sibi congruo quisque requiescat adque inde rursus miseriae pristinae oblitus et cupiditate habendi corporis uictus redeat ad labores aerumnasque mortalium; illi uero, qui stultam duxerint uitam, ad corpora suis meritis debita siue hominum siue bestiarum de proximo reuoluantur. In hac itaque durissima condicione constituit etiam bonas adque sapientes animas, quibus non talia corponere neque sine his possint in aeterna puritate dura
Abbreviated transcription (Latin):
tẽm oaucis intelligentibꝰ siue eredentibꝰ s. om̃ib
uotaĩ ẽ. quafit animȩ a corpore separatio qua
aste corpis animantis quod euident̾ inuebat
aiudent᷑ emorit᷑. ⁊ his potuiss accid̾e. uisi pecea¬
cum m̃itum sequeretur. Licet enĩ iustoꝵ ac pi¬
Q animȩ defunctoꝵ quod in regine uiuant
dubitare fas non sit. usq ado tamen eis melius
at eum suis corporibꝰ bene ualentibꝰ uiu̾e ut
etiam illi qui omĩmꝰ eẽ sine corpore bĩsimũ exi¬
tunant hanc opimonem suam sententia repug¬
nante uincant. Neq enim quisqͣm audebit illoꝵ
sapientes homines siue morituros siue iã mor¬
tuos idẽ aut carentes corporibꝰ aut corpora reli¬
eturos duis mmortalibꝰ ante pon̾e. quibꝰ ds̃ sũ¬
mus ap̃d platonem munus ingens. indissolu¬
bilem scilicet uitam idẽ et̾num cum sius cor¬
poribꝰ consortrum pollicet᷑. Obtime aut̃ eum
hominibꝰ agi arbitrat᷑ idẽ plato. si tam̃ hanc
untam pie iusteq ꝑeg̾int ut asins corporibꝰ se¬

Expanded text:
tellegentibus siue credentibus, sed omnibus nota est, qua fit animae a corpore separatio, qua certe corpus animantis, quod euidenter uiuebat, euidenter emoritur, eis potuisset accidere, nisi peccati meritum sequeretur. Licet enim iustorum ac piorum animae defunctorum quod in requie uiuant dubitare fas non sit, usque adeo tamen eis melius esset cum suis corporibus bene ualentibus uiuere, ut etiam illi, qui omni modo esse sine corpore beatissimum existimant, hanc opinionem suam sententia repugnante conuincant. Neque enim quisquam audebit illorum sapientes homines, siue morituros siue iam mortuos, id est aut carentes corporibus aut corpora relicturos, dis inmortalibus anteponere. quibus Deus summus aput Platonem munus ingens, indissolubilem scilicet uitam, id est aeternum cum suis corporibus consortium, pollicetur. Optime autem cum hominibus agi arbitratur idem Plato, si tamen hanc uitam pie iusteque peregerint, ut a suis corporibus se
Abbreviated transcription (Latin):
cur ñ dicumis qͥd opis erat ut adderet uiuentẽ.
cum am̃a nisi iinat eẽ non possit: Aut quid opuͤ
erat ut adderet uite. eum dixiss sp̃m̃ : S intel¬
ligimꝰ anunã uiuentẽ et sp̃m uite scͥpturã suo
more dixisse.cum ammalia .i. ammata corpora
etiam corporis sensus. In hominis aut̃ conditiõe
obliuiscimur quẽ ad modũ loqui scͥptura consue¬
uerit. eum suo ꝓrsus more locuta sit. qd̾ insinua¬
ret hominẽ etiam rõnali am̃a accepta quã non
sic̃ aliaꝵ carmũ aquis et t̾ra ꝓducentibꝰ sed dõ
flante ereatura uoluit intelligi sic tñ factum ut
in corpore amiali qd̃ fit anĩa meo uiuente. sic̃ illa
am̃alia uiueret de quibꝰ dix̃ ꝓducat tr̃a anĩam

Expanded text:
quur non dicimus: Quid opus erat uquur non dicimus: Quid opus erat uus erat ut adderet uitae, cum dixisset spiritum? Sed intellegimus animam uiuentem et spiritum uitae scripturam suo more dixisse, cum animalia, id eat animata corpora,etiam corporis sensus. In hominis autem conditione obliuiscimur, quem ad modum loqui scriptura consueuerit, cum suo prorsus more locuta sit, quo insinuaret hominem etiam rationali anima accepta, quam non sicut aliarum carnium aquis et terra producentibus, sed Deo flante creatam uoluit intellegi, sic tamen factum, ut in corpore animali, quod fit anima in eo uiuente, sicut illa animalia uiueret, de quibus dixit: Producat terra animam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie dr̃ in trintate sp̃e sc̃s intelligẽ congerens.
qño quidẽ y ne uora ut dictum ẽ non solum de
ereatore sed etiam de creatura dici solere manife¬
stum ẽ. S cum dixisset inquiunt spm. ñ adderet
uiuentem. nisi am̃ȩ uitã significaret quȩ illi
diniitꝰ imꝑtit᷑ dono sp̃s dĩ. Cum enim uiuat aiã
inquiunt ꝓpͥo suȩ uite mͦ quid opꝰ erat addere ui¬
scm̃ datur: hoc quid ẽ aliud drẽ. nͥ diligent̃ pro
humana suspitione contende. et seͥpturas scãs
negligent̃ attẽde : Quid enim magnũ erat ñ ire
longuis. s in eodẽ ipso libro paulo suꝑiꝰ lege̾. pro¬
ducat t̾ra am̃am uiuentẽ. quõ añalia t̾restria
cuncta creata sunt: Deinde aliquantis int̾¬
positis in eodẽ tam̃ ipso libro quid magnũ erat
nuaret omĩa quę inuebant in t̾ra ꝑisse diliuo:
Si gͦ et aĩam uiuentẽ et sp̃m uite etiam in pecco¬
ribꝰ inuienimus sic̃ loqui scͥptura diuina cõsue¬
uit. ⁊ cum hoc quoq loco ubi legit᷑. omia que hñt

Expanded text:
r in trinitate Spiritus sanctus, intellegere cogeremur; quando quidem πνεῡμα, ut dictum est, non solum de Creatore, sed etiam de creatura dici solere manifestum est. Sed cum dixisset, inquiunt, spiritum, non adderet uiuentem, . nisi animae uitam significaret, quae illi diuinitus inpertitur dono Spiritus Dei. Cum enim uiuat anima, inquiunt, proprio suae uitae modo, quid opus erat addere uianctum Spiritum datur? Hoc quid est aliud nisi diligenter pro humana suspicione contendere et scripturas sanctas neglegenter adtendere? Quid enim magnum erat non ire longius, sed in eodem ipso libro paulo superius legere: Producat terra animam uiuentem, quando animalia terrestria cuncta creata sunt? Deinde aliquantis interpositis, in eodem tamen ipso libro quid magnum erat nuaret omnia quae uiuebant in terra perisse diluuio? Si ergo et animam uiuentem et spiritum uitae etiam in pecoribus inuenimus, sicut loqui diuina scriptura consueuit, et cum hoc quoque loco, ubi legitur: Omnia quae habent
Abbreviated transcription (Latin):
nec illic uita careant. quõ quidẽ etiam senst eũ
in doloribꝰ futuri funt ñ carebunt. S homines¬
uita manentiũ. ita sp̃alibꝰ corporibꝰ induentur.
ut neq peccent ampliꝰ neq moriant᷑ ea tamen
immortalitate uestiti quę sic̃ angłoꝵ nec pocc̃o
possit auferri natura quidẽ manente carnis.
s nulla omnino carnali corruptibilitate uł tar¬
ditate remanente. Sequit᷑ aut̃ questio necessa¬
rio ꝑtractanda et dño dõ u̾itatis adiuuante
soluenda. si libido membroꝵ in obedientium. ex
pecc̃o in obedientiȩ in ilł pͥmis hominibꝰ cũ illo ᷤ
diuina grã deseruisset exorta ẽ. unde in suã
nuditatẽ ocłos aꝑuert̃. idẽ eam curiosius adu̾¬
terunt:⁊ quia impudens motus uoluntatis ar¬
bitrio resistẽbat pudenda tex̾unt. quomͦ eẽnt
filios ꝓpagaturi. sic̃ ereati fuerant. si sine p̃ua¬
ricatione mansissent. S quia et lib̾ iste clau¬

Expanded text:
nec illic uita careant, quando quidem etiam sensu, cum nec illic uita careant, quando quidem etiam sensu, cum in doloribus futuri suntrum in beata vita manentium, ita spiritualibus corporibus induentur, ut neque peccent amplius, neque moriantur: ea tamen immortalitate vestiti, quae, sicut Angelorum, nec peccato possit auferri; natura quidem manente carnis, sed nulla omnino carnali corruptibilitate vel tarditate remanente. 7. Sequitur autem quaestio necessario pertractanda, et Domino Deo veritatis adjuvante solvenda. Si libido membrorum inobedientium ex peccato inobedientiae in illis primis hominibus, cum illos divina gratia deseruisset, exorta est; unde in suam nuditatem oculos aperuerunt, id est, eam curiosius adverterunt, et quia impudens motus voluntatis arbitrio resistebat, pudenda texerunt: quomodo essent filios propagaturi, si, ut creati fuerant, sine praevaricatione mansissent. Sed quia et liber iste clau
Abbreviated transcription (Latin):
induamus et imaginẽ eiꝰ qui de celo ẽ. De
quibꝰ om̃ibꝰ apłicis u̾b̾. suꝑnis locuti simus.
Corpis gͥ animale in quo pͥmum hominẽ adĩ
factum eẽ dic̃ apłs. sic erat factũ ñ ut mori
omnino ñ posset. s ut non moreret᷑ nͥ homi
peccasset. Nam illd̾ qd̾ sp̃u uuificante sp̃ale
erit et immortale. mori om̃ino non pot̾it. sił¬
et am̃a creata ẽ immortalis. quȩ licet pecc̃o
mortua ꝑhibeat᷑ carens qͣdam uita sua hor
ẽ dĩ spũ quo etiam sapient̾ et bẽ uiu̾e pot̾at.
tamen ꝓpria quadam licet misera uita suasi
desinit iuuere quia iã inmortał ẽ creata. sũ
etiam desertores angli licet scd̃m quendã me¬
dum mortui fint peccando quia fonte uite
deseruerunt qui ds̃ ẽ. quem potando sapient̾
et bẽ pot̾ant uiiere. tamen non sic mori potu¬
erunt ut omnino desist̾ent uiuere atq sentire.
qm̃ immortales ereati sunt. atq ita in scdam
mortem pꝰ ultimum p̃cipitabunt᷑ iudiciũ. ut

Expanded text:
duamus et imaginem ejus qui de coelo est . De quibus omnibus apostolicis verbis superius locuti sumus. Corpus igitur animale, in quo primum hominem Adam factum esse dicit Apostolus, sic erat factum, non ut mori omnino non posset; sed ut non moreretur, nisi homo peccasset. Nam illud quod spiritu vivificante spirituale erit et immortale, mori omnino non poterit. Sicut anima creata est inmortalis, quae licet peccato mortua perhibeatur carens quaiam uita sua, hoc est dei Spiritu, quo etiam sapienter et beate uiuere poterat, tamen propria quadam, licet misera, uita sua non desinit uiuere, quia inmortalis est creata; sicut etiam desertores angeli, licet secundum quendam modum mortui sint peccando, quia fontem uitae deseruerunt, qui Deus est, quem potando sapienter et beate poterant uiuere, tamen non sic mori potuerunt, ut omni modo desisterent uiuere adque sentire, quoniam inmortales creati sunt; adque ita in secundam mortem post ultimum praecipitabuntur iudicium, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uł legant qd̃ dõ dicente scͥptum ẽ. Qm̃ tepidus
es.⁊ neq calidus. neq frigidus. incipiã te eic̃e ex
ore meo. Hulla itaq causa ẽ eur aꝑtissime lo¬
nunc sumus ait. Seminat᷑ corpus am̃ale. surget
corpus sp̃ale. Si ẽ corpus am̃ale. ẽ et sp̃ale. sic̃ scͥptũ

Expanded text:
vel legant quod Deo dicente scriptum est: Quoniam tepidus vel legant quod Deo dicente scriptum est: Quoniam tepidus es, et neque calidus neque frigidus, incipiam te evomere ex ore meo . 6. Nulla itaque causa est, cur apertissime lonunc sumus, ait: Seminatur corpus animale, surget corpus spirituale: si est corpus animale, est et spirituale, sicut scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
si coꝵ am̃a tali expͥmens nomine. S enim dĩ
flatꝰ inquiunt. dĩ ore exisse intelligit᷑. Quem
si amiã credid̾imius. consequens erit ut euisdẽ
fatemnur eẽ sub̾e partẽ quȩ illuis sapientiȩ que
dic̃ ego exore altissimmi ꝓdii. Non quidẽ dix̃ sapi¬
entiam ore dĩ efflatam fuisse. s eius ore ꝓdiisse.
Sic̃ aut̃ non possumus ñ de nr̃a natura qua hõĩe
suimis. s de isto aere circunfuso quẽ inspirando
ac respirando ducimꝰ ac reddimꝰ flatum fat̾e eũ
sufflamus. ita omips ds̃ non de sua nat᷑a neq
subiacente creat᷑a s etiam de nichilo poturt face
flatum quẽ corpori hominis inserendo inspirasse
uł insufflasse conuenientissime dictus ẽ in corpo¬
reus incorporeñ. s imimutabiles mutabilẽ. qma
non creatus ereatum. Uerumptam̃ ut sciant isti
qui de scͥpturis loqui uolunt. ⁊ scͥpturarii locu¬
tionem non adu̾tunt. non hoc solum dici ex ire ex
ore dĩ. qd equales eiꝰdemq est natiȩ. audiant

Expanded text:
imam tali exprimens nomine. Sed enim Dei flatus, inquiunt, Dei ore exisse intellegitur, quem si animam crediderimus, consequens erit, ut eiusdem fateamur esse substantiae paremque ilem dixit Sapientia ore Dei efflatam se fuisse, sed ex ejus ore prodisse. Sicut autem nos possumus, non de nostra natura qua homines sumus, sed de isto aere circumfuso, quem spirando ac respirando ducimus ac reducimus, flatum facere cum sufflamus: ita omnipotens Deus, non de sua natura, neque de subjacenti creatura, sed etiam de nihilo potuit facere flatum, quem corpori hominis inserendo inspirasse vel insufflasse convenientissime dictus est, incorporeus incorporeum, sed immutabilis mutabilem; quia non creatus creatum. Verumtamen ut sciant isti, qui de Scripturis loqui volunt, et Scripturarum locutiones non advertunt, non hoc solum dici exire ex ore Dei, quod est aequalis ejusdemque naturae, audiant,
Abbreviated transcription (Latin):
sic et in xepõ uiuificabunt᷑. iam utiq in corpore
sp̃ãli. qd̾ erit in spũ uiuficante. Nõ quia om̃s
qui in adam moriunt᷑ membra erunt xͥ. ex iłł
S idõ dictum ẽ om̃s atq om̃s. quia sic̾ nemo cor¬
pore animali nisi in adam morit᷑. ita nemo cor¬
pore sp̃ali nisi in xp̃o iunificat᷑. Proinde neqͣꝗͣ
putandum ẽ nos in resurrectione tale corpus
habituros. quale habuit pͥmus homo añ pecẽm¬
scđm id intelligendũ qd̾ factum ẽ admissione
aminale mutatum. Ut enim hoc putet᷑. parũ
attendunt᷑ tanti u̾ba doctoris. qui ait. Si ẽ corpꝰ
adam. in animã uiuentẽ. Ulumquid ħ pꝰ pec¬
catum factum ẽ. cum sit ista hominis p̾ma di¬
tio d̾ qͣ bĩssimus paulus ad corpꝰ am̃ale monstrã¬
dum hoc testimoniũ legis assumpsit: Synde¬
et illud parũ ꝯsid̾ate quibdam uisũ ẽ in eo qd
legitur. in spirauit d̾s in faciẽ eius sp̃m uite.
et factꝰ ẽ homo in am̃am uiuentẽ. non tune

Expanded text:
 omnes vivificabuntur . Jam utique in corpore spirituali, quod erit in spiritum vivificantem. Non quia omnes qui in Adam moriuntur, membra erunt Christi exsed ideo dictum est, omnes atque omnes, quia sicut nemo corpore animali nisi in Adam moritur, ita nemo corpore spirituali nisi in Christo vivificatur. Proinde nequaquam putandum est, nos in resurrectione tale corpus habituros, quale habuit homo primus ante peccatm id intellegendum, quod factum est admissione  merito in animale mutatum. Ut enim hoc putetur, parum adtenduntur tanti uerba doctoris, qui ait: Si est corpus Adam in animam uiuentem. Numquid hoc post peccatum factum est, cum sit ista hominis prima conditio, de qua beatissimus £aulus ad corpus animale monstrandum hoc testimonium legis adsumsit? et illud parum considerate quibusdam uisum est, in eo quod legitur: Inspirauit Deus in faciem eius spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuentem, non tunc
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ scd̃m saeram̃tum regen̾ationis fiat sic̃
alibi dic̃. Quot quot in xp̃o baptizati estis.
xp̃m indiustis. Re aut̃ ipsa tune ꝑficietur.
cum et in nb quod ẽ ammale nascendo sp̃ale
factum fuerit resurgendo. Ut enĩ eiusdẽ u̾b̾
utar. spe salui facti sumus. Induimus aut̃
imaginem t̾reni hominis ꝓpagatione p̃uari¬
cationis et mortis. qͣm nob̾ intulit gen̾atio. s
indinimus unaginẽ celestis hominis gr̃a indul¬
gentie uiteq ꝑpetue. quod nob̃̾ prat regen̾atio
quia de celo uenit. ut terrene mortalitatis cor¬
pore uestiret᷑. quod celesti ĩmortalitate uestiret.
Celestes idõ appellat et alios. quia fiunt ꝑ gr̃ã
membra eiꝰ. ut cum illis sit unus xp̃s ułut
capt̃ et corpꝰ. hoc in eadẽ ep̃a eiudentiꝰ ita po¬
nit. ꝑ hominem mors. ⁊ ꝑ hominẽ resurrectio

Expanded text:
onis fiat; sicut alibi dicit, Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis : re autem ipsa tunc perficietur, cum et in nobis quod est animale nascendo, spirituale factum fuerit resurgendo. Ut enim ejus itidem verbis utar, Spe salvi facti sumus . Induimus autem imaginem terreni hominis propagatione praevaricationis et mortis, quam nobis intulit generatio: sed induimus imaginem coelestis hominis gratia indulgentiae vitaeque perpetuae, quod nobis praestat regeneratio,quia de coelo venit, ut terrenae mortalitatis corpore vestiretur, quod coelesti immortalitate vestiret. Coelestes vero ideo appellat et alios, quia fiunt per gratiam membra ejus, ut cum illis sit unus Christus, velut caput et corpus. Hoc in eadem Epistola evidentius ita ponit: Per hominem mors, et per hominem res
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cessit in xep̃o. tamqͣm in capite nr̃o secuturũ
ẽ. aut̃ in membris eiꝰ ultima resurrectione
mortuoꝵ. Adiũgit deinde apłs. duoꝵ istoꝵ
hominum euidentissimã differentiã dicens.
Primus homo de t̾ra t̾renus. scds homo de celo
celestis. Quał t̾renus tales et t̾rem. Quał cele¬
stis.tales et celestes. Y quomͦ indiumus ima

Expanded text:
 secuturum est autem in membris eius ultima resurrectione mortuorum. Adiungit deinde apostolus duorum istorum hominum euidentis simam differentiam dicens: Primus homo de terra terrenus, secundus homo de caelo caelestis. Qualis terrenus, tales et terreni; qualis caelestis, tales
Abbreviated transcription (Latin):
in contumelia. siuget in gła. Seminat᷑ in infir¬
mitate. surget in uirtute. Seminat᷑ corpꝰ am̃ale.
surget corpꝰ sp̃ale. Deinde ut ħ ꝓbaret. si ẽ inquit
corpus am̃ale. ẽ et sp̃ale . X ut quid ẽẽt corpꝰ am̃ale
ostendet. sic inquit scͥptũ ẽ. Ractus ẽ pͥmus hoõ
in am̃ã uiuente. Isto igit᷑ mͦ uoluit ostende qͥd
sit corpus am̃ale. quamuis scͥptura ñ dix̾it de

Expanded text:
surget in gloria; seminatur in infirmitate, surget in virtute; seminatur corpus animale, surget corpus spirituale. Deinde ut hoc probaret, Si est, inquit, corpus animale, est et spirituale. Et ut quid esset corpus animale ostenderet, Sic, inquit, scriptum est: Factus est primus homo in animam viventem. Isto igitur modo voluit ostendere quid sit corpus animal
Abbreviated transcription (Latin):
uficante. qd̾ nunc ẽ in am̃a uiuente.⁊ tñ mor
tinuim dic̃ apłs. quia iam in moriendi necessi¬
tate constrictum ẽ. Tunc aut̃ ita erat in am̃a
inuente qͣmuis ñ in sp̃u uiuificante. ut tñ
mortuum dici ñ recte poss quia nisi ꝑpetra¬
tione pecc̃i necessitatẽ moriendi hr̃e non poss.
uerit am̃e quę facta ẽ illo deserente et dicente
tra es et int̾ram ibis mortem significau̾it cor¬
poris quę illi fit am̃a discedente. Propt̾aea nicħ¬
de morte dixisse credendũ ẽ. quia occultã eẽ uo¬
luit ꝓpt̃ dispensationẽ. testamenti noui. ubi
scda mors aꝑtissime declarat᷑. ut pͥus ista mors
pͥma que comunis ẽ omnibꝰ ꝓdetur ex illo ueni¬
se pecc̃o. qd̾ in uno comune factũ ẽ om̃ibꝰ. ꝓpt̾ cos¬

Expanded text:
icantem, quod nunc est in animam uiuentem; et tamen mortuum dicit apostolus, quia iam moriendi necessitate constrictum est. Tunc autem ita erat in , animam uiuentem, quamuis non in spiritum uiuificantem, ut tamen mortuum dici non recte posset, quia nisi perpetratione peccati necessitatem moriendi habere non posset. verit animae, quae facta est illo deserente; et dicendo, Terra es, et in terram ibis , mortem significaverit corporis, quae illi fit anima discedente: propterea da nihil dixisse credendus est, quia occultam esse uoluit propter dispensationem testamenti noui, ubi secunda mors apertissime declaratur; ut prius ista mors prima, quae communis est omnibus, proderetur ex illo uenisse peccato, quod in uno commune factum est omnib