comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ibi imago p̃cessit. Potuit d̾s carnẽ detrahere
homini. unde fac̾et feminã: & magis uid̾e¬
tur quasi congriiere potuisse. fiebat enim
sexus infirmior: & magis de carne infirmi¬
tas fieri debuit. quã de osse. Ossa enim in
carne firmiora sunt. Non detraxit carnẽ
unde facert mulierẽ: s detraxit os. Et de¬
trac̾to osse formata ẽ mulier: & in locũ
ossis caro adimpleta ẽ. Poterat ꝓ osse os
facere: poterat ad faciendam mulierenti
ñ costam s carnẽ detrahere. Quid gͦ signi¬
ficauit: facta ẽ mulier in costam tamꝙͣs
fortis. factus ẽ adam in carnem: tamqͣm

Expanded text:
ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini unde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus est Adam in carne tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
& pater illi ñ peꝑcit: s ꝓ nob omĩb tradidit eũ.
Et de ipso. Qui dilexit me inquit apłs. &e tra¬
didit seipsum ꝓ me: quia nͥ granũ ceciderit in
t̾ram. ut moriatur: fructum in qͥt non reddet.
hoc ẽ imprudentia: s tu illã nosti: isti aũ si cog¬
nouissent. nũquã dnm̃ głe crucifixiss ẽt. Ex
nfirmus carne
iħc: s noli tu infirmari. In illius infirmitate
tu fortis esto: qͥa qd̃ in firmũ ẽdĩ. fortiꝰ ẽ ho¬
minib. Sub hac rerum imagine adam qui
erat forma futuri: p̃buit nob̃ magnũ in¬
dicium sacram̃ti: immo d̃s̃ in illo prebuit.
Nam & dormiens meruit acciꝑe uxorẽ: & de
dormiente. futura erat ȩccłia de latere eiꝰ
De latere scilicet dormientis: qͥa & de latere in
cruce pendentis lancea ꝑcusso. sacram̃ta excl̃ȩ
ꝓfluxerunt. S quare hoc dicere uolui fr̃s :
Quia infirmitas xp̃i. nos fecit fortes. Magna

Expanded text:
et Pater illi non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . et Pater illi non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Et de ipso, Qui dilexit me, inquit Apostolus, et tradidit seipsum pro me : quia granum, nisi ceciderit in terram ut moriatur, fructum, inquit, non reddet . Haec est imprudentia; sed tu nosti illam: isti autem si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissentnfirmus in s: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens meruit accipere uxorem, et risto in cruce dormiente futura erat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna
Abbreviated transcription (Latin):
& dei sapientia: An illã dicit imprudentiã
suã. de qua dicit apłs: stultũ dĩ sapientiꝰ ẽ
hominib : Imprudentiã meã. Hoc ipsũ qd̃
in me irriserunt qui sͥ uident᷑ ẽẽ sapientes:
tu scis quare fieret. Tu scis imprudentiã m eã.
Qd enĩ tam simile imprudentiȩ. quã cũ haberet
in potestate una uoce suos ꝑsecutores ꝓst̾ne¬
re: paterẽt se teneri. flagellari. cõspui. colafi¬
zari. spinis coronari. ligno affigie Impruden¬
tiȩ simile ẽ: stultum uidetur. S stultũ hoc:
suꝑat om̃s sapientes. Stultum quidem est.
S &e granũ qñ cadit in t̾ram: si nemo sciat
consuetudinẽ agricolaꝵ. stultũ uidet᷑. Labo¬
re magno metitur: portat᷑ ad aream: tritu¬
ratur. uentilat᷑. Post tanta ꝑicła cęli & tẽpe¬
mittit᷑ in horreum frum̃tum purgatũ. uenit
hiemps &e qd̃ purgatũ erat ꝓfertur. ce ꝓicit᷑:
imprudentiȩ uidetur. S ut ñ sit impru¬
Dentia: spes facit. Nongͦ ille pepcit sͥ. quia

Expanded text:
udentiam suam, de qua dicit Apostolus: Stultum Dei sapientius est hominibus ? Imprudentiam meam: hoc ipsum quod in me irriserunt qui sibi videntur esse sapientes. Tu scisti quare fieret: tu scisti imprudentiam meam. Quid enim tam simile imprudentiae, quam cum haberet in potestate, una voce suos persecutores prosternere, ut pateretur se teneri, flagellari, conspui, colaphizari, spinis coronari, ligno affigi? Imprudentiae simile est; stultum videtur: sed stultum hoc superat omnes sapientes. Stultum quidem est: sed et granum quando cadit in terram, si nemo sciat consuetudinem agricolarum, stultum videtur. Labore magno metitur, portatur ad aream, trituratur, ventilatur: post tanta pericula coeli et tempeinorum, mittitur in horreum frumentum purgatum. Venit hiems; et quod purgatum erat, profertur et projicitur: imprudentia videtur; sed ut non sit imprudentia, spes facit. Non ergo ille pepercit sibi; quia
Abbreviated transcription (Latin):
aritas ñ emulat᷑. Queris causam: atten¬
de quod sequitur. Non inflatur. Prior
enim inuidia peꝑit suꝑbiam. s suꝑbia pe¬
ꝑit inuidiam. Non enim inuidet. nisi amor
excellentie. Amor excellentiȩ: suꝑbia uocat᷑
Cum gͦ in ordine p̾or sit suꝑbia. sequat᷑ aũ
inuidia: apłs in laudib caritatis noluit
dicere prius. ñ inflatur. & postea ñ emulat᷑.
s prius dixit non emulatur. postea ñ inflat᷑.
Quare hoc: Quia cum dixisset non emulat᷑.
quasi quesiturus erascausam quare ñ emu¬
latur: subdidit ñ inflatur. Ergo si ideo ñ
emulatur quia ñ inflatur: si inflaretur.
emularetur. Hoc in nob crescat. & aĩa soli¬
datur: quia ñ inflatur

Expanded text:
ae non aemulatur. Quaeris causam? Attende quod sequitur: Non inflatur . Priorenim invidia peperit superbiam, sed superbia peperit invidiam. Non enim invidet, nisi amor excellentiae. Amor excellentiae, superbia vocatur. Cum ergo in ordine prior sit superbia, sequatur autem invidia; Apostolus in laudibus charitatis noluit dicere prius, Non inflatur; et postea, Non aemulatur: sed prius dixit, Non aemulatur; postea, Non inflatur. Quare hoc? Quia cum dixisset, Non aemulatur, quasi quaesiturus eras causam, quare non aemulatur; subdidit, Non inflatur. Ergo si ideo non aemulatur, quia non inflatur; si inflaretur, aemularetur. Hoc in vobis crescat, et anima solidatur, quia non inflatur
Abbreviated transcription (Latin):
bet credere bonum ẽ. Sam unde illud:
est omnia credit. sic accipiendum ẽ. ut carita¬
ti cuiuspiam derogemus: si ñ qd̾ audierit. sta¬
tim crediderit. Quid quod eadem caritas ain¬
monet. non facile de frẽ aliquid ẽẽ creden dũ:
& cum tale aliquid dr. hoc ad se magis iudicat
ꝑtinere. ne credat :. Postremo ipsa caritas quȩ
omnia credit: ñ omni sꝑui credit. Ac ꝑhoc oĩa
quidem credit. s deo: quia non dictum ẽ omĩb
net inquit in dilectione in do manet. &
deus in eomanet. Sit tibi domus ds: esto
domus di: mane in deo. et maneat in te ds.
Manet in te d̾s ut te contineat: manes in deo.
ne cadas: quia sic de ipsa caritate apłs dicit.
Caritas numquã cadit. Quomͦ cadit quẽ con¬

Expanded text:
bet credere bonum est; nam unde est illud: est: omnia credit, sic accipiendum est, ut caritati cuiuspiam derogemus, si non quod audierit statim crediderit. quid quod eadem caritas admonet non facile de fratre mali aliquid esse credendum et, cum tale aliquid dicitur, hoc ad se magis iudicat pertinere ne credat ? postremo ipsa caritas, quae omnia credit, non omni spiritui credit ac per hoc omnia quidem credit, sed deo, quia non dictum est: \'omnibus net, inquit, in dilectione, in Deo manet, et Deus in illo manet. Si tibi domus Dei, esto domus Dei. Mane in Deo, et maneat in te Deus. Manet in te Deus, ut te contineat; manes in Deo, ne cadas. Quia sic de ipsa charitate Apostolus dicit: Charitas nunquam cadit. Quomodo cadit quem con
Abbreviated transcription (Latin):
diceret ad imaginem nr̃am. Quomͦ enim
nr̃am: cum filius solius patris imago sit
S ꝓpter imparem ut diximꝰ similitudinẽ
dictus ẽ homo ad imaginem dei: & ideo
nr̃am. ut imago trinitatis eẽt homo. ñ
trinitati equalis sicut filius patͥ. s actedeis
ut dictum ẽ quadam similitudine. & sũt
in distantib significatur quedam uicini¬
tas non loci. s cuiusdam imitationis. Ad
hoc enim & dicitur: reformamini in no¬
uitatem mentis ur̃e. Quib item dicit.
Estote itaq imitatores dĩ: sicut filii km̃i.
Nouo enim homini dicitur. qui renouat᷑
in agnitionem dei. scd̃m imaginem eiꝰ
qui creauit eum

Expanded text:
diceret, ad imaginem nostram. Quomodo enim diceret, ad imaginem nostram. Quomodo enim nostram, cum Filius solius Patris imago sit? Sed propter imparem, ut diximus, similitudinem dictus est homo ad imaginem: et ideo nostram, ut imago Trinitatis esset homo; non Trinitati aequalis sicut Filius Patri, sed accedens, ut dictum est, quadam similitudine; sicut in distantibus significatur quaedam vicinitas, non loci, sed cujusdam imitationis. Ad hoc enim et dicitur, Reformamini in novitate mentis vestrae : quibus item dicit, Estote itaque imitatores Dei, sicut filii charissimi . Novo enim homini dicitur: Qui renovatur in agnitionem. Dei, secundum imaginem ejus qui creavit eum
Abbreviated transcription (Latin):
minem ad imaginem & similitudi¬
nem nrãm. & faciamus. & nr̃am. plura¬
liter dictum ẽ: et nisi ex relatiuis acci¬
pi non oportet. Non enim ut facerent dii.
aut ad imaginem & similitudinẽ deoꝵ:
imaginem patris & filii &e sp̃s sc̃i. ut
subsisteret homo imago dei. Deus autem
trinitas. S quia non omnimodo equalis
fiebat illa imago dei tamquam ñ ab illo
nata. s ab eo creatã. huius rei significan¬
de causa. ita imago ẽ ut ad imaginẽ sit
idest non ȩquatur parilitate. sed quadã
similitudine accedit. Non enim locoꝵ
interuallis. s similitudine accedit᷑ ad dm̃.
& dissimilitudine receditur ab eo. Sunt
enim qui ita distingunt. ut imaginem
uelint ẽẽ filium: hominem uͦ ñ imaginẽ.
s ad unaginem. Refellit aũ eos apłs dicen.
Uir quidem ñ debet uelare caput suum: cũ
sit imago & gła di. Non dixit ad imaginẽ:
s imago. Quȩ tamen imago cum alibi dr
ad imaginem: non quasi ad filium dicitur.
que imago ȩqualis ẽ patri. Alioquin non

Expanded text:
minem ad imaginem et similitudinem nostram . Et faciamus, et nostram, pluraliter dictum est, et nisi ex relativis accipi non oportet. Non enim ut facerent dii, aut ad imaginem et similitudinem deorum; imaginem Patris et Filii et Spiritus sancti, ut subsisteret homo imago Dei. Deus autem Trinitas. Sed quia non omnino aequalis fiebat illa imago Dei, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, hujus rei significandae causa, ita imago est ut ad imaginem sit: id est, non aequatur parilitate, sed quadam similitudine accedit. Non enim locorum intervallis, sed similitudine acceditur ad Deum, et dissimilitudine receditur ab eo. Sunt enim qui ita distinguunt, ut imaginem velint esse Filium: hominem vero non imaginem, sed ad imaginem. Refellit autem eos Apostolus dicens: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei . Non dixit, Ad imaginem; sed imago. Quae tamen imago, cum alibi dicitur, Ad imaginem, non quasi ad Filium dicitur, quae imago aequalis est Patri; alioquin non
Abbreviated transcription (Latin):
minis. scđm quod & femina homo erat. ha¬
bebat utiq mentem suam eandemq ratio¬
nalem. scd̃m quam ipsa quoq facta ẽ ad
imaginem dei: s ꝓpter unitatem coniun¬
c̾tionis. fecit inquit d̾s hominem ad ima¬
ginem dei. Acne quisquã putaret solum
sꝑm hominis factum. quamuis scd̃m so¬
lum sꝑm fieret. ad imaginem dei fecit il¬
lum inquit. masculum & feminam fecit
illos: ut iam etiam corpus factum intelli¬
gatur. Rursꝰ ne quisquam arbitret᷑ ita
factum. ut in homine singulari uterq
sexus exprimeretur: sicut interdum nas¬
cuntur quos androcinos uocant: ostendit
se singularẽ numerum ꝓpter conuinc̃tio¬
nis unitatẽ posuisse: & quod de iuro mu¬
lier facta ẽ. sicut postea manifestatur: &

Expanded text:
minis secundum id, quod et femina homo erat, haminis secundum id, quod et femina homo erat, habebat utique mentem suam eandemque rationalem, secundum quam ipsa quoque facta est ad imaginem dei. sed propter unitatem coniunctionis, fecit deus, inquit, hominem ad imaginem dei. ac ne quisquam putaret solum spiritum hominis factum, quamuis secundum solum spiritum fieret ad imaginem dei, fecit illum, inquit, masculum et feminam fecit illos, ut iam etiam corpus factum intellegatur. rursus ne quisquam arbitraretur ita factum, ut in homine singulari uterque sexus exprimeretur, sicut interdum nascuntur, quos androgynos uocant, ostendit se singularem numerum propter coniunctionis unitatem posuisse et quod de uiro mulier facta est, sicut postea
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam mentem hominis in qua factus ẽ ad
imaginem dei. quandam scilicet rationa¬
lem uitam distribui in eterne contempla¬
tionis ueritatem. & in rerum temporalium
amministrationẽ: atq ita fieri quasi mas¬
culum & feminam. illa parte consulente
hac obtemꝑante. in hac tamen distribu¬
tione non recte dicitur imago di. nͥ illud
quod inheret contemplande incommuta¬
bili ueritatĩ. In cuius rei figura. paulus a¬
płs uirum tantum dicit imaginem et
glam dei: mulier autem inquit. gla uiri
ẽ. Ita quãuis hoc induobus hominibus
diuersi sexus. ext̾uis scdm corpꝰ figuratũ
ẽ quod etiam in una hominis interuis
mente intelligitur: tamen & femina qͥa
corpore femina ẽ. renouatur etiam ipła
in sꝑumentis suȩ. in agnitionem d̃i. scd̃m
imaginem eius qui creauit ubi non ẽ
masculus & femina. Sicut autẽ ab hac
gr̃a renouationis. & reformatione imaginis
dei non separantur femine. quamuis in
sexii corꝑis earum aliud figuratum sit. se

Expanded text:
ipsam mentem hominis, in qua factus est ad imaginem dei, quandam scilicet rationalem uitam, distribui in aeternae contemplationis ueritatem et in rerum temporalium administrationem, atque ita fieri quasi masculum et feminam illa parte consulente, hac obtemperante: in hac tamen distributione non recte dicitur imago dei, nisi illud, quod inhaeret contemplandae incommutabili ueritati. in cuius rei figura Paulus apostolus uirum tantum dicit imaginem et gloriam dei; mulier autem, inquit, gloria uiri est itaque quamuis hoc in duobus hominibus diuersi sexus exterius secundum corpus figuratum sit, quod etiam in una hominis interius mente intellegitur, tamen et femina, quia corpore femina est, renouatur etiam ipsa in spiritu mentis suae in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit, ubi non est masculus et femina. sicut enim ab hac gratia renouationis et reformatione imaginis dei non separantur feminae, quamuis in sexu, corporis earum aliud figuratum sit, sec
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis inuxore: & scĩficatur mulier infideł
infr̃e. Alioquin filii ur̃i immundi ẽẽnt nc̃
aũ scĩ sunt. Non opinor qͥsꝙͣ tam infidelit̃
intelligit. qd̃libet in his uerb̃ intelligat.
xꝑiana fuerit uxor eiꝰ. neq iam baptizari
oportere & ad pectatoꝵ remissionẽ ꝑuenis¬
se. & in regnum cȩloꝵ ẽẽ intraturũ: qͥa scĩ

Expanded text:
fidelis in uxore et sanctificatur mulier infidelis fidelis in uxore et sanctificatur mulier infidelis in fratre; alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt. non, opinor, quisquam tam infideliter intellegit, quodlibet in his uerbis intellegat, anum, quia christiana fuerit uxor eius, neque iam baptizari oportere et ad peccatorum remissionem iam peruenisse et in regnum caelorum esse in
Abbreviated transcription (Latin):
Don unius modi ẽ sc̃ĩficatio. Nam & cathe¬
cuminos scdm quendam modum suũ ꝑ
signum xꝑi. & orationem manꝰ imposi¬
tionis puto scĩficari. & qd̾ accipiunt qͣuis ñ
alimur. qm̃ sacram̃tum ẽ. Uerum & ipsos
cibos. quib ad necessitatẽ sustentande uitȩ
corpꝰcula refecturi. Sicut gͦ ista ciboꝵ scĩfica¬
tio ñ efficit. ut qd̾ in os intrauerit. ñ in uen¬
trem uadat. & insecessum emittat᷑ ꝑ corrup¬
tionẽ. qua omnia t̾rena soluunt᷑. unde &
ad illam escam quȩ ñ corrumpitur nos dñs
exhortat᷑. ita scĩficatio cathecumini si ñ fu̾it
baptizatus. ñ ei ualet ad intrandũ regnũ
celoꝵ: aut ad peccatoꝵ remissionẽ. Ac ꝑ hoc
& illa scĩficatio cuiuse̾q modi sit ꝙͣ in filiiᷤ
fidelium ẽẽ dixit apłs: ad istam de baptis¬
mo. & de peccati origine uł remissione que¬
stionẽ. omnino ñ ꝑtinet. Nam & coniuges
infideles inconiuigib fidelib scĩficari dixit.
eoipso loco: ita loquens. Sc̃ificat᷑ enĩ uir in¬

Expanded text:
on unius modi est sanctificatio: nam et catechumenos secundum quemdam modum suum per signum Christi et orationem manus impositionis puto sanctificari: et quod accipiunt, quamvis non alimur, quoniam sacramentum est. uerum et ipsos cibos, quibus ad necessitatem sustentandae uitae corpuscula refecturi. sicut ergo ista ciborum sanctificatio non efficit, ut quod in os intrauerit non in uentrem uadat et in secessum emittatur per corruptionem, qua omnia terrena soluuntur, unde et ad aliam escam, quae non corrumpitur, nos dominus exhortatur, ita sanctificatio catechumeni, si non fuerit baptizatus, non ei ualet ad intrandum regnum caelorum aut ad peccatorum remissionem. ac per hoc et illa sanctificatio, cuiuscumque modi sit, quam in filiis fidelium esse dixit apostolus, ad istam de baptismo et de peccati origine uel remissione quaestionem omnino non pertinet. nam et coniuges infideles in coniugibus fidelibus sanctificari dicit eo ipso loco ita loquens: sanctificatur enim uir in
Abbreviated transcription (Latin):
donaret t̾re. Ego inquit nulliꝰ hoꝵ usꝰ sũ.
Ostendit sibi deberi. & ñ acctpit: nec condẽp¬
nauit qui acceꝑunt qd debebatur. Condẽꝑ¬
uandi enim erant exigentes indebita: non
accipientes mercedem suam. Ille tñ & ipsam
mercedem donauit. Num quia aliꝯ tͥ dona¬
uit: tu non debes alt̾i: Alioquin ñ eris irriga¬
ta terra: que ꝓducit fenũ iumentis. De fructu
num ium̃tis.Si nolunt ium̃ta fenum tuũ:
ñ te tñ sterilem inueniant: Accipis sꝑualia:
redde carnalia. Debita sunt militi. redde:¬

Expanded text:
donaret terrae. «Ego,» inquit, «nullius horum usus sum.» donaret terrae. «Ego,» inquit, «nullius horum usus sum.» Ostendit sibi deberi, et non accepit; nec condemnavit eos qui acceperunt quod debebatur. Condemnandi enim erant exigentes indebita, non accipientes mercedem suam: ille tamen et ipsam mercedem suam donavit. Non quia alius tibi donavit, non debes alteri; alioquin non eris irrigata terra quae producit fenum jumentis. «De fructunum jumentis: si nolunt jumenta fenum tuum, non te tamen sterilem inveniant. Accipis spiritualia, redde carnalia: debita sunt militi, militi redd
Abbreviated transcription (Latin):
Modo gͦ ꝓducit terra fenum ium̃tis: quia
dñs constituit. ut qui euangłiũ annunti¬
ant. de eugl̃io uiuant. Misit predicatores:
& ait illis. Om̃ia quȩ ab ipsis apponunt᷑
uob̾ manducate. Dignus est enim oꝑariꝰ
mercede sua. Cum enim dixisset que appo¬
nunt᷑ uob̃ manducate: ne illi dicerent imp¬
bi erimus. ad mensas alienas indigebimꝰ :
uis nos ita eẽ frontosos: Non inquit. Non ẽ
illa donatio illoꝵ: s ur̃a merces. S cur ei mer¬
ces: Quid dant: Qͥd accipiunt: Dant sꝑualia:
accipiunt carnalia. Dant aurũ: & accipunt
fenum. Om̃is enim caro fenum: & claritas
carus ut flos feni. Omiã tẽporalia que tͥ
suꝑfluunt & redundant: fenũ ium̃toꝵ ẽ.
Quare: Quia carnalia st̃. Audi quoꝵ ium̃¬
toꝵ fit fenum. Si nos uobis sꝑualia semina¬
uimꝰ: magnum ẽ si carnalia ur̃a metamus :
hoc apłs dixit: talis annunciator. tam labo¬
riosꝰ. tam impiger. tam exercitatꝰ. ut id ipsũ

Expanded text:
modo ergo producit terra fenum jumentis? Quia «Dominus constituit ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant.» Misit praedicatores, et ait illis: «Omnia quae ab ipsis apponuntur vobis, manducate;» «dignus est enim operarius mercede sua» . Cum enim dixisset, «Quae apponuntur vobis, manducate;» ne illi dicerent, Improbi erimus ad mensas alienas cum indigebimus, vis nos ita esse frontosos? Non, inquit, non est illa donatio eorum, sed vestra merces. Cujus rei merces? Quid dant? quid accipiunt? Dant spiritualia, accipiunt carnalia; dant aurum, accipiunt fenum. «Omnis enim caro fenum, et claritas carnis ut flos feni» . Omnia temporalia quae tibi superfluunt et redundant, fenum jumentorum est. Quare? Quia carnalia sunt. Audi quorum jumentorum sit fenum. «Si nos vobis spiritualia, seminavimus, magnum est si carnalia vestra metamus?» Hoc Apostolus dixit, talis annuntiator tam laboriosus, tam impiger, tam exercitatus, ut ipsum fenum
Abbreviated transcription (Latin):
mationis uidi finem. Et quasi dice̾¬
tur ei. Quis est finis q̃ uidisti: Latũ mandatũ
tuum ualde. Ipse ẽ finis: latitudo mandati
Latitudo mandati caritas ẽ: quia uͥ caritaᷤᷤ
ñ sunt angustiȩ. In ipsa latitudine erat a¬
postolus cum diceret. os nr̃m patet ad uos ꝙ
corinthii : cor nr̃m dilatatum ẽ. Non angusti¬
amini in nob̾. Ideo gͦ latũ mandatum tuũ
ualde. Ed ẽ latũ mandatũ: mandatũ nouũ
do uob̾: ut uos inuicem diligatis. Raritas
uͭ ñ angustiat᷑. Uis ñ angustiari interraꝰ
In lato habita: quicqͥd enim tͥ fecerit homo¬
ñ te angustat: quia illud diligis qd̃ non nocet

Expanded text:
mationis vidi finem. Et quasi diceretur illi, Quis est finis quem vidisti? Latum mandatum tuum valde . Ipse est finis, latitudo mandati. Latitudo mandati charitas est; quia ubi est charitas, non sunt angustiae. In ipsa latitudine erat Apostolus, cum diceret, Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est: non angustamini in nobis . Ideo ergo latum madatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis . » Charitas ergo non angustatur. Vis non angustari in terra? In lato habita; quidquid enim tibi fecerit homo, non te angustat, quia illud diligis, quod non nocet:
Abbreviated transcription (Latin):
sibi popłm sc̃ẽ zelans. & uni uero dõ subdi¬
tum eẽ cupiens. postea quam cognouit ad
fabricandum. & colendum idolum deflu¬
xisse. mentemq impudicam ꝓstituisse de¬
monib. in paucos eoꝵ uindicans gladio
quos ds ipse quẽ offenderant. alto ce secreto
iudicio feriendos uoluisset inferro: & inp̾sen¬
ti salubrit̾ terruit:. & disciplinã inposterũ
sanrit: Nam eum nulla crudelitate. s ma¬
gna dilectione fecisse quod fecit: quis ñ in
uerbis eiꝰ agnoscat orantis ꝓpeccatis popłi
&e dicentis. si dimittis illis peccatũ dimitte:
sin aũ dele me delibro tuo: Comparans gͦ
unusquisq pie prudens illam cedem. & hãc
precem: uidet ꝓfecto aꝑtissime. uidet qͣntũ
malũ sit anime ꝑsimulachra demonum
fornicari: quando sic seuit. qui sic amat. Sic
plane & apłs ñ crudeliter s amabilit̾ tradi¬
dit hominẽ sathane in int̾itum carnis: ut
sꝑc saluis sit in die dñi ihu. Tradidit & alios:
ut discerent ñ blasphemare.

Expanded text:
bi populum sancte zelans et uni uero deo subditum cupiens posteaquam cognouit ad fabricandum et colendum idolum defluxisse mentemque inpudicam prostituisse daemonibus, in paucos eorum uindicans gladio, quos deus ipse, quem offenderant, alto et secreto iudicio feriendos uoluisset inferri, et in praesenti salubriter terruit et disciplinam in posterum sanxit? nam eum nulla crudelitate, sed magna dilectione fecisse quod fecit, quis non in uerbis eius agnoscat orantis pro peccato eorum et dicentis: si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo? conparans ergo unusquisque pie prudens illam caedem et hanc precem uidet profecto apertissime, uidet, quantum malum sit animae per simulacra daemonum fornicari, quando sic saeuit, qui sic amat. sic plane et apostolus non crudeliter, sed amabiliter tradidit hominem satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu. tradidit et alios, ut discerent non blasphemare.
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑianis anathematiretur: Sed multomagis
que uidentur menbra corporis infirmiora
ẽẽ: necessaria sunt. Et quȩ putamus ignobi¬
liora ẽẽ menbra corꝑis. his honorem abun¬
dantiorem circumdamus: & q̃ in honesta sunt
nr̃a. abundantiorem honestatem habent.
honesta autem nr̃a nullius egent: s ds tẽꝑa¬
uit corpus: ei cui deerat abundantiorem tͥbu¬
endo honorem: ut non sit scisma in corpore.

Expanded text:
christianis anathemeturchristianis anathemeturquae videntur membra corporis infirmiora esse, necessaria sunt. Et quae putamus ignobiliora membra esse corporis his honorem abundantiorem circumdamus et quae inhonesta sunt nostra abundantiorem honestatem habent honesta autem nostra nullius egent sed Deus temperavit corpus ei cui deerat abundantiorem tribuendo honorem ut non sit scisma in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
płs cum de sꝑualib diuersis munerib.
& tamen ad unitatem consonis. rem
planc magnam & diuinam. & abditam nos
doceret. de ista carne nr̃a similitudinem dedit:
cuius artificem dm̃. cum hec loqueretur omĩno
non tacuit. Nunc autem posuit ds menbra sin¬
gula. unum qd̃q eoꝵ incorpore ꝓut uoluit.
Si autem fuissent omnia unum menbrum: uͥ
corpus: Nunt autem multa menbra: unum
autem corpus. Si ulla non dico fides iꝑiana.
ut credatis apło. s ullus sensus humanus
in uobis ẽ. ut manifesta cernatis: linusquisq in
semetipso ista uideat. atq consideret quã uera.
quam certa sint: quam in paruo magna. & in
extremo quam bona: quandoquidem ista in
laude ponit apłs: ut ꝑhec infirma corporalia.
menbroꝵ & corporis nr̃i que sic commendat᷑.
sic laudat apłs. quisquis artificem dm̃ negat:
uidetis cui contradicit: annuncians nob aliqͥd.
preter id quod accepimus. Quid igitur oꝑus
est ut a me redarguatur: potius quam ab oĩb

Expanded text:
s cum de spiritalibus diuersis muneribus et tamen ad unitatem consonis rem plane magnam et diuinam et abditam nos doceret, de ista ipsa carne nostra similitudinem dedit, cuius artificem deum, cum haec loqueretur, omnino non tacuit. qugula, unum quodque eorum in corpore prout uoluit. si autem fuissent omnia unum membrum, ubi corpus? nunc autem multa membra, unum autem corpus. ut credatis apostolo, sed ullus sensus humanus in uobis est, ut manifesta cernatis, unusquisque in semet ipso ista uideat atque consideret, quam uera, quam certa sint, quam in paruo magna et in extremo quam bona, quandoquidem ista in laude ponit apostolus, ut per haec infirma corporalia, membrorum et corporis nostri, quae sic commendat, sic laudat apostolus, quisquis artificem deum negat, uidetis. cui contradicat adnuntians nobis praeter id, quod accepimus. quid igitur opus est, ut a me redarguatur potius quam ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuerit. tamquam in uno corpore cum eo
constitutus: ꝑtinet ad eum uox ista psalmi.¬
neq ingressus sum in magnis. neq in mirabi¬
lib suꝑ me. Quod enim excessit uires meas
ait nonquesiui: non ibi me extendi. nolui ibi
magnificari.

Expanded text:
tus fuerit tanquam in uno corpore cum eo tus fuerit tanquam in uno corpore cum eo constitutus, pertinet ad eum vox ista Psalmineque ingressus sum in magnis, neque in mirabilibus super me.» Quod enim excessit vires meas, ait, non quaesivi, non ibi me extendi, nolui ibi magnificari.
Abbreviated transcription (Latin):
tum fuerit & dictum. si iustus eẽs resuscitares
mortuum. quomͦ resuscitauit in xꝑo petrus:¬
nam xꝑc facere sine petro poterat. petrus nͥ
ficit. quasi obiectam calumpniam ab ignaris
paganis. ab hõĩnib nescientib quid loquant᷑.
in compage corꝑis xꝑi respondeat. & dicat. Ed
dicis: Non es iustus. quia non fatis miraculũ:
posses & auri dicere. non es in corpore quia ñ ui¬
Des: faceres inquit tusicut pettus fecit.S pe¬
trus & mithi fecit: quia in eo corꝑe sum in quo
petrus fuit. In illo quod potest. possum: a quo
diuisus non sum. Quod minus possum com¬
patitur michi: & quod plus potest congaudeo
illi. Ipse dominus desuꝑ clamauit ꝓcorpore
suo: saule. saule. quid me ꝑsequeris. Et ipsum
nemo tangebat: sed ꝓcorpore in terra laboran¬
te. caput decelo clamabat. Si ergo fr̃s unus¬
quisq quod potest iuste egerit. & in eo quod
alius plus potest non inuiderit. sed congratula¬

Expanded text:
tum fuerit et dictum: Si justus esses, resuscitares tum fuerit et dictum: Si justus esses, resuscitares mortuum, quomodo resuscitavit Petrustus facere sine Petro poterat, Petrus nisroficit, quasi objectam calumniam ab ignaris paganis, ab hominibus nescientibus quid loquantur; in compage corporis Christi respondeat et dicat: Qui dicis, Non es justus, quia non facis miracula; posses et auri dicere, Non es in corpore, quia non vides. Faceres, inquit, et tu, sicut et Petrus fecit. Sed Petrus et mihi fecit, quia in eo corpore sum, in quo Petrus fecit: in illo quod potest possum, a quo divisus non sum; quod minus possum, compatitur mihi, et quod plus potest, congaudeo illi . Ipse Dominus desuper clamavit pro corpore suo, «Saule, Saule, quid me persequeris» ? et ipsum nemo tangebat, sed pro corpore in terra laborante caput de coelo clamabat. 7. Si ergo, fratres, unusquisque quod potest juste egerit, et in eo quod alius plus potest non inviderit, sed congratula
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi sum. ubi ẽ oculus: in eo corꝑe sum: in me ñ
uideo. in illo cũ quo sũ. uideo. Ita cum auris dic̃.
ocłs mͥ uidet. ocłs dicit auris mͥ audit: oculi &
des nob̾ ambulant: omĩa in uno corpore cum
oꝑantur. si sit ibi sanitas. & concordent m̃bra.
gaudent & congaudent sibi. Et si aliqͥd mole¬
stie ẽ in aliquo menbro. ñ se deserunt: s compa¬
tiuntur sibi. Numqͥd quia in corꝑe pes quasi
longe uidetur ab oculis. illi enim sunt locati
in sublimitate. illi aũ infra positi. quando for¬
te pes spinã calcauerit. deserunt oculi: & ñ sic̃
uidemus totum corpus contrahitur. & sedet
homo. curuatur spina dorsi. ut querat᷑ spina
que hesit in planta: Omnia menbra qͥcqͥd
possunt faciunt: ut de infimo & extimo loco.
non illud querat. ne discordet in corpore: qͦmͦ
si auris querat uidere. discordare potest stã
quod non accepit: non potest facere. S si ei obiec¬

Expanded text:
Ibi sum ubi est oculus, in eo corpore sum; in me non Ibi sum ubi est oculus, in eo corpore sum; in me non video, in illo cum quo sum video. Ita cum auris dicit, Oculus mihi videt; oculus dicit, Auris mihi audit; oculi et des nobis ambulant: omnia in uno corpore cum operantur, si sit ibi sanitas et concordent membra, gaudent et congaudent sibi. Et si aliquid molestiae sit in aliquo membro, non se deserunt, sed compatiuntur sibi. Numquid, quia in corpore pes quasi longe videtur ab oculis illi enim sunt locati in sublimitate, illi autem infra positi, quando forte pes spinam calcaverit, deserunt oculi; et non, sicut videmus, totum corpus contrahitur, et sedet homo, curvatur spina dorsi, ut quaeratur spina quae haesit in planta? Omnia membra quidquid possunt faciunt, ut de infimo et exiguo loco non illud quaerat, sed quaerat ne discordet in corpore; quomodo si auris quaerat videre, discordare potest. Nam quod non accepit, non potest facere. Sed si ei objec
Abbreviated transcription (Latin):
& ab his qui ꝓfecert̃ inȩccła miratula exig̃t.
Et ipsi quia quasi ꝓfecisse sibi uident᷑. talia uolt̃
facere. & putant se ad dm̃ ñ ꝑtinere. si ñ fecerint.
Dñs autem d̾s nr̃ qui nouit qͥd cui tͥbuat: & ut
seruetur compago corporis in pace: alloquitur
opus te ñ habeo: aut iterum caput pedib. optis
uob̾ ñ habeo. Si totum corpus oculus: uͥ auditꝰ :
Si totum auditus: ubi odoratus: Ergo in m̃b̾s
ur̃is uidetis fr̃s: quomͦ singła officium suũ hñt
m̃bra. Oculus uidet & ñ audit: auris audit &
ñ uidet: manus oꝑatur. nec uidet nec audit. Pes
ambulat. nec audit nec uidet: nec fac̃ qd manꝰ.
S in uno corpore si sit sanitas. & ñ adu̾sum se
litigent menbra: & auris uidet in ocło. & ocłs
audit in aure: nec obici potest auri. qͥa ñ uidet.
ut dicatur ei nicħ es. minor es. Nũquid uidere
& discernere potes colores: quod facit oculus:
Respondet enim auris de pace corporis: & dicit.

Expanded text:
fecerunt in Ecclesia miraculum exigunt; et ipsi qui quasi profecisse sibi videntur, talia volunt facere, et putant se ad Deum non pertinere si non fecerint. Dominus autem Deus noster, qui novit quid cui tribuat, et ut servetur compago corporis in pace, alloquitur Opus te non habeo; aut iterum caput pedibus, Opus vobis non habeo. Si totum corpus oculus, ubi auditus? si totum corpus auditus, ubi odoratus?» Ergo in membris nostris videtis, fratres, quomodo singula officium suum habeant membra. Oculus videt, et non audit; auris audit, et non videt; manus operatur, nec audit, nec videt; pes ambulat, nec audit, nec videt, nec facit quod manus. Sed in uno corpore si sit sanitas, et non adversum se litigent membra, auris videt in oculo, oculus audit in aure; nec objici potest auri quod non videt, ut dicatur ei: Nihil es, minor es; numquid videre et discernere colores potes, quod facit oculus? Respondet enim auris de pace corporis, et dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
Excessimus enĩ oĩa ista carnalia. Uos adhuc
camales ests. Dõ gͦ m̃te excessimus. Et qd̾ uide¬
mus cum ñte excedimꝰ: effari ñ possumꝰ.
Ibi enim audiuit in esfabilia u̾ba: quȩ non
licet homini loqui. Quid gͦ inqͥunt illi car
niet. Et quomͦ mittit fontes in conuallib:
Et quom inter medium montiũ ꝑtransi¬
bunt aquȩ: Ad hoc enĩ ꝑtinet. siue tẽ¬
ꝑantes sumus uob̾. Unde hoc. Quem
imitant᷑ : Caritas inquit xpi cõpellit
nos. Tu particeps uerbi: & si hodie sp̃ualis.
heri carnalis. Ad carnales dedignaris des¬
cend̾e: cum iplum uerbum caro factũ ẽ &
habitauit in nobis:¬

Expanded text:
s adhuc carnales estis. Deo ergo mente excessimus; et quod videmus cum mente excedimus, effari non possumus: ibi enim «audivit ineffabilia verba, quae non licet homini loqui» . Quid ergo, inquiunt illi carnniet? Et quomodo emittit fontes in convallibus? et quomodo in medio montium pertransibunt aquae? Ad hoc ergo pertinet, «Sive temperantes sumus vobis.» Unde hoc? quem imitamur? «Charitas,» inquit, «Christi compellit nos» . Tu particeps Verbi, etsi hodie spiritualis, heri carnalis, ad carnales dedignaris descendere, cum ipsum Verbum caro factum sit, ut habitaret in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
d̾emꝰ nos eẽ seruos. ñ ingrati ei a qͦ accepimꝰ
altiora. ꝓpt̾ eos qui infirmi st̃. ñ contẽpne¬
remus inferiora: & temꝑaremꝰ nos eis. qͥ ñ
ꝑossunt nob̾cũ uidere sublimia: Hoc ergo
est. siue m̃te excessimꝰ dõ. Ille enĩ uidet. qd̃
uidemus inm̃tis excessu. Ille solus reuelat
setreta sua. Quippe ille hoc loquit᷑. qui se
audisse ineffabilia u̾ba. que ñ licet hõi loqͥ.
Tantꝰ aũ fuit ille mĩtis excessus ut dicer& siue
in corꝑe siue extra corpꝰ nescio ds scit. Ex¬

Expanded text:
emus esse servos, et non ingrati ei a quo accepimus altiora, propter eos qui infirmi sunt non contemneremus inferiora, et temperaremus nos eis qui non possunt nobiscum videre sublimia? Hoc ergo ait, Sive mente excessimus Deo: ille enim videt quod nos videmus in mentis excessu, ille solus revelat secreta sua. Quippe ille hoc loquitur, qui se audisse ineffabilia verba, quae non licet hominibus loqui. Tantus autem fuit ille mentis excessus, sive in corpore, si
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ascendit & descendit: manifestũ ẽ qr
& p̃dicatores ipsiꝰ ascendunt imitatione.
descendunt p̃dicatione. Ex tract᷑ p̃s . xxx¬
xtasis uerbũ ẽ grecũ: latine quantũ
dat᷑ intelligi. uerbo uno pot̾̃ exponi si
dicatur excessus. Excessus aũ ꝓprie solet
exthasis dici. In excessu uͦ mentis duo in¬
telligunt᷑. aut pauor. aut intentio ad su¬
ꝑna: ita ut quodammͦ de memoria la¬
reuelata sunt. De hoc m̃tis excessu id est
extasi. paulus cũ loqueret᷑. seipsũ insinu¬
ans ait. Siue enĩ m̃te excessimꝰ deo: suie
tẽpantes sumus uob̃. Caritas enĩ xꝑi com¬
pellit nos. hoc ẽ. si ea tantum agere uel¬
lemus. & ea tantum contẽplari quȩ mentiᷤ
excessu contuemur: uob̃cũ non eẽmꝰ: s essẽ¬
mus insuꝑnis. tamꝙͣ contẽptis uob̃. Et q̃n
uos ad ula suꝑiora &e int̾iora infirmo passu
sequeremini. nisi rursꝰ compellente nos cari¬

Expanded text:
Dominus ascendit et descendit; manifestum est quia et praedicatores ipsius ascendunt imitatione, descendunt praedicatione. 24. Et si tasis. Verbum ectasis graecum, latine, quantum datur intelligi, verbo uno exponi potest, si dicatur excessus: excessus autem mentis proprie solet ecstasis dici. In excessu vero mentis duo intelliguntur; aut pavor, aut intentio ad superna, ita ut quodam modo de memoria larevelata sunt. De hoc mentis excessu, id est ecstasi, Paulus cum loqueretur, seipsum insinuans, ait: Sive enim mente excessimus Deo, sive temperantes sumus vobis, charitas enim Christi compellit nos . Hoc est, si ea tantum agere vellemus, et ea tantum contemplari quae mentis excessu intuemur, vobiscum non essemus, sed essemus in supernis, tanquam contemptis vobis: et quando nos ad illa superiora et interiora infirmo passu sequeremini, nisi rursus compellente nos chari
Abbreviated transcription (Latin):
in quo scd̾m adam uiuit᷑. De qͦ dicit. ꝑ unũ
hominẽ peccm̃ intͣuit in mundũ. ⁊ ꝑ peccm
mors: & ita in onĩs homines ꝑtransiuit. in
quo om̃s peccauert. Ergo totus ille homo.
idẽ & interiore & exteriore sui parte. inue¬
terauit ꝓpter peccatum: & pene mortalita¬
tis addictus ẽ. Renouatur aũ nc̃ scđm in¬
teriorem hominẽ. ubi scđm sui creatoris
imaginẽ reformat᷑: exuens se iniusticiã.
hoc ẽ ueterẽ hominẽ: & induens iusticiã.
hoc ẽ nouũ hominẽ. Tunc aũ cũ resurget
corpus sꝑuale. qd̾ seminat᷑ animale. &̃ ext̾i
or ꝑcipiet cęlestis habitudinis dignitatem:
ut totum qd̾ creatum ẽ. recreetur: & totum
qd̃ factum ẽ reficiat᷑: illo recreante qͥ crea¬
uit. & reficiente qui fecit

Expanded text:
 de quo dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiuit, in quo omnes peccauerunt. ergo totus ille homo, id est et interiore et exteriore sui parte, inueterauit propter peccatum et poenae mortalitatis addictus est; renouatur autem nunc secundum interiorem hominem, ubi secundum sui creatoris imaginem reformatur, exuens se iniustitiam, hoc est ueterem hominem, et induens iustitiam, hoc est nouum hominem. tunc autem, cum resurget coror percipiet coelestis habitudinis dignitatem: ut totum quod creatum est recreetur, et totum quod factum est reficiatur, illo recreante qui creavit, et reficiente qui fecit
Abbreviated transcription (Latin):
aulus apłs interiorem hominẽ ꝓ sꝑu
mentis. ext̾iorem uͦ in corpore atq ista
mortali uita uult intelligi: non tam̃ utrũq
hoꝵ simul duos homines eum dixisse aliqñ
in euis litt̾is legitur. s unũ quẽ totũ ds fece¬
rit. idest & id qd̾ interius est. & id qd̾ ext̾uis:
s eũ ad imagine suã ñ fetit. nͥ scđ̃m id qd̃
interiꝰ ẽ ñ solum in corporeũ. uerũetiã ra
tionale quod pecorib ñ in est. Non itaq u¬
num hominem fecit ad imaginẽ suã: & ai¬
terũ fecit ñ ad imaginẽ suã. S qͥa hoc utrũq
int̾uis & exterius simul unus hõ ẽ. hc̃ unũ
hominẽ ad imaginẽ suam fecit: ñ scđm id
qd ht corpꝰ corꝑalẽq uitã: s scd̾m id quod bt¬

Expanded text:
lus interiorem hominem per spiritum mentis, exteriorem uero in corpore atque ista mortali uita uult intellegi; non tamen utrumque horum simul duos homines eum dixisse aliquando in eius litteris legitur, sed unum, quem totum deus fecerit, id est et id, quod interius est, et id, quod exterius; sed eum ad . imaginem suam non fecit nisi secundum id, quod inttionale, quod pecoribus non inest. Non itaque unum hominem fecit ad imaginem suam, et alterum fecit non ad imaginem suam: sed quia hoc utrumque interius et exterius simul unus homo est, hunc unum hominem ad imaginem suam fecit, non secundum id quod habet corpus corporalemque vitam; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea tacita ẽ quia notissima ẽ. hoc ẽ forni¬
cationis: hanc enim solam ds magist᷑ exce¬
pit. cum de dimittenda loq̃ret᷑ uxore: deditq
intelligi talem formã &̃ a uiro ẽẽ seruan¬
dam: qm̃ ñ solum mulier ñ habet potesta¬
tem corꝑis sui s uir. s simiłr & uir ñ ht̃
potestatem corꝑis sui: s muilier. Cum ergo
tuum maritũ arguere de fornicõne ñ possiᷤ:
qͣmͦ te putas qd ab eo discedis ñ nubendo
excusare: a qͦ tibi ñ licet omĩno disced̾e Oñs
est: manere innuptam. aut uiro suo re¬
conciliari. Mulier enim subuiro. uiuo
marito uincta ẽ lege: & uiuente uiro. uo¬
cabitur adult̾a si fuerit cum alio uiroͥ qm̃

Expanded text:
propterea tacita est, quia notissima est, hoc est fornipropterea tacita est, quia notissima est, hoc est fornicationis. hanc enim solam deus magister excepit, cum de dimittenda loqueretur uxore, deditque intellegi talem formam etiam a uiro esse seruandam, quoniam non solum mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; sed similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. cum ergo tuum maritum arguere de fornicatione non possis, quomodo te putas quod ab eo discedis non nubendo excusare, a quo tibi non licet omnino discedere? cum est — manere innuptam aut uiro suo reconciliari; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; et uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio
Abbreviated transcription (Latin):
de amplis honoreris: ille unde dampnet᷑
inueniat: Hoc enim & illi diceremꝰ. si te
nolente continere uoluisset. Non enĩ potesta¬
tẽ habes corporis tui. s ille: sicut nec ille ht̃
potestatem corporis sui. s tu. Cum hec atq huiꝰ¬
modi plura que ad hoc ꝑtinent dixerimus.
apłm audio dicentem. Precipio mulierem
a uiro non discedere: qd̾ si discesserit. mane
innuptam. aut uiro suo reconciliari. Ecce
discessi. Nolo reconciliari uiro: s innupta
ꝑmaneo. Non enĩ ait si discesserit in nuꝑ¬
tam manere. donec uirosuo reconciliet᷑. sed
manere inqͥt innuptam. aut iuiro suo recõ¬
ciliari. Hoc inquit faciat aut illud. Unũ e
duob eligendum ꝑmisit.: ñ aũ in hoꝵ al¬
derum compulit. Manere innupta eligo:
ac sic p̾ceptum impleo. Corripe. argue incre¬
pa: utere qua uolueris seu̾itate si nupsero.
tam manere mulierem. nͥ eam cui discedẽ
licuisset. illa una uidelicet causa quȩ illi

Expanded text:
de amplius honoreris, ille unde damnetur de amplius honoreris, ille unde damnetur inueniat. hoc enim et illi diceremus, si te nolente continere uoluisset. non enim habes potestatem corporis tui, sed ille; sicut nec ille habet potestatem corporis sui, sed tu. nolite inuimodi plura, quae ad hoc pertineant, dixerimus, apostolum audio dicentem: praecipio mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari? ecce discessi, nolo reconciliari uiro, sed innupta permaneo. non enim ait: si discesserit, manere innuptam, donec uiro suo reconcilietur, sed, manere, inquit, innuptam aut uiro suo reconciliari. hoc, inquit, faciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum conpulit. manere innupta eligo ac sic praeceptum inpleo. corripe. argue, increpa, utere qua uolueris seueritate, si nupsero. tam manere mulierem, nisi eam, cui discedere licuisset, illa una uidelicet causa, quae ibi
Abbreviated transcription (Latin):
licet: ꝓfecto est aliqua causa qua liceat. Hec
aũ inquisita ñ inuenitur: nͥ quã solã salua¬
dor excepit. ĩdẽ causa fornicõnis. Ae ꝑ hoc ñ
p̃cepit apłs mulierẽ si discesserit. mane̾ in¬
nuptam: nͥquȩ illa causa discedit a uiro qͣ
sola ei discedere licitum ẽ a uiro. Nisi gͦ illa¬
intelligatur cui licet discede. ñ aũ licet nͥ
uiro fornicante: quomͦ iubetur innupta
si discesserit ꝑman̾e: Quis ẽ quidicat si dis¬
cesserit mulier a uiro ñ fornicante. innupta
ꝑmaneat: cũ ei nͥ a uiro fornicante discede
omĩno ñ liceat: S rem ipsam paulo aꝑtiꝰ
ꝓloquam᷑: & quasi constituamꝰ ante ocłos:
ecce placuit continentia mulieri: uiro non
placet. Discessit ab eo mulier & cepit uiu̾e
continenter: ipsa scił casta mansura s facta
continuerit. alteram queret. Qͥd sumꝰ dic̃¬
turi mulieri. nͥ qd̾ dicit eccłiȩ sana doctͥna.
redde debitum uiro: ne dum tu queris un¬

Expanded text:
licet, profecto est aliqua causa qua liceat. Haec licet, profecto est aliqua causa qua liceat. Haec autem inquisita non invenitur, nisi quam solam Salvator excepit, id est, causa fornicationis. Ac per hoc non praecipit apostolus mulierem, si discesserit, manere innuptam, nisi quae illa causa discedit a uiro, qua sola ei discedere licitum est a uiro. ubi eniintelligatur cui licet discedere non autem licet nisi viro fornicante, quomodo jubetur innupta, si discesserit, permanere? Quis est qui dicat: Si discesserit mulier a viro non fornicante, innupta permaneat, cum ei nisi a viro fornicante discedere intellegas. Sed rem ipsam paulo apertius proloquamur et quasi constituamus ante oculos. ecce placuit continentia mulieri, uiro non placet. discessit ab eo mulier et coepit uiuere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factcontinuerit, alteram quaeret. quid sumus dicturi mulieri, nisi quod dicit ecclesiae sana doctrina? redde debitum uiro, ne, dum tu quaeris un
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ homini dimitte uxorẽ. si nulla cau¬
sa fornicationis extiterit. Et dictum ẽ qͣre.
ne scilicet faciat eam mechari: utiq ideo.
qͥa etiã siñ ipsa dimiserit. sed dimissa fu̾it:
erit mecha. si nupserit. Propt̃ hoc gͦ tã
magnũ malum ñ licet homini dimit¬
dere uxorẽ. nisi excausa fornicationis. tũc
enim ñ ipse dimitendo facit adult̾am. sed
dimittit adulteram. Eͥd si gͦ dicat dimitto
quidẽ uxorẽ meam sine ulla causa forni¬
cationis: s continens ꝑmanebo: Ideone
dicemꝰ eum impiine fecisse qd fecit: Qui
hoc dicere audebit: qui uoluntatem dñi hec
dicentis intelligit: qm̃ ne continentie causs
dimitti conuigem uoluit: qui solam causa
fornicõnis excepit. Redeamus gͥ ad ipsa apħ̃¬
uerba: & uelut eum int̾rogemus. & tanqͣm
p̃sentem qͦdãmͦ consulamus. Cur dixisti a¬
postole. q̃d si discesserit manere innuptã li¬
cet ne discedere. an ñ licet: Si ñ licet omĩnoͬ cur
p̃cepit discedenti ut maneat innupta: Si aũ

Expanded text:
tum esse homini dimittere uxorem, si nulla causa fornicationis extiterit? et dictum est quare, ne scilicet faciat eam moechari; utique ideo, quia, etiamsi non ipsa dimiserit, sed dimissa fuerit, erit moecha, si nupserit. Propter hoc ergo tam magnum malum non licet homini dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis. tunc enim non ipse dimittendo facit adulteram, sed dimittit adulteram. quid? si ergo dicat: dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit? quoniam nec continentiae causa dimitti coniugem uoluit, qui solam causam fornicationis excepit. Redeamus igitur ad ipsa apum velut interrogemus, et tanquam praesentem quodam modo consulamus: Cur dixisti, Apostole, quod si discesserit, manere innuptam? Licetne discedere, an non licet? Si non licet, cur praecipis discedenti ut maneat innupta? Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dimittat: Ita inquit. Cumgͦ hoc ⁊ dñs
p̾cipiat ne dimittat uir uxorẽ nisi causa
fornicationis: quare hic dicis. ego dico ñ
dñs:. Quia scił idolatria quã secunt᷑ infide¬
les. & quelibet noxia suꝑstitio: fornicatio
apło monendi. ut qͥ uolu̾it ñ dimittat
uxorẽ infidelem: q sic fortasse possit fieri

Expanded text:
non dimittat. Ita, inquit. Cum ergo hoc et Dominus non dimittat. Ita, inquit. Cum ergo hoc et Dominus praecipiat, ne dimittat vir uxorem, nisi causa fornicationis, quare hic dicis, Ego dico, non Dominus? Quia scilicet idololatria quam sequuntur infideles, et quaelibet noxia superstitio, fornicatio Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo sic fortasse possit fieri
Abbreviated transcription (Latin):
ut si non fecerit. contͣ p̃ceptum fecisse iudi¬
cetur. Aliuid ẽ enĩ quod iubetur. aliud q̃d
monetur: aliud qͦd ignoscit᷑. Iubet᷑ mulier
a uiro ñ discede: quod si recesserit man̾e̾ in¬
nuptã. aut uiro reconciliari: alit̃ gͦ ñ licet
facere. Mlonet᷑ autem uir fidelis. si habet
uxorem infidelem consentientẽ secũ habi¬
tare: ñ eam dimittẽ. Licet gͦ & dimitt̾e. qr
ñ est p̃ceptum dni ne dimittat. s consiliũ
apłi. sicut monetur uirgo ñ nubere. s si
nupserit consilium qͥdem ñ tenebit: s contͣ
p̃ceptum ñ faciet᷑. Ignoscit᷑ cũ dr. hoc autẽ
si licet ut dimittat᷑ coniunx infidelis. qͣm¬
uis meliꝰ sit ñ dimitt̾e: & tam̃ ñ licet scd̃m
p̃ceptum dñi ut dimittat᷑ coniunx nͥcau¬
sa forncõnis: fornicatio ẽ & ipsa infidelitas.
Qd enĩ tu dicis apłe: certe ut uir fidelis. con¬
sentientẽ secum habitare mulierẽ infidelẽ.

Expanded text:
ut si non fecerit, contra praeceptum fecisse judiut si non fecerit, contra praeceptum fecisse judicetur. Aliud enim est quod jubetur, aliud quod monetur, aliud quod ignoscitur. Jubetur mulier a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam aut viro suo reconciliari: aliter ergo non licet facere. Monetur autem vir fidelis, si habet uxorem infidelem consentientem secum habitare, non eam dimittere: licet ergo et dimittere; quia non est praeceptum Domini, ne dimittat, sed consilium Apostoli: sicut monetur virgo non nubere; sed si nupserit, consilium quidem non tenebit, sed contra praeceptum non faciet. Ignoscitur cum dicitur, Hoc autem si licet ut dimittatur conjux infidelis, quamvis melius sit non dimittere, et tamen non licet secundum praeceptum Domini ut dimittatur conjux nisi causa fornicationis, fornicatio est etiam ipsa infidelitas. 45. Quid enim tu dicis, Apostole? Certe ut vir fidelis consentientem secum habitare mulierem infidelem