comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ. s libera nos a malo. Si adest
possibilitas. ut qͥd orant aut a qͦ malo
se liberari orant: nisi maxime de cor¬
pore mortis huiꝰ. unde. ñ liberat nͥ¬
grã dĩ ꝑ ih̾m xꝑm dnm̃ nr̃m. non utiq
de. substantia corꝑis quȩ bona ẽ. s de
uitiis carnalib: unde ñ liberat᷑ ho¬
mo sine. grã saluatoris. nec quando ꝑ
mortẽ corꝑis discedit a corꝑe: Et ut
hoc diceret apłs: qͥd supra dixerat:
Uideo aliã legem in m̃bris meis repu¬
gnantem legi mentis meȩ: &e captiuũ
me ducentẽ in lege peccati quȩ ẽ in m̃¬
bris meis. Ec̃ce qd̃ uitiũ: nature hu¬
manȩ. in obȩdientia uoluntatis inflix̃.
Orare sinatur ut sanetur: qͥd tantũ
de naturȩ possibilitate p̾sumitur:
uulnerata. sauciata. uexata. ꝑdita ẽ:
uera confessione ñ falsa defensione
opus habet. Grã gͦ tłi non qua institu¬
atur. s qua restituat᷑ queratur: quȩ
ab isto sola clamatur. ñ esse necessaria

Expanded text:
tationem; sed libera nos a malo . Si adest tationem; sed libera nos a malo . Si adest possibilitas, utquid orant? Aut a quo malo se liberari orant, nisi maxime de corpore mortis hujus? unde non liberat nm nostrum ? non utique de substantia corporis, quae bona est, sed do uitiis carnalibus, unde non liberatur homo sine gratia saluatoris nec quando per mortem corporis discedit a corpore. et hoc ut diceret apostolus, quid supra dixerat ? uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuum me ducentem in lege paceati, quae est in membris meis.ecce quod uitium naturae humanae inoboedientia uoluntatis inflixit. orare sinatur, ut sanetur. quid tantum de naturae possibilitate praesumitur? uulnerata, sauciata, uexata. perdita est. uera confessione, non falsa defensione opus habet. gratia ergo dei, non qua instituatur, sed qua restituatur, quaeratur;quao ab isto sola clamatur non esse necessaria,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib legis an ex auditu fidĩ. Unde
apparet eũ xp̃ianis loqui. & quibꝰ ds̃
tribuerat sp̃m: gͦ etiã baptiratiᷤᷤ. fcce
& baptizatis caro inuenit᷑ ẽẽ contra¬
ria: & ñ adesse possibilitas illa quã
inseparabilit̾ insitam dicit ẽẽ nateͣ.
bi est qd̾ ait: qui fieri potest ut cuicũ¬
q baptizato sit caro contraria: Quo¬
modolibet intelligat carnẽ: qͥa reue¬
ra ñ natura eiꝰ quȩ bona ẽ. s uitia car¬
nalia. carnis hoc loco nomine nuncu¬
pantur: ecce tam̃ etiã baptizatis caro
contraria ẽ. Et quomͦ contraria: Ut
non qd̾ uolunt faciant. Eece adest uo¬
luntas in homine: ubi ẽ possibilitas
illa naturȩ: fateami᷑ grãm necessariã:
clamem⁊: miser ego homo qͥs me libe¬
rabit de corꝑe mortis huiꝰ. Et respõ
sime dicit᷑. quare sine adiutorio gr̃e
di dicitis hominẽ posse ẽẽ sine pecca
to: ñ tunc de illa grã questio ẽ qua ẽ
orantes dicunt. ne nos inferas in tẽp¬

Expanded text:
operibus legis an ex auditu fidei? unde operibus legis an ex auditu fidei? unde apparet eum Christianis loqui et quibus deus tribuerat spiritum, ergo etiam baptizatis. ecce et baptizatis caro inuenitur esse contraria et non adesse possibilitas illa, quam inseparabiliter insitam dicit esse naturae. ubi est quod ait: qui fieri potest ut cuicumque baptizato sit caro contraria? quomodolibet intellegat carnem, quia reuera non natura eius, quae bona est, sed uitia carnalia carnis hoc loco nomine nuncupantur, ccco tamen etiam baptizatis caro contraria est. et quomodo contraria? ut non quod uolunt faciant. ecce adest uoluntas in homine; ubi est possibilitas illa naturae? fateamur gratiam nccessariam, clamemus: miser ego homo! quis me liberabisime dicitur, Quare sine adjutorio gratiae Dei dicitis hominem posse esse sine peccato? non tunc de illa gratia quaestio est, qua est  enim orantes dicunt, Ne nos inferas in ten
Abbreviated transcription (Latin):
concedit carnẽ ẽẽ contrariã: dicat.
qͥd contigerit. cũ sit utrũq hoc ẽ et
caro & sp̃c. creatura unius eiusdẽq
creatoris ꝓculdubio bona qͥa boni:
nisi qͥa hoc est uitiũ qd̃ ꝓpria inflictũ
est uoluntate: &e hoc ut in natura sa¬
netur eo ipso opus ẽ saluatore: quo mn¬
stituta natura creatore. Hoc saluato¬
re eaq illiꝰ medicina qua uerbũ ca¬
ro factũ est ut habitaret in nobis. si
opus ẽẽ fateam᷑ paruis &e magnis id
est a uagitib infantũ usq ad canos
senum: tota quȩ int̾ nos ẽ huiꝰ questi¬
onis controuersia dissoluta ẽ. luue
iam uideamꝰ utrũ & baptizatis legat᷑
caro esse contraria. Ubi quero quib
dicebat apłs. caro concupiscit aduersꝰ¬
spm̃ &e sp̃e aduersus carnẽ. hȩc enĩ inui¬
cem aduersant᷑. ut ñ ea quȩ uultis fa¬
ciatis. Ad galathas ut opinor id scͥp¬
sit. Quib dicit. Qui gͦ tribuit uobis
sp̃m &e uirtutes õꝑatur in uobis ex

Expanded text:
concedit carnem esse contrariam, dicat concedit carnem esse contrariam, dicat quid contigerit, cum sit utrumque, hoc est et caro et spiritus, creatura unius eiusdemque creatoris procul dubio bona, quia boni, nisi quia hoc est uitium, quod propria inflictum est uoluntate; et hoc ut in natura sanetur, co ipso opus est saluatore, quo instituta est natura creatore. hoc saluatore eaque illius medicina, qua uerbum caro factum est, ut habitaret in nobis, si opus esse fateamur paruis et magnis, id est a uagitibus infantum usque canos senum, tota quae inter nos est huius quaestionis controuersia dissoluta est. Xunc iam uideamus, utrum et baptizatis legatur caro esse contraria. ubi quaero, quibus dicebat apostolus: caro concupiscit aduersspiritus a d uersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, u t non ea quae uultis faciatis. ad Galatas, ut opinor, id scripsit, quibus dicit: qui ergo tribuit uobis spiritum et uirtutes operatur in uobis, ex
Abbreviated transcription (Latin):
cum sed̾m eundẽ apłm in carne. ñ esse
intelligat᷑. Ita enĩ ait: uos aũt in carne
ñ estis. Bene qd̾ baptizatis dicit carnem
contrariã esse ñ posse: qd utrũ uerum
sit post uidebimꝰ. Nunc uͦ qͥa ñ potuit
pęnitus se obliuisci eẽ. xꝑianũ: s id licet.
teniuter recordatꝰ est: recessit. a defensio¬
ne nature . Ubi est gͦ inseparabilitas pos¬
sibilitatis: an forte nondũ baptirati
in natura hominũ non st̃: Hic ꝓrsus
hic posset uigilare: & si aduertat pot̾.
Qui fieri potest inquit᷑ ut cuicũq bap¬
tizato sit caro contraria: Ergo ñ bap¬
tizatis potest caro ẽẽ contraria. Expo¬
nat quẽ admodũ: cũ sit etiã in ipsis
illa ab eo multũ defensa natura. Certe
uł in eis concedit ẽẽ uitiatã: si iã in
baptizatis ille saucius sanus de sta¬
bulo egressus ẽ. aut sanus instabu¬
lo ẽ: quo eũ curandu misericors sa¬
maritanus aduexit. Porro si uł istis

Expanded text:
cum secundum eundem apostolum in carne non esse cum secundum eundem apostolum in carne non esse inteltellegatur? ita enim ait: uos autem carne non estis. bene, quod baptizatis dicit carnem contrariam esse non posse; quod utrum uerum sit post uidebimus. nunc uero quia non potuit penitus se obliuisci esse Christianum, sed id licet tenuiter recordatus est, recessit a defensione naturae. ubi est ergo inseparabilitas possibilitatis? an forte nondum baptizati in natura hominum non sunt? hic prorsus, hic posset uigilare et, si aduertat, potest. qui fieri potest, inquit, ut cuicumque baptizato sit caro contraria? ergo non baptizatis potest caro esse contraria. exponat quemadmodum, cum sit etiam in ipsis illa ah co multum defensa natura. certe uel in eis concedit esse uitiatam. si iam in baptizatis ille saucius sanus de stabulo egressus est, aut sanus in stabulo est, quo cum curandum misericors Samaritanus aduexit. porro si uel istis
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ faciat. qͥa ñ uult ñ facit: ubi enĩ ẽ
inseparabilis possibilitas. ei accidere
ñ potest uoluntatis infirmitas: uel
potius uoluntatis adiacentia ce ꝑfe¬
ctionis indigentia. Si gͦ ita ẽ. unde
uenit uelle adiacet: ꝑficere aũt bo¬
nũ non adiacet: Si enĩ iste qui hunc
librũ seripsit de illa hominis natura
loqueretur. quȩ primo inculpata ce
salua condita ẽ. ut cũq acceptaret᷑
hoc dictũ: quãquã inseparabiłe ha¬
bere possibilitatẽ id est ut ita dicam
in amisibiłe. ñ debuit illa natura dici
quȩ uitiari poss ce medicũ querere
qui eȩci oculos sanaret. & uidendi
possibilitatẽ restitueret: quȩ fuerat.
uelit uidere s ñ potest: si aũt uult
& ñ potest. in est uoluntas. s amissa
ẽ possibilitas. Adhuc uidete quas
moles conetur: qua suã sententiam
ducat irrũpere si ualeret. Obicit
inde respondet. Qui fieri potest ut
cueũꝙ baptirato sit caro contraria:

Expanded text:
ergo, faciat; quia non uult, non facit. ubi enim est ergo, faciat; quia non uult, non facit. ubi enim est inseparabilis possibilitas, ei accidere non potes uoluntatis infirmitas uel potius uoluntatis adiacentia et perfectionis indigentia. si ergo ita est, unde uenit: uelle adiacet, perficere autem bonum non adiacet ? si enim iste qui hunc librum scripsit de illa hominis natura loqueretur, quae primo inculpata et salua condita est, utcumque acceptaretur hoc dictum; quamquam inseparabilem habere possibilitatem, id est, ut ita dicam, inamissibilem, non debuit illa natura dici, quae uitiari posset, et medicum quaerere, qui caeci oculos sanaret et uidendi possibilitatem restitueret, quae fuerat amuelit uidere. sed non potest; si autem uult et non potes, inest uoluntas, sed amissa est possibilitas. Adhuc uidete quas moles conetur, qua suam sententiam ducat, inrumpere, si ualeret. obicit inde respondet: qui fieri potest, ut contraria baptizato sit caro contraria,
Abbreviated transcription (Latin):
natura. inseparabile̾ nichil peccandi
possibilitatẽ habere defendit᷑. S his
uerbis id agitur etiã a nesciente. qui
loquit᷑: ñ aũt nesciente illo qui hȩc
loquenda incautis etiã dm̃ timentib
suggerit. ut euacuet᷑. xp̃i grã: huma¬
na sibi ad iusticiã suam quasi sufficien
dicunt. quare sine adiutorio gr̃e dei
dicis honunẽ posse ñ peccare: ipsam
quit ñ peccandi possibilitas. ñ tam in
arbitrii potestate. quã in naturȩ ne¬
cessitate ẽ. Quicqͥd in naturȩ necessita¬
te positũ est. ad nature ꝑtinere ñ du¬
bitatur auctorẽ. utiq d̃m. Quomͦ gͦ in¬
quit absq dĩ grã dici existimat᷑: qd̾ ad
dm̃ ꝓprie ꝑtinere monstrat᷑. Ex pressa
est sententia quȩ latebat: ñ est quẽad¬
modu possit abscondi. Ido dĩ grẽ tribuit
ñ peccandi possibilitatẽ: quia eiꝰ natu¬
re ds auctor ẽ. eui possibilitatẽ ñ peccan¬
di inseparabilit̾ insitam dicit. Cũ uult

Expanded text:
natura inseparabilem nihil peccandi natura inseparabilem nihil peccandi possibilitatem habere defenditur. sed his uerbis id agitur etiam a nesciente qui loquitur, non autem nesciente illo qui haec loquenda incautis etiam deum timentibus suggeret, ut euacuetur Christi gratia humana sibi ad iustitiam suam quasi sufficientdicunt: \'quare sine adiutorio gratiaedei dicishominem posse non peccare ?\' ipsa, inquit, non peccandi possibilitas non tam in arbitrii potestate quam in naturae necessitate est. quicquid in naturae necessitate positum est, ad naturae pertinere non dubitatur auctorem, utique deum. quomodo ergo, inquit, absque dei gratia dici existimatur, quod ad deum proprie pertinere monstratur ? expressa est sententia quae latebat, non est quemadmodum possit abscondi. ideo dei gratiae tribuit non peccandi possibilitatem, quia eius naturae deus auctor est, cui possibilitatem non peccandi inseparabiliter insitam dicit. cum uult
Abbreviated transcription (Latin):
habet. Uitiata ẽ natura de qua loqͥt᷑:
qͥd suꝑbit tr̃a ce cinis: Uitiata ẽ: medi¬
cum implorat. Saluũ me fac dñe cla¬
mat: sana animã meã clamat. Etd int̾¬
cludit has uoces: ut defendendo qͣsi
presentẽ possibilitatẽ. futurã impediat
sanitat᷑ẽ: Et uidete qͥd adiungat: u n¬
de illud confirmare existimat. Quia
nulla inquit. adimere uoluntas potest.
qd̾ inseparabilit insitũ ꝓbat᷑ ẽẽ nate̾.
Unde gͣ illa uox. ut ñ quȩ uultis facia¬
tis:. Unde etiã illa: ñ enĩ qd uolo facio
bonũ. s qd̾ odi mału̾ hoc ago: Ubi ẽ
uolunt faciunt: & de ñ peccando uti¬
ꝙ agebat. ñ de uolando: qͥa homines
ñ alites erant. Ecce homo qd̃ uult bo¬
num ñ agit. s qd̾ ñ uult mału hoc agit:
uelle illi adiacet. ꝑficere aũt bonũ ñ
bet enĩ in se transfiguret: si de se ipso
ista ñ dicit apłs. hominẽ certe in se
transfigurat: ab isto aũt ipsa humana

Expanded text:
habet. uitiata est natura de qua loquitur — habet. uitiata est natura de qua loquitur — quid superbit terra et cinis?—, uitiata est, medicum implorat: saluum me fac, domine, clamat; sana animam meam clamat. quid intercludit has uoces, ut defendendo quasi praesentem possibilitatem futuram inpediat sanitatem ? Kt uidete quid adiungat, unde illud confirmare existimat: quia nulla, inquit. adimere uoluntas potest, quod inseparabiliter insitum probatur esse naturae. unde ergo illa uox: u t non quae uultis faciatis? unde etiam illa: non enim quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago? ubi estuolunt faciunt. et de non peccando utique agebat, non de uolando. quia homines non alites erant. ecce homo quod uult bonum non agit, sed quod non uult malum. hoc agit; uello illi adiacet. perficere autem bonum non bet enim in se transfiguret, si de se ipso ista non dicit apostolus, hominem certe in se transfigurat. ab isto autem ipsa humana
Abbreviated transcription (Latin):
peccare posse & ñ peccare: Absit a nob̾
ut dm posse peccare dicamꝰ: ñ enĩ ut
stulti putant. ido ñ erit omp̃c. qͥa nec
mori potest: & negare se. ipsũ ñ potest.
Quid est gͦ qd̾ loquit᷑: & quib locutionũ
regulis conatur ꝑsuadere qd̾ ñ uult con¬
siderare: Adhuc addit & dicit. Quia uͦ
posse ñ peccare nr̃m non ẽ: & si uolueri¬
mus ñ posse ñ peccare: ñ possumꝰ ñ pos¬
se ñ peccare. In torte hoc dixit: & idõ stib¬
obscure. S ita poss dici planius: qͥa pos¬
se ñ peccare nr̃m ñ est.: seu uelimus seu
nolimꝰ possumꝰ ñ peccare. Non enim ait
seu uelimꝰ seu nolimꝰ ñ peccamꝰ. sine du¬
bio enĩ peccamꝰ si uolumꝰ. S tam̃ uelimꝰ
nolimꝰ habere nos asserit ñ peccandi poᷤ¬
sibilitatẽ: quã naturȩ insitam dicit. S
de homine sanis pedib tolerabilit̃. dici
potest. uelit nolit habet ambulandi
possibilitatẽ: confractis uͦ & si uelit non

Expanded text:
peccare posse et non peccare ? absit a nobis peccare posse et non peccare ? absit a nobis ut deum posse peccare dicamus! non enim, ut stulti putant, ideo non erit omnipotens, quia nec mori potest et negare se ipsum non potest. quid est ergo quod loquitur et quibus loeutionuni regulis conatur persuadere, quod non uult considerare? adhuc addit et dicit: quia uero posse non peccare nostrum non est, et, si noluerimus non posse non peccare. non possumus non posse non peccare. intorte hoc dixit et ideo subobscure. sed ita posset dici planius: quia posse non peccare nostrum non est, seu uelimus seu nolimus, possumus non peccare. non enim ait: seu uelimus seu nolimus, non possumus; sine dubio enim possumus, si uolumus; sed tamen uelimus nolimus habere nos asserit non peccare possibilitatem, quam naturae insitam dicit. sed de homine sanis pedibus tolerabiliter dici potest: uelit nolit habetis ambulandi possibilitatem; confractis uero, et si uelit, non
Abbreviated transcription (Latin):
tantũmͦ sit: quãuis peccare nr̃m eẽt.
Nam ce tunc ess adiutoriũ di: & tanꝙͣ
lum̃ sanis oculis quo adiuti uideant
se p̃bere nolentib. Quia uͦ de hac uita
disputat. uͥ corpus qd̵ corrũpit᷑ aggra¬
uat animã. ce deprimit terrena in ha¬
bitatio sensũ multa cogitantẽ: miror
quo corde etiã sine adiutorio medicinȩ
saluatoris nr̃i. nr̃m putet. eẽ ñ peccare:
posse uͦ non peccare nature ẽẽ contendat:
quã sic apparet ẽẽ uitiatã. ut hoc ma¬
ioris uitii sit ñ uidere. Quia ñ peccare
inquit nr̃m est: possumꝰ peccare & non
peccare. Etͥdsi alius dicat. qͥa nolle infe¬
licitatẽ nr̃m est. possimꝰ eã & uelle & nolle:
& tam̃ eã uelle omĩno ñ possumꝰ: Qͥs enĩ
ullo mͦ uelle esse possit infelix: etiã si ali¬
ud uult ubi eũ & nolentẽ infelicrtas con¬
sequatur. Deunde qͥa dĩ multomagis ẽ
ñ peccare: nũ audebimꝰ eũ dicere et

Expanded text:
tantummodo sit, quamuis peccare nostrum esset; tantummodo sit, quamuis peccare nostrum esset; nam et tunc esset adiutorium dei et tamquam lumen sanis oculis, quo adiuti uideant, se praebere uolentibus. quia uero de hac uita disputat, ubi corpus quod corrumpitur adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, miror quo corde etiam sine adiutorio medicinae saluatoris nostri nostrum putet esse non peccare, posse uero non peccare naturae esse contendat, quam sic apparet esse uitiatam, ut hoc maioris uitii sit non uidere. Quia non peccare, inquit, nostrum est, possumus peccare et non peccare. quid, si alius dicat: citatem nostrum est, possumus eam et uelle et nolle\'? et tamen eam uelle omnino non possumus. quis enim ullo modo uelle esse possit infelix, etiamsi aliud uult ubi cum et nolentem infelicitas consequatur? deinde quia dei multo magis est non peccare, num audebimus cum dicere et
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ qͥd dicit: nisi parũ qd̃ dicit atten¬
dit. ñ esse in nr̃a potestate posse odora¬
ri uł ñ posse:. s in nr̃a potestate esse hoc
est inlibera uoluntate. odorari uł ñ odo¬
rari. Cum int̾ odores graues ae molestos
quando constituti fuerimꝰ. siqͥs nos illie
manib ligatis constituat seruata ꝓrss
integritate ac salute m̃broꝵ. uelimꝰ ñ
odorari nec omĩno possimꝰ qͥa cũ sp̃m
ducere cogim᷑. simul & odorem quẽ no¬
lumꝰ tahimꝰ. Sicut gͦ iste similitudineᷤᷤ
falsȩ st̃: ita &e illud ꝓpt̃ qd̾ eas uoluit ad¬
hibere. Sequit᷑ enĩ &e dicit. Simili gͦ mͦ
de. ñ peccandi possibilitate. intelligen¬
dum ẽ. qd̾ ñ peccare nr̃m sit: posse uͦ
non peccare ñ nr̃m. Si de integra & sa¬
na hominis natura loqueret᷑ quã mͦ
non habemꝰ spe: enĩ salui facti sumꝰ. spes
aũt quȩ uidetur ñ est spes. si aũt qd ñ
nec sic recte diceret qd̾ ñ peccare nr̃m

Expanded text:
autem quod dicit. nisi parum quod dicit adtenautem quod dicit. nisi parum quod dicit adtendit, \'non esse in nostra potestate posse odorari uel non posse, sed in nostra potestate esse\', hoc est in libera uoluntate, \'odorari uel non odorari\' cum inter odores graues et molestos quando constituti fuerimus, si quis nos illic manibus ligatis constituat, seruata prorsus integritate ac salute membrorum uelimus non odorari nec omnino possimus, quia cum spiritum ducere cogimur, simul et odorem quem nolumus trahimus. Sicut ergo istae similitudines falsae sunt, ita et illud pitur enim et dicit: si- mili ergo modo de non peccandi possibilitate intellegendum est, quod non peccare nostrum sit, posse uero non peccare non nostrum. si de integra et sana hominis natura loqueretur— quam modo non habemus; spe enim salui facti sumus; spes autem quae uidetur non est spes. si autem quod  expectamus —, nec sic recte diceret, quod non peccare nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
naturali consistat. Aut ego ñ intelligo¬
qͥd dicat: aut ipse. Quomͦ enĩ in potesta¬
te nr̃a non ẽ uidendi possibilitas: sic in
potestate nr̃a est ñ uidendi necessitas.
qͥa in potestate. ẽ cȩcitas. qua idipsũ ui¬
dere posse nobis si uolumꝰ adimamꝰ. Qͦ¬
modo aũt in nr̃a potestate ẽ uidere
siue nos quisquã in tenebroso loco a¬
liquo includat: Item si qd̾ audire poᷤ¬
sumus uł ñ possumꝰ in nr̃a potestate ñ
est s in naturȩ constrictione. qd̃ uͦ au¬
dimus uł ñ audimꝰ hoc ẽ ꝓprie uolun¬
tatis: cur ñ attendit quanta audiamꝰ
inuiti. quȩ penetrant insensũ nr̃m eti¬
am aurib obturatis. sicuti ẽ de ꝓximo
serre stridor uł grunnitus suis: quaꝙͣ
obturatio auriũ ostendit ñ in potestate
nr̃a ẽẽ aꝑtis aurib ñ audire: fãcit
etiã fortasse talis obturatio q̃ ipsũ
sensũ nr̃m adimat: ut in nr̃a potesta¬
te sit etiã audire ñ posse. De odoratu

Expanded text:
naturali naturali quid dicat, aut ipse. Quomodo enim in potestate nostra non est videndi possibilitas, si in potestate nostra est non videndi necessitas, quia in potestate est caecitas, qua id ipsum videre posse nobis, si uolumus, adimamus? quomodo autem in nostra potestate est uidere,siue nos quisquam in tenebroso loco aliquo includat? item si quod audire possumus uel non possumus in nostra potestate non est, sed in naturae constrietione, quod uero audimus uel non audimus. hoc est propriae uolnntatis, cur non adtendit, quanta audiamus inniti. quae penetrant in sensum nostrum etiam auribus opturatis. sicuti est de proximo serrae stridor uel grunnitus suis? quamquam opturatio aurium ostendit non in potestate nostra esse apertis auribus non audire, facit etiam fortasse talis opturatio, quae ipsum sensum nostrum adimat, ut in nostra potestate sit etiam audire non posse. de odoratu
Abbreviated transcription (Latin):
efficere & ore aliquib uinculis sie clau¬
so atq obserato. ut id apire minime
ualeamꝰ: neq ut aꝑiatur in nr̃a sit
potestate: cũ in potestate fuerit ut clau¬
deretur. manente integritate ce sanita¬
te membroꝵ. S qͥd ad nos: sudeamꝰ qͥd
exinde contexat. Uoluntatis enĩ arbi¬
trio inquit ac deliberatione priuat᷑:
quieqͥd naturali necessitate constringit᷑
Et hic ñnulla questio ẽ. ꝑ absurdũ est¬
enĩ. ut ido dicamꝰ ñ ꝑtinere ad uolun¬
tatem nram qd̾ beati esse uolumꝰ. qͥa id omĩ¬
no nolle ñ possumꝰ nescio qua ce bona.
constrictione naturȩ: nec dicere audemꝰ
ido dm̃ non uoluntatẽ s necesfitatẽ ha¬
bere iusticiȩ: qͥa ñ potest uelle peccare.
Attendite etiã quȩ sequunt᷑. Hoc inquit¬
& de auditu. odoratu. uł uisu sentiri pos¬
sibile ẽ: qd̾ audire. odorari. uidere. pote¬
statis nr̃ȩ sit. posse uͦ audire. uł odorari.

Expanded text:
efficere et ore aliquibus uinculis sic clauefficere et ore aliquibus uinculis sic clauso atque obserato, ut id aperire minime ualeamus neque ut aperiatur in nostra sit potestate, cum in potestate fuerit ut clauderetur manente integritate et sanitate membrorum. Sed quid ad nos? uideamus quid deinde contexat. uoluntatis enim arbitrio, inquit, ac deliberatione priuatur quicquid naturali necessitate constringitur. et hic nonnulla quaestio est. per enim absurdum est, ut ideo dicamus non pertinere ad uoluntatem nostram quod beati esse uolumus, quia id omnino nolle non possumus nescio qua et bona constrictione naturae nee dicere audemus ideo deum non uoluntatem sed necessitatem habere iustitiae. quia non potest uelle peccare. Adtendite etiam quae sequuntur. hoc, inquit, et de auditu, odoratu uel uisu sentiri possibile est, quod audire, odorari, uidere potestatis nostrae sit, posse uero audire uel odorari
Abbreviated transcription (Latin):
uł similitudinib qͥd dicat illustrat. Ut
puta inqͥt loqui possũ. Qd loqui possũ
meũ non ẽ: qd̾ loquor meũ est. id ẽ ꝓpͥȩ
uoluntatis. Et quia qd loquor. meũ ẽ
utrũq facere possũ id ẽ & loqͥ & ñ loqͥ.
Quia uͦ qd̾ loqui possũ meũ non ẽ. id ẽ
arbitrii mei ce uoluntatis̃ necesse ẽ me
semꝑ loqui posse: & si uoluero ñ posse
loqͥ ñ possũ tñ ñ posse loqͥ nͥ forte m̃brũ
illd̾ adimã qͦ loq̃ndi ĩpleri officiũ pot̾.
Multa quidẽ dici possent. quib si uelit
homo adimat sibi possibilitatẽ loquen¬
di. ñ adempto illo m̃bro quo loquim᷑
uelut si aliqͥd fiat unde uox ipsa tollat᷑.
loqui nemo poterit manentib m̃bris:
non enĩ uox hominis m̃brũ est ͤ. Uexa¬
to sane aliquo interiore m̃bro fieripo¬
test: ñ adempto. S ne uerbo premere
uidear mͥq contentiose dicat᷑. etiam
uexare adimere ẽ: possumꝰ quidẽ id

Expanded text:
uel similitudinibus quid dicat inlustrat. ut uel similitudinibus quid dicat inlustrat. ut puta, inquit, loqui possum. quod loqui possum meum non est; quod loquor meum est, id est propriae uoluntatis; et quutrumque facere possum, id est et loqui et non loqui. quia uero quod loqui possum meum non est, id est arbitrii mei atque uoluntatis, necesse est me semper loqui posse; et si uoluero non posse loqui, non possum tamen non posse loqui, nisi forte membrum illud adimam, quo loquendi inpleri officium potest. multa quidem diei possent, quibus, si uelit. homo adimat sibi possibilitatem loquendi non adempto illo membro quo loquimur. uelut si aliquid fiat unde uox ipsa tollatur, loqui nemo poterit manentibus membris; non enim uox hominis membrum est; uexato sane aliquo interiore membro fieri potest, non adempto. sed ne uerbo premere uidear mihique contentiose dicatur: \'etiam nexare adimere est\', possumus quidem id
Abbreviated transcription (Latin):
iactante. fama. & qͥbꝰdã fr̾ibꝰ idoneiᷤᷤ testi¬
bus asseuerantib credidisse putaremꝰ
Qd enĩ dici breuius potuit &e uerius: ꝙͣ
possibilitatẽ non peccandi. quantacũq
est uł erit in homine. ñ nisi dõ debere
reputari: Hoc ae nos dicimꝰ: iungamꝰ
dexteras. an audienda st̃ cętera: Audi¬
enda plane: ce corripienda utiq uł ca¬
uenda. Nam eũ dicit᷑ inquit ipsũ pos¬
se. arbitrii humani omĩno ñ esse s na¬
turȩ. s auctoris naturȩ. dĩ scilicet: & qͥ
fieri potest ut absq dĩ grã intelligatur.
qd̃ ad dm ꝓprie ꝑtinere censetur: iam
cepit apparere qͥd dicat. S ne forte fal¬
lamur: latius id explanat & clarus.
S ut hoc manifestius inquit fiat: pau¬
lo latius disputandũ est. Dicimꝰ emm
cuiiscũq rei possibilitatẽ: non tam in
arbitrii humani potestate. quã in na¬
ture necessitate consistere. Exemplis etiã

Expanded text:
iactante fama et quibusdam fratribus idoneis testiiactante fama et quibusdam fratribus idoneis testibus asseuerantibus credidisse putaremus. quid enim dici breuius potuit et uerius quam possibilitatem non peccandi, quantacumque est uel erit in homine, non nisi deo debere reputari? hoc et nos dicimus, iungamus dexteras. An audienda sunt cetera? audienda plane et corrigenda utique uel cauenda. nam cum dicitur, inquit, ipsum posse arbitrii humani omnino non esse, sed naturae, sed auctoris naturae, dei scilicet, ecqui fieri potest ut absque dei gratia intellegatur, quod ad deum proprie pertinere censetur ? iam coepit apparere quid dicat; sed ne forte fallamur, latius id explanat et clarius. sed ut hoc manifestius, inquit, fiat, paulo latius disputandum est. dicimus cuiuscumque rei possibilitatem non tam in arbitrii humani potestate quam in naturae necessitate consistere. exemplis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
possint: ita ego etiã si fuisse uł ẽẽ con¬
sentiam. nullo mͦ tam̃ potuisse uł pos¬
Ea qͥppe fides iustos sanauit antiquos.
quȩ sanat. & nos. id ẽ mediatoris dice
hominũ hominis. xp̃i iħu: fides san¬
intolerabilis uidet᷑ cordib xꝑianis: qͥd
respondeat attendamꝰ Ait enĩ. S hoc ẽ
qd̃ multos mouet. inquies: qd̾ ñ ꝑd̃i grãm
hominẽ sine peccato ẽẽ posse defendis.
Prorsus hoc ẽ qd̾ mouet: hoc est qd̾ obicimꝰ
Rem ipsam dicit. Hoc om̃ino egerrime su¬
stinemꝰ hinc a xꝑianis talia disputari.
ea quã in alios &e in ipsos habemꝰ dilecti¬
one ñ ferimꝰ. Audiamꝰ gͥ. quomͦ se ab
obiectione. questionis hur expediat. O
ignorantie eęcitas inquit. o imꝑite men¬
tis ignauia: quȩ id sine dĩ grã defensari
existimat:. qd̾ dõ tantũ audiat debere
reputari. Si nesciremꝰ quȩ sequantur:
his tantũmͦ auditis. falsa nos de illis

Expanded text:
possint\', ita ego etiamsi fuisse uel esse conpossint\', ita ego etiamsi fuisse uel esse consentiam nullo modo tamen potuisse uel posnc crucifixum. ca quippe fides iustos sanauit antiquos, quae sanat et nos, id est mediatoris dei et hominum hominis Christi lesu, fides sanintolerabilis uidetur cordibus christianis, quid respondeat adtendamus. ait enim: sed hoc est quod multos mouet, inquies, quod non per dei gratiam hominem sine peccato esse posse defendis. prorsus hoc est quod mouet, hoc est quod obicimus. rem ipsam dicit; hoc omnino aegerrime sustinemus, hinc a Christianis talia disputari ea quam in alios et in ipsos habemus dilectione non ferimus. audiamus igitur quomodo se ab obiectione quaestionis huius expediat: o ignorantiae caecitas, inquit, o inperitae mentis ignauia, quae id sine dei gratia defensari existimat, quod deo tantum audiat debere reputari! si nesciremus quae sequantur, his tantummodo auditis falsa nus de illis
Abbreviated transcription (Latin):
adiuste uiuendũ potestate libera ꝯsti¬
tutum: S nunc de illo agit᷑. quẽ semi¬
uiuũ latrones in uia reliquert̃. Qui
grauib saucius confossus q uulneri¬
bus. ñ ita potest ad iusticiȩ culm̃ ascen¬
dere: sicut potuit inde descendere:
Qui etiã si iam in stabulo ẽ: adhuc cura¬
tur. Non gͥ d̾s impossibilia iubet: s iu¬
bendo admonet. & facere qd possis: &
petere qd̾ ñ possis. Iam nunc uideamꝰ
unde. possit. &e unde ñ possit. Iste dic̃.
uoluntate ñ est qd̃ natura potest: ego
dico uoluntate quidẽ ñ est homo iustꝰ
si natura potest: s medicina poterit
qd̾ uitio ñ potest. Quid gͦ iam opus ẽ
in plurib immosari: Ueniamꝰ interiꝰ
ad causã: quã in hac dũtaxat questio¬
ne uł solam uł pęne sola cũ istis habemꝰ
Sicut enĩ ipse dicit. ad qd̾ nunc ait. ñ
ꝑtinere ut querat᷑ utrũ fuerint uel
sint aliqui homines in hac uita sine
peccato. s utrũ esse potuerint. siue

Expanded text:
ad iuste uiuendum potestate libera constiad iuste uiuendum potestate libera constitutum ? sed nunc de illo agitur, quem semiuiuum latrones in uia reliquerunt, qui grauibus saucius confossusque uulneribus non ita potest ad iustitiae culmen ascendere, sicut potuit inde descendere, qui etiam si iam in stabulo est adhuc curatur. non igitur deus inpossibilia iubet, sed iubendo admonet et facere quod possis et petere quod non possis. iam nunc uideamus unde possit, unde non possit. iste dicit: uoluntate non est, quod natura potest. ego dico: \'uoluntate quidem non est homo iustus, si natura potest, sed medicina poterit quod uitio non potest\'. Quid ergo iam opus est in pluribus inmorari? ueniamus interius ad causam, quam in hac dumtaxat quaestione uel solam uel paene solam cum istis habemus. sicut enim ipse dicit, ad quod nunc agit non pertinere ut quaeratur, utrum fuerint uel sint aliqui homines in hae uita sine peccato, sed utrum esse potuerint siue
Abbreviated transcription (Latin):
questionẽ. s in ipsa ñ peccandi posfibi¬
litate contendit: in qua nec nos adu̾¬
sus eũ decertare opus ẽ. Nam neq il¬
lud nimis curo. utrũ fuerint. hic aliqͥ
uł sint uł esse possint: qui ꝑfectã cui
nichil. addendũ ess habuerint. uł ha¬
beant. uł habituri sint caritatẽ di.
uł in quo fiet. nimiũ certare ñ debeo.
Neq de ipsa possibilitate contendo. cũ
sanata &e aduta hominis uoluntate.
possibilitas ipsa simul cũ effectu in scĩs
ꝓueniet: dũ caritas dĩ qnͣtum pleniᷤ¬
sime natura nr̃a sana atq purgata
Melius itaq causa dĩ agit᷑. quã se ipse
agere dicit defensando naturã. cũ
& creator &e saluator agnoscit᷑: quã
cũ defensa uelut sana uirib̾q inte.¬
gris ereatura. opitulatio saluatoris
fecerit. qui peccati malo carere sufficerae:
s si uoluiss. Qs enĩ eum nescit sanũ et
inculpabiłẽ factũ &e libero arbitrio atq

Expanded text:
quaestionem, sed in ipsa non peccandi possibiquaestionem, sed in ipsa non peccandi possibilitate contendit, in qua nec nos aduersus cum certare opus est. nam neque illud nimis curo, utrum fuerint hic aliqui uel sint uel esse possint, qui perfectam, cui nihil addendum esset, habuerint uel habeant uel habituri sint caritatem dei - uel in quo fiat nimium certare non debeo. neque de ipsa possibilitate contendo, cum sanata et adiuta hominis uoluntate possibilitas ipsa simul cum effectu in sanctis proueniat, dum caritas dei, quantum plenissime natura nostra sana atque purgata melius itaque dei causa agitur — quam se iste agendo dicit defensare naturam —, cum et creator et saluator agnoscitur quam cum defensa uelut sana uiribusque integris creatura opitulatio salnatoris fecerit, qui peccati malo carere sufficeret, sed si uoluisset\'. quis enim eum nescit sanum et inculpabilem factum et libero arbitrio atque
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ. nullus p̃termissus ẽ. Non qͥa om̃s
in eũ credunt. & baptismo eiꝰ abluunt᷑.
s qͥa nemo iustificatur nisi ineũ ere¬
dat. & baptismo eiꝰ abluat᷑. Itaq omnes
dictũ est. ne aliquo mͦ alio p̾̃ter ipsum
quisquã saluus fieri posse credatur:
sicut uno litterarũ magistro in ciuita¬
te constituto rectissime. dicimꝰ omnes
iste hic litteras docet: ñ qͥa om̃s ciues
litteras discunt: s qͥa nemo discit nͥ
quẽ ille docuerit: sic nemo iustificat᷑
nisi quẽ. xp̃c iustificauerit. S esto inqͥt.
consentiã: qͥa om̃s peccatores fuisse te¬
statur. Dicit enĩ qͥd fuerint: ñ qđ aliud
esse ñ potuerint. Quã obrem &e si om̃s ho¬
mines inquit peccatores possent ꝓbari:
definitioni tam̃ nr̃e nequaquã id obeẽt.
qui ñ tam qd̾ homines sint quã qͥd posfii
ẽẽ defendim. Hic recte facit aliquando
consentire. qm̃ non iustificabit᷑ in con¬
spectu d̃ĩ omnis uiuens: ñ tam̃ ibi ẽẽ

Expanded text:
e, nullus praetermissus est, 11011 quia omnes in eum credunt et baptismo eius abluuntur, sed quia nemo iustificatur nisi in eum credat et baptismo eius abluatur. itaque \'omnes\' dictum est. ne aliquo modo alio praeter ipsum quisquam saluns fieri posse credatur. sicut uno litterarum magistro in ciuitate constituto rectissime dicimus: \'omnes iste hic litteras docet\', non quia omnes ciues litteras discunt, sed quia nemo discit, nisi quem ille docuerit, sic nemo iustificatur, nisi quem Christus iustificauerit. Sed esto, inquit, consentiam quia omnes peccatores fuissetestesse non potuerint. quamobrem et si omnes homines, inquit, peccatores possent probari. definitioni tamen nostrae nequaquam id obesset, qui non tam quid homines sint quam quid possint esse defendimus. hic recte facit aliquando consentire, quoniam non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens, non tamen ibi esse
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sanitati uegetem᷑. Preuenit ut uocem᷑:
subsequet᷑ ut głificem᷑. Preuenit ut pie
uiuamꝰ subsequet᷑ ut cũ illo semꝑ uiua¬
mus: qͥa sine illo nichil facere possumꝰ.
Utrũq enĩ scriptũ est. & ds̃ m̃s miscdia¬

Expanded text:
etiam sanati uegetemur; praeuenit, ut nocemur, etiam sanati uegetemur; praeuenit, ut nocemur, subsequetur ut glorificemur; praeuenit, ut pie uiuamus, subsequetur ut cum illo semper uiuamus, quia sine illo nihil facere possumus. utrumque enim scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
quodammͦ calcandam & obterendã.
dexterã conantib porrigat Ubi enĩ
letatus homo fuerit in aliqͦ bono oꝑe
se etiã suꝑasse suꝑbiam: ex ipsa leti¬
cia caput erigit ce dicit. Ecce ego ui¬
uo: qͥd triumphas: Et ido uiuo qͥa
triumphas. Ante enĩ tempꝰ fortasse
de. illa quasi uicta triumphare de¬
lectat: cũ extrema eiꝰ umbra illo me¬
ridie quantũ arbitror absorbebit᷑.
qui meridies seriptura dicente ꝓ¬
mittitur. & educet quasi lum̃ iustici¬
am tuã. & iudiciũ tuũ sicut meridi¬
em: si fiat qd̃ supra seriptũ est. reue¬
la ad dñm uiam tuã e spera in eũ &e
ipse faciet: ñ sicut quid̃ã putant
qd̃ ipsi faciant. Hullos enĩ uidetur
attendisse cũ dixit & ipse faciet: nͥ
eos qͥ dicunt nos facimꝰ. dẽ nosipsi nosipiõ
iustificamꝰ. Ubi qͥłe oꝑam̃ ce nos: s illo oꝑan¬
de cooꝑam᷑: qͥa miscdia eiꝰ p̾uenit noᷤ. Pre¬
uenit. aũt. ut sanem᷑ qͥa ⁊ subsequet᷑ ut

Expanded text:
quodammodo calcandam et obterendam quodammodo calcandam et obterendam dexteram conantibus porrigat. ubi enim laetatus homo fuerit in aliquo bono opere se etiam superasse superbiam, ex ipsa laetitia caput erigit et dicit: \'ecce ego uiuo, quid triumphas? et ideo uiuo, quia triumphas\'. ante tempus enim fortasse de illa quasi uicta triumphare delectat, cum extrema eius umbra illo meridie, quantum arqui meridies Scriptura dicente promittitur, Et educet sicut lumen justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem: si fiat quod supra scriptum est, Revela ad Dominum viam tuam, et spera in eum; et ipse faciet : non sicut quidam putant, quod ipsi faciant. Nullos enim videtur attendisse, cum dixit, Et ipse faciet; nisi eos qui dicunt, Nos facimus, id est, nos ipsi nos ipsos justificamus. Ubi quidem operamur et nos: sed illo operane cooperamur, quia misericordia eius praeuenit nos. praeuenit autem, ut sanemur, quia et subsequetur ut
Abbreviated transcription (Latin):
quesiuit: quando ait. eritis sicut dii. Id̾o
esse poterit. qd̃ suũ esse ñ cognouerit:
Suũ enim ñ est inquit: si necessariũ est.
At si suũ est: uoluntariũ est. Et si uolun¬
tarium ẽ: uitari potest. Nos responde¬
mus suũ est omĩno: s uitiũ qd̵ cõmittit᷑
nond̾u omĩ ex parte sanatũ est. Quod
quidẽ ut inolesceret. de ñ recte usa sa¬
nitate descendit: ex quo uitio ĩa male
ualens. uł infirmitate uł cęcitate. plu¬
ra cõmittit. Pro quo supplicandũ est
ut sanct᷑. e deinceps in ꝑpetua sanitate
uiuatur: ñ suꝑbiendũ. quasi homo ea¬
dem potestate sanetur. qua potestate
uitiatus ẽ. Et hȩc quidẽ ita dixerim.
ut altius d̃i uiditiũ me fatear ignora¬
re:cur etiã ipsam suꝑbiã. quȩ & in rec¬
tefactis animo insidiat᷑ humano. nos
cito ds̃ sanet: ꝓ qua sananda illi pie
animȩ cũ lacrimis &e magnis gemiti¬
b supplicant: ut ad eã superandã et

Expanded text:
quaesiuit, quando ait: critis sicut d i i. idequaesiuit, quando ait: critis sicut d i i. ideesse poterit, quod suum non esse cognouerit ? suum enim non est, inquit, si necessarium est. aut si suum est, uoluntarium est; et si uoluntarium est, uitari potest. nos responde\'suum est omnino, sed uitium quo committitur nondum omni ex parte sanatum est; quod quidem ut inolesceret, de non recte usa sanitate descendit; ex quo uitio iam male ualens uel infirmitate uel caecitate plura committit pro quo supplicandum est, ut sanetur et deinceps in perpetua sanitate uiuatur, non superbiendum, quasi homo eadem potestate sanetur qua potestate uitiatus est\'. Et haec quidem ita dixerim, ut altius dei indicium me fatear ignorare cur etiam ipsam superbiam, quae et in recte factis animo insidiatur humano, non cito deus sanet; pro qua sananda illi piae animae cum lacrimis et magnis gemitibus supplicant, ut ad eam superandam et
Abbreviated transcription (Latin):
nis di contẽptus suꝑbia est. Qͥd enĩ tã
suꝑbũ: quã d̾m̃ contempnere: Omĩno
gͦ peccatũ & suꝑbia ẽ: etiã scriptura di¬
cente initium om̃is peccati suꝑbia est.
Querat diligent̾: & inueniet in lege.
multũ discretũ esse a cęteris peccatis
peccatũ suꝑbiȩ. Multa enĩ peccata ꝑ
suꝑbiam committunt᷑: s neq omĩa su¬
ꝑbe fiunt. quȩ ꝑperam fiunt. Certe a
nescientib. certe ab infirmis: certe
plerumq a flentib &e gementibꝰ. Et q̃¬
dam suꝑbia cũ magnũ sit ipsa peccatũ.
ita sine aliis ꝑ se ipsa est: ut etiã plerũ¬
q ut dixi ñ in peccatis. s in ipsis recte
factis pede celeriore suꝑueniat &e obre¬
pat. S ido uerissime dictũ est. qd̃ iste a¬
liter intellexit. initiũ omĩs peccati suꝑ¬
bia: qm̃ diabolum a quo extitit origo
peccati ipsa deiecit: ae subsequente inui¬
dentia hominẽ stantẽ unde ipse ceci¬
dit inde subuertit. Nam utiq iactan¬
tie ianuam qua intraret serpens ille

Expanded text:
a est. quid enim tam superbum quam deum contemnere? omnino ergo peccatum et superbia est etiam scriptura dicente: initium omnis peccati su p superbia est. quaerat diligenter. et inueniet in lege multum diseretum esse a ceteris peccatis peccatum superbiae. multa enim peccata per superbiam committuntur, sed neque omnia superbe fiunt. quac perperam fiunt — certe a nescientibus, certe ab infirmis. certe plerumque a flentibus et nescientibus et quaedam superbia, cum magnum sit ipsa peccatum, ita sine aliis per se ipsa est, ut etiam plerumque, ut dixi, non in peccatis. sed in ipsis recte factis pede celeriore superueniat et obrepat. sed ideo uerissime dictum est, quod iste aliter intellexit: i initium o mnis peccati superbia. quoniam diabolum. a quo extitit origo peccati, ipsa deieeit et subsequente inuidentia hominem stantem unde ipse cecidit inde subuertit. nam utique iaetatiae ianuam. qua intraret. serpens ille
Abbreviated transcription (Latin):
de suo &e ex tota anima sua. Mandatũ
inquit nouũ do uobis. ut uos in uic̃ẽ
diligatis: & qui diligit proximũ. legem
impleuit. Et plenitudo legis. caritas.
Scdm hoc & illud dictũ est: si ambula.¬
rent semitas bonas. inuenissent utiꝙ
semitas iusticiȩ leues. Quomꝰ gͦ dicit᷑.
ꝑꝑter uerba labioꝵ tuoꝵ ego eustodiui
uias duras: nisi quia utrũq uerũ ẽ.
durȩ sunt timori. leues amori: Caritaᷤᷤ
aũt inchoata. inchoata iusticia ẽ: ca¬
ritas ꝓuecta. ꝓuecta iusticia ẽ: caritaᷤ
magna. magna iusticia ẽ: caritas ꝑfe¬
cta. ꝑfecta iusticia est. S caritas de
corde puro. & conscientia bona. & fide
non ficta: quȩ tunc maxima ẽ in hac
uita: quando ꝓ illa ipsa contempnit᷑
uita. S miror si non habet. quo crescat:
cum de mortali excesser it uita. Ubicũ¬
q aũt & quandocũq ita plena sit. ut
ei non sit qd̾ adiciatur: non tam̃ diffum¬
ditur in cordib nr̃is. uł naturȩ uł uo¬

Expanded text:
ma sua. mandatum, inquit, nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis, et: qui diligit proximum, legem inpleuit, et: plenitudo legis caritas. secundum hoc et illud dictum est: si ambularent semitas bonas, inuenissent utique semitas iustitiae leues. quomodo ergo dicitur: propter uerba labiorum tuorum ego custodiui uias duras, nisi quia utrumque uerum est? durae sunt timori, leues amori. Caritas ergo inchoata inchoata iustitia est; caritas prouecta prouecta iustitia est; caritas magna magna iustitia est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae tunc maxima est in hac uita, quando pro illa ipsa contemnitur uita. sed miror si non habet quo crescat, cum de mortali excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita plena sit, ut ei non sit quod adiciatur, non tamen diffunditur in cordibus nostris uel naturac ucl uo
Abbreviated transcription (Latin):
uitã in ȩt̾nitate diuina. Tam̃ attendat.
iste qͥd scdm scripturas ambrosius ep̃c
dixerit: nec ab initio immaculata.
humanȩ enĩ hoc impossibile ẽ naturȩ.
Utiq enĩ ab mitio dicit: quo ex adã nas¬
cunur. Nam & ipse adam immaculatꝰ
ꝓculdubio factus ẽ: s in eis qui st̃ na¬
tura filii irȩ. ducentes ex illo qd uitia¬
tum ẽ in illo: ab initio ẽẽ immacula¬
tos humanȩ naturȩ impossibile defi
non eẽ substantiã. s actum malignum.
Qs hoc negat: Et qͥa non ẽ naturale. ido
contra illud leg̃ẽ datã. & qd̃ de arbitrii
libertate descendit: etiã hoc qͥs negat:
ess. Que ab isto tanquã sana uł tanꝙͣ
sibi sufficiente uoluntatis arbitrio: poᷤ¬
se ñ peccare defendit᷑. Qs item xp̃ianꝰ¬

Expanded text:
vitam in aeternitate divina. Tamen attendat vitam in aeternitate divina. Tamen attendat iste quid secundum Scripturas Ambrosius episcopus dixerit, « Nec ab initio immaculata; humanae enim hoc impossibile naturae. » Utique enim ab initio dicit, quo ex Adam nascimur. Nam et ipse Adam immaculatus procul dubio factus est: sed in eis qui sunt natura filii irae, ducentes ex illo quod vitiatum est in illo, ab initio esse immaculatos, humanae naturae impossibile definnon esse substantiam, sed actum malignum: quis hoc negat? Et quia non est naturale, ideo contra illud legem datam, et quod de arbitrii libertate descendit: etiam hoc quis negat?esset, quae ab isto tanquam sana, vel tanquam sibi sufficiente voluntatis arbitrio, posse non peccare defenditur. 77. Quis item chri
Abbreviated transcription (Latin):
minũ: & nulla uł ñ magna questio ẽ¬
quis uł quando ꝑficiatur: dũ tam̃ sine
xp̃i grã id ipsũ fieri posse minime dubi¬
tetur. Deinde qnͣtum erat: ut attendẽt.
iste unũ uersum de ambrosu uerbis q̃
posuit: Cum enĩ ille. dixiss. nã cũ eccłia
ex gentib hoc ẽ ex peccatorib congrega¬
ta sit. quomͦ ex maculatis imnmaculata
delicto sit. Deinde qd ꝑ qualitatẽ non
peccandi abstineat a delictis: ille. addi¬
dit. qd̾ iste apparet cur addere nolue.¬
rit. Ait nãq ille: nec ab initio imma¬
culata: humanȩ enĩ hoc impossibile
naturȩ: s ꝑ cłĩ grãm &e qualitatẽ sui.
qͥa iam ñ peccat. fit ut immaculata
rit: qͥs ñ intelligat.. Hoc agit᷑ utiq nc̃
in hoc scło: ut ad istam quã om̃s scĩ
cupiunt immaculatissimã puritatẽ
neq aliquo maloꝵ hominũ sibi ꝑmix¬
to. neq aliqua inse lege peccati resis¬
tente legi mentis. dueat mundissimã

Expanded text:
minum, et nulla, vel non magna quaestio eminum, et nulla, vel non magna quaestio equis vel quando perficiatur, dum tamen sine gratia Christi idipsum fieri posse minime dubitetur. Deinde quantum erat, ut attenderet iste unum versum de Ambrosii verbis quae posuit. Cum enim ille dixisset, « Nam cum Ecclesia ex gentibus, hoc est, ex peccatoribus congregata sit, quomodo ex maculatis immaculata delicto sit; deinde, quod per qualitatem non peccandi abstineat a delictis? » Ille addidit, quod iste apparet cur addere noluerit: ait namque ille, « Nec ab initio immaculata; humanae enim hoc impossibile naturae: sed per Dei gratiam et qualitatem sui, quia jam non peccat, fit ut immaculata rit, quis non intelligat? Hoc agitur utique nunc in hoc saeculo, ut ad istam, quam omnes sancti cupiunt, immaculatissimam puritatem neque aliquo malorum hominum sibi permixto, neque aliqua in se lege peccati resistente legi mentis, ducat mundissimam
Abbreviated transcription (Latin):
de tacharia ae elirabeth: qd̾ in euangłio
cõmemorati st̃ ambulasse in om̃ib iusti¬
ficationib legis sine querela. Nunqͥd
iustos uixisse ñ dubiũ est: qui p̾stat
funditur caritas in cordib nrĩs: qua
una iusti st̃ quicũq st̃ iusti. Quẽ spm̃
memoratus ep̃c etiã precib impetran¬
dum admonet. ita illi uoluntas diui¬
nitus ñ adiuta ñ sufficit: ubi in ym¬
no suo dicit. uotisq p̾stat sedulis scm̃
mereri sp̃m. Cominemorabo &e ego de
hoc ipso oꝑe scĩ ambrosii aliqͥd: ex quo
iste commemorauit qd cõinemorandũ
enĩ uoluntate. tantũ humana uisũ ẽ.
s sieut placuit ei qͥ in me inquit loqͥ¬
enim miseratur: & uocat. Et ido qui
xp̃m sequit᷑: potest int̾rogatus eur ẽẽ
uoluerit xp̃ianus. respondere. uisũ est
mͥ. Qd cũ dicit. ñ negat dõ uiscĩ: a deo
enĩ p̾paratur uoluntas hominũ. Ut
enĩ ds honorificet᷑ a scõ: dĩ grã ẽ. fece¬

Expanded text:
de Zacharia et Elisabeth. quod in euangelio de Zacharia et Elisabeth. quod in euangelio commemorati sunt ambulasse in omnibus iustificationibus legis sine querella. numquiiustos uixisse non dubium est, qui praestat funditur caritas in cordibus nostris, qua una iusti sunt quicumque sunt iusti. quem spiritum memoratus episcopus etiam precibus impetrandum ammonet — ita illi uoluntas diuinitus non adiuta non sufficit —, ubi in ymno suo dieit: uotisque praestat sedulis sanctum mereri spiritum. Commemorabo et ego de hoc ipso opere sancti Ambrosii aliquid, ex quo iste commemorauit quod commemorandum enim uoluntate tantum humana uisum est, sed sicut placuit ei, \'qui in me\', inquit, \'loquenim miseratur et uocat. et ideo qui Christum sequitur potest interrogatus cur esse uoluerit Christianus respondere: uisum est mihi. quod cum dicit, non negat deo uisum; a deo enim praeparatur uoluntas hominum. ut enim deus honorificetur a sancto, dei gratia est. deni
Abbreviated transcription (Latin):
Unde id qd̾ iob confitetur qͥa uerax di eul¬
tor ẽ: ꝓculdubio ueracit̾ confitet᷑. Et ipse.
hilarius cũ locũ psalmi exponeret ubi
scriptũ est. spreuisti om̃s discedentes a
iustificationib tuis: ait. Si enĩ peccato¬
res d̾s sperneret. om̃s utiq sperneret.
qͥa sine peccato nemo ẽ: s̃ spernit disce¬
dentes a se. quos apostatas uocat. Uidetiᷤ
quẽadmodũ ñ dixerit. qͥa sine peccato
nemo fuerit. tanquã de p̃teritis loquess:
s qd̃ sine peccato nemo sit. Unde qͥđẽ
ut dixi ñ contendo: quisqͥs enĩ ñ cedit.
mo: sine qua nemo iustificat᷑ tanquam
sufficiente naturş libero arbitrio. Im¬
mo ipse ꝓ ea clamat. ei cedat᷑ dicenti
sine me nichil potestis facere.¶ Sc̃s aũt
ambrosius re uera in eo loco quẽ iste cõ¬
memorat: illis resistit. qͥ dieunt homi¬
nem ñ esse posse sine peccato in hac ui¬
taᷤ ut enĩ ea diceret. accepit occasionẽ

Expanded text:
unde id quod Iob confitetur, quia uerax dei culunde id quod Iob confitetur, quia uerax dei cultor est, procul dubio ueraciter confitetur. et ipse Hilarius, cum locum psalmi exponeret, ubi scriptum est: \'spreuisti omnes discedentes a iustificationibus tuis\', ait: si enim peccatores deus sperneret, omnes utique sperneret, quia sine peccato nemo est. sed spernit discedentes a se, quos apostatas uocat. uidetis quemadmodum non dixerit. quia sine peccato nemo fuerit, tamquam de praeteritis loquens, sed quod sine peccato nemo sit. unde quidem, ut dixi, non contendo ; quisquis enim non cedit mo, sine qua nemo iustificatur, tamquam sufficiente naturae libero arbitrio. immo ipse pro ea clamat; ei cedatur dicenti: sine me nihil potestis facere. Sanctus autem Ambrosius reuera in co loco, quem iste commemorat. illis resistit qui dicunt hominem non esse posse sine peccato in hac uita. ut enim ea diceret. accepit occasionem