comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dei sunt appellandi. Ipsi uoce suas
dicauerunt se ab isto nomine: ut u
ñ sint digni appellari. nͥ tantũ carn
Ubi se gͦ seꝑauerunt ab isto nomins
ur̃m crucifigã : & illi. Nos ñ hꝰ¬
defec̃ iã pͥnceps ex iuda. Uenit
iudi qui in xp̃m ñ credider̃t. etiã nom
ex tͥbu uida de uirgine maria. credes¬

Expanded text:
 sunt appellandi. Ipsi voce sua abdicaverunt se ab isto nomine, ut Judaei non sint digni appellari, nisi tantum carne. Ubi ergo se separaverunt ab isto nomine?vestrum crucifigam? Et illi: Nos non hadefecit iam princeps ex Iuda, uenit i, qui in Christum non crediderunt, etiam nomen ex tribu Juda per virginem Mariam. Re
Abbreviated transcription (Latin):
multi sc̃i. &. circũcisionẽ carius ha-¬
bebant ꝓpt̾ signaculũ fidĩ: & circũci¬
sionẽ cordis ꝑꝑ ipsã fidẽ. Ab his patͥbꝰ
nerantes remausert᷑ in carne iudei:
ĩ corde pagani. Ipsi enĩ iudei qui sunt
ex semine abraham. a qͦ isaac natꝰ ẽ: &
ex isaac iacob. & ex iacob duodecĩ patͥ.

Expanded text:
carnis habebant propter signaculum fidei, et circumcisionem cordis propter ipsam fidem. Ab his patribus nerantes, remanserunt in carne Judaei, in corde Pagani. Ipsi enim Judaei, qui sunt ex Abraham, a quo Isaac natus est, et ex illo Jacob, et ex Jacob duodecim Pat
Abbreviated transcription (Latin):
de ueritatis. si ꝑseuerantes subdant᷑
dõ. nec imitent᷑ unũ ex pͥncipibꝰ dia¬
bolũ. qͥ ĩ ueritate ñ stetit.⁊ & cecidit. Si.
enĩ om̃is homo mñdar: intantũ ñ ert̃
m̃daces: in quantũ non er̃t homines.
qm dii erͣt & filii altissimi. Ex sermone

Expanded text:
dae veritatis, si perseveranter subdantur Deo, nec imitentur unum ex principibus diabolum, qui in veritate non stetit, et cecidit. Si enim omnis homo mendax, in tantum non erunt mendaces, in quantum non erunt homines; quoniam dii erunt, et filii Altissimi. 4. «ve
Abbreviated transcription (Latin):
e qͥsquam si non de oꝑibꝰ de ipso
glorietur. libero uoluntatis arbitrio.
tamquã ab ipso incipiat meritũ. cui
tãquã debitũ reddat᷑ p̃miũ bene o¬
pandi ipsa libertas: audiat eundem
p̃conẽ dicentẽ. ds̃ ẽ enĩ qͥ oꝑatur in
uobis. & uelle &. oꝑari ꝓ bona uolun¬
tate. Et alio loco. Igitur ñ uolentis.
neq currentis s miserentis ẽ dei. cũ
ꝓculdubio. si homo eiꝰ etatis est. ut
ratione iam utat᷑. ñ possit credere.
spare. diligere nͥ uelit: nec ꝑ ueni¬
re ad palmã suꝑ ne uocationis dei.
nͥ uoluntate cucurrerit. Quo mͦ gͦ
ñ uolentis neq currentis: ñ qͥa & ip¬
sa uoluntas sicut scriptũ ẽ a dño
p̃parat᷑ : Alioqͥn si ꝓpt̾a dictũ ẽ ñ
uolentis. neq currentis. s miseren¬
tis est dĩ. quia ex utroq fit. id est
&. uoluntate hominis. & miscdia dĩ.
ut sic dictũ accipiamꝰ ñ uolentis neq
currentis s miserentis .ẽ. dĩ tãꝗͣ dice¬
ret᷑ ñ suffic sola uoliuitas hominisͤ¬

Expanded text:
e quisquam, etsi non de operibus, de ipso glorietur libero voluntatis arbitrio, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium bene operandi ipsa libertas, audiat eumdemconem dicentem: Deus enim est qui operatur in vobis et velle et operari pro bona voluntate , et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei , cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit. Quomodo ergo non volentis, neque currentis, nisi quia et ipsa voluntas, sicut scriptum est, a Deo paratur ? Alioquin si propterea dictum est, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fit, id est, et voluntate hominis, et misericordia Dei; ut sic dictum accipiamus, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur, Non sufficit sola
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. miserebor cui misertꝰ ero: &
miscdiam p̃stabo cui misccł̃iam p̃stite¬
talibꝰ. uł talibꝰ: s cui misericors fuero:
ut neminẽ p̃cedentẽ bonis oꝑibus suis.
miscłiam tante uocationis meruisse
tuus est. S utrũ hoc idẽ repetere uo¬
luerit. cũ addidit miscłĩam p̃stabo
oui misecłiam p̃stitero. uł sicut alu in¬
terp̃cati sunt. cui misericors fuero: an
aliqͥo intersit nescio: &. tamen fortiꝰ ile¬
ibi sensus ẽ. quod aut ipsius miscd̃ie
pharaonis. pluraq similia. aut in is
p̃nuntiauit misccłiam se eẽ factumi
quod oe. apls dicit: sic̃ enĩ uos aliqͣnds
ñ credidisti dõ nunc autẽ miseciam

Expanded text:
dictum est, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitetalibus vel talibus, sed, cui misericors fuero; ut neminem praecedentibus bonis operibus suis misericordiam tantae vocationis meruisse  repetere voluerit cum addidit, Misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero, vel, sicut alii interpretati sunt, Cui misericors fuero, an aliquid intersit nescio, quod enim iibi sensus est, quod aut ipsius misericorPharaonis pluraque similia — ant in utrisque praenuntiauit misericordiam se esse facturum. quod apostolus ita dicit: sicut enim uos aliquando non credidistis deo, nunc autem mise
Abbreviated transcription (Latin):
transut ad patrẽ de hoc scło. para¬
re illis mansiones regni celorũ. quas
dabit eis in resurrectione mortuoꝵ.
qm̃ transiturus ante om̃s pͥmogenitꝰ
cͣuo factus est. Gr̃am uͦ suã. in eo ipso ual¬
de cõmendat. cũ dicit. & uocabo in¬
nomine dñi in conspectu tuo: tam
tu enĩ gentis ipsius uͥq disꝑse uoca¬
tur dñs iħe in omnibꝰ gentibus. lio¬
cabo aut̃ dix̃ ñ uocabor: actiuũ uͥbũ
ꝓ passiuo ponens. genere locutionis
inusitato: in qͦ ninirũ magnꝰ sensus
lato. Sic enĩ fortasse significare uo.¬
luit seipsũ hoc facere. idẽ gr̃a sua
tero: ibi plane exp̃ssiꝰ ostendit uocatio¬
nẽ qua nos uocauit in slium regnum
sua : qͣm gentes se introducturũ polli¬
cebat᷑ dicens. uocabo nomine dñi in
conspectu tuo. cõmendauit hoc se mi¬
sericorditer facere sicut apłs dicit:
dico enĩ xp̃m ministrũ fuisse circun¬
cisionis. ꝑꝑ ueritatẽ cli.: ad confirman¬
das ꝓmissiones patrũ. gentes autem

Expanded text:
transiit ad patrem de hoc saeculo parare illis mansiones regni caelorum, quas dabit eis in resurrectione mortuorum, quoniam transiturus ante omnes primogenitus a mortuis factus est. Gratiam uero suam in eo ipso ualde commendat cum dicit: et uocabo nomine domini in conspectu tuo, tamqtu enim gentis ipsius ubique dispersae uocatur dominus Christus in omnibus gentibus. uocabo autem dixit, non" uocabor," actiuum uerbum pro passiuo ponens genere locutionis inusitato: in quo nimirum magnus sensus latet. sic enim fortasse significare uoluit se ipsum hoc facere, id est gratia sua tero, ibi plane expressius ostendit uocationem, qua nos uocauit in suum regnum se gentes introducturum pollicebatur dicens: uocabo nomine domini in conspectu tuo, commendauit hoc Se misericorditer facere, sicut apostolus dicit: dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones patrum, g
Abbreviated transcription (Latin):
dare cũ dicimꝰ. fiat uoluntas tua sic̃
incelo & in terra. uł ne nos inferas
in temptationẽ. s. lib̃a nos amalo.
Lit quid enĩ ista orando tanto gemi¬
tu gemimꝰ si uolentis hominis &
currentis & non miserentis ẽ dĩ:
Non quia hoc sine uoluntate nr̃a agit᷑.
s quia uoluntas ñ impl& qͦ agit.
nͥ diunitꝰ adiuet᷑. hȩc est fidi sanitas
quȩ nos facit orare.querere ut in¬
ueniamꝰ. petere ut accipiamꝰ: pul¬
sare ut aꝑiatur nobis. Ciontra istã
qͥ disputat: contra se ipsũ claudit
hostiũ misec̾iȩ cũ. blolo plura dicere¬
de tanta re: quia melius eam com¬
mitto fideliũ genͣtibus: quã sermoni¬

Expanded text:
as tua sicut in caelo ita et in terra. uel: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. ut quid enim ista orando tanto gemitu petimus, si uolentis hominis et currentis, non miserentis est dei? non quia hoc sine uoluntate nostra agitur, sed quia uoluntas non implet quod agit, nisi diuinitus adiuuetur. haec est fidei sanitas, quae nos facit orare: quaerere, ut inueniamus, petere, ut accipiamus, pulsare, ut aperiatur nobis. contra istam qui disputat, contra se ipsum claudit ostium misede re tanta, quia melius eam committo fidelium gemitibus, quam sermoni
Abbreviated transcription (Latin):
et ppłs in heremo. ñ qͥa carnes de¬
siderauit. s qͥa esce desiderio con-
tra dm̃ murmurauit: meruit im¬
ꝓbari. Itaq freni gutturis relaxa-
Quisqͥs ẽ: magnꝰ ẽ: magnificet nom
tuũ. Ego aũ ñ sũ: qͥa homo peccator
sũ. Sed et ego magnifico nom̃ tuũ:
Et interpellat ꝓ peccatis meis qͥui
cit scłm. numerans me int̾ infirma.
menbra sua corporis sui. qͥa et imn¬
ꝑfectũ meũ uidert̃ oculi tur: et in
ubrotuo om̃s scribent᷑. Omne aũ

Expanded text:
et populus in heremo non quia carnes deet populus in heremo non quia carnes desiderauit, sed quia escae desiderio aduersus dominum murmurauit meruit improbari. in quisquis est, magnus magnificet nomen tuum. ego autem non sum, quia peccator homo sum; sed et ego magnifico nomen tuum et interpellat te pro peccatis meis qui uicit saeculum, numerans me inter infirma membra corporis sui, quia et imperfectum eius uiderunt oculi tui et in libro tuo omnes
Abbreviated transcription (Latin):
fit qd imꝑas fieri. Doc iuisti me pat̾¬
bone omnia munda mundis. s ma-
suet̃ homini qͥ ꝑ offendiculũ man¬
cducat. et omnẽ creaturã tuã bonã
eẽ. nichilq abicienlũ qd̃ cũ gr̃arũ
actione ꝑcipit᷑. et qͥa esca nos non
cõmendat dõ. et nemo nos iudicet
in esca. aut in potu. et ut qͥ man¬
clucat. ñ manclucantẽ ñ sꝑnat.
et qͥ ñ manclucat manclucantẽ
ñ iudicet. Didici hoc. Gr̃astͥ. lau¬
des tibi. Eripe me ab omni tempta¬
tione. Non gͦ inmunclitiã obsonii
timeo. s immunditiã cupiditatis.
Scio noe omne carnis genꝰ qd̾ cibo
eẽt usui: manclucare ꝑmissũ. he¬
lẏam cibo carnis refectũ. iohannẽ
mirabili abstinentia p̃ditũ. anima¬
libꝰ. hoc ẽ locustisan escã cetlentibus
ñ fuisse polutũ. Et scio esau lenti
cule concupiscentia deceptũ. et da¬
uid ꝓpter aque desideriũ a se ipso
rep̃hensum et regeni nr̃m non cle
carne. s de pane tẽptatũ. ideoq

Expanded text:
cum imperas fieri fit. docuisti me, patcum imperas fieri fit. docuisti me, patbone, Omnia munda mundis; sed malum esse homini qui per offensionem manducat ; et omnem creaturam tuam bonam esse, nihilque abjiciendum quod cum gratiarum actione percipitur ; et quia esca nos non commendat Deo . et ut nemo nos judicet in cibo aut in potu ; et ut qui manducat non manducantem non spernat; et qui non manducat, manducantem non judicet . Didici hdis mei: eripe me ab omni temptatione. non ego inmunditiam obsonii timeo, sed inmunditiam cupiditatis. scio Noe omne carnis genus, quod cibo esset usui, manducare permissum, Elian cibo carnis refectum, Iohannem mirabili abstinentia praeditum animalibus, hoc est lucustis in escam cedentibus, non fuissculae concupiscentia deceptum et Dauid propter aquae desiderium a se ipso reprehensum et regem nostrum non de carne, sed de pane temtatum. ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
Post concupiscentias tuas ñ easet
a uoluntate tua au̾te te. Audiui
et illã ex munere tuo qua ama-
ui. Neq si manducauerimꝰ habun.¬
dabimꝰ. neq si ñ manlucauerimꝰ
deerit nobis. Hoc ẽ dicere. Hec illa
res me copiosũ faciet: nec illa erũ¬
nosũ. Audiui et alterã. Ego esum
didici: in qbꝰ sũ sufficiens eẽ. Et ha-¬
bundare noui: et penuriã pati
noui. Omnia possũ: in eo qͥ mecon-¬
fortat. Ecce miles castrorũ cęlestiũ
ñ puluis qd̃ sumꝰ. S. memento diiẽ
qͥa puluis sumꝰ. et de puluere fe¬
cisti hominẽ. et ꝑierat et inuentꝰ
ẽ. Hec ille in se potuit: qͥa idem
puluis fuit. quẽ talia licentẽ affec¬
tu tue inspirationis adamaui. Dĩã
possũ in qͥt : in eo qͥ me confortat.
Conforta me ut possim. Da qd̃ iubes:
et iube qd̃ uis. Iste se accepisse con.¬
fitetur: et qͦd głatur. in cdño głat᷑.
Audiui aliũ rogantẽ ut accipiat.
Aufer a me concupiscentia uentris.
Unde apparet. scẽ ds̃ m̃ste cdare cũ

Expanded text:
post concupiscentias tuas non eas et a uoluntate tua uetare. audiui et illam ex munere tuo quam multum amaui: neque si manducauerimus abundabimus, neque si non manducauerimus deerit nobis; hoc est dicere: nec illa res me copiosum facit nec illa aerumnosum. audiui et alteram: ego enim didici in quibus sum sufficiens esse et abundare noui et paenuriam pati noui. omnia possum in eo qui me confortat. ecce miles castrorum caelestium, non puluis quod sumus. sed memento, domine, quia puluis sumus, et de puluere fecisti hominem; et perierat, et inuentus est. nec ille in se potuit, quia idem puluis fuit quem talia dicentem afflatu tuae inspirationis adamaui: omnia possum, inquit, in eo qui me confortat. conforta me ut possim; da quod iubes, et iube quod uis. iste se accepisse confitetur et quod gloriatur in domino gloriatur. audiui alium rogantem ut accipiat: aufer a me, inquit, concupiscentiam uentris; unde apparet, sancte deus meus, te dare quod
Abbreviated transcription (Latin):
et ad consolationẽ spei nr̃e. et ad
exortationẽ caritatis nr̃e libros ꝓ-¬
pheticos et apłicos legimꝰ. alterutͥs
cibus sibimet concinentes. et ea
conscientia tãquã cęlesti tuba. a
torpore mortalis uite nos excitantes:
et acd palmas suꝑne uocationis exten¬
dentes. De libyis enĩ ꝓpheticis qͥłdam¬

Expanded text:
et ad consolationem spei nostrae et ad exhortationem caritatis nostrae libros propheticos et apostolicos legimus alterutris uocibus sibimet concinentes et ea concinentia tamquam caelesti tuba et a torpore mortalis uitae nos excitantes et ad palmam supernae uocationis extendentes. de libris enim propheticis q
Abbreviated transcription (Latin):
cecidert suꝑ me. hoc testimonio
tionẽ scͥpturarũ spẽ habeamꝰ. Dixit
gͦ. xp̃i fuisse istã uocẽ: ꝯꝓpbria exꝑ¬
brantiũ tͥ cecidert̃ suꝑ me. Quare
tibi: Nũqͥd patͥ ex ꝓbratist᷑: et non
ipsi xp̃o: Quare oppbria exꝓbran¬
tiũ tͥ cecidert̃ suꝑ me: Quia qui

Expanded text:
per me. Hoc testimonio tionem Scripturarum spem habeamus . Dixit ergo Christi fuisse istam vocem: Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Quare, tibi? Numquid Patri exprobratur, et non ipsi Christo? Quare, opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me? Quia qu
Abbreviated transcription (Latin):
In non uidemꝰ israhelitas malo
suo impetrasse qt culpabili con¬
cupiscentia petiuert : Concupie-
habebant. et qdꝰ ñ habebant im¬
pudenter petebant: quasi ñ meliꝰ
peterent. ñ ut cibꝰ qͥ deerat inde¬
centi desiderio p̃staret᷑. s ut ille
qͥ aderat sanato fastidio sumeret᷑.
Quando enĩ nos delectant mala. et
ñ delectant bona rogare potiꝰ cdle¬
demꝰ dm̃ ut delectent bona: quã
ut concedant᷑ mala. ñ qͥa malũ
ẽ carne uesci. cũ de hacre loquens
apłs dicat. Omnis creatura dei
bona ẽ: et nichil abiciendũ qd̃
cũ grarũ actione ꝑcipitur. Setd
quia sic̃ ipse itẽ ait. malũ ẽ homi¬
ni. qͥ ꝑ offenliculũ manclucat.
Et si ꝑ hominis offensionẽ: quanto
magis dei ͤ Cuiꝰ in isrłitis ñ parua
erat offensio. repudiare qđ clabat
sapientia. et petere in qͦd inhiabat
concupiscentia: quãuis illi nec pete¬
rent. s quia cleerat murmurarẽt.
Sed ut sciremꝰ ñ clĩ creaturã ẽẽ culpa¬

Expanded text:
n non videmus Israelitas malo suo impetrasse quod culpabili concupiscentia petierunt? Concupierahabebant; et quod non habebant, impudenter petebant: quasi non melius peterent, non ut cibus qui deerat indecenti desiderio praestaretur, sed ut ille qui aderat sanato fastidio sumeretur. Quando enim nos delectant mala, et non delectant bona, rogare debemus potius Deum ut delectent bona, quam ut concedantur mala. Non quia malum est carne vesci, cum de hac re loquens Apostolus dicat, Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione accipitur : sed quia sicut item ipse ait, Malum est homini qui per offensionem manducat ; et si hominis offensionem, quanto magis Dei? Cujus in Israelitis non parva erat offensio, repudiare quod dabat sapientia, et petere id quod inhiabat concupiscentia: quamvis illi nec peterent, sed quia deerat murmurarent. Sed ut sciremus non Dei creaturam esse culpa
Abbreviated transcription (Latin):
aũ in uiã ficłĩ. Hanc ꝑ seuerantissime
teneamꝰ. ipsa ꝑducit ad cubiculũ re¬
gisinq̃ st om̃s thesauri sapientie. &¬
Multa habeo uobis dicere: & ñ potestis
portare mͦ. Ambulandũ ẽ ꝓficien-¬
dũ ẽ. crescendũ ẽ. ut sint corda nr̃a¬
capacia earũ rerũ: quas capere mͦ
ñ possumꝰ. Quod si nos ultimꝰ dies ꝓ-¬
ficientes inuenerit: ibi discimꝰ. qͥt. hic
ñ possumꝰ. Si qͥs aũ istã questionẽ.
liqͥdiꝰ & meliꝰ nouit se posse. & con¬
fidit exponere: absit ut ñ sim para-¬
tior discere quã docere. Tantũ ne ua-¬
l& qͥsquã liberũ arbitͥum sic defende¬
re: ut nob̃̾ orationẽ qua dicimꝰ ne nos
inferas in temptationẽ. conetur aufer¬
re. Rursus ne qͥsquã negos uolunta¬
tis arbitͥũ. & audeat excusare pecca-¬

Expanded text:
 in viam fidei, hanc perseverantissime teneamus: ipsa perducit ad cubiculum regis, in quo sunt omnes thesauri sapientMulta habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . Ambulandum est, proficiendum est, crescendum ecapacia earum rerum quas capere modo non possumus. Quod si nos ultimus dies proficientes invenerit, ibi discimus quod hic non potuimus. 8. Si quis autem istam quaestionem liquidius et melius novit se posse et confidit exponere, absit ut non sim paratior discere quam docere. Tantum ne audeat quisquam liberum arbitrium sic defendere, ut nobis orationem qua dicimus, Ne nos inferas in tentationem, conetur auferre: rursus, ne quisquam neget voluntatis arbitrium, et audeat excusare pecca
Abbreviated transcription (Latin):
uera .S. qͥa illiꝰ p̃scientia falli ñ potest.
sine dubio ñ aliꝰ s ipsi peccant: quos
ds̃ peccaturos p̾sciuit. Fecerunt gͦ
peccatũ iudei. qͦd eos facere ñ cõpu-¬
lit. cui peccatũ ñ plac&: s facturos
eẽ p̃dix̃. quẽ nichil lat&. & idõ si
ñ malũ s bonũ facere uoluissent. ñ

Expanded text:
. Sed quia illius praescientia falli non potest, sine dubio non alius, sed ipsi peccant, quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos facere non compulit cui peccatum non placet, sed facturos esse praedixit quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluis
Abbreviated transcription (Latin):
fiducia extulit in suꝑbiã. & qͦsdam
nimia sue uoluntatis diffindencia.
deiecit in negligentiã. Illi dicunt.
ut qͥt rogamꝰ cłm. ne uincam᷑ tẽpta¬
tione. qͦd in nr̃a ẽ epotestate: isti di¬
cunt. ut qͥd conam bene uiuere. qͦd
in dĩ ẽ poistate. O dñe. o pater qͥ es
in cęlis. ne nos inferas in quã lib&
istarũ temptionũ: s lib̃a nos a malo.
Audiamꝰ dñm dicentẽ. Rogauii ꝓpter.
te ut ñ deficaat fides cua. ne sic exis¬
timenꝰ ficlẽ nr̃am eẽ in lib̃o arbitͥo it
diuino ñ egeat acluitorio. Audiamꝰ
euangłistã clicentẽ. Detlit eis potestiaĩ
filios clĩ fieri: ne omĩno ñ existimemꝰ
in nr̃a potestate eẽ qͦd creclimꝰ. Uerũ¬
tam̃ in utroq illiꝰ benefitia agnosea

Expanded text:
fiducia extulit in superbiam, et quosdam nimiae suae voluntatis diffidentia dejecit in negligentiam. Illi dicunt: Ut quid rogamus Deum ne vincamur tentatione, quod in nostra est potestate? Isti dicunt: Ut quid conamur bene vivere, quod in Dei est potestate? O Domine! o Pater qui es in coelis! ne nos inferas in quamlibet istarum tentationum, sed libera nos a malo. Audiamus Dominum dicentem: Rogavi pro te, Petre, ut non deficiat fides tua: » ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et evangelistam dicentem: « Dedit eis potestatem filios Dei fieri: ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus. Verumtamen in utroque illius beneficia cogn
Abbreviated transcription (Latin):
ñ adam: s diabolũ dicer&: De quo
etiã legitur in libro sapientie. inui¬
dia diaboli. mors intrauit. in orbem
terrarũ. Eam qm̃ ista mors. sic
a diabolo uenit in homiues. ñ qͦd ab il¬
lo fuerint ꝓpagati .s qͣdeũ fuerint
ĩmitati: continuo subiunx̃. Imitant᷑.
aũ eũ. qͥ st̃ ex parte ipsus. Proinde
apł̃s. cũ illud peccatũ. ac morte᷑ cõme¬
morar&. quȩ ab uno in om̃s ꝓpagatiõe
transiss&. eũ pͥncipẽ posuit. a quo ꝓpa¬
gatio generis humani sũpsit exordiũ.
Imitant᷑ quiãẽ adam: qt quot ꝑinobe¬
dientiã. trans grediuntur mandatũ di.
Sed aliuã ẽ. quod exẽplũ ẽ uoluntate
peccantibꝰ: aliud qͦd origo ẽ. cũ pecca¬
to nascentibꝰ. Nã & xp̃m imitantur
scĩ eiꝰ. ad sequendã iustitiã. Uñ & idẽ
yaulus dic̃. Imitatores mei estote. sic̃

Expanded text:
 de quo etiam legitur in libro Sapientiae: inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum. nam quoniam ista mors sic a diabolo uenit in homines, non quod ab illo fuerint propagati, sed quod eum fuerint imitati, continuo subiunxit: imitantur autem eum qui sunt ex parte ipsius. proinde apostolus cum illud peccatum ac mortem commemoraret, quae ab uno in omnes propagatione transisset, eum principem posuit, a quo propagatio generis humani sumpsit exordium. Imitantur quidem Adam, quotquot per inoboedientiam transgrediuntur mandatum dei; sed aliud est quod exemplum est uoluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. nam et Christum imitantur sancti eius ad sequendam iustitiam. unde et idem apostolus dicit: imitatores mei
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ. disputat. uno eodẽq pͥmo adis
ꝑ cuiꝰ peccatũ & mortẽ tãquã heredita¬
rus malis. & posteri eiꝰ obligati sumꝰ: alt̾o
aũ scdõ adã. qui ñ homo tantũ s etiam
as ẽ. Quo ꝓ nobis soluente. qͥd ñ debe¬
bat: a debitis & paternis. & ꝓpͥis. libe¬

Expanded text:
bus disputat, uno eoque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus; altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis libe
Abbreviated transcription (Latin):
magͣ iustificati nc̃. in sanguine ipsiꝰ:
salui erimꝰ ab ira ꝑ ipsũ. Lustificati
inqͥt in sanguine ipsius. Iustificati
plane: ĩ eo qͦd a peccatis om̃ibꝰ libera
occisus. Salui gͦ erimꝰ ab ira ꝑipsũ.
Ab ira utiq dĩ: quȩ nichilaliud. quã
iusta uindicta. Non gͦ sic̃ hominiᷤ
animi ꝑturbatio. ita ẽ ira dĩ: s illiꝰ
ira ẽ iusta uindicta: cui dic̃ alio loco
sc̃a scriptura. Tuaut̃ dñe uirtutũ:
cũ tranqͥllitate iudicas. Si gͦ iusta
diuina uindicta: tale ñom̃ accep̃.
etiã reconciliatio đi. quȩ recte i¬
ligitur. nͥ cũ talis ira finitur: N

Expanded text:
ficati nunc in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum. Justificati, inquit, in sanguine ipsius: justificati plane in eo quod a peccatis omnibus liberatoccisus. Salvi ergo erimus ab ira per ipsum: ab ira utique Dei, quae nihil est aliud quam justa vindicta. Non enim sicut hoanimi perturbatio est ira Dei, sed illius ira est, cui dicit alio loco sancta Scriptura: Tu autem Dominus virtutum cum tranquillitate judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, et jam reconciliatio Dei quomodo recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Ne
Abbreviated transcription (Latin):
cidiũ millũ furtũ. nullã rapinam
facio: res alienas ñ concupisco. nullo
adulterio c̃taminor. ñ inueniat᷑ ali¬
qͥd ĩ uita mea qͦd rep̃hendat᷑. & qͥ re¬
pͣhenderit. faciat xpianũ. Hab& glo¬
riã: s ñ addin. Nonaut̃ sic pater
turȩ: ad hoc uult intentionẽ nr̃am

Expanded text:
cidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor, non inveniatur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehenderit faciat Christianum, habet gloriam sed non ad Deum, non autem sic pater tu
Abbreviated transcription (Latin):
& suã uolentes constituere: iustitie
clĩ ñ st subiecti. De iudeis hoc di¬
bant. Suã uͦ iustitiã dic̃ eos uolen¬
tes constituere. quȩ iustitia ẽ ex
lege. ñ qͥa lex ab ipsis instituta.
s in legẽ que ex d̃o ẽ. suã iustitiã
coustituerant. quando eancde legẽ
suis uiribꝰ se implere posse crecle¬
bant. Ignorantes dĩ iustitiã. ñ qua
iustitia ds iustꝰ ẽ. s que iustitia ẽ
homini ex dõ. Ex libo d̾ natura.
& suã uolentes constituere iustite
dĩ ñ st̃ subiecti. Que sit aũ iusti-¬
tia clĩ. de qua hic loqͥtur: consequen¬
quenter aperit. adiungens. Finis
euim legis xp̃c: ad iustitiã om̃i cre¬
denti. Hane itaq iustitiã dĩ. ñ in
p̃cepto legis qͦ timor incutit᷑. s adiu
uelut petlagogi: timor ducit Cons¬
titutam eẽ qͥ intelligit: ipse intelligͣ
quare sit xp̃ianꝰ. Nã si ꝑ legẽ iusti¬
tia. gͣ xp̃s gratis mortuus ẽ. Si aut̃
ñ gratis mortius ẽ: in illo solo us-

Expanded text:
 suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dibant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est suam justitiam constituerant quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant. Ignorantes Dei justitiam non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est hominisuam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei non in praecepto legis, quo timor incutitur, sed in uelut paedagogi timor ducit. constitutam esse qui intellegit, ipse intellegit quare sit Christianus. nam si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. si autem non gratis
Abbreviated transcription (Latin):
dere in lapidẽ offensionis Cuius enĩ¬
grãm denegas: ipsũ offendis. Minus
sit. A deo tͥ sit: tua non sit. Sacerdo
impetres. plora ut impetres. crede ut
impetres. Qui inuocauerit nomen
dm̃ saluus erit. Quasia febre aut ag¬
te. aut apodagra. aut aliqͦ corꝑis ciolor
Non sic. Sed saluus erit: uitꝰ erit. qͥa in
ẽ opꝰ sanis medicus. s male habentibis
Exposuit cum dix̃ ñ ueni uocare iustis
Hides xp̃i est. credere in tentiarũ ꝓsi¬
eum qͥ iustificat impiũ. Credere in m¬
diatorẽ: sine qͦ nullus reconciliatur c̃o
Credere in saluatorẽ: qͥ uenit querere
&. saluare quod perierat: cretlere in
eum qͥ dix̃ sine me nichil potestis fau¬
re. S hanc fidem ñ app̃hendit. qͥ is.¬
narans dĩ iustitiã. qua iustificatur
impiꝰ. suã uult constituere: qua con¬
uincatur suꝑbus. Talia enĩ sentientis
sua elatione obdurantur. & excecant
quia negando clĩ gr̃am. ñ adiuuant᷑.

Expanded text:
dere in lapidem offensionis. Cujus gratiae derogas, in ipsum offendis. Minus sit, a Deo tibi sit; non tua sit. Sacerdotimpetres, Plora ut impetres, crede ut impetres. Qui, inquit, invocaverit nomen Domini, salvus erit . Apeste, aut a podagra, aut aliquo dolore corporis? Non sic, sed salvus erit, justus erit. Quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. Exposuit cum dixit, Non veui vocare justos, Fides Christi est, credere in eum qui justificat impium, credere in Mediatorem, sine quo nullus reconciliatur Deo; credere in Salvatorem, qui venit quaerere et salvare quod perierat; credere in eum qui dixit, Sine me nihil potestis facere . Sed hanc fidem non apprehendit, qui ignorans Dei justitiam, qua justificatur impius, suam vult constituere, qua convincatur superbus. Talia enim sentientes sua elatione obdurantur, et excaecantur: 599 quia negando Dei gratiam, non adjuvantur
Abbreviated transcription (Latin):
dis & lingue. Ait enĩ apłs. Corde
credit᷑ ad iustitiã: ore aũ confessio
fit ad salutẽ. Oporta gͦ nos eẽ. &
iustitie memeres & salutis: quando¬
qͥdẽ in sempit̾nũ iustitia regnaturi.
Ap̃senti scło maligno. salui fieri non
possumꝰ : nͥ & nos ad salutẽ ꝓximo¬
rũ nitentes. etiã ore ꝓfiteam᷑. quã
Querens a dõ pacẽ. sit sibi ipse ꝓsperi.¬
pacatꝰ : ne aliud ꝓfessione oris: aliud
sit in cordis archano. Hichil enim
ꝓdest hoc eẽ in corde qͦt uerũ ẽ: si
hoc dr̃ uoce qͦd falsũ ẽ: qͥa ueritas

Expanded text:
e creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem — oportet nos esse et iustitiae memores et salutis, quandoquidem in sempiterna iustitia regnaturi a praesenti saeculo maligno salui fieri non possumus, nisi et nos ad salutem proximorum nitentes etiam ore profiteamur Quaerens a Deo pacem, sit sibi ipse pacatus; ne aliud in professione oris, aliud sit in cordis arcano. Nihil enim prodest hoc esse in corde quod verum est, si hoc dicitur voce quod falsum est; quia veritas
Abbreviated transcription (Latin):
n eo quod dñs respondos reberes
due gentes in utero tuo sunt & duo
populi de uentre tuo seꝑabunt᷑.&
ꝓopulus populum suꝑabit.& maior
serui&. minori. spuli intelligentia
carnales pͣpłõ clĩ significantur ꝑ mi¬
iorem filiũ: & sp̃uales ꝑ minorem
qͥa sic̃ dicit apłs. ñ pͥus quod sp̃uale
est. s qͥd animale: postea sp̃uale.
Sol&e & sic intelligi hoc quod qͦs dic¬
cũ ẽ. ut in esaufiguratꝰ sit populus
d̃ hoc est isrliticus scłm carnẽ ꝑ
lacob aut̃ figuratꝰ sit ipse iacob se q̃bl
hystorica ꝓpͥetate hoc responsũ inue¬
nitur eẽ cõpletũ. uͥ ppłs isrł hoc est
ucob minor filiꝰ suꝑauerit idumeos.
hocẽ gentẽ quã ꝓpagauit esaui. eosq
fraerunt tͥbutarios ꝑ daiid. ꝗͥd diu fu¬
sua deposuerunt. Sicut scriptũ¬

Expanded text:
n eo quod Dominus respondit Rebeccae, Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi de ventre tuo separabuntur, et populus populum superabit, et major serviet minori, spirituali intelligentia carnales in populo Dei significantur per majorem us quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. solet et sic intellegi hoc quod dictum est, ut in Esau figuratus sit maior populus dei, hoc est Israheliticus secundum carnem. per Iacob autem figuratus sit ipse Iacob secundum historica proprietate hoc responsum inuenitur esse completum, ubi populus Israhel, hoc est Iacob minor filius, superauit Idumaeos, hoc est gentem, quam propagauit Esau, eosque fecerunt tributarios per Dauid: sua deposuerunt, secundum prop
Abbreviated transcription (Latin):
attulit in multa patientia uasa ire que
ꝑfecta st̃ in ꝑditionẽ: subaudit᷑ tu qͥs
es qͥ respondeas dõ: ut recurrente sen¬
tentia ad uerba suꝑiora. iste sit sensus.
Si uolens ds ostendere irã: attulit iuisa
respondeas łõ: Hon aũ solũ uolens
ostendere potentiã suã. s etiã qͦd se¬
qͥtur. ut notas facer& diuitias glẽ
sue in uasa misccłie. que ĩparauit in¬

Expanded text:
attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem: subauditur, Tu quis es, qui respondeas Deo? ut recurrente sententia ad verba superiora, iste sit sensus: Si volens Deus ostendere iram, attulit vasa respondeaostendere potentiam suam, sed etiam quod sequitur, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae pra
Abbreviated transcription (Latin):
creti st̃: qd maxime appar& in par
tur. & istã uitam in illa tenera etate
beatã: dici ñ potest. qd̃ ubero discernun¬
tur arbitrio. ab aliis infantibꝰ qͥ sine
riuntur. Si aut̃ hii soli crearentur
ex adã qui essent ꝑ grãm recrean¬
di. & p̃ter illos qͥ in clĩ filios adoptant᷑
nulli alii homines nascerent᷑. lateroe.
benefitiũ qd̃ cdonaret᷑ indignis: qͥa nul¬
lis ex eaclem dampnabili stirpe. ueni¬
entibꝰ debitũ suppliciũ redderet᷑. Cum
uͦ attulit in multa patientia uasa ure.

Expanded text:
creti sunt. Quod maxime apparet in parcreti sunt. Quod maxime apparet in partur, et istam vitam in illa tenera aetate transeunt, dici non potest quod libero discernuntur arbitrio ab aliis infantibus, qui sine riuntur. Si autem hi soli crearentur ex Adam, qui essent per gratiam recreandi, et praeter illos, qui in Dei filios adoptantur, nulli alii homines nascerentur, lateret beneficium, quod donaretur indignis. Quia nullis ex eadem damnabili stirpe venientibus debitum supplicium redderetur, cum vero « attulit in multa patient
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta sunt in ꝑditionẽ: & ut notas
facer& diuitias glẽ sue. in uasa mise¬
ricordie. Que suꝑiꝰ dixerat tãꝙͣ fi¬
gulum luti ex eadẽ massa facere ali¬
ud uas in honorẽ: aliud in contume¬
liam. Merito autẽ uideret᷑ iniustũ.
dãpnata. Quod gͦ inde fiunt nascen¬
do uasa ire. pertin& ad debitã penã:
quod aũ fiunt nascendo uasa misecłie¬
ꝑtin& ad indebitã grãm. Ostendit
gͦ cls̃ irã suã. ñ utiq animi ꝑturbati¬
onẽ. sic̃ ẽ que circa homines nuncupa¬
tur: s iustam fixãq uindictam. Qđ
de stirpe inobedientie ducit᷑ ꝓpago
peccati atq supplicii. & homo natus
ex muliere. sic̃ in libro iob scriptum
ne utitur etiã malis. multa illis natu¬
ralia .&. temꝑl ua bona largiens. eorũ¬
q malitiã ad exercendos. & cõparatio.¬
ne ãmonendos bonos accõmodans. ut¬
in eis discant agere grãs deo. quod ab
eis ñ suis meritis que in eadẽ massa
paria fuerunt: s illiꝰ miseratione dis¬

Expanded text:
t in perditionem, ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quem superius dixerat, tanquam figulum luti, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Merito autem videretur injustum damnata. quod ergo fiunt inde nascendo uasa irae, pertinet ad debitam poenam: quod autem fiunt renascendo uasa miseriOstendit ergo deus iram suam. non utique animi perturbationem, sicut est, quae ira hominis nuncupatur, sed iustam fixamque uindictam. quod de stirpe inoboedientiae ducitur propago peccati atque supplicii. et homo natus ex muliere. sicut in libro Iob scriptum ne utitur etiam malis multa illis naturalia et temporalia bona largiens eorumque malitiam ad exercendos et comparatione admonendos bonos accoin eis discant agere gratias Deo, quod ab eis non suis meritis, quae in eadem massa paria fuerunt, sed illius miseratione dis
Abbreviated transcription (Latin):
indebita gr̃a liberato: ut nec ille pãm¬
s indignũ querat᷑. nec dignũ se iste
&. offensionis inuoluit. ut liberatꝰ de
ñ liberato discat: qd̃ etiã sͥ suppliciũ
conuenir& nͥ gr̃a subuenir&. Si
aũ gr̃a utiq nullis meritis reddita:
sa. hunc liberari.&. hunc puniri¶
Nempe gͦ iustũ ẽ utrũq puniri.
Quis hoc negauerit: Agamꝰ gͦ grͣas
saluatori. dũ nobis ñ redditũ cerni¬
mꝰ. qͦd in dã natione similiũ etiã no¬
bis debitũ fuisse cognoscimꝰ. Si enĩ
utriq liberarentur. later&. qͥd pecea-¬
to ꝑ ustitiã deberet᷑. & si nemo. quid

Expanded text:
ndebita gratia liberato; ut nec ille se indignum queratur, nec dignum se iste et offensionis inuoluit. ut liberatus de non liberato discat. quod etiam sibi supplicium conueniret, nisi gratia subueniret; si autem gratia, utique nullis meritis reddita usa hunc liberari, illum puniri\'. nempe ergo iustum est utrumque puniri. quis hoc negauerit? agamus ergo etiam gratias saluatori, dum nobis non redditum cernimus, quod in damnatione similium etiam nobis debitum fuisse cognoscimus. utrique liberarentur, lateret quid peccato per justitiam debeatur: si nemo, quid
Abbreviated transcription (Latin):
q uenit insimilitudine carnis pecca¬
t. id agit᷑ ut euacuetur corpꝰ pecca¬
ti. fuacuat᷑ aũ. ñ ut ipsa uiiente car¬
ne concupiscentia dispsa. & innata.
repente assumat᷑. & ñ sit. s ne obsit
mortuo. quȩ inerat nato.Nã si post
baptismũ uxerit. ibi hab& cũ qua
ñ in uacuũ gr̃ãm eiꝰ suscepit. si reꝓbꝰ
ẽe noluerit. Non itaq hoc p̃stat᷑ in
baptismo nͥ forte miraculo ineffabi.¬
li om̃ipotentissimi creatoris ut lex
peccati. quȩ inest in mẽbris. repug.¬
nans legi mentis. ꝓrsus penitꝰ extin¬
gat᷑. ꝙ ñ sit: s ut qͥc qͥd mali ab homi¬
ne factũ. dictũ. uł cogitatũ ẽ. cũ ei¬
dẽ concupiscentie. subiecta m̃te
seruir& : ab oleat᷑. ac uelut factũ ñ
fuerit habet᷑. Iysa uͦ soluto reatꝰ uin¬
cło. qͦ ꝑ illã diabolus animã retinebat.
& interclusi one destructa qͦ hominẽ
a suo creatore seyarabat maneat in
certamine: quo corpꝰ nr̃m. castigamꝰ

Expanded text:
it in similitudinem carnis peccati, id agitur ut evacuetur caro peccati. Evacuatur autem, non ut in ipsa vivente carne concupiscentia conspersa et innata repente absumatur, et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat nato. Nam si post baptismum vixerit, ibi habet, cum qua non in vacuum gratiam ejus suscepit, si reprobus esse noluerit. Non itaque hoc praestatur in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili omnipotentissimi Creatoris, ut lex peccati quae, in membris repugnans legi mentis, prorsus penitus exstinguatur, et non sit, sed ut quidquid mali ab homine factum, dictum, cogitatum est, cum eidem concupiscentiae subiecta mente seruiret, totum aboleatur ac uelut factum non fuerit habeatur, ipsa uero soluto reatus uinculo, quo per illam diabolus animam retinebat, et interclusione destructa, qua hominem a suo creatore separabat, maneat in certamine, quo corpus nostrum castigamus
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ in illa morte dñi. peccati nr̃i fie¬
ra pender&: ut euacuaret᷑ cor
cati. ut ultra ñ seruiamꝰ peccati.
cuiꝰ peccati. & mortis figura etiã
yses in heremo suꝑ lignũ ex altani
serpentẽ. Persuasione qͥppe serpi¬
tis. homo in dãpnatione mortis e¬
dit. Itaq serpens ad significati
ipsiꝰ mortis. conuenienter in ligni
tatꝰ ẽ. In illa enĩ figura mors dñ¬
debat in ligno: cui sac ram̃to ipse
se aliqͥs dixerit. cũ tantã in cruie
lutẽ hominũ ẽẽ cognoscer&. ut h¬

Expanded text:
ati nostri figura penderet, ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Ddebat in ligno, cui sacramento ipse se aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut
Abbreviated transcription (Latin):
xpc a mortuis ꝑ głam patͥs ita nos in
nouitate uitȩ ambulemꝰ. Nẽpe sati
surrectionis. figuratũ uite nr̃e ue¬
teris occasũ .& exortũ noue. Domons¬
tratãq iniquitatis ab olitionẽ. reno¬
uationẽq iustitiȩ. Uñ gͥ hoc tantũ
Hec cogitatio sc̃ã. seruat filios homi¬
nũ in ꝓteetione alarũ dĩ sꝑantes: ut
inebrient᷑ ab ubertate domꝰ eiꝰ. &
torrentẽ uoluptatis eiꝰ potent. qm̃
apud ipsũ ẽ fons uitȩ. & in lumine¬

Expanded text:
am Patris; ita et nos in novitate vitae ambulemus. » Nempe satis surrectionis figuratum vitae nostrae veteris occasum, et exortum novae, demonstratamque iniquitatis abolitionem, renovationemque justitiae. Unde igitur hoc tantum Haec cogitatio sancta seruat filios hominum in protectione alarum dei sperantes, ut inebrientur ab ubertate domus eius et torrentem uoluptatis eius potent, quoniam apud ipsum est fons uitae
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo sanarentur. Non gͥ mirũ si de
maledicto uicit maledietũ qͥ ugcit de
morte mortẽ de peccato peccatũ. de
serpente serpentẽ. Maledicta aut̃ mors
maledictũ ꝑeccatũ. maledictꝰ serpeu̾.
t hec om̃ia in cruce tͥũphata sunt.

Expanded text:
ndo sanentur. Non igitur mirum si de maledicto vicit maledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem. Maledicta autem mors, maledictum peccatum, maledictus serpens; et haec omnia in cruce triumphata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
lũ. &. si nondũ fides illa quȩ incre
dentiũ uoluntate consistit. iã tam̃
ipsius fidei sacram̃tũ fidelẽ facit.
Nã sic̃ creder e respondentur. itaetiã
fideles uocantur: ñ rẽ ipsã mente an¬
nuendo.s ipsius rei sacram̃tũ ꝑcipi¬
endo. Cũ aut̃ saꝑe homo ceꝑit. ñ illud
sacrem̃tũ reyetit. s intellig&. eiꝰq
uoluntati. consona etiã uoluntate
coaptabit᷑. Hoc quãdiu ñ potest
ualebit sacram̃tũ. ad eiꝰ tutelã. adu̾¬
sus contrarias potestates. Et tantũ
ualebit. ut si ante maioris usũ eta¬
tis ex hac uita migrauerit. ꝑ ipsam
sacram̃tũ. cõmendãte ecdẽ caritate.
retur. Hoc qui ñ credit. & fieri non
posse arbitrat᷑. ꝓfecto infidelis ẽ: &¬
si habeat fidei sacram̃tũ. Longeq
melior ẽ ille paruulus. qui etiã si fi¬
dẽ ñdũ hab& in cogitatione: ñ ei tam̃
obicẽ contrariȩ cogitationis opponit.
U ñ sacram̃tuĩ eiꝰ : salubriter ꝑcipitur.

Expanded text:
si nondum fides illa, quae in entium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur, non rem ipsam mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetit, sed intellegit eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quamdiu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate retur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obicem contrariae cogitationis opponit, unde sacramentum eius salubriter percipit.
Abbreviated transcription (Latin):
men in sacram̃to. ñ solũ ꝑ om̃s pas¬
chȩ sollẽpnitates. s: om̃i die populiꝰ
ĩmolatur. Nec utiq mentitur. qui
interrogatꝰ eũ responderit ĩ molari.
Si enĩ sacram̃ta quandã similitudanẽ
rerũ earũ. quarũ sacram̃ta st̃ ñ ha¬
ber̃a. om̃ino sacram̃ta ñ essent. Ex

Expanded text:
men in sacramento non solum per omnes Paschae solemnitates, sed omni die populis immolatur: nec utique mentitur qui interrogatus cum responderet immolari. Si enim sacramenta quamdam similitudinem rerum earum quarum sacramenta sunt non haberent, omnino sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
guis corꝑis xp̃i. sanguis xpͣi ẽ: ita &¬
sacram̃tũ fidi. fides ẽ. Nichilẽ autẽ
aliud credere: quã fidẽ habere. Le
ꝑ hoc. cũ respondetur. paruulus cre¬
aere. qui fidi nondũ hab& affectum.
respondetur. fidẽ habere ꝑꝑ fidĩsacra.¬
m̃tũ. & conuertere se adđm. ꝓpt̾ con¬
uersionis sacrem̃tũ. Quia & ipsa res¬
ponsio adcelebrationẽ ꝑtin&. sacra¬
m̃ti. sic̃ de ipso baptismo apłs. Con
s ꝓrsuis att. consepulti sumꝰ. Sacra¬
mentũ gͦ tante rei. ñ nͥ eiꝰdẽ rei uo

Expanded text:
ita sacramentum fidei fides est. nihil est autem aliud credere quam fidem habere. ac per hoc cum respondetur paruulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum et conuertere se ad deum propter conuersionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti, sicut de ipso baptismo apostolus:sed prorsus ait: Consepulti sumus. sacramentum ergo tantae rei non nisi eiusdem rei uo
Abbreviated transcription (Latin):
bundauit & grͣa. Unde aut̃ habi¬
dauit peccatsĩ : Lex autͣ subint¬
uit: ut habundar& peccatũ. d
re lege subintrante. ha. bundir
peccatũ : Quia nolebant se consa
homines yeccatores. add̾ita legr ti¬
ti st̃ & pͣuaricatores. Preuaricati¬

Expanded text:
bundavit gratia.» Unde autem abundavit peccatum? «Lex autem subintravit, ut abundaret peccatum» . Quare Lege subintrante abundavit peccatum? Quia nolebant se confiteri homines peccatores, addita Lege facti sunt et praevaricatores. Praevaricat
Abbreviated transcription (Latin):
& consilio medicine. Aliquando enĩ¬
homo indetur sibi sanꝰ: & eggrotat Et
si eo quoa egrotat. ñ sentit: medicũ ñ
querit. Auget᷑ morbꝰ: crescit molestia.
ratia data ẽ: ut lex ĩpleret᷑. Neq enĩ
suo uitio ñ implebatur: s uitio ꝓru-¬
dentie carnis. Quod uitiũ. ꝑ legẽ de¬
monstrandũ: ꝑ grãm sanandũ fuit.¬

Expanded text:
ed consilio medicinae. Aliquando enim videtur sibi homo sanus, et aegrotat; et in eo quod aegrotat et non sentit, medicum non quaerit: augetur morbus, crescit molestia, ratia data est, ut lex inpleretur. neque enim suo uitio non inplebatur lex, sed uitio prudentiae carnis. quod uitium per legem demonstrandum, per gratiam sanandum fuit
Abbreviated transcription (Latin):
Uideo aliã lege̾ in menbris meis repi¬
nantẽ legi m̃tis meȩ. & captiuims
ducentẽ sub lege peccati. quȩ ẽ int
bris meis. Cognouit se in miseria
gemitu. in rixa & contentione. ips
secsi sibi ñ concordans. a se dissonan
a se resiliens. Et quid ait: optans.

Expanded text:
em in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem sub lege peccati, quae est in membris meis.» Cognovit se in miseria, in gemitu, in rixa et contentione; ipse secum sibi non concordans, a se dissonans, a se resiliens: et quid ait, optans
Abbreviated transcription (Latin):
gentes de accepta lege se extollerent:
postea quã dix̃ peccatũ & mort̾e. ꝑ
unũ hom inẽ intrasse in genꝰ humanũ.
& ꝑ unũ hominẽ iustitiã & uitã ȩter-¬
nã. illũ adã. hunc xỹm aꝑtissime insi¬
nuansait. Ley aut᷑ subintrauit ut
habundara delictũ. Uaut̃ habun¬
dauit delictũ: suꝑhabundauit gr̃a:
ut quẽ admodũ regnauit peccatũ in¬

Expanded text:
gentes de accepta lege se extollerent, gentes de accepta lege se extollerent, posteaquam dixit peccatum et mortem per unum hominem intrasse in genus humanum et per unum hominem iustitiam et uitam aeternam, illum Adam, hunc Christum apertissime insinuans ait: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia, ut que
Abbreviated transcription (Latin):
tiam tẽporibꝰ apłõꝵ. ñ intellicis
bꝰdã obscuris sententiis apłi paui
hoc eũ quidã arbitrati st̾ diceris
ciamꝰ mala. ut ueniant hona: ¶¬
dixerat. lex subintrauit ut habui¬
de suis uiribꝰ suꝑbissime p̃surne
nec diuinũ adiutoriũ. uincende
malarũ concupiscentiarũ rectils
inpetrantes. pluribꝰ grauioribꝰ q s¬
lictis. etiã lege p̃uaricata. onerat
Ac sic magno reatu conpellente. so¬
fuger̃t ad fidẽ. qua misericord
indulgentie merererent᷑. & auxiliũ a dño
qui fec̾ celũ & terrã. ut difusa ꝑ sp̃m scm
caritate in cordibꝰ suis. cũ dilectione age¬
rent. quȩ contra scłi huiꝰ concupiscen¬
tias iubent᷑. scđm id qͦd pͣdictũ ẽ in psal¬
mo. multiplicatȩ st̃ infirmitates eorũ
peccandũ: Si sp̃c uiuificans desit occi¬
dit. Scirienĩ facit peccatũ: potiꝰ quã
caueri. Et idõ magis augeri. quã mi¬
nui: qͥa malȩ concupiscentiȩ. etiã pͣua¬
ricatio legis accedit. Wolens gͦ apłs cõ¬

Expanded text:
tiam temporibus apostolorum non intellectis quibusdam subobscuris sententiis apostoli Pauli hoc eum quidam arbitrati sunt dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, quia dixerat: lex subintrauit, ut abunsuis uiribus superbissime praesumebant, nec diuinum adiutorium uincendarum malarum concupiscentiarum recta fide inpetrantes pluribus grauioribusque delictis etiam lege praeuaricata onerati sunt: ac sic magno reatu conpellente confugerunt ad fidem, qua misericordiam indulgentiae mererentur et auxilium a domino, qui fecit ccaritate in cordibus suis cum dilectione agerent, quae contra saeculi huius concupiscentias iuberentur secundum id, quod praedictum fuerat in psalmo: multiplicatae sunt infirmitates eorum; peccandum, si spiritus uiuificans desit, occidit; sciri enim facit peccatum potius quam caueri et ideo magis augeri quam minui, quia malae concupiscentiae etiam praeuaricatio legis accedit. Volens ergo apostolus com
Abbreviated transcription (Latin):
gentia data ẽ. reos liberauit. Ley
moysen dataẽ. Non sibi aliqͥda
pliꝰ seruus assignat. quã qͦd ꝑ illi
factũ ẽ: electꝰ ad magnũ ministui
tãqͣ. fidelis in domo. Sed tam̃ sem

Expanded text:
gentia data est; reos liberavit. Lex per Moysen data est. Non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum factum est. Electus ad magnum ministerium tanquam fidelis in d
Abbreviated transcription (Latin):
hominis peccatores constituti
st̾ multi: sic & ꝑ obedientiã uniꝰ
hominis. iusti constituent᷑ mul¬
ti. Eosdẽq multos yeccatores.
ñ qͥbꝰdã exceptis. s om̃s intelligi
uolens. suꝑiꝰ ait de adã ĩ quo om̃s
peccauer̃t. uñ utiq infantum
animȩ. ñ posst̾ secerni L ex aut᷑

Expanded text:
hominis peccatores constituti sunt multi, sic per oboedientiam unius hominis iusti constituentur multi, eosdemque multos peccatores non quibusdam exceptis, sed omnes intellegi uolens superius ait de Adam: in quo omnes peccauerunt? unde utique infantum animas non posse secerni et eo,
Abbreviated transcription (Latin):
cui contra iniquitatẽ suã. nec p̃cep¬
tũ sc̃m. & bonũ ꝓfuit. qͦ magis auc¬
ta ẽ iniquitas. quã minuta: quando
qͥde   subintrauit ut habundar &
delictũ. ut eo mͦ conuictꝰ atq confu¬
sus. uder& ñ tantũ doctorẽ sib ẽẽ
necessariũ. uerũ etiã adiutorẽ d̃m:
a qͦ eiꝰ itinera dirigant᷑. ne dñet᷑ ei
om̃is iniquitas. Et confugiendo ad
opẽ diuine miscdie sanetur: atq
ita ibi habundauit delictũ suꝑha-¬
bundauit & gr̃a. ñ peccantis meri-¬
to: s subuenientis auxilio. Conseqͣnt¬
eandẽ medicinã. in passione &. resur¬
rectione xp̃i mystice demonstratam
ostendit a płs dicens. An ignoratis.
qͣm quicũq baptizati sumꝰ in yp̃o
iħu: in morte ipsius baptizati sumꝰ:
Consepulti gͦ sumꝰ cũ illo ꝑ baptismũ¬

Expanded text:
cui contra iniquitatem suam nec praecepcui contra iniquitatem suam nec praeceptum sanctum et bonum profuit, quo magis aucta est iniquitas quam minuta, quando quidem lex subintrauit, ut abundaret delictum, ut eo modo conuictus atque confusus uideret non tantum doctonecessarium, verum etiam adjutorem Deum, a quo ejus itinera dirigantur, ne dominetur ei omnis iniquitas , et confugiendo ad opem divinae misericordiae sanetur: atque ita ubi abundavit delictum, superabundet gratia, non peccantis merito, sed subvenientis auxilio. 10. Consequenteamdem medicinam in passione et resurrectione Christi mystice demonstratam ostendit Apostolus, dicens: An ignoratis quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Consepulti ergo sum