comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
putandum constiterit. Frustra inquam
ex hac occasione malum ita inobedientie
exaggeratis: ut atam necessario bono pro¬
mutende obedientie terreatis: quia & si
ut uosdicitis inobedientia. intam uariis
& innumeris quȩ a seniorib indicuntur:
ñ semꝑtam̃ damnabilit̾ seu criminalit qd
⁊ cminalis. n q̃ contẽptũ suꝑbie ñ euitat
agnagͥ securitas filiis obedientiȩ.
& reuera pax hominib bone uo¬
luntatis: quando in omni inobedientia
sola damnat impenitentia. quã nescit
qui diligit diñ.: sola incriminat᷑ supbia.
quam facile cauet qui timet gehennam.
S exemplis clarius elucescet quod dicimꝰ.
Si iubente seniore ut sileam. uerbũ mͥ
forte pobluuonẽ elabitur: reũ me fateor
inobedientie. s uenialit̃. Si ex contẽptu
sciens & deliberans sponte in uerba pro¬
ruꝑo. & ruꝑo silentii legem: p̃uaricatorẽ
me constituo: & criminalit̃. Et si impe¬
nitens ꝑseuero usq ad mortẽ: peccaui

Expanded text:
putandum constiterit. Frustra, inquam, putandum constiterit. Frustra, inquam, ex hac occasione malum ita inobedientiae exaggeratis, ut a tam necessario bono promittendae obedientiae terreatis: quia etsi ut vos dicitis, inobedientia in tam variis et innumeris, quae a senioribus indicuntur; non semper tamen damnabiliter seu criminaliter qcriminalis, nisi quae contemptum superbiae non evitat. Magna igitur securitas filiis obedientiae, et revera pax hominibus bonae voluntatis: quoniam in omni obedientia sola damnatur impoenitentia, quam nescit qui diligit Deum; sola incriminatur superbia, quam facile cavet qui timet gehennam. Sed exemplis clarius elucescet quod dicimus. Si jubente seniore ut sileam, verbum mihi forte per oblivionem elabitur; reum me fateor inobedientiae, sed venialiter. Si ex contemptu sciens et deliberans sponte in verba prorupero, et rupero silentii legem; praevaricatorem me constituo, et criminaliter; et si impoenitens persevero usque ad mortem, peccavi,
Abbreviated transcription (Latin):
uersas. dicemus equaliter maximas:
Non ẽ gͦ necesse ut concedã quoddicitis.
homine magistro accipit᷑. quod ñ sit
contra dm̃: aut monacho nullũ posse
inueniri leue seu ueniale peccatum:
quia & si totiens deo quod fatendũ ẽ
inobediens ẽẽ conuincitur. quotiens eiꝰ
qui ꝓdeo sibi ẽ hominis mandatũ. qd
qͥdem iusticie ñ repugnet. p̃dergreditur:
sicut tam̃ non par cura inexecutione exi¬
gitur. sic nec par culpa contͣhit᷑ ex trans¬
gressione: & si quippe unus ẽ qͥ offen¬
dit᷑. non tñ unius ponderis que iuben¬
tur: nec unius subindediscriminis ius¬
soꝵ ẽ omniũ censenda transgressio. Un
tur mensura. frustraꝑinde ut uidetis
aut terremini. aut terrere conamini de
obedientie ꝓmissione. quȩ fit ex regłari
ꝓfessione: quasi non oporteat ꝓmittere. ꝙͣ
constat nec integre posse teneri. nec sine
crimine preteriri: si quidẽ deo quicquid
dĩ minister homo non ꝑperam iusserit. im¬

Expanded text:
versas dicemus aequaliter maximas? versas dicemus aequaliter maximas? Non est igitur necesse ut concedam quod dicitis, homine magistro accipitur, quod non sit contra Deum; aut monacho nullum posse inveniri leve seu veniale peccatum: quia etsi toties Deo quod fatendum est inobediens esse convincitur, quoties ejus, qui pro Deo sibi praeest, hominis mandatum, quod quidem justitiae non repugnet, praetergreditur; sicut tamen non par cura in exsecutione exigitur, sic nec par culpa contrahitur ex transgressione. Etsi quippe unus est qui offenditur; non tamen unius ponderis quae jubentur, nec unius subinde discriminis jussorum est omnium censenda transgressio. Undtur mensura. » 30. Frustra proinde ut videtis aut terremini, aut terrere conamini de obedientiae promissione, quae fit ex regulari professione, quasi non oporteat promittere, quam constat nec integre posse teneri, nec sine crimine praeteriri: siquidem Deo, quidquid Dei minister homo non perperam jusserit, im
Abbreviated transcription (Latin):
plurisq quod ꝑ suos ds̃ quam quod
ꝑseipsum imꝑat estimandũ. An non
deniꝙ & apud scm̃ benedictum ꝓpͥe &
distincte ab inuicem sententiȩ inueniũ¬
tur: alia de leuiorib. alia de grauiorib
inscripta culpis. Quid ẽ autẽ leuior
culpa: nisi leuior in obedientia.
aaduntur igitur aprelatis inter¬
dum minora mandata: quoꝵ tͣns¬
gressio leuiora scd̾m reglam parit & pec¬
cata: & tamen indm nichilominus p̃ua¬
ricatio fit. quotiens abbatis ussio pret̾i¬
tur. Si quidẽ & exore ipso dĩ non equalia
sunt ꝓmulgata: & ideo non equali cun¬
cta iugilantia obseruanda: szaliacura ex¬
hibenda ẽ ei ꝓculdubio. quod ipse ꝑhibet
primum & maximum mandatum: &
alia his quȩ alibidicernens. qui solu̾it
inquit unum de his minimis meis¬
mandatis. Qͥd gͦ: Audiuimus ex regla
grauiores & leuiores culpas: legimus
& ineugłio maxima minimaq man-¬
data: & mandatoꝵ transgressiones uni¬

Expanded text:
plurisque quod per suos Deus, quam quod plurisque quod per suos Deus, quam quod per se ipsum imperat, aestimandum? Annon denique et apud sanctum Benedictum propriae et distinctae ab invicem sententiae inveniuntur, alia de levioribus, 512 alia de gravioribus inscripta culpis? Quid est autem levior culpa, nisi levior inobedientia? Traduntur igitur a praelatis interdum minora mandata, quorum transgressio leviora secundum Regulam parit et peccata; et tamen in Deum nihilominus praevaricatio fit, quoties abbatis jussio praeteritur: siquidem et ex ore ipso Dei non aequalia sunt promulgata, et ideo non aequali cuncta vigilantia observanda; sed alia cura exhibenda est ei procul dubio, quod ipse perhibet primum et maximum mandatum : alia his quae alibi discernens, Qui solverit, inquit, unum de his minimis mandatis . Quid ergo? Audivimus ex Regula graviores et leviores culpas; legimus et in Evangelio maxima, minimaque mandata: et mandatorum transgressiones uni
Abbreviated transcription (Latin):
nes inpeccatis. Et quidẽ gemina ma¬
licia peccatoris. Primii quod nec sui
misertus est. ut culpam ꝓpriam fateret᷑
& sanaretur: deinde quod & uxorem ut
se fallaciter excusaret. crudelit accusauit
entiȩ: quasi aut furtim surrepat nesci¬
enti. aut casu accidat infelici. aut non
ualenti imple quod precipit᷑ criminis
calumnia struatur de impossibili. Ita¬
ne inquam monacho crimen insidiat᷑
inobedientiȩ. cum & antiqua illa tã
nota & tam noxia preuaricatio facile
ut creditur indulgentiã consequeret᷑
dum mͦ confessio & non defensio seque¬
retur. Neq enim tantum ut dictũ ẽ
nocuit. simplicis actionis quãus ex
deliberatione transgressio. quantum
ad iuncte excusationis cũ premeditati¬
one obstinatio. S nũqͥd forte in lege¬
qͥdem diuina habenda ẽ hec conside¬
ratio. grauioris leuiorisq iobedien¬
tie: non aũ ita ⁊ in regła nr̃a: S quis
sane dicat plus tribuendum huma¬
nis quam diuinis traditionibus

Expanded text:
nes in peccatis. Et quidem gemina manes in peccatis. Et quidem gemina malitia peccatoris. Primum quod nec sui misertus est, ut culpam propriam fateretur, et sanaretur: deinde quod et uxorem, ut se fallaciter excusaret, crudeliter accusaviri inobedientiae, quasi aut furtim subrepat nescienti, aut casu accidat infelici; aut non valenti implere quod praecipitur, criminis calumnia struatur de impossibili? Itane, inquam, monacho crimen insidiatur inobedientiae? cum et antiqua illa tam nota, et tam noxia praevaricatio, facile, ut creditur, indulgentiam consequeretur, dummodo confessio, et non defensio sequeretur. Neque enim tantum, ut dictum est, nocuit simplicis actionis, quamvis ex deliberatione, transgressio, quantum adjunctae excusationis cum praemeditatione obstinatio. CAPUquidem divina habenda est haec consideratio gravioris, leviorisque inobedientiae, non autem ita et in Regula nostra? Sed quis sane dicat plus tribuendum humanis, quam divinis traditionibus;
Abbreviated transcription (Latin):
hoc scło siue infuturo. Non gͦ qualis¬
cunq mandati preteritio criminalem
facit inobedientiam: s repugnare: s
nolle obedire. Cȩterum quanti absq
illa pessima & rebelli uoluntate non
obediunt: Quomͦ itaq monacho cri¬
men insidiatur inobedientie si dotienᷤᷤ
sine crimine transgreditur. quotiens
in transgressione. defuerit huiuscemo¬
di recaleitrans & contentiosa uoluntas:
frustra autem comparant qͥdã ut
dicitis quaslibet inobedientias antiqͤ
illi que facta est in paradiso: que ni¬
mirum ualuit non solum obligare
ꝑsonam: s ae uiciare naturam. Arbitror
tam̃ & ipsam primã grauissimamꝙ
preuaricationẽ. aut non aliunde aut
inde maxime iudicatam grauissimã.
hoc est ex rebellione defensionis que se¬
cuta ẽ. quando deo causam requirente
ꝓuocaret. nolebat quippe mortẽ ipsoꝵ
s magis ut conuerterent᷑ ⁊ uiuerent:
ipsi maluerunt declinare cor suũ in
uerba malicie. ad excusandas excusatio¬

Expanded text:
hoc saeculo, sive in futuro. Non ergo qualishoc saeculo, sive in futuro. Non ergo qualiscumque mandati praeteritio criminalem facit inobedientiam: sed repugnare, sed nolle obedire. Caeterum quanti absque illa pessima et rebelli voluntate non obediunt? Quomodo itaque monacho crimen insidiatur inobedientiae, si toties sine crimine transgreditur, quoties in transgressione defuerit hujusmodi recalcitrans et contentiosa voluntas? 27. Frustra autem comparant quidam, ut dicitis, quaslibet inobedientias antiquae illi, quae facta est in paradiso; quae nimirum valuit, non solum obligare personam, sed et vitiare naturam. Arbitror tamen et ipsam primam gravissimamque praevaricationem, aut non aliunde, aut inde maxime judicatam gravissimam, hoc est ex rebellione defensionis, quae secuta est: quando Deo causam requirente  provocaret nolebat quippe mortem eorum, sed magis ut converterentur et viverent, ipsi maluerunt declinare cor suum in verba malitiae, ad excusandas excusatio
Abbreviated transcription (Latin):
usum & consuetudinem: & tunc ñ pec¬
cati species. s peccantis intentio pensa¬
tur. Elatio quippe contẽnentis atq im¬
penitentis obstinatio. in minimis quoq
mandatis culpam facit ñ minimam:
& conuertit in crimengrauis rebellio¬
nis neuum satis leuem simplicis tͣns¬
gressionis. Deniq inquo inobedienti¬
ȩ crimen & absq dubio sit: apud sa¬
muelem aduertite. Quasi inquit pec¬
catum ariolandi est repugnare: ⁊ qua¬
si scelus idolatrie nolle acquiescere. Non
ait non acquiescere. s nolle acquiescere:
ut non iussionis simplex ipsa transgres¬
sio. s uoluntatis suꝑba condentio. scelus
idolatriȩ reputetur. Non est enim idip¬
sum obedire nolle: & non obedire.Hoc
quippe interdum erroris est. nonnun¬
quam & infirmitatis: illud uͦ aut odio¬
se ꝑtinacie.aut contumacie non feren¬
de. Quod & ipsum repugnare ẽ ⁊ resiste¬
re sp̃uu scõ: & si ad mortẽ usq ꝑdurau̾it
blasphemia ẽ: non remittenda siue in

Expanded text:
usum et consuetudinem: et tunc non pecusum et consuetudinem: et tunc non peccati species, sed peccantis intentio pensatur. Elatio quippe contemnentis, atque impoenitentis obstinatio, in minimis quoque mandatis culpam facit non minimam, et convertit in crimen gravis rebellionis naevum satis levem simplicis transgressionis. Denique in quo inobedientiae crimen et absque dubio sit, apud Samuelem advertite. Quasi, inquit, peccatum ariolandi est repugnare, et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere . Non ait, Non acquiescere; sed, nolle acquiescere: ut non jussionis simplex ipsa transgressio, sed voluntatis superba contentio, scelus idololatriae reputetur. Non est enim id ipsum nolle obedire, et non obedire. Hoc quippe interdum erroris est, nonnunquam et infirmitatis: illud vero aut odiosae pertinaciae, aut contumaciae non ferendae. Quod et ipsum repugnare est et resistere Spiritui sancto; et si ad mortem usque perduraverit, blasphemia est, non remittenda, sive in
Abbreviated transcription (Latin):
men insidietur inobedientie. Esto sit
crimen. cui illa penalis gehenna uel
gehennalis pena assignatur: quale
queso illud diffiniemus ẽẽ crimen qd
ueritate iudice reũ tantũ facit iudicio:
Nec tam̃ diffitebim᷑ eẽ reatum: quod uł
hactenus reũ statuit. Quod si reatũ:
& peccatũ. Porro omne peccatũ: contͣ
dei mandatum p̃sumitur. Quod aũ
contra mandatũ presumit᷑: inobedi¬
entia dr̃. hinc colligit᷑ quod ira sci fr̃i
& in obedientia sit  crimen non sit.
Enunum inuentum ẽ monacho leue
acueniale peccatũqdq ñ humani s
diuini mandati statuat transgresso¬
rem̃. In hoc genere ft̃ transgressionis
non nulla stultiloquia seu uanilo¬
quia: & queq otiose dicta. facta & co¬
gitata. Huiusmodi enim. nunquã
nisi contra mandatũ & dei man-¬
datum usurpantur. Peccata qͥppe st̃:
& ds ꝓhibet omne peccatũ: & tam̃
uemialia non criminalia reputant᷑ :
excepto cum ꝑ contemptũ uertunt᷑ in

Expanded text:
men insidietur inobedientiae? Esto, sit men insidietur inobedientiae? Esto, sit crimen, cui poenalis illa gehenna vel gehennalis poena assignatur: quale, quaeso, illud definiemus esse crimen, quod, Veritate judice, reum tantum facit judicio? Nec tamen diffitebimur esse reatum, quod vel hactenus reum statuit. Quod si reatum, et peccatum? porro omne peccatum contra Dei mandatum praesumitur. Quod autem contra mandatum praesumitur, inobedientia dicitur. 26. Hinc colligitur, quod irasci fratri, et inobedientia sit, et crimen non sit. En unum inventum est monacho leve ac veniale peccatum, quodque non humani, sed divini mandati statuat transgressorem. In 511 hoc genere transgressionis nonnulla stultiloquia seu vaniloquia, et quaeque otiose dicta, facta, et cogitata. Hujusmodi enim nunquam nisi contra mandatum, et Dei mandatum usurpantur. Peccata quippe sunt, et Deus prohibet omne peccatum: et tamen venialia, non criminalia reputantur, excepto cum per contemptum vertuntur in
Abbreviated transcription (Latin):
Ceterum sicut non omĩa unius esse
constat uł necessitatis. uł utilitatis uł
dignitatis: sic ñ una de omĩũ trans gressi¬
one fertur sententia:nec parramanent
discrimina dispares culpas. Porro nec
pariculpa negliguntur. que non pari
cura precipiuntur. nec pari ꝓmde pena
puniuntur. Ecce enim ȩuangłium tam
flagiciũ crapule: quam fornicationis tur¬
pitudinẽ damnat. uerũ quismagis ñ
horreat e duob malis turpitudine fedari:
quam cibo exsaturari: Nonne deniq
ueritas in eugłio sub nominib trabis
& festuce. graues leuesq discerint mo¬
bedientiȩ culpas: Non ipsa disputante
immo diffiniente gradatim nobis di¬
stinguitur. quȩ cui reatui pena debeat᷑:
dum ahũ indicio alium concilio. alium
& gehenna reũ ẽẽ ꝓtestetur: Quenagͣ
consequendi necessitas cogit: ut si ma¬
gistris diuina detur insuis preceptis au¬
ctoritas. nullũ ideo iam monacho leue
ac ueniale peccatum inueniri posse pu¬
tetur: & quod eus uniuerse actioni cri¬

Expanded text:
Caeterum sicut non omnia unius esse constat vel necessitatis, vel utilitatis, vel dignitatis: sic non una de omnium transgressione fertur sententia, nec paria manent discrimina dispares culpas. Porro nec pari culpa negliguntur, quae non pari cura praecipiuntur; nec pari proinde poena puniuntur. Ecce enim Evangelium tam flagitium crapulae, quam fornicationis turpitudinem damnat. Verum quis magis non horreat e duobus malis, turpitudine foedari, quam cibo exsaturari? Nonne denique Veritas in Evangelio sub nominibus trabis et festucae , graves levesque discernit inobedientiae culpas? Nonne ipsa disputante, imo definiente, gradatim nobis distinguitur, quae cuique reatui poena debeatur, dum alium judicio, alium consilio, alium et gehenna reum esse protestatur? Quaenam ergo consequendi necessitas cogit, ut si magistris divina detur in suis praeceptis auctoritas, nullum ideo jam monacho leve aut veniale peccatum inveniri posse putetur; et quod ejus universae actioni cri
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid pret̾imus ꝑimus: preserticũ
nos script᷑a consoletur. si quis peccau̾it
inquiens aduocatum habemus iħm¬
xꝑmiustum: & ipse ẽ ꝓpitiatio ꝓpecca¬
tis nr̃is. Deniq ꝓpħade ipso testatur:
quod ꝓtransgressorib rogauerit ut ñ
pirent. Ubi sane notandum: quia ⁊ si
ꝓtransgressorib. non tñ ꝓ contempto¬
rib legitur supplicasse. Uerum illi qͦm
ꝑire possunt: ꝓ quib saluator rogat
ne ꝑeant. Quamobrem ñ uideo cur
ita omnem inobedientiã. ⁊ transgressi¬
onem uł minimoꝵ quoꝵlibet mã¬
datoꝵ exaggerandã putaueritis:
ut exclamaretis. Quod gͦ iam mona¬
cho poterit ueniale peccatũ esse uł
leue: cuius uniu̾se actioni crimen
insidiatur inobedientiȩ: S hoc inde

Expanded text:
aliquid praeterimus, perimus: praesertim cum aliquid praeterimus, perimus: praesertim cum nos Scriptura consoletur, Si quis peccaverit, inquiens, advocatum habemus ustum; et ipse est propitiatio pro peccatis nostris . Denique propheta de ipso testatur, quod pro transgressoribus rogaverit, ut non perirent . Ubi sane notandum, quia etsi pro transgressoribus, non tamen pro contemptoribus legitur supplicasse. Verum illi quomodo perire possunt, pro quibus Salvator rogat, ne pereant? Quamobrem non video, cur ita omnem inobedientiam et transgressionem vel minimorum quorumlibet mandatorum exaggerandam putaveritis, ut exclamaretis: Quod ergo jam monacho poterit veniale peccatum esse vel leve, cujus universae actioni crimen insidiatur inobedientiae? Sed hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
ctum: uerum dicitis. Cȩterũ hoc culpa
non est date legis. aut dantis legem. s
inꝓuide ꝓfitentis. & impie preuaricã¬
tis. Mandatum quidẽ scm̃ ⁊ iustũ. s.
tu te noris eẽ carnalẽ uenũdatũ sub
peccatõ. Uerum hoc ante ꝓuidisse.
debueras. quo turris huius euangłice
ñ prius iaceres fundamenta. quam se¬
dens computares si haberes sumptꝰ ad
ꝑficiendum. Nunc aũ quid restat. nisi
ut aut correptus obedias seniorib aut
confusus audias abillusorib. hic hõ
ceꝑit edificare. & non potuit consũma
re. S forsandicitis. Ergone ita ꝑfectus
quispiam inuenitur: cui non uel mi¬
nimum aliquid int̾dum surripiat᷑
de tam multis ac minutis. quȩ passim
uel anegligentib p̃positis imꝑantur.
Minime quidem cuiquã hoc ego dede¬
rim: cum ipsi quoꝙ de se fateant᷑ apłi.
in multis offendimus om̃s. Et si dixeri¬
mus quia peccatum non habemus:
ipsi nos seducimus. S ñ continuo ut

Expanded text:
ctum, verum dicitis. Caeterum hoc culpa ctum, verum dicitis. Caeterum hoc culpa non est datae legis, aut dantis legem, sed improvide profitentis, et impie praevaricantis. Mandatum quidem sanctum et justum: sed tu te noris esse carnalem, venumdatum sub peccato . Verum hoc ante praevidisse debueras, quo turris hujus evangelicae non prius jaceres fundamentum, quam sedens computares, si haberes sumptus ad perficiendum. Nunc autem quid restat, nisi ut aut correctus obedias senioribus, aut confusus audias ab illusoribus: Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare . 24. Sed forsan dicitis: Ergone ita perfectus quispiam invenitur, cui non vel minimum aliquid interdum subripiatur de tam multis ac minutis, quae passim vel a negligentibus praepositis imperantur! Minime quidem cuiquam hoc ego dedorim, cum ipsi quoque de se fateantur Apostoli, In multis offendimus omnes ; et, Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus . Sed non continuo ut
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑfecticordis. & infirme ꝓrsus uo¬
luntatis indiciũ statuta semoꝵ studi¬
osius discutere: herere ad singła que
iniunguntur: exigere de quibq rati¬
onem: & male suspicari deomĩ p̃cepto
cuiꝰ causalatuit nec unquam libent̃ obe¬
dire nisi cum audire contigerit. quod
forte libuerit: aut qd̃ non aliter licere
seu expedire monstrauerit uł aꝑta ra¬
tio. uł indubitata auctoritas. Delica¬
ta satis immo nimis molesta ẽ huiꝰ¬
modi obedientia. Non plane hec illa
ẽ. quȩ ex regła traditur obedientia si¬
ne mora: disputare ꝓfecto hoc est in
astu cordis: non imnauditu auris obe¬
dire. Istuismodi gͦ carnalem animã. ñ
modo premi s etiam opprimi ponde¬
re p̃sumpte ꝑfectionis necesse ẽ: quia
non potest portare caro infirma̾. quod
solus sꝑc ꝓmptus expitur iugũ esse
suaue & onus leue. Aꝑiquippe iugũ
& onus ẽ. & omnino importabile: nͥ
regulȩ subintrasse ut abundaret deli¬

Expanded text:
imperfecti cordis, et infirmae prorsus voimperfecti cordis, et infirmae prorsus voluntatis indicium est, statuta seniorum studiosius discutere, haerere ad singula quae injunguntur, exigere de quibusque rationem, et male suspicari de omni praecepto, cujus causa latuerit; nec unquam libenter obedire, nisi cum audire contigerit quod forte libuerit, aut quod non aliter licere seu expedire monstraverit vel aperta ratio, vel indubitata auctoritas. Delicata satis, imo nimis molesta est hujuscemodi obedientia. Non plane haec illa est quae ex Regula traditur, « Obedientia sine mora. » Disputare profecto hoc est in astu cordis, non in auditu auris obedire. Istiusmodi ergo carnalem animam non modo premi, sed etiam opprimi pondere praesumptae perfectionis necesse est: quia non potest portare caro infirma, quod solus spiritus promptus experitur jugum esse suave et onus leve. Christi quippe jugum et onus est, et omnino importabile, nisRegulae subintrasse, 510 ut abundaret deli
Abbreviated transcription (Latin):
satio misterioꝵ dĩ: Ipsum ꝓinde quẽ pro
deo habemus: tanquam dm̃ in his quȩ a¬
ꝑte non sunt contra dm̃ audire debemꝰ.
eli. quasi nos in hac parte diuinã homini¬
b tribuentes auctoritatẽ: cum ille in supͣ
memorato capitulo plane discernere int̃
utrũq uideatur. Siquidẽ quod nos asseri¬
mus de dubiis. hoc ile negat de manife¬
stis: ut cum ait si peccauerit uir in uirũ.
subaudiatur ꝓpt̃ dm̃. cui aꝑte contraria
homines hominib frequent mandare
p̃sumũt S hinc uos sumentes matiã siue
occasionẽ argumentandi asseritis. si
nẽ sub homine aut iuix aut nequaꝙͣ
posse saluari. cũ in tanto ppło man¬
datoꝵ quȩ prelati etiam ꝑ incuriã se¬
pe precipiunt. interdum ñ preuarica¬
ri. aut difficile admodum. aut omĩno
impossibile uideatur. Et quidẽ ñ nego
difficultatẽ tante in eẽ ꝑfectioni: s cũ
ipsa corde imꝑfecto presumit᷑. Porro

Expanded text:
satio mysteriorum Dei? Ipsum proinde quem pro satio mysteriorum Dei? Ipsum proinde quem pro Deo habemus, tanquam Deum in his quae aperte non sunt contra Deum, audire debemus. eli, quasi nos in hac parte divinam hominibus tribuentes auctoritatem: cum ille in supra memorato capitulo plane discernere inter utrumque videatur. Siquidem quod nos asserimus de dubiis, hoc ille negat de manifestis: ut cum ait, si peccaverit vir in virum, subaudiatur, Propter Deum; cui aperte contraria homines hominibus frequenter mandare praesumunt. Sed hinc vos sumentes materiam sive occasionem argumentandi, asseritis, si nem sub homine, aut vix, aut nequaquam posse salvari, cum in tanto populo mandatorum, quae praelati etiam per incuriam saepe praecipiunt, interdum non praevaricari, aut difficile admodum, aut omnino impossibile videatur. CAPUT difficultatem tantae inesse perfectioni: sed cum ipsa corde imperfecto praesumitur. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendum ẽ. quam siprecipiat ds̃. Qd
enim interest. utrum ꝑ se an ꝑ suos mini¬
stros sue homines siue angłos. homini¬
b innotescat suum placitũ d̃s: S hoĩes
inquis facile falli indi uoluntate de rebꝰ
dubiis ꝑcipienda: & precipienda fallere
possunt. S enim quid hoc refert tua qͥ
conscius non es. presertim cum teneas
de scripturis. quia labia sacerdotis custo¬
diunt scientiam. & legem ex ore eiꝰ reqͥrt̃:
quia angls dñi exercituũ ẽ: Requirunt
dixerim legem. non quam uł autentica ul¬
la scͥptura tradiderit. uł ratio manifesta
ꝓbauerit. de huiusmodi quippe nec pre¬
ceptor expectandus. nec ꝓhibitor auscul¬
tandus est: s quod ita latere aut obscurũ
ẽẽ cognoscitur. ut indubium uenire possit.
utrũnam ds̃ sic an aliter forte uelit si ñ
de labiis custodientib scientiam. & ex
ore angłi dñi exercituũ certum reddatur.
Aquo deniq diuina potius consilia reqͥ¬
rentur: quam ab illo. cui credita ẽ dispen¬

Expanded text:
cipiat Deus. Quid enim interest, utrum per se, an per suos ministros, sive homines, sive Angelos, hominibus innotescat suum placitum Deus? Sed homines, inquis, facile falli in Dei voluntate de rebus dubiis percipienda, et in praecipienda fallere possunt. Sed enim quid hoc refert tua, cui conscius non es? praesertim cum teneas de Scripturis, quia Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem ex ore ejus requirunt: quia angelus Domini exercituum est . Requirunt, dixerim, legem, non quam vel authentica ulla Scriptura tradiderit, vel ratio manifesta probaverit de hujusmodi quippe nec praeceptor exspectandus, nec prohibitor auscultandus est; sed quod ita latere aut obscurum esse cognoscitur, ut in dubium venire possit, utrumnam Deus sic, an aliter forte velit, si non de labiis custodientibus scientiam, et ex ore angeli Domini exercituum certum reddatur. A quo denique divina potius consilia requirentur, quam ab illo cui credita est dispen
Abbreviated transcription (Latin):
quod appellatis irregłare aꝑiendo
subiungitis. Presertim si elestionis
irregłaritas ad eo inuoluta sit & in¬
torta. ut licet de ea coram deo ñdubitȩt᷑:
coram hominib tamen aut uix aut
nullatenus conuincatur. Uenit nunc
quoq inmentẽ sapientis eulogium: oc¬
casionẽ querit qui uult recedere ab ami¬
co. Quonam mͦ uos irregłarẽ dicitis e¬
lectionem: quȩ cassari regłarit ñ ualet
aut reꝓbari Et quidem legitur. Qd̃
ꝓbari non potest: michi infectum est.
S dicitis. Et quis obediat scienter in¬
digno & si non manifesto: fr̃s nonne
legistis & in ur̃a & inueritatis regła.
suꝑ cathedram moysi seder̃t scribe &
pbarisei: quȩ dicunt facite. scdm uͦ oꝑa

Expanded text:
quod appellatis irregulare, aperiendo quod appellatis irregulare, aperiendo subjungitis: praesertim si electionis irregularitas adeo involuta sit et intorta, ut licet de ea coram Deo non dubitetur, coram hominibus tamen, aut vix, aut nullatenus convincatur. Venit nunc quoque in mentem Sapientis elogium: Occasionem quaerit, qui 522 vult recedere ab amico . Quonam modo vos irregularem dicitis electionem, quae cassari regulariter non valet aut reprobari? Et quidem legitur: Quod probari non potest, mihi infectum est. Sed dicitis: Et quis obediat scienter indigno, etsi non manifesto? Fratres, nonne legistis et in vestra, et in Veritatis regula: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei: quae dicunt, fac
Abbreviated transcription (Latin):
Si tenuerit exosam: nichil onerosius.
Si dimiserit inuitam: nichil inxp̃ia¬
nius. An non simili necessitate con¬
stringitur. qui nec deserere ualet lo¬
cum ne frangat uotum: nec manere
in loco. ne cum rancore uiuat & uitã
ꝑdat: Quid consulam huio. t disce¬
dat: Non licet ꝓpter ꝓfessionẽ. Ut stet:
ꝓpter rancorem non expedit. Duom
eque inconuenientia eque piculosa
ꝓponitis: ut quicquid respondero uo¬
bis minime ꝓsit. Queritis nempe
quid eduob monacho tutius sit resi¬
dere inꝓpͥo monasterio sub irregula¬
riter electo cum rancore: an ad quietiꝰ
uiuendum alias migrare. Quod qͥdẽ
haut secus accipio. quam si requirat.
quanã morte ꝑire consulam eum
qui seipsum forte ꝑimere uult: mõẽ¬
dio anprecipitio. Reuera nanq &
uritur qui inodium manet: & qui
frangit ꝓpositum in preceps ruit.
S uos me in hac difficultate consilii
facile expeditis: cum deinde seqͥmini.
& quatenus accipi hoc ipsum uelitᷤ

Expanded text:
Si tenuerit exosam, nihil onerosius: Si tenuerit exosam, nihil onerosius: si dimiserit invitam, nihil inchristianius. Annon simili necessitate constringitur qui nec deserere valet locum, ne frangat votum; nec manere in loco, ne cum rancore vivat, et vitam perdat? Quid consulam huic? Ut discedat? Non licet propter professionem. Ut stet? Propter rancorem non expedit. Duo mihi aeque inconvenientia, aeque periculosa proponitis, ut quidquid respondero, vobis minime prosit. Quaeritis nempe qui de duobus monacho tutius sit, residere in proprio monasterio sub irregulariter electo cum rancore, an ad quietius vivendum alio migrare. Quod quidem haud secus accipio, quam si requiratis, quanam morte perire consulam eum qui se ipsum forte perimere vult, incendio, an praecipitio. Revera namque et uritur qui in odio manet; et qui frangit propositum, in praeceps ruit. Sed vos me in hac difficultate consilii facile expeditis, cum deinde sequimini; et quatenus accipi hoc ipsum velitis
Abbreviated transcription (Latin):
lator ipse non solum senserit: s ⁊ tra¬
diderit. Ut siquando inquit aliteR
fecerit. uidelicet quam ꝓmittit: a dõ
se sciat damnandum quem irridet.
Item dicit: quod nec sui iam corporiᷤ
nouitius habiturus sit potestatẽ.
Et item: ꝑseuerantes ait in monaste¬
rio usq ad mortẽ. Saluis igit᷑ excep¬
tionib quas suꝑior disputatio per¬
strinxit. de cet̾o nulla licet occasione
monacho locum cui ꝓfessus ẽ citra
mortem suam deserere. suo dũtaxat
arbitrio Alioquin preuaricator est:
damnationem habens. quia pͥmam
fidem irritam facit. S uos ꝑgitis a¬
plius sciscitari:. & dicitis. Quid si ñ
potest nisi cum rancore ꝑpetuo ani¬
mi ibidem manere: obminus uide¬
licet regularẽ minusue amabilem
abbatis electionem: Subit animo
nunc illud de euangłio: quod de con¬
iugii lege docenti discipłi dño respon¬
derunt. Siita est inquiunt: ñ expe¬
dit nubere. Magne reuera angustie

Expanded text:
lator ipse non solum senserit, sed et tralator ipse non solum senserit, sed et tradiderit, ut « si quando, » inquit, « aliter fecerit, » videlicet quam promittit, « a Deo se sciat damnandum quem irridet . » Item dicit, quod nec sui jam corporis Novitius habiturus sit potestatem; et item, « Perseverantes, » ait, « in monasterio usque ad mortem . » Salvis igitur exceptionibus, quas superior disputatio perstrinxit, de caetero nulla liceat occasione monacho locum, cui professus est, citra suam mortem deserere; suo duntaxat arbitrio. Alioquin praevaricator est, damnationem habens quia primam fidem irritam facit. 56. Sed vos pergitis amplius sciscitari, et dicitis: Quid si non potest nisi cum rancore perpetuo animi, ibidem manere, ob minus videlicet regularem, minusve amabilem abbatis electionem? Subit animo nunc illud de Evangelio, quod de conjugii lege docenti discipuli Domino responderunt: Si ita est inquiunt, non expedit nubere . Magnae revera angustiae.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sunt suꝑ terram. rursũ xp̃m
indiumus: complantati denuo si¬
militudim mortis eius. S & quomͦ
in baptismo eruimur de potesta¬
de tenebraꝵ. & in regnum tranffe¬
rimur claritatis ȩternȩ: ita & in sc̃i
huius scd̃a quadam regeneratione
ꝓpositi. de tenebris eque non uniꝰ
originalis. s multoꝵ actualium
delictoꝵ in lumen urtutum euadi¬
d quoq uobis insinuari precamini.
an albatis mutatio. monast̾iũ suũ
mutare uolentib monachis. in ali¬
quo patrocinet᷑. hoc ẽ si in morte
uł depositione prelati. plus aliquid
lib̾tatis subditis relaxetur: quoutiꝙ
licentius possint eo articulo temporis
migrare quo uoluerint: altero uide
licet necdum constituto. Ad quod res¬
pondeo. Nequaquã. Etenim sponsio
ꝓfessionis. quando ex more fit in ora¬
torio. de abbatis uita ñ sumit termi¬
num: s de presentia testimoniũ. Efi¬
tenti itaq modus sit sua uita. ñ alie¬
na. Attendat deniq quid inde legis¬

Expanded text:
quae sunt super terram, rursum Christum quae sunt super terram, rursum Christum induimus, complantati denuo similitudini mortis ejus. Sed et quomodo in Baptismo eruimur de potestate tenebrarum, et in regnum transferimur claritatis aeternae: ita et in sancti hujus secunda quadam regeneratione propositi, de tenebris aeque, non unius originalis, sed multorum actualium delictorum, in lumen virtutum evadiId quoque vobis insinuari precamini, an abbatis mutatio monasterium suum mutare volentibus monachis in aliquo patrocinetur; hoc est, si in morte vel depositione praelati plus aliquid libertatis subditis relaxetur, quo utique licentius possint eo articulo temporis migrare quo voluerint, altero necdum videlicet substituto. Ad quod respondeo: Nequaquam. Etenim sponsio professionis quando ex more fit in oratorio, de abbatis vita non sumit terminum, sed de praesentia testimonium. Profitenti itaque modus sit sua vita, non aliena. Attendat denique quid inde Legis
Abbreviated transcription (Latin):
manib erat: istum in scribendo qd
nasteriis ꝓ eoꝵ excessib legitur re¬
elusisse: utrumnã in suo an in mo¬
nastico inderim habitu habitarint
cum monachis. ego nescio: nisi quod
credibilius uidetur. nequaquã illos
insignem religionis habitum susce¬
pisse. quem non erant ꝑpetuo habi¬
turi: s tantum quesisse quietem in
secretis monasterioꝵ & oportuni¬
tatem penitentie.
udire & hoc uultis a me. unde
inter cȩtera penitentiȩ institu¬
ta. monasterialis disciplina merue¬
rit hanc pretogatuiam: ut scd̃m
baptisma nuncupetur. Arbitror ob
ꝑfectam mundi abrenuntionem.
Hac singularem excellentiã uite sp̃a¬
lis: qua preminens uniuersis uite
humanȩ generib huiuscemodi con¬
uersatio. ꝓfessores & amatores suos
angłis similes. dissimiles homini¬
b facit immo diuinam in homine
reformat imaginẽ: configurans
nos xꝑo instar baptismi. Et quasi
deniq scdo baptizamur: dum ꝑ id
quod mortificamus menbra nostra

Expanded text:
manibus erat, istum in scribendo quomanibus erat, istum in scribendo quonasteriis pro eorum excessibus legitur reclusisse, utrumnam in suo, an in monastico interim habitu habitarint cum monachis: ego nescio, nisi quod credibilius videtur, nequaquam illos insignem religionis habitum suscepisse, quem non erant perpetuo habituri; sed tantum quaesisse quietem in secretis monasteriorum, et opportunitatem poenitentiae. 54. Audire et hoc vultis a me, unde inter caetera poenitentiae instituta monasterialis disciplina meruerit hanc praerogativam, ut secundum baptisma nuncupetur Arbitror ob perfectam mundi abrenuntiationem, ac singularem excellentiam vitae spiritualis, qua praeeminens 521 universis vitae humanae generibus hujuscemodi conversatio, professores et amatores suos Angelis similes, dissimiles hominibus facit; imo divinam in homine reformat imaginem, configurans nos Christo instar Baptismi. Et quasi denique secundo baptizamur, dum per hoc quod mortificamus membra nostra
Abbreviated transcription (Latin):
solum resumere non coegit. s etiã legit᷑¬
omnem indulsisse cõmunionẽ apostate
ꝑduranti: uł sc̃s augustinus coniugii
legi uotum quodãm subiciat continẽ¬
tis ita ut in libro de uirginitate asserere
uideatur. nec celibis quidẽ uitȩ ꝓpositũ.
copule posse prescribere coniugali. quo¬
minus indissolubile maneat. etiã quõd
acontinentib fallente diabolo. fra¬
cto scĩtatis uoto initum fuerit matͥ¬
moniũ. Et ad hec nil ad presens certꝰ
breuiusq respondendum occurrit
nisi quod ita scĩ antistites saꝑ uer̃t:
restene ipsi uiderint.Nam ego in sen¬
sib actibq illustrium patrũ cautꝰ
ꝓfecto sum non omnino aliud esti¬
mare: quam quod beato teste apło
queritur iam inter dispensatores.
ut udelicet fidelis quis inueniat᷑.
sertusus sum enim siue in suo abũ¬
dauerĩt sensu. siue in dĩ sꝑu. sicut in
ceteris ita & in his ambos extitisse fi¬
deles: illum indispensando quod p̃

Expanded text:
solum resumere non coegit, sed etiam omnem lesolum resumere non coegit, sed etiam omnem legitur indulsisse communionem apostatae perduranti , vel sanctus Augustinus conjugii legi votum quodammodo subjiciat continentiae; ita ut in libro de Virginitate asserere videatur, nec caelibis quidem vitae propositum copulae posse praescribere conjugali, quominus indissolubile maneat, etiam quod continentibus, fallente diabolo, fracto sanctitatis voto, initum fuerit matrimonium. Et ad haec nihil ad praesens certius breviusque respondendum occurrit, nisi quod ita sancti antistites sapuerunt: rectene? ipsi viderint. Nam ego in sensibus actibusque illustrium Patrum cautus profecto sum omnino non aliud aestimare, quam quod beato Apostolo teste quaeritur jam inter dispensatores, ut videlicet fidelis quis inveniatur . Certus sum enim, sive in suo abundaverint sensu, sive in Dei spiritu; sicut et in caeteris, ita et in his ambos exstitisse fideles, illum in dispensando quod prae
Abbreviated transcription (Latin):
lium illud sit & uenialius. qd̾ factum ẽ
intentione ꝓficiendi in melius: quã quod
facere cogitas ad deterius apostatando.
S & ante quoq licet non sine scandalo.
tutius tuam sine dubio ad id qd̾ putasti
meliuis secutus es conscientiam: quã si
inpͥori bono & lococontra conscientiam
ꝑmaneres: quãquam secure id posses: si
sane hinc eandem tuam ipsius conscientid̃
reddere securam posses. Quappt̃ quod de
manducante & non manducante decer¬
nit apłs. usurpemus & nos in nr̃e huiꝰ
disputatiuncule conclusione: ut ⁊ qͥ ꝓpͥa
impellente conscientia suũ deserit locũ
ne suum quod putat deserat uotum. ñ
deserentem non sꝑnat: & qui secura con¬
scientia fraternũ scandalum timens fĩs
non deserit. deserentem non udicet. Et
de his me accipite sane quod sentio res¬
tem postulatis absolui uobis. Sentis.¬
cur uł beatus gregorius nescio quem
uenantium. habitum monachilem
quem pie susceꝑat impieq reiecerat. n

Expanded text:
lum illud sit, et venialius, quod factum est lum illud sit, et venialius, quod factum est intentione proficiendi in melius, quam quod facere cogitas ad deterius apostatando. Sed et ante quoque, licet non sine scandalo, tutius tuam sine dubio ad id quod putasti melius, secutus es conscientiam, quam si in priori bono et loco contra conscientiam permaneres, quanquam secure id posses: si sane hinc eamdem tuam ipsius conscientiam reddere securam posses. 51. Quapropter quod de manducante, et non manducante decernit Apostolus , usurpemus et nos in nostrae hujus disputatiunculae conclusione, ut et qui propria impellente conscientia suum deserit locum, ne suum quod putat deserat votum; non deserentem non spernat: et qui secura conscientia fraternum scandalum timens, fratres non deserit; deserentem non judicet. Et de his me accipite sane quod sentio restem postulatis absolvi vobis, cur vel beatus Gregorius nescio quem Venantium, habitum monachalem, quem pie susceperat, impieque rejecerat, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessione ligari. Deniq suadeat᷑ inquit
ei ut stet. Et ne forte prioris sui monaste¬
rii memor. remordente ut assolet consci¬
entia. incipiat denuo de rupta stabilitate
causari: generalem suꝑ huiusmodi scru¬
pulo consolatoriam ꝓfert sententiam
dicens. Ubiꝙ enim unideo seruit᷑. uni
regi militatur. Porro de uicino ꝓhibet
quod iubet de ꝑegrino: ne uicinitas
inter monasteria fomes scandali rixe
materia sit: si alterutrum reciꝑe monꝯ¬
chos acquieuerint. absꝙ mutuo dũ¬
taxat assensu. Quod totiens equidem
expimur: quotiens talis uspiam mo¬
forte animum pulsauerit recordatio scan¬
dali. quod discedens fr̃ib quos deseruit
fecit. oporteat emendari suo reditu qd̾
ex discessu deliquerit: prudent̃ aduertat
qui hoc cogitat. scandalũ scandalo ñ bñ em̃¬
dari. Qualis deniq em̃datio erit: si ut
aliis scandalum tollas. alios scandalizes:
Quanquam ꝓfecto & tolerabilius scanda¬

Expanded text:
professione ligari. « Denique suadeatur, » inquit, professione ligari. « Denique suadeatur, » inquit, « ut stet . » Et ne forte prioris sui monasterii memor, remordente, ut assolet, conscientia, incipiat denuo de rupta stabilitate causari; generalem super hujusmodi scrupulo consolatoriam profert sententiam, dicens: Ubique enim uni Deo servitur, uni Regi militatur. Porro de vicino prohibet, quod jubet de peregrino: ne vicinitas inter monasteria fomes scandali, rixae materia sit, si alterutrum recipere monachos acquieverint absque mutuo duntaxat assensu. Quod toties equidem experimur, quoties talis uspiam moforte animum pulsaverit recordatio scandali, quod discedens fratribus, quos deseruit, fecit; et quia oporteat emendari suo reditu quod ex discessu deliquerit: prudenter advertat qui hoc cogitat, scandalum scandalo non bene emendari. Qualis denique emendatio erit, si ut aliis scandalum tollas, alios scandalizas? Quanquam profecto et tolerabilius scanda
Abbreviated transcription (Latin):
quam ipsam exintegro pure ad litt̾ã
uti se sane ꝓfessos ẽẽ putant. tenẽ curãt:
de cet̾o neminem obedienter degentem
regłaris moueat sollemnisq ꝓfessio. in
qua non sit de tota regła ꝓmissio:. in his
diuntaxat monasteriis in quib ordo
& disciplina seruatur cũ bonis consue¬
tudinib. Salua igitur sua cuiq manet
incenobiis bene ordinatis ꝓfessio tan¬
tum si sana fuerit & intentio. Cȩterũ
qui inquietus ẽ. & ita credere ñ pot̃. s
magis credens & cedens stimulanti
conscientiȩ. exit & querit ubi soluat
non laudo quod egreditur. ita ut regre¬
diatur non consulo: si tamen ad remo¬
tum ignotumq monast̾ium migra¬
uerit. Cur ita: tum ꝓpt̾ pauli sententiã.
qua beatum manifeste ꝓnuntiat qͥ se
iꝑsum non iudicat. in eoquod ꝓbatꝰ tũ
ex nr̃i auctoritate magistri. qui talem
& suscipi iubet & retineri: inuentum
quoꝙ bonum ⁊ utilem suasione allici:

Expanded text:
quam ipsam ex integro pure ad litteram quam ipsam ex integro pure ad litteram uti se sane professos esse putant tenere curant: de caetero neminem obedienter degentem regularis moveat solemnisque professio, in qua non fit de tota Regula promissio, in his duntaxat monasteriis, in quibus ordo et disciplina servatur cum bonis consuetudinibus. Salva igitur cuique sua manet in coenobiis bene ordinatis professio, tantum si sana fuerit et intentio. Caeterum qui inquietus est, et ita credere non potest; sed magis credens et cedens stimulanti conscientiae exit, et quaerit ubi solvat non laudo quod egreditur, ita ut regrediatur non consulo, si tamen ad remotum ignotumque monasterium migraverit. Cur ita? Tum propter Pauli sententiam, qua beatum manifeste pronuntiat, qui se ipsum non judicat in eo quod probat : tum ex nostri auctoritate magistri, qui talem et suscipi jubet, et retineri; inventum quoque bonum et utilem suasione allici,
Abbreviated transcription (Latin):
oris ubiq ꝓmissio: s quia non una ẽ
omnib cordis intentio: potest indu¬
bitanter sine detrimento salutis.
& sine damno ꝓfessionis. oꝑis quoq
non una ubiq obseruatio celebrari.
Sicut enim non omnes omnia tenẽt
tenti sunt. non ideo tam̃ credunt se
recessisse abengłio. quia eugłici subli
elegert: ita sane si ingradu illo infe¬
riori legitime ac fideliter conuersen¬
tur: sic quoq qui scđm reglam uiue¬
re statuunt. & si non ad unguẽ ut dr̃
totam custodiunt. & si qua ꝓ sui claustͥ
ritu. uł mutant uł pretermittunt:
a regłari tam̃ omnino ꝓfessione non
discedunt: donec tñ sobrie & iuste ⁊
pie ꝓ suoꝵ morib uiuere ñ desistunt.
Demq regła ipsa tradit octauum bu¬
militatis gradum: ut nicħ agat mo¬
nachus. ñ qd cõmunis monasterii re¬
gła. uł maioꝵ cohortant᷑ exempla. Ex
ceptis ꝓinde ciffeiensib & qui illoꝵ
forte ritu nontam uiuere scdm regłã.

Expanded text:
oris ubique promissio: sed quia non una est oris ubique promissio: sed quia non una est omnibus cordis intentio, potest indubitanter sine detrimento salutis, et sine damno professionis, operis quoque non una ubique observatio celebrari. Sicut enim non omnes omnia tenent,tenti sunt, non ideo tamen credunt se recessisse ab Evangelio, quia evangelici sublimelegerunt, ita sane si in gradu illo inferiori legitime ac fideliter conversentur: sic quoque qui secundum Regulam vivere statuunt, etsi non ad unguem, ut dicitur, totam custodiunt, etsi qua pro sui claustri ritu vel mutant, vel praetermittunt; a regulari tamen omnino professione non discedunt, donec tamen sobrie, et juste, et pie, pro suorum moribus vivere non desistunt. Denique Regula ipsa tradit octavum humilitatis gradum, « ut nihil agat monachus, nisi quod communis monasterii regula, vel majorum cohortantur exempla . » 49. Exceptis proinde Cisterciensibus, et qui illorum forte ritu non tam vivere secundum Regulam,
Abbreviated transcription (Latin):
querimonia ẽ.Nam qui seideo ꝑnirũ
iurauerit. Nemo qͥppe cũ ꝓfitet᷑ spondet
regłam: s det̾minate scdm regłam. sui qͥsq
conuersionẽ suamq deinceps conu̾satio¬
huius temporis omnib ferme monachiᷤ
cõmunis ꝓfessio ẽ. Et licet indiuersis
monasteriis diuers is & obseruantiis
deo seruat᷑: quãdiu tamen sui quisq
loci bonos usus sollicite seruat᷑ haut
dubium quin scđm regłam uiuat. qm̃
quidem boniusus a regła non discor¬
dant. Quisquis itaq tenet quod tene¬
ri inuenerit bonum ubi ꝓfitetur
ꝓfecto uiuit sicut ꝓmuttit᷑: quia non
aliud ꝓculdubio quisq ꝓmittit. quã
quod habere pia uita uloꝵ uidetur.
cum quib deinceps iqiuere disponit
& eligit. Quid enim: Hunqͥd uerbigĩa
aut in maiori monasterio usus clum¬
acensium. aut isti forte illoꝵ ritus:
aut uͦ utriq cisterciensium districtio¬
nem luteratoriam ꝓfitentur. Attam̃
om̃s scdm reglam ꝓfitemur. Una qͥdẽ

Expanded text:
querimonia est. Nam qui se ideo perjurum querimonia est. Nam qui se ideo perjurum juraverit. Nemo quippe cum profitetur, spondet Regulam, sed determinate secundum Regulam sui quisque conversionem, suamque deinceps conversatiochis communis professio est. Et licet in diversis monasteriis, diversis et observantiis 519 Deo serviatur; quandiu tamen sui quisque loci bonos usus sollicite servat, haud dubium quin secundum Regulam vivat, quoniam quidem boni usus a Regula non discordant. Quisquis itaque tenet quod teneri invenerit bonum, ubi profitetur; profecto vivit sicut promittit: quia non aliud procul dubio quisque promittit, quam quod habere eorum pia videtur vita, cum quibus deinceps vivere disponit et eligit. 48. Quid enim? nunquid verbi gratia, aut in Majori-Monasterio usus Cluniacensium, aut isti forte illorum ritus, aut vero utrique Cisterciensium, districtionem litteratoriam profitentur? Attamen omnes secundum Regulam profitemur. Una quidem
Abbreviated transcription (Latin):
utiq non paucos frequent̃ exꝑimͣ: qui
una uix hora in una uoluntate durantes
aura leuitatis impulsi uagi & instabileᷤᷤ
hac & illac uelut ebrii nutant: mutãtq
ꝓexpimento iudicium:. immo sine iu¬
dicio fluctuantes & tumultuantes. tot
de se consilia presumunt. qͦt loca reuisũt:
semꝑ quod ñ habent cupientes: & quõd
habent fastidientes. Et quomͦ ego ait
aliquis ꝓfessus regłam. non scđm regłam
cum bona queam degere conscientia. Siqͥ¬
dem uouens& ñ soluens: quid nisi peiero:
Quasi ñ multomagis habeas unde ꝯque¬
ri alib quoq: cum ceꝑis pure iuxta regła
conuersari. Pfecto etiam tunc. Et quanã
inquies conscientia habitare sustineam
extra domum meampriorẽ. que me de
scło fugientẽ excepit. iniciauit ad bonũ.
signauit in salutem: molestus fr̃ĩb i no¬
bediens seniori. stabilitatis insuꝑ preua¬
ricans pactum: & primam irritam faci¬
ens fidem. Uerumptam̃ neutra iusta

Expanded text:
utique non paucos frequenter experimur, quia utique non paucos frequenter experimur, quia una vix hora in una voluntate durantes, aura levitatis impulsi, vagi et instabiles hac et illac velut ebrii nutant; mutantque pro experimento judicium, imo sine judicio fluctuantes et tumultuantes, tot de se consilia praesumunt, quot loca revisunt: semper quod non habent cupientes, et quod habent fastidientes. 47. Et quomodo ego, ait aliquis, professus Regulam, non secundum Regulam cum bona queam degere conscientia? siquidem vovens, et non solvens, quid nisi pejero? Quasi non multo magis habeas inde conqueri alibi quoque, cum coeperis pure juxta Regulam conversari. Profecto etiam tunc: Et quanam, inquies, conscientia habitare sustineam extra domum meam priorem, quae me de saeculo fugientem excepit, initiavit ad bonum, signavit in salutem; molestus fratribus, inobediens seniori, stabilitatis insuper praevaricans pactum, et primam irritam faciens fidem? Verumtamen neutra justa
Abbreviated transcription (Latin):
congruere uideatur. Ipse nempe uiderit.
quaratione quaue intentione altiora seu
artiora presumpserit: nam ad inferiora
iam uł remissiora me consulente neqͣꝙͣ
apostatabit. si ñtam̃ loci pͥoris uicinia
reuocetur. quia de noto monast̾io nec re¬
tineri quis regłarit pot̃ nec recipi. sine
festius inexemplis huius sententie ratio¬
nem. forte uult aliquis de clumacensib
institutis ad cisterciensium sese stringere
pauꝑitatem: eligens pre illis nimirum
consuetudinib magis regle puritatem.
Si me consulit non consulo: si ñ sane id
abbis suitisur parit assensu. Quã obrẽ:
Primo ꝓpter scandalum ipsoꝵ quos
deserit: deinde quia certa ꝓdubiis
relinquere tutum non est: forsan enĩ
hoc tenere potest: illud non poterit.
Tercio suspestam habeo leuitatẽ: qͣ id se¬
pe quod facile uolumus ãtequã ꝓbemꝰ.
exꝑti iam nolumus: uno ꝓpe momento
id ipsum & cupientes & respuentes. ta
leuiter quã & irrationabiliter. Quales

Expanded text:
congruere videatur. Ipse nempe viderit, congruere videatur. Ipse nempe viderit, qua ratione, quave intentione altiora seu arctiora praesumpserit: nam ad inferiora jam vel remissiora, me consulente, nequaquam apostatabit: si non tamen loci prioris vicinia revocetur, quia de noto monasterio nec retineri quis regulariter potest, nec recipi sine cfestius in exemplis hujus sententiae rationem. 46. Forte vult aliquis de Cluniacensibus institutis ad Cisterciensium sese stringere paupertatem, eligens prae illis nimirum consuetudinibus magis Regulae puritatem. Si me consulit, non consulo, si non sane id abbatis sui usurparit assensu. Quamobrem? Primo propter scandalum ipsorum deserit. Deinde quia certa pro dubiis relinquere tutum non est; forsitan enim haec tenere potest, illud non poterit. Tertio suspectam habeo levitatem, qua id saepe quod facile volumus antequam probemus, experti jam nolumus, uno prope momento idipsum et cupientes, et respuentes, tam leviter quam et irrationabiliter. Quales