comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nequaquã lateret. quo significaretur
resurrectio: nã & ꝓ octaua pͤalmꝰ seri-¬
bitur. & octaua die circũcidebant᷑ in¬
fantes & in eccłiaste ad duoꝵ testam̃toꝵ
significationẽ dicit᷑. da illis septẽ &e illiᷤ
octo. reseruatũ est tam̃ ae occultatũ
solũ celebrandũ sabbatũ traditũ est:
qr erat antea requies mortuoꝵ. resur¬
rectio autẽ nulliꝰ erat. qͥ resurgens a
mortuis ñ moreret᷑. ce mors ei ultra non
rectio in corꝑe dñi. ut p̾iret in capite
dies dñicus id est octauus qͥ & primꝰ¬
inciꝑet celebrari. Ipsa etiã causa intel¬
ligitur. cur ad obseruandũ pascha ibi
ouem occidere &e edere iubent᷑ cum
manifestissime passionẽ dñi p̾figurae:
ñ his ita preceptũ ẽ. ut attenderent.

Expanded text:
nequaquam lateret, quo significaretur resurrectio — nam et pro octauo psalmus scribitur et octaua die circumcidebantur infantes et in Ecclesiaste ad duorum testamentorum significationem dicitur: Illis septem et illis octo —, reseruatum est tamen et occultatum et solum celebrandum sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum, resurrectio autem nullius erat, qui resurgens a mortuis non moreretur et mors ei ultra non rectio in corpore Domini ut praeiret in caput dies Dominicus, id est octavus, qui et priminciperet celebrari. ipsa etiam causa intellegitur, cur obseruandum pascha — ubi ouem occidere et edere iubentur, Cum manifestissime passionem domini figurat — non eis ita praeceptum est, ut attend
Abbreviated transcription (Latin):
latere. ut nich in epła tua legerĩ tristiꝰ:
qͥa &e aꝑtissime. falsũ est: &e miror qͥa hoc
te latet. qͥa ñ solum in aliis innumera¬
bilib me multa latent: s etiã in ipsis
scĩs scripturis multo nesciam plura ꝙͣ
sciam: s ido sp̃em in nomine xp̃i ñ in¬
tũ aut aliqͥs sermo admodũ obseuri
de corde puro. & conscientia bona. & fidͤ
ñ ficta: e plenitudo legis caritas. Itaq
& tu kmñe siue. ista siue alia sic lege. sic
disce: ut memineris uerissime dictum:
flatur. Sic itaq adbibeat᷑ scientia tãꝙͣ
macbina quedã.ꝑ quã structura cari¬
tatis assurgat. que manet. in eternũ:
&e tunc scientia non destruet᷑. que adfi¬
nem caritatis exbibita. multũ ẽ utilis:
ꝑse autẽ ipsa sine tali fine ñ mͦ suꝑflua.
larũ dñi d̾i nr̃i. S ido hec cesibreuit̃.
monui: qm̃ noui eandẽ ipsã caritatẽ
tuã que ñ emulat᷑. hanc epłam multiᷤ
daturã atq lecturam.

Expanded text:
latere, ut nihil in epistola tua legerim tristius, latere, ut nihil in epistola tua legerim tristius, quia et apertissime falsum est; et miror quia hoc te latet, quod non solum in aliis innumerrebus multa me latent, sed etiam in ipsis sanctis Scripturis multo nesciam plura quam sciam. Sed ideo spem in nomine Christi non inntum, aut aliquis sermo admodum obscuriode corde puro et conscientia bona et fide non ficta, et: Plenitudo legis caritas. Itaque et tu, carissime, siue ista siue alia sic lege, sic disce, ut memineris uerissime dictum: flatur. sic itaque adhibeatur scientia tamquam machina quaedam, per quam structura caritatis adsurgat, quae manet in aeternum, etiam cum scientia destruetur, quae ad finem caritatis adhibita multum est utilis, per se autem ipsa sine tali fine non modo superflarum domini dei nostri. sed ideo haec etsi breuiter monui, quoniam noui eandem ipsam caritatem tuam, quae non aemulatur, hanc epistulam multis daturam atque lecturam.
Abbreviated transcription (Latin):
magis sordidant anim̾a. & grauan
potiꝰ qr sincerũ eiꝰ pondꝰ quo insuꝑ¬
tatur: & id̾o adhuc suꝑba ẽ: qr se pro
sũmo habet cũ suꝑior sit ds: nec in
tali peccato impimita relinquitur:
ammonet᷑ in psalmo. Delectare in
dño: &e dabit tͥ peticiones cordis tui.
Quia gͦ caritas dĩ diffusa ẽ in cordibꝰ¬

Expanded text:
magis sordidant animam, et aggravant magis sordidant animam, et aggravant potius, ut sincerum ejus pondus, quo in suptatur; et ideo adhuc superba est, quia se pro summo habet, cum superior sit Deus. Nec in tali peccato impunita relinquitur, admonetur in Psalmo: Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . 19. Quia ergo charitas Dei diffusa est in cordib
Abbreviated transcription (Latin):
uus qui primꝰ: ut pͥma uita s et̃na
reddat᷑. Sabbatũ tam̃ cõmendatũ ẽ
priori ppło in ocio corporalit̾ celebnͣ¬
do: ut figura ess significationis in
requie sp̃c sẽi. Nũquã enĩ legimus
in genesi scĩficationẽ ꝑ om̃s priores
dies: s de solo sabbato dictũ est & scĩfi¬
cauit diem septimũ. Amant enĩ reqͥ¬
em siue piȩ animȩ siue iniquȩ s q̃ ꝑ¬
ueniant ad id qd̾ amant plurime ne¬
seiunt: nec aliqͥd appetunt etiã ipsa
corꝑa ponderib suis: nͥ qd̾ anime a¬
morib sus. Nam sicut corpꝰ taindiu
nititur pondere. siue deorsũ uersuᷤ
siue sursũ. donec ad locũ quo nitit᷑
ueniens conquiescat: pondꝰ qͥppe olei
si mittat᷑ in aerem deorsũ. si autẽ
sub aqͥs sursũ nitit᷑: sic animȩ ad ea
quȩ amant ꝓꝓtẽa nitunt᷑. ut ꝑue.
niendo requiescant. Et multa qͥdẽ
pios delectant. s ñ est in eis ȩt̃na re¬
quies. nec saltem diuturna: &e ꝓpt̾ea

Expanded text:
uus, qui primus, ut prima uita, sed aeterna, uus, qui primus, ut prima uita, sed aeterna, reddatur. Sabbatum tamen commendatum est priori populo in otio corporaliter celebrando, ut figura esset sanctificationis in requiem spiritus sancti. numquam enim legimus in Genesi sanctificationem per omnes priores dies, sed de solo sabbato dictum est: Et sanctificauit deus diem septimum. amant enim requiem siue piae animae siue iniquae; sed qua perueniant ad id, quod amant, plurimum nesciunt; nec aliquid appetunt etiam ipsa corpora ponderibus suis, nisi quod animae amoribus suis. nam sicut corpus tam diu nititur pondere siue decrsum uersus siue sursum uersus, donec ad locum, quo nititur, ueniens conquiescat — pondus quippe olei si dimittatur in aere, deorsum, si autem sub aquis, sursum nititur —. sic animae ad ea. quae aniendo requiescant. Et multa quidem per corpus delectant, sed non est in eis aeterna requies, nec saltem diuturna; et propterea
Abbreviated transcription (Latin):
imus cũ eo. nͨ intelligentes quatinꝰ
dicat᷑: arbitrati sunt iam factã resur-¬
rectionẽ. nec ulła ultertꝰ in fine tem¬
poꝵ eẽ sꝑandã. Ex qͥb est inquit
hymeneus & phyletus. qͥ circa uerita¬
tem aberrauert: dicentes resur recti¬
onem iã factam esse: &e fide quoꝵ dam
subuerter̃t. Ide apłs eos arguenᷤ de¬
testat᷑: qui tam̃ dicit nos resurrexisse
&e dilectionẽ factũ esse in nobis dicit:¬

Expanded text:
imus cum eo, nec intelligentes quare ista dicantur, arbitrati sunt iam factam esse resurrectionem nec ullam ulterius in fine temporum esse sperandam, ex quibus est, inquit, Hymenaeus et Philetus, qui circa ueritatem aberrauerunt dicentes resurrectionem iam factam esse et fidem quorundam subuertunt. idem apostolus eos arguens detestatur, qui tamen dicit nos resurrexisse et dilectionem factum esse dicit
Abbreviated transcription (Latin):
seruent᷑. eccłie consuetudo roborauit.
Sic etiã ut octo dies neophitoꝵ distin¬
guant᷑ a eet̾is: id est octauus pͥmo con¬
ginta in eccłia cantet᷑: ñ usquequaq
obseruat᷑. Nam & aliis dieb uarie. can¬
tatur: alibi atq alibi. Ipsis tam̃ dieb
seruet᷑ ignoro. Tam̃ qͥd in eo sequat᷑
eccłia dixi ut potui: ce arbitror esse

Expanded text:
seruentur, ecclesiae consensio roborauit; seruentur, ecclesiae consensio roborauit; sic etiam, ut octo dies neophytorum distinguantur a ceteris, id est ut octauus primo conginta in ecclesia cantetur, non usquequaque obseruatur; nam et aliis diebus uarie cantatur alibi atque alibi, ipsis tamen diebus seruetur ignoro; tamen quid in eo sequatur ecclesia dixi, ut potui, et arbitror esse
Abbreviated transcription (Latin):
reximꝰ cũ illo: qͥa simul nos exsuscita¬
uit. & simul sedere fecit in cȩlestib.
Unde est & illa exhortatio. Quȩ sursũ
sunt sapite: ñ que suꝑ terrã. S qd̾ se¬
quitur &e dicit. mortui enĩ estis. & iu¬
ta ur̃a abscondita est cũ xp̃o in do̾

Expanded text:
reximus cum illo, quia et simul nos excitauit et simul sedere fecit in caelestibus. unde est et illa exhortatio: Quae sursum sunt sapite, non quae super terram. sed quia sequitur et dicit: Mortui enim estis et uita uestra abscondita est cum Christo in deo;
Abbreviated transcription (Latin):
indicat qͥd uelit intelligi. q̃ͥa nẽ tran¬
situs nr̃ de morte ad uitã q̃ fit ꝑfidẽ.
spe ꝑagit᷑ futurȩ infine resurrectioniᷤ
ae głe:. cũ corruptibile. hoc id est caro
in qua gemimꝰ mͦinduet incorrupri¬
onem: & mortale hoc induet immor¬
talitatẽ. Dunc enĩ iam qͥdẽ habemꝰ¬
ꝑ fidẽ pͥmitias sp̃e. s adhuc in nobis
ipsis ingemiscimꝰ ad optionẽ expec¬
tantes redẽptionẽ corꝑis nr̃i. Spe enĩ
salui facti sumꝰ. In hac spe cũ sumꝰ corpꝰ
quide mortuũ est ꝓpt̃ peccatũ: sp̃e
autẽ uita est ꝓꝑt̃ iusticiã. S uide qͥd
sequit᷑. Si autẽ sp̃c eiꝰ inquit. qͥ sus
citauit ihm a mortus habitat in
uobis: qͥ suscitauit xp̃m a mortuis.
iuuificabit &e mortalia corꝑa ur̃a. ꝑ
in habitantẽ spm eiꝰ in uobis. Hoc igit᷑
uniu̾sa eccłia que in ꝑegrinatione
mortalitatis ẽ inuenta. expectat in

Expanded text:
dicat quid velit intelligi, quia nunc transitus noster de morte ad vitam, qui fit per fidem, spe peragitur futurae in fine resurrectionis et gloriae, cum corruptibile hoc, id est caro ista in qua gemimus modo, induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem . Nunc enim quidem jam fidem, sed adhuc in nobis ipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri: spe enim salvi facti sumus. In hac spe cum sumus, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Sed vide quid seqn uobis, qui suscitauit Christum a mortuis, uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. hoc igitur uniuersa ecclesia, quae in peregrinatione mortalitatis inuenta est, expectat in
Abbreviated transcription (Latin):
fixum ẽ. secretũ sacram̃ti p̾figurat:
Recordaris enĩ nͥ fallor. que uerba apłs
in ista designatione crucis expediat:
ubi ait. in caritate radicati atq fun¬
dati: ut possitis cõprehendere cũ om¬
nib scĩs. que sit latitudo & longitũdo.¬
& altitudo & ꝓfundu. Ea que ñdum
uidemꝰ & ñdum tenemꝰ. s fide & spe
gerimꝰ:. in illa duo figurata sunt. Hec
enĩ que nc̃ agimꝰ. tanquã clauis p̾cep¬
toꝵ in dĩ timore confixis sicut scriptũ
est. confige clauis a timore tuo carnes
meas. in necessariis deputant᷑: ñ in
eis que ꝑ se ipsa appetenda ce concupt᷑¬
cenda sunt. ynde illud optimũ se di¬
cit concupiscere: dissolui ce ẽẽ cũ xp̃o.
cũ xp̃o: inde incipit requies. que
ñ interrumpit᷑ resurrectione. s
clarificat᷑. Que tam̃ nc̃ in fide reti¬
netur: qͥa iustus ex fide uiuit. Ignora¬
tis inquit qm̃ quicũq baptizati sumꝰ
in xp̃o ib̃u. in morte ipsiꝰ baptizati

Expanded text:
fixum est, secretum sacramenti praefigurat. fixum est, secretum sacramenti praefigurat. recordaris enim, nisi fallor, quae uerba apostolica in ista designatione crucis expediam, ubi ait: In caritate radicati atque fundati, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit longitudo, latitudo, altitudo et profundum. ea quae nondum uidemus et nondum tenemus, sed fide et spe gerimus, in alio biduo figurata sunt. haec enim, quae nunc agimus tamquam clauis praeceptorum in dei timore confixi, sicut scriptum est: Confige clauis a timore tuo carnes meas, in necessariis deputantur, non in eis, quae per se ipsa appetenda et concupiscenda sunt. unde illud optimum se dicit concupiscere, dissolui et esse cum Christo; sse cum Christo, inde incipit requies, quia non interrumpitur resurrectione, sed clarificatur, quae tamen nunc fide retinetur, quia iustus ex fide uiuit. ignoratis, inquit, quoniam, quicumque baptizati sumus in Christo Iesu, in morte illius baptizati
Abbreviated transcription (Latin):
tur corpꝰ peccati: quãdui exterior homo
corrũpitur. ut interior renouet᷑ de die
in diem: tempꝰ est crucis. Hec sunt etiã
bona oꝑa quidẽ. tam̃ adhuc laboriosa:
quoꝵ merces requies ẽ. S id̾o dicitur
spe gaudentes: ut cogitantes futuram
requiẽ. cũ ylaritate in laborib oꝑem᷑.
Hanc ylaritatẽ significat erueis latitu
do in transuerso ligno: uͥ sigunt᷑ manꝰ
ꝑ manꝰ enĩ oꝑa intelligimꝰ ꝑ latitudi¬
nem hylaritatẽ oꝑantis: qͥa tristicia
facit angustias. ꝑ altitudinẽ aut̃ cui
caput adiungit᷑. expectatio retribu¬
tionis de sublimi iusticia d̾i: q̃ reddet
uniciuq sed̾m oꝑa sua. His quidẽ qͥ¬
scd̾m tolerantiã boni oꝑis głam ce ho¬
norem &e incorruptionẽ. querentib¬
uitã eternã. Itaq etiã longitudo qua
totũ corpꝰ extendit᷑. ipsã tolerantiam
significat. Unde longanimes dicunt᷑:
qui tolerant. ꝓfundũ autẽ qd̾ t̾re in¬

Expanded text:
tur corpus peccati, quam diu exterior homo tur corpus peccati, quam diu exterior homo corrumpitur, ut interior renouetur de die in diem, tempus est crucis. Haec sunt etiam bona opera quidem tamen adhuc laboriosa, quorum merces requies est. sed ideo dicitur: Spe gaudentes, ut cogitantes requiem futuram cum hilaritate in laboribus operemur. hanc hilaritatem significat crucis latituo ligno, ubi figuntur manus. Per manus enim, opera intelligimus; per latitudinem, hilaritatem operantis, quia tristitia facit angustias; per altitudinem autem, cui caput adjungitur, exspectationem retributionis de sublimi justitia Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua, his quidem secundum tolerantiam boni operis, gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibuitam aeternam. itaque etiam longitudo, qua totum corpus extenditur, ipsam tolerantiam significat, unde longanimes dicuntur, qui tolerant. profundum autem, quod terrae in
Abbreviated transcription (Latin):
uoꝵ ad terciã lune ebdomadẽ concur¬
rere iubent᷑: ut eundẽ quoq diem dñs¬
pociꝰ sua passione. signaret: qui etiã
dñicũ id est octauũ qͥ & primꝰ ẽ. decla¬
raturus aduenerat. Attende gͥ saeram̃¬
mentũ triduũ crucifixi sepulti suscitati.
Hoꝵ trium qd̾ significat crux: in p̾senti
agimꝰ uita. Qd̾ autẽ significat sepult᷑a
& resurrectio: fide & spe agimꝰ. Dune enĩ
dicit᷑ homini: tolle crucẽ tuã & sequere
me. Cruciat᷑ autẽ caro: cũ mortificant᷑
m̃bra nr̃a suꝑ terrã. fornicatio immun¬
dicia luxuria auaricia. & cet̃ã huꝰmo
di:de quib dicit᷑. Si enĩ sedm carnem
uixeritis moriemini: si autẽ spũ carniᷤ
facta mortificaueritis uiuetis. Hinc
etiã de seipso dicit. Mundoꝰ mͥ crucifix¬
us ẽ: & ego mundo. Et alio loco. Scien¬
tes inquit qͥa uetus homo nr̃ simul
crucifixus ẽ cũ illo. ut euacuet᷑ corpꝰ
peccati: ut ultra ñ seruiamꝰ peccato.
Quãdiu gͦ id agunt oꝑa nr̃a. ut euacue¬

Expanded text:
um ad tertiam lunae hebdomadem concurrere; ut eundem quoque diem dominus sua passione signaret, qui etiam dominicum, id est octauum, qui et primus est, declaraturus aduenerat. Attende igitur sacratissimum triduum crucifixi, sepulti, suscitati. horum trium quod significat crux, in praesenti agimus uita; quod autem significat sepultura et resurrectio, fide ac spe gerimus.. nunc enim dicitur homini: tolle crucem tuam et sequere me. cruciatur autem caro, cum mortificautur membra nostra super terram, fornicatio, immunditia., luxuria, auaritiade quibus dicit: Si enim secundum carnem uixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. hinc etiam de ipso dicit: Mundus mihi crucifixus est et ego mundo, et alio loco: Scientes, inquit, quia uetus homo noster simul crucifixus est cruci cum illo, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. quam diu ergo id agunt opera nostra, ut euacue
Abbreviated transcription (Latin):
sũq aliquo uł aliunde dirigendũ.
qd̃ gubernatores nauiũ faciunt:
hii qui solitudines arenosas in interi¬
ora austri nulla certa semita gradi¬
untur: aut aliqui in doctrina utili
figurate significandũ sit ñnulloꝵ sy¬
derũ aliqua cõmemoratione: qnͣtũ
gͦ intersit int̾ has utilitates ce uani¬
tates hominũ. ad hoc obseruantium
sydera. ut nec aeris qualitates. nec
regionũ uias. nec solos tẽpoꝵ nume¬
ros. nec sp̃ãlium similitudines. s qͣsi
fatalia rerũ euenta ꝑquirunt: qͥs
ñ intelligat. S iam deinceps uideamꝰ:¬
cur etiã id obseruatur cũ pascha ce¬
lebramꝰ. ut sabbatũ occurrat. Hoc
enĩ ꝓpriũ xp̃iane religionis ẽ.: cũ iu¬
dei tantũmodo mensem nouoꝵ et
pascha quo passus est dñs ita occurrit.
ut int̾ mortẽ eiꝰ & resurrectionem
medius ess sabbati dies addendũ pa-¬
tres nr̃i censuerunt. ut & nr̃a festiui¬
tas a iudeoꝵ festiuitate distingueret᷑.

Expanded text:
sumque aliquo et alicunde dirigendum, sumque aliquo et alicunde dirigendum, quod gubernatores nauium faciunt et hi, qui per solitudines arenosas in interiora austri nulla certa semita gradiuntur, aut ad aliquid in doctrina utili figurate significandum si fit nonnullorum siderum aliqua commemoratio —, quantum ergo intersit inter has utilitates et uanitates hominum ad hoc obseruantium sidera, ut nec aeris qualitates nec regionum uias nec solos temporum numeros nec spiritalium similitudines sed quasi fatalia rerum euenta perquirant, quis non intellegat? Sed iam deinceps uideamcur etiam id obseruatur, cum pascha celebramus, ut sabbatum occurrat; hoc enim proprium Christianae religionis est, nam Iudaei tantum modo mensem nouorum et orum pascha, quo passus est dominus, ita occurrit, ut inter mortem eius et resurrectionem medius esset sabbati dies, addendum patres nostri censuerunt, ut et nostra festiuitas a ludaeorum festiuitate distingueretur et,
Abbreviated transcription (Latin):
stellis distincta ae ordinata in qͣs libet
partes diuidant. quiblibet uocabulis
notent: ubicũq sol ess mense nouoꝵ.
illic. eũ repperit hec celebratio ꝓpt̃ si¬
militudinẽ sacram̃ti renouande uite:
De qua satis disseriumꝰ. Qd̃ si etiã locus
ille syderũ aries possit uocari ꝓpt̃ ali¬
quã figurã & congruentiã. neq hinc
timeret sermo diuinꝰ aliquã sacram̃ti
similitudinẽ ducere. sicut de aliis ñ
solũ celestib. s etiã terrestrib creatu¬
ris. sicut de orione uł pliadib. sicut de
monte syna. de monte syon. sicut de flu¬
minib qui uocant᷑ gỹon. physon. ty¬
gris. euphrates. sicut de ipso tociens
in seĩs misteriis nominato fluuio ior¬
dane. rerũ figurate insinuandaꝵ my¬
sticas similitudines duxit. S qnͣtum
intersit int̾ obseruationes syderum
ad aerias qualitates accõmodatas.
sicut agricole uł naute obseruant:
aut ad notandas partes mundi. eur¬

Expanded text:
stellis distincta et ordinata in quaslibet stellis distincta et ordinata in quaslibet partes diuidant, quibuslibet uocabulis notent, ubicumque sol esset mense nouorum, illic eum reperiret haec celebratio propter similitudinem sacramenti renouandae uitae, de qua satis disseruimus. quod si etiam locus ille siderum aries posset uocari propter aliquam figuram et congruentiam, neque hinc timeret sermo diuinus aliquam sacramenti similitudinem ducere, sicut de aliis non solum caelestibus sed etiam terrestribus creaturis sicut de Orione uel Pliadibus. sicut de monte Sina, de monte Sion, sicut de fluminibus, qui uocantur Geon, Phison, Tigris, Euphrates, sicut de ipso totiens in sanctis mysteriis nobilitato fluuio Iordane rerum figurate insinuandarum mysticas similitudines duxit. Sed quantum intersit inter obseruationes siderum ad aerias qualitates accommodatas, sicut agricolae uel nautae obseruant. aut ad notandas partes mundi cur
Abbreviated transcription (Latin):
ad uariandas tẽpoꝵ qͣlitates. in syde¬
rum ordinatissima conu̾sione notati
sunt. de quib dictũ est cũ condereit᷑.
& sint in signis & tẽporib. & in dieb
& annis. Si que autẽ figure similitu.¬
dinũ ñ tantũ de celo &e syderibꝰ s etiã
de creatura inferiore ducunt᷑. ad dis¬
pensationẽ sacram̃toꝵ: eloquentia q̃¬
dam ẽ doctrine salutaris. mouendo
affectui discentiũ accõmodata.a uisi¬
bilib ad inuisibilia. a corporalibꝰ ad spi¬
ritalia. a temporalib ad eterna. Dec
quicquã nr̃m attendit. qd̾ eo tp̃re
quo pascha celebramꝰ. sol in ariete ẽ.
sicut illi appellant quend̃a syderũ lo¬
cum: uͥ reuera mense nouoꝵ sol iue.¬
nit᷑. S siue illi arietẽ. siue aliud aliqͥd
eandẽ partẽ celi uocare uoluerint:
nos de scripturis scĩs hoc didicimꝰ
qd̾ omĩa sẏdera d̾s condidit. &e locis
celestib quib uoluit ordinauit. que

Expanded text:
ad uariandas temporum qualitates in sidead uariandas temporum qualitates in siderum ordinatissima conuersione notati sunt, de quibus dictum est, dum conderentur: Et sint in signis et temporibus et in diebus et in annis. si quae autem figurae similitudinum non tantum de caelo et sideribus sed etiam de creatura inferiore ducuntur ad dispensationem sacramentorum, eloquentia quaedam est doctrinae salutaris monendo affectui discentium accommodata a uisibilibus ad inuisibilia, a corporalibus ad spiritalia, a temporalibus ad aeterna. Nec quisquam nostrum adtendit, quod eo tempore, quo pascha celebramus, sol in ariete est, sicut illi appellant quendam siderum locum, ubi re uera mense nouorum sol inuenitur; sed siue illi arietem siue aliud aliquid eandem partem caeli uocare uoluerint, nos de scripturis sanctis hoc didicimus, quod omnia sidera deus condidit et locis caelestibus, quibus uoluit, ordinauit. quae
Abbreviated transcription (Latin):
frum̃to. de uino. de oleo. In seruitute.
autẽ ueteris ppłi multa etiã celebrari
imꝑata sunt: que nobis tantũmodo
intelligenda tradunt᷑. Non itaq dieᷤ
obseruamꝰ & annos &e menses &e tpra:
ne audiamꝰ ab apło. timeo uos. ne for¬
te sine causa laborauerim in uobis.
Cos enĩ culpat qui dicunt. ñ ꝓficiscar¬
hodie qͥa posterus est. aut qͥa luna sic
fertur: uł ꝓficiscar ut ꝓsꝑa cedant.
qͥa ita se habet positio sẏder ĩt ñ agã
hoc mense cõmertium.qͥa illa stella mͥ
agit mensem: uł agam qͥa suscipit men¬
sem: ñ plantabo hoc anno uineã. quia
bysextus est. Non autẽ quisquã sapiens
arbitretur obseruatores tẽpoꝵ rep̾hen¬
dendos. qͥ dicunt. ñ ꝓficiscar hõdie. qͥ a
tẽpestas exorta est: aut ñ nauigem quia
adhuc ybernȩ reliquie aut tempꝰ semi¬
nandi est. qd̾ ymbrib autumnalibꝰ t̃ra
sata est: uł siqui forte alii naturales
effectus. circa motus aeris &e humoriᷤ

Expanded text:
frumento, de uino, de oleo. in seruitute frumento, de uino, de oleo. in seruitute autem ueteris populi multa etiam celebrari imperata sunt, quae nobis tantum modo intellegenda traduntur. non itaque dies obseruamus et annos et menses et tempora, ne audiamus ab apostolo: Timeo uos, ne forte sine causa laborauerim in uobis; eos enim culpat, qui dicunt: \'Non proficiscar, quia posterus est aut \'quia luna sic fertur,\' uel: Proficiscar, ut prospera cedant, quia ita se habet positio siderum; non agam hoc mense commercium, quia illa stella mihi agit mensem\', uel: Agam, quia suscipit mensem: non plantem hoc anno uineam, quia bissextus est\'. non autem quisquam sapiens arbitratur obseruatores temporum reprehendendos, qui dicunt: \'Non proficiscar hodie, quia tempestas exorta est\', aut: \'Non nauigem, quia adhuc sunt hibernae reliquiae\', aut: \'Tempus seminandi est, quod imbribus autumnalibus terra satiata est\', uel si qui forte alii naturales effectus circa motus aeris et humoris
Abbreviated transcription (Latin):
randũ similitudines ducere. contra¬
dicant ce augures ne dicat᷑ nobis. estote.
psalinis cytharã nominemꝰ. Aut qͥa
ex his reb ad misterium uerbi di si¬
militudinũ signa sumunt᷑: dicant si
placet uł auspicia nos captare. uł ue¬
nena conficere: uł theatricas affecta¬
re luxurias. Qd dementissimũ ẽ di¬
cere. Non gͥ nos de sole & luna annuis
menstruisue tẽporib actionũ nr̃arũ
euenta coniecimꝰ. ne in uitȩ humanȩ
ꝑiculosissimis tẽpestatib. tanquã sco¬
pulis miserȩ. seruitutis illisi. a libero
arbitrio naufragemꝰ. s ad rem saerate.
significandã. similitudines aptas re¬
ligiosissima deuotione suscipimꝰ. sic̃
de cet̾ã creatura: de uentis de mari
de terra. de uolatilib de piscib de
pecorib de arborib. de hominib ad
sermonẽ quidẽ multiplicit ad cele¬
brationẽ uͦ sacram̃toꝵ iam xp̃iana li¬
b̾tate parcissime. sicut de aqua. de

Expanded text:
randa similitudines ducere, contraranda similitudines ducere, contradicant et augures, ne dicatur nobis: Estote spsalmis citharam nominemus; aut quia ex his rebus ad mysteria uerbi dei similitudinum signa sumuntur, dicant, si placet, uel auspicia nos captare uel uenena conficere uel theatricas affectare luxurias, quod dementissimum est dicere. Non igitur nos de sole et luna annuis menstruisue temporibus actionum nostrarum euenta conicimus, ne in uitae humanae periculosissimis tempestatibus tamquam in scopulos miserae seruitutis inlisi a libero arbitrio naufragemus, sed ad rem sacrate significandam similitudines habitas religiosissima deuotione suscipimus sicut de cetera creatura de uentis, de mari, de terra, de uolatilibus, de piscibus, de pecoribus, de arboribus, de hominibus ad sermonem quidem multipliciter, ad celebrationem uero sacramentorum iam Christiana libertate parcissime sicut de aqua, de
Abbreviated transcription (Latin):
ramus pecora. quãuis dictus sit. & agnꝰ.
& uitulus:. nec feram cũ dictus sit leo
de tribu uida. nec lapides qͥa petra
erat. xp̃c. nec montẽ syon quia in ip¬
so figurat᷑ eccłia: sie nec solem aut lu¬
nam: quãuis ex celesti creatura. sic̃
ex multa terrestri. sacram̃toꝵ figure
ad informationes misticas assumuit᷑.
Quappt̃ manicheoꝵ deliram̃ta cũ de¬
testatione ridenda sunt. Quib cũ
obiceremꝰ uana cõmenta. unde hoĩes
inerrorẽ p̃cipitant. quo priꝰ p̾cipita¬
ti sunt. garruli sibi uident᷑. cũ dicui
nobis cur ce uos ad solis & lune com¬
munionẽ pascha celebratis: quasi
nos ordines syderũ. aut uicissitũdi¬
nes tẽpoꝵ. a sũmo atq optimo dõ con¬
ditas arguamꝰ: & ñ eoꝵ ꝑtiersitatem:
qua reb sapientissime conditis ad
stulticiȩ suȩ uanissimas opiniones
abutuntur. Nam si mathematicꝰ nob̃
contͣdicturus est de syderib lunari¬
bus celi. ad sacramentũ mistice figu¬

Expanded text:
ramus pecora, quamuis dictus sit et agnus ramus pecora, quamuis dictus sit et agnus et uitulus, nec feram, quia dictus sit leo de tribu Iuda, nec lapides, quia petra erat Christus, nec montem Sion, quia in ipso figuratur ecclesia, sic nec solem aut lunam, quamuis ex ea caelesti creatura sicut ex multa terrestri sacramentorum figurae ad informationes mysticas adsumuntur. Quapropter Manichaeorum deliramenta cum detestatione ridenda sunt, quibus cum obiecerimus uana commenta, unde homines in errorem praecipitant, quo prius praecipitati sunt, garruli sibi uidentur, cum dicunt nobis: \'Cur et uos ad solis et lunae computationem pascha celebratis?\' quasi nos ordines siderum aut uicissitudines temporum a summo atque optimo deo conditas arguamus et non eorum peruersitatem, quae rebus sapientissime conditis ad stultitiae suae uanissimas opiniones abutitur. nam si mathematicus nobis contradicturus est de sideribus et luminaribus caeli ad sacramenta mystice figu
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃ti archa corruer̃t. Qd enĩ nunc
aliud agit annunciatio regni celoꝵ.
quã circũactio arche significauit: nͥ
ut omĩa munim̃ta mortalis uite. id
est omĩs spes huiꝰ scłi que resistit spei
futuri scł̃i. in dono septenarii sp̃c scĩ
ꝑliberũ arbitriũ destruat᷑. Ob boc
enĩ circũ eunte archa ñ impulsu ui¬
olento illi muri. s sponte cecideruis.
Sunt ce alia testimonia scripturarũ.
que nobis ingerunt ꝑ cõmemorati¬
onẽ lune ecclie significationẽ: que
in ista mortalitate. ab illa iherłm.¬
& laborib ꝑegrinat᷑. Non ido tam̃ pu¬
tare debent. stulti. qui nolunt in meliꝰ
cõmutari. adoranda ista esse luminari¬
a: quia ducitur ex eis aliqnͣdo similitu¬
do ad diuina misteria figuranda. Ex om̃i
enĩ creatura ducit᷑. Nec ido insententiã
dãpnationis debemꝰ irruere. que ore
uiert ereature potius quã creatori.
qͥ est benedictꝰ in scła. Sicut enĩ ñ ado¬

Expanded text:
stamenti arca corruerunt . Quid enim nunc stamenti arca corruerunt . Quid enim nunc aliud agit annuntiatio regni coelorum, quam circumactio arcae significavit, nisi ut omnia munimenta mortalis uitae, id est omnis spes huius saeculi, quae resistit spei futuri saeculi, in dono septenarii spiritus per liberum arbitrium destruatur? ob hoc enim circumeunte arca non impulsu uiolento illi muri, sed sponte ceciderunt. sunt et alia testimonia scripturarum, quae nobis ingerunt per commemorationem lunae ecclesiae significationem, quae in ista mortalitate ab illa Hierusat laboribus peregrinatur. non ideo tamen putare debent stulti, qui nolunt in Melius commutari, adoranda esse ista luminaria, quia ducitur ex eis aliquando similitudo ad diuina mysteria figuranda. ex omni enim creatura ducitur. nec ideo in sententiam damnationis debemus irruere, quae ore uierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. sicut enim non ado
Abbreviated transcription (Latin):
& uos eũ illo apparebitis in gła. obseu¬
ra uidet᷑ eccłia. in tp̃re ꝑegrinationiᷤ
suȩ int̾ multas iniqͥtates gemens. ce
tunc sunt tunende insidiȩ. fallacium
seductionũ: quas nomine sagittarum
intelligi uoluit. Unde alioloco ꝓpt̃ nun¬
tios fidelissimos ueritatis. qͦs tibiq pa¬
rit. eccłi̾a: dicit᷑ luna testis in celo fide¬
lis. Et cũ de regno dñi psalmꝰ caner&e.
orietur inqͥt in dieb er iusticia. & ha¬
bundantia pacis. quoadusq int̾ficia¬
tur luna: id est habundantia paciᷤ in
tantũ crescet: donec omnẽ mutabili¬
tatẽ mortalitatiᷤᷤ absumat. Tunc no¬
uissima inimica destruet᷑ mors. & qͥc¬
qͥd nobis resistit ex infirmitate carniᷤ.
unde nobis ꝑfecta par ñdũ est. consu¬
metur omĩno: eũ corruptibile hoc
induet. incorruptionẽ. e mortale. hoc
induet immortalitatẽ. Unde & illiꝰ
ciuitatis muri que iericho appellat᷑.
quȩ in hebreo eloquio luna int̃p̃tari
dicit᷑. septimo circuitu circũ acta te¬

Expanded text:
 uos cum illo apparebitis in gloria, obscura uidetur ecclesia in tempore peregrinationis suae inter multas iniquitates gemens et tunc sunt timendae insidiae fallacium seductorum, quas nomine sagittarum intellegi uoluit. unde alio loco propter nuntios fidelissimos ueritatis, quos ubique parit ecclesia, dicitur: Luna testis in caelo fidelis, et cum de regno domini psalmus caneret: Orietur, inquit, 111 diebus eius iustitia et abundantia pacis, quoad usque interficiatur luna, id est abundantia pacis in tantum crescet, donec omnem mutabilitatem mortalitatis absumat. tunc nouissima inimica destruetur mors et, quicquid nobis resistit ex infirmitate carnis, unde nobis perfecta pax nondum est, consumetur omnino, cum corruptibile hoc induet incorruptionem et mortale hoc induet inmortalitatem. unde et ilcivitatis muri, quae Jericho appellatur, quae in hebraeo eloquio Luna interpretari dicitur, septimo circuitu circumacta Te
Abbreviated transcription (Latin):
dur. qͦs p̾destinauit ad et̾nam uit̾ã miseri¬
cordissimꝰ grȩ largitor. qͥ est &e illis qͦs pre¬
destinauit ad ȩt̾̃nam uitã iustissimꝰ suppli¬
cii retributor. ñ solũ ꝑꝑt̃ illa quȩ nolentes
adiciunt. uerũetiam si infantes nicħ ad¬
iciunt ꝓꝑ originale peccatũ: Hec est in
hac questione diffinitio mea: ut occulta
oꝑa clĩ habeant suũ secretũ salua fide mea.
Nunc iã qͣntum dñs cdonare dignat᷑ etiã
ad illud debeo respondere. ubi de anima
loquens meũ nom̃ iterasti atq dixisti:
timus. Prius itaq utrũ anima incorpo¬
rea sicut ego dixi. an corporea sic̃ tu exi¬
stimanda sit. disputemꝰ: deinde utrũ etiã
ipsa scdm scͥpturas nrãs dicat᷑ sp̃c. qũaus
etiam ꝓprie sp̃c nuncupet᷑. ñ uniu̾sa s a¬
liqͥd eis Ac primũ scire uellem: corpꝰ qͥd
eẽ diffinias. Si enĩ non ẽ corpꝰ. nisi qd m̃b̾s
carnalib constat: nec t̾ra erit corpꝰ. nec

Expanded text:
tur, quos praedestinauit ad aeternam uitam miseritur, quos praedestinauit ad aeternam uitam misericordissimus gratiae largitor, qui est et illis quos praedestinauit ad aeternam mortem iustissimus supplicii retributor non solum propter illa quae uolentes adiciunt, uerum etiam, si infantes nihil adiciant, propter originale peccatum. haec est in hac quaestione definitio mea, ut occulta opera dei habeant suum secretum salua fide mea. Nunc iam, quantum dominus donare dignatur, etiam ad illud debeo respondere, ubi de anima loquens meum nomen iterasti atque dixisti: timus . prius itaque utrum anima incorporea, sicut ego dixi, an corporea, sicut tu, existimanda sit disputemus; deinde utrum etiam ipsa secundum scripturas nostras dicatur spiritus, quamuis etiam proprie spiritus nuncupetur non uniuersa, sed aliquid eius. ac primum scire uellem corpus quid esse definias. si enim non est corpus nisi quod membris carnalibus constat, nec terra erit corpus nec
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sciuit. dando carni peccatriei ẽẽ cõ¬
pulerit peccatrices. nulla baptismatiᷤ
grã subuentura. qua liberent᷑ a dãpna¬
tione ꝑpetua: quandoqͥdem innume¬
rabiles animȩ infantũ antequã bapti¬
rent᷑ de corꝑib exeunt. Absit enĩ ut
hoc uolens diluere. dicam quȩ ipse dix¬
isti: qd̾ anima ꝑ carnẽ meruerit inqui¬
nari &e ẽẽ peccatͥr. nullũ habens ante
peccatũ. qd̾ recte id meruisse dicatur:
& qd̵ etiam sine baptismo originalia pec¬
baptizatis in finẽ tribuat᷑. Hȩc atq huiꝰ¬
modi uenena fidi nisi dicere timerem:
fortasse de hac re diffinire aliqͥd ñ time¬
rem. Qnͣto melius gͥ ñ separatĩ de aĩa
disputo ce affirmo qd̾ nescio. s qd̾ aꝑtis¬
sime apłm uideo docuisse simplicit te¬
neo: ex unohomine om̃s homines ire
in concdepnationem qͥ nascunt᷑ ex adã.
nisi ita renascant᷑ in xp̃o. sicut institu¬
it ut renascant᷑ antequã corꝑe morian¬

Expanded text:
praesciuit, dando carni peccatrici esse conpraesciuit, dando carni peccatrici esse conpulerit peccatrices nulla baptismatis gratia subuentura, qua liberentur a damnatione perpetua, quando quidem innumerabiles animae infantum, antequam baptizentur, de corporibus exeunt. absit enim. ut hoc isti: Quod anima per carnem meruerit, inquinari, et esse peccatrix, nullum habens ante peccatum, quo recte id meruisse dicatur: et, Quod etiam sine baptismo originalia pecbaptizatis in fine tribuatur. Haec atque hujusmodi venena fidei, nisi dicere timerem, fortasse de hac re definire aliquid non timerem. quanto melius igitur non separatim de anima disputo et affirmo quod nescio, sed quod apertissime apostolum uideo docuisse simpliciter teneo ex uno homine omnes homines ire in condemnationem qui nascuntur ex Adam, nisi ita renascantur in Christo, sicut instituit ut renascantur, antequam corpore morian
Abbreviated transcription (Latin):
uitã. scd̾m carnẽ iuuentes ce ptꝰ mortẽ
nicħ sꝑantes ueluti pecora: ñ de his qui
neq negant se scire qd̾ sciunt. & confiten¬
tur se nescire qd̾ nesciunt: ce potiꝰ intelli¬
gunt infirmitatẽ suã. quã de sua uͥtute
confidunt. Non itaq displiceat. p̾sũptio¬
ni tuȩ iuuenili. m̃s senilis timor fili: ego
enĩ si hoc qd̃ de animarũ origine. que¬
rimꝰ nec dõ nec aliquo spiritali hoĩe
docente scire potuero: paratior sũ de¬
fendere. quã recte etiã hoc ds sic̃ alia
multa nos scire noluerit: quã temere
dicere. qd̾ aut ita sit obseurũ. ut hoc ñ
solũ ad alioꝵ intelligentiã ꝑducere. ne.¬
queam. s nec ipse intelligam: aut cer¬
te etiam hereticos adiuuet. qui ꝓꝑtẽa
ꝑsuadere conant᷑ ab omĩ noxa puras
eẽ animas paruuloꝵ: ne scilicet eadẽ
noxa in auctorem dm̃ recurrat. & rede¬
at: qd̾ insontes animas quib nec laua¬
chrum regenerationis subuenturũ ẽẽ

Expanded text:
uitam secundum carnem uiuentes et post mortem uitam secundum carnem uiuentes et post mortem nihil sperantes ueluti pecora, non de his, qui neque negant se scire quod sciunt et confitentur se nescire quod nesciunt et tutius intellegunt infirmitatem suam quam de sua uirtutc confidunt. Non itaque displiceat praesumptioni tuae iuuenali meus senilis timor, fili. ego enim, si hoc quod de animarum origine quaerimus nec deo nec aliquo spiritali homine docente scire potuero, paratior sum defendere quam recte etiam hoc deus sicut alia multa nos scire noluerit quam temere dicere, quod aut ita sit obscurum. ut hoc non solum ad aliorum intellegentiam perducere nequeam, sed nec ipse intellegam, aut certe etiam hereticos adiuuet, qui propterea persuadere conantur ab omni noxa puras esse animas paruulorum, ne scilicet eadem noxa in auctorem deum recurrat et redeat, quod insontes animas, quibus nec lauacrum regenerationis subuenturum esse
Abbreviated transcription (Latin):
scriberẽ. Uelles aũt me diffinire qd̾ ipse
diffinisti: ut in tales angustias contrude¬
rer. in quales ipse contrusus aduersus
catholicã fidem tot &e tanta locutꝰ es: ut
eas si fidelit̾ & humilit̾ recolas. atq con¬
sideres: uideas ꝓfecto q̃ntum tͥ ꝓfuiss si
si uł nc̃ scias. Nam si intelligentia tͥ pla¬
cet in natura hominis. qm̃ reuera si eã
ñ haberet. nicħ qnͣtum ad animas ꝑtince
pecorib distaremꝰ᷑: intellige qͥd ñ intelli¬
gas. ne totũ ñ intelligas mnoli despice̾ hõmẽ
qͥ ut ueracit̾ intelligat qd̾ ñ q̃telligit. hoc se in
dellig̾e̾ intelligit. Unde autem dictum sit
in sacro pͥalmo. homo inhonore cũ eẽt ñ
intellexit. cõparatus ẽ pecorib insensa¬
tis. cesimilis factus ẽ eis. lege &e intellige:
ut hoc obpbriũ humilit̃ potiꝰ ipse caue¬
as. quã suꝑbe alteri obicias. De his enim
dictũ est qui istã uitã solam deputant

Expanded text:
scribere. Velles autem me definire quod ipse scribere. Velles autem me definire quod ipse definisti, ut in tales angustias contruderer, in quales ipse contrusus, adversus catholicam fidem tot et tanta locutus es, ut ea si fideliter atque humiliter recolas atque consideres, videas profecto quantum tibi profuisset, si prosit, si vel nunc scias. Nam si intelligentia tibi placet in natura hominis, quoniam revera si eam non haberet, nihil, quantum ad animas pertinet, a pecoribus distaremus; intellige quid non intelligas, ne totum non intelligas; et noli despicere hominem, qui ut veraciter intelligat quod non intelligit, hoc se non intelligere intelligit. Unde autem dictum sit in sacro Psalmo, Homo in honore cum esset, non intellexit; comparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis, lege et intellege, ut hoc obprobrium humiliter potius ipse caueas quam superbe alteri obicias. de his enim dictum est, qui istam uitam solam deputant
Abbreviated transcription (Latin):
Hunqͥd soli distant pecore. qͥ eas legunt:
Nonne ita creati sumꝰ ut distemꝰ pecoribꝰ.
&e antequã ad aliquas littãs ꝑuenire
possimꝰ: Qd̾ ẽ queso qd̾ tantũ naturȩ
nr̃ȩ arrogas. ut eo ipso qd̾ distat a pe¬
core. iã norit de origine animarũ dis¬
quirere atq disserere: cerursus eã sic
facis huiꝰ cognitionis exꝑtem. ut hoc
scire humanitꝰ nequeat. nͥ diuinis testi
b credat: Deinde et in hoc falleris: nã
diuina testimonia quȩ ad istã questio¬
nem soluendã referre uoluisti. ñ id aꝑi¬
unt: aliud ẽ qd̾ illa demonstrant sine qͦ
uere ñ possumꝰ pie uuere: qd scilicet
animarũ nr̃arum d̃m habeamꝰ datorẽ.
ereatorem. formatorẽ. S quomͦ id faciat::
utrũ nouas eas flando an de parenti¬
b trahendo ñ expͥmunt: nͥ de illa una
quã pͥmo homini dedit: lege diligent̃
qd̾ seripsi ad frẽm nr̃m dĩ seruũ renatũ.
ibi enĩ qͥa id ostendi. ñ fuit necesse. &e hic

Expanded text:
Numquid soli distant a pecore qui eas legunt? Numquid soli distant a pecore qui eas legunt? Nonne ita creati sumus, ut distemus a pecoribus, et antequam ad aliquas litteras pervenire possimus? Quid est quaeso quod tantum naturae nostrae arrogas, ut eo ipso quo distat a pecore, jam norit de origine animarum disquirere atque disserere; et rursus eam sic facis hujus cognitionis expertem, ut hoc scire humanitus nequeat, nisi divinis testibus credat? CAPUT XI. 15. Deinde et in hoc falleris. Nam divina testimonia, quae ad istam quaestionem solvendam referre voluisti, non id aperiunt. Aliud est quod illa demonstrant, sine quo vere non possumus pie vivere, quod scilicet animarum nostrarum Deum habeamus datorem, creatorem, formatorem. Sed quomodo id faciat, utrum novas eas flando, an de parentibus trahendo, non exprimunt, nisi de illa una quam primo homini dedit. Lege diligenter quod scripsi ad fratrem nostrum Dei servum Renatum : ibi enim quia id ostendi, non fuit necesse et hic
Abbreviated transcription (Latin):
Et. longe ẽ melis nosse animã quȩ in xp̃o
renata &e renouata fuerit. in ȩt̾nũ be¬
atam futurã: quã quicqͥd de illiꝰ memo¬
ria intelligentia. uoluntate nescimus.
Hec aũt quȩ dixi p̾stantiora atq meli¬
ora nullom᷑ nosse ualerent: nͥ diuinis
crederemꝰ eloquiis. His gͦ eloquiis fide¬
re te fortassis existimas: ne de origine
animarũ sententiã definitã ꝓferre
cuncteris. Primũ si ita eẽt: ñ ipsihuma¬
nȩ naturȩ tribuere debusti. qd̾ seit ho¬
mo de sua qualitate atq natura disqͥ¬
rere atq disserere: s dĩ muneri. Dixisti
enĩ. qͥd differt homo pecore. si hoc nescit.
Qd gͥ opus est aliqͥd legere ut hoc sciam᷑:
sieo ipso quo a pecore distamꝰ. iam hoc
scire debemꝰ: Sicut enĩ nicħ mͥ legis. ut
me uiuere sciam. habet enĩ nata᷑ mea.
ut hoc nescire ñ possim: ita si &e illud
scire naturȩ ẽ. cur mͥ de hac re ꝓfers
quib credã testimonia scͥpturarum:

Expanded text:
et longe est melius, nosse animam, quae in Christo et longe est melius, nosse animam, quae in Christo renata et renovata fuerit, in aeternum beatam futuram, quam quidquid de illius memoria, intelligentia, voluntate nescimus. Haec autem quae dixi praestantiora atque meliora, nullo modo nosse valeremus, nisi divinis crederemus eloquiis. His ergo eloquiis fidere te fortassis existimas, ne de origine animarum sententiam definitam proferre cuncteris. Primum si ita esset, non ipsi humanae naturae tribuere debuisti, quod scit homo de sua qualitate atque natura disquirere atque disserere, sed Dei muneri. Dixisti enim, Quid differt homo a pecore, si hoc nescit? Quid igitur opus est aliquid legere, ut hoc sciamus, si eo ipso quo a pecore distamus, jam hoc scire debemus? Sicut enim nihil mihi legis ut me vivere sciam, habet enim natura mea ut hoc nescire non possim: ita si et illud scire naturae est, cur mihi de hac re profers quibus credam testimonia Scripturarum?
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ int̃pellare scõs facit. Ille utiꝙ sp̃c. ꝙͦ
ds̃ misit in corda nr̃a clamantẽ abba pat̾.
&e in quo clamamꝰ abba pat̾: utrũq enĩ
mantẽ. hoc est clamare facientẽ. ut ipso
faciente. clamemus: doceat gͦ ae hoc me.
quando uoluerit. si hoc mͥ expedire. no¬
uit. ut sciam unde scd̾m anim̾a originẽ.
ducam. s ille hoc me doceat sp̃c qui alti¬
tudinem dĩ serutat᷑. ñ homo qui spm̃ ne.¬
scit unde. uter inflat᷑: absit tam̃ ut ego
hinc te pecorib cõparem. Non enĩ hoc
de animarũ origine requirunt᷑. quam
est unde. ducimꝰ & reddimꝰ flatũ: tam̃ e¬
adem altiora de scͥpturis scĩs te didicisse
confidis. de. quib ꝑfidẽ didicimꝰ quȩ nul¬
la possent humana ingenia inuestigare.
Dam longe utiq p̾stantiꝰ ẽ nosse. resurre¬
cturam carnẽ ac sine fine uicturã. quã
quicqͥd in ea medici serutando discere
potuert̃. qd̾ nullo sensu anima ꝑcipit:
cũ p̾sentia sua uegetet cuncta quȩ nescit.

Expanded text:
id est, interpellare sanctos facit. Ille utique Spiritus, quem Deus misit in corda nostra, clamantem, Abba, Pater ; et in quo clamamus, Abba, Pater : utrumque enim mantem, hoc est, clamare facientem, ut ipso faciente clamemus. Doceat ergo et hoc me quando voluerit, si hoc mihi expedire novit, ut sciam unde secundum animam originem ducam. Sed ille hoc me doceat Spiritus, qui altitudinem Dei scrutatur; non homo qui spiritum nescit, unde uter inflatur. Absit tamen ut ego hinc te pecoribus comparem. Non enim hoc, de animarum origine requiruntur, quam est unde ducimus et reddimus flatum; tamen eadem altiora de Scripturis sanctis te didicisse confidis, de quibus per fidem didicimus, quae nulla possent humana ingenia vestigare. Nam longe utique praestantius est, nosse resurrecturam carnem ac sine fine victuram, quam quidquid in ea medici scrutando discere potuerunt, quod nullo sensu anima percipit, cum praesentia sua vegetet cuncta quae nescit:
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑ eẽ non rerũ. Cum enĩ ꝯstet ẽẽ
excepto ꝓpͥe nominat᷑ et anima:. iam de
reb ipsis nulla contentio ẽ: p̃sertim qͥa
illud etiã ego dico ꝓpͥe uocari sp̃m. qͦd
& tu dicis᷑. id ẽ quo ratiocinam᷑. & intelli¬
gimꝰ: qndo ita distincte. ista dicunt᷑ quẽ¬
admocłu apłs ait. & integer sp̃c ur̃ & aĩa¬
ce corpꝰ. Hunc aũt sp̃m etiã mentẽ uidet᷑
appellare cũ dicit: mente seruio legi di.
carne aũt. legi peccati. Nam ipsa senten
dia ẽ: &e caro concupiscit aduersus sp̃m.
m̃tem. hoc intelligat᷑ hic spm dicere: nos
sicut existimas uniuersã m̃tem uocari.
nescio. Mentem qͥpe nram iusi rationale
et intellectuale. nr̃m dicere ñ solemꝰ: ac
ꝑ hoc qd̾ ait idem apłs. renouanun aũ¬

Expanded text:
uideatur esse, 11011 rerum. cum enim constet esse uideatur esse, 11011 rerum. cum enim constet esse excepto proprie nominatur et anima, iam de rebus ipsis nulla contentio est, praesertim quia illud etiam ego dico proprie uocari spiritum quod et tu dicis, id est quo ratiocinamur et intellegimus, quando ita distincte ista dicuntur, quemadmodum apostolus ait: et integer spiriet corpus. hunc autem spiritum etiam mentem uidetur appellare, cum dicit: mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. nam ipsa sententia est: et caro concupiscit aduersus spiritmentem, hoc intellegatur hic spiritum dicere, non, sicut tu existimas, \'uniuersam mentem uocari, legeris nescio. mentem quippe nostram nisi rationale et intellectuale nostrum dicere non solemus. ac per hoc quod ait idem apostolus: renouam
Abbreviated transcription (Latin):
uentem: quãuis immutabilis mutabi¬
lem. &e omp̃c longe imparem. Cur autẽ
animã nolis ẽẽ sp̃m. s corpꝰ eã uelis ẽẽ:¬
nauit &e corpꝰ. Si aũt affirmas qd̵ & aĩa
corpꝰ sit. quaius distincte corꝑe nomi¬
nato: ꝑmitte ut etiã sp̃c sit. quauis di¬
stincte spũ nominato. Multomagis enĩ
tibi debet uideri animas sp̃c ẽẽ quam
corpꝰ: qͥa sp̃m & aĩam uniꝰ fateris ẽẽ sub¬
stantiȩ: uniꝰ aũt substantiȩ anim̾a corpꝰ
q ẽẽ ñ dicis. Quo gͥ pacto corpꝰ ẽ anima.
cum eiꝰ ce corpis sit diuersa natura: et
sp̃c non ẽ anima. cũ erꝰ ce sp̃c sit una ea¬
demq natura: Qdͥ. qđ ista tua ratione
etiã sp̃m corpꝰ esse cogeris dicere: Alioqͥn.
T̃u aũt utrũꝙ quãuis duo quedã sentiaᷤ:
unã fateris habere substantiã. gͦ &e sp̃ẽ
corpus ẽ. si anima corpꝰ est: neq enĩ aliter
possunt uni eiusq eẽ naturȩ. Snnde sed̃m¬

Expanded text:
uentem quamuis inmutabilis mutabiuentem quamuis inmutabilis mutabilem et omnipotens longe inparem. Cur autem animam nolis esse spiritum, sed corpus eam uelis esse nonauit et corpus; si autem affirmas, quod et anima corpus sit quamuis distincte corpore nominato, permitte, ut etiam spiritus sit quamuis distincte spiritu nominato. multo magis enim tibi debet uideri anima spiritus esse quam corpus, quia spiritum et animam unius fateris esse substantiae, unius autem substasque esse non dicis. Quo igitur pacto corpus est anima, cum ejus et corporis sit diversa natura; et spiritus non est anima, cum ejus et spiritus sit una eademqne natura? Quid, quod ista tua ratione etiam spiritum corpus esse cogeris dicere? Alioquin Tu autem utrumque, quamvis duo quaedam sentias, unam fateris habere substantiam. Ergo et spiritus corpus est, si anima corpus est: neque enim aliter possunt unius e
Abbreviated transcription (Latin):
tur deprime in aquã: & uide qd̾ mebil
humoris possit intrare repellente. aere
quo plena st̃. Cũ aũt ore sursũ uersus
collocãt᷑ siue ex latere: tunc reciput.
liquorem. si qͥs infundit᷑ uł ingredit᷑:
exeunte. atq euadente aere qua exitꝰ
patet. Hoc p̾senti facilius poss demon¬
strari facto: quã scripto. S ñ est hie diu¬
tius immorandũ. cũ siue intelligas a¬
eris naturã ẽẽ corpoream siue ñ intel¬
ligas. me tam̃ putare ñ debes uł aeriã
dixisse animã. s om̃ino incorpoream: qd̾
ce tu ẽẽ confiteris dm̃. qũe dicere ñ audes
inane ẽẽ aliqͥd. s negare ñ potes om̃ipo¬
tentis & immutabilis ẽẽ substantiȩ. Cur
gͦ metuimꝰ ne sit cassȩ inanitatis anima.
si sit incorporea: cũ d̃m incorporeũ ẽẽ fa¬
teamur. nec eũ cassȩ in anitatis ẽẽ. dicam᷑
Sic itaq potuit incorporeus incorporeã
creare animã: quẽ admodu uiuens ui¬

Expanded text:
tur, deprime in aquam, et vide quod nihil tur, deprime in aquam, et vide quod nihil humoris possit intrare repellente aere, quo plena sunt. Cum autem ore sursum versus collocantur, sive ex latere, tunc recipiunt liquorem, si quis infunditur vel ingreditur, exeunte atque evadente aere, qua exitus patet. Hoc praesenti facilius posset demonstrari facto quam scripto. Sed non est hic diutius immorandum, cum sive intelligas aeris naturam esse corpoream, sive non intelligas, me tamen putare non debes vel aeriam dixisse animam, sed omnino incorpoream: quod et tu esse confiteris Deum, quem dicere non audes inane esse aliquid; sed negare non potes omnipotentis et inmutabilis esse substantiae. cur ergo metuimus, ne sit cassae inanitatis anima, si sit incorporea, cum deum incorporeum esse fateamur nec eum cassae inanitatis esse dicamus ? sic itaque potuit incorporeus incorpoream creare animam, quemadmodum uiuens ui