comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ & modos si posset capere sensus
ñr atq memoria: ita nobis placeret:
ut defectus quib distinguit᷑. nec cor¬
ruptiones uocare auderemꝰ. Qͦd au¬
tẽ in eius pulchritudinis parte la¬
boramus. dũ nos fluentia deserunt
tẽporalia que diligimus. õs peccatoꝵ
penas liumꝰ. & sempit̾na diligere cõ¬
monem᷑. Non gͦ m hac pulchritudine
queramus qͦd ñ accepit: que ideo infi¬
ma est. qͥa qͦd querimus ñ accepit. Et
in eo qͦd accepit laudemus deũ. qͥ tan¬
tũ speciei bonũ etiã huic quãuis in¬
fime dedit. Nec ei tñ ut amatores eiꝰ
inhereamꝰ: s ut dei laudatores eam
tͣnsgrediamur: ut supͣ eã collocati
de illa iudicemꝰ ñ ei connexi in illa
iudicem̃. festinemiisq ad illud bom̃
qͦd nec locis coartat᷑. nec tẽpore uol¬
uit᷑ & unde speciẽ formãq accipi¬
unt om̃s locales tẽporalesq natu¬
rȩ. Ad qͦd uidendũ mundemꝰ eor ꝑ

Expanded text:
nem et modos si posset capere sensus nem et modos si posset capere sensus noster atque memoria, ita nobis placeret, ut defectus, quibus distinguitur, nec corruptiones uocare auderemus; quod autem in eius pulchritudinis parte laboramus, dum nos fluentia deserunt temporalia, quae diligimus, peccatorum poenas luimus et sempiterna diligere commonemur. Non ergo in hac pulchritudine quaeramus, quod non accepit; quae ideo infima est, quia quod quaerimus, non accepit; et in eo, quod accepit, laudemus deum, quia tantum speciei bonum etiam huic quamuis infimae dedit. nec ei tamen ut amatores eius inhaereamus, sed ut dei laudatores eam transgrediamur, ut supra eam conlocati de illa iudicemus, non ei conexi in illa iudicemur. festinemusque ad illud bonum. quod nec locis grassatur nec tempore uoluitur et unde speciem formamque accipiunt omnes locales temporalesque naturae. ad quod uidendum mundemus cor per
Abbreviated transcription (Latin):
ruptio contͣ naturã. qͥa species au¬
cta cogit ẽe. o dm̃ fateamur sũme
ẽẽ: corruptio uͦ aucta cogit ñ ẽe: &
constat qͦd ñ est nichil ẽe: ͦ Qͥd in¬
quã dubitas dicere in natura corrup¬
tibili. quã os naturã dicis ce corrup¬
tibiłe. qͥd sit ex deo qͥd ex nichilo: ᷤ¬
Et qͥd queris deo naturã contrariã:
quẽ sic confiteris sũme ẽẽ. ut desei
ñ ẽẽ contͣrium: ᷤ Curgͦ inqͥs qͦd na¬
turȩ dedit d̾s̃ tollit corruptio:ᷤ Non
tollit nisi ubi ꝑmittit ds̃. Ibi autẽ
ꝑmittit. ubi ordinatissimũ os iustis¬
simũ iudicat. ꝓ rerũ gradib os pro
meritis animarũ. Na oe species uo
borũ decessione. aut successione ꝑa-¬
gitur: & moderatis silentioꝵ int̾¬
uallis decent̾ suauit̾q distinguit᷑.
Ita sese habet etiã tẽporaliũ natu¬
rarũ infima pulchritudo: ut rerum
tͣnsitu ꝑagatur. ce distinguat᷑ morte
nascentiũ. Cuiꝰ pulchritudinis ordi¬

Expanded text:
ruptio contra naturam ? quia species auruptio contra naturam ? quia species aucta cogit esse et deum fatemur summe esse; corruptio uero aucta cogit non esse, et constat, quod non est, nihil esse: quid, inquam, dubitas dicere, in natura corruptibili, quam et naturam dicis et corruptibilem dicis, quid sit ex deo. quid sit ex nihilo? et quid quaeris deo naturam contrariam. quem si confiteris summe esse, uides ei non esse contrarium ? Cur ergo, inquis, quod naturae deus dedit, tollit corruptio? non tollit, nisi ubi permittit deus; ibi autem permittit, ubi ordinatissimum et iustissimum iudicat pro rerum gradibus et pro meritis animarum. nam et species uocborum decessione ac successione peragitur et moderatis silentiorum interuallis decenter suauiterque distinguitur. ita sese habet etiam temporalium natururum infima pulchritudo, ut rerum transitu peragatur et distinguatur morte nascentium. cuius pulchritudinis ordi
Abbreviated transcription (Latin):
rũpi debilitet᷑ om̃is ille status. Lan¬
guescant uires. marcescat robur. for¬
ma fedet᷑. dissiliat cõpago membro¬
rũ. contabescat & defluat concordia
partiũ. Querat etiã ñc ꝑ istã corrup¬
tionẽ quo tendat᷑ : utrũ ẽẽ an ñ esse.
Non puto usq adeo cecũ & tardũ. ut
dubitet qͥd sibi ẽe respondeat: & ñ sen¬
tiat qͣntomagis qͥdq corrũpit᷑. tanto
magis ad interitũ tendat: om̃e aũ
qͦd ad interitũ tendit. ñ ẽẽ tendere.
Cũ gͦ dm̃ incõmutabilit̾ ce incorrup¬
tibilit̾ ẽẽ credendũ sit. id autẽ qͦd
dicit᷑ nichil penitꝰ ñ ẽẽ manifestũ
sit. & cũ ista tibi ꝓposueris ẽẽ ce ñ
ẽẽ. atq cognoueris qͣnto augetur
species. tanto qͥdq tendere ut sit.
qͣnto aũ magis augetur corruptio.
tantomagis tendere ut ñ sit. qͥd du¬
bites dicere in unaquaq natura cor¬
ruptibili. qͥd in ea sit ex deo qͥd ex ni¬
chilo. cũ species scd̃m naturã sit. cor¬

Expanded text:
rumpi; debilitetur omnis ille status, languescant uires, marcescat robur, forma foedetur, dissiliat conpago membrorum, contabescat et diffluat concordia partium. quaerat etiam nunc per istam corruptionem quo tendat, utrum esse, an non esse, non puto usque adeo caecum et tardum, ut dubitet, quid sibi ipse respondeat. et non sentiat, quanto magis quidque corrumpitur, tanto magis ad interitum tendere; omne autem quod ad interitum tendit, non esse tendere. cum ergo deum incommutabiliter et incorruptibiliter esse credendum sit, id autem, quod dicitur nihil, penitus non esse manifestum sit; et cum ista tibi proposueris esse et non esse, atque cognoueris, quanto magis augetur species, tanto quidque tendere. ut sit; quanto magis augetur corruptio, tanto magis tendere, ut non sit: quid dubitas dicere in unaquaque natura corruptibili, quid in ea sit ex deo, quid sit ex nihilo, cum species secundum naturam sit, cor
Abbreviated transcription (Latin):
medio constituat aliqͥd. ntputa corpꝰ
ammantis. & querat secũ dum forma¬
tur illud corpus & nascit᷑. dũ auget᷑
enis species. nutrit᷑ conualescit. robo¬
ratur decorat᷑. firmatur in qͣntum ma¬
net. & in qͣntum stabilitur. & in quã
S qͣntomagis forma ce specie &e ualen¬
tia constabilit᷑ atq firmat᷑: tantoma¬
gis fieri ut sit & in eam partẽ tendat
qua positũ est ẽẽ. Nẽ gͦ incipiat cor

Expanded text:
medio constituat aliquid, ut puta corpus medio constituat aliquid, ut puta corpus animantis, et quaerat hoc secum, dum formatur illud corpus et nascitur, dum augetur ejus species, nutritur, convalescit, roboratur, decoratur, firmatur, in quantum manet, et in quantum stabilitur, in quam pased quanto magis forma et specie et valentia constabilitur atque firmatur, tanto magis fieri ut sit, et in eam partem tendat qua positum est esse. Nunc ergo incipiat cor
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ eẽt: quib inuectionib isti impe¬
tũ facerent. accusantes quasi corrup¬
torẽ deũ. Qd uerbũ metuentes mul¬
ti latim int̾pretes. noluer̃t dicere
uitantes a re ipsa offensionẽ uoca¬
buli deiitart: quãquam isti ñ minꝰ in¬
ueherent᷑ in ꝑditorẽ dm. si hoc inle¬
ge uetere aut ꝓphis inuenirent.
S grecis exemplarib conuincunt᷑:
in quib aꝑtissime scriptũ est. qͥsiͥs
tẽplum dei corruperit corrũpet il
lũ ds̃. Qͦd siquis ab eis querat quo¬
mͦ dictũ sit ne corruptor putet᷑ ds:
exponunt stati corrũpet dictũ ẽe. cor¬
ruptioni tradet: uł siquo alio modo
posst᷑. Quo animo sieẽnt in ueterẽ
legẽ. & multa ibi miranda intellige¬
rent. & ñdũ intellecta ñ cũ odio lacera¬
rent̾. s cũ honore differrent.
ẽe corruptionẽ: ꝓponat sibi hec
duo. ẽẽ & ñ ẽẽ. quasi ex dnũsis partib
intelligendi gratia. ut cũ tardis tar¬
dius ambulemus. Deinde uelut in

Expanded text:
ctum esset, quibus inuectionibus isti inpetum facerent accusantes quasi corruptorem deum! quod uerbum metuentes multi latini interpretes noluerunt dicere um deus, et non deuiantes a re ipsa offensionem uocabuli deuitarunt. quamquam isti non minus inueherentur in perditorem deum, si hoc in lege uetere aut prophetis inuenirent. sed graecis exemplaribus conuincuntur, in quibus apertissime scriptum est: quisquis templum Deus. Quod si quis ab eis quaerat, quomodo dictum sit: ne corruptor putetur Deus, exponunt statim, corrumpet dictum esse, corruptioni tradet; vel si quo alio modo possunt. Quo animo si essent in veterem Legem, et multa ibi miranda intelligerent, et nondum intellecta non cum odio lacerarent, sed cum honore differrent. esse corruptionem, proponat sibi haec duo, esse et non esse, quasi ex diversis partibus; intelligendi gratia, ut cum tardis tardius ambulemus: deinde velut in
Abbreviated transcription (Latin):
uidere ñ potuit. ñ ẽẽ naturã s con¬
tra naturã. os ipsũ malũ tanta spe¬
cie ce formis os pace partium u
singłis naturis uigente decorauit
qͥa sine his bonis nulła poterat co¬
gitare naturã.ut ea mala que ibi
rep̃hendit. in numerabiliũ bonoꝵ
copia sepeliamꝰ. S huiꝰ uoluminiᷤ
iste sit terminus. In ceteris cerera
eius deliram̃ta. deo ꝑmittente atq

Expanded text:
uidere non potuit non esse naturam, sed contra naturam, et ipsum malum tanta specie et formis et pace partium in singulis naturis uigente decorauit, quia sine his bonis nullam poterat cogitare naturam, ut ea mala, quae ibi reprehendit, innumerabilium bonorum copia sepeliantur. sed huius uoluminis iste sit terminus; in ceteris cetera eius deliramenta deo permittente atque
Abbreviated transcription (Latin):
dũ p̃parari oportet. quib lux ista c̃¬
nitur diffusa ꝑ locos. os ñ ubiq in¬
tegra.s aliã partẽ hic habens ce
alibi aliam:uerũ illũ aspectũ aciẽ¬
q purgemus. qua cernitur qͣntum
in hac uita licet. qͥd sit iustũ qͥd pi¬
ũ: quȩ sit sapientiȩ pulchritudo.
Quȩ quisq cerint. p̃ponit longe om¬
mũ localiũ spacioꝵ plenitudim. ce
sentit ut ista cernat ñ ꝑ locors spacia
diffundi aciẽ mentis suȩ: s incorpo¬
rea potentia stabiliri. Cui aspectin
de carnali sensu tͣcta imagiarie co¬
gitatio nr̃a uersat o continet. dete¬
stemur istã heresim. que suoꝵ phan¬
tasmatũ fidẽ secuta. os diuinã sub¬
stantiã ꝑ locors spatia quãnis infi

Expanded text:
ortet, quibus cernitur ista lux diffusa per locos, et non ubique integra, sed aliam partem hic habens et alibi aliam. uerum illum aspectum aciemque purgemus, qua cernitur, quantum in hac uita licet, quid sit iustum, quid pium; quae sit sapientiae pulchritudo: quae quisquis cernit, praeponit longe omnium localium spatiorum plenitudini et sentit, ut ista cernat, non per locorum spatia diffundi aciem mentis suae, sed incorporea potentia stabiliri. Cui aspectui de carnali sensu tracta imaginarie cogitatio nostra uersat et continet, detestemur istam haeresim, quae suorum phantasmatum fidem secuta et diuinam substantiam per locorum spatia quamuis inf
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ omniũ ipse erat mens atq
origo. Hȩq fuerunt naturȩ qͥnq:
terrȩ pestiferȩ.Si aeriũ uł etiã ethe¬
reũ corpus diceret ẽẽ naturã dei̾ ꝓfe¬
cto irrideret᷑ ab om̃ib: qui sapientiȩ
ueritatisq naturã ꝑ nulla spacia lo¬
cors distentã atq diffusam. sine mo
le magnã os magnificã. nec in parte
minorẽ nec in parte maiorẽ. s ꝑ oĩa
equałe sũmo patri. nec aliud hab̃n¬
tẽ hic oe aliud alibi. s ubiq integͣm
ubiq p̾sentẽ. qualicũq acie iã se¬
remoris mentis intueri ualent.

Expanded text:
erat mens atque origo: haeque fuerunt naturae quinque terrae pestiferae. 20. Si aerium vel etiam aetherium corpus diceret esse naturam Dei, profecto irrideretur ab omnibus, qui sapientiae veritatisque naturam per nulla locorum spatia distentam atque diffusam, sine ulla mole magnam et magnificam, nec in parte minorem, et in parte majorem, sed per omnia aequalem summo Patri, nec aliud habentem hic et aliud alibi, sed ubique integram, ubique praesentem qualicumque acie jam serenioris mentis intueri valent.
Abbreviated transcription (Latin):
tã fallaciã: tantãq suꝑbiã.  Qd si
ñ solũ incerta s etiã falsa ea ẽẽ qͤ
dicit. deo &s dño nr̃o mͥ opitulante
monstrauero:S
uid infelicius ista suꝑsticione
inueniri potest: que ñ mͦ ñ eac¬

Expanded text:
 tantamque superbiam? Quid? si non solum incerta, sed etiam falsa esse. quae dicit. deo et domino nostro mihi opitulante monstrauero. quid infelicius ista superstitione inueniri potest., quae non modo non ex
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ inqͥt salubria uerba ex ꝑhenn ac
unuo fonte. Que qui audierit. & his¬
dẽ primũ crediderit. deinde que in¬
sinuant custodierit᷑ numqͣm erit
morti obnocius: uerũ eterna os glo¬
riosa uita fruetur. Na ꝓfecto beatꝰ
est iudicandus. qui hac diuma in¬
structus cognitione fuerit. ꝑ quã
liberatꝰ in sempit̾na uita ꝑmanebit.
Et hec ut uidetis pollicitatio est.
ñdum ex hibitio ueritatis. Et uos
quoq ammadu̾tere facillime pote¬
stis. isto uelamine quoslbet erro¬

Expanded text:
sunt, inquit, salubria uerba ex perenni ac sunt, inquit, salubria uerba ex perenni ac uiuo fonte; quae qui audierit et isdem primum crediderit, deinde, quae insinuant. custodierit, numquam erit morti obnoxius, uerum aeterna et gloriosa uita fruetur. nam profecto beatus est iudicandus, qui hac diuina instructus cognitione fuerit, per quam liberatus in sempiterna uita permanebit. et haec, ut uidetis, pollicitatio est, nondum exhibitio ueritatis: et uos quoque animaduertere facillime potestis isto uelamine quoslibet erro
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit in cȩlũ decẽ dieb tͣnsactis.
Qui numerus ꝑfectionẽ significat.
cũ septenario numero quo condita
umũsa consistunt ad ditur trintaᷤᷤ
conditoris. De quib reb int̾ sp̃italeᷤ
uiros pie cauteq multa t᷑ctantur.
ed ego a ꝓposito ñ receda. Susce¬
pi enĩ prius uobiscũ sic agere.
ut ñ ego uos doceã qͦd suꝑbũ fortas¬
discere studea. qͦd nouẽ annis ñ po¬
tui. Quaꝓpt̾ habeo quib litteris ere¬
dã. de aduentu sp̃s scĩ. Quib me cre¬
dere si ꝓhibetis. ne temere eredã qͦd
nescio. sic enĩ soletis monere: multomi¬
nus ur̃is litteris eredã. Quare aut
om̃s libros auferte de me dio. & dis¬
putando pandite ueritatẽ de qua du¬
bitare ñ possim: aut tales ꝓferte li¬
bros. quib ñ mͥ cũ arrogantia impo¬
nat᷑ qͦd creda. s exchibeatur sine frau¬
de qͦd discã. Fortasse inquis & hec epła
talis est. Nolo gͦ in eius limine ulte¬
rius ĩmorari: interiora indeamꝰ. Hec

Expanded text:
ascendit in coelum, decem diebus transactis: qui numerus perfectionem significat; cum septenario numero, quo condita universa consistunt, additur Trinitas conditoris. De quibus rebus inter spirituales viros pie cauteque multa tractantur. Sed ego a proposito non recedam: suscepi enim prius vobiscum sic agere, ut non ego vos doceam, quod superbum fortasdiscere studeam, quod novem annis non potui. quapropter habeo, quibus litteris credam de aduentu spiritus sancti: quibus me credere si prohibetis, ne temere credam quod nescio — sic enim soletis monere —, multo minus uestris litteris credam. quare aut omnes libros auferte de medio et disputando pandite ueritatem, de qua dubitare non possim, aut tales proferte libros, quibus non mihi cum adrogantia inponatur, quod credam, sed exhibeatur sine fraude. quod discam. fortasse. inquis, et haec epistula talis est. nolo ergo in eius limine ulterius inmorari: interiora uideamus. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
dies quadraginta uisus eisios docn ᷤᷤ
de regno dei. Et quomͦ comu̾satus
sit cum eis ce p̃ceꝑit illis ne disce¬
derent ab iherosolimis: s sustine¬
rent pollicitationẽ patris quã au¬
distis inqͥt ex ore meo. qͦd ioh̾es qui¬
dẽ baptizauit aqua uos autẽ sp̃u
sc̃õ incipiens baptirari: quẽ accep¬
turi estis ñ pꝰt multos dies istos

Expanded text:
dies quadraginta . et docens de regno dei et quomodo conuersatus est cum illis. et praecepit eis, ne discederent ab Hierosolymis, sed sustinerent pollicitationem patris, quam audistis, inquit, ex ore meo, quoniam Iohannes quidem baptizauit aqua, uos autem spiritu sancto incipietis baptizari, quem et accepturi est
Abbreviated transcription (Latin):
or. An illud lecturus es. ubi sp̃m
De quo loco uide quot & qͣnta sĩt
que me reuocent me deterreant.
ne manicheo creda. Quero enĩeur
epłȩ huiꝰ pͥncipiũ sit. manicheus
potius manicheus apl̃s parachytr: ᷤᷤ¬
Si dicis ip̃m ẽẽ xp̃m. qui est etiã
sp̃s sc̃s. contͣdicis ip̃i scripture ubi
bis. Si autẽ ideo xp̃i nomen re
substantiȩ. id est ñ qͥa unus ẽ s qͥa
unũ st̃: poterat & paulus dicere.
paulus apl̃s dei patris. qͥa dixit
dñs. ego & pater unũ sumus. Nus¬
quã hoc dicit. S nec quisqͣm apło¬
rũ patris se apłm scribit. Qͥd sibi
gͦ uult ista noitas: ᷤ Nonne oe¬
uobis undetur nescio quã redole¬
re fallaciã. Certe sinichil inter¬
ẽẽ arbitratꝰ ẽ cur ñ uarie in alis

Expanded text:
or. an illud lecturus es, ubi spirior. an illud lecturus es, ubi spiride quo loco uide, quot et quanta sint, quae me reuocent et deterreant, ne Manichaeo credam. Quaero enim, cur epistulae huius principium sit: Manichaeus potius, Manichaeus apostolus Paracleti? Si dicis ipsum esse Christum, qui est etiam Spiritus sanctus, contradicis ipsi Scripturae, ubi bis. si autem ideo Christi nomen recsubstantiae, id est. non quia unus est, sed quia unum sunt, poterat et Paulus dicere: Paulus apostolus dei patris, quia dixit dominus: ego et pater unum sumus. nusquam hoc dicit, sed nec quisquam apostolorum patris se apostolum scribit. quid sibi ergo uult ista nouitas ? nonne uobis uidetur nescio quam redolere fallaciam ? certe si nihil interesse arbitratus est, cur non uarie in aliis
Abbreviated transcription (Latin):
potero: qui ꝑ eos illi crediderã. Ita
nichil apud me ualebit. qͥcqͥd in¬
de ꝓtuleris. Qua ꝓpter si nicħ̾i ma¬
nifestũ de manichei apl̃atu in eu¬
angłio repperit᷑. catholicis potiuᷤ
cred̃a quã tibi. Si aliqͥd inde ma-¬
nifestũ ꝓ manicheo legeris: nec
illis nec tibi. Illis qͥa de te mͥ men¬
titi st̃. tibi autẽ. qͥa eam scripturã
mnͥ ꝓfers cui ꝑ illos crediderã qui
mͥ mentiti st̃. S absit: ut euangłio
ego ñ cred̾a. Illi autẽ credens:non
inuenio quomͦ possĩ etiã tibicre¬
dere. Apł̃oꝵ enĩ nomina que ibi
legunt᷑:ñ inter se continent nom̃
manchei. In locũ autẽ traditoris
xp̃i qui suecesserit: in apłoꝵ actibꝰ
legimus. Cui libro necesse ẽ me
credere si credo euangłio: q̃m utrã¬
q scripturã similit̾ mͥ catholica cõ¬
mendat auctoritas. In eod̾e libro:
simã tenemus historiã. Lege mͥ iã
libro. cui me iã credidisse confite¬

Expanded text:
potero. quia per eos illi credideram. ita potero. quia per eos illi credideram. ita nihil apud me ualebit, quicquid inde protuleris. quapropter si nihil manifestum de Manichaei apostolatu in euangelio reperitur, catholicis potius credam quam tibi. si autem aliquid inde manifestum pro Manichaeo legeris, nec illis nec tibi: illis, quia de te mihi mentiti sunt; tibi autem. quia eam scripturam mihi profers, cui per illos credideram, qui mihi mentiti sunt. sed absit. ut euangelio ego non credam. illi enim credens non inuenio, quomodo possim etiam tibi credere; apostolorum enim nomina, quae ibi leguntur. non inter se continent nomen Manichaei. in locum autem traditoris Christi quis successerit, in apostolorum actibus legimus: cui libro necesse est me credere, si credo euangelio. quoniam utramque scripturam similiter mihi catholica commendat auctoritas. in eodem etiam lsimam tenemus historiam. lege mihi ialibro, cui me iam credidisse confite
Abbreviated transcription (Latin):
bis. Quaꝓpter ñ possũ illis credenᷤ
nͥ tibi ñ credere. Si dixeris nolica¬
tholicis credere: ñ recte facies per
euangłm me cogere ad manichei
fidẽ: qͥa ipsi euangłio catholicis p̃¬
dicantib credidi. Si autẽ dixceris
recte credidisti catholicis laudan¬
tib euangłm. s ñ recte illis credi¬
disti intuꝑantib manicheũ: usq
ad eo me stultũ putas. ut qͦd uis̾
licis q̃m semel credidi ad te ñ tͣnͣs¬
eo: nͥ me non credere iusseris:sed
aꝑtissime ac manifestissime scire
aliqͥd feceris. Quocirca si mͥ ratio¬
nẽ redditurus es dimitte euange¬
liũ. Si ad euangłm te tenes. ego ad
eos me teneã quib p̾cipientib eu¬
angelio credidi: & his iubentib tͥ
om̃mo ñ credã. Qͦd si forte in eu¬
angłio aliqͥd aꝑtissimũ de mani¬
chei apłatu inuenire porueris. in¬
firmabis mͥ catholicoꝵ auctoritatẽ.
qui iubent ut tibi ñ credã. Q. ua
in firmata iã nec euangłio credere

Expanded text:
bis; quapropter non possum illis credens bis; quapropter non possum illis credens nisi tibi non credere. si dixeris: noli catholicis credere, non recte facies per euangelium me cogere ad Manichaei fidem, quia ipsi euangelio catholicis praedicantibus credidi. si autem dixeris: recte credidisti catholicis laudantibus euangelium, sed non recte illis credidisti uituperantibus Manichaeum, usque adeo me stultum putas, ut nulla redlicis quoniam semel credidi, ad te non transeo, nisi me non credere iusseris, sed apertissime ac manifestissime scire aliquid feceris. quocirca si mihi rationem redditurus es. dimitte euangelium. si ad euangelium te tenes, ego me ad eos teneam, quibus praecipientibus euangelio credidi, et his iubentibus tibi omnino non credam. quodsi forte in euangelio aliquid apertissimum de Manichaei apostolatu inuenire potueris, infirmabis mihi catholicorum auctoritatem, qui iubent, ut tibi non credam: qua infirmata iam nec euangelio credere
Abbreviated transcription (Latin):
nicheus. es potissimũ illũ con¬
sideremus librũ. quã fundamen¬
ti epłam dicitis. ubi totũ pene qͦd
creditis continet᷑. Ipsã enĩ nobis
illo tẽpore miseris qͣndo lecta ẽ:
melinati docebam̃ a uobis. Certe
sic incipit.
Nostis enĩ me statuisse: nichil a
uobis ꝓlatũ temere credere. Que¬
ro gͦ quis sit iste manicheus. Respõ¬
debitis: apłs xcp̃i. Non credo. Qͥd iã
dicas aut facias: ñ habebis. Promit¬
tebas enĩ scientiã ueritatis & nc̃ qͦd
nescio cogis ut ered̾a. E uangłm mͥ
fortasse lecturus es: & inde mani¬
chei ꝑsonã tẽptabis asserere. Si gͦ
muenires aliquẽ qui euangłio ñ¬
dũ credit. qͣd faceres dicenti tibi ñ¬
auctoritas. O. uib gͦ obtẽꝑam di¬
centib crede euangłio: eur eisñ
obtẽperẽ dicentib mͥ. noli crede¬
re manicheis: ᷤᷤ Elige qͥd uelis. Si
dixeris crede catholicis: ipsi me mo¬
nent. ut nulła fide accõmod̾e uo¬

Expanded text:
nichaeus, et potissimum illum connichaeus, et potissimum illum consideremus librum, quem Fundamenti Epistolam dicitis, ubi totum pene quod creditis continetur. Ipsa enim nobis illo tempore miseris quando lecta est, illuminati dicebamur a vobis. Certe sic incipit: Nostis enim me statuisse, nihil a vobis prolatum temere credere. Quaero ergo quis sit iste Manichaeus? Respondebitis: Apostolus Christi. Non credo: quid jam dicas aut facias, non habebis; promittebas enim scientiam veritatis, et nunc quod nescio cogis ut credam. Evangelium mihi fortasse lecturus es, et inde Manichaei personam tentabis asserere. Si ergo invenires aliquem, qui Evangelio nondum credit, quid faceres dicenti tibiauctoritas.I quibus ergo obtemperaui dicentibus: crede euangelio, cur eis non obtemperem dicentibus mihi: noli credere Manichaeis ? elige, quid uelis. si dixeris: crede catholicis, ipsi me monent, ut nullam fidem adcommodem uo
Abbreviated transcription (Latin):
ta iudea & samaria. & usq in totã
terrã. Ecce ih̾c uͥ cõmemorauit disci¬
pl̾os pollicitationis paterne: quã
ex ore eius audierant de uenturo
sp̃u sc̃o. Nunc indeamus: qͣndo sit
missus. Raulopꝰt enĩ sequit᷑. &e dicit.
In illo tẽpore quo suppletus est di¬
es pentecostes:. fuerunt õs eade am¬
matione in unũ. Et factus est su¬
bito de celo sonus quasi ferret᷑ fla¬
tus uehemens& impleuit totũ il¬
rũ locũ in quo erant sedentes. Et
uise st̃ illis linguȩ diuise quasi ig¬
nis: qͥ & insedit suꝑ unũquẽq illo¬
perunt loqui linguis. quom sp̃s¬
sc̃s dabat eis ꝓnunciare. Iheroso¬
limis autẽ fuerunt habitantes iu-¬
dei hommes. ex om̃i natione que
sub celo est. Et cũ facta eẽt uorx.
collecta est turba &e confusa est:¬
qm̃ audiebat unusqͥsq suo sermo¬
ne & sins linguis loquentes eoᷤ.
Stupebant autẽ: & admirabant᷑
ad inucẽ dicentes. Nonne om̃s
qui locunt᷑. natione st̃ galilei:ᷤᷤ

Expanded text:
ta Iudaea et Samaria et usque in totam terram. ecce habes, ubi commemorauit discipulos pollicitationis paternae, quam ex ore eius audierant de uenturo spiritu sancto. nunc uideamus, quando sit missus. paulo post enim sequitur et dicit: in illo tempore, quo subpletus est dies pentecostes, fuerunt omnes eadem animatione simul in unum; et factus est subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens, et inpleuit totum illum locum, in quo erant sedentes; et uisae sunt illis linguae diuisae quasi ignis, qui et insedit super unumquemque illoperunt loqui linguis, quomodo spiritus dabat eis pronuntiare. Hierosolymis autem fuerunt habitantes Iudaei, homines ex omni natest sub caelo. et cum facta esset uox, collecta est turba et confusa, quoniam audiebat unusquisque suo sermone et suis linguis loquentes eos. stupebant autem et admirabantur ad inuicem dicentes: nonne omnes, qui loquuntur, natione sunt Galilaei?
Abbreviated transcription (Latin):
philiã egyptũ o regionẽ affrice
que ẽ ad cỹrenẽ: &e qui aduenerãt
romani & uidei es incole & creteᷤ
& arabes. audiebant loqͣntes illos
suis linguis magnalia dei. Stupe¬
bant autẽ oe hesitabant ob id qͦd
factũ est. dicentes. Qdnam hoc uult
ẽẽ:ᷤᷤ Alii autẽ irridebant dicente ᷤᷤ.
Hi om̃s musto onerati sunt.
cce ubi uenit sp̃s sc̃s. Qͥ d uulti ᷤ
amplius. S Si scripturis creden¬
tescere popłis & cõmendari pꝰteriᷤ
p̃dicariq meruer̃t.ᵈ Hos gͦ actus
apłoꝵ euangło pari auctontate cõ¬
iunctos cũ lego: inuenio ñ solũ ꝓmiᷤᷤ
de hac re locus relinqueret᷑ erro¬
ris. Clarificatio enĩ dñi nr̃i apud
homines: resurrectio est a mortui ͤ.¬
& in celũ ascensio. Scriptũ est aũ

Expanded text:
yptum et regiones Africae, quae est ad Cyrenen; et qui aduenerant Romani et Iudaei incolae et Cretenses et Arabes audiebant loquentes illos suis linguis magnalia dei. stupebant autem et haesitabant ob id. quod factum est, dicentes: quidnam hoc uult esse? alii autem inridebant dicentes: hi musto omnes onerati sunt. ecce, ubi uenit spiritus sanctus. quid uultis amplius? si scripturis credentescere populis et commendari posteris praedicarique meruerunt? hos ergo actus apostolorum euangelio pari auctoritate coniunctos cum lego, inuenio non solum esse de hac re locus relinqueretur erroribus. Clarificatio enim domini nostri apud homines resurrectio est a mortuis et in caelum ascensio. scriptum est autem
Abbreviated transcription (Latin):
ticoꝵ omniũ impulit hominẽ. ut
ñ missũ se a paraclito uellet uide¬
rils ita susceptũ. ut ipse paracli-
ñ a filio dei id est uirtute ce sapi¬
entia dei. ꝑ quã facta st̃ om̃ia mis¬
sus ẽ. s ita susceptus scđm catho¬
licã fułe. ut ipse eẽt dei filius. id
est in illo ip̃so dei sapientia sanan¬
dis peccatorib appareret: sic se il¬
le uoluit a sp̃u sc̃o quẽ xp̃c ꝓmi

Expanded text:
ticorum, inpulit hominem, ut non missum se ab paracleto uellet uideri, sed ita susceptum, ut ipse paracletun a filio dei, id est uirtute et sapientia dei. per quam facta s:mt omnia, missus est, sed ita susceptus secundum catholir-am fidem, ut ipse esset dei filius, id est in illo ipso dei sapientia sanandis peccatoribus adpareret: sic se ille uoluit ab spiritu sancto, quem Chri
Abbreviated transcription (Latin):
iungitur ut est humilitas. eã sorẽ pi¬
est naturatis scda uitał. tercia anmał.
Et sicut deus trinus ⁊ unus uerus ⁊ per¬
festus omnia tenet omnia implet. omnia
sustmet. omnia supe rexcedit et circumplet¬
titur sic amma hus trib uirib per totũ
corpus diffunditut non locali distũtõne
res quos per uenas ad omnia corporis
membra transmutit ut inde augeantur
nutriantur. Uis ista quadrifaria est. di
sumpta detinet. donec ex illis digestio fiat.
Ex pulsiua nocitura et supertlua expel¬
lit. distributiua bonos. bonorum ciboru
humores omnibus membris distribuit
pro ut cuiꝙ expedit.

Expanded text:
jungitur, ut est humilitas, purijungitur, ut est humilitas, puriest naturalis; secunda, vitalis; tertia, animalis. Et sicut Deus trinus et unus, verus et perfectus omnia tenet, omnia implet, omnia sustinet, omnia superexcedit, omnia circumplectitur: sic anima his tribus viribus per totum corpus diffunditur, non locali distensione,res, quos per venas ad omnia corporis membra transmittit, ut inde augeantur et nutriantur. Vis ista quadrifaria est. Divsumpta retinet, donec ex illis digestio utilis fiat. Expulsiva nociva et superflua expellit. Distributiva bonos bonorum ciborum humores omnibus membris distribuit, prout cuique expedit.
Abbreviated transcription (Latin):
tutes quib instruitur et armaturi. cont
iuica prudentia namꝙ scit quĩd debeat fa¬
cere temperantiam halet contra aspera.
fortiuairm contra adu̾sa iusticiam qua
seit quioquid debeat reddere prudentia ue¬
o est sure quid possis. fortitudo fa cere quid
possis temperantia. ut presumere quidnõ
possis iusticia non uelle plusqmͣ possit.
prudentia est in eligendis tempetantia
iutendis. fortitudo into lerandis. ius¬
ticia in distribuendis. prudentie est iuch
penitendum apetere. et nichil p̾ter ustũ
uesle facere. temperentia nith nisi turpe¬
uelle tumere. Et quicquid aginius uel co¬
gitamus ad rõnis normam dirigere for¬
tituainis est terrenas cupiditates non
reprimere. sed penitus obliuisci iusticie
estomnem animi cognitionem ad solũ
deum erigere eumq canqrͣ nithil ali
turiden. fidem spem. sacramentum. baꝑ¬
tismum initiatõnem. confirmationẽ
ecc̃e. quibus deo consecratur. h̃t̃ etiam
uirtutes quib proficit ⁊ quib deo con¬

Expanded text:
virtutes, quibus instruitur et armatur contra vitia. A prudentia namque scit quid debeat facere: temperantiam habet contra prospera, fortitudinem contra adversa, justitiam qua scit quid cuique debeat reddere. Prudentia est scire quid possit; fortitudo, facere quod possit; temperantia, non praesumere quod non possit; justitia, non velle plus quam possit. Prudentia est in eligendis; temperantia, in utendis; fortitudo, in tolerandis; justitia, in distribuendis. Prudentiae est nihil poenitendum appetere, et nihil praeter justum velle facere. Temperantiae est nihil nisi turpia timere, et quidquid agimus vel cogitamus ad rationis normam dirigere. Fortitudinis est terrenas cupiditates non solum reprimere, sed penitus oblivisci. Justitiae est omnem animi cogitationem ad solum Deum dirigere, eumque tanquam nihil aliud tur, id est, fidem, spem, sacramentum Baptismi, inunctionem, Confirmationem, et caetera quibus Deo consecratur. Habet etiam virtutes, quibus proficit, et quibus Deo con
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mĩa semper preuenerunt me. de multis
nam periculis liberauit me lib̾ator meꝰ
qñ errabam eduxit me. qñ ignorabam do¬
cuit me. qñ peccabam corripuit me. qñ tͥs¬
tabar ꝯsolatus ẽ me. Eñ desperabam ꝯfor¬
tare. sẽper grãs age̾. ut ꝓ om̃ib benefitiis
sius possim eum laudare et amare. cum enĩ
cunctis sit p̾si dens. sigulos implens. uͥq p̾¬
sens. cunctoꝵ curam agens. ⁊ est singulis.
q. om̃ib prouideus. ita totum ad eustodiam
meam occupatum uid̃ s ego suꝑ tustodiam
tendẽ nolit. semper eñp̾sentem exib se semꝑ¬
q ẽ. ut quocum iero inueniam eum cum.
quo possim ẽẽ. quicqͥd feco pariter assistit
ut pote ppetuꝰ inspector oĩm cogitatõrsi intẽ¬
tionũ ⁊ actõnum mãꝵ. cũq ħ diligent᷑ ꝯ¬
dor qr illum ubiq michi p̾sentem ⁊ omĩa
illi rependam habeo nuͣ tm̃ ut diligam. ñ
eiũ meliꝰ aut decentiꝰ qmͣ pet dilestõnem re-¬

Expanded text:
ia semper praevenerunt me. De multis namque periculis saepe liberavit me liberator meus: quando errabam, reduxit me; quando ignorabam, docuit me; quando peccabam, corripuit me; quando tristabar, consolatus est me; quando desperabam, confortare, semper gratias agere, ut pro omnibus beneficiis suis possim semper eum laudare et amare. Cum enim cunctis sit praesidens, singulos implens, ubique praesens, cunctorum curam agens, et tam singulis quam omnibus providens, ita eum totum ad custodiam mei occupatum video, tendere velit. Semper enim se praesentem exhibet, semque est, ut quocumque iero, inveniam eum cum quo possim esse. Quidquid fecero, pariter assistit, utpote perpetuus inspector omnium cogitationum, et intentionum et actionum mearum. Cum haec diligentdor; quod illum ubique mihi praesentem et omnia illi rependam habeo, nisi enim melius nec decentius, quam per dilectionem, re
Abbreviated transcription (Latin):
rõnabilem c̾aturam sibi copulauit ut eum
semper hr̃et. Et in ip̃o maneret. de eo ĩeo delec
imi. omines adiuuicem unũ sumꝰ. ut bonũ
i alt̾o possideat. caritas est uia dei ad ho¬
ninres. ⁊ ui a hominiũ ad deum. ꝑ caritatem
⁊diligunt deum ad deum currunt ⁊ ad deum
ꝑueniunt sic familiaris est deo caritas ut
ipẽ insionem hr̃e nolit ubi caritas ñ est mis̾¬
ego quantũ deberem diligere deum meum
qui me fecit cum nõ eram. redemt cum pe¬
talitatem descendit mortalitatem suscepit
passõnem sustinuit. mortem uicit. ⁊ sic me
dimeret me. ⁊ tĩ dilexit me ut sanguis sui
p̾cium appñderet ꝓ me. tali quidem pacto
⁊ reduxit de exilio ⁊ de seruitio redemit. no

Expanded text:
onalem creaturam copulavit, ut eum semper haberet, et in ipso maneret, de eo et in eo deimi omnes ad invicem unum sumus; ut bonum in altero possideat. Charitas est via Dei ad homines, et via hominum ad Deum. Per charitatem  diligunt Deum, eligunt Deum, ad Deum currunt, ad Deum perveniunt. Sic etiam familiaris est Deo charitas, ut ipse mansionem habere nolit, ubi charitas non ego, quantum deberem diligere Deum meum, qui me fecit cum non eram, redemit cum petalem descendit, mortalitatem suscepit, passionem sustinuit, mortem vicit; et sic me dimeret me; et tantum dilexit me, ut sanguinis sui pretium appenderet pro me, talique pacto et reduxit me de exsilio, et redemit de
Abbreviated transcription (Latin):
in quo subsistat. uł cui assistat
moli elementis excellentõrem qua ñ u̾acit̾
possit in aliqua fantasia corporalm̃ ymaginũ
quas ꝑ sensus carnis percipimꝰ cogitari. sed
m̃te intlłi uitaq sentiri. intlłi pot sentiri nõ
pot̾. ñ enĩ est deꝰ nec corpꝰnec uita sine sensu. qͣ¬
ł est in arborib nec iuta sñ rõnali mente qͣlis
est in animalib. s uita ⁊ uita perpetua nec qͥ¬

Expanded text:
in quo subsistat, vel cui assistat.molis elementis excellentiorem, quae veraciter non possit in aliqua phantasia corporalium imaginum, quas per sensus carnis percipimus cogitari; sed mente intelligi, vitaque sentiri. Intelligi potest, sentiri non potest. Non enim est corpus, nec Deus, nec vita sine sensu, qualis est in arboribus; nec vita sine rationali mente, qualis est in animalibus; sed vita et vita perpetua. Nunc qu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩgneti et aerem. que in ip̃o quo mundo
p̾cellentia st̃ corꝑa. ⁊ id̾o magis spũi sunilio¬
ia corꝰ aministrat. ista quo pͥora excipiunt
pͥrinũ mistiũ tota moles am̃stratur. nlłis¬
quidem sine huis duob. uł in corꝑe sensꝰ st.
uł ab aĩa spontaneꝰ corporis motus ⁊ ignis
post eundem anime abscessuni ad superna
officialia ex consimilib ꝯsiłia. Ex humorib

Expanded text:
gnem et aerem quae in isto quoque mundo praecellentia sunt corpora, et ideo magis spiritui similiora, corpus administrat. Ista siquidem priora excipiunt proximum ministerium tota moles administretur. Nullus sine his duobus vel in corpore sensus est, vel ab anima spontaneus corporis motus. Ignis epost ejusdem animae abscessum ad superna officialia ex consimilibus, consimilia ex humoribus,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ymaginationem. rõnem ⁊ intellestum.
intiłiam concupiscibilitatẽ. irascibłitatem.
Et ex hiis securid̃ m̾ita afficitur ad delecta.¬
tõnem sui ad dolorem. corpus aũt ꝙꝓ ĩcegrũ
suas exceat reqͥescit ab hiis tm̃ ꝯmotib qͥb corꝰ¬
mota. qm̃ ⁊ si organum periit. s ñ melos nͥ
qd̃ organum monebat. aĩa inter dm̃ ⁊ corꝰ põi¬
ta ꝑ tp̃c mouetur. uł reminiscendo q̃ ablata
fu̾at uł discendo qd ignorabat uł uolendo qsd̃
nolebat. ꝑ locum aͥ ñ mouetur qm̃ ꝑ loci spa

Expanded text:
licet, imaginationem, rationem, intellectum, intelligentiam, concupiscibilitatem, et irascibilitatem: et ex his secundum merita afficitur ad delectationem, sive ad dolorem. Corpus autem quod prius separata requiescit ab hiis tantum motibus, quibus cornam si organum periit non tamen melos, nec quod organum movebat. Anima inter Deum et corpus posita per tempus movetur, vel reminiscendo quod oblita fuerat, vel discendo quod ignorabat, vel volendo quod nolebat: per locum vero non movetur, quia per loci s
Abbreviated transcription (Latin):
ta custodiant. nec eos alioꝵ crimi¬
nib debere ꝑfundi: aut ñ oportere
om̃mo queri quales sint homines
qͥ ur̃am sectã ꝓfitent᷑: s qualis sit
ip̃a ꝓfessio. Quor ego utrũq cũ ad¬
misero:. quãquã nec illos fidos man¬
dators obseruatores demonstrare. ne¬
q ipsã heresĩ atot & tantis nugis
atq scelerib purgare possitis: illud
tñ a uobis magnoꝑe requirã cur
maledictis in sectamini xp̃ianos ca¬
tholici nominis. quoꝵ dã intuente ᷤ¬
ꝑitã uitã. cũ de ur̃is hominib ha-¬
beri questionẽ aut impudent̾ re¬
cusetis. aut impudentiꝰ ñ recusetis:
uelitisq intelligi in tanta ur̃a pau¬
citate. latere nescio quos qͥ sua pre¬
cepta custodiunt. os in tanta catho¬
licȩ multitudine ñ uelitis:¬

Expanded text:
ta custodiant, nec eos aliorum crimita custodiant, nec eos aliorum criminibus debere perfundi; aut non oportere omnino quaeri quales sint homines, qui vestram sectam profitentur, sed qualis sit ipsa professio. Quorum ego utrumque cum admisero quanquam nec illos fidos mandatorum observatores demonstrare, nec ipsam haeresim a tot et tantis nugis atque sceleribus purgare possitis, illud tamen a vobis magnopere requiram, cur maledictis insectemini Christianos catholici nominis, quorumdam intuentes perditam vitam; cum de vestris hominibus haberi quaestionem, aut impudenter recusetis, aut impudentius non recusetis, velitisque intelligi in tanta citate latere nescio quos, qui sua praecepta custodiunt, et in tanta Catholicae multitudine non velitis
Abbreviated transcription (Latin):
murauerunt aliqͣndo sustineri man¬
data illa ñ posse. Inde in seditionẽ:
Agebat auditor causã suã conpleci¬
one breuissimaiaut illa om̃ia ẽẽ ser¬
uanda:aut illũ qͥ talia sub tali con¬
ditione p̃cepisset que nullus posset
implere. stultissimũ estimandũ. Ui¬
cit tn̾. Non enĩ alit̾ poterat unuiᷤ
sententiã effrenatissimus primum
strepitꝰ pꝰt iã ip̃e cessit ep̃s &e cũ mag¬
no dedecore aufugit. Cinꝰ sane cibi
p̃ter regułã clancło accepti & sepe
inuenti ferebant᷑: cũ ei de ꝓprio sac¬
cł̾o diligent̾ occultato peruma copi¬
osa suppeteret. Hec si falsa ẽe dici¬
tis: nimis aꝑtis os ꝑuulgatis rebꝰ ob¬
sistitis. S utinã hoc dicatis. Cũ enĩ
sint ista manfesta: & his qͥ scire
uoluerint cognitu facillima. intel¬
ligit᷑ quã uera dicere soleant: qͥ hec
uera ẽẽ negauerint. S aliis defen¬
sionib utimini qͣs ego ñ imꝓbo.
Aut enĩ dicitis aliquos qͥ ur̃a p̃cep¬

Expanded text:
murmuraverunt sustineri illa manmurmuraverunt sustineri illa mandata non posse: inde in seditionem. Agebat auditor causam suam complexione brevissima, aut illa omnia esse servanda, aut illum qui talia sub tali conditione praecepisset, quae nullus posset implere, stultissimum existimandum. Vicit tamen, non enim aliter poterat, unius sententiam effrenatissimus plurium strepitus. Postea etiam ipse cessit episcopus, et cum magno dedecore aufugit: cujus sane cibi praeter regulam clanculo accepti, et saepe inventi ferebantur, cum ei de proprio sacculo diligenter occultato pecunia copiosa suppeteret. 75. Haec si falsa esse dicitis, nimis apertis et pervulgatis rebus obsistitis. Sed utinam hoc dicatis. Cum enim sint ista manifesta, et iis scire voluerint cognitu facillima, intelligitur quam vera dicere soleant qui haec vera esse negaverint. Sed aliis defensionibus utimini, quas ego non improbo. Aut enim dicitis aliquos qui vestra praecep
Abbreviated transcription (Latin):
do p̃sentẽ: arripit iste. Exponit
hõii uoluntatẽ sũã. Uaudat ille
atq consentit: placet ut in domo
eiꝰ prior ip̃e incipiat habitare Qd
ubi factũ ẽ: eo congregati st̃ electi
om̃s qͥ rome ẽẽ potuerunt. Propo¬
sita ẽ uiuendi regła. de manicheie¬
pła. Multis intolerabile uisũ ẽ. Abs¬
cesserunt. Remanser̃t autẽ pudore
ñ pauci. Cȩpit ita inui ut placue¬
rat: & ut tanta p̃scribebat auctori¬
tas: cũ interĩ auditor ille uehemen¬
t̾ om̃s ad om̃ia cogeret. neminẽ tñ
ad id qͦd ñ prior ip̃e susciꝑet. Int̾ea
rixe int̾ electos oriebant᷑. Creberri¬
me obiciebant᷑ ab inuicẽ cͥm ina. qͦ
ille om̃ia gemens audiebat. dabatq
operã. ut se ip̃os in nirgando incantiᷤ¬
sime ꝓderent. Prodebant nefanda
o immania. Ibi cognitũ ẽ quales ẽẽt:
subeunda sibi ẽe putart̃. Ia de ceteriᷤ
qͥd suspicandũ erat: aut qͥd potius
iudicandũ: Qͥd plura. ͦ Coacti mur

Expanded text:
do praesentem arripit iste, exponit do praesentem arripit iste, exponit homini voluntatem suam: laudat ille atque consentit, placet ut in domo ejus prior ipse incipiat habitare. Quod ubi factum est, eo congregati sunt electi omnes, qui Romae esse potuerunt. Proposita est vivendi regula de Manichaei epistola: multis intolerabile visum est; abscesserunt: remanserunt tamen pudore non pauci. Coepit ita vivi ut placuerat, et ut tanta praescribebat auctoritas: cum interim auditor ille vehementer omnes ad omnia cogeret, neminem tamen ad id quod non prior ipse susciperet. Interea rixae inter electos oriebantur creberrimae, objiciebantur ab invicem crimina, quae ille omnia gemens audiebat, dabatque operam ut seipsos in jurgando incautissime proderent: prodebant nefanda et immania. Ibi cognitum est quales essent, subeundam sibi esse putaverunt. Jam de caeteris quid suspicandum erat, aut quid potius judicandum? Quid plura? Coacti aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ cũ eẽm.om̃ia uera me audisse
firmaui. quãuis tã familiaris ce mͥ
ꝓbatꝰ qui in p̾senti erat ad me rem
morabili abstinentia in nichilo ele¬
ctis cȩdens. qui &e liberalit̾ institutꝰ
eẽt. o urãm sectam copiose uellet
os soleret defendere:molestissime
ferebat. qͦd ei uage passĩq habitan¬
tiũ pessimeq uiuentiũ elector
mores ꝑditissimi. sepe disputanti
obiciebant᷑. Cupiebat itaq si fieri
posset.õs qͥ scđ̃m illa p̃cepta uitã
degere parati eeñt. congregare in
domũ suã. & suis sũptib sustinere.
Erat enĩ ce ñ mediocris pecuniȩ con¬
tẽptor:os ñ mediocrit̾ pecuniosus.
Querebat᷑ autẽ impediri tantos co¬
natꝰ suos ep̃oꝵ dissolutione: quib
adiuuantib implere debebat. In t̾ea
ꝑtꝰ sũ rusticanus atq impolitꝰ. s ne¬
scio quom ea ip̃a duricia seuerior in
custodiendis bonis morib uidebat᷑.
hunc diutissime desideratũ ce aliqͣn-¬

Expanded text:
mae cum essem, omnia vera me audisse mae cum essem, omnia vera me audisse firmavi; quamvis tam familiaris et mihi probatus, qui praesens erat, ad me rem illa memorabili abstinentia nihilo electis cedens, qui et liberaliter institutus esset, et vestram sectam copiose vellet et soleret defendere, molestissime ferebat quod ei vage pessimeque habitantium passimque viventium electorum mores perditissimi saepe disputanti objiciebantur. Cupiebat itaque, si fieri posset, omnes qui secundum illa praecepta vitam degere parati essent, congregare in domum suam, et suis sumptibus sustinere. Erat enim et non mediocris pecuniae contemptor, et non mediocriter pecuniosus. Querebatur autem impediri tantos conatus suos episcoporum dissolutione, quibus adjuvantibus implere debebat. Interea pertus sum, rusticanus atque impolitus, sed nescio quomodo ea ipsa duritia severior in custodiendis bonis moribus videbatur. Hunc diutissime desideratum et aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
cubitũ inclinaret᷑. Ita eũ lapsũ ẽẽ
atq peccasse: s uixisse pꝰtea scĩorẽ.
ror qͥ stupro nefario alienã famu¬
liã sub habitu electi os sc̃i uiri. ad
tm̃ dedecus infamiãq ꝑduceit. Non
id uob̾ obicio. fuerit hoc hominis ꝑ¬
ditissimi:. potiꝰ qͣm consuetudinis u̾rȩ.
Non ego tantũ flagitiũ in uob̾. s in
illo arguo. Nlud tñ in om̃ib uobiᷤͤ
quẽ admodũ ferri & tolerari pos¬
sit ignoro: qͦd cũ ammã partẽ dei
ẽẽ dicatis: asseritis tn etiã ex igno
ubertatẽq suꝑari. Qͥs enĩ cũ hoc
crediderit. & eũ libido pulsaue¬
rit: non ad tale detentionẽ potiꝰ
qͣm ad libidinis refrenationẽ con¬
dicã de morib ur̃is: S Dixi que ip̃e
cõꝑerim: cũ in ea eẽm enutate uͥ
ista cõmissa st̃. Rome autẽ me ab¬
sente qͥd gestũ sit. totũ longũ ẽ ex¬
planare. Dicã tñ breui. Eo enĩ
res erupit. ut occulta ẽẽ ñ posset
absentib. Et ego qͥdem postea ro¬

Expanded text:
um lapsum esse atque peccasse, sed vixisse postea sanctiorem. eror, qui stupro nefario alienam familiam, sub habitu electi et sancti viri ad tantum dedecus infamiamque perduxit. Non hoc vobis objicio. Fuerit hoc hominis perditissimi potius quam consuetudinis vestrae. Non enim tantum flagitium in vobis, sed in illo arguo. Illud tamen in omnibus vobis quemadmodum ferri et tolerari possit ignoro, quod cum animam partem Dei esse dicatis, asseritis tamen etiam exigno ubertatemque superari. Quis enim cum hoc crediderit, et eum libido pulsaverit, non ad talem defensionem potius, quam ejus libidinis refrenationem comde moribus vestris? Dixi quae ipse compererim, cum in ea essem civitate ubi ista commissa sunt. Romae autem me absente quid gestum sit, totum longum est explicare. Dicam tamen brevi. Eo enim res erupit, ut occulta esse non posset absentibus: et ego quidem postea Ro
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ succensendũ id opinantib qͦd de
ur̃a ꝓfessione colligit᷑ cũ uos aĩas ꝑ
escã os potũ de corporib oe sensib libe¬
rare p̃dicatis. Nolo hic diutiꝰ ĩmora¬
ri łͥ uidetis qͣntus sit muectionis lo¬
cus. S qͥa os restalis ẽ: ut eã potiꝰ re¬
formidet qͣm insectet᷑ oracio. & ꝓposi¬
tũ illud meũ ꝑ totũ sermonẽ anĩad

Expanded text:
quod de vestra professione colligitur, cum vos animas per escam et potum, de corporibus et sensibus liberare praedicatis. Nolo hic diutius immorari; et videtis quantus sit invectionis locus. Sed quia et res talis est, ut eam potius reformidet quam insectetur oratio, et propositum illud meum per to
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa conuinceret᷑ aliquã substan¬
tiã malũ ẽẽ. qͣndoqͥd̾e illud animal
ẽe substantiã ñ negaret. Et dice¬
bat hoc ñ corã illo: s cũ ad eũ noᷤ
cõmoti referremus que ille dixiᷤ¬
set. Respondebat gͦ ut dixi pue¬
rilit̾ pueris. Qͥs em̃ meluscłe
imbutꝰ & eruditus. ñ uideat ꝑ
inconuementiã corporalis tẽpe¬
rationis hec ledere: ac rursus
per conuementiã ñ ledere: s cõ¬
moda ñ parua conferre: N̾a si
illud uenenũ ꝑ se ipsũ malũ eẽt.
eunde scorpionẽ magis priusq
ꝑimeret. At contͣ si ei penitꝰ ali¬
quo pacto detrahat᷑: sine dubitati¬
one int̾ret. Ergo illius corpori ma¬
lũ est amittere: qͦd nr̃o recipere.
Itẽ illi bonũ est habere.iã qͦd no
nũ os malũ: Nullomͦ. s malũ est
qͦd contͣ naturã est. Hoc enĩ os be¬

Expanded text:
ipsa convinceretur aliquam substanipsa convinceretur aliquam substantiam malum esse, quandoquidem illud animal esse substantiam non negaret. Et dicebat hoc non coram illo, sed cum ad eum nos commoti referremus quod ille dixisset: respondebat ergo, ut dixi, pueriliter pueris. Quis enim meliuscule imbutus et eruditus, non videat per inconvenientiam corporalis temperationis haec laedere, ac rursus per convenientiam non laedere, smodanon parva conferre? Nam si illud venenum per seipsum malum esset, eumdem scorpionem magis priusque perimeret. At contra, si ei penitus aliquo pacto detrahatur, sine dubitatione interiret. Ergo illius corpori malum est amittere quod nostro recipere: item illi bonum est habere id quo nobinum et malum? Nullo modo; sed malum est quod contra naturam est: hoc enim et be
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. nisi quicqͥd est in quantũ est
ex deo sit: in quantũ autẽ ab eẽn¬
tia deficit ñ sit ex deo. stn diui¬
na ꝓuidentia semꝑ sic̃ uniu̾sitati
congruit ordinet᷑. Qͦd si ñdũ in¬
detis: qͥd amplius ñc faciã nescio:
nͥ ut minutius tͣctem eriã ista que
dicta st̃. Non enĩ ad maiora nͥ pie
enĩ aliud cũ quero qͥd sit malum
responsuri estis. nͥ aut qͦd contͣ na¬
turã est. aut qͦd noceat. aut corrup¬
tionẽ. aut aliqͥd huimodi. ᷤ At in
his ostendi ur̃a naufragia. nͥ forte
ut soletis cũ cȩperitis puerilit̾ a¬
gere. respondebitis malũ ẽe uene¬
nũ. ignẽ. ferã. & cetera huiusmodi.
Nam quoda dicente nulła substan¬
tiã malũ ẽẽ: uns e primatib huiꝰ
heresis. quẽ familiariꝰ c crebriuᷤ
audiebamus dicebat. Uelłe scor¬
pionẽ in manu hominis ponere:
ac uidere utrũ ñ substraheret ma-¬
nũ. Qͦd si faceret: ñ uerbis s re

Expanded text:
tum, nisi quidquid est, in quantum est, tum, nisi quidquid est, in quantum est, ex Deo sit: in quantum autem ab essentia deficit, non sit ex Deo, sed tamen divina providentia semper, sicut universitati congruit, ordinetur. Quod si nondum videtis, quid amplius nunc faciam nescio, nisi ut minutius etiam tractem ista quae dictenim aliud, cum quaero quid sit malum, responsuri estis, nisi aut quod contra naturam est, aut quod noceat, aut corruptionem, aut aliquid hujusmodi? At in his ostendi vestra naufragia, nisi forte, ut soletis cum pueris pueriliter agere, respondebitis malum esse ignem, venenum, feram, et caetera hujusmodi. Nam etiam de quodam dicente, nullam substantiam malum esse, unus de primatibus hujus haeresis, quem familiarius crebriusque audiebamus, dicebat: Vellem scorpionem in manu hominis ponere, ac videre utrum non subtraheret manum; quod si faceret, non verbis, sed re