comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
strare miracula. Cumiam duce xp̃o
multarũ puellarũ secũ ad unatam
quodam intempore una esubiectis
nomine si setrudis celleraria monas¬
terii. exitũ uitę per reuelationen
cognouit. quad ragintaq dierũ spatio
inter iecto. quo iter pararet ammo¬
nita. mores corrigeret. uitã rinen¬
dar&. & se ut in om̃ib paratã habrat
imperat. Transierunt triginta &
septẽ dies in om̃i religione peracti
Ieiunio & oratione cum fluenti la¬
crimarũ uigiliarũq labore corpus
ad triurrat. ut facilius uenturi
itineris uiã aperiret. Uenerunt
ergo duo iuuenes. candidis circũ¬
amicti stolis. animã acorpore se¬
gregantes. uacuũ ferentes peraerẽ.
ac multis discussionib inquisitam
ad celos deportantes. per mixtamq
angelicis choris. & candidatorum
omniũ insertã multitudine. cohor¬
tantur lȩtos capere de scło trium¬
phos. Cumq iam ouans uberi exul¬
tione inter arterna gaudia habe¬
retur secura & uirginũ choris in¬

Expanded text:
strare miracula. Cum jam duce Christo strare miracula. Cum jam duce Christo multarum puellarum secum adunatam quodam in tempore una e subjectis, nomine Sisetrudis, celleraria monasterii, exitum vitae per revelationem cognovit, quadragintaque dierum spatio interjecto, quo iter pararet admonita, mores corrigeret, vitam emendaret, et se ut in omnibus paratam habeat imperat. Transierunt triginta et septem dies in omni religione peracti, jejunio et oratione cum fluenti lacrymarum vigiliarumque labore corpus attriverat, ut facilius venturi itineris viam aperiret. Venerunt ergo duo juvenes candidi circumamicti stolis animam a corpore segregantes, vacuum ferentes per aerem, ac multis discussionibus inquisitam ad coelos deportantes, permistamque angelicis choris et candidatorum omnium insertam multitudini cohortantur laetos capere de saeculo triumphos. Cumque jam ovans uberi exsultatione inter aeterna gaudia haberetur secura, et virginum choris in
Abbreviated transcription (Latin):
gloria dimitteret. Quoduit dĩ oc¬
cultare uoluiss&. si supra dictus bli¬
dinundus abdite post eius dorsũ
non remansiss&. Altera uero die uabe¬
dicens omnib fratribus. exortansq
eos ut coeptũ iter non reliquerent
sed inmeliorib actib roborati cotidie
perseuerando firmarent. Consolatꝰ
ergo cunctos. uitȩ presentis nexib
ab solutus. animã cęlo reddidit.¬
repertor sc̃os suos uirtutũ copia ad¬
ornat. sicut scriptum est. sp̃s eius
ornauit cȩlos. Quia illi ad cęlestem
uitã anhelantes eius preceptis pare¬
re student. ut delabore obedientię.¬
fructus recipiant uitȩ aeternȩ.
EMINISSE UELIM Lectorem
me superius fuisse narraturũ
pollicitũ. de cȩnobio supra¬
memorato burgundofore quod euo¬
riacas uocant. quodq exregula beati
columbani om̃i intentione & deuo¬
tione construxerat. quanta & qua¬
lia in ibi rerũ sator ob famularũ
suarũ hortamina dignatus est demon¬

Expanded text:
gloria ovans dimitteret. Quod vir Dei ocgloria ovans dimitteret. Quod vir Dei occultare voluisset, si supradictus Blidemundus abdite post ejus dorsum non remansisset. Altera vero die valedicens fratribus omnibus, exhortans eos ut coeptum iter non relinquerent, sed in melioribus actibus roborati quotidie perseverando firmarentur. Consolatus ergo cunctos, vitae praesentis nexibus absolutus, animam coelo reddiditReparator sanctos suos virtutum copia adornat sicut scriptum est: Spiritus ejus ornavit coelos ; quia illi ad coelestem vitam anhelantes, ejus praeceptis parere student, ut de labore fructus recipiant vitae aeternae.Meminisse velim lectorem me superius fuisse narraturum pollicitum de coenobio supramemorato Burgundofarae, quod Evoriacas vocant, quod ex regula beati Columbani omni intentione et devotione construxerat, quanta et qualia inibi rerum Sator ob famularum suarum hortamina dignatus est demon
Abbreviated transcription (Latin):
anhelitu stetit. cogitans ne uiri dĩ
poplites fessȩ ut erant. fractis cona¬
tibus casũ. indidissent. se ad suscipien¬
dũ eũ paratũ fore. Cum ergo nullũ
suꝑ esse putaret. coepit conditoris
clementiã cũ lacrimarũ ubertate
conquerere. ut largitatis suȩ sibi
ac si indigno dona largiretur. &
ueteres maculas delens. omnia
saluti redintegraret. Hanc antiquã
miscđam exercens. se ad cęlesti mune¬
re non abdicaret. Tunc iter mesta
suspiria & fluentes lacrimas. cȩlos
multarũ horarũ spatio intuens. ube¬
res cordis rugitus promebat. Grãs
de inde refert omnipotenti. qui
sibi ianuas cęli apertas monstraret.
quas post paululũ corporis menbris
anima exuta penetratura esset.
Iacto inde signo ut fratres aduenirent.
qui eũ cellulȩ redderent. Hȩc nobis
supra dictus frater eadem die retu¬
lit. Hanc quippe consolationẽ famu¬
lo suo xp̃c ostendit. ut extremos
alitus securus defutura uenia immo

Expanded text:
anhelitu stetit, cogitans viri Dei anhelitu stetit, cogitans viri Dei poplites fessi ut erant, fractis conatibus casum si incidissent, se ad suscipiendum eum paratum fore. Cum ergo nullum superesse putaret, coepit Conditoris clementiam cum lacrymarum ubertate conquirere ut largitatis suae sibi ac si indigno dona largiri dignaretur, et veteres maculas delens, omnia saluti redintegraret, hancque antiquam misericordiam exercens se coelesti munere non abdicaret. Tum inter moesta suspiria et fluentes lacrymas coelos multarum horarum spatia intuens uberes cordis rugitus promebat. Gratias deinde refert Omnipotenti, qui sibi januas coeli apertas monstraret, quas post paululum corporis membris anima exuta penetratura esset. Facto inde signo jussit ut fratres advenirent, qui eum cellulae redderent. Haec nobis supradictus frater eadem die retulit. Hanc quippe consolationem famulo suo Christus ostendit, ut extremos halitus securus de futura venia, imo
Abbreviated transcription (Latin):
cumadhuc ingens alitus suꝑ esset¬
se foras cellulam protrahi iubet.
Surgensq destratu quo ualrbat co¬
namine. sustentantib undiq fratrib
foras cellulã est progressus. Acci¬
piens crucẽ quã ipse in eodẽ loco
poni preceperat. ut egrediens in¬
grediensq cellulã tractu eius suã
frontẽ muniret. cepit in mensas
lacrimas fundere. ac tropheũ crucis
memorare. Aue inquit alma quȩ
mundi pretiũ portasti. quȩ uex¬
illa ferens aeterna. tu nr̃orũ uul-¬
nerũ medicaminã attulisti. tu
cruore rius in lata es. qui ut huma
nũ genus saluaret. ecęlo in hanc
lacrimarũ uallem descendit.
Qui inte primi aderugã extendit. du¬
dũ iam iamq sȩcundus adam lauacro
maculã abluens. Dumq hȩc ager&
precatur om̃s ut abeant. feseq cellu¬
lȩ reddant. sibiq paulisꝑ locum
quirtũ prebeant. Ab euntib ergo
omnib unus tantũ modo nomine
blidemundus postergũ uiri dĩ tacito

Expanded text:
cum adhuc vigens alitus sucum adhuc vigens alitus suse foras cellulam protrahi jubet: surgensque de stratu quo valebat conamine, sustentantibus undique fratribus foris cellulam progressus, aspiciens crucem quam ipse in eodem loco poni praeceperat, ut egrediens ingrediensque cellulam, tactu ejus suam frontem muniret, coepit moestas lacrymas fundere ac tropaeum crucis memorare: « Ave, inquit, alma crux quae mundi pretium portasti, quae vexilla ferens aeterna tu nostrorum vulnerum medicinam attulisti: tu cruore ejus illita es qui ut genus humanum salvaret e coelo in hanc lacrymarum vallem descendit, qui in te primi Adae rugam extendit dudum, geminamque secundus Adam lavacro maculam abluit. » Dumque haec ageret, precatur omnes ut abeant seseque cellulae reddant, sibique paulisper locum quietum praebeant. Abeuntibus ergo omnibus, unus tantummodo nomine Blidemundus post tergum viri Dei tacito
Abbreviated transcription (Latin):
suscepti sumus. Sed non diu genetrix
optato fruitur dono. nam eandem
nocte febre correptus inter incen¬
dia clamare coepi. me uiri dĩ pre
cib torqueri. ne inibi contra inter¬
dictũ quantisper morarer. si non
me cito moueant. quocumq potu¬
issem conamine ad monasteriũ repe¬
dare. me cito morte prȩuentum
Mater adhȩc. Melius mihi esse fili
te in ibi sanũ scire. quã hic mortuũ
deflere. Fateor longũ fuit diei
expectare aduentũ. uix erũpente
aurora. retro repedare studuimus
Nec quicquã cibi pertriduũ capiens
donec medii pene itineris loca per¬
tingeremus. Festinantib ergo ac
iter urguentib sospitatẽ rursum
recepi. uenientesq ad monasteriũ.
patrẽ iam febribus detentũ reppe¬
rimus. ac morti proximũ. quibus
uisis gratulatus est. Sicq aperte
cognouimus uiri dĩ in hoc preualuis¬
se preces. ut me uis febriũ urguer&.
cito ad monasteriũ ante eius rius
mis uitȩ presentis horas fungeretur

Expanded text:
susceptus, sed non diu genetrix susceptus, sed non diu genetrix optatum fruitur donum. Nam eadem nocte febre correptus inter incendia clamare coepi, me Dei precibus viri torqueri, ne inibi contra interdictum quantisper morarer; si non me cito submoveant, quocumque potuissem conamine ad monasterium repedare, me cito morte preventum. Mater ad haec: 'Melius mihi esse, fili, te inibi sanum scire, quam hic mortuum deflere'. Fateor, longum fuit diei expectare adventum. Vix erumpente aurora, retro repedare studuimus, nec quicquam cibi per triduum capiens, donec medii paene itineris loca pertingeremus. Festinantibus ergo hac iter urguentibus, sospitatem rursum recepi, venientesque ad monasterium, patrem iam febribus detentum repperimus ac morte proximum; quibus visis, gratulatus est. Sicque aperte cognovimus, viri Dei in hoc praevaluisse preces, ut me vis febrium urgueret cito ad monasterium ante eius exitumas vitae presentis horas fungeretur,
Abbreviated transcription (Latin):
ita antea in oratione uisus fuisset
desudare. Ꝙnẽ cui ridiculũ uideat᷑.
referã quidisdem uir iime egerit
Cum iam nouẽ annorũ per circulũ in
monasterio conuersatus fuissẽ. & sepe
aparentib postulantib ut eos expermis¬
su suo inserẽ non impetrauissent. nul¬
lo exinde mentionẽ faciente. ait.
Uade festinus fili. & matrẽ fratremq
uisita. mone. & nulla mora prȩpedi¬
ente reuertere. Cumq differrẽ.
& temporis oportunitatẽ euenire
inproximo dicerẽ. erat rnĩ tempus
nimii frigoris. tempus februarii.
At ille ait. Accelera egredi iter quod
tibi dixi. nescis utrum in postmodũ
liceat agere. Datis ergo comitib
blidulfum prb̃m & hermenoaldum
diaconũ. de quorũ religione nihil
dubitabatur. ad destinatũ per uenimꝰ
locũ. Erat enim locus sigusia urbs
nobilis quondã taurina tum colonia.
amonasterio distans. cxl. milibus.
Ubi ut peruenimus gratuite a genetri¬
ce post tantorũ inter ualla annorũ.

Expanded text:
intentius antea in oratione visus fuisset intentius antea in oratione visus fuisset desudari. Et ne cui ridiculum videatur, referam, quid in me isdem vir egerit. Cum iam novem annorum per circulum in monasterio conversatus fuissem, et saepe parentibus postulantibus, ut eos ex permisso suo viserem, non inpetravissent, nullo exinde mentionem faciente, ait: 'Vade festinus, fili, et matrem fratremque visita; mone et nulla mora praepediente revertere'. Cumque differrem et temporis oportunitatem evenire in proximo dicerem, – erat enim tempus nimii frigoris, tempus Februarii, – at ille ait: 'Accelera egredere iter quo tibi dixi; nescis, utrum in postmodum liceat agere'. Datis ergo comitibus Blidulfum presbyterum et Hermenoaldum diaconum, de quorum religioni nihil dubitabatur, ad destinatum pervenimus locum. Erat enim locus Sigusia, urbs nobilis, quondam Taurinatum colonia, a monasterio distans CXL milibus. Ubi ut pervenimus, gratuite a genetrice post tantorum intervallo annorum
Abbreviated transcription (Latin):
solidus. Fortis in aduersis. sobrius.
sobrius in prosperis. Temperatus in
omnib discretus incunctis. redunda-¬
bat amor & timor insubditis. redole¬
bat doctrina in discipulis. Nullus
iuxta rũ uel merore tegebatur. neq
nimia letitia extollebatur.
repertor liberare uellet. monstra¬
re per uisionẽ uoluit. ut demundo
egressurus paratũ in om̃ib iter habe¬
ret. Quinquaginta dierũ spatio.
suspenso. quo iter pareret uenturũ.
Sed non aperte uiri dĩ animus cogno¬
uerat iter. istũ exitũ esse uitę̧. an
adaliũ quencumq locũ progressu¬
rus. Vterq uir dĩ prȩparat. septa
monasterii densat. tegumenta re¬
nouat. om̃a roborat. ut sihabeat.
nihil inbellice dimittat. Uehicula
quiete fouet. libros ligaminib fir-¬
mat. suppellectilia ablui. dissuta
ad sui. corrupta componi. calciamen¬
ta parari. ut om̃a prestosint iubet.
Ipse uero ieiunio & uigiluis & oratio¬
nib corpus afficit. ita ut num quã

Expanded text:
solidus, fortis in adversis, solidus, fortis in adversis, sobrius in prosperis, temperatus in omnibus, discretus in cunctis. Redundabat amor et timor in subditis, redolebat doctrina in discipulis; nullus iuxta eum vel merore terebatur neque nimia letitia extollebatur. reppertor liberari vellit, monstrari per visionem voluit, ut de mundo egressurus paratum in omnibus iter haberet, quinquaginta dierum spatio suspenso, quo iter pararet venturum. Sed non aperte viri Dei animus cognoverat, iter istum exitum esse vitae, an ad alium quoque locum progressurus; uterque vir Dei praeparat. Septa monastirii densat, tegumenta renovat, omnia roborat, ut, si abeat, nihil inbecille dimittat; vehicula quiete fovet, libros ligaminibus firmat; suppellectilia ablui, dissuta adsui, corrupta conponi, calciamenta parari, ut omnia praesto sint, iubet. Ipse vero ieiunio et vigiliis et orationibus corpus afficit, ita ut numquam
Abbreviated transcription (Latin):
Anxcius ergo & popularis fauoris
rumores fugiens. ite inquit. ego
ut poturro uos prosequar. Veni¬
ens ergo basilicas & sc̃orũ loca cir-¬
cuit. pro infirmo precat᷑. ut protinꝰ
sospitati reddatur. Deinde ut pro¬
missȩ fidei impler& effectũ. ad u¬
firmũ festinus uenit. Nequis lar¬
gitori numeris prȩco existeret
domũ latenter ingressus. infirmũ
attigit. Moxq uirtus diuina
scĩs precibus fauens. sospitati pris¬
tinȩ egrũ reddit. grates simul paren¬
tes conditori referunt. qui sic suorũ
ad petitiones famulorũ pietatis suȩ
accommodat aures. Erat enim
his uir gratus omnib singularis fer¬
uoris. singularis alacritãs. singularis
caritatis. inperegrinis. in pauperib
nouerat & superbis resistere. & hu-¬
milib subditus esse. Sapientibus
condigna rependere. & simplicib
mystica aperire. Insoluendis ac op¬
ponendis questionib sagax. aduer¬
sus hereticorũ procellas uigens ac

Expanded text:
Anxius ergo et popularis favores Anxius ergo et popularis favores rumores fugiens: 'Ite', inquid, 'ego, ut potuero, vos prosequar'. Veniens ergo basilicas et sanctorum loca circuit, pro infirmo precatur, ut protinus sospitate reddatur. Deinde, ut promisse fidei impleret effectum, ad infirmum festinus venit; ne quis largitori muneris praeco existeret, domum latenter ingressus, infirmum adtigit, moxque virtus divina sanctis precibus favens sospitati pristinae egrum reddit. Grates simul parentes conditori referunt, qui sic suorum ad petitiones famulorum pietatis suae accommodat aures. Erat enim his vir gratus omnibus, singularis fervoris, singularis alacritatis, singularis caritatis in peregrinis, in pauperibus; noverat et superbis resistere et humilibus subditus esse, sapientibus condigna rependere et simplicibus mystica aperire; in solvendis ac opponendis questionibus sagax, adversus hereticorum procella.s vigens ac
Abbreviated transcription (Latin):
pergit. imperatumq pollicis dãp¬
nũ deportat. Erat enĩ spacium
per ardui montis dorsa flexuoso
ituere tendentia. uel inter fluen¬
tis triuiȩ alueus quasi miliarium
unũ. Porro uir dĩ suscipiens frusta
pollicis. suis saluus inlitũ manui
iunacit. coniunctisq pollex car¬
nis glitino uelut antea fuerat
adhesit. Tacitoq silentio. ut abe¬
at imperat. Omira uirtus omni¬
potentis dĩ. ut sic suos in terris
glorific&. ut frigida ab scisaq
menbra eorũ interuentu pristino
decori reddat.
pore ad mediolanã urbem ueniss&.
ibi quidã puerulus in extremis fe¬
brium anxietatib positus. uitȩ tan¬
tũ expectabat exitũ. Cuius pa¬
rentes audito beati athalȩ aduentu.
festino ad eũ properant cursu.
eumq precantur. ut illis subue¬
niat. Quod cũ uir dĩ dissimulare
uoluiss&. fletib ac terribilibus
sacramentis eũ compellant. ut
prius non eat. quã noxius ardor
suppremis eũ priu& ab auris.

Expanded text:
pergit; imperatumqpergit; imperatumqnum deportat. Erat enim spatium per ardui montis dorsa flexuoso itinere tendentia vel interfluentes Triveae alveum quasi miliarium unum. Porro vir Dei suscipiens frustra pollicis, suis salivis inlitum manui iunxit, coniunctusque pollex carnis glutino, velut antea fuerat, adhaesit, tacitoque silentio, ut abeat, imperat. O mira virtus omnipotentis, ut sic suos in terris glorificet, ut frigida abscisaque membra eorum interventu pristino decore reddat. pore ad Mediolanum urbem venisset, ibi quidam puerolus in extremis febrium anxietatibus positus, vitae tantum expectabat exitum; cuius parentes, audito beati Athale adventum, festino ad eum properant cursu eumque precantur, ut illis subveniat. Quod cum vir Dei dissimulare voluisset, fletibus ac terribilibus sacramentis eum conpellantur, ut prius eat quam noxia ardor suppremas eum privet ab auras.
Abbreviated transcription (Latin):
diuersissint uirtutibus ditati.
ab omnib est studiose scĩs fugien¬
dũ. Nam hoc callidus hostis ma¬
litiose studet. ut dũ in maiorib
accertis culpis scõs di maculare
nonualet. saltem uel inoccultis
quȩ minora uidentur polluat.
mine fraimerus ad frumenta sus¬
cipienda uomere tellus excoler&
subito stiuȩ firmitatẽ durȩ glebȩ
asperitas peremit atq confregit
Quod cũ supra dictus frater com¬
ponere conaretur. subito in opi¬
nato ictu ferramenti policem
ex leua precidit. soloq conditũ
super posita gleba. uelut funus
sepulturȩ tradit. Relictoq uo¬
mere ad monasteriũ pergit. pa¬
triq per confessionẽ humo pro¬
stratus prodit. Quod uidens uir
dĩ. ubi est inquit pars abscisi pol¬
licis: At ille fatetur se terrȩ
conditũ. sulcoq sepultũ. Male
ille ait fecisti cur mihi non de¬
tulisti: Concito ergo gradu
nulli causã indicans perge. sumptoq
ro huc deporta. Ille itaq egressus

Expanded text:
diversis sint virtutibus ditati, diversis sint virtutibus ditati, ab omnibus est sanctis studiose fugiendum. Nam hoc callidus hostis malitiose studet ut dum in majoribus ac certis culpis sanctos Dei maculare non valet, saltem vel in occultis quae minora videntur polluat. mine Fraimericus ad frumenta serenda vomere tellurem excoleret, subito stivae firmitatem durae glebae asperitas peremit atque confregit. Quam cum supradictus frater componere conaretur, subito et inopinato ictu ferrament pollicem ex laeva praecidit, sulcoque conditum superposita gleba velut funus sepulturae tradit, relictoque vomere ad monasterium pergit, Patrique confessione humo prostratus prodit. Quod videns vir Dei: Ubi est, inquit, pars abscisi pollicis? At ille fatetur a se terrae conditum, sulcoque sepultum. Male, ille ait, fecisti; cur mihi non detulisti? concito ergo gradu nulli causam indicans perge, sumptoque eo huc deporta. Ille itaque egressus
Abbreviated transcription (Latin):
dictus uir obȩdiens cum fidei ammi¬
culo pergit. imposito ripę baculo.
imperat se exuiri dĩ preceptis. an¬
nuente diuina potentia illo promo¬
uere exloco. aliaq collis latera uio¬
lento conatu cedat. Moxq obȩdi¬
ens fluuius. relicto alueo collis latrra
cedens. fluenta per ardua collis latera
uelut ales strictis laticib sustentabat.
quo adusq concaua aluei paterent.
quousq liquido fluerent. Itaq pro¬
rumpens aurora mundo. ut lumen
panderet surgebat. Corpit semet
ipsũ intra cogitans sinoaldus. uadã
obedirent. Uenitq ad ripã aluei.
uacuũ cernens spectabat qualiter
alterius collis latera cȩderet. ut
sibi alueũ quo flueret aperiret.
Festinusq aduirũ dĩ uenit. partę
uictorre triumphũ nuntiauit.
Cui uir dĩ. nullatenus me inquit
in hoc scło uiuente. ulli dicere
presumas. Pro cul dubio ut ne fauor
ad ulatorũ. corda plena uirtutib
macularet. Quod uitiũ quã uis

Expanded text:
dictus vir oboediens cum fidei adminidictus vir oboediens cum fidei adminiculo pergit; inposito ripe baculo, imperat, se ex viri Dei praeceptis, annuente divina potentia, illo promoveri ex loco, aliaque colles latera violento conatu cedat. Moxque oboediens fluvius, relicto alveo, collis latera cedens fluenta, per ardua collis latera, velut alis strictis, latices sustentabat, quoadusque concava alvei pateret, quo sustentate liquido fluerent. Iamque prorumpens aurora, mundo ut lumen panderet, surgebat, coepit semet ipsum intra cogitans Sinoaldus dicere:oboedire', venitque ad ripam alvei; vacuum cernens, expectabat, qualiter altsibi alveum quo flueret aperiret. Festinusque ad virum Dei venit, peractae victoriae tropaeum nuntiavit. Cui vir Dei: Nullatenus me, inquit, in hoc saeculo vivente ulli dicere praesumas. Procul dubio ut ne favor adulatorum cor plenum virtutibus macularet. Quod vitium quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
demergere nitebatur. Quo fragore
audito custos molini nomine agibođ.
admolinũ pergit. ut uideret sitanti
fragoris moles inibi dispendii dãp¬
na generar&. Ubi cũ ueniss& uidit
nisi celeri auxilio subuenirent cunc̾¬
ta diripi. Pestinusq patri nuntianda
credit ut solamen prebeat. qui opor¬
tuna necessitate exaquarũ fluctib
liberarent. Adquem uir dĩ ait. Uade
inquit uoca mihi sonoaldũ diaconũ.
tu uero stratui receptus somnum
cape. nec metu aliquo detentus mero¬
ri corda subdas. Erat enĩ mane.
priusquã aurora funder& grata lu¬
mina terris. Uenit ergo sonoaldus
aduirũ dĩ. cuibeatus athala ait.
Ad prehenso baculo quo sustentor. ua¬
de adbobiũ. imperantisq uoce digito
signo dominicȩ crucis prȩlato. dic¬
ut istas desinat perfodere ripas
Uec presumpte audacię modos supple¬
at. sedalia cedens latera ista sinat
illesa. imperusq se noscat dñi reces¬
surũ. Quod uiri dĩ imperio. supra¬

Expanded text:
dimergere nitebatur. Quo fragore dimergere nitebatur. Quo fragore auditu, custos molini nomine Agibodus ad molinum pergit, ut videret, si tanti fragores moles inibi dispendii damna generaret. Ubi cum venisset, vidit, nisi celeri auxilio subvenirent, cuncta diripi, festinusque patri nuntianda credit, ut solamen praebeat, qui oportuna necessitati ex aquarum fluctibus liberarent. Ad quem vir Dei ait: 'Vade', inquit, 'voca mihi Sinoaldum diaconum; tu vero stratui receptus somnum cape nec metu aliquo detentus merori corda subdas'. Erat enim mane, priusquam aurora funderet grata lumina terris. Venit ergo Sinoaldus ad virum Dei, cui beatus Athala ait: 'Adprehenso baculo quo sustentor, vade ad Bobium imperantisque voce dicito, signo dominicae crucis praelato, ut istas desinat perfodere ripas nec praesumpte audacie modo suppleat, sed alia cedens latera, ista sinat inlesa imperiisque se noscat Domini recessurum'. Quod vir Dei imperium supra
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse eius in excitanda contu macie
incrementa. quẽ ultio diuina percus¬
serit. propterra urniã cũ ceteris non
meruisse. Nam unus theudemundus
nomine. securi percussus interit.
Alius dũ parua fluminis alueũ trans¬
mearet. inretitus poplitib ꝑparuula
unda necatus est. Tertius uero qui
theutharius dicebatur. cũ sẽ mare
sus est. Uidentes hȩe qui adhuc su¬
pererant. uerecundia submota. post
socios adbratũ athalã repedant.
Minsupra dicto monasterio fratrũ
testimonio ad probant᷑. Inter quos
ego positus. & beati uiri ministerio
deputatus tenebar. Cum quodam
intempore fluuiolus cuius superius
mentionẽ fecimus bobius nomine
turgidis aquarũ molib uolenter
ac rapaci cursu defluens. ut solent
torrentes exalpiũ cacuminib dilapsi
& imbriũ effusione aucti. ita iste
saxorũ rupes & arborũ congeries
nimia ui tumescens coaceruaret. mo¬
linumq monasterii rapido cursu
sub fodere. ac totã officinã quatiens

Expanded text:
fuisse eius in excitanda contumaciae fuisse eius in excitanda contumaciae incrementa, quem ultio divina percusserit, propterea cum ceteris veniam non meruisse. Nam unus eorum Theudemundus nomine secure percussus interiit; alius, dum parvi fluminis alveum transmearet, inretitis poplitibus, per parvula fluvii unda enecatus est; tertius vero qui Theutharius dicebatur, cum se mare sus est. Videntes haec qui adhuc supererant, verecundia submota, post socios ad beatum Athalam repetant; in supradicto monasterio fratrum testimonio adprobatur, inter quos ego positus et beati viri ministerio deputatus tenebar. Cum quodam in tempore fluviolus, cuius superius mentionem fecimus, Bobius nomine, turgidis aquarum molibus violenter ac rapaci cursu defluens, ut solent torrentes ex Alpium cacuminibus dilapsi et imbrium effusione aucti, ita iste saxorum rupes et arborum congeries nimia vim tumiscens coacervabat molinumque monasterii rapido cursu subfodere hac totam iam officinam quatiens
Abbreviated transcription (Latin):
morarentur. & uirũ dĩ suis detrec¬
tationib laniarent. unũ eorũ qui
roccleus dicebatur. qui & iurgioꝵ.
ut credebatur incrementa minis¬
trabat. subito ictu igne febrium
accensus. inter poene incendia
clamare corpit. se si ualiniss& ad
beatũ athalã uenire uelle. & ad¬
missi cruninis dampna poenitentiat
medicamento lenire. Nec mora iux
hec dicere licuit. obtumuit. ac ex¬
tremũ alitũ dimisit. Athi qui ad¬
erant. uidentes uiri dĩ iniurias di¬
uina ultione uindicari. plurimi eorũ
aduirũ dĩ remeant. suasq noxos con¬
fitentur. seq in om̃ib si recipiantur
emendaturos pollicentur. Quos uir
sc̃s miro gaudio acsi eluporũ ore
ereptos oues recepit. suisq locis
suas culpas agnoscentes restituit.
At uero alii qui urrecundia preueniente
uel temeritate ad arrogantię uitio
maculati redire noluerunt. & datũ
diuersis mortib sunt direpti. ut ma¬
nifeste daretur. intellegi socios tos

Expanded text:
morarentur et virum Dei suis detracmorarentur et virum Dei suis detractionibus laniarent, unum eorum qui Roccolenus dicebatur, qui et iurgiorum, ut credebatur, incrementa ministrabat, subito ictu igne febrium accensus, inter poene incendia clamare coepit, se, si valuisset, ad beatum Athalam venire velle et amissi criminis damna paenitenmedicamento lenire. Nec mora, vix haec dicere ei licuit obmutuit, ac extremum halitum dimisit. At hi qui aderant, videntes viri Dei injurias divina ultione vindicari, plurimi eorum ad virum Dei remeant, suasque noxas confitentes se in omnibus si recipiantur emendaturos pollicentur. Quos vir sanctus miro gaudio ac si e luporum ore ereptas oves recepit suisque locis suas agnoscentes culpas restituit. At vero alii qui verecundia praeveniente vel temeritate ac arrogantiae vitio maculati redire noluerunt et datum pserunt, diversis mortibus sunt direpti: ut manifeste daretur i
Abbreviated transcription (Latin):
uoris auctoritatẽ ferre non posse.
& arduȩ disciplinę pondera porta¬
re non ualere. At ille sagaci ut
erat animo pia fomenta p̾rebere.
& salutaris antidoti quo sanies
putre facta abscideretur. potum
dare studens molle tumentia cor¬
da nitebatur. diuq castigatos cũ
secũ tenere non ualerent. merore
animo turbatur. multis precibus
cũ pietatis obsequio pro sequebat᷑.
ut se non relinquerent. & ardui
itineris calles non deuiarent. Me¬
miniscerentq patris permortifica.¬
tinẽ & contemptũ presentis uttę.
regna cęlorũ possidere. Cũ nihil
iam proficere cerneret. nec alibi
trahenees animos suȩ societatis ha¬
benis in retire posse uidiss&. per¬
tinaces ire siuit. Qui post quam
segregati sunt abeo. alii eorũ ma¬
rinis sunt sinib recepti alii locũ
heremi oblibertatẽ habendam
piere. Qui temeritatis ac arrogan¬¬
tiȩ inibi positi. mox obtecti dãp¬
na sensere. Nam cũhis in locis

Expanded text:
voris auctoritatem ferre non posse voris auctoritatem ferre non posse et arduae disciplinae pondera portare non valere. At ille, sagaci ut erat animo, pia fomenta praebere et salutaris antidoti, quo sanies putrefacta abscideretur, potum dare studens, mollire tumentia corda nitebatur. Diuque castigatos cum secum tenere non valeret, merore animi turbatus, multis precibus cum pietatis obsequio prosequebatur, ut se non relinquerent et ardui iteneris calle non deviarent meminiscerentque, patres per mortificationem et contemptum praesentis vitae regna caelorum possidere. Cum nihil iam proficere cerneret nec alibi trahentes animos suae societatis abenis inretiri posse vidisset, pertinaces ire sinit; qui postquam segregati ab eo, alii eorum marinis sunt sinibus recoepti, alii locum heremi ob libertatem habendam petiere. Qui temeritatis hac arrogantiae inibi positi mox intentu damna sensere. Nam cum his in locis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ nihil utilitatis agi cerneret.
cepit rudis affectus potiora an¬
helare. dedit operã ut post posita
phaleramenta scłi. monachorum
iungeretur cohorti. Clam ergo
a sodalib progressus. duob pueris
contentus. adlirenense coenobiũ
uenit. Quo diu uitã degens. cũ
nequaquã cerneret regularis
discipline habenis ceteros colla
submittere. cepit anxio animo
trutinare. quo potioris consilii
aditus uiã panderet. Progressus
ergo inde adbratũ columbanũ
luocouiũ tenus uenit. Quem uir
sc̃s cũ ingenii sagacis sollertem
esse cerneret. suo ministerio iunx̃.
ac in omnib diuinis monitis erudire
temptauit.
Eugo cũ egregiȩ post bratũ coluni¬
banũ supra dictũ cęnobiũ rege¬
ret. & inomni disciplina regularis
tenoris erudiret. contia eũ antiqui
anguis uersutia. loetiferũ discordiȩ
uirus noxiis ietib laxare coepit.
excitans aliquorũ contra eũ corda
subditorũ. sui se aiebant nunu fer¬

Expanded text:
cum se nihil utilitatis agere cerneret, cum se nihil utilitatis agere cerneret, coepit rudis affectus ad potiora anhelare, deditque operam ut, postpositis phaleramentis saeculi, monachorum jungeretur cohorti. Clam ergo a sodalibus progressus duobus pueris contentus ad Lirinense coenobium venit, quo diu vitam degens cum nequaquam cerneret regularis disciplinae habenis caeteros colla submittere, coepit anxio animo trutinare quo potioris caditus viam panderet. Progressus ergo inde, ad beatum Columbanum Luxovio tenus venit. Quem vir sanctus cum ingenii sagacis sollertem esse cerneret, suo ministerio iunxit hac in omnibus divinis monitis erudire temptavit. Ergo cum egregie post beatum Columbanum supradictum coenubium regeret et in omni disciplina regularis tenoris erudiret, contra eum antiqui anguis versutia loetiferum discordiae virus noxiis ictibus laxare coepit, excitans aliquorum contra eum corda subditorum, qui se aiebant nimiae fer
Abbreviated transcription (Latin):
inusũ prebentur. caedit imber
a segete. Prolem capit sterilis. ales
rapinam reddidit. farris horreo
augetur. abscisa caro sospis est
Tactus uidit nec cerint̾ sentit dĩp¬
na ergastuli. fugit pestis ab homi¬
ne. quam dȩmon sȩuus miserat
Ligeris scapham retinet. ab lata
furto prodeunt carcusq lumen
recępit prebendo cibus augetur
Inaescas alis aues ueniunt ferę
iussis oboediunt fides patrari
conscia nouit quȩ poscit om̃a¬
um ergo uenerabilis columba de
hac luee migrass&. rius in locũ
athala suffectus est. om̃i religione
laudabilis. cuuis post magistrum
uirtutes clare fulserunt. Exbur¬
gundionorũ genere nobilis natio
ne. sed nobilior sc̃itate. per uestigia
magistri secutus. Sed qualiter
rudimenta illius in ipsa primordia
uberẽ profectũ quęsiere. preter¬
mittendũ non est. Itaq dũ patris
studio liberalib litteris imbutus
fuiss&. arigio quondã pontifici
agenitore commendatus est. Sed

Expanded text:
in usum prebetur. Cedit imber in usum prebetur. Cedit imber a segete. 5. Prolem capit sterelis, Alis rapinam reddidit, Farris horreo augetur, Abscisa caro sospis est. 6. Tactus videt nec cernitur, Sentit damna ergastolum, Fugit pestis ab homine, Quam daemon sevus miserat. 7. Ligeris scapham retinet, Ablata furto prodeunt Cecusque lumen recipit, Prebendo cibos augetur. 8. In aescas alis veniunt, Fere iussis oboediunt; Fides patrari conscia Novit quae poscit omum ergo venerabilis Columbanus de hac luce migrasset, ejus in locum Attala affectus est omni religione laudabilis: cujus post magistrum virtutes clarae fulserunt. Hic ex Burgundionum genere nobilis natione fuit, sed nobilior sanctitate per vestigia magistrum secutus. Sed qualiter rudimenta illius inter ipsa primordia uberem profectum acquisierint, praetermittendum non est. Itaque cum patris studio nobili liberalibus litteris imbutus fuisset, Arigio cuidam pontifici a genitore commendatus est. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
tu thesauros quos dudũ recodisti. com¬
mercio quos pio cõmutasti in sçelo. Cho¬
ros angelorũ cernis & ꝓphctarũ martr.¬
rũ canditatus cateruas & iustorũ. Permix.¬
tus luce fulua his clares duce xp̃o.
receptus tu in astris hoste sic perẽpto.
Dnm̃ in uenisti quẽ hic iħm quȩsisti.
qui tropheum de mundo sic reddit
triũphanti. Graderis per uiam quã
olim p̃parasti. quȩ ducit ad ȩterna
gaudia paradrsi. Tu mundũ spreuisti
ut messiam haberes. cũ quo manes
per ȩua sine fine futura. Gloria
trinitati semꝑ canenda. presentia
ꝑeua per om̃a futura.
ostris sollempnus sȩculis. reful¬
get dies inclita. quo sacer cę¬
los columba. ferens trophea sã
crata. Sedpriusquã eũ mater in
auras lucis aederet. esinu solem
prospicit lumen defundere clarũ.
Quipost altus hibernia. sacro edoc¬
tus dogiate. gallica arua adiens.
plebi salutẽ tribuit. Egri sanant᷑
otius. caute producit latices. pisces

Expanded text:
tu thesauros, quos dudum recondisti, Comtu thesauros, quos dudum recondisti, Commercio quos pio commutasti in saeclo. Chorus angelorum cernes et prophetarum, Martyrum candidatus catervas et iustorum. Permixtus luci fulva, his clares duce Christo Receptus tu in castris, hoste sica perempto. Dominum invenisti quem hic Iesum quesisti, Qui tropheum de mundo sic reddit triumphanti. Graderis per viam, quam olim praeparasti, Quae ducit ad aeterna gaudia paradysi. Tu mundum sprevisti, ut Messiam haberes, Cum quo manes per eva fine sine futura. Gloria Trinitati semper canenda virtus Presentia per eva et omnia futura. ostris sollemnis saeculis Refulget dies inclita, Quo sacer caelos Columba Ascendit ferens trophea. 2. Sed priusquam eum mater In auras lucis aederit, E sinu solem prospicit Terris lumen defundere. 3. Qui post altus Hibernia, Sacro edoctus dogmate, Gallica arva adiens, Plebi salutem tribuit. 4. Egri sanantur ocius, Cautis producit latices, Pisces
Abbreviated transcription (Latin):
thesaliȩ. aureus tugratus ut obritus
Ihus sabȩorũ gratatur. eolus. uirga
tu balsama uirga engaddi secta
Tu palmes es opa camanes inuitȩ uera
tu oleũ & pingur diffundes ut
oliua. Tulenitate polles. benigni¬
tate clares. mistica rimando. & tec¬
ta penetrando. Aedi ficasti domũ
petra supra. insertamq molẽ omnẽ
rerũ firma conditarũ. Quã supra
qui spositus manet firmus in euũ
quȩ lapis angularis chrisopra sus
iacinctus. Sardonix smaragdus
candidus. margaritus herilis hierusałm
positus fundamento. Tu mortiiis uiuis
dũ uitã morte emis. tu dãpnata ꝑdis
dũ carnis dãpna sentis. Tu crucianda
pares dũ xp̃i crucẽ geris. patriam dũ
fugis ad patriã tu redis. Ae terno socia¬
ris regi dum reges tempnis. para dysi
amoena tu penetras peraeuum. Posses¬
surusq larta uirentia per rura. quem
dñs uirtutũ coronauit amator. Sedib
aeternis te collocauit suis. ibi cantes
iocunda carmina uoce sacra. Iam capis

Expanded text:
Aetaliae thesaurus tu gratus ut obrizus, Aetaliae thesaurus tu gratus ut obrizus, Tu Sabeorum grata turea oles virga, Tu balsama sudas virga Engaddi secta. Tu palmitis opaga manes in vite vera, Tu oleum et pingues diffundes ut oliva. Tu lenitate polles, benignitate clares. Mistica rimando et tecta penetrando Aedificasti domum petra supra insertam, Quae molem omnem rerum firmavit conditarum. Quam supra quis positus manet firmus in eva; Quae lapis angularis, crisofrasus, iacinctus, Sardonis, zmaracdus, candidus margaritus Herilis Hierusalem positus fundamento. Tu mortuus vivis, dum vitam morte emis; Tu damnanda perdis, dum carnis damna sentis. Tu crucianda cares, dum Christi crucem geris; Patriam dum fugis, ad patriam tu redis. Aeterno sociaris regi, dum regis temnis; Paradysi amoena tu penetras per eva, Possessurusque laeta virentia per rura, Quem Dominus virtutum coronavit amator, Sedibus aeternis te collocavit suis. Ibi canes iucunda carmina voce sacra. Iam capes
Abbreviated transcription (Latin):
eius eo habentur in loco conditę. ubi
& uirtutũ decore pollent presule
Ide core tuis columba decus qui
redoles in orbe. Monachorũ cohor¬
tes te clarũ dicent patrẽ. te sofũ
proceres. te uatẽ dixere reges.
Annuent de cora tuis factis p̾recepta
religionis. forma prebet nitorem
sacram. Sic uirtutũ decus miles xp̃i
in euũ comptus. habere sacro pan¬
dens precepta dictu. Quid tibi his
digne sequatur in metallis. itel cõ¬
paratis scĩs scłorũ gesta factis:
Non aureũ caput babilona. persarũ
argenteus clarius. medus habuit
priscus. Nec eneus macȩdo olim
signauit bello. uel sepultus saloni¬
licola & cincrus. Nihil dignũ simi¬
lehorũ gessere gestis sint irmneus
omerus & mantuanus maro. Non
pęnus hannbal. non pernixporus
indus. non marius catullus scipio
scilla gracchus. Uon ferreus cȩsar
bocchus. numida ambro. celtiberꝰ.
scita. hiberus & siccamber. Fertilis
ut cȩdrus palmaq poma prebes

Expanded text:
eius eo habentur in loco conditae, ubi eius eo habentur in loco conditae, ubi et virtutum decore pollent presole decore, Tuis, Columba, decus qui redoles in orbe. Monachorum cohortes te darum dicent patrem, Te sofum proceres, te vatem dixere reges. Annent decorata tuis factis praecepta: Religionis forma praebet nitorem sacra. Sic virtutum decus, milis Christi, in evum Comptus habere, sacro pandens praecepta dictu. Quid tibi his dignis aequantur in metallis Vel comparantur sanctis seclorum gesta factis? Non aureum caput Babylona Persarum, Argenteus Darius Medus habuit priscus Nec aeneus Macedo olim signavit bello Vel sepultus salo Nilicola et Cincris. Nihil dignum simile horum gessere gestis Zmirneus Omerus et Mantuanus Maro, Non Poenus Hannibal, non pernix Porus Indus, Non Marius, Catulus, Scipio, Silla, Gracchus; Non ferreus Caesar, Bucchus Numida, Ambro, Celtiberus, Scita, Hiberus et Sicamber. Fertilis ut cedrus palmaque poma praebes,
Abbreviated transcription (Latin):
erudiret. multorũq collegio xp̃i
plebem adimrr&. suisq institutis
educaret: Dimissũ posthȩe ad
lothariũ remeare iubrt. talibq
responsis regias mulciri imperat
aures. seq retro repedare nulla¬
tenus ratũ duceret. Tantũ modo
poscere. ut sodales suos quiluxouiũ
incolebant. regali amminiculo ac
prȩsidio foueret. Lit teras castiga¬
tionũ affamine plenas dirigit.
gratissimũ munus rex uelut pignꝰ
forderis uiri dĩ ouans recepit. nec
eius petitioni obliuionis noxam
preponit. Omni prȩsidio supra¬
dictũ monasteriũ munire studet.
annuis censib ditat. terminos un
auget. Omniq conatu ac auxilio
inibi habitantiũ. obuiri dĩ amorẽ
intendit. Porro beatus columbanus
expleto anni circulo. in ante dicto
cenobio oebobiensi. uita beata fruc¬
tus. Aninã membris solutã cęlo
reddidit . uiiii. ł. deceons̃. Cuius
strenuitatẽ siquis nosse uelit. in
rius dictis repperiret. Reliquiȩq

Expanded text:
erudiret multorumque collegio Christi erudiret multorumque collegio Christi plebem adunaret suisque institutis edocaret. Dimissum post haec ad Chlotharium remeare iubet talibusque responsis regias mulciri imperat aures, seque retro repedare nullatenus ratum duceret; tantummodo poscere, ut sodales suos, qui Luxovio incolebant, regali adminiculo ac presidio foveret. Litteras castigationum effamine plenas regi dirigit. Gratissimum munus rex velut pignus foederis viri Dei ovans recepit nec eius petitioni oblivionis noxam preponit. Omni presidio supradictum monasterium munire studet, annuis censibus ditat, terminos undauget omnique conatu ad auxilium inibi habitantium ob viri Dei amorem intendit. Porro beatus Columbanus, expleto anni circulo, in antedictu caenubio Ebobiensi vita beata functus, animam membris solutam caelo reddidit VIII. Kl. Decembris. Cuius strenuitatem si quis nosse vellit, in eius dictis repperiet. Reliquiaeque
Abbreviated transcription (Latin):
esse affirmat. Tecta itaq templi culmi¬
na. murorũ restaurat ruinas. ceteraq
quȩ ad monasterii necessitatẽ pertinent
construere parati. Interea memorat
clotharius uiri di prophetiȩ effectũ
inse fuisse impletũ cernens. uenerabilẽ
eustasiũ quienis in loco luxouiense
monasteriũ regebat ad se uenire
imperat. quempio afflamine rogat.
ut sibi cũ supplemento publieo legatio¬
nem fungi cur&. sociosq quos uellet
nobiliũ uirorũ haberet. qui sui
uadimonii arbitres essent. post
beatũ columbanũ pergerent. quo¬
cumq repperissent in loco. eliganti
sua su ad se uenire hortarent᷑. Per¬
rexit itaq uenerabilis discipulus.
magistri uestigia prosecutus. Qui
cum adeũ uenisset. clotharii uerba
depromit. Uiso ergo eustasio beatus
columba gauisus est. recepti mune¬
ris aditu gratulatur. Retentunq
penesse quantis perhortat᷑. ut sui
laboris meminisceret. co¬
hortem fratrũ disciplinȩ habenis

Expanded text:
esse adfirmat. Tecta itaque templi culmiesse adfirmat. Tecta itaque templi culmina, murorum restaurat ruinas ceteraque, quaeque ad monasterii necessitatem pertinent, construere parat. Interea memoratus Chlotharius vir Dei prophetiae effectum in se fuisse impletum cernens, venerabilem Eusthasium, qui eius in loco Luxoviensem monasterium regebat, ad se venire imperat. Quem pio effamine rogat, ut sibi cnm supplimento publico legationem fungere curet sociosque quos vellit nobilium virorum haberet, qui sui vademonii arbitres essent: post beatum Columbanum pergerent; quocumque repperissent in loco, eleganti suasu ad se venire hortarent. Perrexit itaque venerabilis discipulus, magistri vestigiis prosecutus; qui cum ad eum venisset, Chlotharii verba depromit. Viso ergo Eusthasio, beatus Columba gavisus recepti muneris aditum gratulatur retentumque poenes se quantisper hortatur, ut sui laboris meminisceret, cohortem fratrum disciplinae habenis
Abbreviated transcription (Latin):
prisco decori renouans reddidit.
Incuius restauratione. mira dm̃i uirtꝰ
panditur. Nam cũper prerupta saxoꝵ
scopula. trabes ex abietib inter den¬
sa saltus locis in accessibilib cȩderent᷑
uel alibi caese inibi casu elapsę
aspero. aditũ plau stori¬
denegabat. Mirũ in modũ trabem
quam uix triginta uel quad raginta
plano terrȩ. solo positã uehere
non ualerent. ibi cũ duob uel trib
prout ardii callis meatus patebat.
uir dĩ accedens suis ac suorũ hume¬
ris. in mane pondus imponebat
Et ubi antea prȩ asperitate itineris
libero gressu uix graderent᷑ onerati
mox trabiũ pondere festini gradie¬
bantur. Ut uersa uice qui onera fer¬
rent. acsi abaluis ueherent᷑. firmis
uestigus uelut otio uacantes ouantes
irent. Uidens itaq uir dĩ tanti
auxcilii. supplementũ suos hortatur
ut arreptũ opus lȩti perficiant.
Animoq roborati eo consistero inhe¬
remo studeant. dĩ in hoc uoluntatis

Expanded text:
prisco decori renovans reddidit. prisco decori renovans reddidit. In cuius restauratione mira Domini virtus panditur. Nam cum per prerupta saxorum scopula trabes ex abietibus inter densa saltus locis inaccessibilibus cederentur, vel alibi caesa, inibi casu elapsa aspero, aditum plaustrdenegabat, mirum in modum trabem, quem vix triginta vel quadraginta piano terrae solo positum vebere non valerent, ibi cum duobus vel tribus, prout ardui callis meatus patebatur, vir Dei accedens, suis ac suorum humeris inmane pondus inponebat; et ubi antea prae asperitate itineris libero gressu vix graderentur, onerati mox trabium pondere festini gradiebantur, ut versa vice, qui onera ferrent, acsi ab aliis veherentur, firmis vestigiis, velut otio vagantes ovantes irent. Videns itaque vir Dei tanti auxilii supplimentum, suos hortatur, ut arreptum opus laeti perficiant, animoque roborati, eo consistere in heremo studeant; Dei in hoc voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
gallia atq germania. italiã ingre¬
ditur. ubi ab agilulfo longobardoꝵ
rege honorifice receptus est. Qui
largita optione. ut intra italiam
dĩ consultu actumest. dũ ille peneᷤ
mediolanũ urbẽ moraret᷑. &heres¬
eorũ fraudes id est arrianã perfidiã
scripturarũ cauterio discerpi ac
desecari uellet. contra quos etiã
libellũ florenti scientia dedit.
Uir quidã nomine iocundus adre¬
gem uenit. qui regi indicat se in
solitudine rurib appenninis basi¬
silicã beati petri apłorũ principis
scire. inqua uirtutes expercussit
fieri. loca ubertate fecunda. aquis
in rigua cũ pisciũ copia. quẽ locũ
urterũ traditio bobiũ non cupabat
obriuũ in eo loco hoc nomine flu¬
entẽ. amnemq aliũ profluentem
nomine triueã. Suꝑquẽ olim han¬
nibal hirmans. hominũ. equorũ. ele-¬
fantorũ atrocissime dampna sensit.
Ubi cũ uenisset. om̃i cũ intentione
basilicã inibi senuirutã repperiens

Expanded text:
Gallia atque Germania, Italiam ingreGallia atque Germania, Italiam ingreditur, ubi ab Agilulfo Langobardorum rege honorifice receptus est. Qui, largita optione, ut intra Italiam,Dei consultu actum est, dum ille poenes Mediolanium urbem moraretur et hereseorum fraudes, id est Arriane perfidie, scripturarum cauterio discerpi ac desecari vellet, contra quos etiam libellum florenti scientia ededit, vir quidam nomine Iocundus ad regem venit, qui regi indicat se in solitudine ruribus Appenninis basilicam beati Petri apostolorum principis scire, in quam virtutes expertus sit fieri, loca ubertate fecunda, aquis inrigua, piscium copia. Quem locum veterum traditio Bobium nuncupabant ob rivum in eo loco hoc nomine fluentem amnemque alium profluentem nomine Triveam; super quem olim Hannibal hiemans, hominum, aequorum, elefantorum atrocissime damna sensit. Ubi cum venisset, omni cum intentione basilicam inibi semirutam repperiens,
Abbreviated transcription (Latin):
harius memor prophetiȩ uiri dĩ
collecto exercitu fines regni qui
suȩ ditioni debebant᷑ conat᷑ recipere.
Contra quẽ sigobertus. cũ hostiũ cu¬
neis pugnaturus aduenit. Quẽ clotha¬
rius captũ peremit. fratresq eius
quinq theuderici filios. cũ pro auia
brunichilde coepit. pueros separatĩ
peremit. Brunichildem uero primo
ignobiliter camelo inpositã. hostib
gyrando monstrauit. Postq in domi¬
torũ ȩquorũ caudis inretitã. mise¬
rabiliter uita priuauit. Funditus
ego radicẽ usq deleta theuderici
stirpe. clotharius potitus est triũ
regnorũ solus monarchia. Quo fac¬
to. beati columbȩ prophetia in
omnib impletaest. uno intra tri¬
enniũ cum omni stirpe funditus
deleto. alio uiolenter clerico fac¬
to. tertio triũ regnorũ possessio¬
ne ac dominatione dilatato
eatus ergo columbanus cũ uidiss&
ut superius diximus deuictũ
atheuderico theudebertũ. relicta

Expanded text:
harius memor prophetiae viri Dei, harius memor prophetiae viri Dei, collectu exercitu, fines regni, quae suae ditioni debebantur, conatur recipere; contra quem Sigibertus cum hostium cuneis pugnaturus advenit. Quem Chlotharius captum peremit fratresque eius quinque, Theuderici filios, cum proavia Brunichilde coepit. Pueros separatim peremit; Brunichildem vero primo ignobiliter camelo inpositam hostibus girando monstravit, postque indomitorum aequorum caudis inretitam miserabiliter vitae privavit. Funditus ergo radicitusque deletam Theuderici stirpem, Chlotharius potitus est trium regnorum solus monarchiam. Quo facto, beati Columbae prophetia in omnibus impleta est, unum intra triennium cum omni stirpe funditus deletum, alium violenter clericum factum, tertium trium regnorum possessione ac dominatione dilatatum. 30. Beatus ergo Columbanus cum vidisset, ut superius diximus, devictum a Theuderico Theudebertum, relicta