comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes orare: ut udeantur ab ho¬
minibꝰ. Neq hic uideri ab hõi¬
bꝰ nephas ẽ: s ideo hec agere ut
uidearis ab homnubꝰ ⁊ suꝑfluo
totiens eadem dicunt᷑: cum sit
iam una regla custodienda. Qͣ
cognitum ẽ: ñ si hec sciant ho¬
mĩnes formidandũ ẽẽ aut fu¬
giendũ. S si hoc am̃o fuint.
ut fructus meis expectet᷑ pla¬
cendi hominibꝰ. seruat etiam
similit̾. Am̃ dico uob. receꝑũt¬
s suam. hinc ostendẽs id se ꝓ¬
hibere. ut ea m̾ces appetat᷑ qua
stultigandent: ut laudentur
ab hominibꝰ. Sq̃t. Tuaũt
cum orabis intra incubicłin
tuũ: ⁊ clauso hostio tuo ora
patrẽ tuũ inabsconso. Que
sunt ista cubicula nisi ip̃a cor¬
da. que inꝑsalmo etiã signifi¬
cantur ubiđr. que dicitis in
cõpungimuini: Et clauden¬
tes hostia. orate ait patrẽ ues¬
trũ in absconso. Paruũ est
intrare incubicula. si hostiũ
pateat inportunis. ꝑ qd̾ hosti¬
um ea que foris sunt uꝓbe
se inmergunt. ⁊ interiora nr̃a

Expanded text:
re, ut videantur ab hominibus. Neque hic videri ab hominibus nefas est; sed ideo haec agere ut videaris ab hominibus: et superfluo toties eadem dicuntur, cum sit jam una regula custodienda, qua cognitum est, non si haec sciant homines, formidandum esse aut fugiendum; sed si hoc animo fiant, ut fructus in eis expetatur placendi hominibus. Servat etiam similiter: Amen dico vobis rem suam. Hinc ostendens ipse prohibere, ut ea merces appetatur, qua stulti gaudent, ut laudentur ab hominibus. Tu autem cum orabis intra in cubiculum tuum, et clauso ostio tuo, ora Patrem tuum in abscsunt ista cubicula? nisi ipsa corda, quae in Psalmo etiam significantur, ubi dicitur: Quae dicitis in compungimini . Et cludentes trum in abscondito. Parvum est intrare in cubicula, si ostium pateat importunis, per quod ostium ea quae foris sunt improbe se immergunt, et interiora nostra
Abbreviated transcription (Latin):
exibet. qr tocum fructũ in lau¬
de hominũ ponit. qmͣ possũt
etiã simulantes ꝑciꝑe. dũ fal¬
lunt cos quibꝰ uidentur boni
ab eisque laudant᷑. S tales
ab inspectore dordis dõ merce¬
dem nõ capiunt: ñ fallatie sup¬
pliciũ. Ab hominibꝰ aũt inqͥt
ꝑceꝑunt mercedẽ suã. Nectis¬
simeq his dr̃. Necedite ame.
oꝑarii dolosi. Nom̃ enĩmeũ
habiustis. s oꝑa nõ fecistis. Illi
gͦ ꝑceꝑunt mercedẽ suã. qͥ nõ
suꝑiꝰ tractatum ẽ. Laus enim
humana nõ apetit a recte faci¬
ente. s sequi debet recte facien
tem ut illi ꝓficiant. Qui etiã
mutari possũt qͦd laudãt. non
ut hic putat aliqͥd eos sibi ꝓ
desse quẽ laudant. Sequit᷑.

Expanded text:
otum fructum in laude hominum ponit, quam possunt etiam simulantes accipere, dum fallunt eos quibus videntur boni ab eisque laudantur. Ergo tales ab inspectore cordis Deo mercedem non capiunt, sed fallaciae supplicium. Ab hominibus autem, erunt mercedem suam; rectissimeque his dicetur, Recedite a me, operarii dolosi: nomen meum habuistis, sed opera mea non fecistis. Illi ergo perceperunt mercedem suam, qui non superius tractatum est. Laus enim humana non appeti a recte faciente, sed subsequi debet recte fatem, ut illi proficiant, qui etiam imitari possunt quod laudant, non ut hic putet aliquid sibi eos prodesse quem laudant. Sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. cũ id libenter facerẽt. qͦd
ñ habebitis ap̾ patrẽ ur̃m qui
in celis ẽ. nichil aliud demon¬
strat nͥ id nos cauere oportere.
ne humanam laudẽ ꝓ nr̃oꝵ
ea nos beatos effici arbitrem᷑¬

Expanded text:
d non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est, nihil aliud demonstrat nisi id nos cavere oportere, ne humanam laudem pro nostea nos beatos effici arbitrem
Abbreviated transcription (Latin):
crite faciunt insynagogis et
inuicis. ut honorificentur ab
innotescere. ut ypocrite. Mani¬
festũ ẽ aũt ypocritas. non qđ
ocłis p̾tendunt hominũ. id ⁊̃
corde gestare. Sũt enĩ ypocͥte
simulatores tanꝙͣ. ꝓnuntiato¬
ros ꝑsonaꝵ alienaꝵ. sic̃ inthe¬
atricis fabulis. Nonenĩ quia¬
git partes agammem nonis
intragoedia uerbi gr̃a siue a¬
licuiꝰ alteriꝰ adhystoriam uł
fabulam que agitur ꝑtinenti
uere ipse est: s simulat eum.

Expanded text:
synagogis et in vicis, ut glorificentur ab innotescere, ut hypocritae. Manifestum est autem hypocritas non quod oculis praetendunt hominum, id etiam corde gestare. Sunt enim hypocritae simulatores, tanquam pronuntiatores personarum alienarum, sicut in theatricis fabulis. Non enim qui agit partes Agamemnonis in tragoedia, verbi gratia, sive alicujus alterius ad historiam vel fabulam quae agitur pertinentis, vere ipse est; sed simulat eum,
Abbreviated transcription (Latin):
p̾beret imitandũ. Imitari at̃¬
illũ qui sibi nõ placuerit. nullo
pacto quisꝙͣ põt. Sic̃ gͦ non ab¬
surde loqueret᷑ qui diceret ĩ hac
oꝑa qua nauẽ quero. nõ nauem
quero s patuam: sic apłs con¬
ueniencer diceret. In hac oꝑaqͣ
tentur qͦs saluos fieri uolo. si¬
c̃ dic̃ de oblatione que fit ĩ sc̃o
nõ quia quero datũ. s inquiro¬

Expanded text:
praeberet imitandum. imitari apraeberet imitandum. imitari aillum qui sibi non placuerit nullo pacto quisquam potest. sicut ergo non absurde loqueretur qui diceret: "in hac opera, qua nauem quaero, non nauem quaero, sed patriam": sic apostolus conuenienteitentur quos salvos fieri volo; sicut dicit de oblatione quae fit in sanctos, non quia quaero datum, s
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ urm̃ qui in celis ẽ. Hic
aũt qui hoc rep̾hendit. si ibi sit
ab hominibꝰ Propteaꝙͣ dix̃.
faciatis coram hominibꝰ ut ui¬
deamini ab eis: nicħ addidit.
in quo apparet nõ hoc eũ ꝓibu¬
isse. ut recte fiat corã hominibꝰ:¬
ut uideam᷑ ab eis. id ut hoc ĩtu¬
eamur: ⁊ ibi finẽ nr̃i ꝓpositi col¬
locemꝰ. Nam ⁊ apłs dicit. si ad¬
huc hominibꝰ placerẽ. seruus
xp̃i nõ eem. cum alio loco dicat.
Quod q̃ non intelligunt cõtra¬
riũ putant: cũ ille se dix̾it non
placere hominibꝰ. Q̾ non idõ
recte faciebat ut placeret homi¬
nibꝰ. s ut deo ad cuiꝰ amorem
corda hominũ uolebat conuer¬
teret: eo ipso quo placebat hõĩ¬
bꝰ. Itq ⁊ nõ se placere homi¬
nibꝰ rocte dicebat. qr ineo ip̃o
ut deo placeret intuebatur. ⁊
placendũ eẽ hominibꝰ recte p̾¬
cipiebat: ut nõ hoc apeteret
tamꝙͣ merces rocte factoꝵ. S
qr deo placere nõ possit. qui ñ
sehis quos saluos fieri uellet

Expanded text:
Patrem vestrum, qui in coelis est . Hic autem, quia hoc reprehendit, si ibi sit ab hominibus; posteaquam dixit, estram coram hominibus, ut videamini ab eis, nihil addidit. In quo apparet, non hoc eum prohibuisse ut recte fiat coram hominibut videamur ab eis, id est, ut hoc intueamur, et ibi finem nostri propositi collocemus; nam et Apostolus dicit: Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem; cum alio loco dicat: quod qui non intelligunt, contrarium putant, cum ille se dixerit non placere hominibus, quia non ideo recte faciebat ut placeret hominibus, sed ut Deo, ad cujus amorem corda hominum volebat convertere, eo ipso quo placebat hominibus: itaque et non se placere hominibus recte dicebat, quia in eo ipso ut Deo placeret intuebatur: et placendum esse hominibus recte praecipiebat, non ut hoc appeteretur tamquam merces recte factorum, sed quia deo placere non posset qui non se his quos saluos fieri uellet
Abbreviated transcription (Latin):
adiaboli laqueis: nob̾q ger¬
mano federe socient᷑. Nec du¬
rum uideat᷑ qr nondũ creden¬
tes ꝓpt̾ spem tam̃ credendi. fr̃s
appellari posse dicimꝰ. Nam
idem ioħs. eos etiam filios dĩ
uocitare legitur. Quia iħs
inqͥt moriturꝯerat ꝓgente.
⁊ nõ tantum ꝓ gente̾. s ut fi¬
lios dĩ qui erant disꝑsi cõgre

Expanded text:
a diaboli laqueis, nobisque gera diaboli laqueis, nobisque germano foedere socientur. Nec durum videatur quod nondum credentes, propter spem tamen credendi fratres appellari posse dicimus. Nam idem Joannes eos etiam filios Dei vocitare legitur: Quia Jesus, inquit, moriturus erat pro gente, et non tantum pro gente, sed ut filios Dei qui erant dispersi, cong
Abbreviated transcription (Latin):
pocc̃ores publicam hemici er¬
ga dilectores suos natura du¬
ce norũt ẽẽ benefici. Quantũ
uos inq̃t quibꝰ ut gradus pro¬
fessionis exumiꝰ ita cura sit ne¬
cesse ẽ uirtutis ub̃ior. lationis
sinu diloctionis amplecti de¬
betis etiam ñ amantes: Tud̃
que si ͦ t dignũ uidetur. quomͦ
cũ dñs eos qui diligentibꝰ se
solũ diligñt. benefacientibus
sibi benefaciunt: amicis fener¬
antur. nõmͦ ꝑfectã non habe
caritatẽ. uerum ꝓeccatoribus
equiꝑari testet᷑. Ille pectoris
dñici rocubitor. eplam de dei
& ꝓximi dilectione consũmãs:
nõ uspiam immicos monuet᷑
diligendos. s absolute dix̾it.
qr si diligamꝰ inuicẽ. ds̃ innb
manet. ⁊karitas eius in nobiꝰ
ꝑfecta ẽ. Quod si quẽ mouet:
sciat eum nõ de mimicoꝵ amo¬
re tacuisse. s ⁊ illos frm̃ noĩe
com p̾hendisse. frm̃q amoriᷤᷤ
intuitu diligi.⁊ ꝓeis p̾cepisse
orari. scilicet ut nõ semꝑ ini¬
mici remaneant: s resipiscãt

Expanded text:
peccatores, publicani et ethnici, erga dilectores suos natura duce norunt esse benefici, quantum vos, inquit, quibus ut gradus professionis eximior, ita cura necesse est sit virtutis uberior, latioris sinu dilectionis amplecti debetis etiam non amantes? Unde quaesitu dignum videtur, quomodo cum Dominus eos qui diligentes se solum diligunt, benefacientibus sibi benefaciunt, amicis fenerantur, non modo perfectam non habere charitatem, verum peccatoribus aequiparari testetur, ille pectoris dominici recubitor Epistolam de Dei et proximi dilectione consummans, non uspiam inimicos monuerit esse diligendos, sed absolute dixerit: Quia si diligamus invicem, Deus in nobis manet, et charitas Dei in nobis perfecta est . Quod si quem movet, sciat eum non de inimicorum amore tacuisse, sed et illos fratrum nomine comprehendisse, fratremque amoris intuitu diligi, et pro eis praecepisse orari, scilicet ut non semper inimici remaneant, sed resipiscant
Abbreviated transcription (Latin):
er pari consensu sͥ misceant
unus eoꝵ mechatus sit: ⁊ nõ
sit alt̾. lsz ic accedit.qr si mecha¬
tur ille ducendo eam que so¬
luta ẽ auiro quãꝙͣ nõ dimise¬
ut. S si dimissa sit ipsa eũ
facit mechari. quod nicħomi¬
nus dñs uetat. Ex quo intel¬
ligit᷑ siue dimissa fuerit. siue
dimisetit: oportere illam ma¬
nere innuptam. aut uiro fu¬
o reconciliari. Seq̃r.

Expanded text:
er pari consensu sibi misceantur, er pari consensu sibi misceantur, unus eorum moechus sit, et non sit alter. Huc accedit, quia si moechatur ille ducendo eam quae soluta est a viro, quanquam non dimiserit, sed dimissa sit, ipsa eum facit moechari, quod nihilominus Dominus vetat. Ex quo colligitur, sive dimissa fuerit, sive dimiserit, oportere illam manere innuptam, aut viro reconciliari. 49.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ fornicationis causa dimit¬
tere uxorẽ. si ⁊ ipse conuincit᷑
fornicari. Gocuirit enĩ illud
In quo enĩ alteni uidicas: te¬
ipsum condẽpnas. Eadem cĩ
agis queuidicas. Quaꝓpter
quisquis fornicationis causa
uult abicere uxorẽ: p̾or debet
ẽẽ a formcatione purgatus
Qđ similit̾ etiã de femina di
solutã auiro duxent mechat᷑.
queri potest utrũ quomͦ me¬
chatur ille qui ducit. sic ⁊ il¬
la quã ducit. iubetꝰ enĩ ⁊ illa
manere innupta. aut uiro re¬
conciliari. S si dicesserit in¬
quit a uiro. multũ aũt inter¬
est utrũ dimittat. andimit¬
tatur. Sienĩ ipsa uirũ dimi¬
serit. ⁊ alteri mipserit: udet̾
cupiditate mutandi cõiugii
uirũ priorẽ reliquisse. que si¬
ne dubio adult̾ina cogitatio ẽ
Si aũt dimittatꝰ auiro cum qͦ
esse cupiebat. mechatꝰ quidẽ
qui eam duxit scđm dñi sen¬
tentiam. s utrũ ⁊ ipsara tali
cimme teneat᷑: inccrtũ est.
ꝙͣuis multominꝰ inueniri
possit quomͦ cum uir ⁊ muli¬

Expanded text:
quam fornicationis causa dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim illud, In quo enim alterum judicas, temetipsum condemnas: eadem enim agis quae judicas . Quapropter, quisquis fornicationis causa vult abjicere uxorem, prior debet esse a fornicatione purgatus: quod similiter etiam de femina dixsolutam a viro duxerit, moechatur; quaeri potest utrum quomodo moechatur ille qui ducit, sic et illa quam ducit. Jubetur enim et illa manere innupta, aut viro reconciliari: sed si discesserit, inquit, a viro. Multum autem interest utrum dimittat, an dimittatur. Si enim ipsa virum dimiserit, et alteri nupserit; videtur cupiditate mutandi conjugii virum priorem reliquisse, quae sine dubio adulterina cogitatio est. Si autem dimittatur a viro, cum quo esse cupiebat; moechatur quidem qui eam duxerit, s utrum et ipsa tali crimine teneatur, incertum est. Quamvis multo minus inveniri possit quomodo cum vir et muli
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ huiꝰ uite solatiũ afferat
lux ista uisibilis ⁊ pluiuia cor¬
poralis. qͥs tam ingratus ẽ ut
nõ sentiat qd̾ solatiũ uidemꝰ
⁊ iustis in hac uita ⁊ peccatoribꝰ
cõmunicer ex iberi: Sqr. ẜx¬

Expanded text:
enim hujus vitae solatium afferat lux ista visibilis, et pluvia corporalis, quis tam ingratus est ut non sentiat. Quod solatium videmus et justis in hac vita, et peccatoribus communiter exhiberi. Non
Abbreviated transcription (Latin):
inp̾cipiendo tanꝙͣ tolerabiliꝰ
ĩcipiens paulatĩ creuerit. do
luit alteram maxillã. cum
fuerit dextra ꝑcussa: ut ma¬
ius ꝑferte paratus sis quam
ꝑtulisti. Quicqͥd enĩ dextra
significat: ⁊ cariꝰ ẽ utiq qm
id̾ qd̾ sinstra signicat. E̾ qui
in recaniore aliqͥd ꝑtulit ⁊ in

Expanded text:
in praecipiendo tanquam tolerabilius in praecipiendo tanquam tolerabilius incipiens paulatim creverit, donmo praeberi voluit alteram maxillam, cum fuerit dextra percussa, ut minus perferre paratus sis quam pertulisti. Quidquid enim dextera significat, et charius est utique quam id quod sinistra significat, et qui in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ut anĩo sis paratus. Nam
impsa xp̃iani hystoria inqua
ẽ auctoritas. nicħ tale inueni¬
es factum ẽẽ a scĩs: uł abip̾o
dño. cum in homine que sus¬
ciꝑe dignatus ẽ: uiuendi no¬
bis p̾beret exemplũ. cũ tam̃
om̃ibꝰ fere locis eos inuenia ᷤᷤ
paratos fuisse quo animo to¬
lerare: quicq̃d eis imꝓbe fuiss
ingestum. S uerbi gr̃a dc̃m
putamꝰ. uade cum eo alia duo
an tria cõpleri uoluit. Quo
numero significatur ꝑfectio
uͭ memuinerit quisq cum hoc
facit: ꝑfectam se implere iusti
mitates eoꝵ: quos uult sa noᷤᷤ
fieri. Potest uideti ꝓpt̾ea enã
tribꝰ exemplis hec precepta in¬
sinuasse. quoꝵ primꝰ est. Si
quis te ꝑcusserit imaxillam
Scdm. siquis tunicam tuam¬
tollere uoluerit. e ercũ: siqͥs
mille passꝰ anganiauerit. In
quo .iii. exemplo simplo du¬
plũ additur. ut triplũ comple¬
atur. Qui numerus. Hoc loco
si nõ ut dictum ẽ significat ꝑ¬
fectionẽ: illud accipiat᷑ quod

Expanded text:
quam ut animo sis paratus. Nam in ipsa christiana historia, in qua est auctoritas, nihil tale invenies factum esse a sanctis, vel ab ipso Domino, cum in homine quem suscipere dignatus est, vivendi nobis praeberet exemplum; cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum putamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; ut meminerit quisque cum hoc facit, perfectam se implere justitmitates eorum quos vult sanos fieri? Potest videri propterea etiam tribus exemplis haec praecepta insinuasse: quorum primum est, si quis te percusserit in maxillam; secundum, si quis tunicam tollere voluerit; tertium, si quis mille passus angariaverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, ut triplum compleatur. Qui numerus hoc loco si non, ut dictum est, significat perfectionem; illud accipiatur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
iicũ tuũ: ⁊ in eu̾głio. diligi
qͥsq iniquiis homo inqnͣtũ
imquus ẽ: odio habendus ẽ.
in qͣntũ aũt homo ẽ. diligendꝰ
est. ut illud qd̾ meo rocteᷤ odi¬
mꝰ arguamus .i. uitiũ: quo
possit illud qd̾ in eo recte dili¬
gimꝰ. idẽ humana ipsa nat᷑a:
em̃dato uitio libari. Hec in¬
micũ ꝓpt̾ id qd̾ in eo malũ est
id est inquitatẽ: ⁊ diligamꝰ¬

Expanded text:
cum tuum" et in euangelio "d iligi quisque iniquus homo, in quantum iniquus est, odio habendus est, in quantum autem homo est. diligendus est. ut illud. quod in eo recte odimus, arguamus, id est uitium. quo possit illud, quod in eo recte diligimus. id est humana ipsa natura emendato uitio liberari: haec, inmicum propter id. quod in eo malum est. id est iniquitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
uit ut cũ eotanꝙͣ filii uitã et̾¬
nam ꝓ nr̃a parcicipacione fru¬
eͣmur. Itaq nõ ait. facite ista
qr estis filii: s facite ista. ut
sitis filii. Cum aũt ad hoc noᷤᷤ
uocat. ꝑ ipsum unigenitũ ad
similitudinẽ suã nos uocat:

Expanded text:
vit, ut cum eo tanquam filii vita aetevit, ut cum eo tanquam filii vita aeterna pro nostra participatione frueremur. Itaque non ait: Facite ista, quia estis filii; sed facite ista ut sitis filii. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat.
Abbreviated transcription (Latin):
resipiscant a diaboloͥ laqueis.
quibꝰ capti tenent᷑ ad suã ipso
ꝵ ꝑditionẽ: ut sanati ab hac ĩ¬
sania declinẽt̃ amalo. ⁊ faciãt
bonum: Ita tecte ꝓeis oramꝰ.
dum hoc fieri eis qd̾ a nob desi¬
deramus. ut qͦs in p̾senti tp̃te
patim iniicos. ꝑ corroctionẽ
uite consortes post modũ ha¬
filii patris ur̃i qui incelis est.
Ex illa regła in telligendumẽ
qͣ ⁊ iohes dicit. Dedit eis potesta¬
tem filios dĩ fieri. Ynꝰ enĩna¬
turalit̾ filiꝰ ẽ: qui nescit om̃i¬
efficim᷑ filii. in qñtũ que ab ip¬
so pͥcipiuntur implemꝰ. Und
apłica disciplina adoptionem
appellat. qͣ in eterna heredita¬
te uocanur. ut coheredes xp̃i
eẽ possimꝰ. Filii gͦ efficimur.¬
in regeneratione sp̃uali: ⁊ ad
optamur in regnũ dĩ. nõ tan¬
qmͣ alieni s tanꝙͣ ab illo facti
⁊creati: hoc ẽ conditi.ut unũ
beneficium sit qd̾ nos fecit cẽ
ꝑ omĩpotentiam suã cum añ¬
nicħ̾ eẽmus. alterũ quo adopta¬

Expanded text:
resipiscant a diaboli laqueis, quibus capti tenentur ad suam ipsorum perditionem , ut sanati ab hac insania declinent a malo et faciant bonum; ita recte pro eis oramus, dum hoc eis fieri quod nobis desideramus; ut quos in praesenti tempore patimur inimicos, per correctionem vitae consortes postmodum hafilii Patris vestri, qui in coelis est: ex illa regula intelligendum est, qua Joannes dicit, Dedit eis potestatem filios Dei fieri . Unus enim naturaliter Filius est, qui nescit omniefficimur filii, in quantum ea quae ab illo praecipiuntur implemus. Unde apostolica disciplina adoptionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamur, ut cohaeredes Christi esse possimus . Filii ergo efficimur regeoptamur in regnum Dei, non tanquam alieni, sed tanquam ab illo facti et creati, id est conditi, ut unum beneficium sit, quo nos fecit esse per omnipotentiam suam, cum antnihil essemus; alterum, quo adopta
Abbreviated transcription (Latin):
rependerit: ꝓpinquat p̾cepto dĩ.
nec tam̃ adhuc ib est. Parum
enĩ adhuc uidetur dño. si pro
malo qd̾ acceꝑis nicħ rependas
mali: nisi etiam ampliꝯ sis pa
p̾ceptum sit. s ait nõ resistere
aduersꝰ malũ. ut nõ solũ nõ re¬
pendas qd̾ tͥ fuerit irrogatum:
s etiam nõ resistas quo minꝰ
aliud irrogetur. Hoc ẽ emin
qd̾ etiam consequent̾ exponit.
S siquis te ꝑcusserit in dexte¬
ram maxillã tuã. p̾be illi ⁊ alte
ram. Nonem̃ ait siquis te ꝑ¬
cusserit nolitu ꝑcutere. s para
te adhuc ꝑcuti: qd̾ ad miscłiã
ꝑtinere hii maxime sentiũt.
qui eis qͦs multũ diligũt. tan¬
quã filiis uł quibꝰ lib dilectis¬
siis sius egrotantibꝰ serui¬
unt. uł parmilis uł freneticis
a quibꝰ multa sepe paciuntur.
Et si coꝵ salus idexigat pͥbẽt
se etiã ut plura patiant᷑. donec
uł etatis uł morb infirmitas
transeat. Quos gͦ dñs medicꝰ
animarũ curandis ꝓximis in¬

Expanded text:
rependerit, propinquat praecepto Domini, rependerit, propinquat praecepto Domini, nec tamen adhuc ibi est. Parum enim adhuc videtur Domino, si pro malo quod acceperis, nihil rependas mali, nisi etiam amplius sis parpraeceptum sit: sed ait, non resistere adversus malum; ut non solum non rependas quod tibi fuerit irrogatum, sed etiam non resistas quo minus aliud irrogetur. Hoc est enim quod etiam consequenter exponit: Sed si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illram. Non enim ait, Si quis te percusserit, noli tu percutere, sed: Para te adhuc percuti. Quod ad misericordiam pertinere hi maxime sentiunt, qui eis quos multum diligunt, tanquam filiis vel quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus serviunt, vel parvulis, vel phreneticis, a quibus multa saepe patiuntur, etsi eorum salus id exigat, praebent se etiam ut plura patiantur, donec vel aetatis, vel morbi infirmitas transeat. Quos ergo Dominus medicus animarum curandis proximis in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Quisqͥs gͦ malũ infert prior
studio ledendi ⁊ nocendi: uide
qͣnͣtum distat ab eo qui nec lesꝰ
rependit. Quisqͥs. aũt nulli pͥ¬
or malefecit. s tam̃ lesus repẽ¬
dit grauiꝰ uł uoluntace uel
facto. recessit aliqnͣtum a fum¬
mamiquitate. ⁊ ꝓcessit. ad sũ¬
mam iusticiam. Et tam̃ non¬
dũ tenet. qd̾ lex que ꝑ moy sen
data ẽ imꝑauit. Quigͦ tantũ
readdit qnͣtũ acceꝑit: iam donat
aliqͥd. Nonenĩ tantam penã
meretur nocẽs: quantã ille qͥ
s misericordẽ iustictã ille ꝑfic̃:
qui legẽ uenit implere nõ sol¬
uere. Duos gͦ adhuc gradus
quinit̾ sunt. intelligendos re¬
liquit: ⁊ de ipso miscricordie:¬
sũmo culmine dicere maluit.
Nim ẽ adhuc qd̾ faciat. qui
ñ implet istam magnitudinẽ
precepti: que ꝑtinet ad regnũ
celoꝵ. ut nõ reddat tantũ s mi¬
nus: ut uł ꝓduobꝰ pugnis unũ.
aut ꝓ auulso ocło aure p̾cidat:
hinc ascendens qui om̃ino nich

Expanded text:
est. Quisquis ergo malum infert prior est. Quisquis ergo malum infert prior studio laedendi et nocendi, vide quantum distet ab eo qui nec laesus rependit. Quisquis autem nulli prior male fecit, sed tamen laesus rependit gravius, vel voluntate vel facto, recessit aliquantum a summa iniquitate, et processit ad summam justitiam, et tamen nondum tenet quod lex quae per Moysen data est imperavit. Qui ergo tantum reddit quantum accepit, jam donat aliquid: non enim tantam poenam meretur nocens, quantam ille quised misericordem justitiam ille perficit, qui legem venit implere, non solvere. Duos ergo adhuc gradus qui intersunt, intelligendos reliquit, et de ipso summo misericordiae culmine dicere maluit. Nam est adhuc quod faciat, qui non implet istam magnitudinem praecepti, quae pertinet ad regnum coelorum; ut non reddat tantum, sed minus, velut pro duobus pugnis unum, aut pro evulso oculo aurem praecidat. Hinc ascendens qui omnino nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Phariscoꝵ usticia minor ẽ.
nõ excedere inuindicte mod̃
ne plus rependat quisq qmͣ
accipit. ⁊ magnꝰ hic gradus
ẽ. Nemo enĩ facile inuenit᷑:
qui pugno accepto. pugnum
reddere uelit.⁊ uno conuiante
uerbo audito. unũ ⁊ qd̾ tantũ¬
dem ualeat referre cõtentuᷤ sit.
S siue ira ꝑturbatus immode¬
ratiꝰ uindicat: siue qr iustum
putat. eum qui lesit prior gra¬
mꝰ ledi. quã lesus ẽ qui nõ lese¬
rat. Talem animũ magna ex
dente. Quibꝰ nominibꝰ signifi¬
catur modꝰ. ut ͥiuriã uindicta
nõ transeat. Et hoc ẽ pacis incͥo¬
atio. Pᵈ̾ fecta aũt paxẽ: talẽ pe¬
nitus nolle undictã. Int̾ illud
gͦ primũ qd̾ pret̾ legẽ est ut ma
uis ꝓ minore malo reddat᷑. &
hoc qd̾ dñs ꝑficiendis discipłis
ait ne ꝓ malo ullũ malũ redda¬
tur. mediũ quendam locũ tenz
ut qͣntũ reddatur qͣntum accep¬
tum ẽ: ꝑ qd̾ asinma discordia.
ad sumam ꝯcordiam ꝓtempoꝵ
distributione transitus factuᷤ

Expanded text:
Pharisaeorum justitia minor est non excedere in vindicta modum, ne plus rependat quisque quam accepit: et magnus hic gradus est. Nemo enim facile invenitur qui pugno accepto pugnum reddere velit; et uno a conviciante verbo audito, unum et quod tantumdem valeat referre contentus sit: sed sive ira perturbatus immoderatius vindicat; sive quia justum putat, eum qui laesit prior gravius laedi, quam laesus est qui non laeserat. Talem animum magna ex dente: quibus nominibus significatur modus, ut injuriam vindicta non transeat. Et haec est pacis inchoatio: perfecta autem pax est, talem penitus nolle vindictam. 57. Inter illud ergo primum quod praeter legem est ut majus malum pro minore malo reddatur, et hoc quod Dominus perficiendis discipulis dixit, ne pro malo ullum malum reddatur; medium quemdam locum tenet, ut tantum reddatur quantum acceptum est, per quod a summa discordia ad summam concordiam pro temporum distributione transitus factus
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui tumcam uult tollere:
iubet ⁊ uestimentũ limuti.
qd̾ aut tantundẽ ẽ aut mul¬
to ampliꝰ. nõ tam̃ duplum.
Tercio de mille passĩbꝰ quibꝰ
adelenda dicit duo milia. us¬
q ad duplũ aliud ꝑferas ui¬
bet ita significans. sine aliꝙͣ¬
tominꝰ qͦuã iam fuit: suie
tantundẽ. siue ampliꝰ quis¬

Expanded text:
t tollere, jubet et vestimentum remitti: quod aut tantumdem est, aut non multo amplius; non tamen duplum. Tertio de mille passibus, quibus addenda dicit duo millia, usque ad duplum aliud perferas jubet: ita significans, sive aliquanto minus quam jam fuit, sive tantumdem, sive amplius quis
Abbreviated transcription (Latin):
mendamꝰ. Et plerũq homĩes
qui ꝓposito diuino p̾mio dona¬
te parati sunt.ad dandũ q mu¬
tuũ petitur pigri fiuint: quasi
nicħ recepturi ado. cum rẽ que
datur ille qui accip̃ ex soluat.
Necte itaq ad huc bñficii tͥbu¬
endi genꝰ nos diuina auctori
tas hortatꝰ dicõs. Et qui uoluc¬
rit ate mutnari: ne au̾satuᷤ fu¬
eris. id ne ꝓpte̾a uoluntatẽ ali¬
enes ab oo qui petit. qr ⁊ peccu
cũ id ex p̾cepto dĩ facis. apud
illũ qui hoc iubet. in fructuosũ

Expanded text:
commendamus. Et plerumque homines commendamus. Et plerumque homines qui, proposito divino praemio, donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accepit, exsolvat. Recte itaque ad hoc beneficii tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas dicens: Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris; id est, ne propterea voluntatem alienes ab eo qui petit, quia et peccum id ex praecepto Dei facis, apud illum qui haec jubet, infructuosum
Abbreviated transcription (Latin):
tenti inquit. nõ om̃ia petenti.
ut id des. quod dare honeste ⁊
iuste potes. qͥd sienĩ peccimia
petat qua innocentẽ conetur
opͥmere: Quid si postremostu¬
prũ petat: S ne multa ꝓse¬
quar: que sunt innumerabi¬
lia. Id ꝓfocto dandũ est qd̾ noc
tͥ nec alteri noceat. qͣntũ scuiul
credi ab homine põt. Et cuui
negau̾is qd̾ petit. iudicanda ẽ
ipsa iusticia. ut nõ eũ inanem
dimitas. Ita om̃i petenti te
dabis. ꝙͣuis nõ semꝑ id qd̾ pe¬
tit dabis. ⁊ aliqñ meliꝰ aliqͥd.
dabis: cum petentẽ inuiste
Ad animũ referendũ ẽ. y larẽ
enĩ datorẽ: diligit ds̃. Mutu¬
ator aũt om̃is qui accipit. etiã
si nõ ipse soluturus ẽ. Cũ enĩ
misericordibꝰ ds̃ plurarestituat.
Om̃is qui beneficiũ prãt feneta¬
tur. Ant si nõ placet accipere
mutuantẽ nͥ eũ qui accipit red¬
diturus. in telligendũ ẽ dnm̃:¬
ipsa duo genera prãndi cẽ com¬
plexũ. Namiq aut donamꝰ qͦd
damꝰ beniuole: aut reddituro:

Expanded text:
tenti, inquit; non, omnia petenti: ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest: et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas. Ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem injusta ad animum referendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus . Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si nomisericordibus Deus plura restituat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem, nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est domipsa duo genera praestandi esse complexum. Namque aut donamus quod damus benevole, aut reddituro
Abbreviated transcription (Latin):
am oportet intelligi. Cũ en
tam assidue ydolatriã script᷑¬
am fornicationẽ dicat: pau¬
lus aũt apłs. auariciã ydola¬
trie nõie appellat: qͥs dubitet¬
⁊ omñe malã concupiscenti¬
amiocte formeationẽ uocari.
qñ aĩa neglecta suꝑiore lege
qua regitur. inferioꝵ natura¬
rũ curꝑi uoluptate quasi m̾¬
cede ꝓstituta corrumpit᷑: &
ideo quisqͥs carnalẽ delectati¬
onẽ adu̾sus irctã uoluntatẽ
suam rebellare sencit ꝑconsu¬
tudinẽ pecc̃oꝵ. Cuiꝰ in lomi¬
te iuolentiam trahitur in
captiuitatẽ. recolat qnͣtum
potest qualẽ pacẽ peccando a¬
cum se infelicẽ exclamat: lu¬
gendo implorat consolatoris
auxiliũ. nec paruus ẽ ad bea¬
titudinẽ accessus. cognitio in¬
felicitatis sue. & ideo. Beati
etiã lugentes. qm̃ ipsi consola

Expanded text:
am oportet intellegi. cum enim am oportet intellegi. cum enim tam assidue idolatriam scriptura fornicationem dicat — Paulus autem apostolus auaritiam idolatriae nomine appellat — quis dubitet omnem malam concupiscentiam recte fornicationem uocari, quando anima neglecta superiore lege, qua regitur, inferiorum naturarum turpi uoluptate quasi mercede prostiideo quisquis carnalem delectationem adversus rectam voluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cujus indomitae violentia trahitur in captivitatem, recolat quantum potest qualem pacem peccando am cum se infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium. Nec parvus est ad beatitudinem accessus, cognitio infelicitatis suae: et ideo, Beati etiam lugentes; quoniam ipsi consola
Abbreviated transcription (Latin):
cem atq ordinẽ. ⁊ uir xp̃o
⁊ mulier uiro subicitur. Si¬
cut gͦ cribꝰ gradibꝰ ad pec¬
catũ peruenitur. suggesti¬
oue. delectatione. consen¬
sione. ita istiꝰ poccati cros
sũt aifferentie. in corde. ĩ
facto. in consuetudine. tã¬
ꝙͣ tres mortes: una quasi
in domo. idẽ incorde. consẽ¬
titur libidim. Aitera iam
plata quasi extra portã. cũ
infactum ꝓcedit assensio.
Tercia cũ inconsuctudĩs
male: tamq̃ mole t̾rena
p̾mitur animꝰ quasi in se¬
pulcro iam putes. Que t̾a
genera mortuoꝵ dnm resꝰ¬
citasse. quisqͥs eugłm legit
cognoscit. Et fortasse consi¬
derat qͣs differentias habeat
etiã ipsa uox refuscitantis.
cum alibi dicit. puella surge:
alibi inueni.tͥ dico surge. a¬
libi infremuit sp̃u ⁊ fleuit.¬
⁊ rursus fremuit. ⁊ pꝰinde uo¬
ce magna exclamauit. laza¬
reueniꝰ foras. Qua ꝓpt̾ noie
mechantiũ qui hoc capitulo
cõmemorantur. oẽm carnalẽ¬
⁊ libidinosam concupiscenti¬

Expanded text:
cem atque ordinem et uir Christo cem atque ordinem et uir Christo et mulier uiro subicitur. Sicut ergo tribus gradibus ad peccandum peruenitur, suggestione, delectatione, consensione, ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tamquam tres mortes: una quasi in domo, id est cum in corde consentitur libidini, altera iam prolata quasi extra portam, cum in factum processit assensio, tertia, cum ui consuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem libidinosam concupiscenti
Abbreviated transcription (Latin):
suo gradibꝰ sus pulcre sunt:
s de suꝑioribꝰ in quibꝰ ratio¬
nalis animꝰ ordinatus ẽ. ad
inferiora non ẽ declinandum.
nec quisꝙͣ hoc facere cogitur.
Et idco si fecerit. iuxta dĩ legẽ¬
puniet᷑. non enĩ hoc cõmittit
muitꝰ. Uerũpt.am̃ delecta¬
tio. iñ consuetudinẽ uł nulla¬
c̃ uł nulla est uł tam tenius
ut ꝓpe nulla sit: cui consenti¬
re magnũ poccatũ est cũ illi¬
cita ẽ̾. Cum aũt quisq con¬
senserit: cõmittit peccatu
in corde. Siaũt etiam infac¬
tum ꝓcesserit: uidetꝰ saciari
⁊ extingui cupiditas. S pꝰ¬
ea cum suggestio repetitur.
maior accenditur delectatõ.
que tam̃ adhuc multo minor
ẽ quã illa que assidius factiᷤᷤ
in consuetudinẽ u̾titꝰ. Hac
enĩ uincere difficillimũ ẽ:
⁊ tam̃ ctiã ipsam consuetu¬
dinẽ si se quisq nõ deserat.
a xp̃iana milicia nõ reformi¬
det illo duce atq aduitore
suꝑabit. ac sic in pristinã pa¬

Expanded text:
suo gradibus suis pulchrae sunt, suo gradibus suis pulchrae sunt, sed de superioribus, in quibus rationalis animus ordinatus est, ad inferiora non est declinandum. nec quisquam hoc facere cogitur, et ideo, si fecerit, sine iusta defemittit invitus. Verumtamen delectatio ante consuetudinem vel nulla est, vel tam tenuis ut prope nulla sit: cui consentire magnum peccatum est, cum illicita est. Cum autem quisque consenserit, committit peccatum in corde. Si autem etiam in factum processerit, videtur satiari et exstingui cupiditas: sed postea cum suggestio repetitur, major accenditur delectatio; quae tamen adhuc multo minor est quam illa quae assiduis factis in consuetudinem vertit. Hanc enim vincere difficillimum est: et tamen etiam ipsam consuetudinem, si se quisque non deserat, et christianam militiam non reformidet, illo duce atque adjutore superabit, ac sic in pristinam pa
Abbreviated transcription (Latin):
Si aũt consensio facta fuerit.
plenum peccatũ erit. notum
dõ incorde nr̃o: etiamsi facto ñ
innotescat hominibꝰ. Ita gͦ
sũt isti gradꝰ quasi a serpente
sugge stio fiat. idẽ lubrico &
uolubili: hocẽ temporali cor¬
poꝵ motu. q ⁊ si qua talia fan¬
tasmata intꝰ uersant᷑ in aĩa:
decorpore formsecus tractanda
sunt. ⁊ siquis occultus p̾t̾ istos
qͥnq sensꝰ mot ꝯ corporis am¬
mũ tangit. Est etiam ipse tẽ¬
poralis ⁊ lubricis: ⁊ iõ qnͣto il¬
labitur occulciꝰ ut cogitationẽ
contingat: tanto cõuenientiꝰ
serpenti cõparatur. T̃ ria gͦ ut
ut quasi a serpente fiat sugges¬
cio & quedam suasio. In appe¬
titu aũt carnali. tanꝙͣ in eua
delectatio: in ratione uͦ tanꝙͣ
niuiro consensio. Quibꝰ ꝑac¬
tis: tanꝙͣ de paradiso hoc est
de beatissima luce usticie. ĩmor¬
talem homo expellitur. iustĩ¬
sime om̃ino. Ilon cnĩ cogit qͥ
suadet. ⁊ om̃s nature inordĩe

Expanded text:
si autem consensio facta fuerit, si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum deo in corde nostro, etiam si facto non innotescat hominibus. ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est lubrico et uolubili, hoc est temporali corporum motu, quia et si qua talia phantasmata intus uersantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt, et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipse temporalis et lubricus, et ideo quanto inlabitur occultius, ut cogitationem contingat, tanto conuenientius serpenti comparatur. tria ergo haei scripta est, ut quasi a serpente fiat suggestio et quaedam suasio, in appetitu autem carnali tamquam in Eua delectatio, in ratione uero tamquam in uiro consensio. quibus peractis tamquam de paradiso, hoc est de beatissima luce iustitiae, in mortem homo expellitur, iustissime omnino. non enim cogit qui suadet, et omnes naturae in ordine
Abbreviated transcription (Latin):
a gͦ minor ẽ. non mechari cor¬
poꝵ conuictione. Iusticia gͦ
maior regni dĩ. non mechari ĩ
corde Sulto faciliꝰ custodit
ne mechetur incorpore: qͥsqͥs
nõ mechatur incorde. Illud gͦ
nõ firmauit. qui hoc p̾cepit
Non enĩ ueni legem soluere.
s implere. Sane consid̾andũ
rit ut eam concupiscat: quod
iam nõ ẽ citillati delectatioẽ
carnus s plane consentut li¬
bioii. ita ut nõ refrenet᷑ illi¬
citus appetitꝰ s si facultas da¬
tantũmodo corporalẽ cum fẽ¬
mina illicitã cõmixtionẽ uoca
nmgechiã: demonstrauit ma¬
gist̾ ⁊ talem ꝯcupiscentiam
one. Suggestio siue ꝑ memo¬
riam fit: siue ꝑ corporis sensus.
cũ aliquid uidemꝰ aut audimꝰ
uł olfamꝰ. ułgustam. uł tan¬
gimꝰ Qd̾ si fi̾ui delectau̾it.
delectatio illicita refrenãda.
ulut cũ ieiunamꝰ. ⁊ uisis ci¬
bis: palati appetitus assurg̃.
nõ fit nͥ delectatione. s hinc ta¬
men nõ consentimꝰ.⁊ eã dñan¬
tis rationis uire cohibemus.

Expanded text:
regni Dei non moechari corporum conjunctione, justitia ergo major est regni Dei non moechari in corde. Multo facilius custodit ne moechetur in corpore quisquis non moechatur in corde; illud ergo confirmavit qui hoc praecepit, non veni solvere legem, sed adimplere. Sane considerandumrit ut eam concupiscat quod jam non est titillari delectatione carnis, sed plane consentire libidini, ita ut non refrenetur illicitus appetitus, sed si facultas datantummodo corporalem cum femina inlicitam conmixtionem uocari moechiam, demonstrauit magister etiam talem concupiscentiam one. suggestio siue per memoriam fit siue per corporis sensus, cum aliquid uidemus uel audimus uel olfacimus uel gustamus uel tangimus. quod si frui delectauerit, delectatio inlicita refrenanda est. uelut cum ieiunamus et uisis cibis palati appetitus assurgit, non fit nisi delectatione; sed huic tamen non consentimus et eam dominantis rationis iure cohibemus.
Abbreviated transcription (Latin):
ligere iubemur: ca que suꝑius
dicta sũt implere qͥs põt: Pfec¬
tio aũt miscdie qua plurimum
anĩe laborãti ꝯsulitur. ultradi¬
lectionẽ inimici portiꝰ nõ potest.
⁊ iõ sic clauditur. E stote ergo
dum itaq est quomͦ intelliga¬
suu̾ orin suꝑ bonos ⁊malos.
⁊ pluit suꝑ iustos ⁊ iniustos.
diligendos inimicos: sic appa¬
rebit dnnñ male intelligenti¬
bꝰ id qͦd dictum ẽ oderis inmi¬
cum tuũ infẽre uoluisse: qd
om̃ino nõ norunt ut diliger¬
ent inimicos suos. Utrumq
aũt qͦmͦ seruandũ sit longũ
ẽ disputare: s ad istos interĩ
quibꝰ generalit̾ displicet siqͥs
oderit inmicũ suũ ẽ nob̃ ser¬
mo: qui eoꝵ frontẽ p̾mat. Ca¬

Expanded text:
ligere jubemur, ea quae superius dicta sunt, implere quis potest? Perfectio autem misericordiae, qua plurimum animae laboranti consulitur, ultra dilectionem inimici porrigi non potest. Et ideo sic clauditur: Estote ergo dum itaque est quomodo intelligasuum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos, diligendos inimicos. Sic apparebit Dominum male intelligentibus id quod dictum est, Oderis inimicum tuum, inferre voluisse, quod omnino non norant, ut diligerent inimicos suos. Utrumque autem quomodo servandum sit, longum est disputare. Sed ad istos interim, quibus generaliter displicet, si quis oderit inimicum suum, est nobis sermo qui eorum frontem premat, c
Abbreviated transcription (Latin):
inuitiosa confuetudĩe suꝑ¬
anda p̾cidat membra impe¬
dientia regnũ celoꝵ. nec dolo¬
re frangatur tolepet in con¬
a malo est. Idest si uirare co¬
gers. scias de necessitate ueni¬
re infirmitatis eoꝵ quibꝰ ali¬
quid suades. que infirmitas
utiq malũ est. Unde nos co¬
tidie libati dep̾camur: cum
dicimꝰ liƀa nos amalo. Itaq¬
nõ dixit. qd̾ aũt ampliꝰ est
facis. qui bñ utens iuratione
Que ⁊ si nõ bona tam̃ necessa¬

Expanded text:
in vitiosa consuetudine supin vitiosa consuetudine superanda? praecidat membra impedientia regnum coelorum, nec dolore frangatur: toleret in cona malo est : Id est, si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades. Quae infirmitas utique malum est: unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus: Libera nos a malo . Itaque dixit: Quod autem amplius est, facis, qui bene uteris juratione: quae
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ ut dño se debere os¬
tenderet. addidit quã ha
portet opinari qd̾ dictum
est: celum tronus dĩ ẽ. et
t̾ra scabellum pedũ eius. q
sic habeat ds̃ collocata mẽ¬
bra incelo ⁊ in t̾ra: ut nos ⁊
cedemꝰ. S illa sedis dĩ iu¬
dicium significat. Et qmͣ
inhoc uniu̾so mundi corpo¬
re maximã speciẽ celum ha¬
beat. ⁊ terra minimã tãꝙͣ
p̾sentior sit excellenti pul¬
critudini uis diuina. mi¬
nimã uͦ ord̾net in extremi̾
Atq mn infimis. sedere ĩ ce¬
lo dicit᷑. terrãq calcare. Spi¬
ritualit̾ au̾t scas aĩas celi
nom̃ significat. ⁊ t̾re pecca¬
iudicat. ipse aũt a nemine
ẽ terra es ⁊ in terrã ibis. qr
ꝑ iusticiam meritis dig¬
na tribuentẽ mninfimis
ordinatur. & qui in lege
manere noluit sub lege
ponitur: ꝯgruent̾ accipr̃
scabellum pedũ dĩ. S iam¬
sumã. quid laboriosiꝰ ⁊ oꝑio¬
sus dici potest aut cogitari.
ubi om̃s neruos industrie su¬
e animꝰ fidelis exerceat. ꝙͣ

Expanded text:
rationem ut Domino se debere ostenderet, addidit, quam haportet opinari quod dictum est coelum thronus Dei, et terra scabellum pedum ejus, quod sic habeat Deus collocata membra in coelo et in terra, ut nos cum sedemus; sed illa sedes judicium significat: et quoniam in hoc unire, maximam speciem coelum habeat, et terra minimam, tanquam praesentior sit excellenti pulchritudini vis divina, minimam vero ordinet in extremis atque in infimis, sedere in coelo dicitur, terramque calcare. Spiritaliter autem sanctas animas coeli nomine significat, et terrae peccajudicat, iest: Terra es, et in terram ibis, quia per justitiam meritis digna tribuentem, in infimis ordinatur, et qui in lege manere noluit, sub lege ponitur, congruenter accipitur scabellum pedum Dei. Sisummam, quid laboriosius et operosius dici aut cogitari potest, ubi omnes nervos industriae suae animus fidelis exerceat; quam
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ades. si rocipiã pennas me¬
as indirectũ: ⁊ habitabo ĩno¬
uissimo. ⁊ enĩ illuc manꝰ tua
deducet me. ⁊ tenebit me dex¬
tera tua. Aut si nõ placet im¬
pios dici ẽẽ cum deo. quãqmͣ
nusqmͣ non pr̃o sit ds̃: quẽ ad¬
modũ non dicinꝰ cecos ẽẽ cũ
luce. Tam̃ ⁊ si ocłos eoꝵ lux¬

Expanded text:
num, ades; si recipiam pennas menum, ades; si recipiam pennas meas in directum, et habitabo in novissimo maris, etenim illuc manus tua deducet me, et tenebit dextera tua . Aut si non placet impios dici esse cum Deo quanquam nusquam non praesto sit Deus quemadmodum non dicimus caecos esse cum luce, tametsi oculos eo
Abbreviated transcription (Latin):
satur peccare uolentibꝰ ꝙͣ pre¬
ceptum dĩ id ẽ lex eiꝰ ⁊ script᷑a
diuina. que data ẽ nob ad hãc
uitam ut sit nobiscũ inuia:
Cui nõ oportet contͣdicere.
ne nos tradat iudici: s eiopor¬
tet consentire cito. Non enĩ
qͣsquis nouit. qñ de hac uita
exeat. Quis enĩ consencit
scripture diuine. nͥ qui legit
⁊ audit. pie deferens eiculm̃
auctoritatis. ut qͦd intelligͣ
nõ ꝓpt̾ hoc odenit qd̾ pecratis
suis aduersari sentit. s mag̾
diligat correptionẽ suã: ⁊ gau¬
deat᷑ qd̾ mo̾bis suis donec sa¬
nentur nõ parcetur: Quod uͦ
aut obscurũ aut ab surcdũ illi
sonat. non inde concicet contͣ¬
dictionũ cetamina: s oret
te dici in uia ñ esse cũ dõ. Si ħ
loco ipse accipiendꝰ ẽ aduersa¬
riꝰ impioꝵ: cui iubet᷑ cito rocõ¬
ciliari. nͥ forte qr ipse ubiq ẽ:
Nos aũt cum in hac uita su¬
mus. cum illo utiq sumꝰ: si
enĩ ascendero in celo inquit
tu illic es: si descend̾o minfer¬

Expanded text:
satur peccare volentibus quam praeceptum Dei, id est lex ejus et Scriptura divina, quae data est nobis ad hanc vitam, ut sit nobiscum in via, cui non oportet contradicere, ne nos tradat judici; sed ei oportet consentire cito? Non enim quisquam novit quando de hac vita exeat. Quis autem consentit Scripturae divinae, nisi qui legit vel audit pie, deferens ei culmen auctoritatis, ut quod intelligit, non propter hoc oderit quod peccatis suis adversari sentit; sed magis diligat correptionem suam, et gaudeat quod morbis suis, donec sanentur, non parcitur: quod vero aut obscurum, aut absurdum illi sonat, non inde concitet contradictionum certamina, sed oret te dici in via esse cum Christo, si hoc loco ipse accipiendus est adversarius impiorum, cui jubemur cito reconciliari, nisi forte quia ipse ubique est, nos autem cum in hac via sumus, cum illo utique sumus. Si ascendero in coelum, inquit, tu illic es, si descendero ad infer
Abbreviated transcription (Latin):
test qui cum cupit au ferre.
nescio uitum qͥsquã dicere au¬
deat ut uestim̃tũ eũ debere
contempni hominẽ. Nam¬
q homo tanqmͣ semetipsu
diligere debet. cui ab om̃iuĩ
dño sic̃ ea que sequũtur ostẽ¬
dunt: etiam ut inmicos di¬
ligat imꝑat᷑. Sanc aĩaduer¬
tendum ẽ omnẽ tunicã uesti¬
mentũ ẽẽ: nõ omne uestim̃tũ
tuncã ẽẽ. Uestim̃ti gͦ nomẽ¬

Expanded text:
test qui eum cupit auferre; test qui eum cupit auferre; nescio utrum quisquam dicere audeat, ut vestimentum eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam seipsum diligere debet, cui ab omnium Domino, sicut ea, quae sequuntur ostendunt, etiam ut inimicos diligat imperatur. 60. Sane animadvertendum est omnem tunicam vestimentum esse, non omne vestimentum tunicam e
Abbreviated transcription (Latin):
endum ẽ. que aliquo uire tẽ¬
poralit̾ nr̃a eẽ dicimꝰ. Si enĩ
de nocessarus hoc imꝑatũ est:
qnͣto magis suꝑflua contemp¬
nere conuenit: Ierũptam̃
ca que dixi nr̃a. eo genere ini¬
cludenda sunt: quo dñs ipse
p̾sccipsit dicos̃. Siquis uult
iudicio tecũ contend̾e.⁊ tum¬
cam tuam tollere. Om̃ia gͦ
illa intelligunt᷑. de quibꝰ iu¬
dicio nob̾cum contendi potest.
ita ut a nr̃o iuire. mins illius
transeant qui contendit ul
ꝓ quo contendit. sicuti ẽ ues¬
tis. domꝰ. fundus. iumentũ.
⁊ generalit̾ om̃is poccunia. Qo̾
utrumq etiã deserins accipi¬
endũ sit: magna questio est.
Nonenĩ xp̃ianum oportet
sic possid̾e̾ seruũ. qͦmͦ equum.
aut argentũ. quãꝙͣ ficti pos¬
sit. ut maiore p̾cio ualeat equꝰ
quã serius: ⁊ multo magis
aliqd aureũ uł argenteum.¬
S ille seruus si rectiꝰ ⁊ ho¬
nestius. ⁊ ad am̃ colendũ ac¬
comodatits abste dño edu¬
catur aut regit᷑. ꝙͣ ab illo po¬

Expanded text:
quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit? Verumtamen ea quae nostra dixi, eo genere includenda sunt, quo Dominus ipse praescribit, dicens, Si quis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere. Omnia ergo illa intelligantur, de quibus judicio nobiscum contendi potest, ita ut a nostro jure in jus illius transeant, qui contendit vel pro quo contendit; sicuti est vestis, domus, fundus, jumentum, et generaliter omnis pecuniaUtrum autem et de servis accipiendum sit, magna quaestio est; non enim Christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum. Quanquam fieri possit ut majore pretio valeat equus quam servus, et multo magis aliquid aureum Sed ille servus, si rectius et honestius et ad Deum colondum accommodatius abs te domino educatur, aut regitur, quam ab illo po
Abbreviated transcription (Latin):
tius distinguendũ e: ut priꝰ
qd dispositum ẽ deꝑcussama¬
xilla om̃ia significet. que sic
ingerunt᷑ abin ꝓbis ut resti¬
tui nõ possĩt. nisi uindicta
scdm qd positum ẽ de uesti¬
m̃to. om̃ia significet. que poᷤ¬
sunt restitui sine umndicta.
uͦ exutroq confectũ sit: ut
& sine uindicta.⁊ cũ uindicta
possit restitui. Namq oꝑam
indebitam iuolent̾ exigere si¬
ne ullo udicio. sic̃ fac̾ qui an¬
gariat hominẽ imꝓbe. ⁊ cogit
se illicitaᷤ adiuuari ab inuito:
⁊ penã imꝓbitatis põt luere. et
oꝑam reddere: si hanc ille repe¬
tat qui imꝓbum ꝑtulit. In hiᷤ
gͦ om̃ibꝰ gencribꝰ inuniarũ.
dñs docet pacientissimũ ⁊ mi¬
sericordissimũ ⁊ ad plura ꝑfe¬

Expanded text:
tius distinguendum est, ut prius tius distinguendum est, ut prius quod positum est de percussa maxilla, omnia significet quae sic ingeruntur ab improbis, ut restitui non possint nisi vindicta: secundum quod positum est de vestimento omnia significet quae possunt restitui sine vindicta; vero ex utroque confectum sit, ut et sine vindicta et cum vindicta possit restitui. Nam qui operam indebitam violenter exigit sine ullo judicio, sicut facit qui angariat hominem improbe, et cogit se illicite adjuvari ab invito, et poenam improbitatis potest luere, et operam reddere, si hanc ille repetat qui improbum pertulit. In his ergo omnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et misericordissimu