comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
musenim. non cognosceramnus. Nam
si prius cognoscert &. deinde credere
uelimus: nec cognoscere nec credere
ualeremus Quid credimus & quid cog¬
nouimus. Quia tues xp̃s filiusdĩ. idest
quia ipsa uita aeterna tues. & nondas
in carne. & sanguine tuo nisi quod es
Respondit iħs Nonne egouos duodecĩ:
clegi. & unus ex uobis diabolus est : Dice¬
bat aut̃ deiuda symonescariothis: hic
enim cratcum traditurus. cum ess& unus
ex duodecim: Unus ex duodecim erat non nͣ¬
fide ssed numero: nonueritate. sed simu¬
i.latione: Sed quomode intellegendum. ẽ.
dimorne egouos duodecim elegidũ ille.
dqunus idest filius diaboli dicitur esse
Nisi quia aliter electisunt illi undecim
aliter & ille unus E lectisunt illi ut mane
rent inxpõ. & ut sonus illorum exir&
per orbem terrarum: E lectus est ille unus:
ut dispensatio diuinȩ miscđiae insalute
humani generis impleretur per cum.
Unde bonitas dĩ beneutitur malitia cĩ.

Expanded text:
mus enim ut cognosceremus. Nam mus enim ut cognosceremus. Nam si prius cognoscere et deinde credere vellemus, nec cognoscere nec credere valeremus. Quid credimus, vel quid cognovimus? « Quia tu es Christus Filius Dei. » Id est, quia ipsa vita aeterna tu es, et non das in carne et sanguine tuo nisi quod es. « Respondit Jesus: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? Dicebat autem de Juda Simonis Scariothis. Hic enim erat eum traditurus, cum esset unus ex duodecim. » Unus ex duodecim erat, non fide, sed numero; non veritate, sed simulatione. Sed quomodo intelligendum est: « Nonne ego vos duodecim elegi, » dum ille unus, id est filius diaboli dicitur esse, nisi quia aliter electi sunt illi undecim, aliter et ille unus? Electirent in Christo, et ut sonus illorum exiret per orbem terrarum . Electus est ille unus, ut dispensatio divinae misericordiae in salute humani generis impleretur per euml; unde bonitas Dei bene utebatur malitia illius:
Abbreviated transcription (Latin):
dant Propterea dixi uobis inquit quia
nemo potest uenire ad me. nisi fuerit
eidatum apatre meo. Dabitur enĩ apatre
credentibus fides. ut nemo glorietur
infide sua quaease non est quasi ꝓpria.
sed adõ data quasi gratia. Ex hoc multi
discipulorum eius abierunt retro. & iã
noncum illo ambulabant. Abicrunt
retro non post xpm̃. sed post sathanan:
isti aũt sic redierunt raro quomodo
precisi acorpore xp̃i. nec ultra redien¬
cius non fuerunt. & hi non pauci sed
multi: Audiamus ergo quid ad paucos
dixerit quiremanserunt Dixit ergo iħs
ad duodecim: Num quid & uos uultis
abire.: Non discessit nec iudas. sed quare
manebat cumdnõ iam apparebat.
postea manifestatus est Respondit
p&rus ꝓomibus: unus promultis. uni
symon parus. Dnẽ. ad quem ibimus:
Repellis nos ate . da nobis alterũ similẽ
tui adquem eamus Uerba uitae. aet̾nȩ¬
acterne Uitam enim aeternam habes
ministratione corporis & sanguinis tui
& nos credimus & cognouimus Credi¬

Expanded text:
debant. Propterea dixi vobis, inquit, quia debant. Propterea dixi vobis, inquit, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Datur enim a Patre credentin fide sua, quae a se non est quasi propria, sed a Deo data, quasi gratia. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Abierunt retro, non post Christum, sed post Satanam. Isti autem sic abierunt retro, quomodo praecisi a corpore Christi, nec ultra redienejus non fuerunt. Et hi non pauci, sed multi. « Audiamus ergo, quid ad paucos dixerit, qui remanserunt. Dixit ergo Jesus ad duodecim: Nunquid et vos vultis abire? Non discessit nec Judas: sed quare manebat Domino jam apparebat nobis postea manifestatus est. Respondit Petrus pro omnibus, unus pro multis, unitmon Petrus: Domine, ad quem ibimus? Repellis nos a te, da nobis alterum te similem tui, ad quem eamus. Si a te rece Vitam enim aeternam habes ministratione corporis et sanguinis tui.  « credimus et cognovimus. » Credi
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃s ergo est quiuiuificat. caro non prod¬
est quicquam. Uerba quȩ ego locutus
sum uobis. sp̃s & uita sunt. Quid est
sps & uita sunt. spiritaliter intellegen¬
da sunt. Intellex istis spiritaliter. sp̃s &
uita sunt. Intellexistis carnaliter. & iã
si illa sp̃s & uita sunt sed tibi non sunt
o homo qui spiritaliter ea non intelle¬
xisti. necfide ea uentrarł nosti. Sunt
eim quidam in uobis qui non credunt.
& ideo non intellegunt quia non credunt.
Proph&a enim dixit. Nisi credideritis:
non intellegitis. Perfidem copulamur.
per intellectum uiuificamur. Prius here¬
amur perfidem. ut sic post uiuificemur
perintellectum. Sciebat enimabinitio
iħs quiessent credentes. & quis traditur
essae cum: Nam ibi iudas eratinter eos
qui scandalizatisunt. quem xp̃s nonsilu¬
it nec aperte ostendit: ut om̃s timuer
quãuuis unus perir&. Sedpostea quam
dixit & distinxit credentes a non creden¬
tibus: ex pressit causam quare non cre¬

Expanded text:
ergo est qui vivificat, caro non prodest quidquam. Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt. Quid est, spiritus et vita sunt? spiritualiter intelligenda sunt. Intellexistis spiritualiter? Spiritus et vita sunt. Intellexistis carnaliter? Etiam sic illa spiritus et vita sunt, sed tibi non sunt, o homo! qui spiritualiter ea non intelligis, nec fide ea venerari nosti. Sunt enim quidam in vobis qui non credunt. Et ideo non intelligunt, quia non credunt. Propheta enim dixit, Nisi credideritis, non intelligetis Isaiae VI. Per fidem copulamur, per intellectum vivificemur. Prius credimus per fidem, ut sic post vivificemur per intellectum. Sciebat enim ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus esset eum. Nam et ibi Judas erat inter eos qui scandalizati sunt, quem Christus nec siluit, nec aperte ostendit, ut omnes timerent, quamvis unus periret. Sed posteaquam dixit et distinxit credentes a non credentibus, expressit causam quare non cre
Abbreviated transcription (Latin):
utebatur serpente quasi organo ad sub¬
uersionem primi parentis nr̃i Sp̃s est
carnem: non sicut egodo ad manducan¬
dum meam carnem: Pro inde uerba in¬
quit quae ego locutus sum uobis. sps
& uita sunt. Diximus enim hoc dnm
commendasse inmanducatione carnis
suȩ & potatione sanguinis sui. ut in illo
maneamus & ipse innobis: Mancamus
aut̃ in illo. ut si mus templum eius.

Expanded text:
utebatur serpente quasi organo ad subutebatur serpente quasi organo ad subversionem primi parentis nostri. « Spircarnem, non sicut ego do ad manducandum meam carnem. Proinde: « Verba, inquit, quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt. » Diximus enim hoc Dominum commendasse in manducatione carnis suae et potatione sanguinis sui, ut in illo maneamus et ipse in nobis. Manemus autem in illo cum sumus membra ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
batur. & incaelo se esse dicebat: Quoꝑti
unus xps filius dĩ & filius hominis Vnus
xp̃s filius dĩ. semper filius hominis extem¬
batur. Sicerat filius hominis incaelo. quo¬
modo. filius dĩ erat interra. Filius dĩ in
terra suscepta carne. filius hominis
in caelo inunitate personȩ Quod mox
latius ex ponit quidinter sit inter sp̃m̃
& carnem. & quid inter carnaliter
xp̃m manducare uelle. uel spiritaliter
accipere: Ait enim. Sp̃s est quiuiuifi¬
cat. caro non prodest quicquam:. Paulo
ante dixit. nisi manducaueritis carnem
filii hominis & biberitiscius sanguinem.
non habebitis uitam in uobis: & modo
dicit caro non prodest quicquã. sisic idc̃s
sicut alium cybum. sicut carnes quae
emuntur inm acellis. S p̃sergo est qui
uiuificat per spm̃ prodest caro. quia
percarnem sp̃s aliquid ꝓsalute nostra
egit. caro uasfuit quodhabebat ꝑ quã
sp̃s saluauitnos utensorgano carnis ad sa¬
lutem humani generis. quia diabolus

Expanded text:
batur, in coelo se esse dicebat. Quo perbatur, in coelo se esse dicebat. Quo perunus Christus, Filius Dei et filius hominis. Unus Christus Filius Dei semper filius hominis ex tembatur. Sic erat filius hominis in coelo, quomodo Filius Dei erat in terra: Filius Dei in terra, in suscepta carne: filius hominis in coelo, in unitate personae. Quod mox latius expet carnem, et quid inter carnaliter Christum manducare velle, et spiritualiter accipere. Ait enim: Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam. Paulo ante dixit: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis; et modo dicit: Caro non prodest quidquam, id est, si sicut alium cibum, sicut carnes quae emuntur in macellis. « Spiritus ergo est qui vivificat, » per spiritum prodest caro, quae per carnem spiritus aliquid pro salute nostra egit. Caro vas fuit, quod habebat, per quam spiritus salvavit nos, utens organo carnis ad salutem humani generis: quia diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
quispotest eum audire : Sciens aut̃
iħs apud sem& ipsum. quia murmura¬
bant discipuli eius deeo Sienim apud
se ista dixerunt ut abillo non audiren¬
tur: sed ille qui eos nouerat inse ip̃sis
audiens. apud sem& ipsum respondit
& ait hoc uos scandalizat. quia dixi
carnem meam douobis manducare.
& sanguinem meum bibere: hoc uos
nempe scandalizat. Siergo uideritis
filium hominis ascendentẽ ubi erat prius
Quidest hoc : hinc soluit quod illos
mouerat. hinc eruit unde fuerant scan¬
Illi enim putauerunt illum erogaturũ
corpus suum. ille aut̃ se dixit ascensu¬
rum incaelum utique integrum: Cũ
uideritis filium hominis ascendentẽ
ubi erat prius. certe ueltunc uidebitis
quia non co modo quoputatis crogat
corpus. certe ueltunc intelligetis quia
gratia cius non consumitur morsibus.
In his uerbis perspicuȩ intelligitur xp̃m
esse unam personam. dum dixit filium
hominis esse prius incaelo interra loque¬

Expanded text:
quis potest eum audire? » « Sciens autem quis potest eum audire? » « Sciens autem Jesus apud semetipsum quia murmurabant discipuli ejus de eo. » Sic enim apud se ista dixerunt, ut ab illo non audirentur: sed ille qui eos noverat in seipsis, audiens apud semetipsum, respondit et ait: « Hoc vos scandalizat? » Quia dixi, carnem meam do vobis manducare, et sanguinem meum bibere, hoc vos nempe scandalizat. « Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius. » Quid est hoc? Hic solvit quod illos moverat, hinc eruet unde fuerant scanIlli enim putaverunt illum erogaturum corpus suum, ille autem se dixit ascensurum in coelum, utique integrum. « Cum videritis filium hominis ascendentem ubi erat prius, » certe vel tunc videbitis quia non eo modo quo putatis, erogat corpus suum: certe vel tunc intelligetis, quia gratia ejus non consumitur morsibus. In his verbis perspicue intelligitur Christum esse unam personam, dum dixit filium hominis esse prius in coelo. In terra loque
Abbreviated transcription (Latin):
ipso capite inmembris eius edentes
carnem eius. non relin quentes unita¬
tem eius. Sed qui ad erant plures
non in tellegendo scandalizatisunt.
nonenim cogitabant haec audiendo.
nisi carnem quodipsi erant Apłs
Carnem suam dicit nobis dñs mandu¬
care. & sapere tamen scđm carnẽ mors
est. Cum decarne sua dicat quia qui¬
cybusest uita aeterna. ergone carnẽ
debemus sapere scđm: Sicut in his¬
uerbis multi itaque audientes. non ex
inimicis sed ex discipulis cius dixtrunt
Durusest hic sermo. Quis potest cum
audire: Si discipuli durum habuęr̃
istum sc̃rmonem. quid inimici: Et
tamen sic opor tebat ut diceretur. qđ
non abhominibus intellegere tur
secretum dĩ intentos deb& facere non
aduersos. Isti aut̃ citofecerunt talia
aliquid magnum. & uerbi illius aliquã
grãm co operantem. sed pro utuoluer̃
carnem qua indutum erat uerbum.
uelut in concisam distribuere creden
tibus inse. Durusest inquit sermo.

Expanded text:
ipso capite in membris ejus, edentes ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitatem ejus. Sed qui aderant plures, non intelligendo scandalizati sunt. Non enim cogitabant haec audiendo, nisi carnem, quod ipsi erant. Apos» Carnem suam dicit nobis Dominus manducare, et sapere tamen secundum carnem mors est. Cum de carne sua dicat, quia cibus est vitae aeternae, ergo nec carnem debemus sapere sverbis. Multi itaque audientes non ex inimicis, sed ex discipulis ejus, dixerunt: Durus est hic sermo, quis potest eum audire? Si discipuli durum habuerunt istum sermonem, quid inimici? Et tamen sic oportebat, ut diceretur, quod non ab hominibus intelligeretur. Secretum Dei, intentos debet facere, non aversos. Isti autem defecerunt talia aliquid magnum dicentem, et verbi illius aliquam gratiam cooperientem; sed prout voluerunt, ita neret Jesus, carnem, qua indutum erat Verbum, velut in frusta concisam distribuere credentibus in se. « Durus est, inquiunt, hic sermo,
Abbreviated transcription (Latin):
meam &xinanitio mea fecit. inqua me
Ego itaque humiliatus uiuo propter
Non de ea natura dixit. qua semper
aequalis patri. scd de ea in qua minor
factus est patre. qua etiam superius
dixit. sicut pater hab& uitam insem&¬
ip̃so. ita dedit filiouitã habere insem&¬
ipso. id est genuit filium uitã habentẽ
insem& ipso hic est panis quidecaelo
descendit. ut illum manducando uiuam.
quia aeternam uitam ex nobis habere
non possumus. Non sicut manducaue¬
runt inquit patresurĩ manna. &. mor¬
tui sunt. Quimanducat hunc panẽ.
uiu& in aeternum. Quodergo illi
mor tuisunt. ita uult intellegi ut non
uiuant in acternum. Nam tempora¬
liter ꝓfecto & hic morientur qui xp̃m
manducant. sed uiuunt in aeternum:
quia xp̃s est uitae aeternae signum:
Qui manducat & bibit. hoc est si
manet & mane tur. si habitat & in ha¬
bitatur. si her& ut non deseratur. hoc
ergonos docuit & ammonuit mysti¬
cis uerbis. utsimus in eius corpore sub

Expanded text:
meam, exinanitio mea fecit, in qua memeam, exinanitio mea fecit, in qua meEgo itaque humiliatus vivo propter » Non de ea natura dixit, qua semper est aequalis Patri, sed de ea, in qua minor factudixit: Sicut Pater habet vitam in semetipso, ita dedit Filio vitam habere in semetipso , id est, genuit Filium vitam habentem in semetipso. Hic est panis, qui de coelo descendit. Ut illum manducando vivamus, qui aeternam vitam ex nobis habere non possumus. Non sicut manducaverunt, inquit, patres vestri manna, et mortui sunt. Qui manducat hunc panem vivet in aetmortui sunt, ita vult intelligi, ut non vivant in aeternum. Nam temporaliter profecto et hi morientur qui Christum manducant: sed vivunt in aeternum, quia Christus est vitae aeternae signum. Qui manducat et bibit, hoc est, si manet et manetur, si habitat et inhabitatur, si haeret ut non deseratur. Hoc ergo nos docuit et admonuit mysticis verbis, ut simus in ejus corpore sub
Abbreviated transcription (Latin):
premat dentibus sacramentũ corporis
& sanguinis xpi. sed magis tanti regis
sacramentum adiudicium sibi mandu¬
cat & bibit. quia inmundus prȩsump¬
sit adxpĩ accedere sacramenta. quȩ aliũ
non digne sumit nisi quimundus est
Dequibus dicitur. Beati mundo corde.
qñm dm̃ ipsi uidebunt: Sicut me misit
inquit uiuens pater. & ego uiuo ꝓpter
patrem: Etqui manducatme. & ipse
uiuit propterme: Non enim filius par¬
ticipatione patrifit meliorꝰ quiest
natus aequalis. sicut participatio
filii perunitatẽ corporis cius & san¬
guinis. quod illa manducatio potatioq
significat. efficit nos meliores: Viuimꝰ
ergo nos propter ipsum manducantes
eum idest ipsum accipientes aeternã
Uiuit autẽ ipse ꝓpter patrẽ missus
abco quia sem& ipsum exinaniuit factꝰ
oboediens usque ad signum crucis Sicue:
misitme uiuens pater. & ego uiuo ꝓpt̃
patrem: & qui manducatme & ipse
tamquã ad maiorem referam uitam

Expanded text:
premat dentibus sacramentum corporis premat dentibus sacramentum corporis et sanguinis Christi; sed magis tantae rei sacramentum ad judicium sibi manducat et bibit, quia immundus praesumit ad Christi accedere sacramenta, quae alius non digne sumit, nisi qui mundus est; de quibus dicitur: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Sicut misit me, inquit, vivens Pater, et ego vivo propter Patrem: et qui manducat me, et ipse vivit propter me. Non enim Filius participatione Patris fit melior, qui est natus aequalis, sicut participatio Filii per unitatem corporis ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque significat, efficit nos meliores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum, id est, ipsum accVivit autem ipse propter Patrem, missus ab eo, quia semetipsum exinanivit, factus obediens usque ad signum  Al., mortem crucis . Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem, et qui manducat me, et ipse tanquam ad majorem referam vitam
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ adcorpus attin& necuita
aeterna fraudetur in resurrectione
mortuorum nouissimo die. Caro enĩs
mea inquit uere est cẏbus. & sanguis
ms uere est potus Eum eñunc ꝑbo &
potu id appetant hamines ut non esu¬
riant neque sitiant. hoc ueraciter
non prestat nisi iste cybus & potus.
qui cos a quibus sumitur in morta les
e incorruptibiles facit. id est socictas
ipsa scõrum ubi pax erit & unitas plena
atque perfecta: P ropterta quippe sicut
etiam hoc ante nos intellexerunt homi
adunum aliquid rediguntur. Exmul¬
tis namque aliud inunum ex multis
granis conficit᷑. aliud inunum & mul¬
tis annis confluit. Denique iam &po¬
nit quomodo idfiat quod loquitur.
& quid sit manducare corpus eius &
sanguinem bibere. Etqui manducat
meam carnem & bibit meum sanguinẽ:
in me man& et ego inco. hoc est ergo
manducare illam ȩscam & illũ bibere
potum inxpõ manere. & illum mente
in se habere. Ac perhoc quinon man&
carnem. lic& carnaliter & uisibiliter

Expanded text:
autem ad corpus attinet, nec id vita autem ad corpus attinet, nec id vita aeterna fraudetur in resurrectione mortuorum in novissimo die. « Caro enim mea, inquit, vere est cibus, et sanguis meus vere est popotu id appetant homines, ut non esuriant, neque sitiant, hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur immortales et incorruptibiles facit: id est societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas plena atque perfecta. Propterea quippe, sicut etiam hoc ante nos intellexerunt hominad unum aliquid rediguntur ex multis. Namque aliud in unum ex multis granis conficitur, aliud in unum ex multis acinis confluit. Denique jam exponit quomodo id fiat quod loquitur, et quid sit manducare corpus ejus et sanguinem bibere: Et qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem in me manet et ego in eo. Hoc est ergo manducare illam escam, et illum bibere potum, in Christo manere, et illum manentem in se habere, ac per hoc qui non manet carnem, licet carnaliter et visibi
Abbreviated transcription (Latin):
ritis cius sanguinem. non habebitis¬
uitam in uobis. Et reliqua. oc̃ .:¬
UOMODO QUIDEM
detur & quisnam modus sit
manducandiistum panẽ igno¬
ratis Uerumptamen nisi
cadaueribus. sed uiuentibus loquebat᷑.
Unde neistam uitam intellegentes.
dehac re litigarent: secutus a diunxit.
Quimanducat meam carnẽ. & bibit
meum sanguincm. hab& uitã act̾nam
hanc ergo non hab& qui istum panem
non manducat. nec istum sanguinem
bibit. Nam & temporalem uitã sine
illo utcumque homines in hoc scło qui
non sunt perfidem incorpore eius habere
possunt. aeternam autem num quam
quȩ scis ꝓmittitur. Ne aut̃ putarent
sic in isto cybo & potu eius qui carnalit̃
sumunt & non spiritaliter intellegunt
infide ꝓmitti uitam ae ternam. ut qui
eam sumerent iam nec corpore moreren¬
tur. huic cogitationi est dignatus oc¬
currere. Nam cum dixiss& quiman¬
ducat carnem meam. & bibit meum
sanguinem hab& uitam aeternam.
continuo subiecit. & dixit: Ego resusci¬
tabo eum in nouissimo die: ut habeat

Expanded text:
us sanguinem, non habebitisvitam in vobis, » et reliqua. Quomodo quidem detur, et quisnam modus sit manducandi istum panem, ignoratis. Verumtamen « niscadaveribus, sed viventibus loquebatur. Unde ne istam vitam intelligentes de hac relitigarent, secutus adjunxit: « Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. » Hanc ergo non habet, qui istum panem non manducat, nec istum sanguinem bibit. Nam temporalem vitam sine illo utcunque homines in hoc saeculo, qui non sunt per fidem in corpore ejus, habere possunt: aeternam autem nunquam, quae sanctis promittitur. Ne autem putarent, sic in isto cibo et potu quem carnaliter sumunt, et non spiritaliter intelligunt in fide promitti vitam aeternam, ut qui eam sumerent, jam nec corpore morerentur, huic cogitationi est dignatus occurrere. Nam cum dixisset: « Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam, » continuo subjecit, et dixit: « Ego resuscitabo eum in novissimo die. » Ut scili
Abbreviated transcription (Latin):
litatem unius eiusdemque substantiae.
homo uero est indeo perparticipationẽ
graẽ: Denique uirsc̃s potest dicere quia
ds̃ est meo. non autem potest dicere
ego & ds̃ unum sumus. Necrursus qui
uid& me. uid& dm̃: Hoc enim unigeni¬
to solum filio conuenit quisic. ẽ. inpatre
utsit aequalis patri. & sit unum cum
patre : cum quo illiest omĩs. honor &

Expanded text:
litatem unius ejusdemque substantiae, litatem unius ejusdemque substantiae, homo vero in Deo est per participationem gratiae. Denique vir sanctus potest dicere, quia Deus est in me, non autem potest dicere, ego et Deus unum sumus, nec rursus, qui videt me, videt Deum, hoc enim unigenito solum Filio convenit, qui sic est in Patre, ut sit aequalis Patri, et sit unum cum Patre, cum quo illi omnis honor et
Abbreviated transcription (Latin):
patris mei nolite credere mihi: Si autẽ
credite: Acsi dicer&: Si tantum modo¬
nudis uerbis dĩ me filium esse dico. & non
siam operum exhibitione me id esse
amprobo. cum eos quos aut natura in¬
perfectos edidit. autuitium deprauauit.
aut certe infirmitas afflixit potenti
maicstate restauro. nolite credere mihi
Siucro ista facio quaenullus nisi dĩfiliu
facere poss&. simihi noncreditis his saltem
operibus credite E tcognoscatis. quia
iã operibus credite. nunciterum dicit.
ut cognoscatis & credatis. Quodtalcest
acsi dicatur. Credite: ut credatis & cog
noscatis: Est uero sensus. Si mihi non
creditis. operibus credite: ut cognosca¬
tis credentes. quia in me est pater. & ego
in patre. Debemus ergo credere ut possi
mus cognoscere : quia cognitio merces
est fidei C redentes cnim intrabimus
inpotentias dñĩ : & cognoscemus quo.¬
modo infilio est pater. & filius in patre
Sane sciendum est quia nonsic est pater

Expanded text:
Patris mei, nolite mihi credere. Si autem Patris mei, nolite mihi credere. Si autem crednudis verbis Dei Filium me esse dico, et non etiam operum exhibitione me id esse comprobo, cum eos quos aut natura imperfectos edidit, aut vitium depravavit, aut certe infirmitas afflixit, potenti majestate restauro, nolite credere mihi. Si vero illa facio quae nullus nisi Dei Filius facere posset, si mihi non creditis, his saltem operibus credite. Ut agnoscatis et crejam, operibus credite, nunc iterum dicit, ut cognoscatis et credatis. Quod tale est ac si diceret: Credite ut cognoscatis et credatis. Est vero sensus: Si mihi non creditis, operibus credite, ut cognoscatis credentes, quia in me Pater est, et ego in Patre. Vult ergo mus cognoscere, quia cognitio merces est fidei. Credentes enim intrabimus in potentias Domini, et cognoscemus quomodo in Filio est Pater, et Filius in Patre. Sane sciendum est, quia non sic Pater est
Abbreviated transcription (Latin):
in lege morsi & prophois & psalmis.
Suillos dixit deos adquos sermo dĩ factus c̃
& non potest solui scriptura. hoc est non
potest argui falsitatis. atque ideo non au¬
detis illam reicere. Siergo illos dixit deos
ad quos sermodĩ factus est. quam pater
scĩficauit & misit inmundum. uos dicitis
quia blasphemas. quia dixi filius dĩ sum:
Ac si dicer&. Siidcirco homines dii appel¬
latisunt. quia sermodĩ ad eos factus est.
ipsum uerbum dĩ quod erat inprincipio
apud dm̃ quomodo non est ds̃: Sulli
dii uocari meruerunt qui participes
factisunt sermonis dĩ. ipse sermo unde
participant cur nonsit ds̃. Notandum
uero quod dicit. Quẽ pater scĩficauit.
& misit inmundum. Scĩficauit namque
pater filium. non quo umquam ille sc̃s
non fuerit: sed scĩficauit quia scm̃ illum
genuit: Sicut enim dm̃ inmensum. sic¬
inmundum : quia eum incarnari constituit
ꝓsalute hominum:. Si non facio opera

Expanded text:
in lege Moysi, et prophetis, et psalmis . in lege Moysi, et prophetis, et psalmis . Si illos dixit deos, ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura, hoc est, non potest argui falsitatis, atque ideo non audetis illam rejicere. Si ergo illos dixit deos ad quos sermo Dei factus est, quem Pater sanctificavit, et misit in mundum, vos dicitis quia blasphemo, quia dixi: Filius Dei sum. Ac si diceret Si idcirco homines dii appellati sunt, quia sermo Dei ad ipsos factus est, ipsum Verbum Dei quod erat in principio apud Deum quomodo non est Deus? Si illi dii vocari meruerunt, qui participes facti sunt sermonis Dei, ipse sermo Dei, unde participant, cur non sit Deus? Notandum vero quod dicit, Quem Pater sanctificavit, et misit in mundum. Sanctificavit namque Pater Filium, non quod unquam ille sanctus non fuerit, sed sanctificavit, quia illum sanctum genuit. Sicut enim Deus Deum, imundum, quia eum incarnari constituit pro salute hominum. Si non facio opera
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemia deputabant Consideran¬
dum uero quod dicunt. Tu homo cum
sis. facis te ipsum dm̃: Ecce infideles
iudaei intellexerunt. quod arriani adhuc
intellegere neglegunt: ideo quod dñs
dix erat ego & pater unum sumus intelle¬
xerunt. non posse dici unum. nisi ubi
ess& equalitas Quod isti idcirco pro
blas phemia receperant. quia eum tantũ
hominem esse credebant dm̃ nulla tenꝰ
credere uolebant. Respondit illis iħs
Nonne scriptumest in lege ur̃a. ego dixi
du estis: in lege ur̃ã dicit. in lege uobis
data: Sed & hoc notandum. quodhoc
psal migraphi testimonium in lege scriptũ
dicit. quia nimirum om̃s scripturae.
aliquando lex appellantur generali uo¬
cabulo. nonnum quã distincte perse lex
accipitur & aprophetis distinguitur.
sicut ipse dñs alibi dicit. lex & proph& ae
usque adiohannem: Plerumque intru
eadem distribuuntur scripturȩ : ut . ẽ.
illud. Tunc apperuit apłis sensum. ut in¬
tellegerent om̃a quȩde ipso scripta eran

Expanded text:
blasphemia deputabant. Consideranblasphemia deputabant. Considerandum vero quod dicunt, Tu homo cum sis, facis teipsum Deum. Ecce infideles Judaei intellexerunt, quod Ariani adhuc intelligere negligunt. Id enim quod Dominus dixerat, Ego et Pater unum sumus, intellexerunt non posse dici unum, nisi ubi esset aequalitas: quod isti pro blasphemia idcirco receperant, quia eum tantum hominem esse credebant, Deum nullatenus credere volebant. Respondit eis Jesus: Nonne scriptum est in lege vestra, Ego dixi, Dii estis ? In lege vestra, dixit, in lege vobis data. Sed et hoc notandum, quod hoc psalmographi testimonium in lege scriptum dicit, quia nimirum omnes Scripturae aliquando lex appellantur generali vocabulo, nonnunquam distincte per se lex accipitur, et a prophetis distinguitur, sicut ipse Dominus alibi dicit: Lex et prophetae usque ad Joannem . Plerumque in tria sanctae distribuuntur Scripturae, ut est illud: Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent omnia quae de ipso erant scripta
Abbreviated transcription (Latin):
qui eatenus loquentem dñm quasi pati¬
enter audierant cum dixiss&. ego &
pater unum sumus. amplius uim uerboꝵ
eius ferre nonualentes. quia ipsa lapi¬
dea corda gestabant. adlapides cucurre¬
runt: Nam sequitur Sustulerunt lapi¬
des iudaei. utlapidarent eum: dicrum
quia ille nec tunc uolebat pati. nese
iamque ferientia brachia suo nutu
continuit . & adhuc cos alloquitur.
Respondit cisiħs Multa bona opera
ostendi uobis. &x patre meo uidelic& in
sanitatibus infirmorum. in assidua ex¬
hibitione doctrinȩ & miraculorum
quae uniuersa expatre sedicit ostendis¬
se. ut se indicar& eius peromã głam
requirere. Propter quod inquit eorum
mẽ lapidatis:: E tresponderunt ei
Debono opere non lapidamus tẽ. sed de
blasphemia: Quãquã in uiti & nolen¬
tes confitentur. nec possunt negare mul¬
torum beneficiorum bona sibi axp̃o
inpensa fuisse. sed miseri quic quid ille
desua & patris ȩqualitate dixerat. pro

Expanded text:
qui eatenus loquentem Dominum quasi patiqui eatenus loquentem Dominum quasi patienter audierant, cum dixisset: Ego et Pater unum sumus, amplius vim verborum ejus ferre non valentes, quia ipsi corda lapidea gestabant, ad lapides cucurrerunt. Nam sequitur: Sustulerunt lapides Judaei, ut lapidarent eum. Verum quia ille nec tunc volebat pati, nec sm jamque ferientia brachia suo nutu continuit, et adhuc eos alloquitur. Respondit eis Jesus: Multa bona opera ostendi vobis ex Patre meo. Videlicet in sanitatibus infirmorum, in assidua exhibitione doctrinae et miraculorum, quae universa ex Patre se dicit ostendisse, ut se indicaret ejus per omnia gloriam quaerere. Propter quod, inquit, eorum opus lapidatis me? Et responderunt ei: De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia. Quanquam inviti et nolentes confitentur, nec possunt negare multorum beneficiorum bona sibi a Christo impensa fuisse, sed miseri, qui quod ille de sua et Patris aequalitate dixerat, pro
Abbreviated transcription (Latin):
creaturam. & sic peruenit adillud quod
maius est omib & dixit. in principio erat
uerbum. hoc uero quod dĩ filius habuit
ante scła perdiuinitatẽ. accepit ex tẽpore
per humanitatem: E tnemo potest ra¬
pere demanu patrismei Supra dixit
non rapiet quisquã demanu mea: hic
dicit nemo potest rapere demanu patris
mei. ut liquido intelligeremus. hoc est
uirtutẽ suã esse patris. atque ideo xp̃m
se esse credendum. quinon ut ceteri scĩ
pergram acceperit ex tempore. seduerꝰ
semper extiterit dĩ filius. Quod etiam
subsequenti sententia ostendit cum
dicit. E go & pater: unum sumus
Unum inquit sumus. una nobis substan¬
tia. una diuinitas. per fecta equalitas
Quibus uerbis non solum iudacorum
questionem qui temptantes an ipse eẽt
xp̃s interrogabant absoluit. uerũ etiã
hereticorum quos futuros per fidiȩ in sa¬
niam quam sit detestanda monstrauit.
Sabellius namque dogmatizat. sediudei¬

Expanded text:
creaturam et sic pervenit ad illud quod creaturam et sic pervenit ad illud quod majus est omnibus, et dixit: In principio erat Verbum. Hoc vere vero quod Dei Filius habuit ante saecula per divinitatem, accepit in tempore per humanitatem. Et nemo potest rapere de manu Patris mei. Supra dixit: Non rapiet eas quisquam de manu mea. Hic dicit: Nemo potest rapere de manu Patris mei, ut liquido intelligeremus hoc, virtutem suam, esse et Patris, atque Christum se esse credendum qui non, ut caeteri sancti, per gratiam acceperit ex tempore, sed verus semper exstiterit Dei Filius. Quod etiam subsequenti sententia ostendit cum dicit: Ego et Pater unum sumus. Unum, inquit, sumus, una nobis substantia, una divinitas, perfecta aequalitas. Quibus verbis non solum Judaeorum quaestionem, qui tentantes an ipse esset Christus interrogabant, absolvit, verum etiam haereticorum quos futuros praevidit insaniam, quam sit detestanda, monstravit. Sabellius namque dogmatizat u
Abbreviated transcription (Latin):
ex urenda tradebant. aut aquis dissol¬
xp̃o ea resuscitandi tollere facultatẽ
Sednemo potest rapere demanu eius.
qui scõs incertamina ut uincant adiu¬
uat. & uictores in caelis coronat. Quib
etiam uerbis illorum redarguit temcri¬
tatem. quisibi mortis laqueos tetende¬
rant. Stultissime enim de eius necȩ cogi¬
tabant. cum non solum in ipsum nihil
possent agere. uerum etiam neminem
desuis possent auferre: Uerumne haec
dicendo suamuideretur głam querere.
totã hanc potentiam ad patrem refert
sub iungens. Pater ms quod dedit mihi
maius om̃ib est: hoc quod ds̃ pater medi¬
atori dĩ & hominum dedit maius est¬
om̃ibus. quia dedit illi ut sit eiꝰ unigenitꝰ
filius. nec natura dissimilis. nec uirtute
inferior. nec tempore posterior. & hoc
gignendo dedit. quia dĩ dm̃ genuit.
hoc est quod maius est om̃ibus. Idcirco
idem iohannes locuturus de uerbo dei
transcendit omnẽ angelicã & humanam

Expanded text:
exurenda tradebant, aut aqua dissolexurenda tradebant, aut aqua dissol possent ea resuscitandi tollere facultatem. Sed nemo potest rapere de manu ejus, qui sanctos inter certamina ut vincant adjuvat, et victores in coelis coronat. Quibus etiam verbis illorum redarguit temeritatem, qui sibi mortis laqueos tetenderant; stultissime enim de ejus nece cogitabant, cum non solum in ipsum nihil possent agere, verumetiam neminem de suis possent auferre. Verum ne haec dicendo suam videretur gloriam quaerere, totam hanc potentiam ad Patrem refert, subjungens: Pater meus quod dedit mihi, majus omnibus est. Hoc quod Deus Pater mediatori Dei et hominum dedit, majus omnibus est. Dedit illi, ut sit ejus unigenitus Filius, nec natura dissimilis, nec virtute inferior, nec tempore posterior. Et hoc gignendo dedit, quia Deus Deum genuit: hoc est quod majus omnibus est. Idcirco idem Joannes locuturus de Verbo Dei, transcendit omnem angelicam et humanam
Abbreviated transcription (Latin):
sed indefectiua amęnitate uernantia
Etnon peribunt inquit inae ternum.
quia pastor eorum & saluator talis est.
apud quẽ nihil omino possit perire:
Uidebantur quidem perire scĩ marty¬
res oculis insipientium. cum hanc mor¬
talem uitam pertormenta amit tebant.
sed non peribant in aeternum. quia
soluti uinculis carnis debita sibi p̃mia
axp̃o percipiebant Vnde & consequen¬
ter adiungit: Et non rapiet eas quisquã
demanu mea. idest depotestate mea:
Eos enim quos semel predestinando xp̃s
assumpserit. nulla uis diabolice tempta¬
tionis. non inmanitas humanȩ per sccu¬
tionis. depocestate eius potest auferrȩ
Nam & si sunt qui post perceptã grãm
denumero ouium xp̃i pereunt. hi certe
indei oculis oues nonfuerunt. Niteban¬
tur quidem persecutores rapere pios
confessores xpĩ demanu eiꝰ. cum eos
bant. ut eoꝵ animas axp̃o alienas effice¬
rent. uel cum superati constantia
morientium corpora illoꝵ aut ignib

Expanded text:
sed indefectiva amoenitate vernantia. sed indefectiva amoenitate vernantia. Et non peribunt, inquit, in aeternum, quia pastor eorum et salvator talis est, apud quem nihil eorum omnino possit perire. Videbantur quidem perire sancti martyres oculis insipientium, cum hanc mortalem vitam per tormenta amittebant: sed non peribant in aeternum, quia, soluti vinculis carnis, debita sibi praemia a Christo percipiebant. Unde consequenter adjungit: Et non rapiet eas quisquam de manu mea, id est, potestate mea. Eos enim quos semel praedestinando Christus assumpserit, nulla vis diabolicae tentationis, non immanitas humanae persecutionis de potestate ejus potest auferre. Nam et si sunt quidam qui post perceptam gloriam de numero ovium Christi pereunt, hi certe in Dei oculis oves non sunt. Nitebantur quidem persecutores rapere pios confessores Christi de manu ejus, cum eos bant, ut eorum animas a Christo alienas efficerent; vel eum superati constantia morientium, corpora eorum aut ignibus
Abbreviated transcription (Latin):
aeternȩ iam perditioni preparatos:
nec sui sanguinis precio aduitã ꝑ petuã
comparandos. Oues meȩ uocẽ meam
audiunt. & ego agnosco eas &. secunt᷑me
usitato more scȩ̨ scripturȩ cognoscere.
pro eligere ponitur. Unde scriptũ :
Nouit dñs. qui sunt eius. Nescire uero
ordimprobare. Illud enim ds̃ ignorat.
quod dignum acterne uite non apꝓbat
unde impiis iniudicio dicturus est. ne¬
sciouos. Oues ergo xp̃i uocẽ eius audi¬
unt. quia preceptis illius ex animo oboe¬
diunt. & ipse eas cognoscit. quia ut apłs
dese & sibi similibus dicit. clegitnos ante¬
mundi constitutionẽ. ut essemus scĩ &
inmaculati in conspectu ciꝰ Secuntur
aut̃ cum & hic mansuetudinis & in no¬
centiae. eius uias incedendo & post
cum eo ad gaudia sempiternȩ uitae
feliciter intrando. unde sequitur.
Et ego uitam aeternam do eis. Haec sunt
illa quae pollicitus est daturũ ouibus
suis. nulla umquam ariditate marcentia

Expanded text:
aeternae perditioni praeparatos, aeternae perditioni praeparatos, nec sui sanguinis pretio ad vitam perpetuam comparandos. Oves meae vocem meam audiunt, et ego agnosco eas, et sequuntur me. Usitato more sanctae Scripturae agnoscere pro eligere ponitur. Unde scriptum est: Novit Dominus qui sunt ejus . Nescire vero pro improbare. Illud enim Deus ignorat, quod dignum aeternae vitae non approbat. Unde impiis in judicio dicturus est: Nescio vos . Oves ergo Christi vocem ejus audiunt, quia praeceptis illius ex animo obediunt. Et ipse eas cognoscit, quia ut ipsgit nos ante constitutionem mundi, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus. Sequuntur autem eum, et hic mansuetudinis et innocentiae ejus vias incedendo, et post cum eo ad gaudia sempiternae vitae feliciter intrando, unde sequitur: Et ego vitam aeternam do eis. Haec sunt illa pascua quae pollicitus est se daturum ovibus suis, nulla unquam ariditate marcescentia,
Abbreviated transcription (Latin):
operum attestatione pronuntio.
seduos ura infidelitate cȩcati. nec mihi
loquenti creditis. nec opera quae facio
attendere uultis. quae sidigne conside
in nomine patris mei. ipsa testimonium
per hibent deme Etnota quod suorum
operum omnem głam dõ patri ascribit.
cumea in cius se nomine facere asserit
Ipsa ergo opera quȩ faciebat. caecos in lu¬
minando. paralrticos sanitati restitu¬
endo. depaucis panib multa milia homi¬
num reficiendo. mortuos etiam quatri¬
duanos quoque fȩtidos aduitã reuocando¬
IIII psa. in quã opera testimonium redde¬
bant quod eẽt uerus filius dĩ. guiusgłam
in omĩb suis operib requirebat: Sed
uos non creditis. Causam curnon crede¬
rent incredentes subdit. quia non estis
ex ouibus meis. Ouessuas fideles & sibi
obsequentes dicit. qui eum pastorem
diligunt & secuntur. atque ad pascua
acterne satietatis bonipastoris uesti¬
gia sequendo perueniunt. Ergo hos
non esse & ouibus suis. quia uidebat̾

Expanded text:
semper operum attestatione pronuntio; semper operum attestatione pronuntio; sed vos vestra infidelitate caecati, nec mihi loquenti creditis, nec opera quae facio attendere vultis. Quae si digne considernomine Patris mei, ipsa testimonium perhibent de me. Et nota quod suorum operum omnem gloriam Deo Patri ascribit, cum ea in ejus se nomine facere asserit. Ipsa ergo opera quae faciebat, caecos illuminando, paralyticos sanitati restituendo, de paucis panibus multa millia hominum reficiendo, mortuos etiam, quatriduanos quoque et fetidos, ad vitam revocando: ipsa inquam opera testimonium reddebant, quod esset verus Filius Dei, cujus gloriam in omnibus operibus suis requirebat. Sed vos non creditis. Causamque cur non crederent reddens, subdit: Quia non estis ex ovibus meis. Oves suas, fideles et sibi obsequentes dicit, qui eum pastorem diligunt et sequuntur, atque ad pascua aeternae satietatis boni pastoris sequendo vestigia perveniunt. Ergo hos non esse ex ovibus suis, quia videbat jam
Abbreviated transcription (Latin):
endȩ calumpniȩ utinuenirent quomodo
tollis. causantur quod animas eorum
incertos acsuspensos eos dimit tendo
toller& qui ad hoc uenerat. ut animas
insecredentium saluar&. Situes xp̃s.
dic nobis palam. Iudaei xp̃m purũ tantũ
hominem futurum & regem ceteris
&x celsiorẽ uenturũ credunt. quod etiã
posteri eorum usque in presens. & quo¬
tissime arbitrari noncessant. Volebant
possent eum quasi augusto repugnantẽ.
& imperium sibi usurpantem. prȩsidis
ꝓpter dñsita prudenter ac temperate
suam responsionẽ circum tulit. ut &¬
illis ad itum calumpniae obstruer&.
& quia ipse xp̃s est futuris fidelib suis
aperta uoce panderet. Responditeni
cis dicens. Loquor uobis. & non creditis
Ecce apertissime ostendit. quod ipse sit
xp̃s Dicens enim loquor uobis: ostendit
sẽ uerbum. hoc est filium dĩ coacternũ
& consubstantialem patri: Tamquam
dicer&. Ego semperme filium di esse

Expanded text:
endae calumniae, ut invenirent quomodo eum endae calumniae, ut invenirent quomodo eum tollis? Causantur, quod animas eorum incertos ac suspensos eos dimittendo tolleret, qui ad hoc venerat, ut animas in se credentium salvaret. Si tu es Christus, dic nobis palam. Judaei Christum purum tantum hominem futurum, et regem caeteris excelsiorem venturum crediderunt, quod etiam posteri eorum usque in praesens tissime arbitrari non desinunt. Volebant t, quatenus possent eum quasi Augusto repugnantem, et imperium sibi usurpantem, praesidis ropter Dominus ita prudenter ac temperate suam responsionem circumtulit, ut illis aditum calumniae obstrueret, et quia ipse Christus est, futuris fidelibus aperta voce pandere auderet. Respondit enim eis dicens: Loquor vobis, et non creditis. Ecce apertissime ostendit, quod ipse sit Christus. Dicens enim, loquor vobis, ostendit se Verbum, id est, Filium Dei, coaeternum et consubstantialem Patri; tanquam diceret: Ego me Filium Dei esse
Abbreviated transcription (Latin):
Solent aut̃ porticum quib illud tẽplũ
cingebatur nomine templi appellart
Siergo tunc dĩ filius intemplo inquo
sanguis brutorũ animalium fundebat᷑
uoluit corporaliter ambulare. multo
uis potentissimus & sapientissimus.
tamen mor talis atque terrenus stare
solebat perambulare nondespexit. mul¬
tomagis penetralia nr̃orum cordium suȩ
prȩsentia maiestatis dignabitur illustrare.
sitamen mentes nras porticum. eẽ. salo¬
monis idẽ. sieas timoris sui plenas ini
putare debemus quod haet tantũ domꝰ
inqua ad orandum conuenimus templũ¬
sit dĩ. Nos cnim ipsi qui conuenimus tem
plum dĩ & dici. & esse debemus. apło
dicente. uos estis templum dĩ uiui
Circum dederunt ergo eum iudaei. & di¬
xerunt ei: Quo usque animam nram
tollis: Situes xp̃s. dic nobis palam
Appar& cur premiserit euuangelista
hyemps erat. Circum dederunt enim
dnm̃ non studio agnoscende ueritatis.
sed gratia in gerendȩ temptationis. & stru¬

Expanded text:
Solent autem porticus quibus templum illud Solent autem porticus quibus templum illud cingebatur, nomine templi appellari. Si ergo tunc Dei Filius in templo, in quo sanguis brutorum animalium fundebatur, voluit corporaliter ambulare, multo vis potentissimus et sapientissimus, tamen mortalis atque terrenus, stare solebat, perambulare non despexit, multo magis penetralia cordium nostrorum suae praesentia majestatis dignabitur illustrare: si tamen nostras mentes porticum Salomonis, id est, si eas timoris sui plenas, quiputare debemus, quod haec tantum domus, in qua ad adorandum convenimus, sit templum Dei. Nos enim ipsi qui conveni et esse debemus, Apostolo dicente: Vos estis templum Dei vivi . Circumdederunt ergo eum Judaei, et dixerunt ei: Quousque animam nostram tollis? Si tu es Christus, dic nobis palam. Apparet cur praemiserit evangelista, hiems erat. Circumdederunt eum Judaei, non studio agnoscendae veritatis, sed gratia ingerendae tentationis, et stru
Abbreviated transcription (Latin):
&x hac scĩ euuangelii lectione datur in¬
telligi: Uerum haec obseruatio ab illis
cepta. salubriternunc inscã eccła uene¬
rabiliterq haberi dinoscitur. cũ ꝑ annos
sibi iugiter succedentes anniuersaria
dedicationis eccłae dies diuinis laudib
apopło fidelium deuote satis excolitur.
tantoq perpensius ac maiore studio
celebratur. quanto eẽ. gratissima redẽp¬
tori nondubitatur ad co ut in hac die ipsũ
templum intrare & diuinitatissuȩ myste¬
ria populo pandere dignatussit. Sane
perasperitatem hẏemis duritia denotatur
infidelitatis. quȩ inmentib quorundam
iudacorum tunc erat. quib conueniebat
illud quod dns alibi dicit. qñm habunda¬
uit iniquitas. refrigesc& caritas multorũ.
Etambulabat iħs intemplo inporticu
salomonis. Porticum salomonis dicit
in qua rex ille quondam potentissimus
ad ad orandum stare solitus erat: atque
ideo ex eius nomine cognominari cȩperat:

Expanded text:
ex sancti evangelii lectione datur inex sancti evangelii lectione datur intelligi. Verum haec observatio ab illis coepta, salubriter nunc in Ecclesia, venerabiliterque haberi dignoscitur, cum per annos sibi jugiter succedentes, dies anniversaria dedicationis ecclesiae divinis laudibus a populo fidelium devote satis excolitur tantoque propensius ac majori studio celebratur, quanto esse gratissima redemptori non dubitatur adeo ut in hac die ipsum templum intrare, et divinitatis suae mysteria populo pandere dignatus sit. Sane etenim per asperitatem hiemis, duritia denotatur infidelitatis, quae in mentibus quorumdam Judaeorum tunc erat, quibus conveniebat illud quod Dominus alibi dicit: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Et ambulabat Jesus in templo, in porticu Salomonis. Porticum Salomonis dicit, in qua rex ille quondam potentissimus ad adorandum stare solitus erat, atque ideo ex ejus nomine cognominari coeperat.
Abbreviated transcription (Latin):
Encenia plurali numero uocabatur ͦo.¬
festiuitas dedicationis templi. quã popłs
iudaeorum exantiqua patrũ consuetu¬
dine perannos singulos caelebrare sole¬
bat. Encenia namque grece initiare
uel inchoare dicitur uerum non abre
ec̃. credendum est quod scs euuange lista
tempus quoque quo ista dedicatio facta ẽ.
intimare curauit dicens. & hiemps erat
Per hoc quippe ostendit quod haec
encenia non ad primam templi dedica¬
tionẽ sed adeã quȩ ultima fuit perti¬
n& Tertio namque templum ipsum
dedicatũ in scĩs litteris inuenimus
Prima siquidem eius dedicatio asalomo¬
autumpni tempore facta est: Scđa
azorobabel & hicsu sacerdote magno
ac reliquis filiis transmigrationis ueris
tempore perfecta est. Tertia aiuda
machabeo & frĩb cius hyemis tempore
peracta est quando etiam specialiter
constitutum est. ut singulis annis haec
eadem dedicatio sollempnib frequenta¬
retur officiis. Quae constitutio usque
ad tempora saluatoris seruata est. sicut.

Expanded text:
Encaenia plurali numero, vocabatur festivitas dedicationis templi, quam populus Judaeorum ex antiqua patrum consuetudine per annos singulos celebrare solebat. Encaeniare namque Graece initiare, vel inchoare Latine dicitur. Verum non ab re esse credendum est, quod sanctus evangelista tempus quoque quo ista dedicatio facta est, intimare curavit, dicens: Et hiems erat. Per hoc quippe ostendit, quod haec encaenia non ad primam templi dedicationem, sed ad eam quae ultima fuit pertineret, ter namque templum ipsum dedicatum in sanctis litteris invenimus. Prima siquidem ejus dedicatio a Salomoautumnali tempore facta est. Secunda Zorobabel et Jesu sacerdote magno, et reliquis filiis transmigrationis, veris tempore perfecta est. Tertia a Juda Machabaeo et fratribus ejus, hiemis tempore facta est, quando etiam specialiter constitutum est, ut singulis annis haec eadem dedicatio solemnibus frequentaretur officiis. Quae constitutio usque ad tempus salvatoris servata est, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo sp̃sest quiuiuificat: sp̃s enimfacit
uiua membra Nec uiua membra sp̃s facit.
nisi quȩ in corpore quoduegetat ipse sps̃
qui constas ut homosis non uiuificat
membrum quod separatum inuenerit
a carne tua: Spm̃ tuum dico animam
tuam: anima tua non uiuificat nisi
mem bra quaesunt incarne tua: unũ
sitollas. iam ex anima tua non inuificat᷑.
quia unitati corporis tui non copulat᷑.
Haec dicuntur ut amemus unitatem:
& timeamus separationem:. Nihil enim
sic deb& formidare xpĩanus. quã sepa
tatur sp̃s est. Quisquis aut̃ inquit apłs

Expanded text:
Ergo Spiritus est qui vivificat: spiritus enim facit viva membra; nec viva membra spiritus facit, nisi quae in corpore, quod vegetat ipse, Chriquo constas, ut homo sis, nunquid vivificat membrum quod separatum invenerit a carne tua? Spiritum tuum dico animam tuam. Anima tua non vivificat, nisi membra quae sunt in carne tua; unum si tollas, jam ex anima tua non vivificatur, quia unitati corporis tui non copulatur. Haec dicuntur ut amemus unitatem et timeamus separationem. Nihil enim sic debet formidare Christianus, quam separtatur spiritu ejus. Quisquis autem, inquit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
nis. uoluit se absentare ad modicum
a iudaeis. expectans ut ueniente pascha
quod in proximo futurum erat. sese
illorum manibus sicut ante sȩcula
prefinierat. conprehendendum tra¬
der& & crucifigendum Quã & nos
sollempnitatem sacra quad ragesima liũ¬
ditrum obseruatio commonet uigilan¬
tissime expectare. Ideoq necesse est
eius quinos magno sui e cruoris
pretio redemit. clementiã uotis sedu¬
lis eorare. ut nos cum remissione pecca¬
torum cumque gratia & miscđia sua

Expanded text:
nis, voluit se a Judaeis modicum nis, voluit se a Judaeis modicum absentare, exspectans ut veniente Pascha, quod in proximum futurum erat, sese illorum manibus, sicut ante saecula praefinierat, comprehendendum traderet et crucifigendum. Quam nos etiam solemnitatem, sacra dierum quadragesimalium observatione commonet vigilantissime exspectare. Ideoque necesse est ejus qui nos magno cruoris pretio redemit, clementiam votis sedulis exorare, ut nos cum remissione peccatorum cumque gratia et misericordia sua,