comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dali tͥ aut̃ lapis quẽ reꝓbauert̃ edificantes.
factꝰ incaput anguli. Ed totũ idem petrꝰ apłs
explicat. & totũ a ꝓpħis a qͥb isti dãnati alie¬
nant᷑ p̃dictũ ẽẽ cõmemorat. Lege sane etiã il¬
lud dypticeũ. netimeas. Pane sponsi tui ẽ Aliis
lapis ille significauit durã stoliditatẽ. tͥ aut̃
firmã stabilitatẽ. Digito dĩ scriptȩ st̃ tabulȩ
illȩ digito dĩ sponsꝰ tuus eiecit demonia. digi¬
to dĩ expelle tu doctrinas demonioꝵ m̃dacilo¬
quos. cauteriantiũ conscientiã. Exhoc dypti¬
ceo repellis adulterũ. qͥse paraclistũ dic̃ ut
te scõ nomine seducat. Quinqͣgesimo enĩ die
post pascha date st̃ illȩ tabulȩ. & qͥnqͣgesimo
die pꝰ passionẽ sponsi tui que pascha illud p̃fi¬
agnosceres mittebant᷑. Tantũ noliesse sub lege
ne ilã timore ñ impleas: s subgrã. ut sit inte
plenitudo legis caritas. Nonenĩ aliud dẏptice¬
ũ recensebat sponsi tui amicꝰ: cũ dicer&. Nã ñ

Expanded text:
ficantes, factus est in capite anguli. quod totum idem Petrus apostolus explicat et totum a prophetis, a quibus isti damnati alienantur, praedictum esse commemorat. lege sane etiam illud diptychium; ne timeas. plane sponsi tui est. aliis lapis ille significauit duram stoliditatem. tibi autem firmam stabilitatem. digito dei scriptae sunt tabulae illae; digito dei sponsus tuus eiecit daemonia; digito dei expelle tu doctrinas daemoniorum mendaciloquorum cauteriantium conscientiam. ex hoc diptychio repellis adulterum, qui se paracletum dicit, ut sancto nomine te seducat. quinquagesimo enim die post pascha datae sunt illae tabulae; et quinquagesimo die post passionem sponsi tui, quam pascha illud praefiagnosceres, mittebantur; tantum noli esse sub lege, ne illam timore non inpleas, sed sub gratia, ut sit in te plenitudo legis caritas. non enim aliud diptychium recensebat sponsi tui amicus, cum diceret: nam non
Abbreviated transcription (Latin):
incredibiliꝰ ꝓmittebat᷑ quã id qͦd ad abraham
dictũ. ẽ insemine tuo benȩ dicent᷑ om̃s gentes:
& qͥd certiꝰ iã tenemꝰ exhibitũ: Illa certe est ul¬
tima eiꝰ ꝓmissio: quã ꝓpła breuit̃ ita cõmemo
tia. & nouissima in̾imiea morte destructa:
ꝑpetua dĩ laus erit gtiosoꝵ negotiũ. qͦiã ne
mo accedet. unde ia nemo discedet. Ed alibi
ꝓpħa ita cõmeinorat. Collauda ierłm dñm.¬
lauda dm tuũ sion. Qm confortauit seras
portarũ tuarũ. benedix̃ filios tuos inte.
Clausis portis nullꝰ intrabit. nuliꝰ exibit.
Qa & ipse sponsus in euangłio dicit. fatuis uir¬
giib etiã pulsantibꝰ se ñ aꝑturũ. Hȩc ierłm scã¬

Expanded text:
d Abrahae dictum est: in semine tuo benedicentur omnes gentes? et quid certius iam tenemus exhibitum? illa certe est ultima eius promissio, quam propheta breuiter ita commemortia et nouissima inimica morte destructa perpetua dei laus erit otiosorum negotimo accedet, unde jam nemo discedet. Quod alibi propheta ita commemorat: Collauda, Jerusalemlauda deum tuum. Sion. quoniam confirmauit seras portarum tuarum, benedixit filios tuos in te. clausis portis nullus intrabit. nullus exibit. quod et ipse sponsus in euangelio dicit fatuis uirginibus etiam pulsantibus se non aperturum. haec Hierusa
Abbreviated transcription (Latin):
adimplere: respondeo. Immo ideo iã ñ circun
lis generationis quȩ illo facto figurabat᷑: iã
xp̃i resurrectione adimpleta .ẽ. Qͦo & innr̃a
resurrectione futurũ. sacram̃to baptisma-¬
tis cõm̃dat᷑. Nã neq penitꝰ auferri debiit
noue uitȩ sacram̃tũ. qͥa restat adhuc inno¬
b futura resurreccio mortuoꝵ. Et in me¬
liꝰ tam̃ id÷ succedente haptismo debuit
cõmutari. qͥa iã factũ .ẽ qͥd nunquã factũ erat.
ut futurę uite ȩt̾nȩ inresurrectione xp̃i
nob̾ pͣberet᷑ exẽplũ. Cũ quęris. sabbati otiũ

Expanded text:
adinplere. respondeo: immo ideo iam non circumlis generationis, quae in illo facto figurabatur. iam Christi resurrectione adinpleta est. et quod in nostra resurrectione futurum est. sacramento baptismi commendatur. nam neque penitus auferri debuit nouae uitae sacramentum. quia restat adhuc in nobis futura resurrectio mortuorum. et in melius tamen idem succedente baptismo debuit conmutari, quia iam factum est, quod numquam factum erat, ut futurae uitae aeternae in resurrectione Christi nobis praeberetur exemplum. cum quaeris, sabbati otium
Abbreviated transcription (Latin):
ta .ẽ. Ipsa ÷ inquã lex ꝑmoisen data. de quo
xpc̃ ait. De me eni ille scripsit. Certe enĩ ip¬
sa ÷ lex: quȩ sub inteauit ut abundaret
delictũ. qͦd adeiꝰ repͣhensionẽ nichil intelli¬
gentes mnore habe consuestis. Ibigͦ lege & ui-

Expanded text:
ta est, ipsa est, inquam, lex per Moysen data, de quo Christus ait: de me enim ille scripsit. certe enim ipsa est lex, quae subintrauit, ut abundaret delictum: quod ad eius reprehensionem nihil intelleg
Abbreviated transcription (Latin):
nes martsrũ. & nc̃ uidemꝰ honorẽ xp̃i
in eodẽ orbe t̾rarũ: erogatione frum̃ti¬
sui sibi omĩa subiugantis. Ipse mͥ innuit᷑
in uirga moysi: quȩ int̾ra serpens effect̃a.
eiꝰ mortẽ figurauit a serpente uenientẽ
D qͦd app̃hensa cauda eiꝰ rursꝰ uirga reddi¬
tur: significat qͥa posteriꝰ iã ꝑactis om̃ibꝰ
infine actionis adid qͦd fuerat resurgen
do reuertit᷑. ubi ꝑ uitȩ reparationẽ
morte consũpta nichil serpentis appa-¬
ret. Nos quoq corpꝰ eiꝰ ineadẽ mortali¬
tate ꝑlubrica tẽporũ uoluim: s fine
nouissimo uelut cauda scłi ꝑmanũ id ÷
hensa reparabim᷑. & nouissima inimica
morte destructa: resurgentes index¬

Expanded text:
nes martyrum; et nunc uidemus honorem Christi nes martyrum; et nunc uidemus honorem Christi in eodem orbe tersui sibi omnia subjugantis. Ipse mihi innuitur in virga Moysi, quae in terra serpens effecta, ejus mortem figuravit a serpente venientem: sed quod apprehensa cauda ejus rursus virga redditur , significat quod posterius, peractis jam omnibus in fine actionis, ad id quod fuerat, resdo reuertitur, ubi per uitae reparationem morte consumta nihil serpentis apparet. nos quoque, corpus eius, in eadem mortalitate per lubrica temporum uoluimur, sed fine nouissimo uelut cauda saeculi per manumhensa, reparabimur et nouissima inimica morte destructa resurgentes in dex
Abbreviated transcription (Latin):
mortui st̃. Et ꝓ om̃ibꝰ mortuus. ẽ. ut qͥ¬
uiuunt iã ñ sibi uiuant: s ei qͥ ꝓipsis
mortuus. ẽ. & resurrexit. Hȩc inscriptu¬
ris scĩs scã spectacula quẽ ñ delectant: sa¬
nã doctrinã ñ sustinens ad fabulas conũ¬
titur. & illȩ quidẽ fabulȩ. Animas inꝗͣ¬
libet corporis ȩtate pueriles: uaria qͣd ã
delectatione sollicitant. S nos iã corpus
xp̃i agnoscamꝰ inpsalmo uocẽ nr̃am. ce.
dicamꝰ ei. Marrauert̃ mͥ iniusti delecta-¬
dãnationis humanȩ siue exaꝑto siue exoc¬
culto occurrit. & reficit. Ipse mͥ & exiinul¬
la difficultate inuentionis suȩ desideriũ
inflamat. ꝗͦ id qͦd inuenero auide sorbeã.
medullisq reconditũ salubrit̃ teneã. Ipse
mͥ inioseph innuit᷑. qͥ ꝑsequentibꝰ & uenden¬
tibꝰ fr̃ib inegypto post labores honorat᷑.
Didicimꝰ enĩ labores xp̃i anorbe gentiũ
que significabat egyptꝰ ꝑuarias passio¬

Expanded text:
mortuusmortuusunt. iam non sibi uiuant, sed ei. qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. - Haec in scripturis sanctis sancta spectacula quem non delectant. sanam doctrinam non sustinens ad fabulas conuertitur. et illae quidem fabulae animas in qualibet corporis aetate pueriles uaria quadam delectatione sollicitant. sed nos, iam corpus Christi, agnoscamus in psalmo uocem nostram et dicamus ei: narrauerunt mihi iniusti delectadamnationis humanae siue ex aperto siue ex occulto occurrit et reficit. ipse mihi et ex nonnulla difficultate inuentionis suae desiderium inflammat, quo id quod inuenero, auide sorbeam medullisque reconditum salubriter teneam. Ipse mihi in Ioseph innuit, qui persequentibus et uendentibus fratribus in Aegypto post labores honoratur. didicimus enim labores Christi in orbe gentium, quem significabat Aegyptus, per uarias passio
Abbreviated transcription (Latin):
dentes aut̃: ut eũ inueniant factũ ex
muliere. facꝰtũ sublege. ut eos qͥlege erans
retimeret. In illo enĩ scalȩ a t̾ra usq ad
cȩlũ. a carne usq ad sp̃m. Quia uu illo car¬
nales ꝓficiendo. uelut ascendendo sp̃uales
fiunt. Adqͦs lactȩ nutriendos etiã ipsi spũ.¬
ales descendunt quodã modo. cũ eis ñ pos¬
ł iliꝰ enĩ hominis sursũ incapite nr̃o qͦd ÷
ipse saluator. & filiꝰ hominis deorsũ in
gimꝰ. qͥa ipse dixit. Ego sũ uia. Adipsũ qgͦ
aiscendit᷑ ut in excelsis intelligat᷑. & adip
triant᷑. Ꝙꝑillũ ascendit᷑ & descendit᷑. Ex¬
emplũ qͥppe eiꝰ sequentes p̃dicatores eiꝰ:
ñ solũ se erigunt ut eũ sullunit expee¬
tent. s etiã humiliant ut eũ tẽꝑant̃
annuncient. Uidete apłm ascendentem.
Siue inqͥt m̃te excessimꝰ dõ. Uidete & des-¬
cendentẽ. Siue iqͥt tẽꝑantes sumꝰ uob̃.
Dicat & ꝑquẽ ascenderit & descenderit. Ca¬
ritas enĩ inqͥt xp̃i cõpellit nos. iudican¬

Expanded text:
dentes autem, ut eum inveniant factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret . In illo enim scalae a terra usque ad coelum, a carne usque ad spiritum; quia in illo carnales proficiendo, velut ascendendo spirituales fiunt: ad quos lacte nutriendos, etiam ipsi spirituales descendunt quodam modo, cum eis non posFilius enim hominis sursum in capite nostro, quod est ipse Salvator, et filius hominis deorsum in gimus, quia ipse dixit: Ego sum via. Ad ipsum ergo ascenditur ut in excelsis intelligatur, et ad triantur; et per illum ascenditur et descenditur: exemplum quippe eius sequentes praedicatores eius non solum se erigunt, ut eum sublimiter exspectent, sed etiam humiliant, ut eum temperanter annuntient. uidete apostolum ascendentem: siue, inquit, mente excessimus, deo; uidete descendentem: siue, inquit, temperantes sumus, uobis. dicat et per quem ascenderit et descenderit: caritas enim, inquit, Christi compellit nos indican
Abbreviated transcription (Latin):
ua quȩ ꝓmp̾sit inpopłm suũ si a lege sua de¬
sciscerent. etiã hoc adiecit. futuros eosdẽ dicenꝰ
incaptiuitate hostiuĩ suoꝵ. finẽq sui medita¬
turos dieb ac noctibꝰ. ut nec uitȩ ipsiuis suȩ
fiduciã gererent quȩ sibi esset auictoribꝰ con¬
donata. quia eadẽ ex incerto pendera. pauens
ac sollicita semꝑ sub ĩminentia gladioꝵ. Nte
prtare. maledictũ esse omnẽ qͥpendet inlig¬
no. Aut illud aliud. lutficiendũ. eẽ ꝓpħam
siue pͥncipẽ popłi qͥeos adõ suo uellet auer¬
tere aliqͥdue infringere mandatorũ. Ed ego
quidẽ xp̃m fecisse. plane negare ñ possũ. S
tu contra de ipso hȩc esse scripta plane fateri
ñ potĩs. ne si hoc sit. quȩrere rursꝰ incipiamꝰ
lediceret xp̃o: aut eũ iuberet occidi. Sienĩ
aut malediceret xp̃o: aut eũ iuberet int̾fi¬
ci. Ut gͦ moisen abhoc crimine uindicetis:
fateamini necesse ÷ ne hȩc quidẽ eũ scripsis¬

Expanded text:
ua, quae prompsit in populum suum, si a lege sua deua, quae prompsit in populum suum, si a lege sua desciscerent, etiam hoc adiecit. futuros eosdem dicens in captiuitate hostium suorum finemque sui meditaturos diebus ac noctibus, ut nec uitae ipsius suae fiduciam gererent, quae sibi esset a uictoribus condonata, quia eadem ex incerto penderet pauens ac sollicita semper sub inminentia gladiorum. neo uos dictum putare maledictum esse omnem, qui pendet in ligno, aut illud aliud interficiendum esse prophetam siue principem populi, qui eos a deo suo uellet auertere aliquidue infringere mandatorum. quod ego quidem Christum fecisse plane negare non possum. sed tu contra de ipso haec esse scripta plane fateri non poteris, ne si hoc sit, quaerere rursus incipiamulediceret Christo, aut eum iuberet occidi. si enimaut malediceret Christo aut eum iuberet interfici. ut ergo Moysen ab hoc crimine uindicetis, fateamini necesse est ne haec quidem eum scripsis
Abbreviated transcription (Latin):
tractare. puta cũ gentili. Cũ eis dixerimꝰ. mo¬
ises de xp̃o scripsit: quȩsituri st̃ ꝓbationes.
hoc dixit. cui adhuc illi minime credunt:
Nẽpe opꝰerit nos ipsis ostendere. qͥd scripserit.
Qͥ s gͣ ostendemꝰ: An illud qͦd uos soletis. ubi ds̃
suus loqͥt᷑ admoisen dicens. suscitabo illis ꝓ¬
pħam de fribꝰ ipsors simile tͥ S hoc quidẽ
ad xp̃m minime spectare. nec iudeũ latet: nec
as. Ille peccator: hic sẽ. Ille excõicu natꝰ: hic
scđm te exuirgine. scđm me uͦ nec exuirgine.
Ille offenso dõ suo occidit᷑ inmonte: hic patri
ꝑplacens patit᷑ ꝓpͥa uoluntate. Quom gͦ ipse
erit ꝓpħa similis mors Nẽpe stati nos iudeus
aut ut imꝑitos ridebit: qut coarguet ut m̃¬
daces. An ullud offeremꝰ ei qa ꝑinde soletis indu¬
cere. udebunt uitã suã pendentẽ & ñ eredent:
Cui uos quidẽ adicitis. in bgno. Nã ñ habet. ded
nichil tã inꝓmpcu .ẽ. Int̾ maledictoꝵ enĩ se¬

Expanded text:
imus "Moyses de Christo scripsit," quaesituri erunt probationes. hoc dixit," cui adhuc illi minime credunt? nempe opus erit nos ipsis ostendere, quid scripserit. Quid ergo ostendemus ? an illud, quod uos soletis, ubi deus suus loquitur ad Moysen dicens: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tibi? sed hoc quidem ad Christum minime spectare nec Iudaeum latet nec deus; ille peccator, hic sanctus; ille ex coitu natus, hic secundum te ex uirgine, secundum me uero nec ex uirgine; ille offenso deo suo occiditur in monte, hic patri perplacens patitur propria uoluntate. quomodo ergo ipse erit propheta similis Moysi ? nempe statim nos Iudaeus aut ut inperitos ridebit aut coarguet ut mendaces. An illud offeremus ei, quod perinde soletis inducere: uidebunt uitam suam pendentem, et non credent? cui uos quidem adicitis "in ligno:" nam non habet. sed nihil tam in promptu est. inter maledictorum enim sae
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ oꝑatũ .ẽ. mortẽ. Ita multa qͥbꝰdã sunt
noxia. quãuis ñ sint inala. Nã & uos cũ ocłos
doletis: etiã contra dm̃ ur̃m solẽ. fenestras
clauditis. Hȩc gͥ sponsa xp̃i iã mortua legi.
id÷ peccato qͦd legis ꝓhibitione fit abundan¬
tiꝰ. cũ lex sine gra iubet ñ iuuat: tali gͦ legi
mortua ut sit alteriꝰ qͥexmortuis resurrex̃.
discernit ista sine legis iniuria. ne sacrile¬
giũ cõmictat in eiꝰ auctorẽ. Qͦd tu facis in eũ
que ñ intelligis auctorẽ boni. cũ audias apłm
dicentẽ. Itaq lex quidẽ scã & mandatũ sc̃m
& iustũ & bonũ. Ecce auctor honi. ẽ: qͥtͥ ui¬
det᷑ unꝰ expͥncipibꝰ tenebrarũ. Attende ueri¬
tatẽ. ferit tͥ oculos. Ecce paulus apłs dicit.
Lex qͥdẽ scã. & mandatũ scm & iustũ & bonũ.
Ecce cuiꝰ auctor. ẽ: qͥdypticeu illud qͦd stulta

Expanded text:
bonum operatum est mortem. ita multa quibusdam sunt bonum operatum est mortem. ita multa quibusdam sunt noxia, quamuis non sint mala. nam et uos cum oculos doletis, etiam contra deum uestrum solem fenestras clauditis. haec igitur sponsa Christi, iam mortua legi, id est peccato, quod legis prohibitione fit abundantius, cum lex sine gratia iubet, non iuuat. tali ergo legi mortua, ut sit alterius, qui ex mortuis resurrexit, discernit ista sine legis iniuria, ne sacrilegium committat in eius auctorem: quod tu facis in eum, quem non intellegis auctorem boni, cum audias apostolum dicentem: itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. ecce auctor boni est, qui tibi uidetur unus ex principibus tenebrarum. adtende ueritatem, ferit tibi oculos. ecce Paulus apostolus dicit: lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. ecce, cuius auctor est, qui diptychium illud, quod stulta
Abbreviated transcription (Latin):
tũ . ẽ. mͥ mors: Absit. S peccatũ ut appare¬
at peccatũ: ꝑbonũ mͥ oꝑatũ. ẽ. mortẽ. Hȩc
ista cui tu insultas intelligit. qͥa gemens pe¬
tit. qͥa humilis quęrit. qͥa mitis pulsat.¬
& sic uidet ñ rep̃hendi lege cũ dr̃. littera oc¬
cidit sp̃s aut̃ uiuificat: sic̃ ñ rep̃hendit᷑ sci¬
entia cũ dr̃. scientia inflat. caritas uͦ edificat
Nã utiq ipse dixerat. scimꝰ qͥa om̃s scientiã ha¬
bemꝰ. & tc̃ adiungit. scientia inflat caritas
uͦ edificat. Vt qͥd gͦ habebat ipse qͦuflaret᷑.
nͥ qͥa cũ caritate ñ solũ ñ inflat scientia. sed
etiã firmat: Ita littera cũ spũ. & lex cũ grã.
iã ñ eo mͦ littera uł lex appellat᷑: sic̃ ꝑse ipsã
cũ occidit. abundante delicto. Ita eñi lex
& uirtꝰ peccati dicta÷. cũ auget eiꝰ noxiã de¬
lectationẽ. ꝑseuerã ꝓhibitionẽ. Nec tam̃ etiã
sic mala. ẽ: s peccatũ ut appareat peccatũ ꝑ

Expanded text:
tum est mihi mors? absit. sed peccatum, ut adpareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. haec ista, cui tu insultas, intellegit, quia gemens petit, quia humilis quaerit, quia mitis pulsat; et sic uidet non reprehendi legem, cum dicitur: littera occidit, spiritus autem uiuificat, sicut non reprehenditur scientia, cum dicitur: scientia inflat, caritas uero aedificat. nam utique ipse dixerat: scimus, quia omnes scientiam habemus, et tunc adiungit: scientia inflat, caritas uero aedificat. utquid ergo habebat ipse, quo inflaretur, nisi quia cum caritate non solum non inflat scientia, sed etiam firmat? ita littera cum spiritu et lex cum gratia iam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per se ipsam cum occidit abundante delicto. ita enim lex et uirtus peccati dicta est, cum auget eius noxiam delectationem per seueram prohibitionem. nec tamen etiam sic mala est; sed peccatum ut adpareat peccatum, per
Abbreviated transcription (Latin):
uiuente uiro uocabit᷑ in qͥt adultera. si iun¬
cta fuerit alteri uiro. Qͦd si mortuus fuerit
uir eiꝰ: ñerit adultera alĩ coniuneta. ꝑ hoc
ostendens spũ moechari eos: qͥñ ante repudi¬
antes & in mortuis qͦdã mͦ ponentes legis auc¬
torẽ tũ demũ se copubauerint xpõ. a dic¬
tũ adeos p̾cipue spectat qͥcredidert̃ exiude¬
is. uidelicet ut ipsi sint pͥmȩ suꝑstitionis ob
ñ mortuus debet uideri s nec natꝰ Sane
iudeo sicredat. adoneus debet uideri de¬
functꝰ. gentili uͦ idolũ. & unicuiq qͦd . ẽ. ue¬
neratꝰ ante cognitũ xp̃m. Nã si post idola¬
femina discrepanit. quȩ post uniꝰ mariti
obitũ duobꝰ nupserit: AUGꝰ
entia. Faustus nouo melle plenꝰ. respuit acetũ
uetꝰ. & paulꝰ aceto uetere plenꝰ. effudit dimi¬
diũ qͦ capet infusũ mel nouũ. ñ seruandũ sed
corrũpendũ. Uides enĩ qͦd ait apłs. paulus ser

Expanded text:
uiuente uiro uocabitur, inquit, adultera, si iunuiuente uiro uocabitur, inquit, adultera, si iuncta fuerit alteri uiro; quodsi mortuus fuerit uir eius, non erit adultera alii coniuncta, per haec ostendens spiritu moechari eos, qui non ante repudiantes et in mortuis quodam modo ponentes legis auctorem tum demum se copulauerint Christo. quod dictum ad eos praecipue spectat, qui crediderint ex Iudaeis, uidelicet ut ipsi sint primae superstitionis oblaeorum deus non mortuus debet uideri, sed nec natus? sane Iudaeo, si credat, Adoneus debet uideri defunctus, gentili uero idolum, et unicuique quod est ueneratus ante cognitum Christum. nam si post idolaa femina discrepauit, quae post unius mariti obitum duobus nupserit. AUGUSentia. Faustus nouo melle plenus respuit acetum uetus et Paulus aceto uetere plenus effudit dimidium, quo caperet infusum mel nouum, non seruandum, sed corrumpendum. uides enim, quod ait apostolus Paulus: ser
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd poterit. alienis a se. & mandatoꝵ suor de¬
trectantibꝰ iugũ suꝑba ceruice S uos qͥdem
ꝑgite agere ut coepistis. Rudẽ pannũ uetĩ
uestim̃to cõmittite. nouũ uinũ uet̾nosis u¬
trib credite. duob maritis nulli placituri
seruite. Xp̃ianã deniq fidẽ ippocentaurũ
facite. nec equũ ꝑfectũ nec hominẽ. Nob so-
li xp̃o seruire ꝑmittite. eiꝰ tantũ immortali
ministros noui testam̃ti. Hebreoꝵ dĩ &e nr̃a
admodũ diuersa conditio . ẽ. qͥa nec ipse quȩ
ꝓmittit implere potest. & nos ea fastidimꝰ
acciꝑe. Suꝑbos nos aduersus blandicias eiꝰ.
xp̾i liberalitas fecit. Ac ne incongrue hȩc¬
me cõparasse existimes: paulus innos hanc
coniugalis disciplinȩ similitudinẽ pͥor contu¬
lit dicens. Quȩ subuiro. ẽ. mulier: uiuente
uiro alligata .ẽ. lege uiri. Si aut̃ mortuus
fuerit uir eiꝰ: soluta .ẽ. alege uiri. Ergo

Expanded text:
quid poterit alienis ab se et mandatorum suorum dequid poterit alienis ab se et mandatorum suorum detrectantibus iugum superba ceruice? sed uos quidem pergite agere, ut coepistis, rudem pannum ueteri uestimento committite, nonum uinum ueternosis utribus credite, duobus maritis nulli placituri seruite, christianam denique fidem Hippocentaurum facite, nec equum perfectum nec hominem: nobis soli Christo seruire permittite, eius tantum inmortali ministros noui testamenti. Hebraeorum dei et nostra admodum di-  uersa condicio est, quia nec ipse, quae promittit, inplere potest et nos ea fastidimus accipere. superbos nos aduersus blanditias eius Christi liberalitas fecit. ac ne incongrue me haec conparasse existimes, Paulus in nos hanc coniugalis disciplinae similitudinem prior contulit dicens: quae sub uiro est mulier uiuente, uiro alligata est lege uiri; si autem mortuus fuerit uir eius, soluta est a lege uiri. ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nera. Fameq suȩ custos diligentissima: nͥ spon¬
si sui ñ accipit licteras. Urã sane ȩccła usur¬
pet testam̃tũ uetꝰ. quȩ ut lasciua uirgo im¬
memor pudoris: alieni uiri & muneribꝰ gui¬
det & litteris. A mator deniq ille ur̃ & pu-¬
doris corruptor hebreoꝵ ds̃. dipticeo lapideo
suo aurũ uob̾ ꝓmittit & argentũ. uentris sa¬
turitate. t̾rã chananeoꝵ. Hiuos deleetauert̃
tã sordidi quȩstꝰ. ut libeat peccare post xp̃m.
ut sitis ingrati tã immensis dotibꝰ eiꝰ. Hec uos
illiciunt ut inhebreorũ deꝑeatis dõ. pꝰ nup¬
tias xp̃i. Discite gͦ iã nc̃ etiã falli uos & decipi
falsis ꝓmissionibꝰ eiꝰ. Pauꝑ. ẽ. egenꝰ. ẽ. ne ea qͥdẽ
prestare potest quȩ ꝓmittit. Nã si suȩ ꝓpͥȩ
coniugi dico aut̃ sinagoge nichil hoꝵ prestat
quȩ pollicet᷑. & qͥdem more᷑ gerenti sibi ꝑ om̃ia.
& seruienti sumissius quã ancilla. uobͣ p̾stare

Expanded text:
nera famaeque suae custos diligentissima nisi sponnera famaeque suae custos diligentissima nisi sponsi sui non accipit litteras. uestra sane ecclesia usurpet testamentum uetus. quae ut lasciua uirgo inmemor pudoris alieni uiri et muneribus gaudet et litteris. amator denique ille uester et pudoris corruptor Hebraeorum deus diptychio lapideo suo aurum uobis promittit et argentum, uentris saturitatem et terram Chananaeorum. hi uos delectauerunt tam sordidi quaestus, ut libeat peccare post Christum, ut sitis ingrati tam inmensis dotibus eius. haec uos inliciunt, ut in Hebraeorum depereatis deo post nuptias Christi. discite ergo iam nunc etiam falli uos et decipi falsis promissionibus eius. pauper est, egenus est, ne ea quidem praestare potest, quae promittit: nam si suae propriae coniugi, dico autem synagogae, nihil horum praestat, quae pollicetur. et quidem morem gerenti sibi per omnia et seruienti summissius quam ancilla, uobis praestare
Abbreviated transcription (Latin):
uerit sem̃ inisrł. faos tꝰ¬
UaRt ñ accipitis testam̃tũ uetꝰ Quia &
om̃ẽ uas plenũ suꝑfusa ñ recipit s effim¬
dit. & stomachꝰ satur reicit ingesta. Ainde
& iudei ex pͣoccupatione moiseos. testam̃¬
to ueteri sattati respuert̃ nouũ. & nos ex
xp̃i pͣuentione nouo referti respumꝰ uecꝰ.
Uos ideo utrũq accipitis: quia in neutro
estis pleni s semi. Alterũq ex altero inuo¬
b̃ ñ tã repletͣ quã corrũpit᷑. Quia & sema
uasa nunquã de dissimili implent᷑ mat̾ia
s de eadẽ ac sibi simili. ut uini uino. & mellis mel¬
le & aceti aceto. Quib si dissimilia & ñ sui gene¬
ris suꝑfundas ut melli fel. & aquã uino. & ace¬
to garos: ñ repletio uocabit᷑ hȩc s adulteriũ.
Hȩc gͦ causa. ẽ: unde nos parũ accipimꝰ testam̃¬
or qͥdem ei nupta s diuiti: contenta sit bon̾is
mariti sui. Humiliũ amatorũ dedignat᷑ opes.
sordent ei testam̃ti ueteris & eiꝰ auctoris mu¬

Expanded text:
uerit semen in Israuerit semen in Israuare non accipitis testamentum uetus? quia et omne uas plenum superfusa non recipit, sed effundit et stomachus saturus reicit ingesta. proinde et Iudaei ex praeoccupatione Moyseos testamento uetere satiati respuerunt nouum, et nos ex Christi praeuentione nouo referti respuimus netus. uos ideo utrumque accipitis, quia in neutro estis pleni, sed semi alterumque ex altero in uobis non tam repletur quam corrumpitur, quia et sema uasa numquam de dissimili inplentur materia, sed de eadem ac sibi simili, ut uini uino et mellis melle et aceti aceto: quibus dissimilia et non sui. generis superfundas, ut melli fel et aquam uino et aceto garos, non repletio uocabitur haec, sed adulterium. hoc ergo causa est, unde nos parum accipimus testameior quidem ei nupta. sed diuiti, contenta sit bonis mariti sui, humilium amatorum dedignatur opes, sordent ei testamenti ueteris et eius auctoris mu
Abbreviated transcription (Latin):
isaiã clamantẽ. Hȩc dicit dñs spadonibꝰ om̃ibꝰ
qͥ obseruauerint p̾cepta mea & elegerint quȩ
ego uolo. & custodierint testam̃tũ meũ.
Dabo illis indomo mea & inmuro meo locũ
nominatũ meliorẽ filioꝵ & filiarũ. Nom̃
ȩt̃nũ dabo illis. & ñ deerit illis. Aut si con¬
trariũ putant isaiã moisi : is eis placeat
si ille displicet. Non . ẽ. parũ aduersꝰ istos.
Nob̃ enĩ sufficit scire unũ dm̃ locutũ & ꝑ
moisen & pisaiam. & maledictũ esse omnẽ qui
ñ suscitauerit sem̃ inisrł. siue tẽ cũ popło
scđm carnẽ ꝓpagando etiã carnalis ꝓlis
oꝑatio inconiugali castitate adofficiũ ciui¬
cũ ꝑtinebat: siue nẽ. ne qͥsquã. spũalit̾ natꝰ
putet sibi debere sufficere. nec instet dñicis
lucris. qͥb qͥsq ꝓmodulo suo p̾dicando xp̃m
debet generare xp̃ianos. Ita illa diuina sen-¬
tentia tẽpora utriꝰq testam̃ti mira breui¬
tate cõplectit᷑. maledictꝰ om̃is qͥñ suscita¬

Expanded text:
Isaiam clamantem, Haec dicit Dominus spadonibus omnibus: qui obseruauerint praecepta mea et elegerint, quae ego uolo. et custodierint testamentum meum, dabo illis in domo mea et in muro meo locum nominatum, meliorem filiorum et filiarum; nomen aeternum dabo illis et non deerit illis. aut si contrarium putant Esaiam Moysi, hic eis placeat, si ille displicet, non est parum aduersus istos. nobis enim sufficit scire unum deum locutum et per Moysen et per Esaiam. et maledictum esse omnem, qui non suscitauerit semen in Israhel, siue tunc, cum populo secundum carnem propagando etiam carnalis prolis operatio in coniugali castitate ad officium ciuicum pertinebat, siue nunc, ne quisquam spiritaliter natus putet sibi debere sufficere. nec instet dominicis lucris, quibus quisque pro modulo suo praedicando Christum debet generare christianos. ita illa diuina sententia tempora utriusque testamenti mira breuitate complectitur: maledictus omnis, qui non suscita
Abbreviated transcription (Latin):
paginas abepulis ur̃is: Imputa gͦ sibi in¬
causti mundicia. quę corio inhęsit agnino
S & hoc uos fecistis. qͥtanquã pͥmo bello ur̃o
id qͦd mundũ erat incalamo. immundiciȩ
m̃branarũ scribendo affixistis. Nisi qͦd colo¬
res contrario testimonio uos arguunt. Uos
enĩ potiꝰ ad lucẽ candidarũ paginarũ. cũ
tenebris atram̃ti uenistis. Nob debetis ira¬
sci talia dicentibꝰ. an uob̃ talia credentibꝰ.
cib sibimet concinentes. & ea concinentua tan¬
quã cęlesti tuba & atorpore mortalis uitȩ
nos excitantes: & adpalmã suꝑnȩ uocationiꝰ
extendentes. Delibris enĩ ꝓpheticis quiddã
cũ memorasset apłs. sicut scriptũ . ẽ. opꝓbri¬
a opꝓbrantiũ tͥ cecidert̃ suꝑme: continuo
subiunxit utilitatẽ diuinȩ lectionis. Quȩ

Expanded text:
paginas ab epulis uestris? inputet ergo sibi enpaginas ab epulis uestris? inputet ergo sibi encausti munditia. quae corio inhaesit agnino. sed et hoc uos fecistis, qui tamquam primo bello uestro, id quod mundum erat in calamo, inmunditiae membranarum scribendo adfixistis, nisi quod colores contrario testimonio uos arguunt. uos enim potius ad lucem candidarum paginarum cum tenebris atramenti uenistis. nobis debetis irasci talia dicentibus, an uobis talia credentibus, cibus sibimet concinentes et ea concinentia tamquam caelesti tuba et a torpore mortalis uitae nos excitantes et ad palmam supernae uocationis extendentes. de libris enim propheticis quiddam cum commemorasset apostolus, sicut scriptum est: obprobria obprobrantium tibi ceciderunt super me, continuo subiungit utilitatem diu
Abbreviated transcription (Latin):
bris. quȩ lux ipse ds̃ erat. & ut posset ligare
lux tenebras: priꝰ ee. lucẽ a tenebris deuora¬
tã & ligatã & inqͥnatã & dilaniatã. quã uos
manducando recreatis & soluitis. & purgatiᷤᷤ
& sanatis. ut uob̾ merces retribuat᷑ : ne cũ
illa quȩ liberari ñ potuerit. ingl obo aet̾no
dãnemini. Hanͨ fabellã cotidie & moribꝰ &.
uocibꝰ cantatis. Cur adhuc in eã quęritis
testimonia librors. ut inrebꝰ suꝑfluis & con¬
ficiendis codicibꝰ urĩs aliena substantia con¬
sumat᷑. & dĩ uri ligata teneatur: Incendi¬
te om̃s illas m̃branas elegantesstecturas. de¬
coris pellib exquisitas. ut nec res suꝑflua
uos onero: & ds ur̃ inde soluat᷑. qͥ tañquã
poena seruili etiã in codice ligatꝰ tenet᷑. Nã
si possetis libros ur̃os uł elixatos comedere.
qͣntũ mbris dĩ ur̃i beneficiũ prȩstaretis. An
& si fieri posset. carnis immundicia ꝓhib̾et

Expanded text:
bris, quae lux ipse deus erat, et ut posset ligare bris, quae lux ipse deus erat, et ut posset ligare lux tenebras, prius esse lucem a tenebris deuoratam et ligatam et inquinatam et dilaniatam: quam uos manducando recreatis et soluitis et purgatis et sanatis, ut uobis merces retribuatur, ne cum illa, quae liberari non potuerit, in globo aeterno damnemini. hanc fabellam cotidie et moribus et uocibus cantatis. cur adhuc in eam quaeritis testimonia librorum, ut in rebus superfluis et conficiendis codicibus uestris aliena substantia consumatur et dei uestri ligata teneatur? incendite omnes illas membranas ele.gantesque tecturas decoris pellibus exquisitas, ut nec res superflua uos oneret, et deus uester inde soluatur, qui tamquam poena seruili etiam in codice ligatus tenetur. nam si possetis libros uestros uel elixatos comedere, quantum membris dei uestri beneficium praestaretis ? an et si fieri posset. carnis inmunditia prohiberet
Abbreviated transcription (Latin):
derelinqͥtis uos qͦs congregat. & ñdũ uob̃ appa¬
ret insipiens. qͥ dicit hebreorᷤ testimonia no¬
bis etiã si uera sint ante fide inucilia esse. pꝰ
fidẽ suꝑuacua᷑ Abiciant eͦ qͥcredidert̃. om̃s
libros ꝑ qͦs factũ. ẽ. ut crederent. Nã si hoc
legat᷑ ñ uideo. Ante fidẽ quippe inutile est:
qͥa ille gentilis quẽ ridentẽ ridendꝰ uł potiꝰ
flenciꝰ faustꝰ inlucit. ñ credit xp̃o. Post fidẽ
aut̃ suꝑ uacuũ: si etiã ueris de xp̃o p̃coniĩs
iã suꝑfluo credit᷑. cũ ineũ creditũ fuerit.
Hic for̾te dicetis. d euangłiũ debet legere
iã fidelis. ne obliuiscat᷑ qͦd credidit. Sic gͦ in¬
sani. etiã ꝓpħarũ uera testimonia: ne ob¬
liuiscat᷑ quare crediderit. Eͦdsi oblitꝰ fue-¬
rit: firmũ apud eũ ñ poterit esse qͦd credi¬
dit. Aut ꝓicite iã libros manichei quib
testib credidistis lucẽ pugnasse cũ tene¬

Expanded text:
derelinquitis uos, quos congregat, et nondum uobis adpaderelinquitis uos, quos congregat, et nondum uobis adparet insipiens, qui dicit Hebraeorum testimonia nobis, etiamsi uera sint, ante fidem inutilia esse, post fidem superuacua. Abiciant ergo. qui crediderunt, omnes libros, per quos factum est, ut clegatur, non video. Ante fidem quippe inutile est, quia ille gentilis, quem ridentem ridendus, vel potius flendus Faustus inducit, non credit Christo. Post fidesuperuacuum, si etiam ueris de Christo praeconiis iam superfiuo creditur, cum in eum creditum fuerit. hic forte dicetis: sed euangelium debet legere iam fidelis. ne obliuiscatur, quod credidit. sic ergo, insani, etiam prophetarum uera testimonia. ne obliuiscatur. quare crediderit: quod si oblitus fuerit, firmum apud eum non poterit esse, quod credidit. aut proicite iam libros Manichaei, quibus testibus credidistis lucem pugnasse cum tene
Abbreviated transcription (Latin):
se paraelytũ id .ẽ. consolatorẽ uł aduocatũ
sp̃m ueritatis: ꝑ hanc ꝓmissionis occasionẽ hẽ
paracḣ tũ dicentes esse manicheũ uł inmani¬
cheo. subrepunt in hominũ m̃tes. ignorantes.
ille a xp̃o ꝓmissꝰ qͣndo sit missus. Qui aut̃ le¬
cõmemoratã. & illic manifestissime impletã.
S mͦ querimꝰ. unde ille gentili fidẽ faceret de
xp̃o. Puto enĩ neminẽ esse tã cecũ quelit di¬
cere. manicheo credo. cũ dicat. xp̃o ñ credo.
Deinde si ñridens. salte stomachans diceret.
Itane ꝑsicis libris me iubes credere. qͥ hebreis
me dixisti n credere: Quomͦ gͦ capturꝰ es hȩ¬
retice istũ homine. nisi iã nomini xp̃i aliqͦ
mͦ subditũ inueneris. ut qͥa ille iã xp̃o cre¬
dendũ eẽ. ñ dubitat. tanquã meliꝰ p̃dicanti
xp̃m manicheo deceptꝰ adqͥescat: Ecce est
ille ꝑdix. congregans quȩ ñ pepit. Itane eũ ñdũ

Expanded text:
se paracletum, id est consolatorem uel aduocatum, se paracletum, id est consolatorem uel aduocatum, spiritum ueritatis, per hanc promissionis occasionem hunc paracletum dicentes esse Manichaeum uel in Manichaeo subrepunt in hominum mentes ignorantes, ille a Christo promissus quando sit missus. qui autem lecommemoratam et illic manifestissime inpletam. sed modo quaerimus, unde illi gentili fidem faceret de Christo. puto enim neminem esse tam caecum, qui uelit dicere: Manichaeo credo, cum dicat, Christo non credo. deinde si non ridens, saltem stomachans diceret: itane Persicis libris me iubes credere, qui Hebraeis me dixisti non credere? quomodo ergo capturus es, haeretice, istum hominem, nisi iam nomini Christi aliquo modo subditum inueneris, ut quia ille iam Christo credendum esse non dubitat, tamquam melius praedicanti Christum Manichaeo deceptus adquiescat? ecce est ille perdix congregans. quae non peperit. itane eum nondum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħis An axp̃o crederae de se ipso dicenti. cui ñ
crederet de aliis testificanti: Uere ridiculũ est
hoc putare. Quẽ enĩ semel dignũ fide ñ ducerae:
aut om̃ino nichil ei crederet. aut potiꝰ ꝓ aliis
quã ꝓse ipso testificanti crederet. Hic forte
faustꝰ irrisus. sybillas homini legeret & orphe¬
ũi. & ceteros eiꝰmodi siqͦs alios exgentilibꝰ reꝑirae
de xp̃o aliqͥd p̾nunciasse. S ñ faceret. Eos qͥppe
sibi incognitos fassus ẽ. dicens. Sane si st̃ aliqͣ
ut fama ÷ sybillȩ de xp̃o p̃sagia. aut hermetis
que dicunt trimegistũ. aut orphei. aliorũq
ingentilitate uatũ. Horũ gͦ iste litcteras nes¬
ciens. qndo qͥdẽ ꝑfamã putat esse aliqͦs tales:
ñ eas utiq legera. illi dicenti. Nec ꝓpħis cre¬
cert̃. s potiꝰ de xpo cuiꝰ iã nom̃ ubiq dulcit̃ cla¬
rũ. ẽ. manicheũ semꝑ cõm̃dare conati st̃. ut
hoc melle scilicet uenenati sui poculi labra ꝑ¬
unguerent. Cũ enĩ xp̃c ꝓmiserit suis missurũ

Expanded text:
Christo crederet de se ipso dicenti, cui non crederet de aliis testificanti? uere ridiculum est hoc putare. quem semel enim dignum fide non duceret. aut omnino nihil ei crederet aut potius pro aliis quam pro se ipso testificanti crederet. hic forte Faustus inrisus Sibyllas homini legeret et Orpheum et ceteros eiusmodi. si quos alios gentilium reperiret de Christo aliquid praenuntiasse? sed non faceret; eos quippe sibi incognitos fassus est dicens: sane si sunt aliqua, ut fama est. Sibyllae de Christo praesagia aut Hermetis, quem dicunt Trismegistum, aut Orphei aliorumque in gentilitate uatum. horum ergo iste litteras nesciens. quandoquidem per famam putat esse aliquos tales. non eas utique legeret illi dicenti "nec prophetis crecerunt, sed potius de Christo, cuius iam nomen ubique dulciter clarum est. Manichaeum semper commendare conati sunt. ut hoc melle scilicet uenenati sui poculi labra perungerent. cum enim Christus promiserit suis missurum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs ñ pepit dicit. Salus quã xp̃c̃ ꝓmisit apud me
est ego dabo. S uuide iste qͥd dicat. Sana me dñe
& sanabor. saluũ me fac & salitus ero. Unde apls dic̃.
Nemo gletur in homine. & iste subiungit. Qm gła¬
tio mea tues. Pis moddis nos instruimꝰ hominẽ ex
aplica ꝓphicaq doctrina. ut edificet᷑ suꝑ funda

Expanded text:
quos non peperit, dicit: salus, quam Christus promisit, apud me quos non peperit, dicit: salus, quam Christus promisit, apud me est; ego dabo. sed uide. iste quid dicat: sana me, domine, et sanabor; saluum me fac, et saluus ero. unde apostolus dicit: nemo glorietur in homine, et iste subiungit: quoniam gloriatio mea tu es. his modis nos instruimus hominem ex apostolica propheticaque doctrina, ut aedificetur super funda
Abbreviated transcription (Latin):
contexuit idẽ ipse ieremias. Patientta isrł dñe.
uniuersi qͥte dereliquert̃ t̾reant᷑. Cũ enĩ de ꝑdi¬
ce dixiss&e qͥclamat & congregat quȩ ñ peꝑit᷑.
cõmdauit excellentiã ciuitatis suꝑ mon̾tẽ po¬
sitȩ quȩ abscondi ñ pocest. ut abȩccła cathali
iecit statĩ. Patientia isrł dñe. Patient̃ enĩ fe¬
rendui . ẽ. qͦd ait. sinite utraq crescere usq ad
messẽ. ne impatientia tolerandi malos relin
ipsi relinquunt᷑. ille relinquit. Unde subie¬
cit atq addidit. Uniuersi qͥte. derelinquunt
treant᷑ confundant᷑ qͥr ecessert̃ int̾ra. Terra ÷
eni hõ de se p̾sumens. atq alios ut de iꝑso p̃su
mat᷑ indicens. & ideo sequit᷑ E uertent᷑. q̃m de¬
reliquer fontẽ uite dñm. Quid enĩ aliud cla¬
mat ꝑ̃dix. nͥ apud seesse. & ase dari fontẽ uitȩ:
one decepti: cuiꝰ nomine iã tenebant᷑ imbuti.
Non eni q̃s pepit congrigat. s ut congreget

Expanded text:
contexit idem ipse Hieremias: patientia Israhel, domine; contexit idem ipse Hieremias: patientia Israhel, domine; uniuersi, qui te dereliquerunt, terreantur. cum enim de perdice dixisset, quae clamat et congregat, quae non peperit, commendauit excellentiam ciuitatis super montem positae, quae abscondi non potest, ut ab ecclesia cathoiecit statim: patientia Israhel, domine. patienter enim ferendum est, quod ait: sinite utraque crescere usque ad messem nec inpatientia tolerandi malos relinqdeo cum ipsi relinquuntur. ille relinquitur. unde subiecit atque addidit: uniuersi, qui te derelinquunt, terreantur; confundantur qui recesserunt in terram. terra est enim homo de se praesumens matur, inducens, et ideo sequitur: euertentur. quoniam dereliquerunt fontem uitae, dominum. quid enim aliud clamat perdix, nisi apud se esse et a se dari fontem uitae, omissione decepti, cuius nomine iam tenebantur inbuti? non enim quos peperit, congregat, sed ut congreget.
Abbreviated transcription (Latin):
nullꝰ alienꝰ accedit: cũ multis aut̃ scĩtatẽ sa¬
cram̃ti. ꝗͦd qͥ manctucat &e bibit indigne iudi¬
ciuĩ sibi manducat & bibit. qͥaut̃ manducare
contenit ñ habebit inse uitã. & ideo ñ ꝑuenioe.
aditi ȩt̃nã. Eosdẽq paucos incõparatione
multitudinis malord paucos dici. esse aut̃ ꝑ se
ipsos consideratos in magno numero: diffusos
toto orbe trarũ. crescentes int̾ ⁊izania & cũ
palea. usq addiẽ messis &e uentilationis. N oc
ineuangłio dictũ. hoc a ꝓpħis ante p̾dictũ Ante¬
enĩ p̃dictũ . ẽ. Sicut liliũ inmedio spinarũ:
ita ꝓrina mea inmedio filiarũ. Ante p̃dictũ
est in habitaui cũ habitantibꝰ cedar: cũ iis qͥ
odert pacẽ erã pacificꝰ. Ante pͣdictũ .ẽ. Signa in-
fronte eos qͥ gemunt & merent obiniqͥtates
popłi mei. quȩ fiunt in medio eoꝵ. Itaq iste
gentilis que tali alloquio firmaremꝰ. iã factus
uerba ex corde simplici dicere. quȩ subseqͦnt̃

Expanded text:
itatem sacramenti, quod qui manducat et bibit indigne iudicium sibi manducat et bibit: qui autem manducare contemnit, non habebit in se uitam et ideo non perueniet ad uitam aeternam. eosdemque paucos in conparatione multitudinis malorum paucos dici; esse autem per se ipsos consideratos in magno numero, diffusos toto orbe terrarum. crescentes inter zizania et cum palea usque ad diem messis et uentilationis. hoc in euangenim praedictum est: sicut lilium in medio spinarum. ita proxima mea in medio filiarum: ante praedictum est: inhabitaui cum tabernaculis Cedar; cum his, qui oderant pacem, eram pacificus: ante praedictum est: signa in fronte eos. qui gemunt et maerent ob iniquitates populi mei. quae fiunt in medio eorum. itaque iste gentilis, qu-em tali adloquio firmaremus, iam factus uerba ex corde simplici dicere quae subsequenter
Abbreviated transcription (Latin):
thecizandi ordinẽ nob̾ insinuans. continuo
subiecit. Clamauit ꝑdix. congregauit quȩ
ñ peꝑit. faciens diuicias suas ñ cũ rudicio. P¬
dix enĩ nimis contentiosũ animal. notũ est
qͥnta aiditate ipsiꝰ contentionis currat in
laqueũ. Nonenĩ disputare amant heretiei.
s qͥ qͦmͦ suꝑare impudentissima ꝑuicatia. ut
s cũ temeritate inconsiderata. Nonenĩ in¬
telligunt ibi esse uerã & salubrẽ & quodãmͦ
germanã atq radicalẽ xp̃ianã societatẽ.:
unde istos separauert̃ qͦs ad suas diuitias
congregart̃. & qͥa detalib dic̃ apłs. sic̃ enĩ
iamnes & manbres resticert̃ moisi sic & isti

Expanded text:
techizandi ordinem nobis insinuans continuo techizandi ordinem nobis insinuans continuo subiecit: clamauit perdix, congregauit, quae non peperit, faciens diuitias suas non cum iudicio. perdix enim, nimis contentiosum animal, notum est, quanta auiditate ipsius contentionis currat in laqueum. non enim disputare amant haeretici, sed quoquo modo superare inpudentissima peruicacia, ut sed cum temeritate inconsiderata. non enim intellegunt ibi esse ueram et salubrem et quodam modo germanam atque radicalem christianam societatem, unde istos separauerunt, quos ad suas diuitias congregarunt. et quia de talibus dicit apostolus: sicut enim Iamnes et Mambres restiterunt Moysi. sic et isti
Abbreviated transcription (Latin):
poena uenire qrunda occultoꝵ: s nec ip¬
sos hoc tacuisse ꝓpħas demonstraremꝰ. Nã ne ꝑgã
longiꝰ: idẽ ieremias eo ipso loco ubi ait. &
ho ÷ ce qͥs agnoscit eũ: ne quasi hoc ipso excu¬
sati essent iudei qͥa ñ cognouert̃. sienĩ cogno¬
uissent sicut apłs dicit nunquã dnm glę cru¬
cifixissent: sequit᷑ & ostendit occulti eoꝵ
meriti fuisse ut ñ cognoscerent. Ait enĩ. Ego
dñs int̾rogans corda & ꝓbans renes. ut dẽ
unicuiq seđm uiã eiꝰ & scd̾m fructũ studi¬
orũ eiꝰ. Porro si hoc gentilis ille moueret᷑.
cur etiã ipsi qͥ appellant᷑ xp̃ĩani. inmultas
hereses uariasq discedunt: neq hoc a ꝓpħis
hebreis p̃t̾missũ esse doceremꝰ. Tanquã enĩ
esset consequens. ut iudeis insua cęcitate
demonstratis: hoc illi uenirae inm̃tẽ qͦd etiã
multi subnomine xpĩano ab ipsa xp̃iana so¬
cietate deuiarent: ipse ieremias uelut ca¬

Expanded text:
poena uenire quorundam occultorum, sed nec ippoena uenire quorundam occultorum, sed nec ipsos hoc tacuisse prophetas demonstraremus. nam. ne pergam longius, idem Hieremias eo ipso loco, ubi ait: et homo est. et quis agnoscit eum? ne quasi hoc ipso excusati essent Iudaei, quia non cognouerunt — si enim cognouissent, sicut apostolus dicit, numquam dominum gloriae crucifixissent — sequitur et ostendit occulti eorum meriti fuisse, ut non cognoscerent. ait enim: ego dominus interrogans corda et probans renes, ut dem unicuique secundum uiam eius et secundum fructum studiorum eius. Porro si hoc gentilis ille moueretur, cur etiam ipsi, qui appellantur christiani, in multas haereses uariasque discedunt. neque hoc a prophetis Hebraeis praetermissum esse doceremus. tamquam enim esset consequens, ut Iudaeis in sua caecitate demonstratis hoc illi ueniret in mentem, quod etiam multi sub nomine christiano ab ipsa christiana societate deuiarent, ipse Hieremias uelut ca
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs tã imprudens. ut se uidere dissimulet.
Quis eni dubitet hoc de iudeis fuisse ꝓpħatũ
cũ isaias dicat. agnouit bos possessore suũ
& asinꝰ p̃sepe dñi sui. isrł aut̃ me ñ cognoũ:
& popłs m̃s me ñ intellex̃: Aut illud qͦd
apłs cõmemorat. tota die expandi manus
meas adpopłm ñ credentẽ. & contradicentẽ:
& maxime illud. dedit illis ds̃ spm cõpuncti¬
onis. oculos ut ñ uideant & aures ut ñ au¬
diant & ñ intelligant. & multa huiꝰ modi:
Qdsi diceret. qͥo gͦ peccauert̃ iudei si ds̃ illos
excecauit ne agnoscerent xp̃m: qͣntũ pos¬
semꝰ imbuendo rudi homini ostenderemꝰ. ex
aliis occultis peccatis dõ cognitis uenire
iustã poenã huiꝰ cecitatis. Ed ñ solũ dixis¬
se apłm dequibꝰdã. ꝓpt̃ hoc tradidit illos
ds̃ inconcupiscentia cordis eoꝵ uł in replũ
sensũ ut faciant quȩ ñ conueniunt: uolen¬
tẽ ostendere quȩdã peccata manifesta ex

Expanded text:
quis tam inpudens, ut se uidere dissimulet? quis tam inpudens, ut se uidere dissimulet? quis enim dubitet hoc de Iudaeis fuisse prophetatum, cum Esaias dicat: agnouit bos possessorem suum et asinus praesepe domini sui; Israhel autem me non cognouit et populus meus me non intellexit aut illud, quod apostolus commemorat: tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem et maxime illud: dedit illis deus spiritum conpunctionis, oculos, ut non uideant, et aures, ut non audiant et non intellegant et multaQuid ergo peccauerunt Iudaei, si deus illos excaecauit, ne agnoscerent Christum? quantum possemus, imbuendo rudi homini ostenderemus ex aliis occultis peccatis deo cognitis uenire iustam poenam huius caecitatis; quod non solum dixisse apostolum de quibusdam: propter hoc tradidit illos deus in concupiscentiam cordis eorum uel in reprobum sensum. ut faciant, quae non conueniunt, uolentem ostendere quaedam peccata manifesta ex
Abbreviated transcription (Latin):
ne abaliqͦ int̾ficiat᷑. & ille cham seruus fr̃m
suoꝵ. portando libros qͥb illi erudiant᷑: ipse
oneret᷑. ꝑ eoꝵ qͥppe codices ꝓbamꝰ. ũ a nobis
tanquã dererũ euentu cõmonitis ista esse
conseripta: s oli in illo regno p̃dicta atq ser
uata. nc̃ aut̃ manifestata & impleta. Inqͥb
& ea quȩ ibi minꝰ ꝑspicua st̃. qͥa infigura con¬
tingebant uiillis. scripta st̃ aut̃ ꝓpt̾ nos
unqͦs finis scłoꝵ obuenit: iã nẽ illustrata
soluunt᷑. & quȩ umbris futurarũ adhue
rerũ opocabant᷑: iã factarũ luce manifestan¬
tur. Forte etiã hinc se diceret ꝑmoueri: qͦd
ipsi inquoꝵ libris hec inueniunt᷑ esse. pͣnim¬
ciata quȩ nc̃ cernunt᷑ impleta. ñ nob̾cũ te¬
nent eidẽ euangłii societatẽ. Cũ uͦ doceret᷑
etiã hoc ab eisdẽ ꝓpħis esse p̃dictũ. qͥntũ mo¬
ueret᷑ adfidẽ quis tã demens ÷ ut ñ uideat.

Expanded text:
ne ab aliquo interficiatur, et ille Cham seruus fratrum ne ab aliquo interficiatur, et ille Cham seruus fratrum suorum portando libros, quibus illi erudiantur, ipse oneretur. per eorum quippe codices probamus non a nobis tamquam de rerum euentu commonitis ista esse conscripta, sed olim in vata, nunc autem manifestata et impleta: in quibus et ea quae ibi minus perspicua sunt, quia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit, iam nunc inlustrata soluuntur, et quae umbris futurarum adhuc rerum opacabantur, iam factarum luce manifestantur. Forte etiam hinc se diceret permoueri. quod ipsi, in quorum libris haec inueniuntur esse praenuntiata, quae nunc cernuntur inpleta. non nobiscum tenent eiusdem euanab eisdem prophetis esse praedictum, quantum moueretur ad fidem, quistam demens est, ut non uideat?
Abbreviated transcription (Latin):
abscondent inspeluncis & inscissuris petrarũ.
& incauernis t̃re. a facie timoris dñi & a mai¬
estate uirtutis eiꝰ. cũ surrexerit confringe.¬
re t̾rã. Illa enĩ die ꝓiciet hõ abominationes
aureas & argenteas quas fecert̃. ut adorare¬
nt suꝑ uacanea & noxia. & forte iste gen¬
tilis quẽ cathecitamꝰ. quẽ dix̃ faustꝰ eũ risu
dicturũ ñ credo ꝓpħis hebreis. aliqua manu
fabricata idola abscondit inspelunca. aut in
scissura petrȩ. aut incauerna t̾rȩ. aut aliquẽ
amicũ suũ scit ita fecisse. aut inciuitate
seruientes seq adorantes. seuerissimis legibꝰ
t̾ra confringit. id: t̾reni cordis frangit au
tanta rerũ euidentia circũ fusus fortasse
diceret postea quã ista ꝑmundũ fieri coe¬
ꝑunt xp̃ianos has licteras cõposuisse. ut
ante diuinitꝰ p̃dicta putarent᷑. nec quasi
temere humanitꝰ facta contẽnerent᷑. Hoc
uerendũ erat. nͥ esset late sparsꝰ longeq no¬
tus popłs iudeorũ. cain ille signo accepto

Expanded text:
in scissuris petrarum et in cauernis terrae a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. illa enim die proiciet homo abominationes aureas et argenteas, quas fecerunt, ut adorarent superuacanea et noxia. et forte iste gentilis, quem catechizamus, quem dixit Faustus cum risu dicturum: "non credo prophetis Hebraeis," aliqua manu fabricata idola abscondit in spelunca aut in scissura petrae aut in cauerna terrae aut aliquem amicum suum scit hoc fecisse aut in ciuitate am iam sibi seruientes seque adorantes seuerissimis legibus terram confringit, id est terreni cordis frangit audtanta rerum euidentia circumfusus fortasse diceret, posteaquam ista per mundum fieri coeperunt, christianos has litteras conposuisse, ut ante diuinitus praedicta putarentur, ne quasi temere humanitus facta contemnerentur. hoc uerendum est, nisi esset late sparsus lateque notus populus Iudaeorum, Cain ille signo accepto,