comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quosq diuites. Lȩtos. honoratos. potentes.
cũ pleriq iustoꝵ egeant atq infirmi sint.
putant uel nichił de nob̾ dm̃ curare ut epi.¬
curei dicunt. uł nescire actus hominũ ut
fiagiciosi putant. uł si scit omĩa iniquum
essẽ udicem ut bonos egere patiatur. ab un¬
dare imꝓbos. Nec suꝑfluus uelut quidam
excursus fuit. ut opinioni huiꝰmodi ipsorũ
affectus responderet quos beatos iudicant.
cũ ipsi se miseros ꝓutent. Arbitratus enĩ
sũ quod ipsi sibi facilius quã nob̾ credent.
Quo decurso. ꝓcliue estimo. ut refellam cȩtera.
Et pͥmo eors assertionẽ qui dm̃ putant curã
mundi nequaquã habere sicut aristoteles
asserit. usq ad lunã eiꝰ descende ꝓuidentiã.
Et quis oꝑator neglegat oꝑis sui curã Quis
deserat & destituat. quod ipse condendũ
putauit: Si iniuria est regere: nonne est
maior iniuria fecisse. cũ aliquid non fecisse
nulla iniusticia sit. non curare quod feceris

Expanded text:
quosque divites, laetos, honoratos, potentes, quosque divites, laetos, honoratos, potentes, cum plerique justorum egeant, atque infirmi sint, putant vel nihil Deum curare de nobis, ut Epicurei dicunt: vel nescire actus hominum, ut flagitiosi putant: vel si scit omnia, iniquum esse judicem; ut bonos egere patiatur, abundare improbos. Nec superfluus velut quidam excursus fuit, ut opinioni hujusmodi ipsorum affectus responderet, quos beatos judicant, cum ipsi se miseros putent. Arbitratus enim sum quod ipsi sibi facilius quam nobis crederent. 48. Quo decurso, proclive aestimo, ut refellam caetera. Et primo eorum assertionem, qui Deum putant curam mundi nequaquam habere, sicut Aristoteles asserit usque ad lunam ejus descendere providentiam. Et quis operator negligat operis sui curam? Quis deserat et destituat quod ipse condendum putavit? Si injuria est regere, nonne est major injuria fecisse; cum aliquid non fecisse nulla injustitia sit, non curare quod feceris,
Abbreviated transcription (Latin):
ferna descendunt. Hides conuiuiũ pecca¬
toris. interroi eiꝰ conscientiã. Nonne gra¬
uius om̃ib foetet sepulchris  Intueru
letoriã eiꝰ & salubritatẽ miraris corporis
filioꝵ atꝙ opũ abundantia. int rosproe
ulcera & uibices animȩ eiꝰ e cordis mesti¬
tudinẽ. Nã de opibus quid loquar.
cũ legeris quia non abundantia. est
uita ẽius. cũ scias qͥa & si tuideatur
diues sibi pauꝑ est. &. tuũ iudiciũ suo
refellat i de multitudine quoq filior
ce de endolentia quid loquar. cũ ipse
se lugeat  sine hȩrede futurũ iudicet.
cũ imitatores sui successores suos esse no¬
lit i Nulla enĩ hereditas peccatoris.
Ergo impius ipse sib poena est. iustus
autẽ ipsc sibi grã. Et utriq aut bonoꝵ
aut maloꝵ. op̃um merces. ex seipso solui
tur. Sed reuertamur ad ꝓpositũ: ne di¬
uisionẽ factã p̾terissẽ uideamur. qͥa oecumi¬
rimus opinioni eces. qui uidentes sceleratos

Expanded text:
inferna descendunt. 46. Vides convivium peccainferna descendunt. 46. Vides convivium peccatoris, interroga conscientiam ejus. Nonne gravius omnibus fetet sepulcris? Intueris laetitiam ejus, et salubritatem miraris corporis filiorum atque opum abundantiam: introspice ulcera et vibices animae ejus, et cordis moestitudinem. Nam de opibus quid loquar, cum legeris: Quia non in abundantia est vita ejus : cum scias quia etsi tibi videatur dives, sibi pauper est, et tuum judicium 14 suo refellat? De multitudine quoque filiorum, et de indolentia quid loquar; cum se ipse lugeat, et sine haerede futurum judicet, cum imitatores sui successores suos esse nolit? Nulla enim haereditas peccatoris. Ergo impius ipse sibi poena est: justus autem ipse sibi gratia; et utrique aut bonorum aut malorum operum merces ex se ipso solvi. Sed revertamur ad propositum, ne divisionem factam praeteriisse videamur, quia occurrimus opinioni eorum qui videntes sceleratos
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ. sed scđm interiorẽ conscientiam.
quȩ innocentiũ & flagitiosoꝵ merita
discernit: uera atq in corrupta poena¬
rũ proemiorũq arbitra. Moritur
in nocens in potestate simplicitatis suȩ.
in abundantia ꝓpriȩ uoluntatis. sicut
adipe repletã animã gerens. At uͦ¬
peceator quanius foris abundet & delitus
dissiuat. odorib fragret. in amaritudin
anime suȩ uitã exigit & ultimũ diem
claudit. nichil eoꝵ quȩ epulatus fuerit
referens boni. nichil secũ auferens nisi p̃cu
dixini essẽ iudicii remunerationẽ. Ille sus
asteti beatus. hic miser. Iue suo uieluo
absolutus. hic reus. Ille in exitu lȩdus.
hie merens. Cui absolui potest qui nec
sibi inocens est: Dicite inquit mͥ. ubi
est ꝓtectio tabernaculoꝵ eius : Si I¬
enĩ eiꝰ non inuenietur. Uita &renim fa¬
cinorosi ut somniũ. Aꝑuit oculos. tran¬
siuit requies eiꝰ. euanuit delectatio. lice
psa quȩ uidetur etiã dũ ununt impios
requies minferno sit. uiuentes en ̃ mio

Expanded text:
 secundum interiorem conscientiam, quae innocentium et flagitiosorum merita discernit, vera atque incorrupta poenarum praemiorumque arbitra. Moritur innocens in potestate simplicitatis suae, in abundantia propriae voluntatis, sicut adipe repletam animam gerens . At vepeccator quamvis foris abundet, deliciis diffluat, et odoribus fragret, in amaritudine animae suae vitam exigit, et ultimum diem claudit, nihil secum eorum quae epulatus fuerit, boni referens: nihil secum auferens, nisi sceldivini esse judicii remunerationem. Ille suo affectu beatus, hic miser: ille suo judicio absolutus, hic reus: ille in exitu laetus, hic moerens. Cui absolvi potest, qui nec sibi innocens est? Dicite, inquit, mihi, ubi est protectio tabernaculorum ejus ? Signum ejus non invenietur. Vita etenim facinorosi, ut somnium. Aperuit oculos, transivit requies ejus, evanuit delectatio: licet ipsa quae videtur, etiam dum vivunt, impiorum requies in inferno sit: viventes enim in
Abbreviated transcription (Latin):
res paribus delectari. Ceruos quoq ceruis &
plerunq hominibus adiungi. Iam de ꝓcrean-¬
di studio & sõbole. uel etiam generantiũ amo¬
esse uirtutes. Siquidẽ & fortitudo quȩ uł in
bello tuetur a barbaris patriã uel domi
defendit infirmos. uł a latronibus socios. plena
iusticiȩ sit . &. scire quo consilio defendat atq
adiuuet. captare etiã tẽporũ & locorũ oppor¬
tunitates. prudentiȩ ac modestiȩ sit. & tẽpan¬
tia ipsa sine prudentia modũ scire non possit.
opportunitatẽ noscere &. scđm mensurã reddere
sit iusticiȩ. & in om̃ib istis magnanimitas neces¬
saria sit. & quȩdã fortitudomentis. plerunq
& corporis. ut quis quod uelit implere posnĩt.¬

Expanded text:
res paribus delectari: cervos quoque cervis, et res paribus delectari: cervos quoque cervis, et plerumque 35 hominibus adjungi. Jam de procreandi studio et sobole, vel etiam generantium amoesse virtutes. Siquidem et fortitudo quae vel in bello tuetur a barbaris patriam, vel domi defendit infirmos, vel a latronibus socios, plena sit justitiae: et scire quo consilio defendat atque adjuvet, captare etiam temporum et locorum opportunitates, prudentiae ac modestiae sit: et temperantia ipsa sine prudentia modum scire non possit: opportunitatem noscere, et secundum mensuram reddere, sit justitiae: et in omnibus istis magnanimitas necessaria sit, et quaedam fortitudo mentis, plerumque et corporis; ut quis quod velit, possit
Abbreviated transcription (Latin):
magis quã inuentũ sapientibus : quia pietis
fundamentũ est om̃ium uirtutũ. Iusticia
autẽ pietas est. pͥma in dm̃. scđa in patriã.
tercia in parentes. Itẽ in om̃s. Quȩ & ipsa
sedinnature est magisteriũ. Si quidẽ ab ine¬
uata etade ubi pͥmũ sensus infundi coepert̃a
uitã amamus tanquã dei utius patriãc paren¬
te diligimus de inde equales. quib sociari cu¬
penus. Hinc caritas naseitur. quȩ alios ũbb
pretert : non quȩrens que sua sunt. in quibus
est principatus iusticiȩ. Omib quoq animan¬
tib innascitur primo salutẽ tueri. cauere
quȩ noceant. expetere quȩ ꝓsint ut pastũ.
ut latibula. quib se apericulo. imbribus
sole defendant. quod est prudentię. Succedit
quoq ut om̃ium genera animantiũ congrega-¬
bilia naturasixit. primo generis sui ac formȩ
consortibus. tũ etiam cȩteris. ut boues uide¬
mus armentis. equos gregibus. & maxime pa-¬

Expanded text:
magis quam inventum sapientibus; quia pietas magis quam inventum sapientibus; quia pietas fundamentum est omnium virtutum. 127. Justitiae autem pietas est prima in Deum, secunda in patriam, tertia in parentes, item in omnes: quae et ipsa secundum naturae est magisterium. Siquidem ab ineunte aetate ubi primum sensus infundi coeperit, vitam amamus tamquam Dei munus, patriam, parentesque diligimus, deinde aequales quibus sociari cupimus. Hinc charitas nascitur, quae alios sibi praefert, non quaerens quae sua sunt, in quibus est principatus justitiae. 128. Omnibus quoque animantibus innascitur, primum salutem tueri, cavere quae noceant, expetere quae prosint, ut pastum, ut latibula quibus se a periculo, imbribus, sole defendant, quod est prudentiae. Succedit quoque ut omnium genera animantium congregabilia natura sint: primo generis sui ac formae consortibus, tum etiam caeteris; ut videmus boves armentis, equos gregibus, et maxime pa
Abbreviated transcription (Latin):
scđm humanã naturã uerum inuestigare. quȩ
nos ad studiũ cognitionis & sc̃ientiȩ trahit . & in¬
quirendi infundit cupiditatẽ. In quo excellere
uniuersis pulchrũ uidetur. sed paucoꝵ. est assẽ¬
qui. qui uoluendo cogitationes. consilia ȩxami¬
nando. non mediocrem impendunt laborem.
ut ad illud beatȩ honesteq uiuendũ ꝓuenire
possint atq oꝑibris apꝓpinquare. Non enĩ qui
scientiȩ sine factis. haud scio an etiã in uoluant
Quid enĩ tã plenũ officii. quã deferre auetori
studiũ atq reuerentiã: Qui tamen fons & in
uirtutes deriuatur cȩteras. Neque enĩ potest
iusticia sine prudentia essẽ. cũ examinare
quid iustum quidue iniustũ sit. non medio¬
cris prudentiȩ sit. summus inutroq error.
Qui enĩ iustũ iudicat iniustũ. iniustũ autẽ
iustũ : execrabilis est apud dm̃. Ut quid
abundant iusticiȩ imprudenti salomonait.
eque iterũ prudentia sine iusticia est. Pie
aduertimus. illud abhuius scłi transiatũ

Expanded text:
uram humanam verum investigare, quae 34 nos ad studium cognitionis et scientiae trahit, et inquirendi infundit cupiditatem. In quo excellere universis pulchrum videtur, sed pancorum est assequi: qui volvendo cogitationes, consilia examinando, non mediocrem impendunt laborem; ut ad illud beate honesteque vivendum pervenire possint, atque operibus appropinquare. Non enim qui scientiae sine factis, haud scio an etiam involvant Quid enim tam plenum officii, quam deferre Auctori studium atque reverentiam? Qui tamen fons et in virtutes derivatur caeteras; neque enim potest justitia sine prudentia esse, cum examinare quid justum, quidve injustum sit, non mediocris prudentiae sit; summus in utroque error. Qui enim justum judicat injustum, injustum vero justum, exsecrabilis apud Deum. Ut quid abundant justitiae imprudenti? Salomon ait . Neque iterum prudentia sine justitia est; pietadvertimus illud ab hujus saeculi translatum
Abbreviated transcription (Latin):
ri inueniendi atq examinandȩ dis¬
putationis grã. illã sibi impositã ꝑsonã
dicere. Quod eo usq tullius ꝓbau̾it.
ut ipse in libris quos scripsĩt de re pub-¬
lica. in eã sententiã dicendũ putauerit.
Quanto antiquior illis iob qͥ hec primus
repperit. nec eloquentiȩ falerandȩ grã.
sed ueritatis ꝓbandȩ p̾mittenda esti¬
mauit: Statimq ipse questionẽ eno¬
dem reddidit: subiciens quod extin¬
quatur lucerna impioꝵ. & futura sit
ẽoꝵ euersio. non falli dm̃ doctorẽ sapi¬
entiȩ & disciplinȩ. sed essẽ ueritatis iu-¬

Expanded text:
ri inveniendi atque examinandae disri inveniendi atque examinandae disputationis gratia, illam sibi impositam personam dicere. Quod eousque Tullius probavit, ut ipse in libris quos scripsit de Republica, in eam sententiam dicendum putaverit. 44. Quanto antiquior illis Job, qui haec primus reperit, nec eloquentiae phalerandae gratia, sed veritatis probandae, praemittenda aestimavit? Statimque ipse quaestionem enodem reddidit, subjiciens quod exstinguatur lucerna impiorum, et futura sit eorum eversio : non falli Deum doctorem sapientiae et disciplinae, sed esse veritatis ju
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ a dnõ non est in ipsĩs. Hȩc̃ uidens
infirmus corde exagitatur. & studiũ
auertit suũ. Cuiuĩ dicturus sermo-¬
nes. ante sc̃s iob p̃misit dicensꝰ Porta¬
sum enĩ quod ñ ꝓbo. sed ad uos redar.¬
guendos ꝓferã sermones iniquos. Aut
certe quia ita est uersus. Quid autẽ:
Nunquid ab homine arguor Hoc est
homo me non pocest redarguere quia
peccaui & si argui dignus sum. quia non
ex euidenti culpa me arguitis. sed ex
iniuriis estimatis merit̾a delictoꝵ
Uidens gͦ infirmus abundare iniustos
successionib prosꝑis. se autẽ atteri. dicit
dño Discede am̃e. uias tuas scire nolo.
Quid ꝓdest quia seruiuimus ipsi. aut
quȩ utilitas qͥa occurrimus ipsi: In ma¬
nib eoꝵ omia bona. oꝑa autẽ impioꝵ.
non uidet. Laudatur inplatone quod
in politia sua posuit eũ qͥ contra iusticiã
disputandi partes recepisset. postulare
ueniã dictoꝵ quȩ non improbaret. & ue¬

Expanded text:
autem a Domino non est in ipsis . 42. Haec videns autem a Domino non est in ipsis . 42. Haec videns infirmus corde exagitatur, et studium avertit suum. Cujus dicturus sermones, ante sanctus praemisit Job, dicens: Portaenim sum quod non probo: sed ad vos redarguendos proferam sermonis iniquos. Aut certe; quia ita est versus. Quid autem? Numquid ab homine arguor? hoc est, homo me non potest redarguere quia peccavi, etsi argui dignus sum; quia non ex evidenti culpa me arguitis, sed ex injuriis aestimatis merita delictorum. Videns ergo infirmus abundare injustos successibus prosperis, se autem alteri, dicit Domino: Discede a me, vias tuas scire nolo . Quid prodest, quia servivimus ipsi: aut quae utilitas, quia occurrimus ipsi? In manibus ipsorum omnia bona, opera autem impiorum non videt. 43. Laudatur in Platone, quod in Politia sua 13 posuit eum qui contra justitiam disputandi partes recepisset, postulare veniam dictorum quae non probaret, et ve
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ miscđię. Sed pleriq reuocantur
ab officio dispensatricis miscđĩę: dũ pu¬
tant hominis actus non curare dm̃.
aut nescire eũ quid in occultis geramꝰ.
quid teneat nr̃a conscientia. aut̃ uidici¬
um eiꝰ nequaquã iustũ uideri. quando
peccatores diuitis abundare uident.
gauđe honorib. sanitate. liberis. Econ¬
tra autẽ. iustos inopes degere. in hono¬
ros. sine liberis. infirmos coͬpore. luctu
frequenti. Nec mediocris ea questio.
quandoquidem tres illi reges amici iob.
ꝓptẽa eũ peccatorẽ ꝓnunciabant. quia
inopẽ factũ exdiuite. orbatũ liberis
ex foecundo parente. ꝑfusum ulceribus.
in horrentẽq uibicib. ex aratũ uulnerib
a capite usq ad pedes uidebant. Quib
hane ses iob ꝓponit assertionẽ. Si gͦ
ꝓpt̾ peccata mea hȩc patior. cur im̃pii
uiuunt: Inueterauerunt aut̃. &. in
diuitus semen eoꝵ. scđm uoluntatẽ
filii eoꝵ in oculis. domus ipsoꝵ ab un-¬
dant. timor autẽ nusquã. flagellum

Expanded text:
tur. 40. Sed plerique revocantur ab officio dispensatricis misericordiae, dum putant hominis actus non curare Dominum, aut nescire eum quid in occultis geramus, quid teneat nostra conscientia: aut judicium ejus nequaquam justum videri, quando peccatores divitiis abundare vident, gaudere honoribus, sanitate, liberis: contra autem, justos inopes degere, inhonoros, sine liberis, infirmos corpore, luctu frequenti. 41. Nec mediocris ea quaestio, quando quidem tres illi reges amici Job, propterea eum peccatorem pronuntiabant, quia inopem factum ex divite, orbatum liberis ex fecundo parente, perfusum ulceribus, inhorrentemque vibicibus, exaratum vulneribus a capite usque ad pedes videbant . Quibus hanc sanctus Job proponit assertionem: Si ego propter peccata mea haec patior, Cur impii vivunt? Inveteraverunt autem, et in divitiis semen eorum secundum voluntatem, filii eorum in oculis, domus ipsorum abundant, timor autem nusquam: Flagellum
Abbreviated transcription (Latin):
canendi suauitatẽ & uocis affectant prȩ¬
stantiã . pͥus sensim canendo uocẽ excitant.
Et qͥuirib corporis legitimoq luctandi
certaminę coronã pet̾unt. cotidiano usu
palestrȩ durantes menbra. nutrientes
patientiã laboꝵ assuescunt. Hȩc ipsa na-¬
tura nos in paruulis docet. quod pͥus so-¬
nos meditantur loquendi. ut loqui discant.
taq sonus. exercitatio quȩdã & palestra
uocis est. Ita gͦ &. qͥ uolunt discere cauti.¬
onẽ loquendi. quod naturȩ est non negent
quod custodiȩ. ẽ. exerceant. ut qͥ in spẽcu-¬
la sunt speculando intendant non dor-¬
miendo. Om̃is enĩ res. ꝓpruis ac dome¬
sticis exercitiis augetur. Ergo dauid
tacebat non semꝑ sed ꝓtẽpore. Non iu¬
sider neq om̃ib: sed irritanti adueru¬
rio. ꝓuocanti peccatori non responliers
tosiciat alib ait. loquentes uanitate o
cogutandes dolũ non audiebat quasi surdio
u q̃uasi mutus non apiebat illis os slure

Expanded text:
canendi suavitatem et vocis affectant praecanendi suavitatem et vocis affectant praestantiam, prius sensim canendo vocem excitant. Et qui viribus corporis, legitimoque luctandi certamine coronam petunt, quotidiano usu palaestrae durantes membra, nutrientes patientiam, laborem assuescunt. 33. Haec ipsa natura nos in parvulis docet, quod prius sonos meditantur loquendi, ut loqui discant. Itaque sonus exercitatio quaedam et palaestra vocis est. Ita ergo et qui volunt discere cautionem loquendi, quod naturae est, non negent: quod custodiae est, exerceant; ut qui in specula sunt, speculando intendant, non dormiendo. Omnis enim res propriis ac domesticis exercitiis augetur. 34. Ergo David tacebat non semper, sed pro tempore: non jugiter, neque omnibus; sed irritanti adversario, provocanti peccatori non respondebat. Et, sicut alibi ait , loquentes vanitatem, et cogitantes dolum, non audiebat quasi surdus, et quasi mutus non aperiebat illis os suum;
Abbreviated transcription (Latin):
re quȩ decent sanã doctrinã. Et alibi.
Decebat autẽ eũ ꝑ quẽ omia & ꝓpter quẽ
omĩa. multis filiis in głam adductis
ducẽ salutis eoꝵ ꝑ passionẽ consũmari
Nunquid pͥor panethius. nunquid
aristoteles qui & ipse disputauit de officio
quã dauid cũ & ipse pstagoras qui legitau
pore sterantiquior. ꝓpham seeutus claiuel legũ
slentii dederit suis: Sed ille ut ꝑquinq̃uen.¬
nu discipul usũ in hiberȩt loquendi. dauid
autẽ non ut naturȩ munꝰ imminueret. sed
ut cusodiã ꝓferendi sermonis doceret. Et
psthagoras qͣuidẽ ut non loquendo loqir
ddoceret. dauid ut loquendo magis disce.¬
remus loqui. Quomodo enĩ sine exerei¬
tio doctrina. aut sine usu ꝓfectus.
Qui disciplinã bellicã uult assequi: etru¬
die  exercetur armis. & tanquã inꝓcin¬
ctu positus prȩludit proeliũ. & uelut
uel aduersarioꝵ declinat ictus. &
uigilanti exit obtutu. Qui nauẽ in
mari regere gubernaculis studet uel
remis ducere: pͥus influuio ꝓ̃ludit. Qui

Expanded text:
re quae decent sanam doctrinam . Et alibi: Decebat autem eum per quem omnia, et propter quem omnia, multis filiis in gloriam adductis, ducem salutis eorum per passionem consummari . 31. Numquid prior Panaetius, numquid Aristoteles, qui et ipse disputavit de Officio, quam David; cum et ipse Pythagoras, qui legitur Socrate antiquior, prophetam secutus David , legem silentii dederit suis? Sed ille ut per quinquennium discipulis usum inhiberet loquendi: David autem non ut naturae munus imminueret; sed ut custodiam proferendi sermonis doceret. Et Pythagoras quidem ut non loquendo loqui doceret, David ut loquendo magis disceremus loqui. Quomodo enim sine exercitio doctrina, aut sine usu profectus? 32. Qui disciplinam bellicam vult assequi, quotidie exercetur armis, et tamquam in procinctu positus praeludit praelium, et velutvel adversariorum declinat ictus, et vigilanti exit obtutu. Qui navim in mari regere gubernaculis studet, vel remis ducere, prius in fluvio praeludit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
pat. uellerib agnoꝵ meoꝵ cale facti sunt
humeri eoꝵ. Foris non habitabat peregri¬
nus: hostiũ autẽ meũ om̃i uenienti pa¬
tebat. Beatus plane. de cuius domo
nunquã uacuo sinu pauꝑ exiuit. Neque
enĩ quisquã magis beatus. quã qui in¬
telligit suꝑ pauꝑis nece. sitatẽ. & infir.

Expanded text:
orum calefacti sunt humeri eorum. Foris non habitabat peregrinus: ostium autem meum omni venienti patebat . Beatus plane, de cujus domo numquam vacuo sinu pauper exivit; neque enim quisquam magis beatus, quam qui intelligit super pauperis necessitatem et infir
Abbreviated transcription (Latin):
ONAR ROGANS UTOEAP
arbitror. si inter filios
suscipiam affectum do¬
cendi: cum ipse humi¬
litatis magister dixe¬
rie uenitẽ filii audite
sc. ⁊ humilitatem uenrundiȩ el spect

Expanded text:
on arrogans videri arbitror, si inter filios suscipiam affectum docendi; cum ipse humilitatis magister dixerit: Venite, filii, audite icet et humilitatem verecundiae ejus spect
Abbreviated transcription (Latin):
erifreiũ lauidis dõ dependit᷑ hce reuerenta
exbibet᷑ eũ scripturȩ diuinȩ les uentun
hoc honorant᷑ parentes. Scio loqui plerosq
sũ tacere nesciant. Rarũ esto racere oso¬
quã. eũ sibi non ꝓsit loqui. Sapiens et
eftis m odus. Pulchrum gͥ tenere mensura
osticũ. Officiũ autẽ om̃e art methersut
ꝑfetũ est: Auod aequȩ scmpturerũ alit̃¬
tueranee pbare possumꝰ Habemꝰ & enane
eneuangelio dixisse dnm. Sibes i niena
et̃nã ant rarȩ serua mandata. Picit ille
Que es us autẽ dixit illi. Non homicidiũ
faeres. non adulterabis: Non faers slirtũ
non falsum testimoniũ dices. Asmorai uatũ
e matre. & diliges pximũ tuii niera ꝑcter

Expanded text:
rificium laudis Deo dependitur, 11 hoc reverentia exhibetur, cum Scripturae divinae leguntur, hoc honorantur parentes. Scio loqui plerosque, cum tacere nesciant. Rarum est tacere quemquam, cum sibi non prosit loqui. Sapiens ut cti modus. Pulchrum igitur tenere mensurao. 36. Officium autem omne aut medium, aut perfectum est, quod aeque Scripturarum auctoritate probare possumus. Habemus etenim in Evangelio dixisse Dominum: Si vis in vitam aeternam venire, serva mandata. Dixit ille? Quae? Jesus autem dixit illi: Non homicidium facies, non adulterabis, non facies furtum, non falsum testimonium dices: honora patrem et mat
Abbreviated transcription (Latin):
ille tͥ confert. cũ sit debitor salutis. Si
nudum uestias. te ipsum induis iusticia.
Si ꝑegrinũ sub tectũ inducas tuũ. si susci¬
pias egentẽ: ille tͥ adquirit scoꝵ amici¬
cias &̃ ȩt̃na tab̾nacula. Non mediocris
ista grã. Corporalia seminas. ꝙ recipis
spũalia. Miraris iudiciũ dñi de scõ iob.
mirare uirtutẽ eiꝰ qͥ poterat dicere. oculus¬

Expanded text:
ille tibi confert, cum sit debitor salutis. Si ille tibi confert, cum sit debitor salutis. Si nudum vestias, te ipsum induis justitiam. Si peregrinum sub tectum inducas tuum, si suscipias egentem: ille tibi acquirit sanctorum amicitias et aeterna tabernacula. Non mediocris ista gratia. Corporalia seminas, et recipis spiritalia. Miraris judicium Domini de sancto Job? Mirare virtutem ejus, qui poterat dicere:
Abbreviated transcription (Latin):
qilere ce habebis thesaurũ incelo &s de paie¬
Quere dies ftnsupra habes seratũ eubi
diligendos inimicos . dcreanderntũc t bi
calumniantib & ꝑsequentib nos. & benedi¬
cere maledicentes. hoc nos facere debere
si uolumus ꝑfecti esse sicut pat̾ nr̃ qui
in cȩlo est. qͥ suꝑ bonos &. malos solem iubet
radios suos fundere. &. pluuia &. rore t̾ras
uniuersoꝵ. sine ulla discretione pinguescere.
xerunt greci . quo corriguntur om̃ia quȩ
aliquos p̃otuerunt lapsus hab̾e. Bona etiã
miscđia quȩ & ipsa ꝑfectos facit. quia imi-¬
tatur ꝑfectũ patrẽ. Nichil tã cõmendat
xp̃ianam animã quã miscđĩa. Primũ in
pauꝑes ut cõmunes iudices partus naturȩ.
que om̃ib ad usum generat fructus ter¬
rarum. ut quod habes largiaris pauꝑi.
& consortẽ & conform̾e tuũ adiuues.
Tu nummũ largiris. ille uitã accipit. Tu
pecuniã das. ille substantiã suã estimat.
uus denarus census illius est. Ad hȩc plus

Expanded text:
ibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me . Et supra ita est scriptum, ubi diligendos inimicos, et orandum dicit pro calumniantibus et persequentibus nos, et benedicere maledicentes; hoc nos facere debemus, si volumus perfecti esse, sicut Pater noster qui in coelo est, qui super bonos et malos solem jubet radios suos fundere, et pluvia et rore terras universorum sine ulla discretione pinguescere. xerunt Graeci, quo corriguntur omnia, quae aliquos potuerunt lapsus habere. 38. Bona etiam misericordia, quae et ipsa perfectos facit, quia imitatur perfectum Patrem. Nihil tam commendat Christianam animam quam misericordia. Primum in pauperes, ut communes judices partus naturae, quae omnibus ad usum generat fructus terrarum; ut quod habes, largiaris pauperi, et consortem et conformem tuum adjuves. Tu nummum largiris, ille vitam accipit: tu pecuniam das, ille substantiam suam aestimat. Tuus denarius, census illius est. 39. Ad haec plus
Abbreviated transcription (Latin):
uiginti milia exercitꝰ regis. cũ ngentis uiris
bellũ adorsus. uolentib his cedere ne mul¬
titudine opprimerentur: głosam magis
moitẽ. quã turpẽ fugã suasit. necrinen in¬
quit nr̃e relinquamus glȩ. Itaq cõmisso
proelio cũ aprimo orcudiei inuesperã di¬
micaretur : dextrũ cornu inquo ualidissi
mã adueͥrtit hostiũ. aggressus facile auer

Expanded text:
iginti millia exercitus regis, cum nongentis viris bellum adorsus, volentibus his cedere, ne multitudine opprimerentur, gloriosam magis mortem, quam turpem fugam suasit: Ne crimen, inquit, nostrae relinquamus gloriae. Itaque commisso praelio, cum a primo ortu diei in vesperam dimicaretur, dextrum cornu, in quo validissimam manum advertit hostium, aggressus facile aver
Abbreviated transcription (Latin):
anulo qui possit ꝓpria flagitia celare &
regnum assequi. nolit peccare. & grauius
ducat sceleris contagiũ poenarũ dolorib.
anuͦꝰ spe impunitatis utatur adꝑpetrandũ
scelus. Quid inquã michi opus est figmen.¬
to anuli. cũ possim docere exreb gestis.
qđ iuir sapiens cum sibi inpeccato non solũ
latendũ sed etiam regnandũ uideret si pec¬
catũ ad mitteret. contra autẽ ꝑiculũ salu¬
tis cerneret sideclinaret flagitiũ : elige¬
a flagitio. quam flagitiũ quo sibi regnũ pa¬
raret: Deniq dauid cũ fugeret a facie
regis saul. qđ eum rex cumtrib milib ui¬
roꝵ electoꝵ ad inferendam necẽ indeserto
quȩreret. ingressus incastra regis cũdormi¬
entẽ offendisset. non solũ ipse non ꝑcussit.
sed etiam ꝓtexit. ne ab aliquo quisimul
ingressus fuerat ꝑimeretur. Namcũ dice¬¬
retꝰ ei abisai. conclusit hodie dñs inunicũ
tuum inmanib tuis. & nunc occidameũ.

Expanded text:
annulo, quo possit propria flagitia celare, et annulo, quo possit propria flagitia celare, et regnum assequi; nolitne peccare, et gravius ducat sceleris contagium poenarum doloribus: an vero spe impunitatis utatur ad perpetrandum scelus? Quid, inquam, mihi opus est figmento annuli, cum possim docere ex rebus gestis quod vir sapiens cum sibi in peccato non solum latendum, sed etiam regnandum videret, si peccatum admitteret; contra autem periculum salutis cerneret, si declinaret flagitium; elege flagitio, quam flagitium quo sibi regnum pararet? 33. Denique David cum fugeret a facie regis Saul, quod eum rex cum tribus millibus virorum electorum ad inferendam necem in deserto quaereret, ingressus in castra regis, cum dormientem offendisset, non solum ipse non percussit, sed etiam protexit; ne ab aliquo qui simul ingressus fuerat, perimeretur. Nam cum diceret ei Abessa: Conclusit hodie Dominus inimicum tuum in manibus tuis, et nunc occidam eum?
Abbreviated transcription (Latin):
forent: lydiȩ regnum adeptus est. Da inqͥt
hunc anulum sapienti. ut beneficio eiꝰ possit
latere. cum deliquerit. Non enim minus
fugiet peccatoꝵ contagium. quã si non
possit latere. Nonenim latebra sapienti
spes impunitatis. sed innocentia est.
Deniq lex non iusto sed intusto posita est.
quia iustus legẽ habet. mentis suȩ & ȩqͥ¬
tatis ac iusticiȩ suȩ normam. Ideoq non
terrore poenȩ reuocatur aculpa. sed ho¬
nestatis regula. Ergo ut ad ꝓpositũ redea-¬
mus. non fabulosa ꝓueris. seduera pro¬
fabulosis exempla ꝓferam. Quid enĩ michi
opus est fingere hiatum terrȩ: equum ȩneũ.
anulumq aureũ indigito defuncti reꝑtũ.
cuius anuli tanta sic uis. ut ꝓ arbitrio suo
qui eũsit indutus anulũ. appareat cũ uelit
cũ autẽ nolit e conspectu se prȩsentiuĩ sub¬
trahat. ut pręsens non possit uideri: Nẽ pe
eo tendit istud. utrũ sapiens etiã susto utat

Expanded text:
forent, Lydiae regnum adeptus est. 31. Da, inquit, forent, Lydiae regnum adeptus est. 31. Da, inquit, hunc annulum sapienti, ut beneficio ejus possit latere, cum deliquerit: non enim minus fugiet peccatorum contagium, quam si non possit latere. Non enim latebra sapienti spes impunitatis, sed innocentia est. Denique lex non justo, sed injusto posita est ; quia justus legem habet mentis suae, et aequitatis ac justitiae suae normam: ideoque non terrore poenae revocatur a culpa, sed honestatis regula. 32. Ergo ut ad propositum redeamus, non fabulosa pro veris, sed vera profabulosis exempla proferam. Quid enim mihi opus est fingere hiatum terrae, equum aeneum, annulumque aureum in digito defuncti repertum; cujus annuli tanta sit vis, ut pro arbitrio suo qui eum sit indutus annulum, 116 appareat, cum velit: cum autem nolit, e conspectu se praesentium subtrahat, ut praesens non possit videri? Nempe eo tendit istud, utrum sapiens etiam si isto utatur
Abbreviated transcription (Latin):
non fictis fabulis ut philosophi disputant.
seduerissimis uistoꝵ uiroꝵ exemplis do¬
cere possumus. Non gͥ ego simulabo t̾rȩ
hiatũ. quȩ magnis quib dã dissiluerit
soluta imbrib inquẽ descendisse gyges.
atq ibi fabularẽ illũ equum eneũ offendis¬
se aͥplatone inducitur. qui in laterib siuis
fores haberet. Quas ut aꝑuit. animaduer¬
tit anulũ aureũ indigito mortui hominis.
cuius allie exanimũ corpus iaceret. auriq
auarum sustulisse anulũ. Sed cũ se ad-
pastores recepisset regios. dequoꝵ ipse nu-¬
mero foret: casu quodã quod paleam eiꝰ anuli
adpalmam conuerteret. ipse om̃s uidebat.
atq anullo uidebatur. Deinde cũ in locũ
suum reuocasset anulum. uidebatur ab¬
omĩb. Cuius sollers factus miraculi. ꝑ
anuli opportunitatẽ reginȩ stupro potit
necẽ regi intulit. Cȩterisq interemptis qͦs
necandos putauerat. ne sibi impedimento

Expanded text:
non fictis fabulis, ut philosophi disputabant, non fictis fabulis, ut philosophi disputabant, sed verissimis justorum virorum exemplis docere possumus. 30. Non igitur ego simulabo terrae hiatum, quae magnis quibusdam dissiluerit soluta imbribus, in quem descendisse Gyges, atque ibi fabularum illum equum aeneum offendisse a Platone inducitur, qui in lateribus suis fores haberet: quas ubi aperuit, animadvertit annulum aureum in digito mortui hominis, cujus illic exanimum corpus jaceret, aurique avarum sustulisse annulum. Sed cum se ad pastores recepisset regios de quorum ipse numero foret, casu quodam, quod palam ejus annuli ad palmam converterat, ipse omnes videbat, atque a nullo videbatur: deinde cum in locum suum revocasset annulum, videbatur ab omnibus. Cujus solers factus miraculi, per annuli opportunitatem reginae stupro potitus, necem regi intulit, caeterisque interemptis, quos necandos putaverat, ne sibi impedimento
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ alteri iuidices. cũ uiri sit xp̃iani prȩferre
sibi alterũ. nichil sibi arrogare. nullũ sibi
honorẽ assumere. non iundicare meriti sui
preiumͤ Deindecur non potius tolerare
in cõmodũ. quam alienũ cõmodũ diripere
assuescas : Quid tã aduersus naturã. quã
non essẽ contentũ eo qđ habeas aliena que¬
rere. ambue turpiter: Ham si honestas
ualde bona: turpitudo utiq contraria
est. Nonpotest gͦ honestati conuenire
& turpitudini. cũ hȩc interse discreta
naturę lege sint. Sed ne iam inhoc libro¬
ponamus fastidiũ. in quo uelut infine
disputationis nrẽ dirigamꝰ sententiã:
ut nichil expetendũ sit nisi quod honestũ:
nichil agit sapiens. nisi qđcũ sinceritate¬
& sine fraude sit. neq quiequã facit.
inquo secrunine quoquã obliget: etiam¬
si latere possit. Sibi enĩ est reus pruit¬
quã cȩceris. nec tã pudenda apud eũ pu-¬
blicatio flagitii quã conscientia est. Qđ

Expanded text:
rem altero judices, cum viri sit christiani praeferre rem altero judices, cum viri sit christiani praeferre sibi alterum, nihil sibi arrogare, nullum sibi honorem assumere, non vindicare meriti sui pretium? Deinde cur non tuum tolerare potius incommodum, quam alienum commodum diripere assuescas? Quid tam adversus naturam, quam non esse contentum eo quod habeas, aliena quaerere, ambire turpiter? Nam si honestas Deus bona valde, turpitudo utique contraria est. Non potest ergo honestati convenire et turpitudini, cum haec inter se discreta naturae lege sint. 115 ponamus fastigium, in quo velut in fine disputationis nostrae dirigamus sententiam: ut nihil expetendum sit, nisi quod honestum. Nihil agit sapiens, nisi quod cum sinceritate, sine fraude sit: neque quidquam facit, in quo se crimine quoquam obliget, etiamsi latere possit. Sibi enim est reus priusquam caeteris; nec tam pudenda apud eum publicatio flagitii, quam conscientia est. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
pueret supplantare autẽ alterũ aut manu
aeicere non audeat. Quanto magis in hoc
cursu uite istius. sine fraude alteruis &
cireũ scriptione gerenda nobis uictoria est.
Quer aliqui si sapiens innaufragio positus
insipienti naufrago tabulam extorquere
possit. utrũ debeat. Michi quidẽ & si
prȩstabiltus cõmuni uideatur usuisapi¬
entẽ de naufragio quam insientẽ euadere.
tamen nonuidetur. quod uir. xp̃ianus &
uistus & sapiens quęrere sibi uitã aliena
morte debeat. ut pote quieciam si latronẽ
armatũ incidat. ferientẽ referire ne pos¬
sit. ne dũ salutẽ defendit. pietatẽ conta¬
minet. De quo in euangłii libris aꝑta
& euidens sententia est. Reconde gladiũtuuĩ.
Om̃is enim qui gladio ꝑcusserit. gladio feriet᷑.
Quis latro detestabilior. quã ꝑsecutor qui
uenerat ut xpm occideret: Sed noluit se
xp̃s psecutoꝵ defendi uulnere. qui uoluit
suo uulnere om̃s sanare. Cur enunte potio¬

Expanded text:
properet; supplantare autem alterum aut manu properet; supplantare autem alterum aut manu dejicere non ausit: quanto magis in hoc cursu vitae istius, sine fraude alterius et circumscriptione gerenda nobis victoria est? 27. Quaerunt aliqui, si sapiens in naufragio positus insipienti naufrago tabulam extorquere possit, utrum debeat? Mihi quidem, etsi praestabilius communi videatur usui sapientem de naufragio quam insipientem evadere; tamen non videtur quod vir christianus, et justus, et sapiens, quaerere sibi vitam aliena morte debeat: utpote qui etiam si latronem armatum incidat, ferientem referire non possit; ne dum salutem defendit, pietatem contaminet. De quo in Evangelii libris aperta et evidens sententia est: Reconde gladium tuum; omnis enim qui gladio percusserit gladio ferietur . Quis latro detestabilior, quam persecutor qui venerat ut Christum occideret? Sed noluit se stus persecutorum defendi vulnere, qui voluit suo vulnere omnes sanare. 28. Cur enim te potio
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Nonne hoc magis fugiendũ quã mors.
quam dispendiũ. quam inopia. quã exiliũ.
debilitas. dolor: Quis enĩ uitiũ corporis
aut patrimonii damnũ. non leuius du¬
cat uicio animi & existimationis dispen-¬
dio: Liquet gͥ id expectandũ & tenen¬
dũ om̃ib. qđ eadẽ singuloꝵ sit utilitas
quȩ sit uniuersoꝵ. nichilq iudicandum
utile. nisi qđ in cõmune ꝓsit. Quomodo
enĩ potest uni ꝓd esse. qđ inutile sit om̃ibꝰ
Michi certe nonuidetur. qui inutilis est om̃ibꝰ
sibi utilis esse posse. Wenum siuna lex datu¬
s omibus unaq utilitas uniuersoꝵo: adcon¬
sulendũ utiq omib nature lege constrin¬
quit on est gͦ eius qiu consultũeresut
aluri scđm naturam. nocere ei aduersule g e
nature. Et enim ii qui instadio currunt.
ua feruntur prȩceptis informari aq instruu
ut unusquisq celeritate non fraude conten¬
dat cursuq quantũ potest acduietor iaai

Expanded text:
facit. Nonne hoc magis fugiendum, quam mors, facit. Nonne hoc magis fugiendum, quam mors, quam dispendium, quam inopia, quam exsilium, quam debilitatis dolor? Quis enim vitium corporis, aut patrimonii damnum non levius ducat vitio animi, et existimationis dispenid spectandum et tenendum omnibus, quod eadem singulorum sit utilitas, quae sit universorum: nihilque judicandum utile, nisi quod in commune prosit. Quomodo enim potest uni prodesse? Quod inutile sit omnibus, nocet. Mihi certe non videtur, qui inutilis est omnibus, sibi utilis esse posse. Etenim si una lex naturae omnibus, una utique utilitas universorum, ad consulendum utique omnibus naturae lege constringimur. Non est ergo ejus qui consultum velit alteri secundum naturam, nocere ei adversus legem naturae. 26. Etenim si hi qui in stadio currunt, ita feruntur praeceptis informari atque instrui, ut unusquisque celeritate non fraude contendat, cursuque, quantum potest, ad victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiendũ laborẽ. naturalis affectus ꝑsu-¬
adeat. & głosũ unicuiq ducatur. siꝑiculis
ꝓprus quęrat uniuersoꝵ tranquillitatẽ.
multũq sibi unusquisq arbitretur gratius
excidia patriȩ reppulisse. quam ꝓpriapi¬
cula. prestantiusq esse ex istimet. quod opĩ
suam patriȩ impenderit. quã si inociopostꝰ.
tranquillam uitã uoluptatũ copiis funꝗt
scđm naturȩ formatus est directionẽ ut
oboediat ei. nocere nonpossit alteri. Qa
siquis noceat: naturã uiolet. Neq tantũ esset
cõmodi qđ adipisci sese putet. quantũ incõ¬
modi qđ exeo sibi accidat. Quȩ enĩ poena
grauor. quã interioris uulnus conscientiȩ:
Qđ seuerius udiciũ quã domesticũ. quounꝰ¬
quisq sibi est reus. seq ipse arguit. qđ in¬
uriam fratri indigne fecerit: Qđ̾non
mediocriter scriptura cõmendat dicens.
Exore stultoꝵ baculũ contumeliȩ. Stulti¬
tia gͥ condemnatur. quia contumeliam

Expanded text:
suscipiendum laborem naturalis affectus persususcipiendum laborem naturalis affectus persuadeat: et gloriosum unicuique ducatur, si periculis propriis quaerat universorum tranquillitatem: multoque sibi unusquisque arbitretur gratius excidia patriae repulisse, quam propria pericula: praestantiusque esse existimet quod operam suam patriae impenderit, quam si in otio positus tranquillam vitam voluptatum copiis functus secundum naturae formatus est directionem, ut obediat ei, nocere non possit alteri: quod si cui noceat, naturam violet: neque tantum esse commodi quod adipisci sese putet, quantum incommodi, quod ex eo sibi accidat. Quae enim poena gravior, quam interioris vulnus conscientiae? Quod severius judicium, quam domesticum, quo unusquisque sibi est reus, seque ipse arguit quod injuriam fratri indigne fecerit? Quod non mediocriter Scriptura commendat dicens: Ex ore stultorum baculum contumeliae . Stultitia igitur condemnatur, quia contumeliam
Abbreviated transcription (Latin):
¶ nde & ps almista ait. Iustus masereonte silr¬
biut Saint tamen quib & ferȩ conferuuit
siquidẽ collatione sobolem suam nadr iomui
auas ibo siuo pullos satiant suos. Homini
aute solitributũ est. ut om̃s canquã suos
pascat. Debet istud ipso naturȩ ture.& a
si nonlicet nondare. quomodo detrabere
licet:. Nec ipsȩ leges docent nos. quȩ ea que
de tracta sunt alicui. cũ iniuria ꝑsonȩ aut
rei psius cumulo restitui tubent. quo furẽ
adetrahendo aut penis de terreat. aut multa
reuocet. Pone tamen qđ aliquis possit aut
poenã nontimere. aut multȩ illudere.
Nunquid dignũ est. ut alter alteri de trahat:
Seruile hoc uitiũ & familiare ultunȩ con¬
dicioni. ad eo est contranaturã: ut inopia
magis hoc extorquere uideatur. quã natura
suadere. Seruoꝵ tam̃ occulta furta. diuicũ
rapinȩ publicȩ. Quid autẽ tã contra naturã.
quamiuolare alterũ tui cõmodi causa. cũ
ꝓom̃ib excubandũ. sub eundas molestias.

Expanded text:
nde et Psalmista ait: Justus miseretur, et tribuit . Sunt tamen quibus et ferae conferant. Si quidem collatione sobolem suam nutriunt, et aves cibo suo pullos satiant suos: homini autem soli tributum est, ut omnes tamquam suos pascat. Debet istud ipso naturae jure. Quod si non licet non dare, quomodo detrahere licet? Nec ipsae leges 113 nos docent? ea quae detracta sunt alicui, cum injuria personae, aut rei ipsius cumulo, restitui jubent; quo furem a detrahendo, aut poenis deterreant, aut mulcta revocent. 22. Pone tamen quod aliquis possit aut poenam non timere, aut mulctae illudere; numquid dignum est ut aliqui alteri detrahant? Servile hoc vitium, et familiare ultimae conditioni; adeo contra naturam, ut inopia magis hoc extorquere videatur, quam natura suadere. Servorum tamen occulta furta, divitum rapinae publicae. 23. Quid autem tam contra naturam, quam violare alterum tui commodi causa; cum pro omnibus excubandum, subeundas molestias,
Abbreviated transcription (Latin):
& locupletiores uiros. poposcit ut in me¬
diũ consulerent. dicens tam inmane esse
ꝑegrinos eici. quam hominem abhomine
exui: qui cibũ morienti negaret. Canes
ante mensam impastos esse non patimur.
& homines excludimus : Quam inutile
quoq tot poplos mundo perire. quos dira
conficeret tabes. quã tot urbi suȩ ꝑire.
qui solerent adiumento esse uł inconferendis
subsidiis uel incelebrandis cõmercus. nemi¬
nem famem alienam uiuare. ꝓtrahere. ut
plurimi indiem possint inopiam repellere.
mmno tot cultorib extinctis. tot agricolis
occidentib. occasura inꝑpetuũ subsidia

Expanded text:
et locupletiores viros, poposcit ut in meet locupletiores viros, poposcit ut in medium consulerent, dicens quam immane esse peregrinos ejici, quam hominem ab homine exui, qui cibum morienti negaret. Canes ante mensam impastos esse non patimur, et homines excludimus: quam inutile quoque tot populos mundo perire, quos dira conficiebat tabes: quantos urbi suae perire, qui solerent adjumento esse, 120 vel in conferendis subsidiis, vel in celebrandis commerciis: neminem famem alienam juvare: protrahere ut plurimum diem posse, non inopiam repellere; immo tot cultoribus exstinctis, tot agricolis occidentibus, occasura in perpetuum subsidia
Abbreviated transcription (Latin):
esse deceat. non precii captatorẽ : Non est
gͥ istautilitas. inqua plus honestati detra-¬
hitur. quã utilitati ad iungitur. Sed &¬
illi qui ꝑegrinos urbe ꝓhibent: nequaquã
ꝓbandi expellere eotẽpore quodebent
uiuare. separare a cõmercus cõmunis pa¬
rentis. fusos omib partus negare. inita
iam consortia uiuendi auerrũcare. cũ
quib fuerint cõmunia iura: cũ his nolle
intempore necessitatis subsidia partiri.
Ferȩ non expellunt feras. & homo excludit
hominem: Ferȩ acbestiȩ cõmunẽ putant
omib uictũ. quem t̾ra ministrat. Ille etiã
conformem generis sui adiuuant. homo
impugnat. qui nichil ase alienũ debet
credere. quicquid humani est. Quauto
ille rectius. quicũ iã ꝓuecta ꝓcessisset etate.
& famẽ toleraret ciuitas. atq ut intalib
solet. peterent uulgo ut ꝑegrini urbe ꝓhi¬
berentur: prȩfecturȩ urbanȩ curã cȩce-¬
ris maiorẽ sustinens. conuocauit honoratos

Expanded text:
esse deceat, non pretii captatorem. Non est esse deceat, non pretii captatorem. Non est igitur ista utilitas, in qua plus honestati detrahitur, quam utilitati adjungitur. illi qui peregrinos urbe prohibent, nequaquam probandi: expellere eo tempore quo debent juvare, separare a commerciis communis parentis, fusos omnibus partus negare, inita jam consortia vivendi averruncare: cum quibus fuerint communia jura, cum his nolle in tempore necessitatis subsidia partiri. Ferae non expellunt feras, et homo excludit hominem. Fere ac bestiae communem putant omnibus victum, quem terra ministrat. Illae etiam conformem sui generis adjuvant, homo impugnat, qui nihil a se alienum debet credere quidquid humani est. 46. Quanto ille rectius, qui cum jam provecta processisset aetate, et famen toleraret civitas, atque ut in talibus solet peterent vulgo ut peregrini urbe prohiberentur, praefecturae urbanae curam caeteris majorem sustinens, convocavit honoratos
Abbreviated transcription (Latin):
precia captauit annonȩ. sed ꝑenne subsi-¬
diũ collocauit. Nichil sibi adquisiuit. sed
quẽadmodũ fames etiam inposterũ uince¬
retur : ꝓuida ordinatione disposuit. Le-¬
gisti quẽadmodũ hunc frumentarii pręcu
captatorẽ exponat in euangłio dñs iesus.
cuius possessio diuites fructus atculit.
& ille quasi egens dicebat. Quid faciã.
Non habeo quo congregẽ. Destruam horrea &
ma iora faciam. cum scire non possit utrũ
sequenti nocte anima sua ab eo reposceret᷑.
Nesciebat quid faceret. Quasi ei alim̃ta de¬
essent. herebat ambiguo. Non capiebant
annonam horrea. & ille se egere credebat.
Recte igitur salomon. qui continet inqͥt
frumentũ. relinquet illud nationib ñ
time adquiritur: quasi uentis quib dã.
ita extraneis diripientib dissipatur.
Et addidit. Captans annonam. maledictꝰ
inplebe est. Benedictio autẽ ei qui par¬
ticipat. Uides autẽ qđ largitorẽ frum̃ti

Expanded text:
pretia captavit annonae, sed perenne subsipretia captavit annonae, sed perenne subsidium collocavit: nihil sibi acquisivit, sed quemadmodum fames etiam in posterum vinceretur, provida ordinatione disposuit . 43. Legisti quemadmodum hunc frumentarium pretii captatorem exponat in Evangelio Dominus Jesus, cujus possessio divites fructus attulit, et ille quasi egens dicebat: Quid faciam? Non habeo quo congregem, destruam horrea, et majora faciam ; 119 cum scire non posset, utrum sequenti nocte anima sua ab eo reposceretur. Nesciebat quid faceret: quasi ei alimenta deessent, haerebat ambiguo. Non capiebant horrea annonam, et ille se egere credebat. 44. Recte igitur Salomon: Qui continet, inquit, frumentum, relinquet illud nationibus , time acquiritur, quasi ventis quibusdam, ita extraneis diripientibus dissipatur. Et addidit: Captans annonam maledictus in plebe est: benedictio autem ejus qui participat . Vides ergo quod largitorem frumenti
Abbreviated transcription (Latin):
sit. quando exilior pastus. Uotis tius gaudes
arrisisse maledictũ. ut nichil cuquã nasce¬
retur. Tunc messẽ tuã uenisse lętaris. tunc
tibi de om̃iũ miseria congeris opes. & hanc
tu industriam uocas. hanc diligentiã no¬
minas. quȩ calliditatis uersutia. quȩ astu¬
tia fraudis est. & hoc tu remediũ uocas.
quod est cõmentũ nequitiȩ. Latrocintur
hoc anfoenus appellem: Captantur tanqũa
latrocinii tẽpora. quib inuiscera homi.¬
nũ durus insidiator obrepas. Augetur p̾ciũ.
tanquã sorte cumulatũ foenoris. quo ꝑicu¬
lũ capitis aceruatur tibi. conditę frugis
multiplicatur usura. Tu frumentũ quasi
foenerator occultas. quasi uenditor auctio¬
naris. Quid imprecaris male om̃ib. qr
maior futura sic fames. quasi nichil frugũ
suꝑsit. quasi infęcundior annus sequat᷑.
Lucrum tuũ. damnũ publicũ est. Ioseph
sc̃s om̃ib aperuit horrea. non clausit. nec

Expanded text:
sit, quando exilior partus. Votis tuis gaudes sit, quando exilior partus. Votis tuis gaudes arrisisse maledictum, ut nihil cuiquam nasceretur. Tunc messem tuam venisse laetaris, tunc tibi de omnium miseria congeris opes: et hanc tu industriam vocas, hanc diligentiam nominas, quae calliditatis versutia, quae astutia fraudis est; et hoc tu remedium vocas, quod est commentum nequitiae. Latrocinium hoc, an fenus appellem? Captantur tamquam latrocinii tempora, quibus in viscera hominum durus insidiator obrepas. Augetur pretium tamquam sorte cumulatum fenoris, quo periculum capitis acervatur. Tibi conditae frugis multiplicatur usura: tu frumentum quasi fenerator occultas, quasi venditor auctionaris. Quid imprecaris male omnibus, quia major futura sit fames, quasi nihil frugum supersit, quasi infecundior annus sequatur? Lucrum tuum damnum publicum est. 42. Joseph sanctus omnibus aperuit horrea, non clausit: nec