comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cognatãq greciȩ ciuitatẽ uindicaturus. totas
uires epyri. thesalie & macedoniȩ defantoᷤ
&iam usq ad id tempus inuisos romanis nume¬
ro .xx. Initaliã primus inuexit. terra. mari.
uiris. equis. armis. beluis. ad prostremũ uiri¬
bus suis dolisq terribilis. Nisi quod delficͥi
illius uanissimi sp̃s sp̃s & mendacissimi nebu¬
lonis. quẽ magnũ ipsi uatem ferunt. respon¬
so circũuenti ambiguo. exitũ fecit eius qui
non consuluiss &. Itaq apud heracleam cam¬
paniȩ urbem fluuiumq lirim. prima in ter
phyrrũ regẽ & leuinũ consulẽ pugna com¬
mssa est. & consũpta grauissimo certamine
dies. ut rimq om̃ibus mori intentis. fugere
nescus. In troductos autem inter concurreñ¬
tia agmina elefandos. forma truces odore
graues. mole terribiles. Ut uidere romani
nouo pugnandi genere circũuenti & terri¬
ti. equis maximeꝰ pauitantibus diffugarunt
ed postquã minutius quarte legionis primꝰ

Expanded text:
cognatamque Graeciae ciuitatem, uindicaturus totas cognatamque Graeciae ciuitatem, uindicaturus totas uires Epiri Thessaliae et Macedoniae, elephantos etiam usque in id tempus inuisos Romanis numero xx in Italiam primus inuexit: terra mari, uiris equis, armis beluis, ad postremum uiribus suis dolisque terribilis, nisi quod Delphici illius uanissimi spiritus et mendaoissimi nebulonis, quem magnum ipsi uatem ferunt, responso circumuentus ambiguo exitum fecit eius, qui non consuluisset. itaque apud Heracleam, Campaniae urbem, fluuiumque Lirim prima inter Pyrrhum regem et Laeuinum consulem pugna commissa est. consumpta est grauissimo certamine dies, utrimque omnibus mori intentis, fugere nesciis. introductos autem iflter -conourrentia agmina elephantos forma truces, odore graues, mole terribiles ut uidere Romani, nouo pugnandi genere circumuenti et territi, equis maxime pauitantibus, diffugerunt. sed postquam Minucius quartae legionis primus
Abbreviated transcription (Latin):
bello utiles cȩsi. reliqui uenditi sunt. Con¬
tinuo missi tarentũ aromanis legati. ut de
illatis quererentur iniuris. Pulsati ab hisdẽ.
actas insuꝑ iniurias retulerunt. His causis.
bellũ ingens ortũ est. Romanos qui quan¬
tiq hostes circũ streperent permetientes.
ultima ad egit necessitas. proletarios quoq
marma cogere. hoc est eos qui murbe semꝑ
sufficiende prolis causa uacabant militiȩ
ad scribere. Quippe cũ frustra de prole cura
est. nisi rebus presentibus consulatur. Itaq
irruunt in uniuersos tarentinorũ fines. cũ
emilio consule romanus exercitus. Igni fer¬
roq uastat omĩa plurima expugnat oppi¬
da in iuriam in solenter acceptã. crudeliter
uindicat. Continuo tarentinos plurimo fi¬
nitimorũ presidio fultos. maxime phyrrus
auxit. qui & iam inse ob magnitudinẽ uiri¬
ũ consiliorũq sũmã belli nomenq trans duxit
Nam tarentũ ut pote ex lacedemoniis conditã

Expanded text:
bello utiles caesi, reliqui pretio venditi sunt. Conbello utiles caesi, reliqui pretio venditi sunt. Continuo missi Tarentum a Romanis legati, ut de illatis quererentur injuriis, pulsati ab iisdem, auctas insuper injurias retulerunt. His causis bellum ingens exortum est. Romanos, qui quantique hostes circumstreperent permetientes, ultima adegit necein arma cogere, hoc est eos qui in Vrbe semper sufficiendae prolis causa uacabant, militiae adscribere: quippe cum frustra de prole cura est, nisi rebus praesentibus consulatur. itaque inruit in uniuersos Tarentinorum fines cum Aemilio consule Romanus exercitus, igni ferroque uastat omnia, plurima expugnat oppida, iniuriam insolenter acceptam crudeliter uindicat. continuo Tarentinos, plurimis finitimorum praesidiis fultos, maxime Pyrrhus angit, qui etiam in se ob magnitudinem uirium consiliorumque summam belli nomenque transduxit. nam arentum, utpote ex Lacedaemoniis conditam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ hannibal elefantos equos plurimãq ex¬
ercitus sui partem. niuibus clausus atq op¬
pressus amisit. hunc ego puerilibus licenti¬
is nausiantẽ non modo dicentem ista non
ferrẽ. sed & iam ab ipsis stratis otu sui tes¬
tibus inpopulũ puplicũq pro traherẽ. eiq
foras producto. infantes meo atq exeo ge¬
uerbosa nugacitas delicatis uitiata nutrim̃¬
tis. non intempore uiolentiã. sed inse esse
segnitiã doceretur. & in cõparatione rerũ de¬
ficere probaretur. Quod euidentius ipsis ut
memoriã reuolutis preteritorũ cladibus ad¬
probabo. phyrri bello in primis sicut ordo. ẽ. ꝓ¬
dito. cuiꝰ cansa & origo hec fuit.
NNO aburbe condita. ccce lxiiii.
tarentim romanã classem forte prereuntẽ.
spectaculo theatri perspectã hostiliter in¬
uaserunt. Nunq tantũ nauibus uix ꝑfugã
elapsis. cetera retracta inportũ classis & pro¬
fligata est. Prȩfecti nauiũ trucidati. om̃eᷤ

Expanded text:
cum Hannibal elephantos equos plurimamque excum Hannibal elephantos equos plurimamque exercitus sui partem niuibus clausus atque oppressus amisit: hunc ego puerilibus licentiis nausiantem non modo dioentem ista non ferrem, sed etiam ab ipsis stratis, otii sui testibus, in populum publicumque protraherem, eique foras producto infantes in eo atque ex eo geuerbosa nugacitas delicatis uitiata nutrimentis non in tempore uiolentiam sed in se esse segnitiam doceretur et in conparatione rerum dificere probaretur. Quod euidentius ipsis in memoriam reuolutis praeteritorum cladibus adprobabo Pyrrhi bello in primis, sicut ordo est, prodito. cuius causa et origo haec fuit. Anno ab Vrbe condita CCCCLXIIII Tarentini Romanam spectaculo theatri prospectam hostiliter invaserunt, quinque tantum navibus vix per fugam elapsis: caetera retracta in portum classis, et profligata est; praefecti navium trucidati, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
temporũ ita uideri queat. nũquid tamen ali¬
quis existit. qui uel in ipsa anxietate pro¬
nunti & grauiores pulices esse quã febres:
ut acerbius accipiat se uigilare sanũ. quã
dormire non posse moriturum. Quȩ cũ ita
sint. dedicatis istis & querulis nr̃is ut cũq
concedo. ut hȩc quibus nunc quia sic expedit
interdũ ad monemur sentiendo grauia putentꝰ.
non tamen cohibeo ut & iam asserant cõpa¬
rando grauiora. Quem ad modũ siquis a mollis¬
simis stratis cubiculoq percõmodo matuti¬
nus egrediens. nocturno gelu lacunarũ dor¬
sa obriguisse. herbasq in canuisse prospiceroe.
& inopinato uisu admonitus dicer&. Frigus
est hodie. hic mihi nequaquã reprehendendus
uideretur. quia uel cõmuni usu uel proprio
usu locutus . ess&. At si trepidus incubiculũ
recurrens. stratisq se apponens uel magis
abdens clamar&. tantũ omnino frigus esse.
quantũ nec in appennino aliquando fucrit.

Expanded text:
temporum ita uideri queat, numquid tamen alitemporum ita uideri queat, numquid tamen aliquis exsistet, qui uel in ipsa anxietate pronuntiet grauiores pulices esse quam febres? aut acerbius accipiat se uigilare sanum quam dormire non potuisse moriturum? quae cum ita sint, delicatis istis et querulis nostris utcumque concedo, ut haec, quibus nune, quia sic expedit, interdum admonemur, sentiendo / grauia putent, non tamen coniueo, ut etiam adserant conparando grauiora. quemadmodum si quis e mollissimis stratis cubiculoque percommodo matutinus egrediens nocturno gelu lacunarum dorsa obriguisse herbasque incanuisse prospiceret et inopinato uisu admonitus diceret ‛frigus est hodie\': hic mihi nequaquam reprehendendus uideretur, quia uel communi usu uel proprio sensu locutus esset. at si trepidus in cubiculum recurrens stratisque sese adoperiens uel magis abdens clamaret, tantum omnino frigus esse quantum nec in Appennino aliquando fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
uirgilius refert. cũ post
pericula suorũq nau¬
fragia. suos aegre soci¬
os solaretur. forsan ce
hec olini meminisse
iiuabit. Hȩc sententia
semel apte ficta semꝑ uim sui trĩplicẽ
diuersissimis effectibus refert oũ &
prȩterita tanto gratiora habentur.
inuerbis. quanto grauiora referuntur ingestis.
t futura dũ desiderabilia fastidio presentiũ fi¬
unt. semꝑ meliora creduntur. Ipsis autẽ pre¬
sentibus. ob hoc nulla in parte miseriarũ iusta
cõparatio adhiberi potest. quia multo maiori
molestia afficiunt. quantula cũq sunt ista
quȩ sunt. quã illa quȩ siue trans acta siue uen¬
tura. & si magna dicuntur. Interim omnino tẽ
non sunt. ueluti siquis nocturnis pulicibus ti¬
tillatus. atq exeo iugiliis anxius. alias forte
quas aliquando ex ardentissimis febribus diusus¬
tinuit uigilias recordetur. procul dubio inpatien¬
tius fer&e istarũ in quietudinẽ. quã illarũ re¬
cordationẽ. Quã uis apud omniũ sensus ꝓcaptu

Expanded text:
irgilius refert, cum post pericula sua suorumque naufragia residuos aegre socios solaretur, Forsan et haec olim meminisse iuuabit. haec sententia, semel apte ficta, semper uim sui triplicem diuersissimis effectibus refert, cum et praeterita tanto gratiora habentur in uerbis quanto grauiora referuntur in gestis et futura dum desiderabilia fastidio praesentium fiunt semper meliora creduntur, ipsis autem praesentibus ob hoc nulla in parte miseriarum iusta conparatio adhiberi potest, quia multo maiore molestia adficiunt quantulacumque sint ista quae sunt quam illa quae siue transacta siue uentura, etsi magna dicuntur, interim omnino tunc non sunt. ueluti si quis nocturnis pulicibus titillatus atque ex eo uigiliis anxius alias forte, quas aliquando ex ardentissimis febribus diu sustinuit, uigilias recordetur, procul dubio inpatientius feret istarum inquietudinem \t quam illarum recordationem. sed quamuis apud omnium sensus pro captu
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersã igni forroq uastante. propemo¬
dũ usq ad nichilũ deleuerunt. Nucio ua¬
lerio flacco mareo portio catone consu¬
lib. antiochus rex syriȩ bellũ contra
populũ romanũ instruens. ineuropã tran¬
siuit exasia. Tunc & iam hannibal propt̃
exercitandi belli rumores quide eo apud
romanos serebantur. ex hiberi romã asena¬
tu iussus. clam ex africa profectꝰ ad anti¬
ochũ migrauit. Quẽ cũ apud ephesũ in¬
ueniss& cunctantẽ mox inbellũ impulit.
unc & iam lex quȩ ab oppido tribuno lata
fuerat. nequa mulier plusquã semi unciam
auri haber&. ne uersi colori uestimento.
nec uehiculo ꝑ urbẽ utereretur. post ui¬
ginti annos abrogata est. Publio scipionȩ
africano. i terũ tito sempronio longo consuli¬
b. apud mediolanũ decem milia gallorũ
cȩsa. Dequenti autẽ proelio .xi. milia gal

Expanded text:
em igni ferroque uastantes propemoem igni ferroque uastantes propemodum usque ad nihilum deleuerunt. L. Valerio Flacco M. Porcio Catone consulibus Antiochus rex Syriae bellum contra populum Romanum struens in Europam transiit ex Asia. tunc etiam Hannibal propter excitandi belli rumores, qui de eo apud Romanos serebantur, exhiberi Romam a senatu iussus, clam ex Africa. profectus ad Antiochum migrauit: quem cum apud Ephesum inuenisset cunctantem, mox in bellum inpulit. tunc etiam lex, quae ab Oppio tribuno plebi lata fuerat, ne qua mulier plus quam semunciam auri haberet neue uersicolori uestimento nec uehiculo per Vrbem uteretur, post uiginti annos abrogata est. P. Soipione Africano iterum T. Sempronio Longo consulibus, apud Mediolanium decem milia Gallorum caesa, sequenti autem pro
Abbreviated transcription (Latin):
xilio eiꝰ uenerant. bello sub egit. Uicti ma¬
cedones. castra amiserunt. Octo milia homi¬
nũ codie cesa. sex milia capta polibius
memorat. Sed hec uarietas scriptorũ uti¬
q fallacia est. Fallaciȩ autẽ causa profecꝰ¬
to adolatio est. dũ uictoris laudes accumu¬
lare. uirtutẽq patriȩ extollere. uel presen¬
tib uel posteris student: Alio quin sinfi¬
nitꝰ non fuiss& numerꝰ nec qualiscũq fuisso
ex pressus. Quod si gloriosũ est duci & pa¬
triȩ plurimos hostiũ pressisse. quanto ma¬
gis litũ patriȩ & duci beatũ potest ui¬
deri suorũ uel nullos uel paucissimos ꝑdi¬
disse. Ita luoidissime pat&. quia simili
impudentia mentiendi qua occisorũ hos¬
tiũ numero adicit᷑. sociorũ quoq amissoꝵ
dampna minuuntur. uel & iam omnino
reticentur. Igit᷑ sempronius tuditanꝰ in his¬
pressus. magnã partẽ exercitꝰ ꝑdi¬
dit. Qui postea furius alter consul

Expanded text:
xilium ei venerant, bello subegit. Victi Maxilium ei venerant, bello subegit. Victi Macedones castra amiserunt, octo millia hostium eo die caesa, quinque millia capta Polybius memorat. Sed haec varietas scriptorum utique fallacia est. Fallaciae autem causa profecto adulatio est, dum victoris laudes accumulare, virtutemque patriae extollere vel praesentibus vel posteris student: alioquin si inquisitus non fuisset numerus, nec qualiscumque fuisset expressus. Quod si gloriosum est duci et patriae, plurimos hostium peremisse, quanto magis laetum patriae, et duci beatum potest videri, suorum vel nullos vel paucissimos perdidisse. Ita lucidissime patet, quod 271 simili impudentia mentiendi, qua occisorum hostium numero adjicitur, sociorum quoque amissorum damna minuuntur, vel etiam omnino reticentur. Igitur Sempronius Tuditanus in Hispressus, magnam partem exercitus perdidit, cui postea Furius alter consul
Abbreviated transcription (Latin):
cutu o aburbe condita. oxlui. bellũ puni¬
cũ scđ̾m finitũ est. quod gestũ est annis .xuii.
cui macedonicũ continuo successit. Quod quin¬
tus flãminius consul sortitꝰ. post multa & gra¬
uissima proelia quib macedones uicti sunt: pa¬
cẽ philippo dedit. Deinde cũ lacedemonis
simios obsides. de metriũ philippi filiũ. & ar¬
miden nauidis filiũ ante currũ duxit. Ro¬
mani captiui qui sub hannibale per greciã
uenditi fuerant uniuersi recepti. capitib ra¬
sis ob detersã seruitutẽ. currũ triũphan¬
tis secuti sunt. Eodẽ tempore insubres.
boni. atq cenomanni contractis munũ uiri¬
b. hamilcare poeno duce qui intalia reman¬
serat. cremonã placentiãq uastantes. dif¬
ficillimo bello alucio fuluio prȩtore supe¬
rati sunt. Postea flaminius proconsul phi¬
lippũ regẽ. & cũ eo trachas. macedones illi¬
ricos. multasq preterea gentes quȩ inau¬

Expanded text:
Anno ab Vrbe condita DXLVI bellum PuniAnno ab Vrbe condita DXLVI bellum Punicum secundum finitum est, quod gestum est annis decem et septem. cui Macedonicum continuo successit, quod Quintius Flamininus consul sortitus post multa et grauissima proelia, quibus Macedones uicti sunt, pacem Philippo dedit. deinde cum Lacedaemoniisimos obsides Demetrium Philippi filium et Armenen Nauidis filium ante currum duxit. Romani captiui, qui sub Hannibale per Graeciam uenditi fuerant, uniuersi recepti, capitibus rasis ob detersam seruitutem currum triumphantis secuti sunt. eodem tempore Insubres Boi atque Cenomanni contractis in unum uiribus Hamilcare Poeno duce, qui in Italia remanserat, Cremonam Placentiamque uastantes, difficillimo bello a L. Fuluio praetore superati sunt. postea Flamininus proconsule Philippum regem et cum eo Thracrios, multasque praeterea gentes, quae in au
Abbreviated transcription (Latin):
ammiratione mutua clarissimi duces suspex¬
issent. interfecto pacis negotio. proeliũ
consertũ est. Quod diu magnis ducũ mili¬
contulit. Lxxx. ibi elefanti uel capti uel
hoc est uix .iiii. equitib interͣmultũ o¬
lapsus. andrumetũ confugit. Postea car¬
thaginẽ post sex. & xxxͦ. annos quã inde
paruus cũ matre exierat. uenit consul¬
antiq senatꝰ nullã esse residuã spẽ. nisi
inter petenda pace ꝑsuasit. Caio corne¬
lio lentulo. publio eliopoea consulib car¬
thaginensibus pax per scipionẽ uoluntate
senatꝰ populiq concessa est. Naues tantũ
plusquã quingente inaltũ producte. in
conspects oiuitatis incensȩ sunt. Scipio
iam tunc cognomento africanꝰ. triũphans¬
in urbẽ ingressus est. Quẽ terentius qui
postea comicꝰ ex nobilib carthaginensiũ
captiuis pilleatꝰ. quod in signe indulte sibi
libertatis fuit. triũphante᷑ post currũ
secutus est.

Expanded text:
admiratione mutua duo clarissimi duces suspexadmiratione mutua duo clarissimi duces suspexissent, infecto pacis negotio praelium consertum est: quod diu magnis ducum articontulit. Octoginta ibi elephanti vel capti vel hoc est, vix quatuor equitibus, inter tumultum elapsus, Adrumetum confugit. Postea Carthaginem post sex et triginta annos, quam inde parvus cum patre exierat, venit: consultantique senatui, nullam esse residuam spem, nisi in petenda pace, persuasit. Cn. Cornelio Lentulo, P. Aelio Paeto consulibus, Carthaginiensibus pax per Scipionem voluntate senatus populique concessa est. Naves tamen plus quam quingentae in altum productae, in conspectu civitatis incensae sunt. Scipio jam tunc cognomento Africanus, triumphans Urbem ingressus est, quem Terentius, qui postea comicus, ex nobilibus Carthaginiensium captiuis pilleatus — quod insigne indultae sibi libertatis fuit — triumphantem post currum secutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
pturimũ reparauere exercitũ. atq iterũ.
cũ scipione congressi sunt. uictiq fugerunt
Si faciem fugientẽ lelius & mannissa coepe¬
runt. cetera multitudo cirtã confugit. Quã
masinissa oppugnatã indeditionẽ recepit.
si facẽ adscipionẽ catenis uinctũ deduxit.
Quẽ scipio cũ ingentib spolus plurimisq cap¬
tuus. ꝑducendum lelio tradidit. Hannibal
redire in africã iussus. fessis carthaginensi¬
b ut subuenide flens reliquit italiã.
om̃ib italici geneneris militib qui sequi
nollent interfectis. Quoͣ ad africanũ litꝰ
propinquante. uissus quidã en auticis ascen¬
dere marborẽ nauis. atq inde speculari
quã regionẽ tener&. sepulchrũ diruptũ
se prospexisse respondit. ab hominatꝰ dic̾tũ
hannibal. deflexo cursu adleptim oppidũ
copias exposuit. Qui continuo refecta mul¬
titudine carchaginẽ uenit. Deinde collo¬
quiũ scipionis petit. Ubi cũ se diu attoniti

Expanded text:
plurimum reparauere exercitum atque iterum plurimum reparauere exercitum atque iterum cum Scipione congressi sunt, motique fugerunt. Syphacem fugientem Laelius et Masinissa ceperunt, cetera multitudo Cirtam confugit, quam Masinissa oppugnatam in deditionem recepit, Syphacem ad Scipionem catenis uinctum deduxit; quem Scipio cum ingentibus spoliis plurimisque captiuis perducendum Laelio tradidit. Hredire in Africam jussus, ut fessis Carthaginiensibus subveniret, flens reliquit Italiam, omnibus Italici generis militibus, qui sequi nollent, interfectis, cui ad Africanum littus propinquanti, jussus quidam e nauticis ascendere in arborem navis, atque inde speculari, quam regionem teneret, sepulcrum dirutum se prospexisse respondit. 268 Abominatus dictum Annibal, deflexo cursu ad Leptim oppidum copias exposuit. Qui continuo refecta multitudine, Carthaginem venit, deinde colloquium Scipionis petiit. Ubi cum se diu attoniti
Abbreviated transcription (Latin):
quies atumultũ bellorũ inter cesisse uisa
est. quia in quictudo morborũ in castris crat.
& grauissima pestilentia utriq exercitꝰ
agebant᷑. Interea scipio uniuersa hispania
apirinco usq ad oceanũ in prouinciã redac¬
ta. romã uenit. Consul cũ licineo crasso
creatꝰ in africã transit. Hannonẽ amilcaris
filiũ ducẽ penorũ iterfecit. exercitũ
eiꝰ partim cȩde. partim captiuitate dis
perdidit. ¶am .xL. milia penorũ in eo
proclio occidit. Sempronius consul cũ han¬
nibale congressus & uictꝰ. romã fugit.
cipio inafrica aggressꝰ hiberna poenorũ.
atq alia numidarũ quę utraq hauł pro¬
cul abutica erant. nocte concubia incen¬
dit. Poeni trepidi cũ casu accidisse ignẽ
putarent. inermes ad extinguendũ concur¬
runt. Quare facile ab armatis oppressi
milia. duces ipsi miserabilit̃ abusti ege effu¬
gerunt. Hasdrubal imperator carthaginẽ
profugus uenit. Itaq si fax & hasdrubal mox

Expanded text:
quies a tumultu bellorum intercessisse uisa quies a tumultu bellorum intercessisse uisa est, quia inquietudo morborum in castris erat et grauissima pestilentia utrique exercitus agebautur. interea Scipio uniuersa Hispania a Pyrenaeo usque ad Oceanum in prouinciam redacta Romam uenit, consul cum Licinio Crasso creatus in Africam transiit, Hannonem Hamilcaris filium, ducem Poenorum, interfecit, exeroitum eius partim cperdidit; nam undecim millia Poenorum eo praelio occidit. Sempronius consul cum Annibale congressus et victus, Romam refugit. Scipio in Africa aggressus hyberna Poenorum, atque alia Numidarum, quae utraque haud procul ab Utica erant, nocte concubia fecit incendi. Poeni trepidi cum casu accidisse ignem putarent, inermes ad exstinguendum concurrerunt: quare facile ab armatis oppressi milia, duces ipsi miserabiliter ambusti aegre effugerunt. Hasdrubal imperator Carthaginem profugus uenit; itaque Syphax et Hasdrubal mox
Abbreviated transcription (Latin):
tem iuentũ ess&. equis desilirent. Et
continuo pedites ipsi exalia parte. e¬
quitib ꝑ quos aduecti fuerant dimicanti¬
b hostem perturbarent.Ab his ergo
uelitib. elofanti retro acti cũ regi iam
asuis non possent fabrili scalpro interau¬
res adacto necabantur. Id genꝰ occidende
cũ opus esset beluę. idem dux hasdrubal
primus inuenerat. Quit hoo proeliũ pe¬
nes metaurũ flum̃. U bi hasdrubal uic
tꝰ est quasi transũmenꝰ lacus. & cesena pi¬
ceni ciuitas. ut uicus ille canensis. Nam¬
ercitu has drubalis ibi occisa sunt. Cap¬
tuor autẽ milia ciuiũ romanorũ inter
eos reperta atq reuocata sunt. quod uic¬
toribus consulib solatio fuit. Nam & ab
exercitu eorũ. octomilia cederunt. Han¬
nibali caput fratris sui hasdrubalis. ante
castra proiectũ est. Quo uiso. & simul
clade penorũ cognita. anno .xiiii. quã ini¬
taliã uenerat refugit inbrucios. Post hȩc
anno continuo inter hannibalẽ & romanos

Expanded text:
tem uentum esset, equis desilirent et tem uentum esset, equis desilirent et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus per quos aduecti fuerant dimicantibus, hostem proturbarent — ab his ergo uelitibus elephanti retroacti cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. id genus occidendae cum opus esset beluae idem dux Hasdrubal primus inuenerat. fuit hoc proelio Poenis Metaurum flumen, ubi Hasdrubal est uictus, quasi Trasumennus lacus et Cesena Piceni ciuitas ut uicus ille Cannensis; namercitu Hasdrubalis ibi occisa sunt, capautem ciuium Romanorum inter eos reperta atque reuocata sunt: quod uictoribus consulibus solacio fuit. nam et ab exercitu eorum VIII ceciderunt. Hannibali caput fratris sni Hasdrubalis ante castra projectum est. quo uiso et simul clade Poenorum cognita, anno tertio decimo quam in Italiam uenerat refugit in Bruttios. post haec anno continuo inter Hannibalem et Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitates. aut dedicione aut bello inpotesta¬
tẽ redegit:. Afris cũ corona uenditis sine
precio dimisit hispanos. Hannibal utrũq
consulẽ marcellũ & crispinũ. in insidus cir¬
cũ uentos interfecit. Glaudio uerone &
marco liuio salinatore consulib eũ hasdru¬
bal hannibalis frater ab hispanis ꝑ gallias
aditaliã ueniroe iussusq carchaginensibus
ut fratris copus iangeret᷑. magn̾a secum
auxilia hispanorũ gallorũq ducer&. cũ ma¬
turo aduentu descendisse iam exalpib con¬
sul proditꝰ fuiss&. ab exercitu romano igno¬
rante hannibale prȩuentꝰ. cũ om̃i exercitu
suo interfectꝰ est. Du quidẽ incertꝰ belli
euentꝰ fuit. elefantis maxime romanã in¬
festantib aciem quia militib romanis ooci¬
si sunt. quos auolitando uelites uocant.
Quod genꝰ militiȩ paulo ante repertũ fuerat.
ut lecti agilitate iuuenes. cũ armis suis
posterga equitũ sederent. & mox cũ hos¬

Expanded text:
ciuitates aut deditione ant bello in potestaciuitates aut deditione ant bello in potestatem redegit; Afris sub corona uenditis, sine pretio dimisit Hispanos. Hannibal utrumque consulem Marcellum et Crispinum insidiis circumuentos interfecit.- Claudio Nerone et M. Liuio Salinatore consulibus cum Hasdrubal Hannibalis frater ab Hispaniis ad Italiam veniret, jussusque a Carthaginensibus ut fratri cum copiis jungeretur, magna secum auxilia Hispanorum Gallorumque deduceret, cum maturato aduentu descendisse iam ex Alpibus consulibus proditus fuisset, ab exercitu Romano ignorante Hannibale praeuentus cum omni exercitu suo interfectus est. din quidem incertas belli euentus fuit elephantis maxime Romanam infestantibus aciem: qui a militibus Romanis, quos a uolitando nelites uocant — quod genus militiae paulo ante repertum fuerat, ut lecti agilitate iuuenes cum armis suis post terga equitum sederent et mox, cum ad hos
Abbreviated transcription (Latin):
lis. cũ ceteris romã misit. Leuinꝰ consul
ex macedonia rediens agrigentũ urbẽ siciliȩ
expugnauit. Ibiq hannonẽ afrorũ ducẽ cȩ
& uii. expugnauit. Hannibal initalia
gneũ fuluiũ proconsulẽ undecĩ prȩterea
tribunos. & iiͦii. milia militũ interfecit
Marcellus consul. cũ hannibale triduo contini¬
o dimicauit. Primo die pari pugna discessũ
est sequenti uictꝰ consul tercio uictor. oc¬
to milia hostiũ interfecit. Ipsũ hannibalẽ
cũ reliquis fugere in castris cõpulit. Habi¬
us maximꝰ consul. tarentũ quȩ arom anis
disciuerat. iterũ expugnauit & cepit. Ibiq
ingentes copias hannibalis. cũ ipso duce cus
carthalone deleuit . .xx. milia hominũ cap¬
tiuorũ uendidit. prȩcia infiscũ retulit. Se¬
quenti anno. initalia cladius marcellus
consul ab hannibale cũ exercitu occisus est.
Scipio inhispania poenorũ ducẽ hasdruba
lem uicit. & castris exuit. Prȩterea .lxxx

Expanded text:
lis captum cum ceteris Romam misit. Laeuinus consul lis captum cum ceteris Romam misit. Laeuinus consul ex Macedonia rediens Agrigentum urbem Siciliae expugnauit ibique Hannonem Afrorum ducem cepiet sex expugnauit. Hannibal in Italia Cn. Fnluium proconsulem, XI praeterea tribunos et XVII milia militum interfecit. Marcellus consul cum Hannibale triduum continuam dimicauiest, sequenti victus consul, tertio victor octo millia hostium interfecit, ipsumque Annibalem cum reliquis fugere in castra compulit. Fabius Maximus condesciverat, iterum expugnavit et cepit, ibique ingentes copias Hannibalis cum ipso duce ejus Carthalone delevit, 30,000 hominum captivorum vendidit, et pretia in fiscum retulit. Sequenti anno in Italia Claudius Marcellus consul ab Hannibale cum exercitu occisus est. Sclem uicit et castris exuit; praeterea LXXX
Abbreviated transcription (Latin):
consule. Principes campanorũ. ueneno
sibi mortẽ conscierunt. senatũ om̃em ca-¬
puȩ & iam prohibente senatu romano.
fuluius supplicus necauit. Int̾̃fectis in his¬
pania scipionib cũ om̃ib incusso pauore
cunctantib scipio se ad modũ ad olescens ul¬
tro optuliss&. & pudenda penuria esso
erarii. claudio marcello & ualerio le uino
auctorib qui tunc consules erant. aurũ
argentũq signatũ adquesitores palã om̃s
senatores impuplicũ contulerunt. ita ut
nihil pret̃ anulos singulos bullasq sibi ac
filiis & deinde ꝑfilias uxoresq suas singu¬
las tantũ auri uncias. & argenti non amtꝰ¬
plius quã singulas libras reliquerunt
tiont̃ precipue patris & patrui animo
intondens. pireneũ transgressus. primo
impetu carchaginẽ nouã cepit ubi sti¬
pondia magna. presidia ualida. copiȩ
auri argentiq magne poenorũ habeban¬
tur . Ibi & iam magonẽ fratrẽ hanniba¬

Expanded text:
consule ; principes Campanorum ueneno consule ; principes Campanorum ueneno mortem sibi consciuerunt; senatum omnem Capuae etiam prohibente senatu Romano Fuluius suppliciis necauit. interfectis in Hispania Scipionibus cum, omnibus incusso pauore cunctantibus, Scipio se admodum adulescens ultro obtulisset et pudenda penuria esset aerarii, Claudio Marcello et Valerio Laeuino auctoribus qui tunc consules erant aurum argentumque signatum ad quaestores palam omnes senatores in publicum contulerunt, ita ut nihil praeter anulos singulos bullasque sibi ac filiis et deinde per filias uxoresque suas singulas tantum auri uncias et argenti non amplius quam singulas libras relinquerenttionem praecipue patris et patrui animo intendens, Pyrenaeum transgressus primo impetu Carthaginem Nonam cepit, ubi stipendia maxima, praesidia ualida, copiae auri argeutique magnae Poenorum habebantur; ibi etiam Magonem fratrem Hanniba
Abbreviated transcription (Latin):
ab hannibali capessenda subruendaq roma.
utrũ romana obstitit forcitudo. andiuina
miseratio. aut forsitan conseruat. Istide¬
dignant᷑ fateri. quod hannibal & uictor
extimuit. & cadens probauit. At si istã
manifestũ est. ipsã autẽ pluuiã oportu¬
nis necessarusq temporib non nisi perxp̃m
qui est uerꝰ ds̃ ministrari. & iam ab huiꝰ¬
modi satis certo sciri. nec negari posse ex¬
istimo. Oaxime nunc quando addocum̃¬
tũ potentiȩ cũ siccitate turbantur. pluui¬
Sã poscere assidue contigit. & alternis uici¬
b nunc gentiles nunc xpiãni rogant. nec
ũquã & ianł iͦpsis testib factũ est. ut op¬
tati imbres suꝑ ueniant. nisi indie quo ro¬
rocul dubio constat urbem romã per hunc
futurȩ fidei credulitatẽ seruatã fuisse.
& nunc pro parte sui incredulã castigas¬
tã. At uero in hispania ambo scipiones.
a fratre hasdrubalis interfectisunt. Incã¬
pania capua capta. aquinto fuluio pro¬

Expanded text:
, Annibali a capessenda subruendaque Roma , Annibali a capessenda subruendaque Roma utrum Romana obstitit fortitudo, an divina miseratio, aut forsitan conservati isti dedignantur fateri, quod Annibal et victor extimuit, et cedens probavit? At si istam manifestum est, ipsam autem pluviam opportunis et necessariis temporibus non nisi per Christum, qui est verus Deus, ministrari, etiam ab hujusmodi satis certo sciri, nec negari posse existimo, maxime nunc, quando ad documentum potentiae ejus cum siccitate turbante, pluviam poscere assidue contingit, et alternis vicibus nunc gentiles, nunc Christiani rogant: nec umquam etiam ipsis testibus factum est, ut optati imbres suprocul dubio constat, urbem Romam per hunc futurae fidei credulitatem seruatam fuisse et nunc pro parte sui incredula castigatam. At uero in Hispania ambo Scipiones a fratre Hasdrubalis interfecti sunt. in Campania Capua capta est a Q. Fuluio pro
Abbreviated transcription (Latin):
trepido. matronȩ quoq amentes pauore
per propugnacula currerent. & conuehere
in muris saxa primeq promuris pugnare
gestirent. Ipse autẽ cũ esepeditis equitibus
ad portã collinã infestꝰ accessit. de inde om̃s
copias in aciẽ irexit. Sed & consules fuluiꝰq
pro consul: nondetiactauere pugnã. At ubi
ex positȩ utrimq acies constiterunt. in con¬
spectu romȩ premiũ uictoris futurȩ. tantꝰ
se subito imber nubib grandine mixtꝰ ef¬
fudit. ut turbata agmina uix armis retentis.
in sua se castra colligerent. Deinde cũ sere¬
nitate reddita in campũ copiȩ atq maciem
redissent. rursus uiolentiorꝰ fusa tempestas
maiore metu mortaliũ audaciã coereuit.
territosq exercitꝰ refugere intentoria coe¬
git. Tunc conuerso in religionẽ hannibal dix¬
isse fert᷑. potiundȩ sibi romȩ modo uolunta¬
tẽ non dari modo potestatẽ. Respondeant
nunc mihi obtrectatores ueridĩ. hoc loco¬

Expanded text:
trepido matronae quoque amentes pauore trepido matronae quoque amentes pauore per propugnacula currerent et conuehere in muros saxa primaeque pro muris pugnare gestirent. ipse. autem cum expeditis equitibus usque ad portam Collinam infestus accessit, deinde omnes copias in aciem direxit. sed et cproconsule non detrectavere pugnam. At ubi expositae utrimque acies constiterunt, in conspectu Romae, praemium victoris futurae, 261 tantus se subito imber e nubibus grandine mixtus effudit, ut turbata agmina, vix armis retentis, in sua se castra colligerent. Deinde cum serenitate reddita in campum copiae atque in aciem redissent, rursum violentior fusa tempestas, majore metu mortalium audaciam coercuit, territosque exercitus refugere in tentoria coegit. Tunc conversus in religionem Annibal, dixisse fertur, potiundae sibi Romae modo voluntatem non dari, modo potestatem. Respondeant nunc mihi obtrectatores veri Dei hoc loco
Abbreviated transcription (Latin):
extra hoc quartũ hannibalis. quo in itali¬
A premebant᷑. Et tamen fortis in alte¬
rutrũ desperatio. in meliora profecit.
Nam inhis om̃ib desperando pugnarunt
pugnando uicerunt. Ex quo euidenter
ostenditur non tẽpora tunc fuisse tranqͥl¬
liora otus. sed homines miseriis forti¬
ores.
LO aburbe condita .dxliii. clau¬
dius marcellus siracusas oppulentis¬
simã urbẽ sicilit. secunda oppugna¬
tione uix cȩpit. Quã cũ iã pridẽ obsedis¬
s&. archiniedis siracus ani ciuis ammirabi¬
li ingenio prȩditi machinis repulsus ex¬
pugnart non potuit. Decimo anno post
quam hannibal mitalia uenerat. gneo
fuluio & sulpicio consulib hannibał de
cãpania mouit exercitũ. cũ ingenti
clade om̃iũ perseditionẽ suesanorũ. qui agrũ
batina profectꝰ ad amaenẽ fluuiũ trib mi¬
lib aburbe consedit. Incredibili totius ciuita¬
tis. metu cũ senatu populoq diuersis curis

Expanded text:
extra hoc quartum extra hoc quartum a premebantur. et tamen fortis in alterutrum desperatio in meliora profecit, nam in his omnibus desperando pugnarunt, pugnando uicerunt. ex quo euidenter ostenditur non tempora tunc fuisse tranquilliora otiis, sed homines miseriis fortiores. Anno ab Vrbe condita DXLIII Claudius Maroellus Syracusas opulentissimam urbem Siciliae secunda oppugnatione uix cepit, quam cum iam pridem obsedisset, Archimedis Syracusani ciuis admirabili ingenio praediti machinis repulsus expugnare non potuit. decimo anno post quam Hannibal in Italiam uenerat, Cn. Fuluio P. Sulpicio consulibus Hannibal de Campania mouit exercitum et cum ingenti clade omnium per Sedicinum Suessanumque agrum uia Latina profectus ad Anienem, fluuium tribus milibus ab Vrbe consedit incredibili totius cinitatis metu, cum senatu populoque diuersis caris
Abbreviated transcription (Latin):
chus pro consul ab hospite suo lucano quo¬
dã. in insidias inductus occis est. Centenus
penula centurio. decerni sibi ultro bellũ
aducrsũ hannibalem petit. a quo eũ .uiii.
milib militũ quos iniaciẽ duxerat cesus ẽ
ost hunc gneus fuluius prȩtor ab hanniba
iuctͦ. amisso exercitu uixͦ euasit. Pudo
recordationis. Quid enĩ dicã. improbitatẽ
magis añ miseriã romanorũ: Immoueruiꝰ
uel improbã miseã. uel miseriã improbitatẽ
uis credat eo tempore quo erariũ populi
romani egenã stipẽ priuata conlatione
poscebat. miles in castris nonnisi aut ꝓuer
aut seruus. aut sceleratꝰ. aut debit : &
nec sicquidẽ numero idoneus erat senatꝰ
incuria poone noucius uidebat᷑. Postremo
ut consiliũ derelinquenda italia subiret᷑
suꝑ trans marina bella fuisse suscepta.
unũ inmacedonia contra philippũ
potentissimũ macedoniȩ regẽ. alterũ
contra has drubalẽ carchaginensiũ ducẽ

Expanded text:
chus. proconsule ab hospite suo Lucano quochus. proconsule ab hospite suo Lucano quodam in insidias inductus occisus est. Centenius Penula centurio decerni sibi ultro bellum aduersum Hannibalem petiit: a quo cum octo milibus militum, quos in aciem eduxerat, caesus est. post hunc Cn. Fuluius praetor ab Hannibale uictus amisso exercitu uix euasit. Pudet recordationis. quid enim dicam improbitatem magis an miseriam Romanorum ? immo uerius uel improbam miseriam uel miseram improbitatem. quis credat eo tempore, quo aerarium popuRomani egenam stipem privata collatione poscebat, miles in castris nonnisi aut puer aut servus, aut sceleratus, aut debitor et ne sic quidem numero idoneus erat, senatus in curia omnis pene novitius videbatur: postremo ut consilium de relinquenda Italia subiretura insuper transmarina bella fuisse suscepta? unum in Macedonia contra Philippum potentissimum Macedoniae regem, alterum m Asdrubalem, Carthaginiensium ducem:
Abbreviated transcription (Latin):
miseriȩ factũ recolens. pro supplemento
exercitꝰ edito. uelut asilo patefacto
homines qui cũq scelerib ac debitis
ob noxu essent. impunitate promissa
miliȩ mancipauit. Quorũ numerꝰ Pa
sex ermilia uirorũ fuit. Cãpania it¬
gallos pugnare missus. cũ exercitu ces ÷
De inde sempronio gracho quinto fabio
maximo consulib. claudius marcellꝰ ex¬
prȩtore pro consul designatꝰ. hannibalis
exercitũ proelio fudit᷑. Primͦq post
tantas rei publice ruinas. spẽ fecit han¬
nibalẽ posse supe̾tari. Scipiones autem
in hispania. hasdrubalẽ poenorũ imperato¬
rẽ ad italiã exercitũ cõparantẽ. grauissimo
bello presserunt. Nam .xxxu. milia militũ
de exercitu eiꝰ. uel cȩde uel captione inue¬
nerunt. Cel thiberos milites quã plurima
externã manũ. romani in castris habert coe¬
perunt. precio sollicitatos. ab hostiũ societa¬
te in sua castra duxerunt. Sempronius gra¬

Expanded text:
miseriae factum recolens, pro supplemento miseriae factum recolens, pro supplemento exercitus edicto uelut asylo patefacto homines quicumque sceleribus ac debitis obnoxii essent impunitate promissa militiae mancipauit; quorum numerus ad sex milia uirorum fuit. Campania ueGallos pugnare missus cum exercitu caesus est. Deinde Sempronio Graccho Q. Fabio Мaximo consulibus Claudius Marcellus expraetore proconsule designatus Hannibalis exercitum proelio fudit primusque post tantas reipublicae ruinas spem fecit Hannibalem posse superari. Scipiones autem in Hispania Hasdrubalem Poenorum imperatorem ad Italiam exercitum conparantem grauissimo bello oppresserunt; nam xxxv milia militum de exercitu eius uel caede uel captione minuerunt. Celtiberos milites, quam primam externam manum Romani in castris habere coeperunt, pretio sollicitatos ab hostiam societate in sua castra duxerunt. Sempronius Grac
Abbreviated transcription (Latin):
rũ equitũ romanorũ senatorũq detrax¬
erat.Usque adeo ultima desperatio¬
rei puplice ad residuos romanos fuit.
ut senatores de relinquenda italia se¬
dibusq querendis. consiliũ in eundũ pu¬
tabant. Quod tunc fautore cęlio metel¬
lio confirmatũ fuiss&. nisi cornelius scipio
tribunꝰ tunc militũ qui post africanꝰ distric¬
to gladio de terruiss&. ac potius propatriȩ
defensione in sua uerba iurare coegiss &.
omani ad spẽ uitȩ quasi ab inferis respira¬
re ausi. dictatorẽ deciũ iuiuiũ creant.
ones unde cũqi contraxit. Tunc & iam
seruos spectati roboris ac uoluntatis uel
oblatos. uel srͥta opus fuit puplico precio
emptos subtitulo libertatis ad sa¬
cramentũ miliȩ adegit. Arma
quȩ de erant a templo detraxerunt egen¬
ti acrario priuatȩ opes refulse sunt.
ta sequester ordo. ita ples trepida obli¬
ta studiorũ in cõmune consuluit. Tuni¬
us quoq dictator antiquũ romanȩ

Expanded text:
rum equitum Romanorum senatorumque detraxrum equitum Romanorum senatorumque detraxerat. Usque adeo autem reipublicae apud residuos Romanos fuit, ut senatores de relinquenda Italia sedibusque quaerendis consilium ineundum putarint. quod auctore Caecilio Metello confirmatum. fuisset, nisi Cornelius Scipio tribunus tunc militum, idem qui post Africanus, destricto gladio deterruisset ac potius pro patriae defensione in sua uerba iurare coegisset. Romani ad spem uitae quasi ab inferis respirare ausi dictatorum Decimum Iunium creant: ones undecumque contraxit. tunc etiam seruos spectati roboris ac uoluntatis uel oblatos uel, si ita opus fuit, publico pretio emptos sub titulo libertatis sacramento militiae adegit. arma, quae deerant, templis detraxerunt, egenti aerario priuatae opes refusae sunt. ita equester ordo, ita plebs trepida oblita studiorum in commune consuluit. Iunius quoque dictator antiquum Romanae
Abbreviated transcription (Latin):
na canensis. quã uis fabu maximi dicta¬
toris tempꝰ mediũ fuerit. qͥ impetũ han¬
ribalis cunctando tardauit.
No aburbe condita dol. lucius¬
emilius paulus & puplius terrentius
Quarro consules. contra hannibalẽ. missi.
in pacientia uarronis consulis infelicissime
apud cannas apuliȩ uicũ om̃s pęnẽ toma¬
ne spei uires ꝑdiderunt. Iamꝰ inea pug¬
na xliiii. milia romanorũ interfecta
sunt. quãquã & de exercitu hannibalis
magna pars çesa est. nullo tam̃ puni¬
co bello romani ad extrema internetio¬
nis adducti sunt. Perut enĩ meo bello
consul emilius pauł consularis. Et¬
sul cũ quinquaginta equitib uonusiũ
fugit. Nec dubiũ est ultimũ illũ diem
romani statꝰ futurũ fuisse. si hannibal
mox post uictoriã ad ꝑuadendã urbẽ
conten diss&. Hannibal intestimoniũ uic¬
toriȩ suȩ tres modios anulorũ aureorũ car¬
thaginẽ misit. quos ex manib int̃fecto

Expanded text:
na Cannensis, quamuis Fabii Maximi dictana Cannensis, quamuis Fabii Maximi dictatoris tempus medium fuerit, qui impetum Hannibalis cunctando tardauit. Anno ab Vrbe condita DXL L. Aemilius Paulus et P. Terentius Varro consules contra. Hannibalem missi inpatientia Varronis consulis infelicissime apud Cannas Apuliae uicum omnes paene Romanae spei uires perdiderunt. nam in ea pugna XLIIII milia Romanorum interfecta sunt, quamquam et de exercitu Hannibalis magna pars caesa est. nullo tamen Punico bello Romani adeo ad extrema internecionis adducti sunt. periit enim in eo consul Aemilius Paulus, consularessul cum quinquaginta equitibus Venusium fugit. nec dubium est ultimum illum diem Romani status futurum mox post uictoriam ad peruadendam Vrbem contendisset. Hannibal in testimonium uictoriae suae tres modios anulorum aureorum Carthaginem
Abbreviated transcription (Latin):
sedens. uix difficultatẽ itineris euasit.
ed oculũ quo iã dudũ eger erat. uolentia
frigoris uigiliarũ aclaboris amisit.
bi uero proximus castris flaminũ con¬
sulis fuit. uastatione circũ iacentũ lo¬
corũ. Flaminiũ inbellũ excitauit. Hȩc
pugna ad transũmenũ. lacũ facta est.
ubi excrcitꝰ romanꝰ infelicissime arte cir¬
cũ uontꝰ hannibalis. funditꝰ trucidatꝰ est
ipse quoq consul occisus. Uiginti quinq¬
milia romanorũ in eo proeliocȩsa. sex mili¬
a capta restruntur. De exercitu hanni¬
balis. duo milia ceciderunt. Hamasũ hoc
apud transũmenũ lacũ certamen fuit.
tanta clade romana. Maximo
cũ ita intentus pugnatorũ ardor
extiterit . ut grauissimũ terrȩ motũ qui
tũ forte tã uchemens factus est ut ur¬
bes diruisse. montes transtulisse. discidisse
rupes & flumina retrorsũ coegisse refe¬
ratur. Pugnantes omnino non senserunt.
Factã ad transumenũ ruinã sequit᷑ pug¬

Expanded text:
sedens, uix difficultatem itineris euasit; sedens, uix difficultatem itineris euasit; sed oculum, quo iamdudum aeger erat, uiolentia frigoris uigiliarum ac laboris amisit. ubi uero proximus castris Flaminii consulis fuit, uastatione circumiacentium locorum Flaminium in bellum excitauit. haec pugna ad Trasumennum lacum facta est. ubi exercitus Romanus infelicissime arte circumuentus Hannibalis funditus trucidatus est; ipse quoque consul occisus; xxv milia Romanorum in eo proelio caesa, sex milia capta referuntur. de exercitu Hannibalis duo milia ceciderunt. famosum hoc apud Trasumennum lacum certamen fuit tanta clade Romana, maxime cum ita intentus pugnantum ardor extiterit, ut grauissimum terrae motum, qui tunc forte tam uehemens factus est, ut urbes diruisse, montes transtulisse, discidisse rupes et flumina retrorsum coegisse referatur, pugnantes omnino non senserint. factam ad Trasumennum ruinam sequitur pug
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ducẽ bello uicit & cepit. Diris tuno
& iã romani prodigiis territi sunt. Nam
& solis orbis minui uisus est. & apud ar¬
pos parme incȩlo uisȩ solem quoq pug¬
nasse cũ luna apudꝰ caperas interdiu
duas lunas oreas in sardinia sangume
duo seuta sudasse. Faliscis cȩlũ semdi.
uelut magno hiatu uisũ. Apud antiũ me¬
tentib cruentas spicas in corbe decidisse.
GITURhannibal sciens flaminiũ con¬
sulẽ solũ in castris esse. quo celerius impa¬
ratũ obruer&. primo uere progressus ar¬
ripuit propiorẽ sed palustrẽ uia attũ
forte sarnos latene petens pendulos &
dissolutos campos reliquerat. De quibus
dictũ est. Et quȩ rigat equora sarnos.
in quos cũ exercitu progressus hannibal
nebulis maxime quȩ de palude exalaban¬
tur prospectũ austrentib. magnã par¬
tẽ sociorũ iumentorũq ꝑdiditꝰ. Ipse au¬
tẽ uni elefanto qui solus suꝑfuerat suꝑ¬

Expanded text:
rum ducem bello uicit et cepit. Diris tunc rum ducem bello uicit et cepit. Diris tunc etiam Romani prodigiis territi sunt. nam et solis orbis minui uisus est et apud Arpos parmae in caelo uisae, sol quoque pugnasse cum luna, apud Capenas interdiu duas lunas ortas, in Sardinia sanguine duo scuta sudasse, Faliscis caelum scindi uelut magno hiatu uisum, apud Antium metentibus cruentas spicas in corbem decidisse. igitur Hannibal sciens Flaminium consulem solum in castris esse, quo celerius imparatum obrueret primo uere progressus arripuit propiorem sed palustrem uiam et cum forte Sarnus late redundans pendulos et dissolutos campos reliquerat, de quibus dictum. est : et quae rigat aequora Sarnus. in quos cum exercitu progressus Hannibal nebulis maxime, quae de palude exhalabantur, prospectum auferentibus magnam partem sociorum iumentorumque perdidit. ipse autem uni elephanto, qui solus supersedens, super
Abbreviated transcription (Latin):
quitũ definiunt. Scipio consul. hannibali
primꝰ occurrit. Cõmissoq proclio apud ti¬
cinũ. ipse grauitor uulneratus per scipi
cognominatus est. ab ipsa morte liberatꝰ
euasit. Cesus est ibi om̃is penȩ exercitꝰ¬
romanus. Pugnatũ deinde eodẽ consule
ad flumen triuiã. iterũq romani pari
clade superati sunt. Sempronius consul
cognito collegę casu. asiciliã cũ exercitu
redit. Qui similiter apud eundẽ fluui¬
ũ congressus. amisso exercitu poene solꝰ
euasit. Ineo tamen bello & iam hanni¬
bal sauciatus est. qui postea cũ metru¬
riã primo uere transir&. in sũmo appen¬
mino tempestate correptꝰ. biduo continu¬
o immobilit̃ exercitus niuibus conclusus
& onustus obriguit. ubi magnus homi¬
nũ numerus. iumenta. quã plurima.
elefanti autẽ ꝑoene frigoris a cerbita¬
te perierunt. At uero alter tune scipi¬
o frater consulis seipionis. in hispamã plu¬
rima bella gessit magonẽ quoq poetiol¬

Expanded text:
quitum definiunt. Scipio consul Hannibali quitum definiunt. Scipio consul Hannibali primus occurri commissoque proelio apud Ticinum ipse grauiter uulneratus per Scipiocognominatus est, ab ipsa morte liberatus euasit. caesus est ibi omnis paene Romanus exercitus. pugnatum deinde eodem consule ad flumen Treuiam iterumque Romani pari clade superati sunt. Sempronius consul cognito collegae casu a Sicilia cum exercitu rediit; qui similiter apud eundem fluuium congressus, amisso exercitu paene solus evasit. in eo tamen bello etiam Hannibal sauciatus est. qui postea, cum in Etrnriam primo uere transiret, in summo Appennino tempestate correptus, biduo continuo inmobiliter cum. exercitu niuibus conclusus et onustus obriguit. ubi magnus hominum numerus, iumenta conplurima, elephanti paene omnes frigoris acerbitate perierunt. at uero alter tunc Scipio, frater consulis Scipionis, in Hispania plurima bella gessit, Magonem quoque Poeno
Abbreviated transcription (Latin):
florentissimã hispaniȩ ciuitatẽ. amicã popu¬
li romanorũ. primũ bello impetitã. de in¬
de obsidione cinctã & fame crticiatã omĩa¬
q fortiter contemplatione fidei quã roma¬
nis deuouerat digna indignaq tolerantẽ.
octauo demũ mense deleuit. Legatos roma¬
norũ ad se missos. in iuriosissime & iam a con¬
spectu suo abstinuit. Ex inde odio roma¬
ni nominis. quod patri amilcari cũ essor no¬
uẽ annos natus fidelissimus ante dras iura¬
uerat. puplio cornelio scipione. & publio
sempronio longo consulibus. pirrineos mon¬
tes transgressus. inter ferocissimas gallorũ
gentes ferro uiã aperuit. & nona demũ
die apyreneo ad alpes peruenit. Ubidũ
montanos gallos repellere ab ascensu ob¬
nitentes bello superat. atq inuias rupes
igni ferroq rescindit. quatriduũ cõmoratꝰ.
unto demũ die. cũ maximo labore. ad pla¬
na ꝑuenit. Huisse tunc exercitũ enis in
centũ milibus peditũ. & uiginti milibus e¬

Expanded text:
florentissimam Hispaniae ciuitatem, amicam populi Romani, primum bello inpetitam, deinde obsidione cinctam et fame excruciatam omniaque fortiter contemplatione fidei, quam Romanis deuouerant, digna indignaque tolerantem octauo demum mense deleuit. legatos Romanorum ad se missos iniuriosissime etiam a conspectu suo abstinuit. exinde odio Romani nominis, quod patri Hamilcari, cum esset nouem annos natus fidelissime alias infidelissimus ante aras iurauerat, P. Cornelio Scipione et P. Sempronio Longo consulibus Pyrenaeos montes transgressus inter ferocissimas Gallorum gentes ferro uiam aperuit et nono demum die a Pyrenaeo ad Alpes peruenit; ubi dum montanos Gallos, repellere ab ascensu obnitentes , bello superat atque inuias rupes igni ferroque rescindit, quadriduum commoratus quinto demum die cum maximo labore ad plana peruenit. fuisse tunc exercitum eius in centum milibus peditum et uiginti milibus e
Abbreviated transcription (Latin):
do uehementius discussa ad tempꝰ rubigine.
ubi necessariũ acumen elicere non possũ.
suꝑuacuã asperitatẽ inueniã. quãquã ob¬
uiantẽ asperitatẽ nequaquã expauescerẽ.
sim terioris spem acuminis inuenirẽ

Expanded text:
do vehementius, discussa ad tempus rubigine, do vehementius, discussa ad tempus rubigine, ubi necessarium acumen elicere non possum, supervacuam asperitatem inveniam: quamquam obviantem asperitatem nequaquam expavescerem, si