comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne reprimens. Nam quodã tempo¬
re rex potentissimus dago bertus.
roganti uiro in lustri gislemaro
eas deuenit in partes: & uirũ dĩ
uisitans: ut seipsũ sacro sc̃ĩs eius ora¬
tionibus commendar&. Quẽ
ipse famulus dĩ utrumq & sc̃itatis
suȩ benedictione roborauit: & sa¬¬
cerdotali auctoritate libera uoce
castigauit: Denuntians ei ne in sȩ¬
moribus. necaducis gauder& ho¬
noribus : sed magis di timer&
potentiã. illiusq in mensã lauda¬
r& gloriã. & humanã potentiã
uel gloriã nullã putar&: quȩ su¬
bito uelut uolatilis umbra recedit.¬
& uelut spuma suꝑ aquã uento
temptationis flante euanescit.
Et hoc magis timendo cogitaret.
quia potentes potenter tormenta
patiuntur: &cui plus datur. plus
exigrtur abco. Et cui uix sufficit
prose solo rationẽ reddere dõ in
die iuditii: quom odo supportare
poterit rationẽ reddere protan¬
tis milibus populi sibi commissi. Ø¬
Idcirco qͣuisq magis timere potest.

Expanded text:
ne reprimens. Nam quodam tempone reprimens. Nam quodam tempore rex potentissimus Dagobertus rogante uiro illustri Ghislemaro eas deuenit in partes et uirum Dei uisitans ut seipsum sacrosanctis eius orationibus commendaret. Quem ipse famulus Dei utrumque et sanctitatis suae benedictione roborauit et sacerdotali auctoritate libera uoce castigauit, denuntians ei ne in saemoribus, ne caducis gauderet honoribus sed magis Dei timeret potentiam illiusque immensam laudaret gloriam et humanam potentiam uel gloriam nullam putaret quae subito uelut uolatilis umbra recedit et uelut spuma super aquam uento temptationis flante euanescit et hoc magis timendo cogitaret quia potentes potenter tormenta patiuntur et cui plus datur plus exigetur ab eo. Et cui uix sufficit pro se solo rationem reddere Deo in die iudicii, quomodo supportare poterit rationem reddere pro tantis milibus populi sibi commissi? Idcirco quisque magis timere potest
Abbreviated transcription (Latin):
equus redditus est mansuetudins
suae. Etmat̃ quidẽ: filiũ suum
suꝑ terrã sanũ &e ridentẽ susce.¬
pit inulnas suas. Ipse tam̃ sicer¬
dos dĩ non aequo it̃ agere: sed
a sello mansurtissimo exeo tem¬
pore uoluit. Sic dõ miserante
temptatio maligni hostis illi
rruersa est in laudis honorẽ: & super¬
bia acqui ei facta est humilitas magis¬
tra:. Nempe memor dñm xp̃m dum
id redemptionẽ properar& hum ani
generis. a sello it̃ agere non equo.
Sic ille propt̃ salutiferã praedicationẽ
per multa cotidie festinando loca:
a sellum sibi portiorẽ sufficere iudica¬
uit. Et quocumq it̃ agebat: aut psal-¬
mi inore eius resonabant. aut salutis
exore eius praedicatio adiebatur.
Nec mirũ si xp̃m semꝑ praedicaret in
lingua: quẽ semꝑ gerebat in corde.
Perquẽ pius consolator miseris fuit.:¬
& durus inuector. potentibiis. Illor.
mopiã clementi miseratione rele¬
uans: istor superbiã seuera castigatio.¬

Expanded text:
equus redditus est mansuetudini equus redditus est mansuetudini suae. Et mater quidem filium suum super terram sanum et ridentem suscepit in ulnas suas. Ipse tamen sacerdos Dei non equo iter agere sed asello mansuetissimo ex eo tempore uoluit. Sic Deo miserante temptatio maligni hostis illi uersa est in laudis honorem et superbia equi ei facta est humilitatis magistra. Nempe memor Dominum Christum dum ad redemptionem properaret humani generis asello iter agere, non equo, sic ille cum propter salutiferam praedicationem per multa cotidie festinaret loca, asellum sibi portitorem sufficere iudicauit. Et quocumque iter agebat aut psalmi in ore eius resonabant aut salutis ex ore eius praedicatio audiebatur. Nec mirum si Christum semper praedicaret in lingua quem semper gerebat in corde per quem pius consolator miseris fuit et durus inuector potentibus, illorum inopiam clementi miseratione releuans, istorum superbiam seuera castigatio
Abbreviated transcription (Latin):
pria remeare disposuiss&. femina
praedicta iuxta more aequitantis
uestigia parit̃ secuta est. habxiis in
ulnis filiolũ suũ : ut paruulus quoq
benedictione hominis dĩ roboraret᷑.
quẽ ipse ante sacro baptismate dõ
regenerauit. Accepitq infantem
acques uenerandus: seu adbrnrdi¬
cendũ. seuad osculandũ. Sed anti.¬
quus hostis omnibus bonis immicis
inmisit equo ferocitatẽ: qui huc
illucq dentibus frendens. pedibus
calcitrans. & toto corpore insaniens.
& in consueto impetu percampũ di¬
currere cępit. Quod pauida cer¬
nens mat̾. oculos auertit: nemori¬
entẽ uideret filium. quẽ seruis di
seuiente equo manu tenebat.
Familia uero promorte pueri uel
casu uiri dĩ. strepere. plangere
hriularr non desistit: sed dexteri
xp̃i que petrũ trepidantẽ leuaui
nemergeretur inundis: puerũ
cadentẽ subleuabat. ne allideret᷑
in terris. Nam oratione a famulo¬
dĩ facta puer in colomis quasi
auicula peruenit ad terrã: &

Expanded text:
pria remeare disposuisset, femina pria remeare disposuisset, femina praedicta iuxta morem equitantis uestigia pariter secuta est habens in ulnis filiolum suum ut paruulus quoque benedictione hominis Dei roboraretur quem ipse ante sacro baptismate Deo regenerauit. Acceptoque infante eques uenerandus seu ad benedicendum seu ad osculandum sed antiquus hostis omnibus bonis inimicus inmisit equo ferocitatem qui huc illucque dentibus frendens pedibus calcitrans et toto corpore insaniens et inconsueto impetu per campum discurrere coepit. Quod pauida cernens mater oculos auertit ne morientem uideret filium quem seruus Dei, saeuiente equo, manu tenebat. Familia uero pro morte pueri uel casu uiri Dei strepere, plangere, heiulare non destitit. Sed dextera Christi quae Petrum trepidantem leuauit ne mergeretur in undis puerum cadentem subleuabat ne allideretur in terris. Nam oratione a famulo facta puer incolomis quasi auicula peruenit ad terram et
Abbreviated transcription (Latin):
uit inaeccłam xp̃i. Lam̃ metuendꝰ
humani generis inimico. quã hu¬
mano generi pernecessarius: Ut¬
pote qui non suã tintũ. sed multorũ
quȩ siuit salutẽ. Idõ iustũ est: ut
multor. ore in xp̃o laudetur. multoꝵ
per xp̃m redemptor. Cuius non tanti
est miracula narrare que ab co
gesta sunt. quanti miraculoꝵ cog.¬
noscere uircutẽ: qui cęlesti regi
indiebus suis multũ ad quisiuit po-¬
pulum. Nam officiũ praedicationis
omni signoꝵ. ostensione maius esse
non dubiũ est: lic& non deẽẽt.
protemporũ oportunitate uel rerũ
conuenientia signoꝵ perpetratio:
quae per eum diuina perẽgit
clementia. Quodã namq tem-¬
pore maligni sp̃s temptatio adue.¬
recundia accidit uiro dĩ: quã dĩ
miscđia ad laudẽ ei concedit
cuenire. Uisitauit enim equitando
quandã dõ deuotã feminã richodri¬
dã nomine : & cum iam post dulce
uite aepulas. & post conloquia salu¬
bria ipse uirdĩ ascens o equo ad pro¬

Expanded text:
uit in ecclesia Christi tam metuendus uit in ecclesia Christi tam metuendus humani generis inimico quam humano generi pernecessarius utpote qui non suam tantum sed multorum quaesiuit salutem. Ideo iustum est ut multorum ore in Christo laudetur multorum per Christum redemptor cuius non tanti est miracula narrare quae ab eo gesta sunt quanti miraculorum cognoscere uirtutem qua caelesti regi in diebus suis multum adquisiuit populum. Nam officium praedicationis omni signorum ostensione maius esse non dubium est licet non deesset pro temporum oportunitate uel rerum conuenientia signorum perpetratio quae per eum Diuina peregit Clementia. Quodam namque tempore maligni spiritus temptatio ad uerecundiam accidit uiro Dei quam Dei misericordia ad laudem ei concessit euenire. Visitauit enim equitando quandam Deo deuotam feminam Richthrudam nomine et cum iam post dulces uitae epulas et post conloquia salubria ipse uir Dei ascenso equo ad pro
Abbreviated transcription (Latin):
brittania transacto. cum multi¬
plici uerbi dĩ fructu reuersus
est inpatriã: ne dũ maliena
messe quęreret mercedẽ. in
propria perderet. Et tanto se
ardentius seruituti dĩ sub egit.
quanto uiciniorẽ sibi diẽ re¬
munerationis. eẽ. praesensit.
Nam seipsũ cotidianis ieiumis macerauit.
mortificatione carnis constrinxit.
uigiliis afflixit. orationibus muniuit :
caritate confirmauit. spe robora.¬
uit. fide armauit: Nulli malũ pro
malo reddens. nullius adulator.
neminẽ contempnens: ut uiã ueri-¬
tatis prior ipse inceder&. quam
cȩteris praedicando monstrauerat.
Sic uirdĩ galeo salutis indutus. &
gladio uerbi dĩ accinctus. & lo¬
rica iustitię̧ undiq circumdatus.
& scuto fidei armatus. calciatusq
in prȩparatione euangelii pacis.
processit in pręliũ publicũ contra
antiquũ hostẽ. omnia tela eius
ignita fortissimo fidei umbone
reppellens: cotidianisq triumphis
spolia multa uicto hoste reporta¬

Expanded text:
Britannia transacto, cum multiBritannia transacto, cum multiplici uerbi Dei fructu reuersus est in patriam ne dum in aliena messe quaereret mercedem in propria perderet et tanto se ardentius seruituti Dei subegit quanto uiciniorem sibi diem remunerationis esse praesensit. Nam se ipsum cotidianis ieiuniis macerauit, mortificatione carnis constrinxit, uigiliis afflixit, orationibus muniuit, caritate confirmauit, spe coroborauit, fide armauit, nulli malum pro malo reddens, nullius adolator, neminem contemnens ut uiam ueritatis prior ipse incederet quam ceteris praedicando monstrauerat. Sic uir Dei galea salutis indutus et gladio uerbi Dei accinctus et lorica iustitiae undique circumdatus et scuto fidei armatus calciatusque in praeparatione euangelii pacis processit in prelium publicum contra antiquum hostem omnia tela eius ignita fortissimo fidei umbone repellens cotidianisque triumphis spolia multa uicto hoste reporta
Abbreviated transcription (Latin):
facite ingenuos. priusquã morian¬
tur. Illi haut segnĩt pracceptũ
secuti paternã patriã uencrunt:
prȩdictosq seruos uiri dĩ sanos
& in colomes inuenerunt: eosq
ueluti iussi sunt manu mittentes
fecerunt ingenuos. Qui non post
multũ temporis sicuti sc̃s uirdi
praedixerat: de functi sunt.
Oquanta clementia est dĩ xp̃i: qui
famulo suo pietatis affectũ inser¬
ruit. & futura seruorũ eius mortẽ
ostendit: Quatinus illi miscđiȩ
mercis de suis non perissoe : & il¬
los morientes seruitutis iugum
non grauass&e. Qui & alienos
liberandos tanti itineris prricu¬
lum subire non timuit. &exeo
tempore neminẽ sui iuris sub
seruitutis iugo retinere uoluit.
Sed omnes ubiq ad sepertinen¬
tes libertate propria perdo.¬
nauit: necirca suos duriorfore
uideretur. qui in alienos mitis.¬
simus apparere gestiebat: &
mercedẽ quã ex aliis congre.¬
gauit. desuis accumular&
Igitur praedicationis officio in

Expanded text:
facite ingenuos, priusque morianfacite ingenuos, priusque moriantur». Illi haud segniter praeceptum secuti paternum, in patriam uenerunt praedictosque seruos uiri Dei sanos et incolones inuenerunt eosque ueluti iussi sunt manum mittentes, fecerunt ingenuos; qui non post multum temporis sicuti sanctus uir Dei praedixerat defuncti sunt. O quanta clementia est Dei Christi qui famulo suo pietatis affectum inseruit et futuram seruorum eius mortem ostendit quatenus illi misericordiae merces de suis non perisset et illos morientes seruitutis iugum non grauasset. Qui et alienos liberandos tanti itineris periculum subire non timuit et ex eo tempore neminem sui iuris sub seruitutis iugo retinere uoluit sed omnes ubique ad se pertinentes libertate propria perdonauit, ne in proprios durior fore uideretur qui in alienos mitissimus apparere gestiebat et mercedem quam ex aliis congregauit de suis accumularet. Igitur praedicationis officio in
Abbreviated transcription (Latin):
aduentu. Scilic& ut sicut in istis
regionibus sic & millis. alios aser¬
utute diabolica. alios acaptiuita¬
te carnali liberar&. Illis uerbii
dĩ infudit. illis caritatis prętiũ
impendit : ut protemporali re¬
demptione Aeternã Accepissent
libertatẽ. Sic bonus dominice
pecunię negotiator duo duppli¬
cę caritatis dĩ & proximi talenta
multiplicare studuit: quati nus
cũ multiplici laboris sui fructu
domino suo obiuare possit. &
uocẽ audire iocundissimã. Euge
serue bone & fidelis: quia supra
pauca fusti fidelis. supra multa
te constituã: intra ingaudiũ dñ
tui. Fertur dũ causa praedicatio.¬
nis in brittania diutius moraret᷑:
subito illi uenisse in mentẽ. ali¬
quos sui iuris sub seruitute reli¬
quisse ingallia. Quo dolore
percussus : dixit ad suos. Hei.
nr̃os subseriutute dimisinius
in patria. dum huc alios librrare
ueniius: maxime quiscio cito
cos esse morituros. Sed ite festi¬
nant nauĩ conscendite. & cos

Expanded text:
aduentu, scilicet ut sicut in istis aduentu, scilicet ut sicut in istis regionibus sic et in illis alios a seruitute diabolica alios a captiuitate carnali liberaret. Illis uerbum Dei infudit, istis caritatis pretium inpendit ut pro temporali redemptione aeternam accepissent libertatem. Sic bonus dominicae pecuniae negotiator duo duplicae caritatis Dei et proximi talenta multiplicare studuit quatenus cum multiplici laboris sui fructu Domino suo obuiare possit et uocem audire iocundissimam: «Euge serue bone et fidelis, quia supra pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui». Fertur, dum causa praedicationis in Britannia diutius moraretur subito illi uenisse in mentem aliquos sui iuris sub seruitute reliquisse in Gallia. Quo dolore percussus, dixit ad suos: «Heu nostros sub seruitute dimisimus in patria dum huc alios liberare uenimus, maxime quia scio cito eos esse morituros. Sed ite festinanter, nauem conscendite et eos
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ perpetuũ promeruit. Unde
populus eius cernens religiosa
in dep̃o deuotionẽ. cępit eum
attentius honorare: & multaa
pro elemosy narũ largitione
ad ferre. Quȩ ille uterat di &
proximorũ dilectione plenus
omnia in pauperũ largitus est
solatia: maximȩq in captiuorĩ
expendit redemptionẽ. Nam
alios occultis diabolica fraude
peccatorũ uinculis obligatos.
persedule praedicationis hortam̃nta
soluebat: alios sȩculari captiuitate
oppręssos. perpecuniȩ largitionẽ
redemit: Ut illi spiritalit absoluti
iocundarent indño: & isti carnali
seruitute liberati conuerterentur
addm̃. Et non solum in his regionib
perpietatis opera. uelper prędica¬
tionis lumina prȩdictus uirdĩ clar
effulsit: sed ut lucifer aequoreos
oceãni campos transsiliens. prȩco
diurni luminis nocturnas suo
ex ortu discutit umbras. Sic ille
multra marinas brittanae regio¬
nes. ad expellendas ignorantiae
tenebras lum ueritatis suosparsit

Expanded text:
rem perpetuum promeruit. Unde rem perpetuum promeruit. Unde populus eius cernens religiosam in Christo deuotionem coepit eum attentius honorare et multa ei pro elemosinarum largitione adferre quae ille, ut erat Dei et proximorum dilectione plenus, omnia in pauperum largitus est solatia maximeque in captiuorum expendit redemptionem. Nam alios occultis diabolica fraude peccatorum uinculis obligatos per sedulae praedicationis hortamenta soluebat, alios saeculari captiuitate oppressos per pecuniae largitionem redemit ut illi spiritaliter absoluti iocundarent in Domino et isti carnali seruitute liberati conuerterentur ad Deum. Et non solum in his regionibus per pietatis opera uel per praedicationis lumina praedictus uir Dei clarus effulsit, sed ut lucifer aequoreos oceani campos transiliens praeco diurni luminis nocturnas suo exortu discutit umbras, sic ille in ultramarinas Britanniae regiones ad expellendas ignorantiae tenebras lumen ueritatis suo sparsit
Abbreviated transcription (Latin):
phetici sermonis nec surdus
audicor fuerat: egenos uagosq
introduc indomũ tuam. & nud
uestimentis tuis cooperire. & ci
tuam nedespexeris. Nec solum
carnali refectione ad sc̃ uenien
fouebat: sed ętiã spiritili solatio
sc̃e praedicationis reficere non
cessauit. Et sicut miscrorũ idon
castigator esse non timuit. Ho
pietatis clementia eleuabat: illo
seuere in uectionis censura depri¬
mebat. Nec terrenȩ potestatis ir
foris metuebat: quẽ timor interi¬
us diuinae potentię totũ como¬
borabat. Parui pendens diuitum
minas. ut prȩco ueritatis ex istrr&
Nec fuit harundo uento agitata.
ut eũ aura humana laudis uel
detractionis commouer&: sed
in arce solide ueritatis consistrr
cari contempsit: Uiã regiã in.¬
cedens. nec adextris propter
terrores potentiũ. nec asinistris
propt̃ blanditias adulantiũ
declinans. Qua propt̃ magnã
plebẽ dño dõ suo in hac prȩsenti
prouintia adquisiuit: & sibi hono¬

Expanded text:
phetici sermonis nec surdus phetici sermonis nec surdus auditor fuerat: «Egenos uagosque introduc in domum tuam et nudum uestimentis tuis cooperi et carnem tuam ne despexeris». Nec solum carnali refectione ad se uenientes fouebat sed etiam spiritali solatio sanctae praedicationis reficere non cessauit. Et sicut miserorum idonecastigator esse non timuit. Hos pietatis clementia eleuabat, illos seuerae inuectionis censura deprimebat. Nec terrenae potestatis iram foris metuebat, quem timor interius diuinae potentiae totum corroborabat parui pendens diuitum minas ut praeco ueritatis existeret. Nec fuit arundo uento agitata ut eum aura humanae laudis uel detractionis commoueret, sed in arce solidae ueritatis consistens, cari contempsit, uia regia incedens nec a dextris propter terrores potentium nec a sinistris propter blanditias adolantium declinans. Quapropter magnam plebem Domino Deo suo in hac praesenti prouincia adquisiuit et sibi hono
Abbreviated transcription (Latin):
Indignũ ei fuit decrastino presentis
uitȩ̨ cogitare: qui diuitias aeterna
uitȩ accipere an hrlauit. Idõ ob.¬
lata ab hominibus distribit: ut
promissa adõ acciper&. Felix
commertiũ : ut qui parua ac
transitoria hilarit̃ distribuerat.
magna & acterna felicit esset
accepturus. Namstudiosissimꝰ
fuit pauperũ consolator. pere.¬
grinorũ susceptor. uiduarum
defensor. pupillorũ & orfanorũ
pat̃: Ita ut uerissimae deeo scĩs¬
simi iob testamentũ dici potuiss&:
oculus fui cęco. & pes claudo.
pat̾ orfano: & causa quã nescie.¬
bam diligentissimae perscruta¬¬
bar. Qua propt̾ undiq ad eũ
infirmi confluebant. quos lȩco
suscipiens animo. medelã eis con¬
solationis persc̃as orationes
prebuit. Nec leprosos uel ele¬¬
fanticos exhorruit : sed quasi
fratres amplexabatur: balneis¬
q eorum membra saucia fouebat.
cademq postipsos ingressus.
magisq ea pietate illos emun.¬
dans. quã se conmaculans. Pro.¬

Expanded text:
Indignum ei fuit de crastino praesentis Indignum ei fuit de crastino praesentis uitae66 cogitare, qui diuitias aeternae uitae accipere anhelauit. Ideo oblata ab hominibus distribuit ut promissa a Deo acciperet. Felix commercium ut qui parua ac transitoria hilariter distribuerat magna et aeterna feliciter esset accepturus. Nam studiosissimus fuit pauperum consolator, peregrinorum susceptor, uiduarum defensor, pupillorum et orfanorum pater ita ut uerissime de eo sanctissimi Iob testimonium dici potuit: «Oculus fui caeco et pes claudo, pater orfano et causam quam nesciebam diligentissime perscrutabar». Quapropter undique ad eum infirmi confluebant; quos laeto suscipiens animo medelam eis consolationis per sanctas orationes praebebat. Nec leprosos uel elefanticos exhorruit sed quasi fratres amplexabatur balneisque eorum membra saucia fouebat eademque post ipsos ingressus magisque ea pietate illos emundans quam se commaculans pro
Abbreviated transcription (Latin):
nefuturus xp̃i praedicator in
aliquo reprobus in ueniretur.
Sed his atq huiusmodi uirtutũ
gradibus & sanctissimis uitȩ morib
dõ acceptabilis. dignis successib
ad sacerdotalẽ peruenit digni.¬
tatẽ: ut cui prędicationis deuotio
inerat. honoris dignitas non de¬¬
ess&. Quẽ honorẽ ut famulus dĩ
magna humilitate ornauit. &
uera caritate ex coluit. & uerbi
dĩ praedicatione ampliauit.
Atq uelut bonis agricola. spinas
peccator. deagro dñi euangłio
uomere eradicauit: & arida
corda superno perpetuae salu.¬
tis rore in rigauit. Sed & diuina
clementia post eius in rigationẽ
inpopulo. ista plurima fidei incre¬
menta. Unde & omnibus praedict᷑
uir dĩ richarius honorabilis factus
est & carus: quia quod ore prȩdica¬
uit. exemplo ostendit: &uiã uite
quã aliis sermone monstrauit. ipse
prior actu percurrit. Quicquid
uero ei populus inflipendia prae.¬
dicationis sponte optulit: omnia
pauperibus diuidere festinauit.

Expanded text:
ne futurus Christi praedicator in ne futurus Christi praedicator in aliquo reprobus inueniretur. Sed his atque huiusmodi uirtutum gradibus et sanctissimis uitae moribus Deo acceptabilis dignis successibus ad sacerdotalem peruenit honorem ut cui praedicationis deuotio inerat honoris dignitas non deesset. Quem honorem ut famulus Dei magna humilitate ornauit et uera caritate excoluit et uerbi Dei praedicatione ampliauit atque uelut bonus agricola spinas peccatorum de agro Domini euangelico uomere eradicauit et arida corda superno perpetuae salutis rore inrigauit. Sed et Diuina Clementia post eius inrigationem in populo isto plurima fidei dedit incrementa. Unde et omnibus praedictus uir Dei Richarius honorabilis factus est et carus quia quod ore praedicauit exemplo ostendit et uiam uitae quam aliis sermone monstrauit ipse prior actu percucurrit. Quicquid uero ei populus in stipendia praedicationis sponte obtulit omnia pauperibus diuidere festinauit.
Abbreviated transcription (Latin):
tentis dĩ ardent̃ ueniȩ lacrimis
absoluit. quod ignorant̃ adolescen¬
tiae in lecebris peccauit. Et qui
dnm suscepit infamulis suis hos
re initiũ sacrȩ religionis sumpsit:
& adaltiora pietatis fastigia. gradi.¬
bus cotidic humilitatis scandere
nitebatur: & arreptũ semel uitȩ
iter. fidei passibus peragere conatꝰ
est: & posteriora obliuiscens se man.¬
teriora cum apło extendit. illius
uersiculi persingulos gradus
memor. ibunt scĩ deuirtute iniur¬
tutẽ : quati nus peruenir& ad
id quod sequitur. uidebitur ds̃
deorũ insron. Itaq mox ab intio
conuersionis suae tã dura se casti¬
gatione constrinxit: ut post lon¬
ga & duturna ieiuna. pane
ordea cio cinere commiato
& aqua lacrimis temperata.
fessum ieiuniis corpus culũ refo-¬
cilar&. Ethuius cibi sustenta¬
culo deuotus xp̃i athleta uigi¬
liis & orationibus die noctuq
dño militabat: non aerẽ uer¬
berans. sed corpus suũ castigans:

Expanded text:
tentis Dei ardenter ueniae lacrimis tentis Dei ardenter ueniae lacrimis absoluit quod ignoranter adolescentiae inlecebris peccauit. Et qui Dominum suscepit in famulis suis hospre initium sacrae religionis sumpsit et ad altiora pietatis fastigia gradibus cotidie humilitatis scandere nitebatur et arreptum semel uitae iter fidei passibus peragere conatus est et posteriora obliuiscens se in anteriora cum apostolo extendit illius uersiculi per singulos gradus memor «Ibunt sancti de uirtute in uirtutem» quatenus perueniret ad id quod sequitur «Videbitur deus deorum in Sion». Itaque mox ab initio conuersionis suae tam dura se castigatione constrinxit ut post longa et diuturna ieiunia pane se ordeacio cinere commixto et aqua lacrimis temperata fessum ieiuniis corpusculum refocilauit et huius cibi sustentaculo deuotus Christi athleta uigiliis et orationibus die noctuque Domino militabat non aerem uerberans sed corpus suum castigans
Abbreviated transcription (Latin):
uolentiac & sceleratis prȩsumptioni.¬
bus futurus dĩ famulus richarius
obuiauit. xp̃iq seruos demanibus
impioꝵ eripuit. cũ om̃i benignitate
deducens indomũ suã. dõ prouiden¬
te: utisti protegerentur. & ille salua¬
retur. Nec lucerna gratia dĩ accen¬
si ditius abscondi potuit. sed
patefacta lum sc̃itatis & praedica¬
tionis. longe lateq ad salutẽ multor.
sparsit. Nam introductos hospi¬
tes suos. cum magno caritatis hono¬
re curauit: eisq sibi uerbũ dĩ pra¬
dicantibus cum tota humilitatis
intentione audiuit. Nec frustra
interrã bonã semen uerbi dĩ
sparsũ est : id quod aure audie¬
bat hoc radicitus corderetine.
bat : & centenos in horrea xp̃i ut
postea luce clarius exsc̃itate & mi¬
raculor ostensione claruit. fructꝰus
germinauit. Igitur expraedicatione
famulor dĩ. & inspiratione gratia
diuinae conpunctus ad lacrimas
conuersus. confessionẽ suorũ fecit
peccatoꝵ: & in conspectu omnipo¬

Expanded text:
uiolentiae et sceleratis praesumptioniuiolentiae et sceleratis praesumptionibus futurus Dei famulus Richarius obuiauit Christique seruos de manibus impiorum eripuit et cum omni benignitate deducens in domum suam Deo prouidente ut isti protegerentur et ille saluaretur obtinuit. Nec lucerna gratia Dei accensa diutius abscondi potuit sed ut patefacta lumen sanctitatis et praedicationis longe lateque ad salutem multorum sparsit. Nam introductos hospites suos cum magno caritatis honore curauit eisque sibi uerbum Dei praedicantibus cum tota humilitatis intentione audiuit. Nec frustra in terram bonam semen uerbi Dei sparsum est sed quod aure audiebat hoc radiciter corde retinebat et centenos in horrea Christi ut postea luce clarius et sanctitate et miraculorum ostensione claruit fructus germinauit. Igitur ex praedicatione famulorum Dei et inspiratione gratiae diuinae conpunctus ad lacrimas conuersus confessionem suorum fecit peccatorum et in conspectu omnipo
Abbreviated transcription (Latin):
EMPORIB US glono¬
sissimi regis francori
dagoberti. qui & sa¬
lari potestate preli¬
rus. & xp̃iana religione nobus
effulsit: Nam & optimates sio
dignitatibus exaltauit. & serui
dĩ honoribus sublimauit. Qu¬
propt̃ & plurima illis diebus n¬
nasteria a sc̃is patribus cȩpeni
construi. Nec non & multi exlaco
habitu uiri religiosi inuenti sint
exquibus richarius quidem n
inuilla centula. prouintia peni¬
ue uelut lucifer inter umbris
oriens emicuit: Non tam nobilb
iuxta scłm parentibus ortus. qũ
moribus honeftus. & omni probi¬
tate deuotissimus: ita ut inrusti
uita quȩdã prasagia futurȩ ses¬
tis gerer&. Contigit autt illo
tempore duos sacerdotes sodie
florentes. & uirtutũ meritis sil¬
gentes. quor prior caidocus
pusticis & popularibus illius loci
propt̃ insolentiã mortun non sunt
siscepti: nec digno corũ scĩtati ho¬
nore tractati: sed magis iniuriis afflc¬
os & ob probrus castigatos. a finibus
suis cȩperunt eos expellere. Quorũ

Expanded text:
gloriosissimi regis Francorum Dagoberti qui et saeculari potestate praeclarus et christiana religione nobilis effulsit. Nam et optimates suos dignitatibus exaltauit et seruos Dei honoribus excoluit. Quapropter et plurima illis diebus monasteria a sanctis patribus coeperunt construi necnon et multi ex laico habitu uiri religiosi inuenti sunt. Ex quibus Richarius quidam natus in uilla Centula prouintiae Pontiuae uelut lucifer inter umbras oriens emicuit, non tam nobilibus iuxta saeculum parentibus ortus quam moribus honestus et omni probitate deuotissimus ita ut in rustica uita quaedam praesagia futurae sanctitatis gereret. Contigit autem illo tempore duos sacerdotes sanctitate florentes et uirtutum meritis fulgentes, quorum prior Caidocus a rusticis et popularibus illius loci propter insolentiam morum non sunt suscepti nec digno eorum sanctitati honore tractati sed magis iniuriis afflictos et obprobriis castigatos a finibus suis coeperunt eos expellere. Quorum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit proflumine. Sed quantũ et
apud illum cęrei lumer extingum
qui cȩcoꝵ lum̃ accrndit: Aut ã
alterius cadaueris sepulturã oci¬
loꝵ ignẽ redintegrat. Quan
facile credimus desepulchro pro¬
prio. ut plasma expellat. Uelle
adhuc insatiatus sacratissim uri
miracula quasi peculiarit decan.¬
tare : sed uereor. Neundrmrã cupo
deuotionẽ ostendere. ad iutoris
animũ fastidio nascente uidrar
obturare. Damibi pir urniã: de
texta huius paruitatr. Da casin
ueniã. dequo exiguũ dicere sile¬
re inpuluerẽ est : nedum homos
cupio uita refastidia. uerearm.¬
currere confessoris offensã sed
presumo plurima deminimis
dicere: ut dett̃ legere. populũ
breuitas plus inuitet. Incipit ella

Expanded text:
fuit pro flumine. 36 Sed quantum est fuit pro flumine. 36 Sed quantum est apud illum cerei lumen extinguere qui caecorum lumen accendit, aut cum alterius cadaveris sepulturam oculorum igne redintegrat, quam facile credimus de sepulchro proprio ut flammas expellat? 37 Vellem adhuc insatiatus sacratissimi viri miracula quasi peculiariter decantare, sed vereor ne unde meam cupio devotionem ostendere auditoris animum fastidio nascente videar obdurare. 38 Da mihi, pie, veniam de textus huius parvitate, da usui culpam, de quo exiguum dicerem si libros implerem, ne dum hominis cupio vitare fastidia, videar incurrere confessoris offensam. Sed praesumo plurima de te minus dicere, ut de te legere populum brevitas plus invitet. VITA SA
Abbreviated transcription (Latin):
nibus multiplex. in resolutione sub.
tilis: Astutus iuxta prophetã ut ser.¬
pens. columbae simplicis gratiã nor
amittens: Conditi sal ingenn. fons
tium propugnator. Cuius dicta
qui legerit: Non credit dicere. sed
tonare. Hoc fuit ultra hominẽ sa.¬
pere. tam caute dereligione cense.
re. Sed qui uult ipsũ agnoscere. eius
ex ilia memoretur: merita respici.¬
at. uolumina religat: dicta per¬¬
pendat. inuenta est papiro con¬
sumpto: Tamquã se confiniũ cęra
ipsa feciss& int̾ ignes & palliũ: ut
abipsa uideretur defendi. perquã
potuiss& exuri. Adtendite benefi.¬
expauit: quã ad ardendũ auxiliũ
sumpserat ipsa iuisa est repugn¬
se. Sed int hȩc illud ad mono
potius: ut dicatur inunrtuti eon¬
soris quam edidit. Cȩra flamima
extinait : & conuerso ordine l
a quõ uorari potinit prȩfocauit.
Oiuersȩ speties suã uisȩ sunt natimrꝰ
mutasse. Nequid hic incendia led¬
rent: palliũ promarmorr. ceri

Expanded text:
nibus munibus mutilis, astutus iuxta prophetam ut serpens, columbae simplicis gratiam non amittens, conditi sal ingenii, fons tium propugnator. Cuius dicta qui legerit non credit dicere sed tonare. Hoc fuit ultra homines sapere tam caute de religione censere. 52 Sed qui vult ipsum agnoscere eius exilia memoret, merita respiciat, volumina relegat, dicta perpendat, sumpto: tanquam si confinium cera ipsa fecisset inter ignem et pallium, ut ab ipsa inveniretur defendi, per quam potuisset exuri. Attendite benefiexpavit, et quam in ardendi auxilium sumpserat, ipsa ei visa est repugnare. Sed inter haec illud admonet potius ut dicatur, in virtute confessoris, quas deducit cera flammas extinxisse, et converso ordine illud a quo vorari potuit praefocavit. Diversae species suam visae sunt naturam mutasse: ne quid hic incendia laederent, pallium pro marmore, cera
Abbreviated transcription (Latin):
cum uita traditis talẽ transitũ con¬
parare : si mercatorẽ forsitan in ue.¬
nirent. Quid distat int̾ uiuificati
infantis & filię mortificate mystrrit
Illũ resuscitauit adbap sleuo¬
tismũ: hanc praedestinauit ad
bratȩ aprȩ. apontifice postulat.
ut & ipsa si mereretur erepta de
mundi crimine cum filia pręsenta¬
retur ad regnũ. Cuius uota consi¬
derans: assidua oratione. & ipsã
ante sc̃ trans misit ad głam. Quis
estimaturus est talem uirũ ita dilex¬
isse dñm: coniugis & filiae affectu
contempto. o Lamen in hoc ma-¬
gis illas a masse cognoscitur: c̃um
rigantis ingenii contendat e uol¬
uere. Aut eius uerba uerbis ualeat
ex equare: qualit̃ ille in diuise
trinitatis libros stilo tumente
contexuit. Aut scripta dauitici
carminis sermone coturnato per
singula reserauit. & Quam fuit
indissertione prouidus. intractatu
profundus. Perlitterã eloquetᷤ
peruirtutẽ mirabilis. In conplexio¬¬

Expanded text:
cum vita traditis, talem transitum comcum vita traditis, talem transitum comparare, si mercatorem forsitan invenirent? Quid distat inter vivificati infantis, et filiae mortificatae mysterium? Illum resuscitavit ad baptismum, hanc praedestinavit ad beatae Abrae, a pontifice postulat, ut et ipsa, si mereretur, erepta de mundi crimine, cum filia praesentaretur ad regnum. Cujus vota considerans, assidua oratione et ipsam ante se transmisit ad gloriam. Quis aestimaturus est, talem virum ita dilexisse Dominum, conjugis et filiae affectu contempto? Tamen in hoc magis illas amasse cognoscitur, cum p vero abundantiam rigantis ingenii contendat evolvere, aut ejus verba verbis valeat exaequare? Qualiter ille indivisae Trinitatis libros stylo tumente contexuit, aut scripta Davidici carminis sermone cothurnato per singula reseravit? quam fuit in dissertione providus, in tractatu profundus, per litteraturam eloquens, per virtutem mirabilis, in complexio
Abbreviated transcription (Latin):
Oeniq cum bratissimã aprã filiã suã
ad quã deexilio destinauit epłam
in colomem inueniss& : alloquitur
quomodo poterat dulcedo patris
& facundia oratoris. Quid dicam. or¬
Alloquitur hylarius: cuiis eloquen¬¬
tiae postipsũ conparare aliquẽ
uix audemus. nisi qui fuit spũ diui¬
no repletus. Temptat eius animũ.
siuelit sponsũ ad tingere: quem
patris gratia prouideret. Tunc
libent̃ desideranterq ut cȩlerit
iungeretur. orabat. Quã uolun¬
tatẽ pat̃ pius agnoscens. intentus
orationibus. non cessauit: donro sinc
dolore. sine contagio. se prȩsente
filia demundi ludibrio migrar&
ad xp̃m. Quã propriis manibus
ut decuit uenrrande tradidit
sepulturae. Ofuneris gloria. quȩ
melior habetur quã uita: quia
quod terra subripuit. in cęlis
trans misit. Uere utego considero:
plus fuit quã resuscitari sic mori.
Eni certe salus est : non contamina¬
ri peccatis. Quanti cuperent reb

Expanded text:
46 Denique cum beatissimam Abram filiam suam, 46 Denique cum beatissimam Abram filiam suam, ad quam de exilio destinavit epistolam, incolomem invenisset, alloquitur quomodo poterat dulcedo patris et facundia oratoris. Quid dicam? alloquitur Hilarius, cuius eloquentiae post ipsum comparare aliquem vix audemus nisi qui fuit spiritu divino repletus; temptans eius animum, si velit sponsum attingere. quem patris gratia provideret. 47 Tunc libenter desideranterque ut celeriter ei iungeretur optabat. Quam voluntatem pater pius agnoscens, intentus oratiodolore, sine contagio, se praesente, filia de mundi ludibrio migraret ad Christum: quam propriis manibus, ut decuit, venerandae tradidit sepulturae. O funeris gloria, quae melior habetur quam vita: quia quod terrae subripuit, in coelum transmisit! Vere, ut ego considero, plus fuit, quam resuscitari, sic mori. Certa enim salus est, non contaminari peccatis. Quanti cuperent, rebus
Abbreviated transcription (Latin):
baptismo. Qui populi pat agnos
Sic illa plus lacrimis petente quam
populo. ad consueta Aarma recur¬¬
rens. in terrã sẽ prosternens. Mox
paulatim defuncti pallor inrubo-¬
rẽ conuertitur : frigida membra
reuocato spũ tepescunt. Oculi aper¬
tis palpebrȩianuis. peregrinũ lum̃
agnoscunt: uox ad ducto dere
depectoris domicilio conflata pro-¬
fertur. Gressus suis uestigus redi¬
uiuus extenditur: manteriore funs¬
damento tota fabrica renouatur.
Quid plura.o Tamdiu iacuit sacer.¬
dos inpuluere. donec parit̾ surge.¬
rent : senea deorationr. infans de
morte. Ecceuita laudabilis: quȩ
dealterius corpore Necc praecibus
effugabat. Spoli auit tartarũ.
spem habens in xp̃o. Mors ibi iura
non tenuit : ubi hy larius uim
orationis ingessit. Sed tanta res non
potest nr̃is uerbis plus ormri. quã
meritis. Nunc uero memorandũ est
quod supra promisimꝰ: qualit̾ miracu¬
la reliqua hoc miraculo cumulauit.

Expanded text:
baptismo; qui populi pater agnoscbaptismo; qui populi pater agnoscSic illa plus lacrymis petente quam populo, ad consueta arma recurrens, in terram prosternitur. Mox paulatim defuncti pallor in ruborem convertitur, frigida membra revocato spiritu intepescunt, oculi apertis palpebrae ianuis peregrinum lumen agnoscunt, vox adducto aere de pectoris domicilio conflata profertur, gressus suis vestigiis redivivus extenditur, in anteriore fundamento tota fabrica renovatur. 45 Quid plura? Tamdiu iacuit sacerdos in pulvere, donec pariter surgerent, senex de oratione infans de morte. Ecce vita laudabilis, quae de alterius corpore necem precibus effugavit, spoliavit tartarum, spem habens de Christo. Mors ibi iura non tenuit ubi Hilarius vim orationis est ingressus. Sed tanta res non potest nostris verbis plus ornari quam meritis. Nunc vero memorandum est quod supra promisimus, qualiter miracula reliqua hoc miraculo cumulavit.
Abbreviated transcription (Latin):
datũ. Ohilari dulcedo medicana¬
tum & meritũ: Antequẽ sine mora
uenena fugata sunt. Additur tes.¬
ra hominibus: quia in locũ beluę
in cola trans mi grauit. Sed reuerd¬
mur adordinẽ. Cum de exilio
regressus introiret pictauis. simo
fauore plaudebant om̃s parites
eo quod aeccłã recepisset pondi¬
cẽ grex pastorẽ. Acsi omnes
cumipso tunc redissent ad patriã.
i sint ipso seexsules fuisse deflebant.
dum praetepiss& consistere uirtus
duma: meruit ibi mortuũ suscitare.
ostaliquos dies. in fans sine baptismi
regeneratione defunctus est: dup¬¬
plici morte dampnatus. Prȩsentẽ
lucẽ Amiserat: & poena futuri scłi
non carebat. Tunc mat exetincti.
quȩ iam mat̾ non erat. dum filiũ nors
habebat. pro uoluta ad pedes scĩ
hrlarii: praecedentibus lacrimis
nati sui corpus effudit exclamars.
Martinus adhuc incipiens. caticumi.¬
num mortuũ reuocauit : tũ ponti.¬
fex redde rogo filiũ. Aut mihi aut

Expanded text:
datum. 39 O Hilarii dulcedo, medicamedatum. 39 O Hilarii dulcedo, medicamentum et meritum, ante quem sine mora venena fugata sunt! Addidit terram hominibus, quia in loco beluae incola transmigravit. Sed revertamur ad ordinem. 40 Cum de exilio regressus introivit Pictavis, summo favore plaudebant omnes pariter, eo quod ecclesia recepisset pontificem, grex pastorem: et ac si omnes cum ipso tunc redissent ad patriam, ita sine illo se exules fuisse deflebant. dum praecepisset consistere, virtute divina meruit ibi mortuum suscitare. 42 Post aliquot dies infans sine baptismi regeneratione defunctus est: duplici morte damnatus praesentem lucem amiseranon carebat. Tunc mater exstincti, quae jam mater non erat, dum filium non habebat, provoluta ad pedes sancti Hilarii, praecedentibus lacrymis, nati sui corpus effudit, exclamans: Martinus adhuc incipiens catechumenum mortuum revocavit; tu, pontifex, redde, rogo, filium, aut mihi, aut
Abbreviated transcription (Latin):
nouit ibidẽ ingentia serpentun
uolumia sine numero peruagmn.
Et obhoo quamquã illis uiderrturum
propt̃ in accessibilẽ locũ longuis u
uidebatur esse quã affrica Quo
audito uirdĩ: sentiens sibi debestiu
pugna urnire uictoriã. in nominedi
praecedente crucis auxilio descendt
in insulã. Eo uiso serpentes in fugĩ
conuersi sunt: non tollerantes cius
aspectũ. Tunc baculũ figens intenã
quasi metã: quausq deberent ex¬
currere. uirtutis potentia designi¬
occupare quod urtuit: tam quã
pars insulę nonsit trrra sed pelas¬
tur adtingere: facilius estillis mait
transire quã uocẽ. Oinmutabilẽ
terminu : desermone plantatũ.
Apparet quã estmelior adã scđs.
Antiquo ille serpenti paruit: iste
seruos habet. qui possunt serpenail
imperare. Ille perbestiã desede
para dysi proiectus est: iste desus
cubilibus serpentes exclusit: De¬
posuit anguis antiquũ mendacũ.¬
quid est qui didicit implereman.¬

Expanded text:
agnovit ibidem ingentia serpentium agnovit ibidem ingentia serpentium volumina sine numero pervagari, et ob hoc quamvis illis videretur vicina propter inaccessibilem locum longius illis videbatur esse quam Africa. 36 Quo audito vir dei sentiens sibi de bestiali pugna venire victoriam, in nomine domini praecedente crucis auxilio descendit in insulam: eo viso serpentes in fugam conversi sunt, non tolerantes eius aspectum. 37 Tunc baculum figens in terram quasi metam quo usque deberent excurrere virtutis potentia designaoccupare quod vetuit, tamquam pars insulae non sit terra sed pelagusntur attingere, facilius erat illis mare transire quam vocem. 38 O immutabilem terminum de sermone plantatum! apparet quantum est melior Adam secundus antiquo. Ille serpenti paruit, iste servos habet, qui possunt serpentibus imperare. Ille per bestiam de sede paradysi proiectus est, iste de suis cubilibus serpentes exclusit. Deposuit anguis antiquum mendacium qui didicit implere man
Abbreviated transcription (Latin):
Quid autẽ int̃ est uel sibi prouita
Aeterna factũ fuisse martyr̃ẽ. uel
amplius uixisse reliqui. neperiretł. or¬
Igitur scĩssimã animã & s gladius
persecutoris non abstulit: palmã
tamen martyris non amisit. Itaq dũ
regrederetur hylarius ad propria.
tunc beatus martinus &que meritoꝵ
lumint non absconsus. qui abhylario
ex orcista est postra institutus. cog¬
nito aduentu eius romã festinant᷑
occurrit. Quemͤ prȩterisse cog.¬
nosceret: eũ usq ad gallias est¬
conse cutus. Neq enĩ martinus
qui ad huc caticuminus. xpm̃ cla¬
mide sua tectũ uidere meruit.
illi deuotus occurreret: nisi per
omnia mysteriis plenũ in eo sp̃m
prȩuidisset. Nec mirũ: si ille qui
dm̃ prius uidit inpaupere. postea
ipsũ habitare cognosceret in doc¬
tore. Illud etiã nobis non conue-¬
nit : tam nobile prȩterire miraculũ.
Nam cum circa gallinariã insulã ppo¬
pinquar& relatione uicinorũ

Expanded text:
Quid autem interest, vel sibi pro Quid autem interest, vel sibi pro aeterna vita factum fuisse martyrem, vel amplius vixisse, reliqui ne perirent? Igitur sanctissimam animam etsi gladius persectamen martyris non amisit. 33 Itaque dum regrederetur ad propria, tunc beatus Martinus aeque meritorum lumen non absconsum, qui ab Hilario exorcista est postea institutus, cognito adventu eius, Romam festinanter occurrit. Quem cum praeterisse cognosceret est usque Gallias consecutus. 34 Neque enim Martinus, qui adhuc cathecuminus Christum clamyde sua tectum videre meruit, illi devotus occurreret, nisi per omnia mysteriis plenum in eo spiritum praevidisset. Nec mirum si ille qui deum prius vidit in paupere, postea ipsum habitare cognosceret in doctore. 35 Illud etiam nobis non convenit tam nobile praeterire miraculum. Nam cum circa Gallinariam insulam propinquaret, relatione vicinorum
Abbreviated transcription (Latin):
Sollicitant imperatoris animũ. iam
maligna parte captiuũ. ut ipsũ
beatissimũ redire. ad gallias per-¬
urgueret : dicentes. illo praesente
heretica non posse machinam̃ta
proficere. Quo obtentu. ad galli.¬
as conpulsus reuertitur: putans
magis amplius sẽ pati exiliũ. qd̃
illic perturbationẽ a ecclesiae
relinquebat termino non secuto.
Obeatũ pontificẽ : qui in summo discrimi.¬
ne mimicũ iudicẽ adit. tribunal
imperii sine timore tormenti. Uere
totis uisceribus diligebat xp̃i regnũ:
qui non formidabat inprincipatu
constantiã. Nam quod se pro dño
sic ingerebat aperto periculo. opta¬¬
bat martrriũ. sinon de fuiss& per¬¬
cussor: & tamen animus sumpsit
gloriã. & si tempus non intulit
testificor: procorrectione cunctoꝵ:
Nam pęne totũ mundũ graui errore
confusũ. factis sȩpius ingalliis syno.¬
dis. per hylariũ fuisse adiuã ueritatis
adductũ. confitetur l ingua multoꝵ.

Expanded text:
sollicitant imperatoris animum tantum in sollicitant imperatoris animum tantum in maligna parte captivum, ut ipsum beatissimum redire ad Gallias perurgueret, dicentes illo praesente haeretica non posse machinamenta proficere. 29 Quo obtentu ad Gallias compulsus revertitur, putans magis amplius se pati exilium, quod illuc perturbationem ecclesiae relinquebat termino non secuto. 30 O beatum pontificem, qui in summo discrimine inimici iudicis adiit tribunal imperii sine timore tormenti! Vere totis visceribus diligebat Christi regnum, qui non formidabat in prinConstantium. Nam quod se pro Domino sic ingerebat aperto periculo, optabat martyrium, si non defuisset percussor; et tamen animus sumpsit gloriam, etsi tempus non intulit ervatum testificor pro correctione cunctorum. Nam pene totum mundum gravi errore confusum, factis saepius in Gallia synodis, per Hilarium fuisse ad viam veritatis adductum, confitetur lingua multorum.
Abbreviated transcription (Latin):
cum quã perrexit sc̃s hylarius quã¬
is ei non fuisset iniunctũ : metuers.
ne ad huc contra religionis dogna.¬
ta respiraret dampnata perfidia.
Sed disserere longum est : qualit̃
a riminensi sy nodo conposita men-¬
tione aliud exalio referens. fraus
heretica serpentino lapsu subripuit:
& postea legatis seleutiensibus. per
imprratoris iniquitatẽ ipsa est inla-
grauit̃ apud ariminũ diaboli pre¬
ualuisse mendaciũ : intantũ. ut &
orientales partes similit̃ composito
fuco infecerit: imperatori tribus
libellis oblatis. praeces effudit: ut
in eius conspectu collectis aduersa¬
rus. ess& ei contra hereticos discep¬
tandi de religione licentia: ne
utritatẽ falsitas obumbraret: ne
in equitatẽ imquitas praeualeret :¬
e imperator dõ resister&: nefidei
perfidia rebellar&. Unde ualens
&ursatius. conscientie reatu per¬
territi : qm̃ si da retur facultas
certandi. mox se recognoscebant
hilaru contentione prosterni.

Expanded text:
cum qua perrexit sanctus Hilarius, quamvcum qua perrexit sanctus Hilarius, quamvis ei non fuisset iniunctum, metuens ne adhuc contra religionis dogmata respiraret damnata perfidia. 26 Sed disserere longum est, qualiter Ariminensi synodo composita mentione aliud ex alio referens fraus haeretica serpentino lapsu subripuit et postea legatis Seleuciensibus per imperatoris iniquitatem ipsa est inlatagraviter apud Ariminum diaboli praevaluisse mendacium, in tantum ut et orientales partes similiter composito fuco inficeret, imperatori tribus libellis oblatis preces effudit, ut in eius conspectu collectis adversariis esset ei contra haereticos disceptandi de religione licentia, ne veritatem falsitas obumbraret, ne aequitati iniquitas praevaleret, ne imperator Deo resisteret, ne fidei perfidia rebellaret. 28 Vnde Valens et Vrsatius conscientiae reatu perterriti, quoniam si daretur facultas certandi, mox se recognoscebant Hilarii contentione prosterni,
Abbreviated transcription (Latin):
toloco data euectione. Adsynodũ
uemre compellitur. Qui quoddã
castellũ dũ adisset. dirdominico
ingressus est templũ : mox florentia
puella gentilis insipiens. multitudi¬
nẽ populi uoce magna seruũ dĩ
aduenisse testata est: & ad pedes
eius occurrens. non cessauit prtere :
qisi signũ crucis abipso sibi fieri
fidelit̃ in petrass&. Quã florentius
pat̃ secutus est. & cuncta familia: &¬
in nomine dñi meruerunt parit
baptizari. Quȩ florentia relictis
parentibus uestigiis eius inhȩrers.
usq pictauis perducta est patrẽ
se habere non quia generatã. sed
perquẽ regenerata est prȩdica.
bat. Cum urro seleutiã perueniss&.
magno fauore acunctis exceptus
est: eõ quod diuina misericordia
tam uirũ prudentissimũ & singula¬
rieruditione conpertũ inspectacu¬
lo mundi produceret. ubi erat
defide censendũ. Hinc postexa¬
minationẽ agnitis hostibus. & op.¬
di. dirigitur ad imperatorẽ legatio:

Expanded text:
to loco data evectione ad synodum to loco data evectione ad synodum venire compellitur. 22 Qui quoddam castellum dum adisset, die dominico ingressus est templum: mox Florentia puella gentilis inrumpens multitudinem populi voce magna servum dei advenisse testata est et ad pedes eius occurrens non cessavit petere, nisi signum crucis ab ipso sibi fieri fideliter impetrasset. 23 Quam Florentius pater secutus et cuncta familia in nomine domini meruerunt pariter baptizari. Quae Florentia relictis parentibus vestigiis eius inhaerens usque Pictavis perducta est: patrem se habere non a quo generata est, sed per quem regenerata est, praedicabat. 24 Cum vero Seleuciam pervenisset, magno favore a cunctis exceptus est, eo quod divina misericordia talem virum prudentissimum et singulari eruditione compertum in spectaculo mundi produceret, ubi erat de fide censendum. 25 Hinc post examinationem agnitis hostibus et opdi dirigitur ad imperatorem legatio: