comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manib oꝑandi. s ce nos ab ipso
dño adiuti. possumus fortasse u¬
trũq cognoscere. etiã sic oꝑanti¬
b seruis d̃ĩ priora tñ negotia reli¬
quisse qͥd ꝓsit: ᷤᷤ Si enĩ ad hanc ui¬
tã ex dunte quisq conũtitur. et
nulla infirmitate corporis impe¬
dit᷑ ita ne desipimus a sapore xp̃i.
ut ñ intelligamus qͣntus pͥoris su¬
ꝑbiȩ tumor sanetur: cũ circũeisis
suꝑfluis quib ante animus exiti¬
abilit̾ infłamabat᷑. ad modicũ quȩ
restant hinc uite naturalit̾ neces¬
saria. etiã opificis humilitas mi¬
nime recusatur. ᷤᷤ Si autẽ ad hanc
uitã eoc pauꝑtate conũtitur: ñ pu¬
tet id se agere qͦd agebat. si ab amo¬
re uł augende quantulȩcũq rei pͥ¬
uatȩ. liber iam ñ querens que sua
sunt. s que ih̾u xp̃i. ad cõmunis ui¬
te se transtulit caritatẽ. in eoꝵ soci¬
etate uicturus. quib est anima una
& cor unũ in d̃m: ita ut nemo di¬

Expanded text:
manibus operandi. sed et nos ab ipso manibus operandi. sed et nos ab ipso domino adiuti possumus fortasse utcumque cognoscere etiam sic operantibus seruis dei priora tamen negotia reliquisse quid prosit. si enim ad hanc uitam ex diuite quisque conuertitur et nulla infirmitate corporis inpeditur, itane desipimus a sapore Christi, ut non intellegamus quantus prioris superbiae tumor sanetur, cum circumcisis superfluis, quibus ante animus exitiabiliter inflabatur, ad modica quae restant huic uitae naturaliter necessaria etiam opificis humilitas minime recusetur? si autem ad hanc uitam ex paupertate conuertitur, non putet id se agere quod agebat, si ab amore uel augendae quantulaecumque rei priuatae iam non quaerens quae sua sunt, sed quae Iesu Christi ad communis uitae se transtulit caritatem in eorum societate uicturus, quibus est anima una et cor unum in deo. ita ut nemo di
Abbreviated transcription (Latin):
sime &e uerissime ꝓferunt. Quib
respondemꝰ. Uicsetis g̃ quãuis añs
dixerit. nolite cogitare in era¬
stinũ : ñ uos tñ his uerbis cogi.
ut nichil in crastinũ reseruetiᷤ.
Cur gͦ istde u̾bis uos cogi dicitis ut
uacetis:ᷤ Cur exemplo uolatilia
celi ñ uobis sunt. ad nichil seruã¬
dũ: & uultis ut sint exemplo ad
nichil oꝑandũ :  Dicit aliquis.
Qͥd ergoᷤ ꝓdest seruo dĩ. qͦd prio¬
rib actib quos in scło habebat
relictis. ad hanc sp̃uale uitã mili¬
ciãq conũtitur: si adhuc eũ opor¬
tet tanquã opifices exercere nego¬
tia:  Quasi uͦ facile posset uerbis
explicari. qͣntum ꝓsit. qͦd dñs diui¬
ti consiliũ capiendȩ uitȩ ȩt̃nȩ requi-¬
renti ait. ut faceret si uellet ẽe ꝑ¬
fectus:ut uenditis que habebat &
indigentie pauperũ distributis. eñ
sequeret᷑. Aut quis tam cito cursu
sequutꝰ est dñm. quã ille qui ait.
ñ in uacuũ cucurri. aut in uacuũ
laboraui: qui t̃n oꝑa ista &e fecit &¬

Expanded text:
sime et uerissime proferunt. quibus respondemus: uidetis ergo, quamuis dominus dixerit: nolite cogitare in crastinum, non uos tamen his uerbis cogi, ut nihil in crastinum reseruetis. cur ergo isdem uerbis uos cogi dicitis, ut uacetis? cur exemplo uolatilia caeli non uobis sunt ad nihil reseruandum et uultis, ut sint exemplo ad nihil operandum? Dicet aliquis: quid ergo prodest seruo dei, quod prioribus actibus quos in saeculo habebat relictis ad hanc spiritalem uitam militiamque conuertitur, si adhuc eum oportet tamquam opifices exercere negotia? quasi uero facile possit uerbis explicari, quantum prosit, quod dominus diuiti consilium capiendae uitae aeternae requirenti ait, ut faceret, si uellet esse perfectus, ut uenditis, quae habebat, et indigentiae pauperum distributis eum sequeretur. aut quisquam tam expedito cursu secutus est dominum quam ille, qui ait: non in uacuum cucurri nec in uacuum laboraui? qui tamen opera ista et praecepit e
Abbreviated transcription (Latin):
perent apło sic̃ filii dilecti.immo
utrũq faciant. qͥa utrũq concor¬
dat. Neq enĩ contͣria dño suo mo¬
neret apłs. seruus xp̃i ih̾ii. Hoc enĩ
istis aꝑte dicimꝰ. Si uolatilia cȩli
ita intelligitis in euangłio. ut no¬
litis oꝑando manib ur̃is uic̃tum
tegumentũq ꝓcurare:. niletiã re¬
ponatis in crastmũ. sic̃ uolatilia ce¬
ponere in crastinũ. potest ñ ẽẽ con¬
tra euanglm. uͥ dictũ est. respicite
uolatilia cęli qͥa neq seminãt neq
metunt. neq congregant in apo¬
thecas: potest etiã ñ ẽẽ cont᷑ eu¬
angłm. nec contͣ similitudinẽ uo¬
latiliũ cęli. uitã istã carnis. corpo¬
ralis operationis tͣnsigere labore.
Si enĩ urgeant᷑ ex euangłio. ut
nichil reponant in crastinũ re¬
ctissime respondent. Cur gͦ ipse
dñs loculos habuit: uͥ ꝓecuniam
collectam reponeret.ᵈ Cur tanto
ante fame nmminente. frumenta
sc̃is patrib missa sunt:  Cur apłi

Expanded text:
perent apostolo, sicut filii dilecti; immo perent apostolo, sicut filii dilecti; immo utrumque faciant, quia utrumque concordat. neque enim contraria domino suo moneret Paulus seruus Christi Iesu. hoc enim istis aperte dicimus: si uolatilia caeli sic intellegitis in euangelio, ut nolitis operando manibus uestris uictum tegumentumque procurare, nihil etiam reponatis in crastinum, sicut ponere in crastinum potest non esse contra euangelium, ubi dictum est: respicite uolatilia caeli, quia neque seminant neque metunt neque congregant in apothecas, potest etiam non esse contra euangelium nec contra similitudinem uolatilium caeli uitam istam carnis corporalis operationis labore transigere. Si enim urgeantur ex euangelio, ut nihil reponant in crastinum, rectissime respondent: cur ergo ipse dominus loculos habuit, ubi pecuniam collectam reponeret? cur tanto ante fame inminente frumenta sanctis patribus missa sunt? cur apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
li ad se p̃bentes accessum melu¬
dunt se ipsos. inuentes in magna
intentione oracionũ. Hi enĩ facil¬
lima quidẽ atq inlissima secũ tñ
ineludere alimenta consuerunt:
que in illos dies quib a nullo u¬
deri statuert̃ sufficiant. Qͦd aueᷤ
ñ faciunt: ut hoꝵs quidẽ exerci¬
tatiorẽ uitã mirabili continentia.
agant. imitandos ñ suꝑba elatio
solũ ñ rep̃hendo. s quantũ dignũ
ẽ laudare ñ possum. Qͥd tn de hiˢ
dicimꝰ sedm istoꝵ intellectũ. ex
ruangłicis uerbis. An forte quo
st̃ sanctiores eo st̃ uolucrib dissi¬
miliores: quia reponant sibi es¬
cas in plurimos dies: ᷤ Includere
se ita ut faciunt ñ ualebunt. Et
utiq nobiseũ audiunt. Nolite gͦ
cogitare in crastinũ. Qua ꝓpter
ut breuit᷑ complectar. isti qͣui ex
euanglio ꝑuerso intellectu iam
manifesta apłica p̃cepta ꝑuert̾e
moliunt᷑. aut ñ cogitent in cra¬
stinũ sic̃ uolatilia cȩli. aut obtem¬

Expanded text:
li ad se praebentes accessum incluli ad se praebentes accessum includunt se ipsos uiuentes in magna intentione orationum. hi enim facillima quidem atque uilissima, secum tamen includere alimenta consuerunt, quae in illos dies, quibus a nullo uideri statuerunt, sufficiant: quod aues non faciunt. et horum quidem exercitationem in tam mirabili continentia,  imitandos non superba elationsolum non reprehendo, sed quantum dignum est, laudare non possum. quid tamen de his dicimus secundum istorum intellectum ex euangelicis uerbis? an forte quo sunt sanctiores, eo sunt uolucribus dissimiliores, quia nisi reponant sibi escas in plurimos dies, includere se ita, ut faciunt, non ualebunt? et utique nobiscum audiunt: nolite ergo cogitare in crastinum. Quapropter, ut breuiter conplectar, isti, qui ex euangelio peruerso intellectu tam manifesta apostolica praecepta peruertere moliuntur, aut non cogitent in crastinum, sicut uolatilia caeli, aut obtem
Abbreviated transcription (Latin):
punitũq abire sinerent. Unde
etiã spicas uellentib discipłis do¬
mini:de sabbato potius quã de
qͥd erit agendũ de his tẽporib
anni: quib esca que statim sumi
possit in agris ñ inuenit᷑: ᷤ Qͣs¬
quis aliqͥd domũ qͦd sibi eoquen¬
do p̃paret auferre tẽptauerit:
scđm istoꝵ intellectũ audiet
ex euangłio. Pone. hoc aues ñ
faciunt. Uerũ & hoc concedamꝰ.
toto uertente anno posse in a¬
gris repperiri. uł ex frugib uł
ex herbis. uł ex quibꝰcũq radici¬
b. quod mñ escam sumi possit in¬
coctũ: aut certe tanta exercita¬
tio corporis adhibeat᷑ ut ea quȩ
coqͥnda sunt etiã eruda assum¬
pta ñ noceant. Possit etiã hiema¬
lib quibuslibet asꝑitatib ad pa-¬
bula ꝓcedi:atq ita fiat. ut nichil
p̃parandũ auferatur: michil in era¬
stinũ reponat᷑: ñ potert̃ ista ser-¬
uare. qui se ꝑ multos dies a con¬
spectu hominũ separatos. &s mil¬

Expanded text:
punitumque abire sinerent. unde punitumque abire sinerent. unde etiam spicas uellentibus discipulis domini de sabbato potius quam de d erit agendum de his temporibus anni, quibus esca, quae statim sumi possit, in agris non inuenitur? quisquis aliquid domum quod sibi coquendo praeparet auferre temptauerit, secundum istorum intellectum audiet ex euangelio: pone; hoc enim aues non faciunt. Verum et hoc concedamus, toto uertente anno posse in agris reperiri uel ex arbore uel ex herbis uel ex quibusque radicibus, quod in escam sumi possit incoctum aut certe tanta excitatio corporis adhibeatur, ut ea, quae coquenda sunt, etiam cruda adsumpta non noceant possitque etiam hiemalibus quibuslibet asperitatibus ad pabula procedi, atque ita fiat, ut nihil praeparandum auferatur, nihil in crastinum reponatur: non poterunt ista seruare, qui se per multos dies a conspectu hominum separatos et nul
Abbreviated transcription (Latin):
lunt frui libertate. & ex agris qͣn¬
tũ satis ẽ capere: quã ab homini¬
b apposita & apparata sumere. Pro¬
inde rursus istos alio sublimio¬
re gradu iusticiȩ suꝑabunt. qͥ se
ita constituert̃. ut cotidie in agro
tanquã in pastũ ꝑgant. c̾e quo
tempore uenerint carpant: ac so¬
pita fame reuertant᷑. S plane
ꝓpter agroꝵ eustodes. quam bo¬
nũ eẽt. si etiã pennas dñs largi
ri dignaret᷑: ut serui dĩ in alie¬
nis agris inuenti. ñ tanquã fures
cõprehenderent᷑: s tanquã frugi¬
ñ fugarent᷑. Nunc gͦ ille qͣntũ
poterit imitabit᷑ auem: quã caꝑe
uenator ñ poterit. S ecce conce¬
dant om̃s serui dĩ ut cũ uolunt
in eorũ agros exeant. atq inde
securi refectiq discedant: sic̃ po-¬
pło isrł ꝑ legem p̾ceptum ẽ. ut
in agris suis furẽ nullus teneret:
nͥ qui secũ aliqͥd uellet auferre.
Nam qui nichil attigisset aliud¬
quã id qͦd comedisset: liberũ im¬

Expanded text:
lunt frui libertate et ex agris quanlunt frui libertate et ex agris quantum satis est capere quam ab hominibus adposita et adparata sumere. Proinde rursus istos alio sublimiore gradu iustitiae superabunt, qui se ita instituerint, ut cotidie in agros tamquam in pastum pergant et quo tempore inuenerint carpant ac sopita fame reuertantur. sed plane propter agrorum custodes quam bonum esset, si etiam pinnas largiri dominus dignaretur, ut serui dei in agris alienis inuenti non tamquam fures conprehenderentur, sed tamquam sturni fugarentur. nunc uero ille, quantum poterit, imitabitur auem, quem capere uenator non potuerit. sed ecce concedant omnes serui dei. ut cum uolunt in eorum agros exeant atque inde securi refectique discedant: sicut populo Israhel per legem praeceptum est, ut in agris suis furem nullus teneret, nisi qui secum aliquid uellet auferre; nam qui nihil aliud adtigisset quam id quod comedisset, liberum in
Abbreviated transcription (Latin):
ratas: saltem sibi aquã uł de fonti
unt. & reponunt. Hoc uolatilia ñ
faciunt. S si hoc placet: studeant
etiã boni fideles. & regis et̾ni deuo¬
tissimi ꝓuinciales. forrtissimis eiꝰ
militib usq ad ista seruire. ut
sibi nec aquã implere cogant᷑. si
iã etiã illos qui tunc erant ihero¬
solimȩ nouo gradu iusticiȩ super¬
gressi st̃. Nam illis fame imminẽ
te.& ꝑ ꝓph̾as qui tr erant ante p̃¬
dicta. bomi fideles ex grecia fru¬
menta miserunt: ex quib credo
qͦd illi sibi panẽ fecerunt: aut cer¬
te faciendum eurauert̃. Qͦd aueᷤᷤ
ñ faciunt. S si iam isti ut dicere
ceꝑam etiã illos aliquo gradu iu¬
sticie tͣnsierunt. o om̃ino in his qͣ
ad tͣnsigenda istã uitã ꝑtinent si¬
cut uolucres agunt: ostendant
nobis homines seruire uolucrib
sic̃ sibi seruiri uolunt. nisi captis
& inclusis: quib fides ñ habet᷑. ne
uolantes ñ redeant. Et tñ ille ma¬

Expanded text:
ratas, saltem sibi aquam uel de fontiratas, saltem sibi aquam uel de fontiunt et reponunt: hoc uolatilia non faciunt. sed si hoc placet, studeant etiam boni fideles et regis aeterni deuotissimi prouinciales fortissimis eius militibus usque ad ista seruire, ut sibi nec aquam inplere cogantur, si iam etiam illos, qui tunc erant Hierosolymae, nouo gradu iustitiae supergressi sunt. nam illi fame inminente et per prophetas, qui tunc erant, ante praedicta boni fideles ex Graecia frumenta miserunt, ex quibus credo quod illi sibi panem fecerunt aut certe faciendum curauerunt: quod aues non faciunt. sed si iam isti, ut dicere coeperam, etiam illos aliquo gradu iustitiae transierunt et omnino in his, quae ad transigendam istam uitam pertinent, sicut uolucres agunt, ostendant nobis homines seruire uolucribus, sicut sibi seruiri uolunt, nisi captis et inclusis, quibus fides non habetur, ne uolantes non redeant: et tamen illae ma
Abbreviated transcription (Latin):
manib om̃ino uacarent ce lin¬
guis. Neq enĩ tam multos ad imi¬
tationẽ inintarent: si eis ñ tantũ
exempla pigra. s etiã muta ꝓpo¬
recitant euangłm xp̃i. Ita enim
mirabilia st̃ opera pigroꝵ: ut
impedire uelint euanglm. Qͦa
si eos ex ip̃sis euangui uerbis se¬
cundũ eoꝵ intellectum uiuere
cogamus. pͣriores nobis suadere
conabuntur: qͦd ñ ita sĩt intelli¬
genda ut intelligunt. Certe enĩ
ꝓpt̾ea sedicunt oꝑari ñ debere. qͥa
nec uolucres celi seminant neq
metunt: de quib nobis dñs simi¬
litudinẽ dedit. ne de talib neces¬
sariis cogitemus. Cur gͦ ñ atten
ria dici possunt. Cur gͦ isti manus
ociosas. & ꝓlena repostoria uolũt
habere:ᷤ Cur ea que sumunt ex
labore alioꝵ recondunt & seruãt:
unde cotidie sumant: ᷤ Cur demq
molunt &e coquunt. S Hoc enĩ aueᷤ
ñ faciunt. Aut si repꝑiunt quib
hoc opus quoq ꝑsuadeant. ut eiᷤ
ꝑ singłos dies escas afferant p̃pa¬

Expanded text:
manibus, omnino uacarent et linmanibus, omnino uacarent et linguis! neque enim tam multos ad imitationem inuitarent, si eis non tantum exempla pigra, sed etiam muta proporecitant euangelium Christi. ita enim mirabilia sunt opera pigrorum, ut inpedire uelint euangelio, qusi eos ex ipsis euangelii uerbis secundum eorum intellectum uiuere cogamus, priores nobis suadere conabuntur, quam non ita sint intellegenda, ut intellegunt. certe enim propterea se dicunt operari non debere, quia nec uolucres caeli seminant neque metunt, de quibus nobis dominus similitudinem dedit, ne de talibus necessariis cogitemus. cur ergo non adtria dici possunt. cur ergo isti manus otiosas et plena repostoria uolunt habere? cur ea, quae sumunt ex laboribus aliorum, recondunt et seruant, unde cotidie proferatur? cur denique molunt et coquunt? hoc enim aues non faciunt. aut si reperiunt, quibus hoc opus quoque persuadeant, ut eis per singulos dies escas adferant praepa
Abbreviated transcription (Latin):
uerbose: loqͣntes qͦd ñ oporteat.
Hoc ille de malis fĩminis dicebat:
qͦd nos etiã in malis uiris dolemꝰ
&e plangimus: qui aduersus eũ ip¬
sum. in cunꝰ epłis ista legimꝰ. ociosi
ce uerbosi. quȩ ñ oportet loquun¬
t᷑ & qui sunt inter eos. qui eo ꝓpo¬
sito ad scãm militiã uener̃t ut pla¬
ceant cui se ꝓbauerunt. cũ ita in¬
geant uirib corporis &e integrita
excepto istoꝵ ociosis corruptisq
sermonib quos iudicare ꝑ imꝑi¬
tũ tyrocinũ ñ ualeant. in eande̾
labem pestifera cogitatione mutan¬
scđm apłicam normã uiuentut.s
etiã insultantes meliorib. tanquã
conseruatricẽ euangłii p̃dicantes
pigritiã: tanquã p̃uaricatrieẽ ac¬
cusantes miscđiam. Multo enim
miscdius oꝑatur erga animas in¬
firmoꝵ qui fame bonȩ seruor bõ
sulit: quã erga corpora egentiũ qͥ
panẽ esurientib frangit. Qua ꝓp¬
ter isti utinã qui uacare uolunt:

Expanded text:
uerbosi, loquentes quae non oporteat. uerbosi, loquentes quae non oporteat. hoc ille de malis feminis dicebat, quod nos etiam in malis uiris dolemus et plangimus, qui aduersus eum ipsum, in cuius epistulis ista legimus, otiosi et uerbosi quae non oportet loquuntur. et qui sunt inter eos, qui eo proposito ad sanctam militiam uenerint, ut placeant cui se probarunt, cum ita uigeant uiribus corporis et integritatexcepti istorum otiosis corruptisque sermonibus, quos iudicare per inperitum tirocinium non ualeant, in eandem labem pestifera contagione mutansecundum apostolicam normam uiuentium, sed etiam insultantes melioribus, tamquam conseruatricem euangelii praedicantes pigritiam, tamquam praeuaricatricem accusantes misericordiam. multo enim misericordius operatur erga animas infirmorum, qui famae bonae seruorum dei consulit, quam erga corpora egentium, qui panem esurientibus frangit. quapropter utinam isti, qui uacare uolunt
Abbreviated transcription (Latin):
corã deo. Hec itaq pia &e sc̃a cogi¬
tatio facit: ut etiã tales imitent᷑.
qui nulłu afferant mutatȩ in me-¬
lius uitȩ documentũ. Neq enĩ ap¬
paret utrũ ex ꝓposito seruitutis
dĩ uenerint. an uitã inopẽ & la¬
boriosam fugientes. uacui pasci
atq uestiri uoluerint. o insuꝑ
honorari. ab eis a quib contẽni con¬
teriq consueuerant. Tales gͦ se qͦ
minus operent᷑: de infirmitate eor¬
poris excusare ñ posst̃. Pret̾itȩ qͥp¬
pe uitȩ consuetudme si conumeun¬
tur. umbracło malȩ disciplinȩ se con¬
tegunt. ut malȩ intellecto euanglio.
p̃cepta apłica ꝑuertere meditent᷑:
uolatilia celi. s ꝑ suꝑbiã se in altũ
extollendo: & fenũ agri.s carnali¬
ter sentiendo. Contigit enĩ eis.: qͦd
in uiduis iumorib indisciplina-¬
tis cauendũ idem apls dicit. Si¬
mul enĩ ce ociose ẽe discunt. Non
solũ autẽ ociose s etiã curiose os

Expanded text:
coram deo. haec itaque pia et sancta cogicoram deo. haec itaque pia et sancta cogitatio facit, ut etiam tales admittantur, qui nullum adferant mutatae in melius uitae documentum. neque enim adparet utrum ex proposito seruitutis dei uenerint, an uitam inopem et laboriosam fugientes uacui pasci atque uestiri uoluerint et insuper honorari ab eis, a quibus contemni conterique consueuerant. tales ergo quoniam se, quo minus operentur, de infirmitate corporis excusare non possunt praeteritae quippe uitae consuetudine conuincuntur — umbraculo malae disciplinae se contegunt, ut ex male intellecto euangelio praecepta apostolica peruertere meditentur: uere uolatilia caeli, sed per superbiam se in altum extollendo, et fenum agri, sed carnaliter sentiendo. Contigit enim eis, quod in uiduis iunioribus indisciplintis cauendum idem apostolus dicit: simul enim et otiosi esse discunt; non solum autem otiosi, sed etiam curiosi et
Abbreviated transcription (Latin):
operũ corporaliũ sustinere ñ pos¬
se. Tales fortasse multi erant in
iherosolima. Nam & scriptũ est.
qͦd p̃dia sua uendiderunt. os p̃cia
sua ante pedes apłoꝵ posuerũt:
ut distribueret᷑ unicuiq sicut
opus erat: qͥa ꝓpe inuenti sunt. ce
utiles fuert gentib. que ab ido¬
loꝵ cultu ex longinquo uocaban¬
b xp̃ianos. Debitores inquit eoꝵ
sunt. Et addidit quare. Si enĩ sp̃u¬
alib eoꝵ inquit cõmunicauer̃t:
gentes debent ce in carnalib mi¬
nistrare eis. Nunc aũ ueniunt ple¬
rũq ad hanc ꝓfessionẽ seruitutis
di c ex conditione seruili. uł etiã
liberti. uł ꝓpter hoc a dñis libera¬
ti siue liberandĩos ex uita rustica¬
na. & ex opificũ exercitatione. ce
plebeio labore.tanto utiq felici¬
us qͣnto fortius educati: qui si ñ
admittantur. graue delictum est.
Oulti enĩ ex eo numero uere
magni. & imitandi extiterunt.
euacuent᷑: ut ñ głetur omĩs caro

Expanded text:
operum corporalium sustinere non posoperum corporalium sustinere non posse. tales fortasse multi erant in Hierosolyma. nam et scriptum est, quod praedia sua uendiderint et pretia eorum ante pedes apostolorum posuerint, ut distribueretur unicuique, sicut opus erat. quia prope inuenti sunt et utiles fuerunt gentibus, quae ab idolorum cultu ei longinquo uocabanchristianos. debitores, inquit, eorum sunt, addidit quare; si enim spiritalibus eorum, inquit, communicauerunt gentes, debent et in carnalibus ministrare eis. Nunc autem ueniunt plerumque ad hanc professionem seruitutis dei et ex condicione seruili, uel etiam liberti uel propter hoc a dominis liberati sine liberandi et ex uita rusticana et ex opificum exercitatione et plebeio labore, tanto utique felicius quanto fortius educati: qui si non admittantur, graue delictum est; multi enim ex eo numero uere magni et imitandi extiterunt. euacuentur, ut non glorietur omnis caro
Abbreviated transcription (Latin):
apło. Ipse enĩ sciebat. cur in ec¬
cłus gentiũ non oporteret por
coapłõs suos. distinguens mini¬
steriũ suũ. qͥa ita inter se distri¬
buerant ꝓculdubio cõmonente
ut paulus & barnabas ad genteᷤ
irent. illi aũ in circũcisionẽ. hoc
t̃n eũ p̃cepisse eis qui ñ habebãt
eiusmodi potestatẽ: ea que iam
multa dicta sunt manifestant.
Isti autẽ fr̃s nr̃i temere sibi arro¬
gant qͣntum estimo. qͦd eiusmo¬
di habeant potestatẽ. Si enĩ eu¬
angłistȩ st̃: fateor habent. Si mi¬
nistri altaris dispensatores sacra¬
m̃toꝵs. bñ sibi istam ñ arrogant
s plane uendicant potestatem.
Si saltim habebant aliqͥd in hoc
scło. quo facile sine opificio sustẽ¬
tarent istam intã. qͦd conũsi ad
d̾m indigentib disꝑtiti sunt: os
credenda ẽ eoꝵ infirmitas & fe¬
renda. Solent enĩ tales ñ melius
sicut multi putant s qͦd uerũ
est languidius educati: laborem

Expanded text:
apostolo. ipse enim sciebat, cur in ecapostolo. ipse enim sciebat, cur in ecclesiis gentium non oporteret portcoapostolos suos, sed distinguens ministerium suum, quia ita inter se distribuerant procul dubio admonente ut Paulus et Barnabas ad gentes irent, illi autem in circumcisionem. hoc tamen eum praecepisse his, qui non habebant eius modi potestatem, ea quae iam multa dicta sunt manifestant. Isti autem fratres nostri temere sibi adrogant, quantum existimo, quod eius modi habeant potestatem. si enim euangelistae sunt, fateor, habent; si ministri altaris, dispensatores sacramentorum, bene sibi istam non adrogant, sed plane uindicant potestatem. Si saltem habebant aliquid in hoc saeculo, quo facile sine opificio sustentarent istam uitam, quod conuersi ad deum indigentibus dispertiti sunt, et credenda est eorum infirmitas et ferenda. solent enim tales non melius, sicut multi putant, sed, quod est uerum, languidius educati laborem
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatus contra euangłm facit: quis¬
quis animo infirmus hec audit oe
credit. ñ quia sic uacat. s qͥa sic
errat lugendus est. Hic exoritur
alia questio. Fortasse enĩ dicat. Qͥa
ergo:  Ceteri apłi & fratres dñi &
cephas. qͥ a ñ oꝑabantur peccabãt.
aut afferebant impedimentũ eu¬
angłio: qͥa diceit beatus paulus
ideo se non usum hac potestate.
ne qͦd impedimentũ daret euan¬
głio. xp̃i.  Si enĩ peceauerunt
quia nec operati sunt: ñ ergo ac¬
ceperant potestatẽ ñ oꝑandi. s
de euangłio inuendi. Si autẽ ac¬
ceperant hanc potestatẽ ordinan¬
te dño deo. ut qui euangłm an¬
nuntiarent ex euangłio uiuerẽt.
& dicente dignue operarns cibo
suo: qua potestate paulus eroganᷤ
aliquid uti noluit: ñ utiq pec¬
cauerunt. Si ñ peccauerunt: nul¬
lu impedimentum dederunt.
ce ñ uti hac potestate. Hanc que¬
stionẽ breiiter soluerem: si dice¬
rẽ qͥa uiste dicerẽ credenđu ẽe

Expanded text:
operatus contra euangelium facit, quisoperatus contra euangelium facit, quisquis animo infirmus haec audit et credit. non quia sic uacat, sed quia sic errat, lugendus est. Hic exoritur altera quaestio. fortasse enim dicat: quid ergo? ceteri apostoli et fratres domini et Cephas, quia non operabantur, peccabant? aut adferebant inpedimentum euangelio, quia dixit beatus Paulus ideo se non usum hac potestate, ne quod inpedimentum daret euangelio Christi? si enim peccauerunt, quia non operati sunt, non ergo acceperant potestatem non operandi, sed de euangelio uiuendi. si autem acceperant hanc potestatem ordinante domino, ut qui euangelium adnuntiarent, ex euangelio uiuerent, et dicente: dignus est operarius cibo suo - qua potestate Paulus amplius aliquid erogans uti noluit — non utique peccauerunt. si non peccauerunt, nullum inpedimentum dederunt. et non uti hac potestate. Hanc quaestionem breuiter soluerem, si dicerem, quia et iuste dicerem credendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
euangłm annuntiant de euan¬
glłio inuere. ego autẽ nullius ho¬
rũ usus sum: & cẽt̾a huiꝰmodi
intelligant os obediant: aut si ob¬
edire uł nolunt uel ñ possunt.
saltẽ illos qui uolunt meliores̾.
qui autẽ & possunt. feliciores ẽẽ
fateantur. Aliud ẽ enĩ corporis in¬
firmitatẽ uł uerã allegare. uł fal¬
sam p̾tendere: aliud̃ autẽ sic deci-¬
pi &e sic decipere. ut insuꝑ ideo ui-¬
deat᷑ in seruus di maior eẽ iusticia:
qͥa potiit int̾ imꝑitos regnare
pigritia. Q u enĩ ueram corporis
ctandus est. Qui autẽ falsam p̃ten¬
dit & conuinei ñ potest: deo di¬
mittendus est. Neuter tñ eoꝵ ꝑ
nitiosam regłam fugit: qͥa bonus
seruus dĩ ce manifesto infirmo
fr̃i suo seruit: & fallenti eũ ere¬
dit qͥa mału eũ non putat ñ imi¬
tatur ut malus ñ sit &e ñ si ei ere¬
dit fallacẽ putat ac niehilominꝰ
ñ imitatur. Ab illo uͦ qui dicit.
hec ẽ uera iusticia ut nehil corpo¬
ralit̾ oꝑando imitemur uolatilia

Expanded text:
um adnuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum et cetera huius modi intellegant et oboediant: aut, si oboedire uel nolunt uel non possunt, saltem illos, qui uolunt, meliores, qui autem et possunt, feliciores esse fateantur. aliud est enim corporis infirmitatem uel ueram allegare uel falsam praetendere, aliud autem sic decipi et sic decipere, ut insuper ideo uideatur in seruis dei maior esse iustitia, quia potuit inter inperitos regnare pigritia. qui enim ueram corporis ctandus est; qui autem falsam prdit et conuinci non potest, deo dimittendus est. neuter tamen eorum perniciosam regulam figit, quia bonus seruus dei et manifesto infirmo fratri suo seruit et fallenti cum credit, quia malum eum non putat, non imitatur ut malus sit, et non si ei credit, fallacem putat. ac nihilominus non imitatur. ab illo uero, qui dicit: haec est uera iustitia, ut nihil. corporaliter operando imitemur uolatilia
Abbreviated transcription (Latin):
nis ur̃is. neq perã in uia. neq du¬
ta. neq uirgã. Dignus est enĩ oꝑa¬
constituit dñs: qͦd idem apl̃s com¬
memorat. Ad hoc enĩ dixcit illa om¬
nia ne portarent: ut cũ opus eẽt.
ab eis acciperent quib annunci¬
abant regnũ dei. Nequis aũ arbi¬
tret᷑ solis duodecĩ hoc fuisse conces¬
sũ. uide qͥd etiã lucas narret. Post
hec inqͥt designauit dñs & allos sep¬
tuaginta duos: & misit illos binos
ante faciẽ suã. in omnẽ ciuitatẽ ce

Expanded text:
dunta neque uirgam; dignus enim est operaconstituit dominus quod idem apostolus commemorat. ad hoc enim dixit illa omnia ne portarent, ut, ubi opus esset, ab eis acciperent quibus adnuntiabant regnum dei. Ne quis autem arbitretur solis duodecim hoc fuisse concessum, uide quid etiam Lucas narret. post haec, inquit, designauit dominus et alios septuaginta duo et misit illos binos ante faciem suam in omne
Abbreviated transcription (Latin):
cordis nr̃i exraggerent. eũ cogitamꝰ
qͣnto ꝓcliunis hoc malu ad decipi¬
endos homines unitari posst̃ ma¬
li.cũ in eis hoc uident. quos ꝓpter
alia tantabona debitis officiis xp̃i¬
anȩ dilectionis honoramꝰ. Qͦd si pꝰt
hanc admomitionẽ uł potius ob¬
seerationẽ nrãm in eos.ibi ꝑseue¬
randũ ẽẽ putauerint. nichil ali¬
ud faciemus quã gennimis & do¬
lemus. Hoc nouerint. sufficit. Si
serui dei sunt: miserent᷑. Si ñ mise¬
rent᷑: nolo quicquã grauius dice¬
re. hec itaq om̃ia in quib loqua¬
tior fortasse fui. ꝗͣ uellent occupa¬
tiones & meȩ & tuȩ. si aprobas fac
ponere: si aũ aliqͥd retrahendum
uł emendandũ uidet᷑ rescriptis

Expanded text:
exaggerent, cum cogitamus quanto procliuius hoc malum ad decipiendos homines imitari possint mali, cum in eis hoc uident, quos propter alia tanta bona debitis officiis christianae dilectionis honoramus. quodsi post hanc admonitionem uel potius obsecrationem nostram in eo sibi perseuerandum esse putauerint, nihil aliud faciemus quam dolemus et gemimus. hoc nouerint, sufficit: si serui dei sunt, miserentur; si non miserentur, nolo quicquam grauius dicere. haec itaque omnia, in quibus loquacior fortasse fui, quam uellent occupationes et tuae et meae, si adprobas, fac ponere; si autem aliquid retrahendum uel emendandum uidetur, rescriptis
Abbreviated transcription (Latin):
culus neq femina: & ñ intelligũt
ñ scdm carnalis sensus concupis¬
centiã hoc ẽẽ dictũ qͥa in int̾iore
homine uͥ renouamur in intelle¬
ctu mentis nr̃e nullus sexus huiꝰ
modi ẽ. Non gͦ ꝓpt̃ea se negent
ceteris ñ xp̃iams. & cũ ipsis peco¬
rib. Aliud ẽ enĩ qͦd uł infirmitati
concedit᷑. uł mortali ꝓpagationi con-¬
sentitur: aliud autẽ qđ ad capescen

Expanded text:
n intellegunt secundum carnalis sexus concupiscentiam hoc esse dictum, quia in interiore homine, ubi renouamur in nouitate mentis nostrae, nullus sexus huius modi est. non ergo propterea se negent ceteris non christianis et cum ipsis pecoribus. aliud est enim, quod uel infirmitati conceditur uel mortali propagationi persoluitur; aliud autem, q
Abbreviated transcription (Latin):
capilloꝵ. contͣ p̃ceptũ apłicũ di¬
missoꝵs. offendunt & ꝑturbant
eccłiam. quia cũ alii nolentes ali¬
qͥd de illis male sentire coguntur
manifesta uerba apli ꝑuersã de¬
torquere in sententiã alii sanũ in¬
tellectũ scripturarũ defendere ma¬
lunt. quã quosubet hominũ adu¬
lari. existunt int̾ fr̃s infirmiores
& firmiores amarissime os ꝑieulo¬
sime contentiones. qͦd illi forte si
scirent. hoc quoq sine dubitatione
corrigerent. quoꝵ cetera miramur
& amamus: illos gͦ ñ corrigimus s
rogamus & obsecramus ꝑ diuinita¬
tẽ & humanitatẽ xp̃i & ꝑ caritatẽ

Expanded text:
capillorum contra praeceptum apostolicum dicapillorum contra praeceptum apostolicum dimissorum offendunt et perturbant ecclesiam — quia cum alii nolentes de illis mali aliquid sentire coguntur manifesta uerba apostoli in peruersam detorquere sententiam, alii sanum intellectum scripturarum defendere malunt quam quoslibet homines adulare, exsistunt inter fratres infirmiores et firmiores amarissimae et periculosissimae contentiones: quod illi forte si scirent, hoc quoque sine dubitatione corrigerent, quorum cetera miramur et amamus — illos ergo non corripimus, sed rogamus et obsecramus per diuinitatem et humanitatem Christi et per caritatem
Abbreviated transcription (Latin):
atus est. Qͥ d gͦ. ͤᷤ Mulieres non
habent hanc innouationẽ men¬
tis. li est imago dei : ͦᷤ Quis hoc
dixcerit :ᷤ S corporis sui sexu ñ
eam significant: ꝓpt̾ea uelari ui¬
bent᷑. Illam quippe significant
partẽ eo ipso quõ mulieres sunt.
que concupiscentialis dici potest
cͥui mens dominat᷑: etiã ipsa sub¬
dita deo suo. qn rectissime & ordi¬
natissime uiuitur. Qͦd gͦ ẽ in uno
homine mens ce concupiscentia:
illa enĩ regit hec regitur & sub¬
dit᷑: hoc in duob hominib uiro
& muliere scdm sexũ corporis fi¬
gurat᷑. De quo sacram̃to loquens
ra ꝓmouetur: qͣnto diligentius ab
inferiorib concupiscentia cohibe¬
t᷑: donec totus homo cũ ipso etiã
mortali minc & fragili corpore. in
resurrectione nouissima incor¬
ruptione atq ĩmortalitate indu¬
atur: &e absorbeat᷑ mors in uec̃toria.
Qua ꝓpter qui recta facere nolũt:
alii sunt. quos isto sermone corri¬
pimꝰ. Illos autẽ qui hoc uno meio

Expanded text:
atus est . Quid ergo? mulieres non habent hanc innovationem mentis, ubi est imago Dei? Quis hoc dixerit? Sed corporis sui sexu non eam significant: propterea velari jubentur. Illam quippe significant partem, eo ipso quo mulieres sunt, quae concupiscentialis dici potest, cui mens dominatur, etiam ipsa subdita Deo suo, quando rectissime et ordinatissime vivitur. Quod ergo est in uno homine mens et concupiscentia illa enim regit, haec regitur; hoc in duobus hominibus, uiro et muliere, secundum sexum corporis figuratur. de quo sacramento loquens ra promouetur, quanto diligentius ab inferioribus concupiscentia cohibetur, donec totus homo cum ipso etiam mortali nunc et fragili corpore in resurrectione nouissima incorruptione atque inmortalitate induatur et absorbeatur mors in uictoriam. Quapropter qui recta facere nolunt, alii sunt, quos isto sermone corripimus: illos autem qui hoc uno uitio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessione signat᷑. Illud ergo qͦd de
non uelando capite uiris p̾cipi¬
t᷑. in corpore quide figurat᷑: s in
mente agitur: uͥ est imago & gła dĩ.
declarat cũ dicit. Nolite mentiri
inuicẽ. Spoliantes autẽ uos uete¬
rẽ hominẽ cũ actib suis.: indinte
nouũ qui renouat᷑ in agnitione
dĩ. scd̾m imaginẽ eius qui creauit
eũ. Quis dubitet hanc renouatio¬
nẽ in mente fieri :  S & qui dubitat:
audiat aꝑtiorẽ sententiã. Eadẽ ad¬
monens: quippe ita dicit alio loco.
Sic̃ ẽ ueritas in iħu deponere uos
scdm priorẽ conũsationẽ ueterem
hominẽ. eũ qͥ corrũpitur scd̾̃m con

Expanded text:
ssione significatur. Illud ergo quod de non velando capite viris praecipitur, in corpore quidem figuratur, sed in mente agi, ubi est imago et gloria Dei, declarat, cum dicit: Nolite mentiri invicem; exspoliantes autem vos veterem hominem cum actibus ejus, induite nouum, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. quis dubitet hanc renouationem in mente fieri? sed et qui dubitat. audiat apertiorem sententiam. eadem quippe admonens ita dicit alio loco: sicut est ueritas in Iesu, deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum qui co
Abbreviated transcription (Latin):
alii occasionẽ. de quib idem dicit.
Neq enĩ isti deo seruunt. s suo
uentri. Q uib hane occasionẽ am¬
putare uolebat apłs: ut etiã qͦd si¬
bi iuste debebatur obmitteret.
Aꝑte quippe hoc ipse ostendit in
scda ad corinthios epła: ab aliis
eccłiis dicens suppletas necessita¬
tes suas. U enerat enĩ sicut appa¬
ret ad tantã indigentiã: ut de lon¬
ginquis eccłiis ei necessaria mitte¬
rentur: dũ t̃n ab eis apud quos e¬
rat nichil tale acciꝑet. Nunqͥd
peccatũ inqͥt feci mẽ ipsum humi¬
liando. ut uos exaltaremini: q̃m
gratis euangłm di euangłiraui uo¬
bis: ᷤᷤ Alias eccłias expoliaui ac¬
cipiens stipendũi ad ur̃ãm mi¬
nistrationẽ ce cũ apd̃ uos fuissẽ &
egerẽ. nemini grauis fui. Nͦam id

Expanded text:
alii occasionem, de quibus idem dicit, alii occasionem, de quibus idem dicit, Neque enim isti Deo serviunt, sed suo ventri . Quibus hanc occasionem amputare volebat Apostolus, ut etiam quod sibi juste debebatur, omitteret. Aperte quippe hoc ipse ostendit in secunda ad Corinthios, ab aliis Ecclesiis suppletas dicens necessitates suas. Venerat enim, sicut apparet, ad tantam indigentiam, ut de longinquis Ecclesiis ei necessaria mitterentur, dum tamen ab eis apud quos erat nihil tale acciperet. Numquid peccatum, inquit, feci, me ipsum humiliando, ut vos exaltaremini, quoniam gratis Evangelium Dei evangelizavi vobis? Alias Ecclesias exspoliavi accipiens stipendium ad vestram ministrationem; et cum apud vos fuissem et egere
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ñ sibi deberi. s deberi osten¬
dit: & debito se usum ñ ẽẽ. nec om¬
nino uti uelle ꝓfessus est: eo ip̃o
factus infirmus. quo potestate¬
sua uti noluit: tam miscdi seił m
ductus affectu. ut cogitaret quẽ¬
admodũ secũ agi uellet. si & ipse ita
infirmaret᷑: ut posset de illis ꝑ quoᷤ
sibi euangłm p̃dicaret᷑. si eos uide¬
ret sũptus acciꝑe. quasi merrimo¬
moꝵ nundinas suspicari. De hac
infirmitate sua: dicit alio loco.
Facti sumus paruuli in medio ur̃m:
tanquã si mitriax foueat filios suos.
tur: hoc etiã isto loco ad thesalom¬
censes ait. Cũ possimus oneri uob
Dignus est operarius merrede sua.
Nam hinc eum dicere illud indi¬
cat qͦd supͣ posint: neq in accusa¬
tione auaritie. d̾s testis ẽ. Per hoc
enĩ qͦd iure dñico debebat᷑ bonis
euangłistis. ñ ꝓpter hoc euangłran¬
tib s querentib regnũ di. ut hec
om̃ia apponerent᷑ eis: inueniebant

Expanded text:
dixit non sibi deberi, sed deberi ostendixit non sibi deberi, sed deberi ostendit et debito se usum non esse nec omnino uti - uelle professus est, eo ipso factus infirmus, quo potestatsua uti noluit, tam misericordi scilicet indutus affectu, ut cogitaret quemadmodum secum agi uellet, si et ipse ita infirmaretur ut posset de illis, per quos sibi euangelium praediearetur, si eos uideret sumptus accipere, quasi mercimoniorum nundinas suspicari. De hac infirmitate sua dicit alio loco: facti sumus paruuli in medio uestrum, tamquam si nutrix foueat filios suos. tur; hoc etiam in isto loco ad Thessalonicenses ait, Cum possemus oneri vobiDignus est operarius mercede sua. Nam hinc eum dicere, illud indicat quod supra posuit: Neque in occasione cupiditatis, Deus testis est. Per hoc enim quod jure dominico debebatur bonis evangelistis, non propter hoc evangelizantibus, sed quaerentibus regnum Dei, ut haec omnia apponerentur eis, inveniebant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ miscd̾em cõpassionẽ. ñ ꝑ uersi¬
pelłe simulationẽ. id est ut eo mo¬
do subueniret carnali iudeo &
pagano: quomͦ sibi ipse si hoc eẽt
subueniri uoluisset: portans iiti¬
q eoꝵs infirmitatem in cõpassi¬
onis similitudine:. ñ fallens in men¬
datii fictione: sic̃ continuo sequit᷑¬
& dicit. Factus sum infirmus infir¬
mis: ut infirmos lucrifacerẽ. Hic
enĩ loquebat᷑. ut etiã illa om̃a di-¬
ceret. Sicut ergo qͦd factus est in¬
firmus infirmis non erat mendaci¬
um: sic cet̾a illa suꝑius. Quã enm
dicit infirmitatẽ suã erga infir¬
mos fuisse. nͥ compatiendi eis. in tã¬
tũ. ut ne uideret᷑ uenditor euangłii.
&e uerbi dĩ cursũ apud imꝑitos in
mała suspitionẽ decidens impedi¬
ret. nollet acciꝑe qͦd iure dm̃co de¬
bebatur. Qͦd si uellet ñ utiq men¬
tiret᷑. qͥa uere debebat᷑. & qͥa nolu-¬
it. ñ utiq mentitꝰ est. Neq enim

Expanded text:
per misericordem conpassionem, non per uersiper misericordem conpassionem, non per uersipellem simulationem, id est ut eo modo subueniret carnali iudaeo uel pagano, quo modo sibi ipse, si hoc esset, subueniri uoluisset: portans utique eorum infirmitatem in conpassionis similitudine, non fallens in mendacii fictione, sicut continuo sequitur et dicit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem. hinc enim loquebatur, ut etiam illa omnia diceret. sicut ergo quod factus est infirmis infirmus, non erat mendacium, sic et cetera illa superius. quam enim dicit infirmitatem suam erga infirmos fuisse nisi conpatiendi eis in tantum, ut, ne uideretur uenditor euangelii et uerbi dei cursum apud inperitos in malam suspicionem decidens inpediret, nollet accipere, quod iure dominico debebatur? quod si uellet, non utique mentiretur, quia uere debebatur; et quia noluit, non utique mentitus est. neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
cidatur:. fecit illa. quȩ ñ intelligen¬
tib & parũ attendentib fucisse
putarus est. Iudeus enĩ erat. & cir¬
cũcisus uocatus noluit accedere.
id est noluit ita uiuere. acsi circũ¬
cisus ñ eẽt. Hoc enĩ iam in pote¬
state habebat. &e sub lege quide
ñ erat. sic̃ illi qui seruiliter eam o¬
perabant᷑: s tũ in lege dei ce xp̃i.
Non enĩ alia erat lex illa & alia lex
dĩ: sic̃ ꝑditi manichei solent dicere.
Auoqͥn si cũ illa fecit fineisse pu¬
tandus ẽ: finocit & paganũ & sa¬
crificauit idolis. qͥa dicit factũ se
fuisse his qui sine lege sunt quasi
sine lege: quos utiq ñ nͥ gentiles.
quos ie paganos dicimus uult
sine lege. Sub lege carnales iudei:
unde illi seruauert̃ morẽ illũ pa¬
triũ. s onera insolita credentibus
gentib ñ imposuert̃. &e id̃o ce illi¬
qui circũcisi st̃: sine lege autẽ gen¬
tes quȩ nondu crediderunt. Qui¬
b tñ se apłs congruisse testatur

Expanded text:
cidatur, fecit illa, quae non intellegencidatur, fecit illa, quae non intellegentibus et parum adtendentibus finxisse putatus est; iudaeus enim erat et circumcisus uocatus; noluit adducere, id est noluit ita uiuere, ac si circumcisus non esset. hoc enim iam in potestate habebat. et sub lege quidem non erat sicut illi, qui eam seruiliter operabantur, sed tamen in lege dei et Christi. non enim alia erat lex illa et alia lex dei, sicut perditi Manichaei solent dicere. alioquin si, cum illa fecit, finxisse putandus est, finxit et paganum et sacrificauit idolis, quia dicit factum se fuisse his qui sine lege sunt quasi sine lege, quos utique nonnisi gentiles, quos paganos dicimus, uult sine lege. sub lege carnales iudaei; istiani, unde illi seruauerunt morem illum patrium, sed onera insolita credentibus gentibus non inposuerunt; et ideo et illi circumcisi sunt; sine lege autem gentes, quae nondum crediderunt, quibus tamen se apostolus congruisse testatur
Abbreviated transcription (Latin):
sim inquit ex om̃ib omniũ me ser¬
uñ feci. ut plures lucrifaciã. Et¬
factꝰ sũ his qui sub lege sunt quasi
sub lege eem. cũ ñ sim ipse sub lege:
ut eos qui sub lege erant lucrifa¬
cerẽ: his qui sine lege sunt quasi
sine lege. cũ sine lege di ñ sim. s sim
in lege xp̃iut lucrifacerẽ eos qui si¬
ne lege st̃. Qͦ d ñ simulandi uersutia
faciebat. s cõpatiendi miscdia. id ẽ ñ
quasi ut se fingerer iudeũ. siẽ ñnul¬
li putauert̃.: quia legitima uetera
iherosolimis obseruanit. fẽcit enĩ
hoc scdm liberã & manfestam sen¬
tentiã suam: in qua dicit. Circũei¬
sus quis uocatus ẽ. ñ adadueat ỹpu¬
tiuꝰ. id est ñ sic uiuat quasi p̃putiũ
adduxerit. & id qͦd nudauerat tere¬
rit: sicut alio loco. dicit. Circu̾̃cisio
tua p̃putium facta ẽ. Scdm hanc gͦ
sententiã qua dicit. circũcisus quis
uocatus est ñ adducat p̃putium.
in p̃putio quis uocatus est ñ cirrũ¬

Expanded text:
sim, inquit, ex omnibus omnium me sersim, inquit, ex omnibus omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem: his qui sub lege sunt quasi sub lut eos qui sub Lege erant lucrifacerem; iis qui sine Lege sunt, quasi sine Lege, cum sine lege Dei non sim, sed sim in lege Christi, ut lucrifacerem eos qui sine lege sunt. quod non simulandi uersutia faciebat, sed conpatiendi misericordia, id est non quasi ut se fingeret iudaeum, sicut nonnulli putauerunt, quia legitima uetera Hierosolymis obseruauit. fecit enim hoc secundum liberam et manifestam sententiam suam, in qua dicit: circumcisus quis uocatus est? non adducat, id est non sic uiuat, quasi praeputium adduxerit et id quod nudauerat texerit, sicut alio loco dicit: circumcisio tua praeputium facta est. secundum hanc ergo sententiam suam, qua dicit: circumcisus quis uocatus est? non adducat. in praeputio quis uocatus est? non circum
Abbreviated transcription (Latin):
ilła sempit̃namq ñ habeã. Que gͦ
merces michi erit inqͥt:ͦ Int̾roganᷤ
dixit. Propt̾ea suspendendo ẽ ꝓmin¬
tiandũ . nec respondeat. Qͦd ut faci¬
lius intelligatur.: tanquã nos eum
int̾rogemus. que gͦ tibi merces erit
o apłe. qͣndo merced̾e istam terrenã
etiam euangłistis bonis debitã. non
ꝓpter hoc euangłirantib s t̃n con¬
seqͣntem. & oblatã ex dñi ordinati¬
one sumentib tu ñ accipis. quȩ gͦ tͥ¬
merces erit: uide qͥd respondeat᷑.
Ut euangłirans inqͥt sine sũptu
ponã euangł̾m: id ẽ ut ñ sit creden¬
tib sũptuosũ euangłm: ne putent
ad hoc sibi euangłirari:ut id euan¬
głistȩ quasi uendere uideantur. Et̃
tñ redit etiã atq etiã. ut ostendat
qͥd sibi iure dm̃co licet: & ipse ñ fa¬
ciat. Ut ñ abutar in qͥt potestate
mea in euangłio. Iam uͦ quia infir¬
mitati hominũ cõpatiens id facie¬
bat: audiamus sequentia. Cũ liber

Expanded text:
illam sempiternamque non habeam. quae illam sempiternamque non habeam. quae merces mihi erit? Interrogans dixit: propterea suspendenda est pronuntiatio, donec respondeat. Quod ut facilius intelligatur, tanquam nos eum interrogemus, Quae ergo tibi merces erit, Apostole, quando mercedem istam terrenam etiam evangelistis bonis debitam, non propter hoc evangelizantibus, sed tamen consequentem et oblatam ex Domini ordinatione sumentibus, tu non accipis? quae ergo tmerces erit? uide, quid respondeat. ut euangelizans, inquit, sine sumptu ponam euangelium, id est ut non sit credentibus sumptuosum euangelium, ne putent ad hoc sibi euangelizari, ut id euangelistae quasi uendere uideantur. et tamen redit etiam atque etiam, ut ostendat, quid sibi iure dominico liceat et ipse non faciat. ut non abutar, inquit, potestate mea in euangelio. Iam uero quia infirmitati hominum conpatiens id faciebat, audiamus sequentia. cum enim liber
Abbreviated transcription (Latin):
pud dm̃ in xxp̃o. cõpatiens infirmis:
sicut mox aꝑtissime dicturus ẽ.:¬
Si enĩ euangłixauero inqͥt ñ ẽ mͥ
gla. necessitas enĩ mͥ meũbit: id ẽ
substentandȩ uitȩ huiꝰ. Ue enĩ mͥ
erit inquit. si ñ euangłi auero᷑ id
ẽ malo meo ñ euangłrrabo: qͥa fame
crueiabor: & unde inuã ñ habebo.
Nam sequit᷑ &e dicit. Si enĩ uolens
hoc facio: merred̾e habeo. Uolentẽ
se dicit facere. qͦd sine ulla ute hu¬
ius fulciendȩ necessitate cõpulsus
facit: & ob hoc habere merced̾e utiq
apud dm̃ glȩ sempiternȩ. Si autẽ in¬
uitus inqͥt: dispensatio mͥ credita est:
id ẽ si necessitate tͣnsigendȩ huiꝰ uitȩ
ininitus cogor euangłizare. dispensa-¬
tio mͥ credita ẽ: ut scilicet ex dispen¬
satione mea. qua xp̃m. qua u̾itatem
p̃dico. quãuis ex occasione. quãuis
mea querens. quãuis terreni emolu¬
menti necessitate cõpulsus. ꝓficiant¬
alii: ego au merced̾e apud dm glosã

Expanded text:
pud deum, in Christo conpatiens infirmis, pud deum, in Christo conpatiens infirmis, sicut mox apertissime dicturus essi enim euangelizauero, inquit, non est mihi gloria; necessitas enim mihi incumbit, id est sustentanerit, inquit, si non euangelizauero, id est malo meo non euangelizabo, quia fame cruciabor et unde uiuam non habebo. nam sequitur et dicit: si enim uolens hoc facio, merc e d e m habeo. uolentem se dicit facere, sine ulla uitae huius fulciendae necessitate conpulsus facit, et ob hoc habere mercedem, utique apud deum gloriae sempiternae. si autem inuitus, inquit, dispensatio mihi credita est, id est si necessitate transigendae huius uitae inuitus cogor euangtio mihi credita est; ut scilicet ex dispensatione mea, quia Christum, quia ueritatem praedico, quamuis ex occasione, quamuis mea quaerens, quamuis terreni emolumenti necessitate conpulsus, alii proficiant, ego autem mercedem apud deum gloriosam
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ad dm̃. qui de euangłio inue¬
bat: qͥa dixit. nullius hoꝵ usus sũ.
Qua ꝓpter ut spes illi certa eẽt
uitȩ eternȩ: de euangłio utiq sp̃u¬
alit̾ inuebat apłs. Qͦd ergo ait.
ego autẽ nullius hoꝵ usus sũ: de
uita ista quȩ in carne agit᷑. sine du¬
bitatione facit intelligi: Qͦ d diceit
dñm ordinasse his qui euangłium
admintiant. de euangłio inuere. idd
ẽ untã istam cuiꝰ opus ẽ uictu &e degu¬
mento de euanglio tͣnsigere. sieut
suꝑius de sins coapłis dixit. Unde
itaq cibum. & hanc mercecłe susten¬
tande intȩ huiꝰ debitã euangłistis:
bant ñ accepit apłs. Uerũ dicens
ego aũ nullius hoꝵ usus sũ: sequi¬
tur & adiungit. ne forte quis arbi¬
tret᷑ ideo eũ ñ accepisse qͥa illi ñ de¬
erant: ñ aũ scripsi hecut ita fiant
in me. bonũ ẽ enĩ mͥ magis mori. qͣm
gl̾am meã quisquã inanem faciat.
Quã głam . nͥ quã habere uoluit a-¬

Expanded text:
apostolus ad deum, qui de euangelio non uiueapostolus ad deum, qui de euangelio non uiuebat, quia dixit: nullius horum usus sum. quapropter ut spes illi certa esset uitae aeternae, de euangelio utique spiritaliter uiuebat apostolus. quod ergo ait: ego autem nullius horum usus sum, de uita ista, quae in carne agitur, sine dubitatione facit intellegi, quod dixit dominum ordinasse his qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere, id est uitam istam, cui opus est uictu et tegumento, de euangelio transigere, sicut superius de suis coapostolis dixit, unde itaque cibum et hanc mercedem sustentandae huius uitae debitum euangelistis non accepit apostolus uerum dicens: ego autem nullius horum usus sum. Et sequitur et adiungit, ne forte quisquam arbitretur ideo non eum accepisse, quia illi non dederant: non autem scripsi haec, ut ita fiant in me; bonum est mihi magis mori quam gloriam meam quisquam inanem faciat. quam gloriam? nisi quam habere uoluit a