comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gebat utrumuerum scripserit anforte nescio qua
dispensatiua falsitate mentitus sit. Et audi paulo
superius in eius demnarrationis exordiore legiosa
mibi uoceclamantem quae aut̃ scribo uobis. et cecorã
dõ quia nonmentior. Dentueniam quilibet aliud
opinantes egomagis credotanto a postolo insuis et
prosuis litteris iuranti quam cuiq: doctis simo
dealienis litteris disputanti. Nec dicitimeo sic pau¬
lo defendere quod nonsimulari terrorem iudaeo¬
rum seduere fuerit inerrore quoniam neq: simu¬
laba merrorem quilibertate a postolienim sicut
illi tempori congeuebat uetera illa sa cramenta
ubi opuserat agendo conmendabat ea non sata nae
uersucia decipiendis hominib: sed dĩ prouidentia
praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta
necuere fuerat inerrore iudaeorum qui non solum
nouerat sed etiam in stanter et acriter p̃dicabateos
errare quiputarent gentib: immo ponenda ueliusti¬

Expanded text:
gebat, utrum uerum scripserit an 3OI forte nescio qua gebat, utrum uerum scripserit an 3OI forte nescio qua dispensatiua falsitate mentitus sit. et audio paulo superius in eiusdem narrationis exordio religiosa uoce mihi clamantem: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Dent ueniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto apostolo in suis et pro suis litteris iuranti quam cuique doctissimo de alienis litteris disputanti. nec dici timeo sic Paulum defendere, quod non simularit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, quoniam neque simulabat errorem, qui libertate apostolica, sicut illi tempori congruebat, uetera illa sacramenta, ubi opus erat, agendo commendabat ea non satanae uersutia decipiendis hominibus, sed dei prouidentia praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta, nec uere fuerat in errore Iudaeorum, qui non solum nouerat, sed etiam instanter et acriter praedicabat eos errare, qui putabant gentibus inponenda uel iusti
Abbreviated transcription (Latin):
recolas quid binc senserit nosteram brõsius quid nt̃
itidemciprianus. Inuenies fortasse nec nobis defuis¬
se quos in eo quodasserimus sequeremur. quam quã
sicut paulo ante dixi tantum modoscripturis canoni¬
cis hanc ingenuam debeam seruitutem quaẽ eas solas
ita sequar ut conscriptores earum nihilineis omnino
erras se. Nihilfallaciter posuisse. Non dubitem:
proinde cum quaero tertium ut tresetiam ego
trib: opponam possemquidem ut arbitror facilerep¬
perire. Si multa legissem uerum tamen ipse mibi pro
his omnib: immosuprahos omnes a postolus paulus occur¬
rit ad ipsum confugio adipsum ab omnib: quialiud
sentiunt lit terarum eius tractatorib: prouoco ipsũ
interrogans interpello et requiro in eo quod scripsit
ad galatas uidisse sepetrum non recte ingredientẽ
adueritate meuangelii eiq: infaciem propterea res¬
titisse. Quod illa simulatione gentes iudaita reco¬

Expanded text:
recolas, quid hinc senserit noster Ambrosius, quid noster recolas, quid hinc senserit noster Ambrosius, quid noster itidem Cyprianus, inuenies fortasse nec nobis defuisse, quos in eo, quod adserimus, sequeremur, quamquam, sicut paulo ante dixi, tantum modo scripturis canonicis hanc ingenuam debeam seruitutem, qua eas solas ita sequar, ut conscriptores earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaciter posuisse non dubitem. proinde, cum quaero tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem. uerum tamen ipse mihi pro his omnibus, immo supra hos omnes apostolus Paulus occurrit. ad ipsum confugio, ad ipsum ab omnibus, qui aliud sentiunt, litterarum eius tractatoribus prouoco, ipsum interrogans interpello et requiro in eo, quod scripsit ad Galatas uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione gentes iudaizare co
Abbreviated transcription (Latin):
flagitas ame ut aliquem saltem unum ostendam
cuius in hacre sententiam simsecutus cum totam plu¬
res nominatim commemoraueres. quite in eo quod
patiarte errare cumtalib:: quoru mego fateor nemi¬
nemlegi sed cum sint ferme sex uel septemhorum
quattuor auctoritatem quoq: infringis. Nam lao¬
dicenum cuius nomentaces deecclesi adicis nuper
egressum alexandrum aut̃ ueterem haereticum
origenem uero ac drdimum rep̃bensos abstelego in re¬
centiorib: opusculistuis et non medio criter. necdeme¬
diocrib: quaestionib: quamuis origenem mirabiliter
ante laudaueris cumhi sergo errarẽ puto quia nec
teipse patieris quamuis hocper indedicatur acsin
hac sententia non errauerint. Namquis ẽ quiseuelił
cum quolibet errare: Tresigitur restant eusebius eme¬
senus theodorus eracleotes. et quem paulo post comme¬
moras. lobannes quidudum in pontificali graducons¬
tantino politanam rexit ecclesiam porrosiquaeras uel

Expanded text:
Flagitas a me, ut aliquem saltem unum ostendam, Flagitas a me, ut aliquem saltem unum ostendam, cuius in hac re sententiam sim secutus, cum tu tam plures nominatim commemoraueris, qui te in eo, quod patiar te errare cum talibus, quorum ego, fateor, neminem legi, sed, cum sint ferme sex uelseptem, horum quattuor auctoritatem tu quoque infringis. nam Laodicenum, cuius nomen taces, de ecclesia dicis nuper egressum, Alexandrum autem ueterem hereticum, Origenem uero ac Didymum reprehensos abs te lego in recentioribus opusculis tuis et non mediocriter nec de mediocribus quaestionibus, quamuis Origenem mirabiliter ante laudaueris. cum his ergo errare puto quia nec te ipse patieris. quamuis hoc perinde dicatur, ac si in hac sententia non errauerint. nam quis est, qui se uelit cum quolibet errare? tres igitur restant: Eusebius Emisenus, Theodorus Heracleotes et, quem paulo post commemoras, Iohannes, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam. Porro, si quaeras uel
Abbreviated transcription (Latin):
cogeret iudaitare . Ipse uero petrus quod pͥaulofiebat
utiliter libertate caritatis scaẽ acbenignae pietate
humilitatis accipit. Atq ita rarius et scius exemplũ
posteris p̃buit. Quonon dignarentur sicubi forte reco
tramitem reliquissent etiama posteriorib: corrigi qua¬
p̃buit paulus quo fidenter auderent etiamminores maiorib
prodefendenda euangelica ueritate salua fraterna
caritate resistere. Nam cumsatius sit a tenendo iti¬
nere innullo quam in aliquodeclinare. multo ẽ tamen
mirabilius et laudabilius libenter accipere corrigen¬
tem quam audacter corrigere deui antem. Lausitaq:
iuste libertatis in paulo et scȩ humilitatis in petro quan¬
tum mibi promodulo meo uidetur magis fuerat aduer¬
sus calumniantem porphrrium defendenda quam
ut ei daretur obtrectandi maior occasio. quãmulto
mordacius criminaretur xp̃ianos fallaciter uel suas
litteras scribere uel dĩ sui sa cramenta tractare.

Expanded text:
cogeret iudaizare. ipse uero Petrus, quod a Paulo fiebat cogeret iudaizare. ipse uero Petrus, quod a Paulo fiebat utiliter libertate caritatis, sanctae ac benignae pietate humilitatis accepit atque ita rarius et sanctius exemplum posteris praebuit, quo non dedignarentur, sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi, quam Paulus, quo fidenter auderent etiam minores maioribus pro defendenda euangelica ueritate salua fraterna caritate resistere. nam cum satius sit a tenendo itinere in nullo quam in aliquo declinare, multo I est tamen mirabilius et laudabilius libenter accipere corrigentem quam audacter corrigere deuiantem. laus itaque iustae libertatis in Paulo et sanctae humilitatis in Petro, quantum mihi pro modulo meo uidetur, magis fuerat aduersus calumniantem Porphyrium defendenda, quam ut ei daretur obtrectandi maior occasio, qua multo mordacius criminaretur Christianos fallaciter uel suas litteras scribere uel dei sui sacramenta portare.
Abbreviated transcription (Latin):
de somnes qui locuntur mendacium Sed haec ut dixietalia
et magnaquaestio ẽ. Elegat quoduoluerit quihoc ex¬
aestimat ubimentiatur. Dumtamen abscribentib auc¬
torib: scãrum scripturarum et maxime canonicarũ
in concus secredatur. et defendatur. Ab eẽ omninomen¬
dacium nedispensatore s xp̃i dequib dictum ẽ. Hic iã quae¬
ritur interdispensatores ut fidelis quis inueniatur.
tam quã magnũ aliquid sibi fideliterdidicis seuideantir
proueritatis dispensatione mentiri. Cumipsa fides in
latinosermone ab eo dicatur appellata quia fit. quod
dicitur. Vbi aut̃ fit quod dicitur menciendiutiq
non ẽ locus fidelisigitur dispensator a postolus pauł
procul dubio nobis exhibetur inscribendo fidem quia
ueritatis dispensator erat non falsitatis. Hac perbocuerũ¬
scripsit uidis sesepetrum non recte in gredientem ad
ueritatem eu angelii eiq: infaciem restitis se qđ gentes

Expanded text:
des omnes, qui loquuntur mendacium; sed, ut dixi, et alia des omnes, qui loquuntur mendacium; sed, ut dixi, et alia et magna quaestio est — eligat, quod uoluerit, qui hoc existimat, ubi mentiatur, dum tamen ab scribentibus auctoribus sanctarum scripturarum et maxime canonicarum inconcusse credatur et defendatur abesse omnino mendacium, ne dispensatores Christi, de quibus dictum est: hic iam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inueniatur, tamquam magnum aliquid sibi fideliter didicisse uideantur pro ueritatis dispensatione mentiri, cum ipsa fides in Latino sermone ab eo dicatur appellata, quia fit, quod dicitur. ubi autem fit, quod dicitur, mentiendi utique non est locus. fidelis igitur dispensator apostolus Paulus procul dubio nobis exhibet in scribendo fidem, quia ueritatis dispensator erat, non falsitatis. ac per hoc ueruscripsit uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem restitisse, quod gentes
Abbreviated transcription (Latin):
axp̃ianis omnib: inreparabilit̃ deserenda Hoc autem cũ
dicis non dispensatiue ut nr̃i uoluere maiores quid sibi
uultorote aut enim hoc ẽ quod ego appello officiosum
mendacium ut haec dispensatio sit officium uelut hones¬
te mentiendi aut quid aliud sit omnino nonuideõniss
forte ad dito nomine dispensationis fit Vt mendatiũ
non sit mendatium quodsi absurdum ẽ: quurergo
non aperte dicis officio summendatium defendem dum
Nisi forte nomente mouet qui a nontam usitatũ ẽ in eclesi¬
asticis libris uocabulũ officii quod ambrosius nr̃t ñ timuit
qui suos quosdam librosutilium p̃ceptionum plencis deoff¬
duis uoluita ppellare ansiofficiosementiatur quisercat¬
pandus ẽ sidispensatiue approbandus. Rogote mentuatis
ub iciegerit quihocputat quia et haec magna quaestio ẽ
sit nealiquandomentiri uiriboniimmouirix p̃iani qualibus

Expanded text:
a Christianis omnibus inreparabiliter deserenda. Hoc autem, quod a Christianis omnibus inreparabiliter deserenda. Hoc autem, quod dicis: \'non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores\', quid sibi uult, oro te? aut enim hoc est, quod ego appello officiosum mendacium, ut haec dispensatio sit officium uelut honeste mentiendi, aut, quid aliud sit, omnino non uideo, nisi forte addito nomine dispensationis fit, ut mendacium non sit mendacium. quod si absurdum est, cur ergo non aperte dicis officiosum mendacium defendendum? nisi forte nomen te mouet, quia non tam usitatum est in ecclesiasticis libris uocabulum officii, quod Ambrosius noster non timuit, qui suos quosdam libros utilium praeceptionum plenos \'De officiis\' uoluit appellare. an, si officiose mentiatur quisque, culpandus est, si dispensatiue, adprobandus, rogo te ? mentiatur, ubi legerit, qui hoc putat — quia et haec magna quaestio est, sitne aliquando mentiri uiri boni, immo uiri Christiani. qualibus
Abbreviated transcription (Latin):
non intellendo gratia ebeneficium ad facienda dĩp̃cepta
quasi desuis uirib: superbelatione p̃sumunt plenitudoenĩ
legis caritas carita suero dĩ diffusa ẽ incordib nr̃is non ꝑnos
explicandae : prolixus fortasse et sui proprii uoluminis
sermodebetur siergo illud qđ lexait non concupis tes si
humana in firmitas gratiadĩ adiuta non fuerit subsereũ
tenet et p̃uaricatorem potius damnat quamhberat peccato¬
rem Quanto magisilla quae significationis causa p̃ceptas
circum cisio etcetera quae gratiae reuelatione latius in¬
notiscente neces sefuerat ab oleriiustificare neminem
poterant non ta men ideo fuerant tam quã diabolicagen¬
tiũ sacrilegia fugienda etiam cum ipsa gratia iam inci¬
peret reuelariqua e umbristalib fuerit p̃nuntiata sed ꝑ¬
mittenda paulum eis maxime qui ex illo populocuidata
sunt uenerat. Postea uerotam quamcũ honore sepulta sin

Expanded text:
non intellegendo gratiae beneficium ad facienda dei praecepta non intellegendo gratiae beneficium ad facienda dei praecepta quasi de suis uiribus superba elatione praesumunt. p 1 enitudo o enim legis caritas; caritas uero dei diffusa est in cordibus nostris non per nos explicandae prolixus fortasse et sui proprii uoluminis sermo debetur. si ergo illud, quod lex ait: non concupisces, si humana infirmitas gratia dei adiuta non fuerit, sub se reum tenet et praeuaricatorem potius damnat, quam liberat peccatorem, quanto magis illa, quae significationis causa praecepta sunt, circumcisio et cetera, quae gratiae reuelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, iustificare neminem poterant! non tamen ideo fuerant tamquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia iam coeperit reuelari, quae umbris talibus fuerat praenuntiata, sed permittenda paululum eis maxime, qui ex illo populo, cui data sunt, uenerant, postea uero, tamquam cum honore sepulta sint,
Abbreviated transcription (Latin):
pat neq enimboceũ proptercircumcisionem arbitror
dicere aut illa sacrificia quae tunc facta a patrib: nunca
xp̃ianis non fiunt et cetera eius modi sed hocipsumetiam
quodlex dicit non concupiscesquod fatemur certe xp̃ia¬
nos obseruare debereatq: euangelica maxime inlustratio¬
ne p̃dicari legem dicit eẽ scam̃ et mandatum scm̃ et iustũ
etbonum deinđ subiungit quodergobonum ẽ mibi factũ ẽ
mors absit. sed peccatum ut appareat peccatũ. perbonũ mͥ
operatum ẽ mortem ut fiat suꝑ modũ peccator aut pecca¬
tũ ꝑmandatũ quod aut̃ hic dicit peccatum permandatum
pensatione gratiae loqueretur quodipsa iustificet uelut
in terrogans ait. quidergolex atq huic in terrogationi. con¬
tinuores pondit p̃uaricationis gnrtia posita ẽ Donec uenir&
semen cui promisi sum ẽ. hosergo damnabiliter dicit eẽ
sublege quosreos facit lex non implentes legẽndum.

Expanded text:
pat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror pat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere aut illa sacrificia, quae tunc facta a patribus nunc a Christianis non fiunt, et cetera eius modi, sed hoc ipsum etiam, quod lex dicit: non concupisces, quod fatemur certe Christianos obseruare debere atque euangelica maxime inlustratione praedicare. legem dicit esse sanctam et mandatum sanctum et iustum et bonum. deinde subiungit: quod ergo bonum est, mihi factum est mors absit, sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum. quod autem hic dicit peccatum per mandatum pensatione gratiae loqueretur, quod ipsa iustificet, uelut interrogans ait: quid ergo lex? atque huic interrogationi continuo respondit: praeuaricationis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est. hos ergo damnabiliter dicit esse sub lege, quos reos facit lex non inplentes legem, dum
Abbreviated transcription (Latin):
tabant in xp̃osaluos eẽ non posse hocergo animo hacuolun¬
tate ista intentione quisquis tunc circum cidebatur. xp̃s
ei omninonibil proderat. sicut a libi a perte dicit. Nam
si perle gemiustitia ergo xp̃s gratis mortuus ẽ. hoc decla¬
rabat et quodipse commemorasti euacuatiestis a xp̃o. qui
inlege iustificamini agratia excidistis. Illos itaq: arguit
quise iustificariin lege credebant non qui legitima illa in
eius honorem a quomandata sunt obseruabant intelle¬
gentes et qua p̃nuntiandȩ ueritatis ratione mandata siñ.
et quo usq debeant perdurare unde et illud quod ait
si spũducimini non adhucestis sublege. undeuelut col¬
legis apparere qui sublege ẽ non dispensatiue nos¬
trosputas uoluis semaiores seduere ut egointellego
cum scm sp̃m non habere magna mibi uidẽtur qua estio
quid sit eẽ sublege sicquemad modum a postolus cul¬

Expanded text:
tabant in Christo saluos esse non posse. hoc ergo animo, hac uoluntabant in Christo saluos esse non posse. hoc ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebatur, Christus ei omnino nihil proderat, sicut alibi aperte dicit: nam si per legem iustitiaergo.Christus gratis mortuus est. hoc declarat et quod ipse commemorasti: euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quo usque debeant perdurare. unde est illud, quod ait: spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lege est, non dispensatiue; ut nostros putas uoluisse maiores, sed uere, ut ego intellego, eum sanctum spiritum non habere. Magna mihi uidetur quaestio, quid sit esse sub lege sic, quem ad modum apostolus cul
Abbreviated transcription (Latin):
illa permorsen p̃cepta obseruatia sed ipsemunda¬
uerał.
uade et offerprote sacrificium quod p̃cepit morses
intestimonium illis. nec fallacit̃ ascendit ad diem festũ
usq: ad eonon causa ostentationis coram hominib ut
non euidenter ascenderit sed latenter. Ad enim
dixitidema postolus. Ecce ego paulus dico uo̵ quia si
circumcidamini xp̃suobis nihil proderit. Decepitergo
timo theum et fecit ei nihil prodeẽ xp̃m Anquia hoc
fallacit̃ factum ẽ ideo non offuit at ipsehoc non posuit.
necait sicircumcidamini ueraciter sicut nec fallaciter sed
sine ulla exceptione dixit sicircum damini xp̃s uobis nihil
proderit sicutergotuuis hiclocum darł sententia e tuae
ut uelis sub intelleginisi fallaciter. ita non inpudenter fla¬
gito ut etiam nosillic intellegeresin as eis dictum sicircumda¬
mini qui propterea uolebant circumcidi quod alit̃ sepu¬

Expanded text:
illa per Moysen praecepta obseruatio, sed ipse mundailla per Moysen praecepta obseruatio, sed ipse mundauerat: uade et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses in testimonium illis; nec fallaciter ascendit ad diem festum usque adeo non causa ostentationis coram hominibus, ut non euidenter ascenderit, sed latenter. At enim dixit idem apostolus: ecce ego Paulus dico uobis, quia, si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. decepit ergo Timotheum et fecit ei nihil prodesse Christum? an, quia hoc fallaciter factum est, ideo non obfuit ? at ipse hoc non posuit nec ait \'si circumcidamini ueraciter\' sicut nec \'fallaciter\', sed sine ulla exceptione dixit: si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. sicut ergo tu uis hic locum dare sententiae tuae, ut uelis subintellegi \'nisi fallaciter\', ita non inpudenter flagito, ut etiam nos illic intellegere sinas eis dictum \'si circumcidamini\', qui propterea uolebant circumcidi, quod aliter se pu
Abbreviated transcription (Latin):
lationem a postolorum ab huius temporis rationsseterns
Itaego pauli a postoliueracem tuncin his omnibus
conuersationem ad huius temporis quamuis minime
simulata Caeremoniarum iudaicarum obseruatio¬
ne secerno qñintunc fuit approbanda nunc detes¬
tanda itaquamuis legerimus lex et prophetȩ usq
adiohannem baptistam. et quia propterea quaere¬
bantiuda ei xp̃m interficere quia non solum solebat
sabbatum sed et patrem suum dicebat dm̃ aequalem
se faciensdõ et quia gratiam progratia accepimus.
et qnm̃ lex permorsendata ẽ gratia auteme tueri¬
tas per ihm̃xp̃m facta ẽ. et perhieremiam promis¬
sum ẽ daturum dm̃testamen tum nouum domuiiuda
non secundum testamentum quod disposuit patrib
eorum. Nonta men arbitror ipsum dnm fallaciter
a parentibus circum cisum. Aut si hoc propter
aetatemminime prohibebat. Nec illud arbitror
eum dixisse fallaciter leproso quemcerte non

Expanded text:
lationem apostolorum ab huius temporis ratione secernis, lationem apostolorum ab huius temporis ratione secernis, ita ego Pauli apostoli ueracem tunc in his omnibus conuersationem ab huius temporis quamuis minime simulata caeremoniarum Iudaicarum obseruatione secerno, quoniam tunc fuit adprobanda nunc detestanda. ita quamuis legerimus: Lex et prophetae usque ad Iohannem Baptistam et quia propterea quaerebant Iudaei Christum interficere, quia non solum soluebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat deum aequalem se facienet quoniam lex per Moysen data est, gratia autem et ueritas per Iesum Christum facta est et per Hieremiam promissum est daturum deum testamentum nouum domui Iuda non secundum testamentum, quod disposuit patribus eorum, non tamen arbitror ipsum dominum fallaciter a parentibus circumcisum. aut, si hoc propter aetatem minime prohibebat, nec illud arbitror eum dixisse fallaciter leproso, quem certe non
Abbreviated transcription (Latin):
tasse mihiq: de animomeo crede quod corãdõ loquens
iure caritatis ex posco num quã mibiui sum fuisse
etiam nuncxp̃ianos exiuda eis factos sacramenta
illa uetera quolibet affectu quolibet animo celebrare
debere aut eisullomodo licere cumillud depaulos ẽ ꝑ
ita senserim ex quo illius mihi littaerȩ innotuerunt.
sicut nec tibi uidetur hoc tempore cuiquamista. eẽ.
simulanda cum hoc fecisse apostolos credas. Proinde
sicut ue contrario loqueris et licet reclamante sicut
scribis mundo liberauoce pronuntias caeremonias
iudaeorum et pernitios as eẽ. et mortiferasxp̃ia¬
nis. et quicumq: eas obseruauerit siue exiudaeis
siue ex gentibus eum inbara thrumdiabo lideuolutũ
ita egobanc uocemtuam omnino confirmo et addo
quicumque eas obseruauerit non solum ueraciter
uerum etiamsimulate eum inbara thrum diabol
deuolutum. Quidquȩris amplius. sed sicut tusimu¬

Expanded text:
tasse. mihique de animo meo crede. quod coram deo loquens tasse. mihique de animo meo crede. quod coram deo loquens iure caritatis exposco, numquam mihi uisum fuisse etiam nunc Christianos ex Iudaeis factos sacramenta illa uetera quolibet affectu, quolibet animo celebrare debere aut eis ullo modo licere, cum illud de Paulo semper ita senserim, ex quo illius mihi litterae innotuerunt, sicut nec tibi uidetur hoc tempore cuiquam ista esse simulanda, cum hoc fecisse apostolos credas. Proinde, sicut tu e contrario loqueris et licet reclamante, sicut scribis, mundo libera uoce pronuntias caeremonias Iudaeorum et perniciosas esse et mortiferas Christianis et, quicumque eas obseruauerit siue ex Iudaeis siue ex gentibus, eum in barathrum diaboli deuolutum, ita ego hanc uocem tuam omnino confirmo et addo: quicumque eas obseruauerit non solum ueraciter uerum etiam simulate, eum in barathrum diaboli deuolutum. quid quaeris amplius? sed sicut tu simu
Abbreviated transcription (Latin):
da suscłperat cumiam xp̃i eẽt apostolus ut doceret
non eẽ perniciosas his qui eauellent sicut a parentib
perlegem acciperant custo direminus me potuis se
illo dum taxat tempore quo primum fidei gratia re¬
uelata ẽ. Tunc enim hoc nonerant pernitiosum progres¬
suuero temporis illa e obseruationes ab omnibus xp̃ia¬
nis deserentur. nesitunc fieret non discernere tir
quod ds̃ populosuo permorsenp̃cepit ab eo quod in
tem plis daemoniorum spiritus inmundus instituit.
proinde pocius culpanda ẽ. neglegentia mea. qui
hocnon ad didi qua mobiurgatiotua uerum tamen
longeante quam tuas litteras accipissem scribens
contra faustum manicheum quomodo eundem lo¬
cum quamuis breuiter explicauerim et hoc illic non
p̃termiserim edegere poterit si non de dignetur benig¬
nitastua et a caris simis nr̃is ꝑ quos haec scripta nunc
misi quomodo uolueris tibi fides fiat illud me ante dic¬

Expanded text:
da susceperat, cum iam Christi esset apostolus, ut dda susceperat, cum iam Christi esset apostolus, ut dnon esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant. custodire, minus me posuisse \'illo dum taxat tempore, quo primum fidei gratia reuelata est\\ tunc enim hoc non erat perniciosum. progressu uero temporis illae obseruationes ab omnibus Christianis desererentur, ne, si tunc fierent, non discerneretur, quod deus populo suo per Moysen praecepit. ab eo, quod in templis daemoniorum spiritus inmundus instituit. proinde potius culpanda est\' neglegentia mea, quia hoc non addidi, quam obiurgatio tua. uerum tamen longe ante. quam tuas litteras accepissem, scribens contra Faustum Manichaeum quo modo eundem locum quamuis breuiter explicauerim et hoc illic non praetermiserim, et legere poterit, si non dedignetur, benignitas tua et a carissimis uostris. per quos haec scripta nunc misi, quo modo uolueris, tibi fide:; fiat illud me ante dic
Abbreviated transcription (Latin):
tunc illa uetera sacramenta paulum obseruare uera¬
citer conmendaredebuisse neputanentur illa e
propheticȩ significationes obseruationes apiis simis
patrib custoditae tam quam sacrilegia diabolica
a posteris detestate lamenim cumũ enis set fides quae
prius illis obseruationib: p̃nuntiata post mortem et
resurrectionem dñi reuelata ẽ amiserant tam quã
uitam officii suisuerum tamen sicut de functacorpora
necessariorum deducenda erant. quodammodo ad se¬
pulturam nec simulate sed religiosae non autem dese¬
renda continuo uel in imicorum obtrectationib tam¬
quam canum morsibus proicienda pro indenuncquisquis
xp̃i anorum quamuis sit exiudaeis similiter eacelebra¬
reuoluerit tam quam sopitoscinere seruiens nonerit
pius deductor uelbaidlus corporis. sed impius sepultu¬
rae uiolator fateor sane in eo quod epistula mea conti¬
net quod ideo sacramenta iudaeorum paulus celebran¬

Expanded text:
tunc illa uetera sacramenta paululum obseruando ueratunc illa uetera sacramenta paululum obseruando ueraciter commendare debuisse, ne putarentur illae propheticae significationis obseruationes a piissimis patribus custoditae tamquam sacrilegia diabolica a posteris detestatae? iam enim cum uenisset fides, quae prius illis obseruationibus praenuntiata post mortem et resurrectionem domini reuelata est, amiserant tamquam uitam officii sui. uerum tamen sicut defuncta corpora necessariorum deducenda erant quodam modo ad sepulturam nec simulate sed religiose, non autem deserenda continuo uel inimicorum obtrectationibus tamquam canum morsibus proicienda. proinde nunc quisquis Christianorum, quamuis sit ex Iudaeis, similiter ea celebrare uoluerit, tamquam sopitos cineres eruens non erit pius deductor uel baiulus corporis sed impius sepulturae uiolator. Fateor sane in eo, quod epistula mea continet, quod ideo sacramenta ludaeorum Paulus celebran
Abbreviated transcription (Latin):
iuda ei si sacrificia offerant quae obtulit paulus. si filios
circumcidant sisabbatum obseruent ut paulus inthi¬
motheo et omnes obseruare iudaei. Dum modo haec simu¬
late acfallaciter agant hocsiita ẽ non iam in heresim bebio¬
nis ueleorum quosuulgo natareos nunccupant uel quã¬
libet aliam ueterem sed in nescio quam nouã dilabimur
quae siteo perniciosior quononerrore sed proposito ẽ. ac
uoluntate fallace quodsi respondes ut te ab acpurges.
sententia tunc apostolus ista laud abiliter simulasse ne¬
scandalitarentur in firmi qui exiuda eis multi credide¬
rant et eccerespuenda nondum intellegebant. nunc
uero confirmatapertot gentes doctrina gratiae xp̃i¬
anae confirmata etiam peromnes xp̃i ecclesi as lectio¬
ne legis et prophetarum quomodoh aec intellegenda
non obseruanda recitentur quisquis ea simulan do
agereuoluerit insanire. curmihi non licet dicere
apostolum paulum et alios rectȩ fidei xp̃i anos.

Expanded text:
Iudaei, si sacrificia offerant, quae obtulit Paulus, si filios Iudaei, si sacrificia offerant, quae obtulit Paulus, si filios circumcidant, si sabbatum obseruent, ut Paulus in Timotheo et omnes obseruauere Iudaei, dum modo haec simulate ac fallaciter. agant? hoc si ita est, non iam in heresin Hebionis uel eorum, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, uel quamlibet aliam ueterem, sed in nescio quam nouam delabimur, quae sit eo perniciosior, quo non errore, sed proposito est ac uoluntate fallaci. quodsi respondes, ut te ab hac purges sententia, tunc apostolscandalizarentur infirmi, qui ex Iudaeis multi crediderant et ea respuenda nondum intellegebant, nunc uero confirmata per tot gentes doctrina gratiae Christianae, confirmata etiam per omnes Christi ecclesias lectione legis et prophetarum, quo modo haec intellegenda, non obseruanda recitentur, quisquis ea simulando agere uoluerit, insanire, cur mihi non licet dicere apostolum Paulum et alios rectae fidei Christianos
Abbreviated transcription (Latin):
lentissime amͦmonere dignatuses incuius sententia non con¬
sensionem sed simulationem timore petrus inciderat ut de
illo paulus uerissimescriberet. quod eum uidisset non rect&
ingredientem adueritate m euan gelii eiq ueris sime di¬
ceret quod gentes iudaizare cogebat. Paulu sutique
non cogebat obhoc illa ueteraueraciter ubiopus eẽt.
obseruans. ut damnanda non eẽ . monstraret p̃dicans
tamen instanter non eis. sed reuelata gratia fidei saluos fieri
fideles nead eaquemquam uelut necessaria suscipienda
compelleret sic autem credo a postolorum paulum
ueraciter cuncta illa gestisse nec tamen nuncquem quã
exiuda eo xp̃i anum uel cogo uel sinotalia ueraciter
celebrare. sicut nec tucuiuidetur paulus eas simulas¬
se cogisistum uel sinis talia simulare. anuis ut etia mego
dicam hanc eẽ sum̃mam quaestionis immosententia e
tuae ut post euangelium xp̃ibene faciant credentes

Expanded text:
lentissime admonere dignatus es. in cuius sententiae non conlentissime admonere dignatus es. in cuius sententiae non consensionem, sed simula tionem timore Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis, sed reuelata gratia fidei saluos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut necessaria suscipienda conpelleret. sic autem credo apostolum Paulum ueraciter cuncta illa gessisse nec tamen nunc quemquam factum ex Iudaeo Christianum uel cogo uel sino talia ueraciter celebrare, sicut nec tu, cui uidetur Paulus ea simulasse, cogis istum uel sinis talia simulare. An uis; ut etiam ego dicam hanc esse summam quaestionis, immo sententiae tuae, ut post euangelium Christi bene faciant credentes
Abbreviated transcription (Latin):
da quasi adhuc expectandum eẽt ut ueniret fedei re¬
uelatio quaehis significabatur eẽuenturas sed quã uis
gentib: imponenda nonessent. Non tam̃ sic debuis se
Auferri a consu&udine iudacorũ tam quam detestata
atq damnata sensim pinde atq paulatim feruente
sane p̃dicatione gratia e xp̃i quasola nossent credenes
se iustificari saluosq fieri non illis umbris rerũ antea
futurarum tunciam uenieniũ atq p̃sentium ut m illo¬
rum iuda eorũ uocatione quos p̃sentia carnis dñi &
a postolica tempora sic inuenerant omnis illa actio
consumer&ur umbrarum hoc ei sufficisse ad con¬
mendationem ut nontam quam detestanda et similis
salus eẽt uel sine illa eẽ non posset quod putaueruNTt
heretici quidum uolunt et iudaei eẽ &xpĩani. Nec iu¬
da ei nec xp̃i anieẽ potuerunt quorum sentiã mihica¬
uendam quamuis in eanum quã fuerim ta men beneuo¬

Expanded text:
da, quasi adhuc expectandum esset, ut ueniret fidei reda, quasi adhuc expectandum esset, ut ueniret fidei reuelatio, quae his significabatur esse uentura. sed quamuis gentibus inponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Iudaeorum tamquam detestanda atque damnanda. sensim proinde atque paulatim feruente sane praedicatione gratiae Christi, qua sola nossent credentes se iustificari saluosque fieri, non illis umbris rerum ante futurarum, tunc iam uenientium atque praesentium, ut in illorum Iudaeorum uocatione, quos praesentia carnis domini et apostolica tempora sic inuenerant, omnis illa actio consumeretur umbrarum, hoc ei suffecisse ad commendationem, ut non tamquam detestanda et similis salus esset uel sine illa esse non posset, quod putauerunt heretici, qui, dum uolunt et Iudaei esse et Christiani, nec Iudaei nec Christiani esse potuerunt. quorum sententiam mihi cauendam, quamuis in ea numquam fuerim, tamen beniuo
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiam sed etiam multa eiuicina et aliquanto remo¬
tiora damnabimus ubimos idem tenetur et manet
si aut̃ non ieiunare sabbato malumputauerimus tot
ecclesias orientis & multo maiorem orbis xpiani
partem quate meritate criminabimur . placet ne tibi
ut medium quiddam eẽ dicamus quod ta menaccep¬
tabilesitei qui hoc non simulate sed congruentisocie¬
tate atq obseruantia fecerit. Et tamen mhilinde le¬
gimus incanonicis libris p̃ceptũ eẽ xpianis. quanto
magis illũ malũ dicere non audebo quod dm̃ p̃cepisse
ipsa xpiana fide negare non possũ quadidici non eo
dico ergo circumcisionem p̃puti et ceterabuius modipri¬
oripopulo pertestamentum quodue cus dicitur diui¬
nitus data ad significationem futurorum quae per
xpmopor tebat impleriquib ad uenientib reman¬
sis se illaxp̃i anis legenda tantum ad intellegentiã
p̃missae prophetiae non autem neces sario facien¬

Expanded text:
ecclesiam, sed 30 etiam multa ei uicina et aliquanto remoecclesiam, sed 30 etiam multa ei uicina et aliquanto remotiora damnabimus, ubi mos idem tenetur et manet. si autem non ieiunare sabbato malum puta-B uerimus, tot ecclesias orientis et multo maiorem orbis Christiani partem qua temeritate criminabimur! placetne tibi, ut medium quiddam essedicamus, quod tamen acceptabile sit ei, qui hoc non simulate, sed congruenti societate atque obseruantia fecerit ? et tamen nihil inde legimus in canonicis libris praeceptum esse Christianis. quanto magis illud malum dicere non audeo, quod deum praecepisse ipsa Christiana fide negare non possum, qua didici non eo Dico ergo circumcisionem praeputii et cetera huius modi priori populo per testamentum, quod uetus dicitur, diuinitus data ad significationem futurorum, quae per Christum oportebat inpleri. quibus aduenientibus remansisse illa Christianis legenda tantum ad intellegentiam praemissae prophetiae, non autem necessario facien
Abbreviated transcription (Latin):
mandam simulationem petriet pauli putata ẽ decenter
induci quid ego apud tetimeam nomen philosophorum
qui non propterea uani sunt quia omnia falsa dicunt
sed quia et falsis plerisq: confidunt. et ubiuera in ueni¬
untur dicere ã xp̃i gratia qui ẽ ipsaueritasalieni sunt.
Cur autemnondicam praecepta illa ueterum sacra¬
mentorum nec bona eẽ. qui a non eis homines iustifi¬
cantur umbrae sunt enim praenuntiantes gratiam
quamiustificamur necta men mala quia diuinitus
p̃cepta sunt temporipersonis qua e conguentia.
cummea diuuet etiam prophetica sententia qua
dicit ds̃ seillipopulo dedisse p̃cepta nonbona. forte
enim propterea non dixitmala sed tantum ñ bona
medocere it benigna sinceritas tuautrum simula¬
te quis quam sc̃s orientalis cum romam uener it
ieiunet sabbato excepto illo die paschalis uigiliae.
quodsimalum eẽ dixerimus non solum romanam

Expanded text:
mandam simulationem Petri et Pauli putata est decenter mandam simulationem Petri et Pauli putata est decenter induci, quid ego apud te timeam nomen philosophorum, qui non propterea uani sunt, quia omnia falsa dicunt, sed quia et falsis plerisque confidunt et, ubi uera inueniuntur dicere, a Christi gratia, qui est ipsa ueritas, alieni sunt ? Cur autem non dicam praecepta illa ueterum sacramentorum nec bona esse, quia non eis homines iustificantur — umbrae sunt enim praenuntiantes gratiam, qua iustificamur —, nec tamen mala, quia diuinitus praecepta sunt tempori personisque congruentia, cum me adiuuet etiam prophetica sententia, qua dicit deus se illi populo dedisse praecepta non bona? forte enim propterea non dixit mala, sed tantum non bona, me doceret benigna sinceritas tua, utrum simulate quisquam sanctus orientalis, cum Romam uenerit, ieiunet sabbato excepto illo die paschalis uigiliae. quod si malum esse dixerimus, non solum Romanam
Abbreviated transcription (Latin):
quid eos captare in tellexerit ut non faceret quod in
thimotheo fecerat . et quod ealibertate facere pote¬
rat qui a ostenderet illa sacramenta nec tãquam
neces saria debere appeti . nec tam quam sacrilega
debere damnari sed cauendumẽ uidelicet in hacdis¬
putatione nesicut philosophi quaedam facta homi¬
num mediadicamus interrecte factum et pecca¬
tum quae neque inrecte factis neq: inpeccatis nu¬
merentur et urgemur eo quod obseruare legis
caeremonias non potest eẽ in differens sed aut
bonum aut malum ut sibonum dixerimus eas nos
quoq: obseruare cogamur. si aut̃ malum non uere.
sed simulate ab apostolis obseruatas eẽ credamus
ego uero a postolis nontam exemplum philosophorũ
timeo quando et illi insua disputatione ueriali quid
dicunt quam forensium ad uocatorum quando in ale¬
narum causarum actione mentiuntur quorũ similitu
do in ipsa expositione epistulae ad galatas ad confir¬

Expanded text:
quid eos captare intellexerit, ut non faceret, quod in quid eos captare intellexerit, ut non faceret, quod in Timotheo fecerat, quod ea libertate facere ; poterat, qua ostenderet illa sacramenta nec tamquam necessaria debere appeti nec tamquam sacrilega debere damnari. Sed cauendum est uidelicet in hac disputatione, ne sicut philosophi quaedam facta hominum media dicamus inter recte factum et peccatum, quae neque in recte factis neque in peccatis numerentur, et urgueamur eo, quod obseruare legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum aut malum, ut, si bonum dixerimus, eas nos quoque obseruare cogamur, si autem malum, non uere, sed simulate ab apostolis obseruatas esse credamus. ego uero apostolis non tam exemplum philosophorum timeo, quando et illi in sua disputatione ueri aliquid dicunt, quam forensium aduocatorum, quando in alienarum causarum actione mentiuntur. quorum similitudo si in ipsa expositione epistulae ad Galatas ad confir
Abbreviated transcription (Latin):
arguebat non ob aliud nisi qui a sicilla omnia simulataria
gerebantur tam quam uerum eẽt quod dicebant illi quisine
circum cisione praepucii atq: aliis obseruationib: umbrae
futurorum putabant credentes saluos eẽ non posse ergo
et thimotheum propterea circumcidit qui exgentib: inxpm̃
tanda ẽ. cumillam ds̃ fieri praeciperit hancsatinas
persuas serit et titum propterea non circumcidit ne
occasionẽ daret eis quisineilla circumcisione dicebant
credentes saluos esse non posse. et ad deceptionẽ gen¬
tium . hoc etiam paulum sentire iactarent quod ipse
satis significat ubiait sed neq titus qui mecumerat
cumeẽt grecus compulsus ẽ circum cidi propter sub in¬
troductos autem falsos fratres qui sub introierant per¬
scrutari libertatemnram ut nos inserui tutem redi¬
gerent quibus nec adhoram cessimus subiectioni ut
ueritas euangelii permaneat aduos. Hic apparet

Expanded text:
arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria gerebantur, tamquam uerum esset, quod dicebant illi, qui sine circumcisione praeputii atque aliis obseruationibus umbrae futurorum putabant credentes saluos esse non posse. Ergo et Timotheum propterea circumcidit, ne Iudaeis et maximetanda est, cum illam deus fieri praeceperit, hanc satanas persuaserit; et Titum propterea non circumcidit, ne occasionem daret eis, qui sine illa circumcisione dicebant credentes saluos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum sentire iactarent. quod ipse satis significat, ubi ait: sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset Graecus, conpulsus est circumcidi, propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierant perscrutari libertatem nostram, ut nos in seruitutem redigerent, quibus nec ad horam cessimus subiectione, ut ueritas euangelii permaneat ad uos. hic apparet,
Abbreviated transcription (Latin):
in antiochiasimulationem quagentes cogeret iudaiza re
qnm̃ nec ipse cogebatur quamuis propter commendanda elo¬
quiadi quae iudaeis sunt credita non probibebatur. quid mi¬
rumsi constringebat eum paulus. libere as sereret quod
cum ceteris a postolis hierus olrmis decreuis se meminerat.
si autem hoc quod magis arbitror ante illud hierusolrmita¬
num concilium petrus fecit nec sic mirum ẽ quod eum uole¬
bat paulus nontimide obtegere sed fidenter asserere quod
eum pariter sentire iam nouerat siue quod cum eo contulerat
euangelium siue quod in cor nelii centurionis uocatione.
etiam diuinitus eum dehacre. ammonitum accsperat.
siue quod antequamilli quostimuerat uenissent anthio¬
chiam cumgentibus eum conuesciuiderat: neq: enimne ga¬
mus in hacsententia fuisseiam petrum inquaet paulus
fuit. nonitaq: tunc eum quid in eare uerumesset docebat
sed eius simulationem quagentes iudaizare cogebantur

Expanded text:
in Antiochia simulationem, qua gentes cogeret iudaizare, in Antiochia simulationem, qua gentes cogeret iudaizare, quoniam nec ipse cogebatur, quamuis propter commendanda eloquia dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, si constringebat eum Paulus libere adserere, quod cum ceteris apostolis se Hierosolymis decreuisse meminerat ? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum uolebat Paulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod, antequam illi, quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum, quid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
tia mihũ xp̃i cuius p̃nunti andae causa illa eumbrae in le¬
gemmandate sunt. et ideo illi inui diam et persecutionem
concitare molientes. tam quam in imicum legismandato¬
rumq: diuinorum criminabantur cuius falsae criminatio¬
nis inuidiam congruentius deuitare non posset quam ut
ea ipseca el ebraret quaed amnare tamq: sacrilega puta¬
batur atq: ita ostenderet nec iud aeos tunc ab eis tamquã
anefariis prohibendosnec gentiles ad ea tãquam ad ne¬
cessaria conpellendossnamsireuera sic ea reprobaret
quem admodum de illo auditum erat. et ideo celebranda
susciperet ut actione simulata suam posse occultaresenten¬
tiam non ei diceretia cobus. et scient omnes. sed diceret.
et putabant omnes qnm quae deteaudierunt falsa sunt.
spraesertim quia in ipsis hierusolrmis a postoli iam decre
quamuis etiam ipsosiam doctrina non cogeret. proinde
si post hocapostolorum decretumpetrus habuit illam

Expanded text:
tiam Iesu Christi, cuius praenuntiandae causa illae umbrae in letiam Iesu Christi, cuius praenuntiandae causa illae umbrae in lege mandatae sunt. et ideo illi inuidiam et persecutionem concitare molientes tamquam inimicum legis mandatorumque diuinorum criminabantur, cuius falsae criminationis inuidiam congruentius deuitare non posset, quam ut ea ipse celebraret, quae damnare tamquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec gentiles ad ea tamquam ad necessaria conpellendos. Nam si re uera sic ea reprobaret, quem ad modum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sententiam, non ei diceret Iacobus: et scient omnes, sed diceret: \'et putabunt omnes\', quoniam, quae de te audierunt, falsa sunt, praesertim quia in ipsis Hierosolymis apostoli iam decreuquamuis etiam ipsos iam doctrina Christiana non cogeret. proinde, si post hoc apostolorum decretum Petrus habuit illam
Abbreviated transcription (Latin):
hocideo monuisse utscirent falsa eẽ quaedeillo audi¬
erunt hic quicum in xp̃o ex iuda eis credidissent ta men
aemulatores erant legis neper doctrina mxp̃iuelut sa¬
crilega nec dõmandante conscripta dam nari putaren¬
tur. quae permorsen patrib fuerant ministrata. hoc
enim de pauloi actauerant . non illiqui intellegebant
quo animo aiuda eis fidelib obseruari tuncistadeberent
propter conmendendam scilicet. auctoritatem diuinam
et sacramentorum illorum propheticam scĩtatem non prop¬
ter adipiscendamsa lutem qua eiam in xpõreuelabatur
et perbaptis misa cramentum minis trabatur. sed illi hoc
depaulo sparserant quisicea uolebant obseruari tam¬
quam sinebis in euangelio salus credentib: esse non pos¬
set ipsum enim senserant uehementis sinum gratiae
praedicatorem & intentionieorum maxime aduer¬
sum docentem non perilla hominem iustificari. sed pergra¬

Expanded text:
hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse, quae de illo audihoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse, quae de illo audierant hi, qui, cum in Christum ex Iudaeis credidissent, tamen aemulatores erant legis, ne per doctrinam Christi uelut sacrilega nec deo mandante conscripta damnari putarentur, quae per Moysen patribus fuerant ministrata. hoc enim de Paulo iactauerant non illi, qui intellegebant, quo animo a Iudaeis fidelibus obseruari tunc ista deberent propter commendandam scilicet auctoritatem diuinam et sacramentorum illorum propheticam sanctitatem, non propter adipiscendam salutem, quae iam in Christo reuelabatur et per baptismi sacramentum ministrabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his in euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimutn gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxime aduersum docentem non per illa hominem iustificari, sed per gra
Abbreviated transcription (Latin):
et mihi. De me enim ille scribit. ad tende enim obse¬
cro ipsa uerba ia cobi. uides inquid frater quot milia¬
sunt iniudaea quicrediderunt in xp̃o. et hiomnes
aemulatores sunt legis. Audierunt aut̃ dete quia
disceħsionem doces amorse eorum qui pergentes suNt
iuda eorum dicens. Non debere circum cidere eos fi¬
los suos neq secundũ consuetudinem in gredi. quid
ergo ẽ utiq: oportet conuenire multitudinem au¬
dient enimte superuenisse. Hoc ergo facquod tibi
dicimus: sunt nobis uiri quattuor uotum habentes
superse his as sumptis scĩ ficate cum ipsis et inpende
in cos ut radant capita et scent omnes qui aquae dece
audierunt falsa sunt. sed sequaeris et ipse custodiens
legem. Degentib aut̃ quic rediderunt nos mandaui¬
mus iudicantes nihileius modi seruare illos. nisiut
obseruent abidolis immolato et asanguine et a for¬
nicatione. Non ut opinor obscurum .ẽ. et ia cobum

Expanded text:
et mihi; de me enim ille scripsit. Adtende enim, obseet mihi; de me enim ille scripsit. Adtende enim, obsecro, ipsa uerba Iacobi: Vides, inquisunt Iudei, qui crediderunt in Christo, et hii omnes aemulatores sunt legi. Audierunt autem de te, quod dissensionem doceas a Moyse eorum qui per gentes sunt Iudeorum, dicens non debere eos circumcidere filios suos neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? Utique oportet convenire multitudinem; audient enim te supervenisse. Hoc ergo fac, quod tibi dicimus: Sunt nobis viri quattuor votum habentes super se. His assumptis, sanctifica te cum ipsis et impende in eos, ut radant capita, et sciant omnes, quia, quae de te audierunt, falsa sunt, sed ambulas et ipse custodielegem. de gentibus autem, qui crediderunt, nos mandauimus iudicantes nihil eius modi seruare illos, nisi ut obseruent ab idolis immolato et a sanguine et a fornicatione. non, ut opinor, obscurum est et Iacobum