comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eb poro si ad u̾bi originẽ latine e pͣssa in¬
tpretet᷑ dĩ cultꝰ dici poterat: qͥ in isto
maxime c̃stitutꝰ ẽ: ut anima ei nͣ sit
ingrata.Uñ & in ipso uerissimo&
adinonem᷑. Erit aut̃ ingrata: si qͦd
sibim& partis. ñ uulgal it̾ tãꝙͣ ex di¬
uitiis aut membroꝵ forma. aut eloqͣn¬
tia cet̾isq siue externis. siue corporis
siue animibonis. qͦ habere etiã scelera¬
ti solent. s tãꝙͣ de his quȩ ꝓpͥe st̃ bona
bona bonoꝵ: qͣsi sapient inflatur. A
uitio repilsi a diuine stabilitate substan

Expanded text:
ad uerbi originem latine expressam inad uerbi originem latine expressam interpretaretur, dei cultus dici poterat, qui in hoc maxime constitutus est, ut anima ei non sit ingrata; unde et in ipso uerissimo eadmonemur. erit autem ingrata, si quod sibimet partis non uulgariter tamquam ex diuitiis aut membrorum forma aut eloquentia ceterisque siue externis siue corporis siue animi bonis, quae habere etiam scelerati solent, sed tamquam de his quae proprie sunt bona bonorum quasi sapienter inflatur. quo uitio repulsi a diuinae st
Abbreviated transcription (Latin):
& pͣ destinauit. & uocauit & iusti¬
uit. & glorificanit: Quis gͥ usq
eo dem̃tissime insaniat: ut ñ agi
iustitiã. uniu̾sos om̃ino dã puarti
Ubi ẽ głatio tua: Exclusaẽ. Perqꝰ
legeꝰ factoꝵ. Noris ꝑ legẽ fidĩ.
Siue głãtionẽ dixerit laudabilẽ.
ñ abscederet pulsã.s ut eminera
p̃ssã. Unͣ & exdusores dicunt᷑ qͥ
artifices argentarii. Hinc ẽ &. illud
in psalmis. Ut excludant᷑ hii qͥ ꝓbati
eloqͥa casta: argentũ igne examinatũ.
Siue głationẽ uitiosã de suꝑbia uenien¬
tẽ. cõmorare uoluerit. eoꝵ scilie&. qͥcũ
sib iusti uident᷑ uiuere. ita głant᷑ qͣsi ñ
gẽ fidi dic̃ exclusã. idẽ eiectã. uł abiec.
tã. qr ꝑlegẽ fidĩ qͥsq cognosc̾. si qͥd be¬
ne uiuit. dĩ gr̃a se habere. & ut ꝑfici¬
at᷑ ĩ dilectione iustitiȩ. ñ se aliunde c̃se¬
cuturum: quȩ cogitatio piũ fac̃. quia¬
com̃ pietas ẽ uera sapientia. pietatẽ dico¬
i quã greci THEOẜlan uocantꝰ Ipsa

Expanded text:
 praedestinauit et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat iustitiam uniuersos omnino damnantiiatio tua? Exclusa est. Per quam legem? factorum? Non, sed per legem fidei . Sive gloriationem dixerit laudabilem, ut abscederet pulsam, sed ut emineret expressam. Unde et exclusores dicuntur quidam artifices argentarii. Hinc est et illud in Psalmis, Ut excludantur ii qui probati eloquia casta. argentum igne examinatum — siue gloriationem uitiosam de superbia uenientem commemorare uoluerit, eorum scilicet, qui cum sibi iuste uidentur uiuere, ita gloriantur, quasi non legem fidei dicit exclusam, id est eiectam et abiectam, quia per legem fidei quisque cognoscit, si quid bene uiuit, dei gratia se habere et, ut perficiatur in dilectione iustitiae, non se aliunde consecuturum. Quae cogitatio pium facit, quia pietas est uera sapientia — pietatem dico quam Graeci θεοσέβειαν uocant -; ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ei ad iustitiã: & amicꝰ dĩ appellatusẽ.
Quod credidit dõ initꝰ incorde ĩ sola fi¬
de ẽ: qͥd aut̃ imolandũ filiũ duxit.
qͥa intrepidus dexterã armaũ. qd̃
iã ferir& nͥ uoce ten eret᷑: magna
fides ẽ utiq s magnũ opꝰ. Et ipsũ
opꝰ laudauit ds̃. cũ dicer&. qm ex.¬
audisti uocẽ meã. Quare gͦ apłs

Expanded text:
llatus est. Quod credidit Deo, intus in corde, in sola fide est. Quod autem immolandum filium duxit, quod intrepidus dexteram armavit, quod jam feriret nisi voce teneretur, magna fides est utique, sed et magnum opus. Et ipsum opus laudavit Deus, cum diceret, quoniam exaudisti vocem meam. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dilectione. s tinore faciebant. Et uo¬
lebant se iustos uideri. & p̃yoni genti¬
bꝰ. que opꝰ legis ñ fecerant. Apłs aũ pͣ
dicans fidẽ gentibꝰ. cũ eos qui accedebãt
ad dnm. uider&. iustificatos. ex fide. ut
iã qͥ crediderant bene oꝑarent᷑. ñ quia
bene oꝑati st̃: credere mererentur.
exlamauit sec uriis. & ait. qͥa potest
iustificari homo. ex fide sine oꝑibꝰ legis.
ut illi magis. ñ fuerint unsti quiqͦd
faciebant. timore faciebant. cũ fides
ꝑ dilectionẽ oꝑetur in corde. eiam si

Expanded text:
n dilectione, sed timore faciebant: et volebant se justos videri, et praeponi gentibus, quae opus legis non fecerant. Apostolus autem praedicans fidem gentibus, cum eos qui accedebant ad Dominum, videret justificatos ex fide, ut jam qui crediderant bene operarentur, non quia bene operati sunt credere mererentur, exclamavit securus et ait, quia potest justificari homo ex fide sine operibus legis, ut illi magis non fuerint justi, qui quod faciebant timore faciebant cum fides per dilectionem operetur in corde, etiam si
Abbreviated transcription (Latin):
gata. pͣuaricatores fac̾ om̃s peccatoreᷤ
terre. Ppterea dilexi testimonia tua.
quȩ sunt. iii legẽ tua. de gra tua. ut
ñ sit in me iustitia mea. s tua. lex
enĩ ad hoc ꝓdest: ut mittat ad gͣrã.
Non solũ ei at testatur ꝓpħa mani¬
festandȩ iustitie di. quȩ sine lege ẽ
uerũ etiã hoc ipso qͦd p̃uaricantes

Expanded text:
gata, praevaricatores fecit omnes peccatores terrae; «Propterea dilexi testimonia tua,» quae sunt in lege tua, de gratia tua; ut non sit in me justitia mea, sed tua. Lex enim ad hoc prodest, ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestandae justitiae Dei, quae sine lege est; verum etiam hoc ip
Abbreviated transcription (Latin):
donũ dĩ ẽ diligere dm̃: ipse ut i¬
geretur dedit. qͥ ñ dilectꝰ dilex̃. I¬
centes amatisumꝰ: ut fier & ĩ no
uñ placeremꝰ. Diffundit enĩ carit
patre amamꝰ & filio. Ut qͥd enũr¬

Expanded text:
donum Dei est diligere Deum . Ipse ut diligeretur dedit, qui non dilectus diligit. Displicentes amati sumus, ut fieret in nobis unde placeremus. Diffundit enim charitatem Patre amamus et Filio. Ac sic secu
Abbreviated transcription (Latin):
plicabo. Quadã iusticia dĩ in pocesta¬
tẽ diaboli traditũ ẽ genꝰ humanũ. pec¬
cato pͥmi hominis. ĩ om̃s utͥusq sexꝰ cõ¬
mix stio ne nascentes. or iginalit̾ trans¬
seunte & parentũ pͥmoꝵ debito uni¬
uersos posteros. obligante. Apłs aut᷑¬

Expanded text:
n potestatem diaboli traditum est genus humanum peccato primi hominis, in omnes utriusque sexus commistione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec t
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ eiꝰ unigenito etiã nos filii eiꝰ
gͦ rec̃ciliati sumꝰ dõ ꝑ mortẽ filu eiꝰ.
rat. sic̃ rec̃ciliat᷑ inimicꝰ iniico. ut
deinde sint aenici. & inuicẽ diligat᷑.
q oderant inuicẽ. s lã diligentire
peccatũ inimititias habemꝰ quod
utrũ uerũ dicã. at testat᷑ aplłs. Cõ

Expanded text:
nos filii ejus ergo reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, rat; sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici, et invicem diligant qui oderant invicem: sed jam nos diligenti peccatum inimicitias habebamus. Quod utrum verum dicam, attes
Abbreviated transcription (Latin):
ne liberandas: quã ut demonstrent᷑
nobis quantinos pender&. ds. qͣntũq
diliger&: Quod uͦ huiꝰ rei tanto isto
indicio. manifestiꝰ atq p̃clariꝰ: quã
ut dĩfiliꝰ ĩmutabilit̾ bonꝰ. ĩ se manens
qd erat. & a nobis ꝓ nobis accipiens qͦd
dignatꝰ inire consortiũ. priꝰ sine ullo
suo malo mnerito. mala nr̃a ꝑferr&.
ac sĩ iã credentibꝰ. quantũ nos diligat
in noꝰ sua sine ullis bonis meritꝰ nr̃is.

Expanded text:
ne liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis pro nobis accipiens quod dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat i
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Proinde miro & diuno mͦ. &. qͣn¬
do nos oderat diligebat. Oderat enĩ
nos. quales ipse ñ fecerat: & iniqͥtas¬
nr̃a opꝰ eiꝰ ex parte consũyserat. noue¬
rat simul ĩ uno qͦq nr̃m. & odisse qͦd
feceramꝰ. & amare qͦd fecerat. Et hoc
qͥdẽ in om̃ibꝰ. intelligi potest. de illo
oderit: qͥs digne possit eloqͥ: qͣntũ di¬
ligat m̃bra unigenitisui: Et qͣnto
ãpliꝰ ipsũ unigentũ ꝑ quẽ c̃ditast̾
omĩa. uisibilia & inuisibilia. quȩ in
siuis generibus. ordinata ordinatissi¬
me diligit: Membra qͥppe unige¬

Expanded text:
tem. Proinde miro et divino modo, et quando nos oderat, diligebat; oderat enim nos quales ipse non fecerat, et quiaomni ex parte consumpserat, noverat simul in unoquoque nostrum et odisse quod feceramus, et amare quod fecerat. Et hoc quidem in omnibus intelligi potest de illo, oderit, quis digne possit eloqui, quantum diligat membra Unigeniti sui, et quanto amplius ipsum Unigenitum, in quo condita sunt omnia visibilia et invisibilia, quae in suis generibus ordinata sunt, ordinatissime diligit. Membra quippe Unige
Abbreviated transcription (Latin):
impꝰ: In uita enĩ dĩ salui erimꝰ. qͥ a
in uita nr̃a ꝑieramꝰ. S cũ audimꝰ
& uitã dĩ. & mortẽ dĩ. discernamꝰ
qͥd uñsit. Uitã qͥppe attulit nobis:
mortẽ uͦ accepit a nobis. nec tam̃ ꝓ
suo merito. s ꝓ nobis. mn ultomagͣ¬

Expanded text:
ius? in vita enim Dei salvi erimus, quia in vita nostra perieramus. Sed cum audimus, et vitam Dei et mortem Dei, discernamus quid unde sit: vitam quippe attulit nobis, mortem vero accepit a nobis, nec tamen pro suo merito, sed pro nobis. Fuim
Abbreviated transcription (Latin):
lios hominũ: ut uideat siẽ intellige̾s
aut reqͥrens dm¬
U ꝑuideos potest intelligi ut honora-¬
tius eos appellauerit fllios hominum.
ꝑꝑ uniꝰ dĩ cultũ. in cõꝑatione gentiliũ.
de qͥbꝰ arbitror superiꝰ dictũ. dix̃ impru¬
dens in corde suo: ñ ẽ ds. & cet̾a. ꝓspic̃¬

Expanded text:
lios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Dr Judaeos potest intelligi, ut honoratius eos appellaverit filios hominum, propter unius Dei cultum, in comparatione Gentilium de quibus arbitror superius dictum: Dixit imprudens in corde suo, Non est Deus, et c
Abbreviated transcription (Latin):
ui. nͥ ꝑ legẽ. Nã concupiscentĩ
nesciebã nͥ lex dicer& ñ concupssia .
Nã qͥd ẽ aliud ꝑ lege̾ enĩ cognitio i¬
cati: Hic forte dicat. huma tia ili
sũptio. ignorans di iustitiã. & suis
qr ex lege nemo iustificabitur. O¬
dit enĩ tantũmͦ lex. qͥd faciendũ qͥll
cauendũ sit: ut qͣdi illa ostendit l¬
luntas impleat. ac sic homo iustfficet᷑.
inqͥt: sine lege iustitia di. manifesta.¬
no ne ĩsonat surdis: Iustitia inqͥt dei
manifestata eͫ HNon dix̃ iustitiaho¬
minis: uł iustitia ꝓpͥe uoluntatis. Ius¬
titia dĩ: ñ qͥa iustꝰ ẽ ds .s qua induit
hoc ipso: qd iubendo. & minando &
neminẽ iustificando satis ĩdicat dono
dĩ iustificari hominẽ. ꝑ adiutoriũ sp̃c:¬

Expanded text:
nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces. nam quid est aliud per legem enim cognitio peccati? Hic forte dicat humana illa praesumptio ignorans dei iustitiam et suam postolum: quia ex lege nemo iustificabitur; ostendit enim tantummodo lex quid faciendum quidue cauendum sit, ut quod illa ostenderit oluntas impleat, ac sic homo justificetur,inquit, sine lege justitia Dei manifestae subiecti. iustitia, inquit, dei manifestata est —non dixit: \'iustitia hominis ucl iustitia propriae uoluntatis\' — iustitia dei, non qua deus iustus est, sed qua induit hoc ipso, quod iubendo et minando et neminem iustificando satis indicat dono dei iustificari hominem per adiutorium sp
Abbreviated transcription (Latin):
Uel cũ ipso uno potest intelligi. ut nul
ger usq ad mare ẽ. ñ utiq simul cõ¬
putamꝰ & mare. Et utiq ẽ melior
intellectꝰ ut nemo intelligatur fecis
facere bonitatẽ. Q allud uerũ ẽ qr us¬
q qͦ qͥsq cognoscat unũ dm: ñ potest
facere bonitatatẽ. Sepulcrũ patens
ẽ guttur eoꝵ. Aut uoracitas significa
& quasi deuorant interfectos: eos qͥbꝰ
mile ẽ e contrario qͦd petro dictũ ẽ:
macta & manduca: ut ĩ suã fidẽ &
bonos mores gentes conu̾ter&. Linguiᷤ
suis dolose agebant: id ẽ liuguis ma¬
lis. Non hoc uidet᷑ significare qͦd ait
suis. mali enĩ. mali enĩ malas hebent

Expanded text:
vel cum ipso uno potest intelligi, ut nullger usque ad mare est, non utique simul computamus et mare. Et iste est melior intellectus, ut nemo intelligatur fecissfacere bonitatem. Et illud unum est: quia usquod quisque cognoscat unum Deum, non potest facere bonitatem. Sepulcrum patens est guttur eorum. Aut voracitas significatet quasi devorant interfectos eos, quibumile est econtrario, quod Petro dictum est, Macta et manduca , ut in suam fidem et bonos mores gentes converteret. Linguis suis dolose agebant, id est linguis malis: nam hoc videtur significare, cum dicit suis, mali enim malas habent
Abbreviated transcription (Latin):
N istis enĩ erat ꝑ transgressionẽ legis
confringenda suꝑbia. qͥ glantes de ya-¬
tre abrahã. qͣsi nat᷑alẽ se iactabant ha-¬
bere ustitiã. & merita sua ĩcircunci¬
sis ceteris gentibꝰ. tanto ꝑniciosius.
quanto arrogantiꝰ yͣferebant. Genteᷤᷤ
aũ facillime. etiã sine huiꝰ modi legis
trans gressione humiliarent᷑. homin
enĩ nullã ex parentibus originẽ nufti¬
tie se trahere pͣfidentes. si mulacror
etiã seruos. inuenit euangłica grͣa.
Ron enĩ sic̃ istis dici poterat. ñ fuss
illã iustitiã parentũ eoꝵ in colen
idolis. quã ẽẽ arbitrabantur. ita

Expanded text:
n istis enim erat per transgressionem Legis confringenda superbia, qui gloriantes de patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praeferebant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi Legis transgressione humiliarentur. Homines enim nullam ex parentibus originem justitiae se trahere praevidentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non enim, sicut istis dici poterat non fuisse illam justitiam parentum eorum in colendis idolis, quam esse arbitrabantur, ita
Abbreviated transcription (Latin):
qͥerdunt in eũ Non enĩ ẽ distinc¬
tio: om̃s pec cauerunt. & egent gła
d̃i. Non gła sua. Quid enĩ habent
qͦd ñ acceꝑunt : Si aut̃ acceꝑunt:
qͥd głantur quasi ñ acceꝑint: Egent
itaq gła di. Et inde qͥd seqͥt᷑. Iustifi¬
cati gratis ꝑ gram ipsus. Non
itaq iustificati ꝑ legẽ. ñ iustificati¬

Expanded text:
qui credunt: non enim est distinctio. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei, non gloria sua. Quid enim habent, quod non acceperunt? Si autem acceperunt, quid gloriantur, quasi non acceperint ? Egent itaque gloria Dei, et vide quid sequatur: Justificati gratis per gratiam ipsius . Non itaque justificati per legem, n
Abbreviated transcription (Latin):
ñ m̃tior. qͥa scriptũ ẽ ꝑdes om̃s qͥ loqun¬
tur m̃datiũ. ñ m̃tior qͥa scͥptũ ẽ. ñ falsũ
testimoniũ dices. Urgeat lic & pͣssu¬
ris carriẽ meã. euͥͭ displeceo ĩ uerita¬
te. audio dñm meũ. nolite timere eos.

Expanded text:
 quia scriptum est, Perdes omnes qui loquuntur mendacium . Non mentior, quia scriptum est, Falsum testimonium non dices. Urgeat licet pressuris carnem meam cui displiceo in veritate: audio Dominum meum, Nolite timere eos
Abbreviated transcription (Latin):
Responde illi & adhoc ne uideat᷑ sibi
aliqͥd dixisse ad suadendũ indatiũ:
testimoniũ de lege ꝓferens et urgens
de. lege contralege̾. In lege enĩ scrip.¬
tũ ẽ: falsũ testimo niũ ne dicas: & ĩ
lege scriptũ ẽ. om̃is homo ñidax.¬

Expanded text:
Responde illi et ad hoc, ne videatur sibi aliquid dixisse ad suadendum mendacium, testimonium de Lege proferens, urgens te de Lege contra Legem. In Lege enim scriptum est, Falsum Testimonium ne dicas : et in Lege scriptum est, Omnis homo
Abbreviated transcription (Latin):
one iustitie. Hȩc st̾ tͣcia bona spei
hominis. In qbꝰ si pia ꝑseuerantia.
qͥsq ꝓficiat. postrema paxrestat.
quȩ post anc uitã in reqͥe sp̃c. deii¬
de in resurrectione etiã carnis ĩple¬
bit᷑. Harũ quatuor differenti̾arum.
pͥma ẽ ante lege̾. scd̾a sub lege. tertia
sub gr̃a: quarta ĩ pace plena: atq ꝑ-
fuit pͥmitꝰ añ legẽ. secdõ sub lege. quę
data ẽ ꝑ moysen: deinde. sub gr̃a.
que reuelataẽ. ꝑ pͥmũ mediatoris
aduentũ. Quȩ qͥdem gr̃a. nec

Expanded text:
one justitiae. Haec sunt tertia bonae spei one justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec
Abbreviated transcription (Latin):
ides nãq imsfetrat: qd lex ĩꝑat.
Nã sine dĩ dono. id ẽ sine sp̃i sc̃o. ꝑ quẽ
d iffundit̾ caritas in cordibꝰ nr̃is: iube¬
re lex̃ poterit ñ uiuare: & pͣuarica¬
torẽ in sirꝑ facere. qͥ de ignorantia
se excusare ñ possit. Regnat eniͣ car.¬
resistente ratione. scd carnẽ uiuit᷑.
hec st̾ pͥma hominis. Deinde cũ ꝑle
gẽ cognitio fuerit facta peccati. si nͣ
subditꝰ seruit. A quo enĩ qͥ deuictꝰ ẽ. hu¬
ic & seruus addictꝰ ẽ. Id agente scien¬
tia mandati: ut peccatũ oꝑet᷑ in ho¬
mine om̃em concupiscentiã cumulo
p̃uaricationis adiecto: atq ita qͦd
scͥptũ ẽ. ĩpletur: lex subintrauit ut ha¬
bundar&. delictũ. hȩc st̃ scd̾a hominis.
Si aut̃ respexerit ds. ut adimplenda
ut quãuis adhuc sit qͦd homini repug.¬
n&̃ ex homine. nũdũ tota infirmita-¬
te sanata ex fide tam̃ iuistꝰ uiuit. uis¬
teq uiuat. In quantũ ñ cedit male.
concupiscentiȩ: uincente delectati¬

Expanded text:
d lex imperat. Nam sine Dei dono, id est, sine Spiritu sancto, per quem diffunditur charitas in cordibus nostris , jubere lex poterit, non juvare; et praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carresistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nonsubditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectati
Abbreviated transcription (Latin):
care. crederent᷑. Ille aũ iustificat᷑ apꝰ
d̃m. qͥ eũ gratis colit. ñ scilic& cupi.¬
ditate appetendi aliqͥd ab ipso. pͣter
ipsũ: aut timore amittendi. In ipso
colitur. quãdiu in hac carne uiuimꝰ:
in carne: infide uiuofilii di. Et ipsa
ẽ iustitia: qͦ ꝑtin& qͥd dictũ ẽ. iustus
aũ ex fide uiuit. Non iustificabitur
ex lege om̃is carocorã illo. Per legẽ.
enĩ cognitio peccati¬
Cognitio dix̃ ñ consũptio. Quando aũ ⁊
cgnoscit oͥmo peccatũ. si ñ adiu&.
gr̃a ut cognitũ caueatur. sine dubio
lex irã oꝑatur. Quod alio locõ ipse a¬
tur. hoc aũ dix̃. qr ira dĩ maior ẽ ĩ pͣ¬

Expanded text:
am formidarent. Ille autem justificatur apud Deum, qui eum gratis colit, non scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amittendi. In ipso colitur, quamdiu in hac carne vivimus, in carne, in fide vivo Filii Dei ; et ipsa est justem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccaCognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Atur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in p
Abbreviated transcription (Latin):
ligens. aut reqͥrens dm. Om̃s declina-¬
uer̃t. simul inutiles facti sunt: ñ ẽ qͥ
faciat bonũ ñ ẽ usq ad unũ. Qua¬
re: Quia filii hominũ. ẽe uoluerut᷑.
tis. om̃is enĩ homo m̃ndax: accedit uo-¬
bis gr̃a dĩ. dedit uob̃ potestatẽ filios
dĩ fieri: audite uocẽ patͥs dicentis.
mi mͣdaces. qͥa om̃is homo m̃dax. Si
filii dĩ. si gr̃a saluatoris redẽpti. si
pͣcioso sanguine cõꝑati. Si aqua & sp̃u
renati. si ad hereditatẽ cęloꝵ pͣdesti¬
nati: utiq filiidĩ. Ergo iã dii. Qd

Expanded text:
rens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Quare? Quia filii hominum esse voluerunt. tis; omnis enim homo mendax. Accedit vobis gratia Dei, dedit vobis potestatem filios Dei fieri. Audite vocem Patris mei dicentis, mi, mendaces; quia omnis homo mendax. Si filii Dei, si gratia Salvatoris redempti, si pretioso sanguine comparati, si aqua et Spiritu renati, si ad haereditatem coelorum praedestinati, utique filii Dei. Ergo jam dii. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
Potens aliqͥs querit atẽ ꝓpt̾ pͣdam suã
ipt̾ rapinã suã ministeriũ falsi testi¬
monii. negas tu. negas falsũ: ne neges
uerũ. Ne inultis ĩmorer. ille iras¬
cit᷑. ille potens ẽ p̃mit: accedit a micꝰ
eiꝰ. ñ uult eẽ in pͣssura. ñ uult ẽẽ in ma-¬
lo dicens. Rogo te fac qͦdtibi dicitur.
Quid magͣu ẽ : Iã &. forte qmͦ satanas

Expanded text:
potens aliquis quaerit a te, propter praedam suam, propter rapinam suam, ministerium falsi testimonii. Negas tu: negas falsum, ne neges verum. Ne multis immorer, ille irascitur, potens est, premit. Accedit amicus, qui non vult te esse in pressura, non vult te esse in malo: Rogo te, fac quod tibi dicitur; quid magnum est? Jam forte quomodo et satanas
Abbreviated transcription (Latin):
sitis mali. Uenenũ aspidũ sub labis
eorũ. Uenenũ: dolũ dic̃. Aspidũ aũ
qr noltint audire pͣcepta legis. sic̾ aspi-¬
des nolunt audire u̾ba cantantis: qđ
in alio psalmo euidentiꝰ drͣ Quoꝵ
os inaledictione plenũ ẽ. & a maritu¬

Expanded text:
ibus malis. Venenum aspidum sub labiis eorum: Venenum dolum dicit; aspidum autem, quia nolunt audire praecepta legis, sicut aspides nolunt audire verba incantantis , quod in alio psalmo evidentius dicitur. Quorum os maledictione et amaritu
Abbreviated transcription (Latin):
ro corã illo. Potest enĩ fieri corã hn¬
nibꝰ. ñ aũ corã illo qͥ cordis ipsiꝰ & in
uoluntatis. inspector ẽ. uͥ uid& ei¬
si illudfaciat qui legẽ tim&. qͥta
nẽ iustificari. quȩ ĩ sacram̃tis ue¬
bꝰ. multa contin& figurata p̃cepti
etiam ipsa ẽ circũcisio carnis. quãl
octauo acciꝑe paruuli uissi sunt:
nuo subiunxͣ. quã legẽ dixerit & as
Per lege̾ enĩ cognitio peccati. Illa gͥ¬

Expanded text:
ro coram deo. potest enim fieri coram hominibus, non autem coram illo qui cordis ipsius et intimae uoluntatis inspector est, ubi uidet, etiamsi aliud faciat qui legem timet, quid tamen neminem iustificari, quae in sacramentis ueteribus multa continet figurata praecepta, unde etiam ipsa est circumcisio carnis, quam die octauo accipere paruuli iussi sunt, continuo subiunxit quam legem dixerit et ait: per legem enim cognitio peccati. illa
Abbreviated transcription (Latin):
oNreNonẽ ipsã dirimit. & litẽ cõ¬
ponit. quȩ int̾ eos qui ex uideis. & eos
qͥ ex gentibꝰ crediderunt. orta erat. cũ
illi tãquã ex meritis oꝑm legis sibi red
illi contra uideis se p̃ferre gestiebãt.

Expanded text:
ontentionem ipsam dirimit, litemque componit, quae inter eos qui ex Judaeis, et eos qui ex Gentibus crediderant, orta erat, cum illi tanquam ex meritis operum Legis sibi reddilli contra Judaeis se praeferre gestirent,
Abbreviated transcription (Latin):
bant apłm dicere. faciamꝰ malais
ueniant bona. qͥd absit. ut apłi be
rent. Sed homines ñ intelligendi
hoc putabant dici. quando ñ ilud¬
ut habundar& deliccũ. Ubi aũ habun¬
dauit delictũ: suꝑhandauit. & gr̃a S
utiq gr̃a id agitur. ut iãfiant bona: ab
his qͥ fecerant mala: ñ ut ꝑseuerent in
malis. & reddi sibi existiment þona. H
utiq debent dicere. faciamꝰ mala. ut
ueniant bona: s fecimꝰ mala. & uene¬
runt bona. Iãfaciamꝰ bona ut ĩ fut᷑o scło
recipiamꝰ ꝓ honis bona. qͥ in hoc scło re-¬
cepimꝰ ꝓ malis bona. Ppter qͦd scͥptũ

Expanded text:
postolum dicere, Faciamus mala, ut veniant bona Quod absit ut Apostolus diceret: sed homines non intelligentes hoc putabant dici, quando audieut abundaret delictum: ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." p
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt meritũ gr̃e. quid meriti habebat ho¬
mo ante ficdẽ. ut acciꝑ&. fidẽ: Quid
enĩ hab& quod ñ accepit: Si aũ acce.¬
pit: quid głatur quasi ñ acceꝑit : Sic̃
enĩ ñ haber&. hõ sapientiam intellec¬
tum consiliũ fortitudinẽ scientiã. pie

Expanded text:
esset meritum gratiae, quid meriti habebat hoesset meritum gratiae, quid meriti habebat homo ante fidem, ut acciperet fidem? quid enim habet, quod non accepit? si autem accepit. quid gloriatur. quasi non acceperit? sicut enim non haberet homo sapientiam, intellectum, consilium, fortitudine
Abbreviated transcription (Latin):
uberi arbitͥi defensores. immo decepti¬
uersũ nos. s adu̾sũ euangłm locutu¬
ri. qͥd aliud dicent quã quod apłs.
sibi quasi a talibꝰ diceretur. obiecit:
Dicis itaq mͥ. Quid adhuc conquerit᷑ :¬
Nam nam uoluntati eiꝰ qͥ resistit: Hanc
contradictionẽ sibim& ipsi tamquam
ab altero obposuit uelut ex eorũ uoces
qͥ nolunt acciꝑe qͦd suꝑiꝰ dixerat: gͦ ou
ius uult miseret᷑. & quẽ uult obdurat
uiꝰ illo inuenire possumꝰ qͥd dicamꝰ. O
homo cu qͥs es qͥ respondeas deo: Que-¬
rimꝰ enim meritũ obdurationis: & in¬
uenimꝰ. Merito nãq peccati. uniuer
sadamnata est. Hec oblurat ds im¬
ꝑciendo malitiã : s ñ imꝑciendo mi-¬
sccłiam. Quibꝰ enĩ non imꝑtit᷑: nec dig¬
ni sunt nec merent᷑. ac potiꝰ ut non ĩ¬
ꝑtiat᷑: hoc digni sunt hoc merentur.
nimꝰ: qͥa nullum est. ne gr̃a euacuet᷑
si ñ gratis donat᷑. s meritis retdditur.
Si enĩ dixerimꝰ fidem p̃cessisse in qua

Expanded text:
liberi arbitrii defensores. immo deceptouersus nos sed aduersus euangelium locuturi quid aliud dicent quam id, quod apostolus sibi, quasi a talibus diceretur. obiecit? Dicis itaque mihi: \'Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' hanc contradictionem sibimet ipsi tamquam ab altero opposuit uelut ex eorum uoce. qui nolunt accipere, quod superius dixerat: Ergo, cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat. lius illo inuenire possumus, quid dicamus -:s o homo. tu quis es. qui respondeas deo? Quaerimus enim meritum obdurationis et inuenimus. merito namque peccati uniuersa massa damnata est nec obdurat deus impertiendo malitiam sed non impertiendo misericordiam. quibus enim non impertitur. nec digni sunt nec merentur ac potius, ut non impertiatur, hoc digni sunt hoc merentur. nimus. quia nullum est. ne gratia euacuetur. si non gratis donatur, sed meritis redditur. Si enim dixerimus fidem praecessisse. in qua
Abbreviated transcription (Latin):
ius in gente idumeorũ. quȩ nata est
de maiore. cui duo nomina erant.
blam & esau uocabat᷑ edoni: unde idu¬
mei. Hoc uideri possit impletũ. qͥa
postea suꝑanda erat a populo qui
fut᷑a subiecta. tam̃ aliqͥd maiꝰ intentã
nori conuenientiꝰ credit᷑. & quidẽ
hoc: nͥ qd in iudeis & xp̃ianis eiu-¬

Expanded text:
vis in gente Idumaeorum, quae nata est vis in gente Idumaeorum, quae nata est de majore, cui duo nomina erant nam et Esau uocabatur et Edom, unde Idumaei, hoc uideri possit inpletum, quia postea superanda fuerat a populo, quifutura subiecta: tamen in aliquid maius intentam nori, conuenientius creditur. Et quid est hoc, nisi quod in Iudaeis et Christianis eui
Abbreviated transcription (Latin):
est filiꝰ cũ dictũ ẽ. ad hoc tempꝰ ueniã:
& erit sarre filiꝰ: qͥ utiq nullis oꝑibus
ꝓmeruerat dm. ut nasciturꝰ ꝓ mittere¬
tur. ut in isaac uocaretur sem̃ abrahe
id est illi ꝑtinerent ad sortẽ scoꝵ que
in xp̃o est. qͥ se intelligerent filios ꝓ¬
missionis: ñ suꝑbientes de meritis suis
s gr̃e uocationis deputantes quod co-¬
herentes eẽnt xp̃i. Cum enĩ ꝓmissũ
ẽ ut eẽnt: nichil utiq meruerunt: qui
ñdũ erant. S utiq rebecca ex uno con¬
cubitu habensis aac pat̾s nr̃i. lligilantis¬
sime ait ex uno concubitu. Gemini enĩ
bueretur. si qͥsquam forte dicer&. ido¬
talis natꝰ est filius qͥa pater ita erat
affectus illo in temꝑe cũ seuit in utero
matͥs. aut ita erat mater affecta. cum
eũ concepit. Simul enĩ ambo sunt uno
Quod aũ dictũ ẽ maior serui& minori.
nemo fere nrorum aliter intellex̃. quã
maiorẽ populũ uideorũ. minori popu¬
lo xpiãno seruiturũ. Et reuera: quã¬

Expanded text:
est, cum dictum est, Ad hoc tempus veniam, et erit Sarae filius: qui utique nullis operibus promeruerat Deum, ut nasciturus promitteretur, ut in Isaac vocaretur semen Abrahae; id est, illi pertinerent ad sortem sanctorum quae in Christo est, qui se intelligerent filios promissionis, non superbientes de meritis suis, sed gratiae vocationis deputantes quod cohaeredes essent Christi; cum enim promissum est ut essent, nnondum erant: sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Vigilantissime ait, ex uno concubitu gemini enim bueretur, si qtalis natus est filius, quia pater ita erat affectus illo in tempore, cum sevit in utero matris, aut ita erat mater affecta, cum eum concepit, simul enim ambo sunt uno Quod autem dictum est, Major serviet minori, nemo fere nostrum aliter intellexit, quam majorem populum Judaeorum minori populo Christiano serviturum. Et revera quam
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc mou&. qt̃ uoluntati eiꝰ nullus
resistit. qͥa cui uult subuenit. &
quẽ uult deserit. cũ & ille cui su¬
subuenit. & ille quẽ deserit ex eadẽ
massa sint peccatorũ. & quãuis debeat
uterq supplitiũ. ab uno tam̃ exigat᷑ al¬
teri donot᷑. Si hoc gͦ mou&. ohomo: tu
qͥses qͥ respondeas dõ: Arbitror enim
sub eadem significatione positũ qͦd dic¬
tũ ẽ. o homo: sub qua & illud dicitur.
nonne homines estis. & sed̃m carnẽ am

Expanded text:
si hoc movet, quod voluntati ejus nullus resistit, quia cui vult subvenit, et quem vult deserit; cum et ille cui subvenit, et ille quem deserit, ex eadem massa sint peccatorum, et quamvis debeat uterque supplicium, ab uno tamen exigatur, alteri donetur: si hoc ergo movet; O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Arbitror enim sub eadem significatione positum, quod dictum est, homo; sub qua et illud dicitur, Nonne homines estis, et secundum hominem am
Abbreviated transcription (Latin):
sit nolle misereri: ut ñ ab illo
erogetur aliqͥd quo sit homo decerior¬
m ẜ tantũ
qͥ sit melioꝵ  eroget᷑. Quoai si fit nulla
distinctione meritorũ: quis ñ erũpat
in u̾ocẽ quã sibi ipse obietit apłs. Di
rabiles appar&. scripturarũ locos. quod
nolint credere & recte uiuere. uñ &
sideles & facientes uoluntatẽ eiꝰ conser¬
uari dicunt᷑ sine querela: qͦd de illis¬

Expanded text:
sit nolle misereri: ut non ab illo rrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Quod si fit nulla distinctione meritorum, quis non erumpat in eam vocem, quam sibi ipse objecit Apostolus? Dicrabiles apparet Scripturarum locos, quod nolint credere et recte vivere. Unde fideles et facientes voluntatem Dei conversari dicuntur sine querela
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ accepto sp̃u de qͦ dicit apls: ñ enĩ acce¬
pimꝰ sp̃m timoris s uirtutis. & cari¬
tatis & continentie: ita non haber&
fidem. nͥ accepiss&e. sp̃m ficdĩ. de qͦ idẽ
ipse dicit: habentes aũ eundem sp̃m
ficłi secdm quod scriptũ ẽ. Credidi
ꝓpter quod locutꝰ sum: & noscredimꝰ.¬
ꝑꝑ qͦd loqͥm᷑. Non aut̃ merito accipi.
s misccłia eiꝰ: qͥ cuiꝰ uult miseret᷑. ma¬
nifestissime ostendit uͥ de se ipso ait:
miscdi̾am consecutꝰ sũ: ut fidelis eẽm.

Expanded text:
accepto spiritu, de quo dicit apostolus: Non enim accepimus spiritum timoris sed uirtutis et caritatis et continentiae, ita non haberet fidem, nisi accepisset spiritum fidei, de quo idem ipse dicit: Habentes autem eundem spiritum fidei. secundum quod scriptum est: ‛Credidi, propter quod et locutus sum\', et nos credi et loquimur. non autem merito accipi sed misericordia eius. qui. cuius uult. miseretur, manifestissime ostendit. ubi de se ipso ait: Misericordiam consecutus sum. ut fidelis essem.
Abbreviated transcription (Latin):
nos obelurauit misccdliam ñ p̃stando:
Si gͦ illos non pud& hac excusatione. ĩ
nobis s apło contradicere: cur nospi¬
geat eis qd̾ dix̃ apls. hoc idẽ. atq icłẽt¬
dem dicere. O homo tuqͥͤes: qͥ res¬
pondeas dõ: Numqͥd dicit ei figinen¬
tũ qͥ se finxit : quare me sic fecisti : dn¬
non hab&s. potestatẽ figulus luti ex ea
dem massa. utiq merito recte dã pnata.
debitã. ꝑꝑ ire iustitiã : Et ut notas fa¬
cer&. diuitias glẽ sue in uasa misecłiȩ.
sic ostencdens qͥd eis largiatur: cũ id sup¬
pliciũ recipiant uasa irȩ. quod pariter
om̃ibꝰ debeatur. Satis sit interĩ xp̃iano
ex fitle adhuc uiuenti. & nondũ cer¬
uenti. qͦd ꝑfectũ ẽ. s ex parte scienti.
nosse uelle uł credere. quod neminem
ds̃ liberae. nͥ gratuita miscdia. ꝑ dñm¬

Expanded text:
nos obduravit misericordiam non praestando? nos obduravit misericordiam non praestando? Si ergo illos non pudet hac excusatione, non nobis, sed Apostolo contradicere, cur nos pigeat eis quod dixit Apostolus, hoc idem atque identidem dicere: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? anndem massa, » utique merito recteque damnata, ter irae justitiam, et ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae, sic ostendens quid eis largiatur, cum id supplicium recipient vasa irae, quod pariter omnibus debebatur? Satis sit interim christiano ex fide adhuc viventi, et nondum cernenti quod perfectum est, sed ex parte scienti , nosse vel credere quod neminem Deus liberet nisi gratuita misericord
Abbreviated transcription (Latin):
lentis neq currentis: s miserentis ẽ
dei. atq in uasis que ꝑfecta sunt in ꝑdi¬
ta ẽ masse. a gnoscant uasa ex eacdẽ mas¬
sa in honorẽ facta: qͥd eis misccłia diui¬
na largita sit. Dicit enĩ inqͥt scriptu
ra diuina pharaoni. Quia ad hoc te
excitaui. ut ostendã in te potentiã meã.
& ut glorificet᷑ nom̃ meũ in uniu̾sa
cerra. Deniq ad utrũq concludit. Er-¬
go cuiꝰ uult miseret᷑: & quẽ uult indu-¬
rat. hoc facit apud quẽ ñ ẽ iniqͥtas:
Miseretur itaq gratuito dono: obdurat¬
aũ iustissimo merito. Sed dicat adhuc
Dicat .& audiat. qͦd c̃uenit homini.
O homo tu qͥs es qͥ respondeas dõ: Audiat
hec: & ñ contempnat. Quod si contem
breuiter tamquã ex eorũ uoce sibi ob-¬
lecit apłs. ut dicant. Quid adhuc con¬
querit᷑. bam uoluntati eiꝰ qͣresistit :
Hoc ẽ enĩ dicere. Quid de nobis conque¬
rit᷑ qd̾ dm̃ offendamꝰ male uiuendo: cũ
illiꝰ uoluntati nemo possit resistere. qui

Expanded text:
s est dei. atque ut in uasis, quae perfecta sunt ad perdita est massae, agnoscant uasa ex eadem massa in honorem facta, quid eis misericordia diuina ra ad Pharaonem: Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te patientiam meam, et ut glorificetur nomen meum in uniuersa terra. denique ad utrumque concludit: Ergo. cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat. hoc facit, apud quem non erit iniquitas. miseretur itaqautem justissimo merito. Sed dicat adhuc Dicat hoc, et audiat quod convenit homini. « O homo, tu qui es, » ut « respondeas Deo? » Audiat hoc, et non contemnat. Quod si contempbreviter tanquam ex eorum voce sibi objecit Apostolus, ut dicant: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Hoc est enim dicere, Quid de nobis fit querela, quod Deum offendamus male vivendo, cum illius voluntati nemo possit resistere, qui
Abbreviated transcription (Latin):
& si mater eos donec parero uisceribꝰ
portauit inclusos. & forte uoluntates
affectionesq uariauit. ñ uni s ambobꝰ
utiq uariauit. quos pariter uentre
portauit. Intentio gͥ intuenda est apłi
de qͦ dictũ ẽ iacob dilexi. nͥ in dño glari.
ut cũ ex eodem patre eadẽ matre. uno
concubitu. anteqͣ aliqͥd egissent boni aut
mali. alterũ ds̃ dilexit alterum odit in¬
telligat iacob ex illa massa originis ini
nari: ñ nͥ ꝑ gr̃am. se. potuisse discerni.
Nũdm enĩ nascentibꝰ inqͥt. nec aliqͥd agen¬
tibꝰ boni uł mali: ut scdm electionem
ꝓpositũ cłĩ manerar. ñ ex oꝑibꝰ si ex uo¬
cante dictũ ei maiorserui& minori.
Flectionem aũ gr̃e nullis fieri oꝑm me

Expanded text:
etsi mater eos. donec pareret, uisceribus etsi mater eos. donec pareret, uisceribus portauit inclusos et forte uoluntates affectionesque uariauit, non uni sed ambobus utique uariauit. quos pariter uentre portauit. Intentio igitur intuenda est apostde quo dictum est: Iacob dilexi. nisi in domino gloriari, ut. cum ex eodem patre. eadem concubitu antequam aliquid egissent boni aut mali, alterum Deus elegit, alterum odit. Intelligat Jacob ex illa massa iniquitatis onari, non nisi per gratiam se potuisse discerni.agentibus boni aut mali. ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus sed ex uocante dictum est ei: Maior seruiet minori.\' Electionem autem gratiae nullis fieri ope
Abbreviated transcription (Latin):
sionis filios cõmemorabat. Quod enim
ꝓmittit ds: ñ facit nͥ ds̃. Cõmendans¬
gͦ apls filios ꝓmissionis hoc pͥus signi¬
ficatum ostendit ꝑ isaac filiũ abrahe.
non genuit. usitatꝰ ordo nature. de ste¬
rilbus uisceribꝰ & senectute confectis.
ac inqͥt uocabitur tͥ semenł ł oc est
non qui filii carnis. hii filii dei: s fi¬
lu ꝓmissionis de putantur in semine.
Promissionis u̾bũ hoc est Ad hoc tempꝰ
ueniã: & erit saprȩ filiꝰ. N on solũ autẽ
inquit: s: & rebecca ex uno coneubituha¬
bens isaac patris nr̃i Quo ꝑtinuit ut
adder&. ex uno concubitu: nisi ut ñ solũ
de suis. neq de parentũ meritis aliorũ.
sed nec de ipsius quidẽ uniꝰ patrisanu¬
tata mutata forte in meliꝰ uoluntate.
gloriaret᷑ iacob dicens ideo se a creatore
dilectũ. qͥa pater eiꝰ quando eũ semi¬
nauit melioribꝰ. laudabilior moribus
fuit: Ex uno inqͥt concubitu Al nũ
tunc ad eos seminandos meritũ pats.
unũ ad concipiendos meritũ pͥats: qͥa

Expanded text:
 promissionis filios commemorabat. Quod enim promittit Deus, non facit nisi Deus. Commendans ergo filios promissionis, hoc prificatum ostendit per Isaac. filium Abrahae. non genuit usitatus ordo naturae de sterilibus uisceribus et senectute confectis. ac, inquit, uocabitur tibi semen. hoc est non qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. promissionis enim uerbum hoc est: \'Ad hoc tempus ueniam et erit Sarrae filius.\' non solum autem. inquit, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. quo pertinuit, ut adderet\'ex uno con cubitu\'. nisi ut non solum de suis neque de parentum meritis aliorum sed ne de ipsius quidem unius patris mutata forte in melius uoluntate gloriaretur Iacob dicens ideo se a creatore dilectum, quia pater eius, quando eum seminauit, melioribus laudabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad eos seminandos meritum patris. unum ad concipiendos meritum matris, quia,
Abbreviated transcription (Latin):
Non itaq misericordie gratuitȩ dei ꝑ¬
re & saluũ facere qd̃ ꝑierat. nec de-
inscrutabilibꝰ iudicus eiꝰ audeant ui¬
dicare. qu r in una eadẽq causa.
maneat ira eiꝰ. Qui enĩ st̾ isti: qͥ res¬
pondeant dõ: quando qͥdẽ illi rebecce
habenti geminos ex uno concubitu.
isaac patͥs nr̃i. cũ illi ñdũ nati nichil
qua eligendos facit ñ inuenit. ñ ex
oꝑibꝰ. s ex uocante dicit. minori ser¬
uiturũ maiorẽ ẽẽ: In quã sententiã
beatꝰ apłs etiã testimoniũ ꝓph̃e lon¬
ge posterioris assũpsit. iacob dilexi
esau autẽ odio habui: ut intellige¬
retur hoc aꝑtũ postea ꝑ ꝓpħam quod¬

Expanded text:
Non itaque misericordiae gratuitae Dei pre et salvum facere quod perierat; nec de inscrutabilibus judiciis ejus audeant judicare, cur in una eademque causa per alium maneat ira ejus. Qui enim sunt isti qui respondeant Deo, quandoquidem ille Rebeccae habenti geminos ex uno concubitu Isaac patris nostri, cum illi nondum nati, nihil qua eligendos facit ipse, non invenit; non ex operibus, sed ex vocante dicit, minori serviturum esse majorem? In quam sententiam beatus Apostolus etiam testimonium prophetae longe posterioris assumpsit: Jacob dilexi, Esau autem odio habui ; ut intelligeretur hoc apertum postea per pro
Abbreviated transcription (Latin):
tio ne ꝑ grãm. Quid enĩ diligebat
in iacob añꝗͣ. natꝰ non fecisset aliqͥd
boni.: nͥ gratuitũ miscdĩe sue donũ:
Et qͥd oderat in esau añquã natꝰ fe¬
cisset aliqͥd mali: nͥ or iginale pecca¬
tũ: Nã nec in illo diliger& iusticiã
quã nullã fecerat: nec in isto odiss&r
naturã quã ipse bonã fecerat. Cum
enĩ rẽ stupendã posuisset qͦmͦ de ñ-¬
dũ natis. nec aliqͥl agentibꝰ boni uel
mali. recte dici potuerit quo dunus
ds̃ dilexerit. alterũ ocliohabuerit:
sibi obiecta questione motũ expͥmens
¶ditoris. Quid gͦ dicemꝰ inqͥt: N uap¬
locꝰ ut dicer&. qͥd isti sentiunt. funp
enĩ ds̃ oꝑa ỹuidebat. quando inuo
maiorẽ seruiturũ eẽ dicebat. Non aĩ
hoc apłs dicit: s potiꝰ ne qͥsquã de lu¬
rũ oꝑm meritis audeat głari. ad dei
grãm. & glam. cõmendandã: uoluit
ualere quod dicit. Cũ enĩ dixiss& ab¬
sit ut sit iniqͥtas ap̃ dm̃: tamꝗͣ. ei duł¬

Expanded text:
nim diligebat in Jacob, antequam fecisset aliquid boni; nisi gratuitum misericordiae suae donum? Et quid oderat in Esau, antequam natus fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? Nam nec in illo diligeret justitiam, quam nullam ille fecerat, neque in isto odisset naturam, quam bonam ipse fecerat. Cum enim rem stupendam proposuisset, quomodo de nondum natis, nec aliquid agentibus boni vel mali, recte dici potuerit, quod unum Deus dilexerit, alterum odio habuerit, ipse sibi objecta quaestione motum exprimens auditoris: Quid ergo dicemus? inquit, numqulocus, ut diceret. quod isti sentiunt: \'Futura enim deus opera praeuidebat. quando minori maiorem seruiturum esse dicebat." non autem hoc apostolus dicit, sed potius, ne quisquam de suorum operum meritis audeat gloriari, ad dei gratiam et gloriam commendandam uoluit ualere, quod dicit. cum enim dixisset: Absit, ut sit iniquitas apud deum, tamquam ei dic
Abbreviated transcription (Latin):
durat. Huiꝰ impudentiã questionis. ita
retundit apłs. O homo tu qͥs es qͥ res¬
pondeas dõ Sic enĩ responda. deo
cũ ei displica. quod de peccatoribus
conquerit᷑ ds̃. quasi que fls peccare¬
sed tantũ qͥbꝰdam peccantibꝰ miscdĩam
iustificationis suȩ ñ largit᷑. & ob hoc
dicat᷑ obdurare ꝑeccantes. qͦ sdã. quia ñ
eorũ miseret᷑: ñ qͥa ĩpellit ut peccent.

Expanded text:
ue hujus impudentiam quaestionis ita retundit Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Sic enim respondet Deo, cum ei displicet quod de peccatconqueritur Deus: quasi quemquam Deus pesed tantummodo quibusdam peccantibus misericordiam justificationis suae non largiatur, et ob hoc dicatur obdurare peccantes quosdam, quia non eorum misereatur, non quia impellit ut peccent:
Abbreviated transcription (Latin):
Dica aliquis. Si hec natura pura ñ est lorũ
sed uitiosa pͥmordia. quia talis ñ ẽ ereatꝰ
adã: quur xp̃c longe excellentꝰ & certe
sine ullo peccato natꝰ ex uirgine. in hac
tam̃ infirmitate. atq etate ꝓcreatꝰ appa¬
ruit: Huic ꝓpositioni respondemꝰ. adã
ꝓpterea ñ talẽ creatũ quia nulliꝰ parend
p̃cedente peccato. ñ creatꝰ in carne peccati:
nos icdo tales. quia illiꝰ p̃cedente peccato.
natisumꝰ in carne peccati: Xp̃c id̃o talis:
quia ut de peccato dãpnara: peccatum.
natꝰ ẽ in similitudine carnis peccati.

Expanded text:
Dicet aliquis: \'si haec naturae purae non sunt, sed uitiosae primordia, quia talis non est creatus Adam, cur Christus longe excellentior et certe sine ullo peccato natus ex uirgine in hac tamen infirmitate atque aetate procreatus apparuit?\' huic propositioni respondemus Adam propterea non talem praecedente peccato, non est creatus in carne peccati. Nos ideo tales, quia illius praecedente peccato, nati sumus in carne peccati. Christus ideo talis, quia ut de peccato condemnaret peccatum, natus est in similitudine carnis peccati
Abbreviated transcription (Latin):
Qu isquis canalẽ. delectationem a dii¬
sus rectã uoluntatẽ suã rebellare seni¬
tit ꝑ consuetudinẽ peccatorũ. cuius
indomite uiolentia trabitur in cap¬
tiuitatẽ. recolat quantũ potest. qui¬
lẽ pacẽ peccando amiserit: & excla¬
nia. Infelix ego homo: quis me libe¬
rabit de corꝑe mortis huiꝰ: Gr̃a des
se infelicẽ exclamat. lugendo implo¬
rat consolatoris auxilium. Hec paru
ẽ ad beatitudinẽ accessus. cognitio in¬
felicitatis sue: & ideo etiã beatilugen¬
uid est quod te tricesimi¬
iactas: quid ẽ quod de lege & de uisti¬
tia presumis: Hon uides quod intul
coufligat. in te. de te. aduersus te:
Hon audis pugnantẽ & confitentẽ. &
adiutoriũ in pugna desiderantem.
Non audis athletã dñi ab agonotheta re
editor. si forte pugnes in amplntasoꝰ
Ille tͥ premium dare potest. si uictes.
adiuuare te ꝑiclitantẽ si potest. Nos¬
te sic spectat ds. Nide gͦ. Aotende ii
qui dicit. Condelector enim legi serll

Expanded text:
quisquis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corse infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium, nec parvus est ad beatitudinem accessus cognitio infelicitatis suae, et ideo: Beati euid est quod te jactas? Quid est quod de Lege et justitia praesumis? Non vides quid intus confligat in te, de te, adversus te? Non audis pugnantem, et confitentem, et adjutorium in pugna desiderantem? Non audis athletam Domini ab agonotheta peteditor, si forte pugnes in amphitheatro: ille tibi praemium dare potest si viceris, adjuvare te periclitantem non potest. Non sic exspectat Deus. Vide ergo, attende eum qui d
Abbreviated transcription (Latin):
Oe e Ralegis biꝑtita st̃
Nã parti in sacram̃tis: partĩ uͦ ĩ mori¬
bꝰ accipiunt᷑. Ad sacram̃ta ꝑtin&
circuncisio carnis. sabbatũ tẽꝑale.
res aũ: ñ occides ñ mechaberis. ñ fal.¬
sũ testimoniũ dices. & cet̾a talia:¬
In obseruationibꝰ aũ. si ñ intelliga̾t᷑
seruitꝰ sola ẽ: qualis erat in ppło iu¬
deoꝵ: & ẽ usq adhuc.Si aũ & obser¬
uent᷑ illa & intelligant᷑. ñ mͦ nichil
obsunt: s etiã ꝓsunt aliqͥd. si tpͣri
congruant. sicͣ ab ipso oioyse ꝓpħis¬
q obseruata sunt: congruentibꝰ illi
ppłõ. cui adhuc talis seruitꝰ utilis erat
ut sub timore custodirentur. Hi¬
chil enĩ tã ĩpie terr& animã: quã
sacram̃tũ ñ intellectũ. Intellectũ
aũ gaudiũ piũ parit: & celebra¬
t᷑ lib ere si opꝰ ẽ tẽꝑri. Si aũ ñẽ
opꝰ: cũ suauitate spũali. tantũm
legit᷑ & tractatur. Om̃e aũ sacra¬
m̃tũ cũ intelligit᷑. aut ad contẽ¬
ƿlationẽ ueritatis refertur: aut

Expanded text:
is bipartita esse. Nam partim in sacramentis, partim vero in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent, circumcisio carnis, sabbatum temporale, res autem, Non occides, Non moechaberis, Non falsum testimonium dices , et taliaIn observationibus autem, si non intelligantur, servitus sola est; qualis erat in populo Judaeorum, et est usque adhuc: si autem et observentur illa, et intelligantur, non modo nihil obsunt, sed etiam prosunt aliquid, si tempori congruant; sicut ab ipso Moyse Prophetisque observata sunt, congruentibus illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam pie terret animam, quam sacramentum non intellectum: intellectum autem, gaudium pium parit, et celebratur libere, si opus est tempori; si autem non est opus, cum suavitate spirituali tantummodo legitur, et tractatur. Omne autem sacramentum cum intelligitur, aut ad contemplationem veritatis refertur, aut
Abbreviated transcription (Latin):
go aũ dixi in extasi mea: om̃is homo mi.¬
m̃dax. Cont̃ritꝰ enĩ rex̃pex̃ infirmita¬
tẽ suã: & uidit ñ de se sibi ẽẽ pͣsum̃¬
dũ. Quantũ enĩ ad ipsũ homi ͣ pͣtin&e.
m̃dax ẽ: s grͣa dĩ uerax effectꝰ ẽ: ne p̃s¬
suris inimicoꝵ cedens. ñ loqueretur
qd crediderat. s negar&. sic̃ petro ac¬
cidit. qm̃ de se pͣsũpserat. & docendus
de se ipso: quia homo ẽ. Bene gͦ iste
uidit in pauore suo omẽm hominem
ẽẽ m̃dacẽ: qͥa illi qui nullo pauore ua¬
nescunt. ne ꝑ sequentibꝰ cedendo m̃ei¬
ant᷑. muneribꝰ dĩ tales st̃: ñ uiribꝰ suis.
roide uerissime dictũ ẽ: om̃is homo

Expanded text:
o autem dixi in ecstasi mea, Omnis homo mendax.» Conterritus enim respexit infirmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum enim ad ipsum hominem pertinet, mendax est: sed gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens non loqueretur quod crediderat, sed negaret; sicut Petro accidit, quoniam de se praesumpserat, et docendus de seipso; quia homo est. Bene ergo iste vidit in pavore suo omnem hominem esse mendacem; quia et illi qui nullo pavore vanescunt, ne persequentibus cedendo mentiantur, muneribus Dei tales sunt, non viribus suis. Proinde verissime dictum e