comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sũmũ gͥ int̾se hominũ uincu¬
lumẽ humanitatia qd̾ qui duru¬
puerit nefarꝰ et paricroa existiã¬
dus ẽ Nansi ab uno homine qͣ
deus fiuxit om̃s orim̃ certe con¬
sanguineisumꝰ. Et ideo maximũ
scelus putandũ est odisse hominẽ
uł nocentẽ: Propterea deus p̾ce¬
nob̾ iiumici necessitudinis adt¬
monitos mitigemꝰ. Ite̾ si abuno
deo inspirationĩs et animati sumꝰ
quid aliiro qͣm fres sumꝰ. et quidẽ
cõiũctiores etꝰ animis qͣm qui cõ¬
porib . Itaq no erat lucretꝰ. cum
dicit deniq celesti sumꝰ om̃s semi-¬
ne oriundi om̃ibꝰ ille rẽẽ pat̾ est.
Ergoꝓbeluis inmanibsunt ha¬
bendi qui homininocent. qui ꝯtͣ
ius humauitatis et fas om̃e spoli¬
antcriciant occrount extenii¬
nant. Ob hanc necessitudinem
depressis et laborantibsiꝑtiri
est aĩal nos uoluit᷑ sociale. Itaq
maliis hominib nos ip̃os cogi¬
tare debemꝰ. Nõmereũi inpiculiᷤᷤ
liberari. si ũo succuirinꝰ nõmere

Expanded text:
 inter se hominum vinculum est humanitas: quod qui disrupit, nefarius et parricida existimandus est. Nam si ab uno homine, quem Deus finxit, omnes orimur, certe consanguinei sumus; et ideo maximum scelus putandum est, odisse hominem, vel nocentem. Propterea Deus praecenobis inimici, necessitudinis admonitos mitigemus. Item si ab uno Deo inspirati omnes et animati sumus, quid aliud quam fratres sumus? Et quidem conjunctiores, quod animis, quam quod corporibus. Itaque non errat Lucretius, cum dicit: Denique, coelesti sumus omnes semine oriundi: Omnibus ille idem pater est. Ergo pro belluis immanibus sunt habendi, qui homini nocent, qui contra jus humanitatis et fas omne spoliant, cruciant, occidunt, exterminant. Ob hanc necessitudinem depressis et laborantibus; impertiri est, animal nos voluit esse sociale. Itaque aliis hominibus nos ipsos cogitare debemus. non meremur in periculo liberari, si non succurrimus, non merem
Abbreviated transcription (Latin):
uaticima eoꝵ cũ paulati fam¬
ma uulgasset. qm̃ ꝓfaniꝰ sacra¬
m̃ta ignorabant quatenꝰ dice¬
rent᷑. Cõpleta ẽẽ iamuetĩb
secłis illa omia putauerint
que uͥtiq fieri cõpleriq non
poterant homine reguante ⁊
Cum uͦ telectis religionibris
impiis et scelere cõpresso sub¬
iecta erit d̾o t̾ra./cecet et ipse
mari uestor nec nautica pinus
mutabit merces. omĩs fere oĩa
tellus. nõ rastros patiet᷑ humꝰ
nõ uinea falcẽ. Robustus qͦ
iam tauris iuga soluet arator.
Tunc molliͤ paulatim flauescet
campus arista. Incultisq ru¬
bens pendebit sentib uua. Et
dure quercus sudabint rosci¬
da mella. Mec uarios discet ñi᷑ti¬
ri lana colores. Ip̃e ẜ inpratis a¬

Expanded text:
vaticinia eorum cum paulatim famvaticinia eorum cum paulatim fama vulgasset, quoniam profani a sacramento ignorabant quatenus dicerentur, conpleta esse iam ueteribus saeculis illa omnia putauerunt, quae utique fieri conplerique non poterant homine regnante. cum uero deletis religionibus impiis et scelere compresso subiecta erit deo terra, cedet et ipse mari uector nec nautica pinus mutabit merces, omnis feret omnia tellus. non rastros patietur humus, non uinea falcem; robustus quoque iam tauris iuga soluet arator. tunc et molli paulatim flauescet campus arista incultisque rubens pendebit sentibus uua et durae quercus sudabunt roscida mella. nec uarios discet mentiri lana colores, ipse sed in pratis a
Abbreviated transcription (Latin):
cecabit᷑ celũ. et luna claritiroi¬
nẽ solis accipiet. nec minuief᷑
ulterius. Sol aũt septies tan¬
to quã nunc clarior fit᷑. Era u̾o
aꝑiet fecunditatẽ suã. et ulxx¬
rimas fruges sua spõte ge¬
nerabit. rupes montium
melle sudabunt ꝑ riuos ui¬
na decurrent. et flumina la¬
cte in undabunt. muirous
deniq ip̃e gaudebit. et omĩs
rerũ natura letabif. ereptas
liberata dominio mali. ⁊ im¬
pietatis et sceleris et errõis.
nõ bestie ꝑ hoc tempus san¬
guine alent̾. nõ aues preda.
ẜ quieta et placida er̃t omĩa.
Leones et uituli ad presepesi¬
mulstabunt. Lupus ouem
nõ rapiet. Canes nõ uenabũ¬
tur. Iccipitres et aquile non
nocebunt. In fans cũ ẜpenti¬
b ludet / deniq tunc fient il¬
la que poete aureis temporibꝰ
facta ẽẽ iam saturo regnãte
dixerunt. quoꝵ error hinc ex
quasi iam ꝑactas Olisiones ẽi
diuino sp̃u offerebanf occuł
eoꝵ et udebant illa incõspectu
suo quasi fieri ac f̾minari. que

Expanded text:
ecatur coelum; et luna claritudinem solis accipiet, nec minuetur ulterius. Sol autem septies tanto, quam nunc est, clarior fiet. Terra vero aperiet foecunditatem suam, et urimas fruges sua sponte generabit: rupes montium melle sudabunt, per rivos vina decurrent; et flumina lacte inundabunt. Mundus denique ipse gaudebit; et omnis rerum natura laetabitur, erepta et liberata dominio mali, et impietatis, et sceleris, et erroris. Non bestiae per hoc tempus sanguine alentur, non aves praeda: sed quieta et placida erunt omnia. Leones et vituli ad praesepe simul stabunt: lupus ovem non rapiet, canis non venabitur, accipitres et aquilae non nocebunt: infans cum serpentibus ludet. Denique tunc fient illa, quae poetae aureis temporibus facta esse jam Saturno regnante dixerunt. Quorum error hinc exoquasi jam peracta. Visiones enim divino spiritu offerebantur oculis eorum, et videbant illa in conspectu suo quasi fieri, ac terminari. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
aute descripserant. ⁊ lam et
dauid inpͥncspio psalmorus
suoꝵ prouidens insp̃u quãtũ
facinꝰ admissuri ẽẽnt. Beatum
ẽẽ ait qui aͣbierit in ꝯsilio im¬
piorũ. Et salomon ĩ librosapĩe
his uerbis usus ẽ. Circũueni

Expanded text:
ante descripserant. nam et ante descripserant. nam et Dauid in principio psalmorum suorum prouidens in spiritu quantum facinus admissuri essent, beatum esse ait qui non abierit in consilio inpiorum. et Solomon in libro sapientiae his uerbis usus est: circumue
Abbreviated transcription (Latin):
quia nec dat̾ cuiquã nec au¬
ferf̃: qua uirtute ac iustitia.
t̾ram inmo u̾o qm̃ ip̾e uirtus
et ip̃e iustitia ẽ. descendit ut eã
doceret hominẽq formaret: qͦ
magisterio ac dei legatione ꝑ¬
functus: ob eã ip̃am uirtute
quã simul et docuit et fecit. ab
omĩb gentib. et meruit et po¬
tuit deus credi. Ergocũ ma¬
gnus popłs adeũ uł obiusticia
quã docebat uł obiniracula qͦ
faciebat subinde cõflueret et
s̃cepta eiꝰ audiret: et a dmissum
deiq filiũ crederent. Tunc pri¬
nuores irdeoꝵ ac sacerdotes.
et ira stimulati ꝙͦ abeo tãquã
peccatores increpabant᷑. et in¬
uidia deprauati qd̾ cõfluente i¬
ad eum multiturdine cõtẽpni
se ac deseri uidebant: et ꝙͦ cap
sceleris illoꝵ fuit stultitia et er¬
rore cecati et in memores pre¬
ceptorũ celestiũ ac ꝓpħaꝵ: co¬
ieruit aduersus eũ impiũq
consiliũ de eo tollendo crucian¬
dos ceperunt. ꝙͣ ꝓphe multo

Expanded text:
quia nec datur cuiquam nec auquia nec datur cuiquam nec aufertur. qua uirtute ac iustitia qterram, immo uero quoniam ipse uirtus et ipse iustitia est, descendit, ut eam doceret hominemque formaret. quo magisterio ac dei legatione perfunctus ob eam ipsam uirtutem, quam simul et docuit et fecit, ab omnibus gentibus et meruit et potuit deus credi. ergo cum magnus populus ad eum uel ob iustitiam quam docebat uel ob miracula quae faciebat subinde conflueret et praecepta eius audiret et a deo missum deique filium crederet, tum primores Iudaeorum ac sacerdotes et ira stimulati, quod ab eo tamquam peccatores increpabantur, et inuidia deprauati, quod confluente ad eum multitudine contemni se ac deseri uidebant, et, quod caput sceleris illorum fuit, stultitia et errore caecati et inmemores praeceptorum caelestium ac prophetarum coierunt aduersus eum inpiumque consilium de eo tollendo cruciandoque ceperunt: quod prophetae multo
Abbreviated transcription (Latin):
Enio nunc ad ip̃am pas¬
sionẽ. que uelut obpro¬
briũ nobis obrectan solet ꝙͦ
et homine̾ et ab hominibin¬
signi supplicio affectũ et cͤruo¬
atu colamꝰ. ut doceã ip̃a passi¬
onẽ abeo cũ magna et diuĩa
ratione suscepta. et in easola
neri neq enĩ si beatissimꝰ ĩ t̾ras
fuisset et ꝑom̃emuitã insũ¬
mas ucitate regnasset. qͥsquã
illũ sapiens aut deũ credrois¬
set aut honore diuino dignu
urdrcasset. ꝙͦ faciunt uere di¬
uuitatis exꝑtes qui caducaᷤᷤ
opes et fragilẽ potentiã et ali¬
eni beneficii bona nõtmsusci¬
puint uerũ etiã cõsecrant. et
scientes meniorie mortuorũ
deẜ̾iuunt fortimã iam extin¬
ctã colentes qua nec uiuã qͥ¬
dem p̾sentẽq sapientes colẽ
dã sibi umquã putauerunt.
Nec enĩ potest aliquid ĩ reb
t̾renis ẽẽ uenerabile. celoq i
dignũ s sola ẽ uirtus. sola iu¬
sticia que potest uerũ bonũ
et celeste et ppetuũ iudicari:⁊

Expanded text:
enio nunc ad ipsam passionem, quae uelut obprobrium nobis obiectari solet, et hominem et ab hominibus insigni supplicio adfectum et cruciatum colamus, ut doceam eam ipsam passionem adeo cum magna et diuina ratione susceptam et in ea solaneri. neque enim si beatissimus in terra fuisset et per omnem uitam in summa felicitate regnasset, quisquam illum sapiens aut deum credidisset aut honore diuino dignum iudicasset: quod faciunt uerae diuinitatis expertes, qui caducas opes et fragilem potentiam et alieni beneficii bona non tantum suspiciunt, uerum etiam consecrant et scientes memoriae mortuorum deseruiunt fortunam iam extinctam colentes, quam ne uiuam quidem praesentemqam putauerunt. nec enim potest aliquid in rebus terrenis esse uenerabile caeloque dignum, sed sola est uirtus, sola iustitia quae potest uerum bonum et caeleste et perpetuum iudicari,
Abbreviated transcription (Latin):
as efficiunt. Uario inquit ordi¬
ne ac compositione ꝯueniunta
sie lictere que cũ sint pauce uaĩe
tam̃ collocare ĩnumerabilia u̾¬
ba ꝯficiunt. At lictere uarias for¬
mas habent.: Ita ĩquit et hec ip̃a
pͥmoroia. nasunt asꝑa. sunt auxa¬
ta sunt le uia. seocan gͦ ac diui¬
di possunt. si aliquid inest illis
ꝙemineat si aũt leuia sunt ⁊
humoris ĩdigent. coherçere nõ
possunt. Amatagͥ ẽẽ oportet:¬
ut possint inuice̾ eũ catenaria
cũ uo tã minuta ẽẽ dieantur.
ut nulla ferriacie dissiciualeãt
quomͦ hauios aut angulos ha¬
beant: quos quia extant neces¬
se est posse diuelli. Deinte quo
federe int̾ se qua m̃te ꝯueniũt
ut ex his aliquid ꝯstiuat᷑ sisen¬
su carent. nec coire tã dispositez
possunt. quia nõ potest quicqͣm
rationale ꝑficere nisi ratio: quã
multis coargui hec uanitas po¬
test s ꝓperat oratio. Hie est ille
qui genus humanũ ingenio

Expanded text:
ias efficiunt? uario inquit ordiias efficiunt? uario inquit ordine ac positione conueniunt sicut litterae: quae cum sint paucae, uarie tamen collocatae innumerabilia uerba conficiunt. at litterae uarias formas habent. 20 ita inquit et haec ipsa primordia: nam sunt aspera, sunt hamata, sunt leuia. secari ergo ac diuidi possunt, si aliquid inest illis emineat. si autem leuia sunt et hamis indigent, cohaerere non possunt. hamata ut possint invicem concatenari. Cum vero tam minuta esse dicantur, ut nulla ferri acie dissici valeant, quomodo hamos, aut angulos habent? Quos, quia extant, necesse est posse divelli. Deinde quo foedere inter se, qua mente conveniunt, ut ex his aliquid construatur? Si sensu carent, nec coire tam disposite possunt; quia non potest quidquam rationale perficere, nisi ratio. Quam multis coargui haec vanitas potest! sed properat oratio. Hic est ille, Qui genus humanum ingenio
Abbreviated transcription (Latin):
uatus ẽ.si nulla prouidentia ẽ
cur nubres cadunt. fruges oriũ¬
tur arbusta frondescunt. nõ in
unt qm̃ prouitentie nichil ꝓsũt
Bonna su a sponte fieri uecesse
est Unde gͦ nascunt̾. aut quo¬
mͦ fiunt omĩa que gere̾nturͤ
no est inquit ꝓuitentie opus.
sunt eñ semina ꝑinane uolã¬
tͣia. quib int̾ se teniere cõglo¬
batis uniu̾sagignunt᷑ atq
crescunt. curgͥ illa nõ sentimꝰ
aut cernimꝰ: quia nec colorem
habent inquit nec calorẽ ul¬
lum: nec odorẽ̾ saporis quoq
et humoris exꝑtia sunt. et tã
minuta ut secani ac diuroine¬
queant sic eũ quia falsũ ĩpͥn¬
cipio susceperat. ꝯsequentium
rerĩ necessitas ad deliram̃ta per¬
duxit. Ubieñ sunt aut unde
ista corpuscula: curnemo illa
p̾ter unũ leucippũ somniauit.
Aquo democritus eruditus he¬
reditatẽ stultitie reliquid epieu¬
ro que si sunt corpuseula. equi¬
dem solida ut dieunt. suboculos
certe uenire possunt. si eaceni ẽ
natura hominũ quomͦ res uan¬

Expanded text:
natus est. Si nulla providentia est, cur imbres cadunt, fruges oriuntur, arbusta frondescunt? Non, inunt, quoniam providentiae nihil prosunt: sed omnia sua sponte fieri necesse est. j unde ergo nascuntur aut quomodo fiunt omnia quae geruntur non est inquit prouidentiae opus: sunt enim semina per inane uolitantia, quibus inter se temere conglobatis uniuersa gignuntur atque concrescunt. cur igitur illa non sentimus aut cernimus? quia nec colorem habent inquit nec calorem ullum nec odorem. saporis quoque et umoris expertia sunt et tam minuta, ut secari ac diuidi nequeant. sic eum, quia falsum in principio susceperat, consequentium rerum necessitas ad deliramenta perduxit. ubi enim sunt aut unde ista corpuscula? cur nemo illa praeter unum Leucippum somniauit, a quo Democritus eruditus hereditatem stultitiae reliquit Epicuro? quae si sunt corpuscula et quidem solida ut dicunt, sub oculos certe uenire possunt. si eadem est natura omnium, quomodo res uar
Abbreviated transcription (Latin):
Ecte igitur çeno aestoicit
opinionẽ repidiarunt opi
ari te scire quod nescias non est
sapientis. s temerarii potiꝰ acstul¬
ti. Ergosi ueq sciri quicqua põt.
ut socrates docuit. neq opina¬
ri oportet c eno. tota philosophia
duob sub̾u̾titur qui philosoꝵ
but uideatur iam pridẽ suis
armis eẽ ꝯfectã. In multas se¬
ctas philosophia diuisaẽ.et
omes uaria sentiunt inqua

Expanded text:
ecte igitur Zenon ac Stoici opinationem repudiarunt. opinari enim te scire quod nescias non est sapientis, sed temerarii potius ac stulti. ergo si neque sciri quicquam potest, ut Socrates docuit, neque opinari oportet, ut Zenon, tota philosophia duobus euertitur qui philosophibus, ut iam uideatur iam pridem suis armis esse confecta? in multas sectas philosophia diuisa est et omnes uaria sentiunt. in qua
Abbreviated transcription (Latin):
beatq radicẽ ac fundam̃tum.
stabilisq apud homines ac
fixa ꝑmaneat. Ip̃m aũt subi¬
re carnis et corporis inbecilli¬
tatẽ uirtutẽq inse reciꝑeciuꝰ
doctor est: ut eã simulet u̾biᷤ
doceat et factis. Ite subiectu
ẽe morti et passionib cũctiᷤ.
qm̃ et inpassione tolerãda:
et ĩmorte subunda. uirtutiᷤᷤ
officia uersant: que omuia
ut dixi consumatus doctor
ꝑferre debet: ut doceat ea pos¬
se ꝑferri

Expanded text:
beatque radicem ac fundamentum beatque radicem ac fundamentum stabilisque aput homines ac fixa permaneat, ipsum autem subire carnis et corporis inbecillitatem uirtutemque in se recipere cuius doctor est, ut eam simul et uerbis doceat et factis; item, subiectum esse morti et passionibus cunctis, quoniam et in passione toleranda et in morte subeunda uirtutis officia uersantur. quae omnia ut dixi consummatus doctor perferre debet, ut doceat posse perferri
Abbreviated transcription (Latin):
ipa que times uinco. ut uictorẽ
te faciã doloris ac mortis pͥor
uado ꝑ ea que sustinere nõ pos¬
se p̾tendis. si pͥcipientẽsequi ño
botes.sequere antecerentẽ Sb̃¬
lata hac mͦ omĩs ex cusatioest:
et fateri hominẽ necesse est⁊
sua culpa in iustũ esf: quido¬
ctorẽ uirtutis. et eundẽ ducẽ
nõ sequatur. T̃itẽgͦ quanto
ꝑfectior sit mortał doctor. quia
dux ẽẽ mortali potest: quã im¬
mortalis quia patientiã tocͣe
nõ potest: qui subiectus passio¬
nibiño est. Nec hoc tam̃ eopti¬
net ut hominẽ deo p̃ferã. s ut
ostendã neq ꝑ hominẽ ꝑfecta
doctrina ẽẽ posse nisi sit ioem
homiuib imponat/ neq ꝑ d̾m
nisi mortali corpore induatur:
ut p̃repta sua factis a dimplen¬
do. ceteros parendi necessitate
constringat. Li quido gͥ appa¬
ret eũ qui uite dux et iusti¬
tiesit m̃ir corporale ẽẽ oporter.
nec alit̾ fieri posse ut sit il liꝰ
plena et ꝑfecta doctrina. Na¬

Expanded text:
ipsa quae times uinco, ut uictorem ipsa quae times uinco, ut uictorem te faciam doloris ac mortis. prior uado per ea quae sustineri non posse praetendis: si praecipientem sequi non potes, sequere antecedentem.\' sublata omnis hoc modo excusatio est et fateri hominem necesse est sua culpa iniustum esse qui doctorem uirtutis et eundem ducem non sequatur. uides ergo quanto perfectior sit mortalis doctor, quia dux esse mortali potest, quam inmortalis, quia patientiam docere non potest qui subiectus passionibus non est. nec hoc tamen eo pertinet ut hominem deo praeferam, sed ut ostendam neque hominem perfecta doctrina esse posse, nisi sit idem hominibus inponat, neque deum, nisi mortali corpore induatur, ut praecepta sua factis adinplendo ceteros parendi necessitate constringat. liquido igitur apparet eum qui uitae dux et iustitiae sit magister corporalem esse oportere nec aliter fieri posse ut sit illius plena et perfecta doctrina ha
Abbreviated transcription (Latin):
tuarbanc uitã Mlortẽ nõ tit¬
mes: quia ualere ĩte nõ potest.
dolorẽ cõtemnis: qa nullã uin
patipotes. At ego gͦ martalis:
utrũq timeo quia eruciatus
mͥ grauissimos inferunt. quoᷤᷤ
tolerare canus ĩfiritas non
potest. Uoctor itaq uirtutia
etĩa hanc excusationẽ debuit
hominib aufeire: nequis qd̾
peccat necessitati potius ascri¬
bat quã culpesue. Ergo ut ꝑ¬
fectus ẽẽ possit: nichil ei debet
opponiabeo qui docendus est.
ut si forte dierit impossibilia
pcipis. respondeat ecce ip̾e facio.
At ego came indutus sũ cuius
ẽ peccare ꝓpriũ. Ꝙ ego eandem
carnẽ gero: et tamen peccatu
ĩme nõ dominat᷑. auchiopes
cõtẽnere difficile ẽ. quia uiui.
alit̾ nõ potest in hoc corpore.it
Eece et mͥcorpus ẽ. et tam̃ pu¬
gno cõtra om̃em cuproitatem.
Non possum pro iusticia nec do¬
lorem ferre nec mortẽ. qui a fra
gilis sum. Eoce et in me dolor
ac mors habet potestatẽ: et ea

Expanded text:
tuear hanc vitam. Mortem non tituear hanc vitam. Mortem non times, quia valere in te non potest. Dolorem contemnis, quia nullam vim pati potes. At ego mortalis utrumque timeo, quia cruciatus mihi gravissimos inferunt, quos tolerare carnis infirmitas non potest. Doctor itaque virtutis etiam hanc excusationem debuit hominibus auferre; ne quis, quod peccat, necessitati potius adscribat, quam culpae suae. Ergo ut perfectus esse possit, nihil ei debet opponi ab eo qui docendus est; ut si forte dixerit: Impossbilia praecipis; respondeat: Ecce ipse facio. At ego carne indutus sum, cujus est peccare proprium. Et ego eamdem carnem gero; et tamen peccatum in me non dominatur. Mihi opes contemnere difficile est, quia vivi aliter non potest in hoc corpore. Ecce et mihi corpus est; et tamen pugno contra omnem cupiditatem. Non possum pro justitia nec dolorem ferre, nec mortem, quia fgilis sum.\' \'ecce et in me dolor ac mors habet potestatem et tamen ea
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e peccare. s necessitas fragi¬
litatis impellit cui regͣnare⁊
nõ possum. Quid adsec respõ¬
debit p̃ceptor ilse iustitie: quo¬
modo cõfutabit ac redarguet
honinẽ: qui delictis suis excu¬
sationẽ carnis opstendet: insi
et ip̾e came fuent in dutus. ut
ostendat etia came posse capere
uirtutẽ. Cõtumatia enĩ redã¬
gui nõ potest nisi exemplo. Nã¬
si habere nõ possunt que doce¬
as firmitatẽ. nisi ea prior fec̾is:
quia natura hominũ ꝓcluis in
s etiã cũ ratione peccare: oportet
magistrũ doctorẽq uirtutis. ho¬
mini simillimũ fieri. ut uincẽ¬
do peccatũ doceat hominẽ uinci ab eo
posse peccatũ. Si uosit inimorta¬
lis: exemplũ ꝓponere hõi nullo
mͦ potest. existet eñi constans ⁊¬
aliquis: ac dicet. Tu quidem
nõ peccas: quia liber es ab hoc
corpore. nõ cõcupiscis: ꝗͥaim¬
mortali nichil ẽ necessarium
mͥ u̾o multis reb opus est ut

Expanded text:
ipse peccare: sed necessitas fragiipse peccare: sed necessitas fragilitatis impellit, cui repugnare non possum. Quid ad haec respondebit praeceptor ille justitiae? quomodo confutabit ac redarguet hominem, qui delictis suis excusationem carnis obtendet, nisi et ipse carne fuerit indutus, ut ostendat, etiam carnem posse capere virtutem? Contumacia enim redargui non potest, nisi exemplo. Nam habere non possunt, quae doceas, firmitatem, nisi ea prior feceris; quia natura hominum proclivis in sed etiam cum ratione peccare. Oportet magistrum doctoremque virtutis homini simillimum fieri, ut vincendo peccatum, doceat hominem vinci ab eo posse peccatum. Si vero sit immortalis, exemplum proponere homini nullo modo potest. Existet enim constans aliquis, ac dicet: Tu quidem non peccas, quia liber es ab hoc corpore; non concupiscis, quia immortali nihil est necessarium. Mihi vero multis rebus opus est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
na eiꝰ ꝑfectano eiit. Aluioq
si sũma uirtus ẽ dolorẽ patiẽt
pro iustitia officioq ꝑferre. si
uirtus ẽ mortẽ ipsam et ĩtenta¬
tã nõ metuere: et illatã fortit
sustinere debet gͦ doctor ille ꝑ¬
fectus. et docere ista p̾cipiendo.
et cõfirmare faciendo: quia qͥ
dat pcepta uiuendi. amputa¬
re debet oĩum excusationum
uias. ut imponat hominibus
parendi necessitatẽ. nõ ui aliqͣ.
s pudore. et tam̃ libertatẽ relin¬
quat. Ut et p̾miũ sit cõstitutũ
parentib. quia poterant nõ pa¬
rere si uellent. et nõ parentibꝰ
pena qui poterant parere si uel¬
lent. Quomͦ gͦ poterit amputa¬
riexcusatio. nisi ut qui docet fa¬
ciat que tocet. et sit quasi pre¬
uius: et manũ porrigat se
si nulli subiectus sit passioni
post ei docenti: homo sie respõ¬
dere uolo equidẽ nõ pecoare:
s uincor.ĩ dutus sum eii car¬
ne fragiliet imbecilla: Hec est
cor inuitus: et pecco nõ quia
uolos quiacogor Sentio me.⁊

Expanded text:
na ejus perfecta non erit. Alioqui si summa virtus est, dolorem patienter pro justitia officioque perferre, si virtus est, mortem ipsam et intentatam non metuere, et illatam fortiter sustinere; debet ergo doctor ille perfectus, et docere ista praecipiendo, et confirmare faciendo; quia qui dat praecepta vivendi, amputare debet omnium excusationum vias, ut imponat hominibus parendi necessitatem, non vi aliqua, sed pudore, et tamen libertatem relinquat, ut et praemium sit constitutum parentibus, quia poterant non parere, si vellent, et non parentibus poena, quia poterant parere, si vellent. Quomodo ergo poterit amputari excusatio, nisi ut qui docet, faciat quae docet, et si quasi praevius, et manum porrigat secsi nulli subjectus sit passioni, potest ei docenti homo sic respondere: Volo equidem non peccare; sed vincor; indutus sum enim carne fragili, et imbecilla; haec estcor invitus, et pecco, non quia volo, sed quia cogor. Sentio me et
Abbreviated transcription (Latin):
la figesrco que sibi diceret ĩtu¬
enda. qd̾ sise natũ ẽẽ dixisset ut
mundũ utũet᷑. quãquã omĩa
cõp̾henderet ac maiore uteref᷑
Souostam̃ nõ implere t hoĩs
officuui: quia quanto plunes
ẽ aĩa ꝙͣ corpus. tanto pluris ẽ
deus ꝙͣ mundus. quia mur
oculis quia utrũq corpusẽ.
s deus animo cõtẽplandusẽ.
quia deus ut ẽ ip̃e inmortalis.
sic animũ ẽẽ uoluit sempit̾nũ.
Dei aũt cõtẽplatio ẽ uenerari
et colere comunẽ parentẽ gnͣis
humani. Qd̾si a philosopbis
affuit proiectiq ĩ terra fuerũt dĩa
ignorando existimandus est
Anaxagoras ad ea que uideu¬
da natũ ẽẽ se dixerat nec celũ.
uideie᷑ nec sole. Expedita ẽ igit᷑ hoĩs

Expanded text:
ligendo, quae sibi diceret intuenda. quodsi natum se esse dixisset, ut mundum intueretur, quamquam omnia conprehenderet ac maiore uteretur sono, tamen non inplesset hominis officium, quia quanto pluris est anima quam corpus, tanto pluris est deus quam mundus, quia mundoculis, quia utrumque corpus est, sed deus animo contemplandus est, quia deus ut est ipse inmortalis, sic animum esse uoluit sempiternum. dei autem contemplatio est uenerari et colere communem parentem generis humani. quod si a philosophis afuit proiectique in terram fuerunt diuina ignorando , existimandus est Anaxagoras ad quae uidenda natum esse se dixerit, nec caelum uidisse nec solem. expedita est igitur ho
Abbreviated transcription (Latin):
filius et oĩa cõtinent᷑. qua ꝑpt̃
cũ mens et uoluntas alterui
in altero sit. uł potius una in
utroq merito unus deus ut̾¬
q appellant᷑. quia quicquid
ẽ in patre aofiliũ transfluit.⁊
quicquid ẽ infilio: a patre descẽ
deus nisi ꝑ filiũ coli: qui solũ
patre se colere putat. sicut fili¬
um uõ colit: ita nepatrẽ quidẽ. colit¬
qui aũt filiũ suscipit: et nom̃
eiꝰ gent. isuͣe cũ filio simul et
patre colit: qm̃ legatus et nũ¬
tius et sacerdos sũmi patris ẽ.
filius. Hic templimaximi
ianua ẽ: hic lueis uia. hic i¬
dux salutis. hic hostiu. Helx¬

Expanded text:
filius et omnia continentur. quapropter filius et omnia continentur. quapropter cum mens et uoluntas alterius in altero sit uel potius una in utroque, merito unus deus uterque appellatur, quia quidquid est in patre, ad filium transfluit et quidquid est m filio, a patre descenddeus nisi per filium coli. qui solum patrem se colere putat, sicut filium non colit ita ne patrem quidem. qui autem filium sejus gerit, is vero cum Filio simul et Patrem colit, quoniam legatus, et nuntius, et sacerdos summi Patris est Filius. Hic templi maximi janua est, hic lucis via, hic dux salutis, hic ostium
Abbreviated transcription (Latin):
et paͣtre oiligit filiꝰ. quia uolun¬
tati pris fidelit̾ paret nec unquã
faciat aut fecerit. nisi ꝙͦ pat̾ aut
uoluit aut iussit. deniq unum
deũ ẽẽ tã patrẽ qͣm filium ysaias
in illo exemplo qd̾ suꝑius posui¬
mus ostendit cũ diceret. Adora¬
bunt te et int̾pretabunt᷑. qm̃
inte deus ẽ et nõ est ds alius
p̃t̾te. s et alio locosimilit̾ ait.
Sic dicit deus rex isrl qͣuieruit
eũ deus et̾nus. egopͥmꝰ et ego
nouissimꝰ et pret̾ me nõ est deus.
Cũ duas ꝑsonas ꝓposuisset dei
regis idẽ xp̃i et dei pr̃is qui eum
post passionẽ ab inferis excita¬
uit. sicut ostendisse diximꝰ osee Ose¬
ꝓpłia^ qui ait : Et de manu ĩ feroꝵ
enia eum. tam̃ ad utrãq ꝑsonã
referens intulit et p̃termenõ ẽ
deus. cũ posset dicere p̾ter nos.i
s fas nõ erat plurali numero
seꝑationẽ tante necessitirols
fieri: unus ẽ enĩsolus liberd̃s
sũmꝰ carens origine. quia ipse
ẽ origo rerĩi: et in eo simul et

Expanded text:
et Pater in Filio, quia voluntati Patris fideliter paret, nec unquam, faciat aut fecerit, nisi quod Pater aut voluit, aut jussit. Denique unum Deum esse tam patrem, quam filium, Esaias in illo exemplo, quod superius posuimus, ostendit, cum diceret: Adorabunt te, et in te precabuntur, te deus est, et non est deus alius praeter te. sed et alio loco similiter ait: sic dicit deus rex Israhel et qui eruit eum deus aeternus: ego primus et ego nouissimus et praeter me non est deus. cum duas personas proposuisset, dei regis, id est Christi, et dei patris, qui eum post passionem ab inferis excitauit, sicut ostendisse diximus Osee prtam qui ait: et de manu inferorum eruam eum, tamen ad utramque personam referens intulit: et praeter me non est deus, cum posset dicere \'praeter nos\': sed fas non erat plurali numero separationem tantae necessitudinis fieri. unus est enim, solus, liber, deus summus, carens origine, quia ipse est origo rerum et in eo simul et
Abbreviated transcription (Latin):
Rgo quia defuerunt apud
nos i doneiꝑitiq doctores
quiꝰ ueheint. qui acrit enores
publicos relarguerent. qͥ cau¬
samom̃em ueritatis ornate co¬
pioseq defenxerent: ꝓuocauit
quosdã hec ip̃a penuria. ut au¬
derent scribere cõtra ignotã sibi
ueritatẽ. omitto eos qui pͥorib
eam tẽporib ne quicquã lacessi¬
erunt. Egocũ in bithinia ora¬
torias licteras accitus docerẽ:
contigissetq ut eodẽ tempore
dei templũ euerteref᷑. duoexti¬
terunt ibidẽ qui iacenti atq
abiecte. uentati nescio utrum
suꝑbius an importunꝰ insulta¬
rent. Quoꝵ alt̾ anͣtistẽ se pl̾ne¬

Expanded text:
Ergo quia defuerunt apud nos idonei peritique doctores, qui vehementer, qui acriter errores publicos redarguerent, qui causam omnem veritatis ornate copioseque defenderent: provocavit quosdam haec ipsa penuria, ut auderent scribere contra ignotam sibi veritatem. Omitto eos, qui prioribus eam temporibus nequicquam lacessierunt. Ego cum in Bithynia oratorias litteras accitus docerem, contigissetque ut eodem tempore Dei templum everteretur: duo extiterunt ibidem, qui jacenti atque abjectae veritati, nescio utrum superbius, an importunius insultarent; quorum alter antistitem se p
Abbreviated transcription (Latin):
Ed nimirũ hec causa effi¬
cit ut stultus ẽẽ uideat᷑.
qui egere aut mori malit quã
noceat uł eripiat aliquid alt̾i
qui hominẽ morte deleri putãt
res. si eñ post mortẽ nichilsumꝰ
profecto stultissimi ẽ hominis
nõ huic uite cõsulere. ut sit qꝗͣ
du̾uiia. et comodis oĩb pleua.

Expanded text:
ed nimirum haec causa efficit, ut stultus esse videatur, qui egere aut mori malit, quam noceat, vel eripiat aliquid alteri, quod hominem morte deleri putant. res. Si enim post mortem nihil sumus, profecto stultissimi est hominis non huic vitae consulere, ut sit quam diutina et commodis omnibus plena.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est. aut int̾ram ꝓcumbẽ¬
dũ. et in t̾ram ꝓcumbere ne si
uelimꝰ quidẽ possumꝰ. quorũ
status erectus ẽ in celũ igif᷑
quia nichil eiꝰ potest cogitan¬
do inueniri sicut supra docui.
Religionigͦ ẜuiendũ est. quã
qui nõ suscipit ipse se interrã
ꝓt̾nit. et uitã pecudũ secutus
humanitate se abdicat./ sapi¬
entiores gͥ inꝑiti qui etiã sier¬
rant in religione deligendata¬
men nature sue ꝯdicionisq me¬
minerunt.

Expanded text:
dum est aut in terram procumbendum est aut in terram procumbendum. in terram procumbere ne si uelimus quidem possumus, quorum status rectus est. in caelum igitur quia nihil eiusmodi potest cogitando inueniri, sicut supra docui. religioni ergo seruiendum est, quam qui non suscipit, ipse se prosternit in terram et uitam pecudum secutus humanitate se abdi-. cat. sapientiores igitur inperiti, qui etiamsi errant in religione deligenda, tamen naturae suae condicionisque meminerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bitror uniuersis animalibus
datã ẽe rationẽ. s mutis tm̃¬
entia nominatur. Que ĩhar
eximiꝗ facit hominẽ dei ꝙͣso¬
lidatũ est intellegere diuina.
Qua de re ciceronis uera sentẽ¬
tia ẽ ex tot inquit gnͣib nul¬
Q tã mansueta neq tã fera qͦ
nõ tam et si ignoret qualem.
haben deũ deceat.tam̃ habẽ¬
dũ sciat. Ex quo efficitur ut
his agnoscat deũ. qui unde
ortus ẽ. quasi recordet᷑. Quia
gͦ philosophi uolunt aĩos
omni metu lib̾are. tollunt ẽt
religionẽ et orbant hominez
suo ꝓprio ac singulari bonoqͦ
ẽ a recte uiuendo. atq ab om̃i
humanitate disiunctũ. quia
deus eͣt cuncta iiuentia sub¬
iecit homini: sic ip̃m hominẽ.
Nam quid ẽ.curitẽ ipsi dispu¬
tent eo dirigendã ẽẽ mentem.
quo uultus creatus ẽ. Sieñ nb̾
in celũ spectandũ est. ad nich
utiq aliud ꝙͣ ad religionẽ. Si
religio tollit᷑: nuilla nob̾ ratio
cũ celoẽ. Itaq aut eospectan¬

Expanded text:
bitror, uniuersis animalibus bitror, uniuersis animalibus datam esse rationem, sed mutis tanentia nominatur, quae in hoc eximium facit hominem, quod soli datum est intellegere diuina. qua de re Ciceronis uera sententia est: ex tot inquit generibus nulque tam mansueta neque tam fera, quae non etiamsi ignoret qualem haberi deum deceat, tamen habendum sciat. ex quo efficitur ut is agnoscat deum, qui unde ortus sit quasi recordetur. qui ergo philosophi uolunt animos omui metu liberare, tollunt etiam religionem et orbant hominem suo proprio ac singulari bono: quod est a recte uiuendo atque ab omni humanitate diiunctum, quia deus ut cuncta uiuentia subiecit homini, sic ipsum hominem sibi. nam quid est cur idem ipsi disputent eo dirigendam esse mentem quo uultus erectus est? si enim nobis in caelum spectandum est nihil utique aliut quam ob religionem, si religio tollitur, nulla nobis ratio cum caelo est. itaque aut eo spectan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpria ĩcet̾is quoꝵ animalib
repiunt᷑. Cũ enĩ suas uoces
ꝓpriis se notis discemunt at¬
q dinoscunt coloqui uident᷑
Ridendi quoq ratio appareti
mbis aliqua cũ demulsis au¬
rib ꝯtractoq rictu et oculis
ĩ lasciuia resoluris. aut homini
alludunt aut suis quid. cõ¬
iugib. aut fecib ꝓpriis. nõne
aliquid amori muoͣ et r̃oul¬
gentie sinule in pãrtiunt ĩã
illa que sibi prospiciunt ĩ fu¬
tur̃ et cibos reponunt. hñt
utiq prudentiã rationis qͦ
signa in multis rep̾hendũf.
Nam quando utilia apetũt
mala cauent piculũ uitant
latibula sibi parant in plures
exitus disparentia profecto
aliquid intelligunt. potest a¬
liquis negare illis inesse rati¬
onẽ cũ hominẽ ip̃m sepe delu¬
dant.Nam quib gnͣandi m¬
ellis officiũ est. Cũ assignataᷤᷤ
ĩcolunt sedes castra muniũt
domicilia mnẽnarrabili artei
cõponunt. regi suo ẜuiunt. ne
aliis uiuentib religionis ẽte
sunt expercia. Et quitẽ sic ar¬

Expanded text:
propria, in ceteris quoque animalibus reperiuntur. cum enim suas uoces propriis inter se notis discernunt atque dinoscunt, conloqui uidentur. ridendi quoque ratio apparet in his aliqua, cum demulsis auribus contractoque rictu et oculis in lasciuiam resolutis aut homini adludunt aut suis. quid coniugibus ac fetibus propriis? nonne aliquid amori mutuo et indulgentiae simile inpertiunt? iam illa quae sibi prospiciunt in futurum et cibos reponunt, habent utique prouidentiam. rationis quoque signa in multis deprehenduntur. nam quando utilia sibi adpetunt, malo cauent, periculum uitant, latibula sibi parant in plures exitus dispatentia, profecto aliquid intellegunt. potest aliquis negare illis inesse rationem, cum hominem ipsum saepe deludant? nam quibus generandi mellis officium est, cum adsignatas incolunt sedes, castra muniunt, domicilia inenarrabili arte componunt, regi suo seruiunt, nesaliis uiuentibus, religionis certe sunt expertia. equidem sic ar
Abbreviated transcription (Latin):
debunt abiuferis om̃s: et ĩ¬
t̾rogati loquent᷑: et dese ac ɨ¬
deo fatebunt᷑ post hec euocẽt
quia nõ amplius quã biduo
apird ĩferos fuit. quiꝰ hec pro¬
batione cercius proferri potest:
Ego uõnõ dubito quin ad
ueritatẽ trimegistus hac ali¬
qua ratione ꝑuenent. qui de
deo patre omĩa e ce filio locutus
ẽ multa. que diuinis ꝯtinẽf᷑
archanis.
ni religione. et urce dicatur

Expanded text:
debunt ab inferis omnes et indebunt ab inferis omnes et interrogati loquentur et de se ac deo fatebuntur. post haec euocent quia non amplius quam biduo aput inferos fuit. quid hac probatione certius proferri potest? ego uero non dubito quin ad ueritatem Trismegistus hac aliqua ratione peruenerit, qui de deo patre omnia, de filio locutus est multa quae diuinis continentur arcanis. ri religione etunde dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
cant: si nob̾ crederoũẽe non
putant. Crecdant homero. qui
sũmũ illũ iouẽ demonib ag¬
gregnuit. s et aliis poetis ac
do deos nuncupant: quoꝵ al¬
terũ uerũ. alterũ falsũ est ill
eñi nequissimi sp̃s ubi adiu¬
rant᷑. ibi se demonas cõfitẽt᷑.
ubi colunt᷑ ibi dͤeos mentũtt̾.
ut Nerrores hominib immittãt¬
et auocent a uen dei notione
ꝑ quã solã potest mors eterna
uitantidẽsunt qui deiciendi
hoĩs causa uanos sibicultus
peruersa regͥione cõdiderunt.
mentiti tañ assũptisq noĩb
ut fallerent. Nãqr diuini¬
tatẽ ꝑse ip̃os ad fectare uon
poterant asseuierunt sibi no¬
mina potentiũ regũ sub qͦꝵ
titulis honores sibi deoꝵ irẽ¬
dicarent: quierror discutipo¬
test: et inlucẽ uerita ᷤ ꝓtrabi.
Namsiquis sturet altius ĩ¬
quirere cõgreget eos quibus
ꝑitia ẽ. tiere ab ĩ feris auimas
euocent iouẽ. neptuniluul¬
canũr: mercunũ apollinem
patrẽq oĩum saturnu. respõ

Expanded text:
cant. si nobis credendum esse non putant, credant Homero, qui summum illum Iouem daemonibus adgregauit, sed et aliis poetis ac do deos nuncupant, quorum alterum uerum, alterum falsum est. illi enim nequissimi spiritus ubi adiurantur, ibi se daemonas confitentur, ubi coluntur, ibi se deos mentiuntur, ut et avocent a veri Dei notione, per quam solam potest mors aeterna vitari. Iidem sunt, qui dejiciendi hominis causa, varios sibi cultus per diversa regionum condiderunt, mentitis tamen assumptisque nominibus, ut fallerent. Nam quia divinitatem per seipsos affectare non poterant, adsciverunt sibi nomina potentium regum, sub quorum titulis honores sibi deorum vindicarent. Qui error discuti potest, et in lucem veritatis protrahi. Nam si quis studet altius inquirere, congreget eos, quibus peritia est ciere ab inferis animas. Evocent Jovem, Neptunum, Vulcanum, Mercurium, Appollinem, patremque o
Abbreviated transcription (Latin):
ma sicut ĩ extreina oꝑis huuiᷤ
parte tractabimꝰ. Nunc ea que
prima sunt explicemus. Mors
itaq secuta ẽ hominẽ sed̾ dei
smiam. quodetiã sibilla ĩcarmi¬
ne suo docet dicens. aptpottu¬

Expanded text:
ma sunt, in extrema operis hujus parte tractabimus. Nunc ea, quae prima sunt, explicemus. Mors itaque secuta est hominem secundum Dei sententiam; quod etiam Sibylla in carmine suo docet, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
sed tam̃ longa que in mille
annos ꝓpagaretur qd̾ diuiniᷤ
licteris ꝓditũ et ꝑ oĩum sciẽtiã
publicatũ cũ uarro nõ ignora¬
ret argumtari nisus ẽ. Curpu
tarent᷑ antiqui mille annos
uicttasse. Aut enĩ apud egypti¬
os ꝓ annis menses haberi.ut
ño solis ꝑ duodecim signa cirai¬
ituᷤ faciat annũ. S luna que
orbe̾ illũ signiferũ triginta
dierũ spatio lustrat. qd̾ argu¬
mentũ est ꝑspicue falsũ. Ne¬
uoenĩ tunc millesimũ ãnũ
transgressus ẽ. Nunc ũõ qui
adcentesimũ annũ ꝑueni¬
unt qd̾ fit sepissime mille c̾te
ac ducentis mͣsib uiuunt.
et auctores ydonel tradunt
ad centũ et uiginti annos ꝑ¬
ueniri solere. S qr ignorabat
uarro: cur aũt quando esset
uita hominis duratura. ip¬
saͣm diminuit. cũ sciret mil¬
le et quadrĩgentis mensib
posse hominẽ uiuere.

Expanded text:
sed tamen longa, quae in mille annos propagaretur. Quod divinis litteris proditum, et per omnium scientiam publicatum cum Varro non ignoraret, argumta-rentur antiqui mille annos uictitasse. aitenim, aput Aegyptios pro annis menses haberi, ut non solis per duodecim signa. circuitus faciat annum, sed luna, quae orbem illum signiferum triginta. dierum spatio lustrat. quod argumentum perspicue falsum est: nemo enim tunc millesimum annum trans- gressus est, nunc uero qui ad centesimum perueniunt, quod fit saepissime, mille certe ac ducentis mensibus uiuunt. et auctores idonei tradunt ad centum uiginti annos perueniri solere. sed quia ignorabat Varro cur aut quando esset uita hominis deminuta, ipse deminuit, cum sciret, mille et qua.drmgentis mensibus posse hominem uiuere.
Abbreviated transcription (Latin):
liditates suas. ad dercienoiiͦni
hominẽ intendit. ut ei adime¬
ret iumortalitatẽ. S pͥmo mu¬
lierẽ dolo illexit. ut uetũ cibũ
sumeret. Et ꝑ ip̃i qͣuoq homini
ꝑsuasit. ut transcenderet dei le¬
gẽ. Precepta gͥ scientia bouit
et mali putere eum nuditatis
sue cepit. abscondit se facie i¬
dei. quod antea nõ solebat. Tũ
deus sententia inpeccatores ⁊¬
data. eiecit hominẽ de paradi¬
so. ut uictũ sibi labore ꝯquirẽt.
Ipsũq paradisũ igne circũualla¬
uit. ne homo posset accedere do¬
nec sũmũ iudiciũ faciat in teͣra.
et iustos uiros cultores suos in
eũdem locũ reuocet. morte sb̾¬
lata. sicut et sacre uoces docẽt.

Expanded text:
liditates suas ad deiciendum hominem intendit, ut ei adimeret inmortalitatem. et primo mulierem dolo inlexit ut uetitum cibum sumeret, et per ea.m ipsi quoque homini persuasit ut transcenderet dei legem. percepta igitur scientia boni et mali pudere eum nuditatis suae coepit absconditque se a facie dei, quod antea non solebat. tum deus sententia in peccatores data eiecit hominem de Paradiso, ut uictum sibi labore conquireret, ipsumque Paradisum igni circumuallauit, ne homo posset accedere, donec summum iudicium faciat in terra et iustos uiros cultores suos in eundem locum reuocet morte sublata, sicut sacrae uoces docent
Abbreviated transcription (Latin):
sequens ac necessariũ: teos aũt
neq patres neq dños ẽẽ posse.⁊.
nõ tm̃ multitudo ut supͣ osten¬
di. ẜetiã ratio declarat. quiaɨ
neq fictũ ẽẽ a diis hominem
tradit᷑/ neq deos ip̃os anteced̾e
originẽ hominis inuenit᷑. siqͥ¬
dem fuisse int̾ra homines ante¬
qͣm uuloanꝰ et liber et apollo et
ip̃e iuppit̾ nascerent᷑ apparet.s
neq saf̾no fictio hõis neq celo
patri eiꝰ assignari solet. ꝙ si nullus
eoꝵ qui colunt᷑ formasse apͥn¬
cipio atq instruisse hominez

Expanded text:
sequens ac necessarium. Deos autem neque patres, neque dominos esse posse, non tantum multitudo, ut supra ostendi , sed etiam ratio declarat: quia neque fictum esse a diis hominem traditur, neque deos ipsos antecedere originem hominis invenitur; siquidem fuisse in terra homines, antequam Vulcanus, et Liber, et Apollo, et ipse Jupiter nascerentur, apparet. Sed neque Saturno fictio hominis, neque Coelo patri ejus assignari solet. Quod si nullus eorum, qui coluntur, formasse a principio atque instituisse homine
Abbreviated transcription (Latin):
rut̃e cui nom̃ est t̾minꝰ. Hic
deuorasse: nec un merito il¬
li honos tribuitur. Nam cũ
tarquinius capitolliũ face
uellet. atq meo loco mul¬
toꝵ doꝵ sacella eẽnt. consu¬
luit eos ꝑ auguria utrũ io¬
ui cederent. et cedentibus
ceteris. solus terminꝰ man¬
sit. Unde illũ poeta capito¬
lii immobile saxum uocat
iam ex hoc ip̃o magnꝰ iuppit̾
inuenit᷑ Cui nõ cessit lapiᷤ
ea fortasse fiducia ꝙͦ illum.
de pat̾ius faucib liberauͥit᷑

Expanded text:
rudem, cui nomen est Terminus? Hic rudem, cui nomen est Terminus? Hic devorasse; nec immerito illi honos tribuitur. Nam cum Tarquinius Capitolium facere vellet, atque in eo loco multorum deorum sacella essent, consuluit eos per auguria, utrum Jovi cederent; et cedentibus caeteris, solus Terminus mansit. Unde illum poeta Capitoli immobile saxum vocat. Jam ex hoc ipso quam magnus Jupiter invenitur, cui non cessit lapis, ea fortasse fiducia, quod illum de paternis faucibus libera
Abbreviated transcription (Latin):
iiiiii. Intantũ uenisse cõ¬
tẽptũ. Ut turpissimi noĩ¬
b ludibrio habeatur. Qͥs
nõ rideat fornacẽ deã uł po¬
tius doctos uiros celebrã¬
dis formͣcalib oꝑari:. quiᷤᷤ
cũ audiat deã mutã tenẽ
risũ que at. Hanc ẽẽ dñt
ex qua sint lares nati et ⁊¬
ipsam larã nominaut uł
lariuidã. quid p̾stare colẽti
potest. que loquiño potest
Colitur et cexa que hercu¬
li fecit indiciũ de furto boũ
diuiuitatẽ cõsecuta. quia
prodrdit frẽm. et cunina
que in fantes tuet᷑ incuns
ac fascinũ sũmouet ⁊st̃¬
cutus quistecorandi agri
rationẽ primꝰ in duxit. et
tutinꝰ in cuius simi pirden¬
donubentes p̾sident ut il¬
iarũ pudicitiã prior deus
delibasse uideatur. et mil¬
le alia portenta ut iamria¬
mores qui hec colenda su¬
scepit. quã egyptios ẽẽ
dicamꝰ. qui mõstruosa et
ridicula quedã simulacra
uenerant᷑ et hec tam̃ hñt
aliquã ymaginẽ quio ꝙͦ
lapidẽ colunt iiformẽ ac i¬

Expanded text:
in tantum uenisse contemptum, ut turpissimis nominibus ludibrio habeatur? quis non rideat Fornacem deam uel ; potius doctos uiros celebrandis Fornacalibus operari? quis cum audiat deam Mutam, tenere risum queat? hanc esse dicunt ex qua sint Lares nati et ipsam Laram nominant uel Larundam. quid praestare colenti potest quae loqui non potest? colitur et Jaca, quae Herculi fecit indicium de turto boum, diuinitatem consecuta quia prodidit fratrem, et Cunina, quae infantes tuetur in cunis ac fascinum submouet, et Stercutus, qui stercorandi agri rationem primus induxit, et Tutinus, in cuius sinu pudendo nubentes praesident, ut illarum pudicitiam prior deus delibasse uideatur, et mille alia portenta, ut iam uaniores qui haec colenda susceperint quam Aegyptios esse dicamus, qui monstruosa et ridicula quaedam simulacra uenerantur. et haec tamen habent aliquam imaginem. quid qui lapidem colunt informe
Abbreviated transcription (Latin):
homo deus ẽ/ quia pars estut
dicitis mundi si gͦ homo. ⁊ iu¬
menta. et pecudes et cetera ge¬
nera bestiarũi et auiũ et pisciũ.
qm̃ et illa eorẽ mͦ sentiunt: et
miurdi partes sunt aͣd hoc tol¬
lerabile ẽ. nã et hec colunt egy.¬
ptii. s res eo puenit. ut et rane
et culices et formice dii esse
uiteant. quia et ip̃is inest
sensus et exparte mundist.
ita semꝑ arguñita ex falso pe¬
tita ineptos et absurdos exi
dũ ẽẽ ꝯstructũ quasi cõmunẽ

Expanded text:
homo deus est, quia pars est ut homo deus est, quia pars est ut dicitis mundi. si homo, ergo et iumenta et pecudes et cetera genera bestiarum et auium et piscium, quoniam et illa eodem modo sentiunt et mundi partes sunt. at hoc tolerabile est; nam et haec colunt Aegyptii. sed res eo peruenit ut et ranet culices, et formicae dii esse videantur, quia et ipsis inest sensus, et partes mundi sunt. Ita semper argumenta ex falso petita ineptos et absurdos exitdum esse constructum, quasi communem
Abbreviated transcription (Latin):
uere sunt. et sensibile ẽẽ ꝙͦsen¬
su p̾dictũ gigniat et habere sẽ¬
sum ciũ pars sensi aucta sit. s
assũptiones false quib argum̃¬
ta ꝯcludunt. quia neq mũ¬
dus generat hominẽ neq ho
muirdi pars ẽ. Nam hominẽ
aprincipio ide deus fecit qui
et muirdũ. et nõ est pars mũ¬
dihomo sic corporis membrũ.
potest et em̃ muirous ẽẽ sin
homine sicut urbs et domu.
at qui ut tomꝰ unius homiĩs
habitaculũ est et uibs uniꝰ
popłi. sic et mundus domici¬
liũ est totius generis huma
falso susceperant ꝯfirmare. et
sensibilẽ ẽe inundũ et deum.
Non uiterũt arguintoꝵ suoꝵ
cõsequentiã./ nã si mundi pars
ẽ homo et sensibilis ẽ mundꝰ
quia homosentit. gͦ qr morta¬
lis ẽ homo. mortalis sit ⁊ mũ¬
dus necessee. Nec tm̃ morta¬
lis s et omĩb morbis passio¬
nibq subiectus. et econtraio
si deus ẽ mundus. et partes eiꝰ
utiq inimortales sunt gͦ et

Expanded text:
verae sunt, et sensibile esse, quod senverae sunt, et sensibile esse, quod sensu praeditum gignat, et habere sensum cuius pars sensu aucta sit, sed adsumtiones falsae quibus argumenta concludunt, quia neque mundus generat hominem neque homo mundi pars est. nam hominem a principio idem deus fecit qui et mundum, et non est pars mundi homo sicut corporis membrum: potest enim mundus esse sine homine sicut urbs et domus. atquin ut domus unius hominis habitaculum est et urbs unius populi, sic et mundus domicilium est totius generis humanfalso susceperant confirmare, et sensibilem esse mundum et deum, non uiderunt argumentorum suorum consequentia. nam si mundi pars est homo et sensibilis est mundus, quia homo sentit, ergo quia mortalis est homo, mortalis sit et mundus necesse est nec tantum mortalis, sed et omnibus morbis passionibusque subiectus. et e contrario si deus est mundus et partes eius utique inmortales sunt, ergo et
Abbreviated transcription (Latin):
Imilimͦ si terra quã calca¬
mus quã subigimꝰ ⁊ colimꝰ
aduictũ deus nõ est. nec cãpiqͥ¬
dem ac montes diierunt sibi
nõ sunt. gͦ ne tellus quidẽ uni¬
uersa deus urderi potest. Itẽ si
aqua que ẜuit animantib
adusũ bibendi aut lauandi
deus nõ est: ne fontes quidez
ex quib aqua ꝓfluit. si fõtes
nõ sunt: ne flumina quitẽ que
defontib colligunf. si flumi¬
na quoq dii nõ sunt. gͦ et ma¬
re qd̃ exfluminib ꝯstat. deus
haberi nõ potest. qd̾si neq celũ
neq terra neq mare qͣue mũ¬
di paites sunt dii ẽẽ possunt. gͦ
ne munidus quidẽ totus deus
ab isdem fuerit euersũ. sic enĩ
argum̃tant fieri nõ posse ut sẽ¬
si careat. sensi bilia ex se gnͣat.
inuirdus aũt generat hominẽ
qui ẽ sensu p̾ditus. gͦ et ipsum¬
ẽẽ sensibile. Itẽ sine seusu ẽe nõ
posse cuiꝰ pars habeat sensum.
gͣ quia homosensibilis ẽ. etia
mundo ciuꝰ pars ẽ homo inesse
sensũ. Propositiones quitem

Expanded text:
imili modo si terra, quam calcamus, quam subigimus et colimus ad victum, deus non est, nec campi quidem ac montes dii erunt: sed si hi non sunt, ergo ne tellus quidem universa Deus videri potest. Item si aqua, quae servit animantibus ad usum bibendi aut lavandi, deus non est, nec fontes quidem, ex quibus aqua profluit. Si fontes non sunt, nec flumina quidem, quae de fontibus colliguntur. Si flumina quoque dii non sunt, ergo et mare, quod ex fluminibus constat, Deus haberi non potest. Quod si neque coelum, neque terra, neque mare, quae mundi partes sunt, dii esse possunt; ergo ne mundus quidem totus Deus non ab iisdem fuerit eversum. Sic enim argumentantur: Fieri non posse, ut sensu careat, quod sensibilia ex se generat. Mundus autem generat hominem, qui est sensu praeditus; ergo et ipsum sensibilem esse. Item: Sine sensu esse non posse, cujus pars habeat sensum; igitur quia homo sensibilis est, etiam mundo, cujus pars homo est, inesse sensum. Propositiones quidem