comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ enĩ multa nõ in pristinũ s in meliꝰ
renouẽtur ab inferiõre tamẽ statu ꝙͣ qͦ
erãt antea renouãtur Uñ enĩ ille filiꝰ
mortuus erat ⁊ reuixit periẽrat ⁊ in¬
uẽtꝰ ẽ : uñ illi ꝓfextur stola pͥma si ñ¬
ĩmortalitatẽ recipit quã ꝑdidit adani
Qũo ãt ꝑdidit ĩmortalitatẽ si corpue
huĩt animale Neq enĩ aĩale corpus sed
spũale erit cũ corruptibłe hoc indu̾it ĩ¬
corruptõem ⁊ mortale hoc induet ĩmor¬
talitatem Nõnulli hiis angustiis coar¬
tati ut et illa cõstet sentẽcia qua exem¬
plũ do aĩali corꝑe huic datũ est ut di¬
c̾etur ffactqẽ primꝰ homo adã in aĩam

Expanded text:
quamquam enim multa non in pristinum, sed in melius renouentur, ab inferiore tamen statu, quam quo erant antea, renouantur. unde . ergo ille filius mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, unde illi profertur stola pimmortalitatem recipit, quam perdidit Adam! Quomodo autem perdidit immortalitatem, si corpus habuit animale? Neque enim animale corpus, sed spirituale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit inmortalitatem. nonnulli his angustiis coartati, ut et illa constet sententia, qua exemplum de animali corpore hinc datum est, ut diceretur: factus est primus homo Adam in animam
Abbreviated transcription (Latin):
nõ facta Hic fõrte nõ intelligit Sb¬
trahũtur enĩ ei cũcta q̃ nouit usq̃
ad ip̃ãm seminũ corpulentiã Neq
eñ uel tale aliquid homo iã erat ꝯ
ĩ pͥma illa sẽp dierũ conditõe scũs
erat datur quidẽ de semĩb ad hãc
rem nõmulla siłitudo ꝑꝑ illa que ĩ
eis fũtura cõserta sũnt Uerũtamẽ
ãte om̃ia uisibilia semina sũt ille
tẽ s nõ nitelligit Quidg faciã nisi
ꝙͣtũ possũm salubrit᷑ moneã ut scͥp¬
ture dei credat ⁊ tũc fcm̃ hoĩem qñ
deus cũ factus ẽ dies fecit telũ ⁊ ter¬
rã de quo alibi scriptura dicit qui ui
finxit eũ de limo t̾rẽ et ex eius os¬
se mlierẽ Nãnec isto mͦ eos septo
illo die factos nec tamẽ eos illõ. uiͦ.

Expanded text:
non facta. Hic forte non intelleget. subnon facta. Hic forte non intelleget. subtrahuntur enim ei cuncta, quae nouit, usque ad ipsam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conserta sunt; uerum tamen ante omnia uisibilia semina sunt illae causae . sed non intellegit. quid ergo faciam, nisi, quantum possum, salubriter moneam, ut scripturae dei credat et tunc factum hominem, quando deus, cum factus est dies, fecit caelum et terram, de quo alibi scriptura dicit: qui uifinxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtelligeret Nou̾it gͦ qui hͨͦ putat
ĩ illa p̾ma deꝵ conditoe quatrea¬
uit deus oĩa sil sicuti est nõ tñ per¬
fecte etatis homo sz ne infans qui¬
dẽ nec tñ infans s nec puerꝑiũ qͥ¬
denii utero mr̃is nec tñ hõc sed
nec semẽ quidem uisiblẽ hoĩe pu¬
tabit omĩno nõ fuisse Redeat gͦ ad
script̾am inueĩet sexto diẽ hõĩem
factum ad ymagĩe dei factos autẽ
mascliñ et feĩamꝰtẽ querat quan¬
do facta sit feĩa inueĩet ex tra illos
sex diẽs Tũc enĩ facta ẽ qñ deus
de tra smxit adhuc bestias agri et
produxit terra tũc cũ factus ẽ homo
et masculus et femĩa Ergo ⁊ tũc ⁊
postea Neq enĩ tũc ⁊ nõ postea ã
uero postea ⁊ nõ tũc nec aliĩ pꝰ ea
błiter sicut spẽs hũane cõstitutõis
nota nobis̃ ẽ nõ tamẽ ꝑẽtib gene¬
rãtib s ille de lio illa de costa eiꝯ̃
lit̾ potẽtialit̾ cãlitor qũo fuit fut̾a

Expanded text:
intellintellin illa prima rerum conditione, qua creavit Deus omnia simul, sicuti est non tantum perfectae aetatis homo, sed ne infans quidem, nec tantum infans, sed ne puerperium quidem in utero matris, nec tantum hoc, sed nec semen quidem visibile hominis; putabit omnino non fuisse. Redeat ergo ad Scripturam; inveniet sexto die hominem factum ad imaginem dei, factos autem masculum et feminam. item quaerat, quando facta sit femina, inueniet extra illos sex dies; tunc enim facta est, quando deus de terra finxit adhuc bestias agri et produxit terra. tunc autem factus est homo et masculus et femina : ergo et tunc et postea. neque enim tunc et non postea aut uero postea et non tunc; nec alii pbiliter, sicut species humanae constitutionis nota nobis est, non tamen parentibus generantibus, sed ille de limo, illa de costa eius.liter, potentialiter, causaliter, quomodo fiunt futura
Abbreviated transcription (Latin):
õnẽ prebendã tꝑibus quauiq nũco¬
ꝑatur ⁊ oꝑtebat iã suotꝑe fieri adã
de limo t̾re euis. q mliẽrem ex uirila¬
t̾e In qua distributõe oꝑi dĩ ꝑtim ad
illos diẽs ĩuisibiles ꝑtinẽtiũ in quib
creauit oĩa sił ꝑtim ad istos dies appo¬
sitos inĩ quib oꝑat᷑ cotidie quicquid
ex illis tãꝙͣ in uolucris p̾mordialib
ĩtꝑe euoluitur si nõ importune neq̃
Cauendũ ẽ ne ꝑꝑ ip̃arũ rerũ aliꝙͣ¬
do difficilẽ ꝑceptoem quã tardiores
assequi nõ sufficiũt putemur aliud
sentire ac dicere qd̾ sc̃imꝰ uos nec
sentire nec dicere Quãꝙͣ eĩ p̃ce¬
dẽtib smõib ꝙͣtũ potuerĩ lcorem
p̃struxerĩ plures tñ arbitror cali¬
gare in hiis locis et putare ita fu¬
isse prius hoĩem ĩ illo dei oꝑe qͥ sil
omĩa creata sunt ut aliꝙ̃ uitãdu¬
ceret ut dei locutõem ad se directã
cũ dixit deus ecce dedi uobis om̃e
ꝓabulũ seĩale discern̾et crederet

Expanded text:
onem praebendam temporibus, qua usque nunc operatur, et oportebat iam suo tempore fieri Adam de limo terrae eiusque mulierem ex uiri latere. In qua distributione operum dei partim ad illos dies inuisibiles pertinentium, in quibus creauit omnia simul, partim ad istos, in quibus operatur cotidie \'quidquid ex illis tamquam inuolucris primordialibus in tempore euoluitur. si non inportune neque cauendum est, ne propter ipsarum rerum aliquanto difficilem perceptionem, quam tardiores adsequi non sufficiunt, putemur aliquid sentire ac dicere, quod scimus nos nec sentire nec dicere. quamquam enim praecedentibus sermonibus. quantum potuerim, lectorem praestruxerim, plures tamen arbitror caligare in his locis et putare ita fuisse prius hominem in illo dei opere quo simul omnia creata sunt, ut aliquam uitam duceret, ut dei locutionem ad se directam, cum dixit deus: ecce dedi uobis omne pabulum seminale, discerneret, crederet,
Abbreviated transcription (Latin):
ueret nilla questio est Scut enĩ esau
et iacob quos nondũ nactos dixit apo¬
stolus nichil egissẽ boma mati nõ pos¬
sumꝰ dicere traxi se aliquidi̾tĩ de
ꝑentibus si nec̾ ip̃i parẽtes gessiisẽt
aliquid boni ã mali nec genꝰ hũanũ
peccasse inadã si ip̃e nõ pectasẜadã
Nõ at̃ poccass adã isi ia suo tꝑe uiu̾et
quo possẽt ui̾e siue bene suie male.
quiritur cũ adhuc in reb sił creatis.
causalit̾ conditꝰ nec uita prop̾a iã ui¬
uebat nec ĩꝑentib sic uiuẽtib erat
In illa eñ pr̃mia conditõe mudi cũ
teus omĩa creauit sił hõ factꝰ est qui
eẽt futurus ratio crẽandi hoĩs nõ ac¬

Expanded text:
ueret, nulla quaestio est. sicut enim Esau et Iacob, quos nondum natos dixit apostolus nihil egisse boni uel mali, non possemus dicere traxisse aliquid meriti de parentibus, si nec ipsi parentes egissent aliquid boni aut mali, nec genus humanum peccasse in Adam, si ipse non pecasset Adam — non autem peccasset Adam, nisi iam suo tempore uiueret, quo posset uiuere siue bene siue male —: quiritur, cum adhuc in rebus causaliter conditus, nec vita propria jam vivebat, nec in parentibus sic viventibus erat. In illa enim prima conditione mundi, cum Deus omnia simul creavit, homo factus est qui esset futurus, ratio creandi hominis, non ac
Abbreviated transcription (Latin):
suos fũturos uidebat. Ecce ego uo¬
biscũ sum usq ad cõsũmatõem scdĩ
Sicut deo notus erat ꝓphã cuidixͭ
Pruisꝙͣ te formarẽ in utero noui te
sicut decimatꝰ ẽ leui cũ eẽt iñ lũbis
abrahe Cur enĩ nõ ica ⁊ ip̃e abra¬
hã in adã et ip̃e adã in pͥmis oꝑi
uerba dm̃ ꝑos carnis enis et uer
is congruas tꝑii moras sumũtat
cõsũmãt Cũ uero deꝰ dicebat facĩ¬
amus hoĩem ad ymaginẽ ⁊ siłi̾tudi¬
nẽ nr̃am et hẽat potestatẽ piscium
maris ⁊ uolatiluĩ celi ⁊ om̃i pecoꝵ

Expanded text:
suos futuros uidebat: ecce ego uosuos futuros uidebat: ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi; sicut deo notus erat propheta, cui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, sicut decimatus est Leui, cum esset in lumbis Abraham. cur enim non ita et ipse Abraham in Adam et ipse Adam in primisuerba domini per os carnis eius et uerbis congruas temporum moras sumunt atque consumunt; cum uero deus dicebat: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli
Abbreviated transcription (Latin):
die facte erãt ubi et ip̃a ymago
dei rtẽ intelligit̾ in spũ et mẽte e¬
orũ ut postea corꝑa formarẽtur
Sedneq hoc credere eadẽ scripturã
telligi si defuit aliquid tũc nõ tausa¬
liter conditũ qd̾ postea uisibłiter
conderetur de inde quia sexus ip̃e
masculi et fennĩe insi in corꝑibus es¬
tũ et actõem tamꝙͣ utrũq sexũ in
una aĩa accipiendũ putai̾t quid
faciẽt de hiis que ad escani deus ip̃o
die dedit de lignorũ fructib q̃ nsiho¬
mini hñti corpꝰ nõ utiq congrua
sũt Nam et si hãc escam figurate
quisꝙͣ accĩꝑe uoliu̾t recede̾t a p̾eta¬
te rerũ gestarũ q̃ p̾mitus in huiꝯĩ
is qui nondũ audiebãt nec ĩtellige¬
bãt quia nec erãt qui x̾ba ꝑciꝑent
Possum respondere sic eos allocutũ
teũ quẽadmodũ xpũs nos nõdũ na¬
tos etiã longe pꝯfuturos Nec tm̃
nos s etiã eos om̃s qui fũturi sũt
post nos Omĩb enĩ dicẽbat quoc

Expanded text:
ubi et ipsa imago Dei recte intelligitur in spiritu mentis eorum, ut postea corpora formarentur? Sed neque hoc credere eadem Scriptura o possit intelligi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea visibiliter conderetur. Deinde quia sexus ipse masculi et feminae nisi in corporibus estum et actionem tamquam utrumque sexum in una anima accipiendum putauerit. quid faciet de his, quae ad escam deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus non utique congrua est? nam si et hanc escam figurate quisquam accipere uoluerit. recedet a proprietate rerum gestarum. quae primitus in huiusmois. qui nondum audiebant nec intellegebant, quia nec erant, qui uerba perciperent? possem respondere sic eos adlocutum deum, quemadmodum Christus nos nondum natos et tam longe post futuros, nec tantum nos, sed etiam eos omnes, qui futuri sunt post nos. omnibus enim dicebat, quos
Abbreviated transcription (Latin):
ata ẽẽ credamus q̃ ip̃o sexto diẽ scͥp¬
tura tacuit Postremo quid respon¬
debimus de bestiis fre ⁊ de uolatilib
teli que adduxit deus ad adamut
uidet quid uocaret ea Qd̾ ita sc̃rip¬
tũ ẽ Et dipit dñs deus Nõ ẽ bonũ
ẽẽ hoĩem sõlum faciamus illi adiuto

Expanded text:
ata esse credamus, quae ipso sexto die scripata esse credamus, quae ipso sexto die scriptura tacuerit. Postremo, quid respondebimus de bestiis agri et uolatilibus caeli. quae adduxit deus ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret? quod ita scriptum est: et dixit dominus deus: non bonum est esse hominem solum; fac
Abbreviated transcription (Latin):
potẽcialiter et caliter iñ oꝑe ꝑtine¬
te ad creanda oĩa sił a qͥb consũma¬
tis in die .uiiͦ. requieuit nũc ãt ui¬
sibłiter iñ oꝑe ꝑtinẽte ad tꝑniicur¬
sum sicut usq nũc oꝑatur Iisi forte
quis dicat nõ om̃e ligni genꝰ terti¬
o die creatũ s dilatũ aliquid qd̾ .uiͦ.
crearetur cum homo factus ẽ atq ĩ
bestiar et ip̃e hõ ad ymaginẽ dei ma¬
sculus et feiã Prom̃de potuit pre¬
mittere qũo sit homo factꝰ quẽ tñ
ip̃o die factũ ẽẽ narratur ut recapi¬
tulando postea quẽadmodũ etiam
fui̾t factꝰ mtimaret. hoc ẽ de t̾re pul¬
uere et mulier illi de lat̾e̾ nõ tamẽ
aliquod creature genus p̃t̾mittere
Alioqͥn frustra ꝑ singlos dies tã di¬
ligẽter distictã sunt om̃a si pͥmis¬
tionis dieꝵ pt̃ ulla sũspicio residere
ut cũ herba et lignũ diẽi terciõ sint
attributa aliqͣ ligna etiã septadiẽ cre¬

Expanded text:
potentialiter et causaliter in opere pertinenpotentialiter et causaliter in opere pertinente ad creanda omnia simul, a quibus consummatis in die septimo requieuit, nunc autem uisibiliter in opere pertinente ad temporum cursum, sicut usque nunc operatur. Nisi forte quis dicat non omne ligni genus tertio die creatum. sed dilatum aliquid, quod sexto crearetur, cum homo factus est atque in bestiarum et ipse homo ad imaginem dei masculus et femina. proinde potuit praetermittere, quomodo sit homo factus, quem tamen ipso die factum esse narrauit, ut recapitulando postea, quemadmodum etiam factus fuerit, intimaret, hoc est de terrae puluere, et mulier illi de latere, non tamen aliquod creaturae genus praetermittere, alioquin frustra per singulos dies tam diligenter distincta sunt omnia, si permixtionis dierum potest ulla suspicio residere, ut, cum herba et lignum diei tertio sit adtributum, aliqua ligna etiam sexto die cre
Abbreviated transcription (Latin):
derentur q̃ illis perficiendia defuis¬
sent ut qued̾ uniu̾sitatiã ꝑstiõ ex
utrisq constaret singlĩs quasi semis
uelut alicꝯtotuis ꝑfes ẽẽnt quarũ
cõiũctõe ipm totũ cuiꝰ ꝑtea fuerãt
cõpleret Rusussi ita ẽẽnt illa ꝑ¬

Expanded text:
adderentur, quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam uniuersitatis perfectio ex utriusque constaret singulis quasi semis, uelut alicuius totius partes essent, quarum coniunctione ipsum totum, cuius partes fuerant, conpleretur. rursus, si ita essent
Abbreviated transcription (Latin):
tib aliquid bomi aut mali nectamẽ¬
ẽẽ a pcc̃o cuiꝰ ẽ uinus diei uita super
trã Et illud iñ pͦs in iniquitatib cõcep¬
tus. sum et ĩ pccĩa mr̃ mea me in uto
aluit Et ꝙ madã om̃s moriũtur ĩ q᷑
õs peccauerũt Nũc ãt liquido tenea¬
mus q̃libet parẽtũ m̾ita traiciãtur
iñ plẽ quecũq gr̃a dei añꝙͣ nascatur
quemq sanctificet nec ñquitatẽ eẽ a¬
pud deum nec boni mali ue age ꝙ̃ꝙͣ
mire sentẽtie cũ aꝑtissime dcm̃ sĩt nich̾
egisiẽ nõdũ natos seu boniseu mali
da q̃uid de pcc̃o pͥmorũ parẽtũ qui duo
soli fuerũt gn̾is hũami contraperit u¬
nuersa conspsio Nichil tam̃ taliun
m̾itoꝵ habere potuissẽ hoĩem añꝙͣ de

Expanded text:
tibus aliquid boni aut mali. Nec tametibus aliquid boni aut mali. Nec tame cujus est unius diei vita super terram ; et illud in Psalmo, Ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit; et quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccaverunt . Nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita trajiciantur in prolem, quaecumque gratia Dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud Deum, nec boni malive agere quemnire sententiae; cum apertissime dictum sit, nihil egisse nondum natos seu boni seu malida, quid de peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit universa consparsio: nihil tamen talium meritorum habere potuisse hominem an
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ ĩ aliq̾uib propñqniõrib cau¬
sis sicut leui in lũbis abrahe deciãtꝰ
est annsip̃oadã in quo genꝰ hom̃
tãꝙͣ radicabłiter ĩstitutũ est et ñeo
ip̃o utrũ iã cũ de limo formatꝰ esset
an cãliter in hiĩs oꝑib dei factꝰ qui
creauit oĩa simul an uero potuis añ
õẽm creaturã sic elegit ⁊ predestĩa¬
uit sãnctos suos añ nũdi constitu¬
tõem an potuis iii om̃ib p̃cedẽcib
causis suie quas cõmemoraui suie
quas nõ cõmemoraua pruisꝙͣ̃ iniu¬
tero formaretur nõ axbitror scrupu¬
losuis queri oꝑtere dñ modo ieremiã
onstet ex quõ est ĩ hac lucea paren¬
tib edit̾us ex illo egissẽ uitã ꝓpriãm
qua grandefcens etatis accessu poss
uiuẽ seu male uel bene ãteauero nul¬
lomodo nõ solũ p̾usꝙͣ in ut̾o fõrret᷑
s nec iã ubi forͣtus anteꝙͣnatꝰ Neq
enĩ h ułlã tũctatõe aplĩca illa sentẽ¬

Expanded text:
utrum in aliquibus propinquioribus cauutrum in aliquibus propinquioribus causis, sicut Leui in lumbis Abrahae decimatus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante omnem potius creaturam, sicut elegit et praedestinauit sanctos suos ante mundi constitutionem; an potius in omnibus praecedentibus causis, siue quas commemoraui siue quas non commemoraui, priusquam in utero formaretur —: non arbitror scrupulosius quaeri oportere, dummodo Hieremiam constet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum priusquam in utero formaretur, sed nec iam ibi formatus, antequam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa senten
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi hũanis aurib nstrepebat sẽd
rebus factis̃ rerũ fãciondarũ cãs ĩ¬
serebat et omĩpotẽti potẽcia fũtura
saciebat hoĩemq suo tꝑe forͣndũ ĩ
tẽꝑũ tamꝙ̃ semĩe uel tãꝙͣ radit̾e cõ
debat unde ĩciꝑent sdã condit̾a ab
illo qui est aitẽ sclã Creature quip¬
pe alie creaturas alias qͥuedã tꝑe q̃
efft̃or est uerũetiã et̾nitate p̃cedit
Sed de hoc oꝑtumorib deinde sc̃rip̃t᷑¬
aꝵ locis fortassis plenius disseren¬
dũ est Nũc de hoĩe qd̾ ceptũ est ter¬
minetur ea mod̾atõe seruata ut in
ꝓfunde scripture sensũ magis̃ pre¬
stemꝰ diligẽtiã requicendĩ qͣ affĩr¬
manditemeritatẽ Quĩa em̃ none¬
rat Ih̾emiam deus priusꝙ̃ eũ forͣret
ĩbtero dubitare fas nõ est aꝑtissi¬
me quippe dig priusꝙͣte formarẽ
ĩ utero nous ge ubi ãt illũ noscẽt
añꝙͣ ita formass et si nr̃e ĩfirmitati
assequi uel difficilo uel im̃possiblẽ ẽ

Expanded text:
quasi humanis auribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inserebat et omnipotenti potentia futura faciebat hominemque suo tempore formandum in temporum tamquam semine uel tamquam raddebat, unde inciperent saecula ab illo condita, qui est ante saecula. creaturae quippe aliae creaturas alias quaedam temporeeffector est, uerum etiam aeternitate praecedit. sed de hoc oportunioribus deinde scripturarum locis fortassis plenius disserendum est. Nunc de homine quod coeptum est terminetur ea moderatione seruata, ut in profundo scripturae sensu magis praestemus diligentiam requirendi quam adfirmandi temeritatem. quia enim nouerat Hieremiam deus, priusquam eum formaret in utero, dubitare fas non est; apertissime quippe dicit: priusquam te formarem in utero, noui te. ubi autem illum nosset, antequam ita formasset, etsi nostrae infirmitati adsequi uel difficile uel inpossibile est -
Abbreviated transcription (Latin):
dicebam ꝰ alit oꝑatũ deũ om̃s cre¬
aturas pͥma conditiõe a quib oꝑi¬
bus in die septiõ requieuit. aliter
istã eoꝵ ãministrationẽ qua usq
nũc oꝑatur. idest tũc oĩa simul
mus sydera moueri ab ortu ad
occa sum. celũ mutari ab estate ad
hyemẽ. germã certis dierũ mo¬
mentis pullulare grandescẽ uires
tis et cursib conapi et ꝑfici et
nasci. et ꝑ etates usq in semũ
mortẽq decurre̾. et cet̾a huuis¬
modi tꝑalia Quis emĩ oꝑat᷑ ista
isi deus. etiã sine ulło tali suo
motu: Nõ enĩ et ipĩ accidit tẽpus
Inter oꝑa ergo illa dei a quibz
requieuit in die septĩo et ista q̃
usq nũc oꝑat᷑ quendã scriptura
interponens sue narratiõis arti¬
tulũ. cõmendauit se illa expli¬
casse. et cepit iã ista contexere
qllorũ explicatoꝵ cõmendatio sic
facta est Hic est libey treatẽ
celi et t̾re Cũ ftũs est dies. fe¬
cit deus celũ et terrã et one
uiride agri añꝙͣ ess suꝑ terrã.¬

Expanded text:
cebamus aliter operatum deum omnes creaturas prima conditione, a quibus operibus in die septimo requieuit, aliter ista eorum administratione, qua usque nunc operatur : id est, tunc omnia simul mus sidera moueri ab ortu ad occasum, caelum mutari ab aestate ad hiemem, germina certis dierum momentis pullulare, grandescere, uiresctis et cursibus et concipi et perfici et nasci et per aetates usque in senium mortemque decurrere et cetera huiusmodi temporalia. quis enim operatur ista nisi Deus, etiam sine ullo tali suo motu? non enim et ipsi accidit tempus. Inter illa ergo opera Dei, a quibus requievit in die septimo, et ista quae usque nunc operatur, quemdam Scriptura interponens suae narrationis articulum, commendavit se illa explicasse, et coepit jam ista contexere. Illorum explicatorum commendatio sic facta est: Hic est liber creaturae coeli et terrae, cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram, et omne viride agri an
Abbreviated transcription (Latin):
ita cõfirmo requiẽ dei sc̃p̃tuiã sccm̃ nõ qsi
post lassitudinẽ uel cure molestiã nobis ĩsi¬
nuare uoluisse Quãobrẽ pt̃ aliquis fortasse
mecũ disputando certare. ut dicat sublimũ
celoꝵ ãgelos nõ alt̾nat̃ cõtueri pͥmo ratiões
crecturaꝵ ĩcõmutabilit᷑ ĩ uerbi dei ĩcõmuta¬
coratoris.sed eorũ mentẽ mirabili facilita¬
te hec oiã simul posse ¶ũquid tñ dicet aut
si quisꝙͣ dixerit audiendꝰ ẽ illã celestẽ ĩ ãgło¬
rũ młib cͤiuitatẽ. aut nõ cõtẽplari creato¬
ris eternit̾atẽ. aut mutabilitatẽ ignora cira¬
ture. aut ex eius quoq ĩferiore quadã cogni-¬
tione nõ laudare crecctorẽ. Simul hoc tom̃
pñt. simul hoc totũ faciũt Pñt tñ et faciũt
simul Ergo hñt et diẽ et uesꝑam et mane
Neq uerendũ ẽ. ne forte qui ẽ ydoneꝯ iã illa
sentirr. ideo nõ putet hoc ibi posse fieri. quia
ĩhiis diebus qui solis huiꝰ circiutu ꝑagũtur

Expanded text:
t confirmo requiem dei scripturam sanctam non\' quasi post lassitudinem uel curae molestiam nobis insinuare uoluisse. Quamobrem potest aliquis fortasse mecum disputando certare, ut dicat sublimium caelorum angelos non alternatim contueri primo rationes creaturarum incommutabiliter in uerbi dei incommutaferre creatoris, sed eorum mentem mirabili facilitate haec omnia simul posse. numquid tamen dicet aut, si quisquam dixerit, audiendus est illam caelestem in angelorum milibus ciuitatem aut non contemplari creatoris aeternitatem aut mutabilitatem ignorare creaturae aut ex eius quoque inferiore quadam cognitione non laudare creatorem? simul hoc totum possint, simul hoc totum faciant; possunt tamen et faciunt. simul ergo habent et diem et uesperam et mane. Neque enim uerendum est. ne forte qui est idoneus iam illa sentire ideo non putet hoc ibi posse fieri, quia in his diebus, qui solis huius circuitu peraguntur,
Abbreviated transcription (Latin):
instituere credi recte nõ pt̃ qm̃
occulta potentia uniu̾sã creaturã
suã. eoq motu illa uersata dũ
angeli uissa ꝑficiũt. dũ t̾tueunt
sid̾a. dũ alternant uenti.dũ abys-¬
sus aquarũ lapsib et diuersis
ctiã ꝑ acrẽ conglobatiõib agi¬
tat᷑. dũ uirecta pullulãt suaq
selã euoluũt. dit̃ aialia gignũt:
barioq appetitu ꝓpͥas uitas a¬
gũt. dũ inqui iustos exert̾e per¬
miltunt᷑: explicat siła que iłłi cũ
primũ condita ẽ tanꝙͣ placita
indiderat Que tñ in suos cursus
non explicarent᷑.si ea ille qui con¬
didit ꝓuido motu ãmĩstrare ces/¬
saret Ammoneri autẽ nos oportz
hiis que in tꝑe formãt᷑ atq nascũ¬
illis Nec om̃o audiendi sũt qui
putauerũt sublimes quidẽ mũdi
ꝑtes id est a confimo corpulẽtioris
aeris et supͣ diuina ꝓuidẽtia gu¬
b̾nari. hanc autẽ unã ꝑtẽ frenã
et humidã acrisq huiꝰ uicinioris

Expanded text:
instituere credi recte non potest, instituere credi recte non potest, occulta potentia uniuersam creaturam suam eoque motu illa uersata, dum angeli iussa perficiunt, dum circumeunt sidera, dum alternant uenti, dum abyssus aquarum lapsibus et diuersis etiam per aerem conglobationibus agitatur, dum uireta pullulant suaque semina euoluunt, dum animalia gignuntur uarioque adpetitu proprias uitas agunt, dum iniqui iustos exercere permittuntur, explicat saecula, quae illi, cum primum condita est. tamquam plicita indiderat: quae tamen in suos cursus non explicarentur, si ea ille, qui condidit, prouido motu administrare cessaret. Admoneri autem nos oportet his, quae in tempore formantur atque nascunillis. nec omnino audiendi sunt, qui putauerunt sublimes quidem mundi partes, id est a confinio corpulentioris aeris huius et supra, diuina prouidentia gubernari, hanc autem imam partem terrenam et humidam aerisque huius uicinioris,
Abbreviated transcription (Latin):
do sicut ille ordinauit et iussit.
deũ autẽ ipm̃ nichil oꝑari Contra
quos ꝓfertur illa sm̃a dñi Pater
meus usq nũc oꝑatur Et ne qͥsꝙͣ
putaret apud se illũ aliqͥd oꝑari
nõ in hoc mũdo. pat̾ in me manõs
qr nõ solũ magna atq p̃cipua um̃
etã ista frena et extrema ipẽ oꝑa¬
tur. ita dicit apłs stulte iu quod
sennãs nõ uiuificat᷑ nisi pͥus mori¬
atur. et qd̃ seminas nõ corpus qd̾
futͣm ẽ seiãs.s nudũ granũ fere
illi corpus quõ uolu̾it. et unnicuiq
seminũ ꝓpriũ corpus Sic ergo trẽda¬
mus uci si possumꝰ etiã intelligamꝰ
usq nũc oꝑari deũ. ut si conditie
ab o reb oꝑatio eius subtrahatͣ
mtadant E plane si aliquã trea¬
tara sĩt eũ nuit institue̾ ꝑutaũimꝰ
ut genus eius p̃me illi sue condite¬
om̃ nõ inseruerit. aꝑte contradiciꝰ
ua cũ multa fat̾e que tũc nõ fecit
mainfestũ ẽ Nouũ autẽ genus

Expanded text:
do, sicut ille ordinauit et iussit, do, sicut ille ordinauit et iussit, deum autem ipsum nihil operari. contra quos profertur illa sententia domini: pater meus usque modo operatur. et ne quisquam putaret apud se illum aliquid operari, non in hoc mundo, pater in me manens, quia non solum magna atque praecipua, uerum etiam ista terrena et extrema ipse operatur, ita dicit apostolus : stulte, tu quod seminas non uiuificatur, nisi moriatur; et quod seminas, non corpus quod futautem dat illi corpus quomodo voluerit, et unicuique seminum proprium corpus . Sic ergo credamus, vel, si possumus, etiam intelligamus usque nunc operari Deum, ut si conditis ab eo rebus operatio eius subtrahatur, intercidant. Sed plane, si aliquam creaturam sic eum nunc instituere putauerimus, ut genus eius primae illi suae conditioni non inseruerit, aperte contradicimus ua eum multa facere, quae tunc non fecit, manifestum est. nouum autem genus
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ autẽ non in deo tm̃ m̃otescit
angelis qd̾ absconditũ est. uerũ
etiã hic eis apparet cũ efficitur
atq ꝓpalatur. idem apłs ita testis
est Et sine dubio inquit magnũ
est pietatis sacͣmentũ qd̾ manife¬
statũ est in carne. iustificatũ est
in spũ. apparuit angelis. p̃dicatũ
est gentib. creditũ est in hoc mũ¬
do. assumptũ est in gła Et nisi
fallor uerũ est qr oiã que dicit᷑
scere. id eo dicit᷑ qr cognoscifacit
siue ab angelis suie ab hom̃ib
Modus quippe iste locutiõĩs cũ
ꝑ efficientẽ id qd̾ efficit᷑ signifi¬
catur creber est in scripturis sc̃is.
maxĩe cũ de deo aliqͥd dicit᷑ qd̾
ei ad ꝓprietatõ locutioĩs nõ cõ¬
uenire presidens mẽtib nris
ip̃ã uĩtas clamat Iam nũt er¬
go dist̾namus oꝑa dei que usq
nũc oꝑatur. ab illis oꝑibus a
quib in die septimo requieuit
Sunt enĩ qui arbitrent᷑ tm̃-¬
modo mũdũ istũ factũ esse a
deo. ceta iam fieri ab ip̃o mũ¬

Expanded text:
 autem non in Deo tantum innotescit Angelis quod absconditum est, verum etiam hic eis apparet, cum efficitur atque propalatur, idem apostolus ita testis est: Et sine dubio, inquit, magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, adparuit angelis, praedicatum est in gentibus. creditum est in mundo, adsumtum est in gloria. et. nisi fallor, mirum est, si non omnia, quae dicitur scere, ideo dicitur, quia cognosci facit, siue ab angelis siue ab hominibus. modus quippe iste locutionis, cum per efficientem id quod efficitur significatur. creber est in scripturis sanctis, maxime cum de deo aliquid dicitur, quod ei ad proprietatem locutionis non conuenire praesidens mentibus nostris ipsa ueritas clamat. Iam nunc ergo discernamus opera dei. quae usque nunc operatur, ab illis operibus, a quibus in die septimo requieuit. sunt enim, qui arbitrentur tamtummodo mundum ipsum factum a deo, cetera iam fieri ab ipso mun
Abbreviated transcription (Latin):
issẽ ac deinde in faciem hant qua
mũdus eptructus est accessũ tẽꝑis
tamꝙͣ exerta daruisse ẜ ab epordi¬
o seculi cũ factus est dies conditũ
mũdũ ii cuius eleniẽtis sł sunt ꝯ¬
tera credendũ ẽ in elemẽtis mu¬
di pͥmitꝰ fca atq recondita acces¬
su postra tꝑis extitisse atq in has
enituisse formas que celitꝰ fulgent
sẽdillo senario ꝑfectoĩs nuĩõ creata
simub omĩa cum factus est dies u¬
trũ ergo sic et homo ista iã speciẽ qͣ
in sũa natura uiuit et agit suie
bonũ siue malũ an ip̃e in occulto
situt fenũ agri añꝙͣ eportũ est ut
hoc ei post ẽẽt accessũ temꝑis epori¬
ri quod de puluere factus est dicci¬
piamus ergo eũ .uiͦ. ip̃o die in hac
ꝑspĩcua uisibili q forma de lim̃o
factũ s tunc nõ cõmemoratũ qd̾
nũc recapitulando insmuatur et
uideamꝰ utrũ nobiscum ip̃a sc̃riptu¬
ra concordet Sit certe criptũ ẽ

Expanded text:
isse ac deinde in hanc faciem, qua isse ac deinde in hanc faciem, qua mundus exstructus est. accessu temporis tamquam exorta claruisse, sed ab exordio saeculi, cum factus est dies, conditum mundum, in cuius elementis simul sunt ca sidera credendum est in elementis mundi primitus facta atque recondita accessu postea temporis extitisse atque in has enituisse formas, quae caelitus fulgent, sed illo senario perfectionis numero creata simul omnia, cum factus est dies. utrum ergo sic et homo ista iam specie, qua in sua natura uiuit et agit siue bonum siue malum? an et ipse in occulto sicut fenum agri, antequam exortum est. ut hoc ei post esset accessu temporis exoriri, quod de puluere factus est? Accipiamus ergo eum sexto ipso die in hac perspicua uisibilique forma de limo fictum, sed tunc non commemoratum, quod nunc recapitulando insinuatur, et uideamus, utrum nobiscum ipsa scriptura concordet. sic certe scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uẽtem Hic primo uidendũ est utrũ
ista rectipitulatio sit ut nũc dicatur
quomodo factus ẽ hõ quẽ .uiͦ. illo die
scnĩ legimus an uerotunt quidem
cũ fecit om̃ia. sił In hiis etiã latẽter¬
hoĩem fecit sicut fenũ tre añꝙͣ eẽt¬
eportũ ut eomodo et ip̃e cũ iã essẽt ĩ
secreto quodã nature aliter factus
sicut illa que simul creauit cũ ftũs
est dt̃es accessũ temꝑis etiã istomo¬
do fieret quo in hac ꝑspicua forma
uitãgerit uel male uel bene sicut fe¬
nũ qd scm̃ est añꝙͣ exoriretur sũꝑ
terrã accedente etiã temꝑe ⁊ fonitis
illius irrigatõe eportum est ut ẽẽtsũ¬
ꝑ t̾ram Pruis ergo sc̃dm̃ recapitula¬
toẽm id conenuit acciꝑe ffortassis qͥp¬
pe ita homo factus sĩt in die sexto
sicut diẽs ip̃e pͥmitus factus est̃ si¬
cut firmamẽtũ sicut terra et mare
Nleq enĩ hec dicenda sũnt ante in
quibusdam yͥmordiis iã factalatu¬

Expanded text:
uentem. hic primo uidendum est. utrum uentem. hic primo uidendum est. utrum ista recapitulatio sit, ut nunc dicatur, quomodo factus sit homo, quem sexto illo die factum legimus. an uero tunc quidem, cum fecit omnia simul, in his etiam hominem exortum: ut eo modo et ipse cum jam esset in secreto quodam naturae aliter factus, sicut illa quae simul creavit cum factus est dies, accessu temporis etiam isto modo fieret, quo in hac perspicua forma vitam gerit, vel male vel bene; sicut fenum quod factum est antequam exoriretur super terram, accedente jam tempore et fontis illius irrigatione exortum est, ut esset super terram. 2. Prius ergo secundum recapitulationem id conemur accipere. Fortassis quippe ita homo factus sit in die sexto, sicut dies ipse primitus factus est, sicut firmamentum, sicut terra et mare. Neque enim haec dicenda quibusdam primordiis iam facta latu
Abbreviated transcription (Latin):
pluui̾am ⁊ hõm agriculturã Ad
hoc enĩ adiũctum est. nõ enĩ plue¬
rat deus sũꝑ terram nec erat homo
qui oꝑaretur terrã s illo modõ quo
is que fecit sẽpies presentauit nõ
alternãte spaciõ tꝑaliter ẜ ordnata
cognitõe causaliter A quibus oꝑib
in die septimo requieuit etiã suam
requiem euistẽ dici noticie gaudio¬
q prebere dignatus et ideo nõ euin
ĩ quolibet oꝑe suo s in sua requiẽ
benedixit ⁊ sanctificauit Unde nul¬
lam ulterius creaturã instituens
s ea que om̃ia sił fecit ãministra¬
torio actu gubernans ⁊ mouens
sine cessatõe oꝑatur sil et requies¬
nũc oꝑatur per uolumina tẽporũ
explicandorum uelut epordiũ nar¬
randi sumens ait scriptura fons
ãt ascendebat de terra et irrigabat
om̃ez faciẽ toire De quo fonte quia
diximꝰ quod ditendũ putaium ꝯ ea
q̃ sequũtur ab aliõ consideremus
exordio
et insufflauit in faciẽ eius
flatũ uite et factus ẽ hõ ii aĩam ui¬

Expanded text:
d hoc enim adiunctum est: non enim pluerat deus super terram nec erat homo qui operaretur terram — sed illo modo, quo is, quae fecit, sexies praesentauit non alternante spatio temporaliter, sed ordinata cognitione causaliter. a quibus operibus in die septimo requieuit. etiam suam requiem eiusdem diei notitiae gaudioque praebere dignatus . et ideo non eum in quolibet opere suo , sed in sua requie benedixit et sanctificauit. unde nullam ulterius creaturam instituens, sed ea. quae omnia simul fecit, administratorio actu gubernans et regens sine cessatione operatur, simul et requiesnunc usque operatur, per uolumina temporum explicandorum uelut exordium narrandi sumens ait scriptura: fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. de quo fonte quia diximus, quod dicendum putauimus, ea quae sequuntur ab alio consideremus exordio.et insufflauit in faciem eius flatum uitae. et factus est homo in animam ui
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit una sententia. hic ẽ liber ciratiur ce¬
li et terre cũ ft̃õ ẽ dies sie ĩferiorib ut
itẽ hoc modo fit plena sentẽtia. cũ ft̃s ẽ dies.
fecit deus celũ et terrũ. ꝓculdubio cogit eo
modo se ĩtellui celũ et terrã cõmemorasse
quõ fcã sũt. cũ ftũs ẽ dies Deide cũ dictũ
det̃ fecit deub celũ et terrã additũ ẽ. et om̃e
uiride agri. que certe manifestũ ẽ terçia
die Icã Wnde liquidius apparet eũdẽ illũ
ẽẽ unũ diẽ quẽ facit deꝯ quo urpetito fc̃o ẽ
et scd̃s et tercius. et cereri usq ad septim̃ũ
diẽ Cũ autẽ noĩe celi et terre usitato mo¬
re sc̃pturarũ nc uniuersã creaturã uoluerit
accipi q̃ri pt̃ cur adderit et om̃e uiride a¬
gri QQuod michi uidetur ideo poslsse ut
significãtius ĩttmnaret quẽ diẽ cõmẽdauãt

Expanded text:
ut sit una sententia: hic est liber creaturae caeut sit una sententia: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, siue inferioribus, ut item hoc modo sit plena sententia: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, procul dubio cogit eo modo se intellegi caelum et terram commemorasse, quomodo facta sunt, cum factus est dies. deinde cum dictum esset: fecit deus caelum et terram, additum est: et omneviride agri: quae certe manifestum est tertio die facta. Unde liquidius apparet eumdem illum esse unum diem quem fecit Deus, quo repetito, factus est et secundus et tertius et ceteri usque ad septimum diem. Cum autem nomine caeli et terrae usitato more scripturarum nunc uniuersam creaturam uoluerit accipi, quaeri potest cur addiderit: et omne uiride agri. quod mihi uidetur ideo posuisse, ut significantius intimaret, quem diem commendauerit,
Abbreviated transcription (Latin):
celũ et terrã priusꝙ cõdeiet diẽ. quia p̾ub
et hic cõmemorata sũt celũ et tetm et
postea factus̾ ẽ dieb corrigictur. sequẽtib
uerbis. quia et post cõmedratũ stm̃ diem
rursub celi et terre nomẽ adiũctũ ẽ ꝙ̃qͣ
et hoc quod positũ ẽ. cũ et sic adiũctũ tõ
ẽ dies cuiꝰ cõtentioso extorqueat aliũ ĩtel¬
lcm̃ eẽ nõ posse Si enĩ tta eet̃ ĩterpositũ ut
diceretur. hic ẽ liber creature celi et terto
fcũs ẽ dies fecit deus celũ et terrã. quisꝙͣ for¬
te arbitraretur. librũ creature celi et terre
fecit deus celũ et terrã ante ronditũ dic᷑. ac
deinde subiũctã fcũs ẽ dies. sicut ibi postea
narratũ ẽ qd̾ deus̾ fecerit diẽ. inde cõtinuo
rursus dictũ.fecit deꝯ celũ et teriũ tãꝙͣ sit
iã quẽ admodũ hec stã sint post conditã diẽ
Sed quia ita ĩterpositũ ẽ ut diceret᷑ cũscõ
ẽ dies. siue hoc suꝑioribus̃ uerbis cõnectas

Expanded text:
quia prius et hic commemorata sunt caelum et terra et postea factus est dies, corrigatur consequentibus uerbis, quia et post commemoratum factum diem rursus caeli et terrae nomen adiunctum est. Quamquam et hoc, quod positum est "cum" et sic adiunctum, factus est dies, cuiuis contentioso extorqueat alium intellectum esse non posse. si enim ita esset interpositum, ut diceretur: hic est liber creaturae caeli et terrae. factus est dies, fecit deus caelum et terram, quisquam forte arbitraretfecit deus caelum et terram ante conditum diem, ac deinde subiunctum: factus est dies, sicut ibi postea narratum est, quod deus fecerit diem : inde continuo rursum dictum: fecit deus caelum et terram, tamquam sic iam, quemadmodum haec facta sunt post conditum diem. sed quia ita interpositum est, ut diceretur: cum factus est dies. siue hoc superioribus uerbis conectas,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptis et iussis obtemꝑent bo¬
nũ est eis in ordine ꝓprie nature
atq substãtie Nũcii aũt grete
angeli dicũt᷑ Quo noĩe gn̾ali
unu̾sa illa suꝑna ciuitas nũcupa¬
tu. quẽ diem pͥmũ conditũ exi¬
stimamꝯ Nã nec illud eos la¬

Expanded text:
praeceptis et iussis obtemperent, bopraeceptis et iussis obtemperent, bonum est eis in ordine propriae naturae atque substantiae. nuntii autem graece. angeli dicuntur: quo nomine generali uniuersa illa superna ciuitas nuncupatur, quem primum diem conditum existimam
Abbreviated transcription (Latin):
añꝙͣ fierent. utiq nõ erant Qũo
ergo deo nota erant que nõ erãt:
Et rursus quõ ea fac̾et. que sibi
nota nõ erant. Nõ em̃ quitꝙͣ
fecit ignorans Nota eñ fecit.
nõ facta cognouit Pinde añꝙͣ
fierent et erant et nõ erant Erãt
in dei scĩa. nõ erant in sua nat᷑a
At ꝑ hoc fcũs est dies ille cui u¬
troq modo ĩnotesce̾nt. et in deo
et in seipsis. illa uelut matutina
sue diurna cognitione. hac uero
uespertina Ipsi autẽ deonõ audeo
dicere alio modo ĩnotiusse cũ ea
feciss ꝙͣ illo quo ea nouerat ut
fac̾et. apud quẽ nõ est conuitatio
nec momenti obumbratio Nõ sane
ꝓpt̾ inferiorũ sciãm nũciis indig
quasi ꝑ eos fiat scientior. s illo
simplici ac mirabili modo nouit
oĩa stabilit̃ atq incõmutabiliter
Habet autẽ nũcios ꝓpter nos
et ꝓpt̾ ipsos. quia illo modo deo
parere et assist̾e ut eũ de infe-¬
riorib consulant eiusq supernis

Expanded text:
antequam fierent, utique non erant. quomodo antequam fierent, utique non erant. quomodo ergo deo nota erant, quae non erant? et rursus quomodo ea faceret, quae sibi nota non erant? non enim quidquam fecit ignorans. nota ergo fecit, non facta cognouit. proinde, antequam fierent, et erant et non erant: erant in dei scientia, non erant in sua natura. ac per hoc factus est dies ille, cui utroque modo innotescerent, et in deo et in se ipsis, illa uelut matutina siue diurna cognitione, hac uero uelut uespertina. ipsi autem deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane propter inferiorum scientiam nuntiis indiget, quasi per eos fiat scientior; sed illo simplici ac mirabili modo nouit omnia stabiliter atque incommutabiliter. habet autem nuntios propter nos et propter ipsos, quia illo modo deo parere et adsistere. ut eum de inferioribus consulant eiusque supernis
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ sicut ea que nascũt᷑ in mũdo
Cũ ergo scriptura dixiss oĩa per
ip̃m̃ facta sunt et sine ipo scm̃ est
inchil. paulopost ait In hoc mũdo
erat. et mũdus ꝑ ip̃ñ factus est
De hoc oꝑe dei alio loco scriptũ ẽ
Qui fecisti mũdũ de matia ĩformi
Hic mũdus plerũq celi et terre
noiẽ nũcupatur. sicut iã ꝯmẽoꝵ aui¬
mus. quẽ scpͣtura dicit deũ fecisse
cũ factus est dies De quib u̾bis
iã ꝙͣtũ uisũ est disputauimꝰ ꝙ̃ad¬
modũ congruat conditiõi huiꝰ̃ mũ¬
di et ꝙ sex dieb consũmatus est
tũ õmb que in eo sunt. et ꝙ tũc
factus cũ fcũs est dies. ut et illud
congyuat ꝙ creauit omña simul
Huius uinuerse create̾ dei multa
non nouimus suie que in celis sũt
altius ꝙͣ ut nr̃ sensus ea possit
tassis inhabitabilib suie que de¬
orsũ latent uł in ꝓfundo abyssi
uel in occultis finb t̾re Hecigit᷑

Expanded text:
autem, sicut ea, quae nascuntur in mundo. autem, sicut ea, quae nascuntur in mundo. cum ergo scriptura dixisset: omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, paulo post ait: in hoc mundo erat, et mundus per eum factus est. de hoc opere dei alio loco scriptum est: qui fecisti mundum de materia informi. hic mundus plerumque caeli et terrae nomine nuncupatur, sicut iam commemorauimus, quem scriptura dicit deum fecisse, cum factus est dies . de quibus uerbis iam, quantum uisum est, disputauimus, quemadmodum congruat conditioni mundi huius, et quod sex diebus consummatus est cum omnibus, quae in eo sunt, et quod tunc factus est, cum factus est dies, ut et illud congruat, quod creauit omnia simul Huius uniuersae dei creaturae multa non nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit tassis inhabitabilibus siue quae deorsum latent uel in profundo abyssi uel in occultis sinibus terrae. haec igitur
Abbreviated transcription (Latin):
nea ẽ ipsa meno nr̃a in ipsis
ratiõib quib facta sut ea uidẽ
apud deũ ut ꝑ hoc sciamꝰ quot
et ꝙͣta et qualia sint. etiã si non
ea uidema ꝑ corꝑis sensus Riemo
ctuq seꝑant᷑ Ex quo fit ut maior
ad illa ĩuemenda sit labor ꝙͣ ad
illũ a quo facta sunt. cũ sit m¬
comꝑabili felicitate prestantius
illir ex ꝙͣtulacũq ꝑticula pia
mente sentire ꝙͣ illa uniuersa
comprehend̾e Unde recte culpã¬
tur in libro sapiẽ inquisitores
huius seculi Si em̃ tm̃ inquit
potuerũt ualẽ ut possẽt estima/¬
be seculũ. quõ eius dnm̃ non
facilius ĩuenerũt: Ignota em̃
sunt fundamẽta t̾re oculis nr̃is.
et qui fundauit terrã ꝓpinquat
mentibus nr̃is Iã nũt considere¬
mus ea que fecit deus omnia
simul a quib in sexto die cõsũma¬
tis requieuit in septimo. postea
consideraturi oꝑa eius in quibus
usq nũc oꝑatũt Ipse enĩ añ scła
A sclo autẽ ea dicimus ex quo ce¬
pit scłm sicut ip̃m mũdũ. in seculo

Expanded text:
sis rationibus, quibus facta sunt, ea uidere apud deum, ut per hoc sciamus, quot et quanta qualiaque sint, etiamsi non ea uideamus per corporis sensus. remotctuque separantur. ex quo fit, ut maior ad illa inuenienda sit labor quam ad illum, a quo facta sunt, cum sit inconparabili felicitate praestantius illum ex quantulacumque particula pia mente sentire quam illa uniuersa conprehendere. unde recte culpantur in libro sapientiae inquisitores huius saeculi: si enim tantum, inquit, potuerunt ualere, ut possent aestimare saeculum, quomodo eius dominum non facilius inuenerunt? ignota enim sunt fundamenta terrae oculis nostris, et qui fundauit terram, propinquat mentibus nostris. Iam nunc consideremus ea, quae fecit deus omnia simul, a quibus in sexto die consummatis requieuit in septimo, postea\' consideraturi opera eius, in quibus usque nunc operatur. ipse enim ante saecula; a saeculo autem ea dicimus, ex quo coepit saeculum, sicut ipsum mundum, in saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
uersis numeris dierũ gignontur.
et postea plantato ꝑadyso repres¬
sisse illũ fontẽ. multioq fontib
sicut etiã nũc aidemꝰ impleuisse
terrã. de ꝑadysi autẽ uno fonte
quatuor flunina ingentia diuisisse.
ut in t̾ra cet̾a creaturarũ suaꝵ ple¬
na gm̃b congruos nũos suoꝵ tẽ¬
porũ agentib sontes etiã suos ha¬
beret et fluios. et ꝑadysꝰ loco
electiorei plãtatus qͣtuor illa fluã
ex capite sui fontis emilt̾et. aut
ex ip̃o uno fonte ꝑadysi multo
largius exundante prius totã ei¬
postea repressisse in co loco aqua¬
rũ eruptionẽ uastissimã. unde di¬
uersis ꝑ oem̃ terrã capitib flu¬
minũ ac̃ fontiũ iã manarent. ac
demde in regione illiꝯ fontis non
iam uniu̾sã terrã rigantis s me¬
uios emittentis plantasse ꝑ adysũ¬

Expanded text:
uersis numeris dierum, uersis numeris dierum, et postea plantato paradiso repressisse illum fontem multisque fontibus, sicut eam nunc uidemus, inpleuisse terram, de paradisi autem uno fonte quattuor ingentia flumina diuisisse, ut et terra cetera creaturarum suarum plena generibus congruos numeros suorum temporum agentibus fontes etiam suos haberet ac fluuios et paradisus loco electiore plantatus quattuor illa flumina ex capite sui fontis emitteret? aut ex ipso uno fonte paradisi multo largius exundante prius totam ripostea repressisse in eo loco aquarum eruptionem uastissimam, ut de diuersis per omnem terram capitibus fluminum ac fontium iam manarent, ac deinde in regione illius fontis non iam uniuersam terram rigantis, sed meuios emittentis plantasse paradisu
Abbreviated transcription (Latin):
lim̃. terris auferret fecũditatem.
ut incolentiũ aug̾e̾t᷑ labor Posset
hoc ꝙͣuis nulla id script᷑ã narrau̾it
affirmari huana susꝑatione. insi
na laboris imposita ẽ post ꝑadysi
delicias extitit ꝑadysus autẽ ha-¬
bebat pregrand̃ fontẽ suñ de
quo post diligentiꝰ loco suo lo ꝙ̃¬
dũ ẽ. ex cuiꝰ uno capite quatuor
magna fluĩa et nota gẽtib ma¬
nare narrant᷑ Bbi eego erat
iste fons aut̃ ista flumĩa. qñ ille
unus maxiniꝰ astendebat de t̾ra
et irrigabat ocm̃ faciẽ tre . Certo
em̃ tuc nõ geon qui dicit᷑ nlus
unus ex illis qͣtuor rigabat egypͥ¬
tũ qñ fons ascendebat de t̾ra et
nõ egyptũ tiñ s oc̃m faciẽ terre
saçiabat An ṕmo uoluisse deũ cre¬
dendũ est uno fonte maxiõ rigare
omnẽ terrã. ut illa que in ea prĩ¬
cipalit̃ condidãt accepto huõris ad¬
uitorio iã etiã ꝑ tꝑalia spacia ꝓ¬
suorũ generũ diuersitate etiã di-¬

Expanded text:
limam terris auferret fecunditatem, limam terris auferret fecunditatem, ut incolentium augeretur labor. Posset hoc, quamvis nulla id Scriptura narraverit affirmare humana suspicio, nisi um, cui poena laboris imposita est, post paradisi delicias exstitit: paradisus autem habebat praegrandem fontem suum, de quo post diligentius suo loco loquendum est; ex cujus uno capite quatuor magna flumina et nota gentibus manare narrantur. Ubi ergo erat fons iste aut ista flumina, quando ille unus maximus ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae? Certe enim tunc non Geon. qui dicitur Nilus, unus ex illis quatuor, rigabat Aegyptum, quando fons ascendebat de terra, et non Aegyptum tantum, sed omnem faciem terrae satiabat. An primo deum uoluisse credendum est uno fonte maximo inrigare omnem terram, ut ea, quae in illa principaliter condiderat. accepto humoris adiutorio iam etiam per temporalia spatia suorum generum diuersitate etiam di
Abbreviated transcription (Latin):
dem ut deũ que nõ nou̾at focisse
arbitret᷑ Porro si nou̾ãt ea pri¬
rent apud illũ erant eo mõ nota
quo sempitne atq incõmutabilit
uiuũt et uita sunt. facta autẽ
eo modo quo unaq̃q treatã in
gnͬe suo est Eyuio ergo illa e¬
terna incõmutabilisq nat᷑a qd̾
deus ẽ habens inse ut sit sicut
moysi dictuã est ego sum quisã
longe stilicet aliter ꝙͣ ista sut̃
quo facta sunt. qm̃ illud ue̾ ac
primitus ẽ qd̾ eod̾ mõ semꝑ est.
nec solũ nõ cõmutat᷑ s cõmutari
om̃o non p̃t̃. nichil horũ que fecit
existens et omña p̾mitus habẽs
sicut ipse est Neq em̃ ea face̾t
nisi ea nosset anteꝙͣ fac̾et. nec

Expanded text:
dem, ut deum quae non nouerat fecisse dem, ut deum quae non nouerat fecisse arbitretur. porro, si nouerat ea, prirent, apud illum erant eo modo nota, quo sempiterne atque incommutabiliter uiuunt et uita sunt, facta autem eo modo, quo unaquaeque creatura in genere suo est. Quamuis ergo illa terna incommutabilisque natura, quod Deus est, habens in se ut sit, sicut Moysi dictum est, Ego sum qui sum ; longe scilicet aliter quam sunt ista quae facta sunt: quoniam illud vere ac primitus est, quod eodem modo semper est, nec solum non commutatur, sed commutari omnino non potest, nihil horum, quae fecit, existens et omnia primitus habens, sicut ipse est — neque enim ea faceret, nisi ea nosset, antequam faceret, nec