comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subdita ẽ egsptii. ꝑ secuti sunt: et romant x̃ ibi contra¬
dicciones aduersits moysen x hic edicta aduersus pm̃
romanoꝵ. Nam ut etiam ipsas int̾ se plagas inquantũ
tam̃ figura forme comparari. pot̃ conferam. Ihi pͥma
correp̃tio habuit sanguinem uulgo uł emanasse de
puteis uel influminib cucurrisse hic pͥma subnero¬
ne exigit plaga. ut ubiq morientium sanguis eẽt
uł moribi inurbe correptus. uł bellis murbe ꝓfrisus.
Ibisequens plaga ꝓdit ꝑstrepantes ꝑsultantesq Iupe¬
netrabilib ranas inedie ꝓpe modum causa habita¬
torib atq exutii fuisse hic sequens subdomitiano
pena similit̃. quant᷑a setellitum. militumq enis iꝓ¬
bis effrenatisq discursib cruentissum uissa pͥncipis
exequentum. adinopiã pene omnes ramanos ciues ad¬
actos exilioq disꝑsos cͤegit. uͥbi t̾cia uexatio habuit scy¬
niphes musculas scilicet paruissimas seuissimasq que
mediis sepe estib ꝑ loca scalida. coadumati in iuibrando

Expanded text:
sunt Aegyptii, persecuti sunt et Romani. decem ibi contradictiones aduersus Moysen, decem hic edicta aduersus ChriRomanorum. nam, nt etiam ipsas inter se plagas, in quantum tamen figura formae conparari potest, conferam, ibi prima correptio habuit sanguinem uulgo uel manasse de puteis uel in fluminibus cucurrisse: hic prima sub Nerone exegit plaga, ut ubique morientium sanguis esset uel morbis in Vrbe corruptus uel bellis in Orbe profusus. ibi sequens plaga prodidit, perstrepentes persultantesque in penetralibus ranas inediae propemodum causam habitatoribus atque exilii fuisse: hic sequens sub Domitiano poena similiter ostendit, satellitum militumque eius improbis efirenatisque discursibus cruentissimi iussa. principis exsequentum ad inopiam paene omnes ciues Romanos adactos exilioque dispersos. ibi tertia uexatio habuit sciniphes, musculas scilicet paruissimas ac saeuissimas, quae mediis saepe aestibus per loca squalida coadunatim uibrando
Abbreviated transcription (Latin):
de quo meiuigło dr̃. Ecce agnus dĩ ecce qui tollit pec¬
cata mundi. uiesꝑe inmolatur agnus: inuesꝑa mundi
passus ẽ. dominus. Prohibent᷑ qui pascha facuint ossa
frangere. ñ frangunt᷑ incruce ossa dni. attestante euũge¬
listã qui ait. os euis ñ comminuetis. Sanguine ag¬
ni inlibuntur israhelitaꝵ postes. ne uastator angłs
audeat inferre ꝑniciem. signantur signo dominice pas¬
sionis infrontib fideles ppłi atattelam salutiaut hi
soli abint̾itu lib̾entur. qui crtiore dominice passionis
corde et fronte signati st̃. qui etiam oꝑe loquuntur.
Signatum ẽ. suꝑ nos lum̃ utiltus tui dnẽ. linde et ap¬
pellatur ipsa sollempnitas phase. qd̾ nos transitum pos¬
sumus uocare: eo quod de peiorib admeliora ꝑgentes
tenebrosam egyptum delinquamus. factum ẽ aũt in¬

Expanded text:
elio dicitur: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Vespere immolatur agnus; in vespera mundi, passus est Christus. Prohibentur qui Pascha faciunt ossa frangere; non franguntur in cruce ossa Domini, attestante evangelista, qui dicit: Os ejus non comminuetis. Sanguine agni illiniuntur Israelitarum postes, ne vastator angelus audeat inferre perniciem; signantur signo Dominicae passionis in frontibus fideles populi ad tutelam salutis, ut hi soli ab interitu liberentur, qui cruore Dominicae passionis corde et fronte signati sunt; qui etiam opere loquuntur: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Unde appellatur ista solemnitas phase, quod nos transitum possumus vocare, eo quod de pejoribus ad meliora pergentes, tenebrosam Aegyptum derelinquamus. CAPUT XXIV.
Abbreviated transcription (Latin):
sem̃ ifrł inegipto ac̃ sic completi st̃ quadringeni trigintaan¬
ni aꝓmissione tsq adexitũ isrł exegipto quando factaẽ lex
inmonte sina. q̃ non infirmat cestam̃tũ adeuacuandaᷤ pro¬
missiones. Septuagesimo ⁊ quinto anno uite sue abraã. sic̃ scͥp¬
tura dicit egressus : int̾rã chanaan. ⁊i genuit ysaae cũ eẽt au¬

Expanded text:
semen Israel in Aegypto, ac sic completi sunt quadringenti triginta ansemen Israel in Aegypto, ac sic completi sunt quadringenti triginta anni, a promissione usque ad exitum Israel ex Aegypto quando facta est lex in monte Sina, quae non infirmat testamentum ad evacuandas promissiones. Septuagesimo et quinto anno vitae suae Abraham, sicut Scriptura dicit , egressus est in terram Chanaan, et genuit Isaac cum esset ce
Abbreviated transcription (Latin):
inquit quia testamentum confirmatum adõ. pꝰ
qua dringentos. et tringinta annos. facta ẽ. lex ñ
infirmata. adeuacuandas ꝓmissiones. Exilla gͦ
ꝓmissione qua uocatus ẽ. abraham. et credidit dõ.
post quadringentos. et tringentos annos factam
legem dicit apłs. ñ extempore quo iacob intrauit
inegy ptum. Deide etiam ipsa scͥptura exodi satis
hoc significatur. Non enim dixit incolatus filioꝵ
ifrł quem incoluerunt int̾ra egypti. anni quadrĩ¬
genti tringenta: s aꝑte dixit. quem incoluerunt
int̃ta egypti. et int̾ra chanaan. ipsi et patres eorũ.
Ac ꝑhoc manifestũ ẽ cõputandũ ẽẽ tempꝰ etiã patriarcha¬
rum abrae isaac et iacob exquo ꝑegrinari cepit abraam
intĩa chanaan. ioẽ exilla ꝓmissione inqua eus fidẽ laudat
apłs. usq adillud tempꝰ quo ingressus ẽ isrł̃ inegyptũ. loto
qͥppe isto temp̃r ꝑegrinati sunt: patres int̃ra chanaã. et deinde

Expanded text:
inquit, quia testamentum a Deo confirmatum, quae post inquit, quia testamentum a Deo confirmatum, quae post quadringentos et triginta annos facta est lex, non infirmat ad evacuandas promissiones . Ex illa ergo promissione qua vocatus est Abraham et credidit Deo post quadringentos et triginta annos factam legem dicit Apostolus, non ex tempore quo Jacob intravit in Aegyptum. Deinde etiam ipsa scriptura Exodi satis hoc significat. Non enim dixit, incolatus filiorum Israel quem incoluerunt in terra Aegypti, anni quadringenti triginta, sed aperte dixit: quam incoluerunt in terra Aegypti Chanaan, ipsi et patres eorum. Ac per hoc manifestum est computandum esse tempus etiam patriarcharum Abrahae, Isaac et Jacob, ex quo peregrinari coepit Abraham in terra Chanaan, id est, ex illa promissione in qua ejus fidem laudat Apostolus, usque ad illud tempus quo ingressus est Israel in Aegyptum. Toto quippe isto tempore peregrinati sunt patres in terra Chanaan, et deinde
Abbreviated transcription (Latin):
cuma eis. Manitestum ẽ. homines significatos suie inser¬
ius uut imnidierib siue inhis etatib q̃ militie ñ eent
idonee ut sexcenta milia peditum ineis solis intelli¬
gamus. qui possent milttari agminearmari. Queri
aut folet itiruni ad tantũ numer̃ ebrei ꝑuenire potu¬
erint peos anuos inegypto. dicit enimtta sequtpo ti
habitatio att̃ filioꝵ isrł. qua manserant in egypto. fuit
quadringñtoꝵ trĩginta anioꝵ quib explecis eadim.
die egͥssus ẽ. omnis exercitus domini de t̾ra egypti. Nõ
enim abintroitu iacob inegyptum. uisq edexitum filioꝵ
isił de eoypto. Quisquis scripturas sacras diligĩtt̃ m
computatio quam secutus ẽ. Eusebius inhistoria sua
soonico pspieua uerttate sumxxa ẽ. adilliꝰ enum ꝓmiis¬
si on ccompitat quadringĩtt o tringunta auosr qua
uocauit ds̃ abraham ut exiret det̾ra sna int̾ram cha¬
uaan quia et apłs cum abrahe laudaret. et comĩ¬
benedicerentur ineo omnes trib t̃re hoc añt dico

Expanded text:
io. Manifestum est homines significatos, sive in servis, sive in mulieribus, sive in his aetatibus quae militiae non essent idoneae, ut sexcenta millia peditum in eis solis intelligamus qui possent militari agmine armari. Quaeri autem solet utrum ad tantum numerum Hebraei pervenisse potuerint per eos annos in Aegypto. Dicit enim ita in sequentibus: Habitatio autem filiorum Israel qua manserant in Aegypto fuit quadringentorum triginta annorum. Quibus expletis eadem die egressus est omnis exercitus Domini de terra Aegypti. Non enim ab introitu Jacob in Aegyptum usque ad exitum filiorum Israel de Aegypto, quisquis Scripturas sacras diligenter incomputatio quam secutus est Eusebius in historiae suae Chronico, perspicuae veritati subnixa est. Ab illa enim promissione computat quadringentos et triginta annos, qua vocavit Deus Abraham ut exiret de terra sua in terram Chanaan; quia et Apostolus cum Abrahae laudaret et commenbenedicerentur in eo omnes tribus terrae. Hoc autem dico,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ꝑegrinum erit sem̃ tuum int̾ra ñ ꝓpria. quia siue
int̾ra chanaan: siue megypto ꝑegrinum erat illud se¬
sem̃ antequam heditatem sumerẽt. tram expmis¬
sione dĩ. factum quod ẽ. post ea quãno exegypto lib̾a¬
ti sunt: ut ꝓbaton hic intelligat᷑. et ordo uerboꝵ sit.
sciendo scies. quia ꝑegrinum erit semen tuum int̾ra ĩ
ꝓpria quadringentis annis. Illud aũt int̃positum
intelligatur: et inseruitutem redigent eos et nocebt̃
illis:. ita ut adquadringentos annos ista int̾positio
ñ ꝑtineat. In extrema parte enim parte annoꝵ sum
ad moysen et aaron. hec ẽ religio phasȩD muis alieni¬
gena ñ comedit exeo: Omnnis aũt serius empticus
fircumcidet᷑. et sic comedet aduena et mercenarius
ñ edat exeo. Alienigenam dicit gentilem. qͥ nec dum
sacro baptismate renatui ẽ ti nullo modo corpꝰ domi¬
nicum et sanguis tͥbuendusn ẽ. quia sic̃ ext̃ ẽ religi¬

Expanded text:
est: peregrinum erit semen tuum in terra non propria, quia siue est: peregrinum erit semen tuum in terra non propria, quia siue in terra Chanaan siue in Aegypto peregrinum erat illud semen, antequam hereditatem sumerent terram ex promissione dei. quod factum est posteaquam ex Aegypto liberati sunt, ut hyperbaton hic intellegatur et ordo uerborum sit: sciendo scies quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria quadringentis annis, illud autem interpositum intellegatur: et in seruitutem redigent eos et nocebunt illis, ita ut ad quadringentos annos ista interpositio non pertineat. in extrema enim parte annorum suase: Omnis alienigena non comedet ex eo; omnis autem servus emptitius circumcidetur, et sic comedet. Advena et mercenarius non edent ex eo. Alienigenam dicit gentilem, qui necdum sacro baptismate renatus est: cui nullo modo corpus Dominicum et sanguis tribuendus est, quia sicut extra est religi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓpria et inseruitutem redigent eos. et nocebunt illis
quadringentis annis. ñ sic accipiendum ẽ. tanquã
milla dirrissima seruitute quadringentos annos dĩ
ppłs fuerit. s quia scͥptum ẽ inysaac uocabit᷑ tibise¬
men. exanno naturitatis y saac. usq ad annũ egres¬
sionis exegypto. computant᷑ anin quadringenti.u.
Cum ergo de quadringentis tringinta detraxeris ui¬
guiti quinq qui sunt aꝓmissione usq adnatum y¬
saac. ñ mirum : si quadringentos et quinq annos
summna solida quadringentos uoluit appellare scͥptura
que solet tempora ita ñ cupare. ut quod de sumina ꝑ
fectioris numeri paululum excrescit. aut infra÷ ñ com¬
putetur: ñ itaq quod ait inseruitute redigent eos et
nocebunt illis. ad qua dringentos annos referendũ
ẽ. tanquam ꝑtot annos eos habuerint inseruitute. s
referendi sunt. quadringenti anni adid quod dictum

Expanded text:
non propria; et in servitutem redigent eos, et nocebunt illis non propria; et in servitutem redigent eos, et nocebunt illis quadringentis annis , non sic accipiendum est tanquam in illa durissima servitute quadringentos annos Dei populus fuerit; sed quia scriptum est, In Isaac vocabitur tibi semen , ex anno nativitatis Isaac, usque ad annum egressionis ex Aegypto, computantur anni quadringenti quinque. Cum ergo de quadringentis triginta detraxeris viginti quinque, quae sunt a promissione usque ad natum Isaac, non mirum est, si quadringentos et quinque annos, summa solida quadringentos uoluit appellare scriptura, quae solet tempora ita fectioris numeri paululum excrescit aut infra est non conputetur. non itaque quod ait: in seruitutem redigent eos et nocebunt illis, ad quadringentos annos referendum est, tamquam per tot annos eos habuerint in seruitute: sed referendi sunt quadringenti anni ad id quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
Ioseph aut̃ cum eẽt triginta nouem. siunt ꝓinde anu ap¬
missione usq ad ingressum iacob inegꝰ pturm ducenti quan¬
decĩ Iosepħ aũt ab illo tͥcesimo. et nono anno etatis sue ui
quo cum pat̃ in egipto iuenit uixit septuagarta et uorimt
annos quia omnes etatis eius anra centum decem suerunt
sum itaq adducentos quindeci annos accessert septua¬
gunta uñ fiuint anni cducenti octoginta sex Restant centũ
qua a ragiita quatuor uł quinꝙ quib intelligaur sec¬
uisse inegi pto ppłs ifrł post mortẽ ioseph. his annis qͥn¬
tum mułtiplicari potuerint si fecunditas hominis cõ¬
sideretur aduiiante illo qui eos uoluit ualde mul¬
tiplicari: ieperitur non cẽ mirum. quod insexcentis
milibus peditum egressus est populus ȩregipto ex¬
cepto cetero apparat ubi. et seruitia erant et sec mu¬
liebris et iubellis etas. Qnod ergo aytt aeu i
abraam: sciendo scies qulia peregrinumi ert  senm¬
sille retuum in terra

Expanded text:
inde anni a promissione usque ad ingressum Jacob in Aegyptum ducenti quindecim. Joseph autem ab illo tricesimo et nono anno aetatis suae, in quo eum pater in Aegypto invenit, vixit septuaginta et unum annum, quia omnis aetatis ejus anni centum decem fuerunt. Cum itaque ad ducentos quindecim annos accesserint septuaginta unum, fiunt anni ducenti octoginta sex. Restant centum quadraginta quatuor vel quinque quibus intelligitur servisse in Aegypto populus Israel post mortem Joseph. His annis quantum multiplicari potuerunt, si fecunditas hominis consideretur, adjuvante illo qui eos voluit valde multiplicari, reperitur non esse mirum quod in sexcentis millibus peditum egressus est populus ex Aegypto, excepto apparatu, ubi et servitia erant, et sexus muliebris, et imbecillis aetas. Quod ergo dixit Deus ad Abraham, Sciendo scies quia peregrinum erit semen tuum in terra
Abbreviated transcription (Latin):
sibo uos. nec erit inuob plaga disꝑdens quando ꝑcus¬
sero t̾ram egypti. Sanguis xpi insignum ẽ credentib ne
noceat eis exterminator. quia maxima tutela contra ho¬
stes xpĩanis memoria passionis xͥ. Quod aũt idem sanguis
tinat. fasciculo ysopi asꝑgi insuꝑ liminare. et mutrumq
postem tubetur: signisicat quod scdm fidem catholicam
passiomis xͥ sacramertum celebrare debemus Ysopus
enim hba: humilis radicib adherens petre. et purgã¬
dñs grano sinapis comparat humili deuotione sus¬
cepta. et firmit̃ incorde retenta: omnes int̾iores anime
affectus purgat et emundat. ad sacram̃toꝵ celestium
abilem hominem efficit. Habetis aũt hanc diem in
monunĩtum. et. celebrabitis eam sollempnem dño.
in generationib uris cultu sempit̃no. quod scͥptum¬

Expanded text:
sibo vos, nec erit in vobis plaga disperdens, quando percussibo vos, nec erit in vobis plaga disperdens, quando percussero terram Aegypti. Sanguis Christi in signum est credentibus ne noceat eis exterminator, quia maxima tutela contra hostes est Christianis memoria passionis Christi. Quod autem idem sanguis, tincto fasciculo hyssopi, aspergi in superliminare, et in utrumque postem jubetur, significat, quod secundum fidem catholicam passionis Christi sacramentum celebrare debemus. Hyssopus enim herba est humilis radicibus, adhaerens petrae, et purganelio ipse Dominus grano sinapis comparat, humili devotione suscepta, et firmiter in corde retenta, omnes interiores animi affectus purgat et emundat, ac sacramentorum coelestium habilem hominem efficiet. Habebitis autem hunc diem in monumentum, et celebrabitis eum solemnem Domino, in generationibu
Abbreviated transcription (Latin):
pastoralem susciꝑe. qui iam insuo corpore sciunt flu¬
ra luxurie domare ut cum aliis fortia p̃dicant. ipsi
desidio mollib encruit̃. nec succumbant. Bene aut̃
subditur. et comedetis festinantes. Notaudum uͦ quod dñ¬
redemptoris redemptoris celestis patrie gaudia cum
festinatione cognoscamus. et p̃cepta uite cum festina¬
tione implere curemus. quia enim adhuc hodie licet
bene agere scimus. utrum cras liceat ignoramus. festi¬
nantes ergo pascha comedamus. idẽ adsollempnitatẽ
xp̃c. Porro quod sequitur in diis tẽcit uidicium. illud
ebrei autumant quod nocte qua egͥssus: populus oĩa
inegypto tempba destructa sunt. siue motu tr̃e. siue
tactu fulminum. sp̃alit̾ aũt dicimiis. quod egredientibꝰ
exegypto erroꝵ ydola corruant. et omnis ꝑuersoꝵ dog¬
mãtum cultura quatiatur. Crit aũt sangus nob̾ insig¬
num inedib inquib eritis et uidebo sanguinẽ actran¬

Expanded text:
pastoralem suscipere qui jam in suo corpore sciunt flupastoralem suscipere qui jam in suo corpore sciunt fluxa luxuriae edomare, ut cum aliis fortia praedicant, ipsi desideriis mollibus enerviter non succumbant. Bene ergo subditur, « et comedetis festinantes. » Notandum et hoc quod dicRedemptoris, coelestis patriae festinatione cognoscamus, et praecepta vitae cum festinatione implere curemus. Quia enim adhuc hodie licet bene agere scimus, utrum cras liceat, ignoramus. Festinantes ergo pascha comedamus, id est solemnitatem Christus . Porro quod sequitur, in diis eorum fecit judicium, illud Hebraei autumant quod nocte qua egressus est populus, omnia Aegypto templa destructa sunt, sive motu terrae, sive tactu fulminum. Spiritualiter autem dicimus quod egredientibus ex Aegypto errorum idola corruant, et omnis perversorum dogmatum cultura quatiatur. Erit autem sanguis vobis in signum in aedibus in quibus eritis. Et videbo sanguinem ac tran
Abbreviated transcription (Latin):
que sit sollempnitas incorruptionis: qͥ adhuc ꝑ in¬
continentiam corruptioni subiacet: hec quibꝰdam du
ra sunt: s angusta porta ÷ que ducit adiritam. et ha¬
bemius iam multa exempla continentium. linde et¬
bene adhuc subditur. Ealtiam̃ta habebitis inpedibꝰ
qͥd sunt et enim pedes nr̃i. nisi oꝑa: quid uero cal¬
ciamenta nisi pelles mortuoꝵ animalium: caltiam̃¬
ta aũt pedes mununt. Quero st̃ mortua animalia
ex quoꝵ pellib nr̃i muniantur pedes. nisi antiqui
patres qui nos adet̃nam patriã p̃cesser̃t: quoriundã
exempla conspicimus. nr̃i oꝑis pedes munimus. Calti¬
am̃ta gͦ inpedib habeẽ mortuoꝵ uitam conspic̾e. et nr̃a
uestigia apeccati uulnere custodire. tenentes baculos
imanib. quid lex ꝑ bacculum nisi pastoralẽ custodiã
designat: et notandum. qđ priꝰ p̃cipimur renes accm¬
gere postinodum baculos tenere. quia illi debent curã

Expanded text:
quae sit solemnitas incorruptionis, qui adhuc per inquae sit solemnitas incorruptionis, qui adhuc per incontinentiam cra sunt, sed angusta porta est quae ducit ad vitam . Et habemus jam multa exempla continentium. bene adhuc subditur: « Calceamenta habebitis in pedibus. » Quid sunt enim pedes nostri, nisi opera? Quid vero calceamenta, nisi pelles mortuorum animalium? Calceamenta autem pedes muniunt. Quae vero sunt mortua animalia, ex quorum pellibus nostri muniantur pedes, nisi antiqui Patres qui nos ad aeternam patriam praecesserunt? Quorum dum exempla conspicimus, nostri operis pedes munimus. Calceamenta in pedibus habere, est mortuorum vitam respicere, et nostra vestigia a peccati vulnere custodire. « Tenentes baculos in manibus. » Quid lex per baculos, nisi pastoralem curam designat? Et notandum quod prius praecipimur renes accingere, postmodum baculos tenere, quia illi debent curam
Abbreviated transcription (Latin):
nat igne comburemꝰ: quando hoc quod demisterio in¬
carnationis euis intelligere et penetrare ñ possumus. po¬
testati spc̃ scĩ humilit̾ reseruamiis: ut ñ suꝑbe quis aude¬
at uł contempnere. uł denunitiare quod indelligit.
edendum sit pascha cognouimus. nc̃ qualit̃ edi debeat
agnoscamus. Sequit᷑. Sic aut̃ comedetis illud. renes nr̃os
accingetis. quid nrenib insi dlect: atio carnis accipitur:
unde et psalmistat dicens postulat. lire renes meos.
Si enim uoluntatẽ libidinis inrenib ẽẽ nesciret: eos uri
minime petisset. unde quia potestas diaboli inhuma¬
no genere maxime ꝑluxuriam p̃ualuit: de illo uoce
drũs a dr̃. potestas eius inlumbis erus. Qui ergo pascha
comedit. hab̾e renes accunictos debet: ut qͥ sollempnita¬
tem resur recꝰtionis. atq incorruptionis agit. corrup¬
tioni iam ꝑuitia nulli subiaceat. uoluntates edomet
carnem aluxuria restringat. Neq et enim cognonit

Expanded text:
net igni comburimus, quando hoc quod de mysterio innet igni comburimus, quando hoc quod de mysterio incarnationis ejus intelligere et penetrare non possumus, potestati Spiritus sancti humiliter reservamus, ut non superbe quis audeat vel contemnere vel denuntiare quod non intelligit, tur qualiter edendum sit pascha cognovimus, nunc a qualibus edi debeat agnoscamus. Sequitur: Sic autem comedetis illum. Renes vestros accingetis . Quid in renibus nisi delectatio carnis accipitur? Unde et Psalmista postulat, dicens: Ure renes meos . Si enim voluptatem libidinis in renibus esse nesciret, eos uri minime petisset. Unde quia potestas diaboli in humano genere maxime per luxuriam praevaluit, de illo voce dominica dicitur: Potestas ejus in lumbis ejus . Qui ergo pascha comedit, habere renes accinctos debet, ut qui solemnitatem resurrectionis atque incorruptionis agit, 1536 corruptioni jam per vitia nulli subjaceat, voluptates edomet, carnem a luxuria restringat. Neque enim cognovit
Abbreviated transcription (Latin):
Cap̃ gͦ agni uorare ẽ. diumitatẽ illius fide ꝑciꝑe. pe¬
des uero agni uorare ẽ. uestigiai humanitatis erus¬
et amando. et imitando ꝑquirere. Quid uero sunt in¬
testina nisi u̾borum illius occulta. et mistica mau¬
data: que tunc. uoramus. cum uerba ͥ cum autͦtate su¬
mimus. Inquo deuorationis uerbo. quid aliud quam
pigritie nr̃e torpor rep̃henditur. qui euis uerba adq mis¬
teria. et ꝑnosmet ipsos non requirimus. et dicta aba¬
liis audimus inuiti. Non remauebit exeo quicquam
usq mane: quia eius dicta magna sunt. sollicitudi¬
ne discutienda. quatinus priusqm̃ esurrectionis ap¬
pareat: In hac p̃sentis uite uocatione omnia manda¬
ta eius intelligendo et oꝑando penetrent᷑. s quia ualde
ẽ. difficile ẽ ut omne agni eloquium possit intelligi
et omne eius misteriũ petetrari: recte subiungitur.
Si qͥd aũt remanserit. igne comburetis qd ex agnꝰ rema⁊¬

Expanded text:
Caput ergo agni vorare, est divinitatem illius fide percipere. PeCaput ergo agni vorare, est divinitatem illius fide percipere. Pedes vero agni vorare, est vestigia humanitatis ejus amando et imitando perquirere. Quid vero sunt intestina, nisi verborum illius occulta et mystica mandata? Quae tunc voramus, cum verba vitae cum aviditate sumimus. In quo devorationis verbo, quid aliud quam nostrae pigritiae torpor reprehenditur, qui ejus verba atque mysteria, et per nosmetipsos non requirimus, et dicta ab aliis audimus inviti? Non remanebit ex eo quidquam usque mane, quia ejus dicta magna sunt sollicitudine discutienda, quatenus priusquam dies resurrectionis appareat, in hac praesentis vitae vocatione omnia mandata illius intelligendo et operando penetrentur. Sed quia valde est difficile ut omne agni eloquium possit intelligi, et omne ejus mysterium penetrari, recte subjungitur: Si quid autem remanserit, igni comburetis. Quod ex agno rema
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiam qualit̾̃ in carn ari ds̃ potuit cogitandus.
Omnis enim qui redemptorem nrm̃ purum hominem
credit. quid iste altud quam agni carnes crudas come¬
dit: quas uidelicet coquere ꝑdiuinitatis eus intelli¬
gentiam noluit. Omnis uero qui incarnationis enis
misteria uixta humanam sapientiam conatur dis¬
cut̾e. carnes agni aqua uult coquere idẽ. dispensa¬
tionis misterium. ꝑ dissolutã nult scientiam pene¬
trare. qui gͥ paschalis gaudii sollempnitatẽ celebra¬
re desiderat. agnum neq aqua coquat. neq crudũ
comedat. ut neq ꝑ humanam sapientiã ꝓfundita¬
tem illuis incarnationis penetrare appetat. neq in
eum tanquam in hominem purum credat s assatas
igni carnes comedat: ut dispensari omnia ꝑscĩ spc̃ po
pedib et intestinis norabitis. quia redemptor nr̃. ẽ.
A .i .ro. ds̃ uidelicet aute secula et homo infine scłoꝵ.

Expanded text:
sapientiam qualiter incarnari Deus potuit, cogitandus. sapientiam qualiter incarnari Deus potuit, cogitandus. Omnis enim qui Redemptorem nostrum purum hominem credit, quid iste aliud quam agni carnes crudas comedit, quas videlicet coquere per divinitatis ejus intelligentiam noluit? Omnis vero incarnationis ejus mysteria juxta humanam sapientiam discutere conatur, carnes agni aqua vult coquere, id est dispensationis mysterium, per dissolutam vult scientiam penetrare. Qui igitur paschalis gaudii solemnitatem celebrare desiderat, agnum neque aqua coquat, neque crudum comedat; ut neque per humanam sapientiam profunditatem incarnationis illius penetrare appetat, neque in eum tanquam in hominem purum credat; sed assatas igni carnes comedat, ut dispensari omnia per sancti Spipedibus et intestinis vorabitis. Quare Redemptor noster est α et ω . Deus videlicet ante saecula, et homo in fine saeculorum.
Abbreviated transcription (Latin):
nos ꝓ peccatis nrĩs infletib affligamꝰ. quatinꝰ ipsa ama¬
ritudo penitentie abstg̃at amentis stomacho ꝑuerse
amorem uite. ubi et subditur. Non comedetis exeo cru¬
dum quid. neq coctum aqua. Ecce. iam nos ipta uerba
historiae abintellectu histirico repellunt. Numquidisra¬
heliticus ppłs ille inegypto constitut᷑. comedere agñ¬
crudum consuerat. ut illi lexdicat. ñ comedetis exeo
crudum quid: ubi et additur. neq coctum inaqua. S
quid aqua nisi humanam scientiam designat iux¬
ta hoc ꝑsalomonem subhereticoꝵ uoce dicitur. Aquo
furtuie dultiores sunt. quid crude agni carnes nisi cõ¬
sideratam ac sine reuerentia cogitationis reicctam
illius humanitatis significatur: omne enim quod
subtilit̃ cogitamus. quasi mente coquimus. S agni
caro nec cruda edenda ẽ nec aqua cocta: quia redemp¬
tor nr̃. nec purus homo estimandus ẽ neq ꝑhumanũ

Expanded text:
nos pro peccatis nostris in fletibus affligamus, quatenus ipsa amanos pro peccatis nostris in fletibus affligamus, quatenus ipsa amaritudo poenitentiae abstergat a mentis stomacho perversae amorem vitae. Ubi et subditur: Non comedetis ex eo crudum quid, neque coctum aqua. Ecce jam non ipsa verba historiae ab intellectu historico repellunt. Nunquid Israeliticus ille populus in Aegypto constitutus agnum comedere crudum consueverat ut illi lex dicat, Non comedetis ex eo crudum quid? ubi et additur, neque coctum in aqua. Sed quid aqua nisi humanam scientiam designat? Juxta hoc quod per Salomonem sub haereticorum voce dicitur: Aquae furtivae dulciores sunt . Quid crudae agni carnes, nisi inconsideratam ac sine reverentia cogitationis rejectam illius humanitatem significant? Omne enim quod subtiliter cogitamus, hoc mente coquimus. Sed agni caro nec cruda edenda est, nec aqua cocta, quia Redemptor noster, nec purus homo aestimandus est, neque per humanam
Abbreviated transcription (Latin):
texta exarint: quia abigne passionis aduircutẽ incor¬
ruptionis creauit s sola redemptoris nr̃i ꝑcepta sac᷑¬
menta. adueram sollempuitatem mentis ñ sufficiũt.
nisi quoq eis et bona. oꝑa uingant᷑. Quid enim ꝓdest
corpꝰ. et sanguinem ipsus ore ꝑciꝑe et ei ꝑuersis morib
contra ire: unde bene adhuc adcomedendum subdit᷑
et atimos panes cum laccucis aggrestib Panes quippe
sine fermento comedit. qui recta oꝑa sine corruptione
riane głe exercet qui mandata mĩe sine admixtione pec¬
cati exĩbet. non ꝑuerse diripͥat quod quasi recte dispen¬
sat. hoc quoq peccati fermentũ bone sue actiomi mis
ad beth̾l. et impie agite. atq pꝰ pauca: et sacrificate de fer¬
mento laudem. Deferm̃tato namq laudem immolat.
qui sacͥficuim dõ de rapina parat. Lactuce uͦ aggreste
ualde amare sunt.Carnes uerd agni cum laccucis aggͥs¬
tib sunt edende: ut cum corpus redemptoris accipimꝰ

Expanded text:
testa exaruit, quia ab igne passionis ad virtutem incortesta exaruit, quia ab igne passionis ad virtutem incorruptionis crevit, sed sola Redemptoris nostri percepta sacramenta ad veram solemnitatem mentis non sufficiunt, nisi eis quoque et bona corpus et sanguinem illius ore percipere, et ei perversis moribus contraire? Unde bene adhuc ad comedendum subditur: Et azymos panes cum lactucis agrestibus. Panes quippe sine fermento comedit, qui recta opera sine corruptione vanae gloriae exercet; qui mandata misericordiae sine admixtione peccati exhibet, ne perverse diripiat quod quasi recte dispensat. Hoc quoque peccati fermentum bonae suae actioni misccit: Venite ad Bethel, et impie agite. Atque post pauca: Et sacrificate de fermento laudem . De fermento namque laudem immolat, qui sacrificium Deo de rapina parat. Lactucae vero agrestes valde amarae sunt; carnes vero agni cum lactucis agrestibus sunt edendae, ut cum corpus Redemptoris accipimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ra. inquib quousq uiuinus habitamus. Et insuꝑli¬
miare domus agni sanguinem ponunus. quiꝰ crucẽ
passionis illius infronte portamus. De quo agno ad¬
huc subditur. et eddent carnes nocte illa assas igni.
Innocte quippe agnum comedimis. qui insacram̃to
modo dominicum corpꝰ accipimꝰ. quando adhuc adin¬
uicem nr̃as conscientias ñ uidenius q̃ tam̃ carnes ig¬
n assande sunt. quam mirum dissoluit carnes quas
aqua coxerit. quas uero ignis sine aqua exquoquit ro¬
⁊borat. farnes tasagni nr̃i iguiᷤ coxit. quia eum uis pas¬
sionis illuis adresurrectionem ualẽtiorẽ reddidit atq
adincorruptionẽ roborauit. Qui enim exmorte conua¬
luit udelicet carnes illius abigne dłruerunt. unde
etiam ꝑ psalmistam dr̃ exaruit uelut testa uirtus mea
Quid namq testa ẽ. ante ignẽ nisi molle lutum: s ei ex
igne agitur. ut solidetur lurtꝰ gͦ humanitatis eiꝰ. uelut

Expanded text:
ra, in quibus, quousque vivimus, habitamus. Et in superlira, in quibus, quousque vivimus, habitamus. Et in superliminari domus agni sanguinem ponimus, quia crucem passionis illius in fronte portamus. De quo adhuc agno subditur: Et edent carnes nocte illa assas igni . In nocte quippe agnum comedimus, quia in sacramento modo dominicum corpus accipimus, quando adhuc adinvicem nostras conscientias non videmus. Quae tamen carnes igni assandae sunt, quia nimirum dissolvit ignis carnes, quas aqua coxerit; quas vero ignis sine aqua excoquit, roborat. Carnes itaque Agni nostri ignis excoxit, quia eum ipsa vis passionis illius ad resurrectionem valentiorem rad incorruptionem roboravit. Qui enim ex morte convaluit, videlicet carnes illius ab igne duruerunt. Unde etiam per Psalmistam dicit: Exaruit velut testa virtus mea . Quid namque est testa ante ignem, nisi molle lutum? Sed ei ex igne agitur ut solidetur. Virtus ergo humanitatis ejus velut
Abbreviated transcription (Latin):
Hec iudelicet cuncta magnam nob edificationẽ pa¬
riunt. si fuerint mistica int̃p̃tatione discussa. quis
namq sit sanguis agni ũ audiendo s bibendo didici¬
mus. qui sanguis suꝑ utrũq postẽ ponitur. qđ¬
ñ solum ore. corporis. s etiam ore cordis hauritur. In
utroq et enu poste agni sanguinis ẽ. positus. quõdo
sacram̃tum passionis illuis cum ore ad redẽptionẽ
sumitur. adimitationẽ queq queq mente cogitatur
Nam qui sit redẽptoris nr̃i sanguinẽ accipit ut imi¬
tari passionẽ illiꝰ nec dũ uelit. inuno poste sanguiẽ
posuit qui etiam insuꝑliminarib domoꝵ ponendꝰ ẽ.
Quid enim sp̃alit̃ domos. nisi m̃tes nr̃as accipinꝰ in
quib ꝑ cogitationẽ in habitamus: cuius domus suꝑ¬
liminare ẽ ipsa int̾̃ntio. q̃ suꝑeminet. et actioni. qͥ¬
igitur intentionem cogitationis sue adimitationẽ do¬
minice. passionis dirigit. In suꝑ liminare domos agni
sanguinem ponit. uł certe domus nr̃e ipsa sunt corpo¬

Expanded text:
ec videlicet cuncta magnam nobis aedificationem pariunt, si fuerint mystica interpretatione discussa. Quis namque sit sanguis agni, non jam audiendo, sed bibendo didicimus. Qui sanguis super utrumque postem ponitur, qun solum ore corporis, sed etiam ore corutroque etenim poste sanguis agni est positus, quando sacramentum passionis illius cum ore ad Redemptionem sumitur, 1534 ad imitationem quoque intenta mente cogitatur. Nam qui sic Redemptoris sui sanguinem accipit ut imitari passionem illius necdum velit, in uno poste sanguinem posuit, qui etiam insuper liminaribus domorum ponendus est. Quid enim spiritaliter domos nisi mentes nostras accipimus, in quibus per cogitationem inhabitamus? Cujus domus superliminare est ipsa intentio, quae praeeminet actioni. Qui ergo intentionem cogitationis suae ad imitationem dominicae passionis dirigit, in superliminari domus agni sanguinem ponit. Vel certe domus nostrae ipsa sunt corpo
Abbreviated transcription (Latin):
x inisteria honorare. nichilq oꝑis in illis facere exceptis
his que aduescendum ꝑtinent quia ñ licet eis inmun¬
di concupiscentia. et peccatorum oꝑe laborare s inmeu¬
tatione icãrum scͥptirarum. atq inbonis oꝑib que et̃¬
nam incelis refectionem scĩs p̃parant continuo desidera¬
re. Unde sequitur. Primomense. quarta decima die men¬
sis aduesꝑam comedetis atima. usq ad diem uicesimã
pͥmam eiusdem m̃sis aduesꝑam. Quid significat uesꝑe
quarti decimi diei pͥmi mensis inquo pascha celebra¬
tum ẽ. et agni immolatio ꝑfecta. nisi depositionẽ uete¬
ris hominis et initium conuersationis noue. quod in
baptismo xͥ mortem figurante inchoatur. Unde et apłs.
Quicumq inquit baptirati sumus iuxͦ iħu imorte

Expanded text:
Christi mysterio honorare; nihilque operis in illis facere, exceptis Christi mysterio honorare; nihilque operis in illis facere, exceptis his quae ad vescendum pertinent: quia non licet eis in mundi concupiscentia et peccatorum opere laborare, sed in meditatione sanctarum Scripturarum atque in bonis operibus qua aeternam in coelis refectionem sanctis praeparant, continuo desudare. Unde sequitur: Primo mense, quarta decima die mensis ad vesperam, comedetis azyma, usque ad diem vigesimum primum ejusdem mensis ad vesperam. Quid significat vespera quarta decima diei primi mensis, in quo Pascha celebratum est, et agni immolatio perfecta, nisi depositionem veteris hominis, et initium conversationis novae quod in baptismo Christi morte figurante inchoatur? Unde et Apostolus: Quicunque, inquit, baptizati sumus in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
ligantur Septem diebꝰ atima comedetis. Indie pͥmo
non erit ferm̃tum indomib ur̃is. quicumq comedit
fermentatum: ꝑibit anima illa de isrł apͥmo die usq
ad diem septuum. Quid ẽ qđ pascha celebraturis sep¬
tem dieb tubet comede atima. nisi quodomines qui pas¬
sionis xp̃i et resurrectionis eiꝰ mist̾ia fide uera celebrant.
oportet ut sine fermento malicie. et nequitie. p̃sentẽ
uitã q̃ septenario dier̃ numero discurrit. totã incõtamina¬
tam ducũt. Unde . ⁊ seqr̃. Dies inqͥt pͥma erit scã atq sellep̃¬
tus. et dies septima eadẽ festiuitate uenerabilis. Nichil oꝑis
facietis meis. exceptis his. que aduescendũ ꝑtinent. isetuabitiꝰ
arima. dĩ pͥmã ĩtiũ caulitatiꝰ. et diẽ septima finẽ uite psenis
uocal.
Omne enim tempus p̃sentis uite conuenit. ueris ifrahe¬
litis festium ducere. hoc ẽ. inpassionis et resurrectioms

Expanded text:
ligantur. Septem diebus azyma comedetis. In die primo ligantur. Septem diebus azyma comedetis. In die primo non erit fermentum in domibus vestris. Quicunque comederit fermentatum, peribit anima illius de Israel, a primo die usque ad diem septimum. Quid est quod Pascha celebraturos septem diebus azyma jubet comedere, nisi quod omnes qui passionis Christi et resurrectionis ejus mysteria fide vera celebrant, oportet ut sine fermento malitiae et nequitiae praesentem vitam, quae septenario dierum numero discurrit, totam incontaminatam ducant? Unde et sequitur: Dies, inquit, prima erit sancta atque solemnis: et dies septima eadem festivitateet servabitis azyma. Diem primam initium credulitatis, et diem septimam finem praesentis vocat. Omne enim tempus praesentis vitae convenit veris Israelitis festivum ducere, hoc est in passionis et resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
em̃alẽ quod grece dr̃. a conion. Non sic accipiendumẽ
tanquam possitistorum p̃teuntium dies eẽ ullus et̃¬
nus. s illud et̃num ẽ quo dies iste significat. uł cum
dicimus. ipsum dm̃ em̃num. ñ itãq istas duas sillabaᷤ
etñas dicimus. s quod. significãt. Quamquam dili¬
gent̃ scrutandum sit. quomodo appellature scͥptura
solet eteruum. Ne forte .i. ta dixerit sollempntt̃ et̃num
quem nefas habeant p̃t̾mittere. aut sua sponte mu¬
tare aliuo enm quod p̃cipitur quorisq fiat sic̃ p̃cep¬
tum ẽ ut septies miros iericho circuret arca: alid
cum p̃cipitur sic obseruari aliquidut nullus t̃m̃mnꝰ
p̃finiatur obseruatioũ. siue cotidie. siue ꝑmenses siue
ꝑ annos sollempnit̃. siue ꝑmultoꝵ tił aliquoꝵ annoꝵ
certa utt̃ualla. Aut gͦ sic appellaiit et̃num quod ñ sua. iss
sponte audeant desinere celebrare: ut sicut dixi ut
ñ ipsa signa rerum s res q̃ his significant᷑. eĩne intel¬

Expanded text:
em III - quod graece dicitur alwviov — non sic accipiendum est, tamquam possit istorum praetereuntium dies esse ullus aeternus: sed illud aeternum est, quod iste significat dies. uelut cum dicimus ipsum deum aeternum, non utique istas duas syllabas aeternas dicimus, sed quod significant. quam- \'quam diligenter scrutandum sit quomodo appellare scriptura soleat aeternum; ne forte ita dixerit sollemniter aeternum,; quem nefas habeant praetermittere aut sua sponte mutare. aliud est enim quod praecipitur quousque fiat — sicut praeceptum est, ut septies muros Iericho circumiret arca — aliud, cum praecipitur sic obseruari aliquid, ut nullus terminus praefiniatur obseruationis siue cotidie siue per menses siue per annos sollemniter siue per multorum uel aliquorum annorum certa interualla. aut ergo sic appellauit aeternum, quod non sua ssponte audeant desinere celebrare; aut sicut dixi, ut non ipsa signa rerum, sed res quae his significantur aeternae intel
Abbreviated transcription (Latin):
genttum. ñ tnutili studio discutiunt᷑ s. su hoc signifi¬
cet siue illud quodexipsis gentib anim e p̃cioie tan¬
quam uasa aurea. et argentea. cum suis utiq corpo¬
rib quod uestes significant. aduingunt se ppłodĩ.
gͥ ppłs consꝑsam faxinam. antequam ferm̃taret᷑. et
ligans inpallus posuit suꝑ humeros suos. quodũ
dĩr fermento sublato. si ꝓfectos eẽ filios isrł de egyp¬
to. et hoc anob̾ modis omnib si fieri pot̃. elaborandũ
ẽ ut exeuntes a scłi huius illecebris. ñ ambulemus
inferm̃to uet̾is malitie. et nequitie. s inatimis since¬
ritatis et ueritatis. qđ ẽ noui hominis conu̾sa¬
tio relicto pͥstino homine cum uitiis suis. Sane quia
abexordio libͥ exodi inc̾m̃tum ppłi inrahelitia ine¬
gypto plagĩsq̃ egyptiis inrogatas ꝓpt̾ inobedien¬
tiam describentes. pͥmum librum usq adty picipas¬
che celebrationem ꝑduximus. seqñtes libri exoͣdiũ

Expanded text:
gentium non inutili studio discuntur. Sed sive hoc signifigentium non inutili studio discuntur. Sed sive hoc significet, sive illud quod ex ipsis gentilibus animae pretiosae tanquam vasa aurea et argentea cum suis utique corporibus, quod vestes significant, adjunguntur populo Dei, igitur populus conspersam farinam antequam fermentaretur, et ligans in palliis, posuit super humeros suos. Quod vero ait fermento sublato sic profectos esse filios Israel de Aegypto, hoc et a nobis modis omnibus, si fieri potest, elaborandum est, ut exeuntes a saeculi hujus illecebris, non ambulemus in fermento veteris malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis, quod est in novi hominis contio, relicto pristino homine cum vitiis suis. Sane quia ab exordio libri Exodi incrementum populi Israelitici in Aegypto, plagasque Aegyptiis irrogatas propter inobedientiam describentes, primum librum usque ad typici Paschae celebrationem perduximus, sequentis libri exordium
Abbreviated transcription (Latin):
tabant affligerentur atalib enim plagis cum t̾ra
gessẽ fuisset aliena ꝓculdubio ꝑueniebat beneficium
adeos egyptios. qui ineadem t̾ra cum ebrosmorabant᷑
hac uero primogenttoꝵ omnes ꝑcussi st̃. fili aũt isrł
cerunt. ficuti p̃ceꝑat illis moi ses et petier̃t abegy ptus
uasa aurea. et argentea: et uestẽ. Et dominus dedit
grãm ppło suo coram egyptus. et commodauert̃ illiᷤ
et p̃dati sunt egy ptios. Iam factum fuerat. ante mor¬
tes pͥmogenitoꝵ egyptioꝵ s nunc ꝑ recapitillationẽ
repitur. nara narratum ẽ. quando factum. ẽ. Modo
enim fieri quoiͦ posset. ut intanto luctu exmortib
suoꝵ accomio darent ista filus isrł. nisi forte quis di¬
cat etiam ista plaga ñ fuisse ꝑcussos egyptios qͥcum
bebreis inhabitabant t̾ram gesse. qͥ uero ħ p̃figura¬
rauert̃. nisi quod in auro et argento ac ueste. egs ptioꝵꝵ
signisiate sit quedam doctne. q̃ exipsa consuetudine

Expanded text:
tabant adfligerentur. a talibus enim plagis cum terra tabant adfligerentur. a talibus enim plagis cum terra Gessem fuisset aliena, procul dubio perueniebat beneficium ad eos Aegyptios, qui in eadem terra cum Hebraeis morabantur; hac uero primogemti eorum omnes percussi sunt. Filii autem Israhel fecerunt sicuti praeceperat illis Moyses et petierunt ab Aegyptiis uasa aurea et argentea et uestem. et dominus dedit gratiam populo suo coram Aegyptiis, et commodaue runt illis; et praedati sunt Aegyptios. iam hoc factum fuerat ante mortes primogenitorum Aegyptiorum; sed nunc per recapitulationem repetitur. nam narratum est quando factum est. enim fieri quomodo posset ut in tanto luctu ex mortibus suorum accommodarent ista filiis Israel, nisi forte quis dicat etiam ista plaga non fuisse percussos Aegyptios qui cum Hebraeis inhabitabant terram Gessen. Quid vero haec praefiguraverunt, nisi quod in auro esignificatae sint quaedam doctrinae, quae ex ipsa consuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
egypti. apͥmoninito pharaonis qui sedebat insolio
euis. usq ad pͥmogenitum capttue q̃ erat incarcere.
et omne pͥmogentid̃ uimentorum. Surrexitq pharao.
et omnes serui eius nocte. cunctaq egyptꝰ et ortus ẽ la¬
mor magnus inegypto. Neq enim erat domus inqua
ñ iaceret᷑ mortuus. fãctus ẽ inquit clamor magaus in
t̾ra egipti ñ enim erat domus inqua ñ erat mortuus.
Nonne potuit eẽ aliqua domus que pͥmogenttum ñ
habet: cum ergo primogeniti tantum modo morerẽt᷑.
quomodo nulla erat que ñ hab̾et mortuum: an et
hoc diuinitus p̃scientia dĩ fuerat ꝓcuratum. ut in
omnnb omnino eẽnt domib pͥmogeniti inquib
ꝑcuterent᷑ egsptii: Abhac sane plaga ñ putandi sunt
inmunes fuisse egyptii. qui habitant int̾ra gessen. ho¬
minum quippẽ erãt uel animalium ñ terre. idẽ
homines et anmalia pͥmogenita moriebant᷑ oculto
et anglico ꝑcussu. Non aliquid incelo uł int̾ra factũ
erat s̃icut rana uł locusta. uel tenebre unde qui habi¬

Expanded text:
nis, qui sedebat in solio eius, usque ad primogenitum captivę, que erat in carcere, et omne primogenitum iumentorum. Surrexitque Pharao nocte et omnes servi eius cunctaque Egyptus, et ortus est clamor magnus in Egypto. Neque enim erat domus, in qua non iacereterra Aegypti, non enim fuerat domus in qua non jaceret mortuus. Nonne potuit esse aliqua domus quae primogenitum non haberet? Cum ergo primogeniti tantummodo morerentur, quomodo nulla erat quae non haberet mortuum? An et hoc divinitus praescientia Dei fuerat procuratum, ut in omnibus omnino essent domibus primogeniti, in quibus percuterentur Aegyptii? Ab hac sane plaga inmunes fuisse Aegyptii qui habitabant in terra Gessem; hominum quippe erat uel animalium, non terrae; id est: homines et animalia primogenita moriebantur occulto et angelico percussu, non aliquid in terra uel in caelo factum erat, sicut rana uel locusta uel tenebrae. unde qui habi
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam ittilis ẽ ad docendum. ad arguendum. adcor¬
rigũdum. aderudiendum iniustitia. Qua ꝓpt̃ qͥsqͥs con
sedulus ẽ meditator. int̃ neq eas conspicit. inueniet
insermone suaue docum̃tum. insensu salubre con¬
silum. inmisterio honorabile sacram̃tum. Necenim
solum mͦ sufficit lectoribꝰ diumoꝵ libroꝵ sensus his¬
toricꝰ s etiã diligñt̃ eis ẽ. considdandũ. Quid ꝑalle¬
goriam eis ꝓpħicus sermo innuere uelit. sic̃mp̃sen¬
ti libro quando ꝑhistoriam auditrimus ꝓpt̃ crudeli¬
auem nonara mͥ filios isrł et ꝓpt̃ mobedientiã qua
duiuo impio contrarii excitert. egsptios uistam ꝓme¬
ruisse unrdictam. Cogitare debemus neror usrahrei¬
litarum lib̾ationem de spãli egsꝓto et introductionẽ
untitam repmisfioms ubi mel ec lac sp̃ale creclentes
quiq sufficient̃ ꝑcipiunt hostiumq spalium inbap¬
tismatis unda ꝑmanum oranipñtis dĩ ualidã intfec¬
tionem. uit uibis omnib instructi parati simus ad

Expanded text:
ad docendum, ad arguendum, ad corrigendum, ad erudiendum in justitia. Quapropter quisquis sedulus earum est meditator, interneque eas conspicit, invenit in sermone suave documentum, in sensu salubre consilium, in mysterio honorabile sacramentum. Neque enim solummodo sufficit lectoribus divinorum librorum sensus historicus, sed etiam diligenter eis est considerandum quid per allegoriam eis propheticus sermo innuere velit: sicut in praesenti libro, quando per historiam audierimus propter crudelitatem exertam in filios Israel, et propter inobedientiam qua divino imperio contrarii exstiterunt, Aegyptios justam promeruisse vindictam, cogitare debemus eorum Israelitarum liberationem de spirituali Aegypto, et introductionem in terram repromissionis, ubi mel et lac spirituale credentes quique sufficienter percipiunt; hostiumque spiritualium in baptismatis unda, per manum omnipotentis Dei, validam interfectionem; ut in his omnibus instructi, parati simul ad
Abbreviated transcription (Latin):
et lib̾andas aninas quas deceptionis fraude possicłat.
Quod cum sepuis fecerimus. et steterimus contra ipsũ
et uirilit̃ agite. Cum gͦ hoc modosteterimus adu̾sus
ipsum: ille artifex antiquus et callidus etiam uinc se
simulabit. et cedere. si forte ꝑhoc. neglegentiores nos
efficrat adcertam̃. S et patientiam simulabit. et dep̃¬
cabitur nos discedere quidem s non longe discede.
Uult nos eẽ sibi aliqua exparte uicinos. uult nos asuis
finib non longe discedere. s nof nisi abeo longius rece¬
damus. et transeamus mare et dicamus. quantum int̃¬
iacet ortus aboccasu elongauit anobis iniquitates
nras salui eẽ non possumus. Possunt p̃terea et hex pla¬
ge. quib egyptus uerb̾atus ẽ. ꝓpt̃ ifrahelitas romani
regni comparari temporib quia hec infiguram nr̃i
facta sunt. lit̃q ppłs. idẽ istaheletic̃ et xpianus unis
dĩ ẽ. Una ppłi utruisq causa subdita fuit istabelitaꝵ¬

Expanded text:
et liberandas animas quas deceptionis fraude possederat. et liberandas animas quas deceptionis fraude possederat. Quod cum saepius fecerimus, et steterimus contra ipsum, et viriliter agite ; cum ergo hoc modo steterimus adversus ipsum, ille artifex antiquus et callidus etiam vinci se simulavit et cedere; si forte per hoc negligentiores nos efficiat ad certamen. Sed et poenitentiam simulabit et deprecabitur nos discedere quidem, sed non longe discedere. Vult nos enim esse sibi aliqua ex parte vicinos; vult nos a suis finibus non longe discedere, sed nos nisi ab eo longius recedamus et transeamus mare, et dicamus: Quantum intacet ortus ab occasu, elongavit a nobis iniquitates nostras, salvi esse non possumus. Possunt praeterea et hae decem plagae quibus Aegyptus verberata est propter Israelitas, Romani regni comparari temporibus, quia haec in figuram nostri facta sunt. Uterque populus, id est, Israeliticus et Christianus, unius Dei est, una populi utriusque causa. Sub
Abbreviated transcription (Latin):
Post modum uero intrat adeum: post hec: non intrat. seo
accersitus. accedit. Et in hoc ita. arbitror intelligi posse
quod si ue nobis inu̾bo dĩ. et religionis assertione. cer¬
tamen ẽ. adu̾sum pharaonem: siue etiam obsessas
abeo animas de potestate eius conamur eriꝑe. et ẽ nob
indisputatione luctamen. ñ statim in pͥma fronte in¬
gredi debemus adultima q̃stionum loca s occurren¬
dum nobis ẽ adu̾sario. et occurrendum ad aquas
suas. Aq̃ enim sue st̃ actores gentilium philosophoꝵ.
ibi ergo nobis pͥmo disputare uolentib occurrendum
ẽ ut ipsos arguamus. et ipsos errasse doceamus. Post
hoc nobis iam ing̾diendum ÷ nob̾ et adint̾iora certami¬
nis. dic̃ enim dñs. Nisi qͥs pͥus alligai̾us fortem: ñ pot̃
uitroire indomum etus. et uasa eius disriꝑe. Prius ergo
nob̾ alligandus est fortis et q̃stionum iunculis cons¬
tringendis. etͣ introeundum ad dixipienda uas aenis

Expanded text:
postmodum vero intrat ad eum. Post haec nec intrat, sed postmodum vero intrat ad eum. Post haec nec intrat, sed accersitus accedit et in hoc ita ut arbitror intelligi posse, quod sive nobis in verbo Dei et religionis assertorem certamen est adversum Pharaonem, sive etiam obsessas ab eo animas, de potestate ejus conamur eripere, et est nobis in disputatione luctamen, non statim in prima fronte ingredi debemus ad ultima quaestionum loca; sed occurrendum nobis est adversario, et occurrendum ad aquas suas. Aquae enim suae sunt auctores gentilium philosophorum. Ibi ergo nobis primo disputare volentibus occurrendum est ut ipsos arguamus, et ipsos errare doceamus; post hoc jam ingrediendum est nobis ad interiora certaminis. Dicit enim Dominus: Nisi quis prius alligaverit fortem, non potest introire in domum ejus, et vasa ejus diripere . Prius ergo nobis alligandus est fortis, et quaestionum vinculis constringendus: et ita introeundum ad diripiendum vasa ejus,