comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mint̃i homo xpc̃ iħc. Omĩs enĩ filus hominis homo ẽ : s ad quendã respieit sensus
iste. qui homo sic fuerit ut ñ esset filius hominis. s homo ẽ. idest adam. forte gͦ
riunt᷑. Ae ꝑ hoc discite homines ꝑgram̃ testam̃ti noui. iam uitã concupiscere sen¬
pit̾nam. Quid ꝓ magno ita uos uultis adnõ de morte liberari. sicut liberati sunt
patres nrĩ : quando cõm̃dabat ds̃ etiã terrenȩ felicitatis p̃ter se ñ e̾̃e̾ aliũ lar¬
gitorem. illa felicitas ad ueterẽ hominẽ ꝑtinet. quȩ uetustas ab adam cȩpit.
estote. Ab adam homines. a xp̃o filii hominũ. Non enĩ sine causa familiarissune. dñ
in euangłio se filiũ hominis magis quã hominẽ. Nec sine causa in alio psalmo. Ho-¬
mines inquit & uim̃ta saluos facies dnẽ. sicut multiplicata ẽ miscdia tua ds̃ Abs
e quippe etiã ista saltis hominib ium̃tisq cõmunis. S habent homines noui aliam.

Expanded text:
istus Iesus — omnis enim filius hominis homo est —, sed ad quendam respicit sensus iste, qui homo sic fuerit, ut non esset filius hominis, id est Adam. forte ergriuntur. Ac per hoc discite, homines, per gratiam testamenti noui iam uitam concupiscere sempiternam. quid pro magno ita uos uultis a domino de morte liberari, sicut liberati sunt patres nostri, quando commendabat deus etiam terrenae felicitatis praeter se non esse alium largitorem? illa felicitas ad ueterem hominem pertinet, quae uetustas ab Adam coepit. eestote; ab Adam homines, a Christo filii hominum. non enim sine causa familiarissime dominus in euangelio se filium hominis dicit magis quam hominem nec sine causa in alio psalmo: Homines, inquit, et iumenta saluos facies, domine, sicut multiplicata est misericordia tua, deus. abs te quippe etiam is
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ pociꝰ ĩperando quã reddendo rationẽ. Rursus me ad multitudinẽ famãq
reuocabis. Cohibe tandẽ ꝑtinatiã et nescio quã ĩdomitaͬ ꝓpagandi nomi¬
nis libi ddinẽ. et mone pociꝰ ut huiꝰ multitudinis pͥmates querã. Et querã
diligentissime aclaboriosisime: ut abhispociꝰ dehis utteris aliquid discam.
Ssineent discendũ ommino eẽ nescirẽ. Lu uͦ in latebras tuas redi. nec quic
ifieliare sud nomine ueritatis. quã conaris eis adimere quib auctorteae
isse eoncedis. Si autẽ xꝑo eciã credendũ negant nͥ indubitata ratio read¬
Eta fuerit: eꝑiani nonsunt. Nã id adũsũ nospagani quidã dicunit
staltte quidẽ sed nonsibi alisi ne replignant nosposiaer quicdã cicanit¬

Expanded text:
fidem potius imperando quam reddendo rationem. rursus me ad multitudinem famamque fidem potius imperando quam reddendo rationem. rursus me ad multitudinem famamque reuocabis. cohibe tandem pertinaciam et nescio quam indomitam propagandi nominis libidinem et mone potius, ut huius multitudinis primates quaeram et quaeram diligentissime ac laboriosissime, ut ab his potius de his litteris aliquid discam, qui si non essent, discendum omnino esse nescirem. tu uero in latebras tuas redi nec quicquam insidiare sub nomine ueritatis, quam conaris eis adimere, quibus auctoritatem ipse concedis. Si autem Christo etiam credendum negant, nisi indubitata ratio reddita fuerit, christiani non sunt. nam id aduersus nos pagani quidam dicunt, stulte quidem, sed non sibi aduersi nec repugnantes. hos uer
Abbreviated transcription (Latin):
fidenciã. uel potius ineptiã. Ego te doceo quid xꝑc p̃ceperit. cui credis
Dua siñei crederẽ: Non aliquiã deillo me docere posses. Sed opoitet inqt
ut credas. Non uobis eũ cõmendantib e Non inquit. Nam nos illos qui ei
eredt̃ ratione ducimꝰ. Cur gͥ illi eredam : quia fama fundata ẽ. Utrũ ꝑuos
anper alios ꝑalios inquit. liuis gͦ credam ut tume doceas: debere foitasse nͥ
me hoc illi p̾cipue monẽrent. ut omnino adte non acerederẽ. icunt en
ꝑmciosas uos habere doctrinas. Respondebis. Menciunt᷑. Quomͦ gͥ eis dexꝑo
scriptura om̃is si noua et maudita proferat᷑ uel cõm̃det᷑ apaucis nulla con-¬
firmante ratione. ñei. s illis qͥeã ꝓfeit̃ credit᷑. Quã obrẽ scripturas istas siuos
profeitis tãpauci & incogniti. ñ libet credere. simul eciã contra ꝓmissũ facitiᷤᷤ

Expanded text:
fidentiam uel potius ineptiam! ego te doceo, quid Christus praeceperit. cui credis. fidentiam uel potius ineptiam! ego te doceo, quid Christus praeceperit. cui credis. quid ? si non ei crederem, num aliquid de illo me docere posses ? sed oportet, inquit, ut credas. num uobis eum commendantibus ? non, inquit; nam nos illos, qui ei credunt, ratione ducimus. cur igitur illi credam? quia fama fundata est. utrum per uos, an per alios ? per alios, inquit. illis ergo credam, ut tu me doceas ? deberem fortasse, nisi me hoc illi praecipue monerent, ut omnino ad te non accederem; dicunt enim perniciosas uos habere doctrinas. respondebis: mentiuntur. quomodo igitur eisscriptura omnis, si noua et inaudita proferatur uel commendetur a paucis nulla confirmante ratione non ei, sed illis, qui eam proferunt, creditur. quamobrem scripturas istas si uos profertis, tam pauci et incogniti, non libet credere. simul etiam contra promissum facitis
Abbreviated transcription (Latin):
rit euãsi milla ratione fulciat᷑. Hoc heretice principio me duc turꝰ es.
luit. qͥistis ecia inilgarib oculis isus eẽ p̃dicat᷑. E go m̃ndi qͥb deillo crediderĩ.
ut a ate iãtali fide pstniet᷑ accedã. Nullis me uideo credidise. nͥ poploꝵ acq
gencuĩ confirmate opinioni at fame admodũ celeb̾rimȩ. Hos autẽ popu¬
ios aeccłe catholice misteria usq quaq occupasse: Cur ñgͥ apud eos potissiũ
aut ẽe pmpitare si ate mͥhoc cõm̃daret᷑ nẽẽ credenddũ: Hoc gͦ credidi ut dixi
fame celepritate consensione uetista roborata. Uos autẽ & tam pauci
&tam turbulenti. &tã noui nemini dubiũ ẽ. quin pichil dignũ auet¬
ritate p̃feratis. Que gͥ sta tanta dem̃cia ẽ  illis eredo xp̃o eẽ credendũ
Et anobis disce quidd dixerit. Cur obsecro te: nãsi illi deficerent. nec me

Expanded text:
rit, etiamsi nulla ratione fulciatur . hoc, haeretice, principio me ducturus es? rit, etiamsi nulla ratione fulciatur . hoc, haeretice, principio me ducturus es? luit, qui istis etiam uulgaribus oculis uisus esse praedicatur, ego non uidi — quibus de illo crediderim, ut ad te iam tali fide praestructus accedam. nullis me uideo credidisse nisi populorum atque gentium confirmatae opinioni ac famae admodum celeberrimae, hos autem populos ecclesiae catholicae mysteria usquequaque occupasse. cur non igitur apud eos potissimumaut esse non putarem, si abs te mihi hoc commendaretur esse credendum ? hoc ergo credidi, ut dixi, famae celebritate, consensione, uetustate roboratae. uos autem et tam pauci et tam turbulenti et tam noui, nemini dubium est, quin nihil dignum auctoritate praeferatis. quae igitur ista tanta dementia est? illis crede Christo esse credendum et a nobis disce, quid dixerit. cur? obsecro te. nam si illi deficerent nec me
Abbreviated transcription (Latin):
magis sibi aduersari: Inqͦ dupliciter arguendi sc̃. Frimũ querendũ ab
has nbisit ratic quã pollicebant᷑ ubi obiurgitio temeritatis. ubi psũpti
seiencis. Si enĩ surpe ẽ sine ratione cuiqua credere. qdł expectas. quia
satagis. ut alicui sine ratione ciedlã. qfuclliꝰ t uaratione duci possu dn fir¬
mũ aliquid sup edificabit ratio tua fundam̾to temeritatis: Scdiũ
aes loquor qͥb eredendo displicemꝰ. NTam ego credere ante rationeni
cũ ꝓcipiende ratione non sis idoneus. & ipsa fide animũ excolere. exꝑoi¬
piendis seminib ueritatis. ñsolũ saluberrimũ iudico seditale omnino
sine gegris animis salus redire ñpossit. Quod illis cu deridendũ & plenum
temeritatis uidet᷑. ꝓfecto ut xp̃o credamꝰ agiuit inpudenter. Demde me
fateoi iamxꝑo credidisse. ꝙ inanimũ induxisse id eẽ uerũ quod ille daxe¬

Expanded text:
magis sibi aduersari? in quo dupliciter urgendi sunt. primum quaerendum ab magis sibi aduersari? in quo dupliciter urgendi sunt. primum quaerendum ab his, ubi sit ratio quam pollicebantur, ubi obiurgatio temeritatis, ubi praesumptio scientiae. si enim turpe est sine ratione cuiquam credere, quid expectas, quid satagis, ut alicui sine ratione credam, quo facilius tua ratione duci possim? an firmum aliquid superaedificabit ratio tua fundamento temeritatis ? secundum illos loquor, quibus credendo displicemus. nam ego credere ante rationem, cum percipiendae rationi non sis idoneus, et ipsa fide animum excolere excipiendis seminibus ueritatis non solum saluberrimum iudico, sed tale omnino, sine quo aegris animis salus redire non possit. quod illis cum deridendum et plenum temeritatis uidetur, profecto ut Christo credamus, agunt inpudenter. deinde fateor me iam Christo credidisse et in animum induxisse id esse uerum, quod ille dixe
Abbreviated transcription (Latin):
teperarent. sise illũ morbũ euasuros eẽ ñ crederent. QQuando g ute aot¬
resissime. ac laboriosissime inqͥsitioni dabis. quando tantũ quantũ pssa
res ẽ digna curã. negociũq tibi audebis inponere. cũ id quod queris
cẽ non eredas: Recte gͥ catholice disciplinȩ maiestate institutũ est
afferat queso te: Quid est unde te acredendo ueluti a temeruate reuoret:
Sinicha me credere dubitat. hanc ipsa lierã religione iallauereb humunis
eẽ ñeredo. Qũa cũ eẽ non credo. ñ quero. Atille ut spinor. querenti
monstraturꝰ ẽ. Ita enĩscriptũ ẽ. Querens inueniet. Adeũ gͥ qui me ueta
eredete ñuenirẽ nͥ aliquid crederem. Est ne ulla mator demcia. qua
ut eisola que milla sciencia subnixa ẽ fide displiceã que adeũ ipsũ me soli
ꝑduxit : Quid qd om̃s heretici xꝑianos credere hortant᷑. Possent pe

Expanded text:
temperarent, si se illum morbum euasuros esse non crederent. quando ergo tu te opetemperarent, si se illum morbum euasuros esse non crederent. quando ergo tu te operosissimae ac laboriosissimae inquisitioni dabis ? quando tantam, quanta ipsa res digna est, curam negotiumque tibi audebis inponere, cum id, quod quaeris, esse non credas ? recte igitur catholicae disciplinae maiestate institutum est,adferat, quaeso te? quid est, unde me a credendo ueluti a temeritate reuocet? si nihil me credere iubet, hanc ipsam ueram religionem ullam in rebus humanis esse non credo: quam cum esse non credo, non quaero. at ille, ut opinor, quaerenti monstraturus est; ita enim scriptum est: quaerens inueniet. ad eum igitur, qui me uetat credere, non uenirem, nisi aliquid crederem. estne ulla maior dementia quam ut ei sola, quae nulla scientia subnixa est, fide displiceam, quae ad eum ipsum me sola perduxit? Quid? quod omnes haeretici Christo nos credere hortantur. possuntne
Abbreviated transcription (Latin):
limine. inuestigare cupimꝰ: quid optamꝰ accingere. qͥ ꝑuemre. desideramo
Coneqd̾ eẽ. aut adnos ꝑtinere ñ credimꝰ: Nichil est reli merima eiesae duine
cũ beneficiũ ame petere ñ auderes. aut certe inpudent᷑ auderes inuentiõe¬
nẽ relligionis postulatũ uenis cũ dm̃ neq ee. neq sist cerare nosputes
Quid sitanta resest que n sedulo atq om̃ib inrib: quesi canes uospute¬
periri: Qud si illa difficillima inuentio ad capiendũ qđ inuentũ erit
rꝰ: Quã tam̃ ꝑpeti. atq tolerare post diuturnas tenebras nequeluni
Quid ex hausto egrotatione corpori accõmodaciꝰ qua cib & potio: uidem
ram̃ conuialescentes refrenari. atq cohiberi. nesaturitati ualenciũ deo¬
mittere sese audeant. cibis ꝙ ipsis agere. ut adillũ morbũ qeos repudia¬
bat reũtant᷑. De conualescentib loquor. Quid ipsos egrotantes. none
trgemꝰ ut aliquid sumant: Inqͦ profecto nobis cũ tanta molestia non ob¬

Expanded text:
eramus? eone quod esse aut ad nos pertinere non credimus ? nihil est tali mente peruersius. tune, cum beneficium a me petere non auderes aut certe inpudenter auderes, nisi daturum esse me crederes, inuentionem religionis postulatum uenis, cum deum neque esse neque, si sit, curare nos putes ? quid ? si tanta res est, quae nisi sedulo atque omnibus uiribus quaesita nequeat reperiri? quid? si ipsa difficillima inuentio ad capiendum ac proferendum. qrius? quam tamen perpeti atque tolerare post diuturnas tenebras nequeunt. quid exhausto aegrotatione corpori adcommodatius quam cibus et potio ? uidemus tamen conualescentes refrenari atque cohiberi, ne saturitati ualentium committere sese audeant. cibisque ipsis agere, ut ad illum morbum, quo eos repudiabant. reuertantur. de conualescentibus loquor. quid? ipsos aegrotantes nonne urgemus, ut aliquid sumant ? in quo profecto nobis cum tanta molestia non ob
Abbreviated transcription (Latin):
sibi fuitssnentũ bonũ in futurũ. ut app̃bendant ueram uitã. qualis in xp̃i ñ
tantũ spũ. uerũ etiã carne manifestata est: cũ resurrexit a mortuis: ñ qualem ui¬
dei in illo ꝑemerunt. quando eũ de manib eorũ ds̃ ñ eruit. eumq dereliquisse
uisus est exclamantẽ. as dĩ m̃s utquid me dereliquisti. ut eo modo in se transfi¬
guraret martẏres suos. qui & si mori nollent qͦd etiã petro dixit. alt̃ te cingec
& fẽret quo tu ñ uis. significans qua morte clarificaturus erat dm̃. & ob hoc a
dõ suo derelicti uiderent᷑ ad tempus: cũ eis nollet p̃stare quod uellent. illam
uocẽ cordis emitterent. illũq adhiberent pietatis affectũ. quẽ passione
impendente ore ꝓpͥo dñs exp̃ssit. eos identidem in se transfigurans. uerũ ñ
quod ego uolo. s quod tu nis pater. In quo enĩ pͥmitus nisi in ipso capite nr̃o
debuit apparere. ꝓpt̾ quã uitã xpĩani sumꝰ: Propterea ñ ait detis m̃s

Expanded text:
bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam, qualis in Christi non tantum spiritu uerum etiam carne manifestata est. cum resurrexit a mortuis, non qualem Iudaei in illo peremerunt. quando eum de manibus eorum deus non eruit eumque dereliquisse uisus est exclamantem: Deus, deus meus, ut quid me dereliquisti? ut eo modo in se transfiguraret martyres suos, qui, etsi mori nollent, quod etiam Petro dixit: \'Alter te cinget et feret, quo tu non uis\\ significans. qua morte glorificaturus erat deum, et ob hoc a deo suo derelicti uiderentur ad tempus, cum eis nollet praestare, quod uellent. illam uocem cordis emitterent illumque adhiberent pietatis affectum, quem passione inpendente ore proprio dominus expressit eos in se identidem transfigurans: Verum non quod ego uolo, sed quod tu uis, pater. In quo enim primitus nisi in ipso capite nostro debuit apparere, propter quam uitam Christiani sumus? propterea non ait: Deus meus,
Abbreviated transcription (Latin):
ua m̃te conuinctꝰ ut nichil interponat᷑ quod sẽparet. asẽ enim
uerttas nec ullo pacto sapiens quisqũa ẽ.siñueritate mente ẽtigat
negare ñ possumꝰ inter sculticiã hominis. et sincerissimã ueritatẽ¬
dĩ. medĩ quiddã ĩterpositã eẽ hominis sapientiã. s apieus enmꝰ
quantũ datũ ẽ. imitat᷑ dm̃. homini autẽ stulto adimitandum
salubriter nichil est homine sapiente ꝓpinqͥus. Quẽ qm̃ut ic̃
duiẽ intelligere ratione ñ facile ẽ. oportebat quedã miracula ipsis
ceulis ãmoueri. qͥb utunt᷑ stulti multo qua m̃te cõmodiꝰ. ut como¬
tor auetoritate hominũ pruis uita moresq purgarent᷑. & ita ratio.¬
ni accipiendȩ habilesfierent. Cug et homo eec iitandus. onon
in homine spesponenda. quid potuit indulgeneiꝰ. & iperalius diulit
fieri qua ut ipsa ai sincẽra. aeterna. ĩcõmutabilisq sapiencia cui nos

Expanded text:
ita mente coniunctus, ut nihil interponatur, quod separet — deus enim ita mente coniunctus, ut nihil interponatur, quod separet — deus enim est ueritas nec ullo pacto sapiens quisquam est, si non ueritatem mente contingat —: negare non possumus inter stultitiam hominis et sincerissimam dei ueritatem medium quiddam interpositam esse hominis sapientiam. sapiens enim, quantum salubriter, nihil est homine sapiente propinquius: quem quoniam, ut dictum est, intelligere ratione non facile est, oportebat quaedam miracula ipsis oculis admoveri, quibus utuntur stulti multo quam mente commodius, ut commotorum auctoritate hominum prius vita moresque purgarentur, et ita rationi accipiendae habiles fierent. Cum igitur et homo esset imitandus, et non in homine spes ponenda; quid potuit indulgentius et liberalius divinitus fieri, quam ut ipsa Dei sincera, aeterna, incommutabilisque Sapientia, cui nos
Abbreviated transcription (Latin):
setim multa muacula osoeciã dicente illa fieri nob aliua nunt
sib. icc ederee Bide ille stultos ducebat. uosiatiore aueltus& numi¬
bat ille ua crederetur. uos reclamatis: Haudabit credent esuie. uos domr¬
fictes teł si l aut in uinũ aquã conũteret. ut alia omittas semuesobuir
ficiente: sed docentẽ homines seq possent : aut mieh ispidens ci ellal itare
Corredite dc̃ xmͥ eredite: Aut temeritatis ille cilspandu e. qellau
dlomũ suq̃ uemire noliuit solo eiꝰ ipio pueri sui morbiĩ eredens ee cessurũ
edos dder aefferens medicinã quȩ corruptissimos mores sanatieris cẽcessuru¬
eilis conciliauit auc toritatẽ auc toritate merius e. doatdira eẽt mut¬
telig ionẽ q ũañ solũ hereticorũ ineptia uelieptissuna nouitas srudut
agens sed nec genciũ qͥdẽ ueternosus ernor ulolent auensans quqqua
exsarse eemuelleret. Qua obrẽ tã etsi docere ñuales monere tam non
sifieri pocest flecib dm̃ depͥcari. ut te aberrore mali liberets tieetut

Expanded text:
tam multa miracula, ipso etiam dicente illa fieri non ob aliud, nisi ut sibi crederetur? fide ille stultos ducebat, uos ratione ducitis; clamabat ille, ut crederetur, uos reclamatis; laudabat credentes ille, uos obiurgatis. nisi uero aut in uinum aquam conuerteret, ut alia omittam, si nihil tale facientem sed docentem homines sequi possent, aut nihil pendenda uox illa est: credite deo, et mihi credite, aut temeritatis ille culpandus est, qui eum domum suam uenire noluit, solo eius imperio pueri sui morbum credens esse cessurum. ergo ille adferens medicinam. quae corruptissimos mores sanatura esset. miraculis conciliauit auctoritatem, auctoritate meruit fidem, fide religionem: quam non solum haereticorum ineptissima nouitas fraudibus agens, sed nec gentium quidem ueternosus error uiolenter aduersans aliqua ex parte conuelleret. Quamobrem tametsi docere non ualeo, monere tamen non si fieri potest, fletibus deum deprecare, ut te ab erroris malo liberet, si tibi
Abbreviated transcription (Latin):
umq mͥ ꝓposiusti ꝑtractandas questiones atq soluendas dilectissume iu fr̃
honorate. huic uide raptas. sicut te uł legentẽ imouere. uł cogitanti tibi
in m̃tẽ uenire potuert᷑. & in cͣspectum meũ fusas quodatĩ. Quarũ solu¬
tionem si uelĩ dissereudo ordinare. ñ ut carptu sic̃ ꝓposiȩ sunt de sui¬
gulis disseram. s uno quodã tenore sermonis eas int se conectã atq
contexam : difficile opus uidet᷑. Et tam̃ puto eas facilius solui. si
hoc fecero. Inuicẽ quippe adiuuabunt. si altera pendebit ex altera:
Edonec om̃s ueniant in seriem disputationis: ñ singillati separatis
locis. quasi una. D quȩq in sua pͥuata intentione habitet. s unũ aliquia in¬
duentes & unũ collaborantes sociali ratione & inditudua ueritate. Noluist g
ee sripto comoniusti. exponi atq aꝑiri tͥ quid sibi uelit uoxilla dĩ. ar Ar¬

Expanded text:
 proposuisti pertractandas quaestiones atque soluendas, dilectissime mi frater Honorate, hinc inde raptas, sicut te uel legentem mouere uel cogitanti tibi in mentem uenire potuerunt, et in conspectum meum fusas quodam modo. quarum solutionem si uelim disserendo ordinare, non ut carptim, sicut propositae sunt, de singulis disseram, sed uno quodam tenore sermonis eas inter se conectam atque contexam. difficile opus uidetur. et tamen puto facilius eas solui, si hoc fecero. inuicem quippe adiuuabunt, si altera pendebit ex altera, donec omnes ueniant in seriem disputationis non singillatim separatis locis, quasi unaquaeque in sua priuata intentione habitet, sed unum aliquid intuentes et unum conlaborantes sociali ratione et indiuidua ueritate. Voluisti ergo et scripto commonuisti exponi atque aperiri tibi, quid sibi uelit uox illa domini: D
Abbreviated transcription (Latin):
noscere cũ uideas ꝙ ñhabere concessũ ẽ. ita sapienciã mentis eiꝰ oculo qui ea
careat uideri fas est. Sensu enĩ corporis quecũq actingiꝰ. foruisecꝰ nobis offerc̃t᷑¬
& i⁊ deo licet res qͦq alienas oculis cernere eũ earum uel eiꝰ generis nos nichil
habeamus. Quod autẽ intellectu capit᷑. intꝰ apud animũ ẽ. nec id habere qͥcqu̾a
ealiud qnia idere. Careat autẽ stult̾ sapiencia. Nongͥ nouit sapienciã. nͣ
enũ oculis eã potest uidere. Non autẽ pocest uidere ꝗ inhabere. neq hab¬
peuestultꝰ eẽ. Neseit hanc gͥ. Et ddum nescit. indlio loco coghosce respore

Expanded text:
noscere, cum uideas. et non habere concessum est, ita sapientiam mentis eius oculo qui ea noscere, cum uideas. et non habere concessum est, ita sapientiam mentis eius oculo qui ea careat, uideri fas est. sensu enim corporis quaecumque adtingimus, forinsecus nobis offeruntur, et ideo licet quoque res alienas oculis cernere, cum earum uel eius generis nos. nihil habeamus. quod autem intellectu capitur, intus apud animum est nec id habere quicquam est aliud quam uidere. caret autem stultus sapientia; non igitur nouit sapientiam non enim oculis eam posset uidere: non autem potest uidere et non habere neque habere ac stultus esse. nescit hanc igitur, et dum nescit, in alio loco cognoscere
Abbreviated transcription (Latin):
Richil gͥ nobis restare admodũ uides qũa du stulti sumꝰ. si nob̾ uita optima & relli¬
giosa cordi ẽ. nͥ ut queramꝰ sapientes quibus obtẽꝑando domina ẽ stulticiȩ ẽ.
neq ita multũ sentire est dum iest nobis et euadere aliquando possimꝰ.
c̃uhoc nom̃ tametsi nemo fere audeat palam: pleriq tam̃ ex obliqͦ sibi uendicant
cũ dereb ipsis quarũ cognitione constat sapiencia. ita incerse dissenciant. uti
aut nullũ eorũ. aut certe unũ necẽe sit eẽ sapientẽ : Sed qui nã iste sit cũ astulto
requirat᷑. qͦpacto queat dinosci plane atq ꝑcipi. omnino non uideo. Neq enim
signis quibus libet cognoscere aliquid potest. nͥ illud ipsũ cuiꝰ easigna st̃ nouerit
tqui sapienciã stultꝰ ignorat. Non enĩ ut aurũ ꝙ argentũ ceteraq id genꝰ & cog¬

Expanded text:
nihil igitur nobis restare admodum uides, quamdiu stulti sumus, si nobis uita optima et relinihil igitur nobis restare admodum uides, quamdiu stulti sumus, si nobis uita optima et religiosa cordi est, nisi ut quaeramus sapientes, quibus obtemperando dominationem stultitiae neque ita multum sentire, dum inest nobis, et euadere aliquando possimus. e poterimus, cum hoc nomen, tametsi nemo fere audeat palam, plerique tamen ex obliquo sibi uindicant. cum de rebus ipsis, quarum cognitione constat sapientia, ita inter se dissentiant, ut aut nullum eorum, aut certe unum necesse sit esse sapientem? sed quinam iste sit, cum ab stulto requiratur, quo pacto queat dinosci plane atque percipi, omnino non uideo. neque enim quibuslibet signis cognoscere aliquid potest nisi illud ipsum, cuius ea signa sunt,. nouerit. atqui sapientiam stultus ignorat. non enim ut aurum et argentum ceteraque id genus et cog
Abbreviated transcription (Latin):
ñ peccat. Scultꝰ gͦ om̃is peccat. nͥ in his factis inquib sapienti obcẽꝑauerit. Arecta
euĩ ratione talia facta ꝓficiscunt᷑. Nec ut ita dicã añs suifacti staltꝰ existina¬
dus ẽ. cũ ẽ canquã instrum̃tũ. nunisteriũq sapientis. Quare si om̃ib hominib non
ueccare quã peccare melius ẽ. melus ꝓfecto inreb stulti om̃s uiuerent si serui eẽ¬
possent sapienciũ. Atq hoc si inrebus minoribus. ut in mercando. uel colendo agro.
in uxore ducenda. insuscipiendis. educandisꝙ liberis. in ipsa deniq refamiliari ami¬
nistranda. expedire nemo ambigit. multomagis inrelligione. Nã & res humanȩ
promtiores addinoscendũ st̃. quã diuinȩ. Et inqͥb cũq sanctiorib & prestantio¬
ribus qͦma ius eis obsequiũ cultũq debeniꝰ. eosceleracius. periculosuisq peccatur.

Expanded text:
non peccat. stultus ergo omnis peccat. nisi in iis factis, in quibus sapienti obtemperauerit; a recta non peccat. stultus ergo omnis peccat. nisi in iis factis, in quibus sapienti obtemperauerit; a recta enim ratione talia facta proficiscuntur nec, ut ita dicam, dominus sui facti stultus existimandus est, cum est tamquam instrumentum ministeriumque sapientis. quare si omnibus hominibus non peccare quam peccare melius est, melius profecto stulti omnes uiuerent, si serui possent esse sapientium. atque hoc si in rebus minoribus, ut in mercando uel colendo agro, in uxore ducenda, in suscipiendis educandisque liberis, in ipsa denique re familiari administranda expedire nemo ambigit, multo magis in religione. nam et res humanae promptiores ad dinoscendum sunt quam diuinae et in quibuscumque sanctioribus et praestantioribus, quo maius eis obsequium cultumque debemus, eo sceleratius periculosiusque peccatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nos eredere uetant rationẽ proptissime ꝑollicentes. Nam nemini dubiũe onͤ
homines aut stultos. aut sapientes eẽ. Nunc autẽ sapientes uoco ñ cordatos &
ingeniosos homines sedeos qͥb ẽ quanta ineẽ homuni potest. ipsius hominis
ddeiq firmissime ꝑcepta cognitio. atꝙ hiuic cognitioni uicl. moresq congru¬
entes. Ceteros autẽ. cuiꝰ cũꝙ modi aitib in erci isq affecti sunt: qͦlibet uictu
ꝓbandi: stultorũ in numero deputauerim. Que cũ itasuit. quis mediocriter
intelligens ñplane uiderit stultis utilius atq salubriꝰ eẽ pceptis obteꝑare sapienciũ
quã suo udicio uitã degere. Nam ome factũ. sirecte factu ñẽ. peccatũ ẽ. Nec
recte factũ eẽ ullo mͦ potest. quodñrecta ratione proficiscitur. Porro recta ratio
ẽ. ipsa uirtꝰ. Cui autẽ hominũ uirtꝰ. nsi sapientis ani mo presto ẽ: Soltis gͥsapienᷤ

Expanded text:
nos credere uetant, rationem promptissime pollicentes. nam nemini dubium est omnes nos credere uetant, rationem promptissime pollicentes. nam nemini dubium est omnes homines aut stultos aut sapientes esse. nunc autem sapientes uoco non cordatos et ingeniosos homines, sed eos, quibus inest, quanta inesse homini potest, ipsius hominis deique firmissime percepta cognitio atque huic cognitioni uita moresque congruentes: ceteros autem cuiusque modi artibus inertiisque adfecti sunt, quolibet uictu probandi siue inprobandi, stultorum in numero deputauerim. quae cum ita sint. quis mediocriter intellegens non plane uiderit stultis utilius atque salubrius esse praeceptis obtemperare sapientium quam suo iudicio uitam degere? nam omne factum, si recte factum non est, peccatum est; nec recte factum esse ullo modo potest, quod non a recta ratione proficiscitur. porro recta ratio est ipsa uirtus. cui autem hominum uirtus nisi sapientis animo praesto est? solus igitur sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
cibus. nuteicib famulis. Nã cui furari filius potest. altusq subponi ñne poest
deresca decapere: Credinꝰ tam̃ et sine ulla dubitatione eresimy quo a scepot¬
rposse confitem̃. Quis eĩ ñ uideat pietatẽ. nisi ita sit scissimũ humane gene
ris umculũ supbissimo scelere uiolari: Nam quis uel insanꝰ eũ eupandum
puter. dͥeis officia debita inpenderit. qͦs parentes ee crediderit ecia si pent᷑uxs
contia eciã ñ eterminandũ uidicauerit. qutros eciĩ parentes minime dileuerit.
dum nefalso diligat metuit: multa possunt afferti. qͥb nichil omnino
humanȩ societatis in colume remanere si nichil statuere mꝰ credere. quod ñpossumꝰ
tenere ꝑceptũ. s: nc̃ accipe quod iam faciliꝰ me tibi ꝑsuasurũ eẽ confido. Cũ derelli¬
gione idest cũ de colendo atq intelligendo dõ agit᷑: himinꝰ sequendist̃ qui

Expanded text:
cibus, nutricibus, famulis. Nam cui furari filius potest, aliusque supponi, nonne potest cibus, nutricibus, famulis. Nam cui furari filius potest, aliusque supponi, nonne potest decepta decipere? Credimus tamen, et sine ulla dubitatione credimposse confitemur. quis enim non uideat pietatem, nisi ita sit, sanctissimum generis humani uinculum. superbissimo scelere uiolari? nam quis uel insanus eum culpandum inputet, qui eis officia debita inpenderit, quos parentes esse crediderit, etiamsi non escontra non exterminandum iudicauerit, qui ueros fortasse parentes minime dilexerit, dum, ne falsos diligat, metuit? multa possunt adferri, quibus ostendatur nihil omnino humanae societatis incolume remanere, si nihil credere statuerimus, quod non possumus tenere perceptum. Sed nunc accipe, quod iam facilius me tibi persuasurum esse confido. cum de religione, id est cum de colendo atque intellegendo deo agitur, ii minus sequendi sunt, qui
Abbreviated transcription (Latin):
posst̃ eẽ aduersanciũ uericati. Unũ eorũ quiscienciã cantũ oppugnam
nonfidem. Alterũ eorũ qui utrumq condẽpͥnant. Qni tamuttu. ipebus
bumaiis inueniri possint tursus ignoro. hec dicta st. ut intelligeremnos
retenta fide illarũ eciã rerũ quas nondiĩ cõprehenddimꝰ atemeritate opran¬
pum uiudicari. Nam qui dicunt nichil eẽ credendu s quoa sep
hiunũ cauent nom̾ opinationis qđ fatendũ ẽ tͣpe. ac miserrinũ. Sesqͥ
diligenter consideret plurimũ uiter eẽ. utrũ sescire quispuret. ait quoa
nescire se uitelligit. credat auctoritate cõniotꝰ. profecto erroris. et in huna¬
niatis. atꝙ suꝑbie crim̃ iutabit. Quero enĩ siquod nescit᷑ creciendũ ne. qmur¬
credant.Nlonenĩ ratione ulloue pacto scire potest. Sed interpofita matras
auctoritate depatre credit᷑. deipsa uͦmatre plerũq nec matri. nec obstetri¬

Expanded text:
possunt esse aduersantium ueritati: unum eorum, qui scientiam tantum obpugnant, possunt esse aduersantium ueritati: unum eorum, qui scientiam tantum obpugnant, non fidem, alterum eorum, qui utrumque condemnant: qui tamen utrum in rebus humanis inueniri possint, rursus ignoro. haec dicta sunt, ut intellegeremus nos retenta fide illarum etiam rerum, quas nondum conprehendimus. a temeritate opinantium uindicari. nam qui dicunt nihil esse credendum nisi quod scimus, hi unum cauent nomen opinationis, quod fatendum est turpe ac miserrimum; sed si diligenter considerent plurimum interesse, utrum se scire quis putet, an quod nescire se intellegit. credat aliqua auctoritate commotus, profecto errores et inhumanitatis atque superbiae crimen euitabunt. Quaero enicredant. Non enim ratione ullo pacto sciri potest: sed interposita matris auctoritate de patre creditur; de ipsa vero matre plerumque nec matri, sed obstetri
Abbreviated transcription (Latin):
ed̃memoratumꝰ. teferant᷑. idest duo ꝓbanda que priora posiumm. & cria
reliqua uiciosa. inuenimꝰ pͥmũ beatorũ genꝰ ipsi ueritati credere. Scam
autẽ. studiosorum. amatorũq ueritatis auctoritati. inquibus duorũ gene¬
res: ieuedabiliei creditur: lipͥmo autem iuciosoruĩ idest eeitũ. qui opinaet
se scur qͥuod nesciunt. epfecto uiciosa credulitas. Ettera auo mpban aꝑ iaaie¬
ra. nchil credt̃. et illi qui uerũ credt̃ quert cũ desperatione: inuemendi
elinii qͥom̃ino ñquert̃. Et hoc dũ taxat in rebus adaliquã ꝑtinenter aisci¬
plma. Nlam in alio uitȩ actu. prorsus nescio qͥpacto possit homo mes ułere¬
aere. Qua quã in illis eciã qͥse magendo probabiliora sequi dicunt . scere pors
nichil posse. quã nichil credere uolunt uideri. &uis eniquod probat neredr
aus qͦmͦ ẽ illud quod sequunt᷑ si non probat᷑ probabile duadere: duo genera

Expanded text:
commemorauimus, referantur, id est duo probanda, quae priora posuimus, et tria commemorauimus, referantur, id est duo probanda, quae priora posuimus, et tria reliqua uitiosa: inuenimus primum beatorum genus ipsi ueritati credere, secundum autem studiosorum amatorumque ueritatis auctoritati. in quibus duobus generibus laudabiliter creditur. in primo autem uitiosorum, id est eorum, qui opinantur se scire quod nesciant, est profecto uitiosa credulitas. cetera duo inprobanda genera nihil credunt: et illi qui uerum quaerunt cum desperatione inueniendi, et illi qui omnino non quaerunt. et hoc dumtaxat in rebus ad aliquam pertinentibus disciplinam. nam in alio uitae actu prorsus nescio quo pacto possit homo nihil credere. quamquam in illis etiam qui se in agendo probabilia sequi . dicunt, scire potius nihil posse quam nihil credere uolunt uideri. quis enim quod probat non credit? aut quomodo est illud quod sequuntur, si non probatur, probabile? quare duo genera
Abbreviated transcription (Latin):
de deo indignũ aliquid credit᷑. uel dehomine facile credit̾̃ In ceteris uͦ reb
siquis quid credit. sise id nescire intelligat nulla culpa ẽ. Credo enĩ scelera¬
tissimos conuiratos. uutute ciceronis quonda interfectos. atq id nsolũ nescio.
sed eciã nullo pacto me scire posse certoscio. Opinari autẽ duas obres tur¬
pissimũ ẽ quod ediscere ñpotest qui sibi ianse scire ꝑsuasit. si mͦ illud disci
potest. & ꝑseipsa temeritas. nͣbene affecti ani misignũ e. Nam eciã si hoc ipsũ
quod decicerone dixi scire se quis quã aibitrat᷑. qu̾aquã nichil eũ
impediat adiscendo. quia respsa nulla sciencia teneri potest. tam qͣ
non itelligit multũ inter eẽ utrũ aliquid mentis certa ratione iuidea
quod intelligere dicimꝰ. anfamȩ. uel litteris credendiũ posteris itiliter
eomendet᷑: profecto errat. Neꝙ quisquã error tirpitudine careit eg̃

Expanded text:
de Deo indignum aliquid creditur, vel de homine facile creditur. In caeteris vero rebus de Deo indignum aliquid creditur, vel de homine facile creditur. In caeteris vero rebus si quis quid credit, si se id nescire intelligat, nulla culpa est. Credo enim sceleratissimos conjuratos virtute Ciceronis quondam interfectos: atqui id non solum nescio, sed etiam nullo pacto me scire posse, certo scio. Opinari autem, duas ob res turpissimum est: quod et discere non potest, qui sibi jam se scire persuasit, si modo illud disci potest; et per se ipsa temeritas non bene affecti animi signum est. Nam etiamsi hoc ipsum quod de Cicerone dixi, scire se quisquam arbitratur, quanquam nihil eum impediat a discendo, quia res ipsa nulla scientia teneri potest: tamen quod non intelligit multum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod intelligere dicimus, an famae vel litteris credendum posteris utiliter commendetur; profecto errat, neque quisquam error turpitudine caret. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
Alterũ eorum qͥsenti unt quidẽ se nescire. sed ñita quert᷑ ut inuenire possint
ercium ẽ eorum qͥneq se scire existimant nec querere uolunt. Tria enuns
uelut fuituma sibimet in animis hominũ distinctione dignissuma. quesunt¬
Intelligere. credere. opinari. Que si ꝑscipsa considerent᷑. pͥnũ. sẽꝑsine uicio ẽ.
Sedm. aliquando cũ uicio. Terciũ. nũquã sine uicio. Nam intelligere. mag
na. & honesta. uł eciã diuina. honestissimũ ẽ. Intelligere autẽ eciã suꝑflua non
nocet. Sed fortasse discere nocuit. cũ tẽpꝰ necessariorũ occuparent. ipsa eciã noxi
ñ intelligere. sed facere. aut pati miserũ ẽ. Non enĩ siquis intelligat qͦmͦ possit
inimicꝰ sine suoꝑiculo occidi intelligentia ipsa ac non cupiditate reus ẽ. Quesi
absit. quid in nocenci us dici potest. Credere autẽ tunc ẽ cuilpandũ. cũ uel

Expanded text:
alterum eorum, qui sentiunt quidem se nescire. sed non ita quaerunt, ut inuenire possint; alterum eorum, qui sentiunt quidem se nescire. sed non ita quaerunt, ut inuenire possint; tertium eorum, qui neque se scire existimant nec quaerere uolunt. tria sunt item uelut finitima sibimet in animis hominum distinctione dignissima: intellegere, credere, opinari. quae si per se ipsa considerentur, primum semper sine uitio est, secundum aliquando cum uitio, tertium nuna et honesta vel etiam divina, beatissimum est. Intelligere autem superflua, nihil nocet; sed fortasse discere nocuit, cum tempus necessariorum occuparent. Ipsa etiam noxia, non intelligere, sed facere aut pati, miserum est. Non enim si quis intelligat quomodo possit inimicus sine suo periculo occidi, intelligentia ipsa, ac non cupiditate reus est: quae si absit, quid innocentius dici potest? Credere autem tunc est culpandum, cum vel
Abbreviated transcription (Latin):
aem que adp̃colendrĩ. & adp̃curandũ animũ sunt diuinꝰitꝰ constituta: aut
si iam prorsus idoneus sis cucuire pocius aliquantũ qua tutissimũ ẽ ingredi
quã & tibi eẽ auctorẽ periculi. & ceteris temeritatis exemplum : duare
iam suꝑest. ut consideremꝰ qͦpacto hisequendi ñsint : quise pollicent᷑ rati
ducturos. Nam qͦmͦ sine culpa possimꝰ sequi eos qui credere uibent.
ĩa dictũẽ. Adhos autẽ sponsoresrationis. ñ mͦ sine uituꝑatione. sed eciam
cum aliqua laude se uenire non nulli putant. Sed non ita ẽ. Duȩ st̃
beatissimos udicare necesse est. Alia uero qui studiosissime & rectissim
inquirt᷑. Primi gͦst᷑ iã in ipsa possessione. alteri in uia. qua tam̃ certissime
ꝑuenit᷑. Tria st̃ alia hominũ genera ꝓfecto imꝓbanda. ac detestanda.
Unũ ẽ opinantiĩ. idest eorũ quisẽ arbitrantur scire quod nescuint.

Expanded text:
dem, quae ad praecolendum et ad praecurandum animum sunt diuinitus constituta? aut dem, quae ad praecolendum et ad praecurandum animum sunt diuinitus constituta? aut si iam prorsus idoneus sis, circuire potius aliquantum qua tutissimum est ingredi, quam et tibi esse auctorem periculi et ceteris temeritatis exemplum. Quare iam superest. ut consideremus, quo pacto hi sequendi non sint, qui se pollicentur ratione ducturos. nam quomodo sine culpa possimus sequi eos, qui credere iubent, iam dictum est; ad hos autem sponsores rationis non modo sine uituperatione. sed etiam cum aliqua laude se uenire nonnulli putant: sed non ita est duae suntbeatissimos iudicare necesse est; alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. tria sunt alia hominum genera, profecto inprobanda ac detestanda. unum est opinantium, id est eorum, qui se arbitrantur scire quod nesciunt;
Abbreviated transcription (Latin):
nachil est aliud quã aduerã relligionẽ sacrilegã uiã quetere. dnod
qͥfaciunt. necsi eis concedat᷑ quo d uolt᷑ posst̃ qͦitendt̃ ꝑuenire.
Cuiꝰ modi enĩlibet excellant ingenio. nͥ dõ adsit humo repunt. Tun
autẽ adẽ. sisocietati humanȩ in dm̃ tendentib ciuȩsit. Eͦ gradui. nichil
firmiꝰ in celũ repperiri potest. Ego qͥde huic rationi ñ possũ resistere. Nam
nichil sine cognitione eẽ cred endum qͦmͦ possum ddicere. cũ & amicicia
nͥ aliquid credat᷑. quod certa ratione demonstrari ñ potest. omnino nulla
sit. & sepe dispensatorib seruis. sine ulla culpa dñorũ credat᷑ : Inrelligio¬
ne uͦ quid iniqͥus fieri potest qua ut dĩ antistites nob̾ ñfictũ animũ polli¬
centib credant. noseis p̃cipientib nolimꝰ credere : Postremo que potest ẽc̃
uia salubrior quã idoneũ pͥmo fieri ꝑcipiendȩ ueritati adhibendo hisfi¬

Expanded text:
nihil est aliud quam ad ueram religionem sacrilegam uiam quaerere. quod nihil est aliud quam ad ueram religionem sacrilegam uiam quaerere. quod qui faciunt, nec si eis concedatur quod uolunt, possunt quo intendunt peruenire. cuiusmodi enim libet excellant ingenio, nisi deus adsit, humutem adest, si societas humana in deum tendentibus curae sit. quo gradu nihil firmius in caelum reperiri potest. ego quidem huic rationi non possum resistere; nam nihil sine cognitione esse credendum qui possum dicere? cum et amicitia, nisi aliquid credatur, quod certa ratione demonstrari non potest, omnino nulla sit, et saepe dispensatoribus seruis sine ulla culpa dominorum credatur. in religione uero quid iniquius fieri potest, quam ut dei antistites nobis non fictum animum pollicentibus credant, nos eis praecipientibus nolimus credere ? postremo quae potest esse uia salubrior quam idoneum primo fieri percipiendae ueritati, adhibendo iis fi
Abbreviated transcription (Latin):
eum eẽ aliter illa que pure uera sunt adepturum: censes profecto.
Quid gͦ isti qͦrũ ole genere te eẽ credoiam. qui facillime diuina secreca
ratione certa capere posst᷑. Si hac uia ueniunt qͣilli qͥpͥmitꝰ credunt.
nũquid tandẽ oberit: non arbitror. Sed tam̃ ais. Quid eos morari o
est. ouia et sifacto sibi inchil nocebt᷑. nocebt᷑ tam̃ exemplo. ceceris. Uix
enĩẽ qͥdese cantũ senciat quantũ potest. Sed qͥ minꝰ excitandus est :
qui ãplius repͥmendis. ut neq ille desperatione frangat᷑. neq iste p̃cipitet᷑
audacia. Quod facile fit. sieciam hi qͥualent uolare ne cuisint piculo¬
sũ inuitam̃tũ paulisꝑ cogant᷑ incedere: qua eeiam ceteris tutũ est
Hec ẽ prouidencia uerȩ relligionis. hoc uissũ diuinit᷑. hoc ab eatis maio¬
rib traditũ. hoc ad nosusq seruatũ. Hoc ꝑtͥbare uelle. atq ꝑuertere

Expanded text:
eum esse aliter illa, quae pure uera sunt, adepturum? censes profecto. eum esse aliter illa, quae pure uera sunt, adepturum? censes profecto. quid ergo istis, quorum de genere te esse iam credo, qui facillime diuina secreta ratione certa capere possunt. si hac uia ueniant, qua illi qui primitus credunt, numquid tandem oberit? non arbitror. sed tamen, ais. quid eos morari opus est? quia etsi facto sibi nihil nocebunt, nocebunt tamen exemplo ceteris. uix enim est, qui de se tantum sentiat, quantum potest; sed qui minus, excitandus est, qui amplius, reprimendus, ut neque ille desperatione frangatur, neque iste praecipitetur audacia. quod facile fit, si etiam ii, qui ualent uolare, ne cui sint periculoso inuitamento, paulisper cogantur incedere. qua etiam ceteris tutum est. haec est prouidentia uerae religionis, hoc iussum diuinitus, hoc beatis maioribus traditum, hoc ad nos usque seruatum: hoc perturbare uelle atque peruertere,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc respondere. Iliꝰ gͦ putas eciam hoc tibi credere. Quod quidem
facit. Tu tantũ mem̃to. iam eũ uis credidisse tibi incerca dicenti
te illi relligiose ammonenti. ne semel quidẽ uellet credere.
Uerum fac ita eẽ. et uero anmo te ad accipiendam relligionem
accedere. & ita paucorum te eẽ hominũ. ut rationes quib adcer¬
tam cogitationẽ uis diuina ꝑducitur. capere possis. Quid ceteris
homimbus qui tã sereno ingenio p̃diti ñsunt negandã relligio¬
nem putas: an eos pedetemtim quib dã gradib ad illa summa
penetralia eẽ ducendos: Uides plane quidsit relligiosius. Neq
enim tͥ qui us homo inrei cantȩ cupiditate ullo modo deserend
aut respuendus uideri potest. Sed none censes nͥpͥmo credat. se ad
id quod instituit ꝑuenturũ. m̃tẽq simplicẽ p̃beat. & qͥb damagnis
necessari isꝙ preceptis obtẽperans quada uite actione ꝑurget. Non

Expanded text:
hoc respondere. illius ergo putas etiam hoc tibi credere: quod quidem hoc respondere. illius ergo putas etiam hoc tibi credere: quod quidem facit. tu tantum memento iam eum bis credidisse tibi incerta dicenti, te illi religiose admonenti ne semel quidem uelle credere. uerum fac ita esse uero animo te ad accipiendam religionem accedere et ita paucorum te esse hominum, ut rationes. quibus ad certam cognitionem uis diuina perducitur, capere possis: quid ? ceteris hominibus, qui tam sereno ingenio praediti non sunt, negandam religionem putas? an eos pedetentim quibusdam gradibus ad illa summa penetralia esse ducendos? uides plane, quid sit religiosius. neque enim tibi quiuis homo in rei tantae cupiditate ullo modo deserendus aut respuendus uideri potest. sed nonne censes, nisi primo credat se ad id, quod instituit, peruenturum. mentemque subplicem praebeat et quibusdam magnis necessariisque praeceptis obtemperans quadam uitae actione perpurget, non
Abbreviated transcription (Latin):
uircoeseum ad eẽ Qt religionẽ sit traditut᷑. dnonã in illi fidem fac tur
uero ammo te accedere neꝙ quic quã inte quocl arh alesit entisue t iosi
atq simulationis cẽ: Dices bona consciencia tua nichil te
fingere. quantis poteris id ipsum asserens uerbis. Sedtam̃ ũbi
Tonenim animi tui latebras ita ut intime sciaris. homo homini
aperire possis. At ille si dixerit ecce credo tͥ. sed ñẽ equius ut iam
tu credas mͥ. cũ tu beneficiũ si aliquid ueri teneo sis accepturꝰ. Daturꝰ
ego quid respondebimꝰ. nͥ eẽ credendũ : Sed in quis. ñne erat melius rati¬
onẽ mͥ redderes. ut ea quocũq me duceret sine ulla sequerer temeritate:
rat fortasse. Sed cum res tanta sit. ut dstibi ratione cognoscendus
sit : om̃s ne putas idoneos eẽ ꝑcipiendis rationibus. quib addiuinam
intelligenciam mens ducitur humana. anplures. anpaucos: Paucd
ais existimo. Horum ne in numero ẽẽ te credis: Non ẽ meũ inquis

Expanded text:
utes eum adesse, qui tibi religionem sit traditurus: quonam modo illi fidem facturus es uero animo te accedere neque quicquam in te, quod ad hanc rem adtinet, doli atque simulationis esse? dices bona tua conscientia nihil te fingere, quantis poteris id ipsum adserens uerbis, sed tamen uerbis. non enim animi tui latebras, ita ut intime sciaris, homo homini aperire possis. at ille si dixerit: ecce credo tibi; sed nonne est aequius, ut etiam tu credas mihi, cum tu beneficium, si aliquid ueri teneo, sis accepturus, daturus ego? quid respondebimus nisi esse credendum? Sed, inquis, nonne erat melius, rationem mihi redderes. ut ea quocumque me duceret, sine ulla sequerer temeritate? erat fortasse; sed cum res tanta sit, ut deus tibi ratione cognoscendus sit, omnesne putas idoneos esse percipiendis rationibus, quibus ad diuinam intellegentiam mens ducitur humana. an plures, an paucos ? paucos, ais, existimo. horumne I n numero esse te credis? non est meum, inquis,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcenũi etronet. nullũ in habere posse anniu udrio s̃i enũ aurped
imliquid eredere. aut turpiter facit. qui anticoenedit. auet maliu
ami: & eredens qͦmͦ amicũ uel ipsum uelse appellet. non uidcon nc for¬
cosse elieas. concedo aliquid aliquanao ee ereclenauon plaro expfoli
qos irelligione turpe nͣsit ciedere. ante qua scitm.lunei sipotero

Expanded text:
existimat, nullum mihi habere posse amicum uidetur. si enim turpe est aliquid credere, aut turpiter facit, qui amico credit, aut nihil amico credens quomodo amicum uel ipsum uel se appellet. non uideo. hic fortasse dicas : concedo aliquid aliquando esse credendum; nunc expedi, quomodo in religione turpe non sit credere antequam scire. faciam, si potero.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore homo egerit. quãlib& iniquus. quãlib& annosus. si toto corde renuntiauerit p̃
maloꝵ oꝑum maculas bonis oꝑib diluere curauerit. om̃iũ peccatoꝵ d̾ulgentiã mer habbit¬

Expanded text:
tempore homo egerit, quamlibet iniquus, quamlibet annosus, si toto corde renuntiaverit pectempore homo egerit, quamlibet iniquus, quamlibet annosus, si toto corde renuntiaverit pecmalorum operum maculas bonis operibus diluere curaverit, omnium peccatorum suorum i
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ꝙ nos iminutabimꝰ. Habebunt gͥ iniqui cum ustis resurrectionẽ carnis cõmunẽ. iimu¬
tationis tam̃ grãm ñ habebunt. quȩ dabitur iustis. q̃m a corporib impioꝵ ñ auferet᷑ corrup.¬
tio & ignobilitas. ⁊ infirmitas. in quib seminant᷑. Quȩ ob hoc morte ñ extinguent᷑. ut illud
iuge torm̃tũ corpori atq animȩ sit mortis ȩt̃nȩ suppliciũ. Iustȩ ũ animȩ quas hic recdi¬
pror ds̃ gratis ex fide iustificauit. & iustificatis bene uiuendi asq infinẽ ꝑseuerantiam
tribuit. in ipsis corporb in qͥb hic iustificationis grãm diuinitus acceperunt. & in qͥb
iustificate ꝑ fide in caritate dĩ ꝑximiq uixerunt. regni cȩlestis ȩt̃na beatitudine potieN
glorficatis etiã corporib suis. quȩ sine dubio carnis natura quam ds creauit ueraciter
ꝑmanente. ñ sicut bie animalia. s spiritalia tc̃ habebunt. Sc̃oꝵ enĩ seminat᷑ corpus

Expanded text:
ait: Et nos immutabimur . Habebunt ergo iniqui cum justis resurrectionem carnis communem, immutationis tamen gratiam non habebunt, quae dabitur justis: quoniam a corporibus impiorum non auferetur corruptio, et ignobilitas, et infirmitas in quibus seminantur: quae ob hoc morte etiam non exstinguentur, ut illud juge tormentum corpori atque animae sit mortis aeternae supplicium. Justae vero animae, quas hic Redemptor Deus gratis ex fide justificavit, et justificatis bene vivendi usque in finem perseverantiam tribuit, in ipsis corporibus in quibus hic justificationis gratiam divinitus acceperunt, et in quibus justificatae per fidem, in caritate Dei proximique vixerunt, regni coelestis aeterna beatitudine potientur: glorificatis etiam corporibus suis, quae sine dubio, carnis natura, quam Deus creavit, veraciter permanente, non sicut hic animalia, sed spiritalia tunc habebunt. Sanctorum enim seminatur corpus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ miracula cõmemorassem quȩ dñs iħs fecit cũ hic eẽt in carne: adiunxi dicens. Cur
inqͥes ista mͦ ñ fiunt : Ad quȩ respondi. qr ñ mouerent nͥ mira eẽnt. Si autẽ solita
eẽnt : nura ñ ẽẽnt. Hoc autẽ dixi. qr ñ tanta nec om̃ia mͦ. ñ qr nulla fiunt etiã mͦ.
In fine autẽ libri. s qm̃ sermo iste noster inquã multo ꝓcessit longiꝰ ꝗͣ putabã. bic finẽ
aibro faciamꝰ. in qͦ menuneris uolo ñdũ ma manicheos cepisse refellere. & illas nugas
ñdũ inuasisse. neq de ipsa catholica magnũ aliqͥd aꝑuisse. s uoluisse tantũmͦ eruere tͥ

Expanded text:
cum miracula commemorassem, quae dominus lesus fecit, cum hic esset in carne, adiunxi dicens: cur, cum miracula commemorassem, quae dominus lesus fecit, cum hic esset in carne, adiunxi dicens: cur, inquies, ista modo non fiunt? atque respondi: quia non mouerent, nisi mira essent; si autem solita essent, mira non essent. hoc autem dixi, quia non tanta nec omnia modo, non quia nulla fiunt etiam modo. In fine autem libri: sed quoniam sermo iste noster, inquam, multo processit longius, quam putabam, hic finem libro faciamus. in quo memineris uolo nondum me Manicheos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse -neque d