comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alto colle copitolium. De isto dõ qͣmuis a poeta dic¬
tum ouenientissime p̾dicant. iouis om̃ia plena.
hunc uarro eredit ȩtiam abhis coli qui unũ dm̃ so¬
lum sine simulacris colunt. s alio nomine nc̃cupa¬
ri. Qd̃ sita ẽ. cur tam male tͣctatus ẽ rome sic̃ qͥdẽ
⁊ incęt̾is gentibꝰ. ut ei fieret simłacrum: qd̾ ipsi ꝯẽ
uaioni ita displicet. ut cum tantȩ ciuitatis ꝑu̾sa
osuetudine p̃meret᷑ nequaꝙͣ. tñ dic̾e ⁊ seb̾e dubi¬
taret. qd̾ hi qui ppłis instituerunt simulaera ⁊ ⁊ me
uxer adiungitur. quȩ dicat᷑ soror ⁊ coniuix: Quia io¬
uem inqͥunt in etherȩ accipimꝰ in aere uinonẽ ⁊ hȩc
duo elemta conuncta sunt. alterum suꝑius. alt̾m
inferiuis. Nõ gͦ ẽ ille de quo dictũ ẽ iouis omĩa ple¬
na. si aliqͣm partem implet ⁊ iuno. an ut̾q utrũ¬
ꝙ implet. ⁊ ambo isti coniuges.⁊ in duobꝰ istis ele¬

Expanded text:
alto colle Capitolium. De isto deo quamuis a poeta dicalto colle Capitolium. De isto deo quamuis a poeta dictum conuenientissime praedicant: Ionis omnia plena. Hunc Varro credit etiam ab his coli, qui unum Deum solum sine simulacro colunt, sed alio nomine nuncupari. Quod si ita est, quur tam male tractatus est Romae, sicut quidem et in ceteris gentibus, ut ei fieret simulacrum? Quod ipsi etiam Varroni ita displicet, ut, cum tantae ciuitatis peruersa consuetudine premeretur, nequaquam tamen dicere et scribere dubitaret, quod hi, qui populis iuxor adjungitur, quae dicitur soror et conjux ? Quia Jovem, inquiunt, in aethere accipimus, in aere Junonem; et haec duo elementa conjuncta sunt, alterum superius, alterum inferius. Non est ergo ille de quo dictum est, Jovis omnia plena; si aliquam partem implet et Juno. An uterque utrumque implet, et ambo isti conjuges et in duobus istis ele
Abbreviated transcription (Latin):
constituisse. auacissȩ. ꝯseruasse romanũ. Quȩ uta
suis queq adhibebant᷑ officns. ut nich uniu̾sũ uni
alic iu ersetur. Quando g segetia curaret impiũ.
cluicunum gerere simul ⁊ segetibꝰ ⁊ arboribꝰ ñ licebat:
Qñ de armis cunina cogitaret. cuius ꝓpositum paruu¬
loꝵ cunas ꝑmittebat᷑ exced̾e: Qñ nodatꝰ ad iiuaret
in bello. qui nec ad follicłm spicȩ. s tantum ad no¬
dum genicłi ꝑtinebat. ut unii quisq domui suȩ
ponit ostiarium.⁊ qr homo ẽ omnino sufficit. T̾res
dõs isti posuerunt. forcłm foribꝰ cardeam cardini.
lim̃tinum liini. Ita nõ pot̾at forcłs simul ⁊ car¬
torum dõꝵ. uł aliqntum int̾missa offitium maioꝵ
doꝵ debemus inquirere quo roma tam magna fac¬
ta ẽ. ut tamdui tot gentibꝰ imꝑaret. Uluirũ gͦ
iouis hoc opus ẽ. ipsum enĩ doꝵ omiũ dearumq
regem uolunt. Hoc enis indicat sceptrum. ħ in

Expanded text:
constituisse auxisse conseruasse Romanum, quae ita constituisse auxisse conseruasse Romanum, quae ita suis quaeque adhibebantur officiis, ut nihil uniuersum uni alicui crederetur. Quando ergo Segetia curaret imperium, cui curam gerere simul et segetibus et arboribus non licebat? Quando de armis Cunina cogitaret, cuius praepositura paruulorum cunas non permittebatur excedere? Quando Nodutus adiuuaret in bello, qui nec ad folliculum spicae, sed tantum ad nodum geniculi pertinebat? Unum quisque domui suae ponit ostiarium, et quia homo est, omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, Forculum foribus, Cardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat Forculus simul et cartorum deorum uel aliquantum intermissa officium maiorum deorum debemus inquirere, quo Roma tam magna facta est, ut tam diu tot gentibus imperaret. Nimirum ergo Iouis hoc opus est. Ipsum enim deorum omnium dearumque regem uolunt: hoc eius indicat sceptrum, hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
p̃positam uoluerunt hĩe deam seiam. cũ uͭ iam eẽnt
suꝑ t̾r̾am. ⁊ segetem fac̾e̾nt deam segetiã. Fͣ lim̃tis uero
collectis atq reconditis. ut tuto seruarent᷑. dãm tu¬
tulinam p̃posuerunt. cui ñ sufficere uidet᷑ illa sege¬
tia qͣmdui seges ab iniciis herbidis usq ad aristas
aridas ꝑueniret. Non tam̃ satis fuit hoibꝰ dõꝵ mul¬
titudinem amantibꝰ ut anima misera demonioꝵ
turbe ꝓstitueret᷑. uniꝰ ueri dĩ castum dedignata
complexũ. P fecer̃ gͦ ꝓserpinam frum̃tis germina¬
tibꝰ. genicłis nodisq culmoꝵ am̃ nodatũ. In uolu¬
mentis folliculoꝵ deam uolutinam. cum folliculi
patescunt ut spica exeat deam patelanam. cum
segetes nouis aristis eqͣnt᷑ quia uet̾es equare ostie
diceunt deam ostilinam. florentibꝰ frum̃tis deã
fioram. lactescentibꝰ dñ lacturnum. matirasentibꝰ
runcinã. Nlec omia cõmemoro qr me piget qd̾ illoᷤ

Expanded text:
praepositam uoluerunt habere deam Seiam; cum uero iam essent praepositam uoluerunt habere deam Seiam; cum uero iam essent super terram et segetem facerent, deam Segetiam; frumentis uero collectis adque reconditis, ut tuto seruarentur, deam Tutilinam praeposuerunt. Cui non sufficere uideretur illa Segetia, quamdiu seges ab initiis herbidis usque ad aristas aridas perueniret? Non tamen satis fuit hominibus deorum multitudinem amantibus, ut anima misera daemoniorum turbae prostitueretur, unius Dei ueri castum dedignata conplexum. Praefecerunt ergo Proserpinam frumentis germinantibus, geniculis nodisque culmorum deum Nodutum, inuolumentis folliculorum deam Volutinam; cum folliculi patescunt, ut spica exeat, deam Patelanam, cum segetes nouis aristis aequantur, quia ueteres aequare hostire dixerunt, deam Hostilinam; florentibus frumentis deam Floram, lactescentibus deum Lacturnum, maturescentibus Runcinam. Nec omnia commemoro, quia me piget quod illos
Abbreviated transcription (Latin):
dei: Deinde queramꝰ si placet ex tanta dõꝵ turba
qͣm romani colebant. quẽ potissimũ uł quos dõs
credant illud imꝑium dilatasse atq seruasse. Heq
enim in hoc tam p̾claro oꝑe ⁊ tante plenissimo dig¬
nitatis. audent aliquas partes dee cloaeinȩ tͥbuere
aut uolupiȩ quȩ a uoluptate appellata ẽ. aut lauẽ¬
tinȩ cui nom̃ ẽ a libidine. aut uagitano qͥ infantũ
uagitibꝰ p̃sidet. aut cuninȩ quȩ cunas eoꝵ ãministrat.
Quando aut̃ possunt uno loco libri huiꝰ cõmemorari
omnia nomina dõꝵ et dearum. quȩ illi grandibꝰ
uoluminibꝰ uix comp̃hendere potuerunt. singłis rebꝰ
ꝓpͥa disꝑtientes officia miminum : nec agroꝵ munꝰ
uni alicui dõ committendũ arbitrati sunt. S rura¬
d̾ee rusine uiga montium dõ uigatino. collibꝰ deã
collatinã. uallibꝰ deam ualloniam p̾fecer̃. Nec saltem
potuer̃ unam segetiam talem inuenire eui se mel¬
segetes cõm̃darent. s sata frum̃ta qͣmdui sub tr̾a eẽnt.

Expanded text:
 Deinde quaeramus, si placet, ex tanta deorum turba, quam Romani colebant, quem potissimum uel quos deos credant illud imperium dilatasse adque seruasse. Neque enim in hoc tam praeclaro opere et tantae plenissimo dignitatis audent aliquas partes deae Cluacinae tribuere aut V olupiae, quae a uoluptate appellata est, aut Lubentinae, cui nomen est a libidine, aut Vaticano, qui infantum uagitibus praesidet, aut Cuninae, quae cunas eorum administrat. Quando autem possunt uno loco libri huius commemorari omnia nomina deorum et dearum, quae illi grandibus uoluminibus uix conprehendere potuerunt singulis rebus propria dispertientes officia numinum? Nec agrorum munus uni alicui deo committendum arbitrati sunt, sdee Rusine, Iuga montium Iugatino, collibus deam Collatinam, vallibus Valloniam prefecerunt, nec saltem potuersegetes commendarent, sed sata frumenta, quamdiu sub terra essent,
Abbreviated transcription (Latin):
cultus sacrilegos in hib̾et. quid aliud illus gentis
uani homines dic̾e̾nt. nisi regnum qd̾ tamdiu cõ¬
seruatum ẽ. nulla alia causa nisi sius regionibꝰ de¬
sertis. ⁊ illa recepta ꝑire potuisse: In qua uoce ua¬
nitatis quȩ pot̾at ee isti attendant specłm suum
⁊ similia conqueri si ullus in eis pudor ẽ erubescant
qͣmqͣm romanum imꝑiũ afflictum est potius qͣm
mutatum. qd̾ ⁊ aliis ante xͥ nom̃ temporibꝰ ei ꝯtingꝰ
⁊ ab illa ẽ afflictione recieatum. qd̾ nee istis tp̃ribꝰ

Expanded text:
cultus sacrilegos inhiberet: quid aliud illius gentis cultus sacrilegos inhiberet: quid aliud illius gentis uani homines dicerent, nisi regnum, quod tam diu conseruatum est, nulla alia causa nisi suis religionibus desertis et illa recepta perire potuisse? In qua uoce uanitatis, quae poterat esse, isti adtendant speculum suum, et similia conqueri, si ullus in eis pudor est, erubescant. Quamquam Romanum imperium adflictum est potius quam mutatum, quod et aliis ante Christi nomen temporibus ei contigit et ab illa est adflictione recreatum, q
Abbreviated transcription (Latin):
patriȩ. a gallis item lib̾auit. aut nõ ita forces sunt.
ut dõs fortes eẽ decet. qui possẽt humanis uł ꝯsiliiᷤ
uł uiribꝰ iunci. aut sicum int̾ se bellig̾ant. ñ dii ab
homiuibꝰ s dii ab aliis diis forte uincunt᷑. qui sũt
quarumq ꝓpͥi ciuitatum : hñt gͦ ⁊ ipsi int̾ se im¬
micitias quas ꝓ sua quisq parte suscipiunt. Nõ
itaq dos suos debuit colere ciuitas. magis qͣm alio ᷤ.
a quibꝰ adiuuarent᷑ sui. Postremo quoqͦm᷑ se habeat
dõꝵ iste. uł tͣnsitus. uł fuga. uł migratio. uł in
pugna defectio. ñ dũ illis tp̃ribꝰ. atq in illis t̾raꝵ
partibꝰ xep̃i nom̃ fuerat p̾dicatum. quando illa reg¬
na. ꝑ ingentes belli clades. amissa atq transiata
sunt. Nlam si post mille. ec: ⁊ quet excurrit anno
qnõ regnum assiriis ablatum ẽ. iam uͥ xp̃iana re¬
ligio aliud regnum p̃dicaret ȩt̾num ⁊ dõꝵ falsoꝵ

Expanded text:
patriae, a Gallis iterum liberauit, aut non ita fortes sunt, patriae, a Gallis iterum liberauit, aut non ita fortes sunt, ut deos esse fortes decet, qui possunt humanis uel consiliis uel uiribus uinci; aut si, cum inter se belligerant, non di ab hominibus, sed di ab aliis dis forte uincuntur, qui sunt quarumque proprii ciuitatum: habent ergo et ipsi inter se inimicitias, quas pro sua quisque paritaque deos suos debuit colere civitas magis, quam alios, a quibus adjuvarentur sui. Postremo, quoquo modo se habeat deorum iste vel transitus, vel fuga, vel migratio, vel in pugna defectio, nondum illis temporibus atque in illis terrarum partibus Christi nomen fuerat praedicatum, quando illa regna per ingentes bellicas clades amissa atque translata sunt. Nam si post mille ducentos et quod excurrit annos, quando regnum Assyriis ablatum est, jam iligio aliud regnum praedicaret aeternum et deorum falsorum
Abbreviated transcription (Latin):
eni causa ẽ illa eadem ẽ etiam ista. Si aut̃ ⁊ illud dõꝵ
aduitorio tͥbuendum ẽẽ contendunt. quero quoꝵ.
Non enĩ atie gentes quas ninis domuit ⁊ sub egit. alio
tune colebant dos. aut si ꝓpͥos habuer dos assirii.
quasi ꝑitiores fabios imꝑn construendi atq seruan¬
di. numquid nã mortui sunt qño ⁊ ipsum imꝑiũ
ꝑdidunt. aut mercede non sibi reddita. uł alia ma¬
iora ꝓmissa. ad medos tͣnsire maluer̃. atq inde rur¬
sus ad ꝑsas eyro inuitante. ⁊ aliquid comodius polli¬
cente: quę gens non angustis orientis finibꝰ. pꝰ alexan¬
dri macedonis regnum magnũ locis. s breuissimo te¬
pore. insuo regno adhuc usq ꝑdurat. ħ si ita ẽ. aut
infideles dii sunt qui suos deserunt : ⁊ ad hostes tͣnse¬
unt. qd nec homo fecit camillus qno uictor ⁊ expug¬
nator adu̾sissime ciuitatis romam eui uicerat sensit
ingratam. qͣm tam̃ postea oblitus iniuriȩ. memor

Expanded text:
enim causa est illa, eadem est etiam ista. Si autem et illud deorum enim causa est illa, eadem est etiam ista. Si autem et illud deorum adiutorio tribuendum esse contendunt, quaero quorum. Non enim aliae gentes, quas Ninus domuit et subegit, alios tunc colebant deos. Aut si proprios habuerunt Assyrii, quasi peritiores fabros imperii construendi adque seruandi, numquidnam mortui sunt, quando et ipsi imperium perdiderunt, aut mercede non sibi reddita uel alia maiore promissa ad Medos transire maluerunt, adque inde rursus ad Persas Cyro inuitante et aliquid commodius pollicente? Quae gens non angustis Orientis finibus post Alexandri Macedonis regnum magnum locis, sed breuissimum tempore in suo regno adhuc usque perdurat. Hoc si ita est, aut infideles di sunt, qui suos deserunt et ad hostes transeunt quod nec homo fecit Camillus, quando uictor et expugnator aduersissimae ciuitatis Romam, cui uicerat, sensit ingratam, quam tamen postea oblitus iniuriae, memor
Abbreviated transcription (Latin):
accessione uirium fortior ad alios transuet. ⁊ ꝓxina
quęq uictoria instrum̃tũ sequentis ȩẽt. tocuis orien¬
tis ppłos subegit. Qualibet aut̃ fide rerum uł istȩ
uł trogus scripserit. nam queda illos fuisse m̃titos
aliȩ fideliores littẽ hostendunt. constat tam̃ ⁊ int̾ alioᷤ
scͥptores regnum assiriorũ amino rege fuisse longe
lateq porrectum. Tam dui aut̃ ꝑseu̾auit. ut roma¬
num nondum sit eiꝰ ȩtatis. Nam sic̃ scͥbunt qͥ cronicã
historiam ꝓsecuti sunt. mille.cc. ⁊ .xl. annos ab
anno pͥmo quo ninꝰ regnare cepit ꝑmansit ħ reg¬
num. donec tͣnferet᷑ ad medos. Inferre aut̃ bella
sola regni cupiditate cont̾ere ⁊ subdere. quid aliud
qͣm grande latrocinium nominandum ẽ: Si nullo
doꝵ adiutorio tam magnum ħ regnum ⁊ ꝓlixum
fuit. quare diis romanis tͥbuit᷑ romanum regnum.
locis amplum temporibꝰq duiturni: Quocumq

Expanded text:
accessione uirium fortior ad alios transiret et proxima accessione uirium fortior ad alios transiret et proxima quaeque uictoria instrumentum sequentis esset, totius Orientis populos subegit\'. Qualibet autem fide rerum uel iste uel Trogus scripserit nam quaedam illos fuisse mentitos aliae fideliores litterae ostendunt, constat tamen et inter alios scriptores regnum Assyriorum a Nino rege fuisse longe lateque porrectum. Tam diu autem perseuerauit, ut Romanum nondum sit eius aetatis. Nam sicut scribunt, qui chronicam historiam peanno primo quo Ninus regnare coepit, permansit hoc regnum, donec transferretur ad Medos. Inferre autem bellalestos sola regni cupiditate conterere et subdere, quid aliud quam grande latrocinium nominandum est? deorum adiutorio tam magnum hoc regnum et prolixum fuit, quare dis Romanis tribuitur Romanum regnum locis amplum temporibusque diuturnum? Quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
nio donec uinc̾ent᷑ qd̾ difficillime factum ẽ. sublies
regnantesq uix̾unt. S ad maiora ueniamꝰ. Lusti¬
nis qui grecam uł potius ꝑ egrinam trogum pom¬
peium secutus non latinȩ tantum sic̃ ille. uerum
ȩtiam breuit̾ scͥpsit historiam. opus libioꝵ suorum
sic incipit. P rincipio rerum gentium. nationũq
imꝑium penes reges erat. quos ad fastigium huiꝰ
magͥestatis nõ ambitio ppłaris.s exepectata int̾ bonoᷤ
mod̾eratio ꝓuehebat. ppłi nullis legibꝰ tenebantur.
suã cuiq patriam regna finebant᷑. Primus omniũ
ninꝰ rex assirioꝵ uet̾em ⁊ quasi auitũ gentibꝰ morẽ.
noua imꝑii cupiditate mutauit. hic pͥmus intulit
bella finitimis ⁊ rudes adhuc ad resistendum ppłes
ad t̾minos usq libie ꝑdomuit. & paulopost. Ninꝰ
inquit magnitudinem quesitȩ dominationis. con¬
tinua possessione firmauit. Domitis gͥ ꝓreanis cũ

Expanded text:
mo donec uincerentur, quod difficillime factum est, sublimes mo donec uincerentur, quod difficillime factum est, sublimes regnantesque uixerunt. Sed ad maiora ueniamusnus, qui Graecam uel potius peregrinam Trogum Pompeium secutus non Latine tantum, sicut ille, uerum etiam breuiter scripsit historiam, opus librorum suorum sic incipit: \'Principio rerum gentium nationumque imperium penes reges erat, quos ad fastigium huius maiestatis non ambitio popularis, sed spectata inter bonos moderatio prouehebat. Populi nullis legibus tenebantur suam cuique patriam regna finiebantur. Primus omnium Ninus rex Assyriorum ueterem et quasi auitum gentibus morem noua imperii cupiditate mutauit. Hic primus intulit bella finitimis et rudes adhuc ad resistendum populos ad terminos usque Libyae perdomuit.\' Et paulo post: \'Ninus, inquit, magnitudinem quaesitae dominationis continua possessione firmauit. Domitis igitur proximis cum
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑ hoc singillatim utiq in omibꝰ uice uaporis eua¬
nescit. Quio enim int̾est eorum qui sub romulo dõ
coluer̃ ⁊olim sunt mortui. qd̾̃ post eoꝵ mortẽ ro¬
manũ tantum creuit imꝑium. eũ illi apud inferoᷤ
causas suas agunt: utrum bonas an malas ad rem
q mortalibꝰ in longa spatia ꝓtendatur. paucis diebꝰ
uitȩ sue cursim raptimq tnsierunt actuum suoꝵ sar¬
cinas bauilantes. Sin uͦ etiam ipsa breuissimi tem¬
poris bñficia dõꝵ adutorio tͥbuenda sunt. ñ parum
aduiti sunt illa gladiatores. qui seruilis conditionis
uinela ruperunt. fuger̃. euaserunt. ex̾citum mag¬
num ⁊ fortissimum collegerunt. obedientes regũ suoꝵ
consiliis ⁊ iussis multũ romanȩ celsitudini metuendi.
⁊ aliquot romanis imꝑatoribꝰ insuꝑabiles multa
multa ceꝑunt. potiti sunt uictoriis płimis. usi uo¬
luptatibꝰ quib̾ uoluer̃. qd̾ suggessit libido fecer̃. postre¬

Expanded text:
ac per hoc singillatim utique in omnibus uice uaporis euaac per hoc singillatim utique in omnibus uice uaporis euanescit. Quid enim interest eorum, qui sub Romulo deos coluerunt et olim sunt mortui, quod post eorum mortem Romanum tantum creuit imperium, cum illi aput inferos causas suas agant? utrum bonas an malas, ad remsque mortalibus in longa spatia protendatur paucis diebus uitae suae cursim raptimque transierunt, actuum suorum sarcinas baiulantes. Sin uero etiam ipsa breuissimi temporis beneficia deorum adiutorio tribuenda sunt, non parum adiuti sunt illi gladiatores: seruilis condicionis uincla ruperunt, fugerunt, euaserunt, exercitum magnum et fortissimum collegerunt, oboedientes regum suorum consiliis et iussis multum Romanae celsitudini metuendi et aliquot Romanis imperatoribus insuperabiles multa ceperunt, potiti sunt uictoriis plurimis, usi uoluptatibus quibus uoluerunt, quod suggessit libido fecerunt, postre
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare desisterent. quarũ metus eos inmaiora
facinora ꝓpellebat. ut deinceps peccatiores ẽẽnt
rebus humanis. Hoc dico qued ipsum romanũ
imꝑium iam magnum multis gentibꝰ subuigati.
cȩt̾isq t̾ribile. acerbe sensit. grauit̾ timuit. nam
paruo negocio deuitandȩ ingentis cladis opp̾ssũ¬
ẽ. quando paucissimi gladiatores in campania de
ludo fugientes. magnum ex̾eitum comparauer.
tres duces habuerunt. italiam latissime ⁊ erudeliᷤ¬
simȩ uastauer. Dicant quis istos dõs adiuuerit.
ut er paruo ⁊ contemptibili latro einio. ꝑuen̾int
ad regnum tantis iam romanis iurib: areib q me¬
tuendum. Anquia ñ du fuer̃. io diuinitꝰ negabut᷑
aduiti: qͣsi uͦ ipsa cuiꝰ libet hominis uita diuturna
ẽ. Isto gͦ pacto neminem dii aduuant ad regnandũ.
q̃m singłi quiq cito moriunt᷑. nec bñficium deputã¬
dum ẽ. quod exiguo tempore in uno quoq homine.

Expanded text:
cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora facinora propellebat, ut deinceps pacatiores essent rebus humanis. Hoc dico, quod ipsum Romanum imperium iam magnum multis gentibus subiugatis ceterisque terribile acerbe sensit, grauiter timuit, non paruo negotio deuitandae ingentis cladis obpressit, quando paucissimi gladiatores in Campania de ludo fugientes magnum exercitum conpararunt, tres duces habuerunt, Italiam latissime et crudelissime uastauerunt. Dicant, quis istos deus adiuuerit, ut ex paruo et contemtibili latrocinio peruenirent ad regnum tantis iam Romanis uiribus arcibusque metuendum. An quia non diu fuerunt, ideo diuinitus negabuntur adiuti? Quasi uero ipsa cuiuslibet hominis uita diuturna est. Isto ergo pacto neminem di adiuuant ad regnandum, quoniam singuli quique cito moriuntur, nec beneficium deputandum est, quod exiguo tempore in unoquoque homine
Abbreviated transcription (Latin):
aquo enim quis inquit deuictus ẽ. Huic ⁊ seruus
ad dictus ẽ. Remota itaq usticia. quid sunt regna.
nisi magna lotrocua: Qua ⁊ lotiocinia quid sunt.
nisi parua regna : Manis ⁊ ipsa hominũ ẽ imꝑio
pͥncipis regitur pacto societatis astringit᷑. placiti le¬
ge p̃ta diuiditur. Hoc malum si in tantum ꝑditoꝵ
hominum accessibꝰ crescit. ut ⁊ loca teneat. sedes cõ¬
stituat. eiuitates occupet. ppłos subiuget. euidentiꝰ
regni nomen assumit. qd̾ ei iam in manifesto con¬
fert. nõ dempta cupiditas. s andita impunitas. Ele¬
gant̃ enim ueracit̾ alexandro illi magno quidam
comp̃hensus pirata respondit. Nam cum idem rex
eum int̾rogass quid ei uideret᷑ ut mare haberet in¬
festum. ille lib̾a contumacia. quid tͥ inquit ut ĩ orbẽ
nauigio facio. latro uocor. quia tu magna classe
congregau̾it. qñ multum eis consultum ẽ. ut ex
illa uita data sibi consortio ciuitatis penas debitaᷤᷤ

Expanded text:
A quo enim quis, inquit, deuictus est, huic et seruus A quo enim quis, inquit, deuictus est, huic et seruus addictus est. nisi magna latrocinia? quia et latrocinia quid sunt nisi parua regna? Manus et ipsa hominum est, imperio principis regitur, pacto societatis adstringitur, placiti lege praeda diuiditur. Hoc malum si in tantum perditorum hominum accessibus crescit, ut et loca teneat sedes constituat, ciuitates occupet populos subiuget, euidentius regni nomen adsumit, quod ei iam in manifesto confert non demta cupiditas, sed addita inpunitas. Eleganter enim et ueraciter Alexandro illi Magno quidam conprehensus pirata respondit. Nam cum idem rex hominem interrogaret, quid ei uideretur, ut mare haberet infestum, ille libera contumacia: Quod tibi, inquit, ut orbem nauigio facio, latro uocor; quia tu magna classe,congregauerit, quoniam multum eis consultum est, ut ex illa uita dato sibi consortio ciuitatis poenas debitas
Abbreviated transcription (Latin):
eiq sacris ueracibꝰ ⁊ bonis moribꝰ seruiatur. utile
ẽ ut boni longe lateq cdui regnẽt. neq hoc tam
ipsis quam illis utile ẽ quibꝰ regiant. Nam qͣntu
ad ipsos ꝑtinet. piȩtas ⁊ ꝓbitas eoꝵ quȩ magna
dĩ dona sunt. sufficit eis aduerum feliertatem. qua
⁊utta ista bene agatur⁊ ⁊ pea ꝑcipiatur ȩcͥna Anhac
gtra reguum bonorum non tam al re ꝑsantur. q̃m
febus humanis. malorum ueno regnum magis ieg¬
mantiꝰ nocet qui suos animos uastant selerum
muior doeriti a iħ is aẽt qui ens seruiende subdunt᷑.
non mocet nisi iniquitas ꝓpͥa. ham iustis quicquid¬
malorun ab iniquis hm̃is irogatur. no ẽ pena eͥmi¬
m s uirtitis excam̃. P roinde bonus ȩciam si ser¬
niat siben ẽ. malus aut̃ ȩtiam si regnet seruus est.
Hcr uuiuus hominis. s qd̾ grauius. tot dominoꝵ quot
uitioꝵs. De quibꝰ uiciis cum ag̾et scͥptura diuma.

Expanded text:
eique sacris ueracibus et bonis moribus seruiatur, utile eique sacris ueracibus et bonis moribus seruiatur, utile est ut boni longe lateque diu \' regnent; neque hoc tam ipsis quam illis utile est, quibus regnant. Nam quantum ad ipsos pertinet, pietas et probitas eorum, quae magna Dei dona sunt, sufet in ista vita bene agatur, et postea percipiatur aeterna. In hac ergo terra regnum bonorum non tam illis praestatur, quam rebus humanis: malorum vero regnum magis regnantibus nocet, qui suos animos vastant scelerum majore licentia; his autem, qui eis serviendo subduntur, non nocet nisi iniquitas pmalorum ab iniquis dominis inrogatur, non est poena criminis, sed uirtutis examen. Proinde bonus etiamsi seruiat, liber est; malus autem etiamsi regnet, seruus est, nec unius hominis, sed, quod est grauius, tot dominorum quot uitiorum. De quibus uitiis cum ageret scriptura diuina:
Abbreviated transcription (Latin):
temus. s diuitem timoribꝰ anaium. meroribꝰ tabi¬
dum. uł tabescentem. cupiditate flagrantẽ. nũqͣm
securum. semꝑ inquiȩtũ ꝑpetius inimicitiarum
contencionibꝰ anelantẽ. augentẽ sane bis miseriis
patrimonium suum in inm̾sũ modũ. atq illis aug¬
mentis curas quoq amarissimas aggerantẽ. medio¬
crem uero illum re familiari parua atq succincta
sibi sufficientem. carissimũ suis. cum cognatis.
uicinis. amicis. dulcissima pace gaudentẽ. pietate
religiosum. benignum m̃te. sanũ corpore. uita par¬
cum. moribꝰ castum. conscientia securum. nescio
utrum quisqͣm ita desipiat. ut audeat dubitare
quem p̃ferat. Ut gͦ inhis duobꝰ hoĩbꝰ ita ĩduabꝰ fa¬
miliis. ita ĩduob ppłis. ita induobꝰ regnis regula
sequit᷑ equitatis. qua uigilant̾ adhibita. si nrã
intentio corrigatur. facillimȩ iudebimus ubi habi¬
tet unitas. ⁊ ubi felicitas. Qua ꝓpt̾ si ds̃ uerꝰ colatꝰ

Expanded text:
temus; sed diuitem timoribus anxium, maeroribtemus; sed diuitem timoribus anxium, maeroribus tabescentem, cupiditate flagrantem, numquam securum, semper inquietum, perpetuis inimicitiarum contentionibus anhelantem, augentem sane his miseriis patrimonium suum in inmensum modum adque illis augmentis curas quoque amarissimas aggerantem; mediocrem uero illum re familiari parua adque succincta sibi sufficientem, carissimum suis, cum cognatis uicinis amicis dulcissima pace gaudentem, pietate religiosum, benignum mente, sanum corpore, uita parcum, moribus castum, conscientia securum. Nescio utrum quisquam ita desipiat, ut audeat dubitare quem praeferat. Ut ergo in his duobus hominibus, ita in duabus familiis, ita in duobus populis, ita in duobus regnis regula sequitur aequitatis, qua uigilanter adhibita si nostra intentio corrigatur, facillime uidebimus ubi habitet uanitas et ubi felicitas. Quapropter si uerus Deus colatur
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ turpium hominum minist̾ia se honeste co¬
luisse contendunt. qͣnqͣm prius uellem paululum
inquitrere. quȩ sit ratio. quȩ prudentia. cum homi¬
num felicitatem non possis ostende nisi semꝑ inbes¬
licis cladibꝰ ⁊ in sanguine eiuili. uł hostili tamen
humano cum tenebroso timore ⁊ cruenta eupidita¬
te u̾santium. ut uitrea leticia comparetur fragi¬
lit̾ splendida. cui timeatur horribiliꝰ ne repente
frangatur. de imꝑii latitudine ac magnitudine uelle
głari. Hoc ut facilius diuidicet᷑. ñ uanescamus
mani u̾bositate ictati. atq obtundamꝰ intencioniᷤ
aciem altisonis uocabuł rerum. cum audimuis ppło
regna. ꝓuintias. s duos constituamus homines.
Nam singi̾s quisq homo ut in sermone una litt̾a.
ita quasi elementum ẽ eiuitatis ⁊ regni. qͣntalibet t̾ra
occupatione latissimi. Quoꝵ duoꝵ hominum unũ
pauꝑem uł potius medioctem. alium p̃diuitẽ cogi¬

Expanded text:
et per turpium hominum ministeria se honeste coet per turpium hominum ministeria se honeste coluisse contendunt. Quamquam uellem prius paululum inquirere, quae sit ratio, quae prudentia, cum hominum felicitatem non possis ostendere, semper in bellicis cladibus et in sanguine ciuili uel hostili, tamen humano cum tenebroso timore et cruenta cupiditate uersantium, ut uitrea laetitia conparetur fragiliter splendida, cui timeatur horribilius ne repente frangatur, de imperii latitudine ac magnitudine uelle gloriari. Hoc ut facilius diiudicetur, non uanescamus inani uentositate iactati adque obtundamus intentionis aciem altisonis uocabulis rerum, cum audimus populos regna prouincias; sed duos constituamus homines nam singulus quisque homo, ut in sermone una littera, ita quasi elementum est ciuitatis et regni, quantalibet terrarum occupatione latissimi, quorum duorum hominum unum pauperem uel potius mediocrem, alium praediuitem cogi
Abbreviated transcription (Latin):
straturum quos eoꝵ mores ⁊ qͣm: ob causã ds̃ uerꝰ
ad augendum imꝑium adiuuare dignatꝰ ẽ. ĩ emiꝰ
potestate sunt regna omnia qͣmqͣm nicħ eos ad u
uerint hi quos dõs putant: ⁊ potius qͣntum deci¬
piendo ⁊ fallendo nocuerint. Uñ nunc michi uideo
eẽ dicendum. ⁊ magis de uicrem̃tis ymꝑii romani.
Nam de nex̾a fallatia delnonum quos ułut dõs co¬
lebant. quantiłm maloꝵ inuex̾it moribꝰ eorum.
in se̾o maximȩ libro non pauea iam dicta sunt.
Pomnes aut̾ absolutos tres libros. uͥ oportunũ uisũ
ẽ cõmendauimus etiam in ipsis bellicis malis. qͣn¬
tum solatiorum ds̃ ꝑ xͥ nomen cui tantum honoriᷤ
barbari detulerunt p̃ter bellorum morem. boniᷤᷤ
małq contulerit. quomͦ qui facit oriri solem suum
itaq uideamnus quale sit qd̾ tantam latitudinem
ac diuturnitatẽ imꝑii romani illis diis audent
tͥbuere. quos etiam ꝑ turpium ludorum obsequia.

Expanded text:
straturum, quos eorum mores et quam ob causam Deus uerus straturum, quos eorum mores et quam ob causam Deus uerus ad augendum imperium adiuuare dignatus est, in cuius potestate sunt rverint hi quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunc mihi video esse dicendum, et magis de incrementis imperii Romani. Nam de noxia fallacia daemonum, quos velut deos colebant, quantum malorum invexerit moribus eorum, in secundo maxime libro non pauca jam dicta sunt. Per omnes autem absolutos tres libros, ubi opportunum visum est, commendavimus etiam in ipsis bellicis malis quantum solatiorum Deus per Christi nomen, cui tantum honoris, Barbari detulerunt praeter bellorum morem, bonis malisque contulerit, quomodo qui facit solem suum itaque uideamus, quale sit quod tantam latitudinem ac diuturnitatem imperii Romani illis dis audent tribuere, quos etiam per turpium ludorum obsequia
Abbreviated transcription (Latin):
Namq in modicis tremoribꝰ t̾rarum ut u̾b̾ eius utar
dissiluisse humum ⁊ int̾ceptas urbes cum ppłis
dicit. abruptis etiam ymbribꝰ ꝓsolutas totas ee
rogiones. illas ętiam quȩ pͥus fuerãt continenteᷤ
hospitibꝰ atq aduenis fluctibꝰ insulatas. aliasq de¬
sideria maris pedestri accessu ꝑuias factas. uentis
ac ꝓcellis euersas eẽ ciuitates. incendia de nubibus
emicasse. quibꝰ orientis regiones conflagrate ꝑierut᷑.
⁊ inoceidentis plagis scaturigines quastam ac ꝓlu¬
iones eadem strages dedisse. sic ex ethne uerticibꝰ
quondã effusis crat̾ibꝰ diuino incendio ꝑ decliuia tor¬
rentis uice flaminaꝵ flumina cucuirisse. Sihec atq
huiusmodi quȩ ht̃ historia uñ possem collige̾ uoluiᷤ¬
sem. quando finissem quȩ illis temporibꝰ euenerunt.
ante quam xpĩ nom̃ ulla istorum uana ⁊ uere salu¬
ti ꝑnciosa compͥm̾et:. Pmiser am ȩtiam me demõ¬

Expanded text:
Namque inmodicis tremoribus terrarum, ut uerbis eius utar, Namque inmodicis tremoribus terrarum, ut uerbis eius utar, dissiluisse humum et interceptas urbes cum populis dicit; abruptis etiam imbribus prolutas totas esse regiones; illas etiam, quae prius fuerant continentes, hospitibus adque aduenis fluctibus insulatas aliasque desidia maris pedestri accessu peruias factas; uentis ac procellis euersas esse ciuitates; incendia de nubibus emicasse, quibus Orientis regiones conflagratae perierunt, et in Occidentis plagis scaturrigines quasdam ac proluuiones easdem strages dedisse; sic ex Aetnae uerticibus quondam effusis crateribus diuino incendio per decliuia torrentis uice flammarum flumina cucurrisse. Si haec adque huius modi, quae habet historia, unde possem, colligere uoluissem, quando finissem, quae illis temporibus euenerunt, antequam Christi nomen ulla istorum uana et uerae saluti perniciosa conprimeret. Promiseram etiam me demon
Abbreviated transcription (Latin):
dubio nob̾ tͥbuerent. si iam uł illis clareret nr̃a re¬
ligio. uł ita eos asacris sacͥlegis ꝓhib̾et. Hȩc in .uͦ.
etꝰ .iii. libro satis quantũ existimo ab soluimus. ĩ
scd̾o agentes de mał morum. quȩ mala uł sola uł
maximȩ deputanda sunt. In t̾cio aut̃ de his mal.
quȩ stulti sola ꝑpeti exorient. corpris uidelie ext̾¬
narumq ierum. quȩ plerumq patiunt᷑ ⁊ boni.
Illa uero mala nõ dico patient̾ sed libent̾ habent.
quibꝰ ipsi fiunt mali.⁊ quę pauca dixi de sola tp̃a
eiuitate atq eus imꝑio. nec inde omnia usq ad
cesarem augustum. Quid si cõminemorare uo¬
luissem ⁊ exaggerare illa mala quȩ nõ sibi in¬
uicem homines faciunt sic̃ sunt uastaciones
eu̾sionesq bellantium. s ex ipsiꝰ mundi elem̃tis
t̾renis accidunt rebus: quȩ uno loco apuleiꝰ beuit̾
stringit. ineo libello quem de mundo scͥpsit. t̾rena
omĩa dicens mutationes. conu̾siones. ⁊ int̾itus hr̃e.

Expanded text:
i iam uel illis clareret nostra religio uel ita eos a sacris sacrilegis prohiberet. Haec in secundo et tertio libro satis, quantum existimo, absoluimus, in secundo agentes de malis morum, quae mala uel sola uel maxima deputanda sunt, in tertio autem de his malis, quae stulti sola perpeti exhorrent, corporis uidelicet externarumque rerum, quae plerumque patiuntur et boni; illa uero mala non dico patienter, sed libenter habent, quibus ipsi fiunt mali. Et quam pauca dixi de sola ipsa ciuitate adque eius imperio! nec inde omnia usque ad Caesarem Augustum. Quid, si commemorare uoluissem et exaggerare illa mala, quae non sibi inuicem homines faciunt, sicut sunt uastationes euersionesque bellantum, sed ex ipsius mundi elementis terrenis accidunt rebus, quae uno loco Apuleius breuiter stringit in eo libello quem de mundo scripsit, terrena omnia dicens mutationes, conuersiones et interitus habere?
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse dedicaturum ñ dubitet confiteri: s qm̃
iam in uet̾e ppło eẽ acceptam ab antiquis no¬
minum ⁊ cognominũ historiã ten̾e. ut tradita
ẽ deb̾e sedic.⁊ ad eum finem illam sẽbere ac ꝑ¬
serutari. ut potius eos magis colere. qͣm despicẽ
uulgus uelit quibꝰ u̾b̾ homo accutissimis satis
indicat ñ se aꝑire omĩa quę nõ sibi tantũ con¬
temptui ẽẽnt. s ętiam ipsi uulgo despitienda
uiderent᷑. nͥ tacerent᷑. Ego ista concere disputan
debui. nͥ euident̾ alio loco ipsȩ dic̾et de religioniᷤ
loquens. multa eẽ nera quȩ ñ mͦ uulgo scire ñ sit
utile. s etiam tam ⁊ si falsa sunt. alit̾ estimare
ppłm expediat. X id̾o grecos te letas ac misterii
tacit᷑nitate parietibqͦ clausissȩ. Hic cercȩ totũ &¬
silium ꝓdidit ułut sapientium. ꝑ quos eiuntas
⁊ ppłi regerent̾.: hac tam̃ fallacia miris modis
maligni demones delectantur. qui ⁊ decept oresi

Expanded text:
fuisse dedicaturum non dubitet confiteri? Sed iam fuisse dedicaturum non dubitet confiteri? Sed iam quoniam in uetere populo esset, acceptam ab antiquis nominum et cognominum historiam tenere, ut tradita est, debere se dicit, et ad eum finem illa scribere ac perscrutari, ut potius eos magis colere quam despicere uulgus uelit. Quibus uerbis homo acutissimus satis indicat non se aperire omnia, quae non sibi tantum contemtui essent, sed etiam ipsi uulgo despicienda uiderentur, nisi tacerentur. Ego ista conicere putari debui, x nisi euidenter alio loco ipse diceret de religionibus loquens multa esse uera, quae non modo uulgo scire non sit utile, sed etiam, tametsi falsa sunt, aliter existimare populum expediat, et ideo Graecos teletas ac mysteria taciturnitate parietibusque clausisse. Hic certe totum consilium prodidit uelut sapientium, per quos ciuitates et populi regerentur. Hac tamen fmaligni daemones delectantur, qui et deceptores et
Abbreviated transcription (Latin):
libet eloquio se in lib̾tatem nitatur euoluere. necesse
habebat ista uenerari. nec quod in hac disputatiõe
disertus insonat. mutire auderet in ppłi contione.
sic̃ iste disputat. s qui ei fec̃ cȩlum ⁊ t̾ram. qui has
suꝑsticiones quas iste balbꝰ ułut balbutiens uix re¬
p̃hendit ꝑ altissimã epĩ humilitatẽ ꝑ apłoꝵ p̃dica
tionem. ꝑ fidem martirum. ꝓueritate morientiũ
⁊ cum u̾itate uiuentium. ñ solum in cordibꝰ religio¬
sis. uerum ętiam in edibꝰ suꝑsticiosis lib̾a suoꝵ ser¬
uitute subuertit. Quid ipse uairo quẽ dolemus
in rebꝰ diuinis ludos scenicos qͣmius ñ iudicio ꝓͥo
posuissȩ.cum ad dõs colendos multis locis ułnc
religiosis ortetur. nonne ita confitetur nõ se illi
iudicio suo sequi quȩ ciuitatẽ romanam instituiss
cõmemorat. ut si eam cuitatẽ nouã constituer.
ex naturȩ potuis formula dõs nominaq eoꝵ se

Expanded text:
libet eloquio se in libertatem nitatur euoluere, necesse libet eloquio se in libertatem nitatur euoluere, necesse habebat ista uenerari; nec quod in hac disputatione disertus insonat, muttire auderet in populi contione. sicut iste disputat, sed ei qui fecit caelum et terram, qui has superstitiones, quas iste Balbus uelut balbutiens uix reprehendit, per altissimam Christi humilitatem, per ationem, per fidem martyrum pro ueritate morientium et cum ueritate uiuentium non solum in cordibus religiosis, uerum etiam in aedibus superstitiosis libera suorum seruitute subuertin rebus diuinis ludos scaenicos, quamuis non indicio proprio, posuisse, cum ad deos colendos multis locis uelut religiosus hortetur, nonne ita confitetur non se illa iudicio suo sequi, quae ciuitatem Romanam instituisse commemorat, ut, si eam ciuitatem nouam constitueret, ex naturae potius formula deos nominaque eorum se
Abbreviated transcription (Latin):
uero quȩ ipse scd̾m stoicos uidet᷑ doc̾e̾. ñ enĩ philo¬
sophi solum inquit uerum ȩtiam maiores nr̃i
suꝑsticionẽ a religione separauerunt. Nam qui to¬
tos dies p̾cabantur inquit ⁊ immolabant. ut
sibi sui lib̃i suꝑstites gẽnt. suꝑsticiosi sunt appellati.
Quis non intelligat eum conari dum consuetudinẽ
ciuitatis timet religionẽ laudare maioꝵ eãq a suꝑ¬
sticione uelle se iuingere. s qͦmͦ id possit nõ inuenire:
Si enim amaioribꝰ illi sunt appellati suꝑsticiosi qui
totos dies p̃cabant᷑ ⁊ immolabant. umĩquid ⁊ illi qͥ
instituerunt quod istȩ rep̃hendit dõꝵ simulaẽ diũ¬
sa etatȩ ⁊ ueste distincta. dorz gen̾a. conuigia. cog¬
nationes: Hȩc utiq eum tanqͣm suꝑsticiosa culpã¬
tur ãplicat ista culpa maiores talium simulaeroꝵ
institutores atq cultores. implicat ⁊ ipsum qui qͣnto¬

Expanded text:
uero, quae ipse secundum Stoicos uidetur docere: non enim philouero, quae ipse secundum Stoicos uidetur docere: non enim philosophi solum, inquit, uerum etiam maiores nostri superstitionem a religione separauerunt; nam qui totos dies precabantur, inquit, et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati. Quis non intellegat eum conari, dum consuetudinem ciuitatis timet, religionem laudare maiorum eamque a superstitione uelle seiungere, sed quo modo id possit non inuenire? Si enim a maioribus illi sunt appellati superstitiosi, qui totos dies precabantur et immolabant, numquid et illi, qui instituerunt quod iste reprehendit deorum simulacra diuersa aetate et ueste distincta, deorum genera coniugia cognationes? Haec utique cum tamquam superstitiosa culpantur, inplicat ista culpa maiores talium simulacrorum institutores adque cultores; inplicat et ipsum, qui, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
ita loquens. Uidetis ne gͥ ut aphisicis rebꝰ bene
atq utilit̾ inuentis. ratio sit tracta ad com̃ticios
⁊ ficticios dos. quȩ res genuit falsas opiniones er¬
roresq turbulentos. ⁊ suꝑsticiones penȩ auiles:
formȩ ⁊ enim nob̾ dõꝵ ⁊ ȩtates.⁊ ⁊ uestitus. ornatꝰq
noti sunt. genera p̾terea. conuigia cognationesq¬
⁊ omma traducta ad similitudinẽ in becillitatis
humanȩ. Nam ⁊ ꝑturbatis amimis inducuntur.
Accepimus enim doꝵ cupiditates. egritudines. ira¬
cundias. nec uero ut fabulȩ ferunt diis bellis p̃liiq
caruer̃t. nec solum ut apud homerũ cum duos ex̃¬
citus contrarios alii dii ex alia parte defend̾ent. s
bella gesserunt. hȩc ⁊ dicunt᷑. ⁊ credunt᷑ stultissimȩ
⁊ plena sunt unitatis. sũmeq leuitatis. Ecce int̾m
quȩ confitent᷑ qui defendunt dõs gentiũ. deuide
cum hec ad suꝑsticionẽ ꝑtinere dicat. ad religionẽ

Expanded text:
ita loquens: Videtisne igitur, ut a physicis rebus bene ita loquens: Videtisne igitur, ut a physicis rebus bene atque utiliter inventis, ratio sit tracta ad commentitios et fictos deos? Quae res genuit falsas opiniones, erroresque turbulentos, et superstitiones pene aniles. Et formae enim nobis deorum, et aetates, et vestitus ornatusque noti sunt: genera praeterea, conjugia, cognationes, omniaque traducta ad similitudinem imbecillitatis humanae. Nam et perturbatis animis inducuntur: accepimus enim deorum cupiditates, aegritudines, iracundias. Nec vero ut fabulae ferunt dii bellis praeliisque caruerunt. Nec solum, ut apud Homerum, cum duos exercitus contrarios alii dii ex alia parte defenderent Ilbella gesserunt. Haec et dicuntur et creduntur stultissime et plena sunt uanitatis summaeque leuitatis.\' Ecce interim quae confitentur qui defendunt deos gentium. Deinde cum haec ad superstitionem pertinere dicat, ad religionem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ipsi ętiam si illa uana eẽ sentiebant. naturȩ tam̃
rerum sub unuis ueri dĩ regiminȩ atq imꝑio cõ¬
stitute. religiosum cultum qui dõ debetur exhi¬
bendum putabant. seruientes ut ait apłs creature
potius qͣm ereatori. qui ẽ benedictus inscła. Huiꝰ
dĩ ueri erat auxilium necessarium a quo mut̾ent᷑
scĩ uiri. ⁊ ueracit̾ pii qui ꝓuera religione more¬
rentur. ut false uiuentibꝰ tollerent᷑. Cicero augur
uridet auguria. ⁊ rep̃hendit homines corui ⁊
corniculȩ uocibꝰ uite consilia moderantes. S istę
academicꝰ qui omĩa cẽ contendit incerta. indig¬
nus ẽ qui hat ullam inbis rebꝰ auctoritatẽ. Disputat
apud eum quintus luciliꝰ balbꝰ in scd̾o de doꝵ nat᷑a
libro ⁊ cum ipsȩ suꝑsticiones exnatura rerum ułut
phisicas ⁊ philosophicas inserat. indignatur tam̃
institucioni simulaerorum ⁊ opinionibꝰ fabulosis

Expanded text:
et ipsi etiamsi illa vana esse sentiebant, naturae tamen et ipsi etiamsi illa vana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius veri Dei regimine atque imperio constitutae, religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant: servientes, ut ait Apostolus, creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula . Hujus Dei veri erat auxilium necessarium, a quo mitterentur sancti viri et veraciter pii, qui pro vera religione morerentur, ut falsae a viventibus tollerentur. irridet auguria, et reprehendit homines corvi et corniculae vocibus vitae consilia moderantes . Sed iste Academicus, qui omnia esse contendit incerta, indignus est qui habeat ullam in his rebus auctoritatem. Disputat apud eum Q. Lucilius Balbus in secundo de Deorum Natura libro, et cum ipse superstitiones ex natura rerum velut physicas et philosophicas inserat, indignatur tamen institutioni simulacrorum et opinionibus fabulosis,
Abbreviated transcription (Latin):
regem dõꝵ timuisse udeatur. Receptis quoq alio
tempore ꝓuintiis memoratis. nr̃a penȩ memoria
retrorsus t̾minus cessit. qnõ uilianus dõꝵ illoꝵ
oraculis deditus. in moderato ausu naues uissit in¬
cendi. quibꝰ alimonia portabat᷑. qua exercitus desti¬
tutus mox ętiam ipso hostili uuln̾e extincto. in
tantam ẽ redactꝰ in opiam. ut uide nullus euadẽt
undiq hostibꝰ incursantibꝰ. militen imꝑatoris mor¬
te turbatum nisi placito pacis illie imꝑii fines cõ¬
stituerent᷑. uͥ hodieq ꝑsistunt. ñ quidẽ tanto detͥ¬
mento quantum concesserat adrianus. s media
tam̃ compositione defixi. yano gͥ augurio ds̃¬
t̾minis non cessit ioui. qui cessit adriant uolun
tati cessit ętiam uiliani temeritati. ⁊ ioiuniani ne¬
cessitati. U iderunt hec intelligentiores grauioresq
roniani. s contra consuetudinẽ ciuitatis que demo¬
nicis ritibꝰ fuerat obligata parum ualebant. quia

Expanded text:
regem deorum timuisse uideatur. Receptis quoque alio regem deorum timuisse uideatur. Receptis quoque alio tempore prouinciis memoratis nostra paene memoria retrorsus Terminus cessit, quando Iulianus deorum illorum oraculis deditus inmoderato ausu naues iussit incendi, quibus alimonia portabatur; qua exercitus destitutus mox etiam ipso hostili uulnere extincto in tantam est redactus inopiam, ut inde nullus euaderet undique hostibus incursantibus militem imperatoris morte turbatum, nisi placito pacis illic imperii fines constituerentur, ubi hodieque persistunt, non quidem tanto detrimento, quantum concesserat Hadrianus, sed media tamen conpositione defixi. Uano igitur augurio deTerminus non cessit Ioutati, cessit etiam Juliani temeritati, et Joviani necessitati. Viderunt haec intelligentiores gravioresque Romani; sed contra consuetudinem civitatis, quae daemoniacis ritibus fuerat obligata, parum valebant: quia
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm deniq ista seberent᷑ quȩ de libris eoꝵ ꝓferuꝰ.
s tam̃ postea qͣm factum ẽ sub rege tarquinio illud
auspicium aliquotiens romanus ex̃citꝰ fussus ẽ. ħ
illa nõ cesserat ioui. ⁊ gens marcia suꝑantibꝰ atq
urumpentibꝰ gallis in ipsa urbe contrita ẽ.⁊ t̾mini
imꝑii deficientibꝰ multis ad annibalem ciuitatibꝰ
in angustum fuerãt coartati. Ita euacuata ẽ pulcri¬
tudo auspicioꝵ. remansit contra iouem contuma¬
tia ñ dõꝵ. s demonioꝵ. aliud ẽ enĩ ñ cessisse aliud
unde cesseras rediisse qͣnqͣm ⁊ p̾ea in orientalibꝰ par¬
tibꝰ adriani uoluntate mutati sunt t̾mini imꝑii
romani. Ille namq tres ꝓuintias nobiles. armeniã.
mesopotamiam. assiriam. ꝑsarum concessit imꝑio.
ut ds̃ ille t̾minus qui romanos t̾minos scd̾m istos
tuebatur. ⁊ ꝑ illud pulcherrimĩ auspiciũ loco ñ
cesserat ioui. plus adrianũ regem hominum qͣm

Expanded text:
quam denique ista scriberentur, quae de libris eorum proferimus, quam denique ista scriberentur, quae de libris eorum proferimus, sed tamen postea quam factum est sub rege Tarquinio illud auspicium, aliquotiens Romanus exercitus fusus est, hoc illa non cesserat Ioui, et gens Martia superantibus adque inrumpentibus Gallis in ipsa Urbe contrita est, et termini imperii deficientibus multis ad Hannibalem ciuitatibus in angustum fuerant coartati. Ita euacuata est pulchritudo auspiciorum, remansit contra Iouem contumacia, non deorum, sed daemoniorum. Aliud est enim non cessisse, aliud unde cesseras redisse. Quamquam et postea in orientalibus partibus Hadriani uoluntate mutati sunt termini imperii Romani. Ille namque tres prouincias nobiles, Armeniam, Mesopotamiam, Assyriam, Persarum concessit imperio, ut deus ille Terminus, qui Romanos terminos secundum istos tuebatur et per illud pulcherrimum auspicium loco non cesserat Ioui, plus Hadrianum regem hominum quam
Abbreviated transcription (Latin):
habent: Nam illud quale ẽ qõ puleherrimũ auspi¬
cium fuissȩ dixerunt. qd paulo ante c̃õmemorau.
matiem.⁊ t̾minum : ⁊ uuentatẽ. nec ioui regni
doꝵ loco cet ere uoluisse: Sic enim inquiunt sig¬
nificatum ẽ. mareiam gentem ad est romanã. ne¬
mini locum quẽ teneret daturam. romanos qͦq
t̾minos ꝓpt̾ dm̃ t̾minum neminẽ cõmoturũ. ui¬
uentutem ętiam romanã ꝓpt̾ deam uiuentatẽ
nemini eẽ cessuram. Uideant gͦ quomͦ habeant
istum regem dõꝵ suoꝵ.⁊ datorẽ regni sui. ut eum
auspicia ista ꝓ aduersario ponent. cui ñ ced̾e pul¬
crum ẽẽt. qͣmq̃m ħ siuera sunt. nõ hñt omnino qͥd
timeant. nõ enim confessuri sunt qd̾ dii cesserint xp̃s
qui ioui cede noluerunt. Saluis qippe imꝑii finibꝰ.
xpõ ced̾ẽ potuerunt. ⁊ de sedibꝰ locoꝵ. ⁊ marime d cord̃
credentium. S anteqͣm xp̃s ueniss in carne. ante¬

Expanded text:
ari. Nam illud quale est quod pulcherrimum auspiari. Nam illud quale est quod pulcherrimum auspicium fuisse dixerunt, quod paulo ante commemoraui, Martem et Terminum et Iuuentatem nec Ioui regi deorum loco cedere uoluisse? Sic enim, inquiunt, significatum est, Martiam gentem, id est Romanam, nemini locum quem teneret daturam, Romanos quoque terminos propter deum Terminum neminem commoturum, iuuentutem etiam Romanam propter deam Iuuentatem nemini esse cessuram. Videant ergo quo modo habeant istum regem deorum suorum et datorem regni sui, ut eum auspicia ista pro aduersario ponerent, cui non cedere pulchrum esset. Quamquam haec si uera sunt, non habent omnino quid timeant Non enim confessuri sunt, quod di cesserint Christo, qui Ioui cedere noluerunt; saluis quippe imperii finibus Christo cedere potuerunt et de sedibus locorum et maxime de corde credentium. Sed antequam Christus uenisset in carne, ante
Abbreviated transcription (Latin):
potus donum ta gͣnde conferrent. qui eos in huiꝰ¬
cemodi rebus diuinis .i. ludis scenicis honorabilius
digniꝰq coluerunt. quõ ⁊ amorsibꝰ poetaꝵ quibꝰ dos
dilacerari uidebant se non subtraxerunt. dando
eis licentiam male tractandi homines quos lib̾et. ⁊
ipsos scenicos ñ turpes iudicauerunt. s dignos etiã
p̃elaris honoribꝰ habuerunt. Sicut aut̃ potuer̃ au¬
itam peccuniam bab̾e romani. qͣmuis dm̃ aurmũ ñ¬
colerent. sic ⁊ argenteam hiẽ potuerunt ⁊ eream.
si nec aigentinum. nec euis patrem colerent escu¬
lanum. ⁊ sic omni ⁊ quȩ retecere piget. Sie gͦ ⁊ reg¬
naum inuito quidem dõ uero nullom̃ hr̃e possent.
Diis uero istis falsis ⁊ multis ignoratis siue contemptiˢ.
atq illo uno cognito ⁊ fide sincera ac moribꝰ eulto. ⁊
melius hic regnum hñt qͣntumcumq hb̃ent . ⁊ pꝰ
hec acciꝑent sempit̾num. siuȩ hic hab̾ent. siue ñ¬

Expanded text:
potius donum tam grande conferrent, qui eos in huiupotius donum tam grande conferrent, qui eos in huiusce modi rebus diuinis, hoc est ludis scaenicis, honorabilius digniusque coluerunt, quando et a morsibus poetarum, quibus deos dilacerari uidebant, se non subtraxerunt, dando eis licentiam male tractandi homines quos liberet, et ipsos scaenicos non turpes iudicauerunt, sed dignos etiam praeclaris honoribus habuerunt. Sicut autem potuerunt auream pecuniam habere Romani, quamuis deum Aurcolerent: sic et argenteam habere potuerunt, et aeream, si nec Argentinum, nec ejus patrem colerent Aesculanum, et sic omnia quae retexere piget. Sic ergo et regnum inuito quidem Deo uero nullo modo habere possent; dis uero istis falsis et multis ignoratis siue contemtis adque illo uno cognito et fide sincera ac moribus culto et melius hic regnum haberent, quantumcumque haberent, et post haec acciperent sempiternum, siue hic haberent siue n