comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliunde quesito circũuentu
fuerit ac politũ. Equo animo
fero ingeniũ inͥ mediocre ẽẽ
concessũ. Uenĩ ego nõ eloquẽ¬
tie ẜ ueritatis froucia suscepi
hoc opus maius fortasse. quã
ut possit melurib sb̃stineri.
Quod tametiã si ego defeceñ.
a causidicis mediocrib sepe u¬
uictos. quod tanta ẽ potentia
ueritatis. ut se ipsam quãuis
in rebexiguis sua claritate
defendat. Cur hac̃ ego ĩmaxi¬
ma causa abingeniosis qͥdez
illis ac discertis uiris. s tam̃
falsa dicentib oppressũ in pu¬
tem. ac nõ illa siminꝰ oratiõe
nr̃a que detenui fonte admo¬
dũexilis emanat. luminetñ
suo clara et illustris appareat
Nec si philosophi doctrina licte¬
rarũ mirabiles extiterunt. ego
quã nemo cogitando acͣ dispu¬
tando exeqͣui potest. ⁊ leq ego
nunc rep̾hento eoꝵ studium
qui uentatẽ scire uoluerit
quia naturã hominis deus ne¬
ri a dipiscendi cupientissima
fecit S io arguo id reuinco.
quod honestã et optimã uo¬

Expanded text:
aliunde quaesito circumlitum fuerit ac politum: aequo animo fero, ingenium mihi mediocre fuisse concessum. Verum ego non eloquentiae, sed veritatis fiducia suscepi hoc opus, fortasse majus quam ut possit meis viribus sustineri: quod tamen, etiamsi ego defecerim,a causidicis mediocribus saepe victos, quod tanta est potentia veritatis, ut seipsam, quamvis in rebus exiguis, sua claritate defendat: cur hanc ego in maxima causa, ab ingeniosis quidem illis ac disertis viris, sed tamen falsa dicentibus, oppressum iri putem? ac non illa, si minus oratione nostra, quae de tenui fonte admodum exilis emanat, lumine tamen suo clara et illustris appareat? Nec si philosophi doctrina litterarum mirabiles extiterunt, ego quam nemo cogitando, aut disputando assequi potest. Ne que ego nunc reprehendo eorum studium, qui veritatem scire voluerunt, quia naturam hominis Deus veri adipiscendi cupientissimam fecit: sed id arguo, id revinco, quod honestam illorum et optimam vo
Abbreviated transcription (Latin):
et regiᷤ. Si em̃fecit mundum
fuit gͦ sine mundo. Si regit. non
utiq sicut mens corpus regit¬
iam insensibilis abhis cõstitu¬
itur deus. qm̃ m̃bra sensu carẽt.
Et mortalis qm̃ uidemꝰ m̃bra
ẽẽ mortalia. Possũ enumerare
quotiens repentinis quassate
motib. uł hyanerint terre uel

Expanded text:
et regi? Si enim fecit mundum, et regi? Si enim fecit mundum, fuit ergo sine mundo. Si regit, non utiqiam insensibilis ab his constituitur deus, quoniam membra sensu carent, et mortalis, quoniam uidemus membra esse mortalia. possum enumerare quotiens repentinis quassatae motibus uel hiauerint terrae uel
Abbreviated transcription (Latin):
loquim̃ stoicinaturam
induas partes diuidunt.r
nã que efficiat alterã quese
ad faciendũ habilẽ p̾beat
nlla prima ẽẽ im sentien¬
di in hac mat̾ia/ nec altera᷑ si¬
ne altera ẽẽ nõ posse. Quomͦ
bõt ẽẽ idẽ qͣuod tractat ⁊ qd̾
figulũ qd̾ lutũ. aut lucũ ide
nire uideat᷑ at isti uno natũe
nomine duas res diu̾ssimas
cõẜhendunt. deũ et mũdu
artifice̾ et opus. Dicuntqi
altem̃ sine altero nichil pꝰse
sir deus ip̃e mens mundi. et
nundus. sit corpus dei qͦ si
simul ẽe cepint mundus. ⁊
deus. ac nõ ip̃e iudũ fec̾it
qd ip̃i fatent᷑ aliquis eum
hominũ causa p̾dicant esse
fabricatũ. et ẽẽ sine munuto
si uelit. possit. Eqͣuit᷑e deus
ẽ diuina et et̾na mens a cor¬
pore soluta et libera. Quiꝰ uim¬
et maiestatẽ . qm̃ intelleͥgere
nõ poterant. miscuenuit eũ
mundo. idẽ opi suo. Unde est
illud uirgilianũ. Totãq in¬
fusa partus. mens agitat mo¬
lem et magnose corpore miscet

Expanded text:
loquimur, Stoici naturam in duas partes diuidunt, unam quae efficiat, alteram quae se ad faciendum tractabilem praebeat: in illa prima esse uim sentiendi, in hac materiam nec alterum sine altero quicquam posse. quomodo potest idem esse quod tractat et quod figulum quod lutum aut lutum idem nire videatur? At isti uno naturae nomine duas res diversissimas comprehendunt, Deum et mundum, artificem et opus; dicuntque alterum sine altero nihil posse,sit Deus ipse mens mundi et mundus sit corpus Dei. Quasi vero simul esse coeperint mundus, et Deus; ac non ipse mundum fecerit: quod et ipsi fatentur alias, cum hominum causa praedicant esse fabricatum, et sine mundo esse, si velit, possit; siquidem Deus est divina et aeterna mens a corpore soluta et libera. Cujus vim majestatemque quoniam intelligere non poterant, miscuerunt eum mundo, id est, operi suo. Unde est illud Virgilianum: Totamque infusa per artus Mens agitat molem, et magno se corpore miscet.
Abbreviated transcription (Latin):
quesitũ aut defensũ manu. Au¬
datia et ui oĩa possidebunt. nõ
fides in hominib nõ pax/ nõ hu¬
manitas nõ pudor nõ ueritas⁊
erit. Atq ita neq securitas neq
regim neq requies a mał ulla.
Omiis em̃ t̾yatumultuabit᷑. fremt᷑
ubiq bella. om̃s gentes ĩarmiᷤ
erunt. et se inuice oppugnabũt.
Ciuitates ĩt̾ se finitime p̾liab̾t᷑.
et pͥmaoĩu egyptus stultaꝵ su¬
ꝑstitionũ luet penas. et sanguĩe
uelut flumine oꝑiet᷑. Tũ ꝑagra

Expanded text:
quaesitum aut defensum manu, auquaesitum aut defensum manu, audacia et uis omnia possidebunt. non fides in hominibus, non pax, non humanitas, non pudor, non ueritas erit atque ita neque securitas neque regimen neque requies a malis ulla. omnis enim terra tumultuabitur, frement ubique bella, omnes gentes in armis erunt et se inuicem obpugnabunt: ciuitates inter se finitimae proeliabuntur et prima omnium Aegyptus stultarum superstitionum luet poenas et sanguine uelut flumine operietur. tum pera
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoratur. et abhis dia itibus
p̾mit̾. uecesse ẽ uniu̾sas nationes
roẽ orbem totũ celestib plagis
uerberari. ut iustus et cultor dei
ppłs liberet᷑. Et sicut tune signa
facta sunt. quib futura clates ⁊¬
egyptiostenderef᷑. ita mnultimo
fient ꝓdigia miracula ꝑ omnia
elem̃ta mundi. quib inminens
cesseẽ. et ĩ tet̾ius nequitia ĩuale¬
scente plabi. ut etiã nr̃a hec tẽpo¬
ra quib iniquitas et malitia us¬
q adsũmũ gradũ creuit: in illiꝰ
tam̃ insanabilis mali cõpacͥatio¬
nẽ felicia et ꝓpe aurea possint iiroi¬
oari. Itaeͣñ iustitia rarescet. itai¬
pietas et auaritia et cupiditas ⁊
libido crebescent. ut si qui forte
tũ fuerint boni. p̃de sceleratis sit¬
ac diuuexent᷑ undiq ab iniustis.
Soli aũt mali opulentisint. bõĩ
uͣo inom̃ib cõtumeliis atq in
egestate iachent̾ cõfuntet᷑ om̃e
ius et leges interibunt. ichil
quisquã tunc habebit nisi aut

Expanded text:
commoratur et ab his dominantibus commoratur et ab his dominantibus premitur, necesse est uniuersas nationes id est orbem totum caelestibus plagis uerberari, ut iustus et cultor dei populus liberetur. et sicut tunc signa facta sunt quibus futura clades Aegyptiis ostenderetur, ita in ultimo fient prodigia miranda per omnia elementa mundi, quibus imminens cesse est et in deterius nequitia inualescente prolabi, ut iam nostra haec tempora, quibus iniquitas et malitia usque ad summum gradum creuit, in illius tamen insanabilis mali conparatione felicia et prope aurea possint iudicari. ita enim iustitia rarescet, ita inpietas et auaritia et cupiditas et libido crebrescet, ut si qui forte tum fuerint boni, praedae sint sceleratis ac diuexentur undique ab iniustis, soli autem mali opulenti sint, boni uero in omnibus contumeliis atque in egestate iactentur. confundetur omne ius et leges interibunt. nihil quisquam tunc habebit nisi aut
Abbreviated transcription (Latin):
licterarũ transeiroisse ĩegy¬
ptu cõgente inopia rei frumm̃ita¬
rie pͥncipẽ hebreoꝵ cũ õi domo et
cognatione. posteri cũ diutiuꝰ
megypto cõmorantes ĩmagnã
gentẽ creuissent. et graui atq in¬
tolerando ẜuitittis iugo p̾meren¬
tur. ꝑeussit egyptũ deus ĩsanabi¬
li plaga. et popłmsuũ liberauit.i
traductũ medio mari eũ discissis
fluctib et inutrãq ꝑtẽ dimotis.
ꝑ siceũ popłs graderef᷑. Conatusq
rex egyptioꝵ ꝓfugos insequi co¬
eunte in statii suũ pelago. cũ oĩb
copiis iunt̾ceptus ẽ. ꝙͦ faciuꝰ tam
clarũ tãq mirabile. quãuis ad p̃¬
sens uirtutẽ dei hominib osten¬
deret. Tam p̾significatio et figura
maioris rei fuit. quã deus idẽin
extrema tẽpoꝵ cõsumatione factu¬
rus ẽ liberabit eñ plebe̾suã dei
una plebs dei et apiro unã gentẽ
fuit egyptus sola ꝑcussa ẽ. ũc
aũt qr popłs dei ex oĩblinguis
cõgregatus apird om̃s gentes

Expanded text:
litterarum transcendisse in Aegyptum cogente inopia rei frumentariae principem Hebraeorum cum omni domo et cognatione. cuius posteri cum diutius in Aegypto commorantes in magnam gentem creuissent et graui atque intolerando seruitutis iugo premerentur, percussit Aegyptum deus insanabili plaga et populum suum liberauit traductum medio mari, cum discissis fluctibus et in utramque partem dimotis per siccum populus graderetur. conatusque rex Aegyptiorum profugos insequi coeunte in statum suum pelago cum omnibus copiis interceptus est. quod facinus tam clarum tamque mirabile quamuis ad praesens uirtutem dei hominibus ostenderet, tamen praesignificatio et figura maioris rei fuit, quam deus idem in extrema temporum consummatione facturus est: liberabit enim plebem suam de una plebs dei et aput unam gentem fuit, Aegyptus sola percussa est, nunc autem quia populus dei ex omnibus linguis congregatus aput omnes gentes
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc eñi cũctos fuisse p̃ceptis
celestibo parituros. si adea untꝰ
ac potestas dei p̃cipientis acce
cursetã humilẽ im becillumq
cõstituit ut ab om̃ib et cõtem¬
ni et pena adfici posset: Curuim
ab in becillis et mortalib passꝰ
ẽ. Curnõ manus hominũ aut
uirtute respulit aut diuiita¬
te uitauit. Cur nõ maiestatez
suã subip̃a saltẽ morte pate fẽc.
s ut inualidus in urdiciũ ductꝰ
ẽ: ut nocens dãnatus ut morta¬
lis occisus. Refutabo hec diligẽ¬
ter: neqͣua  patiarenare illa eñ magnͣ.
et mirabili ratione facta: qua
sinet: deu̾ ab hominib ẽe cruci¬
atũr: ueri etia facile ꝑuidebit
ne deũ qui dẽ potuisse credi. si ea
ipsa que arguit factanõ essent.

Expanded text:
tunc enim cunctos fuisse praeceptis tunc enim cunctos fuisse praeceptis caelestibus parituros, si ad ea uirtus ac potestas dei praecipientis accedcur se tam humilem inbecillumque constituit, ut ab hominibus et contemni et poena adfici posset? cur uim ab inbecillis et mortalibus passus est? cur non manus hominum aut uirtute reppulit aut diuinitate uitauit? cur non maiestatem suam sub ipsa saltem morte patefecit, sed ut inualidus in iudicium ductus est, ut nocens damnatus, ut mortalis occisus? \' refutabo haec diligenter nec quemquam patiar errare. illa enim magna et mirabili ratione sunt facta: sinet deum ab hominibus esse cruciatum, uerum etiam facile peruidebit ne deum quidem potuisse credi, si ea ipsa quae arguit facta non essent.
Abbreviated transcription (Latin):
quos uera celestiũ licteraꝵ
doctrina nõ imbuit. s tam̃
ut rep̾ellant᷑ a nob̃ etiã illiꝗqͥ
nimiũ nõ sine malo suo sapiũt.
rebq diuiiuis fidẽ detrahũt.
argum̃tis quoꝵ illoꝵ argu
ꝑuideant ita fieri oportuissẽ
sicut nos ostendimus factũ.
et quãquã apud bonos iudi¬
ces satis habeant firmitatis.
uł testimonia sine argum̃tis
uł argum̃ta sine testimoniis.
Nos tam̃ nõ contenti alt̾utͦ.
sumꝰ cũsuppetat nob̾ utrimiq
necui ꝑuerse ingenioso: aut ĩ
tellegendi. aut cõtra dissereu¬
di locũ relinquamꝰ. Negant fi¬
eri potuisse. ut natire iiumorta
liquicquã decederet negãt
deniq deo dignũut homo fi¬
er uellet seq infirmitate c̃ar¬
nis oneraret: ut passionib ut
dolori ut morti se ip̃e subiceret.
quasi nõ facile illi ẽet. ut citra
corporis im becillitatẽ. se hoĩ¬
bostenderet eosq iusticiã do¬
ceret. siquidẽ iduolebant ma¬
iore auctoritate. ut ꝓfessi dei.

Expanded text:
era coelestium litterarum doctrina non imbuit: sed tamen ut refellantur a nobis etiam illi, qui nimium non sine malo suo sapiunt, rebusque divinis fidem detrahunt, argumentis quoque illorum coarguando quando pervideant ita fieri oportuisse, sicut nos ostendimus factum. Et quamquam apud bonos judices satis habeant firmitatis vel testimonia sine argumentis, vel argumenta sine testimoniis; nos tamen non contenti alterutro sumus, cum suppetat nobis utrumque, ne cui perverse ingenioso, aut non intelligendi, aut contra disserendi locum relinquamus. Negant fieri pli quicquam decederet, negant denique deo dignum ut homo fieri uellet seque infirmitate carnis oneraret, ut passionibus, ut dolori, ut morti se ipse subiceret — quasi non facile illi esset ut citra corporis inbecillitatem se hominibus ostenderet eosque iustitiam doceret, siquidem id uolebat, maiore auctoritate ut professi dei —:
Abbreviated transcription (Latin):
homines specie t̾renoꝵ ac p̾sentiũ
bonoꝵ que adcurã mͣtis nullo
mͦ ꝑtinent: quib quia carerei
iustos uident: et affluere ĩ iustoᷤ.
et dei cultũ manẽ arbitrant in
quo in ẽẽ illa nõ cemunt. et toꝵ

Expanded text:
homines specie terrenorum ac praesentium homines specie terrenorum ac praesentium bonorum, quae ad curam mentis nullo modo pertinent. quibus quia carere iustos uident et afluere iniustos, et dei cultum inanem arbitrantur, in quo inesse illa non cernunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
minis exultant̾ ꝓp̃ hec uerbera
et minas.scõs et iustos uiros. sẽ¬
peroderuuit. et qr ꝑse nocere his
nichil possunt publicis eos odii
ꝑsequunt quos sibi graues senti¬
unt. exercentq seuitiã quã uio¬
lentissime possunt ut aut eoruz
fidẽ nunuant per dolorẽ/ aut si
id efficere nequiuerint. auferant¬
tur om̃ino det̾ra/ nesint quipos¬
sint eoꝵ nequitĩa cohercere.i
Non me fugit quid respondei.
ecõtrario possit. Curg̾ deusz
ille singularis ille magnꝰ quez
rerũpotentẽ quẽ dñm oĩum
cõfiteris hec fieri patit᷑. nec cul¬
tores suos. aut uindicat aut
tuef.Cur deniq quieũ nõ co¬
lunt: et opulenti et potentes ⁊
beati sunt et honorib. regnoq
potiunt᷑: eosq ip̃os ditioni sue
ac potestati su̾biectos habent.⁊
recldenda et huiꝰ reiratio ẽ. nequid
remaneat enoris. nõ inprimis
hec causa ẽ curexistimef᷑ religio
dei uim ño habere. ꝙͦ in ducunt᷑

Expanded text:
minis exulantur. propter haec uerbera minis exulantur. propter haec uerbera et minas sanctos et iustos uiros semper oderunt. et quia per se nocere iis nihil possunt, publicis eos odiisecuntur, quos sibi graues sentiunt, exercentque saeuitiam quam uiolentissime possunt, ut aut eorum fidem minuant per dolorem aut, si id efficere non quiuerint, auferant omnino de terra, ne sint qui possint eorum nequitiam coercere. non me fugit quid responderi e contrario possit: \'cur ergo deus ille singularis, ille magnus, quem rerum potentem, quem dominum omnium confiteris, haec fieri patitur nec cultores suos aut uindicat aut tuetur? cur denique qui eum non colunt, et opulenti et potentes et beati sunt et honoribus regnoque potiuntur eosque ipsos dicioni suae ac potestati sub- iectos habent?\' reddenda et huius rei ratio est, ne quid remaneat erroris. nam in primis haec causa est cur existimetur religio dei uim non habere, quod inducuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Ongͦ ideo adu̾sum nos in¬
saniunt quia dii nõ colũ¬
tura nob̾. A multis eñi nõ colũ¬
tur. s qr ueritas penes nos ẽ que
ut ẽ uerissime dictũ odiũ parit.
Quiogͥ existimabimꝰ nisi nesci¬
re illos qurd patiant᷑ pͥgit ꝑferũ¬
tur em̃ ceco et inrationabili fu¬
rore. quẽ nos uidemꝰ illi nesciũt¬
Non eiũ ip̃i oma ꝑsequunt᷑. quia
causam cur irascantur innocen¬
tib ño habent . s illi sp̃s cõtami¬
natiac peliti quib ueritas et no¬
ta ẽ et inuisa. insinuant se menti¬
bi eoꝵ et instigant nescios ĩ furorẽ.
Hi eñi quanrdiu pax ẽ inpopło di
fugitant iustos et pauent. et cum
corpora hominũ occupant animaᷤᷤ¬
q diuꝑxxͤant. adiurant᷑ ab his. et
nomine dei ueri fugant᷑: quo audi¬
totremiuit ͤ exclamant. et uri se
uerb̾ariq testant᷑ et int̾rogati qui
sint quando uenennt. quomͦ ĩ ho¬
minẽ urepẜint confitent̾. sic extor¬
ti et exericiati uirtute diuinino¬

Expanded text:
ergo ideo aduersus nos insaniunt, quia dii non coluntur a nobis — a multis enim non coluntur — sed quia ueritas penes nos est, quae, ut est uerissime dictum, odium parit. quid igitur existimabimus nisi nescire illos quid patiantur? pergitur enim caeco et inrationabili furore, quem nos uidemNon enim ipsi homines persequuntur, qui causam cur irascantur innocentibus non habent: sed illi spiritus contaminati ac perditi, quibus veritas et nota est et inuisa, insinuant se mentibus eorum et instigant nescios in furorem. hi enim, quamdiu pax est in populo dei, fugitant iustos et pauent, et cum corpora hominum occupant animasque diuexant, adiurantur ab iis et nomine dei ueri fugantur. quo audito tremunt et exclamant et uri se uerberarique testantur et interrogati qui sint, quando uenerint, quomodo in hominem inrepserint, confitentur. sic extorti et excruciati uirtute diuini no
Abbreviated transcription (Latin):
dit hõib tã diligent suis queq
tẽporib exhibeant. An ut ilł
fayet merũ demꝰ. et odorẽ thu¬
ris et sanguinẽ pecudũ que n̃
ummortalib grata ẽẽ possut
qr sunt fragilia. neq usuiesse
corporaliũ data sunt : et tam̃si
ea desiderarent sibup̃i possent
exhibere cũuellent. Siue gͥ in¬
tereunt aĩe siue inet̾nũ manẽt
qua rõnẽ cõtinet cultus d̾oꝵ:
aut aquonuidus constitutꝰ
ẽ. Curaut qn aut. quousq
quatenꝰ homiues: aut quani
obrẽ ꝓcreati. Cur nascuntur
int̾eunt succe diuit  renouã¬
tur. Qurd dii excultib eorũ
assequunt᷑. qui post mortem
nichil futuri sunt: Quid p̾stãt
quid pollicent᷑: quid minant᷑
aut hoĩbꝰ aut diis dignũ : uł
si manent aĩe post mortẽ: quid
de his faciunt. factini uesunt:
Quro ill opus ẽ thesauro aĩaꝵꝰ
ip̃i illi ex quo fonte oriuntur.
Quomꝰ aut quare. aut unde
multi suntᷤ. ita fit ut si abilla

Expanded text:
dii hominibus tam diligenter suis quaeque dii hominibus tam diligenter suis quaeque temporibus exhibeant? an ut illis far et merum demus et odorem turis et sanguinem pecudum? quae neque inmortalibus grata esse possunt, quia sunt fragilia, neque usui esse corporalium data sunt: et tamen si ea desiderarent, sibi ipsi possent exhibere, cum uellent. siue igitur intereunt animae siue in aeternum manent, quam rationem continet cultus deorum aut a quo mundus constitutus est? cur aut quando aut quousque, quatenus homines aut quam ob rem procreati? cur nascuntur intereunt succedunt renouantur? quid dii ex cultibus eorum adsecuntur qui post mortem nihil futuri sunt? quid praestant, quid pollicentur, quid minantur aut hominibus aut diis dignum? uel si manent animae post obitum, quid de iis faciunt facturiue sunt? quid illis opus est thesauro animarum? ipsi illi ex quo fonte oriuntur? quomodo aut quare aut unde multi sunt? ita fit ut si ab illa
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃is ac uoluptatia ñre gr̃a na¬
scim̃ si nichil post mortẽ sumuͭ:
quid põt ẽẽ tã suꝑuacuũ. tam
inane tã uanũ. quã humana
res ẽ. et quã niundus ip̃e qͥ cu
sit ĩ credibili magnitudine et ad
mirabili rõne ꝯstructus tam
reb mneptis uacet: Cur et enĩ
uentoꝵ sp̃s cient nubes. curemi¬
cent fulgora. tonitrua mugiãt¬
imbres cadant. ut fruges terra
ꝓducat uanos fetus alat: Cur
deniq oñs natura rerũ labo¬
ret. nequid desit earũ rerum
quib uita hoĩs sustinet᷑. siẽ in¬
anis si adiuchilũ int̾mꝰ. si nioħ
ẽ in nob̃ maioris emolumenti
do. Qd̃siẽ dictũ nefas nec putã¬
dũ est fieri posse. ut nõ obaliqͣ
maximã rationẽ fuent cõstitu¬
tũ ꝙͦ uiteãꝯ maxima ratione
cõstare. Que põt ẽẽ ratio inhi
errorib prauarũ religionum.
et i hac ꝑsuasione phoꝵ qua
putant aĩas interire. Profc̃o
nulla quid eĩ hñt dicere eur

Expanded text:
ipsis ac uoluptatis nostrae gratia naipsis ac uoluptatis nostrae gratia nascimur, si nihil post mortem sumus, quid potest esse tam superuacuum, tam inane, tam uanum quam humana res et quam mundus ipse, qui cum sit incredibili magnitudine, tum mirabili ratione constructus, tamen rebus ineptis uacet? cur etenim uentorum spiritus citent nubes? cur emicent fulgura, tonitrua mugiaimbres cadant, ut fruges terra producat, ut varios foetus alat? Cur denique omnis natura rerum laboret, ne quid desit earum rerum, quibus vita hominis sustinetur, si est inanis, si ad nihilum interimus, si nihil est in nobis majoris emolumenti Deo? Quod si est dictu nefas, nec putandum est fieri posse, ut non ob aliquam maximam rationem fuerit constitutum quod uideas maxima ratione constare, quae potest esse ratio in his erroribus prauarum religionum et in hac persuasione philosophorum qua putant animas interire? profecto nulla. quid enim habent dicere cur
Abbreviated transcription (Latin):
Ulnc totã rationẽ breuicir¬
cũscriptione signemꝰ. Id¬
circo mudus factus ẽ: ut na¬
scam. ⁊deo nascim̃ ut agnosca¬
nus factorẽ mundi ac nridm.
Ideo agnoscimꝰ: ut colamꝰ. ideo
colimꝰ ut immortalitatẽ ꝓ labo¬
rũ mercede capiamꝰ. qm̃ maxĩs
laborib cultus dei constat. id̾o
p̃mio immortalitatis afficimũ.
ut sinules angłis effecti sũmo
patri ac dño ĩꝓpetuũ ẜuiamus.
et simꝰ et̾nũ deo regnũ: Hec sũma
rerũ est hoc archanũdei et hoc
misteriũ mundi aquo sunt alie¬
ni quisequentes p̾sentẽ uolup¬
tatẽ frestrib et fragilib se bonis
adclixerunt. et aĩas ad celestra
genitas suauitatib mortiferis
tãꝙ luto cenoue dem̾serunt. in¬
Queramꝰ ñc uicissim. an ineultu
deoꝵ ratio ulla subsistatꝰ. qͥ simula
ut p̾stent ilł opes uictorias hono¬
res/ queq aliaꝰ. nõ nͥ aop̾sens ua¬
lent si sine causa gignim᷑. si ĩho¬
minib ꝓcreandis ꝓuidentia ⁊¬
nulla uersat᷑ / si casu nob̾ met

Expanded text:
unc totam rationem breui circumscriptione signemus. idcirco mundus factus est, ut nascamur: ideo nascimur, ut adgnoscamus factorem mundi ac nostri deum: ideo adgnoscimus, ut colamus: ideo colimus, ut immortalitatem pro laborum mercede capiamus, quoniam maximis laboribus cultus dei constat: ideo praemio immortalitatis adficimur, ut similes angelis effecti summo patri ac domino in perpetuum seruiamus et simus aeternum deo regnum. haec summa rerum est, hoc arcanum dei, hoc mysterium mundi, a quo sunt alieni qui sequentes praesentem uoluptatem terrestribus et fragilibus se bonis addixerunt et animas ad caelestia genitas suauitatibus mortiferis tamquam luto caenoue demerserunt. quaeramus nunc uicissim an in cultu deorum ratio ulla subsistat. qui si multut praestent illis opes uictorias honores quaeque alia non nisi ad praesens ualent, si sine causa gignimur, si in hominibus procreandis prouidentia nulla uersatur, si casu nobismet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑse ip̃am sentiret ac nõ potiꝰ
ille laudandus ẽẽt. qui eam
tribuit. Potuit eode mͦ gr̃as¬
agere cibo et potui. quod sine
in quib ut sensus. ita bene¬
ficiis nichil est. At quĩ ut il¬
la corporis alim̃ta sunt. sie
anime sapientia:¬

Expanded text:
per se ipsa sentiret ac non potius per se ipsa sentiret ac non potius ille laudandus esset qui eam tribuit. potuit eodem agere cibo et potui, quia sine in quibus ut sensus, ita beneficii nihil est. Atqui ut illa corporis alimenta sunt, sic animae, sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
culo nõ diserto doceretur. Pri¬
mũ quid nam sit quod laudã¬
dũ putet qui uituꝑat rostiroi¬
um quod uocatur philosophia.
deinde neq illamẽe artẽ qua
uirtus et iusticia discaf᷑. nͨ alia
ullam sicut putauit. Postre¬
mo qm̃ est uirtutis disciplĩa¬
ubi querenda sit cũ ab illo que¬
rendi genere discesseris. qd̾
rebat.Aquo enĩ posset au¬
direcũ sciret id nemo. sed
ut ĩcausis facere solebat.in¬
t̾rogatione uoluit urgere
ad cõfessionẽq plucere.tã¬
quã ꝯfideret responderi prsꝰ
nichil posse quominꝰ philoso¬
phia ẽẽt magistra uirtutis.
quod quidẽ intusculanis⁊
disputationib aperte ꝓfessꝰ
est. ad eã ip̃a ꝯu̾sa or̃one tãꝙͣ
se declamatorio dicendi gnͣe
iactaret. Ophi losophia dux
inquit oruitutis ĩdagatrix
expultrieq uitiorũ quid ñõ
mͦ nos. s om̃ino uita hominũ
sine te esse tu inuentrix legũ
tu magistra moꝵ et discipli¬
ne fuisti: quasi uero aliquid

Expanded text:
culo non diserto doceretur: priculo non diserto doceretur: primum quidnam sit quod laudandum putet qui uituperat id studium quod uocatur philosophia; deinde neque illam esse artem qua uirtus et iustitia discatur nec aliam ullam, sicut putauit; postremo quoniam est uirtutis disciplinubi quaerenda sit, cum ab illo discendi genere discesseris, quodratia quaerebat. a quo enim posset audire, cum sciret id nemo? sed ut in causis facere solebat, interrogatione uoluit urguere ad confessionemque perducere, tamquam confideret responderi prorsus nihil posse, quominus philosophia esset magistra uirtutis. quod quidem in Tusculanis disputationibus aperte professus est ad eam ipsam conuersa oratione, tamquam se declamatorio dicendi genere iactaret. o uitae philosophia dux inquit o uirtutis indagatrix expultrixque uitiorum! quid non modo nos, sed omnino uita hominum sine te esse potuisset? — tu inuentrix legum, tu magistra morum et disciplinae fuisti: quasi uero aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
sane intellegit quid nã sit ꝙͦ la¬
irdandũ putet. Namsi oblecta¬
tio querit᷑ animi requiesq cu¬
rarii. que cõferri cũ eoꝵ studiis
potest qui semꝑ aliquio ĩ qͣui¬
runt. ꝙͦ spectet et ualeat ad bene
beateq uiuendĩi. siueͬ ratio cõ¬
stantie uirtutisq ducit᷑ aut
hec ẽ ars aut nulla om̃ino per
quã eas assequam̃ Mullam
dicere maximarũ rerũ artẽ ẽẽ
cũ minimarũ sine arte nulla
sit hominũ est parũ cõsiderate
loquentiũ atq in maximis ⁊¬
reb enantiũ. Si aũt est aliqͣ
disciplina uirtutis ubi ea que¬
reref᷑ cũ ab isto discendi gen̾e
discesseris. Equidẽ tam̃ et si
operã degerim.ut quãtulam¬
cũq dicente assequerer facul¬
tatẽ ꝓpterstirdiũ docendi. ta¬
men eloquens fuiꝰ quippe qui
forũ ne attigerim quitẽ. s ne¬
cesse est ipsa me faciat cause
bouitas eloquentẽ. ad quam
ritas sufficit. Tellem gͥ paulip
uir eloquentissimꝰ ab homun¬

Expanded text:
sane intellego quidnam sit quod lasane intellego quidnam sit quod laudandum putet. nam si oblectatio quaeritur animi requiesque curarum, quae conferri cum eorum studiis potest, qui semper aliquid anquirunt quod spectet et ualeat ad bene beateque uiuendum? siue ratio constantiae uirtutisque ducitur, aut haec est ars aut nulla omnino, per quam eas adsequamur. nullam dicere maximarum rerum artem esse, cum, minimarum sine arte nulla sit, hominum est parum considerate loquentium atque in maximis rebus errantium. si autem est aliqua disciplina uirtutis, ubi ea quaeretur, cum ab isto discendi genere discesseris? equidem tametsi operam dederim ut quantulamcumque dicendi adsequerer facultatem propter studium docendi, tamen eloquens numquam fui, quippe qui forum ne adtigerim quidem: sed necesse est ipsa me faciat causae bonitas eloquentem, ad quam ritas sufficit. uellem igitur Cicuir eloquentissimus ab homun
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ cuiꝰ capiendi gr̃a gnͣati
sunt nõ cõprehenderunt appa¬
ret falsam et manẽ oͣmnent
philosophiã. quia nec ĩstruit
ad iusticie munera. nec offici¬
um hominis rationẽq cõfir¬
mat. Sciant gͥ errasse se qui
philosophiã putant esse sapi¬
entiã. nõ trahant᷑ auctoritate
cuiꝰquã. s ueritati potiꝰ et faue¬
ant et accedant. Nullus hic
ꝑsona manis/ aut opinio falsa
decepit. Homo aũt qualiscũ
ꝙ si sibi credit hoc ẽ si homini
credit: ut nõdicã stultus. qui
suĩi nõ uideat errorẽ/ certe ano¬
gaus ẽ qui sibi audeat uindi¬
care. ꝙͦ humana ꝯditio nõ rece̾¬
pit Ille ip̃e romane lingue sũ¬
mus auctor quantũ fallatur
licet ex illa sententia ꝑuidere ꝗ
cũ in libris officioꝵ philosophi¬
amnidil aliudẽe dixisset quã
studiũ sapientie. Ipsam autem
sapientiã rerũ diuinarũ et hu¬
manaꝵ scientĩa. tum adiecit
cuiꝰ studiu qui uituꝑat. hairo

Expanded text:
bonum cuius capiendi gratia generati bonum cuius capiendi gratia generati sumus non conprehenderunt, apparet falsam et inanem esse omnem philosophiam, quia nec instruit ad iustitiae munera nec officium hominis rationemque consummat. sciant igitur errare se qui philosophiam putant esse sapientiam; non trahantur auctoritate cuiusquam, sed ueritati potius et faueant et accedant. nullus hic persona inanis aut opinio falsa deceperit. homo autem, qualiscumque est, si sibi credit hoc est si homini credit, ut non dicam stultus, qui suum non uideat errorem, certe adrogans est, qui sibi audeat uindicare quod humana condicio non recipit. ipse e Romanae linguae summus auctor quantum fallatur, licet ex illa sententia peruidere: qui cum in libris officiorum philosophiam nihil aliut esse dixisset quam studium sapientiae, ipsam autem sapientiam rerum diuinarum et humanarum scientiam, tum adiecit: cuius studium qui uituperat, haut
Abbreviated transcription (Latin):
sentiebãt. expergͦ eñi diuine
huiꝰ eruoitionis. nec argum̃¬
tauera. quib uincerent attu¬
lerunt. nec testimonia quib
probarent. s oportumus hane
questionẽ tractabimꝰ inultimo
libro. cũ deuita beata nobis
erit disserendũ. Supest pars
illa phiłophie t̾cia quã uocãt
Aotirmi. inqua tota dyaletica
et om̃is loquendi ratio ꝯtinet᷑
Hanc diuina eriroitio nõdesi¬
derat. quiauo in lingua s ĩcor¬
de sapientia ẽ. nec int̾est qua¬
li utare ẜmone res enĩ nõ u̾ba
querurunt᷑. Et nos nõ de gra¬
iuatico aut oratore. quoꝵ sciẽ¬
tia ẽ quomͦ loqui deceat.s de sa¬
piente disserimꝰ. cuiꝰ doctrina est
quomodo uiuere oporteat. qd̾¬
sineꝰ pͣhisica illa ratio necessaia
ẽ. neq hec logica. quia beatum
facere nõ possunt. Restat ergo¬
ut insola ethica totius philop¬
phie uis ꝯtineaf᷑. ad quã se ab¬
iectis omĩb sociates cõtulisse
dr. inqua etiã parte. qm̃ philo¬
sophos errasse docui qui sunũ¬

Expanded text:
sentiebant. expertes enim diuinae huius eruditionis nec argumenta uera quibus uincerent adtulerunt nec testimonia quibus probarent. sed oportunius hanc quaestionem tractabimus in ultimo libro, cum de uita beata nobis erit disserendum. superest pars illa philosophiae tertia quam uocant Xoycxiav, in qua tota dialectica et omnis loquendi ratio continetur. hanc diuina eruditio non desiderat, quia non in lingua, sed in corde sapientia est nec interest quali utare sermone. res enim, non uerba quaeruntur. et nos non de grammatico aut oratore, quorum scientia est quomodo loqui deceat, sed de sapiente disserimus, cuius doctrina est quomodo uiuere oporteat. quodsi neque physica illa ratio necessaria est neque haec logica, quia beatum facere non possunt, restat at in sola ethica totius philosophiae uis contineatur; ad quam se abiectis omnibus Socrates contulisse dicitur. in qua etiam parte quoniam philosophos errasse docui, qui summu
Abbreviated transcription (Latin):
Oeui quantũ mea medio¬
critas tulit longe deuiũ
pħilosophos iter auentate te¬
nuisse. Scio tam̃ quã multa:
p̃terierim. quia nõ erat mͥ pro¬
pria ꝯtra philosophos disputa¬
tio. s huc necessario deu̾tendũ
fuit. ut ostendere tot ac tanta
ingenia in reb falsis ẽẽ ꝯsũpta.
nequis forte a prauis religioni¬
bus exclusus adeos se cõferre i¬
lus in hac doctrina quã defen¬
dimꝰ positaẽ. Omĩs sapientiat
hominis in hocunoẽ. ut deum
cognoscat et colat. hoc nostruz
dogna. hec sententia ẽ. quanta
itaq uoce possum testificor. pro¬
uerunt. nec unquã tam in uesti¬

Expanded text:
ocui, quantum mea mediocritas tulit, longe devium philosophos iter a veritate tenuisse. Sentio tamen, quam multa praeterierim, quia non erat mihi propria contra philosophos disputatio. Sed huc necessario divertendum fuit, ut ostenderem, tot et tanta ingenia in rebus falsis esse consumpta; ne quis forte a pravis religionibus exclusus, ad eos se conferre lus in hac doctrina, quam defendimus, posita est. Omnis sapientia hominis in hoc uno est, ut Deum cognoscat et colat: hoc nostrum dogma, haec sententia est. Quanta itaque voce possum, testificor, proerunt, nec unquam tamen investi
Abbreviated transcription (Latin):
Unc qm̃i duob prioribus
libris religionũ falsitas
demostrata ẽ.nec nõ origo ip̃a
totius erroris exposita hiuiꝰ libͥ
munus et philosophiã quoq
ostendere quã inanis et falsa
sit. ut ouũ emore sublato u̾itas
patefacta clarescat. Ordiam̃.
itaq a comuni philosophie ⁊¬
nomine. ut ip̃o capite destructo
facilior nobis aditus pateat
bra discortent. Nec ulla inter
se cõpage cohereant. s quasi

Expanded text:
unc quoniam duobus prioribus libris religionum falsitas demonstrata est, nec non origo ipsa totius erroris exposita: hujus libri munus est philosophiam quoque ostendere, quam inanis et falsa sit; ut, omni errore sublato, veritas patefacta clarescat. Ordiamur itaque a communi philosophiae nomine, ut ipso capite destructo, facilior nobis aditus pateat bra discordent, nec ulla compage inter se cohaereant, sed quasi
Abbreviated transcription (Latin):
tis hõi prebere nõ posset. si hõ
tm̃. no posset homines ad iu¬
sticĩa cogere nisi auctoritas.
aut uirtus homine maior ac¬
cederet. Et eni eũ constet ħxo
excarne ac sp̃u: et oporteat n¬
sp̃m iusticie opib emereri. ut
fiat etnus / caro qm̃ t̾renũ est.
it̾oq mortalis copulatũ sibi
sp̃m trahit secũ. et abinunor¬
talitate inducit ad mortem
Ergo sp̃s camis expera dux
ẽẽ homini adimmortalitatẽ
nullo pacto poterat: qm̃ etro
impedit sp̃m: quominꝰ deu
sequatur. e enĩ fragilis ⁊sb̾¬
iecta peceato. peccatũ aũt pa¬
bulũmortis ẽ. Itaq rociito
medrator aduenit itẽ deus
incarne: ut caro eũ sequi poss
et eripet hominẽ morti. Ciuius
ẽdnatio incarnẽ ⁊ deo camese
induit. ut desideris cams
edomitis doceret nõ necessi¬
tatis ẽẽpeccare. s ꝓpositi as
uoluntatis. Tna eñi nobis
et magna et precipua cum
carne luctatio ẽ. cuiꝰ infinite
cupiditates p̃munt aĩam

Expanded text:
tis homini praebere non posset; si homo tis homini praebere non posset; si homo tantum, non posset homines ad justitiam cogere, nisi auctoritas, ac virtus homine major accederet. Etenim cum constet homo ex carne et spiritu, et oporteat spiritum justitiae operibus emereri, ut fiat aeternus; caro quoniam terrena est, ideoque mortalis, copulatum sibi spiritum trahit secum, et ab immortalitate ducit ad mortem. Ergo spiritus carnis expers dux esse homini ad immortalitatem nullo pacto poterat: quoniam caro impedit spiritum, quominus Deum sequatur. est enim fragilis et subiecta peccato, peccatum autem pabulum mortis est. itaque idcirco mediator aduenit id est deus in carne, ut caro eum sequi posset, et eriperet hominem morti cuius est dominatio in carnem. ideo carne se induit, ut desideriis carnis edomitis doceret non necessitatis esse peccare, sed propositi ac uoluntatis. una enim nobis et magna et praecipua cum carne luctatio est, cuius infinitae cupiditates premunt animam
Abbreviated transcription (Latin):
Iscant gͥ homines et ĩ¬
tellegant quare deus
simmꝰ cũ legatũ ac nuntiũ
suũ mitteret aderirdiendã
p̾reptis iustitie mortalitatẽ.
uoluert eñ came mrdui et cu¬
eiatu adfici: et morte multa¬
ri. Nam cũ iustitia nulla ẽet
in t̾ra. doctorẽ misit quasi ui¬
uam legẽ ut nom̃ ac templũ
nouũ conderet ueñ ac piu
cultũ ꝓom̃em t̾ram: et u̾bis
et exẽplosemiuaret. s tamen
ut certũ eẽt a deo missim nõ
ita illũ nasci oportuit sicut ł
nascit᷑. ex mortali utroq con¬
creti. s ut apparet eͥtiã in hoĩe.
illũ ẽẽ celestem creatus ẽ sin
oꝑa genitoris. Habebat eni
sp̃alem patrẽ deũ. et sicut pat̾ Sr̃s
eius deua sine matre. ita mat̾
corpus eiꝰ uirgo sine patre fuit
gͥ et deus et homo int̾ deui
atq hominẽ mediꝰ constitu¬
tus unte illũ greci mesiten
uocant: ut hominẽ pclucere
adcłm posset adẽ adimmorta¬
litatẽ. quia si deus tm̃ifuisset
ut supͣdictũ est. exẽpla uirtu¬

Expanded text:
iscant igitur homines et intellegant quare deus summus cum legatum ac nuntium suum mitteret ad erudiendam praeceptis iustitiae mortalitatem, uoluerit eum carne indui et cruciatu adfici et morte multari. nam cum iustitia nulla esset in terra, doctorem misit quasi uiuam legem, ut nomen ac templum nouum conderet, ut uerum ac pium cultum per omnem terram et uerbis et exemplo seminaret. sed tamen ut certum esset a deo missum, non ita illum nasci oportuit, sicut homo nascitur ex mortali utroque concretus, sed ut appareret etiam in homine illum esse caelestem, creatus est sine opera genitoris. habebat enim spiritalem patrem deum et sicut pater spiritus eius deus sine matre, ita mater corporis eius uirgo sine patre. fuit igitur et deus et homo, inter deum atque hominem medius constitutus, unde illum Graeci μεσίτην uocant, ut hominem perducere ad deum posset id est ad inmortalitatem: qut supra dictum est exempla virtu
Abbreviated transcription (Latin):
ra dictis. Et finẽ statuit cupi¬
torpedinis¬
diuis at timoris. Exposuitq
bonũ sũmũ quo tendimꝰ oñs
Quid foret. atq uiã monstra¬
uit limite puro. Qua possemuᷤ
adid recto cõtendere cursu. Nec
mostrauit tm̃. s etiã p̃̾cepit. Ne
quis difficultatis gr̃a. iter uir¬
tutis horreret. Deserat᷑ si fieri
põt. ua ꝑoitionis et fraudis.ĩ
qua mors uoluptatis illecebriᷤᷤ
ad ꝯͣ pta  cͥelat᷑. et quanto quisq
annis insenectutẽ uergẽtib
appropinquare cernit illum diẽ
quo sit ei exhac uita demigran¬
dũ cogitet quã prii ᷤ abscedet

Expanded text:
ra dictis, Et finem statuit cupra dictis, Et finem statuit cuppedinis, atque timoris; Exposuitque bonum summum, quo tendimus omnes, Quid foret; atque viam monstravit limite parvo, Qua possemus ad id recto contendere cursu. Nec monstravit tantum, sed etiam praecessit, ne quis difficultatis gratia iter virtutis horreret. Deseratur si fieri potest via perditionis et fraudis, in qua mors voluptatis illecebris adoperta celatur. Et quanto quisque annis in senectutem vergentibus appropinquare cernit illum diem, quo sit ei ex hac vita demigrandum, cogitet quam purus abscedat
Abbreviated transcription (Latin):
lupan  heãnt. O mirã platonis
equitatẽ. ubi ẽ gͥ uirtus castitatis:
ubi fices ꝯiugalis : quesitollas.
omĩs iusticia fublataẽ. At idẽ
dixit beatas ciuitates futuras
fuisse.si aut ph̾i regnarent. aut
reges philosophant᷑. Huic uͦ tã
iusto tã equo uiro regnũdares. qͥ
aliis abstulisset sua. aliis con¬
donasset aliena. Prostituisset
pudroieiã feminaꝵ que nullus
umquã nõ mͦrex. s ne tyrannuᷤ
quidẽ fecit ᷤ. quã tam̃ intulit
rationẽ turpissimi huiꝰ ꝯsilii:
Sic inquit ciuitas ꝯcors eiͣt

Expanded text:
lupanar obeant. o miram Platonis lupanar obeant. o miram Platonis aequitatem! ubi est igitur uirtus castitatis? ubi fides coniugalis? quae si tollas, omnis iustitia sublata est. at idem dixit beatas ciuitates futuras fuisse, si aut philosophi regnarent aut reges philosopharentur. huic uero tam iusto, tam aequo uiro regnum dares, qui aliis abstulisset sua, aliis condonasset aliena, prostituisset pudicitiam feminarum, quae nullus umquam non modo rex, sed ne tyrannus quidem fecit? quam tamen intulit rationem turpissimi huius consilii? sic inquit ciuitas concors erit
Abbreviated transcription (Latin):
I deamus tam̃ quid illum so¬
trates docuerit. qui cũ totã
phisicã repudiasset. eose ꝯtulit:
ut de uirtute atq officio quereret.
Itaq nõ dubito quin airoitores
suos iusticie p̾ceptis eriroierit. ⁊¬
docentegͥ socrate. nõ fugit plato¬
nẽ iusticie iũ inequitate ꝯsistere
si quidẽ om̃s pari ꝯditione nascũ¬
tur. Ergo nichil inquit pͥuati acͤ
ꝓpris habeant. ẜ ut pares ẽẽ possit.
ꝙͦ iusticie ratio desiderat. omnia
ĩ comune possideant ferri hoe põt.
quanoiu depecimia dici iudetur.
ꝙ ip̃m quã in possibile sit. et qͣm
ĩ iustũ poterã multis reb ostẽdere.
coucedamꝰ tam̃ ut possit fieri. õs
eñĩ sapientes erunt. et pecuniã
cõtennent. Quo gͦ illũ cõmu¬
nitas ista pouxit. matrimonia
quoq inquit cõmuniaẽe debẽt.
scilicet ut ad eande mulierẽ ml¬
ti uiri tãquã canes ꝯfluant. et¬
et is utiq optineat qui uirib
uicerit. aut si saþientesᷤ sunt ut
pħi expectent ⁊ uicib tanqua

Expanded text:
ideamus tamen, quid illum Socrates docuerit, qui cum totam Physicam repudiasset, eo se contulit, ut de virtute atque officio quaereret. Itaque non dubito, quin auditores suos justitiae praeceptis erudierit. Docente igitur Socrate, non fugit Platonem, justitiae vim in aequitate consistere; siquidem omnes pari conditione nascuntur. Ergo nihil inquit privati ac proprii habeant: sed ut pares esse possint, quod justitiae ratio desiderat, omnia in commune possideant. Ferri hoc potest, quamdiu de pecunia dici videtur. Quod ipsum quam impossibile sit, et quam injustum, poteram multis rebus ostendere. Concedamus tamen, ut possit fieri. Omnes enim sapientes erunt, et pecuniam contemnent. Quo ergo illum communitas ista perduxit? Matrimonia quoque inquit, communia esse debebunt: scilicet ut ad eamdem mulierem multi viri, tamquam canes confluant; et is utique obtineat, qui viribus vicerit: aut si patientes sunt, ut phi, expectent, ut uicibus tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
et mutio głient aut regulo. qͦrũ
alt necandũ se hostibꝰ tradioit
ꝙͦ captiuĩ puduit uiuere/ alter
abhostib dep̾hensus cũ uideret
mortẽ se iutareno posse. manu
foco iniecit. ut profactiore suo:
satisfacereᷤ hosti quẽ uoluit
occitere. eaq pena ueniam
quã nõ meruerat accepit.i
Et cesexus infiius et fragi¬
lis etas. dilacerari se toto cõ¬
pore ur̃iq ꝑpetit᷑. nõ necessita¬
te. quia licet uitaresi uelint.
s uoluntate quia cõfidunt¬
d̾e deo.

Expanded text:
et Mucio glorientur aut Regulo, quorum et Mucio glorientur aut Regulo, quorum alter necandum se hostibus tradidit, quod captiuum puduit uiuere, alter ab hostibus deprehensus cum uideret mortem se uitare non posse, manum foco iniecit, ut pro facinore suo satisfaceret hosti quem uoluit occidere, eaque poena ueniam quam non meruerat accepit: ecce sexus infirmus et fragilis aetas dilacerari se toto corpore urique perpetitur non necessitate, quia licet uitare si uelint, sed uoluntate, quia confidunt deo.
Abbreviated transcription (Latin):
ut sua sponte iamfacere incipi¬
ant: ꝙͦ ꝑtorm̃ta fecerunt quis
idofficiũ libens obeat ꝙͦ abĩiu¬
riacepitᷤ quis eũ uideat laterũ
suoꝵ cicatuces nõ magis oderit
deos proprͦ quos et̾na penarum
usignia etim pressas uiscenb
suis notas gesteͣt. Ita fit dͣatai
diuinitus pace. et qui fuennt
unilisi redeant et alius ꝑp̃ mira¬
culũ uirtitis nouus populus
accedat. Nam cũ uideat uulgꝰ
dilacerat᷑os homines uariis tor¬
mentoꝵ genetib et int̾ fatigatoᷤ
carnifices iniunctã tenere pati¬
entia: existimant id qd̾ res est.
nec cõsensum tam multoꝵ nec
ꝑseuerantia morientiũ uanã i¬
ẽẽ. nec ip̃am patientĩa sine deo
cruciatus tantos posse suꝑare.
Latrones et robusti corporis ui¬
ri:eius modi lacerationes pfer¬
illis inspirata patientia. Nã
aũt ut de uiris taceã. pueri. i nu¬
liercule tortores suos taciti uin¬
cunt. et expͥmere illiꝰ gemitum
necignis potest. Eant romani

Expanded text:
ut sua sponte iam facere incipiut sua sponte iam facere incipiant quod per tormenta fecerunt. quis id officium libens obeat quod ab iniuria coepit? quis cum uideat laterum suorum cicatrices, non magis oderit deos, propter quos aeterna poenarum insignia et inpressas uisceribus suis notas gestet? ita fit ut data diuinitus pace et qui fugerunt uniuersi redeant et alius propter miraculum uirtutis nouus populus accedat. nam cum uideat uulgus dilacerari homines uariis tormentorum generibus et inter fatigatos carnifices inuictam tenere patientiam, existimant, id quod res est, nec consensum tam multorum nec perseuerantiam morientium uanam esse nec ipsam patientiam sine deo cruciatus tantos posse superare. latrones et robusti corporis uiri eiusmodi lacerationes perferillis inspirata patientia: nostri autem, ut de uiris taceam, pueri et mulierculae tortores suos taciti uincunt et exprimere illis gemitum nec ignis potest. eant Romani
Abbreviated transcription (Latin):
entia. idẽ contẽptus mortis in¬
tellegere debuerant.aliquid ĩ
eare ẽẽ rationis. ꝙͦ nõ sine cau¬
sa usq admortẽ defendat᷑. alii
quid fundam̃ti ac solliditati
ꝙͦ eam religionẽ ñõ tm̃ iniuris
et uexatione nõ soluat: s au¬
geat semꝑ et faciat firmiorem.
Namet in hoc quoq malitia
illoꝵ conuincit᷑ qui euertissese
funditus religionẽ dei opinant
si homines inquinauerint: cũ
et d̾oᷤ satisface liceat. et nullus
reuertat᷑. et quidẽ deuotione ma¬
iore. Peccati em̃ cõscientia et
metus pene religiosiorẽ facit.⁊
semꝑ multofirinior est fides qͣ
reponit penitentia. si gͦ sibͣi eum
deos sibi arbitrant᷑ uratos. tam̃
donis et sacrtficiis et odoribus
placari eos credunt. qͥdẽtandẽ
curd̾m nĩm tã ĩmitẽ tã impla¬
cabilẽ putent. ut uideat᷑ is ia
xp̃ianus ẽẽ nõ posse qui diis ⁊¬
eoꝵ coactus. inuitusq libant
Nisi forte cõtaminatos semel
putant animũ trans laturos.⁊

Expanded text:
entia, idem contemptus mortis; intelligere debuerant aliquid in ea re esse rationis, quod non sine causa usque ad mortem defendatur; aliquid fundamenti ac soliditatis quod eam religionem non tantum iniuriis et uexatione non soluat, sed augeat semper et faciat firmiorem. nam et in hoc quoque illorum malitia conuincitur, quod euertisse se funditus religionem dei opinantur, si homines inquinauerint, cum et deo satisfacere liceat et nullus sreuertatur et quidem deuotione maiore. peccati enim conscientia et metus poenae religiosiorem facit et semper multo firmior est fides quam reponit paenitentia. si ergo ipsi cum deos sibi arbitrantur iratos, tamen donis et sacrificiis et odoribus placari eos credunt, quid est tandem cur deum nostrum tam inmitem, tam inplacabilem putent, ut uideatur is iam Christianus esse non posse qui diis eorum coactus inuitusque libarit? nisi forte contaminatos semel putant animum translaturos,
Abbreviated transcription (Latin):
tustate iam putrib dicam
que cũ portant deos ip̃os ge
stare se humeris arbitrant᷑.
Nam furius bibaculus in¬
ter pcipua pietatis exempla
nuatur. qui cũ pretor esset
tam̃ lictorib preeuntib an¬
cile portauit. Cũ haberet ma¬
gistratus beneficio munis
eiꝰ uoͣcationẽ. Nõgͦ ille furiꝰ
s plane furiosus fuit. qui p̃¬
turã hoc ministerio se puta¬
uit ornare. mentogͥ cum hec
a uiris nõ imperitis ac rudi¬
b fiant. lucrecius ex clamat
Ostultas hominũ mentes
opectora ceca. qualibeͥt᷑ in
tenebris uite. quantisq pe¬
nelis. degit᷑ hoc eui qd̾cũq
ẽ. Quis hec ludibria nõ ri¬
deat qui habeat aliquis sa¬
nitatis. cũ uideat homines
uelut mente captos ea serio
facere que siquis faciat in
lusũ. nimis lasciuius et in¬
eptus ẽẽ uideat᷑.¬

Expanded text:
tustate iam putribus dicam? tustate iam putribus dicam? quae cum portant, deos ipsos se gestare umeris arbitrantur. nam Furius Bibaculus inter praecipua pietatis exempla numeratur: qui cum praetor esset, tamen lictoribus praeeuntibus ancile portauit, cum haberet magistratus beneficio muneris eius uacationem. non ergo ille Funus, sed plane furiosus fuit, qui praeturam hoc ministerio se putauit ornare. merito igitur, cum haec a uiris non inperitis ac rudibus fiant, Lucretius exclamat: o stultas hominum o pectora caeca! Qualibus in tenebris vitae, quantisque periclis Degitur hoc aevi, quodcumque est! Quis haec ludibria non rideat, qui habeat aliquid sanitatis? cum videat homines velut mente captos ea serio facere, quae si quis faciat in lusu, nimis lascivus et ineptus esse videat
Abbreviated transcription (Latin):
rat. si enĩ princeps ẽ iuppit̾
et deoꝵ et religionũ/si ante
illũ nulli dii uulgo celebrã
tur quia nõ dũ natifuerãt
qui colunt᷑ apparet cur etͣas
ex diuerso principes fuisse
diuini nõ in tellegendi per
quos error omĩs uductus
ẽ et dei uen memoria subla¬
ta. ex ipsis itaq mistetiis ⁊
cerimoniis in tellegere.
debuerunt. honimib se
mortuus supplicare. Non
gͥ exigo ut aliquis poetaꝵ
fictionib credat. qui hos
m̃tiri putat pontificũ ip̃oꝵ
scripta ꝯsideret: et quicqd
ẽ licterarũ adsacra ꝑtinen¬
tiũ reuoluat. Plura fortas¬
se quã nos afferimꝰ in ueni¬
et. ex quib intellegat ĩna¬
nia inepta: cõm̃ticia ẽẽ oĩa
que prosacͥris ᷤᷤ habentꝰ siꝗs
aũt ꝑcepta sapientia deyo¬
suent errorẽ. profecto rite¬
bit meptias hominũ pene
dem̃tium. illos dico qui uel
in honesto salfatu tripudiãt
uł qui nudiuncti coronati
aut ꝑsonati aut luto obliti
currunt. quio de scutis ue¬

Expanded text:
rat. Si enim princeps est Jupiter, rat. Si enim princeps est Jupiter, et deorum et religionum; si ante illum tur, quia nondum nati fuerant qui coluntur, apparet Curetas ex diuerso principes fuisse diuini non intellegendi, per quos error omnis inductus est et dei ueri memoria sublata. ex ipsis itaque mysteriis et caerimoniis intellegere debuerunt hominibus se mortuis supplicare. non igitur exigo, ut aliquis poetarum fictionibus credat: qui hos mentiri putat, pontificum ipsorum scripta consideret et quidquid est litterarum ad sacra pertinentium reuoluat: plura fortasse quam nos adferimus inueniet, ex quibus intellegat inania inepta commenticia esse omnia quae pro sanctis habentur. scepta sapientia deposuerit errorem, profecto ridebit ineptias hominum paene dementium, illos dico qui uel inhonesto saltatu tripudiant uel qui nudi uncti coronati aut personati aut luto obliti currunt. quid de scutis ue