comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mysteriũ forcipis qua in isaia de altari carbo
comp̾henditur: & defertur ad ꝓpħȩ labia purgan¬
da. Et ut sciamus quod sit hoc ilestibulũ qđ octo
& duob cubitis t̾minat᷑ : ponit manifestuis. Uesti¬
bulũ autẽ porte erat intrinsecꝰ : ꝑ qđ ꝑuenimus
bunt. tres erant hĩc & tres inde. mensurȩ unius
id ẽ. calamo uno qͥ sex cubita & unũ palmũ habe¬
bat : de quib supra dictũ ẽ. Et elammon uno ca-¬
lamo in longũ. & uno calamo in latũ : & inter tha¬
lamos. qͥnq cubitos. Ile igit᷑ putaremus duos
tantũ eẽ. thalamos. ternos ex utraq parte po¬
suit ut senariũ numerũ demonstrar& : qui &
in ydriis euangłii indicat᷑ in quib aquȩ in uina
mutate sunt. & quotidie iudaici latices uertunt᷑
in uinũ qđ letificat cor hominis. & xp̃i cruore
fit dulcius. Mensus ẽ. quoq latitudinẽ liminis
decalogi contineat᷑. uł euangłioꝵ quattuor sa¬

Expanded text:
mysterium forcipis, qua in Isaia de altari carbo mysterium forcipis, qua in Isaia de altari carbo comprehenditur, et defertur ad prophetae labia purganda. Et ut sciamus quod sit hoc vestibulum quod octo et duobus cubitis terminatur, ponit manifestius: Vestibulum autem portae erat intrinsecus, per quod pervenimus bunt, tres erant hinc, et tres inde, mensurae unius, id est, calamo uno, qui sex cubita, et unum palmum habebat, de quibus supra dictum est: Et αἰλὰμ uno calamo in longum, et uno calamo in latum, et inter thalamos quinque cubitos. Ne igitur putaremus duos tantum esse thalamos, ternos ex utraque parte posuit: ut senarium numerum demonstraret, qui et in hydriis Evangelii indicatur , in quibus aquae in vina mutatae sunt, et quotidie Judaici latices vertuntur in vinum, quod laetificat cor hominis: et Christi cruore fit dulcius. Mensus est quoque latitudinem liminisDecalogo continetur, vel Evangeliorum quatuor sa
Abbreviated transcription (Latin):
cubitoꝵ & palmi unius: dũ oꝑa parit̾ ratioq con¬
sentiunt. Ea uͦ quȩ extrinsecꝰ sunt hoc ẽ. int̾ thala¬
mũ & thalamũ quinq cubita : necdũ enĩ secreta
penitrarunt. nec possunt dicere introduxit me
rex in eubieulũ suũ. & alibi. Omĩs głia filie regis
intruisecꝰ. sed discipłis cũ xp̃o domi commnorantib.¬
misteria eiuis audire non possunt & foras ad se cupi¬
unt dĩ exire sermonẽ: & ꝓpterea quinq cubitoꝵ
mensura in eis ponitur. ut ad senstis quinq oniia
referre doceantur. Limen qͦq alterus porte siue
hoc ẽ. limen porte introitũ octo ponuntur eubi¬
ta  ut in teriora uestibuli nequaquã septenariũ
numerũ & sex cubita. & palmũ unũ. s octonariũ
teneant. qͥ ad resurrectionis & diei dnicȩ ꝑti
nent sacram̃tum. & in fronte inquit eiusdem
uestibuli duo erant cubita. quȩ uł ad utrũq
ꝑtinent instrumtũ. uł ad litterã & sp̃m: uł ad

Expanded text:
cubitorum, et palmi unius, dum opera 473 pariter ratioque concubitorum, et palmi unius, dum opera 473 pariter ratioque consentiunt. Ea vero quae extrinsecus sunt, hoc est, inter thalamum et thalamum, qpenetrarunt, nec possunt dicere: « Introduxit me rex in cubiculum suum . » Et alibi: « Omnis gloria filiae regis intrinsecus . Sed discipulis cum Christo domi commorantibumysteria ejus audire non possunt, et foras ad se cupiunt Dei exire sermonem, et propterea quinque cubitorum mensura in eis ponitur, ut ad sensus quinque omnia referre doceantur. Limen quoque alterius portae, sive hoc est limen portae introitum octo ponuntur cubita, ut interiora vestibuli nequaquam septenarium numerum et sex cubita et palmum unum, sed octonarium numerum teneant qui ad resurrectionis ecus. » Et in fronte, inquit, ejusdem vestibuli duo erant cubita, quae vel ad utrumque pertinent instrumentum, vel ad litteram et spiritum, vel ad
Abbreviated transcription (Latin):
ordo nos doceat atq constantia : & minteriori ue¬
rus iubeleus in quo omĩa nobis debita dimit¬
tunt᷑ instruat theologiã : & introducat ad scã
scoꝵ. Notandũ quoq qđ interius atriũ plures
fenestras habeat. non directas & ęquales s ob¬
liquas & angustas exteruis. ut se intrinsecus
dilatantes: ut ꝓ parua quędã foramina possi¬
mus ad int̾iora penitrare : & ad clarissimi lumi¬
nis qđ uersatur in tẽplo plenitudinẽ ꝑuenire.
Deniq pꝰ sexaginta & qͥnquaginta cubitos. & tha¬
lamos & porticꝰ & frontes porticuũ. & fenestras
plurimas ꝑ circuitũ palmarũ nobis celatura &
pietura monstraturo ut de mundo uictoriã pos¬
sidentes digni efficiam̃ palmas uidere uirtutũ.
Et eduxit me ad atriũ exterus. & ecce galophila¬
cia. & pauim̃tũ stratũ lapide in atrio ꝑ cireuitũ

Expanded text:
ordo nos doceat atque constantia, et in interiori veordo nos doceat atque constantia, et in interiori verus jubilaeus, in quo omnia nobis debita dimittuntur, instruat θεολογίαν, et introducat ad Sancta sanctorum. Notandum quoque quod interius atrium plures fenestras habeat, non directas et aequales, sed obliquas, et angustas exterius, et se intrinsecus dilatantes, ut per parva quaedam foramina possimus ad interiora penetrare, et ad clarissimi luminis, quod versatur in templo, plenitudinem pervenire. Denique post sexaginta et quinquaginta cubitos, et thalamos, et porticus, et frontes porticuum, et fenestras plurimas per circuitum, palmarum nobis caelatura vel pictura monstratur, ut de mundo victoriam possidentes, digni efficiamur palmas videre virtutum. « Et eduxit me ad atrium exterius, et ecce gazophylacia, et pavimentum st
Abbreviated transcription (Latin):
ginta occurrere cubita. cũ uariis ornamctis. quȩ
referunt᷑ ad conditionẽ mundi. ut ex creaturis
creator intelligatur : & omĩa ordine & ratio¬
ne currentia ostendant mundi uarietatẽ qͥ apua
grecos cosmos ab ornatu nomen accepit: & in sex
dieb factus ẽ. ut ꝑsingulos dies decade sin¬
gulȩ supputent᷑. quẽ ꝓfectũ numerũ supra
diximiꝰ. Post hȩc ingredientib nobis atriũ inte¬
rius. occurrant ante ipsũ uestibulũ porte int̃i¬
soris
tbalami cũ obliquis fenestris qͥnqͣginta eubitoꝵ
tenentes spatiũ : qͥ & ipse saeratus ẽ. numerus.
Et pꝰ septẽ ebdonadas plenas festiuitatis & gau¬
dii. ogdoadis pͥma. incipit dies. que ẽ. resurre¬
ctionis : & introducit nos ad uiciniã tẽpli.
Cũ enĩ omiã fecerimꝰ agentes pͥoris erroris pe¬
intentiã. tunc uictmi & ꝓximi efficimur deo. ut
ex interiori atrio noticiã creatoris ereaturarũ

Expanded text:
ginta occurrere cubita cum variis ornamentis, quae ginta occurrere cubita cum variis ornamentis, quae referuntur ad conditionem mundi, ut ex creaturis Creator intelligatur: et omnia ordine, et ratione currentia, ostendant mundi varietatem, qui apud Graecos κόσμος, ab ornatu nomen accepit: et in sex diebus factus est, ut per singulos dies, decades singulae supputentur, quem perfectum numerum supra diximus. Post haec ingredientibus nobis atrium interius, occurrunt ante ipsum vestibulum portae interioris thalami cum obliquis fenestris, quinquaginta cubitorum tenentes spatium, qui et ipse sacratus est numerus. Et post septem hebdomadas plenas festivitatis et gaudii, Ogdoadis prima incipit dies, quae est resurrectionis, et introducit nos ad viciniam templi. Cum enim omnia fecerimus, 477 agentes prioris erroris poenitentiam: tunc vicini et proximi efficimur Deo, ut in exteriori atrio, notitiam Creatoris creaturarum
Abbreviated transcription (Latin):
secus ꝑ circuitũ & ipsam edẽ in atrio hoc ẽ. in
medio quędã fuisse ꝓpter ornatũ posita: quę
siminaciis int̃p̾tatur circumstantias. id ẽ. stan¬
tia quędã & de terrę solo crecta in sublime: de
hec sexaginta cubitorũ obtinere spatiĩ: rur¬
sumq egredientibꝰ de porta interiori ad faciẽ ue¬
stibuli qđ respiciebat portã exteriorẽ. quinqͣgin¬
ta cubitis obtinuisse locũ. In quib fenestre erans
uocat. & he fenestrȩ erant i thalamis hoc ẽ. in
cubiculis singulis & porticib quȩ ante cubicula
tendebant᷑ : & obtinentes eubitos quinquaginta.
Que fenestrȩ oblique siue toxice
iccirco
a sagittis uosabulũ acceperunt: quod instar sa
dilatentur. Omĩaq ꝑ cireuitũ : plena erant huius¬
cemodi fenestris. & ante frontes inquit portieiũ:
pictura siue celatura palmarũ. ꝑque ostenditur
mentroitu portȩ statĩq ingredientib murũ. sexa¬

Expanded text:
secus per circuitum, et ipsam aedem in atrio, hoc est, in secus per circuitum, et ipsam aedem in atrio, hoc est, in medio, quaedam fuisse propter ornatum posita, quae Symmachus interpretatur circumstantias, id est, stantia quaedam, et de terrae solo erecta in sublime, et haec sexaginta cubitorum obtinere spatium. Rursumque egredientibus de porta interiori ad faciem vestibuli, quod respiciebat portam exteriorem, quinquaginta cubitos obtinuisse locum, in quibus fenestrae eranvocat. Et hac fenestrae erant in thalamis, hoc est, in cubiculis singulis, et porticibus quae ante cubicula tendebantur, obtinentes cubitos quinquaginta. Quae fenestrae obliquae sive τοξικαὶ, idcirco a sagittis vocabulum perceperunt, quod instar sagdilatentur: omniaque per circuitum plena erant hujuscemodi fenestris. Et ante frontes, inquit, porticuum, pictura sive caelatura palmarum: per quae ostenditur in introitu portae, statimque ingredientibus murum, sexa
Abbreviated transcription (Latin):
na. idẽ. frontẽ atriiꝰ traristulerunt. Sub atuo enĩ
elã portȩ. a quila ante faciẽ postit̃ porte. simaebus
simmachus contra faciẽ uestibuli porte int̾p̃tati
sunt. Fenestras absconditas quȩ hebrarce appellan¬
simmachus postes posuit & circumstantias: aqͥla
thalamos & frontes eoꝵ. ꝓqͥb in hebreo scriptũ
dotio similit̃ transtulerunt : simmachus cireũ¬
stantias. aqͥla frontes interp̃tati sunt. Aelam
scriptũ ẽ. thamarim numero plurali qr singlari
numero palmã thamar uocant. Hec fastidioso
lectori scio molesta fore: ẜ uolui breuiter osten-¬
dere quantũ temporis longitudine immo scripto¬
rũ uitio & ut aꝑtius loquar imꝑitia ab he¬
braica ueritate discrep&. antiqua transiatio. Pre¬
cipueq in hebraicis nomunib quȩ nos de alioꝵ edi¬
tionib in latinũ sernonẽ exp̾ssimus. ñ tã expla-¬
nationẽ dictoꝵ quã suspicionẽ nrani simplicit᷑
indicantes. Puto autẽ inter murũ tẽpli extrin¬

Expanded text:
μα, id est frontem atrii, transtulerunt. Sub divo quoque aelam portae, Aquila, ante faciem postium portae: Symmachus, contra faciem vestibuli portae, interpretati sunt. Fenestras absconditus quae Hebraice appellanlam, idem Symmachus postes posuit, et circumstantias; Aquila, thalamos, et frontes eorum: pro quibus in Hebraico scriptum dotio similiter transtulerunt; Symmachus circumstantias, Aquila frontes, interpretati sunt. Aelam scriptum est THAMARIM , numero plurali: quia singularis numerus, palmam, THAMAR vocat. 476 Haec fastidioso lectori scio molesta fore: sed volui breviter ostendere, quantum temporis longitudine, immo scriptorum vitio, et ut apertius loquar, imperitia ab Hebraica veritate discrepet antiqua translatio: praecipueque in Hebraicis nominibus, quae nos de aliorum editionibus in Latinum sermonem expressimus, non tam explanationem dictionum, quam suspicionem nostram simpliciter indicantes. Puto autem inter murum templi extrin
Abbreviated transcription (Latin):
uanis oratoꝵ declamationib dueit᷑. ut sciat omã
ppe uerba hebraiea. & nomura quȩ in greca & la¬
tina tramsiatione sunt posita. nimia uetustate
corrupta: scriptoꝵq uicio dep̾uata. & duĩꝰ ĩnem̃¬
datis scribunt᷑ in em̃daciora. de uerbis hebraicis
facta eẽ. sarmatica: ummo ullus gentis: dũ & he¬
brea c̃ẽ. defierint. & aliena eẽ. ñ receperint. Lim̃
igitur porte siue t̾heẽ. immo. seph. qđ simmacus
oyon. aquila & theodotio neo zeyeon int̾pretata
sunt: habebat calamũ unũ. hoc ẽ. sex cubitos
& palmũ in latitudine. oł quo nescio quia uolenteᷤᷤ
lxxͥ addidere de suo sex inde & sex mde. Post
limen autẽ porte uixta hebraicũ mensus ẽ. thala¬
mũ siue cubiculũ ut fiminachus transtulit meac-¬
Tala. idẽ. postes ex utraq parte calamo uno : tam
minare int̾p̃tatus ẽ. Int̾ thalamos autẽ duos sue
ud pꝰ limen portę uxta uestibulũ intrinsecꝰ: cala¬
mo uno. Terciũ quoq uestibulũ porte octo habe¬

Expanded text:
mationibus ducitur, ut sciat omnia prope verba Hebraica, et nomina, quae in Graeca et Latina translatione sunt posita, nimia vetustate corrupta, scriptorumque vitio depravata, et dum de inemendatis scribuntur inemendatiora, de verbis Hebraicis facta esse Sarmatica, immo nullius gentis, dum et Hebraea esse desierint, et aliena esse non coeperint. Limen igitur portae, sive θεὲ, immo seph, quod Symmachus οὐδὸν: Aquila et Theodotio πρόθυρον interpretati sunt, habebat calamum unum, hoc est, sex cubitos et palmum in latitudine: pro quo nescio quid volentes LXX addidere de suo, sex hinc et sex inde. Post limen autem portae, juxta Hebraicum, mensus est thalamum sive cubiculum, ut Symmachus transtulit, παραστάδας, id est, postes ex utraque parte calamo uno, tam iminare interpretatus est. Inter thalamos autem duos, sive ud prolimen portae juxta vestibulum intrinsecus calamo uno. Tertium quoque vestibulum portae octo habe
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ in excelsiorib locis ȩdificata erat: ꝓpterea ꝑ
gradus ingredit̾. immo conscendit quȩ soli lxeͣ.
septẽ nominant: cũ & in hebreo & in cęteris
tns latoribꝰ gradus tantũ absq muro legerimꝰ.
Ingressusq portã statim mensus ẽ. limen portȩ
qđ iacx. thẽẽ nominant. ꝓ quo in hebreo feri¬
ptũ ẽ. seph. & diligentẽ studiosũq lectorẽ. admo

Expanded text:
Dei in excelsioribus locis aedificata erat, propterea per gradus ingreditur, immo conscendit: quos soli LXX septem nominant, cum et in Hebraeo, et in caeteris translatoribus gradus tantum absque numero legerimus. Ingressusque portam, statim mensus est limen portae, quod LXX θεὲ nominant: pro quo in Hebraeo scriptum est SEPH. Et diligentem et studios
Abbreviated transcription (Latin):
hoc extinguetur incendiũ. dicente apło. Unius¬
ettiusq opus quale sit : ignis ꝓbabit. & iterũ
Sicuuꝰ opus arserit: de trim̃tũ patiet᷑. Ipse autẽ
saluus erit : sic tam̃ quasi ꝑ ignẽ. Sin autẽ
nrĩ uidaizantes explanationẽ tropicã repudiariss.
aut udei eẽ. cogentur & cũ obseruatione sabbati
circuncidere p̃putia: aut certe rep̃hendere salua¬
torẽ qͥ iussit in sabbato paralitico ut portar&
lectulũ suũ euanglista dicente. opterea magis
querebant eũ iudei interficere. ñ solũ qͥa sol¬
uebat sabbatũ. s & patrẽ dicebat dm̃ eqͣlẽ
ubiq gradientib ponit laqueos nar¬
rante ꝓpħa. de satellitũ eiꝰ insidiis.
Iuxta semitã scandalũ posuerunt mͥ.
& euanglio hoc ipsum plenius instruente: qđ uola¬
tilia çęli uyxta uiã iacta semina diripiunt atq
disꝑdunt. Cur hoc pͥncipio frͣ eusebi usus si. se¬
quens sermo de monstrabit. Multis ex hoc orbe con
occupatus. cominentarios in ieremia ꝑint̾ualla dicta¬

Expanded text:
 \'et numquam hoc extinguetur incendium\' dicente apostolo: uniuscuiusque opus quale sit, ignis probabit et iterum: si cuius opus arserit, detrimentum patietur, ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem. sin autem nostri ludaizantes explanationem tropicam repudiarint, aut Iudaei esse cogentur et cum obseruatione sabbati circumcidere praeputia aut certe reprehendere saluatorem, qui iussit in sabbato paralytico, ut portaret lectulum suum euangelista dicente: propterea magis quaerebant eum Iudaei interficere, non solum quia soluebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat deum aequalem bique gradientibus ponit laqueos narrante propheta de satellitum eius insidiis: iuxta semitam scandalum posuerunt mihi et euangelio hoc ipsum plenius instruente, quod uolatilia caeli iuxta uiam iacta semina diripiant atque disperdant. cur hoc principio, frater Eusebi, usus sim, sequens sermo monstrabit. multis et de toto huc orbe confe curis occupatus commentarios in Hieremiam per interualla dicta
Abbreviated transcription (Latin):
Aut bona sunt que docetis: aut mala. Si bona:
defendite libere. Si mala. quia occulte miseros
errore iugulatis recteq fidei ad decipiendos simpli¬
ces quosq lactatis expositione : Que si uera ẽ. cur
absconditur : si falsa cur seribitur : Rogo que
ẽ. ista insania: Precipiente apło ut parati simꝰ
ad satiffaciendum om̃i poscenti nos rationẽ qͣue
in nobis ẽ. spe. & ꝓpħ̃a clamante. Loquebar in
testimoniis tuis inconspectu regũ & non confun¬
debar: isti publicũ fugiunt. & fusurrant in angu¬
lis ꝓditorũ dolentq quasi ꝓsius quę sua metu¬
unt confiteri. Cumq generalit̾ aduersum uicta
quid & hereticos dixerimꝰ. se peti querunt᷑: ma¬
lũq conscientie dissimulata diu indignatione
ꝓnuntiant. Qđ si cauendũ nobis ẽ. ne ueterẽ
ledere uideam necessitudinẽ. si suꝑbissiuã here

Expanded text:
Aut bona sunt quae docetis, aut mala. Si bona, Aut bona sunt quae docetis, aut mala. Si bona, defendite libere; si mala, quid occulte miseros errore jugulatis, rectaque fidei ad decipiendos simplices quosque lactatis expositione? quae si vera est, cur absconditur? si falsa, cur scribitur? Rogo, quae est ista insania? Praecipiente apostolo, ut parati simus ad satisfaciendum omni poscenti nos rationem de ea quae in nobis est spe ; et propheta clamante, Loquebar de testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar : isti publicum fugiunt, et susurrant in angulis perditorum; dolentque quasi pro suis, quae sua metuunt confiteri. Cumque generaliter adversum vitia quid et haereticos dixerimus, se peti queruntur: malumque conscientiae dissimulata diu indignatione pronuntiant. Quod si cavendum nobis est, ne veterem laedere videamur necessitudinem, si superbissimam h
Abbreviated transcription (Latin):
uiuiscere. & ñ solũ in occidente s & in ouentis
partib sibilare. & in qͥbusdã insulis p̾cipueq ficilie
& rhodi. maculare plerosq & crescere ꝑdies sin¬
gulos. dũ de secreto docent. & publice negant. Cui
respondere diu tacens & dolorẽ silentio deuorans.
crebra frm expostulatione cõpulsus fũ. Neo tamen
huc usq ꝓrupi. ut auctorũ nomina ponerẽ : malens
eos corrigi quã infamari. Neq hominũ: s errori
inimicus sũ. Qui mͥ ut uicẽ talionis & genunũ
fui doloris illiderent: ueteres magistrorũ suorũ ca¬
lamnas concinnantes. in tantũ elingues & miseri
demonstrati sunt. ut ne maledicere quide̾ fuis uer¬
bis potuerint. Quorũ tunc tẽpris editis aduorsũ
eos libris nenȩ confutate sunt: quos qui legere
uoluerint liqͥdo ꝑuidebunt. eanes eos uixta isaiã
eẽ. mutos qui latrare nesciunt. habentes quidẽ
uoluntatẽ & rabiẽ mentiendi.s artẽ fingendi
&̾ latrandi non habentes. Quib loquar cõpendio.

Expanded text:
n solum in occidente, sed et in orientis partibus sibilare et in quibusdam insulis, praecipueque Siciliae et Rhodi, maculare plerosque et crescere per dies singulos. dum secreto docent et publice negant. cui respondere diu tacens et dolorem silentio deuorans crebra fratrum expostulatione conpulsus sum, nec tamen hucusque prorupi, ut auctorum nomina ponerem malens eos corrigi quam infamari; neque enim hominum, sed erroris inimicus sum. qui, mihi ut uicem talionis et genuinum sui doloris inliderent, ueteres magistrorum suorum calumnias concinnantes in tantum elingues et miseri demonstrati sunt. ut ne male dicere quidem suis uerbis potuerint. quorum tunc temporis editis aduersum eos libris neniae confutatae sunt: quos qui legere uoesse mutos, qui latrare nesciant ; habentes quidem voluntatem et rabiem mentiendi, sed artem fingendi et latrandi non habentes. Quibus loquar compendio:
Abbreviated transcription (Latin):
& om̃e uulgꝰ ingredit᷑. ut necessitate cogant᷑ au¬
dire. & inportune oportune p̃dices uerbũ dĩ. nec
ulla apud eos remaneat excusatio. qđ idõ ñ fece¬
rint qr ñ audierint. Hec dic̃ dñs. Custodite ani¬
mas urãs: & nolite portare pondera in die sabbi.
nec inferatis ꝑ portas ierłm. & nolite eicere onera
de domib uris in die sabbati. & ome opꝰ non fece

Expanded text:
 et egreditur, ut necessitate cogantur audire et inportune oportune praedices uerbum dei nec ulla apud eos remaneat excusatio, quod ideo non fecerint. quia non audierint.\' Haec dicit dominus: custodite animas uestras et nolite portare pondera in die sabbati nec inferatis per portas Hierusalem! et nolite cicere onera de domibus uestris in die sabbati et omne op
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt ubi ẽ. uerbũ dñi uenat: ut confundant᷑
qͥ ꝑsequuntur eũ & erabescant. & redeant ad salu¬
tẽ. Ut illi paueant m̃tientes: & non iste qͥ uera p̾ai¬
cit. Cũq dies ultionis aduenerit: dupplici contri¬
cione contere eos fame & gladio. Hec dic̃ dñs ad
me. Uade & sta in porta siue in portis fiioꝵ popłi
egrediunt᷑. & in cunetis portis ierłm. & dices ad
eos. Audite uerbũ dnĩ reges iuda. & omĩs uida siue

Expanded text:
dicunt: ubi est uerbum domini? ueniat, ut confundantur, qui persequuntur eum, et erubescant et redeant ad salutem, ut illi paueant mentientes et non iste, qui uera praedicit. cumque dies ultionis aduenerit, duplici contritione conterat eos, fame et gladio. Haec dicit dominus ad me: uade et sta in porta — siue in portis — filiorum pegrediuntur, in cunctis portis Hierusalem et dices ad eos: audite uerbum domini, reges Iuda et omnis Iuda — siue
Abbreviated transcription (Latin):
perit ds̃. ñ inclinauerunt aurẽ suã m̃tis utiq¬
non carnis. s indurauerunt ceruicẽ suã. reicien¬
tes uigũ legis. & ꝑ metaphorã in domitorũ a
nimaliũ habentes similitu dinẽ. Uideamꝰ qđ sit
p̃miũ eoꝵ. qͥ ñ portant onera in die sabbati: &
gnant in corporib suis. & pͥncipes sedentes suꝑ¬

Expanded text:
ceperit deus, non inclinauerunt aurem suam — mentis utiquceperit deus, non inclinauerunt aurem suam — mentis utiquenon carnis —,sed induraueruntceruicem suam reicientes iugum legis nimalium habentes similitudinem. Videamus quod sit praemium eorum, qui non portant onera in die sabbati, etgnant corporibus suis , « et sedentes
Abbreviated transcription (Latin):
ferent oblationẽ siue laudẽ in domũ dni. Sin aut̃
ñ audieritis me dic̃ dñs. ut sctficetis diẽ sabbati.
& ne portetis onuis & ne inferatis ꝑ portas ierłm
indie sabbati : succendã ignẽ inportis eiꝰ. & deuora¬
bit domos ierłm & ñ extinguet᷑. Ne p̾ceptũ sabbi
instauratũ ꝑ ieremiã in frustra discerperẽ totũ
ponere placuit: ut simul omĩa cognoscamus.
Custodit animã suã: qͥ non portat pondera pecca¬
torũ in die qͥetis & sabbati. Flec infert eas ꝑ
portas ierłm: quas uirtutes debemꝰ acciꝑe. Et
nolite inquit onera eicere de domib urĩs: non
enĩ portanda sunt s penitus abicienda. & om̃e
opus ne faciatis : uł seruile uł illud de quo
hõ & illa destru&. Sed illud opus oꝑandũ: de
quo saluator loquit᷑. Oꝑamini opus quod non
perit. Seĩficate inqͥt diẽ sabbati : ut omẽ tẽpꝰ
uite nr̃e in scificatione ducamus. sic̃ fecerunt
patres nr̃i abrahã. isaac. & iacob. Cũq ista pc̃e¬

Expanded text:
 sive laudem, in domum Domini. Si autem non audieritis me, ut sanctificetis diem sabbati, et non portetis onus, et ne inferatis per portas Hierusalem in die sabbati, succendam ignem in portis ejus, et devorabit domos Hierusalem, et non exstinguetur. » Ne praeceptum sabbati instauratum per Jeremiam in frustra discerperem, totum ponere placuit, ut simul omnia cogno scamus. Custodit animam suam, qui non portat pondera peccatorum in die quietis et sabbati, nec infert ea per portas Hierusalem: quas virtutes debemus accipere. Et nolite, inquit, ejicere onera de domibus vestris. Non enim portanda sunt, sed penitus abjicienda. Et omne opus ne faciatis, vel servile, vel aliud de quo et illa destruet— , sed illud opus operandum, de quo saluator loquitur: opera. mini opus, quod non perit?\' sanctificate, inquit, diem sabbati, ut omne tempus uitae nostrae in sanctificatione I ducamus, sicut fecerunt patres nostri Abraham, Isaac et Iacob. cumque ista prae
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is. & non audierunt nec melinauerunt aurẽ
suã. s indurauerunt ceruicẽ suã. & qd in hebra¬
ico non habetur. suꝑ patres suos ne audirent me:
& ne acciꝑent disciplinã. Et erit inquit si audi¬
eritis me dic̃ dñs: ut ñ inferatis onera ꝓportas

Expanded text:
is. Et non audierunt, nec inclinaverunt aurem suam, et induraverunt cervicem suam » et quod in Hebraico non habetur « super patres suos ne audirent me, et ne acciperent disciplinam. Et erit, inquit, si audieritis me, dicit Dominus, ut non inferatis onera ves
Abbreviated transcription (Latin):
loquunt᷑ quasi ex ore anĩ. De qͥb & dicitur. Si
stetissent. in consilio meo. hoc ẽ. si mee uoluissent
adquiescere uoluitati: & nota fecissent uerba mea
popło meo. non blandientes eis. & adulationẽ ꝑ den¬
tes. ut dicerent non habetis peccata. ꝑfectã iusticiã
possidetis. scĩtas & pudicicia atq iusticia in uobis
& ignominiã ut facerent quȩ ñ conueniunt. &
sequerent᷑ cogitationes suas pessimas. Contẽplemur
hereticos quomͦ semel desꝑantes salutẽ. gulȩ se
tradant & deliciis: uescant᷑ carnib. frequent̃ ad¬
eunt balnea musto flagrent. unguentis uariis de¬
libuti. querant corporũ pulchritudinẽ. Semel enĩ
futura non sꝑant: nec credunt in resurrectionẽ.
Qđ cũ sermone non pandant: ostendunt oꝑib. Si
enĩ crederent: ista non facerent. & in hoc loco:
ubi scriptũ ẽ. Si stetissent inconsilio meo: aqͥla &
simmachus. & theodotio. & loxte. ut supͣ similit̾ tran¬

Expanded text:
loquuntur quasi ex ore domini, de quibus et dicitur: \'si loquuntur quasi ex ore domini, de quibus et dicitur: \'si stetissent in consilio meo — hoc est: si meae uoluissent adquiescere uoluntati — et nota fecissent uerba mea populo meo non blandientes eis et adulatione perdentes, ut dicerent: non habetis peccata, perfectam iustitiam possidetis: sanctitas et pudicitia atque iustitia in uobis et ignominiam. ut facerent, quae non conueniunt, et sequerentur cogitationes suas pessimas\'. contemplemur hereticos, quomodo semel desperantes salutem gulae se tradant et deliciis, uescantur carnibus. frequentes adeant balneas, musco fraglent. unguentis uariis delibuti quaerant corporum pulchritudinem. semel enim futura non sperant nec credunt in resurrectionem. quod cum sermone non pandant, ostendunt operibus: si enim crederent. ista non facerent. et in hoc loco. ubi scriptum est: si stetissent in consilio meo, Aquila, Symmachus et Theodotio et LXX ut supra similiter tran
Abbreviated transcription (Latin):
atq sententiã impiorũ suppliciis eopbandã. Cum
inqͥt extremũ tempꝰ captiuitatis aduenerit. & op¬
timerit nos uictor exultans & manꝰ stridore uin¬
xerit cathenarũ : tẽ intelligetis consiliũ eiꝰ. qđ
uos frustra nunc scire iactatis. Non mittebam
ꝓpħas & ipsi currebant. non loquebar ad eos &
ipsi ꝓpħabant. Si stetisset̃ inconsilio meo & nota
fecissent uerba mea popło meo: auertisse utiq
eos auia sua mala. & apessimis cogitatiombus
suis. Hunc sensũ : & apstolꝰ explicat ad romanos.
Et sic̃ non ꝓbauerunt dm̃ habere i noticiã: tra.¬
didit illos ds in reꝓbũ sensũ ut faciant ea quę
ñ conueniunt. Repletos om̃i inqͥtate. malicia. for¬
meatione. nequieia. auaricia. & cȩteris. Cũ enim
semel se tradiderint falsi doctores mendatiis atq
ꝑiuriis & mortib deceptoꝵ : non pede tẽpti nec con¬
siderato gradu s p̾cipites eurrunt ad int̾itũ. & suũ
& eoꝵ quos deceperint. Nec loqͥt᷑ ei dñs: s ipsi

Expanded text:
ntiam impiorum suppliciis conprobandam. <cum\'. inquit. \'extremum captiuitatis tempus aduenerit et optinuerit uos uictor exultans et manus stridore uinxerit catenarum, tunc intellegetis consilium eius, quod uos frustra nunc scire iactatis\'. Non m mittebam prophetas, et ipsi currebant an t: non loquebar ad eos. et ipsi prophetabant. si stetissent in consilio meo et nota fecissent uerba mea populo meo, auertissem utique eos a uia sua mala et pessimis cogitationibus suis. Hunc sensum et apostolus explicat ad Romanos: et sicut non probauerunt deum habere in notitia, tradidit eosn conueniunt. repletos omni iniquitate, malitia. fornicatione, nequitia, auaritia et ceteris. cum enim semel se tradiderint falsi doctores mendaciis atque periuriis et mortibus deceptorum, non pedetemptim nec considerato gradu, sed praecipites currunt ad interitum et suum et eorum. quos deceperint. nec loquitur eis dominus, sed ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
homom absconditis. & ego non uidebo eũ dic̃ dñs.
Nũqͥd ñ celũ & terrã ego impleo dic̃ dñs Aqͥla
& simmachus similit̃ int̃ptati sunt. Numquid ds̃
de ꝓpiuqͦ siue uicino ego sũ & non diꝰ de longe:
Lxẽxe uͦ & theodotio sensu uertere contrario: ut
dicerent ds̃ apppinquans ego dic̃ dñs & non ds̃
de longe. Quod scilie& suꝑiores asserant dm̃
nͥ tantũ uicma sed & ea quę longe sunt eogno¬
scere. nec p̾sentia s futura conspicere: isti uero
ubiq deũ estimant eẽ. p̾sentẽ. nec aliquẽ eẽ. lo¬
cũ ubi non assit ds. Omĩb enĩ & p̾cipue scĩs apꝓ¬
pinquat ds̃: quomͦ si uestim̃ta adhereant cuti.
Peccatores autẽ longe recedentes abeo: ꝑibunt.
Hunc sensũ & in psalmis legimꝰ. Quo ibo a spũ tuo
& quo a facie tua fugiã. Si ascendero in cęlũ tu

Expanded text:
bsconditis, et ego non uidebo eum?, dicit dominus; numquid non caelum et terram ego impleo?, dicit dominus. Aquila et Symmachus similiter interpretati sunt: numquid deus de propinquo — siue uicino — ego sum et non deus de longe? LXX uero et Theodotio sensu uertere contrario, ut dicerent: deus appropinquans ego. dicit dominus, et non deus de longe, quod scilicet superiores asserant deum non tantum uicina, sed et ea, quae longe sunt, cognoscere nec praesentia, sed futura conspicere; isti uero ubique deum aestiment esse praesentem nec aliquem esse locum, ubi non assit deus. omnibus enim et praecipue sanctis appropinquat deus, quomodo si uestimentum adhaereat cuti; peccatores autem longe recedentes ab eo peribunt. hunc sensum et in psalmis legimus: quo ibo ab spiritu tuo et a facie tua quo fugiam? si a
Abbreviated transcription (Latin):
do. & paleis peccatoꝵ minat᷑ incendiũ : ut here¬
ticorũ corda & instar silicis indomabilia sermonis
sui malleo conterantur. Auferens cor lapideũ ut
ponat ꝓ eo cor carneũ. molle uidelic& qdđ̃ possit
dĩ suscipere & sentire p̃cepta. Tale qͥd & ꝑ ie
zechiel dñs loqͥtur . qđ pseudo ꝓpħȩ blandiciis
suis lnuant parietẽ absq temꝑam̃to. qͥ postea¬
imbre uehementi & ueritate uidicii subruatur.
Et pseudo ꝓpħe consuant ceruicalia fub omĩ cubi¬
tu manus: ut faciant peccatores requiescere.
s nequaquã irã dĩ lacrimis mitigare. Pmalleo
posita ẽ. Hȩc securis in fruotuosas succidit arbo¬
res: & hic malleus conterit durissimos lapides.
Unde & naũ. ꝓpħii loqͥtur. Furor eiꝰ haut dubium
quin dei consum& pͥncipatꝰ. & petre conterentur
abeo. Hec contra hereticos. Ceterũ de eccłiasticis
uiris scriptũ ẽ. qđ malleus & securis non sint

Expanded text:
do; et paleis peccatorum comminatur incendium, ut haeredo; et paleis peccatorum comminatur incendium, ut haereticorum corda dura et instar silicis indomabilia, sermonis sui malleo conterantur: auferens cor lapideum, ut ponat pro eo cor carneum, molle videlicet, et quod possit Dei suscipere et sentire praecepta. Tale quid et per Ezechielem Dominus loquitur , quia pseudoprophetae blanditiis suis liniant 1006 parietem absque temimbre vehementi et veritate judicii subruatur: et pseudoprophetae consuant cervicalia sub omni cubito manus, ut faciant peccatores requiescere, et nequaquam iram Dei lacrymis mitigare Pro malleoorum posita est. haec securis infructuosas succidit arbores et hic malleus conterit durissimos lapides. unde et Naum propheta loquitur: furor eius — hau dubium quin dei — consumet principatus et petrae conterentur ab eo. hoc contra hereticos. ceterum de ecclesiasticis uiris scriptum est, quod malleus et securis non sint
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiantib qͥ dicunt hȩc loquutus ẽ. añs pax erit
uobis: non ueni& suꝑ uos malũ. Unde enim possitis¬
cognoscere secreta dĩ. aut quo annuntiante anĩ
didicere consiliũ : quomͦ ad eos diuinȩ dispositionis
putant tbi dĩ scribat᷑ substantia. Ecce turbo siue
tẽpestas & comotio dñicȩ indignationis egrediet᷑.
& tempestas erumpens suꝑ caput impioꝵ ueni&.¬
dũ compleat cogitationẽ cordis sui. In nouissimis
dieb: intelligetis consiliuĩ eius. Qͥ supra dixerat
loquutꝰ ẽ. nobis dñs pax erit uobis. & qͦs corripu¬
erat qđ non possent uentura cognoscere nec dĩ
nosse sententiã. nunc ostendit ꝑ contraria eos
omino nescire. e pace enĩ & securitate tẽpestatẽ
uenire babiloniã & uenire non suꝑ quosuib&e s
suꝑ capita impiorũ. uł uniuersi popłi uł eoꝵ
q faisa popło nuntiabant. Ilec sic̃ in p̃t̾itis tẽprĩb

Expanded text:
nuntiantibus, qui dicunt, Haec locutus est Dominus: Pax erit nuntiantibus, qui dicunt, Haec locutus est Dominus: Pax erit vobis, non veniet super vos malum. Unde enim possunt Dei nosse secreta aut quo annuntiate domini didicere consilium? quomodo ad eos diuinae dispositionis putant, ubi dei scribatur substantia. Ecce turbo — siue tempestas et commotio — dominicae indignationis egreditur et tempestas erumpens super caput impiorum ueniedum compleat cogitationem cordis sui; in nouissimis diebus intellegetis consilium eius. Qui supra dixerat: ‛locutus est nobis dominus: pax erit uobis’ et quos corripuerat. quod non possent uentura cognoscere nec dei nosse sententiam. nunc ostendit per contraria eos omnino nescire: pro pace enim et securitate tempestatem uenire Babyloniam et uenire non super quoslibet, sed super capita impiorum uel uniuersi populi uel eorum. qui falsa populo nuntiabant. nec sicut in praeteritis temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
datium & decipiunt uos. Par enĩ erit pena & ma¬
gistro & discipulo Nlon loquuntur in nomine dñi
s ea que in corde suo simularunt. Dicunt his qui
blasphemant me hereticis uidelic& atq ꝑuersis. si¬
ue qͥ abicunt sermonẽ meũ. qͥ dieunt loquutꝰ ẽ. dñs
pax erit uobis. ne timeatis dura supplicia nec uamis
cõminationib terreamini. pax erit uobis atq tran¬
quillitas. & quiequia dicimꝰ & annuntiamus uobis
loquutus ẽ. dñs: nec ueni& suꝑ uos malũ quod ti¬
metis ꝓmala. conscientia. s bonũ qđ uobis locutꝰ
ẽ. dñsꝰ. Quis enim affuit in consilio dni. & uidit &
auduit sermonẽ eius.: quis considerauit uerbũ
alius & audiuit: Ubi nos int̃pretati sumꝰ in consi
lio dñi & in ebraico scriptũ ẽ. Basos. aqͥla secre¬
tũ. simmachus sermonẽ. loeae. & theo docio stibstan¬
ciã sitie subsistentiã int̾pretati funt. &ẽ. sensus.
Nolite credere ouulgꝰ indoctũ ꝓpħis uobis falsa an¬

Expanded text:
 par enim erit poena et magistro et discipulo — non loquuntur ex ore domini, sed ea. quae in suo corde simularunt. dicunt his, qui blasphemant me\' — hereticis uidelicet atque peruersis — ‛siue qui abiciunt sermonem meum. quid dicunt?: locutus est dominus: pax erit uobis; ne timeatis dura supplicia nec uanis comminationibus terreamini; pax erit uobis atque tranquillitas et, quicquid dicimus et annuntiamus uobis, locutus est dominus: nec ueniet super uos malum, quod timetis pro mala conscientia, sed bonum, quod uobis locutus est dominus.\' Quis enim affuit in consilio domini et uidit et audiuit sermonem eius? quis considerauit uerbum illius et audiulio Domini, et in Hebraico scriptum est : Aquila, secretum; Symmachus, sermonem; LXX et Theodotio, substantiam sive subsistentiam interpretati sunt. Et est sensus: Nolite credere, o vulgus indoctum, prophetis vobis falsa an
Abbreviated transcription (Latin):
machum amaritudine & potabo eos felle siue aqͣ
plenas mendatioꝵ & fraudulentiȩ atq ꝑiurii in
urbẽ dirigunt ut aures polluant audientiũ. & exi¬
stimationẽ simpliciũ ledant. qđ impleat᷑ in eis hoc
quod scriptũ ẽ. a ꝓpħis ierłm. ẽ. egressa pollucio in
omẽm derrã. Non emim eis sufficit inqͥtate ppͥam
deuorare & ꝓximos ledere: s quos semel oderunt
ꝑ uniuersum orbẽ infamare conantur. & ubiq semi¬
uos. Uisionẽ cordis sui loquunt᷑: & ñ de ore dnĩ.
Dicunt his qui blasphemant me. siue abiciunt uer¬
bũ meũ loquutus ẽ. dñs pax erit uobis: & om̃i qui
ambulat in prauitate cordis sui dixerunt ñ ueni

Expanded text:
machum amaritudine — et potabo eos felle — siue aqua machum amaritudine — et potabo eos felle — siue aqua plenas mendaciorum et fraudulentiae atque perjurii in orbem dirigunt, ut et aures polluant audientum, et existimationem simplicium laedant, quod impleatur in eis hoc quod scriptum est: A prophetis Jerusalem egressa est pollutio in omnem terram. Nom enim eis sufficit iniquitatem propriam devorare, et proximos laedere; sed quos semel oderint, per universum orbem infamare conantur, et ubique semiuos! uisionem cordis sui loquuntur et non de ore domini. dicunt his, qui blasphemant me — siue abiciunt uerbum meum —: locutus est dominus: pax erit uobis; et omni, qui ambulat in prauitate cordis sui, dixerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
horribilia &ter mendatii. & confortauerunt
manꝰ pessimoꝵ ut non conuerteretur unusqͥsq a
malicia sua siue auia sua pessima. facti sunt miebi
om̃s sodoma: & habitatores eiꝰ quasi gomorra. Non
solum inquit inhereticoꝵ conciliabulis hec reꝑta
di similia siue horribilia. adulterantiũ uerbũ dĩ
& ingredientiũ ꝑ uiã mendatii ut hereticoꝵ falla¬
ciis adqͥescerent. & confortarent manus pessimoꝵ
eoꝵq mala suis scelerib adiungerent. & quos cor¬
rigere debuerant ducerent in interitũ. Qui hoc fece¬
rint: non se estiment impunitos. Crunt enĩ & ipsi
& hi quib fauent quasi sodoma om̃sq qui habitars
cum eis nec recedent a talib quasi gomorra. Exul¬
tet gͥ quantũ uult doctrina pessima : & głientur
taueruit manus pessimorũ. fimis eorũ erit qͣsi sodoma
& gomorra. pterea hec dic̃ dñs exereitium ad ꝓpħas.
Ecce ego cibabo eos absintio siue dolorib uixta fim¬

Expanded text:
rium et iter mendacii; et confortauerunt manus pessimorum, ut non conuerteretur unusquisque a malitia sua — siue a uia sua pessima —; facti sunt mihi omnes Sodoma et habitatores eius quasi Gomorra. ‛Non soium, inquit, ‛in hereticorum conciliabulis haec reperoribus ecclesiae, uidi similia siue horribilia adulterantium uerbum dei et ingredientium per uiam mendacii, ut hereticorum fallaciis adquiescerent et confortarent manus pessimorum eorumque mala suis sceleribus adiungerent et, quos corrigere debuerant, ducerent in interitum. qui hoc fecerint, non se aestiment inpunitos! erunt enim et ipsi et hi, quibus fauent, quasi Sodoma omnesque, qui habitant cum eis nec recedunt a talibus, quasi Gomorra’. exultet igitur, quantum uult, doctrina pessima et glorienturtauerint manus pessimorum, finis eorum erit quasi Sodoma et Gomorra. Propterea haec dicit dominus exercituum ad prophetas: ecce ego cibabo eos absinthio — siue doloribus et iuxta Sym
Abbreviated transcription (Latin):
ro pennas meas diluculo & habitatiero in extre¬
mis maris. &enim illuc manꝰ tua deduc& me.
& tenebit me dextera tua. Amos quoq in hec uer-¬
ba consentit dicens. Si descenderint usq ad infer¬
nũ : inde manus mea educet eos. & si ascenderins
usq in celũ : inde detrabã eos. Et si absconditi
fuerint in uerace carmeli: inde scrutans auferã
eos. Et si celauerint se aboculis meis in futido ma¬
ris: ibi mandabo serpenti & mordebit eos. Rursũq
in suꝑiori psalmo. Qua tenebre ait ñ obscurabunt᷑
ate & nox sic̃ dies illuminabit᷑. sic̃ tenebre eiꝰ

Expanded text:
nnas meas diluculo et habitauero in extremis maris, etenim illuc manus tua deducet me et tenebit me dextera tua. Amos quoque in haec uerba consentit dicens: si descenderint usque ad infernum, inde manus mea educet eos, et si ascenderint usque in caelum, inde detraham eos; et si absconditi fuerint in uertice Carmeli, inde scrutans auferam eos. et si celauerint se ab oculis meis in profundo maris. ibi mandabo serpenti et mordebit eos. rursumque in superiore psalmo: quia tenebrae. ait. non obscurabuntur a te et nox sicut dies inluminabitur; sicut ten
Abbreviated transcription (Latin):
eos mala. Non quo mala sint ut dñs mala infe¬
rat: s mala sint his qͥ sustinent supplicia. Alioqͥn
eadẽ & mala & bona funt. Aala urxta eos quos
cruciant: & bona tuxta eos qͦs emendant. Et hoc
notandũ qd̃ amiꝰ uisitationis dni correctio pecean¬
tid̃ dicatur atq cruciatus. uixta illud quod serip¬
tũ ẽ. Uisitabo in uirga iniqͥtates eoꝵ &i uerbe¬
Ego ꝓpħas samarie uixta misticos intellectꝰ ꝓpͥe he¬
reticos dici puto. & om̃s qͥ iactant falsi nominis
scientiã. Quomͦ autẽ ꝓpħȩ samariȩ qͥeqͥd loquebant᷑
ꝓpħabant in baal. idolo uidelicet demonib consecra¬
to: sic heretici qͥcquia locunt᷑ in eccłia siue extra
dm̃ loquuntur in demonib Unde & significant᷑
ait : & in ꝓpħis samarie uidi stutticiã. Non enĩ
habent eũ de quo dicitur. Apc̃ dĩ uirtus &di sa

Expanded text:
s mala. non quo mala sint. ut dominus mala inferat, sed mala his, qui sustinent supplicia; alioquin eadem et mala et bona sunt: mala iuxta eos, quos cruciant. bona iuxta eos, quos emendant. et hoc notandum, quod annus uisitationis domini correctio peccantium dicatur atque cruciatus iuxta illud, quod scriptum est: uisitabo in uirga iniquitates eoEgo prophetas Samariae iuxta mysticos intellectus proprie hereticos dici puto et omnes, qui iactant falsi nominis scientiam. quomodo autem prophetae Samariae, quicquid loquebantur, prophetabant in Bahal, idolo uidelicet daemonibus consecrato, sic heretici, quicquid loquuntur in ecclesia siue extra deum, loquuntur in daemonibus; unde et significanter ait: et in prophetis Samariae uidi stultitiam; non enim ha
Abbreviated transcription (Latin):
romanos. ferreum ẽ: qđ comminuit & domat
om̃a. Sed pedes eius & digiti: ex parte ferrei
ex parte sunt fictiles. Qđ hoc temprẽ mani¬
festissime comꝑbatur. Sic̃ enĩ inpͥncipio mebil
romano imꝑio fortus & duruis fuit. ita in fine
rerũ nichil imbecillius. qͣndo & in bellis eiuili¬
bus & aduersus diuersas nationes. aliarũ gen¬
tiũ barbararũ indigemus auxilio. Infine autẽ
horũ omĩum regnorum auri argentiq eris & fer¬
ri. abscisus ẽ. lapis: dñs atq saluator. Sine ma¬
nib autẽ : id ẽ. absq coitu & humano semine
de utero uirginali. & contritis omĩb regnis fa¬
etus est mons magnus : & impleuit uniuersa
terrã. Quod uidei & impius porphirius male
ad popłm referunt isrł: quẽ in fine scłorum
uolunt eẽ. fortissimũ & oma regna conterere &
regnare inet̾nũ. Ds̃ magnus ostendit regi. quȩ
nii ñ sui iudicat meriti: sed ut int̾pretatiore¬
gi manifesta fier&. & docer& regẽ qđ ds̃ solꝰ

Expanded text:
Romanos, ferrum est quod comminuit et domat omnia. Sed pedes ejus et digiti ex parte ferrei, et ex parte sunt fictiles, quod hoc tempore manifestissime comprobatur. Sicut enim in principio nihil Romano imperio fortius et durius fuit, ita in fine rerum nihil imbecillius: quando et in bellis civilibus, et adversum diversas nationes, aliarum gentium barbararum indigemus auxilio. In fine autem horum omnium regnorum auri, argenti, aeris et ferri, abscissus est lapis, Dominus atque Salvator, sine manibus, id est, absque coitu et humano semine, de utero virginali, et contritis omnibus regnis, factus est mons magnus, et implevit universam terram: quod Judaei et impius Porphyrius male ad populum referunt Israel, quem in fine saeculorum volunt esse fortissimum, et omnia regna conterere, et regnare in aeternum. Deus magnunii, non sui dicit meriti, sed ut interpretatio regi manifesta fieret, et doceret regem, quod Deus solus
Abbreviated transcription (Latin):
dicereꝰ. de qͥb rex inplerisq confusus poterat
recordari: etiã future interp̾tationis ꝑdant
fidẽ. Deniq sequitur. Somniũ dicite mͥ. ut
etur quisquã qui indic& illũ in conspectu
regis. ex ceptis diis quorũ ñ ẽ. eũ hominib
conuersatio. Confitentur magi. confitent᷑
arioli. & om̃is scientia sclaris litterature.
p̃scientiã futurorũ non eẽ. hominũ s dĩ. Coc

Expanded text:
dicere, de quibus rex in plerisque confusus poterat recordari, etiam futurae interpretationis perdant fidem. Denique sequitur. Somnium itaque etur quisquam, qui indicet illum in conspectu regis: exceptis diis, quorum non est cum hominibus etc. Confitentur magi, confitentur harioli, et omnis scientia saecularis litteraturae, praescientiam futurorum non esse hominum, sed Dei. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
nis. & in hoc calumniatur ȩccłiȩ. & ꝓpħam re¬
prehendere nititur qͣre non recusarit mune¬
ra. & honorẽ babiloniũ libent̾ susceperit: non
considerans idõ regẽ uidisse somniũ & int̾pre¬
tationis mysteria ꝑ puerum reuelata. ut da¬
niel crescer&. et in loco captiuitatis pͥnceps
omium fier& chaldeorũ: & dĩ omĩpotentia
nosceretur. Qđ qͥdẽ & in ioseph apđ pharaonẽ
& egiptũ factũ legimus. & in mardocheo apd̃

Expanded text:
. Et in hoc calumniator Ecclesiae prophetam reprehendere nititur, quare non recusarit munera, et honorem Babylonium libenter susceperit: non considerans ideo regem vidisse somnium, et interpretationis mysteria per puerum revelata, ut Daniel cresceret, et in loco captivitatis princeps omnium fieret Chaldaeorum, et Dei omnipotentia nosceretur. Quod quidem et in Joseph apud Pharaonem et Aegyptum factum legimus : et in Mardochaeo apud
Abbreviated transcription (Latin):
ginta. latitudine cubitorũ sex. Uelox obli¬
uio ueritatis. ut qͥ dudũ seruum dĩ qͣsi dm̃ ad¬
orauerat. nunc statuã sibi fieri uibeat ut ip
niti ponderis. illud in causa ẽ. ut stuporẽ uiden¬
tib creet. r̾es in aninata adoretur ut ds̃: dũ
unusquisq suã conseeratã uid& auariciã. Dat᷑
quoq ꝑ occasionẽ captiuorũ uartisꝰ nationib sa-

Expanded text:
ginta, latitudine cubitorum sex. Velox oblivio veritatis, ut qui dudum servum Dei, quasi Deum adoraverat, nunc statuam sibi fieri jubeat, ut ipsniti ponderis, illud in causa est, ut stuporem videntibus creet, et res inanimata adoretur ut Deus, dum unusquisque suam consecrat avaritiam. Datur autem per occasionem captivorum barbaris nat
Abbreviated transcription (Latin):
uidebas. & ecce quasi statua una grandis sta¬
tua illa magna & statura sublimis stabat con¬
tra te: & uisio eius erat terribilis. Huius sta¬
tue caput ex auro obtims erat : pectꝰ autẽ
& brachia de argento. Porro uent̾ & femora
ex aere: tibie autẽ ferreȩ. Pedũ quedã pars
erat ferrea: quedã fictilis. Uidebas ita: donec
abscisus ẽ. lapis sire manib & ꝑcussit statu
am in pedibꝰ eiꝰ ferreis & fictilib & comiuniu¬
it eos. Tunc contrita sunt pariter. ferrũ. te¬
sta. aes. argentũ. & aurũ. & redacta quasi in-
fauillã estiuȩ areȩ. & rapta sunt uento: mil

Expanded text:
videbas, et ecce quasi statua una grandisvidebas, et ecce quasi statua una grandistua illa magna et statura sublimis stabat contra te et intuitus eius erat terribilis huius statuae caput ex auro optimo erat pectus autem et brachia de argento porro venter et femora ex aere tibiae autem ferreae pedum quaedam pars erat ferrea quaedam fictilis videbas ita donec abscisus est am in pedibus ejus ferreis et fictilibus, et comminuit eos. Tunc contrita sunt pariter ferrum, testa, aes, argentum, et aurum: Et redacta quasi in favillam aestivae areae, quae rapta sunt vento: nul
Abbreviated transcription (Latin):
sas ee. naturas. eius nature nabuchodonosor
intelligant : bone an male. Si bone cur impiꝰ
dicitur : Si male ut certũ ẽ. cur malo atq
terreno id ẽ. choico sua deus sacram̃ta mon¬
strauit : Michi qͦq non insapientia que est
in me plusquã in cunctis uiuentibꝰ sacram̃tũ
hoc reuelatũ ẽ: s ut int̾pretationẽ regi ma¬
tia mentis humane posse comp̃hendi: & ideo
sapientes babilonis int̾fici uisserat. Ergo dani¬
el & eos exeusat qͥ dicere ñ potuerunt. & ipse
inuidiã fugit: neqͥs estim& eũ quȩ dicturꝰ
ẽ. ꝓpͥa dixisse sapientia. Causa autẽ reuelati¬
onis ꝓpħice regis ẽ. desideriũ: qͥ uoluit uentu¬
ra cognoscere. Ergo honorat regẽ: qͣndo ꝓpt̃
illiꝰ scientiã sibi dicit adõ mysteria reuelata ::
Et hoc considerandũ. qđ sonnia in qͥb aliqua
uentura signantur. & quasi ꝑ nubilũ ueritaᷤᷤ
demonstratur : pateant coniectorib & humane
mentis arbitrio: s dĩ solius scientie. Tu rex

Expanded text:
sse naturas, cujus naturae Nabuchodonosor intelligant, bonae an malae. Si bonae: cur impius dicitur? Si malae ut certum est cur malo atque terreno, id est, χοϊκῷ sua Deus sacramenta monstravit? Mihi quoque non in sapientia, quae est in me plusquam in cunctis viventibus, sacramentum hoc revelatum est: sed ut interpretatio regi matia mentis humanae posse comprehendi; et ideo sapientes Babylonis interfici jusserat. Ergo Daniel eos excusat qui dicere non potuerant, et ipse invidiam fugit, ne quis aestimet, eum quae dicturus est propria dixisse sapientia. Causa autem revelationis propheticae, regis est desiderium, qui voluit ventura cognoscere. Ergo honorat regem, quando propter illius scientiam sibi dicit a Deo mysteria revelata. Et hoc considerandum, quod somnia in quibus aliqua ventura signantur, et quasi per nubilum veritas demonstratur, non pateant conjectoribus et humanae mentis arbitrio, sed Dei solius scientiae. Tu, rex,