comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne eius .i. in xpo benedicende e̾ent om̃s gen¬
tes. Quomodo istud testanĩtumn ł ista ꝓmissio con¬
humanũ sua passione. isic discipulos suos p̾¬
dicare et baptizare: et completũ est quod ꝓro¬
misit abrahȩ. quando apłi profeti p̃dicauert̃
ubiq iꝑsocooperante in tantũ ut inomnẽ ter¬
ram sonus eoꝵ ꝓcederet. et in fines orbis terrȩ¬
faia nominis eiꝰ diuulgaretur. Tune insemi
gentes eo mͦ suꝑius quo diximus. et ꝓmissio eiꝰ¬
ad impleta est: Que post quadringentos. et
gencos et xxͣx. annos facta ẽ. ł data inmon¬
tesina. non faͤcit irritũ. sub testam̃tum ade¬
uacuandam ł ad destruendam ꝓmissionẽ a¬
brahȩ .Irrita res ẽ inanis et uacua. Uerbi
gratia sicut solent ẽẽ folliculi gram frum̃ti.
aut ciceris. siue alicuius leguminis. ł seminis.
lex gͦ que data ẽ. filiis isrł pꝰ factã reꝑmis¬
sionẽ ad abraham. non fecit uacuđ̾m etĩane
illud testam̃tum ut illa ꝓmissio euacuaret᷑.

Expanded text:
 in Christo, benedicendae essent omnes gentes. Quomodo istud testamentum vel ista promissio est conhumanum sua passione; misit discipulos suos praedicare et baptizare, et completum est quod promisit Abrahae quando apostoli profecti praedicaverunt ubique, ipso cooperante, intantum ut in omnem terram sonus eorum procederet, et in fines orbis terrae nominis ejus fama divulgaretur, tunc in semigentes, eo modo quo superius diximus, et promissio ejus impleta est. Lex quae post quadringentos et gentos et triginta annos facta est, vel data in monte Sina, non fecit irritum, subaudis testamentum, ad evacuandam vel ad destruendam promissionem Abrahae. Irrita res est inanis et vacua; verbi gratia: sicut solent folliculi esse grani frumenti, aut ciceris, sive alicujus leguminis vel seminis; lex ergo quae data filiis Israel post factam promissionem ad Abraham, non fecit vacuum et inane illud testamentum, ut illa promissio evacuaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
đs carnẽ uutero uirginali beatȩ MaRis.et pro¬
cessit uelud sponsus dethalamo suo. S queri pa¬
test. quare omnes gentes dicantur benedici in rpo.
cũ ad huc omnes gentes ñ credant ĩeum. Et nui¬
li dubiũ ẽ. alium ñ mertri benedicinisi qui fidẽ
eius hc̃: quod duob modis potest. Pocest en im
sine dochicos accipi hoc ẽ. atoco pars quia licet ñ
eius. sed singulari numero dc̃ semini. ł non at̃ scͥꝑ¬
tura inseminb tuis benedicentur om̃s gentes. S.
ii semins tuo: ut de xpõ incelligamus dictum
Sieñ dixisset płr seminib fortasse diceret ali¬
Beatꝰ hieronimus qui om̃s scͥpturas sacras ue¬
sita side ꝓpagatione filioꝵ res agitur: siuͦ ad se-¬
m̃tẽ fruccuum ꝑtinet. inuenitur płr posicum.
ut ingenesi habetur. P̃cepit inquiens ioseph
egiptus. ut acciperent semina et seminarent.
ne forte terra redigeretur innihilum. Hoc au¬
abraha dico confirmatũ ẽẽ. adeo. Hunc uer

Expanded text:
s in utero virginali beatae Mariae, et processit velut sponsus de thalamo suo. Sed quaeri potest quare omnes gentes dicantur benedictae in Christo, cum adhuc omnes gentes non credant in eum, et nulli dubium sit alium non mereri benedici, nisi qui fidem ejus habet? Quod duobus modis potest solvi: Potest enim synechdochicos accipi, hoc est a toto pars, quia licet omnes ejus, sed singulari numero dicitur semini. Non dicit Scriptura: In seminibus tuis benedicentur omnes gentes, sed in semine tuo, ut de Christo intelligamus dictum. Si enim dixisset pluraliter seminibus, fortasse diceret alibeatus Hieronymus, qui omnes scripturas sacras Vesita, quando de propagatione filiorum res agitur. Si vero ad sementem fructuum pertinet, invenitur pluraliter positum, ut in Genesi habetur: Praecepit, inquiens, Joseph Aegyptiis, ut acciperent semina, et seminarent, ne forte terra redigeretur in nihilum . Hoc auAbr
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩos u dilexerit: ⁊ pꝰmodũ in aduentu
suogentib ad se collectis iudȩos abiecerit. so¬
lus ipse nouit. qͥ conspicit omĩa: Consid̾ans
gͥ apłs tantas eẽ diuitias bonitatis dei. ⁊ tan¬
tum opus diuinȩ sapientiȩ: cũ ñ potuisset
hoc cõphende: subito in interiorib oculis cordĩ.
stupore simul atq pauore ꝑculsus: exclama¬
uit. & dix̃. O altitudo diuitiar̃ sapientię
& scientiȩ dĩ Alticudo. ⁊ sublimitatẽ ⁊ ꝓfun¬
ditatẽ significat: Sapientia accipit᷑ in diuinis
rebus: scientia in humanis: S. ublimis gͦ ⁊ ꝓfun¬
da ÷ habundantia sapientiȩ cdilanarũ iana

Expanded text:
Judaeos vero dilexerit, et postmodum in adventu Judaeos vero dilexerit, et postmodum in adventu suo gentibus ad se collectis Judaeos abjecerit? solus ipse novit qui conspicit omnia. Considerans Apostolus tantas esse divitias bonitatis Dei, et tantum opus divinae sapientiae, cum non potuisset hoc comprehendere, subito in interioribus oculis cordis, stupore simul atque pavore perculsus, exclamavit et dixit: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Altitudo, sublimitatem et profunditatem significat; sapientia accipitur in divinis rebus, scientia in humanis: sublimis ergo et profunda est abundantia sapientiae divinarum huma
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hec apł̃s: Ut gentes inqͥt miscđiam con-¬
sequerent᷑: ⁊ ipsi p̾modũ infine scli conse¬
quant᷑: S i enĩ in pͥmo dm̃ aduentu credidis¬
sent: ex logis oꝑib se iustificatos putarent:
in fine ũ scłi cũ credidint. miscdiam se¬
consecutos non dubitabunt: Unde subdit:
in incredulitatẽ : i. concludi ꝑmisit intra in¬
credulitatẽ: ut om̃iũ misereat᷑: Conclusos ẽẽ
ostendit tam iudeos quã gentiles sub peccato
incredulitatis: iudeos quidẽ legẽ naturalem
& scriptã destruendo: gentiles uͦ naturalem
legem calcando: Sed ut clarior fieret eiꝰ gr̃a
qua dimittunt᷑ peccata: his ita conclusis.
placuit ei tunc abolendis peccatis hominũ.
sacram̃tũ remissionis afferre: qͣndo nemo
poterat de suis meritis gloriari: Increduli
siquidẽ fuer̃ gentiles: sed miscđiã dei abeo
uocati. consecuti sunt: Sunt mͦ ⁊ iudei incre¬
duli: s miserebit᷑ eorũ: Quare tatã multi¬
tudinẽ gentiũ ante tempora abiecerit deus.

Expanded text:
es, inquit, misericordiam consequerentur, et ipsi postmodum in fine saeculi consequantur, si enim in primo Domini adventu credidissent, ex legis operibus se justificatos putarent; in fine vero saeculi cum crediderent, misericordiam consecutos se non dubitabunt. Unde subdit: in incredulitate, id est concludi permisit intra incredulitatem, ut omnium misereatur. Conclusos esse ostendit tam Judaeos quam gentiles sub peccato incredulitatis; Judaeos quidem legem naturalem et scriptam destruendo, gentiles vero naturalem legem calcando. Sed ut clarior fieret ejus gratia qua dimittuntur peccata his ita conclusis, placuit ei tunc abolendis peccatis hominum, sacramentum remissionis afferre quando nemo poterat de suis meritis gloriari. Increduli siquidem fuerunt gentiles, sed misericordiam Dei ab eo vocati, consecuti sunt. Sunt modo et Judaei increduli, sed miserebitur eorum. Quare tamen multitudinem gentium tanto tempore abjecerit Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
in illo consistunt: Ecce trinitas ꝑsonar̃: Quod ũ
subdit ipsi gła: triũ ꝑsonarũ una ⁊ singłaris
substantia declarat᷑: sicut ⁊ isaias etiã dicit se
sabaoth Ter dix̃ de ꝑsonis: ⁊ una tantũ uice

Expanded text:
in illo consistunt: ecce Trinitas personarum. Quod vero in illo consistunt: ecce Trinitas personarum. Quod vero subdit: Ipsi gloria, trium personarum una et singularis substantia declaratur, sicut et Isaias etiam dicit se sabaoth . Ter dicit de personis sanctus, e
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ utiq inuestigabiles st̃. Quis enĩ cognouit
silii appellat᷑: s ed ex hominib ⁊ angłis: nullus
ei fuit consiliarius. Aut qͥs p̾rior dedit illi sub
fidẽ suam. aut aliqd̃ bonũ opus anceq̃ ab eius
hoc qd̃ fidẽ suã prior ei dedit: Quidã uoluer̃
cont̾ hoc intellig̾e centurionẽ corneliũ bonis suis
meritis exigentib a dõ accepisse fidẽ. quasi remu¬
nerationis: ꝓpt̾ elemosinas scilicet ⁊ orationes qͥb
a fide uenit᷑ ad bona oꝑa agenda: ñ ab oꝑib ad
fidẽ Nisi enĩ corneliꝰ pͥmũ fidẽ habuisset. pre¬
uentꝰ ab inspiratione diuina: nequaꝙͣ bona oꝑa
habuisset: Sed sic̃ beat̾ gregoriꝰ dic̃ p̾uentꝰ ÷ a dõ¬
in deo ẽẽ cognouit: quoad usq petrꝰ ad eũ ÷ mis¬
sus Unꝰ quisq enĩ deo fidẽ ⁊ oꝑa sua tribuit:
qͣndo eiꝰ gr̃a p̃uentꝰ credit in eũ.: ⁊ bona opera
exercendo. studet uoluntati eiꝰ placere Om̃
ex ipso.i. ex patre st̃ om̃ĩa. qr ab ipso originẽ

Expanded text:
nim cognovit silii appellatur sed ex hominibus et angelis nullus ejus fuit consiliarius. Aut quis prior dedit illi, subaudis fidem suam aut aliquod bonum opus, antequam ab ejus hoc quod fidem suam prior ei dedit. Quidam voluerunt contra hoc intelligere centurionem Cornelium, bonis suis meritis exigentibus, a Deo accepisse fidem quasi causa remunerationis, propter eleemosynas scilicet et orationesa fide venitur ad bona opera agenda, non ab operibus ad fidem: nisi enim Cornelius fidem primum habuisset, praeventus ab inspiratione divina, nequaquam bona opera habuisset. Sed, sicut beatus Gregorius dicit, prain Deo esse cognovit, quoadusque Petrus ad eum est missus. Unusquisque autem Deo fidem et opera sua tribuit, quando ejus gratia praeventus credit in eum, et bona opera exercendo studet voluntati ejus placere. Quoniam ex ipso, id est ex parte sunt omnia, quia ab ipso originem
Abbreviated transcription (Latin):
Quod uͦ ait. ex ipso dõ patre st̃ om̃ia. attenden¬
dumͤ qr ñ dix̃ de ipso: qr aliud ÷ ex ipso. aliud
de ipso: Om̃e enĩ qd̃ ÷ de ipso ñ ÷ de ipso: s qd̾
est de ipso. hoc utiq ÷ & ex ipso: Uerbi gr̃a: F iliꝰ
ex patre ẽ: qr ab illo originem accipit: ⁊ de ipso
qr de eiꝰ substantia ẽ: Domꝰ uͦ quȩ edificat᷑ ex lignis
uł lapidib ex ipso homine ẽ : a quo fit:⁊ aquo
originẽ ht̃: sed ñ est de ipso: i. de eiꝰ substantia:
deus igitur creator omnium sp̃s est: inusibi¬
lis atq incomutabilis: Creatura ũ om̃is: mutabił
est Ergo ñ de immutabili substantia eiꝰ ereata
sc̃ om̃ia: s ab ĩmutabili deitate cuncta sunt
ex nichilo  facta: ac ꝓptea ex ipso patre st̃:¬
qr ab illo origi

Expanded text:
quod vero ait, ex ipso Deo Patre sunt omnia, attendendum est, quod non dixit de ipso, aliud est enim ex ipso, aliud de ipso. Omne enim quod est ex ipso non est de ipso; sed quod est de ipso, hoc utique et ex ipso. Verbi gratia: Filius ex Patre est, quia ab illo originem accepit, et de ipso, quia de ejus substantia est. Domus vero quae aedificatur ex lignis vel lapidibus, ex ipso homine est a quo fit. et a quo originem habet; sed non est de ipso, id est de ejus substantia. Deus igitur creator omnium, spiritus est invisibilis atque immutabilis; creatura vero omnis mutabilis est. Ergo non de immutabili substantia ejus creata sunt omnia, sed ab immutabili Deitate cuncta sunt ex nihilo facta: ac propterea ex ipso Patre sui ab illo origi
Abbreviated transcription (Latin):
ab soluutur: Quid boni fecit ut uocaretur:
et ut donũ remissionis omniũ culparum
consequeret᷑: Neq enĩ ieiunauit: neq in ele¬
mosinis. uł annorũ cõmutatione in petriten¬
tia culpas deleuit: Dicamꝰ aꝑtius: Nascit᷑ qͥs
cũ originali peccato: addit deinceps. multa
actualia: Si credidit. uocatꝰ est baptirat᷑: statĩ
ab hac uita subtrahit᷑: accipit dona ꝑherinis
uite: Ecce dona ⁊ uocatio dĩ:sine penitentia:
Sicut enĩ ⁊ uos aliqͣndo ñ credidistis dõ: ne

Expanded text:
absolvitur: quid boni fecit ut vocaretur, et ut donum remissionis omnium culparum consequeretur? Neque enim jejunavit: neque in eleemosynis, vel annorum computatione in poenitentia culpas delevit. Dicamus et apertius: nascitur quis cum originali peccato; addit deinceps multa actualia: si crediderit, vocatus est; baptizatus, statim ab hac vita subtrahitur; accipit dona perennis vitae: ecce dona et vocatio Dei sine poenitentia. Sicut enim et vos aliquando non credidistis D
Abbreviated transcription (Latin):
confirmant: quoniam absq fide impossibile
est placere deo. Testinonio icaq fidei fuer uint
digni uiuenti sunt. ꝑ ides enĩ illoꝵ oꝑibus
mundis declarabatur: sed cũ ita essent ꝑfecti
repromissionẽ ñ acceper. Dic̃ gͦ aliqͥs. Quid es
ꝓfuit deo seruire si hactenꝰ sine p̾mio ꝑmanent.
Absit hoc afideli ũ cordib ut credamꝰ eos sinc
p̃mio manere.Atlhuc quippe mortali carne
di nunc uͦ quiescunt in anima in beatitudine
regni cȩlestis: in effabili lȩcicia ꝑfruentes. S ed
uideamꝰ qͥd ioħs de illis in apocalipsi sua dicit.
sicq nob̾ manifestabit᷑: qd̾ ꝓmissionẽ ñ ꝑceperuñ
Uidi in qͥt ioħs sub altare dei animas int̾fec¬
toꝵ. ꝓpt̃ uerbũ dei qd̃ habebant.⁊ clamabant¬

Expanded text:
confirmant, quoniam absque fide impossibile confirmant, quoniam absque fide impossibile est placere Deo; testimonio itaque fidei fueruntdigni inventi sunt, fides enim illorum operibus mundis declarabatur. Sed cum ita essent perfecti, repromissionem non acceperunt. Dicit ergo aliquis: Quid eis profuit Deo servisse, si hactenus sine praemio manent? Absit hoc a fidelium cordibus, ut credamus eos sine praemio manere. Adhuc quippe mortali carne di, nunc vero quiescunt in anima, in beatitudine regni coelestis ineffabili laetitia perfruentes. Sed videamus quid Joannes de illis in Apocalypsi sua dicit, sicque nobis manifestabitur quam promissionem non acceperunt: Vidi, inquit Joannes, sub altare Dei animas interfectorum propter verbum Dei, quod habebant, et clamaba
Abbreviated transcription (Latin):
plu uia suꝑ faciẽ t̾rȩ.Nsolitudinib errantes¬
& in montibus. ⁊ speluncis:⁊ incauernis terrȩ.
Heliam eximiũ ꝓpħar̃ hic uult intelligi. & filios
ꝓpħarũ qͥ temporib halib et ierabelis fugati sunt.
eo qd uoluisset eos iezabel int̾fic̾e. Tunc temporis
pauit eos qͥnquagenos abdias in speluncis & in
caunis t̃rȩ. Unde et meruit donũ ꝓpħię iuxta
qd̾ dñs in cugłio ait. Qui recip̃ ꝓpħam in nomine
ꝓpħȩ mercedẽ ꝓpħȩ accipiet. Et hi omnes testi¬
monio fidei probati. not acceperunt repromis¬
sionem: deo pro nobis aliquid melius ꝓuidente.
ne sine nob̾ consummarentur. Qui om̃s testimonio
fidei sunt ꝓbati. nͥ om̃s suꝑ iꝰ memorati: Quoꝵ
tam clara et laudabił fides commemorata est:
Stellȩ uidelicet firmam̃ti t̾reni homines &
cȩlestes angłi. uiui lapides ⁊ splendidȩ marga¬
ritȩ. quoꝵ oꝑa quȩ egerunt fidem eorum

Expanded text:
pluvia super faciem terrae. In solitudinibus errantespluvia super faciem terrae. In solitudinibus errantes, et montibus et speluncis, et in cavernis terrae. Eliam eximium prophetarum hic vult intelligi, et filios prophetarum, qui temporibus Achab et Jezabelis fugati sunt, eo quod voluis et eos Jezabel interficere: tunc temporis pavit eos quinquagenos Abdias in speluncis et in cavernis terrae; unde et meruit donum prophetiae, juxtaDominus in Evangelio dicit, qui recipit prophetam in nomine prophetae mercedem prophetae accipiet. Et hi omnes testimonio fidei probati, non acceperunt repromissionem, Deo pro nobis aliquid melius providente, ne sine nobis consummarentur. Qui sunt isti qui testimonio fidei sunt probati, nisi omnes superius memorati? Quorum tam clara et laudabilis fides commemorata est, stellae videlicet firmamenti, terreni homines, et coelestes angeli, vivi lapides et splendidae margaritae, quorum opera quae egerunt fidem eorum
Abbreviated transcription (Latin):
plurib mẽmoriã agamꝰ: quom̃ poterat talis ac
tantus uir comparari ut moyses fuit. qͥ q̃ndo
uoluit mare diuisit. q̃ndo uoluit aquas eius
reduxit. qͣndo uoluit manna de cȩlo descen¬
dere fecit. aquã de petra produxit. ⁊ cet̾a in¬
nunerabilia fecit. Nel quom̃ poterat compara¬
ri talis ac tantus uir ut fuit iosue successor
eus. qͥ qͣndo uoluit solem et lunã illa maxi
ma duo luminaria uno in loco stare fecit
dicens. sol contͣ gabaon ne moueatis. & luna
cont̾ uallem elom. Fortassis tam̃ dicit aliquis
ideo ñ poterant emi: qr ñ p̃oterant inueniri. &¬
Utiq uerũ est qr ñ poterant in toto mundo simi¬
les illorũ inueniri: & si pocuissent nequaꝙ̃ ullo
p̃cio possent comparari. qm̃ qd totus mundꝰ neqͥbat
ꝑficere: ħ unus illoꝵ u̾bo agebat. Nam cum cotꝰ
mundꝰ temporib heliȩ laborasset ꝑ tres annos et
sex menses siccitate. neq potusset pluuiã impe¬
trare. u̾bo heliȩ aꝑcȩ sunt cataractȩ celi: ⁊ uenit

Expanded text:
um memoriam agamus, quomodo poterat talis ac tantus vir comparari, ut Moyses fuit? qui, quando voluit, mare divisit; quando voluit, aquas ejus reduxit; quando voluit, manna de coelo descendere fecit, aquam de petra produxit, et caetera innumerabilia fecit. Vel quomodo poterat comparari tantus vir, ut fuit Josue successor ejus? qui, quando voluit, solem ac lunam, illa duo maxima luminaria, uno in loco stare fecit, dicens: Sol, contra Gabaon ne movearis; et luna, contra vallem Hailon. Fortassis tamen dicet aliquis, ideo nutique verum est quia non poterant in toto mundo similes illorum inveniri: et si potuissent, nequaquam ullo pretio possent comparari, quoniam quod totus mundus nequibat perficere, hoc unus illorum verbo agebat. Nam cum totus mundus temporibus Eliae laborasset per tres annos et sex menses siccitate, nec potuisset pluviam impetrare, verbo Eliae apertae sunt cataractae coeli, et venit
Abbreviated transcription (Latin):
pientia carnis. inimica ÷ dõ. Id suꝑiꝰ dix̃ pru.¬
dentiã carnis: mͦ appellat sapientiã carnis. Sa¬
pientia autẽ carnał hominis & mũdana est
in rebus caducis sp̃ẽ pone̾: & ea oꝑari quȩ suꝑiꝰ
diximꝰ. L. egi enĩ dĩ.i. legi euuangłii quȩ dic̃
malũ ꝓmalo non reddas: non ÷ subiecta sapi¬
entia carnalis. Quare Quia non pocest. E quare
non potest: Quia non uult. timens a nuttere
bona temporalia. Dum enĩ malũ ꝓmalo red¬
dunt odientesse in uicem ⁊ enuãgłio contͣrii
Ipositia dõ placere non possunt. subaudis ꝙ̃. dui
intalib manent. Uos antẽ gͦ romani: in car¬
ne non estis: i. in carnalib desidiis. quia iã
mortificastis m̃bra ur̾a cũ uitiis & concu¬
piscentiis: s in spũ estis.i. in spĩtalib reb.

Expanded text:
pientia carnis inimica est Deo. Quod superius dixit prudentiam carnis, modo appellat sapientiam carnis. Sapientia autem carnalis hominis et mundana est in rebus caducis spem ponere, et ea operari quae superius diximus. Legi enim Dei, id est legi Evangelii, quae dicit: Malum pro malo non reddas, non est subjecta sapientia carnalis. Quare? quia non potest; et quare non potest? quia non vult, timens amittere bona temporalia. Dum enim malum pro malo reddunt, odientes invicem, Evangelio contrarii positi, Deo placere non possunt; subaudis quandiu in talibus manent. Vos autem, o Romani, in carne non estis, id est in carnalibus desideriis: quia jam mortificastis membra vestra cum vitiis et concupisce
Abbreviated transcription (Latin):
& corruptibili: ꝑ qđ tͣhuntꝰ ad concupiscc̾tiam:
s non om̃s homines lib̾abuntꝰ ab hoc corpore mor¬
tał corruptionis. Rȩꝓbi enĩ licet recipiant corpora
in mortalia: tam̃ non idõ lib̾abũtur a corrupti¬
one: quia corruptilia erunt & poterunt corr̃pi
ꝓpͥis delectationib seruier̃ & uoluptatib ita
in corpore & anima penas aternas luant. Glecti
autẽ lib̾abũtꝰ indie iudiciĩ ab om̃i fece peccati. et
mortalitatis atq corruptionis: quia recipient corpora
in mortalia: & in corruptibilia. In anima quoq
in uͦmutabilitate: nec poterunt ultͣ concupisce:¬
aut aliqͥd mali cogitare: sed in dĩ om̃ipotẽtis con-¬
templatione erunt intenti: & hoc ꝑ grãm dei

Expanded text:
concupiscentiam. Sed non omnes homines liberabuntur ab hoc corpore corruptionis. Reprobi enim licet recipiant corpora immortalia, tamen non ideo liberabuntur a corruptione, quia corruptibilia erunt et poterunt corrumpi is delectationibus servierunt, et voluptatibus in cautem liberabuntur in die judicii ab omni faece peccati, et mortalitatis, atque corruptionis, quia recipient corpora immortalia et incorruptibilia, in anima quoque incommutabilitatem, nec poterunt ultra concupisceaut aliquid mali cogitare, sed in Dei omnipotentis contemplatione erunt intenti, et hoc per gratiam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Concupiscebat contͣ legis p̾ceptũ. quã con¬
cupiscentiam non intelligebat .i. non ap¬
ꝓbabat. noneligebat. neq ꝑfice̾ optabat.
ꝑ quã debemꝰ intellige̾ uniuersitate̾ uitioꝵ.
quę omĩa concupiscẽtia explentꝰ. Hul¬
lũ enĩ peccatũ perficitꝰ sine concupisce̾¬
centia. Uerbi grͣa. Iui facit homicidiũ:
concupiscit illũ occidẽ cui ium infert.
Sic de cet̾is uitiis intelligendũ. Non
enĩ qđ uolo hoc ago: sed qđ odi malũ
illud fatio. Suid uolebat apłs uolelut
non concupisc̾e: & tam̃ concupiscebat.
Si autẽ qđ nolo illud fatio .i. concu¬
pisco: consentio legi qm̃ bona ÷. Lic&
concupisce̾ carne .i. fragilitate carnis
tam̃ quia m̃te nolebat concu pisce̾:
concordabat legi dicenti. Nonconcu¬
piscas. Hunc autẽ sub audis gr̾a dĩ
confartatꝰ. iam non ego oꝑor illud
desidiũ peccati ÷ neque concupisco

Expanded text:
Concupiscebat contra legis praeceptum: quam concupiscentiam non intelligebat, id est, non approbabat, non eligebat, neque perficere optabat. per quam debemus intelligere universitatem vitiorum, quae omnia per concupiscentiam explentur. Nullum enim peccatum perficitur sine concupiscentia. Verbi gratia: Qui facit homicidium, concupiscit illum occidere, cui vim infert: sic de caeteris vitiis intelligendum. Non enim quod volo hoc ago, sed quod odi malum illud facio. Quid volebat Apostolus? Volebat non concupiscere, et tamen concupiscebat. Si autem quod nolo illud facio, id est concupisco, consentio legi quoniam bona est. Licet concupisceret per fragilitatem carnis, tamen quia mente nolebat concupiscere, concordabat legi dicenti: Non concupisces. Nunc autem, subaudis gratia Dei confortatus, jam non ego operor illud desiderium peccati, neque
Abbreviated transcription (Latin):
inuenio lege̾ bonã & utilẽ ẽẽ. Acsi
dicer& aliis uerbis. Iuia delectacio
carnis ⁊ suggestio diaboli impellũt
me ad malũ. Michi uolenti facere
bonũ inuenio lege̾ morsi quȩ p̾cipͣ
declinare mala. & face̾ bona:
Condelector enim legi dĩ scd̃m in¬
Iteriorẽ homin̾e̾ : i. scđm rationabi¬
litatem m̃tis. Lex dicit non concupis¬
ces: & ego condelector illi quia nolo con¬
cupiscere. Ideoq quia illam delectat.¬
& me delectat. Uideo autẽ aliã lege̾
in mͣbris meis. repugnantẽ legi m̃tis
& captiuãtem me in lege peccatiꝰ .i.
captiuare uolentẽ̾ in lege male con¬
suetudinis. que ÷ in mͣbris meis. Lege̾
m̃broꝵ appellat onus pondusq mor¬
talitatis: quia corpꝰ nrm ad huc mor¬
tale tͣhit nos quotidie ad concupiscẽ¬
ciam malam. & cõsuetudinẽ pͣuam.
Lex m̃broꝵ corporis est concupiscẽ.
sicut lex mͣtis nõ concupisce̾. Alio mͦ
scđm beatũ gregoriũ. Alia lex que
est in mͣbris repugna̾s legi mͣtis. in-¬

Expanded text:
invenio legem bonam et utilem, ac si diceret aliis verbis: Quia delectatio carnis et suggestio diaboli impellunt me ad malum, volenti mihi facere bonum invenio legem Moysi quae praecipit declinare mala et facere bona. Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem, id est secundum rationabilitatem mentis. Lex dicit: Non concupisces, et ego condelector illi, quia nolo concupiscere, ideoque quod illam delectat, delectat et me. Video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis et captivantem me in lege peccati, id est, captivare volentem in lege malae consuetudinis, quae est in membris meis. Legem membrorum appellat onus pondusque mortalitatis, quia corpus nostrum adhuc mortale trahit nos quotidie ad concupiscentiam malam et consuetudinem pravam. Lex enim membrorum corporis est concupiscere, sicut lex mentis non concupiscere. Alio modo, secundum beatum Gregorium: Alia lex quae est in membris, repugnans legi mentis, in
Abbreviated transcription (Latin):
unũ qđq peccatũ ꝑse m̃brũ ẽUniuersitas uero
peccatoꝵ: corpꝰ appellat᷑. Qđ idcirco corpꝰ morti
dicitꝰ: quia mortẽ aet̾nam infert. de quo corpore
mortis .i. uniuersitate omĩum peccatoꝵ exorabat
apłs lib̾ari. Igitꝰ ego ipse m̃te seruolegi dĩ car¬
ne autẽ legi peccati. Rationabilitate m̃tis & ui¬
tentione seruio legi dĩ consentiendo ei : dũ nolo
concupiscẽtiȩ carnali subiacere. Carne autem
legi peccati.i. consuetudini male: quia coͬcu¬
pisco. Inꝗͣtũ malignꝰ sp̃s suggerit. & caro delectat.
homo legi peccati seruit Inꝗͣ. tũ uero contͣ¬
dicit mens his: legi dĩ seriure contendit. Mio¬
chil gͦ nũc dãpͥnationis : his qui sunt in xp̃o
ħu : qui non scđm carne̾ ambulant. Hinc
datꝰ nobis intelligi: quia se ponit ꝓ omnibus
fidelib qui m̃te seruuit̾ legi dĩ. lic& concupis¬
cant carne. Nichil dãpnationis ÷ illis. quia non
peccatoꝵ tempore baptismatis ꝑ dĩ gr̾am sunt

Expanded text:
mbrum est, universitas vero peccatorum corpus appellatur. Quod idcirco corpus mortis dicitur, quia mortem aeternam infert. De quo corpore mortis, id est universitate omnium peccatorum, exorabat Apostolus liberari. Igitur ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Rationabilitate mentis et intentione servio legi Dei, consentiendo ei, dum volo concupiscentiae carnali subjacere, carne autem legi peccati, id est consuetudini malae, quia concupisco. In quantum malignus spiritus suggerit et caro delectat, homo legi peccati servit: in quantum vero contradicit mens his, legi Dei servire contendit. hil ergo nunc damnationis est his qui sunt in Christo Jesu, qui non secundum carnem ambulant. Hinc datur nobis intelligi, quia se ponit pro omnibus fidelibus. Qui ergo mente serviunt legi Dei, licet concupiscant carne, nihil damnationis est illis, quia non peccatorum tempore baptismatis per Dei gratiam sunt
Abbreviated transcription (Latin):
non libidinoso usu maris & femine est
peccato ab hoc mũdo tͣnsiuit.  in hoc
fu̾it caro illiꝰ insimilitudine̾ carnis pec¬
cati. quia ueram carne̾ habuit: sed
sine peccato qđ nos habemꝰ. E de pec¬
cato: dãpnauit peccatũ in carne. Lic&
difficilis uideatꝰ iste uersiculus : sensus
tamͣ iste ÷. Peccatũ appellat apłs in hoc
loco: carnem xp̃i. non qđ peccati ma¬
cłam habuerit: s quia ꝓpeccatorib
oblata est : sicut apt̾s alias dicit. Eũ

Expanded text:
non libitudinoso usu maris et feminae esnon libitudinoso usu maris et feminae especcato ab hoc mundo transivit: et in hoc fuit caro illius in similitudinem carnis peccati: quia veram carnem habuit sed sine peccato, quod nos non habemus. Et de peccato damnavit peccatum in carne. Licet difficilis videatur iste versiculus, sensus tamen iste est: peccatum appellat Apostolus in hoc loco carnem Christi, non quia peccati maculam habuerit, sed quia pro peccatoribus oblata est, sicut idem Apostolus alias dicit: Eum,
Abbreviated transcription (Latin):
nos neq patres nr̃i portare potumꝰ
Uel in hoc infirmat᷑ ꝑ carnẽ. quia ꝓpt̃
concupiscentias carnis nemine̾ iustifica-¬
bat. Sicut enĩ medicꝰ in ea parte est
infirmꝰ in qua non potest ceco lumen
reddẽ. aliisq infirmis sanitatẽ reddẽ¬
p̾bere. ita lux inea parte erat infirma.
inqua non poterat homine̾ mũdare
a criminalib peccatis. S ds̃ patͣ mit¬
tens filiũ suũ ad saluãdũ genꝰ huma¬
nũ quȩ missio nichil ÷ aliud quam
illiꝰ incarnatio: qđ lex non poterat con¬
ferre contulit ipse. Iuare autẽ dicit
insimilitudinẽ carnis peccati: illũ mis¬
sum : cũ inueritate credendũ sit eum
uerũ corpꝰ asũpsisse excarne & ossibus:
Corpꝰ nr̃m siue caro nr̃a : caro peccati
est : quia libidinoso usu ꝓcreatꝰ. ĩdõq
cũ peccato concipitꝰ. cũ peccato origi¬
nali nascit᷑. & in hoc scło sine peccato
non potest conuersari. Corpꝰ uero xp̃i

Expanded text:
nos, neque patres nostri portare potuimus? nos, neque patres nostri portare potuimus? . Vel in hoc infirmabatur per carnem, qua propter concupiscentias carnis neminem justificabat Sicut enim medicus in ea parte est infirmus in qua non potest caeco lumen reddere, aliisque infirmis sanitatem praebere, ita lex in ea parte erat infirma, in qua non poterat hominem mundare a criminalibus peccatis, sed Deus Pater mittens Filium suum ad salvandum genus humanum, quae missio nihil aliud est quam illius incarnatio, quod lex non poterat conferre contulit ipse. Quare autem dicit: in similitudinem carnis peccati illum missum, cum in veritate credendum sit eum verum corpus assumpsisse ex carne et ossibus? Corpus nostrum et caro nostra caro peccati est, quia libitudinoso usu procreatur; ideoque cum peccato concipitur, cum peccato originali nascitur: et in hoc saeculo sine peccato non potest conversari. Corpus vero Christi
Abbreviated transcription (Latin):
quia ad uitã at̾nam nosducit. Nam qđ impos¬
sibile erat legi. in quo infirmabat᷑ ꝑ carne̾: ds̃
filiũ suu mittens insimilitudinẽ carnis peccati.
Im possibile erat legi. ut hominẽ iustificaret &
mũdaret apeccatis. & ut ianuam pat̾e celestis
aꝑir &. qđ gr̾a euuangłii ꝑ passionẽ dni saluato¬
ris. & ꝑ aqua baptismatis credentib p̾stat. E ĩ hoc
erat ei impossibile istud face̾: in quo infirmabat᷑
ꝑ carne̾: hoc ÷ ꝑ carnales obseruantias. & ꝑ cõuer¬
sationẽ carnalẽ illoꝵ qui carnalit̾ eam itellige
bant : atq carnalit̾ uiuebant. Impossibile erat
enĩ sanguine hyrcoꝵ mũdari peccata. E non
uenerat tolłe peccata: s ostẽdẽ. In hoc infirma
erat: quia neq hominẽ se carnalit᷑ obseruãtẽ.
neq ea destruentẽ. quȩ ipsa pͣcipiebat iustifi¬
a nullo mortaliũ scđm carne̾ impleri poterat.
Unde beatꝰ petrus dic̃. Suid tep̾tatis dm̃ ̃ponẽ
ugum legis suꝑ ceruices fr̃m. ꝗd neq

Expanded text:
 impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem: Deus filium suum mittens in similitudinem carnis peccati. Impossibile erat legi ut hominem justificaret, et mundaret a peccatis, et ut januam patriae coelestis aperiret, quod gratia Evangelii per passionem Domini Salvatoris et aquam baptismatis credentibus praestat. Et in hoc erat ei impossibile istud facere, in quo infirmabatur per carnem, hoc est per carnales observantias, et per observationem carnalem illorum qui carnaliebant. Impossibile enim erat sanguine hircorum mundari peccata, quia lex non venit tollere peccata, sed ostendere. In hoc infirma erat, quia neque hominem se carnaliter observantem, neque ea destruentem quae ipsa praecipiebat, justifia nullo mortalium secundum carnem impleri poterat. Unde beatus Petrus dicit: Quid tentatis Deum, imponere jugum legis super cervices fratrum quod neque
Abbreviated transcription (Latin):
ni loquitꝰ hic apłs & insequẽtib uł etiam ex
ꝑsona uniꝰ cuiꝰq hominis penitentiã agentis:
& extoto corde ad dm̃ conuertentis. Lex mo-
ysi sp̃itał est ⁊ quia sp̃italia p̾cepta habet.: ea
docens quȩ adsalutẽ animȩ ꝑtinent. Uel etiã
spiritał dicitꝰ : quia sp̃italit̾ se uult intelligi a
spem pono. Sen̾datꝰ sub peccato: pͥmꝰ homo
accepta dulcedine uetiti pomi. uendidit
se met ipsũ diabolo in seruũ: cũ liber esset.
& om̃is qui concupisce̾tia carnali delecta¬
tur⁊ & dulcedine peccati fruit᷑ diabolo &
peccato se uẽdit. cui se subponit᷑. Quodenĩ
operor. non intelligo ꝑsonã dõꝵ hominũ assu¬
mit in his uerbis apłs: int̾ioris uidelicet .i.¬

Expanded text:
 in sequentibus: vel etiam ex persona cujuscunque hominis poenitentiam agentis, et ex toto corde ad Dominum convertentis. Lex enim Moysi spiritalis est, quia spiritu alia praecepta habet, ea docens quae ad salutem animae pertinent vel etiam spiritalis dicitur, quia spiritaliter se vult intelligi a spem pono, venundatus sub peccato. Primus homo, accepta dulcedine vetiti pomi, vendidit semetipsum diabolo in servum, cum liber esset, et omnis qui concupiscentia carnali delectatur: et dulcedine peccati fruitur diabolo et peccato se vendit cui se supponit. Quod enim operor, non intelligo. Personam duorum hominum assumit in his verbis Apostolus, interioris videlicet, i
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sp̃s sc̃s docet & p̾cipit. Uel certe ic¬
actor peccati. ut iusticia qͣm lex pͣfigu¬
rabat in sacrificiis suis. in agno scilicit
ariete. columba. turture. compleret᷑ in
id: qui carnalit̾ uiuunt: et carnalib
delectationibꝰ fruunt᷑: quȩ carnis siuis
sapiunt: hoc ÷ carnalia et temꝑalia
solũmodo requirunt. ñ curantes de
actꝰ m̃tis: carnalia ac temporalia tũc homo reqͥ¬
rit. Si uͦ affect sp̃s siue m̃tis suꝑauerit act carnis:
tc̃ sp̃italia sectat᷑. Nam prudentia carnis: mors :.
Prudentia carnis siue carnał hominis : malũ
ꝓmalo redde. carnalia desidia sectari. Quȩ siqͥs
impleuerit: mortẽ at̾nam sibi adquirit. Philo¬
sophi diffinier̃ prudentiam ẽẽ bona tempora¬
lia appete̾: mala temporalia cauere. Quȩ pru¬
dentia quia carnalis ÷. i drirco generat mortem
aeternam : qmͣ dũ bona p̾sentis uite om̃i auidi¬
tate desidant᷑ & aduersa ꝓxp̃i nomine uitant᷑:¬

Expanded text:
 sanctus docet et praecipit: vel certe idauctor peccati, ut justitia quam lex praefigurabat in sacrificiis suis, in agno scilicet, ariete, columba, et turture, compleretur inid est qui carnaliter vivunt, et carnalibus delectationibus fruuntur, quae carnis sunt sapiunt, hoc est carnalia et temporalia solummodo requirunt, non curantes de affectum mentis, carnalia et temporalia tunc homo requirit: si vero affectus spiritus sive mentis superaverit actus carnis, tunc spiritalia sectatur. Nam prudentia carnis mors est. Prudentia vero carnis sive carnalis est malum pro malo reddere, carnalia desideria sectari, quae si quis impleverit, mortem aeternam sibi acquirit. Philosophi definierunt prudentiam esse bona temporalia appetere, et mala temporalia cavere; quae prudentia, quia carnalis est, idcirco generat mortem aeternam, quoniam dum bona praesentis vitae omni aviditate desiderantur, et adversa pro Christ
Abbreviated transcription (Latin):
carne sua quȩ fuit hostia ꝓpeccato.
damnauit peccatũ humani generis:
ñ peccando ꝑ carnẽ. Duplicit̃ enim
damnauit siue occidit et mortifica.¬
uit peccatũ generis humani: uł quia
ñ peccauit in carne sua: uł etiã morti¬
ficando illud in cruce. Tale ÷ hoc: qͥasi
qͥs de barbaris uictoriã sumat de barba-¬
ris: et de gochis uincat gothos. Vt iu-¬
stificatio legis impleret᷑ in nob̾ id÷ ut
ꝑ passionẽ eiꝰ redempti. et ꝑ baptismũ
ab om̃ib peccatis lib̾ati. ꝑ spm̃ quoq¬
scm̃ roborati: oꝑa legis sp̃ualit̃ imple¬
re possemꝰ. ꝑ cuiꝰ impletionem possi mͦ
iustificari. Qui ñ scđm carnẽ ambulamꝰ:
id÷ qui scđm carnalia desidia non¬

Expanded text:
 peccato, damnavit peccatum humani generis, non peccando per carnem. Dupliciter enim damnavit, sive occidit et mortificavit peccatum generis humani, vel quia non peccavit in carne sua, vel etiam mortificando illud in cruce. Tale est hoc quasi quis de barbaris victoriam sumat de barbaris, et de Gothis vincat Gothos. Ut justificatio legis impleretur in nobis. Id est, ut per passionem ejus redempti, et per baptismum ab omsanctum roborati, opera legis spiritualiter implere possemus, per cujus impletionem possumus justificari. Qui non secundum carnem ambulamus, id est secundum carnalia desideria
Abbreviated transcription (Latin):
patreͣm uestroꝵ. Omẽm ergo m̃surã pecca¬
ti quȩ erat ante lege̾: trancendit p̾uaricatio
mandati legis. E tale est ac sidicer&. Ideo
diabolus sedux̃ honunẽ ꝑ dulcediue̾ peccati:
ut fiat ꝑ transgressionẽ mandati supͣ modũ peccans
peccatũ . i. deteriꝰ. E maxinũ peccatũ ⁊ uł ut
beatꝰ hieronimꝰ dic̃. peccatũ peccatiꝰ Scimꝰ

Expanded text:
patrum vestrorum . Omnem ergo mensuram peccapatrum vestrorum . Omnem ergo mensuram peccati quae erat ante legem, transcendit praevaricatio mandati legis. Et tale est ac si diceret: Ideo diabolus seduxit hominem per dulcedinem peccati, ut fiat per transgressionem mandati supra modum peccans peccatum, id est, deterius et maximum peccatum, velut beatus Hieronymus dicit: peccatum pe
Abbreviated transcription (Latin):
insuꝑiorib Non gͦ lex mͥ mortem oꝑata est:
sed diabolus ut appar& peccatũ .i. inimicꝰ
humani generis. eẽ. ꝑ transsgressionem boni
mandati. oꝑatꝰ ÷ mͥ mortem: quia ad mor¬
te̾ me tͣxit. Alit̾ scđm beatũ augustinum.
Peccatũ qđ aute legem latebat. & ignora¬
bat᷑ ẽẽ. peccatũ. ut apparer et qͥd esset. ꝑ
tͣns gressioneni legis duxit me ad mortẽ.
quia maiore pena dignꝰ fui. si peccaui
post ꝗͣ lege̾ cognouis quia scient᷑ pec¬
caui. Ut fiat supͣ modũ peccans pecca¬
tum. ꝑ mandatum legis. Erat ante data
legem moysi magnũ peccatũ ouginale.
& actuale qđ cognoscebat᷑ trangressione
naturał legis Sed istud peccatũ excre
uit p̾uaricatione scripte legis: que dic̃
ne occidas non concupiscas: & cet̾a. Et
cum dicit ut fiat supͣ modũ: ostendit
quenidã modũ & m̃surã eẽ peccati. Uñ dñs
dicit ad abrahani. Nec dũ conpleta funt pec¬
cata amorreoꝵ. Ead udeos. Implete m̃surã

Expanded text:
in superioribus. Non ergo mihi lex mortem operata est, sed diabolus, ut appareret peccatum, id est, inimicus humani generis esse, per transgressionem boni mandati operatus est mihi mortem: quia ad mortem me traxit. Aliter secundum beatum Augustinum: Peccatum quod ante legem latebat, et ignorabatur esse peccatum, ut appareret quid esset, per transgressionem legis duxit me ad mortem: quia majori poena dignus fui, si peccavi postquam legem cognovi, quia scienter peccavi: ut fiat supra modum peccatis peccatum per mandatum legis. Erat ante datam legem Moysi magnum peccatum originale et actuale, quo cognoscebatur transgressio naturalis legis, sed istud peccatum excrevit per praevaricationem scriptae legis, quae dicit : Non occides, non concupisces, etc. Et cum dicit: Ut fiat supra modum, ostendit quemdam modum et mensuram esse peccati. Unde Dominus dicit ad Abraham : Necdum completa sunt peccata Amorrhaeorum; et ad Judaeos: Implete mensuram
Abbreviated transcription (Latin):
.i. corpꝰ dñi mei. s sub uigens hoc est
in carne mea. Ex posuit ipse quid eẽt
qđ dixit. non habitat in me aliquod
bonũ: & seꝑauit affectũ mͣtis a desid̾io
carnis. in qua nichil est bonũ ⁊ quia
semꝑ delectatꝰ carnalia oꝑa ꝑficere.
N am uelle adiacet mͥ. In est mͥ uelle.¬

Expanded text:
 corpus Domini mei; sed subjungens: hoc est in carne mea, exposuit ipse quid esset quod dicit: Non habitat in me aliquod bonum, et separavit affectum mentis a desideriis carnis in qua nihil est boni: quia semper delectatur carnalia opera perficere. Nam velle adjacet mihi, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
cam. malum neq uelim. ꝑficere autẽ
bonuͣ non inuenios quia non possũ
non cõncupisce̾. Perfectum bonũ ÷
non solu̾ non ꝑfice̾. sed nec concu¬
pisce̾. Non enũ qđ uolo bonũ hoc
fatio: quia nolle̾ concupisce̾ & cõ¬
cupisco: s qđ nolo malũ hoc ago
quia concupisco. Si autẽ quod¬
nolo illud fatio .i. Si concupisco: & de¬
lector carnalibus desidĩ is: non ego oꝑor
illud desidiũ rationabilitate m̃tisꝙ

Expanded text:
cere autem bonum non invenio, quia non possum non concupiscere. Perfectum bonum est non solum non perficere, sed nec concupiscere. Non enim quod volo bonum hoc facio, quia nollem concupiscere, et concupisco; Sed quod nolo malum hoc ago, quia concupisco. Si autem quodnolo illud facio, id est si concupisco et delector in carnalibus desideriis, jam non ego operor ill
Abbreviated transcription (Latin):
remancat. ꝑ lecti enĩ in p̃senti scło quasi in
uia sunt tendentes ad patriam. Sed ne aliqͥs
remaneat qͥ ñ possit ꝑuenire ad patriã cȩlestẽ.
simplices quiq &e infirmi subleuandi st̃ auxilio
fortioꝵ & ope: iuxta illud. Alter alteriꝰ onera
portate.E t enim nobis nunciatum est quemad¬
modum et illis. More solito iungit se uideis qui
tunc temporis erant: & dicit. E t enim nobis iu
egrpto nunciatũ est ut intrarent in crequiem
tr̃ȩ repromissionis: nob̃ tam̃ ꝑ filiũ. illis autem
ꝑ famulũ. S ed non profuit illis sermo auditꝰ

Expanded text:
remaneat. Electi enim in praesenti saeculo, quasi in remaneat. Electi enim in praesenti saeculo, quasi in via sunt tendentes ad patriam; sed ne aliquis remaneat, qui non possit pervenire ad patriam coelestem, simplices quique et infirmi sublevandi sunt opere et auxilio fortium, juxta illud: Alter alterius onera portate . Etenim et nobis nuntiatum est, quemadmodum et illis. More solito jungit se Judaeis qui tunc temporis erant, et dicit: Etenim omnibus Aegypto, nuntiatum est ut intrarent in requiem terrae repromissionis; nobis tamen per Filium, illis autem per famulum. Sed non profuit
Abbreviated transcription (Latin):
milia ꝓpter incredulitatẽ. Cimeamus crgo. Nc
forte relicta pollicitatione introeundi in requiem
ipsi. existimetua aliquis ex uobis deesse. ⁊ ime¬
amus inqͥt ꝑditionẽ illoꝵ. iustumq dei uidiciũ.
qͥ reddet unicuiq scđm oꝑa sua. ne forte neglecta
et relicta pollicitatione fidei ꝙ̃ deo dedimus ir
baptismate introcundi in requiẽ patriȩ celestis
reuertam̃ iter̃ ad oꝑa infidelitatis quȩ abdicaui¬
mus coram multis testib̾. Pocest & de illa pollici¬
ꝓmisit. ⁊ nos spospondimꝰ uos intraturos in eam
ampore baptisimatis. Quamobrem laborate. ne
guistunetua aliquis ex uob̾. deesse ab illo re
imtocundi in requiẽ di. Loquit᷑ aut̃ hic apls
more uiatoꝵ ꝓficiscentiũ de una regione ad
aliam: quib solet dicere is qͥ om̃ib preest.
Uidete ne qͥs ur̃m in itinere remaneat: ut
simul om̃s ꝑuenire possimꝰ qͦ tendimꝰ. Sed et¬
sicuiꝰ. ium̃tũ p̃lassitudine defecerie. subleuate
in uicẽ eius sarcinas: ne forte in uia obhoc

Expanded text:
ne forte relicta pollicitatione introeundi in requiem ipsius, existimetur aliquis ex vobis deesse. Timeamus, inquit, perditionem illorum, justumque judicium Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua, ne forte relicta et neglecta pollicitatione fidei, quam Deo dedimus in baptismate introeundi in requiem patriae coelestis, et revertamur iterum ad opera infidelitatis, quae abdicavimus coram multis testibus. Potest et de illa pollicipromisit et nos spopondimus nos intraturos in eam tempore baptismatis. Quamobrem laborate, ne existimetur aliquis ex vobis deesse ab illo regno, introeundi in requiem Dei. Loquitur Apostolus morealiam, quibus solet dicere is qui omnibus dicit: Videte ne quis vestrum in itinere remaneat, ut simul omnes pervenire possimus quo tendimus; sed etsi cujus jumentum prae lassitudine defecerit, sublevate invicem ejus sarcinas, ne forte ob hoc in via
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet ȩt̃na quȩ p̃cellit sabbatum legis: qm̃ in illo
reqͥescebant tantũ corpora. in ista aut̃ ammȩ popłi
dei. Unde et sequit᷑. Qui enim ingressus in re¬
uita ȩc̾na: etiam ipse reqͥeuit ab oꝑibus suis ter¬
renis. omnibusq laboribus: sicut a suis reqiuie
uit deus die septima. Requies dei ꝑfectio oꝑũ
eius in telligenda est. uidelicet dum sexto die¬
finita pͥmordiali rerum in septimo cessauit a

Expanded text:
scilicet aeterna, quae praecellit sabbatum legis, quoniam in illo requiescebant tantum corpora, in ista autem animae populi Dei. Unde et sequitur: Qui enim ingressus est in revito aeterna. Etiam ipse requievit ab operibus suis. Terrenis, omnibusque laboribus. Sicut et a suis Deus. Requievit die septima. Requies Dei perfectio operum illius intelligenda est, videlicet dum sexta dipri mordiali rerum creatione, in septimo cessavit a
Abbreviated transcription (Latin):
supra dictum est. hodie si uocem eius audieritis noli¬
te obdurare corda ur̃a. Ordo uerborũ est post tati
tum temporis qͦ illi murmurauer̃ et mortui sunt
in deserto. terminat. hoc est statuit et definit sp̃s

Expanded text:
supra dictum est: hodie si vocem ejus audieritis, nolisupra dictum est: hodie si vocem ejus audieritis, nolitetum temporis quo illi murmuraverunt, et mortui sunt in deserto, terminavit, hoc est statuit et definivit Spi
Abbreviated transcription (Latin):
requiem meam. Siuͦ coniunctio. sic̃ iam sup̃ dictũ
accipi potest. Suꝑius ꝓ negatione duob in locis
si introibunt ui requiem meã .i. ñ ittroibunt. Hic
uͦ ꝓ affirmatione potest accipi sub alio sensu scđm.
quod ioħs crisostomꝰ aliiq doctores exponunt. qͣsi
& hoc de requie quȩ fuit in palestina accipe. Uñ
ꝓtinꝰ addidit. Quoniam super est quosdam intro¬
ire in eam. et hi quibus prioribus annunciatum
est non introier unt ꝓpter incredulitatem: quia¬
quia pauci intrauerunt in eam requiem quȩ fuit
in palestina .i. duo tantum qicaleph & iosue. ex om̃ib
illis qͥ de egr̃pto exie̾runt. Ideo dicit qd̃ restat .ł. suꝑẽ.¬
quosdam intrasse in requiẽ t̾rȩ repromissionis.
ce hi .i. sexcenta milia quib pͥorib annuncia tum est
non introier̃ in eam. sed ca dauera eorum ꝓstata st̃
in deserco.
terum terminat diem quendam
hodie in dãuid. dicendo post tantum temporis sicut

Expanded text:
rereaccipi potest. Superius vesi introibunt in requiem meam, id est non introibunt: hic vero pro affirmatione potest accipi, sub alio sensu, sicut Joannes Chrysostomus aliique doctores exponunt, quasi  hoc de requie quae fuit in Palaestina accipe. Unde tinus addit: Quoniam ergo superest quosdam introire in eam, et ii quibus prioribus annuntiatum est, non introierunt, propter incredulitatem. Quia pauci intraverunt in eam requiem, quae fuit in Palaestina, id est, duo tantum, Caleph et Josue, ex omnibus illis qui de Aegypto exierunt, ideo dicit: Quoniam superequiem terrae repromissionis, et hi, id est sexcenta millia, quibus prioribus annuntiatum est, non intraverunt in eam, sed cadavera eorum prostrata sunt in deserto. Iterum terminat diem quemdam hodie in David dicendo: post tantum temporis, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sen istud. His u̾bis festinat apłoostendere aliam
eẽ requiem ad quã uocati sumꝰ. ꝗ̃ fuerat illa in
palestina ad quã iudei uocati sunt. Nec dic̃ nos int᷑¬
turos in illam quȩ fuit in palestina. sed ostendit illos
ñ intrasse ꝓpt̃ duriciã cordis sui nec in palestinam
nec in requiẽ cȩlestem. Dicit gͦ de pͥma requie sic.
Requieuit ds̃ die septuna ab omnibus oꝑib suis.
Requie uit quidẽ a conditione nouarũ creaturar̃.
sed non requieuit a gub̾natione earũ quȩ fecerat.
&e ut cotidie ex ipsis non ꝓducat. Unde ueritas
in eugłio uideis dic̃. Paten m̃s usq modo oꝑatur.
et ego oꝑor. Non enim plus fuit deo mundũ ex
nichilo creare: quam factũ gubnare. Premissa gͦ pͥma
reqͥe septimi diei in qua reqͥeuit ds. subiungit
scdam quȩ ꝓmussa est ppło dĩ dicens. De illa
quoq quodam loco ita dixit deusper morsen.
& in isto sub̾ loco rursum dicit. si introibunt ii

Expanded text:
sen istud . His verbis vult Apostolus ostendere, aliam sen istud . His verbis vult Apostolus ostendere, aliam e requiem ad quam voca i sumus quam fuerat illa in Palaestina, ad quam Judaei vocati sunt. Non dicit nos intraturos in illam quae fuit in Palaestina, sed ostendit illos non intrasse propter duritiam cordis sui, nec in Palaestinam, nec in requiem coelestem, dicit ergo de prima requie sic: Requievit Dominus die septima ab omnibus operibus suis. Requievit quidem a conditione novarum creaturarum, sedis etiam nunc producat, unde Veritas in Evangelio Judaeis dicit: Pater meus usque modo operatur, et ego operor, non enim plus fuit Deum mundum ex nihilo creare, quam factum gubernare. Praesmissa ergo prima requie septimae diei, in qua requievit Deus, subjunxit secundam, quae promissa est populo Dei dicens: De illa quidem quodam loco ita dixit Deus per Moysen. Et in isto. Subauditur loco. Rursum dicit: Si introibunt in
Abbreviated transcription (Latin):
desset eis sermo auditꝰ si credidissent: q̃m t̃e
ẽẽt contemꝑatꝰ fide. Quia uͦ ñ credider̃: non
fuit conuintꝰ fidei. Ideoq tuchil eis ꝓfuit qd̵ au¬
dierunt: qm̃ in eam intrare ñ meruer̃. Postħ
uerba adhortationis. sub uingit apłs dicens. n¬
grediemur enim in requiem qui credidimũs:
quemadmodum dixit sicut uiraui in ira mea si
introibunt in requiem meam. Isto in loco ad com
rimus. quemadinodum dixit illis qui non in tro¬
ierunt: si introibunt .i. non introibt̃ in requiei
meam. Quib u̾bis hortat᷑ om̃s introire in requi ẽ
dei. ne forte nob dicat᷑ ob infidelitatẽ qd̃ a sniob̃ dictũ
est. Nam sic̃ certũ est qd̵ increduli ñ introibunt: sic
certũ fixumq habet᷑. qd̃ creduli introibunt. Et
quidem operibus ab institutione mundi perfectis
.i. ornatu mundi ꝑfecto. dixit quodam loco de die
sepcima sic. Et requieuit deus die septima ab
omnibus operibus suis. Ingenesi dixit ds̃ ꝑ mor¬

Expanded text:
ermo auditus si credidissent, quoniam tunc esset contemperatus fide. Quoniam vero non crediderunt, non fuit conjunctus fidei, ideoque nihil eis profuit quod audierunt, quoniam in eam intrare non meruerunt. Post haec verba exhortationis subjunxit Apostolus, dicens: Ingrediemur enim in requiem ejus qui credidimus; quemadmodum dixit: Sicut juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam. Isto in loco ad comprimus, quemadmodum dixit illis qui non introierunt, si introibunt, id est, non introibunt in requiem meam. Quibus verbis hortatur omnes intrare in requiem Domini, ne forte nobis dicatur ob infidelitatem quod illis dictum est. Nam sicut certum est quod increduli non introibunt, sic certum fixumque habetur quod creduli introibunt. Et quidem operibus ab institutione mundi perfectis, id est ornatu mundi perfecto. Dixit quodam loco de die septima sic: Et requievit Deus die septima ab omnibus operibus suis. In Genesi dixit Deus per Moy