comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctrinis sp̃ualib. & laborẽ ur̃m ñ in satu¬
ritate. Increpat modo scribas &e phari¬
seos hereticosq ac philosophosgentiũ.
&e om̃s qui illoꝵ ꝑuersas doctrinas simui.¬
latasq traditiones sectantur: quare ex¬
pendant siue consumant nitorẽ eloquen¬¬
tiȩ insuꝑficie litterȩ. & in humana sapi¬
entia in quib ñ reperitur panis spualis.
eloquentiȩ. Multi sunt dicit beatꝰ gre¬
gorius qui legunt dicta ꝓpħarũ alia¬
rumq diuinarũ scripturarũ. sed noN
reperiunt in eis panes exquib ad satu¬
ritatem ꝑueniant: qr solũ modo litterã
requirunt quȩ occidit. & spualem in¬
telligentiam nolunt ꝑquirerequȩ ui.¬
uificat. & ubi sp̃ualis ÷ panis quo ani¬
ma saturatur. Gentiles etiã legunt
humanos libros. multumq ibi laborant
consumendo nitorem eloquentiȩ: sed non
merentur saturari. qr spualis intelligen.¬
tia in illis minime continet᷑. Audite audi.¬
entes me & comedite bonũ: & delectabitur

Expanded text:
ctrinis spiritualibus, « et laborem vestrum non in saturitate? » Increpat modo scribas et Pharisaeos, haereticosque ac philosophos gentium, et omnes qui illorum perversas doctrinas simulatasque traditiones sectantur, quare expendant sive consumant nitorem eloquentiae in superficie litterae, et in humana sapientia in quibus non reperitur panis spiritualis, eloquentiae. Multi sunt dicit beatus Gregorius qui legunt dicta prophetarum aliarumque divinarum Scripturarum, sed non reperiunt in eis panes ex quibus ad saturitatem perveniant, quia solummodo litteram requirunt quae occidit, et spiritualem intelligentiam nolunt perquirere quae vivificat, et ubi spiritualis est panis quo anima saturatur . Gentiles etiam legunt humanos libros, multumque ibi laborant consumendo nitorem eloquentiae, sed non merentur saturari, quia spiritualis intelligentia in illis minime continetur. « Audite audientes me, et comedite bonum, et delectabitur
Abbreviated transcription (Latin):
prauã &e uir iniquus cogitationes suas ꝑuer-¬
sas. adunumquenq peccatorẽ referri non
incongrue potest qui cogitatione & oꝑe de-¬
linquit. ut agens poenitentiã dĩ miscdiã
consequatur. Tunc enĩ ad dñm reuertim᷑.
&e ipse miserebttur nrĩꝗe multũ miseri-¬
corsest: cũ cogitationes & uias pristinas
de salute utriusq popłi. & qđ ipse not
ualeret peccatũ oꝑis & cogitationis omĩb
indulgere: idõ taliadixit. Q÷ sensus.
Ne putetisdifficile ẽẽ impossibile michi
saluare popłm iudeoꝵ. om̃sq gentiles
dm̃ ignorantes. hoc considerantes qͦd multa
sit differentia int̾ mea consilia & ur̃a: cogi¬
tationes meas acurãs. & meã naturã & ur̃am.
Non enĩ ut cogitationes meȩ immutabilesit̃
ita cogitatione surẽ sunt: qr cogitationes ho

Expanded text:
pravam, et vir iniquus cogitationes suas perversas, ad unumquemque peccatorem referri non incongrue potest, qui cogitatione et opere delinquit, ut agens poenitentiam Dei misericordiam consequatur. Tunc enim ad Dominum revertimur et ipse miserebitur nostri quia multum misericors est, cum cogitationes et vias pristinas de salute utriusque populi, et quod ipse non valeret peccatum operis et cogitationis omnibus indulgere, ideo talia dixit. Et est sensus: Ne putetis difficile esse, impossibile mihi salvare populum Judaeorum, omnesque gentiles Deum ignorantes: hoc considerantes, quod multa sit differentia inter mea consilia et vestra, cogitationes meas ac vestras, et meam naturam et vestram. Non enim sicut cogitationes meae immutabiles sunt, ita cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ & iudeoꝵ. Per unam quam appel¬
lauit decorem. intelligit᷑ gentilitas quam
elegit in noe &r filiis eius. Per alterã uero
quam appellauit funiculũ. ostenditur
plebs iudaica: quã elegit dĩ om̃ps inȩdifi¬
catione turris. in familia heber: in abra¬
ham. Unde & dr̃ in subsequentib. Ꝙ suc¬
cidi inquit a cultu meoͤ gr̃acilem uirgam
quȩ appellatur decus. & adhȩsi michi tur¬
gam quȩ uocabatur funiculus. In confu¬
sione etum linguarũ abiecta ÷ gentilitas
a uiro suo usq ad tempꝰ in carnationis eiꝰ:
& electa ÷ plebs iudaica: Idõq illa dr̃ eẽ
uidua & sine uiro: & ista dr̃ habere uiri
Unde & moises dicit in cantico deuterono¬
mio. Cum diuideret alcissimꝰ gentes: cum
separaret filios adam. adturrem babel:
constituit t̃minos popłoꝵ iuxta numeriꝰ
Pars aut̃ dñi popłs eiꝰ. iacob funiculus hȩ¬

Expanded text:
gentium et Judaeorum. Per unam quam appelgentium et Judaeorum. Per unam quam appellavit decorem, intelligitur gentilitas, quam elegit in Noe et filiis ejus. Per alteram vero quam appellavit funiculum, ostenditur plebs Judaica, quam elegit Deus omnipotens in aedificatione turris in familia Heber, in Abraam. Unde et dicitur in subsequentibus: Et succidi inquit a cultu meo et gratia virgam quae appellatur decus, et adhaesi mihi virgam quae vocabatur funiculus. In confusione enim linguarum abjecta est gentilitas a viro suo usque ad tempus incarnationis ejus, et electa est plebs Judaica. Ideoque illa dicitur esse vidua et sine viro, et ista dicitur habere virum. Unde et Moses dicit in cantico Deuteronomii : Cum divideret Altissimus gentes, cum separaret filios Adam, ad turrim Babel, constituit terminos populorum juxta numerum Pars autem Domini populus e
Abbreviated transcription (Latin):
isaias. Hisi dñs reliquisset nob semen: qua
hȩreditant: quia om̃ia quȩ possidet. xp̃s qͥ
quȩ ÷ corpus illus. Ꝙ ciuitates desertas
inhabitat. hoc ⁊ gentes siue ȩccłas: uł
animas a dõ derelictas inhabitat. Holi timere
ȩccła gentiũ: quia non confunderis ney
erubescas. Non enĩ te pudebit subaudis fuise
aliquando te derelictã a uiro tuo: qr contie¬
sionis tuȩ adolescentiȩ obliuisceris dũ uere¬
ris ad fidem. & receperit te uirtuus. & op
ꝓbrii iuduitatis tuȩ non recordaberis am¬
isto in loco orit᷑. quare dicat hic. qr iuidui¬
tatis tuȩ ñ recordaberis amplius. cũ sunis
dixerit illam sterilem fuisse& non habir
uirũ. & plures filios generare: quã ina¬
gogam quȩ putabat se uirũ habere. Qug
quȩstio exuerbis dñi loquentis ꝑ zachanã
ꝓpħam potest solui Dicitur enĩ ibi. Etas¬
sumpsi inquit mͥ duas uirgas. unã uoca¬
ui decorem: & alterã uocaui funiculum.
ꝑduas uirgas uult intelligi duas plebes:

Expanded text:
nus reliquisset nobis semen, quhaereditant, quia omnia quae possidet Christus quae est corpus illius. « Et civitates desertas inhabitabit, » hoc est gentes, sive Ecclesias, vel animas a Deo derelictas inhabitabit. « Noli timere, » Ecclesia gentium, « quia non confunderis neque erubesces: non enim te pudebit, » subaudis fuisse aliquando te derelictam a viro tuo: « quia confusionis tuae adolescentiae oblivisceris, » dum veneris ad fidem, et receperit te vir tuus, « et opprobrii viduitatis tuae non recordaberis amisto in loco oritur. Quare dicat hic: quia viduitatis tuae non recordaberis amplius, cum superius dixerit illam sterilem fuisse et non habere virum, et plures filios generare quam Synagogam quae putabat se virum habere? Quae quaestio ex verbis Domini loquentis per Zachariam prophetam potest solvi. Dicitur enim ibi: Et assumpsi inquit mihi duas virgas, unam vocavi decorem, et alteram vocavi funiculum . » Per duas virgas vult intelligi duas plebes,
Abbreviated transcription (Latin):
qude iedemit sanguine suo. Ds om̃is trȩ
uocabit᷑ non unius solũmodo regionis neq
unuis solummodo anguli iudeȩ̃. sed om̃i¬
um creaturarũ clestium uidelicet & infe¬
pnĩ Quia ut mulierem derelictã subaudis
ut ei adhȩreres. & uxorem abadolescentia
abiectam dix̃ ds̃ tuus. Mulier derelicta
auieo fuit gentilitas: quando amisit uirũ
suũ dm̃ omĩpotentẽ ꝓpt̾ idolatriã: &e hoc
tipore adolescentiȩ suȩ Adolescentiã enim
habuit gentilitas: in filiis noe. & inȩdifi¬
catione turris. Ad punctũ in modico dere¬
liqui. & inmiserationib magnis congre¬
gabote. Quare dicit ad punctũ inmodico
derelictã. eẽ. gentilitatẽ. cũ ꝑ multa milia
annoꝵ seruierit diabolo & non ad hȩserit
creatori suo: Quia om̃ia tẽpora comparata.
et̃nitati dĩ. ꝑ modica & parua sunt De his
ͥmisericordiis dni magnis: dicit psalmi¬
nrĩs pͣcedentib meritis reuocaret de morte¬
aduitã &e grãm suam. Quodq sequit᷑. in

Expanded text:
e redemit sanguine suo. Deus omnis terrae vocabitur non unius solummodo regionis, neque unius solummodo anguli Judaeae, sed omnium creaturarum, coelestium videlicet et inferorum. « Quia ut mulierem derelictam » subaudiut ei adhaereres, « et uxorem ab adolescentia abjectam dixit Deus tuus. » Mulier derelicta a viro fuit gentilitas, quando amisit virum suum Deum omnipotentem propter idololatriam, et hoc tempore adolescentiae suae. Adolescentiam enim habuit gentilitas in filiis Noe et in aedificationem turris. « Ad punctum in modico dereliquite, et in miserationibus magnis congregabo te. » Quare dicit ad punctum in modico derelictam esse gentilitatem, cum per multa millia annorum servierit diabolo et non adhaeserit Creatori suo? quia omnia tempora comparata aeternitati Dei, permodica et parva sunt. De his ergo misericordiis Domini magnis dicit Psalminostris praecedentibus meritis revocaret ad vitam et gratiam suam. Quodque sequitur: « In
Abbreviated transcription (Latin):
etiam philosophorũ resistentẽ tͥ iniudicio iudi¬
cabis. uł etiã damnabis: aut certe discretione
discernes disputando cũ eis: sicut alibi scriptũ
est. ꝑdã sapientiam humanã a sapientibus:
& prudentiã prudentiũ reꝓbabo. Siquidem
conati sunt simon & elimas resistere scĩs
apłis sicut diximꝰ. sua doctrina & sapientia:
sed condemnati sunt ab eis & di iudicati non
uera dicere. Sic hilarius. sic augustinꝰ. sic
ieronimꝰ & athanasius: contrauasa diaboli
pugnauerunt suis disputationib. Hȩc est
hereditas seruoꝵ dñi: & iusticia eoꝵ apud
me dicit dñs Ne putarent electi incassum
laborem p̾sentis uitȩ sustinere ꝓ nomine
xp̃i: consequent᷑ subinfert p̾mia meritoꝵ

Expanded text:
etiam philosophorum, « resistentem tibi in judicio judietiam philosophorum, « resistentem tibi in judicio judicabis, » vel etiam damnabis, aut certe discretione discernes disputando cum eis. Sicuti alibi scriptum est: « Perdam sapientiam humanam a sapientibus, et prudentiam prudentium reprobabo . » Siquidem conati sunt Simon et Elimas resistere sanctis apostolis, sicut diximus, sua doctrina et sapientia, sed condemnati sunt ab eis et dijudicati non vera dicere. Sic Hilarius, sic Augustinus, sic Hieronymus, et Athanasius, contra vasa diaboli pugnaverunt suis disputationibus. « Haec est hereditas servorum Domini, et justitia eorum apud me, dicit Dominus. » Ne putarent electi incassum laborem praesentis vitae sustinere pro nomine Christi, consequentur subinfert praemia meritorum.
Abbreviated transcription (Latin):
catorem totiuis maliciȩ & iniquitatis. non qͦd
al somp̃s quantũ ad naturã ꝑtinet malũcre¬
auerit illũ: sed ille suo uicio malus effectus.
fabricat cotidie arma iniquitatis ꝑignem
& prunas debemiꝰ intelligere incentiuam
uicioꝵ libidinẽ. aliaq peccata. & ꝑsecutionẽ.
quȩ omĩa diabolus sufflat: hoc ÷ excitat
I pseetiã ꝓfert uasa ad opus suũ hoc ÷ quemli¬
bet hȩreticũ & paganũ facientẽ uoluntatẽ
sua. sicut ꝓtulit Simonẽ magũ & elimam.
quorũ unꝰ restitit beato petro: & multa mala
intulit alt̾ egregio p̾dicatori paulo. Dicatur
itaꝙ fͥgo creaui fabrum id÷ diabolũ sufflai¬
tem inigne prunas. hoc ÷ ꝑ secutionẽ ce mali¬
cã excitantẽ & ꝑferentẽ adopus suũ: id est
hreticũ & puersum quemlibet ad faciendã
uluntatem suã. & ome uas qđ fictum est
adiabolo contra te oȩccła. ñ dirigetur: quia
p̾sentes poenas sentiet & futuras. & omnem
linguã hereticoꝵ scribarũ & phariseorũ uł

Expanded text:
totius malitiae et iniquitatis, non quod Deus omnipotens quantum ad naturam pertinet malum creaverit illum, sed ille suo vitio malus effectus, fabricat quotidie arma iniquitatis. Per ignem et prunas debemus intelligere incentivam vitiorum libidinem, aliaque peccata, et persecutionem, quae omnia diabolus sufflat, hoc est excitat. Ipse etiam profert vasa ad opus suum, hoc est quemlibet haereticum et paganum, facientem voluntatem suam. Sicut protulit Simonem magum et Elimam, quorum unus restitit beato Petro et multa mala intulit, alter egregio praedicatori Paulo. Dicatur itaque: Ego creavi fabrum, id est diabolum, sufflantem in igne prunas, hoc est persecutionem et malitiam excitantem, et proferentem ad opus suum, id est haereticum et perversum quemlibet ad faciendam voluntatem suam. « Et omne vas quod fictum est » a diabolo contra te, o Ecclesia, « non dirigetur, » quia praesentes poenas sentiet et futuras: « et omnem linguam » haereticorum, scribarum, et Pharisaeorum, vel
Abbreviated transcription (Latin):
erhocouili: & illasoportet meadducere
& uocẽ meã audient. & fiet unũ ouile &
unus pastor. Hȩc iudei putant in anit̃ ad
ierłm dici: qđ multi exgentib sint ꝓseliti
futuri tempore xp̃i sui fece ego creaui fa¬¬
brũ sufflantẽ in igne prunas. & ꝓferentẽ
uas in opus suũ. fabrũ isto in loco appellat¬

Expanded text:
hoc ovili: et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus pastor . » Haec Judaei putant inaniter ad Hierusalem dici: quod multi ex gentibus sint proselyti futuri tempore Christi sui. « Ecce ego creavi fabrum sufflantem in igne prunas, et proferentem vas in opus suum.
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ. impleam᷑ ebrietate uł sicera sicut it i
hebreo habetur: & ponitur ꝓ om̃ȩ quod in¬
ebriari potest. Werit sicut hodie sic cecras:
& multo amplius Sic dicebant illi miseri
suis sodalibus & sociis: qui subditorũ mores
& actus sedulo considerare debuerant & gu-¬
bernare. Ꝙ quia noluerunt agere poeniten¬
tiam post dnĩ passionem. sed in malicia
ꝑdurauerunt dicentes. Comedamꝰ &e bibamꝰ
crasenĩ moriemꝰ: traditi sunt in manꝰ ro-¬
liqua. Tradunt hebrei qͦd de se ipso dixerit
hoc isaias. qui sectus ÷ serra lignea ama-¬¬
nasse: uirosq miscdiȩ appellauerit cȩte¬
ros ꝓ phas quos idem tex impi issimꝰ peremit:
Sed uerius de illo intelligit᷑ qui iustificat
om̃em impiũ. De quo uxor pilati. nichiltͥ
ꝓsuis peccatis talia patiebatur: sed ꝓsalute

Expanded text:
in Hebraeo habetur. Et ponitur pro omni quod inebriare potest. « Et erit sicut hodie sicut et cras, et multo amplius. » Sic dicebant illi miseri suis sodalibus et sociis, qui subditorum mores et actus sedulo considerare debuerant, et gubernare. Et quia noluerunt agere poenitentiam post Domini passionem, sed in malitia perduraverunt, dicentes: « Comedamus et bibamus, cras enim moriemur , » traditi sunt in manus Roliqua. Tradunt Hebraei quod de seipso dixerit hoc Isaias, qui sectus est serra lignea a Manasse, virosque misericordiae appellaverit caeteros prophetas, quos idem rex impiissimus peremit. Sed verius de illo intelligitur, qui justificat omnem impium. De quo uxor Pilati: « Nihil tpro suis peccatis talia patiebatur, sed pro salute
Abbreviated transcription (Latin):
diet᷑ de ore meo. Non reuertet᷑ ad ie uacui.
sed faciet quȩcunq uolui. & ꝓsꝑabitur inhis
ad quȩ misi illud. Eoce dat aliã si militudme
qđ consiliũ illius &e uoluntas immutabile
sunt. Ꝙ ÷ sensus. Sicut istud qđ dico in¬
mutabile ÷ ut postquã pluuia suꝑ t̾ram
descendit ñ reuertitur sursũ. sed in ebtia
t̾ram suo rore ut ꝓferre ualeat fructus uan¬
os: sic qđ dixi de salute udaici popłi &u.
catione gentiũ stabile erit. Allegorice aut̃
rore fundauit. ut fructus iusticiȩ & uir.¬
tutũ ꝓferrenit. Per uerbũ aut̃ qͦd dicit a¬

Expanded text:
dietur de ore meo. « Non revertetur ad me vacuum, sed faciet quaecunque volui, et prosperabitur in his ad quae misi illud. » Ecce dat aliam similitudinem, quod consilium illius et voluntas immutabiles sunt. Et est sensus: Sicut istud quod dico immutabile est ut postquam pluvia super terram descendit non revertitur sursum, sed inebriat terram suo rore ut proferre valeat fructus varios: sic quod dixi de salute Judaici populi et vocatione gentium, stabile erit. Allegorice autem rore fecundavit, ut fructus justitiae et virtutum proferrent. Per verbum aut
Abbreviated transcription (Latin):
uersarioꝵ impetũ formidare. Q÷ sensꝰ
Nonuis timere inimicostuos: fac ista quȩ
dico. hoc ÷ recede a calumnia: & abinique¬
¶ tate
a a pauore hominũ ne timeas Ecce accola ue¬¬
met qui ñ erat mecũ. aduena quondã tuus
adiunget᷑ tibi. Uox xp̃i ad ȩccłam pͥmitiuã
liquentis de multitudine gentiũ ad fidem
uenientiũ. quȩ ante diuĩ aduentũ aduena
erat & songe a dõ. fcce inquit accola gentilis
iudelicet popłs. ueniet ad me ꝑfidẽ recte cre¬
sendo & bene uiuendo qui antea non erat
mecũ seruiens idolis uari isq errorib: ad¬
uena id÷ ꝓselitꝰ quondã tuus o ȩccła primi.¬
nia. popłs uidelicet gentiũ qui longe erat
ite. &ꝰ fide tua: adiunget᷑ tͥ modo uocabulo
nominis xp̃iani & fideiꝰ unitate. Scã enim
rła quȩ ante iniudeis solũ modo erat. modo
instat exutroq popło circuncisionis & pͣ-¬
putii collecta inunũ ouile: Sicin euangelio

Expanded text:
versariorum impetum formidare. Et est sensus: versariorum impetum formidare. Et est sensus: Non vis timere inimicos tuos? fac ista quae dico, hoc est, recede a calumnia, et ab iniquitate, et a pavore hominum ne timeas. « Ecce accola veniet, qui non erat mecum, advena quondam tuus adjungetur tibi. » Vox Christi ad Ecclesiam primitivam loquentis de multitudine gentium ad fidem venientium, quae ante Domini adventum advena erat, et longe a Deo. Ecce inquit accola, gentilis videlicet populus, veniet ad me per fidem, recte credendo, et bene vivendo, qui antea non erat mecum, serviens idolis variisque erroribus; advena, id est proselytus quondam tuus, o Ecclesia primitiva, populus videlicet gentium, qui longe erat a te et a fide tua, adjungetur tibi modo vocabulo nominis Christiani et fidei unitate. Sancta enim Ecclesia quae ante in Judaeis solummodo erat, modo constat ex utroque populo circumcisionis et praeputii collecta in unum ovile. Sicut Do
Abbreviated transcription (Latin):
exponit quos superius appellauerit lapi¬
des: filios uidelicet ȩccłȩ. Uniuersi quippe
filii eccłȩ docti sunt a dño: qr ipso docente
efficiunt᷑ fili i dĩ. sicut ipse in euangło dicit
Nemo uenit ad me: nisi pat̾ qui misit metra¬
xerit eũ Ꝙ in ꝓpħis. Frunt om̃s inqͥt docti¬
a dño. Multitudinẽ pacis dabo filiistiuis: id
÷ reconciliabo tibi filios tuos. Cũ dicit iusti¬
cia fundaberis: ꝑ iusticiam om̃s uirtutes
uult a nob̃ intelligi ut sit sensus. Iusticia
fundaberis: hoc s fide xp̃i. ȩt̾naq iustifi¬
catione & plenitudine uirtutũ solidaberis.
Recede ꝓcul a calumnia. id÷ ab oppressione
uł rapina siue iniquitate qr ñ timebis sub¬
audis diabolũ: neq hȩreticoꝵ uł ꝑsecutoꝵ
impetũ. si recesseris ab om̃ib iniquitatib
& a timore subaudis ne tumeas: qr non ap¬
ꝓpinquabit tibi. Suꝑius consolatꝰ ÷ eccłam
de gentib ꝓmittens ei grãs sp̃uales. nunc
docet quid agere debeat: si non uult ad¬

Expanded text:
exponit quos superius appellaverit lapides, filios videlicet Ecclesiae. Universi quippe filii Ecclesiae docti sunt a Domino, quia ipso docente efficiuntur filii Dei. Sicut ipse in Evangelio dicit: « Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eua Domino. Multitudinem pacis dabo filiis tuis, id est, reconciliabo tibi filios tuos. Cum dicit: justitia fundaberis, per justitiam omnes virtutes vult a nobis intelligi, ut sit sensus: justitia fundaberis, hoc est fide Christi, aeternaque justificatione et plenitudine virtutum solidaberis; « recede procul a calumnia, » id est ab oppressione, vel rapina, sive iniquitate, « quia non timebis, » subaudis diabolum, neque haereticorum vel persecutorum impetum: si recesseris ab omnibus iniquitatibus, « et a pavore, » subaudis ne timeas, « quia non appropinquabit tibi. » Superius consolatus est Ecclesiam de gentibus, promittens ei gratias spirituales: nunc docet quid agere debeat, si non vult ad
Abbreviated transcription (Latin):
&e apꝓpinquabit uob̾. Derelinquat impiꝰ
gentilis uidelicet popłs uiam suã malã
& pristinã & uir iniquus iudaicus scili¬
cet popłs cogitationes suas malas & antiqͥs
quib a dño declinabat: quando dix̃ illi
mortẽ peccatoris: sed magis conuertat᷑ & uiuat.

Expanded text:
bis » « Derelinquat impius, » gentilis videlicet populus, « viam suam, » malam et pristinam, « et vir iniquus, » Judaicus scilicet populus, « cogitationes suas » malas et antiquas, quibus a Domino declinabat, quando dixit illi:mortem peccatoris, sed magis ut convertatur et vivat
Abbreviated transcription (Latin):
cõmouebunt᷑ montes & colles. & tranfibunt
ra transibunt: quã miscdia mea & foedus
qł pepigitecũ recedat ate. Sequitur. Pauꝑ.¬
cula tempestate conuulsa absq ulla conso¬
latione: id÷ absq ullo consolatore. Adhuc
alloquit᷑ ȩccłam de gentib & uocat eam
pauꝑculam. eo qđ effeminata. ẽẽt. ꝓpt̾ ido.¬
latriam. uł quia non habebat diuitias
sp̃ualeslegis. ꝓpħarum ac psalmorum.
Tempestate erat conuulsa. hoc ÷ conculcata
ce dilacerata: qr multos turbines scłi susti¬
nuerat. & t̾rores demonũ. & int̃ uarios ido-¬
lorũ eriores fluctuabat Ibsq consolatione
id ÷ absq ullo consolatore longo tempore
manebat: qr ñ habebat patriarchas. ñ ꝓ.¬

Expanded text:
commovebuntur montes et colles, et transibunt commovebuntur montes et colles, et transibunt ra transibunt , » quam misericordia mea, et foedus quod pepigi tecum, recedat a te. Sequitur: « Paupercula tempestate convulsa absque ulla consolatione, » id est absque ullo consolatore. Adhuc alloquitur Ecclesiam de gentibus, et vocat eam pauperculam, eo quod effeminata esset propter idololatriam. Vel quia non habebat divitias spirituales legis, prophetarum ac psalmorum. Tempestate erat convulsa, hoc est conculcata et dilacerata, quia multos turbines saeculi sustinuerat, et terrores daemonum et inter varios idolorum errores fluctuabat. Absque consolatione, id est absque ullo consolatore longo tempore manebat, quia non habebat patriarchas, n
Abbreviated transcription (Latin):
antuã & inmisccłia sempit̃na mi sertꝰ sum
tui redimens te sanguine meo: dix̃ redẽptor
tuus dñs. idipsum ÷ quod & suꝑior uersꝰ
inse continet. Abscondere aut̃ dr̃ds̃ om̃ps
ꝓpt̾ peccata nrã solitam grãm nob̾ aufert.
&⁊ solitũ auxilium. & henedicit in mi scłia
sempit̾na misertus sũ tui: qr gentilitas
empit̃nã dĩ om̃potentis misli a mpot
¶ sidebit
adherens ei ꝑfidem ce dilectionẽ. Sicut in dieb
noe subaudis ꝓpt̾ peccata generis humati
pemte. Ꝙ÷ sensus. Sicut iuram̃tũ qđ iuraui
noe nonsũ transgressus. ut non inducerem
aquas diluuii amplius suꝑ t̾ram. sic ñ iras¬
car amplius tͥ o ȩccła. ad eo ut te abiciam sic̃
hactenꝰ feci Montesenĩ cõmouebunt᷑. ce colles
contremiscent. miscłia aut̃ mea ñ recedet
subaudis a te. & foedus pacis meȩ qđ pepigi
tecũ ñ mouebitur. hoc ÷ non dissoluetur a
te: dix̃ miserator tuus dñs. Ꝙ ÷ sensus Ante

Expanded text:
n misericordia sempiterna misertus sum tui, » redimens te sanguine meo: « dixit Redemptor tuus Dominus: » idipsum est, quod et superior versus in se continet. Abscondere autem dicitur Deuspropter peccata nostra solitam gratiam nobis aufert, et solitum auxilium. Et bene dicit: In misericordia sempiterna misertus sum tui, quia gentilitas sempiternam Dei omnipotentis misericordiam possidebit, adhaerens ei per fidem et dilectionem. « Sicut in diebus Noe, » subaudis propter peccata generis humani pem te. » Et est sensus: Sicut juramentum quod juravi Noe non sum transgressus, ut non inducerem aquas diluvii amplius super terram: sic non irascar amplius tibi, o Ecclesia, adeo ut te abjiciam sicut hactenus feci. « Montes enim commovebuntur et colles contremiscent: misericordia autem mea non recedet, » subaudis a te; « et foedus pacis meae quod pepigi tecum, non movebitur, « hoc est non dissolvetur a te. « Dixit miserator tuus Dominus. » Et est sensus: Ante
Abbreviated transcription (Latin):
& be̾ne sculpti esse dicuntur: qr uerba a
pla prȩcedentiũ patrũ cordib suis impͥme¬
re debent. ut tempore congruoualeant ea
suis auditorib elucidare. Qom̃s t̾minos
tuos subaudis ponã desiderabiles Ipsi sin
t̃mini ȩcclȩ qui & portȩ: predicatores uide¬
licet ac doctores. Qui merito terminian
quia fidem & doctrinã predicatorũ non
debent transgrediauditores: &e sicut ten
t̃minis & finib suis consistit. ita scã¬

Expanded text:
Et bene sculpti esse dicuntur, quia verba et Et bene sculpti esse dicuntur, quia verba et exempla praecedentium Patrum cordibus suis imprimere debent, ut tempore congruo valeant ea suis auditoribus elucidare: « et omnes terminos tuos, » subaudis, ponam « desiderabiles. » Ipsi sunt termini Ecclesiae qui et portae, praedicatores videlicet ac doctores. Qui merito termini dicuntur, quia fidem et doctrinam praedicatorum non debent transgredi auditores. Et sicut terra terminis et finibus suis consistit, ita sa
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uxori: quatinꝰ non displiceant creatori
Quia gͦ duo nomina lapidũ isto in loco po.¬
sita sunt saphiri & iaspidis: uideamꝰ etiã
quid ipsa significent. Sumã inquit ꝑor
dinem lapides tuos. & fundabote in sa¬¬
phiris. & ponã iaspidẽ ꝓpugnaculatua:
& portas tuas ponã in lapides sculptos.
Saphirus lapis qui similitudinẽ sereni gli
retinet. significat scõs serenitate mentis
significat scõs prȩdicatores: uiriditate fi.¬
dei & caritatis splendentes. Scã gͦ eccła¬
ꝓpugnacula habet ex iaspide: qr habet
prȩdicatores uiriditate fidei & caritatis
rutilantes. qui dimicant ꝓ ea contra
demones & hereticosatq om̃s ꝑsecutores:
in tantum ut etiam animã suam mortis
piculo ꝑ ea ponant. Quodq sequitur. &
sponam portastuas in lapides sculptos adin¬
sos piydicatores &e prȩlatosȩccłȩ referendum
est: qui multitudinẽ credentiũ ꝑbaptismi
regenerationẽ intra scãm ȩccłam intioducum

Expanded text:
tum uxori, quatenus non displiceant Creatori. tum uxori, quatenus non displiceant Creatori. Qui ergo duo nomina lapidum isto in loco posita sunt sapphiri et jaspidis, videamus etiam quid ipsa significent. Sumam inquit per ordinem lapides tuos, et fundabo te in sapphiris, et ponam jaspidem propugnacula tua, et portas tuas ponam in lapides sculptos. Sapphirus lapis qui similitudinem sereni coeli retinet, significat sanctos serenitate mentis significat sanctos praedicatores, viriditate fidei et charitatis splendentes. Sancta epugnacula habet ex jaspide, quia habet praedicatores viriditate fidei et charitatis rutilantes, qui dimicant pro ea contra daemones, et haereticos, atque omnes persecutores: intantum ut etiam animam suam mortis periculo pro ea ponant. Quodque sequitur: Et ponam portas tuas in lapides sculptos, ad ipsos praedicatores et praelatos Ecclesiae referendum est, qui multitudinem credentium per baptismi regenerationem intra sanctam Ecclesiam introducunt.
Abbreviated transcription (Latin):
duos inidelicet popłos cutuncisionis & p̾putii.
Scã ȩccła licet uariis ordinib lapitũ id: fide¬
liũ sitornata. tamen tres in se continet ordi¬
nes excellentiores: predicatorũ scilicet. uirggi¬
nũ atq continentiũ Qui etiã designati sunt
elem. noe uidelicet danhel & iob Noe qui
rexit archã int̾ aquas diliuni. tipũ tenuit
scõrum pͣdicatoꝵ. qui int̾ fluctus istius sli
& tempestates. suis ꝓtectionib scãm eccłam
regunt & gub̃nant. ut int̾ scillam & carib¬
dim hoc ÷ int̾ hȩreticos & paganos illȩsa pos¬
sit ꝑuenire ad portũ & litu sȩc̾nȩ solidita¬
tis. Danihel qͥ uininitatẽ seruauit tam cor¬
poris quã etiam mentis. positꝰ inaula regis
babilonis: significat scõs positos in eccła
qͥ totis uirib uirginitatẽ mentis & corpo¬
ris sincere custodiuit. Iohuero uir iustus &
rectus. uxorem habens ce filios. ordinem
coniugatoꝵ designat: qui licet sint coniu¬
galib uinculis colligati. sic reddunt debi¬

Expanded text:
videlicet populos circumcisionis et praeputii. Sancta Ecclesia licet variis ordinibus lapidum, id est fidelium sit ornata: tamen tres in se continet ordines excellentiores: praedicatorum scilicet, virginum, atque continentium. Qui etiam designati sunt elem, Noe videlicet, Daniel et Job. Noe qui rexit arcam inter aquas diluvii, typum tenuit sanctorum praedicatorum, qui inter fluctus istius saeculi et tempestates suis protectionibus sanctam Ecclesiam regunt et gubernant, ut inter Scyllam et Charybdim, hoc est inter haereticos et paganos, illaesa possit pervenire ad portum et littus aeternae soliditatis. Daniel, qui virginitatem servavit tam corporis quam etiam mentis, positus in aula regis Babylonis, significat sanctos positos in Ecclesia, qui totis viribus virginitatem mentis et corporis sincere custodiunt. Job vero vir justus et rectus, uxorem habens et filios, ordinem conjugatorum designat: qui licet sint conjugalibus vinculis colligati, sic reddunt debi
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃dũ tempꝰ ÷ & locus id ÷ dũ uiuunt in
hoc scło. Acsi diceret. Quiagͦ noluistis reciꝑe
mi sccłias quȩ factȩ sunt ad dauid sed gentes
recepunt eas: agite poenitentiã & conuerti¬
mini ad dñmdũ tempꝰ habetis. De hoc tẽ¬
pore dicit apłs. Ecce nunc tempꝰ acceptabile.

Expanded text:
empus est et locus, id est dum vivunt in hoc saeculo. Ac si diceret: Quia ergo noluistis recipere misericordias quae factae sunt ad David, sed gentes receperunt eas, « agite poenitentiam et convertimini ad Dominum dum tempus habetis. » De hoc tempore dicit Apostolus: « Ecce nunc tempus ac
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑquẽ edificati sunt & ordinati alii la-¬
pides. quẽ uidit danhel absci sũ de monte
sine manib. & de quo suꝑius isaias ꝓpħa
exꝑsona dĩ patris locutus est. Foce pono
inquieris in sion lapidẽ angularẽ. preciosq.
electũ Iste est gͦ lapis qui reꝓbatus est abȩdifica¬
torib scribis uidelicet & phariseis sed in mon¬

Expanded text:
i lapides, quem vidit Daniel abscissum de monte sine manibus, et de quo superius Isaias propheta ex persona Dei Patris locutus est: « Ecce pono inquiens in Sion lapidem angularem, pretiosum, electum . » Iste est ergo lapis qui reprobatus est ab aedificatoribus , scribis vi
Abbreviated transcription (Latin):
habetis angentũ. hoc ÷ diuina eloquia
de quib dicit psalmista. eloquia dnĩ eloqͥa
casta. argentũ ꝓbatũ : ꝓperate cito uenire
ad fidem meã. Emite dona sp̃s scĩ. & aquã
baptismatis. ñ precio auri aut argenti
uł aliquo huiuscemodi: sed credendo &¬
bene uiuendo. Ꝙ comedite ipsam aquã doc¬
trinã scilicet sp̃ualem. uł dona sp̃s scĩ: au¬
diendo. legendo. meditando. corde reti¬
nendo. Quomͦ gͦ possumꝰ aquã comedere:
Sacra scriptura quibusdam in locis ÷ cib:
quibusdã potꝰ. Ubicunq cũ difficultate
capitur: cibus est. Ubi uero facilẽ habet
intelligentiã: potusest. Uenite ogentiles
popłi: & om̃s qui indigetis eloqui is ue-¬
teris & noui testam̃ti ᷑ emite absq argen¬
to & absq ulla cõmutatione uinũ &e sac
Sapientia humana. p̾cio a philosophis
emebat᷑. sed apłis dictũ est. Gratis acce-¬
pistis: gratis date. Uinũ gͦ nob̾ dat sacra
scriptuia: cũ dicit Audi isrł: dñs ds̃tuus

Expanded text:
habetis argentum, hoc est divina eloquia, de quibus dicit Psalmista: « Eloquia Domini eloquia casta argentum probatum , » properate cito venire ad fidem meam. Emite, dona Spiritus sancti et aquam baptismatis, non pretio auri aut argenti vel aliquo hujuscemodi, sed credendo bene vivendo. Et comedite ipsam aquam, doctrinam scilicet spiritualem vel dona Spiritus sancti, audiendo, legendo, meditando, corde retinendo. Quomodo ergo possumus aquam comedere? Sacra Scriptura quibusdam in locis est cibus, quibusdam potus. Ubicunque cum difficultate capitur, cibus est. Ubi vero facilem habet intelligentiam, potus est. « Venite, » o gentiles populi, et omnes qui indigetis eloquiis Veteris et Novi Testamenti, « et emite absque argento, et absque ulla commutatione, vinum et lac. » Sapientia humana pretio a philosophis emebatur, sed apostolis dictum est: « Gratis accepistis, gratis date . » Vinum ergo nobis dat sacra Scriptura, cum dicit: « Audi Israel, Dominus Deus tuus
Abbreviated transcription (Latin):
ceris. & oppbrii uiduitatis tuȩ non
or daberis amplius: qr quando adõ dereli.
Mest in edificatione turris adhuc quasi ad:¬
lescens ce iuuencula erat. Sedlicet longo
amꝑore oppbriũ uiduitatis suȩ sustinus¬
eo postquã uenit ad fidẽ confuisionẽ omẽm
deposuit sociata iã ꝓpriouiro ꝑ fidei copu.¬
sã &e dilectionis. &hoc quare: in sub sequen¬
tb manifestat᷑. Quia dominabit᷑ inqͥt qͥ

Expanded text:
ceris, et opprobrii viduitatis tuae non recordaberis amplius, quia quando a Deo derelicta est in aedificatione turris, adhuc quasi adolescens et juvencula erat. Sed licet longo tempore opprobrium viduitatis suae sustinuisset postquam venit ad fidem, confusionem omnem deposuit, sociata jam proprio viro per fidei copulam et dilectionis. Et hoc quare? In subsequentibus manifestatur: « Quia dominabitur inquit
Abbreviated transcription (Latin):
petii a dño hanc requiram: ut in habitem
in domodiũ om̃ib dieb uitȩ meȩ. & ad
t̾ram repmissionis de qua dicit etiam ipse
Credo uidere bona dnĩ in t̾ra uiuentiũ. Ꝙ
& ad aquilonem. adoccidentem ce ad meri¬¬
diem: eccłȩ in xp̃i nomine dilatatȩ sunt
Pelles scẽ eccłȩ sunt prȩdicatores & prȩlati qͥ
eam ꝑtegunt ab ȩstu uiciorũ & demonũ.
& abomib aduersis. habebat tab̃naculum
sicut diximus saga cilicina: ꝑ quȩ designan¬¬
tur poenitente s. qr ciliciũ habitꝰ poenicen¬
tiȩ est. Habebat rubricatas pelles: ꝑ quas d
stantes. Habebat etiã funiculos: ꝑ quos
designantur pͣcepta diuina. Habebat cla-¬
uos quib excendebantur funes. & firmabat᷑

Expanded text:
no, hanc requiram: ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae » Et ad terram repromissionis de qua dicit etiam ipse: Credo videre bona Domini in terra viventium. Et et ad aquilonem, ad occidentem et ad meridiem, Ecclesiae in Christi nomine dilatatae sunt. Pelles sanctae Ecclesiae sunt praedicatores et praelati qui eam protegunt ab aestu vitiorum et daemonum, et ab omnibus adversis. Habebat tabernaculum sicut diximus saga cilicina, per quae designantur poenitentes: quia cilicium habitus poenitentiae est; habebat rubricatas pelles, per quas stantes; habebat etiam funiculos, per quos designantur praecepta divina; habebat clavos quibus extendebantur funes, et firmabatur
Abbreviated transcription (Latin):
& om̃ĩa fecit quȩ pͣteritꝰ sermo narrat: dis¬
ꝑtiam siue diuidã ei plurimos subaudis po¬
pulos: ut ꝓuna plehe quȩ ñ uult in eũ credere
possideat om̃s gentes uixta qͦd ei a patre ꝑ psal¬
mistã dr̃. Postula ame cedabotͥ gentes hȩre¬

Expanded text:
et omnia fecit quae praeteritus sermo narrat, « diset omnia fecit quae praeteritus sermo narrat, « dispertiam » sive dividam « ei plurimos » subaudis, populos. Ut pro una plebe quae non vult in eum credere, possideat omnes gentes. Juxta quod ei a Patre per Psalmista
Abbreviated transcription (Latin):
Cib enĩ ce potꝰ om̃ipotentisdĩ fides ÷ electo
sicut ipsedixit discipulis. quando cũ mulioꝵ
samaritana soquebat᷑ sedens suꝑ fontẽ. Cibhn
inqͥt habeo manducare: quẽ uos nescttis hos
aut̃ dix̃ de fide samaritanorũ qui in eũ en¬
guinem iustũ. & uror pilati Hichiltͥ &
iusto illi. Hanc iusticiã non accepit ipse ex
tempore. sed scđ̾m diuinitatẽ qua equalis:
patri & unius diuinitatis acpotentiȩ : ñ
scđm humanitatẽ niẽ fragilitatis. Seruus
aut̃ dĩ patris ÷ similit̃ scd̃m humanitatẽ. qͥ
minor ÷ patre: qrcum in formadi esset non
rapina arbitratꝰ ÷ esse se ȩqualẽ dõ: sed semet¬
ipsũ exinaniuit formã serui accipiens. Ipse
portauit. id ÷ abstulit iniquitates nrãs. id:
poenã peccatoꝵ nr̃oꝵ sustinuit in corpore suo
suꝑ lignũ: & tulit a nob peccata. quasi medi¬
cus languores egrotantiũ. Sequit᷑. Idõ sub.¬
audisqr passus : ꝓ salute generis humani.

Expanded text:
Cibus enim et potus omnipotentis Dei fides est electorum. Cibus enim et potus omnipotentis Dei fides est electorum. Sicut ipse dixit discipulis quando cum muliere Samaritana loquebatur sedens super fontem: « Cibum inquit habeo manducare quem vos nescitis . » Hoc autem dixit de fide Samaritanorum, qui in cum crguinem justum. Et uxor Pilati: Nihil tibi et justo illi. Hanc justitiam non accepit ipse ex tempore, sed secundum divinitatem, qua aequalis est Patri et unius divinitatis ac potentiae, non secundum humanitatem nostrae fragilitatis. Servus autem Dei Patris est similiter secundum humanitatem, rma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens . » Ipse portavit, id est abstulit, iniquitates nostras, id est poenam peccatorum nostrorum sustinuit in corpore suo super lignum, et tulit a nobis peccata, quasi medicus languores aegrotantium. Sequitur. « Ideo, » subaudis quia passus est pro salute generis humani,
Abbreviated transcription (Latin):
mitate carnis quã assũpsit Idõ aut̃ dicit.
dñs pat̾ uoluit conterere eũ: qr ipse ꝑmi-¬
generis: uidebit semen longeuũ incor¬
dib fideliũ. id ÷ uerbũ euangłii qđ et̃nũ
÷. quia alia lex ei ñ succedet. de quo semi¬
ne dicit ipse in euangłio frut qui seminat
seminare sem̃ suũ. Ut etiã uidebit semen
suũ qui sunt om̃s credentes: qr ȩt̃naliter
cũ ipso regnabunt. Et uoluntas dñipatris
dĩ patris fuit ut redimeret genꝰ huma¬
nũ ꝑ sanguinẽ filii sui: sicut ipse dirit
Hic ÷ filius meus dilectus in quomichi com.¬
placui: id ÷ in quo beneplacitũ meũ po¬
sui.Peo qł laborauit animaeiꝰ subaudis
in popło iudeoꝵ pͣdicando. miracula fa¬¬
ciendo. & mortẽ etiã ꝓ eis sustinendo.
sed illi noluerunt conuerti ad eum ꝑ
poenitentiã. uidebit subaudis ȩccłas intoto
orbe fabricatas. loco udeorũ: & saturabtur
id ÷ delectabit᷑ fide &e bonis oꝑib crdeatu

Expanded text:
mitate » carnis quam assumpsit. Ideo autem dicit: Dominus Pater voluit conterere eum, quia ipse praemigeneris, « videbit semen longaevum » in cordibus fidelium, id est verbum Evangelii quod aeternum est, quia alia lex ei non succedet, de quo semine dicit ipse in Evangelio: « Exiit qui seminat seminare semen suum . » Vel etiam videbit semen suum, qui sunt omnes credentes, quia aeternaliter cum ipso regnabunt. « Et voluntas Domini » Patris ei Patris fuit ut redimeret genus humanum per sanguinem Filii sui, sicut ipse dixit: « Hic est Filius meus dilectus in quo mihi complacui , » id est in quo beneplacitum meum posui. « Pro eo quod laboravit anima ejus, » subaudis in populo Judaeorum praedicando, miracula faciendo, et mortem etiam pro eis sustinendo, sed illi noluerunt converti ad eum per poenitentiam, « videbit, » subaudis ecclesias in toto orbe fabricatas loco Judaeorum, « et saturabitur, » id est delectabitur fide et bonis operibus credentium.
Abbreviated transcription (Latin):
auuad sideles subaudis confirmabo uobiscũ:
qdedauid rege filioi sai intelligendũ est sed
sueriunt fcre testẽ popłis dedi eũ: duce ac pͦ¬
uptorem gentiũ Hoxdĩ patris de filio quem
ait tesfem popłis hoc ÷ intestimoniũ po-¬
Noꝵ ut precepta illius atꝙ mandata illis
niunciaret. qui de se ipso & patre loquitur.
gadi hoc natꝰ sum ut cestimonidm ꝑhibeã
ueritat. Ꝙ illud. Oportet p̾dicari euangłm
sud in omi orbe. intestimoniũ cunctis gen-¬
abi ⁊ ste est enĩ testis om̃iũ: quẽ pat̾ mundo
pnisit ce prestitit. Ipse ÷̃ dux: qr ducatum
retitudinis p̾buit suis fidelib. & ipse intro¬
aucit nos de t̾renis ad contemplationẽ dĩ pa-
nesciebas uocabis: & gentes quȩ non cogno¬
ueruant de acd tecurrent Alloquit᷑ ds̃pat fili¬
um suũ cłe uocatione gentiũ ad fidem. &
qł adeũ concurrant gentes. quȩ ante illum
n̾coq noscebant ꝑ fidem ce dilectionẽ fcce in¬
quit gentes quas ignorabas ꝓpt̾ idolatriã.

Expanded text:
fideles, subaudis Confirmabo vobiscum, non de David rege suo Isai intelligendum est, sedfuerunt. « Ecce testem populis dedi, ducem ac praeceptorem gentium. » Vox Dei Patris de Filio, quem dedit testem populis, hoc est in testimonium populorum, ut praecepta illius atque mandata illis annuntiaret, qui de se ipso et Patre loquitur: « Ego ad hoc natus sum, ut testimonium perhibeam veritati . » Et illud: « Oportet praedicari Evangelium istud in omni orbe, in testimonium cunctis gentibus . » Iste est enim testis omnium, quem Pater mundo promisit et praestitit. Ipse est dux, quia ducatum rectitudinis praebuit suis fidelibus, et ipse introducit nos de terrenis ad contemplationem Dei Patrnesciebas vocabis, et gentes quae te non cognoverunt, ad te current. » Alloquitur Deus Pater Filium suum de vocatione gentium ad fidem, et quod ad eum concurrant gentes, quae ante illum non cognoscebant per fidem et dilectionem. Ecce inquit gentes quas ignorabas, propter idololatriam,
Abbreviated transcription (Latin):
te diabolo: completo numero electorum.
statim transiret de t̾reno paradiso ad gau¬
dia ȩt̃nȩ quietis. Ꝙ nunc quid michiest
hic: dicit dñs: Quasidiceret. Quid motit
hic in uidea amplius. cũ pauci ibi sintu
y male uiuendo. Dominatores eiꝰ subaudis
popłi decẽ ce duarũ tribuũ iniq aguit
dicit añis: &e iugit̃ totacdie nom̃ meũ nblis

Expanded text:
te diabolo, completo numero electorum, te diabolo, completo numero electorum, statim transiret de terreno paradiso ad gaudia aeternae quietis. « Et nunquid mihi est hic, dicit Dominus? » Quasi diceret: Quid memor hic in Judaea amplius, cum pauci ibi sint iest male vivendo. « Dominatores ejus, » subaudis populi decem et duarum tribuum, « inique agunt, dicit Dominus, et jugiter tota die nomen me
Abbreviated transcription (Latin):
xerunt in t̾ram suam & ÷ sensus Egiptii
quidẽ uoluerunt tenere popłm meũ in
seruitute. ob huiuscemodi udelicet causã.
qr liberauerant eũ de penuria famis & re¬
uera iuste uidebant᷑ ex parte agere. sed ego
lib̾aui eũ educendo ꝑdesertũ in t̾ram sibi
ante ꝓmissam. Q si deliquit contra assiriũ.
ut eum expelleret a ꝓprio solo & calũnia¬
retur eũ. id ÷ ut opprimeret illũ: & oe¬
casionẽ quȩreret nocendi Moralit̾ aut̃ ȩ¬
giptꝰ quȩ int̃pretat᷑ tenebrȩ uł meror: si¬
giificat hunc mundũ. Genꝰ gͦ humanũ
in pͥncipio hoc ÷ in pͥmo parente nr̃o des¬
cendit in hunc mundũ: ut colonus esset
ibi. iuxta qđ psalmista dicit. Incola ego
sũ apud te: & peregrinꝰ. Sed diabolus abs¬
q ulla causa calũniatꝰ ÷ eũ: id ÷ si ne cau¬
sa quȩsiuit decipe eũ. qr nichil ei com¬
miserat. Eenus gͦ humanũ ꝓpt̃ hoc
dico colonũ hic ẽẽ. quia si ñ peccasset suader¬

Expanded text:
ierunt in terram suam. Et est sensus: Aegyptii ierunt in terram suam. Et est sensus: Aegyptii quidem voluerunt tenere populum meum in servitute, ob hujuscemodi videlicet causam, quia liberaverant eum de penuria famis. Et revera juste videbantur ex parte agere; sed ego liberavi eum educendo per desertum in terram sibi ante promissam. Et si deliquit contra Assyrium, ut eum expelleret a proprio solo, et calumniaretur eum, id est ut opprimeret illum, et occasionem quaereret nocendi. Moraliter autem Aegyptus, quae interpretatur tenebrae vel moeror, significat hunc mundum. Genus ergo humanum in principio, hoc est in primo parente nostro, descendit in hunc mundum, ut colonus esset ibi. Juxta quod Psalmista dicit: « Incola ego sum apud te, et peregrinus . » Sed diabolus absque ulla causa calumniatus est eum, id est sine causa quaesivit decipere eum, quia nihil ei commiserat. Genus ergo humanum propter hoc dico colonum hic esse, quia, si non peccasset suaden
Abbreviated transcription (Latin):
uit sion uincula colli sui. de illis dicoqui
crediderunt: quando pͣdicantib apłis
bapticati sunt in nominedñi iħu. Quia
hȩc dicit dñs. Gratis uenuindati estis: ce
sine argento redimemini. Gratis id ÷ spon¬
te & uoluntarie uenundati estis diabolo.
qr nichil boni acceper̾ apilato: tradentes
filiũ cdi morti. & neq aliquod cõmodũ
inde ꝑceperunt: nec aliquod incõmodum
euaserunt. ldõ aut̃ dicit. & sine argentondi¬
memini: qr sine aliquo lucro &e p̾remio. &
sine nr̃is prȩcedentib meritis filius di nos
redemit sua grã & miscdia. Unde petrusaps
dicit: Non auro corruptibili &e argento uł la¬
pide p̃cioso redempti estis de uana ur̃a con.¬
uersatione. sed precioso sanguine iħu xp̃i
colonus esset ibi: id ÷ ut incoleret t̾ram q¬
sen. & assur hoc ÷ assirius popłs ueniens
cũ nabuchodonosor: absq ulla causa ca¬
lumniatus est eum: postquã illi introdu¬

Expanded text:
vit, Sion, vincula colli tui, de illis dico qui vit, Sion, vincula colli tui, de illis dico qui crediderunt, quando praedicantibus apostolis baptizati sunt in nomine Domini Jesu. « Quia haec dicit Dominus: Gratis venundati estis, et sine argento redimemini. » Gratis, id est sponte et voluntarie, venundati estis diabolo: quia nihil boni acceperunt a Pilato, tradentes Filium Dei morti. Et neque aliquod commodum inde perceperunt, nec aliquod incommodum evaserunt. Ideo autem dicit, et sine argento redimemini, quia sine aliquo lucro et praemio, et sine nostris praecedentibus meritis Filius Dei nos redemit sua gratia et misericordia. Unde Petrus apostolus dicit: Non auro corruptibili et argento, vel lapide pretioso redempti estis de vana vestra conversatione, sed pretioso sanguine Jesu Chricolonus esset ibi, » id est ut incoleret terram Gessen. « Et Assur, » hoc est Assyrius populus veniens cum Nabuchodonosor. « Absque ulla causa calumniatus est eum, » postquam illi intro
Abbreviated transcription (Latin):
rłm aut̃ & sion uocabat᷑ ars ce cuitas da¬
uid: ierłm aut̃ reliqua pars ciutatis. Quod¬
q sequit᷑. quia non adiciet ultra ut ꝑtranse¬
at ꝑte incircuncisus & immundus. speciali
aliquis incircuncisus. id ÷ qui non ÷ purga¬¬
tꝰ apeccatis & immundus. Potest ce ad pͥ
subauditione. ut dicamͦ qr ñ ꝑtransibit
ultra ꝑ te incircuncisus & immundus. si
recte custodieris quȩ dico Circuncisio ista
spũalit̃ ÷ tenenda. & non nuno solũ modo
corporis membro sed inom̃ib. & sensu ce
uoluntate accupiditate praua obseruanda:
ut in omĩb simꝰ purgati & mundi Excutere
de puluere peccatorũ. id ÷ expia tẽ apeccato:
consurge ad poenitentiã. Sede in statu m̃tis
ofilia sion. captiua. id ÷ quȩ tã captiua
mista. Dirupisti uincula mea: tͥ sacrifica-¬
bo hostiã laudis. Hon erat tunc filia sed
captiua tenebatur: id ÷ iam ei imminebat
captiuitas. qr negando filiũ dĩ effemina¬
ta est: & amisit uirginitatẽ suã Tu nc sol¬

Expanded text:
 quia Sion vocabatur arx et civitas David. Jerusalem autem reliqua pars civitatis. Quodque sequitur: « Quia non adjiciet ultra ut pertranseat per te incircumcisus et immundus, » specialaliquis incircumcisus, id est qui non est purgatus a peccatis, et immundus. Potest et ad prasubauditione, ut dicamus quia non pertransibit ultra per te incircumcisus et immundus, si recte custodieris quae dico. Circumcisio ista spiritualiter est tenenda, et non in uno solummodo corporis membro, sed in omnibus, et sensu, et voluntate, ac cupiditate prava observanda, ut in omnibus simus purgati et mundi. « Excutere de pulvere » peccatorum, id est expia te peccato, « consurge » ad poenitentiam. « Sede » in statu mentis, o « filia Sion captiva, » id est quae jam captiva mista: « Dirupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis. » Non erat tunc filia, sed captiva tenebatur, id est jam ei imminebat captivitas, quia negando Filium Dei effeminata est, et amisit virginitatem suam. Tunc sol
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & sequit᷑ Ꝙ fortiũ spolia diuidet sub¬
audis discipłis suis. Predam gͦ fortiũ apłis
suis tradidit. quando popłos qui sub pote¬
state diaboli erant abstulit abeo. & illis di¬
uisit ut unus illoꝵ prȩesset uni popło. aliꝰ
alio. Sicut petrus prȩfuit iudeis credentib.
paulusgentib. ioħs & andreas achaicis.
thomasindis: & cȩteri &teris. Nidea mꝰ qͥd
de beato paulo apło longe ante dictũ sit
S euamin inquit lupꝰ rapax: mane comedet
prtia & uesꝑe diuidet spolia E de om̃ibus
Aplis. lȩtabunt᷑ corã te. sicut exultant uictores
ta preda quiando diuidunt spolia in toto
eeccłas sibi diuidentes E quare fiet istud:
unt: est. & ipse peccata multoꝵ tulit sanguine
s. & baptismi regeneratione ac fide illorũ.

Expanded text:
Unde et sequitur: « Et fortium spolia dividet, » subaudis discipulis suis. Praedam ergo fortium apostolis suis tradidit, quando populos qui sub potestate diaboli erant abstulit ab eo, et illis divisit ut unus illorum praeesset uni populo, alius alii. Sicut Petrus praefuit Judaeis credentibus, Paulus gentibus, Joannes et Andraeas Achaicis, Thomas Indis, et caeteri caeteris. Videamus quid de B. Paulo apostolo longe ante dictum sit: « Benjamin, inquit, lupus rapax, mane comedet praedam, et vespere dividet spolia . » Et de omnibus apostolis: Laetabuntur coram te, sicut exsultant victores capta praeda quando dividunt spolia, in toto orbe ecclesias sibi dividentes. Et quare fiet istud? atus est. « et ipse peccata multorum tulit » sanguine suo, et baptismi regeneratio