comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stino conamine sentes app̃hendere: & diui-¬
dum fauces cum aliȩ dapes redundent. se¬
pe agrestia desiderare. Et plerosq musico-¬
rum omnium. organi scilicet. psalterii. ey¬
thare. melos aures oppletas: mollis sepe
auene modulamini auditũ accõmodare.
Et si me quẽpiam laudare repꝑerint. qui
adhuc suꝑis uinctus sit. ñ me adulatorem
putent. s rei bene geste dissertorẽ: nec faiie.¬
re cuiqmͣ panigerieo carmine. s digna me¬
cat. si a me largita conditoris dona narrata
uideat: ne elationis stimulo. sincere m̃tis soli¬
ditatem corrumpat. Dulli qͥppe dubiũ ẽ: qd̃
adulator polluat mentes decore plenas uir¬
dutum. Sicut ad isrł ꝑ ysaiam dñs loquit᷑.
Popłe meus qui beatũ te dicunt ipsi te deci¬
piunt: & uiam gressuum tuoꝵ dissipant.
Sapientem enĩ ut uulgo dicitur falsa laus
increpat: uera ad meliora tendere ꝓuocat.
Adornet gͦ eos in eo qd̾ bene gesserunt. fa-¬

Expanded text:
stino conamine sentes apprehendere; et divitstino conamine sentes apprehendere; et divitum fauces cum aliae dapes redundent, saepe agrestia desiderare; et plerosque musicorum omnium, organi scilicet, psalterii, cytharae melos aures oppletas, mollis saepe avenae modulamini auditum accommodare. 3. Et si me quempiam laudare repererint qui adhuc superis junctus sit, non me adulatorem putent, sed rei bene gestae dissertorem; nec favere cuiquam quam panegyrico carmine, sed digna mecat, si a me largita Conditoris dona narrata videat, ne elationis stimulo sincerae mentis soliditatem corrumpat. Nulli quippe dubium est quod adulator polluat mentes decore plenas virtutum, sicut ad Israël per Isaiam Dominus loquitur: Popule meus, qui beatum te dicunt, ipsi te decipiunt, et viam gressuum tuorum dissipant . Sapientem enim, ut vulgo dicitur, falsa laus increpat, vera ad meliora tendere provocat. Adornet ergo eos in eo quod bene gesserunt fa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepto caniciem rebar liquido meatu exu¬
berari: multũ me ego ad hoc opus imparẽ
reppio. Si enĩ me. in hoc oꝑe nequaqͣm indi¬
gnum iudicassem: olim iam ad ea texenda
temerario qmuis conatu aggressus fuissem.
Nmͣqmͣ me &e ꝑtriennium occeani ꝑ ora ue¬
us molles sectancdo uias madefacit. Sepe
&e lenta palus elnonis plantas ob uenerabiliᷤ
amandi pontificis ferendũ suffragium:.
qui his constitutus in locis. ueteres sicam¬
broꝵ errores euangłico muerone. cobercet.
Erit tam̃ cominissi oꝑis uenerancli patris
nr̃i arbitrii cultus: ut si aliqua minus rite
prompta decore facunditatis caruerint.
urĩs faleramentis decorentur. ut legentib
apta fiant: ne dum meã imꝑitiam in eloqͥo
cum ad partum opus ouantes manũ teten¬
derint. mox sentium asꝑitate. cruentatam¬
nitantur subtrabere. Quib dicendu ẽ. nan¬
tes solere reumam gurgitum fractis uiribꝰ
ripe redditos. cũ alia defuerint subsidia. fe¬

Expanded text:
praeceptum coniciens rebatur liquido meatu exupraeceptum coniciens rebatur liquido meatu exuberari, multum me ego ad hoc opus inparem repperio. Si enim me in hoc opere nequaquam indignum iudicassem, olim iam ad ea texenda temerario quamvis conatu adgressus fuissem, quamquam me et per triennium Oceani per ora veus molles secando vias madefacit saepe et lenta palus Elnonis plantas ob venerabilis Amandi pontificis ferendum suffragium, qui his constitutus in locis veteris Sicambrorum errores euangelico mucrone coercet. Erit tamen commissi operis, venerandi patris, vestri arbitrii cultus, ut si aliqua minus rite prompta decorem faciditatis caruerint, vestris faleramentis decorentur, ut legentibus apta fiant: ne dum meam imperitiam in eloquio cum ad partum opus ovantes manum tetenderint, mox sentium asnitantur subtrahere. Quibus dicendum est nantes solere post ima gurgitum fractis viribus ripae redditos, cum alia defuerint subsidia, fe
Abbreviated transcription (Latin):
eximiis ce sacri
culminis regimi¬
ne decoratis. reli¬
gionisq copia
fultis. Boboleno
ce uualdeberto
patrib: ionas
peccator. Memini me boc ferme triennũ
fratrũ coniuentia flagitante. uel beati ber¬
dulfi abbatis imꝑio iubente. cũ apud eos
apenninis rurib uacans. in ebobiensi ce¬
nobio morarer fuisse pollicitum. ut almi
patris columbani meo studerem stilo texe.¬
re gesta: p̃sertim cũ hi qui eo fuerunt.
in tempore. & penes ipsum patrata uide¬
runt. qm̃ plurumi penes uos suꝑstites sĩ.
qui nobis ñ audita s uisa narrarent: uel q̃
etiam nos ꝑuenerabiles uiros aitalam ce eu¬
stasium didicimus. quorum pͥmus ebobien¬
sis. sccłs luxouiensis cenobii. quo uos p̃sules
existitis. eius successores fuerunt: qui magi¬
stri instituta suis plebib seruanda tradide¬
runt. Quorum uitam utcũq quiuimus
in postinodum deꝓmpsimus: seu plerumq
quos eluentia memorabiles reddidit. Sx q̃
supradictoꝵ fratrũ agapis. uel patͥs p̃dicti

Expanded text:
eximiis et sacri culminis regimine decoratis religionisque copia fultis Boboleno et Waldeberto Patribus Jonas peccator. Memini me ante hoc ferme triennium fratrum conniventia flagitante, vel B. Bertulfi abbatis imperio jubente cum apud eos Apenninis ruribus vacans in Ebobiensi coenobio morarer fuisse pollicitum, ut almi Patris Columbani meo studerem stylo texere gesta; praesertim cum hi qui eo fuerunt in tempore, et penes ipsum patrata viderunt, quam plurimi penes vos superstites sint, qui nobis non audita sed visa narrarent, vel quae etiam nos per venerabiles viros Attalam et Eustasium didicimus: quorum psis, secundus Luxoviensis coenobii, quo vos praesules existitis, eius successores fuerunt, qui magistri instituta suis plebibus servanda tradiderunt. Quorum vita, utcumque quivimus, inpostmodum depromsimus, seu plerumque quos cluentia memorabiles reddit. Sed quae supradictorum fratrum agapis vel patris praedicti
Abbreviated transcription (Latin):
de autẽ eo iam die sexto postqm grauius
agi cepit:. deposuimus eũ ante altare flentẽ:
atq eius obitum p̃stolantes. Ego autẽ dolo¬
rem ñ ferens. discessi a domo: mandans mu-¬
liexi ut cũ obiret. statim eũ sepulture locaret.
flente autẽ genitrice: iacuit infans usq ad
uesꝑum. Occidente. autẽ sole: eleuat uocẽ suã
dicens. Dulcissima soror ubi es: Sic enĩ genitriõe
ut blandicia infantum habet: uocitare so¬
litus erat. At illa accurrit dicens: adsum
fili dulcissime. Suscepitq eũ in ulnis: moxq
porrecta papilla. hausto lacte conualuit.
is diebe quando hec nobis. lii.
relata sunt: unus clericoꝵ nr̃oꝵ uen¬
tris fluxum incurrit cum febre. ac nimia
lescente nausia statim reiciebat. Sx ꝑtinꝰ ut
de sepulchro puluerem bibit: om̃i infirmitate
demꝑta firmatus est.

Expanded text:
te autem eo, iam die sexto, postquam gravius te autem eo, iam die sexto, postquam gravius agere coepit, deposuimus cum ante altare, flentes atque eius obitum praestolantes. Ego autem dolorem non ferens, discessi a domo, mandans mulieri, ut, cum obiret, statim eum sepulturae locaret. Flente autem genetrice, iacuit infans usque ad vesperum. Cadente autem sole, elevat vocem suam, dicens: „Dulcissima soror, ubi es?" Sic enim genetricem, ut blandicia infantum habet, vocitare solitus erat. At illa accurrit, dicens: „Adsum, fili dulcissime", susceptoque eum in ulnis, moxque porrecta papilla, hausto lac, convaluit'. 52. His diebus quando nobis haec relata sunt unus clericorum nostrorum ventris fluxum incurrit cum febre ac nimia lescente nausia, statim reiciebat; sed protinus ut de sepulchri pulvere bibit, omni infirmitate dempta, firmatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
abñt. quo ceꝑat: & ꝓstratus cor̃a sci pigneri¬
be orationem fudit: reppitq ibi duas cande¬
lulas. ex cera ac papiro formatas. Quibus
assumptis domũ exhibet: illuminatisq
eis. fauillam papiri cũ aqua munda hau¬
sit: mox sanitatem recepit. Iudeus ille uͦ
ab hac infirmitate correptus: ꝑ anni spa¬
cium cruciatus ẽ: s mens iniqua nec tor¬
mentis potuit unqmͣ mutari. .li.
hardegisilus uͦ sanctonice urbis ciuiᷤ
cognomento giso. susceptis nobis ad
domũ suam. inuitat ad oratorium: qd̾ mat̃¬
edificatũ. beati martini reliquiis consecra¬
uit. Deniq cũ expleta oratione solliciti ẽẽmꝰ:¬
flagitare. cepi si ibidem uirtus antistitis o¬
stensa fuisset: respondit. Ante annũ terci¬
um puerulus iste filius meus quẽ cor̃a
cernitis: cũ adhuc ad matris penderet.
papillam. incõmocdo agi cepit: ac ꝑ tͥginta
dies aut eo amplius. int̃ manus ñ sine
dolore deportabatur: donec nec mamulla̾

Expanded text:
abiit quo coeperat, et prostratus coram sanctis pignoriabiit quo coeperat, et prostratus coram sanctis pignoribus orationem fudit, reperitque ibi duas candelulas ex cera et papyro formatas. Quibus assumptis, 1106 ad domum exhibet, illuminatisque eis, favillam papiri cum aqua munda hausit, mox sanitatem recepit. Iudaeus vero ab hac infirmitate correptus, per anni spatium ventilatus est; sed mens iniqua nec tormentis mutari potuit umquam. 51. Chardegysilus vero Sanctonicae urbis civis cognomento Gyso, susceptis nobis ad domum suam, invitat ad oratorium, quod matuiis consecravit. Denique cum, expleta oratione, solliciti essemus, si ibidem virtus antistitis ostensa fuisset, respondit: 'Ante annum tertium puerulus iste filius meus, quem coram cernitis, cum adhuc ad matris penderet papillam, incomode agere coepit ac per triginta dies aut eo amplius inter manus non sine labore deportabatur, donec ita addictus
Abbreviated transcription (Latin):
culoꝵ obtutib priuatus. auriũ aditib
oppilatis: oris officiis obstructis. manuũ
plura. Ita erat omium membroꝵ usu p̃mor¬
tuus: ut solo spũ palpitaret. Nt autẽ locũ
scm attigit: om̃i ꝑrsus debilitate submota.
dam tempore grauiter a quartano typo ue¬
xabatur: ita ut accedente febre. neq cibũ
neq potũ sumere posset. Int̾e̾a aduenit. fe¬
stiuitas scĩ martini antistitis. At ille cele¬
bratis cũ reliquo clero uigiliis: mane p̃ce¬
dit. om̃s: & ad scĩ basilicam festinat. D̃u autẽ
ꝑꝑat: obuium habuit iudeum. Quo inqui¬
rente quo ꝑgeret: respondit. Typum quar¬
tanum incurri: & nunc ad basilicam scĩ
ꝓpo: ut me uirtus eius ab hac infirmitate
discutiat. Qui ait. Martinus nichil tͥ ꝓ
derit. quẽ t̾ra oppͥmens t̾renum fecit. casso
eius edem labore expetis: ñ enim poterit
mortuus uiuentib tribuere medicinam.
At ille despitiens uerba serpentis antiqͥ.

Expanded text:
culorum obtutibus clausis, aurium aditibus culorum obtutibus clausis, aurium aditibus oppilatis; oris officiis obstructis, manuum . Quid plura? ita erat omnium membrorum usu praemortuus, ut solo spiritu palpitaret. Ut autem locum sanctum attigit, omni prorsus debilitate submota, odam tempore graviter a quartano typo vexabatur, ita ut accedente febre, neque cibum, neque potum sumere posset. Interea advenit festivitas sancti Martini antistitis. At ille celebratis cum reliquo clero Ed., populo vigiliis, mane praecedit omnes, et ad basilicam Sancti festinat. Dum autem properat, obvium habuit Judaeum, et eo inquirente quo pergeret, respondit: Typum quartanum incurri, propero, ut me virtus eius ab hac infirmitate discutiat'. Qui ait: 'Martinus enim nihil tibi proderit, quem terra obpremens terreum fecit; casso eius aedem expetis; nou enmortuus viventibus tribuere medicinam. At ille despiciens verba serpentis antiqui,
Abbreviated transcription (Latin):
uiri p̃cio quieuerunt: & ita hȩc libertati
donatur.
isce dieb cum quidam ꝓ resoluendo
debito. qd̃ in necessitatib suis contra
niq cũ uideret creditor. qd̾ ab eo ñ extorque.¬
re posset quia nicħ habebat: nec eẽt qui ez
manũ miscłie porrigeret. artius eũ in iuin¬
culo constringit: negato cibo potuq dice¬
bat. Ego te faciam ad om̃ium terrorem fa¬
me deficere: donec omĩa recddas. Hec autẽ
cum agerentur: sc̃ĩ antistitis reliquie. que
sessonicum in pagum ferebantur. ꝑ platẽa
p̃teribant. Audiens uͦ uinc̃tus plallentiũ
sitaret. Statimq dissolutis ligaminib nul¬
lo retinente basilicam scãm ingredit᷑. Dehinc
a deuotis redemptus: a nexu debiti absolu.
do lumine in cecitate durabat: auditis scĩ
uiri miraculis. alacri deuotione basilicam
eius expeteret. ꝑstrata aut̃ẽ suꝑ aridam hui¬
mum ante sepulchrum: mox ut orationem
fudit. lumen reciꝑe meruit.

Expanded text:
ncti pretio, quieverunt, et ita haec libertati ncti pretio, quieverunt, et ita haec libertati donatur.Hisce diebus cum quidam pro dissolvendo debito, quod in necessitatibus suis contraxnique cum videret creditor quod ei nihil extorquere posset, quia nihil habebat, nec esset qui ei manum misericordiae porrigeret, arctius eum in vincula constringit, negatoque cibo ac potu dicebat: Ego te faciam ad omnium documentum fame tabescere, donec omnia reddas. Haec autem cum agerentur, sancti Antistitis reliquiae, quae in Suessionicum pagum ferebantur, per plateam praeteribant. Auditis itaque vinctus psallentium sitaret: statimque dissolutis ligaminibus, nullo retinente, basilicam sanctam ingreditur. Dehinc a devotis redemptus, a nexu debiti absolututo lumine, in caecitate durabat, auditis Sancti viri miraculis, alacri devotione basilicam ejus expeteret. Prostrata autem super aridam humum ante sepulcrum, mox ut orationem fudit, lumen recipere meruit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc hec causa. quia cũ a sc̃õ dei incolumita¬
ti fuerint redditi. statim recedunt: & aliquo¬
diens ita clam redeunt. ut si dici fas ẽ a ne¬
mine uideantur. Cumq rumor surrexerit
beati antistitis appariusse uirtutẽ: uocatis
ad nos eustodib echs. quȩ sunt acta cognos.¬
cimus: nomina tam̃ ñ semꝑ ab his discimus.
Illos uͦ plerũq nominatim scribimꝰ quos
uidere potuerimus: aut ipsi discutimus. He
manib debilis: cuius digiti in palmã erant
euruati: intantũ ut putaret᷑ uermib scatere.
S celebrata sollemnitate: directis ambarũ
manuũ digitis. incolumitati donatus ẽ. Hi¬
ditq eum omĩs ppłs sospitem redeuntẽ. Cui
die dominico contexeret..
brachium contractis neruis emar¬
cuerat: ad sepulchrũ beati uiri ueniens:
in oratione ugilũsq ꝑnoctans. brachiũ sanũ
& sanatur. Tunc uenientes dñi eius. & eã
reducere nitentes: accepto eius de reb scĩ¬

Expanded text:
hoc haec causa, quia, cum a sancto Dei incolomitahoc haec causa, quia, cum a sancto Dei incolomitati fuerint redditi, statim recedunt et aliquotiens ita clam redeunt, ut, si dici fas est, a nemine videantur. Cumque rumor surrexerit, beati antestitis apparuisse virtutem, vocatis ad nos custodibus aedis, quae sunt acta cognoscimus; nomina tamen non semper ab his discimus. Illos vero plerumque nominatim scribimus, quos videre potuerimus, aut ipsi discutimus. Vennibus debilis, cuius digiti in palma erant defixi in tantum, ut putaretur vermibus scatere. Sed, celebrata solemnitate, directis ambarum manuum digitis, incolomitati donatus est; viditque eum omnis populus sospitem redeuntem. Cui die Dominico componere volbrachium contractis nervis emarcuerat. Ad sepulcrum autem beati Viri veniens, ac in oratione vigiliisque pernoctans, brachium suum s sanatur. Tunc venientes domini ejus, et eam abducere nitentes, accepto de rebus Sa
Abbreviated transcription (Latin):
eniq dum quad̾a uice iter ageremus:
duo pueri de custodib equoꝵ egrotare
ne: alter dissinteria laborabat. Utrũq tam̃
febris ualida retinebat. Et ita uirib desti¬
neri: extractum puluerem quẽ de sepulchro
scĩ abstuleram uiri capselle deliitum. aquã
ipsis haurire p̃cipio. Mox comp̃ssa febre. re¬
ad laudem antistitis sui oꝑari dignatur. et
ut sepe testatus sum. hȩc ame imꝑito narra¬
ri ñ possunt:. tam̃ ut ipsa imꝑitia ꝑmutat e¬
lucubrabuntur. ne occultari uideant᷑. Mal¬
lulfus quida turonici territoruĩ cius: egri¬
tudine seua comp̃ssus: lectulo anhelus de¬
cubuit. Ex quo tabescens in cõmodo: mani¬
curricula banc debilitatẽ sustinuit: sexto de¬
niq anno. ad sc̃ĩ basilicam se deferri deposeit.
In qua orationi decumbens: ꝑdita debilitate.
sospitatem meruit adipisci.
t ne ob hoc ciudã que referuntur
uideantur incredibilia. quia nomina
singuloꝵ ñ sunt in paginis p̃notata: facit.

Expanded text:
enique cum quadam vice iter ageremus, duo pueri de custodibus 1103 equorum ane, alter dysenteria laborabat. Utrumque tamen febris valida retinebat, lassatique tneri. Extractum autem pulverem, quem de sepulcro Sancti abstuleram super capsellam, delutumque aqua ipsis haurire praecipio. Mox compressa febre, read laudem Antistitis sui operari dignatur, et, ut saepe testatus sum, haec a me imperito narrari non possunt: tamen, ut ipsa imperitia praestat, elucubrabuntur, ne occuli videantur. Malulfus quidam, Turonici territorii civis, aegritudine saeva compressus, lectulo in suo anhelus occubuit; ex quo tabescens incommodo, manicurricula in hac debilitate sustinuit. Sexto denique anno ad Sancti basilicam se ein qua orationi decumbens, perdita debilitate, sospitatem meruit adipisci. 45. Et ne ob hoc cuiquam quae referuntur videantur incredibilia, quia nomina singulorum non sunt in paginis praenotata, facit
Abbreviated transcription (Latin):
inquit quis es: uł quod ẽ nom̃ tuũ. Cui uir¬
beatus: ego sum inqͥt martinus turonoꝵ sac̾¬
dos. In his scĩ uerbis. pauꝑ surrexit a som¬
no: app̾hensoq bacello iter imꝑatũ aggrẽ¬
ditur: &e quȩ sibi fuerant imꝑata ppłis nun-¬
ciauit. Mense autẽ septimo postqͣm hȩc ac.¬
ta sunt beatã basilicam adiit: ibiꝙ ꝓstratꝰ
ꝑtriduum. quarta die. a sc̃ĩ uirtute uisi¬
tatus est. Iam enĩ computruerat. caro pal.¬
marum eius. que clause detinebantur:
& cum cligiti eius directi fuissent: sanguiᷤ

Expanded text:
ine, quis es, vel quod est nomen tuum? Cui virine, quis es, vel quod est nomen tuum? Cui vir: Ego sum, inquit, Martinus Turonorum sacerdos. In his Sancti verbis pauper surrexit a somno, apprehensoque bacello, iter imperatum aggreditur, et quae sibi fuerant imperata populis nuntiavit. Mense autem septimo postquam haec acta sunt, beatam basilicam adiit, ibique prostratus per triduum, quarta die a Sancti virtute visitatus est. Jam enim computruerat in eo caro palmarum ejus, quae clausa detinebatur. Et cum digiti ejus directi fuissent, sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
tib cõmoueris: Et ille. ecce inquit uenera¬
bilis dñe. dum parumꝑ obdormirem. ui¬
cum dolore exꝑgefactus. offitium manuũ
mearũ ꝑdidi: & nescio quid sceleris commi¬
sissem. Tunc uir ille sicut discipulis dñs de
ceco nato dixit. quia neq ille peccauerat.
neq parentes eius. s ut manifestaretur opꝰ
dĩ in illo: ait. Debilitas tua: tormentum
indicat ppłi delinquentis. Uade gͦ nunc
ꝑ uicos & castella. & ad ciuitatem usq ꝑten¬
& usuris abstineat: & in die dñico nullum
opus absq sollemnitatib mysticis agat.
Ecce enĩ corã dño in lacrimis decumbimꝰ.
ueniam ꝓ ppło dep̃cantes: & adhuc spes est
obtinendi. si emendatio subsequat᷑ in plebe.
Nam hostilitates & infirmitates & alia ma-
la que ꝑfert ppłs. indignatio dñi cõmouet:
& ido annuncia uelociter ut emendent᷑. ne
crudeliter in scelere suo deꝑeant.Tu nobis
minũ ut saneris. Cui ille. dic mͥ queso dñe.¬

Expanded text:
tibus commoveris? Et ille: Ecce, veneratibus commoveris? Et ille: Ecce, venerabilis domine, dum parumper obdormivi, cum dolore expergefactus opus manuum 1065 mearum perdidi, et nescio quid sceleris commisissem. Tunc vir ille, tanquam discipulis Dominus de caeco nato, quia neque ille peccaverat, neque parentes ejus, sed ut manifestaretur opus Dei in illo , ait: Debilitas tua tormentum indicat populi delinquentis. Vade ergo nunc per vicos et castella, et ad civitatem usque perten, perjuriis et usuris abstineat, et in die Dominico nullum opus, absque solemnitatibus mysticis, agat. Ecce enim coram Domino in lacrymis decumbemus veniam pro populo deprecantes, et adhuc spes est obtinendi, si emendatio subsequatur in plebe. Nam hostilitates, et infirmitates, et alia multa mala, quae perfert populus, indignatio Domini commovet. Et ideo annuntia velocitcrudeliter in scelere suo depereant. Tu verminum ut saneris. Cui ille: Dic, quaeso, dom
Abbreviated transcription (Latin):
admirante familia. sanus a lectulo in quo
iacebat erectus est.
uid autẽ de istis miraculis mea parui-¬
tas poterit enarrare. cũ assũptus sc̃s
dei de mundo adhuc p̃dicator habeat᷑ in mũ-¬
tare nequeat. iugiter se patefactis uirtutibe
manifestat. dum cecos illuminat. dũ parali-¬
ticos sanat: dũ reliquos egrotos pͥstine sani-¬
tati reformat  S ego ut sepe testatus sum.
indignum me censeo tanti uiri signa depro¬
mere: tam̃ quia audax audeo ueniã peto
legenti: uis enĩ me impellit amoris patroni.
Et quia adhuc. ẽẽ eum denunciaui p̃dicato¬
rem: dicam quid contigerit nuꝑ. Sisulfus ex
cinomannicis pauꝑculus. dum in hortulo
suo meridie obdormisset: nescio qͥd nequiciȩ
digitis. cũ magno dolore manus debiles ele-¬
uauit. Ipso quoqe dolore p̃mente. rur sũ solui¬
tur in soporem: & uidit. ꝑuisũ. & ecce uir
stabat. ante. eum nigris uestib cano autem
capite: qui conuersus. qͥd sic inquit tu fle¬

Expanded text:
admirante familia, sanus a lectulo in quo admirante familia, sanus a lectulo in quo iacebat erectus est. 40. Quid autem de istis miraculis mea parvitas poterit enarrare, cum adsumptus sanctus Dei de mundo adhuc praedicator habeatur in mundtare nequeat, iugiter se patefactis virtutibus manifestat, dum caecos inluminat, dum paralyticos sanat, dum reliquos aegrotos praestinae sospitati reformat Sed ego, ut saepe testatus sum, indignum me censeo tanti mere. Tamen quia audax audeo, veniam peto a legente. Quia enim me impellit amor patroni, et quia esse adhuc eum denuntiavi praedicatorem, dicam quid contigerit nuper. Sisulfus ex Cenomanicis pauperculus, dum in hortulo suo meridie obdormisset, nescio quid nequitiaedigitis, cum magno dolore manus debiles elevavit, ipso quoque dolore premente, rursum solvitur in soporem: et vidit per visum, et ecce vir stabat ante eum nigris vestibus, cano autem capite. Qui conversus: Quid sic, inquit, tu fle
Abbreviated transcription (Latin):
aut. orando dep̾sserat. aut. pallendo scĩfica¬
uerat: ubi uel fesso corpori somnũ. uł media
deficienti cibum p̃buerat: dumq cet̾a circu¬
iret. & cuncta ꝑagraret. uenit ad puteũ quẽ
sc̃s̃ di ꝓprio labore patefecit: fusaq oratione.
aquã haurit: impositaq ampullula domi
regrediens deportauit. Cumq exinde infir-¬
mis multis tͥbueret sanitates: quadã uice¬
renosindus frat̾ eius. ui febrium impulsus de¬
cubuit. lectulo. Octaua quoq die. cũ ĩa ocłis
clausis in hoc iaceret ut sp̃m exalaret: atq
omnis familia ꝑstreꝑet. mortẽ condolens pa¬
troni. uel funeris necessaria p̃pararet: uenit.
in ment̾ẽ prb̃ro. ut de aqua sacrati putei in
os defuncturo guttam inferret. Qua illata.
ubi primũ os eius attigit. mox ocłos egrotꝰ
aꝑuit: absoluta etiam lingua. rogat. sibi ex.¬
inde adhuc ministrari. Acceptoq calice
ut bibit. statim omĩs febris aufugit: & sic

Expanded text:
aut orando depresserat, aut psallendo sanctificaaut orando depresserat, aut psallendo sanctificaverat, ac ubi vel fesso corpori somnum, vel inedia deficienti cibum praebuerat; dumque cuncta circuit, cuncta peragrat, venit ad puteum, quem Sanctus Dei proprio labore patefecit, fusaque oratione aquam haurit, inpositaque ampullula, domi regrediens deportavit. Cumque exinde infirmis multis tRenosindus frater ejus vi febrium impulsus, decubuit lectulo. Octava vero die cum jam oculis clausis in hoc jaceret, ut spiritum exhalaret, atque omnis familia perstreperet mortem condolens patroni, vel funeri necessaria praepararet, venit in mentem presbytero, ut de aqua beati putei in ore defuncturo guttam inferret. Qua illata, ubi primum os ejus attigit, mox oculos aegrotus aperuit, absolutaque etiam lingua, rogat sibinde ministrari; acceptoque calice, ut bibit, statim omnis febris aufugit; et sic,
Abbreviated transcription (Latin):
uella quecła paruula indigena turom¬
ce ciuitatis. ab utero matris suȩ muta
ꝓcessit: cuius os intantũ obseratũ fuit: ut
nec illas quas acunabuloꝵ tempore didicit.
posset uoces emittere. Mater uͦ de tam tristi
fetu anxia. cũ lugeret assidue: commonet᷑ ꝑ
qr eam ante sepulchrũ scĩ. cũ diutissime oraᷤ¬
set: iterũ eam secum assumpsit. Accenso uͦ
timiamatbe. cũ eam desuꝑ retineret: int̾¬
rogat si bonum ei odorem facerent. Illa re¬
spondit. Bonum. Hanc prima uocem filie:
mater mesta cognouit. Imposita uͦ ori erꝰ
aquã. quam quonda de fontib acceꝑat be¬
nedictis: iterũ int̾rogat qualem ei saporem
p̃beret. Illa respondit. Bonum. Tunc mat̾ cũ
gaudio sospitem domi refert: quã tristis ad
beati tumulum fide fida detulerat.
sa tantũ deuotionis turonos aduenit:
ce beatũ sepulchrũ orando deosculans. ad
monasteriũ sc̃m amne. transito ꝑueuit. Qui
dum singula loca uisitaret. quȩ uir beatꝰ

Expanded text:
uella quaedam parvula, indigena Turonicae civitatis, ab utero matris suae muta processit. Cujus os in tantum obseratum fuit, ut nec illas, quae cunabulorum tempore eduntur voces posset emittere. Mater vero de tam tristi fetu anxia, cum lugeret assidue, commonetur per que ante sepulcrum Sancti, cum diutissime orasset, iterum eam secum assumit. Accenso vero thymiamate, cum eam desuper retineret, interrogat eam, si bonum ei odorem faceret? Illa respondit: Bonum. Hanc primam vocem filiae mater moesta cognovit. Imposita vero ori ejus aqua, quam quondam de fontibus acceperat benedictis, interrogat iterum qualem ei saporem praeberet. Illa respondit: Bonum. Tunc mater cum gaudio sospitem domum filiam refert, quam tristis ad Beati tumulum fide fida detulerat .sa tantum devotionis Turonis advenit, et beatum sepulcrum orando deosculans, ad monasterium sanctum amne transito pervenit. Qui dum singula loca visitat, quae Vir beatus
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem: qualiter columnã ramis arbo
ris integram ad sepem ueberent. Cumq
surrexissent ab oratione. cũ inuocatione
nominis sacri cli omĩpotentis arbor̃e arri¬
piunt: ac in locũ destinatum ferre conant᷑.
Et qͣmus multi in locũ trahere nequiuant:
duo armati homines fide. leui motu porta¬
bant. Quam postea multi simul positi fra-¬
tres mouere: temptabant: ac cũ leuare. neqͥ¬
rent. tum demũ uirtutẽ om̃ipotentis agnoᷤᷤ¬
cebant: qm̃q uirtutem dũ aduiuerent si¬
mul ambo nequaꝙͣ sibi s alius alteri de¬
putando. abdite aliis patefaciebãt. Se for-¬
te nos quispiam rep̃hendendo. nosq roden¬
do. talia serere diuidicat atq condemnat:
nos tam̃ quȩ ad diuinã głam ꝑtinent silers
ñ noiuimus. Ille sibi diudicet. utr ũ hec eondi¬

Expanded text:
tudinem, qualiter columnam artudinem, qualiter columnam arris integram ad sepem vehirent. Cumque surrexissent ab oratione, cum invocatione nominis sacri Dei omnipotentis arborem arripiunt ac in locum destinatum ferre conantur. Et quem vix multi in locum trahere nequiverant, duo armati homines fide leve moto portabant. Quem postea multi simul positi fratres movendum temptabant, ac cum levare nequirent, tum demum virtutem omnipotentis agnoscebant; quamque virtutem, dum advenirent, simul ambo, nec quicquam sibi sed alius alteri depotando, abdite aliis patefaciebant. Sed fortasse nos quispiam reprehendendo nosque rodendo talia inserere diiudicat atque condemnat. Nos tamen, quae ad divinam gloriam pertinent, silere non novimus. Ille sibi diiudicet, utrum haec condi
Abbreviated transcription (Latin):
anando anatem uulgus uocat. Ille inqͥt ut
postulasti. p̃be cibos fr̾ibr. Dedit oꝑam. di¬
uix ullo unqͣm se dicerent fuisse tempore¬
ita cibo repletos. Auxit fides: quod ñ babu¬
erãt in supplementũ dapes. xuiiii.¬
lius rursum monachus nomine. leobar¬
dus. cum ad uineam custodiendã alio
tempore deputatus fuisset: inueit uulpe.¬
culam uuas uorantem. Qũã cõminando
corripuit: ac ne amplius attingeret imꝑan¬
do ꝓhibuit. Cumq ille abisset: ad suera fur-¬
Moxq leobardus de studio uineã circum¬
iens: repꝑit uulpeculam mortuã. in ore ꝓ¬
hibitos tenere cibos.
lia quoq uice isdem leobardus cum
meroueo euius suꝑius fecimus men¬
tionem. septa uinee ex abbatis imꝑio densa¬
bant atq muniebant: euenit ut securi ar¬
borem succide̾nt: et de ramoꝵ coniectura
septa densarent. Cumq iam columnã ra-¬
mis nudassent: fuit consiliũ ut t̾re ꝑstra¬
ti dñm postularent. ut ipse augeret. forti¬

Expanded text:
datam, quam a nando anatem vulgo vocant. Ille inquid: 'Ut datam, quam a nando anatem vulgo vocant. Ille inquid: 'Ut postulasti, prebe cibos fratrum'. Dedit operam, divix ullo umquam se dicerent fuisse tempore cibo repletos; auxit fides quod non habuerant in supplimento dapes. Alius rursum monachus nomine Leubardus, cum ad vineae custodiam alio tempore depotatus fuisset, invenit vulpiculam uvas vorantem; quam comminando corripuit, ac ne amplius adtingerit, imperando prohibuit. Cumque ille abisset, adsueta furMoxque Leubardus de studio vineam circumiens, repperit vulpem mortuam, in ore prohibitos tenentem cibos. Aliaque vice hisdem Leubardus cum Meroveo, cuius superius fecimus mentionem, septa vineae ex abbatis imperium densabant atque muniebant. Evenit, ut secure arborem succiderint et de ramorum coniectura septa densarent. Cumque iam columnam ramis nudassent, fuit consilii, ut terrae prostrati Dominum postularent, ut ipse augerit forti
Abbreviated transcription (Latin):
sumpto: antiphonã ipse imposuit dicens.
ibunt scĩ de uirtute in uirtutẽ. uidebit᷑
d̃s cdorum in syon. Impleta gͦ antiphonȩ me-¬
lodia. letus & om̃i amenitate repletus ani-¬
mã clatori reddidit: ut nobis qui astabamꝰ
aꝑte daretur intelligi. eũ de uisa gła & ꝓmis¬
si premii lȩticia ẽẽ repletum.. xuii¬
lius monachus sub abbate bertulfo no¬
mine bauclacharius. tempore iundemiȩ
ordinatus ut uineam custodiret. ne auium
bestiarumue accursus damnũ inferret: eue¬
nit ut triginta fr̃s ad eandem muniendam
uenirent uineam. Ille caritate plenus. po¬
stulat ut ibi post laborem fessa membra re-¬
ficiant: nec aliud quicqͣm habens qmͣ modi¬
cum panis. quẽ ad suos usus detulerat. Qm
cũ p̃positus increparet. ne hoc facere. intende.¬
ret. quia panes parare nequiret:ille ait.
Largiores post mecũ sunt: e quib tanti ac.
pluriores saciari possunt. Cũq p̃positus inqͥ¬

Expanded text:
sumpto, antiphonam ipse inposuit, dicens: sumpto, antiphonam ipse inposuit, dicens: Ibunt sancti de virtute in virtutem; videbitur Deus deorum in Syon . Inpletam ergo antiphonae melodiam, laetus et omni amoenitate repletus animam datori reddidit, ut nobis qui adstabamus aperte daretur intellegi, eum de visa gloria et promissa praemii laetitia esse repletum. Alius monachus sub abbate Bertulfo nomine Baudacharius, cum tempore vindemiae ordinatus, ut vineam custodiret, ne avium bestiarumve incursus damnum inferret, evenit, ut XXX fratres ad eandem muniendam venirent vineam. Ille caritate plenus postulat, ut ibi post laborem fessa membra reficiant, nec aliud quicquam habens quam modicum panis, quem ad suos usus detulerat. Quem cum praepositus increparet, nec hoc intento haberit, quia panis parare nequiret, ille ait: 'Large dapes mecum sunt, e quibus tantos et pluriores satiare possunt'. Cumque praepositus inqu
Abbreviated transcription (Latin):
onis in omnib imitatores eent. fuerat enĩ is
a puericia sub regrlaris disciplinȩ norma
eruditꝰ. sub beato columbano e scło cont̾sus:
simplex &e om̃i bonitate int̃ fr̃s habitꝰ. Obȩdientia
& religione pollens: malicia iuxta euangłiũ¬
omino paruulus extitit. Quid ñaq fuerit.
quod clementissimus rerũ creator. exeunti
de mundo monstrare uoluit. qualis ptꝰ fu¬
turus eẽt: nisi quia qui simili simplicitate
uiuunt. ce obedientiȩ ac mortificationi uolun¬
tarie. subiciuntur. similem remun̾ationem
expectent. claritatemq eterm luminis po¬
tiantur:
liumq similem obedientia & pietate
ati mansuetudine. theudoaldii no¬
mine. uidimus feliciter de p̃senti uita segre¬
gari: & cum omni lercia & exultatione ad
ȩterna gaudia ꝓpare. Nam cũ in lecto suo
recessurũ. S qualiter suũ uiderit exitum:
nobis nequaqm indicare uoluit. Cumq ĩa
omnib ualedixisset: uiaticũ poposcit. Quo

Expanded text:
onis in omnibus imitatores essent. Fuerat enim his onis in omnibus imitatores essent. Fuerat enim his a pueritia sub regularis disciplinae norma eruditus, sub beato Columbano e saeculo conversus, simplex et omni bonitate inter fratres habitus, oboedientia et religione pollens, malitia omnino iuxta euangelium parvulus extitit. Quid namque fuerit , quod clementissimus rerum creator exeunti de mundo monstrare voluit, qualis post futurus esset, nisi quia hi qui simile simplicitate vivunt et oboedientiae ac mortificatione voluntariae subiciuntur, similem remunerationem expectent claritatemque aeterni luminis potiantur? liumque similem oboedientia et pietate atque mansuetudine Theudoaldum nomine vidimus feliciter de praesenti vita segregari et cum omni laetitia et exultatione ad aeterna gaudia properare. Nam cum laetus suo egressurum; sed qualiter suum viderit exitum, nobis nequaquam indicare voluit. Cumque iam omnebus vale dixisset, viaticum poposcit; quo
Abbreviated transcription (Latin):
Respondit solis fulgorem mirari: nec se unꝙͣ.
similem uidisse. Ille ait. Noueris te. hac die
ad nos uenire. huiꝰq lucis fuluȩ habitatorem
ẽẽ: & septies suꝑ hunc solem iustoꝵ choris inser¬
ma in corpore: uale ultimũ om̃ib dicit. Cũ¬
qi unus ex astantib int̾rogaret quo diu anci¬
piti exitu orauisset: rei causam exposuit: qͥd
uiderit: &e magnã sibi claritatẽ ꝓmissam ẽe
edisserit: a&e quod eadẽ hora iturus sit denun¬
ciat: tantũ uiaticũ caꝑe & ualedicere fr̾ib re¬
gress sit. Cumq sacrũ corpus dñ sũpsisser. õĩ¬
brq dedisset osculum: postulat. ut caritatis
officium corpori dependant. Psecutaq ẽ mox
finis ꝓmissionem: felicemq exitũ habens. so¬
lum desideriũ uiuentib reliquit. Hoc tantũ¬
mͦ remunerator sc̃oꝵ posti̾s relinquers uolu¬
it ad exempłu: ut qui er coronã ante exitũ
ꝓmissam cognouissent: esꝰ puritatis &e religi.¬

Expanded text:
respondit solis fulgorem mirare nec se umquam respondit solis fulgorem mirare nec se umquam similem vidisse. Ille ait: 'Noveris te hac die ad nos venire huiusque lucis fulvae habitatorem esse, et septies super hunc solem iustorum choris inserma in corpore, vale ultimum omnibus dicit. Cumque unus ex adstantibus interrogaret, quo diu ancipite exitu moravisset, rei causam exponit, quid viderit, et quantam sibi claritatem promissam esse, edisserit, et quod eadem hora iturus sit, denuntiat, tantum viaticum capere et valedicere fratribus regressus. Cumque sacrum corpus Domini sumpsisset omnibusque dedisset osculum, postulat, ut caritatis officium corpori dependant. Prosecutaque est mox finis promissionem, felicemque exitum habens, solum desiderium viventibus reliquid. Hoc tantummodo remunerator sanctorum posteris relinquere voluit ad exemplum, ut qui eius coronam ante exitum promissam cognovissent, eius puritatis et religi
Abbreviated transcription (Latin):
in supradicto ebobiensi cenobio felicẽ
uitã. felicioremq exitũ uidimꝰ ꝑegisse: qui
diu̾sa ꝑ exhortationem suꝑstitum. exeuntes de.
hac luce exempla reliquerunt. E quib aliqua
ponenda sunt: ut uiuentib eoꝵq uita imitan¬
tib adhortatio crescat. Nam quoda in tẽpore
quidam monachus agibodus nomine. cuiꝰ
etiã suꝑius fecimus mentionem. qui tẽpore
beati atale molinũ monasterii gubernabat:
in extremis anxietatib positus. sui exitꝰ expe¬
ctabat horam. Cumq iam fr̾m caterua astarce.
que exeunti de mundo anuns supp̃mos repen¬
derent honores. atq ex more ad p̾allendum
officia se p̃pararent: elapsa e corpore. anima.
uidit eternã lucem sibi p̃paratam: solemq
rutilo fulgore micantẽ. Cumqi cerneret aie¬
retq se nunqͣm talem solem uidisse. uł que ei
claritas assimilari possit: unꝰ e celicolis ad eũ
accessit. sciscitatusq ẽ. quid attonitꝰ intueret᷑.

Expanded text:
in supradicto Ebobiense coenubio felicem in supradicto Ebobiense coenubio felicem vitam felicioremque exitum vidimus peregisse, qui diversa per exhortatione superstitum exeuntes de hac luce exempla reliquerunt. Ex quibus aliqua ponenda sunt, ut viventibus eorumque vitam imitantibus adhortatio crescat. Nam quodam in tempore, cum quidam monachus Agibodus nomine, cuius etiam superius fecimus mentionem, qui tempore beati Atalae molinum monasterii gubernabat, in extremis anxietatibus positus, sui exitus expectabat horam, eumque iam fratrum caterva adstaret, que exeunte de mundo animae suppremos rependeret honores, atque ex more ad psallendi officio se praepararent, elapsa e corpore anima, vidit aeternam lucem sibi paratam solemque rutilo fulgore micantem. Cumque cerneret aieretque, se numquam talem solem vidisse, vel quae ei claritas adsimilari possit, unus ex celicolis ad eum accessit, sciscitatusque, quid adtonitus intueret,
Abbreviated transcription (Latin):
diens. in columis a fluuio surgit: diruptis¬
q nexib sospes dertonã ingredit᷑: ac post
ad monasterium remeans ꝑuenit. Moxq di¬
uina ultio ꝓgrediente meroueo satellites ꝑ¬
culit: nam om̃s qui in eo fuerunt consortio
ad hoc opus patrandu. diu̾sis sunt plagis af¬
flicti: alios cęcitas. alios ignis urens. alios con¬
fractio poplitũ. alios om̃ium m̃broꝵ debilitaᷤ.
diu̾soᷤ diu̾sa corripuer̃t torm̃ta. Se postꝙͣ com¬
pererunt meroueum sospitem ad ebobiũ re¬
measse: quidã eoꝵ egri adducti ꝑuener̃t:
s ppauci ex eis penitentiȩ medicam̃to euase¬
runt: reliqui om̃s in eadem ultione mortui
sunt. Mirificum munꝰ famulis suis rerum
largitur reꝑtor: dũ post damna carnis. & cor¬
poris irrogatas iniurias. & in p̾senti uita am
miniculo roborat. & in futuro post certami¬
na coronando głificat: quos bic p̃sertim
ob suũ nom̃ susciꝑe inuiriam sponte. cernit.
lios etiam monachos

Expanded text:
tiens, incolomis a fluvio surgit, disruptistiens, incolomis a fluvio surgit, disruptisque nexibus, sospis Dertonam ingreditur ac post ad monasterium remeans pervenit. Moxque divina ultio, progrediente Meroveo, satellites perculit. Nam omnes qui in eo fuerunt consortio ad hoc opus patrandum diversis sunt plagis adflicti; alios caecitas, alios ignis urens, alios contractio poplitum, alios omnium membrorum debilitas, diversi diversa perceperunt tormenta. Sed postquam compererunt, Meroveum sospitem Ebobium remeasse, quidam eorum aegri adducti pervenerunt. Sed perpauci ex eis per paenitentiae medicamenta evaserunt; reliqui omnes in eadem ultione mortui sunt. Mirificum munus famulis suis rerum largitur repertor, dum post damna carnis et corporis inrogatas iniurias et in praesenti vita per amminiculum roborat et in futuro post certamina coronando glorificat, quos hic praesertim ob suum nomen suscipere iniuriam sponte perspicit. Aliorum etenim monachorum
Abbreviated transcription (Latin):
odem itaq intempore alius monachꝰ
meroueus nomine. a beato atala ad¬
dertonem urbem directus ꝑuenit: ac ob con¬
ditionẽ ꝑꝑt̾̃ qũã uenerat. longius ab urbe ꝓg̃s-¬
sus. ad quanda uilła supra hyram fluuium
accessit. In qua fanũ arborib int̾sitis ꝓgre¬
diens uidit: allatumq ignẽ supposuit. ac.
ex lignis congeriem in modu piri coacer¬
uauit. Quod fani cultores cernentes mero¬
ueum app̃hendunt: diuq fustib cesum
collisumq ictib. in hyram fluuiũ demer-¬
gere conantur: s monachũ unda ñ aude¬
bat reciꝑe: qm̃qm ipse ꝑrsus tali ꝓ causa
mori paratus eẽt. Cumq cernerent ñ posse
demergi. qũe dñi miseratio custodiret᷑. fuit.
int̾ eos inane consiliũ: ꝑsternunt suꝑ un-¬
das meroueum. mat̾iamq desuꝑ coaceruañ:
ut immane. pondus uncdis submutat. Cũ¬
q sceleri satisfactum crederent: relicto ut
rebantur cadauere. ad metatus remeant.
his abeuntib meroueus nicħ molestie sen¬

Expanded text:
odem itaque in tempore alius monachus Meroveus nomine a beato Atala adDertonam urbem directus pervenit ac ob conditionem quam venerat longius ab urbe progressus ad quendam villam super Hiram fluvium accessit, in qua fanum, arboribus intersitis, progrediens vidit, allatoque igni subposuit ac ex lignis congeriem in modum pyrae coacervavit. Quod fani cultores cernentes, Meroveum adprehendunt diuque fustibus caesum conlesumque ictibus in Hiram fluvium dimergere conantur; sed monachum unda non audebat recipere, quamquam ille prorsus tali pro causa mori paratus esset. Cumque cernerent non posse dimergi, quem Domini miseratio custodiret, fuit inter eos inane consilium. Prosternunt super undas Meroveum materiaque desuper coacervant, ut inmane pondus undis submittat. Cumque scelus satis factum crederent, relicto, ut rebantur, cadavere, ad metatus remeant. His abeuntibus, Meroveus nihil molestiae sen
Abbreviated transcription (Latin):
post multos dies: impie nimis post cleriea¬
tum ꝑuni iussit.
flagrantis ignis incendia mortuus ẽ. Post
quem brunichildis filium ei sigobertum
in regno suffecit. Itaq clotharius memor
ꝓphetie uiri di: collecto exercitu fines reg̾.¬
ni. qui sue ditioni debebantur conantur
reciꝑe. Contra quem sigobertus cũ hosti¬
um cuneis pugnaturus aduenit. Quẽ
clotharius captũ ꝑemit: fr̃s qi erꝰ qͥnq
theoderici filios. cum ꝑauia brunichilde
cepit: & pueros separatim pemit. Brum-¬
childem uͦ pͥmo ignobiliter camelo impo¬
sitam. hostib gyrando monstrauit: postq
indomitoꝵ equoꝵ caudis ligatã. misera-¬
biliter uita pͥuauit. funditus gͦ a radice
deleta theodericistirpe: clotharius potitus
est trium regnoꝵ solus monarchia. Quo
facto beati columbȩ ꝓphetia momĩb imple¬
ta est: uno intra triennum cũ om̃i stirpe
funditus deleto: alio uiolenter clerico fa

Expanded text:
post multos dies impie nimis post clericapost multos dies impie nimis post clericatum perimi iussit.us inter flagrantis ignis incendia mortuus est: post quem Brunechildis filium ejus Sigebertum in regno suffecit. Itaque Chlotharius memor prophetiae viri Dei, collecto exercitu fines regni, quae suae ditioni debebantur, conatur recipere. Contra quem Sigebertus cum hostium cuneis pugnaturus advenit, quem Chlotharius captum peremit, fratresque ejus quinque Theoderici filios cum proavia Brunechilde cepit, pueros separatim peremit: Brunechildem vero primo ignobiliter camelo impositam hostibus gyrando monstravit, post indomitorum equorum caudis ligatam miserabiliter vita privavit. Funditus ergo radicitusque deleta Theoderici stirpe, Chlotharius potitus est trium regnorum solus monarchia: quo facto B. Columbani prophetia in omnibus impleta est. Unus enim intra triennium cum omni stirpe funditus deletus, alius violenter clericus fa
Abbreviated transcription (Latin):
factum truncũ uir dĩ librũ legens reside¬
bat. Quem subitus sopor opp̃ssit: & qͥd ins̃
duos reges ageretur uidit. Moxq excitatꝰ
ministrũ uocat. cruentãq regũ pugnam
indicat: multũ humanũ sanguinẽ fundi
suspirans. Cui temerario conatu. minister
ait. Pater mi theodeberto tuis p̃cibr p̃be
suffragium: ut cõmunem debellet hostẽ¬
theodericum. Ad hec beatus columbanꝰ.
stultũ ac nr̃e religioni alienũ consiliũ
amministras. Non enim ita dñs uolu¬
it: qui nos ꝓ inimicis nrĩs orare rogauit.
In arbitrio est iusti iudicis: qͥd de eis fieri
uelit. Inquisiuit gͦ post minister temporis
diem &e horam: reppit. ita fuisse.sicut uiro
dĩ fuerat reuelatum. ꝑsecutus ẽ gͦ theode¬
bertum theodericus: & suoꝵ ꝓditione cap¬
tum. ad auiam brunichildem direxit. Que
cum auia recepisset. quia theoderici par¬
tis brunichildis fauens erat: furens the¬
odebertum fieri clericum rogauit. At ñ

Expanded text:
factae truncum vir Dei librum legens residefactae truncum vir Dei librum legens residebat: quem subitus sopor oppressit, et quid inter duos reges ageretur vidit. Moxque excitatus ministrum vocat, cruentamque regum pugnam indicat, multum humanum sanguinem fundi suspirans. Cui temerario conatu minister ait: Pater mi, Theodeberto tuis praebe precibus suffragium, ut coTheudericum'. Ad haec beatus Columbanus: 'Stultum ac religione alienum consilium administras. Non enim ita Dominus voluit, qui nos pro inimicis nostris orare rogavit; in arbitrio esse iam iusti iudicis, quid de eis fieri vellit'. Inquisivit ergo post minister temporis diem et horam; repperit ita fuisse, sicut viro Dei fuerat revelatum. Persecutus est ergo Theudebertum Theudericus et suorum proditione captum ad aviam Brunichildem direxit. Quem cum avia recepisset, quia Theuderici partis Brunichildis favens erat, furens Theudebertum fieri clericum rogavit; at non
Abbreviated transcription (Latin):
omnib circũastantib ridiculũ excitauit:
aientes. se nunqm audisse. merouingũ
in regno sublimatum. uoluntariũ clericũ
fuisse. Detestantib gͦ omibr: beatꝰ columba
ait. Si uoluntarius nullatenus clericatus
honorem sumat: in breui inuitus elerieus
existet. His gͦ dictis: uir dĩ ad celluła reme¬
at. Moxq ꝓphetici dicti euentum: res non
diu dilata affirmat. Nec mora theodericꝰ
theodeberrũ ad bellũ coegit: &e ꝓpe tullum¬
bello deuictum fugat. Postq collecto robo-¬
re exercitus ꝑsequitur. Similiq modo gen¬
tium multarum theodebertus robore ual
latus: ad tulbiacense castrũ pugnaturus
oceurrit. Ibi p̃lio imto. innumere hominũ
phalanges ex utroq exercitu ꝑierunt:
uictus tandem theodebertus fugit. Cogͥ¬
in tempore uir di in heremo morabatur:
contentus tantũ unius ministri chagnoal¬
di famulatu. Cãgͦ hora qua apud tulbiacũ
commissũ est bellum: supra quercus putre.¬

Expanded text:
omnibus circumadstantibus ridiculum excitat, omnibus circumadstantibus ridiculum excitat, aientes, se numquam audisse, Mervengum, in regno sublimatum, voluntarium clericum fuisse. Detestantibus ergo omnibus, beatus Columba ait: 'Si voluntarius nullatenus clericatus honorem sumat, in brevi invitus clericus existat'. His ergo dictis, vir Dei ad cellolam remeat, moxque prophetici dicti eventum res non diu dilata adfirmat. Nec mora, Theudericus Theudebertum ad bellum ciet et propter Tullum devictum fugat. Postque, collecto robore exercitus, persequitur, similique modo gentium latus, ad Tulbiacense castrum pugnaturus venit: ibi praelio inito innumerae hominum phalanges ex utroque exercitu perierunt. Victus tandem Theodebertus fugit. Eo igitur tempore vir Dei in eremo morabatur, contentus tantum unius ministri Chagnoaldi famulatu. Ea ergo hora, qua apud Tulbiacum commissum est bellum, supra quercus putre
Abbreviated transcription (Latin):
tib ueritatis uiam panderet. Cũꝙ boc uotiᷤᷤ
patrandum meẽt: angłs dñi ei ꝑuisũ appa¬
ruit: paruoq ambituuelut pagiali so¬
lent stilo orbis describere circulũ. mundi
compagem monstrauit. Cernis inquit qd̃
maneat totus orbis descriptus: Ege dextͣ
leuaq qua eligis: ut laboris tui fructus co¬
medas. Intellexit gͦ ille. non ẽẽ gentis ille
in ꝓmptu fidi ꝑfectus: quieuit in loco do¬
nec aditus ad italiam uiam panderet.
nterea inter theodericum. A XUiI.
theodebertũq pacis pactum infirmatur:
ac quisq aduersus fratrẽ usq ad int̾nicio¬
nem deseuit: utrisq gentiũ robore suꝑbi¬
entib. Inter que uir dĩ ad theodebertũ ac¬
cedit: eumq suadet ut cepte arrogantie
suꝑcilium deponeret. seq clerieum faceret.
& in eccłia positus sacre subderetur religi¬
oni: ne simul cũ damno p̃sentis regniet̾nȩ
pateretur uite dispendia. Quod & regi. et

Expanded text:
tibus veritatis viam panderet. Cumque haec votis tibus veritatis viam panderet. Cumque haec votis patrandum inesset, angelus Domini per visum apparuit, parvoque ambitu, velut paginali solent stilo orbis discribere circulum, mundi conpagem monstravit. 'Cernis', inquit, qmaneat totus orbis descriptus? perge dextera, laevaque qua eligis, ut laboris tui fructus comedas. Intellexit ergo ille non esse gentis illius in promptu fidei profectum, quievitque in loco illo, donec aditus ad Italiam panderetur. 57. Interea inter Theodebertum et Theodericum pacis pactum infirmatur, ac quisque adversus fratrem usque ad internecionem desevit, utrisque gentium robore superbientibus. Inter quae vir Dei ad Theudebertum accedit eumque suadet, ut coepte arrogantiae supercilium deponeret seque clericum faceret, et in ecclesia positus, sacre subderetur religione, nec simul cum damna presentis regni aeternae pateretur vitae dispendia. Quod et regi et