comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acceptione dign̾ ẽ eiꝰ testimoniũ. qnto ab humano om̃i fauore purũ
ł coniecturali p̾sumptiõe constat ẽe liberrimũ. Igit nabre utniã dic¬
tũ e testimonii posito tempore ł causa. nc̃ ipsa u̾ba restant eoq ad
iue testimoniũ puentũ ẽ ordine disserenda. Nouerant iuder exle¬
ge & ꝓ pħis magnũ regẽ xp̃m ẽe̾ uenturũ nec defecturũ regẽ aut
princi parent᷑ Agit̃ facile. ꝑ suiaderi. pot̾ant ut cͦderent uenisse
xp̃m ad omnẽ sonũ arrecti semꝑ ac suspecti. nouũq aliqͥd ar¬
dire cupidi. ut pote iuxta carnalẽ opinionẽ suã habituri aureã
subdicione erant Hoc statĩ ad p̾dicationẽ ioħis facile suspicari
potant intantũ ut ipsũ ẽẽ xp̃m estimarent. Nerumtam̃ carna¬
lẽ illoꝵ spe ñ parũ offendebat. qhumilitatẽ penitenciȩ p̃dica¬
bat. & genimina uiꝑarũ faciendo fructos dignos penitena le
fuge auentura ira conminebat. ꝙ ita omĩno regni dĩ legẽ suis

Expanded text:
one dignius est testimonium, quanto ab omni humano favore purum, vel conjecturali praesumptione constat esse liberrimum. Igitur non ab re, ut jam dictum est, testimonii posito tempore vel causa; nunc ipsa verba restant, eo quod ad idem testimonium perventum est, ordine disserenda. Noverant Judaei ex lege et prophetis magnum regem Christum esse venturum, nec defecturum regem vel principarentur. Igitur facile persuaderi poterant, ut crederent venisse Christum, ad omnem sonum arrecti semper ac suspecti, novumque aliquid audire cupidi, utpote, juxta carnalem opinionem suam, habituri auream sub ditione erant. Hoc statim ad praedicationem Joannis facile suspicari poterant, in tantum, ut ipsum esse Christum aestimarent. Verumtamen carnalem illorum spem non parum offendebat, quod humilitatem poenitentiae praedicabat, et genimina viperarum, faciendo fructus dignos poenitentiae , fugere a ventura ira commonebat, et ita omnino regni Dei leges, suis
Abbreviated transcription (Latin):
forma ẽ formata qͥpe dicunt᷑ & s̃ ea ꝗͣ constant exmat᷑ia simul .&
forma u̾bi gr̃a. ut ho formatꝰ dr̃: qͥa constat excorpore & anima.
constans ermatia lapidea hȩrea & artificis scł̃ptura. Ds̃ aũ exnul¬
speciosus ꝗloriosus es p̃cunctiᷤ hõibꝰ. qͥa puri sunt hoĩes. lgit᷑ dic¬
turus diffusa ẽ grã in labiis tius. recte p̃misit. speciosus forma
p̃filiis hominũ. qđ ide ẽ ac sidicat ioħs ergłista. i ccirco plens

Expanded text:
simul et forma. Verbi gratia ut homo formatus dicitur; quia constat ex corpore et anima. constans ex materia lapidea vel aenea, et artificis sculptura. Deus autem ex nulspeciosus et gloriosus es prae cunctis hominibus, quia puri sunt homines. Igitur dicturus, 101 diffusa est gratia in labiis tuis, recte praemisit: « Speciosus forma prae filiis hominum, » quod idem est ac si dicat Joannes evangelista: Idcirco plenus
Abbreviated transcription (Latin):
monstrat dic̃s. Quihabet aures audiendi audiat. Hideł in hoc est
helyas quirta aluit euagłii testimoniũ uenerit in sp̃u &. uir
austeritas rigorq m̃tis helyȩ pa ress̃. Ille in heremo iste ĩ
beremo. & ittq hona cingebatur pellicea. Ile qm regẽ achab
ꝙ iehabel impietatis arguit. fuge compulsusẽ. iste gherodio
& herodiadis illicitas arguit nuptias. capite truncat᷑. Nel
leccirco qͣ ioħ̃s helyas uocat᷑. qui asiurta malachiã helyas pͥe¬
cessurus ẽ & uenturũ uidicẽ nunciat᷑. sic ioħs inpͥmo adduien

Expanded text:
at, dicens: « Qui habet aures, audiat . » Videlicet in hoc est Elias, quod juxta aliud Evangelii testimonium, venerit in spiritu et vam. Sed et vitae austeritas rigorque mentis Eliae pares sunt. Ille in eremo, iste in eremo, et uterque zona cingebatur pellicea. Ille, quoniam regem Achab et Jezabel impietatis arguit, fugere compulsus est ; iste, quia Herodes Herodiadis illicitas arguit nuptias, capite truncatur . Vel idcirco Joannes Elias vocatur, quia sicut juxta Malachiam, Elias praecessurus est, et
Abbreviated transcription (Latin):
Noc inqͥt testimoniũ ioħis q̃ dixi. qđ nͣc ꝑhibet. qđ nc̃ clamat ad¬
hibebt & clamab̾ qm̃diu bonis piscibꝰ mali pisces ꝑmixti conabunt᷑
rumꝑe retia fidĩ . Hoc uerũ ẽ eiꝰ testimoniũ. qđ qnͣdo ł qͣ causa con¬
monitꝰ ꝑhibuerit iã dicã. Multũ enĩ attinet adrẽ scire temps
& causã. p̃sertĩ cũ exinde poscit dmosci utrũ exhoĩbꝰ andecȩlo tes¬
timoniũ eiꝰ sit. idẽ ea quȩ de xͦ testatꝰ ẽ utrũ exconir ctura hu
tas adeũ. ut interrogarent eũ. lu qͥs es. Hideł recens adeserto ue¬
nerat uͥ uitã heremĩticã immo anachoriticã duxerat adõ secͤtã
& hoi̾bꝰ incognitã. ut qnͣdo uenit xp̃c. aut helias. aut unꝰ erantiqͥs
ꝓpħis. exoccultis & soli deo cognitis locis aparuisse putaret᷑. Qđn
cȩlo testimoniũ eiꝰ fuerit. Non enĩ fama ihũ excitꝰ uenerat. qͥpe qͥ ad

Expanded text:
 est testimonium Joannis quod dixi, quod nunc perhibet, quod nunc clamat aderhibebit et clamabit, quandiu bonis piscibus mali pisces permisti, conabuntur rumpere retia fidei. Hoc verum est ejus testimonium. Quod quando vel qua causa commonitus perhibuerit, jam diosci , utrum ex hominibus an de coelo testimonium ejus sit, id est, ea quae de Christo testatus est, utrum ex conjectura humtas ad eum, ut interrogarent eum: Tu quis eseremiticam, imo anachoreticam duxerat, adeo secretam et hominibus incognitam, ut quando venit Christus aut Elias, aut unus ex antiquis prophetis, ex occultis et soli Deo cognitis locis apparuisse putaretur. Quod c
Abbreviated transcription (Latin):
renascant᷑ scđm nouũ ada. ꝑ quẽ & uerũ patrẽ dm̃ contingãt.
quia uideł pͥus ex qualicũq parentũ sanquinibꝰ pullulando naᷤ¬
cebant᷑ scđm ueterẽ adã. ꝑ quẽ & p̃uaricatiõis pͥncipẽ diabolum
contingebant. Igit᷑ ut mextrema conclusione ad suꝑiora recur¬
rat oratio.is qͥut dictũ ẽ illuminat omnẽ hoiẽm uenientẽ in
hc̃ mundĩt. qͥ sese recipientibꝰ talẽ ded potestatẽ ut filii dĩ ftant.

Expanded text:
renascantur secundum novum Adam, per quem et verum Patrem Deum contingant; quia videlicet prius ex qualicunque parentum sanguine pullulando nascebantur secundum veterem Adam, per quem et praevaricationis principem diabolum contingebant. Igitur, ut in extrema conclusione ad superiora recurrat oratio, is qui, ut dictum est, « illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; » qui sese recipientibus, talem dedit potes
Abbreviated transcription (Latin):
dethesauriᷤᷤ sapĩȩ ꝓdeunt. cuiꝰ dicta tc̃ gͣuioris ponderiᷤ habenꝰ.
qnͣdo suꝑ uacue ꝓlata uident᷑. p̃sertĩ intanto tanqͣ p̃cipuo
negocio. ubi marime semetipsã maiestaᷤ ueritatiꝰ agnoscere
debet ne effluere dignet᷑ u̾bis inanit᷑ cadentibꝰ. Cũ aũ sic dici po¬
tuisset. ueñ ioħs intestimoniũ. suꝑflue uidet᷑ sic ꝓlatũ. Fuit
hõ missus adeo. cui nom̃ erat ioñs. hic ueñ intestimoniũ. Siqͥdẽ¬
& alii ꝓphȩ hoĩes fuerͣ & om̃s adõ missi st̃. & noĩe ionĩs multi ho¬
mines ȩqͥuocati s̃. Diligentiꝰ ꝗͦ pensanda s̃. qͥa ñ exili elocutione
s qͣndi declamatione ꝓlata s̃. Nideł tali in loco ł causa sic noĩatꝰ
ho fuit magnꝰ. multũ suspicienduᷤᷤ. longe dissimił hõibꝰ multis.
ut pote qͦmaior intͣnatos mulierũ nemo surrexͣ. ado magnus

Expanded text:
 prodeunt; cujus dicta tunc gravioris ponderis habentur, quando supervacue prolata non videntur, praesertim in tanto tanquam praecipuo negotio, ubi maxime semetipsam majestas veritatis agnoscere debet, ne effluere dignetur verbis inaniter cadentibus. Cum autem sic dici potuisset: « Venit Joannes in testimonium, » superflue videtur sic prolatum: « Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joet alii prophetae homines fuerunt et omnes a Deo missi sunt, et nomine Joannis multi homines aequevocati sunt. Diligentius ergo pensanda sunt, quia non exili elocutione, sed grandi declamatione prolata sunt. Videlicet tali in loco vel causa sic nominatus homo fuit, multum suscipiendus, longe dissimilis hominibus multis; utpote quo major inter natos mulierum nemo surrexit; adeo magnus,
Abbreviated transcription (Latin):
intentionẽ ꝓpiꝰ accedendũ ẽ. Est aũ hec eiꝰ intentio. ut & s̾ & om̃ibis
sc̃is. ipsi qͦ legis latori moysi dñm iħmaͫ p̃ferat. om̃ibꝰq aduentũ eiꝰ
necessariũ fuisse ostendat. eo qͥ lex quȩ ꝑmoysen data fuerat nemi
cat. Anteꝗͣ ueniret ꝑcorporalẽ p̃sentiã deplenitudine eiꝰ no om̃s ac¬
cepimꝰ grãm. &. eo ꝑcarnẽ apparente ꝓeadẽ grã accepimꝰ gram. Acce
pimus aũ meliorẽ grãm ꝓbona gr̃a quia uideł bona qͥdẽ gr̃a legis.
s quia nichil adꝑfectũ adduã. hic ueniẽs adiuuantẽ dat ꝗrãm eogłn
Fitq conmutatio lucͦsa. uideł siqͥs iubeat᷑ omitt̾e argentũ ut accipi¬
at aurũ. fastidire aqmͣ ꝗͣ uis limpidissimã. ut uinũbibat. optimx̃.
Legẽ aũ gr̃a m. hic recte uocari facile conꝓbari pot̾. Dicit᷑ enĩ gr̃a.
qͣ sit gratiᷤᷤ data. hratis aũ idẽ nullis p̃cedentibꝰ meritis datã ẽẽt

Expanded text:
intentionem propius accedendum est. Est autem haec ejus intentio ut et sibi, et omnibus sanctis, ipsi quoque legislatori Moysi Dominum Jesum praeferat, omnibusque adventum ejus necessarium fuisse ostendat, eo quod lex, quae per Moysen data fuerat, nemicat: Antequam veniret per corporalem praesentiam, de plenitudine ejus nos omnes accepimus gratiam, et eo per carnem apparena quidem gratia legis, sed quia nihil ad perfectum adduxit, hic veniens adjuvantem dat gratiam Evangelii fitque commutatio lucrosa, velut si quis jubeatur omittere argentum, ut accipiat aurum: fastidire aquam quamvis limpidissimam, ut vinum bibat optimum. Legem autem gratiam hic recte vocari, facile comprobari potest. Dicitur enim gratia, quod sit gratis data. Gratis autem, id est, nullis praecedentibus meritis, dat
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ sp̃c sc̃s ego dixi estis dii. & filii excelsi om̃s. deplenitudine
eiꝰ accepimꝰ hoc ipsũ q̃ dii uocam᷑. qa uideł exeo dicti sumꝰ dii ꝙfactꝰ ẽ
sermo ad noᷤᷤ dĩ. Hic aũ ipse sermo di ẽ. Ex ipso qͥ ut dictũ ẽ accepimꝰ hoc
grã & u̾itas ꝑiħm xp̃m facta ẽ. O portet hec quȩ dicta sui sic intel¬
ligi. ut qm maxime currat erpositio cũ p̃senti intentione ionĩs cla¬
mantis. & dea p̃o testimoniũ ꝑhibentis. Nã pot̾ qͥdẽ & sic accipi. ac¬

Expanded text:
Dii estis, et filii Excelsi omnes , » de plenitudine ejus accepimus hoc ipsum, quod dii vocamur; quia videlicet ex eo dicti sumus dii, quod factus est ad nos sermo Dei. Hic autem ipse sermo Dei est. Ex ipso igitur, ut dictum est, accepimus hoc ristum facta est. » Oportet haec quae dicta sunt, sic intelligi, ut quam maxime currat expositio cum praesenti intentione Joannis clamantis et de Christo testimonium perhibentis. Nam potest quidem et sic accipi: Ac
Abbreviated transcription (Latin):
sic qͦ eleuata hec aqͥla nec di ꝑspeciẽs ꝑ speculũ inengmata
uiaet am. Nc̃ enĩ inquit filii dĩ sumꝰ. s non dũ apparuit᷑ qͥd e¬
rimꝰ. Licet aũ pulli eiꝰ lambant sanguinẽ: id ẽ auditoreᷤ eiꝰ cogni¬
to tantũ crucifixi dñi cruore sacient᷑. eo q̃ diuinitatis archana
ꝑcipe nequeant. ñ tam̃ omĩno uire rep̃hendit᷑. quod tantȩ
aqͥlȩ uolatũ aliquatinꝰ ꝓspicere conamur. Nã & pulli iccirco in
nido suo alunt᷑. ut post matrẽ suã quandoq adeande euolent
e scã. lgit᷑ alta misteria que inhoc splendore enagłii uelut qͣnͣ¬
dis aquila ꝑuolaũ. magnꝰ doctor aus. nos eade quide uia s
ñ omino eiscłe eisdẽ uestigiis subseqͥ enitem᷑. Nã ille qͥde alta
montiũ ꝑuolat cacumina. nos intͣu & circa radice̾ imas ocu¬
pabimur Ille p̃celsȩ arboris suꝑiora queq poma carꝑe festinat.
noꝰ t̾rȩ qͦ ꝓrimos quõ pariulis reliqͥd atingȩ conabim᷑ erangłce

Expanded text:
mate videt Deum. Nunc enim, inquit, filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus . Licet autem pulli ejus lambant sanguinem , id est, auditores ejus cognito tantum crucifixi Domini cruore satientur, eo quod Divinitatis arcana percipere nequeant; non tamen omnino jure reprehenditur, quod tantae aquilae volatum aliquatenus prospicere conamur. Nam et pulli idcirco in nido suo aluntur, ut post matrem suam quandoque ad eamdem evolent escam. Igitur alta mysteria, quae in hoc splendore Evangelii, velut grandis aquila, pervolavit magnus doctor Augustinus, nos eadem quidem via, sed non omnino eisdem vestigiis subsequi enitemur. Nam ille quidem alta montium pervolat cacumina; nos interdum et circa radices imas occupabimur. Ille praecelsae arboris superiora quaeque poma carpere festinat; nos terrae quoque proximos, quos parvulis reliquit, attin
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m continqes. ipsiꝰ misteria ꝓpħis om̃ibꝰ familiaribꝰ nouerat.
S dic̃ aliqͥs. sur interroꝗatꝰ utrũ eẽt ꝓpħa. cũ deofficio negaũ. de
uirtute. ł grã reticuit. Uideł quia cũ hi qͥit᷑rogabant ex adu̾so
consisterent. q & paulo post eugłista latent᷑ innuit cũ dic̃. & a¬
missi fuerant erant ex phariseis. cũ gͦ iniq̃ ł insidiosa inten¬
tione starent exadu̾so. ñ placuit ioħis habitatori spĩ sapĩe
ut illis alio mͦ respondẽ dignaret᷑ lantãĩ ad interrogata respon¬
dit. parcitate irrep̃hensibili. quia uideł nemo uire repͣhendit.
Qñ respondet᷑ ult᷑. łalit̃. ꝗͣ. modus inqͥsicionis exig̃. Duo nãq

Expanded text:
 mysteria Prophetis omnibus familiarius noverat. Sed dicit aliquis: Cur interrogatus, utrum esset propheta, cum de officio negavit, de virtute vel gratia reticuit? Videlicet quia cum hi, qui interrogabant, ex adverso consisterent, quod et paulo post Evangelista latenter innuit, cum dicit: missi fuerant, erant ex Pharisaeis. » Cum ergo iniqua vel insidiosa intentione starent ex adverso, non placuit Joannis habitatori Spiritui sapientiae, ut illis alio modo respondere dignaretur. Tantum ad interrogata respondit parcitate irreprehensibili: Quia videlicet nemo jure reprehendit, quod non respondetur ultra vel aliter quam modus inquisitionis ex
Abbreviated transcription (Latin):
maxime cͣfirmet euagłista hoc qͥ nouissime dix̃. plenũ gr̃ȩ &
ẽ qͣndo rũ ioħ̾s dixerit ea qͣ se de illo dixisse nc̃ asserit. Hic ĩqͥt qͥ
mediꝰ ur̃m stetit. quẽ uoᷤ nesciebatiᷤᷤ hic ħo ipse ẽ quẽ dixi uob̾.

Expanded text:
maxime confirmet Evangelista, hoc quod novissime dixit: « Plenum gratiae et maxime confirmet Evangelista, hoc quod novissime dixit: « Plenum gratiae et el ubi Joannes dixerit ea, quae se de illo dixisse nunc asserit. « Hic, inquit, qui medius vestrum stetit, quem vos » nesciebatis. Hic homo ipse est quem dixi vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
dixi. qͥpꝰt me uent᷑s ẽ. anͣ me factꝰ ẽ. qa pͥor me erat. Ioħs bap¬
tista qͥ sic̃ de illo testat᷑ u̾itaᷤ. nec harundo uento agitata. nec
ħo mollibꝰ uestitꝰ erat. stat forrit᷑ ĩ alto monte positꝰ. uͥ amplissi¬
me patebat. magniᷤ & c̾bͥs uenti uehemtis incursionibꝰ. nec fran¬
gendus adu̾sis. nec fleaꝰ laudibꝰ suiᷤᷤ. Non enĩ delectatꝰ famȩ mag¬
nitudine maiorẽ se ꝗͣ ẽ estimari patit᷑. ipsũ ẽẽ xp̃m ex istiman¬
tibꝰ tͣbis quẽ solũ ñc euqłista dix̃ plenũ gr̃ę & u̾itatiᷤᷤ. At ille gr̃ẽ qͥ
dẽ minister erat. s fons plenȩ gr̃ȩ n̾erat. Uerax qͥdẽ & fideł erat.
s ipsa u̾itã ñerat. Qđ si uellet & gauderet uideri qñerat. neq grͣȩ
particeps. neq u̾itatiꝰ c̃sors extitisset. Stanꝰ qͦ fortĩt ut dictũ ẽ radi¬
cibꝰ firmiᷤᷤ nichilq motꝰ in anibꝰ uentiᷤᷤ tãꝙ. cedrꝰ libani. totã popu¬

Expanded text:
 ante me factus est: quia prior me erat. » Joannes Baptista qui, sicut de illo testatur Veritas, nec arundo vento agitata, nec mo mollibus vestitus erat , stat fortiter in alto monte positus, ubi amplissime patebat magnis et crebris venti vehementis incursionibus, nec frangendus adversis, nec flexus laudibus suis. Non enim delectatus famae magnitudine, majorem se quam est, aestimari patitur, ipsum esse Christum existimantibus turbis, quem solum nunc Evangelista dixit plenum gratiae et veritatis. At ister erat, sed fons plenae gratiae non erat. Verax quidem ac fidelis erat, sed ipsa veritas non erat. Quod si vellet et gauderet videri quod non erat, neque gratiae particeps, neque veritatis consors exstitisset. Stans ergo fortiter, ut dictum est, radicibus firmis, nihilque motus inanibus ventis, tanquam cedrus Libani, totam popu
Abbreviated transcription (Latin):
uidimꝰ głam qͣsi unigeniti a pat᷑. idẽ tantã głam qnta nullꝰ
om̃iũ dĩ fili& głificari dignꝰ habitꝰ ẽ. Nã cęt̾i fuii dĩ om̃s adop¬
tati st̃. hic genitꝰ. immo unigenitꝰ ẽ. Tet̃i s̃ om̃s filu ꝑ gr̃am.
hic unꝰ & solus ꝑnat᷑am. lure gͦ hic speciosꝰ p̃fiiis hoium dife
li audiamꝰ c̃clusionẽ. Quã głosũ illũ uidistis: Plenũ in qͥt. gr̃ȩ &
ueritatiᷤᷤ. Omagnũ p̃coniũ magnũ & fidele testimonuñ̃. Cuere¬

Expanded text:
vidimus, gloriam quasi unigeniti a Patre, id est, tantam gloriam, quanta nullus omnium Dei filiorum glorificari dignus habitus est. Nam caeteri filii Dei, omnes adoptati sunt; hic genitus, imo unigenitus est. Caeteri sunt omnes filii per gratiam: hic unus et solus per naturam. Jure ergo hic « speciosus forma praeli audiamus conclusionem. Quam gloriosum illum vidistis? « Plenum, inquit, gratiae et veritatis. » O magnum praeconium, magnum et fidele testimonium! Quaere
Abbreviated transcription (Latin):
erat contertꝰ multo aspiores. non sũ inqͥt egoxͦ. Uerar utiq u̾itatis
p̾cecauit sapient᷑ mortiferũ diumni nõis adułt̾iũ . ł qͥ cũ paranym¬
pbũ seee̾ sciret. clanculo ad sponsã ueniendo sponsũ se ẽẽ men¬
tiri nollet. Notanda uͦ diligent᷑ ñ frustra ore apłico sumpta. huos
eisꝰ splendentiũ sententiarũ qͣsi qͥbdã occłis illustret᷑. ut adten¬
damus. miremur: & eiydẽ imitatione delectemur: Nichi lominꝰ
notandu &. hoc qͥ euglista enunciationẽ negatuã. qua diẽ ñ sũ¬
xp̃c confessionẽ e̾ẽ affirmat. negationẽ ẽẽ. negat. Nimirũ hoc in¬
tendit ut hoc maxime loco iohannẽ baptistã qđ omĩno ꝓbabile
uerũ ẽ xͥ confessorẽ ẽẽ sentias. Nãsi xp̃m se ẽe̾ dixisset. ł ita opinan¬

Expanded text:
erax utique veritatis praeco, cavit sapienter mortiferum divini nominis adulterium; velut qui cum paranymphum se esse sciret, clanculum ad sponsum veniendo, sponsum se esse mentiri nollet. Notanda vero diligenter, non frustra ore apostolico sumpta hujusce ejus splendentium sententiarum, quasi quibusdam oculis illustretur, ut attendamus, miremur, et ejusdem imitatione delectemur. Nihilominus notandum et hoc, quod evangelista enuntiationem negativam, qua dicit:  confessionem esse affirmat, negationem esse negat. Nimirum hoc intendit, ut hoc maxime loco Joannem Baptistam, quod omnino probabile verum est, Christi confessorem esse sentias. Nam si Christum se esse dixisset, vel ita opinan
Abbreviated transcription (Latin):
test ari possumꝰ q̾a uidimꝰ. & ab eo signo uid̾e cȩpimꝰ qͦ aq̃s ĩ ui¬
nũ c̃u̾tit. adnuptiã ĩuitatꝰ. Hoc enĩ fec̾ iniciũ signox corã dis¬
cipuliᷤ sui. & manifestaũ głam suã. Deinde uidimꝰ cȩtoᷤ ołõs il¬
luminantẽ. leprã tactu suo fugantẽ. febre depellentẽ. putres
mortuoᷤᷤ suscitantẽ linguã c̃strictã & surdas aure̾ reserantem.
suꝑ undas ambulantẽ: uentos sedantẽ. flurũ sanguin̾ ẽstrin¬
gentẽ. & multa milia de paucis panibꝰ saturantẽ. Uidimꝰ & tͣn¬
mutate faciei eiꝰ reuerendã ipsis angłae choris głam. N idimꝰ

Expanded text:
testari possumus, quia vidimus; et ab eo signo videre coepimus, quo aquas in vinum convertit, ad nuptias invitatus . Hoc enim fecit initium signorum coram discipulis suis, et manifestavit gloriam suam . Deinde vidimus caecos oculos illuminantem , lepram tactu suo fugantem , febres depellentem , putres mortuos suscitantem , linguam constrictam et surdas aures reserantem super undas ambulantem, ventos sedantem , fluxum sanguinis constringentem , et multa millia 98 de paucis panibus saturantem . Vidimus et transmutatae f
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ scił posse filios dĩ fieri. cũ pͥdĩ fuissent inimici. lalẽ ille potestatẽ
dedit his qͥreceꝑunt eũ. Qd sit aũ recipe eũ ne nimis laxe accipiat᷑.
diffuit euidentiꝰ adungendo. His qͥcͤat᷑ innõie eiꝰ. ac sidicat. Non
tecto inducentibꝰ aut cibũ aponentibꝰ potũq miscentibꝰ. & sic solũ¬
mͦ recipientibꝰ. ista potestas dat᷑ ut filii dĩ efficiant᷑. Nã talia iudaᷤ

Expanded text:
us Dei fuissent inimici . Talem ille potestatem dedit iis qui receperunt eum. Quid sit autem recipere eum, ne nimis laxe accipiatur, definit evidentius, adjungendo: « His qui credunt in nomine ejus. » Ac si dicat: Non tecto inducentibus, aut cibum apponentibus, potumque miscentibus, et sic solummodo recipientibus ista potestas datur, ut fili
Abbreviated transcription (Latin):
sequẽs ẽ ut pͥmoᷤ hoiũm parente̾ scił adã & ȩuã qͥa carna¬
libꝰ caruere patͥbꝰ. ñ ueros s fansticos fuisse hoiẽs arbitͦnt᷑.
Longiꝰ qͥppe ẽ anat᷑a nob̾ usitata formari hoiẽm det̾ra qm̃
c̃cipi defemina. Mirabiliꝰ ẽ plasmari uirũ de ĩanimata &
insensibili mat̾ia ꝙͣ generari uirũ sine uiro de animata
& sensibili. inmo & rationali substantia. Illud qͥdẽ nurabiliꝰ
hoc aũ ẽ uenerabiliꝰ. Illut diuinȩ ẽ potentiȩ hoc opꝰ potentiȩ
modũ sui horroriᷤ . E st enĩ horror aliꝰ qͥ aratiõe. aliꝰ asensu ꝓfi¬
cistit᷑. Si qͥdẽ aratiõe ẽ. q uiciũ inconparatiõe uirtutiᷤ ꝑ hor¬

Expanded text:
sequens est ut primos hominum parentes, scilicet Adam et Evam quia carnalibus carvere patribus non veros, sed phantasticos fuisse homines arbitrentur. Longius quippe est a natura nobis usitata formari hominem de terra, quam concipi de femina. Mirabilius est plasmari virum de inanimata et insensibili materia quam generari virum sine viro, de animata et sensibili, imo et rationali substantia. Illud quidem mirabilius, hoc autem est venerabilius; illud divinae est potentiae, hoc opus potentiae modum sui horroris? Est enim horror, alius qui a ratione; alius qui a sensu proficiscitur. Siquidem a ratione e
Abbreviated transcription (Latin):
lectem. a sensu ẽ aũ. q serpentẽ abhorremꝰ mag̃ tang̾e̾ ꝗͣ lã¬
pidẽ: cũ tam̃ scđm rationẽ animatũ & sensibile corpꝰ serpen¬
tis. in animato corꝑi lapidiᷤ indubitant᷑ p̃feramꝰ. Quo nã
gͦ mͦ feminea ꝑhorrent uiscera. sensu anratione:. Sensu itaq
ñ ratiõe qͥa uideł ratio nullã substantiã. ł nat᷑am. nichilq

Expanded text:
serpentem magis abhorremus tangere quam lapidem: cum tamen secundum rationem, animatum et sensibile corpus serpentis, inanimato corpori lapidis indubitanter praeferamus. Quonam ergo modo feminea perhorrent viscera, sensu an ratione? Sensu utique, non ratione. Quia videlicet ratio nullam substantiam vel naturam, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
per̃ s ñuniu̾salit᷑ dir̃. aut dic̾e debuit. nemo su&ꝵ recepͣ eũ. Nã aliqͥ
similit᷑ eiciendos ẽẽ ꝓprͣ eũ tam̃ receꝑunt eũ. Maximȩ aũ degente
ꝙͣ nesciebat. deppło quẽ ñ cognouerat. scił deuniu̾sitate gentiũ innu¬
meri ad eũ confluxer̃ ertͣ uineã suã ꝓiectũ. & suo sanguine cruenta¬
tũ qͥ & sub iectiꝰ hum̾is deuote inpositũ ad suũ tͣnstułe diu̾soriũ. Qđ

Expanded text:
ed non universaliter dixit, aut dicere debuit: Nemo suorum recepit eum; nam aliqui similiter ejiciendos esse propter eum, tamen receperunt eum. Maxime autem de gente quam nesciebat, de populo quem non cognoverat, scilicet de universitate gentium innumeri ad eum confluxerunt extra vineam suam projectum, et suo sanguine cruentatum, qui et subjectis humeris devote i
Abbreviated transcription (Latin):
& omĩa ꝑ ipsũ facta sunt. ad ide reg̾ssus. post ꝗͣ aliũ teste̾ asci¬
ui. dico nẽ. Et u̾bũ caro factũ ẽ. ł rꝗo audiant pupilli. audi¬
ant postumi. generosã antiqͥtatẽ patͥs sui. audiant & sciant
origine tanto iunior dicebat᷑ ut añ Mariã fuisse negaret᷑
abhereticis & uidĩs nobilitati filio eiꝰ inuidentibꝰ. Cũ aũ audimꝰ
qa u̾bũ caro factũ ẽ. ñ ide ẽẽ qͥs arbitret᷑. ac sidictũ e̾e̾t. u̾bũ in¬

Expanded text:
et omnia per ipsum facta sunt. » Ad idem regressus, postquam alium testem ascivi: « Et Verbum caro factum est. » Ergo audiant pupilli, 97 audiant posthumi generosam antiquitatem patris sui. Audiant et sciantorigine tanto junior dicebatur, ut ante Mariam fuisse negaretur ab haereticis et Judaeis, nobilitati filiorum invidentibus. Cum autem audimus quia « Verbum caro factum est, » non idem esse quis arbitretur, ac si dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
delonge. & auris eiꝰ qͥ cũ ẽhechiele audit int̾iꝰ ab animalibꝰ scis.
sonũ alarũ quasi sonũ sublimis dei. hunc gͦ sonũ tã sublimem
attonito qͣso discernamꝰ auditu. qͥa non frustra sic̃ dix̃. qͥẽ insi¬
nu patͥs cũ dic̾e potuisset qͥẽ apͣ patrẽ. Non enĩ nichil habet mo¬
m̃ti dictio eiꝰ modi. immo ꝑmaximñ red auri audienti splen¬
dorẽ diuine pulchritudĩs pͣserti̾ in hoc fortissimo themate.
qͦin sũmo negotio leg̃ & gr̃ȩ quecła fit conparatio siue opposicio
ñ sic̃ boni ꝙ mali s sicͣ ꝑfecti &. inꝑfecti uideł uͥ dictũ ẽ qͥa lex¬

Expanded text:
de longe , et auris ejus, qui cum Ezechiele audit interius ab animalibus sanctis « sonum alarum, quasi sonum sublimis Dei . » Hunc ergo sonum tam sublimem attento, quaeso, discernamus auditu. Quia non frustra sic dixit: « Qui est in sinu Patris, » cum dicere potuisset: Qui est apud Patrem. Non enim nihil habet momenti dictio hujusmodi, imo per maximum reddit audienti splendorem divinae pulchritudinis, praesertim in hoc fortissimo themate, quo in summo negotio legis et gratiae quaedam fit comparatio sive oppositio; non sicut boni et mali, sed sicut perfecti et imperfecti, vide
Abbreviated transcription (Latin):
dere mererent᷑ aduentũ. hic aũ eo tẽpore missus ẽ. qͦ illũ uidere
posset. ita ut eundẽ uiuens uiuentibꝰ digito ostenderet. mortuus
mortius ap̃ inferos paulo post affuturũ nunciaret. Deinde sic
missus ẽ ut sup nat᷑am ueniret. natꝰ exut̃o senectutis & sterili.
qđ ñ natȩ usus s soliꝰ dĩ ẽ opꝰ. ut nasciturũ nascendo pͣueniret.
pͥdicaturũ p̃dicando p̃cucurreret. baptibaturũ baptihando
uet moriturũ moriendo p̃cederet. Singłarit᷑ gͦ missus ẽ. cui nuꝰꝗͣ
substere nusꝗͣ diu̾tere. nullũ uacaũ cũ scło sermonẽ habere
ñ domũ nagrũ possidẽ. nec afines agnoscere. s urguente ser¬
sermone dñi urguente negotio mittentiᷤ parit᷑ & subsequen¬
tis. nudus & expeditꝰ currere habeat añ faciẽ eiꝰ ł qͥadhoc solũ¬
casu ẜ certã ob causã nom̃ illi erat ioħs. Certã plane obcausam.
qͥa uideł totiꝰ p̃dicatioĩs eiꝰ sũma fuit d̾ni gr̃ã. Qd enĩ pͣdicauit

Expanded text:
dere mererentur adventum. Hic autem eo tempore missus est, quo illum videre posset; ita, ut eumdem vivens viventibus digito ostenderet; mortuus mortuis apud inferos paulo post adfuturum nuntiaret. Deinde sic missus est, ut supra naturam veniret, natus ex utero senectutis et sterili quod non naturae usus, sed solius Dei est opus ut nasciturum in nascendo praeveniret, praedicaturum praedicando praecurreret, baptizaturum baptizando praeiret, moriturum moriendo praecederet. Singulariter ergo missus est, cui nusquam subsistere, nusquam divertere, nullum vacuit cum saeculo sermonem habere; non domum, non agrum possidere, nec affines agnoscere, sed urgente sermone Domini, urgente negotio mittentis pariter et subsequentis, nudus et expeditus currere habebat ante faciem ejus velucasu, sed certam ob causam nomen illi erat Joannes. Certam plane ob causam, quia videlicet totius praedicationis ejus summa fuit, Domini gratia. Quid enim praedicavit,
Abbreviated transcription (Latin):
ioħe ñ miraris qͥa qndo illuminatꝰ ẽ iã lux ista ĩmundu uene¬
rat. iã tẽplo suo scił uirginali uto sese ĩfuderat. Forte & uerũ di¬
cas. qaͥ descendes magna illiꝰ lucis substantia. simul & ioħm in ma¬
tͥs uto radiauerat. & leni c̃cussu illã cui gaudente̾ a plaudimꝰ infan¬
tis exultationẽ effecerat. Iilud queris. qͦmͦ pͥꝰ cũ adhuc c̾e̾t ap̃ deñ.
illuminabat omẽm hominẽ ueniente̾ inħc munđũ. S hoc te nͣ

Expanded text:
a, quando illuminatus est, jam lux ista in mundum venerat, jam templo suo scilicet virginali utero sese infuderat! Forte et verum dicas, quia descendens magna illius Lucis substantia, simul et Joannem in matris utero radiaverat et leni concussu illam, cui gaudentes applaudimus, infantis exsultationem fecerat. Illud quaeris quomodo prius, cum adhuc esset apud Deum, il
Abbreviated transcription (Latin):
yses. qͣ decausa solus e̾ẽt electꝰ de tot milibꝰ qͥ grãm & u̾itatẽ intͣ
dm & hoiẽs restitueret. id̃ inimicicias solueret pacẽq reforma¬
ret. Ecce respondet᷑ tͥ qͥa ipse eͣ insinu patͥs. Ed ẽ insinu patris:
Insũma diligentia. inoiura & custodia diligentissima ẽ dĩ pa¬
tris. ad qͥd : Nideł ut pecc̾m illũ inuenire ñpossit. q om̃s hoĩes
in uenͣ abinicio scłi. qđ om̃s omĩno aĩas ꝑseq̃s inuen̾ foris. & con¬

Expanded text:
yses; qua de causa solus esset electus de tot millibus, qui gratiam et veritatem inter Deum et homines restitueret, id est inimicitias solveret, pacemque reformaret . Ecce respondetur tibi: Quia ipse est in sinu Patris. Quid est, in sinu Patris? in summa diligentia, in cura et custodia diligentissima est Dei Patris? ad quid? Videlicet ut peccatum illum invenire non possit, quod omnes homines invenit ab initio saeculi; quod om
Abbreviated transcription (Latin):
gociũ. ł tlux hoũim uniu̾salit᷑ dictũ ẽ. idẽ bonoꝵ parit᷑ & ma¬
loꝵ. qͥa uideł eque tã boni ꝗͣ mali in hoc luce̾t qd rationales stͣ.
ã licet ħo malus peccando obtenebret᷑. fiatq noctis atq tene¬
brarũ filiꝰ. non tam̃ ea qͣ peocora pͣcellit ratioĩs luce pͥuat᷑. lst
alia lux que ꝑmaliciȩ tenebras potuit. ł pot̾ amitti. scił gła
similitudĩs dĩ. Fec̃ enĩ ds̃ hoiem ñsolũ adimaginẽ. s ad simi¬
litudinẽ suã. ad imaginẽ uideł in eo q rationalẽ & ȩtnũ. ad¬
similitudinẽ uͦ in eo qͤ suȩ bonitatis imitatorẽ fec̃ eũ. Et hanc
quide similitudis dĩ lucẽ tc̃ amittit. qnͣdo peccando creato¬
ris imitationẽ deserit. illa aũ ꝗͣ. habet eximagine dĩ ratioĩs
claritate lucere ñdesiñ. ł tꝑ ilłã redarquit᷑ adõ. qͥ& iã in hoc solẽ
suũ fac̾ oriri sub bono̾ & maloᷤ. q ratioĩs luce nec bonoᷤ pͥuat nec ma¬

Expanded text:
otium. Et lux hominum, universaliter dictum est, id est, bonorum pariter et malorum Quia videlicet aeque, tam boni quam mali, in hoc lucent, quod rationales sunt. Nam, licet homo malus peccando obtenebretur fiatque noctis atque tenebrarum filius: non tamen ea, qua pecora praecellit, rationis luce privatur. Est et alia lux , quae per malitiae tenebras potuit vel potest amitti; scilicet, gloria similitudinis Dei. Fecit enim Deus hominem, non solum ad imaginem, sed etiam ad similitudinem suam. Ad in eo quod suae bonitatis imitatorem fecit eum. Et hanc quidem similitudinis Dei lucem tunc amittit, quando peccando Creatoris imitationem deserit. Illa autem, quam habet ex imagine Dei, rationis claritate lucere non desinit. Et per illam redarguitur a Deo, qui etiam in hoc « solem suum facit oriri super bonos et malos ,
Abbreviated transcription (Latin):
ide pͥat᷑ dũ scđm corpꝰ insepulerho iacet. Ex urge gła mea ex¬
urꝗe psalt̾iũ & cithara. Immo totꝰ mundꝰ diuine laudis instru¬
mentũ e. licet solus ho ł angłs laude eiꝰ decantare sciat. sicut
merthariꝰ sola chorda s ñsine ligno modu cantilenȩ ꝑ sonat.
lꝗit᷑ quẽ admodu nat᷑a musicȩ inaĩa musici uita ẽ quã in¬
rumto ars inmitata ẽ. sic totiꝰ mundi conposicio qͥut dictõ

Expanded text:
acet: « Exsurge, gloria mea; exsurge psalterium et cithara . » Imo totus mundus divinae laudis instrumentum est, licet solus homo vel angelus laudem Dei decantare sciat: sicut in citharis, sola chorda, sed non sine ligno, modum cantilenae personat. Igitur, quemadmodum natura musicae in anima musici vita est, quam instrumento ars imit
Abbreviated transcription (Latin):
erat. & inmundo erat: Audi qđ maiꝰ ẽ. Seqͥt᷑ enĩ. Et mundus ꝑ ip¬
sũ factꝰ ẽ. Mundũ gͦ implet ut regat reꝗ̃ ut impleat. quẽ & inplen¬
do circũdat. & circu̾dando inplet. & sustiendo transcend̃ & tranᷤ¬
cendendo sustinet. Igit᷑ repugnantia nͣ st̃ ea quȩ dicta s̃. scił qd̃
hoc u̾bũ. hec uera lux. & erat᷑ ap̃ dm. & illuminabat omnẽ ho

Expanded text:
et in mundo erat? Audi quod majus est. Sequitur enim: « Et mundus per ipsum factus est. » Mundum ergo implet, ut regat; regit, ut impleat; quem et implendo circumdat; et circumdando, implet; et sustinendo transcendit; et transcendendo, sustinet. Igitur repugnantia non sunt ea quae dicta sunt, scilicet quod hoc Verbum, haec vera lux, et erat apud Deum, et illumi
Abbreviated transcription (Latin):
citharas: In hoc ut dictũ ẽ. ñ nulla similitudo ẽ. Nã qͥd sumꝰ nõ.
nͥ magnis musici dĩ quȩdã instrum̃ta. Uñ & incytharis. aan¬

Expanded text:
citharas. In hoc, ut dictum est, nonnulla similitudo est. Nam quid sumus nos, citharas. In hoc, ut dictum est, nonnulla similitudo est. Nam quid sumus nos, nisi magni musici Dei, quaedam instrumenta? Unde
Abbreviated transcription (Latin):
Et post pauca. Et delect abar inqͥt ꝑsingłos diẽ ludenꝰ corã ed om̃i
tempore: luden in orbe trarũ. & delicie meȩ e̾ẽ cũ filis hominũ
hȩc alta sun hec. Et hor quidẽ sensuũ maiestas mortaliũ ocłos
ueluti claritã soł reu̾berat. at tam̃ eorunde similitudo ñ nulla.
tãꝗͣ soł imago que ꝑspici possit ĩaqͣ nr̃ȩ nat᷑e subrutilat llerbi¬
ꝗra Ecce musicꝰ instrum̃ta quelibet exarte conpoñ. certiq ac
smet cognitĩ dim̃sa num̾is uocũ int̾ualla discͥminãs. flatu.
łpulsu ceitatũ sonũ mnanimatȩ rei rationẽ sͥ ĩsitã imitari ẽ¬
pellit. Eđ̃ qͦ: qͥonne añ ꝙͣ. instrum̃ta conponeret. aderat ludes
mm̃te: & uoce eiꝰ musica ludenꝰ indiu̾sitate. ł distinctione
modoꝵ & delicie eiꝰ inmultoꝵ suauitate cantuũꝰ Sna fuerat
una nichilominꝰ & nc̃ ẽ musica. nichilq crescit aut se multi¬
plicat qͣ libet multaᷤ ad canendũ uoluptas cantoris conportet

Expanded text:
os dies ludens coram eo omni tempore, ludens in orbe terrarum; et deliciae meae, esse cum filiis hominum . haec, alta sunt haec. Et horum quidem sensuum majestas mortalium oculos, velut claritas solis, reverberat. Attamen eorumdem similitudo nonnullam, tanquam solis imago, quae  ac sibimet cognitis dimensa numeris, vocum intervalla discriminans, flatu vel pulsu, concitatum sonum inanimatae rei, rationem sibi insitam imitari compellit. Quid ergo? nonne antequam instrumenta componeret, aderat ludens in mente et voce ejus musica? ludens in diversitate vel distinctione modorum; et deliciae ejus multorum suavitate cantuum? Una fuerat, una nihilominus et nunc est musica, nihilque crescit aut se multiplicat, quamlibet multas ad canendum voluptas cantoris comportet
Abbreviated transcription (Latin):
facta s. luceat. suã ipiĩ imainẽ in sola ex pͥmit hoiũm aĩa.
O m̃iũ enĩ gͤ facta s̃. alia qͥdẽ s̃ tantũ ut lapides. alia & sunt &
uiuunt. ut arboreᷤ. alia uͦ s̃ & uiuunt & sentiunt. ut peccora. ħo
aũ pꝰt angłm solus in hoc honore ẽ positꝰ. qd̾ aqͥrendy & inueniendo¬
oreatorẽ suũ factꝰ ẽ idoneus. ł rgo q ait. uita hȩc erat łẽ. lux ho¬
minũ. tale ẽ ac sidiceret. racionalitatiꝰ lucẽ soli inꝑtita ẽ nat᷑e
hoĩum. Qđ cũ ita sit potuit dic̾e sic. ꝙ uita erat angłoꝵ parit᷑
& hoium. Utrãq enĩ nat᷑am scił angłicã parit̾ ꝙ humanã splen¬
dide ratiõis nobilitã illustraũ. ꝗͣ. exm̃ ꝑcepimꝰ qͣ ui supͣ dictũ est

Expanded text:
suam ipsius imaginem in sola exprimit hominis anima. Omnium enim quae facta sunt, alia quidem sunt, ut lapides; alia et sunt et vivunt, ut arbores; alia vero sunt, et vivunt, et sentiunt, ut pecora. Homo autem post angelum solus in hoc honore est positus, quod ad quaerendCreatorem suum factus est idoneus. Ergo quod ait: Vita haec erat, vel est lux hominum, tale est ac si diceret: Rationalitatis lucem soli impertita est naturae hominum. Quod cum ita sit, potuit dicere: Et sic vita erat angelorum pariter et hominum. Utramque enim naturam, scilicet angelicam pariter et humanam, splendidae rationis nobilit
Abbreviated transcription (Latin):
pͣfinitũ ẽ. sic omĩno qͥa pulcrũ & speciosũ erat añ anͣ patrẽ
conplacitũ ẽ ut inimicicia adu̾santis diaboli semꝑ ĩmeliꝰ
saluti nr̃ȩ ꝓspiciens. usq ad sũmũ suȩ dispotionis beneficia
diuina ꝑuenirent. Quid gͦ inpotentiȩ. ł temeritatiꝰ dm̃ ar¬
guis heretica temeritas. Qđ factũ ẽ hic sub distingue. ac

Expanded text:
finitum est, sic omnino, quia pulchrum et speciosum erat, ante Patrem complacitum est; ut inter inimicitias adversantis diaboli, semper in melius saluti nostrae prospiciens, usque ad summum suae dispositionis beneficentia divina perveniret. Quid ergo impotentiae vel temeritatis Deum arguis, haeretica temeritas? Quod factum est, hic subdistingue, ac
Abbreviated transcription (Latin):
& nichilominꝰ natiuitaᷤᷤ sexm̃sibꝰ dñi pͣcesserat natruitatẽ.
Frgo q ait ioħs de illo. añ me factꝰ ẽ. ad carnͣ facturã ꝗͣ u̾bũ assũ p¬
sit referri ñ potͣ. qa sic̃ iã dictũ ẽ uix illa carne calciare sedii¬
nitaᷤᷤ cȩꝑat & ille pͣco eiꝰ exultaũ clausus. tãꝗͣ gestiens mat᷑ni
utͣi fores erũꝑe. & illũ mox pͦt se uenturũ nunciare. Noc sciẽs
arriꝰ hostis fidi. mnimicꝰ grę &u̾itatiᷤᷤ. dictũ hoc abore ioħis ꝑͣ¬

Expanded text:
cesserat nativitatem. Ergo quod ait Joannes de illo: « Ante me factus est, » ad carnis facturam, quam Verbum assumpsit, referri non potest. Quia, sicut jam dictum est, vix illa carne calceare se Divinitas coeperat, et illic praeco ejus exsultavit clausus , tanquam gestiens materni uteri fores erumpere, et illum mox post se venturum nuntiare. Hoc sciens Arius, hostis fidei, inimic
Abbreviated transcription (Latin):
a si post᷑ finitas etnitatĩ suȩ moras faecit qͣndoq munctu nona
uoluntã emnonũq consiliũ satis hoc euides ẽ mutabilitari est¬
reparacione hominu Imnio sicũ faceret munđu & So pcau ne ꝓn¬
curteret pdicionis naufragiũ: ꝗͥã alt̾um qͥdẽ murabi latatie altũ
auinpridentie potꝰ arqui. Nasq partes contemionis aoise ut
ra atpa undiq occusta taq̃ renascentia succidit xdrȩ capirã dib¬
iunger do su sapie maiestatẽ decet tnqͥlle ac brenit. Quodl factũ

Expanded text:
doque mundum, nova voluntas est, novumque consilium, satisque hoc evidens est mutabilitatis ejreparationem hominum? Imo, si cum faceret mundum, et formaret preret perditionis naufragium? Nam alterum quidem mutabilitatis, alterum imprudentiae potest argui. Has quoque partes contentionis adversae, veritas undique oculata, tanquam renascentia succidit hydrae capita: subjungendo sicut sapientiae majestatem decet tranquille ac breviter: « Quod factum
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ & in illo feminee secͤto nat᷑e de qͦ noᷤ ñsine pecc̾o ꝓcessimꝰ
suũ habitaũ in nob̾. tenera ut infans circũdatꝰ carne &
uagitꝰ emittẽs infancie factꝰ sublege. subditꝰq ioseph. &¬
aa ariȩ circũcisus. & tamꝗͣ. peccator leꝗali hostia mundatꝰ.
passus. famẽ. & fraudẽ tẽptatoriᷤ ꝑferes ꝑ secutioẽs qͦ hoiu̾m
sustinẽs & cͣtͣstatꝰ usq ad mortẽ de loco ad locũ fugie̾s adex

Expanded text:
in illo femineae secreto naturae, de quo nos non sine peccato processimus suum , » habitavit in nobis; tenera, ut infans, circumdatus carne, et vagitus emittens infantiae, factus sub lege , subditusque Joseph et Mariae , circumcisus, et tanquam peccator legali hostia mundatus, passus famem, et fraudes tentatoris perferens , persecutiones quoque hominum sustinens , et contristatus usque ad mortem, de lo
Abbreviated transcription (Latin):
tã pulcra s̃ ratioi̾s liniam̃ta inea que formata ẽ aĩa. ꝗͣ clara ꝙͣ
certa ẽ ipsa ratio diuina. que ñ ẽ formata s ipsa forma. Si ado
uiuacit᷑ artis suȩ conpos ẽ umbra. ñne multomag̃ in ꝓposito
Pope suo ꝓuide & constans ẽ ipsa u̾ita . Plane inconparabilit᷑
constantiꝰ atq ꝑfectiꝰ om̃iũ quȩ facienda erant. in hoc u̾bo
uiuebat ordo ł nat᷑a. nec solũ nouerat abinicio qͣł qualit᷑ om¬
nia conderet suoq statu singła disponeret s &iã quedã ꝑ.¬
dita qualit᷑ ad suã głam recuperaret. Inde ẽ qd suũ certũ ser¬
uat om̃is nat᷑a cursũ. nichilq fit sub sole nouum qͥa uideł se
mel demnmutabili uoluntate posuit pͣceptũ. semel & simul

Expanded text:
tam pulchra sunt rationis lineamenta in ea quae formata est, anima, quam clara, quam tam pulchra sunt rationis lineamenta in ea quae formata est, anima, quam clara, quam certa est ipsa Ratio divina? quae non est formata, sed ipsa forma. Si ideo vivaciter artis suae compos est umbra, nonne multo magis in propositoovida et constans est ipsa Veritas? Plane incomparabiliter constantius atque perfectius omnium, quae facienda erant, in hoc Verbo vivebat ordo vel natura. Nec solum noverat ab initio quae vel qualiter omnia conderet suoque statu singula disponeret, sed etiam quaedam perdita, qualiter suam gloriam recuperaret. Inde est, quod suum certum servat omnis natura cursum, nihilque sit sub sole novum . Quia videlicet semel de immutabili voluntate posuit praeceptum, semel et « simul
Abbreviated transcription (Latin):
fecturus ciat inipso erat aprmcĩpio scientia. Serũ ẽ ꝓbabilẽ e
necessariũ ẽ. Nã uñ hoc habet aĩa rationalis. ut cũ fabrili ł archi¬
tectonica quippiã conponendũ ẽ structura. pͥꝰ totũ illud ap̃ se
intꝰ uideat in arte ꝗͣ foris exhibeat in oꝑe : Si enĩ archã ł ample
domus fabricã struere uelit. eiꝰ ap̃ se pͥꝰ u̾sat imaginẽ. iãq menꝰ
ł cogitatio talis ẽ. quał post modũ mat̾iał sitꝰ oꝑis uisendus est.
Recce gͦ dicas ꝗ qͥa faciendi ẽ. iã uimte artificis uita ẽ. Unͣ que so
substantiȩ eiꝰ ẽ hoc u̾bũ hic filiꝰ dedõ ds̃. figã uideł ꝑsimilitudinẽ
dictꝰ qͥa pat̾ cũ hoc u̾bo sic unꝰ ẽ d̾s. sic̃ aurũ łebur & imago regiꝰ
in eo sigillũ unũ ẽẽ dinoscit᷑. Nec uͦ scđ̾m ext̾iorẽ homine̾m sicͣ
humani formii suspicati s̃ s scđm int̾iore noᷤ hac fig̾a signati sumꝰ.
uñ & rationales. idẽ doctrinȩ ł disciplinȩ ꝑceptibile̾ sumꝰ. Si gͦ

Expanded text:
facturus erat, jam in ipso erat a principio scientia. Verum est, probabile est, necessarium est. Nam, unde hoc habet anima rationalis, ut cum fabrili vel architectonica quidpiam componendum est structura, prius totum illud apud se intus videat in arte quam foris exhibeat in opere? Si enim arcam, vel amplae domus fabricam struere velit, ejus apud se prius versat imaginem; jamque mens et cogitatio talis est, qualis postmodum materialis situs operis visendus est. Recte ergo dicas: Quia quod faciendum est, jam in mente artificis vita est. Unde, quaeso,  per similitudinem dictus. Quia Pater cum hoc Verbo sic unus est Deus, sicut aurum vel ebur, et imago regis in eo, sigillum unum esse dignoscitur. Nec vero secundum exteriorem hominem, 93 sicut humaniformii suspicati sunt, sed secundum interiorem nos hac figura signati sumus. Unde et rationales, id est, doctrinae vel disciplinae perceptibiles sumus. Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
& enĩ ubũ ratio ꝑpetua ẽ sapi̾a sempitna ẽ. intellectꝰ in con¬
pͣhensibilis ẽ uitas in conmutabił ẽ. Cũ aũ aput nos tam
dearticulata uoce quã detacito animi c̃silio u̾bũ eqͥuoce
pͣdicet᷑ cur ñ ipsa ratio sempit̾na recte u̾bũ dicat᷑. uñ nob
inẽ rationitas. idẽ uniu̾sa quȩ nob̾ supetit u̾ba faciendi

Expanded text:
petua est, sapientia sempiterna est, intellectus incomprehensibilis est, veritas incommutabilis est. Cum autem apud nos, tam de articulata voce, quam de tacito animi consilio verbum aequivoce praedicetur, cur non ipsa ratio sempiterna recte Verbum dicatur; unde nobis inest rationalitas, id est universa, quae nobis suppetit, verba faciendi
Abbreviated transcription (Latin):
go sola ꝓtulit incarne ipsũ huiꝰ socia uirginitas p̃ om̃ibꝰ scĩs uiua mor¬
talitꝰ ꝓmeret uocȩ. Danda gͦ sͣ omĩa ut hȩc sola margarita conparari
queat om̃sq carnaliũ sordes affectuiũ ab occłis cordis abstergende s̃.
eis qͥ ĩ scola x uenerabilibꝰ student lit̾is. ut hanc aliq̃tinꝰ ualeant aqͥlã
ꝓseqͥ qm̃ cordis mundicia iuuit ut claritatẽ soł ȩt̾ni płꝰ cȩ̃tis di¬
uine uisionis animalibꝰ ĩreu̾berata posset m̃tiꝰ acie c̃templari. Nã

Expanded text:
rne, ipsum hujus socia virginitas, prae omnibus sanctis, viva mortalibus promeret voce. Danda ergo sunt omnia, ut haec sola margarita comparari queat, omnesque carnalium sordes affectuum, ab oculis cordis abstergendae sunt eis, qui in schola Christi venerabilibus student litteris: ut hanc aliquatenus valeant aquilam prosequi, quam cordis munditia juvit, ut claritatem solis aeterni plus caeteris divinae
Abbreviated transcription (Latin):
truit ac dissipaũ. aꝑte ꝓtestans de illo ꝙ filiꝰ unicꝰ & c̃ substanci¬
alis. ac ꝑ hoc here̾ legitimꝰ patͥs ȩt̃ni sit. Nrȩ aũ idẽ pupilloꝵ om¬

Expanded text:
erterruit ac dissipavit; aperte protestans de illo quod Filius unicus et consubstantierterruit ac dissipavit; aperte protestans de illo quod Filius unicus et consubstantialis, ac per hoc, haeres legitimus Patris aeterni sit. Nostrae au
Abbreviated transcription (Latin):
ebriatꝰ. hoc euangłium scripsit. qͦ om̃s herencoꝵ taenebrã pare fac¬
teste alio ñminꝰ idoneo. scił ioñe baptista. ut sint duo testes
ñ enĩ minꝰ quã inore duoꝵ testiũ stabit om̃e u̾bũ. ascito ꝗͦ ioħe
qͥ ueñ ĩtestimoniũ ut testimoniũ ꝑhiberet delumine dic̾ta
iã illiꝰ ꝗͣ sua frequent appellat testimoniũ dicenꝰ de semetip¬
so ĩfine om̃iũ. Hic ẽ discpłs. qͥ testimoniũ ꝑhibet dehis. &
scripsit hec. E tscimꝰ. quia uerũ ẽ testimoniũ eiꝰ. estiᷤ itaq¬
fil dei singłis. hic ẽ atq pͣcipuus. qͥ inpublico cęli &tͣre au¬
ditorio cũ ageret᷑ ñ tã det̾miniꝰ aut legibꝰ regni. quã deipsis
natalibꝰ regis nr̃i. testibus aliis defessis x ac lamaore contradi¬
centiũ uiolent᷑ op̃sis. repente in mediũ ꝓsiluit. & magno
uocis euangłicȩ tonitru. u̾biq coruscantis fulmine. omt̃re c̃¬
ciliũ uanttatis cunctãq eccłiã malignantiũ uͥq t̾rarũ ꝑ¬

Expanded text:
ebriatus, hoc Evangelium scripsit, qui omnes haereticorum tenebras, patefacteste alio, non minus idoneo, scilicet, Joanne Baptista, ut sint testes duo. Non enim minus quam in ore duorum testium stabit  in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, dicta, tam illius quam sua, frequenter appellat testimonium, dicens de semetipso in fine omnium: Hic est discipulus, qui testimonium perhibet de his, et scripsit hFilii Dei singularis hic est atque praecipuus qui in publico coeli et terrae auditorio, cum ageretur non tam de terminis aut legibus regni quam de ipsis natalibus regis nostri, testibus aliis defessis, et a clamore contradicentium violenter oppressis, repente in medium prosilivit, et magno vocis evangelicae tonitru, verbique coruscantis fulmine, omne concilium vanitatis cunctamque Ecclesiam malignantium ubique terrarum p
Abbreviated transcription (Latin):
qenobns fususẽ sic ecłia catholica tenet hinc apbare conatis
beato me aerogare augͦmo c̃tiasillũ sentiendo quẽ in sui eruoris
uattimũ berengariꝰ citare c̃sueuerat dicta eiꝰ malo sensu diripi¬
endonuetũ hociã fere nemo palã ꝓfiteri. aut defenae auder
quia dubitare ausus sui de iuda ꝓditore. utrũ eiꝰdẽ sacram̃ti
ia erisse putandus sit. sic̃ sc̃s hilariꝰ constant᷑ asserit. Hec ẽ illa
opat᷑ mi. & ouos om̃s filiȩ ierłm. hec ẽ illa nigreds magna qua

Expanded text:
nobis fusus est, sicut Ecclesia catholica tenet. Hoc quia probare conati sunt, beato me derogare Augustino contra illum sentiendo, quem in sui erroris patrocinium Berengarius citare consueverat, dicta ejus malo sensu diripiendo. Verum hoc jam fere nemo palam profiteri aut defendere audet, quia dubitare ausus fui de Juda proditore, utrum ejusdem sacramenti jam exisse putandus sit, sicut S. Hilarius constanter affirmat. Haec est illa, o Pater mi, et o vos omnes filiae Jerusalem, haec est illa nig
Abbreviated transcription (Latin):
sit. nr̃ȩ nimirũ spei quȩ ꝑiclitabat᷑ tantiꝰ adu̾sarioe derogati¬
onibꝰ. testimoniũ hoc magnifice sufragat᷑. Id enĩ : Q uomͦ erit
ratũ testam̃tũ quo celestẽ nob̃ hereditat̾e legauit silegitimꝰ
ipse possesor cȩli ñ fuit. Quonͦi añ celũ eiꝰ possessio fuit. si iꝰpse de
celo ñueñ. s a adauta iniciũ sũpsit: Oportune ꝗͦ nr̃e ut dictõ
ẽ spei fidus hic testis subuenit dũ ingenii testãtori antiqua

Expanded text:
strae nimirum spei, quae periclitabatur tantis adversariorum derogationibus, testimonium hoc magnifice suffragatur. Quid enim? quomodo ratum erit testamentum , quo coelestem nobis haereditatem legavit, si legitimus ipse possessor coeli non fuit? quomodo autem coelum ejus possessio fuit, si ipse de coelo non venit, sed a Maria initium sumpsit? Opportune ergo nostrae, ut dictum est, spei fidus hic T
Abbreviated transcription (Latin):
positi nõ terrent᷑. qͥa ñ audiunt fragorẽ huiꝰ tonitrui. Nã hes¬
retici qͥdẽ qͣsi de suo cęlo fulminantur: du seq̃ce̾ apłoꝵ se ẽẽ si¬
mulante̾. alit̃ enĩ ñ audirent᷑ nͥ apłici ẽẽ putarent᷑. simulan¬
tes gͦ apłicã se tenẽ. ł ꝓferre doctrinã. tanti apłĩ testimomo de¬
suꝑ ut adu̾sarii feriunt᷑. At uͦ uidĩ tanꝗͣ. sub alio climate .s̃. qͥa¬

Expanded text:
positi non terrentur, quia non audiunt fragorem hujus tonitrui. Nam haeretici quidem, quasi de suo coelo fulminantur, dum sequaces apostolorum se esse simulantes aliter enim non audierunt, nisi apostolici esse putarentur, simulantes ergo apostolicam se tenere vel proferre doctrinam, tanti apostoli testimonio desuper, ut adversarii, feriuntur. At vero Judaei, tanquam sub alio climate sunt. Q
Abbreviated transcription (Latin):
tius animalibꝰ extendit. de illis qͥui ꝑsecutionũ ꝓpt̃ iusticiãm
s̃ mortificati. Breuit᷑ nc̃ tͥ pando. qđ ł qͦmͦ sentiens deuiuifico cor¬
poris & sanguinis dñi sacram̃to tractaueri illa eiꝰde dm u̾ba¬

Expanded text:
tuis animalibus extendit, de illis qui vi persecutionum propter justitiam tuis animalibus extendit, de illis qui vi persecutionum propter justitiam sunt mortificati . Breviter nunc tibi pando, quod vel quomodo sentiens de vivifico corporis et sanguinis Domini sacramento tractaverim illa ejusdem