comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gens p̃dictus cenobi pater ad eundẽ
inclitum pͥncipen. suꝑno iuuamine fre¬
tus. petita concite impetrare meruit.
Reminiscens etiam isdem pͥnceps ꝓpn-¬
qui sui scĩ paiͥs uuandregisili sub cuiꝰ
scã disciplina p̾fatus sc̃s pontifex ans-¬
bertus. olim regulari ordine altus fue-¬
rat: quȩcũq ꝑperam gesta fuerant. cle-¬
ment̃ indulsit: insuꝑ & ad sedem ꝓpriȩ
urbis reuertendi licentiam tͥbuit. S
ne hoc fieret. diuina uocatione p̃uen¬
tus ẽ. ut in sequentib dicemus.
ediens autẽ prefatus uenerandus
abba aldulfus: mandata pͥncipis panio¬
dit. Ahȩc isdem pontifex sc̃s. Grãs łͥ
bone iħu. qui disrupisti uincula serui ti
& tͥbiusti u̾ba placentia in conspectu pͥnͦ¬
cipis: & liberasti me de manu insurgen¬
tium contra me: & iniecisti mͥ etiam in
hac exilii erumpna. uincula amoris cui.
Memorans uͦ quod alicubi legerat. qͥa
magni uiri multa patiunt᷑. & ut alios

Expanded text:
ergens praedictus coenobii pater ad eundem ergens praedictus coenobii pater ad eundem inclitum principem, superno iuvamine fultus, petita concite impetrare meruit. Reminiscens etiam isdem princeps propinqui sui sancti patris Wandregisili, sub cuius sancta disciplina praefatus sanctus pontifex Ansbertus olim regulari ordine altus fuerat, quaecumque perperam gesta fuerant, clementer indulsit, insuper et ad sedem propriae urbis revertendi licentiam tribuit. Sed ne hoc fieret, divina vocatione praeventus est, ut in sequentibus dicemus. 23. Rediens autem praefatus venerandus abba Aldulfus, mandata principis pandit. Ad haec isdem pontifex sanctus: 'Gratias tibi, bone Iesu, qui disrupisti vincula servi tui et tribuisti verba placentia in conspectu principis et liberasti me de manu insurgentium contra me et iniecisti mihi etiam in hac exilii aerumna vincula amoris tui'. Memorans vero, quod alicubi legerat, quia magni viri multa patiuntur et, ut alios
Abbreviated transcription (Latin):
contulit grãm: ut uniu̾si loci habita¬
tores. cernentes eius in xꝑo imitabi¬
lem eius deuotionẽ. extimplo eum
unico diligerent affectu: nulloq tẽpo¬
ris interuallo oportuni. eius ab ẽẽ uel¬
lent colloquio. Nam & infra ipstus am-¬
bitũ cenobii. plurima habitatoꝵ utili-¬
tati dictauit oꝑa: quȩ hodieq eoꝵ
necessitati manent utilia. ded uersu¬
tia hostis antiqui instigante. malignoꝵ
aduersus eundem uirum dĩ accendit
inuidiam: qui p̃dicto principi iterũ
moliebant᷑ suggerere. ut maiora ei in¬
ferret exilii decrimenta. Qua propt᷑
accersiens isdem p̃clarus pastor. ad p̾¬
dictum excellentissimũ principẽ. una
cũ aliis uiris uenerandis direx̃. satis-¬
faciens humilit̾ eius animi uoluntati:
adiciens etiam se ñ sua sponte episco¬
patus suscepisse gradũ: sed iussione
principũ. & electione ciuiũ. humiliter
stiscepisse illud ministeriũ. Qua ꝓpt̾ ꝑ¬

Expanded text:
contulit gratiam, ut universi loci habitacontulit gratiam, ut universi loci habitatores, cernentes eius in Christo imitabilem devotionem, extimplo eum unico diligerent affectu nulloque temporis intervallo oportuni eius abesse vellent colloquio. Nam et infra ipsius ambitum coenobii plurima habitatorum utilitati dictavit opera, quae hodieque eorum necessitati manent utilia. Sed versutia hostis antiqui instigante, malignorum adversus eundem virum Dei accendit invidiam, qui praedicto principi iterum moliebantur suggerere, ut maiora ei inferret exilii detrimenta. Quapropter arcersiens isdem praeclarus pastor ad praedictum excellentissimum principem una cum aliis viris venerandis direxit, satisfaciens humiliter eius animi voluntati, adiciens etiam se non sua sponte episcopatus suscepisse gradum, sed iussione principum et electione civium humiliter suscepisse illud ministerium. Quapropter p
Abbreviated transcription (Latin):
ceiꝰ filio ac supplantatoꝵe nefando gisle¬
maro: pippinus p̃fectoriam amminist᷑¬
tionẽ dño largiente adeptus ẽ. Quo tẽ¬
pore incusatus apud ipsũ pͥncipem p̾¬
fatus pontifex sc̃s. iussu eiꝰdem exilio
deportatur in altũ montẽ monasteriũ:
quod ẽ situm in t̾ritorio fanomatinsȩ
hagnanuo. supra sambix fluuiũ. Cui
tempore illo preerat uenerabilis aldtil¬
fus abba. Nullo enĩ exstante crimine:
humilit᷑ exilii subiit erumpnã. Preue¬
niens uͦ ad prefatũ cenobium: oepit as¬
suetis sõȩ conuersationis ac piȩ religi¬
oms oꝑib. cunctis eiusdem habitato¬
rib monstrare lucis exempla. Quos in
diuina religione fertientes inuenit:
sed infra paru tẽporis spacium exem-¬
plo & doctrina sua feruentiores red-¬
didit. Et enim ieninioꝵ instantia. ac ui-¬
giliarum ꝓlixa ꝑ noctatione indesi-¬
nent̃ se affligebat: orationũ ac lacrima-
rũ assiduitate rigabat᷑. Cui omp̃s hanc

Expanded text:
eius filio ac supplantatori nefando Gisleeius filio ac supplantatori nefando Gislemaro, Pipinus praefectoriam administrationem, Domino largiente, adeptus est. Quo tempore incusatus apud ipsum principem, praefatus pontifex sanctus iussu eiusdem exilio deportatur in Altummontem monasterium , quod est situm in territorio Fanomartinsae Hagnauvo supra Sambrae fluvio. Cui tempore illo praeerat venerabilis Aldulfus abba. Nullo enim extante crimine, humiliter exilii subiit aerumnam. 22. Perveniens vero ad praefatum coenobium, coepit assuetis sanctae conversationis ac piae religionis operibus cunctis eiusdem loci habitatoribus monstrare lucis exempla. Quos in divina religione ferventes invenit, sed infra parvi temporis spatium exemplo et doctrina sua ferventiores reddidit. Etenim ieiuniorum instantia ac vigiliarum prolixa pernoctatione indesinenter se affligebat, orationum ac lacrimarum imbre assidue rigabatur. Cui omnipotens hanc
Abbreviated transcription (Latin):
circũibat ꝓprias. p̾dicationis sc̃ȩ rorem
& piȩ conuersationis dulcedinẽ. in¬
desinent᷑ eoꝵ delibando m̃tib. Qui
etiam adhoc diuini ministerii opus.
ꝓbatȩ conu̾sationis uiros. semꝑ secũ
retinebat: quoꝵ iuuamine fultus. po¬
pulũ sibi ereditũ et̾nȩ uisionis dedu¬
ceret ad regnũ. Sic unius pͥdicatoris
gr̃a: dispensatores multos habebat.
ma arte. ut uir splendidus mundo. splen¬
didior. in xꝑo. ꝓpria priuaretur ponti-¬
cali sede: essetq detrimentũ plebis ab¬
latio tanti pastoris. Nam cũ int̾ pͥnci¬
p̃es francoꝵ seua erorta eẽt discordia:
ob multiformẽ regni diuisionẽ. callidus
humani generis hostis. malignoꝵ contͣ
dĩ famulũ seiure fecit iuidiam: qͥ pip¬
pino pͥncipi fraudulent̾ suggererent. p̾¬
fatũ uirũ scm̃ aduersus eum contraria
tractasse consilia. Decedente enim de or¬
dine pͥncipatus uuarattone illustri. &

Expanded text:
circumibat proprias, praedicationis sanctae rorem circumibat proprias, praedicationis sanctae rorem et piae conversationis dulcedinem indesinenter eorum delibando mentibus. Qui etiam ad hoc divini ministerii opus probatae conversationis viros semper secum retinebat, quorum iuvamine fultus, populum sibi creditum aeternae visionis deduceret ad regnum. Sic unius praedicatoris gratia dispensatores multos habebat. 21. ma arte, ut vir splendidus mundo, splendidior in Christo, propria privaretur pontificali sede essetque detrimentum plebis ablatio tanti pastoris. Nam cum inter principes Francorum seva exorta esset discordia ob multiformem regni divisionem, callidus humani generis hostis malignorum contra Dei famulum sevire fecit invidiam, qui Pipino principi fraudulenter suggererent, praefatum virum sanctum adversus eum contraria tractasse consilia. Decedente enim de ordine principatus Warattone inlustri et
Abbreviated transcription (Latin):
exhortationis. & benedictione pontifi¬
cali deoq digna ditabat: & subsidia cor-¬
poreȩ necessitatis hilarit᷑ & sine defec¬
tu tͥbuebat. Mirabant᷑ enĩ plurimi. un¬
de tam ꝓflua ꝓdiret pii dispensatoris
substantia. Nam &e si aliquando contigis¬
set ex hauriri dispensationis substantiã:
fides tam̃ semꝑ mansit solida. In p̾dicta
uͦ scĩ p̃sulis audoent translatione uene¬
randa: om̃s ciues ꝓpriȩ urbis rocoma¬
gensis. necñ & habitatores monasteri¬
oꝵ circũ adiacentiũ. clerici uidelicet
ac scĩmoniales. de dato ipsius presulis
uenerando. refici meruerunt ubertm.
factaq ẽ deinceps ꝑ suocedentia tẽpo¬
ra. incõmemoracione beati pontificis
audoeni illius urbis cirib: hec dies
sollempnit̾ cȩlebris. Ipse autẽ egregiȩ
conu̾sationis pontifex. semꝑ reminisceis
plebis sibi a dño cõmissȩ. frequent᷑ iux¬
ta ministeriũ sibi inditũ parrochias

Expanded text:
exortationis et benedictione pontifiexortationis et benedictione pontificali Deoque digna ditabat et subsidia corporeae necessitatis hilariter et sine defectu tribuebat. Mirabantur enim plurimi, unde tam proflua prodiret pii dispensatoris substantia. Nam etsi aliquando contigisset exhauriri dispensationis substantiam, fides tamen semper mansit solida. In praedicta vero sancti praesulis Audoini translatione veneranda omnes cives propriae urbis Rotomagensis necnon et habitatores monasteriorum circumadiacentium, clerici videlicet ac sanctimoniales, de dato ipsius praesulis venerando refici meruerunt ubertim. Factaque est deinceps per succedentia tempora in commemoratione beati pontificis Audoini illius urbis civibus haec dies sollemniter celebris. Ipse autem egregiae conversationis pontifex, semper reminiscens plebis sibi a Domino commissae, frequenter iuxta ministerium sibi inditum parroechias
Abbreviated transcription (Latin):
missarũ sollempniis: p̃fatus genardus cũ
uiris nobilib. iussu scĩ pontificis ad con-¬
uiuandũ resedit. Pontifex uͦ clarus
ansbertus. more solito cũ ꝑegrinis &
pauꝑib discumbens: cũ ipsis epulari
gaudebat. Nam ipsa die ministri of¬
ficiũ gerens: pauꝑib & egenis obsequi¬
um in eoꝵ refectione humilit̾ exhibe¬
bat. Erat enĩ iocunda facie. hilarisq
uultu. quia minister eẽ meruerat pau-¬
perũ. immo xꝑi dñi: qui largitoribus
eorundem egenoꝵ.p̃mia se largiturq̃
ẽẽ ꝓmisit ȩt̾na. Magna illi inter hȩc
in aduenas & hospites cura. Aderat
pret̾ea munificenti animo par substan-¬
tia: pari fide ministrata. Et ñ solũ indi-¬
gentib alimoniã tͥbuebat sufficient᷑. ue-¬
rum. etiam degumenta corpoꝵ. & num-¬
mismata largit᷑ tͥbuebat. Hinc iam ex
diu̾sis regionib. diu̾sarum ꝑsonarũ fre¬
quens ad eum concursus aduenerat:
quos ꝑ se & ꝑ ꝓbatos uiros. & munere

Expanded text:
missarum sollemniis, praefatus Genardus cum missarum sollemniis, praefatus Genardus cum viris nobilibus iussu sancti pontificis ad convivandum resedit; pontifex vero clarus Ansbertus more solito cum peregrinis et pauperibus discumbens, cum ipsis aepulari gaudebat. Nam ipsa die ministri officium gerens, pauperibus et egenis obsequium in eorum refectione humiliter exhibebat. Erat enim iocunda facie hilarisque vultu, quia minister esse meruerat pauperum, immo Christi domini, qui largitoribus eorundem egenorum praemia se largiturum esse promisit aeterna, Magna illi inter haec in advenas et hospites cura; aderat praeterea munificentiae animo par substantia, pari fide ministrata. Et non solum indigentibus alimoniam tribuebat sufficienter, verum etiam tegumenta corporum et nomismata largiter tribuebat. Hinc iam ex diversis regionibus diversarum personarum frequens ad eum concursus advenerat, quos per se et per probatos viros et munere
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ insuburbano urbis rotomagensis tͣns¬
tulerit: narrare aggredimur. Cũ itaq de
diu̾sis ꝓuintiis plures congregasset artifices:
condidit suꝑ eius sepulchrũ repam mirȩ
magnitudinis. p̃ciosis metallis auri argen.¬
tiq decoratã. genimisq p̾ciosis adornatam:
sicut usq in presens humano uisui apparet.
Constituta gͦ die. in sollempnitate ascensiomiᷤ
dñi xꝑi. sacerdotũ ac monachoꝵ. reliquo¬
rũq clericoꝵ adunata multitudine. ipsũ
sacrũ corpus leuari fecit cũ reuerentia
magna. & ymnoꝵ laudib clero ꝑsonante:
atq in absida prefati scĩ petri apłi ȩccłiȩ.
recondidit felicit᷑. cũ gaudio & honorificen.¬
tia magna. Intererat autẽ in hoc sc̃o con-¬
uentu int̾ alios uiros uenerandos: etiam
clarissimꝰ genaridus uicedñs. Qui magna
p̃parari fecit conuiuia: quia plebs innũme¬
ra ad cam uenerandi p̃sulis translationem
scãm. tindiq conuenerat. Completis autẽ

Expanded text:
ta est in suburbano urbis Rotomagensis, transta est in suburbano urbis Rotomagensis, transtulerit, narrare adgredimur. Cum itaque de diversis provintiis plures congregasset artifices, condidit super eius sepulchrum repammirae magnitudinis, pretiosis metallis auri argentique decoratam gemmisque pretiosis adornatam, sicut usque in praesens humano visui apparet. Constituta ergo die, in sollemnitate ascensionis domini Christi, sacerdotum ac monachorum reliquorumque clericorum adunata multitudine, ipsum sacrum corpus levari fecit cum reverentia magna et hymnorum laudibus, clero personante, atque in absida praefati sancti Petri apostoli ecclesiae recondidit feliciter cum gaudio et honorificentia magna. Intererat autem in hoc sancto conventu inter alios viros venerandos etiam clarissimus Genardus vicedominus, qui magna praeparari fecit convivia, quia plebs innumera ad tam venerandi praesulis translationem sanctam undique convenerat. Completis autem
Abbreviated transcription (Latin):
Gereboldus eꝑc baiocassimȩ urbis. Tauri
Audomarꝰ eꝑc. Celsus abba. scladio abba.
bosochindus abba. Genardus głosus uice¬
dñs ante fati magni pontificis: Erm̃tram-¬
nꝰ. ferrocinelus. fo̾rtianꝰ archidiaconi ue¬
nerandi. Aderat quoq presbiteroꝵ resi¬
dentiũ & diaconoꝵ circũ astantiũ. magnuᷤ
numerus. Ragnomirus lector huiꝰ scĩ con¬
cilii gesta & hanc pͥuilegii auctoritatem.
ipso scõ pontifice iubente recognouit: et
hortabatur isdem presul uenerandus.
Magnasq rꝑo gr̃as semꝑ agendas com-¬
monebat: qui morte & resurrectione ꝓpͥa.
mortẽ nr̃am spe resurrectionis animauit.
ȩt̾nam uitã offerens. discusso ȩt̾nȩ mor-¬
tis horrore. Sicq uitam fuadebat tenen-¬
dam: ne uitȩ extrema timerentur.
Nter reliqua autẽ bonitatis suȩ oꝑa. quȩ
in episcopatu gessit. qualit̾ etiã uenera¬
bile sc̃i antistitis audoeni corpꝰ xꝑo ꝓpitio.
in eminentiorẽ locũ ȩccłiȩ scĩ petri. quȩ si¬

Expanded text:
Gerebaldus episcopus Baiocassinae urbis. Taurin Celsus abba. Audomarus abba. Scladio abba. Bosochindus abba. Genardus gloriosus vicedominus antefati magni pontificis. Ermentramnus, Perrocinctus et Forcianus archidiaconi venerandi. Aderat quoque presbiterorum residentium et diaconorum circumadstantium magnus numerus. Ragnomirus lector huius sancti concilii gesta et hanc privilegii auctoritatem, ipso sancto pontifice iubente, recognovit et hortabatur isdem praesul venerandus magnasque Christo gratias semper agendas commonebat, qui morte et resurrectione propria mortem nostram spe resurrectionis animavit, aeternam vitam offerens, discusso aeternae mortis horrore. Sicque vitam suadebat tenendam, ne vitae extrema timerentur. 20. Inter reliqua autem bonitatis suae opera, quae in episcopatu gessit, qualiter etiam venerabilem sancti antistitis Audoeni corpus Christo propitio in eminentiorem locum ecclesiae sancti Petri, quae si
Abbreviated transcription (Latin):
sextus decimꝰ & prefati uenerandi p̾sulis
pontificatus annus quintꝰ. in synodo ge¬
nerali rotomago urbe: ubi plurima deo
accepta. & scẽ eccłiȩ utilitatib ꝓfutura dis-¬
putata sunt. Adfuerunt quoq & scĩ pon-¬
tifices aliiq uenerabiles uiri. ab ipso p̾ci¬
puo p̃sule euocati. quoꝵ subt̾ tenentur
nomina ascripta. Ansbertus archiep̃s
urbis rotomagensis huic concilio p̾fui.
eꝑc pictauensis urbis. Aquilinus eꝑc e
broicinȩ urbis. Chadoenus eꝑc. Arnoni-¬

Expanded text:
XVI. et praefati venerandi praesulis XVI. et praefati venerandi praesulis pontificatus annus quintus, in sinodo generali, Rotomago urbe, ubi plurima Deo accepta et sanctae ecclesiae utilitatibus profutura disputata sunt. Adfuerunt quoque et sancti pontifices aliique venerabiles viri ab ipso praecipuo praesule evocati, quorum subter tenentur nomina asscripta: Ansbertus archiepiscopus urbis Rotomagensis huic concilio praefui episcopus Pictavensis urbis. Aquilinus episcopus Ebroicinae urbis. Chadoenus episcopus. Armoni
Abbreviated transcription (Latin):
uii uidelicet & hlotharii. simulq hilderi-¬
ci. necñ theoderici pͥuilegioꝵ auctorita¬
gationis uerbo. presentes futurosq qui
ibidem dño militaturi erant construxit:
ut sicuti sub eiꝰ regimine. ita in antea & ip¬
si & posteri eorum. scđ̾m regulam scĩ patͥs
benedicti. fidelit̃. rꝑo deseruirent. Quod
si aliquando pecratis exigentib aut negli¬
gentia pastorali a uia rectitudinis & obser-¬
uatione regule sc̃i benedicti. in futuro de-
uiare conarent᷑ aut cogerent᷑. tunc conuo-¬
catio scõꝵ sacerdotũ. reliquoꝵq militũ xꝑi
unammit̾ fieret: eoꝵq ꝑ consiliũ in pristi-¬
num reducerent᷑ statũ. Si uͦ hac pontifica¬
li auctoritate postposita. qualibet cauil¬
latione sinistram elegissent uitã ac conu̾-¬
sationẽ tenere: sub uinculo anachematis
ȩternalit᷑ se dampnandos scirent. facta
ẽ autẽ hȩc pͥuilegii auctoritas. sub anno
erat annus p̾fati głosi regis theoderici

Expanded text:
vii videlicet et Hlotharii simulque Hilderivii videlicet et Hlotharii simulque Hilderici necnon et Theoderici privilegiorum auctoritagationis verbo praesentes futurosque, qui ibidem Domino militaturi erant, constringit, ut, sicuti sub eius regimonio, ita in antea et ipsi et posteri eorum secundum regulam sancti patris Benedicti fideliter Christo deservirent. Quod si aliquando peccatis exigentibus aut neglegentia pastorali a via rectitudinis et observatione reunc convocatio sanctorum sacerdotum reliquorumque militum Christi unanimiter fieret, eorumque per consilium in pristinum reducerentur statum. Si vero, hac pontificali auctoritate postposita, qualibet cavillatione sinistram elegissent vitam ac conversationem tenere, sub vinculo anathematis aeternaliter se damnandos scirent. Pacta est autem haec privilegii auctoritas sub anno erat annus praefati gloriosi regis Theoderici
Abbreviated transcription (Latin):
dulsit earundem dĩ edium. Studebat etiã
amore potius regere:quã t̾rore dñari. De-¬
niq ut pͥmũ pontificali potitus ẽ gradu:
prima ei cura concordiȩ fuit. & precipuus
labor frat̾nam dilectionẽ inuiolabilem cu¬
stodire. Iam uͦ illam suã ꝓfluam in om̃s ca¬
ritatẽ: nulla umquã ad plene ualet effari
lensis cenobii scã monachoꝵ congregatio¬
ne. quantã sollicitudinẽ & ꝑuigilem curã.
indesinent̾ habuerit: testatur int̾ reliqua
prerogatiuȩ eiꝰ gesta. etiã priuilegii sui
auctoritas: quã predicti cenobii habitato¬
rib ob dĩ amorem & sc̃oꝵ reuerentiam.
sũma deuotione edidit. Deniq cũ sc̃oꝵ
su. in pontificẽ consecratꝰ fuisset: nimio di¬
lectionis feruore. quẽ erga p̾̃dictum ue¬
nerabile cenobium semꝑ habuerit. pͥuile-¬
gii sui aucloritatẽ eidem edidit. ut ꝑ suc¬
cedentia tẽpora. scd̾m scĩ paiͥd benedicti
regulam. & ut precedentiũ regũ hludo¬

Expanded text:
dulsit earundem Dei aedium. Studebat etiam dulsit earundem Dei aedium. Studebat etiam amore potius regere quam terrore dominari. Denique ut primum pontificali potitus est gradu, prima ei cura concordiae fuit et praecipuus labor, fraternam dilectionem inviolabilem custodiri. Iam vero illam suam profluam in omnes caritatem nulla umquam adplene valet effari lensis coenobii sancta monachorum congregatione quantam sollicitudinem et pervigilem curam indesinenter habuerit, testatur inter reliqua praerogativae eius gesta etiam privilegii sui auctoritas, quam praedicti coenobii habitatoribus ob Dei amorem et sanctorum reverentiam summa devotione edidit. Denique cum sanctsu in pontificem consecratus fuisset, nimio dilectionis fervore, quem erga praedictum venerabile coenobium semper habuerat, privilegii sui auctoritatem eidem edidit, ut per succedentia tempora secundum sancti patris Benedicti regulam et, ut praecedentium regum, Hlodo
Abbreviated transcription (Latin):
mis: cunctos ciues. nobiles uidelicet et
ignobiles. introdiici iussit ad preparata
conuiuia. Ubi cũ ordinate & dispõsite om̃s
fecisset discumbere: ipse ad mensam pau¬
ꝑum resedit. imitans illũ qui cũ eẽt di¬
ues ꝓpter nos pauꝑ factus ẽ: qui etiam
in retributione iustoꝵ dicturũ se ꝓmisit
dicens. Quandiu fecistis uni de his mini¬
mis meis.: mͥ fecistis. O quã preclaram
pontificem: qui suȩ familiȩ dupplicem
dabat alimoniam cotidie. cũ & corpora
replebat cibo t̾reno: animasq reficiebat
um uͦ pro salute animarũ attentis-¬
sime uigilaret: etiam archidiãconoᷤ
conuocans. de predicatione ppłoꝵ & eccłia-¬
rum restauratione & honore. maximã gẽ-¬
rere curam sedule cõmonebat. Census eti¬
am qui de uicis publicis. canonico ordi-¬
ne ad partẽ pontificis ꝑsolui consueue¬
rant gratuita benignitate. in restauratio-¬
nib eccłiarum benignissime prb̃ris in-¬

Expanded text:
nia, cunctos cives, nobiles videlicet et nia, cunctos cives, nobiles videlicet et ignobiles, introduci iussit ad praeparata convivia. Ubi cum ordinate et disposite omnes fecisset discumbere, ipse ad mensam pauperum resedit, imitans illum, qui, cum esset dives, propter nos pauper factus est, qui etiam in retributione iustorum dicturum se promisit, dicens: Quamdiu fecistis uni de his minimis meis, mihi fecistis. O quam praeclarum pontificem, qui suae familiae duplicem dabat alimoniam cotidie, cum et corpora replebat cibo terreno animasque reficiebat Cum vero pro salute animarum attentissime vigilaret, etiam archidiaconos convocans, de praedicatione populorum et ecclesiarum restauratione et honore maximam gerere curam sedule commonebat. Census etiam, qui de vicis publicis canonico ordine ad partem pontificis persolvi consueverant, gratuita benignitate in restaurationibus ecclesiarum benignissime presbyteris in
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ scĩ euangłii lectione. conu̾sus ad
ppłm multa cepit eis uentura p̾dicere: ad¬
uersa simul & ꝓspera eẽ cauenda: & ut
nec unũ frangeret: nec alterũ extoller&.
Eternȩ felicitatis pͥmia: auida intentio¬
ne eẽ querenda cõmonuit. Et cũ multa
eis p̃sentia ac futura ꝑ illustrationẽ sc̃i
sꝑe prenunciaret: ex tam excellenti p̾-¬
dicationis gr̃a sibi data om̃s cõpuncti.
& igne diuini amoris timorisq succensi.
ad penitentiã agendã. & cȩt̾a bonoꝵ oꝑum
exercitia ꝑagenda. accensi sunt: grates oĩ¬
modas agentes fũmo õium bonoꝵ lar-¬
gitori: qui talem eis ñ sui merito. sed ꝓ¬
pria pietate concesserat doctorem: ut eo¬
rum temꝑaret multiformit̾ merorẽ: de
eo quẽ nuꝑ corporali uisu amiserant pa-¬
storem. Et quia euncła gaudebat eccłia
suꝑ pio pastore. urbs congratulabat᷑ egre¬
gio p̃dicatori: & patria om̃is exultabat
magnifice. in tam sapiente ac prudente
consiliario. Eixpletis autẽ missarũ sollẽp¬

Expanded text:
sus ad populum, multa coepit eis Ventura praedicere, adversa simul et prospera esse cavenda, et ut nec unum frangeret nec alterum extolleret , aeternae felicitatis praemia avida intentione esse quaerenda commonuit. Et cum multa eis praesentia ac futura per inlustrationem sancti Spiritus praenuntiaret, ex tam excellenti praedicationis gratia sibi data omnes conpuncti et igne divini timoris succensi, ad paenitentiam agendam et cetera bonorum operum exercitia peragenda accensi sunt, grates omnimodas agentes summo omnium bonorum largitori, qui talem eis non sui merito, propria pietate concesserat doctorem, ut eorum temperaret multiformiter merorem de eo quem nuper corporali visu amiserant pastorem. Et quia cuncta gaudebat ecclesia super pio pastore, urbs congratulabatur egregio praedicatori, et patria omnis exultabat magnifice in tam sapiente ac prudente consiliario. Expletis autem missarum sollem
Abbreviated transcription (Latin):
te oculos. ut uideret qͥs eẽt qui talia lo¬
queretur: cimidus demon clamauit et¬
dixit. Heu me miserũ. forsitan mͦ iterũ
uult me tenere. Et statim euanuit.: & ob¬
mutuit fugiens. Et dũ ducta fuisset ad¬

Expanded text:
s oculos suos ut uidiret quis essit qui| talia dicibat. Timidus daemon clamauit dicens| Heu me miserum forsitam uult me iterum t<eni>re.| Et statim euanuit et omutuit fugiens. Et dum adduc| ta fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑm. Statim pat̾ eiꝰ iussit eam spoliari:
& cedi dicens. Quare ñ adoras deos &
Iula autẽ clamans dicebat. Non credo.
ũ adoro. ñ sacͥfico idolis surdis. cecis
didit eam p̾fecto sponso suo. Prefectꝰ
autẽ. iussit eam diluculo addiici ante
tͥbunal suũ publice. Et uidens pulcͥ¬
tudinẽ eius mollissimis eam allocutꝰ
liana: quare me tanto tẽpore delu-¬
sisti: Quis tͥ ꝑsuasit colere dm̃ alie¬
num: Conu̾tere ad mei & declina om¬
nes cogitatus tuos. Et si sacrificare¬
minime uolueris:ego te ñ cogam: tan-¬
tũ meȩ peticioni consenti. Sca iuliana
eris. ñ mͥ dñaberis. Prefectus dixit. Dña
mea uiliana consenti mͥ: ut credam dm̃
tuũ. Iuliana respondit. Dei sp̃m accipe:
dio amputabit. Iuliana respondit. Et si
tu times imꝑatorem istũ mortalẽ stercora
edentẽ: quomͦ me poteris cogere ĩmor¬
talem imꝑatorem negare: Ergo multũ
loquens me deciꝑe ñ poteris eleusi. s quȩ

Expanded text:
iari et caedi. dic quare| non adoras deus. Illa autem clamans dicens . non credo| non adoro . non sacrifico idolis . surdis . caecis didit eam praefecto sponso suo. | Preffectus autem . iussit eam aduci ante tribunal| suum puplicae. Videns pulchritudinem liana . quomodo me tanto tempore fatigasti .| qui te persuasit colere deum alienum. Conuertere a me| et declina omnis cogitacionis tuos et si sacrificare| nolueris . ego te non cogebo . tanto meae egrotacione| consenti. Sancta iuliana eris| Non mihi dominaberis. Praefectus dixit . domina mea Iuliana .| consente mihi et credam deum tuum. Iuliana respondit.| Dei spiritum accipe . iubit amputari| Iuliana respondit . et si tu temis imperatorem istum mor| talim . et tercora edentem . quomodo me poteris cogere| inmortalem imperatorem negare. Ergo multo loquens . | decepere non potis elusi . sed que
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ cõmotus iussit exa conflari. & expoli¬
atam eam a capite usq ad talos ꝑfundi: &
sic eam incendi. Quod factũ. nichil ei nocu¬
it. Item iussit ligamen ꝑ femora eiꝰ muti: &
sic eam in carcerẽ recipi. Hoc autẽ facto:

Expanded text:
tem commotos iussit ei conflare . expoliatam| eam a caput usque ad latus perfundi et sic eam incendi quo| factum nihil eam nocuit. Idem iussit liquamen per femo| ra eius mitti . et sic eam in carcerem recipi. Hoc autem facto|
Abbreviated transcription (Latin):
tias. Beata uͦ iuliana spem habenᷤ in
potentẽ. nubam illi. Quod si noluerit.
nam: si ꝑmanseris in his sermonib feriᷤᷤ
te tradam. Iuliana respondit. Noli crede¬
re pat᷑: quia te timere habeo. ꝑfilium
dĩ. quod si habeam uiua incendi:. ñ tibi
consentio. Denuo rogauit eam pat᷑ esꝰ:
ut consentiret. Ad hȩc uliana respondit.
a me tibi dicunt᷑. Uere dico. & minime
m̃tior: quia omnẽ questionẽ. & omĩa¬

Expanded text:
tias.| Beata uero iuliana spem habens in tias.| Beata uero iuliana spem habens in potentem . nubam| illum quod si nolueris nam si permanseris in his sermonibus . feris te tra| dam. Iuliana respondit. Noli credere . quia te timiri| debeam . per filium dei quod si habiam uiua incendi . | non tibi consentio. Denuo r\o/gauit ea pater suus . ut consen| tiret ad hec. Iuliana respondet .s que a me tibi dicontur. Vere dico et minimi| mentitur . quia omnis quescionis et om
Abbreviated transcription (Latin):
cłiam: ut diuinos apices intelligeret.
Pleusius uͦ sponsus eiꝰ. uolebat nup
tiarum implere festiuitatẽ. Illa autem
dirigebat ad eũ uerba sua. dicens. Nisi
dignitatẽ prefecturȩ administraueris:
nullomͦ possũ tͥ conuingi. Ille uͦ hȩc audi¬
ens. cito dedit munera imꝑatori. & sug¬
gessit imꝑatori. ut ministraret in pre¬
actis paucis dieb denuo misit ad eã:
uolens nuptiarũ implere festiuitatẽ.
Tunc uliana prudenti ꝑtractans con¬
silio: dicit p̃sentib qui cũ ipsa erant.
łuntes. dicite p̃fecto eleusio. Si credi-¬
deris in do meo. & adoraueris patrem
tũ. Quod si nolueris: quere tͥ alteram
uxorem. Ista audiens prefectus uoca-
que ei mandauerat uiliana. Pat᷑ uͦ eiꝰ
deos. quod si uera sunt hȩc uerba. tdam
eam tͥ cũ furore. His dictis. ꝑ rexit ad
filiam suã. & uocauit eam. dixitq illi.
Iuliana dulcissima filia mea & lux ocu¬
loꝵ meoꝵ: quare ñ uis acciꝑe prefec¬
tum uirũ: En uͦ complere illi uolo nup¬

Expanded text:
iter diuinis apici in| tellegeret. Eleusius uero sponsus eius . uolebat nup| ciarum implere festiuitatem . illa autem . dirigi| bat ad eum uerba sua . dico . Nisi dignitatem prae| fecturae administraueris nullatinus possum sibi| coniungi. Illi uero haec audiens .  dedit munera| imperatore et sucgessit in praefectura ut minis| traret in praeactis uero paucis diebus .| Dinuo misit ad eam . uolens nuptiarum implerae| festiuitatem. Iuliana uero prudentes pertractans| consilio . dicit praesentibus qui circa ipsam erant . euntes| diciti . praefecto eleusio. Si credideris in deum meum| et adoraueris patrem tum quod si nolueris . queri tibi aliam uxo| rem. Ista audiens praefectus . uocauiuerba ore ei . mandauerat| Iuliana pater uero eius deos quod si uera sunt haec uerba tradam eam| tibi con furore. His dictis . perrexit ad filiam suam et uocauit eam . Dixitque ille . iuliana carissima| mea . et lux oculorum meorum . quare non uis accipe| re praefectum uerum . complere illi uolu nup
Abbreviated transcription (Latin):
eam nudam cȩdi: ita ut mutarent᷑ in ipsa sex
milites uicissim cedentes: & post hȩc cessare
ab ea. & dicere illi. Eoce pͥncipium questio¬
nis. hoc est accede & sacrifica magne deȩ
diane:. & liberaberis de torm̃tis. Quod si

Expanded text:
eam cedere| dicentis ut mutarent in ipsam . sex militis uicissim| cedentis . Et post haec caes\s/ari ab ea . et dici illi . Ecce| principio quaescionis hoc est accede sacrifica mag| ne die dianae . et liberaberis de tormentis . quod si
Abbreviated transcription (Latin):
tim uox facta ẽ ad eam dicens. Con¬
fide iuliana: ego sum tecũ głificans t̃
tͣ. ut scias quis sit iste. Que exurgens¬
demonẽ & dixit. Dic mͥ quis es tu &
unde es. uł quis te misit ad me: De¬
mon respondit. Dimitte me: & dicam
mittã te. Tunc demon cepit loqͥ. Ego

Expanded text:
tim uox facta est in carcere dicens.| Confite iuliana . ego tecum sum et glorificabo te itur ut scias quis est ite| eeum; et dixit ei: «Quis es tu, et unde, et quis te misit ad me?». Dyabolus respondit: «Dimitte me et dicam mittam te». Tunc demon dixit ei o
Abbreviated transcription (Latin):
cor dñe łs m̃s ne deseras me. quia pat̃
m̃s &e mat̾ mea dereliquerunt me: sed
pore doloris: sed seruame in istis torm̃tis.
sicut seruasti danielem in lacu leonum.
& teclam de igne. ananiam. azariam. &
misaelem de camino: sic & me custodi in
breuitate uitȩ istiꝰ. & deduc me in portũ
salutis. Et quomͦ eduxisti fugientes ex e¬
gypto filios ifrł ꝑmare. sicut ꝑ t̾ram. inimi-¬
cos autẽ illoꝵ oꝑuit mare. ita exaudi me
dñe. & extingue tyrannũ qui contra me
insurrexit: & fac erubescere diabolũ contͣ

Expanded text:
 deus meus ne deseras| me . quia pater meus et mater mea derelinquerunt me.| Sedpore doloris| sed serua me in istis trmentis. Sicut seruasti dana| hel in lacum leono . et thaeclam de ignem. Ananiam . | azariam . et misahel . de camino . ita et me custodi in| braeuitate uita  . deduc me in portum tuum . quo| modo deduxisti fugientis ex aegypto filios israhel per| mare. Sicut inimicos illorum operuit mare. Ita exau| di me domine et extinguae tirannum qui contra me insur| rexit . et fac erubiscire diabolum contra
Abbreviated transcription (Latin):
meo iħu xꝑo. Tunc p̃fectus iusfit eam sus¬
pendi ꝑ capillos. Appensã uͦ ꝑ sex horas ius¬
sit eam deponi & dicit ei. Accede uiliana.¬
& sacrifica. ne in torm̃tis deficias: non te
liberabit ds quẽ colis. Scã iuliana respon¬

Expanded text:
o . tunc praefectus . iussit eam adendi| per capillos . adpensa uero per sex oras . iussit eam deponi . et dicit| ei. Iuliana sacrifica . ne in tormentis deficias . non te liberat| deus quem coles. sanCta iuliana Respon
Abbreviated transcription (Latin):
sũ qui feci ab herode ioħem decapita¬
ri: ego sũ qui feci stephanũ lapidari:
ego sũ qui ꝑ symonẽ locutꝰ sum quia
magi eẽnt petrus & paulus: ego sũ qui
feci cũ frĩb meis. Beata iuliana dixit.
Quis ce misit ad me: Demon respon

Expanded text:
sum qui feci Iohanne ad herode decapitare| Ego sum qui feci stefanum lapidare. Ego sum qui| per simonem locutus sum quia magi essent petrus et pau| lus. Ego sum qui feci cum fra| tribus meis. Beata iuliana dixit et quis te misit| Demon respon
Abbreviated transcription (Latin):
dimꝰ semꝑ. qui uiuis & regnas in scła scło¬
rũ am̃. Et dũ finisset orationẽ. belial de¬
mon ueniens in figura angłica. dicit ad eã.
Iuliana dilecta mea: alia pessima torm̃ta
parat tͥ p̃fectus. Modo audi me. & salua-¬
beris. Cum te de carcere iusserit egredi ac-¬
cede & sacͥfica. & effugies torm̃ta. Puta-
illi. Tu quis es: Diabolus dixit. Angłs

Expanded text:
mper qui uiuis et regnas in secula| seculorum amen. Et cum fenissit oracionem . Belial demon| ueniens ad figuram angelicam . dicit ad illam. Iulia| na . alia pessima tibi tormenta para . Praefectus modo| audi me ut saluabiris . cum te de carcere iusserit| egredi . accide et sacrifica et efugies tormenta. Pota| illi . tu qui es. Et diabulus dixit. angelus
Abbreviated transcription (Latin):
ocłos extinxi: alioꝵ pedes confregi:ali¬
oꝵ pedes in ignẽ misi: alios appendi:
alios sanguinẽ uomere feci. alios in¬
uiter dicam: omĩa mala quȩ in isto mũ-¬
se ꝑficio: & alios quos inueni ñ haben

Expanded text:
oculis extinxi. Aliorum pedis confrigi .| alterius pedis in ignem misi . alius autem apendi .| alius sanguine uomere feci . alius viter dicam . omnia mala que In| munse nfeci et alius quos inui
Abbreviated transcription (Latin):
um unicum filiũ suscitatũ: & dolenti ẽ
feretro redditũ a xꝑo unicũ filiũ uiduȩ:
Quid paraliticũ. a credentib cũ lecto suo
fuib depositũ. ac curatũ: Nonne fides
alterius ita aliis ꝓfuit: ut & fides creden¬
tium laudẽ diumni oris adquireret. &
a ñ credentiũ incredulitate eiceret: & sa¬
nitatẽ languentib restitueret. & uitam
mortuis repararete
ad pedes eius dicens. Credo quod iste
quẽ predicas. uerus sit d̾s: & pret̾ eum
ñ sit alius: qui imꝑat languori ut absce¬
dat : imꝑat morti ut fugiat. imꝑat uitȩ

Expanded text:
um unicum suscitatum, dolenti e um unicum suscitatum, dolenti e feretro redditum a Christo unicum uiduae? Quid paralyticum a credentibus cum lectulo suo funibus deposi- tum ac curatum? Nonne fides alterius ita aliis profuit, ut fides credentium diuini oris laudem adquireret, et a non credentibus incredulitatem eiceret, et sanitatem languentibus restitueret, et uitam in mortuis repararet?»ad pedes eius, dicens: « Credo, quod iste, quem predicas, uerus sit Deus, et preter ipsum non est alius, qui imperat languori, ut abscedat, imperat morti, ut fugiat, imperat uitae,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ut efficerent᷑ utr᷑iq fideles: & salus
temporalis data corporib. adquireret.
animab ȩt̾nam. Sic enĩ factum ẽ. ut cen-¬
turio morientẽ seruũ suũ reciꝑet: & mor¬
tuã filiam archisinagogus ad uitã reu̾¬
sam aspiceret: & sorores lazarum iam
sepulturam quatͥduanam habentẽ. quẽ
lugebant & flebant. uoce dñi suscitatũ
ẽẽ gauderent. Sunt & multa alia quȩ
in nouis & ueterib sacris uoluminib
ista affirmant: ut fides alteriꝰ subue¬
nisse aliis doceatur. & infidelitas alte¬
rius aliis nocuisse: quȩ nunc memorari¬
satis longum ẽ. Nam pharaonis tinui
hominis infidelitas. omnẽ egyptũ cedi
fecit plagis uariis. quoadusq cũ suo in¬
teriret exercitu: & fides moysi prelian¬
tib uictoriam ex hostib tͥbuit: & iħu
naue scĩtas. ppłis in desꝑatione positis.
plurimos triumphos accribuit. Quid
memorẽ uiduȩ credenti ab helia mortu-¬

Expanded text:
hoc, ut efficerentur utrique fideles, et salus hoc, ut efficerentur utrique fideles, et salus temporalis data corporibus acquireret animabus eternam. 23 Sicut et factum est, ut centurio morientem seruum suum reciperet, et filiam mortuam archisynagogus ad uitam reuersam aspiceret, et sorores Lazarum, iam sepulturam quatriduanam habentem, quem lugebant et flebant, uoce Domini suscitatum esse gaudebant. Sunt et multa alia, quae in Nouis et in Veteribus sacris uoluminibus ista affirment, et fides alterius subuenisset aliis doceatur, et infidelitas alterius aliis nocuisset, quae nunc memorare longum est. Nam et Pharaonis unius hominis infidelitas totam Egyptum cedi fecit uariis plagis, quoadusque cum suo interiret exercitu, et fides Moysis preliantibus uictoriam ex hostibus tribuit. Et Iesu Naue sanctitas populis in dispersione positis plurimum triumphum attribuit. Quid memorem uiduae credenti ab Helia mortu
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatẽ habere: qui merito hoc nallo¬
optinuerunt. Nunc autẽ ut ñ possint¬
dii credi. ab his qui sordidissimis actib
& crudelissimis occupati. nullũ tempus
immune ab scelerib habuerunt: si istam
quã insinto fidem ab hac defendas iniu-¬
ria. & dõ illam inuisibili & omĩpotenti
cõmittas: dabitur salus filio tuo quam
mͥ polliceri uoluisti. offerre debes pauꝑi-¬
bꝰ: qui orent ꝓ filio tuo. Michi autẽ nul¬
la ratione suadere poteris: ut ꝓ salute
uum filiũ cuũ. Dicit ei eraton. Licet igno¬
rem quo ordine religio ur̃a teneatur : au-¬
diui tam̃ hac quod unusquisq ꝑ fidem
suã saluetur: nec tam̃ ꝓsit alteri alterius
fides: nec obeẽ possit alteri infidelitas al
in fide dubius pat̾. filio potest obesse fide
N his ergo causis quas necessitas flagi
eẽ redditam. & frẽm sorori. & seruũ legi
mꝰ año restitutũ. Igit᷑ ꝓ eoꝵ interitu. hi qͥ
cruciabant᷑. fidem integram acceꝑunt ad

Expanded text:
diuinitatem habere: quae merito hoc diuinitatem habere: quae merito hoc obtinuerunt. Nunc autem, ut non possint credi, qui sordidissimis actibus et crudelissimis occupati, nullum tempus immune ab sceleribus habuerunt. Sed si istam, quam insinuo, fidem ab hac defendas iniuria, et Deo illam inuisibili et omnipotenti committas, dabitur salus filio tuo, quam m polliceri uoluisti, offerre debes pauperibus, qui orent pro filio tuo: michi autem nulla ratione suadere poteris, ut pro salutuum filium tuum». Dicit ei Craton: «Licet ignorem, quo ordine religio uestra teneatur, audiui tamen hoc, quod unusquisque per fidem suam saluetur, nec prosit alteri alterius fides, nec obesse poterit alteri infidelitas altin fide dubius pater filio potest obesse fideIn his ergo causis quasi necessitas flagitesse redditum, et fratrem sorori, et seruum legimus do- mino restitutum. Igitur pro eorum interitu hi, qui cruciabantur, fidem integram acceperunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse germano. & curatũ ẽẽ a qͦdam ua-
lentino ep̃o. qui ẽ interamnȩ urbis cutis:
& hortabat᷑ transmuti ad eũ. Deniq ipse
puer ex quo ab eo curatꝰ ẽ. ñ illũ deseruit:
biles uiros amicos suos: qͥ illum rogarent.
ut ad urbem romã dignaret᷑ uenire. Quẽ
cũ uenientẽ eraton hospicio recepisset : o¬
stendit ei filiũ suũ ceremonẽ: & cepit pe¬
tere eum. ut sicut curauit germanum
fonteii. ita & isti succurreret. Cui ualen
dixit ad eũ. Dimidiã partẽ substantiȩ meȩ
tͥ dare disposui: si istum ab hac infirmi¬
tate liberare potueris. Cui ualentinꝰ sc̃s
respondit. Miror te magistrũ prudentem
ñ aduertisse qđ dixi: tũ si uis curabitur.
Nam si credideris rꝑo meo: fides enim¬
tua p̃ciosa ẽ do magis quã tu. qui in rebꝰ
tulissimis & uanis uuitã tuã expendis: cre¬
dens effigies malignoꝵ hominũ in ligno.
aut in quocũq metallo expressas aliquã

Expanded text:
uenisse germano, et curatus esset a quodam sancto uenisse germano, et curatus esset a quodam sancto Valentino episcopo, qui est Interamnae urbis ciuis, et hortatur transmittere ad eum. Denique ipse puer, ex quo curatus est, non illum deseruit, biles uiros, amicos suos, qui illum rogarent, ut ad urbem Romam dignaretur uenire. Quem cum uenientem Craton hospitio recepisset, ostendit ei filium suum Cerimonem, et cepit petere eum, ut, sicut curauit germanum Fonteii, ita et isti succurreret. Cui sanctudixit ad eum: «Dimidiam partem substantiae meae tibi dare disposui, si istum ab hac infirmitate liberare potueris». Cui sanctus Valentinus respondit: «Miror te magistrum prudentem non aduertisse, quod dixi: “Tu si uis, curabitur”. Nam, si credideris Christo meo, fides tua pretiosa est Deo magis quam tu, qui in rebus uilissimis et uanis uitam tuam expendis, credens effigies malignorum hominum, in ligno aut in quocumque metallo expressas, aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
tur ad dm̃. Scd̃m altitu-¬
dinẽ tuã. multiplicasti
filios hominũ. In ipsa
multiplicatione illi spe-¬
cialit᷑ ad dm̃ ꝑtinent. qͥ
uitam suam uouerint creatori: ita ut cor-¬
pus & animã intentissimã xꝑo faciant.
ualentinus: bene uiuendo meruit uirtuti¬
b adherere. Quȩ uirtutes. latentẽ homi-¬
nẽ omĩ mundo. credentiũ animis tradide¬
rt̃. Cum gͥ athenienses nobilit̾ nati. ꝓcu-¬
lus eufimus. & apollonius scolastici uiri.
apud grecos latina studia desiderassent:
apud cratonem ciuem suũ. oratorẽ utriꝰ¬
q linguȩ in urbe roma hospitabant᷑. cuiꝰ
& magisterio & hospicio fouebant᷑. fãctũ
ẽ autẽ. ut unicus cratonis filiꝰ ceremon no¬
mine. iuuenis scolasticus. sic incurreret
egritudinẽ: ut incuruato dorso. caput
habens int̾ genua remaneret.
umq om̃s pene medici qui in urbe
rona erant. nulla ei possent ratione
succurrere: extitit qͥdam fonteius tͥhunitiꝰ.
qui diceret eis passionẽ istam acrius suo e¬

Expanded text:
tur ad Deum: “Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum”. In ipsa multiplicatione illi specialiter ad Deum pertinent, qui uitam suam uouerunt Creatori, ita ut corpus et animam intentissima Christo faciant. sanctus Valentinus, bene uiuendo meruit uirtutibus adherere, quae uirtutes latentem hominem omnis mundi credentium animis tradiderunt. Igitur Athenienses nobiles nati Proculus, Efibus et Apollonius, scolastici uiri, cum apud Grecos Latina studia desiderassent, apud Cratonem ciuem suum, oratorem utriusque linguae, in urbe Roma hospitabantur, huius et magisterio et hospitio fouebantur. Factum est autem, ut unicus Cratonis filius, Cerimon nomine, iuuenis scolasticus, sic incurreret egritudinem ut, incuruatus dorso, caput habens inter genua remaneret. Cumque omnes pene medici, qui in urbe Roma erant, nulla ei possent ratione succurrere, extitit quidam Fonteius tribunicius, qui diceret ei istam passionem acrius suo e
Abbreviated transcription (Latin):
eustodiȩ sunt traditi consulari leontio.
uerterant amatores haberent : timens
ne uiolent᷑ ei a popło tollerent᷑: noctis me¬
dio suis eos iussit tͥbunalib p̃sentari.
Quos cũ uidisset nec blandim̃tis decipi.
nec t̾rorib fatigari: iussit eos capite ce
pulꝰ om̃is. luctũ de nece eoꝵ. & gaudiũ
de martyrio habuert̃. Qui a sc̃o abun¬
dio ñ longe a corpore scĩ ualentini se-¬
pulti sunt : collaudantes dñm iħm xꝑi:¬

Expanded text:
custodiae sunt traditi consulari Lucentio. custodiae sunt traditi consulari Lucentio. nouerant, amatores haberent, timens ne uiolenter ei a populo tollerentur, noctis medio suis eos iussit tribunalibus presentari. Quos cum uidisset nec blandimentis decipi, nec terroribus flagitari, iussit eos capitalem mnis populus luctum de nece eorum, et gaudium de martyrio habuerunt. Quique a sancto Abundio non longe a corpore sancti Valentini sunt sepulti, collaudantes Dominum I
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ. ita se contulert̃ ad dm̃. ut ul¬
tra penitus nichil humanarũ legerent
literaꝵ: sed conuersi ad dñm sp̃ualib
studiis se traderent magistro: cuiꝰ ñ tan¬
tũ uerba. sed etiam facta mirabilia ꝓ-
multitudo scolasticoꝵ ad xꝑm:ita ut abun-¬
dius p̃fecti urbis filius duceret᷑ animo:
& tota fidei plenitudine. xꝑi se famtilũ¬
publica uoce clamaret. Indignatio autẽ
om̃ium pene senatoꝵ accensa ẽ: & tentũ
ri. & omniũ qui ꝑ ipstm. rꝑo crediderant
animos confortantẽ: medio noctis silentio
eiectũ de carcere decollauert̃: iussu furi-¬
nosi placidi urbis p̃fecti. Proculus uͦ eufi¬
mus atq apollonius. ablatũ corpus ua¬
lentini martyris. ad eccłiam interamnȩ
curbis nocturno itinere tulert̃: ibiq in
suburbano empto t̾rȩ spacio. ñ longe ab
eadem urbe sepulturȩ honestissimȩ tra-¬
diderunt. Ubi cũ cotidianis uigiliis in
laudib ĩ ꝑmanerent: tenti a gentilib

Expanded text:
sapientiae, ita se contulerunt ad Dominum, ut ulsapientiae, ita se contulerunt ad Dominum, ut ultra penitus nichil humanarum legerent litterarum. Sed conuersi ad Dominum, spiritalibus studiis se tradiderunt magistro, cuius non tantum uerba, sed etiam facta mirabilia promultitudo scolasticorum ad Chri- stum, ita ut Abundius, prefecti Vrbis filius, animo duceretur, et tota fidei plenitudine Christi se famulupublica uoce clamabat. Tunc indignatio pene omnium senatorum accensa est. Et tentus ri, et omnium, qui per ipsum Christo crediderant, animos confortantem, medio noctis silentio eiectum de carcere decollauerunt iussu Furiosi Placidi, Vrbis prefecti. Tunc a Proculo, Efibo atque Apollonio ablatum corpus ulentini ad suam ecclesiam Interamnae urbis nocturno itinere transtulerunt; ibique, in suburbano empto terrae spatio, non longe ab eadem ciuitate, sepulturae honestissimae tradiderunt. Vbi cum cotidianis uigiliis in Dei laudibus permanerent, tenti a Gentilibus,
Abbreviated transcription (Latin):
fieri: se credituros affirmant. Tunc ualen
erura contorta: ut nullus medicoꝵ passio¬
plenus. clauso ostio stratoq humi cili¬
seminecem in eo cilicio. in quo ipse orare con-¬
sueuerat. Et ꝑ totam noctẽ in dĩ laudibꝰ et
oratione eo manente. lum̃ circa medium
noctis tantũ apparuit: ut hi qui in specta¬
culis erant circa cubiculũ: putarent intꝰ
flaminas accendi. Sed spacio unius horȩ
transacto. surgit sanissimus puer: & cepit
nus concrepare. Audientes illũ parentes
eiꝰ do canere. cuiꝰ ꝑ tres annos solũ gemi-¬
reseraret. At ille dixit. Nisi compleuero sta
tutũ orationis numerũm & ymnoꝵ: ñ
uobis aꝑiam. Sed cũ iam aurora noctiᷤ
finẽ imponeret: ualentinꝰ reserat claustra
cubiculi: & ceremonẽ iuuenẽ parentibꝰ.
ac si nichil mali ꝑpessus fuisset. ab om̃i
egritudine liberatũ assignat. Tunc era¬
ratione suadere. Proculus uͦ & eufimꝰ
atq apolloniꝰ abiectis studiis humane

Expanded text:
fieri, se credituros affirmant. Tunc sanctufieri, se credituros affirmant. Tunc sanctucrura contorta, ut nullus medicorum passioplenus, clauso ostio, stratoque humi ciliseminecem in eo cilicio, in quo ipse orare consueuerat; et per totam noctem in Dei laudibus et oratione manenti lumen circa mediam noctis tantum apparuit, ut hi, qui in spectaculis erant circa cubiculum, putarent intus flammas accendi. Sed spatio unius horae transacto, surgens sanissimus puer, simul ceoncrepare. Audientes autem illum parentes eius Domino canere, cuius per tres annos solum gemireseraretutum orationis numerum et hymnorum, non uobis aperiam». Sed cum iam aurora noctis finem imponeret, sanctus Valentinus reserat claustra cubiculi, et Cerimonem iuuenem parentibus, ac si nichil perpessus fuisset, ab omni egritudine liberatum assignat. Tunc Craratione suaderi. Proculus uero et Efibus atque Apollonius, abicientes studia humanae
Abbreviated transcription (Latin):
ualentinꝰ. Nisi credideris ea. quȩ nec ali
audisti aliqͣndo uirginẽ concepisse. auirginẽ
peꝑisse: uirginẽ post partũ ꝑmansisse: Au-
tes ussu compescuisse : postremo crucifixũ
mortuũ. sepultũ. t̾cia die a mortiuis resurrex
de & baptitare. ut possis ad salutẽ filii tui
ꝑtingere:  ꝑ ipsum ad uitã ꝑpetuã ꝑuemi-¬
re. Dicit ei craton. Quantacũq dixeris. & uer¬
boꝵ ampliata fuerit multitudo. uno hoc
colligi poterit: si saluet᷑ hic ꝓ quo ista di-
stulticia ẽ apud dm̃: & ñ potes tam ꝑfecte
credere quã fides ipsa deposcit cui creden-¬
dũ ẽ: da mͥ fidem tuã sub hac pollicitatio¬
ne: ut si filius tuus ꝑ fidem meã saluetur.
tu ꝑ salutẽ filii tui cũ omĩ domo tua con
crederent.rꝑo. Erant autẽ in hoc spectacu¬
lo. ꝓculus. eufimus. & apollonius: quos
cognominauimꝰ in greco ꝑfectos. ad lati-¬
na studia deuenisse. Hii itaq simili mͦ ora¬
toris sui filiũ ceremonẽ cupientes saluũ

Expanded text:
us: «Nisi credideris ea, quae nec audiaudisti aliquando uirginem concepisse, uirginem peperisse, uirginem post partum permansisse? Audiatem iussu compescuisse, postremo crucifixum, mortuum ac sepultum, die tertia resurrexide et baptizare, ut possis ad salutem filii tui pertingere, et per ipsum ad uitam perpetuam peruenire». Dicit ei Craton: «Quantacumque dixeris, et uerborum ampliata fuerit multitudo, uno hoc colligi poterit: si saluetur hic, pro quo ista dicustulta est apud Deum, et non potest tam perfecte credere, quam fides ipsa deposcit, cui credendum est, da michi fidem tuam sub hac pollicitatione, ut filius tuus per meam fidem saluetur: tu uero per salutem filii tui cum omni domo tua conucrederent Christo. Erant autem in hoc spectaculo Proculus et Efibus atque Apollonius, quos cognouimus in Greco perfectos ad Latina studia peruenisse. Hi itaque simili modo, oratoris sui filium Cerimonem cupientes saluum