comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
no quoq ropotuit ascribi.
qͥ qui tẽ putatur ignis et tñ
eũ poete nõ absciterunt. Po¬
tuit et soli in quo ẽ natura ⁊
causa gignentiu. Namsine
soł igneo calore neq nasciq¬
alii elem̃to magis opus sit
genitalib quã calori cuius
fetu ꝯcipiunt᷑ nascint᷑ sustẽ¬
tant omĩa. Postremo etĩa si
itasit ut uolunt qurmagis
abscisũ ẽẽ celũ putemꝰ qua
omino sine genitalib natũ
Nam si ꝑsegignit nõ r̃oiget
utiq genitalib. cũ satumũ
ip̃m ꝓcrearet. si uo habuit ⁊¬
a filio abscisa sunt ortus reꝵ
et natura omĩs int̾isset. Eͥo
qd̾ ip̃i satumo nõ diuinum
moto sensũ s humanũ qͦ
adimunt. cũ affirmant euz
ẽe saturnũ qui cursũ et co¬
u̾sionẽ spatioꝵ ac tempoꝵ
cõtinet eũq grece id ip̃m
nom̃ habere. Chronos enĩ
um temporis. Saturius
aũt ẽ appellatus qd̃ sature¬
tur annis. Hec ciceronis
u̾basunt exponentis sũia
stoicorũ: que quã uanasit.

Expanded text:
no quoque id potuit adscribi, no quoque id potuit adscribi, qui quidem putatur ignis; et tamen eum poetae non absciderunt. Potuit et Soli, in quo est natura et causa gignentium; nam sine Solis igneo calore neque nasci qalii elemento magis opus sit genitalibus, quam calori, cujus fotu concipiuntur, nascuntur, sustentantur omnia. Postremo etiamsi ita sit ut volunt qui magis abscissum esse Coelum putemus, quam omnino sine genitalibus natum? Nam si per se gignit, non indigebat utique genitalibus, cum Saturnum ipsum procrearet. Si vero habuit, et a filio abscissa sunt, ortus rerum, et natura omnis interisset. Quid, quod ipsi Saturno non divinum modo sensum, sed humanum quoque adimunt, cum affirmant eum esse Saturnum, qui cursum et conversionem spatiorum et temporum continet; eumque graece id ipsum nomen habereum temporis, Saturnus autem est appellatus, quod saturetur annis. haec Ciceronis uerba sunt exponentis sententiam Stoicorum; quae quam uana sit,
Abbreviated transcription (Latin):
Nioniã reuelauimꝰ mi¬
steria poetarũ ac satur¬
in parentes in uenimꝰ. Aduir¬
tutes eiꝰ et facta redeamus
Iustus inregno fuit. Primũ
ex hoc ip̃o iam deus nõ est
qd̾ fuit. Demͣte qd̾ ne iustuᷤᷤ
quidẽ fuit s impius. nõ mͦ
ĩ filios quos necauit. uerũ
etiã inpatrẽ ciuꝰ dr̃ abserdis¬
se genitalia. Quod forsitan
uere acciderit. s hõies respe
fabulam explodunt tãquã
meptissime fictã. Quã tam
stoici ut solent ad rationem
physicã conantur tradutere
quoꝵ sententiã cicero de nͣã
deoꝵ disserens posuit. Cele¬
eã partẽ corporis que ꝯiũctio¬
ne alterius egeret ad procre¬
andũ. Que ratio in uestam
potuit ꝯuenire simas diceret
Iocirco em̃ uirginẽ putãt
uestã. quia ignis ĩ uiolabi¬
le sit elem̃tũ nichilq nasci
possit. ex eo quippe quionũa
que arripuerit absumat.n
Ouidins ĩ fastis. nec tu ali¬
ud uest̾a quã uiuã intelli
ctit. nec capit. et comites
unrginitatis amat. Uulca¬

Expanded text:
oniam reuelauimus mysteria poetarum ac Saturni parentes inuenimus, ad uirtutes eius et facta redeamus. iustus in regno fuit. primum ex hoc ipso iam deus non est, quod fuit: deinde, quod ne iustus quidem fuit, sed impius non modo in filios, quos necauit, uerum etiam in patrem, cuius dicitur abscidisse genivere acciderit. Sed homines respecm, totam fabulam explodunt tamquam ineptissime fictam: quam tamen stoici ut solent ad rationem physicam conantur traducere; quorum sententiam Cicero, de Natura deorum disserens, posuit: « Coeleea parte corporis, quae conjunctione alterius egeret ad procreandum: quae ratio in Vestam potuit convenire, si mas diceretur. Idcirco enim virginem putant Vestam, quia ignis inviolabile sit elementum, nihilque nasci possit ex eo, quippe qui omnia quae arripuerit absumat. » Ovidius in Fastis : Nec tu aliud Vestam, quam vivam intelligttit, Nec capit, et comites virginitatis amat. Vulca
Abbreviated transcription (Latin):
uit sibi hie regere se põt. Quesb̾su¬
stentatio sui recte patientia noĩa¬
tur. Que iuia uirtus om̃ib est
opposita uicuiꝰ et affectib. Hec per¬
turbatũ ac fluctuantẽ animu
ad tranquillitatẽ suã reuocat.
possibil est et mutile. ut nõ con¬
tio illa prosiliat ad nocendum.
ne furoris ñi testis abscedat.n
Ueniq marcus tulliꝰ ꝯtia suu
preceptũ. dequo paulo ante dixi
obliuionẽ in iuriarũ. in magnis¬
laudib posuit. Spo teĩquit cesar¬
qui obliuisci nichil soles nisi tm̃¬
in iurias. Qd si hoc ille faciebat
homo nõ a celesti tm̃. s a publi¬

Expanded text:
t sibi; hic regere se potest. Quae sustentatio sui, recte patientia nominatur: quae una virtus omnibus est opposita vitiis et affectibus. Haec perturbatum ac fluctuantem animum ad tranquillitatem suam revocat: possibile est et inutile, ut non comtio illa prosiliat ad nocendum, ne furoris nostri testis abscedat. denique Marcus Tullius contra suum praeceptum, de quo paulo ante dixi, obliuionem iniuriarum in magnislaudibus posuit. spero te inquit Caesaqui obliuisci nihil soles nisi iniurias —. quodsi hoc ille faciebat, homo non a caelesti tantum, sed a publi
Abbreviated transcription (Latin):
gant᷑ eẽ sapientes. Pereũt gͥ
uniu̾si hoc mͦ et tanquã sparti¬
ate illi poetam̃. sic inuicẽ iugu
lant. ut nemo ex omĩb restet
qd̃ eofit. quia gladiũ hñt scu¬
tũ no habent. Si gͦ singule se¬
cte multarũ sectam̃ iudicio cõ¬

Expanded text:
gantur esse sapientes. pereunt igitur gantur esse sapientes. pereunt igitur uniuersi hoc modo et tamquam Sparti illi poetarum sic inuicem ilant, ut nemo ex omnibus restet: quod eo fit, quia gladium habent, scutum non habent. Si ergo singulae sectae multarum sectarum judicio
Abbreviated transcription (Latin):
ponimꝰ momĩb certe nõ põt
desinemꝰ qualibet nempe ĩce¬
teris omĩb sapientia nõ erit.
transeamꝰ adsingulas. eodem
mͦ quicquid uni dabimꝰ. cet̾is
auferaͣmꝰ. una quãq enĩ secta
om̃es alias euertit. ut se suaq
cõfirmet. nec ulli alteri sapere
cõcedit d esipe fateat᷑. s sicuti
alias tollit.sic ipsa quoq ab
philosophi sunt: qui eam stul¬
titie accusant.quãcũq lauda¬
ueris uerãq dixeris a philoso¬
phis uitupatur ut falsa. Cre
laudanti: an multis unꝰ alt̾iꝰ
ignorantiã culpantib rectiꝰ.
sit uecesse ẽ ꝙͣ plurimi sentiũt.
ꝙͣ qd̾ unꝰ nemo em̃ desepotest
recte uidicare ꝗd nobiles poe¬
hoĩum naturã oĩum aliena
ut melius urdeant et diuidi¬
cent. quã sua. Cum gͥ omĩa
in certa sint. aut om̃ib credẽ¬
dũ est. aut nemini. Si nemi¬
ui sapientes gͦ nõ sunt quia
singuli sapientes se esse putãt.
¶si om̃ib eque nõ sunt sapien¬
tes. quia singuli abom̃ib ne¬

Expanded text:
n omnibus certe non potest. designemus quamlibet: nempe in ceteris omnibus sapientia non erit. transeamus ad singulas: eodem modo quidquid uni dabimus, ceteris auferemus. una quaeque enim secta omnes alias. euertit, ut se suaque confirmet, nec ulli alteri sapere concedit, ne se desipere fateatur: sed sicut alias tollit, sic ipsa quoque abminus enim philosophi sunt qui eam stultitiae accusant. quamcumque laudauerisu eramque dixeris, a philosophis uituperatur ut falsa. credoctrinam laudanti an multis unius alterius ignorantiam culpantibus? rectius sit necesse est quod plurimi sentiunt quam quod unus. nemo enim de se potest recte iudicare: quod nobilis poehominum naturam omnium, aliena ut melius uideant et diiudicent quam sua. cum igitur omnia incerta sint, aut omnibus credendum est aut nemini. si nemini, sapientes ergo non sunt, quia singuli sapientes esse se putant, si omnibus, aeque non sunt sapientes, quia singuli ab omnibus ne
Abbreviated transcription (Latin):
exultant. uicti dolent. Tantuᷤᷤ
amor laudũ. tanta ẽ iuctoria
cure/ nec in merito sumꝰ poeta
expienduz ẽẽ ait. Et quis cui¬
q color uicto q gloria palme
Qd̃si ea que parit senͣtenͣtia co¬
munia sunt cũ aliis animalib
Nõ est gͦ sũmũ bonũ scientia
p᷑terea . lõ mediocre huiꝰ diffini¬
tionis ẽ uiciũ ꝙ scientia nude
ponitur. Incipient enĩ beatiõa
urderi qui artes aliquas scient
Immo uo qui et res malas sci¬
erint ut tam beatus sit qui
uenena didicerit. Temꝑare
qͣm qui meden. Quero gͥ ad
quã reniserentia referenda
sit. Si ad terras rerũ natura

Expanded text:
exultant, victi dolent? Tantus exultant, victi dolent? Tantus amor laudum, tantae est victoria curae. Nec immerito summus poeta experiendum esse ait, Et quis cuique dolor victo, quae gloria palmae. Quod si ea, quae parit scientia, communia sunt cum aliis animalibus, non est ergo summum bonum scientia. Praeterea non mediocre hujus definitionis est vitium quod scientia nuda ponitur. Incipient enim beati omnes videri, qui artem aliquam scierint, immo vero qui et res malas scierint; ut tam beatus sit, qui uenena didicerit temperare quam qui mederi. quaero igitur ad quam rem scientia referenda sit. si ad causas rerum natura
Abbreviated transcription (Latin):
precipitat. Ułsi aliã nutorũ.
qd̾ homo aduirtutẽ sit genit᷑ꝰ
nõ nichil dicit. s tam̃ nõ erit
diffinitio sũmi boni qr nullũ
ẽ animal quod nõ ẜm naturã
suã uiuat. Qui scientia sum¬
mũ bonũ fecit aliqurd homun
ꝓpriũ dedit. S stientiã alt̾iꝰ
Rei gratia hoĩs aspetuit. ño
ꝓpt̾ ip̃am. Quis enĩ scire ꝯten¬
tus ẽ. i õ expetens aliquem
fructũ scientie artes ideo discũ¬
tur ut exercent᷑. Exercentur
aũt uł ad subsidia uite uład
uoluptatẽ uł adgloriã. Nõ
ẽ igit᷑ sũmũ bonũ. qd̾ nõ ꝓpt̾
se expetitꝰ Quid ͦ int̾est utrũ
scientia sũmũ bonũ putemus
anilla ipsaq scientia exse pa¬
rit. roest uictũ gloriã uolupta¬
tẽ. que nõ sunt homĩ propria
Et ideo ne sũma bona suã uolupta¬
tis et irt̾utis appetentia non¬
homini solũ s ium̃tis in est
Quro cupiditas glorieᷤnone ĩ
equis tep̾henditur. Cũ uictoreᷤ

Expanded text:
praecipitat? uel si aliam mutorum, praecipitat? uel si aliam mutorum, quod homo ad uirtutem sit genitus, nonnihil hoc, sed tamen non erit definitio summi boni, quia nullum est animal quod non secundum naturam suam uiuat. qui scientiam summum bonum fecit, aliquid homini proprium dedit, sed scientiam alterius rei gratia homines adpetunt, non propter ipsam. quis enim scire contentus est non expetens aliquem fructum scientiae? artes ideo discuntur ut exerceantur, exercentur autem uel ad subsidia uitae uel ad uoluptatem uel ad gloriam. non est igitur summum bonum quod non propter se expetitur. quid ergo intescientiam summum bonum putemus, an illa ipsa, quae scientia ex se paid est, victum, gloriam, voluptatem? quae non sunt homini propria, et ideo ne summa quidem bona. Nam voluptatis et victus appetentia nonhomini solum, sed etiam mutis inest. Quid cupiditas gloriae? nonne in equis deprehenditur, cum victores
Abbreviated transcription (Latin):
ripateticoꝵ boni nimiũ multi¬
plex et exceptis animi bonis ⁊
que ip̃a sint. magna ꝯtentio ẽ.
conume cũ belluis potest ui¬
deri. Nam corporis bona. idest
in columitas in dolentia uali¬
tuto nõ minus sunt mitis.i
qm̃ homini necessaria. Nescio
anetiã magis. quia homo ⁊ me¬
delis et ministeriis subleuari
potest muta nõ possunt. Item
que łappellatur fortune bonũ.
Nam sicut hom̃i opib aduitã
tuendã. sic illis preda et pabuł
opus ẽ. Ita inducendo bonum
quod nosit in hominis potesta¬
te totũ hominẽ alieue dictioni
subiugarint. Audiamus etiã
çenonẽ. nã is interdũ uiitutẽ
somniat sũmũ inquid bonu
belluarũ gͥ nob̾ more iiuẽdũ
ẽ uãq ab ẽẽ debent ab homĩe.
in his omi a cep̃hendunt. uolu¬
ptates appetunt metuunt fal¬
lunt. Insidiant᷑. occrount. et
quod adrem maxne attinet
deũ nesciunt. quid gͦ me docet
ut uiua ẜm naturã que ip̃a in
dent̾ius prona est. et quibdã
blandim̃tis. leniorib ĩuicia

Expanded text:
ripateticorum bonum nimium multiplex et exceptis animi bonis, quae ipsa quae sint magna contentio est, commune cum beluis potest uideri. nam corporis bona id est incolumitas indolentia ualetudo non minus sunt mutis quam homini necessaria ac nescio an etiam magis, quia homo et medellis et ministeriis subleuari potest, muta non possunt. item, quae appellant fortunae bona: nam sicut homini opibus ad uitam tuendam, sic illis praeda et pabulis opus est. ita inducendo bonum quod non sit in hominis potestate, totum hominem alienae dicioni subiugauerunt. audiamus etiam Zenonem: nam is interdum uirtutem somniat. \'summum\' inquit est beluarum igitur nobis more uiuendum est. nam quae abesse debent ab homine, in his omnia deprehenduntur: uoluptates adpetunt, metuunt fallunt insidiantur occidunt et, quod ad rem maxime attinet, deum nesciunt. quid ergo me docet ut uiuam secundum naturam, quae ipsa in deterius prona est et quibusdam blandimentis lenioribus in uitia
Abbreviated transcription (Latin):
Ellem michi
qmueritas
in obscuro ⁊¬
latere adhuc
existimant᷑.
ul errore atq imꝑitia uulgi
uariis et ĩeptis suꝑstitionibꝰ
ẜuentis. uł philosophis pra¬
uitate ingenioꝵ turbantib
eam. postquã illustrantibus.
et si nõtalis qualis ĩmarco
tullio fuit. quia p̾cipua et ad¬
mirabilis fuit aliquã tamen
eloquentie ꝯtingere faculta¬
Itẽ. ut quantũ ueritas insiia
ꝓpria ualet. tantũ ingenii qͦ
uirib nixa exereret se aliquã¬
do. et discussis ꝯuictisq tam
publicis.ꝙͣ eoꝵ qui eorum
qͥ sapientes putant̾ erroribus
humaniꝰ generi clarissimũ
lum̃ in ferret. Quod quidẽ
duoͬb ex causis fieri uellem
uł ꝙ magis possent credere ⁊¬
homines ornate ueritati. qͥ
etiã mendatio credunt. capti
armis potissimũ quib place
sibi et ꝯfidere solent: opprime¬
rent᷑ a nobis. Sed qũi deus ⁊¬
hanc uoluit ẽẽ naturã. ut si¬
plex et munda uentas eẽ lu¬
culentior. quia satis ornata.
pse est iteõ que ornamẽtis

Expanded text:
ellem mihi, quoniam ueritas in obscuro latere adhuc existimatur uel errore atque inperitia uulgi uariis et ineptis superstitionibus seruientis uel philosophis prauitate ingeniorum turbantibus eam potius quam inlustrantibus, etsi non qualis in Marco Tullio fuit, quia praecipua et admirabilis fuit, aliquam tameneloquentiae contingere facultatem; ut quantum veritas vi sua propria valet, tantum ingenii quoque viribus nixa, exereret se aliquando, et discussis convictisque tam publicis, quam eorum, qui sapientes putantur erroribus, humano generi clarissimum lumen inferret. Quod quidem duabus ex causis fieri vellem: vel quod magis possent credere homines ornatae veritati, qui etiam mendacio credunt, capti armis potissimum, quibus placere sibi et confidere solent, opprimerentur a nobis. Sed quoniam Deus hanc voluit rei esse naturam, ut simplex et nuda veritas esset luculentior, quia satis ornata per se est, ideoque ornamentis
Abbreviated transcription (Latin):
noscenda sunt. ut recte sapien¬
terq uiuamꝰ uł si ciuilit̾ uiuẽ¬
dumẽ. Non est gͥ philosophia
sapientia. siquidẽ meliꝰ est ciui¬
lit qͣm philosophie uiuere  lã si
sipͥientia ẽ que d̾r philosophia.
stulte ꝓifecto uiuet. qui nõ ẜm
philosophiã uiuet si aũt non
stulte uiuit. qui ciuilit uiuit.¬
lit̾ uunt. Sequit᷑ ut stulte ui¬
uat qui philosophieͤ uiuit. Tuo
itaq iudicio pħia stultitie in¬
antatisq dan̾ata ẽ. Idem ĩcõ¬
solatione. icciiiioꝑe nõ iocula¬
ri. hanc de płna sentẽtiã tulisti.
ẜ uescio qui nos teneat error
te docuit illa uite parens si ue¬
rum miẜabilit ignoras. qd̾ si hͤ¬
erroris ignorationisq ꝯfessio
pene inuito tibi ab intimo pe¬
ctore expeessaẽ. Cur nõtͥ uerũ
bus extulisti. magistrã uirtu¬

Expanded text:
noscenda sunt ut recte sapiennoscenda sunt ut recte sapienterque uiuamus, uel si ciuiliter uiuendum est, non est igitur philosophia sapientia, siquidem melius est ciuiliter quam philosophe uiuere. nam si sapientia est quae dicitur philosophia, stulte profecto uiuet qui non secundum philosophiam uiuet: si autem. non stulte uiuit qui ciuilitit, sequitur ut stulte uiuat qui philosophe uiuit. tuo itaque iudicio philosophia stultitiae inanitatisque damnata est. idem in Consolatione id est in opere non ioculari hanc de philosophia sententiam tulisti: sed nescio a qui nos teneat error um aut quid te docuit illa uitae parens, si uerum miserabiliter ignoras? quodsi haecerroris ignorationisque confessio paene inuito tibi ab intimo pectore expressa est, cur non tibi uerum bus extulisti, magistram uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
diusti nẽpe philosophie. sie nul
nas. sic̃ ip̃e gloriari soles eamq
ip̃a latinis litteris illustrauͣs.
imitatorẽq te platonis osten¬
deris. Cedo gͥ quid didicens: aut
ĩ qua secta uentatẽ dep̃henderis.
in achademia scilicet quã secu¬
tus es. quã probasti At hec ni¬
chil docet. nisi ut scias te nichil
scire. Tui gͦ te libri arguunt ɨ
qua nichil a philosophia disci
possit aduitã hec tua u̾ba sunt.
mͥ aũt nõ mͦ adsapientiã cecii
uidem̃. s ad ea ip̃a que aliqua
ex parte cemi uideant᷑ hebetes
et obtunsi. Si gͦ philosophiaui¬
te magistra ẽ. cur tibu p̃e cecuᷤ
et hebes er obtunsus uidebare.
que oportuit illa docente et sen¬
tire et sapere et ĩ clarissima luce
uersari. at quã ꝯfessus fueris i¬
philosophie ueritatẽ docent
adfiliũ cõposita p̃cepta. quibꝰ
mones philosophie quicẽ pre¬
cepta noscenda uiuendũ aũt
ẽẽ ciuiliter. Quidtã repugnãs
dicipotest. si noscenda sunt pre¬
cepta philosophie. ideoutiq/

Expanded text:
isti nempe philosophiae et quidenas, sicut ipse gloriari soles, eamque ipsam Latinis litteris inlustraueris imitatoremque te Platonis ostenderis. cedo igitur quid didiceris aut in qua secta ueritatem deprehenderis. in Academia scilicet, quam secutus es, quam probasti. at haec nihil docet nisi ut scias te nihil scire. tui ergo te libri arguunt, quam nihil a philosophia disci possit ad uitam. haec tua uerba sunt: mihi autem non modo ad sapientiam caeci uidemur, sed ad ea ipsa quae aliquex parte cerni videantur, hebetes et obtusi. » Si ergo philosophia est magistra vitae, cur tibi ipse caecus, et hebes, et obtusus videbare, quem oportuit, illa docente, et sentire, et sapere, et in clarissima luce versari? At quam confessus fueris philosophiae veritatem, docent ad filium composita praecepta, quibus mones philosophiae quidem praecepta noscenda, vivendum autem esse civiliter. Quid tam repugnans dici potest? Si noscenda sunt praecepta philosophiae, ideo utique
Abbreviated transcription (Latin):
merita impiis uroget᷑./ Plato
rent originẽ rerĩi. sup̃mumq
illiro tempꝰ quo mundus ẽet¬
ẽẽt effectus: multa milia secu¬
loꝵ fluxisse dixerunt. exquor
hic pulcherrimꝰ iniuroi extiteit
ornatus. Secuti fortasse chal¬
deos. qui ut cicero tradidit ĩ libͦ
de diuinatione pͥmo. quadrin¬
genta septuaginta milia ãnoꝵ
monim̃tis cõp̾hensa se b̾re deli¬
rant. in quose qr posse argui ⁊¬
nõ pritabant. liberũ sibi credide¬
runt ẽe mͣtiri⁊ los aũt quos di¬
uine lictere ad scĩam ueritatis

Expanded text:
merita impiis irrogetur. Plato merita impiis irrogetur. Plato rent originem rerum, supremumque illud tempus quo mundus esset effectus, multa millia saeculorum fluxisse dixerunt ex quo hic pulcherrimus mundi extiterit ornatus: secuti fortasse Chaldaeos, qui ut Cicero tradidit in libro de Divinatione primo quadringenta septuaginta millia annorum monimentis comprehensa se habere delirant: in quo quia se posse argui non putabant, liberum sibi crediderunt esse mentiri. Nos autem, quos divinae litterae ad scientiam veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
Uoniam de inmortali¬
ut doceamꝰ quatenꝰ hominia
qñtribuat᷑. ut in hoc quoq ⁊
parutatis ac stultitie sue per¬
spiciant eirores. qui mortales
quosdã decretis placitisq ior¬
taliũ deos ẽẽ factos opinantũ.
sũ quarũq frugũ tocuerant Huł
ꝙͦ utilia uite hominũ ꝓditerãt
uł ꝙͦ immanes bestias inter¬
enierant. que merita qͦuam
longe ab inmortalitate semo¬
tasint. et docimꝰ in prioribus
libris et nunc docebimꝰ. ut ap¬
pareat solã ẽe iustitiã que ui¬
tã hoi pariat et̾nam. et solum
deũ qui et̾ne uite p̃miũ largia¬
turRlam illi qui suis meritis
immortales facti ẽe diciuitur.
qr nec iustitia nec ulla ĩ hisz
uera uirtus fuit. Nõ inimor¬
talitatẽ sibuss morte peccatis
ac librdinib quesierint kale¬
q celeste p̃miũ. s ĩferna suꝑ¬
plicia meruerunt. que pẽtȩt
simul cũ his onĩib qui eos
coluenm. Cuiꝰ iudicii ꝓpĩqua¬
retempꝰ ostendã ut et iustis
merces digna soluat᷑. et pena

Expanded text:
uoniam de immortaliut doceamus quatenus homini et quando tribuatur, ut in hoc quoque pravitatis ac stultitiae suae perspiciant errores, qui mortales quosdam decretis placitisque mortalium deos esse factos opinantur, usum quarumdam frugum docuerant, vel quod utilia vitae hominum prodiderant, vel quod immanes bestias interemerant. Quae merita quam longe ab immortalitate semota sint, et docuimus in prioribus libris, et nunc docebimus; ut appareat solam esse justitiam, quae vitam homini pariat aeternam, et solum Deum, qui aeternae vitae praemium largiatur. Nam illi, qui suis meritis immortales facti esse dicuntur, quia nec justitia, nec ulla in his vera virtus fuit, non immortalitatem sibi, sed mortem peccatis ac libidinibus quaesierunt; nec coeleste praemium, sed inferna supplicia meruerunt, quae pendent simul cum iis omnibus, qui eos coluerunt. Cujus judicii propinquare tempus ostendam, ut et justis merces digna solvatur, et poena
Abbreviated transcription (Latin):
natura ip̃a et usus frequẽs
et lute necessitas cogit. itaq
ꝑeimdũ est. nisi scias que adui¬
tãst̃ utilia. ut et appetas. quei
piculosa sunt. ut fugias et uite̾.
Preterea multa st̃ que usus in¬
uenit: nã sols eͣt lune uarii cũ¬
sus et motus syderũ. et ratio
temporũ dep̾hensa ẽ. Et nat᷑a
corporũ a medicis herbarũq
uires. et ab agricolis natura t̾¬
rarũ nec nõ ymbriũ futuroꝵ
ac tẽpestatũ signa collecta sunt.¬
⁊ lulla deniq arsẽ que nõ scĩa
constet. Uebuit gͦ archesilas si
qurosapet distinguere quescui
possu̾nt que nesciri.¶ S si id fecis¬
set. ip̾e se in populũ redegiss. ⁊ lã
uulgus inf̾dũ plus sapit. quia
tantũ quantũ opus ẽ sapit aqͦ
si queras utrũsciat aliquro. an

Expanded text:
nos scire, et usus frequens, et vitae necessitas cogit. Itaque pereundum est, nisi scias, quae ad vitam sunt utilia, ut appetas, quae periculosa, ut fugias et vites. Praeterea multa sunt, quae usus invenit. Nam solis ac lunae varii cursus, et meatus siderum, et ratio temporum deprehensa est, et natura corporum a medicis, herbarumque vires, et ab agricolis natura terrarum, nec non imbrium futurorum, ac tempestatum signa collecta sunt.: nulla denique ars est quae non scientia constet. debuit ergo Arcesilas, si quid saperet, distinguere quae sciri possent quaeue nesciri. sed si id fecisset, ipse se in populum redegisset. nam uulgus interdum plus sapit, quia tantum quantum opus est sapit. a quo si quaeras utrum sciat aliquid an
Abbreviated transcription (Latin):
Icet aliquis. cureͦ deus
succͥuitt᷑ e irorib ut mala cũ
bonis pugnent. et uicia sũt
aduersa uirtitib ut habeat
alios quos puniat alios quoᷤᷤ
honoret. Ultimis enĩ tempo¬
rib statuit de uiuis ac mor¬
tius iudicare. de quo iudicio
merit inultimo libro dispu¬
tatio. Differt gͥ donec ueniat
tẽporũfinis quo effundat irã
suã inpotestate et uirtute ce¬
lesti sicut uatũ p̾dicta priorũ¬

Expanded text:
icet aliquis \'cur ergo deus succurrit erroribus?\' ut mala cum bonis pugnent, ut uitia sint aduersa uirtutibus, ut habeat alios quos puniat, alios quos honoret. ultimis enim temporibus statuit de uiuis ac mortuis iudicare; de quo iudicio mihi erit in ultimo libro disputatio. differt igitur, donec ueniat temporum finis, quo effundat iram suam in potestate ac uirtute caelesti, sicut uatum praedicta pioru
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Colent eñĩ qd̾ est det̾ius ĩ
becillius. tũ mexplicabile faci¬
defunctorũ monum̃itis ẜuias.
qui nec uita nec lucẽ dare cui¬
quã possunt qua ip̃icarent. ⁊¬
Nec ẽẽ aliu d̾m quẽquã pret̾
unũ. cuiꝰ iudicio ac potestati
om̃is anima subiectasit. Al¬
tero qd rͣmagines sacre qui¬

Expanded text:
tur: colit enim quod est deterius et tur: colit enim quod est deterius et imbecillius; tum inexpiabile facidefunctorum monimentis servias, qui nec vitam, nec lucem dare cuiquam possunt, qua ipsi carent; nec esse alium quemquam Deum, praeter unum, cujus judicio ac potestati omnis anima subjecta sit. Altero, quod ipsae imagines sacrae, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tribilimonitu orrificant: Nũc
aũt patitur homines errare⁊
et adueisũ sequoq impios esse¬
tientia. Unde quidã putant
ne irasci quidẽ deũ omninoꝙͦ
affectib qui sunt ꝑturbationeᷤ
aniini subiectus nõ sit quiafra¬
gile ẽ omne aiuimal qd̾ affici¬
tur et cõmouetur. Que ꝑsua¬
sio uentatẽ ac religionẽ fundi¬
tus tollit. sic de sonatur inte¬
rimnobis hic locus de ira dis
serendi. Qd̃ et uberior ẽ mateĩa et
ope ꝓpriꝰ latiꝰ exequenda: Illos
gͦ nequissimos sp̃s. quisquis
ueneratus fuerit ac secutus.
neq celo neq luce potietur.
que sunt dei. S ĩ illa decitet
que ĩdistributione rerũ attri¬
buta esse ipsi maloꝵ pͥncipidi¬
sputauimꝰ. Intenebras scilicet et
inferos et suppliciũ sẽpit̾nũ.
Nocui religiones deoꝵ triplici
mͦ uanas ẽe. Uno qd̃simulacra
ista que colunt᷑ effigies sunt ⁊¬
hominũ mortuoriĩ ẽẽ aũt per¬
uersũ et ĩ ꝯgriumiꝰ. ut simulatͣ
hominis et simulacro dei cola¬

Expanded text:
ribili monitu horrificant. Nunc autem patitur homines errare, -et adversum se quoque impios esstientia. Unde quidam putant, ne irasci quidem Deum omnino, quod affectibus, qui sunt perturbationes animi, subjectus non sit; quia fragile est omne animal quod afficitur et commovetur. Quae persuasio veritatem, atque religionem funditus tollit. Sed seponatur interim locus hic nobis de ira Dei disserendi, quod et uberior est materia, et opere proprio latius exequenda. Illos ergo nequissimos spiritus quisquis veneratus fuerit, et secutus, neque coelo, neque luce potietur, quae sunt Dei: sed in illa decidet, quae in distributione rerum attributa esse ipsi malorum principii disputavimus; in tenebras scilicet, et inferos, et suplicium sempiternum. Docui religiones deorum triplici modo vanas esse: uno, quod simulacra ista, quae coluntur, effigies sint hominum mortuorum; esse autem perversum et incongruens, ut simulacrum hominis a simulacro Dei cola
Abbreviated transcription (Latin):
paupes ale. Unde homines ad
gladiũ cõparas. hinc innoce̾¬
tes mortuos sepeli. Quid ꝓdẽ
pelite nequitie bestiarios facere
locuplectes et instruere ad fla¬
gitia transfer ad magnũ sacri
nerib habeas a deo munꝰ et̾nũ.¬
a lagna ẽ miẜicoroie merces ciui
deus pollicet᷑ peccata se omĩa re¬
misurũ / Si audieris inquit pre¬
ces supplices.: Et ego ai dia tuas.
Sinuẜtus laborantiũ fueris e
ego in tuo labore mifebor. Si ãt
no respereris nec audieria. lego
ammũtiũ cõtrategerã. tiusq te
h. legibꝰ iudicabo

Expanded text:
pauperes ale, unde homines ad pauperes ale, unde homines ad gladium comparas, hinc innocentes mortuos sepeli. quid prodest perditae nequitiae bestiarios facere locupletes et instruere ad flagitia? transfer ad magnum sacrifneribus habeas a deo munus aeternum. magna est misericordiae merces, cui deus pollicetur peccata se omnia remissurum. si audieris inquit preces supplicis tui, et ego audiam tuas: si misertus laborantium fueris, et ego in tuo labore miserebor. si autem non respexeris nec adiuueris, et ego animum tuum contra te geram tuisque te legibus iudica
Abbreviated transcription (Latin):
ne rem familiarẽ mͦ aut maiorũ¬
rein labore quesitã. ut iã ipsi
mͥ aliena mniẜicordia uiue̾dũ
sit. Quid tu tã pusillo animo
Hoc qd times sollicituroinum
portus ẽ. An ignoras quot pi
qui apiro deũ diues ẽ. pauꝑ ẽẽ
nũquã põt. Si iustitia tantipu
tas sequere abiectis oneribo qͤ
tepmunt liberate ip̃e cõpedibꝰ
et catenis ^ expeditiͣs ad deum
ciurras. a lagni et excelsi animi
ẽ dispͣlicere et calcare mortalia.
S si hanc iurtutẽ no capis. ut
diuitias tuas in aram dei cõfe¬
ras. ut fragilib tibi cõpares fir¬
miora liberabote metu.Omĩa
ista p̃cepta. nõ tibisoli dantur.
s onupopło qui mente ꝯiuctus ẽ¬
deo. et coheret sicut homorinuꝰ.
tĩn oꝑe p̾cellas. Neq nunc sua¬
deri tibiputes. ut rem famili¬
arẽ tuã miniias uł exaurias.
s que ĩsuꝑuacua fueras impen¬
surus adieliora ꝯuertas. Unte
bestias enus. hinc captiuos re¬
dime. Unde feras pascis. hincͣ

Expanded text:
ne rem familiarem meo aut maiorune rem familiarem meo aut maiorum labore quaesitam, ut iam ipsi mihi aliena misericordia uiuendum sit?\' quid? tu tam pusillo animo hoc quod times sollicitudinum portus est. an ignoras quot pqui aput deum diues est, pauper esse numquam potest. si iustitiam tanti tas, sequere abiectis oneribus quae te premunt, libera te ipse conpedibus et catenis, ut expeditus ad deum curras. magni et excelsi animi est despicere et calcare mortalia. sed si hanc uirtutem non capis, ut diuitias tuas in aram dei conferas, ut fragilibus tibi conpares firmiora, liberabo te metu. omnia ista praecepta non tibi soli dantur, sed omni populo, qui mente coniunctus est et cohaeret sicut homo unus. tantum opere praecellas. neque nunc suaderi tibi putes ut rem familiarem tuam minuas uel exhaurias, sed quae in superuacua fueras inpensurus, ad meliora conuertas. unde bestias emis, hinc captos redime, unde feras pascis, hinc
Abbreviated transcription (Latin):
sepeliendi raͣtio uͭtilis. nec ne sed
hec uescit. etiã si sit ĩ anis ut illi
existimant. tam̃ facienda ẽ. uł
ad hoc solũ quod apiro homines
bene et humane fieri uidetur.i
Anmꝰ enĩ quent᷑ et ꝓpositũpon¬
deaf᷑. Nõgͦ patiem̃ figurã et fig¬
mentũ dei fiens: et uolucribus
inpredã iacere. Q redclãmꝰid
t̾re unde ortũ est. Et quãuis in
hominẽ ignoto necessariorum sepłturã¬
munus implebimꝰ. in quorum
locoͫ quia desunt succedet hũa¬
nitas. Et ubicũq homo deside¬
rabit᷑ ibi exigi officiu nostrum
putabimꝰ. In quo aũt magis iu¬
sticie ratio cõsistit. qͣm ineout
multocertior iustiorq cumua
nõ homini p̃stat᷑ qui iuchil sẽ¬
tit. s deosoli. cui rarissimum
sacrificiũ est opus iustũ. Dicet
aliquis fortasse. si hec om̃ia fe¬
cero nichil habeo. Quidenim
si magnus hominũ inimerus
egebit. algebit capiet᷑. moriet᷑.
ut hoͣe facientẽ. uł uno die patͥ¬
monio exuisit necesse. Pdam¬

Expanded text:
sepeliendi ratio sit utilis necne, sed haec etiamsi sit inanis, ut illi existimant, tamen faciendum est uel ob hoc solum, quod aput homines bene et humane fieri uidetur; animus enim quaeritur et propositum ponderatur. non ergo patiemur figuram et figmentum dei feris ac uolucribus in praedam iacere, sed reddemus id terrae, unde ortum est, et quamuis in homine ignoto necessariorum munus inplebimus, in quorum locum, quia desunt, succedet humanitas, et ubicumque homo desiderabitur, ibi exigi officium nostrum putabimus. in quo autem magis iustitiae ratio consistit quam in eo, multo certior iustiorque, cum iam non homini praestatur, qui nihil sentit, sed deo soli, cui carissimum sacrificium est opus iustum. dicet aliquis fortasse: \'si haec omnia fecero, nihil habebo. quid enim? si magnus hominum numerus egebit algebit capietur morietur, ut haec facientem uel uno die patrimonio exui sit necesse, perdam
Abbreviated transcription (Latin):
opinor animã nõ ẽe solubi¬
lem / Suꝑest citaretestes. quoꝵ
auctoritate argum̃ta firment᷑.¬
R leq nunc ꝓphas ĩtestimoniũ
uocabo quoꝵ ratio et diuinatõ
ĩ hoc solo positaẽ. ut adcultũ dei
et adimmortalitatẽ ab eo accipi¬
endã creari hominẽ doceant. sed
eos potiꝰ quib istos qui respuũt
uentatẽ credere sit necesse. Her¬
mes naturã hoĩs describens. ut do¬
ceret quẽ adinodũ eẽt a deofactꝰ

Expanded text:
opinor, animam non esse solubilem. Superest citare testes, quorum auctoritate argumenta firmentur. Neque nunc Prophetas in testimonium vocabo, quorum ratio et divinatio in hoc solo posita est, ut ad cultum Dei, et ad immortalitatem ab eo accipiendam creari hominem doceant: sed eos potius, quibus istos, qui respuunt veritatem, credere sit necesse. Hermes naturam hominis describens, ut doceret quemadmodum esset a Deo fact
Abbreviated transcription (Latin):
Thronus tuus in seculiun
seculi uirga equitatis uir¬
ga regni tui. Uilexisti iusti¬
cia odio habuisti i iusticia.
ꝓpterea unxit te dominus
deus tuus: oleo exultati¬
onis. Quo uerbo etiã nom̃
ostendit. si quitẽ ut supra
docui: ab unctione appella¬
tus ẽ xp̃s. Deinde hominẽ
fuisse eũdẽ ieremias docet
dicens. Et homo ẽ quis co¬
gnouit eu. Itẽ ysaias. Et
mictet eis dñs hominẽ qui
saluauit eos. iudicans srmna¬
ris italoquif. Orieturstella
ex iacob et exurget homo ⁊¬
ex isrł. ꝓpt milesius apollo ꝯsulmꝯ
utrũne deus an homo fuent

Expanded text:
tuus, deus, in saecula saeculorum, uirga aequitatis uirga regni tui. dilexisti iustitiam, odio habuisti iniustitiam. propterea unxit te dominus deus tuus oleum exultationis. quo uerbo etiam nomen ostendit, siquidem, ut supra docui, ab unctione appellatus est Christus. deinde hominem fuisse eundem Hieremias docet dicens: et homo est et quis cognouit eum? item Esaias: et mittet eis dominus hominem, qui saluabit eos et iudicans sanaris ita loquitur : Orietur stella ex Jacob, et exurget homo ex Israel. Propterea Milesius Apollo consultus, utrumne Deus, an homo fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
run. primo uersu uerũ quidẽ di¬
d̾. s argute cõsultorẽ fefellit ⁊¬
sacram̃tũ uenitatis penitus
uescientẽ uidef᷑ enĩ negasse il¬
lum deũ s cũ fatet᷑ ẜm carnẽ
fuisse mortalẽ ꝙͣ etĩa nos p̃

Expanded text:
. primo uersu uerum quidem dixit, sed argute consultorem fefellit sacramentum ueritatis penitus nescientem: uidetur enim negasse illum deum. sed cum fatetur secundum carnem fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
te oculos eoꝵ cotroie fierẽt
impelli potuerunt. ut deũ cre¬
derent quẽ uidebant. Prop¬
terea dauro quẽ pret ceteros
ꝓphas uł maxime legunt in
ꝑsalmo xxuii sic eos damnat᷑
reclde illis retributionẽ eoꝵ qm̃
nõ intellexerunt in opib dñi.
tũ iriẜm carnẽ. et ip̃e dauid et ꝓpħe
alii annuntiauerant. Apud ysai¬
am itascriptũ est. Erit ĩ illa die
radixiesse: et quiexurget pͥn¬
cipari innationes. ineũ gentes
sꝑabunt. et erit requieeiꝰ in hono¬
re. Et alioloco. Exiet uirga de
radice iesse et flos de radice eiꝰ¬
ascendet: et requiescet suꝑ eũ

Expanded text:
te oculos eorum quotidie fierent te oculos eorum quotidie fierent impelli potuerunt, ut Deum crederent, quem videbant. Propterea David, quem praeter caeteros Prophetas vel maxime legunt, in psalmo XXVII, sic eos damnat: Redde illis retributionem eorum, quoniam non intellexerunt in operibus Domini. um carnem et ipse Dauid et alii prophetae adnuntiauerunt. aput Esaiam ita scriptum est: et erit in illa die radix Iesse et qui exsurget principari in nationes: in eum gentes sperabunt et erit requies eius in honore. et alio loco: exiet uirga de radice Iesse et flos de radice ascendet: et requiescet super eum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m deus fu̾it ꝙ nos affir¬
mamꝰ. Quid eñ fuerat nec¬
cesse carnis facere m̃tionẽ. cũ
satis eet dicere fuisse morta¬
spõtes. si sapiens fu̾it. gͦ doct᷑¬
naxiꝰ sapientia ẽ./ nec ulla alia.
et sapientes qui sequunt᷑. nec
ulli alii: curgͥ uulgo ꝓstultiᷤ
et uanis et ineptis habemur.
qui sectam̃ magistrũ etiam
ip̃oꝵ deoꝵ cõfessio ne sapientẽ:
Nãꝙͦ ait portentifica illũ opa
fecisse. quo maxime diuinita¬
tis fidem meruit: assentiri nb
iam uidef᷑: cũ dicit eadẽ quib
nos gloriam. s colligit se tam̃
et adclemonicas frautes redit
Cũ eñ uerũ necessitate dixis¬
set. iam deoꝵ ac sui proditor ⁊¬
uirebat᷑. nisi qd̾ abeo ueritas
expresserat: m̃datio fallente¬
eurasset. Ait gͦ illũ fecisse qui¬
dem oꝑa mirairda. uerĩi nõ di¬
uina uirtute ẜ magica: quio
mirii si hac apollo ueritatẽ igͦ¬
rantib ꝑsuasit: cũ uidei quoq
cultores ut uidebant sũmi dei¬
hoc idem putauerint curan

Expanded text:
m Deus fuerit, quod nos affirmamus. Quid enim fuerat necesse carnis facere mentionem, cum satis esset dicere fuisse mortaspondes? Si sapiens est; ergo doctrina ejus sapientia est, nec ulla alia, et sapientes, qui sequuntur, nec ulli alii. Cur igitur vulgo pro stultis, et vanis, et ineptis habemur, qui sectamur magistrum, etiam ipsorum deorum confessione sapientem? Nam quod ait, portentifica illum opera fecisse, quo maxime divinitatis fidem meruit, assentiri nobis jam videtur, cum dicit eadem, quibus nos gloriamur. Sed colligit se tamen, et ad daemoniacas fraudes redit. Cum enim verum necessitate dixisset, jam deorum ac sui proditor videbatur; nisi quod ab eo veritas expresserat, mendacio fallenteurasset. ait ergo illum fecisse quidem opera miranda, uerum non diuina uirtute, sed magica. quid mirum, si hoc Apollo ueritatem ignorantibus persuasit, cum Iudaei quoque, cultores ut uidebantuhoc idem putaverint; cum
Abbreviated transcription (Latin):
qui aduersant᷑ tibi et cadent
in cõfusionẽ. Itẽ ꝓpħa ieremi
as sicait. Hic deus ñr est et
ño deputabit᷑ alius absq illo.
qui inuenit om̃em uia prirẽe¬
tie: et dedit illã iacob puerosuo.
et isrł dilecto suo. post hec ĩt̾ris
uisus ẽ et cũ hominib cõu̾satꝰ

Expanded text:
qui adversantur tibi et cadent qui adversantur tibi et cadent in confusionem». Item Jeas sic ait: hic deus noster est et non deputabitur alius absque illo, qui inuenit omnem uiam prudentiae et dedit eam Iacob puero suo et Israhel dilecto sibi. post haec in terris u
Abbreviated transcription (Latin):
amfiliũ bis nasci oportuit.⁊
tor. Inpͥma enĩ natiuitate ⁊¬
ficio matris a solo deo pre gnͣa¬
tus ẽ In secunda u̾o carnali
cio uirginali utero ꝓcreatus ẽ.
ut mediã int̾ o̾m hominẽq
substantia gerens: nr̃ã hãc
fragilẽ im becillaq naturam
quasi manu adimmortalita¬
tem posset educere. Factus ẽ
et dei filius ꝑsp̃m et hominis
ꝑ carnẽ. Idẽ et deus et homo ⁊
dei uirtus in eo ex oꝑibi que fe¬
cit. apparuit fragilitas homi¬
nũ ex passione: quã ꝑtulit.⁊
quã eurceꝑit paulopost do¬
cebos Interĩ et deũ fuisse ⁊ ho¬
mine̾ ex utroq genere ꝑnistũ
ysaias deum fuisse testatur
his uerbis. Fatigata ẽ egyptꝰ
et negotiatio ethiopũ. et sa¬
baniuiri alti adte transgredi¬
enf̾ et tuierunt ẜui. et post te¬
ambulabunt: ũcti cõpedib.
et adorabunt te et inte p̃cabũ¬
tur. qm̃ inte deus ẽ et nõ ẽ aliꝰ¬
sciebamꝰ deus isrł saluator. cõ¬
fundent᷑ et reuerebunt᷑ omes

Expanded text:
oportuit, ut τωρ. in prima enim natiuitate ficio matris a solo deo patre generatus est, in secunda uero carnali cio uirginali utero procreatus est, ut mediam inter deum hominemque substantiam gerens nostram hanc fragilem inbecillamque naturam quasi manu ad inmortalitatem posset educere. factus est et dei filius per spiritum et hominis per carnem, id est et deus et homo. dei uirtus in eo ex operibus quae fecit apparuit, fragilitas hominis ex passione quam pertulit: quam cur susceperit paulo post docebo. interim et deum fuisse et hominem ex utroque genere permixtum Esaias deum fuisse testatur his uerbis: fatigata est Aegyptus, et negotiatio Aethiopum et Sabain uiri alti ad te transgredientur et tui erunt ambulabunt uincti conpedibus et adorabunt te et in te precabuntur: quoniam in te Deus est, et non esciebamus, Deus Israel salvator. Confundentur et reverebuntur omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
uite dare ꝙͣ si hoc illi faciunt ⁊
quib nõ est ueritas cognitar
quanto magis nos facere debe¬
mus qui a deo illumminatiet
eruditi possumꝰ uera p̾cipek lec
tam̃sic docebimꝰ quasi prima
uirtutis elem̃tatradamꝰ qd̾ est
infimitũ. s tanquã docendum
susceperimꝰ eũ qui apud illos
iam ꝑfectus esse uideat᷑. & la¬
uentib eñ p̾ceptis eoꝵ que
solent ad ꝓbitatẽ recte dare.i¬

Expanded text:
vitae dare. Quod si hoc illi faciunt, vitae dare. Quod si hoc illi faciunt, quibus non est veritas cognita; quanto magis nos facere debemus, qui a Deo eruditi et illuminati possumus vera praecipere? Nec tamen sic docebimus, ut quasi prima virtutis elementa tradamus, quod est infinitum: sed tanquam docendum susceperimus eum, qui apud illos jam perfectus esse videatur. Manentibus enim praeceptis eorum, quae solent ad
Abbreviated transcription (Latin):
unctis. Sentiebat uidelicet nõ
carne opus ẽẽ ad placandam
celestẽ  maiestatẽ s mente sc̃a
et iusto animo et pectore ut ip̃e
ait ꝙͦ naturalis sit honestate ge¬
nerosũ: Hec ẽ religio celestis ño
que costat ex rebi corruptis sed
que iurtutib animi quioritur
ecelo. hic uenis ẽ cultus. in quo
mens colentis se ipsã d̾o in ma¬
culatã uictimã sistit. Id aute
tatio. nichil eĩ tã p̾clarũ hoiq
cõueniens potest eẽ. quã eni¬
dire homines ad iustitiã. Ip̃d̾
ciceronẽ catulus in ortensio
pħia reb oĩb p̃ferens. malle
se dicit uł unũ paruũ de officio
libellũ. qͦuã longã oronẽ pro
seditiosohoĩe cornelio. que sẽ¬
tentia nõ utiq catulli qͥ illud
fortasse nõ dixit. s ciceronis est
putanda qui scripsit credo ut
libros quos de officiis erat scͥp¬
turus cõm̃idaret. in quib ip̃is
nichil ẽẽ testat᷑ in om̃i pħia me¬
lius et fructuosius: quã p̃cepta

Expanded text:
unctis? sentiebat uidelicet non unctis? sentiebat uidelicet non carne opus esse ad placaudam caelestem maiestatem, sed mente sancta et iusto animo et pectore, ut ipse ait, quod naturali sit honestate generosum. haec est religio caelestis, non quae constat ei rebus corruptis, sed quae uirtutibus animi qui oritur e caelo, hic uerus est cultus, in quo mens colentis se ipsam deo inmaculatam uictimam sistit. id autemtatio. nihil enim tam praeclarum hominique conueniens potest esse quam erudire homines ad iustitiam. aput Ciceronem Catulus in Hortensiophiam rebus omnibus praeferens, malle se dicit vel unum parvum de Officio libellum, quam longam orationem pro seditioso homine Cornelio. Quae sententia non utique Catuli, qui fortasse illud non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit. Credo, ut libros, quos de Officiis erat scripturus, commendaret: in quibus ipsis, nihil esse testatur in omni philosophia melius et fructuosius, quam praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
ratio eius et natura te nebrosa ẽ.
Itaq diis no celestẽ sensũ s hũa¬
nũpot̾i attribuunt. Ideoq illis
necessaria et grata credunt esse
que nobis. quib aut esurientib
opus est eibo aut sicientib potu
aut ueste algentib. Aut eũ sol
decesserit lumine. ut uitere
possimꝰ. Nullis gͥ ex reb tam
ꝓbari et intellegi potest deos
istos cũ aliquando uixerint
mortuos ẽẽ. quã ex ip̃o ritu
qui ẽtotus et̾ra / quid em̃ cele¬
stis iuse boni potest haberepe¬
cudũ sanguis effusus qͦ aras
ĩquinant: nisi forte dos exi¬
stunant eouesci ꝙͦ homines
aspnant᷑ attingere. et quisqͥs
hanc saginã p̾stiterit. quãuis
ille gassator adult̾ ueneficus
parricida sit: beatus ac felixẽit.
Hunc diligunt hunc tuentur
hiuic om̃a que optauerit p̾stãt
Aleritogͦ ꝑsuis huiꝰ modi super¬
stitiones suo more deridet. quaͣ¬
tu inquit mercede deoꝵ eni̾s
auriculas pulmone et lactibus

Expanded text:
ratio eius et natura tenebrosa est. ratio eius et natura tenebrosa est. itaque diis non caelestem sensum, sed humanum potius adtribuunt ideoque illis necessaria et grata credunt esse quae nobis, quibus aut esurientibus opus est cibo aut sitientibus potu aut ueste algentibus aut cum sol decesserit lumine, ut uidere possimus. nullis igitur ex rebus tam probari et intellegi potest deos istos, cum aliquando uixerint, mortuos esse quam ex ipso ritu, qui est totus e terra. quid enim caelestis in se boni potest habere pecudum sanguis effusus, quo aras inquinant? nisi forte deos existimant eo uesci quod homines aspernantur attingere. et quisquis illis hanc saginam praestiterit, quamuis ille grassator adulter ueneficus parricida sit, beatus ac felix erit, hunc diligunt, hunc tuentur, huic omnia quae optauerit praestant. merito ergo Persius huiusmodi supestitiones suo more deridet: quatu inquit mercede deorum emeris auriculas? pulmone et lactibus
Abbreviated transcription (Latin):
ut eũ mortalũ luminũ acies ñ
queat cõtueri: et si paulisꝑ ĩten¬
deris ebetatos oculos caligo ac
tenebre cõsequant᷑: quid tãde
luminis ᷤ apud ip̃m d̾m. penes
quẽ nulla nox ẽ ẽẽ arbitrãmur
Qui hanc ip̃am lucẽ sie modera¬
tus est. ut neq nimio fulgorenz
calore uehem̃ti nocere animan¬
tib. tantũq istaꝵ rerũ dedit ei.i
quantũ aut mortalia corpora pa¬
ti possent: aut frugũ maturitas
postularet. Nlum gͥ m̃tis sue cõ¬
pos putanous ẽ qui auctori et
datori luminis candelabruaut¬
ceteiarũ lum offert ꝓ numereᷤᷤ
Aliiro uͣo ille a nob̾ exigit lumen.
et quidẽ no fumidũ. s ut ait poe¬
ta. liquidũatq clarũ m̃tis scib¬
nuirꝙͦ exhibere nõ potest nͥqui
deũ agnouerit. illo  aũt dii quia
t̾reni segent luminibꝰ ne intene¬
bris sint quoꝵ cultores quiace¬
leste nichilsapiunt etiã religio¬
nes quibꝯ deẜuiũt adtlam reuo¬
cant. inea eñ lumine opus ẽ. qr

Expanded text:
ut eum mortalium luminum acies non queat contueri; et si paulisper intenderis, hebetatos oculos caligo ac tenebrae consequantur: quid tandem is aput ipsum deum, penes quem nulla nox est, esse arbitremur? qui hanc ipsam lucem sic moderatus est, ut neque nimio fulgore neque calore uehementi noceret animantibus tantumque istarum rerum dedit ei, quantum aut mortalia corpora pati possent aut frugum mpostularet. Num igitur mentis suae compos putandus est, qui auctori et datori luminis candelarum acerarum lumen offert pro munere? Aliud vero ille a nobis exigit lumen, et quidem non fumidum, sed ut ait poeta liquidum atque clarum, mentis scimur: quod exhibere non potest nisi qui deum agnouerit. illorum autem dii quia terreni sunt, egent luminibus, ne in tenebris sint: quorum cultores quia caeleste nihil sapiunt, etiam religiones quibus deseruiunt ad terram reuocant: in ea enim lumine opus est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uiitutis species prouiere
ut tesingulis toceã quã neceᷤ¬
se sit sapientẽ ac iustũ uinmi
longe abillis omib bonis ab¬
horrere. quibꝰ quia fruuntur
ĩ iusti deoꝵ cultus ueri et effi¬
caces ẽẽcredunt᷑. Quod ad pre¬
sentẽ ꝑtinet questionẽ satis est
si exuna untute id probemua dimus
Nempe magna et p̾cipua uintꝰ
ẽ patientia quã parit̾ et uulgi
uoces publice. et pħi. et oratoreᷤᷤ
sũmis laudib celebrant. ꝙͦsi
negari no põt quin sũmasit uir¬
tus. necesse ẽ iustũ. et sapiente
uirũ in potestate ẽe hõis iniusti
ut capiat sapͥentia. Patientia

Expanded text:
irtutis species promere, ut de singulis doceam quam necesse sit sapientem ac justum virum longe ab illis bonis abhorrere; quibus quia fruuntur injusti, deorum cultus veri et efficaces esse creduntur. Quod ad praesentem pertinet quaestionem, satis est si ex una virtute id probemus quod intendimus. Nempe magna et praecipua virtus est patientia, quam pariter et vulgi voces publicae, et philosophi, et oratores summis laudibus celebrant. Quod si negari non potest quin summa sit virtus, necesse est justum et sapientem virum in potestate esse hominis injusti, ut capiat patientiam. Patientia
Abbreviated transcription (Latin):
Ed de prouidentia satis
inpͥmo libro diximꝰ. que
siest ut apparet ex mirabili¬
tate operũ suoꝵ necesse ẽ etiã
hominẽ ceterasq animãtes
eatẽ prouidentia creauerit
Uiteamꝰ gͦ que ratio fuerit
fingendi generis humani.
hominũ cã mundũ ẽẽ fabri¬
catũ.: quãquã in hoc ipo non
mediocrit pet̾ent. ꝙͦ no hõĩs
cã dicunt s hominũs Uni
enuĩ singularis appellatioto¬
tũ cõp̾hendit humanũ genꝰ
ẜ hoc ideo quia ignorant unũ
hominẽ a deo ẽẽ formatũ pu¬
et agris tãquã fungos ẽẽ gnͣa¬

Expanded text:
ed de prouidentia satis in primo libro diximus: quae si est, ut apparet ex mirabilitate operum suorum, necesse est etiam hominem ceterasque animantes eadem prouidentia creauerit. uideamus ergo quae ratio fuerit fingendi generis humani, hominum causa mundum esse fabricatum; quamquam in hoc ipso non mediocriter peccent, quod non hominis causa dicunt, sed hominum: unius enim singularis appellatio totum conprehendit humanum genus. sed hoc ideo, quia ignorant unum hominem a deo esse formatum puet agris tamquam fungos esse g
Abbreviated transcription (Latin):
alteru trenũ esti alter̃ celeste.
due ite hõĩ attributesunt.
sxnatẽporalis que corpori assi¬
gnat᷑. Altera sempit̾na que aĩe
subiacet: Illã nascendo accipimꝰ
hanc assequim̃ laborando neim¬
mortalitas homini ut ante di¬
xiius sine ulla difficultate cõ¬
staret. Illa t̾rena ẽ sicut corpus.
et ideo finif᷑. hec uocelestis sic̃
nescientes uirtuti ẽi ño nature
daf᷑̾. Quia uoluit oͤs uitã nob̾
ĩ uita cõparare / idcirco hanc pre¬
sentẽ dedit. ut illã uerã et ppetu¬
am/ aut uiciis amittamꝰ. auti
iurtute meream̃. In hac corpora¬
li nõ est simu bonũ/ nã sicut ne¬
cessitate diuina nob̾ datae. ita
rursum diuina necessitate soluit᷑.

Expanded text:
errenum est, alterum caeleste, duae uitae homini adtributae sunt, una temporalis, quae corpori adsignatur, altera sempiterna, quae animae subiacet. illam nascendo accipimus, hanc adsequimur laborando ne immortalitas homini, ut ante diximus, sine ulla difficultate constaret; illa terrena est sicut corpus et ideo finitur, haec uero caelestis sicut nescientdatur, quia uoluit nos deus uitam nobis in uita conparare. idcirco hanc praesentem dedit, ut illam ueram et perpetuam aut uitiis amittamus aut uirtute mereamur. in hac corporali non est summum bonum, quoniam sicut necessitate diuina nobis data est, ita rursus diuina necessitate soluet