comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etionẽ uite : & iterum qͥ audierint uiuent.
Et sicut non nulli arbitrant᷑ si degenerali refur-¬
rectione dic̃ sermo diuinus: quid necesse fuit
specialit᷑ dici. & inducã uos in terrã isrł cũ in
omi orbe terrarũ resurgere debeant mortui. ex
his locis in quib sepulti sunt: Cũq ait eduxero
uos de tumulis urif. & dedero spm̃ meũ in uo¬
bis & uxceritis: tẽ reqͥescere uos faciã suꝑ hu
mũ uram : ut pꝰ quã requieueritis in terrã i fr&
tunc cognoscatis qđ ipse sim dãs. qͥ pinissa mea
ope compleuerĩ. Qui gͦ de generali resurrectio¬
sne
in resurrectione pͥma : suꝑ eũ seda mors ñ hab&
potestatẽ : qđ uidelic& alia scoꝵ. alia peccatoꝵ

Expanded text:
erum: Qui audierint vivent . Et si, sicut nonnulli arbitrantur, de generali resurrectione dicit sermo divinus, quid necesse fuit specialiter dici: Et inducam vos in terram Israel, cum in omni orbe terrarum resurgere debeant mortui ex his locis in quibus sepulti sunt? Cumque, ait, eduxero vos de tumulis vestris, et dedero spiritum meum in vobis, et vixeritis, tunc requiescere vosmum vestram; ut postquam requieveritis in terra Israel, tunc cognoscatis, quod ipse sim Dominus, qui promissa mea opere compleverim. Qui ergo de generali resurrectione in resurrectione prima, super eum secunda mors non habet potestatem : quod videli
Abbreviated transcription (Latin):
tuor uentis ueni fp̃s: aquattuor uidelie& mundi
plagis: ut quomͦ in pͥma conditione hominis in¬
sufflauit ds infaciẽ eiꝰ. & factus ẽ. homo in ant¬
mã uiuentẽ : sic & scd̾a editio id. ẽ. resurreccio¬
mortuoꝵ insufflante sp̃ũ utuificet᷑. qͥ ingressus
ẽ. humana corpora. Statĩq uixerunt : steteruntq
suꝑ pedes suos. Unde & refurrectio dr̃ mortuoꝵ
congregatio siue ęccłia multa. & ut in hebreo ha¬
b& grandis exercitus : eoq completur temprẽ.
Emitte sp̃m̃ tuũ & creabuntur : & renouabis fa¬

Expanded text:
tuor ventis veni, spiritus: a quatuor videlicet mundi tuor ventis veni, spiritus: a quatuor videlicet mundi plagis, ut quomodo in prima conditione hominis, insufflavit Deus in faciem ejus, et factus est in animam viventem : sic et secunda conditio, id est, resurrecmortuorum insufflante spiritu vivificetur. Qui ingressus est humana corpora statimque vixerunt, « steteruntque super pedes suos. » Unde et resurrectio dicitur mortuorum congregatio sive ecclesia multa, et ut in Hebraeo habet, grandis exercitus, eoque completur tempore: « Emitte spiritum tuum et creabuntur, et renovabis fa
Abbreviated transcription (Latin):
hem̃ter & nichil in se humoris habentia. Cũq
int̾rogass& eũ sermo diuinus utrũ estimar&
hec ossa posse uiuere: respondit. Dnẽ ds tu
nosti : qͥ plenã habes scientiã futuroꝵ. qͥrẽq
ad eũ dñs. Satiemare de ossib siue suꝑ ossa
hȩc: & dices ad ea. Ossa arida : audite uerbũ dñi.
In quo mirandũ qͦmͦ ad ossa arida sit loquutꝰ. quę
aliis ossibꝰ neruoꝵ uincłis colligantur : deiide im¬
plent᷑ carmbꝰ & desuꝑ ob pulchritudinẽ extendit᷑
cutis. quȩ nudarũ carniũ oꝑiat fȩditatẽ: & tc̃
rint tunc cognoscant qđ ipse sit dñs. Dicente
itaq ꝓpħa qđ ei fuerat imꝑatũ : statĩ ẽ. facta cõ¬
motio. ossaq in suã sunt applicata compagẽ̾. as¬
trieta neruis plena carniũ pelle cooꝑta: iacebarf¬
q humana corpora sp̃m̃ non habentia. Iccirco ꝓpħa¬
uaticinatur ad sp̃m: & ait. Hec dic̃ dñs ds. A qͣt¬

Expanded text:
hementer, et nihil in se humoris habentia. Cumque hementer, et nihil in se humoris habentia. Cumque interrogasset eum sermo divinus, utrum aestimaret haec ossa posse vivere? respondit: Domine Deus, tu nosti, qui plenam habes scientiam futurorum. Dixitque ad eum Dominus: Vaticinare de ossibus, sive super ossa haec, et dices ad ea: Ossa arida, audite verbum Domini. In quo mirandum quomodo ad ossa arida sit locutus, quae aliis ossibus nervorum vinculis colligantur: deinde implentur carnibus, et desuper ob pulchritudinem extenditur cutis, quae nudarum carnium operiat foeditatem; et tunc rint, tunc cognoscant quod ipse sit Dominus. Dicente itaque propheta quod ei fuerat imperatum, statim est facta commotio, ossaque in suam sunt applicata compagem, astricta nervis, plena carnium, pelle cooperta, jacebantque humana corpora, spvaticinatur ad spiritum, et ait: Haec dicit Dominus Deus: A qua
Abbreviated transcription (Latin):
ciã dic̃ dñs. Famosa ẽ. uisio: & omĩum eccłiarũ
xp̃i lectione cȩlebrata. Ob quã uł maxime cau-¬
sã utrãq editionẽ ex integro posui: nequa no-¬
bis ab hebreis ealumnia fier& si saltem in uer¬
bis aliquid discreparent. Solent enĩ ridere de
nobis & atcollere suꝑciliũ & inflatis buccis ru¬
ctare scientiã scripturarũ : si non dicã sensuum
discrepantiã quȩ si fuerit uire rep̃henditur: si
uerboꝵ dissonantiã in nr̃is codicib potuerint
demonstrare. Ꝙ gͦ putant de resurrectione quȩ
cuncta oꝑatus ẽ. Omiã enĩ abeo facta sunt.: &
sine ipsõ factũ ẽ. nichil qđ factũ ẽ. & edixeit
me inqͥt in sp̃ũ dnĩ: subauditur manus dnĩ.
Eduxxit aute̾ eũ in spũ ñ in corpore si extra corpꝰ.
& posuit eũ siue dinnisit in medio cãpi qͥ plenꝰ
erat humanis ossib Nec eũ ẽ. passꝰ reqͥescere :
s fẽcit omĩa ossa circuire quę ñ erant oꝑta
humo s suꝑ capũ iacentia: nec solũ multa in

Expanded text:
cit Dominus Deus. Famosa est visio, et omnium Ecclesiarum Christi lectione celebrata: ob quam vel maxime causam utramque editionem ex integro posui; ne qua nobis ab Hebraeis calumnia fieret, si saltem in verbis aliquid discreparent. Solent enim ridere de nobis, et attollere supercilium et inflatis buccis ructare scientiam Scripturarum, si non dicam sensuum discrepantiam quae si fuerit, jure reprehenditur, si verborum dissonantiam in nostris codicibus potuerint demonstrare. Qui ergo putant de resurrectione, quae cuncta operatus est: « Omnia enim ab eo facta sunt, et sine ipso factum est nihil, quod factum est . » « Et eduxit me, inquit, in spiritu Domini; » subauditur manus Domini. Eduxit autem in spiritu, non in corpore, sed extra corpus. et posuit illum, sive dimisit in medio campi, qui plenus erat humanis ossibus: nec eum est passa requiescere, sed fecit ossa omnia circuire, quae non erant operta humo, sed super campum jacentia: nec solum multa, se
Abbreviated transcription (Latin):
spm meũ & uiuetis. & cognoscetis qm̃ ego sũ dñs.
Et ꝓpħaui sic̃ p̾cepit mͥ. & facta ẽ. uox cũ ego ꝓ¬
pħarẽ. & ecce commotio. Et accedebant ossã ad
os ad iuncturã suã. Et uidi & ecce suꝑ ea nerui
& carnes oriebant᷑. & ascendebant suꝑ ea pelles

Expanded text:
oscetis quoniam ego sum Dominus. Et prophetavi sicut praecepit mihi: et facta est vox cum ego prophetarem, et ecce commotio, et accedebant ossa ad ossa ad juncturam suam. Et vidi, et ecce super ea nervi, et carnes oriebantur, et ascendebant super ea pelles
Abbreviated transcription (Latin):
bello siue in terra. aut sta istic. Qd̃ infirmũ eͥ. ñ
confortant : siue consolidant. Unde & paulus loqͥt᷑.
suscipite infirmos: & infirmũ infide asfumnite.
multi int̾ uos infirimi & egrotantes. Ad quos mit¬
titur sermo diuinus : de quo scriptĩ ẽ. in psalmis.
mortalia in popłis considerantes uulnera : quał
ẽ. adulter. homicida. sacrilegus. & quod abie¬
ctũ ẽ. siue qđ̃ errare uiderint ñ reducunt : ꝑmit¬
tentes eos abhereticis decipi. Et quod ꝑerat non
requirt: ñ tam ꝑditos saluare cupientes quã eos
qͥ sunt in eccłiis deuorare. Sed cũ austeritate im

Expanded text:
bello, sive in terra, aut sta. Isti quod infirmum est, non bello, sive in terra, aut sta. Isti quod infirmum est, non confortant, sive consolidant. Unde et Paulus loquitur: Suscipite infirmos . Et: infirmum 410 in fide assumite. Et: Multi inter vos infirmi, et aegrotantas. Ad quos mittitur sermo divinus, de quo scriptum est in Psalmis: mortalia in populis considerantes vulnera, qualis est adulter, homicida, sacrilegus. Et quod abjectum est, sive quod errare viderint, non reducunt, permittentes eos ab haereticis decipi. Et quod perierit, non requirunt, non tam perditos salvare cupientes, quam eos, qui sunt in Ecclesiis devorare: sed c
Abbreviated transcription (Latin):
& quarũ angłi quotidie uident faciẽ dĩ. Primũ¬
beant. & saluti illius ꝓuidere. ꝓsua festinant
luxuria. Unde magnoꝑe cauendũ ẽ & obseruan¬
da illa p̃cepta. ne queras udex fieri. ne forte ñ
possis auferre iniqͥtates. &iterũ. Quanto maior
es tanto magis te humilta : & inconspectu dĩ inue¬
nies gram. & rursũ. Ducẽ te constituerunt. ne
eleueris: esto inter eos quasi unus ex iiiis Un
de & apłs quasi paruulũ atq lactantẽ inter
discipłos eẽ. se dicit. Qđq seqrͣ lac comedebatis
& lanis oprebamni: ꝑ metaphorã pastorũ ad pͥn¬
cipes loquitur. de quib & in alio loco seriptũ ẽ. Qi
deuorant plebẽ meã sic̃ escã panis. In lacte om̃s
de diuitib popłi loquitur quos mali pͥncipes in ȩc¬
popłs meus qui beatos uos dicunt ipsi uos deci¬
piunt : & semitã pedũ ur̃oꝵ supplantant. De qͥb
& iacob loquit᷑ qđ eũ ingressi fuerint ad eos
p̾ciosis circũdati uestib & anulo aureo honoran

Expanded text:
i quotidie vident faciem Dei . Primumbeant, et saluti illius providere, pro sua festinant luxuria. Unde magnopere cavendum est, et observanda illa praecepta: Ne quaeras judex fieri, ne forte non possis auferre iniquitates . Et iterum: Quanto major es, tanto magis te humilia, et in conspectu Domini invenies gratiam . Et rursum: Ducem te constituerunt, ne eleveris: sed esto inter ede et Apostolus, quasi parvulum atque lactentem inter discipulos esse se dicit . Quodque sequitur: Lac comedebatis, et lanis operiebamini, per metaphoram pastorum ad principes loquitur, de quibus et in alio loco scriptum est: Qui devorant plebem meam sicut escam panis . In lacte omnes de divitibus populi loquitur, quos mali principes in EccPopulus meus, qui beatos vos dicunt, seducunt vos, et semitam pedum vestrorum supplantant . De quibus et Jacobus loquitur , quod cum ingressi fuerint ad eos pretiosis circumdati vestibus, et annulo aureo, honorant
Abbreviated transcription (Latin):
ossa nr̃a. & ꝑiit spes urã & abscisi sumꝰ a terra
nrã. siue omĩno desꝑauimus. Quib ista dicentibꝰ
tercio iezechiel ꝓpħare compellitur. & dicere ossib
aridis. hec dicit dñs ds̃: ecce ego aꝑiã tumulos
urõs. In quo queritur si aꝑit tumulos: quomͦ su¬
pra dr̃ erant autẽ multa ualde suꝑ  capi. siccaq
uehem̃ter. & educã inqͥo uos de sepulchris urĩs

Expanded text:
 a terra nostra, sive omnino desperavimus: quibus ista dicentibus, tertio Ezechiel prophetare compellitur, et dicere ossibus aridis: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego aperiam tumulos vestros. In quo quaeritur: Si aperit tumulos, quomodo supra dixerit: Erant autem multa valde super faciem campi, siccaque vehementer. Et educam, inquit, vos de sepulcri
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m rectũ in nouabo in cordib eoꝵ : & auferã
cor lapideũ cor uidelic& ineredulũ. & dabo cor
carneũ molle uidelic& ⁊ tenerũ qđ dĩ p̾cepta
suscipiat : ita ut ambulent in p̾ceptis meisꝰ & fa¬
ciant iudicia quę pͥus neglexerant. & habitens
in terra quã dedi patrib eoꝵ. magistris uidelic&¬

Expanded text:
spiritum rectum innovabo in cordibus eorum. Et auferam spiritum rectum innovabo in cordibus eorum. Et auferam cor lapideum, cor videlicet incredulum; et dabo cor carneum, molle, et tenerum; quod Dei praecepta suscipiat; 430 ita ut ambulent in praeceptis meis, et faciant judicia; quae prius neglexerant, et habitent in terra quam dederam patribus eo
Abbreviated transcription (Latin):
uł eoꝵ quos scandali ⁊auerit & effuderit suꝑ ter¬
rã. & ꝓuersis cogitationib suis qͥb polluit eam.
Tunc disꝑgetur in gentes ut ineredulis cocquetur.⁊
& uentilocur in terra instar palearũ ut a fruinto
ȩccłiȩ separetur: & iudicet᷑ scđm uias suas. Qd̃
si nec sic senserit peccatũ suũ. s polluerit nonĩ
sem̃ eiꝰ. dicent om̃s int̾ quos habitauerit. Ecce
popłs dĩ: ecce qͥ egressus ẽ. de terra eius immo
piectus. Sin autẽ egerint pęnitentiã & scificatꝰ
fuero in medio eoꝵ: tunc omĩs gentiliũ turba
cognosc& qđ ego tollã eos de terris in quas dis¬
ꝑsĩ erant & reducã in t̾rã ęccłiȩ. & effundã suꝑ
illos nequaquã aquas baptismi salutaris. s aquas
doctrine & sermonis dĩ. & mundabo illos ab ornĩb
inqͥnamtis suis & ab uniuersis idolis suis atq er¬
rorib que in suo corde simulauerant: & dabo in¬
quit eis cor nouum qđ ꝑ peccatũ ꝑdiderant. &

Expanded text:
um, quos scandalizaverit, et effuderit super terram, et perversis cogitationibus quibus polluit eam. Tunc dispergetur in gentes, ut incredulis coaequetur, et ventilabitur in terra instar palearum, ut a frumento Ecclesiae separetur, et judicetur secundum vias suas. Quod si nec sic senserit peccatum suum, sed polluerit nomen sanctum ejus, dicent omnes inter quos habitarit: Ecce populus Dei, ecce qui egressus est de terra ejus, immo projectus. Sin autem egerint poenitentiam, et sanctificatus fuero in medio eorum, tunc omnis gentilium turba cognoscet, quod ego eos tollam de terris, in quas dispersi erant, et reducam in terram Ecclesiae, et effundam super illos nequaquam aquas Baptismi salutaris, sed aquas doctrinae et sermonis Dei: et mundabo illos ab omnibus inquinamentis suis, et ab universis idolis atque erroribus quae in suo corde simulaverant. Et dabo, inquit, eis cor novum, quod per peccatum perdiderant, et
Abbreviated transcription (Latin):
agri siue campi. & omẽ reptile qd mouet᷑ suꝑ
humũ. cunctiq homines qui sunt suꝑ facie̾ ter¬
re. & subuertent᷑ siue scindentur montes & ca¬
dent macerie siue ualles. & omĩs murus in ter¬
rã corru&. Et conuocabo aduersũ eũ in cunctis
montib meis gladiũ. siue formidinẽ gladii dic̃

Expanded text:
 omne reptile quod movetur super humum: cunctique homines qui sunt super faciem terrae, et subvertentur  sive scindentur montes, et cadent sepes  sive valles: et omnis murus in terram corruet. Et convocabo adversum eum in cunctis montibus meis gladium  sive omnem formidinem gladii: dic
Abbreviated transcription (Latin):
hortat᷑ sermo ꝓphicꝰ penitentes. ut etiã cũ regres¬
si fuerint in ecella. seꝑ reqͥrant dnm. & nuenians
eũ ut multiplicentur redeuitiũ turbis greges
minã qui fidei rationisq sint plem. Greges scĩ
greges urbis ierłm in eunctis solemnitatibꝰ q̃s
dĩ edem̃tia receperunt. Ut post quã ciuitates dm̃
huiuscemodi gregũ multitudo compleuerit: tine
sciant om̃s qđ ipse sĩt dñs. Facta ẽ. suꝑ me manꝰ
dñi. & eduxit me in sp̃ũ dñi. & dimisit me in me

Expanded text:
hortatur sermo propheticus poenitentes, ut etiam cum regreshortatur sermo propheticus poenitentes, ut etiam cum regressi fuerint in Ecclesia, semper requirant Dominum, et inveniant cum: ut multiplicentur redeuntium turbis greges minum, qui fidei rationisque sint pleni, greges sancti, greges urbis Jerusalem, in cunctis solemnitatibus, quas Dei clementia receperunt; ut postquam civitates Domini hujuscemodi gregum multitudo compleverit, tunc sciant omnes, quod ipse sit Dominus. 431 Facta est super me manus Domini, et eduxit me
Abbreviated transcription (Latin):
cit dñs ñ ꝓpt̾ illos. s. ꝓpt̾ suã se facere cdem̃tiã.
Unde & cohortat᷑ errantes ut confundant᷑ & erubes¬
cant in uiis suis. & restituant᷑ in urbes ȩccłiȩ quȩ
rursum habitent᷑ ab eis. & omĩa quȩ in eis corru¬
erant ȩdificent᷑. & ad p̾stinas redeant cerimonias
& terra qͦndã deserta quȩ accolis & ꝑegrinis &
mundi huius conuersationẽ transeuntib uisa fue¬
rat desolata reuertant᷑ in pͥstinũ statũ : om̃sq in¬
rentur & dicant. Terra illa inculta. terra deserta
i qua om̃s quondã ꝑiere uirtutes: nẽ facta ẽ. qͣsi
ortus uoluptatis. & paradisus dĩ. & ciuitates qͣndã¬
desertȩ quȩ dm̃ hospitẽ non habebant & destitute
erant a spũ scõ. & suffosse meredulitate. munite
erunt fide xpĩ : ut sciant om̃s inetrcuitu qđ añs
edificauerit animas dissipatas & plantauerit in
eis atq conseuerit cunctarũ arborũ uirtutes. &
ipse rebꝰ p̃stiterit qͥ sermone ꝓmisit. Rursuq co¬

Expanded text:
 non propter illos, sed propter suam se facere clementiam. Unde et cohortatur errantes, ut confundantur, et erubescant in viis suis, et restituantur in urbes Ecclesiae, quae rursum habitentur ab eis, et omnia quae in eis corruerant, aedificentur: et ad pristinas redeant caeremonias, et terra quondam deserta, quae accolis et peregrinis, et mundi hujus conversationem transeuntibus visa fuerat desolata, revertatur in pristinum statum; omnesque mirentur, et dicant: Terra illa inculta, terra deserta, in qua omnes quondam periere virtutes, nunc facta est quasi hortus voluptatis et paradisus Dei; desertae, quae Deum hospitem non habebant, et destitutae erant a Spiritu sancto, et suffossae credulitate, munitae erunt fide Christi: ut sciant omnes in circuitu, quod Dominus aedificaverit animas dissipatas, et plantaverit in eis, atque conseverit cunctarum virtutum arbores; et ipse rebus praestiterit, quae sermone promisit. Rursumque co
Abbreviated transcription (Latin):
sos. effunderẽ aquã baptismi salutaris. & mun¬
darẽ eos abhominationib suis. & ab untuersis
errorib quib fuerant occupati : ut darẽ eis cor
nouũ ut crederent in filiũ di. & spm̃ nouũ de
qͥb dauid loquitur. Cor mundũ erea in me ds̃.
& sp̃m rectũ in noua in uiscerib meis. Et conside¬
randũ qđ cor nouum. & spm nouus decur pꝰ
effusionẽ & asꝑsionẽ aquę Quando autẽ cor
de corde iudaico omĩs duricia quę lapidi cõ¬
paratur. & ꝓ lapideo corde fit cor carneũ mol¬
le & tenerũ qđ sp̃m̃ dĩ in se possit reciꝑe. &
inscribi litteris salutarib. Iune ambulaburs¬

Expanded text:
sos, effunderem aquam mundam Baptismi salutaris, et munsos, effunderem aquam mundam Baptismi salutaris, et mundarem eos ab abominationibus suis, et ab universis erroribus, quibus fuerant occupati, et darem eis cor novum, ut crederent in Filium Dei, et spiritum novum, de quibus David loquitur: Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis . Et considerandum, quod cor novum, et spiritus novus detur per effusionem et aspersionem aquae. Quando autem cor de eorde Judaieo omnis duritia, quae lapidi comparatur: et pro lapideo corde fit cor carneum molle et tenerum, quod spiritum Dei in se possit recipere, et inscribi litteris salutaribus. Cor
Abbreviated transcription (Latin):
occidis ꝓpħas & lapidas eos qͥ ad te missi sunt.
& iterũ : amen amen dico uobis. requiret᷑ sanguis
qͥ effusus ẽ. a generatione hac : a sanguine abel
iusti usq ad sanguinẽ zachariȩ filii barachiȩ
quẽ effuderunt inter altare & templũ. Non so¬
lũ autẽ effuderunt sanguine̾: s & polluerunt
terrã in scelerib suis. Quã obrẽ disꝑsit eos sub
babilonia captiuitate uł subromana quando ue¬
re effuderunt sanguine̾ xp̃i: & uentilati sunt
in terras. quomͦ paleȩ uentilant᷑. & uxta uias
suas & adinuentiones pessimas iudicati. ita ut
in gentib qͦq ad quas captiui dueti sunt pol¬
luerent nom̃ scm̃ dñ. eo qđ ꝑ irrisionẽ dicerers
unuerse nationes. Ecce popłs dñi iste ẽ: qͥ se
iactabat. ꝓpͥe nosse cultũ dĩ. Qđ cũ uidisse ait.
ñ ꝓpter eos. s ꝓpt̾ nomen ieũ sem̃. Creator enĩ
om̃iũ sũ. peꝑci eis & scĩficaui illos & głię pͥsti¬
ne restitui. ita ut suꝑ credentes & aberrore conũ¬

Expanded text:
s eos qui ad te missi sunt . Et iterum : Amen, amen dico vobis: requiretur sanguis qui 427 effusus est a generatione hac a sanguine Abel justi, usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiae, quem effuderunt inter altare et templum. Non solum autem effuderunt sanguinem, sed et polluerunt terram sceleribus suis . Quamobrem dispersit eos, vel sub Babylonia captivitate, vel sub Romana: quando vere effuderunt sanguinem Christi, et ventilati sunt in terras, quomodo paleae ventilantur, et juxta vias suas, et inventiones pessimas judicati, ita ut in gentibus quoque ad quas captivi ducti fuerant, polluerent nomen sanctum Dei: eo quod per irrisionem dicerent universae nationes: Ecce populus Dei iste est, qui se jactabat proprie nosse cultum Dei. Quod cum vidissem, ait, non propter eos, sed propter nomen meum sanctum Creator enim omnium sum peperci eis, et sanctificavi illos, et gloriae pristinae restitui, ita ut super credentes, et ab errore conver
Abbreviated transcription (Latin):
apło paulo dicente salue sint. in apłis & in om̃ibꝰ
qͥ ex iudeis in pͥncipio crediderunt & usq hodie
redeunt ad eccłiã. breuiter dixisse sufficiat: nẽ
tropologiae eadẽ breuitate aꝑiendꝰ ẽ. sensus. Qi¬
uł carnis hospicio qđ ei a deo traditũ ẽ. Sin aut
polluerit utrãq terrã inuiis suis pessimis. & ĩ¬
mundiciȩ multeris menstruatȩ fuerit cõparat᷑ꝰ.

Expanded text:
o Paulo docente , salvae sint in Apostolo, et in omnibus qui ex Judaeis in principio crediderunt, et usque hodie redeunt ad Ecclesiam, breviter dixisse sufficiat. Nunc tropologiae eadem brevitate aperiendus est sensus. Quicclesia, vel in carnis hospitio, quod ei a Deo traditum est. Sin autem polluerit utramque terram in viis suis pessimis, et immunditiae
Abbreviated transcription (Latin):
loricis uniuersos multitudinẽ magnã hastam
& clipeũ arripientiũ. & gladiũ siue peltas &¬
eis. om̃s scutati & galeati. Gomer & uniuersa
agmina eius. domus togorma latera aqͥloms¬
strue te & omẽm multitudinẽ tuã quȩ coacer¬
in custodiã. Post dies multos uisitaberis. in nouis¬
simis annoꝵ uenies ad terrã quȩ reuersa siue ꝑ¬
uersa ẽ. agladio. & congregata ẽ. de popłis
multis. ad montẽ siue terrã isrł qͥ fuerunt de¬
serti iugiter. Hic de poplis eductus ẽ. & habi¬
tabunt unuersi confidenter. Ascendens autẽ
quasi tẽpestas uemes. & quasi nubes ut oꝑias

Expanded text:
magnam hastam et clypeum arripientium et gladium Perseis omnes scutati et galeati Gomer et universa agmina eius domus Thogorma latera aqstrue te et omnem multitudinem tuam quae coacer post dies multos visitaberis in novissimo annorum venies ad terram quae reversa est a gladio congregata est de populis multis ad montes Israhel qui fuerunt deserti iugiter haec de populis educta est et habitaverunt in ea confidenter universi ascendens autem quasi tempes
Abbreviated transcription (Latin):
pħis : & erunt in popłm dõ. & dñs erit eis in dm̃:
qd p̃senti tẽprẽ cõpbatur. Cũq saluati fuerint:
uocabit dñs frum̃tũ & multiplicabit illitd. Ilisi
enim granũ tritici cadens in terrã mortuũ fue¬
rit : ipsũ solũ man&. & nequaquã patientur
famem. ñ famẽ panis & stam aquę. s famẽ audi¬
endi sermonis dĩ: quã passus ẽ. ille qͥ apatre ꝓ¬
fectus om̃em quã acceꝑat substantiã dissipauit.
quando famis necessitate cogente. porcoꝵ pastus
ẽ. siliquis. Iunc multiplicabuntur fructus ligni
hoc ẽ. sapientiȩ : de quo scriptũ ẽ. Lignũ uite ẽ.
om̃ĩb qͥ reqͥrunt eũ. & genimina agri in simi¬
litudinẽ iacob: cuius odor erat quasi odor agri ple¬
ni eui benedixit dñs. Nec ultra portabunt obobriũ
famis in terra: qđ hodieq udeoꝵ patitur incredu¬
litas. Sed pꝰ quã beatitudinẽ fuerint consẽcuti.i¬

Expanded text:
erit eis in Deum, quod praesenti tempore comprobatur. Cumque salvati fuerint, vocabit Dominus frumentum et multiplicabit illud: « Nisi enim granum tritici cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Et nequaquam patientur famem, non famem panis, et sitim aquae, sed famem audiendi sermones Dei , quam passus est ille qui a patre profectus, omnem quam acceperat substantiam dissipavit, quando, famis necessitate cogente, porcorum pastus est siliquis . Tunc multiplicabitur fructus ligni, hoc est sapientiae, de quo scriptum est: Lignum vitae est omnibus qui requirunt eam, et genimina agri in similitudinem Jacob, cujus odor erat, quasi odor agri pleni, cui benedixit Dominus . » Nec ultra portabunt opprobrium famis in gentibus quod hodieque Judaeorum patitur incredulitas, sed postquam beatitudinem fuerint consecuti, i
Abbreviated transcription (Latin):
na non curant. Unde ad malos pastores sermo fit
dni: quia ista & ista fecistis quȩ fupͣ expositi. &
que scđo enumerit: ecce ego ipse ad pastores ue¬
niã & requirã gregẽ meum de manu eoꝵ : quib expe¬
dit ut mola asmnaria alligetur ad collũ. quam
ut minimũ scandalirent de popło meo. Et erithec
eoꝵ pena uł maxinia. ut ultra ñ pascant gregoee
meu̾: ne sub occasione ouiũ se ipsos pascant & con¬
gregent . & liberabo popłm meu̾ de ore eoꝵ. Reqͥ¬
rã autẽ in qͥt de manu: & liberabo de ore quod
auidis faucib deuoratur. Cũ autẽ reqͥsierit oues:
uisitat eas quasi egrotantes atq macilentas.
& pastorũ negligentia dissipatas. & liberabo de om¬
nib locis: in die nubis & caliginis. de quo loqͥtur

Expanded text:
na non curant. Unde ad malos pastores sermo fit na non curant. Unde ad malos pastores sermo fit Domini, quia ista, et ista fecistis, quae supra exposui, et quae secundo enumerat: Ecce ego ipse ad pastores veniam, et requiram gregem meum de manu eorum, quibus expedit, ut mola asinaria alligetur ad collum , quam ut minimum scandalizent de populo meo. Et haec erit eorum poena vel maxima, ut ultra non pascant gregem meum: ne sub occasione 411 ovium seipsos pascant, et opes congregent: Et liberabo populum meum de ore eorum. Requiram, inquit, de manu, et liberabo de ore, quod avidis faucibus devoratur. Cum autem requisierit oves, visitat eas quasi aegrotantes atque macilentas, et pastorum negligentia dissipatas: et liberabit de omnibus locis in die nubis, et caliginis, de qua loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃oꝵ. ꝑtin&. eorũ uidelic& qͥ oꝑib dedecorant no¬
minis dignitatẽ: & ꝓbumilitate assumo suꝑbiã:
ut honorẽ se putent consecutos non honus. & qͦs¬
cũq in ȩccłia uiderint p̾potentes. & dĩ habere ser¬
monẽ: oppͥmere nituntur. Unde nxxta lxxͣ x. scriptũ
ei & qd forte erat affligebatis labore. Eo dispsus
siderant. & eũ lupũ uiderint fugiunt : quoꝵ ne¬
gligentia grex dñi deuoratur ab estiis agri. de qͥb
scriptũ ẽ. Posuisti tenebras & facta ẽ.noc. in ipsa
ꝑtransibunt om̃s bestiȩ agri : catuli leonũ rugien¬
tes ut rapiant. & quęrant adeo escã sibi. & disꝑ¬
guntur & errant in cunctis montib qͥ eleuant᷑
contra scientiã dĩ. & in uniuerso colle excelso: qui
ꝑ herecicã suꝑbiã ȩccliasticã despiciunt simplici¬
tatẽ: & suꝑ omẽm faciẽ terrȩ disꝑguntur. terrena
non çelestia reqͥrentes. Et ñ erat qͥrequiren& nec
qͥ reducer&: qr deliciis occupati. gregis dnĩci dam¬

Expanded text:
ertinet: eorum videlicet qui operibus dedecorant nominis dignitatem, et pro humilitate adsumunt superbiam, ut honorem se putent consecutos, non onus, et quoscunque in ecclesia viderint praeponentes, et Dei habere sermonem, opprimere nituntur. Unde juxta LXX scriptum est: « Et quod forte erat adfligebatis labore. » Et dispersus siderant. Et cum lupum viderint, fugiunt: quorum negligentia, grex Domini devoratur a bestiis agri, de quibus scriptum est: Posuisti tenebras, et facta est nox: in ipsa pertransibunt omnes bestiae agri, catuli leonum rugientes, ut rapiant, et quaerant a Deo escam sibi . Et disperguntur, et errant in cunctis montibus, qui elevantur contra scientiam Dei, et universo colle excelso, qui per haereticam superbiam, Ecclesiasticam despiciunt simplicitatem. Et super omnem faciem terrae disperguntur; terrena, non coelestia requirentes. Et non erat qui requireret, nec qui reduceret: quia deliciis occupati, gregis Domini  Al. dominici dam
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ recipiat : de qua nascantur & multiplicent᷑
homines & omĩs domꝰ isrł. Cũq cuitates hoc ẽ.
ȩccłiȩ credentiũ fuerint in habitate redeuntibꝰ
credentiũ multiplicabunt᷑ atq fuccrescent: et
habitabunt̃ ȩccłiȩ sic̃ apͥncipio. hoc ẽ. pͥus quã
eet ꝑsequutio: bonisq florebunt maiorib quã
habuerunt abmitio. martirũ uictoriis coronate.
Etẽ scient qd ipse sit dñs: qͥ restituit plebem
suã pͥstino statui que possideat ȩccłias: & ipsa
sit ȩccłiarũ hereditas: & nequaꝗͣ ultra absq
liberis sit. qͦs in ꝑsequutione ꝑdiderat. Unde iu¬
betur ꝓpħe ut loqͣtur ad terrã mansuetoꝵ terrãq
uiuentiũ siue ad montes ifrł: & dicat. ꝑsequu¬
torũ ultra ñ sustinebis obꝓbrit̾i: nec insultabt̃
iugulatũ popłm tuũ. sic̃ oues occisionis. Pace
enĩ reddita obꝓbria uniuersa cessabunt. Nlee
sustinebis confusionẽ & ignominiã int̾ diuersas
incireuitu nationes : s gentẽ tuã habebis & po-¬

Expanded text:
a nascantur et multiplicentur homines, et omnis domus Israel. Cumque civitates, hoc est, Ecclesiae credentium fuerint inhabitatae redeuntibus credentium, multiplicabuntur atque succrescent, et habitabuntur Ecclesiae sicut a principio, hoc est, priusquam esset persecutio: bonisque florebunt majoribus, quam habuerunt ab initio, martyrum victoriis coronatae. Et tunc scient quod ipse sit Dominus, qui restituit plebem suam pristino statui, quae possideat Ecclesias, et ipsa sit Ecclesiarum haereditas, et nequaquam ultra absque liberis sit, quos in persecutione perdiderat. Unde jubetur prophetae, ut loquatur ad terram mansuetorum, terramque viventium, sive ad montes Israel, et dicat: Persecutorum ultra non patieris opprobrium, nec insultabunt jugulatum populum tuum, sicut oves occisionis. Pace enim reddita, opprobria universa cessabunt, nec sustinebis confusionem, et ignominiam inter diversas in circuitu nationes, sed gentem tuam habebis et pop
Abbreviated transcription (Latin):
uris. & uocabo fruetũ & multiplicabo illũ. &
ñ imponã siue dabo uobis famẽ. & multiplica:¬
bo fructũ ligni. & genimina agri ut ñ porte¬
tis ultra obꝓbriũ famis in gentib. & recordabi¬
mim uiarũ urarum pessimarũ. studioꝵq nͣ bo¬
noꝵ. & displicebunt uobis iniqͥtates ur̃ȩ & sce¬
lera ur̃a. Non ꝓpt̾ uos faciã ait dñs ds notũ sit¬

Expanded text:
et multiplicabo illud, et non imponam vobis famem. Et multiplicabo fructum ligni, et genimina agri, ut non portetis ultra opprobrium famis in gentibus. Et recordabimini viarum vestrarum pessimarum, studiorumque non bonorum; et displicebunt vobis iniquitates vestrae, et scelera vestra. Non propter vos
Abbreviated transcription (Latin):
te sederunt. & scient gentes que derelicte
fuerint in cireuitu ur̃o. q ego dñs edificaui dis¬
sipata. & plantaui inculta ego dñs loquutꝰ sim
& fecerim. Hȩc dic̃ dñs ds. Adhuc in hoc inue
scãs. ut grege̾ siue oues ierłm. in solemnita¬
tib eius. sic erunt eiuitates desertȩ plenę
gregib siue ouib hominũ. & scient qr ego sum¬
dñs: Espicua sunt quȩ dicunt᷑: & omĩs sensus
montiũ isrł qͥ pͥus deserti fuerant. & postea
restituti nunc manifestius ponitur : redditq
causas ds̃ quare popłm ifrł captiuitati tradide¬
rit : & ꝓpt̾ suã clementiã pollicet᷑. reducturũ
se eos in terrã udeã. & multo ampliora tributu¬
rũ quã abstulerat. Qđ̃ quidã tudeoꝵ referuns
ad zorobabel tẽpora: quando rege ꝑsarũ laxan¬
te captiuttatẽ eoꝵ de tribu iuda & beniamin
plurimi reducti funt in iudeã. Alii uͦ ad mille
putant eẽ. uenturũ ciuitas extruatur ierłm. & e
dificet᷑ tẽplũ: de quo in ultima parte huis ꝓpb̃iȩ

Expanded text:
scient gentes quae derelictae fuerunt in circuitu vestro, quia ego Dominus aedificavi dissipata, et plantavi inculta: ego Dominus locutus sim, et fecerim. Haec dicit Dominus Deus: Adhuc in hoc invensanctas ut gregem sive oves Jerusalem in solemnitatibus ejus: sic erunt civitates desertae, plenae gregibus sive ovibus hominum, et scient quia ego Dominus. Perspicua sunt quae dicuntur, et omnis sensus montium Israel, qui prius deserti fuerant, et postea restituti, nunc manifestius ponitur. Redditque causas Deus quare populum Israel captivitati tradiderit, et propter suam clementiam pollicetur reductuse eos in terram Judaeam, et multo ampliora tributurum, quam abstulerat. Quod quidam Judaeorum referunt ad Zorobabel tempora, quando rege Persarum laxante captivitatem eorum de tribu Juda et Benjamin plurimi reducti sunt in Judaeam. Alii vero ad mille putant esse venturum, ut civitas exstruatur Hierusalem, et aedificetur templum, de quo in ultima parte hujus prophetiae
Abbreviated transcription (Latin):
babel enim erta & neemia pauci de popło sunt
reducti : & ipsi obedientes medis ac ꝑsis & dein-¬
ceps macedonib & egiptiis atq romanis. usq
ad titũ & uespastanũ diuersarũ gentiũ regib
seruierunt & usq hodie seruiunt : ut stare om̃i¬
no ñ possit hoc qđ in extrema dr̃ ꝓpħia. obꝓbriũ¬

Expanded text:
babel enim Ezra et Neemia pauci de populo sunt babel enim Ezra et Neemia pauci de populo sunt reducti, et ipsi obedientes Medis ac Persis, et deinceps Macedonibus et Aegyptiis atque Romanis usque ad Titum et Vespasianum diversarum gentium regibus servierunt: et usque hodie serviunt, ut stare omnino non possit hoc, quod in extrema dici
Abbreviated transcription (Latin):
tis qđ ego sim dñs. & impleberis inquit oter¬
ra isrł popło meo qͥ te hereditate tenturus ẽ.
& eris eis possessio: & non addes ultra ut absq
fiuis sis. Cũ autẽ multiplieatus fuerit ur̃ ha¬
bitator o montes istł: tunc nequaquã dicent
inimici ur̃i contra uos quod homines deuore¬
tis & absq liberis sit ur̃a possessio s econt¬
rio multiplicetis homines. & largissimã ꝓlẽ
urã posteritas germin&. Nec audies ingtꝰ am¬
pluis nec sustinebis confusionẽ gentiũ. sea
nec amittes gentẽ tuã ut aliquando sustinie
Nił aoc more indaico dixerimꝰ. quȩ illi expectant
in mille annoꝵ regno: qͣndo ciuitatẽ ierłm as¬
serunt exstruendã. & templũ qđ in fine huuis
uoluminis seribitur. & rerũ omĩum felicitatẽ:
qͦrũ nnulli arbitͣntur sub rorobabel hec fuisse
& habitari uos faciã sic̾ apͥncipio. bonisq dona¬
bo maiorib. quã habuistis abinitio : Sub roro¬

Expanded text:
tis quod ego sim Dominus. Et impleberis, inquit, o tertis quod ego sim Dominus. Et impleberis, inquit, o terra Israel, populo meo, qui te haereditate tenturus est. Et eris eis possessio, et non addes ultra, ut absque filiis sis. Cum autem multiplicatus fuerit vester habitator, o montes Israel, tunc nequaquam dicent inimici vestri contra vos, quod homines devoretis, et absque liberis sit vestra possessio, sed e contrario multiplicetis homines, et largissimam prolem vestra posteritas germinet. Nec audies, inquit, amplius, nec sustinebis confusionem gentium, sed nec amittes gentem tuam, ut aliquando sustineas αστικὼς more Judaico dixerimus, quae illi exspectant in mille annorum regno, quando civitatem Hierusalem asserunt exstruendam, et templum quod in fine hujus voluminis describitur, et rerum omnium felicitatem. Quorum nonnulli arEt habitari vos faciam sicut a principio, bonisque donabo majoribus, quam habuistis ab initio? » Sub Zoro
Abbreviated transcription (Latin):
stã: &leuabo manũ meã ut gentes quȩ ineireu¬
itu ur̃o sunt. ignominiã & confusionẽ sui por¬
dent. Uos aute᷑ omontes isrł sedmn p̾stinũ statũ
germinetis uirgulta ramosq mittatis : siue ui¬
xta lxxͥ. afferatis nuas quib popłs meus sa¬
turetur isrł. Quod ne putetis post longũ tẽpꝰ
futurũ: ꝓpe ẽ. instat. & ueni& tẽpus. Et ne uobiᷤ
uideat᷑ hoc eẽ. difficile: ipse ego ueniã ad uos. &
qͥ a uobis recesserã conuertarad uos. ut pͥstinã
culturã recipiatis. & senĩte onĩã cõpleantur:
ita ut multi in uobis sit homines. & habitentur
ciuitates quȩ pͥus destruetȩ fuerant. & ñ solum
& semis tribꝰ acceꝑunt possessionẽ: & sub iħu¬
filio naue alie nouẽ & semis trib terrã iudeã
possederunt. Bonisq uos donabo multo maiorib
quã fuistis abinitio: pͥusquã captiuitates uari¬
as sentiretis. Et cũ hoc fecero: tunc cognosce¬

Expanded text:
stam, et levabo manum meam, ut gentes quae in circustam, et levabo manum meam, ut gentes quae in circuitu vestro sunt, ignominiam et confusionem suam portent: vos autem, o montes Israel, secundum pristinum statum germinetis virgulta, ramosque mittatis, sive, juxta LXX, afferatis uvas, quibus populus meus saturetur Israel. Quod non putetis post longum tempus futurum, prope est, instat, et veniet tempus. Ac ne vobis videatur hoc esse difficile, ipse ego veniam ad vos, et qui a vobis recesseram, convertar ad vos, ut pristinam culturam recipiatis, et semente omnia compleantur, ita ut multi in vobis sint homines, et habitentur civitates, quae prius destructae fuerant. Et non solum et semis tribus acceperunt possessionem, trans filio Nave aliae novem et semis tribus terram Judaeam possederunt. Bonisque vos donabo multo majoribus, quam fuistis ab initio, priusquam captivitates varias sentiretis. Et cum hoc vobis fecero, tunc cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
pbiȩ ho sensus ẽ. Quia insuitauit uobis imcꝰ¬
hoc ẽ. mons seir. & putauit qđ in ꝑpetuũ. ipse
uos possider&. Ealtitudines quondã dñi nunc
desertas cessisse sibi in hereditatẽ : & non solũ
aixit. sed & aliquanto tẽprẽ uos possedit intan¬
tũ ut suꝑbe loqueretur contra uos & obꝓbriũ
eẽtis cunctis gentib: ꝓpterea hec dic̃ dñs ds̃ nͥ
solũ monti seir. s & montib eius & collibꝰ. torren
tib uallibꝰ. & desertis atq uastatis & urbibus
derelictis: qm in igne zeli sui & aduersũ om̃s
qͥdẽ gentes. & p̃cipue contra idumeã loquutus
sit quȩ cũ cęxeris inquit gentib tenuit terrã
meã in possessionẽ. & possedit gladio. & toto
corde possedit ut eicer& habitatores de ea.
terrãq uastar&: ꝓpterea loquere ait ꝓpha suꝑ
terrã isrł. & dices montib & collib. & ugis
nemorosa intelligimꝰ loca & uallib. Hec dic̃ dñs
d. In relo & in furore meo obpbrii urĩ ultor exi¬

Expanded text:
Quia insultavit vobis inimicuhoc est, mons Seir, et putavit quod in perpetuum ipse vos possideret, et altitudines quondam Domini nunc desertas cessisse sibi in haereditatem, et non solum dixit, sed et aliquanto tempore vos possedit: intantum ut superbe loqueretur contra vos, quod opprobrium essetis cunctis gentibus: propterea haec dicit Dominus Deus, non solum tibus, vallibusque et desertis atque vastatis, et urbibus derelictis, quoniam in igne zeli sui et adversum omnes quidem gentes, sed praecipue contra Idumaeam locutus sit. Quae cum caeteris, inquit, gentibus tenuit terram meam in possessionem, et possedit gladio, et toto corde possedit ut ejiceret habitatores de ea, terramque vastaret. Propterea loquere, ait, propheta, super terram Israel, et dices montibus et collibus et jugisnemorosa intelligimus loca  et vallibus. Haec dicit Dominus Deus: in zelo, et in furore meo, opprobrii vestri ultor exi
Abbreviated transcription (Latin):
sta fundunt᷑ quȩ inebriant credentiũ popłos. &
expͥmit᷑ uinũ qđ lȩtificat cor hominis. ut omĩs
fructus montiũ de quibꝰ conficit᷑ panis de cę¬
lo descendens comedatur a popło dĩ isrł. & ne
forsitan desperemꝰ in ꝑsequutionibꝰ.: addit᷑. ꝓpe ẽ.
tẽpꝰ ut ueniat. Ueniens enĩ ueni& : & ñ tarda¬
bit. Unde suũ ad montes & ad eos qͥ intribu¬
lationib ꝑdurarunt pollicet᷑ aduentũ: atq ꝓ¬

Expanded text:
sta funduntur, quae inebrient credentium populos, et sta funduntur, quae inebrient credentium populos, et exprimitur vinum quod laetificat cor hominis: ut omnis fructus montium, de quibus conficitur panis de coelo descendens, comedatur a populo Dei Israel. Et ne forsitan desperemus in persecutionibus, additur: « Prope est tempus ut veniat. Veniens enim veniet, et non tardabit . Unde suum ad montes et ad eos, qui tribulationibus perdurarunt, pollicetur adventum atque p
Abbreviated transcription (Latin):
sui loquiitꝰ sit: & ꝓpͥe aduersũ idumeã quę
terrenis oꝑib uoluebat hominis depositaima¬
gine cȩlestis portare imaginẽ terreni. Illi enĩ
dederunt terrã dĩ sibi in hereditatẽ: & ex
toto corde atq ex ammo eccłiã dñi ꝑsequiti
sunt: & eiecerunt eã de sedib suis. & uasta¬
uerunt. Sed quid ꝓfuit nationibꝰ. quid uuit¬
hereticoꝵ gentes insultasse terrȩ dm̃: cũ dgs
loqͣtur ad eã & montibꝰ illiꝰ collibꝰq ac iugis
siue nemorosis locis quȩ amęnitate uirebant
paradisi. & collib de qͥb supͣ diximꝰ in zelo &
in furore suo loquitꝰ sit. & ꝓ opprobrio gentiũ
leuet manũ suã contra aduersarios qͥ eccłiam
ꝑsequuti sunt. &  portent confusionẽ & ignomi¬
niã sua  Tunc ꝑsequutorib int̾fectis & pace eccłiȩ
germinabunt arbores suas. & extendent ramos
uuasq afferent calcandas in p̾lo dm̃. de qͥb mu¬

Expanded text:
sui locutus sit, et proprie adversum Idumaeam quae sui locutus sit, et proprie adversum Idumaeam quae terrenis operibus volebat omnes, deposita imagine coelestis, portare imaginem terreni . Illi enim dederunt terram Dei sibi in haereditatem, et ex toto corde atque ex animo Ecclesiam Domini persecuti sunt, et ejecerunt eam de sedibus suis, et vastaverunt. Sed quid haereticorum gentes insultasse terrae Domini, cum loquatur ad eam et montibus illius collibusque ac jugis, sive nemorosis locis, quae amoenitate virebant paradisi, et collibus, de quibus supra diximus in zelo et in furore suo locutus sit, et opprobrio gentium levet manum suam contra adversarios, qui ecclesiam persecuti sint, ut portent confusionem et ignominiam suam? Tunc persecutoribus interfectis, et pace Ecclesiae germinabunt arbores suas, et extendent ramos uvasque adferent calcandas in praelo Domini, de quibus mu
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝑsequutionib & angustiis desolati sunt. &
conculeati ꝑ circuitũ. & facti in hereditatẽ reli¬
quis gentib. & ab om̃ib blasphemati. pterea
loqͥtur dñs conculcatis montib & desolatis. &
non solũ montib s & inferiorib ac ꝑ singulos
gradus in terra udea hoo ẽ. in monte eccliȩ
constitutis. de qua scriptũ ẽ. Non potest ciuitas
abscondi supra montẽ post̾ta: & collib atq tor¬
rentib quoꝵ hieme psequutionũ & tẽpestate
pressurȩ augetur fides. Uallibꝰ quoq his qͥ hu
militate dep̾ssi sunt. & desertis ȩcłiis & pa¬
rietims. atq in toto orbe ȩccłiarut̃ concilia¬
bulis derelictis. qualis sub diocletiano & ma¬
ximiano in toto orbe ꝑsequutio fuit. ꝑ quã
ꝓscripte sunt ȩccłiȩ atq uastatȩ. quando sub¬
sannauerunt ȩceliã om̃s gentiliũ & hereticoꝵ
gentes ꝑ circuitũ qđ in igne zeli & furoris

Expanded text:
do persecutionis angustiis desolati sunt, et do persecutionis angustiis desolati sunt, et conculcati per circuitum, et facti in haereditatem reliquis gentibus, et ab omnibus blasphemati. Propterea loquitur Dominus conculcatis montibus et desolatis, et non solum montibus, sed et inferioribus ac per singulos gradus in terra Judaea, hoc est, in monte Ecclesiae constitutis, de qua scriptum est: Non potest civitas abscondi super montem posita ; et collibus atque torrentibus, quorum hyeme persecutionum, et tempestate pressurae augetur fides. Vallibus quoque his qui in humilitate depressi sunt, et desertis Ecclesiis, et parietinis, atque in toto orbe Ecclesiarum conciliabulis derelictis: qualis sub Diocletiano et Maximiano in toto orbe persecutio fuit, per quam proscriptae sunt Ecclesiae atque vastatae: quando subsannaverunt Ecclesiam omnes gentilium, et haereticorum gentes per circuitum, quod in igne zeli furoris
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥtur esca uentri & uenter escis ds autẽ &
hunc & illa destru& in breui explanatione dice¬
re: nunc ad spãlẽ intelligentiã tͣnseamus. uix¬
ta quã & isaa extremas partes interp̃tati sumꝰ.
Neq enĩ uixta uidaicas fabulas qͣs illi ReyTesco¬
ceic appellant. genimatã & aureã de cȩlo expe¬
ciamꝰ ⁊erłm : nec rursũ passuri eircu̾cisionis in-¬
uiriã. nec oblaturi tauroꝵ & arietũ uictimas.
Nec sabbati otio dormiemus. qđ & mutti nr̃oꝵ &
p̃cipue tulliani liber qͥ inscribitur de sp̃e fide¬
uũ & lactantii institutionũ uolumen septimũ
pollicet᷑ & uictorini pictabionensis epĩ crebrȩ
expositiones. & nuꝑ seuerus nr̃ in dialogo cui
gallo nom̃ imposu̾it : & ut grecos nominẽ et pͥmt̃
extremumq coniungã. hireneus & apollinaris. Nos
inunicꝰ dicens. Euge excelsi quondã montes de
qͥb scriptũ ẽ. montes incireuitu eiꝰ & dñs ieir¬
cuitu popłi sui mͥ dati sunt in possessionẽ quan¬

Expanded text:
loquitur: « Esca ventri, et venter escis; Deus autem et hunc et illam destruet » , in brevi explanatione dicere, nunc ad spiritalem intelligentiam transeamus, juxta quam et extremas partes interpretati sumus. Neque enim juxta Judaicas fabulas, quas illi δευτερώσεις appellant, gemmatam et auream de coelo exspectamus Hierusalem, nec rursum passuri circumcisionis injuriam, nec oblaturi taurorum et arietum victimas, nec sabbati otio dormiemus: quod et multi nostrorum et praecipue Tertulliani liber, qui inscribitur de Spe fidelium, et Lactantii institutionum volumen septimum pollicetur, et Victorini Petabionensis Episcopi crebrae expositiones, et nuper Severus noster in dialogo, cui Gallo nomen imposuit: et ut Graecos nominem, et primum extremumque conjungam, Irenaeus et Apollinaris. Nos inimicus dicens: Euge; excelsi quondam montes, de quibus scriptum est: « Montes in circuitu ejus, ecuitu populi sui , mihi dati sunt in possessionem, quan
Abbreviated transcription (Latin):
Sin uastacione iceirro ait. uaticinare suꝑ terrã issis
& dices montib & collib. ugib & uallib Hec
dic̃ dñs df̃. Ecce ego in zelo meo & in furore meo
locutus sum. eo qđ confusionẽ siue obꝓbria gentiũ
sustinueritis. Iccirco hec dicit adonai dñs as. siue
adonai dñs. Ego leuaui fiue leuabo manũ meam

Expanded text:
 ait, vaticinare super terram Israel, et dices montibus et collibus, jugis et vallibus, haec dicit Dominus Deus: Ecce ego in zelo meo, et in furore meo locutus sum, eo quod confusionem  sive opprobria gentium sustinueritis. Idcirco haec dicit 420 Dominus Deus  sive Adonai
Abbreviated transcription (Latin):
S& habitari uoi faciã sic̃ a pͥncipio. bonisq donabo
Smaiorib quã habuistis abmicio. & scietis quia ego
sum dñs. & adducã siue generabo suꝑ uos honines
popłm meũ isrł. & hereditate possidebunt te siue
dixerunt de uobis. siue tibi. deuoratrix hominũ
es. & suffocans gentẽ tuã. ꝓpterea homines non
comedes amplius. & gentẽ tuã ñ necabis uit᷑
ait dñs ds̃. Nec auditã faciã in te siue in uobis
amplius confusionẽ. siue ignominiã gentiũ &

Expanded text:
ncipio, bonisque donabo majoribus quam habuistis ab initio: et scietis quia ego sum Dominus. Et adducam  sive generabo super vos homines, populum meum Israel, et haereditate possidebunt te  sivdixerunt de vobis  sive tibi, devoratrix hominum es, et suffocans gentem tuam: propterea homines non comedes amplius, et gentem tuam non necabis ultra, ait Dominus Deus: nec auditam faciam in te  sive in vobis amplius
Abbreviated transcription (Latin):
minatur & dic̃. Sicuti gauisus es suꝑ heredita¬
te domus isrł. quando tuis ꝑsequationib dnssipa¬
ta es. atq lacerata. & in toto orbe dispsa: sic faciã
tibi. Letante enĩ uniuersa terra uiuentiũ terra¬
q scorũ: & omĩb conuersis ad seruitute᷑ di. tu
dissꝰpatus eris mons inspide. mons pilose. & om̃s
idumea. oꝑa uidelic& terrena & cruoro & sangui¬
ni dedita : ut tunc cognoscas qđ ipse sim dñs: qͥ

Expanded text:
minatur, et dicit: Sicuti gavisus es super haereditaminatur, et dicit: Sicuti gavisus es super haereditate domus Israel, quando tuis persecutionibus dissipata est, atque lacerata et in toto orbe dispersa: sic faciam tibi. Laetante enim universa terra viventium, terraque sanctorum, et omnibus conversis ad servitutem Dei, tu dissipatus eris, mons hispide, mons pilose, et omnis Idumaea, opera videlicet terrena, et cruori et sanguini dedita, ut tunc cognoscas quod ipse sim Dominus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cdiasticos pariter possidebo. & hoc inquit dixisti.
cũ dñs eẽt.ibi qui suo popło p̾sidebat Ppterea:
sequebaris xpi familiã odio habens eos quosꝰ
possidere cupiebas: cũ te ꝑcussero & iudicaue¬
ro tunc tͥ notꝰ efficiar: & scies quod obꝓbria
tua. atq blasphemias. ñ alio referente cognoue¬
rim s ipse audierim quȩ loquutus es. contra
montes isrł dicens: deserti nobis dati sunt ad
deuorandũ. Montes isrł moisen. ꝓpħas & apłos
debemꝰ acciꝑe: quos heretici & hereticoꝵ pͥn-¬
ceps diabolus fibi putant traditos ad deuoran¬
in qͥt suꝑ me ore urõ. siue magnifice loquuti
estis: non ut pututis contra montes. s ꝑ illos
socii montis seir de quib supra dictũ ẽ. imple¬
bo montes eiꝰ & colles. & ualles. & campos siue
tdorrentes fuerunt aduersum me: nequaquã p̾¬
ces & orationes ut putatis ad dm̃: s clamores
uociferationes atq blasphemiȩ. Unde & dñs cõ¬

Expanded text:
clesiasticos possidebo pariter. Et hoc, inquit, dixisti, clesiasticos possidebo pariter. Et hoc, inquit, dixisti, cum Dominus esset ibi, qui suo populo praesidebat. Propterea rsequebaris Christi familiam, odio habens eos, quos possidere cupiebas. Cum te percussero et judicavero, tunc tibi notus efficiar et scies quod opprobria tua atque blasphemias non alio referente cognoverim, sed ipse audierim, quae locutus es contra montes Israel dicens: « Deserti nobis dati sunt ad devorandum. » Montes Israel, Moysen, prophetas, aposdebemus accipere, quos haeretici et haereticorum princeps diabolus sibi putant traditos ad devoraninquit, super me ore vestro, sive magnifice locuti estis, non ut putatis contra montes, sed per illos socii montis Seir, de quibus supra dictum est : Implebo montes ejus, et colles, et valles, et campos, sive torrentes, fuerunt adversum me: nequaquam preces, et orationes, ut putatis ad Deum, sed clamores, vociferationes, atque blasphemiae. Unde et Dominus com