comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tebat easdem uuas suspensas atq serua¬
tas fieri mitiores. dulciores. salubrio¬
res. neq ipsũ uinũ qđ supradictũ est.
et amissa luce liquidius atq luculen-¬
tiuis. et salutifera substantia disceden¬
te salubrius. Qͥd dicã de lignis et
frondibꝰ q̃ tẽpore arescunt. nec ex eo
auob̾ dici potest deteriora fieri : Id enĩ
amittunt qͦ fumꝰ gignit᷑: id autẽ reti¬
nent unde lucida flamma consurgit.¬
& ea claritate quã multũ diligitis. pu¬
rius bonũ inaridioribꝰ quã inuiridi¬
oribꝰ. e̾e̾. testatur. Ex qͦ fit ut aut nege¬
tis dei partẽ in luce pura quã in fumo¬
sa esse maiorem. et ita om̃ia ur̃a do¬
cumenta turbetis: aut fateamini fieri
posse ut de stipibꝰ amputatis uł euul¬
sis si diuturniore tẽpore reponant᷑.
copiosius fugiat mali natura quã bo¬
ni. Quo confesso: tenebimꝰ de frugi¬
bus carptis maius malũ posse abire.
atq ita in carnibꝰ maius bonũ posse

Expanded text:
tebat easdem uvas suspensas atque servatebat easdem uvas suspensas atque servatas fieri mitiores, dulciores, salubriores: neque ipsum vinum quod supra dictum est, et amissa luce liquidius atque luculentius, et salutifera substantia discedente salubrius. 45. Quid dicam de lignis et frondibus, quae tempore arescunt, nec ex eo a vobis dici possunt deteriora fieri? Id enim amittunt quo fumus gignitur, id autem retinent unde lucida flamma consurgit, et ea claritate quam multum diligitis, purius bonum in aridioribus, quam in viridioribus esse testatur. Ex quo fit ut aut negetis Dei partem in luce pura quam in fumosa esse majorem, et ita omnia documenta vestra turbetis; aut fateamini fieri posse ut de stirpibus amputatis vel evulsis, si diuturniore tempore reponantur, copiosius fugiat mali natura quam boni. Quo concesso, tenebimus de frugibus carptis majus malum posse abire, atque ita in carnibus majus bonum posse
Abbreviated transcription (Latin):
assit modus: quẽ et in om̃i re dña¬
ri decet. Nã musto recentiore ꝑuer¬
sitas sensuũ citius solet accidere: ita
ut si aliquando in lacu remanserit
aliquantũq ferbuerit intuentes
desuꝑ ꝑcusso cerebro p̾cipites agat.
et nisi aliquomͦ subueniatur extin¬
gat. Iam qđ ad ualitudinẽ attinet.
inflari eo corpora ꝑnicioseq distendi
quis abnuat: Nũ ideo tanta incom¬
moda insidunt. qͥa plus habet bonũ:
Propterea ista in uini uetustate ñ st̃:
qͥa diuinȩ substantiȩ magna pars
discessit. Absurdũ ẽ. dicere uob̾ p̃ser¬
tim qui prȩsentiam partis dei oculis
naribꝰ. palati. cũ his sensus bene afficiun¬
tur: indicatis. Iam uero quȩ tanta ꝑuer¬
sio .ẽ. uinũ putare fel principũ tenebra¬
rũ. et uius comedendis ñ parcere: Ma¬
gisne inerit illud fel cũ in cupa. quam
cũ inacinis fuerit: Qđ si bono disce¬
dente quasi meratius remanet malũ.
et id temporis mora contingit: ñ opor¬

Expanded text:
adsit modus, quem in omni re dominaadsit modus, quem in omni re dominari decet. Nam musto recentiore perversitas sensuum citius solet accidere: ita ut si aliquando in lacu remanserit, aliquantumque ferbuerit, intuentes desuper percusso cerebro praecipites agat, et nisi aliquo modo subveniatur, exstinguat. Jam quod ad valetudinem attinet, inflari eo corpora pernicioseque distendi, quis abnuat? Num ideo tanta incommoda insunt, quia plus habet boni; propterea ista in vini vetustate non sunt, quia divinae substantiae pars magna discessit? Absurdum est dicere; vobis praesertim qui praesentiam partis Dei, oculis, naribus, palato, cum hi sensus bene afficiuntur, judicatis. Jam vero quae tanta perversio est, vinum putare fel principum tenebrarum, et uvis comedendis non parcere? Magisne inerit illud fel cum in cupa, quam cum in acinis fuerit? Quod si bono discedente quasi meracius remanet malum, et id temporis mora contingit; non opor
Abbreviated transcription (Latin):
de terra. antequã ad cibum nr̃m ue¬
niant. inter positione aliqua tẽporis
meliora reddunt᷑: ut porri. et inti¬
ba. lactucȩ. uuȩ. mala. ficus. et quȩdã
pira. et multa p̾terea q̃ et colorant᷑
melius dũ ñ statim ut discerpta fu-¬
erint absumunt᷑. et corpore capiun¬
tur salubrius. et sapiunt inore con-¬
ditius. Quȩ tanta cõmoditas et suaui¬
tas in e̾e his rebus minime deberet
ora bono fierent quanto diuturnius
reponunt᷑ postquã a terra quasi a ma¬
tre separata sunt. Caro ipsa pridie
occisorũ auimaliũ: ꝓfecto. ẽ. iocundi¬
or atq commodior. Non autẽ ita eͥe.
oportebat. si ut asseritis plus habe¬
ret boni eo die recens animante in¬
terempto. quã post pridie cũ diuinȩ
substantię maior fuga facta esset.
Uinũ uero uetustate purius meliusq
fieri qͥs ignoret. nec ad ꝑuertendos
sensus dolentiũ ut putatis. sed ad
uegetandũ corpus utilius: Tantum

Expanded text:
de terra, antequam ad cibum nostrum vede terra, antequam ad cibum nostrum veniant, interpositione aliqua temporis meliora redduntur; ut porri et intiba, lactucae, uvae, mala, ficus, et quaedam pira: et multa praeterea quae et colorantur melius, dum non statim ut decerpta fuerint, absumuntur, et corpore capiuntur salubrius, et sapiunt in ore conditius: quae tanta commoditas et suavitas inesse his rebus minime deberet,ora bono fierent, quanto diuturnius reponuntur, postquam a terra quasi a matre separata sunt. Caro ipsa pridie occisorum animalium profecto est jucundior atque commodior: non autem ita esse oportebat, si, ut asseritis, plus haberet boni, eo die recens animante interempto, quam postridie cum divinae substantiae major fuga facta esset. 44. Vinum vero vetustate purius meliusque fieri quis ignoret? nec ad pervertendos sensus redolentius, ut putatis, sed ad vegetandum corpus utilius: tantum
Abbreviated transcription (Latin):
uos idoneos indices oculos. nares. pa¬
latũ. quibꝰ diuinȩ partis p̾sentiam
incorporibꝰ apꝓbetis : His autẽ re¬
motis. unde docebitis ñ modo maio¬
rem dei partẽ in stipibꝰ. e̾ẽ. quã in
carnibꝰ. sed om̃ino. ee̾ aliqͥd eiꝰ instipi¬
bus: An pulchritudo uos mouet.
ñ quȩ in suauitate coloris est. sed
quȩ in partiũ congruentia: Utinã
hoc e̾et. Quando enĩ corporibꝰ ani-¬
mantiũ in quorũ forma paria pa¬
ribꝰ mnembra respondeant. audere.¬
tis distorta ligna conferre : Qđ ne
cesse est his: qͥ uim essentiȩ mente
uidere ñ possunt. Quomͦ ꝓbatis
ꝑmorã tẽporis et ꝑ obtritiones qͣsi
fugere de corporibꝰ substantiã bo¬
ni. nisi quia inde discedit ds̃ ut as¬
seritis. et de loco in locũ migrat:¬
Plenũ est dementiȩ. Ueruntamen: signa
uos ad istã sententiã et indicia quan¬
tũ existimare possum. nulla duxerͣt.
Multa enĩ carpta de arboribꝰ uł euulsa

Expanded text:
vos idoneos judices oculos, nares, pavos idoneos judices oculos, nares, palatum, quibus divinae partis praesentiam in corporibus approbetis? His autem remotis, unde docebitis non modo majorem partem Dei in stirpibus esse quam in carnibus, sed omnino esse aliquid ejus in stirpibus? An pulchritudo vos movet, non quae in suavitate coloris est, sed quae in partium congruentia? Utinam hoc esset Quando enim corporibus animantium, in quorum forma paribus paria membra respondeant, auderetis distorta ligna conferre? Secesse est iis qui vim essentiae mente videre non possunt, quomodo probatis per moram temporis, et per obtritiones quasdam, fugere de corporibus substantiam boni, nisi quia inde discedit Deus, ut asseritis, et de loco in locum migratPlenum est dementiae. Verumtamen signa vos ad istam sententiam et indicia, quantum existimare possum, nulla duxerunt. Multa enim carpta de arboribus vel evulsa
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ dei habitare fateamini. Qđ si
dicitis. ñ etiã hoc dicitis. oliuȩ folia cũ
incendunt᷑ igne̾ emittere. inqͦ p̾sentia
lucis apparet. Carnes autẽ cũ incendun¬
tur ñ idem facere. qͥd de adipe respon¬
debitis. qͥ prope om̃s italas lucernas
illuminat: Qd de fimo bubali qͥ est
certe bouis carne sordidior. qͦ siccato
rustici sic utunt᷑ ad focũ. ut eiꝰ igne
facilius nichil sit. fumoq purgatius:
Qͥd qđ si nitor et fulgor maiorem prȩ¬
sentiã diuinȩ partis ostendit eã uos
ñ purgatis. ñ consignatis. non liberta¬
tis: Siqͥdem est maxime in floribꝰ
ut omitta sanguine. et innumerabi¬
lia in carne uł excarne simillima:
qͦs certe flores habere in epulis ñpo¬
testis. Qui si etiã carnibꝰ uesceremini:
squamas certe pisciũ et quosdã uer-¬
miculos atq muscas quȩ etiã om̃ia
intenebris luce ꝓpria choruscunt. pul¬
stat. nisi ut dicere desinatis. habere

Expanded text:
partem Dei habitare fateamini. Quod si partem Dei habitare fateamini. Quod si dicitis, nam etiam hoc dicitis, olivae folia, cum incenduntur, ignem emittere, in quo praesentia lucis apparet; carnes autem, cum incenduntur, non idem facere: quid de adipe respondebitis, qui prope omnes Italas lucernas illuminat? Quid de fimo bubulo, qui est certe bovis carne sordidior, quo siccato rustici sic utuntur ad focum, ut ejus igne facilius nihil sit fumoque purgatius? Quid quod, si nitor et fulgor majorem praesentiam divinae partis ostendit, eam vos non purgatis, non consignatis, non liberatis? Siquidem est maxime in floribus, ut omittam sanguinem, et innumerabilia in carne, vel ex carne simillima, quos certe flores habere in epulis non potestis: qui si etiam carnibus vesceremini, squamas certe piscium, et quosdam vermiculos atque muscas, quae omnia etiam in tenebris luce propria coruscant, pultur restat, nisi ut dicere desinatis, habere
Abbreviated transcription (Latin):
contradicere pͣparatis: Colore solo
lenticulã. fimꝰ uincit infantis. Od ore
solo: assa offella suꝑat mitẽ ac uiridẽ
ficũ. Sapore solo: hedus occisus herbã
quã uiuus pascit uincit. Inuenta est
etiã gͦ cuiꝰ causa his simul tribꝰ testibꝰ
adiuuet᷑. Qd queritis amplius : Aut
qͥd dicturi estis. cur uos epulantes
immundos faciant pulmenta. et dispu
tantes hȩc portenta ñ faciant. p̾sertĩ
cũ solis istius radius quẽ uos certe et
carnibꝰ om̃ibꝰ et frugibꝰ pͣponitis. nec
oleat. nec sapiat. sed tantũ modo inter
cȩtera corpora prȩstantia fulgentis.¬
simi coloris ȩmineat: Qui uos magno¬
pere hortat᷑ atq ad eo cogit inuitos:
ut inter documenta cõmixti boni
nichil coloris nitori p̾feratis. Ad illas
gͥ reducemini angustias: ut magis in
sanguine ut in his q̃ animaliũ carnibꝰ
fetidissima. sed nitide colorata intus
egerunt᷑. quã in oliuȩ foliis pallentibꝰ

Expanded text:
contradicere paratis? Colore solo contradicere paratis? Colore solo lenticulam fimus vincit infantis, odore solo assa offella superat mitem ac viridem ficum, sapore solo haedus occisus herbam, quam vivus pascitur, vincit: inventa est etiam caro, cujus causa his simul tribus testibus adjuvetur. Quid quaeritis amplius? aut quid dicturi estis? Cur vos epulantes immundos faciant pultantes haec portenta non faciant: praesertim cum solis istius radius, quem vos certe et carnibus omnibus et frugibus anteponitis, nec oleat, nec sapiat, sed tantummodo inter caetera corpora, praestantia fulgentissimi coloris, emineat; qui vos magnopere hortatur, atque adeo cogit invitos, ut inter documenta commixti boni, nihil coloris nitori praeferatis? 42. Ad illas ergo reducimini angustias, ut magis in sanguine, et in iis quae animalium carnibus foetidissima, sed nitide colorata in vicis egeruntur, quam in olivae foliis pallentibus
Abbreviated transcription (Latin):
carne accipe dm̃. si sapore ds̃ immixtꝰ¬
agnoscit᷑: nã et holera sapidiora fiunt
cocta cũ carnibꝰ. et herbas qͥbꝰ pecora pascun¬
tur gustare ñ possumꝰ. Conuersas autẽ
in sucũ lactis: et colore prestantiores.
& sapore cõmodissimas iudicamꝰ. Anbona
tria simul ubi fuerint id est color bonus
et odor et sapor. ibi eeͥ. maiorem boni
tribunal palati ñ potestis admittere.
Holite portulacã saltẽ carnibꝰ ante po¬
nere: quȩ ab his coctis et colore et odore
et sapore suꝑat᷑. Porcellus assis: hoc enĩ
cogitis ut de bono et de malo nͦ scripto¬
ribus et librariis. sed coquis et dulcia¬
riis ministris uob̃cũ potius disseramus.
porcellus gͦ assus. et colore nitidus. et
odore blandus: et sapore iocundus est.
Habetis ꝑfectũ diuinȩ substantiȩ inha¬
bitantis indiciũ: trino testimonio. Uos
inuitat et purgari ur̃a sc̾itate deside¬
rat. Inuadite. Qͥd cunctamini: Quid

Expanded text:
carne accipere Deum, si sapore Deus immixtcarne accipere Deum, si sapore Deus immixtagnoscitur? Nam et olera sapidiora fiunt cocta cum carnibus: et herbas quibus pecora pascuntur, gustare non possumus; conversas autem in succum lactis, et colore praestantiores, et sapore commodissimas judicamus. 41. An bona tria simul ubi fuerint, id est color bonus et odor et sapor, ibi esse majorem boni tribunal palati non potestis admittere. Nolite portulacam saltem carnibus anteponere, quae ab his coctis et colore et sapore et odore superatur. Porcellus assus hoc enim cogitis, ut de bono et de malo, non scriptoribus et librariis, sed coquis et dulciariis ministris vobiscum potius disseramus: porcellus ergo assus et colore nitidus, et odore blandus, et sapore jucundus est: habetis perfectum divinae substantiae inhabitantis indicium; trino testimonio vos invitat, et purgari vestra sanctitate desiderat. Invadite, quid cunctamini? quid
Abbreviated transcription (Latin):
nulla potestis uestita floribꝰ prata con¬
ferre. Nã et si odore inuenit᷑ hoc bonu̾:
nonnullorũ animaliũ carnibꝰ miri odo.¬
ris conficiunt᷑ unguenta. sibi deniq
ipsi qͥ cũ carnibꝰ meliusculis concoqui
solent: multo iocundius solent quã si
eis caro defuisset. Postremo si suauius
olentia mundiora iudicatis quodum
luto uesci auidius quã cisternȩ aquã
bibere debuistis: qͥa ꝑfusa ymbribꝰ terra
siccior nares miro odore ꝑmulcet. me¬
liusq olet tale lutũ ꝙͣ si exciperet᷑ plu-¬
uia purior. Qł si saporem opus ẽ. attesta¬
ri. ut cognoscamꝰ habitare incorpore
aliqͥd dei: magis habitat in dactilis et
melle quã in carne porcina. sed magis
incarne porcina ꝙͣ in faba. Magis in
fico: quã inficato. Ecce concedo: sed
et uos concedite. Mlagis inficato: quã
in beta. Qd qđ ista ratione cogimini
confiteri quasdã stipes. qs certe omnes
mundiores uultis quã carnẽ. ex ipsa

Expanded text:
nulla potestis vestita floribus prata connulla potestis vestita floribus prata conferre. 40. Nam si et odore invenitur hoc bonum, nonnullorum animalium carnibus miri odoris conficiuntur unguenta. Cibi denique ipsi, qui cum carnibus meliusculis concoqui solent, multo jucundius olent quam si eis caro defuisset. Postremo si suavius olentia mundiora judicatis, quodam luto vesci avidius, quam cisterninam aquam bibere debuistis; quia perfusa imbri terra siccior, nares miro odore permulcet, meliusque olet tale lutum, quam si exciperetur pluvia purior. Quod si saporem opus est attestari, ut cognoscamus habitare in corpore aliquid Dei, magis habitat in dactylis et melle quam in carne porcina, sed magis in carne porcina quam in faba; magis in fico quam in ficato, ecce concedo; sed et vos concedite, magis in ficato quam in beta. Quid quod ista ratione cogimini confiteri, quasdam stirpes, quas certe omnes mundiores vultis quam carnem, ex ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
candido. plerunq aureolo. et aliis huiꝰcemo¬
di qͦs inpomis et floribꝰ uelut testes dei pre¬
sentis atq inherentis accipitis. Qd tandem
cause ẽ qđ ruborem in rosa indicẽ boni ẽe
ꝑhibetis. et eundẽ damnatis insanguine:
Cur inuiola eundẽ colorẽ amplectimini.
quẽ in coleribꝰ in morbo ic tericorũ. in in¬
fantis deniq fimo asꝑnamini: Cur nitorẽ
atq fulgorẽ olei clamare copiã coadmixti
boni arbitramini et ad id purgandum
fauces et uentrẽ paratis. De pingui autẽ
carne simillimi fulgoris distillantibus
guitis labia contingere formidatis: Cur
de thesauris dei melonẽ. ee̾ putatis aure
um. et pernȩ adipẽ rancidũ. uł oui me-¬
diũ ñ putatis: Cur uob̾ candor in lactu¬
cis p̾dicat dm̃. in lacte ñ pͣdicat: De colo¬
ribꝰ enĩ ad huc liquor: inqͥbꝰ ut omittã
cętera uniꝰ pauonis pennis et plumis qͣ
certe de concubitu et carne nascuntur

Expanded text:
candido, plerumque aureolo, et aliis hujusmocandido, plerumque aureolo, et aliis hujusmodi, quos in pomis et floribus velut testes Dei praesentis atque inhaerentis accipitis. Quid tandem causae est, quod ruborem in rosa indicem abundantis boni esse perhibetis, et eumdem damnatis in sanguine? Cur in viola eumdem colorem amplectimini, quem in choleribus, in morbo ictericorum, in infantis denique fimo aspernamini? Cur nitorem atque fulgorem olei, clamare copiam coadmixti boni arbitramini, et ad id purgandum fauces et ventrem paratis; de pingui autem carne simillimi fulgoris destillantibus guttis labra contingere formidatis? Cur de thesauris Dei melonem putatis aureum esse; et pernae adipem rancidam, vel ovi medium non putatis? Cur vobis candor in lactucis praedicat Deum, in lacte non praedicat? De coloribus enim adhuc loquor, in quibus ut omittam caetera, unius pavonis pennis et plumis, quae certe de concubitu et carne nascuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
abhis fallaciis potiꝰ quã ratio tutos facit.
Quã obrem ita ego ista conabor refellere.
quantũ me ds̃ adiuuare dignabit᷑: ut
ñ solũ prudentiũ iudicio qͦ simul ac dicta
fuerint imꝓbant᷑. sed ipsi etiã uulgari
intelligentiȩ quã sint falsa et absurda
satis eluceat. Primo eñ quęro: unde do¬
ceatis infrumentis et legumine. et hole¬
ribus et floribꝰ et pomis in esse istã nescio
quã partẽ dei. Ex ipso coloris nitore inqͥ¬
unt. et odoris iocunditate. et saporis sua¬
uitate manifestũ ẽ. Quȩ dũ ñ habent
putria: eodẽ bono sese deserta.eͥe. signi¬
ficant. Non pudet dm̃ naso et palato
inuentũ putare. Sed hoc omitto latine
enĩ uob̃ dicã: et ut dici assolet multũ ẽ.
ad uos. Illud potius qualicũq mente intel¬
ligendũ fuit. si colore apparet incor¬
poribꝰ boni p̃sentia: fimum animaliũ
qđ ipsarũ etiã carniũ purgamentũ
est diuersis nitere coloribus. alias

Expanded text:
ab his fallaciis potius quam ratio tutos facit. ab his fallaciis potius quam ratio tutos facit. Quamobrem ita ego ista conabor refellere, quantum me Deus adjuvare dignabitur, ut non solum prudentium judicio, quo simul ac dicta fuerint improbentur, sed ipsi etiam vulgari intelligentiae, quam sint falsa et absurda satis eluceat. 39. Primo enim quaero, unde doceatis in frumentis, ac legumine, et oleribus, et floribus, et pomis inesse istam nescio quam partem Dei. Ex ipso coloris nitore, inquiunt, et odoris jucunditate, et saporis suavitate manifestum est: quae dum non habent putria, eodem bono sese deserta esse significant. Non pudet Deum naso et palato inventum putare? sed haec omitto. Latine enim vobis dicam, et, ut dici assolet, multum est ad vos. Illud potius qualicumque mente intelligendum fuit, si colore apparet in corporibus boni praesentia, fimum animalium, quod ipsarum etiam carnium purgamentum est, diversis nitere coloribus, alias
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa quiete nr̃a: dũ in corpore illa quȩ
appellat᷑ digestio interiore calore con¬
ficitur. Atq ita tot occasionibꝰ diuina fu-¬
giente natura: qͥddã sordidissimũ rema¬
net. unde ꝑconcubitũ caro formetur.
cũ anima tam̃ boni generis. qm̃ quãuis
plurimũ ñ tam̃ totũ bonũ memoratis
illis motibꝰ euolat. Quo circa cũ anima
etiã carne̾ deseruerit. nimias sordes
reliquas fieri: et ideo eorũ qͥ uescuntur
carnibꝰ animã coinquinari. Orerũ natu-
rȩ obscuritas: quantũ tegmen. ẽ. falsita¬
tis. Qͥs ñ hȩc audiens. qͥ rerũ causas ñdi¬
dicit. qͥ nondũ ueritatis quantulocũq
lumine asꝑsus corporeis imaginibꝰ fal¬
litur. eo ipso quo hȩc minime apparent.
& ꝑquȩdã simulachra rerũ uisibiliũ cogi¬
tant᷑. et diserte dici possunt uera ee̾ arbi¬
tretur: Taliũ autẽ hominũ magnę tur¬
bȩ atq greges uocant᷑. qͦs religiosus timor

Expanded text:
ipsa quiete nostra, dum in corpore, illa quae ipsa quiete nostra, dum in corpore, illa quae appellatur digestio, interiore calore conficitur. Atque ita tot occasionibus divina fugiente natura, quiddam sordidissimum remanet, unde per concubitum caro formetur; cum anima tamen boni generis, quoniam quamvis plurimum, non tamen totum bonum, memoratis illis motibus evolat. Quocirca, cum anima etiam carnem deseruerit, nimias sordes reliquas fieri, et ideo eorum qui vescuntur carnibus, animam coinquinari. CAPUT XVI.-rae obscuritas, quantum tegmen est falsitatis? Quis non, haec audiens, qui rerum causas non didicit, qui nondum veritatis quantulocumque lumine aspersus corporeis imaginibus fallitur, eo ipso quo haec minime apparent, et per quaedam simulacra rerum visibilium cogitantur, et diserte dici possunt, vera esse arbitretur? Talium autem hominum magnae turbae atque greges vocantur, quos religiosus timor
Abbreviated transcription (Latin):
in carne diuinũ illud membrũ et a
suo certo itinere auersũ atq impedi¬
tũ erroribꝰ erumnisq implicant. Itaq
cibi qͥ de frugibꝰ et pomis parant᷑ si ad
in eis. ẽ luculentũ et diuinũ purgatur.
id est om̃i ex parte ꝑficitur: ut ad regna
ꝓpria sine ulla sordiũ difficultate re-¬
feratur. Hinc. ẽ. qđ mendicanti homi¬
ni qͥ manicheus ñ sit. panẽ uł aliqͥd fru¬
betis: ne mẽbrũ dei qđ his rebꝰ admixtũ
est. suis peccatis sordidatũ a reditu im¬
pediat. Carnes autẽ: iã de ipsis sordibꝰ
dicitis. e̾e. concretas. Fugit enĩ aliquid
partis illiꝰ diuinȩ ꝑhibetis: dũ fruges
& poma carpunt᷑. Fugit cũ affligunt᷑
uł terendo uł molendo uł coquendo:
uł etiã moriendo atq mandendo. fu¬
git etiã in om̃ibꝰ motibꝰ animaliũ. uł¬
cũ gestiunt. uł cũ exercent᷑. uł cũ laborant.
uł cũ om̃ino aliqͥd oꝑant᷑. Fugit etiã in

Expanded text:
in carne divinum illud membrum, et a in carne divinum illud membrum, et a certo suo itinere aversum atque impeditum, erroribus aerumnisque implicant. Itaque cibi qui de frugibus et pomis parantur, si ain eis est luculentum et divinum purgatur, id est ex omni parte perficitur, ut ad regna propria sine ulla sordium difficultate referatur. Hinc est quod mendicanti homini, qui manichaeus non sit, panem vel aliquid frubetis; ne membrum Dei, quod his rebus admixtum est, suis peccatis sordidatum a reditu impediat. 37. Carnes autem jam de ipsis sordibus dicitis esse concretas. Fugit enim aliquid partis illius divinae, ut perhibetis, dum fruges et poma carpuntur; fugit cum affliguntur vel terendo vel molendo vel coquendo, vel etiam mordendo atque mandendo. Fugit etiam in omnibus motibus animalium, cum gestiunt, vel cum exercentur, vel cum laborant, vel cum omnino aliquid operantur. Fugit etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
um est commune illũ immundũ
et inquinatũ uocasse: Sed stultũ
est uob̾cũ agere de scripturis: cũ et ratio¬
nẽ pollicendo decipiatis. et eos libros in
quibꝰ magna ẽ. religionis auctoritas. falsis
capitulis immissis corruptos. e̾e̾. dicatis.
Ratione gͥ mͥ ꝑsuadete. qͦmͦ uescentẽ carnes
coinqͥnent: si sine ulla offensione. sine
ulla infirma opinione. sine ulla libidi.¬
ita redditur. Qm̃ inqͥt membrũ dei-
malorũ substantiȩ cõmixtũ ẽ: ut etiã
refrenaret atq a sũmo furore cõpri-¬
meret. Sic enĩ dicitis. De cõmixta utraq
natura. id est boni et mali: mundus est
fabricatꝰ. Pars autẽ illa diuina ex om̃i
parte mundi cotidie purgat᷑ et in sua
regna resumit᷑. sed hȩc ꝑterrã ex ha¬
lans et ad cęlũ tendens incurrit in
stipes. qm̃ radicibꝰ terre affiguntur.
atq ita om̃s herbas et arbusta om̃ia
fecundat et uegetat. Hinc animalia
cibũ capiunt. Quȩ si cõcũbunt: ligãt

Expanded text:
um est, commune illum immundum um est, commune illum immundum et inquinatum vocasse? Sed stultum est vobiscum agere de Scripturis, cum et rationem pollicendo decipiatis, et eos Libros, in quibus magna est religionis auctoritas, falsis capitibus immissis corruptos esse dicatis. Ratione igitur mihi persuadete quomodo vescentem carnes coinquinent, si sine ulla offensione, sine ulla infirma opinione, sine ulla libidiita redditur: Quoniam, inquit, membrum Dei malorum substantiae commixtum est, ut eam refrenaret, atque a summo furore comprimeret sic enim dicitis, de commixta utraque natura, id est boni et mali, mundus est fabricatus. Pars autem illa divina ex omni parte mundi quotidie purgatur, et in sua regna resumitur: sed haec per terram exhalans, et ad coelum tendens, incurrit in stirpes, quoniam radicibus terrae affiguntur, atque ita omnes herbas, et arbusta omnia fecundat et vegetat. Hinc animalia cibum capiunt, quae si concumbunt, ligant
Abbreviated transcription (Latin):
bitis. uł aliqͥd facitis: om̃ia ingłia dei
facite. Sine offensione estote iudȩis
& grecis. et ȩccłȩ dei: sicut et ego om̃ibꝰ
ꝑ om̃ia placeo. ñ quęrens qđ michi
utile.ẽ: sed qđ multis ut salui fiant.
et a uino sit abstinendũ. Is finis est
triplex. Ad comprimendã delectatio¬
nem quȩ in his maxime cibis haberi
solet. atq in tali potu usq ad ebriosi¬
tatem ꝑuenire. Ad tuendã infirmi¬
tatẽ. ꝓpter illa quȩ sacrificant᷑ atq
libant᷑. et qđ maxime cõmendatidũ. ẽ.
ꝓpter caritatẽ: ne imbecillorũ abhis
continentiũ offendat᷑ infirmitas. Uos
autẽ immunda esse obsonia dicitis:
cũ dicat apłs om̃ia munda eͥe̾. sed ei
malũ. e̾e. qͥ ꝑ offensionẽ manducat.
Et ꝓrsus credo uos istis epulis inqͥna¬
ri: eo ipso quo immunda. eͥe. arbitra¬
mini. Ait enĩ. Credo et confido in
dño iħu qͥa nichil cominune ꝑipsũ.
sed ei qͥ existimat aliqͥd cõmune
esse illi cõmune est. Cũ autẽ dubi¬

Expanded text:
ud quid facitis, omnia in gloriam Dei facite. Sine offensione estote Judaeis et Graecis et Ecclesiae Dei, sicut et ego omnibus per omnia placeo, non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant. et a vino sit abstinendum. Is finis est triplex. Ad comprimendam delectationem, quae in his maxime cibis haberi solet, atque in tali potu usque ad ebrietatem pervenire. Ad tuendam infirmitatem, propter illa quae sacrificantur atque libantur. Et quod maxime commendandum est, propter charitatem, ne imbecilliorum ab his continentium offendatur infirmitas. Vos autem immunda esse obsonia dicitis, cum dicat Apostolus omnia munda esse, sed ei malum esse qui per offensionem manducat. Et prorsus credo vos istis epulis inquinari, eo ipso quo immunda esse arbitramini. Ait enim: Credo et confido in Domino Jesu, quia nihil commune per ipsum; sed ei qui existimat aliquid commune esse, illi commune est. Cui autem dubi
Abbreviated transcription (Latin):
tã uegetã. tã deniq incredibilẽ. uim
habuisse in oculorũ acie. ut et inte¬
nebris suis uiderent. et purissimam
quȩ a uob̾ cõmendat᷑ regnorũ dei
lucẽ. siqͥdem illã etiã talibꝰ fuisse uisi¬
bilẽ uultis. et aspicerent. et conside¬
rarent. et delectarent᷑. et appeterent.
nr̃os autẽ oculos cõmixtione lucis. cõ¬
mixtione sũmi boni. cõmixtione de¬
niq dei. tã infirmos et imber illos e̾e
redditos ut neq qͥcꝙͣ uideamꝰ intene¬
bris. et solis aspectũ nullomͦ ferre
possimꝰ. atq inde conuersi etiã quȩ

Expanded text:
tam vegetam, tam denique incredibilem vim tam vegetam, tam denique incredibilem vim habuisse in oculorum acie, ut et in tenebris suis viderent purissimam, quae a vobis commendatur, regnorum Dei lucem siquidem illam etiam talibus visibilem fuisse vultis, et aspicerent, et considerarent, et delectarentur, et appeterent: nostros autem oculos commixtione lucis, commixtione summi boni, commixtione denique Dei tam infirmos, tam imbecillos esse redditos, ut neque quidquam videamus in tenebris, et solis aspectum nullo modo ferre possimus, atque inde conversi, etiam quae
Abbreviated transcription (Latin):
cepit atq inflexit ad cõponenda menda.¬
cia: Cur inquã tenebre serpentibus.
aque natantibꝰ. uenti uolantibꝰ congru¬
unt: Quadrupedẽ uero ignis incendit.
& nos fumꝰ offucat: Qd qđ etiã serpen¬
tes acutissime uident. et p̾sentia solis
exultant. ibiq sunt abundantiores ubi
aer serenior difficilius et rarius contra.¬
hit: Qd absur dius quã ibi eͥe. accõmoda¬
tius et aptius incolas amatoresq tene¬
brarũ ubi lucis ꝑspicuitate gaudet᷑:
Qđ̾ si eos dicitis delectari potius calore
quã lumine. multo congruentius in
igne serpentes alacres natos: ꝙͣ tardũ
asinũ diceretis. Et tamen luci huic
amicũ qͥs aspidem neget. cũ eiꝰ oculi
aquilȩ oculis comparent᷑. Sed de be¬
cro sine ꝑtinacia: et tandẽ fabulis uanis
et ꝑniciosis auimũ exuamꝰ. Qs enĩ tani¬
tam ꝑuersitate̾ ferat qua dicit᷑ intene¬
brarũ gente cui nichil admixtũ erat
luminis. animalia bipedia tã firmã.

Expanded text:
cepit atque illexit ad componenda mendacepit atque illexit ad componenda mendacia? Cur, inquam, tenebrae serpentibus, aquae natantibus, venti volantibus congruunt; quadrupedem vero ignis incendit, et nos fumus offocat? Quid quod etiam serpentes acutissime vident, et praesentia solis exsultant, ibique sunt abundantiores, ubi aer serenior difficilius et rarius nubem contrahit? Quid absurdius, quam ibi esse accommodatius et aptius incolas amatoresque tenebrarum, ubi lucis perspicuitate gaudetur? Quod si eos dicitis delectari potius calore quam lumine, multo congruentius in igne serpentes alacres natos, quam tardum asinum diceretis: et tamen luci huic amicam aspidem quis neget, cum ejus oculi aquilae oculis comparentur? Sed de beemus sine pertinacia, et tandem fabulis vanis et perniciosis animum exuamus. Quis enim tantam perversitatem ferat, qua dicitur in tenebrarum gente, cui nihil admixtum erat luminis, animalia bipedia tam firmam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhibetis. et sumũ malũ audetis asserere :
tibꝰ. aquȩ natantibꝰ. uenti uolantibꝰ. ignis
ȩdacioribꝰ. fumꝰ elatioribꝰ: Tanta enĩ a uo¬
bis indiscordiȩ gente concordia et tantꝰ
inꝑuersitatis sede ordo describit᷑ si quod
malũ ẽ. Omitto illud ualentissimũ qđ
supra dictũ est noceri ñ potuisse ubi erat¬
nullũ bonũ. Sed si hoc obscurũ est illud
certe om̃ibꝰ eminet et apparet. qͥa sicut
dixi et ut om̃s consentiunt: qđ nocet
est malũ. Fumꝰ in illa gente bipedibus
animalibꝰ ñ nocebat. Genuit ea et aluit
et sustinuit sine labe nascentia. crescen¬
tia. regnantia. Nunc uero postquam
mixtũ est bonu̾ malo nocentior fumꝰ
effectꝰ est sustineri a nob̾ qͥ certe bipedes
Tantane malis elementis cõmixtione bo¬
ni accessit immanitas. tanta deo regnan¬
te ꝑuersitas: Certe cur incȩteris uidemꝰ
istã congruentiã quȩ auctorem ur̃m de¬

Expanded text:
hibetis, et summum malum audetis asserere? 1hibetis, et summum malum audetis asserere? 1tibus, aquae natantibus, venti volantibus, ignis edacioribus, fumus elatioribus? Tanta enim a vobis in discordiae gente concordia, et tantus in perversitatis sede ordo describitur. Si quod nocet, malum est, omitto illud valentissimum quod supra dictum est, noceri non potuisse, ubi nullum erat bonum: sed si hoc obscurum est, illud certe omnibus eminet et apparet, quia, sicut dixi, et ut omnes consentiunt, quod nocet est malum: fumus in illa gente bipedibus animalibus non nocebat; genuit ea, et aluit atque sustinuit sine labe nascentia, crescentia, regnantia. Nunc vero postquam mixtum est malo bonum, nocentior fumus effectus est; ita ut a nobis qui certe bipedes Tantane malis elementis commixtione boni accessit immanitas? tanta Deo regnante perversitas? 17. Certe cur in caeteris videmus istam congruentiam, quae auctorem vestrum de
Abbreviated transcription (Latin):
tem ipsam prorsus nec post uictoriã dei
ullo modo unꝙͣ mori posse prȩdicetis.
Cur quȩso insũmo malo inuenio tanta
bona. his malis q̃ cõmemoraui contrariaᷤ
Aut si hȩc ñ sunt mala. ulla ne tandem su¬
bstantia inquantũ substantia. ẽ. malum
erit: Si malũ imbecillitas ñ .ẽ. malu̾ne
erit corpꝰ infirmũ: Si malũ cęcitas ñ ẽ.
malũ ñ ert̃ tenebrȩ : Si malũ surditas
ñ est. malu ne erit surdus: Si malũ n᷑
est mutũ. e̾e̾. malũne erit piscis: Si steri¬
litas malũ ñ ẽ. qͦmͦ malũ est animal ste¬
rile: Si exiliũ malũ ñ ẽ. qͦmͦ malũ est
animal exulans. uł animal in exiliũ mit¬
tens: Si seruitꝰ malũ ñ ẽ. qͦmͦ malum est
animal mortale uł inferens mortem:
Si uero hec mala sunt qͦmͦ ñ ert̃ bona
firmitas corporis. uisus. auditꝰ. locutio
ꝑsuadens. fecunditas. solũ genitale. lib̾tas.
uita. quȩ om̃ia in illo mali regno fuisse

Expanded text:
tem ipsam prorsus, nec post victoriam Dei, tem ipsam prorsus, nec post victoriam Dei, ullo modo unquam mori posse praedicetis. 15. Cur, quaeso, in summo malo invenio tanta bona iis malis, quae commemoravi, contraria? Aut si haec non sunt mala, ullane tandem substantia, in quantum substantia est, malum erit? Si malum imbecillitas non est, malumne erit corpus infirmum? Si malum caecitas non est, malumne erunt tenebrae? Si malum surditas non est, malumne erit surdus? Si malum non est mutum esse, malumne erit piscis? Si sterilitas malum non est, quomodo malum est animal sterile? Si exsilium malum non est, quomodo malum est animal exsulans, vel animal in exsilium aliquem mittens? Si servitus malum non est, quomodo malum eanimal mortale, vel inferens mortem? Si vero haec mala sunt, quomodo non erunt bona firmitas corporis, visus, auditus, locutio persuadens, fecunditas, solum genitale, libertas, vita, quae omnia in illo mali regno fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
pentia intenebris. natantia in aquis. uolatilia
inuentis. quadrupedia in igne: bipedia in
fumo. Hec om̃ia sicut a uob̾ describunt᷑.
nullo modo esse poterunt. Qm̃ qͥd tale est
inquantũ ẽ a sũmo deo sit necesse. ẽ. Qm̃
inquantũ. ẽutiq bonũ est. Si enĩ dolor
et imbecillitas malũ est: erant ibi anima¬
lia intanta corporis firmitate. ut eorũ
se et mori ñ potuisse dicatis. Si cęcitas
malũ. ẽ: uidebant. Si surditas: audiebant.
Si obmutescere aut mutũ. e̾e̾ malũ est: usq
adeo signatȩ atq distincte ibi uoces erant.
ut aduersũ dm̃ bellũ gerere sicut asse¬
ritis eis in contentione uno ꝑsuadente
placuerit. Si sterilitas malũ. ẽ: erat ibi
filios ꝓcreandi magna fęcunditas. Si exi¬
liũ malũ est: insua t̾ra erant. suasq re¬
giones incolebant. Si seruitꝰ malũ est:
erant ibi etiã qͥ regnabant. Si mors ma-¬
lũ est: uiuebant. et ita uiuebant ut men-¬

Expanded text:
pentia in tenebris, natantia in aquis, volatilia pentia in tenebris, natantia in aquis, volatilia in ventis, quadrupedia in igne, bipedia in fumo. Haec enim sicut a vobis describuntur, nullo modo esse poterunt; quoniam quidquid tale est, in quantum est, a summo Deo sit necesse est, quoniam in quantum est, utique bonum est. Si enim dolor et imbecillitas malum est, erant ibi animalia in tanta corporis firmitate, ut eorum se et mori non potuisse dicatis. Si caecitas malum est, videbant: si surditas, audiebant. Si obmutescere aut mutum esse malum est, usque adeo signatae atque distinctae ibi voces erant, ut adversus Deum bellum gerere, sicut asseritis, eis in concione uno persuadente placuerit. Si sterilitas malum est, erat ibi filios procreandi magna fecunditas. Si exsilium malum est, in sua terra erant, suasque regiones incolebant. Si servitus malum est, erant ibi etiam qui regnabant. Si mors malum est, vivebant, et ita vivebant, ut men
Abbreviated transcription (Latin):
taliter: pisces autẽ in hoc aere mnoriunt᷑.
gnis corpora nr᷑a corrũpit: sed conueni¬
enter adhibitꝰ et resumit a frigore. et
morbos innumerabiles pellit. Sol iste cui
genu flectitis. qͦuere nichil inter creaturas
pulchrius inuenit᷑. aquilarũ oculos uege¬
tat. nr̃os sauciat. inspectꝰ tenebrat. sed
fit ꝑ consuetudinẽ ut nos qͦq in eosine
incõmodo aciem figamꝰ. Nc̃ gͦ sinitis ut illi
ueneno eũ cõparemꝰ. qđ mulieri atheni¬
ensi consuetudo fecit innoxiũ: Respici¬
te gͥ aliquando. et aduertite si substan¬
tia ulla malũ est ideo qđ aliquẽ ledit.
lucẽ quã colitis ab hoc crimine ñ posse
defendi. Considerate potius hanc incon-¬
uenientiã uniuersale malũ. e̾ẽ. ꝑ quã
solis radius tenebrescere oculos facit.
ut si fieri potest tandẽ dicere desinatis.
tenebris. aliud aquis. aliud uentis. aliud
igne. aliud fumo plenũ. Malum esse
animalia in illis singulis nata elementis. ser¬

Expanded text:
taliter: pisces autem in hoc aere moriuntur. taliter: pisces autem in hoc aere moriuntur. Ignis corpora nostra corrumpit, sed convenienter adhibitus, et resumit a frigore, et morbos innumerabiles pellit. Sol iste cui genu flectitis, quo vere nihil inter visibilia pulchrius invenitur, aquilarum oculos vegetat, nostros sauciat inspectus et tenebrat: sed fit per consuetudinem ut nos quoque in eo sine incommodo aciem figamus. Num ergo sinitis ut illi veneno eum comparemus, quod mulieri Atheniensi consuetudo fecit innoxium? Respicite ergo aliquando et advertite, si substantia ulla malum est, ideo quod laedit aliquem, lucem quam colitis ab hoc crimine non posse defendi. Considerate potius hanc inconvenientiam universale malum esse, per quam solis radius tenebrascere oculos facit, ut, si fieri potest, tandem dicere desinatis mtenebris, aliud aquis, aliud ventis, aliud igni, aliud fumo plenum; malum esse animalia in illis singulis nata elementis, ser
Abbreviated transcription (Latin):
libꝰ cũ bibit᷑ noxia est: multorũ au¬
tem corporibꝰ dũ illa humectant᷑¬
accõmodatissima et utilis. In utroq autẽ
piscibꝰ saluti et uoluptati ẽ. Panis hominẽ
alit: accipitrẽ necat. Cȩnũ ipsũ qđ et hau¬
stũ. et olefactũ grauiter offendit et ledit.
nonne et ȩstate tactũ refrigerat. et uul¬
neribꝰ quȩ ab igne acciderint medicam̃tũ
est: Qd stertore asꝑnabilius: Qd cine¬
re abiectius : At hȩc tantas egris utilita¬
tes afferunt: ut earũ inuentori a quo
etiã stertus nom̃ accepit. stercutio diui¬
nos honores romani deferendos puta-¬
rent. Sed qͥd parua colligã quȩ sunt in¬
numerabilia: Quatuor ipsa quȩ inpr̃o¬
ptu sunt elementa. qͥs dubitet ꝓdesse
ꝑconuenientiã. in conuenienter autẽ
adhibita uehementer aduersa esse na-¬
turȩ : Nos qͥ aere uiuimꝰ. et t̾ra et aqua
obrutos nerant. Innume rabilia uero ani¬
malia ꝑharenã laxiorẽq t̾rã repunt ui-¬

Expanded text:
libus cum bibitur, noxia est: multorum aulibus cum bibitur, noxia est: multorum autem corporibus, dum illa humectantaccommodatissima et utilis: in utroque autem piscibus saluti et voluptati est. Panis hominem alit, accipitrem necat. Coenum ipsum, quod et haustum et olfactum graviter offendit et laedit, nonne et aestate tactum refrigerat, et vulneribus quae ab igne acciderunt, medicamentum est? Quid stercore aspernabilius? quid cinere abjectius? At haec tantas agris utilitates afferunt, ut eorum inventori, a quo etiam stercus nomen accepit, Stercutio divinos honores Romani deferendos putarent. 13. Sed quid parva colligam, quae sunt innumerabilia? Quatuor ipsa quae in promptu sunt elementa, quis dubitet prodesse per convenientiam, inconvenienter autem adhibita, vehementer adversa esse naturae? Nos qui aere vivimus, et terra et aqua obrutos necant: innumerabilia vero animantia per arenam laxioremque terram repunt vi
Abbreviated transcription (Latin):
paulatĩ bibendo sine ullo uł leui in¬
cõmodo ualitudinis effecit ut biberet.
Itaq cũ esset aliquando damnanda le¬
gitimã illã quantitatẽ ueneni quam
consuetudine uicerat accepit ut cȩte¬
ri: nec ut cęteri extincta est. Qđ cũ
esset magno miraculo: missa ẽ in exi¬
liũ. Qd putamꝰ. si uenenũ malũ est.
istã fecisse. ut sibi malũ ñ esset: Qͥd
hoc absurdius: Sed qͥa in conuenien¬
tia malũ est: fecit potius ut ꝑmode¬
ratã consuetudinẽ illud corpus suo
corpori conueniret. Nam quando
illa qualibet calliditate posset effice¬
re. ut sibi inconuenientia nͦ noceret:
Qͥa ita : Quia qđ uere et generaliter
hement᷑ aduersũ. Helleborũ nonne
alio modo cibꝰ est. alio medicamentũ.
alio uenenũ : Salem immnoderatius
acceptũ. qͥs ñ uenenũ esse clamaue-¬
rit: Quot autẽ et quantȩ corporis
cõmoditates ex eo sint numerare qͥs
potest: Aqua maris terrenis anima¬

Expanded text:
paulatim bibendo sine ullo vel levi inpaulatim bibendo sine ullo vel levi incommodo valetudinis effecit ut biberet. Itaque, cum esset aliquando damnata, legitimam illam quantitatem veneni, quam consuetudine vicerat, accepit ut caeteri, nec ut caeteri exstincta est. Quod cum esset magno miraculo, missa est in exsilium. Quid putamus, si venenum malum est, istam fecisse ut sibi malum non esset? Quid hoc absurdius? Sed quia inconvenientia malum est, fecit potius ut per moderatam consuetudinem illud corpus suo corpori conveniret. Nam quando illa qualibet calliditate posset efficere, ut sibi inconvenientia non noceret? Quid ita? Quia quod vere et generaliter hementer adversum. Elleborum, nonne alio modo cibus est, alio medicamentum, alio venenum? Salem immoderatius acceptum, quis non venenum esse clamaverit? quot autem et quantae corporis commoditates ex eo sint, quis potest numerare? Aqua maris terrenis anima
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si illud uenenũ ꝑ se ipsũ malum
esset : eundẽ scorpionẽ magis priusq
ꝑimeret. At contra si ei penitꝰ aliqͦ
pacto detrahat᷑: sine dubitatione in¬
teriret. Ergo illius corpori malũ ẽ.
amitere : qđ nr̃o reciꝑe. Itẽ illi bonũ
est habere: id qđ nobis carere. Erit
gͥ eadẽ res et bonũ et malũ: Nullo modo.
Sed malũ. ẽ: qđ contra naturã ẽ. Hoc enĩ &
bestiȩ illi. et nob̾ malũ ẽ: id est ipsa. incon¬
uenientia qͦ sine dubio ñ est substantia:
immo. ẽ. inimica substantię. Unde est gͥ
attende qͦ cogat: et disces. si tam̃ inte ali¬
qͥd interioris luminis interius uiuit.
Non esse eñ cogit: om̃e qđ ꝑimit. Ds uero:
auctor essentie ẽ. Nec aliqua essentia
potest uideri esse: qđ inqua fuerit co¬
git ñ eͥẽ. Dicit᷑ gͦ aliqͥd: unde ñ sit incon¬
uenientia. Nam unde sit: nichil dici
potest. Quȩdã facinorosa mulier ut
lo daninati ut morerent᷑ hauriebant:

Expanded text:
Nam si illud venenum per seipsum malum Nam si illud venenum per seipsum malum esset, eumdem scorpionem magis priusque perimeret. At contra, si ei penitus aliquo pacto detrahatur, sine dubitatione interiret. Ergo illius corpori malum est amittere quod nostro recipere: item illi bonum est habere id quo nobis bonum est carere. Erit ergo eadem res et bonum et malum? Nullo modo; sed malum est quod contra naturam est: hoc enim et bestiae illi et nobis malum est, id est ipsa inconvenientia, quae sine dubio non est substantia, imo est inimica substantiae. Unde est igitur? Attende quo cogat, et disces; si tamen in te aliquid interioris luminis vivit. Non esse enim cogit omne quod perimit. Deus vero auctor essentiae est: nec aliqua essentia potest videri esse, quod in qua fuerit cogit non esse. Dicitur ergo aliquid unde non sit inconvenientia; nam unde sit nihil dici potest. 12. Quaedam facinorosa mulier Athlo damnati ut morerentur hauriebant,
Abbreviated transcription (Latin):
tasq ꝑducit. Qd enĩ aliud cũ quęro qͥd
sit malũ responsuri estis. nͥ aut qđ con¬
tra naturã.ẽ. aut qđ noceat. aut corru¬
ptionẽ. aut aliqͥd huiꝰ modi: At in his
ostendi ur̃a naufragia: nͥ forte ut sole¬
tis cũ pueris pueriliter agere. respon-¬
debitis malũ esse ignẽ. uenenũ. feram.
et cetera huiꝰ modi. Nã etiã de quodã
dicente nullã substantiã malũ esse.
unꝰ e primatibꝰ huiꝰ heresis quẽ famili¬
arius et crebrius audiebamꝰ: dicebat.
Uellẽ scorpione̾ in manu hominis pone¬
re: ac uidere utrũ ñ subtraheret
manũ. Qđ si faceret: ñ uerbis sed re
ipsa conuinceret᷑ aliquã substantiã
malũ esse. quando qͥdem illud animal
eͥe substantiã ñ negaret. Et dicebat
hȩc ñ corã illo: sed cũ ad eũ nos cõmo¬
ti referremꝰ quȩ ille dixisset. Respon¬
debat gͦ ut dixi: pueriliter pueris.
qͥs enĩ meliuscule imbutꝰ et eruditꝰ
sepe etiã cõmoda ñ parua conferre:

Expanded text:
. 11. Quid enim aliud, cum quaero quid sit malum, responsuri estis, nisi aut quod contra naturam est, aut quod noceat, aut corruptionem, aut aliquid hujusmodi? At in his ostendi vestra naufragia, nisi forte, ut soletis cum pueris pueriliter agere, respondebitis malum esse ignem, venenum, feram, et caetera hujusmodi. Nam etiam de quodam dicente, nullam substantiam me primatibus hujus haeresis, quem familiarius crebriusque audiebamus, dicebat: Vellem scorpionem in manu hominis ponere, ac videre utrum non subtraheret manum; quod si faceret, non verbis, sed re ipsa convinceretur aliquam substantiam malum esse, quandoquidem illud animal esse substantiam non negaret. Et dicebat hoc non coram illo, sed cum ad eum nos commoti referremus quod ille dixisset: respondebat ergo, ut dixi, pueriliter pueris. Quis enim meliuscule imbutus et eruditus, saepe etiam commodanon parva conferre?
Abbreviated transcription (Latin):
Temere id qͥdem ꝓpter imꝑitiã catholicȩ
disciplinȩ: sed tamen significantes uanã
e̾e istã continentiã. nͥ ad aliquẽ rectissimũ
finẽ certa ratione referat᷑. Possunt et
catholici xp̃iani ur̃am a uino et carnibꝰ
abstinentiã. iumentis et multis passeribꝰ.
postremo etiã innumerabilibꝰ generibꝰ
uermiũ: cõparare. Sed ne inur̃am teme

Expanded text:
Temere id quidem, propter imperitiam catholicae Temere id quidem, propter imperitiam catholicae disciplinae; sed tamen significantes vanam esse continentiam istam, nisi ad aliquem rectissimum finem certa ratione referatur. Possunt et Catholici christiani vestram a vino et carnibus abstinentiam, jumentis et multis passeribus, postremo etiam innumerabilibus generibus vermium comparare. Sed ne in vestram in
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd p̾dicare. nisi forte qđ ñ uescimini
carnibꝰ et ñ bibitis uinũ. signaculũ oris
mirandũ et laudandũ putatis. Qđ quȩro
a uob̃: qͦ fine faciatis. ł inis enĩ qͦ referun.¬
tur ea q̃ facimꝰ id ẽ ꝓpter quẽ facimꝰ qͥc qͥd
facimꝰ: si ñ solũ inculpabilis sed etiã lau¬
dabilis fuerit: tũ demũ etiã facta nr̃a lau¬
de aliqua digna sunt. Sin ille iure meri¬
toq culpat᷑ quẽ spectam᷑ et intuem cũ in
aliqͦ uersam᷑ officio: id qͦq officiũ nemo
imꝓbandũ uituꝑ andũq dubitauerit.
De catilina memoriȩ traditũ ẽ qđ frigus.
sitim. famem ferre poterat. Hȩc erant
sequebat᷑: Hanq ille ista tolerabat ut im¬
moderatissimas et immanissimas expleret
cupiditates: illi contra ut eas p̾merent. et
dñanti rationi seruire cogerent. Soletis
& uos cũ catholicarũ uob̾ uirginũ multi¬
tudo p̃dicat᷑. dicere: etiã mula uirgo est.

Expanded text:
aliquid praedicare. Nisi forte quod non vescimini aliquid praedicare. Nisi forte quod non vescimini carnibus, et vinum non bibitis, signaculum oris mirandum et laudandum putatis. Quod quaero a vobis quo fine faciatis. Finis enim quo referuntur ea quae facimus, id est propter quem facimus quidquid facimus, si non solum inculpabilis, sed etiam laudabilis fuerit, tunc demum etiam facta nostra laude aliqua digna sunt: sin ille jure meritoque culpatur, quem spectamus et intuemur, cum in aliquo versamur officio, id quoque officium nemo improbandum vituperandumque dubitaverit. 28. De Catilina memoriae proditum est quod frigus sitim, famem ferre poterat . Haec erant sequebatur? Namque ille ista tolerabat, ut immoderatissimas et immanissimas expleret cupiditates: illi e contra, ut eas premerent, et dominanti rationi servire cogerent. Soletis et vos, cum catholicarum vobis virginum multitudo praedicatur, dicere: Etiam mula virgo est.
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ alienȩ prestandus fuit: posset sine nr̃a
ꝑuersitate prestari. Illud uero nondũ di-¬
ctũ erat: qđ nuꝑ apud carthaginẽ auduii.
Cũ enũ qͥdã quẽ maxime illo errore cupio
liberari. hac quȩstione in easdẽ cõpingeret᷑
angustias: ausus ẽ. dicere scilicet regnũ
habuisse quosdã suos fines. qͥ possent inua¬
di agente contraria. Nã ipsũ dm̃ nullo
modo potuisse uiolari. Sed dixit: qđ neq
auctor ille ur ullomodo d̃icere cogeret᷑.
Uideret enĩ fortasse consequentes suȩ se
ctȩ multo ꝑhanc sententiã quã ꝑ aliam
faciliores. Et reuera ita se hoc habet: ũt
si qͥs ꝙͣ mediocris cordis audierit innatu¬
ra illa fuisse aliud uiolabile. aliud inuio¬
labile facile intelligat ñ iã duas sed tres
esse naturas. unã iniuiolabilẽ. altera uiola¬
cũ a corde ꝓfecte cotidie in ore ur̃o habi¬
tent: desinite aliquando signaculũ oris
ur̃i adimperitorũ illecebrã quasi magnũ

Expanded text:
rae alienae praestandus fuit, posset sine nostra rae alienae praestandus fuit, posset sine nostra perversitate praestari. 26. Illud vero nondum dictum erat, quod nuper apud Carthaginem audivi. Cum enim quidam, quem maxime illo errore cupio liberari, hac quaestione in easdem compingeretur angustias, ausus est dicere, scilicet regnum habuisse quosdam fines suos, qui possent invadi a gente contraria; nam ipsum Deum nullo modo potuisse violari. Sed dixit quod neque auctor ille vester ullo modo dicere cogeretur: videret enim fortasse consequentes ruinas suae sectae multo per hanc sententiam, quam per aliam faciliores. Et revera ita se hoc habet, ut si quisquam mediocris cordis audierit in natura illa fuisse aliud violabile, aliud inviolabile, facile intelligat non jam duas, sed tres esse naturas, unam inviolabilem, alteram violacum a corde profectae, quotidie in ore vestro habitent, desinite aliquando signaculum oris vestri, ad imperitorum illecebram, quasi magnum