comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nominis xp̃iani: si simulator religionis
in uitio sit. quinimmo confusio genti¬
lium. cũ ea uideant eccłiis displicere.
quȩ hominib bonis ñ placent. Tu uero
si monachus eẽ. uis. non uideri : habeto
curã ñ rei familiaris cui renuntiando
hoc eẽ. cȩpisti: sed animȩ tuȩ. Sordes
uestiũ candide mentis indicia sint.
Uilis tunica contemptũ scłi probet.
ita dũtaxat ne animꝰ tumeat: ne habi¬
tus sermoq dissentiant. Balnearum
fom̃ta non quȩras: qui calorẽ corporis
ieiniorũ cupis frigore extinguere.
Quȩ & ipsa modata sint : ne nimia debi-¬
litent stomachum: et maiorẽ refectio¬
nem poscentia erũpant in cruditatem.
quȩ parens libidinũ ẽ. Modicus ac tem¬
penaitus cibus: et carni & animȩ utilis ẽ.
Matrem ita uide. ne ꝑ illam alias uidere
coneris: quarũ uultus cordi tuo hereant.
et tacitũ uiuat sub pectore uulnus. Ancil¬
las quȩ illi in obsequio sunt: tibi scias ẽẽ.

Expanded text:
nominis Christiani, si simulator religionis nominis Christiani, si simulator religionis in uitio sit, quin immo confusio gentilium, cum ea uident ecclesiis displicere, quae omnibus bonis non placent. Tu uero, si monachus esse uis, non uideri, habeto curam non rei familiaris, cui renuntiando hoc esse coepisti, sed animae tuae. sordes uestium candidae mentis indicio sint, uilis tunica contemptum saeculi probet ita dumtaxat, ne animus tumeat, ne habitus sermoque dissentiat. balnearum fomenta non quaeras, qui calorem corporis ieiuniorum cupis frigore extinguere. quae et ipsa moderata sint, ne nimia debilitent stomachum et maiorem refectionem poscentia erumpant in cruditatem, quae parens libidinum est. modicus ac temperatus cibus et carni et animae utilis est. matrem ita uide, ne per illam alias uidere cogaris, quarum uultus cordi tuo haereant et tacitum uiuat sub pectore uulnus. ancillulas, quae illi in obsequio sunt, tibi scias esse
Abbreviated transcription (Latin):
tu suscipe ut parentẽ. ama ut nutricem.
uenerare ut scãm nec aliorũ imiteris ex-¬
emplũ qui relinquunt suas & alienas
appetunt: quoꝵ dedecus in ꝓpatulo est
sub nominib pietatis quęrentiũ suspec-¬
ta consortia. Noui ego quasdã iam matu-¬
rioris ȩtatis. & plerasq generis libertini
ad olescentib delectari. ec filios querere
sp̃uales: paulatimq pudore suꝑato ꝑfi¬
cta matrũ nomina erũꝑe inlicentiam
maritalem. Alii sorores uirgines deser̃.
et externis uiduis copulantur. Sunt quȩ
oderunt suos: et ñ suorũ palpant᷑ affectu
Quarũ inpacientia indexe animi nullã
recepit excusationẽ. et cassa pͥudicitiae
uelamenta quasi aranearũ fila difrũpit.
Uideas ñ nullos accinetis renib. pulla
tunica. barba ꝓlixa amulierib ñposse
discedẽ. sub eodẽ manere tecto. simul in¬
ire conuiuia. Ancillas uiuenes habere
in ministerio. et p̃t̃ uocabula nuptiarũ.
omĩa eẽ matrimonia. Nec hȩc culpa est

Expanded text:
tu suspice ut parentem, ama ut nutricem, uenerare ut sanctam. nec aliorum imiteris exemplum, qui relinquunt suas et alienas appetunt, quorum dedecus in propatulo est sub nominibus pietatis quaerentium suspecta consortia. noui ego quasdam iam maturioris aetatis et plerasque generis libertini adulescentibus delectari et filios quaerere spiritales paulatimque pudore superato per ficta matrum nomina erumpere in licentiam maritalem. alii sorores uirgines deserunt et extraneis uiduis copulantur. sunt, quae oderunt suos et non suorum palpantur affectu, quarum inpatientia, index animi, nullam recipit excusationem et cassa inpudicitiae uelamenta quasi aranearum fila disrumpit. uideas nonnullos accinctis renibus, pulla tunica, barba prolixa a mulieribus non posse discedere, sub eodem conmanere tecto, simul inire conuiuia, ancillas iuuenes habere in ministerio et praeter uocabulum nuptiarum omnia esse matrimonii. nec culpa est
Abbreviated transcription (Latin):
eo tempore cum petrꝰ uenisset antochiam¬
licet hoc apłorum acta ñ scribant: s affirman¬
ti paulo credendum sit. infatiem illi paulus
restitisse scribit quia rep̃hensibił erat. Priꝰ
enĩ qͣm uenirent quidam iacobo. cũ gentibꝰ
edebat. Cum autẽ uenissent subtrahebat se
& segrebat. timens eos qui excircumcisione
erant & consenser cum illo cȩteri iudĩ: ita ut
barnabas adduceret᷑ ab his in illã simulati-¬
onẽ. Sed cum uidissem inquit quod recte ñ¬
ingrediebantur ad ueritatẽ euangłii: dixi¬
petro coram om̃ibus. Si tu cum sis iudeus
gentilit̾ & ñ iudaice uiuis: quomͦ cogis g̃s

Expanded text:
eo tempore, cum Petrus uenisset Antiochiam—eo tempore, cum Petrus uenisset Antiochiam—licet hoc apostolorum Acta non scribant, sed adfirmanti Paulo credendum sit — in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. prius enim, quam uenirent quidam a Iacobo, cum gentibus edebat; cum autem uenissent, subtet segregabat timens eos, qui ex circumcisione erant. et consenserunt cum illo ceteri Iudaei, ita ut et Barnabas duceretur ab his in illa simulatione. sed cum uidissem, inquit, quod non recte ingrediPetro coram omnibus: si tu, cum sis iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quomodo gentes cogis
Abbreviated transcription (Latin):
dimꝰ saluari. quẽ admodũ & illi: Tacuit aũt
ñdebent molesta eẽ. lectori : sed & michi ec
illi utilia ut ꝓbemꝰ. ante apłm paulũ non
ignorasse petrũ immo principẽ huius
eẽ decreti legẽ post euangłiũ ñ eẽ. seruan¬
dam. Deniq tantȩ petrus auetoritatis fuit
ut paulus in epła sua scripserit. Deinde post
annos tres ueni hierosolymã uide petrum.
& mansi apud eũ dieb xu. Rursũq in
iterũ hiero solymã cũ barnaba. assumpto
et tito. Ascendi autem scdm reuelationẽ: &
exposui eis euangłium quod predico inter
gentes ostendens ñ habuisse securitatem
euangłii prȩdicandi nisi petri & qui cũ eo
erant fuisse sententia roboratum. Statim¬
q sequitur: Seꝑatim autẽ his qui uidebant᷑
ne forte in uacuũ currerem aut currissẽ
Quare separatim. & ñ publice. ne forte fi¬
delibꝰ ex numero iudeorum qui legẽ puta¬
bant eẽ. seruandam: & sic credendũ in dño
saluatore sidĩ scandalum nasceretur. Ergo

Expanded text:
dimus saluari, quem ad modum et illi. tacuit autem non debent molesta esse lectori, sed et illi et mihi utilia, ut probemus ante apostolum Paulum non ignorasse Petrum, immo principem huius fuisse decreti, legem post euangelium non seruandam. denique tantae Petrus auctoritatis fuit, ut Paulus in epistula sua scripserit: deinde post annos tres ueni Hierosolymam uidere Petrum et mansi apud illum diebus quiniterum Hierosolymam cum Barnaba adsumpto et Tito. ascendi autem secundum reuelationem et exposui illis euangelium, quod praedico inter gentes, ostendens non habuisse se securitatem euangelii praedicandi, nisi Petri et, qui cum eo erant, fuisset sententia roboratum. statimque sequitur: separatim autem his, qui uidebantur, ne forte in uacuum currerem aut cucurrissem. quare separatim et non in publico ? ne fidelibus ex numero Iudaeorum, qui legem putabant esse seruandam et sic credendum in domino saluatore, fidei scandalum nasceretur. ergo et
Abbreviated transcription (Latin):
stitutio qui scribit ad ephesios. Assumite
arma dĩ ut possitis resistere indie malo.
Et rursum. state prȩcinti lumbos ur̃os in
ueritate. et induti lorica iusticiȩ. & calciati
pedes in p̃ꝑationẽ euangłii pacis: suꝑ om¬
nia accipientes scutum fidĩ in quo positis
uniu̾sa tela maligni ignita extinguere.
& galeam salutis accipite. & gladium spc̃
quod ẽ. uerbũ dĩ. His quondam telis rex
rente accipiens leuigatos armatꝰ ꝓcedebat.¬
Nichil asꝑitatis & sordium int̾ huiꝰ seculi
turbidines in sensibꝰ suis eẽ. monstrabat.
Bibens de torrente in uia. id circo exaltauit
caput. & suꝑbissi mum goliam suo potis¬
simo mucrone truncauit. ꝑcuciens ĩ fron¬
te blasphemum. & in ea parte corꝑis uul¬
nerans in qua & p̃sumptor sacerdo ozias
lepra ꝑcutitur. & scs̃ głiatur in dño diceis.:⁊
Signatum ẽ. suꝑ nos lum̃ uultꝰ tui dñe.
Dicamus gͦ & nos. Paratum cor meum ds̃.

Expanded text:
stitutio, qui scribit ad Ephesios: « Assumite arma Dei, ut possitis resistere in die malo. » Et rursum: « State succincti lumbos vestros in veritate, et induti loricam justitiae, et calceati pedes in praeparatione euangelii pacis super omnia accipientes scutum fidei, in quo possitis uniuersa tela maligni ignita extinguere, et galeam salutis accipite et gladium spiritus, quod est uerbum dei. his quondam telis rei rente accipiens leuigatos nihil asperitatis et sordium inter huius saeculi turbines in sensibus suis esse monstrabat bibens de torrente in uia et idcirco exaltatus caput superbissimum Goliath suo potissimum mucrone truncauit percutiens in fronte blasphemum et in ea parte corporis uulnerans, in qua et praesumptor sacerdotii Ozias lepra percutitur. et sanctus gloriatur in domino dicens: Signatum est super nos lumen uultus tui, domine. dicamus
Abbreviated transcription (Latin):
cidi eos & p̃ciꝑe illis ut seruent legem mo-
petrus solita lib̾tate. uiri inquit fr̃s uos
scitis qm̃ ab antiquis dieb in nob elegit
ds̃ ꝑ osmeũ audire gentes uerbũ euangłui
& crede. Qui nouit corda ds̃. testimoniũ

Expanded text:
cidi eos et praecipere illis, ut servent Legem Moyscidi eos et praecipere illis, ut servent Legem MoysPetrus solita libertate: Viri, inquit, fratres, vos scitis quoniam ab antiquis diebus in nobis elegit Deus per os meum audire gentes verbum Evangelii, et cre
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ animalia quadrupedũ. & serpentium
t̃rȩ. & uolatilium cęli. Quo dicto: ostendit᷑
nullũ hominẽ scđm naturã eẽ. pollutũ. sed
equalit̃ om̃s ad xp̃i euangłiũ ꝓuocari. Ad¬
quod petrꝰ respondit. absit. quia ñqͣm man¬
ducaui conmnune & ĩmundũ: & uox ad eum¬
ne cõnmune dixeris. Iuit itaq cesaream. &
ingressus ad corneliũ aꝑiens os suũ dix̃. in
ueritate comꝑi. quia ñ ẽ. ꝑsonarũ acceptor
dĩ: s in om̃i gente qͥ timet eum & oꝑatur iꝰticiã¬

Expanded text:
omnia animalia quadrupedum et serpentium omnia animalia quadrupedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum hominem secundum naturam esse pollutum, sed aequaliter omnes ad Christi euangelium quod Petrus respondit: absit, quia numquam manducaui commune et inmundum. et uox secunnc commune dixeris. iuit itaque Caesaream et ingressus ad Cornelium aperiens os suum dixit: in ueritate comperio, quoniam non est personarum acceptor deus, sed in-omni gente
Abbreviated transcription (Latin):
& arguere infaciem. hac ratione constringe¬
re quod male fecerit. id. ẽ. in eo errore fuerit
in quo fuit ipse qui aliũ arguit delinquen¬¬
tem. Quid dicã de iohanne qui dudũ inpon-¬
tificali gradu constantinopolitanã rexit
eccłiam: Et ꝓprie suꝑ hoc capitulo latissi¬
mũ exarauit librũ in quo origenis & uete-¬
rũ sententias ẽ secutus. Sugit᷑ me reprę-¬
hendis errantem patere me queso errare cũ
talibus. & cum me erroris mei multos sotios
habere ꝑspexeris: tu ueritatis tuȩ saltim u¬
num adstipularẽ ꝓferre debebis. Hȩc de ex¬
planatione uniꝰ capituli epłȩ ad galathas:
Sed ne uidear aduers rationem tuã iti. tes¬
timoniũ numero & occasione uirorũ illust᷑¬
um subfugere ueritatem. nec manũ aude¬
re conserere: breuit᷑ de scͥpturis exempla ꝓpo¬
nam. In actibꝰ apłorũ uox facta ẽ. ad petrũ
dicens. surge petre. occide. & manduca. id est

Expanded text:
et arguere in faciem ac ratione constringeet arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est iin quo fuit ipse, qui alium arguit delinquentem. 741 Quid dicam de Joanne qui dudum in Pontificali gradu, Constantinopolitanam rexit Ecclesiam; et proprie super hoc capitulo latissimum exaravit librum, in quo Origenis et veterum sententiam est secutus? Si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est
Abbreviated transcription (Latin):
obseruare. Hoc si placet immo quia placet.
ut quicũq credunt ex iudȩis debitores sint
legis faciendȩ: Tu ut ep̃s in toto orbe notissi¬
mus debes hanc ꝓmulgare sententiã. & in
assensũ tuũ om̃s ep̃os trahere. Ego in paruo
tuguriunculo cũ monachis id. ẽ. cũ peccato¬
rib meis de magnis statuere ñ audeo: nisi
hoc ingenue confiteri. Me maiorũ scripta
legere. & in cõmentariis scđm om̃iũ consue-¬
cudinẽ uarias ponere explanationes ut ẽ
multis sequatur unusquisq quod uelit.
Quod quidẽ te puto & in scłari luteratura
& in diuinis libris legisse & ꝓbasse: Hanc
aũt explanationẽ quã primꝰ origenes in
decimo stramatum libro ubi epłam pauli
ad galathas int̾p̃tatur. & ceteri de inceps int̃¬
prȩtes sunt secuti: Illa uel maxime causa sub¬
introducunt ut porfirio respondeant blas¬
phemanti qui pauli arguit ꝓcacitatẽ qđ
principẽ apłoꝵ petrũ ausus ẽ rep̃hendere

Expanded text:
obseruare. hoc si placet, immo quia placet, obseruare. hoc si placet, immo quia placet, ut, quicumque credunt ex Iudaeis. debitores sint legis faciendae, tu ut episcopus in toto orbe notissimus debes hanc promulgare sententiam et in adsensum tuum omnes coepiscopos trahere. ego in paruo tuguriunculo cum monachis, id est conpeccatoribus meis de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me maiorum scripta legere et in commentariis secundum omnium consuetudinem uarias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod uelit. quod quidem puto te et in saeculari litteratura et in diuinis libris legisse et probasse. Hanc autem expositionem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi epistulam Pauli ad Galatas interpretatur, et ceteri deinceps interpretes sunt secuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit procacitatem, quod principem apostolorum Petrum ausus sit reprehendere
Abbreviated transcription (Latin):
me ẽẽ. secutũ. & uel mea uel aliena dictas¬
se: et infinem eiꝰdem capituli quod rep̃¬
hendis scͥpserim. Si cui iste ñ placet. sensꝰ
quo nec petrus peccasse nec paulus ꝓca¬
citer ostendit᷑ arguisse maiorem debet ex¬
ponere quȩ consequentia paulꝰ in altero
reprehendat quod ipse cõmisit. Ex quo os¬
tendi me ñ ex definito id defendẽ. quod
in grecis legeram. sed ea expressisse quȩ le¬
geram. ut lectoris arbitrio derelinquerem
utrũ ꝓbanda eẽnt an imꝓbanda. Tu igitur
ne quod ego petieramꝰ faceres. nouũ argu-¬
mentũ repperisti: ut assereres gentiles qui
inxep̃m credissent legis onere liberos. Cos
aũt qui ex iudȩis crederent legi ẽẽ. subiec¬
tos: ut ꝑ utra̾rumq ꝑsonã & paulus recte re-¬
p̃hendet eos quilegẽ seruarent quasi doc¬
tor gentiũ. & petrus iure rep̃hendet᷑ qui
princeps circũcisionis id imꝑauit gentib
quod soli qui ex uidȩis erant debuerint

Expanded text:
me secutum et uel mea uel aliena dictasme secutum et uel mea uel aliena dictasse et in fine eiusdem capituli, quod reprehendis, scripserim: Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse nec Paulus procaciter ostenditur arguisse maiorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit\'. ex quo ostendi me non ex definito id defendere, quod in Graecis legeram, sed ea expressisse, quae legeram, ut . lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent an inprobanda. Tu igitur ne, quod ego petieram, faceres, nouum argumentum repperisti, ut adsereres gentiles, qui in Christum credidissent, legis onere liberos, eos autem, qui ex Iudaeis crederent, legi esse subiectos, ut per utrorumque personam et Paulus recte reprehenderet eos, qui legem seruarent, quasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint
Abbreviated transcription (Latin):
decimum stromatũ suorum librum com
matico suꝑ explanationẽ eius sermone cõ¬
pleuit. tractatus quoq uarios & excerta
quȩ uel sola possint sufficere composuit.
Pret̃mitto didimũ uidentem meũ & lao
q emisenum & theodorum eracleoten. qͥ
rios reliquerunt. E quibꝰ uel si pauca
decerꝑem. fieret aliquid quodͣ penitꝰ con¬
tempneret᷑. Itaq ut simplicit̃ fatear. legi
hȩc om̃ia & in mentẽ meam plurima co-¬
aceruans. a Ctito notario uel mea uel
aliena dictaui. nec ordinis nec uerborũ
int̾dum. nec sensuum memor.iam dñi
benedicta disꝑeant & non placeant int̾
extraneos quȩ placent int̾ suos. Si quid
igitur reprehensione dignum putaueras.
in explanatione nr̃a erudicionis tuȩ fu¬
erat querere. utrum ea quȩ scripsimus
haberentur in grecis. ut si illi non dixis¬
sent: tunc meam ꝓprie sententiam con¬
demnares. Presertim cum lib̾e in prefaci¬
one confessus sim. Origenis comm̃tarios

Expanded text:
dec.imum Stromatum dec.imum Stromatum matico super explanatione ejus sermone complevit: Tractatus quoque varios, et Excerpta, quae vel sola possint  Al. possent sufficere, composuit. Praetermitto Didymum, videntem meum, et Laque Emesenum, et Theodorum Heracleoten, qui rios reliquerunt. E quibus si vel pauca decertemneretur. et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea plurima coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensuum memor. iam domibene dicta dispereant et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. si quid igitur reprehensione dignum putaueras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea, quae scripsimus, haberentur in Graecis, ut, si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares, praesertim cum libere in praefatione confessus sim Origenis commentarios
Abbreviated transcription (Latin):
rib eccliasticis appellandus ẽ. licet a plerisq
em̃datorib imꝑitis de auctorib dicatur
in scriptꝰ. Scđo loco quęris cur dixerim
in cõmentariis epłȩ ad galathas. paulum
id inpetro ñ potuisse rep̃hendẽ quod ipse
fecerat.: nec in alio arguere simulationẽ
cuiꝰ ipse tenebatur reus. Et asseris reprȩ¬
hensionẽ aplicã ñ fuisse dispensatoram
seduerã: et me ñ deb̾e docere mendaciũ.
sed uniuersa quȩ scripta sunt ita sonare
ut scripta sunt. Atq̃ primũ respondeo
debe prudentiã tuã p̃fatunculȩ cõm̃ta¬
rioꝵ meoꝵ meminisse dicentis ex ꝑsona
mea. Quidigit᷑ ego stultus aut temerariꝰ
quid pollicear quod ille ñ potuit: mini¬
me. Quinpociꝰ in eo ut mͥ uideor caucior
atq timidior quod inbecillitatẽ uirium
mearum sentiens origenis commentaraos
sum secutꝰ. Scripsit enĩ ille uir in epła pau¬
li ad galathas. quinq ꝓpͥe uolumina &

Expanded text:
ribus ecclesiasticis appellandus est, licet a plerisque ribus ecclesiasticis appellandus est, licet a plerisque emendatoribus inperitis De auctoribus dicatur inscriptus. Secundo loco quaeris, cur dixerim in commentariis epistulae ad Galatas Paulum id in Petro non potuisse reprehendere, quod ipse fecerat, nec in alio arguere simulationem, cuius ipse tenebatur reus, et adseris reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam, sed ueram, et me non debere docere mendacium, sed uniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae primum respondeo debuisse prudentiam tuam praefatiunculae commentariorum meorum meminisse dicentis ex persona mea: quid igitur? e.go stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime. quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et
Abbreviated transcription (Latin):
na ñ eẽtͥ seripta. uł quo censeretur nomi¬
ne. respondisse appellari epitaphium: et
argum̃taris quod recte sic uocaretur. si
eorũ tantũ uł uitas uł seripta ibi legisses
qui iã defuncti eent. Cũ uero multorum
& eo tp̃r quo scribebantur. & nuncusq
uiuentiũ ibi cõmorarentur opuscula.
mirarite cur ei hunc titulũ imposuerim.
puto intelligere prudentiã tuã quod ex
oꝑe ipso titulũ potueris intelligere. Legi¬
sti enĩ & grecos & latinos qui uitas uirorũ
illustriũ descripserunt. quod nunquam
epy taphium huic oꝑi scripserint: sed
de illustrib uiris. uerbi gratia ducibus.
philosophis. oratorib. historicis. poetis.
ephicis. tragicis. comicis Epytaphium
aut̃e ꝓprie scribitur mortuorũ qđ quidẽ
in dormitione sc̃ȩ̃ memoriȩ nepotiani prȩs-¬
biteri olim fecisse me noui. Ergo hic lib̾
uel de illustrib uiris. uel ꝓprie de scripto¬

Expanded text:
na\' non esset inscripta uel quo censeretur, nomina\' non esset inscripta uel quo censeretur, nomine, respondisse appellari -Epitaphium. et argumentaris, quod recte sic uocaretur, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legisses, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi memorentur opuscula, mirari te, cur ei hunc titulum inposuerim. puto intellegere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intellegere. legisti enim et Graecos et Latinos, qui uitas uirorum inlustrium descripserunt, quod numquam Epitaphium huic operi scripserint, sed De inlustribus uiris — uerbi gratia: ducibus, philosophis, oratoribus, historicis, poetis, epicis, tragicis, comicis —; Epitaphium autem proprie scribitur mortuorum, quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me noui. ergo hic liber uel De inlustribus uiris uel proprie De scripto
Abbreviated transcription (Latin):
impleri: Aꝑi os tuum & ego implebo
illud: & dñs dabit uerbum euangłizan¬
tibꝰ urtutem multam. Te quoq ipsum
orare ñ dubito ut int̾ nos contendentes
ueritas suꝑet: Non enĩ tuam queris głiã
sed xp̃i. Cumq tu uiceris & ego uincam:
simeum errorem intellȩxero & econtrario
me uincente ti suꝑas: qui a ñ filii parenti¬
bꝰ sed parentes filiis thesauritant & in pa¬
ralipomenon libro legimus. qđ filiuisrł
ad pugnandum ꝓcesserint mente pacifica.
Inter quoq ipsosꝰ gladios & esfusiones san¬
giuinis & cadauera ꝓstratorum ñ suam s
pacis uictoriam cogitantes. Respondeamꝰ
Pret̾mitto salutationis officia quibꝰ meũ¬
demuloes caput. Iaceo de blandiciis quibꝰ¬
rep̃hensionẽ meã niteris consolari: ad ip¬
sas causas ueniam. Dicis accepisse te librũ
meũ a quodã frẽ qui citulũ non haberet:
in quo scriptores eccłiasticos tã grecos quam
latinos enumerauerim. Cũq ab eo quȩre¬
ris ut tuis uerbis utar. cur liminaris pagi¬

Expanded text:
leri: Aperi os tuum et implebo illud, et: Dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa. te quoque ipsum orare non dubito, ut inter nos contendentes ueritas superet. non enim tuam quaeris gloriam sed Christi, cumque tu uiceris, et ego uincam, si meum errorem intellexero, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii parentibus sed parentes filiis thesaurizant. et in Paralipomenon libro legimus, quod filii Israhel ad pugnandum processerint mente pacifica inter ipsos quoque gladios et effusiones sanguinis et cadauera prostratorum non suam sed pacis uictoriam cogitantes. respondeamuspraetdemulces caput, taceo de blanditiis, quibreprehensionem mei niteris consolari: ad ipsas causas ueniam. Dicis accepisse te librum meum a quodam -fratre, qui titulum non haberet, in quo scriptores ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumerauerim. cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur \'liminaris pagi
Abbreviated transcription (Latin):
feriuntur quidem sed non sub uertun¬
tur. in exemplũ euangłicȩ domꝰ quae
suꝑ petrã robustã mole fundata est :
ita et eccłiȩ quȩ sperant in lege et in
nomine dñi saluatoris loquuntur
per isaiam. Ego ciuitas firma  quae

Expanded text:
feriuntur quidem, sed non subuertunferiuntur quidem, sed non subuertuntur in exemplum euangelicae domus, quae super petram robusta mole fundata est, ita et ecclesiae, quae sperant in lege et in nomine domini saluatoris, loquuntur per Esaiam: ego ciuitas firma,
Abbreviated transcription (Latin):
trario de parua scintilla et pene mo-¬
riente maxima suscitauit incendia:
ita ut totus orbis arđet igne dñi sal¬
uatoris. quẽ uenit mittere suꝑ t̾ram.
et in om̃ib arđẽ desiderat scđm tro-¬
pologiam. Quiequid nob̃ uidetur
de hoc loco in cõm̃tarus mathei bre-¬
uit̃ ad notauimꝰ. Iste aũt qui harun¬
dinẽ quassatã non confregit. & linũ
fumigans non extinxit. udiciũ quoq
ꝑduxit ad uictoriam. cuiꝰ iudicia uera
sunt. iustificata in semet ipsis ut iustifi¬
cetur insermonib suis. et uincat dum
iudicatur. et tam du lum̃ p̃dicationis
eius inmundo resplendeat. nulliq con¬
terat᷑ et uincatur insidus. doneo po-¬
nat int̾ra uidiçiũ et impleatur illud
qđ scriptũ ẽ. ł iat uoluntas tua sicut
incȩlo et int̾ra et in nomine eius gen¬
tes sꝑabunt: siue in lege eius sꝑabunt
insulȩ. Quomodo enĩ insulȩ turbine
flatuq uentorũ et crebris tempestatib

Expanded text:
trario de parua scintilla et paene motrario de parua scintilla et paene moriente maxima suscitauit incendia ita, ut totus orbis arderet igne domini saluatoris, quem uenit mittere super terram et in omnibus ardere desiderat. secundum tropologiam quid nobis uidetur de hoc loco, in commentariolis Matthei breuiter adnotauimus. iste autem, qui harundinem quassatam non confregit et linum fumigans non extinxit, iudicium quoque perduxit ad uictoriam, cuius iudicia uera sunt, iustificata in semet ipsis, ut iustificetur in sermonibus suis et uincat, cum iudicatur, et tam diu lumen praedicationis eius in mundo resplendeat nulliusque conteratur et uincatur insidiis, donec ponat in terra iudicium et inpleatur illud, quod scriptum est: fiat uoluntas tua sicut in caelo et in terra. et in nomine eius gentes sperabunt siue in lege eius sperabunt insulae. quo modo enim insulae turbine flatuque uentorum et crebris tempestatibus
Abbreviated transcription (Latin):
impegit in angularẽ lapidem & ceci
dr̃ deeo. Increpa dñe bestias calami
et in iħu uolumine torrens appellat᷑.
Cãnẽ. id. ẽ. calami qui aquas habet
turbidas quas elegit isrł. purissima
contemnens fluenta iordanis. reuer¬
susq mente in ȩgẏptũ. et desiderans
cenosam. ac palustrem regionem pe¬
ponesq. et cȩpȩ. et allia. et cucume¬
res. ollasq aegẏptiarũ carniũ. rectissi¬
me ꝑ isaiam appellatur calamꝰ fractꝰ
cui qui inniti uoluerit. ꝑ tundetur
manꝰ eiꝰ. Qui enĩ post aduentũ dñi
saluatoris euangłicȩ int̃p̃tationis sp̃m
derelinquens in iudaicȩ litterȩ mor¬
te requiescit: Istius cuncta oꝑa uulne¬
rantur. Linũ quoq fumigans non
excinguet. Popłm de gentib ñ congre¬
gatũ: qui eaetincto legis naturalis ar¬
dore. fumi amarissimi. et qui noxi¬
us oculis ẽ. tenebrosȩq caliginis in uol¬
uebatur errorib: quẽ ñ solũ non re¬
stinait et redegit in cinerẽ: sed econ¬

Expanded text:
 impegit in angularem lapidem, et cecpterea dicitur de eo: Increpa Domine bestias calami : et in Jesu volumine torrens appellatur cannae, id est, calami; qui aquas habet turbidas, quas elegit Israel, purissima contemnens fluenta Jordanis: reversusque mente in Aegyptum, et desiderans coenosam ac palustrem regionem, peponesque, et cepe, et allia, et cucumeres, ollasqme per Esaiam appellatur calamus fractus, cui qui inniti uoluerit, pertundetur manus eius. qui enim post aduentum domini saluatoris euangelicae interpretationis spiritum derelinquens in Iudaicae litterae morte requiescit, istius cuncta opera uulnerantur. 1inum quoque fumigans non extinguet, populum de gentibus congregatum, qui extincto legis naturalis ardore fumi amarissimi et qui noxius oculis est tenebrosaeque caliginis inuoluebatur erroribus. quem non solum non restinxit et redegit in cinerem, sed e con
Abbreviated transcription (Latin):
sub maledicto sunt. Scriptum ẽ enim.
Maledictus om̃is qui non ꝑmanet in
om̃ib quȩ scripta sunt in libro legis:
ut faciat ea. Et rursum in eadem epta.
Leo propt̃ p̃uaricationes posita ẽ: do¬
nec ueniret sem̃ cui repromissum est.
disposita ꝑ angłos in manu mediato¬
ris. Et iterũ: Itaq leae pedagogus nr̃
fuit inxep̃o. ut ex fide usaificemur.
Post quã aũt uenit fides. nequaquam
ultra sub pedagogo sumus. Om̃s enim
filii dĩ estis ꝑfidem quȩ ẽ. in xpo ihu.
Historia quoq quȩ p̃cepta non conti¬
net. sed quicquid factũ fit refert: ab
apło lex appellatur. Dicite michi qui

Expanded text:
sub maledicto sunt. Scriptum est enim: sub maledicto sunt. Scriptum est enim: Maledictus omnis qui non permanet in omnibus quae scripta sunt in libro legis, ut faciat ea . Et rursum in eadem Epistola: Lex propter praevaricationes posita est, donec veniret semen cui repromissum est, disposita per angelos in manu Mediatoris . Et iterum: Itaque lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificemur. Postquam autem venit fides, nequaquam ultra sub paedagogo sumus: omnes enim filii Dei estis per fidem, quae est in Christo Jesu Historia quoque, quae praecepta non continet, sed quid factum sit refert, ab Apostolo lex appellatur. Dicite mihi qui
Abbreviated transcription (Latin):
tum accepit desiderii. Vnde & tulliꝰ
de parricidarũ suppliciis apud athe-¬
nienses solonem scripsisse negat: ne ñ
tam ꝓhibere quã cõmonere uideretur.
Igitur lex apud contemptor es. et legum
prȩcepta calcantes uidetur eẽ. occasio
delictorum: dũ ꝓhibendo qđ ñ uult
fieri. ligat eos uinculis mandatorum :
qui prius absq lege peccantes non te-¬
nebamur criminib:. Hȩc diximus
legem quȩ ꝑ moysen data ẽ. intelligen¬
tes. Uerũ quia in consequentib scriptũ
ẽ. lex dĩ et lex carnis atq membrorum
quȩ pugnat aduersum legem mentis
nr̃ȩ et captiuos nos ducit in legem pec¬
cati. simulq quattuor leges contra se di¬
micantes in uno loco ͤ scriptas ẽẽ cognos¬
co. non absq arbitror si requiram qͦt¬
genera legis inscripturis sc̃ĩs ẽẽ. memo¬
rentur. Dicitur lex quȩ ꝑ moysen da-¬
ta ẽ: scđm illud qđ scriptum ẽ ad gala¬
thas: quotquot enĩ ex oꝑib legissunt.

Expanded text:
ntum accipit desiderii. unde et Tullius ntum accipit desiderii. unde et Tullius de parricidarum suppliciis apud Athenienses Solonem scripsisse negat, ne non tam prohibere quam commonere uideretur. igitur lex apud contemptores et legum praecepta calcantes uidetur esse occasio delicto- - rum, dum prohibendo, quod non uult fieri, ligat eos uinculis mandatorum, qui prius absque lege peccantes non tenebantur criminibus. haec diximus legem, quae per Moysen data est, intellegentes. uerum, quia in consequentibus scriptum est: \'lex dei et lex carnis atque membrorum, quae pugnat aduersum legem mentis nostrae et captiuos nos ducit in lege peccati\', simulque quattuor leges contra se dimicantes in uno loco scriptas esse cognosco, non absque re arbitror, si requiram, qgenera legis in Scripturis sanctis esse memorentur; dicitur lex quae per Moysen data est, secundum illud quod scriptum est ad Galatas: Quotquot enim ex operibus legis sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m. Quo modo medicina non ẽ. cau¬¬
sa mortis si ostendat uenena mortifera.
licet his mali homines abutantur ad
mortẽ. et uel se in t̾̃ficiant. uel insidi-¬
entur inimicis. Silex data ẽ. ut pecca¬
torũ ueniã demonstraret. et hominem
male lib̾tate sua ab utentẽ. qui prius
ferebatur improuidus. et prȩcipitia
labebatur slegis retineat. et cõpositis
doceat incedere gressib. ita ut seruia¬
mus in nouitate sp̃s. et in uetu state lit¬
terȩ. id ẽ uiua mus sub p̃cepto. qui pri¬
us in modũ brutorũ animaliũ diceba¬
mus. manducemꝰ ec bibamus. eras enĩ
moriemur. Quod si sub intrante le¬
ge quȩ docet quid facers et ꝓlibet
quid non facere non debeamus. uitio
nr̃o et incontinentia feramur contra
scita legalia: uidetur lex causa eẽ. pec¬
cati. quȩ dũ ꝓhibet concupiscentiam.
quodã modo eam inflammare cognos.¬
citur. Sclaris apud grȩcos sententia ẽ
Quicquid licet. minus desideratur.
Econtrario quiequid non licet: fom̃¬

Expanded text:
rum. quomodo medicina non est causa mortis, si ostendat uenena mortifera, licet his mali homines abutantur ad mortem et uel se interficiant uel insidientur inimicis, sic lex data est, ut peccatorum uenena demonstret et hominem male libertate sua abutentem, qui prius ferebatur inprouidus et praecipiti uia labebatur, freno legis retineat et conpositis doceat incedere gressibus, itaut seruiamus in nouitate spiritus et non in uetustate litterae, id est uiuamus sub praecepto, qui prius in modum brutorum animalium dicebamus: manducemus et bibamus; cras enim moriemur. quodsi subintrante lege. quae docet, quid facere, et prohibet, quid non facere debeamus, uitio nostro et incontinentia feramur contra scita legalia, uidetur lex causa esse peccati, quae, dum prohibet concupiscentiam, quodam modo eam inflammare cognoscitur. saecularis apud Graecos sententia est: quicquid licet, minus desideratur. ergo e contrario, quicquid non licet, fome
Abbreviated transcription (Latin):
os. et robustos. et iustos faceret. Non¬
nulli ita intprȩtantur. Si ille pro
nob impiis mortuus ẽ. et peccatorib:
quanto magis nos absq ulla dubitati¬
one ꝓ iusto et bono debemꝰ occũbere:
lustũ aũt et bonũ ñ putemꝰ ẽẽ. diuer¬
sum. nec aliquã ꝓprie significare
ꝑ sonã: sed ab solute iustamꝰ rem & bonã
ꝓ qua difficulter interdum aliquis
inueniri potest qui suũ sanguinem
fundat¬
uid sibi uelit qđ ad romanos
seribit apłs. occasione accepta. pecca
tũ ꝑ mandatũ oꝑatũ ẽ. in me omnem
coneupiscentiam: Ponamꝰ totũ testi-¬
monium. et singula xp̃i auxilio dis¬
serentes. quid nob uideatur simplicit̃
indicemus: Non p̃iudieantes tuo sen¬
sui quid uelis intelligere. sed nr̃ãm
sententiam. breuit̃ explicantes. Quid
ergo dicimus: lex peccatũ est: Absit.
Sed peccatũ non cognoui nisi ꝑ legẽ.
Nam concupiscentiam nesciebam: ni¬
si lex diceret. non concupisces. Occa

Expanded text:
os et robustos et iustos faceret. nonos et robustos et iustos faceret. nonnulli ita interpretantur: si ille pro nobis inpiis mortuus est et peccatoribus, quanto magis nos absque ulla dubitatione pro iusto et bono Christo debemus occumbere! iustum autem et bonum non putemus esse diuersum nec aliquam proprie significare personam, sed absolute iustam rem et bonam, pro qua difficulter interdum aliquis inueniri potest, qui suum sanguinem fundatuid sibi uelit, quod ad Romanos scribit aptum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. — Ponamus totum testimonium et singula Christi auxilio disserentes, quid nobis uideatur, simpliciter indicemus non praeiudicantes tuo sensui, quid uelis intellegere, sed nostram sententiam breuiter explicantes. oquid ergo dicimus? lex peccatum est? absit.. sed peccatum non cognoui nisi per legem. nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex
Abbreviated transcription (Latin):
dam de sp̃ũ meo suꝑ omnẽ carnem:
Mirabatur bonitatem xp̃i qđ pro
impiis et infirmis. et peccatorib mo-¬
ri uoluerit. et mori oportuno tem¬
pore de quo ipse dicit. tempore opor¬
tuno exaudiui te. et indie salutis
auxiliatus sum tui. Et rursũ: ecce
nunc tempus acceptabile. ecce dies
salutis. Quando om̃s peccauerunt
simul inutiles facti sunt. non fuit
qui faceret bonũ: non fuit usq ad
unum. Incredibilis ergo bonitas.
et clementia inaudita mori pro im¬
pus. Uix enĩ ꝓ iusto aliquẽ et bono:
suũ sanguinem fundere. metu mortis
cuncta terrente . nam inueniri int̃¬
dum ut aliquis pro re iusta et bona
audeat mori. caritas aũt̃ dĩ quȩ in
Quod eũ ad huc peccatores essemus.¬
xp̃s ꝙ nob̾ mortuus ẽ et sublata ẽ de
terra uita eius. et ꝓ iniquitatib popłi
ductus ẽ. ad mortem. et portauit pecca¬
ta nr̃a. et tradita ẽ. in mortẽ anima il¬
lius. et cũ iniquis reputatus ẽ ut nos
impios et infirmos. et peccatores. pi¬

Expanded text:
dam de spiritu meo super omnem carnem ; miratur bonitatem Christi, quod pro impiis, et infirmis, et peccatoribus mori voluerit, et mori opportuno tempore, de quo ipse dicit: Tempore opportuno exaudivi te, et in die salutis auxiliatus sum tui . Et rursum: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Quando omnes peccaverunt, simul inutiles facti sunt, non fuit qui faceret bonum, non fuit usque ad unum . Incredibilis ergo bonitas, et clementia inaudita, mori pro impiis, vix enim pro justo aliquem, et bono suum sanguinem fundere, metu mortis cuncta terrente. Nam inveniri interdum potest, ut aliquis pro re justa, et bona audeat mori. Caritas autem Dei, quam haquod cum adhuc peccatores essemuspro nobis mortuus est et sublata est de terra uita eius et pro iniquitatibus populi ductus est ad mortem et portauit peccata nostra et tradita est in morte anima illius et cum iniquis reputatus est, ut nos inpios et infirmos et peccatores pi
Abbreviated transcription (Latin):
tum oꝑatũ ẽ. in me omñe concupis¬
centiam. Sine lege enĩ peccatũ mor¬
tuum erat. Ego aũt uiuebam sine
lege aliquando: sed ubi uenit. man¬
datum : peccatũ reuixit. Ego autem
mortuus sum: et inuentũ ẽ. michi man¬
datũ qđ erat ad uitã hoc eẽ. ad mor¬
tem. seccatũ enĩ occasione accepta ꝑ¬

Expanded text:
in me omnem concupiscentiam. sine lege enim peccatum mortuum erat, ego autem uiuebam sine lege aliquando, sed, ubi uenit mandatum, peccatum reuixit. ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat ad uitam, hoc esse ad mortem. peccatum enim occasione accepta
Abbreviated transcription (Latin):
dum peceans peccatũ ꝑ mandatũ.
Scimus enĩ quia lea spiritalis ẽ. ego
aũt carnalis sũ. uenundatus sub pec¬
cato. Quod enĩ oꝑor ignoro Non
eni qđ uolo hoc ago: sed quod odi
illud facio. Siaũt quod nolo hoc
facio: consentio legi quia bona est
Nunc aũt iam non ego oꝑor illud:
sed qđ inhabitat in me peccatum.
Scio eñĩ quia non habitat inme. hoc

Expanded text:
um. scimus enim, quia lex spiritalis est, ego autem carnalis s u m, uenundatus sub peccato. quod enim operor, ignoro. non enim, quod uolo, hoc ago, sed, quod odi, illud facio. si autem, quod nolo, hoc facio, consentio legi, quia bona est. nunc autem iam non ego operor illud, sed, quod habitat in me, peccatum. scio enim, quia non habitatin me
Abbreviated transcription (Latin):
cet michi: ꝑficere aũt bonũ nequaqũã.
Non enĩ quod uolo façio bonum: sed
qđ nolo malũ hoc ago. Siaũt qđ nolo¬
ego hoc facio: non iam ego operor illito.
sed qđ habitat in me peccatũ. Inuenio
igitur legem uolenti michi facere bo-¬
num: quia mͥ malũ adiacet. Condele¬
ctor enĩ legi dĩ scđm interiorem homi¬
nem. Uideo aũt aliã legem in mẽbris

Expanded text:
 bonum nequaquam. non enim, quod uolo, facio bonum, sed, quod nolo malum, hoc ago. si autem, quod nolo, hoc facio, non iam ego operor illud, sed, quod habitat in me, peccatum. inuenio igitur legem uolenti mihi facere bonum, quia mihi malum adiacet. condelector enim legi dei secundum interiorem hominem. uideo autem aliam legem in
Abbreviated transcription (Latin):
martẏrũ sanguis effusus sit: Qui gͥ
simplicit̃ hunc. exponit locũ: hoc
potest dicere qđ inueterilege in qua
iustitia ẽ. uix pauei inuenti sunt qui
suũ fudint sanguinẽ. In nouo autem
instrum̃to in quo bonitas ẽ. atq clemeri¬
tia: innumerabiles exciterint marty¬
res. Sed ex eo qđ posuit forsitan quis etiã
audeat mori. et pendulo gradu senten¬
tiam temꝑ auit: in ueniri posse ñ nullos
qui audeant mori ꝓ euangłio. ostendit
ñ sic accipiendũ. sed eoc suꝑiorib et in¬
feriorib sensũ loci huiꝰ debere tractari.

Expanded text:
martyrum sanguis effusus sit? qui igitur martyrum sanguis effusus sit? qui igitur simpliciter hunc exponit locum, hoc potest dicere, quod in ueteri lege, in qua iustitia est, uix pauci inuenti sint, qui suum fuderint sanguinem, in nouo autem instrumento, in quo bonitas est atque clementia, innumerabiles extiterint martyres. sed ex eo, quod posuit: forsitan quis etiam audeat mori et pendulo gradu sententiam temperauit, inueniri posse nonnullos, qui audeant mori pro euangelio, ostendit non sic accipiendum, sed ex superioribus et inferioribus sensum loci huius debere
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ ad romanos. uix enĩ pro iusto
quis moritur: nam ꝓbono forsitan quis
audeat mori. Due hereses exe occasione
huiꝰ testimonii qđ non intelligunt di-¬
uerso quidẽ errore sed pari impietate
blasphemant. Martion enĩ qui iustũ
dm̃ et creatorem legis facit et ꝓpharũ
Alterũ iustũ. et alterũ bonũ. et ꝓ iusto
asserit uł nullos uel paucos obpetisse
mortem. Pro bono aũt id. ẽ. xp̃o innume¬
rabiles martyres extitisse. Porro arrius
iustũ ad xpm refert. de quo dictum ẽ.
Ds iudiciũ tuũ regida: et iustitiã tuam
filio regis. Et ipse de se in euangłio Non
enĩ pat̾ iudicat quẽquã: sed om̃e udi¬
ciũ dedit filio et ego s audio ita iudico.
Bonũ aut̃ dm̃ patrem: de quo ipse filiꝰ
conficetur quid me dicis bonũ: nemo
ẽ. bonus. nisi solus ds̃ pat̃. Cũq huc¬
usq blasphemiȩ suȩ deuios calles po-¬
tuerint inuenire: in consequentib im¬
pingit et corruit. Quo modo enĩ ꝓ
patre quis audet mori. et pro filio

Expanded text:
legimus ad Romanos: uix enim pro iusto quis moritur; nam pro bon a forsitan quis audeat mori. - Duae hereses ex occasione huius testimonii, quod non intellegunt, diuerso quidem errore, sed pari inpietate blasphemant. Marcion enim, qui iustum deum et creatorem legis facit et prophetaalterum iustum et alterum bonum. et pro iusto adserit uel nullos uel paucos obpetisse mortem, pro bono autem, id est Christo, innumerabiles martyres extitisse. porro Arrius iustum ad Christum refert, de quo dictum est: deus, iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio regis ipse de se in euangelio: non enim pater iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit filio et: ego, sicut audio, ita iudico —, bonum autem deum patrem, de quo ipse filius confitetur: quid me dicis bonum? nemo est bonus nisi unus deus pater. cumque hucusque blasphemiae suae deuios calles potuerit inuenire, in consequentibus inpingit et corruit. quomodo enim pro patre quis audet mori ct pro filio
Abbreviated transcription (Latin):
cuperem quo consilio factũ sit. Aut si illud
uolum̃ forte onerare noluisti ut cõmemo¬
ratis her eticis non adderes in quib eos ca¬
tholica damnaret auctoritas: Quȩso ne
graue sit litterario labori tuo quo non

Expanded text:
cuperem quo consilio factum sit. aut si illud cuperem quo consilio factum sit. aut si illud uolumen forte onerare noluisti, ut commemoratis hereticis non adderes, in quibus eos catholica damnarit auctoritas, quaeso, ne graue sit litterario labori tuo, quo non
Abbreviated transcription (Latin):
timori meo ignoscas. Sienĩ alit̾ sentis. ue¬
rumq tu sentis. Nam nisi uerũ sit melius
eẽ. non potest ut non dicã.Nulla certe non
magna culpa meus error ueritati fauet:
si recta in quo quã ueritas potest fauere
mendacio. De origene autẽ quod rescri¬
bere dignatus es iam sciebam non tantum
in eccłiasticis litteris sed in om̃ib recta &
uera quȩ inuenerimꝰ approbare atque
laudare. falsa uero & praua improbare atq
rep̃hendẽ. Sed illud de prudentia doctri¬
naq tua desidabam: et adhuc desidero
ut nota nob̃ facias ea ipsa eius errata quib
a fide ueritatis ille uir tantus recessisse
cognoscitur. In libro etiã qui cunctos quo¬
rum meminisse potuisti scriptores eccłi-¬
asticos & eorũ scripta cõmemorasti. Com¬
modius ut arbitror fieret si nominatis
eis quos heresiotas eẽ. nosti. quando ne
ipsos quidem p̃t̃mittere uolueris Sub¬
iungeres etiã inquib cauendi eẽnt. quam¬
quã non nullis etiã pręt̾missis quod scire

Expanded text:
ter ignoscas. si enim aliter sentis uerumque tu sentis — nam, nisi uerum sit, melius esse non potest —, ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fauet, si recte in quoquam ueritas potest fauere mendacio. De Origene autem quod rescribere dignatus es, iam sciebam non tantum in ecclesiasticis litteris, sed in omnibus recta et uera, quae inuenerimus, adprobare atque laudare, falsa uero et praua inprobare atque reprehendere. sed illud de prudentia doctrinaque tua desiderabam et adhuc desidero, ut nota nobis facias ea ipsa eius errata, quibus a fide ueritatis ille uir tantus recessisse conuincitur. in libro etiam, quo cunctos, quorum meminisse potuisti, scriptores ecclesiasticos et eorum scripta commemorasti, commodius, ut arbitror, fieret, si nominatis eis, quos heresiotas esse nosti — quando ne ipsos quidem praetermittere uolueris —, subiungeres etiam, in quibus cauendi essent: quamquam nonnullos etiam praeterieris, quod scire
Abbreviated transcription (Latin):
popłs arguatur ad templũ diluculo¬
frustra consurgere. et post quietem
ad scũariũ festinare. eũ idola di ho-¬
nore uenerentur scđm qđ et echiel
seripsit: in ipso templo sacrificare ido¬
lis sacerdotes. Ut aũt plenius adduca¬
ris. ꝓ dolore in hebrȩo idola posita
Hoc ipsũ uerbũ hoc ẽ asasim etiam

Expanded text:
poppopfrustra consurgere et post quietem ad sanctuarium festinare, cum idola dei honore uenerentur, secundum quod Ezechihel scripsit in ipso templo sacrificare idolis sacerdotes. ut autem plenius adducaris pro \'dolore\' in Hebraeo idola posita, hoc ipsum uerbum, hoc est \'aasabim\', etiam
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiȩ sacerdotes in mẽbranis instau¬
rare conati sunt. Hic cũ multa reppe.¬
riret et inuentorũ nob̃ indicem derelin.¬
queret. centesimi uicesimi seati psalmi¬
cõm̃tariũ. & fe. litere tractũ ex eo qđ
non inscripsit confessus ẽ. ñ reꝑtum.
Non quo talis tantusq uir ad aman¬
tium dicimꝰ aliquid preterierit: sed
quo negligentia posterioꝵ ad nr̃am
usq memoriam non duraret. Hoc idõ
ut quia michi de eodem ꝓsalmo ꝓ posu¬
isti qui eẽt. panis doloris in eo quod dr̃.
inuanũ uob̃ ẽ. ante lucem surgere : sur¬
gite post quã sederitis qui manducatis
panem doloris . Ostenderem me de ori
genis cõm̃taruis quid senserit ñ habe
Unde ad hebreum recurrens inue¬
MTENoN. quod exeprimitur panẽ erum¬
nosum. Quinta editio et cheo dotion
qui in ceteris cũ. laex. translatoribus
facit panẽ idolorũ. seata NANTC id.ẽ.
erroris. Nec mirandũ de aquila si
manuũ hominis sint. & ꝓphetice

Expanded text:
ecclesiae sacerdotes, in membranis instauecclesiae sacerdotes, in membranis instaurare conati sunt. hic cum multa repperiret et inuentorum nobis indicem derelinqueret, centesimi uicesimi seCommentarium, et PHE litterae Tractatum, ex eo quod non inscripsit, confessus est non repertum. Non quod talis tantusque vir Adamantium dicimus aliquid praeterierit, sed quod negligentia posterorum ad nostram usque memoriam non durarit. Hoc ideo dixi, ut quia de eodem Psalmo mihi proposuisti, quid esset panis doloris, in eo quod dicitur: « Vanum vobis est ante lucem surgere, surgite postquam sederitis, qui manducatis panem doloris, » ogenis commentariis, quid senserit, non habere. Unde ad Hebraeum recurrens inueύμενον, quod exponitur, panem aerumnosum. Quinta Editio, et Theodotion, qui in caeteris cum Septuaginta Translatoribus facit, panem idolorum. Sexta πλάνης, id est, erroris. Nec mirandum est de Aquila, si manuum hominis sint, et prophetice
Abbreviated transcription (Latin):
cessimꝰ. et iosephus ac philo uiri doc¬
tissimi uideorũ. multiq de nr̃is id
latissime ꝓsecuti sunt: quorũ ut aiunt
sens ꝑ contato p̃sentẽ: ut siqui d forte
nescimus sine teste. sine uidice in fi-¬
da auee moriamur. Nos ut scitis he
gua rubiginẽ obduximꝰ. in tantum ut
loquentibꝰ: quoq nob. stridor quidã
ñ latinꝰ int̃strepat. Unde ignosee aridi¬
tati: et si imperitus in quit sermone
eramus. amisimꝰus: nec scientiã quam
uolebamꝰ consecuti sumꝰ. Ex hesopiei canis
fabulã dũ magna sectamur. etiã mi-¬
nora ꝑdentes: EXPE.
eatus pamphilus martyr cuius
uitã esusebius cesariensis ep̃s
trib ferme uoluminib explicauit.
cũ demetriũ falereum epysi stratum
in sacrȩ bibliotete studio uellec eqͣre
imaginesq ingeniorũ quȩ uera sunt
et eterna monum̃ta toto orbe ꝑ quirec:
Tunc uel maxime origenis libros im¬
pensius ꝑsecutus cefariensi eccłiȩ de¬
dicauit. Qũa ex parte corruptam.
acatius dehinc et euzous eiusdem

Expanded text:
cessimus et Iosephus ac Philo, uiri doctissimi Iudaeorum, multique de nostris id latissime persecuti sunt, coram uiua, ut sens percontato, praesentem, ut, si quid forte nescimus, sine teste, sine iudice in fida aure moriatur. nos, ut scis, Hebgua rubiginem obduximus in tantum, ut loquentibus quoque nobis stridor quidam non Latinus interstrepat. unde ignosce ariditati: etsi inperitus sum, inquit, sermoneeramus, amisimus nec scientiam, quam uolebamus, consecuti sumus — Aesopici canis fabula —, dum magna sectamur, etiam minora perdentes. XXX. eatus Pamphilus martyr, cuius uitam Eusebius Caesa. riensis episcopus tribus ferme uoluminibus explicauit, cum Demetrium Phalereum et Pisistratum in sacrae bibliothecae studio uellet aequare imaginesque ingeniorum, quae uera sunt et aeterna monumenta, toto orbe perquireret, tunc uel maxime Origenis libros inpensius persecutus Caesariensi ecclesiae dedicauit, quam ex parte corruptam Acacius, dehinc Euzoius, eiusdem