comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ reliquȩ remanent: exutraq rema¬
nent. Nec ipsũ qͥppe fimũ dicunt remane¬
re. sine aliquibꝰ exiguis reliquis menbrorũ
dĩ. Nullã gͥ. causã reꝑiunt: cur asseue¬
rent carnes frugibꝰ immundiores. S ui¬
delicet fallacẽ castitatẽ suã ostentare
conantes: eo putant immundiorẽ carnẽ qͦd
de concubitu existat. quasi ñ tanto uehem̃¬
tius cogant᷑ m̃bro illi diuino manducando
concurrere: qͣnto illic artiꝰ colligatũ pu¬
tant. Postremo si ista causa . ẽ. maioris ĩmun¬
diciȩ carniũ : ea comedant animaliũ cor¬
pora quȩ ĩ deconcubitu orrunt᷑. sicut st̃
innumerabilia genera uermiũ. quorũ
nnullos uulgo edunt quȩdã uenetiȩ re¬
giones exarboribꝰ natos. Ranas etiã quas
repente exuna pluuia t̾ra generat inescã
isti assumere debuerunt. ut dĩ sui m̃bra ta¬
lib formis cõmixta liberarent. sieã carnẽ
detestant᷑ quȩ concubitu ꝓpagat᷑. & genus

Expanded text:
uitae reliquiae remanent, ex utraque remauitae reliquiae remanent, ex utraque remanent; nec ipsum quippe fimum dicunt remanere sine aliquibus exiguis reliquiis membrorum dei. nullam igitur causam reperiunt, cur adseuerent carnes frugibus inmundiores. sed uidelicet fallacem castitatem suam ostentare conantes eo putant inmundiorem carnem, quod de concubitu existat, quasi non tanto uehementius coguntur membro illi diuino manducando succurrere. quanto illic artius conligatum putant. postremo si ista causa est maioris inmunditiae carnium, ea comedant animalium corpora. quae non de concubitu oriuntur, sicut sunt innumerabilia genera uermium, quorum nonnullos uulgo edunt quaedam Veneticae regiones ex arboribus natos. ranas etiam, quas repente ex una pluuia terra generat, in escam isti assumere debuerunt, ut Dei sui membra talibus formis commixta liberarent, si eam carnem detestantur, quae concubitu propagatur; et genus
Abbreviated transcription (Latin):
fructꝰ arborii estiment᷑: Si ꝓpt̾ea qͥa cum
moriunt᷑ amittunt animã. ut iã ĩmundũ
sit qͥcqͥd uita deserente remanserit. cur eo¬
dẽ pacto ñ sunt ĩmunda olera uł ponia.
quȩ utiq sicut supra dictũ. ẽ. cũ decerpun¬
tur. uł auellunt᷑ moriunt᷑: Horũ quip¬
pe homicitioꝵ rei esse nolunt. dũ nichil
ext̾ra uł exarbore decerpunt. Deinde cũ
duas animas esse in uno animantis corpo¬
re affirmant. unã. bonã degente lucis.
alterã malã de gente tenebrarũ. nunqͥd
cũ occidit᷑ aninial bona anima fugit. &¬
mala remanet: Si eni hoc esset: sic uiue¬
ret animal occisũ qͦmͦ uiuebat ugente te¬
nebraru qͥndo solã suę gentis habebat
animã. quã etiã rebellauerat aduersũ reg¬
na diuina. Cũ gͦ in morte cuiꝰ libet ani¬
malis. utraq anima & bona & mala dese¬
rat carne. cur unmunda caro dr̃. quasi
sola bona anima deseratur:. Quia & si aliqͦ

Expanded text:
fructus arborum aestimentur? si propterea, quia cum fructus arborum aestimentur? si propterea, quia cum moriuntur, amittunt animam, ut iam inmundum sit. quicquid uita deserente manserit, cur eodem pacto non sunt inmunda olera uel poma, quae utique, sicut supra dictum est. cum decerpuntur uel auelluntur, moriuntur? horum quippe homicidiorum rei esse nolunt, dum nihil ex terra uel ex arbore decerpunt. deinde cura duas animas esse in uno animantis corpore adfirmant, unam bonam de gente lucis, alteram malam de gente tenebrarum, numquid, cum occiditur animal, bona anima fugit et mala remanet? si enim hoc esset, si uiueret animal occisum, quomodo uiuebat in gente tenebrarum, quando solam suae gentis habebat animam, qua etiam rebellauerat aduersum regna diuina? cum ergo in morte cuiuslibet animalis utraque anima. et bona et mala, deserat carnem, cur inmunda caro dicitur, quasi a sola bona anima deseratur? quia etsi aliquae
Abbreviated transcription (Latin):
quã conceptos foetꝰ ante uitȩ cõmixtionẽ
tanto uiuaciores fuisse. ut & abortiui &
de celo int̾rã ruentes uiuerent. cõmixta
aut̾ uita nͥ tẽpore maturo editi uiuere
n possint. & si de paulo altiore loco ca¬
dant continuo moriant᷑  Utiq si reg¬
nũ uitȩ contra regnũ mortis bellige¬
rauit: cõmixta inta uiuaciores facere
debuit ñ corruptibiliores. Qđ insua na¬
tura queq res magis suã retinet incor¬
ruptione: ñ duas naturas bonas & malas
s. duas bonas quarũ sit una melior p̃dica¬
re debuerunt. Unde gͥ asserunt ĩmundi¬
ores carnes quas decęlo genꝰ dueere affir¬
mant. istas diunitaxat om̃ibꝰ notas. Nam
ipsa pͥma corpora pͥncipũ tenebrarũ ex
arboribꝰ. ibidẽ uatis tanquã uermiculos
opinant᷑ exorta. ipsas aut̃ arbores exquinq
illis elenitis. Prouide si animaliũ corpora
pͥmã originẽ habent exarboribꝰ. scdam
decęlo. quid eause. ẽ. ut immundiora quã

Expanded text:
quam conceptus factos ante uitae commixtionem quam conceptus factos ante uitae commixtionem tanto uiuaciores fuisse, ut et abortiui et de caelo in terram ruentes uiuerent, commixta autem uita nisi tempore maturo editi uiuere non possint, et si de paulo altiore loco cadant. continuo moriantur ? utique si regnum uitae contra regnum mortis belligerauit, commixta uita uiuaciores facere debuit, non corruptibiliores. quodsi in sua natura quaeque res magis suam retinet incorruptionem, non duas naturas, bonam et malam. sed duas bonas, quarum sit una melior, praedicare debuerunt. unde igitur adserunt inmundiores carnes, quas de caelo genus ducere adfirmant, istas dumtaxat omnibus notas? nam ipsa prima corpora principum tenebrarum ex arboribus ibidem natis tamquam uermiculos opinantur exorta, ipsas autem arbores ex quinque illis elementis. proinde si animalium corpora primam originem habent ex arboribus, secundam de caelo, quid causae est, ut inmundiora quam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ extis mundꝰ construeret᷑ plerosq eoꝵ
incelestib fabricis colligatos. inqͥb erant etiã
feminę aliquȩ pregnantes. quȩ cũ cȩlũ
rotari coepisset eande uertiginẽ ferre
ñ ualentes. conceptꝰ suos abortu excus¬
sisse. eosdẽq abortiuos foetus & masculos
& feminas decęlo int̾ram cecidisse. uix¬
isse. creuisse. concubuisse. genuisse. Hinc
esse dicut originẽ carniũ oniũ. quȩ mo¬
uent᷑ int̾ra. in aqua. inaere. Ergo si de cȩlo
est origo carnui: absurdissimũ. ẽ. ꝓpt̾ hoc
eas immundiores putare. prȩsertiꝰ quia
in ipsa structura mundi eosde pͥncipes
tenebrarũ. ita ꝑomnẽ contexionẽ a sumis
usq adima cosligatos dicunt. ut qͥnt o
quiq ampliꝰ haberent cõmixti boni. tan¬
to sullimiꝰ collocari mererent᷑. ac ꝑ hoc
mundiores carnes esse deberent quarũ
origo de cȩlo .ẽ: quã fruges quȩ oriuntur
ext̾ra. Deinde quid tã insanũ dici potest̃.

Expanded text:
cum ex eis mundus construeretur, plerosque eorum cum ex eis mundus construeretur, plerosque eorum in caelestibus fabricis conligatos, in quibus erant etiam feminae aliquae praegnantes: quae cum caelum rotari coepisset, eandem uertiginem ferre non ualentes conceptus suos abortu excussisse: eosdemque abortiuos fetus et masculos et feminas de caelo in terram cecidisse, uixisse. creuisse, concubuisse, genuisse. hinc esse dicunt originem carnium omnium, quae mouentur in terra, in aqua, in aere. ergo si de caelo est origo carnium, absurdissimum est propter hoc eas inmundiores putare, praesertim quia in ipsa structura mundi eosdem principes tenebrarum ita per omnem contextionem a summis usque ad ima conligatos dicunt, ut quanto quaeque amplius haberent commixti boni, tanto sublimius conlocari mererentur ac per hoc mundiores carnes esse deberent, quarum origo de caelo est, quam fruges quae oriuntur ex terra. deinde quid tam insanum dici potest
Abbreviated transcription (Latin):
s ipse ds̃ ur̃ immundꝰ .ẽ. inea parte. quã
uelut debellandis & capeiuandis hostibꝰ
absorbendã & inquinandã misit & mis-¬
cuit. Deinde ꝓpt̾ ipsã cõmixtionem.
etiã quicqͥd aliud manducatis ĩmundũ ÷
D. dicitis. Multo ampliꝰ immundȩ sunt
carnes. & quare ampliꝰ immundȩ st̃ car¬
nes: longũ est eorũ de hac re deliram̃ta
cõmemorare. S breuit̃ attingã qͥd sat
est. ut inspiciant᷑ rephensores uetis testam̃¬
ti tanta stulticię netustate confecti. ut
carnis accusatores sine ulla spuali uerita¬
te sola carne saꝑe conuincant᷑. Fortassis
enĩ paulo ꝓlixior ista responsio sic aduer¬
sus eos lectorẽ instruet: ut incęt̾is respon¬
sionib ñ a nob̾ tã multa uerba reqͥrant᷑
Dicunt enĩ isti uaniloqui &e m̃tis seducto¬
res. in illa pugna qͥndo pͥmꝰ eorũ hõ: te¬
nebrarũ gente elemitis fallacibꝰ irreti¬
uit. utriꝰq sexus pͥncipibꝰ indidẽ captis

Expanded text:
sed ipse deus uester inmundus est in ea parte, quam sed ipse deus uester inmundus est in ea parte, quam uelut debellandis et captiuandis hostibus absorbendam et inquinandam misit et miscuit, deinde propter ipsam commixtionem etiam quicquid aliud manducatis, inmundum est. sed dicitis: multo amplius inmundae sunt carnes. et quare amplius inmundae sunt carnes longum est eorum de hac re deliramenta commemorare, sed breuiter adtingam, quod sat est. ut inspiciantur reprehensores ueteris testamenti tanta stultitiae uetustate confecti, ut carnis accusatores sine ulla spiritali ueritate solam carnem sapere conuincantur. fortassis enim paulo prolixior ista responsio sic aduersus eos lectorem instruet, ut in ceteris responsionibus non a nobis tam multa uerba requirantur. dicunt enim isti uaniloqui et mentis seductores in illa pugna, quando primus homo eorum tenebrarum gentem elementis fallacibus inretiuit, utriusque sexus principibus indidem captis,
Abbreviated transcription (Latin):
dicia ñ ruminandi. alio loco ita scriptũ . ẽ.
hesaurꝰ desiderabilis requiescit inore sapi¬
entis. tuir aut̃ stultꝰ glucit illũ. Hȩ aut̃ si
milicudines rerũ. inlocutionibꝰ &e obserua¬
tionib figuratis ꝓpt̾ quȩrendi & cõparan¬
di exercitationẽ. rationales m̃tes utilit̾ oe su¬
auit mouent. d pͥori popło. multa talia
ntantũ audienda uerũ etiã obseruanda
pͥcepta sunt. lempus enĩ erat. qͥñ tancũ
dictis s etiã factis ꝓphecari oporteret ea.
que posteriore tẽpore fuerant reuelan.
fidei gentiũ onera obseruationũ ñ st̃ im¬
posita. ꝓphetiȩ tam̃ auctoritas. ẽ. cõm̃¬
data. Ecce nos diximꝰ. quã causa cũ scdm
nes imundas habeamꝰ: ueteri tam̃ testa¬
nto ubi quȩdã ĩmunde diccȩ st̃ ñ aduer¬
sem̃. Uos iã dicite. quare imundas car¬
nes existimetis. Si scđm errorẽ ur̃m ꝓpt̾
cõmixtionẽ gentis tenebrarũ: ñ carnes.

Expanded text:
ditia non ruminandi alio loco scriptum est: ditia non ruminandi alio loco scriptum est: thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis, uir autem stultus gluttit imilitudines rerum in locutionibus uel obseruationibus figuratis propter quaerendi et comparandi exercitationem rationales mentes utiliter et suauiter mouent. sed priori populo multa talia non tantum audienda uerum etiam obseruanda praecepta sunt. tempus enim erat, quo non tantum dictis, sed etiam factis prophetari oporteret ea, quae posteriore tempore fuerant reuelandafidei gentium onera obseruationum non sunt inposita, prophetiae tamen auctoritas commendata, ecce nos diximus, qua causa, cum secunnes inmundas habeamus, ueteri tamen testamento, ubi quaedam inmundae dictae sunt. non aduersemur: uos iam dicite, quare inmundas carnes existimetis. Si secundum errorem uestrum propter commixtionem gentis tenebrarum non carnes,
Abbreviated transcription (Latin):
natura sui s qm̃ qͥddã immundũ significat
& fortasse qͥt ẽ. inrerũ figuris poreus. hoc:
inrerũ genere stultus. ce cã illud animal
quã iste duȩ syllabȩ qͦd dicit᷑ stultꝰ. quiddã
unũ idẽq significat. Immundũ quippe illud
animal inlege positũ . ẽ. eo qͦd ñ ruminet.
Non aut hoc eiꝰ uittũ. s natura. ẽ. Sunt aut̃
homines qui ꝑhoc animal significant᷑ im¬
mundi ꝓpriõ uitio ñ natura: qͥcũ libent̃
audiant uerba sapientiȩ. postea de iis oĩno
ñ cogitant. Quod enĩ utile audieris. uelut
ab intestino memoriȩ tanquã ados cogitati¬
onis recordandi dulcedine reuocare. qͥd ali
ua. ẽ. quã spũalit̾ quodã mͦ ruminareꝰ Quod
qui ñ faciunt: illorũ animaliũ genere f¬
gurant᷑. Unde & ipsa a talib carnib absti¬
nentia: tale uitiũ nos cauere pͣmonuit.
Qu eni chesaurus desiderabilis sit ipsa sapien¬
tia: de hac municia ruminandi & ĩmun¬

Expanded text:
natura sui, sed quoniam quiddam inmundum significat. natura sui, sed quoniam quiddam inmundum significat. et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc est in rerum genere stultus, et tam illud animal quam istae duae syllabae, quod dicitur stultus, quiddam unum idemque significat. inmundum quippe illud animal in lege positum est eo, quod non ruminet; non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal significantur, inmundi proprio uitio, non natura; qui cum libenter audiant uerba sapientiae, postea de his omnino non cogitant. quod enim utile audieris, uelut ab intestino memoriae tamquam ad os cogitationis recordandi dulcedine reuocare quid est aliud quam spiritaliter quodam modo ruminare? quod qui non faciunt, illorum animalium genere figurantur; unde et ipsa a talibus carnibus abstinentia tale uitium nos cauere praemonuit. cum enim thesaurus desiderabilis sit ipsa sapientia, de hac munditia ruminandi et inmun
Abbreviated transcription (Latin):
les blasphemias ꝑtinacit̾ loquerent᷑. Nã se
corrigere atq emendare nolentibꝰ. hoc esse
utilius qͥs ñ incelligat: Testam̃to aut̃ ue¬
teri ubi quidã cihi carniũ ꝓhibent᷑. cur
ñ sit contraria ista sententia qua dic̃ apł̃s
omia munda mundis. & om̃is creatura dĩ
bona .ẽ. si posst̃ intelligant hoc apłm¬
de ipsis dixisse naturis. illas aut̃ litte¬
ras ꝓpt̾ quasdã p̃sigurationes tepori congru¬
entes. animalia quedã ñ natura s significa.¬
tione immunda dixisse. Itaq uerbigrã. si
de porco & agno requirat᷑: utrunq natura
mundũ .ẽ. qͥa om̃is creatura dĩ bona. ẽ. Qua¬
dã uͦ significatione agnꝰ mundꝰ. porcus im¬
mundus . ẽ. Tanquã si stultũ & sapientẽ di¬
ceres. utrunq hoc uerbũ natura uocis & lit¬
terarii syllabarũ quibꝰ constat utiq mun¬
dũ . ẽ. sigruficatione aut̃ unũ horũ uerbũ
qͦd dicit stultꝰ. immundũ dici potest. non

Expanded text:
les blasphemias pertinaciter loquerentur! nam se les blasphemias pertinaciter loquerentur! nam se corrigere atque emendare nolentibus, hoc esse utilius quis non intelligat? CAPUT VII. teri, ubi quidam cibi carnium prohibentur, cur non sit contraria ista sententia, qua dicit Apostolus: Omnia munda mundis, et omnis creatura Dei bona est , si possunt, intelligant hoc Apde ipsis dixisse naturis, illas autem litteras propter quasdam praefigurationes tempori congruentes animalia quaedam non natura, sed significatione immunda dixisse. itaque, uerbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est, quia omnis creatura dei bona est; quadam uero significatione agnus mundus, porcus immundus est. tamquam si stultum et sapientem diceres, utrumque hoc uerbum natura uocis, litterarum et syllabarum, quibus constat, utique mundum est: significatione autem unum horum uerbum. quod dicitur stultus. inmundum dici potest, non
Abbreviated transcription (Latin):
Cuir eni ñ sint istis hȩc mundda: idẽ apłs seat᷑¬
& dicit. Immundis aut̃ & infidelibꝰ nichil
est muncũ s polluta st̃ eorũ &e mens & con¬
scientia. Unde reuera manicheis omino nichil
est mundũ. qͥndoquidẽ eciã ipsã di substanti¬
a uł naturã ñ solũ comqͥnari potuisse. s etiã
exparte comquinatã esse contendunt. nec
solu coinqͥnata esse. uerii etiã exom̃i parte
recupetari mundariq ñ posse. Unde mirũ
est. quod ita se dicunt om̃s carnes immun:¬
das existimare. & obhoc abeis abstinere: q̃¬
si aliqͥd existiment esse mundũ. ñ solũ esca¬
rũ s om̃iũ creaturũ. Nã & ipsa olera &e po¬
ma. & om̃s fruges. & totã t̾rã. & cęlũ. cõmix¬
tione gentis tenebrarũ ꝑhibent inqͥnata.
Utinã gͦ & incȩt̾is cibis errori suo congrue¬
rent. atq abiis quȩ immunda dicunt oĩb
abstinendo. fame potiꝰ morerent᷑: quã ta¬

Expanded text:
cur enicur eni dicit: Immundis autem et infidelibus nihil est mundum; sed polluta sunt eorum et mens et conscientia . Unde revera Manicipsam Dei substantiam vel naturam, non solum coinquinari potuisse, sed etiam ex parte coinquinatam esse contendunt; nec solum coinquinatam esse, verum etiam ex omni parte recuperari mundarique non posse. Unde mirum est quod ita se dicunt immundas omnes carnes existimare, et ob hoc ab eis abstinere, quasi aliquid existiment esse mundum, non solum escarum, sed omnium creaturarum. Nam et ipsa olera, et poma, et omnes fruges, et totam terram, et coelum, commixtione gentis tenebrarum perhibent inquinata Utinam ergo et in caeteris cibis errori suo congruerent, atque ab iis, quae immunda dicunt, omnibus abstinendo, fame potius morerentur, quam ta
Abbreviated transcription (Latin):
suã manifestissima ueritate p̃focantes an-¬
gustias conatꝰ euadere: ait hoc dñm ad tur¬
bas dixisse. quasi paucis ille insecreto ue¬
ra diceret. inturbas aut̃ falsa iactaret cũ
& hoc de dño credere sacrilegũ sit: & om̃s qͥ
legunt nouerint. hoc & remotis turbis
eũ planiꝰ dixisse discipłis. Qua ꝓpt̃ qͥa in
exordio harũ licterarũ suarũ faustꝰ sic
mirat᷑ adimanthũ. ut ei solũ p̃ferat ma¬
nicheũ: cõpendio reqͥro. utrũ ista senten¬
tia dñi qua dixit ñ coinquinari hominẽ
exiis quȩ inos eiꝰ intrant: uera an falsa sit.
Si falsa dicunt: cur ea tantus eoꝵ doctor ad¬
imanchus a xp̃o plata dicens. ad expugnan¬
du testamtũ uetꝰ obiecit. Si aut̃ uera est:
cur aduersus eã credunt se coinquinari. si
quacũq carne uescant᷑: Hisi forte uerũ re¬
spondere uelint & dicerȩ. apłm ñ dixisse. oĩa
munda hereticis. s om̃ia munda mundis.

Expanded text:
suam manifestissima ueritate praefocantes ansuam manifestissima ueritate praefocantes angustias conatus euadere ait hoc dominum ad turbas dixisse, quasi paucis ille in secreto uera diceret, in turbas autem falsa iactaret, cum et hoc de domino credere sacrilegum sit, et omnes qui legunt, nouerint hoc et remotis turbis eum planius dixisse discipulis. quapropter quia in exordio harum litterarum suarum Faustus sic miratur Adimantum. ut ei solum praeferat Manichaeum, conpendio requiro, utrum ista domini sententia, qua dixit non inquinari hominem his, quae in os eius intrant. uera an falsa sit. si falsam dicunt, cur eam tantus eorum doctor Adimantus a Christo prolatam dicens ad expugnandum testamentum uetus obiecit? si autem uera est, cur aduersus eam credunt se coinquinari, si quacumque carne uescantur? nisi forte uerum respondere uelint et dicere apostolum non dixisse: omnia munda haereticis, sed omnia munda mundis.
Abbreviated transcription (Latin):
tes apłi sententiũ dicentis. om̃ia munda mun¬
dis. & illud ubi dnis ait. ñ qͦd intrat inos
urm uos coinqͥnat. s qͦd exit: Qd ñ adsolas
turbas dñs dix̃. sicut ur̃ adimanthus quȩ̃
post manicheũ faustꝰ p̃cipue laudat. cũ
uet̾i testam̃to calumniaret᷑ uoluit intel¬
ligi s ecĩ remotꝰ a turbis hoc id̾ẽ discipłis
suis tuidentiꝰ & exp̾ssiꝰ elocutꝰ est. Cũ enim
hanc dni sententiã testam̃to uetĩ opposuis¬
sec adimanthus. qͥa in illo scripta st̃ quȩdã
immunda carniũ aqͥb ille popłs iussus :
abstinere: timuit ne sibi diceret᷑. Cur gͦ
uos ñ quasdã s om̃s carnes immundas existi¬
matis: atq ab edendis om̃ib tẽꝑatis. cũ tu
ipse ꝓferas euangłicũ testimoniũ ñ com¬
quinari hominẽ exiis quȩ inõs ingrediun¬
tur & inuentrẽ uadunt. atq in latrinã
emictunt᷑ Itaq has artissimas. & fallaciã

Expanded text:
tes apostoli sententiam dicentis: omnia munda muntes apostoli sententiam dicentis: omnia munda mundis, et illud, ubi dominus ait: non quod intrat in os uestrum, uos cointurbas Dominus dixit, sicut vester Adimantus, quem post Manichaeum Faustus praecipue laudat, cum Veteri Testamento calumniaretur, voluit intelligi; sed etiam remotus a turbis, hoc idem discipulis suis evidentius et expressius elocutus est. Cum enim hanc Domini sententiam Testamento Veteri opposuisset Adimantus, quia in illo scripta sunt quaedam immunda carnium, a quibus ille populus jussus est abstinere, timuit ne sibi diceretur: Cur ergo uos non quasdam, sed omnes carnes inmundas existimatis atque ab edendis omnibus temperatis, cum tu ipse proferas euangelicum testimonium non coinquinari hominem ex his, quae in os ingrediuntur et in uentrem uadunt atque in latrinam emittuntur ? itaque has artissimas et fallaciam
Abbreviated transcription (Latin):
gibꝰ siue sub xp̃ĩanis ñ amiserit signũ le¬
gis sue. qͦͥ a cȩteris gentibꝰ popłisq distin¬
guit᷑ &om̃is imꝑator uł rex qͥeos in reg¬
no suo inuenit. cũ ipso signo eos inuenit
nec occidit id ẽ. ñ efficit ut ñ sint iudei.
certo quodã & ꝓpͥo suȩ obseruationis signo
acȩt̃arũ gentiũ cõmunione discreti. nisi
quicunq eorũ ad xp̃m transierit ut iã ñ
inueniat᷑ cam nec exeat a facie dĩ. ne habi¬
tet intra naid. qͦd dicit᷑ int̾p̃tari cõmotio.
Contra qͥd malũ. s̃ rogat᷑ in psalmo. Ne de¬
deris inmotũ pedes meos. &. Manꝰ pecca¬

Expanded text:
gibus siue sub christianis non amiserit signum legibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit ut non sint Iudaei, certo quodam et proprio suae obseruationis signo a ceterarum gentium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierint, ut iam non inueniatur Cain nec exeat a facie dei nec habitet in terra Nam, quod dieitur interpretari „commotio". contra quod malum deus rogatur in psalmo: ne dederis in motum pedes meos, et: manus pecca
Abbreviated transcription (Latin):
nalit sapit. tanquã oꝑans t̾rã cuiꝰ uirtute
ñ accipit. Saꝑe aut̃ scđm carnẽ: mors est.
Quã ille ñ intelligens amisso regno gemit.
& corporalẽ mortẽ tremit. S quid ei rę¬
spondet dds: Nonsic inqͥt. Omĩs qͥ occid̃ĩ
cuin: septẽ uindictas exoluet. Id ẽ. ñ sic qͦͣm
cicis. ñ corporali morte interibit genꝰ impi
u carnaliuĩ nudeorũ. Quicunq eniꝰ eos ita ꝑ¬
diderit: septẽ uindictas exoluet. id ẽ auͥ¬
feret abeis septẽ uindictas qͥb alligati st̃
ꝓpẽ reatũ occisi xp̃i. Ut hoc toto tȩ̃pore
xpianis quã subiectionẽ meruerint. qͥ suꝑ¬
bi regno dnm int̾fecert̃. & posuit dns ds
cam signiĩ. ne eũ occidat omis qͥ inuenerit.
Hoc reuera multũ mirabile. ẽ: que ad mo¬
duĩ om̃s gs̃ quȩ aromanis subiugate sunt
inritũ romanorũ sacrorũ transierint. eaq
sacrilegia obseruanda &e celebranda susce¬
puit. gens aut̃ iudea siue sub paganis re¬

Expanded text:
naliter enim sapit tanquam operans terram cujus virtutem naliter enim sapit tanquam operans terram cujus virtutem non accipit. Sapere autem secundum carnem mors est, quam ille non intelligens, amisso regno gemit, et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondit Deus? Non sic, inquit, omnis qui occiderit Cain septem vindictas exsolvet, id est non sic quomodo dicis, non corpoum carnalium Judaeorum. Quicunque enim eos ita perdiderit, septem vindictas exsolvet, id est, auferet ab eis septem vindictas quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, Christianis quam subjectionem meruerint, qui supbo regno dominum interfecerunt. Et apposuit dominus deus Cain signum, ne eum occidat omnis, qui inuenerit. hoc re uera multum mirabile est quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum transierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis re
Abbreviated transcription (Latin):
tate. s. niuit inuircute dĩ. sicut dicit
ait impiis ae incredulis. Unde nec resur¬
gens eas aquibꝰ erat crucifixus apparu¬
it. tanquã eam oꝑanti t̾rã ut granũ il¬
lud seminaret᷑. ñ ostendens eade t̾ra fruc¬
a ñ adiciet uirtutẽ suã dare tͥ: ge¬
mens & tremens eris int̾ra. Nõ eȩcẽ quis
ñ uideat qͥs ñagnoscat intota t̾ra qͥcũq
dispsus ẽ ille popłs. qͦmͦ gemat merore
amissi regni. & tremat timore sub in¬
numerabilibꝰ popłis xp̃ianis: Ideoq re¬
spondit cam & dixit. Maior ẽ. causa mea
si eicis me hodie a facie t̾rȩ & a facie tua
ab scondar. & ero gemens & tremens suꝑ t̾rã.
&erit. Omĩs qui inuenerit me: occidet me
Sere in de gennit & tremit. ne regno etiã
t̾reno ꝑdito. ista uisibili morte occida¬
tur. Hanc dicit maiorẽ causã. quã illã
riatur. Carnalit̾ enĩ sapit. & abscondi
a facie dĩ id ẽ. iratũ habere dm̃ graue
n putat. nͥ ne inueniat᷑ & occidat᷑. Car¬

Expanded text:
it ex virtute Dei, sicut dicit dit impiis et incredulis. Unde nec resurgens, eis a quibus erat crucifixus apparuit; tanquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra frucet non adjiciet virtutem suam dare tmens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat timore sub innumerabilibus populis christianis? ideoque respondit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit omnis, qui inVere inde gemit et tremit ne, regno etiam terreno perdito, ista visibili morte occidatur. Hanc dicit majorem causam, quam illam riatur: carnaliter enim sapit, et abscondi a facie Dei, id est iratum habere Deum, grave non putat, nisi ne inveniatur et occidatur. Car
Abbreviated transcription (Latin):
ndaicus infidelis a t̾ra id ẽ. abȩccłia. quȩ
apuit os suũ inconfessionẽ peccatorũ acciꝑe
sanguinẽ ap̃i qui fusus. ẽ. in remissionẽ pͥec¬
catorũ. dde manu ꝑsecutoris nolentis essẽ sub
grã s sub lege. ut esset abȩccłia maledictꝰ.
i ẽ. ut eũ intelligeret & ostenderet ȩcclesia
maledictũ. dicente apło. Quicunq eni exoꝑibꝰ
legis sunt: sub maledicto funt legis. Deinde
cũ dixiset maledictꝰ tu at̾ra quȩ aꝑuit os
suii ac ciꝑe sanguinẽ frĩs tui de manu tua.
ñ dix̃. q̃m oꝑaberis eã. s ait. qm oꝑaberis t̾rã¬

Expanded text:
infidelis a terra, id est, ab Ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissionem peccatorum, de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub Lege; ut esset ab Ecclesia maledictus, id est, ut eum intelligeret et ostenderet Ecclesia maledictum, dicente Apostolo, Quicumque enim ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt Legis . Deinde cum dixisset, Maledictus tu a terra, quae aperuit os suum excipere sanguinem fratris tui de manu tua; non dix
Abbreviated transcription (Latin):
substantia s ipsã corruptionẽ mortalitatis
appellat. ñ erit utiq caro. qͥa corruptionẽ
mortalitatis mutata ñ habebit. Scđm aut̃
ipsius substantiȩ corporisq originẽ eadem
caro erit: qͥa ipsa resurget ce ip̃sa mutabit᷑.
Quia & illud uerũ. ẽ. qͦd ait dñs postea quã
resurrexit. palpate & uidete qͥa sp̃s ossa &
carnẽ ñ habet sicut me uidetis habere: &
hoc ucrũ .ẽ. qͦd ait apłs. caro & sanguis reg¬
nũ dĩ possidere ñ possunt. Illud enĩ dictũ
est scd̾m ipsã substantiã quȩ etiã tunc erit.
qͥa ipsa mutabit᷑: hoc aut̃ dictũ ẽ. scdm car¬
nalem corruptionis qualitatẽ. quȩ tẽ iã non
erit. qͥa mutata caro ñ corrũpet. Noueramꝰ¬

Expanded text:
ubstantiam, sed ipsam corruptionem mortalitatis appellat, non erit utique caro, quia. corruptionem mortalitatis mutata non habebit. secundum autem ipsius substantiae corporisque originem eadem caro erit, quia ipsa resurget et ipsa mutabitur, quia et illud uerum est quod ait dominus, posteaquam resurrexit: palpate et uidete quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere, et hoc uerum est quod ait aposn possidebunt. illud enim dictum est secundum ipsam substantiam: quae etiam tunc erit, quia ipsa mutabitur; hoc autem dictum est secundum carnalem corruptionis qualitatem: quae tunc iam non erit, quia mutata caro non corrumpetur. noueram
Abbreviated transcription (Latin):
optẽꝑasset dõ dicenti. quiesce. adte enĩ conuer¬
sio eiꝰ & tu dominaberis illiꝰ. adse conuertisset
peccatũ suuĩ. sibi hoc tribuens & confitens dõ.
ac sic adiutꝰ indulgentiȩ grã ipse peccato suo
dominaret᷑: ñ illo sibi dominante seruus pec¬
cati frẽm occideret uinocentẽ. Dic & uidei
inqͦrũ hȩc figura gerebant᷑ si quiescerent a
sua ꝑturbatione. & tẽpus salutis ꝑ grãm in
peccatore remissionẽ cognoscentes audirent

Expanded text:
obtemperasset deo dicenti: quiesce; ad te enim conuerobtemperasset deo dicenti: quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius, ad se conuertisset peccatum suum sibi hoc tribuens et confitens deo ac sic adiutus indulgentiae gratia ipse peccato suo dominaretur, non illo sibi dominante seruus peccati fratrem occideret innocentem. sic et Iudaei, in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissione cognoscentes audirent
Abbreviated transcription (Latin):
se patrẽ. qͦcũ informa di esset ñ rapinã arbi¬
tratꝰ est esse ȩqualis dõ. s semet ipsũ ex inani¬
uit formã serui accipiens: Reliquisse etiã
matrẽ. sinagogã iudeorũ uet̾i testam̃to car¬
nalit̾ inhexente. & adhesisse uxori suȩ scẽ
eccłiȩ. ut pace noui testam̃ti essenit duo
incarne una: Qiuia cũ sit ds̃ apud patrẽ
ꝑque facti sumꝰ. factus c̃. ꝑcarnẽ particeps nr̃.
ut illiꝰ capitis corpus esse possemꝰ. Sicut cain
sacrificiũ ext̃rȩ fructibꝰ reꝑbat᷑. abeł aut̃ sa¬
crificiũ ex ouibꝰ &e earũ adipe suscipit᷑: ita no¬
ui testam̃ti fides exinnocentia grẽ dm̃ lau¬
dans. uetis testam̃ti t̾renis opibꝰ anteponit᷑
Quia &si ante iudei recte illa fecerunt meo
tam̃ infidelitatis rei sunt. qͥa xp̃o ueniente
iã tẽpus noui testam̃ti atẽpore uet̾is testam̃ti
ñ distinxerunt. Dixit enĩ ds adcam. Sireete
offeras. recte aut̃ ñ diuidas: peccasti. Qui si

Expanded text:
dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, sed semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens? reliquisse etiam matrem, synagogam Iudaeorum ueteri testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae ecclesiae, ut pace noui testamenti essent duo in carne una? quia cum sit deus apud patrem, per quem facti sumus, factus est per carnem particeps noster, ut illius capitis corpus esse possemus? Sicut Cain sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus anteponitur, quia etsi ante Iudaei recte illa fecerunt, in eo tamen infidelitatis rei sunt. quia Christo ueniente iam tempus noui testamenti a tempore ueteris testamenti non distinxerunt. dixit enim deus ad Cain: si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti. qui si
Abbreviated transcription (Latin):
crificiũ abel respicit. Itaq occidit᷑ abeł mi¬
nor natu. a fr̃e maiore natu. Occidit᷑ xpẽ
caput popłi minoris natu. a popło iudeorũ
maiore natu. Ille incampo. iste incaluarię
loco. Int̾rogat ds̃ cain ñ tanquã ignarꝰ eũ
a quo discat᷑. s tanquã iudex rcũ quẽ pu¬
mat ubi sit fr̃ eiꝰ. Respondet ille nescire se. nec
ei secsse custodẽ. Usq adhue quid nob respon¬
dent iudei cũ eos di uoce id ẽ. scarũ scriptura¬
que dicimꝰ: Fallar enĩ cam ignoratio. iudeo
ru e falsa negatio. E sent aut qͥdĩ mͦ xpisti
custodes si xp̃iana fide acciꝑe & custodire uo¬
Dixit ds̃ acdcam. Quid fecisti: Uax sanguinis.
fris tui clamat acdme det̾ra. Sic arguit in
seripturis scis uax diuina iudeos. Habet enĩ
magna uoce xp̃i sangiis int̾ci. cũ eo accepto
ab omib gentib respondet᷑ Am̃. Hȩc est uox¬
clari sanguinis. quã sanguis ipse expͥmit

Expanded text:
crificium Abel respicit. itaque occiditur Abel micrificium Abel respicit. itaque occiditur Abel minor natu a fratre maiore natu: occiditur Christus, caput populi minoris natu, a populo Iudaeorum maiore natu; ille in campo, iste in Caluariae loco. Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puat, ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse custodem: usque adhuc quid nobis respondent Iudaei cum eos dei uoce hoc est sanctarum scripturaquem digatio. essent autem quodam modo Christi custodes, si christianam fidem accipere et custodire uodicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina Iudaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit
Abbreviated transcription (Latin):
inpoenitentiã. & om̃is qͥfacit peccatũ seruus
est peccati. & si uos filiꝰ liberauerit tc̃ uere
liberi eritis: ad se conuertisent peccatũ su¬
ũ inconfessione sicut inpsalmo scriptũ est
medico dicentes. ego dixi dñe miserere mei.
sana anmiã meã qm̃ peccaui tͥ. & eidẽ pecca¬
to quã diu esset adhuc ineorũ mortali cor¬
pore. ꝑspe grẽ liberi dominarent᷑. Nẽ aut̃
ignorantes dĩ iusticiã & suã uolentes consti¬
tuere. elati de oꝑib legis ñ humiliati de
peccatis suis ñ quieuert. & regnante pecca¬
to uieorũ mortali corpore adoboediendũ
desideriis eiꝰ offenderunt in lapide offensio¬
nis. & exarsert̃ odio aduersus eũ: cuꝰ opa ui¬
dentes dõ accepta ẽẽ doluert̃. illo qͥcęcus natꝰ
iã uidebat sibi dicente. Scimꝰ qͥa peccatores
ds̃ ñ exaudit. s quieũ coluerit & uoluntatẽ
eiꝰ fecerit: hunc exaudit. Ianquã hoc eis dice¬
ret. Suꝑ sacrificiũ cain ñ respicit. s suꝑ sa¬

Expanded text:
in paenitentiam, et: omnis qui facit peccatum, seruus est peccati, et: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi, eritis, ad se conuertissent peccatum suum in confessione, sicut in psalmo scriptum est, medico dicentes: ego dixi, domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccaui tibi, et eidem peccato, quamdiu esset adhuc in eorum mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. nunc autem ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere. elati de operibus legis, non humiliati de peccatis suis non quieuerunt; et regnante peccato in eorum mortali corpore ad oboediendum desideriis eius offenderunt in lapidem offenderunt et exarserunt odio aduersus eum, cuius opera uidentes deo accepta esse doluerunt illo, qui caecus natus iam uidebat, sibi dicente: scimus, quia peccatores deus non exaudit, sed qui eum coluerit et uoluntatem eius fecerit, hunc exaudit, tamquam hoc eis diceret: super sacrificium Cain non respicit, sed super sa
Abbreviated transcription (Latin):
etiã de xp̃o loquens qͦt qͦt enĩ st̃ ꝓmissiones dei
in illo eciã & tu m dicis isrłitas de xp̃o nichil p̃¬
dixisse ꝓphetas: Quid gͥ restat. nͥ ut eligã utrũ
manicheo credã fabula uanã &e longa contra
paulu narranti. an paulo p̾monenti. siqͥs uobis
euangłir auerit prȩc quã qͥd euangelit auimꝰ uo¬
b. anathema sit: Hic forte dicant. Ostende no
si parua sit ista auctoritas. qua dicunt apli
ea quȩ inhebreoꝵ ꝓpharũ litteris legunꝰ in
xp̃o esse cõpleta. uł qͥd dicit ipse dñs de se illa cẽ
conscripta & inde qͥsqͥs hoc ostendere ñ potue.¬
rit: ipẽ ñ intelligit. ñ apłi aut xp̃c̃ aut scĩ¬

Expanded text:
etiam de Christo loquens, Quotquot enim sunt promissiones Dei, etiam de Christo loquens, Quotquot enim sunt promissiones Dei, in illo etiam: et tu mihi dicis Israhelitas de Christo nihil praedixisse prophetas? quid igitur restat, nisi ut eligam, utrum Manichaeo credam fabulam uanam et longam contra Paulum narranti, an Paulo praemonenti: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod euangelizauimus uobis, anathema sit? Hic forte dicant: "ostende nobsi parua sit ista auctoritas, qua dicunt apostoli ea, quae in Hebraeorum prophetarum litteris legimus, in Christo esse conpleta; uel quod dicit ipse dominus de se illa esse conscripta. proinde quisquis hoc ostendere non potuerit, ipse non intellegit; n
Abbreviated transcription (Latin):
Habent ibi moysen & ꝓpħas. & cũ ille dixisset
ñ eos credituros nͥ aliquis resurrexisset amo¬
rtuis: uerissime responsũ.ẽ. Si moysen &
ꝓpħas ñ audiunt: nec si quis a moreuis re¬
surrexerit credent. Qua ꝓpt̃ isti ñ audien¬
tes moysen & ꝓphas: ñ solu amortuis re¬
xisse credunt que morcuũ fuisse ñ cre¬
dunt : Nã qͦmͦ mortuũ fuisse credunt.
que mortale corpus habuisse ñ credunt:
ñ credimꝰ. Habemꝰ enĩ xp̃m uerũ atq uera¬
cationi suȩ testimonia exlege & ꝓpħis ad¬
hibentibꝰ. sicut innrimerabilibꝰ locis osten¬
dunt. Qa paulus hreuissime uerissimeq
cõplexus e dicens. Nc̃ atit̃ sine lege iusticia
di manifestata ẽ. testificata ꝑlege & ꝓpłias.¬
Quos ꝓphas n iusrłitas quorũ esse aptissime
dixit a testam̃ta & legis constitutione &
loquit dicens. Quot qͦt enĩ st̃ ꝓmissiones
di. millo etia. dicit m paulus isrłicarũ

Expanded text:
habent ibi Moysen et prophetas. et cum ille dixisset habent ibi Moysen et prophetas. et cum ille dixisset non eos credituros, nisi aliquis resurrexisset a mortuis, uerissime responsum est: si Moysen et prophetas non audiunt, nec si quis a mortuis resurrexerit, credent. quapropter isti non audientes Moysen et prophetas non solum a mortuis rexisse credunt, quem mortuum fuisse non credunt? Nam quomodo mortuum fuisse credunt, quem mortale corpus habuisse non credunt ?non credimus. habemus enim Christum uerum atque ueracationis suae testimonia ex lege et prophetis exhibentibus, sicut innumerabilibus locis ostendunt. quod Paulus breuissime uerissimeque conplexus est dicens: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per  nisi Israelitas, quorum esse apertissime dixit, et Testamenta, et Legis constitutionem, et loquitur dicens: Quotquot enim sunt promissiones Dei, in illo etiam . Dicit mihi Paulus, Israelitarum
Abbreviated transcription (Latin):
elm accipis: & maxime. Cur gͦ ñ cre¬
Mis filiũ ddĩ exsemine dauid natũ scđm
carnẽ : Non eqͥde crediderĩ apłm di contra¬
ria sibi scribe pocuisse. & mͦ hanc. mͦ illam
de dño nr̃o habuisse sententiã. S qͥa uob̃
ita placet qͥnunquã sine stomacho auditiᷤᷤ
aliquid esse in apło cauponatũ: ne hoc quidẽ
nob scras esse contrariũ. Si quidẽ hȩc uetus
uideatur esse & antiqua opimo pauli de
iłi. cũ eũ & ipse dauid filiũ putaret ut
cȩteri. Qd tam ubi falsũ didicit: int̾polat¬
& infirmat. scribensq adchorinthios nos in¬
quit neminẽ nouimꝰ scđ̾m carnẽ. Ꝙ si cogno¬

Expanded text:
m accipis? et maxime. cur ergo non credis filium dei ex semine Dauid natum secundum carnem? non equidem crediderim apostolum dei contraria sibi scribere potuisse et modo hanc. modo illam de domino nostro habuisse sententiam. sed quia uobis ita placet. qui numquam sine stomacho auditis aliquid esse in apostolo cauponatum. ne hoc quidem nobis scias esse contrarium, si quidem haec uetus uideatur esse et antiqua opinio Pauli de Iesu. cum eum et ipse Dauid filium putaret ut ceteri. quod tamen ubi falsum didicit. interpolat et infirmat scribensque ad Corinthios. nos, inquit. neminem nouimus secundum carnem: et si cogno
Abbreviated transcription (Latin):
inspe: hoc exhibet᷑ inre. Porro quia ipsa
septima requies cũ octaua resurrectione
coniungit᷑. neq enĩ reddito corpore finit᷑
requies quȩ post hanc uita excipit sc̃õs.
s potiꝰ totũ hominẽ ñ adhuc spe s iã re ip¬
sa om̃i exparte & sp̃s & corporis ꝑfecta
immortali salute. renouatũ inet̾nȩ uitę
munꝰ assumit: qͥa gͦ septima quies cũ . uiii.
resurrectione coniungit᷑. & hoc insacram̃
to regenerationis nr̃ȩ. id÷ inbaptismo

Expanded text:
in spe, hoc exhibetur in re. porro quia ipsa in spe, hoc exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione coniungitur — neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed iam re ipsa omni ex parte et spiritus et corporis perfecta immortali salute renouatum in + aeternae uitae munus assumit — quia ergo septima requies cum octaua resurrectione coniungitur, nto regenerationis, id est, in baptismo,
Abbreviated transcription (Latin):
milia. & sescenta milia. & sex centies. & qͥcqͥd
deinceps inmaioribꝰ sũmis ꝑeundẽ articu¬
lũ numerꝰ in infinitã increm̃ta consurgit.
& qͦd uicesimꝰ & septimꝰ dies m̃sis cõmemorat᷑:
adeiꝰdẽ quadrature significationẽ ꝑtinet.
quȩ iã in quadratis lignis exposita .ẽ. S
hic euidentiꝰ: qͥa nos adomẽ opꝰ bonũ para¬
tos id ÷ qͦdã mͦ conqͣdratos trinitas. ꝑficit.
in memoria qua dm̃ recolimꝰ. in int̾elligen¬
tia qua cognoscimꝰ. inuoluntate qua diligimꝰ.
ri t̃narii quadratꝰ. Qͦa septimo mense arca
sedit. hoc. ẽ reqͥeuit: adillã septimã requie
significatio recurrit. &qͥa ꝑfecti reqͥescunt:
ibi qͦq illiꝰ quadraturȩ numerꝰ iterat᷑. Nã
uicesima septima die scdi m̃sis: cõm̃datũ . ẽ.¬
hoc sacram̃tũ. & rursus uicesima septima
die septimi m̃sis eadẽ cõm̃datio confirma¬
ta .ẽ. cũ arca requieuit. Qͦdeni ꝓmittit᷑

Expanded text:
milia et sescenta milia et sescenties, et quicquid milia et sescenta milia et sescenties, et quicquid deinceps in maioribus summis per eundem articulum numerus in infinita incrementa consurgit. Et quod uicesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationequae jam in quadratis lignis exposita est: sed hic evidentius quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodammodo conquadratos, Trinitas perficit, in memoria qua Deum recolimus, in intelligentia qua cognoscimus, in voluntate qua diligimus: qui est numeri ternarii quadratus. Quod septimo mense arca sedit, hoc est requievit, ad illam septimam requiem significatio recurrit, qua perfecti requiescunt: ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur, nam uicesima septima die secundi mensis commendatum hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requieuit. quod enim promittitur
Abbreviated transcription (Latin):
ducta .xL. fiunt. siue ille reatꝰ qͦđ ad dies
ꝑtinet exrerũ ꝓsꝑitate. siue qͦd ad noctes.
exrerũ aduersitate contractꝰ sit: sacram̃to
baptismi cȩlestis abluitur. Qd noe qͥngento¬
rũ erat annorũ cũ ei locutꝰ. ẽ. dñs. ut arcã
sibi faceret. & sescentos agebat annos cũ in
eã esset ingressus Unde intelligit᷑ ꝑ cen¬
tũ annos arca fabricata. Quid aliud hic
uident᷑ centũ anni significare. nͥ etates sin¬
gulas scłi: Unde ista sexta etas quȩ cõpletis
quingentis usq adsescentos significat᷑. in¬
manifestatione euangłica ȩccłam construit.¬
& ideo qui sibi aduitã consulit : sit uelut
qͥdratũ lignũ paratꝰ adomẽ opꝰ bonũ. &
intret infabricã scãm. Quia & scds m̃fis
anni sescentesimi ꝗͦ inerat noe in arcã:
eandẽ senariã ecatẽ significat. Duo enĩ
m̃ses: sexagenario numero concludunt᷑. A
senario aut̃ numero & sexaginta cognomi¬
nant᷑. & sescenti. & sex milia. & sexaginta

Expanded text:
ta fiunt: sive ille reatus qui ad dies pertinet, ex rerum prosperitate, sive qui ad noctes, ex rerum adversitate contractus sit, sacramento baptismi coelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est Dominus, ut arcam sibi faceret, et sexcentos agebat annos cum in eam est ingressus; unde intelligitur per centum annos arca fabricata; quid aliud hic videntur centum anni significare, nisi aetates singulas saeculi? Unde ista sexta aetas, quae completis quingentis usqmanifestatione euangelica ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur et sescenti et sex milia et sexaginta
Abbreviated transcription (Latin):
into ñ credere. Nempe ipsi uos docere soletis.
iccirco nichil esse curiosiꝰ exqͥrendũ: quia
simplex sit & absoluta xpĩana credulitas
Quomꝰ gͥ nc̃ fidei simplicitatẽ destruitis. in¬
aicus eã ac testib fulciendo. & hoc iudeis:
Autͥ pͥma uob̾ sententia displicet. iccircoq
transistis inalterã quis fidelior uob esse te¬
stis debec quã as̃ ipse defilio suo. qͥ ñ ꝑuate.
nec ꝑint̾pretẽ. s ultro cęlitus erunta uoce
cũ eũ mitteret adtra dixit. hic .e. filiꝰ ms̃
dilectissimꝰ. credite illi: Nec non & ipse de
se. A patre meo ꝓcessi. & ueni in hẽ mundũ.
Atq multa alia huiꝰmodi. Adquȩ ringentes
iuder tu dete cestificaris dicebant. testi¬
moniũ tuũ ñ . ẽ. uerũ. Quib ipse. Et si
ego testificor de me : testimoniũ meũ ue¬
rũ .ẽ. qa n su solus. Nã inlege ura scriptũ
est: duorũ hominũ testimoniũ uerũ est.

Expanded text:
mento non credere. nempe ipsi uos docere soletis mento non credere. nempe ipsi uos docere soletis idcirco nihil esse curiosius exquirendum, quia simplex sit et absoluta christiana credulitas. quomodo ergo nunc fidei simplicitatem destruitis indiciis eam ac testibus fulciendo et hoc Iudaeis? aut si prima uobis sententia displicet idcircoque transistis in alteram, quis fidelior uobis esse testis debet quam deus ipse de filio suo, qui non per uatem nec per interpretem, sed ultro caelitus erupta uoce, cum eum mitteret ad terram, dixit: hic est filius meus dilectissimus, credite illi? necnon et ipse de se: a patre meo processi et ueni in hunc mundum atque multa alia huiusmodi. ad quae ringentes Iudaei "tu de te testificaris" dicebant; "testimonium tuum no.n est uerum." quibus ipse: etsi ego testificor de me, testimonium meum uerum est, quia non sum solus. nam et in lege uestra scriptum est: duorum homin
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carne. incuiꝰ corpore ecã re ipsa iã ꝑ¬
fectũ erat. qͥd illi inspe ꝓmissũ tenebant
Quanto gͣ meliꝰ. qͥnto religiosius diuuine seri¬
pture ⁊ta eractant᷑ ut diseussis om̃ibꝰ coine¬
cordare inuesiant᷑ quã deficiente homine
inquęstione quã soluere ñ potest. tanquã
uere in parte accęptent᷑. & tanquã falsȩ
inparte damnent᷑: Quia &cũ esset par¬
miilius apłs. ccea quȩ paruuli erant sapet:
quanquã hoc adsimilitudinẽ dyxerit: ñ¬
dutam erat spũalis. qualis ia erat cum
scriberet quȩ adȩccliarũ edificationẽ ñ ꝓ¬
ficiendi exereitatione instutiosorũ mani¬
bꝰ uersarent᷑. s p̾cipiendi auctoritate in
eccłastico canone legerent᷑. Faosiꝰ
siqͥd habes. cur debeamꝰ ꝓpħas acciꝑ̃e.
A pt̾ testimonia inqͥt quȩ de xp̃o p̾fati sue
Ego quide nulla inueni. quãuis acterciꝰ ers
& curiosissime legerĩ. S tam̃ & hoc enerius
fidei confessio. ẽ. in xp̃m sine teste & arga¬

Expanded text:
ndum carnem, in cuius corpore etiam re ipsa iam perfectum erat, quod illi in spe promissum tenebant! quanto ergo melius, quanto religiosius diuinae scripturae ita pertractantur, ut discussis omnibus concordare inueniantur, quam deficiente homine in quaestione, quam soluere non potest, tamquam uerae in parte acceptentur et tamquam falsae in parte damnentur! quia et cum esset paruulus apostolus et ea, quae paruuli erant, saperet, quamquam hoc ad similitudinem dixerit, nondum erat tamen spiritalis, qualis iam erat, cum scriberet, quae ad ecclesiarum aedificationem non proficiendi exercitatione in studiosorum manibus uersarentur, sed praecipiendi auctoritate in ecclesiastico canone legerentur. LIBER si quid habes, cur debeamus prophetas accipere. propter testimonia, inquit, quae de Christo praefati sunt. ego quidem nulla inueni, quamuis adtentius eos et curiosissime legerim. sed tamen et hoc eneruis fidei confessio est in Christum sine teste et argu
Abbreviated transcription (Latin):
cantes diuitias gr̃ȩ suȩ. inbenignitate
suꝑ nos in xpõ ihu. Hine est & illud. Cũ enĩ
ensfm in carte: passiones peccatorũ quȩ ꝑlegẽ¬
sunit opabant᷑ inmenbris nr̃is. ut fructũ fer¬
rant inorti. Ita enĩ dixit. cũ essemꝰ incarne:
quisi na nessent incarne. Edita incelligit᷑.
Cuessens inspe rerũ carnaliũ. quando lex
que impleri ñ pocest nͥ ꝑcaritatẽ spũalei
adhue suꝑ eos erat ut ꝑ puaricationẽ abun¬
daret desictũ. ut postea reuelato nouo
testam̃to. ꝑ indulgentiã suꝑ abundaret
gra. Hinc simidlit᷑ alibi dicit. Quiaut̃ in
carne st : do placere ñ possunt. & ne puta¬
ret quisquã eos dictos. qui nondũ mortiui
sẽ Ititĩ subiecit. Uos aut̃ ñ estis incarne
carnaliũ s inspe spualiũ id ẽ regni cȩloꝵ
ubi & ipsũ corpꝰ ꝑillã mutatione in suo
quodã genere sp̃uale erit. qd mͦ animale
et Seminat᷑ eni corpus animale sicut ad

Expanded text:
dantes divitias gratiae suae in benignitate dantes divitias gratiae suae in benignitate super nos in Christo Jesu . Hinc est et illud: Cum enim essemus in carne, passiones peccatorum, quae sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. ita enim dixit: cum essemus in carne, quasi iam non essent in carne. quod ita intellegitur: cum essemus in spe rerum carnalium, quando lex, quae impleri non potest nisi per caritatem spiritalem, ad hoc super eos erat, ut per praeuaricationem abundaret delictsuperabundaret gratia. hinc similiter alibi dicit: qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. et ne putaret quisquam eos dictos, qui nondum mortui sunt, statim subiecit: uos autem non estis in carnecarnalium, sed in spe spiritalium, id est regni caelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est. seminatur enim corpus animale, sicut ad