comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Caius publius alt̃ legatꝰ ne residua exer¬
citꝰ portio quȩ in castra confugerat de
leretur. obsides & dimidiã partem re¬
rũ om̃iũ tigurinis turpissimo foedert
dedit. Qui romã reuersus. acęlio tri¬
buno plebi die dicta. eo quod tigurinis
obsides dederat in exilium profugit
C epio proconsule capta urbe gallorũ ciu
nomen ẽ. colosse .c. milia ponderis auri
& argenti centũ decem milia e templo
apollinis sustulit. Quod cũ ad massilian
micã populo romano urbẽ cũ presidus mi¬
a perscelus furatus fuisso narratur.
NNo aburbe condita dcxli gneus
manlius consul & quintꝰ cacpio procon¬
sule aduersus cimbros & teutonas & tu¬
urinos & ambronas gallorũ germanorũq
gentes quȩ tunc ut imperiũ romanũ ex¬
tingueront conspirauorant missi prouin¬
asꝰ sibi rodano flumine medio diuiserunt.
Edũ interse grauissima inuidia & con¬
tentione disceptant. cũ magna ignorantia

Expanded text:
C. Popillius, alter legatus, ne residua exerC. Popillius, alter legatus, ne residua exercitus portio, quae in casleretur, obsides et dimidiam partem rerum omnium Tigurinis turpissimo foedere dedit: qui Romam reuersus, a Caelio tribuno plebi die dicta eo quod Tigurinis obsides dederat, in exilium profugit. Caepio proconsule capta urbe Gallorum, cui nomen est Tolosae, centum milia pondo auri et argenti centum decem milia e templo Apollinis sustulit: quod cum ad Massiliam, amicam populo Romano urbem, cum praesidiis mia commiserat, cuncta per scelus furatus fuisse narratur.nno ab Vrbe condita DCXLU C. Manlius consul et Q. Caepio proconsule aduersus Cimbros et Teutonas et Tigurinos et Ambronas, Gallorum Germanorum gentes, quae tunc ut imperium Romanum extinguerent conspirauerant, missi prouincias sibi Rhodano flumine medio diuiserunt. ubi dum inter se grauissima inuidia et contentione disceptant, cum magna ignominia
Abbreviated transcription (Latin):
sine soissura aliqua uestimentis ademptis
ac pectoris pedũq uinculis dissolutis mo¬
nilibus & iam anulisq discussis. ipsoq
corpore illeso. nisi quod obscenũ in mo¬
ddm nuda. & lingua paululũ porrecta¬
exserta iacuntuuerssiquus quoq ipse quo
ut ebatur stratorus frenis & cingulis
dissolitis. passim ac dispersim exanimis.
procul iaeuit. Paruo post hoc intercessu
temporis. lucius uenturius eques roma¬
nus emiliã uirginẽ uestalem furtiuo
stupro polluit Ouas preterea uirgi¬
nes uestales eadem emilia ad partiti¬
pationẽ incesti sollicitas. contuberna¬
libus sui corruptoris exposuit ac tradi¬
dit. inditio per seruũ facto. suppliciũ
de om̃ib sũptũ ẽ.
Nosoo prȩterea iugurchini belli¬
temporibus. lucius cassuis consul in
gallia tebertinos usq ad oceanũ ꝑsecut
rursusq ab hisdẽ insidiis circũuentus oc¬
cisus est. Lucius quoq pisso uir consula¬
ris legatꝰ. casu consulis interfectꝰ est.

Expanded text:
sine scissura aliqua uestimentis ademptis sine scissura aliqua uestimentis ademptis ac pectoris pedumque uinculis dissolutis, monilibus etiam anulisque discussis, ipso quoque corpore inlaeso, nisi quod obscenum in modum nuda et lingua paululum exerta iacuit; equus quoque ipse, quo utebatur, straturis frenis et cingulis dissolutis passim ac dispersis exanimis procul iacuit. Paruo post hoc intercessu temporis L. Veturius eques Romanus Aemiliam uirginem Vestalem furtiuo stupro polluit. duas praeterea uirgines Vestales eadem Aemilia ad participationem incesti sollicitatas contubernalibus sui corruptoris exposuit ac tradidit. indicio per seruum facto supplicium de omnibus sumptum est. Isdem praeterea Iugurtemporibus L. Cassius consul, in Gallia Tigurinos, usque Oceanum persecutus, rursumque ab eisdem insidiis circumventus, occisus est. Lucius quoque Piso, vir consularis, legatus Cassii consulis, interfectus.
Abbreviated transcription (Latin):
fiat. Quia circũ ferri non poterant de¬
fendere nequiuerunt. Ita ex insperato
conturbatis distitutisq mauris ac numidis
bocchus & iugurtha fugerunt. Post hoc
xe. milia armatorũ nouissimo bello ab
hisdc̃ regibus obiecta Heo quoq usq
ad internitionẽ romanis uincentibus ae
referuntur. Exeo bocchus spem bel
abiciens. pacẽ petiuit. atq in preciũ p¬
cis iugurthã dolo captũ catenisq obru¬
tũ. persillã legatũ misit ad mariũ. Qu
intriũpho antt᷑ currũ duobus filiis suis
actꝰ & mox in carcere strangulatꝰ est.
Hisdẽ diebus. obscenũ prodigim ac triste
uisũ est. Nucius heluius eques romanus
cũ uxore & filia. de roma in apuliã redi¬
ens. tempostate correptꝰ cũ filiã conster¬
natã uider&. ut citius propioribus tec¬
tis succederent. relictis uehiculis correp¬
tisq equis. filiã uirginẽ equo insidentem
inmediũ agmen accepit. Puella continuo
ictu fulminis exanimata est. Sed om̃ibus

Expanded text:
fiat — quia circumferri non poterant, defiat — quia circumferri non poterant, defendere nequiuerunt. ita ex insperato conturbatis destitutisque Mauris ac Numidis Bocchus ac Iugurtha fugerunt. post hoc nonaginta milia armatorum nouissimo bello ab isdem regibus obiecta; haec quoque usque ad internecionem Romanis uincentibus caesa referuntur. ex eo Bocchus spem belli abiciens, pacem petiuit atque in pretium pacis Iugurtham dolo captum catenisque obrutum per Sullam legatum misit ad Marium. qui in triumpho ante currum cum duobus filiis suis actus et mox in carcere strangulatus est. Isdem diebus obscenum prodigium ac triste uisum est. L. Heluius eques Romanus cum uxore et filia de Roma in Apuliam rediens, tempestate correptus cum filiam consternatam uideret, ut citius propioribus tectis succederent, relictis uehiculis arreptisque equis filiam uirginem equo insidentem in medium agmen accepit. puella continuo ictu fulminis exanimata est, sed omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
marius consul forti desperatione spei
uiã fecit. uniuerso simul agmine proru¬
pit euallo. cãpoq sese simul & prelio
dedit. Et cũ iterũ circũ fusi hostes non
solũ agminis extrema lamarent. uerũ
& iam media excussis procul telis ce¬
derent turbatosq romanos in suꝑ & iã
aestꝰ solis intolerantia satis. mortis cir¬
cũ stantia. usq ad extremũ desperationis
fatigar&. subito notũ illud romanorũ
ad uersus afros tompestatũ imbriũq suf¬
fragiũ. cęlomissũ. insperate saluti fuit.
Siquidemꝰ repentina pluuia. sicientibus
romanis & estuantibus refrigeriũ potũ¬
q prebuit. Porro autẽ numidis hostilia
telorũ quȩ manu intorquere sine am¬
mentis solent. lubrica ac per hoc in uti¬
lia reddidit. Scuta & iam elefanti corio
extento atq durato. habilia & tuta gesta¬
bant. Cuius ea natura est. ut acceptũ
imbrem tamquã spongia ebibat. ac per
hoc intractabile repentino pondere

Expanded text:
Marius cos. forti desperatMarius cos. forti desperatuiam fecit, uniuerso simul agmine prorupit e uallo campoque sese simul et proelio dedit. et cum iterum circumfusi hostes non solum agminis extrema laniarent, uerum etiam media excussis procul telis caederent turbatosque Romanos insuper etiam aestus solis, intolerantia sitis, mortis circumstantia usque ad extremum desperationis defetigaret, subito notum illud Romanorum aduersus Afros tempestatum imbriumque suffragium caelo missum insperatae saluti fuit. siquidem repentina pluuia sitientibus Romanis et aestuantibus refrigerium potumque praebuit, porro autem Numidis hastilia telorum, quae manu intorquere sine ammentis solent, lubrica ac per hoc inutilia reddidit; scuta etiam, quae elephanti corio extento atque durato habilia et tuta gestabant — cuius ea natura est, ut acceptum imbrem tamquam spongia ebibat ac per hoc intractabile repentino pondere
Abbreviated transcription (Latin):
celũ subtexuerit. diem ademerit. noctẽ¬
qͦ: ob duxerit. Iantꝰ autẽ telorũ nimbus
in ruerat. ut nulla pars corporis ab ictu
tuta ess&. Quippe quib & uisus ad ꝓ¬
spiciendũ impedimento caliginis. & ex¬
peditio ad cauendũ cõpressione multitu¬
dinis de erat. Nec laborabat eques mau¬
rus ac numida ut bene collocatũ hostẽ
oportuno teli impetu rimaretur. sed po¬
tius in inceũ tela mittebant. certi
quod uulnera incerta non essent. Ita
coacti inunũ romani equites. inunũ pe¬
dites densabantur. Inter capedinem
tanti periculi nox interueniens dedit.
Iadem postera die & belli & periculi
facies erũpere in hostẽ. quã uis stricto
militis gladio non ualebat. Eminus enĩ¬
iaculis repellebant᷑. fugere non poterant.
ndiq enĩ uelocior ad persequendũ eque
incluserat. iã tertia dies.
& nullũ unde cũq suffragiũ. diranrun¬
diq mortis facies obiciebatur. Tandẽ

Expanded text:
coelum obtexerit, diem ademerit, noctemcoelum obtexerit, diem ademerit, noctemque obduxerit: tantus autem telorum nimbus ingruerit, ut nulla pars corporis ab ictu tuta esset. Quippe quibus, et visus ad prospiciendum impedimento caliginis, et expeditio ad cavendum compressione multitudinis deerat. Nec laborabat eques Maurus, ac Numida, ut bene collocatum hostem opportuno teli impetu rimaretur, sed potius in incertum tela mittebant, certi quod vulnera incerta non essent: ita coacti in unum Romani equites, in unum pedites densabantur. Intercapedinem tanti periculi nox interveniens praelium diremit. Eadem postera die, et belli periculi facie erupere in hostem, quamvis stricto miles gladio ferire non valebat, eminus jaculo repellebatur, fugere non poterat; undique enim velocior ad persequendum eques incluserat. Jam tertia dies, et nullum undecunque suffragium, dira undique mortis facies objiciebatur. Tandem
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ per soluturũ sẽsẽ spopondit .iii. milia
amplius perfugarũ reddidit. Ex inde cũ
incertꝰ in pace improbos non cohiberte ex¬
cursus. gauimarii consulis non minore pe¬
ne quam ipse preditꝰ est astutia. Roma¬
nisq. uiribus fractꝰ est maxime post quã
marius urbem calpasã ab hercule phenicȩ
ut ferunt conditã. regiis thesauris conitͦ¬
fertissimã dolo circũuonit & cępit.
iffidens deinde propriis rebus & uiribus
iugurtha. societatẽ cũ bocco maurorũ
rege fecit. Quiꝰ equitatu in immensũ
auctꝰ. marianũ exercitũ creberrimis
incursionibus fatigauit. Postremo apud
cirthã urbẽ antiquã massinisse regiã
aduersũ romanos expugnationẽ eius
parantes .Lx milib equitũ instructꝰ
occurrit. Nũquã ulla romano militi tu¬
multuosior pugna & terribilior fuit.
adeo ut discursu & fremitu circũ cusanti¬
ũ & impetentiũ equitũ. suscitatꝰ puluis

Expanded text:
tus persoluturum sese spopondit, tria perfugarum tus persoluturum sese spopondit, tria perfugarum amplius millia reddidit. Exin cum incertus in pace improbos non cohiberet excursus, C. Marii consulis, non minore pene quam ipse praeditus erat astutia, Romanisque viribus fractus est: maxime postquam Marius urbem Capsam, ab Hercule Phoenice ut ferunt conditam, regiis tunc thesauris confertissimam, dolo circumvenit et cepit. Diffidens deinde propriis rebus et viribus Jugurtha, societatem cum Boccho Maurorum rege fecit, cujus equitatu in immensum auctus Marianum exercitum creberrimis incursionibus fatigauit. postremo apud Cirtam, urbem antiquam, Masinissae regiam, aduersum Romanos expugnationem eius parantes sexaginta milibus equitum instructus occurrit. numquam ulla Romano militi tumultuosior pugna et terribilior fuit, adeo ut discursu et fremitu circumcursantium, et impetentium equitum suscitatus pulvis
Abbreviated transcription (Latin):
aduersũ se missũ pecunia corrupit. atq
ad turpissimas conditiones pacis addicit
Preterea cũ romã ipse peruenissoe. om̃ibus
pecunia aut corruptis aut ad temptatisil
seditionos dissensionesq permiscuit. Quã
cũ egrederetur. infami satis notauit elogio
dicens Ourbem uenalẽ & mature iperitu¬
rã. si emptorẽ inuenerit. Insequenti an¬
no aulũ postumiũ postumu fratrẽ consu
lis quẽ is quad raginta milib armatorũ
exc̾citui prefecerat. apud ca¬
lanã urbẽ thesauris regis conditis in hi¬
antẽ bello cõpressit. Quiq uicto ignomi¬
nio sissimũ foedus exigit. uniuersam pę¬
ne africã a romanis deficientẽ regno suo
iunxit. Post ea tamen metelli consulis inte¬
gritate & disciplina coercitus duobus
&iam preliis uictꝰ. uidit presente se &
uastari numidiam suã. & non posse de¬
fendi. Aquo ad dedicionẽ coactꝰ .ccc.
obsides dedit. Frumentũ atq alios cõmea¬

Expanded text:
aduersum se missum pecunia corrupit atque aduersum se missum pecunia corrupit atque ad turpissimas condiciones pacis adduxit. praeterea cum Romam ipse uenisset, omnibus pecunia aut corruptis aut adtemptatis seditiones dissensionesque permiscuit ; quam cum egrederetur infami satis notauit elogio dicens: o urbem uenalem et mature perituram, si emptorem inuenerit! Insequenti anno A. Postumium, Postumii consuquem is quadraginta millium armatorum exercitui praefecerat, apud Calamam, urbem thesauris regiis 322 conditis inhiantem bello oppressit: cuique victo ignominiosissimum foedus exegit, universam pene Africam a Romanis deficientem, regno suo junxit. Postea tamen Metelli consulis integritate et disciplina coercitus, duobus etiam praeliis victus, vidit praesente se et vastari Numidiam suam et non posse defendi: a quo ad deditionem coactus, trecentos obsides dedit, frumentum atque alios commea
Abbreviated transcription (Latin):
uero preoccupantibus romanis peragen¬
de tunc mortis suȩ copiam non habue¬
rant. captiq fuerant᷑. alii ferro. alii sus¬
pendio. alii ab negato cibo sese consũpse¬
runt: Nullusq omnino uel paruulũs
suꝑfuit. qui seruitutis conditione uitȩ
amore tolerarit.¬
NNO aburbe condita . dcxxx x.
pre scipione nastica & lucio calpur¬
nio bestia consulibus iugurthȩ numi¬
darũ regi bellũ consensu populi roma¬
n senatus induxit. Sed ego de iugur¬
tha ordinis tantũ loco & causa come¬
morationis breuiter perstrinxerim.
quia ut de natura eius uaria atq in¬
tolorabilia. ita &e derebus tam dolose
quã stronaue gestis propt̃ opimam
scriptorũ luculentiam satis sufficien
apud om̃s notitia est. Igitur iugurtha
micipsȩ numidarũ regis adoptiuus. heresq
inter naturales eius filios factꝰ. pri¬
mũ coheredes suos idest hiempsa lem
occidit. atq herbalem bello uictũ afri¬
ca expulit. Calpurniũ deinde consulem

Expanded text:
uero praeoccupantibus Romanis peragenuero praeoccupantibus Romanis peragendae tunc mortis suae copiam non habuerant captique fuerant, alii ferro, alii suspendio, alii abnegato cibo sese consumpserunt, nullusque omnino uel paruulus superfuit, qui seruitutis condicionem uitae amore toleraret.nno ab Vrbe condita DCXXXV P. Scipione Nasica et L. Calpurnio Bestia consulibus Iugurthae Numidarum regi bellum consensu populi Romani senatus indixit. Sed ego de Iugurtha ordinis tantum loco et causa commemorationis breuiter perstrinxerim, quia ut de natura eius uaria atque intolerabili ita et de rebus tam dolose quam strenue gestis propter opimam scriptorum. luculentiam satis sufficiens apud omnes notitia est. Igitur Iugurtha, Micipsae Numidarum regis adoptiuns heresque inter naturales eius filios factus, primum coheredes suos, id est Hiempsalem occidit, Adherbalem bello uictum Africa expulit. Calpurnium deinde consulem
Abbreviated transcription (Latin):
us consul bituito auernorũ galliȩ ciui¬
tatis. bellũ maxximo instructũ cõparan¬
ti adeo cũ paruo exercitu occurrit. ut
bituitꝰ paucitatẽ romanorũ uix ad ȩ̨scã
canibus quos in agmine habeat sufficere
posse iactar&. Qui cũ sibi ad tranferen¬
das copias unũ pontẽ rhodam parũ es
catenisq conexũ. suꝑstratis confixcisq
tabulis instruxit. Conserta pugna &
diu grauiter agitata uicti galli conuer¬
siq infugã. dũ quisq sibi tum&. coacer¬
uatis inconsulte agminibus. & prepro¬
pero transitu pontis uincula ruperunt.
ac mox cũ ipsis lintribus mersi sunt.
Quinginta triginta milia armatorum
in exercitu bituiti fuisse traduntur
sunt. Quintꝰ martius consul. gallorũ
gentẽ sub radice alpiũ sitam bello ag¬
gressus ẽ. Qui cũ sẽ romanis copus cir¬
cũ septos uiderent belloq in partes fon¬
te intelligerent. occisis coniugibus ac li¬
beris. in Flammas se proiecerunt. Qui

Expanded text:
us consul Bituito regi Aruernorum Galliae ciuius consul Bituito regi Aruernorum Galliae ciuitatis bellum maximo instructu conparanti adeo cum paruo exercitu occurrit, ut Bituitus pauoi-is tatem Romanorum uix ad escam canibus, quos in agmine habebat, sufficere posse iactaret. qm oum sibi ad transferendas copias unum pontem Rhodani fluminiscatenisque conexum superstratis confixisque tabulis instruxit. conserta pugna et diu grauiter agitata, uicti Galli conuersique in fugam, dum quisque sibi timet, coaceruatis inconsulte agminibus et praepropero transitu pontis uincula ruperunt ac mox cum ipsis lintribus mersi sunt. centum cotoginta milia armatorum in exercitu Bituiti fuisse traduntur,sunt. Q. Marcius consul Gallorum gentem sub radioe Alpium sitam bello adgressus est. qui cum se Romanis copiis circumsaeptos uiderent belloque inpares fore intellegerent, occisis coniugibus ac liberis in flammas sese proiecerunt. qui
Abbreviated transcription (Latin):
ita inquisitione crudelis. Nam ampli¬
us tria milia hominũ supplious neca¬
uit. ex quibus plurimi neo dicta qui¬
dem causa. innocentes interfecti funt
Hisdem temporibus metellus baleares
insulas bello peruagatus edomuit.
& piraticam infestationẽ quȩ hisdẽ
exoriebatur. plurima in colarũ cȩde
compressit. Eneus quoq domicius
proconsul. allobrogas gallos iuxta oppi¬
dũ uindaliũ grauissimo bello uicit
axime cũ elefantorũ noua forma. equi
hostiũ hostesq conterriti diffugissent¬
iginti milia ibi allobrogũ cȩsa referuntur.
iii. milia capta sunt. Codem tempore
ethna mons ultra solitũ exarsit. & torren¬
tibus igneis suꝑ fusis lateq circũ fluenti¬
bus. catinã urbem finesq eius oppressit.
ita ut tecta ediũ calidis cineribus pre¬
uasta & pregrauata corruerent. Quius
leuandȩ cladis causa. senatus decom anno¬
rũ uectigalia catimensibus remisit.
NNoꝰ aburbe condita .de .xxuiii. fabi¬

Expanded text:
ita in quaestione crudelis. nam ampliita in quaestione crudelis. nam amplius tria milia hominum suppliciis necauit, ex quibus plurimi ne dicta quidem causa innocentes interfecti sunt. Isdem temporibus Metellus Baleares insulas bello peruagatus edomuit et piraticam infestationem, quae ab isdem tunc exoriebatur, plurima incolarum caede conpressit. Gnaeus quoque Domitius proconsule Allobrogas Gallos iuxta oppidum Vindalium grauissimo bello uicit, maxime cum elephantorum noua forma equi hostium hostesque conterriti diffugissent: xx milia ibi Allobrogum caesa referuntur, tria milia capta sunt. Eodem tempore Aetna mons ultra solitum exarsit et torrentibus igneis superfusis lateque circumfluentibus Catinam urbem finesque eius oppressit ita ut tecta aedium calidis cineribus praeusta et praegrauata conruerent: cuius leuandae cladis causa senatus decem annorum uectigalia Catinensibus remisit. Anno ab Yrbe condita Dcxxvm Fabi
Abbreviated transcription (Latin):
publio cũ ingenti certamine irruit.
Tbi flaccus diuꝰ obstinatissime dimicauit
Crachus post quã intemplũ mineruȩ suc¬
cesserat. gladio incũbere uolens interue¬
tu letoris retentus est. Itaq cũ diui anceps
bellũ agitaretur. tandẽ sagittarii ab opi¬
mio missi. consertã multͣudinẽ distribu¬
runt. Duo flacci pater filiusq cũ perȩ¬
dem lune inpriuatã domũ dissiluissent
foresq obiecissent. rescisso gratitio parie¬
te confossi sunt. Crachus diu prose amiciᷤᷤ
pugnantibus ac pereuntibus. aegre ad pon¬
tem sublicium peruenit. Ibiq ne iuuus
caperetur. ceruicẽ seruo suo prebuit.
Caput grachi excisum consuli allatũ est
Corpus ad corneliã matrem misenũ oppi¬
dum deuectũ est. Hȩc autem cornelia
africani maioris filia. misenũ ut dicci
prioris filii morte secesserat. bona
grachi puplica. sunt . E laccus adulescens
in robore necatus est. Ex factione gra
Opimius consul sicut inbello fortis fuit

Expanded text:
Publicio cum Publicio cum Ibi Flaccus diu obstinatissime dimicavit; Gracchus, postquam in templum Minervae secesserat, gladio incumbere volens, interventu Laetorii retentus est. Itaque 317 cum diu anceps bellum agitaretur, tandem sagittarii, ab Opimio missi, consertam multitudinem disturbaverunt. Duo Flacci pater filiusque cum per aedem Lunae in privatam domum desiluissent, foresque objecissent, rescisso cratitio pariete, confossi sunt. Gracchus, diu pro se amicis pugnantibus ac pereuntibus, aegre ad pontem sublicium pervenit: ibique ne vivus caperetur, cervicem servo suo praebuit. Caput Gracorpus ad Corneliam matrem Misenum oppidum deuectum est. haec autem Cornelia, Africani maioris filia, Misenum, ut dixi, prioris filii morte secesserat. bona Gracchi publicata sunt; Flaccus adulescens in robore necatus est; ex factione GracOpimius consul sicut in bello fortis fuit
Abbreviated transcription (Latin):
carchaginẽ reformari. Eodem anno
ne fuerat frater tribunus plebi ꝑ
tumultũ creatus. magna rei puplice
ꝑnicies fuit. Namq cũ sȩpe populũ
romanũ largitioribus promissisq nimis
iacerbissimas seditiones excitauiss&
maxime legis agrarię causa. proqua &¬
iam frater eius grachus fuerat occisus
tandẽ atribunato minutio successore de¬
cessit. Minutius tribunus plebi cũ mari¬
ma exparte decessoris sui grachi statu¬
ta conuulsiss&. legesq ab rogassae gneus
grachus cũ fuluo flacco ingonti stipa¬
tus agmine capitoliũ superior ubi contio
agitabatur ascendit . Ibi maxima tumul¬
tu excitato. quidam preco a grachianis in¬
torfectus uelut signumꝰ belli fuit. Hlac
duobus filiis armatis cinctꝰ. comitanta
& iam gracho togato. breuemq gladiu
sub sinistra occultantem quã uis otͦ preco¬
nem frustra amisit. qui seruos ad liberta
uocar&e. Ianiii tamquã arcem occupauit.
ontra decius brutus uir consularis acliuo

Expanded text:
Carthaginem reformari. Eodem anno Carthaginem reformari. Eodem anno ne fuerat frater, tribunus plebi per tumultum creatus magna reipublicae pernicies fuit. nam cum saepe populum Romanum largitionibus promissisque nimiis in acerbissimas seditiones excitauisset, maxime legis agrariae causa, pro qua etiam frater eius Gracchus fuerat occisus, tandem a tribunatu Minucio successore decessit. Minucius tribunus plebi cum maxima ex parte decessoris sui Gracchi statuta conuulsisset legesque abrogasset, C. Gracchus cum Fuluio Flacco ingenti stipatus agmine Capitolium, ubi contio agitabatur, ascendit: ibi maximo tumultu excitato quidam praeco a Gracchanis interfectus uelut signum belli fuit. Flaocus duobus filiis armatis cinctus, comitante etiam Graccho togato breuemque gladium sub sinistra occultante, quamuis et praeconem frustra praemisisset, qui seruos ad libertatem uocaret, Dianium tamquam arcem occupauit. contra D. Brutus nir consularis a cliuo
Abbreviated transcription (Latin):
& incuius fidutia haec loquor. quã uis
& temporibus nr̃is exoriantur aliquan¬
do & hoc diuersis partibus locusto. &
plerũq & iam sed tole rabilit̃ ledant.
nũquã tamen temporibus xpĩanis tan¬
ta uis in extricabilis mali accidit. ut
pnities lo custarũ quȩ nullo modo for¬
ri iuua potuiss&. mortua plus nocer&.
t qua diu uiuente peritura erant omĩa
ꝑdita. percuntibus magis om̃ib obtantũ
fiera ne perir&.
No ab urbe condita . dexx iiii.
lucio cglio metello & quinto tito fla¬
m̃inino  consulibus. carthago in africa
restitui iussa. uicesimo secundo demũ
anno quã fuerat euersa deductis ciuiũ
romanorũ familiis quȩiã incolerent.
restituta & repleta est. magno ante
ꝑdigio prȩcedento. Nam cũ mensores
adlimitandũ carthaginensem agrũ
missi. stipites terminorũ indices ficos¬
& nocte alupis repulsos mordicos con¬
rososq repperissent. aliquam diu hesita¬
tũ est utrũ romane paci expediro

Expanded text:
et in cuius fiducia haec loquor: quamuis et in cuius fiducia haec loquor: quamuis et temporibus nostris exoriantur aliquando et hoc diuersis partibus lucustae et plerumque etiam sed tolerabiliter laedant, numquam tamen temporibus Christianis tanta uis inextricabilis mali accidi, ut pernicies lucustarum, quae nullo modo ferri uiua potuisset, mortua plus noceret et qua diu uiuente peritura erant omnia, ea perdita pereuntibus magis omnibus optandum fuerit, ne perisset. Anno ab Vrbe condita DCXXVII L. Caeoilio Metello et Q. Titio Flaminino coss. Carthago in Africa restitui iussa uicensimo secundo demum anno quam fuerat euersa deductis ciuium Romanorum familiis, quae eam incolerent, restituta et repleta est, magno ante prodigio praecedente. nam cum mensores ad limitandum Carthaginiensem agrum missi stipites, terminorum indices, fixos nocte a lupis reuulsos mordicus conrososque reperissent, aliquamdiu haesitatum est, utrum Romanae paci expediret
Abbreviated transcription (Latin):
ra propulsisent. tetrũ nimis atq ultta
opionem pestiferũ odorem tabida
& putrefacta congeries exaluit. Unde
om̃iũ pariter animantiũ tanta pestilen¬
tia consecuta est. ut auiũ. pecudum. ac
bestiarũ corruptione aderis dissolutarũ pu¬
trefacta passim cadauera. uitiũ  corruiptio¬
nis augerent. At uero quanta fuerit ho¬
minũ lues. ego ipse dũ refero toto corpo¬
re ꝑhorresco. Siquidẽ innumidia inqua
ime carthaginensi atq uticensi litori
adͦ iacce plusquã ducenta milia perisse
traditũ est. Apud ipsam uero uticam
ciuitatẽ.xxx. milia militũ quȩ ad presi¬
diũ totius africe ordinata fuerant ex¬
tincta atq abrasa sunt. Que cladis
tam repentina ac tam uiolata insticit.
ut tunc apud uticã sub una die per
unã portam ex illis iunioribus. plusquã
mille quingentos mortuos elatos fuis¬
se narre tur. Uerũ tamen pace &e grã
omĩ potentis dei dixerim. decuius miscđa

Expanded text:
ra propulissent, tetrum nimis atque ultra ra propulissent, tetrum nimis atque ultra opinionem pestiferum odorem tabida, et putrefacta congeries exhalavit. Unde omnium pariter animantum tanta pestilentia consecuta est, ut avium, pecudum, ac bestiarum corruptione aeris dissolutarum, putrefacta passim cadavera, vitium corruptionis augerent. At vero quanta fuerit hominum lues, ego ipse dum refero, toto corpore perhorresco. Siquidem in Numidia, in qua ime Carthaginensi atque Uticensi littori adjacet, plusquam ducenta millia periisse traditum est. Apud ipsam vero Uciuitatem triginta milia militum, quae ad praesidium totius Africae ordinata fuerant, extincta atque abrasa sunt. quae clades tam repentina ac tam uiolenta institit, ut tunc apud Vticam sub una die per unam portam ex illis iunioribus plus quam mille quingentos mortuos elatos fuisse narretur. Verumtamen pace et gratia omnipotentis Dei dixerim, de cuius misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
intantũ efferbuit. ut ad ustas quoq ru¬
pes dissoluerae. tabulataq nauiũ lique fac¬
tis cęris extorruorit. exanimatos pisces¬
supernantesq coxerit. homines quoq:
nisi qui longius potuere diffugere. reci¬
procatu anhelitu calidi aeris aductis in¬
trorsũ uitalibus suffocauerit. Marcio
plantio hẏpseo marco fuluo flacco cog¬
libus. uix dũ africã abellorũ excidiis
qui escentẽ. horribilis & inusitata perdi¬
tio consecuta est. Namq cũ ꝑ totam a¬
fricã in mensȩ locustarum multitudines
coaliussent. & non modo iam cunctã
spem frugũ abtraxissent. herbasq omnes
cũ patre radicũ. folia arborũ cũ teneri¬
tudine ramorũ consumpsisent. uerum¬
& amaras cortices atq arido ligna prȩ¬
roderent. repentino ab repte uento
atq inglobos coactȩ. portateq diu per
aerem africano p̾clago imꝰmerse sunt.
Harũ cũ in mensos aceruos longitudinis
urguentes fluctꝰ ꝑ extenta late lito¬

Expanded text:
in tantum efferbuit, ut adustas quoque ruin tantum efferbuit, ut adustas quoque rupes dissoluerit, tabulata nauium liquefactis ceris extorrusupernatantesque excoxerit. Homines quoque nisi qui longius potuere diffugere, reciprocato anhelitu calidi aeris, adustis introrsum vitalibus, suffocabat. M. Plautio Hypseo, M. Fulvio Flacco coss., vix dum Africa a bellorum excidiis quiescente, horribilis et inusitata perditio consecuta est. Nam cum per totam Africam immensae locustarum multitudines convaluissent, et non modo jam cunctam spem frugum abrasissent, herbasque omnes cum parte radicum, folia arborum cum teneritudine ramorum consumpsissent, verum etiam amaras cortices, atque arida ligna praeroderent, repentino arreptae vento, atque in globos coactae, portataeque diu per aerem, Africano pelago immersae sunt. Harum cum immensos acervos, longe undis urgentibus, fluctus per extenta late litto
Abbreviated transcription (Latin):
uerso excrcitu suo. parthorũ uiribps op¬
pressus interut. Gneo sempronio ditano
& marco acilio. consulibus. publiũ scipio.¬
nẽ africanũ pridie pro contione deperi¬
culo salutis suȩ contestatũ. quod sibi pro
patria laboranti ab improbis & ingratis
denuntiari cognouiss&. alio die mane
exanimen incubiculo suo repertũ. non
temere inter maxima romanorũ mala
recensuerim. Presertim cũ tantũ inea ur¬
be africani uigore & modestia ualer&.
ut facile eo uiuo neq sociale neq ciui¬
le bellũ posse existere crederetur. Huno
quidã uxoris suȩ semproniȩ. graccorum
autẽ sororis dolo necatũ ferͦunt. ne
celerata ut credo familia adperniem
patriȩ nata. inter impias seditiones ui¬
rorũ. nec non &iam facinoribus mulie¬
rũ essor in manior. Emilio lucio oreste
consulibus & hna uasto tremore concussa
exundauit igneis globis. Rursusq alio die
lipara insulꝗ & ucinũ circa eam mare

Expanded text:
uerso exercitu suo Parthorum uiribus opuerso exercitu suo Parthorum uiribus oppressus interiit. C. Sempronio Tuditano et M. Acilio consulibus P. Scipionem Africanum pridie pro contione de periculo salutis suae contestatum, quod sibi pro patria laboranti ab improbis et ingratis denuntiari cognouisset, alio mane exanimem in cubiculo suo repertum non temere inter maxima Romanorum mala recensuerim, praesertim cum tantum in ea urbe Africani uigor et modestia ualeret, ut facile uiuo eo neque sociale neque ciuile bellum posse exsistere crederetur. hunc quidam uxoris suae Semproniae, Gracchorum autem sororis, dolo necatum ferunt, ne scelerata ut credo familia ad perniciem patriae suae nata inter impias seditiones uirorum non etiam facinoribus mulierum esset immanior. M. Aemilio L. Oreste consulibus Aetna uasto tremore concnssa exundauit igneis globis, rursusque alio die Lipara insula et uicinum circa eam mare
Abbreviated transcription (Latin):
in prouiso bello adortꝰ. nudatũq om̃ibus
copis infugã uertit. Cũq stratonicen
urbẽ adquã ille confugerat obsidione
correptus morbo diem obiit. aristonicus
romȩ iussu senatus in carcere strangula¬
tus est. Eodem anno ptholomei alexan¬
drinorũ regis. misera uita miseriorem
uitȩ exitũ dedit. Is enĩ sororẽ suã stu¬
pro cognitã. ac deinde in matrimoniũ
receptã. nouissime turpius quã duxit
ab iecit. Priuignã uero suã. hoc est fili¬
am sororis & con iugis. coniugom asci¬
uit. Filiũ suũ quẽ ex sorore suscoperat.
nec non & filiũ fratris occidit. Quã¬
obrem tantis in cestis parricidusq exe¬
crabilis. ab alex andrinis regno pulsus est.
isdem temporibus antiochus non conten¬
tus babylonia atq egebatana. toto¬
quo medio imperio. aduersus phara¬
chatem parthorũ regem congressus &
nũ atq lixarũ inmixta cohortibus &
histrionibus trahebat. Itaq facile Qũ uni¬

Expanded text:
inprouiso bello adortus nudatumque omnibus inprouiso bello adortus nudatumque omnibus copiis in fugam uertit; cumque Stratonicen urbem, ad quam ille confugerat, obsidionecorreptus morbo diem obiit; Aristonicus Romae iussu senatus in carcere strangulatus est. Eodem anno Ptolemaei Alexandrinorum regis misera uita miseriorem uitae exitum dedit. is enim sororem suam stupro cognitam ac deinde in matrimonium receptam nouissime turpius quam duxit abiecit. priuigaam uero suam, hoc est filiam sororis et coniugis, coniugem adsciuit, filium suum, quem ex sorore susceperat, nec non et filium fratris occidit. quamobrem tantis incestis parricidiisque exsecrabilis ab AleIisdem temporibus Antiochus non contentus Babylonia, atque Egbathana, totiusque Mediae imperio, adversus Phrahatem Parthorum num atque lixarum inmixta scortis et histrionibus trahebat. itaque facile cum uni
Abbreviated transcription (Latin):
T aburbe condita . dcxxii. publuꝰ
lucinus iustus crassus consul & pontifex
macimus. aduersus aristonicũ attali fratrẽ.
qui traditam pertestamentũ romanis asiã
peruaserat. cũ instructissimo missus est ex¬
ercitꝰ. Preterea amagnis regibus hoc est
nicomede rege bithiniȩ. mitridate pon
ti & armeniȩ. ariarthȩ. cappadociȩ. pyle¬
mene paflagoniȩ eorũq maximis copiis.
t iustus conserto tamen bello uictus est.
& cũ exercitu post plurimã cȩdẽ infugã
acto ipse iam circũuentus abhostibus &
pene captus ess&. uirgã qua erat usus ad
equũ inoculũ tracis impegit. Barbarus au¬
tẽ cũ ira & dolore. exarsiss& latus crassi gla¬
dio trans uerberauit. Ita ille ex cogitato
genere mortis. effugit & dedecus & ser¬
uitutẽ. Perpenna consul qui crasso succes¬
serat. audita morte crassi & clade exerci¬
tus romani. raptim inasiam per uolauit.
ristonieũ recenti uictoria elatũ. feriatũ

Expanded text:
Anno ab Vrbe condita DCXXII P. Anno ab Vrbe condita DCXXII P. Licinius Crassus consul et pontifex maximus aduersus Aristonicum Attali fratrem, qui traditam per testamentum Romanis Asiam peruaserat, cum instructissimo missus exercitu, praeterea a magnis regibus hoc est Nicomede Bithyniae, ti et Armeniae, Ariarate, Cappadociae, Philomenae, Paflagoniae, eorumque maximis copiis adjutus, conserto tamen bello victus est, et cum, exercitu post plurimam caedem in fugam acto, ipse jam circumventus ab hostibus et pene captus esset, virgam qua erat usus ad equum in oculum Thracis impegit. Barbarus autem cum ira et dolore exarsisset, latus Crassi gladio transverberavit. Ita ille, excogitato genere mortis, effugit dedecus et seruitutem. Perpenna consul, qui Crasso successerat, audita morte Crassi et clade exercitus Romani raptim in Asiam peruolauit, Aristonicum recenti uictoria feriatum
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ metallis quoq atheniensiũ. idem tumul
seruilis aberaclito pretore discussus est.
pud delon & iam serui nouo motu intu¬
mescentes oppidanis preuentibus pres¬
si sunt. absq illo primo siciliensis mali
fomite. aquo istȩ uelud scintillȩ micai¬
tes. diuersa hȩc incendia seminarunt
nsiciba enĩ post fuluiũ consulẽ. piso
consul manimertiũ oppidũ expugna¬
uit. ubi octo milia fugitiuorũ interfe¬
cit. Quos autẽ capere potuit. pati¬
bulo suffixit. Qui cũ rutilius consul
successiss& idem quoq taurontiniũ
benna firmissima fugitiuorũ refugia
cilo recipit. Amplius quã xx. mila seruo¬
ũ trucidata referuntur misera profecto
alis belli & in extricabilis causa. Pereun¬
lũ utiq dominis erat. nisi ipso lescentibus
seruis ferro obiuã iretur. Sed tamen
in ipsis quoq infelicissimis dampnis pug¬
ne & infelicioribus lueris uictoriȩ. quan¬
ts periere uicti tantum perdidere uic¬
tores.

Expanded text:
in metallis quoque Atheniensium idem tumultus in metallis quoque Atheniensium idem tumultus seruilis ab Heraclito praetore discussus est; apud Delon etiam serui nouo motu intumescentes oppidanis praeuenientibus pressi sunt, absque illo primo Siciliensis mali fomite, a quo istae uelut scintillae emicantes, diuersa haec incendia seminarunt. in Sicilia enim post Fnluium consulem Piso consul Mamertium oppidum expugnauit, ubi octo milia fugitiuorum interfecit, quos autem capere potuit, patibulo suffixit. cui cum Butilius consul successisset, idem quoque Tauromenium et Hennam, firmissima fugitiuorum refugia, bello recepit: amplius quam xx milia tunc seruorum trucidata referuntur. Misera profecto talis belli et inextricabilis causa. pereundum utique dominis erat, nisi insolescentibus seruis ferro obuiam iretur. sed tamen in ipsis quoque infelicissimis damnis pugnae et infelicioribus lucris uictoriae quanti periere uicti tantum perdidere uictores.
Abbreviated transcription (Latin):
tulit. ut ipsa penia quę fuiss& attali po¬
pulo distribueretur. Obsistente nasica.
& iam pompeius spondit se grachũ. cũ
primũ magistrũ adiss&. accu̾saturũ. Gra¬
chus cũ enitereretur. ut ipse tribunus ple¬
bis subsequenti anno permaner&. Cũq
comitiorũ. die seditiones populi accende¬
r&. auctore nasica inflammata nobilitas.
fragmentis sub selliorũ plebẽ fugauit.
rachus ꝑ gradus qui sunt suꝑ calpurniũ.
fornicem de tracto amiculo fugiens. ict
fragmento subsellu corruit. Rursusq
assurgens. alio ictu claue celebro in pacte
exanimatꝰ est .ec. pretorea in ea seditione
interfecti. eorũq corpora intiberim pro¬
iecta sunt. Ipsius quoq inhumatũ cada¬
uer extabuit.
RTA preterea insicilia belli ser¬
uilis contagio. multas late inter¬
fecit prouinoias. INam ͣ inturnis
ccccl. milia incrucẽ acti. & insinuisse
ad sex milia seruorũ. quinto metello
& gneo seruilio coepione oppressa sunt

Expanded text:
tulit, uti pecunia, quae fuisset Attali, potulit, uti pecunia, quae fuisset Attali, populo distribueretur. obsistente Nasica etiam Pompeius spopondit se Gracchum, cum primum magistratu abisset, accusaturum. Gracchus cum eniteretur, ut ipse tribunus plebi subsequenti anno permaneret, cumque comitiorum die seditiones populi accenderet, auctore Nasica inflammata nobilitas fragmentis subselliorum plebem fugauit. Gracchus per gradus, qui sunt super Calpurnium fornicem , detracto amiculo fugiens ictus fragmento subsellii conruit rursusque adsurgens alio iota clauae cerebro inpactae exanimatus est. ducenti praeterea in ea seditione interfecti eorumque corpora in Tiberim proiecta sunt; ipsius quoque Gracchi inhumatum cadauer extabuit. orta praeterea in Sicilia. belli seruilis contagio multas late infecit prouincias. nam et Minturnis CCCCL serui in crucem acti et Sinuessae ad quattuor milia seruorum a Q. Metello et Cn. Seruilio Caepione oppressa sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
poner&. thiresũ quendã celticũ princi¬
pẽ consuluit. qua ope res numantiana.
aut prius inuicta durass&. aut post fu¬
fuiss& euersa. Chi resus respondit. Con¬
cordia in uicta. discordia exitio fuit.
uod romani tamquã sibi ae de se dictũ
exempli loco acceperunt. quippe quibus
iam de seditionibus discordantis totius orbis
nuntiabatur. Carthagine numantiaq de¬
leta. orit᷑ apud romanos utilis deprouisione
conlatio & orit᷑ in famis deambitione contenti
Crachus tribunꝰ plebis iratꝰ nobilitate. cur int̾
auctores numantini foederis notatꝰ ess&.
agrũ apriuatis eatenꝰ possessũ. populo dundi
statuit. O ctauio tribuno plebi obsiftenti
ademit inperiũ. & successorũ minutiũ dedr
His causis senatũ ira. populũ suꝑbia inuasit¬
cleuatũ. actũ forte attallus cumenis fili¬
us moriens. testamento populũ romanũ
imperio asie succedere heredem iusserat
rachus gratiã populi precio appetens lege

Expanded text:
poneret, Thyresum quendam, Celticum principoneret, Thyresum quendam, Celticum principem, consuluit, qua ope res Numantina aut prius inuicta durasset aut post fuisset euersa. Thyresus respondit: concordia inuicta, discordia exitio fuit. quod Romani tamquam sibi ac de se dictum exempli loco acceperunt, quippe quibus iam de seditionibus discordantis totius Vrbis nuntiabatur. Carthagine Numantiaque deleta moritur apud Romanos utilis de prouisione conlatio et oritur infamis de ambitione contentio. Gracchus tribunus plebi iratus nobilitati, cur inter auctores Numantini foederis notatus esset, agrum a priuatis eatenus possessum populo diuidi statuit. Octauio tribuno plebi obsistenti ademit imperium et successorem Minucium dedit. his causis senatum ira, populum superbia inuasit. ac tunc forte Attalus, Eumenis filius, moriens testamento populum Romanum imperio Asiae succedere heredem iusserat. Gracchus gratiam populi pretio adpetens legem
Abbreviated transcription (Latin):
fugiendo probauissent. nisi sub scipione
pugnassent. Numantini interfectis
suorũ fortissimis. bello cedunt. Cõ posi
tis tamen ordinibus. nec sicut fugientes
in urbem reuertuntur. corpora in ter¬
fectorũ adsepulturã oblata accipere
noluerunt. Nouissima spe desperationis
in mortẽ om̃s destinati. clausa urbẽ ip¬
si introrsũ succenderunt. Cunctiq
pariter ferro ueneno atq igne consũp¬
ti sunt. Romani nihil exhis penitus ha¬
buere uictis preter securitatem suam.
eq enĩ euersa numantia uicisse magis
numantinos quã euasisse duxerunt. unũ
numantinũ uictoris catena non tenuit.
unde triũphũ dederit roma non uidit.
aurũ uel argentũ quod igni suꝑ esse
potuiss& apud pauperes non fuit. arma
& uestẽ ignis absumpsit. Igitur ea tem¬
pestate cũ hȩc apud numantiã gesta
sunt apud romã grachorũ seditioꝰnes a¬
gitabant᷑. Scipio autẽ cũ deleta numan¬
tia ceteras hispaniȩ gentespdeensom¬

Expanded text:
fugiendo probavissent, nisi sub Scipione fugiendo probavissent, nisi sub Scipione pugnassent. Numantini, interfectis suorum fotis tamen ordinibus nec sicut fugientes in urbem reuertuntur, corpora interfectorum ad sepulturam oblata accipere noluerunt. nouissima spe desperationis in mortem omnes destinati clausam urbem ipsi introrsum succenderunt cunctique pariter ferro ueneno atque igne consumpti sunt. Romani nihil ex his penitus habuere uictis praeter securitatem suam; neque enim euersa Numantia uicisse se magis Numantinos quam euasisse duxerunt. unum Numantinum uictoris catena non tenuit; unde triumphum dederit, Roma non uidit; aurum uel argentum, quod igni superesse potuisset, apud pauperes non fuit; arma et uestem ignis absumpsit. Igitur ea tempestate, cum haec apud Numantiam gesta sunt, apud Romam Gracchorum seditiones agitabantur. Scipio autem cum deleta Numantia ceteras Hispaniae gentes pace con
Abbreviated transcription (Latin):
incduserint ipsi arcem paruã natura mu¬
nitam optinentes. alioquin tantã paucita¬
tẽ hominũ. tã amplũ urbis spaciũ. non
munire magisquã prodere uidebatur.
gitur conclusi numantini & fame truci¬
dati deditionẽ sui optulerunt si tolerabi¬
lia iuberentur. Sepe & iam orantes ius¬
te pugne facultatem. ut tamquã uiris
mori licer& ultime omes duabus subito
portis eruperunt. larga prius potione
usi non uini cuiꝰ ferax is locus non est.
sed & suco tritici ꝑ artẽ confecto. quẽ
sucũ acale facienddo cęliam uocant. Susci¬
tatur enĩ igne illa uis germinis made¬
facte frugis. ac deinde siccatur. & post
infarinã redactã molli suco ad miscetur.
Quo fermentato. sapor austeritatis & calor
ebrietatis adicitur. Hac igitur potione
post longã famem recalescentes. bello
sẽsẽ optulerunt. atrox diu certamen.
& usq ad periculũ romanorũ fuit. Iterũq
romani pugnare aduersũ numantinos

Expanded text:
incluserint, ipsi arcem paruam natura muincluserint, ipsi arcem paruam natura munitam obtinentes; alioquin tantam paucitatem hominum tam amplum urbis spatium non munire magis quam prodere uidebatur. igitur conclusi diu Numantini et fame trucidati deditionem sui obtulerunt, si tolerabilia iuberentur, saepe etiam orantes iustae pugnae facultatem, ut tamquam uiris mori liceret. nltime omnes duabus subito portis eruperunt, larga prius potione usi non uini, cuius ferax is locus non est, sed suco tritici per artem confecto, quem sucum a calefaciendo caeliam uocant. suscitatur enim igne illa uis germinis madefactae frugis ac deinde siccatur et post in farinam redacta molli suco admiscetur , quo fermento sapor austeritatis et ealor ebrietatis adicitur. hpost longam famem recalescentes, bello sese obtulerunt. Atrox diu certamen, et usque ad periculum Romanorum fuit, iterumque Romani pugnare se adversus Numantinos
Abbreviated transcription (Latin):
ifficilis tunc in relatu fides. numantinos
ffugere. & fugientes uidere romani
nde quã uis scipio quia preter spem ac¬
ciderat letatus & gloriatus ess&. tam̃
ultra bello aduersum eos audendũ non
esse profectꝰ est. Itaq scipio insiffendũ
inopinatis prouentibus censuit. urbem
ipsam obsidione condusit. fossa & iam
circũ dedit. cuiꝰ latitudo pedibus decẽ
altitudo uiginti fuit. Ipsum deindo ual¬
lũ sudibus ꝑstructũ. crebris turribus
cõmuniuit. ut siquȩ ab erũpente hoste in
eũ temptaretur in ruptio iam non qua¬
si obsessor eũ obsesso seduersa uice obsesso
cũ obsessore pugnar&. Numantia autẽ
intumulo sita. haud procul aflumine
durio. tria milia passuũ ambitu muri
amplexabatur. quã uis aliqui asserant
eam hec paruo situ & sine muro fuisse.
Unde credibile est. quia hoc spacii cura alen
dorũ custodiendorũq pecorũ. uel & iam
exercendi ruris cõmodo cũbello preme¬
Frentur

Expanded text:
Difficilis tunc in relatu fides, Numantinos Difficilis tunc in relatu fides, Numantinos et fugauere et fugientes uidere Romani. linde quamuis Scipio, quia praeter spem acciderat, laetatus et gloriatus esset, tamen ultra bello aduersum eos audendum non esse professus est. itaque Scipio insistendum inopinatis prouentipsam obsidione conclusit, fossa etiam circumdedit: 302 cujus latitudo pedibus decem, altitudo viginti fuit. Ipsum deinde vallum, sudibus praestructum, crebris turribus communivit: ut si qua ab erumpente hoste in eum tentaretur irruptio; jam non quasi obsessor cum obsesso, sed versa vice obsessus cum obsessore pugnaret. Numantia autem in tumulo sita, haud procula flumine Durio, tria millia passuum ambitu muri amplexabatur; quamvis aliqui asserant eam et parvo situ et sine muro fuisse. Unde credibidorum custodiendorumque pecorum uel etiam exercendi ruris commodo cum bello premerentur
Abbreviated transcription (Latin):
ũ consul creatꝰ. atq ad expugnandã numan¬
tiã cũ exercitu missus ẽ. Numantia autẽ
citerioris hi spaniȩ haud procul a uacceis
& cantabris. in cap̾ite galliȩ sita. ultima
pio africanꝰ hispaniã ingressus. non se ilico
ingessit hostibus. ut quasi in cautos cir¬
cũuenir&. sciens nũquã hoc genꝰ hominũ
adeo inotiũ corpore atq animo resolui
ut impsa qualitate habitudinis suȩ ap¬
paratus aliorũ preceller&. sed aliquandiu
nilitẽ suũ in castris uelut mscblis exereuit.
Et cũ partẽ aestatis totãq hie memnẽ atẽp¬
tata quidẽ pugna trans egissoe. sic quoq
paruũ prope modũ profecit industria.
amq ubi copia ꝑugnandi facta ẽ exerci¬
T romanꝰ oppressus impetu numantino¬
rũ terga conuertit. Sed increpationo
& minis obiectantis sese consulis manuq
retinentis. tandẽ indignatus in hostẽ
redut & quẽ fugiebat fugere cõpulit

Expanded text:
um consul creatus atque ad expugnandam Numanum consul creatus atque ad expugnandam Numantiam cum exercitu missus est. Numantia autem citerioris Hispaniae, haud procul a Vaccaeis et Cantabris in capite Gallaeciae sita, ultima pio Africanus Hispaniam ingressus non illico se ingessit hostibus, ut quasi incautos circumveniret, sciens numquam id genus hominum adeo in otium corpore atque animo resolvi, ut non ipsa qualitate habitudinis suae apparatus aliorum praecelleret, sed aliquamdiu militem suum in castris velut in scholis exercuit. Et cum partem aestatis totamque hiemem, ne attentata quidem pugna, transegisset, sic quoque parum propemodum hac profecit industria. Namque ubi copia pugnandi facta est, exercitus Romanus, oppressus impetu Numantinorum, terga convertit: sed increpatione et minis objectantis sese consulis, manuque retinentis, tandem indignatus in hostem rediit: et quem fugiebat, fugere compulit.
Abbreviated transcription (Latin):
rantiũ fuisse referuntur. excepta urbe
mesana. quȩ seruos liberalit̃ habitos
in pace continuit. Ceterũ sicilia ia hoc
quoq miserior fuit. quia insula est. &¬
nũquã erga statũ suũ uiris idonei. Nunc
tyrrannis subiecta nunc seruis: uel illis
dominatu improbo exigentib seruitu¬
tẽ. uel istis presumptione ꝑuersa cõmu¬
tantibus libertatẽ maxime quia clau¬
sa undiq mari egerere foras non faci¬
It potest intestinũ malũ. Uiperinã qͥp¬
pe conceptionẽ perditioni suȩ̨ aluit. sua
libidine auctã. sua morte uicturã. In
hoc autem seruilis tumultꝰ excitatio.
quanto parior ceteris. tanto crudelior
NQuia intentione cõmouetur libe¬
re inultitudo. ut patriã augeat. seruili
ut ꝑdat.
INNo ab urbe condita. ocxx. cum
maior pene infamia de foedere apud
Inumantĩã pacto. quã apud caudenas
quondã furculas pudorem romane frontis.
onerarte. scipio africanꝰ consensu om̃iũ tribu¬

Expanded text:
rantium fuisse referuntur, excepta urbe rantium fuisse referuntur, excepta urbe Messana, quae seruos liberaliter habitos in pace continuit. ceterum Sicilia in hoc quoque miserior, quia insula et numquam erga statum suum iuris idonei nunc tyrannis subiecta nunc seruis, uel illis dominatu improbo exigentibus seruitutem uel istis praesumptione peruersa conmutantibus libertatem, maxime quia clausa undique mari egerere foras non facile potest intestinum malum. uiperinam quippe conoeptionem perditioni suae aluit sua libidine auctam, sua morte uicturam. in hoc autem seruilis tumultus excitatio quanto rarior ceteris tanto truculentior est, quia intentione commouetur libera multitudo ut patriam augeat, seruilis ut perdat. Anno ab Vrbe condita DCXX oum maior paene infamia de foedere apud Numantiam pacto quam apud Caudinas quondam furculas pudorem Romanae frontis oneraret, Scipio Africanus consensu omnium tribu