comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti st̃. quãuis nati ñ fuerint. Quasi nos
uidi nec soqͥ potuisse. Potuit s noluit.
& hoc meliꝰ ÷ qͦd uoluit. Hoc aut̃ eũ uo¬
luisse ideo certũ. ẽ: qͥa hoc fecit qͥ nichil
necessitate sic̃ ds̃ ur̃ facera. s omĩa uo¬
luntate. Hoc uͦ eũ fecisse idõ ñ dubitã¬
mꝰ: quia ñ ciiquã heretico s eiꝰ euanglio
credimꝰ.¬

Expanded text:
ti sunt, quamuis nati non fuerint. quasi nos ti sunt, quamuis nati non fuerint. quasi nos uideri nec loqui potuisse. potuit, sed noluit; et hoc melius est, quod uoluit. hoc autem eum uoluisse ideo certum est, quia hoc fecit, qui nihil necessitate sicut deus uester faceret, sed omnia uoluntate. hoc uero eum fecisse ideo non dubitamus, quia non cuiquam haeretico, sed eius euangelio credim
Abbreviated transcription (Latin):
pore. Iilicitꝰ itaq & tẽꝑantiȩ legibꝰ ñ sub¬
iectꝰ m̃bror illor usus ÷ turpis. ñ ipsa
m̃bra. quȩ ñ solũ in excellenti integrita¬
te cȩlibes & iuirgines seruant: s ipsi con¬
iugati scĩ patres ac matres sic eis genera¬
tiõni tantũm consulentes utebant᷑: ut
ille naturalis motꝰ nullomͦ turpis essec.
qͥ ñ lbidini s rationi seruir&. Quanto
magis gͥ in scã uirgine maria quȩ xpĩ
carne fide concepitꝰ. nichil habuert̃ tur¬
pitudinis m̃bra. quȩ nec humano licitõ
q conceptui s diuino tantũ partui
seruert. merito plane sic honestata
concipemꝰ & confitendo qͦdã mͦ parere¬
mꝰ. etiã corporalit̃ seruata integrita
nꝰ foccundicatis actulerat. decꝰ uirgi¬
nitatis auferr&. Hȩc ueracit᷑ ñ fallãcit
facta st̃: s noua st̃. s insolita st̃. s con¬
tra naturȩ cuxsũ notissimũ st̃. qͥa mag¬
na. qͥa mira. qͥa diuina. & eo magis uera.
certa. firmata. & angłi inqͥt uisi & locu¬

Expanded text:
aque et temperantiae legibus non subiectus membrorum illorum usus est turpis, non ipsa membra, quae non solum in excellenti integritate caelibes et uirgines seruant, sed ipsi coniugati sancti patres ac matres sic eis generationi tantummodo consulentes utebantur, ut ille naturalis motus nullo modo turpis esset, qui non libidini, sed rationi seruiret. quanto magis ergo in sancta uirgine Maria, quae Christi carnem fide concepit, nihil habuerunt turpitudiue conceptui, sed divino tantum partui servierunt? Merito plane sic honestata,conciperemus, et confitendo quodammodo pareremus, etiam corporaliter servata integritatus fecunditatis attulerat, decus virginitatis auferret. Haec veraciter, non fallaciter facta sunt: sed nova sunt, sed insolita sunt, sed contra naturae cursum notissimum sunt, quia magna, quia mira, quia diuina et eo magis uera, certa, firmata. Et angeli, inquit, uisi et locu
Abbreviated transcription (Latin):
tura passionis: natiuitatis eiꝰ exqͥrere
ueritatẽ. qͥa & pati ñ natꝰ potuit. & natꝰ
minime pati. p̃sertĩ ipsi uob̃ fatentibꝰ.
dõ esse impossibile nichil. Quod erit &
ipsũ falsũ: si hoc constiterit. ñ potuisse
aqͥb confutaris Nemo tͥ dicit. ñ poterat
mori nͥ natꝰ ess&. qͥa mortuus ÷ adã quãuis

Expanded text:
tura passionis natiuitatis eius exquirere tura passionis natiuitatis eius exquirere ueritatem, quia et pati non natus potuit et natus minime pati praesertim ipsis uobis fatentibus deo esse inpossibile nihil: quod erit et ipsum falsum, si hoc constiterit non po- . tuisse a quibus confutaris. nemo tibi dicit: non poterat mori, nisi natus esset, quia mortuus est Adam, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
ro t̃. Siuͦ seminatꝰ exuiro ñ ẽ. g uec natꝰ
exfemina .e. Potuit aut ut uos creditis hu¬
scinsatus. Quare gͦ ñ potuerit &epati non
decipis. ñ instructꝰ a quo conuincaris.
Nã iħs & nasci potuit nsatus & patinpartꝰ
s unũ hcrũ uoluit. alterũ noluit. Dasci
enĩ ñ satꝰ uoluit: pati aut ñ partꝰ noluit
qͥa partꝰ ⁊ passus. Dicis mͥ. Unde scis. E Qrua
hoc ineuangłio ueritatis lego. Uaut̃ tͥ
dicã unde scis ista quȩ dicis: manicher pͥ
opponis auctoritatẽ. dicis. eẽ. & intuan¬
glio falsitatẽ. Ego aut manicheo ista di
Aut si potuit & dĩ esse & nasci. quare &e n p
sci ñ potuerit & mori: Uides ꝙͦ utile sati
ñ esse in his consequentiã quęrcre aũt ar¬
gum̃tis anniti. cũ de reb agit quȩ ꝑti¬
neant adibmꝰ S quȩrendũ potiꝰ. ẽ. quid
ipse de se. qͥdue. apłi sui de eodẽ p̃dicaria
psaꝙ adeo ꝑtractanda genealogia . ẽ. &
uidendũ si sibi conueniat ñ exconice¬

Expanded text:
ro est; si uero seminatus ex uiro non est, ergo nec natus ex femina est." potuit autem, ut uos creditis, nasci non satus; quare ergo non potuerit et pati non decipis, non instructus, a quo conuinceris. nam Iesus et nasci potuit non satus et pati non partus; sed unum horum uoluit, alterum noluit. nasci enim non satus uoluit, pati autem non partus noluit, quia partus est passus. dicis mihi: unde scis? quia hoc in euangelio ueritatis lego. si autem tibi dicam: unde seis ista, quae dicis? Manichaei mihi obponis auctoritatem, dicis esse in euangelio falsitatem. ego autem Manichaeo ista dicaut si potuit et deus esse et nasci, quare non et non nasci potuerit et mori ? uides ergo utile satis non esse in his consequentiam quaerere aut argumentis adniti, cum de rebus agitur, quae pertineant ad Iesum; sed quaerendum potius est, quid ipse de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint. ipsaque adeo pertractanda genealogia est et uidendum, si sibi conueniat, non ex coniec
Abbreviated transcription (Latin):
astro. & contra naturã insertꝰ es inbonã
oliuã I esse contra naturã dix̃. qͦd ÷ ẽtra
consuetudinẽ naturȩ quã noticia hu.¬
mana cõphendit. ut oleaster insertꝰ in
olea: ñ oleastri bacas s oliuȩ pinguedinẽ
ferat. Ds̃ aut̃ creator & conditor om̃iũ
naturarũ. nichil contra naturã facit. Id
enĩ erit cuiq rei naturale: qͦd ille fecerit
aqͦ ÷ omĩs modꝰ. numerꝰ. ordo nature. S
nec ipse hõ contra naturã qͥcquã facit: nͥ
cũ peccat. Qui tam̃ supplicio redigit᷑ adna¬
turã Adnaturalẽ qͥppe iusticiȩ ordinẽ ꝑ¬
tin&. ut aut peccata ñ fiant: aut impu¬
nita esse ñ ualeant. Edliba hor̾ sit: natu¬
ralis ordo seruat᷑. si ñ ab anima: certe adõ.
Uexant enĩ peccata conscientiã. ipsiq ani¬
mo nocent cũ luce iusticiȩ peccando pͥ¬
uat᷑. etiã si ñ consequant᷑ dolores qͥuł corri¬
gendis ingerunt᷑. uł ñ correctis ultimi re¬
seruant᷑. S contra naturã ñ incongrue

Expanded text:
onam olivam ; id esse contra naturam dixit, quod est contra consuetudinem naturae, quam notitia humana comprehendit, ut oleaster insertus in olea, non oleastri baccas, sed olivae pinguedinem ferat. Deus autem creator et conditor omnium naturarum, nihil contra naturam facit: id enim erit cuique rei naturali, quod ille fecerit, a quo est omnis modus, numerus, ordo naturae. Sed nec ipse homo contra naturam quidquam facit, nisi cum peccat, qui tamen supplicio redigitur ad naturam. Ad naturalem quippe justitiae ordinem pertinet, ut aut peccata non fiant, aut impunita esse non valeant: quodlibet horum sit, naturalis ordo servatur, si non ab anima, certe a Deo. Vexant enim peccata conscientiam, ipsique animo nocent, cum luce justitiae peccando privatur, etiamsi non consequantur dolores, qui vel corrigendis ingeruntur, vel non correctis ultimi reservantur. Sed contra naturam non incongrue
Abbreviated transcription (Latin):
contristatꝰ.ẽ. exhilaratꝰ .ẽ. & siqͥd aliuo. Diã
uera st̃. quȩ ita narrata st̃. ut ñ eũ simu¬
lasse s plane fecisse uł exhibuisse conscrip¬
ta sint. Sane ñ necessitate conditionis:
s magisterii uolunt ate. & diuina etiã po¬
testate. Nã hõ plerunq & si nolit irascit᷑.¬
& si nolit contristat᷑. & si nolit dormit. &¬
si nolit esurit. ac sitit. Ille aut̃ omĩa ista:
qͥa uoluit. Sic etiã nascunt᷑ homines atꝙ
patiunt᷑: ñ qͥa uolunt. nec qͣndo uolt̃. Ille
aut̃ etiã ista: qͥa uoluit. Iam̃ uera hȩc &
de illo fidelit̃ ueracit̾q conscripta st̃. ut
quisqͥs euangłio eiꝰ crediderit:. ueritate
instruat᷑ ñ m̃daciis illudat᷑. Fausꝰ¬

Expanded text:
contristatus est, exhilaratus est et si quid aliud: omnia contristatus est, exhilaratus est et si quid aliud: omnia uera sunt, quae ita narrata sunt, ut non eum simulasse. sed plane fecisse uel exhibuisse conscripta sint sane non necessitate condicionis, sed magisterii uoluntate et diuina etiam potestate. nam homo plerumque etsi nolit, irascitur; etsi nolit, contristatur; etsi nolit, dormit; etsi nolit, esurit ac sitit: ille autem omnia ista, quia uoluit. sic etiam nascuntur homines atque patiuntur, non quia uolunt nec quod nolunt; ille autem etiam ista, quia uoluit. tamen uera haec et de illo fideliter ueraciterque conscripta sunt, ut quisquis euangelio eius crediderit, ueritate instruatur, non mendaciis inludatu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s humanȩ conditionis simulauit affec¬
tus: sic abre ñ erat. si infine quoq consig¬
nandȩ oeconomiȩ grã fuiss& uitꝰ & mori.
Homo pessimȩ ac fallacissime qͦmͦ ego tͥ credã
quasi uera dicenti. cũ xpm̃ dicas mortẽ po¬
tuisse m̃tiri Ergo ille m̃tiebat᷑ qͣndo di¬
cebat. oporta filiũ hominis occĩdi ce t̃cia
die resurgere. & tu ñ m̃tiris & dicis. ut tibi
uera dicenti credamꝰ Ueracior gͦ petrꝰ qͣndo
ei dix̃. absit dnẽ. ñ fice istuoꝰ & unde me¬
riut audire. redi retro sathanãs: & ille
quide ñ hoc infructuose audiuit. qͥeã postea
meruit sathanas : tu qͥd mereris audire.
qͥñ solũ negas mortuũ. s etiã dicis mortẽ
fuisse m̃titũ: S ideo inqͥt mortẽ qͦq si-¬
mulasse credendꝰ. ẽ: qͥa om̃s humanȩ con.¬
ditionis simulauit affectꝰ. Quis enĩ tͥ hoc
contra euangłiũ concessurꝰ. ẽ. qͦd om̃s huma¬
ne c̃ditionis simulauit affectus÷ Arsus dix̃

Expanded text:
simulauit adfectus, sic ab re non erat, si in fine quoque consignandae oec.onomiae gratia fuisset uisus et mori. homo pessime ac fallacissime, quomodo tibi ego credam quasi uera dicenti, cum Christum dicas mortem potuisse mentiri? ergo ille mentiebatur, quando dicebat: oportet filium hominis occidi et tertia die resurgere, et tu non mentiris et dicis, ut tibi uera dicenti credamus? ueracior ergo Petrus, quando ei dixit: absit, domine, non fiet istud. et unde meruit audire: redi retro, satanas. et ille quidem non hoc infructuose audiuit, qui eam postea meruit: satanas, tu quid mereris audire, qui non solum negas mortuum, sed etiam dicis mortem fuisse mentitum ? sed ideo, inquit, mortem quoque simulasse credendus est, quia omnes humanae condicionis simulauit adfectus. quis enim tibi hoc contra euangelium concessurus est, quod omnes humanae condicionis simulauit adfectus? prorsus si dixit
Abbreviated transcription (Latin):
mã uiri & nascendo defemina. siue aliqͣͥ
alia causa. quęnã illa sit ñ temere dixerĩ.
Illud tam̃ fident᷑ dicã nec alit̾ factũ esse
quã euanglica ueritas docuit: nec alit̃
fieri oportuisse. quã di sapientia iudicaũ.
E uangłĩ fidẽ om̃ibꝰ hereticor disput ationibꝰ
ante ponimꝰ. consiliũ aut̃ sapientiȩ dĩ supͣ oẽ

Expanded text:
mam uiri et nascendo de femina, siue aliqua mam uiri et nascendo de femina, siue aliqua alia causa. quaenam illa sit, non temere dixerim; illud tamen fidenter dicam nec aliter factum esse, quam euangelica ueritas docuit, nec aliter fieri oportuisse, quam dei sapientia iudicauit. euangelii fidem omnibus haereticorum disputationibus anteponimus; consilium autem sapientiae dei
Abbreviated transcription (Latin):
stremo si uoluissa de nullis elem̃tis cor po¬
reis quȩ ꝑeũ creata st̃ corpꝰ assumere. s ꝓr¬
sus exnichilo sibi creare uerã carne. sict̃
ꝑcũ creata st̃ cuncta quȩ ñ erant. qͥs nr̃m
contradicere. qͥs nr̃m fieri ñ potuisse con¬
tender&sꝰ Non gͦ ideo credimꝰ natũ exiur¬
gine maria. qͦd alit̃ inuera carne exis¬
tere. atq hominibꝰ apparere ñ poss&: s
qͥa sic scriptũ ẽ. inea scriptura. cui nͥ cre¬
diderimꝰ. nec xp̃iani nec salui esse potĩmꝰ
sic scriptũ . ẽ. in euangłio. Credimꝰ crucifi
aũ & mortuũ: qͥa sic scriptũ . ẽ. ineuan¬
gł̃o. & uere natũ &. uere mortuũ: qͥa ueri¬
tas ÷ euangłiũ. Cur aut̃ illa om̃ia incar¬
ne exuteroꝰ feminȩ assũpta pati uoluerit:
sũma consilũ penes illũ ẽ. siuȩ qͦd utrũq
sexũ quẽ creauerat. etiã hoc mͦ cõm̃dan¬
diĩ honorandũq iudicauit. assum̃do for¬

Expanded text:
stremo si uoluisset de nullis elementis corpostremo si uoluisset de nullis elementis corporeis, quae per eum creata sunt, corpus adsumere, sed prorsus ex nihilo sibi creare ueram carnem, sicut per eum creata sunt cuncta, quae non erant: quis nostrum contradicere, quis nostrum fieri non potuisse contenderet? non ergo ideo credimus natum ex uirgine Maria, quod aliter in uera carne existere atque hominibus adparere non posset. sed quia sic scriptum est in ea scriptura: cui nisi crediderimus, nec christiani nec salui esse poterimus. sic scriptum est in euangelio; credimus crucificriptum est in euangelio; et uere natum et uere mortuum, quia ueritas est euangelium. cur autem illa omnia in carne ex utero feminae adsumpta pati uoluerit, summa consilii penes illum est: siue quod utrumque sexum, quem creauerat, etiam hoc modo commendandum honorandumque iudicauit adsumendo for
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ qͦd nasci ñ potuerit & mori potuerit
nec uos dicitis. s ei exuirgine natiuitate
nullã. mortẽ aut incruce falsã fuisse c̃¬
tenditis. hoc . ẽ. etiã ipsã nullã: s adludi¬
ficandos humanos oculos simulatã adni-¬
chil aliud: nͥ ut abcis qͥ ista crediderint. ett¬
am uob̾ omĩa m̃tientibꝰ ignoscat᷑. Quis aut̃
uob ꝓponat qͥd sibi qͣsi exꝑsona catholici faustꝰ
parũ considerat. ipsũ adã & natũ ñ. eẽ & ta¬
m̃ mortuũ esse: Si uoluiss& gͦ filiꝰ dĩ inde
sibi humanã carnẽ uerãq formare. unde
formauit & illi pͥmo homini. qm̃ om̃ia ꝑ
ipsũ facta st̃: qͥs eũ ñ potuisse audeat af¬
firmare: Sideniq decȩlesti uł aeria ut
humida creatura corpꝰ assũptũ uell& cõ¬
mutare inhumanȩ carnis uerissimã qͣ¬
litatẽ. inqua &e uiuere ut mortalis hõ
possa & mori. hoc eũ potuisse facere qͥs
negara. om̃ipotente om̃ipotentis filiũ Po

Expanded text:
autem. quod nasci non potuerit et mori potuerit, autem. quod nasci non potuerit et mori potuerit, nec uos dicitis., sed eius ex uirgine natiuitatem nullam, mortem autem in cruce falsam fuisse contenditis, hoc est etiam ipsam nullam, sed ad ludificandos humanos oculos simulatam, ad nihil aliud, nisi ut ab eis, qui ista crediderint, etiam uobis omnia mentientibus ignvobis proponat, quod sibi quasi ex persona catholici Faustus parum considerat ipsum Adam et natum non esse, et tamen mortuum esse? Si voluisset ergo Filius Dei inde sibi humanam carnem veramque formare, unde formavit et illi primo homini, quoniam omnia per ipsum facta sunt , quis eum non potuisse audeat affirmare? Si denique de coelesti vel aerea vel humida creatura corpus assumptum vellet commutare in humanae carnis verissimam qualitatem, in qua et vivere ut mortalis homo posset, et mori, hoc eum potuisse facere, quis negaret, omnipotentem omnipotentis Filium? Po
Abbreviated transcription (Latin):
increret᷑ lqhã de mortaliũ enere assũpsit:
uerũ saꝑes. Nã istã triduanã xp̃i morte.
ꝓpt̾ ȩtna uitã hominũ sactã: ueritas euan¬
głica pͣdicat. Cũ aut̃ uelii triduanã mor-¬
te nulla mortali assũpta creatura. inip-¬
sa diuina natura ideo ñ absurde credi.
qͥa potest humana natura immortalita-¬
te donari: ꝓfecto sic desipis qͦm qͥ nec dm̃
nosti nec dona dĩ. Deinde qͦmͦ illud qͦd supͣ
posui ñ dicis ac sentis dm̃ sibi ñ fecisse unde
dãnet᷑ inȩt̾nũ. qͣndo pars illa dĩ urĩ inglobo
inꝑpetuũ configet᷑: An & hoc dicturꝰ es.
dͥa pars lucis lux ẽ. & pars dĩ ds̃ ñ . ẽ: Po.¬
stremo ut sine ulla ratiocinatione & pla¬
na fidĩ ueritate a nob̾ audiatis. cur heliã
hominẽ Natũ raptũ esse diuinitꝰ de t̾ra cre
&e incruec uere mortuũ: hec idõ credimꝰ.
tura testat᷑. cui nemo pius nͥ qͥ credit.
nisi impiꝰ nemo ñ credit. Illud aut̃ de he¬
lia uos negatis: qͥomĩa simulatis. de xpõ

Expanded text:
moreretur, quam de mortalium genere adsumpsit, uerum saperes; nam istam triduanam Christi mortem pro aeterna uita hominum factam ueritas euangelica praedicat. cum autem uelis triduanam mortem nulla mortali adsumpta creatura in ipsa diuina natura ideo non absurde credi, quia potest humana natura inmortalitate donari, profecto sic desipis, quomodo qui nec deum nosti nec dona dei. deinde quomodo illud, quod supra posui, non dicis ac sentis deum sibi non fecisse, unde damnetur in aeternum, quando pars illa dei uestri in globo in perpetuum configetur? an et hoc dicturus es, quia pars lucis lux est et pars dei deus non est? postremo ut sine ulla ratiocinatione ei plana fidei ueritate a nobis audiatis, cur Heliam hominem natum raptum esse diuinitus de terra cret in cruce uere mortuum: haec ideo credimus. tura testatur, cui nemo pius nisi qui credit, nisi inpius nemo non credit. illud autem de Helia uos negatis, quia omnia simulatis; de Christo
Abbreviated transcription (Latin):
adis̃m & querendũ censis. qͥdipse dest. gͥo¬
ue apłi sui deeodẽ p̃dicarint: ecĩ coeꝑo ora¬
thei euangłiũ recitare apłi eiꝰ tibi narrao
natuitatis eiꝰ tota contexit᷑: continuo di¬
ces illa narrationẽ ñ esse mathei quã orchi
esse dicit uinuesa ȩccła. ab apłicis sedib
usq adp̃sentes epos certa successione ꝑduc¬
ta. Tum qͥd contra lecturꝰ es: Aliqu forte
qm̃ exipso tt̃pore qͦ manicheus uiuebat in
cirne ꝑ duiscipłos eiꝰ certa successione pͣpo¬

Expanded text:
 quaerendum censes, quid ipse de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint, cum coepero Matthaei euangelium recitare apostoli eius, ubi narratio natiuitatiJ eius tota contexitur, continuo dices illam narrationem non esse Matthaei, quam Matthaei esse dicit uniuersa ecclesia ab apostolicis sedibus usque ad praesentes episcopos certa successione perducta. tu mihi quid contra lecturus es ? aliquem forte quoniam ex ipso tempore, quo Manichaeus uiuebat in carne, per discipulos eius certa successione praepo
Abbreviated transcription (Latin):
ca aut̃ illi scđdm uera incõmutabilẽꝙ iusti¬
Rũ. qͥđ ipsẽ sibi ẽ om̃ia mutahilia eũ psł st
ĩncomutabilis mutans ꝓmeritis. siuit natu¬
tars siue fator. Nunqͥo gͥ dicturi sumꝰ. qͦo
humano geueri insolitꝰ. scc̃m cĩ onĩpotentiꝰ
uosinitatẽ : Quis hoc uł stultissimꝰ dixerit:
Cur e qde illo inscriptura ueracissima po-¬
situ. ẽ. ñ creddamꝰ. nͥ put emꝰ hoc solũ posse fa¬
tere dm̃. qͥd uidere consueuimꝰ: S si hõ fa¬
It inqͥt helias & potuit ñ mori. cur̃ xp̃c cũ¬
hõ ñ fuerit ñ potuerit mori᷑ Tale ÷ ac si
qiqua dicerae. Si potuit natura hominis
inaliꝗͥd meliꝰ cõmutari. cur dĩ natura in
deceriꝰ ñ potuerit: Sculte. qͥa hominis est
natura mutabilis. dĩ aut̃ incõmutabilis.
Possa enĩ &e aliqͥs parit᷑ in sanissimꝰ dicere. Si
homini pocest donare ut regn&e inȩtnũ.
cur n & sibi facere ut dãnet᷑ inet̾nũ: Non
hoe inqt ego dico. s triduanã saltẽ mortẽ

Expanded text:
 illi secundum ueram incommutabilemque iustitiam, quod ipse sibi est, omnia mutabilia, cum ipse sit incommutabilis, mutans pro meritis siue naturarum siue factorum. numquid ergo dicturi sumus, quod humano generi insolitus, secundum dei omnipotentis uoluntatem? quis hoc stultissimus dixerit? cur ergo quod de illo in scriptura ueracissima positum est, non credamus? nisi putemus hoc solum posse facere deum, quod uidere consueuimus. Sed si homo fuit, inquit, Helias et potuit non mori. cur Christuhomo non fuerit, non potuerit mori? Tale est ac si quisquam diceret: Si potuit natura hominis in aliquid melius commutari, cur Dei natura in deterius non potuerit? Stulte, quia hominis est natura mutabilis, Dei autem incommutabilis. Posset enim et aliquis pariter insanissimus dicere: Si homini potest donare ut regnet in aeternum, cur non et sibi facere ut damnetur in aeternum? Non hoc, inquit, ego dico, sed triduanam saltem mortem
Abbreviated transcription (Latin):
ihu: quã inhelia. & si tu impotentiorẽ con
tra naturȩ licentiã leuas incęlũ. consecras.¬
q ꝑpetuitati. nature & conditionis eiꝰ
oblitꝰ. ego iħm potuisse mori si uoluit cur
ñ concedã. etiã siuere mortẽ illã fuisse &
ñ mortis figurã consentiã: Ut enĩ abin¬
itio sũpta hominis similitudine: om̃s hu

Expanded text:
Iesu quam in Helia. Iesu quam in Helia. tra naturae licentiam levas in coelum, consecrasperpetuitati naturae et condicionis eius oblitus, ego Iesum potuisse mori, si uoluit, cur non concedam, etiamsi uere mortem illam fuisse et non mortis figuram consentiam? ut enim ab initio sumpta hominis similitudine omnes
Abbreviated transcription (Latin):
helia eredatis. s & de mise atq enoch qͦd
sint ĩmortales & ipsi rapti eũ corporibꝰ
suis incęlũ: Qua ꝓpt̾i hoc arguiñto rec¬
te colligit᷑. iħm fuisse ominẽ. quia mor-¬
tuus. ẽ: poterit eodẽ iichilo minꝰ argu¬
m̃to colligi & heliã ñfuisse hominẽ. qͥa
mortuus ñ . ẽ. falsũ ÷ ait̃ ñ fuisse heliã
hominẽ. quãuis ĩmortalis credat᷑. Falsũ
eque erit iħm fuisse hominẽ. quãuis mor¬
dere: ut̃q cor̾ apud hebreos falsã traxit
opinionẽ. iħe de morte. & de ĩmortali¬
tate helias. Nã nec hic mortuus. ẽ: nec ille
ñ mortuus. S uos qͥd uultis creditis. qͥd non
recligitis adnaturã. Quã ꝓpt̾ si qͥd naturȩ
ꝓpͥũ sit querit᷑: illa qͥdẽ nec ĩmortalẽ mo-¬
ri uult. nec ñ mori mortalẽ. Siuͦ potesta¬
tẽ indõ atq homine adefficiendũ quȩ ue¬
lint quęrimꝰ: magis puto iħm mori potu¬
isse. quã ñ mori heliã. Maior enĩ potestas in

Expanded text:
de Moyse atque Enoch, quod sint inmortales et ipsi rapti cum corporibus suis in caelum? quapropter si hoc argumento recte colligitur legum fuisse hominem, quia mortuus est, poterit eodem nihilominus argumento colligi et Heliam non fuisse hominem, quia mortuus non est. falsum est autem non fuisse Heliam hominem, quamuis inmortalis credatur; falsum aeque erit Iesum fuisse hominem, quamuis dere, uterque eorum apud Hebraeos falsam traxit opinionem, Iesus de morte et de inmortalitate Helias; nam nec hic mortuus est nec ille non mortuus; sed uos quod uultis, creditis; quod non, redigitis ad naturam. quapropter si, quid naturae proprium sit, quaeritur, illa quidem nec inmortalem mori uult nec non mori mortalem. si uero potestatem in deo atque homine ad efficienda quae uelint quaerimus, magis puto Iesum mori potuisse quam non mori Heliam; maior enim potestas in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ .ẽ. qͥa utiq noluit. cur ñ potuerit etã
mori cũ uoluit :  hoc qͥdem nc̃ a noħ̾ ita ie¬
sponsũ sit qͥa uob̾ placet argum̃tari. & ar¬
ma teptatis aliena. dialecticȩ disputare
uolentes. Alioqͥn. nob nec iħs mortuus. ẽ.
nec ÷ ĩ mortalis helias.: AUGꝰ
se. scriptura scã certis & magnis suȩ
fidei docum̃tis insũmo culmine aueto¬
ritatis locata testat᷑ hoc credimꝰ: ñ qͦd faustꝰ
nos credere suspicat᷑. Quid sit aut̾ scđm na¬
turã. qͥd contra naturã: homines qͥsic̃ uoser.¬
rant. nosse ñ posst̃. dici aut̃ humano more.
contra naturã esse qͦd ÷ contra naturȩ usũ
mortalibꝰ notũ. nec nos negamꝰ. sic̃ illud :¬

Expanded text:
non est, quia utique noluit, cur non potuerit etiam non est, quia utique noluit, cur non potuerit etiam mori cum uoluit? et hoc quidem nunc a nobis ita responsum sit, quia uobis placet argumentari et arma temptatis aliena dialectice disputare uolentes: alioquin nobis nec Iesus mortuus est nec est inmortalis Helias.- AUGUSse scriptura sancta certis et magnis suae fidei documentis in summo culmine auctoritatis locata testatur, hoc credimus, non quod Faustus nos credere suspicatur. quid sit autem secundum naturam, quid contra naturam, homines, qui sicut uos errant, nosse non possunt. dici autem humano more contra naturam esse, quod est contra naturae usum mortalibus notum, nec nos negamus . sicut illud
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq cõmemorandũ. qͥa si qͥd cuiq ꝑnaturã
liceat quęrit᷑: circa omĩa id queri debae quȩ
iħc gessit. ñ circa mortẽ tantũmͦ ipsius.
Nã & cecũ a natiuitate lum̃ uide natura
ñ sinit. Ed tam̃ iħc potent̃ oꝑatꝰ uidet᷑
erga huiꝰmodi cecos. adeo ut iudei & ipsi
exclamarent abinitio scłi nunquã fuisse
uisũ. ut aliqͥs aꝑuiss& oculos cęci nati. Ma¬
nũ aridã sanasse. uocẽ ac uerbũ pͥuatis his
ꝑnaturã redonasse. mortuis & intabẽ iã
resolutis corporibꝰ cõpage reddita uita¬
lẽ redintegrasse spm̃. que ñ adstuporẽ ad¬
ducat. & cogat quodã mͦ minime credere
cogitante qͥd liceat quidue ñ liceat ꝑnatu.¬
ram: Quȩ tam̃ om̃ia nos cõmunit̃ facta¬
abeodẽ credimꝰ xp̃iani. ñ consideratione
iã nature. s potestatis tantũ & uirtutis
dĩ. Legit᷑ id qͦq qͦd desuꝑcilio montis iac¬
tatꝰ aliqͣndo a iudeis. illȩsus abierit. Qui
gͦ de sullimi monte p̃cipitatꝰ mortuus

Expanded text:
memorandum, quia, si quid cuique per naturam liceat quaeritur, circa omnia id quaeri debet, quae Iesus gessit, non circa mortem tantummodo ipsius nam et caecum a natiuitate lumen uidere natura non sinit. quod tamen Iesus potenter operatus uidetur erga huius generis caecos, adeo ut Iudaei ipsi exclamarent ab initio saeculi numquam fuisse uisum, ut aliquis aperuisset oculos caeci nati. manum aridam sanasse, uocem ac uerbum priuatis his per naturam redonasse, mortuis et in tabem iam resolutis corporibus compage reddita uitalem redintegrasse spiritum, quem non ad stuporem adducat et cogat quodam modo minime credere cogitantem quid liceat quidue non liceat per naturam ? quae tamen omnia nos communitiani, non consideratione iam naturae, sed potestatis tantum et uirtutis dei. legitur id quoque, quod de supercilio montis iactatus aliquando a Iudaeis inlaesus abierit. qui ergo de sublimi monte praecipitatus mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe ur̃a nichil aliud nouit. quã & corpos
& animã &e łm̃ ꝑlocor spacia uł finita uł
infinita distidere cũ solii corpꝰ talia occu.¬
pet spacia uł spaciis talibꝰ occupet᷑: consultiꝰ
feceritis siuos luic quęstioni ñ cõmiscueri¬
tis. ubi nec docere potestis aliqͥo ueri sicut
nec incȩt̃is: nec discere estis idonei qͦd for¬
tasse potestis inceteris. si suꝑbi litigiosiq
ñ sitis. Cũ enĩ quȩi coeꝑit quomͦ sit as fi¬
nitꝰ quẽ nuilꝰ locis capit. qͦmͦ infinitꝰ quẽ to

Expanded text:
nouit quam et corpus et animam et deum per locorum spatia uel finita uel infinita distendere, cum solum corpus talia occupet spatia uel spatiis talibus occupetur — consultius feceritis, si uos huic quaestioni non commiscueritis, ubi nec docere potestis aliquid ueri — sicut nec in ceteris — nec discere estis idonei, quod fortasse potestis in ceteris, si superbi litigiosique non sitis. cum enim quaeri coeperit, quomodo sit deus finitus, quem nullus locus capit, quomodo infinitus, quem to
Abbreviated transcription (Latin):
carnalis euanescit. & si uult se fieri qͦd ñ¬
dũ e. priꝰ exeo qͦd ÷ erubescit. Qua ꝓpt̃ hac
qͣd uob ꝓponicis de dõ finito & infinito.
meliꝰ tacendo finitis. donec a fine legis
dõ aut̃ abrilã cessaac & iacob cũ ipse siꝰ
creaturx uerꝰ as̃. cur illo nomine se pot
suo insinuare uoluerit: iã qͣntũ sat qi
dixin. De cir cuncisione eiiã. insiꝑ . b¬

Expanded text:
ult se fieri, quod nondum est, prius ex eo, quod est, erubescit. quapropter hoc, quod uobis proponitis de deo finito et infinito, melius tacendo finitis, donec a fine legis,deo autem Abraham et Isaac et Iacob, cum ipse sit omnis creaturae uerus deus, cur illo nomine se populo suo insinuare uoluerit, iam, quantum sat erat, diximus. de circumcisione etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ & infidelibꝰ nichil ÷ mundũ s pollu¬
ta sc̃ eor & mens &e conscie tti: ridentes
eos ae dicacit᷑ insultantes lenit̃ admone¬
mꝰ. si scͥm ipsos circunciso turpis. ẽ. ñ
eos hab̾e qͥd ibi rideant s qͦd lugeant. qͥa
sanguini qͥ destullat illigatꝰ & inquinatꝰ
coniectura. ẽ. Con iecturis aut̃ nemo nisi
que ꝓbationes defecerint: utit᷑. Respon¬
debimꝰ tam̃ etiã adhoc: nec aliunde qͣm
de iis quȩ credere soletis afferentes exẽ¬
pla. Quȩ si uera st̃: confirmabt̃ & nos. Si
ro. Helias qͦmͦ mortuus s .ẽ. cũ fuerit
homo: An huic mortal p̃t conditionẽ
suã licuit nis ĩmortalitatis inuadere.
xp̃õ ⁊̃ licuit ĩmortali de norte si ne¬
cese fuit aliqͥd usurpare: & si helias in
et̾nũ uiuit contra natun mori potuis

Expanded text:
autem et infidelibus nihil est mundum; sed polluta sunt eorum et mens et conscientia : ridentes eos, et dicaciter insultantes, leniter admonemus, si secundum ipsos circumcisio turpis est, non eos habere quod ibi rideant, sed quod lugeant; quia sanguini qui distillat, illigatus et inquinatus coniectura est; coniecturis autem nemo, nisi quem probationes defecerint, utitur. respondebimus. tamen etiam ad hoc nec aliunde quam de his, quae credere soletis, adferentes exempla: quae si uera sunt, confirmabunt et nos; si iro: Helias quomodo mortuus non est, cum fuerit homo ? an huic mortali praeter condicionem suam licuit ius inmortalitatis inuadere, Christo non licuit inmortali de morte, si necesse fuit, aliquid usurpare? et si Helias in aeternum uiuit contra naturam, Ies
Abbreviated transcription (Latin):
alieni signi eiꝰ & sacram̃ti ex ꝑtes qͥd ÷
uiriliũ nutilatio. ꝑquã idẽ suos agnose te.
Qua ꝓpt̃ si hc ẽ. ds̃ qrie colitis: liquet exhoc
admodũ qͦd habeat finẽ. Si uͦ infinitũ
dm̃. eẽ uultis: huic uos ance retrnbiare
necesse. ẽ & oratione mutat i. er or sre¬
riti ur̃i poenitudinẽ ger T. ꝙ e qͥuidẽ
dictũ ita ẽ: ut de urõ uos uiese uidcam.

Expanded text:
sacramenti expertes, quod est virilium mutilatio, per quam idem suos agnoscit. Quapropter hic si est Deus quem colitis, liquet ex hoc admodum quod habeat finem. Si vero infinitum Deum esse vultis, huic vos ante renuntiare necesse est, et oratione mutata erroris praeteriti vestri poenitudinem gerere. Et hoc quidem dictum ita est, ut de vestro vos vicisse videamur:
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ urãs ipsis adhuc corporibꝰ inquinatas.
Quid gͦ uob̾ ÷ mundũ: Nonquȩ sumitis. ñ qͣ
mietitis ea quȩ sumitis. ñ uos ipsi qͥsũpta
purgatis. Uideris gͦ ꝓpt̾ qͦs tc̃ istã senten
ciã dixit apłs. Iale tam̃ dix̃ quȩ om̃s in¬
fideles & ĩmundos tenerae. s uos pͣcipue
maximeq conuincer&. Omĩa gͦ munda
mundis scđm naturã inqua creata st̃. ñ
tam̃ omĩa scd̾m significationẽ munda pͥ¬
mo popło iudeoꝵ. Nec nob̾ omĩa. uł ꝓpt̃ sa¬
lutẽ corporis. uł ꝓpt̾ consuetudinẽ hu
manȩ societatis ap̾ta sunt. S cũ sua cuiq
reddunt᷑. & naturalẽ ordinẽ seruant: oĩa
munda st̃ mundis. Immundis aut̃ & in¬
fidelibꝰ quales p̃cipue uos estis: nichil. ẽ.
mundũ. Cȩtera iã uerba apłi quȩ secunt᷑
uos ipsi uob̃ salubrit diceretis: si cauteri¬
atã urãm conscientiã sanari uelletis. Se¬
quit᷑ enĩ. S polluta st̃ eor &e mens & con¬
scientta.

Expanded text:
autem uestras ipsis adhuc corporibus inquinatas. autem uestras ipsis adhuc corporibus inquinatas. quid ergo uobis est mundum ? non quae sumitis, non quo mittitis ea, quae sumitis, non uos ipsi, qui sumpta purgatis.tiam dixit apostolus; talem tamen dixit, quae omnes infideles et inmundos teneret, sed uos praecipue maximeque conuinceret. omnia ergo munda mundis secundum naturam, in qua creata sunt, non tamen omnia secundum significationem munda primo populo Iudaeorum; nec nobis omnia uel propter salutemanae societatis, apta sunt; sed cum sua cuique redduntur et naturalem ordinem servant, omnia munda sunt mundis; immundis autem et infidelibus, quales praecipue uos estis, nihil est mundum. cetera iam uerba apostoli, quae secuntur, uos ipsi uobis salubritatam vestram conscientiam sanari velletis. Sequitur enim: Sed polluta sunt eorum et mens et conscientia.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeundẽ moisen abĩnundis munda dis¬
creuit. Unde qͥa multa & mustis locis iã
diximꝰ : nc̃ breuit̃ admonuisse suffecerit.
ꝓinde illos qͥiã tẽpore reuelationis noui
testam̃ti. adhuc illas umbras futuror ita
custodiendas putarent. ut sine iĩs gl̃ salu¬
infideles. qͦo tepꝰ grẽ alegis tẽpore ñ dis
cernerent. Qͥbꝰ ideo dic̃ nichil. eẽ mun¬
dũ: qͥa & iis quȩ respuebant. & iĩs quȩ
sumebant. ñ scẽ nec iuste utebant᷑ sicut
om̃s quidẽ infideles. s uos p̃cipue mani¬
chei: qͥb oĩno nichil ÷ mundũ. Ueq enĩ
cibꝰ ipse quẽ sumitis quãuis eũ magna
diligentia qͣsi a carnis contagione sepͥetis.
mundꝰs uob̾: quẽ creatũ nͥ adiabolo ñ dicitis.
Inillo etiã dm̃ urm ligatũ atq pollutũ uos
edendo purgare ꝓhibetis. Uos saltẽ uoħ mun¬
di uidemini. qͦrũ uencribꝰ meret᷑ ille pur¬
gari. S & urã corpora. naturã & opificiũ
generis tenebrarũ esse contenditis. animaᷤ

Expanded text:
eumdem Moysen ab immundis munda discrevit : unde quia multa et multis locis jam diximus, nunc breviter admonuisse suffecerit. Proinde illos qui jam tempore revelationis Novi Testamenti, adhuc illas umbras futurorum ita custodiendas putarent, ut sine iis Gentes saluicernerent. quibus ideo dicit nihil esse mundum, quia et his, quae respuebant, et his, quae sumebant, non sancte nec iuste utebantur, sicut omnes quidem infideles, sed uos praecipue, Manichaei, quibus. omnino nihil est mundum. neque enim cibus ipse, quem sumitis, quamuis eum magna diligentia quasi a carnis contagione separetis, mundus est uobis, quem creatum nisi a diabolo non dicitis. in illo etiam deum uestrum ligatum atque pollutum uos edendo purgare perhibetis. uos saltem uobis mundi uideremini, quorum uentribus meretur ille purgari. sed et uestra corpora naturam et opificium gentis tenebrarum esse contenditis, animas
Abbreviated transcription (Latin):
rim sanguinẽ iustũ: facilius tam̃ desꝑa¬
tione cũcurrit ad laqueũ. quã humilita-¬
te ueniã dep̃catꝰ ẽ. Qua ꝓpt̾ multũ int̾¬
ita sibi succensent ut uehem̃t̾ se peccasse
nollent. sed tam̃ animũ ad humiltandũ
& obterendũ cor implorandãq ueniã ñ
deponunt. Quã m̃tis affectionẽ. ꝓpter
peccati magnitudinẽ iã de dãnatione
illos hberẽ credendũ ẽ Et hoc ẽ fortas¬

Expanded text:
s tamen desperatione cucurrit ad laqueum , quam humilitate veniam deprecatus est. Quapropter multum interue ita sibi succensent ut vehementer se peccasse nollent; sed tamen animum ad humiliandum et obterendum cor, implorandamque veniam non deponunt: quam mentis affectionem, propter peccati magnitudinem, jam de damnatione illos habere credendum est. 75. Et hoc est fortas
Abbreviated transcription (Latin):
dñi oriet᷑ sol iusticiȩ. ut etiã pluuiã accipi¬
as irrigationẽ doctrinȩ ueritatis. qͥa bonis
& malis apparuit. & bonis & malis euange.¬
lizatꝰ . ẽ. xp̃c: siue istũ solẽ mauis acciꝑẽ.
ñ solũ hominũ sed etiã pecorũ corporeis
oculis ꝓpalatũ. & istã pluuiã qua fruct᷑
gignunt᷑ qͥ ad refectionẽ corporis dati sc̃.
qđ ꝓbabilius intelligi existimo. ut ille
sol sp̃ualis ñ oriat᷑ nisibonis & scĩs. qͥa hoc
ipsũ ẽ. qđ plangunt iniqͥ in illo libro qui
nisi bonos. qͥa malos significauit uinea
de qua dictũ. ẽ mandabo nubib meis. ne

Expanded text:
en Domini sol justitiae, ut etiam pluviam accipias irrigationem doctrinae veritatis ; quia et bonis et malis apparuit, bonis et malis evangelizatus est Christus. Sive istum solem mavis accipere non solum hominum, sed etiam pecorum corporeis oculis prolatum; et istam pluviam, qua fructus gignuntur, qui ad refectionem corporis dati sunt: quod probabilius intelligi existimo: ut ille sol spiritualis non oriatur nisi bonis et sanctis; quia hoc ipsum est, quod plangunt iniqui in illo libro, quinisi bonos; quia malos significabat vinea, de qua dictum est, Mandabo nubibus meis, ne
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipit semꝑ ignoscendũ esse frĩ petenti.
ut sibi fr̃ ignoscat: sed qͥa illius peccati
tanta labes. ẽ. ut dep̃candi humilitatẽ
subire ñ possit. etiã si peccatũ suũ mala
conscientia agnoscere & enunciare cogat᷑.¬

Expanded text:
praecipit semper ignoscendum esse fratri petenti praecipit semper ignoscendum esse fratri petenti ut sibi frater ignoscat : sed quia illius peccati tanta labes est, ut deprecandi humilitatem subire non possit, etiam si peccatum suum mala conscientia et agnoscere
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̾ & dñsincruce ait. Pat̃ ignosce illis
tatis inierant: Et beatꝰ stephanꝰ in actib
apłorũ orat ꝓeis a quib lapidabat᷑: quia
nondũ xp̃o crediderant. neq aduersus
illã cõmunẽ gr̃am dimicabant: Et apłs
paulus ꝓpterea credo ñ orat ꝓ alexandro.
qͥa iã frat̃ erat. & ad mortẽ id ÷ inuiden¬
tia frat̾nitatẽ oppugnando peccauerat.
Oro iis autẽ qui ñ abruꝑant amorẽ sed ti¬
more succubuerant: orat ut eis ignoscat᷑.
Dic eni dicit. Alȩxander erarius multa
mala mͥ ostendit. reddet illi dñs scđm oꝑa¬
eiꝰ. Quẽ & tu deuita. Ualde enĩ restitit
nr̃is sermonib. Deinde subiungit ꝓqͥb
orat. ita dicens. In prima mea defensione
nemo mͥaffuit. sed om̃s me dereliquer̃t.
Non illis imputet᷑. Ista differentia peccato¬
rũ. iudã tradentẽ a petro negante distin¬
guit. Non qͥa poenitenti ñ sit ignoscendũ.
ne contra illã sententiã dñi ueniamꝰ qua

Expanded text:
Quapropter et Dominus in cruce ait: Pater, ignosce illis, Quapropter et Dominus in cruce ait: Pater, ignosce illis, tatis inierant. Et beatus Stephanus orat pro eis, a quibus lapidatur, quia nondum Christo crediderant, neque adversus illam communem gratiam dimicabant. Et apostolus Paulus propterea, credo, non orat pro Alexandro, quia jam frater erat, et ad mortem, id est, invidentiam, fraternitatem oppugnando peccaverit. Pro his autem qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit, reddet illi Do quem et tu devita; valde enim restitit nostris sermonibus. Deinde subjungit pro quibus orat, ita dicens: In prima mea defensione nemo mihi affuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis imputetur . 74. Ista differentia peccatorum Judam tradentem a Petro negante distinguit: non quia poenitenti non sit ignoscendum, ne contra illam sententiam Domini veniamus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
dñs etia ꝓ ꝑsccutorib nr̃is orare iubeat:
Iet ista questio solui potest: nisi fateamur
esse aliqua peccata in frĩb quȩ inunicorũ
psecutione grauiora sint Fr̃s autẽ xp̃ia¬
nos significari: multis diuinarũ scriptu¬
rarũ docum̃tis ꝓbari potest. Manifestissi¬
catus ẽ enĩ uir infidelis in uxore. & scĩfi¬
cata ẽ mulier infidelis infre. Non enĩ ad¬
didit nr̃o. sed manifestĩ existimauit cũ
fr̃is nomine xp̃ianũ intelligi uoluit. qͥ
infidelẽ haberet uxorẽ. Et ideo paulopost
dicit. Qđ si infidelis discedit discedat:
Ion autẽ seruituti subiectꝰ ẽ. fr̃ uł soror.
in huiusmodi. Peccatũ gͦ frĩs ad mortẽ
puto esse. cũ post agnitionẽ dĩ ꝑ grãm dnĩ
& aduersus ipsã grãm qua reconciliatꝰ est
dõ inuidentiȩ facib agitat᷑. Peccatũ autẽ
ñ ad mortẽ est. si qͥsquã ñ amorẽ a fr̃e alie.¬
nauerit. sedofficio frat̾nitatis debita ꝑ
aliquã infirmitatẽ animi ñ exhibuerit

Expanded text:
nus etiam pro persecutoribus nostris orare nos jubeat. Quae solvi quaestio non potest, nisi fateamur esse aliqua peccata in fratribus inimicorum persecutione graviora. Fratres autem Christianos significari, multi divinarum Scripturarum documentis probari potest. Pecatus est enim vir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. Non enim addidit, nostro; sed manifestum existimavit, cum fratris nomine christianum intelligi voluit, qui infidelem haberet uxorem. Et ideo paulo post dicit, Quod si infidelis discedit, discedat: non autem servituti subjectus est frater vel soror in hujusmodi . Peccatum ergo fratris ad mortem puto esse, cum post agnitionem Dei per gratiam Det adversus ipsam gratiam, qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Peccatum autenon ad mortem est, si quisquam non amorem a fratre alienaverit, sed officia fraternitatis debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑpħam. nã illaut dictũ ẽ. p̾dictio fu¬
turorũ ñ optatio supplicii fuit. nec
sicut apło contra alexandrũ. nã & inde iã
satis dictũ. ẽ sed sicut in apocaly psi ioħis
legimꝰ martyres orare ut uindicent᷑. cũ
ille primꝰ martyr ut lapidatorib suis
ignosceret᷑ orauerit: Sed hinc ñ oportet
moueri. Quis enĩ audeat affirmare cũ illi
sc̃i candidati uindicari sẽ petiuerint. utrũ
contra ipsos homines. an contra regnuspeni
tiuerint: Nã ipsa. ẽ. sincera & plena iusti-¬
ciȩ ac miscđiȩ uindicta martyrũ : ut euer-¬
tatur regnũ peccati qͦ regnante tanta ꝑ-¬
pessi st̃ ad cuiꝰ cuersionẽ nitit᷑ apłs dicens.
Nongͦ regnet peccatũ in ur̃o mortali corpo¬
re. Destruitur autẽ & euertit᷑ peccati re-

Expanded text:
rophetam; nam illa, ut dictum est, praedictio futurorum, non optatio supplicii fuit: nec sicut ab Apostolo contra Alexandrum; nam et inde jam satis dictum est: sed sicut in Apocalypsi Joannis legimus martyres orare ut vindicentur ; cum ille primus martyr ut lapidatoribus suis ignosceretur, oraverit. 77. Sed hinc non oportet moveri. Quis enim audeat affirmare, cum illi sancti candidati se vindicari petierint, utrum contra ipsos homines, an contra regnum peccati petierint? Nam ipsa est sincera et plena justitiae et misericordiae vindicta martyrum, ut evertatur regnum peccati, quo regnante tanta perpessi sunt. Ad cujus eversionem nititur Apostolus, dicens: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore
Abbreviated transcription (Latin):
inimicos. bene facere eis qͥ se odert̃. orare
ꝓeis qͥ se ꝑsequunt᷑. quis gͦ hȩc facit. nisi
plene ꝑfecteq misericors: Quo uno con¬
silio miscria deuitat᷑ opitulante illo qͥ
longo uolumine fatigatꝰ. respiret aliqͣntũ.
& ad cȩtera se reficiat in alio libro consi¬

Expanded text:
inimicos, benefacere his qui se oderunt, orare inimicos, benefacere his qui se oderunt, orare pro eis qui se persequuntur? quis ergo haec facit, nisi plene perfecteque misericors? Quo uno consilio miseria devitatur, opitulante illo qui longo volumine fatigatus respiret aliquantum, et ad caetera se reficiat in alio libro consi
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ enĩ huiꝰ uitȩ solatiũ afferat lux
ista uisibilis. & pluuia corporalis: quis
tã ingratꝰ. ẽ. ut ñ sentiat qđ solatiũ uide¬
mus & iustis in hac uita & peccatorib cõ¬
munit̃ ex hiberi: Non autẽ ait qͥ facit so.¬
lẽ oriri suꝑbonos & malos: sed addidit
suũ. id÷ quẽ ipse fecit atq constituit. & a
nullo aliqͥd sũpsit ut faceret. sic̃ ingenesi
de om̃ib luminarib scribit᷑. qͥ ꝓpͥe potest
dicere sua. eẽ om̃ia quȩ de nichilo ereauit.
ut hinc admonerem᷑ quanta liberalitate
inimicis nr̃is ex p̃cepto eiꝰ prȩstare debeamꝰ
quȩ nos ñ creauimꝰ. sed munerib eiꝰ acce¬
pimus. Quis autẽ potest uł paratꝰ ẽẽ. ab
infirmis iniurias sustinere quantũ eorũ
saluti ꝓcdest. & malle amplius iniqͥtatis
alienȩ ꝑpeti. quã id qđ ꝑpessus. ẽ. redde¬
re. om̃i petenti a se aliqͥd uł id qđ petit
si habetur & si recte dari potest. uł consi¬
auertere aheo qͥ mutuari cupit. diligere

Expanded text:
Quantum enim hujus vitae solatium afferat lux ista visibilis, et pluvia corporalis, quis tam ingratus est ut non sentiat. Quod solatium videmus et justis in hac vita, et peccatoribus communiter exhiberi. Non autem ait: Qui facit solem oriri super bonos et malos, sed addidit, suum, id est, quem ipse fecit atque constituit, et a nullo aliquid sumpsit ut faceret; sicuti in Genesi de omnibus luminaribus scribitur; qui proprie potest dicere sua esse omnia quae de nihilo creavit: ut hinc admoneremur quanta liberalitate inimicis nostris ex praecepto ejus praestare debeamus, quae non creavimus, sed muneribus accepimus. 80. Quis autem potest vel paratus esse ab infirmis injurias sustinere, quantum eorum saluti prodest; et malle amplius iniquitatis alienae perpeti, quam id quod perpessus est reddere; omni petenti a se aliquid, vel id quod petit, si habetur, et si recte dari potest, vel consiavertere ab eo qui mutuari cupit; diligere
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ꝑ om̃ipotentiã suã cũ ante nichil essemꝰ:
alterũ quo ad optauit. ut cũ eo tanquã
filii uita ȩt̾na ꝓ nr̃a participatione frue¬
remur. Itaq ñ ait facite ista. qͥa estis filii:
sed facite ista. ut sitis filii. Cũ autẽ adhoc
nos uocat ꝑ ipsũ unigenitũ: ad similitudi¬
nẽ suã nos uocat: Ille enĩ sicut consequent᷑
dicit solẽ suũ oriri facit suꝑbonos & ma.¬
los. & pluit suꝑ iustos & iniustos. Siue

Expanded text:
 cum ante nihil essemus; alterum, quo adoptavit, ut cum eo tanquam filii vita aeterna pro nostra participatione frueremur. Itaque non ait: Facite ista, quia estis filii; sed facite ista ut sitis filii. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Ille enim, sicut consequenter dicit, solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injusto
Abbreviated transcription (Latin):
tũ meũ mitent sortẽ. Nec tam̃ de his uer¬
bis quisquã calũniat᷑. nisi qui ñ sentit
uarictatẽ istã figurarũ in loquendo nichil
ueritati rerũ minuere: & plurimũ addere
scit peccare frẽm suũ peccatũ ñ ad mortẽ.

Expanded text:
ntum meum mittent sortem. Nec tamen de his verntum meum mittent sortem. Nec tamen de his verbis quisquam calumniatur, nisi qui non sentit varietatem istam figurarum in loquendo nihil veritati rerum minuere, et plurimum addere scit peccare fratrem suum peccatum non ad mortem,
Abbreviated transcription (Latin):
quanquã inhorũ etiã uerbis ñ hoc in¬
uenitur qđ optauerint. sed qđ p̾dixe¬
rint. Non enĩ cũ ait dñs ue tͥ capharnaũ
aliud sonat: nisi aliqͥd ei mali euentu¬
rũ merito infidelitatis. qđ futurũ dñs
ñ maliuolentia optabat: sed diuinitate
cernebat. Et apłs ñ ait reddat: sed reddet
chrisi iudeorũ de qua iã dictũ. ẽ: cui e¬
mersionẽ imminere cernebat dixit: Per¬
cutiet te dñs. paries de albate. Propħȩ autẽ
maxime solent figura imp̃cantis futura
p̃dicere. sicut figura p̃teriti tẽporis ea quȩ
uentura erant̾ sepe cecinerunt: sicuti est
illud. Quare fremuer̃t gentes. & popłi
meditati st̃ inania: Nonenĩ dixit quare
frement gentes. & popłi meditabunt᷑ in a¬
nia: cũ ea ñ quasi iã transacta meminisset.
secl uentura ꝓspiceret. Tale etiã illud est.
Diuiserunt sibi uestim̃ta mea & suꝑ uestim̃tũ
meũ miserunt sortẽ. Et hic enĩ ñ dixit.
diuident sibi uestim̃ta mea. & suꝑ uestim̃¬

Expanded text:
quanquam in horum etiam verbis non hoc invenitur quod optaverint, sed quod praedixerint. Non enim cum ait Dominus, Vae tibi, Capharnaum, aliud sonat nisi aliquid ei mali eventurum merito infidelitatis: quod futurum Dominus non malevolentia optabat, sed divinitate cernebat. Et Apostolus non ait, Reddat; sed, Reddetcrisi Judaeorum, de qua jam dictum est, cui eversionem imminere cernebat, dixit, Percutiet te Deus, paries dealbate . Prophetae autem maxime solent figura imprecantis futura praedicere, sicut figura praeteriti temporis ea quae ventura erant saepe cecinerunt: sicut est illud, Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania ? Non enim dixit, Quare frement gentes, et populi meditabuntur inania; cum ea non quasi jam transacta meminisset, sed ventura prospiceret. Tale etiam illud est, Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem : et hic enim non dixit, Divident sibi vestimenta mea, et super vestime
Abbreviated transcription (Latin):
ut oremꝰ ne ꝑimꝑitiã nr̃am diuina scri¬
ptura qđ fieri ñ potest a se dissentire
uideatur. Sed utrũ sicut ꝓ quib dã ñ ce
orandũ itaeciã contra aliquos orandũ
sit nondũ satis apparuit: Generalit̾
enĩ dictũ ẽ Penȩ dicite. & nolite male¬
clicere. Et illud N emini malũ ꝓmalo
reddentes P ro quo autẽ ñ oras. ñ etiã
contra illũ oras. Potes enĩ uidere certã
e poena & penitꝰ desꝑatã salutẽ. Et
ñ quia odisti. eũ. ideo ꝓ illo ñ oras: sed
qͥa sentis nichil te ꝓficere posse. & oratio¬
ne tuã ñ uis repelli a iustissimo iudice
Sed qd agimꝰ de is contra qͦs oratũ a scĩs
accepim᷑ ñ ut corrigerent᷑. nã hoc mͦ

Expanded text:
 ne per imperitiam nostram divina Scriptura quod fieri non potest a se dissentire videatur. Sed utrum sicut pro quibusdam non est orandum, ita etiam contra aliquos orandum sit, nondum satis apparuit. Generaliter enim dictum est, Benedicite, et nolite maledicere: et illud, Nemini malum pro malo reddentes . Pro quo autem non oras, non etiam contra illum oras: potes enim videre certam ejus poenam, et penitus desperatam salutem, et non quia odisti eum, ideo pro illo non oras; sed quia sentis nihil te posse proficere, et orationem tuam non vis repelli a justissimo judice. Sed quid agimus de his contra quos oratum a sanctis accepimus, non ut corrigerentur, nam h