comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb ałib ordinetur ab bontum ꝓlis
iuillis ałib in quib sola feuuua
sufficit ad mitristione silioꝵ nõ re¬
fert ucrum unus masculus płib
coniugatur semellis uec etiã rest̾
utrum durante ꝑtu masculus cõ in¬
nõ sufficit ad prãud̾ filiis debicum un¬
tumentũ unus masculus nõ adhet

Expanded text:
etur ad bonum prolis, in illis animalibus, in quibus sola foemina sufficit ad nutritionem filiorum, non refert utrum unus masculus pluribus coniungatur foemellis; nec etiam refert, utrum durante partu masculus convinon sufficit ad praestandum filiis debitum nutrimentum, un
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qnͣto plus ua tare delent. ⁊ magis
regni qmͣ aliqui alioꝵ. ne ergo ꝑ
mimam oꝑam uenereoꝵ inunis re¬
crahantur ab hiꝰ cura indecens ẽ
uiri in deoens ẽ uxoꝵ płalitas ue
ra debita retrahatur. sic ħ idecens
est ex ꝑce uxoris ne uxor a suo cõ¬
uge nõ deluce ns̃ dilipatur. Nã

Expanded text:
nto plus vacare debent et magis regni, quam aliqui aliorum. Ne ergo per nimiam operam venereorum nimis retrahantur ab huiusmodi cura, indecens est viri indecens era debita retrahantur: si hoc indecens est parte uxoris, ne uxor a suo coniuge non debite diligatur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
postqmͣ ago pulli auium apposue¬
runt debitas pamas ⁊ ꝑuenerũt ad
debitum nicremencũ ꝑse ipõs possũt
debitum cibum querere ⁊ nõ ult̾iuis
eecent ope pentum quare in talib su¬
sficit qd̃ durance tempore ꝑtlas mas

Expanded text:
Postquam ergo pulli avium apposuerunt debitas pennas, et pervenerunt ad debitum incrementum: per seipsos possunt sibi debitum cibus quaerere, et non ulterius egent ope parentum; quia in talibus sufficit, quod durante tempore partus mas
Abbreviated transcription (Latin):
lioꝵ ꝑcẽ porcant femella ⁊ ꝑtẽ mas¬
culus. Cum igit᷑ ad supportand̾ oña
conuigii in hoĩb nõ susficiat sola
frĩa uale est haũb ut unus uir uin
uulier mibat ea eĩ n᷑aͣlia uidicart
delrinus que sirut urin płib ut nãle
ẽ hoĩ qd̾ sit dext̾ lioet contiugat ali qͥs
eẽ sinistros. sic qr ut in płib sola frĩa
uõ põt̃ portare oneca inatͥnonii uer
sufficit ad pr̃andumn filiis oĩa i cria
⁊ debitum uutrunentũ ¶licet entosm

Expanded text:
liorum partem portat foemella, et partem masculus. Cum igitur ad supportandum onera coniugii in hominibus non sufficiat sola foemina, naturale est hominibus ut unus vir uni mulieri nubat. Ea enim naturalia iudicare debemus quae sunt ut in pluribus, ut naturale est homini quod sit dexter, licet contingat aliquos esse sinistros. Sic quia ut in pluribus sola foemina non potest portare onera matrimonii, nec sufficit ad praestandum filiis omnia necessaria et debitum nutrimentum: licet ergo
Abbreviated transcription (Latin):
in hãib indicecir quid nsaͣle ut tam
mas qũ fer̃a supportent ouera filioꝵ
s cum in aliis ałib u quib tãmas
qmͣ femina supportant onera filioꝵ
qmͣ dun silii indigent ꝑentib n̾ale sit
unus masculus uni adhercat frĩe

Expanded text:
in hominibus iudicetur quid naturale, ut tam mas quam foemina supportent onera filiorum. Sed cum in aliis animalibus, in quibus tam mas quam foemina supportant onera filiorum, quam diu filii indigent parentibus, naturale sit ut unus masculus uni adhaerat foe
Abbreviated transcription (Latin):
langus eo qd̃ ꝑuus e̾ror in pͥna¬
pio maguns ẽ in fiue. du ergo sunt
pͥniapia ꝑtractanda. ⁊ lougis sinonib
sunt excucienda ne ip̃a ccͣ contingat
eror. quare cum in regnuine cuntatis
pͥmo sit politicia ordiuata iuuestigad
est qualit̾ ciuitatẽ or eẽ unam ⁊
ceret se hrẽ adinuioem. ⁊ in quib cõ¬
in unicare debent utrum oĩa delrat
ambula ad sequentia. uoluuius aũt
in hoc capłõ pͥmo oñdere qd̃ nõ expe¬
dit ciuitaci hr̃e oĩa cõmunia ut soc¬
ces oramaint. irec seqnerẽtur il la boͣ
que oppiuabacur socrates si sir ordi¬
naretur ciuitas. credebat euĩ si eẽnt
cões polsõues uxores ⁊ filii cessarent
derr qd̃ hoc non expedit ciuitati. pͥmo
qi nou cessarent litigia. scdõ qr nues
nõ reputarent om̃is pueros ꝓprios
filios. ft̾io qi inter eos nõ eẽt magnꝰ
amor. ¶ prima uia sic p. iram qnͣtum¬
cumq possõnes oẽnt cõunures usus tã
sicut si̾ nou põt qd̃ ex oĩb curib fiat

Expanded text:
longus, eo quod parvus error in principio, maximus est in fine. Diu ergo sunt principia pertractanda, et longis sermonibus sunt excutienda, ne circa ipsa contingat error. Quare cum in regimine civitatis primo sit politia ordinanda, diu investigandum est, qualiter civitatem oportet esse unam, decet se habere ad invicem, quibus communicare debent, utrum omnia deberent ambula ad sequentia. Volumus autem in hoc capitulo ostendere, quod non expedit civitati habere omnia communia ut Socrates ordinavit: nec sequerentur illa bona quae opinabatur Socrates, si sic ordinaretur civitas: credebat enim si essent communes possessiones, uxores, et filii, cessarent endere, quod hoc non expedit civitati. Primo, quia non cessarent litigia. Secundo, quia cives non reputarent omnes pueros proprios filios. Tertio, quia inter eos non esset magnus amor. Prima via sic patet. nam quantumcsicut fieri non potest, quod ex omnibus civibus fiat
Abbreviated transcription (Latin):
ałib ħ ꝯͣ qd̾ multe femelle reddunt
rie quedam equa erat que ut phy̾s re¬
tat semꝑ reddebat filium simmilẽ pat̾
nabatur sotrates uidelicet ut: om̃s suies
pueros crederent et̃ ꝓpͥos filios. E ttia
uia sic p. nam soppoĩta coĩtate uxoꝵ
nõ cẽt tancus amor in ciuitate ut o¬
pinabatur socrates. nam modica con¬
uinctio plus induaic de amore si sit cor¬
ta ⁊ uota qm̃ multa si sit ignota. ⁊
deibra. licet eĩ maior sit coĩcatio prĩs
ad filuim qmͣ patrui ad nepotem
plus tamen patruus diligetet ne¬
potem si firmiter crederet ip̃m eẽ ta¬
lem quͣ pater filum si rõualulit̾
dubicaret st eum genuisse nõ plus
alium tanqmͣ filium. alius tanꝙͣ
pacrem alius tanqmͣ nepotem. auꝰ
canquiͣ fra truallem. applłat aucem
ph̾s. fratruales qui sunt ex duob
fratrib uaci. alius uero daligit ip̃m
tanqĩ concobuelem .i. tauqmͣ na¬
liam consanginuitatẽ qũ fu̾it di¬
lectio qmͣ ponebat socrates modica

Expanded text:
e redudnt liae quaedam equa ut Philosophus recitat semper reddebat filium similem patri,nabatur Socrates. videlicet, ut cives omnes pueros crederent esse proprios filios. Tertia via sic patet. nam supposita communitate uxorum non esset tantus amor in civitate ut opinabatur Socrates: nam modica coniunctio plus inducit de amore, si sit certa et nota, quam multa, si sit ignota et dubia. licet enim maior sit coniunctio patris ad filium, quam patrui ad nepotem: plus tamen patruus diligeret nepotem, si firmiter crederet ipsum esse talem; quam pater filium, si rationabiliter dubitaret se eum genuisse. Nam plus alium tanquam filium, alius tanquam fratrem, alius tanquam nepotem, alius tanquam fratruelem appellat autem Philosophus fratueles qui sunt ex duobus fratribus nati alius vero diligit ipsum tanquam contribuelem idest tanquam naliam consanguinaitatem, quam fuerit dilectio quam ponebat Socrates. Modica
Abbreviated transcription (Latin):
ges ⁊ talis d et̃ ordinatio ciuitatis
que competat cuĩ ppło ⁊ cõi uite cuiꝰmo¬
di nõ fuit ordinacio socratis qr int̾
giis obs̾u̾an nõ poss. Daco tanrẽ cõi¬
socrates filios oẽ cõmuues nõ eẽt pos¬
sibile obsu̾ari abs lingiis. ¶ Scõs uia
sic p nam si oia sic cent cũa nõ opor¬
teret cines om̃s pueros reputare ꝓpͥos
filios. ĩmo qr pueroꝵ aliqui eẽnc siłes
aliquib cuub. ⁊ aliqui aliis quilib
suꝑiori libia uxores sunt coẽs. filios

Expanded text:
et talis debet esse ordinatio civitatis, quae competat omni populo et communi vitae; cuiusmodi non fuit ordinatio Socratis, quia inter giis observari non posset. Dato tamen communiSocrates filios esse communes, non est possibile observare absque litigiis. Secundo via sic patet: nam si omnia sic essent communia, non oporteret cives omnes pueros reputare filios proprios. immo quia puerorum aliqui esent similes aliquibus civibus, et aliqui aliis, quilibet superiori Libia, uxores sunt communes: filios
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ nõ de facili eẽt possilule resu̾au int̾
cues absz dissensione. ⁊ lite qr qui lil
deepcus iu indicando de se app̾ciatur
se plus ualde qmͣ ualtat. coĩtas cigo
possõnum qmͣ ordinabat socrates ad
uicandum lites potus eẽt cã litigii ꝙͣ
pacis. nam ut supͣ in ẜo libro tetigimꝰ¬

Expanded text:
 non de facili esset possibile reservari inter cives absque dissensione et lite, quia quilibet deceptus in iudicando de seipso, appreciatur se plus valere quam valeat. communitas ergo possessiones quam ordinabat Socrates ad vitandum lites, potius esset causa litigii quam pacis. nam ut supra in secundo libro tetigim
Abbreviated transcription (Latin):
alium lonum uoluutacẽ mou̾e poss.
quiqͥd eĩ uult uoluntas ult̾ in ordãe
app̾henso ergo aliquo sb̾ rõue funs ñ
conueĩt nos bene age̾. qr hoc põĩto ces¬
sac oĩs humana acrio. ut etꝑro aga¬
mus oportet nobꝰ p̾stituere aliquem
fuẽ. s ut bene agamus oportet nob̾
p̾stitũe finẽ bonum ⁊ debituui qr ex
fine oꝑa nr̃a spẽm sumunt uõ eĩ eẽ
lum siuẽ. p̾cogͦ trgo finis requirit᷑
si signuĩ ꝑcutiant ħ ẽ caũ ⁊ forcuito
sic nõ p̾cognostentes finẽ si benc a¬
gant ⁊ finẽ con seqnͣtur ħ uõ ẽ ex

Expanded text:
 movere posset; quicquid enim vult voluntas, vult in ordine apprehenso ergo aliquo sub ratione finis, non contingit nos bene agere: quia hoc posito cessat omnis humana actio. ut ergo agamus, oportet nobis praestituere aliquem finem: sed ut bene agamus, oportet nobis praestituere fenem bonum et debitum: quia ex fine opera nostra speciem summunt: non enim esse lum finem: praecognitio ergo finis requiritursi signum percutiant, hoc est casu et fortuitu: sic non praecognoscentes finem, si bene agan
Abbreviated transcription (Latin):
firas ait qd̾ cogͥtio finis ad uitam
urãm magnũ ht̃ inicrementũ. cou¬
sequem᷑ eĩ ex ħ mag̃ ip̃m finẽ quẽ¬
⁊ aulcia considerata b̾itudine. ⁊ fr¬
liritate qmͣ ex ip̃is consequuͣ cũi¬
lib crgo hoĩ. ut agat leue ex clcioe
⁊ delectabulit̾ expedat suam felicita

Expanded text:
finis ait, quod cognitio finis ad vitam nostram magnum habet incrementum: consequemur enim ex hoc magis ipsum finem; quemilia et dulcia, considerata beatitudine, et felicitate, quam ex ipsis consequimur. Cuilibet ergo homini, ut agat bene, ex electione, et delect
Abbreviated transcription (Latin):
tt̾io oportz agere delestabili. Nam ꝙͣ¬
to quis in aliquo opere magis dele¬
statur tanto in ag̾ uoluntarie ⁊ ex
hĩtu efficit opus illud. uñ. pħs. iͦ.
bene nec sufficit oꝑari uista s inste.

Expanded text:
 oportet delectabiliter. nam quanto quis in aliquo opere magis delectatur, tanto magis voluntarie et ex habitu efficit opus illud. unde Philosophbene: nec sufficit operari iusta, sed iuste.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥu signum ꝑcipiat qr a sagittante
in sigaum darig᷑. Si cut ergo in ag̃
expedait sagiitatorẽ sigͫ ꝑciax quͣ
sagitrã eo qd̃ sit sagitte direstor s ͨ
mag̃ expedit regiam maiestatẽ fe¬
licitacẽ ⁊ fiuem cognossere qm̃ ppͣ
eo qd̃ sit ppłi directiua¬
decet regiã maiestacẽ suã teliͭ pon̾e

Expanded text:
quin signum percutiat, quia a sagittante in signum dirigitur. sicut igitur magis expedit sagittatorem signum percipere quam sagitta, eo quod sit sagittae director: sic magis expedit regiam maiestatem felicitatem, et finem cognoscere quam populum, eo quod sit populi directivadeceat re
Abbreviated transcription (Latin):
suns. nã finis ut di᷑ .iiͦ. ph̾icoꝵ. nõ
tollit õe bormu qͣre si ma le agentes
digͥ sunt ut maia constqnͣtur qr ma¬
lum contͣriatur bouo ⁊ ꝑ consequens
coutͣri at᷑ funi male agences ẜ qd̾ hiꝰ¬
dagi sunt nõ ut conseqͣnͣtur finẽ
s contͣrium fums Ĩmonõ soium ma¬
le agentes nõ consequnt᷑ finẽ s ĩ po¬
tentes bene ag̾e nͥ bene agant nõ de¬
betur eis corona nec deletur eis funs
olimpiadib .i. in illis bellis ⁊ agoni¬
b nõ corouant᷑ sorcissum s agonizã¬
tes qui eĩ fortissum sunt sunt potẽtes
agoinzare attũ si nõ astu agoniant¬
ꝑa nr̃a mereamur conseqm finẽ ul̾
felicita tc¶ Sad requiritur qd̃ ex ełcõne
agamus nam qui sau uł fortuito
bene agit ex ha nõ ẽ laudaudus uec
delxcur ci ex ħ siuis uł felcitas nãq̃
ex cscõne nõ funat nõ sunt uolitari¬

Expanded text:
s: nam finis ut dicitur 2. Physic. non tollit omne bonum. Quare si male agentes digni sunt ut mala consequantur, quia malum contrariatur bono, per consequens contrariatur fini, male agentes digni sunt, non ut consequantur finem, sed contrarium finis. Immo non solum male agentes non consequuntur finem, sed potentes bene agere, nisi bene agant, non debitur eis corona, nec debetur eis finis, Olimpiadibus, idest in illis bellis et agonibus non coronantur fortissimi, sed agonizantes: qui enim fortissimi sunt, potentes agonizareopera nostra mereamur consequi finem, vel felicitatem. Secundo requiritur quod ex electione agamus. nam qui casu vel fortuitu bene agit, ex hoc non est laudandus, nec debetur ei ex hoc finis vel felicitas: nam quae ex electione non fiunt, non sunt vol
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ debitas oꝑationes consequiit᷑ suã
tingat reste agrir ut requirit conse¬
qucio finis ignoraco ipõ sine epedat
uolenti consequi sinim finẽ uł suã
felicitatẽ hrẽ prerogͥtionẽ ipĩns ¶pps
sumus autẽ duoere qd̾ ut ad p̾seus

Expanded text:
itas operationes consequitur suam tingat recte agere, ut requirit consecutio finis, ignorato ipso fine, expedit volenti consequi suum finem, vel suam felicitatem, habere praecognitionem ipsius finis. Possumus autem dicere quod ut ad praes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͣrii. nã qr iuuenes molles sunt ⁊
dustiles si sine freuo seqnͣtur lasci¬
mas statim impiimumt᷑ in eis hĩ¬
tus uiciosi sicur i cera moli ⁊ du¬
ctili statim impͥmntur farma sigil¬
li. Ne eigo iuuenes insurmentur
hĩtib. uitiosis statita ab ip̃a iufã¬
cia sunt mouenda ⁊ cornigenda ut
ꝑ monitiones ⁊ correcbiones debitas
a sa scunis retrahantur. Pooet ergo

Expanded text:
rii. Nam quia iuvenes molles sunt et ductiles, si sinc fraeno sequantur lascivias, statim imprimuntur in eis habitus vitiosi: sicut in cera molli et ductili statim imprimitur forma sigilli. Ne ergo iuvenes informentur habitibus vitiosis, statim ab ipsa infantia suntmonendi et corrigendi; ut per monitiones et correctiones debitas a lasciviis r
Abbreviated transcription (Latin):
delestatiomis staran cum pu̾ii sunt s̃¬
monum capaces sunt instruendi ad
bonos mores. ⁊ debent eis fi monicões
debite ¶ Sod̾a uia ad iuestigand̾ i idẽ
suĩtur ꝙx rõnis defectu. uam tunc ali¬
qui sunt magis iouendi ad uouos
mores qnͣco magis incitautur ad
lascimain ⁊ uragis sunt passionum
hoĩes lascun. ⁊ passionum in secutores
monitiones debitas. ⁊ ꝑ correstiones¬

Expanded text:
delectationis, statim cum pueri sunt sermonum capaces, sunt instruendi ad bonos mores, et debent eis fieri monitiones debitae. Secunda via ad investigandun hoc idem, sumitur ex rationis defectu. Nam tunc aliqui sunt magis movendi ad bonos mores, quando magis incitantur ad lasciviam, et magis sunt passionum homines lascivi et passionum insecutores: monitiones debitas,
Abbreviated transcription (Latin):
lasciuras refrenare qnͣo ali quis ma¬
gis a rõne deficit tanco magis meli¬
uatur ut sequatur passianes in ini¬
uenili ergo etate sunt pm̃ instraendi
ad bonus mores qr tunc magis ab
usu rõnis deficiunt ⁊ mag̃ passionũ
inserutores ¶t̾ria uia sũitur ex ꝓni¬
tate qmͣ hẽmus ad malum. aã cũ aͥs
ẽ ꝓnus ad aͥd o ip̃m mnulcũ assues
docet nos dirigere ad bonos mores
quo dirigitur u̾ga tortuosa. uolens
nat cã ad ꝑtẽ contrͣiam ualde que sic
utclinata redit ad uiedium ⁊ ad re¬
cricudinẽ. sic ⁊ nos qr obliquitace ⁊
ꝓuitatẽ hẽuius ad malum ⁊ad dele¬
ctationes illicitas debemus ꝑ mul
tum tẽpꝰ ab illicitis delectationib ab¬
stiu̾e ut possius hanc ꝓnitatẽ ui¬
taie. ĩmo sicut uͥga iribificanda ad
ꝑtẽ concͣrͣiam ultra medium inclina¬
tur u̾t possit ad medium redur. sͤ
⁊ uos in fugiendo delestabilia delomꝰ
ultra m̃edium uos facere ut possi¬
mus multas delectationes ĩ illicitaᷤ

Expanded text:
nto aliquis magis a ratione deficit, tanto magis inclinatur ut sequatur passiones. In iuvenili ergo aetate sunt pueri instruendi ad bonos mores: quia tunc magis ab usu rationis deficiunt, et sunt magis passionum insecutores. Tertia via sumitur ex pronitate quam habemus ad malum. ssuescdocet nos dirigere ad bonos mores, quo dirigitur virga tortuosa. Volens nat eam ad partem contrariam valde, quae sic inclinata redit ad medium et ad rectitudinem. Sic nos, quia obliquitatem et pronitatem habemus ad malum, et ad delectationm tempus ab illicitis delectationibus abstinere, ut possimus hanc pronitatem vitare. Immo sicut virga rectificanda ad partem contrariam, ultra medium inclinatur ut possit ad medium redire: sic et nos in fugiendo delctabilia, debemus ultra medium nos facere, idest debemus multas delectationes etiam licitas
Abbreviated transcription (Latin):
contingat bellantes u icere si lr¬
ne stiant se ꝓtegere. ⁊ alios fenre ĩ¬
dustria ꝓtependi ⁊ feriendi ualde ẽ
gpediens bellatorilis. Qu alit̾ autẽ
industria talis hãtur. ⁊ qua licer
sit faiendauun hostem. ⁊ que ãmi¬
inculantur ad ista infra pacebit.
¶Octauo decet lellacores ueretũ¬
dari ⁊ erubesiere turpem sugam.

Expanded text:
elantes vincere, si bene sciant se protegere et alios ferire; industria protegendi, et feriendi valde est expediens bellatoribus. Qualiter autem talis industria habeatur, et qualiter sit feriendum hostem, et quae adminiculantur ad ista, infra patebit. Octavo decet bellatores verecundari, et erubescere turpem fugam.
Abbreviated transcription (Latin):
bere mulcum app̾cian corporalẽ ui¬
tam ⁊ cerera alis que diffustus cõ¬
nuimeraunuꝰ inclłigendũ ẽ si hãnt
coͣrlis uita nõ ẽ cauenda effusio sã¬
guiis. ⁊ oetera alia sunt fienda ꝑ
que insticia ⁊ cõe bonum deffendi pͭ.
¶Ex hiis ancẽ plane patet quales
bellacores ⁊ quos uiros pugnati¬
uos rex aut pͥnceps cligere debeat
nã ilłi sunt eligendi in quib pła
reperuintur de hiis que requim̃t
pugnam .c.u. Qui sant meliores uel¬
latores an urbam ⁊ nobiles uł a

Expanded text:
appretiari corporalem vitam, et caetera quae diffusius connumeravimus: intelligendum est, si habeat corporalis vita, non est cavenda effusio sanguinis, et caetera alia sunt fienda, per quae iustitia et commune bonum defendi potest. Ex his autem plane patet, quales bellatores, et quos viros pugnativos rex aut principes eligere debeat. Nam illi sunt eligendi in quibus plura reperiuntur de iis quae requiruntur ad pugnam. Qui sunt meliores bellatores, an urbani et nobiles,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ bonus bellator insi aliquo modo
sit ipaindus ccͣ perirula mortis.
ꝯpoctat eĩ ad fortẽ ⁊ ad bomim ba¬
curare in bello leue mori. tunc eĩ
dr᷑ quis bene mori in bello qñ inste
bellaus ut ꝓ deffaisione pacue ł
ꝓ aliquo alio bono magno iuste
⁊audaster expoint se mortis ꝑ ieu¬
lis. Dum autẽ quis ultra qmͣ de¬
beat diligit corporalẽ uitam de fa¬
cili eligat turpẽ fugam. ¶Sexto pu¬
guantes nõ debent horrere sangͥnis
effusione naui si quis oou molle
hũs mliebris exñs horreat effuudẽ
sangͥnem nõ audelnt hostibi pla¬
gas infligere. ⁊ ꝑ consequens beue
lellare nõ poc̾it. ¶ Aptimo decet eos
hr̃e aptitudinẽ. ⁊ indiistriam ad ꝓ¬
tegendum se ⁊ ad feriendũ alios.
nã ut dicirr. etħ. pͥmo. funs mili

Expanded text:
nus bellator, nisi aliquo modo sit impavidus circa pericula mortis. Spectat enim ad fortem et ad bonum belcurare in bello bene mori. Tunc enim quis dicitur bene mori in bello, quando iuste bellans, ut pro defensione patriae, vel aliquo alio magno bono, iuste et audacter exponit se mortis periculis. Cum autem quis, ultra quam debeat, diligit corporalem vitam, de facili eligit turpem fugam. Sexto pugnantes non debent horrere sanguinis effusionem. Nam si quis cor molle habens, muliebris existens, horreat effundere sanguinem; non audebit hostibus plagas infligere,et per consequens bene bellare non potest. Septimo decet eos habere aptitudinem, et industriam ad protegendum se, et ad feriendum alios. Nam ut dicitur Ethic. primo, F
Abbreviated transcription (Latin):
pleuum aliqua ꝑcussio põt ip̃m attĩ¬
gere s semꝑ uuluera sũ cerfugit.
uã sicut siguum se moueret nõ
staret fixum nõ sic de facili ꝑcut̾ctꝰ
ab arcu. sic hamo se cͥciiuolens
uo sic de facili uulueratur abhoste.
qd̾ tales debent eẽ hamines pugͣ¬
tiui ut dui colerare possrat assidu¬
um membroꝵ inotũ ¶ t̾tio hoĩes
pugnatiuos decet uõ curare de ꝑai¬
tate uictus. nã graue ẽ uitra ar¬

Expanded text:
m aliqua percussio potest ipsum attingere, sed sempervulnere subterfugit. Nam sicut si signum se moveret et non staret fixum, non sic de facili percuteretur ab arcu, sic homo se circumvolens, non sic de facili vulneratur ab hoste.quod tales debent esse homines pugnativi, ut diu tolerare possint assiduum membrorum motum. Tertio homines pugnativos decet non curare de parcitate victus. Nam grave est, ultra ar
Abbreviated transcription (Latin):
spectat iuestigare pot̾unus quos
⁊ quales bella cores dz rex aut pͥnceps
cligere ¶ ptno eĩ o pugnatiuos ho-¬
mines posse sustinere magantudi¬
uẽ ponderis. dedo̾ posse suffr̾e qrͣ assi¬
diuos memibͦꝵ motus ⁊ labores ma¬
gnos. tr̾io posse tolerare ꝑcitatẽ uictꝰ
qrͣto uõ curare de incõmaditate

Expanded text:
tigare poterimus quos aut quales bellatores debet rex aut princeps eligere. Primo enim oportet pugnativos homines posse sustinere magnitudinem ponderis. Secundo posse sufferre quasi assiduos membrorum motus, et labores magnos. Tertio posse tolerare parcitatem victus. Quarto non curare de incommoditate
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ale oraculũ facere ꝓ ꝑtu innencu¬
laꝵ in signũ qd̾ inuencule plus ꝑi¬
ditantur in ꝑtu qmͣ alie Qrta uia
siñtur ex mało ip̃oꝵ uiroꝵ qr ip̃i uiri
augĩti. ⁊ cxestente corpore utant᷑
ueni̾eis q̃re si hec mala que ex nimia
iuuentute comugũ acadere possũt
tam conuigib qmͣ eoꝵ filiis mag̃
uitanda sunt in pͥncipuib ⁊ regib ꝙͣ

Expanded text:
speciale oraculum facere pro partu iuvencuspeciale oraculum facere pro partu iuvencularum, in signum, quod iuvenculae plus periclitantur in partu, quam aliae. Quarta via sumitur ex malo ipsorum virorum: quia ipsi viri augmenti et crescente corpore utantur venereis. Quare si haec mala, quae ex nimia iuventute coniugium accidere possunt tam coniugibus quam eorum filiis, magis vitanda sunt in principibus e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓporcionatus in corpore uer ẽ bone cõ¬
plexionis inpedit᷑ aĩa ne possit lrne
speculan. ⁊ ne possit libere erequi acti¬
oues suas. uascentes crgo ex tali cõ¬
iugio nõ solum sunt imꝑfr̃ corpore
s ĩ mente. Decet ergo õs siues nõ ua
conugio in etate minis inuenili ħ
taniẽ tauto magis decet reges ⁊ pͥna¬
pes qnͣto ip̃i plus debent eẽ solliciti
ut coꝵ filii suit formosi ⁊ elegantes
corpore. ⁊ industres ieute. Dato igͦ
qd̃ contingat eos uxorẽ duct̾ in era¬
te ualde iuueuili uõ tamẽ uti cõi ab¬
ħ idẽ sũitur ex intemꝑancia młierũ.
uã si in etate ualde inuenili uxores
suis uiris copłentur nõ solum filii
minis desiderat aͥd. ⁊ mimo ardore cõ¬
cupiscet ip̃m si ex mima uiuenture
ingio t̾ra uia siñtur qr peritulo młie.¬
rum. nã ut dicitur in politics in ꝑtu
inueutule magis dolent. ⁊ ꝑrelitãt᷑
ples. unde ⁊ autiquitus ut ph̾s rec¬
tat fuit consuetudo apud gentiles

Expanded text:
proportionatus in corpore, non est bonae complexionis impeditur anima ne possit bene speculari, et ne possit libere exequi actiones suas. nascentes ergo ex tali coniugio non solum sunt imperfecti corpore, sed etiam mente. Decet ergo omnes cives non uti coniugio in aetate nimis iuvenili; hoc tamen tanto magis decet reges et principes, quanto ipsi plus debent esse soliti, ut eorum filii sint formosi et elegantes corpore, et industres mente. Dato ergo quod contingat eos uxorem ducere in aetate nimis iuvenili, non tameoc idem, sumitur ex intemperantia mulierum. Nam si in aetate valde iuvenili uxores suis viris copulentur, non solum filii nimis desiderat aliquid, et nimio ardore concupiscit ipsum, si ex nimia iuventute iugio. Tertia via sumitur ex periculo mulierum. Nam ut dicitur in Polit. in partu iuvenculae magis dolent et periclitantur plures. Unde et antiquitus ut Philosophus recitat fuit consuetudo apud gentiles
Abbreviated transcription (Latin):
poł. qͣcitor rõnes ꝓbrntes qd̾ ut etate
minis iuuenili nõ ẽ utendum con¬
¶ Sod̃a ex in temperancia mlterim. ¶cr̾io
ex periculo earum qrͣto ex malu ui¬
mis mucnili comungant᷑ uir⁊ u
ide filii qnͣtum ad corpus qr ut p¬
płimũ sunt tims debiles corpore
ad aĩam. qr sic uascentes ut pl̾imuĩ
deficiunt rõne ⁊ intlłectu. sic ei ui¬
demus in aliis reb ndͣlib qd̃ qͥnͣdo

Expanded text:
ntes quod in aetate nimis iuvenili non est utendum conSecunda, ex intemperantia mulierum. Tertia, ex periculo earum. Quarto, ex malo vimis iuvenili contingantur vir et inde filii quantum ad corpus, quia ut plurimum sunt nimis debiles corpore ad animam, quia sit nascentes ut plurimum deficiunt ratione et intellectu. Sic enim videmus in aliis rebus naturalibus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
quiritur. nã si ꝑ totum tempꝰ aug¬
menti uocuiũ ẽ masculis usi cõuigio
cũ tempus auginenti cõit̾ iu hoĩb
requirat tria septẽnia. post t̾caun sep¬
tẽmũ inuiris uideretur eẽ debitum
tempus dare oꝑam copule coniuga¬
li. uerum qi uis gen̾atiua ẽ nimis
corrupta hiꝰ tempus anticipari po¬
terit si uidebit᷑ expedire .c.xuii. qd̾ tẽ¬
pore frigido quo flant uenti loreales
mag̃ ẽ dand̾ operam ꝓcreatiom fi¬
lioꝵ qmͣ tempore calido quo flãt

Expanded text:
tum tempus augmenti nocivum est masculis uti coniugio, cum ad tempus augmenti communiter in hominibus requirantur tria septennia, post tertium septennium in viris videtur esse debitum tempus dare operam copulae coniugali. verum quia vis generativa est nimis corrupta, huiusmodi tempus anticipari poterit, si videbitur expedire. Quod tempore frigido, quo flant venti boreales, magis est danda opera procreationi filiorum, quam tempore calido, quo flant
Abbreviated transcription (Latin):
difficultacẽ hñt. dicebatur ei suppͣ ꝙ
reges ⁊ pͥncipes nõ sufficit eẽ ꝑstueri¬
tos. continentes. ⁊ cẽꝑacos. s decet eos
quodã modo eẽ dnimos. u̾tutes igͣ
competentes eis possuit daci gxͣres qr¬

Expanded text:
t. Dicebatur supra, quod reges, et principes non sufficit esse perseverantes, continentes, et temperatos: sed decet eos quodammodo esse divinos. Virtutes ergo competentes eis, possunt exemplares
Abbreviated transcription (Latin):
nõ cam̃ unͣr accedere ad intentione
eoꝵ qui hoc modo de u̾tutib sunt lo¬
cuti. nã phe̾ uon laquebancur uisi de
u̾tutib aiquistus. U̾tutes autẽ in¬
fusas nõ posuerũt. om̃ etgo u̾tutẽ¬

Expanded text:
non tamen videntur accedere ad intentionem eorum, qui hoc modo de virtutibus sunt locuti. Nam Philosophi non loquebantur, nisi de virtutibus acquisitis. Virtutes autem infusas non posuerunt. Omne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibett obsidentes cunc mediãte
cera pot̾it dulcificari. nã ẜ ph̾m in
per poros sere ꝑtͣnsit totũ in duloe cõ¬
ñtitur. Deferendum ẽ ⁊̃ ad inimicio¬
nẽ obsicendam in magna copia
acretum ⁊ unnum ue ex potu soluis
aque bellatores a deo debilitentur ꝙ
nõ possint urriliter resistere obsidẽ¬
hebenda contra faieui ⁊ situn ꝑ
que obsessa munitio deunnici cousu¬
euit restat uidere que sunt reuie¬
dia adhibenda ne ꝑ pugnam obses¬
adcuntacẽ uł ad castrum obsessũ
deportari in magna copra sulphur
pix. oleum ad comburend̃ machiuas
hostiu. fr̃a ⁊̃ ⁊ ligna sunt ad inu¬
nitionẽ olisessam indebita hũndã¬
cia deportanda ut ꝑ ligna haste sa¬

Expanded text:
prohibent obsidentes: tunc mediante prohibent obsidentes: tunc mediante caera poterit dulcificari. Nam secundum pper poros cerae pertransit, totum in dulce convertitur. Deferendum est etiam ad munitionem obsidendum in magna copia acerum, et vinum, ne ex potu solius aquae bellatores adeo debilitentur, quod non possint viriliter resistere obsidehibenda contra famem, et sitim per quae obsessa munitio devinci consuevit: restat videre, quae sunt remedia adhibenda, ne per pugnam obsesad civitatem, vel ad castrum obsessum deportari in magna copia sulphur, pix, oleum ad comburendum machinas hostium. Ferra autem et ligna sunt ad munitionem obsessam in debita abundantia deportanda, ut per ligna hastae sa
Abbreviated transcription (Latin):
¶ tcio ẽ in talib attendend̾ ut perso¬
ne debiles ⁊ iuintaes nõ ualentes
ꝓficere ad desfensionẽ inuinitionis
obsesse si cõmode fi̾ potest sunt ad
ꝑtes alias trausin itrende. tales ei cõ¬
simuint ⁊ comedunt que deberent
bellatorilx erogar. Qursus si cune¬
atur de mopia uictualiuiu bestie q̃
sunt iu munitione obsessa a qͥ¬
b obsessi possunt cõmode abstinere
tali caũ comedenda sunt multa q̃
ad usum uetat coĩs usus Euso quõ
inuitio obsessa uitat ne capiat᷑
fame de leui uideri potest qualit̾
se debeant hr̃c obsessi ne deuuieant᷑
tionẽ ꝑgaut in qua sit aquaꝵ co¬
pis qdͦ si uero ibi nõ suit fontes fo¬
drendi sunt putei. qd̾ si ⁊̃ locus sit
sistus ut sui nec putei fi̾ possint fi¬
ende sunt cist̾ne ut celestium aqͣꝵ
suꝑ hũndancia suppleat aliaꝵ a
quaꝵ defectum. ¶ Qd̾ si inimitio
obsessa sit ccͣ mare. ⁊ uõ possit hr̃e
aqmͣ insi salitam eo qd̃ dulcẽ aꝙͣ

Expanded text:
Tertio est in talibus attendendum, ut persoTertio est in talibus attendendum, ut personae debiles, et inutiles, non valentes proficere ad defensionem munitionis obsessae, si commode fieri potest, sunt ad partes alias transmittendae: tales enim consumunt, et comedunt, quae deberent bellatoribus erogari. Rursus si timeatur de inopia victualium, bestiae quae sunt in munitione obsessa, a quibus obsessi possunt commode abstinere, tali casu comedenda sunt multa, quae ad esum vetat communis usus. Viso quomodo munitio obsessa vitat, ne capiatur fame:  patere potest qualiter se debeant habere obsessi ne devincanturitionem pergant, in qua sit aquarum copia: quod si vero ibi non sint fontes, fodiendi sunt putet: quod si etiam locus sit siccus, ut ibi nec putet fieri possint: fiendae sunt cisternae, ut caelestium aquarum superabundantia suppleat aliarum aquarum defectum. quod si munitio obsessa sit citea mare, et non possit habere aquam nisi santam, eo quod dulcem aquam
Abbreviated transcription (Latin):
obsesse impnignerit ip̃am. Si qutẽ
tune atur de dincuruita te temporis
Ut qd̾ ꝑ multa tempora debeat ob¬
sessio ꝑdurare. maxine muuienda
ẽ cuntas uł castrum obsessum mi¬
lio. nau miliũ uit̾ cet̾a uiiuus putce¬
fit ⁊ plus durare ꝑhibetur. copt a i
carnium salitaꝵ nõ ẽ p̾t̾initrenda
salis ⁊ mnultitudo multũ ẽ expediens
muiitionis obsesse eo qd̃ ad multa
situtilis. ¶ dodõ in iuniendo costͥ
ad uictum nõ solum attendenduin
ẽ ut magna copia uistualium de¬
firatur ad muntionẽ obsessam si
⁊̃ ut uistualia delata ꝑ temꝑatos
crogatores ꝑ fauulias dispenset᷑.
unde si sicr poss si cuntas obsessa
eet magna ⁊ nõ poss aluinde recupe¬
rare uictum n qualib contrasta
cuntatis uistualia reduci deberent
nitio obsessa modici eẽt ambitus ħ
efficere uõ eẽt daifficile. qiͣ eĩ unichil ꝓ¬
dest multa p̃patio uictualium insi
ꝑe ⁊ cum temꝑaiento dispensetur.

Expanded text:
obsessae in pugnent ipsam. Si autem obsessae in pugnent ipsam. Si autem timeatur de diuturnitate temporis, ut quod per multa tempora debeat obsessio perdurare, maxime munienda est civitas vel castrum obsessum milio: nam milium inter cetera minus putrefit, et plus durare perhibetur. Copiaetiam carnium salitarum non est praetermittenda. Salis etiam multitudo multum est expediens munitioni obsessae eo quod ad multa sit utilis. Secundo in muniendo castrum ad victum non solum attendendum est, ut magna copia victualium deferatur ad munitionem obsessam, sed etiam ut victualia delata per temperatos erogatores per familias dispensetur. Unde si fieri posset si civitas obsessa esset magna, et non posset aliunde recuperare victum, in qualibet contrata civitatis victualia reduci debent nitio obsessa modici esset ambitus, hoc efficere non est difficile quasi enim nihil prodest multa praeparatio victualium, nisi parce, et cum temperamento dispensetur.
Abbreviated transcription (Latin):
muros debent hr̃e. ⁊ quõ debent ec̃
sice insi sciatur quõ sunt nunẽ¬
de ut nõ de facili deuuici possint.
Dicebatur autẽ supͣ triplicẽ eẽ mo¬
dum deuincendi inunitiones uidel
ꝑ faiem situn ⁊ pugnam. Sic ergo
immiende sunt inuintiones obses¬
se ne aliquo hoꝵ modoꝵ possint de¬
uinei. ¶De eĩ fame deuincantur
tria sunt atrendenda uidelicet ut fru¬
menta auena ordeum. ⁊ cibana sĩ¬
gula. ⁊ uiniu̾sa pabula que possiuit
desi̾nir ad uictum deportanda sunt
ad muntionẽ obsessam pͥus qmͣ ob¬
sideatur ab extraueis. ⁊ si tunecur. de
obsessione ante recollectionẽ frugũ
ex aliis loris ꝓpinquis sunt talia a¬
cuirenda ue minutio obsessa ob ca¬
rentiam uictus possit pati defectũ.
qͥqquid aucẽ nõ põt ad inimtionẽ
dest̾i uel si defb̾etur nõ multum eẽt
utile castro uel cuntati obsesse cotũ
ẽ igm comburendum ne obsideates
suꝑuementes inde capiant emolu¬
mentũ. ⁊ ex bonis ꝓpriis mmurncioruis

Expanded text:
uros debent habere, et quomodo debent esse sitae, nisi sciatur quomodo sunt muniendae, ut non de facili vinci possint. Dicebatur enim supra, triplicem esse modum devincendi munitiones: videlicet per famem, sitim, et pugnam. Sic ergo muniendae sunt munitiones obsessae. ne aliquo horum modorum possint devinci. Ne enim fame devincantur, tria sunt attendenda, videlicet ut frumenta, avena, ordeum, et cibaria singula, et universa pabula, quae possunt deservire ad victum, deportanda sint ad munitionem obsessam, prius quam obsideatur ad extraneis: et si timetur de obsessione ante recollationem frugum, ex aliis locis propinquis sunt talia acquirenda, ne munitio obsessa ob carentiam victus possit pati defectum. Quicquid autem non potest ad munitionem deferri vel si deferretur non multum esset utile castro vel civitati obsessae totum est ignis comburendum; ne obsidentes supervenientes inde capiant emolumentum, et ex bonis propriis munitionis
Abbreviated transcription (Latin):
romains m̾ioꝵ copra defeciss ⁊ nõ
possent machiuas reꝑare ad resistẽ¬
dum bellacoribz mulieres romane
abscisis crinib eos sins maritis tͣ¬
diderant ꝑ quos machinis reꝑacis
adu̾sarioꝵ impetu m repulserunt.
maluerunt ut eĩ ait uegetius ille
pudicissume femine cũ maritis
conuiu̾e deforiaco capite qmͣ s̾¬
uire hostib integris crureb ¶ũt
⁊̃ ad ininntiones deportanda cor¬
uua bestiaꝵ ad reforiand̾ balista
⁊ artus ⁊ corra rruda ad tegendũ
machinas. ⁊ alia edifiria ne ab
adu̾sariis ꝑ incendra comburqutͣ¬
hiis eĩ cantelis ⁊ ꝑ ea que difta

Expanded text:
Romanis nervorum copia defecisset, et non Romanis nervorum copia defecisset, et non possent eorum machinas reparare adresistendum bellatoribus mulieres Romanae abscissis crinibus suis maritis tradiderunt: per quos machinis reparatis adversariorum impetum repulerunt. Maluerunt enim ut ait Vegetius illae pudicissimae foeminae cum maritis convivere deformato capite, quam servire hostibus integris crinibus. Sunt etiam, ad munitiones deportanda cornua bestiarum ad reformandum ballistas, et arcus: et coria cruda ad tegendum machinas, etalia aedificia, ne ab adversariis per incendia comburantur.His etiam cautelis, et per ea quae di
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑari possint arma ⁊ fiꝰ tela ⁊ sagi¬
tte ⁊ alia ꝑ que impugnau ualeãt
obsidentes ¶Est ⁊̃ multicudo fũ u
tilis mpĩs obsessis ad destruendũ
edificia. ⁊ machinas ip̃oꝵ obsiden¬
cium ut in sequenti capło appare¬
bit. ¶Saxa etiam correntium ni
magna copia sint ad inunicõnẽ
deportauda qr talia sunt soli doria
⁊ aptiora ad iaciendum. ex eis gͦ
replendi sunt minri ⁊ turres mu¬
intiams obsesse. calocm ⁊̃ pulu̾iza¬
tã defe̾nd̾ ẽ ad ip̃am inunuciouẽ ĩ
magua hũndanci a. ⁊ ex ea replen¬
da saͥnt multa uasa ut cum obsi¬
dentes aꝓpinqnͣt muris minicõit
iacienda sunt uasa illa quib fra¬
c̃ris puluis illuis sb̃intrat ebisidẽ¬
cium oculos. ⁊ a d̾o offendunt eos
ut qiͣ ceci. ⁊ nõ uidentes ꝑcnti possint¬
¶ ũnoꝵ eciam copia ⁊ fumum utił
ẽ inuntiomi obsesse pp̃ balistas ⁊
arcus. ⁊ alia p̾panda qd̾ si u̾ni defici¬
ant loro eoꝵ adhiberi poterunt cri¬
erum ¶Recitat eĩ uoxetiꝰ qd̃ cũ

Expanded text:
rati possint arma, et fieri tela; et sagittae, et alia per quae impugnari valeant obsidentes. Est etiam multitudo ferri perutilis ipsis obsessis ad destruendum aedificia, et machinas ipsorum obsidentium, ut in sequenti capitulo apparebit. Saxa etiam torrentium in magna copia sunt ad munitionem deportanda: quia talia sunt solidiora, et aptiora ad iaciendum. Ex eis ergo replendi sunt muri, et turres munitionis obsessae. Calcem etiam pulverizatam deferendum est ad ipsam munitionem in magna abundantia, et ex ea teplenda sunt multa vasa; ut cum obsidentes appropinquant muris munitionis, iacenda sunt vasa illa, quibus fractis pulvis illius subintrat obsidentium oculos, et adeo offendit eos, ut quasi caeci, et no etiam copia, et funium utilis est munitioni obsessae, propter ballistas, et arcus, et alia praeparanda, quod si nervi deficiant, loco eorum adhiberi poterunt crierum. Recitat enim Vegetius, quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
ges pu̾is ⁊ uxorib. uolebat cĩ ho¬
merus qd̾ monitiones ⁊ p̾cepta q̃
facit pat̾famił uxori filiis ⁊ a liis
gum. naui sieut una ꝑsona singu¬
laris ordinatur ad louum dome¬
sticum qd̾ ẽ bonum totalius ⁊
cõius. Sie bonuni domesticum or¬
danatur ad bouum ciule ⁊ ad bo¬

Expanded text:
 volebat enim Homerus quod monitiones et praecepta, quae facit paterfamilias uxori, filiis, et aliis gum; nam sicut una persona singularis ordinatur ad bonum domesticum, quod est bonum totalius et communius: sic bonum domesticum ordinatur ad bonum civile, et ad bo
Abbreviated transcription (Latin):
aꝵ. uolens ergo lespes fr̾e diligenter
di attendere qualis sit ppłs cuiꝰ ritus
⁊ condẽonis. ⁊ ꝓut eis underit expedaire
tales d illis leges imponere. ¶ ui¬
so quales leges reges ⁊ pͥncipes de¬
ceat ponere qi condende sunt leses
que sunt iuste uciles. ⁊ competentes
ppło cui impouuntur delem pacare
potest qd̃ expedit regno ⁊ cuitati hꝰ
leges coudere. nã aliqui sunt des
loui. Ita qd̃ amore honesti inclinant᷑
us agant opera utuosa. ⁊ desistant
agere ꝑu̾se. aliqui uero ⁊ si ex se ipĩs .i.¬
ex hĩtib quos hñt in se ipĩs nou suffi¬
cile disciplina biles ꝑ alos. Ita qd̾
soli smones. ⁊ sole increpationes ĩ¬
clinant eos ad bonum. S aliqui sũt
adeo ꝑu̾si qui uec de se tueliuantur
ad bonum uec ꝑ solos s̾mones corri¬
guntur. oporcuit igitur saltẽ pp̃ ta¬
ut saitẽ metu pene uolentes impe¬
dire pacẽ cunum desisterent agere

Expanded text:
rum. Volens ergo leges ferre, diligenter debet attendere, qualis sit populus, cuius ritus et conditionis; et prout eis viderit expedire, tales debet eis leges imponere. Viso quales leges reges et principes deceat ponere, quia condendae sunt leges, quae sunt iustae, utiles et competens populo, cui imponuntur: de levi patere potestleges condere. Nam aliqui sunt de se boni, ita quod amore honesti inclinantur ut agant opera virtuosa, et desistant agere perverse. Aliqui vero si ex seipsint in seipsis non sufficile disciplinabiles per alios, ita quod soli sermones et solae increpationes inclinant eos ad bonum. Sed aliqui sunt adeo perversi, qui nec de se inclanantur ad bonum, nec per solos sermones corriguntur: oportuit igitur saltem propter taut saltem metu poenae volentes impedire pacem civium, desisterent agere
Abbreviated transcription (Latin):
ut leges bene insticuantur. Sodo̾ ut
bene custodi autur uł qd̾ idẽ ẽ ut
legib sic insticutis bene obediatur¬
.c.xxuiii. Qlnot ⁊ que opera debept soͤ

Expanded text:
ut leges bene instituantur: secundo, ut bene custodiantur, vel quod idem est ut legibus sic institutis bene obediantur. Quot, et quae opera debent ut leges bene instituantur: secundo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rali quod cetere alie regule ⁊ cesere
leges siue sant nacurales siue cun les¬
dantur. nam in ouinibi attenditur
uel consecutio boui uel fuga mali. s
hoc diffusiis pertrastare altuis ex¬
postit nepocum. sufficiat ausem ad
presens scire quo maodo ius gentiũ
⁊ ins animalium. ⁊ etiam ius ci-¬
uile differt a uire uacurali.c.xxui.
Qualis debeat eẽ lex humana ⁊
qd̾ condere tales leges fuit utile
ius humanum ⁊ positunm ad
tria comparari ui delioet ad ins ua¬
tura le fine ad legem uaturt a qua
nscipit fundamentum ad lominu
cõmune quod in ea inrendituar ⁊
ad geutem ad quam applicatur q̃
lex habere debet pront ad hec tria
camparatur. nani ut lex humaua
comparatur ad legem nature opor¬
tet quod sit usta ut comparatur
uecresse est quod sit utilis utiis.¬
¶ S ut ref̾tur ad ppłm ad quem d ap¬
plicari d regłari per hiꝰ legem o qd̃¬

Expanded text:
aliae regulae, et caeterae leges, sive sint naturales, sive civilesdantur: nam in omnibus attenditur vel consecutio boni, vel fuga mali. Sed hoc diffusius per tractare, alterius exposcit negocium. Sufficiat autem ad praesens scire, quomodo ius gentium, et ius animalium, et etiam ius civile differt a iure naturali. Qualis debeat esse lex humana, et quod condere tales leges sit utile ius humanum et positivum ad tria comparari. videlicet ius naturale sive ad legem naturalem, a qua suscipit fundamentum: ad bonum commune quod in ea intenditur: et ad gentem ad quam applicatur, qulex habere debet, prout ad haec tria comparatur. nam ut lex humana comparatur ad legem naturae, oportet quod sit iusta: ut comparatur necesse est quod sit utilis: sed ut refertur ad populum ad quem debet applicari et debet regulari per huiusmod
Abbreviated transcription (Latin):
hñt pom. põt cĩ quilib ex ppło mo¬
diruntur leges qr nich hñt coactum̃
extendendo autẽ nomẽ legis queli bi
mandata. ⁊ quelib moinitiones ie¬
ges duci possunt. ẜ quẽ mod̾ loq̃ndi
Ut recitat ph̾s. pͥmo poł. dicebat o

Expanded text:
ntiam. Potest enim quilibet ex populo modicuntur leges, quia nihil habent coactivum. Extendendo autem nomen legis, quaelibet mandata, et quaelibet monitiones leges dici possunt. Secundum quem modum loquendi ut r
Abbreviated transcription (Latin):
sit nõ ẽ lex s corruptio legis intħ
eĩ ab hãie iuste statuitur nisi aliqͦ
modo sumat origuiẽ ex lege naͣli ⁊
nisi aliquo modo rõ naͣlis illud di¬
fret statuendum cẽ. ¶ Sodõ lex huma¬
na ⁊ ciuilis d eẽ uciłis ut comꝑat᷑
ad bonum cõe. nam si in lege nõ in
rex differt a tyrauno qr rex dicitur qͥ
recre regit. ⁊ intendit cõe lomini. tyrã¬
ius uero qui ꝑu̾se pͥncipatur ⁊ intẽ¬
dit ꝓpriui ⁊ priuatum cõmodum. sͤ
lex recta ⁊ regia in qua intenditur boũ

Expanded text:
sit, non est lex, sed corruptio legis; nihil enim ab homine statuitur iuste, nisi aliquo modo sumat originem ex lege naturali et nisi aliquo modo ratio naturalis dictet illud statuendum esse. Secundo lex humana et civilis debet esse utilis ut comparatur ad bonum commune: nam si in lege non intrex differt a tyranno, quia rex dicitur qui recte agit intendit commune bonum, tyrannis vero qui perverse principatur et intendit proprium et privatum commodum: sic le
Abbreviated transcription (Latin):
scripto reduigicur. ¶Quare cum in le¬
gib si sint recte ⁊ uiste. ⁊ a legib
nacuralib deuuate consistat salus
regni ⁊ cuntatis. Dacet repes ⁊ pͥnci¬
pes uõ modicum sollrcitari qͣsͣ ieges
impouaut ppło cui dñancur. ⁊ post¬
qmͣ excogitaueruit lexes impoueu¬
das ut hiꝰ leges uin obligandi ha¬
beant debait eas ꝓmulgare ⁊ ꝓmł¬

Expanded text:
scripto redigitur. Quare cum in legibus, si sint rectae et iustae et a legibus naturalibus determinatae, consistat salus regni et civitatis; decet reges et principes non modicum solicitari quas leges imponant populo cui dominantur. Et postquam excogitaverunt leges imponendas, ut huiusmodi leges vim obligandi habeant, debent eas promulgare, et promul
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ht̃ ꝓprie pr̃familias nec ꝑ soͣ
prinata. s princeps ⁊ ꝑsona pulili¬
ca que preest regno aut cuitati
auc alii multitu dimi. idõ leges
hũtes coaftiuam pom non sunt
condende insi ab eo qui preest ip̃i
ne si tota hiꝰ multitudo pͥncipecur.¬
¶ Uiso qd̃ nõ ẽ cuiꝰlib leges conde̾
de lem patere potest lexem nõ hr̃e

Expanded text:
non habet proprie paterfamilias nec persona privata, sed princeps et persona publica, quae praeest regno aut civitati, aut alii multitudini, ideo leges habentes coactivam potentiam non sunt condendae nisi ab eo qui preaest ipsi ne, si tota huiusmodi multitudo principetur.Viso quod non est cuiuslibet leges condere, de levi potest patere legem non
Abbreviated transcription (Latin):
sunt a toco ppło si totus ppłs pͥncipe¬
tur. ⁊ si in põtate euis eligere pͥnci¬
pantem. ¶Qlla ẽ tigo lex que nõ
sit edata ab eo cuius ẽ darrigere in bo¬
nim cõe. nam si est lex diuina ⁊ n᷑aͣ¬
lis condita ẽ adeo cunis ẽ m̃a diri¬
gere iu se ip̃m qui maxime ẽ cõe
bonium qr ẽ lonun omis boni. lex¬

Expanded text:
totus populus principetur, et sit in potestate eius eligere principantem: Nulla est ergo lex, quae non sit edita ab eo cuius est dirigere in bonum commune: nam si est lex divina et naturalis, condita est a Deo cuius est omnia dirigere in seipsum, qui maxime est commune bonum, q
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Eges ut pi per hĩta sunt quedã
repłe agibilum ordinances uos
in cõe bonum hũces coastiuam pom.
Duplici ergo uia uenar possumus qd̃
nõ cułlib ẽ leges condere. pͥma sĩt᷑
ex eo qd̾ lepes uos ordiuant ad cõt
agibiliuut ẜ quas tendimus in bonũ
alud. quare cum bonum pͥnicipalit̾
intendatur a tota coĩtate ut a toto
ppło uel pͥncipante que d eẽ ꝑsona¬

Expanded text:
eges ut patet per habita sunt quaedam regulae agibilium, ordinantes nos in commune bonum, habentes coactivam potentiam. Duplici ergo via venari possumus, quod non cuiuslibet est leges condere. Prima via sumitur ex eo quod leges nos ordinant ad commune agibilium secundum quas intendimus in bonum illud: quare cum bonum commune principaliter intendatur a tota communitate ut a toto populo, vel a principante, quae debet es
Abbreviated transcription (Latin):
aliis s cõimine ẽ oĩ hinuano ge¬
uer. Ex ħ enggo iuire pene om̃s cõ¬
trastus sunt introducti ut ep̃tõ
uendicio loratio coudustio. ⁊ cece¬
ra talia sine quib societas hu-¬
mana nõ bene sufficit sibi ad
uitẽ Inde ẽ ergo qd̾ irutuñ ⁊ de

Expanded text:
aliis: sed commune est omni humano generi. Ex hoc ergo iure pene omnes contractus sunt introducti, ut emptio, venditio, locatio, conductio et cetera talia, sine quibus societas humana non bene sufficit sibi ad vitam. Inde est ergo quod mutuum et de
Abbreviated transcription (Latin):
gib si recre sint iutendi cõe houum.
uã semꝑ finis ẽ regła oĩum nrõꝵ a¬
gibilun. ¶Nam ⁊ uulgo dicitur
si hor intendinus. ⁊ ħ consequi uolu¬
mus. oporcet hoc agere. tales elgo de¬
bent eẽ lopes que sunt reglẽ agi bului
quales requirit bouũ ⁊ finis intrutꝰ
quare cũ bouũ cõe sit diuinus quͣ̃

Expanded text:
gibus si recte sint intendi commune bonum: nam semper finis est regula omnium nostrorum agibilium. Nam et vulgo dicitur, si hoc intendimus, et hoc sequi volumus, oportet hoc agere. Tales ergo debent ese leges, quae sunt regulae agibilium, quales requirit bonum et finis intentus: quare cum b
Abbreviated transcription (Latin):
distanctiones de iuire frãs a
pho. quas in precedenti capitulo
tetiganus bi membres erant ꝙͣ
unum membꝵ continebatur
sb̾ iure naturali. ⁊ alind sb̾ ciui¬
li siue sb̾ potiuo ¶uriste tamẽ
ut diceb̾atur tr̾ium ad diderunt
memby ut uis gentium gcd̾m
quem modu loquendi põt ibi
ce nre naͣli ad que hẽtnus na¬
turalemt impetum ⁊ incliuatio¬
nẽ hiꝰ natura lis impetus uł seqͣ
naturam nr̃am ut sumus ho¬
mines ut ⁊ disfrunus ab ałib
aliis. ⁊ tale uis applłatur ins
gentum. Si uero inclmatio illa
oũi ałium que in celo ⁊ que
in t̾ra ⁊ que in mari nascunt᷑.
scd̾m ħ ago est de iure naͣli cõiũ¬
crio mans ⁊ femine ꝓtreatio ꝓ¬
lis ⁊ educatio filioꝵ ¶Iam si ad
hoc homo naͣliter indinatur ⁊
si hiꝰ impetus sequitur nacurã
humaui nõ tamẽ sequitur ipͣm
ut hinaua est s ut ẽ ałis ⁊¬

Expanded text:
iones de iure factas a Philosopho, quas in praecedenti capitulo tetigimus, bimembres erant. quarum unum membrum continebatur sub ure naturali, et aliud sub civili sive sub positivo. Iuristae tamen ut dicebatur tertium addiderunt membrum, ut ius gentium: secundum quem modum loquendi potest ibde iure naturali, ad quae habemus, naturalem impetum et inclinationem: huiusmodi naturalis impetus vel sequitur naturam nostram, ut sumus homines, et ut differimus ab animalibus aliis, et tale ius appellatur ius gentium. Si vero inclinatio illa animalium quae in caelo, et quae in terra, et quae in mari nascuntur. Secundum hoc ergo est de iure naturali coniunctio maris et foeminae, procreatio prolis, et educatio filiorum. Nam si ad hoc homo naturaliter inclinatur, et si huiusmodi impetus sequitur naturam humanam, non tamen sequitur ipsam ut humana est, sed ut animalis