comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dei Chrislum dicimuo hominem
loeamo holi itaques dubitare id
nune ese hominem riolum iesum.
onde uenturus est memoriter que
recole. et fideliter tene sriotianam
sonfebionem quouiam recureris
a mortuto. ascendit in foelum.
sedet ao Deatram patrio. neo
aliunde quam inde uenturus eot
ad uiuos mortuos que pudicandas

Expanded text:
Dei Christum dicimus, hominemVI. Noli itaque dubitare ibi nunc esse hominem Christum, unde venturus est; memoriterque recole et fideliter tene Christianam confessionem: quoniam resurrexit a mortuis, ascendit in coelum, sedet ad dexteram Patris; nec aliunde quam inde venturus est ad vivos et mortuos judicandos
Abbreviated transcription (Latin):
cii peccatoribꝰ reꝓmissas. iam aput
suꝑos patiantur. Aput suꝑos
gͦ crucifixo xp̃o. morantur
tenebie. Quid mirum si aput
suꝑos sunt tenebrȩ ÷ cum lua des¬
cendit ad inferos: Igit᷑ fr̃s. om̃s
in hac die scã exultare debemiꝰ.
Nullus se a commum lȩticia pecca¬
tors conscientia subtrabat: nullꝰ
a publicis uotis delictoꝵ sarcina
reuocetur. Quamuis enĩ peccator.¬
tam̃ in hac die de indulgentia
ua ñ parua. Si enim latro para¬
dysum meruit: cur ñ mereatur
ueniã xp̃iamis: Et si illi dns¬
cum crucifigitur miseretur: mul¬
tomagis huic miserebitur cum
resurgit. Et si passionis humili¬
tas tantum p̾stitit confiteini ⁊ re¬
surrectionis gła quantum tͥbuq.
dep̃canti: Largior enim ad pre¬
standum solet ẽẽ sicut ipsi scitis
leta uictoria: quã addicta cap¬
tiuitas¬
De sc̃o pascha

Expanded text:
cii peccatoribus repromissas jam apud cii peccatoribus repromissas jam apud superos patiantur. Apud superos ergo, crucifixo immorantur tenebrae: quid mirum, si apud superos sunt tenebrae, cum lux descendit ad inferos? Igitur, fratres, omnes in hac die sancta exsultare debemus: nullus se a communi laetitia peccatorum conscientia subtrahat; nulla a publicis votis delictorum sarcina revocetur. Quamvis enim peccator, in hac die de indulgentia va non parva; si enim latro paradisum meruit, cur non mereatur veniam Christianus, et si illi Domcum crucifigitur, miseretur, multo magis huic miserebitur, cum resurgit; et si passionis humilitas tantum praestitit confitenti, resurrectionis gloria quantum tribuit deprecanti? Largior enim ad praestandum solet esse, sicut ipsi scitis, laeta victoria, quam addicta captivitasDe eadem Pascha
Abbreviated transcription (Latin):
micat. radiat. choruscat: nec ali¬
qua potest delictors caligine
comp̃hendi. Unde ait euangłista
ioħs. Et lux in tenebris lucet:
lito clariorem. Necesse ẽ enim ut
sol in eius resurrectione gaudeat¬
in cuius passione condoluit: &
cuius mortem ligubri quada
caligine. ꝑsequutus ẽ. eiusdem
uitam nitidioris lucis splendo¬
re suscipiat ÷ & tanquã bonus
minister sicut tunc obscuratꝰ ẽ
ad exequias sepulturȩ: modo
choruscet in resurrectionis obse¬
quiũ. In passione enim xxp̃i. ca¬
liginim se nocte circundedit:
& iudȩors facinus mundo teste
congemuit. Indicium enim qd¬
da doloris in sole ẽ. tauto sceleri
offitum luminis denegasse: &
ultione quada uidȩoꝵ oculis
tenebras infudisse: ut quoꝵ
mentẽ cȩcitas inuaserat. eors o¬
culos cęcitas occuparet: nec luce¬
ret eis mundi lumen. a quibꝰ
fuerat lum̃ salutis extinctum.
Dampnatio ꝗͥ quęda ingeritur
phariseis: ut tenebras in die tudi¬

Expanded text:
micat, radiat, coruscat, nec alimicat, radiat, coruscat, nec aliqua potest delictorum caligine comprehendi; unde ait evangelista Joannes: Et lux in tenebris lucet, lito clariorem; necesse enim est ut sol in ejus resurrectione gaudeatin cujus passione condoluit; et cujus mortem lugubri quadam caligine prosecutus est, ejusdem vitam nitidioris lucis splendore suscipiat; et tanquam bonus minister, sicut tunc obscuratus est ad exsequias sepulturae, modo coruscet in resurrectionis obsequium; in passione enim Christi caliginum se nocte circumdedit, et Judaeorum facinus, mundo teste, congemuit: judicium enim quoddam doloris in sole est, tanto sceleri officium luminis 182 denegasse, et ultione quadam Judaeorum oculis tenebras infudisse; ut quorum mentem caecitas invaserat, eorum oculos caecitas occuparet, nec luceret eis mundi lumen, a quibus fuerat lumen salutis exstinctum. Damnatio igitur quaedam ingeritur Pharisaeis, ut tenebras in die judi
Abbreviated transcription (Latin):
quia hic dies xp̃e. cęlum. t̾ram
tartarũq collustrat: scͥptura testat᷑.
Q d̾ enim suꝑ t̾ram fulgeat: dicit
iohannes. Erat lua uera: quę
illuminat omnem hominem ue¬
mentem in hunc mundum.
Q d in inferno luceat: ait ꝓpheta.
Qui sedebant in regione umbrȩ
mortis: luxe orta ẽ eis. Qd̃ in cęlis
dies iste ꝑmaneat: refert dauid
dicens. Ponam in scłm scłi sem̃
eius: & sedem eius sicut dies cęli.
Quis autẽ ẽ dies cęli. nisi xp̾c¬
dns de quo dicitur ꝑ ꝓpħam ÷
dies diei eructat u̾bum: Ipse ẽ
enim di filius: cui pater dies di¬
uinitatis suę eructat archanũ.
pse inquam ẽ dies: qui ait ꝑ sa¬
lomonem. Ego feci: ut oriretur¬
in cęlo lumen indeficiens. Sicut
gͦ diem cęli nox omnino ñ seqͥt᷑:
ita & xp̃i iusticiam. peccator
tenebrȩ ñ sequunt᷑. Semꝑ enĩ di¬
es cęli splendet. lucet & fulget:
neq aliqua potest obscuritate
concludi Ita & lunen xp̃i semꝑ

Expanded text:
quia hic dies Christus coelum, terram, quia hic dies Christus coelum, terram, tartarumque collustret Scriptura testatur. Quod enim super terram fulgeat, dicit Joannes: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Quod in inferno luceat, ait propheta: Qui sedebant in regione umbrae mortis, lux orta est illis . Quod in coelis dies iste permaneat, refert David dicens: Ponam in saeculum saeculi semen ejus, et sedem ejus sicut dies coeli . Quis autem dies coeli nisi Christus? de quo dicitur per prophetam: Dies diei eructat Verbum . Ipse est enim dies Filius, cui Pater dies divinitatis suae eructat 181 arcanum. Ipse, inquam, est dies qui ait per Salomonem: Ego feci, ut orieturin coelo dies indeficiens . Sicut ergo diem coeli nox omnino non sequitur, ita et Christi justitiam peccatorum tenebrae non sequuntur; semper enim dies coeli splendet, lucet et fulget, neque aliqua potest obscuritate concludi; ita et lumen Christi semper
Abbreviated transcription (Latin):
in hac die quã fecit dns & lȩta¬
ndum. Sed dicit aliquis. Si in
die gratulandum ẽ: his utiq gͣ¬
tulandum ẽ quȩ dies ipsa con¬
plectitur. Cęlum autẽ & tartarũ:
extra huius mundi diem sunt
constituta. Quomͦ igitur posft̃
ea elem̃ta ad festiuitatẽ huiꝰ diei
uocari ÷ cuius dici ambitu ñ te.¬
nentur: Sed hie dies quẽ fecit
dns penetrat omnia: uniuersa
continet: cęlum. tram. tartarũq
conplectitur. Lux enim xp̃i ñ
parietibus obstriutur: ñ elem̃ti
diuiditur: non tenebris obscurat᷑.
Qua inquã xp̃i dies ẽ sine. nocte: uii¬
dies ẽ sine. fine: ubiq splendet:
ubiq radiat: ubiq non dẽficit:
cit. Nox p̃cessit:. dies autẽ appro¬
pinquanit. Precessit inquit nox
ñ sequitur: ut intelligas suꝑue¬
niente lumine ap̃i. & diaboli te¬
nebras effugari᷑ & peccatorum
obscuira ñ sequi: & iugi spleudo¬
re p̾teritas caligines depelli: sub¬
ripientia delicta ꝓhiberi. Nam

Expanded text:
in hac die quam fecit Dominus, et laetain hac die quam fecit Dominus, et laetandum. Sed dicit aliquis: Si in die gratulandum est, iis utique gratulandum est 180 quos dies ipsa complectitur: coelum autem et tartarus extra hujus mundi diem sunt constituta: quomodo igitur possunt ea elementa ad festivitatem hujus diei vocari, cujus diei ambitu non tenentur? Sed hic dies quem fecit Dominus penetrat omnia, universa continet, coelum et terram tartarumque complectitur. Lux enim Christus non parietibus obstruitur, non elementis dividitur, non tenebris obscuratur. Lux, inquam, Christi dies est sine nocte, dies sine fine, ubique splendet, ubique radiat, ubique non deficit. cit: Nox praecessit, dies autem appropinquavit . Praecessit, inquit, nox, non sequitur: ut intelligas, superveniente Christi lumine, et diaboli tenebras effugari, et peccatorum obscura non sequi, et jugi splendore praeteritas caligines depelli, surrepentia delicta prohiberi. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
on unmerito fr̃s hodi¬
erna die psalmus hic
legitur: in quo ꝓpħa eax¬
ultandum p̃cipit et
lȩtandum. Om̃s enun
creaturas: ad huius diei festiuita¬
tem dauid scs inuitat. Nam in
hac die ꝑ resurrectionẽ xp̃i aꝑi¬
tarum reddit mortuos: innoua¬
ta terra germinat resurgemes:
cȩlum reseratum suscipit ascen¬
dentes. Deniq ascendit latro in
parady sum:. scõꝵ corpora ingre¬
diuntur in scãm ciuitatẽ: ad u¬
uos mortui. reu̾tuntur: & ꝓfe¬
ctu quodã in resurrectione xp̃i.
ad altiora cuncta elem̾ta se tolluns
Cartarum quos habebat reddit
ad suꝑos : terra quos sepelit mit¬
tit ad cęlum: cęlum quos susci¬
pit reprȩsentat ad dni: & una
eademq oꝑatione saluatoris. pas¬
sio eleuat de unis. suscitat de
terrenis: collocat in excelsis:
Resurrectio xp̃i defunctis ẽ uita
peccatoribꝰ uenia: sc̃is ẽ gła. Om .iii.
nem gͦ creaturam: ad festiuitatẽ
resurrectionis xp̃i dauid sc̃s in¬
uitat. Ait enim. exultandum

Expanded text:
on immerito, fratres, hodierna die psalmus hic legitur , in quo propheta exsultandum praecipit et laetandum; omnes enim creaturas ad hujus diei festivitatem David sanctus invitat; nam in hac die per resurrectionem Christi aperitarus reddit mortuos, innovata terra germinat resurgentes, coelum reseratum suscipit ascendentes. Denique ascendit latro in paradisum: sanctorum corpora ingrediuntur in sanctam civitatem: ad vivos mortui revertuntur, et profectu quodam in resurrectione Christi ad altiora cuncta elementa se tollunt. Tartarus quos habet reddit ad superos, terra quos sepelit mittit ad coelum; coelum quos suscipit repraesentat ad Dominum; et una eademque operatione Salvatoris passio elevat de imis, suscitat de terrenis, collocat in excelsis. Resurrectio enim Christi defunctis est vita, peccatoribus venia, sanctis est gloria. Omnem ergo creaturam ad festivitatem resurrectionis Christi David sanctus invitat: ait enim exsultandum
Abbreviated transcription (Latin):
buerunt. Templum quoq ⁊ domus dĩ est
ipsa meus atq conscientia fidelium: que
si quando in lesione proximi ꝑu̾sas cogi¬
tationes ꝓferunt. quasi in spelunca latro¬
nis resident: ⁊ sunpliciter gradientes int̾¬
ficiunt: quando in eos qui in nullo rei st̃.
lesionis gladios defigunt. Mens enim
fidelium non iam domus orationis. sed
spelunca latronis ẽ: quando relicta in no¬
centia ⁊ simplicitate scĩtatis. illud conatur
agere: unde ualeat proximis nocere. Dicit¬
⁊ sp̃c sẽs habitat inuobis. Non sit in domo
pectoris nr̃i negotiatio. non uendentium
ementiumq commertia: non donoꝵ cu¬
piditas: no ingrediatur iħe iratus ⁊ tigidꝰ.
⁊ non auter muncer tempium uiu iiiua¬
gello adhibito: ut de spelunca latronum
⁊ domo negonationis domũ faciat orati¬
onis. Et accesserunt ad eum ceci ⁊ claudi in
templo: ⁊ sauauit cos. Nisi mensas num¬
mularioꝵ subu̾tisset ⁊ cathedras colũbas

Expanded text:
buerunt. Templum quoque et domus Dei est buerunt. Templum quoque et domus Dei est ipsa mens atque conscientia fidelium, quae si quando in laesione proximi perversas cogitationes profert, quasi in spelunca latrones resident, et simpliciter gradientes interficiunt, quando in eos qui in nullo rei sunt, laesionis gladios defigunt. Mens enim fidelium non jam domus orationis, sed spelunca latronis est, quando, relicta innocentia et simplicitate sanctitatis, illud cognatur agere unde valeat proximis nocere. s sanctus habitat in vobis . Non sit in domo pectoris vestri negotiatio non vendentium ementiumque commercia, non domorum cupiditas, ne ingrediatur Jesus iratus et rigidus, et non aliter mundet templum suum, nisi flagello adhibito, ut de spelunca latronum, et de domo negotiationis, domum faciat orationis. Et accesserunt ad eum caeci et claudi in templo, et sanavit eos. Nisi mensas nummulariorum evertisset, cathedrasque columbas
Abbreviated transcription (Latin):
ad nichilum redigitur. cum mixta fuit
luiris. Quod de cccłiis diximus: unꝰqͥsq¬
⁊ de se intelligat. Sicut templum dĩ in¬
tiuitate c̃: ita in plebe fideli uita religio¬
soꝵ. Et sepe nonnulli religionis habitũ
sumunt s dum sacroꝵ ordinum locum
ꝑcipiunt᷑. scẽ religionis offitium in com¬
mertium trene negotiationis trahunt.
Uendentes quippe intemplo sunt: qui
hoc quod quibꝙ iure competit. ad p̃mi¬
um larguintur. Iusticiani enim uende¬
re est: Hanc p̃mii acceptione seruare.
Ementes uero in templo sunt: qui dum
hoc ꝑsoluere proximo quod iustum est
nolunt.dumq rem iure debitam facere
contempnunt᷑. dato patronis p̃mio em̃t
peccatum. Quib benedicit᷑ Domꝰ mea do¬
mus orationis est: uos autem fecistis illa
speluncam latronum. Quia dum ꝑuersi
homines locum religionis tenent: ibi ma¬
litie sue gladiis occidunt: ubi uiuificare
proximos orationis sue intercessione de¬

Expanded text:
ad nihilum redigitur, cum mixta fuerit ad nihilum redigitur, cum mixta fuerit lucris. Quod de Ecclesiis diximus, unusquisque de se intelligat. Dicit enim civitate est, ita in plebe fideli vita religiosorum. Et saepe nonnulli religionis habitum sumunt, sed dum sacrorum ordinum locum percipiunt, sanctae religionis officium in commercium terrenae negotiationis tribuunt. Vendentes quippe in templo sunt, qui hoc quod quibusdam jure competit ad praemium largiuntur. Justitiam enim vendere est, hanc pro praemii acceptione servare. Ementes vero in templo sunt, qui dum haec persolvere proximo quod justum est nolunt, dumque rem jure debitam facere contemnunt, dato patronis praemio, emunt peccatum. Quibus bene dicitur: Domus mea, domus orationis est. Vos autem fecistis eam speluncam latronum. Quia dum nonnunquam perversi homines locum religionis tenent, ibi malitiae suae gladiis occidunt, ubi vivificare proximos orationis suae intercessione de
Abbreviated transcription (Latin):
tam hominum multitudinem eiecit de
templo dicens. Scripti est. domus ini
domus orationis uocabitur: uos autẽ fę¬
cistis eam speluncam latronum. latro en
est. ⁊ templum dĩ in lationum conuertit spec
qui lucra de religione sectatur: cultusq cuis
non tam cultus dĩ quam negotiationis es¬
occasio. Hoc autem uixta hystoriam. Cẽte¬
rum sedm̃ misticos intellectus cotidit ihẽ
ingreditur templum patris: ⁊ eicit om̃s
⁊ uniuersam turbam de eccłia: ⁊ unius ti¬
Scriptum est enim. Gratis accepistis: gra¬
tis date: Mensas quoq numinularioꝵ
subuertt. Obserua: ꝓpt̾ auaritiam sacer¬
dotum altaria domini nummularioꝵ
mensas appellari. Cathedrasq uendenti
um columbas euertit: qui uendunt grãm
simplicem intelligentiam. columbe ñ erãt
in cathedris s in caueis: nis forte colubaꝵ
institores sedebant in cathedris. qd̾ peni¬
tus absurdum est: quia in cathedris ma¬
gistroꝵ magis dignitas indicatur: que

Expanded text:
tam hominum multitudinem ejecit de tam hominum multitudinem ejecit de templo, dicens: Scriptum est: Domus mea, domus orationis vocabitur: vos autem fecistis eam speluncam latronum. Latro enim est, et templum Dei in latronum convertit specum, qui lucra de religione sectatur, cultusque ejus non tam cultus Dei quam negotiationis occasio est. Hoc juxta historiam: caeterum secundum mysticos intellectus, quotidie Jesus inget universam turbam de Ecclesia, et unius criscriptum est enim: Gratis accepistis, gratis date. Mensas quoque nummulariorum subvertit. Observa propter avaritiam sacerdotum, altaria Dei nummulariorum mensas appellari. Cathedrasque vendentium columbas evertit, qui vendunt gratiasimplicem intelligentiam, columbae non erant in cathedris, sed in caveis, nisi forte columbarum institores sedebant in cathedris. Quod penitus absurdum est, quia in cathedris, magistrorum magis dignitas indicatur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ut nemo usuras acciꝑet: ⁊ ꝓdesse non potera
petuma fenerata que cominodi nich
ret. ⁊ interdum sortem ꝑderet: excogita uert̃⁊
aliam thecnam. ut ꝓ nummulariis collibiss
facerent: ciuus u̾bi ꝓprietatem latina sin¬
gua non expͥmit. Colliba dicunt᷑ apd̾ eo
que nos appellamus tragemata. uel ui¬
lia munuscuia: uerb gr̃a. frixi ciceris.¬
uuarumq passarum. ⁊ poma diu̾si generi
Igitur quia usuras accipere ñ poterant
coluibiste qui pecuniam fenerati erant ꝑ
usuris accipiebant uarias species: ut qd̃
numino non licebat. in his reb exigere
que nummis emuntur: quasi ñ hoc ip¬
sum ezechiel precauerit dicens. Usuram
⁊ suꝑhabundantiã non accipies. Istuign
di dominus cernens in domo patris nego
tiationem seu latrocinium. ardore sp̃e coni¬
tatus. uixta quod scriptum est in sexage¬
simo octauo psalmo. zelus domus tue com¬
dit me. fecit flagellum de fimiculis: ⁊ tai¬

Expanded text:
, ut nemo usuras acciperet, et prodesse non poterat , ut nemo usuras acciperet, et prodesse non poterat pecunia fenerata, quae commodi nihil haberet, et interdum sortem perderet, excogitaverunt et aliam technam, ut pro nummulariis, Collybistas facerent, cujus verbi proprietatem Latina lingua non exprimit. Collyba dicuntur apud eos, quae nos appellamus tragemata, vel vilia munuscula. Verbi gruvarumque passarum, et poma diversi generis. Igitur quia usuras accipere non poterant collybistae, qui pecuniam fenerati erant, pro usuris accipiebant varias species ut quod in nummo non licebat, in his rebus exigerent, quae nummis coemuntur: quasi non hoc ipsum Ezechiel praecaverit, dicens: Usuram et superabundantiam non accipientis . Istius modi Dominus cernens in dotiationem seu latrocinium, ardore spiritus concitatus juxta quod scriptum est in sexagesimo octavo psalmo : Zelus domus tuae comedit me , fecit sibi flagellum de funiculis, et tan
Abbreviated transcription (Latin):
eius orationis domus esse deberet. non spe¬
lunca latronum. uel domꝰ negotiationis:
sicut in alio euangłio scriptum est. Et hoc
pͥmum sciendum est: qd̾ uixta mandata
legis augustissimo in toto orbe templo
domini. ⁊ de cunctis pene regionib nde¬
orum illuc ppło confluente. inmimerabi¬
les immolabantur hostie. maxime festis
dieb. tauroꝵ. a rietum. ⁊ hyrcoꝵ: pauꝑib
ne absq sacrificio essent. p̃ullos columba¬
rum ⁊ turtures offerentib. Ecce continge¬
bat plerumq: ut qui de longe uenerant. ñ
haberent uictimas. Cogitautes igit᷑ sacer¬
dotes quomodo p̃dam de ppło facerent.
omnia animalia quib opus erat ad sacri
crebra uenientium inopia dissipabat. qͥ
indigebant sumptib: ⁊ ñ solum hostias
ñ habebant: s ne unde emerent quidem
aues. uel alia munuscula. Posuert itaq
nummilarios qui mutuã sub cautionẽ d¬
rent petuniam: s quia trat in lege p̃ceptun

Expanded text:
ejus, orationis domus esse deberet, non speejus, orationis domus esse deberet, non spelunca latronum, vel domus negotiationis : sicut in alio Evangelista scriptum est . Ex hoc primum sciendum, quod juxta mandata Legis augustissimo in toto orbe templo Domini, et de cunctis pene regionibus Judaeorum illuc populo confluente, innumerabiles immolabantur hostiae, maxime festis diebus, taurorum, arietum, hircorum: pauperibus ne absque sacrificio essent, pullos columbarum, et turtures offerentibus: accidebat plerumque, ut qui de longe venerant, non haberent victimas. Excogitaverunt igitur sacerdotes, quomodo praedam de populo facerent, et omnia animalia quibus opus erat ad sacrifcrebra venientium inopia dissipabat, qui innon habebant; sed nec unde emerent quidem aves ac vilia munuscula. Posuerunt itaque et 128 nummularios, qui mutuam sub cautione darent pecuniam. Sed quia erat in lege praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
tota ihero solunoꝵ cuuitas commo¬
uetur: mirans frequentiam: nesciens ueri¬
tatem: ⁊ dicens. Quis ẽ hic: Quod quidem¬
⁊ in alio loco dicentib angłis legimus ⁊ qͥs
eit ute rex gie. alus autem uel ambigenti¬
b uel interrogantib uilis plebicula con¬
similem sui dixerat esse uenturum: &
nazareth galilee. quia ib educatus fue¬
rat ihc̃: ut flos campi nutriretur inflore
uirtutum. Et intrauit ihẽ in templum
dĩ. ⁊ eiciebat om̃s uendentes ⁊ ementes
in templo: ⁊ mensas numinularioꝵ ⁊ cathe¬
cit eis. Scriptum ẽ. domus nica domꝰ orati¬
onis uocabitur: uos autem fecistis illam
speluncam latronum. Comitatus ihẽ tur-¬
ba credentium. que uestimenta sua ut illeso
pede pullus incederet strauerat. ingredit᷑¬
in templum: ⁊ eiecit om̃s qui uendebant¬
⁊ emebant in templo: mensasq nũmula¬
rioꝵ subuertit: ⁊ cathedras uendentium
columbas euertit. Dixitq eis de scriptuns
scĩs testimonium ꝓferens. qd̾ domus patͥs

Expanded text:
tota, Jerosolymorum civitas commovetur, mirans frequentiam, nesciens veritatem, et dicens: Quis est hic? Quod quidem in alio loco dicentes angelos legimus: Quis est iste rex gloriae ? Aliis autem vel ambigentibus, vel interrogantibus, vilis plebecula consimilem sui dixerat esse venturum, etNazareth autem Galilaeae, quia ibi educatus fuerat: ut flos campi nutriretur in flore virtutum. Et intravit Jesus in templum Dei: et ejiciebat omnes vendentes et ementes in templo, et mensas nummularioxit eis: Scriptum est: Domus mea, domus orationis vocabitur: vos autem fecistis illam speluncam latronum. Comitatus Jesus turba credentium quae vestimenta sua ut illaeso pede pullus incederet, straverat, ingreditur templum, et ejicit omnes qui vendebant et emebant in templo: mensasque nummulariorum subvertit, et cathedras vendentium columbas dissipavit, dixitque eis, de Scripturis sanctis testimonium proferens : quod domus Patris
Abbreviated transcription (Latin):
ca quid audieris aduerte: quid dicat ad¬
tende. Ille. Quis: Diabolus homicida erat
ab initio. Agnoscimus: occidit adam: ⁊ in
ueritate non stetit. Agnoscimus quia de
ueritate lapsus est: quia ueritas ñ ẽ in
eo. Uerum est Recedendo aueritate: ñ
habet ueritatem. Cum loquitur menda¬
tium: de ꝓpriis loquitur. Non aliunde
accepit: unde loquatur. Cum loquitur
mendatium de ꝓpriis loquitur: quia men¬
dax est: ⁊ non solum mendax est. s ⁊ pa¬
ter eius est. id ẽ ipsius mendatii quod
loquitur pat̾ est: quia ipse genuit men¬
datium suum. Ego autem quia ueritatẽ
dico: non creditis mͥ. Quis ex nobis argu¬
it me de peccato: quomodo ⁊ ego arguo
uos ⁊ patrem ur̃m: Si ueritatem dico.
quare uos non creditis m nisi quia filii
diaboli estis: Qui est ex dõ: uerba dĩ¬
audit. Propterea uos ñ auditis: quia
ex dõ non estis. Iterum nolite attendere
naturamꝰ: s uinium. Sic sunt isti ex dõ:

Expanded text:
ca, quid audieris adverte, quid dicat atca, quid audieris adverte, quid dicat attende. Ille: quis? Diabolus - homicida erat ab initio. Agnoscimus, occidit Adam. Et in veritate non stetit. Agnoscimus, quia de veritate lapsus est. Quia veritas non est in eo. Verum est; recedendo a veritate non habet veritatem. Cum loquitur mendacium, de propriis loquitur. Non aliunde accipit unde loquatur. Cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est, ter ejus est: id est, ipsius mendacii quod loquitur, pater est, quia ipse genuit mendacium suum. Ego autem quia veritatem dico, non creditis mihi. Quis ex vobis arguit me de peccato; quomodo ego arguo et vos et patrem vestrum? Si veritatem dico quare vos non creditis mihi; nisi quia filii diaboli estis? it: « Ideo vos non auditis, quia ex Deo non estis. Iterum noli attendere naturam, sed vitium. Sic sunt isti ex Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
mus quid audiant. Unum inquiunt
patrem habemꝰ dm̃. Dixit gͦ eis ihc. Si ds̃
pater ur̃ esset: diligeretis utiq me. Ex dõ
enim ꝓcessi ⁊ ueni. Neq cnim a meipso¬
lam meam non cognoscitis: Quia non po¬
testis audire sermonem meum. Idõ ñ pote¬
rant cognoscere: quia non poterant audi¬
re. S unde audire ñ poterant: nisi quia
corrigi credendo nolebant: Et hoc unde
Uos ex patre diabolo estis. Quamdu
patrem commemoratis: quamdiu patres
mutatis: modo abraham. modo deum⁊
dudite a filio dĩ. cuius filii sitis: a patre
diabolo estis. Uos inquit a patre diabolo¬
Eece unde filii cuis: quia talia desideratis:
non quia de illo nati estis. Que sunt illiꝰ
desideria: Ille homicida erat ab initio. Ee¬
ce quod est: desideria patris ur̃i facere iuuil¬
tis. Queritis occidere hominem: qui ue¬
ritatẽ uobis dico. Et ille inuidit homini:
non gladio armatus. non ferro accinctus.
ad hominẽ uenit. Uerbum malum semi¬

Expanded text:
mus quid audiant: Unum, inquiunt, mus quid audiant: Unum, inquiunt, patrem habemus Deum. Dixit ergo eis Jesus: Si Deus pater vester esset, diligeretis utique me: ego enim elam meam non cognoscitis? Quia non potestis audire sermonem meum. Ideo non poterant cognoscere, quia non poterant audire. Sed unde audire non poterant, nisi quia corrigi credendo nolebant? Et hoc unde? Vos a patre diabolo estis. Quamdiu patrem commemoratis? Quamdiu patres mutatis, modo Abraham, modo Deum? Audite a Filio Dei, cujus sitis filii: A patre diabolo estis. Ecce unde filii ejus; quia talia desideratis, non quia de illo nati estis. Quae sunt illius desideria? Ille homicida erat ab initio. Ecce quod est, desideria patris vestri facere vultis: Quaeritis me occidere, hominem qui veritatem vobis dico. Et ille invidit homini, non gladio armatus, non ferro accinctus. Ad hominem venit, verbum malum semi
Abbreviated transcription (Latin):
dampnati sunt. Uos facitis oꝑa patris
nr̃i. Adhuc ñ dixit: quis est iste pater coꝵ.
Modo illi quid respondert̃: Ceperunt enĩ
ut tumq cognoscere non de carnis origi
fornicationem spũaliter appellare tum
diis multis ⁊ falsis. quib anima tanqm̃
ꝓstituta subicitur: ad hoc responderunt.
Dixerunt autem ei. Nos ex fornicatione ñ
sumus nati: unum patrem habemus dm̃
Iam uiluit abraham: repulsi st̃ enĩ quo¬
modo repelli debuer̃t ore ueridicoͬ quia tal
erat abraham cuius facta non imitabant᷑.¬
⁊ de illius genere gloriabant᷑: ⁊ mutauer̃t
responsionem. credo dicentes apudsemet¬
ipsos. Quotienseumq nominauerimus
abraham: dicturus est nobis. Quare ñ
imitamini eum̾. de cuius gentre glami¬
nI: Dos sc̃m. iustum. umocentem. tantũ
uirum imitari non possumus: om̃ dicamꝰ
patrem nr̃m. Uideamus quid nobis dictu¬
rus est. Prorsus falsitas inuenit quod di
deret : Audiamus quid dicant: audia¬

Expanded text:
am non fecit. Vos facitis opera patris am non fecit. Vos facitis opera patris vestri. Et adhuc non dicit quis est iste pater eorum. 7. Modo illi quid responderunt. Coeperunt enim utcumque cognoscere, non de carnis generafornicationem spiritualiter appellare, cum diis multis et falsis anima tanquam prostituta subjicitur, ad hoc responderunt: Dixerunt itaque ei, Nos ex fornicatione non sumus nati, unum patrem habemus Deum. Jam viluit Abraham. Repulsi enim sunt, quomodo repelli debuerunt ore veridico; quia talis erat Abraham, cujus facta non imitabantur, et de illius genere gloriabantur. Et mutaverunt responsionem; credo, dicentes apud semetipsos: Quotiescumque nominaverimus Abraham, dicturus est nobis, Quare non imitamini eum, de cujus genere gloriamini? Nos sanctum, justum, innocentem, tantum virum imitari non possumus: Deum dicamus patrem nostrum, videamus quid nobis dicturus est. 8. Prorsus falsitas invenit quod dicderet? Audiamus quid dicant, audia
Abbreviated transcription (Latin):
patrem suum. Cum audierimus in conse¬
quentib aꝑtius dictum quis esset eoꝵ
pater: tunc intelligemus qualia uiderim
apud talem patrem. Adhuc enim non
nominat patrem ipsoꝵ. Paulo suꝑuis
abraham commemorauit: s carnis origi¬
⁊ dixerunt ei. Pat̃ nr̃ abraham est. Quasi:
quid tu dicturus es contra abraham:
Aut si aliquid potes: aude rep̃hendere
abraham. Non quia dominus ñ aude¬
bat reprehendere abraham: s talis erat
abraham qui non rep̃henderet᷑ a dño: s
potius laudaretur. Tamen isti uidebant᷑
cum ꝓuocare ut aliquid mali diceret de
abraham: ⁊ esset occasio faciendi quod co¬
gitabant. Pater nr̃ abraham est. Audia¬
mus quomodo eis responderit dominus
tum illoꝵ dampnatione laudans abrahã.
Dicit eis ihe. Si filii abrahe estis: oꝑa abͣ¬
he facite. Nunc autem queritis me inter¬
ficere. hominem qui ueritatem uobis lo¬
cutus sum. quam audiui a dõ. hoc abra¬
ham non fecit. Ecce ille laudatus est: isti

Expanded text:
Patrem suum. Cum audierimus in consePatrem suum. Cum audierimus in consequentibus apertius dictum quis sit eorum pater, tunc intelligemus qualia viderint apud talem patrem: adhuc enim non nominat patrem ipsorum. Paulo superius 553 Abraham commemoravit, sed carnis origiet dixerunt ei: Pater noster Abraham est: quasi, Quid tu dicturus es contra Abraham? aut, Si aliquid potes, aude reprehendere Abraham. Non quia Dominus non audebat reprehendere Abraham; sed talis erat Abraham qui non reprehenderetur a Domino, sed potius laudaretur: tamen isti videbantur eum provocare, ut aliquAbraham, et esset occasio faciendi, quod cogitabant. Pater noster, inquiunt, Abraham est. Audiamus quomodo eis respondit Dominus, cum illorum damnatione laudans Abraham. Dicit eis Jesus: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me interficere, hominem qui veritatem vobis locutus sum, quam audivi a Deo: hoc Abraham non fecit. Ecce ille laudatus, isti
Abbreviated transcription (Latin):
Dec infans cuius est unius diei uita suꝑ¬
t̃ram. Scio inquit quia filii abrahe estis
s queritis me interficere. quia sermo mͣs
non capit in uobis. Agnosco uos inquit:
filii abrahe estis: s queritis me interficeri
Agnosco carnis originem: non cordis fidẽ
filii abrahe estis. s scdm̃ carnem: idõ inquit
quentis me interficere. Sermo enim m̃i
non capit in uobis. Si sermo m̃s capen¬
tur: caperet. Si caperemini intra retia
tidei. tanquais pisces concuderemini. Qd
ẽ gͥ: non capit in uobis: Non capit cor ur̃m:
quia non ietipitur a corde ur̃o. Sic ẽ enim
sermo di. ⁊ sic esse debet fidelib: tanquam
pisci hamus. Tunc capit: quando capitur.
Hec fit iniuiria illis qui capiuntur: ad sa¬
lutem quippe. non ad ꝑninem capiuntur.
abrahe estis: audite quid dicat postea.
Ego quod uidi apud patrem meum loqͦr:
⁊ uos que uidistis apud patrem ur̃m faci¬
obuirgat ⁊ corripit: ubi uiderunt: Apud

Expanded text:
Nec infans, cujus est unius diei vita suNec infans, cujus est unius diei vita su. Scio, inquit, quia filii Abrahae estis: sed quaeritis me interficere, quia sermo meus non capit in vobis. Agnosco vos, inquit: filii Abrahae estis, sed quaeritis me interficere. Agnosco carnis originem, non cordis fidem. Filii Abrahae estis, sed secundum carnem. Ideo, inquit, quaeritis me occidere: sermo enim meus non capit in vobis. Si sermo meus caperetur, caperet; si caperemini, intra retia fidei tanquam pisces concluderemini. Quid est ergo, non capit in vobis? Non capit cor vestrum, quia non recipitur a corde vestro. Sic enim est sermo Dei, et sic esse debet fidelibus, tanquam pisci hamus; tunc capit quando capitur. Nec fit injuria illis qui capiuntur: ad salutem quippe, non ad perniciem capiuntur. Abrahae estis; audite quid dicat postea: Ego quod vidi apud Patrem meum, loquor; et vos quae vidistis apud patrem vestrum, faciobjurgat et corripit, ubi viderunt? Apud
Abbreviated transcription (Latin):
qualis modo sit.⁊ qualis futura sit ista li¬
bertas. Quemlibet ualde iustum in hac
uita discutias: quamius iam sit dignu
iusti uocabulo: non est tamen sine pecca¬
to. Audi ipsum scm iohannem cuius ⁊ he
euangłium est. in epistola sua dicentem
si dixerimus inquit quia peccatum nor
habemus ÷ nos ipsos dccipinius: ⁊ ueri¬
tas in nobis non est. Solus hoc dicere po¬
tuit inmortuis liber. de solo dici potuit
qui non nouerat peccatum: etenim exꝑ
peccato: solus hoc dicere potuit. ecce uen¬
et pͥncepꝰ mũai huiꝰ. ⁊ in me nichil inueni
Quẽcunq alium licet iustũ discusseris.
non omnimodo est sine peccato: nec qual
erat iob. cui dominus tale testimonium
ꝑhibebat. ut diabolus inuideret: ⁊ postu¬
laret temptandum. Temptans superarei
ut ille ꝓbaretur Idõ autem ille ꝓbatus ẽ.
non quia latebat dm̃ coronandꝰ. s ut in¬
notesceret hominib imitandꝰ. Etiam ipsi
iob quid dicit: Quis enim mundus:

Expanded text:
qualis modo sit, et qualis futura sit ista liqualis modo sit, et qualis futura sit ista libertas. Quemlibet valde justum discutias in hac vita, quamvis jam sit dignus justi vocabulo, non est tamen sine peccato: audi ipsum sanctum Joannem, cujus et hoc Evangelium est, in Epistola sua dicentem, Si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Solus hoc dicere potuit in mortuis liber, de solo dici potuit qui non noverat peccatum; de solo dicpeccato . Solus dicere potuit, Ecce veniet princeps mundi, et in me nihil inveniet. Quemcumque alium licet justum discusseris, non omnimodo est sine peccato. Nec qualis erat Job, cui Dominus tale testimonium perhibebat, ut diabolus invideret, et postularet tentandum, tentans superaretur, ut ille probaretur . Ideo autem ille probatus est, non quia latebat Deum coronandus, sed ut innotesceret hominibus imitandus. Etiam ipse Job quid dicit? Quis enim mundus?
Abbreviated transcription (Latin):
ait.Uos autem fres in libertatem uocati
estis: tantum ne libertatem in occasionem
carnis detis: s ꝑ caritatem seruite inui¬
cem. Non gͦ dicat xp̃ianus. liber sum.
in libertatem uocatus sum: seruus eram.
redemptus sum. ⁊ ipsa redemptione liber
effectus sum: faciam quod uoloͥ nemo
me ꝑhibcat a uoluntate mea si liber sum.
S si ista uoluntate peccatum facis: seruus
es peccati. Noli gͦ libertate abitti ad libere¬
peccanoum. i utere ad non peccandum:
Erit enim uoluntas tua libera si fuerit pra
fris liber: si fueris seruus: liber peccati.
seruus iusticie: dicente apło. Cum scrui
essetis peccati: liberi eratis iusticie. Dun
uero liberati a peccato. serui autem facti
dõ: habetis fructum ur̃m inscĩficationẽ
finem uero uttam eternam. Hoc conemui
id agamus. Orima libertas est: carere cri¬
minib. Intendite fr̃es mei intendite. si
forte possim ꝑducere uobis adsensum: ⁊

Expanded text:
Vos autem fratres in libertatem vocati Vos autem fratres in libertatem vocati estis; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem . Non ergo dicat christianus: Liber sum, in libertatem vocatus sum: servus eram, sed redemptus sum, et ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me prohibeat a voluntate mea, si liber sum. Sed si ista voluntate peccatum facis, servus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad liberepeccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Hoc conemur, id agamus. 9. Prima libertas est carere criminibus. Intendite, fratres mei, intendite; ne forte possim perducere vobis ad sensum et
Abbreviated transcription (Latin):
enim rex iustus sederit inthrono sicut scrip¬
tura loquiturͥ quis głabitur castum se ha¬
bere coꝵ: Aut quis głabitur mundum se cẽ
a peccato: Multum nos terruit o frẽs mei
dicendo seruus non manet in domo in et̃¬
num. Adungit autem ⁊ dicit: filius manet
inẽĩnum. frgo solus in domo sua erit xp̃cͤ
nullus ib ppłs coherebit: Cui erit caputł
si non crit corpꝰ: An forte totum hoc filiꝰ:
caput ⁊ corpus: Non en̾im sine causa
terruit: ⁊ spem dedit. Terruit ne pecca¬
tum amaremus: spem dedit. ne de pec¬
cati solutione diffideremus. Omnis in¬
quit qui facit peccatum: seruus est pecca¬
ti. Seruus autem non manet in domo
in ẽinum. Que gͦ nobis spes ẽ. qui ñ sumꝰ
sine peccato: Audi spemituam. filius ma¬
net in et̃num. Si gͦ filius uos liberauerit:
tunc utre liberi critis. Hec spes nr̃a ẽ frẽs.
ut a libero liberemur: ⁊ liberando nos ser
uos faciat. Serui enim eramꝰ cupiditatis:

Expanded text:
enim rex justus sederit in throno, sicut Scripenim rex justus sederit in throno, sicut Scriptura loquitur, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato ? Multum nos terruit, o fratres mei, dicendo, Servus non manet in domo in aeternum. Adjungit autem, et dicit, Filius autem manet in aeternum. Ergo solus in domo sua erit Christus? nullus illi populus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et terruit, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus; spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aeternum. Quae sine peccato? Audi spem tuam. Filius manet in aeternum. Si ergo filius vos liberaverit, tunc vere liberi eritis. Haec spes nostra, fratres, ut a libero liberemur, et liberando servos nos faciat. Servi enim eramus cupiditatis:
Abbreviated transcription (Latin):
recedit a se Peccatum enim quod facit:
intus est. fecit peccatum: ut aliquam cor¬
poralem caperet uoluptatem. Ad xp̃m om̃t
fugiamus: contra peccatum dm̃ liberatorẽ
uiterpellemus. Uenales nos petamus:
ut eius sanguine redimamur: Dieit enim
dominus. Gratis enim uenundati estis:
⁊ sine argento redimimini. Sine p̃tio. sed
ur̃o: quia meo. Hoc dñs ditit. Ipsc enim p̃¬
tium dedit: ñ argentum. s sangunem
uium. Nam nos ⁊ icrui ⁊ egeni remaniera¬
mus. Liberat gͦ ab hac seruitute solus dñs:
quia uam non habuit: ipse de illa liberat.
Solus enim in hac carne uenit sine peccato.
Cum enim omnis qui facit peccatum scriuis
est peccati: que sit spes nobis libertatis aud
te. Seruuis autem inquit: non manct in
domo in et̃ñum. Eccłia est domus: seruus
peccator est. Multi intrant in eccłiam pecca¬
tores. Non ergo dixit. seruus non est in do¬
.mo. s non manet in domo in et̃num. Si gͦ
nullus ibi seruus erit. quis ibi erite Cum

Expanded text:
recedit a se: peccatum enim quod facit, recedit a se: peccatum enim quod facit, intus est. Fecit peccatum, ut aliquam corporalem caperet voluptatem: voluptfugiamus, contra peccatum Deum liberatorem interpellemus: venales nos petamus, ut ejus sanguine redimamur. Dicit enim Dominus, Gratis venumdati estis, et sine argento redimemini . Sine pretio, sed vestro; quia meo. Hoc Dominus dicit: ipse enim pretium dedit, non argentum, sed sanguinem suum. Nam nos et servi et egeni remanseramus. 5. Liberat ergo ab hac servitute solus Dominus: qui illam non habuit, ipse de illa liberat; solus enim in hac carne venit sine pCum ergo omnis qui facit peccatum servus sit peccati, quae sit spes nobis libte. Servus autem, inquit, non manet in domo in aeternum. Ecclesia est domus, servus peccator est. Intrant multi in Ecclesiam peccatores. Non ergo dixit, Servus non est in domo; sed, non manet in domo in aeternum. Si ergo nullus ibi servus erit, quis ibi erit? Cum
Abbreviated transcription (Latin):
uitanda. Amen amen dico uobis: ueritas
dicit. Et quale est domini dĩ nr̃i dicere: am̃
amen dico uobis: Multum commendat.
quod ita ꝓnuntiat. Quodam modo si dici fas
est. iuratio eius est: amen amen dico uobis.
Amen quippe: interpreratur uerum. Ueri
dico. mentiri omnino non posset: tamen
commendat. inculcat᷑: dormientes quodam¬
modo extitat: intentos facit: contempni ñ
uutt. Quid dicens: Amen amen dicouo¬
bis: quia omnis qui facit peccatum. ser¬
uus est peccati. Omiscrabilis scruitus. Ple¬
rumq homines cum dominos malos pa¬
tiuntur. uenales se petunt: ñ querentes
dominum non habere: s saltem mutare
iet: Apud quem interpeulet: Apud quem
se uenalem petate Ocinde scruus hominis
aliquando sui domini duris impcriis fa¬
tigatus. fugiendo iequiescit᷑ seruus pecca¬
ti quo fugit: Secum se trahit : quocũꝙ
fugerit. Non fugit scipsam mala consci¬
entia: ñ ẽ quo cat: sequitur se: unmo non

Expanded text:
vitanda. Amen, amen dico vobis, Veritas vitanda. Amen, amen dico vobis, Veritas dicit: et quale est Domini Dei nostri dicere, Amen, amen dico vobis? Multum commendat quod ita pronuntiat; quodammodo, si dici fas est, juratio ejus est, Amen, amen dico vobis. Amen quippe interpretatur, Verum: et dico, mentiri omnino non posset: tamen commendat, inculcat; dormientes quodammodo excitat, intentos facit, contemni non vult. Quid dicens? Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. O miserabilis servitus! Plerumque homines cum dominos malos patiuntur, venales se petunt; non quaerentes dominum non habere, sed saltem mutare;llet? apud quem interpellet? apud quem se venalem petat? Deinde servus hominis aliquando sui domini duris imperiis fatigatus, fugiendo requiescit: servus peccati quo fugit? Secum se trahit quocumque fugerit. Non fugit seipsam mala conscientia, non est quo eat, sequitur se; imo non
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde nonne ipse est ppłs qui in egypto
lateres faciebat: ⁊ regib duris non saltẽ
in auro ⁊ inaigento. s in luto seruiebat:
Si nemini seruistis unquam omgrati: qͥd
est quod assidue uobis imputat ds̃. quod
uos de domo seruitutis liberauit: An forte
patres ur̃i seruierunt ⁊ uos autem qui lo¬
quimini. nemini unquam seruistis: Quo¬
modo gͦ soluebatis iam tributa romanis:¬
Mouit enim mefrẽs hominum uana suꝑbia
qui etiam de ipsa quam carnalit intellige¬
bant sua libeitate. mentiti sunt dicentes:
nemini scriuuimus unquam. Dominus au¬
tem quid eis respondit. hoc potius ⁊ inten¬
tius audiamus: ne ⁊ nos ipsi serui muenia¬
mur. Respondit enim cis ihx. Am̃ am̃ dico
uobis: quia omnis qui facit peccatum. ser¬
iuis peccati est. Seriuis est: utinam homi¬
nis ⁊ non peccati. Quis ñ subhis uerbis ꝯ¬
tremiscat : Prestet nobis dominus ds̃ nr̃
hac libertate appetenda: ⁊ de illa scruitute

Expanded text:
Deinde, nonne ipse ille est populus qui in Aegypto Deinde, nonne ipse ille est populus qui in Aegypto lateres faciebat, et regibus duris non saltem in auro et argento, sed in luto serviebat ? Si nemini servistis unquam, o ingrati, quid est quod assidue vobis imputat Deus quod vos de domo servitutis liberavit ? An forte patres vestri servierunt, vos autem qui loquimini, nemini unquam servistis? Quomodo ergo solvebatis jam tributa RomanisMovet enim me, fratres, hominum vana superbia, quia etiam de ipsa, quam carnaliter intelligebant, sua libertate mentiti sunt dicentes, Nemini servivimus unquam. 3. Dominus autem quid responderit, hoc potius et intentius audiamus, ne et nos ipsi servi inveniamur. Respondit enim eis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Servus est, utinam hominis et non peccati. Quis non sub his verbis contremiscat? Praestet nobis Dominus Deus noshac libertate appetenda, et de illa servitute
Abbreviated transcription (Latin):
rat: nisi uberum facit. Hoc in uerbo gre¬
co planius est: nam in latina consuetudi¬
ne plerumq dicimus hominem liberari
quod ad libertatem non ꝑtintt. s tantum
ad salutem: sicut quisquam dicitur liberari
ab infirmitate. usitate dicitur: non tam̃¬
ꝓprie. Deniq ⁊ uidei sic intellexert̃. ⁊ resp̃o¬
derunt er non illi qui iam crediderant᷑:
s qui inturba erant nondum credentes:
Nesponderunt ei. Semen abrahe sumus:
⁊ nemini scruiuimꝰ unquam. Quomodo
tu dicis. liberi eritis: Non autem dixerat
dominus liberi eritis: s ueritas liberabit
uos. In quo tamen uerbo illi quia sicut
dixi patet in greco. non intellexerunt ni¬
si libertatem: ⁊ extuierunt se quod semen
essent abrahe:⁊ dixerunt.Semen abra¬
he sumus:⁊ nemini scruiuimꝰ umquam.
Quomodo tu dius. liberi eritis: O pellis in¬
flata: ñ est ista magnitudo:. s tumor. Et hoc
ipsum scdm̃ huius temporis libertat̃t̃. quo¬
modo uerum dixistis⁊ nemini scriuuimꝰ
unquam: Ioseph non ẽ uenundatus :

Expanded text:
uam liberum facit. Hoc in verbo graeco planius est. Nam in latina consuetudine plerumque dicimus hominem liberari, quod ad libertatem non pertinet, sed tantum ad salutem: sicut quisquam dicitur liberari ab infirmitate; usitate dicitur, non tam. Denique et Judaei sic intellexerunt, et responderunt ei: non illi qui jam crediderant, sed illi qui in turba erant nondum credentes: responderunt ei, Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? Non autem dixerat Dominus, Liberi eritis; sed, Veritas liberabit vos. In quo tamen verbo illi, quia, sicut dixi, patet in graeco, non intellexerunt nisi libertatem; et extulerunt se quod semen essent Abrahae, et dixerunt, Semen Abrahae sumus; et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? O pellis inflata! Non est ista magnitudo, sed tumor. Et hoc ipsum secundum hujus temporis libertatem quomodo verum dixistis, Nemini servivimus unquam? Joseph non est venumdatus ?
Abbreviated transcription (Latin):
rea paucis intueri: quam pulchre legał
umbra pasche. nr̃o uero pasche in quo m¬
molatꝰ ẽ xp̃c. non tantum mysterii s ⁊ tẽ¬
poris ratione concordet. Decima inquit die
mensis pͥmi tollat unusquisq agnũ ꝑ fami¬
lias domus sue iuixta quem ritum tolletis
⁊ hedum: ⁊ seruabitis usq ad quartum
decimum diem mensis. Decuna enim die
mensis pͥmi. id c̃ ante quinq dies pasche
sicut iohannes euanglista testat᷑. egredi¬
ens om̃is ppłs in montẽ oliuaꝵ. tulit inde
dominum qui agnus ẽ : quia uenit ut
peccata tolleret: ⁊ peccatum in eo non est:
Hedus: quia peccati insimulatus est. Ag¬
num domi intulerunt: qui gaudentes
canebant. Benedictus qui uenit rex in
nomine domini. Hedum: qui contra ⁊e¬
ocuiitus: dixit ad cos qui ei cum loqueret᷑
crediderant. Si manscritis in u̾bo mes. ue¬
re discipuili mei eritis. Qui enim ꝑseue¬
rauerit usq in finem: hic saluus erit.
st cognoscctis ueritatem que modo uos lã¬

Expanded text:
rea paucis intueri quam pulchre legalis rea paucis intueri quam pulchre legalis umbra Paschae, nostro vero Paschae, in quo immolatus est Christus, non tantum mysterii, sed et temporis ratione concordet. Decima, inquit, die mensis plias domus suae. Juxta quem ritum tolletis et haedum, et servabitis eum usque ad quartum decimum diem ejusdem mensis . Decima enim die mensis primi, id est, ante quinque dies Paschae, sicut Joannes evangelista testatur, egrediens omnis populus in montem Olivarum, tulit inde Dominum. Qui agnus est, quia venit ut peccata tolleret, et peccatum in eo non est, haedus, quia peccati insimulatus est. Agnum domi intulerunt, qui gaudentes canebant: Benedictus qui venit Rex in nomine Domini; haedum, qui contra zeoccultus, dixit ad eos qui ei, eum haec loqueretur, crediderant, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Et cognoscetis veritatem, quae modo vos la
Abbreviated transcription (Latin):
autem dicit illis. Utiq. Nunquam legistis.
quia ex ore infantium ⁊ lactentium ꝑfecisti
laudem: Quani moderate sententia tem¬
perata. ⁊ responsio in utrumq uergens. ⁊
audire cupiebant. benefacunt pueri ut
mͥ testimonium ꝑhibeant: nec rusum. ex¬
rant. pueri surt. debetis etati ignoscere
s ꝓfert exemplum de octauo psalmo: ut
pueroꝵ dicta firmaret. Et relictis illis. abiit
foras extra ciuitatem in bethaniam: ibiq
mansit. Reliquit incredulos: ⁊ urbem egres¬
sus contradicentium. iit in bethaniam q̃
interpretatur domus obedientie. iam t̃e
uocationem gentium p̃figurans: ibiq
mansit: quia in isrł ꝑmanere ñ potuit.
Hoc quoq intelligendum est quod tante fu¬
erit pauꝑtatis. ⁊ ita nuill adulatus sit: uit
in urbe maxima nullum hospitẽ. nullam
inuenerit mansionem: s in agro paruulo
apud lazarum sororesq eius habitaret:
eoꝵ quippe uicus bethania est. Libet inte¬

Expanded text:
autem dicit eis: Utique. Numquam legistis, autem dicit eis: Utique. Numquam legistis, quia ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem? Quam moderate sententiam temperat, et responsio utrimquaudire cupiebant. Bene facmihi testimonium perhibeant, nec rursum, errant: pueri sunt, debetis aetati ignoscere; sed profert exemplum de octavo psalmo, ut, m puerorum dicta firmaret. Et relictis illis, abiit foras extra civitatem in Bethaniam, ibique mansit. Reliquit incredulos, et urbem egressus contradicentium, ivit Bethaniam, quod interpretatur domus obedientiae, jam tunc vocationem gentium praefigurans, ibique mansit, quia in Israel permanere non potuit. Hoc quoque intelligendum est, quod tantae fuerit paupertatis, et ita nulli adulatus sit, ut in urbe maxima nullum hospitem, nullam invenerit mansionem, sed in agro 167 parvulo apud Lazarum sororesque ejus habitaret: eorum quippe vicus Bethania est.