comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionem sic sepe commendat
tanquam sola precipienda sit. sine
qua non possunt prodesse ceterabo¬
na. et que non potest haberi sine ce¬
teris bonis quib homo efficit᷑bonꝰ.
Pro hac autem dilectione patient᷑
debemus etiam mundi odia susti.¬
nere. Necesse est enun ut nos oderit.
quos cernit nolle qił ililigit. S plu¬
rimum nos de seipso dñs consolat᷑.
Qui cum clixisset hec mando uob̾
ut diligatis inuicem. adiecit atq a¬
it. Si mundus uos odit. scitote
q̃m me priorem uobis ocdio habuit.
Our ergo se membrum supra uer¬
ticem extollit: Recusas esse in cor-¬
pore. si non uis odium mundi susti¬
nere cum capite: Side mundo inqͥt
essetis. mundus qł suum erat dili¬
geret Qniu̾se utiq boc ilicit ȩccłie
quia plerumq etiam ipsam mun-¬
di nomine appellat: sicut est illuil
deus erat in xp̃o mundum reconci¬
lians sibi: itemq illud non uenit
filius homius ut iudicet munilũ.
s ut saluet᷑ mundus per ipsum. Et

Expanded text:
dilectionem sic saepe commendat, dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. 2. Pro hac autem dilectione patienter debemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat: sicut est illud, Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Itemque illud. Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Et
Abbreviated transcription (Latin):
tus noster. De fructu itaq nob mai¬
dans. hec mando inquit uobis ut
diligatis inuicem. Unde et apostis
paulus cum contra opera carnis ñ¬
mendare fructum spiritus uelle
a capite hoc posuit. fructus inqui
spiritus caritas est: ac deuide cen¬
ra taiquam ex isto capite exorta ee
religata contexuit. que sunt gaui¬
um. pax. longanumitas. benigunte
bonitas. fides. mansuetudo. conti¬
nentia. Quis autem bene gauder
qui bonum non diligit. unle gai¬
detͤ Quis pacem ueram: nsi cũ
illo potest habere qũe ueraert lil¬
qu: Quis est longanimis in bono
perseuerant᷑ tenendo. nisi ferueat
ailigendo : Quis est benignus ni¬
s ailigat cui opitulat᷑ᷤ Quis bonꝰ
nisi diligendo efficiat᷑ᷤ Quis salu¬
briter fidelis nisi ea fide que per
ailectionem operat᷑ᷤ Quis mausu¬
etis utiliter: cui non dilectio mode¬
retur: Quis ab eo continet unile
turpat᷑. nisi diligat uude hones¬
tat᷑ Merito itaq magister bonꝰ

Expanded text:
tus noster. De fructu itaque nobis mantus noster. De fructu itaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolus Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? Quis utiliter mansuetus, cui non dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus
Abbreviated transcription (Latin):
seruisse meministis: hic autem
aicit sequenti scilicet lectione quã
modo cum recitaretur audistis. hec
mando uobis ut diligatis inuic̃e.
ac per hoc iutelligere debemus hẽ
esse fructum nr̃m de quo ait. ego
uos elegi ut eaus et fructum affe¬
ratis et fructus uester maneat. et
quod aduuxit. ut quodeumq pe¬
tieritis patrem in nomine meo ilet
uobis. Tunc itaq dabit nobis si di¬
ligamus inuicem. et hoc ipsũ ipse
dederit nob̃ qui nos elegit non ha-¬
bentes fructum. quia non eum nos
elegeramus. et posuit nos ut fes¬
tum afferanus hoc est inuice li sa¬
mus. quem fructum sine illo bas¬
re non possumus. sicut palmires
facere sine uite nichil possunt s¬
ritas ergo est fructus nr̃. quamqe¬
fiit apostołidle corle puro et cons¬
entia boua et fide non ficta: ac aui¬
gius inuicem. hac diligimus s̃
Neq enum uera dilectione dilig¬
mus inuicem. nisi diligentes em
Diligit enim unusqͥsq pxinũ t̃¬
tota lex pencler et ꝓphete. hie est frur¬

Expanded text:
seruisse meministis. Hic autem dicit, sequenti scilicet lectione, quam modo cum recitaretur, audistis: Haec mando vobis, ut diligatis invicem. Ac per hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait, Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Et quod adjunxit, Ut quodcumque petieritis Patrvobis: tunc utique dabit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine vite nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque enim vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligentes Deum Diligit enim unusquisque proximum ttota Lex pendet et Prophetae : hic est fruc
Abbreviated transcription (Latin):
quia sumus in xp̃o. et aliud uolu¬
mus quia sumus adhuc in hocsi¬
culo. De mansione namq huius
seculi nobis aliquando subrepit u
hoc petamus quod nobis non expe¬
dire nescimus s absit ut fiat nobsi
manemus in xp̃o qui non facit ql
petimus uisi qł expedit nob̃. Mis¬
uentes cum uerba eius in nob̾ ma¬
nent qłcumq uoluerimus periiꝰ
et fiet nob̃. quia si petimus et no
fiet. non hoc petimus qł habet ĩ¬
sio ui eo. nec qł habent uerba ens
que manent in nobis. s quod habã
cupulitas et infirmitas carnis qu
non est i eo ⁊ ini qua ñ manent ilae
eius. Nam utiq ad uerba eus ꝑ

Expanded text:
quia sumus in Christo, et aliud voluquia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit, quando petimus, nisi quod expedit nobis. Maeo, cum verba ejus in nobis manent. quodcumque voluerimus petemus, et fiet nobis. Quia si petimus et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis; sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus. Na
Abbreviated transcription (Latin):
tam gratiam palmitib non prebe¬
ret nisi etiam deus esset. Nerum
quia ita sine ista gratia non potest
uiuii ut mors in potestate sit liberi
arbitrii: siquis in me inquit non
manserit mutetur foras sicut pal¬
mes et arescet. et colligent eum ⁊ in
ignem mutent et arclet. Lagna ita-
q uitis tanto sunt contemptibilio¬
ra si in uite non manserint. quan¬
to gloriosiora si manserint. Demq
sicut de hiis etiam per iherechies
ꝓphetam dñs dicit. precisa nuula
agricolarum usib prosunt nuis
fabrilib operib leputant᷑. Pnis
de duob palmiti congruit. aut
tis aut ignis. Si in uite non est
igne erit. Ut ergo in igne non sir
in uite sit. Si manseritis in me n¬
quit et uerba mea in uobis maisꝰ¬
ruit. qđ cumq uolueritis peten.
et fiet uob̾. Ianeudo quippe inñ
quid uelle possunt nisi ql conue¬
nit xp̃oꝰ quid uelle possunt mang¬
do in saluatore. nisi qł non alie nũ
est a saluteͤ Aluid quippe uolunꝰ

Expanded text:
tam gratiam palmitibus non praebetam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaue vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint. Denique sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit. Ut ergo in igne non sit, in vite sit. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non alienum est a salute? Aliud quippe volumus,
Abbreviated transcription (Latin):
quatur uidete. et si est in uob̾ ullꝰ
sensus horrete. Qui enun a semet¬
ipso se fructum existimat ferre. in
uite non est. Qui in uite non ẽ: in
nus non est. Hec sunt ꝓfunda sub¬
mersionis ur̃e. Etiam atq etiam
considerate quid adhuc ueritas
adiungat et ilicat. Ego sum inqͥt
uitis. uos palmites. Qui manet
in me et ego un eo. hic fert fructũ
multum: quia sine me nichil poteᷤ¬
tis facere. Ne quisquam putaret
saltem paruũ aliquem fructũ pos¬
se a semetipso palmitẽ ferre cum
dixisser hic fert fructũ multũ. nõ
ait quia sine me par eũ potestiꝰ fa¬
cere. s nichil potestis facere. Siue
ergo par ũ siue multum sine illo
fieri non potest sine quo fieri nichil
potest: quia et si parum attulerit
palmes eum purgat agricola ut plꝰ
afferat. Tamen nisi in uite manse¬
rit et uixerit de radice quantum¬
libet fructũ a semetipso non potest
ferre. Quamius autem xp̃c uitis
non esset nisi homo esset. tamen is¬

Expanded text:
quatur videte, et si est in vobis ullus quatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vite non est, in nus non est. Haec sunt profunda submersionis vestrae. 3. Etiam atque etiam considerate quid adhuc veritas adjungat et dicat: Ego sum, inquit, vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen is
Abbreviated transcription (Latin):
li perboꝵ. Ecce cui si auilent respon¬
aant. qui ignorantes dei iuisticiam
et suam uolentes constituere. ius¬
ticie dei non sunt subiecti. Hece cui
respondeant sibi placentes. et ad
bona opera facienda deum sibi ne¬
cessarium non putantes. Nonne
huic resistunt ueritati homines
mente corrupti. reprobi circa fidẽ.
qui respondent et loquunt᷑ iniqͥ¬
tatem dicentes a deo habemꝰ quod
homines sumus. a nob̃ ipsis autẽ
qł iusti sumus: Quid dicitis qui
uos ipsos decipitis non assertores
s precipitatores liberi arbitrii ex
alto elationis per mania presũp¬
tionis in ꝓfunda sub mersionis:S
Nempe uox uestra est: ql̃ homo
ex semetipso facit iusticiã. hoc ẽ altũ
elationis ur̃e. s ueritas contradicit
et dicit. palmes non potest ferre fruc-¬
tum a semetipso nisi manserit inui¬
te. Ite nunc per abrupta. et non ha-¬
bentes ubi figamini: uentosa loqͣci¬
tate iactamini. Hec sunt mania
presumptionis ur̃e. s quid uosse¬

Expanded text:
superborum. Ecce cui si audent responsuperborum. Ecce cui si audent respondeant, qui « ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem , qui respondent et loquuntur niquitatem, dicentes: A Deo habemus quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos decipitis, non assertores, sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in profunda submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae. Sed quid vos se
Abbreviated transcription (Latin):
item se dixit iħ̾e
esse et discipulos
suos palmites. et
agricolam patr̃e:
unde iam pridem
sicut potuinuis disputatũ est. In
hac autẽ lectione cum adhuc de se¬
iyso qui est uitis et de suis palmiti¬
hus hoc est discipulis loqueretur.
mauete inquit in me: et ego in uo¬
bis. Non eo modo illi in ipso. sicut
ipse in illis. Utrumq autẽ prodest.
non ipsi s illis. Ita quippe sunt in
iute palmites ut uiti non conferãt.
s inde accipiant unde uiuant. Ita
uero uitis est in palmitib ut uita¬
lealimentum subministret eis non
sumat ab eis. ac per hoc manentem
in se habere xp̃m et manere in xp̃isto
discipulis prodest utrumq non xp̃o
Dam preciso palmite. potest de uiua
radice alius pullulare. Qui autem
precisuᷤ ẽ. sine radice non potest uiue¬
re. Beniq adiungit et dicit. Sicut
palmes non potest ferre fructum a
semetipso nisi manserit in uite: sie
et uos nisi in me manseritis. Mag¬
na gratie commendatio fr̃es mei Cor¬
la instruit humilium: ora obstruit

Expanded text:
item se dixit esse Jesus, et discipulos suos palmites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueretur: Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque, non Christo. Nam praeciso palmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. 2. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi mannec vos, nisi in me manseritis . » Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit
Abbreviated transcription (Latin):
clis. Ab huius orationis uerbiᷤ
et sensib non recedamꝰ petitioni¬
huis nr̃is. et quicqͥd petierimus
siet nobis. Tunc enim dicenda st̃
mus que precipit et diligimus
que promisit. Quando autẽ uer¬
ba eius manent in memoria nec
inueniunt᷑ in uita. non computa¬
tuir palmes in uite: quia uitẽ non
atrahit ex radice. Adhanc diffe¬
rentiam ualet qđ scriptum ẽ: et
memoria retinentib manlata eiꝰ
ut faciant ea. Multi enim memo¬
na rerinent ut contempnant uel
etiam lerideant et oppugnent ea.
ln hiis uerba xp̃i non manent. qͥa
tangunt quodammodo non cohe-¬
rent: et ideo illis non erunt in be-¬
neficium s in testimoniũ: Et qͥa
sic uisunt eis ut non maneant in
els. ad hoc tenentur ab eis ut iu-¬
slicentur ex eis.¬

Expanded text:
lis . Ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda suntmus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur ex eis.
Abbreviated transcription (Latin):
carne qua erat indutus ewange¬
listarum uestigia confirmauit:
Et luiteo quidem ut se precinge¬
ret.posuit uestimenta que habe¬
bat: ut autẽ formam serui accipe¬
ret quando semeripsum exmani¬
uit. non quod habebat deposuir.
s quod ñ habebat accepit. Cru¬
cifigenilus sane suis expoliatus
est uestimentis. et mortuus inuo¬
lutus est linteis: et tota illa eius
passio nr̃a purgatio est. Passip us
igitur exitia. premisit obseqla:
non solum eis pro quib erat subi¬
turus mortem. s etiam illi qͥ eum
fuerat traditurus ad mortẽ. Tan¬
ta est quippe humane humilitans
utilitas. ut eam suo commendaite
amplo etiam durtna subltmitas:
ua homo superbus in et̾nũ pe¬
iret. nisi eum deus humilis in¬
neuret. Ueuit enun filus homi¬
ns querere et saluum facere quoil
pccierat. Perierat autem suꝑbiã
acceptoris secutus. hunulitatem
relemptoris sequatur inuentus.

Expanded text:
carne qua erat indutus, Evangecarne qua erat indutus, Evangelistarum vestigia confirmavit? Et linteo quidem ut se praecingeret, posuit vestimenta quae habebat: ut autem formam servi acciperet quando semetipsum exinanivit, non quod habebat deposuit, sed quod non habebat accepit. Crucifigendus sane suis exspoliatus est vestimentis, et mortuus involutus est linteis: et tota illa ejus passio, nostra purgatio est. Passurus igitur exitia, praemisit obsequia; non solum eis pro quibus erat subiturus mortem, sed etiam illi qui eum fuerat traditurus ad mortem. Tanta est quippe humanae humilitatis utilitas, ut eam suo commendaret exemplo etiam divina sublimitas: quia homo superbus in aeternum periret, nisi illum Deus humilis inveniret. Venit enim Filius hominis quaerere et salvum facere quod perierat . Perierat autem superbiam deceptoris secutus, ergo humilitatem Redemptoris sequatur inventus.
Abbreviated transcription (Latin):
ei pater in manus. ⁊ quia a deo
exiit et ad deum uadit. Cũ ergo
illi pater omnia dedisset in manꝰ
ille discipuloꝵ non manꝰ s pedes
lauit. Et cum sciret se a deo exisse
et ad deum ꝑgere. non dei dñi sed
hominis serui impleuit officiũ.
Ad hoc autem pertinet qđ etiam
de traditore ipsius qui iam talis
uenerat qui nec ab illo ignorabat᷑
preloqui uoluit. ut hoc quoq ai
maximum cumulũ humilitatis
acrederet. quod etiam illi non de¬
dignatus est pedes lauare: cuius
manus iam preuulebar in scelere.
Quud autẽ mirum si surrexit a ce¬
na et posuit uestimenta sua. qui
cum in forma dei esset semet ipsũ
exiuaniuit:Et quid mirum si
precinxit se luiteo. qui formã ser
ui accipiens habitu est inuentus
ut homo: Quid mirum si misit
aquam in pelium unde lauaret
pedes discipuloꝵ. qui in terram.
sanguinem fuilit: quo inmundi¬
ciam dilueret peccatorum: Quia
mrum si linteo quo erat precut¬
tus pedes quos lauerat tersit. qͥ¬

Expanded text:
ei Pater in manus, et quia a Deo ei Pater in manus, et quia a Deo exiit, et ad Deum vadit. Cum illi ergo omnia Pater dedisset in manus, ille discipulorum non manus, sed pedes lavit: et cum se sciret a Deo exiisse, et ad Deum pergere, non Dei Domini, sed hominis servi implevit officium. Ad hoc autem pertinet quod etiam de traditore ipsius, qui jam talis venerat, qui nec ab illo ignorabatur, praeloqui voluit; ut hoc quoque ad maximum cumulum humilitatis accederet, quod etiam illi non dedignatus est pedes lavare, cujus manus jam praevidebat in scelere. 7. Quid autem mirum si surrexit a coena, et posuit vestimenta sua, qui cum in forma Dei esset, semetipsum exinanivit? Et quid mirum si praecinxit se livi accipiens habitu est inventus ut homo? Quid mirum si misit aquam in pelvim , unde lavaret pedes discipulorum, qui in terra sanguinem fudit, quo immunditiam dilueret peccatorum? Quid, inquam, mirum, si linteo quo erat praecinctus pedes quos laverat tersit, q
Abbreviated transcription (Latin):
dedit ei pater in manus. Ergo et
ipsum traditorem. Nam si eum
in manib non haberet. non utiq
illo uteret᷑ ut uellet. Proinde
traditor iam traditus erat ei qũe
tradere cupiebat. atq ita malum
tradendo faciebat: ut de illo tra¬
dito bonum fieret quod uesciebat.
Sriebat enum dñs quid faceret
pro amicis. qui patienter utebat᷑
inmieis: ac sic onũa ilederat par̾
in manus eius. et in usum maĩa:
et in effectum bona. Sciens etiã
quia a deo exiit et ad deũ uadit.
nec deum cum inde exiret. nec
nos deserens cum rediret. Hec
ergo sciens surgit a cena. et ponit
uestimenta sua. Et cum accepis¬
set linteum. precuxit se. Bein¬
de mutit aquam in pelium. et ce¬
pit lauare pedes discipulorum:⁊
extergebat linteo quo erat p̾cine¬
tus. O ebemus dilectissimi sensũ
en angeliste diligenter attenderes
Loquuturꝰ quippe de tanta dñi
humilitate. prius eiꝰ celsitudinẽ
uoluit commendare. Ad hoc per¬
tinet qđ ait sciens qͥa omia dedit

Expanded text:
dedit ei Pater in manus. Ergo et dedit ei Pater in manus. Ergo et ipsum traditorem: nam si eum in manibus non haberet, non utique illo uteretur ut vellet. Proinde jam traditor traditus erat ei quem tradere cupiebat, atque ita malum tradendo faciebat, ut de illo tradito bonum fieret quod nesciebat. Sciebat enim Dominus quid faceret pro amicis, qui patienter utebatur inimicis: ac sic omnia dederat Pater in manus ejus, et in usum mala, et in effectum bona. Sciens etiam quia a Deo exiit, et ad Deum vadit: nec Deum, cum inde exiret; nec nos deserens, cum rediret. 6. Haec ergo sciens, surgit a coena, et ponit vestimenta sua; et cum accepisset linteum, praecinxit se. Deinde mittit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. Debemus, dilectissimi, sensum Evangelistae diligenter attendere. Locuturus quippe de tanta Domini humilitate, prius celsitudinem ejus voluit commendare. Ad hoc pertinet quod ait, Sciens quia omnia dedit
Abbreviated transcription (Latin):
maligna spiritualia. si non essent
stiam maligni spiritus. Ab spũ
enim spiritualia nominant᷑. Seil
quomodo ista fiant ut diabolice
suggestiones inmittantur et hu¬
manis cogitationib misceantur.
ut eas tanqͣ. suas deputet homo.
uiude scit homo: d ec dubitandũ
est etiam bonas suggestiones a bo¬
no spiritu ita latenter ac spiritu¬
aliter fieri. Sed interest quibnã
earum mens humana consentiat.
diuino auxilio uel deserta per me¬
ritum: uel adiuta per gratiã. Fac¬
tum ergo iam fuerat in corde uide
per impositionem diabolicam ut
traderet discipulꝰ magistrũ. sed
quem non didicerat ileum. Lam
talis uenerat ad conuiuiũ explo¬
rator pastoris. insidiator saluato¬
ris. uenditor redemptoris: iam ta¬
lis uenerat et uidebat᷑ et toleraba¬
tur. et se ignorari arbitrabatur:
quia in eo quem uolebat fallere
fallebatur. At ille isto in ip̃o cor¬
de intus conspecto. nesciente sci¬
enter utebatur: Sciens quia oĩa

Expanded text:
maligna spiritualia, si non essent maligna spiritualia, si non essent etiam maligni spiritus. A spiritu enim spiritualia nominantur. Sed quomodo ista fiant, ut diabolicae suggestiones immittantur, et humanis cogitationibus misceantur, ut eas tanquam suas deputet homo, unde scit homo? Nec dubitandum est etiam bonas suggestiones a bono spiritu ita latenter ac spiritualiter fieri: sed interest quibusnam earum mens humana consentiat, divino auxilio vel deserta per meritum, vel adjuta per gratiam. Factum ergo jam fuerat in corde Judae per immissionem diabolicam, ut traderet discipulus magistrum, sed quem non didicerat Deum. Jam talis venerat ad convivium, explorator Pastoris, insidiator Salvatoris, venditor Redemptoris; jam talis venerat, et videbatur, et tolerabatur, et se ignorari arbitrabatur: quia in eo quem volebat fallere, fallebatur. At ille isto in ipso corde intus inspecto, nesciente scienter utebatur. 5. Sciens quia omnia
Abbreviated transcription (Latin):
linteum. precuxit se. Deinde mi¬
sit aquam in peluim. et cepit laua¬
re pedes discipuloꝵ. et extergere
linteo quo erat precinctus. Non
ita debemus ceuam intelligere
factam. ueluti iam consumptam
atq: trausactam. Ahuc enim
renabatur. cum dñs surrexit et
pedes lauit discipulis siuis. Nam
postea recubuit. et buccellam suo
naditori postea dedit: utiq cena
nonilum finita. hoc est dum ad¬
huc panis esset in mensa. Cena
ergo facta dictum est iam parata.
q ad conuiuantium mensam u¬
sumq perducta. Quol autẽ ait
cum idiabolus iam misisset in cor
ut traderet eum iulas symon
scariothis: si queris quid missũ
sit in corde uide. hoc utiq ut tra¬
deret eum. Missio ista. spiritu
alis suggestio est. Non fit per au¬
rem s per cogitationem. ac per
hoc non corꝑalit̾ s spũaliter.
Neq enum spirituale qł dicitur
semper in laude accipiendum ẽ.
houit apls queidam spiritualia
nequitie in celestib. aduersus
que nobis colluctationem esse
testatur. Non autem essent etiã

Expanded text:
e. Deinde mittit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. » Non ita debemus intelligere coenam factam veluti jam consummatam atque transactam: adhuc enim coenabatur, cum Dominus surrexit et pedes lavit discipulis suis. Nam postea recubuit, et buccellam suo traditori postea dedit, utique coena nondum finita, hoc est, dum adhuc panis esset in mensa. Caena ergo facta, dictum est, jam parata, et ad convivantium mensam usumque perducta. 4. Quod autem ait, Cum diabolus jam misisset in cor, ut traderet eum Judas SimonScariothis. » Si quaeris quid missum sit in cor Judae, hoc utique ut traderet eum. Missio ista, spiralis suggestio est: non fit per aurem, sed per cogitationem; ac per hoc non corporaliter, sed spiritualiter. Neque enim spirituale quod dicitur, semper in laude accipiendum est. Novit Apostolus quaedam spiritualia nequitiae in coelestibus, adversus quae nobis colluctationem esse testatur : non autem essent etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qͥa ⁊ si aliqͥs ẽ a latere tuo. nullꝰ ẽ
in corde tuo. Et ñ sit ullus in corde
tuo. xp̃c sit in eorde tuo. unctio ip̃iꝰ
sit in corde. ne sit in solitudine cor
sitiens. et non habens fontes qͥb
uirigetur. Interior ergo magist̃
est qui docet. Ap̃c docet. insptra¬
tio ipsius docet. Ubi illius inspi¬
secus ianiter perstrepunt uer¬
ba. Sic sunt ista uerba fratres. Ter¬
ba que forisecus dicimus. quomͦ¬
sunt ᷤ Agricola ad arborem form¬
secus operatur. alhibet aqũa et
diligentiam culture. quelibet fo¬
rinsecus adhibet. Numqͥd format
pomaᷤ. Numquid nuditatẽ ligno¬
rum uestit umbra foliorũ. Num¬
quid tale aliquid intrinsecꝰ agit:
S iuis agit hoc. Audite agricolã
apłm. et uidete quid sumus. ⁊ au¬
dite magistrum interiorem. Ego
plantaui apollo rigauit. sed deus
incrementum dedit. Neq qui
plantat est aliqͥd neq qui rigat.
s qui incrementum dat iłs. Hoc

Expanded text:
est; quia etsi aliquis est a latere tuo, nullus est est; quia etsi aliquis est a latere tuo, nullus est in corde tuo. Et non sit nullus in corde tuo: Christus sit in corde tuo; unctio ipsius sit in corde, ne sit in solitudine cor sitiens, et non habens fontes quibus irrigetur. Interior ergo magister est qui docet, Christus docet, inspiratio ipsius docet. Ubi illius inspinsecus inaniter perstrepunt verba. Sic sunt ista verba, fratres, quae forinsecus dicimus, quomodo est agricola ad arborem: forinsecus operatur, adhibet aquam et diligentiam culturae: quaelibet forinsecus adhibeat, numquid poma format? numquid nuditatem lignorum vestit umbra foliorum? numquid tale aliquid intrinsecus agit? Sed quis agit hoc? audite agricolam Apostolum, et videte quid sumus, et audite magistrum interiorem: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
bebant quib loquebaris. Tu dix¬
sti quia unctio ipsius docet uos
deom̃ibz. Et qͥd talem epłam fecis¬
n. Quid illos tu docebasͤ Quid
instruebas  Quid edificabas:Lã
hic udete magnum sacramentũ
fratres. Sonus uerborum nr̃oꝵ
aures percutit. Magister intus
est: nolite putare quenqũa ho¬
minem aliquid discere ab homi¬
ne. Ammonere possumus ꝑstre¬
pitum uocis nr̃e. si non sit intus
qui doceat. manis fit strepitus.
noster. Adeo fres uultis nosse.
numqͥd non sermonẽ istum om̃s
aulistisͤ Quam multi hinc in¬
docli exituri sunt ͤ. Quantũ ad
me pertinet. omnib locutus sũ.
s. quib unctio illa intus non lo¬
quitur quos sp̃e sẽs intus non do¬
at. indocti redeunt. Magisteria
forusecus. aduitoria queilam st̃
et ammonitiones. cathedras in ce¬
lo habet. qui corda docet. Prop¬
terea ait et ipse in ewangelio. no¬
lite uobis dicere magistrum in
tur. quando nemo hominũ illic

Expanded text:
bebant quibus loquebaris? Tu dixibebant quibus loquebaris? Tu dixisti, Quia unctio ipsius docet vos de omnibus. Utquid talem Epistolam fecisti? Quid illos tu docebas? quid instruebas? quid aedificabas? Jam hic videte magnum sacramentum, fratres: sonus verborum nostrorum aures percutit, magister intus est. Nolite putare quemquam aliquid discere ab homine. Admonere possumus per strepitum vocis nostrae; si non sit intus qui doceat, inanis fit strepitus noster. Adeo, fratres, vultis nosse? Numquid non sermonem istum omnes audistis? Quam multi hinc indocti exituri sunt? Quantum ad me pertinet, omnibus locutus sum; sed quibus unctio illa intus non loquitur, quos Spiritus sanctus intus non docet, indocti redeunt. Magisteria forinsecus, adjutoria quaedam sunt, et admonitiones. Cathedram in coelo habet qui corda docet. Propterea ait et ipse in Evangelio: Nolite vobis dicere magistrum in tur, quando nemo hominum illic
Abbreviated transcription (Latin):
menta. bestias. Numqͥd ignem e̾¬
numͤ Exhorresce quod minatur
et uilescit omnis mundus. siue
promittens. siue terrens. Hec sẽ¬
si uobis de hiis qui uos seducunt
ut sciatis quia unctionem habetꝰ.
Et nos unctionem quam accepim̃
ab eo. permanet in nob̃. Inctionis
sacramentum est: uirtus ipsa mui
Unctio inuisibilis caritas illa est:
que in quocũq fuerit. tanꝙͣ. radre
illi erit. quamus ardente sole
arescere non potest. Omne ql ralle¬
catum est nutritur calore solis
arescit. Et non habetis necessitat
ut aliquis doceat uos. quia uis¬
tio ipsius docet uos de om̃ib Ql
rgo nos facimus fratres qͥa doce¬
mis uosᷤ. Si unctio ipsius docet
uos de om̃ib. quasi nos sine cau¬
a laboramus. Et ut qͥd tantũ cla¬
mamus ᵈ Dimittamus uos unc¬
nioni ipsuis. et doceat uos unctio
psius. S modo michi questionẽ¬
facio. et illi ipsi apło facio. Digne¬
tur audire paruulum querentẽ
ase. ipsi toħi dico. Unctionem ha-¬

Expanded text:
menta, bestias: numquid ignem aetermenta, bestias: numquid ignem aeternum? Exhorresce quod minatur et vilescit omnis mundus, sive promittens, sive terrens. Haec scripsi vobis de his qui vos seducunt; ut sciatis quia unctionem habetis, et unctio quam accepimus ab eo, permaneat in nobis. Unctionis sacrameunctio invisibilis, charitas illa est quae in quocumque fuerit, tanquam radix illi erit, quamvis ardente sole arescere non potest. Omne quod radicatum est, nutritur calore solis, non arescit. 13. Et non habetis necessitatem ut aliquis vos doceat, quia unctio ipsius docet vos de omnibus. Quid ergo nos facimus, fratres, quia docemus vos? Si unctio ejus docet vos de omnibus, quasi nos sine causa laboramus. Et utquid tantum clamamus? Dimittamus vos unctioni illius, et doceat vos unctio ipsius. Sed modo mihi facio quaestionem, et illi ipsi apostolo facio: dignetur audire parvulum quaerentem a se; ipsi Joanni dico, Unctionem ha
Abbreviated transcription (Latin):
mastis. Amate qł audistis: ⁊ li¬
beramini a laborib ur̃is in reqͥ¬
em uite eterne. Fece quid promit¬
tit ds ͤ Uitam eternam. Eece quid
minat᷑ łsͤ Ignem eternum. Qͥ a
illis ad dextram constitutisͤ Ue¬
nite benedicti patris mei. percipi¬
te regnum qł uob̃ paratum ẽ ab
origine mundi. Ad sinistros quid¬
dicitͤ Ite in ignem eternum. qui
paratus est diabolo et angłis eius.
Illud nondum amas. uel hoc time.
Nementote ergo fr̃ẽs mei. quia ui¬
tam eternam nob̃ promisit xpistꝰ.
Hec est inquit pollicitatio qũa ip̃e
pollicitus est nobis uitam efernã
Hec scripsi uob̃ de hiis qui uess.¬
ducunt. Nemo uos seducat acl me¬
tem. promissionem uite eterne t¬
siderate. Quid potest mundus
mittere ͤᷤ quicqͥd libet promitiat
fortassis crastino morititro ꝓmit¬
tat. Et qua fronte ad illum qͥ ma¬
net in eternum exiturus es ͤ Sen
minatur michi potens homo. ut
aliquid mali faciat. Quid mina¬
tur. Oarceres. catenas. ignes.ti¬

Expanded text:
mastis: amate quod audistis, et limastis: amate quod audistis, et liberamini a laboribus vestris in requiem vitae aeternae. Ecce quid promittit Deus, vitam aeternam. Ecce quid minatur Deus, ignem aeternum. Quid illis ad dexteram constitutis? Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi. Ad sinistram quid? Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo, et angelis ejus . Illud nondum amas, vel hoc time. 12. Mementote ergo, fratres mei, quia vitam aeternam nobis promisit Christus: Haec est, inquit, pollicitatio quam ipse pollicitus est nobis, vitam aeternam. Haec scripsi vobis de his qui vos seducunt. Nemo vos seducat ad mortem; promissionem vitae aeternae desiderate. Quid potest mundus promittere? Quidquid libet promittat, fortassis crastina morituro promittit. Et qua fronte ad illum qui manet in aeternum, exiturus es? Sed minatur mihi potens homo, ut aliquid mali faciam. Quid minatur? Carceres, catenas, ignes, tor
Abbreviated transcription (Latin):
biorum tuorum. ego eustodu iu
as duras. Ad quam ergo merce¬
demͤ. Audi. et noli deficere. Si de¬
ficiebas in laborib. promissa mer¬
cede fortis esto. Quis est qui opere¬
tur in uinea. et recedat illi de cor¬
de quł accepturus est ͤ Fac illũ ob¬
litum mercedem suam. deficuint
manus. Mlemoria ꝓmissa merce¬
dis. perseuerantem facit in opere.
Et homo promisit. qͥ te potest falle¬
re. Quanto fortior esse debes in a¬
gro dĩᷤ Quanta promisit ueritaᷤͤ
cui nec succedi potest nec mori. nec
fallere potest eum eui promisit. Et
quid est ꝓmissum ͤ Uideamꝰ quid
ꝓmisit. Aurum est qił hic mul¬
tum amant homines an argentũs
An possessiones ad quas fundt̃
homines aurum. quamiuns au¬
rum multum ament ͤ An ame¬
na predia ample domus multa
mancipia. animalia numerosas
Non hec est quedam merces. ad qͣ
nos hortatur. ut in labore duremꝰ.
Quul dicitur merces istaͤ. Mita
eterna. Aulistis. et gauisi excla¬

Expanded text:
biorum tuorum ego custodivi biorum tuorum ego custodivi vias duras . Ad quam ergo mercedem? Audi, et noli deficere. Si deficiebas in laboribus, promissa mercede fortis esto. Quis est qui operetur in vinea, et recedat illi de corde quod accepturus est? Fac illum oblitum mercedem suam, deficiunt manus. Memoria promissae mercedis perseverantem facit in opere: et homo promisit qui te potest fallere. Quanto fortior esse debes in agro Dei, quando promisit veritas, cui nec succedi potest, nec mori, nec fallere potest eum cui promissum est? Et quid est promissum? Videamus quid promisit. Aurum est, quod hic multum amant homines, an argentum? An possessiones, ad quas fundunt homines aurum, quamvis multum ament aurum? An amoena praedia, amplae domus, multa mancipia, animalia numerosa? Non haec est quaedam merces ad quam nos hortatur, ut in labore duremus. Quid dicitur merces ista? Vita aeterna. Audistis, et gavisi excla
Abbreviated transcription (Latin):
diat a litigante qd̃ antixp̃c sit. Di¬
cit ei xp̃c. patiens esto. Si falsũ au-¬
disti. gaude mecum. quia et ego fal¬
saab antixp̃is audio. Si autẽ ue-¬
rum audisti. conueni conscientiã
tuam. et si audire timnes. esse plus
time. Ergo uos q ab inttio audiᷤ¬
tis. in uobis maneat. Quol si n
uobis manserit qd ab iuitio audiˢ¬
tis. et uos in filio et patre manebi¬
tis. et hec est pollicitatio quam ip¬
se pollicitus est nobis. Forte enun
quereres mercedem et diceres ec¬
ce in me q ab initio audiui custo¬
dio et obtempero. pericula. labo¬
res. temptationes. pro ista ꝑman¬
sione sustineo. Quo fructuͤ qua
merceile Quid michi postea la¬
bit. qͥa in hoc scło me uideo labora¬
re inter temptationes Non uide¬
o hic requiem esse aliqũa. Morta¬
litas ipsa aggrauat animam. et
corpus qił corrumpit᷑ premit ad in¬
feriora. s tolero omnia. ut illud qđ
ab initio auluu maneat in me. et
dicam deo meo. Propter uerba la¬

Expanded text:
diat a litigante quod antichristus sit. Didiat a litigante quod antichristus sit. Dicit ei Christus: Patiens esto; si falsum audisti, gaude mecum, quia et ego falsa ab antichristis audio: si autem verum audisti, conveni conscientiam tuam; et si audire times, esse plus time. 11. Ergo vos quod ab initio audistis, in vobis maneat. Quod si in vobis manserit quod ab initio audistis; et vos in Filio et Patre manebitis. Haec est pollicitatio quam ipse pollicitus est nobis. Forte enim mercedem quaereres, et diceres: Ecce in me quod ab initio audivi custodio, obtempero; pericula, labores, tentationes pro ista permansione sustineo: quo fructu? qua mercede? Quid mihi postea dabit, quia in hoc saeculo me video laborare inter tentationes? Non video hic requiem esse aliquam; mortalitas ipsa aggravat animam, et corpus quod corrumpitur premit ad inferiora: sed tolero omnia, ut illud quod ab initio audivi, maneat in me; et dicam Deo meo, Propter verba la
Abbreviated transcription (Latin):
quul repit. laudlant ista oĩa aĩn.
Iũiͭa auilistiᷤ qͥa laudat dñm auarit
slaudat luxuria. laudat nugacitaᷤ:
Quͥ dibi ñ audis laudẽ dare dño ñ
stcit dñs. Oorrige quod tu fecisti
ut saltietur qđ uite ds fecit. Si au¬
tem non ius. et amas et amplecteris
perata tua. contrarius es xp̃o. Intꝰ
sis foris sis. antixp̃c es. lutꝰ sis. foriᷤ
sis. palea es. S quare foris non es ᷤ
quia occasionem uenti non inuenis
i. lam ista manifesta st̃ fratres. Ne
quis dicat xp̃m non colo s deum
colo patrem ipsius. omnis qui ne¬
gat filium nec filium nec patrem
habet. et qui confitetur filium. et
filium et patrem habet. Uos gra-¬
na alloquit᷑. et qui palea erant. au¬
dliant et grana fiant. Unus quisq
considerans conscientiam suam. si
muudi amator est mutetur. fiat a¬
nator xp̃i. ne sit antixp̃e. Siquis
ndixerit qł antixp̃c sit irascitur.
iuiriam sibi factam putat. For¬
tassis inscriptione minatur. si au¬

Expanded text:
quid repit, laudam ista omnia Dominum. quid repit, laudam ista omnia Dominum. Numquid audisti quia laudalaudat luxuria, laudat nugacitas? Quidquid ibi non audis laudem dare Domino, non fecit Dominus. Corrige quod tu fecisti, ut salvetur quod in te Deus fecit. Si autem non vis, et amas et amplecteris peccata tua; contrarius es Christo. Intus sis, foris sis, antichristus es: intus sis, foris sis, palea es. Sed quare foris non es? Quia occasionem venti non invenisti. 10. Jam ista manifesta sunt, fratres. Ne quis dicat: Christum non colo, sed Deum colo Patrem ipsius. Omnis qui negat Filium, nec Filium nec Patrem habet: et qui confitetur Filium, et Filium et Patrem habet. Vos grana alloquitur; et qui palea erant, audiant, et grana fiant. Unusquisque considerans conscientiam suam, si mundi amator est, mutetur; fiat amator Christi, ne sit antichristus. Si quis ei dixerit quod antichristus sit, irascitur, injuriam sibi factam putat; fortassis inscriptionem minatur, si au
Abbreviated transcription (Latin):
ministros eius blasphemant a q̃s
corripuntur. Si autem ostendlere
illis quia xp̃i uerba dicis non un¬
ba tua conant quantum possuit
ut te conuincant uerba tua diceir
non uerba xp̃i. Si autem manite¬
tum fuerit quia uerba xp̃i dicis.
eunt et in xp̃m. incipiunt reprehe¬
dere xp̃m. Quomodo inqͥunt et qͦ¬
re nos tales fecit: Nonne dicunt
hoc cotidie. homines. conuicti de fu¬
tis siuis ͦ Praua uoluntate perut¬
si. artificem accusant. Olamat l¬
lis artifex de celo. quia ipse nos ft¬
cit. qui nos reficit. Quid te feci ͤ
Ego hominem feci non auaritiã.
ego hominem feci non latrocuũ.
ego hominem feci non adulteriũ.
Audistis quia laudant me opera
mea. ex ore trium pueroꝵ Ip̃e hỹm¬
nus erat qui ab ignib defendebat.
Laudant opera dñi dñi. laudar
celum. terra. mare. laudant om̃ia
que in celo sunt. laudant angelt.
laudant stelle. laudant lumiua¬
ria. laudat quicquid natat. qus¬
quid uolat. quicqͥd ambulat. Is¬

Expanded text:
ministros ejus blasphemant, a quibus ministros ejus blasphemant, a quibus corripiuntur: si autem ostenderis illis quia Christi verba dicis, non verba tua; conantur quantum possunt ut te convincant verba tua te dicere, non verba Christi: si autem manifestum fuerit quia verba Christi dicis, eunt et in Christum, incipiunt reprehendere Christum: Quomodo, inquiunt, et quare tales nos fecit? Nonne dicunt hoc quotidie homines convicti de factis suis? Prava voluntate perversi, artificem accusant. Clamat illis artifex de coelo quia ipse nos fecit, qui nos refecit: Quid te feci? Ego hominem feci, non avaritiam; ego hominem feci, non latrocinium; ego hominem feci; non adulterium. Audisti quia laudant me opera mea. Ex ore trium puerorum ipse hymnus erat qui ab ignibus defendebat . Laudant opera Domini Dominum; laudat coelum, terra, mare; laudant omnia quae sunt in coelo; laudant Angeli, laudant stellae, laudant luminaria; laudat quidquid natat, quidquid volat, quidquid ambulat, quid
Abbreviated transcription (Latin):
Uoluntatem malam ibi uideo. ⁊ fal¬
sos fructus ostenditis. Noui quid
inde colligam. non colligo de tribu¬
lis ficus. non colligo de spinis u¬
uas. Una queq arbor fructu suocag¬
noscitur. Magis menilax est anti¬
xp̃c. quia ore profitetur iħ̾m esse
xp̃m. et factis negat. Ideo mendax
aliud loquitur. aliud agit. Lamer¬
go fratres si facta interrogauda st̃.
non solum multos inuenimur an¬
tixp̃os foras exisse. s multos nondũ
manifestos qł foras exieruit. Ot¬
quot enim habet eccł̃ia periuros.
fraudatores. maleficos. sortilogoꝵ
inquisitores. adulteros. ebriosos.
feneratores. mangones. et om̃a que
numerare non possumus. si cont᷑¬
ria sunt doctrine xp̃i. contraria st̃
uerbo dei. Uerbum autem iłi xp̃c
est. Quicqͥd contrarium est uerbo
xp̃o contrarius est. Et uultis nosse
quam aperte resistant isti xpistoᷤ
Aliquando euenit ut aliquil mn¬
li faciant et incipiant corripi. que
xp̃m non audent blasphemare:

Expanded text:
voluntatem malam ibi video, et falvoluntatem malam ibi video, et falsos fructus ostenditis. Novi quid unde colligam; non colligo de tribulis ficus, non colligo de spinis uvas. Unaquaeque enim arbor a fructu cognoscitur . Magis mendax est antichristus qui ore profitetur Jesum esse Christum, et factis negat. Ideo mendax, quia aliud loquitur, aliud agit. 9. Jam ergo, fratres, si facta interroganda sunt, non solum multos invenimus antichristos foras exiisse; sed multos nondum manifestos, qui minime foras exierunt. Quotquot enim habet Ecclesia perjuros, fraudatores, maleficos, sortilegorum inquisitores, adulteros, ebriosos, foeneratores, mangones, et omnia quae numerare non possumus; contraria sunt doctrinae Christi, contraria sunt verbo Dei: Verbum autem Dei Christus est: quidquid contrarium est Verbo enim contrarius est Christo. Et vultis nosse quam aperte resistant isti Christo? Aliquando evenit ut aliquid mali faciant, et incipiant corripi; quia Christum non audent blasphemare,
Abbreviated transcription (Latin):
ligatur. aut nos sumus antixp̃i.
aut illi sunt antixp̃i. Illi nos an¬
tixp̃os uocant. et dicunt qł exnu¬
mus ab eis. nos illos similit̾. S
designauit hec epła esse antixp̃os.
Quicumq negat qł iħ̾c non sit
ramus quis neget et non attenda
mus ad linguam. s ad facta. Si
enim om̃s interrogent᷑. om̃s uno
ore confitentur ih̾m esse xp̃m. Qͥ¬
escat paululum lingua. itttã in¬
terroga. Si inuenertinus hoc. si
ipsa scriptura nob̃ dixerit quia
negatio non tantum lingue s et
factis. certe inuenimus multos
postolum. De talib cum loquere
tur ait confitent᷑ enim se nosse de¬
um. factis autem negant. Inueni¬
dio quil sonet. s. uideo qͥd iuuat.
Opera loquunt᷑. et uerba requi¬
rimus. quis enim malus non be¬
ne uult loqui ͤ Sz quid dicit de ta¬
lib dñsᷤ y pocrite. quomodo potes¬
tis bona loqui cum sitis maliͤ. Uo¬
ces uestras ail aures meas affertis.
ego cogitationes uestras inspicio.

Expanded text:
ligatur. Aut nos sumus antichristi, ligatur. Aut nos sumus antichristi, aut illi sunt antichristi: illi nos antichristos vocant, et dicunt quod exivimus ab eis; nos illos similiter: sed designavit haec Epistola antichristos. Quicumque negat quod Jesus non sit ramus quis neget, et non attmus ad linguam, sed ad facta. Si enim omnes interrogentur, omnes uno ore confitentur Jesum esse Christum. Quiescat paululum lingua, vitam interroga. Si invenerimus hoc, si ipsa Scriptura nobis dixerit quia negatio non tantum lingua fit, sed et factis; certe invenimus multos postolum: de talibus cum loqutur, ait: 'Confitentur se nosse Deum, factis autem negant'. Invenidio quid sonet, sed video quid vivat. Opera locuntur, et verba requirimus. Quis enim malus non vult bene loqui? Sed quid dicit de talibus Dominus? 'Ypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? Voces vestras ad aures meas afego cogitationes vestras inspicio:
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine dñi. Habemus ipsum do¬
minum resurgentem a mortius qͥ
sedubitantib discipuloꝵ manib
prebuit palpandum. Et cum ad¬
huc illi dubitarent. ait illis. Opor¬
tebat xp̃m pati et resurgere tercia
die et predicari in nomine eius pe¬
nitentiam et remissionem peccato¬
rum ubiq Quibzͤ. Per om̃es gen¬
tes. incipiens ab therusalem. Secu¬
risumus de tinitate hereditatis.
Quisquis huic hereditati non com¬
municat. foras exiit. s non contris¬
temur. Ex nobis exierunt. s non
erant ex nob̾. Nam si fuissent ex
nobis. permansissent utiq nobis¬
cum. Si ergo ex nob̃ exterunt. anti¬
xp̃i sunt. Si antixp̃i sunt: menda¬
ses sunt. Si mendaces sunt: negãt
ib̾m esse xp̃m. Iterum redimꝰ ad
difficultatem questionis. Singu¬
los interroga. confitent᷑ ihesũ esse
xp̃m. Constat nos angustos habe¬
re intellectus in hac epła. Uudetis
certe questionem. Hec questio et
nos et ipsos turbat. St non intel¬

Expanded text:
sanguine Domini. Habemus ipsum Dosanguine Domini. Habemus ipsum Dominum resurgentem a mortuis, qui se dubitantium manibus discipulorum praebuit palpandum. Et cum adhuc illi dubitarent, ait illis: Oportebat Christum pati, et resurgere tertia die, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum. Ubi? qua? quibus? Per omnes gentes, incipiens ab Jerusalem . Securi sumus de unitate haereditatis. Quisquis huic haereditati non communicat, foras exiit. 8. Sed non contristemur: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis: nam si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. Si ergo ex nobis exierunt, antichristi sunt; si antichristi sunt, mendaces sunt; si mendaces sunt, negant Jesum esse Christum. Iterum redimus ad difficultatem quaestionis. Singulos interroga, confitentur Jesum esse Christum. Coarctat nos angustus intellectus in hac Epistola. Videtis certe quaestionem; haec quaestio et nos et ipsos turbat, si non intel
Abbreviated transcription (Latin):
qui negat qͥa ih̾c non est xp̃c. Uis
at caritas ur̃a magnum sacranti¬
tum. attenilite qd inspirauerit ue¬
bis dñs tħe. et quid insinuare us¬
bis uelit. Ecce exierunt a nol.⁊ bi
antixp̃c qui negat ihesum esse xt̃
nec uos possunt illi dicere antirp̃e
nec nos illos. quia et nos confrreis
et illi. Si ergo nec illi nos dicunt
nec nos illos. ergo nec ipsi a nobis
exierunt. nec nos ab ipsis. Si ergn
non a nob̃ exiuimus. in unitate
sumus. Si inunitate sumus. sl
faciunt in hac ciuitate duo ala¬
a ͤ quid faciunt diuise domꝰ as¬
sa coniugiaᷤͤ quid facit commnins
Aut ipsi a nobis exterunt. aut noꝰ
abipsis. s absit ut nos ab ip̃is. Ha¬
benius enini testamentum lñice
hereditatis recitamus. et ibi nos
iuenimus. Oabo tibi gentes here¬
dutatem tuam. et possessionem tuã
terminos terre. Tenemus heredita¬
tem xpisti. illi eam non tenent. non¬
commnunicant orbem terrarũ. non
communicãt uniu̾sitati redempte

Expanded text:
qui negat quia Jesus non est Christus? qui negat quia Jesus non est Christus? Videat Charitas vestra magnum sacramentum. Attendite quid inspiraverit nobis Dominus Deus, et quid insinuare vobis velim. Ecce exierunt a nobis, et antichristus qui negat Jesum esse Christum, nec nos possunt illi dicere antichristos, nec nos illos; quia et nos confitemur, et illi. Si ergo nec illi nos dicunt, nec nos illos; ergo nec illi a nobis exierunt, nec nos ab ipsis. Si ergo non a nobis exivimus, in unitsumus. Si in unitate sumus, quid faciunt in hae civitate duo altaria, quid faciunt divisae domus, divisa coniugia? Quid facit communis aut ipsi a nobis exierunt, aut nos ab ipsis, sed absit ut nos ab ipsis,' habemus enim testamentum dominicae hereditatis. Becitamus, et ibi nos invenimus: 'Dabo tibi gentes hereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae'. Tenemus hereditatem communicant orbi terrarum, non communicant universitati redemptae