comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abelbo colore uocatũ. elbum est enĩ mediꝰ
color int̾ ingrũ & albũ & elbũ ab albo diriuat᷑.
Iuteus color rubicundus. qdđ est croceus.
Blateũ. Mesticiũ. Osticiũ. quia ex usto est.
fit enĩ ex dependenti fuligine tectoꝵ ege¬
sta assiduis ignib unde & color eiꝰdem

Expanded text:
ab elbo colore vocatum; elbum est enim medius ab elbo colore vocatum; elbum est enim medius color inter nigrum et album, et elbum ab albo dirivatum. Luteus color rubicundus, quod est croceus. . . 9. Osticium, quia ex usto est. Fit enim ex dependenti fuligine tectorum egesta assiduis ignibus, unde et color ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
tinguit᷑. & in aliã fucata speciẽ nitoris
gra coloratur. C occũ greci nos rubrũ
seu uermiculũ dicimꝰ. est eniꝰ uermiculus
ex siuestribꝰfrondib Conchiliũ dictũ eo
qd̾ ex conculis marinis color eiꝰ colligitur.
idem & ostrũ uocatur. ostrũ qđ ꝓ colore pur-¬
purȩ temꝑatur. plurimis qͥdẽ in. locis. s
optimũ in insula cipro gignit᷑. siue in his
quos ꝓprus solis cursus uluminat. Cocleȩ
autẽ maris st̃ quȩ circũcisȩ ferro lacrimas
purpurei coloris emiitunt. his collectis
color purpureus temꝑatur. & ostrũ exinde
appellatũ dicunt. qđ ex testȩ humore elicit᷑
Purpura apud latinos a puritate lucis uo¬
cata. apud grecos autẽ purphira dicit᷑ cũ
aspiratione. apud nos purpura sine aspira¬
tione. Ferrugo color est purpurȩ sub nigrȩ.
quȩ fit in hispania. ut ferruginȩ clarus
hibera: Dicta autẽ ferrugo qd̾ om̃is purpu¬
ra prima tinctura eiꝰmodi coloris existat.
Glaucus color est ferrugineꝰ subniger. Elbidũ

Expanded text:
tinguitur et in aliam fucata speciem nitoris gratia coloratur. Κόκκον Graeci, nos rubrum seu vermiculum dicimus; est enim vermiculus ex silvestribus frondibus. Conchylium dictum eo quod ex conchulis marinis color eius colligitur: idem et ostrum vocatur. Ostrum, quod pro colore purpurae temperatur, plurimis quidem in locis, sed optimum in insula Cypro gignitur sive in his quos propius solis cursus inluminat. Conchylia autem sunt maris, quae circumcisa ferro lacrimas purpurei coloris emittunt: his collectis color purpureus temperatur. Et ostrum exinde appellatum dicunt quod ex testae humore elicitur. Purpura apud Latinos a puritate lucis vocata. Apud Graecos autem πόρφυρα dicitur cum adspiratione, apud nos purpura sine adspiratione. Ferrugo color est purpurae subnigrae quae fit in Hispania, utVirg. Aen. 9, 582: Ferrugine clarus Ibera. Dicta autem ferrugo quod omnis purpura prima tinctura eiusmodi coloris existat. Glaucus color est ferrugineus subniger. Elbidum
Abbreviated transcription (Latin):
unda dicta eo qđ ex ea fundant᷑ lapides.
idest emiitantur. Balista genꝰ torm̃ti
ab emittendo iacula dicta. bala enĩ grece.
mittere dicit᷑. Torquetur enĩ uerbere ner¬
uoꝵ & magna ui iacit aut hastas. aut sara.
inde & fundibalus. qͣsi fundens & emit¬
tens. contra balistã testudo ualet. series
murũ. in modũ arietũ pugnantiũ. uali¬
dȩ enĩ ac nodosȩ arboris caput ferro ue¬
stitur: eaq suspensa sunib multoꝵ ma¬
nu ad murũ impellit᷑. deinde retrorsum
ducta maiori impetu destinatur. sicq
crebris ictib concussũ muri latus cedit.
cauatũq irrumpit. ac fenestram facit
contra impulsũ arietis. remediũ ẽ saccus
paleis plenus. & in eũ locũ dimissus qͦ
aries ꝑcutit. Laxo enĩ saccoꝵ sinu. ictus
arietis illisus mollitur. duriora enĩ molli¬
orib faciliꝰ cedunt. Plutei sunt crates
corio crudo intextȩ. quȩ in oꝑe faciendo
hosti obiciuntur. Musculus cuniculo
similis fit quo murus ꝑfoditur. ex quo &

Expanded text:
unda dicta, eo quod ex ea fundantur lapides, id est emittantur. Balista genus tormenti ab emittendo iacula dicta; ballin enim grece, emittere dicitur; torquetur enim verbere nervorum et magna vi iacit, aut hastas, aut saxa. Inde et fundibalus, quasi fundens et emittens. Contra balistam testudo valet: series murum in modum arietum pugnantium. Validae enim ac nodosae arboris caput ferro vestitur, eaque suspensa funibus multorum manu ad murum inpellitur, deinde retrorsum ducta maiori inpetu destinatur, sicque crebris ictibus concussum muri latus cedit cavatumque inrumpit ac fenestram facit. Contra inpulsum arietis remedium est saccus paleis plenus et in eum locum demissus quo aries percutit; laxo enim saccorum sinu ictus arietis inlisus mollitur. Duriora enim mollioribus facilius cedunt. Plutei sunt crates corio crudo intextae, quae in opere faciendo hosti obiciuntur. Musculus cuniculo similis fit, quo murus perfoditur; ex quo et
Abbreviated transcription (Latin):
omponitur autẽ instruiturq om̃is
oratio uerbis. cõma. & colon. & ꝑhio¬
don. Comma particula est sententiȩ.
cola menbrũ. ꝑhiodos ambitꝰ uł circũitꝰ.
Fit autẽ ex coniunctione uerboꝵ commna.
ex cõmate colon. ex colon phiodos. Cõma
iudices. ecce unũ cõma. sequitur & aliud
cõma. ne turpe sit ꝓ fortissimo uiro dice¬
re. & factũ est colon idest menbrum qd
intellectũ sensui p̾stat. s adhuc pendet
oratio. sicq deinde ex pluribꝰ menbris.
fit phiodos adest extrema sententię
clausula. ita ueterũ iudicioꝵ morem
requirunt. Perhi odos autẽ longior esse
ñ debet. quã ut uno spũ ꝓferatui¬
De uitiis litteraruꝰ. & uerboꝵ & sententia

Expanded text:
onponitur autem instruiturque omnis oratio verbis, comma et colo et periodo. Comma particula est sententiae. Colon membrum. Periodos ambitus vel circuitus. Fit autem ex coniunctione verborum comma, ex commate colon, ex colo periodos. Comma iudices,' ecce unum comma; sequitur et aliud comma: 'ne turpe sit pro fortissimo viro dicere,' et factum est colon, id est membrum, quod intellectum sensui praestat; sed adhuc pendet oratio, sicque deinde ex pluribus membris fit periodos, id est extrema sententiae clausula: 'ita veterem iudiciorum morem requirunt.' Periodos autem longior esse non debet quam ut uno spiritu proferatuDe vitiis litterarum et verborum et sententia
Abbreviated transcription (Latin):
quis autẽ marmora secandi in crustas ex co¬
gitauerit. ñ constat. fiunt autẽ arena &
ferro serraq in p̾tenui linea p̃mente are¬
nas. tractuq ipso secante. s crassior arena
plus erodit marmores. nam tenuis fabri¬
cis. & polituris accõmodata est.UII.p e

Expanded text:
Qui autem marmora secandi in crustas excogitaverint non constat. Fiunt autem arena et ferro serraque in praetenui linea premente arenas tractuque ipso secante, sed crassior arena plus erodit marmoris; nam tenuis fabricis et polituris adcommodata est. § 14 De
Abbreviated transcription (Latin):
candidũq colore. nam elbũ. nec album
nec nigrũ est. Tercius locus uitiũ. qui
sola fecunditate cõmendatur abundan¬
tia copiosa. multũq uino fluens
Uiticionia uuas grandes magis ꝗͣ. multas
habet. nom̃ autẽ hoc inde sumens qđ¬
uini multũ fluat. Syriaca. uel quia de
syͣria allata.uł quia igra est. Multa
autẽ genera uitium sunt. quȩ tam̃ im
mutatione loci & qualitatẽ & nomen
amittunt. Uitib uit̾ cȩtera genera ma¬
gis ista conueniunt. oblaqueatio. putatio.
ꝓpaginatio. fossio. Oblaqueare ẽ circa
codicem terrã aꝑire. & uelut lacus effice¬
re. hoc aliqui excodicare appellant
Putare ẽ. uirgã ex uite suꝑ uacuã reseca¬
re. cuiꝰ flagellis luxuriat. Putare enĩ
dicitur purgare. idest amputare. tradu¬
cere. transducere. Propaginare uero ẽ¬
flagellum uitis t̾rȩ submersũ sternere.
re uero foueam facere. quasi fouere¬
UI. De arboribus

Expanded text:
candidumque colore. Nam helvum, nec album, candidumque colore. Nam helvum, nec album, nec nigrum est. 27. Tertius locus vitium quae sola fecunditate commendantur, abundantia copiosa, multumque vini fluens. 28. Vitiscionia uvas grandes magis quam multas habet; nomen autem inde hoc sumens, quod multum vini fluat. Syriaca, vel quia de Syria allata, vel quia nigra est. 29. Multa autem genera vitium sunt, quae tamen mutatione loci et qualitatem et nomen amittunt. 30. Vitibus inter caetera magis ista conveniunt, oblaqueatio, putatio, propaginatio, fossio. 31. Oblaqueare est circa codicem terram aperire, et velut lacus efficere. Hoc aliqui excodicare appellant. 32. Putare est virgam ex vite supervacuam resecare, cujus flagellis luxuriat. Putare enim dicitur purgare, id est, amputare. 33. TRADUCERE, transducere. PROPAGINARE vero flagellum vitis terrae submersum sternere, re vero est foveam facere, quasi fovereVI. De arboribus
Abbreviated transcription (Latin):
maxime apib infestantur. quarũ depre¬
datione apianȩ cognominatȩ st̃. Bala¬
nitȩ a magnitudine nom̃ sumpserunt.
balanim enĩ grece grande uocat᷑. Biturice
a regione nomen sortita ẽ. turbines &
calores. & pluuias fortissime sustinens.
nec in macra t̾ra deficiens. huiꝰ meriti &
basilisca est. Argitis grecula uitis generis
albi fertlis uasta materiã & breuem. &
latũ folium mittens. cuiꝰ fructum nisi
pͥmo tẽpore colligas aut ad terrã desidit.
aut humore putrescit. In herticula ni¬
gra est quã greci amarcion uocant. bo¬
niuini et leu̾is. a quo etiã nom̃ traxit
qđ iners in temptandis neruis habeat᷑.
quauis gustu ñ sit hebes. Mareoticȩ
a regione ȩgẏpti mareotis dictȩ. unde
priꝰ uenerunt. sunt enĩ & albȩ & nigrȩ
Elbolȩ quas quidã appellant uarias. neq
purpureȩ. neq nigrȩ ab elbo colore dictȩ.
subalbi tam̃ musti. Eibum ẽ enĩ nigrũ

Expanded text:
maxime apibus infestantur; quarum depraemaxime apibus infestantur; quarum depraedatione apianae cognominatae sunt. Balanitae a magnitudine nomen sumpserunt; βάλανοι enim Graece glandes vocantur. Biturica a regione nomen sortita est, turbines et pluvias et calores fortissime sustinens, nec in macra terra deficiens. Huius meriti et basilisca est. Argitis Graecula vitis, generis albi, fertilis, vastam materiam et brevem et latum folium mittens, cuius fructum nisi primo tempore colligas, aut ad terram decidit aut humore putrescit. Inerticula nigra est, quam Graeci amaracion vocant, boni vini et levis; a quo etiam nomen traxit, quod iners in tentandis nervis habeatur, quamvis gustu non sit hebes. Mareoticae a regione Aegypti Mareotis dictae, unde prius venerunt; sunt enim et albae et nigrae. Helvolae, quas quidam varias appellant, neque purpureae neque nigrae, ab helvo colore ita dictae, subalbi tamen musti. Helvum enim est nigrum
Abbreviated transcription (Latin):
uocatȩ qđ cito maturescunt. & ante om̃s
sole coquantur. Has greci lageos dicunt.
qd currant ad maturitatẽ uelociter. ut
lepus. Purpureȩ. a colore dicunt᷑. unciariȩ
a magnitudine. dactili a longitudine
stephanitȩ. a rotunditate. rhodiȩ. & li¬
bicȩ a regionib nuncupatȩ st̃. cerauniȩ uͦ
qd rubeant. uelut ignis. Genera autem
uuarũ quȩ uino deseruiunt plurima.
ex quib aminea dicta. quasi sine mineo
idest rubore. albũ enĩ uinũ reddit. quȩ
cum sit uniꝰ nominis ñ unã speciem
reddit. Amineȩ enĩ duȩ geminȩ ab eo
dictȩ. qđ auplices uuas mittunt. aminea
lagana quia plus omnib lanescit lanu¬
gine.rubiliana dicta. quia eiꝰ materia
rubet. Fecinea minuti acini. & durȩ cu¬
tis uuas habet. nobilitate amineam
sequitur. fecunditate p̾cedit. quam
ꝓinde fecineã uocant. qđ plus ꝙͣ. cȩterȩ
feces afferat. Apianȩ uinũ dulce faciunt.
quas nisi citõ legas. pluuiis & uentis. &

Expanded text:
vocatae quod cito maturescant et ante omnes vocatae quod cito maturescant et ante omnes sole coquantur. Has Graeci lageos dicunt, quod currant ad maturitatem velociter ut lepus. Purpureae a colore dicuntur; unciariae a magnitudine; dactyli a longitudine; stephanitae a rotunditate. Rhodiae et Libycae a regionibus nuncupatae sunt; Cerauniae vero quod rubeant velut ignis. Genera autem uvarum quae vino deserviunt plurima. Ex quibus aminea dicta, quasi sine mineo, id est sine rubore; album enim vinum reddit. Quae cum sit unius nominis, non unam speciem reddit: amineae duae geminae, ab eo dictae quod duplices uvas mittant; aminea lanata, quia plus omnibus lanescit lanugine. Rubelliana dicta quia eius materia rubet. Faecinia minuti acini et durae cutis uvas habet; nobilitate amineam sequitur, fecunditate praecedit. Quam proinde faeciniam vocant quod plus quam ceterae faeces afferat. Apianae vinum dulce faciunt; quas nisi cito legas, pluviis et ventis et
Abbreviated transcription (Latin):
ctere uites & suspendere solent arborib
quo amminiculo freti palmites. uentos
ac turbines sustinere queant. & sic lapsu
piculoꝵ fructus suos sustineant. ac sese
uaga ꝓceritate defendant. Corabi sunt
anuli qui ꝓxima quȩq ligant. & comp̃¬
hendunt. ne longiꝰ laxati palmites uen¬
toꝵ flatib dissipentur. Uuȩ dictȩ qd̃
intrinsecus humore sint plenȩ. sucoq
& pinguedine. nam humidũ est qd̾ exte¬
rius humorẽ habet. uuidum qd̃ interiꝰ.
Acina botrus. Racemꝰ est botrionis pars.
& botrio grecũ est. Suburbanȩ uuę
quȩdam dicunt᷑. quia fructus earũ ad
escam ueluti pomũ in urbib uenditur.
Commendat enĩ eas & species & saporis io¬
cunditas. Ex quib sunt p̾coquȩ. duracinȩ.
purpureȩ. dactili. rhodiȩ. librcȩ. cerauniȩ.
stephanitȩ. trepedianȩ. unciariȩ.cidonitȩ
& numisianȩ. Darabiles autẽ per totam
hiemem ueniculȩ & numisianȩ. Precoquȩ

Expanded text:
ctere vites et suspendere solent arboribus, ctere vites et suspendere solent arboribus, quo adminiculo freti palmites ventos ac turbines contemnere queant et sine lapsu periculorum fructus suos sustineant ac sese vaga proceritate defendant. Corymbi sunt anuli qui proxima quaeque alligant et conprehendunt, ne longitorum flatibus dissipentur. Uvae dictae, quod intrinsecus humore sint plenae, succique et pinguedinis. Nam humidum est quod exterius humorem habet, uvidum quod interius. 14. Acina . . . . . Botrus . . . . Racemus est botrionis pars, et botrio Graecum est. 15. Suburbanae uvae quaedam dicuntur, quia fructus earum ad escam velut pomum in urbibus venditur. Commendat enim eas et species et saporis jucunditas, ex quibus sunt praecoquae, duracinae, purpureae, dactyli, Rhodiae, Lybicae, cerauniae, stephanitae, tripedae. Durabiles autem per totam hiemem vennuculae et Numisianae. Praecoquae
Abbreviated transcription (Latin):
carentes. ex ipsa appellatione. qd sint inha¬
biles fructu. & sterilitate effeti. Sagntã
rustici uocant. nouissimã partẽ surculi
siue quia longis recessit a matre. & quasi
ꝓsilit. seu quia acuminis tenuitate speciẽ
ꝓfert teli. Summitates uiciũ & fructicũ
flagella nuncupantur. eo qd̃ flatu agitent᷑
Palmes uitis materia mollis qui ꝑ nouella
brachia emissus fructũ affert. nam ideo
rustici partẽ uitis palmitem dicunt:
P almes enĩ diriuatuium nom̃ est qđ̃ nom̃
paragogum dicit᷑. qđ a palma deriuetur
principale ab eo qđ ex se deriuatiuũ faciat.
Pampinꝰ est. folia euiꝰ subsidio uitis a fri¬
gore uł ardore defenditur. atq aduersꝰ
omnẽ iniuriã munitur. qui ido alicubi
int̾cisus est. ut & solem ad maturitatem
fructus admittat. & umbrã faciat. & dictꝰ
pampinꝰ. qd̃ de palmite. pendeat
Caprioli dicti eo qđ capiant arbores. sunt
enĩ cincinm siue uncinuli quib se inne¬

Expanded text:
carentes, ex ipsa appellatione, quod sint inhacarentes, ex ipsa appellatione, quod sint inhabiles fructu et sterilitate affecti. Sagittam rustici vocant novissimam partem surculi, sive quia longius recessit a matre et quasi prosilivit, seu quia acuminis tenuitate teli speciem praefert. Summitates vitium et fruticum flagella nuncupantur, eo quod flatu agitentur. Palmes vitis materia mollis, qui per novella brachia emissus fructum adfert: nam ideo rustici partem vitis palmitem dicunt. Palmes enim diminutivum nomen est, quod nomen paragogum dicitur, quod a palma derivetur.icitur principale, ab eo quod ex se derivativum faciat. Pampinus est folia cuius subsidio vitis a frigore vel ardore defenditur atque adversus omnem iniuriam munitur. Qui ideo alicubi intercisus est, ut et solem ad maturitatem fructus admittat et umbram faciat. Et dictus pampinus quod de palmite pendeat. Capreoli dicti quod capiant arbores. Sunt enim cincinni sive uncinuli quibus se inne
Abbreviated transcription (Latin):
hit uocabulũ. hoc enĩ illi orabum dicuis.
qd dum sit quib dam pecorib infestum.
tauros tam̃ pingues efficit U
rudi adhuc scło. Apud grecos autẽ
inuentorẽ uitis liberũ appellari. unde &
eũ gentiles post mortẽ deum eẽ uoluerunt
Uttis dicta qđ uim habeat ꝗtiꝰ radicandi.
alii pritant uites dictas. qđ inuicem se
uittis innectant. uicinisq arborib reptan¬
do religentur. Est enĩ earũ natura flexibi¬
lis. quȩ quasi brachiis quib dã quicquid
comp̃henderint stringunt. Labrusca
ẽ uitis agrestis. quȩ in t̾rȩ marginibus
nascitur. unde & labrusca dicta a labris
& extremitatib t̾rȩ Codex dictus quasi
caudex. sic enĩ ueteres & clodũ ꝓ claudũ
est nouellꝰ palmes innatus prioris anni
flagello cognominatꝰ: quȩ ob similitudi¬
nem rei qđ in ea parte qua deciditur ex
ueteri sarm̃to ꝓminens. utriq mallei
speciem p̃bet. Spadones st̃ surculi fruge

Expanded text:
hit vocabulum; hoc enim illi ὅροβον dicunt; hit vocabulum; hoc enim illi ὅροβον dicunt; quod dum sit quibusdam pecoribus infestum, tauros tamen pingues efficit. §rudi adhuc saeculo. Apud Graecos autem inventorem vitis Liberum appellari: unde et eum gentiles post mortem deum esse voluerunt. Vitis dicta quod vim habeat citius radicandi. Alii putant vites dictas quod invicem se vittis innectant vicinisque arboribus reptando religentur. Est enim earum natura flexibilis, quae quasi brachiis quibusdam quidquid conprehenderint stringunt. Labrusca est vitis agrestis quae in terrae marginibus nascitur: unde et labrusca dicta, a labris et extremitatibus terrae. Codex dictus quasi caudex. Sic enim veteres et clodum pro claudo est novellus palmes innatus prioris anni flagello, cognominatusque ob similitudinem rei, quod in ea parte qua deciditur ex veteri sarmento prominens utrimque mallei speciem praebet. Spadones sunt surculi fruge
Abbreviated transcription (Latin):
lum sumpsit. quasi faga. fage enĩ grece
comedere dicitur. Primũ enĩ homnes
hoc legumine usi sunt. huiꝰ species duȩ¬
sunt. quarũ altera cõmunis. alta ȩgỹptia
faba fresa dicta eo qd̃ eam homines fren¬
dant idest frangant. & molendo cõmi¬
nuant. Tentis uocata qđ humida et
lenta est. uł qđ adhereat humida. fãselũ
autẽ & cicer greca nomina siuiit. Lupinũ
tristesq lupini. quia uultũ gustantis ama¬
ritudine contristat. unde eos ꝓ amaritu¬
dine. nec uermis. nec ullũ animal come
dit ea Medica uicia herbum pabuloꝵ
optima st̃. medica dicta. quia a medis
translata est in grecia. tempore quo eam
xerses rex psarum inuasit. hȩc simul seri¬
tur & decem annis ꝑmanet. ita ut quater
uł sexies possit ꝑ annũ recidi. Uicia dicta.
qđ uix ad triplicem ꝑueniat fructũ. cum
alia legumina ꝓuentum habeant fertilẽ.
Pisum qd eo pensabatur aliqͥd auri minutũ.
nam pis. aurũ dicit᷑. herbũ a greco tra¬

Expanded text:
lum sumpsit, quasi faga; φαγεῖν enim Graece lum sumpsit, quasi faga; φαγεῖν enim Graece comedere dicitur. Primum enim homines hoc legumine usi sunt. Huius species duae, quarum altera communis, altera Aegyptia. 4. Faba fresa dicta, eo quod eam homines frendant, id est, frangant, et molendo comminuant. 5. Lens vocata, quod humida et lenta est, vel quod adhaeret humi. 6. Faselus autem, et cicer Graeca nomina sunt, sed Tristisque lupini, quia vultum gustantis amaritudine contristat; unde eos prae amaritudine, nec vermis, nec ullum dit. Medica, vicia, ervum pabulorum optima sunt. Medica dicta, quia a Medis translata est in Graeciam tempore quo eam Xerxes rex Persarum invasit. Haec semel seritur et decem annis permanet, ita ut quater vel sexies possit per annum recidi. Vicia dicta quod vix ad triplicem perveniat fructum, cum alia legumina proventum habeant fertilem: Pisum, quod eo pensabatur aliquid auri minutum. Nam pis aurum dicitur. Ervum a Graeco tra
Abbreviated transcription (Latin):
dicta stipula quasi usta. & quasi ustipula.
Stipula dicta ab usto. collecta enĩ messe
uritur. ꝓpter culturã agri. Itẽ stipula
uł quia pars eiꝰ uritur. pars interdũ
ꝓ palea p̾ciditur. Palea a quibdã uoca¬
ri dicitur. qđ pala uentiletur. ut frumen¬
ta purgentur. Gentiles autẽ paleam a
quadã pale frugũ inuentrice nomina¬
uerunt. quã cererem eẽ uolunt. De qua
rande canemꝰ. Item alii a pabulo nuncu¬
patam dicunt paleã. qđ ea primũ sola
in pascendis animalib p̾bebatur. cuiꝰ
natura ex contrario tantũ est frigida.
ut obrutas niues fluere ñ sinat. adeo
calida. ut maturescere poma cõpellat.
egumina IIII. De Leguminib
a legendo dicta quasi electa. ueteres enĩ
meliora quȩq legebant. siue qđ manu
legant᷑ nec sectionẽ requirant. Legu¬
minũ plurima genera. ex quib faba.
gratiora in usu hominũ habent᷑. fãba
greca ethimologia a uescendo uocabu¬

Expanded text:
dicta stipula quasi usta, et quasi ustipula. dicta stipula quasi usta, et quasi ustipula. Stipula dicta ab usto; collecta enim messe uritur propter culturam agri. Item stipula vel quia pars eius uritur, pars interdum pro palea praeciditur. Palea a quibusdam vocari dicitur quod pala ventiletur ut frumenta purgentur. Gentiles autem paleam a quadam Pale frugum inventrice nominaverunt, quam Cererem esse volunt. De qua randa, canemus. Item alii a pabulo nuncupatam dicunt paleam, quod ea primum sola in pascendis animalibus praebebatur. Cuius natura ex contrario tantum est frigida ut obrutas nives fluere non sinat, adeo calida ut maturescere poma conpellat. § 4 De leguminibus. Legumina a legendo dicta, quasi electa; veteres enim meliora quaeque legebant; sive quod manu legantur nec sectionem requirant. Leguminum plurima genera, ex quibus faba, gratiora in usum hominum videntur. Faba Graeca etymologia a vescendo vocabu
Abbreviated transcription (Latin):
uocatũ. Paniciũ dictũ qdđ multis in regi¬
onib ex eo panis uice homines sustenten¬
tur. qͣsi paniuitiũ. Pistum a pasto.
Sisamũ grecũ est nom̃ fa̾rrago a farre
dicta. est enĩ herba ordeacia adhuc uiri¬
dis necdũ granis ad maturitatẽ turgen¬
tib. Spicam de maturis frugib abusiue
dicimꝰ. nam ꝓprie spica est cum ꝑ culmi
folliculũ idest extremũ tumorẽ aristȩ
adhuc tenues in modũ spiculi eminent.
Arista appellata qd priꝰ ipsa arescat. Culmꝰ
est ipse calamꝰ spicȩ qui a radicib nascit᷑.¬
& dictus culmꝰ. quasi calamꝰ. folliculus
est theca frum̃ti. in qua granũ seruatur
interiꝰ. hȩc suꝑ spicã uallo instructa mu¬
nimen p̾tendit. ne auium minoꝵ morsi¬
bus spica suis fructib exuat᷑. aut uestigiis ꝓte¬
ratur. Supulȩ st̃ folia seu uagine quib
culmus ambitur atq sulcitur. ne pondere
frugis curuetur. quȩ ambiunt culmũ. &

Expanded text:
vocatum. Panicium dictum quod multis in regivocatum. Panicium dictum quod multis in regionibus ex eo panis vice homines sustententur, quasi panivicium. Pistum a pasto. Sisamum Graecum nomen est. Farrago a farre dicta: est enim herba hordeacea adhuc viridis, necdum granis ad maturitatem turgentibus. Spicam de maturis frugibus abusive dicimus; nam proprie spica est cum per culmi folliculum, id est extremum tumorem, aristae adhuc tenues in modum spiculi eminent. Arista appellata quod prius ipsa arescat. Culmus est ipse calamus spicae qui a radicibus nascitur: et dictus culmus quasi calamus. Folliculum est theca frumenti in qua granum servatur interius. Haec super spicam vallo instructa munimen praetendit, ne avium minorum morsibus spica suis fructibus exuatur aut vestigiis proteratur. Stipulae sunt foliae seu vaginae, quibus culmus ambitur atque fulcitur ne pondere frugis curvetur, quae ambiunt culmum: et
Abbreviated transcription (Latin):
in pane species eiꝰ pcipua ẽ. Trimense
triticũ ido nuncupatũ. qͥa satũ pꝰ tres
menses colligitur. nam ubi ꝓpter aquã
aliamue causã matura satio omissa ẽ.
prȩsidiũ ob hoc petit᷑. Alica grecũ nom̃
est. Alicastrũ simile est alice pondere
aridũ. uł qd̃ spica eiꝰ ordines habeat.
hoꝵ tria genera. primũ exaticũ uocat᷑.
eo qđ spica eiꝰ sex ordines habeat. quod
quidã canteriũ appellant. qm̃ anima¬
lia meliꝰ quã triticũ pascit. & homines
salubriꝰ quã malũ triticũ. Alterũ disti¬
cum. eo qd duos ordines habeat. qd̾ pleriq
calaticũ uocant. Terciũ trimense quia
cũ cogit necessitas. uerno tẽpore semina¬
tur. & celerit᷑ colligit᷑. Scandula a diui¬
sione uocata. duplex est enĩ. scinditurq
idest diuiditur. Centenũ appellatũ eo
qđ in plerisq locis iactus seminis eiꝰ in
incrementũ frugis centesimũ renascat᷑.
hinc & miliũ a multitudine fructus

Expanded text:
in pane species ejus praecipua est. 8. Trimestre in pane species ejus praecipua est. 8. Trimestre triticum ideo nuncupatum, quia satum post tres menses colligitur; nam ubi propter aquam, aliamve causam, matura satio omissa est, praesidium ab hoc petitur. 9. Alica, Graecum nomen est. Alicastrum simile est alicae, pondere , vel quod spica ejus ordines habeat. Horum tria genera. Primum hexaticum vocatur, eo quod spica ejus sex ordines habeat, quod quidam cantherinum appellant, quoniam animalia melius quam triticum pascit, et homines salubrius quam malum triticum. Alterum distichon, eo quod duos ordines habet hoc plerique galaticum vocant. Tertium trimestre, quia dum cogit necessitas, verno setur et celeriter colligitur. Scandula a divisione vocata; duplex est enim scanditurque, id est dividitur. Centenum appellatum eo quod in plerisque locis iactus seminis eius in incrementum frugis centesimum renascatur. Hinc et milium a multitudine fructus
Abbreviated transcription (Latin):
rima ceres cȩpit uti frugib in grecia
& habere segetes translatis aliunde
seminib. huiꝰ meminit ouidiꝰ dicens:
prima ceres unco glebam demouit ara¬
tro: prima dedit fruges. alim̃taq in itia
terris. Frumenta st̃ ꝓprie quȩ aristas
habent. fruges autẽ reliquȩ. trumenta
autẽ uł fruges a fruendo. hoc ẽ a uescendo
dictȩ. nam frumen dicit᷑ sũma pars gulę
Primitiȩ ꝓpriȩ sunt quȩ frugib p̃cerpun¬
tur. Iriticũ uł a tritura dictũ. qđ puris¬
simum horreo condatur. uł quia granũ
eiꝰ cõmolatur. & teratur. Far dicitur eo
qđ initio frangeret᷑. Apud antiquos enĩ
molarũ usus nundũ erat. s frumtum
in pila missũ frangebant. & hoc erat
genꝰ molendi. Ad oreũ trrtci genus.
qđ idem uulgo semen dicit᷑ ador quon¬
dam appellatum ab edendo. quia eo pͥmo
usi sunt homines. siue quia in sacrifi¬
cio ipsiꝰ generis panis ad aras offerebat᷑.
unde & adorea sacrificia dicuntur
Siligo genus tritici a selecto dictũ. nam

Expanded text:
rima Ceres coepit uti frugibus in Graecia, et habere segetes, translatis aliunde seminibus. Hujus meminit Ovidius dicens: Prima Ceres unco glebam dimovit aratro; Prima dedit fruges, alimentaque mitia terris. 2. Frumenta sunt proprie quae aristas habent; Fruges autem reliqua. Frumenta autem, vel fruges, a frumendo, hoc est, 312 a vescendo, dictae. Nam frumen dicitur summa pars gulae. 3. Primitiae proprie sunt quae de frugibus praecerpuntur. 4. Triticum, vel a tritura dictum, quod purissimum horreo condatur, vel quia granum ejus commolitur et teritur. 5. Far dicitur, eo quod initio frangeretur. Apud antiquos enim molarum usus nondum erat, sed frumentum in pila missum frangebant, et hoc erat genus molendi. 6. Adoreum tritici genus, quod idem vulgo semen dicitur. Ador quondam appellatum ab edendo, quia primo eo usi sunt homines, sive quia in sacrificio ipsius generis panis ad aras offerebatur. Unde adorea sacrificia dicuntur. 7. Siligo genus tritici a selecto dictum. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
etas in exordio sui continet creationem
mundi. Primo enĩ die ds̃ in lucis nomi¬
ne condidit angłos. Scd̃o in firmam̃ti
appellatione cęlos. Tercio in discretionis
uocabulo speciem aquarũ & t̾rȩ. Quarto
luminaria cęli. Quinto animantia ex
aquis. Sexto animantia ex t̾ra & hominẽ.
quem appellauit adam

Expanded text:
etas in exordio sui continet creationem mundi. Primo enim die deus in lucis nomine condidit angelos. Secundo in firmamenti appellatione creavit celos. / Tertio in discretionis vocabulo speciem aquarum et terrae. Quarto luminaria coeli. Quinto animantia ex aquis. Sexto animantia ex terra et hominem, quem appellavit Adam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sit. reus tam̃ dicit᷑. quãdiu in iudicio ꝓ
re aliqua petitur. Testes antiquitꝰ supsti¬
tes dicebantur. eo qd̃ suꝑ statũ causȩ ꝓfe¬
rebantur. nunc parte ablata nominis
testes uocari. Testis autẽ considerat᷑. condi¬
tione. natura. & uita. Conditione. si liber.
ñ seruus. nam sepe seruus metu domi¬
nantis. testimoniũ supprimit ueritatis.
& integer actu. nam si uita bona defuerit.
side carebit: ñ enĩ potest iusticia cum sce¬
lerato habere societatẽ. Duo autẽ st̃ gene¬
ra testiũ. aut dicendo qđ uidert̃. aut id¬
ꝓferendo qd audiert̃: Duob autẽ modis
testes delinquunt. cũ aut falsa ꝓmunt.
aut uera silentio regunt.¬
io regunt. Ii. D e Spectaculis.¬

Expanded text:
non sit, reus tamen dicitur, quamdiu in iudicio pro non sit, reus tamen dicitur, quamdiu in iudicio pro re aliqua petitur. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae proferebantur. Nunc parte ablata nominis, testes vocari. Testis autem consideratur condicione, natura et vita. Condicione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis testimonium subprimit veritatis. et integer actu. Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest iustitia cum scelerato habere societatem. Duo sunt autem genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt: quum aut falsa promunt, aut vera silentio obtegunt. De spectaculis
Abbreviated transcription (Latin):
causis. negotiatio in cõmerciis dicit᷑. ubi
aliquid datur ut maiora lucrent᷑. Iurgiũ
dictũ quasi iuris garriũ. eo qđ in qui
causã iure dicunt᷑. disceptant. Las a
contentione limitis priꝰ nom̃ sumpsit.
de qua uirgiliꝰ. limes erat positꝰ litem
ut discerneret agri. Causa aut argum̃to.
aut ꝓbatione constat. Argumentũ nun¬
quã testib. nunquã tabulis dat ꝓbationẽ.
s sola inuestigatione inuenit ueritatẽ.
unde & dictũ argumentũ. idest argutũ
inuentũ. Probatio autẽ testib & fide
tabularũ constat. In omne autẽ iudiciũ
sex ꝑsonȩ quȩruntur. iudex. accusator.
reus. & tres testes. Iudex dictus. qͣsi ius
dicens popło. siue qđ iure disceptet. Iure
autẽ disceptare est. iuste iudicare. ñ est
autẽ iudex. si ñ est in eo iusticia: Accusator
uocatur. qͣsi ad causator. quia ad causam
uocat eũ quẽ appellat. Reus a re qua petit᷑
nuncupat᷑. quia quãuis sceleris consciꝰ

Expanded text:
causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur ut maiora lucrentur. Iurgium dictum quasi iuris garrium, eo quod hi qui causam dicunt iure disceptent. Lis a contentione limitis prius nomen sumpsit. De qua Vergilius Aen. 12, 898: Limes erat positus, litem ut discerneret agri. Causa aut argumento aut probatione constat. Argumentum numquam testibus, numquam tabulis dat probationem, sed sola investigatione invenit veritatem; unde et dictum argumentum, id est argutum inventum. Probatio autem testibus et fide tabularum constat. In omne autem iudicium sex personae quaeruntur: iudex, accusator, reus et tres testes. Iudex dictus quasi ius dicens populo, sive quod iure disceptet. Iure autem disceptare est iuste iudicare: non est autem iudex si non est in eo iustitia. Accusator vocatus quasi adcausator, quia ad causam vocat eum quem appellat. Reus a re, qua petitur, nuncupatus, quia, quamvis sceleris conscius
Abbreviated transcription (Latin):
orus est exercendarũ litiũ locus a fan¬
do dictus. siue a foroneo rege qͥ primꝰ
grecis leges dedit. qͥ locꝰ & ꝓrostra uocatur.
aͦb eo qd̾ ex bello punico captis nauib
kartaginiensib rostra earũ ablata st̃.
& in foro romano p̃fixa. ut esset huius
insignȩ uictoriȩ. Constat autem forus.
causa. lege. iudice. Causa uocata a casu
quo euenit. Est enĩ materia & origo ne¬
gocii nec dũ discussionis examine pate¬
facta. quȩ dũ p̃ponitur causa ẽ. dum
discutitur. iudiciũ est. dũ finit᷑ iusticia
Uocatũ autẽ iudiciũ quasi iuris dictio. &
iusticia. quasi iuris status. Iudiciũ aut̃
priꝰ inquisitio uocabat᷑. unde & actores
iudicioꝵ & p̃positos. quesitores. uł qͥstores
nominamꝰ. Nego ciũ autẽ multa signi¬
ficat. modo actũ rei alicuiꝰ. cui contrari¬
um est ociũ. modo actionẽ causȩ. quȩ ẽ
iurgiũ litis. & dictũ negociũ quasi nec
ocium. idest sine ocio. Negociũ autẽ in

Expanded text:
orus est exercendarum litium locus, a fando dictus sive a Foroneo rege, qui primus Graecis leges dedit. Qui locus et Prorostra vocatur ab eo quod ex bello Punico captis navibus Carthaginensium rostra ablata sunt, et in foro Romano praefixa, ut esset huius insigne victoriae. Constat autem forus causa, lege et iudice. Causa vocata a casu quo evenit. Est enim materia et origo negotii, necdum discussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum discutitur iudicium est, dum finitur, iustitia. Vocatum autem iudicium quasi iurisdictio, et iustitia quasi iuris status. Iudicium autem prius inquisitio vocabatur; unde et actores iudiciorum et praepositos quaestores vel quaesitores vocamus. Negotium multa significat: modo actum rei alicuius, cui contrarium est otium; modo actionem causae, quod est iurgium litis. Et dictum negotium quasi nec otium, id est sine otio. Negotium autem in
Abbreviated transcription (Latin):
dauer. funus ẽ si sepeliatur. & dictũ funꝰ
a funib accensis. quos ante feretrũ papy¬
ris cera circundatis ferebant. cadauer
autẽ est si insepultũ iacet. nam cadauer
nominatũ a Adendo. quia iam stare ñ
potest. qđ ad portat᷑. exequias dicimꝰ
uocatur. quia compleuit uitȩ officiũ. nã
dicimꝰ functos officio. quia officia debi¬
ta compleuert̾. unde est. & honorib
functus. hinc gͦ defunctus. qđ ab officio
sit uitȩ depositꝰ. siue q sit die functꝰ
Sepultus autẽ dictus eo qđ̃ iam sine pul
su & palpitatione est. idest sine motu.
sepelire autẽ est condere corpora. nam
humare obruere dicimꝰ. hoc est humũ

Expanded text:
daver. 34. Funus est, si sepeliatur. Et dictum funus daver. 34. Funus est, si sepeliatur. Et dictum funus a funibus accensis, quos ante feretrum papyris cera circumdatis ferebant. 35. Cadaver autem est, si insepultum nominatum a cadendo, quia iam stare non potest. Quod dum portatur, exsequias dicimus: vocatus, quia conplevit vitae officium. Nam dicimus functos officio, qui officia debita conpleverunt; unde est et honoribus functus. Hinc ergo defunctus, quod ab officio sit vitae depositus, sive quod sit diem functus. Sepultus autem dictus, eo quod isu, et palpitatione est, id est, sine motu. Sepelire autem est condere corpus. Nam humare obruere dicimus, hoc est humum
Abbreviated transcription (Latin):
lactea canities. ꝓur diceret candida.
Senectus autẽ multa secũ & bona affert.¬
& mala. Bona. quia nos a potentissimis
dominis liberat. uoluptatib imponit
sapientiã. dat maturiora consilia. Mala
autẽ. quia seniũ miserrimũ est debilitate.
ctus. nam duo sunt quib minuuntur
corporis uires. senectꝰ & morbꝰ Mors dicta qd̾
sit amara . ł a marte qͥ ẽ effector mortuoꝵ. siue
at᷑alis. Acerba infantũ. immatura iuuenũ. meri¬
ta. idest naturalis senũ. Mortuus autẽ ex
qua parte orationis declinet᷑ incertũ est.
nam sicut ait cesar ab eo qđ̃ est morior
in participio p̃teriti temporis in.tus.
exire debuit. ꝑ unũ scilicet .u. ñ ꝑ duo.
nã ubi geminata est lutera .u. nom̃ est
ñ partitipiũ. ut fatuus. arduus. Con¬
uenienter itaq factũ. ut quẽadmodũ
id qđ significat ñ potest agendo.ita &
ipsum nom̃ ñ posset loquendo declinari
Omnis autẽ morttus aut funꝰ est. aut ca¬

Expanded text:
lactea canities,' prout diceret candida. lactea canities,' prout diceret candida. Senectus autem multa secum et bona adfert et mala. Bona, quia nos ab inpotentissimis dominis liberat, voluptatibus inponit sapientiam, dat maturiora consilia. Mala autem, quia senium miserrimum est debilitate ctus'. Nam duo sunt quibus minuuntur corporis vires, senectus et morbus. Mors dicta, quod sit amara, vel a Marte, qui est effector mortium sive  inmatura, naturalis. Acerba infantium, inmatura iuvenum, merita, id est natqua parte orationis declinetur incertum est. Nam, sicut ait Caesar, ab eo quod est morior in participio praeteriti temporis in tus exire debuit, per unum, scilicet, u, non per duo. Nam ubi geminata est littera, nomen est, non participium, ut fatuus, arduus. Convenienter itaque factum ut quemadmodum id quod significat non potest agendo, ita et ipsum nomen non possit loquendo declinari. Omnis autem mortuus, aut funus est, aut ca
Abbreviated transcription (Latin):
sene. ubi comꝑatiuus gradus minꝰ signifi¬
cat a positiuo. ergo senior ñ satis sicut i
pauꝑem. Senes autẽ quidã dictos putañ
a sensꝰ diminutione. eo qdđ iã ꝓ uetustate
desipiant. nã phisici dicunt stultos esse
homines frigidioris sanguinis. prudentes
calidi. unde & senes in quib iam friget.¬
& pueri in quib necdum calet. minꝰ sapi¬
unt. inde est qd conuenit sibi infantium
etas & senũ. Senes enĩ ꝑ nimiam ȩtatem
delirant. pueri ꝑ lasciuiam & infantiam
ignorant. quid agant. Senex autẽ mascu¬
lini tantũ est generis. sicut anꝰ femmini.
nam anus dicit᷑ sola mulier. Anus autẽ
appellata a multis annis quasi annosa.
nam si commune esset nomen. cur nͥ di¬
ceret terentiꝰ senem mulierẽ: Hinc &
uetula. qͣsi uetusta. sicut autẽ a sene se¬
nectus. ita ab anu anilitas nominata est
Canities autẽ uocata a candore. qͣsi candi¬
ties. unde est illud. florida iuuentus.

Expanded text:
sene, ubi comparativus gradus minus signifisene, ubi comparativus gradus minus significat a positivo. Ergo senior non satis, sicut iuditem et pauperem. Senes autem quidam dictos putant a sensus diminutione, eo quod iam per vetustatem desipiant. Nam physici dicunt stultos esse homines frigidioris sanguinis, prudentes calidi: unde et senes, in quibus iam friget, et pueri, in quibus necdum calet, minus sapiunt. Inde est quod convenit sibi infantum aetas et senum: senes enim per nimiam aetatem delirant; pueri per lasciviam et infantiam ignorant quid agant. Senex autem tantum masculini generis est, sicut anus feminini; nam anus dicitur sola mulier. Anus autem appellata a multis annis, quasi annosa. Nam si commune esset nomen, cur diceret TerentiusEun. 357: 'senem mulierem'? Hinc et vetula, quia vetusta. Sicut autem a sene senectus, ita ab anu anilitas nominata est. Canities autem vocata a candore, quasi candities. Unde est illud: 'florida iuventus,
Abbreviated transcription (Latin):
mulierẽ. Uirgo a uiridiore etate dicta
est. sicut & uirga. sicut & uitula. alias ab
incorruptione quasi uirago. qđ ignoret
femineã passionẽ Uirago uocata quia ui¬
rũ agit hoc est oꝑa uirilia facit. & mascu¬
lini uigoris est. antiqui eniꝰ fortes feminas
ita uocabant. Uirgo autẽ non recte uira¬
go dicit᷑ si ñ uiri officio fungit᷑ mulier
uero si uirilia oꝑa facit. recte uirago di¬
citur. ut amazona. Quȩ uͦ nunc femina
antiquitꝰ uira uocabatur. sicut a seruo
serua. sicut a famulo famula. ita a uiro
uira. hinc & uirginis nom̃ quidã putañ.
femina uͦ a partib femoꝵ dicta. ubi sexus
species a uiro distinguit᷑. alii greca ethimo¬
logia feminã ab ignea ui dictam pritant.
quia uehement᷑ concupiscit. libi dinosi¬
ores enĩ uiris feminas esse. tã in mulierib
qua in animalib. unde nimiꝰ amor
apud antiqͦs femineus uocabat᷑. Senior
est adhuc uiridior. in sexto libro ouidiꝰ

Expanded text:
mulierem.' Virgo a viridiori aetate dicta mulierem.' Virgo a viridiori aetate dicta est, sicut et virga, sicut et vitula. Alias ab incorruptione, quasi virago, quod ignoret femineam passionem. Virago vocata, quia virum agit, hoc est opera virilia facit et masculini vigoris est. Antiqui enim fortes feminas ita vocabant. Virgo autem non recte virago dicitur, si non viri officio fungitur. Mulier vero si virilia facit, recte virago dicitur, ut Amazona. Quae vero nunc femina, antiquitus vira vocabatur; sicut a servo serva, sicut a famulo famula, ita a viro vira. Hinc et virginis nomen quidam putant. Femina vero a partibus femorum dicta, ubi sexus species a viro distinguitur. Alii Graeca etymologia feminam ab ignea vi dictam putant, quia vehementer concupiscit. Libidinosiores enim viris feminas esse tam in mulieribus quam in animalibus. Unde nimius amor apud antiquos femineus vocabatur. Senior est adhuc viridior. In sexto libro Ovidius
Abbreviated transcription (Latin):
est enĩ iuuenis in ipso ȩtatis increm̃to
positus. & ad auriliũ p̾paratus. nã iuua¬
re hominis est opus aliquid conferentis.
sicut autẽ trigesimꝰ ꝑfectȩ etatis ẽ annꝰ
in hominib : ita in pecudib ac iumentis
terciꝰ robustissimꝰ. Uir nuncupatꝰ quia
maior in eo uirtus est. quã in feminis.
unde & uirtutis nom̃ accepit. siue qd ui
agat feminã. Mulier uͦ a mollicie tanꝗͣ
mollier detracta litera uł mutata appel¬
lata est mulier. utriq enĩ fortitudine aĩoꝵ¬
& imbecillitate corpoꝵ seꝑantur. s ideo
uiri maxima uirtus mulieris minor.
ut patiens uiro esset. scilicet ne feminis
repugnantib libido cogeret uiros aliud
appetere. aut in aliũ sexum ꝓruere. Dicit᷑¬
gͥ scđ̾m femineũ sexũ. ñ scđ̃m corruptionẽ
integritatis. & hoc ex lingua sacrȩ scriptu¬
rȩ.nam eua statĩ facta de latere uiri sui
nundũ contacta a uiro mulier appellata

Expanded text:
Est enim iuvenis in ipso aetatis incremento Est enim iuvenis in ipso aetatis incremento positus, et ad auxilium praeparatus. Nam iuvare hominis est opus aliquod conferentis. Sicut autem trecesimus perfectae aetatis est annus in hominibus, ita in pecudibus ac iumentis tertius robustissimus. Vir nuncupatus, quia maior in eo vis est quam in feminis: unde et virtus nomen accepit; sive quod vi agat feminam. Mulier vero a mollitie, tamquam mollier, detracta littera vel mutata, appellata est mulier. Utrique enim fortitudine et inbecillitate corporum separantur. Sed ideo virtus maxima viri, mulieris minor, ut patiens viri esset; scilicet, ne feminis repugnantibus libido cogeret viros aliud appetere aut in alium sexum proruere. Dicitm femineum sexum, non secundum corruptionem integritatis: et hoc ex lingua sacrae Scripturae. Nam Eva statim facta de latere viri sui, nondum contacta a viro, mulier appellata
Abbreviated transcription (Latin):
s: ꝓ ȩtate prierili uocamꝰ. Pupilli autem
patres ante decesserunt quã ab his nom̃
accipent. cȩteri orbi uocant᷑. Orphani
idem qui & pupilli. illud enĩ grecũ nom̃
est hoc latinũ. nam & inpsalmo ubi legi¬
tur pupillo tu eris adiutor. grecus habet
pudenda corporis parte. nuncupati. qd¬
hȩc loca primo lanuginẽ ducunt. quidã
autẽ ex annns pubertatẽ existimant. id :
eũ puberem esse. qui quatuordecim an¬
nos expleuerat. quãuis tardissime pu¬
bescat. certissime autẽ eũ puberẽ eẽ qui¬
& ex habitu corporis pubertatẽ ostendit.
& generare iam possit. Puerperȩ st̃ quȩ
anniꝰ puerilib pariunt. unde & oratius.
& dictȩ puerꝑȩ. uł qđ primo partu gra¬
uantur. uł qd primũ pueros pariunt.
Adolescens dictus. eo qđ sit ad gignendũ
adultꝰ. siue a crescere & augere. luuenis
uocatus. qdđ iuuare posse incipit ut in bo¬
bus iuuenci. cũ auitulis discesserint.

Expanded text:
sed pro aetate puerili vocamus. Pupilli autem sed pro aetate puerili vocamus. Pupilli autem parentes ante decesserunt quam ab his nomen acciperent. Caeteri orbi vocantur. Orphani iidem qui et pupilli. Illud enim Graecum nomen est, hoc Latinum. Nam in Psalmo ubi saepe legitur: Pupillo tu eris adjutor ; Graecus habet ne vestiente pudenda corporis nuncupati, haec loca tunc primam lanuginem ducunt. Quidam autem ex annis pubertatem existimant, id est eum puberem esse, qui quatuordecim annos expleverit, quamvis tardissime pubescat. Certissimum autem est eum puberem esse, qui ex habitu coet generare iam possit. Puerperae sunt, quae annis puerilibus pariunt. Unde et HoratiusEt dictae puerperae vel quod primo partu gravantur, vel quod primum pueros pariunt. Adolescens dictus, eo quod sit ad gignendum adultus, sive a crescere et augeri. Iuvenis vocatus, quod iuvare posse incipit; ut in bubus iuvenci, cum a vitulis discesserint.
Abbreviated transcription (Latin):
In his gͥ sex spatiis philosophi descripse.¬
runt uitã humanã. in quib mutatur
& currit. & ad mortis terminũ ꝑuenit.
Pergamus gͦ breuit᷑ ꝑ prȩdictos gradus
ȩtatũ. ethimologiaᷤ eoꝵ ĩ homine demon¬
strantes. In fans dicit᷑ homo pͥmȩ ȩtatis.
dictus autẽ infans qđ ad huc fari neseit.
idest loqui ñ potest. nundũ enim bene
ordinatis dentib minus est sermonis
expressio. Puer a puritate uocatus. quia
purus est. & necdum lanuginẽ floremq
genarũ habens. hi sunt ephebi a phebo
dicti. necdũ ꝓ natiuitate uiri adolescen¬
tuli lenes. Puer autẽ trib modis dicit᷑.
ꝓ natiuitate: ut ẏsaias puer natus est
nobis. ꝓ ętate: ut octennis. decennis. ut
est illud. iam puerile iugũ tenera cerui¬
ce regebat. ꝓ obsequio. & fidi puritate.
re. dum iam ieremias longe puericiȩ ex¬
cessisset annos. Puella est paruula quasi¬
pulla. unde & pupillos ñ ꝓ conditione.

Expanded text:
In his igitur sex spatiis philosophi vitam discripseIn his igitur sex spatiis philosophi vitam discripserunt humanam, in quibus mutatur et currit et ad mortis terminum pervenit. Pergamus ergo breviter per praedictos gradus aetatum, etymologias eorum in homine demonstrantes. Infans dicitur homo primae aetatis; dictus autem infans quia adhuc fari nescit, id est loqui non potest. Nondum enim bene ordinatis dentibus minus est sermonis expressio. Puer a puritate vocatus, quia purus est, et necdum lanuginem floremque genarum habens. Hi sunt ephebi, id est a Phoebo dicti, necdum pronati viri, adolescentuli lenes. Puer autem tribus modis dicitur, pro nativitate, ut Esaias9, 6: 'Puer natus est nobis.' Pro aetate, ut octoennis, decennis. Unde est illud: Iam puerile iugum tenera cervice gerebat. Pro obsequio et fidei puritate, re,' dum iam Ieremias longe pueritiae excessisset annos. Puella est parpulla, unde et pupillos non pro conditione,
Abbreviated transcription (Latin):
sex sunt. infantia. puericia. adole¬
scentia. iuuentus. grauitas. atq
senectus. Prima ȩtas infantia est. pueri
nascentis ad lucẽ. quȩ porrigit᷑ in septẽ
annis. Scd̃a etas puericia idest pura. &
nec dum ad generandũ apta. tendens
usq ad quartũ decimũ annũ. Tercia
adolescentia ad gignendũ adulta. quȩ
porrigit᷑ usq ad uigitiocto annos. Quarta
iuuentus firmissima omnium ȩtatum.
finiens in quinquagesimo anno Quinta¬
etas senioris idest grauitas. quȩ est decli¬
natio a iuuentute in senectutẽ. nundũ
senectꝰ. s iam nundũ iuuentꝰ. qͥa semoris
etas est. quã greci presbiten uocant. nã
senex apud grecos ñ preshiter s geron
dicit᷑. quȩ etas a quinquagesimo anno
incipiens. septuagesimo terminatur.
Sexta etas senectus. quȩ nullo annoꝵ
tẽpore finitur. s post quinq illas ȩtates
quantũcumq uitȩ est senectuti depu¬
tatur. Seniũ autẽ pars est ultima sene¬
ctutis. dicta qđ sit terminꝰ sextȩ ȩtatis

Expanded text:
sex sunt: infantia, pueritia, adolescentia, iuventus, gravitas atque senectus. Prima aetas infantia est pueri nascentis ad lucem, quae porrigitur in septem annis. Secunda aetas pueritia, id est pura et necdum ad generandum apta, tendens usque ad quartumdecimum annum. Tertia adolescentia ad gignendum adulta, quae porrigitur usque ad viginti octo annos. Quarta iuventus firmissima aetatum omnium, finiens in quinquagesimo anno. Quinta aetas senioris, id est gravitas, quae est declinatio a iuventute in senectutem; nondum senectus, sed iam non iuventus, quia senioris etas est, quam Greci presbitem vocant: nam senex apud Grecos non presbiter sed geron dicitur, que etas a quinquagesimo anno incipiens septuaSexta aetas senectus, quae nullo annorum tempore finitur; sed post quinque illas aetates quantumcumque vitae est, senectuti deputatur. Senium autem pars est ultima senectutis, dicta quod sit terminus sextae aetatis.
Abbreviated transcription (Latin):
concũbendi uoluntatẽ. Idem appel¬
latur & m̃sis nouoꝵ quia anni miti¬
um mensis est martiꝰ. Idem & no¬
uenber ab indiciis scilicet germinum
quia in eo uiridantib fructib nouis
transactoꝵ probatur occasus.
Aprilis ꝓ uenere dicit᷑. qͣsi afrodis. Grece
enĩ afrodis uenus dicitur. uł quia hoc
m̃se omĩa aꝑiuntur in florẽ qͣsi aperilis
Maius dictus a maia matre mercurii. uł a
maiorib natu qui erant principes rei¬
publicȩ. nam hunc mensẽ maiorib sequer¬
tem uͦ minorib romani consecrauerunt.
Unde & iuniꝰ dicit᷑. antea enĩ ppłs in centu

Expanded text:
concumbendi voluptatem. Idem appelconcumbendi voluptatem. Idem appellatur et mensis novorum, quia anni initium mensis est Martius. Idem et novum ver ab indiciis scilicet germinum, quia in eo viridantibus fructibus novis transactorum probatur occasus. Aprilis pro Venere dicitur, quasi Aphrodis; Graece enim Ἀφροδίτη Venus dicitur; vel quia hoc mense omnia aperiuntur in florem, quasi Aperilis. Maius dictus a Maia matre Mercurii; vel a maioribus natu, qui erant principes reipublicae. Nam hunc mensem maioribus, sequentem vero minoribus Romani consecraverunt. Unde et Iunius dicitur. Antea enim populus in