comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cit renouandi gen̾is : aut uis queda
seminaria. fit adiuncta: n hoc est
qͦd dicit scd̃m genꝰ. Neq it cala¬
mi ꝓgenies potest olearũ haberi
creat᷑x: s ex calamo calamꝰ alt̾ ꝑ si¬
militudinis geognationis exorit᷑.
⁊ ita qͦd de pͥma gen̾atione t̾ra ꝓ¬
duxit usq ne. post̾itatis surceslio

Expanded text:
di generis, aut vis quaedam seminaria sit adjuncta. Et hoc est quod dicit secundum genus. Neque enim calami progenies potest olearum haberi creatrix; sed ex calamo calamus alter, per similitudinem cognationis exoritur, et ita quod de prima generatione terra produxit, usque nunc po
Abbreviated transcription (Latin):
asserit᷑. qͥa factũ ÷: sic rursus de
eisdẽ repetita narratio. Iuocaũ
ds aridã t̾ram: ⁊ stationes aqͣrũ
uocauit maria. Cur ⁊ in p̃ceden¬
tib dictũ ÷. congͣgent᷑ aque in cõ¬
gͤgationẽ unã. ⁊ appareat arida:

Expanded text:
asseritur, quia factum est sic, rursus de asseritur, quia factum est sic, rursus de iisdem repetita narratio. Et vocavit Deus aridam terram, et stationes aquarum vocavit maria. Cur et in praecedentibus dictum est, congregentur aquae in congregationem unam, et appar
Abbreviated transcription (Latin):
aque in congͣgationẽ unã n appa¬
rsat arida. Non dixit appareat
t̾ra ne it̾m eã inrõpositã demõs¬
trar& ut pote limosam ⁊ adhuc
ex aquarũ inundationẽ deformẽ
atq inualidã. simulq ne soli qͥspi¬
am causam t̾rene siccationis adscͥ¬
ber& merito natiuitate solis an¬
t̾iorẽ celluris ariditatẽ creator
insticuit. Adu̾te namq sensu dili¬
gentiꝰ. qͥa ñ solũ aqua que suꝑfu̾at
t̾re. s ꝙ illa que in ꝓfundioribus
partib latitabat famulata p̾cep¬
to dñationis effluxit. I factũ ÷ sic.
Sufficit gͥ adiectio ista declarans uo-¬
cẽ conditoris. effectui mancipatã.
licet relatũ sit in multis cosmogͣ¬
fie codicib quia collecta ÷ aqͣ que
furrat subt̾ celũ in congͣgationes
suas ut appareat arida quod c̾te
nec reliquoꝵ comm̾tarioꝵ ita esse
manifestat editio. nec usus expri-¬
mit hebreoꝵ. Nam reu̾a suꝑ¬
flua uid̾etur pꝰ testimoniũ quo

Expanded text:
aquae in congregationem unam, et appaaquae in congregationem unam, et appareat arida. Non dixit appareat terra, ne iterum eam incompositam demonstraret, ut pote limosam et adhuc ex aquarum inundatione deformem, atque invalidam; simulque ne soli quispiam causam terrenae siccationis ascriberet, merito nativitate solis anteriorem telluris ariditatem Creator instituit. Adverte namque sensu diligentius, quia non solum aqua, quae superfuerat terrae, sed etiam illa quae in profundioribus partibus latitabat, famulata praecepto dominantis effluxit. Et factum est sic. Sufficit igitur adjectio ista, declarans vocem Conditoris effectui mancipatam; licet relatum sit in multis cosmographiae codicibus: quia collecta est aqua, quae fuerat subter coelo in congregationes suas, et apparuit arida; quod certe nec reliquorum commentariorum ita esse manifestat editio, nec usus exprimit Hebraeorum. Nam revera superflua videretur post testimonium quo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos circũ scͥptos esse ꝓnuntiant.
sane qm̃ oportet nos historicoꝵ cos¬
mografiam diligentiꝰ intueri: qͥd
de his relatũ sit audiamꝰ. ferunt
itaq memoratos lacus occultis qui¬
b dã ꝑforatos cau̾nis in mare maxi¬
mũ suos meatus euolu̾e. uñ ꝙ rubrũ
pelagꝰ affirmat᷑ in mare qͦd ultra ga¬
diros habet᷑ effluere. Quomꝰ gͦ in qui¬
unt si ds diu̾sas aquarũ stationes ma¬
ria uocitauit. qm̾ in unũ concepta¬
culũ conuen̾unt. ⁊ rursus ꝯgregati¬
ones om̃s .i. sinus quos ꝑ scemate suo
t̾re circũ datio comp̾hendit maria
nichilominꝰ appellant᷑ .i. mare arc̃¬
boũ mare australe mare eoum
mare occiduũ. ⁊ it̾m uniꝰcuiꝰq pela-¬
gi ꝓpria nomina sunt euxiũ. elles¬
ponticũ. egeũ. ioniũ. siculũ. tͥrrenũ
n alia plurima. quoꝵ omnrũ sigilla-¬
tim uocabła ꝑcurrere longũ nimis
nc̃ ad hoc pret̾euntis ordo sermo¬
nis adduxit: ad illd̾ quod dudũ cepi¬

Expanded text:
ipsos circumscriptos esse pronuntiant. ipsos circumscriptos esse pronuntiant. Et sane quoniam oportet nos historicorum cosmographiam diligentius intueri, quid de his relatum sit audiamus. Ferunt itaque memoratos lacus occultis quibusdam perforatos cavernis, in mare maximum suos meatus evolvere; unde etiam Rubrum pelagus affirmatur in mare quod ultra Gaddiros habetur effluere. Quomodo ergo, inquiunt, si Deus diversas aquarum stationes, maria vocavit, quoniam in unum conceptaculum convenerunt, et rursus congregationes omnes, id est sinus, quos pro schemate suo terrae circumdatio comprehendit, maria nihilominus appellantur, id est, mare Arctoum, mare Australe, mare Eoum, mare Occiduum, et iterum uniuscujusque pelagi propria nomina sunt, Euxinum, Hellespontum, Aegaeum, Ionium, Siculum, Tyrrhenum, et alia plurima, quorum omnium singillatim vocabula percurrere longum nimis nunc ad hoc praetereuntis ordo sermonis adduxit: ad illud vero quod dudum coepi
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sũ tñ orbẽ t̾re complectit᷑: sic
⁊ aquarũ natura qmͣius uariis cõ¬
missa stationib teneat᷑. una tñ ÷
maxima congͦgatio que omne uid̾
elem̃tũ disc̾nit a cet̾is. Lacus it qui
circa regiones habent᷑ arctaas uel
mellesponto seu in macedonia uel
bithinia congͣgationes sine dubio
nominant᷑: s modo nob̃ m̃tio est
de illa que reliqͥs omnib ita ꝓlixi¬
or ÷. ut nr̃arũ amplitudini coequet᷑.
⁊ qͥcquid in minorib quoq congͣgati¬
onib aquarũ inesse multitudiuem
nullus obsistat: ñ tñ illas qͥs rite
maria nuncupabit. qmͣius c̾te palu¬
des salsugine maris infecte sint. sicut
illa que uocitat᷑ asfalticis in partib
uidȩȩ. uel serbonitis que int̾ egiptũ
palestinamq iarens deserta ꝯtigit
arabie om̃s eque paludes sunt. unũ
cñ habet᷑ mare sicut asserunt. qui
ꝑagrando t̾ras om̃s obturat: s hir¬
canũ caspiũq lacũ quida ui semet¬

Expanded text:
universum tamen orbem terrae complectitur; sic universum tamen orbem terrae complectitur; sic et aquarum natura quamvis variis commissa stationibus teneatur, una tamen est maxima congregatio, quae omne illud elementum discernit a caeteris. Lacus enim qui circa regiones habentur arctoas, vel in Hellesponto, seu in Macedonia, vel in Bithynia congregationes sine dubio nominantur; sed modo nobis mentio est de illa, quae reliquis omnibus ita prolixior est, ut terrarum amplitudini coaequetur, et quanquam in minoribus quoque congregationibus aquarum inesse multitudinem nullus obsistat, non tamen illas quis rite maria nuncupabit: quamvis certae paludes salsugine maris infectae sint, sicut illa quae vocitatur Asfaltitis in partibus Judaeae, vel Serbonitis, quae inter Aegyptum Palaestinamque jacens, deserta contingit Arabiae. Omnes hae quidem paludes sunt, unum tamen habetur mare, sicut asserunt qui peragrando terras omnes obierunt. Sed Hyrcanium, Caspiumque lacum quidam in semet
Abbreviated transcription (Latin):
uissu dĩ capacitas sufficiens p̃para¬
casest. ut aquarũ ibidẽ multitu¬
do confluer&. De qua re qm̃ re-
pugnare uidet᷑ nr̃e mundificati¬
onis sermo dicentib philosophis eoqͥ
minime in unã congregationem
rent. paludes ⁊ stangna ned ñ eas
aquas que colliguntur ex imbrib
ut ꝑ hec assertionẽ nr̃i sermonis
infrig̾ent: sciant tñ qͥa maximã
ꝑfectãq aquarũ omniũ conc̾sionẽ
ds uocauit congͤgationẽ. Nam ⁊pu¬
teus que collectio ÷. manu facta. in
ꝓfundã cauationẽ liquore delapso.
Non gͦ quelib& aquarũ concepta cła
congͤgationis illiꝰ uocabulũ manifes¬
tant. s illa maxima excellensq sus¬
ceptio. in qua cotũ elem̃tũ repente
conlatũ ÷. Nam sicut ignis in par¬
uułis ac diu̾sis quibq mat̾iis ÷ disꝑ.¬
sus. ꝑhibens omnib usũ necessariũ
cotus cñ methere continet᷑ similit̾q
aer licet singłis corꝑib sit in lapsus

Expanded text:
jussu Dei capacitas sufficiens praeparajussu Dei capacitas sufficiens praeparata est, ut aquarum ibidem multitudo conflueret. De qua re quoniam repugnare videtur nostrae mundificationis sermo, dicentibus philosophis, eo quod minime in unam congregationem, rent paludes et stagna, nec non eas aquas quae colliguntur ex imbribus, ut per haec assertionem nostri sermonis infringerent, sciant tamen quia maximam, perfectamque aquarum omnium concursionem, Deus vocavit congregationem. Nam et puteus aquae collectio est manufacta, in profundam cavationem liquore delapso. Non ergo quaelibet aquarum conceptacula congregationis illius vocabulum manifestant, sed illa maxima excellensque susceptio; in quem totum elementum repente collatum est. Nam sicut ignis in parvulis ac diversis quibusque materiis est dispersus, perhibens omnibus usum necessarium, totus tamen in aethere continetur, similiterque aer, licet singulis corporibus sit illapsus,
Abbreviated transcription (Latin):
que collecta ÷ teneat᷑. Deinde cũ di¬
cer& congregent᷑ in unã congrega¬
tionẽ: docuit qͥa multe erant aque
uariis diuise modis. Loca it conual¬
lia ꝓfundiorib naturalit̾ cauata
spatiis habebant aqͣm collectã. necñ
etiã campi pleni eramt simiłitudi¬
nẽ pelagi referen aie utes. alieq
eiꝰmodi regiones de quibus om̃ib
in unã congͤgationẽ confluere suqͣ
p̃cepte᷑. Inullus dicat quasi totam
t̾ram cunc aquarũ texerat multi¬
tudo: nichilominꝰ ea quoq loca in
que pꝰea uisse sunt aque concurre̾
repleta tũc erant. ubi gͦ deberꝙ
aqua colligi que om̃s t̾rarũ parte ᷤᷤ
inuaserat: ad hoc respondemꝰ quia
qñ p̃ceptio data ÷. ut in unã con¬
gͣgationẽ coirent: tunc ⁊ suscep¬
tionis earũ causa ꝓcessit. Neq it
erat illo tempore mare quod ex¬
tra gadiros÷. nec maximũ ulcł̃
⁊ solis audacib nauigabile polagꝰ
qͥd britannicã insulã n hibnos
occidrios aluit habebat᷑. s pꝰmodũ

Expanded text:
. Deinde cum diceret: Congregentur in unam congregationem, docuit quia multae erant aquae variis divisae modis. Loca enim convallia, profundioribus naturaliter cavata spatiis, habebant aquam collectam, nec non etiam campi pleni erant, similitudinem pelagi referentes, aliaeque ejusmodi regiones, de quibus omnibus in unam congregationem confluere sunt praeceptae. Et nullus dicat, quia si totam terram, tunc aquarum texerat multitudo, nihilominus ea quoque loca, in quae postea jussae sunt aquae concurrere, repleta tunc erant. Ubi ergo deberet aqua colligi, quae omnes terrarum partes invaserat? Ad hoc respondemus, quia quando praeceptio data est ut in unam congregationem coirent, tunc et susceptionis earum causa processit. Neque enim erat illo tempore mare quod extra Gaddiros est, nec maximum illud, et solis audacibus navigabile pelagus, quod Britannicam insulam, et Hiberos occiduos alluit, habebatur, sed postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ salubrẽ residui flagitent alim̾ta
sermonis. His uͦ qui uiuendi causas
manib exercent indulgentiã me-¬
dio temꝑe tͥbuamꝰ: ut completis oꝑi¬
bꝰ animũ curarũ nexu solutũ rur¬
sus dapib exhibeant uesꝑtinis. In¬
t̾ea dñs qui magnifica fecit ex ni-¬
chilo n a nob hec parua u̾boꝵ ꝑfer-¬
ri libamina dispensauit det uobis
intellectũ sue u̾itatis ut ex uisibili¬
b. inuisibilẽ reputetis .i ex magni¬
cũ c̾tissima capiatis. Neq it auc
pec̾cis tempꝰ dabit᷑. aut inimico lo¬
cus sugge rendi gr̃a contͣria relin¬
quet᷑ dño ur̃is sensib adherente:
cui gla ⁊ uen̾atio nunc ⁊ semꝑ n¬

Expanded text:
nem salubrem, residui flagitent alimenta nem salubrem, residui flagitent alimenta sermonis. His vero qui vivendi causas manibus exercent indulgentiam medio tempore tribuamus; ut completis operibus animum curarum nexu solutum, rursus dapibus exhibeant vespertinis. Interea, Dominus, qui magnifica fecit ex nihilo, et a nobis haec parva verborum proferri libamina dispensavit, det vobis intellectum suae veritatis; ut ex visibilibus invisibilem reputetis, et ex magninta certissima capiatis. Neque enim aut peccatis tempus dabitur, aut inimico locus suggerendi contraria relinquetur, Domino vestris sensibus adhaerente; cui gloria et veneratio, nunc et sem
Abbreviated transcription (Latin):
ad finẽ future cõmoditatis intẽ¬
dit. Merito gͦ quidẽ in ratione
gignentiũ manifesta esse ꝓposuit
illa que sub inde ꝑ parces effecta st̃
opifico sue uͥtutis sermone ꝑcͣrens
ta nulli uident᷑ bona: cũ aũ in suũ
ordinẽ composita redigunt᷑ spetiẽq
congrue formationis acceꝑint a qͣħ
elem̾toꝵ ereator n añ singłoꝵ cõposi¬
tionẽ nou̾at cuiꝰq oꝑis bonũ singl̃a¬
q conlaudans cogitationẽ sue m̃tis
ad futurũ exitũ dirigit formatoꝵ.
Calis gͦ nr̃ quoq artifex singłarum
partiũ ds assertor ⁊ p̾dicator: s pau
lopꝰ omni parit̾ modo competentẽ
laudẽ cũ fiit consumatꝰ impertiet.
S hic iã narratio matutina sccłe di¬
ei t̾minũ sortiat᷑: ut auditoribus
studiosis indutias p̃beamꝰ quo inter
se conferre que dicta sunt memo¬
rieq beneficio inintimis cordibus
ad utilitatẽ ꝓpriã retin̾e̾ cuncta ꝑ¬
curent. ⁊ usu meditationis assiduoͬ
doctͥne cibũ ruminantes pꝰ digestio¬

Expanded text:
ad finem futurae commoditatis intendit. Merito ergo quidem in rationem gignentium manifestam esse proposuit; illa quae subinde per partes effecta sunt, opifico suae virtutis sermone percurreta nulli videntur esse bona; cum autem in suum ordinem composita redigantur, speciemque congruae formatielementorum Creator, et ante singulorum compositionem, noverat cujusque operis bonum: singulaque collaudans, cogitationem suae mentis ad futurum exitum dirigit formatorum. Talis ergo nunc quoque artifex singularum partium Deus, assertor et praedicator; sed paulo post omni pariter mundo, competentem laudem, cum fuerit consummatus, impertiet. Sed hic jam narratio matutina secundae diei terminum sortiatur: ut auditoribus studiosis inducias praebeamus, quo inter se conferre quae dicta sunt, memoriaeque beneficio, in intimis cordibus ad utilitatem propriam retinere cuncta procurent, et usu meditationis assiduae, doctrinae cibum ruminantes, post digestio
Abbreviated transcription (Latin):
circũ scͥptũ finib retinet᷑ pͥme p̃¬
ceptionis uirtus est. Congregent᷑
aque in unã congͣgationẽ. Ut ñ
scilic& illa que influit explecis con¬
t̾rarũ t̾minos in undarꝙ. idc̾co
uissa fuiit in unã congregationẽ
redigere. Ipt̾ea pelagus uentis
sepe turbatũ ac fluctib estuans
in altũq consurgens ubi litora
uicina tetigerit: feruoris impetũ
spumando resoluens mox frangi¬
tur atq subducit᷑. Aut me ñ ti¬
mebitis dicit dñs: qͥ harenã t̾mi¬
nũ pono mari. Ꝙ enĩ mirũ est
quomͦ res omniũ que in t̾ris ha-¬
bent᷑ infirmior harena ussu
cłi uiolentiã maris frenat: quod
secus ess que ratio uetare pot̾at
rubrũ mare ut ñ egyptũ totũ
que utiq deuexior habet᷑ inua¬
der& ꝓximoq pelago misceret᷑.
nͥ p̃cep̾to conditoris ess inhibi¬
tũ. Nã quia humilior est
egiptꝰ rubro mari c̾tissime docem
ab his qui egiptũ ⁊ indiã cũ mari
coniungere uoluerunt. quoꝵ pͥmus

Expanded text:
retinetur, primae praeceptionis virtus est: Congregentur aquae in unam congregationem: ut non scilicet illa quae influit, expletis conterrarum terminos inundaret; idcirco jussa fuit in unam se congregationem redigere. Propterea pelagus ventis saepe turbatum, ac fluctibus aestuans, in altumque consurgens, ubi littora vicina tetigerit, fervoris impetum spumando resolvens, mox frangitur atque subducicitur. Aut me non timebitis, dicit Dominus, qui arenam terminum pono mari ? Etenim mirum est quomodo res omnium quae in terris habentur infirmior arena, jussu Dei violentiam maris frenat. Quod si secus esset, quae ratio vetare poterat Rubrum mare, ut non Aegyptum totam, quae utique devexior habetur, invaderet, proximoque pelago misceretur, nisi praecepto Conditoris esset inhibitum? Nam quia humilior est egyptus Rubro mari, certissime docemur ab his qui Aegyptium et Indicum mare conjungere voluerunt, quorum primus
Abbreviated transcription (Latin):
notantes. modo aurigas in partem
aliã tͣnsferentes. omnẽq ꝓsus diur¬
nã cogitationẽ temꝑe saporis de¬
uolu̾e ñ resistunt. Nos aũ qͦs dñs
qͥ opifex rerũ maximũs ⁊⁊ ualde
mirificꝰ habet᷑ ad demonstͣtionẽ
suoꝵ oꝑm conuocauit: defic̾e̾ ñ de¬
bemꝰ erga eoꝵ spectacła. nec desid̾s

Expanded text:
rotantes, modo aurigas in partem rotantes, modo aurigas in partem aliam transferentes, omnemque prorsus diurnam cogitationem tempore soporis revolvere non desistunt. Nos autem quos Dominus, qui opifex rerum maximus et valde mirificus habetur, ad demonstrationem suorum operum convocavit, deficere non debemus erga eorum spectacula, nec desides
Abbreviated transcription (Latin):
UNIT̃ URBES
quedã quarũ ppłi spec¬
tacłis mirabilib a matutino tp̃r
usq ad uesꝑm ꝓprios ocłos pascen¬
do reficiunt: cantꝰ ⁊̃ blandos mo¬
Idulationesq lasciuas. luxũ nimi¬
ũ gen̾antes sensib suis iniciunt:
quoꝵ auscultatione diutiꝰ oblecta¬
ti nullatenꝰ satiant᷑ ⁊ t̾n eos ho¬
mines multi beatos appellare cõ¬
suerunt: qͥa necessaria negotia
deserentes ⁊ artes quib uiuen¬
di subsidia cõꝑant᷑. ꝑ desidiã et
uoluptatẽ. statutũ sibi tempus
uite ꝑagentes in anib actibus
occupant᷑. ignorantes qͥa saltatio
spectationib ad ꝓbata turpissi¬
mis publicũ ⁊ cõmunẽ ꝑficit
magisteriũ uitioꝵ. Lirica etiã
carmina cantꝰq tibicinũ ⁊ me¬
recͥcie cantiones cordib audien¬
tiũ sublabse: qͥd aliud qmͣ infa¬
miã spectatorib inolescunt e¬
mulantib hyst̾ones: Nõnulli
aũ circensiũ furiali ardore deten¬
te nocte somniantes ꝓ equoꝵ ue¬
locitate ꝯtendunt: modo cursus

Expanded text:
unt urbes quaedam quarum populi spectaculis mirabilibus a matutino tempore usque ad vesperum, proprios oculos pascendo reficiunt: cantus etiam blandos, modulationesque lascivas, luxum nimium generantes, sensibus suis injiciunt, quorum auscultatione diutius oblectati, nullatenus satiantur. Et tamen eos homines multi beatos appellare consueverunt, quia necessaria negotia deserentes, et artes quibus vivendi subsidia comparantur, per desidiam et voluptatem statutum sibi tempus vitae peragentes, inanibus actibus occupantur, ignorantes quia saltatio spectationibus approbata turpissimis, publicum et commune perficit magisterium vitiorum. Lyrica etiam carmina, cantusque tibicinum, et meretriciae cantiones, cordibus audientium lapsae, quid aliud quam infamiam spectatoribus inolescunt aemulantibus histriones? Nonnulli tem circensium furiali ardore detenti, noctibus somniantes pro equorum velocitate contendunt, modo currus
Abbreviated transcription (Latin):
unutant᷑ .i. dracones ⁊ õs abyssi. Ita
nec abyssus qm in peiorẽ partem
conant᷑ abic̾e fabricatores allegori¬
arũ refutabilis estimat᷑ a psalmis¬
ta. cũ ⁊ ipsa scdm suã qualitatem
ymnos potentie conditoris emittit.
corꝑeam delectationẽ pr̃ant nolus
que constituunt᷑ ad̾o. nec illoꝵ ꝑci¬
pienda uoluntas÷. que uidentur

Expanded text:
t, dracones, et omnes abyssi . Ita nec abyssus, quam in pejorem partem conantur abjicere fabricatores allegoriarum, refutabilis aestimatur a Psalmista: cum et ipsa secundum suam qualitatem hymnos potentiae Conditoris emittit. corpoream delectationem praestant nobis quae constituuntur a Deo, nec ea illorum percipienda voluptas
Abbreviated transcription (Latin):
iuorẽ uͦ ⁊ limosam uelut fecẽ aliꝗͣ.
hic reliquit. S qui de mari modo
talia disserebant: rursũ mutati
nullã defectionẽ fieri liquoris a-
sole ꝓnuntiant᷑. Luocauit ds firma¬
mentũ celũ. ꝓprie qͥde abud illi cõ-¬
ueniens fu̾at nom̃. scimꝰ tñ sepissi¬

Expanded text:
viorem vero et limosam, velut faecem aliquam viorem vero et limosam, velut faecem aliquam hic relinquit. Sed qui de mari modo talia disserebant, rursum mutati nullam defectionem fieri liquoris a sole pronuntiant. 8. Et vocavit Deus firmamentum coetum. Proprie quidem aliud illi conveniens fuerat nomen. Scim
Abbreviated transcription (Latin):
an quesitꝰ ardor. dũ mͦ circa eãd̾
mat̾iã similes casus exerceat .i.
siue cũ int̾ se ligna fricant᷑ flã¬
ma ꝯsurgit: siue sponte suecensus
ignis quẽ fuint iniecta ꝯsũpserit.
unꝰ scilic& atq ide exitꝰ ab utroq
sapientiã di sole in alias partes
ex aliis tͣnsponentẽ ut ñ sẽꝑ in
eiscde cõmoratꝰ locis feruoris aui¬
ditate mundanũ deppłetur orna¬
tũ. s nc̃ eũ ad australẽ ⁊ onã nẽ
ad signa solsticialia ꝓ temporũ
mutatione traducit atq inde
in arctoam regionẽ conu̾tit:
ut paulatim ꝑ diu̾sa cõmigͣts
t̾renis fructib temꝑam̃ta cu̾sto¬
diat. Uideant aũ si ñ ipsi sibi
ꝓbant᷑ obsist̾e cũ mare id̾o con¬
firmant ierem̃tis flum alibus
ñ augeri qͦd calore solis absorbeat᷑
uñ ñ salsa ⁊ amara eiꝰ aqͣ ꝑficit᷑ ut
pote que saporẽ ꝓprie dulcedinis
raptu feruoris amittit: ⁊ ubi leui¬
orẽ quidẽ partẽ secũ aufert. gra¬

Expanded text:
an quaesitus ardor, dummodo circa eamdem an quaesitus ardor, dummodo circa eamdem materiam similes casus exerceat, id est, sive cum inter se ligna fricantur, flamma consurgit, sive sponte succensus ignis, quae fuerint injecta consumpserit, unus scilicet atque idem exitus ab utroque sapientiam Dei, solem in alias partes ex aliis transponentem, ut non semper in eisdem commoratus locis, fervoris aviditate mundanum depopuletur ornatum. Sed nunc eum ad Australem zonam, nunc ad signa solstitialia pro temporum mutatione traducit, atque inde in arctoam regionem convertit, ut paulatim per diversa commigrans terrenis fructibus temperamenta custodiat. Videant tamen si non ipsi sibi probantur obsistere, cum mare ideo confirmant incrementis fluvialibus non augeri, quia calore solis absorbetur, unde etiam salsa et amara ejus aqua perficitur, ut pote quae saporem propriae dulcedinis, raptu fervoris amittit et ubi leviorem quidem partem secum aufert, gra
Abbreviated transcription (Latin):
lecta quã paludes ⁊⁊ fluus pelagꝰ¬
q surgentib de se uaporib exa¬
lant: ut tĩ ardor echereus om̃ia
que subiecta sunt conflagrarꝙ.
Si quidẽ solem quoq uidemꝰ esta¬
te stagna lliuora breuissimo
tẽporis spatio repente siccare.
Ubi ÷ gͦ aqua illa: Demonstnt
nob callidi: clubiũ ne cuipiam
potest esse quod in feruore so-¬
lis expensa defec̾it. licet nec ca-¬
lidũ solem dicant esse: Tanta ilł
subpeditat in loquendo facultas:
⁊ ꝯsid̾ate qͦ freci docum̃to reb
eiudentissimis adu̾sant᷑. Qm̃ in¬
aut puniceus habet᷑: ob hoc igne¬
um solẽ esse ꝯtendunt. Calorem
aũ ferunt ex asꝑiore ori eiꝰ circũ¬
u̾sione ꝓcede. hoc uidelic& argu¬
m̾tantes. ut asserant solẽ nil ex¬
pend̾e̾ de humore. S ego ñ si ue
rũ sit qͦd obicit᷑ ñ refutabo: ser¬
monẽ ut pote mͥ adstipulantem.
Dicebat᷑ it ꝓꝑt̾ ignis edacitatẽ a qua¬
rũ necessitatẽ esse mutitutinẽ:
nil tñ int̾est. utrũ naturalis sit

Expanded text:
ludes, et fluvii, pelagusque surgentibus de se vaporibus exhalant, ut non ardor aethereus omnia quae subjecta sunt conflagraret. Siquidem solem quoque videmus, aestate stagna leviora brevissimo temporis spatio repente siccare. Ubi ergo est aqua illa? Demonstrent nobis callidi, dubium ne cuipiam potest esse quin fervore solis expensa defecerit? Licet nec calidum solem dicant esse, tanta illis suppeditat in loquendo facultas. Et considerate quo freti documento, rebus evidentissimis adversantur. Quoniam, inon rubeus, aut puniceus habetur, ob hoc non igneum solem esse contendunt. Calorem autem ferunt ex asperiore ejus circumversione procedere, hoc videlicet argumentantes, ut asserant solem nihil expendere de humore. Sed ego, etiamsi non verum sit quod objicitur, non refutabo sermonem, utpote mihi astipulantem. Dicebatur enim propter ignis edacitatem aquarum necessariam esse multitudinem: nihil tamen interest utrum naturalis sit
Abbreviated transcription (Latin):
luc̾nalis: quod ꝑ ad positã sibi¬
stuppã lambens oleũ mox pedit.
Ather aũ quis dubit& fla̾meum
esse atq torridũ: quod nͥ statu¬
tis sibi a creatore finib frena¬
ret᷑. facile cuncta consumeret:
Qe res ꝓhibet ut ñ totꝰ humor
qͥ reb diu̾sis insertꝰ ÷ calore soliꝰ
uoratꝰ arescerx: db hoc enĩ celes

Expanded text:
lucernalis, quod per appositam lucernalis, quod per appositam stuppam lambens oleum mox peredit. Aether autem quis dubitet flammeum esse atque torridum? Quod nisi statutis sibi a Creatore finibus frenaretur, facile cuncta consumeret: quae res prohibet ut non totus humor qui rebus diversis insertus est calore solis voratus aresceret. Ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tie uͦ ratione potissimũ. Ppterea
fiat sirmam̾tum in medio aque:
n sit diuidens int̾ aqm ⁊ aquam.
Diximꝰ quid significat appellatio fir¬
que fulcimine aliquo sustentat᷑
⁊ pond̾e. Nam multo ppriꝰ eius¬
modi uocabłm t̾ra meruiss. s ꝓpt̾
substantiã suꝑioꝵ que subtilis
rara ÷. nulloq sensu cõprehensi
bilis habet᷑ firmam̾itũ nuncupa¬
uit: cõparatione scilicꝙꝵ corpoꝵ
leuioꝵ. que nec uisii. nec tactu.
ualemꝰ adtingere. ł simul cogita
locũ quenda qui discernit hu¬
morẽ. euꝰ partẽ tenui̾rẽ suꝑnsꝰ
stationib depiitauit. crassiorẽ uͦ
limosamq inferioribꝰ destinauit:
ut illa que ex initio facta ÷ tẽꝑati
amplitudini ñ discredis. ad ignis
aũ uim ñ respicis. qui licꝵ exiguus
habet᷑ in uisu: multitudinẽ tñ aqͣ¬
rũ ualet expend̾e. Semꝑ it tͣhit
ad se subiectas undas in modum
medicatorie cucurbite faltileq
consumit eas exemplo luminis

Expanded text:
tiae vero ratione potissimum. 7. Propterea: tiae vero ratione potissimum. 7. Propterea: Fiat firmamentum in medio aquae, et sit dividens inter aquam et aquam. Diximus quid significat appellatio firquae fulcimine aliquo sustentatur et pondere. Nam multo proprius ejusmodi vocabulum terra meruisset, sed propter substantiam superiorum, quae subtilis et rara est, nulloque nuncupavit, comparatione scilicet corporum leviorum, quae nec visu, nec tactu valemus attingere. Et simul cogita locum quemdam, qui discernit humorem, cujus partem tenuiorem supernis stationibus deputavit, crassiorem vero limosamque inferioribus destinavit, ut illa quae ex initio facta est temperamplitudini non discredis, ad ignis autem vim non respectas, qui licet exiguus habeatur in visu, multitudinem tamen aquarum valet expendere. Semper enim trahit ad se subjectas undas, in modum medicatoriae cucurbitae; facileque consumit eas exemplo luminis
Abbreviated transcription (Latin):
orunt᷑. quoꝵ ÷ rodanꝰ. qui cũ plu¬
rimis aliis nauigabilib fluuiss
galathas ⁊ sperios celtoꝵq gentẽ
multas q finicimas p̃teriens na¬
tiones pelago miscet᷑ occiduo:
Nã eoꝵ qͥ ex suꝑiori meridie ꝑ
ethiopiã descendunt .i. tages et
nisus ncremeas ⁊ nilus. Alii in
nr̃m mare influunt. alii in¬
nilus ñ sit fluminib cõpandus:
quippe qui morẽ pelagi tempore
diffusus ꝑstiuo t̾ram stagnare cõ¬
sueuit. egyptiam. Itaq mundi paris
habitabilis aquis tota repleca est:
ñ minꝰ fluctib equoreis circun¬
septa. qͣm annib irrigata ꝓꝓter
ineffabilem sapientiã conditoris:
qui repugnatͥcem calori naturã
ut ess sufficiens ordinauit. Erit
aũ tempꝰ quo ignis cuncta tor¬
rebit. ut testat᷑ isayas loquens
ad omniũ dñm dm̃. qui dicit
abysso dissipaberit. ⁊ omnia flu¬
mina tua siccabo. Despreta gͦ sa¬
pientia secłari recipiunt nobisc̃
magisteriũ u̾itatis: nullis quidẽ
facundie faleris exornatũ. scien¬

Expanded text:
untur? Quorum est Rhodanus, qui cum pluribus aliis navigalibus fluviis, Galatas et Hesperios, Celtorumque gentem, multasque finitimas praeteriens nationes, pelago miscetur Occiduo. Nam corum qui ex superiore meridie per Aethiopiam descendunt, id est, Tages, et Nisus, et Cremeas, et Nilus; alii in nostrum mare influunt, alii inNilus non sit fluminibus comparandus, quippe qui more pelagi, tempore diffusus aestivo, terram stagnare consuevit Aegyptiam. Ita mundi pars habitabilis aquis tota repleta est, non minus fluctibus aequoreis circumsepta, quam amnibus irrigata, propter ineffabilem sapientiam Conditoris, qui repugnatricem calori naturam, ut esset sufficiens ordinavit. Erit autem tempus quo ignis cuncta torrebit, ut testatur Isaias, loquens ad omnium Dominum Deum: Qui dicit abysso: Dissipaberis, et omnia flumina tua siccabo . Despecta ergo sapientia saeculari, recipe una nobiscum magisterium veritatis, nullis quidem facundiae phaleris exornatum, scien
Abbreviated transcription (Latin):
ri: ñ ob hoc estimande sint rati¬
onales esse nature. Neq enĩ
q celi narrant głam dĩ modis
omnib animati sunt: nec firma¬
mntũ sensibile animal esse putan¬
dũ ÷: q enuntiat facturã manu¬
um suarũ. Qcd ⁊ si dix̾it qͥspiam
celos qͥd̃e ñ contẽplabiles esse uͥtu¬
ces. firmam̃tũ aũ fact᷑cẽ dĩ potẽ

Expanded text:
n ob hoc aestimandae sunt rationabilis esse naturae. Neque enim quia coeli enarrant gloriam Dei , modis omnibus animati sunt, nec firmamentum sensibile animal esse putandum est, quia enuntiat facturam manuum suarum. Quod etsi dixerit quispiam, coelos quidem contemplabiles esse virtutes, firmamentu
Abbreviated transcription (Latin):
nichilominꝰ luchro ꝓfic̾e̾. nob̾q om¬
niũ seminũ cõmoditas deputata
sentit᷑: ⁊ hunc esse ꝓfecto constat
suꝑ his que dicta sunt incellectũ
Germin& t̾ra herbã pabuli: ⁊ sem̃
seminans scđm genꝰ. Recte inquit.
Sic it ⁊ narrationis consequent̾ or¬
do constabit. qui nc̾ sibi quodã mͦ
ceedit᷑ repugnare: ⁊ necessitaᷤ na¬
turalis dispensationis implebitur.
Primo ÷ it g̾minatio deinceps ħba
pꝰ hoc pabuli successio: qm mox se¬
minis ꝑfectio comitat᷑. Quomͦ gͦ
cuncta que nascunt᷑ e t̾ra semina¬
ria esse sermo declarat. cũ nec ca-¬
lamꝰ nec gram̾. nec m̾ta. nec crocus.
nec alia plurima nascendi pͥncipi¬
um sorciunt᷑ ex semine: Ad hoc
respondemꝰ qr quedã eoꝵ que t̾ra
ꝓducit in radicib n in fundo ere-¬
dunt᷑ uͥtutẽ seminis obtin̾e̾: sicut
calamꝰ pꝰ merem̾ta recentia rursus
aliã sobolẽ de radice submnittit re-¬

Expanded text:
nihilominus lucro proficere. nobisque omnihilominus lucro proficere. nobisque omnium seminum commoditas deputata sentitur: et hunc esse profecto constat super his quae dicta sunt intellectum. 2. Germinet terra herbam pabuli et semen seminans secundum genus. Recte inquit; sic enim et narrationis consequenter ordo constabit, qui nunc sibi quodammodo creditur repugnare; et necessitas naturalis dispensationis implebitur. Primo est enim germinatio, deinceps herba, post hoc pabuli successio; quam mox seminis perfectio comitatur. Quomodo ergo cuncta quae nascuntur e terra, seminaria esse sermo declarat, cum nec calamus, nec gramen, nec menta, nec crocus, nec alia plurima nascendi principium sortiuntur ex semine? Ad haec respondemus, quod quaedam eorum quae terra producit, in radicibus et in fundo creduntur virtutem seminis obtinere, sicut calamus post incrementa recentia, rursus aliam sobolem de radice submittit rep
Abbreviated transcription (Latin):
ea que de t̾ra pullulant ꝓprio calo¬
ris adtractu ab imis sedib ad suꝑna
ꝓclucit. Idcͥco sole antiquoꝵ t̾rene
fecunditatis ornatꝰ emicuit. ut occa¬
sio uen̾andi solem ut pote auctorẽ
nascentiũ. his qui in errore positi
sunt auferret᷑: si tñ suaderi potue¬
rint. q pͥusqͣm ipse creatꝰ ÷. erat iã
t̾ra suis fructib decorata. consid̾an¬
tes quod herbis ⁊ pabulis sol in nas
bat. nr̃m uͦ genꝰ nulliꝰ cura dignũ
p̾uisionis habuit: Non ita÷. Nam
qui bobꝰ ⁊ equis tuis pastũ p̾parauit
ub̾iores utiq tͥ diuitias ⁊ fruendi
copiã ministrauit: ⁊ subsidia tue
uite ꝑ illoꝵ nutͥmenta recondidit.
Seminũ quoq ꝓductio qͥd aliud de¬
bet incelligi quã cue dispensationis
instructio: si holara radicesq pal¬
marũ agͤstium. ñ sit dubiũ cibos
hominibꝰ ministrare: Quod si ÷
aliqͦd genꝰ herbarũ alienis ñ nr̃is
asib aptatũ. tñ id ipsũ uidet᷑ nr̃o

Expanded text:
ea quae de terra pullulant, proprii caloea quae de terra pullulant, proprii caloris attractu, ab imis sedibus ad superna producit, idcirco sole antiquior terrenae fecunditatis ornatus emicuit, ut occasio venerandi solem, ut pote auctorem nascentium, his qui in errore positi sunt auferretur, si tamen suaderi potuerint quia priusquam ipse creatus est, erat jam terra suis fructibus decorata, considerantes quod herbis et pabulis sol in nascbat, nostrum vero genus nullius cura dignum provisionis habuerit? Non ita est. Nam qui bubus et equis tuis pastum praeparavit; uberiores utique tibi divitias, et fruendi copiam ministravit, et subsidia tuae vitae per illorum nutrimenta recondidit. Seminum quoque productio quid aliud debet intelligi quam tuae dispensationis instructio? siquidem olera radicesque palmarum agrestium non sit dubium cibos hominibus ministrare. Quod etsi est aliquod genus herbarum, alienis, non nostris usibus aptatum; tamen id ipsum videtur nostro
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ: ⁊ lignũ fructuosũ faciens fruc̃¬
tũ. sed̃mi genꝰ cuiꝰ semen in sem&x ipso
Consequent᷑ itaq pꝰqm tellus respira¬
uit eluctata iam pondus aquarum
datũ illi p̃ceptũ ÷: g̾minare pruis
herbã. deinde pabulũ: quod ⁊̃ mͦ fie¬
ri uidemꝰ. Nam uox que tunc emis
saz. ⁊ pͥma illa p̾ceptio ueluti lex qͣ¬
dam nature fuit. ⁊ inhesit t̾re. creã¬
di fructificandiq sibi ꝑhibens in
post̾um facultatem. Germinꝙ t̾ra.
Primũ ÷ in gen̾atione nascentiũ g̾mi¬
natio. deinde cũ paulisꝑ emiserit
herba fit. ⁊ cũ creu̾it pabulũ habe¬
t᷑. eadẽq paululũ pubescens arcbła¬
tur: n⁊ ita usq ad tempestiuã matu¬
ritatẽ seminis coalescit. Nam her¬
bosa uiridisq speties omnib ÷ ctim¬
munis. Germin& t̾ra herbam pa-¬
buli. Pse uidelico tellus g̾minare
p̾cepta ÷. nulliꝰ indigens ad ium̾to:
qm̃ quidẽ opinant᷑ plantis ac semi¬
nib solẽ causas pr̃are crescendi. dũ

Expanded text:
 lignum fructuosum, faciens fructum secundum genus: cujus semen in semetipso est. Consequenter itaque postquam tellus respiravit, eluctata jam pondus aquarum, datum illi praeceptum est germinare prius herbam, deinde pabulum: quod etiam modo fieri videmus. Nam vox quae tunc emissa est; et prima illa praeceptio veluti lex quaedam naturae fuit, et inhaesit terrae: creandi fructificandique sibi perhibens in posterum facultatem. Germinet terra. Primum est in generatione nascentium germinatio, deinde cum paulisper emerserit, herba fit, et cum creverit, pabulum habetur. Eademque paulatim pubescens articulatur; et ita usque ad tempestivam maturitatem seminis coalescit. Nam herbosa viridisque species omnibus est communis. Germinet terra herbam pabuli. Per se videlicet tellus germinare praecepta est, nullius indigens adjumento. Quoniam quidam opinantur plantis ac seminibus solem causas praestare crescendi, dum
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ armoniã posumꝰ ascultare
sicut in officina fabrili assituis
ictibꝰ oꝑantiũ contusus hebescit
auditꝰ. Uerũ has scłariũ medita¬
tas astutias illis tͣctare ꝑmittẽtes:
nos ad sermonẽ redeamꝰ eccłe. Uic̃¬
tũ ÷ itaq a p̃decessoribꝰ nr̃is. ñ¬

Expanded text:
minus harmoniam possumus auscultare, minus harmoniam possumus auscultare, sicut in officina fabrili, assiduis ictibus operantium contusus hebescit auditus. Verum has saeculariorum meditatas astutias illis tractare permittentes, nos ad sermonem redeamus Ecclesiae. Dictum est itaque a praecessoribus n
Abbreviated transcription (Latin):
contẽplati fuerimꝰ. ñ arbitram᷑
diserpare a fluxii liquoris. qͥ cũ ĩ
uacua uasa defundit᷑. qͥb dam int̾¬
dũ reflationib intumescit. Ergo
ẜisibilis eoꝵ penitꝰ ꝓꝓositio: de.
om̃potentis impossibilitate cer
cuiꝰ beatissimꝰ paulus ñ ÷ frauda¬
tus aspectu. Nã p̃s nominais
bicit intellectũ: nec tñ admira¬
bilior ista questio septẽ illis or¬
bibꝰ uidet᷑ scd̃m qͦs ferri septem
stelle ꝯsonant̾ ab omnibꝰ p̃dicant᷑:
qͦs & reconditos in se dicunt ex¬
emplo cadorũ uno suꝑ aliũ com¬
mussoꝵ ⁊ eos ꝯtrariis adu̾sus se mo¬
tibꝰ impulsos. ⁊ acuta cũ gͣuibus
temꝑantes ꝯcentem quendã et
armonie melos reddere dulce
ꝯfirmant. Cuiꝰ rei assertores cũ
fidem dictoꝵ suoꝵ ratione cum¬
munis sensus aꝑare conantur:
hoc dicunt quia ꝑ uet̾em confue¬
tudinẽ intentis auribꝰ erga ere¬
pitũ illũ qui ex pͥma natiuitate
resonuit usu cotictiano oppletarũ
auriũ sensus obsurdunt. atq id̾o

Expanded text:
uerimus, non arbitrabimur discrepare a fluxu liquoris, qui cum in vacua vasa diffunditur, quibusdam interdum reflationibus intumescit. Ergo risibilis eorum penitus propositio est, de omnipotentis impossibilitate certcujus beatissimus Paulus non est fraudatus aspectu . Nam psalmus nominans jicit intellectum. Nec tamen admirabilior ista quaestio, septem illis orbibus videtur, secundum quos ferri septem stellae, consonanter ab omnibus praedicantur: quos etiam reconditos in se dicunt, exemplo cadorum uno super alium commissorum, et eos contrariis adversus se motibus impulsos, et acuta cum gravibus temperantes, concentum quemdam et harmoniae melos reddere dulce confirmant. Cujus rei assertores, cum fidem dictorum suorum ratione communis sensus approbare cogantur, hoc dicunt quia per veterem consuetudinem intenti auribus, erga crepitum illum qui ex prima nativitate resonuit, usu quotidiano, oppletarum aurium sensus obsurduit, atque ideo
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑ extense que ⁊ fundũ tellu¬
ris adtingunt: unde &̃ funtib ⁊
puteis longior copia manandi
subpeditat p̾cipit̾q torrentiũ cur¬
sus ut humor in multis ac diu̾siꝰ
uidelic& horreis cond̾et᷑. Itaq ab
orientis partib hibnis ꝓgreditur
indus flituiꝰ omniũ uiolentior flu¬
entoꝵ: sicut speculati sunt hi qui
sitũ orbis descrisere t̾rarũ. De me¬
ridianis autẽ lolcis bactrus effluit
coasyis ⁊ araxes ex quo tanais ab¬
ruptus in meoticã transit paludẽ.
Ihasis autẽ de caucasit exit monti¬
bus: ⁊ in nuniꝰabiles alii de regio¬
nib arctois adeuxinũ feruntur
pontũ. Ab occidentis uͦ partibus¬

Expanded text:
unt extensae, quae et fundum telluris attingunt; unde etiam fontibus et puteis largior copia manandi suppeditat, praecipitesque torrentium cursus, ut humor in multis ac diversis videlicet horreis conderetur. Itaque ab Orientis partibus hibernis progreditur Indus fluvius, omnium violentior fluentorum, sicut speculati sunt ii qui situm orbis descripsere terrarum. De meridianis autem locis Bactrus effluit et Choaspis, et Araxes, ex quo Tanais, abruptus in Maeoticam transit paludem. Phasis autem de Caucasiis exit montibus, et innumerabiles alii, de regionibus arctois ad Euxinum feruntur Pontum. Ab Occidentis vero cli
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ̃ priꝰ future rei formã ꝯcipimꝰ in¬
tellectu. demñ ex subiectis congruas
⁊ familiares unicuiq significatiõs
colligentes expͥmimꝰ. ⁊ pꝰ hoc minis¬
teriis uocaliũ officioꝵ cogitata ma¬
nifestantes ꝑ aeris crepitũ. ⁊ arti¬
culati seymonis obsequiũ publica¬
mꝰ sensũ corde ꝯceptũ: ⁊ qͦmͦ non
insanire dicendꝰ ÷: qͥ dm̃ talibꝰ offi¬
ciis indig̾e̾ ꝓnuntiat ad explanan¬
da que cogitat: cũ magis piũ sit as¬
serere quia uoluntas diuina ⁊ pͥor
speciẽ qͣndam scͥptura figurauit ut

Expanded text:
qui prius futurae rei formam concipimus intellectu; deinde ex subjectis congruas et familiares unicuique significationes colligentes exprimimus, et post hoc ministeriis vocalium officiorum cogitata manifestantes, per aeris crepitum et articulati sermonis obsequium, publicamus sensum corde conceptum. Et quomodo non insanire dicendus est qui Deum talibus officiis indigere pronuntiat ad explananda quae cogitat; cum magis pium sit asserere, quia voluntas divina, et prior specie quadam Scriptura f
Abbreviated transcription (Latin):
i quod in inicio factũ ÷ celũ fir¬
mam̾tũ fuit: qͦd tñ ⁊ ipsũ celum
uocitat᷑. Uel e̾te si duo celi sunt
qͣmꝙͣ philosophi de celo disputan¬
tes colerabiliꝰ ad qͥeseunt linguaꝵ
suas truncandas expon̾e qͣm ut
duos celos esse ꝯcedant. Unũ enĩ
asserunt celũ cuiꝰ naturã minime
pati ꝯfirmant ut scd̾m uel t̾cium
aditiat᷑ ei: qm̃ inqͥunt tota celi sub¬
stantia in uniꝰ conformatione cõ¬
sũpta ÷ Singłare nãq ferunt cor¬
pus esse u̾tibile c̾toq ambicu circũ¬
scͥptũ: qͦd qͥa in pͥmi celi creatioẽ
ꝓfecit. nichil reliqui esse ad scdi
uel t̾cii cõpositionẽ. S hec dicen.¬
tes mat̾iam qͣtndã ingenitã ꝯdi¬
tori opinantã habitã: ex pͥma
fabulositate sequentia m̾datia
diam. Non nulli it de his infmni¬
tos esse celos asserunt: ⁊ mundos
mnum̾abiles. quoꝵ qñ male su¬
adam ꝓfessionẽ suꝑau̾int acrio¬
res ꝓbationib qͥbdam ex geome¬
trice necessitate collectis pursus

Expanded text:
factum est coelum, firmamentum fuit, quod tamen et ipsum coelum vocitatur; vel si certe duo coeli sunt, quanquam philosophi de coelo disputantes tolerabilius acquiescent linguas suas truncandas exponere, quam ut duos coelos esse concedant. Unum enim asserunt coelum, cujus naturam minime pati confirmant, ut secundum vel tertium adjiciatur ei, quoniam, inquiunt, tota coeli substantia in unius conformatione consumpta est. Singulare namque ferunt corpus esse vertibile, certoque ambitu circumseptum, quod quia in primi coeli creatione profecit, nihil reliqui esse ad secundi vel tertii compositionem. Sed haec dicentes materiam quamdam ingenitam Conditori opinantur habitam, ex prima fabulositate sequentium mendacidiam. Nonnulli enim ex his infinitos esse coelos asserunt, et mundos innumerabiles: quorum quando malesuadam professionem superaverint acriores, probationibus quibusdam ex geometriae necessitate collectis, rursus
Abbreviated transcription (Latin):
tirrã. s ñ aliqͦ oꝑante ꝑfecit. Pot̾at
it sicut ex initio de omnib historicꝰ
⁊ mͦ referre. qͥa in pͥncipio fecit
ds celũ. demñ fecit lucẽ. n pꝰea firma¬
mentũ. Nunc aũ dm̃ iubentẽ n
loquentẽ uidet᷑ induc̾e̾ nullo nos
impediens fascino. quo mninꝰ uesti¬
giis inditiis q ꝑducti ad ꝯtẽ plationẽ
eiꝰ qͥ ÷ meffabilis ueniamꝰ. Que it la¬
bore quesita sunt. ⁊ iocunde ꝑcipi¬
unt᷑: ⁊ diligentissime ꝯseruantur.
Quoꝵ it facilis habet᷑ adeptio: eoꝵ
sine dubio fastidiosa possessio est.
spt̾ea nos tramitẽ uere rationis
ingͦssos. ad explorandũ dirigit uni¬
genitũ: de̾te uocifero sermone ñ
qͣipe qͥbꝰ ꝯsilioꝵ societas ex ipsa po¬
capitis reꝑcussũ sonitũ ꝑducendo
ibi nec sermo necessarius ÷: s ex
ipsa ut ita dixerĩ cardinali cogita¬
cione fit participatio uoluntatis.
Sicut gͦꝰ p̃diximꝰ ut mens nr̃a cõ¬
surgeret ad inqͥsitionẽ uultꝰ eius

Expanded text:
tiam aliquo cooperante perfecit. Poterat enim sicut ex initio de omnibus historicus, et modo referre, quia in principio fecit Deus coelum, deinde fecit lucem, et postea firmamentum: nunc autem Deum jubentem et loquentem videtur inducere, nullo nos impediens fascino quominus vestigiis indiciisque perducti, ad contemplationem ejus qui est ineffabilis veniamus. Quae enim labore quaesita sunt, et jocunde percipiuntur, et diligentissime conservantur. Nam quorum facilis habetur adeptio, eorum sine dubio fastidiosa possessio est, propterea nos tramitem verae rationis ingressos, ad explorandum dirigit Unigenitum. Et certe vocifero sermone nonquippe quibus consiliorum societas, ex ipsa pocapitis repercussum sonitum perducendo, ibi nec sermo necessarius est, sed ex ipsa, ut ita dixerim, cardinali cogitatione fit participatio voluntatis. Sicut ergo praediximus, ut mens nostra consurgeret ad inquisitionem vultus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ absentare: ⁊ dixit di. fiat fur¬
mam̾tu: n sit seꝑans int̾ aꝗͣ ⁊ aqm.
Iã quidẽ hest̾na die auduuimꝰ u̾ba
dnĩ dicentis fiat lux: hodie fiat fis
remansit: s causã ꝑ qͣm queritur

Expanded text:
dixit Deus: Fiat firmamentum; et sit separans inter aquam et aquam. Jam quidem hesterno die audivimus verba Domini dicentis: Fiat lux, hodie, Fiat firremansit, sed causa per quam quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
sibimet omnia copulent᷑: uicino¬
q elem̾to ꝑ sociã qualitatẽ unũ¬
quodq cohereat. ⁊ ꝑpt̾ insitã sin¬
głis cõmunitatẽ contrariis misce¬
ant᷑ sicut t̾ra que arida ÷ n frigi¬
da conectit᷑. aquis ꝑ cognationem
frigiditatis. acri aũ ꝑ aqm copła¬
turꝰ Lenĩ media hoꝵ aqua posita
camqͣm duarũ porrectione ma¬
nũũ gemina illis gualitate coniũ
tatẽ aeri. rursusq aer int̾cessioẽ
sua conciliator nature repugnan¬
tis efficit᷑ .i. ignis ⁊ aque. igni con
sociatꝰ ꝑ calorẽ. aque uͦ ꝑ humorẽ.

Expanded text:
sibimet omnia copulentur, vicinosibimet omnia copulentur, vicinoque elemento per sociam qualitatem unumquodque cohaereat, et propter insitam singulis communitatem, contrariis misceantur, sicut terra quae arida est et frigida, connectitur aquis per cognationem frigiditatis; aeri autem per aquam sociatur. Etenim media horum aqua posita, tanquam duarum porrectione manuum, gemina illis qualitate conjungr humiditatem aeri. Rursusque aer intercessione sua conciliator naturae repugnantis efficitur, id est, ignis et aquae: igni quidem sociatus per calorem, aquae vero per humorem.
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ nuda cause mincupatio÷. Sieut
it rationabilitas ꝓpria ÷ homini.
h̃o aũ ipse uox ÷ significatoria illiꝰ
p̃cipuaq ariditas habetur. Ergo
elementũ quod ꝓprie sorcitũ est.
siccitatẽ t̾ra ñ in merito noĩatur
sicut animal cui ꝓpriꝰ ÷ huinitus
equus appellatus. Non solũ autẽ
hoc de cellure notandũ ÷ s ⁊̃ in
aliis elementis ꝓpria cuiq qualitaᷤᷤ
÷ decreta ꝑ qm a cet̾is singła dis¬
c̾nunt᷑. ⁊ quale sit ipsũ manifeste
dignoscitur .i. aqua suã retinens
qualitatẽ ꝑ qm frigida demons¬
trat᷑. Aer it habet humiditatem
ignis ardorẽ. s ea ut pote pͥnci¬
palia compositarũ rerũ elem̾ta
scd̾m rationẽ que dicta ÷. m̾te
sola possumꝰ contemplari: ea uͦ
que in corꝑib in labra sunt et
iusui subitiunt᷑. cuniunctas sibi¬
met possident qualitates: nullũ
gida. aer calidus ⁊ humidus. ig¬
nis calidus ⁊ aridus: atq ita ꝑ ħ
nature pocentia ꝓuocata facit
ut rẽꝑam̾dis ꝑmixtionis alt̾ne

Expanded text:
 nuda causae nuncupatio est. Sicut enim rationabilitas propria est homini, homo autem ipse, vox est significatoria illiuspraecipuaque ariditas habetur. Ergo elementum quod proprie sortitum est siccitatem, terra non immerito nominatur; sicut animal cui proprius est hinnitus equus appellatur. Non solum autem hoc de tellure notandum est, sed etiam in aliis elementis propria cuique qualitas est decreta, per quam a caeteris singula discernuntur, et quale sit ipsum manifeste dignoscitur, id est, aqua suam retinens qualitatem, per quam frigida demonstratur, aer habet humiditatem, ignis ardorem. Sed ea quidem ut pote principalia compositarum rerum elementa, secundum rationem quae dicta est, mente sola possumus contemplari. Ea vero quae in corporibus illapsa sunt, et visui subjiciuntur, conjunctas sibimet possident qualitates, nullumqgida, aer calidus et humidus, ignis calidus et aridus; atque ita per haec naturae potentia provocata facit, ut temperamentis permixtionis alternae
Abbreviated transcription (Latin):
mundos innum̾abiles intͦducunͣ:
s illi utriꝰ q ꝓfesionis u̾utate pͥuati¬
hinc inde ꝑ inopiã subsidia sui erro¬
ris exqͥrunt. Siqͥdẽ ⁊ de his aqͥs quas
firmam̃ti int̾iectio seꝑauit occasio¬
ne allegoriarũ ⁊ sensus altioris qͣsdã
nob̾ figuras obiciunt: dicentes sp̃i¬
tales in corꝑe absq uͥtutes mutabi¬
lic̾ int̾elligi deb̾e ꝓ aqͥs. ⁊ sursũ qͥdẽ
suꝑ firmam̃to remansisse dignio¬
res. in humiliorib aũ diu̾soriis ut
pote crasiorib ⁊ cenosis noxias eir¬
constitisse. Ipt̾ea dicunt aqͣs qͦ suꝑ¬

Expanded text:
ndos innumerabiles introducunt. 9. ndos innumerabiles introducunt. 9. Sed illi utriusque professionis veritate privatihinc inde per inopiam subsidia sui erroris exquirunt. Siquidem et de his aquis quas firmamenti interjectio separavit, occasione allegoriarum et sensus altioris, quasdam nobis figuras objiciunt, dicentes spirituales incorporeasque virtutes, mutabiliter intelligi debere pro aquis, et sursum quidem super firmamentum remansisse digniores, in humilioribus autem diversoriis ut pote crassioribus et coenosis, noxias constitisse. Propterea dicunt eas aqu
Abbreviated transcription (Latin):
defert᷑ ad t̾ram n omuino sccđm eiꝰ¬
modi fationẽ. licebit tͥ ominiũ aqͣꝵ
expectare naturã quomͦ circum
aerẽ qui suꝑ nos ÷ congͣgant᷑. Nultꝰ
aũ argum̾tationi eoꝵ qui de celo
disputant. simplicitatẽ sp̃ĩtalium
uelit conferre sermonũ. Quãtũ
it caste uiuentiũ mulierũ pulcͥtu¬
do meretͥtie formositati p̾ponitur:
esse doctrine. Illi it coactã u̾bis su¬
asionẽ solliti sunt afferre: nos aũ
nudã fallendi ꝓferimꝰ u̾itatẽ. S
qͥd opus ÷ nos commou̾e certamen
illoꝵ m̾datia refellentes: cũ possimꝰ
scͥpturas suas sibimꝙ ꝯferentes
sine nr̃o labore illoꝵ expectare
conflictũ: Q nec eloquentia diffe¬
rentes. nec numero pauciores. nͨ
dignitate det̾iores suis adu̾sariis
repugnantes. cũ igne omnia tor¬
rere penitꝰ ac deuorare ꝯfirm̃t:
rursus de recidiuis seminibꝰ que
ignis ꝯflagͣtio dereliquit causas
regen̾ationis inducunt. uñ ⁊̃ ne¬

Expanded text:
defertur ad terram. Et omnino secundum ejudefertur ad terram. Et omnino secundum ejusmodi rationem, licet tibi omnem aquarum exspectare naturam, quomodo circum aerem qui super nos est congregantur. Nullus tamen argumentationi eorum qui de coelo disputant, simplicitatem spiritualium velit conferre sermonum. Quantum enim recte viventium mulierum pulchritudo meretriciae formositati praeponituresse doctrinae. Illi enim coactam verbis suasionem soliti sunt afferre; nos autem nudam fallendi proferimus veritatem. Sed quid opus est nos commovere certamen, illorum mendacia repellentes, cum possimus scripturas suas sibimet conferentes, sine nostro labore illorum exspectare conflictum? Qui nec eloquentia differentes, nec numero pauciores, nec dignitate deteriores, suis adversariis repugnantes, cum ignem omnia torrere penitus ac devorare confirment, rursus de recidivis seminibus, quae ignis conflagratio derelinquit, causas regenerationis inducunt. Unde