comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uita utiq contem nere debuerunt Sed talium infirmitas donec firmies
ficiantur sustinenda ẽ non disperanda nec obliuiscendum quod ipsedñs
Cumuero terrori utilidoctrina salutaris adiungitur. ut non solum tenebras
erroris lux ueritatis expellat uerum etiam malae consuetudinis uincula
uis timoris abrum pat. demultorum sicut dia salute laetamur benedicen¬
tium nobiscum etgratias agentium dõ quod sua pollicitatione completa
quareges terrae xp̃o seruituros eẽ. promisit siccurauit morbidos sic sa¬
nauit infirmos : No nomnis qui parcit amicus ẽ nec omnis qui uerberat
inimicus: meliora sunt uulnera amici : quam uoluntaria oscula in imici
melius ẽ cum seueritate diligere : quam cumlenitate decipere : utilius esũ¬
rienti panis tollitur : sidecibo securus iustitiam neglegebat quam esũrienti
panis frangitur ut in iustitiae seductus ad quĩescat: Et qui freneticum

Expanded text:
uita utique contemnere debueuita utique contemnere debueficiantur, sustinenda est, non desperanda. Nec obliviscendum quod ipse Dominus Joan. XIII, 36. Cum vero terrori utili doctrina salutaris adjungitur, ut non solum tenebrerroris lux ueritatis expellat, uerum etiam malae consuetudinis uincula uis timoris abrumpat, de multorum, sicut dixi, salute laetamur benedicentium nobiscum et gratias agentium deo, quod sua pollicitatione completa, qua reges terrae Christo seruituros esse promisit, sic curauit morbidos, sic sanauit infirmos. Non omnis, qui parcit, amicus est nec omnis, qui uerberat, inimicus. meliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. melius est cum seueritate diligere quam cum lenitate decipere. utilius esurienti panis tollitur, si de cibo securus iustitiam neglegebat, quam esurienti panis frangitur, ut iniustitiae seductus adquiescat. et qui phreneticum
Abbreviated transcription (Latin):
nosae consuetudinis interirent: A tenim quibusdam ista non prosunt:
Num quid ideo neglegenda ẽ medicina quia non nullorum .ẽ. in sanabilis
pestilentia : tunon ad tendis nisi eos qui itadurisunt ut nec istam recipi¬
ant disciplinam : Detalibus enim scriptum .ẽ: frustra flagellaui filios urõs
disciplinam non receperunt: Puto tamen quiadilatione nonodio
flagellati sunt: Sed debes etiam tam multos attendere dequorum
salute gaudemus : Si enim terrerentur et nondocerentur. improba
quasidominatio uideretur: Rursus sidocerentur et non terrentur:
uetustate consuetudinis obdurati ad capessendamuiam salutis pigrius
mouerentur. quandoquidem multi quod bene nouimus reddita sibi ratio¬
ne et manifestata diuinis testi monus ueritate respondebant nobis cupere
se in ecclesiae catholicae communionem transire : sed uiolentas perditorum
hominum inimicitias formidare: quas quidem proiustitia et proaeterna

Expanded text:
nosae consuetudinis interirent. At enim quibusdam ista non prosunt. nosae consuetudinis interirent. At enim quibusdam ista non prosunt. numquid ideo neglegenda est medicina, quia nonnullorum est insanabilis pestilentia? tu non adtendis nisi eos, qui ita duri sunt, ut nec istam recipiant disciplinam. de tadisciplinam non receperunt . Puto tamen quia dilectione, non odio flagellati sunt Sed debes etiam tam multos attendere, de quorum salute gaudemus. Si enim terrerentur, et non docerentur, imquasi dominatio uideretur. rursus si docerentur et non terrerentur, uetustate consuetudinis obdurati ad capessendam uiam salutis pigrius mouerentur, quando quidem multi, quod bene nouimus, reddita sibi ratione et manifestata diuinis testimoniis ueritate respondebant nobis cupere se in ecclesiae catholicae communionem transire, sed uiolentas perditorum hominum inimicitias formidare, quas quidem pro iustitia et pro aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
licos manifestos habeamus damnantes suam pristinam uitam et misera¬
bilem errorem quose arbitrabantur proecdesi adĩ facere quicquid inquie¬
ta temeritate faciebant: quitamen adbiano sanitatem non perducerentur.
nisilegum istarum quaetibi displicent uinculis tamquam freneticiligaren¬
tur : quid illud alterum genus morbi grauissimi eorum qui turbulentam qui¬
dem audaciam non habebant sed quadam uetusta socordia premebantur
dicentes nobis uerum quidem dictis non ẽ quod respondeatur. seddurum ẽ
nobis traditionem parentum relinquere Non nesalubriter regula ten¬
poralium molestiarum excutiendierant ut tamquam de somno lechargico e¬
mergerent et in salutemunitatis euigilarent᷑ quam multi ec exipsis nunc no¬
biscum gaudentes pristinum pondus pernitiosi suioperis accusant et faten&
nos sibi molestos ẽẽ debuisse netam quam mortifero somno ita morbo uet¬

Expanded text:
licos manifestos habeamus damnantes suam pristinam uitam et miseralicos manifestos habeamus damnantes suam pristinam uitam et miserabilem errorem. quo se arbitrabantur pro ecclesia dei facere, quicquid inquieta temeritate faciebant! qui tamen ad hanc sanitatem non perducerentur, nisi legum istarum, quae tibi displicent, uinculis tamquam phrenetici ligarentur. quid illud alterum genus morbi grauissimi eorum, qui turbulentam quidem audaciam non habebant, sed quadam uetusta socordia premebantur dicentes nobis: \'Verum quidem dicitis; non est, quod respondeatur; sed durum est nobis traditionem parentum relinquere\'? nonne salubriter regula temporalium molestiarum excutiendi erant, ut tamquam de somno lethargico emergerent et in salutem unitatis euigilarent? quam multi et ex ipsis nunc nobiscum gaudentes pristinum pondus perniciosi sui operis accusant et fatentur nos sibi molestos esse debuisse, ne tamquam mortifero somno ita morbo ueter
Abbreviated transcription (Latin):
complexus sit dicens ex altare supercaelos ds et superomnem terram gloriatua :
Istosergo atroces quondam inimicos nr̃os. pacem etquietem nrãm uarus uuo¬
lentiarum et insidiarum generibus grauiter infestantes si sic contempne¬
remus et tolera remus ut nichil omnino quod ad eos terrendos corrigendos uae¬
alere posset excogitarecur et arguereur a nobis ueremalum ꝓmalo redde¬
remus : Sienim quisquam inimicum suum periculosis febribus freneticũ
factum currere uideret in praeceps. non necunc potius malum promalo
redderet si eum sicire permitteret quamsi corripiendum ligandumq cu¬
raret : et tamen eitunc molestis simus et aduersissimus uideretur quando
utilis simus et miseri cordis simus extitis set : Sed plane salute reparata
tanto uberius ei gratias ageret : quanto sibi eum minus ꝓeꝑcisse sensis sec
osi possem tibi ostendere ex ipsiscircum cellionibus quam multosiam catho¬

Expanded text:
complexus sit dicens: Exaltare super caelos, deus, et super omnem terram gloria tua. complexus sit dicens: Exaltare super caelos, deus, et super omnem terram gloria tua. Istos ergo atroces quondam inimicos nostros pacem et quietem nostram uariis uiolentiarum et insidiarum generibus grauiter infestantes si sic contemneremus et toleraremus, ut nihil omnino, quod ad eos terrendos ac corrigendos ualere posset, excogitaretur et argueretur a nobis, uere malum pro malo redderemus. si enim quisquam inimicum suum periculosis febribus phreneticum factum currere uideret in praeceps, nonne tunc potius malum pro malo redderet, si eum sic ire permitteret, quam si corripiendum ligandumque curaret? et tamen ei tunc molestissimus et aduersissimus uideretur, quando utilissimus et misericordissimus extitisset; sed plane salute reparata tanto uberius ei gratias ageret, quanto sibi eum minus pepercisse sensisset. o si possem tibi ostendere, ex ipsis Circumcellionibus quam multos iam catho
Abbreviated transcription (Latin):
peruersitate et praesumptione hominum ipsas temporales molestias infruc¬
tuosa ecuana tolerantia paterentur apud dm̃ postea non in uenirent niside¬
bitas poenas impiorum quieius tamlenem ammonitionem et paterna flagella
contemoserint ac sic ipsa cogitatione dociles facti non in calumniis et fabulis hu¬
manis sed in diuinis libris promissam peromnes gentes in uenirent ecdesi¬
am quam suis oculis reddi conspicerent : in quibus et xp̃m praenunti atum
etiam non uisum supercaelos eẽ minime dubitarent : Numquid nam
ego istorum saluti inuidere debebam ut collegas meos ab huius modipat̃¬
na diligentia reuocarem. perquam factum .ẽ. ut multos uideamus accusa¬
re suam pristinam caecitatem quicum supercaelos ex altatum xp̃m etiam
non uidentes credebant gloriam tamen eius superomnem terram etiamui¬
dentes negabant cum propheta utrumq una setentia tanta manifestatione

Expanded text:
peruersitate et praesumptione hominum ipsas temporales molestias infrucperuersitate et praesumptione hominum ipsas temporales molestias infructuosa et uana tolerantia paterentur, apud deum postea non inuenirent nisi debitas poenas impiorum, qui eius tam lenem admonitionem et paterna flagella contempserint, ac sic ista cogitatione dociles facti non in calumniis et fabulis humanis sed in diuinis libris promissam per omnes gentes inuenirent ecclesiam, quam suis oculis reddi conspicerent, in quibus et Christum praenuntiatum etiam non uisum super caelos esse minime dubitarent. num quidnam ego istorum saluti- inuidere debebam, ut collegas meos ab huius modi paterna diligentia reuocarem, per quam factum est, ut multos uideamus accusare suam pristinam caecitatem? qui cum super caelos exaltatum Christum etiam non uidentes credebant, gloriam tamen eius super omnem terram etiam uidentes negabant, cum propheta utrumque una sententia tanta manifestatione
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo fratriuincentio augustinus accepi epistolam quamtuam ẽẽ non
michi increbileuisum ẽ: attulid enim eam quem catholicum xpianum eẽ cons¬
taret quiutopinor michi mentiri audere non possec: Sed esi forte non sunt litte¬
rae tuae ego ei quis cripsit rescribendum putaui nuncme potius quietis eẽ auidũ
et pecentem : quamtunc cumme adolescentem uiuo adhuc rogato cui successisti
apud charhaginem noueras : Seddonat istenimium inquieti sunt quo sperordi¬
natas adõ potestates cohiberi atq corrigi non michi uidetur inutile : Namde
multorum iam correctione gaudemus quitam ueraciter unitatem catholicam
tenent atq defendunt et a pristino errore seliberatos eẽ. laetantur uteo scum
magna gratulatione miremur : Quitamen nescio quaui consuetudinis nullomo¬
domutari in melius cogitarent. nisi hoc terrore perculsi sollicitam mentem
ad considerationem ueritatis intenderent neforteꝰ non proiustitia sed pro

Expanded text:
ILECTISSIMO FRATRI VINCENTIO AUGUSTINUS. Accepi epistulam, quam tuam esse non mihi incredibile uisum est; adtulit enim eam, quem catholicum Christianum esse constaret, qui, ut opinor, mihi mentiri audere non posset. sed etsi forte non sunt litterae tuae, ego ei, qui scripsit, rescribendum putaui nunc me potius quietis esse auidum et petentem quam tunc, cum me adulescentem uiuo adhuc Rogato, cui successisti, apud Carthaginem noueras. sed Donatistae nimium inquieti sunt, quos per ordinatas a deo potestates cohiberi atque corrigi non mihi uidetur inutile. nam de multorum iam correctione gaudemus, qui tam ueraciter unitatem catholicam tenent atque defendunt et a pristino errore se liberatos esse laetantur, ut eos cum magna gratulatione miremur. qui tamen nescio qua ui consuetudinis nullo modo mutari in melius cogitarent, nisi hoc terrore perculsi sollicitam mentem ad considerationem ueritatis intenderent, ne forte, si non pro iustitia sed pro
Abbreviated transcription (Latin):
item quod papae tosimiꝰ de africano concilio scriptum .ẽ eius que rescrip¬
tum ad uniuersos totius orbis ep̃osmissum et quod posteriore concilio
plenario totius a fricae contra ipsum errorem breuiter constituimus
et supra memoratum librum meum quem modo ad uos scripsidaec omnia
et in presenti legimus cumipsis et pereos misimus uobis : Legimus eis eciam
librum beatissimi martyriscrpriane deoratione dominica ec ostendimus
quem ad modum docuericomnia quae ad mores nr̃os pertinent quibus
recte uiuimus a patre nro qui in caelis .ẽ esse poscenda nedelibero pre¬
sumentes arbitrio adiuina gratia decidamus : Vbi etiam demonstrauim:

Expanded text:
item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescripitem quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescriptum ad uniuersos totius orbis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legimus cum ipsis et per eos misimus uobis. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cvpriani de oratione dominica et ostendimus, quem ad modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia de
Abbreviated transcription (Latin):
cuti sunt ac sicimpletur quod scriptum ẽ ira et indignatio tribulatio et
angustia : in omnem animam hominis operantismalum iuda ei primum
et rȩci : Gloria autem echonor et paxomni operanti bonum iuda eo primũ
et graeco dequa difficillima quaestione Hhoc ẽ de uoluntate ec gratia non o¬
pus habui etiam inhacepistola diutius disputareqm̃ et aliam iameis de¬
deram tam quam citius redituris et scripsi aduos etiam librum quemsi
ad iuuante dño diligenter legeritis ecuiuaciter intellexeritis nulla s exis¬
timo interuos dehacre dissensiones ulterius iam futuras: Portant autem
secum et alia qua e uobis dirigenda eẽ credidimus quibus cognoscatis quẽ
ad modum catholica eclesia indĩmisericordia pelagianae haeresis uene¬
na reppulerit: quodenim scriptum .ẽ. Ad papam in nocentium romane
urbis epm deconcilio prouintiae carthaginen sis et de concilio numidiae.
et aliquanto diligentius aquinq ep̃is et quaeipse adtria ista rescripsit

Expanded text:
ur, quod scriptum est: Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus habui etiam in hac epistula diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem secum et alia. quae nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis, quem ad modum catholica ecclesia in dei misericordia Pelagianae haeresis uenena reppulerit. quod enim scriptum est ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum, de concilio prouinciae Carthaginensis et de concilio Numidiae et aliquanto diligentius a quinque episcopis et quae ipse ad tria ista rescripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
quam morimur peccato ⁊ Os autem quidiues ẽ. in miseri cordia det
uobis et sanum sapere : et usque in finem proicienter in bono proposito
permanere : Hoc pro uobis hoc pronobis hoc proomnibus quiuos diligift
et proeis quiuos oderunt in stanter in pace fraterna etuigilanter¬
orate dõ uiuatis. Explicit Si quid deuobis mereor uenuat adme frat̃ florus

Expanded text:
quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficienter in bono proposito permanere. hoc pro uobis hoc pro nobis hoc pro omnibus, qui uos diligunt, et pro eis, qui uos oderunt, instanter in pace fraterna et uigilanterdeo uiuatis. Si quid de uobis mereor, ueniat ad me frater Florus
Abbreviated transcription (Latin):
quas fecerit custodire et propterea dicunt faciamus mala ut ueniant
bona insinistram declinant: Ideo uobis dixi non declinetis indextrã
neque in sinistram : Hoc ẽ nec sic defendatis liberum arbitrium utei
bona opera si nedi gratia tribuatis: nec sic defendatis gratiam ut quasi
deilla securi mala opera diligatis quodipsa gratiadĩ auertat a uobis :
talium quippe uerba sibi proponens apłus ait: Quidergo dicem us per¬
manebimus in peccato ut gratia ab undec atq his uerbis hominumer¬
rantium et dĩ gratiam non in tellegentium respondit ut debuit dicens
Absit: sienim mortini sumus peccato quomodo uiuemus in eo : Nichildici
potuit breuius et melius: quidenim nobis gratia dĩ utilius confert in hoc
praesenti scło maligno nisi ut moriamur peccato : ac perboc ipsigra¬
tiae inuenietur in gratus qui propterillam uultui uere in peccato per

Expanded text:
quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant ideo uobis dixi: \'Non declinetis in dextram neque in sinistram\', hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis, quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per
Abbreviated transcription (Latin):
quae ad extrissunt : nouit ds̃ peruersae autem sunt quae a sinistris sunt :
tam quam dicerecur ei : quomodo ergo nonuis ut declinemus addextrã c
secutus ad iunxit: ipse autem rectos faciec cursus tuos itinera autemtua
in pace producet : Sic ergo intellege quod tibi praeceptum ẽ reccos
cursus fac pedibus tuis et uiastuas dirige ut noueris cum hoc facis ad nõ
dõ tibi praestari ut hoc facias et non declinabis addextram quamuis ambules
inuiis dextris non confidens in uirtute tua : et ipse erit uirtus tua. qui rec¬
tos faciet cursustuos etitineratua in paceproducet : Qua propter dilectis¬
simi quicumq dicit uoluntas mea michi sufficit ad facienda operabona
declinat indextrami sed rursus illi quiputant bonam uitam eẽ deseren¬
dam quando audiunt sic dĩgratiam praedicari ut credatur. et in telle¬
gatur uoluntates hominum ipsa exmalis bonas facere ipsa etiam

Expanded text:
quae a dextris sunt novit Dominus, perversae autem sunt quae a sinistris sunt; quae a dextris sunt novit Dominus, perversae autem sunt quae a sinistris sunt; tanquam diceretur ei, Quomodo ergo non vis ut declinemus ad dexteram? secutus adjunxit, Ipse autem rectos faciet cursus tuos; itinera autem tua in pace producet. Sic ergo incursus fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ut noueris, cum hoc facis. a domino deo tibi praestari, ut hoc facias. et non declinabis ad dextram, quamuis ambules in uiis dextris, non confidens in uirtute tua; et ipse erit uirtus tua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: \'Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona\', declinat in dextram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam.
Abbreviated transcription (Latin):
a non fecerat ac perhoc quod dictum ẽ. uias quae ad ex trissunt nouit:
dñs quomodo intellegendum .ẽ nisi quia ipse fecit uias dextras
idest uias iustorum quae sunt utiq operabona quae praeparauit ds̃
siuit dicit a postolus ut in illis ambulemus : uias autem sinistras per¬
uersas id e. uias impiorum : non utiq nouit quia non eas ipse fecit ho¬
mini sed homo sibi: propter quod dicit odi autem ego peruersas ui¬
asmalorum : Ipsȩ sunt asinistris: sed respondecur nobis. Curergo
dixit nedeclines indextram neque in sinistram cum potius dicere
debuis se uideatur tenedextram et nedeclines insinistram sibonȩ s̃
uiae quae ad extris sunt : curputamus nisi qui alta sunt uia ehonaȩ quae a
dextris sunt ut indextram tamen declinare non sit bonum declinare
quippe ille ẽ intellegendus indextram qui bona ipsaopera qua eadui¬
as dextras pertinent sibi uult ad signare non dõ : etideocum dixis sec uia senĩ

Expanded text:
n fecerat\'? ac per hoc, quod dictum est: Vias, quae a dextris sunt, nouit n fecerat\'? ac per hoc, quod dictum est: Vias, quae a dextris sunt, nouit dominus, quo modo intellegendum est, nisi quia ipse fecit uias dextras, id est uias iustorum, quae sunt utique opera bona, quae praeparauit deus, sicut dicit apostolus, ut in illis ambulemus? uias autem sinistras peruersas. id est uias impiorum non utique nouit, quia non eas ipse fecit homini sed homo sibi. propter quod dicit: Odi autem ego peruersas uias malorum; ipsae sunt a sinistris. Sed respondetur nobis: \'Cur ergo dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, cum potius dicere debuisse nideatur: Tene dextram et ne declines in sinistram". si bonae sunt uiae. quae a dextris sunt?\' cur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dequippe ille est intelligendus in dexteram, qui bona ipsa opera quae ad vias dexteras pertinent, sibi vult assignare, non Deo. Et ideo cum dixisset, Vias enim
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ grã siposset hoc fieri non postea diceretur ipse autem rectos faci¬
et cursus tuos etitineratua in pace producet : Noli teergo declinare
indextram neque insinistram : quamuis laudentur uiae quae ad ex¬
trissunt etuituperentur quae sunt asinistris : Hoc est enim propter
quod addidit auerte autem pedem tuum auia mala hoc .ẽ. a sinistra
quod manifestat in consequentibus dicens : uia s enim qua eadexerissunt:
nouit ds̃: peruersae uero sunt : qua e a sinistrissunt : ea sutiq uia sam¬
bula re debemus quas nouit ds̃. de quibus in psalmo legitur: Nouit
dñs uias iustorum etuia impiorum peribit: Hanc enim non nouit
dñs quia sinistra .ẽ : sicut dicturus ẽ etiam illis ad sinistram cons¬
titutis non nouiuos: Quidẽ autem quodille non nouit. quiutiq
noui tomnia. si uebona hominum siue mala : Sed quid .ẽ non uos
noui nisitalesuos ego non feci: quem ad modum illud quod dictum

Expanded text:
Dei gratia si posset hoc fieri, non postea diceretur, Ipse autem rectos faciDei gratia si posset hoc fieri, non postea diceretur, Ipse autem rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace producet. 6. Nolite ergo declinare in dexteram, neque in sinistram; quamvis laudentur viae quae a dextris sunt, et vituperentur quae sunt a sinistris. Hoc est enim propter quod addidit, Averte autem pedem tuum a via mala, hoc est, a sinistra: quod manifestat in consequentibus, dicens, Vias enim quae a dextris sunt, novit Dominus: perversae vero sunt, quae a sinistris sunt. Eas utique vias ambulare dedominus uiam iustorum et uia impiorum peribit. hanc enim non nouit dominus, quia sinistra est, sicut dicturus est etiam illis ad sinistram constitutis: Non noui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bona hominum siue mala? sed quid est: Non uos noui. nisi \'tales uos ego non feci\'? quem ad modum illud, quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
malo conuertatur inbonum siue ut inbono perseuerant̃ proficiat siue ut ađ
bonum sempi ternum perueniat ubiiam non timeat nedeficiat : Vos quoq
carissimi etiam in hac epistola exhortor : quod nos omnes exhortatur apfio
Non plus sapere quamo portet sapere : sed sapere ad temperantiam sicut
unicuiq ds̃ partitus ẽ mensuram fidei : Ad tendite: quid persalemonem
moneat sp̃s sc̃s : Pectos cursus inquit fac pedibustuis etuia stuas dirige nede¬
clines indexteram neq in sinistram: a uerte autem pedemtuam : auia mala:
Vias enimquaeadextris sunt : nouit dñs : peruersae uero sunt : quae as¬
nis trissunt : Ipse autem rectos faciet cursustuos itinera autentua in pace
producet: in his uerbis scãe scripturae considerat e fr̃si quasi non esset
liberum arbitrium : non diceretur reccoscursus fac pedibustuis etui¬
as tuas dirige : ned eclines indextram neque insinistram : et tamen sine

Expanded text:
malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat, ne deficiat. uos quoque, carissimi, etiam in hac epistula exhortor, quod nos omnes exhortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Adtendite, quid per Salomonem moneat spiritus sanctus: Rectos cursus, inquit. fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. auerte autem pedem tuum a uVias enim quae a dextris sunt, novit Dominus: perversae vero sunt, quae a sinistris sunt. Ipse autem rectos faciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producet . In his verbis sanctae Scripturae considerate, fratres, quia si non esset liberum arbitrium, non diceretur, Rectos cursus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige; ne declines in dexteram, neque in sinistram: et tamen sine
Abbreviated transcription (Latin):
recte uiuimus a patre nr̃o qui incaelis ẽ esse poscenda nedelibero p¬
sumentes arbitrio adiuina gratia decidamus: Vbietiam demonstra¬
quomodo ad monuerit idem gloriosissimus martyretiam proinimicis nr̃is qui
nondum in xp̃m crediderunt: nos ut credant orare debere quod utiq in anit᷑
fieret nisi ecclesia crederet etiam malas atq in fideles hominum uoluntates per
dĩ gratiam inbonum posse conuerti: Sed hunc librum sc̃ier priani quiadnxer
etiam illic apud uos esse non misimus: meam quoq: epistolam adxystum roma¬
nae ecclesiae presbrterum datam quam secum ad nosattulerunt legimus
cum eis etostendimus aduersuseos eẽ conscriptam quidicunt gratiam đi se¬
cundum merita nrãdari. hoc ẽ aduersus eosdem pelagianos: quantum potui¬
mus ergo egimus cumistis et uris et nr̃is fratribus ut infide sana catholica
perseuerent quaeneq liberum arbitrium negat siue inuitam malam siue
inbonam : neque tantum ei tribuit ut sinedĩ gratia ualeat aliquid siue ut ex

Expanded text:
esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decidamus. ubi etiam demonstraquo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr etiam pro inimicis nostris. qui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, orare debere, quod utique inaniter fieret, nisi ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt etiam illic apud uos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad Sixtum, Romanae ecclesiae presbyterum, datam; quam secum ad nos adtulerunt, legimus cum eis et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosdem Pelagianos Quantum potuimus ergo, egimus cum istis et uestris et nostris fratribus, ut in fide sana catholica perseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
gionem sicut nec salutem qui aliomodo mane alio uespere salutat : ita in uniuerso
tractu saeculorum cum aliud oblatumest ab antiquis sc̃is aliud ab eis quinunc sunt
offertur non humana p̃sumptione sed auctoritate diuina temporibus congrua
sacram ysteriacelebrantur. nonds aut religio commutatur: d
DEEo quod

Expanded text:
gionem sicut nec salutem, qui alio modo mane alio uespere salutat, ita in uniuerso gionem sicut nec salutem, qui alio modo mane alio uespere salutat, ita in uniuerso tractu saeculorum, cum aliud oblatum est ab antiquis sanctis aliud ab eis, qui nunc sunt, offertur, non humana praesumptione sed auctoritate diuina temporibus congrua sacra mysteria celebrantur, non deus aut religio commutatur. IV. DE EO QVOD
Abbreviated transcription (Latin):
itapia humilitas uel hominum uel angelorum scõrum haec sibi oblata recusa¬
uit et cui deberentur ostendit : Cuius reimanifestissima insacris lit teris nr̃is
exempla monstrantur: dispertita autem diuinis eloquiis sacrificiapertẽ¬
porum congruentiamut alia fierent antem anifestationem nouitestamentu
quod ex ipsauera etͥ unius sacerdotisuictima hoc est ex fusoxp̃i sanguine minis¬
tratur et aliud nunc qđ huic manifestationi congruum qui iam declaratono¬
min exp̃iani appellamur offerimus non solum euangelicis uerum etiam prophe¬
ticis licteris demonstratur: Mutatio qui ppe nondĩ non ipsius religionis sed
sacrificiorum et sacramentorum impudenter nuncuideretur predicata se
nisi fuis set ante p̃dictaquem ammodum enim unusidemq: homo sidõ manealiud
offerat aliuduesperepro congruentia diurni temporis ñõn dm̃mutat nec reli¬

Expanded text:
ita pia humilitas uel hominum uel angelorum sanctorum haec sibi oblata recusaita pia humilitas uel hominum uel angelorum sanctorum haec sibi oblata recusauit et, cui deberentur, ostendit. cuius rei manifestissima in sacris litteris nostris exempla monstrantur. Dispertita autem diuinis eloquns sacnncia pro temporum congruentia, ut alia fierent ante manifestationem noui testamenti, quod ex ipsa uera et unius sacerdotis uictima, hoc est ex fuso Christi sanguine ministratur, et aliud nunc, quod huic manifestationi congruum, qui iam declarato nomine Christiani appellamur, offerimus, non solum euangelicis uerum etiam propheticis litteris demonstratur. mutatio quippe non dei non ipsius religionis sed sacrificiorum et sacramentorum inpudenter nunc uideretur praedicata, nisi fuisset ante praedicta. quem ad modum enim unus idemque homo, si deo mane aliud offerat aliud uespere pro congruentia diurni temporis, non deum mutat nec reli
Abbreviated transcription (Latin):
tominus setali honore dignatur quem scit non deberinisidõ : Quantoergo per¬
niciosius ẽ sacrificaredae moniis. hoc est iniquaespiritalicreaturae quae
in hoc proximo et caligino socaelo habitanstam quam in aerio cartere suo
praedistinata est supplicio sempiterno: quamobrem etiam cum seh omines
superioribu scaelestibus potestatibus quae non sunt daemonia sacrificare di¬
cunt et solius nominis inter esse arbitrantur qđ illi deos. noseos angelos appel¬
lamus non seo pponunt eis ludificandis multiplici fallacianisidaemones quier¬
rore delectantur et quodammodo pascuntur humano q̃m̃ scĩ angelinon appro¬
bant sacrificium nisi quod ex doctrina uerae sapientiae uerȩq religionis offer¬
tur uniuero dõ cui scã societate deseruiunt: pro inde sicut impia superbia siue
hominum siued aemonum. sibi hos diuinos honores ex hiberi uel iubet uelcupit :

Expanded text:
to minus se tali honore dignatur, quem scit non deberi nisi deo. quanto ergo perto minus se tali honore dignatur, quem scit non deberi nisi deo. quanto ergo perniciosius est sacrificare daemoniis, hoc est iniquae spiritali creaturae, quae in hoc proximo et caliginoso caelo habitans tamquam in aerio carcere suo praedestinata est supplicio sempiterno! quam ob rem etiam cum se homines superioribus caelestibus potestatibus, quae non sunt daemonia, sacrificare dicunt et solius nominis interesse arbitrantur, quod illi deos, nos eos angelos appellamus, non se opponant eis ludificandis multiplici fallacia nisi daemones, qui errore delectantur et quodam modo pascuntur humano, quoniam sancti angeli non adprobant sacrificium, nisi quod ex doctrina uerae sapientiae ueraeque religionis offertur uni uero deo, cui sancta societate deseruiunt. proinde sicut impia superbia siue hominum siue daemonum sibi hos diuinos honores exhiberi : uel iubet uel cupit,
Abbreviated transcription (Latin):
nis quippe illa interpraetatio ad creaturam refertur non adcretorem cuiuni
debetur seruitus religionis illaquȩ un o nomine latria grecae appellatur: nec nos
dicimus terram maria caelum solem lunam. stellaset quasdam non in promtu
sita scaelitꝰ potestates essed aemonia sed cum omnis creatura partimcorporalis
sit partim uero incorporalis. quam etiam spiritalem uocamus mani festum ẽ
id quod a nobispiaȩa religiose fit a uoluntate animi ꝓficisciquaecreatura spiri¬
talis est et omnicorporali p̃ponenda : unde colligitur corporali creaturae non
esse sacrificandum : Restat spiritalis qua euelpia uelimpiaest: piascilicet
in hominibus et angelis iustis. et dõrite seruientib: impiauero in hominibus et
angelisiniquis quos etiam daemones dicimus: Acperhocneo spiritali quam¬
uis iustȩ crecturae sacrificandum ẽ : qm̃ quantomagispiaẽ et subditado tan¬

Expanded text:
nis quippe illa interpretatio ad creaturam refertur, non ad creatorem, cui uni nis quippe illa interpretatio ad creaturam refertur, non ad creatorem, cui uni debetur seruitus religionis illa, quae uno nomine Xatpeta Graece appellatur. nec nos dicimus terram, maria, caelum, solem, lunam, stellas et quasdam non in promptu sitas aelites potestates esse daemonia; sed cum omnis creatura partim corporalis sit partim uero incorporalis, quam etiam spiritalem uocamus, manifestum est id, quod a nobis pie ac religiose fit, a uoluntate animi proficisci, quae creatura spiritalis est et omni corporali praeponenda. unde colligitur corporali creaturae non esse sacrificandum. restat spiritalis, quae uel pia uel impia est: pia scilicet in hominibus et angelis iustis et deo rite seruientibus, impia uero in hominibus et angelis iniquis, quos etiam daemones dicimus. ac per hoc nec spiritali quamuis iustae creaturae sacrificandum est, quoniam, quanto magis pia est et subdita deo, tan
Abbreviated transcription (Latin):
si me scriptum est : qm̃ om̃s diigentium daemonia: unde et apostolica disciplina.
non solum dicit qđ apudio hannem legitur. fratrescauete asi mula cris ũerum
etiam qđ apud paulum : quidergodico qđ idolis immolatum sit aliquid aut
idolum est aliquid: sed qua eimmolant gentes. dae moniis et nondõ immolant :
Nolo autemuos socios fieri dae moniorum. iuindesatis intellegipotest nontam
ipsam immolationem nam uero dõ prisci scĩ immolauerunt sed qđ diis falsis et
impis daemoniis immolatur. repraehendi auera religione in suꝑstitionib:
gentium Sicut enim ueritas hortatur homines fieri socios scõrum angelor:
ita seducit impietas ad societatem daemoniorum cui p̃paratur ignis aeternus :¬
sicut regnum aeternum societatis cõrumi neque illinc excusant impusua sacrilega
sacra et simulacra. quo deligant̃ interp̃tantur. quidquȩqr significent: Om¬

Expanded text:
sime scriptum est: Quoniam omnes dii gentium daemonia. unde et apostolica disciplina sime scriptum est: Quoniam omnes dii gentium daemonia. unde et apostolica disciplina non solum dicit, quod apud Iohannem legitur: Fratres, cauete a simulacris, uerum etiam quod apud Paulum: Quid ergo dico? quod idolis immolatum sit aliquid aut idolum est aliquid? sed quae immolant gentes, daemoniis et non deo immolant; nolo autem uos socios fieri daemoniorum. unde satis intellegi potest non tam ipsam immolationem, nam uero deo prisci sancti immolauerunt, sed quod diis falsis et impiis daemoniis immolatur, reprehendi a uera religione in superstitionibus gentium. sicut enim ueritas hortatur homines fieri socios sanctorum angelorum, ita seducit impietas ad societatem daemoniorum, cui praeparatur ignis aeternus sicut regnum aeternum societati sanctorum. Neque illinc excusant impii sua sacrilega sacra et simulacra, quod eleganter interpretantur, quid quaeque significent. om
Abbreviated transcription (Latin):
infirmos animo sut uiuere acspirare uideantun accedente p̃sertim ueneratia¬
ne multitudinis quatantus eiscultusimpenditur: Quibus morbidis et pestilen¬
tiosis affectibus mederetur scriptura diuina quaerem quidem notam sed ta¬
mensa lubrirem edio am monitionis inculcat dicens: oculos habent ẽ non uident
Aures habent et non audiunt : et ceteratalia : Haec enim uerba quomagis
aperta et populariter uera sunt ẽomagis incutiunt salubrem pudorem illis
quicum talibus simulacrisdiuinum cumtimorecultum exhibent. eaq uiuentib
similia uenerantes adorantesq contuentur eisq uelut p̃sentib: p̃cesallegant uic¬
timasimmolant. uota persoluunt. sic afficiuntur omnino ut ea sensu carentia
putarenon audeant : Nearbitrentur autem isti hoc solum nr̃os libros uelleso¬
nare quod huiuscemodi affectus humanocordi exidolis in nascitur : a pertis¬

Expanded text:
infirmos animos, ut uiuere ac spirare uideantur accedente praesertim ueneratioinfirmos animos, ut uiuere ac spirare uideantur accedente praesertim ueneratione multitudinis, qua tantus eis cultus inpenditur. Quibus morbidis et pestilentiosis affectibus mederetur scriptura diuina, quae rem quidem notam sed tamen salubri remedio admonitionis inculcat dicens: Oculos habent et non uident, aures habent et non audiunt et cetera talia. haec enim uerba quo magis aperta et populariter uera sunt, eo magis incutiunt salubrem pudorem illis, qui, cum talibus simulacris diuinum cum timore cultum exhibent eaque uiuentibus similia uenerantes adorantesque contuentur eisque uelut praesentibus preces allegant, uictimas immolant, uota persoluunt, sic afficiuntur omnino, ut ea sensu carentia putare non audeant. ne arbitrentur autem isti hoc solum nostros libros uelle sonare, quod huiusce modi affectus humano cordi ex idolis innascitur, apertis
Abbreviated transcription (Latin):
etalia quaecumque ad haec pertinenti a nisiuni uero dõ deberinossent du falsis¬
hoc est demones qui sunt p̃uaricatores angelt num quam haec sibi aculturib
suis quos decipiunt ex petissent : : Verum haec cum ex hibentur dõ secundum
eius inspirationem atq doctrinam uera religio ẽ : Cum autem daemonib:
secundum eorum impiam suꝑbiam noxia suꝑstitio: quaꝓpter. quixp̃ianas lit¬
teras utriusq testamenti sciunt non hocculpant in sacrilegis ritibus pagano¬
rum quod construant templa et instituant sacerdotia et faciant sacrificia
sed quod haec idolis et daemoniis exhibeant : Et idolaquidem omnisensuca¬
rere quis dubitetsuerum tamen cum his locantur sedib: honorabili sublimita¬
te ut ap̃cantibus atq: immolantibus adtendantur ĩ psa similitudine anima¬
torum mem brorum atq: sensuum. quamuis insensata et exanima. afficiunt

Expanded text:
m humani nominis sumamus. in ipso Latio ante Albam dii culti sunt. in Alba aeque rem humani nominis sumamus. in ipso Latio ante Albam dii culti sunt. in Alba aeque rehoc est daemones, qui sunt praevaricatores angeli, nunquam haec sibi a cultoribus suis, quos decipiunt, expetissent. Veius inspirationem atque doctrinam, uera religio est, cum autem daemonibus secundum eorum impiam superbiam, noxia superstitio. quapropter qui Christianas litteras utriusque testamenti sciunt, non hoc culpant in sacrilegis ritibus paganorum, quod construant templa et instituant sacerdotia et faciant sacrificia, sed quod haec idolis et daemoniis exhibeant. et idola quidem omni sensu carere quis dubitet? uerum tamen cum his locantur sedibus honorabili sublimitate, ut a precantibus atque immolantibus adtendantur, ipsa similitudine animatorum membrorum atque sensuum quamuis insensata et exanima afficiunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur si propter in credulum fecit finxit: Quasi uero siquis quamuir fortis pro
patria dimi cansmulta aduersa uulnera exciperet. et peritissimo medico qui hȩc
curare itaualeret ut cicatricesnulla eapparerent. ipsepotius diceret sic seuelle
sanare ut magis essent incorporesuo uestigiauulnerum tam quamtituli gloria¬
rum. ĩdeo illem edicus cicatrices finxis sediceretur. qui acum perartem efficerepo¬
tuerit ut non essent certa existente causa perartem effecit potius ut essent q̃uȩ uno
solomodo sicut superius dixi falsȩ conuincerentur. sinulla uulnera sanarentur
DETEMPOREXP̃IANERELI CIONIS.
tem alia proposuerunt quaedicerent deporfyrio contraxp̃ianostam quam ualidiora
decerpta. Sixp̃sinquiunt salutis seuiam dicit gratiam et ueritatem in sequesolo po¬
nit animis sibi credentibus reditum quid egerunt totsaeculorũ homines ant ex p̃m.¬

Expanded text:
dicitur: \'Si propter incredulum fecit, finxit? quasi uero, si quisquam uir fortis pro dicitur: \'Si propter incredulum fecit, finxit? quasi uero, si quisquam uir fortis pro patria dimicans multa aduersa uulnera exciperet et peritissimo medico, qui haec curare ita ualeret, ut cicatrices nullae apparerent, ipse potius diceret sic se uelle sanari, ut magis essent in corpore suo uestigia uulnerum tamquam tituli gloriarum, ideo ille medicus cicatrices finxisse diceretur, quia, cum per artem efficere potuerit, ut non essent, certa existente causa per artem effecit potius, ut essent. quae uno solo modo, sicut superius dixi, falsae conuincerentur, si nulla uulnera sanarentur. II. DE TEMPORE CHRISTIANAE RELIGIONIS. Item alia proposuerunt, quae dicerent de Porphyrio contra Christianos tamquam ualidiora decerpta: \'Si Christus>, inquiunt, \'salutis se uiam dicit, gratiam et ueritatem in seque solo ponit animis sibi credentibus reditum, quid egerunt tot saeculorum homines ante
Abbreviated transcription (Latin):
imperfeccae felicitatis sicibis ȩguerit: Possem hic de commutationibus corpo¬
ralium qualitatum ec dep̃potenti ualentia in inferiora corpora corporum supe¬
riorum latius disputare sed breuiter michi respondere propositum est : et talib
ingeniis hoc scribitur quae am monere suffłcerit : Sciat sanequi has proposuit
qua estiones xp̃m post resurrectionem cicatrices non uulnera de monstras sedu¬
bitantibus propterquo setiam cibum ac potum sumere uoluit non semel sed sȩpi
neillud non corpus sed sp̃m esse arbi trarentur. et sibi non solide¬
sed imaginaliter apparere : Tunc autem illȩ falsaecicatrices fuissent sinulla uul¬
nera prȩcessissent: Et tamen nec ipsȩessent si ea sesse noluisset: uoluit autem cer¬
tȩdis pensationis gratia ut eis quo saedi ficabat infide non ficta non aliud proalio
sed hoc quod crucifixum uiderant resurrexisse monstraret : Quidẽ ergo quod

Expanded text:
inperfectae felicitatis, si cibis eguerit. possem hic de commutationibus corpoinperfectae felicitatis, si cibis eguerit. possem hic de commutationibus corporalium qualitatum et de praepotenti ualentia in inferiora corpora corporum superiorum latius disputare; sed breuiter mihi respondere propositum est et talibus ingeniis hoc scribitur, quae admonere suffecerit. Sciat sane, qui has proposuit quaestiones, Christum post resurrectionem cicatrices, non uulnera demonstrasse dubitantibus, propter quos etiam cibum ac potum sumere uoluit non semel sed saepius, ne illud non corpus sed spiritum esse arbitrarentur et sibi non solidesed imaginaliter apparere. tunc autem illae falsae cicatrices fuissent, si nulla uulnera praecessissent; et tamen nec ipsae essent, si eas esse noluisset. uoluit autem certae dispensationis gratia, ut eis, quos aedificabat in fide non ficta, non aliud pro alio sed hoc, quod crucifixum uiderant, resurrexisse monstraret. quid est ergo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sitione digna uidecintur : Namego et mecum quicumq: in uisibiliadĩpereaquȩ
facta sunt intellegere moliuntur. aut nonminus aut am plius ammiramur in uno
seminis tam paruulo grano omnia quaelcudamus in arbore tam quã uciata
latuisse quammundi huius tam ingentem sinum quae de corporibus humanis
dum dilabuntur as sumit resurrectioni futurae tota et integraredditurum:
quomodo autem contrarium est etxp̃m postresurrectionem cibatum et in resur¬
rectione qua ẽ promitti tur ciborum indigentiam non futuram cum et angelos
legamus eiusdem modiescas eodemq modo sumsisse nonficto fantas mate sed ma¬
nifestissima ueritate nec tamen necessitate sed potestate᷑ aliter enim ab sorbet
a quam terra sitiens: aliter solis radius candens: Illa indigentia ĩstepotentia futurae h¬
ergo resurrectionis corpusin perfectȩ felicitatis erit si cibos sumere non potuerit:

Expanded text:
sitione digna uideantur. nam ego et mecum quicumque inuisibilia dei per ea, quae sitione digna uideantur. nam ego et mecum quicumque inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellegere moliuntur, aut non minus aut amplius admiramur in uno seminis tam paruulo grano omnia, quae laudamus in arbore, tamquam liciata latuisse, quam mundi huius tam ingentem sinum, quae de corporibus humanis, dum dilabuntur, absumit, resurrectioni futurae tota et integra redditurum. Quo modo autem contrarium est et Christum post resurrectionem cibatum et in resurrectione, quae promittitur, ciborum indigentiam non futuram, cum et angelos legamus eiusdem modi escas eodemque modo sumpsisse non ficto phantasmate sed manifestissima ueritate nec tamen necessitate sed potestate? aliter enim absorbet aquam terra sitiens aliter solis radius candens, illa indigentia iste potentia. futurae ergo resurrectionis corpus inperfectae felicitatis erit, si cibos sumere non potuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
illcm differentiam quod xp̃i corpus nondis solutum tabe atq putredine dieteretia
resurrexit nr̃a uero post longum tempus exquadam quo soluta discesserant con¬
fusione reparabuntur. humanae facultati utrumq impossibi le est duma eaert
potestatiutrumq facillimum: Vtenimradiuso culi nri noncitius peruenitado¬
pinquiora tardius ad loginquiora sed utraq interualla pariliceleritate contigit:
ptacum inictu oculi sicut apłsdicit fit resurrectiomortuorum omnipotenti a edĩ
et in effabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa
cadauera suscitare : Incredibilia sunt haec quibusdam quia in experta cumomnis
natura rerum tam sit plena miraculis ut non quasi facili peruestigationerationis
seduidendi consuetudine mira non sint atq obhoc nec consideratione nec in qui¬

Expanded text:
illam differentiam, quod Christi corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio illam differentiam, quod Christi corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum tempus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabuntur, humanae. facultati utrumque inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque facillimum. ut enim radius oculi nostri non citius peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora, sed utraque interualla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cadauera suscitare. incredibilia sunt haec quibusdam, quia inexperta, cum omnis natura rerum tam sit plena miraculis, ut non quasi facili peruestigatione rationis sed uidendi consuetudine mira non sint atque ob hoc nec consideratione nec inqui
Abbreviated transcription (Latin):
aduertant siuel hoc pos sunt quam multorum animalium generas sineparentibus exterra
procre entun quaetamen coeundo pariant etiam ipsa sui similem nec propter diuersitatẽ
natiuitatis intersit aliquid ad naturam eorum. quae procretta sunt exterras et eorum quae
illis coeuntibus orta sunt : Similiterenim uiuunt similiterq moriuntur quamuis dissimi¬
liter nata sint : Ita non est ab surdum ut similiter resurgant corpora quaedis similiter orta
sunt : Huius modi autem homines nonualente s intueri ad quam reminter sit aliquiddiuer sũ
et ad quam nonintersit ubi aduerterint aliquam distantiam primor diorum. etiaor si¬
omnia consequentia distare oportere contendunt: Possunt talesputareolum ex a dipib:
qnon debere natare superaquam sicut illud quod exoliua est . nilongestuti uis ql arlgo
dissimilis quando illud exlignobcexcarne profluxeritqu antum ause narusq. ora

Expanded text:
aduertant, si uel hoc possunt, quam multorum animalium genera sine parentibus ex terra aduertant, si uel hoc possunt, quam multorum animalium genera sine parentibus ex terra procreentur, quae tamen coeundo pariant etiam ipsa sui similem prolem nec propter diuersitatem natiuitatis intersit aliquid ad naturam eorum, quae procreata sunt ex terra, et eorum, quae illis coeuntibus orta sunt. similiter enim uiuunt similiterque moriuntur, quamuis dissimiliter nata sint. ita non est absurdum, ut similiter resurgant corpora, quae dissimiliter orta sunt. huius modi autem homines non ualentes intueri, ad quam rem intersit aliquid diuersum et ad quam non intersit, ubi aduerterint aliquam distantiam primordiorum, etiam omnia consequentia distare oportere contendunt. possunt tales putare oleum ex adipibus non debere natare super aquam sicut illud, quod ex oliua est, quoniam longe est utriusque origo dissimilis, quando illud ex ligno hoc ex carne profluxerit. Quantum autem adtinet ad