comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mitas. ł bona uisio eoꝵ. Huc usq ꝑ .t. simpli¬
cem litt̾am legerimꝰ. exin aspiratione addita
legendũ ẽ. Thanach. respondet tͥ. Thermach.
exploratio redẽptionis. Thafisa. claudicatio.
siue remissio uitȩ: Thedor. paxillꝰ. Themor.
smirna. Tharsis. exploratio gaudii. Tyafnes.¬
dicit᷑. Thersa. placens. Thebni. palea mea.
Thesbi. captiuans. siue conuertens. de.⁊.¬
oelet. tractũ. siue ꝓtractũ. T̃abad. fluens
torris quẽ uulgo titionẽ uocant. Tamri.
iste lacessiens. ł amaricans. Propͥe enĩ nom̃
ab amaritudine figuratũ ẽ. Taba. iniquitas.
Abiram. patri excelso. Asahel. uisusdõ Adad.
patruus. ł patruelis. aut testis. Aazia. app̃hen
Affith. lib̾tas. Argob. maledicens excelsũ. Aribel.¬
leo dĩ. Asor. saguta luminis. Aaz. continens.
regis. ł decor regis. Anamelech. respondente
rege. Abisa. uoluntas mea in ea. Asaf. colligeis.
Asaradon. uincens. ł eracuatꝰ. Arus. incisa. uel

Expanded text:
mitas, vel bona visio eorum. Hucusque per T simplimitas, vel bona visio eorum. Hucusque per T simplicem litteram legerimus: exin aspiratione addita legendexploratio redemptionis. Thalisa, claudicatio, sive remissio vitae. Thedor, paxillus. Themor , Smyrna. Tharsis, exploratio gaudii. Grae. Thersa, placens. Thebni, palea mea. Thesbi, captivans, sive convertens. Zoeleth, tractum, sive protractum. Zabud, fluens torris, quem vulgo titionem vocant. Zamri  Zambri , iste lacessens, vel amaricans: proprie enim nomen ab amaritudine figuratum est. Zava, iniquitas. ens Deum. , patri excelso. Azael, visus Deo. Adad, patruus, vel patruelis, aut testis. Aazia  OchosiaAssith , libertas. Argob, maledicens excelsum. Dei. Asor, sagitta luminis. Aaz  , continens, regis, vel decor regis. Anamelech, respondenti regi. , voluntas mea in ea. Asaph, colligens. Asaradan, vincens, vel exacutus. Arus  , incisa, vel
Abbreviated transcription (Latin):
do. ł circũcisio. Ieben. ȩdificatio. ł candida: de.m.
Mageddo. cenacula eiꝰ. Maacha. ꝑcutiens.
siue ꝑcussa. Maces. de fine. Maol. chorꝰ. ł de ple¬
imago. Neisoth. statio. slaboth. conspicuus. ł
sessio. siue exclusio. Nabath. sponte. Naaman.
Namsi. tangens. attrectans. siue palpanᷤ. de. o.
Tria nomina q̃ sequunt᷑ ꝑ extensam litterã
ꝓferenda st̃. Og. congregans. osir. infirmans.
Ramoth. uisio mortis. Razon. mysticꝰ ł sacratꝰ.
Rabaam. impetus ppłi. ł latitudo ppłi. de .s.
Sunamith. qͥcũq moriet᷑. siue mortificata.
Sisa. tẽptatio. siue farinaceus. Saalabim. aggrae¬
t̾io eoꝵ siue demolitoꝵ. aut coangustantiũ.¬
captiua. Sathan. contrariꝰ. siue aduersariꝰ.
Suba. incensa. siue c̃uertens. Sadala. latus eiꝰ.
ens dñm. Somer. custos. Sali. missa. Sophar.
pta. incendiũ. siue tribulatio panis. Sidonia.
uenatio inutilis: Saphath. iudican᷑. Sedechia.
Tabremon. bonꝰ ad uidendũ. siue bona subli¬

Expanded text:
circumcisio. Leben, aedificatio, vel candida. Mageddo, coenacula ejus. Maacha, percutiens, sive percussa. Maces de fine. vel plenitudo. , de mulratio. Neena, imago. Neisoth, statio. Nabaoth, conspicuus, vel sessio, sive exclusio. Nadab, sponte. Naama, Namsi, tangens, attrectans, sive palpans. 64 Omri Tria nomina, quae sequuntur, per extensam litteram proferenda sunt. Ramoth, visio mortis. Razon, mysticus, vel sacratus. Rabaam, impetus populi, vel latitudo Roboam populi. Sunamith, quicumque morietur, sive mortificata. Sisa, tentatio, sive farinaceus. Saalabim, aggratio eorum, sive demolitorum, aut coangustantcaptiva. Sathan, contrarius, sive adversarius. Suba, incensa, sive convertens. Sadada  Sareda , ens Dominum. Somer custos. Sali  Salai , missa. Sophar ptha, incendium, sive tribulatio panis. Sidonia, venatio inutilis. Saphat, judicans. Sedecia, Tabremmon, bonus ad videndum, sive bona subli
Abbreviated transcription (Latin):
la filiarũ. Sennacherib. tollens ł leuans deser¬
ta. Sobnas. sedens. ł reu̾tens. Saesdema. pesti¬
uocant. Sarasa. pͥnceps tribulationis. Safan.¬
unctꝰ. Safania. abscondit dñs. ł ꝓtectio dñi.
Añia nomina quȩ ꝑ .t. litterã subdita st̃ aspi-¬
ratione addita st̃ ꝓferenda. de .T. Thapsȩ.
indignans. siue sessio offendiculi. Theglath.
tnͣsinigrans. actiua significatione intelli¬
transferens. Tharchath. subuersio. quã g̾ci
dedit.ł suꝑfluus. siue elongans. Thalasar.
appensꝰ pͥnceps. Tnaasar. diuitiȩ. Thecum.¬

Expanded text:
la filiarum. Sennacherib, tollens, vel levans deserla filiarum. Sennacherib, tollens, vel levans deserta. Sobnas, sedens, vel revertens. , pestivocant. Sarasar princeps tribulationis Saphanvinctus. Saphania, abscondit Dominus, vel protectio Domini. Omnia nomina, quae per T litteram subdita sunt, aspiratione addita sunt proferenda. Thaphse, indignans, sive sessio offendiculi. Theglath, transmigrans: activa significatione intellitransferens. Tharthach, subversio: quam meliudedit, vel superfluus, vel elongans. , appensus princeps. Thaasar, divitiae. Thecum
Abbreviated transcription (Latin):
Naazab. ꝓpħauit tunc. siue sessionis initiũ.
Noesthan. es eoꝵ. Niniue. feta. siue germ̃
pulchritudinis. ł speciosa: Nezrach. fugi¬
tiuus tener. ł tẽptatio tenera. Nechota:
godonosor. ꝓphetia lagunculȩ honestȩ.
siue ꝓpħans istiꝰmodi signũ. siue sessio in
agnitione angustiȩ: Naosta. es eiꝰ. Nabu-
zardan. ꝓpħauit palas. q̃ uentilabrũ uulgo
nuncu. pant. siue ꝓphetia aliem iudicii.
Nathania. dante dño.
Lachab. ascensio. siue excelsa. Ramalia.
Rapsaces. pͥnceps deosculans. siue multus
Rablai multũ hȩc. siue multa Ruma excel-¬
sa. Reblath. multã istã. siue multitudo. Oe .s.¬
Sunem. dentes. ł coccineũ. siue uarietas Sa¬
mariã. custoditã. Sabath. requies. ł int̾missio.
Sir. lebes. ł aula. quã uulgo ollã uocant. Sade¬
roth. ñepis oaoi. menia. ł porticus publice.
audiens. Saalũ. reddens. Salmanassar. ꝑfectꝰ
uinculo. ł ad uinciendũ. Sefaruaim. libri. uł
litterȩ. Sochothanoth. tab̾nacula. ł umbracu¬

Expanded text:
avit tunc, sive sessionis initium. Noesthan, aes eorum. Ninive, feta, sive germen pulchritudinis, vel speciosa. Nesrach, fugitivus tener, vel tentatio tenera. Nechota chodonosor, prophetia lagunculae angustae, sive prophetans istiusmodi, signum, sive sessio in agnitione angustiae. Noostha, aes ejus. prophetavit palas, quae ventilabra vulgo nuncupant, sive prophetia alieni Judicii. Nathania, dante Domino. Rechab, ascensio, sive excelsa. Ramalia Rabsace, princeps deosculans, sive multus Rablai, multum haec, sive multa. Ruma, excelsa. Reblath, multam istam, sive multitudo. Sunem, dentes, vel coccinum, sive varietas. Samariam, custoditam. Sabath, requies, vel intermissio.  , lebes, vel aula, quam vulgo ollam vocant. roth, περίβολοι, moenia, vel porticus publicae audiens. Saalum, reddens. Salmanasar, perfectus vinculo, vel ad vinciendum. Sapharvaim, libri, vel litterae. Sechchothbanoth , tabernacula, vel umbracu
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝓ forib. Elia. dĩ dni. fliachim. di resurrectio.
Esaia. salꝰ dñi De .F. Farfar. fodientes. siue
dissipantes. ł talpȩ. ful. ruina. ł cadens. fãceia.
aꝑiente dño. ł oris assũptio. fa̾lassar. cadens
Leblaam. absorbet. Iosabe. ubi ẽ saturitas. ł dm̃
saturitas. Ioiade. dñĩ cognitio. Iorachar. dm̃
memoria. ł qͥ est memor. Iorabad. dñĩ dos. ł

Expanded text:
 foribus. Elia  , Dei Domini. Eliacim, Dei resurrectio. , salus Domini. Farfar, fodientes, sive dissipationes, vel talpae. Ful, ruina, vel cadens. Faceia, aperiente Domino, vel oris assumptio. Falasar, cadens ini. Jeblaam, absorbet. Josabe, ubi est saturitas? vel Domini saturitas. Domini cognitio. Jozachar, Domini memoria, vel qui est memor. Jozab
Abbreviated transcription (Latin):
leuans. Asor. atriũ. Azaria. auxiliũ dñi Ahia.
dñs m̃s excelsꝰ. Aeram. ante fores. siue uesti¬
ratio excelsa. siue decor excelsi: Ano. doloreoꝵ.
eos. siue mouens eos. ł fons. Anachim. ñ est
ascendentes. Bul. germinis. Boor. in fortitu¬
dine. Barasa. in egestate. siue ueniens ad fa¬
ciendũ. ł hauriens de .c. Caue. patientia.
siue clangor tubȩ. Carmelꝰ. tenellꝰ aut mol¬
lis. siue scientia circũcisionis. Huc usq ꝑ .c.
simplicẽ litt̾am legerimꝰ ex in aspiratione
qͣsi attrectanti ł palpanti. Charith. diuisio.
ratio cognitionis. dabir. oraculũ. Dui. pulcri

Expanded text:
levans. Asor  , atrium. Azaria, auxilium Domini. Ahinus meus excelsus. Ahda, ratio excelsa, sive decor excelsi. Ano Apud LXX, eos, sive movens eos, vel fons. Anacim, non est ascendentes. Bul, germinis. Booz, in fortitudine. Barasa  Baasa , in egestate, sive veniens ad faciendum, vel haurientes. Cave  Coa , patientia, sive clangor tubae. Carmelus, tenellus, aut mollis, sive scientia circumcisionis. Hucusque per C simplicem litteram legerimus: exin aspiratione quasi attrectanti, vel palpanti. Charith, divisio, ratio cognitionis. Dabir Apud LXX, VI
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ eoꝵ. Mochota. plagȩ eiꝰ. Mochot. plagȩ.
Merodach. amara arrogantia. siue contritio.
Mageddo. de tẽptatione. Matthania. donũ d̃i.
tẽplatio. Marodach. amaritudinẽ immit¬
tens. Mam ⁊ a maroth. tridentes ł fuscinu¬

Expanded text:
a  Chuta , plagae ejus. Mochoth, plagae. Marodach, amara arrogantia, sive contentio. Mageddo, de tentatione. Mathania, donum Dei. templatio. Merodach, amaritudinem immittens. Mamzamaroth , tridentes, vel fuscinu
Abbreviated transcription (Latin):
torrentes arnon. Tefrona. terminꝰ uidȩ. ad se¬
ptentrionẽ. Tareth. uallis ⁊ areth in parte deserti.
ꝑgentib heliã uilla ⁊ anua nuncupat᷑. Zif. in
.UIII. miliario chebron contͣorientẽ usq in
p̃sens uicus ostendit᷑ ubi absconditꝰ ẽ dauid.
Fuit autẽ tribꝰ iudȩ in daroma in finibus
eleuteropoleos. de libris Reguo.
if. mons squalidꝰ. uł caligans. siue nebulosꝰ¬
iuxta zif. in qͦ sedit dauid ꝓpter chermelã quȩ
posteris chaleb dictus ẽ ⁊if. Lege paralipome
non. Lochora. in ieremia ciuitas moabitarũ.
Hec ẽ quȩ nẽ uocat᷑ ⁊oara siue segor. una de qͥnq
ciuitatib sodomoꝵ. Teb. ciuitas amman. ho¬
Toeleth. nomen lapidis ubi adonias immola¬
uit uictimas iuxta fontem rogel:¬

Expanded text:
torrentes Arnon . Zephrona, terminus Judaeae ad septentrionem. Zared, vallis Zared in parte deserti. pergentibus Aeliam, villa Zanua nuncupatur. Zib, in octavo milliario Chebron contra Orientem, usque in praesens vicus ostenditur, ubi absconditus est David. Fuit autem tribus Judae in Daroma in finibus Eleutheropoleos. DE LIBRIS REGNORUM. Ziph, mons squalidujuxta Ziph, in quo sedit David prope Chermelam, quae posteris Caleb dictus est Ziph. non . Zogora, in Jeremia civitas Moabitarum: haec est quae nunc vocatur Zoara, sive Segor, una de quinque civitatibus Sodomorum. Zeb, civitas Amman, hoJeremias. Zoeleth, nomen lapidis, ubi Adonias immolavit victimas juxta fontem Rogel
Abbreviated transcription (Latin):
Ur. chaldeoꝵ ubi mortuusẽ aram fr̾ abrahȩ.
cuiꝰ hodieq sicut iosephꝰ refert tumulꝰ osten¬
questionũ diximꝰ. Ulammaus. ꝓ ꝯͦ in hebreo
scriptũ habet᷑ luza. fadem autẽ ẽ quȩ & bethel.
ut supra diximꝰ. S: & quędã uilla nomine ulla¬
ma in .xii. diodecesaree lapide ostenditur
contra solis ortum.
Is. unde fuit iob de regione ausitidi. S & unꝰ
de posteris esau appellat᷑us. de quo in libris
Uil. in tribu iuda. De Genesi. Tofoim. regio

Expanded text:
Ur Chaldaeorum, ubi mortuus est Aram, frater Abrahae: Ur Chaldaeorum, ubi mortuus est Aram, frater Abrahae: cujus hodieque, sicut Josephus refert, tumulus ostenquo in Hebraeo scriptum habet Luza. Eadem est autem quae et Bethel, sicut supra diximus. Sed et quaedam villa nomine Ulamma in duodecimo Diocaesareae lapide ostenditur contra solis ortum. Us, unde fuit Job de regione Ausitidi, sed et unus de posteris Esau, appellabatur Us. DE LIBRO bu Juda. DE GENESI.
Abbreviated transcription (Latin):
hela mage. locus quo abner misit ad dauid.
S sciendũ qd̾ ꝓ hoc uerbo aqͥla int̾pretat᷑
extimplo. siminachꝰ ꝓ semetipso. Thaath.
iuxta galaad. Thamsa. terminꝰ regnisalomo¬
nis. Thermoth. ciuitas ꝗͣ edificauit salomon
in deserto. cuiꝰ in libris hebraicaꝵ questionũ
fecimꝰ mentionẽ. Tharsis. unde aurũ defe¬
rebat᷑ salomoni. Hanc putat iosephꝰ tharsũ
urbẽ eẽ ciliciȩ. Porro iuxta iezechielẽ ꝓpħam
kartago sentit᷑. Siquidẽ in eoloco ubi apud
scriptũ habet tharsis. ñnulli indiã putaue¬
runt. & de hoc tam in libro epłarum qͣs ad
marcellã scripsimꝰ quã in libris hebraicarũ
questionũ pleniꝰ dictũ est. Tharsa. ubi asa
rex isrł fuit.Tharsala. unde fuit manaen.
Usq hodie est uiculꝰ samaritanoꝵ in regio¬
Abdias autẽ scribit ciuitatẽ esau. S & unus
tafeth. Est autẽ in suburbanis heliȩ usq
hodie locus qͥsic uocat᷑. iuxta piscinã fullonis
& agrũ acheldema: de Genesi

Expanded text:
Thelamuge, locus in quo Abenner misit ad David. Sed sciendum quod pro hoc verbo Aquila interpretatur, extemplo: Symmachus, pro semetipso. Thaad, juxta Galaad. Thamsa, terminus regni Salomonis. Thermoth, civitas quam aedificavit Salomon in deserto cujus in libris Hebraicarum Quaestionum fecimus mentionem. Tharsis, unde aurum tat Josephus Tarsum urbem esse Ciliciae. Porro juxta Ezechiel prophetam Carthago sentitur. Siquidem in eo loco, ubi apudscriptum habet Tharsis. Nonnulli Indiam putaverunt et de hoc tam in libro Epistolarum , quas ad Marcellam scripsimus, quam in libris Hebraicarum Quaestionum plenius dictum est. Thersa, ubi Asa rex Israel fuit. Thersila, unde fuit Manaen: usque hodie est viculus Samaritanorum in regioAbdias autem scribit civitatem Esau. Sed et unus Thafeth. Est autem in suburbanis Heliae usque hodie locus, qui sic vocatur, juxta piscinam Fullonis, et agrum Acheldema. DE GENESI.
Abbreviated transcription (Latin):
Habebatq pacẽ salomon ex om̃i parte
in cirtũitu. habitauitq iudas & isrł
absq timore ullo. unꝰ qͥsq sub uite sua¬
& sub ficu sua a dan usq bersabee. cun-¬
dis dieb salomonis. & reliqua.¬
saias qͦ. de redemptore nr̃o ita dicit:
oultiplicabit᷑ eiꝰ imꝑium. & pacis ñ
git finis. Sub cuiꝰ defensione uerꝰ iudaᷤ
& uerus isrł absq timore ullo habitant.
cũ cordib erectis ad dñm cuncta t̾rena
Aespiciunt. nec hostiũ minas ꝑtimescuñ.
ẜ in laudib dĩ iugit᷑ ꝑseuerant. dele¬
lantes in gr̃a di & dulcedine caritatis.

Expanded text:
« Habebat quoque Salomon pacem ex omni parte « Habebat quoque Salomon pacem ex omni parte in circuitu. Habitavit Judas et Israel absque timore ullo, unusqet sub ficu sua, a Dan usque Bersabee, cunctis diebus Salomonis. » Isaias quoque de Redemptore nostro ita dicit: Multiplicabitur ejus imperium et pacis non erit finis , sub cujus defensione verus Juda et verus Israel absque timore ullo habitant: cum cordibus erectis ad Dominum, cuncta terrena despiciunt, nec hostium minas pertimescunt, sed in laudibus Dei jugiter perseverant, delectantes in gratia Dei et dulcedine chari
Abbreviated transcription (Latin):
farine. decẽ boues pingues. & uigniti bo¬
ues pascuales. & centũ arietes. excepta
uenatione ceruoꝵ caprearũ ata bulil¬
loꝵ & auium altilium.
uid gͦ cibꝰiste salomonis signisi cas
nisi refectionẽ regis nr̃iiuũ xp̃i qͥbel¬
piscit᷑ secta side & opib bonis quȩ illi coti¬
guntatis iuxta qđ in lege dñi scriptũ
continet᷑ & seraginta chori farinȩ ꝑfe
dionꝰ bonoꝵ opum. de cẽ bouespinguẽ
aoctores decalogi. & uiginti boues pa¬
seuules p̾dicatores noui testam̃ti. Qui
qͣsi geminatũ decalogũ in se habent.
cuĩ nꝰouũ & uetꝰ testamentũ ȩqualiter
p̾dicant pleni dilectione di. & ꝓximi
Cntũ arietes qͦs meliꝰ significant. qua
cos qͥ ingrege dñi bene dominantes.si¬
mul cũ sibi subditis ȩt̾nȩ beatitudinis
qłam consequi festinant: Uenatio qͦ
diuersoꝵ animaliũ ñ inconuenient᷑
accipi potest acquisitio hominũ. qui
e diuersis gentib cotidie retib eugłii
silua toris nr̃i rediguntur:

Expanded text:
viginti boves pascuales, et centum arietes, excepta venatione cervorum, caprearum atque bubalorum et avium altilium. » Quid ergo cibus iste Salomonis significat, nisi refectionem regis nostri Jepascitur recta fide et operibus bonis quae illi quotiTrinitatis, juxta quod in lege Domini scriptum continetur; et « sexaginta chori farinaeionem bonorum operum: « decem boves pingues, » doctores decalogi; et « viginti boves pascuales, » praedicatores Novi Testamenti, qui quasi geminatum decalogum in se habent, cum Novum et Vetus Testamentum aequaliter praedicant, pleni dilectione Dei et proximi. « Centum arietes, » quos melius significant quam eos qui in grege Domini bene dominantes, simul cum sibi subditis aeternae beatitudinis gloriam consequi festinant? « Venatio quoque diversorum animalium » non inconvenienter accipi potest acquisitio hominum, qui ex diversis gentibus quotidie retibus EvangeSalvatoris nostri rediguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ẽ ante om̃s & omĩa in ipso constant.
& ipse ẽ caput ȩccłiȩ. qui est principiu̾
primogenitꝰ ex mortuis. ut sit ipse in
om̃ib primatũ tenens. qͥa in ipso cõpla¬
cuit omnẽ plenitudinẽ diuinitatis u¬
habitare corporalit̾. & in ipso st̃ omnes
thesauri sapientiȩ & scientiȩ absconditi.
Om̃s gͦ ueri salomonis sapientia antecel¬
lit. quia multũ distat int̾ eos qͥ partici¬
patione sapientiȩ sapientes st̃. & illũ qͥ
est fons sapientiȩ & origo uirtutũ. Hinc
ẽ illud qđ sequit᷑. erat nominatꝰ uniu̾sis
gentib ꝑ circuitũ. qͥa nom̃ erꝰ p̾dicat᷑ in
uniu̾so mundo. nec ẽ nom̃ aliud sub cȩlo
datũ hominib in qͦ oporteat saluos fieri:
Locutus est qͦ salomontria .U.¬
milia parabolarũ. & fuerunt carmina
eius quinq milia. & cȩtera.
Quid enĩ ꝑtria milia parabolarũ. is

Expanded text:
ante omnes, et omnia in ipso constant . Et ipse caput Ecclesiae, qui est principium, primogenitus ex mortuis, ut sit ipse in omnibus primatum tenens: quia in ipso complacuit omnem plenitudinem divinitatis inhabitare corporaliter. Et in ipso sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . » Omnibus ergo veri Salomonis sapientia antecellit, quia multum distat inter eos qui participatione sapientiae sapientes sunt, et illum qui est fons sapientiae et origo virtutum. Hinc est illud quod sequitur: « Et erat nominatus in universis gentibus per circuitum; » quia nomen ejus praedicatur in universo mundo. « Nec est nomen aliud sub coelo datum hominibus, in quo oporteat salvos fieri . » « Locutus est quoque Salomon tria millia parabolarum, et fuerunt carmina ejus quinque millia, etc. » Quid e
Abbreviated transcription (Latin):
accepturus qͣdraginta dieb ieiunauit.
& ppłs israheliticꝰ qui ꝑ eã instruebat᷑. qua¬
draginta annis in heremo mansit: Duo¬
denariꝰ uͦ numerꝰ p̾sens tempꝰ significat.
in qͦ apłica doctrina noui testam̃ti ppłm
nutrit. Bene qͦ ꝑ quadragenariũ siue.
duodenariũ numerũ p̾sepia equoꝵ salo¬
monis numerant᷑. qͥa in utroq ppło lega

Expanded text:
turus, quadraginta diebus jejunavit ; et populus Israeliticus, qui per eam instruebatur, quadraginta annis in eremo mansit. Duodenarius vero numerus praesens tempus significat, in quo apostolica doctrina Novi Testamenti populum nutrit. Bene quoque per quadragenarium sive duodenarium numerum praesepia equorum Salomonis numerantur, quia in utroque p
Abbreviated transcription (Latin):
pticia pdicationis saluos facere credenteᷤ:
diseruit salomon de ium̃tis & uolu¬
gib & reptilib & piscibus.
Psserit salomon nr̃ de singulis specieb
ammaliũ. qͥa om̃ĩa nuda & aꝑta st̾ ocu¬
lisei nec ẽ ulla creatura inuisibilis in
conspectu eiꝰ. Ipse nouit om̃s cogitationeᷤᷤ
hominũ. ipse numerat multitudine̾ stel-¬
larũ. ipsi patet abyss & infernꝰ ñ est
absconditꝰ corã eo. Quasi enĩ disputare
ipsiꝰ est. cũ singuloꝵ rationẽ nobꝓponit.
& in scripturis suismanifestat sacra-¬
menta quȩ fuert̾ abscondita a scłis &
generationib ut consideremꝰ beatitu-¬
dinẽ angłoꝵ. utilitatẽ hominũ. & calli¬
ditatẽ malignoꝵ spirituũ. sicq qd̾ ma-¬
lum est reꝓbantes qd̾ bonũ ẽ eligamꝰ. &
ipsũ sectemur semꝑ inuicẽ & in om̃s.
t ueniebant de cunctis ppłis ad audien¬
dã sapientiã salomonis. & ab uniuersis

Expanded text:
praedicationis salvos facere credentes. » « Et disseruit Salomon de jumentis, et volucribus, et reptilibus, et piscibus. » Disserit Salomon noster de singulis speciebus animalium, quia « omnia nuda et aperta sunt oculis ejus, nec est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus . Ipse enim novit omnes cogitationes hominum, ipse numerat multitudinem stellarum , ipsi patet abyssus, et infernus non est absconditus coram eo . » Quasi enim disputare ipsius est, cum singulorum rationem nobis proponit, et in Scripturis suis manifestat sacramenta, quae fuerant abscondita a saeculis et generationibus, ut consideremus beatitudinem angelorum, utilitatem hominum, et calliditatem malignorum spirituum; sicque quod malum est reprobantes, quod bonum est eligamus; et ipsum sectemur semper in invicem et in omnes. « Et veniebant de cunctis populis ad audiendam sapientiam Salomonis, et ab universi
Abbreviated transcription (Latin):
gentes fuert̾ ad p̾sepia sc̃arum scͥpturarũ
inuitant᷑ ut pabulũ ibi sacrȩ doctrine
acciꝑent. quatinꝰ equitatui sũmi regis
habiles fierent. Nutriebantq eos supͣdi¬
cti regis p̾fecti. cũ unꝰqͥsq doctoꝵ sermo
ne fidei & exemplo bonȩ oꝑationis sata¬
git pastũ illis salubrem conferre. Unde
subsequens scriptura de eis dicit.
totꝰ ordo scõꝵ p̾dicatoꝵ scribendo scilicet¬
& loquendo laborat. ut mensa dñi abum¬
det in copia libroꝵ & decentẽ pastũ inde
habeant quiq fidelium.
Dedit qͦ ds sapientiã salomoni & pru-¬
dentiã multã nimis. & latitudinẽ cordis
qͣsi harenã quȩ est in littore maris. Et

Expanded text:
es fuerunt ad praesepia sanctarum Scripturarum invitantur, ut pabulum ibi sacrae doctrinae acciperent, quatenus equitatui summi regis habiles fierent. « Nutriebantque eos supradicti regis praefecti, » cum unusquisque doctorum sermone rectae fidei, exemplo bonae operationis, satagit pastum illis salubrem conferre. Unde subsequens Scriptura de eis dicit: totus ordo sanctorum praedicatorum scribendo scilicet et loquendo laborat, ut mensa Domini abundet in copia librorum, et decentem pastum inde habeant quique fidelium. « Dedit quoque Deus sapientiam Salomoni, et prudentiam multam nimis et latitudinem cordis, quasi arenam quae est
Abbreviated transcription (Latin):
innuit. ut nequis ex catholicis aduersꝰ
hereticos prior c̃tentionis arma cõmo-¬
ueat. nͥ ab ipsis priꝰ ad certamen ꝓuoca¬
tus fuerit: qͥa ñ ꝑ catholicos s potiꝰ per
hereticos contentionis bella in eccł̃ia
exordiũ sumunt. Qd̃ autẽ ionathan
& armiger eiꝰ pͥma c̃gressione aduersꝰ
philistum ñ alio in loco ꝙͣ in agro cultu-¬
re dedito confligentes. uigintinumero
pͥma fronte ex hostib ꝓsternunt. illud
figuralit̾ significare uidet᷑ qd̾ his docto¬
rib heretici cedunt atq succumbunt.
qͥ intͣ limites eccłȩ positi a meditatione¬
sacrȩ legiꝰ uelut abagri cultura ñ recedus.¬

Expanded text:
innuit: ut ne quis ex catholicis adversus innuit: ut ne quis ex catholicis adversus haereticos prior contentionis arma commoveat, nisi ab ipsis prius ad certamen provocatus fuerit; quia non per catholicos, sed potius per haereticoexordium sumunt. Quod autem Jonathas et armiger ejus prima congressione adversus Philistim, non alio in loco, quam in agro culturae dedito confligentes, viginti numero prima fronte ex hostibus prosternunt, illud figuraliter significare videtur, quod his doctoribus haeretici cedunt atque succumbunt, qui intra limites Ecclesiae positi, a meditatione legis, velut ab agricultura non recedu
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ uiroꝵ spũalium qͥ in eccła dono sp̃s
scĩ repleti st̃ gestauit figurã. ꝑ qͦs dñs he¬
reticoꝵ conuentꝰ disturbat. dissipat. atq
infugã uertit Armiger autẽ idest scoꝵ
exempla atq doctrinã sectantes & indi¬
uidue illi adherentes qͣsi eoꝵ arma portañ.
Qd autẽ idem ionathan & armiger eiꝰ ad¬
uers philistuim ñ ꝑ planiora lemaq loca
s ꝑ saxosa & ardua iter arripiunt. illud
allegorice signat. qd̾ ñ illi sacerdotes qͥ
dissolutã uiã ambulant. hostib fidei
contͣire queunt. neq cũ illis spualiter
uiã gradientes int̾ utrũq testamentũ
atq int̾ ꝓspera & aduersa qͣsi int̾̃ duos
scopulos dextra leuaq incedunt. qui
armis scãrũ scripturarũ muniti. non
ꝓcliuiꝰ ad ima s m̃tis alacritate ad alti.¬
tudinẽ c̃templationis toto annisu con
hostib ꝓuocati forent. nequaꝗͣ ad eos
tnͣsirent. s qͥeti ꝑsisterent. hoc nobis ꝑ
huiꝰmodi int̾signũ sacra scͥptura tẏpice

Expanded text:
alium, qui in Ecclesia dono Spiritus sancti repleti sunt, gestavit figuram; per quos Dominus haereticorum conventus disturbat, dissipat atque in fugam vertit. Armiger autem ejus eorum ui illorum exempla atque doctrinam sectantes, et individue illis adhaerentes, quasi eorum arma portant. Quod autem idem Jonathas et armiger ejus adversus Philistim, non per planiora leniaque loca, sed per saxosa et ardua iter arripiunt, illud allegorice signat quod non illi sacerdotes, qui dissolutam vitam, ambulant, hostibus fidei contraire queunt, neque cum illis spiritaliter viam gradientes, inter utrumque Testamentum, atque inter prospera et adversa, quasi inter duos scopulos dextra laevaque incedunt; qui armis sanctarum Scripturarum muniti, non proclivius ad ima, sed mentis alacritate, ad altitudinem contemplationis toto adnisu conshostibus provocati forent, nequaquam ad eos transirent, sed quieti subsisterent, hoc nobis per hujusmodi iter signum sacra Scriptura typice
Abbreviated transcription (Latin):
mandatũ explere ñ curauit. p̃dixitq eũ
regnũ dimissurũ. qͥa rectitudinẽ man¬
datoꝵ dĩ sequi noluit. Et merito ille.
de potestatis culmine abicit᷑. qui rite
regimen tenere nescit. Ipse enĩ regim̃
rite tenet. qͥ se supiori ꝑ humilitatẽ
ad obediendũ subicit. & inferiori per
auctoritate᷑ ad docendũ ante ponit.
Sienĩ saul dĩ mandatis obȩdiret. rite ppło
preesset. Et conuersꝰ est samubel
ut abiret: Iue autẽ apphendit sũmita¬
tem pallii eiꝰ. quȩ & scissa est Dixita
samuhel: Scidit dñs regnũ ifrł a te
hodie. & tradidit illud ꝓximo tuo me
liorite. N ota mysteriũ. qđ sicut
in passione dĩi pontifex uestimentũ¬
suũ scidit. ita rex saul uestẽ ꝓpħȩ nc̃
scindere describit᷑. Per utrãq enĩ po-¬
testatẽ & regalẽ uidelicet ac sacerdo¬
talẽ scissio uestimentoꝵ facta est. ut
demonstret᷑ stabilitatẽ regni seu sa¬
cerdotii in ppło iudeoꝵ fieri ñ posse

Expanded text:
mandatum explere non curavit, praedixitque ei regnum dimissurum, quia rectitudinem mandatorum Dei sequi noluit. Et merito ille de potestatis culmine abjicitur, qui rite regimen tenere nescit. Ipse enim regimen rite tenet, qui se superiori per humilitatem ad obediendum subjicit, et inferiori per auctoritatem ad docendum anteponit. Si enim Saul Dei mandatis obediret, rite populo rahel et conversus est Samuhel ut abiret ille autem adprehendit summitatem pallii eius quae et scissa est et ait ad eum Samuhel scidit Dominus regnum Israhel a te hodie et tradidit illud proximo tuo mliori te. » Nota mysterium, quod sicut in passione Domini pontifex vestimentum scidit , ita ex rex Saul vestem prophetae nunc scindere describitur. Per utramque enim potestatem, et regalem videlicet ac sacerdotalem, scissio vestimentorum facta est: ut demonstretur stabilitatem regni seu sacerdotii in populo Judaeorum fieri non posse,
Abbreviated transcription (Latin):
Ialũ enĩ supͣ malũ adiecit. qͥa culpã
suã ñsolũ agnoscere dedignatꝰ est. sed
etiã supbiendo defendere studuit. ac
ꝑ hoc defendendo accumulauit. Deniq
in hoc qd̾ subiungit. tulit autẽ ppłs de
p̾da oues & boues primitias eoꝵ q̃ cesa
st̃ ut unmolaret dño dõ suo in galgalis.
primitiȩ hic ea quȩ potiora & meliora
erant intelligendȩ sunt. Sequitur.
t ait samuhel. Nunqͥd uult dñs
holocausta & uictimas. & ñ potius ut
obediat᷑ uoci dñi: MNelior est enĩ obeai¬
entia ꝙͣ uictimȩ. & auscultare magis
quã offerre adipẽ arietũ. qm̃ qͣsi pecra
tũ ariolandi est repugnare. & qͣsi sceb
ydolatriȩ nolle acquiescere.
ic enĩ ñ aliud dicere possumꝰ nͥ senten¬
tiam sũmi tractatoris papȩ Gregori.
quã in libris moraliũ moralit expones
dũ de bono obȩdientiȩ tractaret. inse

Expanded text:
alum enim supra malum adjecit, quia culpam suam non solum agnoscere dignatus est, sed etiam superbiendo defendere studuit, ac per hoc defendendo accumulavit. Denique in hoc quod subjungit: « Tulit autem populus de praeda oves et boves, primitias eorum quae caesa sunt, ut immolet Domino Deo suo in Galgalis. » Primitiae hic ea quae potiora et meliora erant, intelligendae sunt. Sequitur: « Et ait Samuel: Nunquid vult Dominus holocausta et victimas, et non potius ut obediatur voci Domini? Melior est enim obedientia quam victimae; et auscultare magis quam offerre adipem atum hariolandi est repugnare, et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere. » Hic enim non aliud dicere possumus, nisi sententiam summi tractatoris papae Gregorii, quam in libris Moralium moraliter exponens, dum de bono obedientiae tractaretur, inse
Abbreviated transcription (Latin):
aut caprã uł qđ libet animal qd dño
offerebat᷑ in castris immolarent. s ad
ostiũ tab̾naculi uniuersa ducerent.
& ibi om̃ia occiderent. Qđ quia hoc¬
ñ fecerant. comedisse passim occidendo
referunt᷑ cũ sanguine. Licet iste sensꝰ
posterior qͥb dam placere uideatur.
supiores uͦ qͦs posuimꝰ magis ut nob̾
uidet᷑ hystoriȩ congruunt.: Non ido
dicimꝰ ut istũ refragem᷑ aut inhibeamꝰ
sensũ. cũ maxime sp̃uali sensui de quo
in sequentib dño duce dicturi sumus
conuenit. s prudenti lectori derelinqͥmꝰ
sensũ nr̃m insinuando. ut si placuerit
mͥ consentiendo faueat. qͥa ut annui
ad radicem hẏstoriȩ ꝑtinet.
cce fundamentũ hẏstoriȩ innumus
nunc sp̃ualem significationẽ pandamꝰ.
S: priꝰ qͥd significet qd̾ ionathan filiꝰ saul

Expanded text:
aut capram, vel quodlibet animal quod Domino offerebatur, in castris immolarent, sed ad ostium tabernaculi universa ducerent, et ibi omnia occiderent. Quod quia non fecerant, comedisse passim occidendo referuntur cum sanguine. Licet iste sensus posterior quibusdam placere videatur, superiores vero, quos posuimus, magis ut nobis videtur historiae congruunt. Non ideo dicimus, ut istum refragemus, aut inhibeamus sensum, cum maxime spiritali sensui, de quo in sequentibus Domino duce dicturi sumus, convenit; sed prudenti lectori derelinquimus sensum nostrum insinuando, ut si placuerit, mihi consentiendo faveat; quia hic, ut annui, ad radicem historiae pertinet. Ecce fundamentum historiae innuimus, nunc spiritalem significationem pandamus. Sed prius quid significat quod Jonathas
Abbreviated transcription (Latin):
tate & in sapientia: Optime enĩ potest
inter ꝓpħas uersari. & pater eoꝵ idest ma¬
gister uocari. qui tam doctꝰ & sapiens est.
Pater magister uocat᷑. sic̃ heliseus heliã
patrẽ idest magistrũ uocat hoc modo.¬
pat̾ mi. pat̾ mi. currꝰ isrł & auriga eiꝰ.

Expanded text:
tate et sapientia? optime enim potest inter prophetas versari et pater eorum, id est magister vocari, qui tam doctus et sapiens est. Pater magister vocatur, sicut Eliseus Eliam patrem, id est magistrum vocat, Pater mi, Pater mi; currus Isr
Abbreviated transcription (Latin):
Dixitq ei. Loquere. Et ait samuhel.
Nonne cũ paruulus eẽs in oculis tuis. ca¬
put in tribub isrł factus es:
uid ꝑ increpationẽ hanc nisi suꝑbia
elati regis abicit᷑. qđ ad correctionẽ suã
poterit qͥsq qui p̾latꝰ est conuertere:
Paruulũ se saul in suis priꝰoculis uiderat.
s fultꝰ tẽporali potentia ũ se paruulũ
ñ uidebat. Ceteroꝵ nãq cõparationi se
p̾ferens. qͥa plꝰ cunctis poterat. magnũ
se p̃om̃ib estimabat. Miro aut̃ mͦ cũ
animꝰ inflat᷑. in luxũ suꝑbiȩ ipso po¬
tenciȩ fastigio lenocinante corrũpit᷑.
Qa sauli contigisse dicit᷑. cui & dicit᷑. ñne.
cũ paruulꝰ esses in oculis tuis. caput in
tribub isrł factus es: Ac si diceret᷑. cũ
tu te paruulũ conspiceres. ego te prȩ
cȩtĩs magnũ feci. Quia uͦ tute magnũ
conspicis. a me paruus estimaris. Unde
cũ a samuhele increparet᷑. qͣre uocẽ dñi
ñ audierit. ex ipso fastu suꝑbiȩ respon¬

Expanded text:
uel: Nonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es? » Quid per increpationem hanc, nisi superbia elati regis objicitur? Quod ad correctionem suam poterit quisque qui praelatus est convertere. Parvulum se Saul in suis prius oculis viderat, sed fultus temporali potentia, jam se parvulum non videbat. Caeterorum namque comparationi se praeferens, quia plus cunctis poterat, magnum se prae omnibus aestimabat. Miro autem modo, animus inflatur, in luxum superbiae ipso potentiae fastigio lenocinante corrumpitur. Quod Sauli contigisse dicitur, cui et dicitur: « Nonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es? » Acsi diceretur: Cum tu te parvulum conspiceres, ego te prae caeteris magnum feci. Quia vero tu te magnum conspicis, a me parvulus aestimaris. Unde cum a Samuele increparetur, quare vocem Domini non audierit, ex ipso tastu superbiae respon
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ oculos repressa arbitrii sui suꝑbia
gladio p̾cepti se immolat. Quocont᷑
ariolandi peccatũ in obedientia dicit᷑.
ut qnͣta sit uirtꝰ obedientiȩ demonstra¬
ret᷑. Ex aduerso gͦ meliꝰ ostendit᷑. quio
de eiꝰ laude sentiat᷑. Si enĩ qͣsi peccatũ
ariolandi est repugnare. & qͣsi scelus
ydolatriȩ nolle acquiescere. sola est obs¬
dientia quȩ fidi meritũ possidet. qua
delis eẽ uideat᷑. Hinc ꝑ salomonẽ in
ostensione obedientiȩ dicit᷑: uir obelli¬
ens loquit᷑ uictorias. Uir qͥppe obȩdici
uictorias loquit᷑. qͥa dũ alienȩ uoci hu¬
milit᷑ subdim᷑. nosmet ipsos incorde
suꝑamꝰ. Quid enĩ ꝓdest indiscrete do
aliqͥd offerre uelle. & eiꝰ contire p̾ceptis.
Quia nequaꝗͣ qͥs ualet de oblatis muns¬
rib dnm sibi placare. qͥ eiꝰ negligit
obtẽperare iussis. Qui enĩ bonoꝵ nĩoꝵ
ñ indiget. nr̃a datione minime post
Et obhoc meliorẽ obȩdiẽtia qͣ uictime: de

Expanded text:
eius oculos, repressa arbitrii sua superbia, gladio precepti se immolat. Quo contra ariolandi peccatum inobedientia dicitur ut quanta sit uirtus obedientie demonstretur. Ex aduerso igitur melius ostenditur quid de eius laude sentiatur. Si enim "quasi ariolandi peccatum est repugnare et quasi scelus ydolatrie nolle acquiescere," sola est que fidei meritum possidet, qua delis esse videatur. Hinc per Salomonem in ostensione obedientiae dicitur: Vir obediens loquitur victorias . Vir quippe obediens victorias loquitur, quia dum alienae voci humiliter subdimur, nosmetipsos in cordesuperamus. Quid enim prodest indiscrete Deo aliquid offerre velle, et ejus contraire praeceptis? Quia nequaquam quis valet de oblatis muneribus Dominum sibi placare, qui negligit obtemperare jussis. Quia enim bonorum nostrorum non indiget, nostra datione minime pascitur: et ob hoc melior est obedientia quam victimae. De
Abbreviated transcription (Latin):
Prophetasse cũ ibi iudei dicunt de fut᷑o
scło. de gog & magog & de p̃miis iustoꝵ
& depena impioꝵ. Tam qͥa spũ dñi impul¬
sus ꝓpħauit. de aduentu xp̃i & salute ho¬
minũ ꝓphetasse ñ dubiũ est. Inͣdo gͦ ue¬
ner̾it signa hȩc oĩa tͥ. fac quȩcũq inuene¬
rint manꝰ tuę. qͥa ds tecũ est Acsi diceret.
His signis nosse poteris qͥa ds te regẽ fieri
uoluit. & iccirco ad oĩa quȩ tͥ agenda sunt
regaliter age. quia d̾s tecum est.
identes autẽ om̃s qͥ nouerant eũ heri

Expanded text:
» Prophetasse eum ibi Judaei dicunt de futuro saeculo, et de Gog et Magog, et de praemiis justorum, et poena impiorum. Nam quia Spiritu Domini impulsus prophetavit, de adventu Christi et salute hominum prophetasse non dubium est. « Quando ergo venerint signa haec omnia tibi, fac quaecunque invenerit manus tua, quia Deus tecum est. » Ac si diceret: His signis nosse poteris quia Deus te regem fieri voluit, et idcirco ad omnia quae tibi agenda sunt, regaliter age, quia Deus tecum est. « Videntes autem omnes qui noverant eum heri
Abbreviated transcription (Latin):
untiatũ est samuheli eo qd̾ uenisset
saul incarnielũ. & erexisset sibi for¬
nicẽ triumphalẽ. Consuetudo erat¬
regũ. ut qnͣdo uictoria potiebant᷑ facerent
arcũ hoc est fornicẽ de mirtetis & palmiᷤ
& oliuis obsignũ uictoriȩ ꝓut qͥb dam
uidet᷑. Ceterũ siqͥs arcũ ex lapidib intel
ligere uoluerit in qͦ uictoriã suã more
regũ depinxerit. ñ inhibemꝰ s potissimũ
consentimꝰ qͥa in salomone legimꝰ. dissi¬
pabit impios rex sapiens. & curuabit
suꝑ eos fornicẽ. Qd̾ alia tñslatio rotã
molarẽ dicit. in qua ad ȩternã memoriã
laudes acuictorias suaᷤ regeᷤ describebañ.
ixit autẽ samuhel ad saul: Sine me. &

Expanded text:
untiatum est Samuheli eo quod venisset Saul in Carmelum et erexisset sibi fornicem triumphalem regum, ut quando victoria potiebantur, facerent arcum, hoc est, fornicem de myrtetis et palmis et olivis, ob signum victoriae, prout quibusdam videtur. Caeterum si quis arcum ex lapioluerit, in quo victoriam suam more regum depinxerat, non inhibemus, sed potissimum consentimus, quia in Salomone legimus: « Dissipabit impios rex sapiens, et curvabit super eos fornicem . » Quod alia translatio « rotam molarem » dicit; in quo ad aeternam memoriam laudes ac victorias suas reges describebant. « Ait autem
Abbreviated transcription (Latin):
ac itineris reuerberati erant. & nunio
ieiunio fatigatꝰ ñ solũ corpore s & m̃te
fortassis defecerat. ubi sunt oculi inte¬
rioris hominis. Et uło cũ gustasset
gustũ mellis illuminatꝰ dicit᷑. qͥa non
solũ oculi ex refectione corporis inqui¬
unt clariꝰ uidere cȩꝑant. s & interius
mens clarior confortata dulcedine.
mellis ac ꝓntior. resumptis uirib ad
ꝑsequendũ aduersarios extitit. U̾nde
& ipse ait: turbauit pater m̃s terrã
Uidetis ipsi qͥa illuminati st̃ oculi ma.
eo qd̾ gustauerim paululũ de melle
isto. qnͣtomagis si comedisset ppłs de
p̃da inimicoꝵ suoꝵ quã cȩpit: Nam
qd̾ ait turbauit pat̾ m̃s terrã. de pami

Expanded text:
ac itineris, reverberati erant, et nimio ac itineris, reverberati erant, et nimio jejunio fatigatus, non solum corpore, sed et mente fortassis defecerat, ubi sunt oculi interioris hominis. Et ideo cum gustasset gustum mellis, illuminatus dicitur: quia non solum oculi ex refectione corporis, inquiunt, clarius videre coeperant, sed et interius mens clarior confortata dulcedine mellis, ac promptior resumptis viribus ad persequendum adversarios exstitit. Unde et ipse ait: « Turbavit pater meus terram. Vidistis ipsi, quia illuminati sunt oculi mei, eo quod gustaverim paululum de melle isto: quanto magis si comedisset populus de praeda inimicorum suorum quam ceperat? » Nam quod ait, « Turba
Abbreviated transcription (Latin):
cũ isrł. & reliqua. usq qͦ ait. nuntiaue-¬
runt autẽ saul dicentes. qđ ppłs peccas¬
set dño comedens cũ sanguine. qui ait.
p̾uaricati estiꝰ. uoluite ad me iã nunc sa¬
xuin grande. Nam ante ꝙͣ. sꝑualem
figurã aggrediamur enucleandã. ma-¬
nifestandũ est qͥd est qd scͥptura dicit
de ionatha. illuminati st̃ oculi eiꝰ. & qͥd
significet iuxta hẏstoriã qd̾ dicit᷑ come-¬
disse ppłm cũ sanguine. Ouid est qđ
sacra scͥptura ait. illuminati st̃ oculi
ionathȩ ꝓpt̾ gustũ mellis: Nunquid
ante cecus fuit: Minime. S illuminati
sunt utiq ñ ad uidendũ. qͥa antea
uidebat. s ad discernendũ qͥa uetita
tetigerat. sicut de pͥmis hominib legi¬
tur. Qui mox ut ꝓhibita gustauerus
aptos habuisse oculos referunt᷑. ad di¬
scernendũ uidelicet int̾ bonũ qd̾ ami¬
serant & malũ ad qd ceciderant. Ct̾m
aliqui alit̃ intelligi uolunt: Auint eñ
qđ ex nimio calore oculi & exercitio p̾li

Expanded text:
reliqua usquequo ait: « Nuntiaverunt autem Sauli, dicentes, quod populus peccasset Domino comedens cum sanguine. Qui ait: Praevaricati estis. Volvite ad me jam nunc saxum grande. » Nam antequam spiritalem figuram aggrediamur enucleandam, manifestandum est quid est quod Scriptura dicit de Jonatha: Illuminati sunt oculi ejus, et quid significet juxta historiam quod dicit, comedisse populum cum sanguine. Quid est quod sacra Scriptura ait: « Illuminati sunt oculi Jonathae, propter gustum mellis? » nunquid ante caecus erat? Minime. Sed illuminati sunt utique, non ad videndum, quia ante videbat, sed ad discernendum, quia vetita tetigerat. Sicut de primis hominibus legitur, qui mox ut prohibita gustaverunt, apertos habuisse oculos referuntur, ad discernendum videlicet inter bonum quod amiserant, et malum ad quod ceciderant. Caeterum aliqui aliter intelligi volunt: Aiunt enim quod ex nimio calore oculi, et exercitio praelii
Abbreviated transcription (Latin):
Ses pecasse dño & cũ sanguine comedisse
aicunt᷑ qͥa contra legis preceptũ anteqͣ
sicificiũ uesꝑtinum pageret᷑ comedert̃
gicitaq usus erat: ut qnͣdo homicidia
ab eis aut in suis aut in exteris fiebant.
n comederent ante qͣ sacrificiũ uesꝑti¬
num ꝓ eis fieret. Alit̾ peccasse dño &
comedisse cũ sanguine dicunt᷑. quia
mactatis uictimis ñ optulert̃ ad scũa¬
num sacerdotib iuxta legis preceptũ
adipem & sanguinẽ. cũ uidelicet scũa¬
tium secũ haberent. Qnͣdo locꝰ scu̾arii
ꝓculerat. iubebat᷑ sanguis uictimarũ¬
in terrã fundi. de his uidelicet uicti¬
mis qͣs ad suos esus p̃parabant. Qnͣdo
uͦ scũarium p̾sens erat. sanguis hostia¬
rum suꝑ altare dñi iubebat᷑ fundi. sic̃
est illud in libro deuteronomii: sangui¬
nẽ hostiarũ tuarũ fundes in altari.
carnib autẽ ipse uesceris. Qđ quia
p̾fatus ppłs ñ fecit. iccirco dicit᷑ dño pec¬

Expanded text:
omedisse dicuntur: quia contra legis praeceptum antequam sacrificium vespertinum perageretur, comederunt. Sic itaque usus erat, ut quando homicidium ab eis, aut in suis, aut in exteris fiebat, ut non comederent, antequam sacrificium vespertinum pro eis fieret. Aliter peccasse Domino et comedisse cum sanguine dicunt: quia mactatis victimis, non obtulerunt ad sanctuarium sacerdotibus juxta legis praeceptum adipem et sanguinem, cum videlicet sanctuarium secum haberent. Quando locus sanctuarii procul eratin terram fundi de his videlicet victimis, quas ad suos esus praeparabant, quando vero sanctuarium praesens erat, sanguis hostiarum super altare Domini jubetur fundi. Sicut est illud in libro Deuteronomii: « Sanguinem hostiarum tuarum fundes in altari, carnibus autem ipse vesceris . » Quod quia praefatus populus non fecit
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ nͥ cesarẽ: Unde samuhel qͥ int̾preta¬
tur nom̃ eiꝰ ds reꝓbatur a seniorib isrł.
dñm ac redemptorẽ significat. saul uͦ qui
dicit᷑ petitꝰ seu peticio eo qđ appło postulatꝰ
legit᷑. barrabas intelligit᷑ quẽ dimitti sibi
petiert̾. qͥa saul filiꝰ cis. cis filiꝰ abihel fuisse.
legit᷑. Cas enĩ int̾pretat᷑ durꝰ uł uomens.
abihel uͦ pater m̃s d̾s. Quoꝵ nominum

Expanded text:
esarem . » Unde Samuel, qui interpretatur nomen ejus Deus, reprobatus a senioribus Israel, Dominum ac Redemptorem significat. Saul vero, qui dicitur petitus seu petitio, suo quod a populo postulatus legitur, Barrabas intelligitur, quem dimitti sibi petierunt: qui Saul filius Cis, filius Abiel, fuisse legitur. Cis enim interpretatur durus vel vomens. Abi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ñ absurde intelligi dat᷑ qͥa controuer¬
sia hereticoꝵ exercitia st̃ catholicoꝵ. &
maloꝵ contentio bonoꝵ acuit sensũ. &
aduersitas impioꝵ sinistra st̃ arma iustoꝵ
Qđ tam̃ heretici uelut philistum oĩmodis
cauent. ne ꝑ eoꝵ occasionẽ uiri catholici
arma possint habere spiritualia:¬
Et accidit qͣdam die ut diceret ionathan
filiꝰ saul ad adolescentẽ armigerũ suum
Ueni & transeamꝰ ad stationẽ philistiim
quȩ est trans locũ illum. & reliquã¬

Expanded text:
hoc non absurde intelligi datur, quia controversia haereticorum exercitia sunt catholicorum; et malorum contentio bonorum acuit sensum; et adversitas impiorum sinistra sunt arma justorum. Quod tamen haeretici, velut Philistim, omnibus modis cavent, ne pro eorum occasione, viri catholici arma possint habere spiritaliaet accidit quadam die ut diceret Ionathan filius Saul ad adulescentem armigerum suum veni et transeamus ad stationem Philisthim quae est trans locum illum patri a
Abbreviated transcription (Latin):
uit gͦ archa dñi in regione philistinoꝵ
septẽ mensib. Hoc enĩ tempꝰ ꝓpt̃ uni¬
uersitatẽ tempoꝵ quȩ septenario nu-¬
mero dierũ discurrit significat te¬
stamentũ dñi usq ad consummati¬
onem seculi in gentib permansurũ
em sequit᷑ qualit̾ inito c̃silio UIł

Expanded text:
isthinorum septem mensibus. » Hoc enim tempus propter universitatem temporum quae septenario numero discurrit significat Testamentum Domini usque ad consummationem saeculi in gentibus permansurum. Deinde sequitur qualiter inito consilio,
Abbreviated transcription (Latin):
hebatur. sacrȩ scripturȩ p̾tendebat sacra¬
mentũ. cui om̃s sc̃i obedientes dũ obtẽ¬
perant. qͣsi suꝑimpositã archã dñi por¬
tant. Plaustrũ uͦ illud in qͦ archa gesta¬
batur. crucis xp̃i innuebat mysteriũ.
Unde & ueritas ait: Siqͥs uult post me.
uenire ab neget semetipsũ. & tollat
crucẽ suã & sequat᷑ me. S notandũ est
qđ cedem uaccȩ fetȩ fuisse memorantur.
qͥa sunt pleriq qui in uia dĩ intrinsecus
positi foris carnalib affectib ligantur
Sed ñ declinant a recto itinere. qui archã
dĩ portant in mente: Ecce & enĩ uaccȩ
bethsamis ꝑgunt. Bethsamis qͥpe dicit᷑
domꝰ solis. Et ꝓpħa ait. uobis autẽ qui
timetis dm̃. oriet᷑ soliusticie Sigͥ ad
ȩtͣni solis habitationẽ tendimꝰ dignũ
ꝓfecto est. ut de dĩ itinere ꝓ carnalib
affectib ñ declinemꝰ. Tota enĩ uirtute
pensandũ est. qđ uaccȩ dĩ plaustro
suppositȩ ꝑgunt & gemunt. dant ab
intimis mugitꝰ. & tam̃ de itinere nec

Expanded text:
hebatur: sacrae Scripturae praetendebat sacramentum, cui omnes sancti obedientes, dum obtemperant quasi superimpositam arcam Domini portant. Plaustrum vero illud, in quo arca gestabatur, crucis Christi innuebat mysterium. Unde et Veritas ait: « Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam et sequatur me . » Sed notandum est quod caedem vaccae fetae fuisse memorantur, quia sunt qui plerique in via Dei intrinsecus positi foris carnalibus affectibus ligantur, sed non declinant a recto itinere, quia arcam Dei portant in mente. Ecce enim vaccae Bethsamis pergunt. Bethsamis quippe dicitur domus solis; et Propheta ait: Vobis autem qui timetis Dominum orietur sol justitiae . Si ergo ad aeterni solis habitationem tendimus, dignum profecto est ut de Dei itinere pro carnalibus affectibus non declinemus. Tota enim virtute pensandum est quod vaccae Dei plaustro suppositae pergunt et gemunt: dant ab intimis mugitus, et tamen ab itinere non
Abbreviated transcription (Latin):
dieb expectabis donec ueniã adie.s
ostendã tͥ quȩ facies. Non gͦ samulid̃
suui p̾stolari aduentũ sauli septẽ dierũ
teport p̾cepit. s ad offerendas oblationẽ
ximmolandas uictimas pacificas seab
eo eislẽ septẽ dieb uoluit expectari Ia
ile nequaꝗͣ fecit. & id̾o merito culpat᷑.
s stulticiȩ elogio denotat᷑. In discreta
saulis oblatio. ob hoc qđ obȩdientiȩ p̾ce¬
ptũ prȩuaricatꝰ est.a do accepta ñ est:
qͥ loquebat᷑ in ꝓpħa contẽpsit. dicente.
año. qui uos audit me audit. & qui uos

Expanded text:
ebus exspectabis donec veniam ad te, et ostendam tibi quae facias. » Non ergo Samuel suum praestolari adventum Sauli septem dierum tempore praecepit, sed ad offerendas oblationes et immolandas victimas pacificas, se ab eo eisdem septem diebus voluit exspectari; quod ille nequaquam fecit, et ideo merito culpatur, et stultitiae elogio denotatur indiscreta Saulis oblatio; ob hoc quod obedientiae praeceptum praevaricatus est, a Deo accepta non est. qui loquebatur in propheta contempsit, dicente Domino: « Qui vos audit
Abbreviated transcription (Latin):
est quod hẏstoria subiungit
Hebrei autẽ transierunt iordanem.
Qđ̃ nos alit̾ intelligere ñ possumꝰ nisi
illos sentiamꝰ qͥ se subtraxerant a saule
timore ꝑterriti. & ad philistiim tnͣsie¬
rant. s post ea audientes qđ philistiim
fugissent sociauert̾ se cũ suis in p̾lio.
Qͥd enĩ hoc significet qd̾ reuersi fugitiuiss¬
ciauert̃ se cũ suiꝰ in p̾lio. dicemꝰ in poster̃
umq adhuc eẽt saul in galgala. uni¬
uersꝰ ppłs ꝑterritus est qͥ sẽquebat᷑ eũ
& expectauit septẽ dieb iuxta placi¬
tum samuhelẽ. & ñ uenit samuhel

Expanded text:
st quod historia subjungit: « Hebraei autem transierunt Jordanem. » Quod nos aliter intelligere non possumus, nisi illos sentiamus qui se substraxerant a Saule timore perterriti, et ad Philisthiim transierant. Sed postea audientes quod Philisthiim fugissent, sociaverunt se cum suis in praelio. Quid enim hoc significet quod reversi fugitivi sociaverunt se cum suis in umque adhuc esset Saul in Galgal universus populus perterritus est qui sequebatur eum et expectavit septem diebus iuxta placitum Samuhel et non venit Samuhel
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝓpħis. ꝑ quoꝵ consiliũ sunt ꝓlata. & a
pastore uno idest spũ sc̃o inspirata.
Quisqͥs enĩ his est instructꝰ & spũ diui¬
no illustratꝰ. potest corrigere. si in qnͣtũ
humana fragilitas ñ obstat se a peccatis
continuerit alioꝵ peccata. qͥa ille iuste
redarguit in ceteris malũ eoꝵ qͥspualit̾
ñ potest. Scriptu nãq est: sp̃ualis om̃ia
iudicat. & ipse a nemine iudicat᷑. Inno

Expanded text:
 per quorum consilium sunt prolata, et  per quorum consilium sunt prolata, et pastore uno, id est Spiritu sancto, inspirata. Quisquis enim his est instructus, et Spiritu divino illustratus, potest corrigere, si, inquantum humana fragilitas non obsistat, se a peccatis continuerit, aliorum peccata. Quia ille juste redarguit in caeteris malum eorum, qui spirnon potest. Scriptum namque est: « Spiritalis omnia judicat et ipse a nemine judicatur . » Inno