comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut tandem ad id quod agitur ueniamꝰ.
Istic sum inquit ille. Das ne ait albice¬
rium scisse uerum: Do inquit. Melior
gͥ tuo sapiente. Nullomͦ ait ille. Nam
quod genus ueri sapiens requirit: ñ so¬
lum ille delirus ariolus: s ne ipse qui¬
dem sapiens dum in hoc corpore uiuit
afsequitur. Quod tamen tantum est:
ut multo sit p̾stabilius hoc semꝑ quȩ¬
rere:quam illud aliquando inuenire.
Necesse est ait trigetius: ut mͥ in angu¬
stiis diffintio illa subueniat. Quȩ si
ꝓpterea tͥ uitiosa uisa ẽ. quia cõplexa ẽ
eum quẽ ñ possumus uocare sapientẽ:
quero utrum eam ꝓbes. si sapientiam
rerum humanarũ diuinarũq scien¬
tiam dicamus: s earum quȩ ad beat̃a
uitam ꝑtineant. Est inquit ille & ista
sapientia: s ñ sola. Unde suꝑior diffi¬
nitio inuasit alienum: hec autẽ ꝓpͥũ
deseruit. Quare illa auaricie: ista stul¬
ticie coargui potest. Et enim ut iam ip¬

Expanded text:
ut tandem ad id quod agitur ueniamus. — ut tandem ad id quod agitur ueniamus. — Istic sum, inquit ille. — Dasne, ait, Albicerium scisse uerum? — Do, inquit. — Melior igitur tuo sapiente. — Nullo modo, ait ille; nam quod genus ueri sapiens requirit, non solum ille delirus ariolus sed ne ipse quidem sapiens, dum in hoc corpore uiuit, adsequitur. quod tamen tantum est, ut multo sit praestabilius hoc semper quaerere quam illud aliquando inuenire. — Necesse est, ait Trygetius, ut mihi in angustiis definitio illa subueniat. quae si propterea tibi uitiosa uisa est, quia complexa est eum, quem non possumus uocare sapientem, quaero, utrum eam probes, si sapientiam rerum humanarum diuinarumque scientiam dicamus, sed earum, quae ad beatam uitam pertineant. — Est, inquit ille, et ista sapientia et non sola. unde superior definitio inuasit alienum, haec autem proprium deseruit; quare illa auaritiae, ista stultitiae coargui potest. etenim ut iam ip
Abbreviated transcription (Latin):
cio quid diinantes uł ad uanam ia-
cerius rerum humanaꝵ ac diuinaꝵ
scientiȩ particeps fuit: frustraq ab ᷤ te
isto modo diffinitio nr̃a temptata est.
Postremo cum quicqͥd preter res hu¬
manas atq diuinas ẽ. nos uilissimũ
ducere & omĩno contempnere oporteat:
quero in quib reb querat tuus ille sa¬
piens ueritatẽ. In diinis ait ille. Nã
uirtus etiam in homine sine dubitati¬
one diuina ẽ. Has gͥ albicerius iã scie¬
bat: quas tuus sapiens semꝑ inqͥrit:
Tum licentius. diuinas ait &e ille noue¬
rat: s non eas que a sapiente querende
sunt. Quis enim ñ euertat omnẽ loqͦn¬
di consuetudinẽ: si cui diuinationẽ con¬
cedat adimat res diuinas e quib diui¬
natio nominata ẽ: Quare: illa ur̃a
diffinitio nͥ fallor. nescio quid aliud
quod ad sapientiam ñ ꝑtineret inclu¬
sit. Tum trigetius. diffinitionẽ istam
inquit defendet si libebit: ille qui ꝓ¬
tulit. Nunc michi tu uolo respondeaᷤ.

Expanded text:
cio qui diuinantes uel ad uanam iactcio qui diuinantes uel ad uanam iactcerius rerum humanarum ac diuinarum scientiae particeps fuit frustraque abs te isto modo definitio nostra temptata est. postremo cum quidquid praeter res humanas atque diuinas est, nos uilissimum ducere et omnino contemnere oporteat, quaero, in quibus rebus quaerat tuus ille sapiens ueritatem. — In diuinis, ait ille; nam uirtus etiam in homine sine dubitatione diuina est. — Has igitur Albicerius iam sciebat, quas tuus sapiens semper inquiret ? — Tum Licentius: Diuinas, ait, et ille nouerat, sed non eas, quae a sapiente quaerendae sunt. quis enim non euertat omnem loquendi consuetudinem, si ei diuinationem concedat, adimat res diuinas, e quibus diuinatio nominata est? quare illa uestra definitio, nisi fallor, nescio quid aliud, quod ad sapientiam non pertineret, inclusit. Tum Trygetius: Definitionem istam, inquit, defendet, si libebit, ille qui protulit. nunc mihi tu responde,
Abbreviated transcription (Latin):
posset albiceriꝰ docere. Quis autẽ illũ
nosset: & ñ istoꝵ omniũ imꝑitissimũ¬
fateret᷑: Quamobre ad extremũ horta¬
batur: ut animos suos qui talia di¬
dicissent. illi diuinationi sine dubita-¬
tione p̾ferrent: darentq oꝑam his diᷤ¬
ciplinis instruere atq adminiculari
suam mentẽ: quib aeriam istam in¬
uisibilium animantiũ naturã tran-¬
silire. & eam suꝑeuolare contingeret.
Iam res diuinȩ cum om̃ib concedenti¬
b meliores augustioresq multo qũa
humane sint: quo pacto eas ille asse¬
qui poterat: qui qͥd eẽt ipse nesciebat:
Nisi forte existimas sydera quȩ cotidie
contemplamur. magnũ quidlam ẽẽ
in comparatione uerissimi &e secretis¬
simi di: quẽ raro fortasse intellectus.
sensus autẽ nullus attingit. Hȩc autẽ
presto sunt ocłis nr̃is. Nec ista gͥ sunt
illa diuina: qualia se scire sola sapien¬
tia ꝓfitetur. Cetera autẽ quib isti nes-¬

Expanded text:
posset Albicerius docere. quis autem illum posset Albicerius docere. quis autem illum nosset et non istorum omnium imperitissimuteretur ? quam ob rem ad extremum hortabatur, ut animos suos hi, qui talia didicissent, illi diuinationi sine dubitatione praeferrent darentque operam his disciplinis instruere atque adminiculare suam mentem, quibus aeriam istam inuisibilium animantium naturam transilire et eam supereuolare contingeret. Iam res diuinae cum omnibus concedentibus meliores augustioresque multo quam humanae sint, quo pacto eas ille adsequi poterat, qui quid esset ipse nesciebat, nisi forte existimans sidera, quae cotidie contemplamur, magnum quiddam esse in conparatione uerissimi et secretissimi dei, quem raro fortasse intellectus, sensus autem nullus attingit? haec autem praesto sunt oculis nostris. nec ista igitur sunt illa diuina, qualia se sola scire sapientia profitetur; cetera autem, quibus isti nes
Abbreviated transcription (Latin):
ne ac subtilitate sensuum posse conce¬
do. ratione autẽ nego: atq id fieri nes¬
cio qͦm secretissimo atq a nris sensib
remotissimo. Non enim si miramur
apiculam melle posito nescio qua sa¬
gacitate qua hoĩnẽ uincit undecũq ad¬
uolare: idõ eam nobis p̾ponere. aut
saltem comparare debemus. Itaq uellẽ
magis iste albicerius ab eo qui discere
cuiperet int̾rogatuᷤ. ipsa metra docuiss&:
uł coactus a quopiam consultoꝵ. de re
sibi statim ꝓposita u̾sus ꝓpͥos cecinisset.
Quod eundem flaccianũ sepe dixisse
soles cõmemorare: cum illud diuina¬
tionis genus magna mentis altitudi-¬
ne derideret atq despiceret: idq nescio
cui abiectissimȩ animulȩ sic enim dice
bar tͥbueret: quo ille qͣsi sp̃u admoni¬
tus uł inflatus hȩc respondere solitus es¬
set. Querebat enim uir ille doctissimꝰ
ab his qui talia mirarent᷑: num gram¬
maticam uł musicam. uł geometͥcam

Expanded text:
ne ac subtilitate sensuum posse concene ac subtilitate sensuum posse concedo, ratione autem nego, atque id fieri nescio quo modo secretissimo atque a nostris sensibus remotissimo. non enim, si miramur apiculam melle posito nescio qua sagacitate, qua hominem uincit, undeunde aduolare, ideo eam nobis praeponere aut saltem comparare debemus. Itaque uellem magis iste Albicerius ab eo, qui discere cuperet, interrogatus ipsa metra docuisset uel coactus a quopiam consultorum de re sibi statim proposita uersus proprios cecinisset. quod eundem Flaccianum saepe dixisse soles commemorare, cum illud diuinationis genus magna mentis altitudine derideret atque despiceret idque nescio cui abiectissimae animulae—sic enim dice bat — tribueret, quo ille quasi spiritu admonitus uel inflatus haec respondere.solitus esset. quaerebat enim uir ille doctissimus ab his, qui talia mirarentur, num grammaticam uel musicam uel geometricam
Abbreviated transcription (Latin):
uł quot. uł quales fundos habeamuᷤ.
qͥd auri. qͥd argenti. quid deniq alie¬
noꝵ carminũ cogitemꝰ: illa ẽ huma¬
narum rerũ scientia. quȩ nouit lum̃
prudentiȩ. temperantie decus. fortitu
dinis robur. iusticiȩ sc̃itatem. Hȩc enĩ
sunt: quȩ nullam fortunam metuen¬
tes. uere nr̃a dicere audemꝰ. Quȩ si al¬
bicerrus ille didicisset: nunquam mͥ
crede.tam luxuriose deformiterq ui¬
xisset. Quod autẽ dixit quẽ u̾sum
uolueret animo ille a quo consulebat᷑ :
neq hoc puto inter res nr̃as ẽẽ numerã¬
dum: non quo negem honestissimas
disciplinas ad possessionẽ quancła nr̃i
anumi ꝑtinere: s quia uersum alienũ
etiam imꝑitissimis canere. ac ꝓnuntia¬
re concessum ẽ. Ideoq talia cum in memo¬
riam nrãm incurrerint: non mirũ ẽ
si sentiri possunt ab huius aeris ani
malib quib dam uilissimis. qͦs demo¬
nes uocant. A quib nos suꝑari acumi¬

Expanded text:
uel quot uel quales fundos habeamus, uel quot uel quales fundos habeamus, quid auri, quid argenti, quid denique alienorum carminum cogitemus? illa est humanarum rerum scientia, quae nouit lumen prudentiae, tempdinis robur, justitiae sanctitatem. Haec enim sunt, quae nullam fortunam metuentes vere nostra dicere audemus: quae si Albicerius ille didicisset, nunquam, mihi crede, tam luxuriose deformiterque vixisset. Quod autem dixit, quem versum volveret animo ille a quo consulebatur; neque hoc puto inter res nostras esse numerandum: non quo negem honestissimas disciplinas ad possessionem quamdam nostri animi pertinere, sed quia versum alienum etiam imperitissimis canere ac pronuntiare concessum est. Ideoque talia cum in memoriam nostram incurrerint, non mirum est, si sentiri pmalibus quibusdam uilissimis, quos daemonas uocant, a quibus nos superari acumi
Abbreviated transcription (Latin):
niri: qui ñ mͦ ꝑceptum habere debet
id quod tuetur ac sequit᷑. uerũ etiam
inconcussum tenere. Scimus autẽ ilłu
quẽ cõmemorasti multa sepe falsa di¬
xisse: quod non solum aliis mͥ referen¬
tib comperi: s p̾sens aliquando ipse
ꝑcepi. Eum ne gͥ scientem uocem cum
sepe falsa dixerit: quẽ non uocarem
si cunctant̾ uera dixisset: Hoc me &¬
de aruspicib & de augurib & de his
omnib qui sidera consulunt. & de
coniectorib somnioꝵ dixisse putato¬
te: aut aliquẽ ex hoc genere hominũ
ꝓferte si potestis. qui consultus nunꝗͣ
de responsis suis dubitauerit: nunqͣm
postremo falsa responderit.Nam de
uatib nichil mͥ puto eẽ laborandum:
qui mente loquunt᷑ aliena. D einde.
res humanas ẽẽ ut concedam res hõi¬
num. quãquã tu existimas nr̃m eẽ.
qͦd nobis uł dare uł eripere casus po¬
test: aut cum rerũ humanaꝵ scien¬
tia dicitur. eam dici. qua quisq nouit.

Expanded text:
niri, qui non modo perfectum habere debet niri, qui non modo perfectum habere debet id, quod tuetur ac sequitur, uerum etiam inconcussum tenere. scimus autem illum, quem commemorasti, multa saepe falsa dixisse, quod non solum aliis mihi referentibus comperi sed praesens aliquando ipse percepi. eumne igitur scientem uocem, cum saepe falsa dixerit, quem non uocarem, si cunctanter uera dixisset ? hoc me de aruspicibus et de auguribus et de his omnibus, qui sidera consulunt, et de coniectoribus dixisse putatote aut aliquem ex hoc genere hominum proferte, si potestis, qui consultus numquam de responsis suis dubitauerit, numquam postremo falsa responderit. nam de uatibus nihil mihi puto esse laborandum, qui mente loquuntur aliena. Deinde res humanas esse ut concedam res hominum, quidquam tu existimas nostrum esse, quod no\'ns uel dare uel eripere casus potest ? aut cum rerum humanarum scientia dicitur, ea dicitur, qua quisque nouit
Abbreviated transcription (Latin):
Nec albicerius qui gramatici scolam
uix transiens uidisset aliquando: uer¬
sum ipsum securus & garrulus canere
dubitauit. Num gͥ aut res humanȩ
ñ erant de quib ille consulebatur:
aut sine rerum diuinaꝵ scientia t̃a
certa consulentib ce uera respondit:
At utrumq absurdum ẽ. Nam et
humanȩ res nichil sunt aliud quam
res hominum. ut argentum nummni
fundus postremo ipsa etiam cogita¬
tio: & res diuinas quis non recte arbi¬
tretur eẽ. ꝑ quas homini diuinatio
ipsa contingit: Sapiens gͦ fuit albi¬
cerius: si sapientiam rerum humana¬
rum diuinaꝵq scientiam illa diffi-¬
nitione concedimus. Hic ego pͥmo in
qui eam ꝓfitetur aliq̃n fallit᷑. Scientia
enĩ ñ solũ cõp̾hensis s ita comp̾hensis
reb constat: ut neq in ea quis unquã
errare. nec quib libet adu̾santib im¬
pulsus nutare debeat. Unde uerissi¬
me a quib dam philosophis dicitur.
in nullo eam posse nͥ in sapiente inue¬

Expanded text:
nec Albicerius, qui grammatici scholam nec Albicerius, qui grammatici scholam uix transiens uidisset aliquando, uersum ipsum securus et garrulus canere dubitauit. num igitur aut res humanae non erant, de quibus ille consulebatur, aut sine rerum diuinarum scientia tam certa consulentibus et uera respondit? at utrumque absurdum est. nam et humanae res nihil sunt aliud quam reshominum, ut argentum nummi fundus postremo ipsa etiam cogitatio, et res diuinas quis non recte arbitretur esse, per quas homini diuinatio ipsa contingit? sapiens ergo fuit Albicerius, si sapientiam rerum humanarum diuinarumque scientiam illa definitione concedimus. Hic ille: Primo,qui eam profitetur, aliquando fallitur. scientia enim non solum conprehensis sed ita conprehensis rebus constat, ut neque in ea quisquam errare nec quibuslibet aduersantibus inpulsus nutare debeat. unde uerissime a quibusdam philosophis dicitur in nullo eam posse nisi in sapiente inue
Abbreviated transcription (Latin):
remus furatus eẽt. om̃s sibi numerari
uissit: coegitq illum ante ocłos nr̃os
quod abstulerat redlere: pͥus quã om̃i¬
no ipse aut eosdem nummos uidisset.
aut quantũ sibi allatum fuerit audiᷤ¬
set a nobis. Quid quod doctissimum
&e clarissimũ uirũ flaccianũ mirari
solitum eẽ ab ᷤ te accepimꝰ: Qui cũ de
fundo emendo eẽt locutus ad illum
diuinum. rem ita detulit: ut quid egis¬
set si potis eẽt ediceret. Atq ille statim
non mͦ negocii genus. s etiam in qͦ il¬
le uehement̾ clamabat admirans. ip¬
sum fundi nom̃ ꝓnuntiauit: cum
ita eẽt absurdum. ut uix eius flacci¬
anus ipse meminisset. Iam illud sine
stupore animi non queo dicere. qͦd ami¬
co nr̃o discipło tuo. sese uolenti exagita¬
re. flagitantiq insolenter ut diceret.
quid secum ipse tacitus uolueret: uir¬
gilii u̾sum eum cogitare respondit Cũ
ille obstupefactus negare non posset:
ꝑuerit querere. quisnam uersus ille eẽt.

Expanded text:
remus, furatus esset, omnes sibi numerari remus, furatus esset, omnes sibi numerari iussit coegitque illum ante oculos nostros quos abstulerat reddere, priusquam omnino ipse aut eosdem nummos uidisset aut quantum sibi allatum fuerit audisset e nobis. Quid, quod doctissimum et clarissimum uirum Flaccianum mirari solitum esse abs te accepimus, qui cum de fundo emendo esset locutus, ad illum diuinum rem ita detulit, ut quid egisset, si potis esset, ediceret ? atque ille statim non modo negotii genus sed etiam, in quo ille uehementer clamabat admirans, ipsum fundi nomen pronuntiauit, cum ita esset absurdum, ut uix eius Flaccianus ipse meminisset. iam illud sine stupore animi non queo dicere, quod amico nostro, discipulo tuo, sese uolenti exagitare flagitantique insolenter, ut diceret, quid secum ipse tacitus uolueret, Uergilii uersum eum cogitare respondit. cum ille obstupefactus negare non posset, perrexit quaerere, quisnam uersus esset;
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nunc pͥmo auditis: sapientiã ẽẽ
rerum humanaꝵ diuinaꝵq scientiã.
Hic licentiꝰ quẽ post istam diffinitio¬
nem diu putabam quesiturum eẽ qͥd¬
diceret: subiecit statim. Cur gͦ ñ que
so sapientẽ uocamus flagitiosissimũ
illum hominẽ. quẽ ipsi bene nouimꝰ.
ꝑ inumera scorta solẽre dissolui: al¬
bicerium dico illum. qͥ apud cartagi¬
nem multos annos consulentib mira
quedam &e certa respondit: Innume
rabilia cõmemorare possem. nͥ & apud
eos loquerer qui exꝑti sunt: &e paucis
nunc satis sit uti. ad id quod uolo.N¬
ne cochleariũ. mͥ autẽ dicebat cũ do¬
mi non inueniret᷑. tuo uisu ꝑcuncta¬
tus. ñ solum quid quereret᷑ uerũ etiã
nominatim cuius res eẽt. & uͥ lateret:
certissime uerissimeq respondit: Itẽ
me p̾sente. omitto illud quod in eo qͦd
rogabatur. nichil omĩno falsus est:
s cum puer qui nummos ferebat.
certam eoꝵ partẽ cum ad eum ꝑge¬

Expanded text:
enim nunc primo auditis sapientiam esse enim nunc primo auditis sapientiam esse rerum humanarum diuinarumque scientiam. Hic Licentius, quem post istam definitionem diu putabam quaesiturum esdiceret, subieso, sapientem vocamus flagitiosissimum illum hominem, quem ipsi bene novimus per innumera scorta solere dissolvi; Albicerium dico illum, qui apud Carthaginem multos annos consulentibus mira quaedam et certa respondit? Innumerabilia commemorare possem, nisi et apud eos loquerer, qui experti sunt, et paucis nunc satis sit ad id quod uolo. nonne cochlearium — mihi autem dicebat — cum domi non inueniretur, tuo iussu percontatus non solum quid quaereretur uerum etiam nominatim, cuius res esset et ubi lateret, citissime uerissimeque respondit? item me praesente - omitto illud, quod in eo quod rogabatur nihil omnino falsus est, sed cum puer, qui nummos ferebat, certam eorum partem, cum ad eum perge
Abbreviated transcription (Latin):
occasum declinante. Diesq pene totꝰ
tum in reb rusticis ordinandis: tum
in recensione pͥmi libri uirgilii ꝑactꝰ
fuit. Deinde mox ut illurit. ita enim
res erant pͥdie constitutȩ ut largum
eẽt ocium: statim ꝑagendum negoci¬
um susceptum ẽ. Tum ego heri po¬
stulasti inquã trigeti. ut a iudicis my¬
nere ad sapientiȩ patrociniũ descen¬
derem: quasi uͦ quẽquã in sermone
ur̃o adu̾sarium sapientia pateret᷑. aut
te eam defendente ita laboraret. ut
magis implorare deberet auxilium.
Nam neq inter uos aliud querendu
natum ẽ. quã quid sit sapientia: in qͦ
eam ur̃m neuter obpugnat. quia ut̃¬
q desiderat. neq si tu in definienda sa¬
pientia defecisse te putas. ꝓpterea reliqͣ
defensio sententiȩ tuȩ tͥ deserenda est.
Itaq a me nichil aliud habebis quã
diffinitionẽ sapientiȩ: quȩ nec mea
nec noua ẽ. s &e priscoꝵ. hominum:
&e quam uos miror ñ recordari. Non

Expanded text:
occasum declinante diesque paene totus occasum declinante diesque paene totus cum in rebus rusticis ordinandis tum in recensione primi libri Uergilii peractus fuit. Deinde mox ut inluxit — ita enim res erant pridie constitutae, ut largum esset otium — statim peragendum negotium susceptum est. tum ego: Heri postulastis, inquam, Trygeti, ut a iudicis munere ad sapientiae patrocinium descenderem, quasi uero quemquam in sermone uestro aduersarium sapientia pateretur aut ullo defendente ita laboraret, ut maius implorare deberet auxilium. nam neque inter uos aliud quaerendum natum est quam quid sit sapientia — in quo eam uestrum neuter oppugnat, quia uterque desiderat — neque si tu in definienda sapientia defecisse te putas, propterea reliqua defensio sententiae tuae tibi deserenda est. itaque a me nihil aliud habebis quam definitionem sapientiae, quae nec mea nec noua est, sed et priscorum hominum et quam uos miror non recordari. non
Abbreviated transcription (Latin):
assentior. Quasi uͦ ego sim magnus
diffinitor: aut quicquã in disputando
magis suꝑ uacaneũ puto. Quis enim
modus erit. si ego rursus uelim dif¬
finiri abᷤ te aliquid: & rursus eiusdẽ
diffinitionis uerba. & consequentiũ itẽ
singillatim omia fingens. quod nicħ
intelligam diffinire flagitem: Nam
quid planissimũ non meo iure defi¬
niri cogam: si uire a me sapientiȩ dif¬
finitio postulat᷑: Cuiꝰ enim u̾bi in
animis nr̃is aꝑtiorẽ notionẽ natura
ẽẽ uoluit: quam sapientiȩ: S nescio
quomͦ cum mentis nr̃e ueluti portũ
notio ipsa reliquerit. & uerboꝵ. sibi
qͣsi uela tetenderit: occurrent statim
calumniaꝵ mille naufragia. Quãob
rem aut diffinitio sapientiȩ ne reqͥrat᷑:
aut uidex nr̃ in eius patrociniũ digne¬
tur descendere. Tum ego cum iam sti¬
lum nox impediret & quasi de intẽg
magnum qͥdlam disserendum uide¬
rem oboriri: in alium diem distuli.
Nam disputare ceperamꝰ. sole iã in

Expanded text:
assentior; quasi uero ego sum magnus assentior; quasi uero ego sum magnus definitor aut quidquam in disputando magis superuacaneum puto. quis enim modus erit, si ego rursus uelim definiri abs te aliquid et rursus eiusdem definitionis uerba et consequentium item singillatim omnia fingens, quod nihil intellegam, definiri flagitem? nam quid planissimum non meo iure definiri cogam. si iure a me sapientiae definitio postulatur? cuius enim uerbi in animis nostris apertiorem notionem natura esse uoluit quam sapientiae ? sed nescio quo modo, cum mentis nostrae ueluti portum notio ipsa reliquerit et uerborum sibi quasi uela tetenderit, occurrent statim calumniarum mille naufragia. quam ob rem aut definitio sapientiae ne requiratur aut iudex noster in eius patrocinium dignetur descendere. — Tum ego, cum iam stilum nox impediret et quasi de integro magnum quiddam disserendum uiderem oboriri, in alium diem distuli. nam disputare coeperamus sole iam in
Abbreviated transcription (Latin):
am ad id quod dictum erat id est ad
uerum ꝑuenit. Contende si placet uͥ
pedem ille incedens posuit sapientiã
posse dici: quãquã stulte prorsus istã
descͥptionem tuam conor effringere. Nã
causam meã: nulla plus adiuuat. Et¬
enim sapientiam ñ ipsam ueritatẽ:
s uiam quȩ ad eam ducat ẽẽ dixisti.
Quisquis gͣ hac utitur uia: sapientia
ꝓfecto utitur. Et qui sapientia utitur:
sapiens sit necesse ẽ. Sapiens gͥ erit ille
qui ꝑfecte quesierit ueritatẽ: etiamsi
ad eam ñdum ꝑuenerit. Nam uia
quȩ ducit ad ueritatẽ. nulla ut opi¬
nor intelligit᷑ melius: quã diligens
inquisio ueritatis. Hacg sola uia utens:
iam iste sapiens erit. At nemo sapiens:
miser: O mĩs autẽ homo: aut miser
aut beatus. B eatum gͥ faciet. ñ tan¬
tum inuentio: s ipsa ꝑ se inuestiga¬
tio ueritatis. Tum ille arridens meri¬
to mͥ inquit ista contingunt: dum
adu̾sario in re ñ necessaria fidenter

Expanded text:
am ad id, quod dictumerat, id est ad am ad id, quod dictumerat, id est ad uerum, peruenit. contende, si placet, ubi pedem ille incedens posuit. sapientiam posse dici; quamquam stulte prorsus istam descriptionem tuam conor effringere; nam causam meam nulla plus adiuuat. etenim sapientiam non ipsam ueritatem, sed uiam, quae ad eam ducat, esse dixisti. quisquis ergo hac utitur uia, sapientia profecto utitur, et qui sapientia utitur, sapiens sit necesse est; sapiens igitur erit ille, qui perfecte quaesierit ueritatem, etiamsi ad eam nondum peruenerit. nam uia, quae ducit ad ueritatem, nulla, uti opinor, intellegitur melius quam diligens inquisitio ueritatis. hac igitur sola uia utens iam iste sapiens erit. et nemo sapiens miser; omnis autem homo aut miser aut beatus: beatum igitur faciet non tantum inuentio, sed ipsa per se inuestigatio ueritatis. Tum ille arridens: Merito mihi, inquit, ista contingunt, dum aduersario in re non necessaria fidenter
Abbreviated transcription (Latin):
enum ait ille. nonne fateris uite mortẽ
eẽ contrariam: fateor ait. Michi gͥ in¬
quit ille uia uitȩ nulla magis uidet᷑:
quã ea qua quisq ꝑgit. ne in mortem
incidat. Assentiebat᷑ trigetius. Ergo si
uiator quispiam diu̾ticulum uitans
quod a latronib obsideri audierit. re¬
cta uia ꝑgat atq ita euadat interitum:
nonne & uiam uite & rectam secutus
ẽ. & eam sapientiam nominat nemoꝰ
Quomͦ gͥ omĩs recta uite uia sapientia
est: Concessi enim eẽ: s non solam. De¬
finitio autẽ nichil complecti debuit:
quod eẽt alienum. Itaq rursus diffi¬
ni si placet: qͥd tͥ uideat᷑ eẽ sapientia. Diui
ille tacuit. Deinde en inquit iterũ de¬
finio: si hoc tu nunquam finire statui¬
sti. Sapientia ẽ uia recta: qͣ ad u̾itatem
ducit. Similit̾ & hoc inquit ille refelli¬
tur. Nam cum apud uirgilium ȩneȩ
dictum ẽ a matre. ꝑge mͦ. &e qua te du¬
cit uia dirige gressum: sequens hanc ui¬

Expanded text:
enim, ait ille, nonne fateris vitae mortem enim, ait ille, nonne fateris vitae mortem esse contrariam? Fateor, ait. Mihi igitur, inquit ille, via vitae nulla magis videtur, quam ea qua quisque pergit, ne in mortem incidat. Assentiebatur Trygetius. Ergo si viator quispiam diverticulum vitans, quod a latronibus obsideri audierit, recta ire pergat, atque ita evadat interitum; nonne et viam vitae, et rectam secutus est; et eam sapientiam nominat nemo? Quomodo igitur omnis recta vitae via sapientia est? Concessi enim esse, sed non solam. Definitio autem nihil complecti debuit, quod esset alienum. Itaque rursus defini, si placet, quid tibi videtur esse sapientia. 14. Diu ille tacuit; deinde: En, inquit, iterum definio, si hoc tu nunquam finire statuisti. Sapientia est via recta, quae ad veritatem ducat. — Similiter et hoc, inquit ille, refellitur; nam cum apud Uergilium Aeneae dictum est a matre: perge modo et, qua te ducit uia, dirige gressum, sequens hancui
Abbreviated transcription (Latin):
quo ꝑgebat. Quamobrẽ sic & mea
descriptio uera est: & scđm eam ñ er¬
rat ille. qui ꝑfecte querit: quãius ñ
inueniat ueritatẽ. Bͥ eatusq est ob
eam rem: quod scđm rationẽ uiuit.
Tua uͦ diffinitio &e frustrata ẽ. & si ñ
eẽt nichil eam curare deberem: si ex
eo solum qͦd ego definiui satis causa
firmata ẽ. Cur queso ñdum est ista
int̾ nos questio dissoluta: Hic tri
uiam eẽ uitȩ: Do inquit sine dubio:
s tam̃ uolo mͥ sapientiã definias:.
ut sciam utrum que mͥ. eadem tͥ eẽ
uideatur. Et ille. Parum tͥ ait uide¬
tur definita hoc ipso quo nunc int̾¬
rogatus es. & iam quod uolui conces¬
sistie Nisi enim fallor: non falso re¬
cta uia uite sapientia nominat᷑. Tũ
licentius: nichil mͥ tam ridiculũ quã
ista diffinitio uidetur inquit. fortas¬
se ait ille. P edetemptim tam̃ queso: ut
ratio p̾ueniat risum tuum. Nichil enĩ
ẽ fedius risu: irrisione dignissimo. Qͥd

Expanded text:
quo pergebat. Quamobrem si et mea quo pergebat. Quamobrem si et mea descriptio vera est, et secundum eam non errat ille qui perfecte quaerit, quamvis non inveniat veritatem, beatusque est ob eam rem, quod secundum rationem vivit; tua vero definitio et frustrata est, et si non esset, nihil eam curare deberem, si ex eo solum quod ego definivi, satis causa firmata est: cur, quaeso, nondum est ista inter nos quaestio dissoluta? CAPUT V.viam vitae esse? Do, inquit, sine dubio: sed tamen volo mihi sapientiam definias, ut sciam utrum quae mihi, eadem tibi esse videatur. Et ille: Parum tibi, ait, videtur definita hoc ipso quod nunc interrogatus es? Etiam quod volui concessisti. Si enim non fallor, non falso recta via vitae sapientia nominatur. Tum Licentius: Nihil mihi tam ridiculum, quam ista definitio videtur, inquit. Fortasse, ait ille: pedetentim tamen quaeso, ut ratio praeveniat risum tuum: nihil enim est foedius risu irrisione dignissimo. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
& in ea morte p̾ueniatur: nonne &
semꝑ quesiuit. & nunquã inuenit.
nec errauit tam̃: Non inquit ille
semꝑ quesiuit. Recte dicis ait licen¬
tius: & bene admones. Inde enim
ꝓrsus nichil ad rem ꝑtinet: defini-¬
tio tua. Non enim ego beatũ eẽ dixi.
qui semꝑ querat ueritatẽ. Quod ne
fieri quidem potest. Primo: quia
non semper homo est: deinde
quia non ex quo tempore
incipit esse homo. ex eo iã po¬
test etate impediente uerum quere¬
re. Aut si semꝑ id putas dicendui. si
nichil temporis quo iam querere
potest ꝑire patiatur: rursus tͥ alex¬
andriam redeundum ẽ. fac enĩ quẽ¬
quam ex qͦ tempore iter agere. uł eta¬
te. uł negotio sinitur ꝑgere. accipere
illam uiam: atq ut supra dixi cũ de-¬
uiet nunquã antequã ꝑueniat. tam̃
uita excedere. Multum ꝓfecto erra¬
bis. si tͥ errasse iste uidebitur: quã¬
uis omĩ quo potuit tempore. nec qͦ¬
rere desierit: nec inuenire potuerit

Expanded text:
et in ea morte praeueniatur, nonne et et in ea morte praeueniatur, nonne et semper quaesiuit et numquam inuenit nec errauit tamen? — Non, inquit ille, semper quaesiuit. Recte dicis, ait Licentius, et bene admones. inde enim prorsus nihil ad rem pertinet definitio tua; non enim ego beatum esse dixi, qui semper quaerat ueritatem. quod ne fieri quidem potest, primo quianon semper homo est; deinde, quia non ex quo tempore incipit esse homo, eo jam potest, aetate impediente, verum quaerere. Aut si semper id putas dicendum, si nihil temporis quo jam quaerere potest, perire patitur; rursus tibi Alexandriam redeundum est. Fac enim quemquam, ex quo tempore iter agere vel aetate vel negotio sinitur, pergere occipere illam viam, atque, ut supra dixi, cum deviet nusquam, antequam perveniat tamen vita excedere; multum profecto errabis, si tibi errasse iste videbitur, quamvis omni quo potuit tempore, nec quaerere desierit, nec invenire potuerit
Abbreviated transcription (Latin):
uinam illam partem animi uiuenteᷤ.
quã beatam ẽẽ uitam hesterna inter
nos diffinitione conuienit. Atq ut
opinor. nichil inuenimus: s tantũmͦ
quesiuimꝰ ueritatẽ. P otest gͥ sola in¬
quisitione ueritatis: etiamsi eam in¬
uenire minime possit. homini beata
uita contingere. Nam diffinitio tu¬
a: uide quanta facilitate excludat᷑
notione cõmuni. Et enim errare eẽ
dixisti: semꝑ querere. & nunquã inue¬
nire. Quid si quisquã nichil querat. &
interrogatus u̾bi gr̃a utrum nã mͦ
dies sit. temere statimq noctem esse
opinet᷑. atq respondeat: nonne tibi
uidet᷑ errare: Hoc gͥ erroris genus
uł immanissimũ: ñ complexa ẽ de¬
finitio tua. Quod si etiam ñ erranteᷤᷤ
complexa ẽ. potest ne definitio ulla
ẽẽ uitiosior: Nam siqͥs alexandriã
querat. & ad eam recto ꝑgat itinere:
non opinor potes eum errantẽ uoca¬
re. Quid si eandem uiam uariis im¬
peditus causis longo agat tempore.

Expanded text:
uinam illam partem animi uiuentes, uinam illam partem animi uiuentes, quam beatam esse uitam hesterna inter nos definitione conuenit; atqui, ut opinor, nihil inuenimus, sed tantummodo quaesiuimus ueritatem. potest igitur sola inquisitione ueritatis, etiamsi eam inuenire minime possit, homini beata uita contingere. nam definitio tua uide quanta facilitate excludatur notione communi. etenim errare esse dixisti semper quaerere et numquam inuenire. quid, si quisquam nihil quaerat et interrogatus uerbi gratia, utrumnam modo dies sit, temere statimque noctem esse opinetur atque respondeat, nonne tibi uidetur errare? hoc igitur erroris genus uelimmanissimum non conplexa est definitio tua. quid, si etiam non errantes conplexa est, potest definitio ulla: esse uitiosior? nam quis Alexandriam quaerat et ad eam recto pergat itinere, non opinor potes eum errantem uocare. quid, si eandem uiam uariis impedimentis causis longo agat tempore
Abbreviated transcription (Latin):
imposui: ꝑsuasiq ut in alium di¬
em differri paterent᷑. Inde ad bal¬
neas. Postera aũ die cũ sedissemuᷤ:
ꝓferte inquã. quod heri ceꝑatis. Tc̃
licentius. Distuleramus in qͥt dis¬
putationẽ nͥ fallor rogatu meo: cũ
erroris diffinitio difficillima mͥ ẽẽt.
Hic plane inquam ñ erras. Quod
ut tͥ omen sit ad reliqua: libenter
optauerim. Audi gͦ inquit quod
heri etiam nͥ intercessisses: ꝓtulissẽ.
Error mͥ uidet᷑ eẽ. falsi pro uͦ appro¬
batio. In quẽ nullo pacto incidit:
qui ueritatẽ querendam semꝑ existi¬
re. Beatus autẽ ẽẽ. facillime potest.
Nam ne longiꝰ abeam. si nobis ip¬
sis ut heri licuit cotidie iuiuere li¬
ceret: nichil mͥ occurrit. cur nos be¬
atos appellare dubitaremꝰ. Uiximꝰ
enim magna mentis tranquillita¬
te. ab om̃i corporis labe animũ uen¬
dicantes. &e a cupiditatũ facib lon¬
gissime remoti: dantes qͣntũ homi¬
ni licet oꝑam rationi. hoc ẽ scđ̾m di¬

Expanded text:
inposui persuasique, ut in alium diinposui persuasique, ut in alium diem differri paterentur. inde ad balneas. Postridie autem cum consedissemus: Proferte, inquam. quod heri coeperatis. — Tum Licentiu : Distuleramus, inquit, disputationem, nisi fallor, rogatu meo, cum erroris definitio difficillima mihi esset. — Hic plane, inquam, non erras, quod ut tibi omen sit ad reliqua, libenter optauerim. — Audi ergo, inquit, quod heri etiam, nisi intercessisses, protulissem. error mihi uidetur esse falsi pro uero approbatio. in quem nullo pacto incidit, qui ueritatem quaerendam semper existire. beatus autem esse facillime potest; nam ne longius abeam, si nobis ipsis, ut heri licuit, cotidie uiuere liceret, nihil mihi occurrit, cur nos beatos appellare dubitaremus. uiximus enim magna mentis tranquillitate ab omni corporis labe animum uindicantes et a cupiditatium facibus longissime remoti, dantes, quantum homini licet, operam rationi, hoc est secundum di
Abbreviated transcription (Latin):
gressi estis. Ego inquit licentius dif¬
finire aliquid idoneus non sum: qͣm¬
uis errorem definire sit facilius qͣm
finire. Ego ait ille definiam: qͦd mͥ
facillimũ est ñ ingenio s causa op¬
tuma. Nam errare ẽ utiq semꝑ quȩ¬
rere: nunquam inuenire. Ego inqͥt
licentius si uł istam diffinitionem
facile possem refellere:iam dudu
cause meȩ ñ defuissem. S qm aut
res ipsa ꝑse ardua est. aut ita mi¬
chi apparet: peto a uobis. ut usq in
crastinam lucem questio differatur.
si nichil hodie quod respondeam re¬
ꝑire potuero: cum id sedulo mecũ
ipse uoluam. Quod cum concedendu
putarem. ñ renuentib cȩt̾is: deambu¬
latum ire surreximus: nobisq inter
nos multa sermocinantib. ille in co¬
gitatione defixus fuit. Quod cum
frustra eẽ sensisset: relaxare animũ
maluit. & nr̃o se miscere sermoni. Po¬
stea cum iam aduesperasceret: in eũ¬
dem conflictum redierant. S modu

Expanded text:
gressi estis. — Ego, inquit Licentius, degressi estis. — Ego, inquit Licentius, definire aliquid idoneus non sum, quamuis errorem definire sit facilius quam finire. — Ego, ait ille, definiam, quod mihi facillimum est non ingenio, sed causa optima. nam errare est utique semper quaerere, numquam inuenire. — Ego, inquit Licentius, si uel istam definitionem facile possem refellere, iam dudum causae meae non defuissem. sed quoniam aut res ipsa per se ardua est aut ita mihi apparet, peto a uobis, ut usque in crastinam lucem quaestio differatur, si nihil hodie quod respondeam reperire potuero, cum id sedulo mecum ipse uoluam. — Quod cum concedendum putarem non rennuentibus ceteris, deambulatum ire surreximus nobisque inter nos multa uariaque sermocinantibus ille in cogitatione defixus fuit. quod cum frustra esse sensisset, relaxare animum maluit et nostro se miscere sermoni. postea cum aduesperasceret, in eundem conflictum redierant; sed modum
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m rationem uiuat. qui querit ꝑ¬
Ifecte ueritatẽ. Quod si absurdum ẽ:
quid dubitamus beatum hominẽ
dicere: sola ipsa inquisitione uerita¬
tis: Michi ait ille: nec scd̃m ratio¬
nem uiuere. nec beatus om̃ino quisqͥs
errat uidet᷑. Errat autẽ omĩs: qͥ semꝑ
querit nec inuenit. Unde tͥ unum iã¬
e duob monstrandum ẽ aut erran¬
tem beatum eẽ posse: aut eum qui
quod querit nunquam inuenit non
errare. Hic ille. Beatus errare ñ potest
Et cum diu siluisset. ñ autẽ errat in¬
quit cum querit. quia ut ñ erret ꝑ¬
fecte querit: & trigetius. ut ñ erret qͥ¬
dem inquit querit:. s errat. cum mi¬
nime inuenit. Ita autẽ tͥ ꝓfuturũ
putasti. quod errare ille ñ uult. qͣsi
nemo erret inuitus:aut quisquam
omĩno erret nͥ inuitus. Tum ego. cũ
ille dui cunctaret᷑ quid responderet:
diffiniendum uobis est inquã. quid
sit error. facilius enim eius fines po¬
testis uidere: in quẽ iam penitus in¬

Expanded text:
secundum rationem uiuat qui quaerit psecundum rationem uiuat qui quaerit perfecte ueritatem. quod si absurdum est, quid dubitamus beatum hominem dicere sola ipsa inquisitione ueritatis? Mihi, ait ille, nec secundum rationem uiuere nec beatus omnino quisquis errat uidetur. errat autem omnis, qui semper quaerit nec inuenit. unde tibi unum e duobus monstrandum est, aut errantem beatum esse posse aut eum, qui quod quaerit numquam inuenit, non errare. — Hic ille: Beatus errare non potest. et cum diu siluisset: Non autem errat, inquit. cum quaerit, quia ut non erret quaerit. — Et Trygetius: Ut non erret quidem, inquit, quaerit, sed errat, cum minime inuenit. ita autem tibi profuturum putasti, quod errare non uult, quasi nemo erret inuitus aut quisquam omnino erret nisi inuitus. — Tum ego, cum ille diu cunctaretur quid responderet: Definiendum uobis est, inquam, quid sit error; facilius enim eius fines potestis uidere, in quem iam penitus in
Abbreviated transcription (Latin):
uerum: ne cum id assequi ñ potue¬
rit. necessario miser sit. At hoc ip
sum ẽ beatum hominis ait ille: ꝑfe¬
cte querere ueritatẽ. Hoc enĩ ẽ ꝑue¬
nire ad finem: ultra quẽ ñ potest ꝓ¬
gredi. Quisquis gͦ minus instanter
quam oportet ueritatẽ querit: is ad
finem hominis ñ ꝑuenit. Quis qͥs
aut̾ẽ tantũ. quantũ homo potest
ac debet. dat oꝑam inueniende ue¬
ritati: etiamsi eam ñ inueniat. beatus
est. Totum enim facit: quod ut faciat
nauis est. Inuentio autẽ si defuerit.
id deerit quod natura ñ dedit. Postre¬
mo cum hominẽ necesse sit aut bea¬
tum eẽ aut miserum: nonne dem̃tis
est. eum qui dies noctesq qͣntum po-¬
test instat. inuestigandȩ ueritati mi¬
serum dicere: B eatus gͥ erit. Deinde
illa diffinitiom ut arbitror uberiuᷤ
suffragatur. Nam si beatus ẽ sicuti
est. qui scđ̾m eam partẽ animi uiuit.
quã regnare cȩteris conuenit. & hec
pars ratio dicitur: quero utrum ñ

Expanded text:
verum, ne cum id assequi non potueverum, ne cum id assequi non potuerit, necsum est beatum hominis, ait ille, perfecte quaerere ueritatem; hoc enim est peruenire ad finem, ultra quem non potest progredi. quisquis ergo minus instanter quam oportet ueritatem quaerit, is ad finem hominis non peruenit; quisquis autem tantum, quantum homo potest ac debet, dat operam inueniendae ueritati, etiamsi eam non inueniat, beatus est; totum enim facit, quod ut faciat, ita natus est. inuentio autem si defuerit, id deerit quod natura non dedit. postremo cum hominem necesse sit aut beatum esse aut miserum, nonne dementis est eum, qui dies noctesque quantum potest instat inuestigandae ueritati, miserum dicere? beatus igitur erit. deinde illa definitio mihi, ut arbitror, uberius suffragatur; nam si beatus est, sicuti est, qui secundum eam partem animi uiuit, quam regnare ceteris conuenit, et haec pars ratio dicitur, quaero, utrum non
Abbreviated transcription (Latin):
uenit imꝑare. Tu autẽ licenti uolo
uł nunc michi concedas. iam enim
libertate in quã marime nos uendi¬
caturam se philosophia pollicetur.
iugum illud auctoritatis excussi ꝑ
fectum non ẽẽ qui adhuc ueritatem
requirat. Tum ille post diuturnum
silentiũ: ñ concedo inquit. Et trigetiꝰ.
Cur queso explica. Istic sum enĩ: et
habeo audire quo pacto possit &e ꝑ¬
fectus homo eẽ. & adhuc querere ue¬
ritatẽ. Hic ille. Qui ad finem inqͥt
ñ ꝑuenit: fateor quod ꝑfectus ñ sit.
Ueritatẽ autẽ illam solum dm nosse
arbitror: aut forte hominis animam.
cum hoc corpus. hoc est tenebrosum
carcerem dereliquerit. Hominis aũ
finis ẽ ꝑfecte querere ueritatẽ. P fectũ
enim querimꝰ. s tam̃ hominẽ. Et
trigetius. Non gͥ potest beatus ẽẽ¬
homo. Quomͦ enim: cum id quod
magnoꝑe concupiscit. assequi neqͣ
uiuere. quam dominari in homi¬
ne fas est. P otest gͥ uerũ inuenire :
aut colligat se ut non concupiscat

Expanded text:
uenit imperare. tu autem, Licenti, uolo uenit imperare. tu autem, Licenti, uolo uel nunc mihi concedas — iam enim libertate, in quam maxime nos uindicaturam se philosophia pollicetur, iugum illud auctoritatis excussi - perfectum non esse, qui adhuc ueritatem requirat. — Tum ille post diuturnum silentium: Non concedo, inquit. - Trygetius: Cur quaeso? explica. istic sum enim et aueo audire, quo pacto possit et perfectus homo esse et adhuc quaerere ueritatem. — Hic ille: Qui ad finem, inquit, non peruenit, fateor, quod perfectus non sit. ueritatem autem illam solum deum nosse arbitror aut forte hominis animam, cum hoc corpus, hoc est tenebrosum carcerem, dereliquerit. hominis autem finis est perfecte quaerere ueritatem; perfectum enim quaerimus, sed tamen hominem. — Et Trygetiushomo. Quomodo enim; cum id quod magnopere concupiscit, assequi nequeere quam dominari in homine fas est. Potest igitur verum invenire. Aut colligat se, et non concupiscat
Abbreviated transcription (Latin):
cum uidicii ñ renuet. usq in reditũ
meũ. Uideo enim hoc ur̃m certam̃:
longius ꝓgressurũ. Et cũ discessisset:
quod inquit licentius temere conces
seras ꝓfer. Et ille. Temere dedi inqͥt:
ciceronẽ fuisse sapientẽ. Ergo ne cice¬
ro sapiens ñ fuit: a quo in latina lin¬
gua philosophia & inchoata ẽ ce ꝑfe¬
cta: Et si concedam inquit ẽẽ sapien¬
tem: ñ omĩa tam̃ eius ꝓbo. At qui
oportet multa eius alia refellas: ut
ñ impudent̾ hoc de quo agit᷑ imꝓ¬
bare uidearis. Quid si hoc solum ñ
recte illum sensisse: affirmare paratꝰ
sim: U erĩ ut opinor nichil int̾est: nͥ¬
alicuiꝰ ponderis ad id quod uolo as¬
serendum rationes afferam. ꝑge in¬
eum: qui se ciceronis adu̾sariũ ꝓfi¬
tetur:: Hic trygetius. uolo attendaᷤ
ait tu iudex nost̾: quẽadmodu suꝑiꝰ
beatam uitam diffinieris. D ixisti
namq eum beatum ẽẽ. qui scđm eã
partem animi uiuit: quã cȩteris cõn¬

Expanded text:
cum iudicii non rennuet usque in reditum cum iudicii non rennuet usque in reditum meum; uideo enim hoc uestrum certamen longius progressurum. — Et cum discessit: Quid,inquit Licentius,temere cseras, profer. Et ille: Temere dedi, inquit, Ciceronem fuisse sapientem. Ergone Cicero sapiens non fuit, a quo in latina lingua philosophia et inchoata est, et perfecta? Etsi concedam, inquit, esse sapientem, non omnia tamen ejus probo. Atqui oportet multa ejus alia refellas, ut non impudenter hoc de quo agitur, improbare videaris. Quid si hoc solum non recte sensisse illum affirmare paratus sum? Vestra, ut opinor, nihil interest, nisi cujus ponderis ad id quod volo asserendum, rationes afferam. eum, qui se Ciceronis aduersarium profitetur? Hic Trygetius: Uolo attendas, ait, tu iudex noster, quem ad modum superius beatam uitam definieris; dixisti namque eum beatum esse, qui secundum eam partem animi uiuit, quam ceteris con
Abbreviated transcription (Latin):
sam inuestigationẽ ueritatis posse
contingere: Tum ille. Licet ne tande
ad ea quȩ temere concessa sunt rursũ
redire: Hic ego illi hoc ñ solent conce.¬
dere inquam: quos ad disputandum
ñ inueniendi ueri cupiditas. s ingenii
sertim cum adhuc nutriendi educã¬
diq sitis. ñ solum concedit᷑: s etiã ne¬
in p̾ceps abeatis. uolo ad ea oporte¬
seritis incautiꝰ. Et licentius. Non par¬
uum in philosophia ꝓfectum puto
inquit: cum in comparatione recti ue¬
riq inueniendi. contempnit᷑ a dispu¬
tante uictoria. Itaq libenter obseqͦr
p̾ceptis & sententiȩ tuȩ: & trygetium
ad id quod temere se concessisse arbi¬
tratur. res enim mei iuris ẽ. redire ꝑ¬
muto. Tum alipius: suscepti a me
officii ñdum partes ẽẽ uosmet ipsi
mecum recognoscitis. S qm̃ id iam
dudum disposita ꝓfectio int̾rumꝑe
me compellit: ꝓ meo quoq munere
geminatã sͥ potestatẽ. particeps me¬

Expanded text:
ipsa inuestigatione ueritatis posse ipsa inuestigatione ueritatis posse contingere? Tum ille: Licetne tandem ad ea. quae temere concessa sunt, rursum redire ? — Hie ego: Illi hoc non solent concedere, inquam. quos ad disputandum non inueniendi ueri cupiditas sed ingenii aesertim cum adhuc nutriendi educandique sitis, non solum conceditur sed etiam in praeceptis habeatis uolo ad easeritis incautius. — Et Licentius: Non paruum in philosophia profectum puto, inquit, cum in conparatione recti uerique inueniendi contemnitur a disputante uictoria. itaque libenter obsequor praeceptis et sententiae tuae et Trygetium ad id, quod temere se concessisse arbitratur — res enim mei iuris est — redire permitto. — Tum Alypius: Suscepti a Ille officii nondum partes esse uosmet ipsi mecum recognoscitis. sed quoniam iam dudum disposita profectio interrumpere me conpellit, pro meo quoque munere geminatam sibi potestatem particeps me
Abbreviated transcription (Latin):
sum: nescio carneades iste qͥ fuerit.
Quid inqͥt licentiꝰ de illo nr̃o cicerone.
quid tandem existimas: Hic cum diu
tacuisset: sapiens fuit inquit. Et ille.
Ergo eiꝰ de hac re sententia. habet apud
te aliquid ponderis: Habet inquit.
Accipe gͥ quȩ sit. Nam eã tͥ excidisse ar-¬
bitror. Placuit enim ciceroni nr̃o bea¬
tum eẽ qui ueritatẽ inuestigat: etiã¬
si ad eiꝰ inuentionẽ ñ ualeat ꝑuenire.
Ubi hoc inquit cicero dixit: Et licentiꝰ.
Quis ignorat eum. affirmasse uehe-¬
ment̾. nichil ab homine ꝑcipi posse.
nichilq remanere sapienti. nͥ diligẽ¬
tissimam inquisitionẽ ueritatis. ꝓp¬
terea quia si incertis reb eẽt assensuᷤˢ.
etiamsi fortasse uerȩ forent. liberari
errore ñ posset: quȩ maxima ẽ culpa
sapientis: Quamobrẽ. si ce sapientẽ
necessario beatum eẽ credendum ẽ.
& ueritatis sola inquisitio ꝑfectum
sapientiȩ munus ẽ: quid dubitamuᷤ
existimare. beatam uitã etiam ꝑ ip

Expanded text:
sum; nescio Carneades iste qui fuerit. sum; nescio Carneades iste qui fuerit. — Quid, inquit Licentius, de illo nostro Cicerone quid tandem existimas ? — Hic cum diu tacuisset: Sapiens fuit, inquit. — Et ille: Ergo eius de hac re sententia habet apud te aliquid ponderis? — Habet, inquit. — Accipe igitur quae sit; nam eam tibi excidisse arbitror. placuit enim Ciceroni nostro beatum esse, qui ueritatem inuestigat, etiamsi ad eius inuentionem non ualeat peruenire. — Ubi hoc, inquit, Cicero dixit? — Et Licentius: Quis ignorat eum adfirmasse uehementer nihil ab homine percipi posse nihilque remanere sapienti nisi diligentissimam inquisitionem ueritatis, propterea quia, si incertis rebus esset assensus, etiamsi fortasse uerae forent. liberari errore non posset, quae maxima est culpa sapientis? quam ob rem si et sapientem necessario beatum esse credendum est et ueritatis sola inquisitio perfectum sapientiae munus est, quid dubitamus existimare beatam uitam etiam per se
Abbreviated transcription (Latin):
nos uiros desiderat. Noli querere in¬
quam p̾sertim in bac uilla: quod uͥ¬
us gentiũ reꝑire difficile est. Et potꝰ
explica tu id quod abs te ñ temere
ut opinor ꝓlatum ẽ: & qua tͥ ratio¬
ne uideat᷑. Nam & maxime res cũ
a paruis querunt᷑: magnos eos solert
efficere. Qm̃ te inquit uideo magno¬
pere nos urgere. ut adu̾sum inuicem
disputemus. quod te utiliter uelle cõ¬
fido: quero cur beatus ẽẽ non possit
qui uerum querit: etiamsi minime
inueniat. Quia beatum inqͥt tͥgetuᷤ
uolumus eẽ: ꝑfatum in omĩb sapien¬
tem. Qui autẽ adhuc querit: ꝑfectus
ñ ẽ. Hunc gͥ qͦm asseras beatum: omĩ
no ñ uideo. Et ille. Potest apud te ui¬
uere inquit auctoritas maioꝵ: Non
omniũ inquit trigetiꝰ. Quoꝵ. tande:
Ille. Eorum scilicet: qui sapientes fuert̃.
Tunc licentius. carneades inquit tͥsa
piens ñ uidetur: Ego ait grecus non

Expanded text:
nos uiros desiderat. — Noli quaerere, innos uiros desiderat. — Noli quaerere, inquam, praesertim in hac uilla, quod ubiuis gentium reperire difficile est, et potius explica, cur id quod abs te non temere, ut opinor, prolatum est et qua tibi ratione uideatur. nam et maximae res cum a paruis quaeruntur, magnos eos solent efficere. Quoniam te, inquit, uideo magno opere nos urgere, ut aduersum inuicem disputemus, quod te utiliter uelle confido, quaero, cur beatus esse non possit qui uerum quaerit, etiamsi minime inueniat. — Quia beatum, inquit Trygetius, uolumus esse perfectum in omnibus sapientem. qui autem adhuc quaerit, perfectus non est. hunc igitur quomodo asseras beatum, omnino non uideo. — Et ille: P test apud te uiuere, inquit, auctoritas maiorum? — Non omnium. inquit Trygetius. — Quorum tandem? — Ille: Eorum scilicet, qui sapientes fuerunt. — Tum Licentius: Carneades, inquit, tibi sapiens non uidetur? — Ego, ait, Graecus non
Abbreviated transcription (Latin):
quȩquȩ in hoĩe sunt: Hȩc autẽ ne a¬
liam postules definitionẽ: mens aut
ratio dici potest. Quod si tͥ ñ uidetur:
quere qͦmͦ ipse definias. uł beatam ui¬
tam. uł hominis optimũ. Assentior in¬
quit. Quid gͦ ut ad ꝓpositum inquam¬
redeamus : uidetur ne tͥ. ñ inuento uͦ
beate posse uiuere si tantũ queratur:
Repeto inquit sententiam illam meã:
minime uidetur. Uos inquam quid
opinamini: Tum licentius: mͥ ꝓrsus
inquit uidetur. Nam maiores nr̃i
quos sapientes beatosq accepimꝰ. eo
solo quod uerum querebant. bene be¬
ateq uixerunt. Ago grãs inquã qͦd
cum alypio me iudicem fecisti: cui fa¬
uentione posse contingere: nauigiuᷤ
autẽ pauloante ostendit. in tuam
licenti partẽ se uelle transire: magno
pere expecto. quales sententiaꝵ nr̃aꝵ
patroni eẽ possitis. Res enini magna
ẽ: & diligenti discussiõe dignissima.
Si res magna est ait licentius: mag¬

Expanded text:
quaeque in homine sunt? Haec autem, ne aquaeque in homine sunt? Haec autem, ne aliam postules definitionem, mens aut ratio dici potest . Quod si tibi non videtur, quaere quomodo ipse definias vel beatam vitam, vel hominis optimum. Assentior, inquit. Quid ergo? ut ad propositum, inquamredeamus, uideturne tibi non inuento uero beate posse uiui, si tantum quaeratur? — Repeto, inquit, sententiam illam meam: minime uidetur. — Uos, inquam, quid opinamini ? — Tum Licentius: Mihi prorsus, inquit, uidetur. nam maiores nostri, quos sapientes beatosque accepimus, eo solo, quod uerum quaerebant, bene beateque uixerunt. — Ago gratias, inquam, quod cum Alypio me iudicem fecistis, cui, fai non nisi inuentione posse contingere, Nauigius autem paulo ante ostendit in tuam, Licenti, partem se uelle transire, magno opere specto, quales sententiarum uestrarum patroni esse possitis. res enim magna est et diligenti discussione dignissima. — Si res magna est, ait Licentius, mag