comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
guitur ille isrł scd̾m carnẽ. qͥ serui¬
ebat in umbris sacrificioꝵ: quib
significabat᷑ singulare sacrificium.
ctum atq p̾dictum ẽ. audi ppłs m̃s.
& loquar tͥ isrł. & testificabor tͥ: & cȩtã
quȩ iam supra cõmemoraui. De huiꝰ
enim domo ñ accepit uitulos: neq
de gregib hyrcos. Iste immolat dõ sa¬
crificiũ laudis. ñ scd̾m ordinẽ aaron.
s scd̾m ordinem melchisedech: qd̾ i
eugłio de se conscriptũ eẽ testat᷑: que¬
rens a iudȩis respondentib xp̃m ẽẽ
filiũ dauid. qd sołu de illo carnalit̾ no¬
uerant: quomͦ eũ dauid in sp̃u dixerit
dñm. Tunc enĩ huiꝰ psalmi cõmemora¬
uit exordiũ. Dixit dñs dño sede adex

Expanded text:
guitur ille Israel secundum carnem, qui serviebat in umbris sacrificiorum, quibus significabatur singulare sacrificium ctum atque praedictum est, Audi, populus meus, et loquar tibi; Israel, et testificabor tibi : et caetera, quae jam supra commemoravi. De hujus enim domo non accipit vitulos, neque de gregibus ejus hircos. Iste immolat Deo sacrificium laudis, non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedec. Quod in us in Evangelio de se conscriptum esse testatur, quaerens a Judaeis respondentibus Christum filium esse David, quod solum de illo carnaliter noverant, quomodo eum David in Spiritu dixerit Dominum. Tunc enim hujus psalmi commemoravit exordium: Di
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑi sanguis effusus ẽ. Idõ primis tẽ¬
porib ad hoc saerificiũ talib signifi¬
cationib ꝓpħandum. immaculatos
animalium sacrificia ds sibi iussit
offerri: ut quẽadmodũ illa imima¬
culata erant a corpoꝵ uiciis: ita sꝑa¬
retur immolandus ẽẽ ꝓ nobis. qui
solus immaculatus fuerat a peccatĩ.
Quȩ tempora ꝑ ꝓpħ̾am sic p̃nunciant᷑¬

Expanded text:
i sanguis effusus est: ideo primis temporibus ad hoc sacrificium talibus significationibus prophetandum, immaculatorum animalium sacrificia Deus sibi jussit offerri; ut quemadmodum illa immaculata erant a corporum vitiis, ita speraretur immolandus esse pro nobis, qui solus immaculatus fuerat a peccatis. Quae tempora per prophetam sic praenuntiant
Abbreviated transcription (Latin):
dor lucis: legat qd̃ in eiscde litteris
legitur de sapientia. candor ẽ enĩ
lucis ȩternȩ: aut illud in ꝓpħico pͤal¬
mo. cantate dño canticũ nouũ can¬
tate dño omĩs terra. cantate dño
benedicite nom̃ eiꝰ bene annunci¬
ate diem ex die salutare eiꝰ. Qs ẽ
enim dies ex die: nͥ fili lum̃ ex lu¬
mine: Salutare aut̃ dĩ ẽẽ xp̃m. le¬
gat in ȩuangłio dicente symeone
sene. quando illũ cognouit in ma¬
nib matris carne minimũ. spũ max¬
imũ: acceptoq in manib suis ait.
derit aliã esse lucẽ. de qua dictũ
est. fuistis aliquando tenebrȩ. nunc
aũt lux in dño. qͥa sp̃ualis lux m̃tiᷤ
est ista ñ carnis: aliam uͦ illa de qͣ
scriptũ est. dixit ds fiat lux. & facta
est lux. quȩ ad ocłos ꝑtinet corpo¬
rales: porro confitebit᷑ a luce sũma
qd̾ est d̃s. fieri potuisse qualemcũq
infimam lucem. bonam tam̃. Deinde.
nisi forte fideles homines qͥ quã diu

Expanded text:
dor lucis, legat quod in eisdem Litteris dor lucis, legat quod in eisdem Litteris legitur de Sapientia, Candor est enim lucis aeternae : aut illud in prophetico Psalmo, Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra: cantate Domino et benedicite nomen ejus, bene nuntiate diem ex die salutare ejus . Quis est enim dies ex die, nisi Filius lumen de lumine? Salutare autem Dei esse Christum legat in Evangelio, dicente Simeone sene, quando illum cognovit in manibus matris, carne minimum, spiritu maximum, acceptoque in manus suas ait: derit, aliam esse lucem de qua dictum est, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino; quia spiritualis lux mentis est ista, non carnis: aliam vero illam de qua scriptum est, Dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux; quae ad oculos pertinet corporales: primo confitebitur a luce summa, quod est ipse Deus, fieri potuisse qualemcumque infimam lucem, bonam tamen. Deinde, Nisi forte fideles homines, qui quamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
dite ad eũ &e illuminamini. & p̾¬
ceptum dñi lucidũ illuminans
ocłos: &e illumina ocłos meos ne
unquã obdormiã in mortẽ. Neq
enim hoc orabat utiq homo mor¬
talis. ne unquã corꝑe moreretur.
aut corporalib ocłis somnus ne
ueniret optabat: s eos utiq ocłos
illuminari sibi petebat de quibꝰ
apłs dicit. illuminatos ocłõs cor¬
dis nr̃i. Porro si huic displicet lu¬
cem initiũ sũpsisse de tenebris.¬
hoc enĩ uerbis garrulȩ uanitatis
exagitat: eidem apło hoc dicat. qui
scribens ad fideles ait. fuistis aliqñ¬
do tenebre: nc̃ aũt lux in dño. Qs
enĩ hoc fecit: nisi ille qui cũ tenebre
essent suꝑ abyssum. dixit. fiat lux.
ce facta est lux: Qd̾ aꝑtius alio loco
idem apłs paulus. exp̃ssit dicens.
Ts qui dixit de tenebris lucẽ cla¬
rescere: claruit in cordib nrĩs. Si
aũt hoc putat scͥpturis deeẽ ꝓpħiciᷤ.
qd̾ filius sit lum̃ de lumine. uł splen¬

Expanded text:
dite ad eum, et illuminamini ; et, Prdite ad eum, et illuminamini ; et, Praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos ; et, Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in mortem . Neque enim hoc orabat homo utique mortalis, ne unquam corpore moreretur, aut corporalibus oculis somnus ne veniret optabat: sed eos utique oculos sibi illuminari petebat, de quibus Apostolus dicit, Illuminatos oculos cordis vestri . 15. Porro, si huic displicet lucem initium sumpsisse de tenebris,hoc enim verbis garrulae vanitatis exagitat; eidem apostolo hoc dicat, qui scribens ad fideles ait: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Quis enim hoc fecit, nisi ille, qui, cum tenebrae essent super abyssum, dixit: Fiat lux; et facta est lux ? Quod apertius alio loco idem apostolus expressit, dicens: Deus qui dixit de tenebris lumen clarescere, claruit in cordibus nostris . Si autem hoc putat Scripturis deesse propheticis, quod Filius sit lumen de lumine, vel splen
Abbreviated transcription (Latin):
qua ista querenda st̃: &e int̾ pacificoᷤᷤ
dĩ filios disputanda. S si putat iste
aduersus libros legis & ꝓpħaꝵ se
nosse. qd̾ dicit se scire summũ dm̃
incõparabilem splendorem in com¬
prehensibilis eẽ lucis: primo audi¬
re ab eo uellem. cuius lucis estimae
esse splendorem summũ dm: utrũ
&e ipsa lux ds̃ sit. & utrũ patrem
intelligat lucẽ eiusq splendorem
unigenitũ filiũ: quẽ tam̃ confessꝰ
est summũ dm. Qd si ita sentit. ap¬
probo &e laudo: s qd̵ eũ quẽ credit
esse lum̃ de lumine. uł incõparabi¬
lem splendorem incõprehensibilis
lucis. ñ credit ẽs opificem mundi.
imꝓbo &e culpo: cũ ibi legat. mun¬
dus ꝑ eũ factus ẽ. ubi legit. erat
lum̃ uerũ qđ̾ illuminat omnẽ ho¬
mnem uenientẽ in hunc mundũ.
Imꝓbo etiã si nescit. magisq imꝑ¬
bo atq detestor. si scit ce insidiatur
ut decipiat nescientes in ueterib
prius diuinis litteris scͥptũ. acce¬

Expanded text:
qua ista quaerenda sunt et inter pacificos qua ista quaerenda sunt et inter pacificos Dei filios disputanda. CAPUT XI. 14. Sed si putat iste adversus libros Legis et Prophetarum se nosse, quod dicit se scire, summum Deum incomparabilem splendorem incomprehensibilis esse lucis: primo audire ab eo vellem, cujus lucis existimet esse splendorem summum Deum; utrum et ipsa lux Deus sit, et utrum Patrem intelligat lucem, ejusque splendorem unigenitum Filium, quem tamen confessus est summum Deum. Quod si ita sentit, approbo et laudo. Sed quod eum quem credit esse lumen de lumine, vel incomparabilem splendorem incomprehensibilis lucis, non credit esse opificem mundi, improbo et culpo: cum ibi legat, Mundus per eum factus est; ubi legit, Erat lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Improbo etiam, si nescit; magisque improbo atque detestor, si scit, et insidiatur ut decipiat nescientes in veteribus prius divinis Litteris scriptum, Acce
Abbreviated transcription (Latin):
eam conereasse cũ mundo. Non tam̃
inutiliter prius narrat᷑ unde aliqͥd
fit. & postea qd̃ inde. fit: qͥa & si pot̾̃
utrũq sunul fieri: ñ simul potest u
sȩ. ipsa materies informis significata
est rerũ notarũ appellationibꝰ: qͥa
ipsa prorsus ignota est humanis sen¬
sib. & uix utcũq intelligit᷑. cũ res in
deterius cominutat᷑: tanquã ei ꝓ¬
pinquet quidq deformius. nec ꝑue¬
niat tam̃ ad illam informitatẽ quã¬
tulaincumq ul uisibilis remaneis.
uł intelligibilis species: siue ꝑ cęlũ
& terrã generaliter priꝰ insinuata
sit spũalis corporalisꝙ natura: siue
aliquid aliud qđ hic salua ficłi regu¬
la intelligi potest: dm̃ tam̃ uerum.
summũ. & bonũ. fecisse cuncta quȩ
cernimus & quȩ meliora ñ cernimꝰ.
quamius modus quo ea fecerit
comp̃hendi humana m̃te ñ possit.
dubitare fas ñ est. S cũ istis indocts
ea rationũ subtilitate agencłu est

Expanded text:
eam concreasse cum mundo. Non tamen eam concreasse cum mundo. Non tamen inutiliter prius narratur unde aliquid fit, et postea quod inde fit; quia etsi potest utrumque simul fieri, non simul potest utsae, materies ipsa informis significata est rerum notarum appellationibus; quia ipsa prorsus ignota est humanis sensibus, et vix utcumque intelligitur, cum res in deterius commutantur; tanquam ei propinquet quidque deformius, nec perveniat tamen ad illam informitatem quantulacumque vel visibilis remanens vel intelligibilis species: sive per coelum et terram generaliter prius insinuata sit spiritualis corporalisque natura; sive aliquid aliud, quod hic salva fidei regula intelligi potest: Deum tamen verum et summum et bonum fecisse cuncta quae cernimus, et quae meliora non cernimus, quamvis modus quo ea fecerit comprehendi humana mente non possit, dubitare fas non est. Sed cum istis indoctisea rationum subtilitate agendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ de qua faceret mundũ. Absit enĩ
ut dicatur omp̃c non potuisse facere:
nisi unde faceret inueniret. Ergo &
ipsam d̃s fecit: nec mala est putanda
quia informis. s bona est intelligenda.
quia formabilis. id est formationis ca¬
pax: qm̃ si boni aliqͥd est forma. non¬
nichil est boni. ẽẽ capacẽ boni: sicut
uox confusa est clamor sine uerbis:
uox uͦ articulata fit. eũ format᷑ in
uerbõ. Est gͦ illa formabilis: ista for¬
mata. Illa quȩ formã capit: ista quȩ
habet. Nam quid hoꝵ unde fiat: in
promptu est. Neq enĩ quis quã dixe¬
rit de uerbis fieri sonĩ uocis̾ s potiꝰ
formem prius fecisse materiã. & int̾¬
uallo aliquo interposito tpr̃is. formaᷤᷤ¬
se qd̾ informe prius fecerat: s sieut
a loquente fiunt uerba sonantia
ubi non prius uox informis post ac¬
cipit formã.s formata ꝓfertur: ita
intelligendus est ds de materia qͥ¬
dem informi fecisse mundũ. s simul

Expanded text:
Deus de qua faceret mundum. Absit enim Deus de qua faceret mundum. Absit enim ut dicatur omnipotens non potuisse facere, nisi unde faceret, inveniret. Ergo et ipsam Deus fecit. Nec mala est putanda, quia informis: sed bona est intelligenda, quia formabilis, id est, formationis capax. Quoniam si boni aliquid est forma, nonnihil est boni esse capacem boni. Sicut vox confusa est clamor sine verbis, vox vero articulata fit cum formatur in verba: est ergo illa formabilis, ista formata; illa quae formam capit, ista quae habet: nam quid horum unde fiat, in promptu est. Neque enim quisquam dixerit de verbis fieri sonum vocis: sed potiuformem prius fecisse materiam, et intervallo aliquo interposito temporis formasse quod informe prius fecerat: sed sicut a loquente fiunt verba sonantia, ubi non prius vox informis post accipit formam, sed formata profertur; ita intelligendus est Deus de materie quidem informi fecisse mundum, sed simul
Abbreviated transcription (Latin):
ce tenebre erant suꝑ abyssũ. Ex illo gͦ
tenebre ẽẽ cȩꝑunt. ex quo confusa mo¬
les celi ẽẽ cepit. ac t̾rȩ: antequã lux fa¬
cta eẽt. qua illuminaret᷑ qd̾ sine luce
fuerat tenebrosũ. Qdͥ aũt inconueni¬
ens. si mundanȩ materiȩ fuerant tene¬
brosa pͥmordia ut accedente luce melrꝰ
qd̾ factum est redderet᷑: et tanquã ꝓ¬
ficientis hominis qd̵ postea futurum
erat. hoc mͦ significaret᷑ affectio. Qũã¬
quã qͥ munere d̃ĩ potuerit ꝑspicatiꝰ ista ri¬
mariꝰ inueniet fortasse in creatura quȩ
ita facta narratur: sine interuallis tẽ¬
poralium morarũ. distinctũ mirabilit̃
ordinem rerum. Neq enĩ materies
omnino nichil est. de qua in libro sa¬
pientiȩ legitur: fecisti mundũ de ma¬
teria informi. Non gͦ quia informis
dicta est. omnino nichil ẽ: nec dõ fu¬
it uł ipsa coeterna. tanquã a nullo fa¬
cta: nec alius eam fecit: ut haberet

Expanded text:
et tenebrae erant super abyssum. Ex illo ergo et tenebrae erant super abyssum. Ex illo ergo tenebrae esse coeperunt, ex quo confusa moles coeli esse coepit ac terrae, antequam facta esset lux, qua illuminaretur quod sine luce fuerat tenebrosum. Quid autem inconveniens, si mundanae materiae fuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur; et tanquam proficientis hominis, quod postea futurum erat, hoc modo significaretur affectio? Quanquam qui munere Dei potuerit perspicacius ista rimari, inveniet fortasse in creatura, quae ita facta narratur sine intervallis temporalium morarum, distinctum mirabiliter ordinem rerum. Neque enim materies omnino nihil est, de qua in libro Sapientiae legitur, Qui fecisti mundum de materia informi . Non ergo quia informis dicta est, omnino nihil est: nec Deo fuit vel ipsa coaeterna, tanquam a nullo facta: nec alius eam fecit, ut haberet
Abbreviated transcription (Latin):
lux qd̾ est ds̃: aliud lux quã fecit ds̃.
Incomparabiliter aũt melior lux ipse
qui fecit: nullomͦ indigẽt ea luce quã
fecit. Et unde iste calumpniat᷑. cur ñ
ista bona tam olim. quã olim ẽ ipse fe.¬
cerit ds̃. hinc potius intelligendũ est.
qd̾ non ea fecerit eoꝵ indigus: sine qͥb
esse in sua ꝑfecta beatitudine. potuit
sine uitio sempiternꝰ. Idõ qͥpe istoꝵ
faciendoꝵ causa. sola cdĩ bonitas fuit:
quia necessitas eiꝰ ulla ñ fuit. Quicqͥd
itaq iste conuiciatur dõ. qd uelut tc̃
primũ lucem uiderit qui fuiss lucis
ignarus: quã sit insulsum &e uanũ ui¬
deret: si lucis ipse intus aliqͥd haberet.
qd̾ tenebras dixerit sine initio fuisse
semꝑ. lucem uͦ initium sumpsisse de te¬
nebris: quasi legerit in eo libro cui ca¬
lumpniat᷑ tenebras sempit̾nas. cũ scͥp¬
tum sit. in principio fecit ds̃ cȩlũ ae t̾rã.
terra aũt erat inuisibilis & incõposita:

Expanded text:
lux quod est Deus, aliud lux quam fecit Deus. lux quod est Deus, aliud lux quam fecit Deus. Incomparabiliter autem melior lux ipse qui fecit, nullo modo indigens ea luce quam fecit. Et unde iste calumniatur, cur non ista bona tam olim, quam olim est ipse, fecerit Deus; hinc potius intelligendum est, quod non ea fecerit eorum indigus, sine quibus esse in sua perfecta beatitudine potuit sine initio sempiternus. Ideo quippe istorum faciendorum causa sola Dei bonitas fuit, quia necessitas ejus ulla non fuit. Quidquid itaque iste conviciatur Deo, quod velut tunc primum lucem viderit qui fuisset lucis ignarus, quam sit insulsum et vanum videret, si lucis ipse intus aliquid haberet.quod tenebras dixerit sine initio semper fuisse, lucem vero initium sumpsisse de tenebris: quasi legerit in eo libro, cui calumniatur, tenebras sempiternas; cum scriptum sit, In principio fecit Deus coelum et terram: terra autem erat invisibilis et incomposita,
Abbreviated transcription (Latin):
atq imꝓuisum sibi ẽẽ significat. qd̾
miratur. S is qui omĩa p̾sciebat. qd̾
mirandum aliis cõmendabat: miran¬
do laudabat. Ed aũt uidit ds̃ a se
factum: qd̾ ñ in luce qd ipse ẽ. priꝰ
uidit ẽẽ faciendũ: Et qͥd tam neceᷤ¬
sario sc̃a scriptura tociens repetera.
quã qd̃ uidit ds̃ bona eẽ quȩ fecit:
ut. hinc informaret᷑ pietas fidelium.
non ꝓ humano sensu. qui sepe etiam
bonis reb offenditur. quaꝵ causas
atq ordinem nescit. de creatura ui¬
sibili atq inuisibili iudicare. s lau¬
danti dõ credere & cedere: Tanto
enĩ quisq faciliꝰ aliqͥd ꝓficiendo cog¬
noscit: quanto religiosiꝰ anteqũã
cognosceret do eredidit. Uidit gͦ d̃s
lucem quã fecit quia bona ẽ: qm̃ qd̃ fa¬
ciendu placebat ut fieret. factũ placu¬
it ut maneret: quantũ cuiq rei. existen¬
di siue manendi a tanto fabricatore fue¬
rat constituenda menfura. S aliud ẽ

Expanded text:
atque improvisum sibi esse significat quod atque improvisum sibi esse significat quod miratur. Sed Jesus qui omnia praesciebat, quod mirandum aliis commendabat, mirando laudabat. Quid autem Deus vidit a se factum, quod non in luce, quod ipse est, prius vidit esse faciendum? Et quid tam necessario sancta Scriptura toties repeteret, quam quod vidit Deus bona esse quae fecit; ut hinc informaretur pietas fidelium, non pro humano sensu, qui saepe etiam bonis rebus offenditur, quarum causas atque ordinem nescit, de creatura visibili atque invisibili judicare, sed laudanti Deo credere et discere? Tanto enim quisque facilius aliquid proficiendo cognoscit, quanto religiosius, antequam cognosceret, Deo credidit. Vidit ergo Deus lucem quam fecit, quia bona est, quoniam quod faciendum placebat ut fieret, factum placuit ut maneret, quantum cuique rei existendi sive manendi a tanto fabricatore fuerat constituenda mensura. Sed aliud est
Abbreviated transcription (Latin):
phemator. qui scͥpsit librũ conuiciis
sacrilegis plenũ. in quo utinã opꝰ esꝰ
displiceret ei: & ñ putaret qͥa bonũ
est. s uideret qͥa malũ est: uidete qͥd
dixerit. Adeo antea nesciuit inquit
lux qͥd eẽt: ut mͦ eam primũ uidens
optimã iudicaret: Ergo &e dominꝰ
quando auditis uerbis centuriomͤ
miratus est. & dix̃ discipłis suis. am̃ am̃
dico uobis ñ inueni tantã fidẽ inisrł
nesciuit antea fides illa qͥd eẽt: ut tẽ
primũ eam uidens optimã iudicara:
Aut uͦ alius eã in corde centur ionis
oꝑabatur: quã ipse qui mirabatur:
Et ꝓfecto ampliꝰ ẽ unde possint blas¬
phemare insipientes ce infideles. qd̾
miratus est iħc quantameũq hominiᷤᷤ
fidem: quã qd uidit ds lucem quia
bona est. Potest enim quisq etiã soli¬
ta uidere qͥa bona sunt: hoc ẽ sibi ea
placita compbare. Quis qͥs aũt mi¬
ratur: ꝓfecto scd̾m consuetudinẽ
qua hõmines loquunt᷑. inopinatũ

Expanded text:
phemator, qui scripsit librum sacrilegis phemator, qui scripsit librum sacrilegis conviciis plenum in quo utinam opus ejus displiceret ei, et non putaret quia bonum est, sed videret quia malum est, videte quid dixerit: Adeo antea nescivit, inquit, lux quid esset, ut modo eam primum videns optimam judicaret. Ergo et Dominus Jesus quando auditis verbis Centurionis miratus est, et dixit discipulis suis, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel , nescivit antea fides illa quid esset, ut tunc eam primum videns optimam judicaret. An vero alius eam in corde Centurionis operabatur, quam ipse qui mirabatur? Et profecto amplius est unde possint blasphemare insipientes et infideles, quod miratus est Jesus quantamcumque hominis fidem, quam quod vidit Deus lucem quia bona est. Potest enim quisque etiam solita videre quia bona sunt, hoc est, sibi ea placita comprobare: quisquis autem miratur, profecto secundum consuetudinem qua homines loquuntur, inopinatum
Abbreviated transcription (Latin):
sia differentia in unitatẽ suȩ pa¬
cis mirabili ordinatione consentiui:
in quantũ anima ei ᷤ naturali excel¬
lentia prestat. atq imꝑat: in qnͣtum
sensus carnis quinq ꝑtitos implet
ac uegetat. dissinuli potentia. sociali
conuenientia: in quantũ etiã m̃te at¬
q ratione qd̾ bestialis anima ñ potest
sapere atq intelligere. uidit d̾s quia
boni sunt: &e ido ereauit. Non enĩ tan¬
tum creatos postea uidit. s ce crean¬
dos antea p̾uidit. & qd̃ ꝑuersa uolun¬
tate & cęco errore maligni sunt. ñ ido
uidit qd̃ non eeñt creandi. Preuidit
enun ubi sint ordinandi: &e sic eos ex
eadem massa primȩ p̾uarieationis
merito dampnata. fecit uasa irȩ si
usq in finem in hac malignitate ꝑdu¬
rant. ut ꝓsint uasis miscdĩȩ: quo per
eoꝵ acumina uanitatis. diligentius
archana ueritatis inquirant: mag¬
na qͥppe oꝑa dñi: ex quisita in om̃s uo¬
luntates ei. Qd aũt mirũ est qͥa dis¬

Expanded text:
sima differentia in unitatem suae pasima differentia in unitatem suae pacis mirabili ordinatione consentiunt, in quantum anima eis naturali excellentia praestat atque imperat, in quantum sensus carnis quinque partitos implet ac vegetat, dissimili potentia, sociali convenientia, in quantum etiam mente atque ratione, quod bestialis anima non valet, potest sapere atque intelligere, vidit Deus quia boni sunt; et ideo creavit. Non enim tantum creatos postea vidit; sed et creandos ante praevidit: et quod perversa voluntate et caeco errore maligni sunt, non ideo vidit quod non essent creandi; praevidit enim ubi sint ordinandi: et sic eos ex eadem massa primae praevaricationis merito damnata fecit vasa irae, si usque in finem in hac malignitate perdurant, ut prosint vasis misericordiae , quo per eorum acumina vanitatis diligentius arcana veritatis inquirant. Magna quippe opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus . Quid autem mirum est quia dis
Abbreviated transcription (Latin):
si in tam magna uniuersitate nat᷑ȩ.
est aliqͦd insimũ bonũ in ordinib tẽ¬
poꝵ: qd̾ non ꝑ mansiones rerũ. sieut
nonnulla sublimia sꝑualia. s ꝓ deco¬
re sui generis. imo atq t̃reno exortu
occasuq sit pulchrum: Quȩ cũ ita
sint: non calumpniet᷑ dicenti seripte᷑.
Uidit d̃s lucem quia bona ẽ. Non solũ¬
enim luc̃ẽ quam uocauit diem. & fir¬
manentũ qd uocauit celũ. & sołe &
lunam. & cȩtera sydera: uerũetiam &¬
ligna ae herbas. & in aquis ac terris
quecumq mortalia. & creauit ds
summe bonus: & uidit qͥa bona st̃
in genere atq ordine suo. Hec timu¬
librũ. futuros impios rep̃hensores
uaniloquos. & mentis seductores:
primitus suȩ. deinde alioꝵ: quos de¬
lectat blasphema loquacitas. qͥa et
ipsos inquantũ homines st̃. in qnͣtũ
corpore atq anima rationali con¬
stant: in quantũ menbra corꝑis eoꝵ
suis distingunt᷑ offitiis. & concordis¬

Expanded text:
niversitate naturae niversitate naturae est aliquod infimum bonum in ordinibus temporum, quod non permansione rerum, sicut nonnulla sublimia spiritualia, sed pro decore sui generis, imo atque terreno exortu occasuque sit pulchrum? 9. Quae cum ita sint, non calumnietur dicenti Scripturae, Vidit Deus lucem quia bona em lucem quam vocavit diem, et firmamentum quod vocavit coelum, et solem et lunam et caetera sidera; verum etiam ligna et herbas, et in aquis ac terris quaecumque mortalia, et creavit Deus summe bonus, et vidit quia bona sunt in genere atque ordine suo. Nec timulibrum, futuros impios reprehensores, vaniloquos, et mentis seductores, primitus suae, deinde aliorum, quos delectat blasphema loquacitas: quia et ipsos in quantum homines sunt, in quantum corpore atque anima rationali constant, in quantum membra corporis eorum suis distinguuntur officiis, et concordis
Abbreviated transcription (Latin):
lia sint eis quib sola mortalitas potest
ꝑfectȩ beatitudinis implere m̃surã:
habent tam̃ ꝓpriũ decoris locũ in
pulchritudine tempoꝵ: s maior est¬
quã humanꝰ sensus. quo talis pulcͥ¬
tudo sentit᷑. fides tam̃ illa quȩ dõ
suo dicit. omĩa in mensura ce nume¬
ro ce pondere constitiusti: quamuiᷤ
amore uiuendi conditionẽ mortis
exhorreat: ereatorẽ tam̃ om̃iũ bono¬
rum etiã de bonis mortalibꝰ laudat.
Nam iste ipse qui rep̾hendit nec dm ẽẽ
credit. cuiꝰ terrena oꝑa uidet ẽẽ mor¬
talia: eundẽ sermonẽ suũ qͥ usq ad eo
illi placuit. ut eũ litteris memoriȩq
mandaret. nͥ uocib ad sua quoq u̾ba
ꝑtinentib ce incipientib. tam̃ &e defi¬
cientib implere ñ poss: ita pulchritu¬
dinem disputationis. qua uult ꝑsua¬
dere quicqͥd oritur et morit᷑ bonũ ẽẽ
non posse. nͥ orientib ce morientib sil¬
labis ñ potuit explicare. Qd̾ gͦ mirũ.

Expanded text:
lia sint eis quibus sola immortalitas potest lia sint eis quibus sola immortalitas potest perfectae beatitudinis implere mensuram; habent tamen proprium decoris locum in pulchritudine temporum: sed major quam humanus est sensus, quo talis pulchritudo sentitur. Fides tamen illa quae Deo suo dicit, Omnia in mensura, et numero, et pondere constituisti , quamvis amore vivendi conditionem mortis exhorreat, Creatorem tamen omnium bonorum etiam de bonis mortalibus laudat. Nam iste ipse qui reprehendit, nec Deum esse credit, cujus terrena opera videt esse mortalia, eumdem sermonem suum, qui usque adeo illi placuit, ut eum litteris memoriaeque mandaret, nisi vocibus ad sua quaeque verba pertinentibus, et incipientibus tamen et deficientibus, implere non posset: ita pulchritudinem disputationis, qua vult persuadere, quidquid oritur et moritur bonum esse non posse, nisi orientibus et morientibus syllabis non potuit explicare. Quid ergo miru
Abbreviated transcription (Latin):
est. non tam̃ nͥ in bona: qm̃ non nocet nͥ
minuendo qd̾ bonũ est. Ac ꝑhoc bona
sine malis ẽẽ possunt. sicut ipse ds̃ ce
queꝙ suꝑiora celestia: mala u sine bonĩ
esse ñ possunt. Si enĩ nichil nocent: ma¬
la ñ sunt. Si aũt nocent: bonũ minu¬
unt. Et si amplius nocent: habent ad¬
hue bonũ qd̾ minuant. Rsi totũ ꝯsuman:
nichil naturȩ remanebit cui noceat᷑.
Ac ꝑ hoc nec malũ erit a quo noceat᷑:
quando natura defuerit. curꝰ bonũ
natura hoc est substantia prorsus
ad nichilũ redigatur. disputatio sub¬
tilissima ẽ: s fides ueracissime dõ can¬
tat. Mutabis ea &e mutabunt᷑: tu aũ
idem ipse es. Nec facit gͥ nec regit mu¬
tabilia bona: nͥ immutabile bonum.
qd̾ est ds̃. Porro bona mutabilia ꝓꝑtẽa
bona sunt: qͥa a sũmo bono facta suñ.
ꝓꝑtẽa mutabilia: qͥa ñ de se ipso. s de ni¬
chilo facta funt. Quã obrem & ipsa
mortalia. quãus ex alia parte pena¬

Expanded text:
est; non tamen nisi in bona, quoniam non nocet nisi est; non tamen nisi in bona, quoniam non nocet nisi minuendo quod bonum est. Ac per hoc bona sine malis esse possunt, sicut ipse Deus, et quaeque superiora coelestia: mala vero sine bonis esse non possunt. Si enim nihil nocent, mala non sunt: si autem nocent, bonum minuunt: et si amplius nocent, habent adhuc bonum quod minuant: et si totum consumunt, nihil naturae remanebit cui noceatur; ac per hoc nec malum erit a quo noceatur, quando natura defuerit, cujus bonum natura, hoc est, substantia prorsus ad nihilum redigatur, disputatio subtilissima est. Sed fides veracissima Deo cantat: Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es . Nec fecit igitur, nec regit mutabilia bona, nisi immutabile bonum, quod est Deus. Porro bona mutabilia propterea bona sunt, quoniam a summo bono facta sunt; propterea mutabilia, quia non de ipso, sed de nihilo facta sunt. Quamobrem et ipsa mortalia, quamvis ex aliqua parte poena
Abbreviated transcription (Latin):
in cęlo & in t̾̃ra. quȩ ñ solũ illi a quo
sunt condita. s nec it̾ se oportebat.
ẽẽ equalia: &e ido sunt omĩa bona.
Nam si eeñt ȩqualia: unũ genꝰ bonoꝵ
eẽt non omĩa. Nunc uͦ ido sunt omĩa
bona. qͥa sunt alia aliis meliora: &
bonitas inferioꝵ. addit᷑ laudib meli¬
oꝵ: & in rerũ bonarũ inequalitate
ipsa ẽ iocunda gradatio: uͥ minorũ
om̃s bonas ꝑse ipsa alicubi ẽẽ ñ pos¬
sunt: aut supplicia peccatoꝵ. quȩ
de iusticiȩ pulchritudine ueniunt.
S ipsa qͦq uitia: testimoniũ ꝑhibent
bonitati naturaꝵ. Qd̃ enĩ malũ ẽ ꝑ
uitiũ: ꝓfecto bonũ est ꝑ naturam.
U itium qͥppe contra naturã est: qͥa
naturȩ nocet. Nec noceret: nͥ bonũ
eiꝰ minueret. Non est gͦ malũ: nisi
priuatio boni. Ac ꝑ hoc nusquã est
nisi in re aliqͣ bona. & si ñ sumine
bona: qm̃ summe bona in cõmuta¬
bilis & immutabilis ꝑseuerat. ut ds¬

Expanded text:
in coelo et in terra. Quae non solum illi a quo in coelo et in terra. Quae non solum illi a quo sunt condita, sed nec inter se esse oportebat aequalia: et ideo sunt omnia. Nam si essent aequalia, unum genus bonorum esset, non omnia. Nunc vero ideo sunt omnia bona, quia sunt aliis alia meliora, et bonitas inferiorum addit laudibus meliorum: et in rerum bonarum inaequalitate ipsa est jucunda gradatio, ubi minorum bonas per se ipsa alicubi esse non possunt; aut supplicia peccatorum, quae de justitiae pulchritudine veniunt. Sed ipsa quoque vitia testimonium perhibent bonitati naturarum. Quod enim malum est per vitium, profecto bonum est per naturam. Vitium quippe contra naturam est, quia naturae nocet: nec noceret, nisi bonum ejus minueret. Non est ergo malum nisi privatio boni. Ac per hoc nusquam est nisi in re aliqua bona: et si non summe bona, quoniam summe bona incorruptibilis et immutabilis perseverat, ut D
Abbreviated transcription (Latin):
Nimis aut̃ de dõ male sentit. qͥ ꝓꝑt̾ea
esse ñ cognoscit. Ita enĩ ille ñ erit
summũ s infimũ bonũ: si quieqͥd
deo minꝰ est. ĩa non ẽ bonũ. Porro si
in reb quas condidit. ea quȩ sunt
prima bona ualde sunt imparia con¬
ditori. qͥa ille fecit. hȩc facta st̃: ꝓfe¬
cto qui talib ñ eguit ad augendã be¬
atitudinẽ suã: multominꝰ inferioribꝰ
atq om̃ino infimis eguisse credendꝰ ẽ
quȩ tam̃ fecit: tanquã bonoꝵ om̃iũ
stria: eoꝵꝙ terrestriũ quȩ uident᷑ ex¬
igua. dm̃ creare & creasse sic indicat
cum dicit. Si gͦ fenũ agri qd hodie ẽ.
&e eras in clibanũ mittit᷑. ds̃ sic uestit:
quantomagis uos minime fidi: Hirꝰ
itaq idem d̾s est. institutor eeli &e t̾re
stellaꝵ & herbaꝵ: quicqͥd mensura. for¬
ma. ordine suo constat in cęlo & in t̃¬
ra: quicqͥd uiuit in cęlo & in t̾ra. qͥcqͥd
sentit in cȩlo & in tra: quicqͥd intellig̃

Expanded text:
Nimis autem de Deo male sentit, qui propterea Nimis autem de Deo male sentit, qui propterea esse cognoscit. Ita enim non erit ille summum, sed infimum bonum, si quidquid eo minus est, jam non est bonum. Porro si in rebus quas condidit, ea quae sunt prima bona valde sunt imparia Conditori, quia ille fecit, haec facta sunt; profecto qui talibus non eguit ad augendam beatitudinem suam, multo minus inferioribus atque omnino infimis eguisse credendus est. Quae tamen fecit tanquam bonorum omnium stria, eorumque terrestrium quae videntur exigua, Deum creasse et creare sic indicat, cum dicit: Si ergo fenum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis votque idem Deus est institutor coeli et terrae, stellarum et herbarum, quidquid mensura, forma, ordine suo constat in coelo et in terra, quidquid vivit in coelo et in terra, quidquid sentit in coelo et in terra, quidquid intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
mitio fec̃ ds ñ existimanᷤ ĩpiũ si cͤdat᷑ d̾s hab̾e
initiũ. s ñ hab̾e pͥncipiũ. S̾ suta ẽ em̃det᷑ hoc
auctore eũgłiũ. uͥscͥꝑtũ ẽ. In pͥncipio erat u̾b̾u.
enisne quoidem ds̃ ẽẽ cȩpit: Dicat
hic si placet. etiã ilła diffinitiũã suã
ubi audit in pͥncipio erat uerbũ:
dicat ẽ hic si audet nulłu ẽẽ pͥncipi¬
um sine fine: ut ab ipsis etiã mani¬
cheis qui eũ fortasse qͥa inimicũ le¬
gi ꝓpħ̃isꝙ repiunt qͥ libentissime
legunt: iudicet᷑ insanꝰ. Quia uͦ dis¬
plicet ei ds̃. qui fecit. mund̾u: cur ñ
displicet ꝑ quẽ factus ẽ mundus:
De xp̃o enĩ seriptũ est. In hoc mundo
telligat itaq dm̃ facere bona posse:
bonis aũ a se factis egere ñ posse̾. Un¬
de nec faciendis eguit. qͥ factis non
eget: s summe bonus fecit omĩa qͥd̾e
sibi imparia: s tam̃ bona. Donũ qͥppe
etiam ñ suminũ immo uͦ etiã infi¬
mum: nͥ a summo bono ẽẽ ñ posset.

Expanded text:
 non existimans impium, si credatur Deus habere initium, sed non habere principium. Quod si ita est, emendetur hoc auctore Evangelium, ubi scriptum est: In principio erat Verbum. Ejusne quo idem Deus esse coepit? Dicat hic, si placet, etiam illam definitivam suam, ubi audit, In principio erat Verbum: dicat etiam hic, si audet, Nullum est principium sine fine; ut ab ipsis etiam Manichaeis, qui eum fortasse, quia inimicum Legi Prophetisque reperiunt, libentissime legunt, judicetur insanus. Quia vero displicet ei Deus qui fecit mundum, cur non displicet per quem factus est mundus? De Christo enim scriptum est: In hotelligat utique Deum facere bona posse, bonis autem a se factis egere non posse: unde nec faciendis eguit, qui factis non eget. Sed summe bonus fecit omnia, sibi quidem imparia, sed tamen bona. Bonum quippe etiam non summum, imo vero etiam infimum, nisi a summo bono esse non posset.
Abbreviated transcription (Latin):
audet dicere de hominiᷤ redẽptore:
Et si eiꝰ p̃cepta contempserit: pena
et̾nȩ mortis plectetur ultore eodẽ
ipso scilicet. Nam in qũe aliũ nͥ in
xp̃m. hec maledicta iste nesciens iacu¬
latur: quando quidẽ ille ait. si cre¬
deretis moysi crederetis & mͥ. de me
enim ille scripsit: Qdͥ enĩ pat̃ sine filio.
uł tunc fecit: uł unquã facit: Si gͦ

Expanded text:
audet dicere de hominis redemptore? audet dicere de hominis redemptore? Et si ejus praecepta contempserit, poena aeternae mortis plectetur, ultore eodem ipso scilicet. Nam in quem alium nisi in Christum haec maledicta nesciens iste jaculatur? Quandoquidem ille ait: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi: de me enim ille scripsit . Quid enim Pater sine Filio, vel tunc fecit
Abbreviated transcription (Latin):
continge̾t p̃uidiss: potest hoc ce de
xp̃o dicere. qui talentũ dedit homuini
nichil acqͥsituro: qd̃ ꝑꝑtẽa utiq dede
ut ille sua pigritia ñ acquireret::
hoc non p̃sciuit ille qui dedit: Si¬
cere etiã potest: ñ implesse de hoc lu¬
cro xp̃m. qd̾ magnoꝑe cogitauit.
P otest & illud terciũ ad maledictũ se
conuertisse suꝑatũ. qd̵ dixit. ligate
illi manꝰ c pedes & ꝓicite eũ in te¬
nebras exteriores: sicut de adam
dictũ est. ut a ligno uitȩ seꝑat᷑. mor¬
te etiã corꝑis plecteretur. Huic enĩ
homini deserto deficientis maledi¬
ctum: uidetur potentis imꝑium.
cupiebat efficere: dicat emulum ac
maliciosũ. qd̾ seruo suo inuiderit.
lucem & salutẽ: quẽ ꝓici iussit in te¬
nebras. uͥ eẽt fletꝰ &e stridor dentiũ.
Si aũt de xp̃o ista ñ dicit. ne hoc mͦ
se indicet ñ esse. xꝑianũ: cur audoe
dicere de hominis conditore. ce
peccati merito dampnatore. qd̾ ñ

Expanded text:
contingeret providisset: potest hoc et de contingeret providisset: potest hoc et de Christo dicere, qui talentum dedit homini nihil acquisituro; quod propterea utique dederut ille sua pigritia nihil acquireret, hoc non praescivit ille qui dedit? dicere etiam potest, non implesse de hoc lucro Christum quod magnopere cogitavit. Potest et illud tertium, ad maledictum se convertisse superatum, quoniam dixit, Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores : sicut de Adam dictum est, ut a ligno vitae separatus morte etiam corporis plecteretur . Huic enim homini diserto, deficientis maledictum, videtur potentis imperiumcupiebat efficere: dicat aemulum ac malitiosum, quod servo suo inviderit lucem ac salutem, quem projici jussit in tenebras, ubi esset fletus et stridor dentium. Si autem de Christo se judicet non esse Christianum; cur audet dicere de hominis conditore, et peccati merito damnatore, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ illo uitȩ qd ẽ in spũali paracdy¬
so. nͥ alerentur animȩ beatoꝵ: ñ ꝓ mu¬
nere pietatis & fidelissimȩ confessionis.
latronis animȩ credentis in xp̃m. le¬
geremꝰ paradẏsũ eodem die fusse con¬
cessum. Am̃ inqͥt dico tͥ: hodie mecũ
eris in paradyso. Esse aũt ibi cũ xp̃o:
hoc est ẽẽ cũ uitȩ ligno. Ipse qͥppe ẽ
sapientia: de qua ut suꝑius cõmemo¬
raui seriptũ est. Lignũ uitȩ ẽ: ample¬
ctentib eã. Nunqͥd &e hoc refellenduẽ.
qd̃ uelut. acute ut sibi uidet᷑ irridet
primo dm ñ p̾scisse qd̾ contigit. demn¬
de implere ñ ualuisse qd̾ magnopere
cogitauit: tercio ad maledictũ se con¬
uertisse suꝑatũ. Hnde seit d̾m ñ p̾scisse
qd̾ contigit: An qͥa contigit. Quimim¬
mo si ñ contigiss. nullomͦ id p̾sciss fu¬
turum: qͥa ñ erat futurũ. Aut si pu¬
tat ꝓꝑt̾ea non p̾scisse. qͥa si p̾sciss. ne

Expanded text:
tamen illo vitae, quod est in spirituali paraditamen illo vitae, quod est in spirituali paradiso, nisi alerentur animae beatorum, non, pro munere pietatis et fidelissimae confessionis, latronis animae credentis in Christum legeremus paradisum eodem Dei munere fuisse concessum: Amen, inquit, dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Esse autem ibi cum Christo, hoc est esse cum vitae ligno. Ipse est quippe sapientia, de qua, ut superius commemoravi, scriptum est, lignum vitae est amplectentibus eam . Nunquidnam et hoc refellendum est quod velut acute, ut sibi videtur, irridet: primo Deum non praescisse quod contigit; deinde implere non valuisse quod magnopere cogitavit; tertio ad maledictum se convertisse superatum. Unde scit Deum non praescisse quod contigit? an quia contigit? quinimo si non contigisset, nullomodo id praescisset futurum, quia non erat futurum. Aut si putat non praescisse, quia si praescisset, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ex eis asꝑa quȩ ibi legunt᷑ ad cõmendan¬
dam seueritatẽ łi & de litteris ȩugłicis
atq apłicis lenia quȩ ibi legunt᷑. ad com
mendandã bonitatẽ cłr: &e apud homineᷤ
imꝑitos hinc erigunt errorẽ. inde quert̃
fauorem: quasi difficile sit. ut quis quã
similit̃ blasphemꝰ atq impiꝰ eo modo
aduersetur nouo testam̃to quo isti ue¬
teri. carpens de uetere quib ibi com¬
mendatur dĩ bonitas. & e contrario de
nouo quib ibi cõmendatur di seueri¬
tas: & clamet inuidiosus atq uenenos.
Ec̃ce qui d̾s colendus ẽ misericors &e mi¬
serator. longaninus &e multȩ misediȩ:
qui ñ in finẽ irascetur. neq in ęt̾num cõ¬
minabitur: qui ñ scd̾m peccata nr̃a fe¬
cit nob̾. neq scł̃m iquitates nr̃as
retribuit nob̃. s qntum distat orienᷤ
ab occidente longe fecit a nobis pec¬
cata nr̃a. qui sicut miseratur pater
filios. sic miseratur timentes se: qͥ dicit

Expanded text:
ex eis aspera quae ibi leguntur ad commendanex eis aspera quae ibi leguntur ad commendandam severitatem Dei; et de Litteris evangelicis atque apostolicis lenia qumendandam bonitatem Dei: et apud homines imperitos hinc ingerunt horrorem, inde quaerunt favorem: quasi difficile sit ut quisquam similiter blasphemus atque impius eo modo adversetur Novo Testamento, quo iste Veteri, carpens de Vetere quibus ibi commendatur Dei bonitas, et e contrario de Novo quibus ibi commendatur Dei severitas; et clamet invidiosus atque venenosus: Ecce qui Deus colendus est, misericors et miserator, longanimis et multae misericordiae; qui non in finem irascetur, neque in aeternum indignabitur; qui non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis; sed quantum distat oriens ab occidente, longe fecit a nobis peccata nostra; qui sicut miseratur pater filios, sic miseratur timentes se ; qui dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
hanc utiłe di cõminationem tanqu̾ã
facinoris auidam. & ut dicit in sola
crudelitate mali tantummͦ głantẽ
uanꝰ et uesanus exhorreat: qͥd aut
quantũ ualet uerbis comꝑta dicen¬
tis. discedite a me maledicti in ignẽ
ȩternũ. qui p̾paratus ẽ diabolo & an¬
głis eiꝰ: Ibi non sanguine inebriabun¬
tur sagittȩ. s ñ satiabunt᷑ m̃bris õĩb
fłamȩ. Nec carnes gladiꝰ manduca¬
bit. sensum doloris citius auferens
mortuis. quã inferens uulneratis: s
nemo eruciatib saltem moriendo sub¬
trahitur: ne in moriente simul etiam
ipsa pęna moriatur. Cur ñ hic dicit :
colendũne istũ. an potiꝰ execrandum
fugienduq eẽ dicimꝰ. An timet de
xp̃o ista dicere. ne ipsiꝰ ignis ȩt̾̃ni sup¬
plicium ñ euadat. quo ille impios p̾¬
parat mittere: & ignorat miser hȩc
dicendo de dõ ꝓph̾aꝵ. de ipso se dice¬
re. cuiꝰ tam tremencdã seueritatem
in eugłio formidat offendere: Repre¬

Expanded text:
hanc utilem Dei comminationem tanquam hanc utilem Dei comminationem tanquam facinoris avidam, et, ut dicit, in sola crudelitate malis tantummodo gloriantem, vanus et vesanus exhorreat; quid aut quantum valet, verbis comparata dicentis, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Ibi non sanguine inebriabuntur sagittae; sed non satiabuntur membris omnibus flammae: nec carnes gladius manducabit, sensum doloris citius auferens mortuis, quam inferens vulneratis; sed nemo cruciatibus saltem moriendo subtrahitur, ne in moriente simul etiam ipsa poena moriatur. Cur colendum ne istum, an potius exsecrandum fugiendumque esse dicemus? An timet de Christo ista dicere, ne ipsius ignis aeterni supplicium non evadat, quo ille impios praeparat mittere? Et ignorat miser haec dicendo de Deo prophetarum, de ipso se dicere cujus tam tremendam severitatem in Evangelio formidat offendere. Repre
Abbreviated transcription (Latin):
bras exteriores: ibi erit fletꝰ &e stridor
ñ habuisse nuptiałe: qm̃ ista parua ma¬
gnaꝵ signa st̃ rerũ. Sic gͦ sacͥficia uisibilra
cũ sint in t̾renis reb exigua. magnaꝵ¬
qm̃ diuinarũ signa st̃ rerũ: in qͥb filii sa¬
cerdotis se. ipsi dõ. cuiꝰ honor in sacͥficiis
attendit᷑ p̃ferebant. Non aũ ille. uiua se
p̃tulit sponso. s tantũ ñ ꝯgruit: qͥa nupti¬
alem tunicã ñ habebatꝰ. Uerũptñ int̾ ip
sas qͥb utrũq uindicatũ ẽ ille qͥd distet
adu̾tit. qm̃ꝙ incorꝑalit ista illa uineat in¬
delligit: qui corporalib temporalibus.
est de misticis significationib sacri¬
ficioꝵ uestisꝙ nuptialis. inconuenien¬
ter carnalib sensib uelle conculca¬
re sermonẽ: Ecce qd̾ ẽ manifestiꝰ
ꝓferamꝰ Euangłium legi ueteri cõpa¬
rans dñs. & ñ illud malũ qd̾ homineᷤ
ante. didicerant. s qd̃ ipse. docebat.

Expanded text:
bras exteriores; ibi erit fletus et stridor bras exteriores; ibi erit fletus et stridor iam ista parva magnarum signa sunt rerum. Sic ergo et sacrificia visibilia, cum sint in terrenis rebus exigua, magnarum et divinarum signa sunt rerum: in quibus filii sacerdotis se ipsi Deo, cujus honor in sacrificiis attenditur, praeferebant. Non autem ille conviva se praetulit sponso; sed tantum non congruit, quia nuptialem tunicam non habebat. Verumtamen inter ips, quibus utrumque vindicatum est, ille quid distet advertit, quamque incomparabiliter ista illam vincat intelligit, qui corporalibus et temporalibus est de mysticis significationibus sacrificiorum vestisque nuptialis inconvenientem carnalibus sensibus velle inculcare sermonem? Ecce quod est manifestius proferamus: Evangelium Legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines ante didicerant, sed quod ipse docebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. non sibi consulens s ppło cui re¬
ligio pietasq ꝓfuiss: bello etiam
uindicauit. Ybi dĩ timorẽ. potuer̃t
augere uicturi: ꝑ eoꝵ mortes qͥ fu¬
erant & si senescerent. post ñ longa
tempoꝵ spacia morituri. Mortibus
qͥppe corpoꝵ. legimꝰ etiã alios mor¬
tuos: ñ ꝓpt̾ sua s aliena peccata u¬
bi magis est in dolore cordis plaga
uiuentiũ. quã in resolutione carmͤ
pena morientiũ: uͥ anuȩ de corpo¬
rib exeuntes suas causas habent
qͥa exutȩ. Animarũ uͦ morte: alius ꝓ
alio plectitur nemo. S hec dico qñtũ
estimet iste fuisse peccatũ: qd̾ in con-¬
uiuio nuptiali inuentꝰ est homo no
habens uestem nuptialem: Puto si
humana consideratione ista metiam᷑.
huic aliquantulũ sufficere debuit
erubescere: & ut primũ inuitantis
indignatio ꝓtenderet᷑. uestem muta¬
re compelli: & tam̃ dictũ est ligate il¬
li manꝰ & pedes. & picite eũ in tene¬

Expanded text:
Deus, non sibi consulens, sed populo cui reDeus, non sibi consulens, sed populo cui religio pietasque profuisset, bello etiam vindicavit: ubi Dei timorem potuerunt augere victuri, per eorum mortes, qui fuerant, etsi senescerent, post temporum spatia morituri. Mortibus quippe corporum legimus alios etiam mortuos propter non sua, sed aliena peccata . Ubi magis est in dolore cordis plaga viventium, quam in resolutione carnis poena morientium; ubi animae de corporibus exeuntes suas causas habent quia exutae; animarum vero morte alius pro alio plectitur nemo. Sed hoc dico, quantum existimet iste fuisse peccatum, Quod in convivio nuptiali inventus est homo non habens vestem nuptialem. Puto, si humana consideratione ista metiamur, huic aliquantulum sufficere debuit erubescere, et, ut plurimum invitantis indignatio protenderetur, vestem mutare compelli. Et tamen dictum est: Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tene
Abbreviated transcription (Latin):
geret. bella. cedes. uulnera. funera
sanguinem. longe incõparabilit̃ do
scilicet mitius punientẽ tnͣsitoriis
mortib corpoꝵ: quã fłamis ꝑpetuis
gehennaꝵ. At enĩ ꝓpt̾ea uidetur huic
ds̃ est. crimine crudelitatis arguen¬
dus: qͥa ꝓpt̃ leuissimas causas uł etiã
erubescendas pęn̾ã mortis uł corpora¬
lis inflixit: qd̾ dauid ppłm numeras¬
set: qd̾ infantes sicut iste. dicit filii he¬
ly sacerdotis. de ollis uł cacabis dõ
p̃paratis aliqͥd degustassent. Qua in
re ñ disputo quantũ & quã ꝑnitio¬
sum elationis uitium. tam sco uiro
ut uellet di ppłm numerare subrep¬
serit: eoꝵq mortib ñ uet̾nis. s iam
iamq humana conditione uentu¬
ris. &e celeriter transituris fuerit fla
infantes. ut iste loquit᷑ nesciens qͥd
loquatur: s eiꝰ ȩtatis qua possent ce
deberent ꝓ sacrilego ausu quo se dño
dõ insacrificiis p̾ferebant. digna
cohercitione cohiberi. Qd̃ neglectũ

Expanded text:
geret bella, caedes, vulnera, funera, geret bella, caedes, vulnera, funera, sanguinem, longe incomparabiliter Descilicet mitius punientem transitoriis mortibus corporum, quam flammis perpetuis gehennarum. 30. At enim propterea videtur huic et verus est Deus, crimine crudelitatis arguendus, quia propter levissimas causas vel etiam erubescendas, poenam mortis vel corporalis inflixit; quod David populum numerasset ; quod infantes, sicut iste dicit, filii Heli sacerdotis, de ollis vel cacabis Deo praeparatis aliquid degustassent. Qua in re non disputo quantum et quam perniciosum elationis vitium tam sancto viro, ut vellet Dei populum numerare, subrepserit, eorumque mortibus non aeternis, sed jam jamque humana conditione venturis, et celeriter transituris, fuerit flaginfantes, ut iste loquitur, nesciens quid loquatur; sed ejus aetatis, qua possent et deberent, pro sacrilego ausu quo se Domino Deo in sacrificiis praeferebant, digna coercitione cohiberi: quod neglectum
Abbreviated transcription (Latin):
cedes iste exaggerans. & scolastica ua¬
nitate describens ad blasphemandũ
dm̃. qui talib mortib eos qͥb huiꝰ¬
modi terror utilis fuerat flagella
bat. horrorem incutit mortalibꝰ sen¬
sib: & aliqͥd se agere putat. calces ad¬
uersus stimulũ iaciendo: ut cũ de
morte carnis accusat di ꝓuidentiã:
morte cordis mittatur in gehenn̾ã.
Qs aũt utriuslibet sexus homo uos
mallet gladio trucidari. etiã illo mͦ
quo trucidauit sacerdos finees for¬
nicarios in ipso cõplexu nefariȩ uo¬
luptatis. terribile constituens adu̾s
execrandas libidines ultionis exem¬
quis inquã ñ mallet tali genere
mortis int̾fici. quis ñ postremo igne
consumi. uł ferinis morsib ꝑ ipsa
pudenda laniari: quã mitti inge
ut. post corꝑis interitũ transitoriũ
sequatur in gehenna. sine fine sup¬
plicium: nͥ qͥa testam̃ti utriꝰq unꝰ
est d̾s. possent iudei dicere adu̾sus
huius impietatẽ. quantũlibet ex ag¬

Expanded text:
caedes iste exaggerans et scholastica vacaedes iste exaggerans et scholastica vanitate describens, ad blasphemandum Deum, qui talibus mortibus eos quibus hujusmodi terror utilis fuerat flbat, horrorem incutit mortalibus sensibus, et aliquid se agere putat, calces adversus stimulum jaciendo: ut cum de morte carnis accusat Dei providentiam, morte cordis mittatur in gehennam. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit sacerdos Phinees fornicarios, in ipso complexu nefariae voluptatis , terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemquis, inquam, non mallet tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in geut post corporis interitum transitorium, sequatur in gehenna sine fine supplicium, nisi quia Testamenti utriusque unus est Deus? Nam possent Judaei dicere adversus hujus impietatem, quantumlibet exag