comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum culpas p̃positoꝵ considerant.
contͣ eos audatiores fiant: sed sic si¬
qua ualde sunt eoꝵ praua apud
semetipsos diiudicent: ut tamen
diuino timore constricti. ferre sub
eis iuigum reuerentiȩ ñ reciisent.
Qđ melius ostendimus: si clauid factũ¬
ad medium deducamus. Saul
quippe ꝑsecutor. cum ad purgan¬
dum uentrẽ speluncã fuisset in¬
gressus. illic cum uiris suis da¬
uid inerat: qui iam tã longo tẽ¬
pore ꝑsecutionis eius mala tole¬
rabat. Cumq eũ uiri sui ad feri¬
endum saiile accenderent: fregit
eos responsionib: quia manum
Qui tamen occulte surrexit: & orã
clamidis eius abscidit. Quid enĩ
ꝑ saulem. nisi mali rectores: quid
ꝑ dauid. nisi boni subditi desig¬
nantur.: Sauli igit᷑ uentrẽ pur-¬
gare est. prauos p̃positos concep¬
tam in corde maliciam usq ad oꝑa
miseri odoris extendere: & cogitata
apud se noxia. factis exteriorib ex¬
sequendo monstrare. Quẽ tamen

Expanded text:
cum culpas praepositorum considerant, cum culpas praepositorum considerant, contra eos audaciores fiant; sed sic quae valde sunt eorum prava, apud semetipsos dijudicent, ut tamen divino timore constricti ferre sub eis jugum reverentiae non recusent. Quod melius ostendimus, si David factuad medium deducamus. Saul quippe persecutor cum ad purgandum ventrem speluncam fuisset ingressus, illic cum viris suis David inerat, qui jam tam longo tempore persecutionis ejus mala tolerabat; cumque eum viri sui ad feriendum Saul incenderent, fregit eos reprehensionibus, quia manum Qui tamen occulte surrexit, et oram chlamydis ejus abscidit . Quid enim per Saul nisi mali rectores? Quid per David nisi boni subditi designantur? Saul igitur ventrem purgare, est pravos praepositos conceptam in corde malitiam usque ad opera miseri odoris extendere, et cogitata apud se noxia factis exterioribus exsequendo monstrare. Quem tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Non autẽ dormire sed dormitare est:
quȩ quidẽ rep̃hendenda sunt cogno¬
scere: sed tamen ꝓpter mentis tedium
dignis ea increpationib non em̃dare.
Dormitando uͦ oculus ad plenissimũ
qui preest. malum qđ cognoscit ñ
resecat: ad hoc quandoq neggligen¬
tiȩ suȩ merito ꝑuenit: ut qͥuod a
subiectis delinquitur nec cognoscat.
Ammonendi sunt itaq qui presunt:
ut ꝑ circumspectionis studium ocu-¬
lia: in circiuitu & intus oculis plena
describuntur. Dignũ itaq ẽ. ut cun¬
cti qui presunt. intus atq in circiu¬
tu oculos habeant: quatinus & int̾¬
no iudici. in semetipsis placere stu-¬
deant: & exempla uitȩ exterius pre-¬
bentes. ea etiam quȩ in aliis sunt cor-¬
rigenda dep̾hendant. Ammonendi
sunt subditi. ne p̃positoꝵ suoꝵ uitã
temere iudicent. si quid eos fortasse
agere reprehensibilit̾ uident: ne un¬
de recte mala redarguunt: inde ꝑ
elationis impulsum in ꝓfundiora
mergantur. Ammonendi sunt ne-

Expanded text:
Non autem dormire, sed dormitare est, quae quidem reprehendenda sunt cognoscere, sed tamen propter mentis taedium dignis ea increpationibus non emendare. Dormitando vero oculus ad plenissimum qui praeest, malum quod cognoscit non resecat, ad hoc quandoque negligentiae suae merito pervenit, ut quod a subjectis delinquitur, nec agnoscat. Admonendi sunt itaque qui praesunt, ut per 39 circumspectionis studium oculia in circuitu et intus oculis plena describuntur . Dignum quippe est ut cuncti qui praesunt intus atque in circuitu oculos habeant, quatenus et interno judici in semetipsis placere studeant, et exempla vitae exterius praebentes, ea etiam quae in aliis sunt corrigenda deprehendant. Admonendi sunt subditi, ne praepositorum suorum vitam temere judicent, si quid eos fortagere reprehensibiliter videant, ne unde recte mala redarguunt, inde per elationis impulsum in profundiora mergantur. Admonendi sunt, ne
Abbreviated transcription (Latin):
querat᷑: Neq enĩ deest multiplex con¬
uentꝰ falsoꝵ: si tantũ p̃sentia sit nũmoꝵ.
Testis falsidicꝰ: trib ẽ ꝑsonis obnoxiꝰ. Primũ
deo. qu̾e ꝑuirando contempnit: sequent᷑ iudi¬
ci. quẽ mentiendo fallit: postremo innocenti.
qũe falso testimonio ledit. Testib falsis con¬
iunctiꝰ. tarde mendatii falsitas reperit᷑. Qdͦ
si separati fuerint examine udicantis: cito
manifestant᷑. Nam sic̃ in unitate prauoꝵ
grandis ẽ fortitudo: ita in separatione ma¬
ior infirmitas & fraudulentiȩ cito dep̾hen¬
ditur m̃datiũ: falsidicoꝵ enĩ testimonium

Expanded text:
quaeritur? Neque enim deerit multiplex conventus falsorum, si tantum praesentia sit nummorum. 2. Testis falsidicus tribus est personis obnoxius. Primum Deo, quem perjurando contemnit; secundo judici, quem mentiendo fallit; postremo innocenquem falso testimonio laedit. Testibus falsis convictis, tarde mendacii falsitas reperitur: quod si separati fmanifestantur. Nam sicut in unitate pravorum grandis est fortitudo, ita in separatione major infirmitas. 5. Fraudulentiae cito reprehenditur mendacium, falsidicorum enim testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
siones ꝑ angłos malos. Lxi. De causidicis.
egotioꝵ forensiũ sectatores. ꝓpt̾ ꝓximi
dilectionẽ scłare negotiũ deserere debẽt:
aut certe manente ꝓximi caritate negociũ
sequant᷑ t̾renu̾̃. S qͥa ꝑrarũ ẽ ut int̾ iurgan¬
tes caritas maneat: postponenda ẽ rei causa¬
tio: ut ꝑseueret dilectio. Antiqui forensem
etoquentiã caninã facundiã nuncupabaił.
eo qͦd causidici in certaminib causarũ omis¬
sis quȩ agunt. ueluti canes alterutro sese lã¬
cerant: & iurgia causarũ ad inuirias suas cõ¬
lxii. De oppressorib pauꝑm.

Expanded text:
causidicis. 1. Negotiorum forensium sectatores propter proximi dilectionem saeculare negotium deserere debent, aut certe, manente proximi charitate, negotium sequantur terrenum. Sed quia perrarum est ut inter jurgantes charitas maneat, postponenda est rei causatio, ut perseveret dilectio. 2. Antiqui forensem eloquentiam caninam facundiam nuncupabant, 350 eo quod causidici in certaminibus causarum, omissis quae agunt, veluti canes alterutrum sese lacerant, jurgiaque causarum ad injurias suas comLVII. De oppressoribus pau
Abbreviated transcription (Latin):
testis. qũauis sua falsitate corpori rebq im¬
pediat. animȩ tam̃ nichil mali confert. Erit
autẽ ille apud dm condepnatꝰ: qͥ adũsus in¬
nocentẽ falsum testimoniũ uł dicit: uł di
centib credit. Nam ñ sołu ille reus ẽ qͥ fal¬
rẽ cͥminib prebet. Qui metu potestatis ue¬
eiuedẽ ueritatis iracundiã sͥ celitꝰ ꝓuocant:
qͥa plus ꝑtimeseunt hominẽ: qm diuinã
trepidant᷑ indignationẽ. Beatꝰ cuiꝰ testimo

Expanded text:
testis, quamvis sua falsitate corpori rebusque impediat, animo tamen nihil damni conferet. Erit autem ille apud Deum condemnatus, qui adversus innocentem falsum tesNam non solum ille reus est, qui falrem criminibus praebet. 7. Qui metu potestatis vedem veritatis iracundiam sibi coelitus provocat, quia plus pertimescit hominem quam divinam trepidat indignationem. Beatus c
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ pͥus. & ista non ꝓ se sed pro do scit. Nicbil
obeẽ cuiqm. si ꝑ simplicitatẽ aliqua de elem̃tis
indigne sentiat: dum mͦ de do uera ꝓnuntiet.
Nam qũauis de meorporeis corporeis ꝙ naturis
nequeat quisq disputare: beatũ tam̃ illum
facit iita recta cum fide¬

Expanded text:
m et ista non pro se, sed pro Deo scit. 14. Nihil obesse cuiquam si per simplicitatem anquam de elementis indigne sentiat, dummodo de Deo vera pronuntiet. Nam quamvis de incorporeis corporeisque naturis nequeat quisque disputare, beatum tamen illum facit vita recta cum fide
Abbreviated transcription (Latin):
deum stultꝰ est. Unde & ꝓpħa. Stultꝰ inquit fac¬
tꝰ est omnis homo a scientia sua. Primũ est sci-¬
entiȩ studiũ querere d̾m: deinde honestatẽ
uite cum innocentiȩ oꝑe. Nullus sapientiã
onũ cura contendit. Unde & scriptũ est. Sa¬
pientiam sc̃be in tempore ocii: & qͥ minorat᷑
actu ipse ꝑcipiet eam. Non ad paruȩ intel¬

Expanded text:
Deum stultus est. Unde et propheta: Stultus, inquit, factus est omnis homo a scientia sua . 3. Primum est scientiae studium quaerere Deum, deinde honestatem vitae cum innocentiae opere. 4. Nullus sapientiam onum cura contendit. Unde et scriptum est: Sapientia scribae in tempore otii, et qui minoratur actu, ipse percipiet eam
Abbreviated transcription (Latin):
gentiam sunt: scrutanda ñ sunt. Quieqͥd supͣ
hominis intellectum est: que rendu non est. Con¬
silio aũt diuino reseruandu estiat hoc credat᷑
iusticia. quod diuinȩ placuerit uoluntati.
Non enim poterit ẽẽ inuistũ: qͦd iusto cõplacet
uidici. Om̃is sapientia: scientia & opinione.
consistit. Melior autẽ ex scientia qͣm ex opina¬
tione ueniens sententia: nam illa uera est. ista
dubia. Ad maioris culpȩ cumułu ꝑtinet scire
qͣmqͣm qͦd seqͥ debeat: seqͥ nolle qͦd sciat. U nde
& dñs. Seruus inqͥt sciens uoluntatẽ dñi sui
& ñ faciens digna: plagis uapulabit multis.
& iacob. Scienti inquit bonũ & ñ facienti pec¬
catũ est. S implicitatẽ cũ ignauia uocari stul¬
ticiam: simplicitatẽ uͦ cũ prudentia. uocari
sapientiam. U tile est multa scire: & recte uiuere.
Quod si utrũq ñ ualemꝰ: meliꝰ est ut bene iẽ¬
di studiũ. qͣm multa sciendi sequam̃. Non ꝑ¬
tinere ad beantudinẽ consequendam scientiã

Expanded text:
unt. Quidquid supra hominis intellectum est quaerendum non est. Consilio autem divino reservandum est, ut hoc credatur esse justitia, quod divinae placuerit voluntati. Non enim poterit esse injustum quod justo complacet judici. 8. Omnis sapientia ex scientia et opinatione consistit. Melior est autem ex scientia veniens quam ex opinatione sententia. Nam illa vera est, ista dubia. 9. Ad majoris culpae cumulum pertinet scire quemquam quod sequi debeat, et sequi nolle quod sciat. Unde et Dominus: Servus, inquit, sciens voluntatem Domini sui, et non faciens, digne plagis vapulabit multis . Et Jacobus: Scienti bonum et non facienti, peccatum est . 10. Simplicitatem cum ignavia vocari stultitiam, simplicitatem vero cum prudentia vocari sapientiam. 11. Utile est multa scire et recte vivere. Quod si utrumque non valemus, melius est ut bene vivendi studium quam multa sciendi sequamur. 12. Non pertinere ad beatitudinem consequendam scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
odioꝵs: pax exstinguit᷑ cordium.
Unde bene ꝑ salomonem dicitur.
Qui dimittit᷑ aquã: cap̃t ẽ iurgioꝵ.
A quã quippe dimittere ẽ: linguã
in fluxum eloquii relaxare. Quo
contͣ in bona etiã parte iterũ dicit᷑.
Aqua ꝓfunda: uerba ex ore uiri.
Qui gͦ dimutit aquã caput est
uirgioꝵs: quia qui linguã non
frenat. concordiam dissipat.
Unde e diu̾so scriptũ est. Q im¬
ponit stulto silentiũ: iras miti¬
gat. Quia autẽ multiloquio
quisq seruiens. rectitudinẽ iusti¬
ciȩ tenere nequaquã possit: te-¬
statur ꝓpheta qui ait. Hir lin
hinc salomon iterũ dicit. In mul¬
tiloquio. non effuigies peccatum.
Hinc ysaias ait. cultus iusticiȩ si¬
lentium: uidelicet indicans. qͥa
mens a iusticia desolat᷑: quando
ab immoderata locutione ñ parcit᷑.
hinc iacobus ait. Si quis putat
se religiosum esse. non refrenans
linguam suã. sed sediicens cor suũ:
huius uana est religio. Hinc rur¬

Expanded text:
odiorum, pax tota exstinguitur cordium. odiorum, pax tota exstinguitur cordium. » Unde bene per Salomonem dicQui dimittit aquam, caput est jurgiorum . Aquam quippe dimittere est linguam in fluxum eloquii relaxare. Quo contra in bona etiam parte iterum dicitur: Aqua profunda, verba ex ore viri . Qui ergo dimittit aquam, caput est jurgiorum, quia qui linguam non refrenat, concordiam dissipat. Unde e diverso scriptum est: Qui imponit stulto silentium, iras mitigat . Quod autem multiloquio quisque serviens, rectitudinem justitiae tenere nequaquam possit, testatur Propheta qui ait: Vir linginc quoque Salomon iterum dicit: In multiloquio non deerit peccatum . Hinc Isaias ait: Cultus justitiae silentium , videlicet indicans quia mentis justitia desolatur quando ab immoderata locutione non parcitur. Hinc Jacobus ait: Si quis putat se religiosum esse non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio . Hinc rur
Abbreviated transcription (Latin):
a secreto se intimȩ consideratio¬
nis excliidit. Totã uͦ se insidian-¬
tis hostis uulnerib detegit: qͥa
nulla munitione custodiȩ cir¬
cumcludit. Unde scriptũ est.
Sicut urbs patens. & absq
muroꝵ ambitu: ita uir qui ñ
potest in loquendo cohibere sp̃m
suum. Quia enim silentii murũ¬
non habet: patet immici iaculis
ciuitas mentis. Et cum se ꝑ uer¬
ba extra semecipsam eicit : aꝑtam
se aduersario ostendit. Quã tan¬
to ille sine labore suꝑat: quanto
& ipsa quȩ uincitur contͣ semet¬
ipsam ꝑ multiloquiũ pugnat.
Plerumq autẽ quia ꝑ quosdam
gradũs desidiosa mens in lapsũ
casus impellitur: dũ ociosa caue¬
re uerba neggligimus. ad noxia
ꝑuenimus : ut prius loqui alie¬
na libeat. postinodũ detractio¬
nib eoꝵ uitã de quib loquit᷑
mordeat: ad extremum uͦ usq ad
aꝑtas lingua contumelias erũ¬
pat. Hinc seminant᷑ stimuli:
oruntur rixȩ: accendunt᷑ faces

Expanded text:
a secreto se intimae consideratioa secreto se intimae considerationis excludit. Totam vero se insidiantis hostis vulneribus detegit, quia nulla munitione custodiae circumcludit. Unde scriptum est: Sicut urbs patens et absque murorum ambitu, ita vir qui non potest in loquendo cohibere spiritum suum . Quia enim murum silentii non habet, patet inimici jaculis civitas mentis; et cum se per verba extra semetipsam ejicit, apertam se adversario ostendit. Quam tanto ille sine labore superat, quanto et ipsa quae vincitur, contra semetipsam per multiloquium pugnat. Plerumque autem quia per quosdam gradus desidiosa mens in lapsum casus impellitur, dum 55 otiosa cavere verba negligimus, ad noxia pervenimus; ut prius loqui aliena libeat, postmodum detractionibus eorum vitam de quibus loquitur mordeat, ad extremum vero usque ad apertas lingua contumelias erumpat. oriuntur rixae, accenduntur faces
Abbreviated transcription (Latin):
sanda sunt tempora: ne aut cũ
stringi lingua debet. ꝑ uerba in¬
utilit diffluat: aut cum loqui
utilit potest. semetipsam pigre
diam ori meo: & ostium circum¬
stantiȩ labiis meis. Hon enim
poni ori suo parietẽ. sed ostium
petit : qđ uidelicet aꝑitur & clau¬
ditur. Unde & nobis caute dis¬
cendum est. quatinus os discre-¬
tum. & congruo tempore uox aꝑ¬
iat: & rursum congruo. tacitur.¬
nitas claudat. At contͣ ammo¬
nendi sunt multiloquio uacan¬
tes. ut uigilant̃ aspiciant: a qͣn¬
to rectitudinis statu depeunt.
dum ꝑ multiplicia uerba dila¬
buntur. Humana etenĩ mens
aquȩ more & circumclusa ad su-¬
piora colligitur. qͥa & illud re¬
petit. unde descendit: & relaxata
deꝑit. quia se ꝑ iinfuna inutilit᷑
spargit. Quot enim suꝑuacius
uerbis a silentii sui censuira dis¬
sipatur : quasi tot riuis extra
se diicitur. Unde & redire in¬
terius ad sui cognitionẽ ñ sufficit.
quia ꝑ multiloquium sparsa.

Expanded text:
sanda sunt tesanda sunt testringi lingua debet, per verba inutiliter defluat, aut cum loqui utiliter potest, semetipsam pigre diam ori meo, et ostium circumstantiae labiis meis . Non enim poni ori suo parietem, sed ostium petit, quod videlicet aperitur et clauditur. Unde et nobis caute dicendum est, quatenus os discretum et congruo tempore vox aperiat, et rursum congruo taciturnitas claudat. At contra abmonendi sunt multiloquio vacantes, ut vigilanter aspiciant a quanto rectitudinis statu depereunt, dum per multiplicia verba dilabuntur. Humana etenim mens aquae more circumclusa ad superiora colligitur, quia illud repetit unde descendit; et relaxata deperit, quia se per infima inutiliter spargit. Quot enim supervacuis verbis a silentii sui censura dissipatur, quasi tot rivis extra se ducitur. Unde et redire interius ad sui cognitionem non sufficit, quia per multiloquium sparsa,
Abbreviated transcription (Latin):
tacent: ne int̾ molesta quȩ tolerãt.
dum linguam tenent. uim doloris¬
exaggerent. Ammonendi enim st̃.
ut si ꝓximos sicut se diligunt. mi-¬
nime illis taceant. unde eos iuste
rep̾hendunt. Hocis enim medica-¬
mine utrorunq saluti concurrit᷑:
dum & ab illo qui infert. actio pra¬
ua compescitur: & ab hoc qui sus-¬
tinet doloris feruor uiilnere ap-¬
to temꝑatur. Qui enim ꝓximors
mala respiciunt. & tam̃ in silentio
linguam premunt: quasi conspe-¬
ctis uulnerib usum medicaminis
subtrahunt: & eo mortis auctores
fiunt: quo uirus qđ poterant cu-¬
rare noluerunt. Lingua itaq
discrete frenanda est: non insolu-¬
bilit̾ obliganda. Scriptũ nãq ẽ.
Sapiens tacebit usq ad tempus: ut
nimirum cũ oportunum conside-¬
rat. postposita censura silentii.
loquendo quȩ congruunt. in
usum se utilitatis impendat. Et
rursum scriptum est. Lempꝰ ta¬
cendi: & tempus loquendi. Dis-¬
crete quippe ucissitudinũ pen-¬

Expanded text:
tacent, ne inter molesta quae tolerant, tacent, ne inter molesta quae tolerant, dum linguam tenent, exaggerent. Admonendi sunt enim ut si proximos sicut se diligunt, minime illis taceant unde eos juste reprehendunt. Vocis enim medicamine utrorumque saluti concurritur, dum et ab illo qui infert actio prava compescitur, et ab hoc qui sustinet doloris fervor vulnere aperto temperatur. Qui enim proximorum mala respiciunt, et tamen in silentio linguam premunt, quasi conspectis vulneribus usum medicaminis subtrahunt, et eo mortis auctores fiunt, quo virus quod poterant curare noluerunt. Lingua itaque discrete frenanda est, non insolubiliter obliganda. Scriptum namque est: Sapiens tacebit usque ad tempus , ut nimirum cum opportunum considerat, postposita censura silentii, loquendo quae congruunt, in usum se utilitatis impendat. Et rursum scriptum est: Tempus tacendi, et tempus loquendi . Discrete quippe vicissitudinum pen
Abbreviated transcription (Latin):
exhibere: ut plus ex cogitationib
occultum iudicium. quã ex ser¬
monib reprehensionẽ metuant
proximoꝵ. Scriptum namq est.
fili mi aitende sapientiam meam:
& prudentiȩ meȩ inclina aurẽ
tuam: ut custodias cogitationes.
Hil quippe in nobis est̾. corde fu¬
gatius: quod a nobis totiens
recedit: quotiens ꝑ prauas cogi¬
tationes defluit. Hinc etenim
psalmista ait. Cor meum dere-
liquit me. Hinc ad semetipsum
rediens ait. Inuenit seruus tuus
cor suum: ut oraret te. Cum gͦ
cogitatio ꝑ custodiã restringitur:
cor qđ fugere consueuit inuenit᷑.
Plerumq autẽ nimis taciti cum
nonnulla iniusta patiuntur:
eo in acriorem dolorem ꝓdeunt.
quo ea quȩ sustinent non loquunt᷑.
Llam si illatas molestias tranquille lin¬
gua ediceret: mens a conscientiȩ do-¬
lore aliena remaneret. Hulnera
enim clausa plus cruciant. Nam
cum putredo quȩ interius feruet
eicitur: ad salutẽ dolor aꝑitur.
Scire gͥ debent qui plusqͣm expedit

Expanded text:
exhibere, ut plus ex cogitationibus exhibere, ut plus ex cogitationibus occultum judicium quam ex sermonibus reprehensionem metuant proximorum. Scriptum namque est: Fili mi, attende sapientiam meam, et prudentiae meae inclina aurem tuam, ut custodias cogitationes . Nil quippe in nobis est corde fugacius, quod a nobis toties recedit, quoties per pravas cogitationes defluit. Hinc etenim Psalmisliquit me . Hinc ad semetipsum rediens dicit: Invenit servus tuus cor suum, ut oret te . Cum ergo cogitatio per custodiam restringitur, cor, quod fugere consuevit, invenitur. Plerumque autem nimis taciti, cum nonulla injusta patiuntur, eo in acriorem dolorem prodeunt, quo ea quae sustinent non loquuntur. Nam si illatas molestias tranquillae linguae sermone dicerent, a conscientia dolor emanaret. Vulnera enim clausa plucum putredo, quae interius fervet, ejicitur, ad salutem dolor aperitur. Scire debent qui plusquam expedit
Abbreviated transcription (Latin):
lit ammonendi sunt nimis
taciti: atq alit̾ multilo quio
uacantes. In sinuari namq
nimis tacitis debet: quia dũ
queda uicia in cauti fugiunt.
occulte deteriorib implicantur.
Nam sepe linguã quia immode¬
ratius frenant. in corde grauiꝰ
multiloquium tolerant: ut eo
plus cogitationes in mente fer¬
ueant: quo illas uiolenta custo¬
dia indisereti silentii angustant.
Quş plerumq tanto latius deflu¬
unt: quanto se esse securius es¬
timant. quia foris a rep̃hensori¬
b non uident᷑. Unde ñnunqͣm
mens in suꝑbiã extollit᷑: & quos
loquentes audit. quasi infirmos
despicit. Cumq os corporis clau¬
dit: quantum se uitiis suꝑbiendo
aꝑiat. non cognoscit. Linguam
etenim p̃mit. mentẽ eleuat: &
cum suã nequitiam minime con¬
siderat: tanto apud se cunctos
liberius. quanto & secretius accu¬
sat. Ammonendi sunt gͥ nimis
taciti. ut scire sollicite stiideant.
non solum qualis foris ostendere
s etiam quales se debeant intus

Expanded text:
liter admonendi sunt nimis taciti, atque aliter multiloquio vacantes. Insinuari namque nimis tacitis debet, quia dum quaedam vitia incaute fugiunt, occulte deterioribus implicantur. Nam saepe linguam quia immoderatius frenant, in corde gravius multiloquium tolerant; ut eo plus cogitationes in mente ferveant, quo illas violenta custodia indiscreti silentii augustat. Quae plerumque tanto latius diffluunt, quanto se esse securius aestimant, quia foris a reprehensoribus non videntur. Unde nonnunquam mens in superbiam extollitur, et quos loquentes audit, quasi infirmos despicit. Cumque os corporis claudit, quantum se vitiis superbiendo aperiat non agnoscit. Linguam etenim premit, mentem elevat; et cum suam nequitiam minime considerat, tanto apud se cunctos liberius, quanto et secretius accusat. Admonendi sunt igitur nimis taciti, ut scire sollicite studeant, non solum quales foris ostendere, sed etiam quales se debeant intus
Abbreviated transcription (Latin):
uigore non constringitur. cupidi¬
tatis insimȩ acumine sauciatur:
ut quo se ꝑ disciplinã ligare dissi¬
mulat: eo se esuiriens ꝑ uolupta¬
tum desideria spargat᷑. Hinc ab
eode salomone rursũ scribitur.
n desideriis est omnis ociosus.
Hinc ipsa ueritate predicante. uno
quidẽ exeunte spũ. munda domꝰ
dicit᷑: sed multiplicius redeunte
dum uacat occupatur. Plerumq
piger dum necessaria agere ne¬
gligit. queda sibi difficilia oppo¬
nit: quedã uͦ incaute formidat:¬
& dum quasi inuenit qđ uelut
iuste mẽtuat: ostendit quod in¬
otio quasi ñ iniuste torpescat.

Expanded text:
vigore non constringitur, cupidivigore non constringitur, cupiditatis infimae fame sauciatur; ut quo se per disciplinam 56 ligare dissimulat, eo se esuriens per voluptatum desideria spargat. Hinc ab eodem rursus Salomone scribitur: In desideriis est omnis otiosus . Hinc ipsa Veritate praedicante , uno quidem exeunte spiritu munda domus dicitur, sed multiplicius redeunte dum vacat occupatur. Plerumque piger dum necessaria agere negligit, quaedam sibi difficilia opponit, quaedam vero incaute formidat; et dum quasi invenit quod velut juste metuat, ostendit quod inotio quasi non injuste torpescat.
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ ammonendi sunt pigri: atq
alit̾ precipites. Illi namq sua¬
dendi sunt. ne agenda bona du
differunt amittant: isti uͦ ãmo-¬
nendi sunt. ne dũ bonoꝵ tempꝰ
incaute festinando p̃ueniunt:
eoꝵ merua immiitent. Pigͥs itaq
intimandum est. qđ sepe dũ opor¬
tiine agere quȩ possumus nolu-¬
mus: paulopost cũ uolumus non
ualemus. Ipsa quippe mentis de¬
sidia dũ congruo feruore ñ accen¬
ditur. a bonoꝵ desiderio funditꝰ
conualescente furtim torpore
mactatur. Unde aꝑte ꝑ salomonẽ
dicitur. Pigredo immitit soporẽ.
Piger enĩ rectẽ sentiendo quasi uigi¬
lat. quamius nil oꝑando torpes¬
cat. Sed pigredo soporẽ immitere
dicitur : quia paulisꝑ etiã recte sen¬
ciendi uigilantia amittit᷑: dum a
bene oꝑandi studio cessatur. Ubi
recte subiungitur. & anima disso¬
luta esuriet. Nam quia se ad su¬
ꝑiora stringendo non dirigit: ne¬
glectam sese deteriꝰ ꝑ desideria ex¬
pandit. Et dum studioꝵs sublimiũ

Expanded text:
admonendi sunt pigri, atque aliter praecipites. Illi namque suadendi sunt, ne agenda bona, dum differunt, amittant; isti vero admonendi sunt, ne dum bonorum tempus incaute festinando praeveniunt, eorum merita immutent. Pigris itaque intimandum est quod saepe dum opportune agere quae possumus nolumus, paulo post cum volumus non valemus. Ipsa quippe mentis desidia dum congruo fervore non accenditur, a bonorum desiderio funditus, convalescente furtim torpore mactatur. Unde aperte per Salomonem dicitur: Pigredo immittit soporem . Piger enim recte sentiendo quasi vigilat, quamvis nil operando torpescat; sed pigredo soporem immittere dicitur, quia paulisper etiam recte sentiendi vigilantia amittitur, dum a bene operandi studio cessatur. Ubi recte subjungitur: Et anima dissoluta esuriet . Nam quia se ad superiora stringendo non dirigit, neglectam se inferius per desideria expandit; et dum studiorum sublimium
Abbreviated transcription (Latin):
bis os bouis triturantis. Quoꝵ
quidẽ nos aꝑta oꝑa cernimus:
sed apud districtum iudicem quȩ
illos posterius maneãt. in occulta
retributione nescimus. Qui tam̃
cum condescensionis suȩ patien-¬
tiam diluendis proximoꝵ confes-¬
sionib p̃parant. uelut ante fores
templi luterẽ portant : ut quis¬
quis intrare ȩternitatis ianuam
nititur. temptationes suas men¬
ti pastoris indicet: & quasi in bo¬
um lutere cogitationis uel oꝑis
manus lauet. Et fit plerumq
ut dum rectoris animus aliena
temꝑtamenta condescendendo
cognoscit. auditis temptationib
etiam ipse pulsetur. quia & hȩc
eadẽ ꝑ quam ppłi multitudo di¬
luitur. aqua proculdubio lu-¬
teris inquinatur. Nam cum sor¬
des diluentium siscipit: quasi
suę mundiciȩ serenitatẽ ꝑdit.
Sed hȩc nequaquã pastori timen¬
da sunt: qͥa deo subtilit̾ cuncta pen¬
sante. tanto facilius a sua cripit᷑.:
quanto misericorduis ex aliena
temptatione fatigatur. Ut¬

Expanded text:
bis os bovi trituranti . 20 Quorum bis os bovi trituranti . 20 Quorum quidem nos aperta opera cernimus, sed apud districtum judicem quae illos posterius maneant in occulta retributione nescimus. Qui tamen cum condescensionis suae patientiam diluendis proximorum confessionibus praeparant, velut ante fores templi luterem portant; ut quisquis intrare aeternitatis januam nititur, tentationes suas menti pastoris indicet, et quasi in boum lutere cogitationis vel operis manus lavet. Et fit plerumque ut dum rectoris animus aliena tentamenta condescendendo cognoscit, auditis tentationibus etiam ipse pulsetur, quia et haec eadem per quam populi multitudo diluitur, aqua proculdubio lteris inquinatur. Nam dum sordes diluentium suscipit, quasi suae munditiae serenitatem perdit. Sed haec nequaquam pastori timenda sunt, quia Deo subtiliter cuncta pensante, tanto facilius a sua eripitur, quanto misericordius ex aliena tentatione fatigatur. CA
Abbreviated transcription (Latin):
delicet uiam bonis rectoribus
sternens: ut & si ĩa summa con¬
templando appetunt. neces sita¬
tib tamen infirmantium compa¬
tiendo misceantur: quia tunc ad
alta caritas mirabilit̾ surgit.
cum ad ima ꝓximors se miseri¬
corditer aitrahit: et qui benigne
descendit ad infima: ualenter
recurrit ad summa. Tales autẽ se¬
se qui presunt exhibeant. quib
subiecti occulta quoq sua ꝓdere
non erubescant: ut cum tempta¬
tionum fluctus paruuli tolerant.
ad pastoris mentẽ. quasi ad ma-¬
tris sinum recurrant: & hoc qđ
se inquinari pulsantis culpȩ sor¬
dib preuident. exhortationis eiꝰ
solatio. ac lacrimis orationis lauẽt.
Unde & aute fores templi ad ablu¬
endas ingredientium manus. ma-¬
re eneum. id est luterẽ duodecĩ
boues portant: qui quidem facie
exterius eminent: s ex posteriorib
latent. Quid namq ꝑ duodecim
boues: nisi uniuersus pastorum or-¬
do designat᷑: De quib paulo
disserente lex dicit. Non obtura-¬

Expanded text:
delicet viam bonis rectoribus delicet viam bonis rectoribus sternens; ut etsi jam summa contemplando appetunt, necessitatibus tamen infirmantium compatiendo misceantur, quia tunc ad alta charitas mirabiliter surgit, cum ad ima proximorum se misericorditer attrahit; et quo benigne descendit ad infirma, valenter recurrit ad summa. Tales autem sese qui praesunt exhibeant, quibus subjecti occulta quoque sua prodere non erubescant; ut cum tentationum fluctus parvuli tolerant, ad Pastoris mentem quasi ad matris sinum recurrant; et hoc quod se inquinari pulsantis culpae sordibus praevident, exhortationis ejus solatio, ac lacrymis orationis lavent. Unde et ante fores templi ad abluendas ingredientium manus mare aeneum, id est luterem, duodecim boves portant : qui quidem facie exterius eminent, sed ex posterioribus latent. Quid namque duodecim bobus, nisi universus pastorum ordo designatur? De quibus Paulo disserente lex dicit: Non obtura
Abbreviated transcription (Latin):
desuꝑ innitente. & uncto deorsũ
lapide. ascendentes ac descenden-¬
tes angłos uidit: quia scilicet
predicatores scĩ. non solũ sursũ
contemplando appetunt: sed deor¬
sum quoq ad menbra illius mi¬
serando descendunt. Hinc moy¬
ses crebro tabernaculum intrat
& exit: & qui intus in contempla¬
tione rapitur: foris infirmantiũ
negotiis urgetur. Intus di ar-¬
chana considerat: foris onera car¬
nalium portat. Qui de rebus
quoq dubiis. semꝑ ad taberna¬
culum recurrit. & corã archa¬
testamenti dñm consulit: exemplũ
proculdubio rectorib prebens. ut
cum foris ambigunt quid dispo-¬
nant. ad mentem semꝑ quasi ad
tabernaculum redeant: & uelut
coram archa testamenti dñm con¬
sulant: si de his in quib dubitant
apud semetipsos intus sacri elo¬
quii paginas requirant. Hinc
ipsa ueritas ꝑ susceptionem nr̃e
humanitatis ostensam nobis in
mente orationi inheret. miracula
in urbib exercet. imitationis ui¬

Expanded text:
desuper innitente, et uncto deorsum desuper innitente, et uncto deorsum lapide, ascendentes ac descendentes angelos vidit ; quia scilicet praedicatores recti non solum sursum contemplando appetunt, sed deorsum quoque ad membra illius miserando descendunt. Hinc Moyses crebro tabernaculum intrat et exit; et qui intus in contemplationem rapitur, foris infirmantium negotiis urgetur. Intus Dei arcana considerat, foris onera carnalium portat. Qui de rebus quoque dubiis semper ad tabernaculum recurrit, coram testamenti arca Dominum consulit: exemplum proculdubio rectoribus praebens, ut cum foris ambigunt quid disponant, ad mentem semper quasi ad tabernaculum redeant; et velut coram testamenti arca Dominum consulant, si de his in quibus dubitant apud semetipsos intus sacri eloquii paginas requirant. Hinc ipsa Veritas per susceptionem nostrae humanitatis nobis ostensa, in monte orationi inhaeret, miracula in urbibus exercet ; imitationis vi
Abbreviated transcription (Latin):
cubile ꝑscrutatur: & quẽ subleuatꝰ
ad inuisibilia erigit: hunc misera¬
tus ad secreta infirmantium ocu
lum cordis flectit. Celum contẽ¬
planone transcendit: nec tamen
stratum carnalium sollicitudine
simul & infimis iunctꝰ. & in se-¬
metipso uirtute sp̃s ad alta ua-¬
lenter rapitur: & pietate in aliis
ȩquanimit᷑ infirmatur. Hinc
etenĩ dicit. Quis infirmatur:
& ego non infirmor: Quis scan¬
dalizatur: & ego non uror: Hinc
rursum ait. factus sum iudeis:
tanquam iudeus. Id uidelice
ex hibebat non amittendo fidẽ.
sed ostendendo pietatẽ: ut in se
ꝑsonã infidelium transfigurans.
ex semetipso disceret. qualit̃ aliis
misereri debuisset: quatinus hoc
illis impenderet. qđ sibi ipse si
ita esset impendi recte uoluisset.
Hinc iterũ dicit. Siue mente ex-¬
cedimus do. siue sobrii sumus uo-¬
bis : quia & semetipsum nouerat.
contemplando transcendere: & eun¬
de se auditorib condescendendo
temꝑare. Hinc iacob domino

Expanded text:
cubile perscrutatur. Et quem sublevatus cubile perscrutatur. Et quem sublevatus ad invisibilia erigit hunc miseratus ad infirmantium secreta oculum cordis flectit. Coelum contemplatione transcendit, nec tamen statum carnalium sollicitudine simul, et infimis junctus, et in semetipso virtute spiritus ad alta valenter rapitur, et pietate in aliis aequanimiter infirmatur. Hinc etenim dicit: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror ? Hinc rursus ait: Factus sum Judaeis tanquam Judaeus . Quod videlicet exhibebat non amittendo fidem, sed extendendo pietatem, ut in se personam infidelium transfigurans, ex semetipso disceret qualiter aliis misereri debuisset, quatenus hoc illis impenderet, quod sibi ipse, si ita esset, impendi recte voluisset. Hinc iterum dicit: Sive mente excedimus, Deo; sive sobrii sumus, vobis ; quia et semetipsum noverat contemplando transcendere, et eumdem se auditoribus condescendendo temperare. Hinc Jacob Domino
Abbreviated transcription (Latin):
it rector singulis compassione
proximus. pre cunctis contem¬
platione suspensus: ut & ꝑ pieta-¬
tis uiscera. in se infirmitates cete¬
rorum transferat: & ꝑ speculatio¬
nis altitudinem semetipsum quoq
inuisibilia appetendo transcendat:
ne aut alta petens. ꝓximors in¬
firma despiciat: aut infirmis proxi-¬
moꝵs congruens. appetere alta
derelinquãt. Hinc ẽ namq quod
paulus in paradisum dicitur. cęliq
tercii secreta rimatur : & tam̃ alta
inuisibilium contemplatione sus¬
pensus. ad cubile carnalium men-¬
tis aciem reuocat: atq in occultis
suis qualit̾ debeant conu̾sari
dispensat dicens. Propt̾ fornica-¬
tionẽ autem unusquisq suã uxo¬
rem habeat : & unaqueq suum
uirum habeat. Uxori uir debi-¬
tum reddat: similit̾ autẽ & uxor
fraudare inuicẽ. nisi forte ex con-¬
sensu ad tempus ut uacetis ora¬
tioni. & iterum reuertimini in
idipsum. Ecce iam cęlestibus
secietis inseritur: & tamen per
condescensionis uiscera. carnaliũ

Expanded text:
it rector singulis compassione proximus, prae cunctis contemplatione suspensus, ut et per pietatis viscera in se infirmitatem caeterorum transferat, et per speculationis altitudinem semetipsum quoque invisibilia appetendo tranne aut alta petens, proximorum infirma despiciat, aut infirmis proximorum congruens, appetere alta derelinquat . Hinc est namque quod Paulus in paradisum ducitur, coelique tertii secreta rimatur, et tamen illa invisibilium contemplatione suspensus, ad cubile carnalium aciem mentis revocat, atque in occultis suis qualiter debeant conversari dispensat, dicens: Propter fornicationem autem unusquisque suam uxorem habeat, et unaquaeque suum virum habeat. Uxori vir debitum reddat; similiter autem et uxor fraudare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi . Et iterum: Revertimini in idipsum . Ecce jam coelestibus secretis inseritur, et tamen per condescensionis viscera carnalium
Abbreviated transcription (Latin):
mi a muliere. In primo parente
didiscimus. quia trib modis om̃is
culpȩ nequitiam ꝑpetramus: Sug¬
gestione scilicet. delectatione. consen-¬
tratur. Insidiator enim cũ praua
suggerit: caro se delectatiomi subicit:
atq ad extremum sp̃s uictus dele-¬
ctationi consentit. Unde & serpens
pͣua suggessit: eua autẽ quasi caro
se delectationi subdidit: adam uero
uelud sp̃s suggestionis delectatione
suꝑatus assensit. Suggestione itaq
peccatum agnoscimus: delectatio¬
ne uincimur: consensu etiã ligam᷑.
Infelix ego homo: quis me liberabit
de corpore mortis huius: Et audi-¬
amus subsequentem nos consolati-¬

Expanded text:
m est:--In primo parente didicimus, quia tribus modis omnis culpae nequitiam perpetramus, suggestione scilicet, delectatione, consentratur. Insidiator enim prava suggerit, caro se delectationi subjicit, atque ad extremum spiritus victus delectatione consentit. Unde et serpens prava suggessit : Eva autem quasi caro se delectationi subdidit; Adam vero velut spiritus, suggestione, ac delectationi superatus assensit. Suggestione itaque peccatum agnoscimus, delectatione vincimur, consensu etiam ligamur Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Et audiamus subsequentem nos consolati
Abbreviated transcription (Latin):
nequaqͣm habere cognoscit᷑ humilietur.
Quisq dono celestis gr̃e inspiratꝰ ad uirtutes
erigitur. si forte moderantis di manu ali¬
qua aduersitate repͥmitur. ne de acceptis
uirtitib extollatur. frangi ñ debet: qͥa &
hoc ipsum qͦd plagis humiliat᷑. equanimi¬
t̃ ferre proculdubio uirtutis ẽ magne¬
xxxuii. De pugna uirtutũ ad

Expanded text:
nequaquam habere cognoscitur humilietur. 10. nequaquam habere cognoscitur humilietur. 10. Quisquis dono coelestis gratiae inspiratus ad virtutes erigitur, si forte moderantis Dei manu aliqua adversitate reprimitur, ne de acceptis virtutibus attollatur, frangi non debet, quia et hoc ipsum, quod plagis humiliatur, aequanimiter ferre procul dubio virtutis est magnXXXVII. De pugna virtutum ad
Abbreviated transcription (Latin):
bonum. Hoc enim inclicat ꝓpħa: eũ dicit.
Quiescite agere ꝑuerse: discite bene facere. Priꝰ
uitia extirpanda sunt in homine: deinde
inserendȩ uirtutes. Nam coherere & con¬
uingi non potest ueritas cum mendatio:¬
pudor cum petulantia: fides cum ꝑfidia:
castitas cum luxuria. Quedam sunt sum¬
mȩ uirtutes: quecła uͦ mediȩ. fides sp̃es
caritas: sũmȩ uirtutes sunt. Nam a quib
habent᷑: utiq ueracit̾ babent᷑. Alȩ uͦ uir¬
tutes mediȩ sunt: qͥa & ad utilitatẽ & ad
quisq in tumuerit: ut puta doctrina. ieiu¬
nium. castitas. seientia. siue temporales di¬
uitiȩ: de quib scilicet & bene oꝑari possu¬
ẽẽ cepit. caueat de acceptis extolli uirtutib:
ne grauiꝰ ꝑ uirtutes corruat: qũa pͥus ex lap¬
su uitioꝵ iacebat. Quẽ ds iustificat. ne iterũ
se de uirtutib erigat. quedam illi uirtutũ
dona tribuit quedam retrahit: ut du meis
de hoc qͦd habet erigitur: iterũ de hoc qͦd

Expanded text:
bonum. Hoc enim indicat propheta cum dicit: bonum. Hoc enim indicat propheta cum dicit: Quiescite agere perverse, discite benefacere . Prius vitia exstirpanda sunt in homine, deinde inserendae virtutes. Nam cohaerere et conjungi non potest veritas cum mendapudor cum petulantia, fides cum perfidio, castitas cum luxuria. 7. Quaedam sunt summae virtutes, quaedam vero mediae. Fides, spes et charitas summae virtutes sunt. Nam a quibus habentur, utique veraciter habentur. Aliae vero virtutes mediae sunt, quia et ad utilitatem et ad quisque intumuerit, utputa doctrina, jejunium, castitas, scientia sive temporales divitiae, de quibus scilicet et bene operari possuesse coepit, caveat de acceptis extolli virtutibus, ne gravius per virtutes corruat, quam prius ex lapsu vitiorum jacebat. 9. Quem Deus justificat, ne iterum se de virtutibus erigat, quaedam illi virtutum dona tribuit, quaedam retrahit, ut dum mens de hoc quod habet erigitur, iterum de hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
d uirtutes difficile consurgimꝰ uirtutũ.
ad uitia sine labore dilabim᷑. Ista em̃
prona. illa ardua sunt. Orandes enĩ sudores
ꝓpetimur: ut ad cęlum conscendere ualeamꝰ.
Qũe admodu ad uirtutũ tendentes culmen.
ñ a summis inchoant sed a modicis. ut sen¬
sim ad altiora ꝑtingant: ita & qͥ dilabunt᷑ ao
uitia. ñ statim a magnis cͥminib incipiunt.
s a modicis assuescunt: & sic in maxima ꝓ¬
ruunt. S icut paulatim homo a uitus mi-
nimis in maxima proruit: ita a modieis uir¬
tutib gradatim ad ea quȩ sunt excelsa con¬
scendit. Qui autẽ mordinate uirtutes com¬
prehendere nititur: cito ꝑiclitat᷑. H ec est
causa in rerum natura: ut quecũq uelocit᷑
ad ꝓfectum tendunt: sine dubio celeriter
finiant᷑. sic̃ herbȩ quȩ tanto festiniꝰ ꝑeunt:
quanto celeriꝰ crescunt. At uͦ contra arbo¬
res alta radice fundatȩ ido ꝑdurant diutiꝰ
qͥa gradatim ad ꝑfectũ ꝑueniunt. Nichil
ꝑdest amixto malo agere aliquid boni: sed

Expanded text:
d virtutes difficile consurgimus, ad vitia sine labore dilabimur. Ista enim prona, illa ardua sunt. Grandes enim sudores perpetimur ut ad coelum conscendere valeamus. 2. Quemadmodum ad virtutum tendentes culmen, non a summis inchoant, sed a modicis, ut sensim ad altiora pertingant, ita et qui dilabuntur ad vitia, non statim a magnis criminibus incipiunt, sed a modicis assuescunt, et sic in maximis proruunt. 3. Sicut paulatim homo a minimis vitiis in maximis proruit, ita a modicis virtutibus gradatim ad ea quae sunt excelsa contendit. 4. Qui autem inordinate virtutes comprehendere nititur, cito periclitatur. Haec est causa in rerum natura, ut quaecunque velociter ad profectum tendunt, sine dubio celeriter finiantur; sicut herbae, quae tanto festinius pereunt, quanto celerius crescunt. At vero contra arbores alta radice fundatae ideo perdurant diutius, quia gradatim ad profectum perveniunt. 5. Nihil prodest, admisto malo, agere aliquod bonum; sed
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ ante ocłos ꝓpͥa adhibere delicta.
scdm psalmi sententiã. & peccatũ meũ contra
me est semꝑ. Sicut enĩ ñ oportet reminisei pec¬
cati affectum: sic semꝑ necesse ẽ unũqũeq
suum in deflendo cõmemorare peccatũ. Apud
iustum: recordatio peccati facit tediũ animi
Qui autẽ luxuriȩ & cupiditati subditi sunt:
contumaci suꝑbia etiam de ipsiꝰ peccati oꝑe
peccati: ut ea que gessit semꝑ lacrimans con¬
fiteat᷑. Unde & psalmꝰ dicit. Conu̾sus sũ
in erumpna mea: dum configit᷑ spina. Pec¬
catum meũ cognitum tͥ feci: & dixi ꝓnuntia¬
bo adũsum me iusticias meas dño. Supra
tota die. Quid gͦ tacuisse se penitet: nͥ con¬
fessionẽ peccatoꝵ. Quid clamasse se dolet: nͥ
defensionẽ maloꝵ: Qui enĩ peccatoꝵ suoꝵ de¬
fensor extitit: necesse est ut penitendo aceuset.
sit xxu. De cogitationi

Expanded text:
er ante oculos propria adhibere delicta, secundum psalmi sententiam: Et peccatum meum ante me est semper . Sicut enim non oportet reminisci peccati affectum, sic semper necesse est unumquemque suum in flendo commemorare peccatum. 2. Apud justum recordatio peccati facit taedium animi. Qui autem luxuriae et cupiditati subditi sunt, contumaci superbia etiam de ipso peccati operepeccati, ut ea quae gessit semper lacrymis confiteatur. Unde et psalmus dicit: Conversus sum in aerumna, dum configitur spina. Peccatum meum cognitum tibi feci. Dixi: Pronuntiabo adversum me injustitias meas Domino . Supra tota die. Quid ergo tacuisse se poenitet, nisi confessionem peccatorum? Quid clamasse se dolet, nisi defensionem malorum? Qui ergo peccatorum suorum defensor exstitit, necesse est ut poenitendo accuset PUT XXV. De cogitation
Abbreviated transcription (Latin):
at: atq ad hoc rite ꝑueri
qualiter uiuat: & bene uiuens
qualit̃ doceat: & recte docens
infirmitatẽ suã cotidie quanta
consideratione cognoscat: ne
aut humilitas accessũ fugiat.
aut ꝑuentioni uita contdicat.
aut uitã doctrina destituat: aut
doctrinã p̾sumptio extollat.
Prius gͦ appetitum timor temꝑet:
post autẽ magisterium qđ non¬
a querente suscipitur. uita com¬
mendet: ac deinde necesse est.
ut pastoris bonum qđ uiuendo
ostenditur. etiã loquendo pro-¬
pagetur : ad extremum uͦ sũꝑ est.
ut ꝑfecta queq oꝑa. consideratio
propriȩ infirmitatis deprimat.
ne hȩc ante occulti arbitri ocłos
tumor. elationis extinguat. Sed
quia sunt pleriq michi impe¬
ritia similes. qui dum metiri
se nesciunt. que non didicent
docere concupiscunt : qui ꝑen¬
dus magisterii tanto leuius esti
ut qui indocti ae pei¬

Expanded text:
ad hoc rite perveniens, qualiter vivat; et bene vivens, qualiter doceat; et recte docens, infirmitatem suam quotidie quanta consideratione cognoscat, ne aut humilitas accessum fugiat, aut perventioni vita contradicat; aut vitam doctrina destituat; aut doctrinam praesumptio extollat. 2 Prius ergo appetitum timor temperet: post autem magisterium quod a non quaerente suscipitur, vita commendet; ac deinde necesse est ut pastoris bonum quod vivendo ostenditur, etiam loquendo propagetur. Ad extremum vero superest ut perfecta quaeque opera consideratio propriae infirmitatis deprimat, ne haec ante occulti arbitrii oculos tumor elationis exstinguat. Sed quia sunt plerique mihi imperitia similes, qui dum mese nesciunt, quae non didicerunt docere concupiscunt: qui pondus magisterii tanto levius aestiUt qui indocti ac p
Abbreviated transcription (French):
astoralis cure me pon¬
dera sugere delitescendo
uolu. sse. benigna frater
carici me aiy humillima
intentione ⁊  rebendis.
quȩ ne quib:dam leuia
esse uideantur. prescntis
libri stilo exprimo. de eoꝵ

Expanded text:
Pastoralis curae me pondera fugere delitescendo voluisse, benigna, frater carissime, atque humili intentione reprehendis; quae ne quibusdam levia esse videantur, praesentis libr
Abbreviated transcription (Latin):
ad unum hominẽ qui est sine pecca¬
to colligitur: quasi in uno cubito
consummatur. Uidemus etenim
multos intͣ eiodem sc̃ȩ ȩccl̃ȩ sinum
in suꝑbiam erigi: in carnis uolupta¬
te dissolui: acquirendis terrenis reb
inhiare: impante auaricia maria
tolerat ut conuertat: qͣsi
in archȩ latitudine. deorsũ bestiȩ
morantur. Nidemus alios iam ali¬
ena non querere: illatam in iuriã
ȩquanimit᷑ portareꝰ reb ppriis con-
tentos esseꝰ humilit̾ uiuere. S quia isti
tam pauci sunt:angusta tur archa.
Alios autẽ conspicimus etiã poss es sa re-¬
linquere: nullũ terrenis reb studium
dare: inimicos diligere: tarnẽ a cunctis
uoluptatib domare: motus om̃s sub
rationis iudicio pͥmere: post cȩleste de¬
sideriũ contemplationis pennas sub¬
leuare. S quia tales quiq ualde rari
sunt: iã archa iuxta cubitũ ducitur:
ubi homines & uolatilia continentur.
Querat᷑ tñ si quis in eis esse ualeat sine

Expanded text:
ad unum hominem, qui est sine peccaad unum hominem, qui est sine peccato, colligitur, quasi in uno cubito consummatur. 17. Videmus etenim multos intra ejusdem sanctae Ecclesiae sinum in superbia erigi, in carnis voluptate dissolvi, acquirendis terrenis rebus inhiare, imperante avaritia maria tolerat ut convertantur, quasi in arcae latitudine deorsum bestiae morantur. Videmus alios jam aliena non quaerere, illatam injuriam aequanimiter portare, rebus propriis esse contentos, humiliter vivere. Sed quia isti jam pauci sunt, angustatur arca. Alios autem conspicimus etiam possessa relinquere, nullum terrenis rebus studium dare, inimicos diligere, carnem a cunctis voluptatibus domare, motus omnes sub rationis judicio premere, per coeleste desiderium contemplationis penna sublevari. Sed quia tales quique valde rari sunt, jam arca juxta cubitum ducitur, ubi homines et volatilia continentur. Quaeratur tamen si quis in eis esse valeat sine
Abbreviated transcription (Latin):
fieri in longitudine ius¬
sa est.
sexaginta uero in latitu
triginta autem in abutudine: in
uno est cubito consummata. Quid
enĩ parcham: nisi sca ȩccła sigurat᷑:
Quȩ inferius ampla est: supius
angusta. Quȩ a trecentis ⁊ qͥnquaginta
& triginta cubitis ad unum cubitũ
colligitur: quia ab ea latitudine. quã
sc̃a eicła in menbris suis adhuc infir¬
mantib habet. paulis ꝑ angustata
&s in altum ꝓficiens ad unũ tendit.
Ipsa enim ratio exigit ut credamus:
qđ in illa archȩ latitudine om̃s bestiȩ.
cuncta quadrupedia atpreptilia.
in inferiorib fuerunt. Homo uͦ atq
uolatilia: nimirum in suꝑioribus.
Luxta suꝑiorẽ etenim part̾e fenestra
fuit in latere: de qua coruum uł colu¬
bam dimisit homo. ut suã diluuii
tͣnsisset aqua cognosceret. Et quia
archa eade in uno fuit consũmata.
tum fuerunt. Recte itaq ꝑ artham
uniuersa ȩccła designatur: quȩ ad-¬
huc inmultis carnalib lata est. in-
paruis spiritalib angusta. Et quia

Expanded text:
fieri in longitudine jussa est, sexaginta vero in latitudine, triginta autem in altitudine , in uno est cubito consummata. Quid enim per arcam nisi sancta Ecclesia figuratur, quae inferius ampla est, superius angusta? Quae a trecentis, et sexaginta, ac triginta cubitis ad unum cubitum colligitur, quia ab ea latitudine quam sancta Ecclesia in membris suis adhuc infirmantibus habet 1350 paulisper angustata, et in altum proficiens, ad unum tendit. Ipsa enim ratio exigit ut credamus quod in illa arcae latitudine omnes bestiae, cuncta quadrupedia atque reptilia in inferioribus fuerunt, homines atque volatilia nimirum in superioribus. Juxta superiorem etenim partem fenestra fuit in latere, de qua corvum et columbam dimisit homo, ut si jam diluvii transissent aquae, cognosceret. Et quia arca eadem in uno fuit cubito consummata, tum fuerunt. Recte itaque per arcam universa Ecclesia designatur, quae adhuc in multis suis carnalibus lata est, in paucis spiritalibus angusta. Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
conatur. Corporis debilitas ninia etiam
uires animi frangit: mentis qͦq ingeniũ facit
marcescere: nec ualet quicqm̃ boni ꝑ imbe¬
ꝑam̃to fit. salutare ẽ. quicquid aũ nimis ⁊ ultra
modu ẽ. ꝑnitiosũ fit: studiumq suum in con¬
trarium uertit. In omni ergo opere:
modu & temperam̃tũ oportet habere. Nam
om̃e qͦd excedit ꝑiculosum ẽ: sic̃ aqua quȩ si
minis imbres p̃beat: ñ sołu nullum usum

Expanded text:
conatur. 15. Corporis debilitas nimia etiam conatur. 15. Corporis debilitas nimia etiam vires animae frangit, mentis quoque ingenium marcescere, nec valet quidquam boni per imberamento fit, salutare est. Quidquid autem nimis et ultra modum est, perniciosum fit, studiumqtrarium vertit. In omni ergo opere modum et temperamentum oportet habere. Nam omne quod excedit periculosum est; sicut aqua, quae si nimios imbres praebeat, non solum nullum usum