comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
honꝗst ate s ore maledico totũ uertit in
crins. Hoc eni abrahȩ factũ lenocinio siumi¬
le uidet᷑ s ñ ualentib exilliꝰ ȩtnȩ legis
lumine a peccatis recte facta discernere.
Quiby &e eonstancia ꝑtinatia uidi potest.
& iurtꝰ fiduciȩ uitiũ putari audaciȩ. &
quȩcq similit̾ obiciunt᷑ qͣsi ñrecte agentib
a ñ recte cernentibꝰ. Neq enĩ abrahã fla¬
gitio consensit uxoris. eiꝰq uendidit adul¬
teriũ: s sic̃ illa famulã suã ñ libidini
mariti ꝑmisit s officio generandi ultro
untulit. nequaquã ꝑturbato ordine natu¬
rali. ubi eiꝰ potestas erat iubens potiꝰ obȩ¬
dienti quã cedens concupiscenti: sic & ipse
coniugẽ castã & casto corde sibi cohȩren'¬
tẽ decuiꝰ animo ubi pudiciciȩ uirtꝰ habi¬
tabat nullo mͦ dubitabat. tacuit uxorẽ.
dix sorore. ne se occiso abalienigenis atq
impiis captiua possideret᷑. certꝰ de dõ suo qͣ

Expanded text:
honestatem, sed ore maledico totum vertit in honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen. Hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recte facta discernere: quibus et constantia pertinacia videri potest, et virtus fiduciae vitium putari audaciae, et quaecumque similiter objiciuntur quasi non recte agentibus, a non recte cernentibus. Neque enim Abraham flagitio consensit uxoris, ejusque vendidit adulterium: sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit, nequaquam turbato ordine naturali, ubi ejus potestas erat, jubens potius obedienti, quam cedens concupiscenti; sic et ipse conjugem castam et casto corde sibi cohaerentem, de cujus animo, ubi pudicitiae virtus habitabat, nullo modo dubitabat, tacuit uxorem, dixit sororem; ne se occiso, ab alienigenis atque impiis captiva possideretur; certus de Deo suo quod
Abbreviated transcription (Latin):
lata. cũ de se ipso sem̃ sꝑaret abrahã:
restabat incertũ. utruͣ exsara an exalia.
Qd illi ds̃ occultare uoluit: donec pͥus
ex ancilia uetꝰ testam̃tũ figuraret᷑. Qͥd
gͦ mirũ. si uidens abrahã sterilẽ uxorẽ
ceiencẽ sibi ꝓsẽ. quã partre ipsa ñ potiuit
exfamula sua e ex marito ꝓuenire. ñ fuȩ
ꝗrnali cupiditati cessit s coniugali penr¬
fat obtẽpauit ctedens hoc sarã exdi nu
Apiciendũ hoc crim̃ insanꝰ insiluit: tanq
ufidelẽ abriba inficdelit̃ arguens. Cȩtera
en cecitatȩ Ncredendi ñ ualuit intellige¬
re. hoc aut̃ libidine caluniandi neglexit
& legerȩ. Qoaut̃ iustũ & fidele uirũ matri¬
monii sui infamissimũ nundinatorẽ ap¬
pellans. arariciȩ ac uentris causa duob
regibꝰ abinelech & pharaoni: diuersis. tẽ¬
poriliꝰ sara coniuge suã sororẽ m̃titũ. quia
erat pulcherruna inconcubitũ asserit uen¬
ditase ñ ore ueredico a turpitudine seꝑat

Expanded text:
lata, cum de se ipso semen speraret Abraham, lata, cum de se ipso semen speraret Abraham, restabat incertum, utrum ex Sara, an ex alia: quod illi Deus occultare voluit, donec prius ex ancilla Vetus Testamentum figuraretur. Quid ergo mirum, si videns Abraham sterilem uxorem, cupientem sibi prolem, quam parere ipsa non potuit, ex famula sua et ex marito provenire, non suae carnali cupiditati cessit, sed conjugali potestati obtemperavit; credens hoc Saram ex Dei nuobiciendum hoc crimen insanus insiluit tamquam infidelem Abraham infideliter arguens. cetera enim caecitate non credendi nec ualuit intellegere, hoc autem libidine calumniandi neglexit et legere. Quod autem iustum et fidelem uirum matrimonii sui infamissimum nundinatorem appellans auaritiae ac uentris causa duobus regibus Abimelech et Pharaoni diuersis temporibus Saerat pulcherrima, in concubitum asserit venditasse, non ore veridico a turpitudine separat
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate si aliquẽ forte adoptar&. De-¬
inde si decarne ipsiꝰ: utrũ exsara an ex
alia. ꝓrsus ñdũ manifestatũ fuit. Legant
inquã quolt̃. & inuenient faustũ aut fal¬
li imprudent̃: aut fallere impudent̃ Itaq
abrahã cũ sibi uidera ñ nasc filios: & tam̃
semini suo factã ꝓmissione tener&. pͥmo
de adoptione cogitabat. Hoc indicat: qͦd
cũ dõ loquens ait de uernaculo suo. Hic
hȩres m̃s erit. Tanquã dicera&. Quia de
me ipso. mͥ sem̃ ñ dedisti: inisto cõple qͦd
meo semini ꝓmisisti. Si enĩ sem̃ cuiꝰq ñ
appellaret᷑. nisi qͦd eiꝰ carne nasceret᷑: nec
nos appellara apłs sem̃ abrahȩ qͥcerte ori¬
ginẽ carnis abillo ñ ducimꝰ. s imitatio¬
ne fidei sem̃ eiꝰ facti sumꝰ. credentes iN
xp̃m cuiꝰ caro exilliꝰ carne ꝓpagata. ẽ.
c̃ gͦ abrahã audiuit a dño hic ñ erit he¬
res tuuꝰ. lã nc̃ adoptionis cogitatione sub

Expanded text:
uoluntate, si aliquem forte adoptaret: deuoluntate, si aliquem forte adoptaret: deinde si de carne ipsius, utrum ex Sara, an ex alia prorsus, nondum manifestatum fuit: legant, inquam. qui uolunt, et inuenient Faustum aut falli inprudenter aut fallere inpudenter. itaque Abraham cum sibi uideret non nasci filios et tamen semini suo factam promissionem teneret, primo de adoptione cogitabat. hoc indicat, quod cum deo loquens ait de uernaculo suo: hic heres meus erit. tamquam diceret: quia de me ipso mihi semen non dedisti, in isto conple, quod meo semini promisisti. si enim semen cuiusque non appellaretur, nisi quod de eius carne nasceretur, nec nos appellaret apostolus semen Abrahae, qui certe originem carnis ab illo non ducimus, sed imitatione fidei semen eius facti sumus credentes in Christo, cuius caro ex illius carne propagata est. tunc ergo Abraham audiuit a domino: non hic erit heres tuus; sed
Abbreviated transcription (Latin):
uxorẽ. & uxor iniurũ  sem itaq quã de se
hab̾e sara ñ poterat: de ancilla hab̾e uoluit. Ex
eo tam semine: exqͦ & de se si poss&e hab̾e desi
derabat. Nunquã hoc faceret mulier: si in
corpore uiri. carnali concupiscentia teneret᷑
Telaret᷑ enĩ potiꝰ pelicẽ: quã faceret matrẽ.
Nc̃ uͦ ꝓpt̾ea si ꝓpagandi uoluntas pia fuit:
qͥ concũbendi uoluntas libidinosa ñ fuit.
Illud sane defendi ñ potest. si abrabã sic̃ fau¬
stꝰ obiecit minime credens dõ qͥsibi iã ꝓlẽ
de sara ꝓmiserat. de agar susciꝑe uoluit.
S aꝑtissime falsũ . ẽ. Nondũ hoc ꝓmiserat
ds. Recenseant scripturȩ illiꝰ sitꝑiora qͥ uo¬
lunt. Inuenient semini abraba fuisse iã¬
ꝓmussã t̾rã & innumerabilis multitudiniᷤᷤ
abundantiã. ñdũ tam̃ fuisse patefactũ qͦͣmͦ
illiꝰ seminis ess& futura ꝓpagatio. Htrũ ex
carne abrahȩ side se ipse generar&e: an ex

Expanded text:
uxorem ut uxor in uirum. prolem igitur, quam de se uxorem ut uxor in uirum. prolem igitur, quam de se habere Sara non poterat, de ancilla habere uoluit, ex eo tamen semine, ex quo et de se, si posset, habere debebat. numquam hoc faceret mulier, si in corpore uiri carnali concupiscentia teneretur; zelaret enim potius pelicem, non faceret matrem. nunc uero propterea sic propagandi uoluntas pia fuit, quia concumbendi uoluntas libidinosa non fuit. Illud sane defendi non potest, si Abraham, sicut Faustus obiecit, minime credens deo, qui sibi iam prolem de Sara promiserat, de Agar suscipere uoluit. sed apertissime falsum est; nondum hoc promiserat deus. recenseant scripturae illius superiora, qui uolunt, inuenient semini Abraham iam fuisse promissam terram et innumerabilis multitudinis abundantiam. nondum tamen fuisse patefactum, quomodo illius seminis esset futura propagatio, utrum ex carne Abrahae, si de se ipse generaret. an ex
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ captiuaret᷑. Ubi aut̃ faustꝰ infacto a¬
brahȩ uelut conscientiã culpat uxoris:
ibi malo qͥdẽ animo & intentione uicupe¬
randi. s tam̃ nesciens & nolens utrunq
collaudat. Neq enĩ conscientiã suã flagi¬
tio coniugis miscuit. qͦ ille suã libidinẽ
turpi & illicita uoluptate satiaret: s etiã
illa naturali ordine filios uolens. seq ste¬
rilẽ sciens. ancillaris uteri foecundita¬
tẽ in usũ iuris sui potestate licita uin¬
dicauit. ñ cedens uiro concupiscenti. s
iubens oboedienti. Neq hoc inordinata
suꝑbia. Quis enĩ nescit. uxorẽ marito
tanquã dño debere seruire: S qͦd ad
m̃bra corporis attin&. qͥbꝰ sexus ipse di¬
stinguit᷑: apłs dic̃. Similit̾ & iur sui cor¬
poris potestatẽ ñ hab&: s muliea. Ut cũ in
cetis actib adhumana pacẽ ꝑtinentibꝰ. mu
lier uiro debeat seruitutẽ. huiꝰ uniꝰ sei qͣ
tur: similẽ inse habeant potestatẽ. uir in

Expanded text:
deus captiuaretur. Ubi autem Faustus in facto Adeus captiuaretur. Ubi autem Faustus in facto Abrahae uelut conscientiam culpat uxoris, ibi uero malo quidem animo et intentione uituperandi, sed tamen nesciens et nolens utrumque conlaudat. neque enim conscientiam suam flagitio coniugis miscuit, quo ille suam libidinem turpi et inlicita uoluptate satiaret, sed etiam illa naturali ordine filios uolens seque sterilem sciens ancillaris uteri fecunditatem in usum iuris sui potestate licita uindicauit, non cedens uiro concupiscenti, sed iubens oboedienti. neque hoc inordinata superbia. quis enim nescit uxorem marito tamquam domino debere seruire? sed quod ad membra corporis adtinet, quibus sexus ipse distinguitur, apostolus dicit: similiter et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. ut cum in ceteris actiblier viro debeat servitutem, hujus unius rei, tur, similem in se habeant potestatem,
Abbreviated transcription (Latin):
laudauit. Sic̃ enĩ lex illa ȩt̃na. id ÷ uolun¬
tas dĩ creaturarũ om̃iũ conditoris. conser¬
uando naturali ordini consulens. ñ ut sati¬
andȩ libidini seruiat᷑ s ut saluti generis
ꝓspiciat᷑. ad plẽ tantũmͦ ꝓpagandã mor¬
talis carnis delectationẽ dominatu rati¬
onis inconcubitu relaxari sinit: sic econ¬
trario ꝑuersa lex manicheoꝵs. ne ds̃ eors
quẽ ligatũ inomibꝰ seminibꝰ plangt̃. incon-¬
ceptu feminȩ artiꝰ colliget᷑. plem ante om̃ia
deuitari a concũbentibꝰ. iub&. ut dc̃ eoꝵ
turpi lapsu potiꝰ effundat᷑. quã crudeli ne¬
xii uinciat᷑. Non gͥ abrahã ꝓlis habendȩ in¬
sana cupiditate flagrabat: s manicheus
ꝓlis deuitandȩ insana uanitate delira¬
bat. dinde ille naturȩ ordinẽ seruans. ni¬
chil inhumano concubitu agebat nͥ ut ho
nasceret᷑: iste ꝑuersitatẽ fabulȩ obseruans.
nichil inqͦliba concubitu timebat nͥ ne

Expanded text:
laudauit. sicut enim lex illa -aeterna, id est uolunlaudauit. sicut enim lex illa -aeterna, id est uoluntas dei creaturarum omnium conditoris conseruando naturali ordini consulens, non ut satiandae libidini seruiatur, sed ut saluti generis prospiciatur, ad prolem tantummodo propagandam mortalis carnis delectationem dominatu rationis in concubitu relaxari sinit: sic e contrario peruersa lex Manichaeorum, ne deus eorum, quem ligatum in omnibus seminibus plangunt, in conceptu feminae artius conligetur, prolem ante omnia deuitari a concumbentibus iubet, ut deus eorum turpi lapsu potius effundatur quam crudeli nexu Üinciatur. non igitur Abraham prolis habendae insana cupiditate flagrabat, sed Manichaeus prolis deuitandae insana uanitate delirabat. proinde ille naturae ordinem seruans nihil humano concubitu agebat, nisi ut homo nasceretur; iste peruersitatem fabulae obseruans nihil in quolibet concubitu timebat, nisi ne
Abbreviated transcription (Latin):
licitȩ ac turpes. & digne doloribꝰ em̃dari.
Qͦd si etiã ꝓturbatũ rectorẽ intantã uora¬
ginẽ ꝑditȩ consuetudinis mergant. ut uł
inultas fore credens. confessionis & poeni¬
tentię neglegat medicinã qua correptꝰ
emergat. uł peiore morte cordis contra
illã ȩt̾nã ꝓuidentiȩ legẽ bl asphemũ eis
patrociniũ defensionis adhbeat. atq
diẽ fungat᷑ extremũ : ñ iã emĩdatione s dãni¬
tione dig̃nũ lex ir rephensibilis censet. Aet̾na
gͦ lege consulta quȩ ordinẽ naturalẽ conser¬
uari iubet. ꝑturbari uetat: uideamꝰ qͥd pec¬
cauerit. id ÷ qͥd contra istã legẽ fecerit pat
abrahã. inhis quȩ uelut magna crimina
Faustꝰ obiecit. Habendȩ inqͥtꝰ ꝓlis uisaNa
flagrans cupidine. & do qͥid iã sibi de sara
coniuge ꝓmiserat minime credens: cũ pe¬
lice uõlutatꝰ sit. Insana uͦ iste faustꝰ crimi¬
nandi cupiditate cecatꝰ: & heresis suȩ nefas
ꝓdidit. & abrahȩ concubitũ nesciens erransq

Expanded text:
turpes et dignae doloribus emendari. quodsi etiam perturbatum rectorem in tantam uoraginem perditae consuetudinis mergant. ut uel inultas fore credens confessionis et t paenitentiae neglegat medicinam, qua correctus emergat, uel peiore morte cordis contra illam aeternam prouidentiae legem blasphemum eis patrocinium defensionis adhibeat atque ita diem fungatur extremum, non iam emendatione, sed damnatione dignum lex illa inreprehensibilis censet. Aeterna ergo lege consulta, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, uideamus quid peccauerit, id est, quid contra istam legem fecerit pater Abraham in his, quae uelut magna crimina Faustus obiecit. habendae, inquit, prolis insana flagrans cupidine et deo, qui id iam sibi de Sara coniuge promiserat, minime credens, cum pelice uolutatus sit. insana uero iste.Faustus criminandi cupiditate caecatus et haeresis suae nefas prodidit et Abrahae concubitum nesciens erransque
Abbreviated transcription (Latin):
rat ds̃. s tam̃ talia fortasse cupiendo pecci¬
uert̃. Eͦd aut̃ hoc facere diuina dispensati¬
one ꝑmissi st̃: illiꝰ iudicio iusto bonoq ꝑmis¬
si st̃: qͥnouit & poenis uł coercere reꝓbos.
uł erudire subiectos. & p̃cepta ualidiora di¬
re sanioribꝰ. & qͦsdã medicinales gradꝰ infir¬
mioribꝰ ordinare. Moises uͦ nec cupiditatis
arguendꝰ ẽ. inillis rebus desideratis: nec con¬
tumaciȩ indiuinis imꝑiis quibꝰcunq con¬
tẽptis. Quȩdã enĩ facta lex illa ȩt̾na quȩ
ordinẽ naturalẽ conseruari iubet. ꝑtiu¬
bari uetat. ita medio qͥdã loco posuit
hominibꝰ: ut ineis usupandis merito re¬
p̃bendat᷑ audacia. in exequendis aut̃ obȩ¬
dientia nre laudet᷑. lantuĩ int̃ est inor¬
dine naturali. qͥd aquo agat. & sub qͣqs ꝙ uarit¬

Expanded text:
rat deus, sed tamen talia fortasse cupiendo peccarat deus, sed tamen talia fortasse cupiendo peccauerunt. quod autem hoc facere diuina dispensatione permissi sunt, illius iudicio iusto bonoque permissi sunt, qui nouit et poenis uel cohercere inprobos uel erudire subiectos et praecepta ualidiora dare sanioribus et quosdam medicinales gradus intirmioribus ordinare. Moyses uero nec cupiditatis arguendus est in illis rebus desideratis nec contumaciae in diuinis imperiis quibuscumque contemptis. Quaedam enim facta lex illa aeterna, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, ita medio quodam loco posuit hominibus, ut in eis usurpandis merito reprehendatur audacia, in exequendis autem oboedientia iure laudetur. tantum interest in ordine naturali, quid a quo agatur, et sub q
Abbreviated transcription (Latin):
alienorᷤ. ꝑniciẽ qualiũcunq animantiũ &
graue dãnũ hominũ. desiderio demonũ conces¬
sisse. Quuis aut̃ dem̃tissimꝰ dixerit. qͦd eos abho¬
minibꝰ ñ potuisset excludere. etiã sieorꝰ non¬
ȩ uoluntati nec porcoꝵꝰ exitiũ p̃stare uolu¬
isset Porro si spuũ dãnator̃ & igni ȩt̃no iam
destinatorᷤ quãuis seua & iniquã cupiditas.
acreatore atq ordinatore om̃iũ naturarũ
occulto quidẽ s ubiq iusto moderamine
inid qͦse inclinauerat relaxata .ẽ. qͥd absur¬
dũ ẽ. si egsptiĩ ab hebreis. homines inique
dominantes abhominibꝰ liberis. quorᷤ etiã
mercedis ꝓeorꝰ tã duris & iniustis laboribꝰ
fuerant debitores. rebꝰ t̾renis qͥbꝰ etiã ritu
sacrilego ininiuriã creatoris utebant᷑ pͥ¬
uari meruert̃: Qͦd tam̃ si moises sua spon¬
te iussisset. aut hoc hebrei sua sponte fe¬
cissent: ꝓfecto peccassent. Quanquã illi
ñ qͥdẽ hoc faciendo qͦd uł iusserat uł ꝑmise.¬

Expanded text:
nimantium et graue damnum hominum desiderio daemonum concessisse. quis autem dementissimus dixerit. quod eos ab hominibus non potuisset excludere, etiamsi eorum noxiae uoluntati nec porcorum exitium praestare uoluisset? porro si spirituum damnatorum et igni aeterno iam destinatorum quamuis saeua et iniqua cupiditas a creatore atque ordinatore omnium naturarum occulto quidem, sed ubique iusto moderamine in id, quo se inclinauerat, relaxata est, quid absurdum est. si Aegyptii ab Hebraeis, homines inique dominantes ab hominibus liberis, quorum etiam mercedis pro eorum tam duris et iniustis laboribus fuerant debitores, rebus terrenis. quibus etiam ritu sacrilego in iniuriam creatoris utebantur, priuari meruerunt? quod tamen si Moyses sua sponte iussisset, aut hoc Hebraei sua sponte fecissent, profecto peccassent; quamquam illi non quidem hoc faciendo, quod uel iusserat uel permise
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse habiꝰ meretricꝰ. confestio peccator
est lipũ qͥppe iã eccłie gerit eha ar lx
gentibꝰ euocatȩ. sedens cũ hoc habitu At
portã enan uł enaim qͥd int̃ptat᷑ fonces Cui¬
curoit enĩ uelut ceruus adfontes aq̃rũ ꝑ¬
uenire adsem̃ abrahe . lilic an agnoscent
foctat᷑ qͥa de illa ꝑdictũ ẽ. Popls que ncat

Expanded text:
retricius confessio peccatorum est. typum quippe iam ecclesiae gerit Thamar ex gentibus euocatae. sedens cum hoc habitu ad portam Aenan uel Enaim, quod interpretatur "fontes." cucurrit enim uelut ceruus ad fontes aquarum peruenire ad semen Abrahae; illic a non agnoscente fetatur, quia de illa praedictum est: populus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
mat. acceptis aliis septẽ p̃ceptis. ac si di¬
cat᷑ ei. Serui alios septẽ annos ꝓrachel
Ut sit pauꝑ spũ. mitis. lugens. esuriens
sitiensq iusticiã. misericors. mundicors.
pacificꝰ. Uellet enĩ hõ si fieri posset sine
ulla tolerantia laboris quȩ mnagendo pa¬
tiendoq amplectenda .ẽ. statĩ adpus¬
chrȩ atq ꝑfectȩ sapientiȩ delicias ꝑue¬
nire. S hoc ñ potest int̾ra morientũ.
Hoc enĩ udet᷑ significare qͦd dictũ .ẽ. ad
lacob. Non÷ moris in loco nr̃o. ut minor
nubat pͥusquã maior. Quia ñ ab surde
maior appellat᷑: quȩ tẽpore pͥor .ẽ. Prior ẽ.
aut̃ in recta hominis erudicione labor o¬
ꝑandi quȩ iꝰta st̃: quã uoluntas intelligen¬
di quȩ uera st̃ Adhoc ualet qͦd scriptũ. ẽ.
Concupisti sapientiã. serua mandata. & dñs

Expanded text:
mat, acceptis aliis septem praeceptis — ac si dimat, acceptis aliis septem praeceptis — ac si dicatur ei: serui alios septem annos pro Rachel - ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset. sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare, quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior, quia non absurde maior appellatur, quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi, quae iusta sunt, quam uoluptas intellegendi, quae uera sunt. Ad hoc ualet, quod scriptum est: conc
Abbreviated transcription (Latin):
N iusticiȩ. laborẽ actionũ atq passionũ:
Quis ea iuita ꝓpt̃ se ipsã expetuierit sic̃ nec
licobliat Stam̃ sibi nocte suppositã in
rari fecit deinde ꝓpt̃ filios cõm̃dauit. lta
nͦ unꝰ qͥsq ucilis dĩ seruus. subdealbatio¬
nis peccator suors grã constitutꝰ. qͥd aliud
insua conuersationẽ meditatꝰ.ẽ. qͥd aliud
corde gestauit. qͥd aliud adamauit. nͥ doc¬
trinã sapientiȩ: Quã pleriq se adepturoᷤᷤ
& ꝑcepturos putant. statĩ ut se inseptẽ
p̾ceptis legis exercuerint. quȩ st̃ de dilectio¬
ne ꝓximi nẽ cuiquã hominũ noceat᷑. Id ÷
honora patrẽ & matrẽ. ñ moechaberis. ñ oc¬
cides. ñ furaberis. ñ falsũ testimoniũ dices
ñ concupisces uxorẽ ꝓximi. ñ concupisces
rẽ ꝑximi. Quibꝰ qͣntũ potuerit obserua¬
tis : postea quã homini ꝓconcupita & sꝑa¬
ta pulcherrima delectatione doctrinȩ
lia inopinata coniuncta fit. & hanc su¬
stin& ut adillã ꝑueniat si ꝑseuerant᷑ a¬

Expanded text:
 laborem actionum atque passionum? quis eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte subpositam in rari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersatione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae ? quam plerique se adepturos et percepturos putant statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem. non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi. non concupisces rem proximi. quibus quantum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae  pro Rachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet. ut ad illam perueniat, si perseueranter a
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutabile bonu: adhuc corpꝰ qͦd corrũ¬
pit᷑ aggrauat animã. & depͥmit t̾rena
inhabitatio sensũ multa cogitantẽ. Adu¬
nũ gͦ tendendũ. s ꝓpt̾ hoc multa feren¬
da st̃. ltaq duȩ sunt uxores iacob lib̾ȩ.
Imbȩ quippe st̃ filiȩ remissionis peccator.
hoc ÷ de alhationis qͦd ÷ laban. Ueruntam̃
una amat᷑. & altera tolerat᷑. S quȩ tole

Expanded text:
commutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumcommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerumtamen una
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ & illud ualere arbitror. nͥ credide¬
ritis ñ intelligetis. Ut iusticia ad fidẽ. in
more ꝑspicuȩ ueritatis. ñ ÷ imꝓbandũ stu¬
diũ s adordinẽ reuocandũ: ut afide in¬
dit. Ineo qͥppe qͦd uersat᷑. uirtꝰ ÷ laboriosa:
ineo uͦ qͦd appetit. luminosa sapientia. Qͥd
opꝰ. ẽ. inqͥt credere. qͦd ñ mͥ ostendit᷑ mani¬
festũ: Aliqͦd uerbũ ꝓme. qͦuideã rerũ om¬
niũ pͥncipiũ. Id enĩ ÷ inqͦmaxime ac pͥmi¬
tꝰ inardescit. si uere studiosꝰ ÷ animꝰ rati¬
onalis. Cui respondeat᷑. Pulchrũ ẽ qͥdẽ qͦd
desideras. & a mari dignissimũ: s pͥus nubit
lia & postea rachel. Ardor gͦ iste adhoc ua-¬
leat ut ordo ñ recuset᷑. s potiꝰ toleret᷑ sine
qͥñ potest ad id ꝑueniri qͦd tanto ardore
diligit᷑. Cũ aut̃ ꝑuentũ fuerit: simul ha¬
bebit᷑ in hoc scło. ñ solũ speciosa incelli¬
gentia: s etiã laboriosa iusticia. Quãlib&
enĩ acute sincerit̾q cernat᷑ a mortalibꝰ in¬

Expanded text:
tantum et illud ualere arbitror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fidem, ad more perspicuae ueritatis, non est improbandum studium, sed ad ordinem reuocandum, ut a fide indit. in eo quippe quod uersatur uirtus est laboriosa; in eo uero quod appetit luminosa sapientia. "quid opus est" inquit "credere quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum prome, quo uideam rerum omnium principium. id enim est, in quod maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem, quod desideras, et amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri, quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia, sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus in
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ multũ int̾. ẽ. qͦd ea causa usȩ st̃: quã si
concupiscentia tã funestę uoluptatis ute
sentiebant: ut id se impleturas esse ñ credent.
nͥ eiꝰ ignorantiã ꝓcurarent. Nanq ut scrip¬
tũ . ẽ. in ebriauert̃ eũ. & se nescienti miscue¬
ille incestꝰ. s qͣntũ illa meretur ebrietas lã
& hanc lex ȩt̾na condẽnat. qͥa cibũ ac potũ
adordinẽ naturalẽ ñ nͥ gr̃a conseruandȩ sa-

Expanded text:
mtamen multum interest, quod ea causa usae sunt, quam si mtamen multum interest, quod ea causa usae sunt, quam si concupiscentia tam funestae voluptatis utersentiebant, ut id se impleturas esse non crederent, nisi ejus ignorantiam procurarent. Namque, ut scriptum est, inebriaverunt eum, et se nescienti miscueille incestus, sed quantum illa meretur ebrietas. Nam et hanc lex aeterna condemnat; quia cibum et potum ad ordinem naturalem non nisi gratia conserva
Abbreviated transcription (Latin):
sus tanta rep̃hensione atq accusationt
res digna . ẽ: qͣntã in eã faustꝰ inimicꝰ &
cecus euomuit. Consulit᷑ enĩ ȩt̃na lex il¬
la. ordinẽ naturalẽ conseruari iubens.
ꝑturbari uetans. & ñ ita de hoc facto u¬
dicat: ac si ille infilias nefaria libidine
exarserit. ut earũ incestato corpore
frueret᷑. aut eas hab̾& uxores. S nec de
illis feminis: ac si insui patris carnẽ ex¬
ecrabili. Amore flagrassent. Ratio qͥppe
iusticiȩ. ñ tantũ qͥd factũ sit uerũ etil̃
qͣre factũ sit intuet᷑. ut ex causis suis fa¬
ta pendentia libram̃ta eqͥtatis exami¬
net. Cũ gͥ illȩ ad conseruationẽ generis
ꝓlẽ quęrerent. quia utiq ineis humanꝰ
erat & naturalis affectꝰ. nec se crederent
inuenire posse alios uiros uelut exusto
illa conflagratione orbe tr̃arũ. neq eni de¬
cernere poterant qͦusq ignis ille seuierit.
miscere se patri uoluert̃. Quȩ potiꝰ quidẽ ñꝗ
esse matres: quã sic uti patre debuert̃. Ueñ¬

Expanded text:
sus tanta reprehensione atque accusatione res digna est, quantam in eam Faustus inimicus et caecus evomuit. Consulitur enim aeterna lex illa ordinem naturalem conservari jubens, perturbari vetans, et non ita de hoc facto judicat, ac si ille in filias nefaria libidine exarserit, ut earum incestato corpore frueretur, aut eas haberet uxores: sed nec de illis feminis, ac si in sui patris carnem exsecrabili amore flagrassent. Ratio quippe justitiae non tantum quid factum sit, verum etiam quare factum sit intuetur, ut ex causis suis facta pendentia libramento aequitatis examinet. Cum igitur illae ad conservationem generis prolem quaererent, qui utique in eis humanus erat et naturalis affectus, nec se crederent invenire posse alios viros, velut exusto illa conflagratione orbe terrarum, neque enim discernere poterant quousque ignis ille saevierit, miscere se patri voluerunt. Potius quidem nunquam esse matres, quam sic uti patre debuerunt: veru
Abbreviated transcription (Latin):
isse intelligit᷑: quẽ se uolentẽ seqͥ dñs in
euangłio reuocat dicens. Uulpes foueas
habent & uolucres cęli diuersoria. filius
aut̃ hominis ñ habae ubi caput suũ recli¬
net. Uidebit enĩ eũ dolosa simulatione te¬
nebrosũ. & uentosa elatione iactatũ. ñ ha¬
bere fidĩ locũ. ubi se inclinantẽ doctorẽ
humilitatis exciꝑ&. qͥa indiscipulatu xpĩ
ñ illiꝰ grãm s suã głam reqͥrebat. Hoc amore
glȩ corrupti erant. qͦs paulꝰ apłs notat. qͦd
ꝑ̃inuidiã & contentionẽ ñ caste xp̃m an¬
nunciarent. Quibꝰ tam̃ p̃dicantibꝰ gaud&
apłs. sciens fieri posse ut dũ illi sectant᷑ hu¬
manȩ głȩ cupiditatẽ : tam̃ iis audicis fide¬
les nascerent᷑. ñ exeoꝵ inuida cupiditate
bonũ. sicut fieri potest ut hõ ad concubitũ
ñ ingrediat᷑ uoluntate generandi. s luxu.¬
riandi libidine rapiat᷑. & tam̃ nascat᷑ hõ

Expanded text:
isse intellegitur, quem se uolentem sequi dominus in isse intellegitur, quem se uolentem sequi dominus in euangelio reuocat dicens: uulpes foueas habent et uolucres caeli diuersoria; filius autem hominis non habet, ubi caput suum reclinet. uidebat enim eum dolosa simulatione tenebrosum et uentosa elatione iactatum non habere fidei locum. ubi se inclinantem doctorem humilitatis exciperet, quia in discipulatu Christi non illius gratiam, sed suam gloriam requirebat. hoc amore gloriae corrupti erant, quos Paulus apostolus notat, quod per inuidiam et contentionem non caste Christum adnuntiarent; quibus tamen praedicantibus gaudet apostolus sciens fieri posse, ut, dum illi sectantur humanae gloriae cupiditatem, tamen his auditis fideles nascerentur, non ex eorum inuida cupiditate, bonum; sicut fieri potest, ut homo ad concubitum non ingrediatur uoluntate generandi, sed luxuriandi libidine rapiatur et tamen nascatur homo.
Abbreviated transcription (Latin):
nui honore scitatis tributũ qͥbꝰdã iuris eciã
plures uxores habentibꝰ. Nisi qa fieri pocest.
ut imꝑator carnis animꝰ: tanta tẽꝑantiȩ
potestate p̃polleat: ut genitalis delectatio¬
nis motũ insitũ naturȩ mortaliũ. ex ꝓui¬
dentia generandi leges impositas ñ ꝑmit¬
tat excedere. Alioqͥnꝰ posst̃ isti maledici
potiꝰ calũniatores quã ueredici iudices. etiã
scõs apłos accusare: qͦd ñ caritate generan¬
di filios uitȩ et̃nȩ. s cupiditate laudis hu¬
manȩ popłis tã multis euangłm pͣdicaue.¬
rint. Neq enĩ deerat illis euanglicis patri
guis laudantibꝰ cõparata. Immo uͦ tanta
aderat: ut maior hominibꝰ abhominibꝰ
honor cegła deferri ñ debeat. Hanc in
eccła głam ꝑuersa uoluntate simon ꝑ¬
ditꝰ concupiuit. qͣndo abeis pecuniã uo¬
luit cȩcꝰ emere. qđ illi diuina grã eadẽq
gratuita meruerunt. Huiꝰ auidꝰ głȩ fu¬

Expanded text:
num honorem sanctitatis tributum quibusdam uiris etiam num honorem sanctitatis tributum quibusdam uiris etiam plures uxores habentibus, nisi quia fieri potest. ut imperator carnis animus tanta temperantiae potestate praepolleat, ut genitalis delectationis motum insitum naturae mortalium ex prouidentia generandi leges inpositas non permittat excedere. alioquin possunt isti maledici potius calumniatores quam ueredici iudices etiam sanctos apostolos accusare, quod non caritate generandi filios uitae aeternae, sed cupiditate laudis humanae populis tam multis euangelium praedicauerint. neque enim deerat illis euangelicis patriguis laudantibus conparata; immo uero tanta aderat, ut maior hominibus ab hominibus honor et gloria deferri non debeat. hanc in ecclesia gloriam peruersa uoluntate Simon perditus concupiuit, quando ab eis pecunia uoluit caecus emere, quod illi diuina gratia eademque gratuita meruerunt. huius auidus gloriae fu
Abbreviated transcription (Latin):
animi uirtutẽ ꝓrsus nosse ñ posst̃. s sicut:
ait apł̃s semet ipsos sibim& ipsis: ñ intelligt̃.
Q qͥa ipsi etiã si unã habuerint. adeandẽ ñ solũ
generandi officio ducti uirilit̃ accedt̃. s
sepe coeundi stimulo uicti eneruit ꝑtra-¬
hunt᷑: qͥsi ueracit sibi uident᷑ conicere quã
maiore huiꝰce modi morbo ꝑmultas alii
captiuent᷑. qͣndo se uident muna tẽpan-¬
tiã ñ posse seruare. Uerũ noseis qͥhanc uir¬
tutẽ ñ habent. ita de sc̃oꝵ uiroꝵ moribꝰ iu¬
diciũ cõmitt̾e ñ debemꝰ: sicut decibor sua¬
uitate ac salubritate iudicare febrientes
ñ sinimꝰ. potiꝰq illis ex sanoꝵ̾ sensu & pͣcep¬
to medicantiũ quã exeor̾ egritudinis af¬
fictione alim̃ta p̾̃paramꝰ łinde isti si uolt
ñalş atq adtumbratȩ. s uerȩ ac solide pudi¬
crie cape sanitate: diuinę scripture tanquã
ubris medicinalibꝰ credant. ñ frustra tã mag¬

Expanded text:
animi uirtutem prorsus nosse non possunt, sed, sicut animi uirtutem prorsus nosse non possunt, sed, sicut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis non intellegunt. et quia ipsi etiamsi unam habuerint, ad eandem non solum generandi officio ducti uiriliter accedunt, sed saepe coeundi stimulo uicti eneruiter pertrahuntur, quasi ueraciter sibi uidentur conicere, quam maiore huiuscemodi morbo per multas alii captiuentur, quando se uident in unam temperantiam non posse seruare. Uerum nos eis, qui hanc uirtutem non habent, ita de sanctorum uirorum moribus iudicium committere non debemus, sicut de ciborum suauitate ac salubritate iudicare febrientes non sinimus, potiusque illis sanorum sensu et praecepto medicamine quam ex eorum aegritudinis adfectione alimenta praeparamus. proinde isti si uolunt non falsae atque adumbratae, sed uerae ac solidae pudicitiae capere sanitatem, diuinae scripturae tamquam bris medicinalibus credant non frustra tam mag
Abbreviated transcription (Latin):
uapti. Quȩ cũ ita sint: qͥd tande criminis. ẽ.
qͥode iiribꝰ simul habitis uxoribꝰ obicit᷑ scõ ui
lacob Sinaturã consulas: ñ lasciuiendi s
igueudi causa illis mulieribꝰ utebat᷑. Si mo¬
Re illo tẽpore atq in illis t̾ris hoc factitabat᷑.
Si p̃cptu: nulla lege ꝓhibebat᷑ Nc̃ uͦ cur crĩ
m̃ ⁊ siqͥs hoc faciat. nͥ quia & moribꝰ & legibꝰ
hoc ñ licet: Quȩ duo qͥsqͥs contẽpserit: etiã¬
sitantumͦ causagenerandi uti possit feminis
pluribꝰ. peccat tam̃ & ipsã uiolat humanã
societate. cui necessaria ÷ ꝓpagatio filior̾. S
qͥa homines alit̾ se habentibꝰ iã moribꝰ & legi¬
b ñ posst̃ delectari uxorũ multitudinẽ
nͥ libidinis magnitudine: ideo errant. &¬
putant hab̾i omino ñ potuisse uxores mul¬
tas n flagrantia concupiscentiȩ carnalis. & sor¬
didȩ uoluptatis. Cõparantes enĩ ñ alios qͦrũ

Expanded text:
praecepta. Quae cum ita sint, quid tandem criminis est, praecepta. Quae cum ita sint, quid tandem criminis est, quod de pluribus simul habitis uxoribus objicitur sancto viro Jacob? Si naturam consulas, non lasciviendi, sed gignendi causa illis mulieribus utebatur: si morem, illo tempore atque in illis terris hoc factitabatur: si praeceptum, nulla lege prohibebatur. Nunc vero cur crimen est, si quis hoc faciat, nisi quia et moribus et legibus hoc non licet ? quae duo quisquis contempserit, etiamsi tantummodo causa generandi uti possit feminis pluribus. peccat tamen et ipsam uiolat humanam societatem, cui necessaria est propagatio filiorum. sed quia homines aliter se habentibus iam moribus et legibus non possunt delectari uxorum multitudine nisi libidinis magnitudine, ideo errant et putant haberi omnino non potuisse uxores multas nisi flagrantia concupiscentiae carnalis et sordidae uoluptatis. conparantes enim non alios, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
homines inhumani. si aliquẽ grauẽ uirũ
ludicrũ aliqͥd garrientẽ pueris ctiã par¬
uulis uiderint. qͥeor lacteũ sensũ affabi¬
li & nutritoria facilitate demulceat: tan¬
quã delirantẽ rephendt̃. obliti unde cre¬
uerint. aut ingrati qͦd creuerint. Quid aut̃
tus patriarcha cũ coniuge luscrit. coniu¬
giuq illuio inde sit cognitũ uidet ꝓfec¬
to qͥsqs ne aliqͥd crrando inȩcclam peccet: se¬
cretũ iuri eiꝰ inscripturis scis diligent̾ intue¬
tur. & inuenit eũ maiestatẽ suã qͣ informa
ma serui. ut eiꝰ capax esse humana infirmi¬
tas posset eoq mͦ se coniugi congruent ap¬
taret. Qdeni absurdũ. imo qd ñ conuenient
fucuror pnunciationi accõmodatũ. si ꝓpłu dei
carnale aliqd lusit ut eũ caꝑet affectꝰ uroris.
quattuor obiciunt᷑ uxores. generali plocutio¬
ne purgat᷑. Endo enĩ mos erat: crim ñerat.
ta contra naturã. alia contra mores. alia contra

Expanded text:
homines inhumani si aliquem grauem uirum homines inhumani si aliquem grauem uirum ludicrum aliquid garrientem pueris etiam paruulis uiderint, quo eorum lacteum sensum adfabili et nutritoria facilitate permulceat, tamquam delirantem reprehendunt, obliti unde creuerint. aut ingrati. quod ereuerint. quid autem tus patriarcha cum coniuge luserit coniugiumque illud inde . sit cognitum, uidet profecto, quisquis, ne aliquid errando in ecclesiam peccet, secretum uiri eius in scripturis sanctis diligenter intuetur, et inuenit eum maiestatem suam, qua in forma ma servi , ut ejus capax esse humana infirmitas posset, eoque modo se conjugi congruenter aptaret. Quid enim absurdum, imo quid non convenienter futurorum praenuntiationi accommodatum, si Propheta Dei carnale aliquid lusit, ut eum caperet affectus uxoris; quatuor objiciuntur uxores , generali praelocutione purgatur. Quando enim mos erat, crimen non erta contra naturam, alia contra mores, alia contra
Abbreviated transcription (Latin):
tus .ẽ: Quȩ gͥ ꝓabrabã qͦd ad hanc rẽ ꝑtinet
adueriꝰ criminante faustũ diximꝰ: eadẽ eciã
ꝓisaac filio eiꝰ ualent. Quȩ recensere ñ. ẽ
difficile. Nisi forte studiosor aliqͥs querat.
incuiꝰ figurȩ sacram̃eo accipiendũ sit. Eͦt
rex alienigena rebeecã uiri sui coniugẽ
tc̃ esse cognouit: qͣndo cũ cũ illa ludeatẽ
uidit. Qͦd ñ cognouissa: nͥ cũ coniuge ille
sic luder&. quomͦ cũ ea quȩ eoniunx ñ ec̃t
ludere ñ deceret. Qͦdcũ scĩ coniugati faci¬¬
unt: ñ inanit̾ faciunt s prudent̃. Descen¬
dunt enĩ qͥdãm ad feminei sexus infirmi¬
tatẽ. ut aliqͥd blanda hilaritate uł dicant
uł faciant. ñ eneruantes s tẽꝑantes uirilẽ
irgorẽ. qͦd ei quȩ uxor ñ . ẽ. qui dixerit aut
fecerit: turpis. ẽ. Uerũ hoc qͦd admores hu¬
manitatis ꝑtin& dixerĩ ne qͥsquã durꝰ &
sine affectu id ipsũ ꝓcrimine obiciat scõ
uiro. qͦdcũ sua coniuge luserit. Iales enĩ

Expanded text:
net, aduersus criminantem Faustum diximus, eadem etiam pro Isaac filio eius ualent. quae recensere non est difficile; nisi forte studiosorum aliquis quaerat, in cuius figurae sacramento accipiendum sit, quod rex alienigena Rebeccam uiri sui coniugem tunc esse cognouit, quando eum cum illa ludentem uidit: quod non cognouisset. nisi cum coniuge ille sic luderet, quomodo cum ea, quae coniux non esset, ludere non deceret. quod cum sancti coniugati faciunt, non inaniter faciunt, sed prudenter; descendunt enim quodam modo ad feminei sexus infirmitatem. ut aliquid blanda hilaritate uel dicant uel faciant, non eneruantes, sed temperantes uirilem uigorem: quod tamen ei, quae uxor non est, qui dixerit aut fecerit, turpis est. uerum hoc, quod ad mores humanitatis pertinet, dixerim, ne quisquam durus et sine adfectu id ipsum pro crimine obiciat sancto uiro, quod cum coniuge sua luserit. tales enim
Abbreviated transcription (Latin):
aine naturalẽ conseruari iubens. ꝑturbari
uetans. Quisnã gͥ sit in homine naturalis
ordo: quȩrendũ . ẽ. Constat enĩ hõ. exanima
& corpore. d hoc & pecus. Nulli aut̃ dubiũ
est. animã corpori naturali ordine p̾po¬
nendã. Uerũ animȩ hominis uiest ratio.
quę pecori ñ in est. Pinde sic̃ anima corpo¬
ri. ita ipsiꝰ animȩ ratio. cȩt̾is ciꝰ partibꝰ quas
habent & bestię naturȩ sege p̃ponit᷑. Iñq
ipsa ratione quȩ parti ⁊ contẽplatiua. partĩ
actiua: ꝓculdubio contẽplatio p̃cellit bibac
enĩ & imago dĩ.ẽ. qua ꝑfidẽ adspeciẽ refor¬
mamͣ. Actio itaq rationalis contẽplationi ra¬
tionali deb& oboedire. siue ꝑfidẽ oꝑanti sicu
erit cũ similes ei erimꝰ. qm̃ uidebimꝰ cũ sicu¬
ti ẽ. effecti etiã inspũali corpore exgrã eiꝰ
eqͣles angłis eiꝰ recepta stola pͥma ĩmortali¬
tatis & incorruptionis. ꝗͣ induet᷑ hoc mor-¬

Expanded text:
dinem naturalem conseruari iubens, perturbari dinem naturalem conseruari iubens, perturbari uetans. quisnam igitur sit in homine naturalis ordo, quaerendum est. constat enim homo ex anima et corpore, sed hoc et pecus. nulli autem dubium est animam corpori naturali ordine praeponendam. uerum animae hominis inest ratio, quae pecori non inest. proinde sicut anima corpori, ita ipsius animae ratio ceteris eius partibus, quas habent et bestiae, naturae lege praeponitur; inque ipsa ratio contemplatio praecellit. in hac enim et imago dei est, qua per fidem ad speciem reformamur. actio itaque rationalis contemplationi rationali debet oboedire siue per fidem operanti, sicuti erit, cum similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est, effecti etiam in spiritali corpore ex gratia eius aequales angelis eius recepta stola prima inmortalitatis et incorruptionis, qua induetur hoc mor
Abbreviated transcription (Latin):
peccata inuenerimꝰ: obquã utilitate sint
etiã ipsa condita littĩs memorięq mandata
diligenti qͣntũ possimꝰ ratione uideamꝰ. Quȩ
aut̃ reppererimꝰ stultis seu maliuolis uideri
exempla uirtutũ: hȩc qͦq intueam᷑ quã ob
causa illis inserta sc̃ lictĩs. quas adutilitatẽ
uitȩ p̾sentis. regendȩ & futurȩ adipiscendȩ
conditas salubrit credimꝰ. Porro aut̃ quȩc̃q¬
uł umpits dubitat debuisse conseribi. deil¬
lis gͥͫ potest ee quęstio: quȩ uł manit̾ scripiã
uideri posst̃ si nec recte facta apparent. noc
piccita st̃ uł eciã ꝑniciose si peccata ee: con¬
uincunt᷑ ne ualeant adimitationẽ siue in
upsis libris rephensa ñsint &e ideo putari eciã
possint ñ et̾ peccata: siue illic qͦq rep̃bensa
muenta sunt. Ergo peccatũ. ẽ. factũ uł dic¬
tu uł concupitũ aliqͥd. contra aetc̾nã legẽ.
Lex iͥ ecña ẽ. ratio diuina uł uoluntas di. orr¬

Expanded text:
peccata inuenerimus, ob quam utilitatem sint peccata inuenerimus, ob quam utilitatem sint etiam ipsa condita litteris memoriaeque mandata diligenti, quantum possumus, ratione uideamus. quae autem reppererimus stultis seu maliuolis uideri exempla uirtutum, haec quoque intueamur, quam ob causam illis inserta sint litteris, quas ad utilitatem uitae praesentis regendae et futurae adipiscendae conditas salubriter credimus. porro autem quaecumqus uel inperitorum dubitat debuisse conscribi. de illis ergo potest esse quaestio, quae uel inaniter scripta uideri possunt, si nec recte facta adparent nec peccata sunt, uel etiam perniciose, si peccata esse conuincuntur, ne ualeant ad imitationem, siue in ipsis libris reprehensa non sint et ideo putari etiam possint non esse peccata, siue illic quoque repreheninuenta sunt. Ergo peccatum est factum uel dictum uel concupitum aliquid contra aeternam legem. lex uero aeterna est ratio diuina uel uoluntas dei or
Abbreviated transcription (Latin):
serit: utinã ñ plane ferulis s uł fustibꝰ coer¬
citꝰ em̃detur necũ cęcĩs adulteris ȩt̃no sup¬
plicio puniat᷑. Oinimȩ qͥdẽ illȩ res. istȩ aut̃
magnȩ st̃. Nec adhoc inde ducta similitu¬
do. ẽ. ut scema sacram̃to. & sol oecismꝰ adul¬
terio coequet᷑. Ueruntam̃ ꝓportione sui
cuiꝰq generis. qͦd millis locutioniĩ qͥb̾dã uirtu¬
tibꝰ seu uitiis ꝑitia uł imꝑitia: hoc inhis moꝵs
quãuis longe indiuerso genere uirtutibꝰ seu
uitiis. sapientia uł insipientia ualet. Qua ꝓpt̃
ne inquȩq laudanda uł uituꝑanda. aecus an¬
da uł defendenda. coercenda uł relaxanda.
dãnanda uł absoluenda. appetenda uł uitan-¬
da. temere irruamꝰ. inqͥbꝰ om̃ibꝰ peccata seu rec¬
te facta uersant᷑: priꝰ qͥd sit peccatũ consi¬
derare debemꝰ. tunc deinde inspicere facta
sc̃oꝵ libris conscripta diuinis. Ut si qͦ & ipsoꝵd

Expanded text:
serit, utinam non plane ferulis, sed uel fustibus coerserit, utinam non plane ferulis, sed uel fustibus coercitus emendetur, ne cum ceplicio puniatur. Minimae quidem illae res, istae autem magnae sunt; nec ad hoc inde ducta similitudo est, ut schema sacramento, et soloecismus adulterio coaequetur: verumtamen proportione sui cujusque generis, quod in illis locutionum quibusdam virtutibus seu vitiis peritia vel imperitia, hoc in his morum quamuis longe in diuerso genere uirtutibus seu uitiis sapientia uel insipientia ualet. Quapropter ne in quaeque laudanda uel uituperanda. accusanda uel defendenda, cohercenda uel relaxanda, damnanda uel absoluenda, adpetenda uel uitanda temere inruamus, in quibus omnibus peccata seu recte facta uersantur, prius quid sit peccatum considerare debemus, tunc deinde inspicere facta sanctorum libris conscripta diuinis, ut si qua et ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
nulla speciȩ .s. nulla eqͥtatis cõparatione. Sim.¬
les aut̃ st̃ qͥuimagnis ista rep̃hendt. pueris
impitis inscola. qͥ cũ ꝓmagno didicerint: no¬
mini numeri singularis ẽẽ reddendũ: reuꝰ¬
hendt̃ latinȩ linguȩ doctissimũ auctorẽ
qͥa dix̃. pars infrusta secant. Debuit enĩ in¬
quiunt dicere secat. E qͥa nort̃. religionẽ
dici: culpant eũ qͥa geminata littera dix̃.
relligione patrui. Undt ñ absurde fortasse
dicat᷑. ingenere suo qͣntũ distant scemat a
& meta plasmi doctoꝵ. a soloecismis & barha¬
rismis imꝑitdrũ: tantũ distare figurata
facta ꝓpharũ alibidinosis peccatis iniqͦrũ.
Ac ꝑ hoc sicut puer inbarbarismo rephensus
si de uirgilii mȩtaplasmo se uellet defende
ferulis cederet᷑: ita qͥsqͥs cũ ancilla suȩ con¬
iugis uolutatꝰ. abrahȩ factũ qͦd de agar ꝓ¬
lem genuerit in exẽplũ defensionis assũp¬

Expanded text:
nulla specie, sed nulla aequitatis conparatione. siminulla specie, sed nulla aequitatis conparatione. similes autem sunt, qui in magnis ista reprehendunt, pueris inperitis in schola, qui cum pro magno didicerint nomini numeri singularis uerbum nuehendunt latinae linguae doctissimum auctorem, quia dixit: pars in frusta secant. debuit enim, inquiunt, dicere: secat. et quia norunt religionem dici, culpant eum, quia geminata 1 littera dixit: relligione patrum. unde non absurde fortasse dicatur in genere suo, quantum distant schemata et metaplasmi doctorum a soloecismis et barbarismis inperitorum, tantum distare figurata facta prophetarum a libidinosis peccatis iniquorum . ac per hoc sicut puer in barbarismo reprehensus si de Uergili metaplasmo se uellet defendere. ferulis caederetur, ita quisquis cum ancilla suae coniugis uolutatus Abrahae factum, quod de Agar prolem genuerit, in exemplum defensionis adsump
Abbreviated transcription (Latin):
isse ꝓpheticã. Totũq illud regnũ gentis hebre¬
orũ. magnũ quendã qͥa & magni cuiꝰdã fuis¬
se ꝓpħam. Quo circa qͦd adeos quidẽ attinet
qͥillic erant eruditi corde insapientiã dei.
ñ solũ in his quȩ dicebant s eciã iniis quȩ fa¬
coetos ac sunul om̃s illiꝰ gentis homines. in
est. Omĩa eni illa sicut dic̃ apłs. figurȩ nr̃ȩ
fuert̃. Sic aut̃ isti in qͥb̾dã factis a quoꝵ al¬
titudine longe st̃ rep̃hendt̃ tanquã libi¬
dinẽ ꝓpħaru᷑. sic̃ ñ nulli eciã sacrilegi
paganoꝵ rep̃hendt̃ tanquã stulticiã uel
potiꝰ tanquã dementiã xpĩ. qͥa tẽpore
anni ñ congruo poma quęsiuit marbore
aut puerilis cuiꝰdã fatuitatis affectũ qͦd
inclinato capite digito scribebat int̾ra.
& cũ hominibꝰ int̾rogantibꝰ respondissae
ruriꝰ hoc facere eoepit. Nichil enĩ sapiunt. nec
intelligunt inmagnis animis qͣsdlã uirtu¬
tes uitiis paruorũ animors eẽ simillimas ñ¬

Expanded text:
pheticam totumque illud regnum gentis Hebraeorum magnum quendam, quia et magni cuiusdam, fuisse prophetam. quocirca, quod ad eos quidem adtinet, qui illic erant eruditi corde in sapientia dei, non solum in his, quae dicebant, sed etiam in his, quae faceteros ac simul omnes illius gentis homines, in est. omnia enim illa, sicut dicit apostolus, figurae nostrae fuerunt. Sic autem isti in quibusdam factis, a quorum altitudine longe sunt, reprehendunt tamquam libidinem prophetarum, sicut nonnulli etiam sacrilegi paganorum reprehendunt tamquam stultitiam uel potius tamquam dementiam Christi, quia tempore anni non congruo poma quaesiuit in arbore, aut puerilis cuiusdam fatuitatis adfectum, quod inclinato capite digito scribebat in terra et, cum hominibus interrogantibus respondisset, rursus hoc facere coepit. nihil enim sapiunt nec intellegunt in magnis animis quasdam uirtutes uitiis paruorum animorum esse simillimas non
Abbreviated transcription (Latin):
cificꝰ. de dño xp̃o. ipse ÷ enĩ pax nr̃a. inpsalmo
ꝓphetatũ ẽ. & adorabt̃ eũ om̃s reges t̾rȩ. om̃s
gs seruient illi: xpĩani qͦq imꝑatores ple¬
nã gerentes fidtucia pietatis in xpo. de inimi¬
cis sacrilegis qͥ spe suã insacram̃tis idolorꝰ
demonũq posuerant. gloriosissimã uictoriã
ꝑceꝑunt. cũ aꝑtissimis notissimisq docum̃¬
tis deqͥbꝰ nonnulli iã scriptũ memoriȩ cõm̃¬
dauert̃. illos fallerent uaticinia. demoninꝰ
hos firmarent p̃dicta scõis. Si aut̃ hoc miti
istis uanis uidet᷑. qͦd aliud tunc dĩ p̃cepit is¬
pensatoribꝰ ueteris testam̃ti ubi noui gr̃a
uelabat᷑. aliud p̃dicatoribꝰ noui testam̃ti
ubi ueteris obscuritas reuelat᷑ attendant
Caliud dicentẽ. Quando misi uos inquit
sine sacculo & pera ce calciam̃tis: nunqo lli¬
qͥd defuit uob̾ Atilli dixert̃. Nichu. DN¬
destamitis singulis inuenirent. utere &
nouo: etia hoc clamarent: duo sibi testanꝰ¬

Expanded text:
 in psalmo prophetatum est: et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi, christiani quoque imperatores plenam gerentes fiduciam pietatis in Christo de inimicis sacrilegis, qui spem suam in sacramentis idolorum daemonumque posuerant, gloriosissimam uictoriam perceperunt. cum apertissimis notissimisque documentis, de quibus nonnulli iam scriptum memoriae commendarunt, illos fallerent uaticinia daemoniorum, hos firmarent praedicta sanctorum. Si autem hoc mirum istis uanis uidetur, quod aliud tunc deus praecepit dispensatoribus ueteris testamenti, ubi noui gratia uelabatur, aliud praedicatoribus noui testamenti. ubi ueteris obscuritas reuelabatur, adtendant  dixerat, et aliud dicentem: quando misi uos, inquit, sine sacculo et pera et calciamentis, numquid aliquid defuit uobis? at illi dixerunt: nihil. dtestamentis singulis inuenirent, uetere et nouo, etiam hoc clamarent duo sibi testame
Abbreviated transcription (Latin):
Quanqua scrupulosiꝰ disputari possit: utrũ
illiꝰ mulieris pudicicia uolaret᷑. etiã si qͥsquã
carni eiꝰ cõmixtꝰ foret. cũ id inse fieri ꝓma¬
riti uita nec illo nesciente s iubente ꝑmit¬
teret. nequaquã fidẽ deserens coniugalẽ
& potestatẽ ñ abnuens maritale: sic̃ ille
adulter ñ fuit. q̃ndo tixoru obtẽꝑans Potesta¬
ti deancilla ꝓlẽ generare cõt dnsit. S̾ ꝓpt
ium pͥncipior. qͥa ñita diibꝰ uiris uiuis ac̃¬
uiro: multo ueriꝰ & hmestꝰ ulio accipi

Expanded text:
Quamquam scrupulosius disputari possit, utrum Quamquam scrupulosius disputari possit, utrum illius mulieris pudicitia uiolaretur, etiam si quisquam carni eius conmixtus foret, cum id in se fieri pro mariti uita nec illo nesciente, sed iubente permitteret, nequaquam fidem deserens coniugalem et potestatem non abnuens maritalem, sicut ille adulter non fuit, quando uxoris obtemperans potestati de ancilla prolem generare consensit . sed propter uim principiorum, quia non ita duobus uiris uiuis ad couiro, multo uerius et honestius illud accipi