comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
telligendum est. Sane de ñ uero
bono &e ñ uero malo. hanc hõinẽ
cautelam habere oportet. ut quia
hec in eius potestate sunt. & eis si¬
ue aduerum malũ abuti. siue ad
uerum bonũ uti potest: ita ipsa
ꝓ tempore ce causa. siuie ad agen¬
dum siue ad patiendu suscipiat:
quatinus semꝑ ea uł ad fructum
uł ad usum adipiscendi boni con¬
uertat. Ad fructũ ueri boni cooꝑan¬
te gr̃a: ad usum ñueri boni coope¬
rante natura. Mors carnis qͥapena
ẽ. semꝑ malum ẽ. s semꝑ mala ñ ẽ.
Similit̾ uita carnis. quia natura ẽ
semꝑ bonũ ẽ: s semꝑ bona non est.
Bona uita ẽ. in qua ẽ bonũ meritũ:
bona mors est. postquam ẽ bonum
p̾mium. Alala uita est. in qua est
sensus sine uirtute: mala mors ẽ.
in qua pena est sine retributione.
Quia gͦ nec uita carnis. nec mors.
neq ea quȩ in uita uł in morte sũt.
uera bona uł mala sunt: ita his õi¬
bus homo uti debet: ut suie bona

Expanded text:
telligendum est. Sane de non vero telligendum est. Sane de non vero bono et non vero malo hanc hominem cautelam habere oportet, ut quia haec in ejus potestate sunt, et eis sive ad verum malum abuti, sive ad verum bonum uti potest, ita ipsa pro tempore et causa sive ad agendum sive ad patiendum suscipiat, quatenus semper ea vel ad fructum vel ad usum adipiscendi boni convertat. Ad fructum veri boni cooperante gratia, ad usum non veri boni cooperante natura. Mors carnis, quia poena est, semper malum est, sed semper mala non est. Similiter vita carnis, quia natura est, semper bonum est, sed semper bona non est. Bona vita est in qua est bonum meritum; bona mors est post quam est bonum praemium. Mala vita est in qua est sensus sive virtute; mala mors est in qua poena est sine retributione. Quia ergo nec vita carnis, nec mors, neque ea quae in vita vel in morte sunt, vera bona vel mala sunt, ita his omnibus homo uti debet, ut sive bona
Abbreviated transcription (Latin):
ut inde bonu̾ oriat᷑. Propterea cũ
dixisset apłs. uͥ abundauit iniqͥtaᷤᷤ
suꝑabundauit gra: ce quidã ex hoc
occasionẽ sumere conarent᷑. quasi ic¬
circo homini malum faciendu eẽt.
quatinus ex eo postmodu bonum
facit. & exeius malo ds postea bene¬
facit: homo qͥdem pro eo qͦd male¬
facit iuste dampnatꝰ.: đs autẽ ꝓ eo
qͦd de malo bonum facit. iuste clari¬
ficatur. Quod malum ẽ. hommis ẽ.
quod ex malo bonũ est dĩ est. Prop¬
terea tu malum calie: qͥa si malum
feceris.ex eobonum facere ñ potes.
Similit̾ quamuis ex uero bono ali¬
quando uerũ malum oriat᷑: ñ ido
tͥ bonũ uitandu ẽ. ne malũ ñ eue¬
niat: quia etiam cum bonũ factũ
fuerit. in tua adhuc potestate ẽ. ut
malum ñ fiat. Propt̾ hoc nec malũ
facias ꝓpter bonũ. quia in tua po¬
testate ñ est. ut ex malo bonũ fiat:
nec bonũ dimittas ꝓpter malum.
qͥa etiam facto bono. in tua adhuc
potestate ẽ ne malum fiat. Et hoc
qͥdem de uero bono &e uero malo ĩ¬

Expanded text:
inde bonum oriatur. Propterea cum dixisset Apostolus: Ubi abundavit iniquitas, superabundavit et gratia , et quidam ex hoc occasionem sumere conarentur quasi idcirco homini malum faciendum esset, quatenus ex eo postmodum bonumfacit, et ex ejus malo postea Deus benefacit, homo quidem pro eo quod malefacit juste damnatur; Deus autem pro eo quod de malo bonum facit juste clarificatur. Quod malum est, hominis est; quod ex malo bonum est, Dei est. Propterea tu malum cave, quia si malum feceris, ex eo bonum facere non potes. Similiter quamvis ex vero bono aliquando verum malum oriatur, non ideo tibi bonum vitandum est, ne malum inde eveniat, quia etiam cum bonum factum fuerit, in tua adhuc potestate est ut malum non fiat. Propter hoc ne malum facias propter bonum, quia in tua potestate non est, ut ex malo bonum fiat; nec bonum dimittas propter malum, quia etiam, facto bono, in tua adhuc potestate est ne malum fiat. Et hoc quidem de vero bono et vero malo in
Abbreviated transcription (Latin):
do id unde ingemuit etiam ore confi¬
tetur. Item illud quod dicit᷑ quia ad¬
huc teloquente dicam ecce adsum.
sic conuenient̾ potest accipr̃ quia pͥ¬
us ds adest ꝑ grãm. ut corad penitẽ¬
tiã ꝯpungat: deinde ad est. ut pec¬
catoꝵ indulgentiam confitenti tri¬
buat. Postremo id quod de psalmista
opponunt. diri confitebor adu̾sum¬

Expanded text:
do id unde ingemuerit etiam ore confido id unde ingemuerit etiam ore confitetur. Item illud quod dicitur: Quia adhuc te loquente dicam: Ecce adsum; sic convenienter potest accipi, quod prius Deus adest per gratiam ut cor ad poenitentiam compungat, deinde adest, ut peccatorum indulgentiam confitenti tribuat. Postremo id quod de Psalmista opponunt. Dixi: Confitebor
Abbreviated transcription (Latin):
donec totum consecutꝰ fuerit reme¬
dium. quod d̾s ad optinendam ueni-¬
am instituit. Hoc ẽ autẽ remedium.
ut corde peniteat: & ore confiteatur
delictũ. Quod cum fecerit. iã ampliꝰ
debitor dampnat̾onis ñ erit: etiã si sa¬
tisfactio restat. quã ꝓ peccato ꝑsoluit.
Quod si forte peccator uere peniteat.
s int̾currente articło necessitatis ad
confessionẽ uenire non possit: confiden¬
ter ꝓnuntio. quia in eo summꝰ sacer¬
dos complet qͦd mortalis ñ potuit: &
apud d̾m iam factum constat. quod
homo qͥdem uere uoluit. s ñ ualuit
adimplere: quia confessionẽ ñ con¬
temptꝰ exclusit. s impediuit necessi¬
tas. Pro inde sud quod dictũ ẽ qua¬
cimq hora ingemuerit peccator.
saluus erit. de p̾senti salute accipit᷑:
sic intelligendum ẽ. acsi diceret᷑. Tẽ
peccatoris salus incipit: quando ue¬
racit̾ ꝓ delictis suis ingemiscit. Quȩ
tam̃ salus tunc plene ꝑficitur: quan¬

Expanded text:
donec totum consecutus fuerit remedonec totum consecutus fuerit remedium quod Deus ad obtinendam veniam instituit. Hoc est autem remedium ut corde poeniteat et ore confiteatur delictum. Quod cum fecerit jam amplius debitor damnationis non erit, etiam si satisfactio restat, quam pro peccato persolvat . Quod si forte peccator vere poeniteat, sed intercurrente articulo necessitatis ad confessionem venire non possit, confidenter pronuntio, quod in eo summus sacerdos complet quod mortalis non potuit, et apud Deum jam factum constat quod homo quidem vere voluit, sed non valuit adimplere, quia confessionem non contemptus exclusit, sed impedivit necessitas. Proinde si id quod dictum est: Quacunque hora ingemuerit peccator salvus erit, de praesenti salute accipitur; sic intelligendum est ac si diceretur tunc peccatoris salus incipit, quando veraciter pro delictis suis ingemiscit, quae tamen salus tunc plene perficitur, quan
Abbreviated transcription (Latin):
mo. qui totam uitam suam in peccatiᷤ
agentes. in fine penitent: & tunc pec¬
cata deserunt. qͣndo iam in hac uita
tempus satisfactionis habere ñ pos¬
sunt. Quib dicit᷑ ne tam̃ ullomͦ de
uenia desꝑent: quia &e tunc quoq
siuere penituerint. miscdiam conseqͥ
ualent. Hoc ẽ enim quacunꝙ hora.
scilicet etiam in extremis. etiã in arti¬
culo necessitatiᷤ si peccator in gemue¬
rit. hoc ẽ ex tota cordis contritione
conu̾sus fuerit. saluus erit ab et̾na
uidelicet dampnatione: qͣsi aliis u̾¬
bis diceret᷑. Quacunq hora in p̾sen
ti uita uere penituerit. in futura uita
ñ ꝑibit. Quod siquis contendat illd̃
quod dictum ẽ saluus erit. ñ eẽ dic¬
tum de futura saluatione quȩ in futo
tribuitur. s de illa potius que in pre¬
senti in absolutione peccatoꝵ con¬
donatur: non necesse ẽ tam̃ nos dice
quod peccator ab omĩ debito absol¬
uatur. statim ex quo gemere ceꝑit:

Expanded text:
mo qui totam vitam suam in peccato mo qui totam vitam suam in peccato agentes in fine poenitent, et peccata deserunt, quando jam in hac vita tempus satisfactionis habere non possunt. Quibus dicitur ne tamen ullo modo de venia desperent, quia et tunc quoque si vere poenituerint misericordiam consequi valent. Hoc est enim quacunque hora, scilicet etiam in extremis, etiam in articulo necessitatis, si peccator ingemuerit, hoc est, ex tota cordis contritione conversus fuerit, salvus erit ab aeterna scilicet damnatione. Quasi aliis verbis dac vita vere poenituerit, in futura vita non peribit. Quod si quis contendat illud quod dictum est, salvus erit, non esse dictum de salvatione quae in futuro tribuitur, sed de illa potius quae in praesenti absolutione peccatorum condonatur, non necesse est tamen nos dicere quod peccator ab omni debito absolvatur statim ex quo gemere coeperit,
Abbreviated transcription (Latin):
pientes oꝑant᷑. existimet᷑ ex huma¬
na uirtute ꝓcedere Non gͦ mirũ ẽ.
si homines peccata dimittere pos¬
sunt: quia ut hoc possint ñ ex sua
s ex diuina uirtute accipiunt: &
hoc hominib d̾m dare nichil est
aliud. quã din hoc ꝑ homines face̾.
Quod autẽ de mundatione leꝓsi op
ponunt. minime eoꝵ oppinioni suf¬
fragatur: quia si ideo peccator ante
confessionem absolui credendus
ẽ. qͥa leꝓsus mundatus ẽ. ante de
debet. peccatũ suũ plangere. s iusti¬
ciam demonstrare: quia & ille ad sa¬
cerdotes missus ẽ. ñ ut sanitatẽ reci¬
peret. s ut sanitatẽ demonstraret:
quod omnino fides xp̃iana abhor¬
ret. Preterea si miracłm qͦd dñs oꝑa¬
tus ẽ. sacerdotib non ob reuerentiã
officii. s ad imꝑꝑium ostenditur:
quid aliud quam noui quoq sacer¬
docii in sp̃uali generatione contẽptꝰ
generat᷑: S & illud quod dicunt. qͣ¬
cunq hora ingemuerit peccator sal¬
uus erit: ego dehis p̾cipue dictũ existi¬

Expanded text:
es operantur existimetur ex humana virtute procedere. Non ergo mirum est, si homines peccata dimittere possunt, quia ut hoc possint, non ex sua, sed ex divina virtute accipiunt, et hoc hominibus Deum dare, nihil est aliud quam Deum hoc per homines facere. Quod autem de mundationponunt minime eorum opinioni suffragatur, quia si ideo peccator ante confessionem absolvi credendus est, quia leprosus mundatus est ante demdebet peccatum suum plangere, sed justitiam demonstrare; quia et ille ad sacerdotes missus est non ut sanitatem reciperet, sed ut sanitatem demonstraret, quod omnino fides christiana abhorret. Propterea si miraculum quod Dominus operatus est, sacerdotibus non ob reverentiam officii, sed ad improperium ostenditur: quid aliud quam novi quoque sacerdotii in spirituali curatione contemptus generatur? Sed et illud quod dicunt: Quacunque hora ingemuerit peccator salvus erit: ego de iis praecipue dictum existi
Abbreviated transcription (Latin):
quod licet in se bonũ non sit. ad ali¬
ud tamenbonum ẽ. Quia enĩ ex eo
maius bonũ ẽ. ipsum eẽ melius ẽ: qͥa
melius ẽ quod ex ipso ẽ. Aliquando
autẽ ex uero bono uerum bonum
nascit᷑: sicut quando ex una uirtute
alia uirtus ꝓcreat᷑. Aliquando ex uͦ
bono uerũ malum orit᷑: sicut quan¬
do animus ex uirtute ꝑ suꝑbiam
inflatur. Qursum ex uero malo ue¬
rum malum nascit᷑: qͣndo ex uno ui¬
cio aliud ꝓcreatur. Item ex uero
malo uerum bonum oritur: sicut
quando exculpa humilitas oritur.
Duo fuerunt: phariseus & publica¬
nus. Unus iustus: alter peccator. Ex
iusticia pharisei orta ẽ elatio: ex in¬
iusticia publicani humiliatio. Il¬
lic ex uero bono uerum malũ: hic
ex uero malo uerũ bonũ. Item ex ñ
uero bono ñ uerum bonũ nascitur:
sicut quando ex fom̃to corporis. sani¬
tas corporalis comparat᷑. Rursum
ex ñ uero bono ñ uerũ malum naᷤ¬
cit᷑: sicut quando ex dulcedine ci¬

Expanded text:
quod, licet in se bonum non sit, ad aliquod, licet in se bonum non sit, ad aliud tamen bonum est. Quia enim ex eo majus bonum est, ipsum esse melius est, quia melius est quod ex ipso est. Aliquando autem ex verbo bono verum bonum nascitur, sicut quando ex una virtute alia virtus procreatur. Aliquando ex vero bono verum malum oritur, sicut quando animus ex virtute per superbiam inflatur. Rursum ex vero malo verum malum nascitur, quando ex uno vitio aliud procreatur. Item ex vero malo verum bonum oritur, sicut quando ex culpa humilitas oritur. Duo: fuerunt Pharisaeus et publicanus, unus justus, alter peccator. Ex justitia Pharisaei orta est elatio; ex injustitia publicani, humiliatio. Illic ex vero bono verum malum; hic ex vere malo verum bonum. Item ex non vero bono non verum bonum nascitur, sicut quando ex fomento corporis sanitas corporalis comparatur. Rursum ex non vero bono non verum malum nascitur, sicut quando ex dulcedine ci
Abbreviated transcription (Latin):
homo non facit: ita nullum malũ ẽ.
foris ad penam. quod ds ñ facit. S
homo cum malum facit sibi facit:
&e ido male facit. Ds̃ cum malum fa-¬
cit ñ sibi facit. s homini male faci¬
enti: ce ido ñ male facit. Homo
intus stulte loquit᷑ peccando: ds fo¬
ris stulto respondet scđ̾m stulticiam
suam.ꝓeccatũ puniendo. Sunt gͦ qͣ¬
tuor. uerum bonum & uerum ma¬
lum. ñ uerum bonum & ñ uerum
malum: & omĩa hȩc comparatioẽ
summi boni iudicant᷑. si bona st̃
an mala: & si sunt. quanta sunt.
Tria uͦ sunt genera boni. Est qͦdda
bonum quod in se ẽ bonum: & non
ad aliquid. Est item quoddam qͦd
ñ in se ẽ bonum: s ad aliquid. Et ẽ
rursum aluud quod & in se ẽ bonum.
& ad aliquid. Primũ ẽ. infimũ bonũ:
scđm mediũ. t̾cium summũ. Sicut
enim optimũ ẽ. qͦd &e in se & ad aliud
bonum ẽ: sic & infimũ ẽ. qͦd in se tan¬
tum bonu̾ ẽ: quia illo melius ẽ. hoc

Expanded text:
homo non facit, ita nullum malum est homo non facit, ita nullum malum est foris ad poenam quod Deus non facit; sed homo cum malum facit sibi facit, et ideo malefacit. Deus cum malum facit non sibi facit, sed homini malefacienti; et ideo non malefacit. Homo intus stulte loquitur peccando; Deus foris stulto respondet secundum stultitiam ejus peccatum puniendo. Sunt ergo quatuor, verum bonum et verum malum: et non verum bonum et non verum malum. Et omnia haec comparatione summi boni judicantur utrum bona sint an mala; et si sunt, quanta sint. Tria vero sunt genera boni: Est quoddam bonum, quod in se est bonum et non ad aliquid. Est item quoddam, quod non in se est bonum, sed ad aliquid. Et est rursum aliud, quod et in se est bonum et ad aliquid. Primum est infimum bonum, secundum medium, tertium summum. Sicut enim optimum est quod et in se et ad aliud bonum est, sic et infimum est quod in se tantum bonum est, quia illo melius est hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mala nominant᷑. Similiter in gu¬
stu &e tactu inuenitur. Sic gͦ quecũ¬
q corporaliter bona dicunt᷑ ꝓpter
corpus hominis bona dicunt: ꝓpter
quod facta sunt ut illi bona essent
omĩa. Sigͦ corporalia bona omĩa
ad corpus hominiᷤ referunt᷑: quan¬
ta putanda est excellentia animȩ.
rationalis. que inestimabili digni-¬
tate ipso corpore sublimior inueni¬
tur: Quatuor itaq genera distingũ¬
tur: uera bona. & uera mala: ñ uera
bona & ñ uera mala. uera mala ho¬
mo facit: non uera mala patit᷑. Ue¬
ramala sunt in culpa: non uera
mala in pena. Scriptum ẽ. Si est
malum in ciuitate:. qͦd dñs ñ fecerit.
Quod ad culpam homini ẽ. homo
facit: quod ad penam ẽ homini. d̃s
facit. Ergo homo culpam facit: ds̃
penam. Culpa uerum malum ẽ: pena
ñ uerum malum. Uide dispares fa¬
ctores. D s̃ facit uerũ bonũ: homoñ
uerũ bonum. Rursus homo uerũ
lum malum ẽ. intus ad culpam. qͦd

Expanded text:
mala nominantur. Similiter in gumala nominantur. Similiter in gustu et tactu invenitur. Sic ergo quaecunque corporaliter bona dicuntur propter corpus hominis, bona dicuntur, propter quod facta sunt ut illi bona essent omnia. Si ergo corporalia bona omnia ad corpus hominis referuntur, quanta putanda est excellentia animae rationalis, quae inaestimabili dignitate ipso corpore superior invenitur? Quatuor itaque genera boni distinguuntur, vera bona et vera mala, non vera bona et non vera mala. Vera mala homo facit; non vera mala homo patitur. Vera mala sunt in culpa, non vera mala sunt in poena. Scriptum est: Si est malum in civitate quod Dominus non fecerit . Quod ad culpam homini est, homo facit; quod ad poenam est homini, Deus facit. Ergo homo culpam facit, Deus poenam. Culpa verum malum est, poena non verum malum. Vide dispares factores. Deus facit verum bonum, homo non verum bonum. Rursus homo verum lum malum est intus ad culpam quod
Abbreviated transcription (Latin):
uł mala: quia bono quod summũ
est ad illa. ꝓsunt uł nocent. Spirita¬
lia autem bona omĩa & mala.ido bo¬
na uł mala sunt. quia ad bonũ qͦd
sumnũ ẽ. ad illa ꝓsunt uł nocent:¬
& tantum utrinq bona sunt uel
mala: quantum ꝓsunt uł nocent
siue illi sue ad illud. Quecunq aũ
corporalit̾ bona dicunt᷑: scdm quod
bona sunt homini. bona dicuntur.
Quecunq autẽ corporalit̾ bona st̃
homini. scdm quinq sensuum ꝑ¬
ceptionem bona sunt: ꝑ quos uide¬
licet &e animȩ commerciũ ẽ. ad mun¬
dum: &e mundo ad animam. Om̃s
forme rerum &e figure & colores &
species. scdm uisum bona dicuntur.
quia uisum fouent. & scdm uisum
placent homini: & quȩ magis iusũ
delectant magis bona dicunt᷑: sicut
illa quȩ cruciant mala. Similiter
in sonis & canticis quȩ auditũ de¬
lectant bona dicunt᷑. & quȩ cruciant
modum in odorib quoq quȩ amphꝰ
olfactum delectant. magis bona di¬
cuntur: quȩ afficiunt & cruciant.

Expanded text:
vel mala, quia bono quod summum vel mala, quia bono quod summum est ad illa prosunt vel nocent. Spiritualia autem bona omnia et mala, ideo bona vel mala sunt, quia ad bonum quod summum est ad illa, prosunt vel nocent; et tantum utraque bona sunt vel mala, quantum prosunt vel nocent sive illi sive ad illud. Quaecunque autem corporaliter bona dicuntur, secundum quod bona sunt homini, bona dicuntur. Quaecunque autem corporaliter bona sunt homini, secundum quinque sensuum perceptionem, bona sunt, per quos videlicet sensus et animae commercium est ad mundum, et mundo ad animam. Omnes formae rerum et figurae et colores et species secundum visum bona dicuntur, quia visum fovent, et secundum visum placent homini; et quae magis visum delectant magis bona dicuntur, sicut illa quae cruciant, mala. Similiter in sonis et canticis quae auditum delectant, bona dicuntur: et quae cruciant modum in odoribus quoque quae amplius olfactum delectant magis bona dicuntur; quae dolore afficiunt et cruciant,
Abbreviated transcription (Latin):
ido bonum ẽ. quia ad summũ suũ
bonũ. bonũ ẽ: & in tantũ bonum ẽ.
quantũ ad ipsum bonũ. bonũ ẽ. Per
summũ gͥbonum reliqua omĩa di¬
iudica: & ipsum quasi regulam iusti¬
cie in udicio uniu̾soꝵ constitue. Qd
ẽ bonum: Quod bonũ ẽ ad summũ
bonum. Quid ẽ uere bonũ: Q uod bo¬
num ẽ ad uerum bonum. Quid est
bonum eẽ ad illuds Prodesse ad illud.
Quod conu̾tit &e ducit ad illud: & si
non ducit. conducit tam̃. Si ꝓdest
ad illud. ducit. Si ꝓdest illi: condu¬
cit. Spiritalia bona ad summũ suũ
ducunt: quia ꝓsunt ad illud. Corpo¬
ralia bona ad summũ suum condu¬
cunt: quia ꝓsunt illi. Quid ẽ malũ:
Quod malum ẽ ad summũ bonum.
Quid est uerum malum: Quod ma¬
lum ẽ ad uerum bonũ. Quid ẽ ma¬
lum eẽ. ad bonum: Nocere illi: uł noce̾
ad illud. Quid est nocere ad illud:
facere ut illud amittatur: uł facere
ut non obtineatur. Ergo corporalia
bona omĩa & mala. ido bona sunt

Expanded text:
ideo bonum est, quia ad summum suum ideo bonum est, quia ad summum suum bonum bonum est, et in tantum bonum est, in quantum ad ipsum bonum bonum est. Per summum igitur bonum reliqua omnia dijudica et ipsum quasi regulam justitiae in judicio universorum constitue. Quid est bonum? Quod bonum est ad summum bonum. Quod est vere bonum? quod bonum est ad verum bonum. Quid est bonum esse ad illud? prodesse ad illud. Quod convertit et ducit ad illud; et si non ducit conducit tamen. Si prodest ad illud, ducit. Si prodest illi, conducit. Spiritualia bona ad summum suum ducunt, quia prosunt ad illud. Corporalia bona ad summum suum conducunt, quia prosunt illi. Quid est malum? quod malum est ad summum bonum. Quid est verum malum? quod malum est ad verum bonum. Quid est malum esse ad bonum? nocere illi vel nocere ad illud. Quid est nocere ad illud? facere ut illud amittatur, vel facere ut non obtineatur. Ergo corporalia bona omnia et mala ideo bona sunt
Abbreviated transcription (Latin):
conditus ẽ: & omĩa corporalia quȩ
facta sunt. ꝓpter ipsum facta sunt.
Sicut gͦ spiritalia bona omĩa ad il¬
lud bonum referunt᷑. quod in suo ge¬
nere summum ẽ. ita quoq corporalia
bona omĩa ad illud referuntur bo¬
num. quod int̾ corporalia omĩa su¬
p̾mum collocatum ẽ. S in sp̾ualib
bonis summũ bonum ẽ ds: in cor¬
poralib bonis summũ bonũ homo
ẽ. Itaq corporalia bona ad hominẽ
referunt᷑. quasi ad summũ suum:
sp̾alia bona quȩ in cognitione ueri¬
tatis. & amore bonitatis consistunt.
ad dm referunt᷑. uelut ad summum
suum. Corporalia bona ad hominẽ
bona sunt: quia hominis bona sunt.
Spiritalia bona ad dm bona sunt: ñ
quia dĩ bona sunt. s quia ex dõ bo¬
na sunt. Ista ab homine bona ñ sunt.
s homini bona sunt: illa a do bona
extra ipsum bonũ ẽ. ab ipso qͥdem bo¬
num ẽ: s ipsi bonũ ñ est. qui solus ip¬
sebonum suum ẽ. Omẽ tam̃ bonum

Expanded text:
conditus est, et omnia corporalia quae conditus est, et omnia corporalia quae facta sunt propter ipsum facta sunt. Sicut ergo spiritualia bona omnia ad illud bonum referuntur quod in suo genere summum est, ita quoque corporalia bona omnia ad illud referuntur bonum quod inter corporalia omnia supremum collocatum est. Sed in spiritualibus bonis summum bonum Deus est, in corporalibus bonis summum bonum homo est. Itaque corporalia bona ad hominem referuntur quasi ad summum suum; spiritualia bona quae in cognitione veritatis et amore bonitatis consistunt, ad Deum referuntur, velut ad summum suum. Corporalia bona ad hominem bona sunt, quia hominis bona sunt. Spiritualia bona ad Deum bona sunt; non quia Dei bona sunt, sed quia ex Deo bona sunt. Ista ab homine bona non sunt, sed homini bona sunt; illa a Deo bona extra ipsum bonum est ab ipso quidem bonum est, sed ipsi bonum non est, qui solus ipse bonum suum est. Omne tamen bonum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ contrarius xp̃o. Si gͦ qui negat
contrarius ẽ summo bono. hic negat
summũ bonum: &e est pharao id est
negans eum. Quid ẽ contrariũ uero
bono nisi uerum malum: & nor
uero bono. nͥ ñ uerum malumꝰ Ec¬
ce gͦ constituamꝰ tres pharaones: contͣ
tres deos. Aoysi adu̾satur tirannuᷤ
egyptius: homini mundus: do dia¬
bolus. Primus crudelitate: scds adu̾¬
sitate: terciꝰ iniquitate. Primus seui¬
tiam: scd̾s penam: tercius maliciam
opponit. Int̾iorem uitam in anima
extinguere conatur iniquitas: exte¬
riorẽ uitam in corpore extinguere co¬
natur mortalitas. Moysi uitam co¬
natur extinguere pharaonis crudeli¬
tas. In his omnib contradictiones st̃.
Sunt gͥ duo summa bona: unumqͦd¬
q in suo ordine. In spualib bonis ds
summũ bonum ẽ: qm̃ &e ipse spiri¬
tale bonum ẽ. In corporalib bonis
homo summũ bonũ ẽ. in quantũ
ipse corpꝰ est. & supra corporalia oĩa

Expanded text:
hoc est contrarius Christo. Si ergo qui negathoc est contrarius Christo. Si ergo qui negatcontrarius est summo bono, hic negat summum bonum, et est Pharao, id est negans eum. Quid est contrarium vero bono nisi verum malum? Et non vero bono, nisi non verum malum? Ecce ergo constituamus tres Pharaones contra tres deos. Moysi adversatur tyrannus Aegyptius, homini mundus, Deo diabolus. Primus crudelitate, secundus adversitate, tertius iniquitate. Primus saevitiam, secundus poenam, tertius malitiam opponit. Interiorem vitam in anima exstinguere conatur iniquitas; exteriorem vitam in corpore exstinguere conatur mortalitas. Moysi vitam conatur exstinguere Pharaonis crudelitas. In his omnibus contradictiones sunt. Sunt igitur duo summa bona, utrumque in suo ordine. In spiritualibus bonis Deus summum bonum est, quoniam et ipse spirituale bonum est. In corporalibus bonis homo summum bonum est, in quantum ipse corpus est et supra corporalia omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quisꝙ scđdm aliquẽ modum ñ incon¬
uenient̾ ds dicit᷑. iͥ in su generis bo¬
no summus inuenit᷑. Nobis autẽ
ait unus ds est. Quid est. nobis: Ten¬
dentib ad summũ bonũ. Ad sũmũ
bonum tendentib unus ẽ. ad uerũ
bonum tendentib uerus ẽ. In infe¬
riorib positis. quib ad uerũ bonũ
ꝑuenire non datur alia quȩdam
summa bona sunt. quȩ uere summa
ñ sunt. & ido uera non sunt. sum¬
ma tam̃ in suo gradu & ordine con¬
stituta: & quod cuiq summũ ẽ hoc
illi ds ẽ. Ecce inquit dm pharaoni
constitui te. Ecce duo dii: immotreᷤ.
Moyses in egypto. homo in mundo.
creator in celo: & habet unusquisq
pharaonẽ suum. Quid ẽ pharaonẽ:
Negatorẽ & contradictorẽ. P harao
int̾pretat᷑ negans eum: id est dm.
Dominũ inquit ñ cognoui: & isrł
ñ dimittam. In hoc negans eũ dicit᷑.
Quid est negare dm̃: Summum
bonũ negare. D s̃ enim summũ bo¬

Expanded text:
quique secundum aliquem modum non inconquique secundum aliquem modum non inconvenienter Deus dicitur, ubi in sui generis bono summus invenitur. Nobis autem ait, unus Deus est . Quid est nobis? Tendentibus ad summum bonum. Ad summum enim bonum tendentibus unus est. Ad verum bonum tendentibus verus est. Inferioribus positis quibus ad verum bonum pervenire non datur, alia quaedam summa bona sunt quae vere summa non sunt, et ideo vera non sunt, summa tamen in suo gradu et ordine constituta. Et quod cuique summum est hoc illi Deus est. Ecce, inquit, Deum Pharaonis constitui te . Ecce duo dii, imo tres: Moyses in Aegypto, homo in mundo, Creator in coelo. Et habet unusquisque Pharaonem suum. Quid est Pharaonem? Negatorem et contradictorem. Pharao interpretatur negans eum, id est Deum. Dominum, inquit, non cognovi, et Israel non dimittam . In hoc negans eum dicitur. Quid est negare Deum? Summum bonum negare. Deus enim summum bo
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ bonum iudicat᷑ scd̾m summũ
bonum: quale bonũ ipsum ẽ. & qͣn¬
tum bonum. Est autẽ quoddam sũ¬
mũ bonum uere summũ & uere bo¬
num: & omĩa quȩ ad ipsum bona st̃.
uera bona sunt. Est item quoddam
summũ bonum nec uere summum
nec uere bonũ: & id̾o omĩa quȩ ad ip¬
sum bona sunt ñ uera bona sunt. oĩa
tam̃ bona. Tantũ bona sunt: quan¬
tum ad summũ bonum bona sunt.
Quod uere summũ bonum ẽ:uniu̾¬
salit̾ summũ ẽ. Quod autẽ ñ uere sũ¬
mum bonu̾ ẽ: ñ uniu̾salit̾ s in suo
genere. tantũ summũ bonũ ẽ. Sunt
itaq duo quedam summa bona: ali¬
ud uere summũ. & uere bonũ: aliud
in suo genere summũ. & in suo tan¬
tũ gen̾e̾ bonum. S quid dicemus:
Nonne summũ bonum ds ẽ: Si gͦ
duo summa bona sunt: duo utiq
dii sunt. Et fortasse quod ait apłs. si
quidem dii multi sunt & dñi multi:
hoc ipsum significare uoluit. qͥa illic

Expanded text:
ur bonum judicatur secundum summum ur bonum judicatur secundum summum bonum. Quale bonum ipsum est, et quantum bonum est. Est autem quoddam summum bonum vere summum et vere bonum, et omnia quae ad ipsum bona sunt vera bona sunt. Est item quoddam summum bonum nec vere summum nec vere bonum; et ideo omnia quae ad ipsum bona sunt, non vera bona sunt. Omnia tamen bona, tantum bona sunt, quantum ad summum bonum bona sunt. Quod vere summum bonum est, universaliter summum est. Quod autem non vere summum bonum est, non universaliter, sed in suo genere tantum summum bonum est. Sunt itaque duo quaedam summa bona; aliud vere summum et vere bonum; aliud in suo genere summum et in suo tantum genere bonum. Sed quid dicemus? Nonne summum bonum Deus est? Si ergo duo summa bona sunt, duo utique dii sunt. Et fortasse quod ait Apostolus: Si quidem dii multi sunt et domini multi , hoc ipsum significare voluit, quia illic
Abbreviated transcription (Latin):
ne iudicandum ẽ quodammͦ confer-¬
tur & coaptat᷑. Omẽ autẽ qͦd scdm
rectum udicat᷑. recto udicio iudica¬
tur: qm̃ cum illo aut conuenire in¬
uenitur. &e rectum ẽẽ: aut discrepare
ab illo. & eẽ distortum. Quod aut̃ẽ
iudicatur scdm id quod distortũ est.¬
ñ statim ipsum recto uidicio udica¬
ri necesse ẽ: quia quod discordat a tor¬
concordat. tortum eẽ non dubitat᷑.
Itaq in sola rectitudine certũ iudi¬
cium ẽ: quia quod conuenit cum
illa semꝑ rectum eẽ necesse ẽ: &e qͦd
discordat ab illa. nunquã rectũ ẽẽ po¬
test. Si gͦ rectitudo regła ẽ omĩs ui¬
dicii: scdm illam utiq rectitu dinem
rectissime omĩa udicant᷑ a qua &e ꝑ
quam que recta sunt omĩa & formã¬
tur ut recta sint. & ꝓbant᷑ si sint. Qe
ẽ autẽ summa rectitudo: nͥ summa
ueritas & summa bonitas: Sũma
ueritas regła omĩs ueritatis: sũma
bonitas. regl̃a omĩs bonitatiꝰ. Om̃e

Expanded text:
ne judicandum est, quodammodo conferne judicandum est, quodammodo confertur et coaptatur. Omne autem quod secundum rectum judicatur, recto judicio judicatur, quoniam cum illo aut convenire invenitur et rectum esse, aut discrepare ab illo et esse distortum. Quod autem judicatur secundum id quod distortum est, statim ipsum non recto judicio judicari necesse est, quia sicut quod discordat a torconcordat, tortum esse non dubitatur. Itaque in sola rectitudine certum judicium est, quia quod convenit cum illa, semper rectum esse necesse est; et quod discordat ab illa, nunquam rectum esse potest. Si ergo rectitudo regula est omnis judicii, secundum illam utique rectitudinem rectissime omnia judicantur a qua et per quam quae recta sunt omnia et formantur ut recta sint, et probantur si sunt. Quae est autem summa rectitudo nisi summa veritas et summa bonitas? Summa veritas regula omnis veritatis. Summa bonitas regula omnis bonitatis. Omne
Abbreviated transcription (Latin):
bare. Qui approbat laudat: & bo¬
num putat quod ꝓbat. Quid est
odire: Imꝓbare. & malum putare.
Hoc est iudicium falsum: in quoce
malum bonum. & bonum malũ
dicit᷑. Alius dicit bonum ẽ. alius di¬
cit malum ẽ.: & contendunt hoĩes
errorib suis excecati: quia sp̃m ñ
habent. ꝑ quem de om̃i uero ce oĩ
bono iudicare debuerunt. Cuncta
fecit bona in tempore suo: & mundu
tradidit disputationi eoꝵ. Idõ li¬
tigant homines contendentes uidi¬
cio. & ñ possunt recte uidicare de bo¬
no: quia neq bonũ in ueritate. ne¬
q uerum in bonitate cognouerunt.
Et quia uere ñ cognoscunt quid sit
bonum: ñ possunt recte iudicare
de bono. O mĩs enim qui aliquid
iudicat: scł̃m aliquid iudicat.
Alioquin nichil iudicat᷑: nͥ aliud sit
certum & notum. cuiꝰ comparatio¬
ne siuecollatione ipsum qͦd dubi¬
um ẽ. discernatur. Et ipsum qͥdem
scđm quod aliud udicat᷑ quasi regu¬
la ẽ. cui illud quod ex eiꝰ comparatio¬

Expanded text:
bare. Qui approbat laudat, et bobare. Qui approbat laudat, et bonum putat quod probat. Quid est odire? Improbare et malum putaro, hoc est judicium falsum, in quo et malum bonum et bonum malum dicitur. Alius dicit: Bonum est; alius dicit: Malum est; et contendunt homines erroribus suis excaecati, quia spiritum non habent per quem de omni vero et de omni bono judicare debuerunt. Cuncta fecit bona in tempore suo, et mundum tradidit disputationi eorum . Ideo litigant homines contendentes judicio, et non possunt recte judicare de bono, quia neque bonum in veritate, neque verum in bonitate cognoverunt. Et quia vere non cognoscunt quid sit bonum, non possunt recte judicare de bono. Omnis enim qui aliquid judicat, secundum aliquid judicat. Alioquin nihil judicatur, nisi aliud sit certum et notum, cujus comparatione sive collatione ipsum quod dubium est discernatur. Et ipsum quidem, secundum quod aliud judicatur, quasi regula est cui illud quod ex ejus comparatio
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. Sicut lum̃ istud corporeũ duo
in se ht̃ splendorẽ & ardorẽ: e ꝑ spłedorẽ
qͥdẽ illuminare. ꝑ ardorẽ aũ accendẽ
uł calefacere habet. sic summũ bo¬
num mentẽ quam replet. & ad cogni¬
tionem ueritatis illuminat: & ad
amorem bonitatis inflaminat. U¬
trumq ministrat sp̃c unus: cogni¬
tionem scilicet & dilectionẽ. Cogni-¬
tio prestat iudiciũ ueritatis: dilec¬
tio p̾stat iudiciũ bonitatiᷤ. In utroq
errant homines. Quidam errant
in iudicio ueritatiᷤ excecati ꝑ ignoran¬
tiam: qͥdam errant in iudicio boni¬
tatis excecati ꝑmaliciã. Qd ẽ malicia:.
Uoluntas mala. In uoluntate ma¬
la: dilectio mala.Sicut enim bona
dilectio mentem illuminat: sic di¬
lectio mala mentẽ excecat. O mĩ hõi
bonum uidet᷑ qͦd diligit. Scriptura
dicit. Ue his qui dicunt bonũ malũ.
& malũ bonũ. Malum bonũ dict̃.
qui malum diligunt: & rursum
bonũ malum dicunt. qui bonum
odiunt. Quid ẽ diligere. Appro¬

Expanded text:
reum duo in se habet, splendorem et ardorem, et per splendorem quidem illuminare, per ardorem autem accendere vel calefacere habet, sic summum bonum mentem quam replet et ad cognitionem veritatis illuminat, et ad amorem bonitatis inflammat. Utrumque ministrat spiritus unus, cognitionem scilicet et dilectionem. Cognitio praestat judicium veritatis, dilectio praestat judicium bonitatis. In utroque errant homines. Quidam errant in judicio veritatis excaecati per ignorantiam, quidam errant in judicio bonitatis excaecati per malitiam. Quid est malitia? voluntas mala. In voluntate mala dilectio mala. Sicut enim bona dilectio mentem illuminat, sic dilectio mala mentem excaecat. Omni homini bonum videtur quod diligit. Scriptura dicit: Vae iis qui dicunt bonum malum, et malum bonum . Malum bonum dicunt qui malum diligunt, et rursum bonum malum dicunt quod bonum odiunt. Quid est diligere? Appro
Abbreviated transcription (Latin):
dat. Uerbi gr̃ã. dicit qͦdam loco scͥp¬
tura. Qui crediderit & baptiratꝰ
fuerit: saluus erit. Et tam̃ scimuᷤ.
qͦd multi credentes baptismũ ꝑci¬
punt: qui postea culpis suis exigẽ¬
tib reꝑbati ad salutẽ et̾nam ñ per¬
tingunt. Item in alio loco. Qͥ man¬
ducat carnẽ meam. & bibit meum¬
sanguinẽ. habet uitã eternam: &
in iudiciũ ñ ueniet. s transiet a¬

Expanded text:
dat. Verbi gratia, dicit quodam loco Scripdat. Verbi gratia, dicit quodam loco Scriptura: « Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit ; » et tamen scimus quia multi credentes baptismum accipiunt, qui postea culpis suis exigentibus reprobati ad salutem aeternam non pertingunt. Item in alio loco: « Qui manducat carnem meam et bibit sanguinem meum habet vitam aeternam, et in judicium n
Abbreviated transcription (Latin):
lio quocunq mͦ p̾dicte auctoritate ᷤᷤ
exponant᷑:nos uerissime confitem᷑
sacerdotes di in eccłia potestatẽ ha¬
bere ligandi atq soluendi. ñ ꝑfuc̃¬
torie. & inusitato qͣdam genere lo¬
quendi significatam s ueracit̾ adõ
concessam. Quib dictũ ẽ. Quoꝵ re¬
miseritis peccata remittent᷑ eis: &
quoꝵ retinueritis retenta erunt. S
forte quis opponet. qͥa sacerdotes mul¬
tos in eccłia ligant. qui apud d̾m ñ
ligantur: itemq multos soluunt. qͥ
apud dm ligati ꝑmanent: qͥa sepe
& inocentes ligant. & in reatu ꝑma¬
nentes absoluunt: &e sic uerum nõ
erit. quoꝵ remiseritis peccata remit¬
tentur eis: & quoꝵ retinueritis reten¬
ta erunt. S sciendum ẽ. quod sepe sa¬
cra scriptura sic de re aliqua loquit᷑.
ut quid inde uenturũ sit p̾nuntiare
uideat᷑: &e tam̃ uirtutẽ eiꝰ magis qͣm
euentũ expͥmat: quia non quid eue¬
nire debeat. s qͥd euenire possit ostẽ¬

Expanded text:
lio quocunque modo praedictae auctoritates lio quocunque modo praedictae auctoritates exponantur, nos verissime confitemur sacerdotes Dei in Ecclesia potestatem habere ligandi atque solvendi, non perfunctorie inusitato quodam genere loquendi significatam, sed veraciter a Deo concessam, quibus dictum est: « Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta erunt . forte quis opponet quod sacerdotes multos in Ecclesia ligant qui apud Deum non ligantur; item multos solvunt qui apud Deum ligati permanent, quia saepe et innocentes ligant, et in reatu permanentes absolvunt, et sic verum non erit quorum remiseritis, etc. Sed stentur eis, et quorum retinueritis retenta erunt . » Sed sciendum est quod saepe sacra Scriptura sic de re aliqua loquitur ut quid inde venturum sit pronuntiare videatur, et tamen virtutem ejus magis quam eventum exprimat, quia non quid evenire debeat, sed quid evenire possit osten
Abbreviated transcription (Latin):
de culꝑa cogitationis tantũm dic¬
tũ ẽẽ asserit. in hȩc uerba. Seꝑe mi¬
sericors ds̃ eo citiꝰ peccata cordis ablu¬
it: quo hȩc exire ad oꝑa ñ ꝑmittit.
Unde recte ꝑ psalmistam dicit᷑. Dixi
confitebor adu̾sum me ĩiusticiã meã
dño: & tu remisisti impietatẽ peccati
mei. E paulopost. quam facilis sit¬
suꝑ hȩc uenia ostendit: qui dum se
adhuc ꝓmittit petere hoc qͦd se pe¬
tere ꝓmittebat obtinuit: quatinꝰ
quia usq ad opus non uenerat cul¬
pa. usq ad cruciatũ ñ ꝑueniret pe¬
nitentia: s cogitata afflictio m̃tem
tergeret: quam nimirũ tantũmͦ co¬
gitata iniquitas inquinasset. Qd̃
siquis hoc de quolibet delicto ue¬
lit accipere: sciat tam̃ aliud peccatũ
eẽ:aliud impietatẽ peccati. Impie¬
tas nanq peccati ipsa rectissime
obduratio cordis accipit᷑: quȩ pri¬
mum in compunctione soluitur:
ut postm odũ in confessione. pecca¬
tũ ipsum id est debitũ dampnati-¬
onis absoluat᷑. S siue hoc siue a¬

Expanded text:
de culpa cogitationis tantummodo dictum esse asserit in haec verba. Saepe misericors Deus eo citius peccata cordis abluit quo haec exire ad opera non permittit. Unde recte per Psalmistam dicitur: Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei. » Et paulo post, quam facilis super haec venia sit ostendit, qui dum se adhuc permittit petere, hoc quod se petere permittebat obtinuit, quatenus quia cum usque ad opus non venerat culpa usque ad cruciatum non perveniret poenitentia, sed cogitata afflictio mentem tergeret, quam nimirum tantummodo cogitata iniquitas inquinasse. Quod si quis hoc de quolibet delicto velit accipere, sciat tamen aliud peccatum esse, aliud impietatem peccati. Impietas namque peccati ipsa rectissime obduratio cordis accipitur, quae primum in compunctione solvitur, ut postmodum in confessione peccatum ipsum, id est debitum damnationis absolvatur. Sed sive hoc sive a
Abbreviated transcription (Latin):
morte exsuscitet: ut scilicet dum pri¬
mum ipsa sola oꝑante ad penitenti¬
am compuncti a uincłis torporis ab¬
soluim᷑. ipsa deinde cooꝑante. penitenteᷤ
a debito dampnationis ab solui me¬
reamur. Hoc bene in resuscitatione
larari signatũ est. quem ipse dñs ꝑ
se prius intrinsecus a uincło mortis
absoluit: uiuificatũ aũ deforis mi
nanq in scã eccłia nunc mortuos
peccatis. ꝑ solam gr̃am suam int̾ius
iuuificans. ad compunctionẽ accen¬
dit.atq uiuificatos ꝑ confessionẽ
foras uenire p̾cipit: ac sic demum
confitentes ꝑ minist̾iũ sacerdotũ
ab ext̾ĩori uincło. hoc ẽ a debito dap¬
nationis absoluit. B ñ aũ debitum¬

Expanded text:
morte exsuscitet, ut scilicet dum primorte exsuscitet, ut scilicet dum primum ipsa sola operante ad poenitentiam compuncti a vinculis torporis absolvimur, etiam ipsa deinde cooperante, poenitentes a debito damnationis absolvi mereamur. Hoc bene in resuscitatione Lazari signatum est, quem ipse Dominus per se prius intrinsecus a vinculo mortis absolvit, vivificatum autem deforis minnamque in sancta Ecclesia nunc mortuos peccatis per solam gratiam suam interius vivificans ad compunctionem accendit, atque vivificatos per confessionem foras venire praecipit; ac sic deinde confitentes per ministerium sacerdotum ab exteriori vinculo, hoc est, a debito damnationis absol
Abbreviated transcription (Latin):
ter attendunt. Duob enim modis:¬
peccator ligatus ẽ. Ligatus ẽ obdura¬
tione mentis: ligatus ẽ. debito futu¬
rȩ dampnationiᷤᷤ. Quandiu nanq
gr̃a di cum homine ẽ solutus ẽ ho¬
mo: &e ad bene oꝑandum expeditꝰ.
S cum ꝑ peccatũ gr̃a di subtrabit᷑:
statim ipsa sua obduratione mens
intrinsecus obligatur. Ista obdura¬
tio siue excecatio mentis int̾iores te¬
nebrȩ sunt.in quib homo ꝓ pecc̃o
suo in p̾senti obligatus tenetur: &e nͥ
ab his in hac uita solutus fuerit pꝰt¬
modum ligatis manib & pedib in
nemo sua uirtute pꝰt rumam pecca¬
ti surgere ualeret. nisi diuina mise¬
ricordia gratiuto p̾ueniens eũ susci¬
taret: ido necesse ẽ. ut ds grãm suã
quam peccantib nobis iuste subtra¬
xerat. quando ad penitentiã uiuifi¬
candi sumus. sola miscdia nullis no¬
stris meritis p̾cedentib reddat: qua¬
tinus ipsa gr̃a adueniens. cor nr̃m
a torpore infidelitatis & a peccati

Expanded text:
ter attendunt. Duobter attendunt. Duobpeccator ligatus est. Ligatus est obduratione mentis, ligatus est debito futurae damnationis: quandiu namque gratia Dei cum homine est, solutus est homo, et ad bene operandum expeditus. Sed cum per peccatum gratia Dei subtrahitur, statim ipsa sua obduratione mens intrinsecus obligatur. Ista obduratio sive excaecatio mentis interiores tenebrae sunt, in quibus homo pro peccato suo in praesenti obligatus tenetur, et nisi ab his in hac vita solutus fuerit, postmodum ligatis manibus et pedibus nemo sua virtute post ruinam peccati surgere valeret, nisi divina misericordia gratuito praeveniens eum suscitaret, ideo necesse est ut Deus gratiam suam quam peccantibus nobis juste subtraxerat, quando ad poenitentiam vivificandi sumus, sola misstris meritis praecedentibus reddat, quatenus ipsa gratia adveniens cor nostrum a torpore infidelitatis et a peccati
Abbreviated transcription (Latin):
mista. Dixi in quit confitebor adu̾¬
sum me iniusticiã meam dño: & tu
remisisti impietatẽ peccati mei. Iccir¬
co tam̃ post contricionẽ cordis. confes¬
sionem quoq oris eẽ necessariam:
quia siquis etiam post impetratam
ueniam peccatoꝵ. confiteri eadem pec¬
cata sua neglexerit. quasi institutio¬
nis diuinȩ. contemptor. qͣmus non ꝓ
peccatis quȩ iam dimissa sunt reus
teneat᷑. tamen pro contemptu reus e¬
rit: uł fortassis quia ipsa peccata iã
ad contumacem redeunt: quȩ priꝰ
ꝑ compunctionẽ humiliato dimis¬
sa fuerunt. Hac gͦ ratione ꝓbant
homines nullomͦ potestatẽ habere di¬
mittendi peccata. s hanc solius dĩ
eẽ: sicut etiam in euangłio udei cõ¬
tra dnm murmurantes. qͥa dixerit
paralitico dimissa sunt tͥ peccata tu¬
a.aierunt solum dm peccata posse¬
dimittere. S fortassis qui hec deab¬
solutione peccatoꝵ dicunt: quomͦ
quisq peccato ligetur. ñ satis diligen¬

Expanded text:
mista: Dixi, inquit, confitebor advemista: Dixi, inquit, confitebor adversum injustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei . Idcirco tamen post contritionem cordis confessionem quoque oris esse necessariam, quia si quis etiam post impetratam veniam peccatorum confiteri eadem peccata sua neglexerit, quasi institutionis divinae contemptor, quamvis non pro peccatis quae jam dimissa sunt reus teneatur, tamen pro contemptu reus erit. Vel fortassis quia ipsa peccata jam ad contumacem redeunt, quae prius per compunctionem humiliato dimissa fuerunt. Hac ergo ratione probant homines nullo modo potestatem habere dimittendi peccata, sed hanc solius Dei esse sicut etiam in Evangelio, Judaei contra Dominum murmurantes, quia dixerat paralytico: Dimissa sunt tibi peccata tua : aierunt solum Deum posse peccata dimittere. Sed fortassis qui haec de absolutione peccatorum dicunt, quomodo quisque peccato ligetur, non satis diligen
Abbreviated transcription (Latin):
otestatem remittendi pecca¬
ta quidam soli dõ ita asscͥ¬
bere conant᷑: ut in ea homi¬
nem participem fieri posse nullomͦ
concedant. Et ad confirmationẽ hu¬
iꝰ assertionis adducunt mundationẽ
illiꝰ leꝑsi. quẽ dñs prius ꝑ semetipsũ
sanitati restituit. ac sic deinde ad sac̾¬
dotes misit: ñ ut eiꝰ mundatio uir¬
tute illoꝵ ꝑficeretur: s ut tantũmͦ
testimonio illoꝵ confirmaret᷑. Simi¬
li mͦ nunc in presenti eccłia. dicunt
ministia sacerdotum nichil ampliꝰ
uirtutis habere. nͥ quedam tantũmͦ
signa eẽtut ille uidelicet qui prius
ꝑ contritionem cordis intus a dño
absoluitur: postmodum in confessi¬
one oris ab eis absolutus eẽ ostenda¬
tur. Quod autẽ in sola cordis contri¬
tione etiam ante confessionẽ oris pec¬
cata dimittant᷑: ꝓpħico illo testimo¬
nio ꝓbare uolunt quo dicitur. Qua¬
cunq hora ingemuerit peccator:
saluus erit. Et alibi. Quia adhuc te
loquente dicam ecce adsum. Et psal¬

Expanded text:
otestatem remittendi peccata quidam soli Deo ita ascribere conantur, ut in ea hominem participem fieri posse nullo modo concedant. Et ad confirmationem hujus assertionis adducunt mundationem illius leprosi, quem Dominus prius per semetipsum sanitati restituit, ac sic deinde ad sacerdotes misit; non ut ejus mundatio virtute illorum perficeretur; sed ut tantummodo testimonio illorum confirmaretur. Simili modo nunc in praesenti Ecclesia dicunt ministeria sacerdotum nihil amplius virtutis habere, nisi quaedam tantummodo signa esse, ut ille videlicet qui prius per contritionem cordis intus a Domino absolvitur, postmodum in confessione oris ab eis absolutus esse ostendatur. Quod autem in sola cordis contritione etiam ante confessionem oris peccata dimittantur, prophetico illo testimonio probare volunt quod dicitur: Quacunque hora ingemuerit peccator, salvus erit . Et alibi: Quia adhuc te loquente dicam: Ecce adsum . Et Psal
Abbreviated transcription (Latin):
ocło carnis uidet: s ñ similit̾ ea quȩ
uident᷑ oculo contẽplationiᷤᷤ uidet.
Qui uͦ ocło carniꝰ uidet. ex eo nec ea
uidet quȩ uident᷑ ocło contemplati¬
onis: nec ea quȩ uident᷑ ocło ratio¬
nis. Propterea gͥ spiritalis diuidicat
omĩa: quia sicut ꝑ ocłm contempla
tionis ea uidet que in dõ sunt. ita
ꝑ ocłm rationis contemplatione il¬
luminatũ. ea uidet quȩ in animo
sunt: & ꝑ ea &e in eis ea quoq quȩ in
mundo sunt. Qui gͦ omĩa uidet.
de omĩb iudicare potest: quia nicħ
ab eiꝰ iudicio subtrahit᷑:a cuiꝰ cogni¬
tione nichil occultat᷑. Sic itaq spi¬
ritalis diiudicat omĩa. Quid ẽ oĩa:

Expanded text:
oculo carnis videt; sed non similiter ea quae videntur oculo contemplationis videt. Qui vero oculo carnis videt, ex eo nec ea videt quae videntur oculo contemplationis, nec ea quae videntur oculo rationis. Propterea igitur spiritalis dijudicat omnia, quia sicut per oculum contempn Deo sunt, ita per oculum rationis contemplatione illuminatum ea videt quae in animo sunt, et per ea et in eis ea quoque quae in mundo sunt. Qui ergo omnia videt, de omnibus judicare potest, quia nihil ab ejus judicio subtrahitur a cujus cognitione nihil occultatur. Sic itaque spiritalis dijudicat
Abbreviated transcription (Latin):
& ex malo bonum pariter &e malũ
ꝓueniat: quando ex bono bonum.
& ex malo malum oritur. ipsa qui¬
dem boni ce mali natura oꝑat᷑. Quod
autẽ ex bono malum.uł ex malo bo¬
num ꝓueniat: alt̾ius uł malicia uł
bonitas facit: illic abutentis bono.
hic bene utentis malo ad bonũ ma¬
.xime siuerum est. bonũ uł malũ
quod fit: siue uerum siue ñ uerũ
sit. ex quo fit. Quia gͦ ut ex uͦ malo
uerum bonum ꝓueniat. ñ potesta¬
tis humanȩ s diuinȩ bonitatis opꝰ
est: nunqͣm homini uerũ malũ¬

Expanded text:
 et malo bonum pariter et malum  et malo bonum pariter et malum proveniat, quod ex bono bonum, et ex malo malum oritur, ipsa quidem boni et mali natura operatur. Quod autem ex bono malum vel ex malo bonum provenit, alterius vel malitia vel bonitas facit, illic abutentis bono, hic bene utentis malo ad bonum, maxime si verum est bonum vel malum quod fit, sive verum sive non verum sit ex quo fit. Quia ergo ut ex vero malo verum bonum proveniat non potestatis humanae, sed divinae bonitatis opus est, nunq
Abbreviated transcription (Latin):
malo ñ uerũ bonũ oritur: sicur qͣn¬
do ex pena corporis sanitas corporaliᷤᷤ
gen̾at᷑. Si enĩ pena malũ ẽ in amaritu¬
dine potionis: sanitas bonũ est. in
adeptione curationis. Ex uͦ item bo¬
no ñ uerum bonũ &e ñ uerũ malũ
oritur: sicut qͣndo ex continentia
mentis. & corpus ab edendi suꝑ flui¬
tate cohibitum. in sua sanitate con¬
seruatur: & caro ꝑ abstinentiã mace¬
rata. ipsa etiam boni oꝑis executiõe
affligitur. Ex uͦ similit̾ malo ñ uerũ
bonum & ñ uerũ malũ orit᷑: quan¬
do id quod continentia facere dicimꝰ.
idem ipsum suie in sanitate corporiᷤᷤ
siue in maceratione carnis auaritia
oꝑatur. Ex ñ uero bono & uerũ bonũ
&e uerum malum nascit᷑: sicut quã¬
do animus ex fomento carnis siue
ad uirtutem siue ad uiciũ infłama¬
tur. Ex non uͦ item malo. & uerum
bonum &e uerum malum oritur:
quando ex pena corporis animus uł
exercetur ad iusticiã. uł ad iniquita¬
tem inclinat᷑. Cum sicgͥ & ex bono¬

Expanded text:
 oritur, sicut quando ex poena corporis sanitas corporalis generatur. Si enim poena malum est in amaritudine potionis, sanitas bonum est in adeptione curationis. Ex vero item bono non verum bonum; et non verum malum oritur, sicut quando ex continentia mentis et corpus ab edendi superfluitate cohibitum in sua sanitate conservatur, et caro per abstinentiam macerata, ipsa etiam boni operis exsecutione affligitur. Ex vero similiter malo non verum bonum et non verum malum oritur, quando id, quod continentia facere dicimur, idem ipsum sive in sanitate corporis, sive in maceratione carnis avaritia operatur. Ex non vero bono et verum bonum et verum malum nascitur, sicut quando animus ex fomento carnis sive ad virtutem, sive ad vitium inflammatur. Ex non vero item malo et verum bonum et verum malum oritur, quando ex poena corporis animus vel exercetur ad justitiam, vel ad iniquitatem inclinatur. Cum sic igitur et ex bono