comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ extolłenda supͣ sru̾itatẽ. ⁊ supͣ iusti¬
ad cleuientiam ẽ ipẽ legis lator. nani
force ipẽ rex uł ipẽ pͥmeps cunus ẽ le¬
ges fr̾e si considerant condrĩones pe¬
crantis indulgeret ei quare si uider
her põt opmari qd̾ lexis lator dispen¬
saret n legib ⁊ ꝑoeret reo mag̃ d
caus pocus d aspicere ad legis la¬
coreui qmͣ ad lepces. ¶ tnumi ilinãs
ad pietatẽ ẽ pius nułłectus legium.
loges eĩ ad t̾rendum delinquantes qmͣ¬
dam aplioreui stu̾itatẽ contuient qͣ¬
re si leguin u̾ba ut t̾reant petrantes
sunt amplioris seu̾itatis contentina
decet ut ꝑ pium intellestũ moderet᷑
sipplicii magnitudo. ħ est ergo qd de᷑¬
ad u̾ba lestum s ad incellestũ legis.
¶ Qrͣcum ẽ ricentio operantis. nã h¬
opus de quo nicusacur aͥs sit de gen̾e
huĩt adeo prauam ut opns oũdit
⁊ q dubra iidicanda sunt ĩ mielioreᷤ
ꝑtẽ si aliquo mado potest ꝑcipere in¬
dex percancem nõ peccasse er elestõe

Expanded text:
olenda supra veritatem, et supra iustiad clementiam, est ipse legislator. nam forte ipse rex, vel ipse princeps cuius est leges ferre si consideraret conditiones peccantis, indulgeret eis: quare si iudex hoc potest opinari quod legislator dispensaret in legibus et parceret reo, magis legislatorem, quam ad leges. Tertium inclinans ad pietatem est pius intellectus legum. leges enim ad terrendum delinquentes quandam ampliorem severitatem continent: quare si legum verba ut terreant peccantes sunt amplioris severitatis contentiva, decet ut per pium intellectum moderetur supplicii magnitudo. hoc est ergo quodad verba legum, sed ad intellectum legis. Quartum est intentio operantis. nam licet de quo incusatur aliquis sit de genere habuit adeo pravam, ut opus ostendit: et qia dubia iudicanda sunt in meliorem partem, si aliquo modo potest percipere iude
Abbreviated transcription (Latin):
retroastis multa bon a suscepnnꝰ
debemus ad illui unstricorditer
inducere erga delinquentes ĩ ipõs
ait qd magis debent recordan bo¬
noꝵ que passi sunt s delurquente
qm̃ iuiniie qut̃i fecit. ¶ Octatium
ẽ pariencia iicusati. nam si aͥs in¬
cusatur de aliquio delicto ꝓ qui a¬
encer sustuet. ⁊ nõ murmurat ĩ
pena sibi imposita ẽ cum illo ma¬
gis imstricorditer a gend Idõ dicit᷑¬
pͥmo retħ. qd̾ iudulgendum ẽ hu¬
manis si cocitingat patientẽ eẽ
paticur eam pacienter susfre. ¶u¬
num ẽ cornigibilitas peccantis¬
ã nã sunt aliqui ita corigaules ⁊
ita disciplmabiles qd̃ sbla increpa¬
tione. ⁊ sola smone meliorantur
⁊ desi nunt praue agere. talib er

Expanded text:
retroactis multa bona suscepimus, retroactis multa bona suscepimus, debemus ad illum misericorditer ducere erga delinquentes in ipsos; ait quod magis debent recordari bonorum quae passi sunt a delinquente, quam iniuriae quam fecit. Octavum est patientia incusari. nam si aliquis incusatur de aliquo delicto pro quo pienter sustinet, et non murmurat in poena sibi imposita, est cum illo magis misericorditer agendum. Ideo dicitur I. Rhet. quod indulgendum est humanis si contingat patientem patipatitur, eam patienter sufferre. Nonum est corrigibilitas peccantis. nam sunt aliqui ita corrigibiles et ita disciplinabiles, quod sola increpatione, idest solo sermone meliorantur et desinunt prava agere: talibus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tempus ⁊ oportunitas sinendi
potest rrgx contingere qd̃ in młto
tempore otturrant oportumtates
pauce ⁊ in pauco mulre. istud itaz
sertum indinatiuũ ad pictatem
respitiens dicturnitatẽ temporis
nõ ẽ idem cum quinto qd̃ respicit
multitudinem operum quare si
contiugat a liquẽ sb̾ditoꝵ mnt
i ali qua ꝑte temporis deluiq̃re
qui toco terapore p̾oedenti bene st¬
dum ⁊ magis nspiciend̾ ẽ ad ml̾¬
tum ut ad totum tempus p̾redẽs
qmͣ ad modicum ut ad hanc ꝑti¬
culam temporis ui qua deliquit.
puere nõ qualis quidẽ nunc est
iucusatus s qualis quidẽ fuit sr̃¬
por in multo tempore precedenti.¬
¶ Septunum uiclians ad preta¬
tẽ e̾ pxxessus luuitatis supͣ mualit¬
au uain si cut bonum eredit ma¬
lum ⁊ ẽ cbigibiluis ipõ sic eligibi
aꝵ qͣs̃ sustepimus ab illo. unde ⁊
iulius cesar in hoc nõ modicum
cõmendatur qu ut dicitur nõ hẽ¬
uiscebatur illas Paro ergo aliꝙ̃
in uos delniquere a quo temporib

Expanded text:
pus et opportunitas serviendi, potest enim contingere quod in multo tempore occurrant opportunitates paucae, et in pauco multae. Istud itaque sextum inclinativum ad pietatem respiciens diuturnitatem temporis, non est idem cum quinto, quod respicit multitudinem operum. Quare si contingat aliquem subditorum nunc in aliqua parte temporis delinquere: qui toto tempore se bendum, et magis rspiciendum est ad multum et ad totum tempus praecedens, quam ad modicum ut ad hanc particulam temporis in qua deliquit. ere qualis nunc est incusatus, sed qualis quidem fuit semper in multo tempore praecedenti. Septimum inclinans ad pietatem, est excessus bonitatis supra malitiam. nam sicut bonum excedit malum et est eligibilius ipso, sic eligibilarum quas suscepimus ab illo. Unde et Iulius Caesar in hoc non modicum commendantur, quia ut dicitur non habviscebatur illas, Dato ergo aliquem in nos delinquere, a quo temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
litas delinquentis. n ã si delinq̃us
Idõ dicitur pͥmo retħ. qd̃ uidex e¬
hiains si uidecit delin quentem
magis uelle ire ad arlutium ꝙͣ
ad desceptationẽ. ¶ oĩõ cĩ contia
cõnẽ ẽ humiliatis nõ ꝑoere. cum
bestie hor agant. canes quidẽ nõ
osfendunt hũiliantes ⁊ ꝓst̾nente ᷤ
se coram cis ¶ dõ dicitur .ii. ieth̾. ꝙ

Expanded text:
i delinquensIdeo dicitur I. Rhet. quod Iudex ehumanis , si viderit delinquentem magis velle ire ad arbitrium, quam ad disceptationem: omnino enim contra rationem est humilitati non parcere, cum bestiae hoc agant: canes quidem non offendunt humiliantes se, et prosternentes se coram eis. Ideo dicitur 2.
Abbreviated transcription (Latin):
uin leges suit quedam regule cũ¬
unis ꝑ qͣs i uñs agbilib ret.¬
glamur diuiditances ꝑ ip̃as quid
distinguimus ins siue iustum dis
uisto quinq distunctiones fa cere qͣ
qͥutam nos ipĩ suꝑadd̾e pollumus.¬
¶ Diltingiuitur ã is qͥa qddã ẽ
scciptum ⁊ qd̾dam nõ scriptum.

Expanded text:
um leges sunt quaedam regulae iuris, per quas in agibilibus regulamur, dii iudicantes per ipsas quid distinguimus ius sive iustum, disiusto quinque distinctiones facere, quaquintam nos ipsi superddere possumus. Distinguitur enim ius, quia quoddam est scriptum, et quoddam n
Abbreviated transcription (Latin):
trasti. uã ꝯͣ ⁊ in pauco trmpore fa¬
cere multa bona opera. Dno ergro de¬
bent nducere regem aut quẽcuiz
alium dũm ad dil estionẽ alicuius
sb̾dati uł qr multa su̾itia recqut ab
ip̃o uel qi multo tempore st̾ait si bi

Expanded text:
t etiam in pauco tempore facere multa bona opera: duo ergo debent inducere regem aut quemcunque alium dominum ad dilectionem alicuius subditi, vel quia multa servitia recepit ab ipso, vel quia multo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑticulana acta melius discutiant cãs.¬
re indices ut indulgeant humaius
merare possimus que urͣ tang̾e̾
phs. pͥmo retħ̾. ad que deet respicere in¬
dicem ut hum ains indulgeat ⁊ ut
sit clemens potius qmͣ seuerus. ¶ͫ
ẽ ip̃a natura humania. scd̾m ẽ lag̃¬
lator t̾cium puis intlłectus lesdum.

Expanded text:
particularia acta melius discutiant causparticularia acta melius discutiant causre iudices, ut indulgeant humanis, et merare possumus, quae videtur tangere Philolos. I. Rhet. ad quae decet respicere iudicem, ut humanis indulgeat, et ut sit clemens potius quam severus. Primum est ipsa natrura humana, secundum legislator, tertium pius intellectus legum,
Abbreviated transcription (Latin):
agibilis ut si suit iuexꝑti humanoꝵ
astuum facient iditium suspiri osũ
qi aliqũ ꝙx leui suspitione alios cõdẽp¬
uabit. ¶ Nõ erit ergo restum indicis
nisi concurrat ibi auct̾as tu du tandi.
prudencia legum zelus iusticie. ⁊ expeu¬
eucia agabilum. uam sirut in curãdo
morbos corporales aliqñ plus ꝓficit ex¬
ꝑtus qmͣ artifex eo qd̾ hãt uoticiaui
condc̃ĩonũ ꝑticulariũ. sic in indicis a¬
gibilum. ⁊ in discussioue causaꝵ aliqũ
plus ꝓsiciunt exꝑti qm̃ scientes iura.
oĩa igitur predcã requuntur ad reste
⁊ debite iudicand̾. pz itaz quales indi¬
res. ⁊ quales discussores cãꝵ querere
deceat regiam maiestarẽ uã d eos ta¬
les querere qui sicit hũilez nõ excedẽtes
aufrẽ sibi cñussam sint prudentes ĩ
legib scientes eas applicare adnaigi¬
a exorta hãnt zelum iustirie ut nõ ex
amore uel ex odio ꝑtium s ex dil ecti¬
one insticie siñas ꝓferant hãnt expe¬
uenciam agibilium ut cogaostentes

Expanded text:
agibilia, ut si sint inexperti humanorum actuum, facient iudicium suspitiosum, quia aliquando ex levi suspitione alios condemnabunt. non erit ergo rectum iudicium, nisi concurrant ibi auctoritas iudicandi, prudentia legum, zelus iustitiae, et experientia agibilium. Nam sicut in curando morbos corporales aliquando plus proficit expertus quam artifex, eo quod habeat notitiam conditionum particularium: sic in iudicio agibilium et in discussione causarum aliquando plus proficiunt experti quam scientes iura, omnia ergo praedicta requiruntur ad recte et debite iudicandum. Patet itaque quales iudices et quales discussores causarum quaerere deceat regiam maiestatem: nam decet eos tales quaerere qui sint humiles, non excedentes autoritatem sibi commissam; sint prudentes in legibus scientes eas aplicare ad litigia exorta: habeant zelum iustitiae, vel ut non ex amore vel odio partium, sed ex dilectione iustitiae sententias proferant: habeant experientiam agibilium, ut cognoscentes
Abbreviated transcription (Latin):
In oũ eĩ litigio quͣtum ad presens spe¬
ctat quatuor est considerare. uidelicz
ꝑces liti gantes. negocium de quo
litigant leges ẜ quas sunt litigia
uidicanda ⁊ legis latorem ut regẽ
aut pͥucipem a quo datur ancras
iudicanti. ex pedit autẽ iudices ut
recte rudicent ad ħ̾ aĩa delute se ha¬
bere. nam indiciũ nõ d eẽ usurpatũ
uec temerariu uec iuiquin uer p̾¬
simptuosum sine suspetiosum ¶udi¬
res cĩ si nõ recte se hñt ad laxis la¬
torẽ facient uiditium usurpatum.
cunt quidẽ dicuntur uidices uõ reste
se hrẽ ad legis latorẽ qũ excedunt au¬
ct̃em sibi cõmissam. ¶ gad̾ dirunt᷑
di uidices facere iudiciũ tenitraniũ
si uõ resre se hñt ad leges ut si tare¬
ant legam prudencia. nam siue co¬
gnitione legum reste cause iudicau
uõ possunt. ¶ taio si uidices nõ debi¬
te se hũt ad ꝑtes li tigantes faciẽt
a medio deuiat. ⁊ ad unam ꝑtrm de¬
rlinat ꝑ amorẽ. ab alia uai irirdit

Expanded text:
In omni enim litigio quantum ad praesens spectat quatuor est considerare. videlicet partes litigantes, negocium de quo litigant, leges secundum quas litigia iudicanda, et legislatorem aut regem aut principem a quo datur auctoritas iudicandi. Expedit autem iudices ut recte iudicent, ad omnia haec debite se habere. nam iudicium non debet esse usurpatum, nec temerarium, nec iniquun, nec praesumptuosum sive suspitiosum. Iudices enim si non recte se habent ad legislatorem, faciunt iudicium usurpatum. Tunc quidem dicuntur iudices non recte se habere ad legislatorem, quando excedunt auctoritatem sibi commissam. Secundo dicuntur iudices facere iudicium temerarium, si non recte se habent ad leges, ut si carent legum prudentia: nam sine cognitione legum, recte causae iudicari non possunt. Tertio si iudices non debite se habent ad partes litigantes, facient a medio deviat, et ad unam partem declinat per amorem, ab alia vero recedit
Abbreviated transcription (Latin):
mainfestant nẽ mordentes qui
ces eẽ magis lementes qmͣ se¬
uctos. ⁊ si hoc decet uidices mul¬
tomagis decet ieges ⁊ pͥncipes qͦs
congruit ampliori bonitate pollere
Deoet itaz eos eos ẽẽ clementes
⁊ benignos nõ qd̃ iusticiam dese¬
raut qr sine ea pax regni ⁊ lonꝰ
status auium nõ pocest consist̾e
possibile ẽ debent ad m̃am dec̾i

Expanded text:
tant non mordentes eos qui ces esse magis clementes quam severos. et si hoc decet iudices, multo magis decet reges et principes, quibus congruit ampliori bonitate pollere. Decet itaque eos esse clementes et benignos, non quia iustitiam deserant, quia sine ea pax regni et bonus status civium non potest consistere; possibile est debe
Abbreviated transcription (Latin):
naturale a nire gentium pos¬
senius nos seꝑare ius natura¬
le a uire aĩalinui. ⁊ dare qͥntã
distinctinstionẽ iuris dicendo
qd̃ quadru plex t̃ uis uidelisz
naturale. aĩalium. gencuum ⁊¬
⁊ ciuile. has ergo quiq distin¬
ctiones qs̃ fecuuns de iure sine
de iusto facere possumus de ip̃a
lege. ¶Ut igitur oĩa melus pa¬
tefiant. ⁊ ut has du̾isitates ad
concordiam reducauns scieu¬
dum qd̾ duplex est iustum uł
duplex ẽ naturalis lex ⁊ positi¬
na. dicuntur cĩ iusta naturalia

Expanded text:
iure gentium, possemus separare nos ius naturale a iure animalium: et dare quintam distinctionem iuris, dicendo quod quadruplex est us. videlicet naturale, animalium, gentium, et civile. Has ergo quinque distinctiones, quas fecimus de iure sive de iusto, facere possumus de ipsa lege. Ut ergo haec omnia melius patefiant, et ut has diversitates ad concordiam reducamus sciendum quod duplex est iustum, vel duplex est lex, naturalis, et positiva. Ducuntur enim iusta natu
Abbreviated transcription (Latin):
suis comngili debenc querere exc̾ĩo¬
ra bo ua deleui pz quales comnges
siugli̾ emes acrpere debeaut naud
st reges ⁊ pͥucipes decet ampere uo¬
bi les conniges ut iuter cos sit pay
⁊ digna societas. In aĩ comngio
minia imparitas uidetur te uitã¬
da. uã imparitas in exoessu siue sit̾¬

Expanded text:
quaerere exteriora bona: de levi patet quales coniuges singuli cives accipere debeant. Nam si reges, et principes decet accipere nobiles coniuges, ut inter eos sit pax et digna societas; in omni coniugio nimia imparitas vitatur esse vitanda. Nam imparitas in excessu, sive sit
Abbreviated transcription (Latin):
inter hoĩes se ht̃ qiͣ saintas respestu
hũoꝵ sicut eĩ uidemus in uno ⁊ co¬
dẽ corpore qd̾ pp̃ inequa litacẽ hñaꝵ
discentiones. ⁊ uella quare sieut ad
ex̃ sauum requiritur ut quis hãt
naͣm fortẽ ut possit nociua expel¬
icre. sic ad eẽ pacificum requiritur
hũidancia cunlis potencie ⁊ płali¬
mines libeater in instisicant cũ pos¬
munitus amicis de leui tuinriam
patitur. ⁊ nõ siuitur uinere in eẽ
pacifico coningium igͣ ꝓut ard̾iat᷑
ad eẽ pacificum querenda c̃ creo a¬
micoꝵ płalitas. ħ autẽ ut p ex ħ̾icis
tanto magis egent reges ⁊ pͥapes
qnͣto coꝵ status qi altior mag̃ in di¬
get sustentam̃tis. ⁊ płib pot cõcuci
infortump. p ergo quõ in coniu¬
ge regum ⁊ nobiliñ querenda ẽ uo¬
bilitas gen̾is. ⁊ quõ ex tali cõingi¬
o querenda ẽ płalitas amicoꝵ. Re¬

Expanded text:
i sanitas respectu humorum. Sicut enim videmus in uno et eodem corpore, quod propter inaequalitatem humorum dissensiones et bella. quare sicut ad esse sanum requiritur, quod quis habeat naturam fortem, ut possit nociva expellere, sic ad esse pacificum requiritur abundantia civilis potentiae et pluralimines libenter iniustificant, cum po non est munitus amicis, de levi iniuriam patitur, et non sinitur vivere in esse pacifico. Coniugium igitur prout ordinatur ad esse pacificum, quaerenda est ex eo amicorum pluralitas. Hoc autem ut patet ex habitis tanto magis egent reges, et principes, quanto eorum status, quia altior magis indiget sustentamentis, et pluribus potest concuti infortuniis. Patet ergo quomodo in coniuge regum, et nobilium quaerenda est nibilitas generis, et quomodo ex tali coniugio quaerenda est pluralitas amico
Abbreviated transcription (Latin):
in comuecẽ optant sit hiis om̃ib bo¬
ins oruata nõ tamẽ eque pͥna palit̾
incendere debent ad tria predc̃s lona
s ad nobłitatẽ geu̾is ⁊ ad multituda¬
uẽ amicoꝵ incer ex cĩora bona debent
intendere qͣ pͥmo ⁊ ꝑ se s płalitas¬
diuiciaꝵ ẽ iutendenda qiͣ ex consaꝙ̃¬
ci deret ei eus talẽ uxorem acreptare
que sit nobił̃ genere. ⁊ ꝑ qũ acqͥrãt
multos amicos nobiles ⁊ poteutes
N qd̃ ꝑ uxorẽ illam acquiratur dun¬
ti. inagis cĩ attendend̾ ẽ in cõinge
aliquo modo sunt atrendeuda ordr̃ a¬
tur eĩ conugium ut p o dcĩs ad de¬
bitam sorietatẽ ad pacificum eẽ ⁊ ad
sufficienciam uite ꝓut crgo coningiũ
ordauacur ad debitam societatẽ apud

Expanded text:
in coniugem optant, sit omnibus his bonis ornata. Non tamen aeque principaliter intendere debent ad tria praedicta bona. Sed ad nobilitatem generis, et ad multitudinem amicorum inter exteriora bona debent intendere quasi primo et per se: sed pluraendenda quasi ex consequenti. Decet enimeos talem uxorem acceptare, quae sit nobilis genere, et per quam acquirant multos amicos nobiles et potentes: sed quod per uxorem illam acquiratur diventi. Magis autem attendendum est in coniuge aliquo modo sunt attendenda. Ordinantur enim coniugium ut patet ex dictis ad debitam societatem, ad pacificum esse, et ad sufficientiam vitae. Prout ergo coniugium ordinatur ad debitam so
Abbreviated transcription (Latin):
¶Qd̃ nõ sufficit ad incedend̾
serio ⁊ gradatun. ⁊ ad cursum
⁊ saltum ex̾citare bellantes.
sed sunt plura alia ad que
ex̾citandi sunt homines bel¬
licosi.
¶Qd̾ utile est in ex̾citu face
fossas ⁊ construere castra. et
qualit̾ castra sunt cõstruen¬
da. ⁊ que sunt attendenda ii
constructione castroꝵ .ix¬

Expanded text:
d non sufficit ad incedendum serio et gradatim, et ad cursum et saltum exercitare bellantes, sed sunt plura alia ad quae exercitandi sunt homines bellicosi.d utile est in exercitu facere fossas, et construere castra, et qualiter castra sunt construenda, et quae sunt attendenda in constructione castro
Abbreviated transcription (Latin):
¶Qd̾ utile est in bello ferre
uexilla. et constituere du ces
⁊ p̾positos. et quales esse debe¬
ant qui in ex̾citu uexilla por¬
tant. ⁊ qui equitibus. et pe¬
ditibus preponuntur .xi.¬

Expanded text:
d utile est in bello ferre vexilla: et constituere duces et praepositos: et quales esse debeant qui in exercitu vexilla portant, et qui equitibus, et pedibus praeponuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quomodo homines bellato¬
res stare debeant siueliit ho¬
stes percut᷑s. et quomodo debẽt¬
eos debent eos circũdare. et qͦ¬
modo debeant declinare a pug¬
na si non sit bonũ pugnam cõ¬
nuttere.

Expanded text:
Quomodo homines bellatores stare debeant, si velint hostes percutere, et quomodo debeant eos circundare, et quomodo debeant se declinare a pugna, si non sit bonum pugnam committere.
Abbreviated transcription (Latin):
unt ad consu̾ationẽ. ⁊ ad sustĩcientiã
uite ꝑ illas autem easdem rõues pro¬
bari poss qd̾̃ spestat ad grub̾natorẽ
dots scire debite se hr̃e crͣ miiustros
⁊ su̾os. nam niiustri ⁊ su̾i sunt etiã
quedã organa desimencia gub̾ira cõi
domus pp̃ qd̾ declarata est priuis ꝑs

Expanded text:
unt ad conservationem, et ad sufficientiam vitae. Per illas autem easdem rationes probari posset, quod spectat ad gubernatorem domus scire debite se habere circa ministros et servos: nam ministri et servi sunt etiam quaedam organa deservientia gubernationi d
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̃ hec mnac̾ie sunt conuexe incen¬
dimus instiuere uolentes suas domos
debite gub̾nare nõ solum qnͣtum ad
tum ad alia que ordiuancur ad cons¬
nacione urad sufficientia uice ⁊ que
supplere uidentur in digrnciam coͣiẽ.¬

Expanded text:
od hae materiae sunt connexae, intendimus instruere volentem suas domus debite gubernare, non solum quantum ad rd etiam quantum ad alia quae ordinantur ad conservationem vel ad sufficientiam vitae, quae suplere videntur indigentiam co
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾ie sint connexe. ⁊ qd̾ det̾i̾are de e¬
dificiis ⁊ possõnib cõnedi delrat tra¬
statin in quo detĩatur de ministris ⁊
sis de lei patere põt. nain possõnes
domus. ⁊ nũmsiata sunt organa
gub̾uationis domus. quilib ergo s̃¬

Expanded text:
ia sint connexae; et quod determinare de aedificii, et possessionibus connecti debeat. tractatui, in quo determinatur de ministris et servis, de levi parere potest. Nam possessiones, domus, et numismata sunt organa gubernationis domus: quilibet ergo se
Abbreviated transcription (Latin):
utp ꝑ ph̾m ibidem siñtur ex siłitu¬
dene huiꝰ artis que ẽ de gub̾nacõe
dounis ad arces alias nat̃ sicut cecẽ
artes ut ars fabrilis ⁊ cextoria hñt
sua organa ꝑ que ꝑficiunt actioueᷤ
suas sic ⁊ gub̾uatio domus requi¬
nt sua organa ꝑ que oꝑa sua com¬
plere pot̾it uolcas cugo tradcre noci¬
brum talra iastimenta cognosit̾
sic uoleus tradere notici ai de arce
sexcoria debcirt desiare de pestanthi ⁊
de aliis orgains iliuis artis ⁊ spectat
ad textorem talia iustrumenta cogᷤ¬
scere quare uulens tradere noticiam
de arte gub̾uatiois doinus det̾iare

Expanded text:
m ibidem sumitur ex similitudine huius artis, quae est de gubernatione domus ad artes alias. Nam sicut ceterae artes, ut ars fabrilis, et textoria, habent sua organa, per quae perficiunt actiones suas: sic et gubernatio domus requirit sua organa, per quae opera sua complere possit. Volens ergo tradere notibrum talia instrumenta cognoscere. Sic volens tradere notitiam de arte aextoria, debet determinare de pectinibus, et aliis organis illius artis, et spectat ad textorem talia instrumenta cognoscere. Quare volens tradere notitiam de arte gubernationis domus, debe
Abbreviated transcription (Latin):
inges irgere i qualicer patres suos si¬
lios gub̾nare. Restat exeiiu: de ꝑte t̾cia
in qua agetur de regimine in mistroꝵ
uł de regunine fairalie. huic autt̃
ꝑti ini qua agecar de regimine mun

Expanded text:
iuges regere, et qualiter patres suos filios gubernare. Restat exequi de parte tertia, in qua agetur de regimine ministrorum, vel de regimine familiae. Huic autem parti, in qua agetur de regimine min
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpria orgraua cunsaiui pot̾it que fa¬
cint ad saffici enciam uire. h̃t eni
ars gub̾uacionis domus ꝓpria orga¬
na sicut ⁊ retere artes mecainice hne
ꝓpͥa iustrumenta. differunt tam̃ l
a. sicut ergx arg difst̃ a prudencia.
differunt ab organis gnb̾nationis
frm̃ oxtra. s magis resultat aliqua
acrio. ⁊ aliqua ꝑfr̃ĩo in agente. orga¬
na ergo mechautioꝵ erunt snũia que
sunt organs artis que ẽ de sãbilibi
s organa gub̃̾uationis erunt acti¬
ua qr sunt organa prudencie q̃cͣ
agibi lia h̃t̃ eẽ. ars ergo gub̾uaciũs
domus licet largo modo possit duci
ars ꝓprie tanien prudenicia dici dz.¬
¶ premissis eogo duab rõmib suffi-¬
tient̾ oñditur qd̃ spestat ad gub̾ua

Expanded text:
pria organa consequi poterit, quae faciunt ad sufficientiam vitae: habet enim ars gubernationis domus propria organa, sicut et caeterae artes moechanicae habent propria instrumenta. Differunt tamen hia. Sicut ergo ars differt a prudentia, differunt ab organis gubernationism extra: sed magis resultat aliqua actio, et aliqua perfectio in agente. Organa ergo moechanicorum erunt factiva, quia sunt organa artis, quae est de factibilibus: sed organa gubernationis erunt activa, quia sunt organa prudentiae, quae circa agibilia habet esse. Ars ergo gubernationis domus licet largo modo possit dici ars, proprie tamen prudentia dici debet. Praemissis ergo duabus rationibus, sufficien
Abbreviated transcription (Latin):
cere qmͣͣ leue pati. ⁊ beue oꝑari qmͣ
turpia nõ oꝑari. qui aucẽ delute
expendat. ⁊ aliis bona larpiur ueue
cipit eo mado quo d nõ usurpãs
aucẽ aliena nõ oꝑatur turpia. si
crgo melus ẽ bene facere qmͣ uon
male facere uel qmͣ lrne pati meliꝰ
est bene expendcre qmͣ aliena nõ sb̾¬
ripere uel qm̃ ꝓpria custodire t̾cio ħ
do ⁊ alios beneficiendo qmͣ in cunstodi¬
endo ꝓpͥa ur in nõ usurpatdo ssliena
liberatͥas ergo principalius consisfit
uidebite exponendo ⁊ brncfiriendo a¬
paluis est ccͣ difficilius autẽ ẽ aliis

Expanded text:
 bene pati, et bene operari, quam turpia non operari. Qui autem debite expendit et aliis dona largitur, bene cipit eo modo quo debet. Non usurpans autem aliena, non operatur turpia. Si ergo melius est benefacere, quam non malefacere, vel quam bene pati: melius est bene expendere, quam aliena non surripere vel quam propria custodire. Tertio do, et aliis benefaciendo, quam in custodiendo propria, vel in non usurpando aliena. Liberalitas ergo principalius consistit in debite expendendo, et benefaciendo apali
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ qr ꝓpria bona sunt aliquid ad
illa ĩmo auari adro afficiuncur ad
sta exteriora bona ut peccũiom ꝙͣ
hũt reputant a li qͥd incorporatã sibi.
urͣ eĩ eis qd̾ qñ accipicur pecriũa ab
conuucta aliena uero sunt da sim¬
sra. nõ ẽ a deo daffrnle nõ usipare
alicna ad que ns̃ ita afficimur ꝙ ñ
sunt nob̾ coninucta sicut ẽ difficile
dare ꝓpͥa ad que uragis alficunur.
qr nob̾ quodã irodo coniiingunt᷑ qͣ

Expanded text:
habet: quia propria bona sunt aliquid ad illa. Immo avari adeo afficiuntur ad ista exteriora bona, ut pecuniam, quam habent, reputent aliquid incorporatum sibi. Videtur enim eis, quando accipitur pecunia ab coniuncta, aliena vero sunt disiuncta: non est adeo difficile non usurpare aliena, ad quae non ita afficimur, quia non sunt nobis coniuncta: sicut est difficile dare propria, ad quae magis afficimur, quia nobis quodammodo coniunguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥos redditus custodiat.s in axĩt di¬
sigotur si ꝙ. ꝓpriis iedditus ppͥos de¬
litos simptus facat ⁊ louit ⁊ digͥs
magna dona ietriliuat. qͣre sibene
expendendo. ⁊ aliis bona retribuendo
pͥuripalit̾ si b̾alitas consistit ¶U ise
quid ẽ libalitas qr ẽ u̾tus repͥmẽs
auaricias ⁊ in oderans ꝓdagalita ces¬

Expanded text:
s custodiat. Sed maxime diligitur si ex propriis redditibus debitos sumptus faciat, et bonis et dignis magna dona tribuat. Quare in bene expendendo, et laiis bona retribuendo principaliter liberalitas consistit. Viso quid est liberalitas, quia est virtus reprimens avaritias
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ncipalicer ¶Nam accipientes unde
uõ debent magis sunt u iusti qmͣ il¬
liberales ut uult ph̃s .iiiiͦ. eth. qͣre
nõ est liberalitas pͥntipalit̾ icͣ nõ a¬
crpere. unde nõ dis uec crͣ arcipere uñ¬

Expanded text:
ncipaliter. Nam accipientes unde non debent, magis sunt iniusti, quam illiberales, ut vult Philosophus 4. Ethic. Quare non est liberalitas principaliter circa non accipere unde non debet, nec c
Abbreviated transcription (Latin):
facere li b̾ales Iam sicut qr fortitudo
plus oppoͣ cunori quiͣ audarie facunꝰ
nos i põs farces decliuando ad andacia.
Ita qd̾ potius plus audeamus qmͣ
muns. sic qr lib̾abitas magis oppoͣ a
uaricie qmͣ ꝓdigabtati declinand̾ ẽ
magis ad ꝓdigalitatẽ qmͣ adi auan¬
ciam. ⁊ magis delemus suphũndare
iñ dando qmͣ deficcre.
⁊ pͥncipes quodã modo impossibule

Expanded text:
facere liberales. Nam sicut quia fortitudo plus opponitur timori quam audaciae, facimus nosipsos fortes, delcinando ad audaciam; ita quod potius plus audeamus, quam minus. Sic quia liberalitas magis opponitur avaritiae quam prodigalitati, declinandum est magis ad prodigalitatem quam ad avaritiam, et magis debemus superabundare in dando, quam deficere. et principes quodammodo impossibile
Abbreviated transcription (Latin):
nes .i. uiuentes de merectio expolia¬
tores mortuoꝵ ⁊ aleatores dicit eẽ tͫ¬
pia lucra. ⁊ os tales applłat illib̾ales.
alleator eĩ ⁊ oĩs lusor taxilloꝵ illib̾a¬
lis ẽ. lucratur ei ab amicis quib oz¬

Expanded text:
nes, idest viventes de meretricio, expoliatores mortuorum, et aleatores, dicit esse turpia lucra: et omnes tales appellat illiberales. Aleator enim et omnis lusor taxillorum illiberalis est: lucratur enim ab amicis, quibus o
Abbreviated transcription (Latin):
diceliatur qͣcioi traut cardin ales
⁊ pͥtcipales. uidelicet prudencia in¬
stina. forcitudo. ⁊ temꝑancis. postꝙͣ
cigo diximus de hiis qͣcuor u̾tutib
⁊ ostendunus quõ reges ⁊ pͥncipes
illis u̾citib deret eẽ ornatos reliqũ
des autẽ alie uel respiimit ectiora
lona uel txu̾ora mala. si extĩora lͣ

Expanded text:
erant Cardinales et principales; videlicet, Prudentia, Iustitia, Fortitudo, et Temperantia. Postquam ergo diximus de his quatuor virtutibus, et ostendimus quomodo reges et principes illis virtutibus decet esse ornatos. Reliquum tes autem aliae vel respiciunt exteriora bona, vel exteriora mal
Abbreviated transcription (Latin):
uesta ut houores. pͥmo ergo duitrimꝰ
de ututib respicien cilx bona uciliq ⁊
posteo de repitientib boua honesta.
Incipit ci ur̃a cognitio a sensu. Cũ
ergo bona utilia sensabiliora sunt ꝙͣͣ¬
hunesta pͥus det̾i̾andum ẽ de u̾tutib
respinencib bona utiia ¶ͣ autr̃ loͣ
u̾sus. librralicas. ⁊ magͥficencia. hee
tĩ duc u̾cutes respicimit suptus
⁊ pecriũam s nõ eodẽ modo. nã lib̾a¬
litas que aslio modo largitas nñcu¬
patur dͣ᷑ respicere sumptꝰ medrotus.
Magͥficencia uero dicit᷑ respicere ina¬
gnos sumptus. qd̾ quõ sit intlłigeud̾¬

Expanded text:
ut honores. Primo ergo dicemus de virtutibus respicientibus bona utilia: et postea de respicientibus bona honesta. Incipit enim nostra cognitio a sensu. cum ergo bona utilia sensibiliora sint honestis, prius determinandum est de virtutibis respicientibus bona utilia. Circa autem bona virtus. liberalitas, et magnificentia. Hae autem duae virtutes respiciunt sumptus, et pecuniam: sed non eodem modo: nam liberalitas quae alio modo largitas nuncupatur dicitur respcere sumptus mediocres: magnificentia vero dicitur respicere magnos sumptus. q
Abbreviated transcription (Latin):
cipo ⁊ pͥmipes li cet has in aueres
forticudunĩ stire debeant ut cogꝰ¬
stant qualit̾ ppłs suus fortis ẽ ⁊
quõ possuut cum adu̾sariis bella
ꝑlrulis belhas iisi hãnt iuista bel¬
trie uł regni qd̃ ex tali bello constqͥ

Expanded text:
ergo et principes licet has maneries fortitudinum scire debeant, ut cognoscant qualiter populus suus fortis est, et quomodo possunt cum adversariis bellarpericulis bellicis, nisi habeant iusta belpatriae vel regni, quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
ta fortitudo dicitur eẽ bestiar. ut cuĩ
as ignorans forcitud̾iem ad u̾sani
bellat. ut puta si hĩcantes in sepre¬
triuue sunt fortes ⁊ audaces. in m̾e¬
die uero sunt debiles. ⁊ tunidi aigg̾¬

Expanded text:
ta fortitudo dicitur esse bestialis, ut cum aliquis ignorans fortitudinem adversarii, bellatur. utputa si habitantes in septentrione sunt fortes, et audaces, in meridiano vero sunt debiles, et timidi, aggre
Abbreviated transcription (Latin):
re quis puguã aggreduatur inueĩ¬
tus resistenciam pugnã nõ sustu
quillato furore incipit timere. ⁊ ĩ
sustinet lellum. s arripit fugã En¬
ta forritudo ẽ sousuetudam ar. aliqͥ
eĩ qr iu plurib bellis sucrunt ĩ qui¬
b forte bent amidit eis ex bac cõ¬

Expanded text:
pugnam aggrediatur, inveniens resistentiam, pugnam non sustinet; quillato furore, incipit timere, et non sustinet bellum, sed arripit fugam. Quinta Fortitudo est consuetudinalis. Aliqui enim. quia in pluribus bellis fuerunt, in quibus forte bene a
Abbreviated transcription (Latin):
forcissum unrͣ cẽ apudillas gentes
apud qsͣ tunidi. ⁊ houorati sunt.
iicrepationes politiadas aggrediebat᷑
t̾ribilia ¶Picebat cĩ qd̾ si fugeret polỹm¬
adis qui trat ex ꝑte adu̾sa pͥmumm sibi
increpationes imponeret. sic ⁊̃ ut id̾
erat. dicebat eĩ qd̃ si nõ strene bella¬
ret. ethor laudans se introianis di¬
ocret dyomedem ab oo deuictũ ec̃. recte
autẽ hoc fortitudo dicitur aiuilis qr ĩ¬
ter conciues. ⁊ notos quis maxĩe fu¬
git obꝓbuia. ⁊ quent honores. uidemꝰ
eĩ antiquos cum sinit in ignotis ꝑti¬
b cõmittere aliqͣ curpia que in cer
cunciues ⁊ notos ulłatemis attẽpta¬

Expanded text:
r esse apud illas gentes , apud quas timidi inhonorati sunt, increpationes Polydamantis, aggrediebatur terribilia. Dicebat enim quod si fugeret, Polydamas, qui erat ex parte adversa, primum sibi increpationes imponeret. Sic etiam ut erat. Dicebat enim quod si non strenue bellaret, Hector laudans se in Troianis diceret Diomedem ab eo devictum esse. Recte autem haec Fortitudo dicitur civilis: quia inter concives, et notos quis maxime fugit opprobria, et quaerit honores. Videmus enim aliquos, quum sunt in ignotis partibus, committere aliqua turpia, quae inter cives et notos nullatenus attenta
Abbreviated transcription (Latin):
tur honores s tunore uł aliqͣ nõata¬
te ductus agg̾datur pugnã ħ mõ
mulci troianoꝵ timentes ethorẽ for¬
tes crant ¶Nam ph̾s ait echorem
statuisse qd̃ si quis troianoꝵ siue
bello fug̾et talr̾ aptaretur qd̃ non
eẽt susficiens fugare caues Cad hnͣc
forcitudinẽ inducunt ppłm duces
cx̾c̾itus statuentes penã fugientib
faciendo foueas ne possit exr̾itus fu¬
gere s quadã noc̃itate bellare cogã
cũ nainigiis cum coto sno gxc̾itu tuͣ¬
ffretaret ne asͥ de suo excitu hr̃et
qd̃ st bene didcͦsse confidit. uidemnꝰ ẽ
aliquos audientes solum strepicũ
arinoꝵ fugunnit uesciences dist̾nere
que sunt piculosa in uellis. ⁊ que nõ.
Milites uera belloꝵ ciꝑti considentes

Expanded text:
tate ductus aggreditur pugnam. Hoc modo multi Troianorum timentes Hectorem fortes erant. Nam Philosophus ait Hectorem statuisse, quod si quis Troianorum sine bello fugeret, taliter aptaretur quod non esset sufficiens fugare canes. Ad hanc Fortitudinem inducunt populum Duces exercitus, statuentes poenam fugientibus, faciendo foveas, ne possit exercitus fugere, sed quadam necessitate bellare cogatucum navigiis, et cum toto suo exercitu transfretaret, ne aliquis de suo exercito haberent quod se bene didicisse confidit. Videmus enim aliquos audientes solum strepitum armorum fugiunt, nescientes discernere quae sunt periculosa in bellis, et quae non. Mi
Abbreviated transcription (Latin):
ditas uero tumdum. ⁊ pusillauimẽ.
quare mulieres que sunt ꝓquide
⁊ pusillamines ad oꝑa bellira de¬
stiuan nõ debent. In bellis eĩ meliꝰ
c̃ paiidos expellere qmͣ eos in soc¬
etate hr̃e. uã cã humanũ sit tanere
mortẽ uiriles ⁊̃ aiosi trepidant ui¬
dentes runidos trepidare ne igitꝰ
irodantur lellantes pusill auimes
quos constat eẽ timidos o ab exã¬
tu expelli. ¶tra uia siñtur ex ꝑte
fortitudinis corporalis. nam cum bel¬
lantes oporteat du sustintre armoꝵ
poudera. ⁊ dare magnos ictus cepe¬
dit eos hr̃e firtes humeros ⁊ reues
ad sustmend̃ armoꝵ grauedinẽ ⁊
hrc̃ fortia brachia ad faciend̾ ꝑcus¬
siones fortes. mulieres igitur eo ꝙ
hãt carnes molles. ⁊ deficiunt a for¬
ticudane corporali ad oꝑa bellica or¬
diuar nõ debent. iõ autẽ que motit
socratẽ ad hic ponend̾ sumpta ex
sumlitudane lestiarum insufficiens ẽ

Expanded text:
timidum et pusillanimum. quare mulieres, quae sunt pavidae et pusillanimes, ad opera bellica destinari non debent. In bellis enim melius est pavidos expellere, quam eos in societate habere nam cum humanum sit timere mortem, viriles etiam et animosi trepidant videntes timidos trepidare: ne igitur reddantur bellantes pusillanimes, quos constat esse timidos oportet ab exercitu expelli. Tertia via sumitur ex parte fortitudinis corporalis. nam cum bellantes oporteat diu sustinere armorum pondera, et dare magnos ictus, expedit eos habere magnos humeros et renes ad sustinendum armorum gravedinem, et habere fortia brachia ad faciendum percussiones fortes: mulieres igitur eo quod habent carnes molles et deficiunt a fortitudine corporali, ad opera bellica non debent. Ratio autem quae movit Socratem ad hoc ponendum sumpta a similitudine
Abbreviated transcription (Latin):
ian possumus ẜ tria que requirũ¬
tur ad lellum. hoĩes bellatores de¬
cet eẽmente cautos ⁊ ꝓuidos cor¬
cautelas adhibicas plus suꝑant᷑
hostes ex sagacitace qmͣ ex forci¬
tudme pauci ei bellacores si sint sa¬
gaces ⁊ industres suꝑant młt̾os
nõ forcitudane s prudencia mili̾eres
⁊ ab usu iõis deficiut. nec sunt
ita idustres ⁊ ꝓunde sicut uir nõ
sunt ordiuande ad opera bellica.
¶Nai in bellis magna caute¬
male alia male acta recuperan
possunt caus tamen belloꝵ irre¬
mediabiles sunt. Ex ip̃a igitur
industua que requinatur in bellã¬
tib arguere possunus inuilieres
instiuendas ẽ nõ eẽ ad oꝑa bel¬
lica ¶ Std̾a uia ad iunuestigandũ
siñtur ex uirilitate. ⁊ aĩositate que
requintur in bellantib. nã ut dr᷑¬
ẽ moas opera ergo bellica requirũt
haĩem impauidum. ⁊ aĩosum eo
qd̃ bellantes eponant se ꝑialis
ex fragilitate corporis qmͣ etiã ex
frigiditate complexonis. nain ut

Expanded text:
ndum tria quae requiruntur ad bellum. Homines enim bellatores decet esse mente cautos et providos: corcautelas adhibitas plus superantur hostes ex sagacitate quam ex fortitudine: pauci enim bellatores si sint sagaces et industres superant multos non fortitudine sed prudentia. Mulieres et ab usu rationis deficiunt, nec sunt ita industres et providae sicut viri, non sunt ordinandae ad opera bellica. Nam in bellis magna cautealia male acta recuperari possunt, casus tamen bellorum irremediabiles sunt. ex ipsa igitur industria, quae requiritur in bellantibus, arguere possumus mulieres instruendas non esse ad opera bellicositate, quae requiritur in bellantibus. nam ut dicest mors: opera ergo bellica requirunt hominem inpavidum et animosum, eo quod bellantes opponant se periculis ex fragilitate corporis quam ex frigiditate complexionis: nam ut
Abbreviated transcription (Latin):
intor se dicebat antẽ qdẽ audita cã
quilib index ꝑ se cogitaret ⁊ postea
in pigillarib scuptam odduceret suã
sniam ut si inrusatus simpliat̾ con¬
dempnandus eẽt iidex sunplicem cõ¬
dempnationem scubtret. si uero sĩ¬
plicite absoluendus pugiliarẽ por¬
taret uacruum. si si aliquo medo cõ¬
dempnaudus. ⁊ aliquo ab soluendꝰ
ꝑ sccpturam det̾iare illud. pħ̾s aut¬
signat cãm quare ypodomꝰ sir sta¬
tuit credebat sauion quidẽ qdẽ si ui¬
dices iuramenco eẽnt astuti ut di¬
ocrent qde sentirent force degerarent
tuendo coram aliis dicere qd̾ senci¬
unt. ids ordanauit qd̾ quil pͥuatĩ

Expanded text:
inter se. Dicebat autem, quod audita causa inter se. Dicebat autem, quod audita causa quilibet iudex per se cogitaret, et postea in pugillaribus scriptam adduceret suam sententiam: ut si incusatus simpliciter condemnandus esset, iudex simpliciter condemnationem scriberet: si vero simpliciter absolvendus, pugillarem portaret vacuum: sed si aliquo modo condemnandus et aliquo absolvendus, per scripturam determinaret illud. Psignat, quare Hippodamus sic statuit. Credebat quidem quod si iudices iuramento essent astricti ut dicerent quod sentirent, forte degenerarent timendo coram aliis dicere quod sentiunt. Ideo ordinavit quod quilibet privatim
Abbreviated transcription (Latin):
ficando ip̃in uel in ꝑsonam ⁊ ħ du¬
pliciter uel dehonorando eam facien¬
do ei obꝓbria ⁊ uituperia. uel offendẽ¬
do ipãm faciendo ei ꝑussiones ⁊ uul¬
uera: instificationẽ autẽ qnͣtum ad
res applłabat nocumentum. s inin¬
stificacionẽ qnͣtum ad dchonoracio¬
nẽ ꝑsone uocabat inuiriam offensio¬
uẽ quidc̃ ip̃ins ꝑsoue qnͣtum ad de¬
ꝑussiones ⁊ uuluera noĩaliat mortẽ
qr talia ad mortẽ ordiuantur eo ꝙ
oĩs passio magis frã abiciat a sb̾a.
¶ Qrͣto intromisit se de distindaione
inditantiũ Picebat cĩ debere eẽ duo
genera indicantium. ⁊ duplex preto¬
tium unum ordiuarum in quo dis¬
citerentur cãe. ⁊ aluid pͥncipale ad
eruit in precorio ordinario senes illi
elesti. ⁊ bom testiiomi restificarent
ip̃as.¶ Quinco introiisit se de mõ
indicanda. uolebat in uittis pretoriis
tam n pͥncipali qmͣ in ordinauio ui¬
dicia fĩ debere si collatione in decu

Expanded text:
ficando ipsum: vel in personam. et hoc duficando ipsum: vel in personam. et hoc dupliciter, vel dehonorando eam, faciendo ei opprobria et vituperia: vel offendendo ipsam, faciendo ei percussiones et vulnera. Iniustificationes autem quantum ad res appellabat nocumentum: sed iniustificationem quantum ad honorationem personae vocabat iniuriam: offensionem quidem ipsius personae quantum ad percussiones et vulnera nominabat mortem, quia talia ad mortem ordinantur, eo quod omnis passio magis facta abiiciat a substantia. Quarto intromisit se de distinctione iudicantium dicebat enim debere esse duo genera iudicantium, et duplex praetorium. unum ordinarium, in quo discuterentur causae: et alid principale, aderunt in praetorio ordinario, senes illi electi et boni testimonii rectificant ipsas. Quinto intromisit se de modo iudicandi. volebat enim in utrisque praetoriis tam in principali quam in ordinario iudicia fieri debere sine collatione iudicum
Abbreviated transcription (Latin):
auis ph̾s de multitudine ⁊ distractione
cunum. ¶ Sad̾ intromisit se ⁊ deciauit
de distinctione possõnum dundens to¬
tam regionem .i. totum t̾ritorinin ci¬
ttribuebat cultin dñio cõẽm bellatorib
ꝓpͥam agrioolis. Dicebat euitẽ tunt cer¬
ritoruim cuntatis optime dauisum eẽ
si ꝑs tribueretur inuinstrantib in tẽ¬
plis diuiins qm̃ appłłabat sacram.
ꝑs uero bellatorib qũi applłabat cõ¬
munẽ co qd̾ bellacores cõi bono ut de¬
ffensiam patrie uaccare delebant. ꝑs
eo qdẽ ex arte sufficient̾ uiuere pos¬
sint nec ⁊̃ bellatorib tribuebat c̾acor¬
toruum tanqiͣ ꝓprinm sed solum tri¬
buebat eis arms. Picebat tamen dele
et̃ aliqd t̾ritorium cõe de quo bella¬
tores uiucrent qiͣ de coĩ errario.  ttio
introinisit se de distinstione iuidocioꝵ.
Dicebat autẽ oĩa iudicia debere eẽ de
licet de nocumento iuuna. ⁊ morte
quicumq et iustificat in alium uł
inuistificat in res nerendo ⁊ dampin¬

Expanded text:
s de multitudine et de distinctione civium. Secundo intromisit se et determinavit de distinctione possessionum, dividens totam regionem idest, totum territorium cittribuebat cultui divino, communem bellatoribus, propriam agricolis. Dicebat autem tunc territorium civitatis optime divisum esse, si par tribueretur ministrantibus in templis divinis, quam appellabat sacram pars vero bellatoribus. quam appellabat communem, eo quod bellatore communi bono ut defensioni patriae vacare debeant: pars torii, eo quod ex arte sufficienter vivere possent: nec etiam bellatoribus tribuebat territorium tanquam proprium, sed solum tribuebat eis arma. dicebat autem debere esse aliquod territorium commune, de quo bellatores viverent quasi de communi aerario. Tertio intromisit se de distinctione iudiciorum, dicebat enim omnia iudicia debere esse delicet de nocumento, iniuriis, et morte. Quicunque enim iniustificat in alium, vel iniustificat in res nocendo et damni
Abbreviated transcription (Latin):
pem. qnͣtum ad ad sapientes. statuit
qd̃ quicitinq iuuemiret aliquid ꝙ
iẽt expediens ciuitati qd̾ recubueret᷑
ci debitus honor quͣtum uero ad bella¬
tores ordinauit qd̾ filii eoꝵ qui mo¬
rerentur iu bello fõs̃ pro deffensione
rent cibuni de trario publxco. tt̾io ꝙͣ¬
tuin ad cotum ppłm statuit ut cotꝰ
ppłs uidelicet tam bellatores qmͣ ar¬
tifices ⁊ agricole conuemirat ad ele¬
tionem pͥncipis. tolebat eĩ ut appa¬

Expanded text:
 ad sapientes statuit, quod quicunque inveniret aliquid, quod esset expediens civitati, quod retribueretur ei debitus honor. Quantum ad bellatores ordinavit, quod filii eorum, qui morerentur in bello facto pro defensione rent cibum de aerario publico. Tertio quantum ad totum populum statuit, ut totus populus videlicet tam bellatores quam artifices et agricolae convenirent ad electionem principis: nolebant enim ut appa
Abbreviated transcription (Latin):
impotentes nõ ualences ꝑ seip̃as si¬
a uira conquirere. spestat rĩ ad rege
b alii de facili iuntantur cum uõ
possint deffendere sus uira.
⁊ quot sunt reprchen sibilia ĩ hiis q̃
statuit ypodomꝰ ccͣ gub̾nacõm cunuĩ.

Expanded text:
imponentes, non valentes per se ipsas sua iura conquirere. Spectat enim ad regem bus alii de facili iniuriantur, cum non possint defendere iura et quot sunt reprehensabilia in his quae statuit Hippodamus circa gubernationem ci
Abbreviated transcription (Latin):
cia ad inulcitudauem ⁊ distiustincte¬
onem cuuni. Sodõ det̾iant de distu¬
ctione possoĩtum. t̾c̾io de dasti uctione
iuditioꝵ. qrͣto de distinctione indacã¬
cium. qͥnto de modo indicauda. Sexoo
⁊ ulcmo statuit qͣsdam leges tangẽ¬
autem statuens suam policiciam pͥmo
incrounsit se de multitudane ⁊ disbn¬
ctioue ciium dioens optimam qnͣti¬
hanc antem qnͣtitatẽ dastuixit in cres

Expanded text:
istinctionem civium. Secundo determinat de distinctione possessionum. Tertio de distinctione iudiciorum. Quarto de distinctione iudicantium. Quinto de modo iudicandi. Sexto et ultimo statuit quasdam leges tangenautem statuens suam politiam, primo intromisit se de multitudine et distinctione civium, dicens quod optima quantiHanc autem q
Abbreviated transcription (Latin):
minib citatum. gxꝑti eĩ sinnus
ciuitates ⁊ etamu ꝓuncias non
cxñtes sb̾ uno rege eẽ in peninia ñ
gaudere pace molestau dissensiom¬
b ⁊ guerris. exũtes uero sb̾ uno rege
econtͣro guerras nescuunt pace le¬
tantur hũndancia florent.
Quib rõnib eñdi potest qd̃ appeat
melins eẽ cuitatẽ aut ꝓmici ai

Expanded text:
atum. Experti enim sumus civitates et privincias non existentes sub uno rege esse in penuria, non gaudere in pace, molestari dissensionibus et guerris: existentes vero sub uno rege, econtrario, guerras nesciunt, pacem spectantur, abundantia florent. rationibus ostendi potest, quod appareat melius esse c
Abbreviated transcription (Latin):
melius poss politiciam gub̾uare.¬
¶ tc̾ia uia uia sũtur e hiis que ui¬
demus in natura ubicinq ã ẽ regi¬
men uaͣle semꝑ tocum illud reguuẽ¬
repxitnen reducitur in aliqd̃ unum pͥn¬
cipans. ut si in eodem corpore sunt di¬
u̾sa membͣ ordinata ad diu̾sa olfi¬
cia ⁊ diu̾sos motus ẽ dare aliqd u¬
nur m̃brinn ut cor ex cuius motu su¬
mit orguiem oĩs motus ali̾s frũs ĩ
in coco corpore. Qursus si ad constitu¬
tiouem eius dẽ concurrunt diu̾sa cła
tem ⁊ retiuentem eła i corpore ałis
ne dissoluatur predc̃m corpus. uuide drͣ
num celeste corpus ut pͥmin moᷝ ͤ
ẽ illud ꝑ cuius mocum reguncur
⁊ cãntur motus fc̃i hic infłus ⁊ in to¬
to unin̾so ẽ unnus deus singula regẽs
⁊ disponens. apes eciam qi n᷑aͣle ẽ
eis ni scrcetate uiuere naͣliter sb̾

Expanded text:
melius posset politiam gubernare. Tertia via sumitur exhis quae videmus in natura. Ubicunque est regnum naturale, semper totum illud regnum reducitur in aliquod unum principans. Ut si in eodem corpore ubi sunt diversa membra ordinata ad diversa officia et diversos motus, est dare aliquod unum membrum ut cor, ex cuius motu sumit originem omnis motus animalis factus in toto corpore. Rursus si ad constitutionem eiusdem concurrunt diversa eletem et retinentem elementa in corpore animalis, ne dissolvatur praedictum corpus animalis: num caeleste corpus primum mobile, est illud per cuius motum reguntur et causantur motus facti inferius: et in toto universo est unus deus singula regens et disponens. Si apes etiam quia naturale est eis in societate vivere, naturaliter sunt
Abbreviated transcription (Latin):
¶ ꝓma uia sicpz uam pax ⁊ uintas
ciurum d ec̃ finalit̾ in centa ꝰ legis ia¬
toressicut saintas ⁊ oqualitas humo¬
rum ẽ finaliter iitenta a medico huͣc
aucẽ uintacẽ ⁊ concordiam magis
efficere põt qd̃ ẽ ꝑ se unum mag̃ ã
ꝑse unitas reperitur in pͥncipatu si
duecur unius pͥnceps quͣ si dũentur
płes zĩno cum płes pͥncipantur nũꝙͣ

Expanded text:
s civium debent esse finaliter intenta a legislatore, sicut sanitas et aequalitas humorum est finaliter intenta a medico: hanc autem unitatem et concordiam magis efficere potest quod est per se unum. magis autem per se unitas reperitur in uno principatu, si dominetur unus princeps, quam si dominentur plures. Immo cum plures principantur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
poͣ queroquiritur in regimine ciutta¬
tis nam quͣto u̾tus est magis uni¬
ta fortior est se ip̃a disꝑsa ut declara¬
ri ht̃ ui libro de caĩs. ⁊ in ꝓpositiomb
ꝓcli. uidemus autẽ qd̾ si multi ho¬
mines trahant naticm nisi umãt᷑
in tractu ut cum unus trahit alius
trahat mui qmͣ uanẽ traheretit.¬
¶ Ĩmo si oms uires qui sunt in pł̾ib
trahentib cong̾garetitur in uno qr¬

Expanded text:
a, quae requiritur in regimine civitatis. Nam quanto virtus est magis unita, fortior est seipsa dispersa, ut declarari habet in libro de Causis, et in propositionibus Procli. Videmus autem quod si multi homines trahant navem, nisi iuvantur in tractu, ut cum unus trahit, alius trahat; nunquam navem traherent. Immo si omnes vires, quae sunt in pluribus trahentibus, congregarentur in uno