comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tens thesauritas tͥ iram in dic ix. &e
reuelationis iusti iudicii di:qͥ reddet
unicuiq scđm oꝑa sua. Nec tam̃ cum
in ło sint uniu̾sa quȩ condidit. inqͥ¬
nant eum qui peccant: de cuius sa¬
pientia dicitur. Attingit aũ omĩa
ꝓpter suam mundiciã. & nichil in¬
quinatum in eam incurrit. Oportet enĩ.
ut sicut dm incorruptibilem & incõmu¬
tabilem: ita consequenter etiam in com¬
quinabilem credamus. Quia uͦ & mini¬
ma bona. hoc ẽ terrena atq mortalia ipse
fecit: illo apłi loco sine dubitatione intel¬
ligitur. uͥ loquens de membris carnis
nr̃ȩ. quia si głificat᷑ unum membrũ con¬
gaudent omĩa membra. & si patitur u¬
num membrum compatiunt᷑ omĩa mẽ¬
bra: etiam hoc ibi ait. Ds̃ posuit membra.
singulum quodq eoꝵ in corpore prout
uoluit: & d̃s temꝑauit corpus. ei cui dee¬
rat maiorem honorẽ dans. ut ñ cent scis¬
surȩ in corpore s idem ipsum: ut ꝑ inui¬
cem sollicita sint m̃bra. Hoc aũ qͦd sic

Expanded text:
tens thesaurizas tibi iram in diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Nec tamen, cum in deo sint uniuersa, quae condidit, inquinant eum, qui peccant, de cuius sapientia dicitur: adtingit autem omnia propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit. oportet enim, ut sicut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoinquinabilem credamus. Quia uero et minima bona, hoc est terrena atque mortalia ipse fecit, illo apostoli loco sine dubitatione intellegitur, ubi loquens de membris carnis nostrae "quia si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra; et si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra" etiam hoc ibi ait: deus posuit membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit et: deus temperauit corpus ei, cui deerat, maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra. hoc autem, quod sic
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣntũ nat᷑a ẽ bona ẽ in qͣntũ corrupta est
mala ẽ.fieri autẽ pot̾. ut q̃dã nat᷑a que mͦ
& specie nat᷑ali excellentiꝰ ordinata ẽ: cẽ cor¬
rupta melior sit adhuc. ꝗͣ ẽ in corrupta alt̾a.

Expanded text:
in quantum natura est, bona est; in quantum corrupta est, in quantum natura est, bona est; in quantum corrupta est, mala est. Fieri autem potest, ut quaedam natura, quae modo et specie naturali excellentius ordinata est, etiam corrupta
Abbreviated transcription (Latin):
tria. modus. species. & ordo. ut de innu¬
merabilib taceam quȩ ad ista tria ꝑti¬
nere monstrantur: hȩc gͦ tria. modus.
species. ordo. tanquã generalia bona
sunt in reb a do factis. siue in sp̃u. siue
corpore. Ds̃ itaq supra omnẽ crraturȩ
modum ẽ: supra omnẽ speciem. supra
omnem ordinẽ. Nec spaciis locoꝵ supͣ
ẽ s ineffabili & singulari potentia. A
quo omĩs modus. omĩs species. omĩs or¬
do. Hec tria uͥ magna sunt. magna bona
sunt: ubi parua sunt. parua bona sunt:
uͥ nulla sunt. nullum bonum ẽ. Et rur¬
sus hȩc tria uͥmagna sunt magnȩ nat᷑e
sunt: uͥ parua sunt paruȩ nature sunt.
uͥ nulla sunt nulla natura ẽ. Omĩs gͦ
natura bona ẽ. ẜ romde cũ querit᷑ unde
sit malum: prius querendum ẽ qͥd sit
malum: qͦd nichil aliud ẽ quã corrup¬
tio. uł modi. uł speciei. uł ordinis natu¬
incorrupta utiꝙ bona ẽ. S etiã ipsa corrupta

Expanded text:
tria: modus, species et ordo, ut de innutria: modus, species et ordo, ut de innumerabilibus taceam, quae ad ista tria pertinere monstrantur, haec ergo tria : modus, species, ordo, tamquam generalia bona sunt in rebus a deo factis siue in spiritu siue in corpore. deus itaque supra omnem creaturae modum est, supra omnem speciem, supra omnem ordinem: nec spatiis locorum supra est, sed ineffabili et singulari potentia; a quo omnis modus, omnis species, omnis ordo. haec tria ubi magna sunt, magna bona sunt; ubi parua sunt, parua bona sunt; ubi nulla sunt. nullum bonum est. et rursus haec tria ubi magna sunt, magnae naturae sunt; ubi parua sunt, paruae naturae sunt; ubi nulla sunt, nulla natura est. omnis ergo natura bona est. Proinde cum quaeritur, unde sit malum, prius quaerendum est, quid sit malum . quod nihil aliud est quam corruptio uel modi uel speciei uel ordinis natuincorrupta utique bona est. sed etiam ipsa corrupta,
Abbreviated transcription (Latin):
quodam modo sp̃c dicit᷑. Propter eos aũ
qui cum intelligere non possunt omñe
naturã. id est omnẽ sp̃m. ce om̃e corpuᷤᷤ
naturalit̾ bonũ eẽ: mouent᷑ sp̃e iniqui¬
tate c&e corporis mortalitate: & ob hoc ali¬
am naturam maligni sp̃e & mortalis cor¬
poris. quã ds ñ fecerit conant᷑ indiicere.
Sic arbitramur ad eoꝵ intellectũ qued
dicimus. posse ꝑduci. fãtentur enĩ om̃e
bonum ñ eẽ possen a summo &e uero dõ
Quod &e uerum ẽ: & ad eos corrigendos
si uelint aduertere sufficit. Nos enim
catholici xp̃iani dm colimꝰ a qͦ omĩa
bona sunt. seu magna seu parua:a quo
ẽ omĩs modus siue magnus siue paruuˢ.
a quo om̃is species. siue magna siue par¬
ua: a quo omĩs ordo siue magnus siue
paruus. Omĩa enim quantomagis mo¬
derata. speciosa ordinata sunt: tantoma¬
gis utiq bona sunt. Quanto aũ minus
moderata. minus speciosa. minus ordi¬
nata sunt: minus bonasunt. Hȩc itaq

Expanded text:
quodam modo spiritus dicitur. Propter eos autem, quodam modo spiritus dicitur. Propter eos autem, qui, cum intellegere non possunt omnem naturam. id est omnem spiritum et omne corpus naturaliter bonum esse, mouentur spiritus iniquitate et corporis mortalitate et ob hoc aliam naturam maligni spiritus et mortalis corporis, quam deus non fecerit, conantur inducere: sic arbitramur ad eorum intellectum, quod dicimus, posse perduci. fatentur enim omne bonum non esse posse nisi a summo et uero deo, quod et uerum est et ad eos corrigendos, si uelint aduertere, sufficit. Nos enim catholici christiani deum colimus, a quo omnia bona sunt seu magna seu parua; a quo est omnis -modus, siue magnus siue paruus; a quo omnis species, siue magna siue parua; a quo omnis ordo, siue magnus siue paruus. omnia enim quanto magis moderata, speciosa, ordinata sunt, tanto magis utique bona sunt; quanto autem minus moderata, minus speciosa, minus ordinata sunt, minus bona sunt. haec itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ. ̾s est: ac per hoc in¬
commutabile bonũ ẽ.
Ideo uere ȩternũ: & uere
immortale. Cȩtera omĩa bona. ñ nisi ab
ipse incõmutabilis: omĩa quȩ fecit.
quia de nichilo fecit. mutabilia sunt.
Tam enim om̃pe ẽ: ut possit etiam
de nichilo. id est ex eo qͦd oĩno ñ ẽ bona
face: & magna. & parua. & cȩlestia. et
terrena. & sp̃ualia &e corporalia. Qiuia
uͦ & iuistꝰ ẽ: ei qͦd de se genuit ea quȩ de
nichilo fecit ñ ȩquauit. Quia gͦ bona
omĩa siue magna. sue parua ꝑ quoᷤ¬
libet rerum gradus. ñ possunt eẽ nͥ
a dõtomĩs aũ natura in qͣntũ natura ẽ
bonũ ẽ: omĩs natura ñ potest eẽ. nͥ a¬
summo &e uero do. Quia omĩa etiã
ñ summa bona. s ꝓpinqua summo
bono. & rursus omĩa etiã nouissima
bona quȩ longe sunt a sũmo bono:
ñ possunt ec̃. nͨ ab ipso summo bono.
Omĩs gͦ sp̃c etiam mutabilis: & om̃e
corpus ẽ a do. Et hȩc ẽ om̃iᷤ facta natura.
Omĩs quippe natura: aut sp̃c aut corpꝰ

Expanded text:
Deus est: ac per hoc incommutabile bonum est; ideo vere aeternum, et vere immortale. Caetera omnia bona non nisi ab ipse incommutabilis, omnia quae fecit, quia ex nihilo fecit, mutabilia sunt. Tam enim omnipotens est, ut possit etiam de nihilo, id est, ex eo quod omnino non est, bona facere, et magna et parva, et coelestia et terrena, et spiritalia et corporalia. quia uero et iustus est, ei, quod de se genuit, ea, quae de nihilo fecit, non aequauit. quia ergo bona omnia, siue magna siue parua, per quoslibet rerum gradus non possunt esse nisi a deo; omnis autem natura, in quantum natura est, bonum est: omnis natura non potest esummo et vero Deo: quia omnia etiam non summa bona, sed propinqua summo bono, et rursus omnia etiam novissima bona, quae longe sunt a summo bono, non possunt esse nisi ab ipso summo bono. Omnis ergo spiritus etiam mutabilis, et omne corpus a Deo: et haec est omnis facta natura. Omnis quippe natura aut spiritus, aut corpus
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s: ñ tantis blasphemiis implerentur:
ut &e in summo malo tanta bona pone¬
rent: & in do tanta mala. Sufficit eñ
ut supra dixi ad eoꝵ correctionẽ. siue¬
lint attendere. qͦd eos etiam inuitos co¬
git ueritas confiteri: omĩa prorsus bona
ñ eẽ nͥ ado. Non gͦ ab alio sunt mag¬
na bona. & ab alio parua bona: s & ma¬
gna &e parua bona. ñ nͥ a summo bono:
qd̾ ds ẽ. Commemoremus gͦ bona qͣnta
potuerimus: quȩ dignum ẽ ut do au¬
ctori tribuamus. Et his sublatis: uidea¬
mus utrum aliqua natura remanebit.
Omĩs uita & magna &e parua. omĩs po¬
tentia &e magna & parua.omĩs salus &¬

Expanded text:
deus, non tantis blasphemiis implerentur, deus, non tantis blasphemiis implerentur, ut et in summo malo tanta bona ponerent et in deo tanta mala. sufficit enim, ut supra dixi, ad eorum correctionem, si uelint adtendere, quod eos etiam inuitos cogit ueritas confiteri omnia prorsus bona non esse nisi a deo. non ergo ab alio sunt magna bona et ab alio parua bona, sed et magna et parua bona nonnisi a summo bono, quod deus est. Commemoremus ergo bona quanta potuerimus. quae dignum est ut deo auctori tribuamus. et his sublatis uideamus, utrum aliqua natura remanebit. omnis uita et magna et parua, omnis potentia et magna et parua
Abbreviated transcription (Latin):
si õm̃o detrahant᷑ & penitꝰ ꝯsumant᷑: ido
eeñt. nͥ a d̾o eẽnt: nec corruptibiles eẽnt.
side illo eeñt: quia hoc qͦd ipse ẽ eẽnt. Ico
gͦ quocunq mͦ quacunq specie. quocũ¬
q ordine sunt: quia ds ẽ a quo facte st̾.
Ideo autẽ incõmutabiles ñ sunt.: quia n¬
chil ẽ unde facte sunt. Sacrilega enim
audatia coequant᷑ nichil &e ds: si quale
est illud qͦd ded̾o natum ẽ. tale uelimꝰ
eẽ illud. quod ab eo de nichilo factum ẽ.
Quappter nec naturȩ di noceri omino
potest: nec alicui nature sub do. noceri
in iuste potest. Quia & cum pecrando
inuiste aliqui nocent. uoluntas iniusta
eis imputat᷑: potestas autẽ qua nocere
ꝑmittunt᷑ ñ ẽ nͥ a dõ: qui &e ipsis nesci¬
entib nouit. quid illi pati debeant. qͥb
eos nocere ꝑmittit. Hec om̃ia tam per¬
spicua.tam certa. si uellent adu̾tere. qui
aliam naturã inducunt quã ñ fecit

Expanded text:
si omnino dsi omnino dessent, nisi a deo essent, nec corruptibiles essent, si de illo essent, quia hoc, quod ipse est, essent. ideo ergo quocumque modo, quacumque specie. quocumque ordine sunt. quia deus est, a quo factae sunt; ideo autem non incommutabiles sunt, . quia nihil est, unde factae sunt. sacrilega enim audacia coaequantur nihil et deus, si quale est illud, quod de deo natum est, tale uelimus esse illud, quod ab eo de nihilo factum est. Quapropter nec naturae dei omnino noceri potest nec alicui naturae sub deo noceri iniuste potest, quia et cum peccando iniuste aliqui nocent, uoluntas iniusta eis inputatur; potestas autem, qua nocere permittuntur. non est nisi a deo, qui et ipsis nescientibus nouit, quid illi pati debeant. quibus eos nocere permittit. Haec omnia tam perspicua, tam certa si uelint aduertere, qui aliam naturam inducunt, quam non fecit
Abbreviated transcription (Latin):
tentiorib: atq ita cȩlestib terrena con¬
cordent. tanquã precellentib subdita.
fit autẽ decedentib & succedentib reb.
temporalis quedam in suo genere pul¬
chritudo: ut nec ipsa quȩ moriuntur.
uł quod erant eẽ desinunt.turpent
aut turbent modum & speciem. &e or¬
dinem uniuerse creaturȩ: sicut sermo
bene compositus. utiq pulcher ẽ: quã¬
uis in eo sillabȩ atq om̃s soni tanquã
nascendo &e moriendo transcurrant. Qͣ¬
lis autẽ & quanta pena cuiq culpȩ
debeatur: diuini udicii ẽ ñ humani.
Quȩ utiq & cum conu̾sis remititur: ma¬
gna ẽ bonitas apud d̃m: & cum debi¬
ta redditur. nulla ẽ miquitas apud
dm̃. Quia melius ordinatur natura.
ut iuste doleat in supplicio: quam ite
impune gaudeat in peccato. Que tam̃
etiam sic habens ñnullum modum &
speciem & ordinẽ in quacunq extre¬
mitate: adhuc aliquod bonum ẽ. Que

Expanded text:
tentioribus, atque ita caelestibus terrena contentioribus, atque ita caelestibus terrena concordent tamquam praecellentibus subdita. fit autem decedentibus et succedentibus rebus temporalis quaedam in suo genere pulchritudo. ut nec ipsa, quae moriuntur uel quod erant esse desinunt, turpent ac turbent modum et speciem et ordinem uniuersae creaturae: sicut sermo bene compositus utique pulcher est, quamuis in eo syllabae atque omnes soni tamquam nascendo et moriendo transcurrant. Qualis autem et quanta poena cuique culpae debeatur, diuini iudicii est, non humani: quae utique et cum conuersis remittitur, magna est bonitas apud deum. et cum debita redditur, nulla est iniquitas apud deum, quia melius ordinatur natura, ut iuste doleat in supplicio quam ut inpune gaudeat in peccato. quae tamen etiam sic habens nonnullum modum et speciem et ordinem in quacumque extremitate adhuc aliquod bonum est: quae
Abbreviated transcription (Latin):
id est si obedientiam conseruauerint sub dño
deo suo. ac sic incorruptibili pulchritudi¬
ni eiꝰ adheserint: si autẽ obedientiam con¬
seruare noluerint. qm uolentes corrum¬
puntur in peccatis: nolentes corrũpant᷑
in penis. Tale quippe bonum ẽ ds: ut ne¬
mini eum deserenti bene sit. Et in rebuͤ
a do factis. tam magnũ bonum ẽ natura
rationalis: ut nullum sit bonum quo
beata sit. nisi ds. Peccantes gͥ in suppliciiᷤ
ordinant᷑. Quȩ ordinatio quia eoꝵ nat᷑e
ñ competit: ideo pena ẽ.S quia culpȩ cõ¬
petit: iło iusticia.ẽ. Cȩtera uͦ que sunt
facta de nichilo. quȩ utiq inferiora st̃
quã sp̃c rationalis: nec beata possunt eẽ
nec misera.S quia pro modo &e specie
sua etiam ipsa bona sunt: nec eẽ quãuiᷤ
minora &e minima bona nͥ a summo
bono do potuerunt: sic ordinata sunt.
ut cedant infirmiora firmiorib. & in¬
ualidiora fortioribꝰ. ẽ impotentiora po¬

Expanded text:
id est, si oboedientiam conseruauerint sub domino id est, si oboedientiam conseruauerint sub domino deo suo ac sic incorruptibili pulchritudini eius adhaeserint; si autem oboedientiam conseruare noluerint. quoniam uolentes corrumpuntur in peccatis, nolentes corrumpantur in poenis. tale quippe bonum est deus, ut nemini eum deserenti bene sit; et in rebus a deo factis tam magnum bonum est natura rationalis, ut nullum sit bonum, quo beata sit, nisi deus. peccantes igitur in suppliciis ordinantur: quae ordinatio quia eorum naturae non competit. ideo poena est; sed quia culpae competit, ideo iustitia est. Cetera uero, quae sunt facta de nihilo, quae utique inferiora sunt quam spiritus rationalis, nec beata possunt esse nec misera. sed quia pro modo et specie sua etiam ipsa bona sunt nec esse quamuis minora et minima bona nisi a summo bono deo potuerunt, sic ordinata sunt, ut cedant infirmiora firmioribus et inualidiora fortioribus et inpotentiora po
Abbreviated transcription (Latin):
plumbum. Sic &e in naturis potentio¬
rib atq spualib. melior ẽ etiam corrup¬
tus ꝑmalam uoluntatẽ sp̃e rationalis:
quã irrationalis incorruptꝰ. Et melior
ẽ quilibet sp̃c etiam corruptꝰ. quã corpꝰ
quodlibet incorruptũ. Melior ẽ enĩ
natura. quȩ cũ presto ẽ corpori prebet e
uitam: quã illa cui uita prebetur.
Quantumlibet autẽ corruptus sit sp̃c
uite qui factus ẽ: uitam prebere corpo¬
ri potest. Ac ꝑ hoc melior illo ẽ: quãuis
incorrupto corruptꝰ. Corruptio autẽ.
si omnẽ modu. omnẽ speciem. omnẽ
ordinẽ reb corruptibilib auferat nul¬
la natura remanebit. Ac ꝑ hoc omĩs na¬
tura quȩ corrumpi ñ potest: summũ
bonum ẽ sicut ds ẽ. Omĩs aũ natura
que corrumpi potest: etiã ipsa aliqͦd
bonum ẽ. Non enim posset ei nocere cor¬
ruptio: ñ adimendo & minuendo qͦd
bonum ẽ. Creaturis aũ p̾stantissimiᷤ.
hoc ẽ rationabilib spiritib hoc p̾stitit
d̾s. ut si nolint corrumpi ñ possint:

Expanded text:
tentioribus atque spiritalibus melior est etiam corruptus per malam uoluntatem spiritus rationalis quam inrationalis incorruptus; et melior est quilibet spiritus etiam corruptus quam corpus quodlibet incorruptum melior est enim natura, quae cum praesto est corpori, praebet ei uitam, quam illa, cui uita praebetur. quantumlibet autem corruptus sit spiritus uitae, qui factus est, uitam praebere corpori potest; ac per hoc melior illo est quamuis incorrupto corruptus. Corruptio autem si omnem modum, omnem speciem omnem ordinem rebus corruptibilibus auferat, nulla natura remanebit. ac per hoc omnis natura, quae corrumpi non potest, summum bonum est, sicut deus est. omnis autem natura, quae corrumpi potest, etiam ipsa aliquod bonum est: non enim posset ei nocere corruptio nisi adimendo et minuendo quod bonum est. Creaturis autem praestantissimis, hoc est rationalibus spiritibus, hoc praestitit deus, ut si nolint, corrumpi non possint,
Abbreviated transcription (Latin):
nec ulla sit fuerit ue unquã natura at-¬
q substantia. quã ñ d̾s aut genuerit
aut fecerit. ettam̃ nos a malo liberet:
tam necessariis rationib approbatur.
ut dubitare omĩno ñ possit. p̾sertim
t᷑ͥ atq talib si tam̃ bono ingenio pietas
& par quedam mentis accedat: sine qͣ
de tantis reb nichil prorsus intelligi
potest. Et ñ hȩc fama de fumo est. &e nes¬
cio qua fabella ꝑsica cui satis ẽ aurem
accommodare: & annnũ ñ subtilem s
plane puerilem. Longe om̃ino longese
alit̾. ñ ut manichei desipiunt: ueritas
habet. S qm sermo iste nr̃ multum ꝓ¬
cessit longius quam putabam. hic finem
libro faciamꝰ. In quo memineris uolo. ñ¬
dum me manicheos cepisse refellere. & il¬
las nugas nondum inuasisse. neq deip¬
sa catholica magnũ aliquid aꝑuisse: s
uoluisse tantumm eruere tͥ si possem.
falsam opinionẽ de ueris xp̃ianis. ma¬
litiose aut imꝑite nobis insinuatam:

Expanded text:
nec ulla sit fueritue umquam natura atqnec ulla sit fueritue umquam natura atque substantia, quam non deus aut genuerit aut fecerit, et tamen a malo nos liberet tam necessariis rationibus adprobatur, ut dubitari omnino non possit, praesertim tibi atque talibus, si tamen bono ingenio pietas et pax quaedam mentis accedat, sine qua de tantis rebus nihil prorsus intellegi potest. et non hic fama de fumo est et nescio qua fabella Persica. cui satis est aurem adcommodare et animum non subtilem, sed plane puerilem. longe omnino, longe se aliter, non ut Manichaei desipiunt, ueritas habet. sed quoniam sermo iste noster multum processit longius quam putabam, hic finem libro faciamus: in quo memineris uolo nondum me Manichaeos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, falsam opinionem de ueris christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam
Abbreviated transcription (Latin):
gnum eiꝰ ẽ. Nulla flagitia uł scelera ꝓ¬
bat aut imꝑat. nunquã mentit᷑. Hec enĩ
atq huiꝰmodi nos mouebant: cum ea¬
magis iniectionib quaterent: & hanc
eẽ ueteris testamenti disciplinam insi¬
mularent. Quod omĩno falsissimũ ẽ.
Itaq illos recte reprehendere ista conce¬
do. Quid gͦ didici: quid putas. nͥ cũ ista
rep̾henduntur. disciplinã catholicam
ñ rep̾hendi: Ita quod apud eos uerum
didiceram teneo: qͦd falsum putauera
respuo. S & alia multa me docuit eccłia
catholica: quo illi homines exsangues
corporib s crassi mentib aspirare non
lam eiꝰ partẽ corporeis oculis posse sen¬
tiri: nichil de substantia eiꝰ atq natu¬
ra ullomͦ ẽẽ uiolabile aut commuta¬
bile: aut compositũ aut fictum. Quȩ
si mͥ concedis: non enim aliter de deo
sentiendum ẽ: omĩa illoꝵ machinam̃¬
ta subu̾sa sunt. Illud uͦ quomͦ sit. ut
nec ds malum genuerit. aut fecerit.

Expanded text:
gnum eius est, nulla flagitia uel scelera pgnum eius est, nulla flagitia uel scelera probat aut imperat, numquam mentitur. haec enim atque huiusmodi nos mouebant, cum eas inuectionibus quaterent et hanc esse ueteris testamenti disciplinam insimularent: quod omnino falsissimum est. itaque illos recte reprehendere ista concedo. quid ergo didici? quid putas, nisi cum ista reprehenduntur, disciplinam catholicam non reprehendi? ita quod apud eos uerum didiceram. teneo, quod falsum putaueram, respuo. sed et alia multa me docuit ecclesia catholica, quo illi homines exangues corporibus, sed crassi mentibus aspirare non lam eius partem corporeis oculis posse sentiri, nihil de substantia eius atque natura ullo modo esse uiolabile aut commutabile aut compositicium aut fictum ; quae si mihi concedis — non enim aliter de deo sentiendum est —, omnia illorum machinamenta subuersa sunt. illud uero quomodo sit. ut nec deus malum genuerit aut fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
mentia liberamur. orare ñ cesses. Ita tͥ
neq p̾cepta & disputationes doctissimo¬
rum hominũ oe uere xp̃ianoꝵ. neq li¬
bri. neq serene ipse cogitationes defue¬
rint: quib facile quod queris inuenias.
Nam istos uerbosos ae miseros qͥd enĩ
aliud mitiꝰ dixerim: penitus desere. Qͥ
dum nimis querunt unde sit m alũ:
nichil reperiunt nͥ malum. In qua q̃¬
stione. sepe auditores erigunt ad que¬
rendum: s ea docent excitatos. ut uł
dormire semꝑ satius sit. quã illo mͦ eui¬
gilare. De lethargicis enĩ: freneticos fa¬
ciunt. Inter quos morbos cum sit ut̾q
plerumq mortifer: hoc tam̃ int̾est. qͦd̾
lethargici sine aliena ueratione moriun¬
tur: freneticꝰ autẽ multis sanis. & eis po¬
tissimum qui uolunt subuenire. metu¬
endus ẽ. Nam neq d̾s mali auctor est.
nec unquã eum quicquã fecisse penitu¬
it: nec ullius commotionis animi tem¬
pestate turbatur: nec terre particula re¬

Expanded text:
mentia liberamur, orare non cesses. ita tibi mentia liberamur, orare non cesses. ita tibi neque praecepta et disputationes doctissimorum hominum et uere christianorum neque libri neque serenae ipsae cogitationes defuerint, quibus facile quod quaeris inuenias. nam istos uerbosos et miseros — quid enim aliud mitius dixerim ? — penitus desere: qui dum nimis quaerunt, unde sit malum, nihil reperiunt nisi malum. in qua quaestione saepe auditores erigunt ad quaerendum, sed ea docent excitatos, ut uel dormire semper satius sit quam illo modo euigilare. de lethargicis enim phreneticos faciunt: inter quos morbos. cum sit uterque plerumque mortiferus, hoc tamen interest, quod lethargici sine aliena uexatione moriuntur, phreneticus autem multis sanis et eis potissimum, qui uolunt subuenire, metuendus est. nam neque deus mali auctor est nec umquam eum quicquam fecisse paenituit nec ullius commotionis animi tempestate turbatur nec terrae particula re
Abbreviated transcription (Latin):
toritatis optinuit: Cui nolle pͥmas par¬
tes dare: uł summe ꝓfecto impietatis ẽ.
uł p̾cipitis arrogantie. Nam si nulla
certa ad sapientiam salutemq animiᷤᷤ
uia ẽ. nisi cum eos rationi p̾colit fides:
quid ẽ aliud ingratũ eẽ opi atq auxi¬
lio diumno. quam tanto labore p̾ditȩ
auctoritati uelle resistere: Et si una¬
queq disciplina quãquã uilis & fa¬
cilis. ut ꝑcipi possit d octorẽ aut magi¬
strum requirit: quid temerarie suꝑ¬
biȩ plenius quã diumoꝵ sacram̃toꝵ
libros. & ab int̾pretib suis nolle cognoᷤ¬
cere: & incognitos uelle dampnare: Q¬
obrem siquid te uł ratio uł oratio nr̃a
commouit: & si ueram ut credo curam
tui geris. uelim me audias. & bonis p̾¬
ceptorib catholicȩ xp̃ianitatiᷤᷤ te pia
fide. alacri spe. simplici caritate cõmit¬
tas: đmq ipsum cuiꝰ uniꝰ & bonitate fa-¬
cti sumus. & iusticia penas lumꝰ. & cle¬

Expanded text:
toritatis obtinuit? cui nolle primatoritatis obtinuit? cui nolle primas dare uel summae profecto inpietatis est uel praecipitis adrogantiae. nam si nulla certa ad sapientiam salutemque animis uia est, nisi cum eos rationi praecolit fides, quid est aliud ingratum esse opi atque auxilio diuino, quam tanto robore praeditae auctoritati uelle resistere? et si unaquaeque disciplina, quamquam uilis et facilis, ut percipi possit, doctorem aut magistrum requirit, quid temerariae superbiae plenius, quam diuinorum sacramentorum libros et ab interpretibus suis nolle cognoscere et incognitos audere damnare ? Quamobrem si quid te uel ratio, uel oratio nostra commouit et si ueram, ut credo, curam tui geris, uelim me audias et bonis praeceptoribus catholicae christianitatis te pia fide, alacri spe, simplici caritate committas deumque ipsum, cuius unius et bonitate facti sumus et iustitia poenas luimus et cle
Abbreviated transcription (Latin):
ma distributa pauꝑib qͦd deniq tociuᷤ
huiꝰ mundi asꝑnatio. usq ad desiderium
mortis intenditureꝰ Pauci hȩc faciunt:
pauciores bene prudentq faciunt.s.
ppłi ꝓbant. ppłi audiunt ppłifauent.: dili¬
gt̃ postremũ ppłi: ppłi suã imbecillitatẽ
qͦd ista ñ possunt. nec sine ꝓuectu men¬
tis in d̾mnec sine quib dam scintillis
uirtutis. accusant. Hoc factum ẽ diui-
rum itinera. ꝑ martyrũ contumelias.
lem uitam: atq in his uniu̾sis. digna
reb tantis atq uirtutib ꝓ tempoꝵ opo¬
timitate miracła. Cum gͥ tantum aux¬
ilium di. tantũ ꝓfectum fructumq ui¬
deamus: dubitamꝰ nos eiꝰ eccl̃iȩ condere
gremio. quȩ usq ad confessionẽ generis
humaniab apłica sede ꝑsuccessiones
ep̃oꝵ. frustra hereticis circũlatrantib ce
partim plebis ipsius iudicio. partĩ con¬
cilioꝵ grauitate. partim etiam miracu¬
loꝵ maiestate dampnatis. eulm̃ aue¬

Expanded text:
nia distributa pauperibus. quod denique totius nia distributa pauperibus. quod denique totius huius mundi aspernatio usque ad desiderium mortis intenditur? pauci haec faciunt, pauciores bene prudenterque faciunt, sed populi probant, populi laudant, populi fauent, diligunt postremum populi: populi suam inbecillitatem, quod ipsa non possunt, non sine prouectu mentis in deum nec sine quibusdam scintillis uirtutis accusant. hoc factum est diuini, per apostolorum itinera, per martyrum contumelias, lem uitam atque in his uniuersis digna rebus tantis atque uirtutibus pro temporum oportunitate miracula. cum igitur tantum auxilium dei, tantum profectum fructumque uideamus, dubitabimus nos eius ecclesiae condere gremio, quae usque ad confessionem generis humani ab apostolica sede per successiones episcoporum frustra haereticis circumlatrantibus et partim plebis ipsius iudicio, partim conciliorum grauitate, partim etiam miraculorum maiestate damnatis columen auc
Abbreviated transcription (Latin):
dentium congregata atq ꝓpagata. in
ipsos mores utilis conu̾teretur auctoritaᷤ.
Mores autẽ quilibet tantũ ualent ad
optinendas hominũ mentes: ut etiam
quȩ in his praua sunt. quod fere suꝑan¬
tib libidinib euenit. imꝓbare citius
&e detestari. quã deserere aut mutare poᷤ¬
simus. Parumne consultum reb huma¬
nis arbitraris: quod nichil terrenũ. nicħ
igneum. nichil deniq qͦd corporis sensꝰ
attingit. ꝓ d̾o colendum eẽ. ad quẽ solo
intellectu ambiendum ẽ. ñ pauci doctis¬
simi disputant. s imꝑitũ etiam uulgus
marium feminaꝵq in tam multis diu̾¬
sisq generib & credit &e predicat: qͦd con¬
tinentia usq ad tenuissimũ uictum pa¬
nis &e aquȩ. & ñ cotidiana solum. s etiam
ꝑ contextos plures dies ꝑpetuata ieiunia.
qͦd castitas usq ad coniugii ꝓlisq contẽp¬
tum. qͦd pacientia usq ad cruces flammaᷤ¬
q neglectas. qͦd liberalitas usq ad patͥmo¬

Expanded text:
dentium congregata atque propagata in dentium congregata atque propagata in ipsos mores utilis conuerteretur auctoritas. Mores autem quilibet tantum ualent ad obtinendas hominum mentes. ut etiam quae in his praua sunt, quod fere superantibus libidinibus euenit, inprobare citius et detestari quam deserere aut mutare possimus. parumne consultum rebus humanis arbitraris, quod nihil terrenum, nihil igneum, nihil denique, quod corporis sensus adtingit, pro deo colendum esse. ad quem solo intellectu ambiendum est, non pauci doctissimi disputant, sed inperitum etiam uulgus marium feminarumque in tam multis diuersisque generibus et credit et praedicat? quod continentia usque ad tenuissimum uictum panis et aquae et non cotidiana solum, sed etiam per contextos plures dies perpetuata ieiunia, quod castitas usque ad coniugii prolisque contemptum, quod patientia usque ad cruces flammasque neglectas, quod liberalitas usque ad patrimo
Abbreviated transcription (Latin):
sita pedib maria. mortuos resurgenteᷤᷤ
uiderunt. Ita quedam corpori manife¬
stiore beneficio: quedam uͦ menti occul¬
tiore signo: & omĩa hominib maiesta¬
tis testimonio consulebant. Sic in se
tunc animas errantes mortaliũ: diui¬
na cõmouebat auctoritas. Cur inquis
ista mͦ ñ fiunt: Quia ñ mouerent: nͥ
mira eeñt. At si solita eeñt: mira ñ eeñt.
Nam diei & noctis uices. & constantis¬
simnum ordimem rerum celestiũ annoꝵ
qua drifariam conu̾sionẽ. decidentes re¬
deuntesq frondes arborib infinitã uimse-¬
minũ. pulchritudinẽ lucis. coloꝵ. sono¬
rum. odoꝵ. sapoꝵq uarietates. da qͥ pri¬
mum uideat atq sentiat: cum quo ta¬
men loqui possimus: hebescit obrui¬
turq miraculis. Nos uͦ hec om̃ia ñ cog¬
noscendi facilitate. quid enim causis ho¬
rum obscuriꝰ: s certe sentiendi assidui¬
tate contempnimꝰ. facta sunt gͥ illa
oportunissime: ut his multitudine cre¬

Expanded text:
sita pedibus maria, mortuos resurgentes sita pedibus maria, mortuos resurgentes uiderunt: ita quaedam corpori manifestiore beneficio, quaedam uero menti occultiore signo, et omnia hominibus maiestatis testimonio consulebant: sic in se tunc animas errantes mortalium diuina commouebat auctoritas. cur, inquis, ista modo non fiunt? quia non mouerent, nisi mira essent; at si solita essent, mira non essent. nam diei et noctis uices et constantissimum ordinem rerum caelestium, annorum quadrifariam conuersionem, decidentes redeuntesque frondes arboribus, infinitam uim seminum, pulchritudinem lucis, colorum, sonorum. odorum saporumque uarietates da qui primum uideat atque sentiat, cum quo tamen loqui possimus, hebescit obruiturque miraculis; nos uero haec omnia non cognoscendi facilitate — quid enim causis horum obscurius? — sed certe sentiendi adsiduitate contemnimus. facta sunt igitur illa oportunissime, ut his multitudine cre
Abbreviated transcription (Latin):
arduum aut insolitũ. supra spem uel
facultatem mirantis apparet. In quo
genere. nichil ẽ ppłis aptius. & omĩno
stultis hominib: quã id quod sensib
admouetur. S rursushoc in duo diui¬
ditur. Quedam enim sunt quȩ solam
faciunt admirationẽ: quedam uͦ mag¬
nam etiam grãm. beniuolentiãq conci¬
liant. Nam si quis uolantẽ hominẽ cer¬
nat. cum ea res nichil spectatori afferat
commodi. pret̾ ipsum spectaculum: mi¬
ratur tantummꝰ. Siquis autẽ graui &
desꝑato morbo affectus. mox ut iussũ
fuerit conualescat: ammirationẽ sani¬
tatis suȩ. sanantis etiam caritate supe¬
rabit. Talia facta sunt illo tempore: qͦ
d̾s in uero homine quantũ sat erat hõi¬
b apparebat.Sanati languidi: mun¬
dati lepsi: incessus claudis: cȩcis uisu ᷤ.
surdis auditꝰ ẽ redditus. Homines illiꝰ
temporis. aquã in uinũ conu̾sam. sa¬
turata quinq milia quinq panib. tn¬

Expanded text:
arduum aut insolitum supra spem uel arduum aut insolitum supra spem uel facultatem mirantis adparet. in quo genere nihil est populis aptius et omnino stultis hominibus quam id, quod sensibus admouetur. sed rursus haec in duo diuiduntur: quaedam enim sunt. quae solam faciunt admirationem, quaedam uero magnam etiam gratiam beneuolentiamque conciliant. nam si quis uolantem hominem cernat, cum ea res nihil spectatori. adferat commodi praeter ipsum spectaculum, miratur tantummodo. si quis autem graui et desperato morbo adfectus mox, ut iussum fuerit, conualescat, admirationem sanitatis suae sanantis etiam caritate superabit. talia facta sunt illo tempore, quo deus in uero homine, quantum sat erat, hominibus adparebat: sanati languidi, mundati leprosi; incessus claudis, caecis uisus, surdis auditus est redditus. homines illius temporis aquam in uinum conuersam, saturata quinque milia quinque panibus, tran
Abbreviated transcription (Latin):
ab eodem ipso d̾o auctoritatẽ aliquã
constitutam: qua uelut gradu certo
innitentes attollamur in dm. Hec aũ
seposita ratione. quã sinceram intelli¬
gere ut sepe diximꝰ difficillimũ stultiᷤᷤ
ẽ. duplicit̾ nos mouet: partĩ miraculis:
partim sequentiũ multitudine. Nich
horum ẽ necessarium sapienti. Quis ne¬
gat: S id nunc agitur. ut sapientes eẽ
possimꝰ: id est inherere ueritati: qͦd ꝓfecto
soedidus animus ñ potest. Sunt autem
sordes animi ut breui explicem: amor
quarumlibet rerum. p̃ter animũ & dm.
A quib sordib quanto ẽ quis purgati¬
or: tanto uerum facilius intuetur.
uerum gͥ uidere uelle ut animũ pur¬
ges. cum ido purget᷑ ut uideas: ꝑu̾sum
certe atq p̾postetũ ẽ. Homini gͦ ñ ua¬
lenti uerum intueriuit ad id fiat idoneꝰ.
pͥgari q señ sinat auctoritas p̾sto est: quã
ut pauloante dixi. partim miraculis.
partim multitudine ualere nemo
ambigit. Miraculum uoco: quicqͥd

Expanded text:
ab eodem ipso deo auctoritatem aliquam ab eodem ipso deo auctoritatem aliquam constitutam, quo uelut gradu certo innitentes adtollamur in deum. haec autem seposita ratione, quam sinceram intellegere, ut saepe diximus, difficillimum stultis est, dupliciter nos mouet: partim miraculis. partim sequentium multitudine. nihil horum est necessarium sapienti, quis negat? sed id nunc agitur, ut sapientes esse possimus, id est inhaerere ueritati: quod profecto sordidus animus non potest. sunt autem sordes animi. ut breui explicem. amor quarumlibet rerum praeter animum et deum; a quibus sordibus quanto est quisque purgatior, tanto uerum facilius intuetur. uerum igitur uidere uelle, ut animum purges, cum ideo purgetur, ut uideas, peruersum certe atque praeposterum est. homini ergo non ualenti uerum intueri, ut ad id fiat idoneus purgarique se sinat, auctoritas praesto est: quam, ut paulo ante dixi. partim miraculis, partim multitudine ualere nemoambigit. miraculum uoco quicquid
Abbreviated transcription (Latin):
uit caritatem: moriendo autẽ &e resur¬
gendo exclusit timorẽ. Iam uͦ talem se
in cȩteris reb om̃ib p̾buit. quas ꝓsequi
longum ẽ: ut &e diuina clementia quo
porrigi. & humana infirmitas qͦ possit
euchi sentiremus. Hec ẽ crede salubrima
auctoritas: hȩc pͥus mentis nr̃e a terrena
inhabitatione suspensio: hȩc in d̾m ue
rum ab huius mundi amore conu̾sio.
Sola ẽ auctoritas quȩ cõmouet stultos ut
ad sapientiam festinet᷑: quandiu intelli¬
gere sincera ratione ñ possumꝰ. Auctori¬
tate qͥdem decipi miserum ẽ. s certe mi¬
serus. non moueri.Si enim di ꝓuiden¬
tia ñ p̾sidet reb humanis: nichil ẽ de
religione satagendum. Sin uͦ & specieᷤ
rerum omniũ. quã ꝓfecto ex aliquo ue¬
rissime pulchritudinis fonte manare
credendum ẽ. & int̾i̾or nescio quȩ consei¬
entia d̾m querendum do seruiendum.
meliores quosq animos qͣsi publicȩ pͥ¬
uatimq hortatur: non ẽ desꝑandum

Expanded text:
uit caritatem, moriendo autem et resuruit caritatem, moriendo autem et resurgendo exclusit timorem. iam uero talem se in ceteris rebus omnibus praebuit, quas persequi longum est, ut et diuina clementia, quo porrigi, et humana infirmitas, quo possit euehi, sentiremus. Haec est, crede, saluberrima auctoritas haec prius mentis nostrae a terrena inhabitatione suspensio, haec in uerum deum ab huius mundi amore conuersio. sola est auctoritas, quae commouet stultos, ut ad sapientiam festinent. quamdiu intellegere sincera non possumus, auctoritate quidem decipi miserum est; sed certe miserius non moueri. si enim dei prouidentia non praesidet rebus humanis, nihil est de religione satagendum. sin uero et species rerum omnium, quam profecto ex aliquo uerissimae pulchritudinis fonte manare credendum est, et interior nescio qua conscientia deum quaerendum deoque seruiendum meliores quosque animos quasi publice priuatimque cohortatur: non est desperandum
Abbreviated transcription (Latin):
to ad unitandum salubriter. nichil est
homine sapiente ꝓpinquiꝰ. Quẽ q̃m
ut dictum ẽ intelligere ratione ñ faci¬
le est: oportebat quedam miracula ip¬
sis ocłis admoueri: quib utuntur stul¬
ti multo quam mente commodius: ut
commotoꝵ auctoritate hominũ prius
uita moresq purgarent᷑: & ita rationi
accipiendȩ habiles fierent. Cum g &
homo eẽt imitandus. & ñ in homine
spes ponenda: quid potuit indulgen¬
tius & liberaliꝰ diuinitꝰ fieri. quã ut
ipsa di sincera. eterna. incõmutabilisq
sapientia. cui nos herere oportet. susci¬
pere hominẽ dignaret᷑: qui ñ mͦ illa face¬
ret. quib ad sequendum dm inuitare¬
mur̾ s etiam illa pateret᷑. quib a se¬
quendo do deterrebamur: Nam cumadi¬
pisci certissimum ac summũ bonum ne¬
mo possit. nͥ id plene ꝑfecteq dilexerit:
quod nullo pacto fiet. quamdiu mala
corporis atq fortiuta formidant᷑: ille
nascendo mirabilit̾ & oꝑando. concilia¬

Expanded text:
to ad imitandum salubriter nihil est to ad imitandum salubriter nihil est homine sapiente propinquius: quem quoniam. ut dictum est, intellegere ratione non facile est, oportebat quaedam miracula ipsis oculis admoueri, quibus utuntur stulti multo quam mente commodius, ut commotorum auctoritate hominum prius uita moresque purgarentur et ita rationi accipiendae habiles fierent. cum igitur et homo esset imitandus et non in homine spes ponenda, quid potuit indulgentius et liberalius diuinitus fieri, quam ut ipsa dei sincera, aeterna, incommutabilisque sapientia, cui nos haerere oportet, suscipere hominem dignaretur? qui non modo illa faceret, quibus ad sequendum deum inuitaremur, sed etiam illa pateretur, quibus a sequendo deo deterrebamur. nam cum adipisci certissimum ac summum bonum nemo possit, nisi id plene perfecteque dilexerit — quod nullo pacto fiet, quamdiu mala corporis atque fortuita formidantur — ille nascendo mirabiliter et operando concilia
Abbreviated transcription (Latin):
dem: fide contraxit multitudinẽ: mł¬
titudine obtinuit uetustatem: uetu¬
state roborauit religionem: quã ñ so¬
lum hereticoꝵ ineptissima nouitas
fraudib agens. s nec gentium qͥdem
uet̾nosus error uiolent̾ adu̾sans. aliqͣ ex
parte conuelleret. Quam obre tamce si
docere ñ ualeo. monere tam̃ ñ desino.
ut qm̃ multi se sapientes uideri uolt̾:
neq utrum sint.stultis dinoscere facile
ẽ: om̃i intentione uotisq om̃ib. gemiti¬
b deniq uł etiam si fieri potest fletib
dm̃ deprecare: ut te ab errore mali libe
temperes. Cum enim sapiens sit do ita
mente coniunctꝰ ut nichil int̾ponatur
qͦd separet ds ẽ enim ueritas: nec ullo pa¬
cto sapiens quisquã ẽ. si ñ ueritatẽ m̃te
contingat: negare ñ possumꝰ. int̾ stulti¬
ciam hominis & sincerissimã di uerita¬
tem. medium quiddam int̾positam
ẽ hominis sapientiã. Sapiens enĩ qͣntũ
datum c̃ imitat᷑ d̾m: homini aũ stul¬

Expanded text:
dem, fide contraxit multitudinem, mudem, fide contraxit multitudinem, multitudine obtinuit uetustatem, uetustate roborauit religionem: quam non solum haereticorum ineptissima nouitas fraudibus agens, sed nec gentium quidem ueternosus error uiolenter aduersans aliqua ex parte conuelleret. Quamobrem tametsi docere non ualeo, monere tamen non desino, ut quoniam multi se sapientes uideri uolunt neque utrum sint, stultis dinoscere facile est, omni intentione uotisque omnibus, gemitibus denique uel etiam, si fieri potest, fletibus deum deprecare, ut te ab erroris malo libertemperes. cum enim sapiens sit deo ita mente coniunctus, ut nihil interponatur, quod separet — deus enim est ueritas nec ullo pacto sapiens quisquam est, si non ueritatem mente contingat —: negare non possumus inter stultitiam hominis et sincerissimam dei ueritatem medium quiddam interpositam esse hominis sapientiam. sapiens enim, quantum datum est, imitatur deum; homini autem stul
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ contendunt: At ipsum uidemus.
quantum illa cui & ipsicedunt docet
hystoria: nichil pͥus neq fortus. quam
credi sibi uoluisse. cum illi ñdum eeñt
idonei. cum quib ei res eẽt ad diuina
ꝑcipienda secreta. Quid enim aliuid agt̃
tanta ce tam multa miracula: ipso eti¬
am dicente. illa fieri ñ ob aliud. nisi ut
sibi crederetur: fide ille stultos ducebat:
uos ratione ducitis. Clamabat ille ut
erederetur: uos reclamatis: laudabat
credentes ille. uos obuirgatis. Nisi uͦ
aut in uinũ aquã conu̾teret. ut alia¬
omittam: si nichil tale facientẽ s do¬
centẽ homines sequi possent: aut nichil
pendenda uox illa ẽ credite dõ & mͥ
credite: Aut temeritatis ille culpan¬
dus ẽ. qͥ eum domum suam uenire
noluit: solo eiꝰ imꝑio pueri sui mor¬
bum credens eẽ cessurum: Ergo ille
afferens medicinã. quȩ corruptissimoᷤ
mores sanatura eẽt. miraculis concilia¬
uit auctoritatẽ: auctoritate meruit fi¬

Expanded text:
esse contendunt? at ipsum uidemus, esse contendunt? at ipsum uidemus, quantum illa, cui et ipsi cedunt, docet historia nihil prius neque fortius quam credi sibi uoluisse: cum illi nondum essent idonei, cum quibus ei res esset, ad diuina percipienda secreta. quid enim aliud agunt tanta et tam multa miracula, ipso etiam dicente illa fieri non ob aliud, nisi ut sibi crederetur? fide ille stultos ducebat, uos ratione ducitis; clamabat ille, ut crederetur, uos reclamatis; laudabat credentes ille, uos obiurgatis. nisi uero aut in uinum aquam conuerteret, ut aliaomittam, si nihil tale facientem sed docentem homines sequi possent, aut nihil pendenda uox illa est: credite deo, et mihi credite, aut temeritatis ille culpandus est, qui eum domum suam uenire noluit, solo eius imperio pueri sui morbum credens esse cessurum. ergo ille adferens medicinam. quae corruptissimos mores sanatura esset. miraculis conciliauit auctoritatem, auctoritate meruit fi
Abbreviated transcription (Latin):
fertis tam pauci & incogniti: ñ libet
credere. Simul etiam contra ꝓmissum
facitis: fidem potius imperando. quam
reddendo rationem. Rursus me ad mul¬
titudinem famamq reuocabis. Cohi¬
be tandem ꝑtinatiam. & nescio quã in¬
domitam ꝓpagandi nominis libidinẽ:
& mone potius. ut huiꝰ multitudinis
pͥmates queram. Et queram diligentiᷤ¬
sime ac laboriosissime: ut ab his potius
de his litteris aliquid discam: qui si ñ
eent. discendum omĩno cẽ nescirem. Lu
uͦ in latebras tuas redi: nec quicquã in¬
sidiare sub nomine ueritatis. quã co¬
naris eis adimere: quib auctoritatem
ipse concedis. Si autẽ xp̃o etiam creden¬
dum negant: nisi indubitata ratio red¬
dita fuerit. xp̃iani ñ sunt. Nam id adu̾sꝰ
nos pagam quidam dicunt: stulte qui¬
demĩs ñ sibi adu̾si. nec repugnantes.
Hos uͭ quis ferat ad xp̃m se ꝑtinere ꝓfi¬
teri. qui nͥ aꝑtissimam rationem stul¬
tis de deo ꝓtulerint. nichil credendum

Expanded text:
fertis, tam pauci et incogniti, non libet fertis, tam pauci et incogniti, non libet credere. simul etiam contra promissum facitis fidem potius imperando quam reddendo rationem. rursus me ad multitudinem famamque reuocabis. cohibe tandem pertinaciam et nescio quam indomitam propagandi nominis libidinem et mone potius, ut huius multitudinis primates quaeram et quaeram diligentissime ac laboriosissime, ut ab his potius de his litteris aliquid discam, qui si non essent, discendum omnino esse nescirem. tu uero in latebras tuas redi nec quicquam insidiare sub nomine ueritatis, quam conaris eis adimere, quibus auctoritatem ipse concedis. Si autem Christo etiam credendum negant, nisi indubitata ratio reddita fuerit, christiani non sunt. nam id aduersus nos pagani quidam dicunt, stulte quidem, sed non sibi aduersi nec repugnantes. hos uero quis ferat ad Christum se pertinere profiteri, qui nisi apertissimam rationem stultis de deo protulerint, nihil credendum
Abbreviated transcription (Latin):
lius michi ꝑsuaderem xp̃o ñ eẽ creden¬
dum: quã de illo quicquã nisi ab his
ꝑ quos ei credidissem. discendum. O in¬
gentem confidentiã: uł potius ineptiã.
Ego te doceo quid xp̃c preceꝑit: cui credis.
Quid si non ei crederem: num aliquid de
illo me docere posses: S oportet inquit:
ut credas. Num uobis eum commendan¬
tibe Non inquit. Nam nos illos qui ei
credunt: ratione ducimus. Cur gͥ illi
credam: Quia fama fundata ẽ. Utrũ
ꝑuos an ꝑ alios: E alios inquit. Illis
gͥ credam : ut tu me doceas Deberem for¬
tasse. nisi me hoc illi p̾cipue monerent:
ut omĩno ad te non accederem. Dicunt
enim ꝑnitiosas uos habere doctrinas.
Respondebis. Mentiuntur. Quom̃ gͥ
te ñ credam quem nolunt uidere. Scͥp¬
tis ait crede. At scͥptura om̃is. si noua
&& inaudita ꝓferatur. uł commendetur
a paucis. nulla confirmante ratione: ñ
ei s illis qui eam ꝓferunt creditur.
Quamobrem scripturas istas si uos ꝓ¬

Expanded text:
lius mihi persuaderem Christo non esse credenlius mihi persuaderem Christo non esse credendum quam de illo quicquam nisi ab iis, per quos ei credidissem, discendum. o ingentem confidentiam uel potius ineptiam! ego te doceo, quid Christus praeceperit. cui credis. quid ? si non ei crederem, num aliquid de illo me docere posses ? sed oportet, inquit, ut credas. num uobis eum commendantibus ? non, inquit; nam nos illos, qui ei credunt, ratione ducimus. cur igitur illi credam? quia fama fundata est. utrum per uos, an per alios ? per alios, inquit. illis ergo credam, ut tu me doceas ? deberem fortasse, nisi me hoc illi praecipue monerent, ut omnino ad te non accederem; dicunt enim perniciosas uos habere doctrinas. respondebis: mentiuntur. quomodo ite non credam, quem nolunt uidere? scriptis, ait, crede. at scriptura omnis, si noua et inaudita proferatur uel commendetur a paucis nulla confirmante ratione non ei, sed illis, qui eam proferunt, creditur. quamobrem scripturas istas si uos pro
Abbreviated transcription (Latin):
nib uoluit. qui istis etiam uulgarib
oculis uisus eẽ p̾dicatur. ego ñ uidi.
Quib de illo crediderim: ut ad te ĩã
tali fide p̾structus accedam: Nullis me
uideo credidisse. nͥ ppłoꝵ atq gentium
confirmate opinioni.ac famȩ admo¬
dum celeberrimȩ: hos aute ppłos eccle¬
siȩ catholicȩ mysteria usq quaq occupiᷤ¬
se. Cur ñ gͥ apud eos potissimũ diligentis¬
expositurꝰ es qͥd ille dixerit: quẽ fuisse
aut eẽ ñ putarẽ. si a te mͥ hoc commen¬
daretur ñ eẽ credendum: hoc gͦ cre¬
didi ut dixi: famȩ celebritate consen¬
sione uetustate roboratã. Uos aũ &e tam
pauci &e tam turbulenti. & tam noui. ne¬
mini dubium ẽ. quin nichil dignum
auctoritate p̾feratis. Quȩ gͥ tanta ista
dementia ẽs Illis credo: xp̃o eẽ credendu.
Et a nobis disce quid dixerit.Cur obse¬
cro te: Nam si illi deficerent: nec me
quiequã docere possent. Multo faci¬

Expanded text:
nibus uoluit, qui istis etiam uulgaribus nibus uoluit, qui istis etiam uulgaribus oculis uisus esse praedicatur, ego non uidi — quibus de illo crediderim, ut ad te iam tali fide praestructus accedam. nullis me uideo credidisse nisi populorum atque gentium confirmatae opinioni ac famae admodum celeberrimae, hos autem populos ecclesiae catholicae mysteria usquequaque occupasse. cur non igitur apud eos potissimum diligentisexpositurus es, quid ille dixerit, quem fuisse aut esse non putarem, si abs te mihi hoc commendaretur esse credendum ? hoc ergo credidi, ut dixi, famae celebritate, consensione, uetustate roboratae. uos autem et tam pauci et tam turbulenti et tam noui, nemini dubium est, quin nihil dignum auctoritate praeferatis. quae igitur ista tanta dementia est? illis crede Christo esse credendum et a nobis disce, quid dixerit. cur? obsecro te. nam si illi deficerent nec me quidquam docere possent, multo faci
Abbreviated transcription (Latin):
rendum ab his. uͥ sit ratio quã polli¬
cebant᷑ uͥ obiurgatio temeritatis: uͥ
p̾sumptio scientiȩ. Si enim turpe est
sine ratione cuiquã credere: qͥd expec¬
tas. quid satagis. ut alicui sine ratione
credam. quo faciliustua ratione duci
possim: An firmũ aliquid suꝑedifi¬
cabit ratio tua. fundam̃to temerita¬
tis: Scđ̾m illos loquor: quib creden¬
do displicemꝰ. Nam ego credere ante
rauonem cum ꝑcipiendȩ rationi ñ sis
idoneus. & ipsa fide animũ excolere.
excipiendis seminib ueritatis. ñ solũ
saluberrimũ iudico: s tale omĩno.sine
quo egris animis salus redire ñ possit
Quod illis cum deridendu & plenũ
temeritatis uidet᷑: ꝓfecto ut xp̃o cre¬
damus. agunt impudent̾. Deinde me¬
fateor iam xp̃o credidisse: & in animũ
induxisse id cẽuerum qͦd ille dixerit:
etiam si nulla ratione fulciatur. Hoc
heretice principio meducturus es. Si¬
ne paululum mecum ipse considerem:

Expanded text:
rendum ab his, ubi sit ratio quam pollirendum ab his, ubi sit ratio quam pollicebantur, ubi obiurgatio temeritatis, ubi praesumptio scientiae. si enim turpe est sine ratione cuiquam credere, quid expectas, quid satagis, ut alicui sine ratione credam, quo facilius tua ratione duci possim? an firmum aliquid superaedificabit ratio tua fundamento temeritatis ? secundum illos loquor, quibus credendo displicemus. nam ego credere ante rationem, cum percipiendae rationi non sis idoneus, et ipsa fide animum excolere excipiendis seminibus ueritatis non solum saluberrimum iudico, sed tale omnino, sine quo aegris animis salus redire non possit. quod illis cum deridendum et plenum temeritatis uidetur, profecto ut Christo credamus, agunt inpudenter. deinde fateor me iam Christo credidisse et in animum induxisse id esse uerum, quod ille dixerit, etiamsi nulla ratione fulciatur . hoc, haeretice, principio me ducturus es? sine paululum mecum ipse considerem —