comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ eam ip̃i quoq homini ꝑsuasit ut trãs¬
ceulẽt dei legem percepta igitur scĩa bom et
mali pude eum nuditatis sue cepit abston-¬
ditq a facie dei quod antea non solebat. Tũ
dens sencentiam in peccatores data eiecit ho¬
minem de paradiso ut uictum sibi labore con-¬
quiret ip̃mꝙ paradisum igni circũnallauit
ne homo poss accele donec sũmũ iudicium
faciat in terra et iustos iros cultores suos
in eũdem locum reuocet morte sublata. sicut¬
et sacre uoces docent. Et sibilla erit ea cum

Expanded text:
et per ea.m ipsi quoque homini persuasit ut transet per ea.m ipsi quoque homini persuasit ut transcenderet dei legem. percepta igitur scientia boni et mali pudere eum nuditatis suae coepit absconditque se a facie dei, quod antea non solebat. tum deus sententia in peccatores data eiecit hominem de Paradiso, ut uictum sibi labore conquireret, ipsumque Paradisum igni circumuallauit, ne homo posset accedere, donec summum iudicium faciat in terra et iustos uiros cultores suos in eundem locum reuocet morte sublata, sicut sacrae uoces docent et Sibylla Erythraea, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Et sicut ardere ot uiue̾ non potest ignis insi
aliqua pĩgui materia teneatur in qua habeat¬
alimentum sic amme materia et cibus est¬
sola iustitia qua tenetur ad uitam post hec deus
hominem quia exposuit ratione genatũ posuit
in paradiso .i. in orto fecundissimo et amenissiõ
quem in partibus orientis omĩ gene ligni ar-¬
boꝵq conseuit ut cͤaꝵ uariis fructib aleretur
Expersq omniũ laborum deo patri sũma de¬
uotione ẜuiret. Tum dedit ei certa mandata
que si obẜuass in mortalis maneret di trans¬
cendiss morte affic̾etur. Id autem p̾ceptum
fuit ut ex arbore una que fuat in medio pa-¬
radiso non gustaret in qua posuerat intelligẽ¬
ciam boni et mali. Tunc crim̃ator ille in-¬
uidens oꝑibus dei omẽs fallacias et callidi¬
tates suas ad deiciendum hominem intẽdit
ut ei adimeret ĩmortalitatem s p̾mo mulie-¬
rem dolo illexit ut ueticum cibum sume̾t

Expanded text:
Et sicut ardere, ac vivere non potest ignis, nisi Et sicut ardere, ac vivere non potest ignis, nisi aliqua pialimentum, sic animae materia et cibus estsola iustitia, qua tenetur ad uitam. post haec deus hominem qua exposui ratione generatum posuit in Paradiso id est in horto fecundissimo et amoenissimo: quem in partibus orientis omni genere ligni arborumque conseuit, ut ex earum uariis fructibus aleretur expersque omnium laborum deo patri summa deuotione seruiret. tum dedit ei certa mandata, quae si obseruasset, inmortalis maneret, si transcendisset, morte adficeretur. id autem praeceptum fuit, ut ex arbore una quae fuerat in medio Paradiso non gustaret, in qua posuerat intellegentiam boni ac mali. tum criminator ille inuidens operibus dei omnes fallacias et calliditates suas ad deiciendum hominem intendit, ut ei adimeret inmortalitatem. et primo mulierem dolo inlexit ut uetitum cibum sumeret,
Abbreviated transcription (Latin):
mus mors est nature ammantium dissolutio.
ad et̾na supplicia dampnatio. hec nuitas pecu-¬
des non actrugit quaꝵ amme non ex deo con-¬
stant si ex cõmuni aere morte soluũtur. In hac
igitur societate celi atq terre quoꝵ effigies ex¬
pressa est in homine suꝑiorem partem tenent
ea que sunt dei amma scilicz que dominiũ cor ͤ
habet. Inferiorem autem ea que sunt dyaboli
corpus utiq quod quia terrenũ est amme deb
cẽ subiectum sicut terra celo. Est enĩ quasi uas¬
culum quo tanꝙͣ domicilio temporali spiritus
hic celestis utatur utriusq officia sunt ut hoc
quod est ecelo et deo imꝑet illus nõ quod ex
ẜuitio magis utiniur recte si ita iuxiss ut lo¬
cutus est ẜuiuit enĩ fedissime noluptatibus
suamq ip̃e sententiam nte pͣuitate dissoluit
Ꝙ si annia ignis est ut ostendimus in celũ
debet emicti sicut Sicus ignis ne extinguat᷑
hoc est ad immortalitatem que in celo est. Et

Expanded text:
mus: mors est naturae animantium dissolutio, mus: mors est naturae animantium dissolutio, ad aeterna supplicia damnatio. haec mutas pecudes non adtingit, quarum animae non ex deo constantes, sed ex communi aere morte soluuntur. in hac igitur societate caeli atque terrae, quorum effigies expressa est in homine, superiorem partem tenent ea quae sunt dei, anima scilicet quae dominium corporis habet, inferiorem autem ea quae sunt diaboli, corpus utique, quod quia terrenum est, animae debet esse subiectum sicut terra caelo. est enim quasi uasculum, quo tamquam domicilio temporali spiritus hic caelestis utatur. utriusque officia sunt, ut hoc quod est ex caelo et deo, imperet, illut uero quod ex servitio magis utimur. Recte, si ita vixisset, ut locutus est. Servivit enim foedissimis voluptatibus, suamque ipse sententiam vitae pravitate dissolvit. Quod si anima ignis est, ut ostendimus , in coelum debet eniti, sicuti ignis, ne extinguatur, hoc est ad immortalitatem, quae in coelo est.
Abbreviated transcription (Latin):
a deo hre namq in se aliquid ignis aliquid aeris
falsa non sunt Nain terre ratio in carne est¬
et humoris in sanguine. aeris in spiritu. Igind
in calore uitali. s neq sanguis a corpore secerm
potest sicut humor a terra neq calor uitalis a
spũ. sicut ignis ab aere adeo reꝵ oĩ duo sola
repiuntur elementa quoꝵ omĩs ratio in nr̃i
corporis fictõne conclusa est. Ex rebus ergo
diuersis ac repugnantib homo factus est
sicut ip̃e mũdus ex luce ac tenebris. ex uita
et morte que duo int̾ se pugnare in homme
precepit ut si amina suꝑauit que oritur ex
deo sic ĩmortalis et ꝑpetua in luce u̾setur
si antem corpus uicerit amiam dixiomq
subiecerit sit in tenebris sempit̾ius et in mor-¬
te cuiꝰ non ea uio est ut iniustas animas
extinguat om̃no s ut pumat in et̾uũ Eam
penam mortem sedam noniamus que est
et ip̃a ꝑpetua sicut inmortalitas pͥmam sit deftim-¬

Expanded text:
a deo: habere namque in se aliquid ignis, aliquid aeris,a deo: habere namque in se aliquid ignis, aliquid aeris, quae quidem falsa non sunt: nam terrae ratio in carne est,. umoris in sanguine, aeris in spiritu, ignis in calore uitali. sed neque sanguis a corpore secerni potest sicut umor a terra neque calor uitalis a spiritu sicut ignis ab aere: adeo rerum omnium duo sola reperiuntur elementa, quorum omnis ratio in nostri corporis fictione conclusa est. ex rebus ergo diuersis ac repugnantibus homo factus est sicut ipse mundus ex luce ac tenebris, ex uita et morte: quae duo inter se pugnare in homine praecepit, ut si anima superauerit quae oritur ex deo, sit inmortalis et in perpetua luce uersetur, si autem corpus uicerit animam dicionique subiecerit, sit in tenebris sempiternis et in morte. cuius non ea uis est ut iniustas animas extinguat omnino, sed ut puniat in aeternum. eam poenam mortem secundam nominamus, quae est et ipsa perpetua. sicut et inmortalitas. primam sic defini
Abbreviated transcription (Latin):
um ergo marem pͥmum ad similitudine
suum finxisset. tum eciam feminam ꝯfigura¬
uit ad ipius homĩs effigiem ut duo int̾ se per¬
mixti sexus ꝓpagare sobolem possent et omẽm
t̾ram multitudine oꝑire in ip̃ius aute homiiꝰ
fictione illaꝵ duaꝵ materiaꝵ quas int̾ se diximꝰ
esse contrarias ignis et aque conclufit ꝑfecitꝙ
ratione ficto enim corpore spirauit amnuami de
uitali sponte spũs sui qui est ꝑhennis ut ipĩus
mundi ex contrariis constantis elementi sumi¬
litudinem gerẽt. Constat enim ex amma et
cor pore .i. quasi ex celo et terra qñ quidem aĩa
qua uiuimꝰ uelut celo oritur a deo corpus e t̾ra¬
cuius elimo dixius ẽẽ formatum. Empedocles
quem nestias utrum ne init̾ poetas an int̾ philo¬
sophos nunieres quia de reꝵ natura uersibus¬
stͥpsit ut apud romanos lucretius et uarro .iiiiͦ.
elementa constituũt. ignem. aerem. aquã trã.
fortasse trismegistum secutus qui nr̃a corpora
ex hiis quatuor elementis constituta esse dixit

Expanded text:
um ergo marem ad similitudinem suam primum finxisset, tum etiam foeminam configuravit ad ipsius hominis effigiem, ut duo inter se permisti sexus propagare sobolem possent, et omnem terram multitudine opplere. In ipsius autem hominis fictione illarum duarum materiarum, quas inter se diximus esse contrarias, ignis et aquae, conclusit perfecitque rationem. Ficto enim corpore, spiravit ei animam de vitali fonte spiritus sui, qui est perennis, ut ipsius mundi ex contrariis constantis elementis similitudinem gereret. Constat enim ex anima et corpore, id est, quasi e coelo et terra: quandoquidem anima, qua vivimus, velut e coelo, oritur a Deo, corpus e tercujus e limo diximus esse formatum. Empedocles, quem nescias utrumne inter poetas, an inter philosophos numeres, quia de rescripsit ut aput Romanos Lucretius et Varro, quattuor elementa constituit, ignem aerem aquam terram, fortasse Trismegistum secutus, qui nostra, corpora ei his quattuor elementis constituta. esse dixit
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt et ab sciepe sancte radicis auulsi no¬
uos sibi mores atq instituta pro arbitrio con¬
diderunt s omniũ p̾mi qui egyptum occu¬
pauerunt celestia suspice̾ acq adorare ceperũt
Et quia neq domiciliis tegebantur ꝓpt̾ acriꝰ
qualitatem nec ullis in ea regione nbibus
obtexitur celum cursus syderum et effectꝰ
notauerunt dum ea sepe uenerantes curio¬
suis ac liberus intuentur Postea deinde por-¬
tentificas animalium siguras quas colerent
cõmenti sunt quibusdam prodigiis inducti qͦꝵ
mox auctores apiemus Cec̾i autem qui ꝑ terrã
disꝑsi fuerant admirãntes elementa mundi
celum. solem. terram. mare sine ullis ymagi¬
nibus ac templis uenerabantur. Et hiis sac̾¬
ficia in apto celebrabant donec processu tem¬
porum potentissimis regibus templa et simula¬
cra fecerunt. Eaq uictimis et odorib colere
Instituerunt. Sic ab errantes a noticia dei gen-¬
tes ẽẽ cepunt. Erant igitur qui deoꝵ culcus

Expanded text:
uerunt et a stirpe sanctae radicis auulsi nouerunt et a stirpe sanctae radicis auulsi nouos sibi mores atque instituta pro arbitrio condiderunt. sed omnium primi qui Aegyptum occupauerant caelestia. suspicere atque adorare coeperunt. et quia neque domiciliis tegebantur propter aeris qualitatem nec ullis in ea regione nubibus subtexitur caelum, cursus siderum et effectus nota-uerunt, dum ea saepe uenerantes curiosius ac liberius intuentur. postea deinde portentificas animalium Sguras quas colerent commenti sunt quibusdam prodigiis inducti, quorum mox auctores aperiemus. ceteri autem qui per terram dispersi fuerant admirantes elementa mundi, caelum solem terram mare, sine ullis imaginibus ac templis uenerabantur et his sacrificia in aperto celebrabant, donec processu temporum potentissimis regibus templa et simulacra fecerunt eaque uictimis et odoribus colere instituerunt. sic aberrantes a notitia dei gentes esse coeperunt. errant igitur qui deorum cultus
Abbreviated transcription (Latin):
non texit patris muditatem s egressus eciam
fr̃ibus indicanit. At illi sũpto pallio intrane¬
runt auersis nultib pr̃emq texerũt. Que¬
facta cum pater recognosteret abdicanit atq
expulit filium at ille profugus in eius terre
consedit que nũc arabia nomĩatur eaq terit
de nomme eius chanaan dicta est et posteri eiꝰ
qm̃ p̾nceps eius et conditor cultum dei a pr̃e
non accepit maledictus ab eo Itaq ignoranciã
duunitatis in moribus suis reliquid ab hac
gente proximi quiq ppłi multitudine meres-¬
cente fluxerunt ip̃ius autem pr̃is posteri he¬
brei dicti penes quos religio dei resebit. S et
ab huis postea multiplicato mimuensum mu¬
mero cum eos angustie locoꝵ suoꝵ cape non
possent tamẽ adolestentes uel missi a parẽti¬
bus uel sua sponte cum reꝵ penuria cogeret
profugi ad querendas sibi nouas sedes huc at
illuc disꝑsi omẽs insulas et orbem totũ reple¬

Expanded text:
non texit patris nuditatem: sed egressus, etiam non texit patris nuditatem: sed egressus, etiam fratribus indicavit. At illi sumpto pallio, intrarunt auersis uultibus patremque texerunt. qufacta cum pater recognosset, abdicauit atque expulit filium. at ille profugus in eius terrae parte consedit quae nunc Arabia, nominatur, eaque terra de nomine eius Chanaan dicta est et posteri eiusignoranit, quoniam princeps eius et conditor cultum dei a patre non accepit maledictus ab eo: itaque ignorantiam diuinitatis minoribus suis reliquit. ab hac gente proximi quique populi multitudine increscente fluxerunt. ipsius autem patris posteri Hebraei dicti: penes quos religio dei resedit. sed et ab his postea multiplicato in inmensum numero cum eos angustiae locorum suorum capere non possent, tum adulescentes uel missi a parentibus uel sua sponte, cum rerum penuria cogeret, profugi ad quaerendas sibi nouas sedes huc atque illuc dispersi omnes insulas et orbem totum reple
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo. hic cum sexcentoꝵ ẽẽt annoꝵ fabri¬
cau̾it archam sicut ei p̾ceꝑat deus in qua ip̃e
cum cõuige et trib filiis totidemq miribus
reẜuatus est cum aqua uniu̾sos montes altissi¬
mas apperuss deinde orbe sictato exetratus
in iusticiam pͥoris seculi deus ne rursus longi¬
tudo inte causa eẽt excogitandoꝵ maloꝵ paula¬
tim ꝑ singułas ꝑrogenies diminuit hominis
etatem atq in centum et uinginti annis metã
collocanit ꝙͣ transgredi non lice̾t ille u̾o cum
egressus esẜ̾ archa sicuti fancte lr̃e docent t̾raz
studiose coluit ac uineas sua manu eruit uñ
arguuntur qui auctorem uini liberũ putant
ille enĩ non modo liberum s eciam saturnum
acq uranũ multis antecessit etatib Qua ex
uinea cum pͥmũ fructũ cepisẜ letus factus bi-¬
bit usq ad ebrietatem Iacuitq nudus. Quod
cũ uidiss unus ex filiis cui nomen fuit cham

Expanded text:
exemplum. Hic cum sexcentorum esset annorum, fabriexemplum. Hic cum sexcentorum esset annorum, fabricavit arcam, sicut praeceperat ei Deus, in qua ipse, cum conjuge, ac tribus filiis totidemque nuribus servatus est, cum aqua universos montes altissimos operuisset. Deinde orbe siccato, execratus injustitiam prioris saeculi Deus, ne rursus longitudo vitae causa esset excogitandorum malorum, paulatim per singulas progenies diminuit hominis aetatem, atque in centum et viginti annis metam collocavit, quam transgredi non liceret. Ille vero, cum egressus esset ex arca, ut sanctae litterae docent, terram studiose coluit, atque vineam sua manu sevit. Unde arguuntur qui auctorem vini Liberum putant. Ille enim non modo Liberum, sed etiam Saturnum, atque Uranum multis antecessit aetatibus. Qua ex vinea cum primum fructum cepisset, laetus factus, bibit usque ad ebrietatem, jacuitque nudus. Quod cum vidisset unus ex filiis, cui nomen fuit Cham,
Abbreviated transcription (Latin):
guignos intela uina chatotheca come. Du
ga que in nille annos ꝓpagaretur quod siui¬
nis licteris ꝓditum et ꝑ oĩm scĩam prrblicatũ
cum uarro non ignoraret argumentari insus
Qur putarentur anciqui mille annos uctitasse
ait enĩ apud egyptios ꝓ anis menses haberi
ut non solis ꝑ .xii. signa circuitu faciat ãnũ
S lune que orbem illum signiferũ .xxx. dieꝵ
spacio lustrat. Quod argumentum est ꝑspicue
falsum Nemo enum tũt nillesimũ transgres¬
sus est. Niũt no qui ad centesiiũ annũ ꝑue¬
nerũt qd fit sepissime mille certe et diicentis
mensib iuuũt et auctores ydonei tradũt ad
diminuta ipãm dimnunt cum stiret mille
et quãdringentis mẽsib posse hoĩem uiuere.¬
eus antem postea cũ uidie̾t.
orbem terre malitia et sceleribus oppletum sta¬
tuit hũanũ genus dilumo ꝑdere S tamen
ad multitudinem reparandam delegit unum
qd corruptis om̃ib singulari iustitie superat

Expanded text:
mors itaque secuta est hominem secundum dei sententiam, ga, quae in mille annos propagaretur. Quod divinis litteris proditum, et per omnium scientiam publicatum cum Varro non ignoraret, argumentari nisus est cur putarentur antiqui mille annos victitasse. Ait enim, apud Aegyptios pro annis menses haberi, ut non solis per XII signa circuitus faciat annum, sed luna, quae orbem illum signiferum 30 dierum spatio lustrat: quod argumentum perspicue falsum est. Nemo enim tunc millesimum annum transgressus est. Nunc vero qui ad centesimum perveniunt, quod fit saepissime, mille certe ac ducentis mensibus vivunt. Et auctores idonei tradunt, ad inis esset diminuta, ipse diminuit; cum sciret mille t quadringentis mensibus posse vivereeus autem postea, cum videret orbem terrae malitia et sceleribus oppletum, statuit humanum genus diluvio perdere: set tamen ad multitudinem reparandam delegit unum, quod, corruptis omnibus, singulare justitiae supererat
Abbreviated transcription (Latin):
exhibent / uel copia lactis exuberant uel custo¬
diendis domib muigilant. Int̾dixit gͦ̾ ne pora¬
na carne uterentur. idest ne uitam porcoꝵ ii¬
tarentur qui ad solam mortem nutriũtur ne
uentri ac uoluptatibus ẜuientes ad faciendũ
iusticiam muciles cẽnt ac morte affice̾nt᷑ Item
ne se fedis libidinib inmergerent sicut sus q̃
se ingurgitat ceno, uel ne terrenis ẜuiant simu¬
lacris ue se luto inquinent. luto se obluuũt
qui deos idest lutum terͤramq uenerantur. sic
uniu̾sa p̾cepta indaice legis ad exhibendam
iusticiam spectant. qm̃ ꝑ ambagem daca sunt
ut ꝑ carnalium figuram sp̃ulia nost̾entur cũ¬
um igitur ea que fieri uoluit.¬

Expanded text:
exhibent uel copia lactis exuberant uel custoexhibent uel copia lactis exuberant uel custodiendis domibus inuigilant. mterdixit ergo ne porcina carne uterentur, id est ne uitam porcorum imitarentur, qui ad solam mortem nutriuntur, ne uentri ac uoluptatibus seruientes ad faciendam iustitiam inutiles essent ac morte adficerentur; item ne se foedis libidinibus inmergerent sicut sus, qui se ingurgitat caeno, uel ne terrenis seruiant simulacris ac se luto inquinent. luto enim se oblinunt qui deos id est lutum terramque uenerantur. sic uniuersa praecepta Iudaicae legis ad exhibendam iustitiam spectant, quoniam per ambagem data sunt, ut per carnalium figuram spiritalia noscerentur. Cum igitur ea quae deus fieri uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
transtulit que sola mansura est uolens enĩ uite
at saluti nr̃e ꝓͥ eterna sua pietate consule̾ pemi¬
tenciam nobis nulla circumcisione pposuit ut
si cor mũdauerimus. Idẽ si pcc̃a nr̃a confessi sa¬
tis deo feceriꝰ ueniam consequennr. que cõ¬
tumacib et admissa sua celantib denegatur
ab eo qui non faciem sicut homo s intima et
archana pectoris intuetur . eodem spectat eciã
carnio suille int̾dict̃o qua cum eos abstine̾ deus
iussit id potissimũ uoluit intelligi ut se peccatis
acq inmũdiciis abstinerent. Est enĩ luculentũ
hoc aniual et iinũdum nec umꝙͣ celum aspicit¬
sro qr ꝑłisit s in terram toto et corꝑe et ore ꝓiectum uentri
esn porci semꝑ et padulo ẜuit nec ullum alium cũ uout
prestare usum põt sicut cetere anmantes que
uel sedendi uehiculum p̾bent uel in cultib agͦꝵ
iuuant / uel plaustra collo trahunc uel honera
tergo gestant uel indumentum ex iuiuis suis

Expanded text:
transtulit, quae sola mansura est. uolens enim uitae transtulit, quae sola mansura est. uolens enim uitae ac saluti nostrae pro aeterna sua pietate consulere, paenitentiam nobis in illa circumcisione proposuit, ut si cor nudauerimus, id est si peccata nostra confessi satis deo fecerimus, ueniam consequamur, quae contumacibus et admissa sua celantibus denegatur ab eo qui non faciem sicut homo, sed intima et arcana pectoris intuetur. eodem spectat etiam carnis suillae interdictio. qua cum eos abstinere deus iussit, id potissimum uoluit intellegi, ut se peccatis atque inmunditiis abstinerent. est enim lutulentum hoc animal et inmundum nec umquam caelum aspicitsed in terram toto et corpore et ore proiectum uentri semper et pabulo seruit, nec ullum alium cum uiuit praestare usum potest sicut ceterae animantes, quae uel sedendi uehiculum praebent uel in cultibus agrorum iuuant uel plaustra collo trahunt uel onera tergo gestant uel indumentum exuuiis suis
Abbreviated transcription (Latin):
ut oñde̾t qd̾ non de se loqueretur ẜ de xp̃o ad quẽ
tunc dño loquebatur xp̃i emĩ figuram gerebat
ille Ihs qui cum pͥmũ anses nocaretur. moyses
futura p̾senciens / ussit cum Ih̾m nocari ut qm̃
duy milicie dilectus esset adu̾sus amalech qui
obpugnabat filios istl/ et aduersarium de bella¬
ret ꝑ noĩs figuram et ꝓpham in t̾ram ꝓmis¬
sionis induce̾t Idcirco eciam moysi successit ut os¬
teri legi successuram que data ꝑ moysen fuit.
riam illa sanguis circumcisio caret utiq iatione
gura erat significans mudandum esse pectus idẽ
aꝑto et simplia corde oꝑtere nos uin̾e̾ / q̃m̃ illa
pars corꝑis que circumciditur ht̃ quãdam simi¬
licudine cordis et est pudenda ob hanc causain
deus nidari eam iussit ut hoc argumento nos
admoueret / ne inolutum pc̃us hremus. Idẽ ne
ꝙ pudendum facinus intra constĩe secreta uelle¬
mus hec est cordis circumicisio de qua ꝓpha locũ¬
tur . quia iam deus a carne mortali ad amimam

Expanded text:
tenderet quod non de se loqueretur, sed de Christo, ad quem tum deus loquebatur. Christi enim figuram gerebat ille Iesus. qui cum primum Auses uocaretur, Moyses futura praesentiens iussit eum Iesum uocari, ut quoniam dux militiae delectus esset aduersus Amalech, qui obpugnabat filios Israhel, et aduersarium debellaret per nominis figuram et populum in terram promissionis induceret. et idcirco etiam Moysi successit, ut osteri legi successuram, quae data per Moysen fuit. nam illa carnis circumcisio caret utique ratione, gura erat significans nudandum esse pectus, id est aperto et simplici corde oportere nos uiuere, quoniam pars illa corporis quae circumciditur habet quandam similitudinem cordis et est pudenda. ob hanc causam deus nudari eam iussit, ut hoc argumento nos admoneret, ne inuolutum pectus habeamus, id est ne quod pudendum facinus intra conscientiae secreta uelemus. haec est cordis circumcisio, de qua prophetae loquuntur: quam deus a carne mortali ad animam
Abbreviated transcription (Latin):
ses ip̃e in nonissimis dieb cũrcũd cibet deuo cor
tuũ ad dñm deum annãdum ¶ Item shs nane
successor eius / et drxit dñs ad Ip̃m stit tibi cul¬
tellos petrmos aciutos et sede et cietũcideẜo silpos
sicut fuit p̾mas q̃ua eciam nũt udei ucinturss

Expanded text:
ses ipse: in nouissimis diebus circumcidet deus cor ses ipse: in nouissimis diebus circumcidet deus cor tuum ad dominum deum tuum amandum. item Iesus Naue successor eius: et dixit dominus ad Iesum: fac tibi cultellos petrinos nimis acutos et sede et circumcide secundo fsicut fuit prima, qua etiamnunc Iudaei utuntur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quam sibi datam legem dum ꝑtinacit̾ tuentur
exciderunt a deo et dñi non cognonerũt p̾dixe¬
runt fore ut ꝓphã maximꝰ mitt̾etur a deo qui
sit suꝑͣ legem qui uoluntatem dei ad homĩes ꝓfe¬
rac sndenceto nomio ita sc̾ptum reliquid et dixͭ.
dñs ad me ꝓphã excitabo eis de fr̃ib eoꝵ sicut
te et dabo uerbum meum inos eius et loquetur¬
ad eos ea que p̾cepo ei et quisq non audierit ca q̃
loquetur ꝓpla ille in nomĩe meo ego ũdicabo m
eum demiciauit. scil deus ꝑ ip̃m legiferum ꝙ filiã
suum idẽ mĩa p̾sentem q legem missurum esset
et illam ueterem ꝑ mortalem datam soluturus
ut denuo ꝑ eum qui esẜ et̾nus legem sentiret
ct̾nam Item de c̾cuncisione soluenda/ ysaias ita
ħrłm renouate int̾ nos nouitateni et nese¬
minau̾itis inspinis tirciuncidite uos deo no
et tircunicidite p̃pͥnciũ cordis ur̃i ne exeat na
Qmea sicut ignis ec sit qui extirhiat tem mnor¬

Expanded text:
 quem sibi datam legem dum pertinaciter tuentur, exciderunt a deo et deum non adgnouerunt, praedixerat fore ut propheta maximus mitteretur a deo, qui sit supra legem, qui uoluntatem dei ad homines perferat. in Deuteronomio ita scriptum reliquit: et dixit dominus ad me: prophetam excitabo eis de fratribus eorum sicut te et dabo uerbum meum in os eius, et loquetuad eos ea quae praecepero ei. et quisque non audierit ea quae loquetur propheta ille in nomine meo, ego uindicabo in eum. denuntiauit scilicet deus per ipsum legiferum quod filium suum id est uiuam praesentemque legem missurus esset et illam ueterem per mortalem datam soluturus, ut denuo per eum qui esset aeternus, legem sanciret aeternam. item de circumcisione soluenda Esaias ita t in Hierusalem: renouate inter uos nouitatem et ne seminaueritis in spinis. circumcidite uos deo uestro et circumcidite praeputium cordis uestri, ne exeat ira mea sicut ignis et non sit qui extinguat item Moy
Abbreviated transcription (Latin):
nobis dolet et nos putannus ip̃m eẽ in dolore
nati sumꝰ. om̃es sicut oues errannus et deus
tradidit illum ꝓ pcc̃is nr̃is. Et sibille eodem
tatem deum suum non agnoscentes mierunt
concilium decestandum ut priuarent eum uita qui
ut eos iuiuficaret aduenerat. ¶S ire atq inuidie sue
quam in cordib suis gerebant intus inclusa ma-
licia causas preferebant ꝙ legem dei ꝑ moysen da¬
tam solueret. Idem qd sabbis non uacaret opans
in salute hominũ ꝙ circũsicionem uacue faceret
ꝙ abstinentiam suuille cariis auferret in quib reb
iudaice religionis sacramenta consistunt. ob hoc
itaq cet̾a pars ppłi que nondum ad xp̃m seces¬
serat a sacerdotib incitabatur ut impium iudica¬
ret cum ꝙ legem dei solue̾t cum hoc ille nõ suo

Expanded text:
nobis dolet, et nos putauimus ipsum esse in dolore nobis dolet, et nos putauimus ipsum esse in dolore nati sumus. omnes sicut oues errauimus, et deus tradidit illum pro peccatis nostris. et Sibylla eodem tatem deum suum non adgnoscentes inierunt consilium detestandum, ut priuarent eum uita qui ut eos uiuificaret aduenerat. Sed irae atque inuidiae suae, quam in cordibus suis gerebant intus inclusam, alias causas praeferebant: quod legem dei per Moysen datam solueret, id est quod sabbatis non uacaret operans in salutem hominum, quod circumcisionem uacuefaceret, quod abstinentiam suillae carnis auferret: in quibus rebus Iudaicae religionis sacramenta consistunt. ob haec itaque cetera pars populi, quae nondum ad Christum secesserat, a sacerdotibus incitabatur ut inpium iudicaret eum, quod legem dei solueret, cum hoc ille non suo
Abbreviated transcription (Latin):
non credebant filium dei osse ignorantes duos eius
aduentus a ꝓphis ẽẽ p̾dc̃os. p̃mũ in humilitate car¬
nis obscurum. ẜm in fortitudine maiestatis mani¬
festum. de pͥmo dd̾ in psalmo .lxxi. sit ait desten¬
dit sicut plunia in uellus et orietur in dieb eus ius¬
ticia et habundancia pacis donec extollatur luna
sicut .n. pluuia sic descendit in uellus aduerti non
põt quia strepitum non facit. Ita xp̃m in terram
sine cuiꝰ qmͣ suspitione uenturum cẽ dixit ut ius¬
ticiam doceat et patem. ¶ Esaiasquoq sit tradidit
dñe quis credidit auditui nr̃o. et brachium dei cui
reuelatum est ãnũtiauimꝰ coram ip̃o sicut pueri
et sicut radix in terra sticienti non est figura euiꝰ
neq claritas et iudimus illum et non hũit figu¬
ram neq decorem s sigura eius sine honore et de¬
ficiens p̾ter cet̾os homĩes homo in plaga positus
et sciens ferre in becillitatem quia au̾sus est et
non est computatus hic pcc̃a nr̃a portat et pro-

Expanded text:
non credebant filium dei esse ignorantes duos eius aduentus a prophetis esse praedictos, primum in humilitate carnis obscurum, secundum in fortitudine maiestatis manifestum. de primo Dauid in psalmo LXXI sic ait: descendet sicut pluuia in uellus, et orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis, donec extollatur luna. sicut enim pluuia si descendat in uellus, animaduerti non potest, quia strepitum non facit, ita Christum in terram sine cuiusquam suspicione uenturum esse dixit, ut iustitiam doceat et pacem. Esaias quoque ita tradidit: domine, quis credidit auditui nostro et bracchium dei cui reuelatum est? adnuntiauimus coram ipso sicut pueri et sicut radix in terra sitienti. non est figura eius neque claritas: et uidimus illum, et non habuit figuram neque decorem, sed figura eius sine honore et deficiens praeter ceteros homines. homo in plaga positus et sciens ferre inbecillitatem, quia auersus est et non est conputatus. hic peccata nostra portat et pro
Abbreviated transcription (Latin):
non ut isti putant a feruore celestis ignis uł
ꝙ uite sit dator ex ammantib inspirat ammas̃
que uirtus soluis dei est ꝙͣ enĩ posset inspirare
aĩam qui ip̃e accepit aliunde s ꝙ p̾mus ex
liberis saturni maribus iuxerit. potuerũt igit᷑
homines alium deum hr̾e regom. si saturnꝰ
non fuisset ab uxore delusus at enĩ poete ista
fmxerũt . ¶ Errat quisquis hoc putat illi enĩ
landibus celebrabant deos esse direxerũt ita¬
q illa pocus ficta sunt que tanꝙͣ de diis non
exemplo ꝙ infermꝰ. ¶ denz molaturꝰ aureos
mimos largitun in summu eius funditur hec
scupri merces furti ac pocte qui qͣi de deo lo¬
quebantun ne aucte credite maiestatis infrĩgẽt¬

Expanded text:
non ut isti putant a feruore caelestis ignis uel non ut isti putant a feruore caelestis ignis uel quod uitae sit dator et animantibus inspiret animas, quae uirtus solius dei est — quam enim possit inspirare animam qui ipse accepit aliunde? —, sed quod primus ex liberis Saturni maribus uhomines alium deum habere rectorem, si Saturnus non fuisset ab uxore delusus. At enim poetae ista finxerunt. Errat quisquis hoc putat. Illi enimlaudibus celebrabant, deos esse dixerunt. Itaque illa potius ficta sunt, quae tamquam de diis, nonexemplo, quod inferemus. Danaen violaturus, aureos nummos largiter in sinum ejus infudit. Haec stupri merces fuit. At poetae, qui quasi de Deo loquebantur, ne auctoritatem creditae majestatis infringe
Abbreviated transcription (Latin):
cum ip̃i suꝑi adinferos deuoluantur ibi qd
habeant ꝙ uenerentur et adorent illud uero
quale est esse factũ quib dii oñs et ip̃i iupit̾
pareat si parcarũ tanta nis est ut plus possit
ꝙͣ celestes uniu̾si qm̃ꝙ ip̃e rector ac dominꝰ
cur non ille pocius regnare dicantun quax
legib et statutis ꝑere om̃s deos necessitas
cogit Nunt ẽ dibium ost quimn hns qui aiq̃ua ret
obsequitur maximus non sit qui non accipiat
faca s faciat nũc ad illud qđ omiẜam redeo in
una icaq fuit continentior cum eam deꝑiret
non ntute aliqua s metu successoris que for¬
mido utiq ouis est quistit et mortalis et inbe-¬
cillis et nchil quippe qui potuit ex tunc cũ
nast̾etrir extinguitur sicut frat̾ eius añgenitꝰ
extinctus est qui si uiuere potuisset numꝙͣ
minori concessess imꝑium sp̃e aũt furto ẜua¬
cus furtimq mittus. zeuꝰ siue zeu. apellatꝰ ẽ

Expanded text:
cum ipsi superi ad inferos reuoluantur ibique cum ipsi superi ad inferos reuoluantur ibique habeant quod uenerentur et adorent? illut uero quale est, esse tata quibus dii omnes et ipse luppiter pareatr\' si arcarum tanta uis est, ut plus possint quam caelestes uniuersi quamque ipse rector ac dominus, cur non illae potius regnare dicantur, quarum legibus et statutis parere omnes deos necessitas cogit? num cui dubium est quin is qui alicui rei obsequitur maximus non sit? nam si sit, non accipiat fata, sed faciat. — nunc ad illud quod omiseram redeo. in una itaque sola fuit continentior, cum eam deperiret, non uirtute aliqua, sed metu successoris. quae formido utique eius est qui sit et mortalis et inbecillus et nihili, quippe qui potuit et tunc cum nasceretur extingui, sicut frater eius ante genitus extinctus est, qui si uiuere potuisset, numquam minori concessisset imperium. ipse autem furto seruatus furtimque nutritus Zεύς siue Zήν appellatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
põt gͦ iupit regnum amitt̾e sicut pat̾ eius amisit
ita planc. Nam cum idem neq iuirginib neq
maritatis uiꝙͣ p̃perciss abstinuit se tamen
una checide ꝙ responsum fuit maiore pr̃e suo
futuꝵ quisquis ex illa natus esset et pͥmum
in prudeñ in eo non dei cui insi theius futura
dixiss ip̃e nestiret si aũt diuinꝰ non sit ned̾̾
quidem sit unde ip̃a diuĩtas nomiãtur ut ab
homine humanitas. deuide conscĩa in becillita¬
tis qui timuit utiq maiorem ¶Qe qui facit ex
profecto sit non esse se maximũ qñ qui potest
aliquid maiꝰ exist̾e idem ꝑ scigiam polludem
stissime iurat nana suꝑsticio suꝑis que reddit¬
et diuis que ista suꝑsticõ est aut a quo reddita
est ergo aliqua põtas maxima que ꝑuirãtes
deos pumat que tanta formido est palluctis
inferne si sunt inmortales quid meruerant
eam quam iustri non sunt iusi quos mori
nec esse fit. ¶ Quid igitur homimes oculos
suos in celum tollunt quid suꝑ hos degererãt

Expanded text:
o Iuppiter regnum amittere, sicut pater eius amisit? ita plane. nam cum idem neque uirginibus neque maritatis umquam pepercisset, abstinuit se tamen una Thetide, quod responsum fuit maiorem patre suo futurum quisquis ex ilia natus esset. et primum mprudentia in eo non dei, cui nisi Themis futura dixisset, ipse nesciret; si autem diuinus non sit, ne deus quidem sit, unde ipsa diuinitas nominatur, ut ab homine humanitas; deinde conscientia inbecillitatis, qui timuit utique maiorem. quod qui facit, scit profecto non esse se maximum, quandoquidem potest aliquid maius existere. idem per Stygiam paludem sanctissime iurat, una superstitio superis quae reddita diuis. quae ista superstitio est aut a quo reddita? est ergo aliqua potestas maxima quae perierantes deos puniat? quae tanta formido est paludis infernae, si sunt inmortales? quid metuant eam, quam uisuri non sunt nisi quos mori necesse est? quid igitur homines oculos suos in caelum tollant? quid per superos deierent,
Abbreviated transcription (Latin):
ab stul. ticia ad sapĩam ab iniquitate ad
iusticie o ꝑam ducerent hec sunt uie dei in qͥb
eum ambulare p̾cepit hec p̾cepta que ẜuanta
mandauit. Ille no exhibuit deo fidem. docuit
.ii. ꝙ unus deus sit eumq solum coli oportere
Nee umꝙͣ̃ se ip̃e dm̃ dixit quia non soruasset
fidem si missus ut deos tolleret et unũ asẜeret et
induceret alium p̾t̾ unum. hoc erat non de uno
deo fac̾e p̾conium nec eius qui imẜat s suũ ꝓpͥũ
negocium gen̾e ac se ab eo quem illustratum ue¬
nerat seꝑare ꝓp̾tea qui tam fidelis extitit quia
quia sibi nchil prorsus assumpsit ut mandata
mictentis impleret et sac̾dotis ꝑpetui dignitatẽ
et regis sũmi honorem et iudicis potestatem et
dei nomen accepit.

Expanded text:
a stultitia ad sapientiam, ab iniquitate ad a stultitia ad sapientiam, ab iniquitate ad iustitiae opera traduceret. hae sunt uiae dei in quibus eum ambulare praecepit, haec praecepta quae seruanda mandauit. ille uero exhibuit deo fidem: docuit enim quod unus deus sit eumque solum coli oportere, nec umquam se ipse deum dixit, quia non seruasset fidem, si missus ut deos tolleret et unum adsereret, induceret alium praeter unum. hoc erat non de uno deo facere praeconium nec eius qui miserat, sed suum proprium negotium gerere ac se ab eo quem inlustratum uenerat separare. propterea quia tam fidelis extitit, quia sibi nihil prorsus adsumpsit, ut mandata mittentis inpleret, et sacerdotis perpetui dignitatem et regis summi honorem et iudicis potestatem et dei nomen accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
et ad ultimũ extingueretur. ¶ Titionem enim
uulgus appellat extractum foco torrem se ĩuis¬
tum et extinctum quomodo autẽ et cum quib
mandatis adeo micteretur in t̾ram declarauit
tatem sumini pr̃ĩs fidelit et constant̾ impless
acciꝑet iudicium atq imꝑum sempit̾num
si in uiis meis in quit ambulauis et p̾cepta
mea ẜuanis tu iudicabis domũ meam que
fuerunt uie dei et que p̾cepta eius nec am¬
biguum nec obscurum est. Deus enim cum
uide̾t maliciam et falsoꝵ deoꝵ cultus ꝑ orbem
terre sic iualuisse ut iam nomen eus ex hoi.
memoria fuisset pene sublatum. si quidem iudei
quoq quib soliis archanum dei creditum fu̾at
relicto deo uiuo ad colenda figmenta irretici
demonũ frandibus aberrassent nec inarepiti
ꝑ ꝓphas reuerti ad dñm uellent filium suũ
principem angeloꝵ legauit ad honñes ut cos
conu̾teret ab impiis et uanis cultib ad cognos
cendum deum uerum. stem ut eoꝵ mentes

Expanded text:
et ad ultimum extingueretur. titionem enim uulgus appellat extractum foco torrem semiustum et extinctum. quomodo autem et cum quibus mandatis a deo mitteretur in terram, declarauit tatem summi patris fideliter et constanter inplesset, acciperet iudicium atque imperium sempiternum. si in uiis meis inquit ambulaueris et praecepta mea seruaueris, tu iudicabis domum meam. quae fuerint uiae dei et quae praecepta eius, nec ambiguum nec obscurum est. deus enim cum uideret malitiam et falsorum deorum cultus per orbem terrae ita inualuisse, ut iam nomen eius ex hominum memoria fuisset paene sublatum — siquidem Iudaei quoque, quibus solis arcanum dei creditum fuerat, relicto deo uiuo ad colenda figmenta inretiti daemonum fraudibus aberrassent nec increpiti per prophetas reuerti ad deum uellent —, filium suum principem angelorum legauit ad homines, ut eos conuerteret ab inpiis et uanis cultibus ad cognoscendum et colendum deum uerum, item ut eorum mentes
Abbreviated transcription (Latin):
patetici autem in bonis annui et corporis et for-¬
cune herilli sũmũ bonum est scientia zenonis
cum natura congruentur inue̾ quoꝵdam stoi-¬
coꝵ iurtutem sequi aristotiles in honestate ac
uirtute sũmũ bonum collocanit hee sunt se-¬
re omes oĩm sententie in tanta diu̾sitate quã
sequint᷑ cui credimus par est in omĩb auctas
si elig̾e̾ possumus qd est melius non est nobis
phia necessaria quia iam sapientes sumus qua
de sententiis sapientiũ iuidicamꝰ Cum no dis¬
cende sapientie cã ueniamꝰ quis possumus¬

Expanded text:
patetici autem in bonis animi et corporis et fortunae. Herilli summum bonum est scientia, Zenonis, cum natura congruenter uiuere, quorundam Stoicorum, uirtutem sequi. Aristoteles in honestate ac uirtute summum bonum conlocauit. hae sunt fere omnes omnium sententiae. in tanta diuersitate quem sequimur? cui credimus? par est in omnibus auctoritas. si eligere possumus quod est melius, iam non est nobis philosophia necessaria, quia sapientes iam sumus qui de sapientium sententiis iudicemus. cum uero discendae sapientiae ca
Abbreviated transcription (Latin):
gatur. Non necesse est omĩa circuire unum
eliganus potissimũ qd est sũmũ et pͥncipale
i quo tocuis sapientie cardo uersatur. Epicu
lifon et dinomachus ciranaici honestatem cũ
uoluntate iuxerunt diodorus in p̾uatõe doloris
sumũ bonũ pouit Ieronimꝰ in non dolendo peri

Expanded text:
gatur. non necesse est omnia circumire, unum gatur. non necesse est omnia circumire, unum eligamus ac potissimum, quod est summum ac principale, in quo totius sapientiae cardo uersatur. lipho et Inomachus Cyrenaici honestatem cum voluptate junxerunt. Diodorus in privatione doloris summum bonum ponit. Hieronymus in non dolendo; Peri
Abbreviated transcription (Latin):
rauscanus nũc ad alteram phĩe partem
quam ip̃i moralem uocant ini qua toriuis phie ra¬
tio continetur. Si quidem in illa phisica sola ob¬
lectatio est in hac eciam utilitas et qm̃ in dispo¬
nendo inite statu formandisq morib piculo ma¬
iore peccatur maiorem diligentiam necesse est
adhibe̾ ut sciannus quomiodo nos oportoat ini-¬
uere illic põt uenia concedi quia siue aliquid
dicunt nichil possunt siue deluant. nichil no¬
cent hic nõ nullus discidio nullus errori locus
est unum sentire omẽs eportet ip̃amq phĩam
uno quasi ore p̾cipe quia si quid fuerit erra¬
tum inta omĩs euertitur. In illa pͥore parte
ut ꝑiculi minꝰ ita plus difficultatis est qd
obstura rerum ratio cogit diuersa et naria
sentire. In hac sicut plus ꝑiculi est ita minꝰ
difficultatis qd usus ip̃e reꝵ et cocidiana ex¬
ꝑuienta possunt docere quid sit melius et
uerius uideamus ergo utrum ne constenciãt
aut quid nobis afferant quo rectius uita de¬

Expanded text:
ranseamus nunc ad alteram philosophiae partem quam ipsi moralem uocant, in qua totius philosophiae ratio contine-. tur, siquidem in illa physica sola oblectatio est, in hac etiam utilitas. et quoniam in disponendo uitae statu formandisque moribus periculo maiore peccatur, maiorem diligentiam necesse est adhiberi, ut sciamus quomodo nos oporteat uiuere. illic potest uenia concedi, quia siue aliquid dicunt, nihil prosunt, siue delirant, nihil nocent, hic uero nullus discidio, nullus errori locus est. unum sentire omnes oportet ipsamque philosophiam uno quasi ore praecipere, quia si quid fuerit erratum, uita omnis euertitur. in illa priore parte ut periculi minus, ita plus difficultatis est, quod obscura rerum ratio cogit diuersa et uaria sentire, hic ut plus periculi est, ita minus difficultatis, quod usus ipse rerum et cottidiana experimenta possunt docere quid sit melius et uerius. uideamus ergo utrumne consennant aut quid nobis adferant, quo rectius uita de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriũ Ita cum phõs expugnau̾it oc docuerit nͥl
trina eus est nichil scire Nam qui alios rep̾¬
hendit qd nestiant ip̃e debet sciens eẽ. Cum
autem iichil stiat que ꝑuersitas que ue inso¬
lencia est ob id ip̃m se phm̃ constituere ꝓpt̾ qd
ceteros tollat possunt enui sic respondere sed
nichil nos scire cõuincis. et Ideo non ẽẽ sapiẽtes
quia nichil stiamus ergo ne tu quidem sapiẽs
es quia te quoq confiteris nichil scirẽ Quid
ergo ꝓmouit archelisas nnsi ꝙ confectis omib
phis se quoq ip̃m eodem mutrone trausfixit
musꝙͣ ne igitur sapĩa est.¬

Expanded text:
proprium. ita cum philosophos expugnauerit ac docuerit nihiproprium. ita cum philosophos expugnauerit ac docuerit nihitrina eius est nihil sciri. nam qui alios reprehendit, quod nesciant. , ipse debet sciens esse: cum autem nihil sciat, quae peruersitas quaeue insolentia est ob id ipsum se philosophum constituere propter quod ceteros tollat? possunt enim sic respondere: \'si nihil nos scire conuincis et ideo non esse sapientes, quia nihil sciamus, ergo ne tu quidem sapiens es, quia te quoque confiteris nihil scire: quid ergo promouit Arcesilas nisi quod confectis omnibus philosophis se quoque ipsum eodem mucrone trans fixi t ? Nusquamne igitur sapient
Abbreviated transcription (Latin):
unt enm multa que stire nos natura ip̃a
et usus frequens et uite necessitas cogit staq
peundam est nnisi stias que ad uitam sunt utilia
ut appetas que ꝑiculosa sunt aut fugias et iites
preterea multa sunt que usus inuenit Nam
solis ac lune narii cursus et meatus siderum
et ratio tempoꝵ dep̾hensa est et natura corpoꝵ
a medicis herbaꝵq uires et ab agricolis na-¬
tura t̾iraꝵ ne non ymbrium futuroꝵ ac tem¬
pestatum signa collecta sunt. Nulla deinq ars
est que non sciencia constet debuit ergo arche¬
silas si quid sapet distinguẽ que stiri possent
que ue nestiri. Si si id fecisẜ ip̃e se in ppłm re-¬
degiss. Nam uulgtus medum plus sapit quia
tantum quantũ opus est sapit a quo si queras
utrum sciat an ne il dicet se stire que sciat fatebi¬
tur nestire que nestiat. Recte ergo alioꝵ sustulit
distiplinam si non recte fundauit suam ignoratio
enĩ reꝵ oĩm non potest ẽẽ sapientia ciuiꝰ est stire

Expanded text:
unt enim multa quae scire nos natura ipsa et usus frequens et uitae necessitas cogit. itaque pereundum est, nisi scias quae ad uitam sint utilia, ut adpetas, quae periculosa, ut fugias et uites. praeterea multa sunt quae usus inuenit. nam solis ac lunae uarii cursus et meatus siderum et ratio temporum deprehensa est, et natura corporum a medicis herbarumque uires, et ab agricolis natura terrarum nec non imbrium futurorum ac tempestatum signa collecta sunt: nulla denique ars est quae non scientia constet. debuit ergo Arcesilas, si quid saperet, distinguere quae sciri possent quaeue nesciri. sed si id fecisset, ipse se in populum redegisset. nam uulgus interdum plus sapit, quia tantum quantum opus est sapit. a quo si quaeras utrum sciat aliquid an nihil, dicet se scire quae sciat, fatebitur nescire quae nesciat. recte ergo aliorum sustulit disciplinas, sed non recte fundauit suam. ignoratio enim rerum omnium non potest esse sapientia, cuius est scire
Abbreviated transcription (Latin):
in se ip̃o subiacet qͣi non facile illi ess ut citra
corpio in besiblitaton se hominib ostendet cosip
iusticiam docẽt siquidem id uolebant maiore auc¬
toritate ut ꝓfessi deum tunc enĩ cũctos fuisse p̾ͥ¬
ceptis celestib paricuros. si ad ea uͥtus at potestas
dei p̾cipientis accede̾t. Lur igitur autut ad do¬
cendos honnes non ut deus uenit. cur se tam
humilem in becillem q constituit ut ab homĩb
et contempni et pena affici posset. cur tanta ab
imbecillib et mortalibus passus est. cur nõ ma¬
nus hõm aut uirtute reppulit aut diuinitate
uitauit cur non maiestatem suam sub ip̃a salcẽ
morte pacefecit. s ut in ualidus iniudiciũ ductꝰ
est ut nocens dampnatus ut mortalis. ¶Refu-
tantum mirari desinz deum ab hominib esse
cruciatum uerum eciam facile ꝓuidebit ne dm̃
quidem potiuisse. credi si ea ip̃a que arguit factañ¬

Expanded text:
i se ipse subjiceret: quasi non facile illi esset, ut citra i se ipse subjiceret: quasi non facile illi esset, ut citra corporis imbecillitatem se hominibus ostenderet, eosque iustitiam doceret, siquidem id uolebat, maiore auctoritate ut professi dei —: tunc enim cunctos fuisse praeceptis caelestibus parituros, si ad ea uirtus ac potestas dei praecipientis accederet. \'cur igitur aiunt \'ad docendos homines non ut deus uenit? cur se tam humilem inbecillumque constituit, ut ab hominibus et contemni et poena adfici posset? cur uim ab inbecillis et mortalibus passus est? cur non manus hominum aut uirtute reppulit aut diuinitate uitauit? cur non maiestatemorte patefecit? sed ut invalidus in judicium ductus est, ut nocens damnatus, ut mortalis occisus. Refutabtantum mirari desinet Deum ab hominibus esse cruciatum, verum etiam facile pervidebit ne Deum quidem potuisse credi, si ea ipsa quae arguit facta
Abbreviated transcription (Latin):
nomen et gentem. ¶uespasianus extitit fecitz
omĩa que illi futura p̾dix̾ant. Capͫ. xx.¬
Ionfirmata sunt et opinior que falsa et iicire¬
dibilia pucantur ab huis quoo uera celestiũ lr̃aꝵ
doct̾na non mibuit s tamen ut repellantur a
nobio hii qui nimiũ non sine malo suo sapĩt
rebusq diuinis fidem detrahunt argumentis
quoq illoꝵ eos arguamius errorem et tandẽ
aliqũ ꝑuidanc ita fieri oꝑtuisse sicut nos os-¬
tendimus fc̃m ¶EEt ꝙͣꝙͣ apud bonos iudices
satis hẽant firmitatis uel testimonia sine ar-¬
gumentis uel argumenta sine testimoniis.
nos tam̃ in contenti alt̾utro sumus cũ suspet¬
tat nobis utrũq ne tui ꝑuerse ingenioso aut
intelligendi aut ꝯͣ disterendi locum relinqua-¬
mus negant fieri potuisse ut nature in mor-¬
tali ꝙͥꝙͣ decederet negant demq deo dignũ
ut homo fieri uellet seq infirmitate carnis
oneraret et passionib ut dolori ut mortiut¬

Expanded text:
nomen et gentem Vespasianus extinxit fecitque nomen et gentem Vespasianus extinxit fecitque omnia quae illi futura praedixerant. Confirmata sunt ut opinor quae falsa et incredibilia putantur ab iis quos uera caelestium litterarum doctrina non inbuit. sed tamen ut refellantur a nobis etiam illi qui nimium non sine malo suo sapiunt rebusque diuinis fidem detrahunt, argumentis quoque illorum coarguamus errorem, ut tandem aliquando peruideant ita fieri oportuisse, sicut nos ostendimus factum. et quamquam aput bonos iudices satis habeant firmitatis uel testimonia sine argumentis uel argumenta sine testnos tamen non contenti alterutro sumus, cum suppetat nobis utrumque, ne cui perverse ingenioso, aut non intelligendi, aut contra disserendi locum relinquamus. Negant fieri potuisse, ut naturae immortali quidquam decederet. Negant denique Deo dignum, ut homo fieri vellet, seque infirmitate carnis oneraret; ut passionibus, ut dolori, ut mort
Abbreviated transcription (Latin):
incredibilia miracula quadeus descendens in-¬
struxerat eos urtute ac potestate qua posset
noue ãmĩtiationis ratio fundari et confirmari
s et futura illis aꝑꝑuit om̃a que petrus et
paulus rome p̾dicanerũt et ea p̾dicatio in me-¬
moriam sc̃pta ꝑmansit incum multa alia mi-¬
ra cum eciam hoc futurum eẽ dixerunt ut pꝰ
breue tempus iinitte̾t deus regem qui expug-¬
naret iundeos et ciuitates eoꝵ solo adequaret
ip̃os autem fame sitiq confectos abscid̾et tamẽ
fore ut oꝑibz suoꝵ nesterentur et consumereut
se muicem ¶ Postremo ut capti uenirent in¬
manus hostum et in conspectusuo uexari aceibis¬
sime ꝯuiges suas cernerent et molari at ꝓstitui
uirgines diripi pueros allidi ꝑuulos omĩa de¬
inq igni ferro q uastari captiuos in ppetium
terrio suis ext̾minari eoq exulcauerint suꝑ
amantissimũ et probatissimũ dei filiũ. Itaq pꝰ
illoꝵ obitum cum eos nõ int̾emiss uituloru

Expanded text:
incredibilia miracula, quia discedens inincredibilia miracula, quia discedens instruxerat eos uirtute ac potestate, quo posset nouae adnuntiationis ratio fundari et confirmari. sed et futura illis aperuit omnia: quae Petrus et Paulus Romae praedicauerunt et ea praedicatio in memoriam scripta permansit. in qua cum multa alia mira tum etiam hoc futurum esse dixerunt, ut post breue tempus inmitteret deus regem, qui expugnaret Iudaeos et ciuitates eorum solo adaequaret, ipsos autem fame sitique confectos obsideret. tum fore ut corporibus suorum uescerentur et consumerent inuicem, postremo ut capti uenirent inmanus hostium et in conspectu suo uexari acerbissime coniuges suas cernerent, uiolari ac prostitui uirgines, diripi pueros, allidi paruulos, omnia denique igni ferroque uastari, captiuos in perpetuum terris suis exterminari, eo quod exultauerint super amantissimum et probatissimum dei filium. itaque post illorum obitum, cum eos Nero interemisset, Iudaeorum