comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nent. mom̃ta uero illa partium minutarũ quȩ ĩt̾
se gemini possunt hab̾e nascentes rebꝰ minimis tri¬
buunt᷑. de qualibꝰ mathematici ñ solent consuli. qͥs
enim consulat quando sedeat. qn̾o deambulet. qnõ
uł quid p̃ndeat: Nũquid ista dicimus qño ĩ moribꝰ
oꝑibꝰ. casibꝰq geminorum plurima plurimumq
partum memoria ut de insignibꝰ loquar. sic alt̾ pꝰ
alt̾m. ut postĩor plantam pͥoris ten̾ent. T̃anta ĩ eoꝵ
uita fuerunt moribꝰq diu̾sa. tanta in actibꝰ dis¬
parilitas. tantum ĩ parentum amore dissimilitudo.
ut ȩtiam inimicos eos int̾ se fac̾et ipsa distancia
Nũquid hoc dicitur. quia uno ambulante alius
sedebat. ⁊ alio dormiente alius uigilabat. ⁊ alio
loquente tacebat aliꝰ: quȩ ꝑtinent ad illas minu¬
cias quȩ non possunt ab eis comp̃hendi. qui consti¬
tucionem sid̃um qua quisq nascit᷑ scribunt. unde

Expanded text:
nent; momenta vero illa partium minutarum, quae inter nent; momenta vero illa partium minutarum, quae inter se gemini possunt habere nascentes, rebus minimis tribuuntur, de qualibus mathematici non solent consuli: quis enim consulat quando sedeat, quando deambulet, quando vel quid prandeat? numquid ista dicimus, quando in moribus, operibus, casibusque geminorum plurima plurimumque patrum memoria ut de insignibus loquar sic alter post alterum, ut posterior plantam prioris teneret. Tanta in eorum vita fuerunt moribusque diversa, tanta in actibus disparilitas, tanta in parentum amore dissimilitudo, ut etiam inimicos eos inter se faceret ipsa distantia . Numquid hoc dicitur, quia uno ambulante alius sedebat, et alio dormiente alius vigilabat, alio loquente alius tacebat; quae pertinent ad illas minutias, quae non possunt ab eis comprehendi, qui constitutionem siderum, qua quisque nascitur, scribunt, unde
Abbreviated transcription (Latin):
cussit. Deinde inuenta sunt signa quȩ fix̾at defistente
moti nõ paruo int̾uallo in rotȩ illuis ext̾mitate dis¬
tancia. Sic inquit in tanta rapacitate cęli etiã si alt̾
pꝰ alt̾m tanta celeritate nascatur. qͣnta iota bis ẽ ꝑ
cussa. inceli spatio plurimum ẽ. Hic sunt inquit
quecumq dissimilia ꝑhibent᷑ in motibꝰ casibꝰq gemi¬
norum. hoc figm̃tum fragiliꝰ ẽ. qͣm uasa que illa ro¬
tacione fingunt᷑. Nam si tam multum in cęlo int̾est
quod constellationibꝰ comp̃bendi nõ pot̾. ut alt̾i gemi¬
noꝵ hereditas obueniat. alti ñ obueniat. cur audent
cȩt̾is qui gemini nõ sunt cum inspex̾int eoꝵ constel¬
laciones talia ꝓnunciare quȩ ad illud secretum ꝑ¬
tinent. quod nemo pot̾ cõphend̾e. ⁊ mom̃tis ad nota¬
re nascentium: Si aut̃ ꝓptẽa talia dicunt in alioꝵ
genit᷑is. quia hȩc ad ꝓductiora spacia tempoꝵ ꝑti¬

Expanded text:
cussit; deinde inventa sunt signa, quae fixerat, desistente cussit; deinde inventa sunt signa, quae fixerat, desistente motu, non parvo intervallo in rotae illius extremitate distantia. Sic, inquit, in tanta rapacitate coeli, etiamsi alter post alterum tanta celeritate nascatur, quanta rotam bis ipse percussi, in coeli spatio plurimum est: hinc sunt, inquit, quaecumque dissimillima perhibentur in moribus casibusque geminorum. Hoc figmentum fragilius est, quam vasa, quae illa rotatione finguntur. Nam si tam multum in coelo interest, quod constellationibus comprehendi non potest, ut alteri geminorum haereditas obveniat, alteri non obveniat; cur audent caeteris, qui gemini non sunt, cum inspexerint eorum constellationes, talia pronuntiare, quae ad illud secretum pertinent, quod nemo potest comprehendere, et momentis annotare nascentium? Si autem propterea talia dicunt in aliorum genituris, quia haec ad productiora spatia temporum perti
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ int̾ segemini dum nascerent᷑ habuer̃ ꝓpt̾ cęli par¬
ticulam ubi ponit᷑ ore notatio. qͣm oroscopum uocat᷑.
aut nõ tantum ualet quanta inuenitur in geminoꝵ
uolũtatibꝰ. actibꝰ. moribꝰ. casibꝰq diu̾sitas. aut plus &̃
ualet qͣm ẽ geminoꝵ uł humilitas gen̾is eadẽ. uł
nobilitas. cuius maximã diu̾sitatẽ non nisi in hora
qua quisq nascitur ponunt. Ac ꝑhoc si tam celerit̾
alt̾ pꝰ alt̾m nascit᷑. ut eadem pars oroscopi maneat.
paria cuncta quero quȩ in nullis possunt geminis
inueniri. Si aut̃ sequentis tarditas oroscopum mutat.
parentes diuersos quero quos gemini hr̃e ñ possunt.
qd̾ respondisse ferunt nigidiũ. hac questione turba¬
tum. unde ⁊ figulus appellatꝰ ẽ. Duni enĩ rotam figłi
ui quanta potuit intorsisset. eiurente illa bis numero
de atram̃to. tanqͣm uno eius loco summa celeritate ꝑ¬

Expanded text:
quod inter se gemini dum nascerentur habuerunt, propter caeli parquod inter se gemini dum nascerentur habuerunt, propter caeli particulam, ubi ponitur horae notatio, quem horoscopum uocant: aut non tantum ualet, quanta inuenitur in geminorum uoluntatibus actibus moribus casibusque diuersitas, aut plus etiam ualet, quam est geminorum uel humilitas generis eadem uel nobilitas, cuius maximam diuersitatem non nisi in hora, qua quisque nascitur, ponunt. Ac per hoc si tam celeriter alter post alterum nascitur, ut eadem pars horoscopi maneat, paria cuncta quaero, quae in nullis possunt geminis inueniri; si autem sequentis tarditas horoscopum mutat, parentes diuersos quaero, quos gemini habere non possunt. quod respondisse ferunt Nigidium hac quaestione turbatum, unde et Figulus appellatus est. Dum enim rotam figuli vi quanta potuit intorsisset, currente illa bis numero de atramento tanquam uno ejus loco summa celeritate per
Abbreviated transcription (Latin):
lit mouerent᷑. Constitucionem uero celi ac sidum
quȩ fuit qno concepti siuȩ nati sunt. uelle trahere
ad istam egrotandi parilitatẽ. cum tam inulta diu̾¬
sissimi geñis diũsissimoꝵ affestuum ⁊ euentuũ asdẽ
tpi in uniꝰ iegionis tr̃a esdem glo subdita potuerit
ooseipi : ⁊naseiꝰ neseio euiꝰ sit in solentie. Nos aut no¬
nimius geminos no solum achus ⁊ ꝑegnationes lrt
diisas. uierum etiam dispars egepadites pes hit
Dequa ie facialmam quantimi m itidines peti
deret ypoc̾tes. dui̾sis alimentis ⁊ ex̃citacionibꝰ quȩ
non de corporis temꝑatione. s de amĩ uoluntate ueni¬
unt. dissimiles ei accid̾e potuisse ualitudines. Porro
aut̃ possidoniꝰ uł qͥlibet fatalium siderum assertor.
mirum si pot̾ hic inuenire quid dicat. si nolit imꝑi¬
torum initibꝰ in eis quas nesciunt rebꝰ illudere. Quod
enim conantur efficere de int̾uallo exciguo temporis

Expanded text:
liter mouerentur. Constitutionem uero caeli ac siderum, liter mouerentur. Constitutionem uero caeli ac siderum, quae fuit quando concepti siue nati sunt, uelle trahere ad istam aegrotandi parilitatem, cum tam multa diuersissimi generis diuersissimorum effectuum et euentorum eodem tempore in unius regionis terra eidem caelo subdita potuerint concipi et nasci, nescio cuius sit insolentiae. Nos autem nouimus geminos non solum actus et peregrinationes habere diuersas, uerum etiam dispares aegritudines perpeti. De qua re facillimam, quantum mihi uideret Hippocrates, diuersis alimentis et exercitationibus, quae non de corporis temperatione, sed de animi uoluntate ueniunt, dissimiles eis accidere potuisse ualetudines. Porro autem Posidonius uel quilibet fatalium siderum adsertor mirum si potest hic inuenire quid dicat, si nolit inperitorum mentibus in eis quas nesciunt rebus inludere. Quod enim conantur efficere de interuallo exiguo temporis,
Abbreviated transcription (Latin):
quos possidoniꝰ stoycus multũ astrologiȩ deditus.
cadem constitucione astroꝵ natos. eademq concepto ᷤᷤ
solebat asserere. Ita qd̾ medicus ꝑtin̾e credebat ad
simillima temꝑiem ualitudinis. ħ philosophꝰ astrolo¬
gus ad ium constitutionẽq syd̾um quȩ fuerat quo tp̃r
concepti natiq sunt. In hac causa multo ẽ acceptabi¬
lior ⁊ de ꝓocimo credibilior comiectura medicinalis.
quĩ parentes ut erant corpore affecti dum concum¬
b̾ent. ita pͥmordia conceptoꝵ affici potuerunt. ut
consecutis ex mat̾no corpore pͥorib merem̃tis. paris
ualitudinis nascerentur. deinde in una domo eisdẽ
alim̃tis nutriti. ubi aerem ⁊ loci positionem ⁊ ium
aquarum płimum uałe ad corpiis uł bene uł male
accipiendum medicina testatur. eisdem eẽ ex̾eitacio¬
inbꝰ assue facti. tã similia corpora gererent. ut etiã
ad egiotandum uno tempore eisdemq causis simi¬

Expanded text:
quos Posidonius Stoicus, multum astrologiae deditus, quos Posidonius Stoicus, multum astrologiae deditus, eadem constitutione astrsolebat asserere. ita quod medicus pertinere credebat ad simillimam temperiem valetudinis, hoc philosophus astrologus ad vim constitutionemque siderum, quae fuerat quo tempore concepti natique sunt. In hac causa multo est acceptabilior et de proximo credibilior conjectura medicinalis: quoniam parentes ut erant corpore affecti, dum concumberent, ita primordia conceptorum affici potuerconsecutis ex materno corpore prioribus incrementis paris ualetudinis nascerentur; deinde in una domo eisdem alimentis nutriti, ubi aerem et loci positionem et uim aquarum plurimum ualere ad corpus uel bene uel male accipiendum medicina testatur, eisdem etiam exercitationibus adsuefacti tam simi lia corpora gererent, ut etiam ad aegrotandum uno tempore eisdemque causis simi
Abbreviated transcription (Latin):
enun medioerit᷑ doctorum hominum fuit ista sentẽ¬
eiu on quidem ita solent loqui mathematici. ut
ũbi geã dicant. mars ita positus homieidam signi¬
fett s. homicidam facit. uerumptam̃ ut concedamꝰ
nõ eos ut debent loqui. ⁊ a philosophis accipe opor¬
tor sermonis regłam ad ea p̃nuncianda quȩ in sid̾um
positione reppire se putant. quid ft qd nichꝰ umqͣni
dice potuerunt. cur in uita geminoꝵ. in actionibꝰ.
m euentis. in ꝓfessionibꝰ. artibꝰ. honoribꝰ. cȩt̾isq rebꝰ
As humanam uitam ꝑtinentibꝰ. atq in ipsa morte
sit plerumq tanta diu̾sitas. ut similiores eis sint
quantum ad hec attinet multi extranei. qͣm ipsi
int̾ se gemini ꝑ exiguo temporis int̾uallo in nas¬
cendo separati. in conceptu aut̃ ꝑ unum concubitũ
fr̃s cum simul egrotare cępissent ⁊ ⁊ coꝵ morbꝰ eodem
tp̃r ingranesc̾et. eodem leuaret᷑. geminos suspieatũ.

Expanded text:
enim mediocriter doctorum hominum fuit ista sentenenim mediocriter doctorum hominum fuit ista sententia: non quidem ita solent loqui mathematici, ut uerbi gratia dicant: \'Mara ita positus homicidam significat\', sed: \'homicidam facit\'; uerumtamen ut concedamus non eos ut debent loqui et a philosophis accipere oportere sermonis regulam ad ea praenuntianda, quae in siderum positione reperire se putant: quid fit, quod nihil umquam dicere potuerunt, quur in uita geminorum, in actionibus, in euentis, in professionibus, artibus, honoribus ceterisque rebus ad humanam uitam pertinentibus adque in ipsa morte sit plerumque tanta diuersitas, ut similiores eis sint, quantum ad haec adtinet, multi extranei quam ipsi inter se gemini perexiguo temporis interuallo in nascendo separati, in conceptu autem per unum concubitum fratres, cum simul aegrotare coepissent et eorum morbus eodem tempore ingrauesceret, eodem leuaretur, geminos suspicatum;
Abbreviated transcription (Latin):
quid ue mali accidat. ex dĩ uoluntate suspendunt.
si easoem stellas putant hr̃e hane potestatem tra¬
ditam sibi a sũma illuis potestate. ut uolunt ista
dec̾nant. magnã cęlo faciunt inuiriã. in cuiꝰ ułut
clarissimo senatu. ac splendidissima curia opinant᷑
scelera facienda decerni. qualia si aliq̃ terraena ciui¬
tas decreuiss gen̾e humano decernente fuerat euer¬
tenda. Quale deinde iudicium de hominũ fatis dõ
relinquit᷑. quibꝰ celestis necessitas adhibet᷑. cum dñs
illȩ sit ⁊ sid̾um ⁊ hominum : Aut si nõ dicunt stellas
accepta quidem potestate. a sumo dõ arbitrio suo ista
dicern̾e. s in talibꝰ necessitatibꝰ ingerendis. illius om¬
nino uissa complere. ita ne de ipso d̾o sentiendum ẽ
qd̃ indignissimum uisum ẽ de stellaꝵ uoluntate
stelle significare potius ista qͣm fac̾e. ut quasi locutio
quedam sit illa positio p̃dicens futura ñ agens. nõ

Expanded text:
quidue mali accidat ex Dei uoluntate suspendunt, quidue mali accidat ex Dei uoluntate suspendunt, si easdem stellas putant habere hanc potestatem traditam sibi a summa illius potestate, ut uolentes ista decernant: magnam caelo faciunt iniuriam, in cuius uelut clarissimo senatu ac splendidissima curia opinantur scelera facienda decerni, qualia si aliqua terrena ciuitas decreuisset, genere humano decernente fuerat euertenda. Quale deinde iudicium de hominum factis Deo relinquitur, quibus caelestis necessitas adhibetur, cum dominus ille sit et siderum et hominum? Aut si non dicunt stellas, accepta quidem potestate a. summo Deo, arbitrio suo ista decernere, sed in talibus necessitatibus ingerendis illius omnino iussa conplere: itane de ipso Deo sentiendum est, quod indignissimum uisum est de stellarum uoluntate stellae significare potius ista quam facere, ut quasi locutio quaedam sit illa positio praedicens futura, non agens non
Abbreviated transcription (Latin):
testatem fati nomine appellat. sententiam teneat. lĩ¬
guam corrigat. Cur enim ñ ħ pͥmum dic̃. quod postea
dicturꝰ ẽ cum ab illo quisqͣm quęsierit quid diãit fa¬
tum : Nam to homines qnõ audiunt usitata loquẽ¬
di consuetudine ñ intelligunt. nͥ uim positionis sid̾um
quał ẽ qño quis nascit᷑. siue concipit᷑. qd̾ aliqui alie¬
nant adi uoluntate. aliqui ex illa ętiam ħ pendẽ
confirmat. S illi qui sine di uoluntate decernere
opinantur sida quid agamus. uł quid bonoꝵ habe¬
amus. maloꝵ ue patiamur. ab auribꝰ hominum
cultores. Hȩc enun opimo quid agit aliud nisi ut
nullus omino colatur aut rogetur ds : contra ques
mͦ nob̾ disputatio nẽ instituta. s contra hos qui ꝓ
defensione eoꝵ quos dõs putant. xp̃ianȩ religioni
adu̾sant᷑. Illi uero qui positione stellarũ quodãmͦ
decernentium quał quisq sit.⁊ quid ei ꝓueniat boni

Expanded text:
testatem fati nomine appellat, sententiam teneat, lintestatem fati nomine appellat, sententiam teneat, linguam corrigat. Quur enim non hoc primum dicit, quod postea dicturus est, cum ab illo quisquam quaesierit quid dixerit fatum? Nam id homines quando audiunt. usitata loquendi consuetudine non intellegunt nisi uim positionis siderum, qualis est quando quis nascitur siue concipitur; quod aliqui alienant a Dei uoluntate, aliqui ex illa etiam hoc pendere confirmant. Sed illi, qui sine Dei uoluntate decernere opinantur sidera quid agamus uel quid bonorum habeamus malorumue patiamur, ab auribus omnium cultores. Haec enim opinio quid agit aliud, nisi ut nullus omnino colatur aut rogetur Deus? Contra quos modo nobis disputatio non est instituta, sed contra hos qui pro defensione eorum, quos deos putant, Christianae religioni aduersantur. Illi uero, qui positionem stellarum quodam modo decernentium qualis quisque sit et quid ei proueniat boni
Abbreviated transcription (Latin):
donum dei.
et ido nullum dm̃ colendum ẽȩ ab hominibꝰ nͥ
qui pot̾ eos fac̾e felicies. unde sul a dea eẽt. sola
colenda merito diceretur: iam comsequent̾ uideamꝰ
qua causa d̃s qui pot̾ ⁊ illa bona dare quȩ hr̃e poᷤ¬
sunt ętiam non boni. ac ꝑ hoc ȩtiam ñ felices ro¬
manum imꝑium tã magnum tãqͣm duiturnũ
eẽ uoluerit. Quia enĩ ħ doꝵ falsoꝵ illa qͣm cole¬
bant multitudo ñ fecit. ⁊ multa iam diximus.
⁊ uͥ uisum fuerit oportunum eẽ dicemus. Causa¬
gͦ magnitudinis imꝑii romani. nec fortuita ẽ. nec
fatalis. scđm eoꝵ sententiam. siue opinionem qͥ
ea dicunt ẽẽ fortuita. quȩ uł nullas causas hñt
uł nõ ex aliquo ration abili ordine uenientes. ⁊ ea
fatalia. quȩ p̃t̃ dĩ ⁊ hominum uoluntatẽ cuiꝰdam
ordinis necessitate contĩgunt. Prorsus diuina ꝓui¬
dentia regna constituunt᷑ humana. Quȩ si ꝓptea
quisqͣm fato tribuit. quiꝰ ipsam dĩ uoluntate uł po¬

Expanded text:
um Dei, et ideo nullum deum colendum esse ab hominibus, nisi qui potest eos facere felices unde si illa dea esset, sola colenda merito diceretur: iam consequenter uideamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere possunt etiam non boni ac per hoc etiam non felices, Romanum imperium tam magnum tamque diuturnum esse uoluerit. Quia enim hoc deorum falsorum illa quam colebant multitudo non fecit, et multa iam diximus, et ubi uisum fuerit opportunum esse dicemus. CAergo magnitudinis imperii Romani nec fortuita est, nec fatalis, secundum eorum sententiam sive opinionem, qui ea dicunt esse fortuita, quae vel nullas causas habent, vel non ex aliquo rationabili ordine venientes; et ea fatalia, quae praeter Dei et hominum voluntatem cujusdam ordinis necessitate contingunt. Prorsus divina providentia regna constituuntur humana. Quae si propterea quisquam fato tribuit, quia ipsam Dei uoluntatem uel po
Abbreviated transcription (Latin):
uersus eos uałe. nisi auferat diuinationẽ. qͣm sie co¬
natur aufere. ut neget ẽȩ scientiam futuroꝵ. eamq
omnibꝰ uiribus nullam ẽẽ omnino contendat uł i
homine uł in dõ. nullamq rerum p̃dictionẽ. Ita i
dĩ p̃scientiam negat: ⁊ omnẽ ꝓpheticã luce clariore
conatur eu̾t̾ẽ. uanis argum̃tationibꝰ ⁊ opponendo sibi
quedam oracula quȩ facile possunt reffelli. quȩ tn
nec ipsa conuncit. In his aut̃ mathematicoꝵ conta¬
turis refutandis. eiꝰ regnat orc̃o. quia u̾e tales sunt
ut se ipse destruant ⁊ refellant. Multo aut̃ sunt
tołabiliores qui uł sid̾ea fata constitunt. qͣm isti
qui tollit p̾seientiam futuroꝵ. Nam ⁊ confici eẽ dm
⁊ negare p̾seuĩ futuroꝵ aꝑtissima in sania ẽ. Qõ⁊

Expanded text:
uersus eos ualere, nisi auferat diuinationem. Quam sic couersus eos ualere, nisi auferat diuinationem. Quam sic conatur auferre, ut neget esse scientiam futurorum, eamque omnibus uiribus nullam esse omnino contendat, uel in homine uel in deo, nullamque rerum praedictionem. Ita et Dei praescientiam negat et omnem prophetiam luce clariorem conatur euertere uanis argumentationibus et obponendo sibi quaedam oracula, quae facile possunt refelli; quae tamen nec ipsa conuincit. In his autem mathematicorum coniecturis refutandis eius regnat oratio, quia uere tales sunt, ut se ipsae destruant et refellant. Multo sunt autem tolerabiliores, qui uel siderea fata constituunt, quam iste qui tollit praescientiam futurorum. Nam et confiteri esse Deum et negare praescium futurorum apertiss
Abbreviated transcription (Latin):
Nempe euidentissimȩ ħ ultimo u̾su ea fata appella¬
uit qͣm supra dic̾at sumini patris uoluntatem.
cui paratum se obedire dicit. ut uolens dicat᷑ ne
nolens trahatur. qm̃ scilicet dieunt uolentẽ fata.
nolentem trahunt. Iili quoq uersus homerici huie
sententie suffrangant᷑. quos cicero in latinum uer¬
tit. ĩales sunt hominum mentes qua ͤs pat̾ ipse
iuppit̾ auctiferas lustrauit lumine t̾ras. Hec ĩ hae
quȩstionȩ auctoritatem hab̾et poetica sententia.
s quĩ stoyeos dicit ium fati asserentes istos ex ho¬
mero uersꝰ sołe usurpare. non de illuis poetȩ. s
de istorum philosophoꝵ opinione tractatur. eum
ꝑ istos uersus quos disputacioni adhibent qͣm de
fato hñt. quid sentiãt eẽ fatum aꝑtissime declaratꝰ.
qm̃ iouem appellant quem summũ dm̃ putant.
a quo conexionẽ dicunt pende fatoꝵ. hos eicero¬
ita redarguere uititur. ut ñ existimet aliquid se ad¬

Expanded text:
Nempe euidentissime hoc ultimo uersu ea fata appellaNempe euidentissime hoc ultimo uersu ea fata appellauit, quam supra dixerat summi patris uoluntatem; cui paratum se oboedire dicit, ut uolens ducatur, ne nolens trahatur; quoniam scilicet Ducunt nolentem fata, nolentem trahunt. Illi quoqusententiae suffragantur, quos Cicero in Latinum vertit: Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse Iuppiter auctiferas quaestione auctoritatem haberet poetica sententia: sed quoniam Stoicos dicit uim fati adserentes istos ex Homero uersus solere usurpare, non de illius poetae, sed de istorum philosophorum opinione tractatur, cum per istos uersus, quos disputationi adhibent quam de fato habent, quid sentiant esse fatum apertissime declaratur, quoniam Iouem appellant, quem summum deum putant, a quo conexionem dicunt pendere fatorum. ita redarguere nititur, ut non existimet aliquid se ad
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti e cum quidq concipitur uł nascitur uł in¬
choatur s omnium conexionẽ seriemq causaꝵ
qua fit omnȩ quod fit fati nomine appellant. ñ
multum euni eis de uerbi controu̾sia laborandũ
atq certandum ẽ. quando quidẽ ipsum causaꝵ
ordinem ⁊ quandã conexionẽ dĩ sumini tͥbuunt
uoluntati ⁊ potestati. qui optimȩ ⁊ u̾acissimȩ cre¬
ditur ⁊ cuncta seire ante qͣm fiant. ⁊ nichil iordi¬
natum relinquere aquo sunt om̃s potestates. qͣm¬
uis ab illo nõ sint omnium uoluntates. Ipsam
itaq p̃eipue dĩ summi uoluntatẽ. cuiꝰ potestaᷤᷤ
insuꝑabilit̾ ꝑ cuncta porrigitur. eos appellare
fatum sic ꝓbatur. annei senceȩ sunt nisi fallor hi.
uersus. Duc summȩ pat̾ altiq dñator poli quoeũq
placuit. nulla parendi mora ẽ. Ad sum inpiger. fac
nolle. comitabor gemens. małꝰq patiar face qd̃ licuit
bono. ducunt uolentem fata. nolentem trahunt.

Expanded text:
sicuti est cum quidque concipitur uel nascitur uel insicuti est cum quidque concipitur uel nascitur uel inchoatur, sed omnium conexionem seriemque causarum, qua fit omne quod fit, fati nomine appellant: non multum cum eis de uerbi controuersia laborandum adque certandum est, quando quidem ipsum causarum ordinem et quandam conexionem Dei summi tribuunt uoluntati et potestati, qui optime et ueracissime creditur et cuncta scire antequam fiant, et nihil inordinatum relinquere; a quo sunt omnes potestates, quamuis ab illo non sint omnium uoluntates. Ipsam itaque praecipue Dei summi uoluntatem, cuius potestas insuperabiliter per cuncta porrigitur, eos appellare fatum sic probatur. Annaei Senecae sunt, nisi fallor, hi uersus: Duc, summe pater altique dominator poli, Quocumque placuit, nulla parendi mora est. Adsum inpiger: fac nolle, comitabor gomens Malusque patiar, facere quod licuit bono. Ducunt uolentem fata, nolentem trahunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducat. Nec illud uolunt adu̾tere quod electo ad
seminandum agrum die tam multa gͣna in t̾rã
simul ueniunt. simul germinant. ⁊ exorta segete
simul herbescunt. pubeseunt. flauescunt. ⁊ tam̃
inde spicas cȩt̾is coeuas atq ut ita dic̾im cõgermi¬
nales. alias rubigo int̾imit. alias aues depopu¬
lantur. alias homines auellunt. Quomͦ istis aliaᷤᷤ
constellationes fuisse dicturi sunt. quas tam diu̾soᷤ
exitus hab̾e conspiciunt: An eos pęnitebit his rebꝰ
dies eligere. easq ad celeste negabunt ꝑtin̾e decre¬
tum. ⁊ solos sidibꝰ subdent homines quibꝰ solis int̾ra
d̾s dedit lib̾as uoluntates: his omnibꝰ consid̾atis
ñ ĩmerito creditur eum astrologi mirabilit̾ młta
uera respondent occulto instinctu fieri spĩum
nõ bonorum. quoꝵ cura .ẽ. has falsas ⁊ noreias
opiniones de astralibꝰ fatis inserere humanis mñtibꝰ
atq firmare. non horoscopinotati ⁊ inspecti aliqua

Expanded text:
perducat. Nec illud uolunt aduertere, quod electo ad perducat. Nec illud uolunt aduertere, quod electo ad seminandum agrum die tam multa grana in terram simul ueniunt, simul germinant, exorta segete simul herbescunt pubescunt flauescunt, et tamen inde spicas ceteris coaeuas adque, ut ita dixerim, congerminales alias robigo interimit, alias aues depopulantur, alias homines auellunt. Quo modo istis alias constellationes fuisse dicturi sunt, quas tam diuersos exitus habere conspiciunt? An eos paenitebit his rebus dies eligere easque ad caeleste negabunt pertinere decretum, et solos sideribus subdent homines, quibus solis in terra Deus dedit liberas uoluntates? His omnibus consideratis non inmerito creditur, cum astrologi mirabiliter multa uera respondent, occulto inon bonorum, quorum cura est has falsas et noxias opiniones de astralibus fatis inserere humanis mentibus / atque firmare, non horoscopi notati et inspecti aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
istas obseruationes eniui puero ridendas cẽ ꝑsua¬
herbas. omnes bestias. serpentes. aues. pisces.
uermiculos. mom̃ta nascendi singulatim hrẽ
diu̾sa: Solent tam̃ homines ad temptandã
ꝑitiam mathematicoꝵ afferre ad eos de constella¬
cionibꝰ mortuoꝵ animalium. quoꝵ ortus ꝓpt̾ hanc
explorationẽ suȩ domi diligent̾ obseruant. eosq
mathematicos p̾ferunt cȩt̾is qui constellationibꝰ
inspecłis dicunt nõ ẽẽ hominẽ natum. s pecus
audent ȩtiam dicẽ quale pecus utrum aptum la¬
nitio. an uectationi. an aratro.an custodiȩ domꝰ.
Nam ⁊ ad canina fata temptant᷑ ⁊ cum magnis ad¬
mirantium clamoribꝰ ista respondent. Sic descipi¬
unt homines. ut existiment cum homo nascitur
cet̾os rerum ortus ita inhib̾i. ut cum illo sub ea¬
dem cęli plaga nec musca nascatur. Nam si hac
admiserint. ꝓcedit ratiocinatio quȩ gradatum
accessibꝰ modicis eos a muscis ad camelos. elefantoq

Expanded text:
istas obseruationes cuiuis puero ridendas esse persuaistas obseruationes cuiuis puero ridendas esse persuaherbas, omnes bestias serpentes aues pisces uermiculos momenta nascendi singillatim habere diuersa? Solent tamen homines ad tentandam peritiam mathematicorum adferre ad eos constellationes mutorum animalium, quorum ortus propter hanc explorationem domi suae diligenter obseruant, eosque mathematicos praeferunt ceteris, qui constellationibus inspectis dicunt non esse hominem natum, sed pecus. Audent etiam dicere quale pecus, utrum aptum lanitio, an uectationi, an aratro, an custodiae domus. Nam et ad canina fata tentantur et cum magnis admirantium clamoribus ista respondent. Sic desipiunt homines, ut existiment, cum homo nascitur, ceteros rerum ortus ita inhiberi, ut cum illo sub eadem caeli plaga nec musca nascatur. Nam si hanc admiserint, procedit ratiocinatio, quae gradatim accessibus modicis eos a muscis ad camelos elephantosque
Abbreviated transcription (Latin):
uacor. credo ꝓpt̾ea quia pot̾ in diẽ nõ bonii nisi
eligat᷑ incuiri. ⁊ infelicit̾ duci. Uͥ ẽ gͦ qd̾ nascenti
iam sid̾a decteuer̃ : an pot̾ homo qd̾ ei iam cõstitu¬
tum ẽ. diei electione mutare: & quod ipse in eli¬
gendo die constituerit. ñ pot̾it ab ilia potestate
mutari : Dem̃ si soli homines. ñ aut̃ omnia q̃
sub cȩlo sunt constellaciomibꝰ subiacent. eur alt̾
eligunt dies accõmodatos. ponẽ d uitibꝰ uł arboribꝰ
uł segecibꝰ. alios dies peccoribꝰ uł domandis uł ad¬
mittendis maribꝰ quibꝰ equaꝵ uł bouũ fetent᷑ ar¬
m̃ta.⁊ cętã huiusmodi: Si aut̃ ꝓpt̾e̾a ualent ad
has res dies ȩlecti. quia terrenis oom̃ibꝰ corp̃ribꝰ
siue animantibꝰ scd̃m diu̾sitates tp̃raliũ momĩtoꝵ
sid̾um positio dominat᷑. consid̾ent qͣm innum̾a¬
bilia sub uno tp̃ris puncto uł nascant᷑. uł oriant᷑.
uł inquoent᷑.⁊ tam diu̾sos exitus habeant. ut

Expanded text:
uxor; credo propterea, quia potest in diem non bonum, nisi uxor; credo propterea, quia potest in diem non bonum, nisi eligatur, incurri et infeliciter duci. Ubi est ergo quod nascenti iam sidera decreuerunt? An potest homo, quod ei iam constitutum est, diei electione mutare, et quod ipse in eligendo die constituerit, non poterit ab alia potestate mutari? Deinde si soli homines, non autem omnia quae sub caelo sunt, constellationibus subiacent, quur aliter eligunt dies adcommodatos ponendis uitibus uel arboribus uel segetibus, alios dies pecoribus uel domandis uel admittendis maribus, quibus equarum uel boum fetentur armenta, et cetera huius modi? Si autem propterea ualent ad has res dies electi, quia terrenis omnibus corporibus siue animantibus secundum diuersitates temporalium momentorum siderum positio dominatur; considerent quam innumerabilia sub uno temporis puncto uel nascantur uel oriantur uel inchoentur, et tam diuersos exitus habeant. ut
Abbreviated transcription (Latin):
ram gen̾a rerum. sient echinos e ⁊ onearut aue¬
biles estus occami. nõ aut̃ ⁊ ai uesoncat ⁊s posit¬
unde ne in ipsis quidem corp̃ribꝰ eis possit ratio
ista constare. Quid enim tam ad corpꝰ ꝑtinens quĩ
corp̃ris sexus: & tam̃ sub edem positione sid̾um
diu̾si sexus gemini concipi potuerunt. Uñ quid
insipientibꝰ diei aut credi pot̾. qͣm sid̾um positiõe
quę ad horam conceptionis cadem ambobꝰ fuit fa¬
cere non potuisse. ut cum quo habebat eandẽ
se ut ab eo tam multum uirginali scĩtate distartet:¬
Iam illico quis ferat qd̾ in eligendis diebꝰ noua q̃dã
suis actibꝰ fata moluunt᷑: Non erat uidelie ille
ita natus ut hr̃et tam mirabilẽ filium. s ita potiꝰ
ut contemptibilẽ gign̾et. idõ uirdoctus elegit horã
qua miscẽt᷑ uocori. Fec gͦ fatum qd̾ nõ habebat:⁊ ex
ipsus fecto cȩpit eẽ fatale quod in eiꝰ natiuitate ñ
fuerat. Ostulticiam singłarẽ. Eligit᷑ dies. ut di̾cat᷑

Expanded text:
a rerum, sicut echinos et conchas et mirabiles aestus oceani; non autem et animi uoluntates positunde ne in ipsis quidem corporibus eis possit ratio ista constare. Quid enim tam ad corpus pertinens quam corporis sexus? et tamen sub eadem positione siderum diuersi sexus gemini concipi potuerunt. Unde quid insipientius dici aut credi potest, quam siderum positionem, quae ad horam conceptionis eadem ambobus fuit, facere non potuisse, ut, cum quo habebat eandem se, ut ab eo tam multum uirginali sanctitate distaretJam illud quis ferat, quod in eligendis diebus nova quaedam suis actibus fata moliuntur? Non erat videlicet ille ita natus, ut haberet admirabilem filium; sed ita potius, ut contemptibilem gigneret: et ideo vir doctus elegit horam qua misceretur uxori. Fecit ergo fatum, quod non habebat, et ex ipsius facto coepit esse fatale, quod in ejus nativitate non fuerat. O stultitiam singularem! Eligitur dies ut ducatur
Abbreviated transcription (Latin):
cum annititur. uia uirtus ẽ qͣ nititur tanqͣm ad
possessionis finem .i. ad głam. honorem. imꝑui.
hoc insitũ habuisse romanos. etiam dõꝵ ap̃ illos a
indicant. quas coniunctissimas constituer̃ iurtus
⁊ honoris. ꝓ ddiis hñtes que danitur adõ. Uñ ined¬
ligi pot̾ quem finem uolebant ẽe uirtutis. ⁊ qll
ri reserebart qui boni erant.ae henorem seluete
a mali nercum habebant. qͣmius honortmn babẽ
cis mnd queni mas arcibꝰ conabantur adipisci. eest
quieot ait. qus manus petebat giam. eb illu mag̃
il puebitt. quand o quide gła eͦ euius illi uipitai¬
as fiugeasi nt uuudicium hominum bñ de hominibe

Expanded text:
 nititur. Via virtus est, qua nititur tanquam ad possessionis finem, id est ad gloriam, honorem, imperium. Hoc insitum habuisse Romanos, etiam deorum apud illos aedes indicant, quas conjunctissimas constituerunt, Virtutis et Honoris, pro diis habentes quae dantur a Deo. Unde intelligi potest quem finem volebant esse virtutis, et quo eam referebant, qui boni erant, ad honorem scilicet: nam mali nec habebant eam, quamvis honorem habere cuperent, quem malis artibus conabantur adipisci, id est quippe ait, Quo minus petebat gloriam, eo illum magis sequebatur . Quandoquidem gloria est, cujus illi cupiditate flagrabant, judicium hom
Abbreviated transcription (Latin):
sit aliquid uł itafiat. nescio cur eam timeamꝰ. ne
nob̾ lib̾tatem auferat uoliuitatis. Neq enĩ ⁊ uuti
dĩ ⁊ p̃scientiam dĩ sub necessitate ponimus. sid¬
camus necesse ẽe dm semꝑ iuuere. ⁊ cuncꝰta p̃sins.
sieut nec potestas euis minuit᷑. cum dicraur mal
falliq nõ posse. Sic enim hoc non pot̾. ut potus
si posset minoris eẽt utiq potestatis. Reete quis
om̃ps dicit᷑. qui tam̃ mori ⁊ falli nõ pot̾. Dicitis
enim omĩps faciendo quod uult ñ patiendo &¬

Expanded text:
sit aliquid uel ita fiat, nescio quur eam timeamus, ne sit aliquid uel ita fiat, nescio quur eam timeamus, ne nobis libertatem auferat uoluntatis. Neque enim et uitam Dei et praescientiam Dei sub necessitate ponimus, si dicamus necesse esse Deum semper uiuere et cuncta praescire; sicut nec potestas eius minuitur, cum dicitur mori fallique non posse. Sic enim hoc non potest, ut potius, si posset, minoris esset utique potestatis. Recte quippe omnipotens dicitur, qui tamen mori et falli non potest. Dicitur enim om
Abbreviated transcription (Latin):
miorem potencioris uoluntate qui eum ht̃ in potelt¬
te. qͣm ille causarum ordine quem usitato s suo
morestoici fatum appellant. arbitrium nr̃ȩ uo¬
da ẽ qͣm formidando stoiei laborauerunt causas
rerum ita distinguere. ut quasdam subtraherent
necessitati. quastdam subd̾ent. atq inhis quas ẽȩ
sub necessitate noluerunt. posuerunt ȩtiam nr̃a
uoluntates. ne uidelie nõ ẽent lib̾ȩ. si subdent᷑
necessitati. Si enim necessitas nr̃a illa dicenda ẽ.
que ñ ẽ innr̃a potestate. sed etiam si nolumis effic
qd̾ potest. sicut ẽ necessitas mortis. manifestume
uoluntates nr̃as quibꝰ recte uł ꝑperam uiuttur.
sub tali necessitate nõ ex̃. Multa enim facimus
quȩ si nollemꝰ ñ utiq fac̾emus. quo pͥmitus ꝑtines
ulum uelle. Nam si uolumus ẽ si nolumus nõ ẽ.
ñ enim uellemus. si nollemus. Si aut̃ illa defimiꝰ
cẽ necessitas. scd̃m qͣm dicimus necesse ẽe ut ita

Expanded text:
mioris potentioris uoluntatem, qui eum usitato in potestmioris potentioris uoluntatem, qui eum usitato in potestate, quam illo causarum ordine, quem non usitato sed suo more Stoici fatum appellant, arbitrium nostrae uoda est, quam formidando Stoici laborauerunt causas rerum distinguere ita, ut quasdam subtraherent necessitati, quasdam subderent, adque in his, quas esse sub necessitate uoluerunt, posuerunt etiam nostras uoluntates, ne uidelicet non essent liberae, si subderentur necessitati. Si enim necessitas nostra illa dicenda est, quae non est in nostra potestate, sed etiam si nolimus efficit quod potest, sicut est necessitas mortis: manifestum est uoluntates nostras, quibus recte uel perperam uiuitur, sub tali necessitate non esse. Multa enim facimus, quae si nollemus, non utique faceremus. Quo primitus pertinet ipsum uelle; nam si uolumus, est, si nolumus, non est; non enim uellemus, si nollemus. Si autem illa definitur esse necessitas, secundum quam dicimus necesse esse ut ita
Abbreviated transcription (Latin):
nõe appellant. quod nos ab orremus p̃cipue ꝓp̃t̾
uocabulum. qd̃ in re uera consueuit intelligi. Ed̃
uero negat ordinem om̃ium causaꝵ eẽ certissimum
⁊ dĩ p̾scientiȩ notissimum. plus eum qͣm stoiei de¬
testamur. Aut enim ẽẽ d̾m negat. qd̾ quidẽ ĩducta
alt̾ius ꝑsona in libris de dõꝵ natura fac̾e̾ molituꝰ
est. aut si eẽ conficetur dm̃ quem p̾seuĩ futuroꝵ¬
ȩtiam si nicħ dicit aliud qͣm qd̾̃ ille diceit insipienᷤ
incorde suo nõ ẽ ds̃. Qui enim nõ ẽ p̃scius omniũ
futuroꝵ. ñ ẽ utiq ds̃. Qua ꝓpt̾ ⁊ uoluntates nr̃e
tantum ualent. quantum ds eas uałe uolu it atq
p̃sciuit. & idõ quicquid ualent certissimȩ ualent.
⁊ quod facture sunt ipse omnino facture sunt. quia
ualituras atq facturas illȩ p̾sciuit. cuius p̃scienta
falli nõ pot̾. Qua ꝓpt̾ si michi fati nom̃ alicui re
adhibendum plac̾et. magis dic̾em fatum eẽ infir¬

Expanded text:
nomine appellant ; quod nos abhorremus, praecipue propter nomine appellant ; quod nos abhorremus, praecipue propter vocabulum, quod non in re vera consuevit intelligi. Quod vero negat ordinem omnium causarum esse certissimum et Dei praescientiae notissimum, plus eum quam Stoici detestamur. Aut enim Deum esse negat, quod quidem inducta alterius persona in libris de Deorum Natura facere molitus est: aut si esse confitetur Deum, quem negat pretiam sic nihil dicit aliud, quam quod ille dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Qui enim non est praescius omnium futurorum, non est utique Deus. Quapropter et uoluntates nostrae tantum ualent, quantum Deus eas ualere uoluit adque praesciuit; et ideo quidquid ualent, certissime ualent, et quod facturae sunt, ipsae omnino facturae sunt, quia ualituras adque facturas ille praesciuit, cuius praescientia falli non potest. Quapropter si mihi fati nomen alicui rei adhibendum place
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ab illo c̃. Corpora gͥ mał subiacent uoluntatibꝰ.
quedam nr̃is id ẽ omnrum am̃antium mortalium.
⁊ magis hominum qͣm bestiarum. quedã uͦ ange¬
lorum. S om̃ia maximȩ dĩ uoluntati subita
sunt. cui etiam uoluntates omnes subiciunt᷑.
qr noi hñt potestatem. nisi q̃m ille concedit. Cau¬
sa itaq rerum quȩ facit nec fit. ds̃ ẽ. Aliȩ uero
causȩ. ⁊ faciunt ⁊ fiunt. sic̃ sunt om̃s creati sp̃s.
maximȩ rationales. Corporales aut̃ causȩ quȩ
magis fuint qͣm faciunt nõ sunt int̾ causas ef¬
ficientes annumerandȩ. qm̃ ħ possunt quod ex
ipsis faciunt sp̃ũum uoluntates. Quomꝰ gͥ ordo
causarum qui p̃scienti certus ẽ do. id efficit ut
nicħ s in nr̃a uoluntate. cum in ipso causaꝵ ordi¬
ne magnum habeant locum nr̃ȩ uoluntates:
Contendat gͦ cicero cum eis qui hunc causarũ or¬
dinem dicunt ꝙ̃ fatalem. uł potius ipsum fati

Expanded text:
quae ab illo est. Corpora igitur magis subiacent uoluntatibus, quae ab illo est. Corpora igitur magis subiacent uoluntatibus, quaedam nostris, id est omnium animantium mortalium et magis hominum quam bestiarum; quaedam uero angelorum; sed omnia maxime Dei uoluntati subdita sunt, cui etiam uoluntates omnes subiciuntur, quia non habent potestatem nisi quam ille concedit. Causa itaque rerum, quae facit nec fit, Deus est; aliae uero causae et faciunt et fiunt, sicut sunt omnes creati spiritus, maxime ratmagis fiunt, quam faciunt, non sunt inter causas efficientes annumerandae; quoniam hoc possunt, quod ex ipsis faciunt spirituum voluntates. Quomodo igitur ordo causarum, qui praescienti certus est Deo, id efficit, ut nihil sit in nostra voluntate, cum in ipso causarum ordine magnum habeant locum nostrae voluntates? Contendat ergo Cicero cum eis, qui hunc causarum ordinem dicunt esse fatalem, vel potius ipsum fati
Abbreviated transcription (Latin):
se ungimus. qui ẽ auctor omnis conditorq nature.
Iam uero causȩ uoluntariȩ. aut dĩ sunt. aut ange¬
lorum. aut hominum. aut quoꝵq animalium.
si tam̃ uoluntates appellandę sunt. animaꝵ ra¬
tiones exꝑtiũ. motus illi quibꝰ aliqua fatiunt
scd̃m naturam suam. cum quid uł appetunt. uł
euitant. Angłorum aut̃ uoluntates dico. seu bo¬
norum quos anglos di dicimus. seu maloꝵ qͦs
angłos abłi uł etiam demones appellamus sic ⁊
hominum ⁊ bonorum scilicet ⁊ maloꝵ. Ac ꝑ hoc
colligitur non eẽ causas efficientes omniũ quȩ
fiunt. nisi uoluntarias. illius naturȩ scilicet quȩ
tate summa potestas ẽ. quȩ ereatoꝵ sp̃uum bonaᷤᷤ
uoluntates aduuat. malas udicat. om̃s ordinat.
⁊ quibdam tribuit potestates. quibꝰdam ñ tͥbuit
Sic̃ enim omnium naturaꝵ creator ẽ. ita omĩum
potestatum dator non uoluntatum. Male quippe
uoluntates ab illo non sunt. qm̃ contra natura s̃

Expanded text:
sejungimus qui est auctor omnis conditorque naturae. sejungimus qui est auctor omnis conditorque naturae. Jam vero causae voluntariae aut Dei sunt, aut angelorum, aut hominum, aut quorumque ansi tamen uoluntates appellandae sunt animarum rationis expertium motus illi, quibus aliqua faciunt secundum naturam suam, cum quid uel adpetunt uel euitant. Angelorum autem uoluntates dico seu bonorum, quos angelos Dei dicimus, seu malorum, quos angelos diaboli uel etiam daemones appellamus: sic et hominum, et bonorum scilicet et malorum. Ac per hoc colligitur non esse causas efficientes omnium quae fiunt nisi uoluntarias, illius naturae scilicet, quae tate summa potestas est, quae creatorum spirituum bonas uoluntates adiuuat, malas iudicat, omnes ordinat et quibusdam tribuit potestates, quibus dam non tribuit. Sicut enim omnium naturarum creator est, ita omnium potestatum dator, non uoluntatum. Malae quippe uoluntates ab illo non sunt, quoniam contra naturam sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ordine sunt. qui certus ẽ dõ eiusq p̾scientia conti¬
netur. qm̃ ⁊ humanę uoluntates humanoꝵ oꝑum
cause sunt. Atq ita qui omnes rerum causas p̃scuit.
ꝓfecto ineis causis etiam nr̃as uoluntates ignora¬
re non potuit. quas nr̃oꝵ oꝑum causas ẽẽ p̾scunt.
Nam ⁊ illud qd̾ idem cicero concedit nicħ fieri si cau¬
sa efficiens nõ p̃cedat. satis ẽ ad eum in hac q̃stionȩ
redarguendum. Quid enim eum adiuuat quod
dic̃ nicħ quidem fieri sine causa. s nõ omnẽ causã
eẽ fatalem quia ẽ causa fortuita. ẽ naturał. est
uoluntaria : Sufficit quia omne qd̃ fit nõ nͥ causa
p̃cedente fieri confitetur. Non enim eas causas quȩ
dicuntur fortuite uñ exiam fortuna nom̃ ac¬
cepit. non ẽẽ dicius nullas. s latentes. easq
tͥbuimus uł dĩ ueri uł quoꝵ libet spũum uolunta¬
ti. Ipsasq naturales neqͣqͣm ab illuis uoluntate

Expanded text:
ordine sunt, qui certus est Deo eiusque praescientia contiordine sunt, qui certus est Deo eiusque praescientia continetur, quoniam et humanae uoluntates humanorum operum causae sunt. Adque ita, qui omnes rerum causas praesciuit, profecto in eis causis etiam nostras uoluntates ignorare non potuit, quas nostrorum operum causas esse praesciuit. Nam et illud, quod idem Cicero concedit, nihil fieri si causa efficiens non praecedat, satis est ad eum in hac quaestione redarguendum. Quid enim eum adiuuat, quod dicit nihil quidem fieri sine causa, sed non omnem causam esse fatalem, quia est causa fortuita, est naturalis, est uoluntaria? Sufpraecedente fieri confitetur. Nos enim eas causas quae dicuntur fortuitae, unde etiam fortuna nomen accepit, non esse dicimus nullas sed latentes: easque tribuimus vel Dei veri, vel quorumlibet spirituum voluntati, ipsasque naturales nequaquam ab illius voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
cione sid̾um qua quisq conceptꝰ aut natus ẽ. qm̃ reᷤ
ipsa inanit̾ asserit᷑. nicħ uałe monstramus. Grdi¬
nem aut̃ causarum. uͥ uoluntas dĩ plurimũ pot̾
neq negamus neq fati uocabulo nuncupamꝰ. nisi
forte ut fatum a fando dictum intelligamus. id est
a loquendo. nõ enim ab nuere possumus eẽ scͥptũ
ulitt̾is scĩs semel locutus ẽ ds̃. duo hȩc audiui. qm̃
cuiq scđ̃m oꝑa ens. Qd̃ enim dictum ẽ semel locutꝰ
ẽ intelligitur ĩ mobilit̾ ħ ẽ in cõmutabilit̾ ẽ locutꝰ.
sicut nouit incomutabilit̾ omĩa quę futura sunt.
⁊ quȩ ipse facturus ẽ. Hac itaq ratione possemꝰ
a fando fatum appellare. nisiħ nom̃ iam in alia
re soleret intelligi. quo corda hominum nolumꝰ
inclinari. Non ẽ aut̃ consequens. ut si dõ certꝰ est
omĩũ ordo causarum. idõ nicħ sit in nr̃e uolunta¬
tis arbitrio. & ipse quippę nr̃ȩ uoluntates in causaꝵ

Expanded text:
tione siderum cum quisque conceptus aut natus est, quoniam res tione siderum cum quisque conceptus aut natus est, quoniam res ipsa inaniter adseritur, nihil ualere monstramus. Ordinem autem causarum, ubi uoluntas Dei plurimum potest, neque negamus, neque fati uocabulo nuncupamus, nisi forte ut fatum a fando dictum intellegamus, id est a loquendo; non enim abnuere possumus esse scriptum in litteris sanctis: Semel locutus est Deus, duo haec audiui, quoniam s. Quod enim dictum est: Semel locutus est, intellegitur \'inmobiliter\', hoc est incommutabiliter, \'est locutus, sicut nouit incommutabiliter omnia quae futura sunt et quae ipse facturus est. Hac itaque ratione possemus a fando fatum appellare, nisi hoc nomen iam in alia re soleret intellegi, quo corda hominum nolumus inclinari. Non est autem consequens, ut, si Deo certus est omnium ordo causarum, ideo nihil sit in nostrae uoluntatis arbitrio. Et ipsae quippe nostrae uoluntates in causarum
Abbreviated transcription (Latin):
rã uoluntate. eisdem recursis graidibꝰ eoquenit᷑
it non sit pͥscientia futuroz. Nan pila onmiat
sic recurit᷑. Si ẽ uoluntatis arbitrium. ñ omnia
fato fiunt. Si nõ omnia fato fiunt. nõ ẽ omĩũ certꝰ
ordo causarum. Si certus causaꝵ ordo ñ ẽ. nec reꝵ
certus ẽ ordo p̃scienti dõ. quȩ fieri nõ possunt nisi
p̃cedentibꝰ ⁊ efficientibꝰ causis. Si rerum ordo p̾sciẽ¬
ti d̃o certus ñ ẽ ñ omnia sic ueniunt. ut ea uentura
p̃sciut. Porro si nõ omĩa sic ueniunt. ut ab illo uen¬
tura p̾scita sunt. nõ ẽ inquit in dõ p̾scientia om̃tũ
futuroꝵ. Nos adu̾sus istos saclegos ausus atq ĩpioᷤᷤ.
⁊ dm̃ dicimus omĩa scire ante qͣm fiant. ⁊ uolun¬
tate nos facere quicquid a nob̾ nõ nisi uolentibꝰ fi¬
eri sentimus ⁊ nouimus. Omĩa uero fato fieri nõ
dicimus. immo nulla fieri fato dicimus. qm̃ fati
nomen ubi solet a loquentibꝰ poni idest in constitu¬

Expanded text:
nostra voluntate, eisdem recursis gradibus eo pervenitur, nostra voluntate, eisdem recursis gradibus eo pervenitur, ut non sit praescientia futurorum. Nam per illa omnia sic recurritur: Si est voluntatis arbitrium, non omnia fato fiunt: si non omnia fato fiunt, non est omnium certus ordo causarum: si certus causarum ordo non est, nec rerum certus est ordo praescienti Deo, quae fieri non possunt, nisi praecedentibus et efficientibus causis; si rerum ordo praescienti Deo certus non est, non omnia sic ueniunt, ut ea uentura praesciuit; porro si non omnia sic ueniunt, ut ab illo uentura praescita sunt, non est, inquit, in Deo praescientia omnium futurorum. Nos aduersus istos sacrilegos ausus adque inpios et Deum dicimus omnia scire antequam fiant. et uoluntate nos facere, quidquid a nobis non nisi uolentibus fieri sentimus et nouimus. Omnia uero fieri fato non dicimus, immo nulla fieri fato dicimus; quoniam fati nomen ubi solet a loquentibus poni, id est in constitu
Abbreviated transcription (Latin):
futuroꝵ. atq in has angustias coartat anunum
religiosum. ut unum eligat eduobꝰ. aut eẽ aliqͥd
in nr̃a uoluntate. aut eẽ p̾scientiam futuroꝵ. qm̃
utrumq arbitrat᷑ c̃ȩ ñ posse. s si altm confirmabit᷑.
alt̾m tolli. si elegĩmus p̾scientiam futuroꝵ tolli
uoluntatis arbitrium. si eleg̾imus uoluntatis ar¬
bitrium tolli p̾scientiam futuroꝵ. Ipse utiq ut
uir doctus ⁊ magnus. ⁊ uite humanȩ plurimum
ac ꝑitissimȩ consulens. exchis d̾uobꝰ eleg̃ lib̾ũ uolun
tatis arbitrium. Qd̃ ut confirmaret᷑. negauit p̃sci¬
entiam futuroꝵ. Atq itaq dum uult face lib̾a
fac saclegos. Neligiosus aut̃ am̃s utrumq elig̾
utrumq conficetur. ⁊ fide pietatis utrũq confirmnat.
uom̃ inquit: Nam si ẽ p̃scientia futuroꝵ. sequent᷑
ila omĩa quȩ conera sunt. donec eõ gueniat᷑
ute nicħ st in nr̃a uoluntate. Porro si e aliquid in

Expanded text:
futurorum; adque in has angustias coartat animum futurorum; adque in has angustias coartat animum religiosum, ut unum eligat e duobus, aut esse aliquid in nostra uoluntate, aut esse praescientiam futurorum, quoniam utrumque arbitratur esse non posse, sed si alterum confirmabitur, alterum tolli; si elegerimus praescientiam futurorum, tolli uoluntatis arbitrium; si elegerimus uoluntatis arbitrium, tolli praescientiam futurorum. Ipse itaque, ut uir magnus et doctus et uitae humanae plurimum ac peritissime ctatis arbitrium: quod ut confirmaretur, negavit praescientiam futurorum: atque ita, dum vult facere liberos, fecit sacrilegos. Religiosus autem animus utrumque eligit, utrumque confitetur, et fide pietatis utrumque confirmat. Quomodo, inquit? Nam si est praescientia futurorum, sequentur illa omnia, quae connexa sunt, donec eo perveniatur, ut nihil sit in nostra voluntate. Porro si est aliquid in
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ ciceiꝰ tunuit in p̃seientia futuroꝵ. ut eam labefae¬
cate disputacione detestabili niteret᷑: Uidelicet qr
ũ sseita sunt omnia futura hoc ordine uenient. quo
entura ẽẽ p̃scita sunt. & si ħ ordine uenient. certꝰ
ordo ẽ terum p̃scienti dõ. & si certus ẽ ordo rerum.
certus ẽ ordo causarum. Non enim fieri aliquid pot̾.
quod non aliqua efficiens causa p̃cesserit. Si aut̃
certus ẽ ordo causarum. quo fit omne qd̾ fit. fato
inquit fiunt om̃ia quȩ fiunt. Qd̃ si ita ẽ. nichilẽ
in nrã potestate. nullumq ẽ arbitrium uoluntatiᷤ.
Qd̃ si concedimus inquit. om̃is humana uita subu̾¬
titur. ẜ rustra leges dantur. frustra obuigationes.
laudes. uituꝑationes. exortaciones adhibentur. naq
ulla iusticia bonis p̾mia ⁊ malis supplicia ostituta
sunt. hec gͦ ne consequãtur indigna ⁊ absurda.
⁊ ꝑnitiosa rebus humanis. ñ uult eẽ p̃scientiam

Expanded text:
quod Cicero timuit in praescientia futurorum, ut eam labefacquod Cicero timuit in praescientia futurorum, ut eam labefactare disputatione detestabili niteretur? Videlicet quia, si praescita sunt omnia futura, hoc ordine uenient, quo uentura esse praescita sunt; et si hoc ordine uenient, certus est ordo rerum praescienti Deo; et si certus est ordo rerum, certus est ordo causarum; non enim fieri aliquid potest, quod non aliqua efficiens causa praecesserit; si autem certus est ordo causarum, quo fit omne quod fit, fato, inquit, fiunt omnia quae fiunt. Quod si ita est, nihil est in nostra potestate nullumque est arbitrium uoluntatis; quod si concedimus, inquit, omnis humana uita subuertitur, frustra leges dantur, frustra obiurgationes laudes, uituperationes exhortationes adhibentur, neque ulla iustitia bonis praemia et. malis supplicia constituta sunt. Haec ergo ne consequantur indigna et absurda et perniciosa rebus humanis, non uult esse praescientiam