comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
soluitur. Quia duȩ sunt subiectiones. uo¬
luntaria siue spontanea. et coactiua siue
potestatiua. Deuoluntaria igitur subiec¬
tione dc̃ apłs adhebreos: nec dum e̾e̾ sub¬
iecta ei omnia ꝑfidem et uoluntatem qͥa
nec dum omnes gentes credunt ineum. De coac¬
tiua uͦ seu potestatiua subiectione dic̃ psalmista.
omnia subiecta ee̾ ei quia ꝑpotentiam uelint
noliit uidei atq pagani. et demones subiecti
sunt ei quia demones ꝑ inuocationẽ nominis
eius fugantur ab obsessis corporib et pagam illo
ꝑmittente aliorum regna et terras inuadunt.
pͥncipem supra omnẽ ȩccłiam quȩ est corpus ip¬
sius. sub̃ ꝙ quȩ constat exangelis et hominib
ficatur corpus: Ita a xp̃o reguntur omnes electi
& uiui ficantur. Et sicut corpus constat exossib
in se fortes in fide. et in bono oꝑe: peccatores quoq
qui sunt infirmi infide. & inuirtutib. quos tñ
eos ad fidem uocat. Plenitudo eiꝰ qui omnia in
omnib adimpletur. subauditiones huius ino¬

Expanded text:
solvitur, quia duae sunt subjectiones, voluntaria sive spontanea, et coactiva sive potestativa. De voluntaria igitur subjectione dicit Apostolus ad Hebraeos necdum esse subjecta omnia ei, per fidem et voluntatem: quia necdum omnes gentes crediderunt in eum. De coactiva vero sive potestativa subjectione dicit Psalmista, omnia subjecta esse ei, quia per potentiam, velint nolint, Judaei atque pagani et daemones subjecti sunt ei: quia daemones per invocationem nominis ejus fugantur ab obsessis corporibus, et pagani illo permittente aliorum regna et terras invadunt. principem, super omnem Ecclesiam quae est corpus ipsius, subaudis quae constat ex angelis et hominibus ficatur corpus, ita et a Christo reguntur omnes electi et vivificantur: et sicut corpus constat ex ossibuin se fortes in fide et in bono opere, peccatores quoque qui sunt infirmi in fide et in virtutibus: quos tamen eos ad fidem vocat. Et plenitudo ejus, qui omnia in omnibus adimpletur. Subauditiones hujusmo
Abbreviated transcription (Latin):
diacones. ceterosq ordines: qui ⁊ ministeria
eccłastica sunt appellant᷑: Cum uͦ dicimus
dispensatores mrsterioꝵ: incelligimꝰ ulos ele¬
ctos ad dispensanda suis auditorib mrsteria
⁊ sacram̃ta ueteris nouiq testaiñti: ꝗͣuis
& ordines eccłiȩ sicut ⁊ alii apłi. ita ⁊ ipsi or¬
dinauerint: Dispensatores gͥ fuer̃: qr sicut¬
pater aliquis familias eligit dispensatorem
in domosua. qͥ conseruis suis scđm suã uolu¬
catem singulis illoꝵ bona sua distribuat.
quib dã ampliꝰ. quib dã minus: ⁊ quib dã
hora tercia quib dã nona: sic xp̃s elegit pau¬
lum ⁊ reliquos qͥ mysteria eugł̃i sui scđm
qualitatẽ auditoꝵ distribuerent: ꝑ fec tis
uidelicet ⁊ qͥ capacioris sensus incellec tusq
erant. alta ⁊ ꝓfunda misteria. de diuinitate
omp̃is dei cominitterent: simpliciorib uͦ
simpliciora que caꝑe possent: Q uod utrũq
idem egregius p̃dicator agebat sicut ipse

Expanded text:
diaconos, caeterosque ordines, qui et ministeria diaconos, caeterosque ordines, qui et ministeria ecclesiastica appellantur. Cum vero dicimus, dispensatores mysteriorum, intelligimus illius electos ad dispensanda suis auditoribus mysteria et sacramenta Veteris Novique Testamenti, quamvis et ordines Ecclesiae, sicut alii apdinaverint. Dispensatores ergo fuerunt, quia sicut aliquis paterfamilias elegit dispensatorem in domo sua, qui conservis suis secundum suam voluntatem singulis illorum bona sua distribuat, quibusdam amplius, quibusdam minus, et quibusdam hora tertia, quibusdam nona : sic Christus elegit Paulum, et reliquos qui mysteria Evangelii sui secundum qualitatem auditorum distribuerent, perfectis videlicet et qui capacioris sensus intellectusque erant, alta ac profunda mysteria de Divinitate omnipotentis Dei committerent, simplicioribus vero simpliciora quae capere possent, quod utrumque idem egregius praedicator agebat, sicut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uocati cum petro aliisq apłis: qr ñ alia p̃dicamꝰ
ego ⁊ barnabas quã quȩ illi p̃dicant: Et qͥ illos
in t̾ra positus adhuc mortalis uocauit ⁊ docuit:¬
grãm aplatus accersiuit: ⁊ eadem michire
reuelauit tde cęlo. quȩ illos docuit in terra: Nec
rogo ut me ⁊ barnaban similes xp̃o ex isti¬
mecis: sed ut ministros xp̃i. qui uob eugłm¬
illius seruando. unitat᷑ illũ: sicut ipse dixit:
Qui michi ministrat: inesequat᷑: Ille etiam
amore pauꝑib erogat: Quod idem apłs ad un-¬
plebat: non solum de aliis pauꝑes sustentaudo:
sed etiã de hoc qd̃ ladore manuũ ad quirebat:
Sequitur Et dispensatores misteriorum
dei: Quidam codices habent ministeriorum
dei. s melius : dicere mrsteriorũ: qdsi dixe¬
rimus ministeriorũ erit sensus. quasi tantũ¬
modo ad disponendos ⁊ ordinandos gradus
eccłasticos sint uocati: ep̃os uidelicet: prbos.

Expanded text:
vocati cum Petro aliisque apostolis, quia non alia praedicamus, vocati cum Petro aliisque apostolis, quia non alia praedicamus, ego et Barnabas, quam quae illi praedicant, et qui illos in terra positus adhuc mortalis vocavit, atgratiam apostolatus accersivit, et eadem mihi revelavit de coelo, quae illos docuit in terra. Nec rogo ut me et Barnabam similes Christo existimetis, sed ut ministros Christi, qui vobillius servando imitatur illum, sicut ipse dixit: Qui mihi ministrat, me sequatur . Ille etiam amore ejus pauperibus erogat, quod idem Apostolus adimplebat; non de alienis pauperes sustentando, sed de hoc quod labore manuum asequitur: Et dispensatores mysteriorum Dei: et, ut quidam codices habent, ministeriorum Dei, melius est dicere mysteriorum Dei, quia si dixerimus ministeriorum, erit sensus quasi tantummodo ad di ponendos et ordinandos gradus ecclesiasticos sint vocati, episcopos videlicet, presbyteros,
Abbreviated transcription (Latin):
tros xp̃i: et dispensatores mi steriorũ dei:
Choruitii post quam ꝑ p̃dicationẽ apli uenerunc
ad fidem: quidã illorum secducti a pseudo apłis.
minus sentiebant de illo quã dignũ erat: qͣsi
ñ tante dignitatis ⁊ gratiȩ eẽt. eo qd adño ꝑ p̃sen-
apłi qui diim sunt secuti: et erus p̃dicationẽ
audierunt: Dicebant ettt illũ seductorẽ. ⁊ falsȩ
doc trinȩ p̃dicatorẽ: honorantes amplius pleudo¬
aplos seductores suos qͥ eis blande loquebantur: magis.¬
quam illũ qui ueritatẽ p̃dicans. eorũ uicia re-¬
darguebat: Quod ut apło manifestũ est: inter
cetera scripsit ista quȩ hic dicunt̾: ostendens hoc
debere ab eis intelligi. de se ⁊ senciri: qd̵ deus
sensit. qui illũ ad apłatus dignicatẽ elegerat:
id: me ce barnaban. ⁊ sostenen existimet homo.
chorintius uł aliꝰ quilibet: ut ministros xp̃i:
Acsi diceret aliis uerbis: Nolite nos ochorintii
despicere ac sꝑnere: eo qd̃ nos a dĩo non sunus

Expanded text:
tros Christi et dispensatores mysteriorum Dei. Corinthii, postquam per praedicationem Apostoli venerunt ad fidem, quidam illorum, seducti a pseudoapostolis, non sentiebant de illo quantum dignum erat, quasi non tantae dignitatis et gratiae esset, eo quod a Domino  et ejus praedicationem audierunt. Dicebant etiam illum seductorem et falsae doctrinae praedicatorem, honorantes amplius pseudoapostolos seductores suos, qui eis blande loquebantur quam illum qui, veritatem praedicans, eorum vitia redarguebat. Quod ut Apostolo manifestatum est, inter caetera ista scripsit, quae hic dicuntur, ostendens hoc debere intelligi de se et sentiri, quod Deus illum ad apostolatus dignitatem elegerat,  Barnabam, et Sosthenen existimet homo, Corinthius, vel alius quilibet, ut ministros Christi; ac si diceret aliis verbis: Nolite, o Corinthii, nos despicere ac spernere, eo quod nos a Domino non sumus
Abbreviated transcription (Latin):
decdi ñ escã: Istoꝵ misteriorũ diuinoꝵ dispen¬
sator erat ipse: Ideoq se hoc uolebat haberi
a suis auditorib qd̾ erat: a. minister xp̃i. ⁊ dis¬
pensator sacram̃toꝵ eius. Hic iam quęrit᷑¬
int̾ dispensatores: ut fidelis quis inueniatur:
Licet quidã hunc uersiculũ interrogatiue
uelint legere: cam̃ scđm beatũ augustinum
potus ÷ adfirmatiue legendꝰ: sicut sequens ma¬
nifestabit sensus: Hic .i. in p̃senti scło quȩrit᷑.
et considatur a dõ. ut fidelis dispensator quis
inueniat᷑ inc dispensatores alios: sicut ego sum
& barnabas: P seudo gͥ apłi qui uds decipiunt.
ñ sunt fideles dispensatores. qͣm a fide ⁊ doctri¬
na xp̃i discordant: Nam in hoc ñ erant fideles
dispensacores: qr ad ulterabant uerbũ dei &. de¬
fraulabant: Paulus aut̃ fidelis dispensacor
erat: qui sicut in deo corã deo loquebat̾ in xp̃o:¬
Ille et enĩ fidelis dispensator ÷ euangłii: qui
ñ alia p̾dicat quam quȩ in eugłio habentut: sine

Expanded text:
n escam. Istorum mysteriorum divinorum dispensator erat iste, ideoque se hoc volebat haberi a suis auditoribus quod erat, id est minister Christi et dispensator sacramentorum ejus, in quinter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Licet quidam hunc versiculum interrogative velint legere, tamen secundum beatum Augustinum potius est affirmative legendus: sicut sequens manifestabit sensus: Hic, id est in praesenti saeculo, quaeritur et consideratur a Deo, ut fidelis dispensator quis inveniatur inter dispensatores alios, sicut ego sum et Barnabas. Pseudo igitur apostoli qui vos decipiunt non sunt fideles dispensatores: quoniam a fide et doctrina Christi discordant. Nam in hoc erant infideles dispensatores, quia adulterabant verbum Dei et fraudabant. Paulus autem fidelis dispensator erat, quia sicut ex Deo coram Deo loquebatur. Ille etenim fidelis dispensator Evangelii est qui non alia praedicat quam quae in Evangelio ha
Abbreviated transcription (Latin):
datis eum ꝑ uerbum dei factum ee Siue
uita sub presens in qua oportet bonu ope¬
rari. ur̃a est si ita uiuitis ut deo placeatis:
ꝓ dei nomine illam uelitis ponere Sue
tẽporaliter: ut uiuatis ȩt̾nalicer Siue
presentia. sub bona. ⁊ cõmoda sunt ur̃a: ut
pauꝑib ea distribuatis: aquib in gła recipi
miereanuii
et de cetero uiuatis ⁊ uestiamini Siue futura¬
sub gaudia sunc uia: ut bene conuersantes i
hoc scło. ad ea possidenda quandoq ꝑuenuatis

Expanded text:
datis illum per verbum Dei esse factum; sive datis illum per verbum Dei esse factum; sive vita, subaudis praesens, in qua oportet bonum operari, vestra est, si ita vivitis ut Deo placcatis. pro Dei nomine illam velitis ponere; sivetemporaliter, et vivatis aeternaliter; sive praesentia, subaudis bona et commoda vestra sunt, ut pauperibus ea distribuatis, a quibus recipi mereamini, et de caetero vivatis et vestiamini; sive futura gaudia vestra sunt, ut bene conversantes in hoc saeculo, ad ea possidenda quandoque perveniati
Abbreviated transcription (Latin):
sic sapiens apud deum infuturum: Noc du¬
pliciter pot̾ uitelligi: ⁊ distingui hoc mnodo
Siquis uult ueram sapientiam habere. hic di¬
stinguie: in hoc scło stultus fiat: id: hoc credat
de xp̃o tid̃ sapientib huiꝰ scłi stultũ uidetur
Aliter: Siquis uidet᷑ sapiens e̾e̾ in hoc sclo. et
sub iferendũ stultus fiat. ut sit sapiens apud
dm̃ qͥ potuit agere. qd̾ humana sapientia dene¬
deus absq coniuge filium genuisse: S criptũ
est in iob in uerbis eliphar: Comp̃h endaim
.a. mendaces ostendã sapientes. philosophos ui¬
delicet: in astutia eoꝵ: cũ filium meum ex
gloriet᷑ in hominibus: ut illius nomine se uelit
appellari a quo baptitatus ẽ: sicut donastistę
Quȩ omĩa: Siue paulus: sub minister
ur̃ est: siue cephas: minister ũt est: non
dñs E orsitan ueniens romam petrus ꝑ cho¬
rintios transitũ fecit: Siue mundus.
ni bene eis quȩ in mundo habent᷑: ⁊ ut cre¬

Expanded text:
 sapiens apud Deum in futurum. Hoc du sapiens apud Deum in futurum. Hoc dupliciter potest intelligi et distingui hoc modo: si quis vult veram sapientiam habere, hic, distingue in hoc saeculo, stultus fiat, id est hoc credat de Christo, quod sapientibus hujus saeculi stultum videtur. Aliter: si quis videtur sapiens esse in hoc saeculo, et subinferendum stultus fiat, ut sit sapiens apud Deum, qui potuit agere quod humana sapientia deneDeus absque conjuge Filium genuisse. Scriptum est enim in Job , in verbis Eliphaz: Comprehendam, id est mendaces ostendam, sapientes, philosophos videlicet, in astutia eorum, cum Filium meum ex  Corinthii, glorietur in hominibus, ut illius nomine se velit appellari a quo baptizatus est, sicut Donatistae quae omnia? sive Paulus, subaudis minister vester est, sive Cephas, minister vester est, non Dominus. Forsitan veniens Romam Petrus, per Corinthios transitum fecit, sive mundus, ni bene his quae in mundo habentur, et ut cre
Abbreviated transcription (Latin):
eruciarl iꝰ futurũ plenius pͥassuri N esci¬
tis qm templum estis. i. habitatio sp̃s sc̃i.
et quod spiritus habitat in uobis: A tempo¬
re baptismatis incipit habitare in nob sp̃sses̃¬
Et templũ illiꝰ sunt om̃s angłi: et homines
iusti Siquis aut̃ cemplum dei uiolauerit:
.i. siquis se ipsũ corrumꝑ it peccando: uł alios
praua doctrina sicut pseudo apłi: uł quem¬
libet prauo suo exemplo: disꝑdet eum deus
de numero fidelium suorum. uͭt ͣ c ȩtu electo¬
rum suorum sicut latro uel homicida: si¬
ue quilibet reus ab omnib aliis sententia
uidicis diuiditur: & manib tortorum
in carcerem mittitur. Gemplumꝰ dei id ÷
illud uiolare: Fideles alloquit᷑: iN
quibus deus ꝑ fidem ⁊ dilectionem habitat:
Hemo uos seducat: i. nemo falsorũ hominũ
blandiendo decipiat uos: Siquis stutdet inter
uos sapiens esse in hoc selo: id÷ apud secular es
homines: stultus fiat: id÷ stultã depucans
temporalem sapientiã deponat illam: ut sit¬

Expanded text:
uae in futurum plenius passuri sunt. Nescitis quia templum Dei estis? id est habitatio Spiritus sancti, et quod Spiritus Dei habitat in vobis? A tempore baptismatis incipit habitare in nobis Set templum illius sunt omnes angeli et omnes justi. Si quis autem templum Dei violaverit, id est, si quis seipsum corripuerit peccando, vel alios prava doctrina, sicut pseudoapostoli, vel quemlibet pravo suo exemplo, disperdet illum Deus de numero fidelium suorum et coetu electorum, sicut latro vel homicida, sive quilibet reus a bonis sententia judicis dividitur, et malus tortorum in carcerem mittitur. Templum enim Dei, illud violare. Fideles alloquitur, in quibus Deus per fidem et dilectionem habitat. Nemo vos seducat, id est, nemo falsorum hominum blandiendo decipiat vos. Si quis videtur inter vos sapiens esse in hoc saeculo, id est apud saeculares homines, stultus fiat, stultam deputans temporalem sapientiam, deponat illam, ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
cus ue nescimꝰ: odio habeainꝰ unpudiciciam.
⁊ pudiciciã diligamꝰ: tam̃ p̃sũptiue sentenciã
ñ ꝓferamꝰ: neq alienoꝵ criminũ narratores
simus Et si illũ uł illũ iniustũ eẽ iustũue
nescimꝰ: amemꝰ iusticiã. in iusticiã detestan¬
do: non tam̃ iudiciũ ꝓferendo. quoad usq
ueniat dñs ad iudicium: qui ⁊ illumina¬
bit. id: manufestabit. denudabit. reuela¬
bitq abscondita. sub̃ oꝑa tenebrarum: quę
ad ꝑpetuas tenebras ducunt homines: Uel abs

Expanded text:
impudicitiam, et pudicitiam diligamus: tamen praesumptuose sententiam non proferamus, neque aliorum criminum narratores simus. Et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus justitiam injustitiam detestando, non tamen judicium proferendo quoadusque veniat Dominus ad judicium: qui et illuminabit, id est manifestabit, denudabit, revelabit abscondita, subaudis opera, tenebrarum quae ad tenebras perpetuas ducunt hominem, vel abs
Abbreviated transcription (Latin):
iudicare: quoadusq ueniat domuus ad u¬
dicium: De aꝑtis rebus q̃ cognosci possunt qͦ
animo fiant: ꝑmittit̾ nob uidicare Uerbigr̃a.
sicut: homicidiũ. adulteriũ publicũ: formea
tio. ⁊ cetera talia: Cuiꝰ actor crimunis. ñ aliter
ꝑmittit᷑ nob̃ dãpnari scdm auctoritatẽ canonum¬
⁊ sc̃oꝵ patrũ: nisi aut confessus. aut etiã conui¬
ctus sic testibus: De his uͦ de que dubiũ et incer¬
cum ÷ quo animo fiant. sicut ⁊ abstinentia ⁊ ieu¬
mũ: qͣndo pleriq hominũ dicunt se ñ posse
abstinere a uino ⁊ caruibꝰ. ⁊ qd ñ possunt ie¬
ieuinare. ñ ÷ nr̃m iudicare: qr possunt ⁊ bono
animo ⁊ inalo fieri: sicut ⁊ de cogitationib et
de his quȩ in occulto fiunt: quȩ licet dicant᷑:
ñ cam̃ ꝑ approbationẽ patent Sed debemꝰ d̃o
iudiciũ reseruare: qr siquis uultde his iudicare quȩ
incerta habent᷑ iudicare: omp̃i deo quancũ

Expanded text:
judicare, quoadusque veniat Dominus ad jujudicare, quoadusque veniat Dominus ad judicium. De apertis rebus quae cognosci possunt quo animo fiant, permittitur nobis judicare, verbi gratia: sicut est homicidiia. Cujus auctorem criminis non aliter permittitur nobis damnare, secundum auctoritatem sanctorum Patrum, nisi aut confessus, aut convictus fuerit testibus. De his vero de quibus dubium et incertum est quo animo fiant: sicut est de abstinentia et jejunio, quando plerique hominum dicunt se non posse abstinere a vino et carnibus, et quod non possint jejunare, non est nostrum judicare: quia possunt et bono animo et malo fieri: sicut et de cogitationibus et de his quae in occulto fiunt, quae, licet dicantur, non tamen per approbationem patent, sed debemus Domini judicio reservare, quia si quis de his judicat quae incerta habentur, omnipotenti Deo, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
scio utrũ placeant ei quȩ ago: aut qualiter
ea accipiat qͥ melius cognoscit qͥd sit in me.
quam ego: qm et si in maximis oꝑibus
peccatorum non deliqui: saltem in cogita¬
agnosco ꝗ̃ uos qui me uidicatis ⁊ decrahiti
& mele deus ꝙ̃ ego Unde sequit᷑: Qui aut̃
uidicat me dominus est: Id÷ ñ ideo bona est
conscientia mea qr laudat me aliquis: nec
me uidicare ⁊ detrahere. quasi seductorem
⁊ rusticanũ: aliud quidẽ ostentantẽ iͣteriꝰ.
discernit. ⁊ probat causam meã: &e considat
actus meos: qui nouit ñ solũ de oꝑib sed
etiã de cogitationib iudicare Quantũ enĩ
dẽ se ipso utiq: sed d̃s plus de homine: quã
homo dese: Tanta ꝓfunditas ÷ in homine:
ut lateat plerũq ipsũ hominẽ qͥd in eo ẽ:
Quanta ꝓfunditas infirmitatis latebat
ciabat: qd̃ ipse in se ignorabat: Itaq sub
qi nescitis quid sit in homine: & dñs: qui
discernit et uidicat me: nolite ante tempuis

Expanded text:
scio utrum placeant ei quae ago, aut qualiter scio utrum placeant ei quae ago, aut qualiter ea accipiat, qui melius cognoscit quid sit in me quam ego, quoniam et si in maximis operibus peccatorum non deliqui, saltem in cogitaqui me dijudicatis et detrahitis, et melius Deus quam ego. Unde et sequitur: Qui autem judicat me, Dominus est. Non ideo bona est conscientia mea, quia laudat me aliquis; neque me judicare et detrahere quasi seductorem et rusticum, aliudque ostentantem exterius, discernit et probat causam meam et considerat actus meos, qui novit non solum de operibus, sed etiam de cogitationibus judicare. Quantum enim de seipso: sed Deus plus de homine, quam de se homo. Tanta profunditas est in homine, ut lateat plerumque ipsum hominem in quo est, quanta profunditas infirmitatis latebat tiabat quod ipse in se ignorabat. Itaque, subaudis qui nescitis quid sit in homine, et Dominus est qui discernit et judicat me, nolite ante tempus
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃hendo in aliquo contra leges diuinas aut
sum: ior nulliꝰ cruninis malũ in me reco¬
omnib peccatis origͥnalibus ⁊ actualibus Et
est sensus Si ego me in rep̃hensibilẽ inuenio.
qui melius me ipsũ noui ꝗ̃ uos: quomodo
pocestis diuidicare conscientiã meã: quomi
ualetis examinare quo animo ⁊ intentione
facio quicqͥd facio: maxime cum nemo sciat
quȩ sunt in homine. nisi sp̃s hominis qui
in ipso est: ł elix conscientia: quȩ ita secure
de se audet loqui: Et ne uideret᷑ apls p̃sũ¬
ptiue. ac suꝑbe calia fateri: sub uinxit:
Ses non in hoc iustificatus sum: sub apud
me uł aplid dñm Ac si diceret aliss uerbis:
Licet ego in me nichil mali. nichilq rephen¬
sionis dignũ inueniã: &e quidã me detra¬
hant inuiste: quidã excollant suis fauioribꝰ:
tam ñ ideo iustificat᷑ sũ apud ine: neq usti¬
ficatũ me credo eẽ ꝑhoc apud dm̃: qui ne-¬

Expanded text:
reprehendo in aliquo contra leges divinas aut reprehendo in aliquo contra leges divinas aut sum, id est, nullius criminis malum in me recoomnibus peccatis originalibus et actualibus. Et est sensus: si ego meipsum irreprehensibilem invenio qui melius meipsum novi quam vos, quomodo potestis dijudicare conscientiam meam, quomodo potestis examinare quo animo et intentione facio quidquid facio, maxime cum nemo sciat hominum quae sunt in homine, nisi spiritus hominis qui in ipso est? Felix conscientia quae ita secure de se audet loqui. Et ne videretur Apostolus praesumptive ac superbe talia fateri, subjunxit: sed non in hoc justificatus sum, subaudis apud me vel apud Deum, ac si diceret aliis verbis: Licet ego in me nihil mali nihilque reprehensione dignum inveniam, ut quidam mihi detrahant injuste, quidam extollant suis favoribus: tamen non ideo justificatus sum apud me, neque justificatum esse credo per hoc apud Deum, quia ne
Abbreviated transcription (Latin):
potuit ꝓsequendo xp̃ianos ꝑdere: saltem sedu¬
cendo sua p̾dicatione falsa decipiat: fingens
cat exterius: atꝙ alicer agit inceriꝰ in occulto:
Sed apls ñ curatis de eorũ detractionib et
irrisionibus: sciens ꝓ certo qđ nichil nocent
homini aliena uerba quẽ ꝓpria ñ maculat
conscientia: subintulit inquienis Michi inqͥt¬
siuidicer .i. detrahar ⁊ irridear a uobis uel
damner. qͥ legibus diuinis debueratis uti: auit
ab humano die: id÷ ab illis qui humanis legib
utunt᷑. ⁊ humanis laudib ⁊ fauorib delectant᷑.
loquentes ⁊ p̃dicantes philosophicȩ ut ab homi¬
nib laudent᷑: qui neq contͣ leges diuinas neq
cont̾ humanas aliquid perpetro humanas
leges uł laudes humano diei cõparat: qr illi
habent᷑ ⁊ uident᷑ clari ⁊ iocundi qui in illis
edocti sunt. ⁊ qui ab hominib excolluntur:
Sed neq me ipsũ iudico: id: neq ego me ipsũ

Expanded text:
potuit persequendo Christianos perdere, saltem sedupotuit persequendo Christianos perdere, saltem seducendo sua praedicatione falsa decipiat, fingens cat exterius, atque aliter agit interius in occulto. Sed Apostolus, non curans de eorum detractionibus et irrisionibus, sciens pro certo quia nihil nocent homini aliena verba quem propria non maculat conscientia, subintulit, inquiens: Mihi, inqid est si detrahar et irridear a vobis, vel damner quia legibus divinis debueratis uti, aut ab humano die, id est ab illis qui humanis legibus utuntur, et humanis laudibus et favoribus delectantur, loquentes et praedicantes philosophice, ut ab omnibus laudentur: quia neque contra leges divinas, neque contra humanas aliquid perpetro. Humanas leges vel laudes diei comparat, quia illi habentur et videntur clari et jucundi qui in illis edocti sunt, et qui ab hominibus extolluntur. Sed neque me ipsum judico, id est, neque meipsum
Abbreviated transcription (Latin):
nequaq̃. dñs diceret: Quȩ dicunt bona facite.¬
& quȩ autẽ faciunt mala facere nolite: Rursus
si ꝑ bonos ñ dispensaret᷑: nequaꝗ̃ apłs alibi di¬
ceret Iinitatores mei estote: sicut & ego xp̃i:
Multi. ergo dispensatores st̃: ꝑ quoꝵ ministeriũ
ꝑuenit᷑ ad ȩternã salutẽ: ESed quęrit᷑ a deo inter
dispensatores in p̃senti ut fidelis quis inueniat᷑.
uidelicet ut qd p̃dicat ore. oꝑe exornet: Michi
autem ꝓ muuimo est ut a uobis iudicer: ad
bant siue deridebant paulũ apłm: eo qd̃ non
disereparent a p̃dicatione petri aliorũq apłoꝵ.
simpliciter & rustice predicans: dicentes:
Si petrus. anditas. iacobus & ioħs. qͥ piscatores
fuer̃ rustice p̾dicant ⁊ ñ scolastice: ñ ÷ adeo
mirũ: Quare aut̃ paulus unicator eorũ sit.
rustice ⁊ ñ philosophice siue dialetice disputans.
qui doctor legis extitit: hoc mirũ est: Non⁊ gͥ
aliud: nisi qd inagus ⁊ seductor ẽ: ut qui non

Expanded text:
nequaquam Dominus diceret: Quae dicunt bona, facite: et quae faciunt mala, facere nolite . Rursus, si per bonos non dispensaretur nequaquam Apostolus alibi diceret: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Multi ergo dispensatores sunt per quorum ministerium pervenitur ad aeternam salutem; sed quaeritur a Deo inter dispensatores in praesenti, ut fidelis quis inveniatur, videlicet, ut quod praedicat ore, operibus exornet. Mihi autem pro minimo est ut a vobis judicer, aut bant seu deridebant Paulum, eo quod non discreparet a praedicatione Petri aliorumque apostolorum, simpliciter et rustice praedicans, dicentes: Si Petrus, Andreas, Jacobus et Joannes, qui piscatores fuerunt, rustice praedicabant, et non scholastice, non est adeo mirum; quare autem Paulus, imitator illorum, rustice, et non philosophice, sive dialectice disputet, qui doctor legis exstitit, hoc mirum est. Non est ergo aliud, nisi quia magus et seductor est, ut qui ante non
Abbreviated transcription (Latin):
dt̃u occidint: Altaria tua suffodert̃:
Decẽ trib apũd quos talia fiebant quȩ
uitulos aureos in dan ⁊ in bechel a ie¬
roboam adorandos acceꝑunt: altaria
ierosolimi dempli ñ suffoderant: Et

Expanded text:
 occiderunt: altaria tua suffoderunt decem tribus, apud quos talia fiebant, qui vitulos aureos in Dan et in Bethel a Jeroboam ad adorandos acceperant, altaria Hierosolymitani templi non suffoderant, et
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ regnũ cęlorũ: Sed illi semꝑ studuer̃
contͣdicere: dicentes: Nescimꝰ hunc. ũn
sit: Solet &̃e nutrix extendere manus:
ut delectatꝰ qͥ nutrit᷑ ueniendo ad eam
discat ambulare: Et popłs israeliticus
oꝑationis non habebat: Ad quem dominꝰ
quodã modo manꝰ expandit: ut ad se
ueniret: dum dix̃: Uenite ad me om̃s
qͥ laboratis. & onerati estis: et ego reficiã
uos Sed ille neglectis eiꝰ donorũ benefi¬
cus. gressus intergũ .i. in infidelitatem
retrorsit: Dico eͥgo Nunquid repulit
ds popłm suũ sub ex toco  absit: Nanri
ego israclita sũ ex semine abrahã: de tribu
beniamin: qͥ non sũ repulsus. s cũ aliis
ꝑ fidẽ xp̃i saluat᷑: Si enĩ ex toto repuliss
popłm suũ isrł: me ñ saluaret: qͥ de eoꝵ
ꝓsapia originẽ duco Non repulit ds̃ ple¬
hem suã: quã presciuit: Prescientia p̃de¬
stinationẽ p̃cedit: ⁊ ñ om̃ia quȩ p̾sciunt᷑

Expanded text:
enim regnum coelorum , sed illi semper studuerunt enim regnum coelorum , sed illi semper studuerunt contradicere, dicentes: Nescimus hunc unde sit . Solet etiam nutrix extendere manus, ut delectatus is qui nutritur veniendo ad eam discat ambulare: et populus Israeliticus erationis jam non habebat, ad quam Dominus quodammodo manus expandit ut ad se veniret dum dixit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . Sed ille, neglectis ejus donorum beneficiis, gressus retro in infidelitatem retrorsit. CAPUT XI. Dico ergo: Nunquid repulit Deus populum suum: subaudis ex toto, Absit. Nam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, de tribu Benjamin, qui non sum repulsus, sed cum aliis per fidem Christi salvatus. Si enim ex toto repulisset populum suum Israel, me non salvaret, qui de eorum prosapia originem duco. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. Praescientia praedestinationem praecedit, et non omnia quae praesciun
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpus dñicȩ p̃dicationis: usq ad passionẽ
illiꝰ. Qui uidelicet manꝰ suas ad eundẽ
popłm extendit: qr munera benefici-¬
orum suorũ largissima bonitate exhi-¬
buit: Expansio enĩ manuũ: donationẽ
munerũ designat: Et ille dr̃ manꝰ exten¬
dere: qui poscentib largissime tribuit:
Nam mortuos illorũ suscitauit: diuer¬
sas infirmitates morborũ curauit:
esurientes & famelicos panib suis pauit:
multaq innumerabilia bona eis im¬
pendit: Quib semꝑ illi contͣdixerurł.
dicentes de illo: In beelzebub pͥncipe
demoniorũ: eicit demonia Et: ñ est hic
homo a deo: qui sabbatũ ñ custodit: Siue
etiã manꝰ expandit: dũ eas in cruce
affigi ꝑmisit: Est quoq consuetudo
patrũ: ut expandat brachia quib ka-¬
rissimos filios amplexent᷑: & ingremi ũ
suũ collocent: Sic dñs iudeos amplexari
uoluit: & insinũ suȩ karitatis trabere:
dicens eis: Penitentiã agite : apppinquauit

Expanded text:
nicae praedicationis usque ad passionem illius. Qui videlicet manus suas ad eumdem populum extendit, quia munera beneficiorum suorum largissima bonitate exhibuit. Expansio enim manuum, donationem munerum designat. Et ille dicitur manus expandere, qui poscentibus beneficia largissime tribuit. Nam mortuos illorum suscitavit: diversas infirmitates morborum curavit, esurientes et famelicos panibus suis pavit, multaque innumerabilia bona eis impendit, quibus semper illi contradixerunt dicentes de illo: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia , et: Non est hic homo a Deo, quia sabbatum non custodit . Sive etiam manus expandit, dum eas in cruce affigi permisit. Est quoque consuetudo patrum ut expandant brachia quibus carissimos filios amplexentur, et in gremium suum collocent: sic Dominus Judaeos amplexari voluit, et in sinu suae charitatis trahere, dicens: Poenitentiam agite, appropinquabit
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a quęramꝰ s alioꝵ. Qui cum in forma
dei esset.i. in equalitate paternȩ deitatis.
consubstantiał & coequał illi in om̃ib Mori
rapinam arbitratus est esse se ȩqualem deo.
Rapina est qͣndo quilibet alienã rem per
uiolentiam sibi usurpat. quȩ illi ñ cõpetit:¬

Expanded text:
nostra quaeramus, sed aliorum. Qui cum in forma Dei esset, id est, in aequalitate paternae Divinitatis, consubstantialis et coaequalis in omnibus illi, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo. Rapina est quando quilibet homo alienam rem per violentiam sibi usurpat, quae illi non competit
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ dei patris qd̃ ubiq ꝑ inuisibilitatem
diuinitatis suȩ. q̃udo in parua forma hominis
dignatus est apparere uisibilis. quasi semet ipsũ
exinaniuit. &. humiliauit: atq ut ita dicam
quodãmodo contraxit. E st enĩ supͣ omĩa. extra
omĩa & infra om̃ia. Et quicqͥd est intra ipsũ ẽ.
Uerbigrã. sicut beatus augustinnus dicit daus simi¬
litudinẽ ex spongia et mari. cõparans spongiam
mundo positã in medio maris. ⁊ mare cõparans
diuinitati. Sicut inqͥt spongia posita in medio
mariũ & fluminũ undiq habet aquã supͣ. infra.
undiq ⁊ ꝑmedias latebras penetratur ab aqua.¬
Ita mundꝰ cõparatione diuinitatis quasi nichil ẽ.
& ita circundat ⁊ penitrat diuinitas omĩa sic̃
mare spongiam. Formami seruii accipiens.i.
in ueritate uerũ hominẽ suscipiens. In similitu¬
dine hominum factus. Hic similitudo ꝓ ipsa ueri¬
tate ponitur .i. uerus homo factus. qr uerbũ caro
factum est. idẽ: homo factus est. & habitu inuentus

Expanded text:
 per invisibilitatem Divinitatis suae, quando in parva forma hominis dignatus est apparere visibilis, quasi semetipsum exinanivit et humiliavit, atque ut ita dicam quodammodo contraxit. Est enim supra omnia, extra omnia, infra omnia, et quidquid est, intra ipsum est. Verbi gratia: sicut beatus Augustinus dicit, dans similitudinem ex spongia, et mari, comparans spongiam mundo positam in medio maris, et comparans mare Divinitati: Sicut, inquit, spongia posita in medio maris et fluminum, undique habet aquam, supra, intra, undique et per medias latebras penetratur, ita mundus comparatione Divinitatis quasi nihil est, et ita circumdat et penetrat Divinitas omnia, sicut mare spongiam. Formam servi accipiens, id est, in veritate hominem suscipiens. In similitudinem hominum factus. Hic similitudo pro ipsa veritate ponitur, id est, verus homo factus, quia Verbum caro factum est id est, Deus homo factus est. Et habitu inventus
Abbreviated transcription (Latin):
homines debemus nob meliores & suꝑiores
existimare. Et si uidemus aliquẽ aliquo uicio
mancipatum eẽ. E t tamen aliqua uirtute pollere
ꝓpter unam uirtutẽ quam habet debemus
illum nobis preferre. Et si non uidemus
in illo aliquam uirtutẽ. potest tamen aliqd̃

Expanded text:
enim debemus nobis meliores et superiores existimare: et si videamus aliquem aliquo vitio mancipatum esse, et tamen aliqua virtute pollere, propter unam virtutem quam habet, debemus nobis illum praeferre: et si non videamus in illo aliquam vir
Abbreviated transcription (Latin):
tis modis habitũ dicimꝰ. E st habitꝰ accidens nob̃
qͥ mutat illũ Cui accidit: ẜñ mutatur. Sicuis
est sapientia quȩ mutat hominẽ quẽ destulco
& stolido facit sapientẽ. seo ipsa non mutat᷑. E st
habitus scđo mͦ qͥ inutat hominẽ ⁊ intitat᷑ sicuti
est cibus qͥ de exilitate atq langore mucat nos
in robur & ualitudinẽ. & tam̃ ipse mutat᷑ cum
cõmestus a uob̃ est. Et habitus tercio mͦ qͥ nec mu¬
mutatuꝵ sicuti anullaiꝰ positus. Quaruas modus

Expanded text:
tis modis habitum dicimus. Est autem habitus accidens nobis, qui mutat illum cui accidit, sed non mutatur: sicut est sapientia quae mutat hominem quem de stulto vel stolido facit esse sapientem, sed ipsa non mutatur. Est habitus secundo modo qui mutat hominem et mutatur, sicut est cibus, qui de exilitate atque languore mutat nos in robur et valetudinem, et tamen ipse mutatur comestus a nobis. Est habitus tertio modo, qui nec mutat
Abbreviated transcription (Latin):
magus rapinã fecit q̃n cum eẽt filius diabo¬
li dixit. ego filius dei: ego paraclitus. ego omĩa
di. Sed semet ipsum exinaniuit .i. humili
in parua formula cõphenditur. uerbigr̃ã. Si
quilibet artifex totius mundi machinam .&
quȩ in mundo habent᷑. homines. bestias. uolu¬
cres. montes. arbores. ciuitates. flumina. pisces.
in paruissima formula ad condemnationẽ mag¬
nitudinis inundi uoluerit cõp̾hende in pictu¬
ra uł cera: illud est exinanitio. Ita de ciuritate

Expanded text:
sset. Simon ergo magus rapinam fecit, quando, cum esset filius diaboli, dixit : Ego sum filius Dei, ego sum paracletus, ego sum filius Dei. Sed semetipsum exinanivit, id in parva formula comprehenditur. Verbi gratia: Si quilibet artifex totius mundi machinam, et quae in mundo habentur, homines, bestias, volucres, montes, arbores, civitates, flumina, pisces, in parvissima formula ad comparationem magnitudinis mundi voluerit comprehendere in pictura vel cera, illud est exinanitio. Similite
Abbreviated transcription (Latin):
romam concurrebat: ubi erat imꝑator ⁊ u¬
dices causarũ: Potuit gͥ fieri ut phębes matro¬
na obhuiꝰ modi causam cunc deuenret romã:
Qua ꝓpt̾ p̾cepit apłs credentib ut ei in omni
negocio auxiliũ p̃berent: siue in testib. siue

Expanded text:
Romam concurrebat, ubi erat imperator, et juRomam concurrebat, ubi erat imperator, et judices causarum. Potuit ergo fieri ut Phoebe matrona ob hujusmodi causam tunc deveniret Romam; quapropter praecepit Paulus credentibus, ut ei in omni negotio auxilium ferrent, sive in vestibus, sive
Abbreviated transcription (Latin):
humanũ: et cuiꝰ dono  i⁊ concordia datur cun¬
ctis fidelibꝰ Et satis pulchrȩ in pace finiuit du¬
obus popłis in concordiam reuocatis: ostendens
q nisi in pacificis ds̃ pacis qͥ pacẽ prestat possit
soroiem nr̃am ñ carne. sed cõmunem in fide.
quȩ ÷ in ministerio eccłiȩ quȩ est cenchris.
ut eam suscipiatis in dño digne scĩs: hoc ⁊ sic̃
conuenit sc̃ĩs: siue ut quidam codices habent
digne satis: id est habunde ⁊ humane: Ut assista¬
tis ei. id est auxiliemini. ⁊ subsidiũ prebete
inquocunq negocio siue causa indiguerit ur̃i
auxilii: Cenchris portus ẽ chorinti. ubi erat eccłia
fideliũ cuiministrabat phębes nobilissima ma¬
trona uictum ⁊ uestũtũ: ut pote fidelissima
in fide xp̃i Ergo tunc tẽporis. qͣndo apłs istã
scribebat epłam: romani om̃ib gentibus in¬
ꝑabant: Et siquis nobiliũ p̃cipuam causam
habebat ex aliquo negocio. siue ex oppressione
aliorũ. siue ex p̃diorum uł mancipiorũ ratione:

Expanded text:
humanum, et cujus dono, pax et concordia datur cunctis fidelibus. Et satis pulchre in pace finivit, duobus populis in concordiam revocatis, ostendens quia non nisi in pacificis Deus pacis qui pacem praestat possitsororem nostram, non carne, sed communem in fide, quae est in ministerio Ecclesiae, quae est in Cenchris, ut eam suscipiatis in Domino digne sanctis, hoc est, sicut convenit sanctis, sive, ut quidam codices habent, digne satis, id est abunde et humane; et assistatis ei, id est auxiliamini, et subsidium praebete, in quocunque negotio, sive causa, indiguerit vestri, auxilii. Cenchrae portus est Corinthi, ubi erat Ecclesia fidelium, cui ministrabat Phoebe nobilissima matrona victum et vestimentum, utpote fidelissima in fide Christi. Ergo tunc temporis, quando Apostolus istam scribebat Epistolam, Romani omnibus gentibus imperabant, et si quis nobilium praecipuam habebat causam ex aliquo negotio, sive ex oppressione aliorum, sive ex praediorum vel mancipiorum ratione,
Abbreviated transcription (Latin):
lectio infide diligit. in tantũ ut etiã si ille qui dili
gitur infidel̃ sit: tam̃ sc̃s in fide eũ diligat scdłm il¬
lud. Omĩa ur̃a : infide fiant. Et alibi. Diligite inimi¬
cos ur̃os. Diligit sc̃s inimicos suos: et id̾o infide di¬
ligit. quia credit in eum. qͥ pollicitꝰ est se ꝓ expletione
mandati retributurũ ẽẽ mercedẽ. Gr̃a d̃i cũ om̃ibꝰ¬

Expanded text:
lectio in fide dlectio in fide dgitur infidelis sit: tamen sanctus in fide eum diligat, secundum illud: Omnia vestra in fide fiant . Et alibi: Diligite inimicos vestros . Diligit sanctus inimicos suos, et ideo in fide diligit: quia credit in eum qui pollicitus est se pro expletione mandati retributurum esse mercedem. Gratia Domi
Abbreviated transcription (Latin):
contenti simꝰ. Et qui participes sp̃aliũ nr̃oꝵ fac̃
ti siunt: debent nos participare carnalia. Et ne
forsitan uł ȩpłam pauli uł p̃ceptũ titi facere con¬
temuerent: infructuosos uocat quicũq euglistis non
⁊ministrauerint. Salutant te. qͥ mecũ sunt om̃s. Uł
solita consuetudine usus ẽ ut titũ ab omnibꝰ qͥ secum
erant dicẽt salutari: uł certe ꝓpriȩ in titum quod
talis ẽẽt: ut amorẽ eoꝵ qͥ cũ paulo erant omniũ me¬
reretur. Magna laus titi: ꝑ paulũ ab omnibꝰ saluta¬
SS rl.Saluta eos qͥ nos amant in fide. Si om̃s qui amat
amaret in fide et non eẽnt alii: qͥ absq fide dilig̾ent:
nunquã paulus ad amorẽ fidem apposusset: dicens.
Saluta eos qͥ nos amant infide. Amant quippe et
matres filios. ita ut ꝓeis et obpetere sint parate: s
non amant infide. Et uxores iuids. qͥbꝰ freq̃ntissime
cõmoriunt᷑: s amor ille non fidei est. Sola scoꝵ di¬

Expanded text:
contenti sumus contenti sumus ti sunt, debent nobis sua participare carnalia. Et ne forsitan vel Epistolam Pauli vel praeceptum Titi facile contemnerent, infructuosos vocat, quicunque evangelistis non ministraverint. « Salutant te qui mecum sunt omnes. » Vel solita consuetudine usus est, ut Titum ab omnibus, qui secum erant, diceret salutari, vel certe proprie in Titum, quod talis esset, ut amorem eorum, qui cum Paulo erant, omnium mereretur. Magna vero laus Titi per Paulum ab omnibus salutari. « Saluta eos, qui nos amant in fide. » Si omnis, qui amat, amaret in fide, et non essent alii, qui absque fide diligerent, nunquam Paulus ad amorem, fidem apposuisset, dicens: « Saluta eos, qui nos amant in fide. » Amant quippe et matres filios, ita ut mortem pro eis oppetere sint paratae, sed non amant in fide; et uxores maritos, quibus frequentissime commoriuntur; sed amor ille non fidei est. Sola sanctorum di
Abbreviated transcription (Latin):
exercebat habuerit: xp̃i eccłias extrundi. Precepit
itaq tito ut qm̃ decreta ad greciã nauigaturi erant.
non eos faciat sitharchiis indigere: s habere ea
que ad uaticũ necessaria sunt. Discant aut̃ ⁊ nr̃i
bonis opibꝰ preeẽ adusus necessarios: ut non sĩt
infructuosi. Supͣdixeram zenam legis doctorẽ
terat suboriri occulta responsio. ut ñ tam titus qͣ.
quicũq epłe lector hoc dicẽt: et unde tito. ut uia¬
ticũ non habentibꝰ largiret᷑: soluit hanc quaestionẽ.
et quasi nicħ sibi opponat᷑ elidit: dicendo. Discãt
autẽ ⁊ nr̃i bonis oꝑibꝰ p̃esse in necessariis usibꝰ:
apellari merebant᷑. Habes inqͥt discipulos potes¬
tate. doce eos ñ eẽ infructuosos: s eugłistis et apo¬
stolicis uiris qui bonis opibꝰ seruiunt ministrari
et ministrare: ñ in quibuscumq causis: s in
necessariis. Habentes qͥppe uictũ ⁊ uestim̃tũ his

Expanded text:
exercebat, habuerit, Christi Ecclesias exstruendi. Praecipit exercebat, habuerit, Christi Ecclesias exstruendi. Praecipit itaque Tito ut, quoniam de Creta ad Graeciam navigaturi erant, non eos faciat sitarciis indigere, sed habere ea quae ad viaticum necessaria sunt. « Discant autem et nostris bonis operibus praeesse ad usus necessarios, ut non sint infructuosi. » Supra dixerat: « Zenam legis doctorem,terat suboriri occulta responsio, ut non tam Titus quam quicunque Epistolae lector hoc diceret; et unde Tito, ut viaticum non habentibus largiretur? Solvit hanc quaestionem, et quasi nihil sibi opponatur, elidit, dicendo: « Discant autem et nostris bonis operibus praeesse in necessariis usibus, appellari merebantur. Habes, inquit, in discipulos potestatem, doce eos non esse infructuosos, sed evangelistis et apostolicis viris, qui bonis operibus serviunt, ministrare; et ministrare, non in quibuscunque causis, sed in necessariis; habentes quippe victum et vestimentum, his
Abbreviated transcription (Latin):
hic mansurũ ẽẽ contestans. Ex quo: pat nos quoq pauli
cũ eius arthemas. uł titicus successores aduenerint. Ni¬
chopolis ipsa ẽ quȩ obuictoriam augusti. quod ibi an-¬
⁊ toniũ cleopatramq suꝑarit: nom̃ accepit. Tenã legis
S peritum et apollo sollicite p̾mitte ut nichil ilł desit.
Iste ẽ apollo de quo et ad chorinthios scribit᷑. Unusqͥsq
ur̃m dicit ego sum pauli. ego apollo. ego cephe. fuit
autẽ uir alexandrinꝰ ex udeis ualde eloqñs et ꝑfectꝰ
in lege ep̃c chorinthioꝵ: quẽ ꝓpt̃ dissensiones quȩ in
chorinthio erant. ad iucinã insulã cretã cũ zena legis
doctore putandũ est transfetasse: et pauli epła dlis-¬
sensionibꝰ que chorinthi orte fuerant temꝑatis: rur¬
sum chorinthũ reuertisse. Tenam uͦ legis doctorẽ de
alio scripture loco qui fuerit ñ possumꝰ dic̾e: inisi hoc
tantum quod et ipse apłicus uir. id oꝑis quo apollo

Expanded text:
hiematurum esse contestans. Ex quo paternos Pauli hiematurum esse contestans. Ex quo paternos Pauli cum ejus Artemas, vel Tychicus successor advenerit. Nicopolis ipsa est, quae ob victoriam Augusti, quod ibi Antonium Csperitum et Apollo sollicite praemitte, ut nihil illis desit. Iste est Apollo, de quo et ad Corinthios scribitur: Unusquisque vestrum dicit: Ego sum Pauli, et ego Apollo, et ego Cephae . Fuit autem vir Ain lege, episcopus Corinthiorum; quem propter dissensiones, quae in Corinthio erant, ad vicinam insulam Cretam cum Zena legis doctore putandum est transfretasse, et Pauli Epistola, dissensionibus, quae Corinthi ortae fuerant, temperatis, rursum Corinthum revertisse. Zenam vero legis doctorem, de alio Scripturae loco, quis fuerit, non possumus dicere, nisi hoc tantum, quod et ipse apostolicus vir, id operis, quod Apollo
Abbreviated transcription (Latin):
boꝵ parans: eũ uult lucrifacere a quo docet᷑. ꝓptẽa
uͦ ã semet ipso dr̃ ẽẽ dampnatꝰ: quia fornicator.
ad ult̃. homicicta. et cet̾a talia: ꝑ sacerdotes de ec¬
cłia ppellunt᷑. Heretici autẽ in semet ipsis senten¬
tiam fecerunt. suo arbitrio de eccłia recedentes: quȩ
recessio. ꝓprie conscientiȩ uidet᷑ eẽ damnatio. Int̾
heresim et scisia. hoc quidã arbitͣntur: quod here¬
sis ꝑuersum dognahabe at: scisma ꝓpt̃ episcopa¬
lem disensionẽ ab eccłia separet᷑. Quod quidẽ inpͥn¬
cipio aliqua ex parte intelligi potest ceterũ nullũ
scisma. non sibi aliquã confingit heresim: ut rec¬
te ab eccłia recessisse uideat᷑. Cũ misero ad te arthe¬
mañ. uł titicũ festina ad me uenire nicopolĩ ibi enĩ
statui hẏemare. Quia gͦ post fundam̃tũ aliaꝵ
eccłiaꝵ. necessariꝰ erat titiis. qui edeficiũ suꝑstru¬

Expanded text:
borum parans, eum vult lucrifacere, a quo docetur. Propterea borum parans, eum vult lucrifacere, a quo docetur. Propterea vero a semetipso dicitur esse damnatus: quia fornicator, adulter, homicida, et caetera vitia, per sacerdotes de Ecclesia propelluntur. Haeretici autem in semetipsos sententiam ferunt, suo arbitrio de Ecclesia recedentes: quae recessio propriae conscientiae videtur esse damnatio. Inter haeresim et schisma hoc esse arbitrantur, quod haeresis perversum dogma habeat: schisma propter episcopalem dissensionem ab Ecclesia separetur: quod quidem in principio aliqua ex parte intelligi potest. Caeterum nullum schisma non sibi aliquam confingit haeresim, ut recte ab Ecclesia recessisse videatur. Cum misero ad te Arteman, aut Tychicum, festina venire ad me Nicopoigeret. Quia ergo post fundamentum aliarum Ecclesiarum necessarius erat Titus, qui aedificium superstru
Abbreviated transcription (Latin):
et putant legis habere noticiã: si nomina teneant
singuloꝵ. Que quia barbara sunt. et ȩthimologias eoꝵ
uł breuia ꝓducentes. uł ꝓducta breuiantes. solent
irridere nos imꝑitiȩ: maxime in aspirationibꝰ et
quibusdã cũ rasura linguȩ lict̾is ꝓferendis. Hereti¬
cum hominẽ post unã ⁊ sccłam correctionẽ de uita.
sciens qi subu̾sus ẽ. qͥ eiꝰmodi ẽ: et delinqͥt cũ sit ꝓpͥo
rum qͦq papa athanasins appbat. post unã ⁊ alterã
correptionẽ. quod scił non sufficiat tantũ semel eñ
corripi uł cõmoneri qui aliquo sit depͣuatꝰ errore:
uł triũ testiũ stet omne uerbũ. Quare autẽ post
pͥmã et scd̾am correctionẽ deuitandꝰ sit: reddit cau¬
sas dicens. Quod subu̾sus est eiꝰmodi et peccat: cũ
sita semet ipso dãpnatꝰ. Qui enĩ semel bisq correctꝰ
audito errore suo non uult corrigi: errare estimat
corrigentẽ: et econt̾rio se ad pugnas et iurgia uer-¬

Expanded text:
et putant legis habere notitiam, si nomina teneant et putant legis habere notitiam, si nomina teneant singulorum; quae quia barbara sunt, et etymologias eoruvel brevia producentes, vel producta breviantes, solent irridere nos imperitiae, maxime in aspirationibus, et quibusdam cum rasura linguae litteris proferendis. « Haereticum hominem post unam et secundam correptionem devita, sciens quia subversurum Papa quoque Athanasius approbabat: Post unam et alteram correptionem; quod scilicet non sufficiat tantum semel eum corripi, vel commoneri qui aliquo sit depravatus erroreaut trium testium stet omne verbum. Quare autem post primam et secundam correptionem devitandus sit, reddit causas dicens: quod subversus est ejusmodi, et peccat cum sit a semetipso damnatus. Qui enim semel bisque correptus, audito errore suo, non vult corrigi, errare existimat corrigentem: et econtrario se ad pugnas et jurgia ver
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis sermo ẽ. Et de his uolo te confirmare.¬
S ut curent bonis oꝑibꝰ peẽ: qui credunt dõ. Hec
sunt bona et utilia hominibꝰ. Hoc qͦd ait fidelis¬
ẽ sermo. adsuꝑiora iungendũ est: in qͥbꝰ ꝓmiserat
lit iustificati ipsiꝰ gr̃a heredes efficiam᷑ sccd̃m spẽ
uitȩ et̾ne. Dignꝰ enĩ fide suꝑ ħeditate di sermo.
⁊ suꝑ spẽ uite et̃ne: unde oportet de his non du¬
biũ. ñ trm̃tẽ.⁊ ipsum credẽ. et ut credant cet̾i:
confirmare. Hon solũ autẽ s et hoc cũ ceteris heᷤ
de his uolo te confirmare. Qui autẽ ista uera
ẽẽ crediderunt: necesse ẽ. ut curã habeant bo¬
noꝵ oꝑum. ꝑ que hereditas di. et spes uitȩ p̃para¬
tur et̃ne. Stultas autẽ questiones. ⁊ genealogi¬
as. et contentiones et pugnas legis. de uita: st̃
enim in utiles et uane. Quod aitẽ ait genealo¬
gias et contentiones et rixas. quȩ ueniũt ex
lege de uita: ꝓprie pulsat uideos. quun eo se iactañ.

Expanded text:
Fidelis sermo est; et de his volo te confirmare, ut curent bonis operibus praeesse qui credunt Deo. Haec sunt bona et utilia hominibus. » Hoc, quod ait, fidelis sermo, ad superiora jungendum est, in quibus praemiserat: « Ut justificati ipsius gratia, haeredes efficiamur secundum spem vitae aeternae. Dignus enim fide super haereditate Dei sermo, et super spe vitae aeternae. Unde oportet de his non dubium, non timentem et ipsum credere, et ut credant caeteri, confirmare, non solum autem hoc, sed et hoc eum caeteris his, de his volo te confirmare. » Qui autem ista vera esse crediderint, necesse est, ut curam habeant bonorum operum, per quae haereditas Dei, et spes vitae praeparatur aeternae. « Stultas autem quaestiones, et genealogias, et contentiones, et pugnas legis devita: sunt enim inutiles et vanae. » Quod autem ait: « Genealogias, et contentiones, et rixas, quae veniunt ex lege, devita, » proprie pulsat Judaeos, qui in eo se jactant
Abbreviated transcription (Latin):
ratur autenticis. Incõmune itaq scĩs atq credentibꝰ
rito: ⁊ ceteris qui cũ eo erant inp̃cat᷑ grãm. Et qͦmͦ
ysaac patriarcha benedixit filiũ suum iacob. et ip¬
se iacob duodetim patriarchas: apłi quoq domũ
ingredientes. dicebant. Dax huic domu. Et si
digna erat domus: requiescebat pax eoꝵ suꝑ eam:
siuͦ se exhibebat uidignã: reuertebat᷑ ad eos qui se
fuerant inp̃cati. Ita ⁊ ñc̃ in firie epłȩ fuȩ apł̃s głã

Expanded text:
ommune itaque sanctis, atque credentibus, Tito et caeteris, qui cum eo erant, imprecatur gratiam. Et quomodo Isaac patriarcha benedixit filium suum Jacob , et ipse Jacob duodecim Patriarchas : Apostoli quoque, domum ingredientes, dicebant: « Pax huic domui . » Et si digna erat domus, requiescebat pax eorum super eam; si vero se exhibebat indignam, revertebatur ad eos qui eam fuerant imprecati. Ita et nunc in f