comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
modificauit. ut locis aꝑtiorib fami oc
curreret: obscuriorib autem fastidia de¬
tergeret. Nichil enim fere de illi sobscu¬
ritatib eruitur: quod ñ planissim᷑ dic¬
tum alibi repperiatur. Ante omnia igit᷑
opꝰ ẽ dei timore conuerti ad cognoscen¬
dam eus uoiuntatẽ quid nobis appe¬
tendum fugiendumꝙ precipiat. Ti¬
mor autem iste. cogitationem de nr̃a mor¬
talitate & defutura morte necesse ẽ meuti¬
at: & quasi clauatis carnib om̃s suꝑbie
motus ligno crucis affigat. Demide mitesc̃e
opus est pietate. necꝙ contradicere diuine
seripture siue intellecte. si aliqua uitia nr̃a
ꝑcutit siue ñ intellecte quasi nos meluiᷤᷤ
nos ꝑnof ipsos saꝑe possimus. Post istos du¬
os gͣus timoris atꝙ pietatis. ad c̾tium ue¬
nitur scientie gͣdum de quo mine agere in¬
stitu. Nam ineo se exercet om̃is dliuinarũ
seͥpturarum studiosus nichil ineis aliud
inuenturiis qm̃ diligendum ẽẽ dm̃ ꝓpter

Expanded text:
modificaumodificaucurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret: nihil enim fere de illis obscuritatibus eruitur, quod non planissime dictum alibi reperiatur. Aopus est Dei timore converti ad cognoscendam ejus voluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. Timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat, et quasi clavatis carnibus omnes superbiae motus ligno cropus est pietate neque contradicere diuinae scripturae siue intellectae, si aliqua uitia nostra percutit, siue non intellectae, quasi nos melius snos per nos ipsos sapere possumus. post istos duos gradus timoris atque pietatis ad tertium uenitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui. nam in eo se exercet omnis diuinarum scripturarum studiosus, nihil in eis aliud inuenturus quam diligendum esse deum propter
Abbreviated transcription (Latin):
audiret ⁊ Et tñ nescio quom suauius intue¬
or scõs. cum eos quasi dentes eccłie iudeo p̃¬
cidere ab errorib homines atq in enis corpꝰ
emollita duritia qͣi demorsos mansoᷤ ꝙ tnͣster¬
re. Oues etiam iocundissime agnosco de¬
tonsas onerib secularib tamqm uelleri¬
b positis .& ascendentes delauacro id ẽ de
baptismate creare om̃s geminos. duo ui¬
delicet p̃cepta dilectionis & nullam ẽẽ¬
ab isto scõ fructu sterilem uideo. S qͣre
suauius uideam qmͣ si nulla de diuinis
libris talis similitudo ꝓmeretur. cum res
eadem sit cademq cognitio difficile est
dicere & alia questio est. Nunc tñ nemo
ambigit & ꝑsimilitudines libentus q̃q
cognosci. & cum aliqua difficultate que¬
sita multo gͣtius inueniri. Qui enim ꝓr¬
sus non inueniunt quod querunt. fame
laborant. Qui autem ñ querunt quia in
ꝓmptu habent. fastidio sepe marcescunt.
Inutroq autẽ languor cauendus ẽ. Mag

Expanded text:
audiret? et tamen nescio quomodo suauius intueaudiret? et tamen nescio quomodo suauius intueor sanctos, cum eos quasi dentes ecclesiae uideo praecidere ab erroribus homines atque in eius corpus emollita duritia quasi demorsos mansosque transferre. oues etiam iocundissime agnosco detonsas, oneribus saecularibus tamquam uelleribus positis, et ascendentes de lauacro, id est de baptismate, creaturas omnes geminos, duo praecepta dilectionis, et nullam esseab isto sancto fructu sterilem uideo. sed quare suauius uideam, quam si nulla de diuinis libris talis similitudo promeretur, cum res eadem sit eademque cognitio, difficile est dicere et alia quaestio est. nunc tamen nemo ambigit et per similitudines libentius quaeque cognosci et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inueniri. qui enim prorsus non inueniunt quod quaerunt, fame laborant; qui autem non quaerunt, quia in promtu habent, fastidio saepe marcescunt: in utroque autem languor cauendus est. mag
Abbreviated transcription (Latin):
dio renouandũ. cui facile inuestigata ple¬
rumq uilescunt. Quid enim est queso qd̃
si quisqmͣ dicat sõs eẽ homines atq ꝑ fcõs.
quorum uita & morib xp̃i eccłia de quibꝰ¬
libet suꝑstitionib p̃cidit eos qui ad se ue¬
niunt. & imitatione bonorum sibimet
quodammmꝰ incorporat qui boni ficleles et
ueri serui dei deponentes onera scłi ad sc̃m̃
baptismi lauacrum uenerunt. atꝙ inde
ascendentes conceptione sc̃i sp̃s fructum
dant gemine caritatis. idẽ dei & ꝓximi.
Quid est gͦ quod si hec quisꝙ dicat. mi¬
nus delectat audientem qmͣ si ad eundẽ
sensum locum illum exponat decanti¬
cis canticorum ubi dictum est eccłie. cum tã¬
qmͣ pulera quedam femina laudaret᷑. Den¬
tes tui sicut grex de tonsarum que ascen¬
derunt delauacro. que om̃s geminos cre-¬
ant. & sterilis non est millis: Num alud
homo discit qmͣ cum illud planissimis uer¬
bis sine similitudinis huius ãminiculo

Expanded text:
dio revocandum, cui facile investigata pledio revocandum, cui facile investigata plerumque vilescunt. Quid enim est, quaeso, quod si quisquam dicat sanctos esse homines atque perfectos, quorum uita et moribus Christi ecclesia de quibuslibet superstitionibus praecidit eos qui ad se ueniunt et imitatione bonorum sibimet quodam modo incorporat; qui boni fideles et uere boni serui deponentes onera saeculi ad sanctum baptismi lauacrum uenerunt atque inde 85 ascendentes conceptione sancti spiritus fructum dant geminae caritatis, id est dei et proximi — quid est ergo, quod, si haec quisquam dicat, minus delectat audientem, quam si ad eundem sensum locum illum exponat de Canticis canticorum, ubi dictum est ecclesiae, cum tamquam pulchra quaedam femina laudaretur: dentes tui sicut grex detonsarum, ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in illis? num aliud homo discit, quam cum illud planissimis uerbis sine similitudinis huius adminiculo
Abbreviated transcription (Latin):
tib peccato quodam dissensionis hu¬
mane. cum a se quisꝙ pͥncipatum rapit
cuiuis suꝑbie signum est erecta illa tͣris
incelum. ubi homines impii non solũ
animos. s etiam uoces dissonas habere
manaꝵ uoluntatum subuenitur. ab u
na lingua ꝓfecta qua oportune potuit
ꝑ orbem t̾rarum disseminari. ꝑ uarias in¬
t̃pretum linguas longe lateq diffusa in¬
notesceret gentib ad salutem. Qmͣ legen¬
tes nichil aliud appetunt. qmͣ cogitatiões
uoluntatemq illorum aquibus conseͥpta
est inuenire. & ꝑ illas uoluntatẽ dei scłm
qnͣ tales homines locutos credimus.s
multis & multiplicib obscuritatib & am¬
biguitatib decipiuntur qui temere legt̃
aluid ꝓ alio sentientes. Quibusdam autẽ
locis quos uel falso suspicentur ñ inue¬
niunt. ita obscure quedam dicta densissi¬
mam caliginem obducunt. Quod totum
ꝓuisum cẽ duunitus non dubito. ad edomã¬
dam labore suꝑbiam. & intellectum afasti¬

Expanded text:
tibus, peccato quodam dissensionis hutibus, peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principatum rapit. Cujus superbiae signum est erecta illa turris in coelum, ubi homines impii non solum animos, sed etiam voces dissonas habere manarum voluntatum suna lingua profecta,» qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per uarias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt quam cogitationes uoluntatemque illorum a quibus conscripta est inuenire et per illas uoluntatem dei, secundum quam tales homines locutos credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur qui temere legunt, aliud pro alio sentientes, quibusdam autem locis quid uel falso suspicentur non inueniunt: ita obscure dicta quaedam densissimam caliginem obducunt. quod totum prouisum esse diuinitus non dubito ad edomadam labore superbiam, et intellectum a fasti
Abbreviated transcription (Latin):
ut dixi plura sunt. in uerbis maxime. Pã
& tuba & tibia & cythara. dant plerumes
ñ solum suauemt. S etiam significantem
sonum. s omnia signa u̾bis cõparata pau¬
cissima sunt. Herba enim prorsus int̃ ho¬
mines obtinuerunt pͥncipatũ. significã¬
di quecunq ammo concipiunt᷑. si ea quisꝙ
ꝓciere uelit. Nam & odere unguenti do¬
minꝰ quo ꝑfusi sunt pedes eius signum
aliquod declit & sacͤmento coeporis ꝙ sã¬
guinis sui p̃gustato significauit quod
uoluit. Et cum mulier tangendo fim¬
briam uestim̃ti euis salua facta est. ñ¬
nichil significat. S innumerabilis
multitudo signorum quib suas cogi¬
tationes homines exerunt. inũbis cõ¬
stituta est. Nam illa signa omĩa quoꝵ
genera breuiteꝵ adtigi. potui ũbis
enuntiare. uerba uͦ illis signis nullomͦ
uoces oculis ostendunt᷑ ñ ꝑ se ipsas.
s ꝑsigna quedam sua. Ista signa g
ñ potuerunt cõmunia ẽẽ om̃ib gẽ¬

Expanded text:
ut dixi, plura sunt, in verbis maxime. Nam ut dixi, plura sunt, in verbis maxime. Nam et tuba, et tibia, et cithara, dant plerumque non solum suavem, sed etiam significantem sonum. Sed haec omnia signa verbis comparata paucissima sunt. Verba enim prorsus inter homines obtinuerunt principatum significandi quaecumque animo concipiuntur, si ea quisque prodere velit. Nam et odore unguenti Dominus, quo perfusi sunt pedes ejus, signum aliquod dedit ; et Sacramento corporis et sanguinis sui praegustato, significavit quod voluit ; et cum mulier tangendo fimbriam vestimenti ejus, salva facta est, nonnihil significat : sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in verbis constituta est. Nam illa signa omnia quorum genera breviter attigi, potui verbis enuntiare; verba vero illis signis nullo movoces oculis ostenduntur, non per seipsas, sed per signa quaedam sua. Ista igitur signa non potuerunt communia esse omnibus gen
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & gallus gallinatius reꝑto cibo. dat
signum uocis galline ut accurrat. & co¬
lumbris gemitu columbã uocat. uł ab ea
uicissm uocatur. & multa alia huiꝰmodi
anmadũti solent. Que utrum sicut uuil¬
tus aut dolentis clamor sine uoluntate
ũe ad significandũ clent᷑. alia questio ẽ & ad
rem que agitur non ꝑtinet. Qmͣ partẽ
ab hoc oꝑe tanqmͣ non necessariam remo
nes sua sensa cõmunicant. quedam ꝑti¬
nent ad oculorum sensum. pleraq ad
aurium. paueissima ad cetos sensus. Nam
cum inniumus. ñ damus signum nͥ ocsis
euis. quẽ nolumus ꝑ boc signum uolunta¬
tis nr̃e participem facere. Et quidam ꝑmo¬
tus manuum pleraq significant. Et hist̾o¬
nes omnium membroꝵ motib dant signa
quitlam seientib. & cum ocłis eorum qͣsi
fabulantur. Et uexilla draconesq malita¬
res ꝑ oculoᷤ insinuant uoluntatẽ ducum.
Et sunt hec omĩa quasi quedam uerba
uisibilia. Ad aures autem que ꝑtinent.

Expanded text:
Nam et gallus gallinaceus reperto cibo, dat Nam et gallus gallinaceus reperto cibo, dat signum vocis gallinae ut accurrat; et columbus gemitu columbam vocat, vel ab ea vicissim vocatur; et multa hujusmodi animadverti solent. Quae utrum, sicut vultus aut dolentis clamor, sine significavere ad significandum dentur, alia quaestio est, et ad rem quae agitur non pertinet: quam partem ab hoc opere tanquam non necessariam removnes sua sensa communicant, quaedam pertinent ad oculorum sensum, pleraque ad aurium, paucissima ad caeteros sensus. Nam cum innuimus, non damus signum nisi oculis ejus quem volumus per hoc signum voluntatis nostrae participem facere. Et quidam motu manuum pleraque significant: et histriones omnium membrorum motibus dant signa quaedam scientibus, et cum oculis eorum quasi fabulantur; et vexilla draconesque militares per oculos insinuant voluntatem ducum: et sunt haec omnia quasi quaedam verba visibilia. Ad aures autem quae pertinent,
Abbreviated transcription (Latin):
irati seu tristis affct̾ionem animi significat
etiam nulla eius uoluntate. qui aut iratuᷤ
aut tͥstis est. aut si quis aluis motus ani¬
mi uultu indice ꝓclitur. etiam nob̾ non id
agentib ut ꝓclatur. s de hoc toto genere
dit in partitionẽ nr̃am p̃ceriri omninoñ
potuit. Atꝙ hoc hactenus notatum ẽẽ sut¬
fecerit. Data uͦ signa sunt. que sibi ciueque
uiuentia inuicem dant. ad demonstiandoᷤᷤ
qnͣtum possunt motus animi sui. uł sensa
aut intellecta quelibet. Nec ulla causa ẽ
nob̾ significandi id est signi dandi. nͥ ad de¬
ꝓmendum uł traiciendum malterius a¬
nimũ id quod in animo gerit qui signũ
clat. Norum gͥ signorum genus. quantũ
ad homines attinet consiclerare atty tͣtare
statiumus. quia & signa diuinitis data
que in scͥpturis sc̃ĩs continent᷑. ꝑ homineᷤ
nob̾ indicata sunt. qui ea conscͥpserunt.¬
Habent etiam bestie quedam int̾ signa¬
se. qnib ꝓcdunt appetitum animi sui.

Expanded text:
irati seu tristis affectionem animi significat irati seu tristis affectionem animi significat etiam nulla eius uoluaut tristis est; aut si quis alius motus animi vultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus ut prodatur. Sed de hoc toto genere amen incidit in partitionem nostram, praeteriri omnino non potuit; atque id hactenus notatum esse sufr. Data uero signa sunt, quae sibi quaeque uidentia inuicem dant ad demonstrandos, quantum possunt, motus animi sui uel sensa aut intellecta quaelibet, nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et traiciendum in alterius animum id quod animo gerit qui signum dat. horum igitur signorum genus, quantum ad homines attinet, considerare atque tractare statuimus, quia et signa diuinitus data, quae in scripturis sanctis continentur, per homines nobis indicata sunt, qui ea conscHabent etiam bestiae quaedam inter se signa, quibus produnt appetitum animi sui.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃misi commonens ne quis
ieis attenderet nͥ quod sunt.
non etiam si quid aliud p̃ter
se significant. uicissim de signis disserens
hoc dico. ne quis in eis atcendat quod sunt.
S potius quod signa sunt. id ẽ quod signi¬
ficant. Signum est enim res p̃ter speciem
qmͣ ingerit sensib aliud aliquid ex se fa¬
ciens in cogitationem uenire. sicut uestigio
uiso tͣnssise animal. cuius uestigium est
cogitamus. & fumo uiso ignem subesse
cognoscimus. & uoce animantis audita.
affectionem animi euis aduertimus. et
siquid alud pugna postulat. oportere no¬
uerunt. Signorum gͥ alia sunt naturalia.
alia data. Naturalia sunt. que sine uolun¬
tate atꝙ ullo appetitu significandi p̃t̾ se
aliquid aliud ex se cognosci faciunt. sicuti
est fumus significans ignem. Non enim
uolais significare id facit. S rerum exꝑ¬
tarum animadũsione & notatione cog-¬
noscitur ignem sub eẽ. etiam si fumus
solus appareat. S & uestigium tͣnseuntes a¬
nimantis ad hoc genus ꝑtinet. Et uultus

Expanded text:
praemisi commonens, ne quis in eis attenderet nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant, uicissim de signis disserens hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est quod significant. signum est enim res praeter speciem, quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire, sicut uestigio uiso transisse animal, cuius uestigium est, cogitamus et fumo uiso ignem subesse cognoscimus et uoce animantis audita affectionem animi eius aduertimus set de egredi et quid aliud pugna postulat oportere nouerunt. signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. naturalia sunt quae sine uoluntate atque ullo appetitu significandi praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignem. non enim uolens significare id facit, sed rerum expertarum animaduersione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiam si fumus solus appareat. sed et uestigium animantis transeuntis ad hoc genus pertinet et uultus
Abbreviated transcription (Latin):
nor ẽ auri argenti uestisq copia. qmͣ
de egypto secum ille ppłs abstulit in
comparatione diuitiarum. quas postea
hierosolime consecutꝰ ẽ. que maxime
in solomone rege ostendunt᷑. tanta fit
cuncta scientia. que quidem ẽ utilis
collecta de libris gentium. si diuinarũ
scͥptirum scientie comparet᷑. Nam qͥc¬
quid homo extra didicerit. si noxium
est ibi dampnat᷑. si utile ẽ. ibi inuenit᷑.
Et cum ibi quisq inuenerit ornnia que
ntilit̾ alibi didicit. multo abundantius
ibi inueniet ea que nusqmͣ omnino alibi.
s in illarum tantumm scͥpturarum mira¬
bili altitudine. & mirabili humilitate di¬
scunt᷑. Hac gͥ instructione p̾ditum. cum
signa incognita lectorem ñ impedierint.
mitem & humilem corde subiugatum
lenit̃ xp̃o. & oneratum sarema leui. fun¬
datum & radicatum & edificatũ incarita¬
te qmͣ scientia inflare ñ possit. accẽdat
ad ambigua signa in scͥpturis conside¬

Expanded text:
nor est auri, argenti uestisque copia, quam nor est auri, argenti uestisque copia, quam de Aegypto ille populus secum abstulit, in comparatione diuitiarum, quas postea Hierosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone rege ostenduntur, tanta fit cuncta scientia, quae quidem est utilis collecta de libris Scripturarum scientiae comparetur. Nam quidquid homo extra didicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi invenitur. Et cum ibi quisque invenerit omnia quae utiliter alibi didicit, multo abundantius ibi inveniet ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo Scripturarum mirabili altitudine et mirabili humilitate discuntur. Hac igitur instructione praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et numilem corde, subjugatum leniter Christo, et oneratum sarcina levi, fundatum et radicatum et aedificatum in charitate, quem scientia inflare non possit, accedat ad ambigua signa in Scripturis conside
Abbreviated transcription (Latin):
titudo ꝓfundum. id ẽ crucem domini.
cuius latitudo dicit᷑ intͣnsuerso ligno qͦ
extendunt᷑ manus. longitudo a terra
usq ad ipsam latitudinẽ quo a mani¬
b & infra totum corpꝰ adfigitur. aiti¬
tudo a latitudine sursum usq ad sum¬
mum quo adheret caput. ꝓfundum
uͦ. quod t̾re infixum absconditur. Qͦ¬
rere. sꝑare celestia. sacͣmenta ñ ꝓfanare.
Phanc actionem purgati. ualebimus cog¬
noscere etiam suꝑ eminentẽ scientiam
caritatis xp̃i. qua equalis est patri. ꝑ quẽ
facta sunt omnia. ut impleamur inom¬
nẽ plenitudinem dei. Est etiam in ysopo
uis purgatoria. ne ĩflãte scientia diuiciis
abegypto ablatis. suꝑbe aliquid pulmo
tumidus anbelet: asꝑges me inquit y¬
sopo & mundabor. lauabis me & suꝑ
niuem dealbabor. auditui meo clabis¬
gaudiũ. exultationem & letitiam. Deĩn
ꝯsequent᷑ annectit. ut ostendat purgatio¬
nem asuꝑbia significari y sopo. exulta¬
bunt ossa humiliata. Qnͣtum autẽ mi¬

Expanded text:
t profundum, id est crucem Domini, cuius latitudo dicitur in transverso ligno, quo extenduntur manus, longitudo a terra usque ad latitudinem ipsam, quo a manibus et infra totum corpus affigitur, altitudo de latitudine sursum usque ad summum, quo adhaeret caput, profund um vero, quo terrae infixum absconditur. rere, sperare coelestia, sacramenta non profanare. Per hanc actionem purgati valebimus cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, qua aequalis est Patri, per quem facta sunt omnia, ut impleamur in omnem plenitudinem Dei . Euis purgatoria, ne inflante scientia de diuitiis ab Aegypto ablatis superbe aliquid pulmo tumidus anhelet: asperges me, inquit, ysopo et mundabor, lauabis me et super niuem dealbabor. auditui meo dabis exsultationem et laetitiam. deinde consequenter adnectit, ut ostendat purgationem a superbia significari ysopo: exsultabunt ossa humiliata. Quanto autem mi
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc sermone recapitulatur. Diligeᷤᷤ
ꝓrimum tuum: tanqm᷑ͣi te ip̃m. Dilec¬
tio ꝓximi: malum ñ oꝑatur. Pleni¬
tudo gͦ legis: est dilectio. Ipsam cari¬
tatem apłs petrus ñ dum habuit:
qnͣdo timore dñm dñm ter negauit.
Timor enim ñ ẽ incaritate. sicut ait
ioh̾es euͣgłista inepła sua: s ꝑfecta ca¬
ritas foras mitit timorem. Et tam̃ qmͣ¬
uis parua & imꝑfecta: ñ deerat. qnͣdo
dicebat domino. Animam meam ꝓte
pono. Putabat enim se posse: quod se¬
uelle sentiebat. Et quis istam qmͣius
paruam dare ceꝑat caritatem. nͥ ille
qui p̃parauerat uoluntatẽ. & cooꝑan¬
do ꝑfeͥcit quod oꝑando incipit: Qm̃¬

Expanded text:
liges proximum tuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis dilectio. ipsam caritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore dominum ter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait Iohannes euangelista in epistula sua, sed perfecta caritas foris mittit timorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uoluntatem et cooperando perficit quod operando incipit, q
Abbreviated transcription (Latin):
uolentem pugnare cum illo. Nam pꝰ
aliqua dix̃. Nunc sede indomo tua.
Quid ꝓuocas in malũ. & cadis tu & iu¬
da tecum: Deinde scͥptura subiunx̃.
& ñ audiuit amasias. qm̃ adeo erat
ut traderetur inmanu eius: qm̃ q̃si¬
erunt deos edom. Ecce cł̾s. ydolatrie pee¬
catum uolens uindicare. hoc oꝑatus est
in eus corde cui utiꝙ iuste irascebatur uͭ
ammonitionẽ salubrem ñ audiret: s ea
ea contempta iret inbellum. nͥ cum sus
exercitu caderet. ꝑ ierechielem ꝓph̾am dic̃
deus. Et ꝓpħa si erraũit & locutus fu̾it.
ego dñs seduxi ꝓpħam illum: & extendã¬

Expanded text:
volentem pugnare cum illo. Nam post volentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit: Nunc sede in domo tua. Quid provocas in malum, et cadis tu et Juda tecum ? Deinde Scriptura subjunxit: Et non audivit Amessias; quoniam a Deo erat ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos Edom . Ecce Deus idololatriae peccatum volens vindicare, hoc operatus est in ejus corde, cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bellum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechielem prophetam dicit Deus, Et propheta si erraverit et locutus fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt. ut mendacit᷑ scͥptum sit. qd̾
dñs adhoc fatiendum eorum sp̃m sus¬
citauit: Inmo utrumq uerum est: qͥa
& sua uoluntate uenerunt. ettam̃ sp̃m
eorum dñs suscitauit. Quod etiam sic
dici potest. & eorum sp̃m dñs suscita¬
uit: ettam̃ sua uoluntate uenerunt.
Agit enim omip̃c in cordibus homiñ
etiam motum uoluntatis illorum: ut
ꝑeos agat. quod ꝑ eos agere ipse uolu¬
erit. qui omnino inuiste aliquid uelle
ñ nouit. Quid est quod homo dei clix̃
ad amasiam regem. ñ ueniat tecum
exercitus isrł. ñ ẽ enim dñs cum ifrł &
omnib filiis effrem. qm̃ si putaueris¬
te optinere in illis. in fugam conũtet
te dñs ante mnunicos. qm̃ ẽ uirtus deo
uel ad iuiuare uel infugam uert̾e: Qͦ¬
mͦ uirtus dei alios adiuuat in bello.
dando eis fidutiam. alios inmisso ti¬
more uertit infugam. nisi quia ille
legimus quod dix̃ ioas rex isrł: mit¬
tens nuncium ad amasiam regem

Expanded text:
voluntate, ut mendaciter scriptum sit quod voluntate, ut mendaciter scriptum sit quod Dominus ad hoc faciendum eorum spiritum suscitavit? Imo utrumque verum est, quia et sua voluntate venerunt, et tamen spiritum eorum Dominus suscitavit. Quod etiam sic dici potest, et eorum spiritum Dominus suscitavit, et tamen sua voluntate venerunt. Agit enim Omnipotens in cordibus hominum etiam motum voluntatis eorum, ut per eos agat quod per eos agere ipse voluerit, qui omnino injuste aliquid velle non novit. Quid est quod homo Dei dixit ad Amessiam regem, Non veniat tecum exercitus Israel, non est enim Dominus cum Israel, omnibus filiis Ephrem: quoniam si putaveris obtinere in illis, in fugam convertet te Deus ante inimicos, quoniam virtus est Deo vel adjuvare vel in fugam vertere ? Quomodo virtus Dei alios adjuvat in bello dando eis fiduciam, alios immisso timore vertit in fugam, nisi quia ille Legimus quid dixerit Joas rex Israel, mittens nuntium ad Amessiam regem
Abbreviated transcription (Latin):
S hinc ab eo recesserunt decem tribus
isrł. & alium sibi regem constituerunt
iheroboam: ut irati cłi uoluntas fieret.
quod etiam ẽẽ futurum ipse p̾dixerat
Quid enim scͥptura dicit: Et non
audiuit rex plebem: qm̃ erat conuer¬
sio adño. ut statueret ũbum suum
quod locutus est in manu achito si¬
lonitate. de iheroboam filio nabal.
Nempe sic factum est illud ꝑ hominiᷤ
uoluntatem: ut tam̃ conũsio eẽt adño.
Legite libros paralypomenon: & inue¬
metis insccło libro scriptum. Et susci¬
tauit dñs suꝑ ioram sp̃m phylistiin
& arabum. qui finitimi erant ethiopibꝰ.
& ascendert int̾ram uidam. & disuipa¬
nerunt eam: & ceꝑunt omnẽ substantiã
que in domo regis inuenta est. Hic osten¬
ditur dm̃ suscitare hostes eis t̾ris uastan¬
dis: quas tali pena iudicat dignas. Nũ¬
quid tam̃ phylistiim & arabes in t̾ram
uideam dissipandam sine sua uolunta¬
te uenerunt.aut sic sua uoluntate ue

Expanded text:
Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et alium regem sibi constituerunt Jeroboam, ut irati Dei voluntas fieret, quod etiam futurum esse praedixerat. Quid enim Scriptura dicit? Et non audivit rex plebem, quoniam erat conversio a Domino, ut statueret verbum suum quod locutus est in manu Achiae Selonitae de Jeroboam filio Nabath . Nempe sic factum est illud per hominis voluntatem, ut tamen conversio esset a Domino. Legite libros Paralipomenon, et invenietis in secundo libro scriptum: Et suscitavit Dominus super Joram spiritum Philistiim et Arabum qui finitimi erant Aethiopibus, et ascenderunt in terram Juda, et dissipaverunt eam, et ceperunt omnem substantiam, quae in domo regis inventa est . Hic ostenditur, Deum suscitare hostes eis terris vastandis, quas tali poena judicat dignas. Numquid tamen Philistiim et Arabes in terram Judaeam dissipandam sine sua voluntate venerunt, aut sic venerunt sua
Abbreviated transcription (Latin):
me ad exercendam & ad ꝓbandam fidẽ
& pietatem bonorum. ñ sibi qui omĩa
scit ante qm fiant: s nobis quib erat
necessarium. ut eo mͦ ageretur nobis¬
cum. Pũquid ñ sua uoluntate absalon
elegit consilium quod sibi oberat: Et
tam̃ ideo fecit: quia exaudierat cdñs
eius patrem orantẽ ut hoc fieret.
Propt̃ quod ait scͥptura. Et dñs
mandauit dissipare consilium acitho¬
fel bonum: ut indiicat dñs suꝑ absa¬
lon maia omnia. Bonum consilium
dixit. quõd ad tempus ꝓdera carse. qr
derat achitofel: agendo incorde absa¬
lon. ut tale consilium repudiaret. et
aliud quod ei non expediebat elig̃et.
malorum hominũ quicquid uult.
recldens eis tam̃ sccłm m̃ita ipsorum:
Roboam filius salomoniᷤᷤ respuit con¬
silium salubre seniorum quod ei de¬
derant. ne cum ppło dure agͣet. ũbisc
coeuoruoꝯ suorum potiꝰ acquieuit: re¬
spondendo minaciter. quib leniter
debuit. Unde hoc. nͥ ꝓpͥa uoluntate:

Expanded text:
me, ad exercendam et probandam fidem me, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium, ut eo modo ageretur nobiscum. Numquid non sua voluntate Abessalon elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus patrem orantem, ut hoc fieret. Propter quod Scriptura ait: Et Dominus mandavit dissipare consilium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super Abessalon omnia mala . Bonum consilium dixit, quod ad tempus proderat causae, quia derat Achitophel, agendo in corde Abessalon, ut tale consilium repudiaret, et aliud quod ei non expediebat eligeret.malorum hominum quidquid vult, reddens eis tamen secundum merita eorum? Roboam filius Salomonis respuit consilium salubre seniorum, quod ei dederant, ne cum populo dure ageret, et verbis coaevorum suorum potius acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit. Unde hoc, nisi propria voluntate?
Abbreviated transcription (Latin):
repetendo cõmendans: & dixit inquls
dauid ad iacob & ad om̃s pueros eius.
dixit illi dñs: ut uidea dñs humilitatẽ
meam. & retͥbuat mͥbona ꝓ maledictiõe
enis indie isto. Quomͦ dixerit dñs huic
homini malo maledicere dauid. quis
sapiens & intelliget: Nonenim iubendo
dix̃. ut obedientia laudaretur. s quod
eius uoluntatem ꝓpͥo uitio suo malam.
in hoc pecẽm uiditio suo uisto & occulto
inclinauit: ileo dictum est. dixit ei do¬
minꝰ. Nam si iubenti obtemꝑasset deo.
iaudandus potiꝰ qmͣ puniendus ẽẽt:
scut ex hoc pecc̃o postea nouimus eẽ
punitum. Nec causa tacita est: quare
serit. Ut uideat inquit dñs humilita¬
tem meam. & retͥbuat mͥ bona ꝓ male¬
dictio euis indie isto: Ecce quo modo
ad laudem atꝙ adiuintum bonorum.
sic usus est uda tradente xp̃m: sic usꝰ
est iudeis crucifigentibꝰ xp̃m. Et qnͣta
bona inde p̃stitit popłis credituris. qͥ
& ipso diabolo utitur pessimo. s opti¬

Expanded text:
repetendo commendans: « Et dixit, inquit, repetendo commendans: « Et dixit, inquit, David ad Abizai et ad omnes pueros ejus: dixit illi Dominus, ut videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto . Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis sapiens et intelliget? Non enim jubendo dixit, ubi obedientia laudaretur; sed quod ejus voluntatem proprio vitio suo malam in hoc peccatum judicio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, dixit ei Dominus. Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut ex hoc peccato postea novimus esse punitum. Nec causa tacita est, cur eiserit: ut videat, inquit, Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto. Ecce quomodo ad laudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum, sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed opti
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ad iħm naue. Non pot̾unt fiii isił
subsistere: a facie inimicorum suorum.
Quid est. ñ poterunt subsistere: Quare
ñ subsistebant ꝑliberum arbitrium.
s ꝑtimorem turbata uoluntate fugie¬
bant. nͥ quia dñs dominat᷑ & uolunta¬
tib hominum. & quos uult informidi¬
nẽ conuertit iratus: Nunquid ñ hostes
isrłitarum adũsus ppłm dei. quem du¬
cebat iħc naue. sua uoluntate pugna¬
runt: Et tam̃ dicit scͥptura: quia per
dñm factum est confortari cor eorum
ut obmarent adbellum isrł. ut ext̾¬
minarent᷑. Nunquid ñ sua uolunta¬
te homo imꝓbus filius gemini. male¬
dicebat regi dauid: Ettamen quidait
dauid plenus uera. & alta. & pia sapien¬
ledicentem ꝑcitt̾e uoluit: Quid mͥ in
quit & uob̾ filii saruie: Dimittite illũ
ut maledicat: quia dñs dix illi male
dicere dauid. Et quis dicet ei. quare fe¬
cisti sic: Deinde scͥptura diuina plenam
sententiam regis. uelut ab alio inttio

Expanded text:
Dominus ad Jesum Nave, Non poterunt filii Israel Dominus ad Jesum Nave, Non poterunt filii Israel subsistere ante faciem inimicorum suorum . Quid est, Non poterunt subsistere? Quare non subsistebant per liberum arbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant; nisi quia Deus dominatur et voluntatibus hominum, et quos vult in formidinem convertit iratus? Numquid non hostes Israelitarum adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua voluntate pugnarunt? Et tamen dicit Scriptura, quia per Dominum factum est confortari cor eorum, ut obviam irent ad bellum ad Israel, ut exterminarentur . Numquid non sua voluntate homo improbus filius Gemini maledicebat regi David? Et tamen quid ait David, plenus vera et alta et pia sapienledicentem percutere voluit? Quid mihi, inquit, et vobis, filii Sarviae? Dimittite eum, et maledicat; quia Ddicere David; et quis dicet ei: Quare fecisti sic? » Deinde Scriptura divina plenam sententiam regis velut ab alio initio
Abbreviated transcription (Latin):
tollitur. s ex mala mutatur in bonam.
& cum bona fũit adiuuatur: & sic dispu¬
tasse. ut non mag̃ ego. qmͣ diuina ipsa
simis testimoniis ueritatis. Que scͥptura
diuina si diligent̃ inspitiatur. ostendit
non solas bonas hominũ uoluntates
quas ipse facit ex malis. & a se factas bo¬
ita esse in dei potestate. ut eas qũo uolu-¬
erit. qnͣdo uoluerit fatiat inclinari. uł
ad benefitia quibꝰdam p̃standa. uel ad
penas quibꝰdam ingerendas: sicut ipse
iudicat occultissimo quidem iuditio s
sine ulla dubitatione iustissimo. Nam in¬
uenimꝰ aliqua peccata etiam penas esse
aliorum pecc̃orum: sicut sunt uasa ire
que ꝑfecta dicit apłs inꝑditionem. sicut
est induratio pharaonis. cuius & sausa
dicitur. ad ostendendam in illo uirtutẽ
dei: sicut est fuga isrłitarum. afacie ho¬
stium de ciuitate ay. In animo enim fc̃s
est timor ut fugerent: & hoc factum
est ut undicaretur peccatum eo modo
quo fũat uindicandum̃. Unde dicit

Expanded text:
tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adjuvatur; et sic disputasse, ut non magis ego, quam divina ipsa simis testimoniis veritatis: quae Scriptura divina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas hominum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas boita esse in Dei potestate, ut eas quo voluerit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse judicat, occultissimo quidem judicio, sed sine ulla dubitatione justissimo. Nam invenimus aliqua peccata etiam poenas esse aliorum peccatorum: sicut sunt vasa irae, quae perfecta dicit Apostolus in perditionem : sicut est induratio Pharaonis, cujus et causa dicitur, ad ostendendam in illo virtutem Dei : sicut est fuga Israelitarum a facie hostium de civitate Gai; in animo enim factus est timor ut fugerent, et hoc factum est ut vindicaretur peccatum et modo, quo fuerat vindicandum: unde dicit
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ quid est amentius. & ab ipsa scĩtate
caritatis alienius. qmͣ confiteri ex deo
scientiam. que sine caritate inflat. et
ex nob̾ caritatem ẽẽ que facit ut scientia
inflare non possit: Item cum dicat apłs.
suꝑeminentẽ scientie caritatem xp̃i. qͥd
est insanius quam putare ex deo ẽẽ sci¬
entiam que subdenda est caritati. et
ex hominib caritatem que suꝑemin&
scientie: fides autem uera & doctrina sa¬
na ambas dicit eẽ ex deo: quia scͥptum
est. Afacie euis scientia & intellectus ꝓce¬
dit. Scͥptum est. Caritas ex deoiẽ. Et
legimus sp̃m scientie & pietatis. Legimꝰ
spm uirtutis & caritatis & continentie.
S maiꝰ est donum caritas: qmͣ scientia.
Nam scientia quando est in homine: ca¬
ritas necessaria est. ne in fletur. Caritaᷤ
atis me disputasse arbitror. aduer¬
sus eos qui gr̃am dei uehementer
obpugnant: quia uoluntas humana ñ

Expanded text:
vero quid est amentius, et ab ipsa sanctitate vero quid est amentius, et ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem Christi ; quid est insanius, quam putare ex Deo esse scientiam, quae subdenda est charitati, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est, A facie ejus scientia et intellectus procedit : scriptum est, Charitas ex Deo est . Et legimus, Spiritum scientiae et pietatis : legimus, Spiritum virtutis et charitatis et continentiae . Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homine, charitas est necessaria, ne infletur; charitas ur . CAPUT XX. 41. Satis me disputasse arbitror adversus eos qui gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non
Abbreviated transcription (Latin):
qui datus ẽ nob̾. ipsa caritate fit qmͣ
donum ẽẽ manifestat: ut tͥbulatio ñ
auferat. s potius oꝑetur patientiam.
Ad ephesios etiam. pax inquit fr̃ib
& caritas cum fide. magna bona. S dicat¬
intẽnebris. & tenebre eam non comp̃¬
henderunt. In iohanne lux dicit. Ecce
qualem dilectionem qdedit nob̃ pater:
ut filii docemur & sumnus. Et in pela¬
gianis tenebre dicunt. Dilectio nobis
ex nobis est. Quia siueram id est xp̃ia¬
nam clilectionẽ haberent. scirent et
unde haberent: sicut sciebat apłs qui
dicebat. Nos autẽ ñ sp̃m huius mundi
accepimus. s sp̃m qui ex deo ẽ: ut scia¬
mus que adeo dona iunt nob̾. Ioh̾es
dicit. Deus dilectio est: & pelagiam ⁊̃
ipsum dm̃ ñ ex deo. s ex semet ipsis
habere se dicunt. Et cum scientiam
legis ex deo nobis eẽ fateant᷑. caritatẽ
ex nobis ipsis uolunt: nec audunt
apłm dicentem. scientia inflat. cari
tas edificat. Quid est ineptus. immo

Expanded text:
qui datus est nobis, ipsa charitate fit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiam. Ad Ephesios etiam, pax, inquit, fratribus et charitas cum fide. Magna bona: sed dicatin tenebris, et tenebrae eam non comprehendunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui dicebat, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid est ineptius, imo
Abbreviated transcription (Latin):
obdurat. in eo quem seduci ꝑmittit. nł ob¬
durari. mala euis merita credite: in eo
uͦ eiuus miseretur. grãm dei ñ reddentis
mala ꝓmalis. s bona ꝓ malis fidelit᷑. & in¬
dubitant᷑ agnoscite. Nec ideo auferatis
apharaone lib̾um arbitͥum. quia multi
locis ixit deus. ego indurami pharaonẽ.
uel induraui. uel indurabo cor phara¬
onis: ñ enum ꝓpt̾ea ipse pharao. ñ incdu¬
rauit cor suum. Nam & hoc de illo legit
quando ablata est ab egypciis cynomia
dicente scͥptura. Et ingrauit pharao
corsuum: & in isto tp̃r noluit cdimict̾e
ppłm. Ac ꝑ hoc & deus indurauit ꝑustũ
uiditium: & ipse pharao ꝑliberum ar¬
bitum. Certi gͦ estote: quia ñ erit man
iabor ur̃. si in bono ꝓposito ꝓficienteᷤ.
ꝑseueretis uscy in finem. Deus erum qͥ
modo illis quos liberat ñ reddit scłm
oꝑa eorum: tunc reddet unieuiꝙ scd̾̃m
oꝑͥa euis. Reddet omnino d̃s & mala ꝓ

Expanded text:
obdurat; in eo quem seduci permittit vel obobdurat; in eo quem seduci permittit vel obdurari, mala ejus merita credite. In eo vero cujus miseretur, gratiam Dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis fideliter et indubitanter agnoscite. Nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit Deus: Ego induravi Pharaonem, vel, Induravi aut indurabo cor Pharaonis; non enim propterea ipse Pharao non induravit cor suum: nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis Κυνόμυια, dicente Scriptura: Et ingravavit Pharao cor suum, et in isto tempore, et noluit dimittere populum; ac per hoc et Deus induravit per justum judicium, et ipse Pharao per liberum arbitrium. Certi ergo estote quia non erit inanis labor vester, si in bono proposito proficientes, perseveretis usque in finem. Deus enim, qui modo illis quos liberat non reddit secundum opera eorum, tunc reddet unicuique secundum opera ejus. Reddet omnino Deus et mala pro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ iudiium. uenturus est uidicare
uiuos & mortuos. Qmͣuis & in hoc tp̃r.
ipsa saluatio ñ fiat sine iuditus s oc¬
culto. Ideo ait. In uiditium ue am̃ ãsi¬
mundum: ut qui ñ uident uideant.
qui uident ceci fiant. Ad occulta gͦ dei
uiditia reuocate. quando uidetis in una
causa qmͣ certe habent om̃s paruuli. he¬
reditarium malum trahentes ex adã.
huic sub ueniri ut baptiretur. illi non
subueniri. ut in illa obligatione mori¬
atur: illum baptizatum relinqui in
hac uita quem p̾scuut deus imprum fu
turum. istum uͦ baptizatũ rapi ex hac
uita ne malitia mutet ĩtellectũ eiꝰ & no
lite iusto dare inuistitiam. uel insipiẽ¬
tiam deo. apud quem iustitie fons est
sapĩe. Et sicut uos exhortatus sum ab
initio sermonis huius: in quo ꝑueni¬
stis in eo ambulate. & hoc quoꝙ deus
nobis reuelabit: & si ñ in hac uita. certe
in alt̾a. Nich enim occultum: quod non
reuelabitur. Qnͣdo gͦ auditis dnm̃ dicen¬
ait apłs. cui uult miseretur. & quem iuiit

Expanded text:
pter iudicium uenturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis et in hoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni imundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit deus impiuturum, istum vero baptizatum rapi ex hac vita, ne malitia mutet intellectum ejus : et nolite in istis dare injustitiam vel insipientiam Deo, apud quem justitiae fons est et sapientiae: sed sicut vos exhortatus sum ab initio sermonis hujus, in quod pervenistis, in eo ambulate, et hoc quoque vobis Deus revelabit , et si non in hac vita, certe in altera: nihil est enim occultum quod non revelabitur . Quando ergo auditis dicenait Apostolus: Cujus vult miseretur, et quem vult
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. fatiamꝰ mala ut ueniant bona:
s fecimꝰ mala & uener̃t bona. Iam faciamꝰ
bona ut in futuro seculo recipiamus
ꝓ bonis bona: qui in hec scło recipimꝰ ꝓ
malis bona. ꝓpt̃ qd scͥptũ ẽ ĩpsal mo

Expanded text:
dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." propter quod scriptum est in psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
litate: ut omnium misereatur. Et cum
atcendiss quid dixerit. ammirans sentẽ¬
tie sue certam quidem ũitatem. s mag¬
nam ꝓfunditatem. quomͦ concluserit
deus om̃s in infidelitate. ut omniũ mi¬
sereat᷑. quasi faciens mala ut ueniant
bona: mox exclamauit ate ait. Oalti¬
tudo diuitiarum sapĩe. & scientie dei:
quam inscrutabilia sunt uditia eius.
& inuestigabiles uie euis. Nec enim ui¬
ditia inscrutabilia. & in uestigabiles
uias ꝑuersi homines ñ cogitantes. et
ꝓcliues ad rep̃hendendum. ñ idonei¬
ad intelligendum: putabant & iactita¬
bant apłos dicere. faciamus mala:
ut ueniant bona. Quod absit ut apłi
dicerent. s homines ñ intelligentes hoc
putabant dici: qñ audiebant quod
dixit apłs. Lex autem sub int᷑uit ut
abũdaret delictũ: uͥ aũ abũdauit delictũ suꝑ¬
abũdaũ gr̃a. S utiꝙ gr̃a ut ait. ut iam
fiant bona ab eis qui fecerunt mala:
non ut ꝑseuerent in malis. & recdlis
existiment bona. Non itaq ita debẽt

Expanded text:
litate, ut omnium misereatur . Et cum attendisset quid dixerit, admirans sententiae suae certam quidem veritatem, sed magnam profunditatem, quomodo concluserit Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala ut venirent bona, mox exclamavit atque ait: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad repad intelligendum, putabant et jactitabant Apostolum dicere, Faciamus mala, ut veniant bona Quod absit ut Apostolus diceret: sed homines non intelligentes hoc putabant dici, quando audiebant quod dixit Apostolus, Lex autem subintravit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent
Abbreviated transcription (Latin):
mala ꝓ malis penam ꝓ inuistitia. &
petite assidue librum istum: & si intel¬
ligitis deo gr̃as agitẽ. Ubi autem ñ in¬
telligitis: orate ut intelligatis. Dabit
enim uobis dñs intellectum. Mem̃tote
seͥptum eẽ. Siquis ur̃m indiget sapien¬
tia: postulet adeo quidat omnib afflu¬

Expanded text:
am pro injustitia; et petite assidue librum istum, et si intelligitis, Deo gratias agite: ubi autem non intelligitis, orate ut intelligatis: dabit enim vobis Dominus intellectum. Mementote scriptum esse: Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
inde ñ parua questio: que dño donante
soluenda est. Si enim nita et̾na bonis oꝑi¬
bus redilit᷑. sicut aꝑtissime dicit scͥpt᷑a.
Reliquie inquit ꝑelectionem gr̃e salue
facte sunt. E mor addidit. Si autem
ut negari omnino ñ possit: nec intellec¬
torem acutum. s tantumm intentum
desideret auditorem. Cum enĩ clixisset.
stipendium pecati mors: continuo sub¬
didit. grã autem dei uita et̾na in xp̃o ie¬

Expanded text:
inde non parva quaestio, quae Domino donante inde non parva quaestio, quae Domino donante solvenda est. Si enim vita aeterna bonis operibus redditur, sicut apertissime dicit ScripturaReliquiae, inquit, per electionem gratiae salvae factae sunt: et mox addidit, Si autem  sic dixit, ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret auditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; continuo subia autem Dei, vita aeterna, in Christo Je
Abbreviated transcription (Latin):
Possent enm dicere deo. accepimus
gr̃am quia credidimus: tanquã sibi
fidem tͥbuentes gr̃am deo. Propt̾ hoc
apłs cum dixiss ꝑfidem. & hoc inquit
ñ ex nobis: s ex dono cdei ẽ. Rursus ne
dicerent suis oꝑib se donum tale meru¬
isse: continuo subiecit. Non ex oꝑibus:
ne forte quis extollatur. Non quia ne
ac ꝑhoc abillo sunt nobis oꝑa iusticie.
aquo est ipsa fides: de qua dictum est.
uiuat. & oꝑa bona ñ habeat. Quod ab¬
sit ut sentiret nos electionis. qui cum
dixiss quodam loco. in xp̃o enim ihu
neꝙ cͥcumcisio aliquid ualet. neꝙ p̃̾pu¬
tium: mox ad didit. s fides que ꝑdilecti¬
onẽ oꝑatur. Ipsa est fides: que fideles
dei sẽparat ab ĩmundis demonibus.
Nam & ipsi sicut cdicit apłs iacobꝰ. credt̃
dat eis deus ꝑfidem. ex qua ustus uiuit.
id ẽ q̃ ꝑclilectionẽ oꝑat᷑ ut recidat ei cls
uitam et̃nam. scd̃m oꝑa eius. S quia et
nob̾ & fides est & dilectio: ꝓpt̾ea idem ip̃e

Expanded text:
Possent enim dicere, Ideo accepimus Possent enim dicere, Ideo accepimus gratiam, quia credidimus; tanquam sibi fidem tribuentes, gratiam Deo: propter hoc Apostolus cum dixisset, per fidem; et hoc, inquit, non ex vobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicerent suis operibus se donum tale meruisse, continuo subjecit, Non ex operibus, ne forte quis extollatur . Non quia negac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de qua dictum est, vivat et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret Vas electionis: qui cum dixisset quodam loco, In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; mox addidit, sed fides quae per dilectionem operatur . Ipsa est fides quae fideles Dei separat ab immundis daemonibus: nam et ipsi, sicut dicit apostolus Jacobus, credunt x qua justus vivit, id est, quae per dilectionem operatur, ut reddat ei Deus vitam aeternam secundum opera ejus. Sed quia et nobis et fides est, et dilectio, propterea idem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uͥtutem magnam hanc: & memoraĩtis
dñi dei tui. quia ipse tͥ dat fortitudi¬
nẽ facere uirtutem. Quid autem ꝓdest
bonum certam̃. nͥ sequatur iuctoria:
Et quis dat uictoriam. nͥ ille de quo
mo. qm̃ ꝓpt̾ te mortificamur tota die.
deputati sumus uelut oues occisionis:
subiecit atꝙ ait. S i his omnib suꝑ
uincimus: ꝑ eum qui dilexit nos. De¬
inde clixit. Cur sum consũmaui. Sed
ille hoc dixit: qui alio loco dicit. Igit᷑
non uolentis neq currentis: s nine¬
rentis est dei. Que sententia nullom
potest etiam sic conuerti: ut dicatur.
ñ miserentis dei. s uolentis & currẽtis
ẽ hominis. Quisquis enĩ ħ ausus fu¬
uaui.S ille hoc dixit: qui ait alibi.
Misccł̾iam consecutus sum: ut fidelis
etiam ipsam fidem haberi. nͥ dño mise¬
rante ñ posse. & ẽẽ donum dei. Quod
aꝑtissime docet dicens. Gr̃a salui facti estiꝰ ꝑ
fidẽ. & hoc ñ ex uob̃. s deidonum est.

Expanded text:
virtutem magnam hanc: sed memoraberis virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et quis dat victoriam, nisi ille de qua mo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed i eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuvavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est.