comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ interiorẽ hoĩem : eiu̾sq delectatiõis serẽi¬
tatem nussis libidinosis delectatioiꝰ iubi¬
lare.⁊ Nã isteamor edendi nõ edendo: ẜ
totmendo est cõpmẽdus ¶Quis aute mẽte
sobrius nõ mallet si fieri posset sine ulla
mordati uoluptats carnasr ues arida sume¬
re alnuenta uel humida. sicut sumimus
hec aeria que de cirtofusis auris respirande
et spirando sorbemus et fundimus /Quod
alimentũ cũ ore et noribꝰ fine cessa  summas
nec sapit nec olet ꝙͣ ꝙͣ ᷑ nec tñ sme illo⁊ illouł
fatillo sꝑatio tp̃is sicut ta ꝓlipe sme tiboet
ꝑotu possumꝰ uiuere. eius indigentia sentit᷑
sine molestici. si ora naresq claũduxtur: uel
nictu uolũtatis ꝙͣtũ suit ip̃a molestia paulis
pusmonũ inhibeamꝰ offitu: q̃bꝰ uelut fol¬
libus alt̾nãte motu: uitales flatꝰ haurimꝰ
et reddimꝰ ¶ Cxto eẽt felitiꝰ sispatiosis qͥdẽ.
interuaslis sicut etĩã nunt uel quatũtũq spati¬

Expanded text:
dum interiorem hominem, ejusque delectationis serenitatem nullis libidinosis delectationibus nubilare? Nam iste amor edendi non edendo, sed continendo est comprimendus. 68. Quis autem mente sobrius non mallet, si fieri posset, sine ulla mordaci voluptate carnali, vel arida sumere alimenta, vel humida, sicut sumimus haec aeria, quae de circumfusis auris respirando et spirando sorbemus et fundimus? Quod alimentum, cum ore ac naribus sine cessatione sumamus, nec sapit, nec olet quidquam: nec tamen sine illo vel tantillo spatio temporis, sicut tam prolixe sine cibo et potu, possumus vivere: nec ejus indigentia sentitur, nisi molestia, si ora naresque claudantur, vel nutu voluntatis, quantum sinit ipsa molestia, paulisper pulmonum inhibeamus officium, quibus velut follibus alternante motu vitales flatus haurimus et reddimus. Quanto esset felicius, si spatiosis quidem intervallis, sicut etiam nunc, vel quantumcumque spati
Abbreviated transcription (Latin):
cund em masi fecerimus : craꝑula p̃eifeda
destaturi Quod mȩtugtes plerũq nimus
q epinende fam sufficit uestriur ita
uestit cupiditas ub̾i sim atur utitas. ¶ Et
het quidem uescendi atq potadi tollerabilest
noluptas quiata possumus itentione uiglła¬
tis ꝰ nobis ut facifius no impleat: ꝙͣ modũm a

Expanded text:
ula poenitenda testatur; quod metuentes, plerumque minus, quam eximendae fami sufficit, vescimur: ita nescit cupiditas, ubi finitur necessitas. 71. Et haec quidem vescendi atque potandi tolerabilis est voluptas, quanta possumus intentione vigilantibus nobis, ut facilius non impleat
Abbreviated transcription (Latin):
naꝵ cogitationũ men desectatione deponẽ¬
retͣ. Huillus suꝑnatuus suie ĩnptimus motͤ
tant aduersus ẽã hi maxime sensiũt i Inge¬
rit sẽ uidentibꝰ aut audietitibꝰ aliꝙ ꝙͣuis bi¬
deant aut guidiat. ut etiã si tangendi nõ i¬
de ꝑcipit uełu uoluptatẽ: sałtẽ uoluptari¬
que ad eã nõ ꝑtinent motu obrepẽte fatetur
Iñ ip̃is porrõ cegitatioibꝰ etiã qñ nichisił¬
lecebrosũ adiacẽt oculis aut insonat autibus
tastis sct̃isq intẽtiõihꝰ. tumultu qͦdã sor dide¬
intese interpellatiois obftrgnere. ¶Iam uero

Expanded text:
tationum delectatione deponeret, nullus supervacuus sive importunus motus cant adversus eam, hi maxime sentiunt. Ingerit se videntibus vel audientibus aliquideant et audiant, ut etiamsi tangendi non inde percipit voluptatem, saltem voluptariquae ad eam non pertinent, motu obrepente furetur. In ipsis porro cogitationibus, etiam quando nihil illecebrosum adjacet oculis, aut insonat auribus, castis sanctisque intentionibus tumultu quodam sordidae interpellationis obstrepere? Jam vero
Abbreviated transcription (Latin):
deus condidit. U Ac per hoc ex bois ortaft i
la. nõ ex bonis boluntatibꝰ dꝑa mala. senx
bonis nilturis uolutates małe¶ Ee rosi in¬
tat audire manicheꝰ ⁊ ꝙͣ exbonis malaees
fuerit ⁊ et sint due nature. unꝗ boĩ: asteri
mali ¶Acte est eniut nullasut male. ut
ex bonis ngturis sint: aut ex mał ¶ Si dp¬
erimꝰ nulła eẽmala⁊ frustra dicimꝰ decllibe¬
ra nos ir malo ¶S au dixerimꝰ mala non
oririnisi ex malis: marithea pestilẽtia t̾umꝰ¬
ꝓhabit totũq uastabit  et ip̃ius deitamꝙ̃ m
tuibilem naturam: male nature omiotine
uiolabit¶Relnqͥtur ergo ut mała ex bonsaẽ
subeanur : qr si hoc negauerimꝰ ex malis
erũt. et marncheis ittĩq suffr agabimur 2¬
Ette inquatã uoraginẽ decidisti male intelli
dm̃ñ dicentem arbor bona fruitꝰ maẜos nõ
fucit: cũ hͦ nõ sit dictũ de natura uel mptie
quas instituit deus: s de uolute soĩs bona
a qua nõ fugt oꝑa mala¶Sed ne forte ues

Expanded text:
bonis orta sunt mala, non ex bonis voluntatibus opera mala, sed ex bonis naturis voluntates malae. Quid ergo sic optat audire Manichaeus, sicut ex bonis mala essfuerit, et sint duae naturae, una boni, altera mali? Necesse est enim ut aut nulla sint mala, aut ex bonis naturis sint, aut ex malis. Si dixerimus nulla esse mala, frustra dicimus Deo, Libera nos a malo . Si autem dixerimus, non oriri mala nisi ex malis, Manichaea pestilentia triumphabit, totumque vastabit, et ipsius Dei tanquam mutabilem naturam malae naturae commixtione violabit. Relinquitur ergo, ut mala ex bonis esse fateamur: quia si hoc negaverimus, ex malis erunt, et Manichaeis utique suffragabimurEcce in quantam voraginem decidisti male intelligendo Dominum dicentem, Arbor bona fructus malos non facit: cum hoc non sit dictum de natura, vel de nuptiis, quas instituit Deus, sed de voluntate hominis bona, a qua non fiunt opera mala. 45. Sed ne forte vel
Abbreviated transcription (Latin):
enanathematircsse postiores eiꝰ indicant
libri in quibꝰ omo uthil aliud defendit.
go de scripturis colligũt. quale est hoc unũ
quod paulo ante dixi: cõuertiniini ad me¬
et ego conuertar ad uos: ut ẜi meritũ conuersiõis
nr̃e ad deũ detur gr̃a eiꝰ n qua ad nos et ip̃econ¬

Expanded text:
eum anathemasse, posteriores ejus indicant eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri in quibus omnino nihil aliud defendit, go de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini ad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversionis nostrae ad Deum, detur grati
Abbreviated transcription (Latin):
nuisse tm̃ mõ uideretur hoĩs uołũtate᷑: cũ
ago addidit et orate: oñdit deu et orãte¬
adiuuare ne intretur i tẽꝑtatione ¶Dictũ
ẽ libero arbito: fili noli deficere .a. discipłia
dmi : et dñs dicit. eto rogiun pro te petre:
ne defiteat fides tua// homo ergo gr̃a iuua¬
tur: ne sine cã eius uolũtati ĩubẽatur ¶Cũ
ad uos: unũ hoꝵ uidetur eẽ nr̃e uolutatis et
ut couertamu ad eũ: aft̾ũ uero ip̃iꝰ gre.
id est. ut etiã ip̃e conuertatur ad nos ¶ ubi
pnt putare pelagiam suã obtinere sisam.
hua dicũt gr̃am secũdũ merita nr̃a dari
eruod quidem in oriẽte. iᵈ est in prouintia
palestima in qua est cuictas iħrłm. cũ ipse
pelagiꝰ ab epis audiretur: affirmare non
ausus est ¶Na inter ceta q̃ illrobiecta sunt
et ħͤ obiectũ est: ꝙ diceret gram dei secu¬
dũ merita nr̃a daris Quõd sic̃ alienũ est
a catholica doct̾na. et inimitũ grẽ xꝑi. lit
anathematizatus exisset ¶ Sed fallaciter

Expanded text:
nuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dictum est libero arbitrio, Fili, noli deficere a disciplina Domini : et Dominus dixit, Ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Homo ergo gratia juvatur, ne sine causa voluntati ejus jubeatur. CAPUT ad vos : unum horum videtur esse nostrae voluntatis, id est, ut convertamur ad eum; alterum vero ipsius gratiae, id est, ut etiam ipse convertatur ad nos. Ubi possunt putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi objecta sunt, et hoc objectum est, quod diceret, gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod sic alienum est a catholica doctrina et inimicum gratiae Christanathematus exisset. Sed fallaciter
Abbreviated transcription (Latin):
addidit  et gr̃a dei in me uacua nõ fuit : s plus
õis q ilłis laboraurs hͦ eni liberu arbit̾um hois
exhortatur et in aliis quibꝰ dicit: rogamꝰ uos:
ne m uaciu grãm dei suscipiatis  ut ꝙ eos ro-¬
gat si gram sic susceꝑerut ut ꝓpͥã ꝑderẽt uo¬
sutate I Tame ne ip̃a uolutas smẽ gra dei pu¬
tetur hõi aliꝙ posse ͭ÷ cõtinuo cũ dixiss gr̃a eiꝰ
in me uacua non fuit s plus oĩbꝰ ilłis laboraui.¬
subiuxit atq ati nõ erpo aistẽ. s gr̃a dei metu
Dei sola᷑ net ip̃e solus: s gr̃a dei cũ illoͭ ut aũtem
de celo uocaretur: et tam magna et efficacissima
uoratioe conuerteretur: grã dei erat sola. et me¬
rita eus magna erat s malal demiq et alibi
dicit ad thimõtheuꝵ Collabora euãgelio ssm uit-¬

Expanded text:
et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si gratiam sic susceperunt, ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset, Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laborat atque ait, Non ego autem, sed gratia Dei mecum Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: Collabora Evangelio s
Abbreviated transcription (Latin):
hendere ac nõ potius suꝑ eius talem bndic-¬
tione. et corde credente et ore cõfitente rndet
ame. tũ aluid in ip̃a oros dñica nõ diceret. fide¬
łos dicentes maxiẽ illud ne nos inferas in tep¬
tatione: insi ut in scta obediẽtia ꝑseuerent..
Sicut erio in hiis oronibꝰ ita et in hac fide
nata est. et creuit. et crestit eccła: qua fide cre¬
ditur gr̃am dei nõ ẜ ͫ merita accipietiũ dari:
q̃n quidem nõ oraret eccla ut daretur infide¬

Expanded text:
tatione reprehendere; ac non potius super ejus talem benedictionem, et corde credente et ore confitente respondit, Amen: cum aliud in ipsa oratione dominica non orent fideles, dicentes maxime illud, Ne nos inferas in tentationem; nisi ut in sancta obedientia perseverent? Sicut ergo in his orationibus, ita et in hac fide nata est, et crescit, et crevit Ecclesia, qua fide creditur gratiam Dei non secundum merita accipientium dari. Quandoquidem non oraret Ecclesia ut daretur infide
Abbreviated transcription (Latin):
dusttor est naꝵ quarũ spontaneꝰ defectus a ło¬
ssi est fide ueritatis uereq pietatis q bonuet
malũ sit mł se dicit eẽ contraria. ut nõ naturã
m defiit a. bonodicat fieri mala eiusq defer
ꝑtterisa: eamq appeslet corpꝰ et spim . cor¬

Expanded text:
naturarum: quarum spontaneus defectus a bohoc est, fidei veritatis veraeque pietatis, qui bonum et malum sic inter se dicit esse contraria, ut non naturam cum deficit a bono, dicat fieri malam, ipsumque depiternam; eamque appellat corpus et spiritum; cor
Abbreviated transcription (Latin):
iiustus non est ¶ Reddet ergo mala pro mal. pe-¬
nã pro mmiustitia  et reddet bona ꝑro mał. grãm
pro inustitia. et reddet bona pro bõis: gram pro
gratia ¶ Repetite assidue librũ istũ: et si intelli¬
gitis gratias agite. uhi aicte nõ intesligitis. pra-¬
te ut intelligatis. dabit enim dñs: intellectũ¬
uob¶ Mementote scͣptũ ẽẽ: si quis urm indiget
sapientia.postulet. a deo qui dat oĩbꝰ affluenter
et nõ inproperat: et dabitur eisi Ip̃a est sapĩe¬
tia desursũ descendens: ficut ip̃e apłus iatobus
dicitii Illã pero sapĩam repellite .a. uob: et orate
ne sit in uob̾is quam detestatꝰ est ubi ait᷑ ꝙ si
zełu amarũ habetis et cõtentiones in uob̃st̾: nõ
est ista sapientia desur sum descendens :ͥ s ter

Expanded text:
injustus non est. Reddet ergo mala pro malis, poeinjustus non est. Reddet ergo mala pro malis, poenam pro injustitia, et reddit bona pro malis, gratiam pro injustitia, et reddet bona pro bonis, gratiam pro IV. 46. Repetite assidue librum istum, et si intelligitis, Deo gratias agite: ubi autem non intelligitis, orate ut intelligatis: dabit enim vobis Dominus intellectum. Mementote scriptum esse: Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non improperat, et dabitur ei . Ipsa est sapientia desursum descendens, sicut ipse apostolus Jacobus dicit. Illam vero sapientiam repellite a vobis, et orate ut non sit in vobis, quam detestatus est, ubi ait: Quod si zelum amarum habetis, et contentiones in vobis sunt, non est ista sapientia desu
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ włt indurat: in eo quẽ seduci ꝑmittit uel ob¬
durał. masa eius merita credite᷑ in eo uero tuius
miseretur gram dei nõ reddentis mala pro malis.
sed bona pro malis fideliter: et indubitanter agnos¬
cite nec id̾es auferatis .a. pharaone liberũ
arbitũ qr multis locis dixit deus ego piduram
pharaonẽ ͥ ͥ uel indurara uel in durabo cor pha¬
raonis: nõ enim ꝓ̃pea ipe pharao indurauit᷑ sño
tor suũ: nã et hoc de illo legitur qñ ablata est de e-¬
giptiis cynomia. dicente scriptura et indurauit
seu in grauauit ꝑharas cor suu. et in istotpe: et no-¬
luit dnittere ppłm ⁊ ac per h ͦ. et deus indurauit
per istud iuditu: et ip̃e pharao ꝑ liberũ arbitũ
Certiem̃ estote q nõ erit manis labor urͣ si in bo¬
no ꝓpõito profitientes: per seueretis usq in finẽn deꝰ
enim qͣ mõ illis quos liberat nõ red̾dit sm merita¬
omo deus et mala pro malis qm nistus e: et bona

Expanded text:
quem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel obquem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel obdurari mala eius merita credite, in eo uero cuius miseretur gratiam dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis fideliter et indubitanter agnoscite. nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit deus: ego induraui Pharaonem uel: induraui aut indurabo cor Pharcor suum. Nam et hoc de illo legitur, quando ablata est de Aegypto cynomyia, dicente Scriptura: « et ingrauauit Pharao cor suum et in isto tempore, et noluit dimittere populum. ac per hoc et deus indurauit per iustum iudicium et ipse Pharao per liberum arbitrium. certi ergo estote, quia non erit inanis labor uester, si in bono proposito proficientes perseueretis usque in finem. deus enim, qui mojus. Reddet omnino Deus et mala pro malis, quoniam justus est, et bona
Abbreviated transcription (Latin):
ħoc ppnniam ͥ postea uero p̃piuditiũ: uenturus
est iudicare uiuos et mortuos// Quãnis et i h ͦ
tp̃e ip̃a saluatio nõ fiat sine iuditio s occulto. ideo
ait in iuditiũ ueni mñ hunc mũdũ. ut qͥ nõ uident
uideant: et ꝙ uidet cecifiãt ¶ Ad occulta gꝰ dei iu¬
ditia reuocate. qn uidetis in una cã quã terte hnt
oes ꝑuusi. hereditariũ malũ trãhetes ex udã: huic
subuemri ut baptizeturͥ ilłi nõ subueniii. ut in ipa
zatum rapi ex hac uita: ne malctia mutet intel¬
lectũ eius/ Et nolite in istis dare uel iniustitiam
iił insipietia deo. apud quẽ iustitie fons est: et sipi¬
entie  S sicut uos exhortatus sũ ab̾ mitio sermo¬
nis hinius. in quod ꝑuenistis in eo abulate᷑ et h ͦ ꝙͦ¬
deus uobis reuelabit: et si nõ m̃ hac uita. certe in al¬
terasi Nichił enĩ occultũ. quod nõ reuelabitur ¶Emñ
ergo auditis dicentẽ dñn ego dns seduxi ꝓpheta il¬
limi. et quod art apłus ciĩus uułt miseretur. et

Expanded text:
iam; postea uero propter iudicium uenturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis et in hoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa zatum rapi ex hac uita, ne mallectum ejus : et nolite in istis dare injustitiam vel insipientiam Deo, apud quem justitiae fons est et sapientiae: sed sicut vos exhortatus sum ab initio sermonis hujus, in quod pervenistis, in eo ambulate, et hoc quoque vobis Deus revelabit , et si non in hac vita, certe in altera: nihil est enim occultum quod non revelabitur . Quando ergo auditis dicentem Dominum, Ego Dominus seduxi prophetam illum, et, quod ait apostolus: cuius uult miseretur, et
Abbreviated transcription (Latin):
ibi in constantia et oẽ opus pranũ ¶ Que autẽ
desursũ est sapiẽtiaͬ pͥmũ quide pudica est: deũ
pacifica᷑ modesta: suadibilis: plena nñia et fruc¬
tibus boĩsͥ inestimabilis: sine simulatiõe ¶ Sxͣ
bõi ergo nõ habebit᷑: qui hãt sapiãm postularit
et im̃petrarit a dño. ¶ Et hinc intelligite gͣ¬
tiã: qr si ex nobis eetsta sapientia. desur sũ nõ
eẽt: nec ab̾ ip̃o qͥ nos creauit deo postũla da esset¬
¶res orate et pro nõb̾ ÷ ut tẽꝑanter et pie. et
iuste uiuamꝰ in hoc scło: exspectates et ilłam
b̃tam spem et maĩfestationem dei et saluatoris
nri ihesu xp̃i: tui est honor et gła. et regnũ. cũ
pr̃e et spũ sancto: in secula scloꝵ amen:¬

Expanded text:
e opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temperanter et pie et juste vivamus in hoc saeculo, exspectantes illam beatam spem, et manifestationem Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi , cui est honor et gloria et regnum cum Patre et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
mia ut et ip̃i miam consequatur/ Conclusit
em deus oes in infidelitate ut ꝯu misereatur.
et tũ attendisset quid dixerit aduui ãs sine
sue certam quidem ueritate sed magnam pro¬
fimditatens: quomõ conclusit deus oẽs in infi¬
delitate ut om misereatur: quasi fatiens ma¬
la ut uerrent bona: mox exclamauit atq ait
S altitudo diuitiaꝵ. sapienttiẽ et scie der. ꝙͣ n
leius ¶ hec enim inscrutabilia iuditiã. et muesti¬
gabiles uias ꝑuersi hõres nõ cogitantes: es
procłiues ad reprehendendũ: nõn ydonei ad
intesligendũ put b̾cnt et iactabant ap̃łos
dicere fatiam Imala: ut aleniant boncsi siuod
aẜsit ut apłi. dicerent᷑: s hoĩes nõ intelligetes¬

Expanded text:
misericordiam consequantur. conclusit enim deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. et cum attendisset quid dixerit, admirans sententiae suae certam quidem ueritatem, sed magnam profunditatem, quomodo conclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala, ut uenirent bona, mox exclamauit atque ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! ejus! Haec enim inscrutabilia judicia et investigabiles viae perversi homines non cogitantes, et proclives ad reprehendendum, non idonei ad intelligendum, putabant et jactitabant Apostolum dicere, Faciamus mala, ut veniant bona Quod absit ut Ap
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus lex. aũ subitraint ut habudaret
desictũ uẜi nũ. habundauit delictũ: suꝑha¬
budaut gra ¶ S itiq gra id agit ut iam fuãt
bona ab eis qui fecerunt mala᷑ nꝯ̃ ut ꝑseuerẽt
in malis: et reddi sibi existir ẽt bonã Nõ itaq
debent dicere fatiamꝰ mala ut ueniãt bona  s
fecimꝰ mała et ueniunt bona: iã fatiamꝰ bona¬

Expanded text:
x autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona
Abbreviated transcription (Latin):
mus s ille clamare dictus ẽ. qui efficit ut
cłamemꝰ. Recte etiã uolentẽ deũ: a. quo ef¬
ficimur ut nelimꝰ ¶ At per hoc q corripien¬
do nichił aliud debemꝰ atere msi ut ab ista
pate que est ad deũ non recẽdatur : aut ad eam
qui reresserat reuertatur: nos agamꝰ sine
Desperatioe quodagimiꝰ ¶ Si filiũs ꝑatibest
quem corripimꝰ : requiestet suꝑ ẽu pax nr̃a ͥ
smantem: ad nos reuertetur.b
Ecauis itaq etia dñ quorũdã fides subuerti᷑
t eius  nõ tñ nos pigri et negligẽtes ee de¬
bemus i corripiendis q. corripiendi stslle¬
q ẽm frustra dictũ est corrũpunt mores bo¬
Nos tossoquia prana et perit infirmꝰ i tua
argumentemur et contra ista p̃cepta salu¬
bͣremq terrore dicentes. et corrũpant mo¬
res ponos colloq̃amala et pereat infnͦmꝰ

Expanded text:
 quo efficitur ut clamemus; recte etiam volentem Deum a quo efficitur ut velimus. Ac per hoc, quia et corripiendo nihil aliud debemus agere, nisi ut ab ista pace quae est ad Deum non recedatur, aut ad eam qui recesserat revertatur, nos agamus sine desperatione quod agimus. Si filius pacis est quem corripimus, requiescet super eum pax nostra: sin autem, ad nos revertetur. 48. Quamvis itaque etiam dum quorumdam fides subvertitur, t ejus: non tamen ideo nos pigri et negligentes esse debemus in corripiendis, qui corripiendi sunt. Neque enim frustra dictum est, Corrumpunt mores bonos colloquia mala ; et, Peribit infargumentemur contra ista praecepta salubremque terrorem dicentes, Et corrumpant mores bonos colloquia mala; Et, pereat infirmus,
Abbreviated transcription (Latin):
posse disseruit ait enim ¶ Frequens nobis
de fugiendoscło isto sermo atq utinã ꝙͣ fa¬
cilis sermo. tam tãtus et sollicitꝰ effectus,
Sed quod peiꝰ est frequẽter ir repit t̾renaꝵ
issecebra cupiditatũ et ulatatũ offensio uł ofu¬
sio mẽtem occupat. ut quod studeas uitare. hes
cogites mõq uoluas ¶ Quod cauere difficils est
homini. exuere autẽ inpossibile ¶ dernq uo
magis eẽ rem ꝙͣ effertus bestatur ꝓpha dicẽdo.
declma cor meũ in testioma tua: et nõ i auaritiã

Expanded text:
posse disseruit. Ait enim: Frequens nobis posse disseruit. Ait enim: Frequens nobis de fugiendo saeculo isto sermo; atque utinam quam facilis sermo, tam cautus et sollicitus affectus: sed, quod pejus est, frequenter irrepit terrenarum illecebra cupiditatum, et vanitatum offusio mentem occupat; ut quod studeas vitare, hoc cogites animoque volvas. Quod cavere difficile est homini, exuere autem impossibile. Denique voti magis eam esse rem quam effectus, testatur propheta dicendo, « Declina cor meum in testi
Abbreviated transcription (Latin):
ulła nõ esset nulli enĩ daretur gratuita li¬
Beratio : si nature de ẜita redderergtur: hoĩbꝰ
autem uidetur oesqͥ bõi apparẽt fideles ꝑseue-¬
rantiã usq in finẽ: accipere debuisse ¶dẽus autẽ
meliuis uidicauit miscete quosdam nõ ꝑseue¬
rates certo nũo scõꝵ suoꝵr ut quibꝰ non expe¬
dit in hꝰ uite teptatioe securitas: nõ possũnt
ẽẽ seciirii mlultos eñi .a. ꝑnitiosa esatione re¬
uideat ne cadat᷑. uolutate autẽ suaca dit qui
cadit: et uołu ͭ ͤ dei stat q̃ stat  potes ẽ emim
nõb̾met ip̃is: s sussitientia nostra ex deo est
Quẽ secictus et btus ambrosius audẽt et di¬
tit ͤ nõ in pfate nr̃a cor nr̃m: et ure cogita¬
tioẽs  ꝙ õĩs qui humiliter et ueraciter piꝰ
est: esse uexissimũ sentit ¶ hoc aũ ambis
ut diceret in eo libro loquebatur quẽ de fuga
scłi scͣpsit: docẽs hͦ scłm . nõ corꝑe s cordẽ
fugiendũ  quod nsi auxilio dei. fieri non

Expanded text:
ulla non esset. Nulli enim daretur gratuita liberatio, si naturae debita redderentur. Hominibus autem videtur, omnes qui boni apparent fideles, perrantiam usque in finem accipere debuisse. Deus autem melius esse judicavit, miscere quosdam non perseveraturos certo numero sanctorum suorum; ut quibus non expedit in hujus vitae tentatione securitas, non possint esse securi. Multos enim a perniciosa elatione revideat ne cadat. Voluntate autem sua cadit qui cadit, et voluntate Dei stat qui stat. Potens est enim nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . » Quem secutus et beatus Ambrosius audet et ditate nostra cor nostrum, et nostrae cogitationes. Quod omnis qui humiliter et veraciter pius est, esse verissimum sentit. 20. Hoc autem Ambrosius ut diceret, in eo libro loquebatur quem de Fuga saeculi scripsit, docens, hoc saeculum non corpore, sed corde fugiendum: quod nisi auxilio Dei fieri non
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e que inprouise offuse mẽte om̃q cõfũ dũt
atq alio trahũt ꝙͣ tu ꝓposueris Aut scłaria re¬
uotant: niũdana inserut: uoluptaria igert.
illecebrosa contexũt/ Ip̃oq in tp̃e qͦ eleuare
mẽtẽ paramꝰ  in serti inambꝰ cogitutiõib
ad t̾rena plerũq deicimur ¶ Nõ itaq in hõm sed
in dei ẽ ptãte: ut habeãt hoĩes ptatem fil ii dei
fieri ¶ Qb ip̃o q̃ppe accipiunt eam qͣ dat cordi hu¬
mano cogctatioes pias ꝑ qͣs hab̾ebat fide: que
opatur per dilectione ¶ Adoͦ bonũ Iumẽdũ et te¬
nendũ. Et meo ꝑseuerãter usq in finẽ ꝓsitiedũ
nõ sumꝰ ydonẽi cogitare aliquid qͣsi ex nobis

Expanded text:
proviso offusae mentem animumque confundunt, atque alio trahunt quam tu proposueris: ad saecularia revocant, mundana inserunt, voluptuaria ingerunt, illecebrosa intexunt, ipsoque in tempore quo elevare mentem paramus, inserti inanibus cogitationibus ad terrena plerumque dejicimur . Non itaque in hominum, sed in Dei est potestate, ut habeant homines potestatem filii Dei fieri . Ab ipso quippe accipiunt eam, qui dat cordi humano cogitationes pias, per quas habeat fidem, quae operetur per dilectionem : ad quod bonum sumendum et tenendum, et in eo perseveranter usque in finem proficiendum, non sumus idone
Abbreviated transcription (Latin):
ee et incipere in deu credere: et usq mͥ finẽ
ꝑiani qua deus rcte colctur ꝑtinentia. etiã ip̃i
pp quos hec agimꝰ: dona dc̃i esse cõredũt ¶ Oiã
porro dona sua et q̃bꝰ ea fuerat largitur/. do
minũ p̃scisse negare nõ pñt/ Sicitt gͦ et cele¬
ra pdicanda simñt ut ꝙͣ. ea p̃dicat ꝯbedienter
cuidiatur: ita pdestinaͦ predicada ẽ ut qui
obedienter hec audit nõ in hoĩe. ac ꝓ h ͤ nec
in seipo s in dño gletur : qr et h ͦ preceptum¬
dei est: et hͦ p̃cẽptũ obedienter audire. id est
dicere. a lia q̃tũq habet: maniter᷑ ht̃ ⁊ ħ ͦ pela¬
triãn optamꝰ ut habeat: isti aũ nr̃i: ut płeiꝰ
habeant Nõ itaq simꝰ in disputatioĩbꝰ prõpti

Expanded text:
esse, et incipere in Dominum credere, et usque in finem piam, qua Deus recte colitur, pertinentia, etiam ipsi propter quos haec agimus, Dei dona esse concedunt. Omnia porro dona sua, et quibus ea fuerat largiturus, Deum praescisse negare non possunt. Sicut ergo caetera praedicanda sunt, ut qui ea praedicat, obedienter audiatur; ita praedestinatio praedicanda est, ut qui obedienter haec audit, non in homine, ac per hoc nec in se ipso, sed in Domino glorietur: quia et hoc Dei praeceptum est; et hoc praeceptum obedienter audire, id est,dicere, alia quaecumque habet, inaniter habet. Hoc Pelagiani, optamus, ut habeant; isti autem nostri ut plenius habeant. N
Abbreviated transcription (Latin):
est uolãt ẽ bona nõ fuĩt fructꝰ maliͬ et de naͣ
qus cut deus ip̃a q̃ fatiat fructus malos nascit᷑
hbor mala : quasi aliꝙͣ meliꝰ fatiat hõ unde
nõ possit małꝰ fructꝰ existere: ꝙrͣ est illud ꝙͣ
fost deus unde possit mala arbor existere s Ne
qs ergosit erret: audiat diligeter ambrosiũ
deentem Quid est malitia msi bõi idigentia:
non enirost mala nisi que p̃uadntur hom̃e: o

Expanded text:
est, voluntate bona non fiunt fructus mali; et de natura quam facit Deus, ipsa quae faciat fructus malos, nascitur arbor mala: quasi aliquid melius faciat homo, unde non possit malus fructus existere; quam est illud quod facit Deus, unde possit mala arbor existere? ne quis ergo sic erret, audiat diligenter Ambrosium dicentem, « Quid est malitia, nisi boni indigentia? Non enim s
Abbreviated transcription (Latin):
mͣ librũ quẽ scͥpsit de orone dñica diligẽter legatꝭ
et ꝙͣtũ uos dñs adiuuerit intelligatis: memorieq
mandctis ¶bidẽ uidebitis quem admodũ sic allo¬
qͣtur liberũ arbitͥuͣ̃ eoꝵ quos cõscͥptioe sui sermonis
edificat᷑: ut ondat cum ea que impłeda uidentur.
in lege: iorone eẽ postenda¶ Deuod utiq uanissie
fieret si adilla agẽda sie adiutorio diuino hua¬

Expanded text:
ni librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutor
Abbreviated transcription (Latin):
si ex legẽ iustitia ergo xp̃s gratis mortuus ẽ: sit el
hiis q̃ gram qulã cõmendat et ꝓcipit fides xp̃i putał
ee natura uerissime dicitur. si ex nã iustitia ergo pͥ
gratis mortuus e N Iam hic emim erat lex: et noy
iustificabatur: ideo xp̃s nõ gratis mortiius est: ut
et sex per illũ impseretur qͣui dixit nõ ueni solue¬
re serrem s implere. et natura per adam perdim
per illũ reparetur qui dixit: uenisse se querereet
saluare ꝙͦ pierat /In quẽ uenturũ antiqͥ etiã pr̃es
tredideriut: qui diligebant deui dicitur enim gͣ-¬
tiã dei que data est per fide ihũ xp̃i que neq lex ẽ
neq nci ad h ͦ tantũ ualere: ut pcta p̃t̾ita dint¬
tantur nõ ut fitura uitentur ueł repugnanti a

Expanded text:
tis mortuus est: sic et his qui gratiam quam commendat et percipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur, Si ex natura justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat ; in quem venturum antiqui etiam patres crediderant, qui diligebant Deum. 26. Dicunt etiam gratiam Dei, quae data est per fidem Jesu Christi, quae neque lex est neque natura, ad hoc tantum valere, ut peccata praeterita dimittantur, non ut fut
Abbreviated transcription (Latin):
grã ꝯtippe adiuuat ut legis qͥsq sit fctõr: sme qͣ it̃a
sub lege põitus: tñiͦ erit legis auditor ¶Talibꝰ ita¬
qr dicitł qui in legẽ iustificamini: a. gr̃a extidistis
Quis itaq sic sũr ds aduersus apłicas uoces: qͣs
cta desipiat. ỹmo insaniat nesciẽs ꝙ loquatur: it
audeat dicere legẽ eẽ gr̃am: cũ clamet q̃ sciebat qͣlo
queretur: qui in legẽ iustificamii: a Regra exti¬
distis¶ Si autẽ lex non est grã ͬ qr ut ip̃a łex fiat
nõ pot lex aduuare s gratia: nũꝙͣ natura erit
gral Nam et hͦ pelagiam ausi st̃ ditere gram ẽẽ na¬
turã: in qua sit creati sumꝰ ut habeamꝰ mentem-¬

Expanded text:
a quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificamini, a gratia excidistisQuis ita sit surdus adversus apostolicas voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem
Abbreviated transcription (Latin):
Quatalibet eñi hoĩes sctitate p̃pollẽat: nõdũ
st̾. eqͣles agel dei¶INodũ. ergo sicitt ĩ celo;
in eis fit uolũtas dei ¶ Exͦ si ita ẽ: mͥ ea qͣdẽ ꝑte
qua optamꝰ ut hoĩes ex infidelibꝰ fiãt fide̾s.
nõ ꝑsenerãtia: s mitiũ uidet᷑. optar ¶ In ea uo̾
qͥ optamꝰ. ut hoĩes in fatiẽda uołu ͭ ͤ dei eqliẽt

Expanded text:
Quantalibet enim homines sanctitate praepolleant, nondum sunt aequales Angelis Dei: nondum ergo sicut in coelo in eis fit voluntas Dei. Quod si ita est, in ea quidem parte qua optamus ut homines ex infidelibus fiant fideles, non perseverantia, sed initium videtur optari: in ea vero qua optamus ut homines in fa
Abbreviated transcription (Latin):
quentia ẽẽ contenditis si credamꝰ nasci ꝑuu-¬
los pcto p̃mi hors obligatos ; et ob hoc esse st̃
dyabolo: nisi renascantur i xp̃o/ diabolꝰ
gnim creat dicitis si ex ħ ͦ uulnerẽ treantur qͦ
diabolus nature que priniũ condita ẽ inflipit
hlarie: ⁊ dãpnantur nuꝑtie. si aliꝙ̃ bnde dãp¬

Expanded text:
quentia esse contenditis, si credamus nasci parvquentia esse contenditis, si credamus nasci parvulos peccato primi hominis obligatos, et ob hoc esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo. « Diabolus enim creat, » dicitis « si ex hoc vulnere creantur, quod diabolus naturae, quae primum condita est, inflixit humanae: et damnantur nu
Abbreviated transcription (Latin):
aggrediendñ est ꝙͦ tertio¬
loco posin dispositionis
sanctas ingenti głorict bractauerit.
tuçi Iuliane diio adiuuante machina.¬
men̾ta subuertã: nõ ut eos ostendã ẜ y tatho ͨ aͣ
fidem de origiali sensisse pctoͬ hͤ eñĩ n ħ
quot ef q̃ucnttis uiris eccłe. stłis clarisq dortor¬
Bꝰ maicheoꝵ crime mpingas : et tummesi¬
pis apud imperitoꝵ deco Porare iiditia: eos ꝯ
tatholicã fidem contra hericos defenderũt he¬
resis nefarie nõie defendrs agcuses ¶dz nuit
argumenta ipa bestra quiba agitis ne homi
p̃mia naturitus origiat pcto credatur obsri
argumentoꝵ quasi formidada uror qubo
terretis infirmos: et nmꝰ ꝙͣ contra bos
expedit sacris lrĩs eruditos ¶dicctis enim as¬
serendo origiuale pctm diabolũ dictre hom
nastentiũ. conditorem dapnare nuptias: ne¬
gare i bap ͥ ᷤᷤ diitti bniuerse pcta  dcumm
trimine miquitatis arguere: Desperationẽ
ꝓfectionis ingerere ¶Her quppe om̃ia conse¬

Expanded text:
aggrediendum est, quod tertioloco posui dispositionis ipturas sanctas ingenti gloria tractaverunt, tua, Juliane, Domino adjuvante, machinamenta subvertam. Non ut eos ostendam secundum catholicam fidem de originali sensisse peccato; hoc enim jquot et quantis viris, Ecclesiae sanctis clarisque doctoribus, Manichaeorum crimen impingas; et cum me cupis apud imperitorum decolorare judicia, eos qui catholicam fidem contra haereticos defenderunt, haeresis nefariae nomine accuses. Sed nunc argumenta ipsa vestra, quibus agitis ne hominum prima nativitas originali peccato credatur obstriargumentorum quasi formidanda vestrorum, quibus terretis infirmos, et minus quam contra vos expedit, sacris Litteris eruditos. Dicitis enim, « Nos asserendo originale peccatum, diabolum dicere hominum nascentium conditorem, damnare nuptias, negare in Baptismo dimitti universa peccata, Deum crimine iniquitatis arguere, desperationem perfectionis ingerere. » Haec quippe omnia conse
Abbreviated transcription (Latin):
diꝰ q ea fides habet de qͣ sc̃ptũ est nͥ credi¬
deritis nõ intessigetis. nec diabolũ ẜ deũ uerũ
Et uere bonu ẽe sominũ conditore: nuide etiã
de mmũdis meffabiliter opercitem: qͣuis hor¬
nũ nẽo mũdus nastatur. et ideo dones mũdet᷑
spũ sct̃o sub̾ spũ inmũdo ẽẽ cogatur: nec ꝙͣta¬
euqr mmũditĩa naturaꝵ ussũ crimeri ee nup¬
tiaꝵ. bonũ qͥppe disc̾mctur ꝓp̃ũ nuptiaꝵ a quo¬
lib̾et uitio naturaꝵ: uec ulsiꝰ reatũ rema¬
nere p̃iti: qui nõ in ea que inxpofit regenera
seluatur: ꝙͣiuis infirmitas restet cõtra qlia
in seipo cõstitictã regn̾atus si ꝓficit pugnet
Net iniqus ẽ deus cũ pctis siue origialib ꝰ sue
ꝓp̾is digna refbuit: magisq iniqus aut mͥẜ¬
inus oñditur: si iugũ graue suꝑ filios ada
a. die sicut sc̃ptũ est natiui ͭ  eoꝵ usq ĩ diẽse¬
pulture ĩ mr̃em onn sub qͦ iugo ymago eiꝰ ate¬
ritir : aut ip̃e nusso cuit origĩali uel pprie

Expanded text:
d ea fides habet, de qua scriptum est, Nisi credideritis, non intelligetis : nec diabolum, sed Deum verum et vere bonum, esse hominum conditorem, munda etiam de immundis ineffabiliter operantem; quamvis hominum nemo mundus nascatur, et ideo donec mundetur Spiritu sancto, sub spiritu immundo esse cogatur. Nec quantamcumque immunditiam naturarum, ullum crimen esse nuptiarum: bonum quippe discernitur proprium nuptiarum a quolibet vitio naturarum. Nec ullius reatum remanere peccati, qui non ea quae in Christo fit regeneratione solvatur; quamvis infirmitas restet, contra quam in se ipso constitutam regeneratus si proficit pugnet. Nec iniquus est Deus, cum peccatis sive originalibus sive propriis digna retribuit: magisque iniquus aut infirmus ostenditur, si jugum grave super filios Adam, a die, sicut scriptum est, nativitatis eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium , sub quo jugo imago ejus atteritur, aut
Abbreviated transcription (Latin):
minat̾e pirtutis qui asserit ingñati uitia gm
hrraso i ipo cõteptiõis exord̾io et dit ei quod
aduersus me in pͥmo tuo uoline bideris tibi
saue tauto atuteq dixisse. nec petuoe eoe
bino qre dare ditutu  Siq̃dem ie quotũq ire

Expanded text:
minare virtutis, qui asserit ingenerari vitia generi humano in ipso conceptionis exordio. Et dic ei, quod adversus me in primo tuo volumine videris tibi satis apte acuteque dixisse, « Nec peccare eos omnino, qui peccare dicuntur: siquidem a quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
set Sntus cn uitiositas intessigit᷑. eẽ contrio
uossecreditur ꝑsiti: q mgenerata uitia inere¬
dibile est posse cõsini que ia nec uitla depu¬
handa buon enim pectat q̃ nõ põt ałuiddẽ. qͣ¬
trdus est ¶gs si fideli diligentia q̃reretis
nes ea que catosice fidei ueritate atq aliq̃tate
fdata st infideli oppug̃retis audatia. m eri q̃
abstodita st̃ sapiẽtib ꝰ et p̃deritibꝰ. et reuelata
sut punsis nutrit xpi gra ueniretis Mus

Expanded text:
nec virtus, cui vitiositas intelligitur esse contraria, posse creditur perfici, quia ingenerata vitia incredibile est posse consumi, quae jam nec vitia deputanda sunt; non enim peccat, qui non potest aliud t. » 3. Haec si fideli diligentia quaereretis, nec ea quae catholicae fidei veritate atque antiquitate fundata sunt infideli oppugnaretis audacia; in ea quae abscondita sunt sapientibus et prudentibus, et revelata sunt parvulis , nutriti
Abbreviated transcription (Latin):
quẽꝙͣ glari. tãꝙͣ ip̃e ea sibi fecerit nõ gr̃a dei ͥ
sed gratia que bonos discerut .a. małis: nõ
que cõis est boĩs et malis/ Sit gͦgra naturo
altbicta qua sumꝰ nantia ronãbilia. discerm¬
gurq . a pecoribꝰ ⁊ sit etia gr̃a nature attri¬
buta qua in pp̃is hõibꝰ a. dẽformibꝰ pultri:
uel igemosi discernuntur .a. tardis. at siꝙͣ
eiꝰ moi est n sed nõ sit ille quẽ coherte bat ipo¬
stolus aduersus pecus inflabat e nec aduersꝰ
hoiem asgerũ de aliq ͦ naturasi inimere ꝙͦ
m ẽẽ posset et pessimio: s aliqͦ bonũ quodpti¬
peret ad uitũsonam sibi nõ deo tͥbuẽs infla¬
batur: qn audire meruit ll Qs eni te dist̾¬

Expanded text:
quam gloriari, tanquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei: sed gratia quae bonos discernit a malis, non quae communis est bonis et malis. Sit ergo gratia naturae attributa, qua sumus animantia rationalia, discernimurque a pecoribus; sit etiam gratia naturae attributa, qua in ipsis hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret ad vitam bonam, sibi non Deo tribuens inflabatur, quando audire meruit, Quis enim te disce
Abbreviated transcription (Latin):
ture est hõn : habere aute fidẽ quẽadinom
habere caritate. grẽ est fidel ĩ ¶Ifła itaq
zictura in quadata est nobis possibilitas ha¬
bere fidẽ. non disceruit ab hõĩe hoiem: pp̃a
uero fides. discchuit ab infidel fidelel at ꝑ
hͦ ubi dicit᷑ qͥs eñĩ te d̾iscerit.. quidantet
habes quod nẽ accepisti: quisquion audet di

Expanded text:
tem fidem quemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem: ipsa vero fides discernit ab infideli fidelem. Ac per hoc, ubi dicitur, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non ac
Abbreviated transcription (Latin):
bus alioqui gr̃a. ia nõ est graugratis ergo
tosequta est: ꝙ cosequta e esectioꝵ No pcessit eo¬
rũ abim quod pͥores darent et ret̾buetur ilłis:
pro richilo saluos fecit eos Cet̾is añ. q̃ excera¬
tist̾ sicutꝰ ibi tactũ est: mͥ retͥbutiõe factũ est ix

Expanded text:
bus; alioquin gratia jam non est gratia . Gratis ergo consecuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in retributione factum est.
Abbreviated transcription (Latin):
respondeatur et quartonade¬
rit dns ut nõ solli seritas
ẜ etĩa caritas tiẜi exhibeat
l nobis /Due duo quisq te¬
nuerit: nec fatuus nec in¬
indus erit de q̃bꝰ uitiis in
pncipio mẽorati ti libr.
multa dixistile ¶ Nã et error ueritate. et liuor

Expanded text:
r et quarto: aderit Dominus, ut non solum veritas, sed etiam charitas tibi exhibeatur a nobis. Quae duo quisquis tenuerit, nec fatuus, nec invidus erit. De quibus vitiis in principio memorati tui libri multa dixisti. Nam et error veritate, et livor
Abbreviated transcription (Latin):
Gdii c̃ cognoscit homo pctm. si nõ adiuuet gr̃a
ut cognitũ aueatur. sine dubio lex ira oꝑatur
Quodalio loto ip̃e apłus dixit᷑ͥ ip̃iꝰ emm uer¬
hasut: lex irã oꝑatur il hoc aũ dixit ꝙ ir̃a
dei maior est in preuarica ͤ qͥ ꝑ legẽ cognos

Expanded text:
oscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est
Abbreviated transcription (Latin):
ms ne ꝑfeteritis Nõart ne feceritis qr eas nõ
habere no poterat: s ne ꝑfeteritis: idest. ne o¬
peraeaꝵ tonsensu uolun limpleatia Caro
uim inqiat es cupiscit aduersus sp̃m et spus ad¬
uersus carne hec enĩ ipuite ad uerscuit᷑: ut¬

Expanded text:
nis ne perfeceritis. Non ait, Ne feceritis; quia eas non habere non poterant: sed, ne perfeceritis; id est, ne opera earum, consensu voluntatis impleatis. Caro enim, inquit, concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carne
Abbreviated transcription (Latin):
institutiõne aute pctm ade q̃ sine totupistetia
siẽ motu corꝑm smne nctitate sexuũ eose pao¬
tulissent. U dełi ahe nuptiis soc spistitiã quꝑta¬
rocontupiscit aduersus spm: detrahe mali
contio quod pugnas esorio sa excertes conti¬
nentie Gn ture certamina: et nõ opꝰ est utrt¬
poret et sine ncutate sexuũ qͣs urquslas
hoptias togrant. ⁊ Sed bersũ quod i se casti
sensunt suie cõtmentes. siue et la comugati

Expanded text:
ante peccatum Adae, quae sine concupiscentia, sine motu corporum, sine necessitate sexuum esse potuissent? » Detrahe nuptiis concupiscentiam qua caro concupiscit adversus spiritum, detrahe malum contra quod pugnas gloriosa exercens continentiae virtute certamina; et non opus est ut caeporum et sine necessitate sexuum quis unquam ullas nuptias cogitavit? Sed bellum quod in se casti sentiunt, sive continentes, sive etiam conjugati
Abbreviated transcription (Latin):
uterentur: et tñ it ꝓtrearet filios mister entor
itut treanti deo nõ mputatur ꝙ rõnałes natire
a bono defitiũt s ꝙ bonust̾᷑: sit parẽtibꝰ ⁊gña¬
hꝰ et malo contipiscentie bene utentibũe nẽ
mꝑittadu est. ꝙ fũ eo malo filiĩ nascutuir ẜ ꝙbo¬

Expanded text:
uterentur, et tamen ut procrearent filios miscerenturuterentur, et tamen ut procrearent filios miscerenturgo creanti Deo non imputatur quod rationales naturae a bono deficiunt, sed quod bonum sunt: sic parentibus gignentibus et malo concupiscentiae bene utentibus non imputandum est quod cum eo malo filii nascuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
tral sabatur Inde bonũ. trahebatur i̾de es
masus alĩs en erat ꝯdor uitem uifa ͥ aliis
odor mortis i morte: tũ odor ille nõ eẽt odor
malũ inde trãbitut᷑ accusari põt extusari nõ
biret ꝓpagatio filioꝵ / Net malu illud ideo inde
trasitur qr bone st̃ nuptie: s ꝙ in ħonis earũ
donũ sme isto malo fieret. si neo peccasset᷑ nuc
ettro sme isto malo ee nõ põt s nõ ideo małũ
est sicut etontrario nussũ mału. sine aliquo
bono ẽẽ põt: nec ideo bonũ est⁊ Opus eni dei
bono nature. nec ideo bonũ est: ita cõnubiũ
no põt ẽẽ sine mało cõtupiscentie: nec ideo ma¬
flissimũ est. ⁊ Sic ergo et ꝙͦ ipe dixistin ueͣ¬
ins origĩale malũ non de nuptiis trahatur⁊
s de carnali cõcupiscẽtia: contra ꝙ malũet p̃e
confligis. Qiuo malo coiugatĩ bn utictur: si ꝑ¬
la comuges ꝓpagatiois gra misceanturr Et
si pctm non precessisset quod i oẽs hões pe¬
tilrusit nec fuisset profocto malu quo ber

Expanded text:
trahebatur inde bonum, trahebatur et malum. Aliis enim erant odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem ; cum odor ille non esset ususmalum inde trahitur, accusari potest, excusari non io filiorum. Nec malum illud inde ideo trahitur, quia bonae sunt nuptiae; sed quia in bonis earum bonum sine isto malo fieret, si nemo peccasset. Nunc ergo sine isto malo esse non potest, sed non ideo malum est. Sicut e contrario, nullum malum sine aliquo bono esse potest, nec ideo bonum est. Opus enim Dei bono naturae, nec ideo bonum est: ita connubium non potest esse sine malo concupiscentiae, nec ideo mafalsissimum est? Sic ergo et quod ipse dixisti; quamvis originale malum non de nuptiis trahatur, sed de carnali concupiscentia; contra quod malum et ipse confligis: quo malo conjugati bene utuntur, si sola conjuges propagationis gratia misceantur; et si peccatum non praecessisset quod in omnes homines pertransiit, nec fuisset profecto malum quo bene
Abbreviated transcription (Latin):
delis een ¶Sũt et alia testiomibi in quibꝰ est quod
ait sapite ad temperatia sicut unituriq partitusẽ
facti estis ꝑfidẽ et hoc nõ ex uob̾. ẜ dei donũ est
Et illud quod stͥpsit ad ephesees ꝑax fr̃ibꝰ et cari¬
tas cũ fide .a deo prẽ: et dño nro ĩħũ xp̃o Et
illud ub̾iait  Qmia uob̃ donatũ est pro xp̃o nõ so¬
fuut credatis iñ eu: sed etia ut patiamini proeo
Uirũq ero ad dei gram ꝑtinet et fides tredetiũ
et tolderantia patientum : qr utrũq dixit ẽẽ do-¬
natũu Et illud i axĩe ubi ait᷑ hñtes aute eñ de
ꝓpect dixit ut intelligeremꝰ q fides etiã nõ petita
Ronceditur: ut ei petenti etiã alia concedãturi qͦ¬
mo eni iuocabut en in qͥt in quẽ nõ crediderit.
¶ Ergo spus grefacit ut habeam ꝰ fide: ut ꝑfidem
impetremꝰ orãdo: ut possimꝰ facere que iliẜentur¬
ĩ Ided ip̃e apłus assidue legi preponit fidem. qͣm¬

Expanded text:
delis essem . Sunt et alia testimonia, in quibus est quod ait, Sapite ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax fratribus et charitas cum fide a Deo Patre et Domino Jesu Christo . Et illud, ubi ait: Quia vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Hrea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non crediderunt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: q
Abbreviated transcription (Latin):
cordis łe carͣ łib̾ꝰ ¶ Oruod nõ ideo dictũ putemꝰ
ut carnaliter uiuant qͥ. debent spũaliter hiuere
s qr laꝑis sine sensu est cui cõꝑatũ est ior durũ:
tui insi carni sensienti cor intelligens debuit cõ¬
pararis Sic enĩ hoc dicitur per ezecħ. ꝓpham ͥ
et dabo eis iñ quis cor alud  et sp̃m nouũ da-¬
ħo eis et euesẜa cor sapideũ de carne eoꝵ: et da¬
bo eis carneu. ut nr̃ p̃teptis meis ambulent¬

Expanded text:
bus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̾ lex iubet fatere nõ ualemꝰ nsi ꝑ fide rohãdo mm¬
petremꝰ: nõ facere ualemꝰ a Nam si fides liberi
est tñi ͤ arb̾itrii. ÷ nõ datur .a. deo. pp quid ꝓ eis
qui nolut tredere oramꝰ ut credant ¶Oruod ꝓr¬
sus faceremꝰ maniter insi rectissime crederemꝰ
eti am ꝓuersas et fidei contrarias uolũtates:
oipotente deũ ad credendũ posse cõuertere ¶ Libe-¬
rum quidem hoĩs arbitriũ pulsatur ub̃i dicitur
hodie si uocẽ eius audieritis: nołite obduraretor-
da urã ¶ Sed nisi posset deus etiã duritia cordis
auferre nõ diceret ꝑ ꝓpham: aufera abeis cor
sapideũ. et dab̾o eis tor carneu : quod de nouo

Expanded text:
 lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo