comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in uestigandum ẽ quio sit. de ħ enim scĩ
doctores. sub obscure locuti funt. atq sco¬
lastici doetores uaria senserũt. Qiudam
enim putant originale peccatum ẽẽ rea¬
tum pone ꝓpeccato pͥmi hominis .i. de
bitũ uł obnorietatẽ qua obnoxii ⁊ ad
minis actuali peccato. quia ꝓillo ut
aiunt omnib deb̾r pena et̃na. nisi ꝑ
grãm libentꝰ. Iuxta horum sentẽtiam
oꝑtet dici originale peccatũ. nec culpam
ẽẽ nec penam. Culpam nõ ẽẽ ip̃i fatent᷑
Pena quoq scđ̾m eos ẽẽ nopot̾. quia si
debitum pene originale peccatum ẽ cũ
debitũ pene nõ fit pena. nec originale
peccatum est pena. Quod ĩ quio ã eoꝵ
admutunt dicentes in scͥptura originale
peccatum sepe nominari reatum: ireatũ
intelligunt ibi ut dictum ẽ ob norietatẽ
pene.⁊ ea ratione asser̃ peccatum origina¬
le dici. ẽẽ in paruulis. quia paruuli ꝓil
lo pͥmo peccato rei sunt. pene. sic̃ ꝓpeccato
iniq parentis: aliqñ exulant filii. scdm¬

Expanded text:
investigandum est, quid sit. De hoc enim sancti doctores sub obscuritate locuti sunt, atque scholastici doctores varia senserunt. Quidam enim putant originale peccatum esse reatum poenae pro peccato primi hominis, id est, debitum, vel obnoxietatem, qua obnoxii et ado primi hominis actuali peccato, quia pro illo, ut aiunt, omnibus debetur poena aeterna, nisi per gratiam liberentur. Juxta horum sententiam oportet dici originale peccatum nec culpam esse, nec poenam. Culpam non esse ipsi fatentur; poena quoque secundum eos esse non potest: quia si debitum poenae originale peccatum est, cum debitum poenae non sit poena, nec originale peccatum est poena, quod etiam quidam eorum admittunt, dicentes in Scriptura originale peccatum saepe nominari reatum; et reatum ibi intelligunt, ut dictum est, obnoxietatem poenae; et ea ratione asserunt peccatum originale dici esse in parvulis, quia parvuli pro illo primo peccato rei sunt poenae, sicut pro peccato iniqui parentis aliquando exulant filii s
Abbreviated transcription (Latin):
utiq uł in scip̃is uł in adam. quia sine
pecc̃o nõ sunt. uł ꝙ originalit̾ atraxerũte
uł quod mał moribus addiderunt. Pec¬
catum enĩ pͥmi hominis nõ solum ip̃m
sed omne nocuit gñs humanum quia
ex eo dampnationẽ ⁊ culpam simł sus¬
cepimus. Ioem suꝑ psalmũ .l. Ꝙ decor¬
pore mortuo seminat᷑ cũ uincło peccati
original nascitur ⁊ mortis. Id̾o gͥ se in ini¬
qͥtatib conceptum dic̃ dd quia in om̃i¬
bus trahitur iniqͥtas exadam ⁊ iuncłm
mortis. Nemo enĩ nascitur nͥ trahens
penam ⁊ m̃itum pene.Meritum aũt
pene peccatum ẽ. Omnis gͦq nascitur
ꝑ carnis concupiscentiam. peccatum
trahit. Peccatum quippe originale cul¬
pa est. quam omnes cõcupiscentialit̃
concepti trahunt. Uñ in eccłasticis dog¬
matib scͥptum ẽ. Firmissime tene ⁊ nul¬
latenus dubites omnẽ hominem ꝙ ꝑ cõ¬
cubitum uirrimulieris cõcipitur: cum ori¬
ginali peccato nasci. impietati subditum.

Expanded text:
utique vel in seipsis, vel in Adam, quia sine peccato non sunt, vel quod originaliter contraxerunt, vel quod malis moribus addiderunt. Peccatum enim primi hominis, non solum ipsum, sed omne necavit genus humanum, quia ex eo damnationem simul et culpam suscepimus. Idem super psal. 50, adpore mortuo seminatur, cum vinculo peccati originalis nascitur et mortis. Ideo igitur se in iniquitatibus conceptum dicit David, quia in omnibus trahitur iniquitas ex Adam, et vinculum mortis. Nemo enim nascitur, nisi trahens poenam, et meritum poenae. Meritum autem poenae, peccatum est. Omnis ergo qui nascitur per carnis concupiscentiam, peccatum trahit. Peccatum itaque originale culpa est, quam omnes concupiscentialiter concepti trahunt. Unde in eccles. Dogmatibus scriptum est: Firmissime tene, et nullatenus dubites, omnem hominem qui per concubitum viri et mulieris concipitur, cum originali peccato nasci, impietati subditum,
Abbreviated transcription (Latin):
Ex uoluntate peccatũ ẽ. Querit forte utr̃
origiale peccatũ ex uoluntate sit. respõ¬
deo ꝓrsus ioriginale peccatum ex uolun¬
tate eẽ quia ħex uoluntate pͥmi hominis
seminat᷑ est. ut millo eẽt ⁊ iom̃s transi
ret᷑. ad hocaũt quod diximus in adam
fuisse omnes homines. quidam u̾borum
sectatores sic obicu̾it dicentes nõ omnis
caro q̃ ab adam traducta ẽ meo simul ex¬
istere potuit. quia multo maioris quã¬
titatis ẽ ꝗͣ fuit corpus ade. In quo nec tor
⁊̃ athomi fuerunt. quot ab eo homines
descenderũt. Quocͥca uerum nõ ẽẽ asser̃¬

Expanded text:
Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte utrum Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte utrum originale peccatum ex voluntate sit. Respondeo prorsus et originale peccatum ex voluntate esse, quia hoc ex voluntate primi hominis seminatum est, ues. Ad hoc autem quod diximus, in Adam fuisse omnes homines, quidam verborum sectatores sic objiciunt, dicentes: Non omnis caro quae ab Adam traducta est, in eo simul existere potuit, quia multo majoris quantitatis est, quam fuerit corpus Adae. In quo nec tot etiam atomi fuerunt, quot ab eo homines descenderunt. Quocirca verum non esse asser
Abbreviated transcription (Latin):
inobeoientiam imius multi constituti
sunt peccatores: eo sensu dictum ẽẽ intel¬
catum. quo omnes peccatores uascimtur.
ut ⁊ in illo eẽt:⁊ in omnes transiret
nde aug̃ uliano hetico. nullum peccatũ
in paruulis ẽẽ contendenti. respondens
asserit peccatum originale ex uoluntate
ade ꝓceffisse. ac ꝑ eius in obeoientiam in
mundum intrassẽ. Querit enim uilianꝰ
ꝑ quid peccatum inuenit᷑ in paruulo. ita
in quiens. nõ peccat iste qui nascitur. non
peccat ille quȩ genuit. nõ peccat ille qui
cõdidit. ł quas gͥ rimas int̾ tot p̃sidia in¬
nocentie peccatum fingis ing̾ssum: Ci res¬
pondet sc̃a pagina. ꝑ unum hominem
peccatum intrauit inmundum. ꝑ uniꝰ
in obedientiam ait apłs. quid queritam¬
plius: quid querit aꝑcius: Itẽ in quio
uilianus. Si ꝑ hominẽ peccatum intra¬
uit in mundum peccatum uler uolun¬
tate uł ex nata est. Si ex uolũtate ẽ ma¬
la est uoluntas q̃ peccatum fac̃. Si autẽ
ex natura. mala ẽ nata᷑. Cui respondeo

Expanded text:
inobedientiam unius multi constituti sunt peccatores, eo sensu dictum esse intelcatum quo omnes peccatores nascuntur; ut et in illo esset, et in omnes transiretnde Aug. Juliano haeretico nullum peccatum in parvulis esse contendenti respondens, aperte asserit peccatum originale ex voluntate Adae processisse, ac per ejus inobedientiam in mundum intrasse. Quaerit enim Julianus per quid peccatum invenitur in parvulo, ita inquiens: Non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat ille qui condidit. Per quas igitur rimas inter tot praesidia innocentiae, peccatum fingis ingressum? Et respondet sancta pagina: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, per unius inobedientiam, ait Apostolus. Quid quaerit amplius, quid quaerit apertius? Idem inquit Julianus: Si per hominem peccatum intravit in mundum, peccatum vel ex volunest, vel ex natura est. Si ex voluntate est, mala voluntas est quae peccatum facit; si autem ex natura est, mala est natura. Cui respondeo:
Abbreviated transcription (Latin):
ab uno. Dr̃ qͦ. ⁊ freq̃nter inscriptura sa¬
cra legr̃. pater de sub̾a sua genuisse fi
ait. Pat̃ d̾s. de nullo genitus deo. semł¬
de sua natura. sũ incio genuit filium.
dm sͥ equalem.⁊ ead qua ipse natałr¬
et̃iuis ẽ. Diuinitate coet̾nũ. Ecce hic
dic̃ aug̃. filiũ: genitũ d natura patris
genitus est de natura filii.⁊ s.s. ĩ mo¬

Expanded text:
uoque et frequenter in Scriptura sacra legitur Pater de sua substantia genuisse Filait: Pater Dde sua natura sine initio genuit Filium Deum sibi aequalem, et eadem qua ipse naturaeternus est, divinitate coaeternum. Ecce hic dicit Aug. Filium genitum de natura Patris.genitus est de natura Filii et
Abbreviated transcription (Latin):
se. Uehem̃ter mouẽt nos ħ uerba. q̃
quomͦ intelligẽda sint. mallem ab aliiꝰ
audire. quam trade. ut m̃ sine p̾uidicõ.
atq tem̃itate loquar. ex hoc sensu dic¬
ta possunt accipi. natura coeterna: de
do est .i. filius. coet̾nus patri. de patre
est. ita qd̾ est eadẽ cum eo natura. uel
eiusd̃ nature. Quẽ sensum ꝯfirinat
aug̃. ibid̾ fubiciens. ⁊ ꝙ dix̾at. quasi
explanãs. dicto.n. natura coet̾na d do
est. addidit. Non est aliud filius. quã il
ꝓcedit. his utiq uerbis. aꝑte ostendit:
ea rõne dici filium. eẽ d suba patris. qr
est de patre genitus. ita ꝙ est eiusdem

Expanded text:
se. Vehementer movent nos haec verba, quae se. Vehementer movent nos haec verba, quae quomodo intelligenda sint, mallem ab aliis audire, quam ipse tradere. Ut tamen sine praejudicio atque temeritate loquar, ex hoc sensu dicta possunt accipi: Natura coaeterna de Deo est, id est, Filius coaeternus Patri de Patre est, itaque est eadem cum eo natura, vel ejusdem naturae. Quem sensum confirmat Aug. ibidem subjiciens, et quod dixerat quasi explanans. Dicto enim: Natura coaeterna est de Deo, addit: Non est aliud Filius quam illu est unde procedit. His utique verbis aperte ostendit ea ratione dici Filium esse de substantia Patris, quia est de Patre genitus, ita quod est ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
de patris suba est. aliam q̃re. si aliã
nõ inuenis. patris agnosce subani. et
filiũ cum patre. homo usion ofitere. It̃
ieod̾. Confiteor d̾m patrẽ. omnino ĩ cor¬
ruptibilit̾ genuisse. s qd̾ est ipse genu¬
isse. It dico qd sepe dicendũ est. aut de
nulla. Si de nulla. gͦ de nichilo. ꝙ uoᷤ
iam nõ dicitis. Si ũo de aliqua. nec tñ
de patͥs sub̃a. non ẽ uerꝰ filius. Si u̾o
de patris sub̾a. unius euisdẽq sub̾e sũt
pat̾ ⁊ filius. uos aut̃ nec filium. de pa¬
tris suba genitũ uultis.⁊ tñ eũ nec ex
nichilo. nec ex aliqua mat̾ĩa. s expatͦ
ẽẽ ꝯceditis. nec uidetis quã necẽẽ sit.
ut qui non est ex nichilo. nec ex aliqua
re alia. s exdeo. nisi excłi suba ẽẽ non¬
possit. ⁊ hoc eẽ qd̾ deus ẽ de quo est .i.
d̾s de deo: natus. qr non alius prius
fuit. s natura coet̾na de deo estͤ. his¬
ira putari potest. diuinã eẽnciã genuiᷤ¬

Expanded text:
de Patris substantia est, aliam quaere; si aliam de Patris substantia est, aliam quaere; si aliam non invenis, Patris agnosce substantiam, et Filium cum Patre homousion confitere. Idem in eodem: Confiteor Deum Patrem omnino incorruptibiliter genuisse; sed quod est ipse genuisse. Item: Dico quod saepe dicendum est: Aut de nulla; si de nulla, ergo de nihilo, quod vos jam non dicitis; si vero de aliqua, nec tamen de Patris substantia, non est verus Filius; si vero de Patris substantia, unius ejusdemque substantiae sunt procedit. Vos autem nec Filium de Patris substantia genitum vultis, et tamen eum nec ex nihilo, nec ex aliqua materia, sed ex Patre esse conceditis. Nec videtis quam necesse sit, ut qui non est ex nihilo, non est ex aliqua re alia, spossit, et hoc esse quod Deus est, de quo est, id est, Deus de Deo natus, quia non alius prius fuit, sed natura coaeterna de Deo est. ita putari potest divinam essentiam genuis
Abbreviated transcription (Latin):
bam dei: genuisse filium: ⁊ filiũ genitũ:
de sub̾a pat̾s: asserit dicens. Carnalibuᷤ
cogitõnib pleni. sub̾am d̾i de se ipsa gig¬
nere filium non putatis. nisi hoc pacia¬
tur: ꝙ sub̃a carnis patitur. q̃n gignit
negatis. Non .ni. iam erat hominis filiꝰ.
⁊ deo donante factus ẽ di filius. ex deo
natus gr̃a: non natura. An forte ⁊ si ñ
hoĩs filius erat. tñ aliqua iam erat qͣ¬
lis c̃q c̃atura. ⁊ indĩ filiũ. do mutante:
aut de aliqua suba natus est. S⁊ ne
c̃deremus uos putare de nichilo esse
dei filium. affirmastis non uos dicere
de nichilo ẽẽ dei filium. de aliqua gͦ
suba. non uos nob̾cum pigeat ꝯfiteri
Id̾. in eod̾. Utriq legius. ut simus in
ũo filio eius ihu xp̃o. Dicite gͦ nob̾ utr̃
iste uerus di filius. ab eis qui gr̃a filii
sunt. quadã ꝓprietate discretus. d nul¬
la sub̾a sit.an de aliqua. Non dico in¬
quis de nulla. ne dicam de nichilo. gͦ
de aliqua sub̾a est. Quero de qua. Si ñ

Expanded text:
am Dei genuisse Filium, et Filium genitum de substantia Patris asserit dicens: Carnalibus cogitationibus pleni, substantiam Dei de seipsa gignere Filium non putatis, nisi hoc patiatur quod substantia carnis patitur quando gignit.negatis. Non enim jam erat hominis Filius, et Deo donante factus est Dei Filius: ex Deo natus, gratia, non natura. An forte et si non hominis Filius erat, tamen jam aliqua erat qualiscumque creatura, et in Dei Filium Deo mutante aut de aliqua substantia natus est. Sed ne crederemus vos putare de nihilo esse Dei Filium, affirmatis non vos dicere de nihilo esse Desubstantia non vos nobiscum pigeat confiteriIdem in eodem: Utique legimus, ut simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Dicite ergo nobis utrum iste verus Dei Filius, ab eis qui gratia filii sunt, quadam proprietate discretus, de nulla substantia sit, an de aliqua? Non dico, inquis, de nulla; nec dicam de nihilo, ergo de aliqua substantia est. Quaero, de qua? si non
Abbreviated transcription (Latin):
in nascibili deo. natiuitas unigenita.
in naturã unigenitã subsistat: Ecce ⁊
hic dicit. uiugenitã natura. S quia¬
dicit.in.iiii.ł. Intelligencia dictoꝵ ex
causis ẽ assum̃da dicendisqr nõ serm¬
om res. s rei est sermo subiectus. Hec
naturã ht̃ genitus. quã ille qui genuit.
ita tñ: ut natus non sit ille. ꝗ genuit.
Nam quomͦ erit ipse. ẽ ingenitus sit:
S in his ipsis. subsistit ille qui genitꝰ
est. in quib totus ẽ. ipse quȩ genuit. qr
nõ est aliunde qui genitus est.⁊ iõ nõ
refertur ad aliud. qd̾ inuno: subsistit ex
uno. Ac sic in gen̾acione filii ⁊ naturã
suã. ut ita dicã seq̃r ind̾mutabił ds̃. in¬
demutabilẽ gignens d̾m. nec naturã
suã deserit. ex ind̾mutabili đo. in d̾mu¬
tabił dei: ꝑfecta natiuitas. Subsistẽtẽ
igitur meo di naturam intelligamus.
cum indo d̾s insit. nec preter eũ qui est
d̃s. quisquã ds. alius sit. qr ipse ds̃. ⁊ in
eo ds. Nature gͦ dĩ patris ueritas indo

Expanded text:
innascibili Deo nativitas unigenita in naturam unigenitam subsistat. Ecce et hic dicit unigenitam naturam. 8. Qudicit, intelligentia dictorum ex causis est assumenda dicendi. Non enim sermoni res, sed rei est sermo subjectus. Haecnaturam habet genitus, quam ille qui genuit; ita tamen ut natus non sit ille qui genuit. Nam quomodo erit Pater ipse, cum genitus sit? Sed in his ipsis subsistit ille qui genitus est, in quibus totus est ipse qui genuit; quia non est aliunde qui genitus est, et ideo non refertur ad aliud quod in uno subsistit, et ex uno. Ac sic in generatione Filii et naturam suam, ut ita dicam, sequitur indemutabilis Deus indemutabilem Deum gignens, nec naturam suam deserit ex indemutabili Deo indemutabilis Dei perfecta nativitas. Subsistente mergo in eo Dei naturam intelligamus, cum in Deo Deus insit, nec praeter eum qui Deus est, quisquam Deus alius sit: quia ipse Deus, et in eo Deus. Naturae ergo Dei Patris veritas in Deo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ de sub̾a patris genitum. tractãs illd̃
uerbũ apłi. loq̃ntis de deo patre sic. Ꝙ
eruit nos de potestate tenebraꝵ.⁊ trãs¬
tulit uiregnũ filii caritatis sue. ꝙ die
tum ẽ inquit filii caritatis sue nichil a¬
filii sub̃e sue. Caritas quippe pai̾s. que
in natura eius ẽ. ineffabilit̾ simplici. ni¬
chil ẽ aliud quã ipsa natura.atq sub̃a
Ac ꝑ hoc filius caritatis eius. nullus est
alius. quã qui de sub̾a enis ẽ genitus. Ee¬

Expanded text:
 de substantia Patris genitum, tractans illud verbum Apostoli loquentis de Deo Patre sic: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae. Quod tum esubstantiae suae. caritas quippe patris, quae in natura eius est ineffabiliter simplici, nihil est aliud quam eius ipsa natura atque substare non piget. ac per hoc filius caritatis eius nullus est alius quam qui de substantia eius est genitus.
Abbreviated transcription (Latin):
naturalib data fuerãt. ħsunt data obtima.
⁊ dona ꝑfecta quorum alia sunt corrupta
ria intellectus. alia subtracta .i. gratinita.
ꝙͣ ꝙ̃ inaturalia ex gr̾a s̾int. ad gen̾alem qui
pe di gram ꝑtinent. Sepe tñ hui modi fit
distincio. cum gr̃e uocabulum ad spẽm
nõ ad gens refertur. Corrupta ẽgͦ lib̃̾tas
arbiti ꝑ peccatum. ex parte ꝑdita doñ ang̾
⁊ se ꝑdidit ⁊ ip̃m. Cum eni lib̾o ar. peccare¬
tur. uictore peccato amissum ẽ lib̾m ar.¬

Expanded text:
naturalibus addita fuerant. Haec sunt data optima, et dona perfecta; quorum alia sunt corrupta ria, intellectus; alia subtracta, id est, gratuita, quanquam et naturalia ex gratia sint. Ad generalem Dei quippe gratiam pertinent. Saepe tamen hujusmodi fit distinctio, cum gratiae vocabulum ad speciem, non ad genus refertur. Corrupta est ergo libertas arbitrii per peccatum, et ex parte perdita, unde Aug. et se perdidit et ipsum. Cum enim libero arbitrio peccaret, victoriae peccato amissum est liberum ar
Abbreviated transcription (Latin):
fuꝑ genesim. hec usibilia inquit añ quã
fierent: non erant. Quom̾ gͦ deo nota erãt.
que non erant: Et rursus quomodo ea
faceret. que sibi nota non erant: Non.n.
quiꝰqͥuã fec̃ ignorans. No̾ta gͦ fecit. non
facta cognouit. Proide antequã fierent.
⁊ erant:⁊ non erant. erant: indei scĩa. nõ
erant. insua natura. Ipsi aut̃ deo. non au¬
deo dic̃e. alio modo innotuisse. cũ ea feciꝰ¬
hs. qr hec uisibilia antequã fierẽt. mnd̾i
scia erant. Exhoc gͥ senfu. oia dũr eẽ in

Expanded text:
 18: Haec visibilia, inquit, antequam fierent, non erant, quomodo ergo nota Deo erant quae non erant? Et rursus: Quomodo ea faceret quae sibi nota non erant; non enim quidquam fecit ignorans. Nota fecit, non facta cognovit. Proinde antequam fierent, et erant, et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sui natura. Ipsi autem Deo non audeo dicere alio modo innotuisse cum ea fecishabes quod haec visibilia antequam fierent, in Dei tia erant. Ex hoc ergo sensu omnia dicuntur esse in
Abbreviated transcription (Latin):
cia. uñ aug̃ suꝑ illum locũ psalmi ⁊⁊ pul¬
critudo agͥ mecũ ẽ. Ideo inquid mecũ ẽ.
qr apud dm nicħ pretĩt nichil futur̃ est
Cum illo s̃ omĩa futura.⁊ ei non detrahũ¬
tur iam p̃terita. ẽ illo s̃ omnia: cognitõ¬
ne quadam in esfabili. fap̃ĩe di. Ecce hic¬

Expanded text:
salmi: «Et pulchritudo agri mecum est», ideo inquit ‘mecum est’ ia apud Deum nihil praeterit, nihil futurum est; cum illo sunt omnia futura et ei non detrahuntur iam praeterita; cum illo sunt omnia cognitione quadam ineffabili sapientiae Dei
Abbreviated transcription (Latin):
It̾.ier̃. Sãpiens uidicio amat ꝯiugem.
nõ affectu. non regnat in eo impetus
uoluptatis. nec p̃cebs fertur ad coitũ.
Nichil fedius ẽ: quã uxorẽ amare. qua¬
si adult̾̃am. Qui dñt se cã humani ge¬
neris uxoribus uingi: imitentur fal¬
tẽ pecudes:⁊ postquã uenter uxoris ĩ¬
tumũit. non ꝑdant filios. nec amatoreᷤ
se uxoribus exhibeant: set maritos.

Expanded text:
id.: Sapiens judicio amat conjugem, non affectu; non regnat in eo impetus voluptatis, nec praeceps fertur ad coitum. Nihil est foedius quam uxorem amare quasi adulteram. Qui dicunt se causa humani generis uxoribus jungi, imitentur saltem pecudes, et postquam venter uxoris intumuerit, non perdant filios, nec amatores se uxoribus exhibeant, sed maritos.
Abbreviated transcription (Latin):
ad excusacionẽ coitus carnał ualent.
Qñ .n. seruata fide thori. cã ꝓlis cõui¬
ges ꝯueniunt: sic excusatur coitus. ut
culpã non hãt. Quando uero deficiẽte
ꝯcubitus generandi gr̃a. nõ habet culpã.
Concupiscencie u̾o saciande. s tñ cũ con¬
iuge: p̃p̃ thori fidem: uenialẽ ht̃ culpã.¬
utuntur in uicẽ. ultra necessitatẽ liberoᷤ
ꝓcreandi: poniam uihis ꝓ quib cotidie
uidr coitus defendi a crimine. Uñ insẽ¬

Expanded text:
ad excusationem coitus carnalis valent. Quando etiam servata fide thori causa prolis conjuges conveniunt, sic excusatur coitus, ut culpam non habeat. Quando vero deficiente enim concubitus generandi gratia non habet culpam; concupiscentiae uero satiandae, sed tamen cum coniuge, propter tori fidem uenialem habet culpautuntur invicem ultra necessitatem liberos procreandi, poenam in his pro quibus quotidie oles, non videtur coitus defendi a crimine. Unde in sen
Abbreviated transcription (Latin):
głis. ħ de hominib ẽ. It̾ in quiunt. si
ds uelle. ⁊illi boni eẽt. ihoc conceoinꝰ¬
S meliꝰ uoluit ut ꝙ uellẽt eeñt. ⁊ boni
ꝗ nõ infructuose. mali u̾õ nõ inpune
eeñt̾. It̾ inquiunt. Posset d̾s uoluntatẽ
illorum ut̾e inbonũ. quia omp̃s ẽ. Posset
reũa. Cur nõ fecit: quia noluit. Cur nolu¬
it. ip̃e nouit. Non debemꝰ plus saꝑe quã
oporter

Expanded text:
gelis, haec de hominibus est. Item, inquiunt: Si, gelis, haec de hominibus est. Item, inquiunt: Si, Deus vellet, et illi boni essent. Et hoc melius voluit, ut quod vellent essent; et boni quidem non infructuose, mali vero non impune essent. Item, inquiunt: Posset Deus voluntatem eorum vertere in bonum, quia omnipotens est; posset revera. Cur non fecit? Quia noluit. Cur noluit? Ipse novit. Non debemus plus sapere quam oportet
Abbreviated transcription (Latin):
ret̾ea queri solet curd̾s hominẽ eũ casur̃ cxxxii
bat. Sed non eẽt laudabile homimi fud
eo bene uiu̾e posset. quia nemo maleui¬
u̾e suad̾et.cum inatã posset.⁊ in potes¬
tate hret uelle nõ consentire ꝑsuaden¬
ꝙͣ tentari non posse. Mouentur ⁊̃ aliqͥ
dicentes.cur c̾auit ds. quos futuros
malos p̃siebat. quia p̾uid̃ quid boni
dmalis eorum eẽt facturus. Sic enĩ
eos fec̃. ut relinqueret eis und̃ aliquid
facẽt. ⁊ si culpabilit̾ aliquid facerẽt.
illum d se laudabilit̾ oꝑantem in ueni¬
rent. Ase ħnt uoluntatem malam. ab
dos. Ad dũt etiam. Talem hominẽ deb̾t
face̾. ꝙ nollet omnino peccare. Concedi¬
mus q meliorẽ nat᷑am ẽẽ. q̃ omnino pec¬
care nollet. Concedat ⁊ p̃i nõ ẽẽ malam
q̃ talis facta ẽ. ut posset nõ peccare si uel¬
let. ⁊ uste punitam q̃ uoluntate nõ ne¬
cessitte peccauit. Cum gͦ ħ bona fit illa
ielior c̃ nõ utramq fac̾e̾t. ut ub̃ius
laudaretur dutraq: Illa et̃ d scĩs an¬

Expanded text:
rea quaeri solet cur Deus hominem tentari bat. Sed non esset laudabile homini, si et bene uiuere. quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenquam tentari non posse. Moventur etiam quidam dicentes: Cur creavit Deus quos futuros malos praesciebat? Quia praevidit quid boni de malis eorum esset facturus. Sic enim eos fecit, ut relinqueret eis unde aliquid facerent; et si culpabiliter aliquid facerent, illum de se laudabiliter operantem invenirent. A se habent voluntatem malam, ab dos. Addunt etiam talem hominem debere facere, qui nollet omnino peccare. Concedimus quidem meliorem naturam esse quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse malam quae talis facta est, ut posset non peccare si vellet; et juste punitam, quae voluntate non necessitate peccavit. Cum ergo haec bona sit, illa melior, cur non utramque faceret, ut uberius laudaretur de utraque? illa enim de sanctis an
Abbreviated transcription (Latin):
nõ in congrue se odisse dr̃. c̃ id agit ꝙ
modus insinuatꝰ ẽ dr̃ extoto corde .i. ex
toto intellectu. extota anima .i. extota
uoluntate. extota mente.i. memoria
sed quicqͥd uem̾it in animum illuc ra¬
piatur. quo dilectionis impetus currit.

Expanded text:
non incongrue se odisse dicitur, cum id agmodus insinuatur cum dicitur ex toto corde, id est, ex toto intellectu; ex tota anima, id est, ex tota voluntate; ex tota mente, id est, memoria,sed quidquid venerit in animum, illuc rapiatur quo dilectionis impetus currit.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Qui enim ałr se dilig̃ in iuste se dilig̃
qui adħ se dilig̃ ut sit iustus. adħ gͦ ut
sit malus. nõ gͦ iam se diligit. qui eñ
dilig̃ inqui odit animam suam. Modus
aut p̃cipr̃ cum ait sic̃ te ip̃m. u ꝓx̃m
diligas adꝙ te ip̃m. Sigͦ te nõ ꝑꝑte di¬

Expanded text:
sit. Qui enim aliter se diligit, injuste se diligit, quia ad hoc se diligit, ut sit injustus; ad hoc ergo ut sit malus, non ergo jam se diligit. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam. Modus autem praecipitur cum ait, sicut teipsum, ut proximum diligas ad quod teipsum. Si ergo te
Abbreviated transcription (Latin):
ũba ꝑstringimꝰ qr supra lacius posu
pra dissereremus auctoritatib sẽoꝵ¬
.s. augͥ. hilarii. Ysidori. nec non ⁊ boe¬
cii. euidenter monstrauim dm hoc eẽ
filiũ. nec est filius ⁊ filius ht̃ patrẽ. nec
ẽ pat̃. ⁊ sic eẽ in natura triũ. ut qui ht̃
ne fastidium lectori ingamus. Si ergo
ꝓͥerates ibi s̃. singula eaꝵ est io inquo
est. ⁊ una eadẽq uita singule s̃. Fatea¬
mur gͦ ⁊ ꝓprietates eẽ intribꝰ ꝑsonis.

Expanded text:
ba perstringimus, quia supra latius posuipra dissereremus, auctoritatibus. necnon et Boetii, evidenter monstravimus Deum hoc esse Filium, nec est Filius, et Filius habet Patrem, nec est Pater; et sic esse in natura trium, ut qui habene fastidium lectori ingeramus. Si ergo proprietates ibi sunt, singula earum est id in quo est, et unum eademque vita singulae sunt. Fateam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯp̃hensibile. Exͥtra sig̾ranciã sermonis
ẽ. extra sensus intencionẽ. nõ enuncia¬
tur. non aitingitur. nõ tenetur. uerbo¬
rum sig̃canciã: rei ipsius natura osu¬
mit. Sensus: ꝯtẽplacionẽ. in ꝑspicabile
lumẽ obcecat intelligencie capacitatẽ.
qd̃ sine nullo ꝯtinetur excedit. Michi¬
gͦ in sensu labes est. in intelligenera st¬
upor ẽ. in sermone u̾o. non iam infir¬
mitatẽ. s silencium ꝯfitebor. ꝑ iculosũ
numis est de rebus tantis. ac tam re¬
conditis. aliquid ultra p̃scriptũ celes¬
te ꝓferre. ut ultra prefinicionẽ dei.
sermo de deo sit. Forma fidei cerra est.
ꝯstituendus audacie. Quicquid ultra
bitas. instinctu diabolice fraudulencie
excitata. nondum quiescit. s in tantas
rerum qõne: addit. Si paternitas. ẽt
paternitas est: pater ẽ.⁊ in quo filiacio.
filius ẽ. Si gͥ una eademq res ht̃ inse
patermratẽ.⁊ filiacionẽ. ipsa ⁊ generat:
⁊ generatur. qd̾ dicẽtes in sabellianam

Expanded text:
comprehensibile; extra significanciam sermonis st, extra sensus intencionem; non enuncciatur, non attingitur, non tenetur; verborum significanciam rei ipsius natura consumit, sensus contemplacionem inperspicabile lumen obcecat, intelligencie capacitatem, quod fine nullo continetur, excedit. Michi ergo labes est in sensu, in intelligencia stupor, in sermone non iam infirmitatem, sed silencium confitebor. Periculosum nimis est de rebus tantis et tantum reconditis aliquid ultra prescriptum celeste proferre, ut ultra prefinicionem dei sermo de deo sit. Fest constituendus audaciae: ut quia mabitas instinctu diabolicae fraudulentiae excitata, nondum quiescit, sed in tanta rerum quaestione addit: Si paternitas et fipaternitas est, Pater est; et in quo filiatio est, Filius est. Si ergo una eademque res habet in se paternitatem et filiationem, ipsa generat et generatur: quod dicentes, in Sabellianam
Abbreviated transcription (Latin):
nature. ⁊ enim ypostasim de t̾iminant:
det̃minẽt. nõ iõ pot̾ dici qd diuina eẽn¬
cia ⁊ gener ⁊ genẽtur. uł qd̾ ead̾ res.
sit sibi pat̃ ⁊ filius. Ita .n. ꝓͥetas deter¬
minat ꝑson̾ã. ut hac pͥetate: ipostasis
sit gen̾ans. ⁊ illa alia: ypostasis sit ge¬
nita. ⁊ ita non idem generat ⁊ gen̾at᷑.¬

Expanded text:
nature; etenim ypostasim determinant» determinent, non ideo potest dici quod divina essentia et generet et generetur; vel quod eadem res sit sibi Pater et Filius. Ita enim proprietas determinat personam, ut hac proprietate hypostasis sit generans, et illa alia hypostasis sit genita; et ita non idem generat et generat
Abbreviated transcription (Latin):
tend̾ hył. dicens. natiuitatẽ filii eẽ nat᷑¬
am. unde ẽ: In .uii.i. de t̾. Utriusq ua¬
tura non differt. unũ sunt pat̃ ⁊ filiꝰ
ht̃ gͥ hoc sacram̃ti natiuitas. ut ꝯplec¬
tatur inse ⁊ nom̃. ⁊ naturã. ⁊ potesta¬
tẽ. qr natiuitas non pot̃ non eẽ ea nͣ:
uñ nascatur filius. Id̾ in .ui. Natiuitas:¬
ꝓͥetas ẽ. ũitas ẽ. Id̾ in .l.uii. dicit. Q uod
nature natiuitas. sit intelligenda. eẽ:
filius sit. sic ⁊ ds. Ita ⁊ ꝓͥetas patris. ⁊¬

Expanded text:
tendit Hilarius, dicens nativitatem Filii esse naturam. Unde in lib. 7 de Trin. ait: Utriusque natura non differt; unum sunt Pater et Filius. Habet ergo hoc sacramenti nativitas, ut complectatur in se et nomen, et naturam, et potestatem, quia nativitas non potest esse ea natura unde nascitur Filius. Idetas est, veritas est. Idem, in 7, dicit quod naturae nativitas sit intelligenda esse Filius sit, sic et Deus; ita et pr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sint ds̃ .i. diuina eẽntia. an ita sint ĩ
ꝑsonis. ut nõ sint ꝑsone. ac ꝑ hoc nec
diuina eẽncia. Qd̾ .ii. inꝑsonis sint ꝓpͥe¬
tates. nemo inficrari audet cũ aꝑte
clam⁊ auetoritas: qd inꝑsonis est ꝓp̾e¬
tas ⁊ ineẽncia unitas. Suꝑius quo¬
q multis scoꝵ testimoniis astruximꝰ
minari. ipsasq ꝓͥetates tres .s. ꝓͥis ex¬

Expanded text:
a; an ita sint in personis, ut non sint personae, ac per hoc nec divina essentia. Quod enim in personis sint proprietates, nemo inficiari audet, cum aperte clamet auctoritas quod in personis est proprietas, et in essentia unitas. Superius quoque multis sanctorum testimoniis astruximusminari; ipsasque proprietates, tres scilice
Abbreviated transcription (Latin):
eo quia ꝓpeccatum iam mortuum corpꝰĩe
habebat illa u̾ba extali intellectu accipi ni¬
posfunt. Ds̃ mͦ irati loquens: de homine
no uite. quo indignus ẽ. de quo si ꝑsti¬
tisset comedet. ⁊ iuu̾et inet̾num. s modo
pp mobedientiam indignus ẽ comede
cumds dꝑadiso. uoluptatis in locũ sibi
congruum. sic̃ płmq malus eum inter
bonos uiu̾e ceꝑit. si in meliꝰ mutari no¬
lũit quod bonorum cong̾gatione pellit᷑.¬
ponde praue consuetuomis p̃ssus De
flãmeo gladio añ ꝑadisum.

Expanded text:
ed quia per peccatum jam mortuum corpus habebat, illa verba ex tali intellectu accipi possunt: Deus modo irati loquens, de homine no vitae, quo indignus est; de quo, si perstitisset, comederet, et viveret in aeternum, sed modo propter inobedientiam indignus est comedeeum Deus de paradiso voluptatis in locum sicongruum; sicut plerumque malus, cum inter bonos vivere coeperit, si in melius mutari noluerit, de bonorum congpondere pravae consuetudinis pressus. 5. De flammeo gladio ante paradisum
Abbreviated transcription (Latin):
It̃. sap̃ia ingenita: est sap̃ia patris. ⁊ sa¬
pĩa genita: ẽ sap̃ĩa patris. Non ẽ aut̃
sap̃ia ingenita. sap̃ia genita. Non ẽ gͥ
cunctisq intheologia ꝑitis: patẽcia ab¬
icimus. responso indigna adũtentes.
Id tũ adicientes. q una ẽ t̾m sap̃ia patͥis.
s non uno mͦ dr. Nam sapiã patris or¬

Expanded text:
ingenita est Sapientia Patris, et Sapientia genita est Sapientia Patris; non est autem Sapientia ingenita Sapientia genita; non est igcunctisque in theologia peritis patentia abjicimus, responso indigna advertentes; id tamen adjicientes, quia una tantum Sapientia Patris, ed non uno modo dicitur. Nam Sapientia Patris
Abbreviated transcription (Latin):
que humane fragilitati quãus parua
tam̃ crebra subrepũt. que si collecta ⁊
nos fu̾int. ita nos granabt̃.⁊ oppͥmẽt.
sic̃ unũ aliqd̃ grande pecẽm. Quid.ni.
uit̾ est adnaufragiũ. an uno gͣndi fl¬
uetu nauis oꝑiatur. ⁊ obruatur. an p¬
aulatu subrepẽs aqua insentinã. ꝑ

Expanded text:
quae humanae fragilitati quamuis parua tamen crebra subrepunt. quae si collecta contra nos fuerint, ita nos grauabunt. et oppriment sicut unum aliquod grande peccatum. quid enim interest ad naufragium, utrum uno grandi fluctu nauis operiatur et obruatur, an paulatim subrepens aqua in sentinam et
Abbreviated transcription (Latin):
in mundo erat. qua ꝑꝑ pater minsibi¬
lis una cum filio secum minsibili. ẽ¬
und filium insibilem faciendo. inisi¬
sse eum dictus est. qui si ita iufibił fi¬
eret. ut cum patre inuisibił eẽ desiste
ita misfus apatre intelligeretur filius.
ut tm̃ missus. non ⁊̃ cũ patre mutens:
inueniretur. Cum u̾o sic accepta est for¬
ma serui. ut maneret in ꝯmutabił for¬
ma dei. manifestũ est. qd̾ apatre ⁊ filio
non apparentib factum sit. qd̾ appare¬
ret infilio .i. ab inuisibili patre cũ iin¬
sibili filio. id ipse filius uisibił mitt̾ẽt᷑.¬

Expanded text:
in mundo erat. Quapropter Pater invisiin mundo erat. Quapropter Pater invisilis una cum Filio secum invisibili, eumdem Filium visibilem faciendo, misisse eum dictus est, qui si ita visibilis fieret, ut cum Patre invisibilis esse desisita missus a Patre intelligeretur Filius, um missus, non etiam cum patre mittens inueniretur. cum uero sic accepta est forma serui, ut maneret incommutabilis forma dei, manifestum est, quod a patre et filio non apparentibus factum sit quod appareret in filio, id est ab inuisibili patre cum inuisibili filio idem ipse filius uisibilis mitteretu
Abbreviated transcription (Latin):
e inde ostendit eẽ datum ⁊̃ a se ipso.
filius: ostend̾r datus gr̃a trinitatis. ut
⁊̃ ipse filius se dedit. Ecce hic dicit. ꝙ
filius se dedit. qr trinitas eum dedit
Si aut̃ filius ase datus est. a se gͦ mis¬
sus est. a se ꝓcessit. ⁊ hoc utq uerum
eẽ filium. qr marie ꝯceptus ⁊ partus:
oꝑatio trinitatis ẽ. S inquit aliquis.
quomodo pater eum misit. si ipse se
pat̃ inquit scĩficauit. ⁊ misit in hunc
ipsum. Itẽ quero. quomodo pater eũ
tradidit: Si ipse se tradiditsutrũq
n. legitur. Credo respondebit. si pͬe sa¬
pit. quia una uoluntas est patris ⁊ fi¬
lii. ⁊ inseꝑabilis oꝑacio. Sic gͥ intelligat
illam incarnacionẽ. ex iurgine natut¬
ratẽ. in qua filius intelligitur missus.
una eademq oꝑacione patris ⁊ filii. ĩ¬
gͦ apatre ⁊ filio miłus est id filius. qr
apatre ⁊ ũbo eius factũ est ut mutẽ¬
tur .i. incarnatus: hominib apparer
Non .ii. missus est imutando locũ. qr

Expanded text:
einde ostendit esse datum etiam a seipso, Filius, ostenditur datus gratia Trinitatis, ut etiam ipse Filius se dederit. Ecce hic dicit quod Filius se dedit, quia Trinitas eum dedit. Si autem Filius a se datus est, a se ergo missus est, et a se processit. Et hoc utique verum esse Filium, quia et Mariae conceptus, et partus, operatio Trinitatis est. Sed, inquit aliquis, quit "pater eum misit, si se ipse Pater, inquit, sanctificavit et misit in hunc ipsum. Item quaero: Quomodo Pater eum tradidit, si ipse se tradidit? Utrumque enim legitur, credo respondebit, si probe sapit, quia una voluntas est Patris, et Filii, et inseparabilis operatio. Sic igitur intelligat, illam incarnationem et ex Virgine nativitatem, in qua Filius intelligitur missus, una eademque operatione Patris et Filii inErgo a Patre et Filio missus est idem Filius, quia a Patre et verbo ejus factum est ut mitteretur, id est, incarnatus hominibus appareret. Non enim missus est mutando locum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ic q̃r utrũ
semel tͣmi missus sit filius. an sepe mit¬
tatur.¶Si.ii. missio filii. apsius tm̃ incar¬
natio est. cũ semel t̃m incarnatus sit ⁊i
senił tm̃ uidr missus. at si sepe mittit᷑ꝰ
est ⁊ alia eius missio: quã ucarnatio.
S que est illa. numquid et̾na genitura
mitti. pret̾̃ illam et̾̃nam geniturã. q̃
posset dici. ut iuđr quib dã. S meliꝰ
liter mundo apparuit. carne indutus
uł cum se maĩas pias sic transfert. u
abeis ꝑcipiatur. ⁊ cognoscatur. hos du¬
de patre natus est. missus dr filius.
s uł eo quod apparuit huic mundo:
uerbum caro factũ. Unde dic̃. exiiii a
patre. ⁊ ueni inmundũ. uł eo quod ex
tp̃r ciuusquã. mẽte ꝑcipitur. siẽ dictũ

Expanded text:
itur utrum semel tantum missus sit Filius, an saepe mittatur. Si enim missio Filii ipsius tantum incarnatio est, cum semel tantum incarnatus sit, semel tantum videtur missus. At si saepe mittitur, est et alia ejus missio quam incarnatio. Sed quae est illa? Numquid aeterna genitura,mitti praeter illam aeternam genituram, quaposset dici, ut videtur quibusdam, sed melius liter mundo apparuit carne indutus, vel cum se in animas pias sic transfert, ut ab eis percipiatur et cognoscatur. Hos dud Patre natus est, missus Filius sed vel eo quod apparuit huic mundo Verbum caro factum est, unde dicit: Exivi a Patre, et veni in mundum ; vel eo quod ex tempore cujusquam
Abbreviated transcription (Latin):
sic ait. Qr̃ quomͦ imortal factus sit
homo p̃aliis animantib.⁊ qͦmͦ cum
illis comũnem accepit alimoniam.
S alia ẽ inmortalitas carnis ꝗͣ madã
ret. moreretur at si peocaret. Filii aũt
resurrectionis. nͨ poter̾ ultra peccare
nec mori. Caro nr̃a. nõ tunc egeb it refec¬
tione ciborum. quia nulla pot̾it ẽe de¬
fectio. saro ade añ peccatum ita inmor¬
tał c̾ata est. ut ꝑ alimoniam ad uita ẽẽt
mortis ⁊doloris exꝑs. Sic gͦ in mortalis

Expanded text:
itur quomodo immortalis factus sit homo prae aliis animantibus: et quomodo cum illis communem acceperit alimoniam. Sed alia est immortalitas carnis quam in Adam ret, moreretur autem si peccaret; filii vero resurrectionis non poterunt ultra peccare, nec mori. Caro nostra non tunc egebit refectione ciborum, quia nulla poterit esse defectio. Caro de Adae ante peccatum ita immortalis creata est, ut per alimoniam adjuta esset mo
Abbreviated transcription (Latin):
iu uõ mutat. uirum
ꝑ uirus debeat dici solet queri. Beda su¬
pra tale iuramentũ uocauit ꝑiurium
Ioħs etiam apocris arius orientalium
sediũ dixit. Sermo patris nr̃i sophro¬
niii significat. quod melius ẽ uirantẽ
ꝑiurare. quam seruare facram̃tũ in
fractione scãium imaginum s puriũ dr.¬
tale sac̃mentũ nõ obseruatũ ⁊ peiera

Expanded text:
o mutat, utrum perjurus debeat dici, solet quaeri. Beda, supra, tale juramentum vocavit perjurium. Joannes etiam apocripharius orientalium sedium dixit: Sermo Patris nostri Sophronii significat quod melius est jurantem pejerare, quam servare sacramentum in fractione sanctarum imaginum. Sed perjurtale juramentum non observatum; et pejera
Abbreviated transcription (Latin):
simul memini. Qd .n. memorie mee ñ
memini. Illd̾ non ẽ inmemoria mea.
Nicħ aut̃ tam in memoria ẽ. quã ipfa
memoria. Totam gͥ memini. Itẽ quic¬
quid intlligo. intelligẽ me scio. ⁊ scio
me uelle quiqͥd uolo Quiqͥd aut̃ scio:¬
hec tria intelligo. tota simul intelligo
Neq .ni. quicquã intelligibiliũ est qd̃ ñ
intelligam nisi quod ignoro quod aut̃
ignoro. nec memini nec uolo. quiqͥd in
telligibilium non intelligo. ꝯsequenter
⁊̃ nou memini. nec uolo. Quiquid gͦ in¬
telligibiliũ memini ⁊ uolo. ꝯsequenter
intelligowoluntas ⁊̃ mea. totam intel¬
utor toto eo qd intelligo. ⁊ memini.Cũ¬
q itnq inuicem a singłis.⁊ omĩa ⁊ tota
capiantur. equalia s̃ tota. singłis totis
singuł. ⁊ tota singula simł omnib torͨ
⁊ hec trra unũ. una uita. una mens.
una essencia. Ecce illuis sũme unitatiᷤᷤ

Expanded text:
simul memini. Quod enim memoriae meae simul memini. Quod enim memoriae meae memini, illud non est in memoria mea: nihil autem tam in memoria est, quam ipsa memoria; totam ergo memini. Item quicquid intelligo, intelligere me scio; et scio me velle quicquid volo, quicquid auttem cum haec tria intelligo, tota simul intelligo. Neque enim quidquam intelligendum est, quod non intelligam, nisi quod ignoro, Quod autem ignoro, nec memini, nec volo. Quidquid ergo intelligibilium non intelligo, consequenter etiam non memini, nec volo. Quidquid igitur intelligibilium memini, et volo; consequenter ntas. Voluntas etiam mea totam intelutor toto eo quod intelligo et memini; cum itaque invicem a singulis et omcapiantur; aequalia sunt tota singula totis singulis; et tota singula simul omnibus totis: et haec tria unum, una vita, una mens, una essentia. Ecce illius s
Abbreviated transcription (Latin):
manet. Eo .ni. ipso imago di ẽ mens. quo
gͦ inea : trmĩtatem que d̾s ẽ inqͥramus.
secce gͦ mens. meminit suil intellig̃ se.
Diligit se ¶hoc si c̃nimus: cernimꝰ trini¬
tatẽ. nõdum quid̃ đm. s imaginẽ dei.
Ihic.ii. quedam apparet trinitas linemo¬
riesintelligentiezi amorisl hec gͥ tria
potissimũ tractemus. memoriã intel
sentia ¶Memorra uero dr ad aliquid. et
in telligencia. ⁊ uoluntas. siue dilectio.
ipsam.⁊ mens.⁊ eẽncia. ¶hec gͥ tria. eo s̃
unũ quo una uitti: una mens. una es¬
sencra. ⁊ quicquid aliud ad se ipsa esse¬
referinitur. E qualra ⁊ s̃ non solum sin¬
gula singulis. s etiã singula omnibus.
Alioquin non se inuicẽ caꝑentłse aut̃
inuicẽ capiunt. capiuntur.n. ⁊ a singłis.
me hr̃e memoriã ⁊ intelligeneiam. ⁊ uo¬
luntatẽ Ei intelligo me intelligere. ⁊ uel¬
le. atq meminisse Fi uolo me uelle et
meminisse. ⁊ intelligere ¶Totamq meã
memorram.⁊ intelligenciã. ⁊ uoluntatẽ

Expanded text:
ue ergo in ea Trinitatem, quae Deus est. inquiramus. Ecce enim mens meminit sui, intelligit se, diligit se; hoc si cernimus, cernimus Trinitatem, nondum quidem Deum, sed imaginem Dei. Hic enim quaedam apparet trinitas memoriae, intelligentiae et amoris. Haec ergo tria potissimum tractemus, memoriam, intelsentia. Memoria vero dicitur ad aliquid, et intelligentia et voluntas sive dilectio sipsam et mens et essentia. Haec ergo tria eo unum sunt, quo una vita, una mens, una essentia, et quidquid aliud ad seipsa et tota. Aequalia etiam sunt non solum singula singulis, sed etiam singula omnibus; alioquin non se invicem caperent; se autem invicem capiunt. Capiuntur enim et a singulis me habere memoriam, et intelligentiam, et voluntatem; et intelligo me intelligere, et velle, atque meminisse; et volo me velle, et meminisse, et intelligere, totamque meam memoriam, et intelligentiam, et voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽnciã. unũ principiũ. Intelligit.n. qr
si duo ẽẽnt. uł uterq insusficiẽs ẽẽt.I
alter suꝑflũet. qr si aliquid de esset uni.
qd̾ hr̃et alter. non eẽt ib̾sũma ꝑfectio.
Si uero nichil uni de ẽẽt. qd̾ haberet al¬
ter. cum inuno essent omina: alter suꝑ¬
nium auctorẽ. ⁊ uidit quia absq sap̃ia
non sit: quasi res fatua. ⁊ iõ intellexit
eum. hr̃e sap̃iam. que ab ipso genita
est. ⁊ qr fap̾iam suam diligit. iutellex̃
ibi ⁊̃ esse amorẽ¬

Expanded text:
ncipium. Intelligit enim quia si duo essent, vel uterque insufficiens esset, vel alter superflueret; quia si aliquid deesset uni quod haberet alter, non esset ibi summa perfectio. Si vero nihil uni deesset quod haberet, alter cum in uno essent omnia, alter supnium auctorem, et vidit quia absque sapientia non sit, quasi res fatua; et ideo intellexit eum habere sapientiam, quae ab ipso genita est: et quia sapientiam suam diligit, intellexit etiam ibi esse amore
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tres s̃ ille. non una ꝑsona. Illa .ii. tria
non homo s̃. sed hoĩs sunt. uł inhomine
s̃. S numquid possumꝰ dicere trinita¬
tẽ sic esse indo. ut aliquid di sit. nec in
ipsa sit ds : absit ut hoc credaniꝰ. Dicamꝰ
gͦ inm̃te nr̃a. imaginis t̾nitatẽ. s exig¬
uam ⁊ qualẽcumq ẽẽ. que sũme trim¬
tatis ita gerit similitudinẽ: ut exmaxi¬
ina parte sit dissimił. Sciend̾ uero. qd̾
hec trinitas m̃tis. ut ait aug̃. in xiiii .l.
memiñit mens. ⁊ intelligit ac dilig̃ se.
s quia pot̃ ⁊̃ meminisse ⁊ intelligere
⁊ amare illũ. a quo facta ẽ. Potest ⁊̃ ali¬
o modo aliisq nõib distingui. trinitas
in aĩa. que est imago illius sũme ⁊ in¬
esfabilis triuitatis. Ut .ii. ait aug̃. in .ix.¬

Expanded text:
e personae, non una persona. Illa enim tria non homo sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Sed numquid possumus dicere Trinitatem ipsa sit Deus? Absit ut hoc credamus. Dicamus ergo in mente nostra imaginis Trinitatem, sed exiguam, et qualemcumque esse; quae summae Trinitatis ita gerit similitudinem, ut ex maxima parte sit dissimilis. Sciendum vero est quod haec trinitas mentis, ut ait Augustin., in lib. meminit mens, et intelligit, ac diligit se; sed quia potest etiam meminisse, et intelliger amare illum a quo facta est. Potest etiam alio modo, aliisque nominibus distingui Trinitas in anima, quae est imago illius summae, et ineffabilis Trinitatis. Ut enim ait Augustin
Abbreviated transcription (Latin):
his tribus: qualecũq trinitatis uesti¬
gium apparet. Mens itaq rõnał. ꝯsid̾ãs
hec tria. ⁊ illam unã eenciã. in qua ista s̃.
extend̾ se adꝯtẽplacionẽ c̃atoris. ⁊ uid¬

Expanded text:
his tribus qualecunque Trinitatis vestihis tribus qualecunque Trinitatis vestigium apparet. Mens itaque rationalis considerans haec tria, et illam unam essentiam, in qua ista sunt, extendit se ad contemplationem C
Abbreviated transcription (Latin):
amare se pot̾. nisi ⁊̃ nou̾it se. Duo que¬
dam s̃. mens. ⁊ noticia eius. Itẽ. duo q̃dã
s̃. mens. ⁊ amor eius. sum gͦ se nouit mẽ
⁊ amat se. manet trinitas .s. mens.⁊ a¬
mor. ⁊ notieia. Mens aut̃ hic accipitur.
cius est.¶ hec aut̃ tria cum sint distinc¬
ta.a se inuicem. dñr tñ ẽẽ unũ. quia
in animo subałr existunt. Et est ip¬
sa mens quasi parens. ⁊ noticia eius:
quasi ꝓles eus. Mens.n. cum se ꝯgnos¬
cit. noticrã sui gignit. ⁊ est sola parens
sue noticie. Tercius est amor qui de
ipsa mente.⁊ noticia: ꝓcedit. dum mẽs
ꝯgnoscẽs se. diligit se. non .n. posset se
diligere. nisi ꝯgnosceret se. Anrat ⁊̃ pla¬
quidam ꝯplexus est parentis ⁊ ꝓlis.
Nec iinor est ꝓles parente. dum tã¬
tam se nouit mens. quanta est . nͨ mi¬
se nouit. ⁊ quãta est. Sunt ⁊̃ hec sin¬
gula in se ipsis. quia ⁊ mens amans
in amore est. ⁊ amor: inamantis noti¬
cia. ⁊ noticia: inmẽte noscente ẽ. Ecce ĩ

Expanded text:
Duo quaedam sunt mens, et notitia ejus. Item duo quaedam sunt mens, et amor ejus. Cum se noverit mens, et amat se, manet Trinitas, scilicet mens, amor et notitia. Mens autem non accipitur tius est, et haec tria cum sint distincta a se invicem. dicuntur tamen esse unum, quia in animo substantialiter existunt Et est ipsa mens, quasi parens; et notitia ejus, quasi proles ipsius. Mens enim cum se cognoscit, notitiam gignit, et est sola parens suae notitiae. Tertius est hic amor, qui de ipsa mente et notitia procedit, dum mens cognoscens se, diligit se. Non enim posset se diligere, nisi cognosceret se. Amat etiam plaquidem complexus est parentis et prolis, nec minor est proles parente, dum tantum se novit mens, quanta quae est. Nec mise novit, et quanta est. Sunt etiam haec singula in seipsis, quia et mens amans in amore, et amor in amantis notitia, et notitia in mente noscente est. Ecce in
Abbreviated transcription (Latin):
dũtendũ ẽ diligenter. ex quo sensu acci¬
piendũ sit. qd̾ supra dix̃ illa tria .s. me
moriã. intelligẽciã.⁊ uolũtatẽ esse unũ.
unã mentẽ. unam eẽntiã. qd̾ utiq nõ
uidr eẽ uerũ. uixta ꝓprietatẽ sermonis.
prietates. seu uires s̃ ipsius m̃tis. ⁊ ase
in uicẽ differunt. qr memoria ẽ ñ intel¬
ligencia: uł uoluntas. nec intelligẽcia: uo¬
luntas. siue amor. Et hec tͥa.⁊ ad se ipfa¬
nõ pot̾. nisi ⁊̃ nouerit se. nam quomodo
amat uł meminit qd̃ nescit: Miro itaq
iͦ. tria ista inseꝑabilia s̃ ase ipsis. ⁊ tñ eo¬
rum singulũ. ⁊ sunul omĩa: una eẽnera

Expanded text:
tendendum est diligenter ex quo sensu accipiendum sit quod supra dixit, illa tria, scilicet memoriam, intelligentiam et voluntatem esse unum, unam mentem, unam essentiam, quod utique non videtur esse verum juxta proprietatem sermonis. prietates seu vires sunt ipsius mentis, et a se invicem differunt; quia memoria non est intelligentia vel voluntas, nec intelligentia voluntas sive amor. 13. Quod etiam ad se inon potest, nisi etiam noverit se. Nam quomodo amat, vel meminit quod nescit? Miro itaque modo tria ista inseparabilia sunt a semetipsis; et tamen eorum singula et simul omnia una essentia
Abbreviated transcription (Latin):
imago đr .s. homo. sic̃ imago dr̃.⁊ tabu¬
la ⁊ pictura que est inea. s tabula no¬
est homo. hñs illa tria. una ꝑsona est
Illa u̾o trinitas ñ una ꝑsona est.s treᷤ
ꝑsone. par̃ filii: ⁊ filius patris. ⁊ sp̃s patͥs¬

Expanded text:
icet homo. Sicut imago dicitur et tabula et pictura quae est in ea; sed tabula noest homo habens illa tria, una persona est, illa vero Trinitas non una persona est, sed tres personae, Pater Filii, et Filius Patris, et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
buiter ostendi pͭ. Homo unus. ꝑ illa tͥa.
ineminit. intellig̃. dilig̃. qui nec meino¬
ria est. nec intelligẽcia. nec dilectõ. s ħ
ht̃. Unus gͦ homo ẽ qui ht̃ hec iͥa. nõ
ipse est. hec tͥa. In illius u̾o sũme simp

Expanded text:
eviter ostendi potest. Homo unus per ista tria meminit, intelligit, diligit; qui nec memoria est, nec intelligentia, nec dilectio, sed haec habet. Unus ergo homo est, qui habet haec tria, non ipse est haec tria; in i
Abbreviated transcription (Latin):
si ut cũq uide possumus. hec in animo
diuinitus instituta. quisquis inuaci¬
ter ꝑspic̃. ⁊ quam magnũ sit iuea. uñ
pot̾ ⁊̃ sempit̃na. in mutabiłq natura
recoli. ꝯspici. ꝯcupisei: reminiscitur.n.
ꝑmemoriã. intuetur: ꝑ intelligenciã. a¬
plectitur: ꝑdilectõnẽ. ꝓfecto reꝑit. illius

Expanded text:
si ubicunque videre non possumus, haec in animo divinitus instituta quisquis vivaciter perspicit, et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci reminiscitur per memoriam, intueturper intelligentiam, amplectitur per dilectione