comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luliamis pomerius uir sane prudentiae pͥmũ cȩ¬
sum dic̃ isto in loco appellatum et̃. aerium aquo et¬
aues cȩli uocantur: Ocdm sidereum ubi continen
tur. xn. signa ceteraq astra preter .uii. plãnetas
ꝙ & firmam̃tum appellatur. Tercium intelligit
spitale. siue mentale ubi ⁊ auigeli & ammie scõꝵ
in contemplatione di sunt positae contemplantes suꝑ
presidet ut presidendo omnia sustineat sustinendo
circũdet. eurcuidando impleat. Sed̾m illius intel¬
lectum ad istud tereium cȩlũ mentale raptus ẽ.
apłs. Et in hoc quidẽ bene sensit: sed scđm bea¬
tum augustinum ad huc necesse ẽ: adalciora con¬
scendere & ꝓfundiora scrutari. qui melucidan¬
dis questionib omnes doctores post apłos precel¬
luit. quia ergo apłs non humanas neq ange¬
licas uisiones dicit se narrare. Atius ista in qui¬
renda sunt. Iria gͥ genera eẽ uisionum manifestũ

Expanded text:
Julianus Pomerius, vir sanae prudentiae, primum coeJulianus Pomerius, vir sanae prudentiae, primum coelum dicit isto in loco appellatum esse aerium, a quo aves coeli vocantur: secundum sidereum, ubi continentur duodecim signa caeteraque astra, praeter septem planetas, quod et firmamentum appellatur: tertium intelligit spirituale sive mentale, ubi angeli et animae sanctorum in contemplatione Dei sunt positae, contemplantes supepraesidet ut in praesidendo omnia sustineat, sustinendo circumdet, circumdando impleat. Secundum illius intellectum ad istud tertium coelum mentale raptus est Apostolus. Et in hoc quidem bene sensit. Sed secundum beatum Augustinum adhuc necesse est ad altiora conscendere, et profundiora scrutari, qui in elucidandis quaestionibus omnes doctores post Apostolos praecellit. Quia ergo Apostolus non humanas, neque angelicas visiones dicit se enarrare, altius ista inquirenda sunt. Tria igitur genera esse visionum manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
tissimus suꝑ omnẽ terram. Et iob. Hir etat interra
iustus nomine iob. sic beatus matheus cũ in textu
narrationis suȩ uenisset ad se ipsum. Uidit inquit
puplicant̃m nomine mach̃in.Ñ dixit uidit me. sed
sic se inseruit ordini narrationis suȩ tamꝗ rerũ
musitatius tamen beatus apłs non in historia ubi
rerum gestarum suscipiturꝰ explicanda narratio.
Sed iepła hoc fecit sicut isto in loco apparet uͥ lo¬
quitur dese causa humilitatis quasr de alio in qui¬
ens. Scio hominẽ itr ip̃o manente ince annos .xiiii.
raptum usq ad certium cȩlum. Eyquo apłs raptꝰ ẽ.¬
adtercium cęlũ lsq ad illud tempus quo ista conscͥp¬
sit .xiiii. anm completi sunt. ñ liquido apparet
quia magna necessitas compulit illum patefacere
de his uerbis uerbis apłi diuersi diu̾ersa sentiunt
quoꝵ oppimones huic loco ꝑlongutit ẽ. inserere et
ad presens narrare nisi tantummͦ pauta explurib

Expanded text:
tissimus super omnem terram ; et Job: Vir erat in terra tissimus super omnem terram ; et Job: Vir erat in terra Hus nomine Job ; sic beatus Matthaeus, cum in textu narrationis suae venisset ad seipsum, vidit, inquit, publicanum nomine Matthaeum , non dixit, vidit me, sed sic se inseruit ordini narrationis suae, cum venissInusitatius tamen beatus Apostolus non in historia, ubi rerum gestarum suscipitur explicanda narratio; sed in Epistola hoc fecit, sicut isto in loco apparet ubi loquitur de se causa humilitatis quasi de alio, inquiens. Scio hominem in Christo manentem ante annos quatuordecim raptum usque ad tertium coelum. Ex quo Apostad tertium coelum usque ad istud tempus quo ista conscripsit quatuordecim anni completi sunt, unde liquido apparet, quia magna necessitas compulit illum patefacere de his verbis Apostoli, diversi diversa sentiunt, quorum opiniones huic loco perlongum est inserere, et ad praesens narrare, nisi tantummodo pauca ex pluribus.
Abbreviated transcription (Latin):
rum et necessitatẽ supͣdictam qua compellor In hoc
possum gloriari quia euasi manũs ꝑsequentium:
Tamen non expedit.i. non ẽ. michi nedesse ut glo¬
rier quia non elegi suꝑbiam & iactantiam .s. hu¬
militatem. Ueniam autẽ aduisiones et reuelatio:¬
uelationes dim̃ diẽ ꝙ tunum ẽ quas ei ostendit dñs.
Nunc in sequentib dicturꝰ est quo sit eleuato̾s ut ꝑ
hoc posstmus intelligere quanta & qualia ostensa &
dicta sunt ne sicut pseudo apłis alusq in credulis ui¬
debatur maior ceceris apłis ingratia crederetur qͣuiꝰ
nouissimus sit uocatus et dñm p̃sentem in carne ñ
corpore siue eitra corpus Nescio ds seit raptum huꝰ¬
modi hominẽ usq adterciũ celum. Alos et usitata
consuetudo ẽ. scripcorũ qui nob̾ saeras litteras minis¬
trant. lic qñdo abaliquo eorũ narratur his torua.
tũ ad se ppsum uenerit sic dese tamꝗ de alio loqͣtur
sic feuit moyses qui dixit. Erat autẽ moyses uir mi¬

Expanded text:
rum et necessitatem supradictam, qua compellor, in hoc possum gloriari, quia evasi manus persequentium, tamen non expedit, id est non est mihi necesse ut glorier: quia non elegi superbiam et jactantiam, sed humilitatem Veniam autem ad visiones et revelatioini dicit, quod unum est, quas ei ostendit Dominus. Nunc in sequentibus dicturus est quo sit elevatus, ut per hoc possimus intelligere quanta et qualia ei ostensa et dicta sunt: ne sicut pseudoapostolis aliisque incredulis videbatur, minor caeteris apostolis in gratia crederetur, quamvis novissimus sit vocatus, et Dominum praesentem in carne non corpore, sive extra corpus nescio, Deus scit, raptum hominem usque ad tertium coelum. Mos et usitata consuetudo est scriptorum, qui nobis sacras litteras ministrant ut quando ab aliquo eorum narratur historia cum ad seipsum venerit, sic de se tanquam de alio loquatur; sicut fecit Moyses qui dixit: Erat autem Moyses vir mi
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ in cͣarͣnẽ redigat. sed tam̃ ipsam non pocest¬
diuidere minutatim: nec secreta euis penitrare.
Uñ dñs dicit. Nolice timere eos qui occidunt
corpꝰ animã non possunt occidere. Sequitur.
Pertingens idem sermo dei usq ad diuisionẽ
animȩ ac sp̃s. compagum quoq et medullarum
et discretor cogitationum & intentionum cordis.
Uita nob̃ carnalis cum bestiis cõmunis est. ratio
sp̃uał cum angłis. Et sunt quȩdã peccata quȩ
ꝑtinent specialius ad corpꝰ ꝗͣ ad sp̃m. ut est
homicidiũ. fornicatio. ad ulteriũ. furtũ. sacrile¬
gium. & cȩt̃a talia quȩ actu corporis ꝑpetrant᷑.
Iter̃ sunt alia quȩ ꝑtinent specialiꝰ ad sp̃m quã
ad corpꝰ. ut ÷ odium. ira. dolositas. inuidia. cętaq
huiꝰ modi: quȩ sine actu corporis constant. Et qr
corpꝰ ꝑ animam uiuificat᷑. non in congrue ꝑ aĩam

Expanded text:
corpus in mortem redigat, sed tamen ipsam animam ndividere minutatim, neque secreta ejus penetrare; unde Dominus dicit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, quia animam non possunt sque ad divisionem animae ac spiritus, compagum quoque et medullarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis. lligimus. Vita nobis carnalis cum bestiis communis, ratio spiritalis cum angelis. Et sunt quaedam peccata quae pertinent specialius ad corpus quam ad spiritum: ut est homicidium, fornicatio, adulterium, furtum, sacrilegium, et caetera talia, quae actu corporis perpetrantur. Iterum sunt alia quae pertinent specialius ad spiritum quam ad corpus, ut est odium, ira, dolositas, invidia, caeteraque hujusmodi quae sine actu corporis constant. Et quia corpus anima vivificatur, non incongrue per animam
Abbreviated transcription (Latin):
senes. S enes hic debemꝰ intellige̾ patres uete¬
ris testam̃ti patriarchas uidelicet. ꝓpħas. aliosq
iustos qͥ in fide qua credider̃ deo eiusq ꝓmissi

Expanded text:
senes. Senes hic debemus intelligere patres Veteris Testamenti: patriarchas videlicet, prophetas, aliosque justos, qui in fide, qu
Abbreviated transcription (Latin):
apparent. quid est qd̾ eam iam uolunt uidere :
Arguere dicebant antiqͥ ostendere. a quo uenit
argum̃tũ. quasi ostensio ⁊ p̃monstratio futurar̃
rerũ. ⁊ illar̃ quȩ ñ uident᷑. Est aut̃ ꝓprie
argum̃tũ ratio quȩ rei dubiȩ fidẽ facit. Profe¬
cto gͦ liquet qr fides: illar̃ rerum argum̃tum
est quȩ apparere ñ possunt. Quȩ enĩ apparent
iam fidẽ ñ habent. sic̃ suꝑius diximꝰ. s agnitio¬
nem. Dum gͦ uidit thomas. dũ palpauit cur
ei dr̃ qr uidisti me credidisti: Sed aliud uidit
aliud credidit. Amortali enĩ homine: uirͣgͣimi¬
tas uideri non potest. Hominem quippe uidit

Expanded text:
apparent, quid est quod eam jam volunt videre? apparent, quid est quod eam jam volunt videre? Arguere dicebant antiqui ostendere: a quo venit argumentum, quasi ostensio et praemonstratio futurarum rerum et illarum quae non videntur. Est autem proprie argumentum ratio, quae rei dubiae fidem facit. Profecto ergo liquet, quia fides illarum rerum argumentum est, quae apparere non possunt: quae enim apparent, jam fidem non habent, sicut sunem. Dum ergo vidit Thomas , dum palpavit, cur ei dicitur: Quia vidisti me, credidisti? Sed aliud vidit, aliud credidit. A mortali enim homine Divinitas videri non potuit. Hominem quipp
Abbreviated transcription (Latin):
legem firma sit ꝓmissio quã ꝓmisit
ds̃ om̃i semini abrahe: non solum
ex iudeis: sed etiã exgentibus. Que
est ista ꝓmissio: Benedicent᷑ inte
inquid om̃s gentes. patrẽq multa
rum posui te. Uñ seqͥt᷑. Non ei qͥ

Expanded text:
missio, quam promisit Deus omni semini Abrahae, non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus. Quae est ista promissio? Benedicentur, inquit, in te omnes gentes , patremque multarum gentium posui te . Unde sequitur: Non e
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ñ ẽ. lex nat᷑alis: ñ ẽ. tanta p̾uarica¬
tio legis eiꝰdẽ. Uerbi grã. Quã diu inĩfan¬
tib ñ uiget intelligentia aut intellectꝰ
nat᷑alis legis. discernendi. bonũ ⁊ malũ:
licet ꝑcutiant patrẽ. uerberent matrẽ.
maledicant parentib ⁊ ñ ẽ. tanta p̾ua¬
ricatio. nec ita ĩputat᷑ eis sic̃ pꝰmodũ uͥ
uenerint ad legitimos annos: & ubi ceꝑit
uigere in illis nat᷑alis intellectꝰ. Alit̾.
Ubi ñ ẽ. lex moysi. licet peccet aliqͥs. ñ ẽ.
tanta p̾uaricatioꝵ nec ita ĩputat᷑ ei qͥ
ñ hab̾t᷑ ipsã lege̾. si peccauerit: qi non
existit p̾uaricator eiꝰ. Sic̃ illi cui data
ẽ. ad obseruandũ. Ideoq ubi p̾ceptio legis:
ibi pͣuaricationis occasio eͥt ͣ pͣuaricatio:
ibi maior ira dĩ et uindicta in p̃uari¬
catorẽ. Potest e t̾cio mͦ intelligi. ubi nͣ
ẽ. lex euãgłii sic̃ inpaganis: nec p̃ua¬
ricatio tanta⁊ tñ ñ ideo inmunes
a uindicta dĩ er̃: qi ꝑ creat᷑am pote¬

Expanded text:
alis, non est tanta praevaricatio ejusdem legis. Verbi gratia: Quandiu infantibus non viget intelligentia aut intellectus naturalis legis discernendi inter bonum et malum, licet percutiant patrem, verberent matrem, maledicant parentibus, non est tanta praevaricatio, nec ita imputatur eis sicut postmodum, ubi venerint ad legitimos annos, et ubi coeperit vigere in illis naturalis intellectus. Aliter: Ubi non est lex Moysi, licet peccet aliquis, non est tanta praevaricatio, nec ita imputatur ei qui non habet ipsam legem si peccaverit, quia non eum: ideoque ubi praecepta legis, ubi praevaricationis occasio et ubi praevaricatio, ubi major ira Dei et vindicta in praevaricatorem. Potest et tertio intelligi: ubi non est lex Evangelii, sicut in paganis, non est praevaricatio tanta, tamen non ideo immunes a vindicta Dei erant: quia per creaturam pote
Abbreviated transcription (Latin):
one s̃. et qͥ legẽ habent heredes s̃. tantũ mͦ
ꝓmissionis abrahae de xp̃o: & ñ etiã gen¬
tiles: euacuata siue ad nichilata ẽ. fides
circũcisi. heredes estis ꝓmissionis dĩ&ͣ uos
uultis: nõ in pleuit ds ꝓmissionẽ suã

Expanded text:
one, et qui legem habent, haeredes sunt tantummodo promissionis Abrahae de Christo, et non etiam gentiles, evacuata sive annihilata est fides circumcisi haeredes promissionis Dei estis, ut vos vultis, non implevit Deus promissionem su
Abbreviated transcription (Latin):
dinib qͥ spĩ scõ clistribuente. eccłiȩ ministri
constituunt᷑. Non ꝑ ꝓpriã hominis delibationẽ.
sed per spiritus sancti efficientiam. idem
autem dominus. sub manet indiuisus in
omibus Et diuisiones operationum sunt:
mediocria: alius u̾ minima: Idem uero
deus: qui operatur omnia ini omnibus:
loqui de spii scõ. sed ñ separat inde patrẽ
stantia una: horum una ÷ oꝑatio indiuisa:

Expanded text:
iritu sancto distribuente Ecclesiae ministri constituuntur, non per propriam hominis deliberationem, sed per Spiritus sancti efficientiam; idem autem Dominus, subaudis manet indivisus in omnibus. Et divisiones operationum sunt, mediocria, alius vero minima. Idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus. loqui de Spiritu sancto, sed non separat inde Patrem ae, et substantia una, horum una est operatio indivisa
Abbreviated transcription (Latin):
rior: h oc quorundã hereticoꝵ uesania.
insaniendo dicere non timuit: Id circo ana¬
chematizati .i. separati a deo ⁊ eccłia. per¬
culsi sunt: Et nemo potest dicere dñs
iħs: nisi in sp̃u scõ: In sacra scriptura dic̾e
aliq̃ndo ꝓ simplici sermone accipit᷑: ut est:
re et facto. sicut ait erechias rex ad isaiam:
Non fuit uerbũ.i. res in domo inea qd ñ osten¬
derim eis: Sic et in hoc loco ꝓre et facto ponit᷑:
Nemo inquit potest dicere .i. corde creclere. ore
confiteri: et digna oꝑa fidei exercere iħm
diligendo. dñm asserere: nisi sp̃s scĩ gratia
fuerit incrinsecus edoctus: Nam ille dic iħm
Dicamꝰ ⁊ hoc ipsũ breuit̃ cum conclusione: Ne¬
mo pocest dicere diis iħs. sub sicuti dicendus ẽ.¬

Expanded text:
rior. Hoc quidam haereticorum vesani insaniendo dicere non timuerunt; idcirco anathemate, id est separatione a Deo, Ecclesia perculsi sunt. Et nemo potest dicere Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto. In sacra Scriptura dicere aliquando pro simplici sermone accipitur, ut est nre et facto, sicut ait Ezechias rex ad Isaiam: Non fuit verbum, id est res, in domo mea quod non ostenderim eis . Sic et in hoc loco pro re et facto ponitur. Nemo, inquit, potest dicere, id est corde et ore confiteri, et digna opera fidei exercere, Jesum diligere, et Dominum asserere, nisi Spiritus sancti gratia fuerit intrinsecus edoctus. Nam ille dicit JeDicemus et hoc ipsum breviter cum conclusione: Nemo potest dicere, Dominus Jesus, subaudis, sicut e
Abbreviated transcription (Latin):
sub ñ mericoꝵ: idem autem sp̃s. sub sc̃s manec
semꝑ unus in om̃ib ⁊ indiuisus: N ocandum
qd non ait diuisiones meritoꝵ sunt. sed gr̃arum.
uel qr dona dei gratis dant᷑. non humanis meri¬
inquit pͥor dedit illi .i. deo fidẽ suã. aut aliquod:
idemq manet .i. iminsus. indiuisus ⁊ insepara¬
bilis cum patre ⁊ filio. sed dona eiꝰ diuisa sunt.
qr non om̃ib ȩqualit conferunt᷑: Unde faten¬
dũ ÷ qr cũ ds ꝑ diuinitatis potentiã ubiq sit.
ñ tam̃ ubiq ꝑ inhabitationis gr̃am. in quibus

Expanded text:
 meritorum, idem autem Spiritus sanctus manet semper unus in omnibus et individuus. Notandum quod non ait, divisiones meritorum sunt, sed gratiarum, quia dona Dei gratis dantur, non humanis meri: Quis prior dedit illi, id est Deo, fidem suam aut aliquid, idemque manet, id est immensus, indivisus, inseparabilis cum Patre et Filio, sed dona illius divisa sunt, quia non omnibus aequaliter conferuntur. Unde fatendum est quia cum Deus per divinitatis potentiam ubique sit, non tamen ubique est per inhabitationis gratiam, et in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
duplicatũ ꝑ loca. Et est aliud uestim̃tũ qd̃ neq
maculam. neq rugam ht̃: ut est linteum bene
extensũ. Post resurrectionẽ siquidẽ erit ȩccłia
sine macula ⁊ ruga: qr erit sine peccato ⁊ exten¬
sa in contẽplatione omp̃is dei. sicut linteũ.
Nemo autem carnem suam odio habuit. sed
nutrit et fouit eam sicut xp̃s ecclesiam. Hoc
duplicit̾ potest intelligi. E t est sensus. Sicrit
carnẽ suam nemo odio ht̃. sic &̃ suã uxorẽ non

Expanded text:
duplicatum per loca. Est et aliud vestimentum, quod neque maculam neque rugam habet, ut est linteum bene extensum. Post resurrectionem siquidem Ecclesia sine macula est et ruga, quia erit sine peccato, et extensa in contemplatione omnipotentis Dei sicut linteum. Nemo carnem suam odio habuit, sed nutrit et fovet eam, sicut et Christus Ecclesiam. Hoc dupliciter potest intelligi, ut sit sensus: Sicut carnem suam
Abbreviated transcription (Latin):
euangelii pacis. & est sensus. Sicuti ille qui
calciatos habet pedes sꝑnit. spinas. omnemq
asꝑitatẽ uiȩ ꝓ nichilo ducit. ita et uos diabolum
serpentẽ antiquũ. spinas quoq .i. passionum
compunctiones. omneinq asꝑitatẽ huius
uite contẽpnite: et liberi ad p̃dicationẽ euan¬
gelii incedite. Aliter. Per calciamenta quȩ ex
morcuis animalib fiunt. debemus intelligere
tos ergo pedes habemus. cum dictis et exem¬
plis precedentium patrum muniti. securi
ad predicandũ euangeliũ pacis. accedimꝰ.
E uangłm aut̃ pacis dicitur. quia ibi continet᷑

Expanded text:
raeparatione Evangelii pacis. » Et est sensus: Sicut ille qui raeparatione Evangelii pacis. » Et est sensus: Sicut ille qui calceatos habet pedes, serpentes spernit, spinas, omnemque asperitatem viae pro nihilo ducit: ita et vos diabolum serpentem antiquum, spinas quoque, id est passiones punctionum, omnem asperitatem hujus vitae contemnite, et liberi ad praedicationem Evangelii incedite. Aliter: Per calceamenta, quae ex mortuis animantibus fiunt, debemus intelltos ergo pedes habemus, cum dictis et exemplis praecedentium patrum muniti, securi ad praedicandum Evangelium pacis accedimus. Evangelium autem pacis dicitur, quia ibi continetur
Abbreviated transcription (Latin):
appellat presens tempus : non quod ꝑse sit
malum: sed quia multa mala in eo fiant.
uel etiã diem malũ dicit. diem iudicii: in qͦ
om̃s mali dãpnabuntur: State ergo succin¬
cti lumbos ur̃os in ueritate. Lumbos succin¬
gimus: cum luxuriam refrenamus. State
inquit in fide: ͣ in bono oꝑe: & restringite
lumbos a luxuria. ubi maxime uiget. Et hoc
in ueritate facite non in menclatio. neq per
ỹpochisin: neq ut laudẽ hominũ capiatis.
Uel in ueritate dicit: quasi ꝓ amore nomi
nis xp̃i qͥ est ueritas. Induti lorica iusticiȩ.
Recte loricȩ iusticia cõparatur: qr sicut lori¬
ca multis circulis contexitur: ita iusticia
multis uirtutib constat. A liter. Iusticia etiã
bene loricȩ potest comparari. quia sicut lorica
pectus miuint. uentrem stringit. femora ꝓtegit.
ita iusticia suꝑfluas cogitationes quȩ in pectore
uersari solent. repellit: ingluuiem uentris
restringit: luxuriam quoq cõpriit. Et

Expanded text:
appellat praesens tempus, non quod per se sit appellat praesens tempus, non quod per se sit malum, sed quia multa mala in eo fiant. Vel etiam diem malum dicit, diem judicii, in quo omnes mali damnabuntur. State ergo succincti lumbos vestros in veritatem. Lumbos succingimus, cum luxuriam refrenamus. State, inquit, in fide, in bono opere, et restringite lumbos a luxuria, ubi maxime viget, et hoc in veritate facite, non in mendacio, neque per hypocrisim, neque ut laudem hominum capiatis; vel in veritate dicit, quasi pro amornis Christi, qui est veritas . « Induite loricam justitiae. » Recte justitia loricae comparatur, quia sicut lorica multis circulis contexitur, ita justitia multis virtutibus constat. Aliter: Justitia enim bene loricae potest comparari, quia sicut lorica pectus munit, ventrem stringit, femora protegit, ita justitia superfluas cogitationes, quae in pectore versari solent, repellit, ingluviem ventris restringit, luxuriam quoque comprimit. « Et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsq fideliũ ht̃ s bonũ angłm delegatũ ad cꝰtodiã sui. Ita
⁊ pagam hñt malos angłos qui eis principantur
permissione dei. Et sicut michael prepositus
est genti udeorũ. de quo dicitur: & nemom
est ad uitor meus. nͥ michael pͥnceps ur̃: ita
habent & gentes unnfidelitate inanente s
malos pͥncipes. Dicamus & altius. Apl̃s
sicut honi reges israelitarum significabant
dñm iħm xp̃m. & pͥncipes qui funt in ȩc¬
clesia: uerbigr̃a. qualis fuit dauid qui
inter p̃catur manu fortis. siue desiderabilis.
aliiq quamplurimi: & ficut popłs ifrael.
significabat popłm credentiũ qui funt iuri
israelitȩ: ita mali reges & principes cum suis
gentib qͥ contra popłm dei pugnabant. ut
pͥncipabantur paganis & hereticis. qͥ ȩccłiã
clei semꝑ impugnant. Propterea sub qr nõ
supracdiximꝰ .i. om̃s uirtutes: ut possitis
resistere in die malo &e in omnib ꝑfecti stare.
firmi in fide. & in bonis oꝑibus. Diem malũ

Expanded text:
squisque fidelium habet bonum angelum delegatum ad custodiam sui, ita et pagani habent malos angelos, qui eis principantur permissione Dei. Et sicut Michael praepositius stianorum, de quo dicitur: Et nemo est adjutor meus nisi Michael princeps vester ; ita habent et gentes in infidelitate manentes malos principes. Dicamus et altius: Apostolus nctum, quia sicut boni reges Israelitarum significabant Dominum Jesum et principes qui sunt in Ecclesia, verbi gratia, qualis fuit David qui interpretatur manu fortis sive desiderabilis, aliique quamplurimi: et sicut populus Israel significabat populum credentium qui sunt veri Israelitae, ita mali reges et principes cum suis gentibus, qui contra populum Dei pugnabant, ut principantur paganis et haereticis, qui Ecclesiam Dei semper impugnant. Propterea, subaudis qsupra diximus, id est, omnes virtutes, ut possitis resistere in die malo, et in omnibus perfecti stare, firmi in fide bonisque operibus. Diem malum
Abbreviated transcription (Latin):
infirmi qͥ designant᷑ ꝑ carnẽ qͥ indigent susten¬
tari a fortibꝰ sicuti caro ab ossibꝰ. Qͥ fortes et infir¬
mi sicuti m̃bra eiꝰ dũr. Ita etiã recte ossa et caro
debet hab̾e uir cũ uxore relinquet hõ patrẽ ⁊ ma-¬
trẽ suã et adherebit uxori suȩ ⁊ ert̃ duo incarne
una. Antũ ad litt̾am ꝑtinet ita fit. Rielinqͥt hõ pa¬
trẽ et matrẽ ⁊ ꝯuing̃ se suȩ uxori: ⁊ s̃ duo in car¬

Expanded text:
infirmi, qui designantur per carnem, qui indigent sustentari a fortibus, sicut caro ab ossibus. Qui fortes et infirmi sicuti membra ejus dicuntur, ita etiam recte ossa et caro inquet homo patrem et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Quantum ad litteram pertinet, ita fit: Relinquit homo patrem et matrem et conjungit se suae uxori, et sunt duo in car
Abbreviated transcription (Latin):
meremur reconciliari deo: in om̃ib sub preliis
& certaminib. sumentes scutum fidei. in quo
possitis omĩa tela nequissimi ignea extinguere.
Quicquid missile est ⁊ iacitur. celum pocest ap¬
pellari. Proprie tam̃ illud qd̃ in longum ꝓtendi¬
tur ut lancea. Nam telon dicunt greci longũ. Uñ m
pellit: ita fides hominẽ munit. & a diaboli ia¬
culis & infestationib defendit: illa camen quȩ
fuerit bonis oꝑib ad ornata. Tela autẽ diaboli
ignea appellat suggessionẽ prauam qu& nos incen¬
dit ad mala oꝑa agenda : quȩ extinguitur .i. suꝑa¬
tur ꝑ uirtutẽ fidei. Et galeam salutis assu¬
mite. Galea in capite ponitur. om̃s q corporis
sensus muuit &e ꝓtegit. uisum uidelicet iN
oculis. auditũ in auribus. gustum in ore.
olfatum innaribus. tactum in toto capite. Atud
debemus gͦ intelligere ꝑ galeam. quȩ ut dixunꝰ¬
omnes sensus corporis ꝓtegit: dominum iħm
mentem. qr sicut capite regunt᷑ menbra.

Expanded text:
s et certaminibus « sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea exstinguere. » Quidquid missile est et jacitur, telum potest appellari, proprie tamen illud quod in longum protenditur, ut lancea. Nam telon dicunt Graeci longum. Unde pellit, ita fides hominem munit, et a diabolo jaculis et infestationibus defendit, illa tamen quae fuerit bonis operibus adornata. Tela autignea appellat suggestionem pravam, quae nos incendit ad mala opera agenda, et quae exstinguitur per virtutem fidei. Et galeam salutis assumite. Galea in capite ponitur, omnesque corporis sensus munit et protegit, visum videlicet in oculis; auditum in auribus, gustum in ore, olfaergo debemus intelligere per galeam, quae ut dixiomnes sensus corporis protegit? Dominum nostmentem, quia sicut capite reguntur membra
Abbreviated transcription (Latin):
neq in potentia pͥncipũ hꝰ scł̃i. s in dño ⁊ in poten¬
tia uirtutis eiꝰ ꝯfortamini. Indute armaturã d̃i:
ut possitis stare aduersus insidias diaboli. In hoc no-¬
mĩe qđ ẽ armatura. cõprehendunt᷑ oĩa uasa bellica
lorica iudeł̃ galea scutũ lancea tela cet̾aq instru-¬
m̃ta armoꝵ. Sp̃ĩtalit̃ aũt qͥd debenꝰ intellig̾e ꝑar-

Expanded text:
n potentia principum hujus saeculi, sed in Domino et in potentia virtutis ejus confortamini. Induite vos armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli. In hoc nomine quod est armatura comprehenduntur omnia vasa bellica, lorica videlicet, galea, scutum, lancea, tela, caeteraque instrumenta armorum; spiritaliter autem quod debemus intelligere per
Abbreviated transcription (Latin):
eretõ fr̃s ꝯfortamini ĩ dño: ⁊ ĩ pom̃tia nͥtutiᷤ eiꝰ. pꝰ spe⁊¬
cialia p̃cepta qͥbꝰ admoniut apls̃ uiros ⁊ mulieres.
patres ⁊ filios dños et seruos subumxit ista gen̾a-¬
lia ñ solũ ad ephesios qͥbꝰ mittebat hãc epłã. s ad om-¬
nẽ sexũ et ad omnẽ ꝯditionẽ: et dix̃. De cet̾o .i. dem-¬
ceps et p̃ter illa quȩ suꝑiꝰ diximꝰ. fr̾s mei in fide et

Expanded text:
fortamini in Domino et in potentia virtutis ejus. Post specialia praecepta quibus admonuit Apostolus viros et mulieres, patres et filios, dominos et servos, subjunxit illis ista generalia non solum ad Ephesios, quibus mittebat hanc Epistolam, sed ad omnem sexum et ad omnem conditionem et dixit: De caetero, id est deinceps, et praeter illa
Abbreviated transcription (Latin):
res etiã nr̃i opinant᷑. Ita plenꝰ ẽ demonibꝰ ⁊ ma-¬
suggerit᷑. Et si suꝑauimꝰ illos qͥ st̃ pͥncipes ma¬
licie. et qͦꝵ instinctu uicia carnis nr̃e contͣ nos
seuiunt. tc̃ facile suꝑare pot̾imꝰ om̃s ministros illiꝰ.
Uerbi gr̃a. Sic̃ suꝑato pͥncipe exercitꝰ facile fu¬
gat᷑. Qd̾ ꝓbari pot̃ ex libro iudit. & narrante dis-¬
me ẽ suꝑata. S q̃rendũ ẽ qͦmͦ pugnare possumꝰ
talia assumant᷑: uirtutes uideł̃ supͣ memora-¬

Expanded text:
res nostri opinantur, ita plenus est daemonibus et masuggeritur. Et si superaverimus illos qui sunt principes malitiae, et quorum instinctu vitia carnis nostrae contra nos saeviunt, tunc facile superare poterimus omnes ministros illius; verbi gratia: Sicut, superato principe, exercitus facile fugatur. Quod probari potest ex libro Judith, quo narrante disme est superata . Sed quaerendum est quomodo pugnare possumus tualia assumantur, virtutes videlicet supra memorat
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ⁊ ñ peccet. Qua ꝓpt̾ melius ẽ. ut referamꝰ
hȩc u̾ba ad generalem refurrectionẽ: q̃ndo erit
gloriosa: qr fulgebit sic̃ sol in regno patris fui:
& erit sine macula peccati ⁊ sine ruga duplici¬
tatis qͥ incorruptibił erit in corpore. ⁊ incõmuta¬
bilis in anima. Per hoc etiã qd̵ dicit sine macula &¬

Expanded text:
bonum, et non peccet . Quapropter melius est ut referamus haec verba ad generalem resurrectionem, quando erit gloriosa, quia fulgebit sicut sol in regno Patris sui, et erit sine macula peccati, et sine ruga duplicitatis: quia incorruptibilis erit in corpore, et incommutabilis in anima. Per hoc etiam quod dicit sine macula
Abbreviated transcription (Latin):
ita mente disponuntur. Ponannis gͥ galeam
secreto mentis nr̃e habentes in illo fiduciam
non in nobis ipsis .& ipse tuebitur õs sensus

Expanded text:
 mente disponuntur. Ponamus igitur galeam secreto mentis nostrae, habentes in illo fiduciam, non in nobismetipsis, et ipse tuebitur omnes sensus
Abbreviated transcription (Latin):
uersa sustinet: caritas nunquam excidit:
Id÷ ab homine se habenti nunꝗͣ labitur. nũꝙ̃.
cadit: Siue ꝓphetiȩ euacuabuntur: Propħia
est. quę de futuro loquit᷑: Quod cũ uenerit.
ñ erit iam necesse ut ꝓphetet᷑. Ponat᷑ unum
turus: eo ueniente ñ erit necesse ut hec ꝓpħia
recitet᷑ ampliꝰ Sic de ceteris intelligendum:
Siue linguȩ cessabunt: Qm̃ sicut ante
turri abel una erat lingua hebrea: sic̃ quidã
doctores putant. expleto iudicio ipsa rema¬
nebit una: Re uera in multis linguis uari¬
etas ẽ: ⁊ ubi ÷ uarietas. ibi dissensio: In scõꝵ
regno: ñ erit dissensio: E rgo nec linguarũ
uarietas S iue scientia destruetur:¬
Presens scientia quȩ ex parte mundi habetur
cum plenitudo scientiȩ uenerit eo qd sit inꝑfe¬
cta destruet᷑.i. in melius cõmutabit᷑. Exparte
enim cognoscimus ñ ex toto: et de dõ. ⁊ de beatitu¬
dine sc̃oꝵ: Et ex parte ꝓphamus. Quia qd̵ ex

Expanded text:
versa sustinet. Charitas nunquam excidit, id est ab homine se habenti nunquam labitur, nunquam cadit; sive prophetiae evacuabuntur: prophetia est quae de futuro loquitur. Quod cum venerit, non erit jam necesse ut prophetetur. Ponatur unum it necesse ut haec prophetia recitetur amplius: sic de caeteris intelligendum. Sive linguae cessabunt, quoniam sicut ante turrim Babel una erat lingua Hebraea, sicut quidam putant doctores, expleto judicio, ipsa remanebit una. Revera in multis linguis varietas est, et ubi est varietas, ibi dissensio. In sanctorum regno non erit dissensio, ergo nec linguarum varietas. Sive scientia destrueturpraesens scientia quae ex parte nunc habetur, cum plenitudo scientiae venerit, eo quod sit imperfecta, destruetur id est in melius commutabitur. Ex parte enim cognoscimus, non ex toto, de Deo et de beatitudine s
Abbreviated transcription (Latin):
meliora ac ꝑfectiora successerint: Quia nec
ꝓpħia ibi opus erit: cum ad illud qd̵ futurũ
ꝓmittebat upleta ꝓduxerit: nec scientia que
uelut lucerna quȩdã in huiꝰ scłi nocte fideleᷤᷤ
illuminat: cũ in illiꝰ uitȩ die ꝑpetuo sol uiuꝰ
effulserit: Nec mrsterioꝵ noticia aut fides

Expanded text:
meliora ac perfectiora successerint, quia nec meliora ac perfectiora successerint, quia nec prophetia ibi opus erit, cum ad illud quod futurum promittebat impleta perduxerit; nec scientia, quae velut lucerna quaedam in hujus saeculi nocte fideles illuminat, cum in illius vitae die perpetuo sol vivus effulserit. Nec mysteriorum notitia, aut ips
Abbreviated transcription (Latin):
tinnienti crmbalo cõparant᷑: qui in modũ
tinnientis eram̃ci uł crmbali. p̃clara queq
magis appetunt sonare ꝙ̃ facere. nec eru¬
bescunt a se ipsis alit uiuendo quã p̾dicarł
discrepare: Qui ut quoquo modo turpi¬
tudinẽ suȩ c̃uersationis obnubilent:
sui eoꝵ p̾dicatione ꝓficiant: sed ut ipsi ui¬
deant᷑ curare q̃ p̃dicant: Sed uideamꝰ qͥd
his adnectat apłs Si habuero inqͥt ꝓpħiam¬
bencib ea si caritate defecerint: Ipsa aũ
et hic necessaria est. ut omnia bona
et ibi in eis eciã ꝑfecte ꝑmanebit: cu om̃s
ꝑseu̾antes in se ad uisionẽ dei ꝓduxerit:
Cecerũ ꝓpħia ⁊ mrsterioꝵ omiiũ noticia
uł scientia: necñ ⁊ ipsa fides. uł cetera calia
quȩ ñ ꝑfectioni fideliũ sed fragilitati neces¬
saria udicant᷑: in illa ꝑfectione sc̃õꝵ qua
in caritate radicati ascendunt: ꝑuenientib
necessaria ẽẽ non poter̃. cũ illis incõparabilit̃

Expanded text:
tinnienti cymbalo comparantur? qui in modum tinnienti cymbalo comparantur? qui in modum tinnientis aeramenti, vel cymbali, praeclara quaeque magis appetunt sonare, quam facere: nec erubescunt a seipsis aliter vivendo, quam praedicant discrepare: qui ut quoquo modo turpitudinem suae conversationis obnubilent, sui eorum praedicatione proficiant, sed ut ipsi videantur curare quae praedicant. 2. Sed videamus quae his adnectat Aposbentibus ea, si a charitate defecerint. Ipsa autem et hinc necessaria est, ut omnia bona, t, cum omnes perseverantes in se ad visionem Dei perduxerit. Caeterum prophetia, et mysteriorum omnium notitia, vel scientia, nec non et ipsa fides, vel caetera talia, quae non perfectioni fidelium, sed fragilitati necessaria judicantur, in illa perfectione sanctorum, quo in caritate radicati pervenire contendunt, necessaria esse non poterunt, cum illis incomparabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
uiderint: nichil remanebit qd̃ de futuris cre¬
cum ipsis est. et ipsa sola in ȩt̾nũ ꝑseue¬
rabit: ipsa sola ꝑducet nos ad xp̃m: ipsa
RETRACTATIO SUꝑIORU: Iam qualis et
qͣnta sit caritas. ñ pedũ uia sed morum
linguis. inane facundiã quorundã hõium
significatã debemꝰ acciꝑe: qͥ oniia quec̃q
uoluerint accurate quidẽ atq eloquenter
atinuncient: Sed quauis ornate copioseq
dissertent. tam si docendi officiũ uanitate
placendi magis quã consulendi caritate
suscipiant: ñ ut alios doceant. sed ut se
doctos ostendant: nec ꝓͣfectum sed plausum¬
a suis auditorib quęrant: si totã conscientię
diligentiã transferant male sagaces ad lin-¬
guam: & studiosius eloquentia uelint cura¬
re quã uitã: si suꝑcilio uanȩ lo quacitatis
elati. dicta sua magis cupiant lauclari
quã fieri: nec sint de scitate oꝑis sed de ser¬
monis elucubrati uenustate solliciti: nun¬
quid ii tales merito. ęramento sonanti. aut

Expanded text:
viderint, nihil remanebit quod de futuris crecum ipsis est, et ipsa sola in aeternum perseverabit. Ipsa sola perducet nos ad Christum, ipsa ERMO ET TRACTATIO SUPERIORUM. Jam qualis et quanta sit charitas, non pedum via, sed morum,  et angelorum linguis, inanem facundiam quorumdam hominum significatam debemus accipere, quae omnia quaecunque voluerint, accurate quidem atque eloquenter enuntiant. Sed quamvis ornate copioseque disserant, tamen docendi officium vanitate placendi magis quam consulendi charitate suscipiunt, non ut alios doceant, sed ut se doctos ostendant: nec a suis auditoribus quaerant; si totam conscientiae diligentiam transferant male dicaces ad linguam, et studiosius eloquentiam velint curare quam vitam: si supercilio vanae loquacitatis elati, dicta sua magis cupiant laudari, quam fieri; nec sint de sanctitate operis, sed de sermonis elucubrati venustate solliciti: nunquid non tales merito aeramento sonanti, aut
Abbreviated transcription (Latin):
altera stare ñ possit: Qui enim credit in dm̃. et¬
sꝑat quȩ ab illo ꝓmittunt᷑ se ꝑcepturũ: et quo
magis sꝑat. eo magis credit in illũ: Et ideo ht̃
caritatem: qͦ diligit illũ & ꝓximũ: ł a enim

Expanded text:
altera stare non possit. Qui enim credit in Deum, spaltera stare non possit. Qui enim credit in Deum, sperat quae ab ipso promittuntur se percepturum, et quo magis sperat, eo magis credit in illum et ideo habet charitatem; quia diligit eum et proximum. Ea enim
Abbreviated transcription (Latin):
qr sic hȩc uita in ꝑfecta ÷ ita ⁊ scientia: U idemꝰ
nunc ꝑ speculum in enigmate: tunc autem
facie ad faciem: Ad hoc contendit p̃missa cõpa¬
ratio: sicuti qͥ uidet ꝑspeculũ uultũ suum.
et inde discedens obliuiscit᷑ qualis fuerit: Sic
& nos de deo ⁊ uita futura parũ qͥd ꝑspicimus.
et hoc in enigmate.i. in obscuritate. qr cũ simꝰ
carnea ea quȩ sola sp̃ualia sunt. ad liquidũ
caꝑe nequimꝰ: T unc autem .i. in futuro facie
A liter etum cognoscimur a deo. & aliter cogno¬
scimus illii: qr ille cognoscit cuncta ut deus: nos
cognoscemꝰ illũ ut creatura ꝑ donũ eiꝰ: Ueruntam̃
sicut ille nouit nos ex toto. sic ⁊ nos ex coto nr̃m¬
cognoscemꝰ illii: Ille cognoscet nos ut din decet:
nos cognoscemꝰ illũ ut glorificatȩ creaturȩ c̃ueraet:
Hunc autem manent fides. spes. caritas: tria
hec: Hȩ tres uirtutes modo iunctȩ sunt inuicẽ.⁊
ec ita in huiꝰ uite tẽpora copulant᷑: ut una sine

Expanded text:
 vita haec imperfecta est, ita et scientia. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Ad hoc tendit praemissa comparatio, sicuti quis videt per speculum vultum suum, et inde discedens obliviscitur qualis fuerit, sic et nos de Deo et vita futura parum quid perspicimus. Et hoc in aenigmate, id est in obscuritate, quia cum simus carnei, ea quae sola spiritalia sunt, ad liquidum capere nequimus. Tunc autem, id est in futuro, facieAliter enim cognoscimur a Deo, et aliter cognoscimus eum: quia ille cognoscit cuncta ut Deus, nos cognoscimus illum ut creatura per ejus donum; verumtamen sicut ille novit nos ex toto, sic et nos ex toto cognoscemus illum. Ille cognovit nos ut Deum decet, nos cognoscemus illum ut glorificatae creaturae conveniet. Nunc autem manent fides, spes, charitas: tria haec. Hae tres virtutes modo junctae sunt adinvicem, et ita in hujus vitae tempore copulantur, ut una sine
Abbreviated transcription (Latin):
uenius: Uera cit̾ enĩ crecłe. non possumꝰ: nisi
ea quȩ ꝓmissa sunt sꝑemꝰ: Nec poterimꝰ sustin̾e
ꝓmissa: si desit fidelitas firma Nec aderit fru¬
ctus spei uł stabilitas fidei: nisi ꝑfecta caritas
⁊ spem expectatione corroboret Maior autem
his sub uirtutib fide uidelicet ac spe: caritas ẽ¬
N ec mirii si filiꝰ dei caritate .i. dilectione. et ñ
nr̃is meritis homo factus ÷ ⁊ redẽptio mundi:
q̃ dilex̃ nos ⁊ tradidit semet ipsũ ꝓ nob̾. oblati¬
onẽ & ostiã deo in odore suauitatis: ꝑ hanc d̃s

Expanded text:
enique ueraciter credere non possumus, nisi ea quae promissa sunt speremus; nec poterimus sustinere promissa, si desit fidei credulitas firma; nec aderit fructus spei uel stabilitas fidei, nisi fuerit perfecta spem expectatione chis, subaudis virtutibus, fide videlicet ac spe, charitas est. Nimirum Filius Dei charitate, id est dilectione, et non nostris meritis, homo factus est et Redemptor mundi: qui dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo reuelata facie ipsũ dm̃ contẽplabunt᷑ electi
sicuti ẽ: qͣsi exinanet᷑ et ad nichilabit᷑ qd̵ ex parte
paruulus. loquebar ut paruulus: Cõparationẽ dat
naturalis increm̃ti: ⁊ adhibet exẽplũ humanũ qͦ
ostendat scientiã quã habemꝰ in p̃sentiã. eẽ quasi
infantiã: & futurã quasi uiride robur qd habi¬
turũ sit ꝑfectã habundantiã: Cũ eẽm paruulꝰ
uerba ꝓmonendo: Sapiebam ut paruulus:
leta scilicet ⁊ inc̃uementia: C ogitabam ut
paruulus: de iocis scilicet. ⁊ risui habilibus:
Quando factus sum uir. et cepi saꝑe: ꝑfectꝰ¬

Expanded text:
quando revelata facie, ipsum Deum contemplabuntur electi sicuti est, quasi exinanietur et annihilabitur, quod ex parte parvulus, loquebar ut parvulus. Comparationem dat naturalis incrementi, et adhibetur exemplum humanum, quo ostendit scientiam quam habemus in praesenti, esse quasi infantiam et futuram, esse quasi virile robur quod habiturum sit perfectam abundantiam. Cum essem, verba promendo; sapiebam ut parvulus, levia scilicet et inconvenientia; cogitabam ut parvulus, de locis scilicet et risui habilibus. Quando autem factus sum vir, et coepi sapere perfect
Abbreviated transcription (Latin):
Pon gaudet suꝑ iniquitatem: sed potius tri¬
stat᷑ cum uidit quẽ libet ꝑ aliqd̃ scelus ruere:
Omnia suffert. suħ aduersa patienter:
Ominia credit. quȩ ctinent̾ in ueteri testa¬
mento ⁊ nouo: uł quȩ ꝓmittunt᷑ a deo electis

Expanded text:
on gaudet super iniquitate, sed potius tristatur, cum viderit quemlibet per aliquod scelus ruere; Omnia suffert, subaudis adversa patienter, omnia credit quae continentur in Veteri Testamento et Novo, vel quae promittuntur electis
Abbreviated transcription (Latin):
cum. Quidam ce unam rem immobilem in¬
telligi uolunt. ꝓmissionẽ ⁊ uiram̃tũ illiꝰ. alterã
aut̃ completionẽ ipsiꝰ rei. ꝓpositã uͦ spem dicit
ueritatẽ terũ gestarũ. ꝓmissionẽ uidelicet
patriȩ cȩlestis. ad quã ꝑcipiendã confugimus
ꝑ fidem. Quam spem sicut anchoram habe¬
mus animȩ tutam ac firmam. Sicut anchora
iactata a naui non ꝑmittit eam circumferri
neq ꝑielitari. licet uenti commoueant eã. seo
iactata firmit̾ tenet naue̾m int̾ ꝓcellas et flu¬
ctus: ita fides spe futuroꝵ bonoꝵ roborata fir¬

Expanded text:
cum. Quidam etiam unam rem immobilem incum. Quidam etiam unam rem immobilem intelligi volunt, promissionem et juramentum illius: alterum autem completionem ipsius rei. Propositam vero spem veritatem rerum gestarum, promissionem videlicet patriae coelestis, ad quam percipiendam confugimus per fidem: Quam spem sicut anchoram habemus animae tutam ac firmam. Sicut anchora jactata in navi non permittit eam circumferri, nec periclitari, licet venti commoveant eam, sed jactata firmiter tenet navem inter procellas et fluctus, ita fides spe futurorum bonorum roborata fir
Abbreviated transcription (Latin):
mendax. q̃nto magis dĩ iuram̃to credi debet qͥ
credi oportet. Homines inqͥt ꝑ maiorẽ suũ iurats
finis lom̃is contentionis eoꝵ ad confirmatiouẽ. qr
ꝑ iuram̃tũ credend̾ est. nec post modũ querela fic¬
ri uram̃to expleto. sed finis contentionis debet esse
iuram̃tũ sub confirmatione. In quo sub iura
est. uolens ds̃ ostendere abundantius inmobi¬
litacem consilii sui hȩredibus pollicitationis .i.
patribus suȩ ꝓmissionis heredib. interposuit
usiurandum. ut ꝑ duas res immobiles quibus
mus solatium .i. fir miter illi credamꝰ. qui confugi¬
mus credendo ad tenendam ꝓpositam spem. ħ÷
ad accipiendã ꝓmissam remunerationẽ. Duas
res immobiles hic debemꝰ acciꝑe ꝓmissionem dei
de xp̃o qua dixit in semine tuo benedicentur
oñis gentes: & iusiurandũ illiꝰ quo dixit. ꝑ me¬
met ipsũ. uraui tibi. Promissioͣ illiꝰ immobilis
est qr non potuit mutari. & iuram̃tũ illiꝰ ueridi¬

Expanded text:
mendax , quanto magis Dei juramento credi debet, qumendax , quanto magis Dei juramento credi debet, qucredi oportet! Homines, inquit, per majorem sui jurant, ntionis eorum ad confirmationem, quia per juramentum credendum est, nec debet postmodum querela fieri juramento completo, sed finis contentionis debet esse juramentum sub confirmatione. In quo, subaudisest, volens Deus ostendere abundantius immobilitatem consilii sui haeredibus pollicitationis, id est patribus sive promissionis haeredibus, interposuit jusjurandum, ut per duas res immobiles, quibus m habeamus. Id est, firmiter illi credamus. Qui confugimus. Credendo. Ad tenendam propositam spem. Hoc est, ad accipiendam promissam remunerationem. Duas res immobiles hic debemus accipere promissionem Dei de Christo, qua dixit: In semine tuo benedicentur omnes gentes; et jusjurandum illius, quod dixit: Per memetipsum juravi tibi: promissio enim illius immobilis est, quia non potuit mutari, et juramentum illius veridi
Abbreviated transcription (Latin):
si deo ꝓ mittente iniquũ est ñ credere.ꝙͣ. impium
est ndeo iurante fidẽ ñ accomodare: urauit
aut̃ deus pat̾ habrabȩ ꝑsemet ipsum: qr ueminẽ
habuit maiore m ꝑ quem iuraret dicens. isi be¬
nedicens benedicam te:icet̾. Repetitio uerbi:
confirmatio est rei. Nisi in ħ loco affirma tiue
ponit᷑ ꝓ certe siue ꝓ qr. Et est sensus. Certe sẽꝑ
benedicã te in filiis cus semꝑq mulaiplicabo. Et
sic longanimiter ferens ad eptus est repromissio¬
nem. ẜ ÷ diu ꝑ patientiam credendo sustinens.
consecutus est ꝓmissionẽ in filiis suis de t̾ra reꝑ¬
missionis quã ꝓmisit ei dicens. Terram hane tͥ
dabo et filiis tuis. & insuꝑ ꝓmissionẽ de xp̃o de qͦ
ait. In semine tuo benedicent᷑ oñis gentes. Seqͥtur.
Homines enim per maiorem sui uirant. et omnis
concrouersiȩ eorum finis ad confir mationem est
iuramentum. Quasi diceret. Si hominib iN

Expanded text:
Si promittente Deo iniquum est non credere, quam impium Si promittente Deo iniquum est non credere, quam impium est Deo jurante fidem non accomodare! Juravit autem Deus Pater Abrahae per semetipsum, quia neminem habuit majorem per quem juraret, dicens: Nisi benedicens benedicam te, etc. Repetitio verbi confirmatio est rei. Nisi in hoc loco affirmative ponitur pro certe sive pro quia, et est sensus: Certe semper benedicam te in filiis tuis semperque multiplicabo te. Et sic longanimiter ferens adeptus est repromissionem, hoc est diu per patientiam crconsecutus est promissionem in filiis suis de terra repromissionis, quam eis promisit, dicens: Terram hanc tibi dabo, et filiis tuis. Et insuper promissionem de Christo, de quo ait: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Sequitur: Homines enim per majorem sui jurant, et omnis controversiae eorum finis ad confirmationem est juramentum. Quasi diceret, Si hominibus in
Abbreviated transcription (Latin):
solidissimã qua ñ in se s in filiis suis ꝓmissioes
expectauer̃ implendas. meruer̾ amici dĩ esse &
in filiis suis easdẽ ꝓmissiones hereditare. Pocest
et ad apłos aliosq scõs referri. qͥ ꝑ fidem & patientiã
meruer̃ conseqͥ ⁊ hereditare ꝓmissiones ȩt̾nȩ beatitu
nanq promit tens deus quo niam nemine i ha
ipsum dicens. nisi benedicens benedicam te et mul¬
tiplicans multiplicabo te. Et ut infirmius corrobo¬
raret ea quȩ suꝑiꝰ dixerat de sc̃ĩs qd̃ hereditarent
ꝓmissiones dei fide ⁊ patientia: iccirco utitir exẽpliᷤ.
Sed mira sapientia eius: aliq̃ndo enim laudib ex tol¬
lendo blandit᷑ eis. aliqͣndo t̾rorib terret. Nam u
suꝑiorib terret eos. ne iufideles eẽnt &e minꝰ creduli
ꝓmissionib dei. Nunc aut̃ exemplis hortatur eos¬
ad patientiã ⁊ fidẽ. ut indubitant̃ credant non
solum dõ dicente: uerũ &ẽ urante ꝑ semet ipsum.

Expanded text:
solidissimam, quia non in se, sed in filiis suis promissiones solidissimam, quia non in se, sed in filiis suis promissiones exspectaverunt implendas, meruerunt amici Dei esse, et in filiis suis easdem repromissiones haereditare. Potest et ad apostolos aliosque sanctos referri, qui per fidem et patientiam meruerunt consequi et haereditare promissnamque promittens Deus, quoniam neminem habupsum, dicens: Nisi benedicens benedicam te, et multiplicans multiplicabo te. Ut firmius corroboraret ea quae superius dixerat de sanctis quod haereditabunt promissiones Dei fide et patientia, idcirco utitur exemplis. Sed mira est sapientia ejus: Aliquando enim laudibus extollendo blanditur eis, aliquando terroribus terret. Nam in superioribus terret eos, ne infideles essent, et minus creduli promissionibus Dei, nunc autem exemplis hortatur ad patientiam et fidem ut indubitanter credant, non solum Deo dicente, verum etiam jurante per semetipsum.
Abbreviated transcription (Latin):
segnes inueniamini. ħ ÷ pigri ae desides in bono
oꝑe &e in mandatis dĩ ꝑficiendis. Desideramus
inqͥt uos ñ tantũ circa u̾ba. sed oẽ in uircutib con¬
uersari. ñ quasi ꝓpria u̾ba culpantes. sed ut de fu¬
turis solliciti sitis admonentes. ħ: quales fuistis
pͥmũ tales cͥupimꝰ & mͦ eẽ .&. in futur. Et ñ dixit
uolo qd̵ ÷ auctoritatis doctrinȩ. sed qd̾ erat paternȩ
dilectionis ħ ÷ cupimꝰ unũ quenq ur̃in eandẽ
erga fr̃s hab̾e semꝑ ostendẽ maximã curã quã
olim habuistis ad completionẽ spei in ueternã
resurrectionẽ. Expletͥo spei est: ad optio rerũ
quas nos consecuturos sꝑamus. Uerum imita¬
tores eoꝵ sub cupimꝰ uos esse qui fide & patientia
hereditabunt promissiones. Hortat᷑ iter̃ eos ut
fide ñ ficta. & patientia ꝑfecta expectent ꝓmissi¬
ones d ei. et hereditatẽ ꝗ̃ sc̃ĩs suis ꝓmisit. Q uod
dupplicit̃ accipi potest. scilicet ut referat᷑ ad pa
dm̃ implere posse quȩ ꝓmisit. & patientiam

Expanded text:
segnes efficiamini, hoc est pigri et desides in bono opere et in mandatis Dei perficiendis. Desiinquit vos non tantum circa verba, sed etiam in virtutibus conversari: non quasi vestra propria culpantes, sed ut de futuris solliciti admonentes: hoc est, quales fuistis primum, tales cupimus et modo esse, et in futurum. Et non dixit, Volo: quod est auctoritatis divinae; sed quod erat paternae dilectionis: hoc est, Cupimus unumquemque eamdem erga fratres semper ostendere maximam curam, quam olim habuistis ad completionem spei humanae, aeternam resurrectionem. Expletio enim spei est adeptio rerum quas nos consecuturos speramus. Verum imitatores. Cupimus vos esse. Eorum qui fide et patientia haereditabunt promissiones. Hortatur iterum eos ut fide non ficta et patientia perfecta exspectent promissiones Dei, et haereditatem quam sanctis suis promisit: quod dupliciter accipi potest, scilicet ut referatur ad paDeum implere posse quae promisit; et patientiam
Abbreviated transcription (Latin):
fide & spe. Ideoq addidit apłs: dicens. Et
Uelum enim qd̾ erat ance sc̃ã scõꝵ significat
celum: qͥ uͭ int̾ ulum. secreta regni gloꝵ e̾rant.¬
Sper autem interioris uelanuni penitrat dum
ꝑ m̃tis contemplationẽ futura bona conspicit. dum
cdestia p̃mia absq ulla dubitatione credit sibi ꝓ¬
uenirẽ. sperat. amat. oꝑibq ostendit qͥd credat &.

Expanded text:
emus. Ideoque addidit Apostolus, dicens, Et velum enim quod erat ante sancta sanctorum significat coelum: qspes autem interiora velaminis penetrat, dum mentis contemplatione futura bona conspicit, dum coelestia praemia absque ulla dubitatione credit sibi provenire: sperat, amat, operibusque ostendit quid credat
Abbreviated transcription (Latin):
hominis mortał ñ poterant intendẽ: Cui respon¬
dendũ ẽ: qr morses uirsc̃s ⁊ iustus erat: ideoq
coruscabat: suũq splendorẽ ipse pocerat ferre:
Illi aut̃ qr peccatores ⁊ increcduli erant: ñ fuer̃
digni contẽplari splendorẽ illiꝰ Sensus gͥ iste ẽ:
Si moises tantã claritatẽ habuit in uultu qͥndo
legẽ dedit popło. quę ministra erat mortis: qr¬

Expanded text:
hominis non poterant intendere? Cui respondendum est, quia Moyses sanctus et justus erat, ideo coruscabat, suumque splendorem ipse poterat ferre: illi autem qui peccatores erant et increduli, non fuerunt digni contemplari splendorem ejus. Sensus igitur iste est: Si Moyses tantam claritatem habuit in vultu, quando lege