comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de suꝑ eis aliquid iacere qd̾ sibi uel p̃ripiant
cõfluentes. uel ĩter se diripiãt cõcertãtes.
Quo pastu asueftĩ deãbulãtib suꝑ orã fon¬
tis hõibus. ip̃i quoq cũ eis cõgregati natando¬
eũt et redent̃. expectantes uñ aliquid iacẽt.
quoꝵ pñtiã sentu̾t Nõ itaq frustra mͥ uidet᷑
aquarũ aĩalia sic appellata reꝑtilia ꝙ̃ admo¬
dũ anes nolatilia Nã si uel nulla memoria
uel sensus tardior aĩe uiue nomẽ reppulisset
a piscibus: uolatilib certe adhiberet. quorũ
uita ĩ oculis nr̃ĩs ẽ et menior et garrula:
et ĩ indis cõstruẽdis educãdis q fetib soller¬
tissima ¶Lec ignoro ita quosdã ꝑhos sua cuq¬
q elemẽti distribuisse aialia ut t̾rena eẽ di¬
cerẽt. nõ tm̃ que ĩ terui repũt atq gradiũt᷑.
s aues etiã qd et ip̃ẽ ĩ terra requiestũt uo¬
lando fatigate. ceria uero aĩalia demones
eẽ/ celestia deos Quoꝵ quidẽ nos ꝑtĩ lũa¬

Expanded text:
es eis aliquid iacere, quod sibi uel praeripiant confluentes uel inter se diripiant concertantes. quo pastu adsuefacti deambulantibus super oram fontis hominibus ipsi quoque cum eis edeunt, expectantes, unde aliquid iactent, quorum praesentiam sentiunt. non itaque frustra mihi uidetur aquarum animalia sic appellata reptilia, quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberetur, quorum uita in oculis nostris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse animalia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt atque gradiuntur, sed aues etiam, quod et ipsae in terra requiescant uolando fatigatae,. aeria uero animalia daemones esse, caelestia deos: quorum quidem nos partim lumina
Abbreviated transcription (Latin):
bitraretur ita scm̃ ut ĩ hoĩe singulari at̃q
sexus expͥmeret᷑. sicut ĩterdũ nascãtur quos
adroginos uocãt.onͣdit se singularẽ nũm ꝓpt
cõĩctionis unitatẽ posuisse: et ꝙ de uiro mu¬
lier fcã ẽ. sicut postea maĩfestabit᷑ cũ id qd̾ hic
breuiter dcm̃ ẽ diligentiꝰ ceꝑit ex plicari Et
ideo płalẽ numerũ cõtinũo subiecit dicens
fecit eos et bñdixit eos Sed ut iã dixi di¬
sigentiꝰ ĩ cõsequẽti sc̃ptura. de hoĩs crratioe
requiremꝰ Nũc ad uertendũ ẽ ꝙ postea ꝙͣ¬

Expanded text:
m, ut in homine singulari uterque sexus exprimeretur, sicut interdum nascuntur, quos androgynos uocant, ostendit se singularem numerum propter coniunctionis unitatem posuisse et quod de uiro mulier facta est, sicut postea manifestabitur, cum id, quod hic breuiter dictum est, diligentius coeperit explicari; et ideo pluralem numerum continuo subiecit dicens: fecit eos et benedixit eos. sed, ut iam dixi, diligentius in consequenti scriptura de hominis creatione requiremus. Nunc aduertendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
sũt oportere nos credere aquas etiã tã gra¬
ues quã nouimꝰ atq sentimꝰ celesti corꝑi
ĩ quo sũt sydera suꝑfusas Nũc em̃ quẽ ad¬
modũ deꝰ ĩstituerĩt naturas rerũ scd̾m sc̃p¬
turas enis. nos cõuenit q̃rere Nõ quid in
eis uel ex gis miraculũ ad potentie sue ue¬
lit oꝑari Neq em̃ si uellet deꝰ sub aqua o¬
leãi c̃li qñ manare nõ fieret. nõ ex eo tñ o
lei natum nobis eẽt ĩcognita ꝙ ita fc̃a sit̾

Expanded text:
sunt, oportere nos credere aquas etiam tam grasunt, oportere nos credere aquas etiam tam graues, quam nouimus atque sentimus, caelesti corpori, in quo sunt sidera, superfusas. nunc enim, quemadmodum deus instituerit naturas rerum, secundum scripturas eius nos conuenit quaerere, non, quid in eis uel ex eis ad miraculum potentiae suae uelit operari. neque enim, si uellet deus sub aqua oleum aliquando manere, non fieret; non ex eo tamen olei natura nobis esset incognita, quod ita facta sit,
Abbreviated transcription (Latin):
et uocauit deꝯ firmamentũ relũ Et i¬
dit deꝯ quia bonũ ẽ. et fcã ẽ uesꝑa. et fac¬
tũ ẽ manie dies scd̾s De uerbo dei quod
dixit fiat firmamẽtũ et cetͣ et de placi¬
to eius quo iudit quia bonũ ẽ et de ues¬
pera et mane nõ opus ẽ hoc iterũ si¬
milit̾ disserere. et ita deinceps quoti¬
enscũq ista repetũtur scd̾m suꝑiorẽ ĩqui¬
sitionẽ ĩterĩ confideranda ee ãmone¬
mꝰ Utrũ aũt nc̃ illud celũ fiat qdͣ
excedit aeris oia spacia eiq oem̃ al¬
titudinẽ. ubi etiã liuãria stłlleq cõ¬
stituũtur. quarto die. an ipe acrꝰ uo¬
betur firmamentũ. merito queri pt
Mult eñ asserũt istarũ aquari
naturã suꝑ sideriũ celũ eẽ nõ posso
qd̃ sic halẽant ordinatũ pondꝰ siũ
alt liet suꝑ terras flutent uel in
aero terris proximo uaporaliter ferantur
Neq quisꝙ istos debet ita refellere ut di¬
cat cd̾m oĩpotentiã dei cui cuc̃ta possibilia

Expanded text:
it deus firmamentum caelum. et uidit deus, quia bonum est. et facta est uespera, et factum est mane, dies secundus. de uerbo dei, quod dixit deus: fiat firmamentum et cetera et de placito eius, quo uidit, quia bonum est, et de uespera et de mane non opus est hic iterum similiterque disserere, atque ita deinceps, quotienscumque ista repetuntur, secundum superiorem inquisitionem interim consideranda esse admonemus. utrum autem nunc illud caelum fiat, quod excedit aeris omnia spatia eiusque omnem altitudinem, ubi etiam luminaria stellaeque constituuntur quarto die. an ipse aer uocetur firmamentum, merito quaeri potest. Multi enim asserunt istarum aquarum naturam super sidereum caelum esse non posse, quod sic habeant ordinatum pondus suum, ut uel super terras fluitent uel in aere terris proximo uaporaliter ferantur. neque quisquam istos debet ita refellere, ut dicat secundum omnipotentiam dei, cui cuncta possibilia
Abbreviated transcription (Latin):
qui treauit eũ : ita ĩ ip̃a agnitione t̃reatꝰ ẽ
añꝙ delicto neteuisceret. Uñ rursus ĩ eadẽ
agnitione renouaret᷑ Que aũt nõ s̃ ea cognitio¬
ne creata sũt. quia siue corꝑa. siue irrõnales aĩe
creabãtur: p̾mo fcã ẽ ĩ crẽatura ĩtelleũali co¬
gnitio eorũ a uerbo quo dictũ ẽ ut fierẽt ꝓpt̾
quã cognitionẽ pͥmo dicebat᷑ et sic ẽ scm̃ nͣt
oñ deretur fcã ipã cognitio ĩ ea uaͣ q̃ hoc ĩ uer¬
bo dei añ cognoscere poterat: ac deinde fiebãt
ip̃o corꝑales et irrõnales creature. ꝓpt̾ quod
deincepͥs ad debatur et fecit deꝰ ¶nõ autẽ¬
hõ ĩmortalis ft̃s sit et acceꝑit ad escã cũ aliis
aĩalib herlã ꝑabuli ferentẽ semẽ. et lignũ
fructi ferũ. et herbã uiridẽ. difficile ẽ dicere
Si enĩ pcc̃o mortalis effc̃us ẽ. utiq añ pccm̃
nõ indigebat talibus cibis ¶Leq em̃ posset
corpus illud fame corrũpi Nã illud qd̾ dtm̃

Expanded text:
reauit eum, ita in ipsa agnitione creatus est, antequam delicto ueterasceret, unde rursus in eadem agnitione renouaretur. quae autem non in ea cognitione creata sunt, quia siue corpora siue inrationales animae creabantur, primo facta est in creatura intellectuali cognitio eorum a uerbo, quo dictum est, ut fierent, propter quam cognitionem primo dicebatur: et sic est factum, ut ostenderetur facta ipsa cognitio in ea natura, quae hoc in uerbo dei ante cognoscere poterat; ac deinde fiebant ipsae corporales et inrationales creaturae, propter quod deinceps addebatur: et fecit deus. Quomodo autem inmortalis factus sit homo et acceperit ad escam cum aliis animalibus herbam pabuli ferentem semen et lignum fructiferum et herbam uiridem, difficile est dicere. si enim peccato mortalis effectus est, utique ante peccatum non indigebat talibus cibis. neque enim posset corpus illud fame corrumpi. nam illud, quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
celũ si ẽ alius occultus nobis cardo ex alio
uertice sicut spera. si aũt nuillꝰ aliꝯ cͤardo ẽ
uelud discus rotari iudeature Giub rñdeo
multũ subtilib et laboriosis rationib ista
ꝑquiri. ut uere ꝑcipiatur utrũ ita añ nõ ita
sit Quibus ĩeundis atq tractandis. nec
michi iã tꝑs ẽ nec illis eẽ debet quos ad su¬

Expanded text:
coelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio coelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio vertice, sicut sphaera, si autem nullus alius cardo est, velut discus rotari videatur? Quibus respondeo, multum subtilibus et laboriosis rationibus ista perquiri, ut vere percipiatur utrum ita an non ita sit; quibus ineundis atque tractandis nec jam mihi tempus est, nec illis esse debet, quos ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtãs tributa ẽe Sed quid agimꝰ de pecoribus
et bestiis quas ip̃o die sexto ĩ suo genere terra
ꝑroduxit. Que illis cũ celo ꝑt̃ eẽ collatio. An
potius qm̃ pͥma fcã ĩtelligitur lucis noĩe spuã¬
lis̃ creature formatio: cõsequẽs erat ut corꝑa
mas quibus cõstat uiniuersus. E celũ sciliq et
terrũ scdm hãc collationẽ rationis qua et ip̃a
uinnersa creatura sꝑuãlis et corꝑalis. sepe te¬
Iũ et terra noĩatur ita ut globũs quoq iste tur¬
bulẽtioris aeris terrene ꝑti deputeturi Exha¬
lationibus quiꝑpe hũidis corporascit Siquid
nero trãquilli aeris c. ubni uentosi et ꝓcellosĩ
motꝰ nõ pñt existere: ad celestẽ ꝑtẽ ꝑtineat
Post hanc uniuersitatẽ molis corporãe fabri¬
catã que uno loco tota ẽ quo collatꝰẽ mũdus
Cõse ques erat ut ĩpleretur ꝑtibus ĩtra uni

Expanded text:
ecoribus et bestiis, quas ipso die sexto in sua genera terra produxit? quae illis cum caelo potest esse conlatio? An potius, quoniam primo facta intellegitur lucis nomine spiritalis creaturae formatio, consequens erat, ut corpomas, quibus constat uniuersus, caelum scilicet et terram? secundum hanc rationis conlationem, qua et ipsa uniuersa creatura spiritalis et corporalis saepe caelum et terra nominatur, ita ut globus quoque iste turbulentioris aeris terrenae parti deputetur — exhalationibus quippe humidis corporascit — si quid uero tranquilli aeris est, ubi uentosi atque procellosi motus non possunt existere, ad caelestem partem pertineat, post hanc uniuersitatem molis corporeae fabricatam, quae uno loco tota est, quo conlocatus est mundus, consequens erat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
gñe creature dicendũ fuit. ut ĩ cet̾i̾s cõseꝙͣt
ĩtellugeret᷑ que gn̾ationib crescũt Prius gͦ
diceret᷑ ĩ eo qd̾ pͥmũ tale creatũ ẽł ĩ herba
scilic atq ligna 2n forte q̃ nullũ hreñt
ꝓpagande ꝓlis affectũ. ac sine ullo sensu
generarẽt ĩdigna iudicauit illis bñdciois
uerbis crescitẽ et multiplicamĩ: ubi aũt̃
talis ĩesset affectꝰ. ibi primũ hoc dixit. ut
ĩ terrems aialib etiã nõ dem̃ ĩtellig̾eret᷑.
necessariũ aũt fuit hoc ĩ hoie repẽtere
ne quisꝙͣ dice̾t ĩ officio gignendi filios ul¬
lũ eẽ pccm̃ sicut ẽ ĩ libidĩe siue formcũdi.
siue ip̃o cõiugio ĩmoderatiꝰ abutẽdi. No¬
nulla etiã de quibusdã minutissĩs c̃ałib
questio ẽ. utrũ ĩ pͥmis rerũ cõditionbus
creata sint. an ex cõsequẽtib mortaliũ re¬
rũ corruptionib Nã pleraq eoꝵ aut de
uiuoꝵ corꝑmi uiciis uel purgamẽtis uel
exalatiõnib aut cadauerũ tabe gignũt᷑.

Expanded text:
it, ut in ceteris consequenter intellegeretur, quae generationibus crescunt? prius ergo diceretur in eo, quod primum tale creatum est, in herba scilicet atque ligno. an forte quae nullum haberent propagandae prolis adfectum ac sine ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis: crescite et multiplicamini, ubi autem talis inesset adfectus, ibi primum hoc dixit, ut in terrenis animalibus etiam non dictum intellegeretur ? necessarium autem fuit hoc in homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quibusdam minutissimis animalibus quaestio est, utrum in primis rerum conditionibus creata sint, an ex consequentibus rerum mortalium corruptionibus. nam pleraque eorum aut de uiuorum corporum uitiis, uel purgamentis uel exhalationibus aut cadauerum tabe gignuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
quarto die dicĩtur ĩciꝑe. sel ũtrũ omo trã¬
manda erãt cetera. sicut p̃t ꝙͣuis ĩ rebus for¬
matis ĩtellii tñ ex ip̃a mutabilitate ĩ formi¬
tas materie nõ emĩ spaciis uel locor quasi re/¬
motior uel tꝑm quasi ãterior disc̾m p̃t an po¬
tius ĩ ip̃ãre frã atq formata eadẽ mutabili¬
tas hoc ẽ deficiendi ut ita dixerĩ possibilitas
noꝵ appellata sit quia ĩest rebus fc̃ĩs etiã si
nõ mutẽtur posse mutari.uesꝑa aiut et ma¬
ne nõ quasi ꝑ tuis p̃teritionẽ et aduentũ. sed
nature ꝓprie modus et undẽ sit natura alteriꝯ
cõseꝗuẽter exordiũ an alia aliqua ratie sit hoꝵ
uerboꝵ dilig̾entiꝰ ĩnestiganda: Quis ĩ tm̃ se¬
cretũ facile irrũꝑat et que signa dicat cũ di¬
cit de syderibus et sint ĩ sugna. Neq eñ iłla
dicit que obseruare uanitatis ẽ sed utiq utilia
et huiꝯ uite usibus necessaria que uel naute
obsaruãt ĩ gubernãdo. uel om̃s hoiẽs ad p̃i¬

Expanded text:
quarto die dicuntur incipere, uel utrum omnino tranmanda erant cetera, sicut potest quamuis in rebus formatis intellegi tamen ex ipsa mutabilitate informitas materiae; non enim spatiis uel locorum quasi remotior uel temporum quasi anterior discerni potest. an potius in ipsa re facta atque formata eadem mutabilitas, hoc est deficiendi, ut ita dixerim, possit bilitas, nox appellata sit, quia inest rebus factis, etiamsi non mutentur. posse mutari? uespera autem et mane non quasi per temporis praeteritionem et aduentum, sednaturae proprius modus, et unde sit naturae alterius consequenter exordium: an aliqua alia ratio sit horum verborum diligentius vestiganda? 29. Quis in tantum secretum facile irrumpat, et quae signa dicat, cum dicit de sideribus, Et sint in signa? Neque enim illa dicit quae observare vanitatis est; sed utique utilia, et hujus vitae usibus necessaria, quae vel nautae observant in gubernando, vel omnes homines ad praevi
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ ut qm̃ distincta quedã cceatura ẽ herba¬
rũ atq lignoꝵ a sꝑẽ terrarũ et aquaꝵ ut ĩ
elemẽtis nũari nõ possint seorsũ de illis dice¬
retur ut gxirẽt de terra et seorsũ illis red¬
derent᷑ illa solita. ut diceret᷑. et fcm̃ ẽ sic. ac
deinde repeteret᷑ quod fcm̃ ẽ. seorsũ quoq ĩdi¬
caretur iudisse deũ quia bonũ ẽ tñ quia fixa
rudicib cõtinuãtur terris et cõnectũt᷑. ista
queq ad eundẽ diẽ ꝑtinere uoluerit et dixit
deꝯ ffiant liũaria ĩ firmamẽto celi. sic ut lu¬
ceant suꝑ terrã ĩ ĩchoationẽ dici et noctis̃.

Expanded text:
tincta quaedam creatura est herbarum atque lignorum ab specie terrarum et aquarum, ut in elementis numerari non possint, seorsum de illis diceretur, ut exirent de terra, et seorsum illis redderentur illa solita, ut diceretur: et factum est sic, ac deinde repeteretur, quod factum est, seorsum quoque indicaretur deum uidisse, quia bonum est, tamen, quia fixa radicibus continuantur terris et conectuntur, ista quoque ad eundem diem pertinere uoluerit. Et dixit deus: fiant luminaria in firmamento caeli, sic ut luceant super terram in inchoationem diei et noc
Abbreviated transcription (Latin):
sint ĩ t̃choationẽ diei et noctis. et ut diuidãt
ĩter lucẽ et tenebras. et iuidit deꝯ qr bonũ ẽ.
et fcã ẽ uesꝑa. et fcm̃ ẽ mane dies quartus
In hoc quarto die q̃rendũ ẽ quid sibi uelit
ista ordinatio. ut prius uel fierẽt uel secer¬
nerẽtur aqua et terra priusꝙ teri g̾mina¬
ret ꝙͣ ĩ celo sidera fierent Neq em̃ possumꝰ
diceur elcã ẽẽ queq meliora quib dieꝵ seri¬
es ita distingueretur. ut finis et mediũ maxie
ornatiꝰ eminerẽt Eeptẽ quippe dierũ mediꝯ
quart̃ꝰ ẽ Occurrit enĩ illud. quia septiõ die nõ
ẽ ftã ulla creatura An forte lux pͥmi diei ma¬
gis rñderet ad quietẽ diei uii ł ut eo mõ cõ¬
tmẽtibus finib iste ordo tẽxatur. Qmnẽtil
de medio liuẽrilz celi. Sed si pmq̃dies septiõ
cõcunt. debet erio et scd̾s sexto cõciuerr Erd

Expanded text:
diuidant inter lucem et tenebras. et M uidit deus, quia bonum est. et facta est uespera, et factum est mane dies quartus. in hoc quarto die quaerendum est, quid sibi uelit ista ordinatio, ut prius uel fierent uel secernerentur aqua et terra priusque terra germinaret, quam in caelo sidera fierent. neque enim possumus dicere electa esse quaeque meliora, quibus dierum series ita distingueretur, ut finis et medium maxime. ornatius eminerent; septem quippe dierum medius quartus est. occurrit enim illud, quia septimo die non est facta ulla creatura. an forte lux primi diei magis respondet ad quietem septimi, ut eo modo concinentibus finibus iste rerum ordo texatur eminentibus de medio luminibus caeli? sed si primus dies septimo concinit, debet ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tõfideratione formauit sormatã quippe crra¬
ut materiã Sed quia illud unde fit ali¬
quẽdi tꝑibus qd̾ deꝯ faciendi tꝑib nõ diui¬
sit Sĩ em̃ queratur utrũ uote de uerbis.
an de uoce uerba faciamꝰ. nõ facile quis¬
ꝙ̃ ita tardo ĩgenio reꝑietur. qui nõ potius
uerba fieri de uoce rẽspondeat Ita ꝙuis
Quãobrẽ cũ simul utrũq deꝰ fecerit et
materiã quã formauit et res ĩ quas eã
formauit et utrũq a scptiun dici oportue¬
rit. nec simul utrũq dici potuerit. ꝓrius
illud uñ aliquid ftĩ ẽ. ꝙͣ iliud qd̾ indł fcm̃
ẽ dici debuisse quis dubitet Qaa etiã cũ
dicimꝰ materiã et formã utrũq simulẽẽ

Expanded text:
onsideratione formauit; formatam quippe creauit materiam — sed quia illud, unde fit aliquendi temporibus, quod deus faciendi temporibus non diuisit. si enim quaeratur, utrum uocem de uerbis an de uoce uerba faciamus, non facile quisquam ita tardo ingenio reperitur, qui non potius uerba fieri de uoce respondeat: ita quamquamobrem, cum simul utrumque deus fecerit, et materiam, quam formauit, et res, in quas eam formauit, et utrumque ab scriptura dici oportuerit, nec simul utrumque dici potuerit, prius illud, unde aliquid factum est, quam illud, quod inde factum est, dici debuisse quis dubitet? quia etiam cum dicimus mater
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓꝑtda sc ptura priusꝙͣ ĩ siuet unãquãq cyea¬
turã ex ordine quo conditã dicit. respicit
ad dei uerbũ prius ponẽs. et dixit deꝯ fiat
illud Nõ em̃ ĩuenit᷑ ullã causã creande rei:¬
ꝙͣ ĩ uerbo dei nõ ĩuenit creari debuisse Nõ
ergo deꝯtotiens dixit fiat illa uel illa creatu/¬
rã. quotiẽs ĩ libro repetitur et dexit deꝰ.
Unũ quippe uerbũ ille genuit ĩ quo dixit
tis destendẽs ad ꝑuuloꝵ capacitatẽ dñ ĩsimat
singulati generã creaturarũ ꝑ singula re¬
spicit unĩꝰ cuiꝯq generis eternã rationẽ
T uerbo dei nec illa repetita. ille tñ ropetit.
et dixit deꝯ Si eñ prius uellet dicere fac¬
tũ ẽ firmamentũ ĩ medio aquarũnt eẽt
diuisio ĩter aquã et aquã si quis ab eo q̃
dixit deꝯ flat. idest ĩ uerbo dei eterno e¬
rat ut fieret Inde utitur ĩcipit narra¬
re unũqͥuodq fc̃m̃. ꝙ enã post ft̃ narratiõe

Expanded text:
propterea scriptura, priusquam insinuet unamquamque creapropterea scriptura, priusquam insinuet unamquamque creaturam, ex ordine, quo conditam dicit, respicit ad dei uerbum, prius ponens: et dixit deus: fiat illud. non enim inuenit ullam causam rei creandae, quam in uerbo dei non inuenit creari debuisse. Non ergo deus totiens dixit: fiat illa uel illa creatura, quotiens in hoc libro repetitur: et dixit deus. unum quippe uerbum ille genuit, in quo dixit tis descendens ad parvulorum capacitatem, dum insinuat singulatim genera creaturarum, per singula respicit uniucujusque generis aeternam rationem in Verbo Dei; nec illa repetita, ille tamen repetit, Et Dixit Deus. Si enim vellet prius dicere, Factum est firmamentum in medio aquarum, ut esset diuisio inter aquam et aquam, si quis ab eo quadixit deus: fiat, id est, in uerbo dei aeterno erat, ut fieret. inde igitur incipit narrare unumquodque factum, quod etiam post facti narrationem
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ quasi iussisse filio prẽm debeamꝰ acciꝑ
ĩ eo qd̾ scptũ ẽ et dixit deꝰ fiat E cur sio
et fecit deꝰ. et iudit deꝰ quia bo̾nũ ẽ  E
nõ cõuenit uintati trintatis ut filiꝯ quasi
sibi iubente libere iudisse bonũ ẽẽ qd̾ fcm̃ ẽ
AAuibus em̃ uerbis iuberet filio p̃r ut fa¬
ceret cũ ip̃e sit principale uerbũ pr̃s ꝑ qd̾
fcã sũt oĩa: An eoip̃o qd̾ sc̃ptũ ẽ fiat firma¬
mentũ. hec ipã dictio uerbũ ẽ prĩs uingẽitꝰ
filius. ĩ quo sũt oĩã que creãtur.etiã añꝙ cre¬
entur. et quid quid ĩ illo ẽ uita ẽ. qr quĩdqͥd
ꝑ eũ fcm̃ ẽ ĩ ip̃o uita ẽ. et uita utiq creath
sub illa aut̃ treatura s̃ Alliter ergo ĩ illo sit
alitet. aũt ĩ illo sũt ea q̃ ip̃e ẽ ¶pe ẽ em̃
uita que ita ĩ illo ẽ. ut ip̃e sit. qm ip̃e uita
T̃lux hom̃is Quia ergo nchil creari pos
creandi ratio si tñ ratio recte dĩ: nõ dei ĩ¬
uerbo pũ coeterno eterna uta uiueret

Expanded text:
utrum quasi iussisse filio patrem debeamus accipere in eo, quod scriptum est: et dixit deus: fiat. sed cur non et fecit deus. et uidit deus, quia bonum est? sed non conuenit unitati trinitatis, ut filius quasi sibi iubente libere uidisse bonum esse, quod factum est. quibus enim uerbis iuberet filio pater, ut faceret, cum ipse sit principale uerbum patris, per quod facta sunt omnia? an eo ipso, quod scriptum est: fiat firmamentum, haec ipsa dictio uerbum est patris, unigenitus filius, in quo sunt omnia, quae creantur, etiam antequam creantur, et quidquid in illo est, uita est, quia quidquid per eum factum est, in ipso uita est, et uita utique creatrix. sub illo autem creatura? aliter ergo in illo suntaliter autem in illo sunt ea, quae ipse est. ipse enim uita est, quae ita in illo est. ut ipse sit, quoniam ipse uita est lux hominum. quia ergo nihil creari posscreandi ratio, si tamen ratio recte dicitur, non in dei uerbo patri coaeterno coaeterna uita uiueret,
Abbreviated transcription (Latin):
ãbitũ ꝑmeet. tñ celi motu ĩ cõtrariũ rotata
uolotiħ ꝙ cotidie necesse ẽ patiatur. sicit
dicũt quia celi singule cõuersiones dies sin¬
gulos explicãt calorẽ maiorẽ debuit cesi
cognatione susciꝑe Emirũ ergo eã frigi¬
dã facit aquarũ suꝑ celũ cõstitictarũ illa
uicinitas quã nolũt᷑ credeie. qui hec q̃ breui¬
ter dixi de motu celi et syderũ disputant
Hiis quidã nr̃i cõiecturis agũt aduersũ eos
qui nolũt aquas suꝑ celũ credere et nolũt
⁊ã stellã ẽẽ frigida que iuxta sũmũ celũ
circuit. ut ex hoc cogãtur aquaꝵ naturã
nõ iã illic uaporali tenuitate sed glaciali
soliditate pendere. Quõ aũt et qualesli¬
bet aque ibi sint ẽẽ eas ibi mimine dubi¬
temꝰ Maior ẽ quippe sc̃pture huiꝰ aucto-¬
ritas ꝙͣ oĩs hũomi ĩgeni capacitas Sed
crĩadũsũ ẽ a quibusdã qd̾ nec ego dissimu¬
landũ puto. nõ frustra cũ dixisset deꝯfiat

Expanded text:
motu in contrarium rotata uelocius, quod cotidie necesse est patiatur — sic, ut dicunt. caeli singulae conuersiones dies singulos explicant —, calorem maiorem debuit caelo concitatiore concipere. nimirum ergo eam frigidam facit aquarum super caelum constitutarum illa uicinitas, quam nolunt credere, qui haec, quae breuiter dixi, de motu caeli et siderum disputant. his quidam nostri coniecturis agunt aduersus eos.. qui nolunt aquas super caelum credere, et uolunt eam stellam esse frigidam, quae iuxta summum caelum circuit, ut ex hoc cogantur aquarum naturam iam non illic uaporali tenuitate, sed glaciali soliditate pendere. quoquo modo autem et qualeslibet aquae ibi sint, esse ibi eas minime dubitemus; maior est quippe scripturae huius auctoritas quam omnis humani ingenii capacitas. Sed animaduersum est a quibusdam, quod nec ego dissimulandum puto, non frustra, cum dixisset deus: fiat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑorũ aereoꝵ nã uigẽt. et ꝓptea nõ dissoliũt᷑¬
morte quia p̃ualet ĩ eibꝰ elementũ qd̾ ad
faciendũ ẽ ꝙͣ ad patiendũ aꝑtius. duobus
subterpositts aqua scilic et terra. uno aũt
suꝑposito idest igne sidereo. distribuũtur
eiñ elementa ad patiendũ duo humor et
humꝰ: ad faciendũ alia duo aer et ignis:
si het ergo ita sũt: nõ ĩpedit ista distinctio
nuam̃ sc̾pturã.q̃ nõ ex aere sed ex aquis pro¬
ducta indicat uolatilia: quia subtiliores ¶¬
dẽ et ĩ auras exalati atq distenti. sed tñ
hũoris locus uosatilib datus ẽ Ner autẽ
a cõfimo lũosi celi: usq ad aquaꝵ fiuiida.
et unda terrarũ ꝓuenit Nõ tñ totũ spaciũ¬

Expanded text:
ea morte non dissoluuntur, quia praeualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad patiendum aptius, duobus subterpositis. aqua scilicet et terra, uno autem superposito, id est igne sidereo — distribuuntur enim elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia duo: aer et ignis —: si ergo haec ita sunt, non inpedit ista distinctio nostram scripturam, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat uolatilia, quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus uolatilibus datus est. aer autem a confinio luminosi caeli usque ad aquarum fluuida et nuda terrarum peruenit
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ terra erat suisibilis et ĩcẽposita.¬
spũalis autẽ eo quod dcm̃ ẽ tenebie eiãt suꝑ
aibissũ. ut trãsiato uerbo tenebrosã abissũ ĩtelli¬
gamꝰ naturã uite ĩformẽ insi cõuertatur
ad creatorẽ quo solumõ formari ꝓt̃. ut nõ sit
abissus. et illiũari ut nõ sit ab ifẜis tenebro¬
sa. Et quõ dictũ ẽ tenebre erat suꝑ abissũ c
Aln quia nõ erat lux: Que si eẽt utiq su

Expanded text:
isibilis et incompositaspiritalis autem eo quod dictum est, Tenebrae erant super abyssum, ut translato verbo tenebrosam abyssum intelligamus, naturam vitae informem, nisi convertatur ad Creatorem qui solummodo formare potest ut non sit abyssus, et illuminare ut non sit tenebrosa. Et quomodo dictum est, Tenebrae erant super abyssum? An quia non erat lux, quae si esset, utique su
Abbreviated transcription (Latin):
uior manere nõ possit Talibus eoꝵ dispu¬
tationib cedẽs laudabilitꝰ conatꝰ ẽ quidã¬
aquas de mõstrare suꝑ celos. ut ex ip̃is iusibi
lib cõspicus q naturis assere̾t scpture fidẽ
Et priꝰ quidẽ qd̾ facilimũ fuit oñdit. et hũc¬

Expanded text:
uior manere non possit. Talibus eorum dispuuior manere non possit. Talibus eorum disputationibus cedens laudabiliter conatus est quidam demonstrare aquas super caelos, ut ex ipsis uisi- . bilibus conspicuisque naturis adsereret scripturae fidem. et prius quidem, quod facillimum fuit, o
Abbreviated transcription (Latin):
capite deorsũ quiso teneat. nichilominꝰ flã¬
me cernis ad suꝑibra cõtendit S qm̃ cir¬
cũfusi ac suꝑfusi aeris p̃pollenti cõstipatiõe
abude igms̃ extinguitur. et ĩ eius qualita¬
tẽ ꝑ habũdantiã suꝑatus subinde cõmuta¬
tur̃ ac uertitur ad uniuersã eius altitu¬
dinẽ trãsiliendã nõ p̃t ꝑdurare Itaq su¬
ꝑ aerẽ purꝰ igns essẽ dĩ celũ unde efiã
fidera atq limmaria Ecã cõrectãt. illius
iudelicet ignee lucis ĩ eas formas quas
ĩ celo cerm̃ina cõglobata dispositaq na¬
tura At ꝑ hoc siait terrarũ ponde̾rib
et aeret᷑ aqua cedit ut ĩ terũ ꝑuem¬
ant᷑. sic aquarũ ponderi et ip̃e aer cedit
quis eius ꝑticulã ĩ spacis illis sublimib celi
posset dimĩttere. pondere suo cadet̾ donec ad
aera subt᷑ spacia ꝑueniret Quaꝓpt̾ colliggũt
multo minꝰ ẽẽ p̃osse aquis suꝑ illud igneñ
celũ aliquid loci cũ illic aer multo aquis le¬

Expanded text:
ite deorsum quisque teneat, nihilominus flammae crinis ad superiora contendit. sed quoniam circumfusi ac superfusi aeris praepollenti constipatione subinde ignis extinguitur et in eius qualitatem per abundantiam superatus subinde commutatur ac uertitur, ad uniuersam eius altitudinem transiliendam non potest perdurare. itaque super aerem purus ignis esse dicitur caelum, unde etiam sidera atque luminaria facta coniectant illius uidelicet igneae lucis in eas formas, quas in caelo cernimus, conglobata dispositaque natura; ac per hoc, sicut terrarum ponderibus et aer et aqua cedit, ut ad terram perueniant, sic aquarum ponderi et ipse aer cedit,quis eius particulam in spatiis illis sublimibus caeli posset dimittere, pondere suo caderet, donec ad aeria subter spatia perueniret. quapropter conligunt multo minus esse posse aquis supra illud igneum caelum aliquid loci, cum illic aer multo aquis le
Abbreviated transcription (Latin):
bono xpĩano siue mitthematici siue quililiet
p̃pie di lunantiũ max̃ie uera dicẽtes cauedi
sũt. ne cõsortio demoĩoꝵ aiam̃ de ceptã quodã
ꝑacto societatis irreaant Solet etiã q̃ri utĩ¬
celi lũaria ista cõspicua corꝑa sola sint. an ha
utrũ ab eis etiã uitaliter ĩsꝑirẽtĩ sicut
aiantur carnes ꝑ aĩas aĩaliũ: an sola sine
ulla ꝑmixtione ꝓñtia Qd̾ licet nõ facile
cõprehendi nõ possit arbitror tm̃ ĩ processu
tũ aliquid. tñ credere licebit Nũc aũt ser
forte qd̾ postea ueritas patefecerit ꝙuis libris
sc̃is sue testamẽti ueteris siue noui nullo mp̃
possit eẽ ad uersũ. tñ ꝓpter amorẽ erroris nr̃i
oderimꝰ Nñc ad librũ oꝑis nr̃i iã terciũ

Expanded text:
bono christiano siue mathematici siue quilibet impie diuinationis maxime dicentes vere cauendi sunt, ne consortio demoniorum animam deceptam pacto quodam societatis irrecaeli luminaria ista conspicua corpora sola sint an habeutrum ab eis etiam uitaliter inspirentur, sicut animantur carnes per animas animalium, an sola sine ulla permixtione praesentia. quod licet non facile conprehendi possit, arbitror tamen in processu tum aliquid, tamen credere licebit. nunc autem seforte, quod postea ueritas patefecerit, quamuis libris sanctis sine testamenti ueteris siue noui nullo modo esse possit aduersum, tamen propter amorem nostri erroris oderimus. nunc ad librum operis nostri iam tertiu
Abbreviated transcription (Latin):
illiq̃oris c̃gustias ¶ta si aer suꝑ aquab ire
cogatur. et̾iã cõfluentes eas disfecat. cũ exi¬
lientes ĩpetu eius ĩpulse ebulluat. et cũ bul¬
lis crepãtibus emittũt ĩ sua ꝓperantẽ. atꝙ
illis ad yma decidendi aditũ dantẽ Si aũt
sub aquas ire cogatur ex uase ut illo cedẽte
uas ab ore ĩ pma presso r̃epleri uelis. faci¬
lius undis undiq uersũ cooꝑitur quã ꝑ os
eius ab ĩferiore ꝑte ĩtintidi gutta exigna
reꝑꝑit locũ Iã uẽro ignẽ ad suꝑna e iicã¬
tẽ Etiã aeris ip̃ius naturã uellẽ trãscendere

Expanded text:
illius oris angustias. ita si aer super aquas ire illius oris angustias. ita si aer super aquas ire cogitur, etiam confluentes eas dissicit, cum exilientes inpetu eius inpulsae ebulliunt et eum bullis crepantibus emittunt in sua properantem atque illis ad ima decidendi aditum dantem. si autem sub aquas ire cogatur ex uase, ut illo cedente uas ab ore in ima presso repleri uelis, facilius undis undique uersum cooperitur, quam per os eius ab inferiore parte intrandi gutta exigua reperit locum. Iam uero ignem ad superna emicantem etiam ipsius naturam aeris uelle transcender
Abbreviated transcription (Latin):
aeris natiuũ locũ petere suꝑiorẽ Midet᷑ em̃
uas ĩane sed aere ꝑlenũ probat᷑. cũ ore ymo
ĩ aquã de pͦmitur Quia em̃ ꝑ supioiẽ ꝑtẽ nõ
ĩuenit emeandi locũ nec deorsũ uersus irrup¬
tis aquis subter eas ire natura simtur. ple¬
intudĩe sua repellit eas. et ĩ uas nõ ꝑ miltit
ĩtrare. Cũ aũt uas ita collocatur. ut os nõ
habeat deorsũ sed ad latus ĩclinatũ ĩtrat aqua
ĩferius. exeunte aere suꝑius Itẽq si uasis
erecti os p̾ateat ĩ celũ. cũ ĩfundis aquã e¬
uadit aer sur sũ uersus ex aliis ꝑtib qua nõ
ĩfundis. et fit locus aque̾ deorsũ uersus ĩ¬
trandi Quod si ĩ maiore uas depͥmitur. ut
nel ex latere uel desuꝑ aque repente ĩflu¬
ant. et undiq os uasib obtegat̃. dirrũpit
eas aer sursũ intẽs. ut eis ad yma locũ
faciat. et ip̃a dirruptio singultꝰ uasorũ ẽ
dũ ꝑtibus fugit quia totꝰ tã cito nõ pt̃ ꝓpt

Expanded text:
aeris naturam locum petere superiorem. Videtur enim aeris naturam locum petere superiorem. Videtur enim vas inane, sed aere plenum probatur, cum ore imo in aquam deprimitur; quia enim per superiorem partem non invenit emeandi locum, nec deorsum versus irruptis aquis subter eas ire natura sinitur, plenitudine sua repellit eas, et in vas non permittit intrare. Cum autem vas ita collocatur, ut os non habeat deorsum, sed in latus inclinatum, intrat aqua inferius, exeunte aere superius. Itemque si vasis erecti os pateat in coelum, cum infundis aquam, evadit aer sursum versus, ex aliis partibus qua non infundis, et fit locus aquae deorsum versus intrandi. Quod si vi majore vas deprimitur, ut vel ex latere vel desuper aquae repente influant, et undique os vasis obtegant, disrumpit eas aer sursum nitens, ut eis ad ima locum faciat; et ipsa disruptio singultus vasorum est, dum partibus fugit, quia totus tam cito non potest, propter
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ celi et terre noĩe sepe ĩ ecelła spũales
carnales q sumficãtur. celos ostenderet
ꝑtinere ad serenã ĩtelligentiã ueritatis
dicẽs. qui fecit celos ĩ ĩtelligẽtia. feriã
uero ad fidẽ simplicẽ ꝓuulorũ nõ fabu¬
sis oꝑimonib ĩcertã atq fallacẽ s ꝓphe¬
tica et enuãge lica p̃dit̾atione firthissi¬
mãque ꝑ baptismũ solidatur. et ideo subieci̾t dicẽd.
fundauit terrã suꝑ aquas Rut si ad haterã qͥs ͣ
siue cõtinentiũ siue ĩsularũ accipũtur q̃ suꝑio¬
ra sũt aquas. uel ipã teginĩa spelũcaꝵ que suꝑ
aquas pendula soliditate firmata sũt Quõ¬
cirta nec ad litterũ quisꝙ̃ p̃t sic ĩtelligere qd̾ dic¬
tũ ẽ. fundauit terrã suꝑ aquã. ut aquarũ pou¬
dus terreno ponderi supportando uaturali ordĩe
quasi subiectũ eẽ arbitietur Alerẽ uero aquis
dã cõtegat. huic ĩtelligitur ꝙ nullũ uas ab ore
ĩpressũ repleri aquis pt̃ ¶ Inde satis̃ indicat

Expanded text:
m caeli et terrae nomine saepe in ecclesia spiritales carnalesque significantur, caelos ostenderit pertinere ad serenam intellegentiam ueritatis dicens: qui fecit caelos in intellegentia, terram uero ad fidem simplicem paruulorum non fabulosis opinionibus incertam atque fallacem, sed prophetica et euangelica praedicatione firmissimam, quae per baptismum solidatur, et ideo subiecerit dicens: fundauit terram super aquam; aut, si ad litteram cogit continentium siue insularum, accipiuntur, quae superiora sunt aquis, uel ipsa tegmina speluncarum, quae super aquas pendula soliditate firmata sunt. quocirca nec ad litteram quisquam potest sic intellegere, quod dictum est: fundauit terram super aquam, ut aquarum pondus terreno ponderi subportando naturali ordine quasi subiectum esse arbitretur. Aerem uero aquis dam contegat, hinc intellegitur quod nullum uas ab ore inpressum repleri aquis potest: unde satis i
Abbreviated transcription (Latin):
taꝙͣ indocti rep̃hendũtur atq respuũtur
quo pacto illis libris credituri sũt de resur¬
rectione mortuorũ et de spe uite eterne
regus q celox. qñ de his reb quas iã ex¬
piri uel ĩdubitutis mũs ꝓcipe potuerut᷑.
fallaciter putauerũt ẽẽ cõsc̃ptos: Qũd
eñ molestie tristitie ĩgerut prudẽtibus
fribus temerarii p̃sup̃tores satis dici nõ
pt̃.cũ si qñ de praua et false opinione
sua rephendi et cõuĩci ceꝑint ab hiis qui
nr̃oꝵ auctoritate libroꝵ nd̃ tonẽtur. aꝯ
defendendũ id qued leuissima temeritate
et ꝑtinatissima falsitate dixrrũt cosda
libros scõs uñ id ꝓbãt ꝓferre conãtuo
uel etiã memoriser que ad testimonũ
ualere arbitrãtur multa ĩde uerba pro

Expanded text:
tanquam indocti reprehenduntur atque respuuntur. tanquam indocti reprehenduntur atque respuuntur. quo pacto illis libris credituri sunt de resurrectione mortuorum et de spe uitae aeternae regnoque caelorum, quando de his rebus, quas iam experiri uel indubitatis numeris percipere potuerunt, fenim molestiae tristitiaeque ingerant prudentibus fratribus temerarii praesumptores, satis dici non potest, cum si quando de prava et falsa opinione sua reprehendi, et convinci coeperint ab eis qui rum auctoritate non tenentur, ad defendendum id, quod leuissima temeritate et apertissima falsitate dixerunt, eosdem libros sanctos, unde id probent, proferre conantur uel etiam memoriter, quae ad testimonium ualere
Abbreviated transcription (Latin):
nõno. eĩ uoluisse pobauis nõideo falsũ
xẽ it aliud qd ip̃e iteugi uolugt sed et
uerũ et quod Utiliꝰ cognoscat. En autẽ
robietio ipture hoc uoluisse ĩtelltere
scpto ⁊ ns̃ bepugnabit adhuc restabitq̃¬
sduo e trui et aliud nõ potuit. Eo sui en
alirs potuisse menerifuꝰ ĩ certũ eritquid¬
na iioũ ille uoluenit et utr̃ sentii
nõ luisa no ĩcouemẽter creditla sintr¬
qo sonfentie cotent ẽcistantia suffraget¬
de motu et couer sione. nel etiã martin¬
tudme at ĩteruallis siderũ de certio de¬
fadtibus solis ac lie de circutibiãnio
pidũ atq huiꝯmõi ceteris etiã nõ xpĩa¬
sius ita uouerit. ut c̃tissĩma ratid̃ue
uel exꝑientia teneat Turpe ẽ aũt imis
dr̃ toto çelo errare cõspicieũ. risũ tenere uix
possit Et nõ tã molestũ ẽ qd̾ errãs hõ de¬
ridetur. sed ꝙ auctores nr̃i ab eis qui po¬
ris sũt talia sensisse credĩtur. et clĩ ma¬
gno eorũ exicio de quorũ salute agimus

Expanded text:
non hoc eum uoluisse probauerit, non ideo falsum erit aliud, quod ipse intellegi uoluit, sed et uerum et quod utilius cognoscatur. si autem contextio scripturae hoc uoluisse intellegi scriptorem non repugnauerit, adhuc restabit quaerere, utrum et aliud non potuit. quodsi et aliud potuisse inuenerimus, incertum erit, quidnam eorum ille uoluerit; et utrumque sentiri uoluisse non inconuenienter creditur, si utrique sententiae cetede motu et conversione vel etiam magnitudine et intervallis siderum, de certis defectibus solis ac lunae, de circuitibus annopidum, atque hujusmodi caeteris, etiam non christianus ita noverit, ut certissima ratione vel experientia teneat. Turpe est autem nimis dicitur, toto coelo errare conspiciens, risum tenere vix possit. Et non tam molestum est, quod errans homo deridetur, sed quod auctores nostri ab eis qui foris sunt, talia sensisse creduntur, et cum magno eorum exitio de quorum salute satagimus,
Abbreviated transcription (Latin):
tienter attingũt. a segetis asꝑitate ab hor¬
rentes. et sꝑmarũ floribus inhiãtes Nõ
em̃ uacãt uidere ꝙͣ suauis ẽ dñs nec iri
sabbato esuriut̃. atq ideo pigrisũt ꝑtã¬
te a dnõ sabbati acrepta uelle spicas
et tã diu siersare manib cõtritasq pur¬
gare donec ad estã ꝑuemãt Dicit ali¬
qͣuis Qiudti tanta tritura dissertiõis
hiuꝯs Qud guinoꝵ exinsti. Quid euẽ¬
posse ĩtellu disputast. Cui respondes
quod didici nõ abere hõi ĩ rẽspondẽd
scõm fidẽ. quod respondendũ ẽ hoĩbs. qui
caliep̃mari libris mẽ salutis affectuq

Expanded text:
tienter attingutienter attingurentes et spinarum floribus inhiantes. non enim uacant uidere. quam suauis est dominus, nec in sabbato esuriunt; atque ideo pigri sunt potestate a domino accepta uellere spicas et tamdiu uersari manibus contritasque purgare, donec ad escam perueniant. Dicet aliquis: quid tu tanta tritura dissertationis huius, quid granorum exuisti? quid euenposse intellegi disputasti. cui respondeo quod didici non haerere hominem in respondendo secundum fidem, quod respondendum est hominibus, qui calumniari libris
Abbreviated transcription (Latin):
siderandũ et obseruãdũ ĩ libris gene¬
mere asfirmãs cũ p̃iudiclo alterius
ex positionis fortassa melioris ut pro suc
modo eligat quisq qd̾ caꝑe possit Obi
aũt ĩtelligere nõ ꝓt̃. sc̾ꝑture dei det ho¬
norẽ sibi timorẽ Sed cũ tã multis exm¬
bus uerba scp̃tura que tractauimꝯ eapo¬
nãtur. cohibeant se tandẽ qui litterid ꝭ¬
flati sclaribus. Hec ita posita ut oĩa pia
corda nutriat᷑ uẽlud ĩꝑitũ atq ĩpolitũ
aliquid exagitãt᷑. sine pẽnis ⁊ terra rep¬
tantes. et uõlatu ranaꝵ auiũ indos irti¬
dẽtes Piculosius aut̃ erat quidã ĩfirm
frẽs qͣui cũ istos ĩꝑios de celestiũ corpm
mũs uel de quibuslibet elemẽtis mũdi
huiꝰ questionib subtiliter et copiose disse¬
rere cudiũt euanescũt. et eos sibi cũ sus¬
pirios p̃ponẽtes et magnos ꝑutãtes salu¬
lerrime pietatis libros cũ fastidio repetũt.
et quos dulciter haurire deberẽt uix ꝑa¬

Expanded text:
siderandum et observandum, librum Genemere affirmans cum praejudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intelligere non potest, Scripturae Dei det honorem, sibi timorem. Sed cum tam multis exitibus verba Scripturae quae tractavimus, exponantur, cohibeant se tandem qui litteris inflati saecularibus haec ita posita, ut omnia pia corda nutriant, velut imperitum atque impolitum aliquid exagitant; sine pennis in terra reptantes, et volatu ranarum avium nidos irridentes. Periculosius autem errant quidam infirmi fratres, qui cum istos impios de coelestium corporum numeris, vel de quibuslibet clementorum mundi hujus quaestionibus subtiliter et copiose disserere audiunt, evanescunt; et eos sibi cum suspirio praeponentes, et magnos putantes, saluberrimae pietatis Libros cum fastidio repetunt et quos dulciter haurire deberent, vix pa
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nũquid nã occidit ut ei sũccede̾t nox .
ut disceru diosti q nõ possit/. ad eandẽ
difficultatẽ reditur soluende huiꝰ questio-¬
nis. quia et ista lux eodẽ mõ quo sol trĩ¬
ꝙ comes eius ab occasu ĩ ortũ c̾tiuẽs ix¬
cogit qd̾ absit ĩ una ꝑte credere deũ fuisse
quã ꝑtẽ lux ista desereretut posset ei uesꝑa
potestatẽ diei. qui luceret sup̃ terrã si lux
lua diei faciendo suffecãt que dies etiã uõ¬
çata ẽ An illa prior regiones suꝑiores a
terra longinquas illustrabat. ut sentiri
nõ posset ĩ terris atq oportebat solẽ fieri
ꝑ quẽ dies ĩferiorebmũdi ꝓtibus appareret
Pt̃ et hoc dici auctũ ẽẽ fulgorẽ diei sole
Ladito. ut ꝑ ullã lucẽ niimꝰ fulgẽt dies ꝓitt̃ ꝙͣ¬
nt ẽ fuisse credatur Etiã hoc a quodã dic̃

Expanded text:
est, numquid- , nam occidit, ut ei succederet nox? siest, numquid- , nam occidit, ut ei succederet nox? siut discerni dinoscique non possit, ad eandem reditur difficultatem soluendae huius quaestionis, quia et ista lux eodem modo quo sol tamquam comes eius ab occasu in ortum circumiens recogit, quod absit, in una parte credere Deum fuisse, quam partem lux ista desereret, ut posset ei vesperpotestatem diei , qui luceret super terram, si lux illa diei faciendo suffecerat, quae dies etiam vocata est? An illa prior regiones superiores a terra longinquas illustrabat, ut sentiri non posset in terris; atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus appareret? Potest et hoc dici, auctum esse fulgorem dici sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies quam nunc est fuisse credat
Abbreviated transcription (Latin):
nox luci succedens̃ donec spaciũ nocturm
tꝑis p̃teriret. et mane fieret diei sequẽtis.
uno primoq trãsacto Sed si hoc dixera ue¬
reor lie deridear. et ab hiis qui certissime co¬
gnonerũt et ab hiis qui possũt facillime ad¬
uertere qd̃ eo tꝑe quo nox apud nos ẽ eas
ei nespa fieret cũ ab ea ꝑte ĩ aliã ꝓtelux
abscedebet Nã et ĩ libro qui appellat᷑ eccła¬
siastes ita scͥptũ ẽ Oritur soi et occidit sol
et ĩ locũ suũ ducitur. Hoc ẽ ĩ eũ locũ unde
mentis cor ĩclinandũ ẽ ut credamꝰ solẽ¬
se mari ĩmergere. atq inde ad locũ ex a¬
lia ꝑte mane surgere/ Em̃ꝙͣ̃ si tta dẽt.
abĩssus ip̃a pñtia solis illustrares᷑ Atq ibi
et dies posset em̃ et aquas illiũare qñ
as eis nõ mosset grtintsi & ed hoc mõstru¬
sũ ẽ suspitari ¶nud̃ quod etiã sol nĩdũ
rint: Quappt᷑ si spũalis lux pͥmo die fc̃a

Expanded text:
nox luci succedens, donec spatium nocturni nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane fieret diei sequentis, uno primoque transacto? Sed si hoc dixero, vereor ne deridear et ab iis qui certissime cognoverunt, et ab iis qui possunt facillime advertere quod eo tempore quo nox apud nos est, eas ei vespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux abscederet? Nam et in libro qui appellatur Ecclesiastes, ita scriptum est: Et oritur sol, et occidit sol, et in locum suum ducitur; hoc est, in eum locum unde mentis cor inclinandum est, ut credamus solem mari se immergere, atque inde lotum ex alia parte mane surgere. Quanquam si ita esset, abyssus ipsa praesentia solis illustraretur, atque ibi esset dies. Posset enim et aquas illuminare, quando ab eis non posset exstingui. Sed hoc monstruosum est suspicari. Quid querat. Quapropter, si spiritalis lux primo die facta
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrarũ ĩ ip̃o utiq oꝑe cũ luxͥ fieret cõ/¬
secuta ẽ Nõ em̃ lux ẽẽ potuit. nisi disc̾uere¬
tur a teneb̾s Quod autẽ uocauit deꝯlu¬
cẽ diẽ. et tenebras nactẽ qnͣta mora fieri
pota̾t etiã si hoc sillabatĩ ꝑ sonũ uocis e¬
gisset. nisi ꝙ̃ta et a nobis dicitur. lux uote¬
tur dies. et tenebre nocẽtur nox mͣsi forte
quis ita desipiat ut quia suꝑ oĩa magnus¬
T deus. putet ore dei ꝓlatãs ꝙuis pancissi¬
mas sullabas. ꝑ totũ diei spaciũ pottusse di¬
stendi Huc accedit quia lerbo suo sibi coet᷑¬
no id est ĩcõmutabilid sapĩe ĩ termõ etinsq
rationibus nõ corꝑali nocis sono nocait deꝗ
lucẽ diẽ et tenebras noctẽ Nursus eñsꝰ
queritur si uerbis quib utimur uocalit
poralis ullꝰ auditꝰ et nõ ĩnemtir A n di¬
cendũ ẽ qd̾ cũ cito aꝑctũ eẽt hoc apus dei
diurnũ spaciũ ꝑageritur: et tã diu mãsit

Expanded text:
tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, contenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, consecuta est; non enim lux esse potuit, nisi discerneretur a tenebris. Quod autem uocauit deus lucem diem et tenebras noctem, quanta mora fieri poterat, etiam si hoc syllabatim per sonum uocis egisset, nisi quanta et a nobis dicitur "lux uocetur dies et tenebrae uocentur nox?" nisi forte quis ita desipiat, ut, quia super omnia magnus est deus, putet ore dei prolatas quamuis paucissimas syllabas per totum diei spatium potuisse distendi. huc accedit, quia uerbo sibi coaeterno, id est incommutabilis sapientiae internis aeternisque rationibus, non corporali uocis sono uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. rursum enim quaeritur, si uerbis, quibus utimur, uocauitporalis ullus auditus. et non inuenitur. An dicendum est, quod, cum cito peractum esset hoc opus deidiurnum spatium perageretur; et tamdiu mansit
Abbreviated transcription (Latin):
ri spũales motus ĩ rebus tꝑalibus. uel for¬
mandis uel ãmĩstrandis Si aũt̃ lux que
pͥmũ dicta ẽ ut fieret. et fcã ẽ etiã pͣmatũ
treature tenere ĩtelligenda ẽ. ipa ẽ ĩtellcũa¬
lis uta. Ene msi ad geatore  lũ añte soĩa¬
uerteret᷑ fluitaret ĩ formiter Cũ aut̃ cõ
uersa et illũata ẽ. factũ ẽ qd̾ ĩ uerbo dei
ditis diei noctisq uocabulis. dicat sc̃ptũt¬
cio cõpletus ẽ totus dies. ut mane fieret
ĩ alterũ diẽ ĩ quo die deꝰ aliud cõsequẽter
oparetur Immo uero idip̃m ꝓmiuallile ẽ.
cũ deꝯ nułło spacio sillabarũ eterna uerbi
sui ratione dixerit.fiat lux. curtãta mo¬
ra facta sit lux. donec diei spaciũ p̃teriret
et nesꝑa fieret An forte cito quedã lux frã
ẽ. sed mora diurm tꝑis ĩ eo cõsumi pot̾uit
cũ disc̾neretur a tẽnebris atq utrũq di¬
scretũ suis nocabulis signaretur. crrũ si

Expanded text:
ri temporales motus in rebus temporalibus uel forri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel administrandis. si autem lux, quae primum dicta est, ut fiat, et facta est, etiam primatum creaturae tenere intellegenda est, ipsa est intellectualis uita, quae nisi ad creatorem inluminanda conuerteretur, fluitaret informiter. cum conuersa autem et inluminata est, factum est, quod in uerbo dei ditis diei noctisque uocabulis dicat scriptutio conpletus est totus dies, ut mane fieret in alterum diem, in quo die deus aliud consequenter operaretur. Immo uero id ipsum permirabile est, cum deus nullo spatio syllabarum aeterna uerbi sui ratione dixerit: fiat lux, cur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret et uespera fieret. an forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis uocabulis signaretur? . mirum,
Abbreviated transcription (Latin):
sed celũ ĩcorporeñ celi corporei hoc ẽ suꝑ
om̃e corpus nõ locorũ gradib sed naturẽ
sublimtate p̃positũ Eruo aũt̃ mõ simul
fieri potuit Et qd̾ illiũaretur. et ip̃a illiũa¬
tio ac diuerso tꝑe narranda fuerit pau¬
loante sã diximo cũ de materia tralta¬
rumꝰ Sed huic luci succedentẽ noctẽ ict
potuit ditente sc̃ptura et diuisit deꝰ ĩter
lucẽ et tenebras. Nũquid iã erãt ꝑccõ¬
ras et stulti decedetites a lũe ueritatis
s̃ter quos̾ et ĩ eadẽ luce ꝑmanẽtes diuide¬
ret deꝰ tãꝙͣ ĩter lucẽ et tenebras et lu¬
cẽ uocãs. diẽ et tenebras noctẽ ostende¬
ret se nõ oꝑatorẽ pccõtũ sed ordinatorẽ
distributionũ meritorũ Rn hic dies totia
tꝑis nomẽ ẽ et oiã uolũa scłorũ hoc
nocabulo ĩcludũtur ide oq nõ dictꝰ ẽ pma
sed unꝯ dies. facta ẽ enĩ uesꝑa. et ftñt
biatur Qhec allegorie ꝓpltice dispu¬
tatio ẽ nquã nõ isto sermone sustepimus¬

Expanded text:
sed caelum incorporeum caeli corporei, hoc est super omne corpus non locorum gradibus, sed naturae sublimitate praepositum. quo autem modo simul fieri potuit, et quod inluminaretur et ipsa inluminatio, ac diuerso tempore narranda fuerit, paulo ante diximus, cum de materia tractaremus. Sed huic luci succedentem noctem, ut potuit dicente scriptura: et diuisit deus inter lucem et tenebras? numquid iam erant peccatores et stulti decidentes a lumine ueritatis, inter quos et in eadem luce permanentes diuideret deus, tamquam inter lucem et tenebras, et lucem uocans diem ac tenebras noctem ostenderet se non operatorem peccatorum, sed ordinatorem distributione meritorum ? an hic dies totius temporis nomen est et omnia uolumina saeculorum hoc uocabulo includit ideoque non dictus est primus, sed unus dies? et facta est enim uespera, et factum uideatur. Sed haec allegoriae propheticae disputatio est, quam non isto sermone sus