comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sti añ tempꝰ torquere nos: Nesciebant demones cũ di
filiũ. sed suspicabant̃ ꝓ miraculis. & testimonio
patͥs. Corqueri autẽ se dicebant. quia cogebantur
munde. Sciebant autẽ se in iudicio torquendos
in abyssum. Cũq dño querenti nom̃ suũ. dixiss
gregẽ porcoꝵ qui iuxta pascebantur. Et intrantes
porcos. p̃cipitauer̃t eos in mari. Indigene autẽ.
rogauert eum: ut transiret a finib eoꝵ. Cumq
ascendet nauẽ. sanatum licet rogaret noluit sec̃
ducere. & rediit capharnaũ. quã matħs uocat ciui¬
tatẽ suã ñ origine sed gente. quia quelibet ciuitas
galileȩ. pot̾ dici ciuitas galileoꝵ. & sa nauit ꝑaly¬
ticũ añ se dimissum ꝑ tegulas. pͥmo remittens per¬
cata eius. quȩ fuerant causa morbi. quia qd̾ obcan¬
sam fit. cessante causa cessare debet effectus. Ei
ꝓpt̾ scͥbas & phariseos. qui putabant eum blasse¬
masse dix̃ palitico. ut surg̾et & tolleret lectu su¬
um. & surrexit & tulit & abiit. Ergo quia consti¬

Expanded text:
sti ante tempus torquere nos . » Nesciebant daemones eum Dei Filium, sed suspicabantur pro miraculis et testimonio Patris. Torqueri autem se dicebant, quia cogebantur ritus immunde. » Sciebant autem in judicio se torquendos in abyssum. Cumque Domino quaerenti nomen suum, dixisset, gregem porcorum, qui juxta pascebantur. Et intrantes porcos, praecipitaverunt eos in mare. Indigenae autem rogaverunt eum, ut transiret a finibus eorum. Cumque ascenderet navim, sanatum, licet rogaret, noluit secum ducere. Et rediit Capharnaum, quam Matthaeus vocat civitatem suam , non origine, sed gente, quia quaelibet civitas Galilaeae potest dici civitas Galilaeorum. CAP. Lticum ante se demissum per tegulas, primo remittens peccata ejus , quae fuerant causa morbi, quia quod ob causam fit, cessante causa cessare debet effectus. Et propter Scribas, et Pharisaeos, qui putabant eum blasphemasse, dixit paralytico, ut surgeret, et tolleret lectum suum. Et surrexit, et tulit, et abiit. Quia ergo const
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥus fideliũ. Et hoc. suꝑ panẽ id ẽ. pret̾ panẽ sub-¬
stantiałe. id ẽ. necessariũ ad sustentationẽ. Quasi
da nob̾ utrũq. id ẽ. panẽ animȩ & corꝑis. Lucas
egregiũ. uł peculiarẽ. Ob hoc forte lucas uidens
epyusion. Tres que secunt᷑ patent am̃. Hebreus
in fine ponit. unũ ex hiis tͥb. am̃. sela. salen. que
sonant uere semꝑ pacẽ.

Expanded text:
idelium, et hoc super panem, id est praeter panem substantialem, id est necessarium, ad sustentationem; quasi: Da nobis utrumque panem, animae et corporis. Lucas egregium, vel peculiarem. Ob hoc forte Lucas videns epiusion. Tres quae sequuntur patent. « Amen. » Hebraeus in fine ponit unam ex his tribus, amen, sela, salem, quae sonat, vere semper pacem.
Abbreviated transcription (Latin):
tib se dix̃ iħc. Noninueni tantã fide in isrł. su¬
audi huiꝰ temꝑis. Nec includunt᷑ in nomine
ifrł. scquentes eũ. quia ad eos loquebat᷑. qͣntã
in hoc gentili. Et sanatus ẽ. puer in illa hor
t cum uenisset iħc in domũ pet. quã
forte habebat in capharnaũ ꝑuxorẽ.
ipse enĩ erat de bethsaida. ad peticionẽ disci¬
puloꝵ sanauit socrũ petͥ sebrientẽ. Cũ auil¬

Expanded text:
s dixit: « Non inveni tantam fidem in Israel, » subaudi, hujus temporis, nec includuntur in nomine Israel, sequentes eum, quia ad eos loquebatur, quantum in hoc gentili. « Et sanatus est puer in illa hort cum venisset Jesus in domum Petri, » quam forte habebat in Capharnaum per uxorem, ipse enim erat de Bethsaida, ad petitionem discipulorum, sanavit socrum Petri febricita
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ. ꝓpt̾ herodiadẽ. quia scđm legem qm acce¬
ꝑat. ñ licet frĩ habere uxotẽ fr̃is eo uiuente. ds̃
matħm legit᷑. qd̾ herodias filia erat regis arechs
qͣm auferens philippo: ortis int̾ eos quibꝰda si¬
multatib. in odiũ philippi dedãt herodi. quia &
fr̃s inuicẽ inimici erant. Iosephꝰ tradit herodiadẽ
fuisse filiã aristoboli. quẽ occid̾at cum fr̃e alexan¬
dro pat̾ eoꝵ herodes. & ita soror erat herodis agrippe
qm auus suus herodes. decłat herodi filio suo uxo¬
rẽ. Dicit enĩ aliũ fuisse herodẽ. p̃ter tetͣrchã. quẽ
pat̾ susceꝑat de filia sy monis sacerdotis. philippũ
ũ iã mortuũ. cũ gauis regnare cepisset. Forte &
hic herodes nominat᷑ philippꝰ. herodes uͦ tetͣrcha.
uxorẽ habebat filiã arethe regis damasci. Qui ro¬
mã it̃ faciens. tͣnsiens ꝑ frẽm suũ. secreto pepigit
cũ uxore frĩs. qd̾ in reditu suo repudiata uxore
sua. duc̾et eã in uxorẽ. qd tñ ñ latuit uxorẽ ipstꝰ.

Expanded text:
 quia secundum legem, quam receperat, non licet fratrem habere uxorem fratris, eo vivente . Super Matthaeum legitur, quod Herodias filia erat regis Arethae, quam auferens Philippo, ortis inter eos quibusdam simultatibus, in odium Philippi dederat fratri Herodi, quia et fratres invicem erant inimici. Josephus tradit Herodiadem fuisse filiam Aristoboli, quem occiderat cum fratre ejus Alexandro pater eorum Herodes, et ita soror erat Herodis Agrippae, quam avus suus Herodes dederat Herodi filio suo uxorem. Dicit enim, alium fuisse Herodem praeter tetrarcham, quem pater susceperat de filia Simonis sacerdotis, Philippum vero jam mortuum cum Gaius regnare coepisset. Forte et hic Herodes nominabatur Philippus, uxorem habebat filiam Arethae regis Damascenorum. Qui Romam iter faciens, transiens per fratrem suum, secreto pepigit cum uxore fratris, quod in reditu suo, repudiata uxore sua, duceret eam in uxorem. Quod tamen non latuit uxorem ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
Inuiã gentiũ nundũ abieritis. nec in ciuitates sa
tabitis pecuniã. non panẽ ñ duas tunicas. id ẽ suꝑ
q̃ ꝓ potestate accipiendi necessaria ponit̃ Ecce
muto uos sicut oues in medio lupoꝵ Qui uos
te tetigit leꝓsum. quasi iã soluens fig̃as & sana¬
re adeo res euidns ẽ. sed ostende te sacerdoti ad
cuiꝰ arbitriũ reuocandꝰ es. Ecce nundũ docet¬
alios soluere legẽ sanatus tñ uͥq p̃dicauit. Cũ¬
autẽ intrasset capharnaũ. rogauit cũ centurio
ꝑ int̾uentũ senioꝵ uideoꝵ. ut sanaret puerũ
nit autẽ potentia sanandi. ñ corꝑe. Et ait cen¬
turio. Non sum dignus. ut intres sub tectũ me

Expanded text:
« In viam gentium ne abieritis, nec in civitates Samtabitis pecuniam, non panem, non duas tunicas, id est supquae pro potestate accipiendi necessaria ponitur . « Ecce mitto vos sicut oves in medio luporum; qui vos te, tetigit leprosum, quasi jam solvens figuras, et sanare, adeo res evidens est, sed « ostende te sacerdoti , » ad cujus arbitrium revocandus es. Ecce alios nondum decet solvere legem, sanatus tamen ubique praedicavit. CAper interventum seniorum Judaeorum, ut sanaret puerum nit autem potentia sanandi, non corpore. Et ait centurio: « Non sum dignus, ut intres sub tectum me
Abbreviated transcription (Latin):
łs pat̃ eoꝵ. Adueniat. id ẽ. ad te uidendũ uen¬
in regno. Fiat uoluntas tua sic̃ ĩ celo & ĩ terra
Quasi. Sicut cęlestis eccłia nichil potest uelle nͥ
qd̾ scit te uelle. ita & illa quȩ adhuc militatꝰ
tra. addicat᷑ uoluntati tuȩ. Quatuor q̃ secum̃
ad miliciã huiꝰ uitȩ spectant. sic. Panẽ nr̃m suꝑ sub

Expanded text:
s Pater eorum. « Adveniat, » id est ad te videndum venin regno. « Fiat voluntas tua sicut in coelo, et in terra, » quasi, sicut coelestis Ecclesia nihil potest velle, nisi quod scit te velle, ita et illa, quae adhuc militat in terra, abdicatur voluntati tuae. Quatuor quae sequuntur ad militiam hujus vitae spectant, scilicet «
Abbreviated transcription (Latin):
om̃em langorẽ in ppło. & abiit opinio eiꝰ in totã sy¬
riã. Est autẽ siria om̃is regio. ab eufrate usq ad
mare magnũ. a capadocia usq in egyptũ. conti¬
nens int̾ alias ꝓuintias palestinã. inqua iudei
habitabant. Unde & suꝑ psalmos. thabor & her¬
mon dicunt᷑ montes sirie. qͣnq uͦ legit᷑ siria sic.¬

Expanded text:
abiit opinio ejus in totam Syriam . » Est autem Syria, omnis regio ab Euphrate, usque ad mare Magnum, a Cappadocia, usque in Aegyptum, continens inter alias provincias Palaestinam in qua Judaei habitabant: unde, et super psalmos Thabor et Hermon dicuntur montes Syriae . Quandoque vero sic
Abbreviated transcription (Latin):
dragnnta in latitudinẽ. Cum autẽ turbe irrue
rent in eũ. uidit duas naues stantes secus stag¬
nũ. & ascendens in unã q̃ erat symonis. pusil¬
lum ẽ. reductꝰ at̾ra. & docebat de nauicula t᷑bas
Ut autẽ cessauit loqui. ait ad symonẽ. Duc in
altũ. & laxate retia in capturã. Quo facto. con¬
cliiserĩ multitudinẽ pisciũ tantã. qͦd fere rũ¬
pebat᷑ rethȩ & innuer̃t symon & andreas
filiis zebedei qui erant in alia naui. ut ul¬
genua iħu dicens. Exi ame dñe. quia homo pec¬
cator sũ. Cui dñs. Noli timere. quia ex hoc eris
homines capiens. Et subductis ad terrã nauibꝰ.
id ẽ. locatis auimo redeundi ad eas. secuti sunt eũ
nit nazareth: & die sabb̃i quando plures conue¬
niebant. intrauit in synagogã ut plures doceret.

Expanded text:
draginta in latitudinem. Dicit tamen Josedraginta in latitudinem. Dicit tamen Joserent in eum, vidit duas naves stantes secus stagnum, et ascendens in unam, quae erat Simonis, pusillum reductus a terra, docebat de navicula turbas; ut autem cessavit loqui ait ad Simonem: Duc in altum; et: Laxate retia in capturam. Quo facto concluserunt multitudinem piscium tantam, quod fere rumpebatur rete, innuerunt Simon, et Andreas filiis Zebedaei, qui erant in alia navi, ut vegenua Jesu, et ait: Exi a me, Domine, quia peccator sum. Cui Dominus: Noli timere, quia ex hoc eris homines capiens, et subductis ad terram navibus, » id est locatis animo redeundi ad eas, « secuti sunt eum » nit in Nazareth, et die Sabbati, quando plures conveniebant, intravit in synagogam, ut plures doceret .
Abbreviated transcription (Latin):
& pͥus signa fecisset. nascendo de uirgine. magos
p̃ina stella ducendo. quadraginta dieb & noctib ie¬
uinando. & huiꝰ modi. S hoc suit pͥmũ publice. s ad
publicandum factum uł factũ in cana. In ꝓximo¬
pascha ascendit ierosolimã. & eiecit uendentes s
ementes de templo. Hoc enĩ bis fecisse credit᷑. & cir¬
ca illud pascha incarceratꝰ ẽ. ioħes. Int̾im autẽ¬
quosdã uocauit discipulos. & docuit & miracula
fecit. sed ñ adeo publice. Sane ibat iħe iuxta
mare galileȩ. Lacus ẽ. qui fit iordane influen¬
te .&. dr̃ mare cum sit aqua dulcis ydiomate he¬
breo. quia om̃em collectionẽ aquaꝵ uocat hebrẽ
tharsis id ẽ. mare & dr̃ galileȩ. quia p̃ter fluit
galileã. Quandoq mare tyberiadis dr̃. quia fa
geuesareth. ex accidenti ẽ. Quandoq enĩ crispan¬
tib undis. gen̾at ex se aurã. Extendit᷑ autẽ cen¬
tũ quadraginta stadiis in longitudinẽ. & qua¬

Expanded text:
et prius signa fecisset, nascendo de Virgine, magos et prius signa fecisset, nascendo de Virgine, magos stella praevia ducendo, quadraginta diebus et noctibus jejunando, et hujusmodi. Sed hoc fuit primum publice, et ad publicandum factumpascha ascendit Jesus Hierosolymam, et ejecit vendentes et ementes , » hoc enim bis fecisse creditur. Et post illud pascha incarceratus est Joannes. Ait equosdam vocavit discipulos, et docuit, et miracula fecit, sed non adeo publice. « Sane ibat Jesus justa mare Galilaeae . » Lacus est, qui fit Jordane influente, et dicitur mare, cum sit aqua dulcis, idiomate Hebraeo, quia omnem aquarum collectionem vocat Hebraeus Tharsis, id est mare; et dicitur Galilaeae, quia praeterfluit Galilaeam. Quandoque mare Tyberiadis dicitur, quia famm dicitur stagnum Genesareth, ex accidenti est. Quandoque enim crispantibus undis, generat ex se auram. Extenditur autem centum et quadraginta stadiis in longitudinem et qua
Abbreviated transcription (Latin):
bilẽ. scdm horã constellationis in qua natꝰ ẽ. Sed
uocauit horã suã. id ẽ. a se dispositã. uoluntate
enĩ mortuus ẽ. ñ necessitate. Erant autẽ ibi sex
lapidee ydrie. id ẽ. uasa aquatica posita scđm
purificationẽ iudeoꝵ. Crebro iudei baptizabant
uasa epulatoria. & si casu animal ĩmundum
tangerent. nisi loti ñ comederent. Erant gͦ po¬
site ut si forte contigisset aliquẽ de cõuiuis. opor¬
tere lauari. aqͣm haberet paratã. Impleuerunt
aũ eas mministri aqua. ad p̃ceptũ dñi. & tulert
aqͣm uinũ factã architriclino. id ẽ. pͥmati int̾
conuiuantes in tͥelinio. Tricliniũ dicunt qͥdã
fuisse domũ tͥcameratã. uł tres habentẽ testu¬
dines. sub quib discumbebant. Uel forte tres
erant ibi mensarũ ordines. ut in refectoriis fi¬
cri solet. Et ꝯmendauit architriclinꝰ uin bo¬
nitatẽ. pꝰt in imuni. comm̃dauer̃t om̃s mira¬
culi nouitatẽ. Hoc enĩ initio signoꝵ. manifesta¬

Expanded text:
 in qua natus est, sed vocavit horam suam, id est a se dispositam. Voluntate enim mortuus est, non necessitate. Erant autem ibi sex lapideae hydriae, id est vasa aquatica, positae, secundum purificationem Judaeorum. Crebro Judaei baptizabant vasa epulatoria, et si casu aliquid tangerent immundum, nisi loti non comederent. Erant ergo positae, ut si forte contigisset aliquem de convivis oportere lavari, aquam haberent paratam. « Impleverunt autem eas ministri aqua ad praeceptum Domini, et tulerunt aquam vinum factam architriclino, » id est primati inter convivantes in triclinio. Triclinium quidam dicunt fuisse domum tricameratam, vel tres habentem testudines, sub quibus discumbebant. Vel forte tres erant ibi mensarum ordines, ut in refectoriis fieri solet. Et commendavit architriclinus vini bonitatem. Post in communi commendaverunt omnes miraculi novitatem. « Hoc enim initio signorum manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
othen. In hoc cathalogo nomina a płoꝵ ꝯbinata
quasi pariũ ponunt᷑ non satis nota causa. Qul¬
re uͦ iacob alphei pꝰterior nimeret᷑ ia cobo rebe¬
dei. & minor dicat᷑ & ille maior. cũ p̃rogatiua
& seiuor illo fuerit. merits querit᷑. Ad qd̾ melius
uidendũ dicimꝰ. qd anna mortuo ioachĩ. de qͦ susce
fuit. & hii quatuor p̃ cet̾is. consanguineis dicti st̃
fr̃s dm̃. quia ñ solum cognati putabantur. & ag
nati erant erꝰ. tanqͣm ex duob fr̃ib ioseph & cleo¬
Itẽ mortuo cleopha. anna nupsit uiro t̾uo. scił
salome. susceptãq eo filiã. sicut & alias pͥtis. uo¬
cauit mariã. & hanc duxit ⁊ebedeus. habuitq
ex ea silios. iacobũ maiorẽ & ioħem. Q licet pꝰte¬
rius natus maior dictus ẽ. qui pͥus uocatꝰ ẽ. a dño.
& pͥus adhesit ei: qd̾ & romana seruat eccłia ut
singłi mordinib siuis pͥores sint. pͥus ordinati.
Ita dicit ieronimꝰ. Aui uͦ uidentes mulieres. ag¬
nominari solere nominib uiroꝵ. ut marcia

Expanded text:
otem . In hoc catalogo nomina apostolorum combinata, quasi parium, ponuntur non satis nota causa. Quare vero Jacobus Alphaei posterior numeretur Jacobo Zebedaei, et minor dicatur, et ille major, cum praet senior fuerit, merito quaeritur. Ad quod melius videndum dicimus, quod Anna mortuo Joachim, de quo suscefuit Et hi quatuor prae caeteris consanguineis dicti sunt fratres Domini; quia non solum cognati, sed et agabantur, tanquam ex duobus fratribus Joseph, et CleoItem mortuo Cleopha, Anna nupsit viro tertio, scilicet Salome susceptamque ex eo filiam, sicut et alias prius, vocavit Mariam. Et hanc duxit Zebedaeus, habuitque ex ea filios, Jacobum majorem et Joannem, qui licet posterior natu, major tamen dictus est, quia prius vocatus est a Domino, et prius adhaesit ei. Quod Romana servat Ecclesia, ut singuli in ordinibus suis priores, sint prius ordinati. Ita dicit Hieronymus. Alii vero videntes mulieres agnominari solere a nominibus virorum, ut Marcia
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m descendentẽ & manentẽ. Hic solus ẽ. qui
baptirat in sp̃u sc̃o. Et ecce uox patris audita
ẽ. de sublimi. Tu es filiꝰ m̃s dilectus. in te compla-¬
cuit mͥ. Usq post uocẽ hanc credit᷑ durasse splen
lus. in quo mͥ complacui. idẽ ẽ. sensꝰ. id ẽ. in te
& ꝑ te placitũ meũ gerere constitmn.

Expanded text:
m descendentem, et manentem, hic solus est qui baptizat in Spiritu sancto . » Et ecce vox Patris audita est de sublimi: « Tu es Filius meus dilectus, in te complacui mihi . » Usque post vocem hanc creditur durasse splendtus, in quo mihi complacuit , » idem est sensus, id est in te et per te placitum meum
Abbreviated transcription (Latin):
te erant ibi. Nundũ enĩ missus fũat incarcerẽ
ioħs. Salim ũ ẽ. opidũ ultra iordanẽ sitũ. ubioli
melchisedech regauit. Mittebat etiã roħes mul¬
tos uenientes ad se ad iħm. Inde turbati disci¬
puli ioħis. dixert̃. Rabi qͥ erat tec̃ trans iordanẽ
cui testimoniũ ꝑhibuisti: ecce hic baptirat. a&

Expanded text:
im missus fuerat in carcerem Joannes . » Salim vero est oppidum ultra Jordanem situm, ubi olim Melchisedech regnavit. Mittebat etiam Joannes multos venientes ad se ad Jesum. Inde turbati discipuli Joanni dixerunt: « Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat
Abbreviated transcription (Latin):
t facte sunt nuptiȩ in cana galileȩ ul ẽ in
uico galilee sic dicto. & erat mat̾ ih̾u ibi. &
uocatus ẽ. iħc ad nuptias.& discipuli eiꝰ. Qdã scił¬
suti discipuli. quia ad uerbum ioħis iã plures au¬
diebant eũ occulte qui pꝰt om̃ino secuti st̃ eum
Non ẽ uocatus ioseph. s uxor erꝰ. Unde quida di¬
cunt ioseph mortuũ. & uirginẽ transsisse in
custodiã filii. quia nec I deinceps legit᷑ de eo. id
tñ certũ ẽ qd̾ in passione dñi mortuus erat.
quia uxor eiꝰ. alii cõmendata ẽ. Quida autumã
has nuptias fuisse ioħis eugłiste & ido uocata¬

Expanded text:
t factae sunt nuptiae in Cana Galilaeae, » id est in vico Galilaeae sic dicto, « et erat mater Jesu ibi. Et vocatus est Jesus ad nuptias, et discipuli ejus, » quidam sciuri discipuli, quia ad verbum Joannis jam plures audiebant eum occulte, qui post omnino secuti sunt eum. Non est vocatus Joseph, sed Maria. Unde quidam dicunt Joseph fuisse mortuum, et Virginem transisse in custodiam filii, quia nec etiam deinceps legitur de eo in tamen certum est quod in passione Domini mortuus erat, quia uxor ejus alii commendata est. Quidam autumant has nuptias fuisse Joannis evangelistae, et ideo vocata
Abbreviated transcription (Latin):
ipsoꝵ ẽ. regnũ celoꝵ. & cęt̾a. hunc sermonẽ matħs
& lucas uarie narrant. Ob hoc quida tradunt. dñm
pͥus cum fecisse discipulis in suꝑcilio montis. sedo
p̾t in latere montis. cõmunit̃ discipulis & tͥbis.
ẽ. an mons in quo hec facta sunt. fu̾it thabor
discipulos factos legimꝰ inmatħo. luca. & Ioh̾e

Expanded text:
ipsorum est regnum coelorum, etc. . » Hunc sermonem Matthaeus, et Lucas varie narrant. Ob hoc quidam tradunt Dominum prius eum fecisse discipulis in supercilio montis sedendo, post in latere montis communiter discipulis, et turbis serest, an mons in quo haec facta sunt fuerit Thabor, discipulos factum, legimus in Matthaeo et Luca
Abbreviated transcription (Latin):
lum. qui septimus a petro sedit anthiochiȩ. dicunt
dñm pt ieiuniũ aꝑte p̃dicasse. discipulos congre¬
gasse. & sermonẽ in monte factũ. ante uini mira¬
culũ. quia legunt dñm & discipulos eiꝰ inuitatos

Expanded text:
lum, qui septimus a Petro sedit Antiochiae, qui dicunt lum, qui septimus a Petro sedit Antiochiae, qui dicunt Dominum post jejunium aperte praedicasse, discipulos congregasse, et sermonem in monte factum, ante vini miraculum, quia legunt Dominum, et discipulos ejus invitatos
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ fr̃s. & cęt̾a. Sic ait. Sicut posteritati suȩ si¬
delis mandauit antiqͥtas. hodie a caldeis salua¬
tor ẽ. adoratus. hodie fluenta iordanis. bñdic¬
tione ꝓpͥi baptismatis consecrauit. hodie in¬
uitatus ad nuptias. aquas uertit inuinũ. Unde
dies epiphaniaꝵ. id ẽ. pluriũ illustrationũ
xp̃i. Epiphania enĩ ill us trationẽ sonat.
Has tñ tres manifestationes. ꝓpͥis quida nõib
distingunt. epiphaniã uocantes eã illustratio¬
nẽ. quȩ facta ẽ. ꝑ stellã. quasi desursum factam.
Teophaniã eam quȩ in baptismo. quasi a deo
id ẽ. a patre factã. Bethfamã eã quȩ in nuptiis.
quasi in domo factã. Bech enĩ domũ sonat. Ue¬
rumptn adhuc restat int̾ sũmos & catholicos
doctores. de ordine hystorie duplex opimo. Qdã
em̃ scͥbentes. unũ ex quatuor. imitantes anto¬
mũ alexandrinũ. eusebiũ cesariensẽ. theophi¬

Expanded text:
nobis, fratres, etc. Sic ait: Sicut posteritati suae finobis, fratres, etc. Sic ait: Sicut posteritati suae fidelis mandavit antiquitas, hodie Salvator a Chaldaeis adoratus est, hodie fluenta Jordanis benedictione proprii baptismatis consecravit, hodie invitatus ad nuptias aquas vertit in vinum. Unde dies Epiphaniorum, id est plurium illustrationum Christi. Epiphania enim illustrationem sonat. Has tres tamen manifestationes propriis quidam nominibus distinguunt, epiphaniam vocantes eam illustrationem, quae facta est per stellam, quasi de sursum factam; theophaniam eam, quae in baptismo, quasi a Deo id est a Patre factam; Bethaniam eam, quae in nuptiis, quasi in domo factam. Beth enim domus sonat. Verumtamen adhuc restat inter summos et catholicos doctores de ordine historiae duplex opinio. Quidam enim scribentes unum ex quatuor, imitantes Ammonium Alexandrinum, Eusebium Caesariensem, Theophi
Abbreviated transcription (Latin):
& ilñm fatet᷑. tñ quidã de p̃destinatione di expo¬
nunt hoc ita. Cum eras in lumbis adȩ latentis
deinceps uariȩ ordinat᷑. usq ad incarce¬
rationẽ ioħis. Qdam dicunt. qd̾ tirca ꝓximũ
rat eum ascendisse inierłm. & eiecisse ementes
& uendentes de templo. qd̾ nunqmͣ ab eo fachã
dicunt. nisi in pascha. S eis obuiat eccłiȩ consi¬
etudo. quȩ in epyphania factum ẽẽ. quot an¬
nis sollempnirando memorat. Fuerunt etiã
qui dic̾ent. qd̾ eadẽ diae qua bapticatꝰ ẽ. fecit hoc
miraculũ. s matħs ait. Tunc iħc ductus ẽ. ĩ de¬
sertũ. Et marchꝰ. Statĩ expulit ihm sp̃c in de¬
sertum. Habet autẽ eccłia. quia eadẽ die. s reuo¬
lutis annis. hec tͥa signa facta sunt. Aduentus
magoꝵ. t̃ciadecima die pͥmi anni. Baptismatis.
eade die tͥcesimi anni. uł tͥcesimi pͥmi. mutatio
aque. eadẽ die. reuoluto anno. Unde maximꝰ
ep̃c. in sermone qui sic incipit. Cum plura

Expanded text:
 Deum fatetur. Tamen quidam de praedestinatione exponunt hoc ita: Cum eras in lumbis Adae, latentis Deinceps variae ordinantur, usque ad incarcerationem Joannis. Quidam dicunt, quod circa proximum rat eum ascendisse in Hierusalem, et ejecisse ementes, et vendentes de templo , quod nunquam ab eo factum dicunt, nisi in pascha. Sed eis obviat Ecclesiae consuetudo, quae in Epiphania factum esse tenet, quotannis solemnizando memorat. Fuerunt etiam qui dicerent, quod eadem die, qua baptizatus est, fecerit hoc miraculum. Sed Matthaeus ait: « Tunc Jesus ductus est in desertum , » et Marcus: « Statim expulit Jesum Spiritus in desertum . » Habet enim Ecclesia, quod eadem die, sed revolutis annis haec tria facta sunt. Adventus magorum tredecima die primi anni; baptismus eadem die tricesimi anni, vel tricesimi primi anni; mutatio aquae eadem die revoluto anno. Unde Maximus episcopus in sermone, qui sic incipit: Cum plura
Abbreviated transcription (Latin):
ones. an ꝑaliquot dies seqñtes. separate. nichil
illiꝰ. hic numerus dierũ in ȩccłia penitentialis
ẽ. Unde & pꝰt epyphaniã ñ statĩ ieuinat eccłia
s circit̾ post quadraginta dies. quasi ipso temꝑe
ieuinium suũ. consecutiuũ ieuinii dñci signisi¬
cans. ob hoc ꝙͦ ut ꝑ penitentiã ostendamur ascen¬
dere ad requiẽ. sicut quadraginta ascendit ad qͥn¬
quaginta. Est enĩ uersus suꝑhabundans. & congre¬
gatis om̃ib suis partib parib ascendit ad qͥnqͣginta¬
uadam die stabat ioħ & ex discipulis
eius duo. quoꝵ unus erat andreas. & uidens
iħm ambulantẽ dixit. Ecce agnus dei. ecce qui
tollit peccata mundi. Ob hoc illi duo discipuli et
secuti sunt iħm. & uiderunt ubi maneret. & manse¬
runt aput eũ die illa. Inueniens autẽ andreas sy

Expanded text:
ones, an per aliquot dies sequentes separatim, nihil ones, an per aliquot dies sequentes separatim, nihil ipsius hic numeros dierum in Ecclesia poenitentialis est, unde et post Epiphaniam non statim jejunat Ecclesia, sed circiter post sexaginta dies, quasi ipso tempore jejunium suum consecutivum jejunii Dominici significans. Ob hoc quoque, ut per poenitentiam ostendamur ascendere ad requiem, sicut quadragenarius ascendit ad quinquagenarium. Est enim numerus superabundans, et congregatis omnibus suis partibuadam die stabat Joannes, et ex discipulis ejus duo, quorum unus erat Andreas, et videns Jesum ambulantem, dixit: « Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . » Ob hoc illi duo discipuli ejus secuti sunt Jesum, ut viderent ubi maneret, et manserunt apud eum die illa. Inveniens aut
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat tot dieb aquas abyssi effusas. explora
esurire. qd̾ ñ legit᷑ de moyse & helẏa. accessit ut
temptaret. si posset eum deicere in peccatũ. ut
exploraret. an ẽẽt. dei filiꝰ. quia audierat uocem
hanc. hic ẽ. filiꝰ m̃s dilectꝰ. quẽ sciebat quandoq
uent᷑m. & se ꝑ eum potestatẽ amissurũ. Temp¬
tauit autẽ in eisdẽ tͥbꝰ. quibꝰ adam deiccerat s
ñ ordine codẽ. Primo ingula: ut esuriens panẽ
uidens. in mod̾ato cibi appetitu accenderetur.
Scdõ. de auaritia: ubi suꝑ montẽ ostendit ei
om̃ia regna mundi. id ẽ. exposuit ei głam mũ¬
di. Tercio de suꝑbia: ut iactant̃ se ostenderet
filiũ dĩ: Tunc abiecit eum dñs. & ꝯsũmata om̃i
temptatiõe ad qͣm uenerat. recessit lucifer a dño¬
ad tempꝰ. Temꝑe passionis rediit. timore mor¬
tis putans eũ deicere. Tunc om̃ino uictus re¬
ducere & colloqui posset ei. Utrũ autẽ extremo
die ieiunii solo. om̃s facte suerint temptati¬

Expanded text:
sciebat totidem diebus aquas abyssi effusas, exploratesurire, quod non legitur de Moyse, vel Elia, accessit, ut tentaret, si posset eum dejicere in peccatum, et ut exploraret an esset Dei Filius, quia audierat vocem hanc, « Hic est Filius meus dilectus , » quem sciebat quandoque venturum, et se per eum potestatem amissurum, setavit autem eum in eisdem tribus, quibus Adam dejecerat, sed non ordine eodem: Primo in gula, ut esuriens, panem videns, immoderato cibi appetitu accenderetur; secundo de avaritia, ubi super montem ostendit ei omnia regna mundi, id est exposuit ei gloriam mundi; tertio de superbia, ut jactanter se ostenderet Filium Dei. Tunc abjecit eum Dominus, et consummata omni tentatione ad quam venerat, recessit a Domino Lucifer ad tempus. Tempore passionis rediit, timore mortis putans eum dejicere. Tunc autem omnino devictus, reducere, et colloqui posset ei. Utrum autem extremo die jejunii solo omnes factae fuerint tentati
Abbreviated transcription (Latin):
na. hebreum ẽ & syrum: petrꝰ. grecũ & latinum.
serit imponendũ: dubiũ ẽ. Tutiꝰ tñ dici potest
qd tunc imposuit hoc nomen omĩno cũ dixit.
Tues petrus. uł in electione duodecim. ubi dicit᷑
Et imposuit symoni nomen petrus. Si u̾ m
imposuit. & in seq̃ntib confirmauit. In crasti¬
no uolens itĩc redire ingalileã. inuenit philip¬
pũ & dix̃ ei. Sequere me. Hic erat de bethsaida
conciuis andreȩ & petͥ. Hic inueniens natana¬
elẽ frẽm suũ. dĩx̃ ei. Quẽ scripsit moyses ĩ lege¬

Expanded text:
as Hebraeum est, et Syrum. Petrus Graecum et Latinum. serit imponendum, dubium est. Tutius tamen dici potest, quod tunc et imposuit hoc nomen omnino cum dixit: « Tu es Petrus . » Vel in electione duodecim, ubi dicitur: « Et imposuit Simoni nomen Petrus . » Si vero modo imposuit, in sequentibus confirmavit. In crastino volens Jesus redire in Galilaeam, invenit Philippum, et dixit ei: « Sequere me. » Hic erat de Bethsaida concivis Andraeae et Petri. Hic inveniens Nathanaelem fratrem suum, dixit ei: « Quem scripsit Moyses in lege
Abbreviated transcription (Latin):
illum in diũsis ac plurib domib comedi posse. cũ lex dicat. In u
sionis rei fuint in suis cogitationib. qui contentiose affirmant
qͦd tam extͣ qmͣ intͣ ȩccłam comedat᷑ paschalis agnꝰ. Est autẽ peror
detestabilior. & execrabilior hereticus ł scismaticus. ipsis uideis qͥ
militib xp̃i occisorib. quia qͦd ꝑ illos non potuit fieri hoc facere
conant᷑ isti s frustra. quia ut xp̃e diuidat᷑. & tam extͣ qͣm unit̾
unam domũ ȩccłȩ comedat᷑ ñ ꝯcedit scã scͥptura sicut euiden¬
tissime ꝓbant subiuncta patrũ testimonia. Cypͥanꝰ in epła
ad corneliũ. Existimat aliquis sũma & magna aut ñ sciente
dõ aut ñ ꝑmutente fieri. & sac̃dotes.i. dĩ dispensatores eruns
q a uꝰ sententia ordimnati. hoc ẽ fidem ñhabere qua uuimꝰ hocẽ
p̃ honorem ñ dare. de eiꝰ sententia ñ ordinant᷑ sacerdotes qui ex¬

Expanded text:
illum in diversis ac pluribus domibus comedi posse, cum lex dicat: In unillum in diversis ac pluribus domibus comedi posse, cum lex dicat: In unsionis rei fiunt in suis cogitationibus, qui contentiose affirmant, quod tam extra quam intra ecclesiam comedatur paschalis agnus. Est autem peior, detestabilior et execrabilior hereticus vel scismaticus ipsis Iudeis et militibus Christi occisoribus, quia quod per illos non potuit fieri hoc facere conantur isti; sed frustra, quia ut Christus dividatur et tam extra quam intra unam domum ecclesiae comedatur, non concedit sancta scriptura, sicut evidentissime probant subiuncta patrum testimonia. Cyprianus in epistola ad Cornelium: Existimat aliquis summa et magna, auf non sciente Deo aut non permittente, fieri; et sacerdotes, id est Dei dispensatores erunt de eius sententia ordinati. Hoc est fidem non habere quia vivimus, hoc est Deo honorem non dare, se
Abbreviated transcription (Latin):
multos legimꝰ dilaniatos. & menbratim discerptos. S scͥptura sacͥ
quȩ p̃dicabat xp̃i occisionem nusꝗͣ. p̃dicabat immo modis om̃ĩb
ꝓhibebat ipsiꝰ xp̃i diuisionẽ. ꝓhibebat quoq cruriũ eiꝰ confractio¬
nẽ. dicente dño ꝑ moysen de agno paschali intypũ xp̃i. In una do¬
mo comedet᷑. Qd idem ẽ. ac si dixisset ꝑdiu̾sas domos unus ille ag¬
nus ñ diuidet᷑. s in una domo comedet᷑. & os ñ cõminuetis ex eo
Culpa gͦ maloꝵ in digne corpus & sanguinẽ dñi accipientiũ inȩcda
iudicante apło ẽ quasi occisio xp̃i reputanda. quia reũ corꝑis &¬
sanguinis dñi eũ ẽẽ asserit. qui in digne manducat & bibit. Et ẽ
quidem culꝑa hec magna: s a scͥpturis ñ dissona. Heticus auteml
scismaticus. ñ tam de xp̃i occisione qͣm de xp̃i culpat᷑ diuisione ꝓ
eo qͦd ꝯͣ omnẽ sacre scͥpturȩ auctoritatẽ xp̃m conat᷑ diuidere. putãs

Expanded text:
multos legimus dilaniatos et membratim discerptos. Sed scriptura sacra, multos legimus dilaniatos et membratim discerptos. Sed scriptura sacra, quae predicabat Christi occisionem, nusquam predicabat, immo modis omnibus prohibebat ipsius Christi divisionem, prohibebat quoque crurium eius confractionem, dicente Domino per Moysen de agno pascali in typum Christi: In una domo comedetur; quod idem est acsi dixisset: 'Per diversas domos unus ille agnus non dividetur'; sed in una domo comedetur: Et os non comminuetis ex eo. Culpa ergo malorum indigne corpus et sanguinem Domini accipientium in ecclesia, iudicante apostolo, est quasi occisio Chrisanguinis Domini eum esse asserit, qui indigne manducat et bibit. Et est quidem culpa haec magna, sed a Scripturis non dissona. Haereticus autem vel schismaticus, non tam de Christi occisione, quam de Christi culpatur divisione, pro ontra omnem sacrae scripturae auctoritatem Christum conatur dividere, putans
Abbreviated transcription (Latin):
babeant xp̃m ł corpꝰ ipsiꝰ uiuificũ. qmͣqm habeant corꝑis dñi sa¬
cram̃tũ. ut suꝑiꝰ ẽ ostensũ. Rursum ñ inde sͥ blandiant᷑. qͦd si ñ
ẽ xp̃c in eoꝵ sacmentis. ipsi participando illis ñ fiant rei corpis &
sanguinis dñi. Pari enĩ ł gͣuior eos reatu ꝯstat astringi. Occisorib
cssio. s gͣuius imputata fuiss ipsiꝰ xp̃i diuisio. si eũ tanꝙͣ. lamste
diusissent & menbratim dicerpsissent ossaq ipsiꝰ ꝯfregissent. Hoc
autem fieri ñ decuit. am̃ filiꝰ hominis scdm qͦd de eo diffiuitũ erat
ad patrem uadens. nichil sͥ ł corꝑi suo penarũ ł iniuriarũ infer
que de passione ipsiꝰ erant scͥpta. nichil ultͣ in eũ carnifices potueit
Uerũ si diuinitꝰ cohibiti non fuissent. libent̾ ossa eiꝰ ut crura ꝯfre¬
gissent. & fortasse ita eũ dilaniassent ac diuisissent sicut seruoꝵ euis

Expanded text:
habeant Christum vel corpus ipsius vivificum, quanquam habeant corporis Domini sahabeant Christum vel corpus ipsius vivificum, quanquam habeant corporis Domini sacramentum, ut superius est ostensu in eorum sacramentis, ipsi participando illis non fiant rei corporis et sanguinis Domini. Pari enim vel graviori eos reatu constat astringi, occisoribusoccisio; sed gravius imputata fuisset ipsius Christi divisio, si eum tanquam laniste divisissent et membratim discerpsissent ossaque ipsius confregissent. Hoc autem fieri non decuit, quoniam Filius hominis secundum quod de eo diffinitum erat ad Patrem vadens, nichil sibi vel corpori suo penarum vel iniuriarum inferri quae de passione ipsius erant scripta, nichil ultra in eum carnifices potuerunt. Verum si divinitus cohibiti non fuissent, libenter ossa eius et crura confregissent et fortasse ita eum dilaniassent ac divisissent, sicut servorum eius
Abbreviated transcription (Latin):
dra moysi sedentes q̃ in hoc affinitatẽ cum illo caypha. qͦd sicut ille
xp̃m captiuũ tenuit m occidit ñ solum sua lingua s &̃ romana ma¬
nu ita isti xp̃m quasi captiuũ in sac̾mentis tradunt illis quib ipse
tradi non uult. ut fiant rei corꝑis & sanguinis dñi. nonsolum dũ
ipsi sͥ manducant &bibunt iudiciũ. s &̃ dum his quos usq ad ꝯ¬
dignã pęnitentiã ab eccła pellere deberent. ipsum corpꝰ dñi tradunt
manducandũ. qͦd idem ẽ acsi traderent xp̃m gentib ad illuden¬
dũ &s ꝯspuendũ. & crucifigendum. Quia testante apło reatꝰ corporis
ꝯ sanguinis dñi ꝯtrahit᷑. qnͣdo corpꝰ  sangus eiꝰ indigne mandu¬
catur. At illi manifesti ħetici. p̃cisi palmites & aridi & omnino mor
iui. & mortuoꝵ sacͣmentoꝵ inutiles ministri. nec saltim hoc de¬
bent existimare qͦd ł illo modo quo eũ cayphas apud se habuit.

Expanded text:
dra Moysi sedentes etiam in hoc affinitatem cum illo Caypha, quod, sicut ille dra Moysi sedentes etiam in hoc affinitatem cum illo Caypha, quod, sicut ille Christum captivum tenuit et occidit non solum sua lingua, sed etiam manu Romana: ita isti Christum quasi captivum in sacramentis tradunt illis, quibus ipse tradi non vult, ut fiant rei corporis et sanguinis Domini, non solum dum ipsi sibi manducant et bibunt iudicium, sed etiam dum his, quos usque ad condignam penitentiam ab ecclesia pellere deberent, ipsum corpus Domini tradunt manducandum, quod idem est acsi traderent Christum gentibus ad inludendum et conspuendum et crucifigendum, quia, testante apostolo, reatus corporis et sanguis Domini contrahitur, quando corpus et sanguis eius indigne manducatur. Atui, et mortuorum sacramentorum inutiles ministri, nec saltem hoc debent existimare, quod vel illo modo quo eum Caiphas apud se habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
tamur cũ ipse ruere cȩꝑit nos obruamur. Stipites hunc parie¬
tem fulcientes sunt clerici ualent̾ literati. & laici religionis iumil¬
ci. & om̃s ipsoꝵ tales amici. qualis fuit ille amicus pontificis. qui
xp̃m ꝑcutiens dixit. Sic respondes pontifici: Pot̾at quidẽ bra¬
chiũ dñi reꝑcutẽ ꝑcutientẽ. nec tũ solum. s etiam illum quẽ
tam rigidus stipes fulciebat statim subuertere parietẽ dealba¬
tum .i. ipsius falso pontificẽ appellatũ. s accep̃ iniuriam. serua¬
uit pacientiã. nec ullam tam iniqͥ pontificis captauit erga se
aementiã. Sic gͥ & nos opitulante ipso seruemꝰ pacientiã. nec ul¬
iam iniquoꝵ pontificũ captemꝰ clementiã. beniuolentiã ł munificen¬
tiam. si magis uolumꝰ cũ xp̃o saluari. qmͣ int̾ impioꝵ pontificũ
ad ulatores dãpnari. habent isti pontifices cayphȩ ꝯsimiles in cathe¬

Expanded text:
tamur, cum ipse ruere coeperit nos obruamur. Stipites hunc parietamur, cum ipse ruere coeperit nos obruamur. Stipites hunc parietem fulcientes sunt clerici valenter litterati, et laici religionis inimici, et omnes ipsorum tales amici, qualis fuit ille amicus pontificis, qui Christum percutiens dixit: Sic respondes pontifici? Poterat quidem brachium Domini repercutere percutientem, nec eum solum, sed etiam illum quem tam rigidus stipes fulciebat statim subvertere parietem dealbatum, id est ipsius falso pontificem appellatum; sed accepit injuriam, servavit patientiam, nec ullam tam iniqui pontificis captavit erga se lementiam. Sic igitur et nos, opitulante ipso, servemus patientiam, nec ullam iniquorum pontificum captemus clementiam, benevolentiam vel munificentiam, si magis volumus cum Christo salvari, quam inter impiorum pontificum adulatores da
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tales nec dum aꝑte seclusos aliquid uerͣitatis & salutis oꝑatur.
in sacͣmentis fugit aꝑtũ hereticũ etiam disciplinȩ fugiet fictũ .i. occiui¬
tum ħeticũ lupum uidelicet ouina pelle uestitũ. Quis ei dicere au¬
debit. cur ita facis: Credimus tam̃ fideles xp̃i qui istos latentes
spirat. etiam ꝑ ꝯsimiles caiphȩ int̾fectoris xp̃i. qui cũ iure sint dãp¬
patit᷑. quasi caiphas pontifex in domo dĩ pͥncipat᷑. cuiꝰ familiaritaᷤᷤ
caiphȩ accepta fuit ipsis apłis. s inuiti tolerant parietẽ deallatũ
donec ds̃ ꝑcutiat illum. Qͥ autẽ eundẽ parietẽ fultiunt lõge
a paulo apło dissentiunt. qui stans coram qͦdam tali pontifice. dũ¬
ipso p̃cipiente ꝑcuteret᷑ ꝑcutiet inquit te ds̃ paries dealbate.S
hunc parietẽ de albatum & quodam iusticiȩ quasi cemento uesti¬
tum dõ ꝑcutiendũ relinquamꝰ. & nos eidem iam iã ruituro saltẽ
latent̾ subtrahamꝰ ꝓut possumꝰ ne si eũ uelut stipites fulcire in¬

Expanded text:
 tales necdum aperte seclusos aliquid virtutis et salutis operatur, in sacramentis fugit apertum haereticum, etiam disciplinae fugiet fictum, id est occultum haereticum, lupum videlicet ovina pelle vestitum, quis ei dicere audebit: Cur ita facis? Credimus tamen fideles Christi, qui istos latentes spirat, etiam per consimiles Caiphae interfectori Christi: qui cum jure sint dampatitur, quasi Caiphas pontifex in domo Dei principatur, cujus familiaritas Caiphae accepta fuit ipsis apostolis; sed inviti tolerant parietem dealbatum, donec Deus percutiat illum. Qui autem eumdem parietem fulciunt, longe a Paulo apostolo dissentiunt, qui stans coram qipso precipiente percuteretur: Percutiet, inquit, te Deus, paries dealbate. Sed hunc parietem dealbatum et quodam iustitie quasi cemento vestitum Deo percutiendum relinquamus; et nos eidem iamiam latenter subtrahamus, prout possumus, ne si eum velut stipites fulcire ni
Abbreviated transcription (Latin):
hosilrꝰ tyramnidẽ qͥa lanceã ñ liceret. stilũ iubrarẽ: asserens
ñparũ fore adiutorii s qͦs armis ñ possũ. littĩs animarẽ
purt suficeret p̃sumerẽ imꝑitꝰ. & res admodũ necessaria. ꝑ me mi
bt cõmoda redderet᷑. Uerũ uidens me longa satis h¬
samodi expectatione frustratũ. ne iam magis nolle qͣm
pose uuiderer: tandem ego quidẽ qͦd potui feci: lector uidi
ansatis feci. Quãquã & si cui forte. aut minime plaçeat.
ñsuficiat: ñ tam̃ int̾est mea. qui tuȩ ꝓ meo saꝑe ñ de fui
ouum militiȩ genus ortum nuꝑ audit᷑ litis.
int̾ris. si illa regione qm olim in carne p̾sens u¬
it oriens ex alto: ut unde tunc in fortitudine manꝰ sus

Expanded text:
liceret, stylum vibrarem: asserens vobis non parum fore adjutorii, si quos armis non possum, litteris animarem. implere sufficeret, praesumerem imperitus, et res admodum necessaria per me minus forte commoda redderetur. Verum videns me longa satis hujuscemodi exspectatione frustratum, ne jam magis nolle, quam non posse viderer, tandem ego quidem quod potui feci: lector judicet, an satisfeci. Quanquam etsi cui forte aut minime placeat, aut non sufficiat; non tamen interest mea, qui tuae pro meo sapere non defui ovum militiae genus ortum nuper auditur in terris, et in illa regione, quam olim in carne praesens visitavit Oriens ex alto: ut unde tunc in fortitudine manus
Abbreviated transcription (Latin):
ctinus. Phibet hoc aliquando iuimiꝰ imber ꝯdensa nix. lu¬
tulenta tellus. & tunc loco metate psalmum miserere mei
us aecantamꝰ. & tali cõmutatione p̃ceptũ qͦd implere ñ pos¬
sumꝰ recompensamus.. xu.¬
ensam abbatis nr̃i iusta regłam cũ hospitib & ꝑegͥ¬
nis ñ ẽẽ causamini s uiste inde arguimini. Est qͥppe
te ꝑ dĩ grãm om̃ib pauꝑib om̃ĩb bospitib sufficieus a p̃d

Expanded text:
ctimus. Prohibet hoc aliquando nimius imber, condensa nix, luctimus. Prohibet hoc aliquando nimius imber, condensa nix, lutulenta tellus: & tunc loco metanœæ, Psalmum, Miserere mei Deus, decantamus: & tali commutatione, præceptum quod implere non possumus, recompensamus. Mensam Abbatis nostri iuxta Regulam, cum pauperibus & peregrinis non esse causamini, sed iuste inde arguimini. Est quippete per Dei gratiam, omnibus pauperibus, omnibus hospitibus sufficiens apud
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ soli ad cuncta diocesis suȩ utilia potuissent sufficere. Sic
ꝗ abbatem cellerariũ. infirmarũ elemosinarũ. eustodem hospi¬
cum s ꝑcet̾is officioꝵ ministris solum eẽ oporteret: si sufficere
om̃ia tenenda ualeret. S quia unum ad uniu̾sa disꝑtiri
negotia. aut impossibile. aut multum difficile ẽ: plures expe¬
dt facere. qͦd unus ñ ualet implere. hinc iethro culpans moy¬
uosi ad hoc utiles eẽ: & esto tu popło inhis quȩ sunt ad adm̃. illis¬
e leuiora ꝑmittens. gͣuiora quȩ ꝑ alios disfimri ñ potert̃. tu
disimi. Eredidit moyses sapienti: & sic fecit. hoc initari &
nr̃s patres ꝯuenit. s ferramenta & quaslibet res monasteru
numerandas fiue ꝯseruandas fr̃ib ad hoc utilib quando s
non uacat cõmittere. Bene gͥ sic intellecta regła seruat᷑ x iii¬
e genuflectionib regłariũ horarũ quicquid regł̃a iu¬
bet ommimodis custodimus. s anteꝙͣ horam decan¬
tare incipiamus. uͥcumq simꝰ. cũ timore diuino genua fle¬

Expanded text:
si soli ad cuncta diœcesis suæ vtilia potuissent sufficere. Sic & Abbatem, Cellarariū, & Infirmarium, & Eleemosynarium, custodem hospitum, & pro cæteris officiorum ministris solum esse oporteret, si sufficere ad omnia tenenda valeret. Sed quia vnum ad vniuersa dispartiri negotia, aut impossibile, aut multum difficile est: plures expedit facere, quod vnus non valet implere. Hinc Iethro culpans Moynosti ad hoc vtiles esse, & esto tu populo in his quæ ad Deum sunt: illisque leuiora permittens, grauiora, quæ per alios diffiniri non poterunt, tu diffini. Credidit Moyses sapienti, & sic fecit. Hoc imitari, & nostros Patres conuenit, & ferramēta vel quaslibet res Monasterij numerandas, siue conseruandas fratribus ad hoc vtilibus, quando sibi non vacat, committere. Bene ergo sic intellecta Regula seruatur. De genuflexionibus regularium horarū quicquid Regula iubet, omnimodis custodimus, & antequam Horam decantare incipiamus, vbicunque simus cū timore diuino genua fle
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑse multis & diu̾sis implicatꝰ negotiis facere ñ ualet. ꝑinca¬
rios implere: Et quare illud ei hic denegetur. qͦd alibi con¬
iniungat hanc curam qui aptꝰ sit. Qoͦ gͥ ut diximus bic
ꝙ uͥq illi ex necessitate ꝯceditur. eur in iam dicto capło¬

Expanded text:
per se multis & diuersis implicatus negotiis facere non valet, per vicaper se multis & diuersis implicatus negotiis facere non valet, per vicarios implere? Et quare illud hic ei denegatur, quod alibi coniniungat hanc curā, qui aptus sit. Quod igitur, vt diximus, hic & vbique illi ex necessitate conceditur: cur in iam dicto Cap
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa bruta auimalia uociferarent᷑  Fãcimus tũ qͦd possimus
s ꝑ totiꝰ auni spacium unaquaq die tͥb ꝑegnis hosprtb
manus & pedes abliumꝰ: panem cũ uino offerimꝰ. abbate in
ordine suo ia faciente. nullisq nͥ infirmis qui hec impler
ñ ualent exceptis. Sic de regula qͦd ualemꝰ implemꝰ ne it¬
liqua istoꝵ causa dimittimus. Oportet enĩ ut dñs ait q
ista facere: & illa ñ omittere. E qm̃ ipsa ratio. s̃ nobis tacei¬
tib clamat: s obiecta ur̃a longe ꝓhicit. oportet ut ad ula
que suꝑiꝰ posuimꝰ recurramꝰ & inde a nobis regłam uitegre
te animarũ. licet abbati om̃ia temꝑare atq disponere. licu¬
it hec quȩ dicta sunt sic temꝑare. ut ⁊ hospitib nulla
necessaria deeẽnt. atq honorifice. caritatiue. & diligentis¬
daret᷑. aut regularis obseruantia ł ad modicũ int̾mittert᷑
uia breuem ferramentoꝵ & rerum monasterii abbas:
nos. Et quare alio in loco legitur: decani tales eligantur in

Expanded text:
ipsa bruta animalia vociferarentur? Facimus tamen quod possumus, et per totius anni spatium unaquaque die tribus peregrinis hospitibus manus et pedes abluimus, panem cum vino offerimus, abbate in ordine suo id faciente, nullisque, nisi infirmis, qui haec implere non valet, exceptis. Sic de Regula quod valemus, implemus, ne reliqua istorum causa dimittimus. Oportet enim, ut Dominus ait, et ista facere, et illa non omittere . Et quoniam ipsa ratio, etiam nobis tacentibus, clamat et objecta vestra longe projicit, oportet ut ad illa quae superius posuimus, recurramus, et inde a nobis Regulam integre te animarum, licet abbati omnia temperare atque disponere, licuit haec quae dicta sunt sic temperare, ut et hospitibus nulla necessaria deessent, atque honorifice, charitative et diligentisdaretur, aut regularis obseruantia, vel ad modicum, intermitteretur. Quia breuem ferramentorum & rerū Monasterij Abbas s. Et quare alio in loco legitur, Decani tales eligantur, in
Abbreviated transcription (Latin):
phariseoꝵ nouum genus rursum mundo redditũ:
qui se acet̾is diuidentes. om̃ib p̾ferentes. dicunt
qͦd ꝓpħa eos dicturos p̃dixit. Nolime tangere: qm̃
ũdus ego sum. S ut his que in ultimis posuistis in pͥmisr¬
ondeamꝰ. dicite ueri obseruatores regłe qͦmͦ uos eam tener
ruare curatis. quo dicitur. ut monacꝰ om̃ib se inferiorẽ & i¬
rem. non solum sua lingua ꝓnuntiet. s &̃ intimo cordis c¬
it affectu: hoccine ẽ inferiorem & uiliorem se credere & ꝓn¬
tiare. alioꝵ facta depͥmere. sua extollere. ꝯtempnere alios. Sͥ¬

Expanded text:
rsus mundo redditum! qui se a cæteris diuidentes, omnibus præferentes, dicunt quod Propheta dicturos eos prædixit. Noli me tangere, quoniam mundus ego sum. Sed vt his quæ in vltimis posuistis in primis respondeamus: dicite veri obseruatores regulæ, quomodo vos eam tenere s ostenditur, seruare curatis, quod dicitur, vt monachus omnibus se inferiorem & viliorem non solum sua lingua pronunciet, sed etiam intimo cordis credat affectu? Hoccine est inferiorem se credere & pronunciare, aliorum facta deprimere, sua extollere, contemnere alios, s
Abbreviated transcription (Latin):
lastilce tranudẽ qͥa lanceã ñ liceret. stilũ uibiarẽ. asserens nob̾
yplrũ fore adiutorii s qͦs armis ñ possũ. lict̾is animaiẽ.
nit suficetet p̃sumerẽ imꝑitꝰ & res admodũ necessaria. ꝑ me minus
dit õmoda redderet᷑. Uerũ uidens me longa satis hui¬
senodi expectatione frustratũ. ne iam magis nolle qͣm ñ
pose uiderer: tandem ego quidẽ qͦd potui feci: lecto uidicet
aisatis feci. Quãquã ꝙ si cui forte aut minime placeat. alit
i suficiat: ntam̃ int̾est mea. qui tuȩ ꝓ meo sape ñ de fui uo¬
luntati

Expanded text:
et, stylum vibrarem: asserens vobis non parum fore adjutorii, si quos armis non possum, litteris animarem. plere sufficeret, praesumerem imperitus, et res admodum necessaria per me minus forte commoda redderetur. Verum videns me longa satis hujuscemodi exspectatione frustratum, ne jam magis nolle, quam non posse viderer, tandem ego quidem quod potui feci: lector judicet, an satisfeci. Quanquam etsi cui forte aut minime placeat, aut non sufficiat; non tamen interest mea, qui tuae pro meo sapere non defui voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
ouum militiȩ genus ortum nuꝑ auditne i fens¬
int̾is gi illa regione qm olim in carne p̾sens uisita¬
t oriens ex alto: ut unde tunc in fortitudine manꝰ sue tẽ¬
fidei: ur̃e prudentiȩ & fortitudini cõmendata. E unc autẽ cȩleste
depositũ secure ꝯfidelit̾ custodire sufficitis: si nequaqm de ipsa ur̃a¬
uł prudentia uł fortitudine. s de dĩ tantũ adiutorio uͥq p̃sumitis
scientes quia non infortitudine sua roborabit᷑ uir. ꝙ dicentes cũ ꝓ¬

Expanded text:
ovum militiae genus ortum nuper auditur in terris, et in illa regione, quam olim in carne praesens visitavit Oriens ex alto: ut unde tunc in fortitudine manus suae tefidei, vestrae prudentiae et fortitudini commendata. Tunc autem coeleste depositum secure et fideliter custodire sufficitis, si nequaquam de ipsa vestra prudentia vel fortitudine, sed de Dei tantum adjutorio ubique praesumitis, scientes quia non in fortitudine sua roborabitur vir, et ideo dicentes cum p