comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uno qui occuloꝵ ẽ altero auriũ.
Itaq cum aliquid uidemꝰ congru-¬
entib sibi partib figuratũ: ñ ab¬
surde dicimus rationabilit̾ appa¬
rere. Itemq cum aliquid bene con¬
cinere audimus:ñ dubitamus di¬
cere. quod rationabilit̾ sonat. Ne¬
mo autẽ non ridetur. si dixerit ra¬
tionabilit̾ olet. aut rationabilit̾ sa¬
te in his que ꝓpter aliquid ab hoĩb
ꝓcurata sunt. ut ita olerent. uł sape¬
rent. uł feruerent. uł quid aliud. ut
siquis locum. unde grauib odori¬
b serpentes fugant᷑. rationabiliter
dicat olere. causam intuens quare
sit factum: aut pͥoim qͦd medicꝰ
confecerit. rationabilit̾ amarũ uł
dulce: aut quod temꝑari langui¬
duᷤ oleum iusserit. calere rationabi¬
liter aut tepere. Nemo aũ ortũ in¬
gressus & rosam narib admouens.
audet ita laudare. quã rationabi¬
liter fraglat: nec si medicus illam ut
olfaceret iusserit. Tunc enĩ p̾ceptum

Expanded text:
uno, qui oculorum est, altero aurium. uno, qui oculorum est, altero aurium. itaque cum aliquid uidemus congruentibus sibi partibus figuratum, non absurde dicimus rationabiliter apparere, itemque, cum aliquid bene concinere audimus, non dubitamus dicere, quod rationabiliter sonat. nemo autem non rideatur, si dixerit: \'rationabiliter olet\' aut \'rationabilitersate in his, quae propter aliquid ab hominibus procurata sunt, ut ita olerent uel saperent uel feruerent uel quid aliud, ut, si quis locum, unde grauibus odoribus serpentes fugantur, rationabiliter dicat ita olere causam intuens, quare sit factum, aut poculum, quod medicus confecerit. rationabiliter amarum esse uel dulce, aut quod temperari languido solium iusserit, calere rationabiliter aut tepere. nemo autem hortum ingressus et rosam naribus admouens audet ita laudare: quam rationabiliter fragrat! nec si medicus illam, ut olfaceret, iusserit — tunc enim praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
debet. Yno uerbo a bestiis qͦd ratio¬
nale: alio a diuinis separatur. qͦd
mortale dicitur. Illud gͥn tenuerit¬
bestia erit. hinc nͥ se auerterit. diui¬
na ñ erit. S qm̃ solent doctissimi
uiri quid int̾ rationale. ac rationa¬
bile int̾sit. acute subtilit̾q discer¬
nere: nullom ẽ ad id quod institui¬
mus negligendum. Nam rationa¬
le eẽ dixerunt. quod ratione uteret᷑
uł uti posset: rationabile autẽ. qͦd
ratione factum eẽt aut dictũ. Itaq
has balneas rationabiles possumꝰ
dicere. nr̃mq sermonẽ. Rationales
autẽ uł illum qui has fecit: uł nos
qui loquimur. Ergo ꝓcedit ratio
ab anima rationali: scł in ea que
uł fuint rationabilia uł dicunt᷑
Duo gͥ uideo. in quib potentia uis¬
q rationis. possit ipsis etiam sen¬
sib admoueri: oꝑa hominũ que
uidentur: & uerba quȩ audiunt᷑.
In utroq autẽ utitur mens gemi¬
no nuntio ꝓ corporis necessitate:

Expanded text:
debet; uno uerbo a bestiis, quod ratiodebet; uno uerbo a bestiis, quod rationale, alio a diuinis separatur, quod mortale dicitur. illud igitur nisi tenueritbestia erit, hinc nisi se auerterit, diuina non erit. sed quoniam solent doctissimi uiri, quid inter rationale ac rationabile intersit, acute subtiliterque discernere, nullo modo est ad id quod instituimus neglegendum. nam rationale esse dixerunt, quod ratione uteretur uel uti posset, rationabile autem, quod ratione factum esset aut dictum. itaque has balneas rationabiles possumus dicere nostrumque sermonem, rationales autem uel illum, qui has fecit, uel nos, qui loquimur. ergo procedit ratio ab anima rationali scilicet in ea, quae uel fiunt rationabilia uel dicuntur. Duo igitur uideo, in quibus potentia uisque rationis possit ipsis etiam sensibus admoueri, opera hominum, quae uidentur, et uerba, quae audiuntur. in utroque autem utitur mens gemino nuntio pro corporis necessitate,
Abbreviated transcription (Latin):
sit ipsa ratio. & qualis sit. nͥ ꝑ pauci
ꝓrsus ignorant: mirũ uidetur. s ta¬
m̾ se ita res habet. Satis ẽ hoc dixis¬
se in p̾sentia. Nam si uobis rẽ tant᷑a
sicut intelligenda ẽ. nunc ostende¬
re cupiam: tam ineptus sim quã
arrogans siulł me illam iam ꝑcepis-¬
se ꝓfitear. Tam̃ quantũ in res dig
nata ẽ que nobis notȩ uidentur ꝓ¬
cedere: indagemus eam si possumꝰ
interim. ꝓut susceptus sermo desi¬
derat. Et primũ uideamꝰ. ubi hoc
u̾bum. qͦd ratio uocat᷑ frequentari
solet. Nam illd̾ nos mouere maxĩe debet
quod ipse homo a uetcrib sapienti¬
b ita diffinitꝰ ẽ. hõ ẽ aĩal rõnale morta¬
le. Hic genẽ posito qͦd aiãl dictũ ẽ uidemꝰ
additas duas differentias: qͥb credo ãmo¬
nendus erat homo. & quo sibi rede¬
undum ect. & unde fugiendu. Nam
ut ꝓ gressus animȩ usq ad mortalia
lapsus ẽ: ita regressus eẽ in rationẽ

Expanded text:
sit ipsa ratio et qualis sit, nisi perpauci sit ipsa ratio et qualis sit, nisi perpauci prorsus ignorant. mirum uidetur, sed tamen se ita res habet. satis est hoc dixisse in praesentia; nam si uobis rem tantam, sicut intellegenda est, nunc ostendere cupiam, tam ineptus sim quam adrogans, si uel me illam iam percepisse profitear. tamen quantum dignata est in res, quae nobis notae uidentur, procedere, indagemus eam, si possumus, interim, prout susceptus sermo desiderat. Ac primum uideamus, ubi hoc uerbum, quod ratio uocatur, frequentari solet; nam illud nos mouere maxime debet, quod ipse homo a ueteribus sapientibus ita definitus est: homo est animal rationale mortale. hic genere posito, quod animal dictum est, uidemus additas duas differentias, quibus credo admonendus erat homo, et quo sibi redeundum esset et unde fugiendum. nam ut progressus animae usque ad mortalia lapsus est, ita regressus esse in rationem
Abbreviated transcription (Latin):
randãq conu̾tunt: c&e donec aliquib
clariorib factis innotescant. quales
erant eẽ credunt᷑. Nam ne longius
abeam. quis istos adolescentes. qui
antea nouerat. facile credat tam stu¬
diose magna querere:tantas repente
in hac etate indixisse mimicitias
uoluptatib. Ergo hanc opinionẽ
pellamus ex animo. Nam &e illud
diuinũ auxilium. quod ut decebat
religiose in ultimo sermonis tui po¬
suisti: latius quã ñ nulli opinantur.
officiũ clementiȩ sue ꝑ uniu̾sos po¬
qͥd sibi ratio uelit. Ratio est mentis
motio: ea quȩ discunt᷑ distinguen¬
di. & conectendi potens. Qua duce uti
ad d̾m intelligendu. uł ipsam que
aut in nobis. art usq quaq ẽ animã.
rarissimũ omĩno genus hominum.
potest: non ob aliud. nͥ qͥa m istoꝵ
sensuum negocia ꝓgresso redire in se¬
metipsum cuiq difficile. ẽ. Itaq cũ
in rebus ipsis fallacib ratione
totum agere homines moliantur: qͥd

Expanded text:
ramque conuertunt et, donec aliquibus ramque conuertunt et, donec aliquibus clarioribus factis innotescant, quales erant, esse creduntur. nam ne longius abeam, quis istos adulescentes, qui antea nouerat, facile credat tam studiose magna quaerere, tantas repente in hac aetate indixisse inimicitias uoluptatibus ? ergo hanc opinionem pellamus ex animo; nam et illud diuinum auxilium, quod, ut decebat, religiose in ultimo sermonis tui posuisti, latius, quam nonnulli opinantur, officium clementiae suae per uniuersos poquid sibi ratio uelit. Ratio est mentis motio ea, quae discuntur, distinguendi et conectendi potens, qua duce uti ad deum intellegendum uel ipsam quae aut in nobis aut usque quaque est animam rarissimum omnino genus hominum potest non ob aliud, nisi quia in istorum sensuum negotia progresso redire in semet ipsum cuique difficile est. itaque cum in rebus ipsis fallacibus ratione totum agere homines moliantur, quid
Abbreviated transcription (Latin):
& hi adsunt qui utrumq nouert᷑:
ce ei sermo iste mittitur. cui nulluᷤs
nr̃m ignotus ẽ. Bonos autẽ uiros
deditosq optimis morib. si ñ alit̾
sentis atq dixisti: pautiores te eẽ
S multi penitus latent te: itẽ mul¬
toꝵ ñ latentiũ ea ipsa que nr̃a st̃
latent. In animo enim sunt ista
qui neq sensu accipi potest: et
plerumq dum congruiere uult uitio¬
soꝵ hominũ colloquiis. ea dicit.
que aut ꝓbare aut appetere uideat᷑.
Multa etiam facit ñ libent̾. ꝓpter
aut uitandum odium hominum.
aut ineptiam fugiendam. Quod nos
audientes aut uidentes: difficile ali¬
ter existi mamꝰ. quam sensus iste re¬
nuntiat. Eoq fit. ut multos ñ tales
ẽẽ credamꝰ. quales &e se ipsi. & eos sui
familiares nouerunt: quod tibi ex
amicoꝵ nr̃oꝵ quibdam magnis
anui bonis. que nos soli scimus ꝑ¬
suadeas uelim. Nam error iste non
minima ex hac causa nutrit᷑: qͦd ñ
pauci se subito ad bonam uita mi¬

Expanded text:
et hi adsunt, qui utrumque nouerunt, et hi adsunt, qui utrumque nouerunt, et ei sermo iste mittetur, cui nostrum nullus ignotus est. Bonos autem uiros deditosque optimis moribus, si non aliter sentis atque dixisti, pauciores te arbi est; sed multi penitus latent, item multorum non latentium ea ipsa, quae mira sunt, latent; in animo enim sunt ista, qui neque sensu accipi potest et plerumque, dum congruere uult uitiosorum hominum conloquiis, ea dicit, quae aut probare aut adpetere uideatur. multa etiam facit non libenter propter aut uitandum odium hominum aut ineptiam fugiendam, quod nos audientes aut uidentes difficile aliter existimamus, quam sensus iste renuntiat, eoque fit, ut multos non tales esse credamus, quales et se ipsi et eos sui familiares nouerunt, quod tibi ex amicorum nostrorum quibusdam magnis animi bonis, quae nos soli scimus, persuadeas uelim. nam error iste non minima et hac causa nititur, quod non pauci se subito ad bonam uitam mi
Abbreviated transcription (Latin):
do.celestia. diuina. ac prorsus uera
ẽẽ ꝓclamet. in appetendo alit̾ ege¬
rit: ut mͥ uerissimũ uideat᷑. aut
diuinos homines. aut ñ sine di¬
uma ope sic uiuere. Cui ego. Hec
p̾cepta uiuendi que tͥ ut semꝑ plu¬
rimum placent alipi. quamuis hic
meis u̾bis ꝓ tempore expressa sint:
ñ tam̃ a me inuenta ẽẽ optime sciᷤ
His enim. magnoꝵ hominũ &e pe¬
ne diuinoꝵ libri plenissimi sunt.
Qd̾ ñ ꝓpter te mͥ dicendum putaui.
s ꝓpter istos adolescentulos: ne in eis
quasi auctoritatẽ meam iure contẽp¬
nant. Nam mͥ omĩno illos nolo cre¬
dere. nͥ docenti rationemq reddenti:
ꝓpter quos pro rerũ magnitudine
concitandos. etiam te arbitror istũ
int̾posuisse sermonẽ. Non enim tͥ
naturȩ in ea ammirabilis impetu
ingressus es. ut ego tͥ uerboꝵ. tu mͥ
rerum magister effectus sis. Non
enim ẽ modo ulla causa m̾tiendi:
aut saltem occasio. Nam neq te fal¬
sa tua laude studiosiorẽ fieri puto:

Expanded text:
do caelestia diuina ac prorsus uera do caelestia diuina ac prorsus uera esse proclamet, in adpetendo aliter se gerit, ut mihi uerissimum uideatur aut diuinos homines aut non sine diuina ope sic uiuere. — Cui ego: Haec praecepta uiuendi, quae tibi, ut semper, plurimum placent, Alypi, quamuis hic meis uerbis pro tempore expressa sint, non tamen a me inuenta esse optime scis. his enim magnorum hominum et paene diuinorum libri plenissimi sunt, quod non propter te mihi dicendum putaui sed propter istos adulescentes, ne in eis quasi auctoritatem meam iure contemnant. nam mihi omnino illos nolo credere nisi docenti rationemque reddenti, propter quos pro rerum magnitudine concitandos etiam te arbitror istum interposuisse sermonem. non enim tibe in ea naturae admirabilis impetu ingressus es, ut ego tibi uerborum, tu mihi rerum magister effectus sis. non enim est modo ulla causa mentiendi aut saltem occasio; nam neque te falsa tua laude studiosiorem fieri puto
Abbreviated transcription (Latin):
dunt᷑in quib bonoꝵ uita facilli¬
me ñ disputationũ ambagib. s ma¬
gistiorũ auctoritate purgat᷑. Hu¬
mana uͦ auctoritas plerumq fallit.
In eis tam̃ iure indentur excellere. qͥ
quantũ imꝑitoꝵ sensus capit. mul¬
ta dant indicia doctrinaꝵ suarũ:
ce ñ uiuunt aliter quam uiuendu
eẽ ꝑcipiunt. Quib si aliqua etiam
fortune munera accesserint.quoꝵ
appareant usu magni. contemptu¬
dens recte uituperetur. Hic alipius
ꝑmagna inquit uite unago abs te¬
ante ocłos nr̃os tum plene. tũ bre¬
uiter constituta ẽ: cui quamuis co¬
tidianis preceptis tius inhiemus:
tam̃ nos hodie cupidiores flagranti-¬
oresq reddi disti. Ad quam si fieri
posset. ñ solum nos uerũ etiã cunctoᷤ
homines iam ꝑuenire. &e eidem
inherere cuperem: siut hec audi¬
tu sunt mirabilia: ita eeñt imitati
one facilia. Nam nescio quomͦ qͦd
utinam uł a nobis ꝓcul absit. am¬
mus humanus dum hȩc audien¬

Expanded text:
duntur, in quibus bonorum uita facilliduntur, in quibus bonorum uita facillime non disputationum ambagibus sed mysteriorum auctoritate purgatur. humana uero auctoritas plerumque fallit, in eis tamen iure uidetur excellere, qui, quantum imperitorum sensus capit, multa dant indicia doctrinarum suarum et non uiuunt aliter, quam uiuendum esse praecipiunt. quibus si aliqua etiam fortunae munera accesserint, quorum appareant usu magni contemtudens recte uituperetur. Hic Alypius: Permagna, inquit, uante oculos nostros, cum plene, tum breviter constituta est; cui quamvis quotidianis praeceptis tuis inhiemus, tamen nos hodie cupidiores flagrantioresque reddidisti. Ad quam, si fieri posset, non solum nos, verum etiam cunctos homines jam pervenire, et eidem inhaerere cuperem, ut haec sicuti auditu mirabilia, ita essent imitatione facilia. nam nescio quo modo — quod utinam uel a nobis procul absit! — animus humanus dum haec audien
Abbreviated transcription (Latin):
humana: s uera & summa ea ẽ fir
maq. que diuina nominat᷑. in qua
metuenda est acrioꝵ animaliũ mira
fallacia. que ꝑ rerum ad istos sensꝰ
corporis ꝑtinentiũ quasdam diui¬
nationes ĩmullasq potentias. deciꝑe
animas facillime consucuerunt:
aut ꝑiturarũ fortunarũ curiosas.
aut fragilium cuipidas potestatũ.
aut manium formidolosas mira¬
cłoꝵ. Illa gͦ auctoritas diuina dicen¬
da est. que ñ solum in sensibilib sig¬
nis transcendit omnẽ humanam
facultatẽ: s & ipsum hominẽ agens.
ostendit ei quousq se ꝓpter ipsum
depresserit. & ñ teneri sensib quib
uident᷑ illa miranda: s ad intellectũ
iubet euolare. simul demonstrans
& quanta hic possit. & cur hec faci
at. & quam paruipendat. Doceat
enim oportet & factis potestatem
suã: & humilitate clementiã: &e pre¬
ceptione naturã. Quȩ omĩa sacris
quib initiamur secretiꝰ firmiꝰq tra¬

Expanded text:
humana, sed uera firma summa ea est, humana, sed uera firma summa ea est, quae diuina nominatur. in qua metuenda est aeriorum animalium mira fallacia, quae per rerum ad istos sensus corporis pertinentium quasdam diuinationes nonnullasque sententias decipere animas facillime consuerunt aut periturarum fortunarum curiosas aut fragilium cupidas potestatum aut inanium formidulosas miraculorum. illa ergo auctoritas diuina dicenda est, quae non solum in sensibilibus signis transcendit omnem humanam facultatem sed et ipsum hominem agens ostendit ei, quo usque se propter ipsum depresserit, et non teneri sensibus, quibus uidentur illa miranda, sed ad intellectum iubet euolare simul demonstrans, et quanta hic possit et cur haec faciat et quam parui pendat. doceat enim oportet et factis potestatem suam et humilitate clementiam et praeceptione naturam, quae omnia sacris, quibus initiamur, secretius firmiusque tra
Abbreviated transcription (Latin):
tatur: ꝑ que cum docilis factus fue¬
rit. tum demũ discet. & quanta rati¬
one predita sint ea ipsa quȩ ẽ secutꝰ
ante rationẽ: & quid sit ipsa ratio. ꝗͣ
post auctoritatis cunabula firmus
& idoneus iam sequit᷑ atq compre¬
hendit: et quid intellectꝰ in quo uni¬
uersa sunt. uł ipsa potius uniu̾sa:
& quid pret̾ uniu̾sa uniu̾soꝵ pͥnci¬
piũ. Ad quam cognitionẽ in hac ui¬
ta ꝑuenire pauci: ultra quã uͦ. etiã
post hanc uitam nemo ꝓgredi po¬
test. Qui aut̃e sola auctoritate conten¬
ti. bonis tantũ morib. rectisq uotis
constant̾ oꝑam dederint. aut contem¬
nentes. aut ñ ualentes disciplinis li¬
beralib atq optimis erudiri. beatos
eos qͥdem cũ int̾ homines uiuunt
nescio quomͦ appellem: tam̃ incunctan¬
ter credo. mox ut hoc corpꝰ reliquerint.
eos quo bene magis. minusue uixert̃.
eo facilius aut difficilius liberari. Au
ctoritas autẽ partim diuina ẽ partĩ

Expanded text:
tatur, per quae cum docilis factus fuetatur, per quae cum docilis factus fuerit, tum demum discet et quanta ratione praedicta sint ea ipsa quae secutus est ante rationem, et quid sit ipsa ratio, quam post auctoritatis cunabula firmus et idoneus iam sequitur atque comprehendit; et quid intellectus, in quo uniuersa sunt, uel ipse potius uniuersa; et quid praeter uniuersa uniuersorum principium. ad quam cognitionem in hac uita peruenire pauci, ultra quam uero etiam post hanc uitam nemo progredi potest. qui autem sola auctoritate contenti bonis tantum moribus rectisque notis constanter operam dederint, aut contemnentes aut non ualentes disciplinis liberalibus atque optimis erudiri, beatos eos quidem, cum inter homines uiuunt, nescio quomodo appellem; tamen inconcusse credo, mox ut hoc corpus reliquerint, eos quo bene magis minusue uixerunt, eo facilius aut difctoritas autem partim diuina est, partim
Abbreviated transcription (Latin):
gitent. querant. fide. spe. caritate sub¬
nixi: optent tranquillitatẽ. atq cer¬
tum cursum studiis suis. ommũq
socioꝵ: & sibi quibq possunt. men¬
tem bonam pacatamq uitam. Seqͥ¬
tur ut dicam quomͦ studiosi erudi¬
ri debeant: qui sic ut dictum ẽ uiue¬
re instituerunt. Ad discendum ne-
cessario duplicit̾ ducimur: auctori¬
tate atq ratione. Tempore auctori¬
tas: re autem ratio prior ẽ. Aliud est
enim quod in agendo anteponitur:
aliuid quod pluris in appetendo estima¬
t᷑. Itaq tanquã bonoꝵ auctoritas im¬
perite multitudim uideat᷑ ẽẽ salu¬
brior. ratio uͦ aptior eruditis: tam̃ qͥa
nullus hominũ nͥ ex imꝑito ꝑitus
fit. nullus autẽ imꝑitus nouit. qua¬
lem se debeat p̾bere docentib & quali
uita eẽ docibilis possit: ẽuenit ut om̃i¬
b bona magna. oł occulta discere cupi
Quam quisq ingressus sine ulla du¬
bitatione uite optima precepta sec¬

Expanded text:
gitent, quaerant fide, spe, caritate subgitent, quaerant fide, spe, caritate subnixi; optent tranquillitatem atque certum cursum studiis suis omniumque sociorum et sibi quibusque possunt mentem bonam pacatamque uitam. Sequitur ut dicam quomodo studiosi erudiri debeant, qui sicut dictum est uiuere instituerunt. ad discendum item necessario dupliciter ducimur, auctoritate atque ratione; tempore auctoritas, re autem ratio prior est. aliud est enim quod in agendo anteponitur, aliud quod pluris in appetendo aestimatur. itaque quamquam bonorum auctoritas imperitae multitudini uideatur esse salubrior, ratio uero aptior eruditis, tamen quia nullus hominum nisi ex imperito peritus fit, nullus autem imperitus nouit qualem se debeat praebere docentibus et quali uita esse docibilis possit, euenit ut omnibus bona magna et occulta discere cupiequam quisque ingressus sine ulla dubitatione uitae optimae praecepta sec
Abbreviated transcription (Latin):
indulgeant. qͦd uertat in peuis. su¬
os putent om̃s. in quos sͥ potestas
data fuerit: ita seruiant ut eis do¬
minari pudeat. ita dominentur
ut eos seruire delectet. in alienoꝵ
autẽ peccatis molesti ñ sint iniuto:
inimicitias uitent cautissime. fe¬
rant equissime. finiant citissime.
In om̃i uͦ contractu. atq conu̾sati¬
one cũ hominib.satis ẽ seruare
unum hoc uulgare ꝑu̾bium. ne¬
mini faciant. quod pati nolunt:
rem publicam noliit amministͣ¬
re nͥ ꝑfecti ꝑfici autẽ uł intra etatẽ
senatoriam festinent. uł certe intra
iuuentutẽ. s quisquis sero se ad ista
conuerterit. ñ arbitret᷑ nichil sibi eẽ
preceptũ. Nam ista utiq facilius
decocta etate seruabit: in omĩ autẽ
uita. loco. tempore.amicos aut habe¬
ant aut habere instent. Obsequant᷑
dignis c̃e ñ hoc expectantib suꝑbos
minus curent. minime sint. apte
congruenterq uiuant. dm colant. co¬

Expanded text:
indulgeant quod uertat in peius; suindulgeant quod uertat in peius; suos putent omnes in quos sibi potestas data fuerit; ita seruiant, ut eis dominari pudeat, ita dominentur, ut eis seruire delectet. in alienorum autem peccatis molesti non sint inuito. inimicitias uitent cautissime, ferant aequissime, finiant citissime. in omni uero contractu atque conuersatione cum hominibus satis est seruare unum hoc uulgare prouerbium: nemini faciant quod pati nolunt. rempublicam nolint administrare nisi perfecti. perfici autem uel intra aetatem senatoriam festinent uel certe intra iuuentutem. sed quisquis sero se ad ista conuerterit, non arbitretur nihil sibi esse praeceptum: nam ista utique facilius decocta aetate seruabit. in omni autem uita, loco, tempore amicos aut habeant aut habere instent. obsequantur dignis etiam non hoc expectantibus; superbos minus curent, minime sint. apte congruenterque uiuant; deum colant, co
Abbreviated transcription (Latin):
uendo custodiunt diligentius. Hec
gͥ disciplina eis qui illam nosse
desiderant. simul geminũ ordinẽ
sequi iubet. cuiꝰ una pars uitȩ. al¬
tera cruditionis ẽ. Adolescentib gͦ
studiosis eius ita uiuendu ẽ: ut a
ueneriis reb. ab illecebris uentris
& giitturis. ab immoderato corpo¬
ris cultu &e ornatu. ab inanib nego¬
tiis ludoꝵ a torpore sompnii. atq
pigritiȩ. ab emulatione. obtrectatio¬
ne inuidentia. ab honoꝵ potesta¬
tumq ambitionib. ab ipsiꝰ etiam
laudis immodica cupiditate se ab¬
stineant. Amorem autẽ pecunie
totiꝰ suȩ spei certissimũ uenenum
cẽ credant: nichil eneruit̾ faciant.
nichil audacter:. In peccatis autẽ
suoꝵ. uł pellant om̃ino iram. uł
ita frenent. ut sit pulse similis:. ne¬
minem oderint. nulla uitia ñ cu¬
rare uelint: magnoꝑe obseruent
cum uindicant. ne nimiũ sit. cũ
ignoscunt. ne parum: nichil puni¬
ant quod ñ ualeat ad melius. nicħ

Expanded text:
uendo custodiunt diligentius. haec uendo custodiunt diligentius. haec igitur disciplina eis, qui illam nosse desiderant, simul geminum ordinem sequi iubet, cuius una pars uitae, altera eruditionis est. adulescentibus ergo studiosis eius ita uiuendum est, ut a ueneriis rebus, ab inlecebris uentris et gutturis, ab inmodesto corporis cultu et ornatu, ab inanibus negotiis ludorum ac torpore somni atque pigritiae, ab aemulatione obtrectatione inuidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus, ab ipsius etiam laudis immodica cupiditate se abstineant, amorem autem pecuniae totius suae spei certissimum uenenum esse credant. nihil eneruiter faciant, nihil audacter. in pesuorum uel pellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae similis; neminem oderint, nulla uitia non curare uelint; magnopere obseruent cum uindicant, ne nimium sit, cum ignoscunt, ne parum; nihil puniant quod non ualeat ad melius, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
conantẽ docere puerũ sillabas. quẽ
prius litteras nemo docuisset: ñ di¬
co ridendum tanquã stultũ. s uin¬
ciendum tanquã furiosũ putare¬
mꝰ. Non ob aliud opinor: nisi qͦd
docendi ordinem ñ teneret. At mul-¬
ta talia & imꝑitos quȩ a doctis rep̾¬
hendantur ac derideant᷑. & dem̃tes
homines quȩ nec stultoꝵ udicium
fugiunt: facere nemo ambigit. Et
tam̃ etiam ista omĩa quȩ fatemur
cẽ ꝑuersa. ñ ẽẽ pret̾ diuinũ ordinẽ:
alta quȩdam & a multitudinis
suspicione remotissima discipli¬
na. se ita studiosis. & dm atq ani-¬
mas tantũ amantib animis ma¬
nifestaturam eẽ ꝓmittit: ut ñ no¬
bis summe numeroꝵ possint esse
certiores. Hec autẽ disciplina. ipsa
dei lex est: quȩ apud eũ fixa. & incon¬
cussa semꝑ manens. insapientes ani¬
mas quasi transcribit᷑ ut tanto se
sciant uiuere meluis. tantoq sub¬
limus: quanto & ꝑfectius eam
contemplant᷑ intelligendo. & ui¬

Expanded text:
conantem docere puerum syllabas, quem conantem docere puerum syllabas, quem prius litteras nemo docuisset, non dico ridendum tamquam stultum, sed uinciendum tamquam furiosum putaremus non ob aliud, opinor, nisi quod docendi ordinem non teneret. at multa talia et inperitos, quae a doctis reprehendantur ac derideantur, et dementes homines, quae nec stultorum iudicium fugiunt, facere nemo ambigit, et tamen etiam ista omnia, quae fatemur esse peruersa, non esse praeter diuinum ordinem alta quaedam et a multitudinis uel suspicione remotissima disciplina se ita studiosis et deum atque animas tantum amantibus animis manifestaturam esse promittit, ut non nobis summae numerorum possint esse certiores. Haec autem disciplina ipsa dei lex est, quae apud eum fixa et inconcussa semper manens in sapientes animas quasi transcribitur, ut tanto se sciant uiuere melius tantoque sublimius, quanto et perfectius eam contemplantur intellegendo et ui
Abbreviated transcription (Latin):
fateberis. Quo sacrilegio: m detesta¬
bilius nichil occurrit. Quod cũ siue
ñ intelligenti. siue dissimulanti se
intellexisse sepius uersarem & euol¬
uerem: nichil habuit qͦd diceret: ce
se silentio dedit. Tum mater. ego in¬
quit ñ puto nichil potuisse pret̾ or
dinem dĩ fieri: qͥa ipsũ malũ qͦd na¬
tum ẽ. nullom᷑ di ordine natum ẽ:
s illa iusticia id inordinatum eẽ ñ
sinit: & in sibi meritum ordinem re¬
degit. & compulit. Hic ego cũ om̃s
cernerem. studiosissime ac ꝓ suis
quẽq uirib dm querere. s: ipsum
de quo agebamus ordinẽ ñ tenere.
quo ad illius mneffabilis maiesta¬
tis intelligentiã ꝑuenit᷑: oro uos
inquam si ut uideo multũ diligi¬
tis ordinem. ne uos p̾posteros. & in¬
ordinatos ẽẽ patiamini. Quã quã
enum occultissima racio se demon¬
straturã polliceatur. nichil preter
ordinem diuinũ fieri: tam̃ si quẽ¬
piam ludi magistrũ audiremus

Expanded text:
fateberis, quo sacrilegio mihi detestafateberis, quo sacrilegio mihi detestabilius nihil occurrit. - Quod cum siue non intellegenti siue dissimilanti se intellexisse uersarem saepius et uoluerem, nihil habuit aliud, quod diceret, et se silentio dedit. tum mater: Ego, inquit, non puto nihil potuisse praeter dei ordinem fieri, quia ipsum malum, quod natum est, nullo modo dei ordine natum est, sed illa iustitia id inordinatum esse non siuit et in sibi meritum ordinem redegit et conpulit. Hic ego, cum omnes cernerem studiosissime ac pro suis quemque uiribus deum quaerere sed ipsum, de quo agebamus, ordinem non tenere, quo ad illius ineffabilis maiestatis intellegentiam peruenitur: Oro uos, inquam, si, ut uideo, multum diligitis ordinem, ne nos praeposteros et inordinatos esse patiamini. quamquam enim occultissima ratio se demonstraturam polliceatur nihil praeter diuinum ordinem fieri, tamen si quempiam ludi magistrum audiremus
Abbreviated transcription (Latin):
nus ẽ. aut ex bono est. nunquã ali¬
quid sine ordine fuit. nec erit aliqͣn¬
do: quamuis & nescio quid potius
occurrit: s illa consuetudine obliui¬
onis clapsum ẽ.: quod credo ordine con¬
tigisse. ꝓ merito uł gradu. uł ordine
uite. Nescio quom᷑ inquit mͥ effugit:
quam nunc sperno sententiam. Non
enim debui dicere postquam malu
natum ẽ cepisse ordinem:. s ut illam
iusticiam de qua trigetius disseruit.
ita & ordinem fuisse apud dm. s ad
usum eius ñ uenisse. nͥ postquã ma-¬
la eẽ ceperunt. Eodem inquam rela-¬
beris: illud quod minime uis incon-¬
cussum manet. Nam siue apud d̾m
fuit ordo. siue ex illo tempore ẽẽ ce¬
pit ex quo etiam malũ. tam̃ mału
illud p̾ter ordinẽ natũ ẽ. Quod si
concedis. fateris aliquid pret̾ ordi¬
nem posse fieri: quod causam tuã
debilitat. ac detruncat. Si autẽ non
concedis: incipit di ordine natũ ma¬
lum uideri: & maloꝵ auctorem d̃m

Expanded text:
num est aut ex bono est, numquam alinum est aut ex bono est, numquam aliquid sine ordine fuit nec erit aliquando. quamuis et nescio quid potius occurrit, sed illa consuetudine obliuionis elapsum est; quod credo ordine contigisse pro merito uel gradu uel ordine uitae. — Nescio quomodo mihi, inquit, effugit quam nunc sperno sententia; non enim debui dicere, postquam malum natum est, coepisse ordinem, sed ut illa iustitia, de qua Trygetius disseruit, ita et ordinem fuisse apud deum, sed ad usum non uenisse, nisi postquam mala esse coeperunt. — Eodem, inquam, relaberis; illud enim, quod minime uis, inconcussum manet. nam siue apud deum fuit ordo siue ex illo tempore esse coepit, ex quo etiam malum, tamen malum illud praeter ordinem natum est. quod si concedis, fateris aliquid praeter ordinem posse fieri, quod causam tuam debilitat ac detruncat; si autem non concedis, incipit dei ordine natum malum uideri et malorum auctorem deum
Abbreviated transcription (Latin):
ponere illis. quo qͦmͦ ista ꝑmittim᷑:
Nam ut intelligamꝰ quia d̃s semꝑ
iustus fuit: quando extitit malum.
quod a bono se uingeret. nichil distu¬
lit sua cuiq tͥbuere. Non enim tr̃ ei
erat discenda iusticia: s tunc ea utẽ¬
dum quã semꝑ habuit. Quod cũ li
centius & mater intenta necessitate
approbassent. quid inquã dicis licen¬
tr̃abi est quod tam magnoꝑe asseru¬
isti. nichil pret̾ ordinem ficriꝰ Quod
enim factum ẽ ut malum nasceret᷑.
ñ utiq di ordine factum est: s cũ na-¬
tum esset. di ordine inclusum ẽ. Et
ille ammirans ac moleste ferens. qͣd tã
repente bona causa eẽt lapsa de mani¬
b. ꝓrsus inquit ex illo dico cepisse or¬
dinem. ex quo malum eẽ cepit. Ergo
inquam ut eẽt ipsum malum. ñ ordi-¬
ne factum ẽ: si postquã malum ortũ
ẽ. ordo eẽ cepit. Semꝑ erat ordo apud
citur malum. aut si aliquando inue¬
nitur cepisse. quia ordo ipse aut bo¬

Expanded text:
ponere illis quoquo modo ista permittimur. ponere illis quoquo modo ista permittimur. nam ut intellegamus, quia deus semper iustus fuit, quando extitit malum, quod a bono seiungeret, nihil distulit sua cuique tribuere; non enim tunc ei erat discenda iustitia, sed tunc ea utendum, quam semper habuit. Quod cum et Licentius et mater intenta necessitate approbassent: Quid, inquam, dicis, Licenti? ubi est, quod tam magnopere asseruisti, nihil praeter ordinem fieri? quod enim factum est, ut malum nasceretur, non utique dei ordine factum est, sed cum esset natum, dei ordine inclusum est.— Et ille ammirans ac moleste ferens, quod tam repente bona causa esset lapsa de manibus: Prorsus, inquit, ex illo dico coepisse ordinem, ex quo malum esse coepit. — Ergo, inquam, ut esset ipsum malum, non ordine factum est, si, postquam malum ortum est, ordo esse coepit. semper erat ordo apud citur malum, aut, si aliquando inuenitur coepisse, quia ordo ipse aut bo
Abbreviated transcription (Latin):
ses inquit. semꝑ malum fuisse ꝰ Non
audeo inquit illa: hoc dicere. Quid
gͦ dicemus inquam. si d̾s iustus est
quia uidicat inter bonos &e malo ᷤ:
quando ñ erat malum ñ erat iuistꝰ.
Hic illis tacentib ammadũti trige¬
tium respondere uelle: atq ꝑmisi.
At ille prorsus inquit: erat ds iustꝰ.
Poterat enim bonum malũq secer¬
nere si exstitisset: & eo ipso quo pote¬
rat. iustus erat. Non enim cũ dicimꝰ
ciceronem prudent̾ inuestigasse
comurationẽ cateline. temꝑasse. nul¬
lo corruptũ p̾mio fuisse. quo parce¬
ret malis. iuste illoᷤ summo suppli¬
cio senatus auctoritate mactasse. forti¬
ter sustinuisse omĩa tela inmicoꝵ. &
molem ut ipse dixit inuidie: ñ in
eo fuissent uirtutes iste. nͥ catelina
reipublicȩ tantam ꝑnitiem cõꝑasset.
Uirtus enim ꝑ seipsam. ñ ꝑ aliquod
in homine: quantomagis in dõ: si ta¬
m̾ in angustiis rerũ atq uerboꝵ cõ¬

Expanded text:
ses, inquit, semper malum fuisse. Non ses, inquit, semper malum fuisse. Non audeo, inquit illa, hoc dicere. Quid ergo dicemus, inquam? Si Deus ideo justus est, quia judicat inter bonos et malos, quando non erat malum non erat justus. Hic illis tacentibus animadverti Trygetium responat ille: Prorsus, inquit, erat deus iustus. poterat enim bonum malumque secernere, si extitisset, et ex ipso, quo poterat, iustus erat. non enim, cum dicimus Ciceronem prudenter inuestigasse coniurationem Catilinae, temperasse, nullo corruptum fuisse praemio, quo parceret malis, iuste illos summo supplicio senatus auctoritate mactasse, fortiter sustinuisse omnia tela inimicorum et molem, ut ipse dixit, inuidiae, non in eo fn;ssent uirtutes istae, nisi Catilina rei publicae tantam perniciem comparasset. uirtus enim per se ipsa, non per aliquod in homine, quanto magis in deo, si tamen in angustiis rerum atque uerborum com
Abbreviated transcription (Latin):
sermone nr̃o animi tui ñ egre tuli.
Diuq ita ẽẽ te ꝑtuli. ut neq illa im¬
pedirem que tecum intentius remotiꝰ¬
q a nobis ꝓ te agebas: & ea ꝑsequerer
quȩ te amittere stilus iste ñ sineret.
Nunc illud quero: quod ñdum dis¬
cutere diligenti ratione temptauimꝰ.
Nam ut pͥmum a nobis istam de or¬
dine questionẽ nescio quis ordo pe¬
perit: memini te dixisse hanc esse
iusticiam di. quȩ separat int̾ bono ᷤᷤ
oe malos. & sua ciuq tribuit. Nam¬
nulla est quantũ sentio manifestior
iusticie definitio. Itaq respondeas
uelim: utrum tͥ uideatur aliquando
dm̃ ñ fuisse iustum. Nunquã in qͥt.
Si gͦ semꝑ inquã d̾s iustus: semper
bonum & malum fuerunt. P rorsus
inquit mat̾: nicħ aliud uideo qͦd se¬
quatur. Non enim iudiciũ di fuit
ullum: quando malũ ñ fuit. Nec si
aliquando bonis &e malis sua cuiq
ñ tribuit. ꝓ otest uideri iustus fuisse.
Cui licentius. gͦ dicendum nobis cen¬

Expanded text:
sermone nostro animi tui non aegre tuli sermone nostro animi tui non aegre tuli diuque ita esse pertuli, ut neque illa impedirem, quae tecum intentus remotusque a nobis pro te agebas, et ea persequerer, quae te amittere stilus iste non sineret. Nunc illuc quaero, quod nondum discutere diligenti ratione temptauimus. nam ut primum nobis istam de ordine quaestionem nescio quis ordo peperit, memini te dixisse hanc esse iustitiam dei, qua separat inter bonos et malos et sua cuique tribuit. nam est, quantum sentio, manifestior iustitiae definitio; itaque respondeas uelim, utrum tibi uideatur aliquando deum non fuisse iustum. — Numquam, inquit. — Si ergo semper, inquam, deus iustus, semper bonum et malum fuerunt. — Prorsus, inquit mater, nihil aliud uideo, quod sequatur. non enim iudicium dei fuit ullum, quando malum non fuit, nec, si aliquando bonis et malis sua cuique non tribuit, potest uideri iustus fuisse.Cui Licentius: Ergo dicendum nobis cen
Abbreviated transcription (Latin):
res conuenit: quis ñ uerba contem¬
nat: Quare.iam ad illam tandem
ordinis diffinitionẽ redeamus.
Nam ordinem ẽẽ dixisti: quo d̃s agit
omĩa. Nichil autẽ ut uideo ñ agit
d̾s. Nam inde tͥ uisum ẽ: nichil p̾ter
ordinem posse inueniri. Manet in¬
quit sententia mea.S iam uideo
quid sis dicturus: utrum ds agat.
que ñ bene agi confitemur. Optime
inquã: ꝓrsus ocłm in mentẽ iniecisti.
S ut uidisti quid eẽm dicturus: ita
peto uideas. quid respondendu sit.
At ille nutans capite atq humeris:
turbamur inquit. Et huic forte que¬
stioni: mat̾ fuꝑuenerat. Atq ille post
aliquantũ silentiũ petit: ut a me hoc
ipsum rursus int̾rogaret᷑. Cui loco
suꝑius a trigitio fuisse responsum:
ñ omĩno anima duerterat. Tũ ego.
quid inquam uł cur tͥ repetam :
Actum auint ne agas. Q uare mo¬
neo potius: ut ea que supra dicta
sunt. uł legere cures. si audire neqͥ¬
iusti. Quam quidẽ absentiam a

Expanded text:
res conuenit, quis non uerba contemres conuenit, quis non uerba contemnat? quare iam ad illam tandem ordinis definitionem redeamu». nam ordinem esse dixisti. quo deus agit omnia. nihil autem, ut uideo, non agit deus; nam inde tibi uisum est nihil praeter ordinem posse inueniri. -Manet, inquit, sententia mea; sed iam uideo, quid sis dicturus: utrum deus agit, quae non bene agi confitemur. — Optime. inquam; prorsus oculum in mentem iniecisti. sed ut uidisti. quid essem dicturus. ita peto uideas, quid respondendum sit. — Atque ille nutans capite atque umeris: Turbamur, inquit. — Et huic forte quaestioni mater superuenerat. atque ille post aliquantum silentium petit, ut a me hoc ipsum rursus interrogaretur; cui loco superius a Trygetio fuisse responsum non omnino animum aduerterat. tum ego: Quid, inquam, uel cur tibi repetam? actum, aiunt, ne agas. quare moneo potius, ut ea, quae supra dicta sunt, uel legere cures, si audire nequiuisti. quam quidem absentiam a
Abbreviated transcription (Latin):
ma &e diutius diligentiusq trac¬
tanda. impediat in p̾sentia ꝓpositũ
nr̃m. S illud uidcamus. qm̃ defini¬
tum ẽ a nobis quid sit eẽ cum do:
utrum scire possimus etiam qͥd sit
eẽ sine do: quamuis iam manifestũ
ẽẽ arbitror. Nam credo uideri tibi
eos qui cum d̾o ñ sunt: eẽ sine do.
Si possent inquit mͥ uerba suppẽ¬
tere: dicerem qͦd tͥ fortasse ñ displice¬
ret. S peto ꝑferas infantiam meam:
resq ipsas ut te decet ueloci mente pͥ¬
ripias. Nam isti nec cum do mͥ uidẽ¬
tur eẽ: & a do tam̃ haberi. Itaq ñ
possum eos sine do ẽẽ diccre: qͦs ds
habet. Cum dõ item ñ dico: quia ipsi
nͣ habent dm. Si quidẽ d̾m habere.
iam inter nos qͥdem in sermone il¬
lo. quem die natali tuo iocundis¬
simum habiumus: placuit niebil
aliud eẽ. quã do ꝑfrui. S fateor me
formidare ista contraria: quomͦ qͥs¬
q nec sine do sit. nec cum deo. Non
te moueant ista inquã. Nam ubi

Expanded text:
ma, et diutius diligentiusque tracma, et diutius diligentiusque tractanda, impediat in praesentia propositum nostrum. sed illud uideamus, quoniam definitum est a nobis, quid sit esse cum deo, utrum scire possimus etiam, quid sit esse sine deo, quamuis iam manifestum esse arbitror. nam credo uideri tibi eos. qui cum deo non sunt, esse sine deo. — Si possent, inquit, mihi uerba suppetere, dicerem quod tibi fortasse non displiceret. sed peto perferas infantiam meam resque ipsas, ut te decet, ueloci mente praeripias. nam isti nec cum deo mihi uidentur esse et a deo tamen haberi, itaque non possum eos sine deo esse dicere, quos deus habet. cum deo item non dico, quia ipsi non habent deum, si quidem deum habere iam inter nos pridem in sermone illo, quem die natali tuo iucundissimum habuimus, placuit nihil aliud esse quam deo perfrui. sed fateor me formidare ista contraria, quomodo quisque nec sine deo sit nec cum deo. Non te moueant ista, inquam. nam ubi
Abbreviated transcription (Latin):
hic mͦ nobiscum eẽ : ut animus hinc
abec̃t: Posset inquit. Etiam ne in¬
quam si nobiscum colloqueretur:
&e nos aliquid doceret. Etiam si inqͥt
nos ipsam doceret sapientiam: ñ il¬
lum dicerem nobiscum ẽẽ s secum.
Non gͥ in corpore inquam: Non in¬
quit. Cui ego. Corpus illud. quod ca¬
reret animo ñnc mortuum. fatereris:
cum ego uiuũ ꝓposuerim: Nescio in¬
quit. quomͦ explicem. Nam ce corpꝰ
hominis uiuũ eẽ ñ posse uideo. si
animus in eo ñ sit: & ñ possum dice¬
re uͥ sit corpus sapientis. ñ eiꝰ animã
ẽẽ cum do. Ego inquam faciam ut
hoc explices. fõrtasse enim quia ubiq
d̾s est: quo quo ierit sapiens inuenit
dm̃. cum quo ẽẽ possit. Ita fit auit poᷤ¬
simus & ñ negare illum de loco in lo¬
cum transire quod ẽ moueri: & tam̃
semꝑ ec̃ cum deo. Fateor inquit corpꝰ
illud de loco in locũ transitum face¬
re: s m̃tem ipsam nego. cui nomen
rim tͥ cedo in quã: ne res obscurissi¬

Expanded text:
hic modo nobiscum esse, ut animus hinc hic modo nobiscum esse, ut animus hinc abesset? Posset, inquit. Etiamne, inquam, si nobiscum colloqueretur, et nos aliquid doceret? Etiamsi, inquit, nos ipsam doceret sapientiam, non illum dicerem nobiscum esse, sed secum. Non igitur in corpore, inquam? Non, inquit. Cui ego: Corpus illud quod careret animo, nonne mortuum fatereris, cum ego vivum proposuerim? Nescio, inquit, quomodo explicem. Nam et corpus hominis vivum esse non posse video, si animus in eo non sit; et non possum dicere, ubiubi sit corpus sapientis, non ejus animum esse cum Deo. Ego, inquam, faciam, ut hoc explices. Fortasse enim quia ubique Deus est, quoquo ierit sapiens, invenit Deum cum quo esse possit. Ita fit ut possimus et non negare illum de loco in locum transire, quod est moveri; et tamen semper esse cum Deo. Fateor, inquit, corpus illud de loco in locum transitum facere, sed mentem ipsam nego, cui nomen rim tibi cedo, inquam, ne res obscurissi
Abbreviated transcription (Latin):
manet postulatio mea. Et ne me rur¬
sus interroges. utrum mͥ definire
placcat: quando id facere potuero. ip¬
se ꝓfitebor. Que cum dicta essent: pu¬
er de domo cui dederamus id nego¬
cii. cucurrit ad nos. & horam prandii
eẽ nuntiauit. Tum ego quid sit in¬
quam moueri: ñ definire nos puer
iste. s ipsis ocłis cogit ostendere. Eamꝰ
gͥ: &e de isto loco in alium transeamu.
Nam nichil est aliud: nͥ fallor moue¬
ri. Hic cum arrisissent: discessimus.
At uͥ refecimus corpora: qm̃ cȩlum ob¬
duxerat nubes solito loco in balneo
consedimus. Atq ego concedis gͦ inꝗͣ
licenti nichil eẽ aliud motũ. quã delo¬
co in locum transitum: Concedo in¬
quit. Concedis gͦ in quã neminẽ in¬
eo loco eẽ in quo ñ fuerat : ce motũ ñ
fuisses Non intelligo inquit. Siquid¬
in quam in alio loco fuit dudum. &
nunc in alio est. motum eẽ concedis:
Assentiebatur. Ergo inquam posset
aliciius sapientis uiuum corpus

Expanded text:
manet postulatio mea, et, ne Ille prormanet postulatio mea, et, ne Ille prorsus interroges, utrum mihi definire placeat, quando id facere potuero, ipse profitebor. — Quae cum dicta essent, puer de domo, cui dederamus id negotii, cucurrit ad nos et horam prandii esse nuntiauit. tum ego: Quid sit, inquam, moueri, non definire nos puer iste sed ipsis oculis cogit ostendere. eamus igitur et de isto loco in alium locum transeamus; nam nihil est aliud, nisi fallor, moueri. — Hic cum arrisissent, discessimus. At ubi refecimus corpora, quoniam caelum obduxerat nubes, solito loco in balneo consedimus. atque ego: Concedis ergo, inquam. Licenti, nihil esse aliud motum quam de loco in locum transitum ? — Concedo, inquit. — Concedis ergo, inquam, neminem loco esse, in quo non fuerat, et motum non fuisse? — Non intellego, inquit. inquam, in alio loco fuit dudum, et nunc in alio est, motum esse concedis? Assentiebatur. Ergo, inquam, posset alicujus sapientis vivum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
nere immobilem.me quantũ asseqͥ
ualeo docere uoluistis. S illud me
mouet. cum iste sapiens. quam diu
int̾ homines uiuit in corpore eẽ ñ
negetur: quo pacto fiat. ut eiꝰ corpore
huc atq illuc uagante mens immobi-¬
lis maneat. Isto enim mͦ potes dicere.
cum mouetur nauis. homines qui
in ea sunt ñ moueri: quamuis ab ip¬
sis eam possideri. gubernariq fatea¬
mur. Etenim si sola eam cogitatione
regerent. facerentq ie quo uellent:
tam̃ cum ea moueret᷑. ñ possent illi
qui ibidem constituti sunt ñ moue¬
ri. Non ait licentius animus ita est
in corpore: ut corpus imponeret ani¬
mo. Neq ego hoc dico inquam. S eti¬
am eques ñ ita ẽ in equo: ut ei equus
imperet. Et tam̃ quamuis quo uelit¬
ire equum agat: equo moto mouea¬
tur necesse ẽ. Potest inquit sedere
ipse immobilis. Cogis nos inquam
definire: quid sit moueri. Quod si po¬
tes facias uolo. Prorsus inquit ma¬
neat queso beneficium tuũ. Nam

Expanded text:
nere immobilem me, quantum assequi nere immobilem me, quantum assequi ualeo. docere uoluistis. Sed illud me mouet, quomodo. cum iste sapiens, quamdiu inter homines uiuit, in corpore esse non negetur, quo pacto fiat, ut eius corpore huc atque illuc uagante mens immobilis maneat. isto enim modo potes dicere, cum mouetur nauis. homines, qui in ea sunt. non moueri, quamuis ab ipsis eam possideri gubernarique fateamur. etenim si sola eam cogitatione regerent facerentque ire, quo uellent, tamen, cum ea moueantur, non possunt illi qui ibidem constituti sunt non moueri. — Non, ait Licentius, animus ita est in corpore, ut corpus imperet animo. - Neque ego hoc dico, inquam; sed etiam eques non ita est in equo, ut ei equus imperet, et tamen, quamuis quo uelit equum agat, equo moto moueatur necesse est. — Potest, inquit, sedere ipse immobilis. — Cogis nos, inquam, definire, quid sit moueri; quod si potes, facias uolo. — Prorsus, inquit, maneat quaeso beneficium tuum; nam
Abbreviated transcription (Latin):
tenus moriatur. & quomͣ immortalis
ꝓbetur: quam magni putatis ẽẽ ordi¬
nis. ut ista discantur: Magni om̃ino:
atq certi. De quo breuit̾ si tempꝰ fue¬
rit post loquemur. Illud nunc a me
accipiatis uolo: siquis temere ac sine
ordine disciplinarũ in harum rerũ
cognitionẽ audet irriiere ꝓ studioso
illum curiosum. ꝓ docto credulum.
ꝓ cauto incredulum fieri. Itaq mi¬
chi quod mͦ int̾roganti tam bene atq
aꝑte respondistis: & miror unde sit.
ce cogor agnoscere. Uideamus tam̃: qͦ
usq ꝓgredi ur̃a latens possit intentio.
Iam nobis licenti etiam uerba red¬
dant᷑: qui tam diu nescio qua cura
occupatus. alienus ab hoc sermone
fuit: ut eum ista ñ alit̾ quam eos
qui ñ assunt familiares nr̃os creda
eẽ lecturum. S redi ad nos queso li¬
centi: atq hic totus fac ut assis. Tibi
enim dico. Nam definitionẽ meã
tu ꝓbasti qua dictum ẽ. quid sit eẽ cũ
deo:cum quo mentem sapientis ma¬

Expanded text:
tenus moriatur et quomodo immortalis tenus moriatur et quomodo immortalis probetur. quam magni putatis esse ordinis. ut ista discantur? magni omnino atque certi, de quo breuiter, si tempus fuerit, post loquemur. illud nunc a me accipiatis uolo, si quis temere ac sine ordine disciplinarum in harum rerum cognitionem audet inruere, pro studioso illum curiosum, pro docto credulum, pro cauto incredulum fieri. itaque mihi quod modo interroganti tam bene atque apte respondetis, et miror unde sit et cogor cognoscere. uideamus tamen, quo usque progredi uestra latens possit intentio. iam nobis Licenti etiam uerba reddantur, qui tam diu nescio qua cura occupatus alienus ab hoc sermone fuit, ut eum ista non aliter quam eos qui non assunt familiares nostros credam esse lecturum. sed redi ad nos quaeso. Licenti, atque hic totus fac ut assis; tibi enim dico. nam definitionem meam tu probasti, qua dictum est, quid sit esse cum deo, cum quo mentem sapientis ma
Abbreviated transcription (Latin):
berat: quos tam̃ non mͦ ñ contempne¬
re illa mysteria. sed sola intelligere
ut intelligenda sunt cogit: nullũq
aliud habet negocium. que uera ce
ut ita dicam germana philosophi-¬
a ẽ. quam ut doceat. quod sit omniũ
rerum pͥncipium sine pͥncipio: qͣn¬
tusq in eo maneat intellectus: qͣd¬
ue inde in nr̃am salute sine ulla de-¬
generatione manauerit: quẽ unũ
dm̃ omnipotentẽ eo quo tripotent̾e
ueneranda misteria: que fide since¬
ra &e inconcussa ppłos liberant. nec
confiise ut quidam. nec contumelio¬
se ut multi predicant. Quantũ autẽ
illud sit. quod hoc etiam nr̃i generis
corpus tantus ꝓpter nos ds assuimere
atq agere dignatus ẽ: quanto uide¬
tur uilius. tanto est clem̃tia pleniuᷤ :¬
& a quadam ingeniosoꝵ suꝑbia
longe alteq remotius. Anima uͦ un¬
de originem ducat. quid ue hic agat.
quantũ distet a do. quid habeat ꝓpͥ¬
um. qͦd alternat in utraq natura. qͣ¬

Expanded text:
berat. quos tamen non modo non contemneberat. quos tamen non modo non contemnere illa mysteria sed sola intellegere, ut intellegenda sunt, cogit, nullumque aliud habet negotium, quae uera et, ut ita dicam, germana philosophia est, quam ut doceat, quod sit omnium rerum principium sine principio quantusque in eo maneat intellectus quidue inde in nostram salutem sine ulla degeneratione manauerit, quem unum deum omnipotentem, cum quo tripotentem ueneranda mysteria, quae fide sincera et inconcussa populos liberant, nec confuse, ut quidam, nec contumeliose, ut multi, praedicant. quantum autem illud sit, quod hoc etiam nostri generis corpus tantus propter nos deus adsumere atque agere dignatus est, quanto uidetur uilius, tanto est clementia plenius et a quadam ingeniosorum superbia longe alteque remotius. Anima uero unde originem ducat quidue hic agat. quantum agat a deo, quid habeat proprium, quod alternat in utramque naturam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
sibi nudari abditissimas causas.
errores suos sepe etiam carminib
conquerunt᷑. Qui si hoc solum in¬
terrogent. cur itali semꝑ serenas
hiemes orent. & item semꝑ getulia
nr̃a misera siciat: quis eis facile re¬
spondebit. aut uͥ apud nos indaga¬
tur illius ordinis ulla suspicio: Ego
autẽ siquid me os monere possum:
quantum mͥ apparet. quantũq sen¬
tio. censeo illos disciplinis omnibus
erudiendos. Aliter quippe ista sic in¬
telligi: ut luce clariora. sint nullomͦ
possunt. Si autẽ aut pigriores sunt.
aut aluis negociis p̾occupati. aut iã
duri ad dicendum: fidei sibi p̾sidia
parent: quo illos uinculo ad sese
trahat.atq ab his horrendis & in¬
uolutissimis malis liberet ille. qui
neminem sibi ꝑ myst̾ia bene credẽ¬
tem ꝑire ꝑmittit. Duplex enim est
uia quã sequimur: cum rerũ nos
obscuritas mouet. aut ratione aut
certe auctoritate. ẜ hilosophia ratio¬
nem ꝓmittit. & uix paucissimos li¬

Expanded text:
sibi nudari abditissimas causas sibi nudari abditissimas causas errores suos saepe etiam carminibus conqueruntur. qui si hoc solum interrogent, cur Itali semper serenas hiemes orent et item semper Getulia nostra misera sitiat, quis eis facile respondebit? aut ubi apud nos indagabitur illius ordinis ulla suspicio? ego autem si quid meos monere possum, quantum mihi apparet quantumque sentio, censeo illos disciplinis omnibus erudiendos. aliter quippe ista sic intellegi, ut luce clariora sint, nullo modo possunt. si autem aut pigriores sunt aut aliis negotiis praeoccupati aut iam duri ad discendum, fidei sibi praesidia parent, quo illos uinculo ad sese trahat atque ab his horrendis et inuolutissimis malis liberet ille, qui neminem sibi per mysteria bene credentem perire permittit. Duplex enim est uia, quam sequimur, cum rerum nos obscuritas mouet, aut rationem aut certe auctoritatem. philosophia rationem promittit et uix paucissimos li