comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oris aĩe ep angli̾ca natura ubi ratões
eoꝵ cales prefĩperat qnͣ pͥmitꝰ fẽcit ho¬
minẽ in hnĩs que sił omia creauit D e¬
incips uero iã hoĩes ex hoĩb corpus
ex corpore aĩam ex aĩa: durũ est
hoc angli aut angeloꝵ filiam dicere
ẽẽ aĩam s młto duruis celi corporei
Stomagis ergo maris et t̾re Multo
minꝰ iit᷑ in aliqua corꝑali creatura cã¬
lis. aĩe ratĩo precondit̾a est cũ faceret
deꝰ hosem ad ymaginẽ sũam añꝙͣ eũ sũ

Expanded text:
ioris animae ex angelica natura, ubi rationes ioris animae ex angelica natura, ubi rationes eorum causales praefixerat, quando primitus fecit hominem in his. quae simul omnia creauit, deinceps uero iam homines ex hominibus, corpus ex corpore, animam ex anima! durum est hoc angeli aut angelorum filiam dicere esse animam, sed multo durius caeli corporei; quanto magis ergo maris et terrae! multo minus igitur in aliqua corporali creatura causalis animae ratio praecondita est, cum faceret d
Abbreviated transcription (Latin):
tũ in eam ĩcurrat dũ ꝑtendit a fmie
usq̃ ad fĩnẽ forciter et disp̃onit om̃ĩa
suauĩter Si nescĩo ꝙadmodũ possit
intelligi ad hoc tnĩ creatã nescĩo quã
creaturã spũaleni q̃ m̃ dei conditoib
ꝑ illoe sẽx dies factis nõ cõmemoretut
cũ deꝰ hoĩem sexto die̾ fẽcisse dictꝰ est
ꝙ̃ nondũ iñ gpͥa naͣ fecerat s adhuc
ratõe cãli in illa creatura q̃ cõmemo¬
rata nõ est Magĩs enĩ ip̃a debuit cõ
memorari que sic cõsũmmaca erat ut
fãciẽnda  an forte iñ illiꝯ diẽi natura
quẽ p̾mitꝯcondidit si spũs ĩcellaĩalis
diẽs ille recte accipitur hãc fãciẽnde a¬
mine cãlem rationẽ de ꝯinseruit cũ sep¬
to die fẽcit hoĩem ad ymaginẽ sũam
post illos .uiiͣ. diẽs faceret ut uidelicẽt
corꝑis eiꝰ cãlem ratõem ĩ naturã t̾re
aĩe autẽ ñ na illiis diei creassẽ creda ͬ
ratiosicut in hoĩe future ꝓlis sũe ut cor

Expanded text:
tendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Sed nescio quemadmodum possit intelligi, ad hoc tantum creatam nescio quam creaturam spiritualem, quae in Dei conditionibus per illos sex dies factis non commemoraretur, cum Deus hominem sexto die fecisse dictus est, quem nondum in propria natura fecerat, sed adhuc ratione causali in illa creatura quae commemorata non est. Magis enim debuit ipsa memorari, quae sic consummata erat, ut facienda. An forte in illius diei natura, quem primitus condidit, si spiritus intellectualis dies ille recte accipitur, hanc faciendae animae causalem rationem deus inseruit, cum sexto die fecit hominem ad imaginem suam, post illos septem dies faceret, ut uidelicet corporis eius causalem rationem in natura terrae, animae autem in natura illius diei creasse credatur? ratio, sicut in homine futurae prolis suae, ut cor
Abbreviated transcription (Latin):
de cõrꝑeis elemẽtis credendẽ aĩam
fecisse susplando Utrũ at eꝑ eo qͥd oĩ¬
no nõ ecat id ex nichilo an ep aliq̃ re
q̃ iã ab illo facta spũalit̾ erat s aĩa nõ¬
oũ erat merito queri p̃t Si emi teum

Expanded text:
animam fecisse sufflando. Utrum autem ex eo, quod omnino non erat, id est ex nihilo, an ex aliqua re, quae iam ab illo facta spiritaliter. erat, sed anima nondum erat, merito quaeri potest. si enim deum
Abbreviated transcription (Latin):
nit̾ ꝙ sẽ querat qd̾ nossẽ nõ posssisẽ
nõ nossẽt Neq enĩ aliũde sequerit ꝙͣ
seipa. Quͣ gͦ querẽtẽ sẽ nouit se un¬
sc̃querit si querẽtẽ sẽnouit Neq enĩ
si nesc̃iret se possẽt querẽtẽ sẽ sũre sẽ
S hoc iñ presenti Qd̾ autẽ dese qͣrit
guid añ fiũt uel quid fũtura sit q̃rit
pus Quia. si ad tbe eẽt talẽ se nossẽt
q̃ magis sẽ nouit ꝙ̃ celũ et terrã que
ꝓ sũi corꝑis ocłos nouit Omietto dice.
qͣ illud eus qd̾ etiã pecora hre ĩtelli¬
qũtius uel celi uolatilia cũ hĩtacula
sũa seu indos repetũt quocapiũt᷑ y¬
magunies on reꝵ corꝑaliũ nullomodo
cuiꝙ̃ corꝑi smmile est Et utiq̃ hͦ potiꝰ
conpi ẽẽ sile deberet ubi corꝑeaꝵ reꝵ
sili̾tudines cõtinẽtui Ssi hoc corpꝰ
nõ est qr c̾tũ ẽ eas silĩcudines corꝑum
illit nõ solũ memorit̾ detineri uẽrũe¬

Expanded text:
quaerat; quod nosse non posset, si se non nosset. neque enim aliunde se quaerit quam a se ipsa. cum ergo quaerentem se nouit, se utse quaerit, si quaerentem se nouit? neque enim si nesciret se, posset quaerentem se scire se; sed hoc in praesenti; quod autem de se quaerit, quid antea fuerit uel quid futura sit quaerit. pus, quia, si aliquid tale esset, talem se nosset, quae magis se nouit quam caelum et terram, quae per sui corporis oculos nouit. Omitto dicere, quia illud eius, quod etiam pecora habere intelleguntur uel caeli uolatilia, cum habitacula sua seu nidos repetunt, quo capiuntur imagines omnium rerum corporalium, nullo modo cuiquam corpori simile est; et utique hoc potius corpori esse simile deberet, ubi corporearum rerum similitudines continentur. at si hoc corpus non est, quia certum est eas simulitudines corporum illi
Abbreviated transcription (Latin):
erat hoc. ẽ in hiis q̃ sił omĩa creau̾at
deus iiĩ qua creatura erat utꝵ spũa¬
li an corꝑali Si spũali agebat nea
liquid in corꝑtib mũdisẽũ celestib
seu t̾restribus anin ea erat h uatãs
ocioseq mest ratiõ gn̾andi q̃ nõ õꝑaͬ
nisi ꝑ concubitũ ⁊ ꝯceptũ. Anetiꝰ
creatura spũalis in qua latẽter erat
ratio hec nichil agebat sũi oꝑĩs Etut
quid creata erat: Anut contineretra¬
tionẽ future aĩe humane uel fũturaꝵ
aĩarũ tãꝙͣ iñ sẽ ipis ẽẽ nõ possent ẜ̃ iĩ
aliqua creaturauita ꝓpͥa iã uiuẽte sit̃
generãdi iatiõ nõ pt̃ eẽ nisĩ ĩ aliqui¬
b ĩam existentib ꝑfẽctisq naturid:
parens gͦ aiẽ insticuta ẽ aliqua creat̾ã
sꝑũalis in qua sit ratio future aĩe q̃ ñ
inde existat nisi cũ eam deꝯ hoĩ ispi¬
randam facit Neq emĩ et ex hoĩe sẽcũ
uel semĩs uel ipũis iã ꝓlis̾ dreat ⁊ for¬

Expanded text:
erat, hoc est in his, quae simul omnia creauerat erat, hoc est in his, quae simul omnia creauerat deus, in qua creatura erat? utrum spiritali, an corporali? si spliquid in corporibus mundi, seu coelestibus, seu terrestribus? An in ea erat haec vacans otioseque inest ratio generandi, quae non operatur nisi per concubitum atque conceptum. an et illa creatura spiritalis, in qua latenter erat haec ratio, nihil agebat sui operis? et ut quid creata erat? an ut contineret rationem futurae animae humanae uel futurarum animarum, tamquam in se ipsis esse non possent, sed in aliqua creatura uita propria iam uiuente, sicut generandi ratio non potest esse nisi in aliquibus iam existentibus perfectisque naturis? parens ergo animae instituta est aliqua creatura spiritalis, in qua sit ratio futurae animae, quae non inde existat, nisi cum eam deus homini inspirandam facit. neque enim et ex homine fetum uel seminis uel ipsius iam prolis creat et for
Abbreviated transcription (Latin):
scdm̃ aĩam nõ recte intelligit᷑ ueren¬
dũ est autẽ ne cũ dicimꝰ nõ ip̃as tc̃
naturas atq sbãs que future fuerant
anĩa quedã dicere Que st̾ eĩ iste cãle ᷤ¬
rões ẜ quas possĩt iam diũ de us fecii¬
se hoĩem ad ymaginẽ suã cui ꝰ corpꝰ
nondũ de lino finxerat cui nondum
aĩam flandofecerat Et corpꝰ quidẽ
humani etiã si fuit aliqua occulta ra¬
tio qua futurũ eiat ut formaretur
erat ⁊ mat̾ies de qͣ formaret᷑ ĩdẽ terra
ĩ qua uideri pt illa ratio uelut ĩ seĩẽ
latussẽ dliẽ autẽ faciende id ẽ flacus
faciendi qui ẽẽt aĩa hoĩs q̃ ibi ratiõ cã¬
lĩs pͥmitꝰ condita est cũ diceret deꝰ
faciamꝰ hoĩem ad ymagĩe ⁊ siłitudiẽ¬
gi non pt̃ si nulla erat naͣ ubi cend̾e̾t᷑
Si enĩ hec ratio in deo eit nõiñ cre¬
atura nondũ ergo erat condita Quo¬
modo ergo dcm est fecit deꝰ hoĩem ad
ymagin̾em dec Si autẽ iã i creatura

Expanded text:
m animam non recte intellegitur. uerendum est autem, ne, cum dicimus non ipsas tunc naturas atque substantias, quae futurae fuerant, ania quaedam dicere. quae sunt enim istae  quas posset iam dici deus fecisse hominem ad imaginem suam, cuius corpus nondum de limo finxerat, cui nondum animam flando fecerat? et corporis quidem humani etiamsi fuit aliqua occulta ratio, qua futurum erat, ut formaretur, erat et materies, de qua formaretur, id est terra, in qua uideri potest illa ratio uelut in semine latuisse; animae autem faciendae, id est flatum faciendi, qui esset anima hominis, quae ibi ratio causalis primitus condita est, cum diceret deus: faciamus hominem ad imagigi non potest —, si nulla erat natura, ubi conderetur? Si enim haec ratio in deo erat, non in creatura, nondum ergo erat condita. quomodo ergo dictum est: fecit deus hominem ad imaginem dei? si autem iam in creatura
Abbreviated transcription (Latin):
siõnẽ fluẽto spũali nos uriget erat
tamẽ ⁊ petra q̃ aquã siciẽti pplo ligne
ꝑcussa manauit de qua diceret᷑ pe¬
mia significauert s tamẽ etiã ip̃a cor¬
palicer fuerũt et qñ a narrãte cõme¬
morata sũnt nõ eeat illa figurata lo¬
cutia si eaꝵ reꝵ ex p̃ssã narratio quaꝵ
erat fĩgurata p̃cessio Erat q et ligmi
misteriis reꝵ spũaliũ corꝑaliter pre¬
sentatĩs ualu̾it hoĩem deꝰ in ꝑadisõ ui¬
uere Erat ei gnilignis cetis alimen¬
tũ inillo ãt sacramẽtũ quid sĩgnificãs
insi sapĩam de qua dcm est lignũ uite¬

Expanded text:
sionem fluento spiritali nos inriget, erat tamen et petra, quae aquam sitienti populo ligno percussa manauit, de qua diceretur: peia significaverunt, sed tamen etiam ipsa corporaliter fuerunt. Et quando a narrante commemorata sunt, non erat illa figurata locutio, sed earum rerum expressa narratio, quarum erat figurata praecessio. Erat ergo et lignum mysteriis rerum spiritalium corporaliter praesentatis uoluit hominem deus in paradiso uiuere. erat ergo ei in lignis ceteris alimentum, in illo autem sacramentum, quid significans nisi sapientiam, de qua s
Abbreviated transcription (Latin):
uerit etiam de hac re quid uel q̃ramus
uel arbitreniũ utrũq ꝓclamꝰ Nlũc uo
quid sapĩa nõ sit corpus ⁊ ideo nec lignũ
nec dubito nec dubitari a quoꝙy puto
potuisse at ꝑ liggnũ id ẽ ꝑ corꝑeã creat̾ã
tãcỹ sacram̃to quodã signficari sap̃a
qii uel tã multa ĩ scriptarie reꝵ spũa¬
liũ corꝑalia sacram̃ta nõ udet uel ho¬
minẽ primũ cũ euismoĩ aliqͥuo sacra¬
ñto uiu̾e nõ debuissẽ cõtendit cũ aplãs
dicat etiã hͦ qd̾ de mulie̾re dipit quãtõ¬
stat ei factã eẽ de lat̾e eius roptea re¬
liquet hõ pr̃em et mr̃em ⁊ adhebit epo¬
ri sue et erũt duo mi carne una Sacom̃

Expanded text:
uerit, etiam de hac re quid uel quaeramus uerit, etiam de hac re quid uel quaeramus uel arbitremur utcumque promamus. Nunc uero. quod sapientia non sit corpus et ideo nec lignum, nec dubito nec dubitari a quoquam puto; potuisse autem per lignum, id est per corpoream creaturam tamquam sacramento quodam significari sapientiam qui uel tam multa in scripturis rerum spiritalium corporalia sacramenta non uidet uel hominem primum cum eiusmodi aliquo sacramento uiuere non debuisse contendit, cum apostolus dicat etiam hoc, quod de muliere dixit, quam constat ei factam esse de latere, propterea relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sapĩa idest ip̃e xp̃us lignũ uite e̾i
ꝑadiso spuali quo misit de cruce latro¬
ñem Certũ ẽ autẽ ꝙ eũ signisicaret
lignũbite etiã ĩꝑadiso corpaliq hoc
illa scriptura dixit q̃ res siue tꝑib ge
Aut si quisꝙ putat aĩas cũ corꝑe ex
tineri cũ sũt suie corꝑe asserat sentẽ¬
ciã suã Non deerũt qui sic faueãt ut
illũ etiã dĩtem sitiẽtẽ in loco utiq cor¬
de lazari digito cõcupitã pronũtiare
nõ d̾ubitẽt Cũ quib ego de tãmagna
q̃stione nulla temltate confligo meliꝰ
eomĩ dubitare de occultis ꝙͣ litigare
de incertis Illũ quippe diuitẽ ĩ ardore
penaꝵ ⁊ illũ pauꝑẽ iñ resrigerio gaudi¬
tẽlligenda sit illa flãma ĩferlii ille sinꝰ
abrahe illa lĩgua diuitĩs ille digitͥꝰ ꝑm¬
pĩs ilła sitis torm̃ti illa stulla resrigeriĩ
sãne respondendũ ẽ ne nos ꝓfunda ista q̃¬
stiõ r multi sermonia indigens tardet Di
scripturaꝵ loco si nulla ntĩtas fiagit̃a¬

Expanded text:
 sapientia, idem ipse Christus, lignum uitae est in paradiso spiritali, quo misit de cruce latronem; creatum est autem quod eam significaret, lignum uitae etiam in paradiso corporali, quia hoc illa scriptura dixit, quae res suis temporibus gesaut si quisquam putat animas, cum corpore extineri, cum sint sine corpore, adserat sententiam suam; non deerunt, qui sic faueant, ut illum etiam diuitem sitientem in loco utique cortillam aquae de Lazari digito concupitam pronuntiare non dubitent, cum quibus ego de tam magna quaestione nulla temeritate confligo. melius est enim dubitare de occultis quam litigare de incertis. illum quippe diuitem in ardore poenarum et illum pauperem in refrigerio gaudiintellegenda sit illa flamma inferni, ille sinus Abrahae, illa lingua diuitis, ille digitus pauperis, illa sitis tormenti, illa stilla refrigerii, sane respondendum est, ne nos profunda ista quaestio et multi sermonis indigens tardet. siscripturarum loco, si ulla necessitas flagita
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝯ qͣsi mar̾iã quer̾e deberemꝰ Nũc ãt
mutabłitas enĩs satis indicat eã int̾i
uiciis atq fallaciis de formẽ reddi for¬
mari autẽ uirt̾utib ueritatis q doctͥ¬
na s in sña iã natura que ẽ aĩa sicut
etiã caro in sũa natura qua iã caro ẽ
et salute decoratur ⁊ morbis uolnerib¬
q fedatur Sed situt hoc excepto ꝙ ia
caro ẽ iñ qͣua natura uel ꝓficit ua płꝰ¬
crauel deficit ut deformis sic hũit etiã¬
⁊ mat̾iam id ẽ t̾ram de qͣfiẽret ut om̃o
caro essẽt fric fortasse potuit raĩa añ
pulcritudo uirtꝰ uel deformitas uiciũ
ẽ hr̃e aliquã mat̾ianpro sũo gnẽ spi¬
ritualẽ quo nondũ eẽt aĩa sic̾ t̾ra deqͣ
caro fãcta ẽ iam erat aliquid ꝙͣuis ñ
si nlła eꝓ eataro fieret ammãtis ac¬
iusꝙͣ spe tamẽ sua mũdi fãbric̾ã mo

Expanded text:
eius quasi materiem quaerere deberemus; nunc autem mutabilitas eius satis indicat eam interim uitiis atque fallaciis deformem reddi, formari autem uirtutibus ueritatisque doctrina, sed in sua iam natura, qua est anima, sicut etiam caro in sua natura, qua iam caro est, et salute decoratur et morbis uulneribusque foedatur. sed sicut haec excepto, quod iam caro est,-in qua natura uel proficit, ut pulchra, uel deficit, ut deformis sit, habuit etiam materiem, id est terram, de qua fieret, ut omnino caro esset: sic fortasse potuit et anima, r, cuius uel pulchritudo uirtus uel deformitas uitium est, habere aliquam materiem pro suo genere spiritalem, quae nondum esset anima, sicut terra, de qua caro facta est, iam erat aliquid, quamuis non amsi nulla ex ea caro fieret animantis cuiusquam. specie tamen sua mundi fabricam mo
Abbreviated transcription (Latin):
est creandipotẽtia dici ãt hoĩb qͥd sĩ
ꝑtꝑales sonos potuit ffutuꝵ enĩerat
ut homo iã de luiio fõrmatꝰ ⁊ flatudei
aĩatꝰ et quicquid ex illo ꝯms human
extitiss ute̾tur eiõ ad escam q̃ sũꝑ t̾rã

Expanded text:
est creandi potentia; dici autem hominibus, quid sine est creandi potentia; dici autem hominibus, quid sine er temporales sonos potuit. futurum enim erat, ut homo iam de limo formatus et flatu eius animatus et quidquid ex illo humani generis extitisset uteretur eis ad esc
Abbreviated transcription (Latin):
ad aspcĩ ⁊ bonũ ad escam Iã tũc pro¬
duperat t̾ra om̃e lignuĩ ⁊ pulcrũ ad
aspcm̃ ⁊ bonũad escam hoc ẽ t̾tio die
Nã seto die dix̾at Ecce dedi uobis
omie pablm̃̃ seĩale semmnãs semẽ qd̾
ẽ suꝑ oem tercã ⁊ om̃e lignũ fructife¬
rũ qd̾ h in sẽ fructũ seĩs seĩalis qd̾ e¬
rit uobis ad escam Nuũ gͦ aᵈ eis tunt
dedit̾ aliud nũc dare uoluit: Nõ opi¬
nor S cũ ex hiis qnͣb sint ista ligͣ
ĩstituta ĩ ꝑadisõ que iã t̾rasciõ diẽ
ꝓduxerat ãdhuc ea ꝓduxit ĩ tꝑe sño
qr tũc .s. qd̾ scͥptũ ẽ ea produxisse t̾rã
cãlites sañ erat ĩ t̾ra hꝰ ẽ qi tũc eaꝓ
ducẽdi uirtutẽ latẽter acceꝑat Qua
u̾tute fit ut etiã nũc lũa terra ꝓgi¬
gnat ĩmanifesto atq ĩ tꝑe sũo Uer¬
ba gͦ dei die .uiͦ dicẽtis Ecce dedi uob̾
õe pabulũ seĩale seĩans sẽmen qd̾ ẽ¬
sꝑ õemt̾ram ⁊ cetera nõ son abłi ueltẽ¬

Expanded text:
ad aspectum et bonum ad escam. iam ergo tunc produxerat terra omne lignum et pulchrum ad aspectum et bonum ad escam, hoc est tertio die; nam sexto die dixerat: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum fructiferum, quod habet in se fructum seminis seminalis, quod erit uobis ad escam. num ergo aliud eis tunc dedit, aliud nunc dare uoluit? non opinor. sed cum ex his generibus sint ista ligna instituta in paradiso, quae iam terra tertio die produxerat, adhuc ea produxit in tempooduxisse terram, causaliter factum erat in terra; hoc est, quia tunc ea producendi uirtutem latenter acceperat, qua uirtute fit, ut etiam nunc talia terra progignat in manifesto atque in tempore suo. Uerba ergo dei sexto die dicentis: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, q terram et cetera non sonabili uel tem
Abbreviated transcription (Latin):
meruisse arbitrãtur ẜ mortẽ aĩe q̃m
fecit iniquitas Nã credũt eũ ꝑꝑ corpꝰ
aĩale exiturũ fuisse de hoc corꝑe ad re
mierũt Et in fine sclĩ eadẽ mẽbra ĩ¬
mortalit̾ recepturũ ut uidelic mors
corꝑie nõ de pcc̃o accidisse uideatur s

Expanded text:
meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter corpus animale exiturum fuisse de hoc corpore ad rmierunt, et in fine saeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de
Abbreviated transcription (Latin):
one nintabimur Got quidẽ liba: gene¬
sios nõ cõmemorat S ut possĩt
utraq testimonia scripturatum
tter se consentire siue illud qd̾ de
aĩali corꝑe dcñ est siue illa que de re¬
nouatione nr̃a plurima in sanctis
conamur ꝑadisum ⁊ illas arbores
earũq fructꝰ p̃ter fĩguratã sĩgnifĩ¬
catoẽm prius accipe ad rerũ gestaꝵ
prop̾etatẽ Quis enĩ credat ĩlliũsm̃s¬
di cibos ex arborũ pomis ĩmortalib¬
se.: Uerũtamẽ sĩ aliud nõ pt̃ ĩne¬
niri meluis elignnꝰ ꝑadisum spi¬
ritualit intelligere ꝙ uel putare
nõ renouari hoĩem cũ totiens hoc sc̃p¬
tura cõmemorat uel eũ existinare
retiꝑe qd̾ nõ oftendit᷑ amisissẽ Huc
accedit ꝙ ⁊ ipa mors hoĩs quã cũ
pcc̃o cõmeruisse multa dĩna testi¬
monia colloquũtur indicat eũ sĩe
morte futurũ fuisse nsi pecca sẜ̃
Quoni gͦ sine morte mortalis. Ã
qũo nõ mortalis si corpus hũĩt aĩale:
Uñ quidã eũ nõ mortẽ corꝑis pcc̃o

Expanded text:
hoc quidem liber Geneseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter se consentire, siue illud, quod de animali corpore dictum est, siue illa, quae de renouatione nostra plurima in sanctis conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibsse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato
Abbreviated transcription (Latin):
fea Si ergo deũ dicerem ꝰtãꝙͣ corꝑe.
munde huiꝯ aĩam cui mũdꝰ ip̃e ẽe tã¬
ꝙͣ corpus uniꝰ auiãtis recte nõ eã
dic̾emꝰ sũfflando feassẽ aĩam hoĩs nͥ
corꝑeans de isto aere subiacẽte oͣ ex cor¬
flando dedisse putare deb̾emꝰs ita de
subiecto s̾ aere corꝑis sũi sic̃ aĩa de hu¬
iusmoĩ re silr adiatẽte sibi hoc ẽ de cor¬

Expanded text:
6. Si ergo Deum diceremus tanquam corporei mundi hujus animam, cui mundus ipse esset tanquam corpus unius animantis, recte non eum diceremus sufflando fecisse animam hominis, nisi corpoream, de isto aere subjacente sibi ex corflando, de seipso dedisse putare deberemus, sed ita de sibi subjecto aere corporis sui, sicut anima de hujusmodi re similiter adjacente, hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
diderint aliquid eẽ aĩam de ip̃a soã dĩ
id ẽ eiustem nature cuiꝰ ille ẽ hͦ ideo
putãtes qr cũ homosufflat aliquid
de seipo eiit in flatu. Huic potiꝰ ãmo¬
nendi sumꝰ hãc ũmicam fidei batho ͭ ͤ
reprobare sentẽciã Nos eĩcredimꝯ dei
ĩcõmutablem Porio at aĩe naturam
in detuĩs suie in meluis cõmutari pos¬
se quis ambigit Ac ꝑ hoc sacrilega
tabłis creditur Credendũ itaq ẽ et
ĩtelligendũ neq ullo modo dubitandũ
ꝙ rcã fides h aĩam sĩt eẽ adeo tãꝙͣrẽ¬

Expanded text:
int aliquid esse animam de ipsa substantia dei, id est eiusdem naturae, cuius ille est, hoc ideo putantes, quia cum homo sufflat, aliquid de se ipso eicit in flatu, hinc potius admonendi sumus hanc. inimicam fidei catholicae reprobare sententiam. nos enim credimus dei incommutabilem. porro autem animae naturam uel in deterius uel in melius commutari posse quis ambigit? ac per hoc sacrilega tabilis creditur? credendum itaque est et intellegendum neque ullo modo dubitandum, quod recta fides habet, animam sic esse a deo ta
Abbreviated transcription (Latin):
obluuscit᷑ aliqħ̃ i unde ueni̾at ⁊ quo
eat et cransĩt impradẽs uillã quotẽ¬
debat naͣ sui corꝑis sana s sũa ĩ aliud
auocata Quapꝑ istas corꝑei celi cor¬
peas quasdã ꝑticulas id ẽ luciã ⁊ ae¬
rĩs q̃ pͥme epcipiũt nuitꝰ aĩe uiiifĩ¬
cãtis eo ꝙ incorporee nature ꝓpĩqui¬
ores sunt ꝙ̃ hñor et tra ut ad earꝓ
ximũ misteriũ tota moles ãministre¬
dur utrũ deꝰ de hoc arcũ sũsõ ⁊ sũꝑ¬
suso celo corꝑiꝰ uuẽtis mistu̾i̾t ã ad¬
m̃perit an et̃ ipas de limo sicn̾t car
pꝯ possẽ credibile ẽ ¶dlib ãt corp ꝰ
mutari possẽ i aĩam crede̾ abslũdũ
est Quãobrẽ nec i̾ audiendũ ẽ ꝙ¬

Expanded text:
unde ueniat et quo eat, et transit inprudens uillam, quo tendebat, natura sui corporis sana, sed sua in aliud auocata. quapropter istas corporei caeli corporeas quasdam particulas, id est lucis et aeris, quae primae excipiunt nutus animae uiuificantis, eo quod incorporeae naturae propinquioresles administretur, utrum deus de hoc circumfuso et superfuso caelo corpori uiuentis miscuerit aut adiunxerit, an et ipsas de limo sicut carneposse credibile est; quodlibet autem corpus mutari posse in animam credere absurdum est. Quamobrem nec illud audiendum e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ huiꝰcorpus sicut et pͥmi hõĩs suit
s hoc iã in ip̃o aĩalis gne multo ẽ
illd̾ nõ huĩt᷑ Quãuis emĩ restabat ad¬
hec ut ĩmutaretur ⁊ spũale foñ ple¬
nã ĩmortalitatẽ ꝑaꝑet ubi cibocor-¬
rup ͭ ͥ nõ egeret tamẽ si iiste uiueret
homo tũ in spũalẽ ħacbitudinẽ cor¬
pus eius mutaretur nõ iret ĩ mortẽ
In nobu̾ ãt etiã iuste uiuẽtib corpꝯ
moriturũ est Propt̾ quã ncc̃itatẽ ex

Expanded text:
et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; sed hoc iam in ipso animalis genere multo est d non habuit. quamuis enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum plenam inmortalitatem perciperet, ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret homo, in spiritalem habitudinem corpus eius mutaretur, non iret in mortem. in nobis autem etiam iuste uiuentibus corpus moriturum est. propter quam necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ mortale quia pot̾at mori ĩmorta¬
le quia pot̾at nõ mori Aliud ẽ eĩ nõ
posse mori sĩc̾ quasdã nãs ĩmortlẽs
creauit deꝯ elliud ẽ ãt posse nõ mori
talis qd̾ ei prestabatur de liquo uĩte
nõ de cõstitutoe nature a quo ligno
seꝑatꝰ ẽ cũ peccassẽt ut possẽt mori
qui nisĩ peccass possẽt nõ mori mor¬
talis gͦ erat conditoe corpis aĩalu
ĩmortalis ãt beneficio conditoris Si
emĩ corpus aĩale uniq mortale qͣma
et mori poterat ꝙͣuis et ĩmortale
ideo qr et nõ mori pot̾at Neq eĩ u¬
mortale qd̾ mori omino nõ possĩt e¬
rit nisi spũale qd̾ nobia futurũ in
resurrcõe promittit᷑ ac ꝑ hocilłud
aĩale et ob hoc mortale qd̾ ꝑꝑuisti
le qd̾ et añ erat s mortuũ qd̾ nõ pos¬
set fieri si homo nõ peccass Qũo go
corpus nr̃m di̾it aplũs mortuũ ar̃
adhuc de uiuentib loqueretur mnsi qr
iã ip̃a condit̾io moriendi ex pcc̃o pa¬
rẽtum hesit in prole: Anmale ẽ eĩ

Expanded text:
id est mortale, quia poterat mori, inmortale, quia poterat non mori. aliud est enim non posse mori, sicut quasdam naturas inmortales creauit deus; aliud est autem posse non mori, talis, quod ei praesnon de constitutione naturae: a quo ligno separatus est cum peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori. Mortalis ergo erat conditione corporis animalis, immortalis autem beneficio Conditoris. Si enim corpus animale, utique mortale, quia et mori poterat; quamvis et immortale, ideo quia et non mori poterat. Neque enim immortale quod mori omnino non possit, erit nisi spirituale, quod nobis futurum in resurrectione promittitur. Ac per hoc illud animale et ob hoc mortale, quod proptele, quod et antea erat, sed mortuum, quod posset non fieri, si homo non peccasset. Quomodo enim corpus nostrum dicit apostolus mortuum, cum adhuc de uiuentibus loqueretur, nisi quia iam ipsa condicio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? animale est enim
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. Cũ eĩ homo sufflat am̃mautiq
ip̃a subiatẽtẽ sibi natubã corꝑis mo¬
uet et te illa nõ de ip̃a flacũ fatt᷑
Nisi forte isti tã sũrdi uel tardi suntut
nesciant isto reciproco alitu quẽ doh ͦ
aere circĩsuso ducimꝰ reeddimꝰ fiẽri
etiã flatũ nõ uolũtate sufflaniꝰ Sy sĩ
etiã nõ ex hoc qui fõrmsecꝰ adĩacet ac¬
cepto et reddito s ep ipm̃s nr̃i corꝑis
natura qua cõstat sũsflando a̾d eice̾¬

Expanded text:
lat, anima utique ipsa subiacentem sibi naturam corporis mouet et de illa, non de se ipsa flatum facit; nisi forte isti tam tardi sunt, ut nesciant isto reciproco halitu, quem de hoc aere circumfuso ducimus et reddimus, fieri etiam flatum, cum uoluntate sufflamus. quodsi etiam non ex hoc, qui forinsecus adiacet, accepto et reddito, sed ex ipsius nostri corporis natura, qua constat, sufflando aliquid eice
Abbreviated transcription (Latin):
recte intelligimꝰ C redat᷑ ꝯͣ sĩ nullã sc̃p¬
turarũ auctoritas seu uicatiã rõ cõtra¬
dicit᷑ hoĩem ita fc̃m septo die ut corꝑi
quidẽ hũam ratio causalis̃ inelemẽnte
mũdi aĩa u̾o̾ Iam ip̃a crearetur sĩc pti¬
mitꝰ ẽ condicꝰ diẽs et creatalateret ĩ
aꝑibus dei doi eã suo tꝑe sufflan¬
do hoc ẽ inspuando formato exli¬
mo corꝑi insereret S hic̃ rursũs
nõ saernenda oritur questiõ Si enĩ
iã facta erat aĩa ⁊ latebat u̾bi ei pos¬
sẽt ẽẽ melius ꝙͣ ibi Quid gͦ fuit cau¬
se ut aĩa ĩocẽter uiuene insẽre̾tu ui¬
te huiꝰ carnis in qua peccando ipm
qui eãcreauit offẽnderet uñ eã me¬
rito sequetur laboris erũna dãnati¬
qd̾ ad corpus admĩstrandũ uolũtate
ꝓpria fuit indnata In qua uita cor¬
pis quĩ i iuste ⁊ inique uiui p̃t qd̾ e¬
mali: Illa quippe inclinatio uolũta¬
tis ad corpus nondũ ẽ actiõ uelustr¬
cie uel iniquitatis de qua ratio cre¬

Expanded text:
recte intellegimus. credatur ergo, si nulla scripturarum auctoritas seu ueritatis ratio contradicit, hominem ita factum sexto die, ut corporis quidem humani ratio causalis in elementis mundi, anima uero iam ipsa crearetur, sicut primitus conditus est dies, et creata lateret in operibus dei, donec eam suo tempore sufflando, hoc est inspirando, formato ex limo corpori insereret. Sed hic rursus non spernenda oritur quaestio. si enim iam facta erat anima et latebat, ubi ei posset esse melius quam ibi? quid ergo fuit causae, ut anima innocenter uiuens insereretur uitae huius carnis, in qua peccando ipsum, qui eam creauit, offenderet, unde eam merito sequeretur laboris aerumna damnatiquod ad corpus administrandum uoluntate propria fuerit inclinata, in qua uita corporis, quoniam et iuste et inique uiui potest, quod emali? illa quippe inclinatio uoluntatis ad corpus nondum est actio uel iustitiae uel iniquitatis, de qua ratio re
Abbreviated transcription (Latin):
nõ dubitat᷑ flauit uel sufflauit ẽẽ de¬
cendũ Qu̾ebamꝰ ãt in suꝑiore s̃ mõe
de manib dei cũ homo de lino formatꝰ
cogitaretur Quid g ͦ mĩc dicend̾ est
ĩ eo ꝙ scriptũ est sufflauit deꝰpisi qr
sicut nõ manibus corꝑis smnxit itanͨ
faucib labiisq suffiauit Uerũpta¬
mẽ hoc u̾bo scriptura ĩ questione dif̃

Expanded text:
l sufflauit esse dicendum. quaerebamus autem in superiore sermone de manibus dei, cum homo de limo formatus cogitaretur; quid ergo nunc dicendum est in eo quod scriptum est: sufflauit deus, nisi quia sicut non manibus corporis finxit, ita nec faucibus labiisue sufflauit? Uerum tamen hoc uerbo scr
Abbreviated transcription (Latin):
flatꝰ ꝙ̃ regẽdo ⁊ meuendo facit de cor¬
pus ⁊deus subditã creaturã cur nõ
potiꝰ intelligatur de sũbiecta sͥ creatã
fecisse deus aĩam in eo ꝙ sũfflare dcũs
ẽ qñquidẽ ipã aĩa ꝙͣuis corꝑi sũo nõ ĩ¬
ta dñetur ut deus uniu̾sitati quã condi¬
dit tamẽ eius motu nõ de sũa sbã flatũ
facit: Possem ꝯ quidẽ dicerenec ipm̃ dĩ
flatũ ẽẽ aĩam hoĩs sp deum sũfflando fẽ¬
cisse aĩam in hoĩe S ne putẽtur meli¬
ora que fecit u̾bo ꝙͣ qd̾ feat̃ flatuqr et

Expanded text:
flatus, quem regendo et mouendo facit de corpus et deus subditam creaturam, cur non potius intellegatur de subiecta sibi creatura fecisse deus animam in eo, quod sufflasse dictus est, quandoquidem ipsa anima, quamuis corpori suo non ita dominetur ut deus uniuersitati, quam condidit, tamen eius motu, non de sua substantia flatum facit? Possemus quidem dicere nec ipsum dei flatum esse animam hominis, sed deum sufflando fecisse animam in homine; sed ne putentur meliora quae fecit uerbo quam quod fecit flatu, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
hĩtat in uobis Qui susc̃tauit xpm
a mortius uiuificabit ⁊ mortalia cor¬
bis ac ꝑ hoc mors etiã corꝑis de pcc̃o
ẽ Si autẽ nõ pectasẜ adam nec cor¬
ꝑe moreretiur ideoq ĩmortale hẽret
⁊corpus Qũo gͦ ĩmortale si aĩale
S rursus nõ uident qui eius corpꝰ
ii ꝑadisõ putãt mutatũ ut ex aĩa¬
li fieret spũale nichil impedire si
nõ peccass ut post ꝑadisi uitam qͣn¬
si iuste obedienter q uixiss accipet
eantem corꝑis mutatidnem mn ui¬
tã et̾nã ubi iã cibis corꝑalib nõ ege

Expanded text:
tat in uobis, qui suscitauit Christum a mortuis uiuificabit et mortalia corbis. ac per hoc mors etiam corporis de peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire. si non peccasset, ut post paradisi uitam, quam iuste oboedienterque uixisset, acciperet eandem corporis mutationem in uitam aeternam, ubi iam cibis
Abbreviated transcription (Latin):
aĩa cretenda est stã qͣi carodecba ⁊ aĩa¬
de aqͣ Nans em̃ absurdũ est nde sc̃am̃
putare aĩam ł oĩs uñ facta s̃ caro
piscis iuoluctis gͦ fortassĩs ex aere
issẽ congruẽter pucari si aĩam mũdi
tanꝙ uniꝰꝯmaxini aĩmantis deũ cre¬
d̾emꝰ ut ita eã flatu̾t de aere corpis sũ
ĩ sicut flat nr̃a de sũi Cũ uo̾ deuñ eẽ
constet sũpra om̃e mundi corpus et
sũpra om̃em sp̃m̃ quẽ creauit ĩcõꝑa¬
błi om̃ino distãcia ⁊ qũo id rcẽdici p̃t :
dn forte ꝙ̃tomagis de ꝯ uniu̾sẽ create

Expanded text:
neque enim non omnes haeretici scripturas cade aqua. nimis enim absurdum est inde factam putare animam hominis, unde facta est caro piscis et uolucris. Ergo fortassis ex aere?isse congruenter putari, si animam mundi tamquam unius maximi animantis deum crein homines aut hominum in pecora transmigrare. i. sicut flat nostra de sui. cum uero deum esse constet supra omne mundi corpus et supra omnem spiritum, quem creauit, inconparabili omnino distantia, quomodo id recte dici potest? an forte quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
taras uisum ẽ disseruanꝰ Sed quia
de aĩa hũana nõ ꝑua q̃stio est adht̃
eã librũ differendam putauiiꝰ ne¬
loqͥ cupidos illud tam̃ sc̃iẽtes nisi ꝙͣ¬
nĩ ipe adiuuaxet rc̃e nõ eẽ socuturoᷤ
Recte ẽ ãt u̾atit᷑ atq congruẽter nich

Expanded text:
turas uisum est, disseruimus. sed quia de anima humana non parua quaestio est, ad hunc eam librum differendam putauimus neloqui cupidos, illud tamen scientes, nisi, quantum ipse adiuuaret, recte nos non esse locuturos. recte autem est ueraciter atque congruenter
Abbreviated transcription (Latin):
mortuũ ꝑꝑ pcc̃m aĩale tamẽ posset
ẽẽ añ pcc̃m et post uitã iustiaie cũ dẽ
renouari dicimur si nõ hoc recipis
riũtur: Hoc plane recpimꝰ scdm̃
hiĩt hõ s recipimꝰ iustĩam ex qua
ꝑ pcc̃m lapsũs ẽ homo Renouabi¬
mur g a uetustate pc̃a nõ in pristi¬
nũ corpus aĩale in quo fuit adan
s iñ melius id ẽ in corpus spũale
cũ efficiemur equales anglĩs dei
apti celesti hĩtatoi ubi esca q̃ cotrũ¬
pitur nõ egebimꝰ Renouamut g ͦ

Expanded text:
opter peccatum: animale tamen posset esse ante peccatum et post uitam iustitiae, cum deus renouari dicimur, si non hoc recipimus, riuntur? hoc plane recipimus secundum habuit homo, sed recipimus iustitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. renouabimur ergo a uetustate peccati non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius. id est in corpus spiritale, cum efficiemur aequales angelis dei, apti caelesti habitationi, ubi esca, quae corrumpitur, non egebimus. renouabimur ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ eius qui creauit cos Non ĩdeo tam̃
iã peccare nõ pdt̾ant si cõsentirẽt mi¬
quitati Nã et spũales possẽ cadere in
tẽptatoem pcc̃ ostendit aplũs ubi a¬
it ffratreosi p̃occupatꝰ fui̾t hõ ĩ aliqͦ
delicto uos qui spũales estis instruite
huiꝰ: in spũlentatis ĩtendẽe teipm
ne et tutẽpteris Hoc dixi ne cuiꝙͣ ĩ¬
possibłe iuideatur ꝙ peccauit adam
si ppũalis erat mẽte ꝙͣuis aĩalio es¬
set corꝑe Que cũ ita suit nich tañ ad¬
huc prẽproꝑe confirmaniꝰ s expecta¬
inꝯpotuis utrũ etiã cefa scriptura hc̃
ĩtellcĩ nõ impediat Sequitur enĩ
q̃stiõ de aĩa ualde difficilis iñ qua mł¬
ti laborauerũt nobiẽq ubi laboremꝰ
ueliq̃uerũt Siue enĩ qr nõ om̃i om̃ia
legere potiũ qui de hac reẜscript̾a
mĩme q dubiũ ꝑuenire potuerunt
siue qr tãta ẽ quẽstiõ ut enã qui eam
u̾aciter soluũt nõ facile ĩtelligãtur
a talib qualis ip̃e sum fateor nemiꝰ¬

Expanded text:
nem ejus qui creavit eos: non ideo tamen jam peccare non poterant, si consentirent iniquitati. Nam et spirituales posse cadere in tentatione peccati, ostendit Apostolus, ubi ait, Fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite i in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu temteris. hoc dixit ne cuiquam inpossibile uideatur, quod peccauit Adam, si spiritalis erat mente, quamuis animalis esset corpore. quae cum ita sint, nihil tamen adhuc praepropere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere potui, qui de hac re secundum minimeque dubium peruenire potuerunt, siue quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam ueraciter soluunt non facile intellegantur a talibus, qualis ipse sum, fateor nemi
Abbreviated transcription (Latin):
nmale corpꝰ spũale resarget corpus
spũale tame quid prius hõi fcnĩ sĩt
ĩdeo disceptatlu qr si aĩalefoñ est nõ
hoc recipiemꝰ qd̾ in illo ꝑdidimꝰ Sed
tãto melius ꝙͣto spũale aĩali prepo¬
nendũ est qñ erimꝰ equales anglis
dei Sed angeli possunt aliis ⁊ iusti¬
cia preponi Nũquid et dño. de quo
tamẽ dc̃mm ẽ Mmorasti eũ paulomiꝰ
seriuĩ accipiẽns in qua moriens nos¬
a ẜnitute redineret Sed quid hunc di¬
utius disseramꝰ Nõ eñ obscura ẽ apłi
sentẽcia de hac re Qui cũ uoluissi adhi¬
bere testimoniũ quo ꝓbaret ẽẽ corpꝰ
ip̃o scripture huius lotorecoluit et ad¬
hibuit dicens Si ẽ corpus aĩale ẽ et
spũale sicut scriptũ est ffactꝰẽ primꝰ
homo adã in aĩam uiuẽtem nouassimus

Expanded text:
nim corpus animale, resurgit corpus nim corpus animale, resurgit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; numquid et domino? de quo tamen dictum est: minorasti eum paulo minus serui accipiens, in qua moriens a seruitute nos redimeret? sed quid hinc diutius disseramus? non enim obscura est apostoli sententia de hac re. qui cum uoluisset adhibere testimonium, quo probaret esse corpus ipso scripturae huius loco recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est et spiritale. sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in animam uiue
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dies qñ creauit deus omia simł nõ
alit adam fãctꝰ est cũ de limo fõrmatꝰ
ẽ sicut ẽ credibilius iã ꝑfecte uitili¬
tatis quã erat in illis causĩs ubi deꝯ
hoĩe in sex dierũ oꝑib fecit Ibi eñ e¬
rat nõ solũ ut ita fieri poss uerũetiã
ut ita eũ fieri ncce ẽẽt Tam enĩ nõ
facit deus cõtra tãm quã sine dubio
uolens p̃stituit quã cõtrauolũtatẽ
suã non facit di ãt nõ om̃s cãs ĩ cre¬
atura primitꝰ condita prefixit s a¬
rũ quas creauit ncc̃itate pendentes
Nõ taniẽ possunt ẽẽ cõtrarie quas in
sua uolũtate ẜuauit illis qͣs in suauo¬
lũtate cõstituit quia dei uolũtas nõ
pt̾ sibi ẽẽ contraria Sic gͦ istas cõ¬
didit ut ex illis ẽẽ ilłud cuiꝰcẽsunt
possĩt s nõ ncc̃e sĩt Illas ãt sit abscõ¬
ditut ex eis ẽẽ ncc̃e sit hoc qd̾ ex istis
fecit ut ẽẽ possit Solet itẽ queriu
trũ aĩale corpus prius hoĩs sorma¬

Expanded text:
 deus creauit omnia simul. non aliter Adam factus est, cum de limo formatus est, sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fieri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed arum quas creauit necessitate pendentes: non tamen possunt esse contrariae, quas in sua uolun- . tate seruauit, illis, quas sua uoluntate constituit, quia dei uoluntas non potest sibi esse contraria. istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud, cuius causae sunt, possit, sed non necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit. Solet item quaeri, utrum animale corpus prius homini forma
Abbreviated transcription (Latin):
ut senescat s utrũ etiã hoc sĩt in dei uo¬
lũtate nescimꝰ Sednet ĩ natura ẽẽt
nisi in dei uolũtate prius fuiss qui con¬
puerili Neq enĩ oculis t̾nitur sic̃ ip̃sa
ĩ puero puericia sicut iuuẽtꝰ ĩ iuuene
S alia quadã notitia colligitur ĩ ẽe
ĩ natura ratio quedã latẽs qua educũ¬
tur in prõptu mũ occulti uel inuẽtute
a puicia uel senectutis a iuuẽtute Q¬
culta ẽ gͦ ista rõ qua fit ut hꝰ eẽ possit
s oculis mẽti autẽ nõ est occulta utr
ãt hoc etiã nc̃ce sĩt om̃mo nestimꝰ r il¬
lam quidẽ qua fit ut eẽ possit ĩ natura
ip̃ius corꝑis nouimꝰ illam uero qua
fit ut nc̃ce sit maĩfestũ ẽ ulic noͣ ẽẽ
S fortasẜ ĩ mũdo est ut nec̃e sit istum
hoĩem senescere Si autẽ nec ĩ mũdo
ẽ in deo est HHoc n nccio futurũ est qͥ
ille uolt et ea uere futura sũt q̃ ille p̃¬
futura sunt Si autẽ ibi alit̾ sũnt ita
potius futura sunt sicut ibi sũt ubi

Expanded text:
ut senescat; sed utrum etiam hoc sit in dei uoluntate, nescimus. sed nec in natura esset, nisi in dei uoluntate prius fuisset, qui conpuerili: neque enim oculis cernitur sicut ipsa in puero pueritia, sicut iuuentas in iuuene, sed alia quadam notitia colligitur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentatis a pueritia uel senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista ratio, qua fit ut hoc esse possit, sed oculis; menti autem non est occulta. utrum autem hoc etiam necesse sit omni modo nescimus. et illam quidem, qua fit. ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit, ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est, ut necesse sit; istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo est. hoc enim necessario futurum est, quod ille uult, et ea uere futura sunt. quae ille pfutura sunt; si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtate ẜuabat Nõgͦ id fẽcit qd̾ fũ¬
turũ nõ erat Hoc em̃ magis fũturũ¬
illi ãmi additi recte dicerẽtur isĩad
aliquid adderẽtur qd̾ se alit̾ in aliĩs
uit uitã Quia ⁊ si orãti cõcessũmẽ eti¬

Expanded text:
ervabat. Non ergo id fecit quod futurum non erat: hoc enim magis erat futilli anni additi recte dicerentur, nisi aliquid adderetur, quod se aliter in aliis uit uitam, quia, etsi oranti concessum e
Abbreviated transcription (Latin):
utilius iõcundius q ꝑueniat: sũc
cõuiua laudaret Nũquid adiutorio
nasc̃itur roboratui Nũquid expectati
sũt hiĩ dies ut in draconẽ uirga cõuer¬
teretur de manu moysi r aaron sieci¬
stacũ fuĩt contra naturã fuũt insĩno¬
bis quib alit̾ nature cursus ĩnotuit
Nõ ãt deo cui hoc ẽ natura qd̾ fecerit
Queri at merito p̃t causales ille ra¬
tões quas mũdo indidit cũ pͥmũ oĩa
sił creauit quomodo sint ĩstitute ut
ut ꝙ̃admodũ uidem ꝯ cũcta nascẽntia
uel fruticũ uel aĩaliũ in sius cõforma¬
toĩb atq incremẽtis suoꝵ prodiũsĩ¬
tate generũ diu̾saspacia ꝑagerẽt tꝑm
Anut quẽ admodũ creditur sactus a¬
damsine ullo progressũ neremẽtorũ
uirili etate cõtimo sormaretur. Ec̃
nõ utrũq illas credimꝰ hũisse ut ex
eis futurũ ẽẽt qd̾ facturo placuisset.
Si enĩ illomodo dix̾imꝰ icpit cõtra

Expanded text:
utilius iucundiusque perueniat? num utilius iucundiusque perueniat? num conuiua laudaret ? numquid adiutorio nascitur, roboratur? Num exspectati sunt hi dies, ut in draconem virga converteretur de manu Moysi et Aaron ? Nec ista cum fiunt, contra naturam fiunt, nisi nobis, quibus aliter naturae cursus innotuit, non autem deo, cui hoc est natura, quod fecerit. Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum primum simul omnia creauit. quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam. sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur. sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset, quod facturo placuisset? si enim illo modo dixerimus, incipit contra
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ s factus ex terra eo tamẽ mo
nature humam generis accributos
uidemꝯ an potius hoc nõ ẽ requiren¬
dũ: Utrũlibet . n fecĩt hoc fecit ꝙ dñi
et om̃ipotẽtẽ ⁊ sapiẽtẽ posse ac facere
cõgruebat Ita enĩ c̾tas tꝑni leges
gñib qualitatib q reꝵ iñ manifẽ¬
stũ ex abdito producendis atcbi¬
buit ut euis uolũtas sit sr̃ oĩa potẽtiã
quippe sua nu̾os cͤate̾ ded nõ ip̃am po¬
tẽtiã eis dẽ mu̾s alligauit. Nã spũs eiꝰ
ita faciendo mundo suꝑ serebatur ut
et scõ suꝑferatur nõ corꝑalib locis s
excellentia ptãtis Quis enĩ nessĩt a¬
quã concretam tre cũ ad radĩces uitu
uenerit duci in sagmãlignilliꝰ atq
ĩ eo sũm̾e qualitatẽ qua in unã ꝑted ͭ
paulatĩ erũpẽtẽ atq̃ ea grãde ᷤ cente
uinũ fiat maturũ q dulcescat quod
aduc feruescat ex pressum et quadã
uetustate firmatũ ad usum bibendi

Expanded text:
tus est, sed factus ex terra, eo tamen modtus est, sed factus ex terra, eo tamen modnaturae humani generis adtributos uidemus. an potius hoc non est requirendum ? utrumlibet enim fecerit, hoc fecit, quod deum et omnipotentem et sapientem posse ac facere congruebat. ita enim certas temporum leges generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis adtribuit, ut eius uoluntas sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris adligauit. nam spiritus eius ita faciendo mundo superferebatur, ut et facto superferatur, non corporalibus locis, sed excellentia potestatis. Quis enim nescit aquam concretam terrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in saginam ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque . in ea grandescente uinum fiat maturumque dulcescat, quod adhuc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usum bibendi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ deꝰ hoĩem de limo t̾re finxerit dicit᷑
etiã ꝙ bestias agri de t̾rasixerit qñ eas
cũ uolatilib cełi adduxit ad adã ut ui¬
deret quidea uocaret Sic enĩ scriptũẽ
Et fixit deus adhuc de t̾ra om̃s besti¬
as Sigͦet hoĩem de c̾ra ⁊ bestias de t̾ra
ip̃e sormauit quidht̃ hõ excellẽtuis ĩ
hac re nisi ꝙ ip̃e ad ymagmiẽ dei creatꝰ
tũ mẽtis de quo post loq̾tur ꝙͣꝙͣ et in
ip̃o corpore hẽ at quãdã ꝓprietatẽ que
hoc indicet ꝙ erecta statura factꝰẽ ut
hoc ip̃o ãmon̾etur nõ sibi t̾rena sectã¬
da uelut pecora quoꝵ uoluptas omis
ex t̾m ẽ uiĩ in alium crĩcta prona atq
prostrata sunt Cõgruit ergo ⁊ corpus
erectũ est ad intuenda q̃iii corꝑe ip̃ius
mundi suꝑna sũt sicut aĩa rationalꝰ
ĩea debet erigi q̃ nĩ spũalib natura ma
uinie exc̃ellunt ut q̃ sursu sũt sapiat
mo t̾re utꝵ repẽte in etate ꝑfecta hoc
fõrmarẽ iis utero nouite et illd̾ niĩ pro

Expanded text:
 deus hominem de limo terrae finxerit, dicit etiam quod et bestias agri de terra finxerit, quando eas cum uolatilibus caeli adduxit ad Adam, ut uideret quid ea uocaret. sic enim scriptum est: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias. si ergo et hominem de terra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem dei creatus tum mentis, de quo post loquemur. quamquam et in ipso corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est: unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo et corpuserectum est, ad intuenda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicut anima rationabilis in ea debet erigi, quae in spiritalibus naturaliter nunc excellunt, ut quae sursum sunt sapiatmo terrae, utrum repente in aetate perfecta, hoc formarem in utero, noui te; ut illud tantum pro
Abbreviated transcription (Latin):
tat gͦut ad utrũq modũ habiles cre¬
ate sint sine ad istũ quo usitatissĩe
tꝑalia trãscurrũt siue ad illũ quora¬
tã ⁊ mirablĩa fuit sicut deo fac̾e pla¬
pentib nasci qui nulli p̃cesserants
de limo formari oꝑtebat scdm̃ calem
rationẽ in qua pͥmitus fuerat fãctꝰ
Iã si aliter scũs est nõ eũ deꝰĩ illoꝵ

Expanded text:
tat ergo, ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum, quo usitatissime temporalia transcurrunt, sine ad illum, quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere plaparentibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat secundum causalem rationem, in qua primitus factus erat. nam si aliter factus est, non eum deus in ill
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩe ad ymaginẽ suã fecit propt̾ hoc
ꝙ ei dedĩt mẽtẽ intellcũalẽ que p̃stat
pecorib uñ i ã suꝑiore loco discreumꝰ¬
In qͦ honore positꝰsi nõ intellexerit ut
bene agat eistẽ ip̃is pecorib qͥuib p̃¬
latꝰ ẽ comꝑabitur Sic etenĩ scriptũ ẽ
Hõ iii honõre poĩtus nõ nitellexit ꝯꝑa¬
tꝯ ẽ pecorib ĩsensatis ⁊ silĩs factꝰ est
eis Nã et pecora deus fecit s nõ ad yͣ¬
maginẽ suã Niec dicendũ ẽ hoĩe ip̃e fẽ¬
cit pecora uero uissit ⁊ sc̃ã sũt Et hũc
S quia ĩdem u̾bũ ⁊ sapĩa ⁊ uirtꝰ ẽd̾ ⁊¬

Expanded text:
hominem ad maginem suam fecit propter hoc, quod ei dedit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus: unde iam suIn quo honore positus, si non intellexerit, ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus quibus praelatus est comparabitur. Sic etenim scriptum est: o in honore positus non intellexit; comparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis. nam et pecora deus fecit, sed non ad imaginem suam. nec dicendum est: "hominem ipse fecit, pecora uero iussit et facta sunt"; et hunc sed quia idem u
Abbreviated transcription (Latin):
deus oĩa sił creauit cũ suce̾t mũdũ
ꝯsũmata quidẽ qr nichil hñt illa in
futuroꝵ ꝑsclĩ tractũ ex occulto ĩ ma¬
nisestũ locis cõgruis exherẽda ip̃ius
otiã scripture uerba satis ad hoc am¬
monendũ insigniter uig̃ent si quia
Teis euigiet Nãet ꝯsuinata ea
dĩcit ⁊ inchoata Nisi ecũ consũmata

Expanded text:
deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in futurorum per saeculi tractum ex oculto in manifestum locis congruis exerenda — ipsius etiam scripturae uerba satis ad hoc admonendum insigniter uigent, si quis in eis euigilet. nam et consummata ea dicit et inchoata; nisi enim consummata