comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
puniret᷑. Quod ille cognoscens.
& se non p̃uasens defensare. uicto¬
riaci castrimuros expetens cum
reb omĩb in eo se studuit cõmunire.
his secũ quos seduxerat ad gregatis.
Igitur cõmotus exescitus castrum
uallat. ac ꝑ septẽ dies obsedit.
Mundericꝰ autẽ. repugnabat cũ suis
dicens. Stemus fortes. & usq ad
mortẽ parit̃ dimicemus. & non sub¬
damꝰ inimicis. Cũq exercitus a
circuitu ĩ contra iacula transmit¬
ter&. nec aliqđ p̃ualer&. nunci¬
auerunt hȩc regi. At ille misit
uade &redde ei sacramentũ. ut
securus egrediat᷑. Cũ autẽ egres¬
sus fuerit int̃fice eũ. & dele me¬
moriã eĩ aregno nrõ. Quabiend
fecit iuxta quod ei p̃ceptũ fuerat
Dederat tamen prius signũ populo
dicens. Cũ ego hȩc & hȩc locutus
fuero. stati iruentes int̾ ficite eũ.
Ingressus autẽ aregrselus. ait mun¬
derico. Quousq hic sedides quasi
unus exinsipientib : Nũqͥd poteris

Expanded text:
puneretur. Quod ille cognuscens puneretur. Quod ille cognuscens et se non praevalens defensare, Victuriaci castri murus expetens cum rebus omnibus, in eo se studuet commonere, his secum quos seduxerat adgregatis. Igitur commotus exercitus castrum vallat ac per septem dies obsedit. Mundericus autem repugnabat cum suis, dicens: 'Stemus fortes et usque ad mortem pariter demicemus et non subdamur inimicis'. Cumque exercitus a circuitu incontra iacula transmitteret nec aliquid praevaleret, nuntiaverunt haec regi. At ille misit vade et redde ei sacramentum, ut securus egrediatur. Cum autem egressus fuerit, interfice eum et dele memoriam eius a regno nostro'. Qui abiens, fecit iuxta quod ei praeceptum fuerat. Dederat tamen prius signum populo, dicens: 'Cum ego haec et haec locutus fuero, statim inruentes interficite eum'. Ingressus autem Aregisilus, ait Munderico: ' Quousque hic resedis tamquam unus ex insipientibus? Numquid poteris
Abbreviated transcription (Latin):
Die autẽ tertia. aduenientes nuntu
de p̃sentia regis. uinctũ cũ uxore
acliberis pariter ab duxeruit
Qui abiens nũ quã aruerno regress.ẽ.
theoderico regi: Sic enĩ mihi
soliũ regni deb&ur ut illi. Egre¬
diar. & colligã populũ meũ ati.
exigã sacram̃tũ ab eis. ut sciat
theodericus qͥa rex sũ ego sicut¬
& ille. Et egressus. cepitꝰ seducere
populũ. Princeps egosũ. seqͥmini
me &xerit uobis bene. Sequebat᷑
autẽ eũ rustica multitudo. ut
plerũq fragilitati humanȩ c̃uenit.
dantes sacram̃tũ fidelitatis. &
honorantes eũ ut regẽ. Quodcũ
tli eo dericꝰ cõperiss&. mandatum
mittit ad eũ dicens Accede ad me.
& sitibi aliqua de domiriatione
regni nrĩportio debetur accipe.
Dolosȩ enĩ hȩc thendoric̃ dicebat.
scilic& ut cũ ad eũ uenissor. occi¬
deret᷑. Ille uero noluit dicens
Ite. renuntiate regiurõ qͥarex
sũ sicut &ille. Iunc rex cõmouere
iussit exercitũ. quo oppressus. ui

Expanded text:
Die autem tertia advenientes nuntii Die autem tertia advenientes nuntii de praesentia regis, vinctum cum uxore ac liberis paritei abduxerunt. Qui abiens, numquam Arverno regressus est. Theudorico regi? Sic enim mihi solium regni debetur, ut ille. Egrediar et collegam populum meum atque exegam sacramentum ab eis, ut sciat Theudoricus, quia rex sum ego, sicut et ille'. Et egressus coepit seducere populum, dicens: 'Princeps ego sum. Sequimini me, et erit vobis bene'. Sequebatur autem eum rustica multitudo, ut plerumque fragilitati humanae convenit, dantes sacramentum fidelitatis et honorantes eum ut regem. Quod cum Theudoricus conperisset, mandatum mittit ad eum, dicens: 'Accede ad me, et si tibi aliqua de dominatione regni nostri portio debetur, accipe'. Dolosae enim haec Theudoricus dicebat, scilicet ut, cum ad eum venissit, interficeretur. Ille vero noluit, dicens: 'Ite; renuntiate rege vestro, quia rex sum sicut et ille'. Tunc rex commovere iussit exercitum, quo oppressus vi
Abbreviated transcription (Latin):
fluat aquȩ uiuȩ. Sed intã grandi
spacio munitio ista distendit᷑. ut
manentes inframuroꝵ septa terri
excolant. frugesq in habundantiã
colligant. Nuius munitionis tuta¬
mine elati qͥ obsessi erant. egressi
foras ut arreptũ aliqđ p̃dȩ. iteri
se intra castelli septa reconderii
quinqͣ ginta uiri. tunc ante ora
parentũ uinctis postergũ manib
oblati. ĩminente iã gladio ad qͥe¬
uert̃ obsessi. ne hi int̾ficerentur
singulos triantes dare ĩ redep̃tione
heoderic autẽ ab aruerno descen¬
dens. sygiualdũ parentẽ suũ in ea
quasi ꝓcus todia dereliqđ. Erat
ibi tunc tẽporis quidã ligitigius.
exminorib quimagnas scõ quintians
parabat insidias. & cũ se scs̃ ep̃s
pedib eĩ ꝓsterneree. nũquã utse
subder& mouebat᷑. Ita ut quadam
uice uxoriquȩ ses fecerat. ꝓridi¬
culo indicar&. Quȩ melioris intel¬
ligentiȩ modo cõmota: ait. Si ita ẽ.
hodie pessũ datus. numquã erigeris.

Expanded text:
fluat aquae vivae. Sed in tam grande fluat aquae vivae. Sed in tam grande spatio munitio ista distenditur, ut manentes infra murorum septa terram excolant frugesque in habundantiam collegant. Huius munitionis tutamine elati qui obsessi erant, egressi foras, ut, arreptum aliquid praedae, iterum se intra castelli septa reconderentquinquaginta viri. Tunc ante ora parentum, vinctis postergum manibus, oblati, inminente iam gladio, adquiverunt obsessi, ne hi interfecerentur, singulos treantes dare in redemptioneheudoricus autem ab Arverno discendens, Sigivaldum, parentem suum, in ea quasi pro custodia dereliquid. Erat ibi tunc temporis quidam Lytigius ex minoribus, qui magnas sancto Quintiano parabat insidias; et cum se sanctos epispedibus eius prosterneret, numquam, ut se ei subderet, movebatur, ita ut quadam vice uxori quae sanctos ficerat pro ridiculo indicaret. Quae melioris intellegentiae modo commota, ait: 'Si ita est hodie pessumdatus, numquam eregeris'.
Abbreviated transcription (Latin):
causã fuerit ipsũ castrũ in manib
traditũ iniquoꝵ quod usq in illa die
defensatũ est. Nãcũ eum hostes
expugnare non possent. & ad ꝓpria
iã redire disponerent. audiente s
hȩc obsessi. iã lȩtiatq securi decipi¬
untur. sicut ait apłus. cũ dixerint
pax & securitas. tunc repentinꝰ suꝑ¬
ueni& interitꝰ. Deniq ꝑ ipsius ꝓculi
prbi seruũ. iã securi populi tradunt᷑
inmanus hostiũ. Cũq uastato cas¬
tello ducerent᷑ captiui. immaniis
pluuia quȩ ꝑ triginta dies fuerat
abnegata descendit. Iunc obsessi
meroliacensis castri necaptiui
abducerent᷑. redep̃tione data libe¬
rant᷑. Sed hȩc ignauia eoꝵ effecit
castrũ enĩ ꝓpria natura munitum
erat. Nã centenũ aut eo amplius
pedũ ab exciso uallatur lapide.
sine muroꝵ exstructione. In medio
autẽ ingens stagnũ aquȩ liquore
gratissimũ. ab alia uero parte fonti
uberrimi. ita ut ꝑ portã ruus de¬

Expanded text:
causa fuerit ipsum castrum in manibus causa fuerit ipsum castrum in manibus traditum iniquorum, quid usque illa die defensatum est. Nam cum eum hostes expugnare non possent, ad propria iam redire disponerent, audientes haec obsessi, iam laeti atque securi decipiuntur, sicut ait apostolus: Cum dixerint: 'Pax et securitas', tunc repentinus superveniet interitus. Denique per ipsius Proculi presbiteri servum iam securi populi traduntur in manus hostium. Cumque vastato castello ducerentur captivi, inmanis pluvia, quae per triginta dies fuerat abnegata, discendit. Tunc obsessi Meroliacensis castri, ne captivi abducerentur, redemptione data, liberantur. Sed haec ignavia eorum effecit; caster enim propria natura monitus erat. Nam centenum aut eo amplius pedum ab exciso vallatur lapide, sine murorum structione, in medio autem ingens stagnum aquae liquore gratissimum, ab alia vero parte fontes uberrimi, ita ut per portam rivus de
Abbreviated transcription (Latin):
urbẽ reb ablatis. exilio condep̃¬
natȩ sunt. Rex igit᷑ theoderis
ad urbẽ aruernã usq. accedens.
ĩ uici illius sub urbana castra fix̃.
Beatꝰ uero quintiañ his diebus
erat ep̃s. Interea exercit̾ cunctã
circumit miserã regionemꝰ illam.
cuncta del&. unuersa debellit
De quib non nulli adbasilicã scĩ iuli¬
ani ꝑueniunt. confringunt ostia.
serras remouent. resq pauperum
quȩ ibidẽ fuerant ad gregatȩ diri¬
piunt . & multa in hoc loco ꝑpe trarł
mala. Uerũ tamen auctores scelerũ
abspũ in mundo correpti. ir ifestis
dentib ꝓpriis se morsib lacerant.
Clam tes atq dicentes. cur nos mar¬
trrũ scẽ sic crucias. sicut in libro
uirtutũ eius conscripsimus. XI.¬
ouo lautrũ autẽ castrũ hostes ex¬
pugnant. proculũq. presbiterum
qui quondã scõ quintiano in iuriam
ĩtulerat. ad altariũ ȩccđȩ misera¬
liliter int̾ ficiunt. & credo obillius.

Expanded text:
urbem, rebus ablatis, exsilio condemurbem, rebus ablatis, exsilio condemnatae sunt. Rex igitur Theudoricus ad urbem Arvernam usque accedens, in vici illius suburbana castra fixit. Beatus vero Quintianus his diebus erat episcopus. Interea exercitus cunctam circuit miseram regionem illam, cuncta delet, universa debellat. De quibus nonnulli ad basilicam sancti Iuliani perveniunt, confringunt ostia, seras removent resque pauperum, quae ibidem fuerant adgregatae, diripiunt et multa in hoc loco perpetrant mala. Verumtamen auctores scelerum ab spiritu inmundo correpti, infestis dentibus propriis se morsibus lacerant, clamantes atque dicentes: 'Cur nos, martyr sanctae, sic crucias?' – sicut in libro virtutum eius conscripsimus. Lovolautrum autem castro hostis expugnant Proculumque presbiterum, qui quondam sanctum Quintiano iniuriam intulerat, ad altarium eclesiae miserabiliter interficiunt. Et credo, ob illius
Abbreviated transcription (Latin):
existimans aruernos. ait. Me
sequimini. & ego inducã uos in
patriã. ubi aurũ & argentum
accipiatis. quantũ urã potest
desiderare cupiditas. De quib
uestim̃tis in habundantiã assumatis.
tantũ hos ne sequamini. His pro¬
missionib hi in lecti. suã uoluutatẽ
facere rȩꝓmittunt. Ille uero illuc
transire disponit. ꝓmit tens iterũ
atq iterũ exercitui. cunctã regi¬
onis p̃dã cũ hominib in suis regi¬
onib transire ꝑmittere. Chlot¬
tharius uero & childebertꝰ in bur¬
gundiã dirigunt. agustidunũq
obsidentes. cunctã fugato godomairo
burgundiã occupauert̃. Theoderic̃
uero cũ exercitu aruerno ueniens.
totã regionẽ deuastat arꝓterit.
Interea archadius sceleris illius
auctor. cuius ignauia regio deuas¬
tata ẽ. bituricas urbẽ petut.
Erat autẽ tunc tẽporis urbs illa
in regno childebti regis. Placidina
uero mat̃ eius & alchima soror eiꝰ¬
patris cõprehensȩ. apud cadurcũ

Expanded text:
existimans: Ad Arvernos, ait, me existimans: Ad Arvernos, ait, me sequimini, et ego vos inducam in patriam, ubi aurum et argentum accipiatis, quantum vestra potest desiderare cupiditas, de qua vestimenta in abundantiam assumatis: tantum hos ne sequamini. His promissionibus hi illecti, suam voluntatem facere promittunt. Ille vero illuc transire disponit, promittens iterum atque iterum exercitui cunctam regionis praedam cum hominibus in suas regiones transferri permittere. Chlotharius vero et Childeberthus in Burgundiam dirigunt, Agustidunumque obsedentes, cunctam, fugato Godomaro, Burgundiam occupaverunt. Theudoricus vero cum exercitu Arverno veniens, totam regionem devastat ac proterit. Interea Archadius sceleris illius auctor, cuius ignavia regio devastata est, Bituricas urbem petiit. Erat autem tunc temporis urbs illa in regno Childeberthi regis. Placidina vero, mater eius, et Alchima, soror patris eius, conpraehensae apud Cadurcum
Abbreviated transcription (Latin):
Uidens autẽ se non posse euadere.
lancea: eũ mortali ictu sauciauit.
ibiq decidens reddidit spm̃
unc childeb̾tus cũ magnis thesau¬
ris sororẽ ad sup̃tã. secũ ad ducere
cupiebat. Quȩ nescio quo casu in
uia mortua & postea parisiud
allata. iuxta patrẽ suũ chlodoue¬
ũm sepulta est. Childeb̾tus uero
inter reliquos thes auros. minis¬
teria exclesiarũ p̃ciosissimadetulit.
Nã sexaginta calices. quindecim
patenas. uiginti euangeliorum
capsas detulit. omĩ a exauropuro.
ac geminis p̃tiosis ornata. Sed
non ẽ. passus ea confringi. cuncta
enĩ ȩccbesiis. & basilicis scõrum.
dispensauit ac tradidit.¬
ost hec chlotharius & chil¬
debert̾ burgundias petere
destinant. Conuocatusq theo¬
dericꝰ. insolatio eoꝵ ire noluit.
Franci uero qͥ ad eum aspiciebant.
dixerunt. Sicũ fratrib tuis in
bur gundiã ire despexeris. te
relinquimꝰ. & illos sequi satius p̃¬
obtamus. Atille infideles sibi

Expanded text:
Videns autem se non posse evadere, Videns autem se non posse evadere, lancea eum mortali ictu sauciavit, ibique decedens reddidit spiritum. Tunc Childebertus cum magnis thesauris sororem assumptam secum adducere cupiebat: quae nescio quo casu in via mortua est, et postea Parisios allata, juxta patrem suum Chlodovechum sepulta est. Childebertus vero inter reliquos thesauros ministeria ecclesiarum pretiosissima detulit. Nam sexaginta calices, quindecim patenas, viginti Evangeliorum capsas detulit, omnia ex auro puro, ac gemmis pretiosis ornata: sed non est passus ea confringi. Cuncta enim ecclesiis et basilicis sanctorum dispensavit, ac tradiditosthaec Chlothacharius et Childebertus Burgundias petere destinant. Convocatusque Theudericus, in solatio eorum ire noluit. Franci vero qui ad eum aspiciebant, dixerunt: Si cum fratribus tuis in Burgundiam ire dexpexeris, te relinquimus, et illos satius sequi praeoptamus. At ille infideles sibi
Abbreviated transcription (Latin):
& unde ĩ grederet᷑ ꝑuiũ patulũ
non haber&. incisam archadius
serrã unius portȩ. eũ ciuitati
in tromisit. Dũ hȩc agerentur.
nuntiat᷑ theodericũ uuũ. de tho¬
ringia esse regressum. Quod
certissime childe bertus cognoscens.
H ȩx uero multas ĩsidias ab amal¬
rico uiro suo ꝓpt̾ fidẽ catholicã
patiebat᷑. Nã plerũq ꝓcedente
illa ad scam ȩccłam. stertora &
diuersos foetores suꝑ eam proici
imperabat. Ad extremum autẽ
tanta eã crudelitate dicitur
cicidisse. ut infectũ de ꝓpro san¬
guine sud ariũ fratritrans mitter
Vnde ille maxime cõmotus. hispa¬
nias appetiuit. Amalricꝰ uero
hȩc audiens. naues ad fugiendum
parat. Porro imminente childeba
cũ amalricus nauẽ deber& ascen¬
dere. ei ĩmentẽ uenit. multitudi¬
nẽ se p̾ciosoꝵ lapidũ in suo thes¬
auro reliquisse. Cũq ad eosdẽ
petendos ĩ ciuitatẽ regredereiꝰ.
ab exercitu aporto exclusus est.

Expanded text:
et unde ingrederetur pervium patulum et unde ingrederetur pervium patulum non haberet, incisa Arcadius sera unius portae, eum civitati intromisit. Dum haec agerentur, nuntiatur Theudericum vivum de Thoringia fuisse regressum. X. Quod certissime Childebertus cognoscens, irigit. Haec vero multas insidias ab Amalarico viro suo propter fidem catholicam patiebatur. Nam plerumque procedente illa ad sanctam ecclesiam, stercora et diversos fetores super eam projici imperabat. Ad extremum autem tanta eam crudelitate dicitur caecidisse, ut infectum de proprio sanguine sudarium fratri transmitteret: unde ille maxime commotus, Hispanias appetiit. Amalaricus vero haec audiens, naves ad fugiendum parat. Porro imminente Childeberto, cum Amalaricus navem deberet ascendere, ei in mentem venit multitudinem se pretiosorum lapidum in suo thesauro reliquisse. Cumque ad eosdem petendos in civitatem regrederetur, ab exercitu a portu exclusus est.
Abbreviated transcription (Latin):
multũ callidus erat.
dẽ uero regressus adppria. her¬
mene fridũ ad se data fide securũ
uenire p̾cipit. quẽ & honorificis
ditauit munerib Factũ est autẽ
dũ quadã die ꝑmurũ ciuitatis tul¬
biacensis confabularent. a nescio
quo ĩ pulsus de altitudine muri ad
terrã corruit. ibiq spm̃ exalauit.
Sedqui eũ exinde deiecerit ignoramꝰ.
multitam̃ ad serunt. theoderici
in hoc dolũ manifestissime patuisse.
um autẽ adhuc theoderic̃
inthoringia ess&. aruennis sonuit
eũ interfectũ fuisse. Archadius
quoq unus exsenatorib: aruernis
childebertũ inuitat: ut regionẽ
illã deber& accipere. Ille quoq
nec moratꝰ. aruernis adit. Ianta¬
q. in illa die condensa fuit nebula.
ut nihil suꝑ duab iugeri partib
discerni possit. Dicere enĩ erat
solitus rex. uelĩ umquã aruernã
lemanemq tantȩ iocunditatis
grã refulgere. dicit᷑ oculis cer¬
nere. sed non ei adõ concessũ est.
Cũq portȩ ciuitatis obserate esseNł.

Expanded text:
multum callidus erat. VIII. Idem vero regressus ad propria, Hermenefridnm ad se data fide securum venire praecepit, quem et honorificis ditavit muneribus. Factum est autem dum quadam die per murum civitatis Tulbiacensis confabularentur, a nescio quo inpulsus, de altitudine muri ad terram corruit ibique spiritum exalavit. Sed qui eum exinde deiecerit, ignoramus; multi tamen adserunt, Theudorici in hoc dolum manifestissime patuisse. Cum autem adhuc Theudoricus in Thoringiam esset, Arvernus sonuit, eum interfectum fuisse. Archadius quoque, unus ex senatoribus Arvernis, Childeberthum invitat, ut regionem illam deberet accipere. Ille quoque nec moratus Arvernus vadit. Tantaque in illa die condensa fuit nebula, ut nihil super duabus iugeri partibus discerni possit. Dicere enim ersolitus rex: Velim, inquit, Arvernam Lemanem, quae tantae jocunditatis gratia refulgere dicitur, oculis cernere. Sed non ei a Deo concessum est. Cumque portae civitatis obseratae essent,
Abbreviated transcription (Latin):
gentem & regnum ualde procerũ
memorare. in quod peius est tem¬
pore illud quod dñs dedolorũ prae¬
dixit initio iam uidimus. Cori¬
surg& pater infiliũ. filius in pa¬
trem. frater infratrem. proxi¬
mus in propinquũ. Debebant
enim eos exempla antesiorum
regum tesrere. qui ut diuisi.
statĩ abinimicis sunt interempti:
Quoties & ipsa urbs urbium. &
totius mundi caput iniens bella
ciuilia diruit. Quae cessante.
russum quasi abhumo surrexit.
Vtinam & uos oreges in his prȩlus
in quib: patres uestri desud auer̃
exesteremini. ut gentes uestra
pace conterrite. uestris uiribus

Expanded text:
gentem et regnum valde proterunt, memorare; in quo, quod peius est, tempore illud quod Dominus de dolorum praedixit initium iam videmus: Consurgit pater in filium, filius in patrem, frater in fratrem, proximus in propinquum. Debebant enim eos exempla anteriorum regum terrere, qui, ut divisi, statim ab inimicis sunt interempti. Quotiens et ipsa urbs urbium et totius mundi capud ingens bella civilia diruit; quae cessante, rursum quasi ab humo surrexit. Utinam et vos, o regis, in his proelia, in quibus parentes vestri desudaverunt, exercimini, ut gentes, vestra pace conterritae, vestris viribus
Abbreviated transcription (Latin):
itali contrahanc mulierẽ. theo¬
dadũ regẽ tusciȩ inuitantes. suꝑ
se regẽ statuunt. Hic uero cum
didiciss& que meretrix ista com¬
miserat. & qualit̾ propt̃ seruũ
quẽ acceperat in matrẽ extite¬
rit parricida. succensũ uehem̃t̃
balneũ eã in eodẽ cũ una puella
includi p̃cepit. Quȩ nec mora
int̾ arduos uapores ĩ gressa. in
pauim̃to corruens mortua atq
consũp̃ta est. Quod cognoscentes
hireges childebertꝰ & chlothariũ
fecta supplicio. ad theo dadum
legationẽ dirigunt. ex ꝓbrantes
demorte eiꝰ atq dicentes. Si hȩo
quȩ egisti nobiscũ non cõposueris.
regnũ tuũ auferemus & simili
te pena dãpnabimꝰ. Iunc ille times
quinquagena eis milia aureorũ
trans misit. Childebertꝰ autem
ut erat semꝑ contra rhlothariũ
regẽ inuidis. atq uersutus. cum
theode berto nepote suo coniunctꝰ.
diuisũ int̾se hoc aurũ. nihil ex¬
inde dare regi chlothario uolu¬

Expanded text:
Itali contra hanc mulierem, TheoItali contra hanc mulierem, Theodadum regem Tusciae invitantes, super se regem statuunt. Hic vero cum dedicisset, quae meretrix ista commiserat, qualiter propter servum, quem acceperat, in matrem extiterit parricida, succensum vehementer balneum, eam in eodem cum una puella includi praecepit. Quinter arduos vapores ingressa, in pavimento 133 corruens, mortua atque consumpta est. Quod cognoscentes hi reges Childebertus et Chlothacharius fecta supplicio, ad Theodadum legationem dirigunt, exprobrantes de morte ejus, atque dicentes: Si haec quae egisti nobiscum non composueris, regnum tuum auferemus, et simili poena te damnabimus. Tunc ille timens, quinquagena eis millia aureorum transmisit. Childebertus autem, ut erat semper contra Chlothacharium regem invidus atque versutus, cum Theudeberto nepote suo conjunctus, diviso inter se hoc auro, nihil exinde dare regi Chlothachario volu
Abbreviated transcription (Latin):
nobile genũs. sed dimisso seruo
similẽ sibi de genere regio quẽ
mater ꝓuiderat deber& acciper
nullatenꝰ uoluit adquiescere.
unc mat̾ eĩ contra eã frenderd
ex ercitũ cõmouit. At illi ueni¬
entes suꝑ eos. trauuillanẽ intes¬
fecert̃ gladio. ipsã quoq cedent
indomomatris reduxert̃. Eran
autẽ sub arriana secta uiuentes
Etquia consuetudo eorũ est ut as
altare uenientes. de alio calice
reges accipiant. & ex alio popuł
minor. uenenũ in calice illo posiuł
dequo mater cõmunicatura erat.
Quo illa hausto. ꝓtinꝰ mortua est.
Non enĩ dubiũ est tale maleficium.
esse departe diaboli Quid contra
hȩc miseri hȩretici respondebuns.
ut in scã eoꝵ locũ habeat inimicꝰ.
Ios uero trinitatẽ in una ȩ quali¬
tate parit̾ & omĩ potentia confi¬
tentes. &iã si mortiferũ bibamus.
in nomine patris & filii & sp̃s scĩ.
ueri atq incorruptibilis dĩ . nihil
nos nocebit. Indignantes autem

Expanded text:
nobile genus, sed dimisso servo nobile genus, sed dimisso servo similem sibi de genere regio, quem mater providerat, deberet accipere, nullatenus voluit acquiescere. Tunc mater ejus contra eam freexercitum commovit. At illi venientes super eos, Traguilanem interfecerunt gladio, ipsam quoque caedentes, in domo matris reduxerunt. Erant autem sub Arriana secta viventes, et quia consuetudo eorum est, ut ad altarium venientes de alio calice reges accepiant et ex alio populus minor, veninum in calice illo posuit, de quo mater commonicatura erat. Quod illa hausto, protinus mortua est. Non enim dubium est, tale maleficium esse de parte diabuli. Quid contra haec miseri heretici respondebunt, ut in sanctam eorum locum habeat inimicus? Nos vero Trinitate in una aequalitate pariter et omnipotentia confitentes, etiam si mortiferum bibamus, in nomine Patres et Filii et Spiritus sancti, veri atque incorruptibilis Dei, nihil nos nocebit. Indignantes ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ut eis dñs misereatur exorant.
Qđ illitimentes. se ab ea ciuitate
remouert̃. Iamen ad quisitam
maximã his paniȩ partẽ. cũ mag¬
nis spolus ingallias redieruntꝰ.
ost amalricũ uero.
theuda rex ordinatꝰ.ẽ. ĩ hispania
Quẽ int̾fectũ. theodo gysilũ leua
uert̃ regẽ. Isdũ ad cenã cũ amicis
cũ subiteex tinctis ĩ recubitu lumi¬
narib: ab inimicis gladio ꝑcussus.
interut. Post queꝰ agrla regnũ
accepit. sup̃ serunt gothi hanc
de testabilẽ consue tudinẽ. ut
siquis eis deregibus non placuiss&
gladio eũ appeterent. & qui
libuiss& animo hunc sibi statu
habuit. mortuus paruulã filiã
cũ uxore reliqͥđ. Hȩc autem cũ
ad ulta facta ess& ꝑ leuitatem
animi sui relicto uiro suo
quȩ ei regis filiũ ꝓuidebat. serui
suũ trauuillanẽ nomine accepit
& cũ eo ad ciuitatẽ qua defensan
possit aufugit. Cumq mat̃ eius
contra eã ualde frender&. peo¬
r&q abea ne humili ar& diutus

Expanded text:
ut eis Dominus misereatur, exorant'. ut eis Dominus misereatur, exorant'. Quod illi timentes, se ab ea civitate removerunt. Tamen adquisitam maximam Hispaniae partem, cum magnis spoliis in Galliis redierunt. Post Amalaricum vero Theuda rex ordinatus est in Hispaniis. Quem interfectum, verunt regem. Is dum ad coenam cum amicis cum subito, exstinctis in recubitu luminaribus, ab inimicis gladio percussus interiit: post quem Agila regnum accepit. Sumpserant enim Gotthi hanc detestabilem consuetudinem, ut si quis eis de regibus non placuisset, gladio eum appeterent, et qui libuisset animo, hunc sibi statuehabuit, mortuus parvulam filiam cum uxore reliquit. Haec autem cum adulta facta esset, per levitatem animi sui relicto matris consilio, quae ei regis filium providebat, servum suum, Traguilanem nomine, accepit, et cum eo ad civitatem, qua defensari possit, aufugit. Cumque 132 mater ejus contra eam valde frenderet, peteretque ab ea ne humiliaret diutius
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse uirtutẽ.
ost hȩc childebert̃ rex. in his¬
paniã habut. Quã ingressus
cũ thlothario. cesar agustanã
ciuitatẽ cũ exercitu uallant
atq obsident. At illi intinta
humilitate ad dm̃ conuersi sunt.
ut induti cilicus. abstinentia
acrbis & poculis cũ tonica beati
uincentii martỹris. muros ciui¬
tatis psallendo circuirerit¬
Mulieres quoq amictȩ nigris palleis.
dissoluta cesariȩ. suꝑ posito cinere
ut eas putares uiroꝵ funeribus
deseriuire plangendo sẽquebant᷑.
Etita totã spẽ locus ille ad dnĩ mi¬
sericordiã retulit. ut diceretꝰ
ibidẽ niniuitarũ ieiuniũ celebrari
nec estimaret᷑ aliud posse fieri.
nisi eꝗ p̃cibus diuina misericordia
flecteret᷑. Hi autẽ qui obsidebaNs
nescientes qđ obsessi a gererit.
cũ uiderent sic murũ circum iri.
putabant eos aliqͥđ agere maleficii.
Iunc adp̃hensũ unũ deciuitate rus¬
ticũ. ipsi int̾rogant qđ hoc ess& qđ
agerent. Quiait. Iunicã beati
uincentii deportant. & cum ipsa

Expanded text:
fuisse virtutem. Post haec Childeberthus rex in Hispaniam abiit. Qua ingressus cum Chlothachario, Caesaragustanam civitatem cum exercitu vallant atque obsedent. At ille in tanta humilitate ad Deum conversi sunt, ut induti ciliciis, abstinentis a cibis et poculis, cum tonica beati Vincenti martiris muros civitatis psallendo circuirentmulieres quoque amictae nigris palleis, dissoluta caesariae, superposito cinere, ut eas putares virorum funeribus deservire, plangendo sequebantur. Et ita totam spem locus ille ad Domini misericordiam rettulit, ut diceretur ibidem Ninivitarum ieiunium caelebrari, nec aestimaretur aliud posse fieri, nisi eorum praecibus divina misericordia flectiretur. Hii autem qui obsedebant, nescientes quid obsessi agerent, cum viderent sic murum circuire, putabant, eos aliquid agere malefitii. Tunc adpraehensum unum de civitate rusticum, ipse interrogant, quid hoc esset quod agerent. Qui ait: 'Tonicam beati Vincenti deportant et cum ipsa,
Abbreviated transcription (Latin):
& gallienus romanũ imperiũ sunt
adepti: ꝗ grauẽ contraxpĩ anos ꝑse¬
cutionẽ suo tẽpore cõmouert̃. Iunc
romã cornelius. cyprianꝰ chaptaginẽ.
felici sanguine inlustrarunt. Horũ
tẽpore & chrocus ille ala mannorũ
rex. cõmoto exescitugallias ꝑuagaũ.
Hic autẽ chrocus. multȩ arsogantiȩ
fertur fuisse. Quicũ non nulla iniq
gessisse ꝑ consiliũ ut aiunt matris
iniq collectã ut diximꝰ a lamannorũ
gentẽ. uniuersas gallias ꝓuagat᷑
cunctasq ȩdes quȩ antiquitꝰ fabri¬
catȩ fuerant. afundam̃tis subuertit.
Ueniens uero aruermꝰ de lubrũ illud
qͦđ gallica lingua uassogalate uo¬
cant. incendit. diruit. atq subũtit.
Miro enĩ opere factũ fuit atq firma¬
tũ. cuiꝰ paries duplex erat. Abintꝰ
enĩ deminuto lapide. aforis uero
quadris scalptis fabricatum fuit.
Habuit enĩ paries ille crassitudinẽ
pedes triginta. ĩ trinsecus uero mas¬
more ac museo uariatũ erat. I aui¬

Expanded text:
num imperium sunt adepti, qui gravem contra Christianos persecutionem suo tempore commoverunt. Tunc Romam Cornelius, Cyprianus Carthaginem felici sanguine illustrarunt. Horum tempore et Chrocus ille Alamannorum rex, commoto exercitu, Gallias pervagavit. Hic autem Chrocus multae arrogantiae fertur fuisse: qui cum nonnulla inique gessisset, per consilium, ut aiunt, matris iniquae, collectam, ut diximus, Alamannorum gentem, universas Gallias pervagatur, cunctasque aedes, quae antiquitus fabricatae fuerant, a fundamentis subvertit. Veniens vero Arvernos, delubrum illud, quod Gallica lingua Vasso Galatae vocant, incendit, diruit, atque subvertit. Miro enim opere factum fuit atque firmatum, cujus paries duplex erat. Ab intus enim de minuto lapide; a foris vero quadris scalptis fabricatum fuit. Habuit enim paries ille crassitudinem pedes triginta. Intrinsecus vero marmore ac musivo variatum erat. Pavi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ exercitu contra ipsos direx̃.
gundo alđ tergauertens conbanẽ
ciuitatẽ latebrã ededit. exinde
derupe abosone duer pricipitat᷑
in teruit.
ũq gunt hr̃ãno ꝑlatũ fuis s&
eo qđ frat̃ suus chilper cus t̃e. int̃¬
fredegundẽ eã filio chilperiei chlo¬
thario ad seuenire p̃cepit. quem
riolo uilla baptizari nb&. & eũ
cle scõ lauacro excipiens in regnũ¬
patris firmauit.
mũ molus senuuia uissu gunt¬
hrãni int̃ ficit᷑. uxorẽ eiꝰ sidoniã
una cũ omnib thes auris eiꝰ lom¬
nolus domesticus & ualdal mar̾
cit̾ gunt hrãni hispanias ingre
ditur. sed loci infirmitate grae
hrã nõ patritius pastib ꝓunciȩ
ordinat᷑. filius childeb̵ti regis the
u debertꝰ nat̾ fuisse nuntut᷑¬
o anno nimia inundatio flumi¬
nũ inburgundia fuit. ut eoꝵ
t̃minos nimiũ transcender̃
Ipsoq anno sy agrius comes con¬
stantino poli iussu gunt hramni
in legationẽ ꝑgit. ibiq fraude patri¬

Expanded text:
cum exercito contra ipsum direxit. cum exercito contra ipsum direxit. Gundoaldus terga vertens, Conbanem civitatem latebram dedit; exinde de rupe a Bosone duci praecipetatus interiit. 3. Cumque Guntramno perlatum fuisset, eo quod fratFredegundam cum filio Chilperici Clotario ad se venire praecepit. Quem Riolovilla baptizare jubet, et eum de sancto lavacro excipiens in regnupatris firmavit. Mummolus Senuvia jussu Guntchramni interficitur: uxorem ejus Sidoniam una cum omnibus thesauris ejus Domnolus domesticus et Wandalmarus citus Guntchramni Spanias ingrditur; sed loci infirmitatis gravranno Patricius partibus Provincie ordinatur. Childeberti regis filius Teodebertus natus fuisse nunto anno nimia inundatio fluminum in Burgundia fuit, ut eorum terminos nimium transcenderent. Ipsoque anno Syagrius comes Constantinopolim jussu Guntchramni in legatione pergit, ibique fraude patri
Abbreviated transcription (Latin):
nita te plenius felicit̾ regebat.
cũ sacerdotib: utiq sacerdos instar
se ostendebat. & cũ leudis erat ap¬
tissimꝰ edymosinã pauꝑib: large tribu¬
ens. tantȩ ꝓsperitatis regnũ tenuit.
ut om̃s &iã uicinas gentes ad pleni¬
tudinẽ deipso laudes canerent.
eccłsam beatimarcelli ubi ipse p̃ciosus
reqͥescit incorpore suburbano cabyl¬
lonensi sedqͥdẽ tam̃ sequanũ est
t̃retoriũ mirifice & sollert̃ ȩclifica¬
re iussit. Ibiq monachos congrega¬
tos monasteriũ condidit. ipsãq eccle
institutionis monas teriisc̃oꝵ agau¬
nensiũ qui tẽporib: syghis mundi
principe iubente fuerat firmatũ.¬
idẽq & huꝰ sy noli coniunctione
monasteriũ scĩ marcelli gunthchrã¬
nꝰ institutione firmandũ curauit.
oc anno gundo alcł cũ sola .Ii.¬
tio mũ molo & desiderio mense
nourẽ brẽ partẽ regni gunt hrãni
p̃sũpsit inuadere. & ciuitates e¬
uertere. Gunt hrã nꝰ leudisclum
comitẽ stabuli & ȩgilanẽ patriciũ

Expanded text:
nitate plenus, feliciter regeret, cum sacerdotibus utique sacerdotis ad instar se ostendebat, et cum leudis erat aptissimus, eleemosynam pauperibus large tribuens, tantae prosperitatis regnum tenuit, ut omnes etiam vicinae gentes amplissimas de ipso laudes canerent. ecclesiam beati Marcelli, ubi ipse pretiosus requiescit in corpore, suburbano Cabillonensi, sed quidem tamen Sequanum est territorium, mirifice et 596 solerter aedificari jussit, ibique monachis congregatis monasterium condidit, ipsamque eccleinstitutionis monasterii sanctorum Agaunensium, quod temporibus Sigismundi principe jubente, fuerat confirmatum, hujus synodi conjunctione monasterii snus institucionem firmandam curavit. 2. Hoc anno Gundoaldus cum solatio Mummolo et Desiderio mense Novembre partem regni Gunthramni presumsit invadere et civitates evertere. Gunthramnus Leudisclum comestaboli et Aeghylanem patricium
Abbreviated transcription (Latin):
T RANIS ACTISNÃQ
gregorii libriuo¬
luminib tẽporũ
gesta quȩ unclique
rire & mihi postea
fuer̃ agnita acta
regũ & bella
gentiũ quȩ gesser̃ legendo simul
& audiendo &iã & uidendo cuneta
quȩ certificatꝰ cognoui. huiusli¬
belli uolumine scribere ñ silui.
bendũ. quo gregorii finis gesta
cessauit & tacuit.¬

Expanded text:
Trasactis namque Gregorii libri volumine, temporum gesta, que undique rire, et mihi postea fuerunt cognita, acta regum et bella gentium quae gesserunt, legendo simul et audiendo, etiam et videndo cuncta que certeficatus cognovi huius libelli volumine scribere non solvi, bendum, quo Gregori fines gesta cessavit et tacuit
Abbreviated transcription (Latin):
inquib erat scriptũ ut relicto exer¬
citu & in loca sua abire iusso. ipse re¬
motior apud burdegalinsẽ urbẽ hibna
deducer&. Scripserat enĩ haec
dolose. ut deeo plenius quid ager&
possit agnoscere. Igitus cõmorante
eo apud urbẽ conuenas. locutus ẽ.
incolis dicens. Ecce iã exercitus
an ꝓ pinquat. egrediminia dre sisten¬
dũ. Quib egredientib hioecu¬
pantes
porias atq cdudentes excluso foris popu¬
lo cũ ep̃o loci. cuncta quȩ in urbe in¬
uenire potuerant suis dicionib subdi¬
derunt. Tantaq ibi multitudo anno¬
nae atq uini reꝑta ẽ : ut similiter
sictissent ꝑ multoꝵ annoꝵ spacia.
uictus alim̃ta ñ ȩgerent.
xXXI.

Expanded text:
in quibus erat scriptum, ut relicto exerin quibus erat scriptum, ut relicto exercitu et in loca sua abire jusso, ipse remotior apud Burdegalensem urbem hiberna deduceret. Scripserat enim haec dolose, ut de eo plenius quid ageret, posset agnoscere. Igitur commorante eo apud urbem Convenas, locutus est incolis, dicens: Ecce jam exercitus appropinquat, egredimini ad resistendum. Quibus egredientibus, hi occupantes portas atque claudentes, excluso foris populo, cum episcopo loci, cuncta quae in urbe invenire potuerant, suis editionibus subdiderunt. Tantaque ibi multitudo annonae atque vini reperta est, ut si viriliter stetissent, per multorum annorum spatia victus alimentis non egerent. XXXV.
Abbreviated transcription (Latin):
garonnã cũ sagittario ep̃o mũmolo
& bladaste ducib atq uuaddone
transiuit. conuenas petentes.
Est enĩ urbs
in cacumine
montis sita.
nulliq monti
contigua. fons magnꝰ ad radicẽ montis
erũpens circũdat᷑ turre tutissima.
adquẽ ꝑcuniculũ descendentes exurbe.
latenter latices hauriunt. Hanc enĩ
ingressus urbẽ ininitiũ quad ragesimȩ.
locutus .ẽ. ciuib: dicens. Noueritis
me cũ omĩbus qui in regno childebti
habent᷑ electũ esse regẽ. atq. haberi
metũ non modicũ sacram̃tũ. Sed
aduersũ me mou& exercitũ. oport&
uos alim̃ta atq cunctã supellectilem
infra muroꝵ munitione concludere.
ut scilic& dũ nobis illa pietas diuina
aug& solatiũ. ñ pereatis in opia.
Haec illis credentib quȩ cũq habere
potuer̃ collocantes inurbe. p̃para¬
bant se ad resistendũ. Eo tẽpore
gunt chrãnus rex misit litteras ad gun¬
douualdũ ex nomine brunichildis reginȩ

Expanded text:
Garonnam cum Sagittario episcopo, Mummolo Garonnam cum Sagittario episcopo, Mummolo et Bladasti ducibus adque Waddone transivit, Convenas petentes. Est enim urbs in cacumine montes sita nullique monti contigua. Fons magnus ad radicem montes erumpens, circumdatus torre tutissima; ad quem per cuniculum discendentes ex urbe, latenter latices hauriunt. Hanc enim ingressus urbem in initium quadraginsimae , locutus est civibus, dicens: 'Noveritis, me cum omnibus, qui in regno Childeberthi habentur, electum esse regem adque habere mecum non modicum solatium. Sed adversus me movet exercitum, oportet vos alimenta atque cunctam supellectilem infra murorum munitionem concludere, ut scilicet dum nobis illa pietas divina auget solatium, non pereatis inopia. Haec illis credentibus, quaecunque habere potuerunt collocantes in urbe praeparabant se ad resistendum. Eo tempore Guntchramnus rex misit litteras ad Gundovaldum, ex nomine Brunichildis reginae
Abbreviated transcription (Latin):
conlocutio ulli hominũ panderetus
Iunc indi cauit ei quos incorisilioha¬
ber& aut sperner& aconloquio
quib se creder& quos uitar&
quos honorar& munerib. quos ab
honore depeller&. Interea
interdicens ut egidiũ ep̃m qui ei semꝑ
inimicus extiterat nullomodo aut
creder& aut haber&. quia & ipsi
patri sepius ꝑ iurass&. De inde cũ
ad conuiuiũ conuenissent. cohorta¬
batur gunt chrã nus rex omnẽ exer¬
citũ dicens. Uidete ouiri quia fili¬
us m̃s childeb̾tus iã uir magnꝰ effec¬
tus. ẽ : uidete & cauete. ne eũ pro
paruulo habeatis . Relinquite
nunc ꝑuersitates atq p̃sup̃tiones
quas exercetis. quia rex ẽ. cui uos
nunc deseruire debetis. Haec & his
similia locutꝰ. ꝑ triduũ epulantes
atq iocundantes. multisq se mune¬
ribus locupletantes. cũ pace disces¬
serunt. Tunc ei reddidit gunt¬
habuerat. obtestans ne ad matrẽ
acceder&. neforte aliquis daret᷑
aditus qualit̃ ad gundo uualdum

Expanded text:
conlocutio ulli hominum panderetur. conlocutio ulli hominum panderetur. Tunc indicavit ei, quos in consilio haberet aut spernerit a conloquio, quibus se crederit, quos vitarit, quos honorarit muneribus, quos ab honore depellerit, interea interdicens, ut Egidium episcopum, qui ei semper inimicus exteterat, nullo modo aut crederet aut haberet, quia et ipsi et patri suo saepius periurassit. Deinde, cum ad convivium convenissent, cohortabatur Gunthchramnus rex omnem exercitum, dicens: 'Videte, o viri, quia filius meus Childeberthus iam vir magnus effectus est. Videte et cavete, ne eum pro parvolo habeatis. Relinquite nunc peiversitates adque praesumptiones quas exercitis, quia rex est, cui vos nunc deservire debetis'. Haec et his similia locutus, per triduum epulantes adque iocundantes multisque se muneribus locupletantes, cum pace discesserunt. Tunc ei reddedit rex Gunthabuerat, obtestans, ne ad matrem accederet, ne forte aliquis daretur aditus, qualiter ad Gundovaldum
Abbreviated transcription (Latin):
parit᷑. homine sistos audire deberent
Deniq cũ simul coniuncti uiros inter¬
rogarent. iterauer̃ ea regib: simil
adstantib. quȩ prius solus rex gur¬
chr̃ãnus audiuit: Asserebant &
constant̃ hanc causã sicut iã supras
diximꝰ omnib seniorib in regno
childeb̾ti regis esse cognitã & ob
hoc non nulli tunc de priorib: regis
childeb̾ti in hoc placito abire timn¬
erunt. quia in hac causa putabant᷑
esse participes. Posthaec rexgus¬
chrã nꝰ data in manu regis childeti
hasta. ait. Hoc ẽ. inditiũ qđ tib
omne regnũ meũ tradidi ex hoc
nunc uade & om̃s ciuita tes meas tan¬
quã tuas ꝓprias. sub tui iuris doni¬
natione subice. Nullus enĩ faci¬
entib peccatis de stirpe mea reni¬
sit. nisitu tantũ qui mei frĩs esfilui
Iu enĩ heres in omi regno meo suciede
ceteris exheredib: factis. Iunc
relictis  omnib: assũpto seorsu
puero clam locutus. ẽ: prus
obtestans diligentissime ne setreta

Expanded text:
pariter homines istos audire deberent. pariter homines istos audire deberent. Denique cum simul coniuncti viros interrogarent, iteraverunt ea, regis simul adstantibus, quae prius solus rex Gunthchramnus audivit. Adserebant etiam constanter, hanc causam, sicut iam supra diximus, omnibus senioribus in regno Childeberthi regis esse cognitam. Et ob hoc nonnulli tunc de prioribus regis Childeberthi in hoc placito abire timuerunt, qui in hac causa putabantur esse particepis. Post haec rex Gunthchramnus, data in manu regis Childeberthi hasta, ait: 'Hoc est indicium, quod tibi omne regnum meum tradedi. Ex hoc nunc vade et omnes civitates meas tamquam tuas proprias sub tui iuris dominatione subice. Nihil enim, facientibus peccatis, de stirpe mea remansit nisi tu tantum, qui mei fratris es filius. Tu enim heres in omni regno meo succede, ceteris exheredibus factis'. Tunc relictis omnibus, adsumpto seursum puero, clam locutus est, prius obtestans diligentissime, ne secreta
Abbreviated transcription (Latin):
esse enturũ. Ons enĩ uiri fortissi¬
me regionis illius quȩ ultra dorononiã
sita ad gallias ꝑtin&. ei coniuncti sun
Et ita insit. iudicabit tunc ds̃ cum in
unius cãpi planicie iunxerimꝰ. utrũ
sim chlotharii filius annon. Iunc rex
furore succensus. iussit eos ad trocleas
extendi. & fortissime cedi. ut siuera
essent quȩ dicerent. euidentius app¬
barent. & si aliquid doli adhuc intro
pectoꝵ asthana retinerent. uis
torm̃toꝵ extorquer& inuitus.
Deinde crescentib suppliciis. aiunt
Neptẽ ilius id ÷ regis chilperici filiã
cũ magnulfo tholosanoꝵ ep̃oexilio
deputatã. thes auros om̃s ab ipsogun¬
douualdo sublatos. ipsũ quoq regẽ
ab omnib: maiorib: natu childebti
regis expetitũ. ẽẽ. Sed p̃sertim
cũ gunt chrãnꝰ boso ante hos annos
consantinopolĩ abiss& ĩpsũ ingallus
inuitass&.
AIBUS CΕ̧SIS & in carcere retru¬
sis. rex arcersiri nepotẽ suũ chil¬
debertũ iub& ut scilic& coniuncti

Expanded text:
esse venturum. Omnes enim viri fortissiesse venturum. Omnes enim viri fortissimi regionis illius, quae ultra Dorononiam sita ad Gallias pertinet, ei coniuncti sunt. Et ita infit: "Iudicavit tunc Deus, cum in unius campi planitiae iuncxerimus, utrum sim Chlothacharii filius an non".' Tunc rex furore succensus iussit eos ad trocleas extendi et fortissime caedi, ut, si vera essent quae dicerint, evidentius adprobarent, et si aliquid doli adhue intra pectorum archana retinerent, vis tormentorum extorquerit invitus. Deinde increscentibus suppliciis, aiunt neptem illius, id est regis Chilperici filiam, cum Magnulfo Tholosanorum episcopo exilio depotatam; thesauros omnes ab ipso Gundovaldo sublatus, ipsum quoque regem ab omnibus maioribus natu Childeberthi regis expetitum esse, sed praesertim, cum Gunthchramnus Boso ante hos annos Constantinopolim abissit, ipsum in Galliis invitassit. ibus caesis et in carcere trusis, rex arcessire nepotem suum Childeberthum iubet, ut scilicet coniuncti
Abbreviated transcription (Latin):
Sed gundo uualdus destruere nitens
eius decreta. conuocatis epĩs iussit
eũ benedici. Bertrãnus autẽ ep̃s
qui erat metropolis cauens futura.
palla diũ scanc tonicũ iniungit qui eũ
benedicer&. Nã & oculi ei eotẽ¬
pore. alippitudine grauabantur.
Fuit autẽ adhanc ordinationẽ &
orestis uasatensis ep̃s. sed negauit
hoc coram rege
os ⁊ naec autẽ misit iterum
gundo uualđ duos legatos ad regẽ
cũ uirgis consecratis iuxta ritum
francorũ. ut scilic& ñ contingeren¬
tur ab ullo: sed exposita legatione
quã regis p̃sentiã cernerent. niul¬
tis quȩ petebant ex posuer̃. Exun¬
plo sermo cucurrit ad regẽ Ius
uincti canes in regis p̃sentia de¬
ducuntur . Tunc illiquid quȩ rereni
aaque direeti ił a quo fucrint nissi
negare ñ ausi aiunt Gundo¬
dicit se filiũ esse patris ur̃i regis chlo¬
tharii. misit nos ut debitã portionem
regni sui recipiat: Sinaut̃ auob
ñ redditur. noueritis cũ nbis pastib¬

Expanded text:
Sed Gundovaldus destruere nitens Sed Gundovaldus destruere nitens ejus decreta, convocatis Episcopis, jussit eum benedici. Bertchramnus autem episcopus, qui erat metropolis, cavens futura, Palladium Santonicum injungit qui eum benediceret. Nam et oculi ei eo tempore a lippitudine gravabantur. Fuit autem ad hanc ordinationem et Orestes Vasatensis episcopus: sed negavit hoc coram rege. Post haec misit iterum Gundovaldus duos legatos ad regem cum virgis consecratis iuxta ritum Francorum, ut scilicet non contingerentur ab ullo, sed exposita legatione quam regis praesentiam cernerent, multis quae petebant explanaverunt. Extemplo sermo cucurrit ad regem; itaque vincti catenis in regis praesentiam deducuntur. Tunc illi quid quaererent, ad quem directi vel a quo fuerint missi, negare non ausi, aiunt'Gundodicit se filium esse patris vestri regis Chlothacharii, misit nos, ut debitam portionem regni sui recipiat. Sin autem a vobis non redditur, noveritis, eum in his partib
Abbreviated transcription (Latin):
sula. quȩ de parieta pendebat
detulit. Quã ꝑserutatã mũmo¬
lus. os descĩ digito repperit. qđ
cultro ferire ñ metuit. Posito
enĩ desuꝑ cultro. & sic de alio ꝑcu¬
tiebat. Cũq. post multos ictus
uix frangi potuiss&. diuisũ in
trib partib ossiculũ. diuersas
in partes dilabitur. Credo
non erat arceptũ mastrsi. ut
hȩc ille continger&. Iunc flen¬
te uehementius eufronio ꝓster¬
nuntur om̃s in orationẽ:. de p̃can¬
tes ut ds̃ dignaretur Costen¬
dere. quae ab oculis fu erant
humanis ablata. Post orationẽ
autẽ reꝑtae sunt particulae.
ex quib unã mũmolus assũptã
abscessit. sed ñ ut credo cũ grã
mastrris. sicut insequenti decla¬
ratũ est. Dũm autẽ in hac ur¬
be morarentus. faustinianum
unt. Nuperenĩ inaquinsi urbe ep̃s
obierat. & nuetius comes lotiuillius ger¬
manus rustici uici iuliensis cr̃i precep¬
tionẽ ab chilperico elicuert ut ton¬
soratus ciuitati illi sacerdos darrur

Expanded text:
sula, quae de pariete pendebat, sula, quae de pariete pendebat, detulit. Qua perscrutata, Mummolus os de sancti digito reperit, quod cultro ferire enim desuper cultro, et sic de alio percutiebat. Cumque post multos ictos vix frangi potuissit, divisum in tribus partibus ossiculum diversas in partes dilabitur. Credo, non erat acceptum martyri, ut haec ille contigerit. Tunc flente vehimentius Eufronio, prosternuntur omnes in orationem, depraecantes, ut Deus dignaretur ostendere, quae ab oculis fuerant humanis ablata. Post orationem autem repertae sunt particulae, ex quibus una Mummolus adsumpta abscessit, sed non, ut credo, cum gratia martyris, sicut in sequenti declaratum est. Dum autem in hac urbe morarentur, Faustianum unt. Nuper enim in Aquensi urbe episcopus obierat, et Nicetius comes loci illius, germanus Rustici Vici Juliensis episcopi, praeceptionem ab Chilperico elicuerat, ut tonsoratus civitati illi sacerdos daretur.
Abbreviated transcription (Latin):
opitulante conspexit. Nam cuns
tẽpore quodã burdigalinsis ciuit
max imo flagaretur incendio.
haec domꝰ circũdata flãmis. pulli¬
tenus .ẽ. adusta. Ista eo dicente.
statĩ mũ molus cursu rapido cũep̃
ber trãno ad domũ syri accedit
Uallatũq hominẽ. pignera sibi sc̃
p̃cepit ostendi. Negat ille tam̃
cogitans qđ ꝓmalitia aliqua eihȩ
pararet᷑ insidia ait Noli fati¬
gare senẽ. nec scõ inferre inu¬
riã. sed acceptis amecentũ aures
abscede. Illo quoq insistente ut
scãs uider& reliquias. ducentos
aureosoptulit. & nec sic obtinut
eũ recedere. nisi ipsa pignera ui¬
dentur. Iuncmũ molus eleuari
ad parietem scalã iub&. E rant
enĩ insublimi parietis contra altari¬
um in capsula reconditae. diaconũ
suũ scandere p̃cepit: Qui ꝑ grad
scandens scalae. app̃hendens cap¬
sam ita tremore concussus ẽ : ut
nec ui uens putaret᷑ ad terrã reuer¬
ti. Attam̃ accepta ut diximꝰ cap¬

Expanded text:
opitulante, conspexit. Nam cum opitulante, conspexit. Nam cum tempore quodam Burdegalensis civitas maximo flagraret incendio, haec domus circumdata flammis, nullatenus est adusta. Ista eo dicente, statim Mummolus cursu rapido cum episcopo Bertchramno ad domum Syri accedit: vallatoque homine, pignora sibi sancta praecepit ostendi. Negat ille. Tamen cogitans, quod pro malitia aliqua ei hae pararentur insidiae, ait: Noli fatigare senem, nec sancto inferre injuriam, sed acceptis a me centum aureis abscede. Illo quoque insistente, ut sanctas videret reliquias, ducentos aureos obtulit; et nec sic obtinuit eum recedere, nisi ipsa pignora viderentur. Tunc Mummolus elevari ad parietem scalam jubet erant enim in sublimi parietis contra altarium in capsula reconditae, diaconum suum scandere praecepit. Qui per gradus scandens scalae, apprehendens causam, ita tremore concussus est, ut nec vivens putaretur ad terram reverti. Attamen accepta, ut diximus, cap
Abbreviated transcription (Latin):
gundo uuald̃ in urbe burdigalinse.
aberhrãno ep̃o ualde dilectus Iri¬
quirens autẽ quȩ ei cause solatiũ pre¬
bere possent. Narrauit quidã quod
aliquis in partib orientis rex ablato sc̃i
sergi martiris pollice. indextrobra¬
chio corporis sui seruiss&r. Cumq
e necessitas ad debellandũ inimicos
obueniss&. in hoc confisus auxilio.
ubi dextri lacerti erexiss& ulnam.
ꝓtinus mulatudo hostiũ quasi marir¬
ris oppressi uirtute labebat᷑ in fugã
Hae audiens gundouala. in qut pefes
diligentius epit quisnã esse in co
loco. qui reliquias sci sergii mary¬
ris meruiss& accipere. Interea
ꝓditur ab apõ berthrãno eufror
negociator ꝑ inimicitiã. quia in
aliquando eũ totonderat. in hians¬
facultatẽ eiꝰ. Quod ille despiciens
ad aliã urbẽ transiens cesarie cris¬
cente regreditur: Ait ergo ep̃
Est hic quidã srrus eufronius nom¬
ne. qui de domo sua ecclesiã facies
huius scĩ reliquias collocauit. & pli¬
rima exhis signa uirtute martrr

Expanded text:
Gundovaldus in urbe Burdegalensi a Berthramno episcopo valde dilectus. Inquirens autem, quae ei causae solatium praebere possint, narravit quidam, quod aliquis in partibus Orientis rex, ablato sancti Sergi martyris pollice, in dextro brachio corporis sui seruisset. Cumque ei necessitas ad depellendum inimicos obvenisset, in hoc confisus auxilio, ubi dextri lacerti erexisset ulnam, protinus multitudo hostium, quasi martyris obpraessi virtute, labibatur in fugam. Haec audiens Gundovaldus, inquirere diligentius coepit, quisnam esset in eo loco, qui reliquias sancti Sergii martyris meruisset accipere. Interea proditur ab episcopo Berthramno Eufron neguciator per inimicitiam, quia invitum aliquando eum totunderat, infacultati ejus. Quod ille dispiciens, ad aliam urbem transiens, caesarie crescente regreditur. Ait ergo episcopus: Est hic quidam Syrus, Eufronius nomine, qui de domo sua ecclesiam faciens, hujus sancti reliquias collocavit; et plurima ex his signa, virtute martyris