comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quibus puerulus imbuelur : ne
nunc quidem michi sãtis explo¬
ratum ẽ: Ad amaueram enĩ
latinas : non quas primi magi¬
stri: sed quas docent qui gram¬
matici uocant᷑. Nam illas
primas ubi legere & scribere
& numerare discitur. non
minus onerosas pęnalesque
habebam : quã om̃s grecas
Vnde tam̃ & hoc. nisi de pec¬
cato. & uanitate uitae qua
caro erã. & spiritus ambulans
& non reuertens : Nam utiq
meliores quia certiores ertñ
primae illae litterȩ. quibus
fiebat in me & factum. ẽ. etha¬
beo illud. ut legam siquid sc̃ri¬
ptum inuenio. & scribã ipse
siquid uolo quam illẽ quibus
tenere cogebar aeneȩ nescio.
cuiꝰ enrdres oblitus error̃ meoꝵ :
& plorare didonem mortuã
quia se occidit obamorem :¬
Cũ inter ea me ipsũ in his a te
morientẽ ds̃ uita mea. siccis
oculis ferrem miserrimus:
quid enĩ miserius misero non
miserante sẽ ipsum: & flente
didonis mortem quȩ fiebat
amando ȩneam. non flente
autẽ mortem suã quȩ fiebat

Expanded text:
quibus puerulus imbuebar, ne nunc quidem mihi satis exploratum est. adamaueram enim latinas, non quas primi magistri, sed quas docent qui grammatici uocantur. nam illas primas, ubi legere et scribere et numerare discitur, non minus onerosas poenalesque habebam quam omnes graecas. unde tamen et hoc nisi de peccato et uanitate uitae, qua caro eram et spiritus ambulans et non reuertens? nam utique meliores, quia certiores, erant primae illae litterae, quibus fiebat in me et factum est et habeo illud, ut et legam, si quid scriptum inuenio, et scribam ipse, si quid uolo, quam illae, quibus tenere cogebar Aeneae nescio cuius errores oblitus errorum meorum et plorare Didonem mortuam, quia se occidit ab amore, cum interea me ipsum in his a te morientem, deus uita mea, siccis oculis ferrem miserrimus. Quid enim miserius misero non miserante se ipsum et flente Didonis mortem, quae fiebat amando Aenean, non flente autem mortem suam, quae fiebat
Abbreviated transcription (Latin):
deius coniuge : ꝑ quorũ carnem
induxisti me in hanc uitã quem¬
ad modũ nescio Memineriã
cũ affectu pio parentũ meoꝵ
in hac luce transitoria. et
fr̃m meorũ subte patre
inmatre catholica: &ciui¬
um meorũ in aet̃na leru¬
salem. cui suspirat pere¬
grinatio populi tui ab
exitu usq ad reditum : ut
quod ame illa poposcit extre¬
mum: uberius ei prȩstetur in
multorum orationibus tam¬
per confessiones quam per
orationes meas. ExPlicii¬
LI BER

Expanded text:
ejus conjuge, per quorum carnem introduxisti me in hanc vitam, quemadmodum nescio. Meminerint cum affectu pio parentum meorum in hac luce transitoria, et fratrum meorum sub te patre in matre Catholica, et civium meorum in aeterna Jerusalem, cui suspirat peregrinatio populi tui ab exitu usque ad reditum; ut quod a me illa poposcit extremum, uberius illi praestetur in multorum orationibus per confessiones, quam per orationes meas. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. quod sempit̃ne dicit᷑.
& quo sempit̾ne dicuntur
om̃ia. Neq enĩ finit᷑ quod
dicebatur & dicitur aliud.
ut possint diciom̃ia : sed simul
Ac sempit̃ne om̃ia. Alioquin
iã tempus & mutatios et
non uera aet̾nitas. nec uera
immortalitas hoc noui ds̃
ingratus non est certȩ uerita
qm̃ inquantũ quicquid non
est qđ erat. et est qđ nonerat.
in tantũ moritur &oritur.
Non ergo quicquã uerbi
tui ceditatq succedit: quo¬
niã
TERE IM MORTALE

Expanded text:
m, quod sempiterne dicitur et eo sempiterne dicuntur omnia. neque enim finitur, quod dicebatur, et dicitur aliud, ut possint dici omnia, sed simul ac sempiterne omnia: alioquin iam tempus et mutatio et non uera aeternitas nec uera inmortalitas. hoc noui, deus ingratus non est certae ueritatquoniam in quantum quidque non est quod erat et est quod non erat, in tantum moritur et oritur. non ergo quicquam uerbi tui cedit atque succedit, quoniam uere inmortale
Abbreviated transcription (Latin):
strari. Igit᷑ auiditas mea qa
illũ tanto tempore expecta¬
ueram hominẽ: delectabat᷑
quidem motu affectuq difpu¬
tantis. & uerbis congruentib
atq ad uestiendas sententias
facile occurrentib : delecta¬
bar autẽ. & cũ multis uel etiã
praemultis laudabã ac ferebã:
sed moleste habebam. quod in
cȩtu audientiũ non sinerer
ingerere illi & partiri cũ eo
curas questionũ mearũ confe¬
rendo familiariter: et ac¬
cipiendo acreddendo sermo¬
nem. Quod ubi potui. & aures
eius cũ familiarib: meis eoq
tempore occupare coepi quo
non dedeceret alternis dissẽrere :
& ꝓtuli quaedã quȩ me moue¬
bant : expertus sum prius ho¬
minẽ. expertem liberaliũ di¬
sciplinarũ nisi grammaticȩ.
atq eius ipsius usitato modo.
& quia legerat aliquas tullia¬
nas orationes & pauciss̃mos
sẽnecae libros. & non nulla
poetarũ. & suae sectȩ sĩqua
uolumina latineatq cõposite
conscripta erant: & quia
CON¬

Expanded text:
strari. Igitur auiditas mea, qua strari. Igitur auiditas mea, qua illam tanto tempore expectaueram hominem, delectabatur quidem motu affectuque disputantis et uerbis congruentibus atque ad uestiendas sententias facile occurrentibus. delectabar autem et cum multis uel etiam prae multis laudabam ac ferebam; sed moleste habebam, quod in coetu audientium non sinerer ingerere illi et partiri cum eo curas quaestionum mearum conferendo familiariter et accipiendo ac reddendo sermonem. quod ubi potui et aures eius cum familiaribus meis eoque tempore occupare coepi, quo non dedeceret alternis disserere, et protuli quaedam, quae me monebant, expertus sum prius hominem expertem liberalium disciplinarum nisi grammaticae atque eius ipsius usitato modo. et quia legerat aliquas Tullianas orationes et paucissimos Senecae libros et nonnulla poetarum et suae sectae si qua uolumina latine atque conposite conscripta erant, et quia co
Abbreviated transcription (Latin):
us & decorum eloquium
Illi autẽ qui eũ michi pro¬
mittebant. non boni existi¬
matores erant: & idõ illis
uidebat᷑ prudens & sapiens:
quia delectabat eos loqens
Sensi autẽ aliud genus ho¬
minum etiam ueritatẽ ha¬
bere suspectã. et ei nolle nol¬
be ad quiescere . sĩ compto atq
uberi sermone ꝓmeret᷑: me
autẽ iam docuerat ds̃ m̃s. mi¬
ris & occultis modis : Et ꝓpt̃¬
ea credo quod tu me docueris.
qm̃ uerum. ẽ. nec quisquã
prȩterte alius doctor. ẽ. ueri.
ubicumq & undecũq: clarũ¬
erit: Iam ergo abste didicerã
nec eo debere uideri aliquid
uerum dici. qdia eloquent̃
dicit᷑ : nec̃ eo falsum quia in¬
composite sonant signa labi¬
orum: Rursus nec idõ uerũ
quia impolite enuntiatur:
nec idõ falsum quia splendids
sermo est: Sed per inde esse
sapientiam & stultitiã. sicut
sunt cibi utiles & inutiles:
Verbis autẽ ornatis & inorna¬
tis. sicut uasis urbanis & rusti¬
canis. utrosq cibos posse mini¬

Expanded text:
us et decorum eloquium. us et decorum eloquium. illi autem, qui eum mihi promittebant, non boni rerum existimatores erant, et ideo illis uidebatur prudens et sapiens, quia delectabat eos loquens. sensi autem aliud genus hominum etiam ueritatem habere suspectam et ei nolle adquiescere, si comto atque uberi sermone promeretur. me autem iam docueras, deus meus, miris et occultis modis, et propterea credo, quod tu me docueris, quoniam uerum est nec quisquam praeter te alius doctor est ueri, ubicumque et undecumque claruerit. iam ergo abs te didiceram nec eo debere uideri aliquid uerum dici, quia eloquenter dicitur, nec eo falsum, quia inconposite sonant signa labiorum; rursus nec ideo uerum, quia inpolite enuntiatur, nec ideo falsum, quia splendidus sermo est, sed perinde esse sapientiam et stultitiam, sicut sunt cibi utiles et inutiles, uerbis autem ornatis et inornatis sicut uasis urbanis et rusticanis utrosque cibos posse mini
Abbreviated transcription (Latin):
forte posset: incertũ quidem
michifieret: utrũ ita seres habe¬
ret. an ita: sed ad fidem meã illius
auctoritatẽ ꝓpt̃ creditam sc̃ĩ¬
tatem prȩponerem: & per
annos ferme ipsos nouẽ quib
eos animo uagabundus audi¬
ui: nimis extento desiderio
uenturum expectabã istum
faustũ. Cȩteri enim eorũ in
quos forte incurrissem. qui
talium rerũ quȩstionib ame
obiectis deficiebant : illum
michi ꝓmittebant: cuius ad¬
uentu collatoq colloquio fa¬
cillime michi haec & siquar
forte maiora quaererem:
enodatissime expedirentur
Ergo ubi uenit: expertus
sum hominẽ gratum & iocun¬
dum uerbis: & ipsã quȩ illi
solent dicere multo suauius
garraentem. Sed quid ad meã
sitim preciosorum poculor̃
decentis ñimus ministrator :
Iam rebus talib: satiatȩ ertiÑ
aures meae. Nec idõ michi
meliora uidebant᷑. quia me¬
lius dicebant᷑: nec idõ uera
quia diserta : nec idõ sapieis
anima . quia uultus congru¬

Expanded text:
forte posset, incertum forte posset, incertum mihi fieret, utrum ita se res haberet an ita, sed ad fidem meam illius auctoritatem propter creditam sanctitatem praeponerem. Et per annos ferme ipsos nouem, quibus eos animo uagabundus audiui, nimis extento desiderio uenturum expectabam istum Faustum. ceteri enim eorum, in quos forte incurrissem, qui talium rerum quaestionibus a me obiectis deficiebant, illum mihi promittebant, cuius aduentu conlatoque conloquio facillime mihi haec et si qua forte maiora quaererem enodatissime expedirentur. ergo ubi uenit, expertus sum hominem gratum et iucundum uerbis et ea ipsa, quae illi solent dicere, multo suauius garrientem. sed quid ad meam sitim pretiosorum poculorum decentissimus ministrator? iam rebus talibus satiatae erant aures meae, nec ideo mihi meliora uidebantur, quia melius dicebantur, nec ideo uera, quia diserta, nec ideo sapiens anima, quia uultus congru
Abbreviated transcription (Latin):
credat indigna: si forte situs
& habitus creaturȩ corpora¬
lis ignoret. Ob est autem. si
hoc ad ipiam doctrinȩ pietatis
formã pertinere arbitretur:
& pertinatius affirmare audeat
quod ignorat. Sed etiã talis
infirmitas infidei cunabulis
acaritate matre sustinetur.
donec assurgat nouus homo
in uirũ ꝑfectũ : & circũ ferri
non possit om̃i uento doctrinȩ
In illo autẽ quidoctor. qui
auctor. qui dux & princeps
eorũ quib: illa suader& ita
Ausus. ẽ. ut qui eũ sequerent᷑
non quemlibet hominẽ sed sp̃m
scm̃ tuũ se sequi arbitra¬
rentur : quis tantã demen¬
tiam sicubi falsa dixisse con¬
uinceretur. non detestandã
longeq abiciendã esse iudi¬
caret : Sed tam̃ nondũ liqui¬
do compererã : utrum etiã
scđm eius uerba uicissitudines
longiorum & breuiorũ dier̃
atq noctiũ. & ipsius noctis ac
diei. & deliquia luminũ. & si
quid eiusmodi in aliis libris le¬
geram. posset ex poni: Vt si

Expanded text:
credat indigna, si forte situs credat indigna, si forte situs et habitus creaturae corporalis ignoret. obest autem, si hoc ad ipsam doctrinae pietatis formam pertinere arbitretur et pertinacius affirmare audeat quod ignorat. sed etiam talis infirmitas in fidei cunabulis a caritate matre sustinetur, donec assurgat nouus homo in uirum perfectum et circumferri non possit omni uento doctrinae. in illo autem, qui doctor, qui auctor, qui dux et princeps eorum, quibus illa suaderet, ita fieri ausus est, ut qui eum sequerentur non quemlibet hominem, sed spirithm tuum sanctum se sequi arbitrarentur, quis tantam dementiam, sicubi falsa dixisse conuinceretur, non detestandam longeque abiciendam esse indicaret? sed tamen nondum liquido conpereram, utrum etiam secundum eius uerba uicissitudines longiorum et breuiorum dierum atque noctium et ipsius noctis et diei et deliquia luminum et si quid eius modi in aliis libris legeram, posset exponi, ut, si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfiteri: pietas autẽ tibi con¬
fiteri. Vnde ille deuius. ad hoc
ista multũ locutus. ẽ: ut con¬
uictus ab eis qui ista uere didi¬
ris quae abditiora sunt mani¬
feste cognosceret᷑ Non enĩ
parui se existimari uoluit:
sed sp̃m̃ sc̃m̃ consõlatorem et
ditatorem fidelium tuorũ.
auctoritate plenaria perso¬
naliter inse esse ꝑsuadere co¬
natus .ẽ. Ita quecũnq decȩlo
ac stellis.: & de solis ac lunȩ motib
falsa dixisse dep̃henderetur:¬
quamuis ad doctrinã religio¬
nis ista ñ pertineant. tamen
ausus eius sacrilego sp̃ũ fuisse
satis emineret : cum ea non
solũ ignorata sed etiã falsata.
uesana suꝑbiȩ uanitate diceret:
ut ea tanquã diuinae personȩ
tribuere sibi niteret᷑. Cũ enĩ
audio xp̃ianum aliquẽ frẽm
illum aut illũ ista nescientẽ.
& aliud ꝓalio sentientẽ : pati¬
enter in tueor opinantem homi¬
nem : nec illi obesse uideo. cũ
de te dñe creator om̃ium non

Expanded text:
profiteri, pietas autem tibi conprofiteri, pietas autem tibi confiteri. unde ille deuius ad hoc ista multum locutus est, ut conuictus ab eis, qui ista uere didiris, quae abditiora sunt, manifeste cognosceretur. non enim parui se aestimari noluit, sed spiritum sanctum, consolatorem et ditatorem fidelium tuorum, auctoritate plenaria personaliter in se esse persuadere conatus est. itaque cum de caelo ac stellis et de solis. ac lunae motibus falsa dixisse comprehenderetur,quamuis ad doctrinam religionis ista non pertineant, tamen ausus eius sacrilegos fuisse satis emineret, cum ea non solam ignorata, sed etiam falsa tam uesana superbiae uanitate diceret, ut ea tamquam diuinae personae tribuere sibi niteretur. Cum enim audio christianum aliquem fratrem illum aut illum ista nescientem et aliud pro alio sentientem, patienter intueor opinantem hominem nec illi obesse uideo, cum de te, domine creator omnium, non
Abbreviated transcription (Latin):
& deusu eius tibi gratias agit
quamius nesciat uel quot
cubitis alta sit. uel quanta
latitudine diffusa : quã ille
qui eam metit᷑. & om̃s ramos
eius numerat. & neq possidet
eam. neq: creatorem eiꝰ nouit
Aut didicit: sic fidelis homo
cuius totus mundus diuiti¬
arum. ẽ. & quasi nichil habens
om̃ia posĩdet in herendo tibi
cui seruiunt om̃ia. quãuis
nec saltem septemtrionum
grros nouerit : dubitare stul¬
tum .ẽ. quinutiq melior sit.
quã mensorcȩli & numerator
syderũ. & pensor elementorỹ:
& negligens tui. qui om̃ia in
mensura & numero & pondere
disposiusti. Sed tam̃. quis quȩ¬
rebat manicheum nescioquẽ
etiã ista scribere : sine quorum
peritia pietas disci poterat :
Dixisti enĩ homini Ecce pietas
est sapientia . quam ille igno¬
rare posset. quã n ista ꝑfecte
nosset. Ista uero quia nonnois¬
uerat impudentissime audens
docere. prorsus illã nosse
non posiẽt. uanitas. ẽ. enĩ.
mundana ista etiam nota

Expanded text:
et de usu eius tibi gratias agit, et de usu eius tibi gratias agit, quamuis nesciat uel quot cubitis alta sit uel quanta latitudine diffusa, quam ille, qui eam metitur et omnes ramos eius numerat et neque possidet eam neque creatorem eius nouit aut diligit, sic fidelis homo, cuius totus mundus diuitiarum est et quasi nihil habens omnia possidet inhaerendo tibi, cui seruiunt omnia, quamuis nec saltem septentrionum gyros nouerit, dubitare stultum est, quin utique melior sit quam mensor caeli et numerator siderum et pensor elementorum et neglegens tui, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuisti. Sed tamen quis quaerebat manichaeum nescio quem etiam ista scribere, sine quorum peritia pietas disci poterat? dixisti enim homini: ecce pietas est sapientia. quam ille ignorare posset, etiamsi ista perfecte nosset: ista uero quia non nouerat, impudentissime audens docere, prorsus illam nosse non posset. uanitas est enim mundana ista etiam nota
Abbreviated transcription (Latin):
uera dicta retinebã : & occur¬
rebat michi ratio ꝑnumeros.
& ordinem tẽporũ. & uisibi¬
les attestationes syderum :¬
& conferebã cum dictis mani¬
chei quae de his rebus multa
scripsit copiosissĩme delirans.
Et non michi occurrebat ra¬
tio. nec sõl stitiorum & a equi¬
noctiorũ. nec defectuum lu¬
minariũ : nec quicquid
tale in libris sȩcularissa¬
pientiae didicerã. Ibi autẽ
credere iubebar: & ad illas ra¬
tiones numeris & oculis meis
exploratas non occurrebat :¬
& longe diuersum erat Nun¬
quid dñe ds̃ ueritatis quisqͦis
nouit ista iam placet tibi :
Infelix enĩ homo qui scit illa
om̃ia: te autẽ nescit Beatͥs
autẽ qui te scit : etiam si illa
nesciat. Qui uero & te & illa
nouit: non ꝓpter illa beati¬
or. sed ꝓpt̃ te solum beatus
est. sĩ cognoscens te sicut dm̃
glorificet & gratias agat : &¬
non euanescat in cogitationib
suis. Sicut enĩ melior est
qui nouit possidere arborẽ.

Expanded text:
uera dicta retinebam, et occuruera dicta retinebam, et occurrebat mihi ratio per numeros et ordinem temporum et uisibiles attestationes siderum et conferebam cum dictis Manichaei, quae de his rebus multa scripsit copiosissime delirans, et non mihi occurrebat ratio nec solistitiorum et aequinoctiorum nec defectuum luminarium nec quidquid tale in libris saecularis sapientiae didiceram. ibi autem credere iubebar, et ad illas rationes numeris et oculis meis exploratas non occurrebat et longe diuersum erat. Numquid, domine deus ueritatis, quisquis nouit ista, iam placet tibi? infelix enim homo, qui scit illa omnia, te autem nescit; beatus autem, qui te scit, etiamsi illa nesciat. qui uero et te et illa nouit, non propter illa beatior, sed propter te solum beatus est, si cognoscens te sicut te glorificet et gratias agat et non euanescat in cogitationibus suis. sicut enim melior, qui nouit possidere arborem
Abbreviated transcription (Latin):
butum cȩsari: Non noueruũ
hanc uiã qua descendant
ad illum asẽ: & per eumas¬
cendant Et cũ non nouer̃
hanc uiã & putant se excelsos
essẽ cũ frderib: & lucidos:
ecce ruerunt in terrã. & obs¬
curatum. ẽ. insipienscor eorũ.
Et multa uera decreatura
dicunt : & ueritatem creaturȩ
artificem non piequȩrunt.
& idõ non inueniunt: Aut
si inueniunt: cognoscentes
dm̃ non sicut dm̃ honorant
aut gr̃as agunt : et euanescuNt
in cogitationib: suis & dicunt
sẽ essẽ sapientes: sibi tribuen¬
do quȩ tua sunt Ac per hoc
student ꝑuersissima cȩcitate
etiam tibi tribuere quȩ sua s̃
mendacia scilicet inte confe¬
rentes qui ueritas es: & immu¬
tantes głam incorrupti dĩ.
insimilitudinẽ imaginis cor¬
ruptibilis hominis: & uolu¬
crum. & quadrupedũ. & ser¬
pentium: Et conuertunt ue¬
ritatem tuã in mendacium:
& colunt & seruiunt creaturȩ
potius quã creatori. Multa
tam̃ ab eis ex ipsã creatura

Expanded text:
butumbutumhanc viam, qua descendant ad illum a se, et per eum ascendant ad eum. Non noverunt hanc viam, et putant se excelsos esse cum sideribus et lucidos; et ecce ruerunt in terram, et obscuratum est insipiens cor eorum. Et multa vera de creatura dicunt, et Veritatem, creaturae artificem, non pie quaerunt, et ideo non inveniunt: aut si inveniunt, cognoscentes Deum, non sicut Deum honorant, aut gratias agunt; sed evanescunt in cogitationibus suis, et dicunt se esse sapientes, sibi tribuendo quae tua sunt, ac per hoc student perversissima caecitate etiam tibi tribuere quae sua sunt, mendacia scilicet in te conferentes, qui veritas es, et immutantes gloriam incorrupti Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium, et conuertunt ueritatem tuam in mendacium et colunt et seruiunt creaturae potius quam creatori. Multa tamen ab eis ex ipsa creatura
Abbreviated transcription (Latin):
atq extollunt᷑ qui sciunt :
& ꝑ impiam suꝑbiam fece¬
dentes & deficientes alu¬
mine tuo. tanto ante solis
defectum futurũ prȩui¬
dent. & in pręsentia suum
non uident: Non enĩ religi¬
ose quaerunt unde habe¬
ant ingeniũ quo ista quȩr̃
Et inuenientes quia tu fecisti
eos: non ipsidant tibi se ut
serues quod fecisti. & quales
se ipsĩ fecerant occidũnt sẽ
tibi: & trucident exaltatio¬
nes suas sicut uolatilia. & cu¬
riositates suas sicut pisces ma¬
ris quib: ꝑ ambulant secrecas
semitas abrsñ : & luxurias
suas sicut pecora campi: ut
tu ds̃ ignis edax consumas
mortuas curas eor̃. recreans
eos immortaliter. Sed non
nouer̃ uiam uerbũ tuũ per
quod fecisti ea quae nume¬
rant. & ipsõs qui numerant:
& sensum quo cernunt quȩ
numerant. & mentẽ dequa
numerant: & sapientiae
tuȩ non est numerus. Ipsẽ
autẽ unigenitus factus est
nobis sapientia & iustitia
& sanctificatio: & numeratꝰ¬
est internos: & soluit tri¬

Expanded text:
atque extolluntur qui sciunt, et atque extolluntur qui sciunt, et per inpiam superbiam recedentes et deficientes a lumine tuo tanto ante solis defectum futurum praeuident et in praesentia suum non uident - non enim religiose quaerunt, unde habeant ingenium, quo ista quaerunt — et inuenientes, quia tu fecisti eos, non ipsi se dant tibi, se ut serues quod fecisti, et quales se ipsi fecerant occidunt se tibi et trucidant exaltationes suas sicut uolatilia et curiositates suas sicut pisces maris, quibus perambulant secretas semitas abyssi, et luxurias suas sicut pecora campi, ut tu, deus, ignis edax consumas mortuas curas eorum recreans eos immortaliter. Sed non nouerunt uiam, uerbum tuum, per quod fecisti ea quae numerant et ipsos qui numerant et sensum, quo cernunt quae numerant, et mentem, de qua numerant; et sapientiae tuae non est numerus. ipse autem unigenitus factus est nobis sapientia et iustitia et sanctificatio et numeratuest inter nos et soluit tri
Abbreviated transcription (Latin):
bulis: & michi ꝓbabiliora
ista uidebant᷑ quae dixeruNT
illi. qui tantũ potuer̃ ualere.
ut possent ȩstimare saeculũ :
quanquã eius dñm minime
inuenerint: Qm̃ magnus es
dñe & humilia respicis :
excelsa autẽ a longe cogno¬
scis Nec ꝓpinquas nisi ob¬
tritis corde: nec inueniris
A superbis: nec si illi curi¬
osa peritia numerent stel¬
las & harenam & dimeti¬
antur srdereas plagas. &
uestigent uias astrorum
Mente sua enĩ quȩrunt ista.
& ingenio qđ tu dedisti eis:
& multa inuenerunt. & prȩ¬
nuntiauer̃ ante multos an¬
nos defectus luminarium
solis & lunȩ : quodie. qua
hora. quanta ex parte fu¬
turi essent: & non eos fefel¬
lit numerus. Et ita factũ
est ut pręnuntiauer̃. et
scripserunt regulas inda¬
gatas. & legunt᷑ hodie :¬
atq: ex eis prȩnunciatur
quo anno. & quo mense
anni. & quo die mensis. et
qua hora diei. & quota
parte luminis sui defectu¬
ra sit luna uel sol. Et ita
nesciunt ea Et exultaNT

Expanded text:
bulis, et mihi probabiliora bulis, et mihi probabiliora ista uidebantur, quae dixerunt illi, qui tantum potuerunt ualere, ut possent aestimare saeculum, quamquam eius dominum minime inuenerint. quoniam magnus es, domine, et humilia respicis, excelsa autem a longe agnoscis nec propinquas nisi obtritis corde nec inueniris a superbis, nec si illi curiosa peritia numerent stellas et harenam et dimetiantur sidereas plagas et uestigent uias astrorum. Mente sua enim quaerunt ista et ingenio, quod tu dedisti eis, et multa inuenerunt et praenuntiauerunt ante multos annos, defectus luminarium solis et lunae, quo die, qua hora, quanta ex parte futuri essent, et non eos fefellit numeras. et ita factum est, ut praenuntiauerunt, et scripserunt regulas indagatas et leguntur hodie atque ex eis praenuntiatur, quo anno et quo mense anni et quo die mensis et qua hora diei et quota parte luminis sui defectura sit luna uel sol: et ita stupent qui nesciunt ea, et exultant
Abbreviated transcription (Latin):
& sanguis. sed tu dñe qui fe¬
cisti reficis & consolaris eos
Et ubi. eram quando te quae¬
rebam : Et tueras ante me
Ego autẽ & a me discesseram
riecmł inueniebã: quanto
minus te: Proloquar in con¬
sp̃ectu dĩ mei annum illũ
unde tricesimũ ȩtiitis meae
Iam uenerat kartaginem
quidam manicheorum ep̃s
faustus nomine: magnus
laqueus diaboli : & multi im¬
plicabantur in eo per illece¬
bram suaui loquentiae:
quã ego iam. tam & si lauda¬
bam: discernebã tam̃ a ueri¬
tate rer quarũ discenda¬
rum Auidus erã : nec quali
ua sculo sermonis sed quid
michi scientiȩ comedendum
apponeret : Nominatus erat¬
apud eos ille faustus: in tue¬
bar Fama enĩ de illo prae¬
locuta michi erat qđ essẽt
honestarũ om̃ium doctrina¬
rum peritissimus : & appri¬
me disciplinis liberalibus
eruditus Et qm̃ multa
philosophorũ legerã. memo¬
riaeq: mandata retinebã :
ex eis quȩdã comparabam
illis manicheorũ longis fa¬

Expanded text:
et sanguis, sed tu, domine, qui feet sanguis, sed tu, domine, qui fecisti, reficis et consolaris eos. et ubi ego eram, quando te quaerebam? et tu eras ante me, ego autem et a me discesseram nec me inueniebam: quanto minus te! Proloquor in conspectu dei mei annum illum undetricensimum aetatis meae. iam uenerat Carthaginem quidam manichaeorum episcopus, Faustus nomine, magnus laqueus diaboli, et multi inplicabantur in eo per inlecebram suauiloquentiae. quam ego iam tametsi laudabam, discernebam tamen a ueritate rerum, quarum discernendarum auidus eram, nec quali uasculo sermonis, sed quid mihi scientiae comedendum adponeret nominatas apud eos ille Faustus intuebar. fama enim de illo praelocuta mihi erat, quod esset honestarum omnium doctrinarum peritissimus et adprime disciplinis liberalibus eruditus. et quoniam multa philosophorum legeram memoriaeque mandata retinebam, ex eis quaedam conparabam illis manichaeorum longis fa
Abbreviated transcription (Latin):
nocuerunt tibi : aut in quo
imperium tuũ de honestauer̃
acaelis usq in nouissima iustũ
& integrum : Quo enĩ fuger̃
cũ fugerent a facie tua: aut
ubi tu non inuenis eos: Sed
fugerunt ut non uiderent te
uidentẽ sẽ : atq excȩcati in
te offenderent. quia non
deseris aliquid eorũ quae
fecisti. Inte offenderent in¬
iusti. & iuste uexarentur:
subtrahentes se lenitati tuȩ.¬
& offendentes in rectitudinẽ
tuã: & cadentes in asperi¬
tatem suã. Videlicet nesci¬
unt quod ubiq sis. quẽ nullus
circum scribit locus : & solus
es prȩsens etiã his qui longe
fiunt ate. Conuertant᷑ ergo
& quaerant te : quia non siẽ
ipsi deseruerunt creatorem
suum. ita tu desẽruisti creatu¬
ram tuã. Ipsi conuertantur
& quȩrant te : & ecce ibi es
incorde eorũ. in corde confi¬
tentium tibi: & ꝓicientiũ sẽ
inte. & plorantiũ insinu tuo
post uias suas difficiles : &
tu facilis terges lacrimas
eorũ ut magis plorent: &

Expanded text:
nocuerunt tibi? aut in quo nocuerunt tibi? aut in quo imperium tuum dehonestauerunt a caelis usque in nouissima iustum et integrum? quo enim fugerunt, cum fugerent a facie tua.? aut ubi tu non inuenis eos? sed fugerunt, ut non uiderent te uidentem se atque excaecati in te offenderent — quia non deseris aliquid eorum, quae fecisti — in te offenderent iniusti et iuste negarentur, subtrahentes se lenitati tuae et offetuam, et cadentes in asperitatem suam. Videlicet nesciunt quod ubique sis, quem nullus circumscribit locus, et solus es praesens, etiam iis qui longe fiunt a te. Convertantur ergo et quaerant te, quia non sicut ipsi deseruerunt creatorem suum, ita et tu deseruisti creaturam tuam. Ipsi convertantur, et quaerant te; et ecce ibi es in corde eorum, in corde confitentium tibi, et projicientium se in te, et plorantium in sinu tuo post vias suas difficiles: et tu facilis tergens lacrymas eorum; et magis plorant et
Abbreviated transcription (Latin):
ccipe sacrificiũ confes¬
sionum mearũ de manu
linguae meȩ. qm̃ forma¬
sti & excitasti ut confi¬
teatur nomini tuo : & sana
om̃ia ossa mea. & dicant: dñe
quis similis tibi : Neq enim
docet te quid inse agatur qui
tibi confitet᷑ : quia oculũ tuũ
non excludit cor clausum. nec
manum tuã repellit duritia
hominũ : sed soluis eã cũ uoles
aut miserans aut uindicans.:
& non est qui sẽ abscondat a
calore tuo. Sed te laudet
anima mea ut amet te : et
confiteat᷑ tibi miserationes
tuas ut laudet te. Noncessat.
nec tacet laudes tuas uniuer¬
sa creatura tua: nec spiritus
om̃is per os conuersũ adte
Nec animalia nec corpora¬
lia per os considerantiũ ea:
ut exurgat inte alassitudine
anima nr̃a innitens eis quae
fecisti : & transiens ad te qui
fecisti haec mirabiliter : &
ibi refectio. & uera fortitudo
Eant & fugiant ate in quieti¬
& iniqui: & tu uides eos et
distinguis umbras: & ecce
pulchra sunt cum eis om̃ia
& ipsĩ turpessunt. Et quid

Expanded text:
Accipe sacrificium confessionum mearum de manu linguae meae, quam formasti et excitasti, ut confiteatur nomini tuo, et sana omnia ossa mea, et dicant: domine, quis similis tibi? neque enim docet te, quid in se agatur, qui tibi confitetur, quia oculum tuum non excludit cor clausum nec manum tuam repellit duritia hominum, sed soluis eam, cum uoles, aut miserans aut uindicans, et non est qui se abscondat a calore tuo. sed te laudet anima mea, ut amet te, et confiteatur tibi miserationes tuas, ut laudet te. non cessat nec tacet laudes tuas uniuersa creatura tua nec spiritus omnis hominis per os conuersum ad te nec animalia nec corporalia per os considerantium ea, ut exsurgat in te a lassitudine anima nostra innitens eis, quae fecisti, et adtransiens ad te, qui fecisti haec mirabiliter: et ibi refectio et uera fortitudo. Eant et fugiant a te inquieti iniqui. et tu uides eos et distinguis umbras, et ecce pulchra sunt cum eis omnia et ipsi turpes sunt. et quid
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ. conuersa rursus ad de prę¬
candũ te ꝓme. abut adsolita: et
ego romã. &ecce excipior ibi
flagello egritudinis corpora¬
lis. & ibam iam ad inferos po¬
portans omĩa mala quȩ cõmiserã
& inte & in me & in alios. multa
& grauia. suꝑ originalis peccati
uinculum quo om̃s inadam
morim᷑: non enĩ quicquã corũ
mͥ donaueras in xp̃o. nec soluerat
contraxeram peccatis meis.
Quomodo enĩ eas solueret in
cruce fantasmatis. qđ de illo cre¬
dideram: Quã ergo falsa mi¬
chi uidebatur mors carnis
eius : tamuera erat animȩ mex
Et quãm uera erat mors carnis
eius: tã falsa uita animȩ meȩ.
quȩ id non credebat. Et ingra¬
uescentib febribus: iamibã.
& peribam. Quoenim irem.
sihinc tunc abirẽ.nisi inignẽ
atq tormenta digna factis
meis inueritate ordinis tui.¬
Ethoc illa nesciebat. & tamen
ꝓme orabat absens. Tu autẽ
ubiq prȩsens ubi erat ex audi¬
ebas eã : & ubi erã miserebaris

Expanded text:
meae conuersa rursum ad depremeae conuersa rursum ad deprecandum te pro me abiit ad solita, et ego Romam. Et ecce excipior ibi flagello aegritudinis corporalis et ibam iam ad inferos portans omnia mala, quae conmiseram et in te et in me et in alios, multa et grauia super originalis peccati uinculum, quo omnes in Adam morimur. non enim quicquam eorum mihi donaueras in Christo nec soluerat contraxeram peccatis meis. quomodo enim eas solueret in cruce phantasmatis, quod de illo credideram? quam ergo falsa mihi uidebatur mors carnis eius, tam uera erat animae meae, et quam uera erat mors carnis eius, tam falsa uita animae meae, quae id non credebat. et ingrauescentibus febribus iam ibam et peribam. quo enim irem, si hinc tunc abirem, nisi in ignem atque tormenta digna factis meis inEt illa hoc nesciebat, et tamen pro me orabat absens. Tu autem ubique praesens, ubi erat exaudiebas eam; et ubi eram miserebaris
Abbreviated transcription (Latin):
neret ea nocte. Sed in ea
nocte clanculo ego ꝓfectus
sum: Illa autẽ non mansit :¬
orando & flendo: & quid ate petebat
ds̃ mns tantis lacrimis: nisi ut. naui¬
gare me nonsineres.: Sedtu alte
consulens & exaudiens cardinem
desiderii eius noncurasti quod
tunc petebat. ut me faceres quod
semꝑ petebat. flauit uentus. &
impleuit uelanrã. & litus sub¬
traxit aspectibus nris. in quo
mane illa insaniebat dolore.
& quȩrelas. & gemitu implebat
aures tuas contennentes ista.
cum & me cupiditatibus meis
raperes ad finiendas ipsas cupi¬
ditates. & illius carnale desideriũ
iusto dolorum flagello uapular&.
Amabat enim sccum prȩsentiam
meam more matrũ. sed multis
multo amplius: & nesciebat quid
tuilli gaudiorũ facturus esses
deabsentia mea nesciebat. Ideo
flebat & heiulabat. atq illis
cruciatibus arguebatur in ea.s
reliquiarũ eue cũ gemitu
quęrens. quod cũ gemitu pe¬
pererat & tamen post accu¬
sationẽ falla tiarũ &e crudelitatis

Expanded text:
neret ea nocte. sed ea neret ea nocte. sed ea nocte clanculo ego profectus sum, illa autem non mansit orando et flendo. et quid a te petebat, deus meus, tantis lacrimis, nisi ut nauigare me non sineres? sed alte consulens et exaudiens cardinem desiderii eius non curasti quod tunc petebat, ut me faceres quod semper petebat. flauit uentus et impleuit uela nostra et litus subtraxit aspectibus nostris, in quo mane illa insaniebat dolore et querellis et gemitu implebat aures tuas contemnentis ista, cum et me cupiditatibus raperes ad finiendas ipsas cupiditates et illius carnale desiderium iusto dolorum flagello uapularet. amabat enim secum praesentiam meam more matrum, sed multis multo amplius, et nesciebat, quid tu illi gaudiorum facturus esses de absentia mea. nesciebat, ideo flebat et eiulabat atque illis cruciatibus arguebatur in ea reliquiarium Euae, cum gemitu quaerens quod cum gemitu pepererat. et tamen post accusationem fallaciarum et crudelitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuersitate. Namet qui ꝑturbant
otium meum foeda rabie. cȩci
erant: & qui inuitabant ad aliud.
terram sapiebant. Ego autem
quidetestabar hic uẽram
miseriam. illic falsam felicita¬
tem appetebam. Sedquare
hinc abirem. & illuc irem:
tu sciebas ds̃. nec indicabas mi¬
chi. nec matri quȩ me ꝓfectũ
a trociter planxit: & usq ad
mare secuta. ẽ. Sed fefelli
eã uiolent̃ me tenentẽ. ut
aut reuocaret aut mecũ per¬
geret: & finxime amicum
nolle deserere. donec uento
facto nauigarem: & men¬
titus sum matri. & illi ma¬
tri. Et euasi quia & hoc dimi¬
sisti michi. miseri corditer
seruans me ab aquis maris.
plenũ execrandis sordibus
usq ad aquã gratiȩ tuȩ. qua
me abluto sic carent᷑ flumi¬
na maternorum oculorũ :
quib ꝓme quotidie tibi riga¬
bat terrã sub uultu suo. Et
tamen recusanti sine me redi¬
re: uix ꝑsuasĩ ut in locoqui
ꝓximus nostrȩ naui erat me¬
moria beati cipriani. ma¬

Expanded text:
peruersitate. nam et qui perturbabant peruersitate. nam et qui perturbabant otium meum, foeda rabie caeci erant, et qui inuitabant ad aliud, terram sapiebant, ego autem, qui detestabar hic ueram miseriam, illic falsam felicitatem appetebam. Sed quare hinc abirem et illuc irem, tu sciebus, deus, nec indicabas mihi nec matri, quae me profectum atrociter planxit et usque ad mare secuta est. sed fefelli eam uiolenter me tenentem, ut aut reuocaret aut mecum pergeret, et finxi me amicum nolle deserere, donec uento facto nauigaret. et mentitus sum matri, et illi matri, et euasi: quia et hoc tu dimisisti mihi misericorditer seruans me ab aquis maris plenum exsecrandis sordibus usque ad aquam gratiae tuae, qua me abluto siccarentur flumina maternorum oculorum, quibus pro me cotidie tibi rigabat terram sub uultu suo. et tamen recusanti sine me redire uix persuasi, ut in loco, qui proximus nostrae naui erat, memoria beati Cypriani, ma
Abbreviated transcription (Latin):
perturbant ordinẽ : quem
quisq discipulis ad ꝓficiendũ
instituerit. Multa iniurio¬
sa faciunt mira hebitudine.
& punienda legibus: nisi con¬
suetudo patrona sit. hoc
miseriores eos ostendens: quo
iam quasi liceat faciunt :
quod ꝑtuam aet̾nã legem
nunquã licebit. Et impune
se facere arbitrant᷑: cũ ipsa
faciendi cęcitate puniantur
Et in comparabilit̃ patiant᷑
peiora. quã faciunt. Quos
mores cũ studerem. meos eẽ
nolui. meos cũ docerem. Co¬
gebar perpeti alienos: & idõ
placebat ire : ubi talia non
fieri om̃s qui nouerant indica¬
bant. Verũ autẽ tu spes mea.
& portiomea in t̾ra uiuentium.
Ad mutandũ t̾rarũ locũ ꝓsalute
animȩ meȩ. & kartagins
stimulos quibus inde auellerer
ad mouebas. &romȩ inlecebras
quibus ađ traherer ꝓponebas
mͥ. ꝑhomines quidiligunt uitam
mortuam. Hinc in sana faci¬
entes. in deuana. pollicentes:
& ad corrigendos gressus meos.
utebaris occulte & illorum & iea

Expanded text:
perturbant ordinem, quem perturbant ordinem, quem quisque discipulis ad proficiendum instituerit. multa iniuriosa faciunt mira hebetudine et punienda legibus, nisi consuetudo patrona sit, hoc miseriores eos ostendens, quo iam quasi liceat faciunt, quod per tuam aeternam legem numquam licebit, et inpune se facere arbitrantur, cum ipsa faciendi caecitate puniantur et inconparabiliter patiantur peiora, quam faciunt. ergo quos mores cum studerem meos esse nolui, eos cum docerem cogebar perpeti alienos, et ideo placebat ire, ubi talia non fieri omnes qui nouerant indicabant. uerum autem tu, spes mea et portio mea in terra uiuentium, ad mutandum terrarum locum pro salute animae meae et Carthagini stimulos, quibus inde auellerer, admonebas et Romae inlecebras, quibus adtraherer, proponebus mihi per homines, qui diligunt uitam mortuam, hinc insana facientes, inde uana pollicentes, et ad corrigendos gressus meos utebaris occulte et illorum et mea
Abbreviated transcription (Latin):
rigentur . & uiam eius uolet:
Aut quae ꝓcuratio salutis prȩt̃
manum tuã reficientẽ quae
fecisti : Egisti ergo mecũ ut
michi ꝑsuaderet᷑ romã per¬
gere : & potius ibi docerem
qđ docebã hartaginͤ. Et hoc
unde mĩhi ꝑsua sum . ẽ. non
prȩteribo confiteri tibi : qm̃
& in his altissĩmi tui recessus.
& prȩsentissima in nos miscđia
tua cogitanda & prȩdicanda
est Non idõ romã pergere
uolui. qđ maiores quȩst̃us.
maiorq: michi dignitas ab
amicis qui hoc suadebant pro¬
mittebat᷑. quanquã & ista du¬
cebant animum tunc meũ :
sed illa erat causa maxima
& pene sola : quod audiebã
quietius ibi studere adoles¬
centes & ordinatiore discipli¬
nae cohercitione sedari : ne
in eius scolã quo magistronon
utuntur. passim & ꝓterue ir¬
ruant: Nec eos adimitti om̃i¬
no. nisi ille ꝑmiserit: Contra
apud kartaginem foeda est
& intemperans licentia sco¬
lasticorm. Irrũpunt impu¬
denter. & ꝓpe furiosa fronte

Expanded text:
riguntur, et uiam eius uolet. riguntur, et uiam eius uolet. aut quae procuratio salutis praeter manum tuam reficientem quae fecisti? Egisti ergo mecum, ut mihi persuaderetur Romam pergere et potius ibi docere quod docebam Carthagini. et hoc unde mihi persuasum est, non praeteribo confiteri tibi, quoniam et in his altissimi tui recessus et praesentissima in nos misericordia tua cogitanda et praedicanda est. non ideo Romam pergere uolui, quod maiores quaestus maiorque mihi dignitas ab amicis, qui hoc suadebant, promittebatur — quamquam et ista ducebant animum tunc meum — sed illa erat causa maxima et paene sola, quod audiebam quietius ibi studere adulescentes et ordinatiore disciplinae cohercitione sedari, ne in eius scholam, quo magistro non utuntur, passim et proterue inruant, nec eos admitti omnino, nisi ille permiserit. contra apud Carthaginem foeda est et intemperans licentia scholasticorum: inrumpunt inpudenter et prope furiosa fronte
Abbreviated transcription (Latin):
tus apparuit: coepi cum eo
ꝓstudio eius agere: uitã quo
ipsẽ flagrabat meas litteras
quas tunc iam rechor harta¬
ginis ad olescentes docebam:
et legere cũ eo siue quae ille
audita desideraret. siue quȩ
ipsẽ tali ingenio apta existi¬
marem. Cȩterum conatus
om̃is meus. quo ꝓficere in illa
secta statuerã: illo homine
cognito prorsus intercidit :
non ut ab eis om̃ino sẽpara¬
rer : sed quasi melius quicqͥa
non inueniens. eo quo iam
quo quomodo irrueram con¬
tentus interim esse decre
uerã : nisi aliquid forte qđ
magis eligendũ esset eluceret
Ita ille faustus qui multis
laqueus extitit mortis. meũ
quo captus eram. relaxare
iam coeperat: nec uolens nec
sciens. Manus enĩ tuȩ ds̃m̃s
in abdito ꝓuidentiae tuȩ non
deserebant animam meã : & de
sanguine cordis matris meae
ꝑlacrimas eius diebus ac nocti¬
bus ꝓme sacrificabatur tibi
modis : tu illud egisti ds̃m̃s:
nam ad ño gressus hominis di¬

Expanded text:
tus apparuit; coepi cum eo tus apparuit; coepi cum eo pro studio ejus agere vitam, quo ipse flagrabat in eas litteras, quas tunc jam rhetor Carthagini adolescentes docebam; et legere cum eo, sive quae ille audita desideraret, sive quae ipse tali ingenio apta existimarem. Caeterum conatus omnis meus, quo proficere in illa secta statueram, illo homine cognito prorsus intercidit: non ut ab eis omnino separarer, sed quasi melius quidquam non inveniens, eo quo jam quoquo modo irrueram, contentuueram, nisi aiquid forte, quod magis eligendum esset, eluceret. ita ille Faustus, qui multis laqueus mortis extitit, meum quo captus eram relaxare iam coeperat nec nolens nec sciens. manus enim tuae, deus meus, in abdito prouidentiae tuae non deaerebant animam meam, et sanguine cordis matris meae per lacrimas eius diebus et noctibus pro me sacrificabatur tibi, modis. tu illud egisti, deus meus. nam a domino gressus hominis di
Abbreviated transcription (Latin):
explicare posse iam non ar¬
bitrabar. Quae tam̃ ubi con¬
sideranda & discutienda pro¬
tuli : modeste sane ille nec
ausus ẽ. subire ipsãm sarcinã
Nouerat enĩ se ista non nosse:
nec eũpuduit confiteri. Non
erat de talib: quales multos lo¬
quaces passus erã. conantes ea
m̃e doͥcere : & dicentes nichil
Iste uero cor habebat & si non
rectum adte: non tam̃ minus
in cautũ ad sẽ ipsũ. Non usque¬
quaq: imperitus erat imperi¬
tiae suȩ : & noluit sẽ temere
disputando in ea coartari. unde
nec exitus ei ullus. nec facilis
esset reditus. Etiam hinc michi
amplius placuit. Pulchrior
est enĩ temperantia confitentis
animi. quam illa quae nosse
cupiebã : & eũ in om̃ib diffi¬
cilioribus & subtiliorib quȩsti¬
onib talem inueniebiã: Refra¬
cto itaq: studio quo intenderã
in manichei litteras. magisq
desperans decȩteris eorũ docto¬
ribus : quando inmultis quȩ
me mouebant. ita ille nomina¬

Expanded text:
explicare posse iam non arexplicare posse iam non arbitrabar. quae tamen ubi consideranda et discutienda protuli, modeste sane ille nec ausus est subire ipsam sarcinam. nouerat enim se ista non nosse nec eum puduit confiteri. non erat de talibus, quales multos loquaces passus eram, conantes ea me docere et dicentes nihil. iste uero cor habebat, etsi non rectum ad te, nec tamen nimis incautum ad se ipsum. non usquequaque inperitus erat inperitiae suae et noluit se temere disputando in ea coartari, unde nec exitus ei ullus nec facilis esset reditus: etiam hinc mihi amplius placuit. pulchrior est enim temperantia confitentis animi quam illa, quae nosse cupiebam. et eum in omnibus difficilioribus et subtilioribus quaestionibus talem inueniebam. Refracto itaque studio, quod intenderam in Manichaei litteras, magisque desperans de ceteris eorum doctoribus, quando in multis, quae me mo
Abbreviated transcription (Latin):
aderat quotidiana sermoci¬
nandi exercitatio. inde subpe¬
tebat eloquiũ: quod fiebat ac¬
ceptius magisq seductoriũ.¬
moderamine ingenii & quodã
lepore naturali. Itane est ut
recolo dñe ds̃meus arbiter con¬
scientiae meȩ. corã te cormeũ.
& recordatiomea. qui me tunc
agebas abdito secreto ꝓuiden¬
tiae tuȩ: & in honestos errores
meosiam conuertebas ante faci¬
em meã ut uiderem & odissem :
Nam postea quã ille michi impe¬
ritus earum artiũ quib eũ ex¬
cellere putauerã satis apparu¬
it : desperare cȩpi posse eũ illa
quae me mouebant a perire
atq dissoluere : quorũ quidem
ignarus posset ueritatẽ tenere
pietatis sed si manicheus non
esset. Libri quippe eorũ pleni
sunt longissimis fabulis decȩlo
& syderibus & sole & luna:
quȩ michi eum. qđ utiq
cũpiebã collatis numeror̃
rationib: quos alibi ego lege¬
ram. utrũ potius ita essent
ut manicheis libris contine¬
bantur. ancerte uel par etiã
inde ratio redderet᷑. subtilit̃

Expanded text:
aderat quotidiana sermocinandi exercitatio, inde suppetebat eloquium quod fiebat acceptius, magisqmoderamine ingenii et quodam lepore naturali. itane est, ut recolo, domine deus meus, arbiter conscientiae meae? coram te cor meum et recordatio mea, qui mecum tunc agebas abdito secreto prouidentiae tuae et inhonestos errores meos iam conuertebus ante faciem meam, ut uiderem et odissem. Nam posteaquam ille mihi inperitus earum artium, quibus eum excellere putaueram, satis apparuit, desperare coepi posse mihi eum illa, quae me mouebant, aperire atque dissoluere; quorum quidem ignarus posset ueritatem tenere pietatis, sed si manichaeus non esset. libri quippe eorum pleni sunt longissimis fabulis de caelo et de sideribus et sole et luna: quae mihi eum, quod utique cupiebam, conlatis numerorum rationibus, quas alibi ego legeram, utrum potius ita essent, ut Manichaei libris continebatur, an certe uel par etiam inde ratio redderetur, subtiliter
Abbreviated transcription (Latin):
& in quo principio fecisti
cȩlũ & terrã: sed ꝓfecto
sapientia quȩ creata . ẽ.
intellectualis natura scili¬
cet quae contẽplatione lu¬
minis lum̃. ẽ dicit᷑ enĩ et
ipsã lux. quã uis creata sapi¬
entia Sed quantũ int̾ est
inter lum̃ qđ illuminat.
& qđ illuminatur : tantũ
int̾ sapientiã quȩ creat.
& istam quȩ creata est
Sicut int̃ iustitiã iustifican¬
tem. & iustitiã quȩ iustifi¬
catione facta ẽ Nã & nos
dicti sumus iustitia tu&÷ AIT
enĩ quidã seruus tuus: ut nos
simus iustitia dĩ in ipso: Ergo
quia prior om̃ium creata¬
ẽ. quȩdã sapientia quȩ cre¬
ata .ẽ. mens rationalis &
intellectualis castȩ ciui¬
tatis tuȩ matris nr̃ȩ quȩ
sursũ.ẽ. & libera est et
aet̾na in cęlis: Quib: cȩlis.
nissꝰ qui te laudant cȩliceloꝵ
quia hoc est cę̧lũ cęli dño:
Et sĩ non inuenimus tẽpus
ante illã. quia & creaturã
tẽporis antecedit quȩ prior
om̃ium creata. ẽ: ante

Expanded text:
et in quo Principio fecisti coelum et terram; sed profecto sapientia quae creata est, intellectualis natura scilicet, quae contemplatione luminis lumen est: dicitur enim et ipsa, quamvis creata, sapientia. Sed quantum interest inter lumen quod illuminat et quod illuminatur, tantum inter sapientiam quae creat et istam quae creata est; sicut inter justitiam justificantem, et justitiam quae justificatione facta est. Nam et nos dicti sumus justitia tua. Ait enim quidam servus tuus, ut nos simus iustitia dei in ipso — ergo quia prior omnium creataest quaedam sapientia, quae creata est, mens rationalis et intellectualis castae ciuitatis tuae, matris nostrae, quae sursum est et libera est et aeterna in caelis — quibus caelis, nisi qui te laudant caeli caelorum, quia hoc est et caelum caeli domino? — etsi non inuenimus tempus ante illam, quia et creaturam temporis antecedit quae prior omnium creata est, ante
Abbreviated transcription (Latin):
ut quãuis ei coaet̾na ñsit.
innullã tam̃ tẽporũ uari¬
etatem & uicissitudinem
ab illo se resoluat & defluat.
sed in eius solius ueracissima
contẽplatione requiescat:
Qm̃ tu ds̃ diligenti te qͥantũ
prȩcipis ostendis ei te. &
sufficis ei : Et idõ non decli¬
nat ate nec adse: Hȩc
est domusdĩ non terrena
neq: ulla cęlesti molecor¬
porea : sed spiritalis. & par¬
ticeps aet̃nitatis tuae : quia
sine labe inaet̃nũ : statui
tam̃ tibi dõ coaet̃na : qm̃
non sine initio Facta ẽ enĩ
Nam & si non inuenimus tẽ¬
pus ante illã: prior quippe
om̃ium creata. ẽ. sapientia
nec utiq: illa sapientia tibi
OSnr̃ PATRISUO

Expanded text:
ut, quamuis ei coaeterna non sit, in nullam tamen temporum uarietatem et uicissitudinem ab illo se resoluat et defluat, sed in eius solius aeracissima contemplatione requiescat, quoniam tu, deus, diligenti te, quantum praecipis, ostendis ei te et sufficis ei, et ideo non declinat a te nec a se? haec est domus dei non terrena neque ulla caelesti mole corporea, sed spiritalis et particeps aeternitatis tuae, quia sine labe in aeternum. statuistamen tibi coaeterna, quoniam non sine initio: facta est enim. Nam etsi non inuenimus tempus ante illam — prior quippe omnium creata est sapientia — nec utique illa sapientia tibi, noster, patri suo
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. in principio fecit ds̃
cȩlũ & trã. id .ẽ. in uerbo suo
sibi coet̃no fecit ds̃ uniuersã
istã molẽ corporei mun¬
dihuius cũ om̃ib qua con¬
tinet manifestis notisq
naturis Aliud qui dic̃:
inprincipio fecit ds̃ cęlũ
& t̃rã. id .ẽ. in uerbo suo
sibi coȩt̃no fecit informẽ
materiã creaturȩ spiritu¬
alis & corporalis : A liud qͦi
dicit: in principio fecit ds̃
cȩlũ & t̾rã. id est in uerbo
suo sibi coȩt̃no fecit ds̃ infor
mem materiã creaturie
corporalis. ubi confusũ ad huc
erat caelũ & t̾ra: quȩ nunc
iã distincta atq formata
in istius mundi mole sentims.
Aliud qui dicit: in principio
in ipso exordio faciendi atq
operandi fecit ds̃ informẽ
materiã. confuse habentẽ
cȩlũ & t̃rã Vnde forma¬
ta nunc eminent & appa¬
rent cũ om̃ib quȩ in eisr̃¬

Expanded text:
incipio fecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit deus uniuersam istam molem corporei mundi huius cum omnibus quas continet manifestis notisque naturis; aliud qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit informem materiam creaturae spiritalis et corporalis; aliud qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit deus inmem materiam creaturae corporalis ubi confusum adhuc erat coelum et terra, quae nunc jam distincta atque formata in istius mundi mole sentimus. Aliud qui dicit: In principio In ipso exordio faciendi atque operandi fecit Deus informem materiam confuse habentem coelum et terram, unde formata nunc eminent et apparent cum omnibus quae in eis
Abbreviated transcription (Latin):
MEus Quã suaue michi sũ¬
bito factum ẽ. carere suauita¬
tib nugarũ. Et quas amittere
metus fuerat : iam dimittere
gaudiũ erat. Eiciebas enĩ
eas a me uiera

Expanded text:
meus? Quam suave mihi subito factum est carere suavitatibus nugarum! et quas amittere metus fuerat, jam dimittere gaudium erat. Ejiciebas enim eas a me, vera