comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lega fuisse compulsũ. ita credendũ ẽ illum uir̃
sue femine unum hominẽ homini. coniugẽ con¬
uigi. ad dĩ legẽ transgrediendã non tamqͣm ueꝵ
loquenti credidisse seductum. s sociali necessitu¬
dine paruisse. Non enim frustra dix̃ apłs. s et adã
ñ ẽ seductus. mulier aut̃ seducta ẽ. nisi quia illa
qd̾̃ ei serpens locutus ẽ. tamqͣm uerũ eẽt accepit.
ille aut ab uinco noluit corsortio dirimi. nec in
cõmunione pecc̃i. nec idõ minus reus. si sciens
prudensq peccauit. Unde et apłs non ait non
peccauit. s ñ ẽ seductꝰ. Nam utiq ipsum peccasse¬
ostendit. ubi dic̃. ꝑ unum hominẽ peccatum
intrauit inmundum.⁊ paulopꝰ aꝑtiꝰ in similitu
dine inquit p̃uaricationis ade. Eos aut̃ sedustos
intelligi uoluit. qui qd̃ faciunt non putant eẽ
peccatum. ille aut̃ p̃seunt. Alioquin quomͦ uerũ
erit. adam non erit seductus: S in exꝑtus diuine

Expanded text:
ilegia fuisse conpulsum: ita credendum est illum uirum ilegia fuisse conpulsum: ita credendum est illum uirum suae feminae, uni unum. hominem homini, coniugem coniugi, ad Dei legem transgrediendam non tamquam uerum loquenti credidisse seductum, sed sociali necessitudine paruisse. Non enim frustra dixit apostolus: Adam non est seductus, mulier autem seducta est, nisi quia illa quod ei serpens locutus est, tamquam uerum esset, accepit, ille autem ab unico noluit consortio dirimi nec in communione peccati; nec ideo minus reus, si sciens prudensque peccauit. Unde et apostolus non ait: \'Non peccauit\\ sed: Non est seductus; nam utique ipsum ostendit, ubi dicit: Per unum hominem peccatum intrasimilitudine, inquit, praevaricationis Adae . Eos autem seductos intelligi voluit, qui id quod faciunt, non putant esse peccatum: ille autem scivit. Alioquin quomodo verum erit, Adam non est seductus? Sed inexpertus divinae
Abbreviated transcription (Latin):
nis sensu affectans. cin utiq stanti q̃m ipse cecid̾at
inuidebat. colubrum in paradiso corporali ubi cũ
duobꝰ illis hominibꝰ mascło et femina am̃alia etiã
t̾restria et cetã subdita et nondũ noxia u̾sabant᷑.
aial scilic lubricum et tortuosis anfractibꝰ mobi¬
le. oꝑi suo congruum ꝑ quem loqueret᷑ elegit. Eo¬
quoq ꝑ angłicã p̃sentiam pr̃antioremq naturam
sp̃ali nequitia sͥ subiecto.⁊ tamqͣm instruendo
abitẽs fallatia sermocinatꝰ ẽ feminȩ a parte scilic
inferiori illius humane copule incipiens. ut grada¬
tim ꝑueniret ad totum. non estimans uir̃ facile
credulum. nec errando posse decipi. S dum alie¬
no cedit errori. sic̃ aaron erranti ppło ad ydolum
fabricandum non consensit inductꝰ. s cessit obstrie¬
tus. nec salomonẽ credibile ẽ errore putasse ydoł
eẽ seruiendum. s blandiciis femineis ad illa sac̾¬

Expanded text:
nis sensum serpere adfectans, cui utique stanti, quoniam ipse ceciderat, nis sensum serpere adfectans, cui utique stanti, quoniam ipse ceciderat, inuidebat, colubrum in paradiso corporali, ubi cum duobus illis hominibus, masculo et femina, animalia etiam terrestria cetera subdita et innoxia uersabantur, animal scilicet lubricum et tortuosis anfractibus mobile, operi suo congruum, per quem loqueretur, elegit; eoque per angelicam praesentiam praestantioremque naturam spiritali nequitia sibi subiecto et tamquam instrumento abutens fallacia sermocinatus est feminae, a parte scilicet inferiore illius humanae copulae incipiens, ut gradatim perueniret ad totum, non existimans uirum facile credulum nec errando posse decipi, sed dum alieno cedit errori. Sicut enim Aaron erranti populo ad idolum fabricandum non consensit inductus, sed cessit obstrictus, nec Salomonem credibile est errore putasse idolis esse seruiendum, sed blanditiis femineis ad illa sacr
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ adño. qd̾ anussũ ꝓpͥo uitio. nisi a quo dari potuit.
b̾auerit. tunc uere lib̃i eritis. Inde quippe lib̾ator.
unde saluator: Uiuebat itaq homo scđ̾m dm̃ in
paradiso. ⁊ corporali et sp̃ali. Neq enim erat paradi¬
sus corporał ꝓpt̾ corporis bona. ⁊ ꝓpt̾ mentis ñ erat
spãlis. aut uero erat sp̃alis quo ꝑ int̾iores et non
erat corporał quo ꝑ ext̾iores sensus homo frueret᷑.
Erat plane utrumq. ꝓpt̾ utrumq. Postea u̾o qͣm
suꝑbꝰ ille angłs ac ꝑ hoc miidꝰ ꝑ eandẽ suꝑbiã a dõ
ad semetipsum conũsus. quodã quasi thirannico
fastu gaudere subdditis quã eẽ subditus eligens.
de sp̃ali paradiso cecidit. de cuiꝰ lapsu sociorumq
enis qui ex angłis dĩ angłi eiꝰ effecti sunt. in libriᷤᷤ
undecimo et uodecimo huiꝰ oꝑis. satis quantũ
potin disputaui. male suadenda u̾sutia in homi¬

Expanded text:
est a Deo: quod amissum proprio vitio, nisi a quo dari potuit, est a Deo: quod amissum proprio vitio, nisi a quo dari potuit, fecerit, tunc uere salui eritis.\' Inde quippe liberator, unde saluator. Viuebat itaque homo secundum Deum in paradiso et corporali et spiritali. Neque enim erat paradisus corporalis propter corporis bona et propter mentis non erat spiritalis; aut uero erat spiritalis quo per interiores, et non erat corporalis quo per exteriores sensus homo frueretur. Erat plane utrumque propter utrumque. Postea uero quam superbus ille angelus ac per hoc inuidus per eandem superbiam a Deo ad semet ipsum conuersus et quodam quasi tyrannico fastu gaudere subditis quam esse subditus eligens de spiritali paradiso cecidit de cuius lapsu sociorumque eius, qui ex angelis Dei angeli eius effecti sunt, in libris undecimo et duodecimo huius operis satis, quantum potui, disputaui, malesuada uersutia in homi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ nisi in natura ñ pot̃ eẽ. s in ea qͣm ereauit exe
nchilo. non quam genuit creator de semetipso.
sic̃ geniit u̾bum ꝑ qd̾ facta sunt omĩa. quia et
factam dedit corpori. cum factus ẽ homo. Usq
ado autem mala uincunt᷑ abonis. ut qͣmus sinãt᷑
eẽ ad demonstrandum qͣm possit et ipsis bene uti
iusticia ꝓuidentissima ereatoris. bona tam̃ sine
malis eẽ possint. sic̃ ipse ds uerus et sũmus. sic̃ oĩs
suꝑ istum caliginosum aerẽ cęlestis inusibilis ui¬
sibilisq creatura. mala u̾o sine bonis ẽẽ non pos¬
sint. qm̃ nature sunt in quibꝰ sunt. in quantii nat᷑e
sunt. utiq bone sunt. Detrahit᷑ poero malũ. non
aliqua natura quȩ accesserat. uł ulla eiꝰ parte sub¬
lata. s ea quę uitiata ac de prauata fuerat. sanata
atq correcta. Arbitrium gͥ uoluntatis tunc ẽ uere
lib̾um. cum uiciis peccatisq non seruit. T̃ale datũ

Expanded text:
quod nisi in natura non potest esse; sed in ea, quam creauit ex quod nisi in natura non potest esse; sed in ea, quam creauit ex nihilo, non quam genuit Creator de semet ipso, sicut genuit Verbum, per quod facta sunt omnia; quia, etfactam dedit corpori, cum factus est homo. Usque adeo autem mala uincuntur a bonis, ut, quamuis sinantur esse ad demonstrandum quam possit et ipsis bene uti iustitia prouidentissima Creamalis esse possint, sicut Deus ipse verus et summus, sicut omnis super istum caliginosum aerem coelestis invisibilis visibilisque creatura; mala vero sine bonis esse non possint, quoniam naturae in quibus sunt, in quantum naturae sunt, utique bonae sunt. Detrahitur porro malum, non aliqua natura quae accesserat vel ulla ejus parte sublata, sed ea quae vitiata ac depravata fuerat, sanata atque correcta. Arbitrium igitur voluntatis tunc est vere liberum, cum vitiis peccatisque non servit. Tale datum
Abbreviated transcription (Latin):
uit qͣm malus eẽt futurꝰ et quid bom ętiam sic de
illo eẽt ipse facturus. Deus enĩ et si dr statuta mu¬
tare. uñ tͦpica locutione in scͥpturis scĩs etiam peni¬
tuisse legitur am̃. iuxta id dr̃ qd homo sꝑau̾at. uł
naturalium causarum ordo gestabat non uixta
id qd̾ sc om̃ip̃s facturum ẽẽ p̾seiuerat. Fecit itaq
d̾s sic̃ scͥptum ẽ hominem rectum. ac ꝑħ uolunta¬
tis bone. ñ enĩ rectus eẽt bonam ñ habens uolun¬
tatem. Bona igit᷑ uoluntas opus ẽ dĩ. cum ea
fectus potius fint quidam ab oꝑe dĩ ad sua oꝑa.
qͣum opus ullum. & idõ mala oꝑa. quia scđ̾m se
non scãm d̃m. ut corum oꝑum tanqͣm fructuum
maloꝵ uoluntas ipsa eẽt ułut arbor mala. ut ip̃e
homo in quant̾ male uoluntatis. Porro mala uo¬
luntas qͣmius non sit scđm naturã s contra nat᷑a
quia uitium ẽ. tamen eiꝰ nature ẽ einꝰ ẽ uitium

Expanded text:
uit, quam malus esset futurus, et quid boni etiam sic de uit, quam malus esset futurus, et quid boni etiam sic de illo esset ipse facturus. Deus enim etsi dicitur statuta mutare unde tropica locutione in scripturis etiam paenituisse legitur Deum, iuxta id dicitur, quod homo sperauerat uel naturalium causarum ordo gestabat, non iuxta id, quod se Omnipotens facturum esse praesciuerat. Fecit itaque Deus, sicut scriptum est, hominem rectum ac per hoc uoluntatis bonae. Non enim rectus esset bonam non habens uoluntatem. Bona igitur uoluntas opus est Dei; cum ea fectus potius fuit quidam ab opere Dei ad sua opera quam opus ullum, et ideo mala opera, quia secundum se, non secundum Deum; ut eorum operum tamquam fructuum malorum uoluntas ipsa esset uelut arbor mala aut ipse homo in quantum malae uoluntatis. Porro mala uoluntas quamuis non sit secundum naturam, sed contra naturam, quia uitium est, tamen eius naturae est, cuius est uitium,
Abbreviated transcription (Latin):
postõs traiecerunt noc quisqͣm ex eoꝵ stirpe iniqͥ¬
tatem cõmitteret qd̾ daninationẽ reciꝑet. atq ita
ꝑmanente felicitate donec ꝑ illam benedictionẽ
qua dictum ẽ crescite et multiplicamim p̃destina¬
torum seor̃um nm̃us compleret᷑. alia maior daret᷑
quȩ bĩssimis angłis d̾ata ẽ ubi iam eẽt certa secu
scõrum post nullum laboris doloris mortis exꝑi¬
mentum. qualis erit post ħ omĩa incorruptione
corporum reddita resurrectione mortuoꝵ s qr
ds̃ cuncta p̃sciũ.⁊ idõ quoq hominẽ peccat᷑um
ignorare non potuit. sec̃m id qd p̾scui atq: dͥispo¬
suit ciuitatẽ scãm eam debemus asserere. non scłm
illud qd̃ in nr̃a cognitione ꝑuenire non potuit. qr
in dĩ dispensatione non fuit. Neq enim homo ꝓ pecca¬
to suo diuinum potuit ꝑturbare confiliũ. quasi dm̃
qd̃ statuerat mutare compulerit. cum ds̃ p̃sciendo

Expanded text:
posteros traicerent, nec quisquam ex eorum stirpe iniquposteros traicerent, nec quisquam ex eorum stirpe iniquitate committeret, quod damnationem reciperet; adque ista permanente felicitate, donec per illam benedictionem, qua dictum est: Crescite et multiplicamini, praedestinatorum sanctorum numerus conpleretur, alia maior daretur, quae beatissimis angelis data est, ubi iam esset certa securalis esset uita sanctorum post nullum laboris doloris mortis experimentum, qualis erit post haec omnia in incorruptione corporum reddita resurrectione mortuorem peccaturum ignorare non potuit: secundum id, quod praesciuit adque disposuit, ciuitatem sanctam debemus adserere, non secundum illud, quod in nostram cognitionem peruenire non potuit, quia in Dei dispositione non fuit. Neque enim homo peccato suo diuinum potuit perturbare consilium, quasi Deum quod statuerat mutare conpulerit; cum Deus praescien
Abbreviated transcription (Latin):
dici pot̾ bs̃. qui timore afficitur uł dolore: Quid
aut timere uł dolere pot̾ant illi homines in tan¬
trum tanta affluentia bonorum. ubi nec mors
metuebatur. nec ulla corporis mala ualitudo nec
aberat quicqͣm qd̾ bona uoluntas adipisceret᷑ nec
inerat qd̾ carnem animumiie hominis felicit᷑
uiuentis offendet: Amor erat ĩꝑturbatꝰ in dm̃.
atꝙ int̾ se coniuigũ fida et sincera sotietate uiuẽ¬
tium. Y ex ħ amore grande gaudiũ non desistente
qd̾ amabat᷑ ad fruendum. erat deuitatio tranqͥlla
pecc̃i. qua manente nullũ ommino aliunde maliĩ
qd̾ contristaret᷑ irruebat. An forte cupiebat ꝓhi¬
lierem ad concupiscendum eam. iam mechatꝰ ẽ eã
in corde suo. Quam igit᷑ felices erant pͥmi homi¬
nes et nullis angebant᷑ ꝑturbationibꝰ animoꝵ nulł
corporum ledebant᷑ in commodis. tam feliae uniu̾sa
societas eẽt hominum si nec illi malum qd̾ etiam im

Expanded text:
dici beatus potest, qui timore adficitur uel dolore? Quid dici beatus potest, qui timore adficitur uel dolore? Quid autem timere aut dolere poterant illi homines in tantorum tanta afluentia bonorum, ubi nec mors metuebatur nec ulla corporis mala ualetudo, nec aberat quicquam, quod bona uoluntas adipisceretur, nec inerat quod carnem animumue hominis feliciter uiuentis offenderet? Amor erat inperturbatus in Deum adque inter se coniugum fida et sincera societate uiuentium, et ex hoc amore grande gaudium, non desistente quod amabatur ad fruendum. Erat deuitatio tranquilla peccati, qua manente nullum omnino alicunde malum, quod contristaret, inruebat. An forte cupiebant lierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. Quam igitur felices erant et nullis agitabantur perturbationibus animorum, nullis corporum laedebantur incommodis: tam felix uniuersa societas esset humana, si nec illi malum, quod etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
sectantium. Ins affectibꝰ prauis tãqͣm morbis et y
turbationibꝰ qͣtit᷑.S si quos eiues ht̃ qui mod̾ari
talibꝰ motibꝰ. ⁊ eos quasi temꝑare uideant᷑. sic im¬
pietate suꝑbi et elati sunt. ut hoc ipso sint ines
maiores tumores. quo minores dolores. & si nol¬
nulli canto immaniore qͣnto rariore uanitate ħ
in seipsis adamauerint. ut nullo ꝓrsus erigani
et excitent᷑. nullo flectant᷑ atq inelinent᷑ affe¬
ctu. humanitatẽ totam potiꝰ amittunt. quam
ueram assecunt᷑ tranquillitatẽ. Non enĩ quia
durũ aliquid idõ rectum. aut quia stupidũ :
nes. duoꝵ quippe ẽ conugiĩ habebant ista:
affectus in corpore animali ante peccatum. qualeᷤ
icerpͥore sp̃ali non habebimus omni purgato
funtoq pecc̃o. non inm̾ito queritur. Si enim
habebant. quomͦ erant bĩ in illo memorabili bĩ¬
tdinis loco. idẽ paradiso: quis tandem ab solute

Expanded text:
sectantium, his affectibus pravis tanquam mosectantium, his affectibus pravis tanquam moerturbationibus quatitur. Et si quos ciues habet, qui moderari talibus motibus et eos quasi temperare uideantur, sic inpietate superbi et elati sunt, ut hoc ipso sint in eis maiores tumores, quo minores dolores. Et si nonnulli tanto inmaniore, quanto rariore uanitate hoc in se ipsis adamauerint, ut nullo prorsus erigantur et excitentur, nullo flectantur adque inclinentur adfectu: humanitatem totam potius amittunt, quam ueram adsequuntur tranquillitatem. Non enim quia durum aliquid, ideo rectum, aut quia stupidum est, nes duorum erat quippe coniugium habebant istos adfectus in corpore animali ante peccatum, quales in corpore spiritali non habebimus omni purgato finitoque peccato, non inmerito quaeritur. Si enim habebant, quo modo erant beati in illo memorabili beatitudinis loco, id est paradiso? Quis tandem absolute
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾it in illa certissima securitate ꝑpetuoꝵ feliciũ
gaudioꝵ.sic ẽ dictum timor dni castꝰ ꝑmanet ĩ scłm¬
scłi. quẽadmodũ dictũ ẽ pacientia pauꝑũ ñ ꝑhbit
in ȩt̾nũ. Neq enim ęt̾na erit ipsa pacientia quȩ ne¬
cessaria non ẽ nisi ubi toleranda sunt mala s et̾nũ
erit quo ꝑ pacientiã ꝑuenit᷑. Ita fortasse timor castꝰ
in scłm scłi dictꝰ ẽ ꝑman̾e. qr id ꝑmanebit qͦ timor
ipse ꝑduc̃. Quȩ cum ita sint. qm̃ recta uita dicen¬
da ẽ. qua ꝑueniendĩ ẽ ad bãm. om̃s affectꝰ istos uita
amore habebit et gaudium. non solum rectum
uer̃ etiam certũ. timorẽ aut̃ ac dolorẽ nullũ: Unde
iam apparet utẽq quales eẽ debeant in hac ꝑ egri¬
natione ciues ciuitatis dĩ. uiuentes scd̾m sp̃m non¬
in illa quo tendunt ĩmortalitate futi sunt. Ciuitas
uere diuinitatis doctrinas hominũ demonũq

Expanded text:
poterit in illa certissima securitate perpetuorum feliciumque poterit in illa certissima securitate perpetuorum feliciumque gaudiorum, sic est dictum: Timor Domini castus permanens in si, quem ad modum dictum est: Patientia pauperum non peribit in aeternum. Neque enim aeterna erit ipsa patientia, quae necessaria non est, nisi ubi toleranda sunt mala; sed aeternum erit, quo per patientiam peruenitur. Ita fortasse timor castus in saeculum saeculi dictus est permanere, quia id permanebit, quo timor ipse perducit. Quae cum ita sint, quoniam recta uita ducenda est, qua perueniendum sit ad beatam, omnes adfectus istos uita emque aeterna amorem habebit et gaudium non solum rectum, uerum etiam -certum; timorem autem ac dolorem nullum. Unde iam apparet utcumque, quales esse debeant in hac peregrinatione ciues ciuitatis Dei, uiuentes secundum spin illa quo tendunt, immortalitate futuri sint. Civitas verae divinitatis, doctrinas hominum daemonumve
Abbreviated transcription (Latin):
quia timor penam habet qui aut̃ timet non ẽ ꝑ¬
fectus in caritate. ñ ẽ huiꝰ gen̾s timor cuiꝰ ille
quo timebat apłs ne corinthii serpentina se du¬
cerentur astucia. Hunc enĩ timorẽ ht̃ caritas.
immo non ht̃ nͥ caritas. s illius gen̾is ẽ timor
qui non ẽ in caritate. de quo ipse apłs ait. Nõ enĩ
u̾o ẽ ille castus ꝑmanens in scłm scłi. sic erit et infu¬
t᷑o scło. Nã qͦ alio mͦ p̃ intelligi ꝑman̾e in scłm sełi.¬
ẽ timor ex t̾rẽs amalo qd accid̾e p̾ s tenẽs ĩ bono q̃ amitis
pot̾. Ubi eni boni adepti amor immmutabiłẽ. ꝓ
fecto si diei pot̾ mali cauendi timor securꝰ ẽ. Tinious
quippe castimonii ea uoluntas significata ẽ qua
nos necesse ẽ nolle peccare.⁊ non sollicitudine infi¬
mitatis ne forte peccemus. s tranquillitate caritati
cauere pecẽm. Aut si nulliꝰ omĩno gen̾is timoreẽ

Expanded text:
quia timor poenam habet; qui autem timet, non est pquia timor poenam habet; qui autem timet, non est perfectus in caritate, non est eius generis timor, cuius ille, quo timebat apostolus Paulus, ne Corinthii serpentina seducerentur astutia; hunc enim timorem habet caritas, immo non habet nisi caritas; sed illius generis est timor, qui non est in caritate, de quo ipse apostolus Paulus aiuero ille castus permanens in saeculum saeculi, si erit et in futuro saeculo, nam quo alio modo potest intellegi permanere in sae timor exterrens a malo quod accidere potest, sed tenens in bono quod amitti non potest. Ubi enim boni adepti amor inmutabilis est, profecto, si dici potest, mali cauendi timor securus est. Timoris quippe casti nomine ea uoluntas significata est, qua nos necesse erit nolle peccare, et non sollicitudine infirmitatis, ne forte peccemus, sed tranquillitate caritatis cauere peccatum. Aut si nullius omnino generis timor esse
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habemus. nosipsos seduennus. ⁊ u̾itas in nob̾ ñ ẽ.
Tunc itaq amphatia ista erit. qn̾o pecc̃m in hõĩne
nullum erit. Nunc u̾o satis bñ uiuit᷑ sine cͥmine.
sine pecẽo. aut̃ qui se uiuere existimat. non id agit
ut pecẽm ñ habeat. s ut ueniam non accipiat.
Porro si amphatia illa dicenda ẽ cum animo cõting̾ẽ
omino ñ pot̾ ullus affectus. quis hunc stupore ñ
om̃ibꝰ uiciis iudicet ẽẽ peiorẽ : Pot̾̃ gͦ non absurde
dici ꝑfectam bĩtudinem sine stimulo timoris et
sine ulla tristicia futuram. non tibi aut̃ futurũ
amorẽ gaudiũq quis dix̾it. nisi omĩno au̾itate
seclusꝰ: Si aut̃ amphatia illa ẽ ubi nec metus
ullus exteiret. nec agit dolor. au̾sanda ẽ in hac
uita si recte hoc ẽ scđm dm̃ uiuere uolumꝰ. In illa
u̾o bã que sempit̾na ꝓmittit plane sꝑanda ẽ. ui¬
mor namq ille de quo dic̃ apłs ioħs timor nonẽ
in caritate. s ꝑfecta caritas foris mittit timorẽ.

Expanded text:
n habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. Tunc itaque andfeia. ista erit, quando peccatum in homine nullum erit. Nunc uero satis bene uiuitur, si sine crimine; sine peccato autem qui se uiuere existimat, non id agit, ut peccatum non habeat, sed ut ueniam non accipiat. Porro, si ajcofhta illa dicenda est, cum animum contingere omnino non potest ullus adfectus, quis hunc stuporem non omnibus uitiis iudicet esse peiorem? Potest ergo non absurde dici perfectam beatitudinem sine stimulo timoris et sine ulla tristitia futuram; non ibi autem futurum amorem gaudiumque quis dixerit, nisi omni modo a ueritate seclusus? Si autem ducadeux illa est, ubi nec metus ullus exterret nec angit dolor, auersanda est in hac uita, si recte, hoc est secundum Deum, uiuere uolumus; in illa uero beata, quae sempiterna promittitur, plane speranda est. Timor namque in caritate, sed perfecta caritas foras mittit timorem,
Abbreviated transcription (Latin):
rum dieꝵ oꝑa dĩ ꝑtinent angli̾. ipsi sunt illa
lux quę diei nomen accep̃. Cuiꝰ unitas ut cõm̃da¬
ret᷑. nõ ẽ dictꝰ dies pͥmus. s. dies unus. Nec alius
ẽ dies scđs. aut t̾eiꝰ aut cęt̾i. s idem ipse unꝰ ad
implendum senariũ uł septenariũ numeꝵ re¬
petitus ẽ. ꝓpt̾ senariã ⁊ septenariã cognitionẽ.
Cum enĩ diã ds̃. fiat lux.⁊ facta ẽ lux. si recte in¬
in hac luce creatio intelligit᷑ angłoꝵ ꝓfecto factis̃
participes lucis ȩt̾nȩ. quod ẽ incõmittabił ipsa
sapĩa dĩ ꝑ qͣm facta sunt omĩa. quẽ dicimꝰ uni¬
genitum dĩ filium ut ea luce illuminati qua
creati fierent lux ⁊ uocarentur dies. participatione
incõmutabił lucis ⁊ diei. qd̾ ẽ u̾bum dĩ. ꝑ quod
⁊ ipsi ⁊ omĩa facta sunt. Lum̃ quippe dĩ ueꝵ. qd̾

Expanded text:
rum dierum opera Dei pertinent angeli, ipsi sunt illa rum dierum opera Dei pertinent angeli, ipsi sunt illa lux, quae diei nomen accepit. cuius unitas ut commendaretur, non est dictus dies primus, sed dies unus. Nec alius est dies secundus aut tertius aut ceteri; sed idem ipse unus ad inplendum senarium uel septenarium numerum repetitus est propter senariam uel septenariam cognitionem; Cum enim dixit Deus: « Fiat lux, et facta est lux , » si recte in hac luce creatio intelligitur angelorum, profecto facti sunt participes lucis aeternae, quod est ipsa incommutabilis sapientia dei, per quam facta sunt omnia, quem dicimus unigenitum dei filium, ut ea luce inluminati, qua creati, fierent lux et uocarentur dies participatione incommutabilis lucis et diei, quod est uerbum dei, per quod et ipsi et omnia facta sunt. lumen quipp
Abbreviated transcription (Latin):
Etiam ħ aꝑtissime a dõ factos eẽ angłos diuinitus
dictum ẽ. eum eis int̾ cę̾a cęlestia comemoratis.
uftert᷑ ad om̃ia ipse diax ⁊ facta sunt. Quis porro
audebit opinari pꝰ omĩa ista quę sex diebꝰ enu¬
merata sunt anglos factos: S ⁊ si quisqͣm ita de¬
sipit. redarguit istam uanitatem illa scͥptura pariᷤᷤ
auctoritatis. uͥ ds̃ dic̃. Quando facta sunt syda.
laudauer me uocem magna om̃s angłi mĩ. Iã gͦ¬
erant angłi qnõ facta sunt sid̾a. facta sunt aut̃
quarto die. Numquid nam gͦ die t̾cio factos ẽẽ
dicemus: aibsit. In ꝓmptũ ẽ enĩ. quid in illo die fac¬
tum sit. Ab aquis utiq tra discreta ẽ.⁊ distinctaᷤ
sii gen̾is species duo ista elem̃ta sumpser̃. ⁊ ꝓdux̃
t̾ra quicquid ei radicitꝰ inheret. Numquid nã scdo:
ne ħ qͥdẽ. T̃c̾ enĩ firmam̃tũ factum ẽ int̾ aquas
suꝑiores ⁊ inferiores. cęlumq appellatũ ẽ. In fir¬
mam̃to qͣrto die facta sunt syda. Nimirũ si ad isto¬

Expanded text:
os diuinitus dictum est. cum eis inter cetera caelestia commemoratis infertur ad omnia: Ipse dixit, et facta sunt. Quis porro audebit opinari post omnia ista, quae sex diebus enumerata sunt, angelos factos? Sed etsi quisquam ita desipit, redarguit istam uanitatem illa scriptura paris auctoritatis, ubi Deus dicit: Quando facta sunt sidera, laudauerunt me uoce magna omnes angerant Angeli, quando facta sunt sidera. Facta sunt autem quarto die. Numquidnam ergo die tertio factos esse dicemus? Absit. In promptu est enim, quid illo die factum sit. Ab aquis utique terra discreta est, et distinctas sui generis species duo ista elementa sumpserunt, et produxit terra quidquid ei radicitus inhaeret. Numquidnam secundo? Ne hoc quidem: tunc enim firmamentum factum est inter aquas superiores et inferiores caelumque appellatum est; in quo firmamento quarto die facta sunt sidera. Nimirum ergo si ad isto
Abbreviated transcription (Latin):
obscuritatis alia quedam u̾a dicant᷑. ñ mͥ udet᷑
ab oꝑibꝰ dĩ absurda sentencia. si cum lux illa
pͥma facta ẽ. angłi creati intelligant᷑. ⁊ int̾ scõs
angłos ⁊ inmundos fuisse discretũ ũ dictum ẽ.
⁊ diuisit ds̃ int̾ lucem ⁊ tenebras. ⁊ uocauit ds̃
lucẽ diẽ. ⁊ tenebras nocauit noctẽ. Solus qͥppe¬
ille ista discñe potuit. qui potuit ętiam pͥus¬
nob̾ notissimum diẽ ⁊ noctẽ.i. int̾ hanc lucem ⁊
has tenebras iuilgatissimas sensibꝰ nris. lumina¬
ria celi ut diuid̾ent ymꝑaũ. fiant inquit lum¬
naria infirmamĩto cęli. ut luceant suꝑ tr̾am.⁊⁊ di¬
uidant int̾ diem ⁊ nocte. Et paulopost. & fecit
inquit ds duo luminaria magna. luminare maiꝰ
in pͥncipio diei ⁊ luminare minus in pͥncipio noc¬
tis. ⁊ stellas. & posuit illa ds̃ infirmam̃to cęli
⁊ tenebras. Int̾ illam u̾o lucem quę sc̃ã societas¬

Expanded text:
obscuritatis alia quaedam uera dicantur: non mihi uidetur obscuritatis alia quaedam uera dicantur: non mihi uidetur ab operibus Dei absurda sententia, si, cum lux prima illa facta est, angeli creati intelleguntur, inter sanctos angelos et inmundos fuisse discretum, ubi dictum est: Et diuisit Deus inter lucem et tenebras; et uocauit Deus lucem diem et tenebras ille ista discernere potuit, qui potuit etiam priusnobis notissimum diem et noctem, id est inter hanc lucem et has tenebras, uulgatissima sensibus nostris luminaria caeli ut diuiderent imperauit: Fiant, inquit, luminaria in firmamento caeli, ut luceant super terram et diuidant inter diem et noctem; et paulo post: Et fecit, inquit, Deus duo luminaria magna, luminin principia diei, et luminare minus in principia noctis; et stellas: et posuit illa Deus in firmamento coeli, et tenebras . Int
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ut tristes semꝑ aut̃ gaudentes. Sic̃ egen młtoᷤ
aut̃ ditantes. tamqͣm nicħ hñtes. ⁊ omĩa possi¬
dentes. Sic̃ gͦ ista contͣria contͣ apposita. sermo¬
nis pulcͥtudinẽ reddunt. ita quadã ñ u̾boꝵ s
do componit᷑. Aꝑtissune hoc positum ẽ in libro
ȩccłiastico isto mͦ. Contͣ malum bonum e.⁊ contͣ
mortẽ uita. sic̃ contͣ pnĩ pecc̃or.⁊ sic intuere ĩ oĩã
oꝑa altissimi. bina. bina. unũ contra unũ. Quã¬
ius itaq diuini sermonis obscuritas etiam ad hoc
sit utilis. quod plures sententias u̾itatis parit. ⁊
in lucẽ noticiȩ ꝓduc̃. dũ alius eum sic aliꝰ sic intel¬
ligit. ita tamen ut quod in obscuro loco intelligi¬
tur. uł attestatione reꝵ manifestarũ uł aliis lo¬
cis minime dubiis asserat᷑. siue cum multa tctã¬
tur ad id quoq ꝑueniat᷑ quod sensit ille qui scͥp¬
sit. siue id lateat s ex occasione tractandȩ ꝓfunde

Expanded text:
ti, ut tristes semper autem gaudentes, sicut egeni multos ti, ut tristes semper autem gaudentes, sicut egeni multos autem ditantes, tamquam nihil habentes et omnia possidentes. nis pulchritudinem reddunt; ita quadam, non verborudo componitur. Apertissime hoc positum est in libro Ecclesiastico, hoc modo: Contra malum bonum est, et contra mortem vita: sic contra pium peccator. Et sic intuere in omnia opera Altissimi, bina et bina, unum contra unum CAis itaque diuini sermonis obscuritas etiam ad hoc sit utilis, quod plures sententias ueritatis parit et in lucem notitiae producit, dum alius eum sic, alius sic intellegit ita tamen ut, quod in obscuro loco intellegitur, uel adtestatione rerum manifestarum uel aliis locis minime dubiis adseratur: siue, cum multa tractantur, ad id quoque perueniatur, quod sensit ille qui scripsit, siue id lateat, sed ex occasione tractandae profundae
Abbreviated transcription (Latin):
futurȩ malignitatis eiꝰ ñ erat utiq ignatꝰ. s ħ¬
uidebat quȩ bona de malo eiꝰ eẽt ipse fadasle
ꝓptẽa psalmus ait. dracho hic quem finaeslis
illudendũ ei. ut in eo ipso qd̾ eũ finae lict
non dico angłoꝵ s uł hominũ erearet. quĩł
bonorum usibꝰ comodaret. atq ita ordinẽ scłoꝵ
taqͣm pulcherimum carm̃ ex quibꝰdã quasi an¬
athetis honestaret. Antitheta enĩ quȩ appellãt᷑.
in ornam̃tis ȩlocutionis s̃ decentissima. quȩ latinȩ¬
ut appellent᷑. opposita uł quod exp̾ssius dr̃ contͣ¬
posita. Non ẽ apud nos huiꝰ uocabuli consuetu¬
do. cum tamen eisdem ornamentis locutionis: ĩ
sermo latinus utatur. immo linguȩ omĩĩ. his
antithetis ⁊ paulus apłs in scda ad corintios epła
illum locum suaint̾ explicat. uͥ dic̃. ꝑ arma uiᷤ¬
ticiȩ a dextris ⁊ asimistris. ꝑ głam ⁊ ignobilita¬
ueraces: Ut qui ignoramur.⁊ cognoscimꝰ. quasi
morientes. ⁊ ecce uiuimus. Ut coereiti. ⁊ mortifica¬

Expanded text:
futurae malignitatis eius non erat utique ignarus et praeuidebat quae bona de malo eius esset ipse facturus: propterea psalmus ait: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, ut in eo ipso quod eum finxit, licet non dico angelorum vel hominum creasset, quem bonorum usibus cotanquam pulcherrimum carmen ex quibusdam quasi antithetis honestaret. Antitheta enim quae appellantur, in ornamentis elocutionis sunt decentissima, quae latineuel appellentur obposita, uel, quod expressius dicitur, contraposita. Non est aput nos huius uocabuli; consuetudo, cum tamen eisdem ornamentis locutionis etiam sermo Latinus utatur, immo linguae omnium gentium. His antithetis et Paulus apostolus in secunda ad Corinthios epistula illum locum suauiter explicat, ubi dicit: Per arma iustitiae dextra et sinistra: per gloriam et ignobilitaueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur, quasi morientes et ecce uiuimus. ut coerciti et non mortifica
Abbreviated transcription (Latin):
ut aut iã inpares fuerint. aut si pares fuer̃ post
istoꝵ riunam illis certa scientia suȩ sempit̾nę feli¬
citatis accesserit. nisi forte quis dicat id q̃ dñs ait
d̾e adbło in eugłio. ille homicida erat ab initio in
u̾itate ñ stetit. sic eẽ accipiendũ. ut non solũ homi¬
cida fuerit ab mitio idest ininitio humani gen̾is
ex quo utiq homo factus ẽ. quẽ decipiendo posset
oceid̾e. ueꝵ ętiã ab initio suę conditiõis in u̾itate

Expanded text:
ut aut inpares fuerint, aut, si pares fuerunt, post ut aut inpares fuerint, aut, si pares fuerunt, post istorum ruinam illis certa scientia suae sempiternae felicitatis accesserit. Nisi forte quis dicat id, quod Dominus ait de diabolo in euangelio: Ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit, sic esse accipiendum, ut non solum homicida fuerit ab initio, id est initio humani generis, ex quo utique homo factus est, quem decipiendo posset occidere, uerum etiam ab initio suae conditionis in ueritate
Abbreviated transcription (Latin):
bonitatis lumine sua uoluntate cecidissent. ꝓcul
dubio młto ẽ duriꝰ nẽ putare angłos scõs ęt̾nitatȩ
suȩ bĩtudinis incertos. ⁊ ipsos de semetipsos ignorare.
q nos ̾ illis ꝑ scͥpt᷑as scãs nosse potuimꝰ. Quis enĩ
catholicꝰ aͥanus ignorat nullũ nouũ abłm ex bonis
anglis ult̾us fut᷑um sic̃ nec istum in societatẽ bonoꝵ
angłoꝵ ult̾iꝰ redit᷑um: Ueritas quippe in enugłio
scĩs fidelibꝰq ꝓmittit. q̃ erunt eqͣles angłis dĩ. qͥbꝰ
etiã ꝓmittit᷑. qd̃ ibunt in uitã ęt̾nã. Poiro aut̃
si nos certi sumꝰ nũqͣm ex illa in mortali felicitate
casuros. illi u̾o si certi non sunt. iam potiores in eͣ¬
les eis erimus. S qr neqͣqͣm u̾itas fallit. ⁊ eqͣles eis
erimꝰ. ꝓfecto & ipsi certi sunt sue felicitatis ęt̾nȩ.
cꝰ illi aliq̃no certi ñ fuerunt. Nõ enĩ erat eoꝵ ęt̾na
felicitas cꝰ certi ẽẽt. quȩ finẽ fuerat habit᷑a. Restat

Expanded text:
bonitatis lumine sua uoluntate cecidissent: procul bonitatis lumine sua uoluntate cecidissent: procul dubio multo est durius nunc putare angelos sanctos aeternae suae beatitudinis incertos, et ipsos de semet ipsis ignorare, quod nos de illis per scripturas sanctas nosse potuimus. Quis enim catholicus Christianus ignorat nullum nouum diabolum ex bonis angelis ulterius futurum, sicut nec istum in societatem bonorum angelorum ulterius rediturum? Veritas quippe in euangelio sanctis fidelibusque promittit, quod erunt aequales angelis Dei; quibus etiam promittitur, quod ibunt in uitam aeternam. Porro autem si nos certi sumus numquam nos ex illa inmortali felicitate casuros, illi uero si certi non sunt, iam potiores, non aequales eis erimus. Sed quia nequaquam Veritas fallit et aequales eis erimus, profecto etiam ipsi certi sunt suae felicitatis aeternae. Cuius illi alii quia certi non fuerunt non enim erat eorum aeterna felicitas cuius certi essent, quae finem fuerat habitura, restat,
Abbreviated transcription (Latin):
cruciatibꝰ corꝑis. cui non opinone s certa u̾itate
manifestũ ẽ. sine fine se habit᷑um omĩ molestia ca¬
rentem societatẽ angłoꝵ participatione sũmi dĩ
qͣm erat ille homo sui casus incertꝰ in magna illa
incõmutabili q̃ ds̃ ẽ sine ulla molestia ꝑfruat᷑. ⁊ in
eo se in ȩt̾num eẽ mansurã nec ulla dubitacione
ennctet᷑. noc ullo enore fallat᷑. Hanc hr̃e angłos lu¬
cis pia fide credimus. hanc nec añqͣm ead̾ent ha¬
buusse angłos pecores cui sua pͣuitate illa luce pͥ¬
uati sunt᷑ conseq̃nti ratione colligimnus: H abuis
ycc̾m ꝓfecto credendi sunt. Aut si durũ uidetur
quõ facti sunt angłi. alios cred̾e ita factos ut ñ
acripent p̃scientia uł ꝑseu̾antiȩ uł easus sui. alio
nus ita ut u̾itate ctissima et̾nitate suȩ betud iniꝰ
nosent. s equał felicitatis om̃is ab initio crrati s̃.
l ita fuerunt donec isti qui ne malt&̃ ab illo

Expanded text:
cruciatibus corporis, cui non opinione, sed certa ueritate cruciatibus corporis, cui non opinione, sed certa ueritate manifestum est, sine fine se habiturum omni molestia carentem societatem angelorum in participatione summi Dei, quam erat ille homo sui casus incertus in magna illa incommutabili, quod Deus est, sine ulla molestia perfruatur et in eo se in aeternum esse mansurum nec ulla dubitatione cunctetur nec ullo errore fallatur. Hanc habere angelos lucis pia fide credimus; hanc nec antequam caderent habuisse angelos peccatores, qui sua prauitate illa luce priuati sunt, consequenti ratione colligimus; habuisserunt ante peccatum, profecto credendi sunt. Aut si durum uidetur, quando facti sunt angeli, alios credere ita factos ut non acciperent praescientiam uel perseuerantiae uel casus sui, alios autem ita ut ueritate certissima aeternitatem suae beatitudinis nossent, sed aequalis felicitatis omnes ab initio creati sunt, et ita fuerunt, donec isti, qui nunc mali sunt, ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
qd r̃tionale uł intellectualẽ c̾aturã. bõs muneu¬
pandos putamꝰ. Quis enĩ pͥmos illos homines
in paradiso negare audeat bõs fuisse añ pecẽm.
qͣmus sua bitudo qͣm diut̾na uł utrũ coet̾na
ĩ impudent̾ bõs uocemus quos uidemꝰ iustȩ ac
pie cum spe fut᷑ȩ ĩmortalitatis hanc uitam duc̃ẽ
sine cͥmine uastante conscientiam facile impetͣnteᷤᷤ
pecc̃is huiꝰ infirmitatis diumã miscđia Qui lic
de sue ꝑseu̾antiȩ p̃mio c̾ti sint. de ipsa tñ ꝑseu̾an¬
tia sua sua reꝑunt᷑ incerti. Iuis enim homiũ
se inactione ꝓnectuq iusticiȩ ꝑsen̾at᷑um usq in
finem sciat nisi aliqua reuelatione ab illo fiat certꝰ.
qui de hac re iusto latentiq uidicio ñ õs instruit. s
ueminẽ fallit: Quantũ itaq ꝑtinet ad delectatio¬
nem p̃sentis boni beatior erat pͥmus homo in para¬
diso. qͣm quilib uistꝰ in hac infirmitate mortali. qͣn¬
tum aut̃ ad spem futuri beatior quilib in cuiꝰ lib

Expanded text:
ad rationalem uel intellectualem creaturam, beatos nuncupandos putamus. Quis enim primos illos homines in paradiso negare audeat beatos fuisse ante peccatum, quamuis sua beatitudo quam diuturna uel utrum aeterna non impudenter beatos vocemus, quos videmus iuste ac pie cum spe future immortalitatis hanc vitam ducere sine crimine vastante conscienciam, facile impetrantes peccatis huius infirmitatis diuinam misericordiam. Qui licet de suae perseuerantiae praemio certi sint, de ipsa tamen perseuerantia sua reperiuntur incerti. Quis enim hominum se in actione prouectuque iustitiae perseueraturum usque in finem sciat, nisi aliqua reuelatione ab illo fiat certus, qui de hac re iusto latentique iudicio non omnes instruit, sed neminem fallit? Quantum itaque pertinet ad delectationem praesentis boni, beatior erat primus homo in paradiso, quam quilibet iustus in hac infirmitate mortali; quantum autem ad spem futuri, beatior quilibet in quibuslibet
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. s contigit potiꝰ tanta uniꝰ amĩẽ ꝓ gressione
peccantis. ut solum corpꝰ tale m̾eret᷑. Non plane aĩaꝵ
de quibꝰ nesciunt quid loquat᷑. s eoꝵ ipsoꝵ qui talia
sapiunt multũ longe a u̾itate ⁊ m̾ito ẽ choercenda

Expanded text:
tum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione tum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis, ut sola corpus tale mereretur. Non plane animarum de quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum qui talia sapiunt multum longe a veritate et merito est coercenda
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ ẽ. t̾rena corp̃ra quibꝰ inferus ⁊ grauiꝰ mcħ ẽ.
potiꝰ qͣm homines.⁊ ut̾ bonos hr̃e debuisse. Nẽ u̾o
ut intellige̾mus am̃aꝵ m̾ita nõ qͣlitatibꝰ corpoꝵ ẽẽ
pensanda. aeriũ pessimꝰ demoa. hõ aut̃ ⁊ nc̃ licet
malꝰ longe minoris mitiorisq maliciȩ. ⁊ certȩ ante
pecem tñ luteũ corpꝰ accep̃. Qd aut̃ stultiꝰ diei pot̾
qͣm istum solẽ ut in uno mundo unꝰ eẽt. nõ decori
pulcͥtudinis uł etiam saluti rerum corꝑaliũ cõsu.¬
linisse artificẽ dm̃. s hoc potuis euenisse qr una aia
sic peccauerat ut tali corpri m̾eret᷑ includi : Ac ꝑħ
si contigisset uͥnon una s duȩ ymmno nõ duȩ s derẽ
uł centum similit̾ equalit̾q peccassent. centũ soles
hr̃et hic mundꝰ. quod ut fieret non ñ opificis ꝓui¬
sione mirabili ad reꝵ corp̃raliũ salutẽ decorẽq ꝯsul¬

Expanded text:
nihil est, terrena corpora quibus inferius nihil est, terrena corpora quibus inferius m homines etiam bonos habere debuisse. Nunc vero ut intelligeremus animarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon, homo autem et nunc licet malus, longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest quam per istum solem ut in uno mundo unus esset, non decore pulchritudinis, vel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius evenisse, quia una anima sic peccaverat, ut tali corpore mereretur includi? Ac per hoc si contigisset ut non una sed duae, imo non duae sed decem vel centum similiter aequaliterque peccassent, centum soles haberet hic mundus, quod ut non fieret, non opificis provisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consul
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ inferens: iuidit ds̃ omĩa quȩ fec̃ ⁊ ecce bona
ualde. nullam alia causam faciendi mundi intel¬
ligi uoluit. nisi ut bona fierent a bono dõ. Uͥ si ne¬
mo peccas. tantũmꝰ nat᷑is bonis eẽt mundꝰ ornatꝰ
iplenꝰ & qi pecc̃m ẽ. ñ iõ cuncta sunt impleta poc¬
catis. cum bonoꝵ longe maior nuimerꝰ in cȩlestibꝰ
sue nate᷑ ordinẽ seruet. Nec mala uoluntas qi nate
odinẽ seruare noluit. ⁊õ iusti ai leges omĩa bñ
ordmantis effugit. qm̃ sic̃ pictura cũ colore iigro
loco suo posita. ita uniu̾sitas rez siqͥs possit in¬
genes ⁊ qͥcumq ita sapiunt. siħ opimo u̾a eẽt.
mundum iõ factum ut am̃ę ꝓ m̾̃itis peccõꝵ suoꝵ
tãqͣm ergastula quibꝰ penalit̾ includerent᷑ corp̃ra
acciꝑent suꝑiora ⁊ leuiora quę minus inferiora uͦ
⁊ gͣuiora quȩ ampliꝰ peccauer̃. demones quibꝰ det̾iꝰ

Expanded text:
omnibus inferens: et uidit deus omnia quae fecit, It ecce bona omnibus inferens: et uidit deus omnia quae fecit, It ecce bona ualde, nullam aliam causam faciendi mundi intellegi uoluit, nisi ut bona fierent a bono deo. ubi si nemo peccasset, tantummodo naturis bonis esset mundus ornatus et plenus; et quia peccatum est, non ideo cuncta sunt inpleta peccatis, cum bonorum longe maior numerus in caelestibus suae naturae ordinem seruet; nec mala uoluntas, quia naturae ordinem seruare noluit, ideo iusti Dei leges omnia bene ordinantis effugit; quoniam sicut pictura cum colore nigro loco suo posito, ita uniuersitas rerum, si quis possit ingenes, et quicumque ita sapiunt, si haec opinio vera esset, mundum ideo factum, ut animae pro meritis peccatorum suorum tanquam ergastula quibus poenaliter includerentur, corpora acciperent, superiora et leviora quae minus, inferiora vero et graviora quae amplius peccaverunt; daemones quibus deterius
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ȩtiam qͥdam qui unũ nob̾cum credunt omiũ
rerũ ẽẽ pͥncipium. nullãq nat᷑am quȩ nõ ẽ qd̾ ds̃
ẽ. nͥ ab illo conditore ẽẽ posse. noluer̃ tñ istã causã
fabricandi mundi tam bonã ac simplicẽ bene ac
simplicit̾ credẽ. ut ̾s bonus condet bona: ⁊ eẽnt pꝰ
dm quȩ non eẽnt qd̾ ds̃ ẽ. bona tam̃ quȩ ñ fac̾et
ñ bonis ds̃. s amãs dicunt non quidẽ partes dĩ
s. factas a dõ peceasse a conditore recedendo. ⁊ diu̾siᷤ
sa corpora qͣsi uincła meruisse.⁊ hc̃ ẽẽ mundũ. eãq
ensam mundi fuisse faciendi nõ ut condent᷑ bona.
ẜ. ut mala cohib̾ent᷑. Hinc origenes uire culpat᷑.
piis. hoc sensit. ħ scͥpsit. uͥ plus qͣm d̾ici pot̾ miror
hominem in eccłiasticis lit̾tis tam doctum. ⁊ ex̾ci¬
tatum non attendisse pͥmum. qͣm ħ eẽt ꝯtrarium
scͥpture hꝰ tante auctoritatis intentioni. quȩ ꝑ oĩa
oꝑa dĩ subiungens ⁊ uidit ds̃ qr bonum ẽ. cõpletisq

Expanded text:
quod etiam quidam, qui unum nobiscum credunt omnium rerum esse principium, ullamque naturam, quae non est quod Deus est, nisi ab illo conditore esse non posse; noluerunt tamen istam causam fabricandi mundi tam bonam ac simplicem bene ac simpliciter credere, ut Deus bonus conderet bona, et essent post Deum quae non essent quod est Deus, bona tamen quae non faceret nisi bonus Deus. Sed animas dicunt, non quidem partes Dei, sed factas a Deo, peccasse a Conditore recedendo; et diversis rsa corpora quasi vincula meruisse: et hunc esse mundum, eamque causam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberentur. Hinc Origenes jure culpatur. piis, hoc sensit, hoc scripsit. Ubi plus quam dici potest, miror hominem in ecclesiasticis litteris tam doctum et exercitatum, non attendisse, primum quam hoc esset contrarium Scripturae hujus tantae auctoritatis intentioni, quae per omnia opera Dei subjungens
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓpt̾ quos utiq conscͥpta ẽ ꝓmittente ꝓpħia.
qd̃ etiam ipsi post bona oꝑa quę in eis ⁊ ꝑeis
oꝑatur d̾s. si ad illum pͥꝰ in ista uita ꝑ fide qͥdi
mͦ accesserint. in illo habebunt requiẽ sempit̾nl.
Hoc enim ⁊ salbi uacatione ex p̾cepto legis in uetͥ
di ppło figuratũ ẽ. uũ suo diligentiꝰ arbitror li¬
instit.⁊ pͥ qd̾ ad scõs angłos attinet dicendum
suppetant. qͣntum satis uidebit᷑ dño langiente oꝰ¬
plicare eurabo. U de mundi constitutione saer
litt̾ẽ loquunt᷑. nõ euident̾ dr̃ utrũ uł quo ordidꝰ

Expanded text:
et propter quos utique conscripta est, promittente prophetia, et propter quos utique conscripta est, promittente prophetia, quod etiam ipsi post bona opera, quae in eis et per eos operatur Deus, si ad illum prius in ista uita per fidem quodam modo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam. Hoc enim et sabbati uacatione ex praecepto legis in uetere Dei populo figuratum est, unde suo loco diligentius arbitror ius quod ad sanctos angelos adtinet dicendum subpetant, quantum satis uidebitur, Deo largiente explicare curabo. Ubi de mundi constitutione sacrae litterae loquuntur, non euiden
Abbreviated transcription (Latin):
septimo requiescit ds ab omĩbꝰ oꝑibꝰ suis ⁊⁊ scn¬
eait eum. neqͣqͣm ẽ accipiendũ puerilit̾ tanqͥi
ds laborauerit oꝑando. qui dixẽ ⁊ facta st̃ uerdi
intelligibili ⁊ sempit̾no. ñ sonabili ⁊ temporali¬
s reqͥes dĩ roquie significat eoꝵ qui requiescunt
in do. sic̃ leticia domꝰ leticiã sig̾cat eoꝵ qͥletant᷑
in domo. etiam si ñ eos domus ipsa s alia res al¬
qua letas fac̃. qͣntomag̾ si eadẽ domꝰ pulc̾tudine
sua faerat letos habitatores. ut ñ solũ eo loq̃ndi
mͦ leta dicat᷑. quo significamꝰ ꝑ id qd̾ continet
io qd̾ continet᷑ sic̃ theat᷑ plaudunt. pͣta muguit.¬
cum in illis homines plandant. in his boues mi¬
giant. s etiam illo quo sig̾rat᷑ ꝑ efficientẽ id qd̃
legentes efficit lȩtas. Conuenientissime itaq cũ
dm̃ requienisse ꝓpħica naiat auctoritas. signit¬
catur requies eoꝵ qui in illo requiescunt. ⁊ quas
fac̃ ipse requiesc̾e̾. ħ etiã hominibꝰ quibꝰ loquit̾

Expanded text:
mo requiescit deus ab omnibus operibus suis et sanctificat eum, nequaquam est accipiendum pueriliter, tamquam deus laborauerit operando, qui dixit, et facta sunt, uerbo intellegibili et sempiterno, non sonabili et temporali. requies dei requiem significat eorum qui requiescunt in deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiam si non eos domus ipsa, sed alia res aliqua laetos facit; quanto magis eadem domus pulchritudine sua faciat laetes habitatores, ut non solum eo loquendi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id quod continetur; sicut "theatcum in illis homines plaudant, in his boves mugiant; sed etiam illo quo significatur per efficientem id quod legentes efficit laetos. conuenientissime itaque, cum deum requieuisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum qui in illo requiescunt et quos facit ipse requiescere ; hoc etiam hominibus, quibus loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ hominibꝰ demonibꝰq potiores. homines uͦ ĩfra dõs.
⁊ demones constituti .s. ut elem̃toꝵ ordine. sic diffe¬
rentia meritoꝵ. Demones gͥ medii quẽadmodũ dii
qͥbꝰ inferiꝰ habitant pꝰ ponendi. ita hominibꝰ quibꝰ¬

Expanded text:
sunt hominibus daemonibusque potiores; homines uero infra deos sunt hominibus daemonibusque potiores; homines uero infra deos et daemones constituti sunt, ut elementorum ordine, sic differentia meritorum. Daemones igitur medii, quem ad modum dis, quibus inferius habitant, postponendi, ita hominibus, quib
Abbreviated transcription (Latin):
bona uͦ ludis ⁊ talibus quasi ad leticiam ꝑtinentibꝰ
rebus. Eͥd ẽ gͦ ꝙ semids̃ plato ñ semideis s diis ⁊ hoc
bonis illa oblectam̃ta qr iudicat t᷑pia. tã constant̾
audet aufene: Qui sane dii refellunt sententiam la¬
beonis. nã se in latino ñ lasciuos tantum atq ludi¬
bundos. s etiã seuos t̾ribilesq monstr. Exeponant gͦ
nb ita platonici. qui om̃s dõs scđm auctoris suisen¬
tentiam bonos ⁊honestos ⁊ uirtutibꝰ sapientiũ socioᷤ¬
&ẽ arbitͣnt᷑. alit̾q de ullo dõꝵ sentiri nefas hñit. Ecepo¬
nimus inquiunt. Attendite gͥ audiamus. Omĩu ĩ¬
qͥunt am̃alium in quibꝰ ẽ am̃a rationał. tͥꝑtita diui¬
sio ẽ. in dos. homines demones. Dii excelsissimũ locũ
tenẽt. hoĩes ĩfimũ. demones mediũ. Nam dõꝵ sedes
incelo ẽ. hominũ in tra. in aerȩ demonum. Sic̃ eis¬
diu̾sa dignitas ẽ locorum. ita etiã naturaꝵ. Promñ dii

Expanded text:
bona uero ludis et talibona uero ludis et talirebus. Quid est ergo quod semideus Plato non semideis, sed deis, et hoc bonis, illa oblectamenta, quia judicat turpia, tam constanter audet auferre? Qui sane dii refellunt sententiam Labeonis: nam se in Latinio non lascivos tantum atque ludibundos, sed etiam saevos terribilesque monstrarunt. Exponant ergo nobis ista Platonici, qui omnes deos secundum auctoris sui sententiam bonos et honestos et virtutibus sapientium esse socios arbitrantur, aliterque de ullo deorum sentiri nefas habent. Exponimus, inquiunt. Attente igitur audiamus. CAPUT quiunt, animalium, in quibus est anima racionalis, tripartita divisio est in deos, homines, demones. Dii exellentissimum locum tenent, homines infimum, demones medium. Nam deorum sedes in celo est, hominum in terra, demonum in diuersa dignitas est locorum. ita etiam naturarum. Proinde di
Abbreviated transcription (Latin):
iestate atq bonitate carmina composuerint. censet ei¬
uitate pellendos. Qui sunt gͥ dii isti qui de scenicis
ludis cum ipso platone contendunt: Ille quippę
non patitur dõs falsis c̾minibꝰ infamari. isti eisdẽ
c̃minibꝰ suos honores celebrari iubent. Deniq isti
cum eos dem ludos instaurari p̃ciꝑent. poscentes
turpia: ȩtiã maligna gesser̃ thitolat̾mo auferenteᷤᷤ
filium :uimmittentes morbũ q eoꝵ abnuiss imꝑuĩ.
eumq morbũ retrahentes cũ iussa cõpless. Iste aut̃
illos nec tam males tim̃dos putat. s suȩ sententiȩ
robur constantissimȩ retinens. omnui poetaꝵ sacͥ¬
legas muigas quibꝰ illi inmunditiȩ societate oblec
a ppło bene instituto remouere ñ dubitat. hunc aut̃
platonẽ quod iam in scł̾o libꝰ cõmemoram. int̾semideo ᷤ
labeo ponit. Qui labeo numina mala uictimis cru¬
entis atq huiꝰ modi suplicationibꝰ placari existimat.

Expanded text:
jestate atque bonitate carmina composuerint, censet cijestate atque bonitate carmina composuerint, censet civitate pellendos. Qui sunt igitur isti dii, qui de scenicis ludis cum ipso Platone contendunt? Ille quippe non patitur deos falsis criminibus infamari: isti eisdem criminibus suos honores celebrari jubent. Denique isti cum eosdem ludos instaurari praeciperent, poscentes turpia, etiam maligna gesserunt, Tito Latinio auferentes filium, et immittentes morbum, quod eorum abnuisset imperium, eumque morbum retrahentes, cum jussa complesset: iste autem illos nec tam malos timendos putat, sed suae sententiae robur constantissime retinens, omnes poetarum sacrilegas nugas, quibus illi immunditiae societate oblectantur, a populo bene instituto removere non dubitat. Hunc autem Platonem, quod iam in secundo libro commemoraui, inter semideos Labeo ponit. Qui Labeo numina mala uictimis cruentis adque huius modi supplicationibus placari existimat,