comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
urgens. & huic rei sine dubio p̃ponen¬
da necessitas occupauit: qm̃ si acutũ
& feruens assit ingeniũ. facilius ad¬
heret eloquentia legentib &e audien¬
tib eloquentes. quã eloquentiȩ pre¬
cepta sectantib. Hec desunt eccłia¬
sticȩ littere. etiam pret̾ canonem in
auctoritatis arce salubrit̃. collocatũ
quas legendo homo capax. &esi id ñ
agat. s tantummͦ reb quȩ ibi dicun¬
tur intentus sit. etiã eloqiuio quo di¬
cuntur. dũ in his uersatur imbuit᷑:
accedente uł maxime. exercitatione.
siue scribendi siue dictandi: postre¬
mo etiã dicendi quȩ scd̾m pietatis
ac fidei regulam sentit. Si aũt tale
desit ingeniũ. nec illa rethorica p̾cep¬
ta capiunt᷑: nec si magno labore in¬
culcata quantulacũq ex parte ca¬
piantur. aliqͥd ꝓsunt: qndoquidem
etiã ipsi qui ea didicerunt. & copio¬
se ornateq dicunt. ñ om̃s ut sedm
ipsa dicant possunt ea cogitare cũ

Expanded text:
urgens, et huic rei sine dubio praeponenurgens, et huic rei sine dubio praeponenda necessitas occupavit. Quoniam si acutum et fervens adsit ingenium, facilius adhaeret eloquentia legentibus et audientibus eloquentes, quam eloquentiae praecepta sectantibus. Nec desunt ecclesiasticae litterae, etiam praeter canonem in auctoritatis arce salubriter collocatum, quas legendo homo capax, etsi id non agat, sed tantummodo rebus quae ibi dicuntur intentus sit, etiam eloquio quo dicuntur, dum in his versatur, imbuitur; accedente vel maxime exercitatione sive scribendi, sive dictandi, postremo etiam dicendi, quae secundum pietatis ac fidei regulam sentit. Si autem tale desit ingenium, nec illa rhetorica praecepta capiuntur; nec, si magno labore inculcata quantulacumque ex parte capiantur, aliquid prosunt. Quandoquidem etiam ipsi qui ea didicerunt, et copiose ornateque dicunt, non omnes ut secundum ipsa dicant, possunt ea cogitare cum
Abbreviated transcription (Latin):
tati. si eam mali ad optinendas ꝑu̾¬
sas uanasq causas. in usus iiqui¬
tatis &e erroris usurpant: S quȩ
atq p̾cepta: quib cũ accedit in uer¬
ris uerboꝵ linguȩ sollertissima con¬
suetudo. fit illa quȩ facundia uł elo¬
quentia nominat᷑. extra istas litt᷑as
nrãs seposito ad hoc congruo tẽpo¬
ris spatio. apta &e conuenienti ȩta¬
de discenda sunt eis. qui hoc celeri¬
ter possunt. Nam & ipsos romanȩ
pͥncipes eloquentiȩ ñ piguit dice¬
re. quod hanc artẽ nͥ qͥs cito possit.
ñquam onĩino possit ꝑdiscere. Qd̾¬
utrũ uerũ sit quid ẽ opꝰ querere:
Don enĩ etiã si possint hȩc a tardio¬
rib tandem aliqͣndo ꝑdiser: nos ea
tantipendimꝰ. ut eis discendis iam
maturas uł etiã graues hominũ ȩta¬
tes uelimus impendi. Satis ẽ ut ado¬
lescentuloꝵ ista sit cura. nec ipsoꝵ om¬
nium quos utilitati eccł̃iasticȩ cupimꝰ
erudirĩ s eoꝵ quos ñdum magis

Expanded text:
tati, si eam mali ad obtinendas pertati, si eam mali ad obtinendas perversas vanasque causas in usus iniquitatis et erroris usurpant? CAPUT IIatque praecepta, quibus cum accedit in verris linguae solertissima consuetudo, fit illa quae facundia vel eloquentia nominatur, extra istas litteras nostras, seposito ad hoc congruo temporis spatio, apta et convenienti aetate discenda sunt eis qui hoc celeriter possunt. Nam et ipsos Romanae principes eloquentiae non piguit dicere quod hanc artem nisi quis cito possit, nunquam omnino possit perdiscere utrum verum sit, quid opus est quaerere? Non enim, etiam si possint haec a tardioribus tandem aliquando perdisci, nos ea tanti pendimus, ut eis discendis jam maturas vel etiam graves hominum aetates velimus impendi. Satis est ut adolescentulorum ista sit cura; nec ipsorum omnium quos utilitati ecclesiasticae cupimus erudiri, sed eorum quos nondum magis
Abbreviated transcription (Latin):
a me uł in hoc oꝑe. uł in aliquo alio
quis audeat dicere aduersus m̃daci¬
um in defensorib suis. inermem de¬
bere consistere ueritatẽ: ut uideli¬
cet illi qui res falsas ꝑsuadere conan¬
tur. nouerint auditorẽ uł beniuołu
uł intentũ uł docilem penuo facere:
isti aũt ñ nouerint. Illi falsa breuit
aꝑte ueri similit̾: &e isti uera sic narren
ut audire tedeat. intelligere. ñ pateat.
credere postremo ñ libeat. Illi fallacibꝰ
argum̃tis ueritatẽ obpugnent. asserans
falsitatẽ. isti nec uera defendere. nec
falsa ualeant refutare. Illi ammos
audientiũ in errorẽ mouentes imn¬
pellentesq. dicendo terreant contri¬
stent exhilarent. exhortent᷑ ardent̃:
isti ꝓ ueritate lenti frigidiq dormitenͭ.
Q uis ita desipiat: ut hoc sapiat. Cum
gͦ sit in medio posita facultas eloqͥi.
quȩ ad ꝑsuadenda seu praua seu
recta ualet plurimũ: eur ñ bonoꝵ
studio cõparatur ut militet ueri¬

Expanded text:
a me vel in hoc opere, vel in aliquo alio a me vel in hoc opere, vel in aliquo alio quis audeat dicere, adversus mendacium in defensoribus suis inermem debere consistere veritatem, ut videlicet illi qui res falsas persuadere conantur, noverint auditorem vel benevolum, vel intentum, vel docilem prooemio facere; isti autem non noverint? illi falsa breviter, aperte, verisimiliter; et isti vera sic narrent, ut audire taedeat, intelligere non pateat, credere postremo non libeat? illi fallacibus argumentis veritatem oppugnent, asserant falsitatem; isti nec vera defendere, nec falsa valeant refutare? illi animos audientium in errorem moventes impellentesque dicendo terreant, contristent, exhilarent, exhortentur ardenter; isti pro veritate, lenti frigidique dormitent? Quis ita desipiat, ut hoc sapiat? Cum ergo sit in medio posita facultas eloquii, quae ad persuadenda seu prava seu recta valet plurimum; cur non bonorum studio comparatur, ut militet veri
Abbreviated transcription (Latin):
oc opus
nr̃m qd̾ inscribit᷑
de doctrina xp̃i¬
ana: in duo quȩ¬
dam fuerã pͥma
distributione partitꝰ. Nam post pro¬
emium quo respondi eis qui hoc fu¬
erant rep̃hensuri: duȩ st̃ res inqu̾a.
quib nititur omĩs tractatio scriptu¬
rarum. Modus inueniendi quȩ in¬
delligenda sunt: & modus ꝓferendi q̃
intellecta sunt. De inueniendo prius:
de ꝓferendo postea disseremꝰ. Quia gͦ
de inueniendo multa ĩa diximꝰ et
tria de hac una parte uolumina ab
do pauca dicemꝰ ut si fieri potuerit.
uno libro cuncta claudamus: totũ¬
ꝙ hoc opus quatuor uoluminibus
terminetur. Primo itaq expectatio¬
nem legentiũ. qui forte me putant
rethorica daturũ ẽẽ p̾cepta. quȩ in
scolis scłarib ae didici &e docui. ista p̃¬
locutione ꝓhibeoratq ut a me non
expectentur iã moneo: ñ qͦd nichil
habeant utilitatis: s qd̾ si qͥd habent
seorsum discendu ẽ. si cui fortassis bo¬
no uiro etiã hec uacat discere:. ñ aũ

Expanded text:
oc opus nostrum quod inscribitur de Doctrina Christiana, in duo quaedam fueram prima distributione partitus. Nam post prooemium, quo respondi eis qui hoc fuerant reprehensuri: Duae sunt res, inquam, quibus nititur omnis tractatio Scripturarum; modus inveniendi qumodus proferendi quae intellecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Quia ergo de inveniendo multa jam diximus, et tria de hac una parte volumina absdo pauca dicemus; ut, si fieri potuerit, uno libro cuncta claudamus, totumque hoc opus quatuor voluminibus terminetur. 2. Primo itaque exspectationem legentium, qui forte me putant rhetorica daturum esse praecepta quae in scholis saecularibus et didici et docui, ista praelocutione cohibeo, atque ut a me non exspectentur, admoneo; non quod nihil habeant utilitatis; sed quod, si quid habent, seorsum discendum est, si cui fortassis bono viro etiam haec vacat discere, non autem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ huic quȩ nc̃ ẽ iherłm: &e seruit eũ
filiis suris. Quȩ aũt sursũ ẽ iherłm
libera ẽ. quȩ ẽ mat̾ nr̃a: & cȩtã. Itẽq
ibi ratiocinat᷑: & dicit. fr̃s scd̾m bo¬
minẽ dico. tam̃ hominis confirmatũ
testam̃tum nemo irritũ facit: aut
suꝑordinat. Abrahȩ dicte. st̃ ꝓmissio¬
nes:. ce semini ei Non dicit ce semmnibꝰ
tanqmͣ in multis: s tanqͣm in uno. &¬

Expanded text:
servit cum filiis suis. Quae autem sursum est Hierusalem, libera est, quae est mater nostra, etc. Itemque ibi ratiocinatur et dicit: Fratres, secundum hominem dico, tamen hominis confirmatum testamentum, nemo irritum facit aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones, et semini eius. Non dicit, In seminibus, tanq
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntia. Si enĩ siẽ qͥdã disertissimi atq acu¬
tissimi uiri. uidẽ ac dice̾ potuert̃. ea q̃
oratoria uelut arte discunt᷑ ñ obseruareit᷑
⁊ notarent᷑. &x in hãc doctnã ñ redige̾nt᷑. nͥ
priꝰ in oratoꝵ inuenirent᷑ ingeniis: quid
mirũ si &e in istis inueniunt᷑. qͦs ille. misit
qͥ fecit ingenia: Quapꝑt̾ & eloquentes
quidẽ ñ solu̾ sapientes. canonicos nrõs
auctores doctoresq fateam. tali eloqͦn¬

Expanded text:
quentia. Si enim, sicut quidam disertissimi atque acuquentia. Si enim, sicut quidam disertissimi atque acutissimi viri videre ac dicere potuerunt, ea quae velut oratoria arte dicuntur, non observarentur et notarentur, et in hanc doctrinam redigerentur, nisi prius in oratorum invenirentur ingeniis: quid mirum, si et in istis inveniuntur, quos ille misit qui facit ingenia? Quapropter et eloquentes quidem, non solum sapientes canonicos nostros authores doctoresque fateamur, tali eloq
Abbreviated transcription (Latin):
remota decentissime in t̾rogatione.
fundunt᷑. in laborib plurimũ. in car¬
cerib abundantius. in plagis supra
modu. in mortib sepius. Deinde int̾¬
ponit᷑ breuis circuitus: qm̃ suspensa
ꝓnuntiatione distinguendũ ẽ. A iu¬
deis quinquies. ut hoc sit unũ mem¬
brum: cui conectitur alterũ. quadra¬
ginta una minus accepi. Inde redit᷑
ad cesa: & ponunt᷑ tria. ter uirgis ce¬
sus sum. semel lapidatus sũ. ter nau¬
fragium feci. Sequit᷑ membrũ. noc¬
te ce die in ꝓfundo maris fui. Deinde
quatuordecim cesa: decentissimo im¬
petu ꝓfluunt. In itinerib sepẽ. ꝑicł̃is
fluminũ ꝑiculis latronũ. ꝑiculis ex
genere. ꝑiculis ex gentib. ꝑicłis in

Expanded text:
remota decentissime interrogatione remota decentissime interrogatione funduntur, In laboribus plurimum, in carceribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius. Deinde interponitur brevis circuitus, quoniam suspensa pronuntiatione distinguendum est, A Judaeis quinquies, ut hoc sit unum membrum, cui connectitur alterum, quadraginta una minus accepi. Inde redditur ad caesa, et ponuntur tria, Ter virgis caesus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci. Sequitur membrum: Nocte ac die in profundo maris fui. Deinde quatuordecim caesa decentissimo impetu profluunt, In itineribus saepe, periculis fluminum, periculis latronum, periculis ex genere, periculis ex gentibus, periculis in
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m dñm: s quasi instulticia. in hac
substantia głe. Quartus duo habet.
Qm̃quidem multi głantur scdm carnẽ.
& ego głabor. Et quintus duo. Libent̃
enĩ sustinetis insipientes: cũ sitis sapi¬
entes. Etiam sextus bimembris ẽ. To¬
leratis enĩsiqͥs uos in seruitutẽ redigit.
Sequunt᷑ tria cesa: si qͥs deuorat. si qͥs ac.¬
cipit. si qͥs extollit᷑. Deinde tria m̃bra.
si qͥs in faciem uos cedit:. scd̃m ignobili¬
tatem dico. quasi nos infirmi simus. Ad¬
ditur trimembris circuitꝰ. In quo aũ
qͥs audet: in insipientia dico. audeo
ce ego. Hinc iam singulis quibꝰq cesis
int̾rogando positis. singula itidem ce¬
sa responsione redduntur. tria trib.
Hebrei sunt. & egoͬ israhelite st̃. & ego:
semen abrahȩ sunt. & ego. Quarto aũ
ceso simili int̾rogatione posito. ñ alte.¬
rius cesi. s membri oppositione respoi¬
det: ministri xp̃i sunt. insipiens dico
suꝑ ego. Iam cesa quatuor sequentia.

Expanded text:
secundum Deum, sed quasi in stulticia in hac secundum Deum, sed quasi in stulticia in hac substantia gloriae. Quartus duo habet: Quando quidem multi gloriantur secundum carnem, et ego gloriabor. Et quintus habet duo: Libenter enim sustinetis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Etiam sextus bimembris est: Toleratis enim, si quis vos in servitutem redigit. Sequuntur tria caesa: Si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur. Deinde tria membra: Si quis in faciem vos caedit, secundum ignobilitatem dico, quasi nos infirmati simus. Additur trimembris circumitus: In quo autem quis audet in, insipientia dico, audeo et ego. Hinc iam singulis quibusque caesis interrogando positis, singula itidem caesa responHebraei sunt? et ego. Israelitae sunt? et ego. Semen Abrahae sunt? et ego. Quarto autem caeso simili interrogatione posito, non alterius caesi, sed membri oppositione respondet, Ministri Christi sunt? insipiens dico super ego. Jam caesa quatuor sequentia,
Abbreviated transcription (Latin):
non infirmor: Qs scandalizat᷑: & egoñ
urorꝰ Si gl̾ari oportet:. in his quȩ in¬
firmitatis meȩ sunt. głabor. Quanta
sapientia ista sint dicta uigilantes ui¬
dent: qnto uͦ eloquentiȩ cucurrerint
flumine. ce qui stertit aduertit. Porro
aũt qui nouit. agnoscit qͦd ea cesa q̃
cõmata greci uocant. & membra ce cir¬
cuitus. de quib pauloante disserui.
cũ decentissima uarietate int̾poneren¬
tui: totã istã speciem dictionis. ce qͣsi
euis uultũ. quo etiã indocti delectart᷑
mouent᷑q fecerunt. Nam unde cȩpi¬
mus hunc locũ inserere. circuitꝰ sunt.
Orimus minimus. hoc ẽ bimembris. Mi¬
nus enĩ qm duo membra circuitus
habere ñ possunt: plura uͦ possunt.
Ergo ille primus ẽ. Iterũ dico ne. qͥs me
existimet insipientẽ ẽẽ. Sequit᷑ aliuᷤ
trimembris. Alioquin. uelut. insipien¬
tem suscipite. me: ut &e ego modicum
qͥd glorier. Tercius qui sequit᷑ m̃bra
habet quatuor. Quod loquor. ñ loqͦr

Expanded text:
infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Si gloriari oportet in iis quae infirmitatis meae sunt, gloriabor. Quanta sapientia ista sint dicta, vigilantes vident: quanta vero eloquentia cucurrerint flumine, et qui stertit advertit. Porro autem qui novit, agnoscit quod ea caesa quae κόμματα Graeci vocant, et membra, et circuitus, de quibus paulo ante disserui, cum decentissima varietate interponerentur, totam istam speciem dictionis, et quasi ejus vultum, quo etiam indocti delectantur moventurque, fecerunt. Nam unde coepimus hunc locum primus minimus, hoc est, bimembris. minus enim quam duo membra circumitus habere non possunt, plura vero possunt. ergo ille primus est. Iterum dico, ne quis existimet me insipientem esse. Sequitur alius trimembris. Alioquin velut insipientem suscipite me, ut et ego modicum quid glorier. Tertius qui sequitur, membra habet quatuor. Quod loquor, non loquor
Abbreviated transcription (Latin):
dum gͦ mͥ aliquid ẽẽ uideo &e de elo¬
quentia ꝓpħarum: uͥ ꝑ tropologiam
multa obteguntur. quȩ qntomagis
translatis uerbis uident᷑ operiri: tan¬
domagis cum fuerint aꝑta dulcescunt.
S hoc loco tale aliqͥd cõmemorare de¬
beo: ubi quȩ dicta sunt ñ cogar expone¬
re: s comiñdem tantũ quomͦ dicta st̃.
Et ex illiꝰ ꝓpħȩ libro potissimũ hoc fa¬
ciam. qui se pastorem uł armentariũ
fuisse dicit: atq inde diuinitꝰ ablatũ
atq missum. ut dĩ popło ꝓpħaret. Nõ
aũt scd̾m .lxx. int̃pretes. qui etiam
ipsi diuino spũ int̃pretati. obhoc alit̃
uident᷑ ñnulla dixisse. ut ad sp̃itałe
sensum serutancdu magis ammoneret᷑
lectoris intentio: unde etiã obscurio¬
ra ñnulla quia magis tropica st̃ eoꝵ:
s sicut ex hebreo inlatinũ eloquium.
prb̃ro hieronimo utriusq linguȩ pe¬
rito int̃pretante. translata st̃. Cuingͥ
argueret. impios. suꝑbos luxuriosos.

Expanded text:
dum ergo mihi aliquid esse video et de elodum ergo mihi aliquid esse video et de eloquentia prophetarum, ubi per Tropologiam multa obteguntur. Quae quanto magis translatis verbis videntur operiri: tanto magis, cum fuerint aperta, dulcescunt. Sed hoc loco tale aliquid commemorare debeo, ubi quae dicta sunt, non cogar exponere, sed commendem tantum quomodo dicta sint. Et ex illius prophetae libro potissimum hoc faciam, qui se pastorem vel armentarium fuisse dicit, atque inde divinitus ablatum atque missum, ut Dei populo prophetaret. Non um Septuaginta interpretes, qui etiam ipsi divino Spiritu interpretati, ob hoc aliter videntur nonnulla dixisse, ut ad spiritualem sensum scrutandum magis admoneretur lectoris intentio; unde etiam obscuriora nonnulla, quia magis tropica, sunt eorum: sed sicut ex hebraeo in latinum eloquium, presbytero Hieronymo utriusque linguae perito interpretante, translata sunt. 16. Cum igitur argueret impios, superbos, luxuriosos,
Abbreviated transcription (Latin):
uendunt᷑. Quã iactationem etiã ego
redolere uereor: cũ ista sic dissero. S
inale doctis hominib respondendu
fuit: qui nrõs auctores contẽpnendos
putant:. ñ quia ñ habent. s qͥa ñ ostentañ
quã nimis isti diligunt eloquẽtiam.
S forte qͥs putat. tanquã eloquentem
nrm elegisse me apłm paułu. Uicletur
enĩ ubi ait. &e si imperitꝰ sermone. s non
scientia. quasi concedendo obtrectato¬
rib sic locutus: ñ tanqm id uerũ ag¬
nosceret confitendo. Si aũt dixisset.
imꝑitus quidẽ sermone s ñ scientia:
nullomͦ aliud poss intelligi. Scientiã
plane ñ cunctatus ẽ ꝓfiteri. sine qua
ẽẽ doctor gentiũ ñ ualeret. Certe si
quid erꝰ ꝓferimꝰ. ad exempłu eloquen¬
tiȩ. ex illis epłis utiq ꝓferimꝰ. quas cẽ
ipsi obtrectatores eius. qui sermonem
p̃sentis contemptibiłe putari uolebañ.
graues &e fortes ẽẽ confessi sunt. Dicen

Expanded text:
venduntur. Quam jactationem etiam ego venduntur. Quam jactationem etiam ego redolere vereor, dum ista sic dissero. Sed male doctis hominibus respondendum fuit, qui nostros auctores contemnendos putant, non quia non habent, sed quia non ostentant, quam nimis isti diligunt, eloquentiam. 15. Sed forte quis putat, tanquam eloquentem nostrum elegisse me apostolum Paulum. Videtur enim ubi ait, Etsi imperitus sermone, sed non scientia , quasi concedendo obtrectatoribus sic locutus, non tanquam id verum agnosceret, confitendo. Si autem dixisset, Imperitus quidem sermone, sed non scientia, nullo modo aliud posset intelligi. Scientiam plane non cunctatus est profiteri, sine qua esse doctor Gentium non valeret. Certe si quid ejus proferimus ad exemplum eloquentiae, ex illis Epistolis utique proferimus, quas etiam ipsi obtrectatores ejus, qui sermonem praesentis contemptibilem putari volebant, graves et fortes esse confessi su
Abbreviated transcription (Latin):
Sed̾m: qm̃ caritas dĩ diffusa ẽ in cor¬
dib urĩs. Terciũ: ꝑ sp̃m sẽm qui datꝰ
ẽ nobis. At hȩc atq huiusmodi : elo¬
cutionis arte tradunt᷑. Sicut ergo
apłm p̾cepta eloquentiȩ secutum
diam secuta sit eloquentia ñ negamꝰ.
Seribens ad cormthios in scdã ȩpła.
redarguit quosdã qui erant ex iu¬
deis pspeudo apłi: eiq detrahebañ.
Et qm̃ se ipsũ p̃dicare cõpellitur: hãc
sibi uelut. insipientiã tribuens. qmͣ
sapient̃ dicit qm̃q eloquent̃. S eo¬
mes sapientiȩ. dux eloquentie. ilła
sequens. istam p̃cedens. & sequentẽ
ñ respuens. iterũ dico inquit. ne. qͥs
me existimet insipientẽ eẽ: alioquin
uelut. insipientẽ suscipite me:. ut et
ego modicũ quid glorier. Qd̾ loquor
non loquor sedm dñm: s quasi instul¬
multi gloriant᷑ scdm carnẽ: & ego gła¬
bor. Libent̃ enĩ sustinetis insipientes:
cũ sitis sapientes. Toleratis enĩ siquis

Expanded text:
secundum, Quia charitas Dei diffusa est in corsecundum, Quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris: tertiuest nobis. At haec atque huiuscemodi in elocutionis arte traduntur. Sicut ergo Apostolum praecepta eloquentiae secutum ius sapientiam secuta sit eloquentia, non negamus. Scribens ad Corinthios in secunda epistola redarguit quosdam, qui erant ex Iudaeis pseudoapostoli, eique detrahebant. Et quoniam seipsum praedicare compellitur, hanc velut sibi insipientiam tribuens, quam sapienter dicit, quamque eloquenter? Sed comes sapientiae, dux eloquentiae: illam sequens, istam praecedens, et sequentem non respuens. Iterum dico, inquit, ne quis me putet insipientem esse, alioquin velut insipientem accipite me, ut et ego modicum quid glorier, quod loquor, non loquor secundum Deum, sed quasi in insmulti gloriantur secundum carnem: et ego gloriabor. Libenter enim suffertis insipientes: cum sitis ipsi sapientes. Sustinetis
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ erudiendiᷤ ⁊ ab hoc scło prauo ĩ beatum
scł̃m tnsferendis ꝓuidentia diuia ꝓuidit:
s ñ ipsa me plus qm dici pot̾ in illa elo¬
quentia delectant. quȩ st̃ his uiris
cũ oratorib gentiliũ poetisue cõmu¬
nia. illud magis admiror &e stupeo. qͦd
ista nr̃a eloquentia ita usi sunt ꝑ alterã
quandã eloquentiã suã. ut nec deess
eis. nec emineret in eis: qͥa eã nec imp¬
bari ab illis. nec ostentari oportebat.
Quoꝵ alterũ fieret si uitaret᷑: alterũ
putari poss. si facile agnosceret᷑. Et in
quib forte locis agnoscit᷑: a doctis ta¬
les res dicunt᷑. ut uerba quib dicuit᷑
ñ a dicente adhibita. s ipsis reb uelut
sponte subiuncta uideant᷑. quasi sapi¬
entiam de domo sua id ẽ pectore sapi¬
entis ꝓcedere intelligas: &e tanqmͣ in¬
separabilem famułã etiã ñ uocatam.

Expanded text:
nobis erudiendis, et ab hoc saeculo pravo in beatum saeculum transferendis, providentia divina providit. Sed non ipsa me plus quam dici potest in illa eloquentia delectant, quae sunt his viris cum oratoribus Gentilium poetisve communia: illud magis admiror et stupeo, quod ista nostra eloquentia ita usi sunt per alteram quamdam eloquentiam suam, ut nec deesset eis, nec emineret in eis: quia eam nec improbari ab illis, nec ostentari oportebat; quorum alterum fieret, si vitaretur; alterum putari posset, si facile agnosceretur. Et in quibus forte locis agnoscitur a doctis, tales res dicuntur, ut verba quibus dicuntur, non a dicente adhibita, sed ipsis rebus velut sponte subjuncta videantur: quasi sapientiam de domo sua, id est, pectore sapientis procedere intelligas, et tanquam inseparabilem famulam etiam non vocatam
Abbreviated transcription (Latin):
tum hoc malu sit. atq ut ab hoc ma¬
lo auertant᷑ homines. debet utiq
grandit̃ dici. Summisse dictionis
exempłu ẽ apud apłm paułu. tit pla¬
nius aliqͥd cõmemorem ubi ait. Di¬
cite mͥ sub lege uolentes ẽẽ: legem ñ
legistis: Scͥptum ẽ enĩ. qd̾ habraham
duos filios habuit: unũ de ancilla:

Expanded text:
tum hoc malum sit, atqtum hoc malum sit, atqlo avertantur homines, debet utique granditer dici. Submissae dictionis exemplum est apud apostolum Paulum ut planius aliquid commemoremcite michi, sub Lege volentes esse, Legem non auditis? Scriptum est enim quod Habraham duos filios habuit, unum de ancilla,
Abbreviated transcription (Latin):
magna st̃. dicenda sunt grandit: et
ad flectendos animos congruent̃. Et
aliqnͣdo de una eadẽq re magna. c
summisse dicit᷑. si docetur: & tẽperate.
si p̾dicatur: &e grandit̾ si auersus in¬
de animus ut conuertat᷑ impellit᷑.
Q dͥ enĩ dõ ipso marus ẽ: Nunqͥd ideo
cũ dicit᷑. aut qui docet unitatem
trinitatis. debet nͥ summissa dispu¬
tatione agere: ut res ad dinoscendũ
difficilis. qnͣtum datur possit intell¬
gi: Nunqͥd hic ornam̃ta & ñ docum̃ta
querunt᷑: Numqͥd ut aliqͥd agat
ẽ flectendus auditor: & ñ ut discat
potius instruendus: Porro cũ lauda.¬
tur ds̃. siue de se ipso siue de oꝑibꝰ suiᷤ:
qnͣta facies pulerȩ ac splendide dic¬
tionis oboritur ei qui potest qͣntũ
potest laudare. quẽ nemo conueni¬
enter laudat: nemo quomͦcũq non
laudat. At si ñ colatur. aut cũ illo
uł etiã pre illo colant᷑ idola siue
demonia. siue quecũq creatura: qnͣ¬

Expanded text:
magna sunt, dicenda sunt granditer, et magna sunt, dicenda sunt granditer, et ad flectendos animos congruenter. Et aliquando de una eademque re magna, et submisse dicitur, si docetur; et temperate, si praedicatur; et granditer, si aversus inde animus ut convertatur impellitur. Quid enim Deo ipso majus est? Numquid ideo non discitur? Aut qui docet unitatem Trinitatis, debet nisi submissa disputatione agere, ut res ad dignoscendum difficilis, quantum datur, possit intelligi? Numquid hic ornamenta, et non documenta quaeruntur? numquid ut aliquid agat est flectendus auditor, et non potius ut discat instruendus? Porro cum laudatur Deus sive de seipso, sive de operibus suis, quanta facies pulchrae ac splendidae dictionis oboritur ei qui potest quantum potest laudare, quem nemo convenienter laudat, nemo quomodocumque non laudat! At si non colatur, aut cum illo vel etiam prae illo colantur idola, sive daemonia, sive quaecumque creatura; quan
Abbreviated transcription (Latin):
in epłis uł longissimis uł breuissimᷤ.
magna sunti nisi forte quia calix aquȩ
frigidȩ res minima atq uilissima est.
ideo minimũ aliqͥd atq uilissimũ dñs
ait: qd̾ eũ qui dederit discipulo eius
ñ ꝑdet mercedem suã. Aut uͦ qͣndo
iste doctor in eccłia facit inde sermo¬
nem. paruũ aliquid debet existimare
se dicere: &e ido ñ temperate. ñ grandit̃.
s summisse sibi ẽe dicendu: Nonne
qnͣdo accidit ut de hac re loquerem᷑
ad popłm. & ds affuit. ut congrue di¬
ceremꝰ tanqͣm de illa aqua frigida
quedã fłama surrexit: quȩ etiã frigi¬
da hominũ pectora. ad miscłiȩ oꝑa fa-¬
cienda spe celestis mercedis accẽder&
ctor ẽẽ magnarũ: ñ semꝑ eas debet
grandit̾ dicere. s summisse cũ aliqͥd
docet᷑. temperate. cũ aliqͥd uituperat᷑
siue laudatur. Cũ uͦ aliquid agendũ
ẽ. & ad eos loquim᷑ qui hȩc agere de¬
bent. nec tam̃ uolunt: tunc ea quȩ

Expanded text:
in epistolis vel longissimis vel brevissimis, in epistolis vel longissimis vel brevissimis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae frigidae, res minima atque vilissima est, ideo minimum aliquid atque vilissimum Dominus ait, quod eum qui dederit discipulo ejus, non perdet mercedem suam : aut vero quando iste doctor in Ecclesia facit inde sermonem, parvum aliquid debet existimare se dicere; et ideo non temperate, non granditer, sed submisse sibi esse dicendum. Nonne quando accidit ut de hac re loqueremur ad populum, et Deus adfuit ut non incongrue diceremus, tanquam de illa aqua frigida quaedam flamma surrexit , quae etiam frigida hominum pectora, ad misericordiae opera facienda, spe coelestis mercedis accenderetctor esse magnarum, non semper eas debet granditer dicere, sed submisse, cum aliquid docetur; temperate, cum aliquid vituperatur sive laudatur: cum vero aliquid agendum est, et ad eos loquimur, qui hoc agere debent, nec tamen volunt, tunc ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
Qd ẽ qd̾ sic indignat᷑ apłs. sic corripit.
sic exꝓbrat. sic increpat. sic minatur.
Qd est qd̃ sui animi affectũ. tã crebra
& aspera uocis mutatione. testatur.
Qdͥ est postremo qd̾ de reb minimiᷤ
tam grandit̾ dicit. Cantũne de illo
negocia scłaria meruer̃t: Absit. S
hoc facit ꝓpt̾ iusticiã. caritatẽ pie¬
tatem: quȩ nulla sobria mente. du¬
bitante. etiã in reb quãlibet paruu¬
lis magna sunt. Saue si moneremus
homines. quẽadiodu ipsa negocia
sticos iudices agere deberent. recte
ammoneremꝰ. ut agerent tanqu̾ã
parua summisse. Cum uͦ de illius
uiri disseramus eloquio. quẽ uolu¬
mus earũ rerũ ẽẽ doctorẽ. quib li¬
beramur ab ȩxernis malis. atq ad et̃¬
na ꝑueninus bona: ubicũꝙ agunt᷑
hec. siue apud popłm siue priuatim.
siue ad unũ siue ad plures. siue ad
amicos siue ad inimicos. siue in ꝑpe¬
tua dictione siue in collocutione. si¬
ue in tractatib siue. in libris. siue

Expanded text:
d est quod sic indignatur Apostolus, sic corripit, sic exprobrat, sic increpat, sic minatur? quid est quod sui animi affectum tam crebra et tam aspera vocis mutatione testatur? quid est postremo quod de rebus minimis tam granditer dicit? Tantumne de illo negotia saecularia meruerunt? Absit. Sed hoc facit propter justitiam, charitatem, pietatem, quae, nulla sobria mente dubitante, etiam in rebus quamlibet parvulis magna sunt. 37. Sane si moneremus homines quemadmodum ipsa negotia sticos judices agere deberent, recte admoneremus ut agerent tanquam parva submisse: cum vero de illius viri disseramus eloquio, quem volumus earum rerum esse doctorem, quibus liberamur ab aeternis malis, atque ad aeterna pervenimus bona; ubicumque agantur haec, sive ad populum sive privatim, sive ad unum sive ad plures, sive ad amicos sive ad inimicos, sive in perpetua dictione sive in collocutione, sive in tractatibus sive in libris, sive
Abbreviated transcription (Latin):
cripsi duos libros ad prb̃rm ie¬
ronimũ sedentẽ inbethlehem:
unũ de origine animȩ homi¬
ubi ait. quicũq totã legẽ obseruaue¬
rit offendat aũt in uno. factus ẽ om̃i¬
um reus: de utroq consulens eũ. S¬
in illo priore. questionẽ quã ꝓposui
ipse ñ solui: in posteriori aũt quid mͥ
sului. Rescripsit aũt laudans eandẽ
consułationẽ meã: sibi tam̃ ad respõ¬
dendũ otium ñ ẽẽ respondit. Ego uͦ
quousq eẽt in corpore hos libros ede¬
ut qui legit admoneat᷑. aut ñ querẽ
omino quomͦ detur anima nascen¬
dib. aut certe de re obscurissima eã
solutionẽ questionis huius admitt̾e̾.
quȩ contraria ñ sit aꝑtissimis reb
quas de originali peccato fides cat¬
holica nouit. in paruulis nͥ regene¬
rentur in xp̃o sine dubitatione. dãp¬
nandis: posteriorẽ uͦ ad hoc. ut quȩ¬
stionis de qua ibi agit᷑ etiã quȩ nob̾
uisa ẽ solutio ipsa noscat᷑. Hoc opꝰ sie
incip̃. Oñm nr̃m qui nos uocauit.

Expanded text:
cripsi et duos libros ad presbyterum Hieronymum sedentem in Bethlehem, unum de origine animubi ait: « Quicunque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus : » de utroque consulens eum. Sed in priore quaestionem, quam proposui, ipse sului. rescripsit autem laudans eandem consultationem meam, sibi tamen ad id respondendum non esse respondit. ego uero, quousque esset in corpore, hos libros edeut, qui legit, admoneatur aut non quaerere omnino, quomodo detur anima nascentibus, aut certe de re obscurissima eam solutionem quaestionis huius admittere, quae contraria non sit apertissimis rebus, quamuis de originali peccato fides catholica nouit in paruulis, nisi regenerentur in Christo, sine dubitatione damnatis, posteriorem uero ad hoc, ut quaestionis. de qua ibi agitur, etiam quae nobis uisa est solutio ipsa noscatur. Hoc opus sic incipit: Deum nostrum, qui nos uocauit.
Abbreviated transcription (Latin):
uł int̾ponendo cruciatib: quia nec
p̾almus ait. ad finiendã iram suã.
uł post iram suam: s in ira sua. Quȩ
si sola eẽt: quanta ibi miseria cogi¬
tari potest. perire a regno di. exu¬
lare a ciuitate di. alienari a uita
dĩ. carere tam magna multitudi¬
ne dulcedinis di. qm abscondit
timentib se. ꝑfecit aũt sꝑantib
in se: tam grandis ẽ pena. ut ei
nulla possint tormenta quȩ noui¬
mus comparari.si illa sit ȩterna.
torum. id est alienatio a uita di: ce
omnib erit ipsa communis. quȩ¬
libet homines de uarietate pęna¬
rum. de doloꝵ releuatione uł in¬
termissione ꝓsuis humanis mo¬
tib suspicentur: sicut. manebit cõ¬
muniter omniũ uita ȩt̃na sc̃oꝵ.
qualibet honoꝵ distantia concor¬
diter fulgeant.

Expanded text:
vel interponendo cruciatibus. Quia nec vel interponendo cruciatibus. Quia nec Psalmus ait, Ad finiendam iram suam, vel, post iram suam; sed, in ira sua. Quae si sola esset quanta ibi minima cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se , tam grandis est poena, ut ei nulla possint tormenta quae novimus comparari, si illa sit aeterna, torum, id est alienatio a vita Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines de varietate poenarum, de dolorum relevatione vel intermissione pro suis humanis motibus suspicentur: sicut manebit communiter omnium vita aeterna sanctorum, qualibet honorum distantia concorditer fulgeant.
Abbreviated transcription (Latin):
rationes suas. Hoc quidẽ in psalmo
legitur scõ: s de his sine ullo seru¬
pulo intelligit᷑. qui uasa miscdĩȩ
nuncupantur: quia ae ipsi ñ ꝓ me¬
ritis suis. s do miserante de miseria
liberantur. Aut si hoc ad om̃s existi¬
mant ꝑtinere: ñ ido necesse ẽ ut
dampnationẽ opinent᷑ posse finiri
eoꝵ de quib scͥptum ẽ. ce ibunt isti
in supplicium ȩternũ. ne. isto mͦ pu¬
taretur habitura finem quandoq
felicitas etiam illoꝵ. de quib est ẽ
contrario dictum. iusti aũt. in uitã
ȩternam: s penas dampnatoꝵ certiᷤ
tempoꝵ interuallis existiment. si hoc
eis placet aliquatens mitigari. Etrã
sic quippe intelligi potest manere in
illis ira dĩ. hoc est ipsa dampnatio.
hec enĩ uocatur ira dĩ ñ diuini a¬
nimi ꝑturbatio: ut in ira sua hoc ẽ
manente ira sua. ñ tam̃ contineat.
miserationes suas: ñ ȩterno supplicio
finem dando. s leuamen adhibendo

Expanded text:
rationes suas . Hoc quidem in psalmo rationes suas . Hoc quidem in psalmo legitur sancto; sed de his sine ullo scrupulo intelligitur, qui vasa misericordiae nuncupantur, quia et ipsi non pro meritis suis, sed Deo miserante de miseria liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quibus dictum est, Et ibunt isti in supplicium aeternum: ne isto modo putetur habitura finem quandoque felicitas etiam illorum, de quibus e contrario dictum est, Justi autem in vitam aeternam . Sed poenas damnatorum certis temporum intervallis existiment, si hoc eis placet, aliquatenus mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest manere in illis ira Dei , hoc est ipsa damnatio haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, hoc est manente ira sua, non tamen contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo
Abbreviated transcription (Latin):
ost resurrectionẽ uͦ. facto uni¬
uerso impletoq iudicio. suos
fines habebunt ciuitates duȩ: una
xp̃i. altera diaboli: una bonoꝵ. altera
maloꝵ: utraq tam̃ & angłoꝵ & homi¬
num. Istis uoluntas illis facultas ñ
poterit ulla ẽẽ peccandi:. uł ulla con¬
ditio moriendi. Istis in ęt̃na uita ue¬
re felicit̃q uiuentib: illis infelicit̾
in ȩterna morte. sine moriendi pote¬
state durantib: qm̃ utriq sine. fine:
s in beatitudine isti alius alio p̃sta¬
bilius: in miseria uͦ illi alius alio
tolerabilius ꝑmanebunt.
rustra itaq ñnulli immo quã
plurimi. eternã dapnatoꝵ pę¬
nam. &e cruciatus sine int̾missione
ꝑpetuos humano miserant᷑ affectu:
atq ita futurum ẽẽ non credunt.
uinis: s ꝓ suo motu dura queq mol¬
liendo. & in leniorẽ flectendo sen¬
tentiam. quã putant magis terri¬
bilius ẽẽ dictam quã uerius: non
enĩ obliuiscet᷑ inquiunt misereri
ds̃: aut continebit in ira sua mise¬

Expanded text:
ost resurrectionem vero, facto universo impletoque judicio, suos fines habebunt civitates duae, una Christi, altera diaboli; una bonorum, altera malorum, utraque tamen et angelorum et hominum. Istis voluntas, illis facultas non poterit esse ulla peccandi, vel ulla conditio moriendi; istis in aeterna vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciter in aeterna morte sine moriendi potestate durantibus, quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti alius alio praestabilius, in miseria vero illi alius alio tolerabilius permanebunt.rustra itaque nonnulli, imo quam plurimi, aeternam damnatorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non credunt; sando, sed pro suo motu dura quaeque molliendo, et in leniorem flectendo sententiam, quae putant in eis terribilius esse dicta, quam verius. Non enim obliviscetur, inquiunt, misereri Deus, aut continebit in ira sua mise
Abbreviated transcription (Latin):
piamus: nͥ ut ab illo fiat qd uolumꝰ a
quo factũ est ut uelimꝰ: Oramꝰ gͦ ꝓ
inimicis nr̃is. ut miscdia dĩ p̃ueniat
eos: sicut p̾uenit & nos. Oramꝰ aũt ꝓ
nobis: ut miscdia eiꝰ subsequat᷑ nos.¬

Expanded text:
ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Oramus ergo pro inimicis nostris, ut misericordia Dei praeveniat eos, sicut praevenit et nos: oramus autem pro nobis, ut misericordia ejus subsequatur nos
Abbreviated transcription (Latin):
fidem sic arrogarent. ut ñ ĩtel¬
ligerent diuinitus ẽẽ donatã. sieut.
idem apls alio loco se dicit. ut fidelis
eẽt miscdiam consecutũ. hic qͦq ad¬
iunxit atq ait. & hoc ñ ex uobis. s
dĩ donũ est. ñ ex oꝑib. ne forte quis¬

Expanded text:
fidem sic arrogarent ut non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem Apostolus alio loco se dicit ut fidelis esset misericordiam consecutum, hic quoque adjunxit atque ait, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est
Abbreviated transcription (Latin):
tem ne quisqm ce si ñ de
oꝑib. de. ipso głetur libero uolun¬
tatis arbitrio. tanqmͣ ab ipso inci¬
piat meritũ: cui tanquã debitum
reddatur p̃mium. bene oꝑandi ipsa
libertas: audiat eundẽ grẽ p̃conem
dicentẽ. Ds est enĩ qui oꝑat᷑ in uobis.
&e uelle &e oꝑari: ꝓ bona uoluntate. Et
alio loco. Igitur ñ uolentis neq eur¬
rentis. s miserentis ẽ di: cũ ꝓculdu¬
bio si homo ei ȩtatis ẽ ut ratione ĩa
utatur. ñ possit eredere sꝑare diligere.
nisi uelit ÷ nec ꝑuenire ad palmã suꝑ¬
nȩ uocationis dĩ. nisi uoluntate cu¬
sicut scͥptum ẽ a dõ p̃paratur. Alio¬
quin si ꝓꝑt̾e̾a dictum ẽ. ñ uolentis
neq currentis s miserentis est di. qͥa
ex utrãq fit & uoluntate. hominis. c

Expanded text:
tem ne quisquam, etsi non de operibus, de ipso glorietur libero arbitrio voluntatis, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium, bene operandi ipsa libertas; audiat eumdem gratiae praeconem dicentem, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona volalio loco: Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare et diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cusicut scriptum est, a Domino praeparatur ? Alioquin si propterea dictum est, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fit,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uolentis neq eurrentis s miseren¬
tis ẽ di. tanquã diceret᷑. ñ sufficit so¬
la uoluntas hominis siñ sit etiam
hominis s miserentis ẽ di. quia i
uoluntas hominis sola ñ implet: cur
ñ e contrario recte dicit᷑. ñ miseren¬
tis ẽ di s uolentis ẽ hominis. qͥa id
miscdia dĩ sola ñ implet Porro si
nullus dicere. xp̃ianus audebit. ñ
miserentis ẽ dĩ s uolentis ẽ hominᷤͤ.
ne apło aꝑtissime contradicat:̃ re¬
stat ut ꝑꝑt̾e̾a recte dictũ intelligat᷑.
ñ uolentis neq currentis s miseren¬
uoluntatẽ bonã &e p̃parat adiuuandam:
&e adiuuat. p̃paratam. Precedit enĩ bona
uoluntas hominis multa dĩ dona: s
non omĩa. Quȩ aũt non p̃cedit. ipsa
in est: & ipsa est. Nam utrũq legitur

Expanded text:
olentis, neque currentis, tanquam diceretur, Non sufficit hominis voluntas sola, si non sit etiam hominis, sed miserentis Dei est, quia id voluntas hominis sola non implet, cur non e contrario recte dicitur: Non miserentis Dei, sed voluntatis est hominis? quia id misericordia Dei non implet. Porro si nullus dicere Christianus audebit: Non miserentis Dei est, sed voluntatis hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: non volentis, neque currentis, sea Dei miserenvoluntatem bonam et praeparat adjuvandam et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa. Nam utrumque legitur
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o iħu in oꝑib bonis: quȩ p̃parauit.
ds̃. ut in illis ambulemꝰ Tunc gͦ effi¬
cimur uere liberi. cũ ds nos fingit.
id ẽ creat &e format: ñ ut homines
qd̾ iam fecit. s ut boni homines simꝰ.
qd̾ nunc grã sua facit: ut simꝰ in xp̃o¬

Expanded text:
o Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Hinc ergo efficimur vere liberi cum Deus nos fingit, id est format et creat, non ut homines, quod jam fecit, sed ut boni homines simus, quod nunc gratia sua facit, ut simus in Chr
Abbreviated transcription (Latin):
beratus. ẽẽ iusticie cȩꝑit seruus. Ip¬
sa ẽ uera libertas ꝓpt̾ recti facti le¬
ticiam: simul ce pia seruitus ꝓꝑter
p̃cepti obedientiam. S ad bene faci¬
endum ista libertas. unde erit ho¬
mini addicto & uendito: nͥ redimat
cuius illa uox est. si uos filius libera¬
uerit. tunc uere liberi eritis: Quod
anteqm᷑ fieri in homine incipiat. qͦmͦ
quisqm de libero arbitrio in bono
gloriat᷑ oꝑe: qui nondũ est liber ad
oꝑandu bene: nisi se uana suꝑbia
inflatus extollat. quã cohibet apłs
dicens. grã dĩ salui facti estis ꝑfidẽ.¬
t ne ipsam sibi saltẽ.¬

Expanded text:
beratus esse justitiae coeperit servus. Ipberatus esse justitiae coeperit servus. Ipsa est vera libertas propter recti facti laetitiam, simul et pia servitus propter praecepti obedientiam. Sed ad bene faciendum ista libertas unde erit homini addicto et vendito, nisi redimat cujus illa vox est, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis ? Quoantequam fieri in homine incipiat, quomodo quisquam de libero arbitrio in bono gloriatur opere, qui nondum est liber ad operandum bene? Nisi se vana superbia inflatus extollat, quam cohibet Apostolus dicens: Gratia salvi facti estis per fidem ; et ne ipsam sibi salte
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a ciuitas dĩ. nulla ciuium suorũ
numerositate fraudabit᷑. aut uberi¬
ore etiã copia fortasse regnabit. Ne¬
q enĩ numerũ aut scõꝵ hominum.
aut immundoꝵ demonũ nouimus:
in quoꝵ locũ succedentes filii sc̃e ma¬
tris. quȩ sterilis apparebat in terris.
in ea pace de qua illi ceciderunt. sine
ullo temporis termino ꝑmanebunt:
s illoꝵ ciuium numerus. siue qui
est siue qui futurus ẽ. in contẽplati¬
one est eius artificis qui uocat ea quȩ
Iñ sunt tanqmͣ ea quȩ sunt. atq in men

Expanded text:
nostra, civitas Dei, nulla civium suorum nostra, civitas Dei, nulla civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui futurus est, in contemplatione est ejus artificis, qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt , atque i
Abbreviated transcription (Latin):
successionis uinculis obligaret. atq
uniuersos traheret ad debitas pȩnaᷤᷤ.
s eo qui diabolus factus ẽ cum sociis
impietatis elato. & ipsa cũ eis elatio¬
ne ꝓstrato. ceteri uͦ pia obedientia
dno coheserunt: accipientes etiã qd̾
illi ñ habuerunt certã scientiã. qua
essent de sua sempit̃na ce nũquã casu¬
ra stabilitate securi. Placuit itaq uni¬
uersitatis creatori atq moderatori d̾o̾:
deserendo perierat. ea quȩ ꝑierat in
ꝓpetua perditione. remaneret: quȩ
aũt cũ dõ illa deserente ꝑstiterat.
de sua certissime cognita semꝑ fu¬
tura felicitate secura gauderet. xxix
lia uͦ creatura rationalis quȩ m
hominib erat. qm̃ peccatis atq
suppliciis &e originalib & ꝓpriis tota
perierat: ex eiꝰ parte reparata. qd̾ an¬
glicȩ societati ruina illa diabolica
minuerat suppleret᷑. Hoc enĩ ꝓmissũ
est resurgentib scĩs: qd̾ erunt eqͣles
angelis dĩ. Ita suꝑna iherłm mater

Expanded text:
successionis vinculis obligaret, atque successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabilitate securi. CAPUT XXIX. Inversitatis creatori atque moderatori Deo, deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret; quae autem cum Deo illa deserente perstiterat, de sua certissime cognita semper futura felicitate gauderet: alia vero creatura rationalis quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppleretur. Hoc enim promissum est resurgentibus sanctis, quod erunt aequales angelis Dei . Ita superna Jerusalem mater
Abbreviated transcription (Latin):
ñne merito fieret ut natura q̃ dm
deseruit. quȩ p̃ceptum sui creato¬
ris qd̾ custodire facillime poss sua
male utens potestate calcauit. atq
trangressa ẽ. quȩ in se sui condito¬
ris imaginem ab erꝰ lumine contu¬
maciter auersa uiolauit. quȩ salu¬
brem seruitutẽ ab eiꝰ legib male
libero abrupit arbitrio. uniuersa
in et̾num desereret᷑ ab eo: & ꝓ suo
merito penã penderet sempit̾namꝰ
Plane ita faceret. si tantũ iustus ñ
etiam misericors eẽt: suãq indebi¬
tam miscdiam. multo euidentius in
indignoꝵ potius liberatione monstra
ngelis gͥ aliquib
impia suꝑbia deserentib dm.
&e in huius aeris imam caliginem
de suꝑna cęlesti habitatione deiectiᷤ.
residuus numerus angłoꝵ. in ȩt̃na
cũ dõ beatitudine ce scĩtate ꝑmansit.
Deq enĩ ex uno angło lapso atq dãp¬
nato cȩteri ꝓpagati st̃. ut eos sicut
homines originale malũ obnoxiȩ

Expanded text:
nonne merito fieret, ut natura quae Deum nonne merito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris, quod custodire facillime posset, sua male utens potestate calcavit atque transgressa est, quae in se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumaciter aversa violavit, quae salubrem servitutem ab ejus legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam? Plane ita faceret, si tantum justus, non etiam misericors esset, suamque indebitam misericordiam multo evidentius in indignorum potius liberatione monstrangelis igitur aliquibus impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae
Abbreviated transcription (Latin):
se res habebat.
acebat in malis uł etiam uoluebat᷑.
&e de malis in mala p̃cipitabatur
totius generis humani massa dãpna¬
ta: &e adiuncta parti eoꝵ qui pecca¬
uerunt angłoꝵ. luebat impie deser¬
tionis dignissimas penas. Ad irã dĩ
qͥppe ꝑtinet iustam. quicqͥd cȩca &e in¬
domita concupiscentia faciunt liben¬
ter mali: &e quicqͥd manifestis aꝑtis¬
ꝙ penis patiunt᷑ inuiti: ñ sane crea¬
toris desistente bonitate. &e malis an¬
gelis subministrare uitã. uiuacẽq
potentiam. Quȩ subministratio si
auferat᷑: intercidit &e hominũ quã¬
us de ꝓpagine uiciata dãpnataq
nascentium. formare semina ce anima¬
re: oe ordinare m̃bra ꝑ tempoꝵ ȩtates:
ꝑ locoꝵ spacia uegetare sensus: alim̃ta
donare. Melius enĩ iudicauit de ma¬
lis bona facere. quã mala nulla ẽẽ ꝑ¬
mittere: & si quidẽ in melius homi¬
num reformationẽ nulła ꝓrsus ẽẽ uo¬
luiss. sicut impioꝵ nulła ẽ angeloꝵ:

Expanded text:
se res habebant. Jacebat in malis, vel etiam volvebatur et de malis in mala praecipitabatur totius generis humani massa damnata; et adjuncta parte eorum, qui peccaverant, angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali et quidquid manifestis apertisque poenis patiuntur inviti; non sane Creatoris desistente bonitate, et malis angelis subministrante vitam, vivacemque potentiam; quae subministratio si auferatur, intercidit, et hominum, quamvis de propagine vitiata damnataque nascentium formare semina, et animare, ordinare membra, per temporum aetates, per locorum spatia vegetare sensus, alimenta donare. Melius enim judicavit de malis bene facere, quam mala nulla esse permittere. Et si quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum,
Abbreviated transcription (Latin):
deberetur ambob: in altero alter
agnouit. ñ de suis distantib meri¬
tis sibi ẽẽ głandum. qd̾ in eade cau¬
sa id ẽ supplicium ñ incurrit. s di
uinȩ gr̃ẽ largitatẽ: qͥa ñ uolentis
neq currentis s miserentis est di̾.
Altissimo quippe ac saluberrimo sacͤ¬
mento uniuersa faciens. atq ut ita
dixerim uultꝰ sc̃arum scripturarum
bene intuens. id ammonere inuenit᷑.
ut qui głatur in d̾no głetur.¬

Expanded text:
deberetur ambobus, in altero alter deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur, ut qui gloriatur, in Domino glor