comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipse uos baptizabit inquiens spũ scõ.
a quo scipsum ablui desiderabat dicens
Ego ate debeobaptizari. & tuucnis
adme : Quomodo ergo dicit & ego
nesciebã eum. nisi quia cum quẽ antea
nouerat ꝑfectiusiam cumbaptiz aret᷑
agnouit. Quẽ mundi saluatorẽ & iu¬
dicem nouerat huius potentiã maiesta¬
tis altius spũscõ. super eum descendente
cognouit: Neque enĩ dubitandum ẽ.
licet corporaliter sonantẽ meruiss&
audire. multum exhoc usu & auditu
ꝓfecerit: multũ de diuinȩ potestatis
excellentia reuelatis oculis mentis sci
comparationẽ intellegentiae quatc̃
in lustrari cocperit eitenus illum quantꝰ
ess& omĩmodis siba tuderetur ignorassẽ.:
dño diligenter ꝑhibens adiungit: sedut
manifestaretur in isrł. Propterea ueni
ego iaqua baptizans. Quod ẽ. aꝑte
dicere. Non ideo ueni in aqua bapti⁊ ans.
quia peccata mundi baptizando tollere
possim. sed utcum baptizando acprȩdi¬

Expanded text:
Ipse vos baptizabit, inquiens, Spiritu sancto , Ipse vos baptizabit, inquiens, Spiritu sancto , a quo seipsum ablui desiderabat, dicens: Ego debeo a te baptizari, et tu venis ad me ? Quomodo ergo dicit: Et ego nesciebam eum, nisi quia eum quem et ante noverat, perfectius jam, cum baptizaretur, agnovit; quem mundi Salvatorem et judicem noverat, hujus potentiam majestatis altius Spiritu sancto super eum descendente cognovit? Neque enim dubitandum est licet corporaliter sonantem, meruisset audire, multum ex hoc visu et auditu profecerit, multum de divinae potestatis excellentia, revelatis oculis mentis, scicomparationem intelligentiae qua tunc illustrari coeperat, eatenus illum quantus esset, omnimodis sibi videretur ignorasse. QuDomino diligenter perhibens adjungit: Sed ut manifestaretur Israel, propterea veni ego in aqua baptizans. Quod est aperte dicere: non ideo veni in aqua baptizans, quia peccata mundi baptizando tollere possum, sed ut eum baptizando ac praedi
Abbreviated transcription (Latin):
dixi: Postme uenit uir qui ante me
factus est: quia prior me erat Postme
uenit uir: postme natus ẽ. inmundo.
postme praedicare incipiet mundo
Quiante me factus est: qui me poten
luciferu: luc& post apparens ante cellit:
Quia prior meerat: Q uia in princi¬
pio eratuerbum. & uerbũ erat apud
dm̃ & ds̃erat uerbum: Postme uenit
uir. Tempus humanȩ natiuitatis quo
anteme factus ẽ. primatum regiae
potestatis quo etiam angłis praȩ sid&
in tuere: Quia prior mẽ erat. acterni¬
tatẽ diuinae maiestatis qua patri est
aequalis in tellege Postme uenit uir
qui anteme factus. ẽ: quia prior me
erat. Postmeuenit humanitate. qui
ideo me praccellit dignitate. quia prior
me erat diuinitate Etego nesciebam
cum inquit: Certum ẽ. quia sciebat
dnm ioħes cui testimonium ꝑhibere mis¬
sus est quẽ iudicẽ om̃ium uenturum
pracdi cabat dicens. cuiusuentilabrum
aquo spm̃ scm̃ daridebere testabatur.

Expanded text:
dixi: Post me venit vir qui ante medixi: Post me venit vir qui ante mefactus est, quia prior me erat. Post me venit vir, post me natus est in mundo, post me praedicare incipiet mundo; qui ante me factus est, qui me potentLuciferum, licet post apparens, antecellit. Quia prior me erat, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Post me venit vir, tempus humanae nativitatis desiante me factus est, primatum regiae potestatis, quo etiam angelis praesidet, intuere; quia prior me erat, aeternitatem divinae majestatis, qua Patri est aequalis, intellige. Post me venit vir qui ante me factus est, quia prior me erat. Post me venit humanitate, qui ideo me praecellit dignitate, quia prior me erat divinitate. Et ego nesciebam eum, inquit. Certum est quia sciebat Dominum Joannes, cui testimonium perhibere missus est, quem judicem omnium venturum praedicabat, dicens: Cujus ventilabrum itum sanctum dari debere testabatur:
Abbreviated transcription (Latin):
nis illius baptismo a quae ablutus . c̃.
uerum etiam cotide tollit peccata
mundi. lauatque nos apeccatis nr̃is
cotidie insanguine suo cum eiusdem
beatae passionis ad altare memoria
replicatur. cumpanis & uini creatura
in sacramentum carnis & sanguinis eius
ineffabili sp̃sscificatione transfertur
Sicque corpus & sanguis illius. infi¬
delium manib ad perniciem ipsorũ
funditur & occiditur. sed fideliumore
figuram agnus in lege paschalis osten¬
dit. qui semel populum de aegyptia
seruitute liberans in memoriam eiꝰdem
liberationis ꝑ om̃s annosimmolatione
sua populũ eundẽ sc̃ĩficare solebat donec
ueniret ipse cuitalis hostia testimoniũ
dabat Oblatusque patri pronobis in
hostiam odoremq suauitatis mysteriũ
suat passionis oblato agno increaturã
panis. uiniq transfert sacerdos factus
in acternum scđm ordinem melchi se¬
dech SEQUTUR Iohannes testimo¬
nium ꝑhibens dedño. hic. ẽ. inquit deque

Expanded text:
nis illius baptismo aquae ablutus est, nis illius baptismo aquae ablutus est, verum etiam quotidie tollit peccata mundi. Lavat itaque nos a peccatis nostris quotidie in sanguine suo, cum ejusdem beatae passionis ad altare memoria replicatur, cum panis et vini creatura in sacramentum carnis et sanguinis ejus ineffabili Spiritus sanctificatione transfertur: sicque corpus et sanguis illius non infidelium manibus ad perniciem ipsorum funditur et occiditur, sed fidelium ore figuram agnus in lege paschalis ostendit, qui semel populum de Aegyptia servitute liberans, in memoriam ejusdem liberationis, per omnes annos immolatione sua populum eumdem sanctificare solebat, donec veniret ipse cui talis hostia testimonium dabat, oblatusque Patri pro nobis in hostiam odoremque suavitatis, mysterium suae passionis oblato agno in creaturam panis vinique transferret, sacerdos factus in aeternum, secundum ordinem Melchisedech. Sequitur: Joannes testimonium perhibens de Domino, Hic est, inquit, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
trauit dicens. ecce agnusdi. ecce qui
tollit peccata mundi Ecce agnusdĩ:
ccet in nocens. & ab om̃i peccato inmunis.
Ut pote quios quidem deossib adam.
& caro decarne adam: sed nullã decar¬
ne peccatrice traxit maculam culpȩ
E cce quitollit peccatũ mundi Ecce qui
iustus inter peccatores. mitis inter impios
Hoc ẽ. quasi agnus inter lupos appareris.
& iam peccatores & impios iustificandi
hab& potestatem: Quomodo autem
peccata mundi tollat. quo ordine iusti¬
fic& impios: apł̃s p&rus ostendit qui
ait Non corruptibilib argento uel
auro redẽpti estis deuana ur̃a conuer¬
satione paternȩ traditionis. sed practio
so sanguine quasi agni incontaminati
& in maculati iħu xp̃i. Et in apocalypsi
iohes apostolus cuius. ẽ. hoc euuangłm
Quidilexit nos inquit. & lauitnos
apeccatis nr̃is in sanguine suo Non solũ
aut̃ lauitnos apeccatis nr̃is insanguine
suo : quando sanguinẽ suum dedit
incruce ꝓnobis: uel quando unus¬
quisq nr̃m mysterio sacro scaẽ passio¬

Expanded text:
travit, dicens: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Ecce agnus Dei, ecce innocens, et ab omni peccato immunis utpote qui os quidem de ossibus Adam, et carnem de carne Adam, sed nullam peccatrice de carne traxit maculam culpae. Ecce qui tollit peccatum mundi, ecce qui justus inter peccatores, mitis inter impios, hoc est, quasi agnus inter lupos apparens etiam peccatores et impios justificandi habet potestatem. XXI. Quomodo autem peccatum mundi tollat, quo ordine justificet impios, apostolus Petrus ostendit, qui ait: Non corruptibilibus argento vel auro redempti estis de vana vestra conversatione paternae traditionis, sed ncontaminati et immaculati Jesu Christi . Et in Apocalypsi, Joannes apostolus, cujus est hoc Evangelium: Qui dilexit nos, inquit, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo . Non solum autem lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo, quando sanguinem suum dedit in cruce pro nobis, vel quando unusquisque nostrum mysterio sacrosanctae passio
Abbreviated transcription (Latin):
di genetrix. & inde quidem beata.
quia uerbi in carnandi minis tra
factaest temporalis. sed inde multo
beatior. quia eiusdem semper
amandi. custos manebat acterna
Qua sententia sapientes iudeoꝵ
clam percutit . qui uerbum dei
non audirt & custo dire sed negare &
blasphemare quaerebant

Expanded text:
Dei genitrix, et inde quidem beata, Dei genitrix, et inde quidem beata, quia Verbi incarnandi ministra est facta temporalis, sed inde multo beatior quia ejusdem semper amandi custos manebat aeterna. Qua sententia sapientes Judaeorum clam percutit, qui Verbum Dei non audire et custodire, sed negare et blasphemare quaerebant
Abbreviated transcription (Latin):
r& ex hõmine Et nos igitur his contra
euthicen dictis. ex tollamus uocem
cum eccła catholica. cuius haec muli¬
er typum gessit. Ex tollamus & men¬
tem demedio turbarum. dicamusq
saluatori. beatus uenter qui te
portauit. & ubera quae suxisti
Uere enim beata parens quae sicut
quidam ait. E nixa est puerpera
regem. quicaelum terramque ten&
perscła: cuius nomen & acterNo
conplectens omã gyro imperium
sine fine manet. qua euentre beato
gaudia matris habens cũ uirginitatis
honore nec primam similem uisa est:
nec habere sequentem: Atille dix̃
Quin immo. beati qui audiunt
uerbum dĩ. & custodiunt: Pulchrȩ
saluator ad testationi mulieris annu¬
it: non eam tantum modo quae
uerbum dĩ corporaliter generare
meruerat. sed & oms qui uerbum
spiritaliter auditu fidei concipere.
& boni operis custodia uelin suo
uel in proximorũ corde parere
Etquasi alere studuerint. asseuẽ¬
rans esse beatus Etquia eadem

Expanded text:
ret ex homine. Et nos igitur his contra ret ex homine. Et nos igitur his contra Eutychen dictis extollamus vocem cum Ecclesia catholica, cujus haec mulier typum gessit, extollamus et mentem de medio turbarum, dicamusque Salvatori: Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti . Vere enim beata parens, quae sicut quidam ait enixa est puerpera Regem. Qui coelum terramque tenet per saecula, cujus. Numen et aeterno complectens omnia gyro, Imperium sine fine manet; quae ventre beato, Gaudia matris habens cum virginitatis honore, Nec primam similem visa est, nec habere sequentem. At ille dixit: Quin imo beati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt. Pulchre Salvator attestationi mulieris annuit, non eam tantummodo quae Verbum Dei corporaliter generare meruerat, sed et omnes qui idem Verbum spiritaliter auditu fidei concipere, et boni operis custodia vel in suo vel in proximorum corde parere, et quasi alere studuerint, asseverans esse beatos. Quia et eadem
Abbreviated transcription (Latin):
& humanis membris unigenito dõ
carnissuae materiam ministras se.¬
std uerum consubstantialemque matri
filium hominis fateri non debere
dixerunt Sed sicaro uerbi dĩ scđm
carnem nascentis a carne uirginis
matris pronuntiatur &x tranea sine
causam uenter qui eam portas s&¬
& ubera quaclactassent beatificantur
Qua enim consequentia eius lacte
credatur nutritus. cuius semine:
negatur. eẽ. conceptus. Cum exuni¬
us ciusdemque fontis origine scđ̃m
fisicos uterque liquor emanere
probetur Nisi forte putanda est
sementiuam suae carnis materiã
nutriendo incarne dĩ filio sugge¬
rere potuisse: incarnando autem
quasi maiori & inusitato miraculo.
minime potuisse: sedhuic opinioni
obstat a postolus dicens. quia misit
ds̃ filium suum factum & muliere
factum sublege Neque enim audi¬
endi sunt quilegendum putan t
natum &x muliere factum sublege
aliunde: sed materna traxit ex carne:
Alioquin. net uere filius hominis
diceretur: qui originem non habe¬

Expanded text:
ex humanis membris unigenito Deo ex humanis membris unigenito Deo carnis suae materiam ministrasse, verum consubstantialemque matri Filium hominis fateri non debere dixerunt. Sed si caro Verbi Dei secundum carnem nascentis a carne virginis matris pronuntiatur extranea, sine causa venter qui eam portasset, ubera quae lactassent, beatificantur. Qua enim consequentia ejus lacte credatur nutritus, cujus semine negatur esse conceptus? cum ex unius ejusdemque fontis origine, secundum physicos, uterque liquor emanare probetur. Nisi forte putanda est virgo sementivam suae carnis materiam nutriendo in carne Dei Filio suggerere potuisse, incarnando autem quasi majori et inusitato miraculo minime potuisse. Sed huic opinioni obstat Apostolus dicens: Quia misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege . Neque enim audiendi sunt qui legendum putant, natum ex muliere, factum sub legealiunde, sed materna traxit ex carne. Alioquin nec vere Filius hominis diceretur, qui originem non habe
Abbreviated transcription (Latin):
rit: Septenarium autem numerũ
adiunctum diabolo. uel propter
sabbatum intellege. uel propter nu¬
merum sp̃s scĩ: ut quomodo inesaia
super uigam deradice iesse. & flort̃
quae deradice conscendit. Septem
sos uirtutum descendisse narrantur.
ba & ccontrario uitiorum numerus
indiabolo consecratussit E actum est
aut̃ cum haec dicer&. &x tollens uocem
quaedam mulier deturba. dixit illi
peatus uenter quite portauit. & u¬
bera quae suxisti Magnae deuotio¬
nis & fidei hacc mulier ostenditur.
quae scribis & pharisȩis dnm̃ temptan¬
tibus simul & blasphemantib tanta
cius in carnationem prac om̃ib since¬
ritate cognoscit. tanta fiducia con¬
fitet᷑ ut & prȩsentium procerum
calumniam. & futurorũ confundat
herȩticorum ꝑfidiam. N amsicut tc̃
iudaei scĩ sps̃ opera blasphemando.
uerum consubstantialemq patri dĩ
filium negabant: sic heretici prȩterca
negando mariam semper uirginem
sc̃iꝰ sp̃s operante uirtute. nascituro

Expanded text:
rit. Septenarium autem numerum rit. Septenarium autem numerum adjunctum diabolo, vel propter sabbatum intellige, vel propter numerum Spiritus sancti. Ut quomodo in Isaia, super virgam de radice Jesse, et florem qui de radice conscendit, septem spiritus virtutum descendisse narrantur, ita et e contrario vitiorum numerus in diabolo consecratus sit. Factum est autem cum haec diceret, extollens vocem quaedam mulier de turba, dixit illi: Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti. Magnae devotionis et fidei haec mulier ostenditur, quae Scribis et Pharisaeis Dominum tentantibus simul et blasphemantibus, tanta ejus incarnationem prae omnibus sinceritate cognoscit, tanta fiducia confitetur, ut et praesentium procerum calumniam, et futurorum confundat haereticorum perfidiam. Nam sicut tunc Judaei sancti Spiritus opera blasphemando, verum consubstantialemque Patri Dei Filium negabant, sic haeretici postea negando Mariam semper virginem sancti Spiritus operante virtute nascituro
Abbreviated transcription (Latin):
aiudacis. quando acceperunt legẽ
Etambulauit perloca arida requi¬
rens sibi requiem &x pulsus uideli¬
c& a iudacis. ambulauit ꝑgentiũ
solitudines. quaecum postta drio
credidissent: ille non inuento loco
innationib: dixit. Reuertar ad do¬
mum meam pristinam unde exiui:
habebo iudaeos quos ante dimiserã.
Etueniens inuenit uacantem. &¬
scopis mundatam: Vacabat eNim
templum iudaeorum. & xp̃m hospi¬
tem non habebat dicentem. dimit¬
tetur uobis domus urã deserta.
Quia igitur dei & angelorũ prae¬
sidia non habebant: & ornati eran
super fluis obseruationib phariseoꝵ
Reuertitur ad eos diabolus : & septe¬
nario sibi numero daemonũ addito
habitat pristinam domum: & fiunt
posteriora illius populi. peiora prio¬
ribus. Multo enim nunc maiore
dȩ monum numero possidentur:
blasphemantes insynagogis suis
xp̃m iħm quam in aegypto possessi
fuerant ante legis notitiam: Quia
aliud est uenturum non credere.
aliud eum non suscepisse quiuene¬

Expanded text:
a Judaeis, quando acceperunt legem. a Judaeis, quando acceperunt legem. Et ambulavit per loca arida, quaerens sibi requiem. Expulsus videlicet a Judaeis, ambulavit per gentium solitudines. Quae cum postea Domino credidissent, ille non invento loco in nationibus dixit: Revertar ad domum meam pristinam, unde exivi. Habebo Judaeos, quos ante dimiseram. Et veniens, invenit vacantem, scopis mundatam. Vacabat enim templum Judaeorum, et Christum hospitem non habebat, dicentem: Dimittetur vobis domus vestra deserta. Quia igitur Dei et angelorum praesidia non habebant, et ornati erant superfluis observationibus Pharisaeorum, revertitur ad eos diabolus, et septenario sibi numero daemonum addito habitat pristinam domum et fiunt posteriora illius populi pejora prioribus. Multo enim nunc majore daemonum numero possidentur blasphemantes in synagogis suis Christum Jesum, quam in Aegypto possessi fuerant ante legis notitiam. Quia aliud est venturum non credere, aliud eum non suscepisse qui vene
Abbreviated transcription (Latin):
Per septem malossps. uniuersa uitia
designat. Quemcumque enim post
baptisma siue prauitas heretica seu
mundana cupiditas arripuerit.
mox omnium prostern& inima ui¬
tiorum: Vnde recte nequiores tunc
cum sp̃s dicuntur ingressi. quia non
solum habebit illa septem uitia. quȩ
septem spiritalib sunt contraria uir¬
tutib sed per hypocrisin ipsas sc̃ uir¬
tutes habere simulabit. Et sunt no¬
uissima hominis illius. peiora priori¬
bus Melius quippe erat ei uiã ueri¬
tatis non cognoscere: quam post agni¬
tionem retrorsum conuerti. Quod
iniuda traditore uel symone mago
ceterisque talibus specialiter legimus
impletum. Quo aut̃ generaliter
hacc parabola tendat: ipse Scđ̾m
matheum saluator exposuit. ubi ea
terminata mox subdidit dicers
Sic erit & generationi huic pessimȩ
Idest quod de uno quoliba& specialite
geri solere narraui. hoc intota gene¬
raliter huius populi gente geri non
desinit: In mundus quippe sp̃s &x iuit

Expanded text:
Per septem malos spiritus, universa vitia Per septem malos spiritus, universa vitia designat. Quemcunque enim post baptisma, sive pravitas haeretica, seu mundana cupiditas arripuerit, mox omnium prosternet in ima vitiorum. Unde recte nequiores tunc eum spiritus dicuntur ingressi. Quia non solum habebit illa septem vitia, quae Septem spiritalibus sunt contraria virtutibus, sed et per hypocrisin, ipsas se virtutes habere simulabit. Et sunt novissima hominis illius pejora prioribus. Melius quippe erat ei viam veritatis non cognoscere, quam post agnitionem retrorsum converti. Quod in Juda traditore, vel Simone mago, caeterisque talibus, specialiter legimus impletum. Quo autem generaliter haec parabola tendat, ipse secundum Matthaeum Salvator exposuit, ubi, ea terminata, mox subdidit dicens: Sic erit et generationi huic pessimae. Id est, quod de uno quolibet specialiter geri solere narravi, hoc in tota generaliter hujus populi gente geri non desinit. Immundus quippe spiritus exivit
Abbreviated transcription (Latin):
corde prauorum. gratam sibi potest
inuenire quie tem Unde & de illo
dñs subumbra inquit dormit.
in secreto calami & locis humentib
Inumbra uidelic&: tenebrosas con¬
scientias. In calamo quiforisnitidus
intusest uacuus: simulatrices. In locis
humentibus lasciuas mollesque men¬
tes insinuans: Dicit reuertar indomũ
meam. unde ex iui: Timendus est iste
uersiculus non exponendus. neculpa
quam in nobis extinctam credebamꝰ.
per incuriã nõs uacantes opprimat
Et cum uenerit: inuenit scopis mun¬
datam. hoc est gratia baptismatis.
apeccatorũ labe castigatam. sed nul¬
la bonioperis industria cumulatã.
Unde bene matheus hanc domum
uacantem. scopis mundatã atque or¬
natam dicit inuentam. Mundatã
uidelic& auitiis pristinis perbaptis¬
mum: uacantem abonis actibus
perneglegentiã ornatam. simulatis
uirtutib per hẏpocrisin. Et tunc
uadit & ad sumit septem alios sp̃s
nequioresse. & in gressi habitant ibi

Expanded text:
corde pravorum gratam sibi potest corde pravorum gratam sibi potest invenire quietem. Unde de illo Dominus: Sub umbra inquit dormit in secreto calami, et locis humentibus . In umbra, videlicet tenebrosas conscientias; in calamo, qui foris nitidus, intus est vacuus, simulatrices; in locis humentibus, lascivas mollesque mentes insinuans. Dicit: Revertar in domum meam unde exivi. Timendus est iste versiculus, non exponendus, ne culpa quam in nobis exstinctam credebamus, per incuriam nos vacantes opprimat. Et cum venerit, invenit scopis mundatam, hoc est, gratia baptismatis a peccatorum labe castigatam, sed nulla boni operis industria cumulatam. Unde bene Matthaeus hanc domum vacantem, scopis mundatam, atque ornatam dicit inventam: mundatam videlicet a vitiis pristinis per baptismum, vacantem a bonis actibus per negligentiam, ornatam simulatis virtutibus per hypocrisin. Et tunc vadit, et assumit septem alios spiritus nequiores se, et ingressi habitant ibi.
Abbreviated transcription (Latin):
captiuas Dñsliberare Ille prac¬
dicat idola: hic unius dĩ notitiam
Ille trahit aduitia : hic aduirtutem
reuocat. Quomodo ergo possunt
habere concordiam interse. quorũ
opera diuisa sunt.: Cummmundus
sps̃ exierit de homine. ambulat per
suorum & sathane operum adiun¬
xisse. Q uod scilic& ipse semper pollu¬
ta mundare. sathanas uero mun¬
data grauioribus festin& attaminare
sordibus. Tamen & de heretico quoli¬
b& uel scismatico. uel &iam malo catho¬
lico potest non inconuenienter acci¬
pi Dequo tempore baptismatis sp̃s
inmundus qui in eo prius habitauerat.
ad confessionem catholicae fidei adre¬
nuntiationemque mundanȩ conuer¬
sationis eiciatur. locaq in aquos a
peragroe. id est corda fidelium quae
amollitiȩ fluxę cogitationis expurga¬
ta sint callidus insidiator &xplor&.
si quo sibi fortȩ suȩ nequitiae gressus
figere possit Sedbenedicitur. quae¬
rens requiem & non inueniens: quia
castas mentes effugiens. in solo diabol

Expanded text:
captivas, Dominus liberare; ille praecaptivas, Dominus liberare; ille praedicat idola, hic unius Dei notitiam; ille trahit ad vitia, hic ad virtutem revocat: quomodo ergo possunt habere concordiam inter se, quorum opera divisa sunt? Cum immundus Spiritus exierit de homine, perambulat per suorum et Satanae operum adjunxisse, quod scilicet ipse semper polluta mundare, Satanas vero mundata gravioribus festinet attaminare sordibus, tamen et de haeretico quolibet, vel schismatico, vel etiam malo catholico, potest non inconvenienter accipi. De quo tempore baptismatis Spiritus immundus qui in eo prius habitaverat, ad confessionem catholicae fidei, abrenuntiationemque mundanae conversationis ejiciatur locaque inaquosa peragret, id est, corda fidelium quae a mollitie fluxae cogitationis expurgata sint, callidus insidiator exploret, si quos ibi forte suae nequitiae gressus figere possit. Sed bene dicitur: Quaerens requiem et non inveniens, quia castas mentes effugiens, in solo diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
arma eius aufer& inquib confide¬
bat. & spolia eius distribuet. Dese¬
ipso quippe loquitur. quod non
concordi fallax operatione quem¬
admodum calumniabantur. Sed
fortiori potentia uictor: homines
adaemonio liberar&: Arma in qui¬
bus male fortis ille confidebat. astu¬
tiȩ doli quaesunt nequitiȩ spirita¬
lis. Spolia uero eius: ipsi homines
sunt abeo decepti Quae uictor
xp̃s distribuit. quod est insigne tri¬
umphantis : quia captiuam dux̃
captiuitatem. dedit dona homini¬
bus: Quosdam quidem apostolos.
alios euuangelistas. hos proph& as.
illos pastores ordinans & doctores
Quinon est mecum: aduersũme
est Etqui non colligit mecum
dispergit. Nonput& quisquam
dehereticis hoc dictum & scis maticis.
quam quam &ita ex super fluo possit
intellegi. sed ex consequentibus textu¬
que sermonis addiabolum refertur
Et quod nonpossint opera saluatoris.
beelzebub operibus comparari.
Ille cupit animas hominum tenerȩ

Expanded text:
arma ejus auferet in quibus confidearma ejus auferet in quibus confidebat, et spolia ejus distribuet. De seipso quippe loquitur, quod non concordi fallax operatione quemadmodum calumniabantur, sed fortiori potentia victor homines a daemonio liberaret. Arma in quibus male fortis ille confidebat, astutiae dolique sunt nequitiae spiritalis. Spolia vero ejus, ipsi homines sunt ab eo decepti. Quae victor Christus distribuit, quod est insigne triumphantis, quia captivam ducens captivitatem, dedit dona hominibus, quosdam quidem apostolos, alios evangelistas, hos prophetas, illos pastores ordinans et doctores . Qui non est mecum, adversum me est. Et qui non colligit mecum, dispergit. Non putet quisquam de haereticis dictum et schismaticis, quanquam et ita ex superfluo possit intelligi, sed ex consequentibus, textusque sermonis ad diabolum refertur, et quod non possint opera Salvatoris Beelzebub operibus comparari. Ille cupit animas hominum tenere
Abbreviated transcription (Latin):
est: quo & tabulȩ lapideae scrip¬
scandalizet membrorum in ac¬
qualitas : cum aedific& corporis
unitas. Aliter. Digitus dĩ uocatus
sp̃s sc̃s : propter participationẽ
donorum quae in eo dantur un icui¬
que propria. S iue hominum:
sue angelorum: innullis enim
nembris nostris: magis appar&
partitio quam indigit᷑is. Quod
autem dixit peruenit in uos regnũ
dei Regnum dĩ nunc dicit quo
dampnantur impii : & afidelib
depeccatis suis paenitentiã nunc
agentibus secernuntur: Etcum
diabolum: atrium uero illius.
mundum qui inmaligno positus :
appellat. in quo usque ad saluatoris
aduentum. male pacato potiebatur
imperio. quia incordib infideliũ.
sine ulla conditione quiescebat.
Unde &alibi princeps mundi uoca¬
tur: dicente dño Uenit enim
princeps mundi huius: & in me
nihil inuenit. Etiterum: nunc
princeps huiusmundi eicietur
foras. De qua hic ciectione subiun¬
gitur. Si autem fortior illo super¬
ueniens uicerit eum. uniuersa

Expanded text:
iste , quo et tabulae lapideae scripiste , quo et tabulae lapideae scripscandalizet membrorum inaequalitas, cum aedificet unitas corporis. Aliter, Digitus Dei vocatur Spiritus sanctus propter partitionem donorum, quae in eo dantur unicuique propria, sive hominum, sive angelorum. In nullis enim membris nostris magis apparet partitio quam in digitis. Quod auDei, regnum Dei nunc dicit, quo damnantur impii, et a fidelibus, de peccatis suis poenitentiam nunc agentibus, secernuntur. diabolum, atrium vero illius mundum, qui in maligno positus est, appellat, in quo usque ad Salvatoris adventum male pacato potiebatur imperio, quia in cordibus infidelium, sine ulla contradictione quiescebat, unde et alibi princeps mundi vocatur, dicente Domino: Venit enim princeps mundi, et in me nihil inveniet , et iterum: Nunc princeps mundi ejicietur foras, de qua hic ejectione subjungitur. Si autem fortior illo superveniens vicerit eum, universa
Abbreviated transcription (Latin):
magistro didicisse. ut in principe
dȩmoniorum cicerent dȩ mones
ideo inquit ipsi iudices erunt urĩ.
Ipsi inquit. ipsi ignobilia & con¬
temptibilia huiusmundi. inquib
non artificiosa malignitas. sed scã
simplicitas meae uirtutis appar&:
ipsi testes mei . iudices erunt ur̃i.
Aliter filios iudaeorum exhorcistas
gentis illius ex more significat: qui
ad inuocationem dei eiciebant dae¬
mones. &coartat eos interrogatio¬
ne prudenti. ut confiteantur sp̃s scĩ
esse opus. Quodsi expulsio inquit
dacmonum infiliis ur̃is. dõ non dȩ¬
monibus deputatur. Quare
idem inme opus. non eandem habeat
causam s̃ Ergo ipsi. uestri iudi ces
erunt& on potestate : sed compara¬
tione. Dum illi &xpulsionẽ daemonũ
dõ adsignant: uos beelzebub prin¬
cipi daemoniorum. Porro si indi¬
gito dĩ eicio daemonia: profecto
peruenit inuosregnum dei. Iste est
digitus. quem confitentur & magi.
qui contra moxsen & a aron signa
faciebant dicentes. digitus dei iste

Expanded text:
magistro didicisse, ut in principe magistro didicisse, ut in principe daemoniorum ejicerent daemones. Ideo, inquit, ipsi judices erunt vestri. Ipsi, inquit, ipsi ignobilia et contemptibilia hujus mundi, in quibus non artificiosa malignitas, sed sancta simplicitas meae virtutis apparet, ipsi testes mei judices erunt vestri. Aliter Filios Judaeorum exorcistas gentis illius ex more significat, qui ad invocationem ejiciebant daemones. Et coarctat eos interrogatione prudenti, ut confiteantur spiritus sancti esse opus. Quod si expulsio, inquit, daemonum in filiis vestris, Deo, non daemonibus, deputatur, quare in me idem opus non eamdem habeat causam? Ergo ipsi vestri judices erunt, non potestate, sed comparatione, dum illi expulsionem daemonum Deo assignant, vos Beelzebub principi daemoniorum. Porro, si in digito Dei ejicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei. Iste est digitus quem confitentur et magi, qui contra Moysen et Aaron signa faciebant, dicentes: Digitus Dei est
Abbreviated transcription (Latin):
manet̃ regnum. Desistant arria¬
ni minorem patre filium. mino.¬
rẽ filio. scm̃ dicere spm̃. quia quoꝵ
unum est regnum. horum est &
una maiestas. Si aut̃ & sathanas
inse ipsum diuisus est. quomodo sta¬
bit regnum ipsius . quia dicitis ibe¬
el zebub ei cere me de monia: hoc
dicens. exipsorum confessione uole¬
bat intellegi. quod ineum non cre¬
dendo in regno diaboli. eẽ. delegis¬
sent. quodutiq aduersum se diui¬
sum stare non poss&. Eligant ergo
pharisa ei quoduoluerint. sisatha¬
nas sathanan non potest eiccre.
nihil contra dnm quod dicerent
inuenire potuerunt. Si autẽ potest
multomagis sibi prospiciant: & re¬
cedant deregno eius. quod aduer¬
sumse diuisum stare non potest
ne daemoniorum principem existi¬
ment. adtendant quod sequitur
Siaut̃ ego inbeelzebub eicio dę mo¬
nia. filii ur̃i in quo eiciunt.Ideo
ipsi iudices ur̃i erunt: Dixit hoc
utique dediscipulis suis Illius
populi filiis. qui recte dñi disci
nihil se maldrum artium abono

Expanded text:
manet regnum, desistant Ariani minorem Patre Filium, minorem Filio sanctum dicere Spiritum, quia quorum unum est regnum, horum est et una majestas. Si autem et Satanas in seipso divisus est, quomodo stabit regnum ipsius, quia dicitis in Beelzebub ejicere me daemonia? Hoc dicens ex ipsorum confessione volebat intelligi, quod in eum non credendo in regno diaboli esse elegissent, quod utique adversum se divisum stare non posset. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint: si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum quod dicerent invenire potuerunt; si autem potest, multo magis sibi prospiciant, et recedant de regno ejus, quod adversum se divisum stare non potest.ne daemoniorum principem existiment, attendant quod sequitur: Si autem ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices vestri erunt. Dixit hoc utique de discipulis suis illius populi filiis, qui certe discipuli Dnihil se malarum artium a bono
Abbreviated transcription (Latin):
pretatur: obsordes uidelic& immo¬
laticii cruoris ex cuius spurcissimo
ritu uel nomine principem daemo¬
niorum cognominabant. Et alii
temptantes signum decaelo quaere¬
bant ab eo: uel inmorem heliae
ignem de sublimi uenire cupiebant.
uel insimilitudinem samuhelis tem¬
pore aestiuo mugire tonitrua. cho¬
ruscare fulgura. ymbres ruere. quasi
non possint & illa calumpniari & dicere
ex occultis & uariis aeris passionibus
accidisse. Attũ qui calumpniaris
ea quaeoculis uides. manu tenes.
utilitate sentis. quid facies dehis quȩ
decaelo uenerint: utique respon¬
debis. & magos in aegypto multa
signa fecisse decaelo Ipse autem
ut uidit cogitationes eorum. dix̃
cis. Om̃e regnum inseipsum diui¬
sum desolatur. & domus supra do¬
mum cadit. Non addicta. sed ad co¬
gitata respondit: utuelsic conpel¬
lentur credere potentiam eius.
qui cordis uideb̾at occulta. Si aũt
om̃e regnum inseipso diui sum de¬
solatur: ergo patris & filii & sps

Expanded text:
rpretatur. Ob sordes videlicet immorpretatur. Ob sordes videlicet immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu vel nomine principem daemoniorum cognominabant. Et alii tentantes, signum de coelo quaerebant ab eo. Vel in morem Heliae, ignem de sublimi venire cupiebant, vel in similitudinem Samuelis tempore aestivo mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere, quasi non possint et alia calumniari et dicere, ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. At tu qui calumniaris ea quae oculis vides, manu tenes, utilitate sentis, quid facis de his quae de coelo venerint? utique respondebis, et magos in Aegypto multa signa fecisse de coelo . Ipse autem ut vidit cogitationes eorum, dixit eis: Omne regnum in seipsum divisum desolabitur, et domus supra domum cadet. Non ad dicta, sed ad cogitata respondit, ut vel sic compellerentur credere potentiae ejus, qui cordis videbat occulta. Si autem omne regnum in seipso divisum desolatur, ergo Patris, et Filii et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
hemine perpetrata sunt: Caecus uid&s.
mutus loquitur. possessus ad aemone
naliter factumest: sed & cotidie com¬
pletur in conuers. ione credentiũ.
ut ex pulso primum daemone. fidei
lumen aspiciant. Demde ad laudes
dĩ tacentia prius ora laxentur Qui¬
dam aut̃ exeis dixerunt. In beel ze¬
bub principe dȩmoniorum. eicit
daemonia Non hoc aliqui deturba
sed pharisei calumpniabantur &scri¬
bȩ. sicut alii euuangłistȩ testant᷑
Turbis quippe quaeminus eruditȩ
uidebantur. dñi semper facta miran¬
tibus: illi contra uel negare haec
uel quaenegare nequiuerant. sinistra
interpretatione peruer tere labo¬
rabant. quasi haec non diuinitatis.
sed inmundi sp̃s opera fuissent: id est
beelzebub. quids̃ erat accaron.
Nam bel quidem ipse est baal
⁊ebub autẽ. musca uocatur. Nec
iuxta quaedam mendosa
ex emplaria. uel llitt̃a uel .u.
infine est nominis legenda: sed .B.
Beelzebub ergo ba al muscarũ. idest
uir muscarum siue habens muscas int̃¬

Expanded text:
signa perpetrata sunt; caecus enim videt, mutus loquitur, possessus a daemone naliter factum est, sed et quotidie completur in conversatione credentium, ut, expulso primum daemone, fidei lumen aspiciant, deinde ad laudes Dei tacentia prius ora laxentur. Quidam autem ex eis dixerunt: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia. Non haec aliqui de turba, sed Pharisaei calumniabantur et scribae, sicut alii evangelistae testantur. Turbis quippe quae minus eruditae videbantur, Domini semper facta mirantibus, illi contra, vel negare haec, vel quae negare nequiverant, sinistra interpretatione pervertere laborabsed immundi spiritus opera fuissent, id est, Beelzebub, qui deus erat Accaron. Nam Beel quidem ipse est Baal. Zebub autem, musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, l littera vel d in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est, vir muscarum, sive habens muscas, inte
Abbreviated transcription (Latin):
omissa breuiter cognouerit. ad tacta
delucidare sollercius Mysticȩ ut dixi
enturio cuius fides hisraheli prefertur.
clectos nimirum ex gentibus ostendit.
qui quasi centenario militiȩ stipati
uirtutũ spiritalium sunt: sed ꝑfectio¬
ne sublimes nihilque ad ñõ terrenũ.
sedsola acterne salutis gaudia sibi
suisque requirunt. Numcrus enim
centenarius quia leua transfer tur
ad dex terã. in caelestis uitae significa¬
tione poni consueuit. Unde est quod
archa noȩ centum annis fabricatur.
abraham centenarius filium ꝓmissio¬
nis accepit. S aeuit isaac. & inuenit
in ipso anno centuplum: Atrium ta¬
bernaculi centum cubitis longum.ẽ.:
miscłia & iudicium cantatur
Etectera. huiusmodi. Talis ergo meri¬
ti uiri ꝓhis necesse est dnõ supplicent.
qui adhuc spũ seruitutis intimore
premuntur. quatinus eis paulatim
adsublimiora ꝓuectis. ꝑfecta dilectio
foras mittat timorem

Expanded text:
commissa breviter cognoverit, attactu commissa breviter cognoverit, attactu dilucidare solertius. Mystice ut dixi centurio, cujus fides Israeli praefertur, electos nimirum ex gentibus ostendit, qui quasi centurio militia stipati virtutum spiritualium sunt, sed perfectione sublimes nihilque a Domino terrenum, sed sola aeternae salutis gaudia sibi suisque requirunt. Numerus enim centenarius, qui de laeva transfertur ad dexteram, in coelestis vitae significatione poni consuevit. Unde est quod arca Noe centum annis fabricatur. Abraham centenarius filium promissionis accepit: sevit Isaac, et invenit in ipso anno centuplum : atrium tabernaculi centum cubitos longum est . Misericordia et judicium cantatur , et caetera hujusmodi. Talis ergo meriti viri, pro his necesse est Domino supplicent, quia adhuc spiritu servitutis in timore premuntur, quatenus eis paulatim ad sublimiora provectis, perfecta dilectio foras mittit timorem
Abbreviated transcription (Latin):
tales motus cum dedõ dicuntur. non
perturbati animi signasunt sed do¬
centis magistri: Et conuersus sequen¬
tibusse. turbis dixit: Amen di couo¬
bis. nec inisrł tantam fidem in ueni
Non de omĩbus retro patriarchis & ꝓ¬
ph& is. sed de presentis eui loquitur
hominibus quib: ideo centurionis
fides ante fertur. quia illi legis
prophetarumque monitis cdocti
hic aut nemine docente sponte cre¬
adit E treuersi quimissi fuerant do¬
num. inuenerunt seruum qui langue¬
ps sanum. Probatur fides dñi. & serui
sinitas roboratur ꝑ otest ergo meritũ
anĩ &iam famulis suffragari. non solũ
qdci merito: sed ctiam studio discipli¬
Nac Plenius sane haec explicat mathe¬
us. quod dicente dño centurioni. uade
&sicut credidisti fiat tibi Et sanatusc̃.
puer &x illa hora. S edbeati lucȩ moris
e&t : qusplene uiderit ab aliis cuuange¬
lstis exposita breuiare uel &iam deit¬
dustria preterire. Quaeuero abeid

Expanded text:
tales motus cum de Deo dicuntur, non tales motus cum de Deo dicuntur, non perturbati animi signa sunt, sed docentis magistri. « Et conversus, sequentibus se turbis dixit: Amen dico vobis, nec in Israel tantam fidem inveni. » Non de omnibus retro patriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur hominibus, quibus ideo centurionis fides antefertur, quia illi legis prophetarumque monitis edocti, hic autem nemine docente sponte credidit. « Et reversi qui missi fuerant domum, invenerunt servum qui languerat sanum. » Probatur fides Domini, et servi sanitas roboratur. Potest ergo meritum Domini etiam famulis suffragari, non solum fidei merito, sed etiam studio disciplinae. Plenius sane haec explicat Matthaeus, quod dicente Domino centurioni: « Vade, et sicut credidisti fiat tibi; sanatus est puer ex illa hora. » Sed beato Lucae moris est, quae plene viderit ab aliis Evangelistis exposita breviare, vel etiam de industria praeterire: quae vero ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
nonper aduentum tantum corporis.
sed per angłorum mynisteria pos se
implere quoduellos. Repellen de enĩ
crant uel infirmitates corporũ. uel
fortitudinss contrariȩ. quibus ad debi¬
litatẽ homo sepe conceditur & uerbo
dñĩ & ministris angłorum Aliter.
Milites & serui quicenturioni oboedi¬
unt uir tutessunt naturales. quarum
nonminimam copiam multi ad dñm
uenientes secũ deferunt. dequibus in
cornelii centurionis laude dr̃. quia
erat uir iustus & timens dm̃ cum om̃i
domo sua. faciens elemosynas plebi
& de pretans dm̃ semper Quo audito
iħs. miratus est. Miratus est qđ uidit
centurionem: intellegere suã maiesta¬
tem: Sed quis in illo fecerat ipsam fidẽ
uel intellegentiam. nisi ille qui eam
mirabatur : Quod & si alius cã feciss&
quid miraretur qui prescius erat :
Notandum ergo quia quod mirat᷑ dñs
nobis mirandum. ẽc̃. significat. quib
adhuc opus est sic moneri. Om̃s enim

Expanded text:
non per adventum tantum corporis, non per adventum tantum corporis, sed per angelorum ministeria posse implere quod vellet. Repellendae enim sunt vel infirmitates corporum vel fortitudines contrariae, quibus ad debilitatem homo saepe conceditur, et verbo Domini et ministeriis angelorum. Aliter, milites et servi, qui centurioni obediunt, virtutes sunt naturales, quarum non minimam copiam multi ad Dominum venientes secum deferunt, de quibus in Cornelii centurionis laude dicitur: « Quia erat vir justus, et timens Deum cum omni domo sua, faciens eleemosynas plebi, et deprecans Deum semper . » « Quo audito, Jesus miratus est. » Miratus est quod vidit centurionem suam intelligere majestatem. Sed quis in illo fecerat ipsam fidem vel intelligentiam, nisi ipse qui eam mirabatur. Quod etsi alius eam fecisset, quid miraretur qui praescius erat? Notandum ergo, quia quod miratur Dominus, nobis mirandum esse significat, quibus adhuc opus est sic moneri. Omnes enim
Abbreviated transcription (Latin):
nequaquã ualemus. Sed quicumque
passiones nr̃ae seruitutis agnouimus.
ad residentẽ in dextera patris. iã per
fidem accedere debemus: Iam senio¬
res iudȩorum mittere. hoc est summos
eccłae uiros quinos ad dñm praccesse¬
rint suppliciter obsecrando. patronos
adquirere . qui nobis testimonium
reddentes quod diligamus eccłam.
& quantum innobis est aedificare
& sanabitur puerms: Magna fides
centurionis. quia uerbis opus inxp̃o
confitetur & nrãe sanationes accom¬
modat mysteriis. qui & si noueramꝰ
Nam & ego homosum sub potestate
constitutus.: habens submc milites.
hominem se & potestati uel tribuni
uel presidis subditũ dicit. imperare
tamen posse minoribus ut subaudit᷑
cum multo magis qui ds̃ sit & suꝑ om̃a
potens innumeram uirtutis angłie
q̃ adimpcrata obtemper&. habere
militiam: Et dico huic uade &uadit.
& alio ueni & uenit . & seruo mco fachos
& facit uult ostendere dnm quoque¬

Expanded text:
nequaquam valemus, sed quicunque nequaquam valemus, sed quicunque passiones nostrae servitutis agnovimus, ad residentem in dextera Patris jam per fidem accedere debemus, jam seniores Judaeorum mittere, hoc est, summos Ecclesiae viros, qui nos ad Dominum praecesserunt, suppliciter obsecrando patronos acquirere, qui nobis testimonium reddentes, quod diligamus Ecclesiam, et quantum in nobis est, aedifet sanabitur puer meus. » Magna fides centurionis, qua verbis opus in Christo confitetur, et nostrae sanationis accommodat mysteriis. Qui et si noveramus Nam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites. Hominem se et potestati, vel tribuni, vel praesidis subditum dicit, imperare tamen posse minoribus, ut subaudiatur eum multo magis, qui Deus sit, et super omnia potens, innumeram virtutis angelicae, quae ad imperata obtemperet, habere militiam. Et dico huic: Vade, et vadit, et alio: Veni, et venit, servo meo: Fac hoc, et facit. Vult ostendere Dom
Abbreviated transcription (Latin):
butus. Sed quęq nra infirmitas
non presumit. diuina grã dare
nouit. Et alius centurio. quisicut¬
& iste credentem exgentib populũ
prefigurat magne fidei & iustitiȩ merito
sp̃s scĩ donum priusquam baptizaret᷑
accepit. & iste necdum catecizatur. &
fidem suam laudari ad ñõ & famulũ
saluari promeruit Dequo pulchre
perallegoriam dr̃. quia iħm non longe
haber& adomo. tamen subtectũ suũ
inuitare non auder&. quia ꝓpe aman¬
tibus cum salutare ipsius. & qui natu¬
rali lege recte utitur. quo bona quae
nouit operatur . eo illi quiuere bonus
est appropiat: At quierrore gentili¬
tatis & iam crimina iunxerunt. his
aptari potest quod confluentibus
ad se turbis alibi dñs ait: Quidã enĩ
& his delonge uencrunt: Propterqđ
& me ipsum non sum dignus arbitratꝰ.
ut uenirẽ adte. Et nos quide gentib
credimus. non ipsi addñm uenire
possumus. quem nunc in carne uidere

Expanded text:
butus. Sed quia quae nostra infirmitas butus. Sed quia quae nostra infirmitas non praesumit, divina gratia dare novit; et alius centurio, qui, sicut et iste, credentem ex gentibus populum praefigurat, magnae fidei et justitiae merito Spiritus sancti donum, priusquam baptizaretur, accepit, et iste necdum catechizatus, et fidem suam laudari a Domino, et famulum salvari promeruit. De quo pulchre per allegoriam dicitur quia Jesus non longe aberat a domo, tametsi sub tectum suum invitare non auderet, quia prope timentibus eum salutare ipsius. Et qui naturali lege recte utitur, quo bona, quae novit, operatur, eo illi, qui vere bonus est, appropiat. At qui errori gentilitatis etiam crimina junxerunt, his aptari potest, quod confluentibus ad se turbis alibi Dominus ait: Quidam enim ex his de longe venerunt. Propter quod et meipsum non sum dignum arbitratus ut venirem ad te. Et nos, qui de gentibus credimus, non ipsi ad Dominum venire possumus, quem nunc in carne videre
Abbreviated transcription (Latin):
illi synagogam non conuentum solũ¬
modo fidelium. sed & locũ quo conue¬
niebant sint appellare soliti. iuxta
quod & supra docuimus Iħs autt̃
ibat cum illis: Magna dñi sublimi¬
tas. qui solo uerbo curare ualebat.
sed nonminor humilitas. qui seruum
dignatus est uisitare languentem:
Nam quasi potens & benignus & roga¬
tus saluare pergebat. & initineris
medio rogatus dicto saluauit. neui.¬
delic& ob inpotentiã uirium. & non
obhumilitatis &emplum. corpora¬
liter ire putaretur : Alibi ad sanan¬
ne diuitiis honorasse uidcretur. hic
ne conditionẽ spreuisse seruilem.
ad centurionis famulum mox ire
concessit Etcum iam non longe eẽt
adomo: misit ad eum centurio amicos
dicens Dñe. noliuexari Non enim
dignussum : ut sub tectum meũ intres
Propter uitae gentilis conscientiam
grauari se magis dignatione dtai
putauit quã uuari. nec posse habere
hospitẽ xp̃m. cuius & si fide preditꝰ.
nondũ tamen erat sacramentis im¬

Expanded text:
illi synagogam, non conventum solumilli synagogam, non conventum solummodo fidelium, sed et locum, quo conveniebant, sint appelquod et supra docuimus. « Jesus autem ibat cum illis. » Magna Domini sublimitas, qui solo verbo curare valebat, sed non minor humilitas, qui servum dignatus est visitare languentem. Nam quasi potens et benignus et rogatus salvare pergebat, et itineris medio rogatus dicto salvavit, ne videlicet ob impotentiam virium, et non ob humilitatis exemplum, corporaliter ire putaretur. Alibi ad salvanne divites honorasse videretur: hic, ne conditionem sprevisse servilem, ad centurionis famulum mox ire concessit. « Et cum jam non longe esset a domo, misit ad eum centurio amicos, dicens: Domine, noli vexari. Non enim dignus sum ut sub tectum meum intres. Propter vitae gentilis conscientiam, gravari se magis dignatione putavit Domini, quam juvari, nec posse habere hospitem Christum, cujus et si fide praeditus, nondum tamen erat sacramentis im
Abbreviated transcription (Latin):
lic& deferentibus est perlata. mys¬
ticȩ etiam nobis commendans hoc
quod scriptum est: Accedite ad cũ
& mluminamini. Nam quia fidem
centurionis quauere acceditur ad
iħm. ipse ita laudauit ut dicer&
non inucni tantã fidem in is rahel.
ipsum potius accessisst ad xp̃m
dicere uoluit prudens euuangłm.
quam illos perquos uerba sua misc¬
rat. Porro autem lucas. adhaec
totum quem ad modũ gestumsit
aperuit. ut ex hoc intel legere coge¬
remur. quẽ ad modum accessisse¬
dixerit alius quimentiri non potu¬
it Sicut cnim illa mulier. quę
sanguinis fluxum patiebatur¬
quamuis fimbriam uestimenti ci
tenuerit. magis tamen quia credidit
tetigit dnm quã ille turbȩ aquibus
premebatur. ita & centurio quo
magis credidit. eomagis accessit ad
dnm. Diligit enim gentem nr̃am : &
synagogam ipse aedificauit nobis.
Qui edificatam acenturione nar¬
rant synagogam. euidenter osten¬
dunt. quia sicut nos eccłaͫ. sic etiã

Expanded text:
licet deferentibus, est perlata, myslicet deferentibus, est perlata, mystice etiam nobis commendans hoc quod scriptum est: Accedite ad eum, et illuminamini . Nam centurionis, qua nere acceditur ad Iesum, ipse ita laudauit, ut diceret: non inueni tantam fidem in Israhel, ipsum potius accessisse ad Christum dicere uoluit prudens euangelista quam illos per quos uerba sua miserat. porro autem Lucas ideo totum quemadmodum gestum esset aperuit, ut ex hoc intellegere cogeremur, quemaddixerit alius, qui mentiri non potuit. Sicut enim illa mulier, quae fluxum sanguinis patiebaturquamvis fimbriam vestimenti ejus tenuerit, magis tamen quia credidit, tetigit Dominum, quam illae turbae, a quibus premebatur, ita et centurio, quo magis credidit, eo magis accessit ad Dominum. Diligit enim gentem nostram, et synagogam ipse aedificavit nobis. Qui aedificatam sibi a centurione narrant synagogam, evidenter ostendunt quia sicut nos Ecclesiam, sic etiam