comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deus fecit. ꝑ oiã oꝑa eius repetita sit quotiens
dies noiãtus ẽ et ĩ ip̃o . uii ͦ. ĩ quo requieuit ab
oꝑibus suis Sed qm̃ lux corꝑalis añꝙͣ fieret
celũ qd̾ firmamẽtũ uocatur. ⁊̃ quo etiã liũaria
fricta sũt quo c̾cuitu uel quo ꝓcessu et recessu
uices diei et noctis exhibere potuit nõ ĩueĩmꝰ
istã questionẽ relinquere nõ debemꝯ sine aliqua
nr̃e ꝓlatione sentẽtie. ut si lux illa q̃ p̾mitꝰ
creata ẽ nõ corꝑalis sed spũalio ẽ sicut post
tenebras fcã ẽ. ubi ĩtelluitur a sua quadã
ĩformitate ad coeatorẽ cõuersa atq formata
ita ei post uesꝑam fiat mane cũ post cogmͤ¬
tionẽ sue ꝓpue nature qua nõ ẽ qd̾ deꝰ. refert
se ad laudandã lucẽ qd̾ ip̃e deꝯ ẽ. cuiꝯcõtem¬
platione formatur Et quia cetere creature
que ĩfra ipam fiũt sine cognitione eiꝯnõ fuuit.
ꝓptda minirũ idem dies ubiq repent᷑. ut eius
Repetitione fiãt tot dies quotiẽs distiniũtur

Expanded text:
er omnia eius opera repetita sit, quotiens dies nominatus est, et in ipso septimo, in quo requieuit ab operibus suis. Sed quoniam lux corporalis, antequam fieret caelum, quod firmamentum uocatur, in quo etiam luminaria facta sunt. quo circuitu uel quo processu et recessu uices diei et noctis exhibere potuerit, non inuenimus, istam quaestionem relinquere non debemus sine aliqua nostrae prolatione sententiae, ut, si lux illa, quae primitus creata est non corporalis sed spiritalis est, sicut post tenebras facta est, ubi intellegitur a sua quadam informitate ad creatorem conuersa atque formata, ita et post uesperam fiat mane, cum post cognitionem suae propriae naturae, qua non est quod deus, refert se ad laudandam lucem, quod ipse deus est, cuius contemplatione formatur. et quia ceterae creaturae, quae infra ipsam fiunt, sine cognitione eius non fiunt, propterea nimirum idem dies ubique repetitur, ut eius repetitione fiant tot dies, quotiens distinguntur
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑibus eius mane ht̃ mane ht̃ et ñesꝑam nõ
habet ꝑfcã quippe creatura ht̃ quoddã ĩiciũ
sue cõner sions ad quietẽ sui creatoris. s illa
nõ ht̃ finẽ quasi terminũ ꝓfciõnis sue. sicut
ea que feã sũt Rut ꝑ hoc requies dei nõ ip̃ deo:
sed rerũ ab eo conditarũ ꝑfcĩom ĩchoatur. ut
⁊ illo ĩcipiat requiescere qd̾ ab illo ꝑficitur. et
ĩ eo harere mane In suo em̃ gñe quasi uesꝑa
nõ erit aliquid illa ꝑfec̾tione ꝑfc̃ius In illis

Expanded text:
operibus ejus mane habet et vesperam non operibus ejus mane habet et vesperam non habet; perfecta quippe creatura habet quoddam initium suae conversionis ad quietem Creatoris sui, sed illa non habet finem quasi terminum perfectionis suae, sicut ea quae facta sunt. Ac per hoc requies Dei non ipsi Deo, sed rerum ab eo conditarum perfectioni inchoatur, ut in illo incipiat requiescere quod ab illo perficitur, et in eo habere mane; in suo enim genere tanquam vespera non erit aliquid illa
Abbreviated transcription (Latin):
reqiliescat. cũ post bona oꝑa sua q̃ue ab illo
iustificati fecerimꝰ ĩ se nob̃is re quiẽ prestat
Magnũ ẽ eñ nobis ab illo extitisse sed maiꝯ
erit ĩ illo quieuisse. sicut ip̃e nõ ideo bt̃s ẽ.
quia sic fecit. sad quia etiã factis nõ egẽs ĩ sepo¬
t̾ius ꝙͣ ĩ ip̃is requienit ¶Inde nõ oꝑis s quietis
diẽ scĩficauit quia nõ hẽc faciendo sed eis que
fecit nõ egendo se beatũ ĩtimauit ¶Quid ergo
tã hũile ac facile affatu. et quid tã sublime
atq arduũ cogitatu. ꝙͣ deus requiestẽs ab oĩ¬
bus oꝑibus suis que fecit Et ubi requiestẽs
nisi ĩ seip̃o. quia btũs. nõ insi se ip̃o : Edñ. isi
sꝑ  In diebus aũt quib rerũ quas̃ cõdidit
cõsũmatio narratur. et ab eib̃ quietis diei or¬
do distinguctur. qñ nisi ĩ septĩo die qui earũ
ꝑfcĩs egẽt. quo beatioĩ eẽ possit Et aꝑud illũ¬
nec apitur ñcio nec clauditur fine ꝑfcĩs aũt̃

Expanded text:
requiescat, cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem praestat. magnum est enim nobis ab illo extitisse, sed maius erit in illo quieuisse, sicut ipse non ideo beatus est, quia haec fecit, sed quia etiam factis non egens in se potius quam in ipsisdiem sanctificavit; quia non haec faciendo, sed eis quae fecit non egendo, se beatum intimavit. 30. Quid ergo tam humile ac facile effatu, et quid tam sublime atque arduum cogitatu, quam Deus requiescens ab omnibus operibus suis quae fecit? Et ubi requiescens nisi in seipso, quia beatus nonnisi seipso? Quando, nisi semper? In diebus autem quibus rerum quas condidit consummatio narratur, et ab eis quietis Dei ordo distinguitur, quando, nisi in septimo die, qui earumperfectis eget, quo beatior esse possit. CAPUT XVnec aperitur initio, nec clauditur fine: perfectis autem
Abbreviated transcription (Latin):
Fuisti e ñ aliqũ tenebie. nc̃ aũt lux ĩ dño Et
illud rbiciamꝰ oꝑa tenebraꝵ et ĩduamꝰ nos
arma lucis. sic ũt ĩ die honeste ãbulemus
Qui tm̃ dies insi rursꝰ ĩ cõꝑatione illius
diei quo equales ãgłis fc̃i iudebimꝰ deũ si¬
cuti ẽ ipẽ quoq nou eẽt. nõ hic ꝓpħ̾ie luc̾na
ĩdigeremꝰ Tinde apłs petrus dicit Nabe

Expanded text:
 lux in Domino ; et illud, Abjiciamus opera tenebrarum, et induamus nos arma lucis; sicut in die honeste ambulemus : qui tamen dies nisi rursus in comparatione illius diei quo aequales Angelis facti videbimus Deum sicuti est, ipse quoque nox esset; non hic prophetiae lucerna indigerem
Abbreviated transcription (Latin):
extra nos cerminꝰ. sicut oculus corpa. nec
ita ĩtranos metip̃os quẽ admodũ corpm fanthi¬
sias̃ et uisibiliũ ymagnes rerũ. s alio quõ¬
dã. longe differenti mõ Om̃ius em̃ se obiec¬
tent mẽtis aspectiu quasi corpusculoꝵ q̃dã
simulachra cũ senarii mũ cõpositio uel ordo
uel ꝑticio cogitatur. tñ ualidior et p̃potẽtior
de suꝑ ratio. nõ eis ãnuit ĩternis q̃ uim nĩai
cõtuetur. ꝑ quẽ cõtuitũ fidenter dicit id qd̾
dr̃ unũ ĩ niũs. ĩ millas ꝑtes diuidi posse ¶u¬
la autẽ corꝑa nsi ĩ ꝑtes ĩnuĩabiles diu̾idi
et facilius celũ et terrã trãsire q̃ scd̾m sena¬
riũ nũm fabrcata sũt. ꝙ effici posse ut sena
stiarũ nulla que tñ nobiscũ uidẽt et celũ et
terrã et liuaria et mare et aridã et oĩa q̃
ĩ eis sũt Om̃obrẽ nõ possumꝯ dicere ꝓptea
senariũ num ẽẽ ꝑfcm̃. quia sex dieb pfecit¬
dea oĩa oꝑa sua ⁊ sed ꝓptea deñ sex dieb ꝑfe/¬

Expanded text:
extra nos ipsos cernimus, sicut oculis corpora, nec ita intra nosmet ipsos, quemadmodum corporum phantasias et uisibilium imagines rerum, sed alio quodam longe differenti modo. quamuis enim se obiectent mentis aspectui quasi corpusculorum quaedam simulacra, cum senarii numeri conpositio uel ordo uel partitio cogitatur, tamen ualidior et praepotentior desuper ratio non eis adnuit interiusque uim numeri contuetur: per quem contuitum fidenterur unum in numeris, in nullas partes diuidi posse, nulla autem corpora nisi in partes innumerabiles diuidi, et facilius caelum et terram transire, quae secundum senarium numerum fabricata sunt, quam effici posse, ut senarstiarum, quae tamen nobiscum uident et caelum et terram et luminaria et mare et aridam et omnia, quae in eis sunt. Quamobrem non possumus dicere propterea senarium numerum Deus omnia opera sua; sed propterea Deum sex diebus perfe
Abbreviated transcription (Latin):
gligenda fuit cõsideratio quõ possint hec
noĩa que nõ frustra ĩ hoc scptiuaꝵ loco posi¬
tũ sũt etiã spãli distinctione discerm quod
ĩ usu loquẽdi cotidiano facile aiãditi pt̃ Ne
et quasi fortuitu aliqua rõne dicatur scd̾m
genus tãꝙͣ fuerĩt et antea cũ pmo creata
narrẽtur: an genus eoꝵ ĩ suꝑiorib rõmb
ĩtelligendũ ẽ utiq spuãlibus scd̾m quasciẽã¬
tur iferius Sedꝰ si ita eẽt hoc de luce ac
celo. hoc de aquis et terrib. hoc de celi liũa¬
ribus diceretur Quid em̃ eoꝵ ẽ cuiꝰ et̾na¬

Expanded text:
gligenda fuit consideratio, quomodo possint haec gligenda fuit consideratio, quomodo possint haec nomina, quae non frustra in hoc Scripturarum loco posita sunt, etiam speciali distinctione discerni, quod in usu loquendi cotidiano facile animaduerti poteet quasi fortuito an aliqua ratione dicatur: secundum genus, tamquam fuerint et antea, cum primo creata narrentur. an genus eorum in superioribus rationibus intellegendum est, utique spiritalibus, secundum quas creantur inferius? sed si itade coelo, hoc de aquis et terris, hoc de coeli luminaribus diceretur. Quid enim eorum e
Abbreviated transcription (Latin):
sũt reptiliũ. sicit sũt lacerti: stelliones et si
quid hmõi ẽ: ideoq ĩ repetitione quadrupedũ
nomẽ nõ iterauit᷑ quia reptiliũ uocabulo for¬
tasse cõplexus ẽ: uñ ibi nõ simplicit᷑ ait rep¬
tilia. sed addidit oiã reptilia t̾r̾e. ideo tre quia¬
nõ sũt et aquaꝵ: et ideo oĩa ut illic ĩtelligãt᷑¬
que quatuor etiã pedibus intũtur: q̃ suꝑius
quadrupedũ noĩe ꝓprie significata sũt. bẽstias
dũt de quibus itẽ ait scdm̃ genꝰ: quidquid qre
aut etiã unguib seuit exceptis serpentibus:
pecora uero de quib tͣcio at scd̾m genꝰ q̃ neu¬
tra iu lacerãt. sed aut cormnib aut ne hoc qui¬
dẽ: Predixi em̃ et quadiupedũ nomẽ ꝙ̃ la¬
te pateat ip̃o padũ nũo facile agnosti et noĩe
pecorũ uel bestiaꝵ om̃e irrõnale aĩal aliqñ
rep̃hendi Sed etiã ferarũ uocabulũ solet
ĩ latina lingua tm̃dẽ ualere Nõ ideo tñ ne¬

Expanded text:
sunt reptilium, sicut sunt lacerti, stelliones, et si sunt reptilium, sicut sunt lacerti, stelliones, et si quid hujusmodi est. Ideoque in repetitione quadrupedum nomen non iteravit, quia reptilium vocabulo fortasse complexus est: unde ibi non simpliciter ait, reptilia; sed addit, omnia reptilia terrae. Ideo terrae, quia sunt et aquarum; et ideo omnia, ut illic intelligantquatuor etiam pedibus nituntur, quae superius quadrupedum nomine proprie significata sunt. Bestias autem, de quibus item ait, secundum genus, quidquid ore aut etiam unguibus saevit, exceptis serpentibus. Pecora vero de quibus tertio ait, secundum genus, quae neutra vi lacerant, sed aut cornibus, aut ne hoc quidem. Praedixi enim et quadrupedum nomen quam late pateat, ipso pedum numero facile agnosci, et nomine pecorum vel bestiarum omne irrationale animal aliquando comprehendi. Sed etiam ferarum vocabulum solet in latina lingua tantumdem valere: non ideo tamen ne
Abbreviated transcription (Latin):
solet. que sũt ĩ usu homi siue adiuuãdis
laboribus ut bones et equi et si qua talia
sine ad laniciũ siue ad uescendũ. ut oues
et sues M iud erigo sũt quadrupediaẽ. Qm̃¬
ꝙ emĩ hec oĩa p̃ter quedã serpentia qͣtuor
pedibus gradiant᷑. insi tñ hoc noĩe ꝓpͥrie
quedã uellet ĩtelligi. nõ utiq hic etiã qua¬
drupedia noĩaret ꝙuis ut de hiis ĩ repetio
ne tacuerit Nn cerui et clãmule et ona¬
gri et apri. que neq illis bestiis ubi leo¬
nes sũt. cõuĩgi pñt similes em̃ sũt illis
Quadrupedia nũcupata sũt. quasi reliqͣ
hec eeñt aĩalia quibus ista appellatio ge¬
neralis quidẽ cũ multis ꝓpt̾ ninnerũ pedũ
sed tñ sp̃ali sigificatione̾ tribuerat᷑. An
quia ter dixit scdm genus: tria q̃dã gna
nos ĩuitat attendere. pͥmo scdm genus
quadrupedia et reptilia. Qbi arbitror sigm¬
ficatũ que quadrupedia dixit. scilic quẽ genere

Expanded text:
solet, quae sunt in usu hominum, siue adiuuandis solet, quae sunt in usu hominum, siue adiuuandis laboribus, ut boues et equi et si qua talia, siue ad lanicium uel ad uescendum, ut oues et sues. Quid ergo sunt quadrupedia? quamquam enim haec omnia praeter quaedam serpentia quattuor pedibus gradiantur, nisi tamen hoc nomine proprie quaedam uellet intellegi, non utique hic etiam quadrupedia nominane tacuerit. An cervi, et damulae, et onagri, et apri quia neque illis bestiis ubi leones sunt, conjungi possunt; similes enim sunt illis proprie quadrupedia nuncupata sunt; quasi reliqua essent haec animalia, quibus ista appellatio generalis quidem cum multis propter numerum pedum, sed tamen speciali significatione tribueretur? An quia ter dixit, secundum genus, tria quaedam genera nos invitat attendere? Primo, secundum genus quadrupedia et reptilia; ubi arbitror significatum quae quadrupedia dixerit, scilicet quae in genere
Abbreviated transcription (Latin):
scdm̃ genꝰ. et oiã reptilia t̾re scd̾m genus
Et iudit deꝰ quia bona sũt ¶ã nc̃ ꝯsequẽs
erat ut deꝰ alterã ꝑtẽ que ꝓprie terra dĩ
ĩfim huiꝰ loci quẽ totũ cũ oibus abissis. et
nebuloso aere uniu̾salit᷑ uocabulo tre alibi
sc̃ꝑtura cõplectitur ornaret aĩalibus suis
Et maĩfe sta quidẽ sũt aĩaliũ gña. que ĩ
uerbo dei terra ꝓduxit Sed quia sepe noĩe
pecorũ uel noie bestiaꝵ aiãlia oĩa rõnis
exꝑtia solet ĩtelligi. merito q̃ritur quas nc̃
aprie bestias et que pecora dicat Et repẽ¬
tła quidẽ siue reꝑtilia trena nõ ẽ dubitãdũ
ꝙ om̃s serpẽtes ĩtelligi uoluit ꝙͣꝙ ẽt bestie
dici possint. pecorũ aut nomẽ nõ usitate
serpentib cõuenit Rursũ leonib et par¬
dis et tigrib. et lupis et uulpib. canb
etiã et simiis. atq id genꝯ ceteris usita¬
te cõuenit nocabulũ bestiaꝵ pecorũ aũt
nomẽ Hiis aĩa libus accõmodatiꝰ aptari

Expanded text:
eptilia terrae secundum genus. Et vidit Deus quia bona sunt. Jam nunc consequens erat ut alteram partem, quae proprie terra dicitur, infimi hujus loci, quem totum cum omnibus abyssis et nebuloso aere universaliter vocabulo terrae alibi Scriptura complectitur, ornaret animalibus suis. Et manifesta quidem sunt animalium genera, quae in verbo Dei terra produxit. Sed quia saepe nomine pecorum vel nomine bestiarum, animalia omnia rationis expertia solent intelligi, merito quaeritur quas nunc proprie bestias, et quae pecora dicat. Et repentia quidem sive reptilia terrena, non est dubitandum quod omnes serpentes intellegi uoluit, quamquam et bestiae dici possint; pecorum autem nomen non usitate serpentibus conuenit. rursum leonibus et pardis et tigridibus et lupis et uulpibus, canibus etiam et simiis atque id genus ceteris usitate conuenit uocabulum bestiarum. pecorum autem nomen his animalibus adcommodatius aptari
Abbreviated transcription (Latin):
ribus tũꝙͣ appetitu ꝑuemiũt. ut eo cõꝑto reqͣ¬
escãt: id eo nõ ĩtõgruẽter a torꝑalib ad spuã¬
lia uerbũ trãffertur ut dicatur loco. cũ pp
ista plimũ distet ¶nciũ ergo treature ĩ quie¬
te creatouis illo mane significatũ arbitror
quod fcm̃ ẽ post uesꝑam sexti diei Nrõ em̃
posset ĩ eo nsi ꝑfrã requiesçere Proinde uiͦ.

Expanded text:
eniunt, ut eo comperto requiescant; ideo non incongruenter a corporalibus ad spiritualia verbum transfertur, ut dicatur locus, cum res ipsa plurimum distet. 35. Initium ergo creaturae in quiete Creatoris illo mane significatum arbitror, quod factum est post vesperam sexti diei; non enim posset in illo nisi perfecta requiescere: proinde sexto
Abbreviated transcription (Latin):
eii ꝑs maior trmariꝰ ẽ Potest em̃ diuidi et
septenariꝰ quoq dimidii diuidi pt ĩ tria et̃ quã¬
tuoi et occonariꝰ ĩ tria et quĩq. et noneuarꝰ
ĩ tria et sex. sed nulliꝯ horũ dici pt̃ trinarius
quota sit ꝑs insi tm̃ nonenarii. cuiꝯ ꝑs t̾cia
e sicit seuarii dimidia Itaq horũ oñ ques
cõmeõiaui nullꝰ ꝯsũmatur e u aliquot t̾nariꝰ
insi senariꝰ et nouenariꝰ Nã ille cõstat ex
duobus t̾nariis. iste aũt  trib. Senarius
ergo nũs ut dicere.ceꝑam ꝑtibus suis cõmẽ¬
tib et ĩ sũmã ductis. ĩpẽ cõpletur Alii nãq
sũt niũ quorũ ꝑtes simul ducte minorẽ sũmã
faciut alii uero ãpliorẽ Certis aũt ĩtualloꝵ¬

Expanded text:
rii pars maior ternarius est; potest enim diuidi et septenarius quoque diuidi potest in tria et quattuor et octonarius in tria et quinque et in tria et sex: sed nullius horum potest dici ternarius quota sit pars, nisi tantum novenarii, cujus pars tertia est, sicut senarii dimidia. Itaque horum omnium quos commemoravi, nullus consummatur ex aliquot ternariis, nisi senarius et novenarius. Nam ille constat ex duobus ternariis, iste autem ex tribus. 3. Senarius ergo numerus, ut dicere coeperam, partibus suis connumeratis et in summam ductis, in se completur. Alii namque sunt numeri, quorum partes simul ductae minorem summam faciunt, alii vero ampliorem: certis vero int
Abbreviated transcription (Latin):
quasi t̃minꝰ quidã sit: maue aũtẽ ĩcipientis
tur possit ĩueniri qd ĩ ꝓgressu disputationis
forsitã apparebit quẽ ad modũ ĩ illis dieb et nox
et uesꝑa et mane ĩtelligatur. nõ ẽ tñ ab re ut
cõsideremꝰ senarii mũ ꝑfectionẽ ĩ ipã ĩtoriore
natura nũorũ quã mente ĩtuentes ea q̃ sensib

Expanded text:
quasi terminus quidam sit. mane autem incipientis quasi terminus quidam sit. mane autem incipientis tur, possit inueniri, quod in progressu disputationis forsitan adparebit, quemadmodum in illis diebus et nox et uespera et mane in-\' tellegatur, non est tamen ab re, ut consideremus senarii numeri perfectionem in ipsa interiore natura numerorum: quam mente intuentes ea, quae sensi
Abbreviated transcription (Latin):
Arduũ quidẽ atq difficillimũ ẽ uirib s̃tẽtio¬
nis nr̃e uolũtatẽ scͥptoris ĩ istis soꝑ diebus
mẽtis uiuacitate pe netrare. utrũ p̃ti̾ent
idem redit. utrũ ergo p̃tierĩt dies illa. an
istis qui eoꝵ uocabulis et nłs censent᷑ u
tribus añꝙ̃ fierẽt liũaria. sed etiã ĩ ueliquis
itẽ tribus diei nomẽ ĩtessigamꝰ ĩ specie rei que
creata ẽ. noctẽq eius ĩ priuatione uel defectu.
uel si quo alio noue meliꝯ significat᷑ cũ amittit᷑
spẽs̃ aligua mutatione a forma ad ĩformitatẽ
Declinãte atq uergente q̃ mutatio ĩ oĩ trrati¬
in sine possibilitate ĩest enã si desit effectus
sicut ĩ celestibus suꝑiorib. siue admplendã ĩ ĩ¬
finis rebus pulghritudinẽ tꝑalẽ ꝑ ordmatas bi¬
tes quorũq mictabailiũ decessiombiłs successiomb¬
q ꝑaegitur. sicut maĩfestũ ẽ ĩ rebus t̾rems atꝙ
mortalibus. Uesꝑa uero ĩ oĩbus ꝑfc̃ẽ cõditiomo

Expanded text:
dem atque difficillimum est uiribus intentionis nostrae uoluntatem scriptoris in istis sex diebus mentis uiuacitate penetrare. utrum praeterierint idem redit. utrum ergo praeterierint dies illi, an istis, qui eorum uocabulis et numero censentutribus, antequam fierent luminaria, sed etiam in reliquis item tribus diei nomen intellegamus in specie rei, quae creata est, noctemque eius in priuatione uel defectu uel si quo alio nomine melius significatur, cum amittitur species aliqua mutatione a forma ad informitatem declinante atque uergente — quae mutatio in omni creatura siue possibilitate inest, sicut in coelestibus superioribus; sive ad implendam in infimis rebus pulchritudinem temporaue mutabilium cessionibus successionibusque peragitur, sicut manifestum est in rebus terrenis atque mortalibus - uespera uero in omnibus perfectae conditionis
Abbreviated transcription (Latin):
eundẽ octonariũ ¶ Zonenariꝯ duas ht̃ no¬
nã idest unũ. et terciã ꝙ ẽ tria Hec autẽ
simul quat᷑nariũ faciũt. longe nonenario
minorẽ Denariꝰ tres ht̃ tales ꝑtes Unũ
decimã. duo quĩtã. qnͣq dimidiã Qui uui simul
simul ducti. ad octonariũ ꝑueniũt nõad denariã
Ondenariꝰ nõ ht̃ insi solã undeciinã Sicnt
se ꝑtenariꝯ solã seꝑtimã et quinariꝯ solã solã¬

Expanded text:
arius duas habet, nonam, quod est unum; et tertiam, quod est tria: hae autem simul, quaternarium faciunt longe novenario minorem. Denarius tres habet tales partes; unum decimam, duo quintam, quinque dimidiam, qui numeri simul ducti ad octonarium perveniunt, non ad denarium. Undenarius non habet nisi solam undecimam, sicut septenarius solam septima
Abbreviated transcription (Latin):
dici rtẽ potuerit. cũ iã eedẽ rationes ĩ ele¬
mẽto huido fierẽt. quibus alites ꝑ tꝑales
sui cuiꝰq gnĩs moras oriri et ꝑfici possẽt
De quo enĩ creatore sc̃ptura ĩsta narua¬
uit. qd̾ sex diebus cõsũmauerit oꝑa sua.
de illo alibi nõ utiq dissonãtur. s i p̃tũ ẽ qd̾
creauerit oiã simil. ac ꝑ hoc et istos sex
dies uel septẽ. uel potius unũ sexies sep̾ti¬
es ue repetitũ simul fecit. qui fẽcit oiã si¬
mul Quid ergo opus euat sex dies tã di¬
stincte dispositeq narrare. Qua scilici
hii qui nõ pnt̃ iudere qd̾ dictũ ẽ creauit oĩa
simul. insi cũ eis sermo tradius ĩcedat: ad
id quo eos ducit ꝓuenire nõ pñt Quõ ergo
dicimꝰ sexties repetitã lucis illiꝯ pñtĩa ꝑ ã¬
gelicã cognitionẽ a uesꝑa ad maue cũ ppa
tria simul idest diẽ et uesꝑam et mane se¬
mel ei habere suffecerit cũ simul uniu̾sã

Expanded text:
recte dici potuerit, cum iam eaedem rationes in elerecte dici potuerit, cum iam eaedem rationes in elemento humido fierent, quibus alites per temporales sui cuiusque generis moras oriri et perfici possent? de quo enim creatore scriptura ista narrauit. quod sex diebus consummauerit opera sua, de illo alibi non utique dissonanter scriptum est, quod creauerit omnia simul. ac per hoc et istos dies sex uel septem. uel potius unum sexies septiesue repetitum, simul fecit, qui fecit omnia simul. quid ergo opus erat sex dies tam distincte dispositeque narrari? quia scilicet hi, qui non possunt uidere, quod dictum est: creauit omnia simul, nisi cum eis sermo tardius incedat, ad id, quo eos ducit, peruenire non possunt. Quomodo ergo dicimus septies repetitam lucis illius pragelicam cognitionem a vespera ad mane; cum ipsa tria simul, id est et diem et vesperam et mane, semel ei habere suffecerit: cum simul universam
Abbreviated transcription (Latin):
condita secula. qua trãsturrũt Hos enĩ nuõ s̃
tꝑa pagũt. quos cũ crearẽtur᷑ nõ tꝑalit᷑ acce¬
perũt Alioqͣnsi rerũ naturales motiones
diorũq istorũ quos nouimꝰ usitata spacia
cũ hec p̾mitus uerbo dei fcã sũt cogitemꝰ nõ
uno die epus erat sed płibus ut ea q̃ radici¬
bus pullulãt. te rrãq nestiũt subt᷑ pmitus
germnarẽt. deinde certo mĩo dierũ pr
suo queq gn̾e ĩ auiris erũperẽt etiã si huc
usq fieret᷑ qd̾ de treata natura eoꝵ die idest
tercio fcm̃ scptura narrauit Dende quot
diebus opis erat ut aues uolarẽt̃. si a suis
ꝓ̾mordiis existentes ad plumas et ad pẽnas
ꝑ nature suo mũos ꝑuenerũt. Nn forte oua
tm̃ creata erãt. cũ qm̃to die dictũ ẽ qd̾ eiece¬
rĩt aque om̃e uolatile pẽnatũ scd̾m genꝰ sũ¬
rũ coale stũt et explicãtur quodã mõ. quia
ĩerãt etiã ip̃e mĩose rationes ĩ corꝑalit cor
ꝑeis rebus ĩtexte. ait nõ et añ oua id ip̃m

Expanded text:
urrunt. hos enim numeros tempora peragunt, quos cum crearentur non temporaliter acceperunt. alioquin si rerum naturales motiones dierumque istorum, quos nouimus, usitata spatia, cum haec primitus uerbo dei facta sunt, cogitemus, non uno, die opus erat, sed pluribus, ut ea, quae radicibus pullulant terramque uestiunt, subter primitus germinarent, deinde certo numero dierum pro suo quaeque genere in auras erumperent, etiam si hoc usque fieret, quod de creata natura eorum die uno, id est tertio factum scriptura narrauit. deinde quot diebus opus erat, ut aues uolarent, si a suis primordiis existentes ad plumas et pennas per naturae suae numeros peruenerunt? an forte oua tantum creata erant, cum quinto die dictum est, quod eiecerint aquae omne uolatile pennatum secundum surum coalescunt, et explicantur quodammodo, quia inerant jam ipsae numerosae rationes incorporaliter cor non et ante oua id ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
feiã Sicut aut̃ ab hac grã renouanois
et reformatioe ymagĩs dei. nõ seꝑant᷑ feĩẽ
ꝙuis ĩ sexu corꝑis aliud figuratũ sit scd̾m
ĩ ipã pͥma cõditione hoĩs scdm id qd̾ et feĩa
lsõ erat habebat utiq mentẽ suã eãdẽq
rõnalẽ. scd̾m quã ip̃a quoq stã ẽ ad ymaginẽ
dei. sed ꝓpter unitatẽ cõiũctionis fecit deꝯ ĩquit

Expanded text:
utem ab hac gratia renovationis, et reformatione imaginis Dei, non separantur feminae, quamvis in sexu corporis earum aliud figuratum sit, proptin ipsa prima conditione hominis, secundum id quod et femina homo erat, habebat utique mentem suam eamdemque rationalem, secundum quam ipsa quoque facta est ad imaginem Dei. Sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ. pͣt tñ dici aliuͣ modũ ẽẽ pot̾uisse ĩ corꝑib
ĩmoltalib ut solo pie caritatis effectu ñilla
corruptionis cõcupĩa filii nascerent᷑. nec mor-¬
tius ꝑntibus successuri nec ip̃i morituri. don ͨ
teria ĩmortalibus hoĩb ĩpleretur ac sic ĩstitu¬
to iusto et sco pplo. qualẽ post resurrcionẽ cre¬
dimꝰ futurũ. nascendi etiã modus fieret Pt
quidẽ dici. et quõ dicatur alia cõsideratio est.
sed nõ et̾iã hoc dicera quisꝙͣ audebit ciboꝵ
Idigentiã quibus refĩcitur tnsi mortalibus
cat̾i sũt. nc̃ ĩteriorẽ hoiem̃ fcm̃. corpus autẽ
hoĩs postea. cũ ait scͥpͥtura. et finxit deꝯ hoĩe
masculũ et feiam nõ uisi scd̃m corpꝰfieri
potusse Licet em̃ subtilissiẽ disseratur. ip̃ãs
mentẽ hoĩs ĩ qua fc̃s ẽ ad ymaginẽ dei quã¬
dã scilicet rõnalẽ uitã distribui ĩ et̾ne cõtẽ¬
plationis ueritatẽ. et ĩ rerũ tꝑaliũ ãnñstra¬

Expanded text:
modum esse potuisse in corporibus inmortalibus, ut solo pietatis adfectu nulla corruptionis concupiscentia filii nascerentur, nec mortuis parentibus successuri nec ipsi morituri, donec terra inmortalibus hominibus inpleretur, ac sic instituto iusto et sancto populo, qualem post resurrectionem futurum credimus, nascendi etiam modus fieret: potest quidem dici et, quomodo dicatur, alia consideratio est; sed non etiam hoc quisquam dicere audebit ciborum indigentiam, quibus reficiantur, nisi mortalibuscati sunt, nunc interiorem hominem factum, corpus autem hominis postea, cum ait Scriptura, Et finxit Deus hominemasculum et feminam nonnisi secundum corpus fieri potuisse. Licet enim subtilissime disseratur, ipsam mentem hominis in qua factus est ad imaginem Dei, quamdam scilicet rationalem vitam, distribui in aetplationis veritatem, et in rerum temporalium administra
Abbreviated transcription (Latin):
na trectura dixit. et idit deꝗquia bonũ ẽ :
sed post hoiem fccũ datãq illi ꝓptãtẽ uel do¬
imnandi uel edendi subr̃tulit de oĩbus. et
uidit deꝮ oiã que fecit. et ecce bona ualde me
tim ceteris que ante fc̃ã sũt redditũ ẽ: cũ
demũ de oĩbus dici que fecit deꝯ et ecte bona
ualde An forte quia sexto die ꝑficiũtur oĩa.
ꝓpte̾a de oĩbus dicendũ fuit. uĩdit deꝯ oĩa
que fecit. et ecce bona ualde: nõ singillatĩ
de hiis q̃ ip̃o die fcã sũt. Cur ergo de peco¬
ribus et bestiis. et reptilib t̾r̃e dcm̃ ẽ que
que ad eundẽ diẽ sextũ ꝑtinẽt insi forte illa et
singilatĩ ĩ suõ gn̾e et cũ cet̾is uniu̾salit᷑ dici bo¬
na meruerũt. et hõ fc̃s ad ymaginẽ dei nõ nisi
cũ ceti̾s dici hoc meruit  Rn quia ꝑft̃s nũdũ
erat. quia nũdũ erat ĩ ꝑadiso cõstitutꝰ. Qua

Expanded text:
na creatura dixit: et uidit deus, quia bonum est, na creatura dixit: et uidit deus, quia bonum est, sed post hominem factum datamque illi potestatem uel dominandi uel edendi subintulit de omnibus: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, metim ceteris, quae antea facta sunt, redditum est, tum demum de omnibus dici, quae fecit deus, ecce bona ualde. an forte, quia sexto die perficiuntur omnia, propterea de omnibus dicendum fuit: uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, non singillatim de his, quae ipso die facta sunt ? cur ergo de pecoribus et bestiis et reptilibus terrae dictum est, quae ad eundem diem sextum pertinent ? nisi forte illa et singillatim in suo genere et cum ceteris uniuersaliter dici bona meruerunt, et homo factus ad imaginem dei nonnisi cum ceteris hoc dici meruit. an quia perfectus nondum erat, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ne sumẽde ad escã pabulũ agri et fructaligin
dd hoc enĩ ĩtulit. et sic ẽ fcm̃. qd̾ ab illo loco
ĩchoauerat ubi ait: et dixit deꝯ Etre dedi uo
erit ut fateam᷑ etiã creuisse illos̃ iã et mul-¬
tiplicatos ĩplesse teriã ĩ eodẽ scuto die qd̾
eadẽ scptura te stante post multos ãnos iue
edendi et hoc deo dicente hõ cognouisset di. et
INã si id etiã tũc ettisset. idest ĩ escã illa que
data sũt etiã nescendo assũp̃sisset. seruaretur
illa cõsuetudo sc̃pture. ut postea ꝙͣͣ dictũ ẽ¬
ac dĩceret᷑. et acceperũt et ederũt Poͣtat
enĩ ita dici. etiã si nõ rursus noiaretur deq.
sicit ĩ illo loco postea ꝙͣ dictũ ẽ cõgregẽtur
aque que sub celo sũt ĩ cõgregationẽ unã et
apareat arida. subĩfertur. et sic ẽ ftm̃ ac de¬
inde nõ di et fecit deꝯ. sed tñ iti repetitur et
cõgregata ẽ aqua ĩ cõgregationẽ suã ⁊ cet
¶d̾ aũt̃ nõ singillatĩ ut ĩ cełis etiã de huã¬

Expanded text:
ae sumendi ad escam pabulum agri et fructus ligni. ad hoc enim intulit: et sic est factum, quod ab illo loco inchoauerat, ubi ait: et dixit deus: ecce dedi uoberit, ut fateamur etiam creuisse illos iam et multiplicatos inpleuisse terram in eodem sexto die, quod eadem scriptura testante post multos annos factltas haec edendi, et hoc deo dicente homo cognouisset, dicitur: et nam si id etiam tunc egisset, id est in escam illa, quae data sunt, etiam uescendo adsumsisset, seruaretur illa consuetudo scripturae, ut, posteaquam dictum eac diceretur, Et acceperunt et ederunt. Poterat enim ita dici, etiamsi non rursus nominaretur Deus. Sicut in illo loco posteaquam dictum est, Congregetur aqua quae sub coelo est in congregationem unam, et appareat arida; subinfertur, Et sic est factum: ac deinde non dicitur, Et fecit Deus; sed tamen ita repetitur, Et congregata est aqua in congregationes suas, etQuod autem non singillatim ut in ceteris etiam de huma
Abbreviated transcription (Latin):
inde repeteretur. et fecit deꝯ quia sicut iã ꝙtũ
potiumꝰ disseriums nõ fiebat cognitio aliqua
ip̃a pͥma crealatur lux ĩ qua fieret cognitis
uerbi dei ꝑ qd̾ creabatur. atq ip̃ã cog̃nitis illi
ẽẽ. ab ĩformitate sua cõuerti ad formantẽ
uerbi cognitio. ac deinde cũ di̾. et fecit deꝙ ip̃is
creature genꝰ fieri demõstratur. qd̾ ĩ u̾bo dei
dciũ erat ut fieret Hoc et ĩ hõĩs conditione ser
uatiu Dixit enĩ deꝯ ffaciamꝯ hoiẽm̃ ad ymi¬
ginẽ et siłitudinẽ nam̃ s. ac deinde nõ dẽ
et sic ẽ fcm̃ sed iã subĩfertur. et fecit deus
hoiem̃ ad ymagiẽ deĩ. quia et ip̃a nã stilic¬
et ĩtellaũalis ẽ sicut illa lux. et ꝓptẽa hoc
Nã si diceret᷑ et sic ẽ fom̃ et posiea subisex

Expanded text:
inde repeteretur: et fecit deus, quia, sicut iam, quantum inde repeteretur: et fecit deus, quia, sicut iam, quantum potuimus, disseruimus, non fiebat cognitio aliqua ipsa primo creabatur lux, in qua fieret cognitio uerbi dei, per quod creabatur, atque ipsa cognitio illi esset ab informitate sua conuerti ad formantem uerbi cognitio, ac deinde, cum dicitur: et fecit deus, ipsius creaturae genus fieri demonstratur, quod in uerbo dei dictum erat, ut fiereFaciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, etc. Ac deinde non dicitur, Et sic est factum; sed jam subinfertur, Et fecit Deus hominem ad imaginem Dei: quia et ipsa natura scilicet intellectualis est, sicut illa lux, et propterea hoc Nam si diceretur, Et sic est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter quã tomitatẽ dcm̃ ẽ. ad ymaginẽ nr am
unũ deũ accipiamꝰ ꝓpter qd̾ dcm̃ ẽ. ad ymaginẽ
dei Hic etiã illud nõ ẽ p̃teundũ. quia cũ dixissi
ad ymaginẽ uram̃. statĩ subiũxit et habeat
ptãtẽ pisciũ maris et uolatiliã celi et cetorũ
aĩaliũ roĩs exꝑtiũ. ut iudelicet ĩtelligamꝰ ĩ
eo fcm̃ hoiẽm ad ymaginẽ dei. ĩ quo irĩonabili¬
bus ammãtibus añcellit ¶d aũt ẽ ipã rõ uel
mens. uel ĩte lligentia uel si quo alio uocabulo
⁊̃ spũ mẽtis ur̃e. et induite nouũ hoiẽm qui ie¬
nouatur ĩ agnitionẽ dei scd̾m ymaginẽ eius.
qui creauit eũ: satis oñdens ubi sit hõ creato
ad ymaginẽ dei. quĩa nõ corꝑis limamẽtis.
sed̾ forma quadã ĩtelligibili mẽtis illiũate
Alc ꝑ hoc sicut ĩ illa pͥma luce si ĩ eo noĩe rc̃e ĩtelli¬
gitur fc̃ã lux ĩtellcũalis ꝑticeps eterne atq ĩcõ
mutabilis sapiẽ dei nõ dc̃m̃ ẽ. et sic ẽ fcm̃. ut de¬

Expanded text:
pter quam trinitatem dictum est: ad imaginem nostram — unum deum accipiamus, propter quod dictum est: ad imaginem dei. Hic etiam illud non est praetereundum, quia, cum dixisset: ad imaginem nostram, statim subiunxit: et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli et ceterorum animalium rationis expertium, ut uidelicet intellegamus in eo factum hominem ad imaginem dei, in quo inrationalibus animantibus antecellit. id autem est ipsa ratio uel mens uel intellegentia uel si quo alio uocabulo induite nouum hominem, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum, satis ostendens, ubi sit homo creatus ad imaginem dei, quia non corporis liniamentis, sed forma quadam intellegibili mentis inluminatae. Ac per hoc, sicut in illa prima luce, si eo nomine recte intellegmutabilis sapientiae dei, non dictum est: et sic est factum, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
qui treauit eũ : ita ĩ ip̃a agnitione t̃reatꝰ ẽ
añꝙ delicto neteuisceret. Uñ rursus ĩ eadẽ
agnitione renouaret᷑ Que aũt nõ s̃ ea cognitio¬
ne creata sũt. quia siue corꝑa. siue irrõnales aĩe
creabãtur: p̾mo fcã ẽ ĩ crẽatura ĩtelleũali co¬
gnitio eorũ a uerbo quo dictũ ẽ ut fierẽt ꝓpt̾
quã cognitionẽ pͥmo dicebat᷑ et sic ẽ scm̃ nͣt
oñ deretur fcã ipã cognitio ĩ ea uaͣ q̃ hoc ĩ uer
bo dei añ cognoscere poterat: ac deinde fiebãt
ip̃o corꝑales et irrõnales creature. ꝓpt̾ quod
deincepͥs ad debatur et fecit deꝰ ¶nõ autẽ¬
hõ ĩmortalis ft̃s sit et acceꝑit ad escã cũ aliis
aĩalib herlã ꝑabuli ferentẽ semẽ. et lignũ
fructi ferũ. et herbã uiridẽ. difficile ẽ dicere
Si enĩ pcc̃o mortalis effc̃us ẽ. utiq añ pccm̃
nõ indigebat talibus cibis ¶Leq em̃ posset
corpus illud fame corrũpi Nã illud qd̾ dtm̃

Expanded text:
reauit eum, ita in ipsa agnitione creatus est, antequam delicto ueterasceret, unde rursus in eadem agnitione renouaretur. quae autem non in ea cognitione creata sunt, quia siue corpora siue inrationales animae creabantur, primo facta est in creatura intellectuali cognitio eorum a uerbo, quo dictum est, ut fierent, propter quam cognitionem primo dicebatur: et sic est factum, ut ostenderetur facta ipsa cognibo Dei ante cognoscere poterat; ac deinde fiebant ipsae corporales et irrationales creaturae, propter quod deinceps addebatur, Et fecit Deus. CAPUTliis animalibus, herbam pabuli ferentem semen, et lignum fructiferum, et herbam viridem, difficile est dicere. Si enim peccato mortalis effectus est, utique ante peccatum non indigebat talibus cibis. Neque enim posset corpus illud fame corrumpi. Nam illud quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
lii seculi huiꝯ generẽt et generẽtur quo pos¬
sit mortaliũ genꝰ seruata successione subsi¬
stere. Quid sibi ergo nlt post hoiem̃ fcm̃
illa bñdictio. crescite et multĩplicamĩ. et ie
nichil huic temere dicendũ donec ad eũ sꝙ̃¬
ture locũ ꝑueniamq: ubi diligẽtius ista re¬
quirenda atq tractanda sũt o Potest enĩ nc̃
fortasse sufficere ꝓptea de hoĩe nõ dcm̃ eẽ
scdm genꝰ. quia unꝯ fiebat de quo etiã et feĩa

Expanded text:
lii saeculi hujus generent et generentur, quo poslii saeculi hujus generent et generentur, quo possit mortalium genus servata successione subsistere? Quid sibi ergo vult post hominem factum illa benedictio, Crescite et multiplicamini, et impn nihil hinc temere dicendum, donec ad eum Scripturae locum perveniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? Potest enim nunc fortasse sufficere, propterea de homine non dictum esse, secundum genus, quia u
Abbreviated transcription (Latin):
siłitudinẽ cũ et aialia siue aquaꝵ sue t᷑¬
rarũ scd̾m sili̾tudinẽ suã geuerẽt. An qr
genus sequitur sili̾tudo. uoluit eã ubiq
repetere. Nã et semẽ nõ ubiq irpetiut
cũ tũ herbiõ et lignis ĩsit. ꝙͣ a salib et¬
si nõ oĩbus Obseruatũ ẽ etũ quedã ita
nasti ex aquis uel terra: ut sexus eis
nullus sit: et ideo semẽ eoꝵ nõ sit ĩ eis.
sed ĩ elemẽtis ex quibus oriũtur Hocͤ
ergo scd̾m genꝯ ubi et semimũ ius et sili
tudo ĩtelligitur succedentiũ de cedentib: qr
nichil eor ita creatũ ẽ ut semel existeret.
uel ꝑmansurũ. uel nullo succedente decessurũ¬
¶uĩ ergo et de hoĩe nõ ita dcm̃ ẽ faciamus
hoiem̃ ad ymagnẽ et siłitudinẽ nram scd̾ gbuꝰ¬
cũ et hoĩs ꝓpago maĩfesta sit. Nn quia deus
nõ ita fecerat hoiem̃ ut moreret᷑ si p̃cepta ser¬
cessori successor. Sed post pcm̃ cõꝑatus ẽ pe¬
corib ĩ sensatis. et silis factus ẽ illis. ut iã fi¬

Expanded text:
similitudinem, cum et animalia siue aquarum siue terrarum secundum similitudinem suam generent? an, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam herbis et lignis insit quam animalibus etsi non omnibus. obseruatum est enim quaedam ita nasci ex aquis uel terra, ut sexus eis nullus sit, et ideo semen eorum non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et seminum uis tudo intelligitur succedentium decedentibus; quia nihil eorum ita creatum est, ut semel existeret, vel permansurum, vel nullo succedente decessuruCur ergo et de homine non ita dictum est, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, secuopago manifesta sit? An quia non ita Deus fecerat hominem ut moreretur, si praeceptum sercessori successor: sed post peccatum comparatus est pecoribus insensatis, et similis factus est eis ; ut jam fi
Abbreviated transcription (Latin):
rũ uiuaꝵ pͣisces ẽẽ appellatos. qd̾ eis mẽoria
nulla sit: nec aliqua uita uelud rõm uicimor
Sed fallit eos expientia minor Nã quidã
sc̃pserũt q̃ aĩadu̾tere potuerũt ĩ uiuariis ꝑi¬
sdiũ. multa miranda. Sed etiã si forte falsa
scͥpserũt. mẽoriã tñ pisces certissimũ ẽ ꝙ ip̃o

Expanded text:
rum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria rum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uicinior; sed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animaduertere potuerunt in uiuariis piscium, multa miranda. sed etiamsi forte falsa scripserunt, memoriam tamen pisces habere certissimum est. quo
Abbreviated transcription (Latin):
quillitatis et quietis ꝑtinet ad firmamẽtũ celi
In celo ergo uolãt auẽs sed isto qd̾ ille ꝑsalma¬
firmamentũ Nõnilli ꝑutãt ꝓpt̾ sensꝰ tardita¬
tẽ nõ aiam uiuã sed reptilia aiãꝵ uiuaꝵ appel¬
lata. Sed si ꝓpt̾ea sic appellarẽtur a nib dare¬
tur nomẽ aie uiue Cũ uero et ip̃a uolatilia
dicta suc̃t sicut illa reptilia. ut subaudiatur
aĩãꝵ uiuaꝵ: fatendũ ẽ ut arbitror ita dcm̃.
ac si diceret᷑ Que sũt ĩ aĩabus uiuis repti¬
lia uel uolatilia sicut dici possent ignobilia
hom̃i ict ĩtelligerem ꝯ quicũq sũt ĩ hõĩb igno¬
biles Qm̃q eñ sint et aĩalia t̾restria que
repũt suꝑ terrã tñ ex multo maiore nũo pe¬
dibus mõuẽtur: et ta ꝑauca fortasse ĩ t̾ris
repũt ꝙ̃ pauca ĩ aquis gradiũtur. Nõnullyaũt
putauerũt ꝓptẽa nõ aiam̃ uiuã s reptilia aĩa¬

Expanded text:
quillitatis et quietis pertinet ad firmamentum caeli. quillitatis et quietis pertinet ad firmamentum caeli. in caelo ergo uolant aues, sed in isto, quod ille psalmfirmamentum. Nonnulli putant propter sensus tarditatem non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum appellata. sed si propterea sic appellarentur, daretur auibus nomen animae uiuae. cum uero et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa reptilia, ut subaudiatur animarum uiuarum, fatendum est, ut arbitror. ita dictum, ac si diceretur: quae sunt in animabus uiuis reptilia uel uolatilia, sicut dici posset: ignobilia hominum, ut intellegeremus, quicumque sunt in hominibus ignobiles. quamquam enim sint et animalia terrestria, quae repunt super terram, tamen ex multo maiore numero pedibus mouentur, et tam pauca fortasse in terris repunt, quam pauca in aquis \'gradiuntur. Nonnulli autem putauerunt propterea non animam uiuam, sed reptilia anima
Abbreviated transcription (Latin):
e numerãs. laudate dñm de celis. oĩaq ĩpe¬
ad tẽperandũ eius ruorẽ. et ad usus trores¬
q mortaliũ Quia ergo etiã tactu qui ad
terrã ꝓp̾e ꝑtinet sentiri pñt et fluctꝰ unda¬
rũ et flatũs aurarũ ꝓptẽa ip̃a quoq aqua¬
tiliũ aĩaliũ corꝑa et terrenis uescĩctur et
maxĩe anes ĩ terra etiã requiescũt. fetusq
ꝓpagãt Pars enĩ hũoris q̃ uaporalit exala¬
tur etiã suꝑ terras extenditur. Ideoq cũ di¬
uisset sc̾ptura educãt aque reꝑtilia a ĩarũ
umarũ et uolatilia ĩquit suꝑ terras addidit
uidebatur obscurũ ¶Lõ enĩ ait ĩ firmamẽto
celi sicut de liũarib sed uolatilia ĩquit suꝗꝑ
terras scd̾m firmanientũ celi. idest iuxta fir¬
mamentũ celi. quia uidelicet hoc caliginosit
et hũidũ spaciũ ĩ quo aues uolãt illi spacio
cõtiguũ ẽ. libi uolare nõ ꝓnt̃. qd̾ iã melitotiũ¬

Expanded text:
enumerans: laudate dominum de caelis. omniaque ienumerans: laudate dominum de caelis. omniaque iad temperandum eius rigorem et ad usus terroresque mortalium. Quia ergo etiam tactu, qui ad terram proprie pertinet, sentiri possunt et fluctus undarum et flatus aurarum, propterea ipsa quoque aquatilium animalium corpora et terrenis uescuntur et, maxime aues, in terra etiam requiescunt fetusque propagant; pars enim humoris, quae uaporaliter exhalatur, etiam super terras extenditur. ideoque, cum dixisset scriptura: educant aquae reptilia animarum uiuarum et uolatilia, inquit, super terras, addidituidebatur obscurum. non enim ait ; in firmamento caeli, sicut de luminaribus, sed, uolatilia, inquit, super terras secundum firmamentum caeli. id est iuxta firmamentum caeli, quia uidelicet hoc caliginosum et humidum spatium, in quo aues uolant, illi spatio contiguum est ubi uolare non possunt, quod iam merito tran
Abbreviated transcription (Latin):
nes hũidas maris ac terre et ad sustinẽdas
aues quodãmõ crassatur. nõ nisi ex aquis
excipit aĩalia Quod eñ eius hũdũ ẽ. hoc
portat alitũ corꝑa: que ita intũtur pẽms
nolãtes quẽ admõdũ ꝑisces quibusdã suis a¬
lis natãtes Pinde scienter tꝙp̃ sp̃s dei qui
scribẽti aderat. ex aquis dicit ꝓducta uo¬
latilia: quoꝵ natura biꝑtitũ locũ sortita ẽ
ĩferiorẽ scilicet. ĩ unda labili. suꝑiorẽ uero
ĩ auia flabili. illũ deputatũ natantib istũ
uolantib sicut huic elemẽto cõgruõs duos
etiã sensus aĩalib datos udeniꝯ̃. olfactũ
explorandis napdrib. gustũ explorãdis li¬
quorib Quod enĩ ẽt tactu aquas uẽtosq
sentimꝰ. hoc ẽ qd̾ terre solidũ oĩbus admiste¬
tur elemẽtis Ged ĩ hiis crassiorib sentit
ãplius ita ut etiã tangendo cõtrectari uale
ille p̃salmꝰ oñdit oĩa suꝑiora ab illo pr̃cipio

Expanded text:
nes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas nes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas aues quodammodo crassatur, nonnisi ex aquis accipit animalia. quod enim eius humidum est, hoc portat alitum corpora, quae ita nituntur pennis uolantes, quemadmodum pisces quibusdam suis alis natantes. Proinde scienter tamquam spiritus dei, qui scribenti aderat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura bipertitum locum sortita est: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura flabili, illum deputatum natantibus, istum uolantibus. sicut huic elemento congruos duos etiam sensus animalibus datos uidemus: olfactum explorandis uaporibus, gustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas uentosque sentimus, hoc est, quod terrae solidum omnibus admiscetur elementis; sed in his crassioribus sentitur amplius, ita ut etiam tangendo contrectari ualeaille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo principio
Abbreviated transcription (Latin):
hũidã exalationẽ. uñ crassior hec aura subsistit
In gustu et hãc trãsit et ꝑuenit usq ad humo¬
rẽ corpulentiorẽ Quo etiã penetrato atq
trãsiecto cũ ad terrenã grauitatẽ ꝑuenit tã¬
gendi. ultimũ sensũ agit ¶Lõ igitur ignorabat
naturas elemẽtorũ eoꝵq ordinẽ qui cũ uisibi¬
liũ que ĩtra mũdũ ĩ elementis natura monẽ¬
tur cõditionẽ ĩtroduceret ꝓͥus celestia luĩaria.
deinde aquaꝵ a iañtia: trarũ aũt postrema
narrauit. nõ qd̾ aerẽ p̃t̾misserit. s qd̾ pu¬
rissimi et quietissimi aeris ubi uolare anes
noͣ posse dicũtur si qua sũt spacia celo supiori
cõũgũt᷑ et celi nũcuꝑatione ĩ sc̃pturis ad su¬
ꝑiorẽ mũdi ꝑtẽ ꝑtinere ĩtelligũtur: ut t̾re
noĩe uniu̾salit̾ hoc totũ significetur. ex quo
ẽ celo noĩãto neq ãnũctus ĩ creandis aĩa¬
libus Iste uero ĩferior qui excipit exalatio¬

Expanded text:
humidam exhalationem: unde crassior haec aura subsistit. humidam exhalationem: unde crassior haec aura subsistit. in gustatu et hanc transit et peruenit usque ad humorem corpulentiorem: quo etiam penetrato atque traiecto, cum ad terrenam grauitatem peruenit, tangendi ulti-. mum sensum agit. Non igitur ignorabat naturas elementorum eorumque ordinem, qui cum uisibilium, quae intra mundum in elementis natura mouentur, conditionem introduceret prius caelestia luminaria, deinde aquarum animantia. terrarum autem postrema narrauit, non quod aerem praetermiserit, sed quod purissimi et quietissimi aeris, ubi uolare aues non posse dicuntur, si qua sunt spatia caelo superiori coniunguntur et caeli nuncupatione in scripturis ad superiorem mundi partem pertinere intelleguntur, ut terrae nomine uniuersaliter hoc totum significetur, ex quo est caelo nominato neque adnumeratus in creandis animalibus; iste uero inferior, qui excipit exhalatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑisse nocabulũ ¶deo aũt̃ caloris p̾natione
cũ corpus nimũ frigescit obtundi sensũ. quia¬
motus frigescit qui ex calore ĩest corꝑi. dũ
ignis aerẽ. et aer hũida et humor terrena
q̃q afficit. subtiliorib scilicet crassiora pene¬
trantibus Qñto aut̃ quidq subtiliꝰ ẽ ĩ na-¬
tura corꝑali. tanto uicinꝰ ẽ nature spũali.
nõ ẽ corꝑis sed aĩe. ꝑ corͣpus. licet acute di¬
sceratur scd̃̾m diu̾sitatẽ corporeoꝵ elemẽtoꝵ
ensus ẽẽ corꝑis distributos. aĩa tñ cui senti¬
endi us ĩest̃ cũ corꝑea nõ sit ꝑ subtilius corꝓ
agitat ugorẽ sentiendi Inchoat itaq motũ
ĩ oĩbus sensibus a subtilitate ignis. sed nõ ĩ
oĩbus ad idem ꝑuenit In uisu eñ ꝑuenit
represso calore usq ad eius lucẽ ĩ auditu
usq ad liquidiorẽ aerẽ calore ignis peuetrat/.
ĩ olfactũ aũt trãsit/ aerẽ purũ et ꝑuenit id

Expanded text:
pisse uocabulum; ideo autem caloris priuatione, pisse uocabulum; ideo autem caloris priuatione, cum corpus nimmotus pigrescit qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem, et aer humida, et humor terrena quaeque afficit, subtilioribus scilicet crassiora penetrantibus. Quanto autem quidque subtilius est in natura corporali, tanto est vicinius naturae spiritali.non est corporis, sed animae per corpus, licet acute disseratur secundum diuersitatem corporeorum elementorum sensus esse corporis distributos, anima tamen, cui sentiendi uis inest, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat uigorem sentiendi. inchoat itaque motum in omnibus sensibus a subtilitate ignis, sed non in omnibus ad idem peruenit. in uisu enim peruenit represso calore usque ad eius lucem, in auditu usque ad liquidiorem aerem calore ignis penetrat; in olfactu autem transit aerem purum et peruenit ad
Abbreviated transcription (Latin):
tuor elenẽta ita distingũt ut oculos ad ignẽ
crassatur hoc sꝑaciũ ĩ quo aues uolitent
gustatũ uero istis fluxibilib et corpulẽtis
huõribus Nã quecũq ĩ ore sapiũt ip̃iꝰ oris
quõri ꝯmiscentur ut saꝑiãt: etiã si arida
cũ acciperẽtur fuisse uideantur Ignis tñ
siã penetrat: ut motũ ĩ eis faciat Nã et
humor p̾uatione cõgelascit. et cũ possint
frigescere cetera elemẽta ignis frigesce
nõ pt̃ Faciliꝰ quippe extinguitur ut ignis
nõ sit ꝙ̃ frigidus maneat. aut sit alicuiꝰ
frutidi cõtactu tepedior Cactus aũt qui ẽ
qu̾tus ĩ sensibus terreno elemẽto magis cõ¬
gruit ꝓinde ꝑ totũ corpus aiantis qd̾ maxiẽ
ex terra ẽ. queq tacta sentiũtur Dicunt᷑
etlã nec iuderi sine igne posse aliquid. nec
tangi sine terra. ac ꝑ hoc elemẽta aĩã oĩbus
ĩesse: sed unũ qd̾q eoꝵ ex eo ꝙ ãplius ht acce¬

Expanded text:
tata elementa ita distinguant, ut oculos ad ignem. tata elementa ita distinguant, ut oculos ad ignem. crassatur hoc spatium, in quo aues uolitant, gustatum uero istis fluxibilibus et corpulentis humoribus. nam quaecumque in ore sapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiamsi arida cum acciperentur fuisse uideantur. ignis tamen omnia penetrat, ut motum in eis faciat. nam et humor priuatione caloris congelascit et, cum possint feruescere elementa cetera, ignis frigescere non potest; facilius quippe extinguitur, ut ignis non sit, quam frigidus manet aut fit alicuius frigidi contactu tepidior. tactus autem, qui est quintus in sensibus, terreno elemento magis congruit; proinde per totum corpus animantis, quod maxime ex terra est, quaeque tacta sentiuntur. dicunt etiam nec uideri sine igne posse aliquid nec tangi sine terra, ac per hoc elementa omnia in omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex eo, quod amplius habet, acce