comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
heres ex intestati bonis nõ posside¬
rer tunicã sibi eiꝰ uendicauit: quã
in sportaꝵ modũ de palme foliis¬
sibi ip̃se texuerat. Ac sic ad mo¬
nasteriũ reuersus: discipłis ex or¬
nsbꝰ pasche uel pentecostes. semꝑ
ꝯpisculi int̾rogare eos qͥ patrimo¬
unquã defuerit᷑. Uos gẽmis bibitis.
ile concauis manibꝰ nature satisfec̃.
Uos in timicis aurũ intexitis. ille nec
pauꝑculo paradisus patet. uos aũt¬
auratos gehenna suscipiet. Ille.xpĩ
uestẽ nudus licet seruanit: uos ues¬
titi sericis. indumentũ xp̃i ꝑdidistis.
Paulus uilissimo puluere cooꝑtus
iacet resurrecturus in gła: uos oꝑ¬
cĩte sali̃ cdiuiciis quas amatis. Cur
⁊ mortuos urõs auratis obuoluitis
uestibꝰ: Cur ambitio int̃ luctꝰ lacri¬
masq nõ cessat: An cadauera cd̃¬
iniũ nisi in serico putrescere nes¬
ciunt: Obsecro quicũq hec legeris:
ut ieronimi p̃sbiteri peccatoris memi¬

Expanded text:
haeres ex intestati bonis non possidehaeres ex intestati bonis non possideret, tunicam ejus sibi vindicavit, quam in sportarum modum de palmae sibi contexuerat. Ac sic ad monasterium reversus, discipulis cunctnibus Paschae et Pentecostes semper opusculi eos interrogare, qui sua patrimoumquam defuit? Vos gemma bibitis, ille naturae concavis manibus satisfecit. Vos in tunicis aurum texitis, ille ne vpauperculo paradisus patet, vos auratos gehenna suscipiet. Ille vestem Christi, nudus licet, tamen servavit: vos vestiti sericis, indumentum Christi perdidistis. Paulus vilissimo pulvere coopertus jacet resurrecturus in gloriam: vos opercite saltem divitiis quas amatis. 14 Cur et mortuos vestros auratis obvolvitis vestibus? cur ambitio inter luctus lacrymasque non cessat? An cadavera divitum nisi in serico putrescere nesciunt? 18. Obsecro, quicumque haec legis, ut Hieronymi peccatoris memi
Abbreviated transcription (Latin):
tristabrit᷑ antoniꝰ qͦd sarculũ quo
trã foderet nõ habebat. Fluctuansq
uario m̃tis estu.⁊ secũ multa repu¬
tans: dicebat. Si ad monasteriũ
leones ex interioris heremi part a¬
rentes: uolantibꝰq ꝑ colla iubissr¬
bant᷑. ⁊ ni bꝰ aspectis: pͥmo ex hori
quasi colũbas uideret intrepious¬
ꝑmansit. Et illi quidẽ directo cur¬
su ad cadriuer beati senis subsiter
Adulantibꝰq caudis circa eiꝰ pdes ir¬
cubuere. fremitu ingenti rugien
poterant. Deinde haud ꝓcul cepẽ
humũ pedibꝰ calꝑe: arenãq certa¬
tim egerentes. unius hominis ca
tu auriũ. ceruice deiecta. ad anto¬
niũ ꝑrexer̃ manꝰ eiꝰ pedesq linge¬
tes: ut ille aduerteret benedictio¬
nẽ eos a se dep̃cari. Nec morari
in laudationẽ xp̃i effusus. qͦd mu¬
ta quoq animalia se sentirent.
ait. Onẽ sine cuiꝰᷤ nutu nec fohũ
arboris defluit. nec unus passerĩ
ad t̾rã cadit: da illis sic̃ tu seisł
uit diẽs illuxerat alia : ne qͥd pius

Expanded text:
tristabatur Antonius, quod sarculum, quo terram foderet, non haberet. Fluctuans itaque vario mentis aestu, et secum multa reputans, dicebat: Si ad monasterium leones ex interioris eremi parte currentes, volantibus per colla jubis, ferebantur: quibus aspectis primo exhorruit. quasi columbas videret, mansit intrepidus. Et illi quidem directo cursu, ad cadaver beati senis substiterunt: adulantibusque caudis circa ejus pedes accubuere: fremitu ingenti rugientpoterant. Deinde haud procul coeperunt humum pedibus scalpere; arenamque certatim egerentes, unius hominis captu aurium cervice dejecta, ad Antonium perrexerunt, manus ejus pedesque lingentes. At ille animadvertit benedictionem eos a se precari. Nec mora, in laudationem Christi effusus, quod muta quoque animalia Deum esse sentirent, ait: Domine, sine cujus nutu nec folium arboris defluit, nec unus passerum ad terram cadit, da illis sicut tu scis.autem alia dies illuxit, ne quid pius
Abbreviated transcription (Latin):
lũ candore fulgentẽ. in sublime cõs¬
cendere.ł statĩ in faciẽ ꝓcidens. sa-¬
bulũ capiti suꝑiaciẽbat plorans atq
insalutatꝰ abis : Tam tarde notus. tã
cito recedis. Referebat postea beatꝰ
antoniꝰ tanta se uelocitate qͦd reliquũ
erat uie cucurrisse. ut ad instar auis
ꝑuolaret. Nec immerito. Nã intro¬
catis. erecta ceruice. extensisq in al¬
tũ manibꝰ. corpus ex anime. Primo¬
quidẽ ⁊ ip̃se uiuere eũ credens. pa¬
rit᷑ orabat. Post quã uͦ nulla ut so¬
lebat su̾piria p̃cantis audiuit. In
flebile osculũ ruens. intellexit qͦd
etiã cadauer sc̃i deũ cui omĩa uiũt

Expanded text:
dore Paulum fulgentem in sublime conscendere. Et statim in faciem suam procidens, sabulum capiti superjaciebat, ploransque etinsalutatus abis? Tam tarde notus, tam cito recedis? 15. Referebat postea beatus Antonius tanta se velocitate, quod reliquum erat viae cucurrisse, ut ad instar avis pervolaret: nec immerito; nam introcatis, erecta cervice, extensisque in altum manibus, corpus exanime. Ac primum et ipse vivere eum credens, pariter orabat. Postquam vero nulla, ut solebat, suspiria precantis audivit, in flebile osculum ruens, intellexit quod etiam cadaver sancti Deum, cui omnia vivunt
Abbreviated transcription (Latin):
Sec mora. int̾ saxosã comiallẽ haud
grandẽ homimeulũ uidet. aduncis
naribꝰ fronte cornibꝰ asꝑata: euiꝰ extre¬
Nua pars corporis in capraꝵ pedes de¬
pacis obsides offerebat. Quo cognito.
gradũ p̃ssit antoniꝰ. U qͥsnam esset
int̾rogans: hoc ab eo responsũ accepit
Mortalis ego sũ. ⁊ unus ex acolis here¬
mi qͦs uario delusa errore gentilitas¬
ut ꝓ nob̾ cõmunẽ deũ dep̃ceris. Salu¬
tẽ mundo olim uenisse cognouimꝰ.
⁊ in uniuersã t̾rã exiit sonꝰ eiꝰ. Talia eo
loquente longeuus uiator ubertim
faciẽ lacrimis rigans. qͣs magnitudo
leticie in dices cordis effuderat: gaude
tiens mebat. Ue tibi alexandria. que
ꝓ deo portenta ueneraris. Ue tibi ci¬
uitas meretrix  in qua totiꝰ orbis de¬
monia confluxere. Quid nũc dictura
petulcũ animal aufiigit. Hoc necui
ad credulitatẽ scrupulũ moueat. sub
rege constantio uniuerso mundo tes¬
te defendit᷑. Nã alexandriã istiusmodi
homo uiuus ꝑductꝰ: magnũ ppło spec¬

Expanded text:
Nec mora, inter saxosam convallem haud grandem homunculum videt, aduncis naribus, fronte cornibus asperata, cujus extrema pars corporis in caprarum pedes depacis obsides, offerebat  Al. afferebat. Quo cognito, gradum pressit Antonius, et quisnam esset interrogans, hoc ab eo responsum accepit: « mortalis ego sum unus ex accolis heremi, quos vario delusa errore gentilitasut pro nobis communem deum depreceris quem in salutem mundi olim uenisse cognouimus et in universam terram exiit sonus ejus. » Talia eo loquente, longaevus viator ubertim faciem lacrymis rigabat, quas magnitudo laetitiae indices cordis effuderat. Gaudebtiens, aiebat: « Vae tibi, Alexandria, quae pro Deo portenta veneraris. Vae tibi, 8 civitas meretrix in quam totius orbis daemonia confluxere. Quid nunc dictura petulcum animal aufugit. Hoc ne cuiquam ad incredulitatem scrupulum moveat, sub rege Constantio, universo mundo teste, defenditur. Nam Alexandriam istiusmodi homo vivus perductus, magnum populo spec
Abbreviated transcription (Latin):
suscipis. hominẽ cur repellis: Que¬
siui: i inuens. Pulso: ut aꝑiat᷑.i uod
tes tuos. Certe sepelies uel cadaue
Talia ꝑstabat memorans: fixusa
manebat. Ad que responsũ pauis
ita reddidit heros. Nemo inqut¬
sic petit ut minet᷑. Nemo eũ lacn.¬
mis calũniã facit. Et mirarisi
nõ recipiã : cũ mox iturus adue¬
neris: Sic arridens. patefecit i¬
gressũ. Quo aꝑto. dũ mutuos ni¬
cent amplexus: ꝓpriis se salutane¬
re nominibꝰ. Grẽ dnõ in cõmune
referunt᷑. Et post scm̃ osculũ. re¬
sidens paulus cũ antonio. ita exo¬
sus ẽ. En quẽ tanto labore quelil¬
tiꝰ. putribꝰ senectute memibris onit
puluerẽ mox futurũ. Nerũ qͥd
genus. An in antiqͥs urbibꝰ noua
tecta consurgant: quo mundul
regat᷑ imꝑio: an sint aliqͥ qui de¬
monũ errore rapiant᷑. Int̃ hal
corũu in ramo arboris consedsse.
Qu inde leuit᷑ subuolans intepis
panẽ ante mirantiũ ora depelis

Expanded text:
s recipis  Al. suscipis, hominem cur repellis? Quaes recipis  Al. suscipis, hominem cur repellis? Quaesivi, et inveni: pulso ut aperiatur. Quod tes tuos: certe sepelies vel cadaver. Talia perstabat memorans, fixusque manebat. Ad quem responsum paucis ita reddidit heros. Nemo sic petit, ut minetur: nemo cum lacrymis calumniam facit. Et miraris si non recipiam, cum moriturus adveneris? Sic arridens Paulus patefecit ingressum. Quo aperto, dum in mutuos miscentur amplexus, propriis se salutavere nominibus: gratiae Domino in commune referuntur. 10. Et post sanctum osculum residens Paulus, cum Antonio ita exorsus est: En quem tanto labore quaesisti, putridis senectute membris operit pulverem mox futurum. Verum quiagenus. An in antiquis urbibus nova tecta consurgant: quo mundus regatur imperio: an supersint aliqui, qui daemonum errore rapiantur  Al. capcorvum in ramo arboris consedisse, qui inde leniter subvolabat, et integrum panem ante ora mirantium deposuit;
Abbreviated transcription (Latin):
antomꝰ cepto itinere ꝑgebat. feraꝵ
tantũ uestigiã intuens. ⁊ heremi latã
uastitatẽ. Quid ageret miles xp̃i: Quo
uerteret gradũ nesciebat.Iam altera
fluxerat dies. Restabat unũ: ut de¬
seri se a xp̃o nõ posse confideret. Per-¬
nox scd̃as in oratione exigit tenebras.
u dubia adhuc luce. aut ꝓcul inde in¬
tuet᷑ lupã sitis ardoribꝰ anhelantẽ:
ad radicẽ montis irreꝑe. Quam se¬
bris arcentibꝰ uisũ. Uerũ qͥa ut scrip¬
tura ait. ꝑfecta dilectiõ foras mittit
timorẽ: suspenso gradu ⁊ anhelitu
tẽꝑato. callidus explorator ingres¬
sus ẽ. Ac paulatĩ ꝓgrediens. sepiusq
subsistens: sonũ aure captabat ad
mota.Tandẽ ꝑ cece noctis horrorẽ
ꝓcul lum̃ intuitꝰ. dũ auidiꝰ ꝓperat:
offensu pedis lapidẽ in strepitũ con¬
citauit. Post cuiꝰ sonitũ bentꝰ paulus
horã aditũ p̃cabat᷑ dicens. Quis sim.¬
⁊ unde sim. ⁊ cur uenerim nosti.
Scio me nõ mereri conspectũ tuũ.

Expanded text:
ergebat, ferarum tantum vestigia intuens, et eremi latam vastitatem. Quid ageret, quo verteret gradum, nesciebat. Jam altera effluxerat dies. Restabat unum, ut deseri se a Christo non posse confideret. Pernox secundas in oratione exegit tenebras: et dubia adhuc luce, haud procul intuetur lupam sitis ardoribus anhelantem, ad radicem montis irrepere. Quam sebris arcentibus visum. Verum ut Scriptura ait, perfecta dilectio foras mittit timorem , suspenso gradu et anhelitu temperato, callidus explorator ingressus, ac paulatim progrediens, saepiusque subsistens sonum aure captabat. Tandem per caecae noctis horrorem procul lumen intuitus, dum avidius properat, 9 offenso in lapidem pede, strepitum concitavit: post cujus sonitum beatus Paulus horam, aditum precabatur dicens: Qui sim, unde, cur venerim, nosti. Scio me non mereri conspectum tuum:
Abbreviated transcription (Latin):
catori:. qͥa falsũ monachi nom̃ fero.
Uidi heliã. uidi ioħem in deserto.
⁊ uere paulũ in paradiso. Ae sic
ore comp̃sso.⁊ manu uerberans pectꝰ:
e cella palliũ ꝓtulit. Rogantibꝰq
discipłis ut plemꝰ quidnã rei esset
exponeret.ait. Tẽpus loquendiꝰ.

Expanded text:
i, qui falsum Monachi nomen fero. Vidi Eliam, vidi Joannem in deserto, et vere vidi Paulum in paradiso. Et sic ore compresso, et manu verberans pectus, ex cellula pallium protulit. Rogantibusque discipulis, ut plenius quidnam rei esset, exponeret, ait: Tempus tacendi,
Abbreviated transcription (Latin):
arebrata. suꝑ uitrei marginẽ fon
geret panẽ oborta contentio pene
diẽ duxit in nesꝑam. Paulus more
ogebat hospitis: antoniꝰ iure re-¬
falebat etatis. Tandẽ consiliũ fuit:
nt apphenso e regione pane. dũ
adse qͥsq nitit᷑. pars sua remane¬
ret in manibꝰ. Dehinc paululum
molantes deo sacrificiũ laudis. noc¬
tẽ transegere in somnẽ. Cũq iam

Expanded text:
celebrata, super vitrei marginem fontgeret panem oborta contentio, pene diem 10 duxit in vesperum. Paulus more cogebat hospitii, Antonius jure refellebat aetatis. Tandem consilium fuit, ut apprehenso e regione pane, dum ad se quisque nititur, pars sua remaneret in manibus. Dehinc paululum molantes Deo sacrificium laudis, noctem transegere vigiliis. Cumque jam
Abbreviated transcription (Latin):
artꝰ baculo regente sustentans: ce¬
pt ire uelle quo nesciebat. Et iã
media dies coquente desuꝑ sole
ostendet. Nec plura his. conspicat᷑
poetarũ ypocentaurũ uocabulũ
indidit. Quo uiso. salutaris imp̃s¬
sione signi armat frontẽ. Et heus
tu inqͥt. quanã in parte seruus dei¬
hic habitat: At ille brirbarũ nes¬
cio qͥd infrendens.⁊ frangens potiꝰ
uerba quã ꝓloquens. int̾ horren¬
ha ora seris blandũ quesiuit allo¬
quiũ: ⁊ dextere manꝰ ꝓtensione
enpitũ indicat iter. Ac sic ꝑ paten¬
tes campos uolucritans. mittensq se¬
in fugã: ex ocłis mirantis euanuit.
lerũ hoc utrũ diabolus ad t̾rendũ eũ
siulauerit. an ut solet heremꝰ mõs¬
truosoꝵ ferax animaliũ istã quoq
Sguat bestiã: incertũ habemꝰ. Stu¬

Expanded text:
artus baculo regente sustentans, cepit ire velle quo nesciebat. Et jam media dies coquente desuper solpromisit, ostendet. Nec plura his, conspicit poetarum Hippocentauro vocabulum indidit. Quo viso, salutaris impressione signi armat frontem: Et heus tu, inquit, quanam in parte hic servus Dei habitat? At ille barbarum nescio quid infrendens, et frangens potius verba quam proloquens, inter horrentia ora setis, blandum quaesivit alloquium. Et dexterae protensione manus cupitum indicat iter, et sic patentes 7 campos volucri transmittens fuga, ex oculis mirantis evanuit. Verum haec utrum diabolus ad terrendum eum simulaverit, an ut solet cremus monstruosorum animalium ferax, istam quoque gignat bestia
Abbreviated transcription (Latin):
ac sequat᷑ eã: quia in terra pax ho¬
minibꝰ bone uoluntatis. Quod si di¬
ris legi dei scd̃m interiorẽ hominẽ:
uides aũt aliã legẽ in membris tuis
repugnantẽ legi m̃tis tue. ⁊ captiuũ
te ducentẽ in lege peccati que ẽ in
membris tuis:. ꝑsiste in bona uolun-¬
tate.⁊ exclama qͦd sequit᷑. Miser ego
homo: qͥs me liberabit de corpore
mortis huiꝰ: Grã dei ꝑ iħ̾m xp̃m¬

Expanded text:
ac sequatur eam : quia in terra pax hoac sequatur eam : quia in terra pax hominibus bonae voluntatis. 2. Quod si diris legi Dei secundum interiorem hominem, vides autem aliam legem in membris tuis repugnantem legi mentis tuae, et captivum te ducentem in lege peccati quae est in membris tuis: persiste in bona voluntate, et exclama quod sequitur, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gra
Abbreviated transcription (Latin):
generi cui uirgo peꝑerat saluatorẽ.
Dignũ enĩ erat.⁊ hoc ꝓrsus decebat.
ut ei fete que dñm celi ⁊ terre ꝓcre¬
auerat.⁊ post editũ fetũ integra man¬
serat. non muliercule humanis sol
uoce. gła in excelsis deo ⁊ in t̾ra pax
hominibꝰ bone uoluntatis. ⁊ hec uer¬
ba diuina. has dei laudes. hoc angłi¬
cũ gaudiũ quanta ualemꝰ cõsidera¬
tione ꝑspectũ. fide ⁊ spe ⁊ caritate
meditem᷑. Sic̃ enĩ credimꝰ ⁊ sꝑamꝰ ⁊
desideramꝰ. erimꝰ ⁊ nos gła in excel¬
sis deo. cũ resurgente corpore spiri¬
tali rapti fuerimꝰ in nubibꝰ obuiã
uoluntate sectem᷑. In excelsis qͥppe
uita. qͥa ibi regio uiuoꝵ:⁊ ibi dies
boni. ubi dñs idem ipse ẽ:⁊ anni
eiꝰ nõ deficient. Quisqͥs aũt uult ui¬
tã.⁊ diligit uidere dies bonos: cohi¬
beat linguã suã a malo.⁊ labia
sua nõ loquant᷑ dolũ. Declinet a
malo ⁊ faciat bonũ. ⁊ ita sit homo
bone uoluntatis: ⁊ querat pricem

Expanded text:
, cui Virgo pepererat Salvatorem. Dignum enim erat, et hoc prorsus decebat, ut ei fetae quae Dominum coeli et terrae procreaverat, et post editum fetum integra manserat, non mulierculae humanis solevoce, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Et haec verba divina, has Dei laudes, hoc angelicum gaudium, quanta valemus consideratione perspectum, fide et spe et charitate meditemur. Sicut enim credimus et speramus et desideramus, erimus et nos gloria in excelsis Deo, cum resurgente corpore spirituali rapti fuerimus in nubibus obviam voluntate sectemur. In excelsis quippe vita, quia ibi regio vivorum; et ibi dies boni, ubi Dominus idem ipse est, et anni ejus non deficiunt. Quisquis autem vult vitam, et diligit videre dies bonos, cohibeat linguam suam a malo, et labia ejus non loquantur dolum; declinet a malo, et faciat bonum: et ita sit homo bonae voluntatis. Et quaerat pacem,
Abbreviated transcription (Latin):
me scđm uerbũ tuũ. Ecce uelle ad¬
iacet mͥ. Ergo uoluntaria oris mel
approba dnẽ: ut fiat pax in t̾ra
homini bone uoluntatis. Dicamꝰ
ista.⁊ siqua talia suggerit pietas
scĩs instructa lectionibꝰ ut natis
uirgine dñi celebritatẽ nõ mals
frequentemꝰ. in coati bona uolil.¬
tate ꝑficiendi plenissima caritas

Expanded text:
me secundum verbum tuum. Ecce velle adjacet mihi: ergo voluntaria oris mei approba, Domine ; ut fiat pax in terra hominibus bonae voluntatis. Dicamus ista, et si qua alia suggerit pietas, sanctis instructa lectionibus: ut nati ex Virgine Domini celebritatem non inaniter frequentemus, inchoati bona voluntate, perficiendi p
Abbreviated transcription (Latin):
simeonẽ beatissimũ senẽ respon¬
sũ accepisse diuinũ: qͦd nõ gustaret
mortẽ nisi priꝰ uidisset xp̃m dnĩ.
Cui cũ accepisset in manibꝰ infantẽ
xp̃m.⁊ cognouisset paruulũ mag¬
nũ: nũc dimittis inqͥt dnẽ seriũi
tuũ scđ̃m uerbũ tuũ in pace. quia
uider̃ ocłi mei salutare tuũ. Bene gͦ
nunciemꝰ diem ex die. salutare eius.
Annunciemꝰ in gentibꝰ głam eiꝰ: in omĩbꝰ
ppłis mirabilia eiꝰ. In p̃sepi iacet: sed
mundũ continet. Ubera suggit: sed
angłos pascit. Pannis inuoluit᷑. sed
immortalitate nos uestit. Lactat᷑:
sed adorat᷑. Locũ in diuersorio non
inuenit:. sed tẽplũ sibi in credentiũ
cordibꝰ facit. Ut enim fieret fortis in¬
firmitas: infirma facta ẽ fortitudo.
Magis gͦ mirem᷑ quã contemnamꝰ
eiꝰ etiã carnalem nritiuitatẽ. ⁊ ibi
agnoscamꝰ tante ꝓpt̾ nos celsitudinis
humilitatẽ. Inde accendamꝰ carita¬
tẽ: ut ꝑueniamꝰ ad eiꝰ eternitatẽ.

Expanded text:
nem responsum accepisse divinum, quod non gustaret mortem, nisi prius vidisset Christum Domini. Qui cum accepisset in manibus infantem Christum, et cognovisset parvulum magnum: Nunc dimittis, inquit, Domine, servum tuum, secundum verbum tuum, in pace: quoniam viderunt oculi mei salutare tuum . Bene ergo nuntiemAnnuntiemus in gentibus gloriam ejus, in omnibus populis mirabilia ejus . In praesepi jacet, sed mundum continet: ubera sugit, sed Angelos pascit: pannis involvitur, sed immortalitate nos vestit: lactatur, sed adoratur: locum in diversorio non invenit, sed templum sibi in credentium cordibus facit. Ut enim fieret fortis infirmitas, infirma facta est fortitudo. Magis ergo miremur, quam contemnamus ejus etiam carnalem nativitatem; et ibi agnoscamus tantae propter nos celsitudinis humilitatem. Inde accendamus charitatem, ut perveniamus ad ejus aeternitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
scandalizat : Putastis qͥa de hoc
corpore qͦd uidetis partes factu¬
rus sum. et membra mea cõci¬
surus et uob̾ daturus: Qͥd si gͦ
uideritis filium hominis ascen¬
nin. dentẽ ubi erat prius: Certe qui
integer ascendere potuit: cõsumi
nõ potuit. Ergo et de corpore ac¬
de sanguine suo dedit nob̾ salu¬
brem refectionem: et tam mag¬
nã breuit̾ soluit de sua integri¬
tate questionẽ. Oanducent gͦ qͥ
mandueant: et bibant qui bibũt.
Esuriunt et siciunt. Uitam mandu¬
cent: uitã bibant. Illud manduca¬
re. refici est. Sed sic reficeris: ut
nõ deficrat unde reficeris. Illud
bibere. qͥd est nisi uiuere : Oandu¬
ca uitã:. bibe uitam. Habebis ui¬
tam:. et integrã uitã. Tunc aũt hoc
erit id est uita unicuiq erit corpꝰ
et sanguis xp̃i. si qͦd in sacramen¬
to uisibilit̾ sumit᷑. in ipsa uerita

Expanded text:
scandalizat? Putatis quia de hoc scandalizat? Putatis quia de hoc corpore meo quod videtis, partes facturus sum, et membra mea concisurus, et vobis daturus? Quid, si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Certe qui integer ascendere potuit, consumi non potuit. Ergo et de corpore ac sanguine suo dedit nobis salubrem refectionem, et tam magnam breviter solvit de sua integritate quaestionem. Manducent ergo qui manducant, et bibant qui bibunt; esuriant et sitiant: vitam manducent, vitam bibant. Illud manducare, refici est: sed sic reficeris, ut non deficiat unde reficeris. Illud bibere quid est, nisi vivere? Manduca vitam, bibe vitam: habebis vitam, et integra est vita. Tunc autem hoc erit, id est, vita unicuique erit corpus et sanguis Christi; si quod in Sacramento visibiliter sumitur, in ipsa veri
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendantẽ nob̾ p̃cium nr̃m san¬
guinẽ suum. Locutꝰ est nob̾ de cor¬
pore et sanguine suo. quoꝵ corpꝰ
dixit escam: sanguinẽ potũ. Sa¬
cramentũ fidelium agnoscũt fi¬
deles. Audientes aũt qͥd aliud quã
auduut: Cum gͦ cõmendans
talem escã et talẽ potũ diceret. insi
manducaueritis carnem meã. et
biberitis sanguinẽ meum. ñ ha¬
bebitis uitã in uob̾: et hoc diceret
de uita. qͥs alius quã ipsa uita. erit
aũt illi homini mors. non uita:
qui mendacẽ putauerit uitam.
scandalizati sũt discipłi eiꝰ. nõ qͥ¬
dem om̃s sed plurimi. dicentes
apud semet ipsos. Burus est hic
sermo. Quis potest eũ audire: Cũ
aũt hoc dñs aput semet ipsum
cognouisset. et murmura cogita¬
tionis audisset. cogitantibꝰ nec so
nantibꝰ uoce respondit. ut se au¬
ditos esse cognoscerent. et talra co¬
gitare desinerent. Ed gͦ respͦndit :
Hoc uos scandalizat. Si ergo uideri¬
tis filiũ hominis ascedentẽ ubi
erat pͥus. Liid sibi uult hoc uoᷤ

Expanded text:
mendantem nobis pretium nostrum, sanguinem suum. Locutus est enim nobis de corpore et sanguine suo: corpus dixit escam, sanguinem potum. Sacramentum fidelium agnoscunt fideles. Audientes autem quid aliud quam audiunt? Cum ergo commendans talem escam et talem potum diceret, Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebide Vita, quis alius quam ipsa Vita? erit autem illi homini mors, non vita, qui mendacem putaverit vitam; scandalizati sunt discipuli ejus, non quidem omnes, sed plurimi, dicentes apud se ipsos, Durus est hic sermo, quis eum potest audire? Cum autem hoc Dominus apud semetipsum cognovisset, et murmura cogitationis audisset, cogitantibus, nec voce sonantibus respondit, ut se auditos esse cognoscerent, et talia cogitare desinerent. Quid ergo respondit? Hoc vos scandalizat? Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Quid sibi vult, Hoc vos
Abbreviated transcription (Latin):
rati martyris. cũ de memoria eius
reportata esset ⁊ suꝑiacentis corpꝰ
missa ipsius p̾sbiteri tunica. susci-¬
tatꝰ est. Fuit ibi uir in ordine suo
primariꝰ. nomine marcialis. euo iã
grauis.⁊ multũ abhorrens a reli-¬
gione xpĩana. Habebat sane fidelẽ
filiã.⁊ generũ eodẽ anno baptiza¬
tũ. Qui cũ eũ egrotantẽ multis ⁊
magnis lacrimis rogarent ut fi¬
eret xp̃ĩanus ꝓrsus abnuitꝰ. eosq
a se turbida indignatione submo¬
uit. Uisum est genero eius ut iret
ad memoriã scĩ stephan:⁊ illic
illi daret mentẽ bonã. qua credere
nõ differret in xp̃m. F ecit hoc in¬
genti gemitu ⁊ fletu: et sinceri¬
ter. ardenti pietatis affectu.
Deinde abscedens. aliqͥd de altar
floꝵ qͦd occurrit tulit. eiq cũ
nox eẽt ad caput posuit. Tũ ae¬
mitũ est. E ecce ante diluculũ
clamat ut ad epm̃ curreret᷑. qͥ
Cũ gͦ eũ audisset absentẽ: uenii
p̃s biteros postulauit. Uenerũt

Expanded text:
rati martyris, cum de memoria eius rati martyris, cum de memoria eius reportata esset et super iacentis corpus missa ipsius presbyteri tunica, suscitatus est. Fuit ibi uir in ordine suo primarius, nomine Martialis, aeuo iam grauis et multum abhorrens a religione Christiana. Habebat sane fidelem filiam et generum eodem anno baptizatum. Qui cum eum aegrotantem multis et magnis lacrimis rogarent, ut fieret Christianus, prorsus abnuit eosque a se turbida indignatione submouit. Visum est genero eius, ut iret ad memoriam sancti Stephani et illic illi daret mentem bonam, qua credere non differret in Christum. Fecit hoc ingenti gemitu et fletu et sinceriter ardente pietatis adfectu; deinde abscedens aliquid de altari florum, quod occurrit, tulit eique, cum iam nox esset, ad caput posuit; tum domitum est. Et ecce ante diluculum clamat, ut ad episcopum curreretur, qui Cum ergo eum audisset absentem, uenire presbyteros postulauit. Venerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
epõ afferente p̃iecto
reliqͥas martyris gło¬
riosissimi stephani.
ad eius memoriã ueni¬
ebat magne multitu¬
dinis concursus ⁊ occursus. Ibi ceca
mulier ut ad ep̃m portantẽ duceret᷑
orauit. flores quos ferebat dedit:
recepit:: ocłis admouit. ꝓtinꝰ uidit.
Stupentibꝰ qui aderant. p̃ibat ex¬
ultans. uã carpens.⁊ uie ducẽ
ulteriꝰ nõ reqͥrens. G Iemorati
memorrã martẏris que posita est
in castello sinitensi. quod yponi
Fistula euiꝰ molestia iã dhu
laborauerat. ⁊ familiarissimi sui
medici qͥ eũ secaret oꝑiebat᷑ manꝰ:
illiꝰ pie sarcine uectatione repen¬
te sanata ẽ. Nã deinceps eã in suo
corpore nõ inuenit. Eucariꝰ est
p̃sbiter ex ispania: calame habi¬
tat : ueteri morbo caleuli labo¬
rabat : ꝑ memoriã beati marty¬
ris quã possidiꝰ illo aduexit ep̃s.
saluus factꝰ est. Idem iyse pos¬
tea morbo alio p̃ualescente mor¬
tuus sic racebat : ut ei iã polli¬
ces ligarent᷑. Opitulatione memo¬

Expanded text:
episcopo afferente Praejecto reliquias martyris gloriosissimi Stephani, ad ejus memoriam veniebat magnae multitudinis concursus et occursus. Ibi caeca mulier, ut ad episcopum portantem duceretur, oravit: flores quos ferebat dedit; recepit, oculis admovit, protinus vidit. Stupentibus qui aderant, praeibat exsultans, viam carpens, et viae ducem ulterius non requirens. Memorati memoriam martyris, quae posita est in castello Sinitensi, quod HipponieFistula, cuius molestia iam diu laborauerat et familiarissimi sui medici, qui eum secaret, opperiebatur manus, illius piae sarcinae uectatione repente sanata est; nam deinceps eam in suo corpore non inuenit. Eucharius est presbyter ex Hispania, Calamae habitat, uetere morbo calculi laborabat; per memoriam supradicti martyris, quam Possidius illo aduexit episcopus, saluus factus est. Idem ipse postea morbo alio praeualescente mortuus sic iacebat, ut ei iam pollices ligarentur; opitulatione memo
Abbreviated transcription (Latin):
dicere debeo: nemo se circũueni¬
at. nemo se seduicat. Qui uel unũ
hominẽ in hoc mundo odio habet.
qcͥd deo in oꝑibꝰ bonis obtulerit.
totũ ꝑdit: qͥa nõ mentit᷑ paulus
apłs dicens. Si dedero om̃s facul¬
tates meas in cibos pauꝑũ: i si tra¬
didero corpꝰ meũ ita ut ardeã:
caritatẽ aũt nõ habuero: nichil

Expanded text:
dicere debeo, nemo se circumveniat, nemo se seducat; qui vel unum hominem in hoc mundo odio habet, quidquid Deo in operibus bonis obtulerit, totum perdit, quia non mentitur Paulus apostolus dicens: Si dedero omnes facultates meas in cibos pauperum, et si tradidero corpus meam, ut ardeam, caritatem autem non
Abbreviated transcription (Latin):
constitutꝰ: nõ presũpsit. sed genu
fixit. Nõ attendens qͥd ipse dignꝰ
esset petendo acciꝑe: sed quid illi
digni essent a quibꝰ uolebrit horren¬
da supplicia remouere. Dnẽ in qͥt.
ne statuas illis hoc delictũ. Quod¬
stephanꝰ humilis. hoc xp̃s sublimis.
Quod ille ad terrã inclinatꝰ: hoc xp̃s
in ligno suspensus. Nã recolite qͥa
⁊ ipse ait. Pat̾ ignosce illis. qͥa nes¬
ciunt qͥd faciut. Sedebat in cathe¬
dra crucis:i docebat stephanũ re¬
gulã pietatis. O magister bone
bene ꝓmunciasti:. bene docuisti.
Ecce discipłs tuiis orat ꝓ inmicis
suis: orat ꝓ lapidatoribꝰ suis. Osten¬
dit quomͦ te debuerit imitari. sus¬
limẽ humilis: creatorẽ creatura
faciã᷑. Si multũ ẽ ad te dñs tuuss
nescis qͥa stephanꝰ ẽ conseruus tu
Docuit ds̃ ꝑ stephanũ nõ ex inan¬
tũ. Si ista in engłio p̾cessisse uide¬
tis fr̃s mei. nemo dicat in corde su
Quis illud facit: Ecce stephanꝰ fect

Expanded text:
constitutus, non praesumpsit, sed genu constitutus, non praesumpsit, sed genu fixit: non attendens quid ipse dignus esset petendo accipere, sed quid ipsi digni essent, a quibus volebat horrenda supplicia removere. Domine, inquit, ne statuas illis hoc peccatum. Stephanus humilis, Christus sublimis: quod ille ad terram inclinatus, hoc Christus in ligno suspensus. Nam recolite quia et ipse ait: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Sedebat in cathedra crucis, et docebat Stephanum regulam pietatis. O Magister bone, bene pronuntiasti, bene docuisti. Ecce discipulus tuus orat pro inimicis suis, orat pro lapidatoribus suis. Ostendit quomodo te debuerit imitari sublimem humilis, creatorem creatura,faciam? Si multum est ad te Dominus tuus, nescis quia Stephanus est conservus tuus? Docuit Deus per Stephanum non exinanitum. Si ista in Evangelio praecessisse videtis, fratres mei, nemo dicat in corde suo, Quis illud facit? Ecce Stephanus fecit:
Abbreviated transcription (Latin):
post paulũ. post modicũ. Unde gͦ
cede stephani ꝑsecutor. factus est
regni celoꝵ postea p̃dicator Quan¬
tũ seuiebat in illa cede. uultis audi¬
re : Hestim̃ta lapidantiũ seruabat:
ut omniũ manibꝰ lapidaret. Ergo
postea quã stephanꝰ sc̃s stans exigeret
debitũ dicens. dnẽ iħu accipe spm̃
meũ: attendens inmicos suos qui
sibi lapidando malũ debitũ facie¬
bant. ⁊ addebãt ad thesaurũ illũ
de qͦ dicit apłs paulus. tu aũt scđ̾m
duriciã tuã ⁊ cor impenitens the¬
saurizas tibi irã in die ire ⁊ reue¬
lationis iusti iudicii derͥ attendit
eos. ⁊ misertꝰ est eis: ⁊ fixit ꝓ eis
genu. Pro se stabat:. ꝓ illis genua
figebat. Biscreuit iustũ a peccato¬
ribꝰ. ꝓ iusto stans petebat: qͥa mer¬
cedẽ exigebat. Pro peccatoribꝰ ge¬
nua fixit: qͥa sciebat quã difficile
ꝓ tã sceleratis posset exandiri. Quã¬
uis ustus. quãuis sub ipsa corona

Expanded text:
post paulum, id est post modicum. Unde ergo post paulum, id est post modicum. Unde ergo caede Stephani persecutor, factus est regni coelorum postea praedicator. Quantum saeviebat in illa caede, vultis audire? Vestimenta lapidantium servabat, ut omnium manibus lapidaret. Ergo posteaquam Stephanus sanctus stans exigeret debitum dicens, Domine Jesu, accipe spiritum meum; attendens inimicos suos, qui sibi lapidando malum debitum faciebant, et addebant ad thesaurum illum, de quo dicit apostolus Paulus, Tu autem secundum duritiam tuam et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei : attendit eos, et misertus est eis, et fixit pro eis genu. Pro se stabat, pro eis genua figebat. Discrevit justum a peccatoribus: pro justo stans petebat, quia mercedem exigebat; pro peccatoribus genua fixit, quia sciebat quam difficile pro tam sceleratis posset exaudiri. Quamvis justus, quamvis sub ipsa corona
Abbreviated transcription (Latin):
quia bene militauerat: bene cer¬
tauerat: hosti nõ cesserat᷑. timorẽ
caleauerat. carnẽ spreuerat: mun¬
dũ ⁊ diabolũ uicerat. Inde cum
diceret dñe iħu accipe sp̃m meũ.
apłs cumulabat sibi debitũ. Ille
petebat debitũ bonũ:. ille addebat
ad debitũ malũ. Quid enĩ putatis
fr̃s : Quando lapidabat᷑ stephanus
audistis. sed forte nõ aduertistis:
posuer̃ falsi testes lapidaturi ste¬
phanũ. posuer̾ uestim̃ta sua ad
pedes cuiusdã adolescentis nomine
sauli. Iste saulus: ⁊ postea paulus.
ꝑsecutor sanlus: p̃dicator paulus. Sau¬
lus enĩ nom̃ est a sauile. Saul ꝑse¬
cutor erat regis dauid. Talis fuerat
saul in dauid: qualis saulus in ste¬
phano. Postea uero cũ uocatꝰ esset
de celo. uocatus. ꝓstratꝰ. mutatus:
ubi cepit apłs p̾dicare uerbũ dei:
mutauit sibi nom̃:⁊ dixit se pau¬
lũ & hoc quare elegit : Quia pru¬
lus modicus est: paulus paruus
ẽ. Nos solemꝰ sic loqui. Uidebo te

Expanded text:
quia bene militaverat, bene cerquia bene militaverat, bene certaverat, hosti non cesserat, timorem calcaverat, carnem spreverat, mundum et diabolum vicerat: inde stabat cum diceret, Domine Jesu, accipe spiritum meum. apostolus cumulabat sibi debitum. Ille petebat debitum bonum: ille addebat ad debitum malum. Quid enim putatis, fratres? Quando lapidabatur Stephanus, audistis, sed forte non advertistis, posuerunt falsi testes lapidaturi Stephanum, posuerunt vestimenta sua ad pedes cujusdam adolescentis, nomine Sauli. CAPUT V. Iste Saulus, et postea Paulus: persecutor Saulus, praedicator Paulus. Saulus enim nomen est a Saüle. Saül persecutor erat regis David. Talis fuerat Saül in David, qualis Saulus in Stephanum. Postea vero cum vocatus esset de coelo; vocatus, prostratus, mutatus, ubi coepit apostolus praedicare verbum Dei; mutavit sibi nomen, et dixit se Paulum. Et hoc quare elegit? Quia Paulus modicus est, Paulus parvus est. Nos solemus sic loqui: Videbo te
Abbreviated transcription (Latin):
certaui: cursũ confũmaui. fidẽ
seruaui. De cetero reposita ẽ mͥ
corona uisticie: quã reddet michi
añs in illa die iustus uidex. Red¬
det: reddet. qͦd debet. Qui erat
ante debitor supplicioꝵ: postea
cepit deũ tenere debitorẽ p̃mioꝵ.
Unde fuit apłs paulus debitor sup¬
plicioꝵ: Tuia iiicus eccłe. qͥa
ꝑsecutor. Ipsũ audi. Nõ sũ dignꝰ
dici apłs:. quia ꝑsecutꝰ sũ eccłam
dei. Nõ sũ dignus dicit. Quare
nõ est dignꝰ: Penas pati. in gehen-¬
nas intrare. ꝓ meis meritis cruciariꝰ.
Secutꝰ est. Sed grã dei sũ qͦd sum.
Malo meo fui quod fui: dono dei
sũ qͦd sum. Ut gͦ postea exigeret
debitũ. priꝰ accepit indebitũ.
Quod debitũ postea: Suꝑest mͥ co-¬
rona iusticie: quã reddet michi
dñs in illo die iustus iudex. Red¬
det mͥ: debet᷑ mͥ. indebitũ prius.
Quid: Non sũ dignꝰ uocari apłs.
sed grã dei sum qͦd sũ. Sic ⁊ sc̃s ste¬
phanꝰ. dnẽ iħu stans secũ ad fiduciã.

Expanded text:
idem servavi: de caetero reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Reddet, reddet quod debet. Qui erat ante debitor suppliciorum, postea coepit Deum tenere largitorem praemiorum. Unde fuit apostolus Paulus debitor suppliciorum? Quia inimicus Ecclesiae, quia persecutor. Ipsum audi: Non sum dignus dici apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Non sum dignus, dignus dicit. Quare non es dignus? Poenas pati, in gehennas intrare, pro meis meritis cruciari, hSecutus est: Sed gratia Dei sum quod sum . Malo meo fui quod fui: dono Dei sum quod sum. Ut ergo postea exigeret debitum, prius accepit indebitum. Quod debitum postea? Superest mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illo die justus judex. Reddet mihi, debetur mihi: indebitum prius. Quid? Non sum dignus vocari apostolus: sed gratia Dei sum quod sum. Sic et sanctus Stephanus, Domine Jesu, stans secum ad fiduciam,
Abbreviated transcription (Latin):
irã. quã qͥ capit cruitatẽ. Nunqͥd nõ
bellator imꝑator qͣndo uenit ad aliqͦs
hostes.⁊ inuenit ciuitatẽ munitã.
armatis instructã. optimã. aduersan¬
tẽ sibi.si illã ceꝑit: si illã uicerit:
si ulã euerterit : triũphos querit:
Sic̃ narrat aũt scriptura. melior ẽ
qͥ uincit irã. quã qͥ capit ciuitatẽ.
In manu tua ẽ. Nõ potes irã int̾i¬
mere: potes illã repͥmere. Si fortis
es:. irã uince.⁊ ciuitati parcẽ. Uideo
uos attentos: scio quã bene accepis¬
tis. Ds̃ adsit certaminibꝰ urĩs. ut ꝓsit
uob̾ qͦd tanti martẏris aga. nẽ spec¬
tastis  ut quomͦ uincentẽ uidistis.
⁊ uincenti fauistis. sic ⁊ uos in cor
de urõ uincatis.

Expanded text:
it civitatem. Numquid non bellator imperator quando venit ad aliquos hostes, et invenit civitatem munitam, armatis instructam, optimam, adversantem sibi, si illam ceperit, si illam vicerit, si illam everterit, triumphos quaerit? Sicut autem narrat Scriptura, Melior est qui vincit iram, quam qui capit civitatem. In manu tua est. Non potes illam interimere, potes illam reprimere. Si fortis es, iram vince: et civitati parce. Video vos attentos, scio quam bene accepistis. Deus adsit certaminibus vestris, ut prosit vobis quod tanti Martyris agonem spectastis; ut quomodo vincentem vidistis et vincenti favistis, sic et vos in corde vestro vincatis.
Abbreviated transcription (Latin):
da ẽ. Noc loco frẽm omnẽ hominẽ
oportet intelligi. Om̃s enĩ in xp̃o
fr̃s sumꝰ. Nemo itaq sine caritate
de uirgmitate p̃sumat. Nemo de
helemosinis. nemo de ieiuniis. ne¬
mo de orationibꝰ confidat. Quãdiu¬
enĩ inmicicrã in corde tenuerit:
neq istis neq aliis qͥbiislibet bonis
oꝑibꝰ placare sibi dñm poterit. Sed
dignet᷑ audire cõsiliũ meũ. Audi

Expanded text:
em hominem oportet intelligi: omnes enim in Christo fratres sumus. Nemo itaque sine charitate de virginitate praesumat, nemo de eleemosynis, nemo de jejuniis, nemo de orationibus confidat: quia quamdiu inimicitiam in corde tenuerit, neque istis, neque aliis quibuslibet bonis operibus placare sibi Dominum poterit. Sed dignetur audire consilium
Abbreviated transcription (Latin):
Cui nisi huic fidei attestant᷑ ista n¬
racula: in qua predicat᷑ xp̃s
resurrexisse in carne.⁊ in celũ as
dei testimoniũ ꝑhibentes. mundũ
inimicissimũ et crudelissimũ ꝑ¬
tuler̃: eũq non repugnando sed mo¬
riendo uicer̃. Pro ista fide mortu
sũt qͥ hec a dño impetrare possũt:
ꝓpt̃ cuiꝰ nom̃ occisi sũt. ꝓ huc fide
p̃cessit eoꝵ mira patientia: ut in
his miraculis tanta ista potentia
sequeret᷑. Nã si carnis in eternũ re¬
surrectio uel nõ p̃uenit in xp̃o. uel
uel sic̃ p̃nunciata est a ꝓphetis a qͥbꝰ

Expanded text:
Cui, nisi huic fidei, attestantur ista miCui, nisi huic fidei, attestantur ista miracula, in qua praedicatur Christus resurrexisse in carne, et in coelum dei testimonium perhibentes, mundum inimicissimum et crudelissimum pertulerunt, eumque non repugnando, sed moriendo vicerunt. Pro ista fide mortui sunt, qui haec a Domino inpetrare possunt, propter cuius nomen occisi sunt; pro hac fide praecessit eorum mira patientia, ut in his miraculis tanta ista potentia sequeretur. Nam si carnis in aeternum resurrectio uel non praeuenit in Christo uel uel sicut praenuntiata est a prophetis, a
Abbreviated transcription (Latin):
ria mar̃tyris noue gratulatu¬
nis audiunt᷑. Conuersi sũt eo
me audiebant. ceperũtq concr¬
rere. Illa enĩ ubi de gradibꝰ de¬
cendit in qͥbꝰ steterat. ad sc̃m
martyrẽ orare perexerat.Que mi
ut cancellos attigit. collapsa simi¬
lit̾ uelut in somnũ. sana surrexit
Dũ gͦ requireremꝰ qͥd factũ fuerit.
unde ille strepitꝰ letus extiterit
ingressi fũt cũ illa in basilicã uͥs
eramꝰ. adducentes eã sanam de m¬
moria martyris. Tũ uͦ tantꝰ ab
troq sexi admirationis clamor ei¬
ortꝰ est. ut uox continuata cũ lar¬
mis. non uideret᷑ posse finiri ꝑd¬
ta est ad eũ locũ ubi paulo ante
steterat tremens.ł exultabant eĩ
similẽ frĩ: cui doluerant reman¬
sisse dissimilẽ ꝓ nondũ fusas p̃ca
suas ꝓ illa. iã tam̃ preuiã uolis¬
tatẽ cito ex auditã ẽẽ cernebãt.
Exultabãt in dei laude uoces sms
uerbis: tanto sonĩtũ. quantũ in
ꝓ qua stephani sangͥis effusus el¬

Expanded text:
oria Martyris novae gratulatioria Martyris novae gratulationis audiuntur. Conversi sunt eo qui me audiebant, coeperuntque concurrere. Illa enim ubi de gradibus descendit, in quibus steterat, ad sanctum Martyrem orare perrexerat. Quae mox ut cancellos attigit, collapsa similiter velut in somnum, sana surrexit. Dum ergo requireremus quid factum fuerit, unde iste strepitus laetus exstiterit, ingressi sunt cum illa in basilicam, ubi eramus, adducentes eam sanam de martyris loco. Tum uero tantus ab utroque sexu admirationis clamor exortus est, ut uox continuata cum lacrimis non uideretur posse finiri. Perducta est ad eum locum. ubi paulo ante steterat tremens. Exsultabant eam similem fratri, cui doluerant remansisse dissimilem, et nondum fusas preces suas pro illa, iam tamen praeuiam uoluntatem tam cito exauditam esse cernebant. Exsultabant in Dei laudem uoce sine uerbis, tanto sonitu, quantum nostrae  Christi, pro qua Stephani sanguis effusus e
Abbreviated transcription (Latin):
uentũ est ad mei sermonis locũ:
diuino quandã dei eloquentiam
nõ audire sed considerare ꝑmisi.
Nobiscũ homo prandit:. ⁊ diligenter
nob̃ omnẽ sue frat̃neq ac mat᷑ne
calamitatis indicauit historiã. Se¬
quenti itaq die post sermonẽ red-¬
ditũ. narrationis eiꝰ libellũ in cras¬
tinũ ppło recitandũ ꝓmisi. Quod
cũ ex dnĩco pasche die tercio fieret.
in gradibꝰ exedre in qͣ de suꝑiore
loquebar loco. feci stare ambos fr̃s.
Cũ eoꝵ legeret᷑ libellus. intuebatur
ppłs uniuersus sexsus utriꝰq unũ
stantẽ sine deformi motu. alterã
membris om̃ibꝰ contrementẽ. qͥ
ipsũ nõ uiderant. qͥd in eo diuine
miscdĩe factũ eẽt. in eiꝰ sorore cerne¬
bant. Uidebãt enĩ qͥd in illo gratu¬
landũ. qͥd ꝓ illa esset orandũ. Int̾
hec recitato eoꝵ libello. de cõspectu¬
ip̃sa causa aliqͣnto diligentius
ceꝑam disputare: cũ ecce me
dispitãte. uoces alie de mem¬

Expanded text:
uentum est ad mei sermonis locum, uentum est ad mei sermonis locum, diuino quandam Dei eloquentiam non audire, sed considerare permisi. Nobiscum homo prandit et diligenter nobis omnem suae fraternaeque ac maternae calamitatis indicanit historiam. Sequenti itaque die post sermonem redditum narrationis eius libellum in crastinum populo recitandum promisi. Quod cum ex dominico Paschae die tertio fieret in gradibus exedrae, in qua de superiore loquebar loco, feci stare ambos fratres, cum eorum legeretur libellus. Intuebatur populus uniuersus sexus utriusque unum stantem sine deformi motu, alteram membris omnibus contrementem. Et qui ipsum non uiderant, quid in eo diuinae misericordiae factum esset, in eius sorore cernebant. Videbant enim quid in illo gratulandum, quid pro illa esset orandum. Inter haec recitato eoipsa causa aliquanto diligentius coeperam disputare, cum ecce, me disputante, voces aliae de mem
Abbreviated transcription (Latin):
aliis dolentibꝰ. cũ eũ quidã uellent
erigere. nõnulli ꝓhibuer̃: sed potiꝰ
exitũ expectandũ esse dixer̃. Et ecce
surrexit. ⁊ nõ tremebat. qm̃ sanatꝰ
erat. ⁊ stabat incolumis intuens
intuentes. Quis gͦ se tenuit a lau¬
dibꝰ dei : Clamantiũ gratulantiũq
uocibꝰ eccła usq quaq cõpleta est.
Inde ad me currit᷑. ubi sedebã iã
ꝓcessurꝰ. Irruit alter quisq post al¬
terũ. omĩs posterior qͣsi nouũ qͦd
alius pͥor dixerat nunciantes. Meq
gaudente.⁊ apud me deo grãs agen¬
te. ingredit᷑ etiã ipse cũ pluribus
Inclinat᷑ ad genuer̃ mẽa. exigit᷑ ad
osculũ meũ. ꝓcedimꝰ ad ppłm : ple¬
na erat eccła ł ꝑfonabat uocibus
gaudioꝵ: dẽo grãs. deo laudes ne¬
mine tacente hinc. atq inde cla¬
mantiũ. Salutaui ppłmꝰ: ⁊ rursus
eadẽ feruentiore uoce clamabr̃t.
Facto tandẽ silentio: scripturarũ
diuinaꝵ sũt lecta sollẽnia. Ubi aũt

Expanded text:
aliis dolentibus, cum eum quidam uellent aliis dolentibus, cum eum quidam uellent erigere, nonnulli prohibuerunt et potius exitum exspectandum esse dixerunt. Et ecce surrexit, et non tremebat, quoniam sanatus erat, et stabat incolumis, intuens intuentes. Quis ergo se tenuit a laudibus Dei? Clamantium gratulantiumque uocibus ecclesia usquequaque conpleta est. Inde ad me curritur, ubi sedebam iam processurus; inruit alter quisque post alterum, omnis posterior quasi nouum, quod alius prior dixerat, nuntiantes; meque gaudente et aput me Deo gratias agente ingreditur etiam ipse cum pluribus, inclinatur ad genua mea, erigitur ad osculum meum. Procedimus ad populum, plena erat ecclesia, personabat uocibus gaudiorum: Deo gratias, Deo laudes ! nemine tacente hinc adque inde clamantium. Salutaui populum, et rursus eadem feruentiore uoce clamabant. Facto tandem silentio scripturarum diuinarum sunt lecta sollemnia. Ubi autem
Abbreviated transcription (Latin):
fedissima specie ocłos suoꝵ eiurum
nõ ferentes: quaquauersũ cuiq
ire uisũ est. toto pene uagabant᷑
orbe romano. Ex his etiã ad nos
uener̃ duo. fr̃ ⁊ soror. paulus ⁊ pal¬
ladia. multis aliis locis miseria dif¬
famante iam cogniti. Uener̃ aũt
ante pascha ferme dies qͥndecim.
stephani frequentabant: orantes
ut sibi iam placaret᷑ ds̃.:⁊ salutẽ
pristinã redderet. U illic ⁊ qua¬
cũq ibãt. conuertebãt in se ciuita¬
tis aspectũ. Nõnulli qͥ eos alibi uide¬
rant. causãq tremoris eoꝵ noue¬
rãt. aliis ut cuiq poterant indica¬
bãt. Uenit et pascha. Atq ipso die
diñco mane cũ rã frequens ppłs pre¬
sens ẽẽt. ⁊ loci scĩ cancellos ubi mar¬
tyriũ erat idem uiuenis orans tene¬
ret. repente ꝓstratꝰ est: ⁊ dormien¬
ti simillimꝰ iacuit. Nõ tam̃ tremens.
sic̃ etiã ꝑ somnũ solebat. Stupen¬
tibꝰ qͥ aderant. atq aliis pauentibꝰ.

Expanded text:
foedissima specie oculos suorum ciuium foedissima specie oculos suorum ciuium non ferentes, quaqua uersum cuique ire uisum est, toto paene uagabantur orbe Romano. Ex his etiam ad nos uenerunt duo, frater et soror, Paulus et Palladia, multis aliis locis miseria diffamante iam cogniti. Venerunt autem ante Pascha ferme dies quindecim, Stephani frequentabant, orantes ut iam sibi placaretur Deus et salutem pristinam redderet. Et illic et quacumque ibant conuertebant in se ciuitatis adspectum. Nonnulli. qui eos alibi uiderant causamque tremoris eorum nouerant, aliis. ut cuique poterant, indicabant. Venit et Pascha, adque ipso die dominico mane, cum iam frequens populus praesens esset et loci sancti cancellos, ubi martyrium erat, idem iuuenis orans teneret, repente prostratus est et dormienti simillimus iacuit, non tamen tremens, sicut etiam per somnum solebant. Stupentibus qui aderant adque aliis pauentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
lectione tundunt᷑. Nã ⁊ ubi dili¬
gentia est que nũc apud nos esse
cepit. ut libelli eoꝵ qͥ beneficra
ꝑcipiunt recitent᷑ in ppło: semel
hoc audiunt qͥ assũt. pluresq nõ
assũt ⁊ ut nec illi qͥ affuer̃ post
aliqͦt dies qͦd audier̃ m̃te retine¬
ant: ⁊ uix quisquã reꝑiat᷑ illoꝵ.
qͥ ei quẽ nõ affuisse cognouerit
indicet qͦd audiuit. Unũ est apud
nos factũ nõ marus quã illa que
dixi. sed tã clarũ atq illustre mi¬
raculũ ut nullũ arbitrer esse
yponensiũ qͥ hoc uel nõ uiderit
uel didicerit: nullũ qͥ obliuisci
ulla ratione potuerit. Decẽ qͥdã
fr̃s quoꝵ septẽ sit̃t mares. tres fe¬
mine. de cesarea capadotie. suoꝵ
ciuiũ nõ ignobiles: maledicto ma¬
tris recenti patris eoꝵ obitu desti¬
tute. que iniuriã sibi ab eis factã
acerbissime tulit. tali pena sũt di¬
uinitꝰ coherciti: ut orribilit̃ quate¬
rent᷑ om̃s tremore mẽbroꝵ In qua

Expanded text:
lectione tunduntur. Nam et ubi dililectione tunduntur. Nam et ubi diligentia est, quae nunc aput nos esse coepit, ut libelli eorum, qui beneficia percipiunt, recitentur in populo, semel hoc audiunt qui adsunt pluresque non adsunt, ut nec illi, qui adfuerunt, post aliquot dies quod audierunt mente retineant et uix quisque reperiatur illorum, qui ei, quem non adfuisse cognouerit, indicet quod audiuit. Unum est aput nos factum, non maius quam illa quae dixi, sed tam clarum adque inlustre miraculum, ut nullum arbitrer esse Hipponiensium, qui hoc non uel uiderit uel didicerit, nullum qui obliuisci ulla ratione potuerit. Decem quidam fratres quorum septem sunt mares, tres feminae de Caesarea Cappadociae, suorum ciuium non ignobiles, maledicto matris recenti patris eorum obitu destitutae, quae iniuriam sibi ab eis factam acerbissime tulit, tali poena sunt diuinitus coherciti, ut horribiliter quaterentur omnes tremore membrorum; in qua
Abbreviated transcription (Latin):
in flum̃. Nõ credant hoc qͥ etiã
dñm iħm ꝑ integra uirginala
matris enixũ:⁊ ad discipłos fuos
ostiis clausis ingressũ fuisse non
credũt. Sed hoc certe querant
⁊ si uerũ inuenerĩt illa credant.
Clarissima femina ẽ: nobilit̾ nati
nobilit̾ nuptaͥ cartagine habita
ampla ciuitas. ampla ꝑsona. ren
querentes latere nõ sinit. Mar¬
tẏr certe ipse quo impetrante il
sanata ẽ. in filiũ ꝑmanentis ur¬
ginis credidit: in eũ qui ostis
clansis ad discipłos ingressus eł
credidit postremo ꝓpt᷑ qͦd omĩa
ista dicunt᷑ a nob̾. in eũ qui aba¬
dit in celũ cũ carne in qua resi¬
rexerat credidit: ⁊ ideo ꝑ eũ tans
fiunt. qͥa ꝓ ista fide aninã posisi
Fiunt gͦ etiã nũc multa miras¬
la. eodẽ deo faciente ꝑ qͦs uułt e
quẽ admodũ uult: quri illa qll
legimꝰ fec̃. Sed ista nec similnti
innotescũt: neq ut nõ exeidas
ammo qͣsi glarea memorie crebra

Expanded text:
in flumen. Non credant hoc qui etiam in flumen. Non credant hoc qui etiam Dominum Jesum per integra virginalia matris enixum et ad discipulos ostiis clausis ingressum fuisse non credunt; sed hoc certe quaerant, et, si verum invenerint, illa credant. Clarissima femina est, nobiliter nata, nobiliter nupta, Carthagine habitat: ampla civitas, ampla persona, rem quaerentes latere non sinit. Martyr certe ipse, quo impetrante illa sanata est, in Filium permanentis Virginis credidit, in eum qui ostiis clausis ad discipulos ingressus est, credidit: postremo, propter quod omnia ista dicuntur a nobis, in eum qui ascendit in coelum cum carne, in qua resurrexerat, credidit; et ideo per eum tanta fiunt, quia pro ista fide animam posuit. Fiunt ergo etiam nunc multa miracula eodem Deo faciente per quos uult et quem ad modum uult, qui et illa quae legimus fecit: sed ista nec similiter innotescunt neque, ut non excidant animo, quasi glarea memoriae, crebra