comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hommẽ uenientẽ in hunc mundum.
Qd si ita est: multũ mirandũ est. quom
illuminati ab unico filio. qͦd erat in
pͥncipio uerbũ d̾̃s apud deũ. ñ admit¬
tant᷑ ad regnũ dei: nec sint heredes
dei. coheredes autẽ xp̃i: hoc enĩ eis
nisi ꝑ baptismũ ñ p̃stari. etã qͥ hoc
sentiunt confitentur. Deinde iam
illuminati si ad conseqͣndũ regnũ
dei ñ dũ st̃ idonei. saltẽ ip̃m baptis¬
mũ quo ad hoc idonei fiunt leti sus-¬
cipere debuert̃: cui tñ eos iidemuᷤ
cũ magnis fletib reluctari: eãq ig¬
norantiã in illa etate contẽmmus:
ut sacramenta que illis ꝓdesse no¬
uimꝰ. in eis etiã reluctantib cõplea¬
mus. Cur enĩ os apłs dicit. nolite
pueri ẽẽ mentib: si iã lumine illo
uero qͦd uerbũ dei est. eors mentes
illuminatȩ st̃. Itaq illud qͦd in eu¬
angłio positũ est. erat lumen uerũ

Expanded text:
hominem uenientem i n hunc mundum. hominem uenientem i n hunc mundum. quod si ita est, multum mirandum est, quomodo inluminati ab unico filio, quod erat in principio uerbum deus apud deum, non ammittantur ad regnum dei nec sint heredes dei, coheredes autem Christi. hoc enim eis nisi per baptismum non praestari etiam qui hoc sentiunt confitentur. deinde iam inluminati, si ad consequendum regnum dei nondum sunt idonei, saltem ipsum baptismum, quo ad hoc idonei fiunt, laeti suscipere debuerunt; cui tamen eos uidemus cum magnis fletibus reluctari eamque ignorantiam in illa aetate contemnimus, ut sacramenta, quae illis prodesse nouimus, in eis etiam reluctantibus compleamus. cur enim et apostolus dicit: nolite pueri esse mentibus, si iam lumine illo uero, quod uerbum dei est, eorum mentes inluminatae sunt? Itaque illud, quod in euangelio positum est: erat lu
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓ multis effundet᷑ in remissio¬
nẽ peccators. Negant enĩ illos libe¬
rari: qͦs sub peccato ẽẽ nolunt fare-¬
ri. Na unde liberant᷑: si nulla ser-¬
uitute peccati tenent᷑ obstricti: ᷤᷤ¬
Ego inqͥt lux in scłm ueniut om̃is
qui crediderit in me ñ maneat in
tenebris. Hoc dicto qͥd ostendit insi
in tenebris ẽẽ omnẽ qui ñ credit
in eũ: os credendo efficere ne mane¬
at in tenebris.  Has tenebras qͥd nͥ
peccata intelligimus. Sᷤ S quodlibet
aliud intelligant᷑ hȩ tenebre. ꝓfecto
qui ñ credit in xp̃o. manebit in eis.
Et utiq penales st̃m̃ quasi noc̃tur¬
nȩ ad quietẽ amimantiũ necessariȩ.
Droinde paruuli si ꝑ sacramentũ
qͦd ad hoc diuinitꝰ institutũ est. in ere¬
dentiũ numerũ ñ tͣnseant. ꝓfecto in
his tenebris remanebunt: quãus
eos ñnulli morc natos illuminari ere¬
dant: sic intelligentes qͦd scriptũ ẽ.
erat lumen uerũ qͦd illuminat omnẽ

Expanded text:
qui pro multis effundetur in remissioqui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. negant enim illos liberari, qui sub peccato esse nolunt fateri. nam unde liberantur, si nulla seruitute peccati tenentur obstricti? Ego, inquit, lux in saeculum ueni, ut omnis, qui crediderit in me, non maneat in tenebris. hoc dicto quid ostendit nisi in tenebris esse omnem qui non credit in eum et credendo efficere, ne maneat in tenebris? has tenebras quid nisi peccata intellegimus? sed quodlibet aliud intellegantur hae tenebrae, profecto quinoncreditin Christum manebitincis, et utique poenales sunt, non quasi nocturnae ad quietem animantium necessariae. Proinde paruuli, si per sacramentum, quod ad hoc diuinitus institutum est, in credentium numerum non transeant, profecto in his tenebris remanebunt. Quamuis eos nonnulli mox natos? inluminari credant sic intellegentes quod scriptum est: erat lumen uerum, quod inluminat omnem
Abbreviated transcription (Latin):
manducaueritis carnẽ filii bominᷤ
c sanguinẽ biberitis. ñ habebitis
uitã in uobis. Si gͦ ut tot os tanta
diuma testimonia concinunt. nec sa¬
lus nec inta eterna sine baptismo
& corpore & sanguine dñi cinquã
speranda est: frustra sine his ꝓmit¬
titur paruulis. Prorro si a salute ac
uita ȩterna hominẽ nisi peccata ñ
separant: ꝑ hec sacram̃ta ñ nͥ pecca-¬
ti reatꝰ in paruulis soluit᷑ : de quo
reatu scriptũ est. neminẽ ẽẽ mun¬
dũ. nec si umꝰ diei fuerit uita eius.
Unde ẽ & illud in psalmis. ego e¬
nĩ in iniquitatib conceptꝰ sũ: os
in peccatis mater mea me in ute¬
ro aluit. Aut enĩ ex ꝑsona gene¬
rali ipsius hominis dicit᷑ aut si ꝓ¬
prie dauid hoc de se dicit: ñ utiq
de formcatione s de legitimo conu¬
bio natus fint. Non itaq dubitemꝰ
etiã ꝓ infantib baptrrandis sangui-¬
nẽ fusũ. qui priusquã funderetur.
sic in sacramento datus ẽ &e cõmenda-¬
tꝰ. ut diceret᷑. hic est sanguis meus.

Expanded text:
 filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis? si ergo, ut tot et tanta diuina testimonia concinunt, nec salus nec uita aeterna sine baptismo et corpore et sanguine domini cuiquam speranda est, frustra sine his promittitur paruulis. porro si a salute ac uita aeterna hominem nisi peccata non separant, per haec sacramenta non nisi peccati reatus in paruulis soluitur, de quo reatu scriptum est neminem esse mundum, nec si unius diei fuerit uita eius. unde est et illud in Psalmis: ego enim in iniquitatibus conceptus sum et in peccatis mater mea me in utero aluit; aut enim ex persona generali ipsius hominis dicitur aut, si proprie Dauid hoc de se dicit, non utique de fornicatione, sed de legitimo conubio natus fuit. non itaque dubitemus etiam pro infantibus baptizandis sanguinem fusum, qui priusquam funderetur, sic in sacramento datus est et commendatus, ut diceretur: hic est sanguis meus,
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ nͥ in xp̃o in quo om̃s iustificant᷑:
qͥa sic̃ ꝑ unũ om̃s ad conde̾nationẽ::
sic ꝑ unũ om̃s ad iustificationẽ: nec
est ullus ulli medius locus. ut poᷤ¬
sit ẽẽ nͥ cũ diabolo: qͥ ñ est cũ xp̃o.
hine ce ip̃e dñs uolens auferre de
cordib male credentiũ. istã nescio
quã medietatẽ. quã conant᷑ qͥdã
paruilis ñ baptizandis tribuere.
rit quasi merito innocentiȩ sint
in uita ȩterna. s qͥa ñ st̃ baptira¬
ti ñ sint cũ xp̃o in regno eiꝰ᷑. defmni¬
tiuã ꝓtulit ad hec ora obstruenda
sententiã: uͥ ait. Qui mecũ ñ ẽ: ad u̾¬
sus me ẽ. Constitue gͥ quẽlibet par¬
uulũ. Si iã cũ xp̃o est. utqͥd bapti¬
zat᷑. ᷤ Si aut̃ qͦd habet ueritas id̾o
baptirat᷑ ut sit cũ xp̃o: ꝓfecto non

Expanded text:
ur nisi in Christo, in quo omnes iustificantur, ur nisi in Christo, in quo omnes iustificantur, quia sicut per unum omnes ad condemnationem sic per unum omnes ad iustificationem. nec est ullus ulli medius locus, ut possit esse nisi cum diabolo, qui non est cum Christo. hinc et ipse dominus uolens auferre de cordibus male credentium istam nescio quam medietatem, quam conantur quidam paruulis non baptizatis tribuere, ut quasi merito innocentiae sint in uita aeterna. sed, quia non sunt baptizati, non sint cum Christo in regno eius, definitiuam protulit ad haec ora obstruenda sententiam, ubi ait: qui mecum non est, aduersum me est. constitue igitur quemlibet paruulum: si iam cum Christo est, ut quid baptizatur? si autem, quod habet ueritas, ideo baptizatur, ut sit cum Christo, profecto non
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscamus eñ qͥ peccata ñ fecit: e
peccata nr̃a ꝑtulit in corpore suo su¬
ꝑ lignũ ut a peccatis separati cũ iu¬
sticia uniamꝰ: cuiꝰ eicatricib sanati
sumꝰ. infirmi cũ ẽẽmus tanqͣm pe¬
cora errantia. Que cũ ita sint. nemi
doctrina putauit ecceptũ a gr̃a
remissionis peccatoꝵ:. nec ẽe posse
alicui p̃ter regnũ eius ȩternã salu¬
tẽ. Hec em̃ parata est reuelari in
tẽpore nouissimo. hoc est in resur¬
rectione mortuoꝵ ꝑtmentiũ ñ ad
mortẽ ȩternã que scda mors appel¬
tit ñ mendax ds̃ scĩs ce fidelibꝰ su¬
is: cuiꝰ uitȩ participes om̃s non ui
inficabunt᷑ nͥ in xp̃o. sic̃ in ada om̃s
moriunt᷑ .Q. uẽad modũ enĩ om̃s oi¬
no ꝑtinentes ad generationẽ uolun¬
tatis carnis. ñ moriunt᷑ nͥ in adam.
in quo om̃s peccauert: sie ex his
om̃s om̃ino ꝑtinentes ad regene-¬
rationẽ uoluntatis sp̃s. ñ uiuifican-¬

Expanded text:
agnoscamus eum, qui peccatum non fecit et agnoscamus eum, qui peccatum non fecit et peccata nostra pertulit corpore suo super lignum, ut a peccatis separati cum iustitia uiuamus, cuiuscucatricibus sanati sumus, infirmi cum essemus tamquam pecora errantia. Quae cum ita sint, neminet sana doctrina putauit exceptum a gratia remissionis peccatorum nec esse posse alicui praeter regnum eius aeternam salutem. haec enim parata est reuelari in tempore nouissimo, hoc est in resurrectione mortuorum pertinentium non ad mortem aeternam, quae secunda mors appelsit non mendax deus sanctis et fidelibus suis, cuius uitae particn Christo, sicut in Adam omnes moriuntur. quemadmodum enim omnes omnino pertinentes ad generationem uoluntatis carnis non moriuntur nisi in Adam, in quo omnes peccauerunt, sic ex his omnes omnino pertinentes ad regenerationem uoluntatis spiritus non uiuificant
Abbreviated transcription (Latin):
in ore suo: uoluit dñs purgare
illũ de plaga.Si dederitis uos ob
delicta ur̃a animã ur̃ãm. uidebi¬
tis semen longissimȩ uite: ce dñs
uult auferre dolorib animã eius.
ostendere illi lucẽ. & fugare ꝑ sen¬
sũ: iustificare iustũ bñ sermentẽ
plurib: o peecata illoꝵ ipse susti¬
nebit. Propt̾ea ip̃e hereditabit cõ-¬
plures. os fortiũ partiet᷑ spoliã. ꝓp¬
ter qͦd tradita est ad mortẽ anima
eiꝰ. o int̾ iniquos estimatꝰ ẽ: & ipse
peccata multoꝵ sustinuit. ce ꝓpt̾
iniquitates eoꝵ traditus ẽ. Attende
etiã illud eiuscłe ꝓpħȩ. qͦd de se com¬
pletũ lectoris etiam functus officio.
frigerẽ qui in p̃ssura st̃ cordis: p̃di-¬
care captiuis remissionẽ: & ceris ui¬
sũ. Om̃s gͦ agnoscamus: nec ullus
excceptus sit eors qui uolunt corpo¬
rieius herere. & ꝑ eũ in ouile eiuᷤ
intrare: &e ad uitã &e salutẽ quã suiᷤ
ꝓmisit ꝑpetuã ꝑtinere. Om̃s inquã

Expanded text:
m ore suo. dominus uult purgare m ore suo. dominus uult purgare illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, uidebitis semen longissimae uitae. et uult dominus auferre a doloribus animam eius, ostendere illi lucem et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum \' ipse sustinebit. propterea ipse hereditabit conplures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimatus est et ipse peccata multorum sustinuit et propter iniquitates etiam illud ejusdem prophetae, quod de se completum, lectoris etiam functus officio ifrigerem qui in pressura cordis sunt, praedicare captivis remissionem, et caecis visum . Omnes ergo agnoscamus, nec ullus excri eius haerere, per eum in ouile eius intrare, ad uitam et salutem, quam suis promisit, perpetuam pertinere, omnes, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
quib uł contentiosis identiłe in¬
culcet. Homo inqͥt in plaga: os qui
sciat ferre miqͥtates. Propt̾ qͦd ce
auertit se: facies eius mniuriataẽ.
nec magni estimata ẽ. Hic infirmi¬
tates nr̃as portat: os ꝓ nobis in do¬
lorib est. Et nos existimabamꝰ eũ
neratꝰ ẽ ꝓpter peccata ñr̃a̾. infirma¬
tus est ꝓpt̾ miqͥtates nr̃as: eruditio
pacis ñrȩ suꝑ eũ: in liuore eiꝰ sana¬
ti sumus. Om̃s ut oues errauimuᷤ.
o dñs tradidit illũ ꝓ pecceatis nr̃iᷤ.
Et ip̃e q̃m male tractatus ẽ ñ ape¬
rint os. ut ouis ad immolandum
ductus ẽ:ce ut agnus ante eũ qui
se tonderet fint sine uoce: sic ñ a¬
peruit os suũ. In humilitate sub¬
latũ ẽ iudiciũ enis. Generationẽ
enis qͥs enarrabit.m tollet᷑
de terra uita enis. Ab inqͥtatib
popłi mei ductus ẽ ad mortẽ. Ua¬
bo gͦ malos ꝓpter sepulturã ens̃
& dunites ꝓpter mortẽ eiꝰ. Ob hoc
qͦd iniqͥtatem ñ fecerit nec dolu¬

Expanded text:
quibus, vel contentiosis identidem inquibus, vel contentiosis identidem inculcet: Homo, inquit, in plaga, et qui sciat ferre infirmitates; propter quod et avertit se facies ejus, injuriata est, nec magni aestimata est. Hic infirmitates nostras portat, et pro nobis in doloribus est; et nos existimavimus illneratus est propter peccata nostra, infirmatus est propter iniquitates nostras. Eruditio pacis nostrae super eum, in livore ejus sanati sumus. Omnes ut oves erravimus, dominus tradidit illum pro peccatis nostris. et ipse, quoniam male tractatus est, non aperuit os; ut ouis ad immolandum ductus est et ut agnus ante eum, qui se tonderet, fuit sine uoce, sic non aperuit os suum. in humilitate sublatum est iudicium eius. generationem eius quis enarrabit? quoniam tolletur de terra uita eius. ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem. dabo ergo malos propter sepulturam eius et diuites propter mortem eius, ob hoc quod iniquitatem non fecerit nec dolu
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ de sanguinib: q̃m multis sacri¬
ficioꝵ sangumib cũ primũ in tab̾¬
naculũ uł in templũ congregarent᷑:
conuincebant᷑ potius peccatores quã
mundabant᷑. Non gͦ iã inqͥt de sangͥ¬
nib congregabo conuenticla eoꝵ.
&nus enĩ sanguis ꝓ multis datusẽ:
quo ueracit̾ mundarent᷑. Uemq se¬
quit᷑. Nec memor ero nomina eoꝵs ꝑ
nomina eors erant prius filii carnis.
filii scli. filii ire. filii diaboli. immun¬
di peccatores. impii : pͦtea uͦ filii dei.
homini nouo nomen nouũ: canti
sint ingrati homines gr̃e dei. pusil¬
li cũ magnis aminore usq ad maio¬
rẽ: totius eccł̃iȩ uox ẽ:erraui sicut
est. om̃s nos ut oues errauimus:¬
& ip̃e traditus ẽ ꝓ peccatis nr̃is.
Qui totus ꝓphetiȩ locus apud y¬
saiã ẽ: quo ꝑ philippũ sibi exposi¬
to spado ille candacis reginȩ in
eũ credidit. Uide quotiẽs hoc ip̃m
cõmendet: & tanquã suꝑbis nescio

Expanded text:
eorum de sanguinibus, quoniam multis sacrieorum de sanguinibus, quoniam multis sacrificiorum sanguinibus, cum prius in tabernaculum uel in templum congregarentur, conuincebantur potius peccatores quam mundabantur. \'non ergo iam\', inquit, \'de sanguinibus congregabo conuenticula eorum\'; unus enim sanguis pro multis datus est, quo ueraciter mundarentur. denique sequitur: nec memor ero nomina illorum per nomina eorum erant prius \'filii carnis, filii saeculi, filii irae, filii diaboli, inmundi. peccatores, inpii\', postea uero \'filii dci'\', homini nouo nomen nouum cantantsint ingrati homines gratiae dei, pusilli cum magnis, a minore usque ad maiorem. totius ecclesiae uox est: erraui sicut est: omet ipse traditus est pro peccatis nostris. Qui totus prophetiae locus apud Isaiam est, quo per Philippum sibi exposito, spado ille Candacis reginae in eum credidit . Vide quoties hoc ipsum commendet, et tanquam superbis nescio
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis tercia die: & p̃dicari in noĩe
eiꝰ pemtentiã & remissionẽ peccato¬
rũ ꝑ om̃s gentes. incipientib ab ihe¬
rłm. Et petrus dicit qͦd pauloante
cõmemoraui. huie om̃s ꝓphas testi¬
moniũ ꝑhibere: remissionẽ peccato¬
rũ accipere ꝑ manũ eiꝰ omnẽ cre¬
dentẽ in eũ Serũtñ cõmodius ẽ
etiã exx ipso ueteri testam̃to testi
monia pauca deꝓmere. que uł ad
supplementũ uł potius ad eu mułu
ualere debebunt. Ipse dñs ꝑ ꝓpham
terra st̃ eiꝰ. mirificauit om̃s uolun¬
tates meas int̾ illos. Non merita
eors: s uoluntates meas. Na illors
qͥd. nͥ qͦd seqͥt᷑ multiplicatȩ st̃ infir-¬
mitates illoꝵ. ᷤSupͣ qͦd infirmi erãt:
ad hoc ce lex subintrauit. ut ab un¬
daret delictũ. S qͥd adiungit. S Post¬
ea accelerauer̃t. Multiplicatis infir¬
mitatib hoc ẽ abundante delicto.
medicũ quesierunt: ut ubi abunda-¬
int peccatũ suꝑabundaret g̃ra. De¬
niq ñ congregabo inqͥt conuenticła

Expanded text:
 praedicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem\'. et Petrus dicit, quod paulo ante commemoraui, huic omnes prophetas testimonium perhibere \'remissionem peccatorum accipere per manum eius omnem credentem in eum\'. Verum tamen commodius est, etiam ex ipsmonia pauca depromere, quae vel ad supplementum, vel potius ad cumulum valere debebunt. Ipse Dominus per pterra ejus, mirificavit omnes voluntates meas in illis. Non merita illorum, sed voluntates meas. Nam illorum quid, nisi quod sequitur? Multiplicatae sunt infirmitates eorum: supra quod infirmi erant. ad hoc et lex subintrauit, ut abundaret delictum. sed quid adiungit? postea adcelerauerunt. multiplicatis infirmitatibus, hoc est abundante delicto, alacrius medicum quaesierunt, ut, ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. denique: non congregabo, inquit, conuenticula
Abbreviated transcription (Latin):
antiqua ut excistimo es aplica tra¬
ditione: qua eccliȩ ap̃i insitũ tenẽt.
p̃ter baptismũ &s participationẽ
mense dñicȩ: ñ solũ ad regnũ dei.
s nec ad salutẽ ce uitã eternã pos¬
se quẽquã hominũ ꝑuenire. ᷤ hoc
enĩ ce scriptura testatur. scđ̾m ea qͦ
supͣdiximus. Na qͥd aliud tenent qͥ
baptismũ nomine salutis appellãt.
nisi qͦd dictũ est saluos nos fecit ꝑ
lauacrũ regenerationis: o qͦd petrꝰ
ait sic & uos simili forma baptisma
saluos facit: ᷤ Qd aliud etiã qui sa¬
cramentũ mensȩ dĩncȩ uitã uocãt.
nisi qͦd dictũ est ego sũ panis unius
qui de cȩlo descendi &s panis quẽ ego¬

Expanded text:
antiqua, ut aestimo, et apostolica traantiqua, ut aestimo, et apostolica traditione, qua Ecclesiae Christum insitum tenent, per baptismum et participationem mensae dominicae non solum ad regnum dei, sed nec ad salutem et uitam aeternam posse quemquam hominum peruenire? hoc enim et scriptura testatur secundum ea quae supra diximus. nam quid aliud tenent qui baptismum nomine salutis appellant, nisi quod dictum est: saluos nos fecit per lauacrum regenerationis et quod Petrus ait: sic et uos simili forma baptisma saluos facit? quid aliud etiam qui sacramentum mensae dominicae uitam uocant, nisi quod dictum est: ego sum panis uiuus, quide c
Abbreviated transcription (Latin):
hac ira dei cuiꝰ naturaliter filii st̃.
qui etiã si ꝑ etatẽ ñ habent ꝓpriũ.
trahunt tñ originale peccatũ. ñ li¬
berat nisi agnus dei. qui tollit per¬
cata mundisñ nisi medicus. qui ñ ue¬
uit ꝓpter sanos s ꝓpter egrotos: ñ
nͥ saluator de quo dictũ est generi
humano. natus est uobis hodie salua¬
tor:. ñ insi redẽptor cuiꝰ sanguine dele¬
t᷑ debitũ nr̃m. Nã quis audeat dicere
ñ eẽ xp̃m infantiũ saluatorẽ: nec re¬
dẽptorẽ: Unde autẽ saluos facit:
sinulla est in eis originalis egritudo
peccati:ᵈ Wnde rediit. siñ st̃ ꝑ ori¬
ginẽ prum hominis uemindati sub
peccato. Nulla gͥ ex nr̃o arbitrio p̃-¬
ter baptismũ xp̃i salus ȩterna ꝓmit¬
tit᷑ infantib quã ñ ꝓmittit scriptu¬
ra diuma. humanis om̃ib ingeniis
p̾ferenda. Optime pumci cep̃ram bap¬
tismũ ipsũ nicbil aliud quã salutẽ:
& sacramentũ corporis rep̃i nichil
aliud quã intã uocant. Unde. nͥ ex

Expanded text:
aturaliter filii sunt, qui etiam si per aetatem non habent proprium, trahunt tamen originale peccatum, non liberat nisi agnus dei qui tollit peccata mundi, non nisi medicus qui non uenit propter sanos, sed propter aegrotos, non nisi saluator, de quo dictum est generi humano: natus est uobis hodie saluator, non nisi redemptor, cuius sanguine deletur debitum nostrum. nam quis audeat dicere non esse Christum infantium saluatorem nec redemptorem? unde autem saluos facit, si nulla in eis est originalis aegritudo peccati? unde redimit, si non sunt per originem primi hominis uenundati sub peccato? nulla igitur ex nostro arbitrio praeter baptismum Christi salus aeterna promittatur infantibus, quam non promittit scriptura diuina humanis omnibus ingeniis praeferenda. Optime punici Christiani baptismum ipsum nihil aliud quam salutem et sacramentum corporis Christi, nihil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
peiora terrena:aut in eruce t̃n au¬
diuit hodie mecũ eris in paradiso.
aut alicui cohesit apło cuiꝰ p̃dicati¬
one mutatus. aut ꝑ lauacrũ rege¬
nerationis saluus effectꝰ ẽ: ut ubi
abundauit peccatũ. suꝑabundaret
gr̃a.Qͥd hinc respondeant om̃ino
ñ uideo: qui uolentes humanis con¬
iecturis iusticiã dei defendere. os ig¬
norantes altitudinẽ gr̃e: fabulas im¬
ꝓbabiles texuerunt. Multa enĩ dici
posst̃ de miris uocationib hominũ
siue quas legimus. siue quas exꝑti
sumꝰ. quib eor opinio subuertat᷑.
qui credunt ante ista corpora sua
quascła ꝓprias uitas gessisse animaᷤᷤ
hominũ. quib ad hec uenirent ꝓ
diuersitate meritors. diuerse hinc
ex ꝑturȩ uł bona uł mala. S termi

Expanded text:
peiora terrena, aut in cruce tamen aupeiora terrena, aut in cruce tamen audiuit: hodie mecum eris in paradiso, aut alicui cohaesit apostolo, cuius praedicatione mutatus et per lauacrum regenerationis saluus effectus est, ut ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. quid hinc respondeant omnino non uideo, qui nolentes humanis coniecturis iustitiam dei defendere et ignorantes altitudinem gratiae fabulas inprobabiles texuerunt. Multa enim dici possunt de miris uocationibus hominum, siue quas legimus siue quas experti sumus, quibus eorum opinio subuertatur, qui credunt ante ista corpora sua quasdam proprias uitas gessisse animas, hominum. quibus ad haec uenirent pro diuersitate meritorum diuersa hic experturae uel bona uel mala
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝓprie uoluntatis: s ut iste au¬
diat qͦd credat. ille ñ audiat. Hoc
enĩ ñ est in hominis potestate: S bi
inquã hec tã diuersa merita con-¬
tͣcerunt . Si in celo egerunt aliquã
nitã ut ꝓ suis actib ꝓpellerent᷑ uł
laberent᷑ in terras. congruisq sue
ante artȩ uitȩ corporeis receptacu-¬
lis tenerent᷑: ille utiq melns an¬
te hoc mortale corpus uirisse
credendus ẽ. qui eo non multũ me¬
ruit p̃grauari. ut ce bonũ haberet
ingenrũ. ce concupiscentiis eius mi¬
tiorib urgeret᷑. quas posset facile
suꝑare: ce tͣn eam sibi gr̃am p̃dica¬
ri ñ meruit. qua sola posset a scd̾a
mortis ꝑnitiȩ liberari lille autẽ ꝓ
meritis deteriorib sic̃ ꝓutant gra¬
uiori corpori implicitꝰ. & ob hoc cor¬
dis obtusi. cũ carnis illecebris ard̾n¬
tissima cupidine uinceret᷑. os ꝑ ne¬
quissimã intã peccatis pͥstmis qͥb
ad hoc uenire meruerat. adderet

Expanded text:
est propriae voluntatis; sed ut iste auest propriae voluntatis; sed ut iste audiat quod credat, ille non audiat; hoc enim non est in hominis potestate: ubi, inquam, haec tam diversa merita contraxerunt? Si in coelo egerunt aliquam vitam, ut pro suis actibus propellerentur vel laberentur in terras, congruisque suae ante actae vitae corporeis receptaculis tenerentur: ille utique melius ante hoc mortacredendus est, qui eo non multum meruit praegrauari, ut et bonum haberet ingenium et concupiscentiis eius mitioribus urgeretur, quas posset facile superare, et tamen eam sibi gratiam praedicari non meruit, qua sola posset a secundae mortis pernicie liberari; ille autem pro mentis deterioribus, sicut putant, grauiori corpori inplicitus et ob hoc cordis obtunsi, cum carnis inlecebris ardentissima cupidine uincerctur et per nequissimam uitam peccatis pristinis, quibus ad hoc uenire meruerat, adderet
Abbreviated transcription (Latin):
ctionẽ ꝓpositũ dei maneret. ñ ex
operib s ex uocante dictũ est qͦd
maior seruiet minori: nec ipsi tam̃
qui hoc sentiunt euadunt hunˢ
questionis angustias: s in eis coar¬
tati & herentes. similit̾ o altitudo
ecclamare cogunt᷑. Vnde enĩ fit.
ut homo ab in eunti pueritia mo¬
destior ingeniosior tẽperantior. ex
magna parte libidinũ inctor. qui
oderit auaritiã. luxuriã detestet᷑.
atq uirtutes ad ceteras ꝓuectior ap¬
tiorq consurgat. oet̃n eo loco sit. uͥ
ei p̾dicari gratia xp̃iana ñ possit:¬
quomͦ enĩ inuocabunt in quẽ non
crediderunt. aut quomͦ credent ei
quẽ ñ audiert̃. quomͦ autẽ audiẽt
sine p̾dicante: alius autẽ tardus
ingemo. libidinosus. deditus flagi¬
tiis. os facinorib cooꝑtus. ita guber¬
net᷑ ut audiat. credat baptrret᷑
rapiat᷑: aut si detentus hic fuerit.
laudabilit̾ hic unuiat.: Ubi duo isti
tã diuersa merita contraxer̃t: Non
dico ut iste credat ille ñ credat. qͦd

Expanded text:
 dei maneretnon ex operibus, sed ex uocante dictum est, quod maior seruiet minori, nec ipsi tamen qui hoc sentiunt euadunt huius quaestionis angustias, sed in eis coartati ct haerentos similiter \'o altitudo!4 exclamare coguntur. unde enim fit, ut homo ab ineunte pueritia modestior, ingeniosior, temperantior, ex magna parte libidinum uictor, qui oderit auaritiam, luxuriam detestetur atque ad uirtutes ceteras proucctior aptiorque consurgat, et tamen eo loco sit, ubi ei praedicari gratia christiana nonpossit-quomodo enim inuocabunt, in quem non crediderunt? ant quomodo credent, quem non audsine praedicante ? Alius autem tardus ingenio, libidinibus deditus, flagitiis et facinoribus coopertus, ita gubernetur, ut audiat, credat, baptizetur, rapiatur, aut si detentus hic fuerit, laudabiliter hic vivat? Ubi duo isti tam diversa merita contraxerunt, non dico, ut iste credat, ille non credat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
orientaliũ. que hãc etiã in canonicis
babent. qͣnta ꝓ nobis testimonia con¬
tineat animadu̾tendũ ẽ. In ip̃o eius
eccoridio legit᷑. Multis partib os mul¬
tis modisoli d̃s locutꝰ ẽ patrib in ꝓ

Expanded text:
orientalium, quae hanc etiam in canonicis orientalium, quae hanc etiam in canonicis habent, quanta pro nobis testimonia contineat aduertendum est. in ipso eius exordio legitur: multis partibus et multis modis olim deus locu
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m suũ ꝓpositũ &e gr̃am que data
est nobis in xp̃o ih̾r ante scł̃a ȩt̾naͭ.
tẽ: illummantis autẽ uitã os incor¬
ruptionẽ ꝑ euangłm. Ad titũ etiã.
Expectantes inqͥt illa beatã spem.
&s manifestationẽ glȩ magni dei ce
saluatoris nr̃i ih̃u xp̃i. qui dedit se¬
met ip̃m ꝓ nobis. ut nos redimeret
ab om̃i miqͥtate: or mundaret nos
sibi popłm abundantẽ emulatorẽ
bonoꝵ operũ. Et alio loco. Cũ aũ
benignitas oe humanitas illuxit
saluatoris dei nr̃i.ñ exc oꝑib iusticie
que nos fecimus. s scdm sũa mise¬
ricordiã saluos nos fecit. ꝑ lauacrũ¬
regenerationis & renouationis sp̃s
stificati ipsius gr̃a.heredes efficiam
scd̾m spem uite ȩternȩ. Ad hebreoᷤ
quoq epła quãquã ñnullis incerta
sit. tam̃ q̃m legi quosdã huic nr̃e de
baptismo paruuloꝵ sententiȩ con-¬
tͣria sentientes. etiã quibꝰdã opimo¬
nib suis testẽ adhibere uoluisse. ma¬
gisq me mouet auctoritas eccłiarum

Expanded text:
dum suum propositum et gratiam, quae data est nobis in Christo Iesu ante saecula aeterna, tem, inluminantis autem uitam et incorruptionem per euangelium. Ad Titum etiam: expectantes, inquit, illam beatam spem et manifestationem gloriae magni dei et saluatoris nostri Iesu Christi, qui dedit semet ipsum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniquitate et mundaret nos sibi populum abundantem, aemulatorem bonorum operum. et alio loco: cum autem benignitas et humanitas inluxit saluatoris dei nostri, non ex operibus iustitiae, quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam saluos nos fecit per lauacregenerationis et renouationis spiritus um, ut iustificati ipsius gratia heredes efficiamur secundum spem uitae aeternae. Ad Ilebreos quoque epistula, quamquam nonnullis incerta sit, tamen, quoniam legi quosdam huic nostrae de baptismo paruulorum sententiae contraria sentientes etiam ipsam quibusdam opinionibus suis testem adhibere uoluisse magisque me mouet auctoritas ecclesiarum
Abbreviated transcription (Latin):
riuoluit eo iã tẽpore: quo tale sa¬
cramentũ constituendũ fuit. rege¬
nerandis in spem salutis ȩternȩ:
Unde dicit apł̃s. Non ex oꝑib i¬
sticie que nos fecimus: s scdm su¬
am miscd̃iam saluos nos fecit. ꝓ

Expanded text:
ri uoluit eo iam tempore, quo tale sari uoluit eo iam tempore, quo tale sacramentum constituendum fuit regenerandis in spem salutis «aeternae? unde dicit apostolus: non ex operibus iustitiae, quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam salu
Abbreviated transcription (Latin):
infantũ. qͣntum ad eoꝵ ꝑtinet in¬
tã. quã recenti ortu in se ipsi agunt:
si eã ñ agnoscit sensus humanus.
nullis anminicłis cuꝰquã dispu¬
tationis adiutus. S illi mouent᷑. o
aliqͥd consideratione ac discussione
dignũ uident᷑ afferre. qui dieunt
paruulos recenti uita editos. uisce-¬
rib matrũ ñ ꝓpter remittendũ pec¬
catũ ꝑcipere baptismũ: s ut sp̃u¬
ałe ꝓereationẽ habentes creent᷑
in dep̃o: ce ipsius regni cȩlors parti-¬
cipes fiant: eodem modo filii & he¬
redes dei: coheredes autẽ xp̃i. Aqui-¬
b t̃n cũ querit᷑ utrũ ñ baptizrati
& ñ effecti coheredes xp̃i. regiiq cȩ¬
loꝵs participes. habeant beneficiũ
salutis eternȩ in resurrectione
mortuoꝵ. Laborant uehement̾. nec
ercitũ inueniunt. Qͥ s enĩ xxp̃iano¬
rũ ferat. cũ dieit᷑ ad ȩternã salutẽ
posse quẽquã ꝓuenire si ñ renas¬
catur in xp̃o:. quod ꝑ baptismũ fie¬

Expanded text:
infantum, quantum ad eorum pertinet uiinfantum, quantum ad eorum pertinet uitam, quam recenti ortu in se ipsis agunt, si eam non agnoscit sensus humanus nullis amminiculis cuiusquam disputationis adiutus. Sed illi monent et aliquid consideratione ac discussione dignum uidentur afferre, qui dicunt paruulos recenti uita editos uisceribus matrum non propter remittendum peccatum percipere baptismum, sed ut spiritalem procreationem habentes creentur in Christo et ipsius regni caelorum participes fiant eodem modo filii et heredes dei, coheredes autem Christi. a quibus tamen cum quaeritur, utrum non baptizati et non effecti coheredes Christi regnique caelorum participes habeant saltem beneficium salutis aeternae in resurrectione mortuorum, laborant uehementer nec exitum inueniunt. quis enim Christianorum ferat, cum dicitur ad aeternam salutem posse quemquam peruenire, si non renascatur in Christo, quod per baptismum fie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter qui dicunt paruulos ideo bap¬
tirari ut hoc eis remittatur qͦd in
hac uita ꝓpriũ contͣcerunt. ñ qͦd exx
adam traduxerunt:ñ magno moli¬
mine refellendi st̃. Qͣndo enĩ secũ
ipsi paululũ sine certandi studio
cogitauerint quã sit absurdũ. nec
dignũ disputatione qͦd dieunt: con¬
tinuo sententĩã cõmutabunt. Qd
si noluerint: ñ usq adeo de humanᷤ
sensib desperandũ est. ut metuamꝰ
ne hoc cuipiã suadeant. Ipsi quippe
ut hoc dicerent. alicuiꝰ alternis sen¬
tentiȩ p̃ iudicio nisi fallor impulsi
st᷑: ac ꝓpt̾ea cũ remitti baptizato pec¬
cata necessario faterent᷑. nec fateri
uellent ex adam ductũ ẽe peccatum.
qͦd remitti fatebant᷑ infantib. ipsã
infantiã coacti st̃ accusare: quasi si¬
accusaret᷑ infantia. hoc securior fie¬
ret: quo accusatus ei respondere
ñ posset. S istos ut dixi omittamꝰ.
Neq enĩ sermone ul documentis
opus est. quib innocentia ꝓbetur

Expanded text:
ropter qui dicunt paruulos ideo bapropter qui dicunt paruulos ideo baptizari, ut hoc eis remittatur quod in hac uita proprium contraxerunt, non quod ex Adam traduxerunt, non magno molimine refellendi sunt. quando enim secum ipsi paululum sine certandi studio cogitauerint. quam sit absurdum nec dignum disputatione quod dicunt, continuo sententiam commutabunt. quod si noluerint, non usque adeo de humanis sensibus desperandum est, ut metuamus, nc hoc cuipiam persuadeant. ipsi quippe, ut hoc dicerent, alicuius alterius sententiae suae praeiudicio, ni fallor, inpulsi sunt. ac propterea cum remitti baptizato peccata necessario faterentur nec fateri uellent ex Adam ductum esse peccatum, quod remitti fatebantur infantibus, ipsam infantiam coacti sunt accusare; quasi accusator infantiae hoc securior fieret, quo accusatus ei respondere non posset. sed istos, ut dixi, omittamus; neque enim sermone uel documentis opus est, quibus innocentia probetur
Abbreviated transcription (Latin):
tione sensim currit in finẽ: ñ ꝑ¬
ficientẽ. s consumentẽ. Sic itaq
impletũ est qͦd dixerat d̃s̃: qua die
ederitis morte moriemini. Exe hac
gͥ mobedientia caris. ex hac lege
peccati & mortis. quisqͥs carnalit̾
generat᷑. regenerari sp̃ualit̾ opus
habet: ut ñ solũ ad regnũ dei ꝑdu¬
cat᷑ uerũetiã a peccati d̾anatione
lberet᷑. Simul itaq peccato & mor¬
ti primi hominis obnocii nascun-¬
tur in carne:: oe simul iusticiȩ in¬
teq eternȩ scd̃i hõiis sociati re-¬
nascunt᷑ in baptismo. sic̃ os in ec¬
cłiastico scriptũ est. Amuliere in¬
itiũ factũ est peccati. & ꝑ illa om¬
nes morimur. Siue autẽ a mulie¬
re siue ab adam dicatur: utrũq ad
primũ hominẽ ꝑtinet: q̃m siẽ noru¬
mus mulier ex uiro est. &e utriusq
una caro est: unde illud qͦd scriptũ
est. & erunt duo in carne unal igit᷑
iã ñ duo inqͥt dñs s una caro. Qua-¬

Expanded text:
tione sensim currit in finem non ptione sensim currit in finem non perficientem, sed consumentem. sic itaque impletum est quod dixerat deus: qua die ederitis, morte moriemini. ex hac igitur inoboedientia carnis, ex hac lege peccati et mortis quisquis carnaliter generatur regenerari spiritaliter opus habet, ut non solum ad regnum dei perducatur, uerum etiam a peccati damnatione liberetur. simul itaque peccato et morti primi hominis obnoxii nascuntur in carne et simul iustitiae uitaeque aeternae secundi hominis sociati renascuntur in baptismo; sic et in Ecclesiastico scriptum est: a muliere initium faetum est peccati et perillamomnesmorimur.siueautem a muliere siue ab Adam dicatur, utrumque ad primum hominem pertinet, quoniam, sicut nouimus, mulier ex uiro est et utriusque una caro est. unde et illud quod scriptum est: et erunt duo in carne una. igitur iam non duo, inquit dominus, sed una caro. Quap
Abbreviated transcription (Latin):
turos:: multũ autẽ fallit &e fallit᷑
qͥ eos in d̾anationẽ p̃dicat ñ futuro ᷤ:
dicente apło. Iudiciũ ex uno delicto
in condẽnationẽ. Et paulopost. Per
unius delictĩr. in õms hommes ad con¬
dẽnationẽ. Qͣ ndo gͦ peccauit ad̾a ñ
obediens deo: t̾c eiꝰ corpus quãuis eẽt
animale ac mortale gr̃am ꝑdidit:
qua eiꝰ animȩ om̃i ex parte obedie¬
bat. Ec ille extint bestialis motus pu¬
mendus hominib: quẽ in sua eru¬
buit nuditate. Tẽ etiã morbo quodã
ex repentina os pestifera corruptio¬
ne concepto: factũ in illis est. ut illa
in qua creati st̃ stabilitate etatis a¬
missa ꝑ mutabilitates etatũ irent
in mortẽ. Quãuis gͦ annos multoᷤ
pꝰ̾tea uixcerint. illo t̃n die mori cȩpe¬
rt: quo mortis legẽ qua in semũ ue¬
terascerent acceper̃t. Non enĩ stat
uł tẽporis puncto.s sine int̾missio¬
ne labit᷑. quicqͥd continua muta¬

Expanded text:
turos. multum autem fallit et fallitur, turos. multum autem fallit et fallitur, qui eos in damnatione praedicat non futuros, dicente apostolo: iudicium ex uno delicto in condemnatione met paulo post: per unius delictum in omnes homines ad condemnationem. quando ergo pcccauit Adam non oboediens deo, tunc eius corpus, quamuis esset animale ac mortale, gratiam perdidit, quaeius animae omni ex parte oboediebat; tunc ille extitit bestialis motus pudendus hominibus, quem in sua erubuit nuditate; tunc etiam morbo quodam ex repentina et pestifera corruptione concepto factum in illis est, ut illa in qua creati sunt stabilitate aetatis amissa per mutabilita est aetatum irent in mortem. quamuis ergo annos multos postea uixerint, illo tamen dic mori coeperunt, quo mortis legem, qua in senium ueteres cerent, acceperunt. non enim stat uel temporis puncto. sed sine intermissione labitur quicquid continua muta
Abbreviated transcription (Latin):
dientiã uniꝰ hominis iusti constitu¬
ent᷑ multi. bex ãu subintͣint: ut ha¬
bundaret delictũ. Hoc ad originale
ad modũ regnauit pecratũ in mortẽ.
etiã qͦd ñ ex adam tͣcerunt homi¬
nes s sua uoluntate addider̃t: sic
& gratia regnet ꝑ iusticiã in uitã
eternã: non tn aliqua iusticia p̃ter
xp̃m: sic̃ aliqua peccata p̃ter ad̃a.
Ideo cũ dixisset quẽ admodũ regna¬
uit peccatũ in mortẽ. hic ñ addidit
ꝑ unũ aut ꝑ adam: qͥa supͣdixerat
etiã de peccato illo qͦd subintrante
lege abundauit: ̃e hoc utiq ñ est
originis. s iã ꝓpriȩ uoluntatis Cũ
autẽ dixisset. sic oe gratia regnet
ꝑ iusticiã in uitã eternã. addidit
te carne illud tantũmͦ trahit᷑ qͦd
autẽ sp̃u. ñ solũ originalis. s etiam
uoluntarior fit remissio peccatoꝵ.
Potest ꝓinde recte dici. parnulosꝰ
sine baptismo de corpore exeuntes.
in d̾ãnatione omniũ mitissima fu¬

Expanded text:
dientiam unius hominis iusti constitudientiam unius hominis iusti constituentur multi. Lex autem subintrauit, ut abundaret delictum. hoc ad originale admodum regnauit peccatum in mortem, etiam quod non ex Adam traxerunt homines, sed sua uoluntate addiderunt, sic et gratia regnet per iustitiam in uitam aeternam. non tamen aliqua iustitia praeter Christum, sicut aliqua peccata practer Adam. ideo cum dixisset: quemadmodum regnauit peccatuper unum, aut per Adam, quia supra dixerat etiam de peccato illo, quod subintrante lege abundavit, et hoc utique non est originis, sed jam propriae voluntatis. Cum autem dixisset sic, et gratia regnet per justitiam in vitam aeternate carne illud tantummodo trahitur, autem spiritu non solum originalis, sed etiam uoluntariorum fit remissio peccatorum. Potest proinde recte dici paruulos sine baptismo de corpore exeuntes in damnatione omnium mitissima fu
Abbreviated transcription (Latin):
nus est in quo om̃s iustificent᷑. qͥa ñ
sola eiꝰ imitatio iustos facit s ꝑ sp̃m
regenerans gratta: ꝓpt̾ea & ad̃a unus
est in quo om̃s peccauer̃t. qͥa ñ sola
eius imitatio peccatores facit. s ꝑ car¬
nẽ generans pena. Ob hoc etiã dictũ ẽ:
nerant᷑. S hoc recte dictũ est. qͥa sic̃
nullius carnalis generatio nisi ꝑ a
dã. sic sp̃ualis nullius nͥ ꝑ rep̃m. Nła
si aliqui possent carne generari ñ
ibi dicerent᷑. Eosdẽ autẽ om̃s: pt¬
ea multos dicit. Posst̃ quippe in a¬
liqua re om̃s ẽe: qui panci st̃. Sed
multos habet generatio carnalis.
multos os sp̃ualis: quãins ñ tam
multos hec sp̃ualis: quã illa carna¬
lis erũtñ quẽadmodũ illa om¬
nes habet hommes:. sic ista om̃s iui¬
stos hõmes: qͥa sic̃ nemo p̃ter illã
homo: sic nemo p̃ter istã iustus ho¬
mo: ce in utraq multi. Sic̃ enĩ ꝑ in¬
obedientiã unius hominis pecca-¬
catores constituti st̃ multiata ꝑ obe¬

Expanded text:
unus est in quo omnes iustificentur, quia non sola eius imitatio iustos facit, sed per spiritum regenerans gratia, propterea et Adam unus est in quo omnes peccauerunt, quia non sola eius imitatio peccatores facit, sed per carnem generans poena. ob hoc etiam dictum est nerantur; sed hoc recte dictum est, quia sicut nullius carnalis generatio nisi pei Adam sic spiritalis nullius nisi per Christum. nam si aliqui possent carne generari nonibi dicerentur. eosdem autem\'omnes\' postea\'multos\' dicit; possunt quippe in aliqua re omnes esse qui pauci sunt. sed multos habet generatio carnalis, multos et spiritalis, quamuis non tam multos haec spiritalis quam illa carnalis. uerum tamen quemadmodum illa omnes habet homines sic ista omnes iustos homines, quia sicut nemo praeter illam homo sic nemo praeter istam iustus homo et in utraque multi. sicut enim per inoboedientiam unius hominis pecca oboe
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ pontificẽ: qui ñ possit cõpati in¬
firmitatib nr̃is. Et̾enĩ exꝑtus est
om̃ia scd̾m similitudinẽ: sine pec¬
cato. Et alio loco. Intͣnsgressibile
inqͥt habet sacerdotiũ: unde os sal¬
uos ꝑficere potest eos qui aduemuit
ꝑ ip̃m ad deũ. semꝑ uiuens ad int̾¬
pellandũ ꝓ ipsis. Tale̾ enĩ decebat
habere nos pͥncipẽ sacerdorũ: iustũ.

Expanded text:
 qui uon possit conpati infirmitatibus nostris; etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato. et alio loco: intransgressibile, inquit, habet sacerdotium. unde et saluos perficere potest eos qui adueniunt per ipsum ad deum, semper uiuens ad interpellandum pro ipsis. talem enim decebat habere nos princi
Abbreviated transcription (Latin):
tis nr̃e. & inaduite nouũ hominẽ
eũ qui scd̃m deũ creatus est in u¬
sticia os sc̃itate ueritatis. Et alibi.
Nolite contristare sp̃m sc̃m dei:
in quo signati estis in die recdep¬
tionis. Ad colosenses etiã ita loqui¬
tur. Grãs agentes deo patriadone-¬
os facienti nos in partẽ sortis scõ¬
rũ in lumine: qui eripint nosde
potestate tenebrarũ. ce tͣnstulit in
regnũ filii caritatis suȩ. in quo

Expanded text:
ntis uestrae et induite noum hominem, eum qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis.et alibi: nolite contristare spiritum sanctum dei, in quo signati estis in diem redemptionis. Ad Colosenses etiam ita loquitur: gratias agentes patri idoneos facienti nos in partem sortis sanctorum in lumine, qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum fili
Abbreviated transcription (Latin):
est spes. Qͦd enĩ uidet qͥs. qͥd spe¬
rat.  Si autẽ qͦd ñ uidemus sꝑamꝰ:
ꝑ patientiã excpectamꝰ. Sine ista gͦ
regeneratione saluos in eternum
posse paruulos fieri.quis audeat af¬
firmare:. tamquã ñ ꝓ eis mortuus
tuus est. Isti autẽ qui ut manifestũ
est nichil in sua ꝓpria uita impie
cõmiser̃t. si nec originalit̾ ullo ni¬
pietatis uincło detinent᷑. quomͦ ꝓ
eis mortuus est. qͥ ꝓ impiis mortuuᷤ
est. ͦᷤ Si nulla origiali st̃ peccati egͥ
tudme sautiati: quomͦ ad medicũ
cep̃m hoc est ad ꝑcipiendũ sacram̃¬
tũ salutis ꝑternȩ. suoꝵ currentiũ
pio timore portantur. os ñ eis mec¬
cłia dicit᷑ auferte hinc innocenteᷤᷤ
istos: ñ est opus sanis medicus s
male habentib: ñ uenit aep̃e uoca¬
re nistos s peccatores:  Numquã
dictũ ẽ: nũquã dicaturꝰ. nunqͣm om̃i¬
no dicet᷑ in eccl̃ia xp̃i tale cõmentũ.
Ac nequis existimet ideo paruuloᷤ
ad baptismũ afferri oportere: qͥa

Expanded text:
et quis, quid sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. sine ista ergo regeneratione saluos in aeternum posse paruulos fieri quis audeat adfirmare, tamquam non pro eis mortuus tuus est. isti autem, qui, ut manifestum est, nihil in sua propria uita impie commiserunt. si nec originaliter ullo impietatis uinculo detinentur, quomodo pro eis mortuus est, qui pro impiis mortuus est? si sunt, quomodo ad medicum Christum, hoc est ad percipiendum sacramentum salutis aeternae, suorum curantium pio timore portantur et non eis in ecclesia dicitur: \'auferte hinc innocentes istos; non est opus sanis medicus, sed male habentibus; non uenit Christus uocare iustos, sed peccatores\'? numquam dictum est, numquam dicitur, numquam omnino dicetur in ecclesia Christi tale commentum. Ac ne quis existimet ideo paruulos ad baptismum adferri oportere, quia,
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ qͥdem ex uno in condẽnatio¬
nẽ: gr̃a autẽ ex multis delictis in iꝰti¬
ficationẽ. Nunc dicant uͥ locũ habe¬
at in his uerbis illa imnitatio: ex uno
inqͥt in condẽnationẽ. Quo uno:
nisi delicto:ᷤᷤ hoc enĩ explanat:
cũ adiungit. Gratia autẽ ex multiᷤ
delictis: in iustificationẽ. Curgͦ iudi¬
ciũ ex uno delicto in condẽpnatio¬
nẽ: gratia uͦ ex multis delictis in iu

Expanded text:
iudicium quidem ex uno in condemnatioiudicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in iustificationem. nunc dicant, ubi locum habeat in his uerbis illa imitatio. ex uno, inquit, in condemnationem: quo uno, nisi delicto? hoc enim explanat, cum adiungit: gratia autem ex multis delictis in iustificationem. cur ergo iudicium ex uno delicto in condemnationem, g
Abbreviated transcription (Latin):
toq dãnandi. Greci autẽ codices
unde in latinã linguã interp̃tatio
facta est aut om̃s aut pene om̃s id
qͦd a me primo positũ est habent.
S ñ inqͥt sic̃ delictũ. ita ce donatio.
Si enĩ ob unius delictũ multi mor¬
tui st̃. multomagis gr̃a dei os donũ.
in grãm unius hominis ih̃u dep̃i in
multos habundauit: ñ magis mul¬
tos. il est multo plures homines.Ne¬
q enĩ plures iustificantur quã con¬
dẽnant᷑ s multomagis babundauit.
Ada quippe ex uno suo delicto reos
genuit. ap̃c autẽ etiã que homines
delicta ꝓprie uoluntatis ad originale
in quo nati st̃ ad didert̃. gr̃a sua sol¬
uit atq donauit. Q. d euidentius in
conseqͥntib dicit. Uerũ illud diligñ¬
tius intuere qͦd ait: ob unius delictũ
multos mortuos. Cur enĩ ob illiꝰ uniꝰ
ce ñ potiꝰ ob delicta sua ꝓpria:. si hoc
loco intelligenda est imitatio ñ ꝓpa¬
gatio: ᷤ S attende qͦd sequit᷑. Et ñ¬

Expanded text:
toque damnati. graeci autem codices, toque damnati. graeci autem codices, unde in latinam linguam interpretatio facta est, aut omnes aut paene omnes id quod a me primo positum est habent. Sed non, inquit, sicut delictum ita et donatio; si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia dei et donum in gratia unius hominis Iesu multos abundavit. » Non magis multos, id est multo plures homines neque enim plures justificantur, quam condemnantur, sed multo magis abundavit. Adam quippe ex uno suo delicto reos genuit; Christus autem etiam quae homines delicta propriae voluntatis ad originale in quo nati sunt, addiderunt, gratia sua solvit atque delevit. Quod evidentius in consequentibus dicit. Verum illud diligentius intuere quod ait, ob unius delictum multos mortuos. Cur enim ob illius unius, et non potius ob delicta sua propria, si hoc loco intelligenda est imitatio, non propagatio? Sed attende quod sequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad moysen. qui gratia xp̃i ñ ad¬
iuti st̃. ut in eis regnũ mortis destru¬
eret᷑. Ergo etiã in eis qui ñ peccane¬
runt in similitudinẽ p̃uaricationiᷤ
adȩ. id est qui ñdum sua ce ꝓpria uo¬
luntate sic̃ ille peccauer̃t. s ab illo
peccatũ originale traxcert̃. qui est
forma futurr: qͥa in illo constituta ẽ
forma condẽnationis futuris poste¬
ris. qui eius ꝓpagatione crearentur.
ut ex umo om̃s in condẽnationẽ nas¬
cerent᷑: ex qua ñ liberat nisigratia sal¬
uatoris. Scio qͥdem plerosq codices
latinos sic habere: regnauit mors
ab adã usq ad moysen. in eos qui pec¬
cauerunt in similitudinẽ p̾uaricati¬
onis adȩ. Qͦd etiã ipsũ qͥ ita legunt
ad eundẽ referunt intellectũ: ut
in similitudinẽ p̃uaricationis adȩ
peccasse accipiant. qui millo pecca¬
uerunt: ut ei similes crearentur. sic̃
ex homme homines ita ex peccatore
peccatores: ex mortuo morituri. dãna¬

Expanded text:
usque ad Mo ysen, qui Christi gratia non adusque ad Mo ysen, qui Christi gratia non adiuti sunt, ut in eis regnum mortis destrueretur, ergo et in eis qui non peccauerunt in similitudine praeuarieationis Adae, id est qui nondum sua et propria uoluntate sicut ille peccauerunt, sed ab illo peccatum originale traxerunt, qui est forma futuri, quia in illo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui eius propagine crearentur, ut ex uno omnes in condemnationem nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia saluatoris. scio quidem plerosque latinos codices sic habere: regnauit mors ab Adam usque ad Moysen in eos qui pecc.auerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, quod etiam ipsum qui ita legunt ad eundem referunt intellectum, ut in similitudinem praeuaricationis Adae peccasse accipiant, qui in illo peccauerunt, ut ei similes crearentur, sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, ex morituro morituri damna
Abbreviated transcription (Latin):
so dño deo tamqͣm ñ eẽt habebat᷑. cũ
seriptũ sit. quicũq sine lege pecca-¬
uerunt. sine lege ꝑibunt. S regna.¬
uit inqͥt mors ab adam usq ad moy¬
sen.id est a primo homine usq ad ip¬
sã etiã legẽ qͦ diumitꝰ ꝓmulgata ẽ:
qͥa nec ipsa potiit regnũ mortis au¬
ferre. Regnũ enĩ mortis uult intelli¬
gi qͣndo ita dñatur in hominib rea¬
tus peccati. ut eos ad uitã ȩternã que
uera inta ẽ uenire ñ sinat: s ad se¬
cunda etiã que penalit̾ eterna est
mortẽ trahat. Hoc regnũ mortis so
la in quolibet homme gr̃a destruit
saluatoris. quȩ operata est etiã in an¬
tiquis scĩs: quicũq anteꝙͣ in carne
xp̃c ueniret. ad enis tñ adiuuantem
grãm ñ ad legis litterã que ibere
tantũ ñ adiuuare poterat ꝑtinebãt.
Hoc nãq occultabatur in ueteri te¬
stamento. ꝓ tẽpoꝵ dispensatione iu¬
stissima:. qͦd ñc reuelatur in nouo.
Ergo in om̃ib regnauit mors ab adã

Expanded text:
tamquam non esset habebatur. cum scriptum sit: quicumque sine lege peccauerunt sine lege peribunt. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, id est a primo homine usque ad ipsam etiam legem quae diuinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. regnum enim mortis uult intellegi, quando ita dominatur in hominibus reatus pvere vita est, venire non sinat; sed ad secundam, quae poenaliter aeterna est, mortem la in quolibet homine gratia destruit saluatoris, quae operata est in antiquis sanctis, quicumque, antequam in carne Christus ueniret, ad eius tamen adiuuantem gratiam, non ad legis litteram, quae iubere tantum, non adiuuare poterat, pertinebant. hoc namque occultabatur in uetere testamento pro temporum dispensatione iustissima, quod nunc reuclatur in nouo. ergo in omnibus regnauit mors ab Adam