comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ft rep̃bendunt isti oꝑantes. a&e qi sollicitos ar-¬
guere uident᷑: ut ipsi sint dissoluti. Sic enĩ ua¬
nitas currit: ut nũqm mediũ limitẽ uͥtutis
inueniat. Et idõ stultꝰ cõplicat manꝰ suas:⁊ dic̃.¬
Melior ẽ pugillus cũ requie: qmͣ plena utraq
manꝰ cũ labore ce afflictione animi. Cõplicat
stultꝰ manꝰ suas. Stultꝰ enĩ ẽ: qͥ sibi nescit ꝓui¬
dant᷑ ad oꝑationẽ. Cõplicat manꝰ suas: qiͣ pactũ
faciens cũ ociositate. Et comedit carnes suas.
Putat se corpori suo parcere: qr illd̾ laborib ñ
affligit. S inde caro eiꝰ egestate consumitꝰ᷑.

Expanded text:
t reprehendunt isti operantes, et quasi sollicitos arguere videntur, ut ipsi sint dissoluti. Sic enim vanitas currit, ut nunquam medium limitem virtutis inveniat. Et ideo stultus complicat manus suas, Melior est pugillus, cum requie, quam plena utraque manus cum labore, et afflictione animi. Complicat stultus manus suas. Stultus enim est qui sibi nescit providantur ad operationem. Complicat manus suas, quasi pactum faciens cum otiositate. Et comedit carnes suas. Putat se corpori suo parcere, quia illud laboribus non affligit, sed inde caro ejus egestate consumitur,
Abbreviated transcription (Latin):
uersoꝵ animꝰ in utraq parte correptionis
impatiens: nec ꝓsꝑis excitat᷑. nec castigat᷑ ad¬
uersis. Cũ enĩ dulcia uite huiꝰ aspiciunt. he¬
rent animo in illis: & dicunt. satis ẽ hoc: ce
animo. ce corruunt diffidentia: & desꝑant se¬
met ipsos: qr spem aliã ñ habent. Iecirco in
bonis supͣ modũ exultant & in malis desꝑant:¬
& ubi spͣes illoꝵ est. illic desꝑatio constat. Ppt̾
hoc uisis malis mundi hui. dicunt feliciores
mortuos. qmͣ uiuentes: & utrisq ñdu natos

Expanded text:
ersorum animus in utraque parte correctionis impatiens, nec prosperis excitatur, nec castigatur adversis. Cum enim dulcia vitae hujus respiciunt, haerent animo in illis, et dicunt: Satis est hoc, etanimo, et corruunt diffidentia, et desperant semetipsos, quia spem aliam non habent. Ebonis supra modum exsultant, in malis desperant; et ubi spes illorum est, illic desperatio constat. Propter hoc visis malis mundi hujus dicunt, feliciores mortuos quam viventes, et utrisque necdum natos
Abbreviated transcription (Latin):
locis sordidis delectat᷑. fr̃ugalitate decorat᷑: que
ñ carnib s puro grano uescit᷑. Humili tatẽ ser¬
uat: que ꝓeantu gemitũ celebrat. Innocentiam
sequit᷑: que nec minimis qͥdem animantib lesi¬
onem inferre cognoscit᷑. Simplicitate gaudet: q̃
exercere cognoseit᷑. Montiũ atq arboꝵ sublimia
diligit: ce soliuaga singłaritate letat᷑. Uade gͦ tu¬

Expanded text:
ugalitate decoratur, quae non carnibus, sed puro grano vescitur; humilitatem servat, quae pro cantu gemitum celebrat; innocentiam sequitur, quae nec minimis quidem animalibus laesionem inferre cognoscitur; simplicitate gaudet, quae exercere cognoscitur. Montium atque arborum sublimia diligit, et solivaga singularitate laetatur. T
Abbreviated transcription (Latin):
dextrũ ocułu qui cariortͥ ẽ qm sinister:. si te im¬
pedit ad beatitudinẽ ꝓice abs te: ne. intres inge¬
hennã. Nel consiliari tuus intelligit᷑ ocłs tuuꝰ
dexter: qui in diuinis te docet. Illu etiã respue:
si in aliquẽ error̃e te conat᷑ inducere. Dextrama¬
nus ẽ: adiutor & minist̾ in diuinis oꝑib. Sinist̾

Expanded text:
dexterum oculum, qui charior est tibi quam sinister: si te impedit ad beatitudinem, projice abs te, ne intres in gehennam. Vel consiliarius tuus intelligitur oculus tuus dexter, qui in divinis te docet. Illum etiam respue, si in aliquam haeresim te conatur inducere. Dextra manus est, adjutor et minister in divinis operibus.
Abbreviated transcription (Latin):
nima ẽ sp̃c intellectualis. rationalis. sẽꝑ
uiuens semꝑ in motu bone maleq uolũtatis
dum contemplat᷑: sensus du sentit: animus
dum sapit: dum intelligit mens: du discer¬
nit ratiõ. dũ recordatur memoria: du con-¬
sentit uoluntas. ꝓprietas qͥdem ẽ diuersa:

Expanded text:
nima est spiritus intellectualis, rationalis, semper vivens, semper in motu, bonae malaeque voluntatis dum contemplatur; sensus, dum sentit; animus, dum sapit; dum intelligit, mens; dum discernit, ratio; dum recordatur, memoria; dum consentit, voluntas. Ista tamen non differunt
Abbreviated transcription (Latin):
que nec ꝑse: nec ꝑ aliã creaturã sciunt docen¬
tur: cũ noxie uoluntates a suo impetu so¬
la grã regente. ad hoc qd̃ ꝓdestconu̾tunt᷑:
cũ alia mulra fiunt. que nec ereatura nec eiꝰ
uoluntas ꝑusitatũ cursũ suũ oꝑaret᷑. Na¬
tura leuia sursũ. grauia deorsũ trahit: t̾rã
aliqnͣdo nullo uoluntatis oꝑe p̃cedente. her¬
bas & arbores innumeras ꝑducere. & eas
re. seribere. loqui: & similia quȩ ñ nͥ uolun¬
tas facit. Cũ gͥ omĩa que fiunt si diligent̃
considerent᷑ fiant aut sola uoluntate di.
aut natura scłm ium illi a dõ inditã. aut uo¬
luntate creature: & ea que nec natura cre¬
ata nec uoluntas creature: s solus ds facit
semꝑ miranda sint: apparet qr tres st̃ cursus
rer ũ. scilicet mirabilis. naturalis. uoluntariꝰ.
Et mirabilis qͥdem aliis aut eoꝵ legi nullate¬
nus ẽ subditus. s libere. dñat᷑: neq illis fac̃
iniuriam qndo eis obuiare udet᷑: qri nichil

Expanded text:
quae nec per se, nec per aliam creaturam sciunt, docentur; cum noxiae voluntates a suo impetu, sola gratia regente, ad hoc quod prodest convertuntur; cum alia multa fiunt, quae nec creatura, nec ejus voluntas per usitatum cursum suum operaretur. Natura levia sursum, gravia deorsum trahit: terram, aliquanto nullo voluntatis opere praecedente, herbas et arbores innumeras producere et eas re, scribere, loqui, et similia quae non nisi voluntas facit. Cum igitur omnia quae fiunt, si diligenter considerentur, fiant aut sola voluntate Dei, aut natura secundum vim a Deo illi inditam, aut voluntate creaturae: et ea quae nec natura creata, nec voluntas creaturae, sed solus Deus facit, semper miranda sint; apparet quia tres sunt cursus rerum, scilicet, mirabilis, naturalis, voluntarius: et mirabilis quidem aliis aut eorum legi nullatenus subditus est; sed libere dominatur: neque illis facit injuriam, quando eis obviare videtur; quia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ore laxat᷑. Sane utraq hec dilectio qm̃qͣm parũ
p̃mii seruata conquirat. qͥppe. cũ ad ilła lex nat᷑a¬
lis impellat. ad istã grã imꝑtita nos ꝓuocet: negle¬
cta tam̃ eumulu̾ dãpnationis importat. De his dñs
in erigłio. Si diligitis inqͥt eos qͥ uos diligunt:
qmͣ mercedẽ habebitis: Nonne ce ethniei hoc fa

Expanded text:
ore laxatur. Sane utraque haec dilectio, quanquam parum ore laxatur. Sane utraque haec dilectio, quanquam parum praemii servata conquirat, quippe cum ad illam lex naturalis impellat, ad istam gratia impertita nos provocet, neglecta tamen cumulum damnationis importat. De his Dominus in Evangelio: Si diligitis, inquit, eos, qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? nonne et ethnici
Abbreviated transcription (Latin):
in sonũ gratulabunde solłenitatis erup̃dicens.
fcce qmͣ bonũ ce qm iocundũ. habitare fr̃s ĩunũ.
Uere bonũ: uere iocundu. Bonũ plane: qr ncħ
utiliꝰ Iocundu: qr nicħ sapidiꝰ Qd̾ si ex sex illis
annus qͥ sabb̃m hoc spũale p̃cedunt. aliqͥd mi¬
sticũ uelis exeulꝑe: scito sex ẽẽ genã hominũ
in quoꝵ dilectione necesse ẽ animꝰ exerceat᷑.
Primo gͦ dilectio nr̃a. naturali ordine ad do¬
mesticos sanguinis nr̃i diriuat᷑. Que dilectio ut
habeat᷑ qr ipsi nature ẽ insitũ: si ñ habeat᷑ nimis
fideli detĩor. Hec aũt dilectio qm̃ ab ipsa nata
ꝓsiciscit᷑: in p̃ceptis que ad dilectionẽ ꝑtinent.
ꝓrimi pͥmo loco sancit᷑: ita do ꝓtestante. Hono¬
ra patrẽ. tuũ & matr̃e. Hinc ad eos qͥ nob̾speci-¬
alis amiciciȩ federe. uł officii uicissitudine copu¬
lãt᷑. dilectio nr̃a ꝓgredit᷑: & quodã mͦ sinu ampli¬

Expanded text:
in sonum gratulabundae solemnitatis erupit dicens: in sonum gratulabundae solemnitatis erupit dicens: Ecce quam bonum, et quam jucundum, habitare fratres in unum! Vere bonum, vere jucundum. Bonum plane, quia nihil utilius; jucundum, quia nihil sapidius. Quod si ex sex illis annis, qui Sabbatum hoc spirituale praecedunt, aliquid mysticum velis exculpere, scito sex esse genera hominum, in quorum dilectione necesse est animus exerceatur. Primo ergo dilectio nostra, naturali ordine, ad domesticos sanguinis nostri derivatur. Quae dilectio ut habeatur, quia ipsi naturae est insitum, si non habeatur, nimis fideli deterior . Haec autem dilectio, quoniam ab ipsa natura proficiscitur, in praeceptis, quae ad dilectionem pertinent proximi, primo loco sancitur; ita Deo protestante: Honora patrem tuum et matrem . Hinc ad eos, qui nobis specialis amicitiae foedere, vel officii vicissitudine copulantur, dilectio nostra progreditur, et quodammodo sinu ampli
Abbreviated transcription (Latin):
orrosi ab hoc secretiori eubieulo in .xii
quo primũ hoc sabb̾m celebrauit. ad illud
pectoris sui diu̾sorium sese contulerit. uͥ solet gau¬
dere cũ gaudentib flere eũ flentib q̃firmari
cũ infirmis. uii cũ scandalizatis. senseritq ibi
animã suã cũ om̃iũ fratrũ suoꝵ animab glu¬
tino caritatis uniri: nullis inuidie stimulis a¬
gitari. nullis indignationũ estib ĩfłamari:
ñ iaculis suspitionũ atteri. ñ ed acis tristiciȩ
morsib consumi: sicq ad quendã tranquillis-¬
simũ sue m̃tis sinũ om̃s rapiat. uͥ dulei quodã
affectu omĩs amplectat᷑ &e foueat. ac secũ unũ cor
& unã animã faciat: ad husꝰ mox dulcedinis
suauissimũ gustũ. omĩs cupiditatũ silet tumul¬
tuis ac uicioꝵ strepitꝰ conquiescit: & fit ibi intꝰ
ab om̃ib noriis absoluta uacatio.: & in fr̃ne
dilectionis dulcedine grata & iocunda pausa¬
tio. Huiꝰ sabbi requie ac dulcedine ꝓpħa dauid:

Expanded text:
orro si ab hoc secretiori cubiculo, in quo primum hoc Sabbatum celebravit, ad illud pectoris sui diversorium sese contulerit, ubi solet gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus , infirmari cum infirmis, uri cum scandalizatis; senseritque ibi animam suam cum omnium fratrum suorum animabus glutino charitatis uniri, nullis invidiae stimulis agitari, nullis indignationum aestibus inflammari; non jaculis suspicionum atteri, non edacis tristitiae morsibus consumi; sicque ad quemdam tranquillissimum mentis suae sinum omnes rapiat, ubi dulci quodam affectu omnes amplectatur et foveat, ac secum unum cor et unam animam faciat; ad hujus mox dulcedinis suavissimum gustum, omnis cupiditatum silet tumultus, ac vitiorum strepitus conquiescit; et fit ibi intus ab omnibus noxiis absoluta vacatio, et in fraternae dilectionis dulcedine grata, et jucunda pausatio. Hujus Sabbati requie ac dulcedine, propheta David
Abbreviated transcription (Latin):
pliꝰ facietis: Ut gͦ in aliqͥd amplũ dilectio nr̃a
dendat᷑: amplectat᷑ & eos qui nob̾cũ eidẽ iugo ꝓ¬
fessionis subdunt᷑. Hec plane dilectio p̃mio ñ frau¬
dabit᷑: qr łs causa ẽ cur exhibet᷑. Restant ad¬
mitati: maliciã defleamꝰ: ac pio affectu solatiũ

Expanded text:
citis? Ut ergo in aliquid amplum dilectio nostra tendatur, amplectatur et eos, qui nobiscum eidem jugo professionis subduntur. Haec plane dilectio praemio non fraudabitur, quia Deus causa est, cur exhibetur. Restant admitati, malitiam defleamus, ac pio affectu solatium
Abbreviated transcription (Latin):
niantib uob̾: ut sitis filii patris ur̃i qͥ in celis ẽ.
Erinde qͥd suꝑerit nͥ annꝰ septimꝰ. in quo debi¬
tores repetere ñ ꝑmittim᷑: in quoseruuꝰ lib̾tati
donat᷑. Qui enĩ nouit etiã inimicos simplici
ocło intueri: ille ẽ qui ueracit̾ dice̾ pot̃ di¬
mitte nob̾ sic̃ &e nos dimittimꝰ. Omĩs inqͥt qͥ fac̃
peccatũ. seruus ẽ peceati. Cui deplorande ser¬
uituti tãdiu qͥsq addicit᷑. donec ipse dimit.¬
tens ae diligens dimittat᷑ & diligat᷑: & de seruo
ñ mͦ liber s etiã amieus efficiat

Expanded text:
niantibus vos, ut sitis filii Patris vestri, qui in coelis est . Exinde quid supererit, nisi annus septimus, in quo debitores repetere non permittimur, in quo servus libertate donatur? Qui enim novit etiam inimicos simplici oculo intueri, ille est qui veraciter dicere potest: Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus . Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati , cui deplorandae servituti tandiu quisque addicitur, donec ipse dimittens et diligens, dimittatur et diligatur; et de servo non modo liber, sed etiam amicus efficiat
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrii lib̾tatẽ. Lib̃tas arbitrii alia
est a se que nec facta ẽ nec ab alio accepta. q̃
ẽ soli d̾i: alia a dõ facta &e accepta que. ẽ an¬
głoꝵ &e hominũ. facta aũt siue accepta alia
ẽ habens rectitudinẽ quã seruet: alia caress.
Habens alia tenet separabilit̾: alia insepara-¬
bilit̾. Illa qͥdem que separabilit̃. tenet fuit
angłoꝵ om̃ium anteqm boni confir mareit᷑.
cemal caderent: ce ẽ om̃ium hominũ añ
rectitudine. alia caret recuperabilit̾: alia
ir recupabilit. Que recuꝑabilit̃ caret ẽ tantũ
in hac uita omniũ hominũ illa carentium:
qͣmuis ilła multi ñ recuꝑent. Que aũt ir¬
recuꝑabilit̃ caret. ẽ reꝓboꝵ hominũ &e angło¬

Expanded text:
ab invicem. MAG. Libertas arbitrii alia est a se, quae nec facta est, nec ab alio accepta, quae est solius Dei; alia a Deo facta et accepta, quae est angelorum et hominum. Facta autem sive accepta, alia est habens rectitudinem quam servet; alia carens. Habens, alia tenet, sepaparabiliter; alia inseparabiliter. Illa quidem quae separabililer tenent, fuit angelorum omnium, antequam boni confirmarentur et mali caderent; et est omnium hominum ante rectitudine: alia caret recuperabiliter, alia irrecuperabiliter. Quae recuperabiliter caret, est tantum in hac vita omnium hominum illa carentium, quamvis illam multi non recuperent. Quae autem irrecuperabiliter caret, est reproborum hominum et angelo
Abbreviated transcription (Latin):
res st̃ cireũcisiones una in carne tantũ
anima ꝑ depositionẽ iniquitatis circũcidit᷑.
altera que in futuro fiet. qñ ꝑ depositionẽ cor¬
ruptionis corpꝰ circũcidet᷑. Prima gͥẽ ĩ car¬
ne⁊ scda in m̃te: tercia in corpore. Octonariꝰ

Expanded text:
sunt circumcisiones: Una in carne tantum anima per depositionem iniquitatis circumciditur; altera quae in futuro fiet, quando per depositionem corruptionis corpus circumcidetur. Prima igitur est in carne, secunda in mente, tertia in
Abbreviated transcription (Latin):
Quecũq tam̃ illa natura uisoꝵ ẽ: ꝓculdu¬
bio corpus ñ ẽ. Non enĩ corpora uisa illas
imagines in spũ faciunt: nec eam uim habeñ
ut aliqͥd sꝑitale forment: s ipse sp̃c in seipso ce¬
leritate mirabili: utpote spiritalis. intellec¬
tualis. atq rationalis.

Expanded text:
quaecumque tamen illa natura uisorum quaecumque tamen illa natura uisorum bio corpus non est. Non enim corpora visa illas imagines in spiritu faciunt, nec eam vim habent ut aliquid spirituale forment, sed ipse spiritus in se ipso celeritate mirabili, utpote spiritus intellectualis et rationalis.
Abbreviated transcription (Latin):
tib siue in egrotantib: qm̃ ñ ex alio gene¬
rẽ sunt que uident᷑ quã ex natura sp̃o :
de quo uł in quo fiunt similitudines cor¬
poꝵ. Uisa siqͥdem freneticoꝵ: similia sunt
uisis somniantiũ. Opturatas nãq uias senti¬
endi habent: ut uideant qđ somniantes
uident. Uisa etiã somniantiũ. similia sun
cogitationib uigilantiũ. dormientib qͥppe
in cerebro cõsopitur uia sentiendi que inten¬
tionẽ ad ocłos ducit: idoq ipsa intentio in ali¬
ud auersa cernit uisa somnioꝵ tanqũa species
corporales adsint: ut sibi dormiens uigilare.
uideat᷑: & ñ similia corporib s ipsa corporam.¬
tueri se putet. Ego aũt multo amplius amini¬
ror &e uehem̃tius stupeo. quanta celeritate ac
facilitate in se anima fabricet᷑ imagines corpo¬
rũ que ꝑ corporis oculos uiderit: quã freneti¬
coꝵ uł somniantiũ uł etiã in extasi uisiones.

Expanded text:
tibus, sive in aegrotantibus: quoniam non ex alio genetibus, sive in aegrotantibus: quoniam non ex alio genere sunt quae videntur, quam ex natura spiritus, de quo vel in quo fiunt similitudines corporum. Visa siquidem phreneticorum similia sunt visis somniantium: obturatas namque vias sentiendi habent, ut videant quod somniantes vident. Visa etiam somniantium similia sunt cogitationibus vigilantium. Dormientibus quippe in cerebro consopitur via sentiendi, quae intentionem ad oculos ducit. Ideoque ipsa intentio in aliud aversa, cernit visa somniorum tanquam species corporales adsint, ut sibi dormientes vigilare videantur, et non similia corporibus, sed ipsa corpora intueri se putent. Ego autem multo amplius admiror et vehementius stupeo, quanta celeritate ac facilitate in se anima fabricetur imagines corporum, quae per corporis oculos uiderit, quam somniantium uel etiam in extasi uisiones.
Abbreviated transcription (Latin):
dnũ apparuit ioseph in somnis dicens. Noli
timere accipere mauiã coniugẽ tuã. Et it̾m.
tam dicit. Effundã de spũ meo suꝑ omnem
carnẽ: & iuuenes uisa uidebunt. & senes
somnia somniabunt. Sunt alia uisa usita
ta &e humana que uł ex ipso spũ nr̃o mł¬
tiplicit᷑̃ existunt: uł ex corpore sꝑũi qͦd̃amͦ
suggerunt᷑: sicut fuerimꝰ affecti uł carne
uł animo. Non solu enĩ uigilantes hoĩes
curas suas cogitando uersant in similitu¬
dinib corpoꝵ: uerũ etiã dormientes hoc
sepe somniant quo indigent. Nam ce nego¬
cia sua gerunt ex animi cupiditate: & e¬
pulis poculisq inhiant̃ instant: si forte e¬
surientes sitientesq dormierint. uigilan¬
tib etiã ooculto quodã instinctu ingestas
ẽẽ cogitationes quas diuinarent. nouimꝰ.
Sicut cayphas pontifex ꝓpħauit: cũ eius
intentio ꝓpħandi uoluntatẽ ñ haberet:
Multa uidet. anima & eadẽ ẽ natura ui-¬
sionum. siue inuigilantib siue indormien-¬

Expanded text:
ni apparuit Joseph in somnis dicens, Noli timere accipere Mariam conjugem tuam; et iterum, a dicit: effundam de spiritu meo super omnem carnem, et iuuenes uisa uidebunt, et senes somnia somniabunt, diuinae operata, vel aliquo ipsa visa exponente, sicut in Apocalypsi Joanni exponebatur magna revelatio est. suggeruntur, sicut fuerimus affecti a carne vel animo. Non enim solum vigilantes homines curas suas cogitando versant in similitudinibus corporum, verum etiam dormientes hoc saepe somniant quo indigent. Nam et negotia sua gerunt ex animi cupiditate, et epulis et poculis inhiant instanter, si forte esurientes sitientesque dormierint. Vigilantibus etiam occulto quodam instinctu ingestas esse cogitationes, quas divinarent, novimus: sicut Caiphas pontifex prophetavit , cum ejus intentio prophetandi voluntatem non haberet. Multa videt anima, et eadem natura sionum, sive in vigilantibus, sive in dormien
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Si peccatũ nicħ ẽ cur punit ds̃
debeat  Quib qͣmiuis humilis sit qͤstio: tñ
qr qd̾ querunt ignorant. aliqͥd breuit̃ respõ¬
dendu ẽ. licet parit̃ nicħ sit absentia iu¬
sticie: & uͥ debet ẽẽ iusticia. & uͥ ñ debet ẽẽ:
sponte reddere noluert ab iniustis exigit.
ce neqͥd inordinatũ sit in regno eiꝰ eos sepa¬
ratim a iustis ordine cõpetenti disponit. Cre¬
aturas aũ in quib iusticia ñ debet ẽẽ ñ pu¬
nit ꝓ absentia iusticie: hoc ẽ ꝓ nichilo: qr
ñ est aliqͥd qd̾ ab illis exigat: nec ordo con¬
gruus uniu̾̃sitatis rerũ hoc expostulat. Sic
itaq cũ punit ds ꝓpeccato qd̾ ẽ absentia.
debite iusticie: que nicħ̾ ẽ. ñ om̃ino prnit.
ꝓ nichilo: &e uerũ ẽ q nͥ sit aliqͥd ꝓpt̃ qͦd

Expanded text:
i peccatum nihil est, cur punit Deus debeat? Quibus, quamvis humilis sit quaestio, tamen quia quod quaerunt ignorant, aliquid breviter respondendum est. Licet pariter nihil sit absentia justitiae, et ubi debet esse justitia, et ubi non debet esse; sponte reddere noluerunt, ab invitis exigit; et ne quid inordinatum sit in regno ejus, eos separatim a justis ordine competenti disponit. Creaturas autem in quibus justitia non debet esse, non punit pro absentia justitiae hoc est pro nihilo: quia non est aliquid, quod ab illis exigat; nec ordo congruus universitatis rerum hoc postulat. Sic itaque cum punit Deus pro peccato, quod est absentia debitae justitiae, quae nihil est; non omnino punit pro nihil
Abbreviated transcription (Latin):
tiori tumultu intͣ secretariũ suȩ m̃tis sese
receꝑit. nicħ qr occurrerit. inquietũ. ncħinor¬
dinatũ: ncħ qd̾ remordeat. nicħ qd̾ oblatret:
s omĩa iocunda. omĩa concordantia. omĩa pa-¬
cifica. omĩa tranquilla: & instar ordinatissime.
ac paccatissime cuisdã familie: omĩs cogitationũ
sermonũ oꝑumq turba ipsi anrmo qĩ pat̾fami-
lias domꝰ arriserit: orit᷑ hinc subito mira securi¬
tas: ex securitate mira iocunditas: ex iocundita¬
de aũt iubilus qͥdam. eo deuoti in laudes dei
erũpens: quo ꝑspicatiꝰ conspieit eiꝰ ẽẽ muneris.
qͥcqͥd in se boni recognoseit. Hec ẽ septimi dier io¬
cunda sollepnitas. qmͣ necesse ẽ sex dies. idẽ oꝑũ
p̃cedat ꝑfectio: ut primũ in bonis oꝑib desude¬
mus: & sic demũ in conseientie tnquillitate pau¬
semꝰ. Ex bonis nãq oꝑib puritas conseientie
nascit᷑: scdm quã sui dilectio iudicat᷑. Sicuit enĩ

Expanded text:
iori tumultu intra secretarium mentis sese receperit, nihilque occurrerit inquietum, nihil inordinatum, nihil quod remordeat, nihil quod oblatret; sed omnia jucunda, omnia concordantia, omnia pacifica, omnia tranquilla, et instar ordinatissimae ac pacatissimae cujusdam familiae, omnis cogitationum, sermonum, operumque turba ipsi animo, quasi lias domus arriserit: oritur hinc subito mira securitas, ex securitate mira jucunditas, ex jucunditate autem jubilus quidam, eo devotius in laudes Dei erumpens, quo perspicacius conspicit, ejus esse muneris, quidquid in se boni recognoscit. Hic est septimi diei jucunda solemnitas, quam necesse est sex dies, id est operum praecedat perfectio, ut primum in bonis operibus desudemus, et sic demum in conscientiae tranquillitate pausemus. Ex bonis namque operibus puritas conscientiae nascitur, secundum quam sui dilectio judicatur. Sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã. ñ odit s diligit. animã sua̾. Hec ẽ primi
illiꝰ salb̾i iocunda sollẽpnitas: in qua seruilia mũ¬
di oꝑa minime exercent᷑: in qua nec ignis coneu¬
piscentie turpis accendit᷑: nec passionũ onera
comportant᷑.¬

Expanded text:
justitiam, non odit, sed diligit animam suam. Haec est primi illius Sabbati jucunda solemnitas: in qua servilia mundi opera minime exercentur; in qua nec ignis concupiscentiae turpis accenditur, nec passionum onera comportant
Abbreviated transcription (Latin):
segniter ibant. & sepe cadebant. Iccirco igno¬
rat homo qͥd sibi conducat in uita sua numero
dierũ ꝑegrinationis sue: &e tẽpore qd̾ uelut
umbra p̃terit. Hec sane ẽ causa cur om̃e cor
meret: cur consilii ocłs caligat. Uides certe
qr facilius ẽ iudicare qͥd liceat qͥdñ liceat:
Illud ẽ discretionis: istud deliberationis. Illd̃
iudicii: istud consilii. Alia itaq ẽ illa scien¬
tia: &e longe alia ista scda¬

Expanded text:
segniter ibant, et saepe cadebant. Idcirco ignosegniter ibant, et saepe cadebant. Idcirco ignorat homo quid sibi conducat in vita sua, numero dierum peregrinationis suae, et tempore quod velut umbra praeterit. Haec sane est causa cut. Vides certe quia facilius est judicare quid liceat, quid non liceat, Illud est discretionis, istud deliberationis; illud judicii, istud consilii. Alia itaque est illa scientia, et longe alia ista s
Abbreviated transcription (Latin):
onsideremꝰ qͥd sit iudicii uł qͥd
sit consilii: inueniemꝰ qr sepe consiliũ titu¬
bat. etiã ubi iudiciũ stat: & qr uͥ consilium
caligat. ibi sepe iudiciũ clare considerat:¬
Aliud ẽ discutere: qͥd sit bonũ uł mału in se:
&e aliud deliberare qͥd expediat uł ñ expe¬
diat cuuꝙ. Illud ẽ iudicii: istud ẽ consilii.
Sicut enĩ ñ om̃s omĩa possunt: sic nec omĩb
omiã expediunt. Sepe enĩ qd̾ in se ẽ maiꝰ bonũ
quibdã expedit minus: & qd̃ in se qͥdem est
minꝰ. magis tñ expedit aliquib. fit nãq se¬
pe ut qd̾ alii ẽ. cumulus d̾apnationis. alii sit
occasio salutis: & qd̃ ẽ quibdã augm̃tum co¬
rone. sit aliis causa ruine: Qm multos uidemꝰ
de sublimi grauit̃ corruisse. qui in inferiori
gradu solebant uł poterant fortit̾ stare. Quã
multos uidemꝰ in uirtutũ ascensu religionisq
ꝓuectu firmos gressus figere mult̾uꝙ ꝓpe¬
rare: qui inscłaris conu̾sationis planicie.

Expanded text:
onsideremus quid sit judicii vel quid sit consilii, inveniemus quia saepe consilium titubat, etiam ubi judicium stat; et quia ubi consilium caligat, ibi saepe judicium clare consideratAliud est discutere quid sit bonum vel malum in se, et aliud est deliberare quid expediat vel non expediat cuique. Illud est judicii, istud est consilii. Sicut enim non omnes omnia possunt, sic nec omnibus omnia expediunt. Saepe enim quod in se est majus bonum, quibusdam expedit minus; et quod in se quidem est minus, magis tamen expedit aliquibus. Fit namque saepe ut quod alii est cumulus damnationis, alii sit occasio salutis, et quod quibusdam est augmentum coronae, sit aliis causa ruinae. Quam multos videmus de sublimi graviter corruisse, qui in inferiori gradu solebant, vel poterant fortiter stare. Quam multos videmus in virtutum ascensu, religionisque provectu firmos gressus figere, multumque properare, qui in saecularis conversationis planitie
Abbreviated transcription (Latin):
hic sp̃e insederit quibda furiis agitari: & ig¬
nitis luxurie stimulis impetitã. ad queq
flagitia ebriam ce uagabundã soluto freno
totiꝰ honestatis impelli: restinctoq semel con¬
cepte passionis incendio. in aliud mcħominus
estu uehem̃tiore succendi. De suaui iugo caritat¬

Expanded text:
hic spiritus insederit, quibusdam furiis agitari, et ighic spiritus insederit, quibusdam furiis agitari, et ignitis luxuriae stimulis impetitam, ad quaeque flagitia ebriam et vagabundam, soluto freno totius honestatis, impelli, restinctoque semel conceptae passionis incendio, in aliud nihilominus aestu vehementiore succendi. Perabsurdum est
Abbreviated transcription (Latin):
parit̾ ce eu̾tat: Et qͥdem cũ cęt̾a uicia plerũ¬
q se quibdã uirtutũ tegum̃tis oppallient.
ac ꝑinde ñ mͦ adhumanos ñ erubescant inmo
&e intumescant aspectꝰ. hȩc sola in pͥma fronte
tantũ sui p̃fert. horrorem: ut ea maxime hora¬
qua etiã carnẽ ꝑstringit ac sibi uendicat:
ocłõs uehem̃t̃ refugiat. Qd gͦ his agendu:
qͥ uirginis filiũ. ac uirginitatis colunt auc̃to¬
rem. Cauendii ẽ. ꝓfecto ne. cuiqͣm id eueni¬
at: qd̾ de quibdã ait ꝓpħa. Cõputruerunt.
nem moduq huiꝰ spurcissime p̾assionis exp̃ssit:
eũ quẽ luxurie caribdis absorbuit. carmᷤ sue
colluuione qi ꝓprii stercoris egestione asserenᷤ
ẽẽ corruptũ: ut eũ ñ mͦ extinctũ estimes ul
absortũ: s instar sepulti cadaueris. immun¬
dissimi pruritꝰ sanie ꝓfluente: putrescentem
sentias & fetentẽ. Necesse ẽ gͦ m̃tẽ cui neqm᷑

Expanded text:
pariter et evertat? Et quidem cum caetera vitia plerumpariter et evertat? Et quidem cum caetera vitia plerumque se quibusdam virtutum tegumentis obpallient, ac perinde non modo ad humanos non erubescant, imo et intumescant aspectus: haec sola in prima fronte tantum sui pqua etiam carnem perstringit ac sibi vindicat, oculos vehementer refugiat. Quid ergo his agendum, qui Virginis Filium, ac virginitatis colunt auctorem? Cavendum est profecto, ne cuiquam id eveniat, quod de quibusdam ait propheta: Computruerunt nem modumque hujus spurcissimae passionis expressit: eum quem luxuriae Charybdis absorbuit, carnis suae colluvione quasi proprii stercoris egestione asserens esse corruptum, ut eum non modo exstinctum aestimes, vel absorptum; sed instar sepulti cadaveris immundissimi pruritus sanie profluente putrescentem sentias et fetentem. Necesse est ergo mentem, cui nequam
Abbreviated transcription (Latin):
uiciis. Qd̾ enĩ ꝑu̾sius qmͣ rationał m̃tis bonũ
inuentris ingluiie collocare: ac id qd̾ p̃cellit
in hoĩe. uilissime cuidã carnis sue portioni sub¬
sternere: maxime cũ se in his a stolidissimis
beluis nicħ uideat posse differre. Deniq
fames cruciatũ. c sacietas fastidiũ parit. Nã
ce si uoluptati satis faciat. necessitatis metas
excedat necesse ẽ: si aũ naturȩ modũ excesserit.
dolorẽ corꝑis uitare impossibile ẽ. Porro
libidinũ sordib oblectari. ac instar ĩnmundis¬
sime suis in ceno turpitudinis uolutari. sicut
nicħ tã confusione dignũ: ita ꝑfecto nicħ ma¬
gis inquietũ: nicħ ita om̃i quiete ac tranqͥl¬
litate uacuũ. Nam de erꝰ feditate qͥd dicñdu:
cũ hȩc sordidissima lues &e carnẽ contaminet.
&e nĩtem effeminet:: ac qͥcqͥd in animo honestũ.
qͥcquid decoꝵ. qͥcqͥd deniq uirile ẽ obruat.

Expanded text:
vitiis. Quid enim perversius, quam rationalis mentis bonum vitiis. Quid enim perversius, quam rationalis mentis bonum in ventris ingluvie collocare, ac id quod praecellit in homine, vilissimae cuidam carnis suae portioni substernere: maxime cum se in his a stolidissimis belluis nihil videat posse differre? Denique et fames cruciatum, et satietas fastidium parit. Nam etsi voluptati satisfaciat, necessitatis metas excedat necesse est; si autem naturae modum excesserit, dolorem corporis vitare impossibile est. Porro libidinum sordibus oblectari, ac instar immundissimae suis in coeno turpitudinis volutari, sicut nihil tam conclusione dignum; ita profecto nihil magis inquietum, nihil ita omni quiete ac tranquillitate vacuum. Nam de ejus foeditate quid dicendum, cum haec foedissima lues et carnem contaminet, et mentem effeminet; ac quidquid in animo honestum, quidquid decorum, quidquid denique virile est obruat
Abbreviated transcription (Latin):
creatura solo ereatore inferior: qͦ te deicis:
Muncdu amas: S ipsa es mundo suꝑior. Solem
miraris:. S ipsa es sole lucidior. De celi hurꝰ uo¬
lubilis situ philosopharis: S tucelo sublimior.
Secretas creaturarũ causas rimaris. S te nul¬
la natura secretior. Dubitas cũ tu de his om̃ib
iudices: de te aũt nicħ hoꝵ: S si uelis iudica¬
re: noli tam̃ amare:. S nec ipsũ iudicare ama.
Ipsũ ama: qui his om̃ib te p̃posuit. ñ submisit.
Preposuit ñ ut his tu beatior. s ut eẽt qͦ tu
esses suꝑior: subiciens tͥ omĩa ad cumulũ ho¬
noris: se tͥ seruans ad fructũ beatitudinis.
Qdͥ gͦ sequeris fugitiuas pulchritudines: cũ
tua ipsiꝰ pulchritudo nec senectute marcescat.
nec pauꝑtate sordescat: nec palleat egͥtudine:
nec ipsa saltẽ morte deꝑeat: Queris ut uolũ¬
tati tue nicħ desit: &e sie requiescas. hoc gͦ qͤre.
Ubi inquis Noli in salute corꝑis: noli in uo¬
luptate earnis. Noli in potentia: noli in di¬

Expanded text:
creatura, solo Creatore inferior, quo te dejicis? mundum amas? sed ipsa es mundo superior. Solem miraris? sed ipsa es sole lucidior. De coeli hujus volubilis situ philosopharis? sed tu coelo sublimior. Secretas creaturarum causas rimaris? sed te nulla natura secretior. Dubitas cum tu de his omnibus judices, de te autem nihil horum? sed si velis judicare, noli tamen amare. Sed nec ipsum judicare ama. Ipsum ama, qui his omnibus te praeposuit, non submisit. Praeposuit, non ut his tu beatior; sed ut esset, quo tu esses superior: subjiciens tibi omnia ad cumulum honoris, se tibi servans ad fructum beatitudinis. Quid ergo sequeris fugitivas pulchritudines; cum tua ipsius pulchritudo nec senectute marcescat, nec paupertate sordescat, nec palleat aegritudine, nec ipsa saltem morte depereat? Quaeris, ut voluntati tuae nihil desit, et sic requiescas; hoc ergo quaere. Ubi, inquis? noli in salute corporis, noli in voluptate carnis, noli in potentia, noli in di
Abbreviated transcription (Latin):
affectu cũ affectui animꝰ consenserit:
ex ratione cũ se uoluntas rationi ꝯiunxit:
pot̾ & terei amor ex his duob confici: eũ seił
hec tria ratio affectꝰ ce uoluntas inunũ coieriñ.
Primꝰ dulcis s ꝑiculosus: seds durus s fru¬
ctuosus: tercius utriꝰq p̃rogatiua ꝑfectus.
Ad primũ sensus exꝑte dulcedinis illicit: ad
sedm ratio manifesta cõpellit: in tercio ipsa ra-¬
dio sapit. Differt. aũt hic ultimus a pͥmoͬ qr
licet illo & qd amandũ ẽ aliqnͣdo amet᷑: mag̃¬

Expanded text:
affectu, cum affectui animus consenserit; ex ratione, cum se voluntas rationi conjunxerit; potest et tertius amor ex his duobus confici, cum scilicet haec tria, ratio, affectus, et voluntas in unum coierint. Primus dulcis, sed periculosus; secundus durus, sed fructuosus; tertius utriusque praerogativa perfectus. Ad primum sensus ex parte dulcedinis illicit, ad secundum ratio manifesta compellit, in tertio ipsa ratio sapit. Differt autem hic ultimus a primo, quia licet illo,
Abbreviated transcription (Latin):
uatur. Qd̾ si ille auctorẽ suꝑbiendo contem¬
nit: iure & a subdita carne contemnit᷑. Quo¬
cont᷑ de dõ electi dicunt. Qui docet nos suꝑ
ium̃ta t̃re: & suꝑ uolucres celi erudit nos. Qͥ a
uideł dũ dõ inspirante cogitant qͥd sunt. nec
eos fragilitas carnis uelut ium̃ta deicit: nec.
ne labit᷑ in luxuriã: more ium̃ti ꝑsternit᷑. Q
mente extollit᷑: qiͣ alta petit ut auis. S erubes¬

Expanded text:
uatur. Quod si ille autorē superbiendo cōtemnit, iure & a subdita carne contēnetucontra electi de Deo dicunt: Qui docet nos super jumenta, et super volucres coeli erudit nos , quia videlicet dum eo inspirante cogitant quid sunt, nec eos fragilitas carnis velut jumenta dejicit, nec ine labitur in luxuriam, more jumenti prosternitur: qui mente extollitur, quasi alta petit ut avis. Si e
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ facere. s ꝓ om̃i uerbo dñs uoluit intelli¬
gere cũ dixit: qm̃ qui facit ueritatẽ uenit
ad lucẽ. Non enĩ separat ilłu ab hac ueritate
siue luce. qui patitur ꝑsecutionẽ ꝓꝑt̾ iusticiã:
aut qui ẽ qñ e uͥ debet ẽẽ: aut qui stat uł se¬
det. qñ debet & similia. Nullus nãq dicit. tale ᷤᷤ¬
q ꝓut gessit: intelligendũ ibi ẽ. quicqͥd solemꝰ
dicere benefacere uł malefacere. Usus qͦq com¬
munis locutionis hoc habet. ut ce pati & multa
alia dicat facere: que ñ st̃ facere. Quare rectã

Expanded text:
ligere, cum dixit quoniam qui facit veritatem venit ad lucem . Non enim separat illum ab hac veritate sive luce; qui patitur persecutionem propter justitiam; aut qui est, quando, et ubi debet esse; aut qui stat, vel sedet, quando debet, et similia. Nullus namque dicit tales nonusquisque prout gessit , intelligendum ibi est quidquid solemus dicere bene facere, vel male facere. DISC. Usus quoque communis locutionis hoc habet, ut et pati, et multa alia dicat facere, quae non sunt facere. Quare rectam
Abbreviated transcription (Latin):
lis bonũ fiat: ce bona ipsa maloꝵ cõparatione.
pulchriꝰ elucescant: ñ ut malis bona augean¬
sapientia maliciã fecit: s in eo qd̵ fecit maliciam
ẽẽ ꝑmisit: ut collata malicie sapientia uinceret:
& cõparata pulchr ior appareret. Qͥs aũt sapiens¬
ẽ ut intelligat hec. qͥd mala faciant. in regno bo¬
nii. ft tñ si nicħ facerent. in regno sapientie om̃ino
mala ñ eeñt. Ergo aliqͥd faciunt mala ꝑꝑt̃ qd̾ ẽẽ

Expanded text:
lis bonum fiat, et bona ipsa malorum comparatione lis bonum fiat, et bona ipsa malorum comparatione pulchrius elucescant; non ut bona malis augeanSapientia malitiam fecit; sed in eo quod fecit, malitiam esse permisit, ut collata malitiae Sapientia vinceret, et comparata pulchrior appareret. Confert enest, ut intelligat haec, quid mala faciant in regno boni: et tamen si nihil facerent in regno sapientiae omnino mala non essent? Ergo aliqui faciunt mala propter quod esse
Abbreviated transcription (Latin):
fortit̾: & disponit: omĩa suauit̃. Si ascen¬
ad infernũ ades. In celo ẽ. in inferno adest: in oȩ¬
lo manens: in inferno adueniens. In cęlo expe¬
ctat uenientes: in inferno sequit᷑ fugientes.
Ascendentes in cȩ̨łu illic eũ inueniunt: descenden¬
tes ad infernũ illic eũ ñ effugiunt. Attingit gͦ¬
one iustoꝵ deficiat. uł a pena iniquoꝵ desistat.: di-¬
sponens omĩa suauit̾: hinc ad gaudiũ. illine ad
suppliciũ et̾num. S queso que suauitas in inferis
erit. que suauitas in torm̃tis et̃nis ẽẽ poterit:
ut dicat᷑ disponens omĩa suauit᷑. An idõ sua¬
uit̃. qi ipsa suauis ꝑmanet que disponit: licet
illi suaues ñ sint quos disponit. nec illud suaue
ipsa dispositio suauis ẽ. etiã si illa suauia non
sint que disponit: ce sic̃ mala ñ male s bene dis¬
ponit. ita insuauia & amara suauit̃ disponit:
ꝓpt̾ea enĩ mala st̃ & ab onũpotente bono mala
ẽẽ ꝑmissa st̃. ñ ut mala bona fiant. s ut de ma-¬

Expanded text:
 si ascenad infernum, ades. Ergo in coelo est, in inferno adest; in coelo manens, in infernum adveniens, in coelo exspectat advenientes, in inferno sequitur fugientes. Ascendentes in coelum illic eum inveniunt, descendentes ad infernum illic eum non effugiunt. Si one justorum deficiat, vel a poena iniquorum desistat: disponens omnia suaviter hinc ad gaudium, illinc ad supplicium aeternum. Sed, quaeso, quae suavitas in inferis erit? quae suavitas in tormentis aeternis esse poterit, ut dicatur disponens omnia suaviter? An ideo suaviter, quia ipsa suavis permanet quae disponit, licet illi suaves non sint quos disponit, nec illud suave ipsa dispositio suavis est, etiamsi illa suavia non sunt quae disponit: et sicut mala non male, sed bene disponit, ita insuavia et amara suaviter disponit? Propterea enim mala sunt, et ab omnipotenti bona mala esse permissa sunt, non ut mala dona fiant; sed ut de ma
Abbreviated transcription (Latin):
minando. nc̃ ꝑ grãm assiuit. nc̃ ꝑ iusticiã dese¬
rit: nẽ ꝑ lenitatẽ parcit. nc̃ ꝑ districtionẽ punit:
&e cũ deseruerit iterũ assumit: & cũ assũpserit
itm derelinquit: ut nesciat homo finẽ suũ et
sollicitꝰ ambulet omĩ tp̃re uite suȩ: ut qͥ iacent
ñ desꝑent. & qui stant ñ p̃sumant. Siin celo iu¬
sticie st̃ timeant ruinã: si in inferno culpȩ. que.¬
rant miscdiam. Ido ipsa sapientia primũ descẽ¬
dit ad infernũ. postea ascendit in cęłu: ut descẽ¬
dens spem daret lib̾andis: ascendens uiã osten¬
deret glificandis. Attingit gͦ sapientia a fine
usq adfinẽ fortit᷑: & disponit omĩa suauiter.

Expanded text:
minando, nunc per gratiam assumit, nunc per justitiam deseminando, nunc per gratiam assumit, nunc per justitiam deserit, nunc per lenitatem parcit, nunc per districtionem punit. Et cum deseruerit iterum assumit, et cum assumpserit iterum derelinquit, ut nesciat homo finem suum, et sollicitus ambulet omni tempore vitae suae, ut qui jacent non desperent, et qui stant non praesumant. Si in coelo justitiae sunt, timeant ruinam. Si in inferno culpae, quaerant misericordiam. Ideo ipsa justitia primum descendit ad infernum; postea ascendit ad coelum, ut descendens, spem daret liberandis, ascendens viam ostenderet glorificandis. Attingit ergo sapientia a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter.
Abbreviated transcription (Latin):
inquit in cęłu̾ tu illie es: si descendero ad infer¬
nũ ades. Si enĩ ascendis in cęłu iustieie. habes
aũt descenderis ad infernũ culpe. adest illic saꝑi¬
entia app̃hendans te ne effugias. Sursũ dexterã
habet. & deorsũ sinistrã: ꝑtingens a fine usq ad
finẽ fortit̾. & disponẽs oĩa suauit̾. Sursũ fortiᷤ. deorsũ for
tis: uͥq ĩuincibilis. Sursũ fortiꝰ u eos qͥ in ip̃a ofidt a
malo ꝯseruer: &e eos qͥ de se p̾sumũt ĩ mału deserendo
p̃cipitet. Deorsũ fortis ẽ. ut conteminentes ꝓ malo
condemnet: penitentes a malo iustificet. Ecce qnͣ¬
tos in sũmo conseruauit: qnͣtos de sũmo p̃cipita¬
uit: qnͣtos de imo erexit: qnͣtos in imo deseruit.
Manifesta st̃ iudicia eiꝰ: &e qui seipsũ nouit. nouit
quomͦ hec omĩa cotidie sapientia oꝑat᷑ in secre¬
to cordis humani: semꝑ iudicio p̃sidens. & occulta
retributione ac dispensatione inuisibili mita exa¬

Expanded text:
in coelum, tu illic es; si descendero ad infernum, ades. Si enim ascendis in coelum justitiae, habes autem descendis ad infernum culpae, adest illic sapientia apprehendens te ne effugias. Sursum dexteram habet, et deorsum sinistram, pertingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia sua. Sursum fortis est ut eos, qui in ipsa confidunt a malo conservet, et eos qui de se praesumunt in malum deserendo praecipitet. Deorsum fortis est, ut contemnentes pro malo condemnet, poenitentes a malo justificet. Ecce quantos in summo conservavit, quantos de summo praecipitavit, quantos de imo erexit, quantos in imo deseruit. Manifesta sunt judicia ejus: et qui seipsum novit, novit quomodo haec omnia quotidie Sapientia operatur in secreto cordis humani semper judicio praesidens: et occulta retributione ac dispensatione invisibili, merita exa
Abbreviated transcription (Latin):
cunia ds diei pot̃. Dolus ẽ occulta malicia: blan¬
dis uerbis adornata.  ipudicicia ẽ omĩs inconti¬
nentia ad libidinẽ ꝑtinens: uelut illicitꝰ carnis
tactus. & turpia uerba & turpis cogitatio. Ocubꝰ
malus intellgit᷑ inuidia: qd̾ ẽ aliena felicitate
torqueri. Suꝑbie aũt species st̃: uelle p̃esse: nolle
subẽe: nolle parem habere. Humilitas p̃cedit

Expanded text:
uire. Dolus est occulta malitia, blandis verbis adornata; impudicitia est omnis incontinentia ad libidinem pertinens, velut illicitus carnis tactus et turpia verba, et turpis cogitatio. Oculus malus intelligitur invidia, quod est aliena facilitate torqueri. Superbiae autem species sunt, velle praeesse, nolle subesse, nolle parem habere. Inter st
Abbreviated transcription (Latin):
uitã et̃nã. Aqua corporalis decesũ fluit: aqua
uͦ spũalis sursũ salit. id est sursũ salire facit:
cũ illos qui eã biberint in et̃nã głam subuehit.
Hanc qͥppe aqũa bibere ẽ. in fide & aliis donis grẽ
sũmoꝑe delectari: &e sic in plenitudinẽ głe tͣnsire.

Expanded text:
ua. Aqua corporalis deorsum fluit, aqua spiritualis sursum cum illos qui eam bibunt, in aeternam gloriam subvehit. Hanc quippe aquam bibere, est in fide et aliis donis gratiae summopere delectari, et sic in plenitudinem gloriae transire.
Abbreviated transcription (Latin):
ẜlato putauit rationabile nr̃m in cerebro:
iram in felle: desideriũ in iecore cõmorari. Si aũt
de corde exeunt cogitationes male: gͦ anime pͥnci¬
arguunt᷑ qui cogitationes a diabolo immitti pu-¬
tant: qui adiutor ẽẽ ꝑot̾. ñ auctor. Non enĩ occulta
cordis rimat᷑: s ex corporis habitu rem putat: ut
si pulcrã mulierẽ nos crebꝰ uiderit respicere. in¬
telligit cor uulneratum.

Expanded text:
lato putavit rationabile nostrum in cerebro, iram in felle, desiderium in jecore commorari. Si autem de corde exeunt cogitationes malae, ergo animae princiarguuntur, qui cogitationes a diabolo immitti putant: qui adjutor esse potest, non actor. Non enim occulta cordis rimatur, sed ex corporis habitu rem putat, ut si pulchram mulierem nos crebro viderit respicere, intelligit cor vulneratum.
Abbreviated transcription (Latin):
quis rependat amico: cũ omĩa illis debeañ
ẽẽ communia. quib nimirũ ẽẽ debet. et
cor unũ ce anima una: Qũã turpe & illd̃
ut ñ alit̃ afficiat᷑ qͥs erga amicũ quã erga
se ipsũ: cũ unusqͥsq de se humilia. sublimia
sentire debeat. de amico: His gͥ falsis ami¬
cieie finib explosis: finem amicitie ex u̾bis
diũ ꝑferenłu putauimꝰ. qui mortẽ ipsam
ꝑ amicis sanxit ñ ẽẽ fugiendã. Uerum ne
forte si quilibet turpes sic affecti. uellent
ꝓinuicem mori. ad amicitie suminã crede-¬
rentur euec̾ti: diximꝰ int̾ quas ꝑsonas ori¬
ri possit. & ꝑfici amicitia. Deinde. illos qͥ ob
multas sollicitudines & curas qͣs generat.
cauendã eam existimant. in eptie credidimꝰ
arguendoᷤ. Postremo que amicitie bonis oĩb
sunt cauende: qũa breuit̃ potumꝰ enoda

Expanded text:
m rependat amico: cum omnia illis debeant m rependat amico: cum omnia illis debeant esse communia, quibus nimirum esse debet et cor unum, et anima una? Quam turpe et illud, ut non aliter afficiatur quis erga amicum, quam erga se ipsum! cum unusquisque de se humilia, sublimia sentire debeat de amico. His igitur falsis amicitiae finibus explosis, finem amicitiae ex verbis Domini proferendum putavimus; qui mortem ipsam pro amicis sanxit non esse fugiendam. Verum ne forte, si quilibet turpes sic affecti vellent pro invicem mori, ad amicitiae summam crederentur evecti, diximus inter quas personas oriri possit, et perfici amicitia; deinde illos, qui ob multas sollicitudines et curas, quas generat, cavendam eam existimant, ineptiae credidimus arguendos. Postremo, quae amicitiae bonis omnibus sunt caven
Abbreviated transcription (Latin):
se delectat.Utrũ gͥ de fructu amicitie sa.¬
dis dixerimꝰ: utrũ etiã certas ꝑsonas. int̃
quas &e oriri &e seruari possit ce ꝑfici. lucide
dixerim: utrũ pret̾ea assentationes que
falso amicitie nomine palliant᷑. manifeste
ꝓdiderimꝰ. utrũ qͦq certas metas qͦusq
dendi debeat. amor int̃ amicos. ostenderimꝰ:
uos iudicate. Gr̃ Hoc ultimũ ñ satis recor¬
dor enodatũ. A. Recolitis ut credo eoꝵ
me: refellisse sententiã. qui metas amicitie.
in flagitioꝵ ce facinoꝵ consensu constituun:
illoꝵ quoq qui usq ad exiliũ ꝓgrediendum
putant: & sine alteriꝰ lesione quãlibet tur.¬
pitudinẽ. Nichilominꝰ & illoꝵ: qui scd̾m
sperate utilitatis modu. qntitatem amici¬
die metiunt᷑. Nam duas earũ quas ꝓposuit.
Galterus: nec mentione dignas existimaui.
Qd eñĩ ineptius ẽẽ pot̃ quã amicitiã hacte¬
nus extenchi. ut in officiis uł obsequus uic̃ẽ.¬

Expanded text:
se delectat. Utrum igitur de fructu amicitiae sase delectat. Utrum igitur de fructu amicitiae satis dixerimus, utrum etiam certas personas, inter quas oriri et servari possit, et perfici, lucide dixerimus; utrum praeterea assentationes, quae falso amicitiae nomine palliantur, manifeste prodiderimus; utrum quoque certas metas, quousque tendi debeat amor inter amicos, ostenderimus; vos judicate. GRATIANUS. Hoc ultimum non satis recordor enodatum. AELREDUS. Recolitis, ut credo, eorum me refellisse sententiam, qui metas amicitiae in flagitiorum et facinorum consensu constituunt; illorum quoque, qui usque ad exsilium progrediendum putant, et sine alterius laesione, quamlibet turpitudinem. Nihilominus et illorum, qui secundum speratae utilitatis modum, quantitatem amicitiae metiuntur. Nam duas earum, quas proposuit Galterus, nec mentione dignas existimavi. Quid enim ineptius esse potest, quam amicitiam hactenus extendi, ut in officiis vel obsequiis vice
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ellai gala adites cdauid parricidã filiũ fugi¬
entem. &e suscepit cefouit. & munerauit ami¬
cum. int̃ tantos uiros partam credimꝰ ami¬
citiam: s ab ipsa potiꝰ tantã grãm ꝓfecisse
ñ dubitamꝰ. Nam qd̾ rexuiri illiꝰ p̃riꝰ egue¬
rit: nemo qui cogitet. Uerũ qd̃ ipse uir
magnaꝵ opum nich ꝓhis mercedis a rege sꝑa¬
uerit. hinc adu̾tere ꝑspicuũ ẽ: qđ om̃s deliciaᷤ
diuitiasq ciuitatis ꝓnius offerenti. nicħ sus¬
ciꝑe adquieuit. suis uolens ẽẽ contentꝰ. Sic
& fedus illud uenerabile qd̾ int̃ cdauid & io¬
nathan ñ spes future utilitatis.s uirtutis
contemplatio consecrauit: multũ utrisq
nouimꝰ contulisse: cũ istiꝰ industria. uita
sit alteriꝰ reseruata: illis beneficio huiꝰ non
sit posteritas deleta. Cum gͥ in bonis semꝑ
p̃cedat amicicia sequat᷑ utilitas: ꝓfecto ñ tã
utilitas parta ꝑ amicũ: quã amici amor ip¬

Expanded text:
zellai Galaadites David parricidam filium fugizellai Galaadites David parricidam filium fugientem et suscepit, et fovit, et muneravit amicum, inter tantos viros partam credimus amicitiam, sed ab ipsa potius tantam gratiam processisse non dubitamus. Nam quod rex viri illius prius eguerit, nemo qui cogitet. Verum quod ipse viri magnarum opum, nihil pro his mercedis a rege speraverit, hinc advertere perspicuum est, quod omnes delicias divitiasque civitatis pronius offerenti, nie acquievit, suis volens esse contentus. Sic et foedus illud venerabile, quod inter David et Jonathan non spes futurae utilitatis, sed virtutis contemplatio consecravit, multum utrisque novimus contulisse; cum istius industria vita sit alterius conservata; illius beneficio, hujus non sit posteritas deleta. Cum igitur in bonis semper praecedat amicitia, sequatur utilitas; profecto non tam utilitas parta per amicum, quam amici amor ip