comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
De nomine oratoris & partib rhetoricȩ
Rator est gͥ uir bonꝰ. dicendi peritꝰ.
Uir bonus consistit. natura. morib.
artib. uita. Dicendi ꝑitus. consistit
artificiosa eloquentia quȩ constat par¬
tib quinq uł .ui. Inuentione. dispo¬
sitione. elocutione. memoria. ꝓnunti¬
atione. & fine officii. qđ̃ est aliquid
ꝑsuadere. Ipsa autẽ peritia dicendi in
trib reb consistit. natura. doctrina.
usu. Natura. ingenio. Doctrina. scientia.
Usu. assiduitate. Hȩc sunt enĩ quȩ non
solũ in oratore s in unoquoq homine
artifice expectantur ut aliquid efficiat.
IIII. De tribus generib causarum.

Expanded text:
De nomine oratoris et partibus Rhetoricae. Orator est igitur vir bonus, dicendi peritus. Vir bonus consistit natura, moribus, artibus. Dicendi peritus consistit artificiosa eloquentia, quae constat partibus quinque: inventione, dispositione, elocutione, memoria, pronuntiatione, et fine officii, quod est aliquid persuadere. Ipsa autem peritia dicendi in tribus rebus consistit: natura, doctrina, usu. Natura ingenio, doctrina scientia, usus adsiduitate. Haec sunt enim quae non solum in oratore, sed in unoquoque homine artifice expectantur, ut aliquid efficiat. § 4 De tribus generibus causarum.
Abbreviated transcription (Latin):
eleuatio est. ma. positio. In his duob per
diuisionẽ pedes legitii colliguntur.
Equa diuisio ẽ. quotiens arsis. & thesis. ȩqͣli
tempoꝵ diuisione cedunt᷑. Dupla quotienꝰ
ex his unũ alterũ duplo uincit. Sescupla
uero est quotiens unũ alterũ. sescuplo
suꝑat. In simpla enĩ eiꝰ parte. unũ minꝰ
inuenitur. In dupla unũ plus habet᷑. Ses¬
cuplum enĩ dimidiũ dicit᷑. Triplum est
qnͣdo maior pars ter continet totũ minꝰ
idest tria. & unũ. Epitritũ est qnͣdo minꝰ
continetur a maiore & eiꝰ tercia pars est
Ceduntur uͦ pedũ menbra uł ꝑ ȩqualitatẽ.
Pirrichium.uii.
Ut fuga¬
Ut menalus.
Ut eratho.
dispondeũ. uiii.¬
Ut oratores.
Ut auicula.
ut cantilena.
Antispastũ. o. Ui ut Salomius¬

Expanded text:
elevatio est, ma positio. In his duobus per elevatio est, ma positio. In his duobus per divisionem pedes legitimi colliguntur. Aequa divisio est quoties arsis et thesis aequali temporum divisione ceduntur; dupla, quoties ex his unum alterum duplo vincit. Sexcupla vero est, quoties unum alterum sexcuplo superat. In simpla enim ejus parte unus plus invenitur, in dupla unus minus habetur: sexcuplum enim dimidium dicitur. Triplum est, qid est tria et unum. Epitritum est, quando minus continetur a maiore, et eius tertia pars. Caeduntur vero pedum membra vel per aequalitatem Pyrrhichium, ut fugaut Maenalus; ut Erato; Dispondeum, ut oratores; ut avicula; ut cantilena; Antispastum, ut Saloni
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. qͥ contͣriꝰ bachio ẽ. Proceleumaticꝰ eo qd̾ sit
ad celeuma canentiũ ap̃tꝰ. Dispondeus aut̃ &
distrocheus. & duambꝰ dicti st̃. qđ geminis con¬
stant iambis. spondeis. uł trocheis Antispastꝰ
qd̾ sit ex contͣriis sillabis. ex breui & longa ex lon¬
ga & breui. Coruambꝰ uͦ qr ex hoc pede cõpositũ
carmen choris aptissimum sit. Ionice sane
ꝓpter numeroꝵ inęqualem sonũ dicti. ha¬
bent enĩ binas longas syllabas. binasq cor¬
reptas. Peones dicti ab inuentore. Epitriti¬
uocati. eo qđ semꝑ tres longas habeant syl¬
labas & unã breuẽ. Sinzigiȩ autẽ st̃ pen¬
tasyllabi & exasyllabi pedes. & dictȩ apud
grecos ⁊INCYTIe qͣsi quedã declinationes.
s hi ñ sunt pedes. s appellant᷑ pentasyllabi¬
& exasyllabi. quia ultra .u.&.ui. syllabas ñ
ꝓcedunt. unde ñ oportet in carmine has
syllabas qđ libet nom̃ excedere. ut kartagi¬
nensiũ. ierosolimitanoꝵ. & constantinõpo¬
litanoꝵ. Accidunt unicuiq pedi arsis &

Expanded text:
ratus a Bacchio est. Proceleumaticus, quod sit ad celeuma canentium aptus. Dispondeus autem et ditrochaeus et diiambus dicti quod geminis constant iambis, spondeis vel trochaeis. Antispastus, quod sit ex contrariis syllabis, ex brevi et longa, ex longa et brevi. Choriambus vero, quia ex hoc pede conpositum carmen choris aptissimum sit. Ionici sane propter numerorum inaequalem sonum dicti. Habent enim binas longas syllabas binasque correptas. Paeones dicti ab inventore. Constvocati, quod semper tres longas habeant syllabas, et unam brevem. 20. Syzygiae autem sunt pentasyllabi, et hexasyllabi pedes. Et dictae apud Graecos συζυγίαι, quasi quaedam declinationes. Sed hi non sunt pedes, sed appellantur pentasyllabi, eprocedunt: unde non oportet in carmine has syllabas quodlibet excedere nomen, ut Carthaginensium, Hierosolymitanorum, et Constantinopolitanorum. Accidunt unicuique pedi arsis et
Abbreviated transcription (Latin):
barũ insistunt. nec a legitimo spacio
unquã recedunt. Pedes dicti sunt. eo
qd ꝑ ipsos metra ambulant : nã sicut
nos pedib incedimꝰ. ita metra qͣsi pedib¬
reliqui sinzygiȩ uocantur. Ipsi autẽ pedes
habent speciales causas nominũ. quare
ita uocentur. Pirrichiꝰ dictus ẽ a pirro. qr¬
hic assidue uł in certamine uel in ludo
puerili sepiꝰ frequentabat᷑. Spondeus di¬
ctus est qͥa tractim sonat. nam spondeus
tractꝰ quidã dicitur. idest sonꝰ qui funde¬
batur circa aures sacrificantiũ. unde &
hi qui tuba canebant in sacris gentilium
spondeales nominabantur. Trocheus uero
dictus ẽ ab eo qđ celerem conuersionẽ faciat
cantilene. & qͣsi rota uelociter in metris
currat. t poxoc. enĩ grece. rota dicitur.
Iambus dictꝰ est eo qđ iareboorin greci
detrahere dixert̾. huiꝰ modi enĩ carmine
om̃s inuentiones uł detractiones implere
poerȩ st̃ soliti: dictũ autẽ nomen ab eo qd̾
ueluti uenenũ quodammͦ maledicti. ac

Expanded text:
bus insistunt, nec a legitimo spatio unquam recedunt. Pedes dicti, eo quod per ipsos metra ambulent. Nam sicut nos pedibus incedimus, ita metra quasi pedibreliquae συζυγίαι vocantur. 2. Ipsi autem pedes habent speciales causas nominum quare ita vocentur. Pyrrichius dictus est, quia hic assidue, vel in certamine, vel in ludo puerili saepius frequentabatur. Spondeus dicitur, 25 quia tractim sonat. Nam spondeus tractus quidam dicitur, id est sonus qui fundebatur circa aures sacrificantium. Unde et ii qui tibiis canebant in sacris gentilium spondiales nominabantur. 3. Trochaeus vero ab eo dictus est, quod celerem conversionem fcantilenae, et quasi rota velociter currat in metris. Τροχός enim Graece rota dicitur. Iambus dictus est eo, quod ἰαμβόζειν Graeci detrahere dixerunt. Huiusmodi enim carmine omnes invectiones vel detractiones inplere poetae sunt soliti. Dictum autem nomen ab eo, quod veluti venenum quodammodo maledicti aut
Abbreviated transcription (Latin):
qui materies cantilenarũ est. trifor¬
mem constat esse naturã. Prima est ar¬
monica. quȩ ex uocũ cantib constat. scdã
organica. quȩ ex flatu constat. tercia rith¬
mica. quȩ pulsu digitoꝵ numeros recipit
Nam aut uoce editur sonꝰ sicut ꝑ fauces.
aut flatu sicut ꝑ tubam uł tibiam. aut
pulsu sicut ꝑ citharã. aut ꝑ qđ libet aliud
qđ ꝑcutiendo canoꝵ est¬
.UI. De Prima

Expanded text:
qui materies cantilenarum est, triformem constat esse naturam. Prima est harmonica, que ex vocum cantibus constat. Secunda organica, que ex flexu consistit. Tertia rythmica, que pulsu digitorum numeros recipit. Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces, aut flatu sicut per tubam aut tibiam, aut pulsu sicut per citharam, aut per quodlibet aliud quod percutiendo canorum est. DE PRIMA
Abbreviated transcription (Latin):
nchiridion dictũ qd̾ manu astringit᷑.
dũ plurima contineat ferramenta¬
ab incisione uocatũ. nam incisio grece
Angistrũ. guua. quȩ a latinis a similitu¬
dine cucurbitȩ a suspirio uentosa uocat᷑
Oeniq animata spũ ꝑ igniculũ. dehine
p̃ciso corpore suꝑposita om̃e qđ intra
cutẽ uł latiꝰ estuat. siue humorẽ. siue
Pila a pissendis seminib idest terendis.
hinc & pigmenta eo qd̾ inpila & pilo
agunt᷑. quasi piligmenta. est enĩ pila
uas concauatũ. & medicoꝵ aptũ usui.
in quo ꝓprie tipsanȩ fieri. & pigmenta
concidi solent. Uarro autẽ refert. & pi¬
lumpniũ quendã in italia fuisse. qui
pinsendis p̾fuit aruis. unde & pilũm
& pistores. Ob hoc gͥ pilum & pilã inuen¬
tam quib far pinsetur. & ex eiꝰ nomine
ita appellata. Pilũ autẽ est unde contun¬
ditur. quicqͥd in pilã mittit᷑. Mortariũ
qđ ibi iam semina in puluerẽ redacta
& mortua condiant᷑. Citicula est in qua

Expanded text:
nchiridion dictum quod manu adstringatur, dum plurima contineat ferramentaab incisione vocatum; nam incisio Graece Spatomele. Guva, quae a Latinis a similitudine cucurbita, a suspirio ventosa vocatur. Denique animata spiritu per igniculum, dehinc praeciso corpori superposita omne, quod intra cutem vel altius aestuat, sive humorem, sive Pila a pisendis seminibus, id est terendis. Hinc et pigmenta, eo quod in pila et pilo aguntur, quasi piligmenta. Est enim pila vas concavum et medicorum aptum usui, in quo proprie ptisanae fieri et pigmenta concidi solent. Varro autem refert Pilumnium quendam in Italia fuisse, qui pinsendis praefuit arvis, unde et pilumni et pistores. Ab hoc igitur pilum et pilam inventam, quibus far pinsitur, et ex eius nomine ita appellata. Pilum autem est unde contunditur quidquid in pila mittitur. Mortarium, quod ibi iam semina in pulverem redacta et mortua condiantur. Coticula est in qua
Abbreviated transcription (Latin):
Secutor ab insequendo retiariũ dictus.
gestabat enĩ cuspidẽ & massam plumbeã
quȩ aduersarii iaculũ impediret. ut ante¬
quã ille feriret rete. iste exuperaret. hec
armatura sacrata erat uulcano. Ignis enĩ
semꝑ insequitur. idoq cum retiario cõpo¬
nebatur. quia ignis & aqua semꝑ int̾ se
mumica sunt .u. De laqueatoribus.
La quaatoriũ pugna erat fugientes in ludo
homines miecto laqueo impeditos. conse¬
cutosq ꝓsternere. amictos umbone pelliceo
ut ultra citraqͦ tela obiectarent. erat enĩ
eoꝵ uaria pugna. & spectantib gratior
quã reliqua: uelites autẽ uocatos a uolita¬
tione siue a ciuitate etruscoꝵ. quȩ ueles
uocabatur. UlI. De ferali certamine
erarũ pugna est emissas bestias iuuenes
excipere. pugnare aduersus eas ultroneo
funere certare ñ crimine. s furore .Uiii.

Expanded text:
Secutor ab insequendo retiarium dictus. Gestabat enim cuspidem et massam plumbeam, quae adversarii iaculum inpediret, ut antequam ille feriret rete, iste exsuperaret. Haec armatura sacrata erat Vulcano. Ignis enim semper insequitur, ideoque cum retiario componebatur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sunt. § 56 De laqueariis. Laqueariorum pugna erat fugientes in ludo homines iniecto laqueo inpeditos consecutosque prostrare amictos umbone pellicio.ut ultro citroque tela obiectarent. Erat enim eorum varia pugna et spectantibus gratior quam reliqua: velites autem nuncupatos sive a volitatione, sive a civitate Etruscorum quae Veles vocabatur. § 58 De ferali certamine. Ferarum pugna erat emissas bestias iuvenes excipere, pugnare adversus eas, ultroneo funere certare, non crimine, sed furore.
Abbreviated transcription (Latin):
sionis in oculis locus ẽ. In tẽpore congru¬
o. ut infantẽ ñ dicere sine dentib eũ cui
dentes adhuc ȩtas parua negauit. ñ est
enĩ priuatꝰ dentib quos nundũ habuit
Quartũ uͦ genus. ex confirmatione & ne¬
gatione opponitur. ut socrates disputat.
socrates ñ disputat: Hȩc a suꝑiorib ido
differt. qđ illa singillatĩ dici posst̃. hȩc
nisi conexe dici ñ posst̾. Qd̾ genꝰ quartũ
apud dialecticos multũ habet conflictũ
& appellat᷑ ab eis ualde oppositũ. siquidẽ
& terciũ ñ recipit. Nam ex illis quidem
habere terciũ posst̃̾. ut in contrariis can¬
didum & nigrũ. Terciũ eiꝰ nec candidũ
nec nigrũ. s fuscum uł pallidũ. In rela¬
tiuis qͦ ut multa & pauca. Terciũ eius
nec multa. nec pauca. s mediocria. In
habitu uł orbatione ut uisio & cęcitas
Terciũ em. nec cęcitas. nec uisio. s lippitudo
Hic gͦ legit ñ legit. terciũ nichil habet

Expanded text:
sionis in oculis locus est. In tempore congrusionis in oculis locus est. In tempore congruo, ut infantem non dicere sine dentibus eum, cui dentes adhuc aetas parva negavit. Non enim est privatus dentibus, quos nondum habuit. Quartum vero genus ex confirmatione et negatione opponitur, ut Socrates disputat, Socrates non disputat. Haec a superioribus ideo differt, quod illa singillatim dici possunt, haec nisi conexe dici non possunt. Quod genus quartum apud Dialecticos multum habet conflictum, et appellatur ab eis valde oppositum, siquidem et tertium non recipit. Nam ex illis quaedam habere tertium possunt, ut in contrariis candidum et nigrum. Tertium eius nec candidum nec nigrum, sed fuscum vel pallidum. In relativis quoque, ut multa et pauca. Tertium eius nec multa nec pauca, sed mediocria. In habitu vel orbatione, ut visio et caecitas. Tertium eius, nec caecitas nec visio, sed lippitudo. Hic ergo legit, non legit: tertium nihil habet
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ñ est enĩ maiꝰ nisi ad minꝰ referatur.
& simplũ nisi ad duplũ. Nam relatiuum
relatiuo ita opponit᷑. ut hoc ipsũ qđ oppo¬
nitur duplo. eiꝰq dupli dimidiũ est. sed
ita illi opponit᷑. ut eiꝰ sit cui opponit᷑. sic¬
& si paruũ ipsũ opponit᷑ & magno. ita ut
ipsũ paruũ ad magnũ cui opponitur sit
paruũ. Nam suꝑiora quȩ dicunt᷑ contͣria
ita sibi opponunt᷑. ut eoꝵ ñ sint quib op¬
ponunt᷑. nec ad ea quocũq mͦ referant᷑
Siquidẽ iniquitas iustitię ita contraria
est. ut ñ eiꝰdem iustitiȩ iniquitas sit. aut
ad illã sit iniquitas. Terciũ genꝰ est op¬
positoꝵ habitꝰ uł orbatio. qd̾ genꝰ cicero
priuationẽ uocat. qua ostendit aliqͥd
quempiã habuisse unde priuatꝰ ẽ Cuiꝰ
species st̃ tres. quarũ prima est in re. scda
in loco. tercia in tẽpore congruo. In re.
ut cęcitas. uisio. In loco. ut cęcitatis & ui¬

Expanded text:
tur. Non est enim maius, nisi ad minus referatur; tur. Non est enim maius, nisi ad minus referatur; et simplum, nisi ad duplum. Nam relativum relativo ita opponitur ut hoc ipsum, quod opponitur duplo, eiusque dupli medium est, sed ita illi opponitur ut eius sit, cui opponitur. Sic et parvum opponitur magno, ita ut ipsud parvum ad magnum, cui opponitur, sit parvum. Nam superiora quae dicuntur contraria ita sibi opponuntur ut eorum non sint, quibus opponuntur, nec ad ea quocumque modo referantur; siquidem iniquitas iustitiae ita contraria est ut non eiusdem iustitiae iniquitas sit, aut ad illam sit iniquitas. Tertium genus est oppositorum habitus vel orbatio. Quod genus Cicero privationem vocat, qua ostendit aliquid quempiam habuisse, unde privatus est. Cuius species sunt tres: quarum prima est in re, secunda in loco, tertia in tempore congruo. In re, ut caecitas visio. In loco, ut caecitatis et vi
Abbreviated transcription (Latin):
genera quatuor sunt. quȩ aristotileᷤ
sibi uelut ex aduerso uident᷑ obsistere. ut
contraria. nec tam̃ omnia que opponun¬
tur sibi contraria st̃. s omnia a contra¬
rio opposita st̃. Primũ genus ẽ contrarioꝵ
qđ iuxta ciceronẽ diuersũ uocatur. ꝓ eo
qd tantũ contrarie sibi opponunt᷑. ut ñ
eoꝵ sint quib opponuntur. ut sapientiȩ
stultitia. qđ genꝰ in tres species diuidit᷑
Nam st̃ quȩdã ex eis q̃ mediũ habent. &
sunt quȩ habent mediũ. & tam̃ sine nomi¬
ne sunt. nisi utrũq ei uocabulum creat:
Candidũ & nigrũ. mediũ habent. quia int̾
eos sepe color pallidus uł fuscus inuenit᷑.
Sine medio sunt. qͦtiens unũ de duob acci¬
dit. ut sanitas uł infirmitas. hoꝵ nichil
est mediũ. Ea autẽ quoꝵ media sine nomi¬
ne st̃: ut felix infelix. mediũ habent ñ felix.
Scđ̾m genꝰ est relatiuoꝵ quȩ ita sibi oppo¬
nuntur. ut ad se conferant᷑. sicut duplũ.
simplũ. hoc solũ oppositoꝵ genꝰ ad se refer¬

Expanded text:
genera quattuor sunt, quae Aristoteles sibi velut ex adverso videntur obsistere, ut contraria; nec tamen omnia quae opponuntur sibi contraria sunt, sed omnia a contrario opposita sunt. Primum genus est contrariorum, quod iuxta Ciceronem diversum vocatur, pro eo quod tantum contrarie sibi opponuntur, ut non eorum sint quibus opponuntur, ut sapientia stultitia. Quod genus in tres species dividitur. Nam sunt quaedam eius quae medium habent; et sunt quae habent medium et tamen sine nomine sunt, nisi utrumque ei vocabulum creet. Candidum et nigrum medium habent, quia inter eos saepe color pallidus vel fuscus invenitur. Sine medio sunt, quotiens unum de duobus accidit, ut sanitas vel infirmitas. Horum nihil est medium. Ea autem quorum media sine nomine sunt, ut felix infelix, medium habent non felix. Secundum genus est relativorum, quae ita sibi opponuntur ut ad se conferantur, sicut duplum simplum. Hoc solum oppositorum genus ad se refer
Abbreviated transcription (Latin):
Colobium dictũ quia longũ est & sine ma¬
nicis. antiqui enĩ magis hoc utebantur.
Leuitonariũ est colobiũ lineũ sine manicis.
quale egyptii monachi utunt᷑. Lumbare
uocabatur qđ lumbis religetur. uł quod
lumbis hereat. hoc in egypto & syria non
tantũ feminȩ. s & uiri utunt᷑ unde et
ieremias trans eufraten tulit lumbare
suũ. ibiq illud in foramine petrȩ abscon¬
dit. & postea scissũ repꝑit. hoc a quib dam
& renale dicit᷑. quia in renib alligatur.
Limus est uestis quȩ ab umbilico usq ad
pedes ꝓducitur. hȩc autẽ uestis habet in
extremo sui purpurã limã idest fluxuosã.
unde & nomen accepit: nam limũ obliquũ
dicimꝰ. Licinũ uocatũ qđ textura eiꝰ liga¬
ta sit in totũ. qͣsi diceret liginũ .c. ꝓ .g. lit¬
tera mutata. Armelausa uulgo uocata.
qđ ante & retro diuisa. atq aꝑta est in
armos tantũ clausa. qͣsi armiclausa .c.

Expanded text:
Colobium dictum quia longum est et sine maColobium dictum quia longum est et sine manicis; antiqui enim magis hoc utebantur. Levitonarium est colobium lineum sine manicis, quale Aegyptii monachi utuntur. Lumbare vocatur quod lumbis religetur, vel quod lumbis haereat. Hoc in Aegypto et Syria non tantum feminae sed et viri utuntur. Unde et Ieremias trans Euphraten tulit lumbare suum, ibique illud in foramine petrae abscondit, et postea scissum repperit. Hoc a quibusdam et renale dicitur, quia in renibus alligatur. Limus est vestis quae ab umbilico usque ad pedes producitur. Haec autem vestis habet in extremo sui purpuram limam, id est fluxuosam; unde et nomen accepit, nam limum obliquum dicimus. Licinum vocatum quod textura eius ligata sit in totum; quasi diceret liginum, C pro G littera commutata. Armilausa vulgo vocata quod ante et retro divisa atque aperta est, in armos tantum clausa; quasi armiclausa, C
Abbreviated transcription (Latin):
linum in trama lanã habet. Recta dicit᷑
uestis quam sursũ uersus stantesq te¬
xunt. Segmentata ⁊ onis quib dam & qͣsi
p̾cisa mentis ornata. nam & particulas
cuiq materiȩ abscisas p̾segmninas uo¬
cant᷑. Leuidensis qđ raro fłlo sit leuit᷑q
densata: Pauitensis contraria leuidensi
dicta qđ grauit᷑ pressa atq calcata sit.
Citrosa qͣsi concrispa ad similitudinẽ citri
Uelenensis tunica est. quȩ affert᷑ ex insulis.
Exotica uestis ꝑegrina deforis ueniens. ut
in hispania a grecis. Polimita multi coloris.
polimitus enĩ textus multoꝵ coloꝵ est.
Acupicta uestis acutextilis. uł acu ornata¬
eadem & phrigia. huiꝰ enĩ artisperiti frigii
om̃s dicunt᷑ siue quia in frigia inuenta
est. unde & artifices qui id faciunt frigii
bilex. Ralla quȩ uulgo rasilis dicitur.
Int̾pola uestis illa uocatur quȩdũ sit uetꝰ.
ad nouam speciẽ recurratur. Pannucia
nuncupata. qd sit diuersis pannis obsita.

Expanded text:
linum, in trama lanam habet. Recta dicitur linum, in trama lanam habet. Recta dicitur vestis quam sursum versum stantesque texunt. Segmentata zonis quibusdam et quasi praecisamentis ornata; nam et particulas cuicumque materiae abscisas praesegminas vocant. Levidensis, quod raro filo sit leviterque densata. Pavitensis contraria levidensi dicta, quod graviter pressa atque calcata sit. Citrosa, quasi concrispa ad similitudinem citri.estemque citrosam. Velenensis tunica est quae affertur ex insulis. Exotica vestis peregrina deforis veniens, ut in Hispania a Graecis. Polymita multicoloris; polymitus enim textus multorum colorum est. Acupicta Eadem et Phrygia. Hujus enim artis periti Phrygii omnes dicuntur; sive quia in Phrygia inventa est. Unde et artifices, qui id faciunt, Phrygibilex. Ralla, quae vulgo rasilis dicitur. Interpola vestis illa vocatur quae dum sit vetus ad novam speciem recuratur. Pannucia nuncupata quod sit diversis pannis obsita.
Abbreviated transcription (Latin):
hanc sub consulib romani usi st̾ mili¬
tes. unde etiã rosati uocabant᷑. Solebant
etiã pridie quã dimicandũ esset ante
principia ꝓponi qͣsi ammonitio. & indi¬
cium futurȩ pugnȩ. Laculata est quȩ
lacus quadratos quosdã cũ pictura ha¬
bet intextos aut additos acu. lacinctina
uestis ẽ aereo colore resplendens. Malo¬
cinia quȩ maluarũ stamine conficitur.
quã alii melocinã alii mauellã uocant
Bombicine ebombice uermiculo qͥ ex se¬
longissima fila generat. quoꝵ textura
bombicinũ dicitur. conficit᷑q in insula
choo. Apocalama. Serica a serico dicta.
uł qd̾ eã seres pͥmi misert̃. Oloserica
tota serica. olon enĩ totũ. Tramoserica
stamine lino. trama ex serico. Olophora
tota ex purpura: Bissina candida con¬
fecta ex quodã genere lim grossioris
Sunt & qui genꝰ qđdam liniꝰ bissum eẽ
na. & mena. Linia quia ex solo lino fit.
xta. & linostema dicta. qͥa in stamine

Expanded text:
Hanc sub consulibus Romani usi sunt miliHanc sub consulibus Romani usi sunt milites; unde etiam russati vocabantur. Solebat etiam pridie quam dimicandum esset ante principia proponi, quasi admonitio et indicium futurae pugnae. Laculata est quae lacus quadratos quosdam cum pictura habet intextos aut additos acu. Iacinthina vestis est aerio colore resplendens. Molochinia, quae malvarum stamine conficitur; quam alii molocinam, alii malvellam vocant. Bombycina e bombyce vermiculo qui longissima ex se fila generat, quorum textura bombycinum dicitur; conficiturque in insula Coo. Apocalama. Serica a serico dicta, vel quod eam Seres primi miserunt. Holoserica tota serica; ὅλον enim totum. Tramoserica stamine lineo, trama ex serico. Holoporphyra tota ex purpura; ὅλον enim totum. Byssina candida confecta ex quodam genere lini grossioris. Sunt qui et genus quoddam lini byssum esse na et mena. Linea, quia ex solo lino fit. exta: et dicta linostema quia in stamine
Abbreviated transcription (Latin):
usq hodie tenent. hec & campe¬
stria nuncupant᷑ ꝓ eo qd̾ eisdẽ
iuuenes qui nudi exercentur in campo
pudenda oꝑiunt. Tunica uestis antiqͥssi¬
ma appellata. quia in motu incedentis
sonũ facit. tonus enĩ sonꝰ ẽ pͥmũ aũ fuere
tunicȩ pelliciȩ quib post offensã & eiecti¬
onem de paradiso adam & eua induti st̃
Talaris tunica dicta eo qd talos usq descen¬
dat. & ad pedes defluat. sicut pectoralis
qui apud antiquos breuis erat. ut tantũ
pectus oꝑiret. licet nunc profusior est.
Manicleata tunica est manicata. eo qđ ha¬
beat manicas quã chiroditã greci uocant
Dalmatica uestis primũ indalmacia ꝓum¬
cia greciȩ contexta ẽ. tunica sacerdotalis
candida. cũ clauis ex purpura. Rosata
quã greci feniceam uocant nos coccinam
reptam a lacedemoniis ad celandum ob¬
coloris similitudinẽ sanguinẽ quotiens
quis in acie uulneraretur. ne contem¬
planti aduersario animꝰ augesceret.

Expanded text:
usque hodie tenent. Haec et campeusque hodie tenent. Haec et campestria nuncupantur, pro eo quod eisdem iuvenes, qui nudi exercentur in campo, pudenda operiunt. Tonica vestis antiquissima appesonum facit, tonus enim sonus est. Primum autem fuere tunice pellicie, quibus post offensam et eiectionem de paradiso, Adam et Eva inducit sunt. Talaris tunica dicta, eo quod ad talos usque, descendat et ad pedes defluat; sicut pectoralis, quia apupectus operiret, licet nunc profusior est. Manicleata tunica, id est manicata, eo quod habeat manicas: quam χειροδύτην Graeci vocant. Dalmatica vestis primum in Dalmatia, provincia Graeciae, texta est, tunica sacerdotalis candida cum clavis ex purpura. Russata, quam Graeci phoeniceam vocant, nos coccinam, repertam a Lacedaemoniis ad celandum coloris similitudine sanguinem quotiens quis in acie vulneraretur, ne contemplanti adversario animus augesceret.
Abbreviated transcription (Latin):
teginen. tegumen. indumentũ. uesti¬
mentũ & reliqua. Tegmen dictũ. eo qđ
tegat m̃bra. sicut tegumen tecta. que te.¬
gunt corpora. Uestimentũ uero est qđ̃
usq ad uestigiũ ꝑtenditur qͣsi uestigi¬
mentũ ut est tunica talaris. s & hoc
consuetudo sermonis auctoꝵ consundit
Indumentũ qđ intus ad corpꝰ induitur.
qͣsi intumentũ. Amictus. Discernitur
autẽ uestitus a cultul. qm̃ lautiꝰ intelligi¬
tur cultus. item cultus ab habitu. nam
habitus ad naturã ꝑtinet. cultꝰ ad homi¬
nes. pleraq autẽ uestiũ. aut a tempore.
quo maxime inusu st̃ appellantur. aut
a locis ubi uł primũ confecte uł maxi¬
me uendicantur. aut a genere coloris.
aut a nomine reꝑtoꝵ. Uestis antiquis¬
sima hominũ fuit pizomatum idest
succinctoriũ. quo tantũ genitalia conte¬
gunt᷑. hoc primũ primi mortales ex fo¬
liis arboꝵ sibi fecerunt. qnͣdo post preua¬
ricationẽ erubescentes pudenda uelart̾. cꝰ
usũ qͣdã barbarȩ gentes dum sint nudȩ

Expanded text:
tegmen, tegumen, indumentum, vestimentum, et reliqua. Tegmen dictum eo quod tegat membra; sicut tegumen tecta, quae tegunt corpora. Vestimentum vero est quod usque ad vestigium pertenditur, quasi vestigimentum, ut est tunica talaris. Sed et hoc consuetudo sermonis auctorum confundit. Indumentum, quod intus ad corpus induitur, quasi intumentum. Amictus. Discernitur autem vestitus a cultu, quoniam latius intellegitur cultus. Item cultus ab habitu; nam habitus ad naturam pertinet, cultus ad homines. Plerique autem vestium aut a tempore, quo maxime in usu sunt, appellantur, aut a locis, ubi vel primum confectae vel maxime venditantur, aut a genere coloris, aut a nomine repertorum. Vestis antiquissima hominum fuit perizomatum, id est subcinctorium, quo tantum genitalia conteguntur. Hoc primum primi mortales e foliis arborum sibi fecerunt, quoniam post praevaricationem erubescentes pudenda velarunt. Cuius usum quaedam barbarae gentes, dum sint nudae,
Abbreviated transcription (Latin):
ctere uites & suspendere solent arborib
quo amminiculo freti palmites. uentos
ac turbines sustinere queant. & sic lapsu
piculoꝵ fructus suos sustineant. ac sese
uaga ꝓceritate defendant. Corabi sunt
anuli qui ꝓxima quȩq ligant. & comp̃¬
hendunt. ne longiꝰ laxati palmites uen¬
toꝵ flatib dissipentur. Uuȩ dictȩ qd̃
intrinsecus humore sint plenȩ. sucoq
& pinguedine. nam humidũ est qd̾ exte¬
rius humorẽ habet. uuidum qd̃ interiꝰ.
Acina botrus. Racemꝰ est botrionis pars.
& botrio grecũ est. Suburbanȩ uuę
quȩdam dicunt᷑. quia fructus earũ ad
escam ueluti pomũ in urbib uenditur.
Commendat enĩ eas & species & saporis io¬
cunditas. Ex quib sunt p̾coquȩ. duracinȩ.
purpureȩ. dactili. rhodiȩ. librcȩ. cerauniȩ.
stephanitȩ. trepedianȩ. unciariȩ.cidonitȩ¬
& numisianȩ. Darabiles autẽ per totam
hiemem ueniculȩ & numisianȩ. Precoquȩ

Expanded text:
ctere vites et suspendere solent arboribus, ctere vites et suspendere solent arboribus, quo adminiculo freti palmites ventos ac turbines contemnere queant et sine lapsu periculorum fructus suos sustineant ac sese vaga proceritate defendant. Corymbi sunt anuli qui proxima quaeque alligant et conprehendunt, ne longitorum flatibus dissipentur. Uvae dictae, quod intrinsecus humore sint plenae, succique et pinguedinis. Nam humidum est quod exterius humorem habet, uvidum quod interius. 14. Acina . . . . . Botrus . . . . Racemus est botrionis pars, et botrio Graecum est. 15. Suburbanae uvae quaedam dicuntur, quia fructus earum ad escam velut pomum in urbibus venditur. Commendat enim eas et species et saporis jucunditas, ex quibus sunt praecoquae, duracinae, purpureae, dactyli, Rhodiae, Lybicae, cerauniae, stephanitae, tripedaneae, unciariae, Cydonitae. Durabiles autem per totam hiemem vennuculae et Numisianae. Praecoquae
Abbreviated transcription (Latin):
uocatũ. Paniciũ dictũ qdđ multis in regi¬
onib ex eo panis uice homines sustenten
tur. qͣsi paniuitiũ. Pistum a pasto.
Sisamũ grecũ est nom̃ fa̾rrago a farre
dicta. est enĩ herba ordeacia adhuc uiri¬
dis necdũ granis ad maturitatẽ turgen¬
tib. Spicam de maturis frugib abusiue
dicimꝰ. nam ꝓprie spica est cum ꝑ culmi
folliculũ idest extremũ tumorẽ aristȩ
adhuc tenues in modũ spiculi eminent.
Arista appellata qd priꝰ ipsa arescat. Culmꝰ
est ipse calamꝰ spicȩ qui a radicib nascit᷑.¬
& dictus culmꝰ. quasi calamꝰ. folliculus
est theca frum̃ti. in qua granũ seruatur
interiꝰ. hȩc suꝑ spicã uallo instructa mu¬
nimen p̾tendit. ne auium minoꝵ morsi¬
bus spica suis fructib exuat᷑. aut uestigiis ꝓte¬
ratur. Supulȩ st̃ folia seu uagine quib
culmus ambitur atq sulcitur. ne pondere
frugis curuetur. quȩ ambiunt culmũ. &

Expanded text:
vocatum. Panicium dictum quod multis in regivocatum. Panicium dictum quod multis in regionibtur, quasi panivicium. Pistum a pasto. Sisamum Graecum nomen est. Farrago a farre dicta: est enim herba hordeacea adhuc viridis, necdum granis ad maturitatem turgentibus. Spicam de maturis frugibus abusive dicimus; nam proprie spica est cum per culmi folliculum, id est extremum tumorem, aristae adhuc tenues in modum spiculi eminent. Arista appellata quod prius ipsa arescat. Culmus est ipse calamus spicae qui a radicibus nascitur: et dictus culmus quasi calamus. Folliculum est theca frumenti in qua granum servatur interius. Haec super spicam vallo instructa munimen praetendit, ne avium minorum morsibus spica suis fructibus exuatur aut vestigiis proteratur. Stipulae sunt foliae seu vaginae, quibus culmus ambitur atque fulcitur ne pondere frugis curvetur, quae ambiunt culmum: et
Abbreviated transcription (Latin):
nis quo ad malũ antemna constringit᷑
de qua cinna. atq anquina regat stabilẽ
fortissima cursũ. Remulcũ funis quo deli¬
cata nauis trahitur uice remi. de qͦ ualgiꝰ.
hic me ne longo succedens ꝓra remul¬
co. lȩtantẽ gratis sistit in hospitiis.
Struppi uincula loro. uł lino facta quib
remi ad scalmos alligantur. de quib liuiꝰ.
tumq remos iussit religare struppis.
Catapio rates linea cũ massa plumbea. qua
plumbi paucillũ rudus lineȩq mataxam.¬
U. DE Retibus.

Expanded text:
quo ad malum antemna constringitur. quo ad malum antemna constringitur. De qua Cinna 5: Atque anquina regat stabilem fortissima cursum. Remulcum funis quo deligata navis trahitur vice remi. De quo Valgius 4: Hic mea me longo succedens prora remulco laetantem gratis sistit in hospitiis. Struppi vincula loro vel lino facta quibus remi ad scalmos alligantur. De quibus Livius10: Tumque remos iussit religare struppis. Catapirates linea cum massa plumbea, qua plumbi paucillum rudus lineique mataxam.5 De retibus.
Abbreviated transcription (Latin):
unes dicti qđ antea in usũ luminis fue¬
rint circũdati cera. unde & funalia.
Restes siue qđ rates contineant. seu qđ
his reteᷤ tendantur. Rudentes st̃ funes
nauiũ. ex nimio stridore tra dicti. Spirȩ
funes quȩ intẽpestatib utuntur quas
nautici suo more cucurbas uocant. spirȩ
autẽ ab sparto uocatȩ. Propes sunis qͦ pes ueli
alligatur. quasi ꝓpe pedes. de quo turpiliꝰ.
quasi cũ uentis fert nauim in mare scđis.
si quis ꝓpedon misit si uelis semistrum:
Tormentũ funis in nauib longus qͥ a ꝓra
ad puppim extenditur. quo magis constrin-¬
gantur. tormenta a torto dicta. restes
funesq. Safon funis in prora positus.
de quo ciciliꝰ. uenerio cursu ueni ꝓlato
pede usq ad safonẽ. Opisfera funes qui
cornib antemnȩ dextra sinistraq ten¬
duntur retrouerso. Pronesiũ funis qͦ ĩ litore¬
nauis religatur ad palũ. Mitra funis est¬
quo nauis media uincitur. Anguina su¬

Expanded text:
Funes dicti quod antea in usum luminis fueFunes dicti quod antea in usum luminis fuerint circumdati cera; unde et funalia. Restes, sive quod rates contineant, seu quod his retes tendantur. Rudentes sunt funes navium ex nimio stridore ita dicti. Spirae funes quae in tempestatibus utuntur; quas nautici suo more cucurbas vocant. Spirae autem ab sparto vocatae. Propes funis quo pes veli alligatur, quasi pro pedes. De quo Turpilius215: Quasi quum ventus fert navem in mare secundus, si quis propedon misit †si veli sinistrum†. Tormentum funis in navibus longus, qui a prora ad puppim extenditur quo magis constringantur. Tormenta autem a tortu dicta, restes funesque. Scaphon funis in prora positus. De quo Caecilius256: Venerio cursu veni, prolato pede usque ad scaphonem. Opisphora funes quae cornibus antemnae dextra sinistraque tenduntur retroverso. Prosnesium funis quo navis in litore ligatur ad palum. Mitra funis qua navis media vincitur. Anquina
Abbreviated transcription (Latin):
Anchora dens ferreus ex greca ethimologia
nom̃ ducit. qđ quasi hominis manꝰ compre¬
hendat uł scopulos uł arenas. nam manꝰ
grece. Khiro dicit᷑. apud ebreos autẽ aspi¬
rationẽ ñ habet.nam ancira dicit᷑. unde
Puluii st̃ machinȩ quib naueᷤ deducunt᷑ &
autẽ uela a uolatu dicta. unde est illud.
teon. & epidromos. dalũ. artemon. si paron.
mendicum. ex quib accateon uelũ maxi¬
mum. & in media naui constitutũ. Epi¬
dromon sedȩ amplitudinis. s ad puppĩ.
Dalum minimũ uelũ. & ad prorã defixum
Artemon dirigende potiꝰ nauis causa com¬
mendatũ quã celeritatis. Siparũ genus
ueli unu pedem habens. quo iuuari naui¬
gia solent in nauigatione. qͦtiens uis
uenti languescit. de quo lucanꝰ. sũmaq
tendens. sipara ueloꝵ ꝑituras colligit
auras. qd ex seꝑatione existimant nomi¬
natũ. Pes extremꝰ angulus ueli. quẽ sic
nautȩ loquuntur. IIIͦI. De funib

Expanded text:
15. Anchora, dens ferreus, ex Graeca etymologia 15. Anchora, dens ferreus, ex Graeca etymologia nomen ducit, quod quasi hominis manus comprehendat, vel scopulos, vel arenas. Nam manus Graece χεὶρ dicitur. Apud Graecos autem aspirationem non habet. Nam ὄγκυρα dicitur, unde Pulvini sunt machinae quibus naves deducuntur et subautem vela a volatu dicta. Unde est illudVition, epidromos, dolo, artemo, siparum, mendicum. Ex quibus acation velum maximum, et in media nave constitutum. Epidromos secundae amplitudinis, sed ad puppim. Dolon minimum velum, et ad proram defixum. Artemo dirigendae potius navis causa conmentatum quam celeritatis. Siparum genus veli unum pedem habens, quo iuvari navigia solent in navigatione quotiens vis venti languescit. De quo Lucanus5, 428: Summaque tendens sipara velorum perituras colligit auras; quod ex separatione existimant nominatum. Pes extremus angulus veli, quem sic nautae loquuntur. § 4 De funibus.
Abbreviated transcription (Latin):
nentur. malus autẽ dictus qđ habet instar
mali in sũmitate. uł quia qͣsi quib dam
malleolis ligneis cingit᷑. quoꝵ uolubilita¬
te uela faciliꝰ eleuantur. Modius ẽ cui ar¬
bor insistit. ob similitudinẽ mensuralis
uasis dictus. Carceria sunt in aacumine
arboris. Trocliȩ qͣsi. O. littera ꝑ qͣs funes
trahuntur. Cinna. lucida confulgent alti
carceria mali. troliȩ autẽ uocate. qđ rotu¬
las habeant. trocos enĩ grece rota dicitur.
Parastatȩ stipites st̃ pares stantes. quib¬
arbor sustinetur. Cato. malũ deligatum
parastate uinctȩ. Clauus est quo regitur
gubernaculũ. de quo enniꝰ. ut clauũ rectũ
teneã nauĩq gub̃nem. Porticulus malleus
in manu portatur quo modus signũq dat᷑
remigantib. de quo plautus. ad ioquendũ
uncinus ferreus. uł ligneus ad que in litore
defixũ funes nauiũ illigantur. de quo enniꝰ
tonsillas capiunt confingunt litꝰ ad uncas.

Expanded text:
nentur. Malus autem dictus quia habet instar nentur. Malus autem dictus quia habet instar mali in summitate, vel quia quasi quibusdam malleolis ligneis cingitur, quorum volubilitate vela facilius elevantur. Modius est cui arbor insistit, ob similitudinem mensuralis vasis dictus. Carchesia sunt in cacumine arboris trochleae, quasi F littera, per qua funes trahuntur. Cinna 4: Lucida confulgent alti carchesia mali. Trochleae autem vocatae quod rotulas habent; τροχὸς enim Graece rota dicitur. Parastatae stipites sunt pares stantes quibarbor sustinetur. Cato: Malum deligatum, parastatae vinctae. 12. Clavus est quo regitur gubernaculum. De quo Ennius: Ut clavum rectum teneam, navimque gubernem. 13. Porticulus malleus in manu portatus, quo modus signumque datur remigantibus. De quo Plautus: Ad loquendum, uncinus ferreus, vel ligneus, ad quem in littore defixum funes navium illigantur. De quo Ennius Tonsillas rapiunt, configunt littus aduncas.
Abbreviated transcription (Latin):
uppis posterior pars nauis ẽ. quasi
post. Prora anterior quasi priora.
Cimba locus imus nauis. qđ aqͥs incũbat.
Carina a currendo dicta quasi currina.
forinauiũ latera concaua a ferendo onere
dicta. siue tabulata nauiũ quȩ sternunt᷑.
dicta ab eo qđ incessus ferunt uł fõris
Columbaria in sũmis laterib nauiũ loca
concaua. ꝑ quȩ eminent remi dicta cre¬
do qđ sint similia latibulis colũbarum
in quib nidificant. Ageamia sunt loca
in naui. ꝑ quȩ ad remiges hortator acce¬
dit. de qua ennius. multa foro ponit &¬
agea longa repletur. Tnͣstra st̃ tabulȩ
ubi sedent remiges. qđ in transuerso
sint dicta. quȩ uirgiliꝰ iuga appellat. Remi
sicut tonsores a tondendis ac decutiendis
capillis. Palmula est extrema latitudo
remi. a palma dicta qua mare impellitur.
Antemnȩ autẽ dictȩ. qđ ante amnem sint
positȩ. prec̾fluit enĩ eas amnis. Cornua
extremȩ partes antemnarũ st̃ dictȩ per
tropũ. Malus ẽ arbor nauis qua uela susti¬

Expanded text:
uppis posterior pars navis est, quasi post; prora anterior, quasi priora. Cumba locus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. Fori navium latera concava, a ferendo onere dicta; sive tabulata navium quae sternuntur, dicta ab eo quod incessus ferant vel foris Columbaria in summis lateribus navium loca concava per qua eminent remi; dicta, credo, quod sint similia latibulis columbarum in quibus nidificant. Agea viae sunt, loca in navi per qua ad remiges hortator accedit. De qua EnniusAnn. 492: Multa foro ponet, et agea longa repletur. Transtra sunt tabulae ubi sedent remiges, quod in transverso sint dicta; quae VergiliusAen. 6, 411 iuga appellat. Remi sicut tonsores a tondendis et decutiendis capillis. Palmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare inpellitur. Antemnae autem dictae quod ante amnem sint positae; praeterfluit enim eas amnis. Cornua extremae partes antemnarum sunt, dictae per tropum. Malus est arbor navis qua vela susti
Abbreviated transcription (Latin):
Acontemnenda ñ est. In multis enĩ scãꝵ
scripturarũ locis. quantũ mysterium ha¬
bet elucet. Non enĩ frustra in laudib di
qui partib suis ꝑfectus ẽ. ꝑfectionem
mundi quadã numeri significatione de¬
roꝵ cognitione ñ intelligunt᷑. Sic & alii
in scripturis sacris numeri existunt. quoꝵ
figuras ñ nisi notitia huiꝰ artis scientię
solui posst̃. Datũ est etiã nobis ex aliqͣ
parte sub numeroꝵ consistere disciplina.
qnͣdo horas ꝑ eã discimꝰ. qñdo de mensiũ
curriculo disputamꝰ. qnͣdo spaciũ anni
redeuntis agnoscimꝰ. Per numerũ siqui¬
dem ne confundamur instruim᷑. Tolle
numerũ in reb om̃ib & omnia ꝑeunt.
Adime scło compotũ. & cuncta ignorantia
cȩca complectitur. nec differri posst̾.a cęt̾is
animalib qui calculi nesciunt rationẽ:
De pͥma diuisione pariũ & impariũ

Expanded text:
contemnenda non est. In multis enim sanctarum scripturarum locis quantum mysterium habent elucet. Non enim frustra in laudibus Dequi partibus suis perfectus est, perfectionem mundi quadam numeri sui significatione derorum cognitione non intelleguntur. Sic et alii in scripturis sacris numeri existunt, quorum figuras nonnisi noti huius artis scientiae solvere possunt. Datum est etiam nobis ex aliqua parte sub numerorum consistere disciplina, quando horas per eam dicimus, quando de mensuum curriculo disputamus, quando spatium anni redeuntis agnoscimus. Per numerum siquidem ne confundamur instruimur. Tolle numerum in rebus omnibus, et omnia pereunt. Adime saeculo conputum, et cuncta ignorantia caeca conplectitur, nec differri potest a ceteris animalibus, qui calculi nesciunt rationem. § 5 De prima divisione parium et inpariu
Abbreviated transcription (Latin):
uenitur ad repcussum lunȩ plenȩ. om̃ia
autẽ genera sculpturȩ resistunt. Alaban¬
dina dicta ab alabanda asiȩ regione.
cuiꝰ color ad calcedoniũ uadit s rarus ẽ.
Dracontites ex cerebro draconis eruitur.
quȩ nisi uiuenti abscissa fuerit ñ ingem¬
mescit. unde & eã magi dormientib dra¬
conb amputant. Audaces enĩ uiri explo¬
rant draconũ specus. spargunt ibi grami¬
na medicata ad incitandũ draconũ so¬
porẽ. atq ita somno sopitis capita desecans.
& geminas detrahunt. sunt autẽ candore
trans lucido. usu earũ orientis reges p̾ci¬
pue głantur. Crisoptasius ȩthiopicus
est. quẽ lapidẽ lux celat. & ꝑdit obscuri¬
tas. nocte enĩ igneus est. die aureus.
Flogites ex ꝑsida est. ostentans intra se
qͣsi flaminas exestuantes. quȩ ñ exeant.
Sirtites uocata qm̃ in litore sirtiũ inuenta¬
est primũ. & in parte lucaniȩ. color eiꝰ cro¬
ceus intusstellas continens elanguidas.

Expanded text:
venitur ad repercussum lunae plenae. Omnia venitur ad repercussum lunae plenae. Omnia autem genera sculpturae resistunt. Alabandina dicta ab Alabanda Asiae regione, cuius color ad carchedoniam vadit, sed rarus. Dracontites ex cerebro draconis eruitur. Quae nisi viventi abscisa fuerit, non ingemmescit; unde et eam magi dormientibus draconibus amputant. Audaces enim viri explorant draconum specus, spargunt ibi gramina medicata ad incitandum draconum soporem, atque ita somno sopitis capita desecant et gemmas detrahunt. Sunt autem candore translucido. Usu earum orientis reges praecipue gloriantur. Chrysoprasus Aethiopicus est; quem lapidem lux celat, prodit obscuritas. Nocte enim igneus est, die aureus. Phlogites ex Persida est, ostentans intra se quasi flammas aestuantes, quae non exeant. Syrtitis vocata quoniam in litore Syrtium inventa primum est. In parte Lucaniae color huius croceus, intus stellas continens languidas,
Abbreviated transcription (Latin):
bunculus. s candida uena prȩcinctꝰ. caiꝰ
ꝓprium est qđ iactatus igni uelut inter¬
mortuos extinguitur. at contͣ aquis ꝑfu¬
sus exardescit. Scandasirus nascitur in
indis loco eiꝰdem nominis. species eiꝰ quę
uelut intra lucido igne intus fulgente au¬
reȩ guttȩ. constat int̾ omnes quantꝰ nume¬
rus stellarũ accedit. tanto & p̾cium accedere:
in multis locis. s ꝓbatissima apud indos.
quidã eam remissiorẽ carbunculum esse
dixerunt. Huiꝰ duplex facies. una quȩ pur¬
pura radiat. altera quȩ cocci ruboris a
sole excalefacta aut digitoꝵ attritu paleas
& cartarũ folia ad se r̾apere dicit᷑. sculptu¬
ris resistit. acsi qnͣdo sculpta ẽ. dũ signa
imprimit. quasi qͦdam animalis morsu
partẽ cerȩ temptat. genera eiꝰ quatuor.
Carcedonia hoc qd & lignes facere dicitur:
quãꝗͣ multũ uilior p̃dictis. nascitur ap̃
nasamonas imbre ut ferunt diumno in¬

Expanded text:
bunculus, sed candida vena praecinctus; cuius bunculus, sed candida vena praecinctus; cuius proprium est quod iactatus igni velut intermortuus extinguitur, at contra aquis perfusus exardescit. Sandasirus nascitur in Indis, loco eiusdem nominis. Species eius quod veluti in tralucido igne intus fulgent aureae guttae. Constat inter omnes, quantus numerus stellarum accedit, tanto et pretium accedere. in multis locis, sed probatissima apud Indos. Quidam eam remissiorem carbunculum esse dixerunt. Huius duplex facies; una quae purpura radiat, alia quae cocci rubore. A sole excalefacta aut digitorum adtritu paleas et chartarum fila ad se rapere dicitur; sculpturis resistit, ac si quando sculpta est, dum signa inprimit, quasi quodam animali morsu partem cerae retentat. Genera eius quattuor. Carchedonia hoc quod et lychnis facere dicitur, quamquam multo vilior praedictis. Nascitur apud Nasamonas imbre, ut ferunt, divino: in
Abbreviated transcription (Latin):
argumento iris. nam sub tecto ꝑcussa
sole species & colores arcus cęlestis in ꝓxi¬
moᷤᷤ parietes imitatur. Astrion ex india
est cristallo ꝓpinqua. in cuiꝰ centro stella
lucet fulgore lunȩ plene. Sumpsit autẽ
nom̃ qd̃ astris opposita fulgorẽ rapit acre¬
git. Electria qͣsi electoria. in uentriculis
enĩ gallinaciis inuenit᷑ cristallina specie
magnitudine fabȩ. ac in certaminib
inuictos fieri magi uolunt si credimus.
Enidros ab aqua uocata. exundat enĩ a quã
ita ut clausam in ea putes fontaneã scatu
principatũ carbunculꝰ habet. Carbuncu¬
lus autẽ dictus qđ sit ignitꝰ ut carbo. cuiꝰ
fulgur nec nocte uincitur. lucet enim in
tenebris. adeo ut flammas ad oculos uibret.
genera eiꝰ duodecĩ. s p̾stantiores qui uiden¬
tur fulgere. & uelut ignẽ effundere. Car¬
bunculus autẽ grece antrax dicit᷑. gignitur
in hỹbia apud trogoditos. Antracites uo¬
catur. qđ sit & ipse coloris ignel. ut car¬

Expanded text:
argumento iris. Nam sub tecto percussa argumento iris. Nam sub tecto percussa sole species et colores arcus caelestis in proximos parietes imitatur. Astrion ex India est, crystallo propinqua, in cuius centro stella lucet fulgore lunae plenae. Sumpsit autem nomen quod astris opposita fulgorem rapit ac regerit. Electria, quasi alectoria: in ventriculis enim gallinaciis invenitur, crystallina specie, magnitudine fabae. Hac in certaminibus invictos fieri magi volunt, si credimus. Enhydros ab aqua vocata; exundat enim aquam, ita ut clausam in ea putes fontaneam scaturprincipatum carbunculus habet. Carbunculus autem dictus quod sit ignitus ut carbo, cuius fulgor nec nocte vincitur; lucet enim in tenebris adeo ut flammas ad oculos vibret. Genera eius duodecim, sed praestantiores qui videntur fulgere et veluti ignem effundere. Carbunculus autem Graece ἄνθραξ dicitur. Gignitur in Libya apud Trogodytas. Anthracitis vocatus quod sit et ipse coloris ignei ut car
Abbreviated transcription (Latin):
hnc autẽ dissidet cũ magnete lapide. in
tantũ ut iuxta positꝰ ferrũ ñ patiatur
abstͣbi a magnete. aut si ãmotus magneᷤᷤ
comp̾henderit. rapiat. atq auferatꝰ.
Fertur qͦ in electri similitudine. uenena
dep̾hendere. metus uanos expellere. ma¬
leficis resistere artib. genera eiꝰ sex.
Galatia grandinũ & candorẽ & siguram
adamantinȩ duriciȩ habet. etiã in igne
posita manere suũ frigus. Ceraunioꝵ¬
duo sunt genera. unũ que germania mit¬
tit cristallini simile̾. splendet tam̃ ceruleo.
& si sub diuo positus fuerit fulgore̾ rapit
siderũ. Cerauniũ alterũ hispania in lu¬
sitanis litorib gignit. concolor piropo
rubenti. & qualitas ut ignis. hȩc aduer¬
sus uim fulgoꝵ opitulari fertur. si cre¬
dimꝰ. Dicta autẽ ceraunia qm̃ alibi ñ¬
nͨ inuenitur quã in loco fulmine icto
Iris apudꝰ arabiã in mari rubro nascitur.
coloris cristallim. sexangulata dicta ex

Expanded text:
Hic autem dissidet cum magnete lapide in Hic autem dissidet cum magnete lapide in tantum ut iuxta positus ferrum non patiatur abstrahi magnetem, aut si admotus magnes conprehenderit, rapiat atque auferat. Fertur quoque in electri similitudine venena deprehendere, metus vanos expellere, maleficis resistere artibus. Genera eius sex. Chalazias grandinum et candorem et figuram adamantinae duritiae habet. Etiam in ignes posita manere suum frigus. Cerauniorum duo genera sunt. Unum, quod Germania mittit, crystallini simile, splendet tamen caeruleo, et si sub divo positum fuerit, fulgorem rapit siderum. Ceraunium alterum Hispania in Lusitanis litoribus gignit, cui color e pyropo rubenti, et qualitas ut ignis. Haec adversus vim fulgurum opitulari fertur, si credimus. Dicta autem ceraunia quoniam alibi non inveniatur quam in loco fulmine icto Iris apud Arabiam in mari Rubro nascitur, coloris crystallini, sexangulata, dicta ex
Abbreviated transcription (Latin):
resplendens ex aquoso colore tradit᷑.
qd nix sit glacie durata ꝑannos. unde
in asia & cipro. maxime in septentrionũ
alpib. ubi nec estate sol feruentissimꝰ
inuenitur: idoq ipsaq diuturna &
annosa duricia reddit hanc speciẽ. quȩ¬
cristallus dicitur. Hic oppositus radiis
solis. adeo rapit flaminã ut aridis fun¬
gis uł foliis ignẽ p̾beat. usus eiꝰ etiam
ad pocula destinatur. nichil autẽ aliud
quã frigidum pati potest. Adamas in dicꝰ
lapis paruus & indecorꝰ ferrugineũ ha¬
bens colorẽ. & splendorẽ cristalli. nunꝗͣ
autẽ ultra magnitudine̾ nuclei auellani
reꝑtus. hic nulli cedit materiȩ. nec ferro
quidẽ nec igni. nec unquã incalescit.
unde & nomen int̾pretatione greca
indomita uis accepit. S dum sit inui¬
ctus ferri. ignisq contemptor. hircino
rumpitur sanguine recenti. & calido.
maceratus. sicqͦ multis ictib ferri ꝑfran¬
gitur. cuiꝰ fragmenta sculptores ꝓ gem¬
mis insignandi̾s ꝑforandisq utuntur.

Expanded text:
resplendens aquosus colore dicitur, quod nix sit glacie durata per annos pluin Asia, et Cypro, et maxime in septentrionum Alpibus, ubi nec aestate sol ferventissimus invenitur. Ideoque ipsa diuturna et annosa duricrystallus dicitur. Hic oppositus radiis solis adeo rapit flammam, ut aridis fungis, vel foliis ignem praebeat. Usus ejus etiam ad pocula destinatur. Nihil autem aliud quam frigidum pati potest. 2. Adamas Indicus lapis parvus, et indecorus, ferrugineum habens colorem, et splendorem crystalli. Nunquam autem ultra magnitudinem nuclei avellani repertus. Hic nulli cedit materiae, ne ferro quidem, nec igni, nec unquam incalescit, unde et nomen interpretatione Grindomita vis accepit. Sed dum sit invictus ferri ignisque contemptor, hircino rumpitur sanguine recenti et calido maceratus, sicque multis ictibus ferri perfrangitur. Cuius fragmenta sculptores pro gemmis insigniendis perforandisque utuntur.