comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
det᷑ ẽẽ contͣrium. m̾̃ito q̃rit᷑ sic̃ pax inbonoꝵ finbꝰ p̃di¬
cata ẽ atq: laudata. quod uł quale uellum econtͣrio
infinbꝰ maloꝵ possit intelligi. Ueꝵ qui ħ querit at¬
tendat quid inbello noxium ꝑmeiosumq sit. i uide¬
bit meħ aliud qͣm reꝵ eẽ uit̾ se adu̾sitatẽ atq ꝯflictũ.
tas sic adũsa ẽ passioni ⁊ passio uoluntati ut nulliꝰ
eaꝵ uuctoria tales inimicitiȩ fimant᷑ ⁊ ubi sic c̃flig̃
eum ipsa nata᷑ corpis iuis doloris. ut neutrũ alti cedat:
ħ enim qnõ conting̾ istȩ conflictꝰ. aut dolor uincit ⁊ sẽ¬
sum mors adunit. aut nata᷑ uinc̃. ⁊ dolorẽ sanitas tol¬
lit. Ibi aut̃ ⁊ dolor ꝑmanet ut affligat. ⁊ nat᷑a ꝑdu¬
rat ut sentiat. Qd̾ utr̃ꝙ iõ ñ defic̃. nec pena deficiat
Ad hos aut̃ fines bonoꝵ ⁊ maloꝵ illos expetendos istoᷤ
cauendos. qm̃ ꝑuidicium tͣnsibunt ad illos boni. ad

Expanded text:
detur esse contrarium: merito quaeritur, sicut pax in bonorum finibus praedidetur esse contrarium: merito quaeritur, sicut pax in bonorum finibus praedicata est adque laudata, quod uel quale bellum e contrario in finibus malorum possit intellegi. Verum qui hoc quaerit, adtendat quid in bello noxium perniciosumque sit, et uidebit nihil aliud quam rerum esse inter se aduersitatem adque conflictum. tas sic aduersa est passioni et passio uoluntati, ut nullius earum uictoria tales inimicitiae finiantur, et ubi sic confligit cum ipsa natura corporis uis doloris, ut neutrum alteri cedat? Hic enim quando contingit iste conflictus, aut dolor uincit et sensum mors adimit, aut natura uincit et dolorem sanitas tollit. Ibi autem et dolor permanet ut adfligat, et natura perdurat ut sentiat; quia utrumque ideo non deficit, ne poena deficiat. Ad hos autem fines bonorum et malorum, illos expetendos, istos cauendos, quoniam per iudicium transibunt ad illos boni, ad
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dat gr̃am . hic itaq in uno quoq iusticra ẽ. ut
obedienti ds̃ hõĩ. anĩs corꝑi. rõ aut̃ uiciis ⁊̃ repugnan¬
tibꝰ imꝑet. uł subigendo uł resistendo. atq ut ab ipso
dõ petat᷑ ⁊ m̾itoꝵ gr̃a et uenia delictoꝵ. ac de acceptis
da et cuiꝰ adipiscende causa hñda ẽ ista iusticia. qm̃si
nata uitia ñ hẽbit. nec uincuiq nr̃m uł ab alio uła
se ipso quippiã repugnabit. ñ opꝰ erit ut rõ uiciis quȩ
nulla erunt imꝑet. s imꝑabit d̾s homini. am̃s corꝑi.
T antaq ibierit obedienti suauitas et facilitas. qͣnta
uiuendi regnandiq felicitas. & ħ illic in om̃ibꝰ atq
in fingulis ec̃num erit. ȩt̾numq eẽ ẽtum erit. s õpl
ẜ qꝵ aut̃ qui ñ ꝑtinent ad istam euutatẽ dĩ. erit ecotͣrio
qd̾ etnis doloribꝰ subiacebit. Ac ꝑhoc ĩo durior ista
soda mors erit. quia finri morte ñ pot̾it. S qm̃ sic̃
miseria bĩtudim et mors uite. ita bellum paci i¬

Expanded text:
quoque iustitia est. ut oboedienti Deus homini, animus corpori, ratio autem uitiis etiam repugnantibus imperet, uel subigendo uel resistendo, adque ut ab ipso Deo petatur et meritorum gratia et uenia delictorum ac de acceptis da et cuius adipiscendae causa habenda est ista iustitia, quoninatura uitia non habebit nec unicuique nostrum uel ab alio uel a se ipso quippiam repugnabit, non opus erit ut ratio uitiis, quae nulla erunt, imperet; sed imperabit Deus homini, animus corpori, tantaque ibi erit oboediendi suauitas et facilitas, quanta uiuendi regnandique felicitas. Et hoc illic in omnibus adque in singulis aeternum erit aeternumque esse certum erit, et , qui non pertinent ad istam ciuitatem Dei, erit e contrario quod aeternis doloribus subiacebit; ac per hoc ideo durior ista secunda mors erit, quia finiri morte non poterit. Sed quoniam sicut miseria beatitudini et mors uitae, ita bellum paci ui
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ conditione mortali et corꝑe corruptibili qͣ aggͣuat
aĩam ñ ꝑfecte uiciis imꝑat rõ. ĩo necessaria ẽ iustis
uiciis imꝑat᷑. ꝙ utiq subrepit aliqͥd inħ loco infirinita¬
tis ⁊̃ bñ ofligenti. siue hostibꝰ talibꝰ uictis subditisꝙ
dñanti. uñ fine facili oꝑatione. certe labili loctitione
aut uolatili cognitione peccet᷑. S ĩo qͣmdiu uiciis
imꝑatur. plena pax ñ ẽ. quia et illa quȩ resistunt ꝑi¬
cłoso debellant᷑ p̃lio.⁊ illa quȩ uicta sunt. ñ dũ secnto
tumphant᷑ ocio. s adhuc sollicito p̃munt᷑ imꝑio. In hs
gͦ temptationibꝰ de quibꝰ indiuinis oĩbꝰ elo quiis breuit̾¬
dictum ẽ. numqͥd ñ temptatio ẽ uita humana suꝑ t̾rã.
quis ita uiti̾e se p̃sumat ut dice dõ dimitte nob debita

Expanded text:
corruptibili, quod adgrauat animam, non perfecte uitiis imperat ratio, ideo necessaria est iustis uitiis imperatur; et utique subrepit aliquid in hoc loco infirmitatis etiam bene confligenti siue hostibus talibus uictis subditisque dominanti, unde si non facili operatione, certe labili locutione aut uolatili cogitatione peccetur. Et ideo, quamdiu uitiis imperatur, plena pax non est, quia et illa, quae resistunt, periculoso debellantur proelio, et illa, quae uicta sunt, nondum securo triumphantur otio, sed adhuc sollicito premuntur imperio. In his ergo tentationibus, de quibdictum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? quis ita vivere se praesumat, ut dicere Deo, Dimitte nobis debita
Abbreviated transcription (Latin):
nrã romanꝰ ppł̃ ppłs ẽ ⁊ res eius sine dubitatione respub¬
lica. Qͥd aut̃ pͥmis tp̃ribꝰ sius quid ue sog̃ntibꝰ ppłs ille
dilex̾it. ⁊ quibꝰ moribꝰ ad cruentissimas seditiones. atq
ĩ ad socialia atq ciuilia bella ꝑueniens. ipsam ꝯcordiã
ria dequa in p̃cedentibꝰ libris multa posiumꝰ. Nec iõ

Expanded text:
tione respublica. Quid autem primis temporibus suis, quidve sequentibus populus ille dilexerit, et quibus moribus ad cruentissimas seditiones, atque inde ad socialia atque civilia bella perveniens, ipsam concordiaria: de qua in praecedentibus libris multa posuimus. Nec ideo
Abbreviated transcription (Latin):
erit eum illo ꝑspetiẽ. S hic siuȩ illa cõmunis siuie ña
ꝓpͥ̾a talis ẽ. ut solatium miseriȩ sit potiꝰ qͣm bĩtudinꝰ
gaudium. Ipsa quoq nr̃a iusttaa qͣmuis u̾a sit ꝓpr̾
ueꝵ bom finem ad qͣm refert᷑. tam̃ tanta ẽ in hac uita
ut potiꝰ remissione pecc̃oꝵ costet qͣm ꝑfectione uͥtutũ

Expanded text:
erit cum illo per speciem. Sed hic siue illa communis siue nostra erit cum illo per speciem. Sed hic siue illa communis siue nostra propria talis est pax, ut solacium miseriae sit potius quam beatitudinis gaudium. Ipsa quoquo nostra iustitia, quamuis uera sit propter uerum boni finem, ad quem refertur, tamen tanta est in hac uita, ut po
Abbreviated transcription (Latin):
uł tenendũ retulit nͥ ad dm̃ ⁊̃ ipsa uitia s̃ potius
qͣm uͥtutes. Nam licet a quibdã tẽ u̾e atq honeste
uicia udicanda sunt. Sic̃ enĩ ñ ẽ a carne s suꝑ car¬
nem q̃ carnẽ fac̃ uiuere. sic ñ ẽ ab homine s suꝑ hoĩẽ.
q̃ hominẽ fac̃ bẽ uiu̾e. nec solum hominẽ s etiã ꝗͣlib
potestatem uirtutẽq cȩlestẽ. quo eura ut uita car¬
nis aĩa ẽ. ita bã uita hominis ds̃ ẽ. de quo dicunt
suã ñ imꝓbandã. Quam quidẽ ñ habebit infine. qr
ñ ea bñ utitur añ finẽ. Hanc aut̃ ut int̾m hat̾ in hac
tates. utimur et nos pace babilonis. ex qua ita ꝑfidẽ
addens ⁊ diẽs. ut quietã et tͣnquillã intã aganiꝰ cũ oĩ
pietate et caritate. ꝙ ꝓpb̃a iberemias eum ppł̃o dĩ
uetĩ ꝓnuntiaret captiuitatẽ.⁊ dininitꝰ imꝑaret ut obe¬
dient᷑ irent in babiloniã. dõ suo ĩ ista pacientia seru¬
entes. monuit ⁊ ipse ut oraret᷑ ꝓ illa dic̃s. qi in eiꝰ ẽ pae

Expanded text:
um rettulerit nisi ad Deum, etiam ipsae uitia sunt potius quam uirtutes. Nam licet a quibusdam tunc uerae adque honestae uitia iudicanda sunt. Sicut enim non est a carne sed super carnem, quod carnem facit uiuere: sic non est ab homine, sed super hominem, quod hominem facit beate uiuere; nec solum hominem, sed etiam quamlibet potestatem uirtutemque caelestem. CAPUnis anima est, ita beata uita hominis Deus est, de quo dicunt suam non inprobandam, quam quidem non habebit in fine, quia non ea bene utitur ante finem. Hanc autem ut interim habeat in hac tates, utimur et nos pace Babylonis; ex qua ita per fidaddens et dicens: Ut quietam et tranquillam uitam agamus cum omni pietate et caritate, et propheta Hieremias, cum populo Dei ueteri praenuntiaret captiuitatem et diuinitus imperaret, ut oboedienter irent in Babyloniam Deo suo etiam ista patientia seruientes monuit et ipse ut oraretur pro illa dicens: Quia in eius est pace
Abbreviated transcription (Latin):
bilone assiriorum. qño in rebꝰ publicis suis imꝑia uł
parua uł magna tenuer̃.⁊ de alia quac̃q aliaꝵ gen¬
tium intelligar dixisse atq sensisse. Gen̾alit̾ aut̃ ei¬
uitas impioꝵ eui ñ imꝑat ds̃. obedienti s ut sacͥficiũ
ñ offerant. nisi tantũmꝰ sͥ.⁊ ꝑħ inilla ⁊ am̃s corꝑi iõq¬

Expanded text:
bylone Assyriorum, quando in rebus publicis suis imperia uel parua uel magna tenuerunt, et de alia quacumque aliarum gentium intellegar dixisse adque sensisse. Generaliter quippe ciuitas inpiorum, cui non imperat Deus oboedienti sibi, ut sacrificium non offerat nisi tantum
Abbreviated transcription (Latin):
Ds gͥ hebreoꝵ eui tam magnũ tantꝰ ⁊̃ iste philosophꝰ phib
testimonium. legẽ dedit hebreo ppło suo. hebreo sermo¬
ne consc̾ptam. ñ obseuram et in cognitã s omibꝰ iam
g̾ibꝰ diffamatã. In qua lege scͥptum ẽ. sacͥficans diis
eradicabit᷑. nisi dño tantũ. Quid opꝰ ẽ in hac eiꝰ lege
eiꝰq ꝓpħis de qͥuͣa re multa ꝑ quirere immo ñ ꝑqͥre¬
re. ñ enĩ obtrusa uł rara sunt s aꝑta ⁊ crebͣ collig̾e.
et hac disputatione mea poñe. quibꝰ luce clariꝰ ap¬
paret milli oĩo ñ tantum sͥ dm̃ ueꝵ ⁊ sũmũ uoluisse
sae̾ficari: Ecce ħ unum breuit̾ ĩmo gͣndit̾. minaeit̃
s ũacit̾ dictum ab illo dõ. quẽ tã exccellentẽ eoꝵ do¬
ctissimi p̃dicant audiat᷑. timcat᷑. ĩpleatur. ne inobe¬
dientes eradicatio ꝯseqͣt᷑. Sacͥficans inquit diis eradica¬
bitur. nͥ dnõ tantum. ñ qͦ rei eget alicuiꝰ. s qr nob expe¬
dit ut res eiꝰ simus.: huic enĩ canit᷑ insaeris litt̾is he¬

Expanded text:
 Hebraeorum, cui tam magnum tantus etiam iste philosophus perhibet testimonium, legem dedit Hebraeo populo suo, Hebraeo sermone conscriptam, non obscuram et incognitam, sed omnibus iam gentibus diffamatam, in qua lege scriptum est: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Quid opus est in hac eius lege eiusque prophetis de hac re multa perquirere; immo non perquirere, non enim abstrusa uel rara sunt, sed aperta et crebra colligere et in hac disputatione mea ponere, quibus luce clarius apparet nulli omnino nisi tantum sibi Deum uerum et summum uoluisse sacrificari? Ecce hoc unum breuiter, immo granditer, minaciter, sed ueraciter dictum ab illo Deo, quem tam excellenter eorum doctissimi praedicant, audiatur timeatur inpleatur, ne inoboedientes eradicatio consequatur. Sacrificans, inquit, dis eradicabitur nisi Domino tantum; non quo rei egeat alicuius, sed quia nobis expedit, ut res eius simus. Huic enim canitur in sacris litteris He
Abbreviated transcription (Latin):
tiant. Sane xp̃m laudans uł porphiriꝰ uł hecate. cũ
dicat eum ipsum fatalit̾ dedisse xp̃ianis. ut ĩplcarent᷑
enpre.causas tam̃ eiꝰdẽ sic̃ putant pandit enoris. Qͥs
salocs quodam maloꝵ demonũ potestati subiecti ⁊ihii
hebrei demonibꝰ pessimis et minoribꝰ sp̃ibꝰ uetabant
religiosis.⁊ ipsis uacare ꝓhibebant. uen̾ari aut̃ mag̾
&edestes dõs. amplius at̃ uen̾ari dm̃ patrẽ. ħ aut̃ inqͥt
et dii p̃cipiunt. ⁊ in suꝑioribꝰ ostendimꝰ quẽ ad modum¬
indocti et impie naturȩ quibꝰ u̾e factum ñ concessit¬
ab adiis dona obtiñe. neq hr̃e ioius ĩmortał notionẽ.
ñ audientes ⁊ dõs et duninos uros. dõs quidẽ om̃s re¬

Expanded text:
tiant. Sane Christum laudans uel Porphyrius uel Hecate, cum tiant. Sane Christum laudans uel Porphyrius uel Hecate, cum dicat eum ipsum fataliter dedisse Christianis, ut inplicarentur errore, causas tamen eiusdem, sicut putat, pandit erroris. Quas mi loco quodam malorum daemonum potestati subiecti. Hebraei daemonibus pessimis et minoribus spiritibus uetabant religiosos et ipsis uacare prohibebant; uenerari autem magis caelestes deos, amplius autem uenerari Deum Patrem. Hoc autem, inquit, et di pindocti et impiae naturae, quibus vere fatum non concessit a diis dona obtinere, neque habere Jovis immortalis notionem, non audientes et deos et divinos viros, deos quidem omnes re
Abbreviated transcription (Latin):
uł solũe. Nos aut̃ neq apollinẽ uituꝑantẽ xp̃m. neq
hecaten possumꝰ approbare laudantẽ. Ille qͥppe tãꝙͣ. ini¬
quũ xep̃m uult ccti. quẽ a iudicibꝰ recta sentientibꝰ diẽ
occisum. ista hoiẽ piissimũ s hoĩe tantũ. Una tam̃ ẽ.⁊
illius:⁊ hꝰ intentio. ut noluit hoĩes eẽ cep̃ianos. qr nͥ aͥm¬
erunt. ab eoꝵ potestate erui ñ poter̃. Istȩ ũo philoso¬
phus uł potiꝰ qui talibꝰ adu̾sus axp̃ianos. quasi oracłis
c̃dunt. pͥꝰ faciant si possunt ut int̾ se de ipso ap̃o he¬
cate atq apollo concordent. eumq aut ambo condem¬
nent. aut ambo collaudent. Qd̃ si facẽ potuissent nicħo¬
minus nos ⁊ iuntuꝑatores ⁊ laudatores xͥ fallaces de¬
mones uitaremꝰ. Cum uͦ eoꝵ ds̃ ⁊ dea int̾ se de cep̃o. ille
utuꝑando ista laudando dissentiant. ꝓfecto eis blas¬
phemantibꝰ cep̃ianos. ñ ẽdunt homines si recte ipsi sen¬

Expanded text:
uel soluere. Nos autem neque Apollinem uituperantem Christum neque uel soluere. Nos autem neque Apollinem uituperantem Christum neque Hecaten possumus adprobare laudantem. Ille quippe tamquam iniquum Christum uult credi, quem iudicibus recta sentientibus dicit occisum; ista hominem piissimum, sed hominem tantum. Una est tamen et illius et huius intentio, ut nolint homines esse Christianos, quiaerunt, ab eorum erui potestate non poterunt. Iste vero philosophus, vel potius qui talibus adversus Christianos quasi oraculis credunt, prius faciant, si possunt, ut inter se de ipso Christo Hecate atque Apollo concordent, eumque aut ambo condemnent, aut ambo collaudent. Quod si facere potuissent, nihilominus nos et uituperatores et laudatores Christi fallaces daemones uitaremus. Cum uero eorum deus et dea inter se de Christo, ille uituperando, ista laudando dissentiant: profecto eis blasphemantibus Christianos non credunt homines, si recte ipsi sen
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ insidet. Illa uͦ anima aliis am̃alibꝰ fatalit̾ dedit.
quibꝰ fata ñ annuer̃ dõꝵ dona obtiñe. neq hr̃e ionis
ĩmortał agnitionẽ. enore implicari. Propt̾ẽa gͦ diis exusi
qr quibꝰ fato ñ fuit nosse dm̃. nec dona ab diis accipe
his fatalit̾ dedit istȩ enorem implicari. ipse uͦ piꝰ et
in cęlũ sic̃ pii concessit. Itaq hc̃ quidẽ ñ blasphemab̾.
miserebis aut̃ homnium dem̃tię. ex eo in eis facile
p̃ceptisq excpiabile ꝑieulum. Quis ita stultꝰ ẽ. ut in
telligat ab hoĩe callido. eoq xxp̃ianis immicissimo. ħ
oracła fuisse conficta. aut consilio simili ab ĩpuris de¬
monibꝰ ista fuisse responsa. ut scił qm̃ laudant xp̃m
quippe nocendi astuciȩ milleformi sentiunt ñ eẽ contͣriĩ.
si edatur eis laudantibꝰ xp̃m. dum tam̃ c̃dat᷑ ⁊̃ uituꝑan¬
torem. ne uelit eẽ xxp̃ianꝰ. ac sic qͣmis ab illo laudatus
quia ita laudant xp̃m. ut quis qͥs in eũ talẽ c̃did̾it qͣł

Expanded text:
aliter dedit, quibus fata non adnuerunt deorum dona obtinere neque habere Iouis inmortalis agnitionem, errore inplicari. Propterea ergo dis exosi, quia, quibus fato non fuit nosse Deum nec dona ab dis accipere, his fataliter dedit iste errore inplicari. Ipse uero pius et in caelum, sicut pii, concessit. Itaque hunc quidem non blasphemabis, misereberis autem hominum dementiam, ex eo in eis facile praecepsque periculum.\' \' Qui ita stultus est, ut non intellegat aut ab homine callido eoque Christianis inimicissimo haec oracula fuisse conficta aut consilio simili ab inpuris daemonibus ista fuisse responsa, ut scilicet, quoniam laudianus? Suae quippe nocendi astutiae milleformi sentiunt non esse contrarium, si credatur eis laudantibus Christum, dum tamen credatur etiatorem, ne uelit esse Christianus, ac sic quamuis ab illo laudatus quia ita laudant Christum, ut, quisquis in eum talem crediderit, qualis
Abbreviated transcription (Latin):
adorat᷑ ñ agunt. Nam ds̃ quidẽ ut poetȩ omniũ pat̾
nilri indiget. s nob̾ ẽ bñ. cum eum ꝑiusticiã ⁊ castita¬
tem aliasq uirtutes adoramus ipsam uitã p̾cẽ ad ip̃m
facientes ꝑ imitacionẽ ⁊ inquisitionẽ ce ipso. Inquisitio
enĩ purgat inquit imitatio destinat effectionẽ ad ip̃m
oꝑando. Bñ quidẽ p̃dicauit dm̃ patrẽ. ⁊ quibꝰ sit colẽdꝰ
moribꝰ dix̃. quibꝰ p̃ceptis ꝓpħici libri pleni s̃ hebreoꝵ.
mones quos opuat᷑ dõs. qͣsi cuiqͣm difficile sit recole.
quȩ turpia. quȩ dedecora erga dõꝵ obsequiũ in theatͥs
agebant᷑ et templis et attenłe quȩ legant᷑. dicant᷑. audiã¬
tur. in eccłiis. uł dõ ũo quid offerat᷑:⁊ ihinc intellige uͥ edi¬
ficium et ubi runa sit moꝵ. Quis at̃ huic dix̃ uł inspi¬

Expanded text:
 agunt. Nam Deus quidem, utpote omnium Pater, nullius indiget; sed nobis est bene, cum eum per iustitiam et castitatem aliasque uirtutes adoramus, ipsam uitam precem ad ipsum facientes per\'imitationem et inquisitionem de ipso. Inquisitio enim purgat, inquit; imitatio deificat adfectionem ad ipsum operando.\' Bene quidem praedicauit Deum Patrem, et quibus sit colendus moribus dixit; quibus praeceptis prophetici libri pleni sunt Hebraeomones, quos opinatur deos; quasi cuiquam difficile sit recolere, quae turpia, quagebantur et templis; et attendere quae legantur, dicantur, audiantur in ecclesiis, uel Deo uero quid offeratur, et hinc intellegere ubi aedificium, et ubi ruina sit morum. Quis autem huic dixit uel inspi
Abbreviated transcription (Latin):
piissimum gͥ uirum inquit eum dix̃.⁊ eiꝰ aĩam secuti
⁊ alioꝵ pioꝵ. pꝰ obitum ĩmortalitate dignatã. ⁊i hane
cołe xrͥanos ignorantes. Int̾rogantibꝰ aut̃ inquit. cur
gͦ damnatꝰ ẽ. oracło resp̃ndit dea h. Corpꝰ quidẽ debi

Expanded text:
Tiissimum igitur uirum, inquit, eum dixit et eius animam, sicut Tiissimum igitur uirum, inquit, eum dixit et eius animam, sicut et aliorum piorum, post obitum inmortalitate dignatam et hanc colere Christianos ignorantes. Interrogantibus autem, inquit: Quur ergo damnatus est? oraculo respondit
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ tremit et celum et t̾ra atq mare.⁊ in fernoꝵ ab¬
dita.⁊ ipsa numina ꝑhorescunt. quoꝵ lex ẽ pat̾. quẽ
ualde seĩ honorant hebrei. Tali oracło dĩ sui apolliniᷤᷤ
porphiruis tam magnum dm̃ dix̃ hebreoꝵ. ut eum
⁊ ipsa numina ꝑhorrescant. Cum gͦ d̾s̃ istȩ dic̾cit sacͥ¬
ficans diis eradicabit᷑. miror q̃ ipse porphiriꝰ ñ ꝑhorru̾it.
et sacͥficans diis eradicari ñ formidau̾it. Dic̃ etiã bona
philosophꝰ istȩ de xp̃o. quasi oblitꝰ illius de qua paulo añ
locuti sumus contuneliȩ suę. aut quasi in somnis dii eiꝰ
gneq laudaiũnt. Deinq tamꝗͣ. mirabile aliquid atq
inẽdibile ꝓlatus. p̃t̃ opinionẽ inquit ꝓfecto quibdã ui¬
deat᷑ eẽ q̃ dict᷑i sumus. Ap̃m enĩ dii piissimũ ꝓnuntiauer̃.
⁊ ĩmortalẽ factum ⁊ cum bona p̃dicatione eiꝰ meminer̃
A p̃ianos u̾o pollutos inquit ⁊ contaminatos ⁊ enore un¬
plicatos eẽ dicunt. ⁊ multis talibꝰ adu̾sꝰ eos blasfemiis

Expanded text:
elum, et terra, atque mare, et infernorum abdita, et ipsa numina perhorrescunt: quorum lex est Pater, quem valde sancti honorant Hebraei. Tali oraculo dei sui Apollinis, Porphyrius tam magnum Deum dixit Hebraeorum, ut eum et ipsa numina perhorrescant. Cum ergo Deus iste dixerit, Sacrificans diis eradicabitur, miror quod ipse Porphyrius non perhorruerit, et sacrificans diis eradicari non formidaverit. 2. Dicit etiam bona philosophus iste de Christo, quasi oblitus illius, de qua paulo ante locuti sumus, contumeliae suae; aut quasi in somnis dii ejusgneque laudaverint. Denique tanquam mirabile aliquid atque incredibile prolaturus, Praeter opinionem, inquit, profecto quibusdam videatur esse quod dicturi sumus. Christum enim dii piissimum pronuntiaverunt et immortalem factum, et cum bona praedicatione ejus meminerunt: Christianos vero pollutos, inquit, et contaminatos, et errore plicatos esse dicunt et multis talibus aduersus eos blasphemiis
Abbreviated transcription (Latin):
ad ea quȩ int̾rogauit apollinẽ. quid meliꝰ u̾bũ sine rõ
an lex. resp̃ndens inquit u̾sibꝰ ħ dic̃s. Ac dem̃ subiẽ
apollinis u̾sus. in quibꝰ et isti s̃. ut qͣntum sat ẽ iñ de

Expanded text:
ad ea, quae interrogauit Apollinem, quid melius, uerbum siue ratio ad ea, quae interrogauit Apollinem, quid melius, uerbum siue ratio an lex: cRespondit, inquit, uersibus haec dicens.\' Ac deinde subicit Apollinis u
Abbreviated transcription (Latin):
tine int̾p̾tati sunt. subiuncit ⁊ ait. Inbis quidẽ ure¬
mediabilẽ sententiam eoꝵ manifestauit dicens. Qm̃
uid̾ĩ suscipiunt dm̃ mag̃ qͣm isti. ecce uͥ decolorans xp̃m
dm̃. Sic enim exposuit u̾sus apollinis. uͥ auidicibꝰ recta
sentientibꝰ xp̃m dic̃ occisum. tamqͣm illis iustȩ iudicã¬
tibꝰ. m̃ito sit ille punitꝰ. U id̃im quid de xp̃o uates m̃dax
apollinis dix̾it atq ista edid̾it. aut fortasse uatẽ qd̾ ñ
dix̃ dixisse iste ipse confina̾it. qͣm sͥ constet uł ipsa ora¬
cła int̾ se fac̃ conuenire. pꝰea uidebimꝰ. ħ tam̃ iud̾os
tamqͣm dĩ susceptores recte dic indicasse de .xͦ. q̃ eum
morte pesfima excruciandũ eẽ censuer̃. Ds̃ itaq uid̾oꝵ¬
cui ꝑhib testimoniũ. audiendꝰ fuit diẽs. Sacͥficans
duis eradicabit᷑. msi dõ tantũ. S ad manifestiora uenia¬
mus. ⁊ audiamus. qͣm magnũ dm̃ dicat eẽ uidoꝵ. Itẽ

Expanded text:
tine interpretati sunt, subiunxit adque ait: lIn his quidem inretine interpretati sunt, subiunxit adque ait: lIn his quidem inremediabile sententiae eorum manifestauit dicens, quoniam Iudaei suscipiunt Deum magis quam isti.\' Ecce, ubi decolorans ChrisDeum. Sic enim exposuit uersus Apollinis, ubi a iudicibus recta sentientibus Christum dicit occisum, tamquam illis iuste iudicantibus merito sit ille punitus. Viderim quid de Christo uates mendax Apollinis dixerit adque iste crediderit aut fortasse uatem, quod non dixit, dixisse iste ipse confinxerit. Quam sibi constet uel ipsa oracula inter se faciat conuenire, postea uidebimus; hic tamen Iudaeos. tamquam Dei susceptores, recte dicit iudicasse de Christo, quod eum morte pessima excruciandum esse censuerint. Deus itaqucui perhibet testimonium, audiendus fuit dicens: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino tantum. Sed ad manifestiora ueniamus et audiamus quam magnum Deum dicat esse Iudaeorum. Item
Abbreviated transcription (Latin):
nesciens quid loqͣt᷑. Quod tñ ĩo cõmorandũ putaui.
q̃m uir tantȩ scientiȩ. nec nullũ istũ dm̃ potut
existimare nec uilẽ. Hc̃ enĩ eum eẽ cdidit. quẽ sumũ
putauit dm̃. Postremo ipse ẽ ds. quẽ doctissimus
Nam in libris quos eglogion philosophias appellat.
in quibꝰ exequit᷑ atq conscbit ieꝵ ad philosophiã ꝑ¬
tinentium. ułut diuina responsa. ut ipsa u̾ba eiꝰ
quẽadmodum ex g̾ca lingua in latina int̾p̾tata s̃
ponã. int̾roganti inquit quẽ dm̃ placando reuocare
possit uxorẽ suam a xp̾ianissimo. Hȩc ait u̾sibꝰ apollo.
Deiñ u̾ba ułut apollius ista sunt. Forte magis pot̾is
in aqua opp̃ssis litt̃is sẽbe. aut ad inflans lenies pennaᷤᷤ
ꝑaera ains uolare. qͣm pꝰte reuoces impie uoxoris sen¬
sum. ꝑgat qͦmͦ uult manibꝰ fallaciis ꝑseu̾ans et lam̃¬
tari fallaciis mortium dm̃ cantans. quẽ iudicibꝰ recta
sentientibꝰ ꝑditum pessima inspeciosis fero uicta morᷤᷤ

Expanded text:
id loquatur; quod tamen ideo commemorandum putaui, quoniam uir tantae scientiae nec nullum istum Deum potuit existimare nec uilem. Hunc enim eum esse credidit, quem summum putauit deum. Postremo ipse est Deus, quem doctissimus Nam in libris. quos ex XoTfwv <ptXooo<ptac appellat, in quibus exsequitur adque conscribit rerum ad philosophiam pertinentium uelut diuina responsa, ut ipsa uerba eius, quem ad modum ex Graeca lingua in Latinam interpretata sunt, ponam: \'Interroganti, inquit, quem deum placando reuocare possit uxorem suam a Christianismo, haec ait uersibus Apollo/ Deinde uerba uelut Apollinis ista sunt: Torte magis poteris in aqua inpressis litteris scribere aut adinflans leues pinnas per aera auis uolare, quam pollutae reuoces inpiae uxoris sensum. Pergat quo modo uult inanibus fallaciis perseuerans et lamentari fallaciis mortuum Deum cantans, quem iudicibus recta sentientibus perditum pessima in speciosis ferro uincta mors
Abbreviated transcription (Latin):
nit. qui dubitare adhuc possit mał ⁊ ĩpuris demonibꝰ
seruisse romanos. nͥ uł nunium stolidꝰ. uł ĩpudentiᷤᷤ¬
sime contentiosꝰ: S ut taceã quales sint quos sacͥ¬
ficiis colebant. in lege ũi dĩ scͥptum ẽ. Sacͥficans diis
eradicabit᷑. nisi dõ tantum. Nec bonis gͥ nec mał diis
sacͥficari uoluit. qui ħ cum tanta ꝯminatione p̾cep̃.¬
S respondi pot̾. Quis iste ds̃ ẽ. aut uñ dignus ꝓbat᷑.
cui deb̾ent obtemꝑare romani. ut nullum d̃oꝵ p̾t̾ ipsũ
cołent sacͥficiis : magnȩ cecitatis ẽ. adhuc q̃rere quis
Ipse ẽ ds̃. a quo responsum accep̃ abrahã. in semine tuo
semine exortꝰ ẽ. idẽ ipsi qui remanser̃. hꝰ noĩs inimici
uelint᷑ ue cognoscunt. Ipse ẽ ds̃. cuiꝰ diuinꝰ sp̃s ꝑ eos
locutꝰ ẽ. quoꝵ p̾dicata atq completa ꝑ ęccłiã qͣm ui¬
demꝰ toto orbe diffusã in libris suꝑioribꝰ posui. Ipse ẽ¬

Expanded text:
nit, qui dubitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus nit, qui dubitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus uel inpudentissime contentiosus? Sed ut taceam quales sint, quos sacrificiis colebant: in lege ueri Dei scriptum eat: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Nec bonis igitur nec malis dis sacrificari uoluit, qui hoc cum tanta comminatione praeSed responderi potest: \'Quis iste Deus est aut unde dignus probatur, cui deberent obtemperare Romani, ut nullum deorum praeter ipsum colerent sacrificiis ?\' Magnae caecitatis est, adhuc quaerere, quis uae cernimus. Ipse est Deus, a quo responsum accepit Abraham: In semine tuo semine exortus est, idem ipsi qui remanserunt huius nominis inimici, uelint nolintue, cognoscunt. Ipse est Deus, cuius diuinus Spiritus per eos locutus est, quorum praedicta adque conpleta per ecclesiam, quam uidemus toto
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽ hic iuris gͦ ille consensus qui hominum multitu¬
dinẽ ppłm fac̃. cuiꝰ res dr̃ eẽ res publica. Ham de
utilitate quid dicam. cꝰ ĩ cõmunione sociatꝰ cetꝰ hoiũ.
sic sese ht̃ ista diffinitio ppłs nuncupat᷑: Quãuis enĩ¬
si diligent̾ attendas. nec utilitas sit ulla uiuentiũ
qui uiuunt impie sic̃ uuit omĩs qui ñ seruit dõ ser¬
uitq demonibꝰ. tantomag̃ impiis. qͣntomag̾ sͥ eum
fint inmundissimi sp̃s. tamqͣm diis sacͥficari uolũt.
Tam̃ q̃ de uiris consensu dixcimus. satis eẽ arbitior.
uñ appareat ꝑ hanc diffinitionẽ ñ ẽẽ ppłm euiꝰ res
publica eẽ dicat᷑. in quo iusticia ñ ẽ. Sienĩ dieunt
non insp̃ibꝰ ĩmundis. sed diis bonis atq scĩs. in sua re
publica seruisse romanos. numqͥd eadẽ tociens repe¬
tenda sunt q̃ iam satis immo ultra qͣm satis ẽ diximꝰ :
Quis enĩ ad hunc locum ꝑsuꝑiores huiꝰ oꝑis libios ꝑue¬

Expanded text:
Non est hic ergo iuris ille consensus, qui hominum multituNon est hic ergo iuris ille consensus, qui hominum multitudinem populum facit, cuius res dicitur esse res publica. Nam de utilitate quid dicam, cuius etiam communione sociatus coetus hominum, sicut sese habet ista definitio, populus nuncupatsi diligenter attendas, nec utilitas sit ulla viventium, qui vivunt impie; sicut vivit omnis qui non servit Deo, seruitque daemonibus, tanto magis inpiis, quanto magis sibi, cum sint inmundissimi spiritus, tamquam dis sacrificari uolunt: tamen quod de iuris consensu diximus satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cuius res publica esse dicatur, in quo iustitia non est. Si enim dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros perue
Abbreviated transcription (Latin):
pͥiusticiã rẽpublicã stari augeriq ñ posse ħ ułuti
ualidissimum positũ erat iniustũ eẽ. ut homines
hoĩbꝰ dñantibꝰ seruiant. Qua tñ iniusticiã nͥ seqͣtur
imꝑiosa cnutas. cuiꝰ ẽ magna res publica ñ eã poᷤ
se ꝓuĩciis imꝑare responsum ẽ a patre iusticiȩ. ĩo
iustum ẽẽ q̃ talibꝰ hominibꝰ sit utił seruitꝰ. ⁊ ꝓutili¬
tate eoꝵ fieri cum recte fit id ẽ cum imꝓbis aufert᷑
inuiriaꝵ licentia.⁊ domiti meliꝰ se habebunt. q in
ẽ. Cur gͥ ds homini. anĩs imꝑat corꝑi. rõ libidim et
cet̾ĩs uiciosis partibꝰ amĩ: Plane ħ exemplo satis edoc¬
tum ẽ quibꝰdam ẽẽ utilẽ seruitutem.⁊ dõ quidẽ ut ser¬
in eo putandũ ẽ ẽẽ iusticiȩ. qñquidẽ dõ ñ seruiens nul
lomͦ pot̾ iustȩ am̃s corꝑi. aut humana rõ uiciis im¬
ꝑare : ꝙ̾ si in homine tali ñ ẽ ulla iusticia ꝓculdubio
noc in hominum cętũ qui ex hominibꝰ talibꝰ constat.

Expanded text:
iustitiam re publica stare augerique non posse, veluti hoc validissimum positum erat, iniustum esse ut homines hominibus dominantibus serviant; quam tamen iniustitiam nisi sequatur imperiosa ponsum est a parte iustitiae ideo iustum esse, quod talibus hominibus sit utilis seruitus, et pro utilitate eorum fieri, cum recte fit, id est cum inprobis aufertur iniuriarum licentia, et domiti melius se habebunt, quia indest: cur igitur deus homini, animus imperat corpori, ratio libidini ceterisque vitiosis animi partibus. Plane hoc exemplo satis edoctum est, quibusdam esse utilem servitutem et deo quidem ut serin eo putandum est esse iustitie? Quandoquidem deo non serviens nullo modo potest iustem animus corperare. Et si in homine tali non est ulla iustitia. procul dubio nec in hominum coetu, qui ex hominibus talibus constat.
Abbreviated transcription (Latin):
uł putanda iniqͣ hominũ constituta eũ illo̾ ⁊̃ uis eẽ¬
dicant q̃ de iusticiȩ fonte manau̾it. falsũq ẽẽ qd a
quibꝰdã ñ rectȩ sentientibꝰ dici solet. id ce uis qd̾ ei
qui plus pot̾ utile ẽ. Quo cͥ̾ea uͥ ñ ẽ ũa iustieia. iuriꝰ
consensu sociatꝰ cetꝰ hominũ ñ pot̾ eẽ. S ĩo nec ppłs
uixta illam scipionis uł cic̾onis diffintionẽ.i si nõ pb¬

Expanded text:
uel putanda iniqua hominum constituta, cum illud euel putanda iniqua hominum constituta, cum illud edicant, quod de iustitiae fonte manauerit, falsumque esse, quod a quibusdam non recte sentientibus dici solet, id esse ius, quod ei, qui plus potest. utile est. Quocirca ubi non est uera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis uel Ciceronis definitionem; et si non p
Abbreviated transcription (Latin):
ista. Res u̾o ista spe sine illa. bĩtudo falsa ⁊ magna
fortit̾. cohib temꝑant̃. iusteq distribuit ñ illum dirig̾
f̾mẽ. uͥ erit ds̃ omĩa in om̃ibꝰ et̾nitate ẽta ⁊ pace ꝑfecta.
scãm diffinitiones quibꝰ ap̃ cic̾onẽ utit᷑ scipio in libris
de re publica. numqͣm re publicã fuisse romanã. Bre¬
uit̾ enĩ rẽ publicam diffinit eẽ rem ppłi. Quȩ diffinitio
si u̾a ẽ numqͣm fuit romana respublica. q nũꝙͣ. fuit
res ppłi. qͣm diffinitionẽ uoluit eẽ rei publicȩ. Ppł̃m
enĩ cẽ diffiniuit. cętũ multitudinis uiris osensu ⁊ itt¬
litatis cõmunione sociatũ. Quid aut̃ dicat uiris ꝯsen¬
sũ disputando ex plicat. ꝑ ħ ostñdens geri sine iusticia
non posse rem publicã. Uͥ gͦ iusticia u̾a ñ ẽ. nec ius
pot̾ eẽ. Quod enĩ uire fit. ꝓfecto iustȩ fit. Qd̃ aut̃
fit intuste. nec uire fieri pot̾. Non enĩ uira diẽda s

Expanded text:
ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et magna ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et magna fortiter, cohibet temperanter iusteque distribuit, non in illum dirigit finem, ubi erit Deus omnia in omnibus, aeternitate certa et pace perfecta. secundum definitiones, quibus aput Ciceronem utitur Scipio in libris de re publica, numquam rem publicam fuisse Romanam. Breuiter enim rem publicam definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, numquam fuit Romana res publica, quia numquam fuit res populi, quam definitionem uoluit esse rei pubetum multitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam; ubi ergo iustitia uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iure fit, profecto iuste fit; quod autem fit iniuste, nec iure fieri potest Non enim iura dicenda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dabile ꝑtinet ocium. locus uͦ fuꝑior sine quo regi ppłs
ñ pot̾: ⁊ si ita teneatur. atq administret᷑ ut decet tam̃
indecent̾ appetit᷑. Quã ob rem ociũ sc̃m querit caritaᷤᷤ
u̾itatis. Negocium iustum suscip̃ necessitas caritatis.
Quam sarcinã sinullꝰ imponit. ꝑcipiende atq intuende
uacandum ẽ u̾itati. Si aut̃ imponit᷑ suscipienda ẽ
ꝓpt̾ caritatis necessitatẽ. S nec sic omimͦ u̾itatis delec¬
tatio deserenda ẽ. ne subtrahat᷑ illa suauitas ⁊ oppͥmat
dĩ cum sit pax ęt̾na atq ꝑfecta ñ ꝑ qͣm mortales tͣn¬
seant nascendo atq moriendo. s in qua ĩmortales ma¬
neant. nicħ adu̾si oĩo paciendo. quis ẽ qui illã uitã
uł bĩssimã neget. uł in eiꝰ comꝑatione istã q̃ ħ agit᷑ qnꝰ¬
lib am̃ĩ ⁊ corꝑis. ext̾nañi reꝵ bonis plena sit. ñ m¬
seirimã uidicet : qͣm tam̃ quic̃q sic ht̃ ut eiꝰ usũ refirit
ad illus finem ꝙͣ diligit ardentissime ac fidelissime

Expanded text:
dabile pertinet otium; locus uero superior, sine quo regi populus non potest, etsi ita teneatur adque administretur ut decet, tamen indecenter adpetitur. Quam ob rem otium sanctum quaerit caritas ueri-. tatis; negotium iustum suscipit necessitas caritatis. Quam sarcinam si nullus inponit, percipiendae adque intuendae uacandum est ueritati; si autem inponitur, suscipienda est propter caritatis necessitatem: sed nec sic omni modo ueritatis delectatio deserenda est, ne subtrahatur illa suauitas et obprimat Dei cum sit pax aeterna adque perfecta, non per quam mortales transeant nascendo adque moriendo, sed in qua inmortales maneant nihil aduersi omnino patiendo: quis est qui illam uitam uel beatissimam neget uel in eius comparatione istas plena sit, non miserrimam iudicet? Quam tamen quicumque sic habet, ut eius usum referat ad illius finem, quam diligit ardentissime ac fidelissime
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmiuis salua fide quisq possit in quolib eoꝵ uitã ducẽ.
⁊ ad sempit̾na p̾mia ꝑuenire. uit̾ ẽ tam̃ quid amore
teneat u̾itatis. quid officio caritatis impendat nec sic
eẽ quisq deb ociosꝰ. ut in eodẽ ocio utilitate ñ cogitet
ꝓocimi. nec sic actuosꝰ. ut contemplationẽ ñ requirat
dĩ. In ocio ñ iners uacatio delectare deb. s aut in¬
quisitio aut inuentio u̾itatis. ut in ea quisq ꝓficiat.
et quod inuen̾it ne altĩ inuideat. In actione uͦ non
amandus ẽ honor inhac uita. siue potentia. qm̃ oĩa
uana sunt sub sole. s opus ipsum q̃ ꝑeundẽ honorẽ
uł potentiã fit. si recte atq utilit̾ fit id ẽ ut ualeat
ad eam salutem subditoꝵ quȩ scđ̾m d̾m ẽ. uñ iam

Expanded text:
quamuis salua fide quisque possit in quolibet eorum uitam ducere quamuis salua fide quisque possit in quolibet eorum uitam ducere et ad sempiterna praemia peruenire, interest tamen quid amore teneat ueritatis, quid officio caritatis inpendat.fNec sic esse quisque debet otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi, nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners uacatio delectare debet, sed aut inquisitio aut inuentio ueritatis, ut in ea quisque proficiat et quod inuenerit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est honor in hac uita siue potentia, quoniam omnia uana sub sole, sed opus ipsum, quod per eundem honorem uel potentiam fit, si recte adque utiliter fit, id est, ut ualeat ad eam salutem subditorum, quae secundum Deum est; unde iam
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ c̾tissimam scientiã. c̾ditq sensibꝰ in rei cuiꝰq eui¬
dentia quibꝰ ꝑ corpꝰ am̃s utit᷑. qm̃ miserabiliꝰ fallit᷑
ipsa concepta ẽ. ex qua uistꝰ uiuit. ꝑ qͣm sine dubita¬
tione ambulamꝰ q̃mdui ꝑ egͥnamur a dnõ. Qua salua
atq c̃ta. de quibꝰdam rebꝰ quas neq sensu rõne ꝑcipi
mus. neq nob̾ scͥptura canonica claruer̃. nec ꝑ testeᷤᷤ
quibꝰ ñ cd̾e absurdum ẽ. in nr̃a noticiã ꝑuener̃. siñ
cuutatẽ. quo habitu uł more uiuendi. siñ ẽ contͣ di¬
uina p̾cepta. istam fidem qua ꝑuenit᷑ ad dm̃ quiꝰqͦ
sectetur. Uñ ipsos qͦ philosophos qñ xxp̃iani fiunt
ñ babitum uł confuetudinẽ tuictꝰ quȩ nicħ impedit
religionẽ. s falsa dogmata mutare cõpellit. Uñ illã
qͣm uairo adhibuit ex cinicis differentiã. si nicħ tur¬
pit̾ atq intemꝑant̾ agat omnino ñ eurat. Ex tribꝰ
ũo illis uite geñibꝰ ocioso. actuoso. exx utroq cõposito.

Expanded text:
n rei cuiusque euidentia, quibus per corpus animus utitur, quoniam miserabilius fallitur, ipsa concepta est, ex qua iustus uiuit; per quam sine dubitatione ambulamus, quamdiu peregrinamur a Domino; qua salua adque certa de quibusdam rebus, quas neque sensu neque raticanonicam claruerunt nec per testes, quibus non credere absurdum est, in nostram notitiam peruenerunt, sine ciuitatem quo habitu uel more uiuendi, si non est contra diuina praecepta, istam fidem, qua peruenitur ad Deum, quisque sectetur; unde ipsos quoque philosophos, quando Christiani fiunt. non habitum uel consuetudinem uictus, quae nihil inpedit religionem, sed falsa dogmata mutare conpellit. Unde illam quam Varro adhibuit ex Cynicis differentiam, si nihil turpiter adque intemperanter agat, omnino non curat. Ex tribus. uero illis uitae generibus. otioso, actuoso et ex utroque conposito,
Abbreviated transcription (Latin):
I
consensu non sociatꝰ ẽ uiris. ñ ẽ aut̃ uis. uͥ nulla iusticia
ẽ ꝓculdubio colligit᷑ uͥ iusticia non ẽ. ñ eẽ rẽpublicam.
iusticia ponro ea uirtꝰ. qͦuȩ sua euiq distribuit. Quȩ gͥ¬
iusticia ẽ hominis quȩ ipsũ hoĩem dõ u̾o tollit. ⁊ ĩmun¬
An qui fundiĩ aufert euis a quo emptꝰ ẽ et tradit ei qui
ti dõ a quo factꝰ ẽ.⁊ malignis seruit spĩbꝰ iustꝰ e: Diᷤ
putatur c̾te acerrimȩ atq fortissimȩ in eisdẽ ipsis de
republica libris. adu̾sꝰ inusticiã ꝓustieia. & qm̃ cũ¬

Expanded text:
i nsensu non sociatus est iuris, non est autem ius, ubi nulla iustitia est: procul dubio colligitur, ubi iustitia non est, non esse rem publicam. Iustitia porro ea uirtus est, quae sua cuique distribuit. Quiustitia est hominis, que ipsum hominem deo vero tollit et immunAn qui fundum aufert eius, a quo emtus est, et tradit ei, quiti Deo, a quo factus est, et malignis seruit spiritibus, iustus est? Disputatur certe acerrime adque fortissime in eisdem ipsis de re publica libris aduersus iniustitiam pro iustitia. Et qu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uentũ fu̾it. ñ erit uita mortał s plane c̾teq uitał.
nec corpꝰ aĩale q̃ dum corrũpit᷑ aggͣuat aĩam. s sp̃ale
sine ulla indigentia ex oi parte subditũ uoluntati.
hanc pacẽ dum ꝑegͥnat᷑ in fide ht̃. atq eoc hac fide iustȩ
inuit. cum ad illã pacẽ adipiscendã refert quicqͥd bonaꝵ
utiq socialis ẽ. Quod aut̃ attinet ad illam differentiã¬
quam de achademicis nouis adhibuit uaro quibꝰ in¬
c̾ta sunt om̃ia. omnino eiuitas dĩ talem dubitationẽ
tamqͣm dem̃tiam detestatur. hñs de rebꝰ quas m̃te

Expanded text:
n erit uita mortalis, sed plane certeque uitalis nec corpus animale, quod, dum corrumpitur, adgrauat animam, sed spiritale sine ulla indigentia ex omni parte subditum uoluntati. Hanc pacem, dum peregrinatur in fide, habet adque ex hac fide iuste uiuit, cum ad illam pacem adipiscendam refert quidquid bonarum utique socialis est. CAPUT quam de Academicis novis Varro adhibuit, quibus incerta sunt omnia, omnino civitas Dei talem dubitationem tanquam dementiam detestatur, habens de rebus, quas mente
Abbreviated transcription (Latin):
necesse. atq hoñi ẽẽ diu̾sa sentientibꝰ. eoꝵq iras ⁊ odia et
ꝑsecutionũ impetꝰ sustiñe. nͥ eũ am̃os adu̾santium aliqũ
t̾rore suȩ multitudinis ⁊ semꝑ diuino ad uitorio ꝓpul¬
saret. ħ gꝰ celestis ciuitas dum ꝑegͥnat᷑ in tr̃a ex õĩbꝰ gĩbꝰ
ciues euocat. atq in om̃ibꝰ lingius ꝑegͥnã collig̾ societa¬

Expanded text:
necesse adque oneri esse diuersa sentientibus eorumque iras et odia et necesse adque oneri esse diuersa sentientibus eorumque iras et odia et persecutionum inpetus sustinere, nisi cum animos aduersantium aliquando terrore suae multitudinis et semper diuino adiutorio propulsaret. Haec ergo caelestis ciuitas dum peregrinatur in terra, ex omnibus gentibus ciues euocat adque in omnibus linguis peregrinam colligit societa
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ cdent multos dõs ꝯciliandos ẽẽ rebꝰ humanis. ad
quoꝵ diu̾sa qͦdãmꝰ officia. diũsa subdita ꝑtiñent. ad
alium corpꝰ ad aliã aĩa inq ipso corꝑe ad alium cap̃. ad
alium ceruicẽ. ⁊ cet̾a singła ad singłos. similit̾ in am̃o
ad aliũ ingenum ad aliũ doctͥnã. ad aliũ irã. ad aliũ¬
deupiscentiã. inq ipsis rebꝰ uitȩ adiacentibꝰ ad aliũ pecꝰ.
ad aliũ tͥticũ. ad alium uinum. ad aliũ oleum. ad aliũ
siluas. ad aliũ nũmos. ad aliũ nauigationẽ. ad aliũ bella
ad aliũ uictorias. ad alium ꝯiugia. ad aliũ partũ. ad¬
aliũ fecunditatẽ ⁊ ad alios alia cȩt̾a.celestis at̃ ciuitaᷤᷤ
unũ dm̃ solum colendũ nosse dĩq tantũmͦ seruiendũ
tate censeret. factum ẽ ut religionis leges cũ t̾rena ci¬
uitate ñ posse hr̃e cõmunes. ꝓq his ab ea dissentire hr̃et

Expanded text:
nibus crederent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad nibus crederent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad quorum diuersa quodam modo officia diuersa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animum, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium ceruicem et cetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctconcupiscentiam; inque ipsis rebus uitae adiacentibus ad alium pecus, ad alium triticum, ad alium uinum, ad alium oleum, ad alium siluas, ad alium nummos, ad alium nauigationem, ad alium bella adque uictorias, ad alium coniugia, ad alium partum ac fecunditatem et ad alios alia cetera: caelestis autem ciuitas cum unum Deum solum colendum nosset eique tantum modo seruiendum tate censeret: factum est, ut religionis leges cum terrena ciuitate non posset habere communes proque his ab ea dissentire haberet
Abbreviated transcription (Latin):
utendi cuiq sius ꝓpͥͫ. multũq dius. Ita ⁊̃ t̾rena eiui¬
tas quȩ ñ uuut ex fide t̾renã pacẽ appetit. in eoq de¬
figit imꝑandi obediendiq cõcordiam cuuũ ut sit eis
de rebꝰ ad mortalẽ uitã ꝑtinentibꝰ humanaꝵ q̃dã cõ¬
positio uoluntatũ. Ciuitas aut̃ cęlestis uł potiꝰ pars
eiꝰ q̃ in hac mortalitate ꝑegͥnat᷑ ⁊ uiuit ex fide. ⁊̃ ista
pace necẽe ẽ utat᷑ donec ipsa cui tał pax necessaria
ẽ mortalitas tͣnseat. Ac ꝑħ dum apud t̾renã eiuita¬
tẽ ułit captiuam uitam suę ꝑegͥnationis agre. iã
ꝓmissione redemptionis ⁊ dono sp̃ali tãꝙͣ pignore
accepto. legibꝰ t̾renȩ ciuitatis. quibꝰ ħ administrant᷑ q̃
dubitat. ut qm̃ cõmunis ẽ ipsa mortalitas. seruet᷑ ĩ rebꝰ
ad eã ꝑtinentibꝰ int̾ eiuitatẽ utͣmq cõcordia. Ueꝵ qr
t̃rena ciuitas habuit quosdã suos sapientes. quos diui¬
na ĩpbat disciplina. qͥuł suspicati uł decepti a demo¬

Expanded text:
utendi cuique suus proprius multumque diuersus. Ita etiam terrena ciuitas, quae non uiuit ex fide, terrenam pacem adpetit in eoque defigit imperandi oboediendique concordiam ciuium, ut sit eis de rebus ad mortalem uitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, etiam ista pace necesse est utatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria est, mortalitas transeat; ac per hoc, dum aput terrenam ciuitatem uelut captiuam uitam suae peregrinationis agit, iam promissione redemtionis et dono spiritali tamquam pignore accepto legibus terrenae ciuitatis, quibus haec administrantur, dubitat, ut quia communis est ipsa morad eam pertinentibus inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas habuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemo
Abbreviated transcription (Latin):
dolet dampnũ salutis. & qm̃ equitas ac salus utrũq
bonũ ẽ. boniq amissione dolendũ ẽ potiꝰ qͣm letandũ.
si tam̃ sit cõpensatio melioris melior ẽ aut̃ amĩ equitas
qͣm corꝑis sanitas ꝓfecto conuenientiꝰ inuistꝰ dol in
supplitio qͣm letatꝰ ẽ in delicto. Sic̃ gͦ leticia desertibon
in pec̃co testis ẽ uoluntatis male. ita dolor amissibo¬
i in supplitio testis ẽ nat᷑e bonȩ. Qui enĩ dolet amissã
nat᷑e suȩ pacẽ. ex aliquibꝰ reliquiis pacis id dol. quibꝰ
fit ut sͥ amica nat᷑a sit. hoc aut̃ in extremo supplitio
recte fit. ut inqui ⁊ impii nat᷑alium bonoꝵ damna
meruciatibꝰ defleant. sentientes eoꝵ ablatorẽ iustiᷤ
simum dm̃. quẽ contempser̃ benignissimũ largitorẽ.
Ds̃ gͦ naturaꝵ om̃ium sapientissimꝰ conditor ⁊ iustissimꝰ
ordinator. qui t̾renoꝵ ornam̃toꝵ maximũ instituit

Expanded text:
dolet damnum salutis. Et quoniam aequitas ac salus utrumque dolet damnum salutis. Et quoniam aequitas ac salus utrumque bonum est bonique amissione dolendum est potius quam laetandum si tamen non sit conpensatio melioris; melior est autem animi aequitas quam corporis sanitas: profecto conuenientius iniustus dolet in supplicio, quam laetatus est in delicto. Sicut ergo laetitia deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, ita dolor amissi boni in supplicio testis est naturae bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, ex aliquibus reliquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi amica natura sit. Hoc autem in extremo supplicio recte fit, ut iniqui et inpii naturalium bonorum damna in cruciatibus defleant, sentientes eorum abl contemserunt benignissimum largitorem. Deus ergo naturarum omnium sapientissimus conditor et iustissimus ordinator, qui terrenorum ornamentorum maximum instituit
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ aliq̃ nat᷑e s̃. quȩ nullomͦ cẽnt. si ñ qualiẽq pace sub¬
num sit ñ pot̾. m̃ nec ipsiꝰ abłi nat᷑a inqͣntum nat᷑a
ẽ malũ ẽ. s ꝑu̾sitas eam malã fec̃. Itaq iu̾itate noz
stecit. s ũitatis iudicium ñ euasit. In ordinis tͣnqͥllita¬
te ñ mansit. nec iõ tam̃ a potestate ordinatoris effugit.
Donum dĩ qd illi ẽ in natura. ñ eum subthit iusticiȩ dĩ
qua ordinatur in pęna. Nec ibi ds̃ bonum insequit᷑ qͣ
c̾auit. s malũ q̃ ille cõmisit. Neq enim totum aufert
q̃ nat᷑e dedit. s aliquid adimit aliquid relinquit. ut sit
qui doleat q̃ amisit ⁊ ipse dolor testimoniũ ẽ boni ad¬
empti: ⁊ boni relicti. Nisi enim bonũ relictum eẽt bonũ
amissum dolore ñ poss. Nam qui peceat peior ẽ siletat᷑
indamno eqͥtatis. qui uͦ cruciat᷑ si nicħ iñ acqͥrat boni.

Expanded text:
quae aliquae naturae sunt: quod nullo modo essent, si non qualicumque pace subquae aliquae naturae sunt: quod nullo modo essent, si non qualicumque pace subst. Proinde nec ipsius diaboli natura, in quantum natura est, malum est; sed peruersitas eam malam facit. Itaque in ueritate non stetit, sed ueritatis iudicium non euasit; in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit iustitiae Dei, qua ordinatur in poena; nec ibi Deus bonum insequitur quod creauit, sed malum quod ille commisit. Neque enim totum aufert quod naturae dedit, sed aliquid adimit, aliquid relinquit, ut sit qui doleat quod ademit. Et ipse dolor testimonium est boni ademti et boni relicti. Nisi enim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, peior est, si laetatur in damno aequitatis; qui uero cruciatur, si nihil inde adquirat boni,
Abbreviated transcription (Latin):
in pace ñ sunt. T ranquillitate quidẽ ordinis carent.
uͥ ꝑturbatio nulla ẽ. Uerumptam̃ quia m̃ito iusteq
sunt miseri. ea quoq ipsa miseria sua p̾t̾ ord̾inẽ ẽẽ
ñ possunt. ñ quidẽ omncti bĩs. s ab eis tam̃ ordinis
lege se iuncti. qui cum sine ꝑturbatione s̃. rebꝰ inqͥbꝰ
sunt qͣntacumq ꝯgruentia coaptant᷑. Ac ꝑħ inest. eis
ordinis ñ nulla tͣnquillitas. mẽ gͦ ñ nulla pare. Ueꝵ
si pax eis cum ipsa lege ñ ẽ. qua nat᷑ał ordo administra¬
tur. Cum aut̃ dolent ex qua parte dolent. pacis ꝑ¬
turbatio facta ẽ. In illa u̾o adhuc pax ẽ inqͣ nee dolor
urit. nec compago dissoluit᷑. Sic̃ gͦ ẽ q̃dã uita sine
dolore. dolor aut̃ sine aliqͣ uita ẽẽ ñ pot̾. sic ẽ quedã
pax sine ullo bello. bellum u̾o sine aliꝙͣ pace ẽẽ ñ pot̾.
ñ scd̃m id q̃ bellum ẽ. s scđ̾m id q̃ ab eis uł in eis gerit᷑.¬

Expanded text:
in pace non sunt, tranquillitate quidem ordinis carent, in pace non sunt, tranquillitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est; uerum tamen quia merito iusteque sunt miseri, in ea quoque ipsa miseria sua I praeter ordinem esse non possunt; non quidem coniuncti beatis, sed ab eis tamen ordinis lege seiuncti. Qui cum sine perturbatione sunt, rebus, in quibus sunt, quantacumque congruentia coaptantur; ac per hoc inest eis ordinis nonnulla tranquillitas, inest ergo nonnulla pax. Verum si pax eis cum ipsa lege non est, qua naturalis ordo administratur. Cum autem dolent, ex qua parte dolent, pacis perturbatio facta est; in illa uero adhuc pax est, in qua nec dolor urit nec conpago ipsa dissoluitur. Sicut ergo est quaedam uita sine dolore, dolor autem sine aliqua uita esse non potest: sic est quaedam pax sine ullo bello, bellum uero esse sine aliqua pace non potest; non secundum id, quod bellum est, sed secundum id, quod ab eis u