comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a diutã in qua tuti ẽẽ nõ possũt.
Cugͦ iusti uiles habeant᷑.
tã facile tollant᷑ qd putemꝰ futu
fuisse. siquis ab inferis rediẽs.
iutã post liminio recepisset Au¬
ferref᷑ ꝓfecto ab oculis hominĩ.
ne uiso eo uł audito. deos unui¬
si relinquerent. et ad uniꝰ se dei
cultu religionẽq cõu̾terent.
¶Ergo semel fieri reẜrectionem
necesse ẽ cũ malũ fuerit ablatũ.
qm̃ eos qui reẜrexerint. nec mo¬
ri iam ultenꝰ. nec uiolari ullo mͦ
fas ẽ. ut beatã possint agere iuita
quoꝵ mors resignata ẽ. Poete
uͦ cũ scirent hoc secłm malis
om̃ib redundare. obliuionis
amnẽ induxerunt. ne malorũ
ac laboꝵ memores aĩe. reuerti
adsupos recusarent. Unde uir
gilius. O pat̾ anine aliquas ad
celũ hinc ireputandũ est subli¬
mes aĩas.iterũq aotarda reu̾¬
ti. Corpora que lueis miẜis ta
dira cupido. Ignorabant enim
quomͦ aut quando ro fieri opor¬

Expanded text:
ad uitam, in qua tuti esse non possunt? ad uitam, in qua tuti esse non possunt? cum ergo iusti tam uiles habeantur, tam facile tollantur, quid putemus futurum fuisse, si & quis ab inferis rediens uitam postliminio recepisset? auferretur profecto ab oculis hominum, ne uiso eo uel audito deos uniuersi relinquerent et ad unius se dei cultum religionemque conuerterent. ergo semel fieri resurrectionem necesse est, cum malum fuerit ablatum, quoniam eos qui resurrexerint nec mori iam ulterius nec uiolari ullo modo fas est, ut beatam possint agere uitam quorum mors resignata est. poetae uero cum scirent hoc saeculum malis omnibus redundare, obliuionis amnem induxerunt, ne malorum ac laborum memores animae reuerti ad supgilius: O pater, anne aliquas ad coelum hinc ire putandum est Sublimes animas, iterumque ad tarda reverti Corpora? Quae lucis miseris tam dira cupido? Ignorabant enim quomodo, aut quando id fieri opor
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑. et refota uelut licͥent ac fa¬
bulose ficta respuit᷑. Nob̾ aũt
de resiurectione affirmantibus
et docentib aĩas ad alterã uitã.
ño oblitaͦ sui. s in eotẽ sensu ac
figura ẽẽ redituras: illud oppo¬
nit̾. Tot ian secła transierũt.
quis umquã unꝰ ab inferis re¬
siurexerint. ut exẽplo eiꝰ fieri
posse credamꝰ At enĩ reẜrectõ
fieri nõ põt. dominante ada¬
huc ĩ iustitia. Hoc eñi secło
necant᷑ hoĩes .iii. ferro ĩsidiis
uenenis. et adficiunf ĩ uirlis.
egestate. carterib tormentis
ꝓscrptionib. Coͣte accedit.
ꝙ iustitia ĩ uisa ẽ. ꝙͦ oñia qui
d̾m sequi uolũt. uõ tm̃odio ⁊¬
habent᷑ s uexant᷑ onĩib cõtu¬
meliis. et excruciant᷑ nuilti¬
plici genere penaꝵ. et adim¬
pios cultus manu fabricato¬
rũ deoꝵ nõ ratione aut uenta¬
te. s nefanda corpoꝵ laceratio¬
ne cogunt᷑. Nũ gͥ oportet ad
hec eatẽ reẜgere ẽt reu̾ti hoies

Expanded text:
tatur et res tota uelut licenter ac fabulose ficta respuitur. nobis autem de resurrectione adfirmantibus et docentibus animas ad alteram uitam non oblitas sui, sed in eodem sensu ac figura esse redituras illut opponitur: \'tot iam saecula transierunt: quis umquam unus ab inferis resur- rexit, ut exemplo eius fieri posse credamus?\' at enim resurrectio fieri non potest dominante adhuc iniustitia. hoc enim saeculo necantur homines ui ferro insidiis uenenis et adficiuntur iniuriis egestate carceribus tormentis proscriptionibus. eo accedit quod iustitia inuisa est, quod omnes, qui deum sequi uolunt, non tantum odio habentur, sed uexantur omnibus contumeliis et excruciantur multiplici genere poenarum et ad inpios cultus manu factorum deorum non ratione aut ueritate, sed nefanda corporum laceratione coguntur. num lgitur oportet ad haec eadem resurgere aut reuerti homines
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ si acanib quoꝵ uitã imi¬
tant etiã uocabulũ nom̃q tra¬
xerunt. Nullu gͥ in hac discipli¬
na magisteriu uirtutis ẽ: cũ etiã
illi qui honestiora p̾cipiunt. aut¬
nõ faciunt ip̃i que suarent aut
si faciunt ꝙ raro accroit non
disciplina eos ad rectũ s natã
producit que sepius etiã in¬
doctos impellit ad lautẽ. Qd̾¬

Expanded text:
mirum si a canibus, quorum uitam imimirum si a canibus, quorum uitam imitantur, etiam uocabulum nomenque traxerunt? nullum igitur m hac disciplina magisterium uirtutis est, cum etiam illi qui honestiora pnon faciant ipsi quae suadent, aut si faciunt quod raro accidit non disciplina eos ad rectum, sed natura perducat, quae saepius etiam indoctos impellit ad laud
Abbreviated transcription (Latin):
diceret multũ interse et cete¬
ros larois a matores in teresse.
qo̾ ip̃e haberet lartẽ alii alaite
habentur: O preclara et bois
inuitanda sapientia. huie u̾o
liberos ĩdisciplinã dares. ut
discerent habere meretricem.
aliquid int̾ se ac ꝑditos inter¬
esse dicebat. scilicet ꝙͦ illi bõa
sua pelerent ip̃e gratis luxuri¬
entior fuit. que pͣhilosophu
habuit ꝓlenone. ut adse om̃i
iuuentus doctoris exemplo ⁊
auctoritate corrupta sine ullo
pudore cõcurreret. Quio gͦ in¬
terfuit quo animo philosophꝰ
ad meretricẽ famosissimã con¬
meare. cũ eũ popłs et riuales sui
uiderent om̃ib ꝑditis nequio¬
rez: nec satis fuit ita uiuere. sed
docere etiã libidines cepit. acz
mores suos de lupanari adsco¬
lã transtulit disserens uolupta¬
t̾e corporis ẽẽ sumũ bonũ. que
doctima execrabilis et pudẽda
tricis ẽ nata. Nam quid egd
de cinicis loquar quib ĩ ꝓpatu¬
lo coire cũ siugib mos fuit. ꝙͥ

Expanded text:
diceret multum inter se et cetediceret multum inter se et ceteros Laidis amatores interesse, quod ipse haberet Laidem, alii a Laide haberentur. o praeclara et bonis imitanda sapientia! huic uero liberos in disciplinam dares, ut discerent habere meretricem? aliquid inter se ac perditos interesse dicebat, scilicet quod illi bona sua perderent, ipse gratis luxurietrix fuit: quae philosophum habuit pro lenone, ut ad se omnis iuuentus doctoris exemplo et auctoritate corrupta sine ullo pudore concurreret. quid ergo interfuit quo animo philosophus ad meretricem famosissimam commearet, cum eum populus et riuales sui uiderent omnibus perditis nequiorem? nec satis fuit ita uiuere, sed docere etiam libidines coepit ac mores suos de lupanari ad scolam transtulit disserens uoluptatem corporis esse summum bonum. quae doctrina exsecrabilis et pudenda tricis est nata. nam quid ego de Cynicis loquar, quibus in propatulo coire cum coniugibus mos fuit? quid
Abbreviated transcription (Latin):
diserti incõuitiu suũ. quos
si audias mauaritiã in libi¬
dinẽ. mambitionẽ porantes.
tes. adeo redundant ad ip̃os
maledicta in publicũ missa.
quos nõ aliter intueri decet.
q̃m medicos. quorũ tituli ⁊¬
remedia habent pyxides ue¬
nena. quofoã uo nec pudor
uicioꝵ tenet. s patrocinia tur¬
pitudinis sue fingunt. ut eti¬
am honeste peccare uideantur
neca etiã que nõ ꝓbabit. ut
etiã ad maiora transitũ inue¬
niat. nec relinquet mores ⁊¬
bonos s tẽpori aptabit. et qͥbꝰ
alii utunt᷑ ingloriã aut uo¬
luptatẽ utes agende rei causa.
Ueinde paulo post. oĩa que
luxuriosi faciunt queq in¬
periti facit et sapiens. ẜ non
eot̾e mͦ eodẽq ꝓposito. at quĩ
nichil int̾est quo animo faci¬
as qd̾ fecisse uiciosũ est. quia
facta cernunt᷑. animꝰ nõ uicef᷑.
Anstiipo cirenaicoꝵ magistͦ
cũ laide nobiliscorto fuit ꝯsu¬
etudo: qd̾ flagitiũ grauis ille
pħie doctor sic defendebat. ut

Expanded text:
diserti in conuicium suum. quos diserti in conuicium suum. quos si audias in auaritiam, in libidinem, in ambitionem perorantes, tes: adeo redundant ad ipsos maledicta in publicum missa. quos non aliter intueri decet quam medicos, quorum tituli remedia habent, puxides uenena. quosdam uero nec pudor uitiorum tenet, sed patrocinia turpitudini suae fingunt, ut etiam honeste peccare uideantur. — neca etiam quae non. probabit, ut etiam ad maiora transitum inueniat, nec relinquet mores bonos, sed tempori aptabit, et quibus alii utuntur in gloriam aut uoluptatem, utetur agendae rei causa. deinde paulo post: omnia quae luxuriosi faciunt quaeque inperiti, faciet et sapiens, sed non eodem modo eodemque proposito. atquin nihil interest quo animo facias quod fecisse uitiosum est, quia facta cernuntur, animus non uidetur. Aristippo Cyrenaicorum magistro cum Laide nobili scorto fuit consuetudo. quod flagitium grauis ille philosophiae doctor sic defendebat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
t̾uos: et sub optentu sapientie
sua uicia celantes. Tum domi
facientes eaq inscolis arguis¬
sent.Mlentior fortasse accusã¬
digr̃a/ nõne idip̃m tullius et
fatetur et queritur: quotus
qui sit ita moratus. ita animo
ac uita ꝯstitutus: ut ratio pos¬
stulat: qui disciplinã nõ osten¬
tationẽscientie. s legẽ uite pu¬
tet. qui obtẽpet ipse sibi et de¬
cretis pareat suis uidere licet
alios tanta leuitate et iactati.¬
one ut his fuerit nõ didicisse
melius. Alios pecunie cupidos.
alios glorie. multos libroinũ
ẜuos. ut cũ eoꝵ uita mirabiłr
pugnet oratio.Nepos quoq
coruelius adeunrdẽ ciceronem
ita scrbit. tantũ abest ut ego
gis existimẽ opus eẽ. magist᷑s
uiuendi.quã plensq qui inea
disputanda uersant᷑. Niceo ẽi
magnã partẽ eoꝵ qui ĩ scola de
pudore ꝯtinentia p̃cipiant ar¬
gutissime. eosdẽ mom̃ium libi¬
dinũ cupitatib uiuere. Itein
seneca in exortationib plenq
ĩ quit philosophoꝵ tales sunt ut sint¬

Expanded text:
teruos et sub obtentu sapientiae sua uitia celantes, tum domi facientes ea quae in scolis arguissent. mentior fortasse accusandi gratia: nonne id ipsum Tullius et fatetur et queritur? quotus qui sit ita moratus, ita animo ac uita constitutus, ut ratio postulat? qui disciplinam suam non ostentationem scientiae, sed legem uitae putet? qui obtemperet ipse sibi et decretis pareat suis? uidere licet alios tanta leuitate et iactatione, ut iis fuerit non didicisse melius, alios pecuniae cupidos, alios gloriae, multos libidinum seruos, ut cum eorum uita mirabiliter pugnet oratio. Nepos quoque Cornelius ad eundem Ciceronem ita scribit: tantum abest ut ego gis existimem opus esse magistros uiuendi quam plerisque qui in ea disputanda uersantur. uideo enim magnam partem eorum qui in schola de pudore et continentia praecipiant argutissime, eosdem in omnium libidinum cupiditatibus uiuere. item Seneca in Exhortationibus plerique inquit philosophorum tales sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ficat et rationẽ. quia ille ẽ et ⁊¬
uox et sazientia dei hunc ẜmo¬
nẽ diuinũ. nec płi quidẽ ignora¬
uerunt. siquixe çenõ rerĩ nate̾
dispositorẽ atq opificẽ uniu̾
sitatis Aolonͫ predicat. queni
et factũ et necessitatẽ rerũ et
deũ. et animũ iouis nuncupat:
ea scilicet cõsuetudine quaso¬
lent iouẽ ꝓ deo accipe ẜ̾nichil
obstant uerba: cũ sententia cõ¬
gniat uentati/ est em̃ sp̃s dei:
quẽ ille animũ iouis noĩauit
Nam trimegistus qui uerita
tem pene uiuersam nescie qͦ¬
mͦ in uestigauit. urtutẽ maie¬
statẽq uerbi sepe descripsit sic̃
declarat suꝑius illud exem¬
plũ. quo fatef ẽe in effabile.
ẽnarratio modũ hois exce
dat. Dixi de natiuitate pͥma
breuit̾ ut potui. Nunc de se¬
cunda qm̃ strouersia ẽ iuea
maxime latius disserenduz
ẽ: ut ueritatẽ scire cupienti¬
b lum̃ intellegentie p̃feramꝰ¬

Expanded text:
ficat, et rationem, quia ille est, et vox, et sapientia Dei. Hunc sermonem divinum ne philosophi quidem ignoraverunt. Siquidem Zeno rerum naturae dispositorem atque opifirsitatis λόγον praedicat, quem et fatum et necessitatem rerum et deum et animum Iouis nuncupat, ea scilicet consuetudine, qua solent Iouem pro deo accipere. sed nihil obstant uerba, cum sententia congruat ueritati. est enim spiritus dei quem ille animum Iouis nominauit. nam Tritem pene universam nescio quomodo investigavit, virtutem majestatemque verbi saepe descripsit, sicut declarat superius illud exemplum, quo fatetur esse ineffabilem enarratio modum hodat. Dixi de natiuitate prima breuiter ut potui. nunc de secunda, quoniam controuersia est in ea maxime, latius disserendum est, ut ueritatem scire cupientibus lumen intellegentiae praeferam
Abbreviated transcription (Latin):
ille cũ deleuerit ĩ iustitia ui¬
diciũq maximũ fecerit ac iu¬
stos. qui apͥncipio fuerunt ad
uitã restaurauent. mulle ãnis
int homines u̾sabit᷑. eosq iu¬
stissimo imꝑio reget. ꝙͦ alia si¬
billa uaticmans furẽsq procla

Expanded text:
ille cum deleuerit iniustitiam iudiciumque maximum fecerit ac iustos qui a principio fuerunt ad uitam instaurauerit. mille annos inter homines uersabitur eosque iustissimo imperio reget. quod alia Sibylla uaticinans furensque procla
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ corporib uiui nõ morientur
s ꝑeosdem mille annos ĩfinita
multitiroine generabunt. et
ent soboles coꝵ sc̃a et deo cara.
Qui aũt abin feris suscitabũt᷑.
hii p̾erunt uiuentib uelutiiu¬
dices, gentes uͦ nõ extinguent᷑
oĩo. ẜ quedã relinquent᷑ ĩuicto¬
ra dei. ut triũphent᷑ a iustiaac
subiugent᷑ ꝓpetue ẜuituti Sb
item tẽpus. etiã pͥncepa demõ¬
nu quiest machinator oĩum ma¬
loru catenis iuncief᷑ eterit in
custodia nuille celestis impii.
quo iustitia in orbe regnabit.
ne qd̾ malũ adu̾sũ  popłm dei
moliatur. Post cuiꝰ adũetu
cõgregabunt᷑ iustiexõi t̾ra.
pactoq iudicio. ciuitas scã ꝯ¬
ip̃e cõditor deus cũ iustis do¬
minantib cõmoref᷑i quã ciui¬
tatẽ si billa designat cũ dicit.¬

Expanded text:
in corporibus uiui, non morientur, sed per eosdem mille annos infinitam multitudinem generabunt et erit suboles eorum sancta et deo cara: qui autem ab inferis suscitabuntur, hi praeerunt uiuentibus uelut iudices. gentes uero non extinguentur omnino, sed quaedam relinquentur in uictoriam dei, ut triumphentur a iustis ac subiugentur perpetuae seruituti. sub idem tempus etiam princeps daemonum, qui est machinator omnium malorum, catenis uincietur et erit in custodia mille annis caelestis imperii, quo iustitia in orbe regnabit. ne quod malum aduersus populum dei moliatur. post cuius aduentum congregabuntur iusti ex omni terra peractoque iudicio ciuitas sanipse conditor Deus cum justis dominantibus commoretur. Quam civitatem Sibylla designat, cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Ideamus tam̃ idipsũ pos¬
sit.ne hoc studio repiri ali¬
quio. an nichil duob reb ui¬
detur philophia ꝯstaare scientia
et opinione. Nec ulla re aliasci¬
entia uenire abingenio potest
nec cogitatione cõp̃hendi. qr¬
ase ipso habere ꝓpriã scientia
nõ hominis. s dei ẽ. aiortalis¬
ẽ aũt natura nõ capit sciẽtia.
nisi que ueniat extrinsecus.
Id circo eñi et oculos et aures.
et ceteros sensus patefecit in
corpore diuina solertia. ut ꝑ
eos aditus scientia pueniret
admẽrtẽ. nã causas naturali¬
um rerũ disquirere. aut scire
uelle. Sol utrũ ne tantus sit¬
quantus uiteatur. anmultiᷤᷤ
partib maio ᷤ ꝙͣ om̃is hec t̾ra.
Itẽ luna globosasit. an ꝯcaua
et stelle utrũ adhereant celoa
an paerẽ libero ciresu ferantur:
te uoluat᷑. Quanta sit terre
grossituto. aut quib fundam̃¬
tis libͣata et suspensa sit. Hec
inquã disputando. et ꝯgretͣtu

Expanded text:
ideamus tamen id ipsum, possitne hoc studio reperiri aliquid an nihil. Duabus rebus uidetur philosophia constare, scientia et opinatione, nec ulla re alia. scientia uenire ab ingenio non potest nec cogitatione conprehendi, quse ipso habere propriam scientiam non hominis, sed dei est. mortalis autem natura non capit scientiam nisi quae ueniat extrinsecus. idcirco enim oculos et aures et ceteros sensus patefecit in corpore diuina sollertia, ut per eos aditus scientia permanet ad mentem. nam causas naturalium rerum disquirere aut scire uelle sol utrumne tantus quantus uidetur an multis partibus maior sit quam omnis haec terra, item luna globosa sit an concaua et stellae utrumne adhaereant caelo an per aerem libero cursu ferantur, te uoluatur, quanta sit terrae crassitudo aut quibus fundamentis librata et suspensa sit, haec inquam disputando et coniectu
Abbreviated transcription (Latin):
putauit rebsuis utile. Quantũ
aũt ab ustitia recedat. itilitas
populus ip̃e romanus doceti
qui frequent ꝑfõtiales bella
in dicendo et legitime ĩ iuriã
faciendo. Semꝑq aliena cupi¬
endo atq rapiendo possessionẽ
sibi totius orbis cõyauit: Ue¬
rũ hiͫ iustos seputant. si cõtra
leges suas nichil faciant. Qd
etiã timori ascribi põt. si p̃sentiũ
penañ metuscelerib abstine¬
ant. S cõcedamꝰ sane ut ron

Expanded text:
putauit rebus suis utile? quantum autem ab iustitia recedat utilitas, populus ipse Romanus docet, qui per fetiales bella indicendo et legitime iniurias faciendo semperque aliena capiendo atque rapiendo possessionem sibi totius orbis comparauit. uerum hi iustos se putant, si contra leges suas nihil faciant: quod etiam timori adscribi potest, si praesentium poenarum metu sceleribus abstineant. sed concedamus sane ut id
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝯsequentias nec rationes
ut sũmã illã que cõtinet uui¬
u̾sa et ꝯpingerent et implerẽt
ut achademici solent. quib ad
oĩa respõdere ⁊ positũ est. ꝙ ẽ potꝰ
calimian et illutere. S tocemꝰ
nullã sectã fuisse tã ceuia. neq
płoꝵ quẽquã tã inanẽ. qͥuon
uiderit aliquid exuero.ẜ du cõ¬
tiadicendi studio iuisaniunt.
dũ sua et ĩa falsa defendũt. alio¬
rũ etiã uera subu̾tunt. ño tñe¬
lapsa illis ueritas ẽ. quã se que¬
rere simulabunt. ẜ ip̃i eã potis¬
simũ suo uitio ꝑ diderũt. Ꝙ si
extitisset aliquis qui ueritatẽ
sparsã ꝑsingulos. ꝑsectasq cͥoł

Expanded text:
nec consequentias nec rationes, ut summam illam quae continet uniuersa et conpingerent et inplerent.rtimus, ut Academici solent, quibus ad omnia respondere propositum est, quod est potius cauillari et inludere, sed docemus nullam sectam f quemquam tam inanem qui non uiderit aliquid ex uero. sed dum contradicendi studio insaniunt, dum sua etiam falsa defendunt, aliorum etiam uera subuertunt, non tantum elapsa illis ueritas est quam se quaerere simulabant, sed ipsi eam potissimum suo uitio perdiderunt. quodsi extitisset aliquis qui ueritatem sparsam per singulos per sectasq
Abbreviated transcription (Latin):
continentie m̃i no minꝰ auaritia
quã libroinib arderet inuictu
tã sũptuosus: ut inseola uirtu¬
tis assertor parsimonie. pauper¬
tatisq lauoator: inpalatio peiꝰ
cenaret quã domi. Tam̃ uitia
sua capillis et pallio et ꝙͦ maxi¬
mũ est uelam̃tũ diuitiis p̃tege¬
bat: quas ut augeret ad amici¬
tias iiroicũ miroambitu pene¬
trabat. eosq sibi repente auctoi¬
tate falsi nõis obligabat. nõ mͦ
ut eoꝵ sententiaaͣ uenderet. ue¬
rũ etĩa ut cõfines suos quos sedi¬
bus agrisq pellebat: a suo repetẽ¬
do hac potentia retarclare. Hic
uo qui suas disputationes mo¬
rib destruebat. uł mores suos di¬
sputationib arguebat. ipse
aduersu se grauis censor ⁊ ac¬
cusator acerrimꝰ. eodẽ ipo tp̃re
quo iustus popłs nefarie lace.¬
rabat᷑: tres libros euomuit
rũi profess̃is ante omĩa pł of
ficiũ ee errorib hoĩum subue¬
nire: atq illos aduerã uĩa re¬
uocare. idest adcultus deoru.
quoꝵ numine ac maiestate⁊ ut

Expanded text:
continentiae magister non minus auaritia quam libidinibus arderet, in uictu tam sumptuosus, ut in schola uirtutis adsertor, parsimoniae paupertatisque laudator, in palatio peius cenaret quam domi. tamen uitia sua capillis et pallio et, quod maximum est uelamentum, diuitiis praetegebat: quas ut augeret, ad amicitias iudicum miro ambitu penetrabat eosque sibi repente auctoritate falsi nominis obligabat, non modo ut eorum sententias uenderet, uerum etiam ut confines suos, quos sedibus agrisque pellebat, a suo repetendo hac potentia retardaret. hic uero qui suas disputationes moribus destruehat uel mores suos disputationibus arguebat ipse aduersum se grauis censor et accusator acerrimus, eodem ipso tempore quo iustus populus nefarie lacerabatur tres libros euomuit anum, professus ante omnia philosophi officium esse erroribus hominum subuenire atque illos ad ueram uiam reuocare id est ad cultus deorum, quorum numine ac maiestate
Abbreviated transcription (Latin):
Inc pauea nob̾ de pħia iu
cõmuni dicenda sunt. ut
cõfirmata causa poremꝰ. Sũmꝰ
possint est inquit płna paucis cõ¬
tenta uroicib. multitiroie ꝯsul¬
to i p e fugiens ⁊ õ est gͦ sapientia.
si ab homin cetu abhoret. qm̃ sapi

Expanded text:
nc pauca nobis de philosophia in commune dicenda sunt, ut confirmata causa peroremus. summus possint. est inquit philosophia paucis contenta iudicibus multitudinem consulto ipsa fugiens. non est ergo sapientia, si ab hominum coetu abhorret, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
ut taceã de trimegisto qui hoc
p̃clicat. Taceã de carminib sibil¬
lani que itẽ nuntiant. Taceã
uersis ꝯuenit: Id em̃ pithagori¬
ci stoici perpatetici. qui st̃ p̾nei
pales omniũ discipline. Ueni¬
q a pͥmis ilł septẽ sapientibus
a socrate usq ad platonẽ ꝓ ꝯfes¬
so et indubitato habitũ est. douͤ
unus multiᷤ post secul‸ extititi
delitͥus epicurus qui auderet
negare o quod ẽ eurcentissimũ
studio scilicet stuoio inuenien¬
di noua ut nomine suo ꝯstitu¬
eret disciplinã. Et quia nichil
noui potit reperire. ut tamen¬
dissentire a. ceteris urderetur
uetera uoluit euertere: In quo
illũ circũlatrantes philosophi
onmes coarguerunt. Certius
ẽgͥtam mũdũ prouixentia in¬
structũ qͣm materiam ꝓuidẽtiã
cõglobatã. Quare nõ oportuit
diuina prourcentia factũ. quia
materiasine diuina ꝓurdentia
facta nõ est. S qr mundus diui¬
na ꝓuidentia sit effectus: etiam
materiã factãẽe diuinitus. Cre¬

Expanded text:
ut taceam de Trismegisto, qui hoc praedicat, taceam de carminibus Sibyllarum, quae idem nuntiant; taceam versos convenit; id enim Pythagoraei, Stoici, Perpales omnium disciplinae. denique a primis illis septem sapientibus ad Socraten usque ac Platonem pro confesso et indubitato habitum est, donec unus multis post saeculis extitit delirus Epicurus, qui auderet negare id quod est euidentissimum, studio scilicet inueniendi noua, ut nomine suo constitueret disciplinam. et quia nihil noui potdissentire a caeteris videretur, vetera voluit evertere. In quo illum circumlatrantes philosophi omnes coarguerunt. Certius est igitur mundum providentia instructum, quam materia providentiam conglobatam. Quare non oportuit divina providentia factum, quia materia ejus divina providentia facta non sit: sed quia mundus divina providentia sit effectus, et materiam esse factam divinitus. Cre
Abbreviated transcription (Latin):
ripotest. Uerũ hec ciceronis nõ¬
ẽ culpas secte. Cũ em̃ suscepiss
tolleret᷑. de qua philosophi gar¬
niebant omnẽ diuinitatẽ igͦ¬
rantia uen putauit ẽẽtollen¬
dam Itaq d̾m potuit tollere
quia nõ fuerat᷑. Cum aũt pro¬
uidentiã diuinã que ẽ inimo
deo conarent᷑ euertere qr ꝯtra
uentatẽ niticeperat deficienti¬
bus argũtis in hãe foueam
necessario decidit. unde se extii¬
care nõ poss. Hic gͦ illũ teneo
herentẽ. teneo defixũ. qm̃ luci¬
lius qui ꝯtra disserebat obinn¬
tuit. Hic ẽ cardorerũ. hic uer¬
tunf omĩa. Explicit se cocta si
potest exhac uoragine ꝓferat
argum̃ta quib doceat semꝑ
fuisse materiã quã nulla proui¬
dentia effecerit. ostendat qͦmͦ
quicquã ponterosũ graue aut
ẽe potuerit sine auctore aut
immutari ualuerit: aut desi¬
erit ẽẽ quod semꝑfuit: ut in¬
cipiat ẽẽ qd̾ nũquã fuit. Quod
si tocuerit tum demũ assen¬
tiar: ne muidũ quidẽ diuia

Expanded text:
otest. Verum haec non Ciceronis est culpa, sed sectae. Cum enim suscepisset tolleret, de qua philosophi garriebant, omnem divinitatem ignorantia veri putavit esse tollendam. Itaque deos potuit tollere, quia non erant. Cum autem providentiam divinam, quae est in uno Deo, conaretur evertere, quia contra veritatem niti coeperat, deficientibus argumentis, in hanc foveam necessario decidit, unde se extricare non posset. Hic ergo illum teneo haerentem, teneo defixum, quo Lucilius, qui contra disserebat, obmutuit. Hic est ergo cardo rerum; hic vertuntur omnia. Explicet se Cotta, si potest, ex hac voragine; proferat argumenta, quibus doceat semper fuisse materiam, quam nulla providentia effecerit. Ostendat, quomodo quidquam ponderosum et grave, aut esse potuerit sine auctore, aut immutari valuerit, ac desierit esse, quod semper fuit, ut inciperet esse, quod numquam fuit. Quae si docuerit, tum demum assentiar, ne mundum quidem divina
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dei potestatẽ. ut etia
incorporalia cõp̾hendat. et qͤm¬
ad modũ uoluerit a eficiat. ⁊ lã
et angłi d̃m metuu̾t. quia casti¬
gari abeopossunt ĩ narrabili qͦd¬
ammodo. et demones reformi¬
dant. quia torquent̾ abeo ac
puniunt᷑. Quid gͦ mirĩ si cum
sint immortales aĩe tam̃ pati¬
bileᷤ sint deo: am cũ inse nich̾
habeant solidũ et cõtrectabile
a solidis et cororalib nullam
ium patipossunt. ẜ quia in solis
spiritib uiuunt. a solo deo tracta¬
biles sunt.ciuuirtus ac substã¬

Expanded text:
em, ut etiam incorporalia conprehendat et quemadmodum uoluerit adficiat. nam et angeli deum metuunt, quia castigari ab eo possunt inenarrabili quodam modo, et daemones reformidant, quia torquentur ab eo ac puniuntur. quid ergo mirum, si cum sint inmortales animae, tamen patibiles sint deo? nam cum in se nihil habeant solidum et contrectabile, a solidis et corporalibus nullam uim pati possunt: sed quia in solis spiritibus uiuunt, a solo deo tractabiles sunt, cui uirtus ac substan
Abbreviated transcription (Latin):
multo absurdior Qd̃ si materia ĩ¬
demet aqua et aer et iguis a deo
factus ẽ. Quã callide ꝑiculũ pret̾¬
uolauit sic em̃suꝑius illud assũ¬
psit tãquã ꝓbatione nõ in dig̾et.
Cumid multo ẽ et incerͣtius qͣm
illud ꝓpt̾ qd̾ assũptũ est. Si non
ẽ inquit a deo facta materia nec
inundus a deofactus ẽ. Ex falso
maluit colligere quod ẽ falsum
q̃mex uero qd̾ est uerũ. Et cum
debeant incerta dec̾tis ꝓbari. hic
ꝓbationẽ sũpsit de inc̾to adͤu̾ten¬
dũ quoderat certũ.⁊ lam diui¬
na ꝓuidentia effectũ ẽẽ mũdũ.

Expanded text:
t Tullius, multo absurdior. « Quod si materia, inidem et aqua et aer et ignis a deo factus est. quam callide periculum pra.eteruolauit! sic enim superius illut adsumpsit, tamquam probatione non indigeret, cum id multo esset incertius quam illud propter quod adsumptum est. si non est inquit a deo facta materia, nec mundus a deo factus est. ex falso maluit colligere quod est falsum quam ex uero quod uerum, et cum debeant incerta de certis probari, hic probationem sumpsit ex incerto ad euertendum quod erat certum. nam diuina prouidentia efFectum esse mundu
Abbreviated transcription (Latin):
net᷑ ei excusatio fragilitatis hu¬
mane. Suꝑ ẽ ut factis u̾ba fir
Itaq cũ ip̃i preceptores uincã¬
tur affectibo: quos uinci predi¬
caut oportere: ne minẽ possũt
adiuitutẽ quã falso p̾licant.
erudire/obeãq causam putãt
neminẽ ad huc ꝑfectũ extitisse eẽ¬
sapientẽ: in quo sũme doctrine
acscientie sima uirtus et per¬
fecta iusticia consenẜit qd̾
quide uerũ fuitR lemo enĩ
post mundũ cõditũ tał exti¬
tit nisi xp̃s qui et uerbo et⁊¬
sapientiã tradroit: et doctri¬
na p̃senti uirtute firmauit¬

Expanded text:
netur ei excusatio fragilitatis hunetur ei excusatio fragilitatis humanae. superest ut factis uerba firitaque cum ipsi praeceptores uincantur adfectibus quos uinci praedicant oportere, neminem possunt ad uirtutem quam falso praedicant erudire ob eamque causam putant neminem adhuc perfectum extitisse sapientem, id est in quo summae doctrinae ac scientiae summa uirtus et perfecta iustitia consenserit; quod quidem uerum fuit. nemo enim post mundum conditum talis extitit nisi Christus, qui et uerbo sapientiam tradidit et doctrinam praesenti uirtute firmauit
Abbreviated transcription (Latin):
nature tͣuipe qui p̃cipis fac. uti
sciaꝰ fieri posse/ cũ aũt ip̃e ño faciaᷤ ᷤᷤ
que in solentia ẽ ut homini libo
imponere uelis leges quib
ip̃e nõ pareas. priꝰ disce quid
doces et antequã mores ali¬
oru corrigas: tuos corrige.⁊
Quis negeͣt iustã ẽe hãc respõ¬
sionẽ. quin etiã in cõtẽptũue¬
niet huiꝰmodi doctor et delu¬
def᷑ uicissim. quia uidebitur
et ip̃e deludere. Quid gͦ faciet
ille p̃reptor si hec ei fuerint i¬
opposita: quom adimet excu¬
satione cõtumacibꝰ nisi ut p̃¬
sentib factis doceat possibilia
se docere. Inde euenit. ut phi¬
losophoꝵ p̾ceptis nullus optẽ¬
peret. Homines eñĩ malunt
exempla. qͣm u̾ba. quia laqui
facileẽ. p̾stare difficile. Utinã¬
q tã multi benefacerent.: qͣm
multi loquunt᷑ bene. s qui pre¬
cipiunt ne faciunt. ab ẽ ab ia
fides et si homines fuerint: cõ¬
temnent᷑ ut leues. si deus oppo¬

Expanded text:
naturae, tu ipse qui praecipis fac, ut naturae, tu ipse qui praecipis fac, ut sciam fieri posse. cum autem ipse non facias, quae insolentia est ut homini libero inponere uelis leges quibus ipse non pareas? prius disce qui doces et antequam mores aliorum corrigas, tuos corrige.\' quis neget iustam esse hanc responsionem? quin etiam in contemtum ueniet huiusmodi doctor et deludetur uicissim, quia uidebitur et ipse deludere. quid ergo faciet ille praeceptor, si haec ei fuerint obposita? quomodo adimet excusationem contumacibus, nisi ut praesentibus factis doceat possibilia se docere? inde euenit ut philosophorum praeceptis nullus obtemperet. homines enim malunt exempla quam uerba, quia loqui facile est, praestare difficile: utinamque tam multi bene facerent quam multi locuntur bene! sed qui praecipiunt nec faciunt, abest ab iis fides: et si homines fuerint, contemnentur ut leues, si deus, oppo
Abbreviated transcription (Latin):
Ucͥumq precepta dat ho¬
nmib aduitã. moresq
fingit alioꝵ: quero debeat ne
ip̃e facere que p̃ce̾pit anño de¬
beat: Si no fecent. soluta pre¬
cepta sunt si em̃ bona sunt que
scipiunt. si uitã hominũ ĩ op¬
timo statu collocant. nõse debet
ip̃e p̃ceptor anumero cetuq ho¬
minu segregare int̾ quos ag̾it:
et ip̃i eoclem mͦ uiuendũ est⁊
quo docet ẽẽ uiuendũ. Nesiali¬
teruixerit: ip̃eceͬptis suis fidẽ
detrahat. leuiorẽq doctrinam
suã faciat. si re ip̃a resoluat qd̃
uerbis nitit᷑ astriugere. Unus
quisq em̃cũ audit p̾cipiente.
nõ uult imponi sibi necessitatẽ
parendi. tã quã sibi us liberaͣtis
adimat᷑. Respõtet itaq docto¬
n hoc mͦ. Non possũ facere que
uibes qm̃sunt impossibiliatue¬
tas me irascil uetas cupere uetaᷤᷤ
libroine cõmouer uetas dolere.
uetas mortetimere. s hoc adeo
cõtra naturãẽ ut his affectibus
aminalia uniuersa subiectasũt.
uł si adeo ꝑinitas repugnari posse

Expanded text:
cumque praecepta dat hominibus ad uitam moresque fingit aliorum, quaero debeatne ipse facere quae praecipit an non debeat. si non fecerit, soluta praecepta sunt. si enim bona sunt quae praecipiuntur, si uitam hominum in optimo statu collocant, non se debet ipse praeceptor a numero coetuque hominum segregare inter quos agit, et ipsi eodem modo uiuendum est quo docet esse uiuendum, ne si aliter uixerit, ipse praeceptis suis fidem detrahat leuioremque doctrinam suam faciat, si re ipsa resoluat quod uerbis nitatur adstringere. unus quisque enim cum audit praecipientem, non uult inponi sibi necessitatem parendi, tamquam sibi ius libertatis adimatur. respondet itaque doctori hoc modo: \'non possum facere quae iubes, quoniam sunt inpossibilia. uetas me irasci, uetas cupere, uetas libidine commoueri, uetas dolorem, uetas mortem timere, sed hoc adeo contra naturam est, ut his adfectibus animalia uniuersa subiecta sint: uel si adeo putas repugnari posse
Abbreviated transcription (Latin):
ture. Ita quasiuĩno eõiq latroci¬
nio terra uniu̾sa uastabit̾. Cum
hec fãcta erunt. tue iusti et secta¬
tores ueritatis segregabunt sea
malis. et fugient isolitiroines.
Quoa uoito impius inflãmatuᷤᷤ
ira ueniet eũ exercitu magno. et
adiotis oĩb eopiis. eircũdabit
mõtẽ in quo iusti morabunt᷑. ut ⁊¬
eos cõphendat illi sĩo ubi se clausoᷤᷤ
uirdiq atq obsessos uiterint ex¬
clamabunt ad dm̃ uoce magna.
et auxiliũ celeste implorabiuit. ⁊
exaudiet eos deus. et mittet rege
magnũ decelo quieos eripiat ac
lib̾et. om̃sq impios ferro igneq¬

Expanded text:
turae. ita quasi uno com- munique latrociturae. ita quasi uno com- munique latrocinio terra uniuersa uastabitur. cum naec iacta erunt, tum iusti et sectatores ueritatis segregabunt se a malis et fugient in solitudines. quo audito inpius inflammatus ira ueniet cum exercitu magno et admotis omnibus copiis circumdabit montem in quo iusti morabuntur, ut eos conprehendat. illi uero ubi se clausos undique atque obsessos uiderint, exclamabunt ad deum uoce magna et auxilium caeleste inplorabunt, et exaudiet eos deus et mittet regem magnum de caelo, qui eos eripiat ac liberet omnesque inpios ferro igniq
Abbreviated transcription (Latin):
homines ut adorent eũ. iubebit
ignẽ tescendere acelo. et solemi
a sius cursibystare. et ymaginez
loqui. Et fient hec sub uerboeius.
Quib mracuł etiã sapientiũ pli¬
ini allicient abeo. Tunc enieretẽ¬
plũ dei conabit᷑. et iustũ populũ
ꝑsequet᷑. et erit pssiua et cõtritio.
quał niquã fuit a pͥncipio mun¬
di. Quicũq crediternt atq ac¬
cesfint ei signabunt ab eo tanquã
pecudes. Qui aũt recusauerint ⁊¬
notã eiꝰ. aut in mõtes fugient. aut
cõp̾hensi ex quisitis cruciatib
necabunt᷑. Itẽ iustos homines ob¬
uoluet libris ꝓphaꝵ atq itacre¬
mabit. et dabit᷑ ei desolare orbem
stitia picief᷑. et ĩnocentia odioent.
quo mali bonos hostilit p̃dabutꝰ.
nõ lex aut ordo aut militie disci¬
plina ẜuabit᷑ nõ canos quisquã
reuerebif̾ nõ officiũ pietatis ag¬
noscet. nõ sexus aut ĩ fautie mise¬
rebit᷑. cõfundebunt omĩa. et ini¬
scebunt cõt̾ra fas. cõtra uira na¬

Expanded text:
homines, ut adorent eum. iubebit homines, ut adorent eum. iubebit ignem descendere a caelo et solem a suis cursibus stare et imaginem loqui, et fient haec sub uerbo eius: quibus miraculis etiam sapientium plurimi adlicientur ab eo. tunc eruere templum dei conabitur et iustum populum persequetur et erit pressura et contritio qualis numquam fuit a principio mundi. quicumque crediderint atque accesserint ei, signabuntur ab eo tamquam pecudes, qui autem recusauerint notam eius, aut in montes fugient aut conprehensi exquisitis cruciatibus necabuntur. idem iustos homines obuoluet libris prophetarum atque ita cremabit. et dabitur ei desolare orbem stitia proicietur et innocentia odio erit, quo mali bonos hostiliter praedabuntur. non lex aut ordo aut militiae disciplina seruabitur, non canos quisquam reuerebitur, non officium pietatis adgnoscet, non sexus aut infantiae miserebitur: confundentur omnia et miscebuntur contra fas, contra iura na
Abbreviated transcription (Latin):
homines ad tei agnitione et ac¬
cipiet potestatẽ mirabilia faciẽ¬
di. Abicũq homines nõ audieñt
eum. clutet celũ et abstinebit im¬
bres. a quã ꝯu̾tet in sanguinẽ. et
cruciabit illos siti ac fame. Et qui¬
cũq conabit᷑ eñ letere procetet
ignis de ore eiꝰ atq cõburet illu.
His ꝓdigiis ac uirtutib cõuertet
multos ad dei cultũ pactisq oꝑi¬
b ip̃ius. Ait rex oriet᷑ esyria. malo
sp̃ugenitus. euersor ac ꝑditor ge¬
neris humani. qui reliquias illiꝰ
pͥoris mali. cũ ip̃o simul deleatm
Hic pugnabit adu̾sus ꝓpham d̾i.
et uincet et int̾ficiet eũ. et ĩ sepultũ
iacere patiet᷑. ẜ post diẽ t̾tiũ reuini¬
scet. atq inspectantib et mirãtibꝰ
cunctis. rapief᷑ incelũ. Rex u ille
tet̾rimꝰ erit quidẽ et ip̃e. ẜ mbatio
nĩ ꝓpħam seip̃m eõstituet. ac uoca¬
bit. d̾uise coli iubebit ut dei filiũ
et dabit ei potestas ut faciat signa
aͤc prodigia. quib uisis uretiat

Expanded text:
homines ad dei agnitionem, et accipiet potestatem mirabilia faciendi. ubicumque homines non audierint eum, claudet caelum et abstinebit imbres, aquam conuertet in sanguinem et cruciabit illos siti ac fame, et quicumque conabitur eum laedere, procedet ignis de ore eius atque conburet illum. his prodigiis ac uirtutibus conuertet multos ad dei cultum. peractisque operibus ipsius alter rex orietur e Syria malo spiritu genitus, euersor ac perditor generis humani, qui reliquias illius prioris mali cum ipso simul deleat. hic pugnabit aduersus prophetam dei et uincet et interficiet eum et insepultum iacere patietur, sed post diem tertium reuiuiscet atque inspectantibus et mirantibus cunctis rapietur in caelum. rex uero ille taeterrimus erit quidem et ipse, sed mendacio et se ipsum constituet ac uocabit deum, se coli iubebit ut dei filium. et dabitur ei potestas, ut faciat signa et prodigia, quibus uisis inretiat
Abbreviated transcription (Latin):
que ue eoꝵ supplicia mõstrabo.
Nai fortasse aliquis expectet
ut separat̾i deuitiis ac uirtuti¬
bus dicã. cũ de bono aut malo
inferas uitia sua sponte dececẽt.
ac malorũ cõstituta natura
ẽ. ut se inuicẽ semꝑ oppugnẽt.
semꝑexpellant:Ita fit: ut neq
uitia detrahisine uirtutib pos¬
sint nec uirtutes inserisine de¬
tractione uicioꝵ. Has gͥ uias
longe alit inducimꝰ quã indu¬
q spositũ ẽẽ dicimꝰ ducẽ utrũq
qui uirtutib ac bonis presit
alterũ dãnatũ qui uiciis ac i¬
malis illi aũt inuexteriore tm̃
uia ducẽ ponunt. neq unũ ne¬
q ꝑpetuũ. siquidẽ quẽlibet docto¬
rem bone p᷑artis inducunt. quia qͥ ad
desidia reuocet homines ⁊ frugi
ẽe doceat. ẜ neq ingredi faciũt
ineam uiam. nisi pueros et ado¬
lescentes uidelicet ꝙͦ artes i hĩs¬

Expanded text:
quaeue eorum supplicia monstrabo. quaeue eorum supplicia monstrabo. nam fortasse aliquis expectet ut separatim de uitiis ac uirtutibus dicam, cum de bono aut malo irtutes inseras, uitia sua sponte decedent, ac malorum constituta natura est, ut se inuicem semper obpugnent, semper expellant. ita fit ut neque uitia detrahi sine uirtutibus possint nec uirtutes inseri sine detractione uitiorum. has igitur uias longe aliter inducimus quam indupraepositum esse dicimus ducem utrumque qui virtutibus ac bonis praesit, alterum damnatum, qui vitiis ac malis. Illi autem in dexteteriore tantum via ducem ponunt, neque unum, neque perpetuum. Siquidem quemlibet doctorem bonae artis inducunt, qui a desidia revocet homines, et frugi esse doceat. Sed neque ingredi faciunt in eam viam, nisi pueros et adolescentes; videlicet quod artes
Abbreviated transcription (Latin):
dirigat admeliora titubante.
hoc ẽ si aut ph̾iam didicerit aut
eloquentia aut aliquid hone¬
ste aiͣtuis quo euadat ad bonã
fiugẽ ꝙͣ fieri sine labore maximo
nõ potest honestã et copiosam
uitã disputãt ꝑacturũ / Siũo
doctorẽ frugalitatis no iiiiieit.
insinistrã uiã que melioris spe¬
ciẽmentiat᷑ in cedere. id fesidie
mertie luxurie se tratere. que
suauia quidẽ udent᷑ ad temp
uera bona ignoranti. Post aũt
amissa om̃i dignitate ac re fa¬
miliari inonũb miseriis igno¬
miniaq iucturũi. Adcorpus gͦet
adhanc uia. quã int̾ra ducimus
fines eaꝵ uiaꝵ retulerunt ¶ete.
fortasse melius qui hoc biuiuz
aput inferos ẽẽ uoluerunt. sed
ieo fallunt᷑ qͣuieas uias mor¬
tuis ꝓposuerunt. Utriq gͦ uere
s tam̃ utriq nõ recte. quia opor¬
tuit uias ip̃as adutã. fines eaꝵ
Et aperiãq que sint uitutes qͣs
pħi nescierunt. tũ eaꝵ que sint
p̾mia simuletiã que sint uicia

Expanded text:
dirigat ad meliora titubantem, dirigat ad meliora titubantem, hoc est, si aut philosophiam didicerit, aut eloquentiam, aut aliquid honestae artis, quo evadat ad bonam frugem, quod fieri sine labore maximo non potest, honestam et copiosam uitam disputant peracturum; si uero doctorem frugalitatis non muenent, sinistram uiam quae melioris speciem mentiatur incidere, id est desidiae inertiae luxuriae se tradere, quae suauia quidem uidentur ad tempus uera bona ignoranti, post autem amissa omni dignitate ac re familiari in omnibus miseriis ignominiaque uicturum. ad corpus ergo et ad hanc uitam quam in terra ducimus fines earum uiarum rettulerunt. poetae fortasse melius, qui hoc biuium aput inferos esse uoluerunt, sed in eo falluntur quod eas uias mortuis proposuerunt. utrique ergo uere, sed tamen utrique non recte, quia oportuit uias ipsas ad uitam, fines earum  aperiamque quae sint uirtutes quas philosophi nescierunt; tum earum quae sint praemia, simul etiam quae sint uitia
Abbreviated transcription (Latin):
re. labi catere sit necesse. que o
om̃ia eo proferunt᷑: ut aspare¬
at inuirtutib capiendis labo¬
res ẽẽ maximos. Inp̃ceptia ãt
maximos fructus et solidas
atq incorruptas uoluptates
Ticia uo quib dã de lenim̃tis
naturalib illicere animos ho¬
minũ. et inaniũ iocunditatũ
specie captos a d cerbas amari
tudines miẜiasq pelucere. Sa¬
piens ꝓrsus disputatio. si uir¬
tutũ ip̃aꝵ formas ac t̾minos
scirent.Nõ eñi didicerant. uł
que sint uł quid eas mercedis
adeo maneat.qd̾ nos his duo¬
h libris docebimꝰ. hiͥ uo quia
ignorabant aut dubitabant
animas hominũ immortales
ẽe et uirtutes et uitia t̾renis. ho¬
noribꝰ aut penis estimauer̃t.
Omĩs gͦ hec de duab uiis dispu¬
tatio ad fiugalitatẽ ac luxuria
spectat dicunt em̃ humane utte
cursũ ylictere similẽ ꝙͦ unꝰqͥsq
rit partis ubi ase uia furoit int
ambas.: Hereat nutabundus ⁊
ac nesciat in quã se partẽ potius
indinetsi ducẽ natus fuerit qui

Expanded text:
re, labi, cadere sit necesse. Quae omnia eo proferuntur, ut appareat in virtutibus capiendis labores esse maximos, in perceptis autem maximos fructus, et solidas atque incorruptas voluptates: vitia vero quibusdam delinimentis naturalibus illicere animos hominum, et inanium jucunditatum specie captos ad tudines miseriasque perducere. sapiens prorsus disputatio, si uirtutum ipsarum formas ac terminos scirent. non enim didicerant uel quae sint uel quid eas mercedis a deo maneat: quod nos his duobus libris docebimus. hi uero quia ignorabant aut dubitabant animas hominum inmortales esse, et uirtutes et uitia terrenis honoribus aut poenis aestimauerunt. omnis ergo haec de duabus uiis disputatio ad frugalitatem ac luxuriam spectat. dicunt enim humanae uitae cursum Y litterae similem, quod rit, Partes ubi se via findit in ambas, haereat nutabundus, ac nesciat in quam se partem potius inclinet. Si ducem nactus fuerit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
q humano sensu p̃dita. ut ĩtel¬
legeret ac doleret ĩ ꝯgnienti se
corpore oneratã/ quando sanuᷤ
faceret si gr̃as agere se diceret ꝙ
ĩ geniosus ꝙͦ docilis natus ẽẽt:
qd̾ nn is opib ut liberalit̾ eriroi¬
ret᷑. Nam ꝙ athenis natus est
quid meo beneficii fuit an non
pliuimi extiterunt: in aliis ciui¬
tatib excellenti ingenio atq¬
doctrina uiri. qui meliores
singuli quã om̃s athenien¬
ses fueriut / quanta hominũ
milia fuisse credamꝰ qui et
athenis nati et temporibus
socratis in doctitam̃ acstulti
fuerunt: nõ enĩ parietes aut
locus in quo quisq ẽ effusꝰ
exutero ꝯciliat hominisapi¬
entiã / quid uõ attinuit socra¬
tis se tẽporib natũ gratulari.
Num socrates ingenia discẽ¬
tib potuit cõmodareꝰ ũo ue¬
uit inm̃tẽ platoni alcibiadẽ¬
ẽ quoq et eritiã eiꝰdẽ socratis
assiduos auditores fuisse. qͦrĩ
alt̾ hostis patrie acerrimꝰ alt¬

Expanded text:
 humano sensu praedita, ut intelligeret ac doleret incongruenti se corpore oneratam. Quanto sanius faceret, si gratias agere se diceret, quod ingeniosus, quod docilis natus esset, quod in iis opibus, ut liberaliter erudiretur. Nam quod Athenis natus est, quid in eo beneficii fuit? An non plurimi extiterunt in aliis civitatibus excellenti ingenio atqudoctrina viri, qui meliores singuli, quam omnes Athenienses fuerunt? Quanta hominum millia fuisse credamus, qui et Athenis nati, et temporibus Socratis, indocti tamen, ac stulti fuerunt? Non enim aut parietes, aut locus in quo quisque est effusus ex utero conciliat homini sapientiam. Quid vero attinuit Socratis se temporibus natum gratulari? Num Socrates ingenia discentibus potuit commodare? Non venit in mentem Platoni Alcibiadem quoque et Critiam ejusdem Socratis assiduos auditores fuisse; quorum alter hostis patriae acerrim
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint abusi et insultauerĩt
etiã deosuꝑbius: eiꝰq nomen
et̾nũ nestigiis sius subieceñt
impie nefarieq calcandũ. Pro¬
pterea uindicaturũ se in eos
celent̾ pollicef᷑: et ex t̾minatu¬
rũ bestias malas de t̾ra. Secl
icẽ quãuis popłi sui uexatiões
et hic inp̃senti soleat uindica¬
re. Tam iubet nos expectare pa¬
tient̾illũ celestis iurdicii diem.
quo ip̾e ꝓsuis quẽq mentis aut
honoret aut ꝓuniat. Quaꝓpt̃
nospent sacrilege auime: con¬
tẽptos et multos fore quos sic
obterunt. Ueniet ueniet rabio¬
sis acueracib lupis merces sua
qui iustas et simplices animaᷤᷤ
nullis facinorib ad missis ex¬
cruciauerunt nos tãtũm labo¬
remꝰ. ut ab hõib nichil aliudin
nobis nͥ sola iusticia puniat᷑. de¬
mus oꝑamtotis uirb. ut me¬
ream̃ a deosinuil et ultionẽ pas¬
sionis et premium:¬

Expanded text:
fuerint abusi et insultauerint etiam deo superbius eiusque nomen aeternum uestigiis suis subiecerint impie nefarieque calcandum. propterea uindicaturum se in eos celeriter pollicetur et exterminaturum bestias malas de terra. sed idem quamuis populi sui uexationes et.hic in praesenti soleat uindicare, tamen iubet nos expectare patienter illum caelestis iudicii diem, quo ipse pro suis quemque meritis aut honoret aut puniat. quapropter non sperent sacrilegae animae contemptos et inultos fore quos sic obterunt. ueniet rabiosis ac uoracibus lupis merces sua, qui iustas et simplices animas nullis facinoribcruciaverunt. Nos tantummodo laboremus, ut ab hominibus nihil aliud in nobis, nisi sola justitia puniatur. Demus operam totis viribus, ut mereamur a Deo simul, et ultionem passionis, et praemium
Abbreviated transcription (Latin):
cõcupiscit. Quilibidinosus eti¬
am qdͥ legib uetat᷑ affectat. Or̃s
gͥ iatio in eo uersar debuit. ut i¬
qm̾earũ rerũ impetus in hiberi
ño põt nec debet/ quia necessario
ẽ insitus adtuenda officia iute
cursus offensione ac pieulo  ca

Expanded text:
concupiscit, qui libidinosus, eticoncupiscit, qui libidinosus, etiam quod legibus uetatur adfectat. omnis igitur ratio in eo uersari debuit, ut quoniam earum rerum inpetus inhiberi nec potest nec debet, quia necessario est insitus ad tuenda officia uitae, cursus offensione ac periculo ca
Abbreviated transcription (Latin):
ratas et salus cuuib ꝑta sit Ne¬
mo dubitat. quin et millo exigu¬
um letari. et in hoc parũ letari⁊
sit maximũerin. Eatẽ de cefis¬
ño in his moderandis sapiẽtie.
ratiouersat̾. S ineausis eorum
qm̃i extunsecus cõmouentur.
Nec ip̃is potissimii frenos impo¬
ni oportuit. qm̃ eͥf extinguipo¬
sunt ẽẽ in maximo erimine. et
maximi ẽẽ possunt si ne crimine.
et assignandi fuerunt certis tẽ¬
porib et reb et locis ne iuicia
sint quib uti rectelicet. Sicut
enirecte ambulare bonũ eira
re ũo malũ. sic mouen affectibꝰ
irectũ bonũ in prauũ malum.
Nam libido si extra legitimum
tam̃ culpa caret. Eñi uo appetit
alienũ licet sit mediocris uiciu.
tam̃ maximũ est. Nõ est itaq i
morb uasci nec cupere nec libi¬
dine cõmoueri. S ir̾acunduz
ẽe morb ẽ. Cuproũ libidinosũ
Qui eñi iracuirous ẽ eͥtia non
debet aut cũ nõ oportet irascit.
Qui cupidus etia qd̾ ño opusẽ

Expanded text:
rtas et salus civibus parta sit? Nertas et salus civibus parta sit? Nemo dubitat quin et in illo exiguum laetari, et in hoc parum laetari sit maximum crimen. Eadem de cnon in his moderandis sapientiae ratio versatur, sed in causis eorum: quoniam extrinsecus commoventur; nec ipsis potissimum fraenos imponi oportuit, quoniam et exigui possunt esse in maximo crimine, et maximi possunt esse sine crimine. Sed assignandi fuerunt certis temporibus, et rebus, et locis; ne vitia sint, quibus uti recte licet. Sicut enim recte ambulare bonum est, errare autem malum: sic moveri affectibus in rectum, bonum est; in pravum, malum. Nam libido, si extra legitimum tamen culpa caret. Sin vero appetit alienum, licet sit mediocris, vitium tamen maximum est. Non est itaque morbus irasci, nec cupere, nec libidine commoveri: sed iracundum esse morbus est, cupidum, libidinosum. qui enim iracundus est, etiam cui non debet aut cum non oportet irascitur, qui cupidus, etiam quod non opus est
Abbreviated transcription (Latin):
Tego ne pipateticos qui¬
dem accessisse aduentatẽ
puto. quiꝰ uicia ẽe ꝯcedunt. sed
ea medioerit̾ tẽꝑant. Carendũ
ẽ eñ uiciis.etiã mediocrib. qͥn
potius efficiendũ fuit. pͥmũne
iucia ẽentiz lec eñĩ quicquam
uiciosũ nasci põt. ẜ iicia fieri si
male utañi affectibꝰ uirtutes¬
si bene deinde mostrandii. ño ip̃o
affectus. s̾ eoꝵ causas ẽẽ modemã¬
das N lõ est inquiunt nimuale¬
ticia gestienõ. s modice et tẽꝑa¬
te. Hoc uo taleest quale sidicũt
At põt et qui gradif errare. et qͥ
curit. rectã uiã tenere. Quidsi
ostendo aliquid ẽẽ ubiño tm̃ mo
dicũ s ꝓmctũ gaudere uiciosu
sit. Et aliuo cõtra. in quo ułexł¬
tare letitia minime damnosui.
Quid tand̾e ista mediocritas ꝓd¬
ent: quero utrũ ne sapĩe letand̾
pritent.siquid inmco suo ma¬
li uideat accidereᷤ. Qtrũ ne leti¬
tiã refrenare debeat. Siuictis⁊
hostib aut oppresso tirãno libe¬

Expanded text:
ego ne Peripateticos quidem accessisse ad veritatem puto, qui vitia esse concedunt, sed ea mediocriter temperant. Carendum est enim vitiis etiam mediocribus: quin potius efficiendum fuit primum, ne vitia essent. Nec enim quidquam vitiosum nasci potest: sed vitia fieri, si male utamur affectibusi bene; deinde monstrandum, non ipsos adrectus, sed eorum causas esse moderandas. \'non est\' inquiunt \'nimia laetitia gestiendum, sed modice ac temperate.\' hoc uero tale est, quale si dicerent At potest et qui graditur, errare; et qui currit, rectam viam tenere. Quid si ostendo esse aliquid, ubi nod vel punctum gaudere, vitiosum sit; et aliud contra, in quo vel exultare laetitia minime criminosum? Quid tandem nobis ista mediocritas proderit? Quaero utrumne sapienti laetandum putent, si quid inimico suo mali videat accidere; aut utrumne laetitiam fraenare debeat, si victis hostibus, aut oppresso tyranno, libe