comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
necesse est Quia quitquid est uerum ac bonũ
id ꝑfectum ẽẽ non põt insi fuit singulare qd si
essent bom et qui non dedissent essent omẽs
mali cũ n̾o m̃umi̾abiles existant semꝑq exti¬
terunt qui suit aut fuerint sine ulla doctriã
fec̾it lande dignum quis est tandemꝰ nõ iude¬
at cos omĩs urtutis qui ip̃i egent non ẽẽ
iracundos cupidos libidinosos arirgantes ꝓt̾¬
nos et sub potentu sapĩe sua uitia celantes¬
Tũ domi faciens ea que in stolis arguissent
mentio fortasse accusandi gr̃a nonne ad ip̃z
ita ãnuo ac uita constitutus ut ratio postti¬
lat qui disciplmnam non ostentatõẽm scĩe s
legem inte putet qui obtemꝑet ip̃e sibi et
decretio pareat suis inde licet alios tanta le¬
uitate et iactatoe ut hiis fu̾it non didisse me-¬
lus alios pecume cupidos alios głie multos
libidinũ ẜuos ut cum eoꝵ uita mirabilit̾ pug¬

Expanded text:
necesse est, quia quidquid est uerum ac bonum, necesse est, quia quidquid est uerum ac bonum, id perfectum esse non potest, nisi fuerit singulare. quodsi essent boni et qui eam non didicissent, essent omnes semper mali. cum uero innumerabiles exsistant et semper extiterint qui sint aut fuerint sine ulla doctrina fecerit laude dignum, quis est tandem qui non uideat eos homines uirtutis, qua ipsi egent, non esse iracundos cupidos libidinosos adrogantes proteruos et sub obtentu sapientiae sua uitia celantestum domi facientes ea quae in scolis arguissent. mentior fortasse accusandi gratia: nonne id ipsum ita animo ac uita constitutus, ut ratio postulat? qui disciplinam suam non ostentationem scientiae, sed legem uitae putet? qui obtemperet ipse sibi et decretis pareat suis? uidere licet alios tanta leuitate et iactatione, ut iis fuerit non didicisse melius, alios pecuniae cupidos, alios gloriae, multos libidinum seruos, ut cum eorum uita mirabiliter pug
Abbreviated transcription (Latin):
odem ductus errore seneca quis enim u̾am
uitam teneret errante Cicerone phĩa inquid
uiuendi et qui dix̾it illam rlam uite suũ illi
redeidit hic plane non respexit ad comune
q diffusa nichilq hẽat c̾ti nichil de quo uniu̾si
una mente ac uoce consenciant quid põt esse
tam falsum ꝙͣ reglãm uite phĩam noĩari in
qua diu̾sitas p̾ceptoꝵ rectum impediat et
turbetur aut legem bñ uiuendi cuiꝰ capita
longe dissonant aut stĩain uite agende in
qua nichil aliud efficitur contͣrip̃sepe dicẽdo
qñ ut nemo quitꝙͣ sciat Quero enĩ utrũ
ne achademiã phĩam putet esse an non sit ua-¬
gaturum non arbitror ip̃e est nichil gͦ illorũ
cadit in phĩam que ut omĩa reddat inc̾ta legẽ
explicantem cade̾ non possunt. ¶ Nuuilla itaq
ignota nam illa t̾rena qm̃ flã est uaria et
multiplex sibiq tota contraria est et sicut
unus huiꝰ mundi constitutor et rc̃õr deus una
u̾itas infra unam ẽẽ ac simplicem sapientiã

Expanded text:
odem ductus errore Seneca — quis enim ueram uiam teneret errante Cicerone? — philosophiuiuendi, et qui dixerit illam regulam uitae, suum illi reddidit. hic plane non respexit ad communeque diffusa nihilque habeat certi, nihil denique de quo uniuersi una mente ac uoce consentiant, quid potest esse tam falsum quam regulam uitae philosophiam nominari, in qua diuersitas praeceptorum rectum iter inpediat et turbet aut legem bene uiuendi, cuius capita longe dissonant, aut scientiam uitae agendae, in qua nihil aliut efficitur contraria saepe dicendo quam ut nemo quicquam sciat? qune academiam philosophiam putet esse, an non? Negaturum non arbitror: quod si est, nihil ergo illorum cadit in philosophiam, quae omnia reddit incerta, legem explicantem cadere non possunt. Nulla itaque ignota. nam illa terrena quoniam falsa est, uaria et multiplex sibique tota contraria est. et sicut unus est huius mundi constitutor et rector deus, una ueritas, ita unam esse ac simplicem sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
indignum ẽẽ ꝓclamans cinem romanũ ꝯͣ omẽs
leges in crucem ẽẽ oblatũs / qui ꝙͣuis innocens
fu̾i̾t et illo supplicio indignus mortalio tamen
et ab homine celesti qui iusticiam ignoraret ad¬
fectus est quid de huiꝰ crucis indignitate dice¬
mus in qua deus a culcorib dei suspensus atq
suffixus quis tam facundus et tanta rerũ
uerboꝵ q copia instructus existeret / que oratõ
tante affluencie ub̾tate decurrens ut illam crucẽ
merito deploret ꝙͣ mundus ip̃e et tota mũdi ele-¬
menta luxerunt. hec autem sic futura fuisse
ꝯtumax neq contradico dorsum meum posui
ad flagella et maxillas meas ad palmas faci¬
em autem meam non aicti a feditate sputoru¬

Expanded text:
indignum esse proclamans, civem Romanum contra omnes indignum esse proclamans, civem Romanum contra omnes leges in crucem esse sublatum. Qui quamvis innocens fuerit, et illo supplicio indignus, mortalis tamen, et ab homine scelesto, qui justitiam ignoraret, affectus est. Quid de hujus crucis indignitate dicemus, in qua Deus a cultoribus Dei suspensus est atque suffixus? Quis tam facundus, et tanta rerum verborumque copia instructus existet? quae oratio tantae affluentiae ubertate decurrens, ut illam crucem merito deploret, quam mundus ipse et tota mundi elementa luxerunt? Haec autem sic futura fuisse,contumax, neque contradico: dorsum meum posui ad flagella, et maxillas meas ad palmas: faciem autem meam non averti a foeditate sputoru
Abbreviated transcription (Latin):
regno pelleretur/ nictus est / nec tam̃ ip̃e sin̾am
ꝓtulic s cradidit eum iudeis ut ip̃i de illo ẜun le¬
gem suam iudicarent duxerunt gͥ oĩ flagellis
uerberatum. et pͥusqm̃ cruci affigerent illuser̃t
indutũ enĩ coloris punica ueste ac spinis coro¬
natum qͣi regem salutarũt et dederunt ei cibu
fellis et mnistuerũt ei aceti potionem ./ post hec cõ-
conspuerunt faciem eius et palmis ceciderunt cũis
ip̃i carifices de uestimentis eius contenderent sortiti
sunt int̾ se de tunita et pallio et cum hec omĩa sie-¬
rent nullam uocem ex ore suo tanꝙͣ si mutus esset
emisit tam̃ suspenderunt eum int̾ duos noxios me¬
dium. qui ob latrocima dampnati erant cruciq
fixerunt. Quid ego hic tanto facinore deplorem
aut quib uerbis tantum nestis conquerat Non
enĩ grauanam crux crucem destribinꝰ quã culliꝰ
sis totius ingenii fontib ꝓsecutus est / facinus

Expanded text:
regno pelleretur; uictus est, nec tamen ipse sententiam regno pelleretur; uictus est, nec tamen ipse sententiam protulit, sed tradidit eum Iudaeis, ut ipsi de illo secundum legem suam iudicarent. duxerunt igitur eum flagellis uerberatum et priusquam cruci adfigerent, inluserunt: indutum enim coloris punicei ueste ac spinis coronatum quasi regem salutarunt et dederunt ei cibum fellis et miscuerunt ei aceti potionem. post haec conspuerunt faciem eius et palmis ceciderunt. cumque ipsi carnifices de uestimentis eius contenderent, sortiti sunt inter se de tunica et pallio. et cum haec omnia fierent, nullam uocem ex ore suo, tamquam si mutus esset, emisit. tum suspenderunt eum inter duos noxios medium, qui ob latrocinia damnati erant, crucique fixerunt. quid ego hic in tanto facinore deplorem aut quibus uerbis tantum nefas conquerar? non enim Gauianam crucem describimus, quam Marcus sis totius ingenii fontibus, prosecutus est, facinus
Abbreviated transcription (Latin):
culpa incidisse iudeatur. ac demĩciamit fore ut
ob bns eoꝵ prode̾tur. Itaq iudas pͥmio illectꝰ
tradidit eum iudeis/ ac illi comp̾hensum ac poncio
pilato qui tam̃ legatus syriam regebat oblatum
crua affigi postulauerunt, obicientes ei nichil
aliud nisi ꝙ dice̾t se filium dei ẽẽ regem iudcorũ
sita quia dixerat si solueritis hoc templum ꝙ edi¬
ficatum. annis .xl. 2.ui. ego illud in triduo sine
manib resustitabo significans futuꝑam biemi
passionem suam et se a iudeis int̾iciendũ tercio
die reẜrecturum s ip̃e enĩ fuerat dei tempplum
has uoces eius / tanꝙͣ faustas et impias in secta¬
bancur / que tñ pilatus audisẜi/ et ille in defensi¬
onem sui nichil dic̾e̾t pronũciauit nichil in eo
dampnatõne dignũ inderi sãt illi iniustissimi
accusatores cum pplo quem incitanerant sub¬
cla̾mare ceperunt et crucem eius molentis no-¬
cibus flagitare . tñ pontius et illoꝵ clamoribus
et herodis thetrarche iustigatõne metuentis ne

Expanded text:
iauit fore ut ab uno eorum proderetur. itaque ludas praemio inlectus tradidit eum Iudaeis. at illi conprehensum ac Pontio Pilato, qui tum legatus Syriam regebat, oblatum cruci adfigi postulauerunt obicientes ei nihil aliut nisi quod diceret se filium dei esse, regem Iudaeorum; item quia dixerat: si solueritis hoc templum, quod aedificatum est annis XLVI, ego illut in triduo sine manibus resuscitabo, significans futuram breui passionem suam et se a Iudaeis interfectum tertio die resurrecturum. ipse enim fuerat uerum dei templum. has uoces eius tamquam infaustas et inpias insectabantur. quae cum Pilatus audisset et ille in defensionem sui nihil diceret, pronuntiauit nihil in eo damnatione dignum uideri. at illi iniustissimi accusatores cum populo, quem incitauerant, subclamare coeperunt et crucem eius uiolentis uocibus flagitare. tum Pontius et illorum clamoribus et Herodis tetrarchae instigatione metuentis, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tio consecuta sic̃ semꝑ accidit ad credendum ue-¬
hement̾ impellit ne hec quidem leuis cã qd
om̃es qui resanati fuerunt adherent religioĩ
cuiꝰ pocentiam seuserunt hec tot cause in unũ
collate magnam deo multitudinem mirabilit̾
nos mali pͥncipes moliuntur fieri ip̃e ꝑmittit¬
et tamem muistissum ꝑsecutores quibus dei nom̃
contumelie ac ludibrio fuit non se putent in pug¬
ne lacuros quia indignatõnis aduersum nos¬
malt eius quasi mimistri fuerunt puiẽtur eũ¬
et ex tũc minaturum bestias malas de terra
s idem ꝙͣuis ppłi sui nexatões et hic in pñti
soleat uindicare tamen iubet nos expectare
pacient᷑ illum celestis iudicii diuine quo ip̃e
pro suis queiz meritis aut honoret aut
puniat Qua ꝓpt̾ non sperent sacrilege aĩe
contempnentes et multos fore quos sit obte¬
runt ueniet rabiosis ac ueracib lupis m̾ces
sua qui iustas et simplices ammas nullis ꝓ¬

Expanded text:
tio consecuta, sicut semper accidit, ad credendum uetio consecuta, sicut semper accidit, ad credendum uehementer inpellit. ne haec quidem leuis causa eomnes qui resanati fuerint adhaerent religioni cuius potentiam senserunt. hae tot causae in unum conlatae magnam deo multitudinem mirabiliter nos mali principes moliuntur fieri ipse permittitet tamen iniustissimi persecutores, quibus dei nomen contumeliae ac ludibrio fuit, non se putent inpune laturos quia indignationis aduersus nos eius quasi ministri fuerunt. punientur enet exterminaturum bestias malas de terra. sed idem quamuis populi sui uexationes et.hic in praesenti soleat uindicare, tamen iubet nos expectare patienter illum caelestis iudicii diem, quo ipse pro suis quemque meritis aut honoret aut puniat. quapropter non sperent sacrilegae animae contemptos et inultos fore quos sic obterunt. ueniet rabiosis ac uoracibus lupis merces sua, qui iustas et simplices animas nullis
Abbreviated transcription (Latin):
satrficia non hotirant dem̃ placet quibusdam uitꝯ
ac fides illa nonulli suspicantur deoꝵ cultum ñ
sme causa malum putari a tam multis homĩbus
ut emori maluit quam id fac̾e̾ ꝙ alui faciunt ut
uiuant. aliquis cupit stire quid̃ nam sit illud
fonoꝵ qd as mortem usq defenditur ꝙ omĩb
que in hac iita iocunda sunt et cara p̾refertur
a quo nec bonorum nec lucis amissio nec dolor
corporis nec insterum cruciamenta decrenit ua¬
lent hec pluruum s ille maxime canse nr̃oꝵ
numerũ semꝑ anperunt audit circõstans ppło
int̾ ip̃a tormenta dicentes non sacrificare se la-¬
pidibus hũana manui factis s deo uiuo qui fit
in celo multe hec uerum esse intelligunt et in
pectus adimittunt deinde ut fieri solent in reb
in certis qm̃ int̾ se inuitem quoꝵ que sit huins
gata ac ꝑ rumorem uicissim occupata discũt᷑
que quia bona sunt placeant neccesse est p̾tea ul¬

Expanded text:
ficia non horreant? deinde placet quibusdam uirtus ficia non horreant? deinde placet quibusdam uirtus ac fides ipsa. nonnulli suspicantur deorum cultum non sine causa malum putari a tam multis hominibus, ut emori malint quam id facere quod alii faciunt, ut uiuant. aliquis cupit scire quodnam sit illut bonum quod ad mortem usque defenditur, quod omnibus quae in hac uita iucunda sunt et cara praefertur, a quo nec bonorum nec lucis amissio nec dolor corporis nec uiscerum cruciamenta deterrent. ualent haec plurimum, sed illae maxime causae nostrorum numerum semper auxerunt: audit circumstans populus inter ipsa tormenta dicentes non sacrificare se lapidibus humana manu factis, sed deo uiuo qui sit in caelo. multi hoc uerum esse intellegunt et in pectus admittunt. deinde, ut fieri solet in rebus incertis, dum inter se inuicem quaerant quae sit huius gata ac per rumorem uicissim aucupata discuntur: quae quia bona sunt, placeant necesse est. praeterea ul
Abbreviated transcription (Latin):
data ẜuassent et tamen cos emendaret si pre¬
ceptio non obtemperassent itaq netam cor¬
rumperetur ocio quam prẽs eoꝵ licencia ꝵ̾¬
mi eos noluit ab huis in quoꝵ manibus coo
collocauit ut et labentes confirmet et corup¬
tos as fortitudinem repararet et fides experi-¬
atur ac temptat quõ enim põt imp̃r mibitru
suorum probare iurtutem insi hũerit hostem
et illi tamen adu̾sarius exurgit inuito quia
mortalis est ut iuinci potest dõ aut quia re-¬
pugnari non põt ipe aduersarios suo nomũ
excitant non que contra ip̃m pugnent sed
contra milites eius ut deuotõnem ac fidem
suor nel probet uel corroboret donec p̾ssure
uerberibus diffluentem corrigat discipliã
Est et alia causa cur adu̾sum nos ꝑsecuti¬
om̃es fieri sinat ut dei populus augeatur
nec est difficile monstrare. Cur aut quõ
id fiat p̾ͥmum fugantur a deorum cultib
plurimi odio crudelitatis cui enim talia

Expanded text:
data seruassent, et tamen eos emendaret, si praedata seruassent, et tamen eos emendaret, si praeceptis non obtemperassent. itaque ne tam corrumperentur otio quam patres eorum licentia, premi eos uoluit ab iis in quorum manibus eos conlocauit, ut et labentes confirmet et corruptos ad fortitudinem reparet et fidos experiatur ac temptet. quomodo enim potest imperator militum suorum probare uirtutem, nisi habuerit hostem? et illi tamen aduersarius exsurgit inuito, quia mortalis est et uinci potest, deo autem quia repugnari non potest, ipse aduersarios nomini suo excitat, non qui contra ipsum deum pugnent, sed contra milites eius, ut deuotionem ac fidem suorum uel probet uel conroboret, donec pressurae uerberibus diffluentem corrigat disciplinam. est et alia causa cur aduersus nos persecutiones fieri sinat, ut dei populus augeatur: nec est difficile monstrare cur aut quomodo id fiat. primum fugantur a deorum cultibus plurimi odio crudelitatis: qui enim talia
Abbreviated transcription (Latin):
et assidius laboribus ad usum uirtutis ex̾¬
cet nec eos caducis ac mortaͫ bonis corũ-¬
pi ac depͣuari sunt unde nemini mirũ d¬
iuderi se pro nr̃is sepe delictis castigamur
a deo minio u̾o cum uexanner aut pͥmimi᷑
tã maxi ͤ gr̃as agimus indulgentissimo prĩ
et coruptelam nr̃am non patitur longuis
ꝑced̾e̾ s plagis ac uerbi̾bus emẽdat ex qͦ
intelligemus nos esse deo cure quib quomã
peccanimꝰ nassitur nam cum possint ppło̾
suo et opes et regna largiri sicut dederat aũt
udeis quorum nos successoꝵ ac posteri sumꝰ
id crrco enim noluit sub aliena dictõne atq imꝑ¬
io degere ne rerum ꝓsꝑitaꝵ felicitate corup-¬
tus in luxuriam laberetur ac dei p̾cepta cõ¬
tempneret sicꝰ illi maiores nr̃i qui sepe t̾rems
ac frgibilibus hic boms eu̾nati ab errorũt et
disciplma et legis uinclã ruꝑunt. proiudit
ergo quãt cultoribus sẜ p̾staret quietem si mã¬

Expanded text:
et adsiduis laboribus ad usum uirtutis exeret adsiduis laboribus ad usum uirtutis exercet nec eos caducis ac mortalibus bonis conrumpi ac deprauari sinit. unde nemini debet mirum uideri si pro nostris saepe delictis castigamur a deo. immo uero cum uexamur ac premimur, tum maxime gratias agimus indulgentissimo patri, quod corruptelam nostram non patitur longius procedere, sed plagis ac uerberibus emendat. ex quo intellegimus esse nos deo curae, quibus, quoniam peccamus, irascitur. nam cum posset populo suo et opes et regna largiri sicut dederat ante Iudaeis, quorum nos successores ac posteri sumus, idcirco eum uoluit sub aliena dicione atque imperio degere, ne rerum prosperarum felicitate corruptus in luxuriam laberetur ac dei praecepta contemneret sicut illi maiores nostri, qui saepe terrenis ac fragilibus his bonis eneruati aberrarunt a disciplina et legis uincla ruperunt. prouidit ergo quatenus cultoribus suis praestaret quietem, si man
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝯmĩs et planus est quia condicõm suam
nouͭ. Cum ergo iniuriam nulli faciat nec ab-¬
ena cupiat nec sua queq si ii auferantur
defendat Cum stiat eciam illatam iniuriã
moderate ferre quia nirtute p̾dcus est nc̃ce
uistum hominem subiectum eẽ inuisto et con¬
cumelus affici ab insipiente sapientem ut ille
peccet quia imiustus et hic in ẜuitutem uadat
quia iustus est. Si quis aũt uolet stire plemꝰ
cur malos et inuistos deus potentes et bea-¬
tos diites fieri sinat pios contra ho humi-¬
les miseros mopes cẽ paciatur sumat eum
senece librum cui titulus est quare bonis
iuris multa mala accibant cum sit ꝓuidẽ¬
tia in quo ille multa non plane impicia se¬
culari s sapient̾ ac pene diuinitus eloqutꝰ
est deus inquid hommnes pro liberis habet
s corruptos uenenosos luxuriose ac dilica¬
te patitur un̾e qr non putat emendatõne
dignos bonos aũt quos diligit castigat sepiꝰ

Expanded text:
et communis et planus est, quia condicionem suam et communis et planus est, quia condicionem suam nouit. cum ergo iniuriam nulli faciat nec aliena cupiat nec sua quoque si ui auferantur defendat, cum sciat etiam inlatam iniuriam moderate ferre, quia uirtute praeditus est, necesse iustum hominem subiectum esse iniusto et contumeliis adfici ab insipiente sapientem, ut et ille peccet, quia iniustus est, et hic in se uirtutem habeat, quia iustus est si quis autem uolet scire plenius cur malos et iniustos deus potentes beatos diuites fieri sinat, pios contra humiles miseros inopes esse patiatur, sumat eum Senecae librum cui titulus est \'Quare bonis uiris multa mala accidant, cum sit prouidentia\'. in quo ille multa non plane inperitia saeculari, sed sapienter ac paene diuinitus elocutus est. deus inquit homines pro liberis habet, sed corruptos et uitiosos luxuriose ac delicate patitur uiuere, quia non putat emendatione sua dignos. bonos autem, quos diligit, castigat saepius
Abbreviated transcription (Latin):
nestientes deuni. et diuctiis et potentia et hono¬
ribus florent. Hec enim ciunta iusti ͤ pͥmia sũt
quia et ꝑpetua ẽẽ non possunt et cupitate mo¬
lencia que queruntur et iustus uero ac sapi¬
ens quia omĩa illa hũana sunt ut est o beli-
O dem̃ sua bona diuina iudicat nec alienũ
quitꝙͣ concupiscit ne quem contrarius huĩa¬
intatis ledat omĩo nec ullam potentiam ho-¬
norem ne desiderat ne cui faciat inuiriam
stit enimi cum ciuuitos ab eodem deo et codẽ
tatis sue memoꝵ non amplius querit qͣm̃
unde uitam sustentet et ex eo ip̃o ꝙ habu̾it
impartit eciam non hẽner quia pius est pie¬
tas autem sũma nirtus est accedit eo ꝙ no¬
luptates caducas nitõsas q contempint ꝙͦꝵ
causa opes appetuntur qm̃ continens est at
libidinum uictor. idem nichil timoris atq
insolentie gerens non extollit se altius nec
erigit suꝑbum caput s placidus et concors

Expanded text:
nescientes, et divitiis, et potentia, et hononescientes, et divitiis, et potentia, et honoribus florent. Haec enim cuncta injustitiae praemia sunt; quia et perpetua esse non possunt et per cupiditatem uiolentiamque quaeruntur. iustus uero ac sapiens quia illa omnia humana, ut est a Laelio dictum, sua bona diuina iudicat, nec alienum quicquam concupiscit, ne quem contra ius humanitatis laedat omnino, nec ullam potentiam honoremue desiderat, ne cui faciat iniuriam — scit enim cunctos ab eodem deo et eadem tatis suae memor, non amplius quaerit quam unde uitam sustentet, et ex eo ipso quod habuerit inpertit etiam non habenti, quia pius est; pietas autem summa uirtus est. accedit quod uoluptates caducas uitiosasque contemnit, quarum causa opes adpetuntur, quoniam continens est ac libidinum uictor. idem nihil tumoris atque insolentiae gerens non extollit se altius nec erigit superbum caput, sed placidus et concors
Abbreviated transcription (Latin):
ongum est uniu̾sas uirtutis spẽs ꝓm̾e ut
ũt de singulis doceam quam ncce sit supientem
ac uistum birum longe ab illis om̃ibus bonis
abhorrere quib quia feuũtur iniusti deoꝵ cul-¬
tores neri et efficaces ẽẽ credunt᷑. Quod ad
pñtem pertinet quõnem sat̃ ẽ si ex una uirtu-
ri non põt qͣn sũma sit uirtus nc̃ce est inscum
et sapientem nrum in potestate ẽẽ homĩs iiusti
feruntur aut accidunt cum equaminietate per-¬
latõ g̾ iustus ac sapiens quia uirtutem capit
habet in se pacĩam qua carebit omĩno si nich
pacietur adu̾si contraq in reb prosperis agit
inpaciens est et uirtute maximia caret in paci¬
entꝰ dico quia nichil patitur innocentiam qͦ
ẜuare non potest que et ip̃a iusto et sapienti
unr ꝓpͥa nirtus est sz et nocet sepe et concupi¬
cit aliena et rapit que cupierit ꝑ miuriam
quia uirtutis expers nicõ pectato q subict¬
peranciam non habet et fragilitatis oblitus
ammo insolent᷑ elato tumet inde iniusti ac

Expanded text:
ongum est uniuersas uirtutis species promere, ut de singulis doceam, quam necesse sit sapientem ac iustum uirum longe ab illis bonis abhorrere: quibus quia fruuntur iniusti, deorum cultus ueri et efficaces esse creduntur. quod ad praesentem pertinet quaestionem, satis est si ex una uirtuteri non potest quin summa sit uirtus, necesse est iustum et sapientem uirum in potestate esse hominis iniusti, m quae aut inferuntur aut accidunt cum aequanimitate perlatio. ergo iustus ac sapiens quia uirtutem capit, habet in se patientiam: qua carebit omnino, si nihil patietur aduersi. contra qui in rebus prosperis agit, inpatiens est et uirtute maxima caret: inpatientem dico, quia nihil patitur. innocentiam quoque seruare non potest, quae et ipsa iusto et sapienti uiro propria uirtus est, sed et nocet saepe et concupiscit aliena et rapit quae cupierit per iniuriam, quia uirtutis expers uitio peccatoque subiecectus est, et fragilitatis oblitus, animo insolenter elato tumet. Inde injusti, ac
Abbreviated transcription (Latin):
rati aut pensi habent dñmͦ auro choruscent. ar-¬
gento geminis uestibus fulgeant auidissimo uẽ¬
tri opes ingerant. Si pati familiarum gregib
ꝓ domitum ppłm semꝑ incedant sic addicti et
suientes uoluptatibus uim uigoremq mentis
extingnunt et cum unn̾e se maxĩe putant ad
mortem concitatissime ꝓperant riam sicut in
zo libro dociumus celi narratõ in animo. t̾re
aũt in corꝑe est qui bona negligunt amimi
sicut enm qui sit uerus cultus ignorant

Expanded text:
rati aut pensi habent, dummodo auro coruscent, arrati aut pensi habent, dummodo auro coruscent, argento, gemmis, vestibus fulgeant, avidissimo ventrio pes ingerant, stipati familiarum gregibus per dimotum populum semper incedant. Sic addicti et servientes voluptatibus, vim vigoremque mentis extinguunt; et cum vivere se maxime putant, ad mortem concitatissime properant. Nam, sicut in secundo libro docuimus, coeli ratio in animo, terrae autem in corpore est. Quisicut enim qui sit uerus deus, ita qui sit uerus cultus ignorant
Abbreviated transcription (Latin):
sacras dapes apparauit et exquisitas epulas qͣiͣ
aliquid unde libatur offerĩt quitquid aspectu reꝵ
quicquid ope aut odore p̾ciosum est hec gra-¬
ta cẽ diis suis non ex aliena diuinitatis ratõe
quam nestiunt s ex suis cupiditatib iudicant
net intelligant terrems oꝑibus sue opibus
deun non indigere nichil enu sapiunt nisi ter¬
ram bonaqz et mala soluis corporis sensu ac uolũ¬
tate ppendunt huius arbitrio ut religionem põ-¬
derant sic tocuis uite sue acta disponunt et
qui semel a celi contemplacõne se aduerterunt
sensumq illum celesti corpori mansipaiu̾nt libi¬
dimibus frena ꝑmittunt tanꝙͣ secum ablaturi
noluptatem quam momentis omib caꝑe fes¬
tinant cum animꝰ minist̾io corꝑis non corpus
mĩst̾io animui aũt debent idem maximũ bonũ
indicant opes quas si bomis artib assequi non
possunt mał assequientur fraudant rapiũt spo¬
liant insidiantur abiurant nchil demq mode¬

Expanded text:
sacras dapes apparant, et exquisitas epulas, quasi sacras dapes apparant, et exquisitas epulas, quasi aliquid inde libaturis offerunt. Quidquid aspectu rarum, quidquid opere aut odore pretiosum est, id gratum esse diis suis, non ex aliqua divinitatis ratione, quam nesciunt, sed ex suis cupiditatibus judicant; nec intelligunt terrenis opibus Deum non indigere. Nihil enim sapiunt, nisi terram; bonaque et mala solius corporis sensu et voluptate perpendunt. Hujus arbitrio, ut religionem ponderant, sic totius vitae suae acta disponunt. Et quoniam se semel a coeli contemplatione averterunt, sensumque illum coelestem corpori mancipaverunt, libidinibus fraena permittunt; tanquam secum ablaturi voluptatem, quam momentis omnibus capere festinant, cum animus ministerio corporis, non corpus ministerio animi uti debeat. Iidem maximum bonum judicant opes. Quas si bonis artibus assequi non possunt, malis assequuntur; fraudant, rapiunt, spoliant, insidiantur, abjurant. Nihil denique mode
Abbreviated transcription (Latin):
uod erat officium suscepti mun̾is
diumno spũ instruente ac suffragã-
ñr inposuit sine quo nec scire quitꝙͣ potest nec
explicari uenio muĩc ad id qd̾ est summum oꝑis
huiꝰ maxinium ut doceam queritur quone sac̃¬
ficia deum coli oporteat id enm et homĩs offici-¬
um in eoq solo sũma rerum et omẽs bẽ iute rõ
consiscet qñ quidem ꝓpt̾ea ficti et inspirati ab co
sũmus non ut celum iuderemus et solem ꝙ ana¬
zagoras putauit s ut artificem et celi deum pu-
liberis pro ingemi mediocritate defenderimi
u̾itatem tamen exitu quoq ip̃o eluc̾e̾ uelmaxͤ.
potest nichil enim sancta et singularis illa ma-¬
iestas aliud ab homme desiderat quam solam
inocentiam ꝙͣ si quis obtulerit deo satis pie
satis religiose licabit homies autem neglecta¬
iusticia cum sint om̃ib flagiciis aut stelerib in¬
quenati religiosos sese putant si templa et aras
hostiarum sanguine cruentauint si focos odora¬
ti ac uet̾is nni ꝓfusione madefeceruit qm̃ eciã

Expanded text:
Quod erat officium suscepti muneris diuino spiritu instruente ac suffraganter inposuit, sine quo nec sciri quicquam potest nec explicari. uenio nunc ad id quod est summum operis huius et maximum, ut doceam quo ritu quoue sacrificio deum coli oporteat. id enim est hominis officium in eoque solo summa rerum et omnis beatae uitae ratio consistit, quandoquidem propterea ficti et inspirati ab eo sumus, non ut caelum uideremus et sόlem, quod Anaxagoras putauit, sed ut artificem solis et caeli deum pura aecedentibus libris pro ingenii mediocritate defenderim ueritatem, tamen ex ritu quoque ipso elucere uel maxime potest. nihil enim sancta et singularis illa maiestas aliut ab homine desiderat quam solam innocentiam: quam si quis obtulerit deo, satis pie, satis religiose litabit. omjustitia, cum sint omnibus flagitiis ac sceleribus inquinati, religiosos se putant, si templa et aras hostiarum sanguine cruentaverint, si focos odorati ac veteris vini profusione madefecerint. Quin etiam
Abbreviated transcription (Latin):
testimomiis illa defendere tamen se ip̃a u̾i¬
tas illustraret suo lumine qui incredibilis
est error illorum qui cum aliquam s tam̃
probauerint eiq se addixerint ceteras dãp¬
nant tãꝙͣ falsas et manes. armantq se
ad p̾liandum nec quis defend̾e debeant sti-¬
entes nec quid ẜ refutare. inicursant passim
smne delicto omĩa que auferunt quecũq dis-¬
sentiĩt ob has eoꝵ ꝑtinatissimas contencões
nulla extitit phĩa que ad uerum ꝓpius acce-¬
deret nam ꝑticulatis u̾itas ab hiis tota cõ¬
p̾hensa ẽ factum eẽ mũdum a deo dixit plato

Expanded text:
testimoniis illa defendere, tamen se ipsa veritestimoniis illa defendere, tamen se ipsa veritas illustraret suo lumine. Quare incredibilis est error illorum, qui cum aliquam sectam probaverint, eique se addixerint, caeteras damnant tanquam falsas et inanes, armantque se ad praeliandum, nec quid defendere debeant scientes, nec quid refutare; incursantque passim sine delectu omnia, quae afferunt quicumque dissentiunt. Ob has eorum pertinacissimas contentiones nulla extitit philosophia, quae ad verum propius accederet; nam particulatim veritas ab his tota comprehensa est. Factum esse mundum a Deo, dixit Plato
Abbreviated transcription (Latin):
aduertentes nec cansas rex nec conse quẽ¬
cia nec ratoes ut sũmam illam que ꝯtinet
uniu̾sa et conpingerent et implerent faci-¬
le est doc̾e pene uniu̾sam u̾tatem ꝓ pħoꝵ¬
seccas ẽẽ duuisam. ⁊ lon enm sic phõs nos
euertimus ut academiti solent quibus ad
omia responde̾ ppositum est ꝙ est pocius ca-¬
lumpiiari et illude̾ s docenus nullã sectã
sua etiam falsa defendunt alioꝵ ⁊̃ uera sub¬
uertunt non tantum elapsa illis m̾tas ẽ
qmͣ se quere̾ simulabant s ip̃i eam potissi¬
mum suo uitio ꝑdiderunt qd si extitisset
aliquis qui u̾itatem sparsam ꝓ singulos ꝑ
sectas q diffusam colligeret in unũ aut re-¬
dig̾et in corpus is ꝓfecto non dissentiret a
qui sit doctus a deo nec enmi potest aliter
repudiare que falsa sunt eligere ac ꝓbare
que uera s si uel casu uel efficet certissnue
philosopharetur et quãuis non posẜ dm̃is

Expanded text:
annectentes nec causas rerum, nec consequenannectentes nec causas rerum, nec consequentias, nec rationes; ut summam illam, quae continet universa, et compingerent, et implerent. Facile est autem docere, pene universam veritatem psectas esse divisam. Non enim sic philosophiam nos evertimus, ut Academici solent, quibus ad omnia respondere propositum est, quod est potius calumniari et illudere: sed docemus, nullam sectam sua etiam falsa defendunt, aliorum etiam vera subvertunt, non tantum elapsa illis veritas est, quam se quaerere simulabant: sed ipsi eam potissimum suo vitio perdiderunt. Quod si extitisset aliquis, qui veritatem sparsam per singulos, per sectasque diffusam colligeret in unum, ac redigeret in corpus, is profecto non dissentiret a nisi ejus est, qui sit doctus a Deo. Neque enim potest aliter repudiare quae falsa sunt, eligere ac probare quae vera: sed si vel casu id efficeret, certissime philosopharetur; et quamvis non posset divinis
Abbreviated transcription (Latin):
et sanguinem pecudum que neq ĩmorta¬
ad usum corporaliun data sunt et tamen
si ea desiderarent sibi ip̃i possent exhibere
cum uellent diue gͥ inteunt amme sue
met̾num manent ꝙͣ ratõe ꝯtinẽt cultum
deoꝵ aut a quo mũdus constitutus ẽ. Cur¬
aũt qũ et quousq quatenus homines auc
ꝙͣobrem procreati Qur nascuntur int̾eunt
succedunt renonant᷑ quid du ex culcib cor
asseruntur qui post mortem nichil futuri
sunt quid p̾stant quid pollicentur quis
minantur aut homĩb aut diis dignum
nel si manent amine post mortem. quid huis
faciunt facturi nestĩt Quid illis opus ẽ
chesauro ammaꝵ ip̃i illi ex quo fonte orit¬
tur quomo do aut quare aut unde multi
sunt ita sit ut si ab illa rerum sũma quã
suꝑius comp̾henduus aberran̾is ounis
ratio it̾eat ad nichilum omĩa reuoluãt᷑.¬
conp̾henderunt nec uu̾tatem ꝯp̾hendeoe po¬
tuerunt ꝙͣuis ea fecerunt quibus sũma

Expanded text:
et sanguinem pecudum? quae neque inmortaet sanguinem pecudum? quae neque inmortaad usum corporalium data sunt: et tamen si ea desiderarent, sibi ipsi possent exhibere, cum uellent. siue igitur intereunt animae siue in aeternum manent, quam rationem continet cultus deorum aut a quo mundus coaut quando, aut quousque, quatenus homines, aut quamobrem procreati? cur nascuntur, intereunt, succedunt, renovantur? Quid dii ex cultibus eorum assequuntur, qui post mortem nihil futuri sunt? quid praestant? quid pollicentur? quid minantur aut hominibus, aut diis dignum? Vel si manent animae post obitum, quid de his faciunt, facturive sunt? quid illis opus est thesauro animarum? ipsi illi ex quo fonte oriuntur? quomodo, aut quare, aut unde multi sunt? Ita fit, ut si ab illa rerum summa, quam superius comprehendimus, aberraveris, omnis ratio intereat, et ad nihilum omnia revolvantcomprehenderunt, nec veritatem comprehendere potuerunt, quamvis ea fere, quibus summa
Abbreviated transcription (Latin):
sumus quid potest eẽ tam suꝑuacuu tam
mane tam uauum ꝙͣ humana res est et¬
et quã muendus ip̃e qui cum sit incredibili
magnitudine et admirabili ratõne construc¬
tus tamen rebus meptis natet Cur et enĩ
uentoꝵ sp̃s citẽt nubes cur enucent fulgu-¬
ra toitrua mugiant imbres cadant ut
fruges terra producat uarios fetus alat
Cur demq omĩs natura rerum laboret ne
quid desit eaꝵ rerum quibus nita homĩs
oustinetur ficut enĩ mane si ad nichilum
interimus s nichil est in nobis maioris emo¬
lumentis deo quod si est dictu nephas nec
putandum est fieri posse ut non eb aliquã
maximam racionem fu̾it constitutum qd
uideas maxia racõe constare. Que põt
cẽ ratõ in huis errorib prauarum religio¬
num et in hac ꝑsuasione phoꝵ qua putãt
ammas interire ꝑfecto nulla quid enĩ
habent dic̾e̾ Cur dn hominib tam diligẽt̾
suis quoq temporibus exhibeant an ut
illis fant merũdemus et odorem turis

Expanded text:
sumus, quid potest esse tam superuacuum, tam sumus, quid potest esse tam superuacuum, tam inane, tam uanum quam humana res et quam mundus ipse, qui cum sit incredibili magnitudine, tum mirabili ratione constructus, tamen rebus ineptis uacet? cur etenim uentorum spiritus citent nubes? cur emicent fulgura, tonitrua mugiant, imbres cadant? cur fruges terra producat, uarios fetus alat? cur denique omnis natura rerum laboret, ne quid desit earum rerum quibus uita hominis sustinetur, si est inanis, si ad nihilum interimus, si nihil est in nobis maioris emolumenti deo? quod si est dictu nefas nec putandum est fieri posse ut non ob aliquam maximam rationem fuerit constitutum quod uideas maxima ratione constare, quae potest esse ratio in his erroribus prauarum religionum et in hac persuasione philosophorum qua putant animas interire? profecto nulla. quid enim habent dicere cur dii hominibus tam diligenter suis quaeque temporibus exhibeant? an ut illis far et merum demus et odorem turis
Abbreviated transcription (Latin):
unt totam rationem breui circũspectõe
signennis idcirco mundus factus est ut nas
nr̃i dñi ideo agnostimus ut colanus ideo co¬
limus ut ĩmortalitatem ꝓro laborum merce¬
de capianius qm̃ maximis laborib cultus
dei constat ideo pͥmio ĩmortalitatis afficim
ut similes angelis affecti sũmo patri ac do¬
mino in ꝑpetuũ ẜuiamus et stimus et̾nũ
deo regnum hec sũma reꝵ est huic archanũ
dei hunc misterium mubi a quo sunt ali¬
et fragilibus se bonis addixerunt ammas
ad celestia genitas suanitatibus mortiferis
tanꝙͣ luto ceno ne demerserunt Queramꝰ
nunc uicissim an in cultu deoꝵ ratõ illa
subsistat qui si multi sunt. sideo tancum
ab homĩb coluntur ut prestent illis opes
uictorias honores queq que non insi ad
presens nalent si sine causa adgignimus
si in hominib procreandis ꝓuidentia ulla
uersatur si casu nobismet ip̃is ac nolupta¬
tis nr̃e grã nastimine si nichil post mortem

Expanded text:
unc totam rationem breui circumscriptione unc totam rationem breui circumscriptione signemus. idcirco mundus factus est, ut nasnostri deum: ideo adgnoscimus, ut colamus: ideo colimus, ut immortalitatem pro laborum mercede capiamus, quoniam maximis laboribus cultus dei constat: ideo praemio immortalitatis adficimur, ut similes angelis effecti summo patri ac domino in perpetuum seruiamus et simus aeternum deo regnum. haec summa rerum est, hoc arcanum dei, hoc mysterium mundi, a quo sunt alistribus et fragilibus se bonis addixerunt et animas ad caelestia genitas suauitatibus mortiferis tamquam luto caenoue demerserunt. quaeramus nunc uicissim an in cultu deorum ratio ulla subsistat. qui si multi sunt, si ideo tantum ab hominibus coluntur, ut praestent illis opes uictorias honores quaeque alia non nisi ad praesens ualent, si sine causa gignimur, si in hominibus procreandis prouidentia nulla uersatur, si casu nobismet ipsis ac uoluptatis nostrae gratia nascimur, si nihil post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
esse subiecta sicut corpus amme qui hãc
nat ncc̃e est nec alit̾ eniti ad sũmũ bonũ¬
pater̃ insi que fint una despexit qui autez
corporis uitam fu̾it amplexus et cupidita¬
tes suas in t̾ram deierit illam suꝑiorem
uitam consequi non põt sz qui uult bene
uiuere met̾num male iuiuat ad tempus
et ad ficietur omĩbus molestiis et laborib
ꝙͣ dui fu̾it in terra ut heãt diuinũ et ce¬
leste solaciũ et qui maluerit bene uiuere
ad tempus male uiuet met̾nũ. dampna-¬
bitur emm siña dei ad et̾nam penã quia
celestibus bonis trena p̾posuit. ꝓpt̾ea igit̾¬
coli se deus expetit et honorari ab honnẽ
tamꝙͣ pat̾ ut iurtutem ac sapĩam teneat
que solo ĩortalitatem parit. Nam quia
nullus alius põt ip̃m donare eam potest
quia solus possidet pietatem hoĩs qua deũ
honorau̾it hoc afficit᷑ p̾mio ut sit inet̾nũ¬
beatus sicqp apĩd deum et cum deo semper. Caᵃ. ui.¬

Expanded text:
esse subiecta sicut corpus animae. quisquesse subiecta sicut corpus animae. quisqunat necesse est nec aliter eniti ad summum poterit, nisi quae sunt ima despexerit. qui autem corporis uitam fuerit amplexus et cupiditates suas in terram deiecerit, illam superiorem uitam consequi non potest. sed qui mauult bene uiuere in aeternum, male uiuet ad tempus et adficietur omnibus molestiis et laboribus quamdiu fuerit in terra, ut habeat diuinum et caeleste solacium. et qui maluerit bene uiuere ad tempus, male uiuet in aeternum: damnabitur enim sententia dei ad aeternam poenam, quia caelestibus bonis terrena praeposuit. pcoli se Deus expetit, et honorari ab homine tanquam pater, ut virtutem ac sapientiam teneat, quae sola immortalitatem parit. Nam quia nullus alius praeter ipsum donare eam potest, quia solus possidet, pietatem hominis, qua Deum honoraverit, hoc afficiet praemio, ut sit in aeterbeatus, sitque apud Deum, et cum Deo semper. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ tñ cum fit cum homo celesti lanacro pu-¬
rificatus expouit infanciam Cum omni
labe iuite prioris et intremento diuini ui-¬
goris accepto fit homo ꝑfectus ac plemus
g̾ quia uirtutem ꝓposuit homini deus lic
amia et corpus consociata sunt tamẽ con-¬
traria sunt et inpugnant inuicem animi
bona mala sunt corporis idẽ opũ fuga no¬
luptatum int̾dictõ doloris mortisq con-¬
temptis. Item corporis bona mala sunt a
niini hoc est cupiditas et libido quibus
et opes appetuntur et suanitates uariaꝵ
uoluptatum quibus euernatus aniius
extinguntur sdõ necesse est iustum et sapi.¬
in omĩbus malis cẽ qm̃ malorum nutrix ẽ
forticudo inuistos añ in diuiciis in honore
in potestate hec enum bona corporalia et t̾re¬
na sunt illi aũ terrenam ntam agunt nec
assequi imorcalitatem querunt quia se uo-¬
luptatib dediderũt que sunt iurtutis mnuni¬
ce Ita ꝙ iuita hec temporalis illi eciã debet

Expanded text:
. quod tum fit, cum homo caelesti lauacro pu. quod tum fit, cum homo caelesti lauacro purificatus exponit infantiam cum omni labe uitae prioris et incremento diuini uigoris accepto fit homo perfectus ac plenus. ergo quia uirtutem proposuit homini deus, licet anima et corpus consociata sint, tamen contraria sunt et inpugnant inuicem. animi bona mala sunt corporis, id est opum fuga, uoluptatum interdictio, doloris mortisque contemptus. item cornimi; hoc est, cupiditas, et libido, quibus et opes appetuntur et suavitates variarum voluptatum, quibus enervatus animus extinguitur. Ideo necesse est, justum et sapiin omnibus malis esse, quoniam malorum victrix est fortitudo; injustos autem in divitiis, in honore, in potestate. Haec enim bona corporalia et tna sunt; illi autem terrenam uitam agunt nec adsequi immortalitatem queunt, quia se uoluptatibus dediderunt, quae sunt uirtutis inimicae. itaque uita haec temporalis illi aeternae debet
Abbreviated transcription (Latin):
diuina necessitate soluitur Ita ꝙ ẜinẽ ht
necur quia nec malum potest hr̃e nec finẽ
Qui rei argnunt nͥ et ratõ prebet corporis
cetera nam aĩalia in hominũ u̾gunt qr
t̾rena sunt nec capiunt ĩmortalitatem q̃
de celo est homo aute rects in celũ spectat
quia ꝓposita illa est ĩmortalitas Niet tam̃
uenit nͥ tribuatur homini a deo nã nichꝰ
int̾eẽt int̾ iustũ et inuistum si quidẽ oĩs
homo natus ĩmortalis fieret gͥ ĩmortolitas
non sequela nature ẜ merces p̾miũq uir¬
tutis est demq homo non statum quo natꝰ
est rectꝰ ingreditur s quadrupes primo
deinde confirmatis uiribus erigitur et li¬
gua eus meloquium soluitur et mutum
ammal ẽẽ desinit que ratõ docet mortalem
nasti hominem postea non ĩmortalem fieri
cum ceperit ex deo uiuere idest iusticiã scqͥ
que continetur in dei cultum cum excita¬
u̾it hominem deus ad aspectum celi ac sui¬

Expanded text:
diuina necessitate soluetur: ita quod finem habet, diuina necessitate soluetur: ita quod finem habet, netur, quia nec malum potest habere nec finem. cui rei argumentum natura et ratio corporiscetera namque animalia in humum uergunt, quia terrena sunt, nec capiunt immortalitatem, quae de caelo est, homo autem rectus in caelum spectat, quia proposita est illi immortalitas, nec tamen uenit, nisi tribuatur homini a deo: nam nihil interesset inter iustum et iniustum, siquidem omnis homo natus immortalis fieret. ergo immortalitas non sequella naturae, sed merces praemiumque uirtutis est. denique homo non statim quam natus est rectus ingreditur, sed quadrupes primo, deinde confirmatis uiribus erigitur et lingua eius in eloquium soluitur et mutum animal esse desinit. quae ratio docet mortalem nasci hominem, postea uero inmortalem fieri, cum coeperit ex deo uiuere id est iustitiam sequi, quae continetur in dei cultu, cum excitauerit hominem deus ad aspectum caeli ac sui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ terram multitudine oppłeret deinde ut ꝓpo¬
neret homini litutem. idẽ tollerantiã maloꝵ
atq laborum ꝑ quam posset p̾miũ ĩmortali¬
titatis ad ipisti nam quia homo ex duabus¬
rebus constat corpore atq amma quoꝵ altex
trenum est alterum celestedue uite homini at¬
tribute sunt una temporalis que corpori assig¬
natur altera sempit̾na que anime subiacet il¬
lam nastendo accepimꝰ. hanc assoquimur la¬
borando ne ĩnortalitas hõi ut añ diximus
sie ulla difficultate constaret illa terrena
est sic corpus et ideo fruitur hec non celestiꝰ
sicut amie Ideo t̾minũ non hẽt illam pri¬
main nessientes uirtuti enum non nature
datur quia noluit deus uitam nobis in
uita cõparare idtirco hanc pñtem dedit
ut illam neram et ꝑpetuam aut uitiis a¬
mittamiꝰ aut urtute mereamur in hac
corporali non est sũmum bonũ qm̃ sit ne-¬
cessitate diuina nobis data ita est rursũ

Expanded text:
que terram multitudine oppleret: deinde, ut propoque terram multitudine oppleret: deinde, ut proponeret homini virtutem, id est, tolerantiam malorum ac laborum, per quam posset praemium immortalitatis adipisci. Nam quia homo ex duabusrebus constat, corpore atque anima, quorum alterum terrenum est, alterum coeleste, duae vitae homine attributae sunt: una temporalis, quae corpori assignatur; altera sempiterna, quae animae subjacet. Illam nascendo accipimus, hanc assequimur laborando ne immortalitas homini ut ante diximus sine ulla difficultate constaret. Illa terrena est, sicut corpus, et ideo finitur; haec vero coelestis; sicut anima, et ideo terminum non habet. Illam prim scientes: uirtuti enim, non naturae datur, quia uoluit nos deus uitam nobis in uita conparare. idcirco hanc praesentem dedit, ut illam ueram et perpetuam aut uitiis amittamus aut uirtute mereamur. in hac corporali non est summum bonum, quoniam sicut necessitate diuina nobis data est, ita rursus
Abbreviated transcription (Latin):
elementis et grambus muia dep̾ssus et
celestia firmauit et t̾rena constituit non
est necesse nunc exequi sinigula qm̃i in se
uoluit c̃ẽ fecunditatem uaria congruendi¬
ac profurendi dedit ut ubertate frugum et
herbarum uiuentium pro natura usu cuiq
gen̾ib alimoniam admĩstraret cum ꝑfectis
omibus quem ad coubitoem mũdi p̃tine¬
bant. hommem finxit ex ip̃a terra quam
sp̃m̃ suum terreno corpe induit inuoluit ut
et compactus ex reb diu̾sis ac reꝑugnan-
fecunda est ad fruges pariendas ita corpꝰ
homnnis ꝙ assumptũ est de terra gn̾adico¬
pia facultatemq procreande Sobolis accepͭ.
ut qm̃ fragili materia format met̾uũ mane̾
non poterat ꝑacto temporalis uite spatio ce-¬
deret et illud̃ ꝙ fragile acq imbecillum ge¬
rebat ꝓpetua successione renouaret. Qur igit᷑
eum inortalem finxit et fragilem cum illiꝰ
cã mundum edificasẜ. pͥmum ut infinita us

Expanded text:
elementis et grauibus in ima depressis et elementis et grauibus in ima depressis et caelestia : firmauit et terrena constituit. non est necesse nunc exsequi singula, quoniam uoluit esse, fecunditatem uaria gac proferendi dedit, ut ubertate frugum et herbarum virentium, pro natura et usu cujusque generis, alimoniam administraret. Tum perfectis omnibus, quae ad conditionem mundi pertinebant, hominem finxit ex ipsa terra, quamd est spiritum suum terreno corpore induit et involvit, ut et compactus ex rebus diversis ac repugnantifecunda est ad fruges pariendas: ita corpus hominis, quod assumptum est e terra, generandi copiam, facultatemque procreandae sobolis accepit, ut quoniam fragili materia formatus in aeternum manere non poterat, peracto temporalis vitae spatio cederet, et illud, quod fragile atque imbecillum gerebat, perpetua successione renovaret. Cur igitur eum mortalem finxit et fragilem, cum illius causa mundum aedificasset? Primum, ut infinita vis
Abbreviated transcription (Latin):
et plerl. in dispõ dei et opus noluntas q
noscunitur. Cum posset semꝑ spĩb. ss. mi
mortalibus ĩmunabiles anmas procrea¬
re sicut angelus genuit quibus ĩortalitas
sine ullo maloꝵ ꝑiculo at metu constat ex¬
cogitaint tamen menarrabile opus quem¬
admodum infĩtam multitudinem crearet
ammaꝵ quas pͥmo fragilibus et imbecillis
corporibus illigatis constitueret int̾ bonum
malumq iudicis ut constantib ex utris
nature uirtutem ꝓponet ne ĩmior talitatem
delictate assequerentur ac molitur s ad il¬
lud et̾ne uite meloquibile p̾miũ cum sũ
nia difficultate at magnis laboribus ꝑue¬
nirent. g̾ ut eas genubus et moralibus
mẽbris indueret qm̃ consist̾e in medõ mani
non poterant ponderib grauitate corporis
deorsum p̾mente s est illis ac domiciliũ pͥmo
condendum esse decreuit Ita ꝙ ineffabili
uirtute ac potentia p̾clara mundi oꝑumi
molitꝰ est suspensis in altitudinem leuib

Expanded text:
et plenius, ut dispositio Dei, et opus voluntasque et plenius, ut dispositio Dei, et opus voluntasque noscatur. Cum posset semper spiritibus suis immortalibus innumerabiles animas procreare, sicut angelos genuit, quibus immortalitas sine ullo malorum periculo ac metu constat; excogitavit tamen inenarrabile opus, quemadmodum infinitam multitudinem crearet animarum, quas primo fragilibus et imbecillis corporibus illigatas constitueret inter bonum malumque medias, ut constantibus ex utrisque naturis virtutem proponeret; ne immortalitatem delicate assequerentur ac molliter: sed ad illud aeternae vitae ineloquibile praemium summa mma difficultate ac magnis laboribus peruenirent. ergo ut eas grauibus et uexabilibus membris indueret, quoniam consistere in medio inani non poterant ponderibus et grauitate corporis deorsum premente, sedem illis ac domicilium primo condendum esse decreuit. itaque lneflabili uirtute ac potentia praeclara mundi opera molitus est: suspensis in altitudinem leuibus