comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iudicii & consũmationis scłi qr pꝰ septimã sabbati
uentura ẽ: ootaua in scripturis nuncupat᷑. uide¬
In finẽ in hymnis ꝓ octaua psalmꝰ dauid qđ̃ de die
iudicii scriptũ : tocius sequentis psalmi textꝰ doc &
in qͦ irã uenturi udicis timens ꝓpħa: exclamat. Dñẽ
men & ipsa dicta ẽ. in titulo alt̾ius psalmi. qr nimi¬
rũ septẽ sequebatur. ut septimane sequentis pͥma
exister&. id ẽ. eadẽ ipsa in qua inpͥncipio dixit ds̃
fiat lux. & facta ẽ. lux. Quẽ qͥdẽ psalmũ de resur¬
riã inopũ & gemitũ pauꝑũ: nunc exurgã dic̃ dñs.
Potest autẽ recte accipi compleuisse dm̃ die septi¬
mo opꝰ suũ qđ fecerat. etiã in eo qđ ipsũ diẽ bene¬
dixit. & scĩficauit : neq enĩ nullũ opꝰ ẽ. benedictio

Expanded text:
judicii et consummationis saeculi, quia post septimam sabbati judicii et consummationis saeculi, quia post septimam sabbati ventura est, octava in Scripturis nuncupatur, videIn finem in hymnis pro octava psalmus David, quod de die judicii scriptum totus sequentis psalmi textus docet, in quo iram venturi judicis timens propheta exclamat: Domine, men et ipsa dicta est in titulo alterius psalmi, quia nimirum septimam sequebatur, ut septimanae sequentis prima existeret, id est, eadem ipsa in qua in principio dixit Deus Fiat lux et facta est lux. Quem quidem psalmum de Resurriam inopum et gemitum pauperum nunc exsurgam dicit Dominus . Potest autem recte accipi complevisse Deum die septimo opus suum quod fecerat, etiam in eo quod ipsum diem benedixit et sanctificavit. Neque enim nullum opus est benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
numero & pondere & mensura constituit. ipso
etiã numero in qͦ oꝑaret᷑. sua oꝑa doceret eẽ ꝑ¬
fecta. Compleuitq ds die septimo opꝰ suũ
qđ fecerat. In alia tͣnslatione dr̃. qr consũmauit
as in die sexto oꝑa sua qͤͦ fecit. Qđ nchil om̃i¬
no questronis affero. qr manifesta descriptione
que in eo sunt facta declarantur. Sed merito que¬
rit᷑ qͦmͦ nr̃a editio quę de hebraice ueritatis fon¬
nsi forte ipsũ diẽ septimũ tunc eũ fecisse atq m
eius factura opus suũ cõplesse dixerimꝰ : qđ eo fa¬
cto m̃sura numerũq consummauerit dierũ. qͦrũ
circuitu omiã de hinc scła ad fine̾ usq ꝑcurrerens.
Nã in reuolutione tẽpoꝵ octauus dies ẽ. qͥ pmꝰ cõpu¬
tatur dies. Cõpleuit gͥ die septimo opꝰ suũ qđ fece¬
rat. Qa dierũ qđ fecerat summã: in eo t̾minauit
addito ipso septimo quẽ sabbatũ dici & eẽ. uoluit.
ne donar&: ut sequentia docent. Unde etiã dies

Expanded text:
numero et pondere constituit, ipso etiam numero in quo operaretur sua opera doceret esse perfecta. Complevitque Deus die septimo opus suum quod fecerat. In alia translatione dicitur quia consummavit Deus in die sexto opera sua quae fecit. Quod nihil omnino quaestionis affert, quia manifesta descriptione quae in eo sunt facta declarantur. Sed merito quaeritur quomodo nostra Editio, quae de Hebraicae veritatis fonnisi forte ipsum diem septimum tunc eum fecisse, atque in ejus factura opus suum complevisse dixerimus, quod eo facto mensuram numerumque consummaverit dierum quorum circuitu omnia dehinc saecula ad finem usque procurrerent. Nam in revolutione temporum octavus idem qui et primus computatur dies. Complevit igitur die septimo Deus opus suum quod fecerat. Quia dierum quos fecerat summam in eo terminavit, addito ipso septimo, quem Sabbatum dici et esse voluit, ne donaret, ut sequentia docent. Unde etiam dies
Abbreviated transcription (Latin):
pͣt̾inisit hoc dicere ut pocius ulud diceret qđ fu¬
turũ aliquid p̾nuntiar&. Ds enĩ naturarũ obtimꝰ
conditor. peceantiũ uͦ iustissimꝰ ordinator ẽ: ut etiã
si qͣ stngillatĩ fiunt delinquendo deformia. semꝑ tam̃
cũ eis uniuersitus pulchra sit. ⁊ factũ ẽ. uesꝑe
& mane dies sextus. Igit᷑ ꝑfecti sunt cęli & terra:

Expanded text:
praetermisit hoc dicere, ut potius illud diceret, quod fupraetermisit hoc dicere, ut potius illud diceret, quod futurum aliquid praenuntiaret. Deus enim naturarum optimus conditor, peccantium vero justissimus ordinator est, ut etiam si qua singulatim fiunt delinquendo deformia, semper tamen cum eis universitas pulchra sit. Et factum est vespere et mane dies sextus. Igitur perfecti sunt c
Abbreviated transcription (Latin):
egere possit. Nã qđ angłicũ patriarchis manducas¬
se legunt᷑ ñ indigentiȩ causa s benignitatis agebañ.
Dñs qͦq pꝰ resurrectionẽ manducauit cũ discipłis. ñ
refectionis necessitate. s ut uerã pꝰ mortẽ recepisse
se carnẽ monstrar& E factũ ẽ.ita. id ẽ. ut do¬
minaret᷑ homo cunctis quȩ in t̾ra uł aqͥs creata
sunt. ut facultatẽ potestatẽq edendi de fructib
iorz ds cuncta quȩ fecit & erant ualde bona.
Quia de singłis oꝑib sigillatĩ fuerat dietũ qđ uide¬
ret ea ẽẽ. bona. recte in conclusione ꝑfectis omib cũ
de bona. Sed querit̾ merito quare de homine fa¬
eto ñ sit adiunctũ singillatĩ. Q uidit ds qđ eẽt. bo¬
nũ. s ipsius magis factura int̾cetera uniuersalit̃
laudanda reseruetur. An qr p̾screbat dñs hominẽ
peccaturũ. nec in sue tmaginis ꝑfectione mansurũ
lut intimans qd̃ eẽt. facturus. Homo gͥ ante pec¬
eatũ & in suo utiq gnẽ bonus erat. Sed scriptura

Expanded text:
egere possint. Nam quod angeli cum patriarchis manducasse leguntur, non indigentiae causa, sed benignitatis agebant, Dominus quoque post resurrectionem manducavit cum discipulis, nec refectionis necessitate, sed ut veram pose carnem monstraret. Et factum est ita, id est, ut dominaretur homo cunctis quae in terra vel aquis creata sunt, et ut facultatem potestatemque edendi de fructibus s cuncta quae fecit, et erant valde bona. Quia de singulis Dei operibus sigillatim fuerat dictum quod videret ea esse bona, recte in conclusione, perfectis omnibusde bona. Sed quaeritur merito, quare de homine facto non sit adjunctum singillatim: Et vidit Deus quod esset bonum, sed ipsius magis factura inter caetera universaliter laudanda reservetur; an qui praesciebat Deus hominem peccaturum, nec in suae imaginis perfectione mansurum, lut intimans quid esset futurum. Homo igitur ante peccatum, et in suo utique genere bonus erat, sed Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
tiã mandatoꝵ dĩ custodirent. in qͥb mandatis erat
immortalitatis dona conseruarent. in illiꝰ tactu
runã mortis inuenirent. Sic ergo incorruptibilis
& immortalis erit caro nrã. ad similitudinẽ angłicã

Expanded text:
tiam mandatorum Dei custodirent; in quibus mtiam mandatorum Dei custodirent; in quibus mimmortalitatis dona servarent, ne illius tactu ruinam mortis invenirent. Sic vero incorruptibilis et immo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m accepturos eẽ. sꝑamꝰ. Ita qͥipe immortalis fa¬
ctus ẽ. homo. ut poss& ñ mori si ñ peccar&: sin au¬
tẽ peccar& moreretur. Ita uͦ immortales erunt
filii refurrectionis cũ erunt eqͣles angłis dĩ. ut
nec mori ultra nec peccare possint. Idõq earo nrã
pꝰ resurrectionẽ nulla eget refectione ciboꝵ. qr
nulla ei suppetit a fame uł lassitudine. uł alia
qualib& infirmitate defectio. Caro autẽ ade an¬
te peccatũ ita ẽ. immortalis creata. ut admini
cuł tẽporalis alimonȩ ad uitã mortis exꝑs ac do¬
loris exister&: donec corporalib in crem̃tis ad illã
usq ꝑductꝰ ȩtatẽ. quȩ conditori placer& tunc
creata ꝓgenie multa huiusmodi iã iubente ipso
sumer& etiã de ligno uite. ex qͦ ꝑfecte immorta¬
lis effectus. sustentacula cibi corporalis ulteruis
nulla reqͥrer&. Sic gͦ immortalis & incorruptibił
eͣ. condita caro pͥmorũ hominũ. ut eandẽ suam
immortalitatẽ atq incorruptibilitatẽ ꝑ obseruan¬

Expanded text:
mortalis factus est ille, ut posset non mori, si non peccaret, sin autem peccaret, moreretur, ita vero immortales erunt filii resurrectionis, cum erunt aequales angelis Dei, ut nec mori ultra nec peccare possint. Ideoque caro nostra post resurrectionem nulla eget refectione ciborum, quia nulla ei suppetit a fame, vel lassitudine, vel alia qualibet infirmitate defectio. Caro autem Adae ante peccatum ita est immortalis creata, ut adminiculis adjuta temporalis alimoniae, mortis exspers ac doloris existeret, donec corporalibus incrementis ad illam usque perductus aetatem quae Conditori placeret; tum creata progenie multa hujusmodi jam, jubente ipso, sumeret etiam de ligno vitae, ex quo perfecte immortalis effectus, sustentacula cibi corporalis ulterius nulla requireret. Sic ergo immortalis et incorruptibilis est condita caro primorum hominum, ut eamdem suam immortalitatem atque incorruptionem per observan
Abbreviated transcription (Latin):
dã xpc̃ natus ex uigine. creatꝰ incorruptibilit̾
& in cõmitabilit̾ ad imaginẽ dĩ. idẽ. immunis
omi̾s delicti. & plenꝰ omĩs grẽ ueritatis. ut ima¬
ginẽ nobis suã ac similitudinẽ exeplis suis re
Cuiꝰ exempla ꝓ captu nr̃o sequi. cuius adherere
donis. & obtẽꝑare mandatis. hoc ẽ. imaginẽ dĩ
quã in uet̾i homine ꝑdidimꝰ. recuꝑare in nouo.
Non gͦ scam corpꝰ. s scdm intellectũ m̃tis: ad ima
habeat quandã ꝓpͥetatẽ que hoc indicae. qđ ere¬
cta statura factus ẽ. ut hoc ipso admoneret᷑ non
sibi t̾rena eẽ. sectanda uelud peccora faciunt. quo¬
rũ uoluntas omĩs ex t̾ra ẽ. unde in aluu̾ cuncta
cherrime dixit. onaq cũ speetent auimalia ce¬
tera t̾rã.os hominis sublime dedit. cęlũ indere
iussit & erectos ad sidera tollere uultus. Congra¬
figurasq membroꝵ. s potius scd̾m id qd̃ in celum
erectũ ẽ. ad intuenda quȩ in corpore ipsius mun-¬
di suꝑna sunt. sic̾ amina rationalis in eo deb& eri

Expanded text:
uptibiliter atque incommutabiliter ad imaginem Dei, immunis omnis delicti, et plenus omnis gratiae et veritatis, ut imaginem in nobis suam ac similitudinem exemplis suis rescujus exempla pro captu nostro sequi, cujus adhaerere donis, cujus obtemperare mandatis, hoc est, imaginem Dei quam in veteri homine perdidimus, recuperare in novo. ndum corpus, sed secundum intellectum mentis, de quo habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est; unde in aluum cuncta animalia caetera terram, Os homini sublime dedit, coelumque videre, Jussit et erectos ad sidera tollere vultus. Congrufigurasque membrorum, sed potius secundum id quod in coelum erectum est, ad intuenda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicuti anima rationalis in ea debet erigi,
Abbreviated transcription (Latin):
singła s plura creauit. ut ꝑ hoc genꝰ humanũ
arciore ad inuicẽ̾ copula caritatis constringer&:
qͦ se ex uno totũ parente ortũ eẽ. meminisset.
Cuiꝰ causa unionis scriptura saera cũ dixiss&e et
ereauit ds̃ homine̾ adimaginẽ dĩ creauit illũ.
statĩq subiunger& mascłm & feminã creauit e¬
os. noluit addere ad imaginẽ dĩ creauit eos. &¬
femina enĩ ad maginẽ dĩ creata ẽ. scdm id qđ¬

Expanded text:
ingula, sed plura creavit, ut per hoc humanum genus arctiore ad invicem copula charitatis constringeret, quod se ex uno totum parente ortum esse meminisset; cujus causa unionis Scriptura sacra cum dixit: Et creavit Deus hominem, ad imaginem Dei creavit illum, statimque subjungeret: Masculum et feminam creavit eos, noluit addere, ad imaginem Dei creavit eos, femina enim ad imaginem Dei creata est, secundum id q
Abbreviated transcription (Latin):
firmam̃tũ. id ẽ.iuxta firmamtũ celi. Sed intelli-¬
celi qr boc etiã nomine ether indicetur. hoc ẽ.
suꝑius illud aeris spaciũ qđ aturbulento hoc &
caliginoso loco in quo aues uolant. usq ad astra.
ꝑtingit: & eẽ. tranqͥllũ. ꝓrsus ac luce plenũ ñ in¬
merito credit᷑. Nã & errantia sidera septẽ. quȩ̨
i hoc aeris spacio uaga ferri ꝑhibentur: scripta
infirmam̃to cęli eẽ. posita qͥtxit. Idoq aues re¬
ete dicunt᷑ secꝰ firmam̃tũ celi uolare. qr uici
na sunt etheri turbulenta hȩc aeris spacia quȩ
uolatꝰ auiũ sustinent. Nec mirandũ si etherfir¬
mam̃tũ celi nominet᷑: eũ aer appellet᷑ cęlũ ut

Expanded text:
i, id est, juxta firmamentum coeli. Sed intellicoeli, quia hoc nomine etiam aether indicetur, hoc est, superius illud aeris spatium quod a turbulento hoc et caliginoso loco in quo aves volant usque ad astra pertingit, et esse tranquillum prorsus ac luce plenum non immerito creditur. Nam et errantia sidera septem, quae in hoc aetheris spatio vaga ferri perhibentur, Scriptura in firmamento coeli esse posita dixit. Ideoque aves recte dicuntur secus firmamentum coeli volare, qaetheri turbulenta haec aeris spatia, quae volatus avium sustinent. Nec mirandum si aether firmamentum coeli nominetur, cum aer appelletur coelum, u
Abbreviated transcription (Latin):
ales in eccłia & obedientes ostendit. Quia sicut
uiro subdita ẽ. mulier. sic sp̃uali & ꝑfecto uło
obediens ẽ. is qͥ minꝰ ꝑfectus ẽ. sic̃ ait apħ. Roga¬
tipli camini. siue in linguis. siue in spũalib gra
niũ carnaliũ ꝑturbationũ. qͣsi insensibiliũ ani¬
mantiũ. Omẽm autẽ herbã seminalẽ. & om̃e li-¬
gnũ fructuosũ qđ hominib datũ ẽ. in escam :
fideles sunt de oblationib suis. scoꝵ necessita¬
tib cõmunicantes. Unde apłs ait. Nã si in spua¬

Expanded text:
tales in Ecclesia et obedientes ostendit. Quia sicut viro subdita est mulier, sic spiritali et perfecto viro obediens est is qui minus perfectus est, sicut Apostotiplicamini, sive in linguis, sive in spiritualibus nium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. Omnis autem herba seminalis, et omne lignum fructuosum, quod hominibus datum est in escam, fideles sunt de oblationibus suis sanctorum necessitatibus communicantes. Unde Apostolus ait: Nam si in sp
Abbreviated transcription (Latin):
cendũ. Iã hic patet qđ ante reatũ hominis nil noxi¬
um terra ꝓtulit. nullã herbã uenenatã. nullam
arborẽ sterilẽ. cũ manifeste dictũ sit. qđ omĩs her¬
ba. & uniuersa ligna data sint hominib ac uola¬
tilib. t̾rȩ qͦq animantib cunctis in escã. Pat& qr
nec ipsẽ aues raptu infirmioꝵ alitũ uiuebant: nec
lupꝰ insidias explorabat ouiliũ. nec serpenti puluis
panis eiꝰ erat . s uniuersa concordit̾ herbis uirentib
ac fructib uescebantur arboꝵ. Sane int̾ hȩc ñ p̃te¬
p̾ aliis ammnalib. & nichilominꝰ acceꝑit cõmuni¬
ter t̾renã cũ illis alimoniã. In qͦ intuendũ nobis ẽ. qr

Expanded text:
cendum: Jam hic patet quod ante reatum hominis nihil noxium terra protulit, nullam herbam venenatam, nullam arborem sterilem cum manifeste dictum sit, quod omnis herba et universa ligna data hominibus ac volatilibus, terrae quoque animantibus cunctis in escam, patet quia nec ipsae aves raptu infirmorum alitum vivebant, nec lupus insidias explorabat ovilia circum, nec serpenti pulvis panis ejus erat, sed universa concorditer herbis virentibus ac fructibus vescebantur arborum. Sane inter haec nec praeteprae aliis animantibus, et nihilominus acceperit communiter terrenam cum illis alimoniam. In qua i
Abbreviated transcription (Latin):
tũ in ȩccłia numerositas. quȩ in huiꝰ uitȩ obscuri¬
tate tanquã in nocte refulgentes. diuidant in hoc
firmam̃to scripturȩ sensibilia & intelligibilia qͣsi
int̾ lucẽ ꝑfectoꝵ. & tenebras paruuloꝵ. & sint
in signa uirtutũ & miraculoꝵ. Sint etiã in tẽpo

Expanded text:
tum in ecclesia numerositas: quae in hujus vitae obscuritum in ecclesia numerositas: quae in hujus vitae obscuritate tanquam in nocte refulgentes, dividant in hoc firmamento scripturae sensibilia et intelligibilia, quasi inter lucem perfectorum et tenebras parvulorum, et sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
res salsas. hoc ẽ. homines infideles. qͥ cupiditatũ
tẽpestate & teptationũ carnaliũ fluctib qͣtunt᷑:
& n se ipsis qͣsi amaritudo includunt᷑. Segregaũq
abeis aridã. popłm scilic& fontẽ fidei sicientẽ.
Obsi oeitq dehinc suꝑboꝵ limites. & coercuit eos ne
durbulentis unqͥtatũ suarũ fluctib aridã. id ẽ.
animã sicientẽ dm̃ conturbent: liceatq ei germina
sedm similicudinẽ ut ex sua infirmitate cõpatrant᷑
ad subueniendũ indigentib. ducens & lignũ for
te robore & fructiferũ. id ẽ. beneficiũ ad eripien¬
dũ eũ qͥ miuriã patit᷑ de manu potentis. & p̾ben¬
do ꝓtectionis umbraculũ ualido robore iusti uidi¬
cii. Deinde q̃rto die emieuerunt luminaria.
firmamto legis infixa .i. euangliste doctores. & scͥp¬
ture scȩ̃ difputando coherentes:. & omĩb inferioribꝰ
lum̃ sapientie demonstrantes. Ediit etiã simul &
cȩtera micantiũ siderũ turba .i. diuersarũ uirtu¬

Expanded text:
infideles, qui cupiditatum tempestate, et tentationum carnalium fluctibus quatiuntur, et in seipsis, quasi amaritudo, includuntur. Segregavitque ab eis aridam. Populum scilicet fontem fidei sitientem; fixitque dehinc superborum limites, et coercuit eos, ne turbulentis iniquitatum suarum fluctibus, aridam, id est, animam sitientem Deum conturbent: liceatque ei germinarsecundum similitudinem, ut ex sua infirmitate compatiatur, ad subveniendum indigentibus. Producens, et lignfructiferum, id est, beneficium ad eripiendum eum qui injuriam patitur de manu potentis, et praebendo protectionis umbraculum valido robore justi judicii. Deinde quarta die, emicuerunt luminaria firmamento legis infixa, id est, evangelistae, doctores et Scripturae sanctae disputando cohaerentes, et omnibus inferioribus lumen sapientiae monstrantes. Prodiit etiam simul et caetera micantium siderum turba, id est, diversarum virtu
Abbreviated transcription (Latin):
mus hominẽ ad imaginẽ & similitudiẽ nrãm.
qr nulla ꝓrsus ratio sinit. ut dĩ & angłoꝵ unã
eẽ. eandẽq imaginẽ uł similitudinẽ credamꝰ.
In qͦ autẽ sit factꝰ homo ad imaginẽ & similitu

Expanded text:
mus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, mus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, quia nulla prorsus ratio sinit ut Dei et angelorum unam esse eamdemque imaginem sive similitudinem credamus. In quo autem sit homo
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. faciamus ad imaginẽ. & similitudinẽ nram̃. uiu¬
tas sc̃e trinitatis apte cõmendat᷑. Siqͥdẽ eadẽ indi¬
uidua trinitas in p̃cedente rerũ formatione misti¬
ce erat insinuata quando dicebat᷑. & dix̾ ds. fiat. &
fecit ds. & udit ds̃ qđ ẽẽt. bonũ. nc̃ aute̾ manise¬
stius hoc ipsũ insinuatur : cũ dr̃ faciamꝰ hominem¬
his qͥ docẽtur ñ erat: in ꝑfundo fuit abdita p̾dicatio
deiẽctis. Ubi uͦ cepit hominis expectati creatio: reue¬
lata ẽ. fides. & euident̃ dogma ueritatis emicuit.
In eo qđ dic̃ faciamus homine: una ostenditur triũ
oꝑatio ꝑsonarũ. In eo uͦ qd seqr̃ ad maginẽ & stimli¬
tudinẽ nrãm: una & ȩqualis substancia eiꝰdem
scẽ trmnitatis indicat᷑. Quomͦ eñ una eẽt. imago
consubstantialis & eciusdẽ ẽẽt. potestatis. głia to¬
cius trintatis: Aut quomͦ diceret᷑ faciamꝰ si
triũ in una ditate ꝑsonarũ cooꝑatrre uirtus
ñ eẽt: Neq enĩ angłs a deo dici poterat. facia¬

Expanded text:
imaginem et similitudinem nostram, unitas sanctae Trinitatis aperte commendatur. Si quidem eadem individua Trinitas in praecedente rerum formatione mystice erat insinuata, quando dicebatur: et dixit Deus: Fiat, et fecit Deus; et vidit Deus quod esset bonum. Nunc autem manifestius haec ipsis qui doceretur non erat, in profundo fuit abdita praedicatio Deitatis. Ubi vero hominis coepit exspectari creatio, revelata est fides, et evidenter dogma veritatis emicuit. In eo enim quod dicit Faciamus, una ostenditur trium operatio personarum. In eo vero quod sequitur: Ad imaginem et similitudinem nostram, una et aequalis substantia ejusdem sanctae Trinitatis indicatur. Quomodo enim esset una imago consubstantialis ejusdem potestatis esset gloria totius Trinitatis; aut quomodo diceretur: Faciamus, si trium in una deitate personarum cooperatrix virtus non esset? neque enim angelis a Deo dici poterat Facia
Abbreviated transcription (Latin):
maginẽ dĩ creauit illũ. ut diligentiꝰ inculcar&
nobis qͣles a dõ facti fumꝰ: & spẽ recipiende dĩ
imaginis. arciꝰ nrĩs ñr̃aib infiger& ne qͥ inonagi¬
ne d̃i ambulamꝰ uane conturbem . thesaurirante ᷤᷤ
in incerto diuitiarũ. s expectemꝰ potiꝰ dnm. sici¬
entes qͣndo ueniamꝰ ante faciẽ eiꝰ. certi q cũ ap

Expanded text:
maginem Dei creavit illum, ut diligentius inculcaret nobis quales a Deo facti sumus, et spem recipiendae Dei imaginis arctius nostris mentibus infigeret ne qui in imagine Dei ambulamus, vane conturbemur, thesaurizantes in incerto divitiarum, sed exspectemus potius Dominum sitientes quando veniamus et pa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta seruar&: iuuer& in commutabiliter beatꝰ.
Nã anmantia cętera ita sunt pͥma mox condicione
facta : ut uł alia aliis in alimoniã cederent. uł ipsa
suo senio deficientia perirent. Euidit ds̃ qdđ
ẽẽt. bonũ: benedixitq eis dicens. Crescite & muttipli¬
dix̃ crescite & multiplicamini & replete aquas
maris : ad utrũq genus animantiũ de aquis factũ
hoci ẽ. ad pisces ꝑtin& ⁊ad aues. Quia sicut pisces
om̃s ñ nisi in aquis uiuere possunt : ita sunt plereq
aues quȩ & si in t̾ris aliquando reqͥescunt. fetqͦ
ppagant. ñ tam̃ de terra s de mari uescunt᷑. mari

Expanded text:
petua viveret incommutabilitate beatus. Nam animantia caetera, ita sunt prima mox conditione facta, ut vel alia aliis in alimoniam cederent vel ipsa suo senio deficientia perirent. Et vidit Deus quod esset bonum, benedixitque eis dicens: Crescite et multiplidixit, crescite et multiplicamini, et replete aquas maris, ad utrumque genus animantium de aquis factum, hoc est ad pisces pertinet et ad aves, quia sicut pisces omnes non nisi in aquis vivere possunt, ita sunt pleraeque aves, quae et si in terris aliquando requiescunt, fetusque propagant, non tamen de terra, sed de ma
Abbreviated transcription (Latin):
ob uiciniã ut diximꝰ nom̃ ꝓmeruit. pꝰ locupletatus
fuis animantib aquas que & ipse aeris sunt. ut¬
dreimus magna uicinitate c̃iunete. unde & de illis
sumpsit animantia. de illis imbres. niues. grandines.
& cȩtera huiusmodi: consequens erat & t̾rã suis a¬
nimantib hoc ẽ. ex se gentts impleri. Nlã & ipsa
p̃cipuã habe cognationẽ cũ aqͥs: ut pote que sine
eorũ sũcco & irrigatione ñ solũ fruetificare. s nec
ipsa consistere possit petro atcestante qͥ ait. Quia
celi erant pͥtis & terra de aqua. & ꝑ aquã consi¬
stens aĩ uerbo. Iub& gͦ ꝓducere t̾rã ds uim̃ta. &¬

Expanded text:
upletatas suis animantibus aquas, quae et ipse aeri sunt magna naturae vicinitate conjunctae: unde et de illis sumpsit animantia, de illis imbres, nives, grandines et caetera sumit hujusmodi, consequens erat etiam terram suis animantibus, hoc est, ex se genitis impleri. Nam et ipsa praecipuam habet cognationem cum aquis, ut pote quae sine earum succo et irrigatione non solum fructificare, sed nec ipsa consistere possit, Petro attestante, qui ait: Quia coeli erant prius, et terra de aqua, et per aquam consistens Dei verbo . Jubet
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra uescunt᷑ respicit. Quia iudelic& ille aues que
sine aqͥs uiuere nesciunt. ita ut multo annii sepe
tẽpore sub ꝓfundo aquarũ qͦmͦ pisces lateant. ñ¬
nunꝗͣ egredi suꝑ t̾ras solent: maxime cũ fetant¬
& nutriunt pullos. Dixrx qͦq ds̃. ꝓ ducat terra
animã uiuentẽ in genere fuo iumenta & reptilia

Expanded text:
 illae quae sine aquis vivere nesciunt aves, ita ut multo saepe anni tempore sub profundo aquarum quomodo pisces lateant, nonnunquam egredi super terras solent, maxime cum fetant et nutriunt pullos. Dixit quoque Deus: Producat terra animam viventem in genere suo, jumenta et reptilia
Abbreviated transcription (Latin):
dia & omem animã uiuentẽ atq motabilẽ qͣ ꝓ
ducture erant aque in species suas. & ome uo-¬
latile uixta genus stum. Ilullũ gͥ genus excep-¬
tũ ẽ. ubi cũ cęteris grandib creata ẽ. omĩs an¬
ma uiuens eorũ que ꝓduxerant aque in species
suas diuersas. hoc ẽ. & reptiliũ. & natatiliũ. &
uolatiliũ. Sed & eorũ quȩ nulliͦ apte incessui
fixa cattib inherent ut sunt plurima comearũ
gña. Qđ̃ autẽ dictũ ẽ. Quolatile suꝑ terrã. sub
firmam̃to celi: nil rationi ueritatis obsistit.
Quia nimirũ & si int̾iacente imĩso spatio: sub
sidereo tamen cęlo uolant aues. que suꝑ terrã

Expanded text:
 motabilem, quam producturae erant aquae in species suas, et omne volatile secundum genus suum. Nullum igitur genus exceptum est, ubi cum cetis grandibus creata est omnis anima vivens, eorum quae produxerant aquae, in species suas diversas, hoc est, et reptilium, et natatilium, et volatilium, sed et eorum quae, nullo apta incessui, fixa cautibus inhaerent, ut sunt plurima concharum genera. Quod autem dictum est: Et volatile super terram sub firmamento coeli, nil rationi veritatis obsistit, quia nimirum et si immenso interjacente spatio, sub sidereo tamen coelo volant aves, quae super terram
Abbreviated transcription (Latin):
Septimo autẽ: ñ facies omẽ opus. Quȩ benedictio¬
uictimas sanguis dnĩcȩ passionis qͥ semel erat ꝓ
salute mundi effundendꝰ signabat᷑. ita etiã ꝑ re¬
quiẽ diei sẽptimi. quȩ pꝰ oꝑa sex dierũ semꝑ cęle-¬
brari solebat: pͣfigurabat᷑ magnus ille dies sab-¬
antiqͥ recolens oꝑis. aꝑto sermone declarauit sal-¬
uationẽ se iã mundi ꝑfecisse. Cũ enĩ accepiss& ace¬
tũ. apxit consũmatũ ẽ. Sed & hoc seificatio & bene¬
dictio septimi diei & reqͥes inilla die pꝰ oꝑa sua tai¬
de bona designauit. qđ nos post singła oꝑa bona¬

Expanded text:
benedictiovictimas, sanguis Dominicae passionis, qui semel erat pro salute mundi effundendus, signabatur; ita etiam per requiem diei septimi, quae post opera sex dierum semper celebrari solebat, praefigurabatur magnus ille dies Sabantiqui recolens operis, aperto sermone declaravit salvationem se jam mundi perfecisse. Cum enim accepisset acetum, dixit: Consummatum est, et dictio septimi diei, et requies in illa die post opera sua valde bona, designavit, quod nos singuli po
Abbreviated transcription (Latin):
firmam̃to cęli. & ne forte qͥa sunt aqͣrũ animan¬
tia. quȩ non reptando s natando. ł pedib am¬
bulando incedunt : & st̃ int̾ uolatilia eełi. quę
ita pennas habent. ut omĩ usu uolandi careant.
putar& qͥsq aliquando genus uolatiliũ siue aqͣ¬
tiliũ animantiũ in hoc dñ uerbo p̾termissũ ui¬

Expanded text:
firmamento coeli. Et ne forte, quia sunt aquarum animantia, quae non reptando, sed natando, vel pedibus ambulando incedunt, sunt inter volatilia quae ita pennas habent, ut omni usu volandi careant, putaret quisquam aliquod genus volatilium sive aquatilium animantium in hoc Domini verbo esse
Abbreviated transcription (Latin):
cer&: ipse infinẽ seli assumpsit hominẽ de carne
uirginis totiꝰ contagii exꝑtẽ. tota diuinitatis pleni¬
tudine ꝑfectũ. ut uirginitatis se głam potiꝰ ꝗͣ nup¬
tias diligere ꝓbar&e. T dñamini piscib maris &
uolatilib celi. & uniuersis animantib suꝑ terra. Me¬
rito querit᷑ in qua utilitate homo dñatũ in pisces. &
uolucres. & animantia. t̾re cuncta ꝑcepit: uł qͦs ad
usus quȩ ue solatia sint hȩ creature homini si nũꝗͣ
peccar&. cui sic̃ sequentia script̾e declarant. ñ hec
dicione concessi. Ilisi forte dicendũ ẽ. qr peccaturũ
p̃sciebat ds hominẽ : & mortalẽ peccando futurũ. quẽ
immortalẽ ipse creauit. Idõq uli solatia pͥmordialit̾ in¬
stituit : qͥb suã fragilitatẽ mortalis poss& tueri. uł a¬
ri subiectꝰ eẽ. noluit : ꝑdidit dñiũ eoꝵ quȩ suo condi¬
tor uiri subiecerat. Deniq in testimoniũ pͥmȩ creati

Expanded text:
lendam doceret, ipse in fine saeculi assumpsit virum de carne lendam doceret, ipse in fine saeculi assumpsit virum de carne Virginis, totius contagionis expertem, tota divinitatis plenitudine perfectum, ut virginitatis se gloriam potius quam nuptias diligere probaret. Et dominamini piscibus maris, et volatilibus coeli, et universis animantibus quae mrito quaeritur in qua utilitate homo dominatum in pisces, et volucres et animantia terrae cuncta perceperit, vel quos ad usus quaeve solatia sint haec creata homini, si nunquam peccaret, cui sicut sequentia Scripturae hujus declarant non haec ditione concessi, nisi forte dicendum est, quia peccaturum presciebat Deus hominem, et mortalem peccando futurum quem immortalem ipse creavit, ideoque ea illi solatia primordialiter instituit, quibus suam fragilitatem mortalis posset tueri, vel ari subjectus esse noluit, perdidit dominium eorum quae suo Conditor juri subjecerat. Denique testimonium primae c
Abbreviated transcription (Latin):
nagme̾ in se dĩ hab& Unde dic̃ ioħs. Erat lux
uera : quȩ illuminat omẽm hominẽ uenientẽ
in huuc mundũ. Ipsũ ẽ. enĩ lum̃. de qͦ psalmi
femina creati eẽ. cõmemorant᷑ : tã & si modꝰ eiꝰdẽ
creationis necdũ referat᷑: ut uidelic& habeat lo¬
cũ congruũ sermo diuinȩ benedictionis : de qͦ segr̃.
& muttiplicamini : & subicite eã. Hec & enĩ multipli¬
catio hominũ & replere terra: ñ nisi ꝑ coniunctio
ne̾ maris & feminȩ erat ꝑficienda. Si autẽ benedi¬
etione dĩ crescit & multiplicat᷑ humanũ genꝰ. qͣn¬
ta sunt digni maledictione qͥ ꝓhibent nub̾e. & dispo¬
sitionẽ cȩlestis decreti quasi a diabolo reꝑtã con-¬
dempnant : Nlon gͦ damnande sunt nuptię quas
ad ꝓpagationẽ gn̾is. humani t̾rãq replendã suꝑnę
gr̃a benedictionis suꝑue instituit. s magis honoran¬
da maior̾q ẽ. digna benedictione. uirginitas. quȩ pꝰ¬
ꝗͣ impleta ẽ. t̾ra hominib casta m̃te st̃mul & cor

Expanded text:
Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Ipsum est enim lumen de quo Psalmisfemina creati esse commemorantur, tametsi modus ejusdem creationis necdum referatur ut videlicet habeat locum cong terram et subjicite eam. Haec etenim multiplicatio hominum, et repletio terrae, non nisi per conjunctionem erat maris et feminae perficienda. Si autem benedictione Dei crescit et multiplicatur genus humanum, quanta sunt digni maledictione qui prohibent nubere, et dispositionem coelestis decreti, quasi a diabolo repertam condemnant. Non ergo damnandae sunt nuptiae, quas ad propagationem generis humani terramque repgratia benedictionis instituit; sed magis honoranda, majore est digna benedictione virginitas, quae postquam repleta est terra hominibus, casta mente simul et corp
Abbreviated transcription (Latin):
cionabilib antecellit. Capax uidelic& rationis
conditus. ꝓ quã & ereata queq in mundo recte
gubernare. & eiꝰ qͥ cuncta creauit poss& agni¬
tione ꝑfrui. In qͦ honore positus. si ñ in tellexe¬
rit ut bene agat: eisdẽ ipsis animantib qͥb p̃¬

Expanded text:
 animantibus antecellit, capax videlicet et rationis conditus, per quam et creata quaeque in mundo recte gubernare, et ejus qui cuncta creavit posset agnitione perfrui, in quo honore positus si non intellexerit ut bene agat, eisdem ipsis animantibus
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ in eo laboratit. merces laboris impendet.
te studii tui suscipiente remunerationẽ. Omĩs
estimatio scũarii siclo ponderabitur. Omĩs iudicri
& negotiatoꝵ diuersitas. urxta doctrinã eccłlasti¬
eã pensetur. Siclus .xxͣ. obolos ht̃. Ipse qͥdẽ modꝰ
doctrinȩ diuine indecalogo continet᷑. qͥ in iucena¬
riobis ducit᷑. uł quia .ii. p̾cepta continet carita¬
cõuersationis semetipsos deo dedicant. ñ possurq̃
in eis alii cõsecrationis usurpare effectũ. Siue
bos. siue ouis. ut supͣ. Qd̾ si mmundũ ẽ. animal.
& rł. Debilitatis imundiciã diẽ. Siqͥs semeo¬
ipsũ cõstrixerit in aliqͦ uoto. sic̃ ẽ. uirginita¬
tis ꝓmissio. & rursꝰ in alio aliqͦ uitiosus fuerit.
offerri. In alio tͦ. qͦ minꝰ ꝑfectꝰ ẽ. redimi uixta
cõsiderationẽ necessitatis opꝰ hab&. Si redimere
nolterit. uendet᷑ altĩ. Si unꝰ eũ ñ redemerit.

Expanded text:
primum laboravit in eo merces laboris impendet, primum laboravit in eo merces laboris impendet, te studii tui suscipiente remunerationem. « Omnis estimatio siclo sanctuarii ponderabitur, » omnis judicii et negotiorum diversitas juxta doctrinam ecclesiasticam pensetur. « Siclus viginti obolos habet. » Ipse quidem modus doctrinae divinae in decalogo continetur, qui in vicenario bis ducitur, vel quia duo praecepta continet charitaprimordio conversationis semetipsos Deo dedicant, non possunt in eis alii conversationis sibi usurpare effectum. « Sive bos, sive ovis, » ut supra. « Quod si immundum est animal, » etc. Debilitatis immunditiam dicit. Si quis semetipsum constrinxerit in aliquo voto, sicut est virginitatis promissio, et rursus in aliquo vitiosus fuerit, offerri; in alio vero, quo minus perfectum est redimi, juxta considerationem necessitatis opus habet. « Si redimere noluerit, vendetur alteri. » Si unus eum non redemerit,
Abbreviated transcription (Latin):
fectionẽ. uixta intellectũ ueritatis eã ꝑcipiat.
ut eiꝰ fructũ recõpenset dño cui illã ꝓmisit. &isͥ
fruccũ inde dulcedinis metat. Si autẽ uoluerit
redimere sed altĩ euilib& fuerit uenundatus¬
& rł. Id ẽ meditationẽ suã ut ꝑ se legat & in¬
delligat ad se reducere tardauerit. & alteri sẽꝑ
tmnti uoluerit. potest contingere ut illi adhe¬
reat. de qͦ errorẽ capiat. Unde ñ facile redimat᷑.
Quia cũ iubelei uenerit dies seĩficatꝰ erit dñõ &
rł. Cũ autẽ uenerit dies retributionis ad ius
ꝑtinet sacerdotis. qͥa ei ꝑ quẽ dnõ oblatus ẽ.
merces restat laborts licet ipse postea ꝑierite.
ipse enĩ qͥ uou& Sacerdos dĩ ẽ. Si ager emptꝰ &
ñ de possessione maioꝵ & rł. Id ẽ. si discipłs
aliunde ueniens. meditationẽ erga te mierit.
qͥ ñ Sit de Scola tua fuppita quantũ in eo pos¬
Sis elaborare. & studiũ adhibe lucrandi eũ. In
iubeleũ aut̃ reuertet᷑ ad pͥorẽ dñm. Id ẽ. ei qui

Expanded text:
a intellectum veritatis eam percipiat, ut ejus fructum recompenset Domino cui illam promisit, et sibi fructum inde dulcedinis metat. « Si autem noluerit redimere, sed alteris civilibus fuerit venundatus, » etc. Si meditationem suam, ut per se legat et intelligat, ad se reducere tardaverit, et alteri semper inniti voluerit, potest contingere ut illi adhaereat, de quo errorem capiat, unde non facile redimatur. « Quia cum jubilaei venerit dies, sanctificatus erit Domino, » etc. Cum enim venerit dies retributionis, « ad jus pertinet sacerdotis, » quia ei per quem Domino oblatus est merces restat laboris, licet ipse postea perierit. Ipse enim qui vovit sacerdos Dei est. « Si ager emptus et non de possessione majorum, » etc. Id est, si discipulus aliunde veniens meditationem inferit erga te, qui non sit de schola tua, supputa quantum in eo possis elaborare, et studium adhibe lucrandi eum. « In jubilaeo autem revertetur ad priorem Dominum, » id est, ei qui
Abbreviated transcription (Latin):
inquit hec ut scriptura impleret᷑. os ñ cõminuetis
ex eo. & cet̾a. Qua ꝓpt̾ dilectissime antistitũ fre¬
culfe. uidet᷑ mͥ huiꝰ libri uecessaria eẽ. meditatio. in
qͦ sacram̃toꝵ atq misterioꝵ cȩlesttũ tanta uis exi¬
stit. ut ñ solũ euangłicis s etiã legalib ad xpĩ
cultũ plenit̃ instruamꝰ traditionib feci enĩ sic̃
in tua epła mͥ uissisti & collegi undiq de scõꝵ pa-¬
trũ dictis in unũ uolum̃ singularũ sententiarum¬
ex solutiones. & ubi minꝰ antiquoꝵ inuenire potui
explanationes nras iuxta eoꝵ sensꝰ similitudinẽ ꝓ¬
ut diuina grã me posse concessit. inserui expositio¬
comunit̾ scdm caritatis regła eũ ꝓxiinis tuis uta¬
ris bono. qđ tͥ agnoscis munere collatũ eẽ. druino.
De cetõ qͦq obsecro ut fragilitatẽ mea orationib ad¬
uiues dep̾cans suꝑnã maiestatẽ ut me in psentis
pelagi tẽpestate ita grãsua gubern&. qͣlit̾ me in

Expanded text:
inquit, haec, ut Scriptura impleretur: Os non comminuetis ex eo, etc. Quapropter, dilectissime antistitum Freculphe, videtur mihi hujus libri necessaria esse meditatio, in quo sacramentorum atque mysteriorum coelestium tanta vis existit, ut non solum evangelicis, sed etiam legalibus ad Christi cultum pleniter instruamur traditionibus. Feci enim sicut in tua epistola mihi jussisti: et collegi undique de sanctorum Patrum dictis in unum volumen, singularum sententiarum solutiones; et ubi minus antiquorum invenire potui explanationes, nostras juxta eorum sensus similitudinem, prout divina gratia me posse concessit, inserui expositiocommuniter secundum charitatis regulam, cum proximis tuis utari bono quod tibi agnoscis munere collatum esse divino. De caetero quoque obsecro ut fragilitatem meam orationibus adjuves, deprecans supernam majestatem ut me in praesentis pelagi tempestate ita sua gratia gubernet qualiter me in
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ figuralit̾ expͥmunt᷑. Ilã ibi ꝓ corporalẽ exitũ
filioꝵ ifrł de egipto t̾restri nr̃ exitꝰ de sp̃itali egi¬
pto demonstrat᷑: ibi ꝑ tnsitũ maris rubri & pharao¬
nis atq egiptioꝵ submersionẽ. baptismi misteriũ &
sp̃aliũ hostiũ interitꝰ figurat᷑. Ibi tipici agra immo¬
latio & pasche celebratio ueri agni passionẽ ac nram̃
redẽptionẽ insinuant : ibi manna de celis & potꝰ de pe¬
tra egenti popło dant᷑. ut doceat nos cȩlestẽ panẽ
& potũ uite desiderare. Ibi p̾cepta atq iudicia popło
dĩ in monte t̾dunt᷑: ut discamꝰ suꝑnis subiei discipli¬
nis. Ibi tabernacli ẽstructio atq uasoꝵ eiꝰ simul eũ
cultu & sacrificiis fieri iubent᷑: ut scę̃ eccłiȩ mi¬
rabilis ornatꝰ. & spãliũ sacrificioꝵ sitꝰ in hoc insinu¬
etur. Ibi sp̃alib unctionis & thimiamatis odoram̃-¬
ta conficiunt᷑: ut scificatio sp̃s scĩ & orationũ sacra¬

Expanded text:
 exprimuntur. Nam ibi per corporalem exitum filiorum Israel de Aegypto terrestri, noster exitus de spirituali Aegypto demonstratur: ibi per transitum maris Rubri et Pharaonis atque Aegyptiorum submersionem, baptismi mysterium et spiritualium hostium interitus figuratur. Ibi typici agni immolatio, et Paschae celebratio, veri Agni passionem ac nostram redemptionem insinuant. Ibi manna de coelis et potus de petra egenti populo dantur, ut doceat nos coelestem panem et potum vitae desiderare. Ibi praecepta atque judicia populo Dei in monte traduntur, ut discamus supernis subjici disciplinis. Ibi tabernaculi constructio atque vasorum ejus simul cum cultu et sacrificiis fieri jubetur, ut sanctae Ecclesiae mirabilis ornatus, et spiritualium sacrificiorum ritus in hoc insinuetur. Ibi spiritualis unctionis et thymiamatis odoramenta conficiuntur, ut sanctificatio Spiritus sancti et orationum sacra
Abbreviated transcription (Latin):
eiunt. xl .o. Conclude gͦ minorẽ numerũ in maiori
& udebis p̃ceptũ eẽ. tantis pene dieb hominẽ mũ¬
dari. quantis format᷑ in itero. lic& hic qͣdrage¬
nariꝰ ad ma̾orẽ dendat intellectũ. Ds̃ enĩ forma¬
uit hominẽ ad imaginẽ suã hac conditione forma¬
ri dr̃ in utero. Ipse filitĩ suũ hac lege nascendi

Expanded text:
inta sex. Conclude ergo minorem numerum in majori, et videbis praeceptum esse tantis pene diebus hominem mundari quantis formatur in utero: licet hic quadragenarius ad majorem tendat intellectum. Deus enim hominem formavit ad imaginem suam, qui hac conditione formari dicitur in utero, ipse Filium suum hac lege nascendi
Abbreviated transcription (Latin):
imago dĩ inuisibilis. qͥ ꝑacta dispensatione in¬
carnationis pꝰ passionis uictoriã qͣdragesimo die
cȩlos ascendit. & ad dexterã dĩ uictor consedit.
ut nos ꝓ quoꝵ liberatione nascendo ut homo ad-¬
uenit. quoꝵq nature consortiũ accipere ñ renu¬
it. Post tẽpora huius uite qͥb q̃ dragenariꝰ cõ¬
uenit. ad immortalitatẽ cũ dĩ aucilio uicto¬
ria contra diabolũ ꝑacta. in regnũ cę̧leste su¬
bleuem̃. & int̾ oues cũ xpõ regnaturas adex¬
tris numerari ualeamꝰ. Sin autẽ femina pepe

Expanded text:
ensatione incarnationis, post passionis victoriam, quadragesimo die coelos ascendit et ad dextram Dei victor consedit, ut nos pro quorum liberatione nascendo ut homo advenit, quorum naturae consortium accipere non timuit, post tempora hujus vitae, quibus quadragenarius convenit, et ad immortalitatem cum Dei auxilio, victoria contra diabolum peracta, in regnum coeleste sublevemur, et inter oves cum Christo regnaturas a dextris numerari mereamur. « Sin autem feminam pepe
Abbreviated transcription (Latin):
ideo fit inquantis dieb homo format᷑ in ut̃o.
tantis purgatio ꝓagat̃. Hieit᷑ enĩ inconcep¬
tione humana sic ꝓcedere & ꝑfici. ut pͥmis .ui. di¬
eb quasi lactis habeat similitudinẽ. Sequentib¬
uͦ. uiiii. dieb cõuertat᷑ in sanguinẽ. Demde .xii.
dieb solidet᷑. Reliqͥs. & & .uiii. dieb format᷑ usq¬

Expanded text:
ideo fit ut quantis diebus homo formatur in utero, tantis purgatio peragatur. Dicitur enim conceptio humana sic procedere et perfici, ut primis septem diebus quasi lactis habeat similitudinem, sequentibus novem diebus convertatur in sanguinem, deinde duodecim diebus solidet
Abbreviated transcription (Latin):
in ifrł nominabat᷑: nẽ autẽ in omem terrã exiit
& aquã om̃ĩb ostenderunt: baptizantes om̃s gt̾s
describitur: qͦ uidelic& exẽplo discimꝰ. ut in hac
ꝑegrinationis erũna positi. cogitationũ nrarum
ꝓfunda penitremꝰ. & qͦusq nobis uere intelligentie
a qua respondeat: neqͣꝗͣ nr̃e inqͥsitionis manꝰ ad ex¬
hauriendã
cordis t̾rã torpescat. Quos tam pui¬
teos
allophili insĩdiantes replent: qr
gitationũ t̾renarũ puluerẽ asꝑgunt: ut intencioniᷤᷤ¬

Expanded text:
m terram exiit et aquam omnibus ostenderunt, baptizantes omnes gentdescribitur; quo videlicet exemplo discimus, ut in hac peregrinationis aerumna positi, cogitationum nostrarum profunda penetremus, et quousque nobis verae intelligentiae aqua respondeat, nequaquam nostrae inquisitionis manus ad exhaurienda cordis terrena torpescat. Quos tamen puteos Allophyli insidiantes replent, quigitationum pulverem aspergunt, ut intentioni
Abbreviated transcription (Latin):
isse existimaretur. ut uł sic intelligerent ho
ac sensũ breuiter explanantes. librũ huiꝰ oꝑis. hoc
ioco t̾minari censuimus. ut oetera quę scriptura
sicra pꝰ deiectionẽ adam de paradiso commemorat.
initio sequentis libri consideremus. Explicit .ii. lib¬

Expanded text:
isse aestimaretur, ut vel sic intelligerent hoisse aestimaretur, ut vel sic intelligerent hoac sensum breviter explanantes, librum primum hujus operis hoc loco terminari censuimus; ut caetera quae Scriptura sacra post dejectionem Adam de paradiso commemorat initio sequentis libri consideremus LIBER SECUN
Abbreviated transcription (Latin):
seuerauerunt. dm̃q ñ tanquã creatorẽ mate¬
riȩ. s tanquã artificẽ. Aristo teles duo pͥnci
efficere. qd ad oriendũ putasf&. Unde factum
ẽ. ut partes mundi deos eẽ. crederent. quam¬
uis de ipso mundo ñ mediocris inter eos que¬
stio sit. Nã pitagoras: unum mundũ asserit.
Auiiꝰ innumerabiles eẽ. dicunt. ut seribit demo¬
eritus eui plurimũ de phisicis auctoritatis ue¬
tustas detulit. ipsumq mundũ semꝑ fuisse¬
& semꝑ fore aristotiles usurpat dicere. Con¬
tra autẽ plato non semꝑ fuisse & semꝑ fore
cepisse in exordio sermonis sui sic ait In prin¬
cipio fecit ds̃ celũ & terrã. Initiũ rerũ aueto¬
rẽ mundi creationẽ materię cõp̾hendens ut
dm̃ cognoscens ante inittũ mundi. uł ipsũ eẽ.
ordo ut illũ pͥmũ asserer&: quẽ negare confu¬
euerant. & cognoscerent pͥncipiũ eẽ mundi
ne sine pͥncipio mundũ eẽ. homines puteN.
& pulchre addidit fec ne mora in faciendo fu¬

Expanded text:
severaverunt: Deumque non tanquam creatorem materiae, sed tanquam artificem. Aristoteles vero duo principefficere quod adoriendum putasset. Ex quo factum est, ut partes mundi deos esse crederent, quamvis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. Nam Pythagoras unum mundum asserit: alii innumerabiles esse dicunt mundos, ut scribit Democritus, cui plurimum de physicis auctoritatis vetustas detulit. Ipsumque mundum semper fuisse et fore Aristoteles usurpat dicere: contra autem Plato non semper fuisse et semper fore coepisse in exordio sermonis sui sic ait: in principio fecit deus caelum et terram, initium rerum, auctorem mundi, creationem materiae conprehendens, ut deum cognosceres ante initium mundi esse uel ipsum esse ordo ut illud primum assereret, quod negare consueverant, et cognoscerent principium esse mundi, ne sine principio mundum esse homines arbitrentur. Et pulchre addidit, fecit, ne mora in faciendo fu
Abbreviated transcription (Latin):
Ab& int̾p̃tat᷑ auctus siue uanitas. uł pauor aut mi¬
serabilis. fuit autẽ abel pastor ounĩ. & cam agri¬
cola. factũ ẽ. autẽ pꝰ multos dies. ut offert& eam
de fructib terre. miera dño. Abel autẽ obtulit

Expanded text:
Abel interpretatur luctus, sive vanitas, vel vapor aut miserabilis. Fuit autem Abel pastor ovium, et Cain agricola. Factum est autem post multos dies, ut offerret Cain de fructibus terrae munera Domino; Abel autem obtulit
Abbreviated transcription (Latin):
tatibꝰ ipsum accõmodes. Nec etiã si alicui de
affimbꝰ tuis habere illud placuerit. p̃stare
ei deneges. ut tuę dilectionis affectꝰ. ac nr̃i
laboris effectus : plurimoꝵ si dĩ uoluntas
sit consulat utilitati. Quatemis magis ꝓ ex¬
penso talento lueri mercedẽ accipiamꝰ  quã¬

Expanded text:
ipsum accommodes: nec etiam si alicui de affinibus tuis illud placuerit, praestare ei deneges, ut tuae dilectionis affectus, ac nostri laboris effectus, plurimorum, Dei si voluntas sit, consulat utilitati, quatenus magis pro expenso talento lucro mercedem accipiamus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
portunitatẽ loci ꝓ ut mͥ satis eẽ. uidebat᷑ inserui:
eoꝵ nominib ante in pagma p̾notatis. Si qͦa uͦ
cis necessariis simul cd̾mnota agnominis mei in¬
t̃postu. qͣtinꝰ scir& lector quę ex patrũ tradicio¬
ne haber& & quȩ ex paruitate nr̃a lica& ser¬
mone rustico. tam̃ ut credo sensu catholico ex¬
posita inuenir&. Unde fr̃ scissime obnixe dep̃¬
cor ut opꝰ qđ nimia postulatione a me extorsi¬
sti. pia intentione relegas. diligent̾ examines.
& sicubi correctione opꝰ sit fr̃no affectu hoc mͥ
intimare ñ tardes: ut ea quȩ in uariis occu¬
pationib detentꝰ. forsitan incaute. ꝓtuli. tua
admonitione contentꝰ corrigere studeã. ut &
qͥ seminat simul gaudeat & qͥ metit. fructuq
& legis di intentus meditator existe. doctorisq si¬
cut tͥ iniunctũ ẽ. ministeriũ strenue ꝑage. &
pͥmũ ex libro geneseos ꝑ rerũ uisibiliũ creati¬

Expanded text:
pportunitatem loci, prout mihi satis esse videbatur, inserui, pportunitatem loci, prout mihi satis esse videbatur, inserui, eorum nominibus ante in pagina praenotatis. Si quid vecis necessariis simul cum nota agnominis mei interposui, quatenus sciret lector quae ex Patrum traditione haberet, et quae ex parvitate nostra, licet sermone rustico, tamen, ut credo, sensu catholieo exposita inveniret. Unde, frater sanctissime, obnixe deprecor ut opus quod nimia postulatione a me extorsisti, pia intentione relegas, diligenter examines: et sicubi correctione opus sit, fraterno affectu hoc mihi intimare non tardes, ut ea quae in variis occupationibus detentus forsitan incaute protuli, tua admonitione conventus, corrigere studeam: ut et qui seminat, simul gaudeat, et qui metit, fructumqu libros, et legis Dei intentus meditator existe, doctorisque, sicut tibi injunctum est, ministerium strenue perage. Et primum ex libro Geneseos, per rerum invisibiliu
Abbreviated transcription (Latin):
banꝰ peccator in xxp̃o salutẽ. Alagnoꝵ
utroꝵ conam̃ antiqͥtꝰ fuit. ut inuicẽ
scribendo: sua ꝓuoearen studia atq
exercerent ingenia. Qđ lic& eorũ
exẽpla moderno tẽpore agere de
ad hoc officiũ hominẽ elegeris. cui nec scientie o¬
uires tribuunt. Maxime cũ in deserto rurali
oꝑe magis institutꝰ sim uictũ ꝓpͥis manib quęre¬
re. quãꝰ urbana facundia libros condere. In iun¬
xisti enĩ mͥ negotiũ ultra uirtutẽ meã. ut pen¬
tatheucũ moysi ꝑlectis scoꝵ patrũ usqueqͣ dictis.
simul sensũ ltotere ac spiritalis intelligentie in
ficillimo loco conuersans. ꝓpter curã gregis dñi¬
ci ne ei necessaria desint. tantũ occupatꝰ sim.
ut nec alioꝵ dicta ꝑlegere. nec ꝓpͥa excagitare
liceat. Sed qr tue caritati aliqͥa denegare non
le sit considerans. feci enĩ qđ postulasti. & scorũ
patrũ libros inqͥb rebar aliqͥd de sententiis legis
exp̃ssũ ẽẽ. quantũ licuit ꝑlegi. & singła sedm o¬

Expanded text:
BANUS peccator in Christo salutem. Magnorum virorum conamen antiquitus fuit, ut invicem scribendo, sua provocarent studia et exercerent ingenia. Quod licet eorum exemplo moderno tempore agere decad hoc officium hominem elegeris, cui nec scientiae ovires tribuunt: maxime cum in deserto rurali opere magis institutus sim, victum propriis manibus quaerere, quam urbana facundia libros condere. Injunxisti enim mihi negotium ultra virtutem meam: ut Pentateuchum Moysi, perlectis sanctorum Patrum usquequaque dictis, simul sensum litterae ac spiritualis intelligentiae in ficillimo loco conversans, propter curam gregis Dominici, ne ei necessaria desint tantum occupatus sim, ut nec aliorum dicta perlegere, nec propria excogitare liceat. Sed quia tuae charitati aliquid denegare non le sit, considerans. Feci enim sicut postulasti, et sanctorum Patrum libros, in quibus rebar aliquid de sententiis legis expressum esse, quantum licuit perlegi: et singula secundum o