comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pacientia di ad penitentiam inuitat malos. sic̾ fla¬
gellũ dĩ ad pacientiã erudit bonos. Itẽq miscd̾ia ai
fouendos amplectit᷑ bonos: sic̃ seuitas di puniendos
corripit inalos. Placuit qͥppe diuine ꝓuidentiȩ p̃para¬
re inposterũ bona iustis. quibꝰ nõ fruerẽt᷑ inuisti. et
mala impiis. quibꝰ nõ excruciabunt᷑ boni. Ista uero
tp̃ralia bona ⁊ mala. aitrisq uoluit eẽ cõmunia: ut
nec bona cupidiꝰ appetant᷑. q̃ mali quoq hab̾e enũt᷑
nec mala turpit̾ euitent᷑. quibꝰ ⁊boni plerũq affiei¬
que ꝓspe: uł earum quȩ dicunt᷑ adu̾se. Nã his bo¬
uis tp̃ralibꝰ nec bonꝰ extollit᷑: nec malꝰ frangitur.
Malus aut̃ id̃o hcemodi infelicitate punit᷑. qr felici
tribuendis euidentius oꝑationem suam. Nã si nẽ
onpne pecẽm manifesta plecteret pena: nicħ ulti¬
mo iudicio seruari putaret᷑. Rursꝰ si nullũ pec̃tm
nẽ puniret aꝑta duuinitas: nulla ẽẽ diuina ꝓuidẽ¬

Expanded text:
patientia Dei ad paenitentiam inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe diuinae prouidentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius adpetantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adficiqunus temporalibus nec bonis extollitur nec malis frangitur; malus autem ideo huiusce modi infelicitate punitur, quia felitribuendis euidentius operationem suam. Nam si nunc omne peccatum manifesta plecteret poena, nihil ultimo iudicio seruari; putaretur; rursus si nullum nunc peccatum puniret aperta diuinitas, nulla esse diuina prouiden
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ reformatio. non soluni ex terra. uerum gẽ ex
aliorum elem̃torum secretissimo simi quo dilapsa ca¬
dauera recesserunt.⁊ intemporis pucto reddenãa et
reiitegͣ̃nda ꝓmittit᷑: Hec idõ tñ contempnenda ⁊ abi¬
cienda sunt corpora defunctoꝵ. maximiq ustoꝵ atq
fidelium: quib: tanqͣ̃m organis ⁊ uasis ad omĩa oꝑa
bona sẽs usus ẽ sp̃e. Si eni pat̾na uestis ⁊ amil acsi
q̃d hurmodi tanto earius ẽ posteris. qͣnto erga paren¬
tes maior affectus: nullom̃ ipsa spnenda sunt corꝑa:
que utiq multo familiariꝰ atq coniuncte qͣm quelib
indum̃ta gestamus. Hȩc enĩ non ad ornamitũ uł ad¬
iuntorũ qd adlibetur eatrinsecꝰ s ad ipsam natura
honuius ꝑtinent. Uñ ⁊ antiquoꝵ iustoꝵ funuret
ficiosa pietate curata sunt: et exequis delebiate⁊ se¬
pustura ꝓiuisa. ipsiq cum uiu̾ent de sepeliendit ues
se dleserendis sins corpoub filiis man daulre ne tebia

Expanded text:
omnium reformatio non solum ex terra, uerum etiam ex omnium reformatio non solum ex terra, uerum etiam ex aliorum elementorum secretissimo sinu, quo dilapsa cadauera recesserunt, in temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur! Nec ideo tamen contemnenda et abicienda a sancte usus est spiritus. si enim paterna uestis et anulus ac si quid huius modi tanto carius est posteris, quanto erga parentes maior affectus, nullo modo ipsa spernenda sunt corpora, quae utique multo familiarius atque coniunctius quam quaelibet indumenta gestamus. haec enim non ad ornamentum uel adiutorium, quod adhibetur extrinsecus, sed ad ipsam naturam hominis pertinent. unde et antiquorum iustorum funera officiosa pietate curata sunt et exequiae celebratae et sepultura prouisa, ipsique, cum uiuerent, de sepeliendis uel etiam transferendis suis corporibus filiis mandauerunt. et Tobis
Abbreviated transcription (Latin):
s. ̃ eiuis. Pro inde ista omnia idest curatio funeris. cõ¬
duio sepulturę. pompa exequiaꝵ: magis sunt unioꝵ
solatia qͣm subsidia mortuoꝵ. Si aliqͥd ꝓdest impio se¬
puscura p̾ciosa. oberit pio uilis aut nulla. Preclaraᷤ
erequias in conspectu hominum exibuit purpurato
ali diuiti turba famłoꝵ⁊ s multo clariores inconspec¬
tu dñ ulceroso illi pauꝑi minist̾ium p̃buit angłorum.
qui eũ non extulerunt in marmoreum tumulũ. s in
habrahȩ gremiũ sustulerunt. Rident ħ illi contͣ quos
defendendã suscepimus ciuitatẽ di. Uerumptam̃ sepul¬
ture curam ętiam eorum philosophi contempser̃: ⁊ sepe
uniũsi ex̃citus dum ꝓterrena pat̾a morerent᷑. uͥ pꝰea
iac̾ent. uł quibꝰ. bestiis ȩsca fierent ñ curar̃. licuitq¬
de hac re poetis plausibilit̾ dicẽ. Celo tegit᷑ qui ñ hñt
urnã. Quantominus debent de corꝑibꝰ insepultis
insultare xxp̃ianis: quibꝰ upsiꝰ carnis membraꝵq

Expanded text:
 eius. Proinde ista omnia, id est curatio funeris, conditio sepulturae, pompa exsequiarum, magis sunt uiuorum solacia quam subsidia mortuorum. Si aliquid prodest inpio sepultura pretiosa, oberit pio . uilis aut nulla. Praeclaras exequias in conspectu hominum exhibuit purpurato illi diuiti turba famulorum, sed multo clariores in conspectu Domini ulceroso illi pauperi ministerium praebuit angelorum, qui eum non extulerunt in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium sustulerunt. Rident haec illi, contra quos defendendam suscepimus ciuitatem Dei. Verum tamen sepulturae curam etiam eorum philosophi contemserunt. Et saepe uniuersi exercitus, dum pro terrena patria morerentur, ubi postea iacerent uel quibde hac re poetis plausibiliter dicere: caelo tegitur, qui non habet urnam. quanto minus debent de corporibus insepultis insultare Christianis, quibus et ipsius carnis membrorumque
Abbreviated transcription (Latin):
sepeliendum fec̃it. & laudabilit̾ cõmemorant᷑ ineñgħo.
qui corpus eiuis de cruce acceptum. diligent̾ atq hono¬
rificȩ tegendum sepeliendumq curar. Uerũ iste aue¬
toritates ñ ħ admonẽt qd̾ insit ullꝰ cadu̾ibꝰ sens si ad
dĩ ꝓuidentiã cui placẽt oẽ talia pietatis officia. corpra

Expanded text:
sepeliendum fecerit. et laudabiliter commemorantur in euangelio qui corpus eius de cruce acceptum diligenter atque honorifice tegendum sepeliendumque curarunt. uerum istae auctoritates non hoc admonent, quod insit ullus cadaueribus sensus, sed ad dei prouidentiam, c
Abbreviated transcription (Latin):
tautis ex aidescunt ignibꝰ odioꝵ tãq manifestis bñ¬
ficus euis pedemptoris ingrati sunt: ut hodie cont̃¬
eam linguas non mou̾ent. nisi ferum bostile fugi¬
entes. insaeratis euis locis uitam de q̃ suꝑbiunt ine¬
nirent. An nõ ꝯẽ illi romani xp̃i nomini infesti ẜnte¬

Expanded text:
 tamque manifestis beneficiis Redemptoris ejus ingrati sunt, ut hodie coneam linguas non moverent, nisi ferrum hostile fugientes, in sacratis ejus locis vitam, de qua superbiunt, invenirent. Annon etiam illi Romani Christi nomini infesti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾̃ dĩ e. suꝑbe quoq am̃e sp̃e inflatꝰ affectat: amat¬
ꝙ sui in laudibꝰ dici. parcere subiectis: i d eb ellare suꝑ¬
bos. Uñ etiam deterrena ciuitate que cum dñari
appetit.⁊ si ppłi seruiant. ipsa ei dñandi libido dñat᷑:
nõ ẽ p̃tereundum silentio. quicqͥd dic̃ẽ suscepti huiꝰ.
oꝑis ratio postulat. ⁊ facultas dat᷑. Ex hac namq
existunt inimiei: adu̾sus quos defendenda ẽ di
ciuitas. Quoꝵ tam̃ multi correcto impietatis er¬
rore. cuies in ca fiunt satis idonei. Multi u̾o in eã
eautis er ardescunt ignibꝰ odioꝵ tãq manifestis bñ¬
ficus cuis redemptoris ingrati sunt: ut hodie cont᷑¬
xam linguas non mou̾ent. nisi ferrum bostile fugi¬
Entes. insaeratis eus locis uitam de q̃ suꝑbiunt inue¬
uirent. An nõ oẽ illi romani xp̃i nomini infesti sitt

Expanded text:
s inflatus affectat, amatque sibi in laudibus dici, Parcere subjectis, et debellare superbos Unde etiam de terrena civitate, quae cum dominari appetit, etsi populi serviant, ipsa ei dominandi libido dominatur, non est praetereundum silentio quidquid dicere suscepti hujus operis ratio postexistunt inimici, adversus quos defendenda est Dei civitas: quorum tamen multi, correcto impietatis errore, cives in ea fiunt satis idonei; multi vero in eam tantis exardescunt ignibus odiorum, tamque manifestis beneficiis redemtoris eius ingrati sunt, ut hodie contrm linguas non mouerent, nisi ferrum hostile fugientes in sacratis eius locis uitam, de qua superbiunt, inuenirent. An non etiam illi Romani Christi nomini infesti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
teddere: qͣntum ipsis nr̃is consolationẽ. Sit gͥ in pͥmiᷤ
positum atq firmatũ. uirtutẽ q̃ recte uiuit᷑ ab am̃
sede m̃bris corpris imꝑare.: scm̃q corpꝰ usu fieri scẽ
uoluntatis. qr in concussa ac stabili ꝑmanente. qͥcqͥd
alus de corꝑe uł in corꝑe fecit quod sine peccõ ꝓprio
non ualeat euitari. p̃t̾ culpam pacientis. S quia
ñ solum qd̾ ad dolorem uerũ. &̾ qd̾ aͦlibidinẽ ꝑtinet
incorꝑe alieno ꝑpetrari pot̾: quicqͥd tale factũ fu̾ it
⁊ si retentã constantissimo ansõ pudicieiã ñ excutit.¬

Expanded text:
reddere, quantum ipsis nostris consolationem. Sit igitur in primis reddere, quantum ipsis nostris consolationem. Sit igitur in primis positum adque firmatum uirtutem, qua recte uiuitur, ab animi sede membris corporis imperare sanctumque corpus usu fieri sanctae uoluntatis, qua inconcussa ac stabili permanente, quidquid alius de corpore uel in corpore fecerit, quod sine peccato proprio non ualeat euitari, praeter culpam esse patientis. Sed quia non solum quod ad dolorem, uerum etiam quod ad libidinem pertinet, in corpore alieno perpetrari potest: quidquid tale factum fuerit, etsi retenta
Abbreviated transcription (Latin):
tatem: Quod si non timent tale aliqͥd quale accide
tiuati sunt. ħ intueantur ⁊ taceant. qui saluberr
religioni hinc inprudent̾ atq impudent̾ illudunt:
qr si diis eorum ꝓbro nõ fuit. quod atcentissimꝰ eultor
illoꝵ dum eis uiris uirandi fidẽ seruaret pat̾a ea¬
ruit. cũ aliam ñ hab̾et. captiuusq ap̃d hostes ꝑlon¬
gam mortem supplicio nouę erudelitatis occisus ẽ:
multominus nom̃ criminandũ ẽ xp̃ianũ incaptiui¬
tate sactoꝵ suoꝵ. qui suꝑnã patriam ueraci fide ex¬
M agnum sanȩ crim̃ se putant obicere xͥanis: cũ eoꝵ
exaggerantes captiuitatem addunt. & stupͣ comissa.
non solum inaliena matͥmonia uirginesq nuptura.
s eẽ in qͣsa̾am scĩmoniales. Hͥ u̾o nõ fides. ñ pietas.
non ipsa uirtus quȩ castitas dicit᷑. s nr̃a potuis dispu¬
tanio ut̾ pudorẽ atq rationẽ quibꝰdam coartat᷑ angus¬
tiis. Nec tantum hic euramus alienis responsionẽ

Expanded text:
itatem? Quod si non timent, tale ergo aliquid, quale accidititatem? Quod si non timent, tale ergo aliquid, quale accidittivi ducti sunt; hoc intueantur et taceant, qui saluberrimae religioni hinc impudenter atque imprudenter illudunt: quia si diis eorum probro non fuit, quod attentissimus cultor illorum, dum eis iuris iurandi fidem seruaret, patria caruit, cum aliam non haberet, captiuusque aput hostes per longam mortem supplicio nouae crudelitatis occisus est, multo minus nomen criminandum est Christianum in captiuitate sacratorum suorum, qui supernam patriam ueraci fide exMagnum sane crimen se putant obicere Christianis, cum eorum exaggerantes captiuitatem addunt etiam stupra commissa, non solum in aliena matrimonia uirginesque nupturas, sed etiam in quasdam sanctimoniales. Hic uero non fides, non pietas, non ipsa uirtus, quae castitas dicitur, sed nostra potius disputatio inter pudorem adque rationem quibusdam coartatur angustiis. Nec tantum hic curamus alienis responsionem
Abbreviated transcription (Latin):
gẽ illos cdiligentissimȩ colens tam infelioe fieri. qͣm ille
regulus fuit: Nisi forte contͣ clarissimã u̾itatem
tanta quisq̃m dem̃tia mux cecitatis obnitit᷑ ⁊ ut cõ¬
tend̾e audeat uniu̾sã ciuitatẽ dos colentẽ infelicẽ
ex̃ ñ posse. unũ u̾o hominẽ posse. qd̾ uidelie potentia
doꝵ suoꝵ multos potiꝰ sit idonea conseruare qͣm
singłos. cum multitudo constet exe singłis. Si aut̃
dieunt marchum regłm &e in illa captiuitate illisq
tas non sit. qͣm concors hominũ multitudo. Iuam
ob rem nondum uit̾im disputo: quał in regło uirtꝰ
fuerit. Sufficit nẽ qd̾ isto nobilissimo exemplo co¬
guntur fatĩ: uon ꝓpt̾ corporis bona. uł eartum
quȩ eaetrinsecus homini accidunt colendos dos qu̾a
quide ille carere his homnibꝰ maluit: qͣm dos ꝑ quos
iurauerat offende.S quid faciemus hominibꝰ qui
głant᷑ se talem habuisse ciuẽ: qualẽ timent ħre eum

Expanded text:
etiam illos diligentissime colens tam infelix fieri, quam ille etiam illos diligentissime colens tam infelix fieri, quam ille Regulus fuit? Nisi forte contra clarissimam ueritatem tanta quisquam dementia mirae caecitatis obnititur, ut contendere audeat uniuersam ciuitatem deos colentem infelicem esse non posse, unum uero hominem posse, quod uidelicet potentia deorum suorum multos potius sit idonea conseruare quam singulos, cum multitudo constet ex singulis. Si autem dicunt M. Regulum etiam in illa captiuitate illisque tas non sit quam concors hominum multitudo. Quam ob rem nondum interim disputo, qualis in Regulo uirtus fuerit: sufficit nunc, quod isto nobilissimo exemplo coguntur fateri non propter corporis bona uel earum rerum, quae extrinsecus homini accidunt, colendos deos, quando quidem ille carere his omnibus maluit quam deos per quos iurauit offendere. Sed quid faciamus hominibus, qui gloriantur se talem
Abbreviated transcription (Latin):
cere potuerunt: s cur nõ ratiocinationẽ meã potiꝰ
adutrumq concludã: dõs certȩ ille sic coluit. ut ꝓpt̾
uiris uirandi fiden. nec man̾et inpatria. nec in de
quolibet iret:. s adsuos acerrimos inimicos redire
minime dubitaret. ħ si huic uitȩ utilȩ existimabat.
cuuis tam orrendum exitum meruit: ꝓculdubio
fallebatur. Suo quippe docuit exempło nicħ dos ad
istam tp̃ralem felicitatẽ suis ꝓdẽẽ cultoribꝰ: quando
qͥde ille eoꝵ deditus cultui⁊ iuctus ⁊ captuus ab duc¬
tus ẽ: et qui noluit alit̾ qͣm ꝑeos uirauerat facere.
nouo ac pͥus inaudito nimiumq horribili supplicii
gen̾e eruciatꝰ extinctus ẽ.Si aut̃ deoꝵ cultus pꝰ hane
uitam uł ut mercedẽ reddit felicitatẽ: cur calumpni¬
ant᷑ tp̃ribꝰ xp̃ianis: Idõ dicentes urbi accidisse illã
calamitatẽ. qr dos suos colere destitit: cũ potuerit

Expanded text:
cere potuerunt? Sed quur non ratiocinationem meam potius cere potuerunt? Sed quur non ratiocinationem meam potius ad utrumque concludam? Deos certe ille sic coluit, ut propter iuris iurandi fidem nec maneret in patria, nec inde quolibet ire, sed ad suos acerrimos inimicos redire minime dubitaret. Hoc si huic uitae utile existimabat, cuius tam horrendum exitum meruit, procul dubio fallebatur. Suo quippe docuit exemplo nihil deos ad istam temporalem felicitatem suis prodesse cultoribus, quando quidem ille eorum deditus cultui et uictus et captiuus abductus et, quia noluit aliter quam per eos iurauerat facere, nouo ac prius inaudito nimiumque hon\'ibili supplicii genere cruciatus extinctus est. Si autem deorum cultus post hanc uitam uelut mercedem reddit felicitatem, quur calumniantur temporibus Christianis, ideo dicentes Urbi accidisse illam calamitatem, quia deos suos colere destitit, cum potuerit
Abbreviated transcription (Latin):
constrictum. si quod uolebant minime ꝑegisset. trbi¬
turum eẽ cartagnniem. Periex ille atq ĩsenatu contͣria
ꝑsuasit. qm̃ non arbitbat᷑ utile eẽ romanae rei pub¬
licȩ mutare captiuos. Nee pꝰ hane ꝑsuasionẽ a sius ad
hostes redire cõpulsus ẽ.: s qr uirauerat id sponte com¬
pleuit. At illi eum eecogitatis atq orrendis eruciatibꝰ
necauerunt. Inclusum quippe angusto ligno uͥ stare
cogeret᷑. clauis q acutissimis undiq confixo: ut se in
nullã eiꝰ partem sinȩ penis atrocissimis inelinaret ꝯ̃
iugilando ꝑemerunt. Merito certe laudant uirtutẽ
tam magna infelicitate maiorẽ. & ꝑdõs ille iuraue¬
rat: quoꝵ cultu ꝓhibito has gen̾i humano clades isti
opinant᷑ infligi. Qui gͦ ꝓpt̾ẽa colebant᷑ ut istam uitã
ꝓsꝑani redd̾ent ⁊ siuerũ uiranti has irrogare penas
seu uoluerunt. seu ꝑmiser̾. quid ꝑuiro grauiꝰ irrati fa¬

Expanded text:
constrictum, si quod uolebant minime peregisset, rediconstrictum, si quod uolebant minime peregisset, rediturum esse Carthaginem. Perrexit ille adque in senatu contraria persuasit, quoniam non arbitrabatur utile esse Romanae rei publicae mutare captiuos. Nec post hanc persuasionem a suis ad hostes redire conpulsus est, sed quia iurauerat, id sponte conpleuit. At illi eum excogitatis adque horrendis cruciatibus necauerunt. Inclusum quippe angusto ligno, ubi stare cogeretur, clauisque acutissimis undique confixo, ut se in nullam eius partem sine poenis atrocissimis inclinaret, etiam uigilando peremerunt. Merito certe laudant uirtutem tam magna infelicitate maiorem. Et per deos ille iurauerat, quorum cultu prohibito has generi humano clades isti opinantur infligi. Qui ergo propterea colebantur, ut istam uitam prosperam redderent, si uerum iuranti has inrogari poenas seu uoluerunt seu permiserunt, quid periuro grauius irati fa
Abbreviated transcription (Latin):
fuit danihel. fuer̃ alis ꝓpħȩ. nec ds defuit consolator
Sic g̾ non deseruit fideses suos sub dnãtione gentioslie
barbare tñ humanȩ: qui ꝓpħam nõ deseruit nec in
uiseribus belue. ħ quoq illi cum quibꝰ agumꝰ inalut
irridẽ qͣm cred̾e̾. Qui tamen insuis litt̾is eredunt ario¬
nem mechimneũ nobilissunũ eiharistã. cũ eec deiect᷑
enaui. exceptũ delfini dorso: et ad tras & ꝓuectũ. Ueꝵ
illud ur̃m de iona ꝓpħa incredibili ẽ: Plane meredi¬
biliꝰ qr mirabiliꝰ. et mirabiliꝰ qr poteneiꝰ hñt tam̃ isti¬
de captiuitate religionis causam oe sponte toleranda.
⁊ in suis p̾claris uiris nobilissimũ exemplũ. Marchꝰ
ieguł imꝑato: ppłi romani: captiuus ap̃carthagniẽ¬
ses fuit. Qui cumsibi mallent a romanis suos reddi.
qͣm eoꝵ ten̾e captiuos ⁊ adħ impetndũ xẽ istum p̃cipue
regłim cum legatis suis romã miserunt: pꝰ iuratione

Expanded text:
fuit Daniel, fuerunt alii prophetae; nec Deus defuit consolator. fuit Daniel, fuerunt alii prophetae; nec Deus defuit consolator. Sic ergo non deseruit fideles suos sub dominatione gentis, licet barbarae, tamen humanae, qui prophetam non deseruit nec in uisceribus beluae. Haec quoque illi, cum quibus agimus, malunt inridere quam credere, qui tamen in suis litteris credunt Arionem Methymnaeum, nobilissimum citharistam, cum esset deiectus e naui, exceptum delphini dorso et ad terras esse peruectum. Verum illud nostrum de Iona propheta incredibilius est. Plane incredibilius quia mirabilius, etde captiuitate religionis causa etiam sponte toleranda et in suis praeclaris uiris nobilissimum exemplum. M. Regulus, imperator populi Romani, captiuus aput Carthaginienses fuit. Qui cum sibi mallent a Romanis suos reddi quam eorum tenere captiuos, ad hoc inpetrandum etiam istum praecipue Regulum cum legatis suis Romam miserunt, prius iuratione
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ patriarthȩ de corporibꝰ suis uł cõdendis uł tͣnsferen¬
dis ꝓpħico spũ dieta intelligi uoluerunt. No̾ aut̃ ħ locꝰ
ẽ ut ea ꝑtractemus: cum sufficiant ista quȩ diximus.
S si ea quę sustendadis uiuentibꝰ sunt necessaria. sic̃ uictꝰ
⁊ amictus. qͣmuis cũ gͣui affuctione desint. ñ frangut̃
inbonis ꝑferendi tolerandiq uircutẽ. nec eradicant ex
am̃o pietatẽ. s ex̾citatã faciunt fecundiorẽ: quanto
magis cũ desunt quȩ curandis funeribꝰ condiendisq
corporibꝰ defunctoꝵ adhibi solent non efficunt misero
in occultis pioꝵ sedibꝰ iam quietos: Ac ꝑħ qño ista cada
erunt ista p̃b̾e nec pena mortuoꝵ qͥñ possunt ista sen
tirȩ. S multi inqͥunt xepĩani ẽe captiui dducti sunt.
ħ sane miserrimũ ẽ. si aliquo duci potuerunt: ũ diñ
suum ñ inuenerunt. Sunt insc̃pturis seĩs hui ee cla¬
dis magna solatͥa. Fuerunt incaptiuitate tieo pueri.

Expanded text:
suis uel condendis uel transferendis prophetico spiritu dicta intellegi uoluerunt; non autem hic locus est, ut ea pertractemus, cum sufficiant ista quae diximus. sed si ea quae sustentandis uiuentibus sunt necessaria, sicut uictus et amictus, quamuis cum graui afflictione desint, non frangunt in bonis perferendi tolerandique uirtutem nec eradicant ex animo pietatem, sed exercitatam faciunt fecundiorem: quanto magis, cum desunt ea, quae curandis funeribus condendisque corporibus defunctorum adhiberi solent, non efficiunt miseros in occultis piorum sedibus iam quietos! ac per hoc, quando ista cadauerunt ista praebere, nec poena mortuorum, qui non possunt ista sent. Sed multi, inquiunt, Christiani etiam captiui ducti sunt. Hoc sane miserrimum est, si aliquo duci potuerunt, ubi Deum suum non inuenerunt. Sunt in scripturis sanctis huius etiam cladis magna solacia. Fuerunt in captiuitate tres pueri,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt occid̾e⁊ si quicqͣm ob ẽe future uitȩ quicqͥd ini¬
miei de corpribꝰ occisoꝵ facẽ uoliussent. nͥ forte qͥspiã
sic absurdus ẽ. ut contendat eos qui corpꝰ occidunt. nõ
deb̾e tim̾e añ mortem. ne corpꝰ occidant ⁊ timeri
deb̾e pꝰ mortem ne corpus o^ cisum sepeliri ñ sinant.
hnt ꝗd faciant: si hũt tanti quȩ de cadaueribꝰ faciãt.
Absit ut falsum sit: qd̾ u̾itas dixit. dictum ẽ enĩ aliqͥd
cos facẽ eum occidunt: q in orpore sensꝰ ẽ occidendo.
lum eorum quisqͣm acelo ⁊t̾ra separauit. qd̾ totũ un¬
plet p̃sentia sui. qui nouie unde resuertet qd̵ ereauit
ori mii escas uolatilibꝰ celi. carnes scõꝵ tuorii bestiis

Expanded text:
uidquam obesset futurae uitae quidquid iniuidquam obesset futurae uitae quidquid inimici de corporibus occisorum facere uoluissent. nisi forte quispiam sic absurdus est, ut contendat eos, qui corpus occidunt, non debere timeri ante mortem, ne corpus occidant, et timeri debere post mortem, ne corpus occisum sepeliri non sinant. n habent quid faciant, si habent tanta, quae de cadaueribus faciant? absit, ut falsum sit quod ueritas dixit. dictum est enim aliquid eos facere, cum occidunt, quia in corpore sensus est occidendo, lum eorum quisquam a caelo et terra separauit, quam totam inplet praesentia sui, qui nouit unde resuscitet quod creauituorum escam uolatilibus caeli, carnes sanctorum tuorum bestiis
Abbreviated transcription (Latin):
an omnes tunere uiuendo: Nec ignoro qͣm eiciꝰ eligar
diu uiuere sub timore. tot mortiũ: qͣm semel morien¬
do nullã deiceps formidare. S aliud ẽ qd̃ carnis sen¬
sus infirmit̾ pauidꝰ refugit: aliud qd̾̃ ñtis ratio dili¬
gent̾ enueleata conuincit. Mala mors putanda nẽ-
qͣm bona uita p̃cesserit. Neq enĩ facit malã mortẽ
nisi quod sequit᷑ mortẽ. Nõ itaq multũ eurandũ ẽ
eis qui necessario morituri sunt. quid accidrit ut
u̾int longe meliorem fuisse religiosi pauꝑis mortẽ
int̾ lingentium canũ linguas. qͣm impii diuitis in
purpura ⁊bisso: orrenda illa gen̾a mortiĩ quid mor¬
tuis obfuer̃: qui bene uixerunt: at enĩ iitanta stra
ge cadauerũ. nec sepeliri petuer̃. Noq istud pia
fides nimium reformidat. tenens p̾dic̾tum. nec ab¬
sum̃tes bestias resurrecturis corporibꝰ obfuturas.
quoꝵ capillꝰ capitis non ꝑibit. Nullomͦ dic̾et u̾itas

Expanded text:
an omnes timere uiuendo. Nec ignoro quam citius eligatur an omnes timere uiuendo. Nec ignoro quam citius eligatur diu uiuere sub timore tot mortium quam semel moriendo nullam deinceps formidare. Sed aliud est quod carnis sensus infirmiter pauidus refugit, aliud quod mentis ratio diligenter enucleata conuincit. Mala mors putanda non est, quam bona uita praecesserit. Neque enim facit malam mortem, nisi quod sequitur mortem. Non itaque multum curandum est eis, qui necessario morituri sunt, quid accidat ut stiani nouerint longe meliorem fuisse religiosi pauperis mortem inter lingentium canum linguas quam inpii diuitis in purpura et bysso, horrenda illa genera mortium quid mortuis obfuerunt, qui bene uixerunt? CAPUT XII. ge cadauerum nec sepeliri potuerunt. neque istud pia fides nimium reformidat, tenens praedictum nec absumentes bestias resurrecturis corporibus obfuturas, quorum capillus capitis non peribit. nullo modo diceret ueritas:
Abbreviated transcription (Latin):
suos bom fideles pie tolerando u̾terunt. Quos enĩ
fames necauit: a mał uitȩ huiꝰ sicut corporis morbꝰ
eripuit. Quos aut̃ non necauit: docuit parciꝰ ui¬
xp̃iani int̾fecti sunt: multi multaꝵ mortiũ ⁊ ua
rietatȩ consumpti. ħ si egre ferendũ ẽ: omibꝰ qͥ in
hac uita ꝓcreati sunt utiq cõmune ẽ. ħ scio nemi¬
nẽ fuisse mortuum: qͥ ñ fuerat aliqͣndo mortcurus
Finis aut̃ uitȩ tam longam qͣm breuẽ uitã ħ idẽ fae
Neq enuim aliud meliꝰ. ⁊ aliud det̾us. aut aliud maiꝰ.
⁊ aliud breuius: qd̾ iam parit̾ nõ ẽ. Qͥd aut̃ uit̾ ẽ que
mortis gen̾e uita ista finiatur: qñ ille cui finitur.
it̾m mori nõ cogit᷑: Cum aut̃ uinicuiq mortalium
sub cotidianis uite huiꝰ casibꝰ in num̾abiles mortes
quodãmꝰ cõminent᷑ ⁊ quanidiu incertũ ẽ quęnã eaꝵ
uentura sit quero utrũ satiꝰ sit unã ꝑpeti moriendo

Expanded text:
suos boni fideles pie tolerando uerterunt. Quos enim suos boni fideles pie tolerando uerterunt. Quos enim fames necauit, malis uitae huius, sicut corporis morbus, eripuit: quos autem non necauit, docuit parcius uiChristiani interfecti sunt, multi multarum mortium foeda uarietate consumti. Hoc si aegre ferendum est, omnibus, qui in hanc uitam procreati sunt, utique commune est. Hoc scio, neminem fuisse mortuum, qui non fuerat aliquando moriturus. Finis autem uitae tam longam quam breuem uitam hoc idem facit. Neque enim aliud melius et aliud deterius, aut aliud maius et aliud breuius est, quod iam pariter non est. Quid autem interest, quo mortis genere uita ista finiatur, quando ille, cui finitur, iterum mori non cogitur? Cum autem unicuique mortalium sub cottidianis uitae huius casibus innumerabiles mortes quodam modo comminentur, quamdiu incertum est quaenam earum uentura sit, quaero utrum satius sit unam perpeti moriendo
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o nec ꝓd̾e nec ꝑd̾e potuerunt bonũ quo ip̃i boni
erant. Si aut̃ torqueri qͣm mãmona iniquitatis
pde maluerunt: boni nõ erant. Ammonendi aut̃
fuerunt qui tanta patiebant᷑ pauro qͣnta ẽẽnt susti
ti miserrimũ fuit. seu mentiendo occultaret᷑. seu ue¬
rum dicendo ꝓderetur. Haniq int̾ torm̃ta nemo
xp̃m conficendo amisit: nemo aurum nisi negando
seruauit. Quo cirra utiliora erant fortasse tormenta
q̃ bonũ incorruptibile amandũ docebant: qͣm illa
bona quȩ sine ullo utili fructu dños sui amore tor¬
q̃bant. S qͥdã etiã ñ hñtes qd̾ ꝓd̾e̾nt: dum ñ cre¬
duntur torti sunt. & hi forte hab̾e cupiebant. nec scã
uoluntate pauꝑes erant: q̃bꝰ demonstrandũ fuit ni
gentumq ñ habebant: nescio quidẽ utrũ cuiqͣm
taliũ accidit. ut dũ hre credit᷑ torq̃retur. uerump
meruit ab hostibꝰ credi: nõ potuit tam sc̃e pauꝑta¬

Expanded text:
uero nec prodere nec perdere potuerunt bonum, quo ipsi boni uero nec prodere nec perdere potuerunt bonum, quo ipsi boni erant. Si autem torqueri quam mammona iniquitatis prodere maluerunt, boni non erant. Admonendi autem fuerant, qui tanta patiebantur pro auro, quanta essent sustiti miserrimum fuit, seu mentiendo occultaretur, seu verum dicendo proderetur. Namque inter tormenta nemo Christum confitendo amisit: nemo aurum, nisi negando, servavit. Quocirca utiliora erant fortasse tormenta, quae bonum incorruptibile amandum docebant, quam illa bona, quae sine ullo utili fructu dominos sui amore torquebant. Sed quidam etiam non habentes quod proderent, dum non creduntur, torti sunt. Et hi forte habere cupiebant, nec sancta voluntate pauperes erant: quibus demonstrandum fuit, non gentumque non habebant, nescio quidem utrum cuiquam talium acciderit, ut dum habere creditur torqueretur: uerum meruit ab hostibus credi, non potuit tamen sanctae pauperta
Abbreviated transcription (Latin):
potuerunt. qui monitu di sui illuc migrauerunt.
quo hostis acced̾e omnino non poss: Un paulunꝰ nr̃
nolensis ep̃s. ex opulentissimo diuite uoluntate pau¬
ꝑximus ⁊ copiosissimȩ sc̃s: quando ⁊ ipsam nolam
barbari uastauerunt. cum ab eis ten̾etur: sic incor¬
de suo ut ab eo postea cognouimꝰ p̃cabat᷑. Domine
non excrucier ꝓpt̾ aurũ ⁊ argentum: Uͥenĩ sint oĩa
mea tu seis. Ibi enim habebat omnia sua: uͥ eum
conde ⁊ chesaurizare ille monuerat. qui hȩc mala
mundo uentura p̃dix̾at. Ac ꝑ ħ qui dño suo monen¬
ti obedierant. uͥ ⁊ quomͦ thesaurizare deb̾ent: nec
ip̃as t̾renas diuitias barbaris incursantibꝰ amiser̃.
Quos aut̃ nõ obedire pefutuit. qͥd de talibꝰ rebꝰ faciẽ¬
dum eẽt: si non p̃cedente sapientia. c̾te ꝯseq̃nte exe¬
ꝑientia didicer. At enĩ quidã boni &x xp̃iani torm̃¬
tis excruciati sunt. ut bona sua hostibꝰ ꝓderent: illi

Expanded text:
potuerunt, qui monitu Dei sui illuc migrauerunt, potuerunt, qui monitu Dei sui illuc migrauerunt, quo accedere omnino non posset! Unde Paulinus noster, Nolensis episcopus, ex opulentissimo diuite uoluntate pauperrimus et copiosissime sanctus, quando et ipsam Nolam barbari uastauerunt, cum ab eis teneretur, sic in corde suo, ut ab eo postea cognouimus, precabatur: Domine, non excrucier propter aurum et argentum; ubi enim sint omnia mea, tu scis.\' Ibi enim habebat omnia sua, ubi eum condere et thesaurizare ille monstrauerat, qui haec mala mundo uentura praedixerat. Ac per hoc qui Domino suo monenti oboedierant, ubi et quo modo thesaurizare deberent, nec ipsas terrenas diuitias barbaris incursantibus amiserunt. Quos autem non oboedisse paenituit. quid de talibus rebus faciendum esset, si non praecedente sapientia, certe consequente experientia didicerunt. At enim quidam boni etiam Christiani tormentis excruciati sunt, ut bona sua hostibus proderent. Illi
Abbreviated transcription (Latin):
opibꝰ boiis. facile tbuant. cõmunicent thesaurirent
sibi fundamentum bonum infuturo: ut app̃hiendant
ueram uitã. Eccȩ q̃d de suis diuitiis faciebant. magiꝰ
sunt lueris leuia dampna solati. plusq secati ex ho
que facile tbuendo tueius seruauer̃. q̃m contstati ex
his quȩ tunidȩ retinendo faciliꝰ amiserunt. ħ em̃ po¬
tuit in tr̃a pire. qd̾ piguit inde tͣns ferre. Nam qui
receperunt consilium d̾ni sui dicentis. nolite uob aũ¬
de thesauros int̾ra. ũ tinea ⁊ rubigo ext̾minant.⁊
u̾ fures effodiunt ⁊ furant᷑ s thesauritate uob thes
aurum inicęlo. quo fur non accedit req tinea corrũ¬
pit. U̾ eni thesaurus tiuis: illic erit ⁊ cortuum ari¬
bulationis tempore ꝓbauer qͣmi recte sapuerint. nõ
contempnendo ueracissimũ p̃ceptorem: ⁊ chesauri sui
fidesissimũ iniuctissimũq custodem. Nlam si multi gi¬
uisi s̃ se ibi habusse diuitias suas. quo contigit itt
hostis non acces̾et: quanto cerenis ⁊ securs gaudere

Expanded text:
municent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam. Haec qui de suis diuitiis faciebant, magnis sunt lucris leuia damna solati plusque laetati ex his, quae facile tribuendo tutius seruauerunt, quam contristati ex his, quae timide retinendo facilius amiserunt. Hoc enim potuit in terra perire, quod piguit inde transferre. Nam qui receperunt consilium Domini sui dicentis: Nolite uobis condere thesauros in terra, ubi tinea et rubigo exterminant et ubi fures effodiunt et furantinea corrumpit; ubi enim est thesaurus tuus, illic erit et cor tuum, tribulationis tempore probauerunt quam recte sapuerint non contemnendo ueracissimum praeceptorem et thesauri sui fidelissimum inuictissimumque custodem. Nam si multi gauisi sunt ibi se habuisse diuitias suas, quo contigit ut hostis non accederet: quanto certius et securius gaudere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuadeat᷑ suꝑbis quanta sit uirtus humilitatis: qͣ
fit ut omnia t̾rena cacumina t̃p̃rali inobilitate nutã¬
tiat non humano. usurpata fastu. s diuina gr̃a do¬
nata celsitudo trauscendat. Rex enim ⁊ conditor ei¬
uitatis huius de q̃ loqui instituimꝰ ⁊ inseptura ppłi
sui sententiam diuiuę legis aꝑuit: qr dictum ẽ. ds

Expanded text:
virtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina, temporali mobilitate nutantia, non humano usurpata fastu, sed divina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor civitatis hujus, de qua loqui instituimus, in Scriptura populis suis sententiam divinae legis
Abbreviated transcription (Latin):
aliquas causas hominibꝰ angłos mittat. nõ tĩ¬
ex angłis homines. s ex se ipso sic̃ angłos bificat.
enim ab illo p̾t̾ hui cemodi bñficia quȩ ex hac
de qua non nulla diximus administracione
nature bonis malisq largitur. magnuĩ ⁊ bonoꝵ ꝓ
pͥum magne dilectionis inditiũ. Quaqͣm enim

Expanded text:
aliquas causas hominibus angaliquas causas hominibus angex Angelis homines, sed ex se ipso, sicut Angelos, beatificat. enim ab illo praeter hujusmodi beneficia, quae ex hac, de qua nonnulla diximus, administratione naturae, bonis, malisque largitur, magnum, et bonorum proprium magnae dilectionis indicium. Quanquam enim,
Abbreviated transcription (Latin):
mutationibꝰ p̃bet. qui humanis ingeniis que
creauit etiam scientiam artiũ uariaꝵ ad adul¬
uandam uitam naturamq concessit. qui comus¬
maris ⁊ feminȩ. ad adiutorium ꝓpagande ꝓlis
instiut. qui hominum cetibꝰ quȩ focis slumi¬
nibꝰ adhib̾ent ad facillimos usus munus t̾reni
ignis indulsit. Ista sunt certe quȩ diis selectis ꝑ
nescio quas phisicas int̾ptationes. uir accutissimus
ttq adchissimus uano sinȩ quȩ aliunde accepit. siuȩ
que apse c̃iecit distribuere laborauit. Hec aut̃ fac̃
nillas partes sectilis. ex nulla parte mutabilis.
implens celum ⁊ t̾ram p̾sente potentia. nõ indigẽ¬
te natura. Sic itaq ad ministrat omnia quȩ crea¬
uit ut etiã ipsa ꝓpͥos exerere ⁊ age motus sinat.
Q uamuis enim nicħ eẽ possit sinȩ ipso. nõ tm̃ sunt
qũ ipse. agit aut̃ multa etiam ꝑ angłos. s non nͥ
ea sẽ ipso beatificauit angłos. Itaq qͣmuis ꝓpt̾

Expanded text:
mutationibus praebet; qui humanis ingeniis, quae mutationibus praebet; qui humanis ingeniis, quae creauit, etiam scientias artium uariarum ad adiuuandam uitam naturamque concessit; qui coniunmaris et feminae ad adiutorium propagandae prolis instituit; qui hominum coetibus, quem focis et luminibus adhiberent, ad facillimos usus munus terreni ignis indulsit. Ista sunt certe, quae dis selectis per nescio quas physicas interpretationes uir acutissimus adque doctissimus Varro, siue quae aliunde accepit, siue quae ipse coniecit, distribuere laborauit. Haec autem facnullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, inplens caelum et terram praesente potentia, non indigente natura. Sic itaque administrat omnia, quae creauit, ut etiam ipsa proprios exerere et agere motus sinat. Quamuis enim nihil esse possint sine ipso, non sunt quod ipse. Agit autem multa etiam per angelos; sed non nisi ex se ipso beatificat angelos. Ita quamuis propter
Abbreviated transcription (Latin):
usumq donauit. qui munus futura dicendi qͥb̃
placuit sp̃ibꝰ in ꝑtiuit. ⁊ ꝑ quos placet ipse fututa
p̾dic̃. ⁊ ꝑ qͦs placet malas ualitudines pellit. qui¬
belloꝵ quoq ipsorum cum sic emĩdandum ⁊ casti¬
gandum ẽ genus humanum. exordiis ꝓgressũ.
finibꝰq mod̾atur. qui mundi huius ignẽ uebem¬
mento ⁊ creauit ⁊ reg̾. qui uniu̾sarum a quar
c̾ator ⁊ gub̾nator ẽ. qui solem fecit corpraliũ a¬
rissimum luminum. eiq ium ꝯgruam ⁊ moti
dedit. qui ipsis ętiam inferis dnationem suam
potestatemq nõ subtͣhit. qui semina ⁊ alim̃ta
mortalium ⁊ sine arida siuę liquida naturis com¬
petentibꝰ attributa substituit. qui t̾ram fundas
atq fecundat. qui fructꝰ euis aĩalibꝰ hominib̾ꝰq
largitur. qui causas ñ solum pͥncipales ses etiã
subsequentes nouit atq ordinat. qui lunȩ stanis
modum suum. qui uias celestes atq t̾restres locoꝵ

Expanded text:
usumque donauit; qui munus futura dicendi quibus usumque donauit; qui munus futura dicendi quibus placuit spiritibus inpertiuit et per quos placet ipse futura praedicit et per quos placet malas ualbellorum quoque ipsorum, cum sic emendandum et castigandum est genus humanum, exordiis, progressibus, finibusque moderatur, qui mundi huius ignem vehemeramento et creavit et regit, qui universarum aquarum creator et gubernator est, qui solem fecit corporalium clarissimum luminum, eique vim congruam et motum dedit, qui ipsis etpotestatemque non subtrahit; qui semina et alimenta mortalium, siue arida siue liquida, naturis conpetentibus adtributa substituit; qui terram fundat adque fecundat; qui fructus eius animalibus hominibusque largitur; qui causas non solum principales, sed etiam subsequentes nouit adque ordinat; qui lunae statuit modum suum; qui uias caelestes adque terrestres locorum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia quȩ ab eis existoꝵ dõꝵ theologia ułut phi¬
sicis rõnibꝰ referuntur ad mundum qͣm sine ullo
scrupulo sacrilege opinionis dõ potius uero quifis̃
nec ammam uł animas ꝑuiuentia quecumq diffu¬
sas. s dĩ qui fecit cęlum ⁊ t̾ram. ⁊ omĩa quȩ ineis
sunt. qui fecit omnẽ animã siuę quocuq modo
uiuentem et sensus ac rõnis exꝑtẽ. siue etiam sen¬
tientem. siue etiani intelligentem ⁊ ⁊ ut iam incipia¬
illa unius ⁊ ueri dĩ oꝑa ꝑciurere. ꝓpt̾ quȩ isti sibi
dũ quasi honeste conantur sacramenta turpissima
⁊ scelestissima int̾p̃tari dos multos falsosq fecet.
illum dm̃ credimus qui nat̾is a se creatis ⁊ subsistẽ¬
di ⁊ mouendi initia finesq constituit qui rerũ
causas ht̃ nouit atq d̾isponit. qui uĩ seminũ con¬
didit. qui rationalẽ animã qd̾ dr̃ animus quibꝰ
uoluit iuuentibꝰ indidit. qui sermonis facultati

Expanded text:
omnia, quae ab eis ex istorum deorum theologia uelut phyomnia, quae ab eis ex istorum deorum theologia uelut physicis rationibus referuntur ad mundum, quam sine ullo scrupulo sacrilegae opinionis Deo potius uero, qui fecnec animam uel animas per uiuentia quaecumque diffusas, sed Deum, qui fecit caelum et terram et omnia, quae in eis sunt; qui fecit omnem animam, sine quocumque modo uiuentem et sensus ac rationis expertem, siue etiam sentientem, siue etiam intellegentem. CAPUT XXX. Qua piilla unius et ueri Dei opera percurrere, propter quae isti sibi, dum quasi honeste conantur sacramenta turpissima et scelestissima interpretari, deos multos falsosque fecerunt: illum Deum colimus, qui naturis a se creatis et subsistendi et mouendi initia finesque constituit; qui rerum causas habet, nouit adque disponit; qui uim seminum condidit; qui rationalem animam, quod dicitur animus, quibus uoluit uiuentibus indidit; qui sermonis facultatem
Abbreviated transcription (Latin):
cłos dõs. feminas t̾iȩ. int̾ quas posuit mineruã
qͣm supͣ ipsum cęlum aute posuerat. Deiñ mascłs
ds̃ neptunus in mari ẽ. qd̾ ad t̾ram potius qͣm
ꝑhibetur. suꝑiorem t̾ram tenens. in inferiore hñs
ꝓserpinam coniugem. Quomͦ gͦ dõs ad cęlum. dãs
ad t̾ram refere conatur: Quid solidum. quid conꝰ¬
tans. quid sobrium. quid definitum ht̃ hec dis¬
putatio: Illa ẽ aut̃ tellus initium dãꝵ mat̾ scilic
magna. apud qͣm mollium ⁊ abscisoꝵ. seseq secan¬
tium atq iactantium insana ꝑstrepit turpitudo
Quid ẽ gͦ quod dr̃ caput doꝵ ianus. caput daꝵ tellꝰ
Nec ibi facit unum caput eiror. nec hic sanum furor.
Cur hec frustra refeire nituntur admundum: Qd̃
⁊ si possent. ꝓ dõ uero mundum nemo piꝰ colit.¬
⁊ tamen eos nec hoc posse ueritas aꝑta conumeit.
Referant ħ potius ad homines mortuos:⁊ ad demo¬
nes pessimos: ⁊ nulla questio remanebit. Namq¬

Expanded text:
culos deos, feminas terrae; inter quas posuit Mineruam, culos deos, feminas terrae; inter quas posuit Mineruam, quam supra ipsum caelum ante posuerat. Deinde masculus deus Neptunus in mari est, quod ad terram potius quam perhibetur, superiorem terram tenens, in inferiore habens Proserpinam coniugem. Quo modo ergo deos ad caelum, deas ad terram referre conantur? Quid solidum quid constans, quid sobrium quid definitum habet haec disputatio? Illa est autem Tellus initium dearum, Mater scilicet Magna, aput quam mollium et abscisorum seseque secantium adque. iactantium insana perstrepit turpitudo. Quid est ergo quod dicitur caput deorum Ianus, caput dearum Tellus? Nec ibi facit unum caput error, nec hic sanum furor. Quur haec frustra referre nituntur ad mundum? Quod etsi possent, pro Deo uero mundum nemo pius colit; et tamen eos nec hoc posse ueritas aperta conuincit. Referant haec potius ad homines mortuos et ad daemones pessimos, et nulla quaestio remanebit. CA
Abbreviated transcription (Latin):
de iano que alii cęlum. alii dixer̃ eẽ mundum.
sic de feminis scribendi facimus initiũ a tellure.
Sentio qͣntam molestiã tale ac tantum paciatur
ingenium. Dr̃ enĩ quadã ratione ueri simili
celum eȩ quod faciat. t̾ram quę paciatur. ⁊ iõ illi
mascłinam ium tͥbuit huic femĩneam ⁊⁊ nõ atten¬
dit eum potius ẽẽ qui hȩc facit qui utrumq fecit.
Hinc etiã samotracũ nobilia mist̾ia. in suꝑiore libro
sic int̾ptatur. ea quȩ nec suis nota sunt scͥbend̾o
exposit᷑m eisq missurum quasi teligiosissimȩ po¬
licetur. Dicit enim se ebi multis indiciis collegisse.
insimulacͥs alud significare celum. aliud t̾ram.
alud exempla terum. quas plato appellat ideas
hiẽ dicit. ut scd̾m eas non celum aliquid fec̾it. s &e
cęlum factum sit. hoc dico. istum inħ libro selec¬
torum dõrum ronem illam trium doꝵ quibꝰ qͣsi
cuncta complexcus ẽ. ꝑdidisse. Celo enĩ tͥbuit mas¬

Expanded text:
de Iano, quem alii caelum, alii dixerunt esse mundum, de Iano, quem alii caelum, alii dixerunt esse mundum, sic de feminis scribendi facimus initium a Tellure. Sentio quantam molestiam tale ac tantum patiatur ingenium. Ducitur enim quadam ratione uerisimili, caelum esse quod faciat, terram quae patiatur, et ideo illi masculinam uim tribuit, huic rem femininam, et non adtendit eum potius esse qui haec facit, qui utrumque fecit. Hinc etiam Samothracum nobilia mysteria in superiore libro sic interpretatur eaque se, quae nec suis nota sunt, scribendo expositurum eisque missurum quasi religiosissime pollicetur. Dicit enim se ibi multis indiciis collegisse in simulacris aliud significare caelum, aliud terram, aliud exempla rerum, quas Plato appellat ndum eas non caelum aliquid fecerit, sed etiam caelum factum sit. Hoc dico, istum in hoc libro selectorum deorum rationem illam trium deorum, quibus quasi cuncta conplexus est, perdidisse. Caelo enim tribuit mas
Abbreviated transcription (Latin):
nec nõ ipse. S hi quodãmꝰ. id est qͣm turpit̾ nefarieꝙꝵ
coluerint. in ꝑmptu ẽ. Quid aut̃ uł quos coluerint
eẽt obseurum. nisi corum testaret᷑ historia ea
ipsa quȩ feda ⁊ turpia confitent᷑. numinibꝰ t̾ribi¬
liter exigentibꝰ reddita. Uñ remotis cõstat amba¬
gibus. nefaries demones atq imundissimos sp̃s.
ac omni eiuili theologia inuisendis stolidis ima¬
gͥnibus ⁊ peas possdena ȩciam stultis cordibꝰ
inuitatos. Quid gͥ ualet. quod uir doctissimus
⁊ accutissimus uano uelut subtili disputatione
hos om̃s dõs in cęlum ⁊ t̾ram redig̾e̾ ac referre co¬
natur ⁊ ñ pot̾: Fluunt demanibꝰ tesiluint. la¬
buntur ⁊ decidunt. Dicturus enim de feminis
duo sunt pͥncipia dõꝵ animadu̾sa decęlo ⁊ t̾ra.
a quo dii partim dicunt᷑ celestes. parti t̾restres.
ut insuꝑioribꝰ initiuĩ fecimus a cęlo cum diximꝰ

Expanded text:
nec non ipse. Sed hi quonam modo, id est quam turpiter nefarieque nec non ipse. Sed hi quonam modo, id est quam turpiter nefarieque coluerint, in promtu est; quid autem uel quos coluerint, esset obscurum, nisi eorum testaretur historia ea ipsa, quae foeda et turpia confitentur, numinibus terribiliter exigentibus reddita; unde remotis constat ambagibus nefarios daemones adque inmundissimos spiritus hac omni ciuili theologia inuisendis stolidis imaginibus et per eas possidendis etiam stultis cordibus inuitatos. CAPUT et acutissimus Varro uelut subtili disputatione hos omnes deos in caelum et in terram redigere ac referre conatur? Non potest; fluunt de manibus, resiliunt, labuntur et decidunt. Dicturus enim \' de feminduo sunt principia deorum animaduersa de caelo et terra, a quo di partim dicuntur caelestes, partim terrestres: ut in superioribus initium fecimus a caelo, cum diximus
Abbreviated transcription (Latin):
ne faruim ẽ ista sic colere. ut nec salutẽ nec decus
humaniun corpus ut am̃a colentis optineat: Quã
obrem si templo sac̾dote. sacͥficio qd̃ uͦ dõ debet᷑
colatur aliqd̃ elementũ mundi. uł creatus aliqͥs
sp̃s ȩtiam si ñ ininundus ⁊ malus nõ ido malum
ẽ quia illa mala sunt quibꝰ colitur. s quia illa talia
sunt quibꝰ solus ille colendus sit. cui talis cultus
seruitusq debetur. Si aut̃ stoliditate uł monstruo¬
sitate simulacroꝵ. sacrificiis homicidioꝵ. coro¬
natione uirilium pudendoꝵ. mercede strupoꝵ.
sec̾tione m̃broꝵ. abscisione genitaliũ. consecratiõe
s qi eolendum ñ ut colendus ẽ colit. Qui uero ⁊ rebꝰ
talibus io est turpibꝰ ⁊ scelestis. ⁊ ñ uerũ dm idẽ
animȩ corporisq factorem. s creaturam qͣmius nõ
ñ ẽ ipse. ⁊ talibꝰ rebꝰ colit qualibꝰ nec ipse colendus ẽ

Expanded text:
nefarium est ista sic colere, ut nec salutem nec decus nefarium est ista sic colere, ut nec salutem nec decus humanum corpus aut anima colentis obtineat! Quam ob rem si templo sacerdote sacrificio, quod uero Deo debetur, colatur aliquod elementum mundi uel creatus aliquis spiritus, etiamsi non inmundus et malus: non ideo malum est, quia illa mala sunt, quibus colitur, sed quia illa talia sunt, quibus ille solus colendus sit, cui talis cultus seruitusque debetur. Si autem stoliditate uel monstrositate simulacrorum, sacrificiis homicidiorum, coronatione uirilium pudendorum, mercede stuprorum, sectione membrorum, abscisione genitalium, consecratione sed quia colendum non ut colendus est colit. Qui uero et rebus talibus, id est turpibus et scelestis, et non Deum uerum, id est animae corporisque factorem, sed creaturam quamuis non non est ipse, et talibus rebus colit, qualibus nec ipse colendus est
Abbreviated transcription (Latin):
ious fugiens ⁊ regnis exul ademptis ⁊ quȩ ad
hanc rem ꝑtinentia consecunt᷑. totam de ħ euemerꝰ
pandit historiam qͣm enniꝰ in latinum uertit eloqͥũ
U ñ quia plurima posuerunt qui contra h modi eirores
añ nas uł g̾co sermone. uł latino scͥpserunt. nõ in eo
mͥ placuit inmorari. Ipsas phisiologias cum consid̾o.
quibꝰ docti ⁊ acuti homines has res humanas conãt᷑
uert̾e in res diuinas. nicħ uido ñ ad temporalia t̾re¬
naq oꝑa naturamq corporeã uł etiã si inuisibilẽ
tamen mutablem potuisse reuocari. qd̃ nullomͦ est
uerꝰ ds̃. Hoc aut̃ si saltem religiositati congrius si¬
gnificacionibꝰ aget᷑. eẽt quide dolendum ñ his uer̃
ãm annunciari atq p̾dicari. tam̃ aliquo mͦ feren¬
dum tam feda ⁊ turpia nõ fieri nec mb̃i. at nẽ
cum ꝓ uͦ dõ quo solo am̃a se inhabitante fit feliac.
nefas sit colere aut corpus aut am̃ã. qͣnto magis

Expanded text:
Iouis fugiens et regnis exul ademtis, et quae ad Iouis fugiens et regnis exul ademtis, et quae ad hanc rem pertinentia consequuntur, totam de hoc Euhemerus pandit historiam, quam Ennius in Latinum uertit eloquium; unde quia plurima posuerunt, qui contra huius modi errores ante nos uel Graeco sermone uel Latino scripserunt, non in eo mihi placuit inmorari. Ipsas physiologias cum considero, quibus docti et acuti homines has res humanas conantur uertere in res diuinas, nihil uideo nisi ad temporalia terrenaque opera naturamque corpoream uel etiamsi inuisibilem, tamen mutabilem potuisse reuocari; quod nullo modo est uerus Deus. Hoc autem si saltem religiositati congruis significationibus ageretur, esset quidem dolendum non his uerum Deum adnuntiari adque praedicari, tamen aliquo modo ferendum tam foeda et turpia non fieri nec iuberi; at nunc cum pro Deo uero, quo solo anima se inhabitante fit felix, nefas sit colere aut corpus aut animam, quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
dus ẽ ut pꝰ mortem uiuat bẽ. quibꝰ consecratꝰ añ
mortem honeste ñ pot̾ uiuere. tam fedis suꝑsticionibꝰ
subditͦis ⁊ iumundis demonibꝰ obligatus: S ħ omia
inquit. referunt᷑ ad mundum. Uideat ne potius
ad ĩmundum. Quid aut̃: Ergo ñ pot̾ referri ad mũ¬
dum. quod eẽ demonstrat᷑ inmundo. Nos ant̃ ani¬
mum qrimus. qui uera religione confisꝰ ñ tanqͣm
d̃m suum adoret mundum. s tanqͣm opꝰ dĩ ꝓpt̾
d̾m laudet mundum ⁊ mundanis sordibꝰ expiatꝰ.
mundus ꝑueniat ad dm qui condidit mundum.
Istos uͦ dõs selectos udemꝰ quidẽ clarius innotuisse
qͣm cet̾os. nõ tamen ut coꝵ illustrarent᷑ merita.
s nec occultarentur ob ꝓbria. uñ eos magis homi¬
nes fuisse meredibile ẽ sicut nõ solum poeticȩ litt̾ẽ.
ueꝵ ȩtiam historicȩ tradidunt. Nam qd̾ uirgilius
ait. pͥmus ab ethereo uenit saturnus olimpo. Arma

Expanded text:
dus est, ut post mortem uiuat beate, quibus consecratus ante dus est, ut post mortem uiuat beate, quibus consecratus ante mortem honeste non potest uiuere, tam foedis superstitionibus subditus et inmundis daemonibus obligatus? Sed haec omnia, inquit, referuntur ad mundum. Videat ne potius ad inmundum. Quid autem non potest referri ad mundum, quod esse demonstratur in mundo? Nos autem animum quaerimus, qui uera religione confisus non tamquam deum suum adoret mundum, sed tamquam opus Dei propter Deum laudet mundum, et mundanis sordibus expiatus mundus perueniat ad Deum, qui condidit mundum.Istos uero deos selectos uidemus quidem clarius innotuisse quam ceteros, non tamen ut eorum inlustrarentur merita, sed ne occultarentur obprobria; unde magis eos homines fuisse credibile est, sicut non solum poeticae litterae, uerum etiam historicae tradiderunt. Nam quod Vergilius ait: Primus ab aetherio uenit Saturnus Olympo, Arma