comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
remabici. nisi fornicationis causa. relatumque ess& ab interro gañtibus
morsen libello dato repudii permisis se licentiam : Hoc inquit morses
fecit propter duritiam cordis uestri. Hic enim causa reddita est cur
illud amorse protempore bene ꝑmissum sit. ut hoc quod x p̃c prae¬
cipiebat. alia iamtempora demonstrare uider&ur . Horum autẽ.
temporum uices at que or dinem mira quidam diuinae prouidentiae
dispositione digestum atque conpositum. longum est explanare
lamporro analogiam qua utriusque testamenti congruentia perspi¬
citur. quidego dicam uses fuisse omnes quorum auctoritat illi ce¬
dunt eum secum ipsi considerare possint quam multa soleant dicere
inmissa esse scripturis diuinis anescio quibus corruptoribus uerita¬
tis qua euox mihi semperquidem etiam cum eosaudirem in uali¬
dissima uisa est : Nec mihi soli sed e tiam tibi: Nam bene memini

Expanded text:
rem abici nisi fornicationis causa relatumque esset ab interrogantibus rem abici nisi fornicationis causa relatumque esset ab interrogantibus Moysen libello dato repudii permisisse licentiam, hoc, inquit, Moyses fecit propter duritiam cordis uestri. hic enim causa reddita est, cur illud a Moyse pro tempore bene permissum sit, ut hoc, quod Christus praecipiebat, alia iam tempora demonstrare uideretur. horum autem temporum uices atque ordinem mira quadam diuinae prouidentiae dispositione digestum atque conpositum longum est explanare. Iam porro analogiam, qua utriusque testamenti congruentia perspicitur, quid ego dicam usos fuisse omnes, quorum auctoritati illi cedunt? cum secum ipsi considerare possunt, quam multa soleant dicere inmissa esse scripturis diuinis a nescio quibus corruptoribus ueritatis. quae uox mihi semper quidem, etiam cum eos audirem, inualidissima uisa est; nec mihi soli, sed etiam tibi - nam bene memini — et
Abbreviated transcription (Latin):
expeditus: id tantum oro credas quo quo modo errem. nihilame in¬
flato ac tumido fieri: Secundum historiam ergo traditur cum doc&.
quid scriptum aut quid gestum sit : quid non gestum. sed tantum ino¬
do scriptum. quasi gestum sit. Secundum a&himologiam. cumos¬
tenditur quid qua de causa uel factum uel dictumsit. Secundum
analogiam. cum de monstratur non sibi aduersariduo testamenta.
u&us & nouum: Secundum allegoriam . cum doc&ur non adlitte¬
ram esse accipienda quaedam quaescripta sunt: sed figurate in¬
sunt Nam de historia illud scriptum est cum obiectum ess& quod
die sabbati discipulieius spicas euulsissent . Non legistis inquit quod
fecit dauid cum esurir& & quicum eo erant. quomodo intrauit in¬
domuindĩ & panes propositionis manducauit: quos non licebat
eimanducare . neque eis quicum eo erant nisi solis sacerdo tibus:
Ad& himologiam uero illud pertin&. quod cum xp̃c prohibuis s& uxo¬

Expanded text:
expeditus. id tantum oro credas, quoquo modo errem, nihil a me inexpeditus. id tantum oro credas, quoquo modo errem, nihil a me inflato ac tumido fieri. secundum historiam ergo traditur, cum docetur, quid scriptum aut quid gestum sit; quid non gestum, sed tantummodo scriptum quasi gestum sit. secundum aetiologiam, cum ostenditur, quid qua de causa uel factum uel dictum sit. secundum analogiam, cum demonstratur non sibi aduersari duo testamenta, uetus et nouum. secundum allegoriam, cum docetur non ad litteram esse accipienda quaedam, quae scripta sunt, sed figurate insunt. nam de historia illud sumptum est, cum obiectum esset, quod die sabbati discipuli eius spicas euulsissent. non legistis, inquit, quod fecit Dauid, cum esuriret, et qui cum eo erant; quomodo intrauit indomum dei et panes propositionis manducauit, quos non licebat ei manducare neque eis, qui cum eo erant, nisi solis sacerdotibus. ad aetiologiam uero illud pertinet, quod cum Christus prohibuisset uxo
Abbreviated transcription (Latin):
tando atque auersando. quantamen desi derant recusantibus. prar¬
sertim si cis solem istum quispiam con&ur ostendere. ita mihi nunc eue¬
nit non negantiesse in effabile quiddam. & singulare animae bonũ
quod menteuideatur & mead contem plandum nondum esseidoneum
cum fl&u & gemitu confitenti: Non me ergo deser& sinihil fingo.
siofficio ducor siueritatem amo. si amicitiam diligo. simultum &uo
nefallaris. Omnisigitur scriptura quae testamentum u&u suo¬
bitur : diligenter eam nosse cupientibus quadrifaria traditur: secun¬
dlum historiam. secundum a & himologiam . secundum analogiam. secun¬
dum allegoriam: neme in eptum putes. grecis nominibus utentem
Primum quia sic accepinectibi hoc aliter audeo intimare quamaccepi
Deinde tu quo que animaduertis non esse harum re.rum apud nos
usitata nomina: quae si fabricassem inter pretando essempro fec¬
toineptior. Si autem circumloquerer minus essem in disserendo

Expanded text:
tando atque auersando, quam tamen desiderant, recusantibus, praetando atque auersando, quam tamen desiderant, recusantibus, praesertim si eis solem istum quispiam conetur ostendere: ita mihi nunc euenit, non neganti esse ineffabile quiddam et singulare animae bonum, quod mente uideatur, et me ad contemplandum nondum esse idoneum cum fletu et gemitu confitenti. non me ergo deseret, si nihil fingo, si officio ducor, si ueritatem amo, si amicitiam diligo, si multum metuo, ne fallaris. Omnis igitur scriptura, quae testamentum uetus uocatur, diligenter eam nosse cupientibus quadrifariam traditur: secundum historiam, secundum aetiologiam, secundum analogiam, secundum allegoriam. ne me ineptum putes graecis nominibus utentem. primum quia sic accepi nec tibi hoc aliter audeo intimare quam accepi. deinde tu quoque animaduertis non esse harum rerum apud nos usitata nomina: quae si fabricassem interpretando, essem profecto ineptior; si autem circumloquerer, minus essem in disserendo
Abbreviated transcription (Latin):
Dehac igitur manicheorum temeritate qua uus testamentum. &
catholicam fidem reprehendunt. accipe obsecro quae me moue ant.
Opto autem ac sperote hoc animo accepturum quo ame dicuntu
Scitautem ds̃ cuinota sunt archana conseientiae meae: nihilme in hoc
sermone malitiosac ageri. sedut exifamo accipien dum esse ueri
probandi causa cuium reiuiuere iamdiustatuimus. & incredibili solli¬
citudine nemihi errare uobis cum facillimum fuetit Iteraute rera¬
tum tenere uobiscumsit nedurius loquar difficillimum s ed pracsumo
quod & in hac spe qua spero uosuiam sapientiae mecum obtenturos
Nonme deser& ille cuisa cratus sum quem dies noc tesque intuem eo¬
nor. Et propter peccata mea propterque consu&udine mn plagis
u&ernosarum opinionum sauciatum oculum animae gerens inuali¬
dum meesse cognosco: Saepe cumla crimis & quem ad modum post lon¬
gam cecitatem ac tenebras luminibus uix apertis & ad huc lucem palpi¬

Expanded text:
de hac igitur Manichaeorum temeritate, qua uetus testamentum et de hac igitur Manichaeorum temeritate, qua uetus testamentum et catholicam fidem reprehendunt, accipe, obsecro, quae me moueant. opto autem ac spero te hoc animo accepturum, quo a me dicuntur. scit autem deus, cui nota sunt arcana conscientiae meae, nihil me in hoc sermone malitiose agere, sed ut existimo accipiendum esse ueri probandi causa: cui uni rei uiuere iam diu statuimus et incredibili sollicitudine, ne mihi errare uobiscum facillimum fuerit, iter autem rectum uobiscum tenere sit, ne durius loquar, difficillimum. sed praesumo, quod et in hac spe, qua spero uos uiam sapientiae mecum obtenturos, non me deseret ille. cui sacratus sum: quem dies noctesque intueri conor et propter peccata mea propterque consuetudinem plagis ueternosarum opinionum sauciatum oculum animae gerens inualidum me esse cognosco saepe cum lacrimis. et quemadmodum post longam caecitatem ac tenebras luminibus uix apertis et adhuc lucem palpi
Abbreviated transcription (Latin):
fulgentem fuis secum ista diligerem & his inuolutus tenerer: hominis
estut initissime dicam minus acute: considerantis res. dequibus lo¬
qui multum amat: sed ueniamus ad causam sipla c&
Nambene nosti quod reprehendes manichei catholicam fidem. &
maxime u&us testamentum discerpentes & dilamantes como¬
uent imperitos Qui profectonesciunt quatinus sint accipien¬
da illa & que madmodum hausta utiliter inuenas quasi uagien¬
tium adhuc animarum medullasque descendant. & quia sunt
ibi quaedam quae sub offendant animosignaro s& negle gentes
sui quae maxima turba est. populariter accusari possunt. defen¬
di autem populariter proptermysteria quaehis continentur. non
amultis anmodum possunt: qui uero paucihoc facerenouerunt
non amant propatula & fami gerula quaedam in disputatione certa¬
mina & obhocminime moti sunt nisi his qui eos instantis sime requiunt

Expanded text:
fulgentem fuisse, cum illa diligerem et his inuolutus tenerer, hominis fulgentem fuisse, cum illa diligerem et his inuolutus tenerer, hominis est, ut mitissime dicam, minus acute considerantis res, de I quibus loqui multum amat. sed ueniamus ad causam. si placet. Nam bene nosti, quod reprehendentes Manichaei catholicam fidem et maxime uetus testamentum discerpentes et dilaniantes commouent inperitos: qui profecto nesciunt, quatenus sint accipienda illa et quemadmodum hausta utiliter in uenas quasi uagientium adhuc animarum medullasque descendant. et quia sunt ibi quaedam. quae suboffendant animos ignaros et neglegentes sui — quae maxima turba est — populariter accusari possunt; defendi autem populariter propter mysteria, quae his continentur, non a multis admodum possunt. qui uero pauci hoc facere nouerunt, non amant propatula et: famigerula quaedam in disputatione certamina et ob hoc minime noti sunt, nisi his, qui eos instantissime requirunt.
Abbreviated transcription (Latin):
habent qua sinecessarium cum eosquisque deserit quidutios
audiss& lumen per illum transitam fecit esetids eematius
miea ouanmu cura e Nam deillis non nimis aestiio quam hoc ĩane
& sa cillimum ad reprehendendum cu iusessepo ꝗ uarq bo
hoc discutiendum dimitto prudenuae cuae sonenim uereor
neme arbitreris in habitatumlumine cum uitae huiusmandi
eramimplicatus. tenebrosim spem gerens depulcritudine uxoris
de pompa diuitiarum. demanitate honorum c&eris que noxus & ꝑni¬
tiosis uoluptatibus. Haec enim omnia quod te non lat& cum studiose
illos audirẽ : cupere & sperare non desistebam: neque hoc eorũ
doc trinae tribuo. Fateor enim & illos sedulo monere ut ista ca¬
ientur: sed modo mediceres desertum lumine: cum abhis om̃ib
umbris rerum meauerterim. soloque uictu adualitudinem corpo¬
risnecessario. contentus esse decreuerim. In lustratum autem at que

Expanded text:
habent quasi necessarium, cum eos quisque deseruerit, qui diutius habent quasi necessarium, cum eos quisque deseruerit, qui diutius audisset: lumen per illum transitum fecit. uides enim tu, mea maxima cura — nam de illis non nimis aestuo — quam hoc inane et facillimum ad reprehendendum cuiuis esse possit. itaque hoc discutiendum dimitto prudentiae tuae. non enim uereor, ne me arbitreris inhabitatum lumine, cum uitae huius mundi eram inplicatus, tenebrosam spem gerens de pulchritudine uxoris, de pompa diuitiarum, de inanitate honorum ceterisque noxiis et perniciosis uoluptatibus. haec enim omnia, quod te non latet, cum studiose illos audirem, cupere et sperare non desistebam. neque hoc eorum doctrinae tribuo; fateor enim et illos sedulo monere, ut ista caueantur. sed modo me dicere desertum lumine, cum ab his omnibus umbris rerum me auerterim soloque uictu ad ualetudinem corporis necessario contentus esse decreuerim, inlustratum autem atque
Abbreviated transcription (Latin):
rum nobis inserebant necessitate r&inendum. cum alia non occurreri
inquibus adquiesceremus arbi trabamur. Itaque nobis faciebant quod
insidiosiaucupes solent quiuiscatos surculos propter quam defiguntut
siuentes aues decipiant Obruunt enim & quo quomodo cooperiunt
alias quae circa sunt aquas uel inde etiam formido losis molitionibus
deterrent. ut in eorum dolos non electione sed inopia decidaturꝰ
Sedcur non ipsemihi respondeo quod istae lautae ac lepide similitudi¬
nes. at que huiusmodi reprehensiones in omnes qui aliquiddocent
a quouis aduersario effundi urbanissime acdicatissime possunt. sed
obboc putaui aliquid tale inserendum lit terismeis. ut cosaminone¬
am desinant talibus agere. ut quem admodum ille antꝰ sẽpaiatis
nugis locorum commumum. res cumre. causa cum causa ratio
cumntione confligat Quare desinant dicere illud quo dinore

Expanded text:
rum nobis inserebant, necessitate retinendum, cum alia non occurrerent, rum nobis inserebant, necessitate retinendum, cum alia non occurrerent, in quibus adquiesceremus, arbitrabamur. itaque nobis faciebant, quod insidiosi aucupes solent, qui uiscatos surculos propter aquam defigunt, ut sitientes aues decipiant. obruunt enim et quoquo modo cooperiunt alias quae circa sunt aquas, uel inde etiam formidolosis molitionibus deterrent, ut in eorum dolos non electione, sed inopia decidant. , Sed cur non ipse mihi respondeo, quod istae lautae ac lepidae similitudines atque huiusmodi reprehensiones in omnes, qui aliquid docent, a quouis aduersario effundi urbanissime ac dicacissime possunt? sed ob hoc putaui aliquid tale inserendum litteris meis, ut eos admoneam, desinant talibus agere, ut. quemadmodum ille ait, separatis nugis locorum communium res cum re, causa cum causa, ratio cum ratione confligat. quare desinant dicere illud, quod in ore
Abbreviated transcription (Latin):
negota non dimit terem. nisi quod ipsos quoque animaduertebamplus
in refellendis aliis dissertos & copiosos esse.quamin suis probanidis firmos
& certosmanere ꝓsed de me quid dicam . qui iam catholicus xp̃i amuserã
qui nuncubera post longissimam sitimpene exaustũs at que auidus
toca auiditate rep&iui. ea que altius flens & gemens concussi & ex¬
pressi ut idmaner& quod mihisic affecto. ad recreationem satis esse
poss& & ad spem reducendam uitae ac salutis : Quidergo demeipso di¬
cam tunon dum xp̃ia nus qui hortatun eo cum eos uebementer ex seerare¬
ris uix adductuses ut audienditibi atquȩ explorandiuiderentur : qua
quarso aliare delectatus es. recordare obsecrote nisimagna quadamprae¬
sumptione ac pollicitationerationum. Sed qui a diumultum que dcimpe¬
ricorum erroribus. latissime acuehementissime dispiitabant. quod cũ¬
iusmedioeriter erudito ess& facillimum sero didici: Si quidetiam suo¬

Expanded text:
negotia non dimitterem, nisi quod ipsos quoque animaduertebam plus negotia non dimitterem, nisi quod ipsos quoque animaduertebam plus in refellendis aliis disertos et copiosos esse quam in suis probandis firmos et certos manere? sed de me quid dicam, qui iam catholicus christianus eram? quae nunc ubera post longissimam sitim paene exhaustus atque aridus tota auiditate repetiui eaque altius flens et gemens concussi et expressi, ut id manarent, quod mihi sic adfecto ad recreationem satis esse posset et ad spem reducendam uitae ac salutis. quid ergo de me ipso dicam? tu nondum christianus, qui hortatu meo, cum eos uehementer execrareris, uix adductus es, ut audiendi tibi atque explorandi uiderentur, qua, quaeso, alia re delectatus es, recordare. obsecro te. nisi magna quadam praesumptione ac pollicitatione rationum? sed quia diu multumque de inperitorum erroribus latissime ac uehementissime disputabant — quod cuiuis mediocriter erudito esse facillimum sero didici — si quid etiam suo
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quod sedicebant terribili auctoritate separata. mira & simplicira¬
tione eos qui se audireuellent introducturos addm̃. &errore omnili¬
beraturos. Quid enim me aliud cogebat annon ferenouem spr&a religione
quae inihi puerulo apirentibus insita erat homines illos sequi acdiligenter
audire nisi quodnos super stitione terreri. & fidem nobis anterationem
anueraridicerent. seautem nullum praemere adfidem. nisi prius discus-
sadsmno daia ueritate. Quis non his poł licitationibus in licer&ur s prae¬
sertim adho lescentis animus cupidus ueri etiam non nullorum in scola doc¬
torum hominum disputationibus superbus & garrulus. qualem metunc
illi inuenerunt . spernentem scilic& quasi aniles fabulas. & ab eis promis¬
sum apertum & sincerum uerum tenere at que hauri recupientem :
Sedquȩ rursum ratio reuocabat. neapud eos penitus hererem. ut me in
illo gradu quem uocant auditorum tenerem. ut huius mundi spematq

Expanded text:
nisi quod se dicebant terribili auctoritate separata mera et simplici ranisi quod se dicebant terribili auctoritate separata mera et simplici ratione eos, qui se audire uellent, introducturos ad deum et errore omni liberaturos. quid enim me aliud cogebat annos fere nouem spreta religione. quae mihi puerulo a parentibus insita erat, homines illos sequi ac diligenter audire. nisi quod nos superstitione terreri et fidem nobis ante rationem imperari dicerent, se autem nullum premere ad fidem nisi prius discussa et enodata ueritate? quis non his pollicitationibus inliceretur, praesertim adulescentis animus cupidus ueri, etiam nonnullorum in schola doctorum hominum disputationibus superbus et garrulus, qualem me tunc illi inuenerunt, spernentem scilicet quasi aniles fabulas et ab eis promissum apertum et sincerum uerum tenere atque haurire cupientem ? sed quae rursum ratio reuocabat, ne apud eos penitus haererem, ut me in illo gradu quem uocant Auditorum' tenerem, ut huius mundi spem atque
Abbreviated transcription (Latin):
tifera & falla cissima regula. in effabilia penetralia ueritatis rectissime se
m&iriputant. Nihilest facilius micarissime quam non solum sedicere sed
etiam opinari uerum inuenisse. sedquam reipsa difficillimum sit agnoscens
ut confido his litteris meis Quae ut tibi prosint aut certe nihil obsint om¬
nibus que omnino quorum in manus forte deuenerint. & rogaui dm̃ &
rogo & spero ita fore. si bene mihi consciussum. quod adhunc stilum pio
& officioso animo nonuani nominis app&itione acnugatoriae ostentatiomes
accessi Est igitur mihi propositum ut probem tibi sipossum. quod mani¬
chei sacrilege actenere inuehantur in eos quicatholica ẽ fidei a uetorita¬
tem sequentes antequam illuduerum quod puramente conspicitur in tueri
quatant credendo praemuniuntur & in luminaturo praeparantur dõ
Nosti enim honorate non aliam obcausam nos intales homines in cidisse.

Expanded text:
tifera et fallacissima regula ineffabilia penetralia ueritatis rectissime se tifera et fallacissima regula ineffabilia penetralia ueritatis rectissime se metiri putant. nihil est facilius, mi carissime, quam non solum se dicere sed etiam opinari uerum inuenisse; sed quam re ipsa difficillimum sit, agnosces, ut confido, his litteris meis. quae ut tibi prosint aut certe nihil obsint omnibusque omnino, quorum in manus forte deuenerint, et rogaui deum et rogo; et spero ita fore. si bene mihi conscius sum, quod ad hunc stilum pio et officioso animo, non uani nominis adpetitione ac negatoriae ostentationis accessi. Est igitur mihi propositum, ut probem tibi, si possum. quod Manichaei sacrilege ac temere inuehantur in eos. qui catholicae fidei auctoritatem sequentes, antequam illud uerum, quod pura mente conspicitur, intueri queant, credendo prae- . muniuntur et inluminaturo praeparantur deo. nosti enim, Honorate, non aliam ob causam nos in tales homines incidisse,
Abbreviated transcription (Latin):
IMIHI ONORATE UNUM AT QUEID EM
UIDERETUR ESSE HERETICUS ETCREDENS
HERETICIS HOMO TAMLINCUA QUAM
STILOIN HACGAUSACONQUIESCENDUM
MI HI ESSEARBITRARER NUNCUERO
CUM INTERDUOPLURIMUINTERSIT quAN¬
DO QUIDẼ HEREIICUS ESTUTMEA REpERT
OPINO. QUIA LICUIUS TEMPORALIS COM¬
DODI ET MAXIMEGLONIAEPRIHEIPATCS¬
QUE SIIIGRATIA PALSASACNOUAS OPINIO¬
DeS UEL GIGUII UELSEQUITUR ILLEAU¬
TEM QUI HUIUS MODI HOMIN IBUS ERE¬
DIT. HOMO EST IMACINATIONE QUADÃ
ueritatis acpi&atis in lusus Cum haec ergo ita sint. non putaui apudte
silendum esse quid mihi deinuenienda acr&inenda ueritate uideatur. cuius
ut scis ab in eunte ad olescentia magno amore flagrauimus. sed resest longere
hominum mentibus quinimis in haec corporalia
progressi at que lapsi. nihil aliud putant esse quam quo distis quinquȩ notissi-¬
mis nuntiis corporissentiunt & quas ab his plagas atque imagines acceperunt.
eas secum uoluunt. etiam cum conantur recedere a sensibus & ex earum mor¬

Expanded text:
mihi, Honorate, unum atque idem uideretur esse haere. ticus et credens haereticis homo, tam lingua quam stilo in hac causa conquiescendum mihi esse arbitrarer. nunc uero cum inter haec duo plurimum intersit, quandoquidem haereticus est, ut mea fert opinio, qui alicuius temporalis commodi et maxime gloriae principatusque sui gratia falsas ac nouas opiniones uel gignit uel sequitur, ille autem, qui huiusmodi hominibus credit, homo est imaginatione quadam ueritatis ac pietatis inlusus: cum haec ergo ita sint, non putaui apud te silendum esse, quid mihi de inuenienda ac retinenda ueritate uideatur, cuius, ut scis, ab ineunte adulescentia magno amore flagrauimus. sed res est longe remota a uanorum hominum mentibus, qui nimis in haec corporalia progressi atque lapsi nihil aliud putant esse quam quod istis quinque notissimis nuntiis corporis sentiunt; et quas ab his plagas atque imagines acceperunt, eas secum uoluunt, etiam cum conantur recedere a sensibus, et ex earum mor
Abbreviated transcription (Latin):
um cangregata atque propagata. in ipsosmores utilisconuer¬
itas Moresautem qui lib& tantum ualenta dopti
immentes. ut etiam quae in his praua sunt. quod fe
tare possimus. Parumne consultum rebus huma
tingit prodõ colendum esse. ad quam solo intellectu
non paucidoctissimi disputant. sedimperitum etiam
rum que intammultis diuersisque generibus &cre
non cotidiana solum sed etiam percontextos plures dies
eiunia. Quod castita susquead coniugii prolisquecon
patientia usqueadcruces flammasque neglectas
susque ad patrimonia distributa pauperibus. quod
shuiusmundi aspernatio usque ad desiderium mortis
probant populi audiant. populi fauent diligunt pos
Hoc factum est diuina prouidentia. perproph& arum

Expanded text:
credentium congregata atque propagata in ipsos mores utilis conuerteretur auctorcredentium congregata atque propagata in ipsos mores utilis conuerteretur auctoritas. Mores autem quilibet tantum ualent ad obtinendas hominum mentes. ut etiam quae in his praua sunt, quod fer deserere aut mutare possimus. parumne consultum rebus humantingit, pro deo colendum esse. ad quem solo intellectu ambiendum est, non pauci doctissimi disputant, sed inperitum etiam uulgus marium feminarumque in tam multis diuersisque generibus et cris et aquae et non cotidiana solum, sed etiam per contextos plures dies perpetuata ieiunia, quod castitas usque ad coniugii prolisque contemptum, quod patientia usque ad cruces flammasque neglectas, quod liberalitas usque ad patrimonia distributa pauperibus. quod denique totius huius mundi aspernatio usque ad desiderium mortis probant, populi laudant, populi fauent, diligunt postaccusant. hoc factum est diuina prouidentia per prophetarum
Abbreviated transcription (Latin):
ta quinquemilia quinque panibus. transita pedibus marta mor as
resurgentes uiderunt : Ita quaedancor porimanifestiorebenefico
quaedamuero mentioccultiore signo. & omnia hominibus mrtal¬
tis testimonio consulebant sic in se tunc anima serrante mnortili¬
um diuina cominouebat auetoritas : Cur inquis ista mado nonfi¬
unt quia non mouerent nisimira essent: atsi solita esenitemira
nones sent Nam diei & noctisuices & consfantissi mun ordinemae¬
rum caelestium. annorum qua drifariam conuersi onem decidentis
ue tesque frondes arboribus infinitamcum seminum. puleritulme por¬
uleo losuen so norum odorum saporumque uari&ates Na qnti pri
scoloitutue sentiat. cum quo tamen loqui possimus hebescit obru¬
uicitaculis. Nosuero haecomnia non cognoscendifacilitate
e ruisis horum obscurius. sed certesentiendiassiduitate con¬
sibacta suntigitur illa oportunissimȩ ut his multitudine

Expanded text:
ata quinque milia quinque panibus, transita pedibus maria, mortuos ata quinque milia quinque panibus, transita pedibus maria, mortuos resurgentes uiderunt: ita quaedam corpori manifestiore beneficio, quaedam uero menti occultiore signo, et omnia hominibus maiestatis testimonio consulebant: sic in se tunc animas errantes mortalium diuina commouebat auctoritas. cur, inquis, ista modo non fiunt? quia non mouerent, nisi mira essent; at si solita essent, mira non essent. nam diei et noctis uices et constantissimum ordinem rerum caelestium, annorum quadrifariam conuersionem, decidentes euntesque frondes arboribus, infinitam uim seminum, pulchritudinem lucis, colorum, sonorum. odorum saporumque uarietates da qui primum uideat atque sentiat, cum quo tamen loqui possimus, hebescit obruiturque miraculis; nos uero haec omnia non cognoscendi facilitate — quid enim causis horum obscurius? — sed certe sentiendi adsiduitate contemnimus. facta sunt igitur illa oportunissime, ut his multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
uerum intueriut adidfiat idoneus purgarique sisinat
to est quam ut paulo ante dixi partimmiraculis partimm
renemoambigit. Miraculum uoco quicquid arduum
sedrursus haec induo diuiduntur. quaedam enim sunt. qugo
ciunt ammirationem. quaedam uero magnametiam grauau
lentiam que conciliant:. Nam siquis uolantem homine matiu
resnihil spectatori afferat commodi pre teripsum specta culu
turtantum modo : Si quis autem graui & desperato morbo. ass
ut ius sum fuerit conualescat ammirationem sanitatis sae
tis etiam caritate superabit. Alia facta sunt illo tempore ꝗ
uero homine quantum sat erat hominibus apparebat. sanat
guidi mundati. leprosi in cessus clauas. cecisuisus surdis audituae
redditus. Homines illius temporisaquam inuinum conuersam sacuo¬

Expanded text:
o non ualenti uerum intueri, ut ad id fiat idoneus purgarique se sinato non ualenti uerum intueri, ut ad id fiat idoneus purgarique se sinat, auctoritas praesto est: quam, ut paulo ante dixi. partim miraculis, partim multitudine ualere nemo ambigit. miraculum uoco quicquid arduum s admouetur. sed rursus haec in duo diuiduntur: quaedam enim sunt. quae solam faciunt admirationem, quaedam uero magnam etiam gratiam beneuolentiamque conciliant. nam si quis uolantem hominem cernat, cum ea res nihil spectatori. adferat commodi praeter ipsum spectaculum, miratur tantummodo. si quis autem graui et desperato morbo adfectus mox, ut iussum fuerit, conualescat, admirationem sanitatis suae sanantis etiam caritate superabit. talia facta sunt illo tempore, quo deus in uero homine, quantum sat erat, hominibus adparebat: sanati languidi, mundati leprosi; incessus claudis, caecis uisus, surdis auditus est redditus. homines illius temporis aquam in uinum conuersam, satur
Abbreviated transcription (Latin):
tas. haec prius mentis nr̃ae a terrena in habitatione suspensio.
in dm̃ uerum ab huius mundiamore conuersio. sola est auctor
quae commou& stultos ut ad sapientia m festinetur . quamdiu inu¬
gere sincera non possumus. auctorita te quidem decipimiserum
certe miserius non moueri. Si enim dĩ prouidentia non prae
humanis. nihil est dereligione sata gendum. sinuero &sprci
nare credendum est. & interior nescio qua conscientia di
dõ que seruiendum. meliores quos que animos quasi pulili
hortatur Non est desperandum ab eodem ipsodõ aue
consticutam. quouel ut gradu certo innitentesat tollam
autemseposita ratione. quam sinceram intellegere s
sed id nuncagitur ut sapientes essepossimus. id est in here
profecto sordibus animus non potest. Sunt autem sordes
sordibus quanto est quispurgatior. tanto uerum facilius

Expanded text:
tas haec prius mentis nostrae a terrena inhabitatione suspensio, haec in uerum deum ab huius mundi amore conuersio. sola est auctoritas, quae commouet stultos, ut ad sapientiam festinent. quamdiu intellegere sincera non possumus, auctoritate quidem decipi miserum est; sed certe miserius non moueri. si enim dei prouidentia non praesidet rebus humanis, nihil est de religione satagendum. sin uero et spenare credendum est, et interior nescio qua conscientia deum quaerendum deoque seruiendum meliores quosque animos quasi publice priuatimque cohortatur: non est desperandum ab eodem ipso deo auctoritatem aliquam constitutam, quo uelut gradu certo innitentes adtollamur in deum. haec autem seposita ratione, quam sinceram intellegere, unti, quis negat? sed id nunc agitur, ut sapientes esse possimus, id est inhaerere ueritati: quod profecto sordidus animus non potest. sunt autem sordes t deum; a quibus sordibus quanto est quisque purgatior, tanto uerum facilius
Abbreviated transcription (Latin):
gues conporibus sed eras sinentibus ad spirare nonpos sui as
nonesse porporeum rulla eius partem corportisoculis posse
sontise eoii desubstantia cius lt que nataauml anit fe le
uiclabile aut desnistutablenaut cõm postticunaun sit dn
quaesimihico nerdis no nenimalite dedõ sentendum pit
quiaesiorum corachunsa menta subuersa sunt. Iluduero quomo¬
bus approbatur ut dubitariomnino non possit. Pme sertm
tibs arque balibus sia mon bonoingenio pietaseepoꝵ qusietio¬
poentis a nonhic saicqude fumoest &e nescio qua fabelsi pensi ea
scuilane puimimacongtoinino longesẽ ab ire nostir mult

Expanded text:
gues corporibus, sed crassi mentibus aspirare non possunt: deum gues corporibus, sed crassi mentibus aspirare non possunt: deum non esse corporeum, nullam eius pasubstantia eius atque natura ullo modo esse uiolabile aut commutabile aut compositicium aut fictum ; quae si mihi concedis — non enim aliter de deo sentiendum est —, omnia illorum machinamenta subuersa sunt. illud uero quomoriis rationibus adprobatur, ut dubitari omnino non possit, praesertim tibi atque talibus, si tamen bono ingenio pietas et pax quaepotest. et non hic fama de fumo est et nescio qua fabella Persica. sed plane puerilem. longe omnino, longe se aliter, non ut
Abbreviated transcription (Latin):
tius sit quam illo modo euigilare. Dele targiciis u
hoctamen interest. quod l&hargici sine alienauesatione mnorn¬
tur. frenicus autem multissatis & eis potissimumdqui uolunt lubs¬
uenire in&uendus est: Nam neque ds mali a uetr eit pbtum¬
quam eum quic quam fecisse penituit. nec ullius cõn motien sa¬
nimi tem pestate turhatur. nec terrae particula regami use
Rulla flag eatiel scelera probat aut imperat. num q Iuninea
Haec enim at que huius modi nosmouebant cum ea madisinuern¬
bus quaterent & hanc esse u&eris testamenti disciplinam in simt u¬
rent quod omnino falsissimum est: Itaque illos recre preb¬
dere ista concedo. quid ergo didici. quid putasnisi cumisarer¬
henduntur disciplinam catholicam nonre prehendiuta quod quds
uos uerum didiceram tenẽg. quo d falsum putauerpomine so. sen
aliamulta medocure eoclesia catholica quo illi homies an¬

Expanded text:
tius sit quam illo modo euigilare. de lethargicis entius sit quam illo modo euigilare. de lethargicis enhoc tamen interest, quod lethargici sine aliena uexatione moriuntur, phreneticus autem multis sanis et eis potissimum, qui uolunt subuenire, metuendus est. nam neque deus mali auctor est nec umquam eum quicquam fecisse paenituit nec ullius commotionis animi tempestate turbatur nec terrae particula regnum eius est, nulla flagitia uel scelera probat aut imperat, numquam mentitur. haec enim atque huiusmodi nos mouebant, cum ea magnis inuectionibus quaterent et hanc esse ueteris testamenti disciplinam insimularent: quod omnino falsissimum est. itaque illos recte reprehendere ista concedo. quid ergo didici? quid putas, nisi cum ista reprehenduntur, disciplinam catholicam non reprehendi? ita quod apud eos uerum didiceram. teneo, quod falsum putaueram, respuo. sed et alia multa me docuit ecclesia catholica, quo illi homines exan
Abbreviated transcription (Latin):
nius. quam diut norun sacra mentorum libros & ab inter pretib
suis olle cognoscere &incognitos uelledamnare: Qua mobrem si
quidte uel ratio ueloratio nostra commouit. & siueramut crelo eis
tiuigeris uelim meaudias & bonis praeceptoribus cadiolicaeepiant¬
tis tepia fide. ala erispe simplici caritate committas. Dm̃ que iosu
cuius unius & bonitate facti sumus & iustitia poenaslumus . &xsum¬
tia liberamur orare non cesses. ita tibi neque praecepta euilsiuit¬
nes doctis simorum hominum &uere xp̃ianorum. ne que librine que
serenae ipsae cogitationes defuerint. quibus facile quod quaer sinue¬
nias. Namistos uerbosos & miseros. quidenim ali dmitius dixe¬
rim penitus desere . quidumnimis quaerunt unde fimalum n
repperiunt nisimalum. Inqua questione saepea laci sitignit
ad quaerendum. sed eadocent excitatos ut uel dornire empetra¬

Expanded text:
nius, quam diuinorum sacramentorum libros et ab interpretibus nius, quam diuinorum sacramentorum libros et ab interpretibus suis nolle cognoscere et incognitos audere damnare ? Quamobrem si quid te uel ratio, uel oratio nostra commouit et si ueram, ut credo, curam tui geris, uelim me audias et bonis praeceptoribus catholicae christianitatis te pia fide, alacri spe, simplici caritate committas deumque ipsum, cuius unius et bonitate facti sumus et iustitia poenas luimus et clementia liberamur, orare non cesses. ita tibi neque praecepta et disputationes doctissimorum hominum et uere christianorum neque libri neque serenae ipsae cogitationes defuerint, quibus facile quod quaeris inuenias. nam istos uerbosos et miseros — quid enim aliud mitius dixerim ? — penitus desere: qui dum nimis quaerunt, unde sit malum, nihil reperiunt nisi malum. in qua quaestione saepe auditores erigunt ad quaerendum, sed ea docent excitatos, ut uel dormire semper sa
Abbreviated transcription (Latin):
ermartrrum contumelias. cruces. sanguinemmortes.
praedicabi lemuitam. atque in hisuniuersis dignareb
ue uir tutibus protemporum opor tunitatemi racula.
tantum auxilium dĩ tantum profectum fructum que uidea
ubi tauimus nõs eius ecclesiae condere gremio. Quaeusque adeon¬
s nonem generis humani. ab apostolica sede persuccessiones episcopo¬
rum srustra her&icis circumlatrantibus & partimplebis ipsiusiudicio.
partm conciliorum grauitate. partim etiam miraculorum maiesta¬
tedamnantis. Columen auctoritatis obtinuit ciunolle primasdare
uel summae profecto impi&atis est: uel praecipitis arrogantiae: Nã
sinulla certa ad sapientiam salutem que animisui a est. nisi cumeosra¬
tioni praecolit fides: Quid est aliud ingratum esse opiatque auxilio
diuino quam tanto labire preditae auctoritati uelleresistere. & si
una quaeque disciplina quam quam uilis & facilis ut percipi possit doc¬
torem autma gistrum requirit. quid temerariae superbi ae ple¬

Expanded text:
er martyrum contumelias, cruces, sanguinem, mortes, per' sanctorum praedicabilem uitam atque in his uniuersis digna rebus tantis atque uirtutibus pro temporum oportunitate miracula. cum igitur tantum auxilium dei, tantum profectum fructumque uideamus, dubitabimus nos eius ecclesiae condere gremio, quae usque ad confessionem generis humani ab apostolica sede per successiones episcoporum frustra haereticis circumlatrantibus et partim plebis ipsius iudicio, partim conciliorum grauitate, partim etiam miraculorum maiestate damnatis columen auctoritatis obtinuit? cui nolle primas dare uel summae profecto inpietatis est uel praecipitis adrogantiae. nam si nulla certa ad sapientiam salutemque animis uia est, nisi cum eos rationi praecolit fides, quid est aliud ingratum esse opi atque auxilio diuino, quam tanto robore praeditae auctoritati uelle resistere? et si unaquaeque disciplina, quamquam uilis et facilis, ut percipi possit, doctorem aut magistrum requirit, quid temerariae superbiae ple
Abbreviated transcription (Latin):
holicgentium quidem uernosus error uiolenter aduersans
a pateconueller&. quamobrem tam & sidocere nonualeo. mo
tis dinoscere facileest Omniintentione uotisqueo mni
htemperis. Cum enim sa piens sit dõ itamente coniunc
squam est si non uerita tem mente contingat. negare non
stultitiam hominis. & sincerissimam dĩueritatem. medi¬
iiquiedin nterpositam esse hominis sapienti am. Sa piens enim quar¬
tunlamet iitaturdm̃. Homini autem stulto adimitandum salu¬
beriu. inihil est homine sapiente propinquius quem quoniã ut dictum est
nuntis & noninhomine spesponenda quid potuit intelleg oneflasum
libi ralius diunitus fieri. quam ut ipsa di sinctra a&erna incoministabi¬
bsiue siplenta cumos herere o port& suscipere hominem digmatcaur
uiinon modo lia facer& quibus ad sequendum dininunammut at deui

Expanded text:
agens, sed nec gentium quidem ueternosus error uiolenter aduersans agens, sed nec gentium quidem ueternosus error uiolenter aduersans aliqua ex parte conuelleret. Quamobrem tametsi docere non ualeo, motrum sint, stultis dinoscere facile est, omni intentione uotisque omniboluit, libens obtemperes. cum enim sapiens sit deo ita mente coniunctsquam est, si non veritatem mente contingat: negare non possumus inter stultitiam hominis et sincerissimam Dei veritatem medium quiddam interpositam esse hominis sapientiam. Sapiens enim, quantum datum est, imitatur Deum; homini autem stulto, ad imitandum salubriter, nihil est homine sapiente propinquius: quem quoniam, ut dictum esttandus, et non in homine spes ponenda; quid potuit indulgentius et liberalius divinitus fieri, quam ut ipsa Dei sincera, aeterna, incommutabilisque Sapientia, cui nos haerere oportet, suscipere hominem dignaretur? Qui non modo illa faceret, quibus ad sequendum Deum invitaremur; sed
Abbreviated transcription (Latin):
es se contendunt : At ipsum uidemus quantum illa qu& ipsicedunt
doc& historia nihil prius neque fortius quam credisinuolius seceum
ili nondum es sent isl enei duimequiduseuteseasdae.i liuina perapitn¬
Isctr&a. Quid enima liudagunt tanta & tam multa miracula. ipso etiam
licente illa fieri non obaliud nisi ut sibi creder&ur fideille stultus dicebat
posta uone ducitis. clamabat ille ut creder&ur. uos reclamatis. laudabat
redentes ill: uos oburgatis. Nisi uero aut inuinum aquam couerte
uutailia mittam. sinihil tale facientem sed docentem homines sequi
pussent. aue nihilpendenda uox illa est. creditedõ & mihi credite
re merititis ille cul pandus est qui eum domum suam ueni renoluit. so
inci fimpirio puerisui morbum credens essecensurum. Ergo illea ffetis
in iquae corruptissimosmores sanatura ess& miraculis conci

Expanded text:
esse contendunt? at ipsum uidemus, quantum illa, cui et ipsi cedunt, esse contendunt? at ipsum uidemus, quantum illa, cui et ipsi cedunt, docet historia nihil prius neque fortius quam credi sibi uoluisse: cum illi nondum essent idonei, cum quibus ei res esset, ad diuina percipiensecreta. quid enim aliud agunt tanta et tam multa miracula, ipso etiam dicente illa fieri non ob aliud, nisi ut sibi crederetur? fide ille stultos ducebat, uos ratione ducitis; clamabat ille, ut crederetur, uos reclamatis; laudabat credentes ille, uos obiurgatis. nisi uero aut in uinum aquam conuerteret, ut alia omittam, si nihil tale facientem sed docentem homines sequi possent, aut nihil pendenda uox illa est: credite deo, et mihi credite, aut temeritatis ille culpandus est, qui eum domum suam uenire noluit, solo eius imperio pueri sui morbum credens esse cessurum. ergo ille adferens medicinam. quae corruptissimos mores sanatura esset. miraculis concil
Abbreviated transcription (Latin):
Simuletiam contra promis sum faeitis fidem potius imperidoqua
reddendorationem: Pursus me admultitudinem famam quo
uocabis: Cohib& tandem pertinaciam. & nescio quam in domitam
propagandi nominis libidinem. & monepotius ut huius multrudi
prima tes quaeram. Et qua eram diligentissimae aclaboriosissimar
ut ab hispotius dehis litteris aliquiddiscam. quisi non essent discendum
omnino esse nescirem : Iuuero inlatebrastuasredi nec quicquam
insidiare sub nomine ueritatis quam conaris ei sadimere quibus aucto¬
ritatem ipse concedis: Siautem xp̃o etiam credendum negant nsim
dubitata ratio reddita fuerit. xp̃iani non sunt. Namid aduo susnos
pagani quidam dicunt: stulte quidem sed nonsibi aduersi netupus¬
nantes : Hosuero quis ferat ad xp̃m sepertinere profiter qentisn
aperussimam rationem scultis dedõ protulerint. nihil rese redum

Expanded text:
simul etiam contra promissum facitis fidem potius imperando quam simul etiam contra promissum facitis fidem potius imperando quam reddendo rationem. rursus me ad multitudinem famamque reuocabis. cohibe tandem pertinaciam et nescio quam indomitam propagandi nominis libidinem et mone potius, ut huius multitudinis primates quaeram et quaeram diligentissime ac laboriosissime, ut ab his potius de his litteris aliquid discam, qui si non essent, discendum omnino esse nescirem. tu uero in latebras tuas redi nec quicquam insidiare sub nomine ueritatis, quam conaris eis adimere, quibus auctoritatem ipse concedis. Si autem Christo etiam credendum negant, nisi indubitata ratio reddita fuerit, christiani non sunt. nam id aduersus nos pagani quidam dicunt, stulte quidem, sed non sibi aduersi nec repugnantes. hos uero quis ferat ad Christum se pertinere profiteri, qui nisi apertissimam rationem stultis de deo protulerint, nihil credendum
Abbreviated transcription (Latin):
ineptiam. egotedo ceo quidxp̃s praeceperit cui credis. qui lunon
crederem. numaliquid de illo med ocerepossis. sedopori inouitu
credas. Num uobis eum commendantibus. non inquitmne
illos qui ei credunt rationeducimus. curigitur illic rihaquia
fama fundata est utrum peruos anperalios. Peralios inouic
Illisergo credam ut tumedoceas: Deberemfor tasse iusime hai
li praccipuae monerent. ut omnino ad tenon accederem. dicupri
pernitiosa s uos habere doctrinas. Nespondebis mentiunti
modo igitur eis dexp̃ocredam quem nonuiderunt. doe nonenid
quem nolunt uidere. scriptis ait crede. at scriptura omnis sinona &
in audita proferatur uel commend&ur a paucis. nulla confiriat¬
te ratione non ei sed illis qui eam proferunt creditur. quimohrn
scripturasistas siuos profertis tam pauci & incogniti nonlibe diuder

Expanded text:
ineptiam! ego te doceo, quid Christus praeceperit. cui credis. quid ? si non ei ineptiam! ego te doceo, quid Christus praeceperit. cui credis. quid ? si non ei crederem, num aliquid de illo me docere posses ? sed oportet, inquit, ut credas. num uobis eum commendantibus ? non, inquit; nam nos illos, qui ei credunt, ratione ducimus. cur igitur illi credam? quia fama fundata est. utrum per uos, an per alios ? per alios, inquit. illis ergo credam, ut tu me doceas ? deberem fortasse, nisi me hoc illi praecipue monerent, ut omnino ad te non accederem; dicunt enim perniciosas uos habere doctrinas. respondebis: mentiuntur. quomodo igitur eis de Christo credam, quem non uiderunt, de te non credam, quem nolunt uidere? scriptis, ait, crede. at scriptura omnis, si noua et inaudita proferatur uel commendetur a paucis nulla confirmante ratione non ei, sed illis, qui eam proferunt, creditur. quamobrem scripturas istas si uos profertis, tam pauci et incogniti, non libet credere.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum quomo do apparere hominibui pseuati s ilerets qm̃aenius¬
uideo credidisse nisi populorums at qieguntisum comnfir nulli sti¬
opinioni a efamae ammodum celeberrimae. Hosautempopuiu
et desi ae catholicat mrsteriaiisque quaque occupasse cinpopui¬
gitur apud eos potis simum diligentissi merequiram quid epsr
ceperit Quorum auctoritate commotus. xp̃m aliquiditile qs pt¬
pisse iam eredidi Iunc mihi melius expositurus es quidille dirurio
quem fuis se autesse nonputarem . si abstemihi hoc comirendu Aur
essecredendum. Hoc ergo credidi ut dixifamae celebritite censcu
sione u& ustate roborata. Vos autem & tam panci &ta in urtuile¬
ti & tam noui nemini dubium est quinihil dignum auctorrepr¬
feratis: Quarigitur istatanta dementia est. illis cridere A
cerent nec mequicquam docerepossent. multo facilius mil
derem xp̃o non esse credendum quam de illo cuiquam nisi inha
quos ei credidisse discendum. Oingentem confidentiam ne pitd

Expanded text:
ipsum, quomodo apparere hominibus voluit, qui istis etiam vul video credidisse, nisi populorum atque gentium confirmatae opinioni ac famae admodum celeberrimae: hos autem populos Ecclesiae catholicae mysteria usquequaque occupasse. Cur non igitur apud eos potissimum diligentissime requiram, quid Christus praeceperit, quorum auctoritate commotus, Christum aliquid utile praecepisse jam credidi? Tune mihi melius expositurus es quid ille dixerit, quem fuisse aut esse non putarem, si abs te mihi hoc commendaretur esse credsione, uetustate roboratae. uos autem et tam pauci et tam turbulenti et tam noui, nemini dubium est, quin nihil dignum auctoritate praeferatis. quae igitur ista tanta dementia est? illis crede Chrinam si illi deficerent nec me quidquam docere possent, multo facilius mihi persuaderem Christo non esse credendum quam de illo quicquam nisi ab iis, per quos ei credidissem, discendum. o ingentem confidentiam uel potius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerare inei re linquere t᷑ arbitrio tales uires habebat eꝰ uoluntas quȩ sine ulli
fuerat institut apeccato &rihililliex se ipso concupiscentialiter resistebat ut dig¬
nae tantȩ bonitatis & tante bene uiuendi facilitati ꝑseuerandi cõmitteret᷑
arbitriũ dõ quidẽ p̃sciente quid ess& facturus iniuste presciente tam̃ ñ adhoc
cogente sed simulsciente quudde illo facer & iuste. Nuncuero postea quãest ila
magnapeccatiamissalibertas &iã maiorib: donis adiuuandaremansit infirmitas
lacuit enĩ dõ quomaxime humanȩ suꝑbiã presũptionis extinguer& ut ñ glorietur
om̃is carocorã ipso id ÷ om̃is homo. Vnde autẽ ñ glorietur carocorã ipso nisideme
hoc pliberũ arbitriũ: propt̃ qđ non restat liberandis nisi grã liberantis łtaergo¬
ñ gloriatur om̃is caro corã ipso. Non enĩ gloriant᷑ iniustiquin habent unde nec

Expanded text:
perseverare in ejus relinqueretur arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, quae sine ullo perseverare in ejus relinqueretur arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex se ipso concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati et tantae bene vivendi facilitati perseverandi committeretur arbitrium: Deo quidem praesciente quid esset facturus injuste; praesciente tamen, non ad hoc cogente: sed simul sciente quid de illo ipse faceret juste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam majoribus donis adjuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glorietur omnis caroper liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec
Abbreviated transcription (Latin):
głamdõ plenissime credensquiaquȩ promisit potens ÷ & facere. Nonait quȩ
p̾sciuit potens est promittere. aut quȩ p̃dox̃ potens : ostendere. sed quȩ ꝓmisit
potens : p̃stare. Ipse igit᷑ eosfacit ꝑseuerare inbono qui fecitbonos. Qui autẽ
cadunt & pereunt in prȩdestinat orũ numer oñ fuerunt. Quã uisergo de on
regeneratis & pieuiuentib: loqueret᷑ apłsdicens tuquises quiuidicesalienũ
seruũ suod ñõstat aut cadit : continuotam̃ respexitad predestinatos& Ait
Stabit autẽ. Et nehocsibi ar rogarent potens : enĩ ds̃ inquit statuere eũ
pseitaqiclat ꝑseuerantiã quistat uere potens ÷ eos quistant ut ꝑseuerantiss¬
mestent uel restituere quicetiderant. Dñs enĩ erigitallisos. Utergo ñ acci¬
per& hocdonũ dĩ id ÷ in bono ꝑseuerantiã primus homo sed ꝑseuerare uel non

Expanded text:
gloriam Deo, plenissime credens quia quae promisit, potens est facere. » Non ait, quae gloriam Deo, plenissime credens quia quae promisit, potens est facere. » Non ait, quae praescivit, potens est promittere, aut, quae praedixit, potens est ostendere, aut, quae promisit, potens est praescire. Ipse igitur eos facit perseverare in bono, qui fecit bonos; qui autem cadunt et pereunt, in praedestinatorum numero non fuerunt. Quamvis ergo de omnibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens, Tu quis es qui judices alienum servum? suo domine stat aut cadit; continuo tamen respexit ad praedestinatos, et ait, Stabit autem: et ne hoc sibi arrogarent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum . Ipse itaque dat perseverantiam, qui statuere potens est eos qui stant, ut perseverantissime stent; vel restituere qui ceciderunt: Dominus enim erigit elisos . 37. Ut ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare vel non