comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam facile dimisit quauito magis coraseruis suis utius quisq: trm iuoxas dimittere debe : quoc
uit man iifestius fiut dicamus sub exemplo Siquisturm commiserit dadultram ħoquo¬
cidium sacri legium maiora crimina decemmilium talerro rum rogaitaibusdi mani¬
s iutum puea ipsedimitiatt miniora peccat itbus Si autom obfacta m conitumeli iam
sinuss uniplacabiles et proptera marum uerbum por pctas hab cantas discordiasumeli ia uo
molosuidemar ree redigeridi ni carterem et subexempbo openisis corchos a eototus

Expanded text:
tam facile dimisit, quanto magis conservis suis unusquisque nostrum noxas dimittere debet? Quod ut manifestius fiat dicamus sub exemplo: Si quis nostrum commiserit adulterium, homicidium, sacrilegium, majora crimina decem millia talentorum rogantibus dimittuntur, si et ipsi dimittant minora peccantibus. Sin autem ob factam contumeliam simus implacabiles, et propter amarum verbum perpetes habeamus discordias, nonne nobis videmur recte redigendi in carcerem, et sub exemplo operis nostri hoc agere, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quuppe tiram a ppellat t ece ssa rium amicũ cuius opere atq auxilio cotidiatio opus habemus eata

Expanded text:
quippe nostram appellat necessarium amicum, cujus opera atque auxilio quotidiano opus habemus. Sed quippe nostram appellat necessarium amicum, cujus opera atque auxilio quotidiano opus habemus. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
cesse .e. enum ut ueniant scanidala. uerum tamen uae homini perquem scatidalum uenit:
sententiam percuttur iudas qui proditioui aguimum praeparauerat dicit et apłs Oportet
autem et heres eẽ ut qui probati sunit manu festi ficnt inauobis Impos sibile .e ergo ut alius
euatage lista dicit N hoc mundo erroribus erumnuisq: plenissimo scatudala saepissime Nor
metoirs Deduae illiqui quod impossibile ẽ non ueture suo uitio facit ut perse uetuiat Siautem
ddebilems qua m dipe stuus scan dalitatte abscide eum et proice abste bonum tibi ẽ. aduitam itgredi
debilem ⁊ qua mduasmanus uel duos pedes habenti mita idigniem acterium quia supra docuerat
eos scandali ⁊ einus eos qui credunit iricum tun ic consequeritor admorie qua tuns cuera debeanu
eos quisca idal. edpeluos idẽ uerbo uel exemplosuo adrunam percati propellenm cauera debaumuũ

Expanded text:
cesse est enim ut veniant scandala; verumtamen vae homini per quem scandalum venit. cesse est enim ut veniant scandala; verumtamen vae homini per quem scandalum venit. sententiam percutitur Judas, qui proditioni animum praeparaverat. Dicit et Apostolus: Oportet autem et haereses esse, ut qui probati sunt manifesti fiant in vobis. Impossibile est ergo ut alius evangelista dicit, in hoc mundo erroribus aerumnisque plenissimo scandala saepissime non venire. Sed vae illi qui quod impossibile est non venire suo vitio facit ut per se veniat. Si autem manus tua, vel pes tuus scandalizat te, abscinde eum, et projice abs te: bonum tibi est ad vitam ingredi debilem, quam duas manus vel duos pedes habentem mitti in ignem aeternum. Quia supra docuerat ne scandalizemus eos qui credunt in eum, nunc consequenter admonet quantum cavere debeamus eos qui scandalizare nos, id est, verbo vel exemplo suo ad ruinam peccati propellere certant. Manum
Abbreviated transcription (Latin):
saecularis uitae circuitus ac labor ex primitur et per profundum maris. extrema dampnatio designatur
Quiergo ad scitatis speciem deductus uel uerbo caeteros destruit uel exemplo melius profecto erat ut
caderet ut cumq: hunic tolerabilior inferui poenia cruciaret: Siue aliter. Asinus ẽ ad mol¬
lam caecus ad lapidem genitilis ad saxum quiadorat eum quem nonuide nuec agnio scit
s̃ enum non inmaniu factis habitat uec in metallo aut saxo cognoscitur hic ergo genitilis p¬
pulus cum persecutionem xpĩano intolerit hac płena plectitur᷑ ut cum sui sacrilegii mola iudi¬
candi scłi fluctibus admergatur. Notandum sarue quia in nr̃o bonuo opere aliquatdo cauendũ
ẽ scandalum proximi aliquando uero pronihilo contempruendum. Iniquantum eauimsine pec¬
cato possumus uitare proximorum scandalum debemus. Si autem deueritate scanidalum sumitur
utilius permittitur scanidalum nasci quam ueritas relinquatur. Vae munido abscarudalis ne¬

Expanded text:
saecularis vitae circuitus ac labor exprimitur, et per profundum maris extrema damnatio designatur: qui autem ad sanctitatis speciem deductus, vel verbo caeteros destruit vel exemplo, melius profecto erat, ut caderet, utcunque hunc tolerabilior inferni poena cruciaret. Sive aliter asinus est ad molam, caecus ad lapidem, gentilis ad saxum, qui adorat eum quem non videt, nec agnoscit. Deus enim non in manufactis habitat , nec in metallo, aut saxo cognoscitur. Hic ergo gentilis populus, cum persecutionem Christiano intulerit, hac poena plectitur ut cum sua sacrilega mola judicandi saeculi fluctibus admergatur. Notandum sane quia in nostro bono opere aliquando cavendum est scandalum proximi, aliquando vero pro nihilo contemnendum. In quantum enim sine peccato possumus, vitare proximorum scandalum debemus. Si autem de veritate scandalum sumitur, utilius permittitur scandalum nasci quam veritas relinquatur. Vae mundo a scandalis. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
sepa rati quua iustuemunc cũ prauorũ uitiis premuntur animo tamens uot toaa at qr inlentionefid
separati abillis er n futuro funditus eorsũ abducantur ab es cũ apsener saot ata at uiultus fuoncon¬
udomo putee pristinã cũ formã et faciem ꝑdidis se uel amissise corporisueritatem et assũp sisse core
uels ou ritale ul agrĩ aussi guritus saluator non subs tantiã uero carnis amisit sed floria fiturt
aol sur uel nrae rosurrestioni soscredit uii qualis tuno a poslis appanut talis post uidicuum
Ao parebut electis nãet in ipsotẽ poreudicanddiet panisi mapefima sas infonrmna sealis postebuelicuim¬
denoe impi qẽ spreuera iuderquenega uere milites que crucifixere pulatus hero desq quẽ iudi¬
uere queanta qoscererudicem Et res plenduit facieseius sicut sol uestinta as teme nssi asã nba

Expanded text:
seorsum: quia justi, et nunc cum pravorum vitiis premuntur, animo tamen sunt toto atque intentione fidei seorsum: quia justi, et nunc cum pravorum vitiis premuntur, animo tamen sunt toto atque intentione fidei separati ab illis, et in futuro funditus seorsum abducuntur ab eis. Cum abscondit eos in abdito vultus sunemo putet pristinam eum formam et faciem perdidisse, et amisisse corporis veritatem, et assumpsisse corpus vel spiritale, vel aereum. Transfiguratus Salvator non substantiam verae carnis amisit, sed gloriam futurae vel suae, vel nostrae resurrectionis ostendit; qui qualis tunc apostolis apparuit, talis post judicium cunctis apparebit electis. Nam in ipso tempore judicandi, et bonis simul et malis in forma servi videbituet impii quem sprevere, Judaei quem negavere, milites quem crucifixere, Pilatus Herodesque quem judicavere, queant agnoscere judicem. Et resplenduit facies ejus sicut sol, vestimenta autem ejus fa
Abbreviated transcription (Latin):
et nratone misdea nilł post sex mondi actates scis ab omni labore qui escenduo soitie rn
seripatar oc tauo desienat es seresiirgendum. Vn de pulerhe e sextis psalmus prooaua
acates quibus operarilict pritibus est insistendum nemo auđ rear ibutionistem posex
dio dice corripia muririto Eodet ipse dñs hoclo couoluit nosostenso sua corationisieo¬
plindocem nad yito setuindum iucam dicitur qui a scendit inmognstenso uerraton
In montem nãq oraturus et sic trans figurandus ascondit utostondat cosqui fructim resurre¬
Scib: uoenubedudebero nẽ oessolũ modo secu discipulos ducit uniquia multii una uoca a pauicuen
elen Vlel quicahic quinunc fidem qua imbuti sunt scãe triniatis in corrt ptame nan e rocui paucue
son cactorua eius merenturuisumnelaeari & bene cũdiceret qui aducit illo sinmonet ex cellã addidt

Expanded text:
Et in ratione mystica illic post sex mundi aetates sanctis ab omni labore quiescendum: hic vero Et in ratione mystica illic post sex mundi aetates sanctis ab omni labore quiescendum: hic vero tempore octavo designat esse resurgendum. Unde pulchre et sextus psalmus pro octavo etates, quibus operari licet, precibus est insistendum, ne in octavo retributionis tempore a judice corripiamur irato: quod et ipse Dominus hoc loco voluit nos ostenso suae orationis exemplo docere. De quo secundum Lucam dicitur: Quia ascendit in montem ut oraret. In montem namque oraturus, et sic transfiguraturus ascendit, ut ostendat eos qui fructum resurres incumbere debere. Tres solummodo secum discipulos ducit, vel quia multi sunt vocati, pauci vero electi, vel quia hi, qui nunc fidem qua imbuti sunt sanctae Trinitatis incorrupta mente servaverunt, tunc aeterna ejus merentur visione laetari. Et bene cum diceret: Quia ducit eos in montem excelsum, addidit
Abbreviated transcription (Latin):
possessiones multas : Ait illi iħs. Siuis perfectus eẽ uade uende quae habes et da pauperibus
et habebis thesaurũ in caelo et uenisequereme. In potestate nr̃a ẽ. utrum uelimus eẽ perfecti
a men quicumq: ꝑ fectus eẽ uoluerit debet uendere quae habet et non ex parte uendere sicut
annanias fecit et saphira sed totũ uendere et cũ uendiderit dare omnia in pauperibus et sic
sibi praeparare thesaurũ in regno caelorũ Nec hoc ad perfectionẽ sufficit nisi post cot¬
temptas diuitias saluatorẽ sequatur. Id ẽ relictis malis faciatbona. Facilius enim sac¬
culus contempnitur quã uoluntas. Multi diuitias relinquentes dnm̃ non sequundur. Sequiti
acitem xpm̃ qui imitator euis ẽ et peruestigia eius graditur: qui enim dicit se it ixpm̃ cre¬
dere debet quomodo ille ambulauitꝰ et ipse ambulare etcedua adño nro ibui xp̃o homitibus

Expanded text:
possessiones multas. Ait illi Jesus: Si vis per ectus esse, vade, vende quae habes, et da pauperibus, possessiones multas. Ait illi Jesus: Si vis per ectus esse, vade, vende quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo. Et veni, sequere me. In potestate nostra est utrum velimus esse perfecti; tamen quicunque perfectus esse voluerit debet vendere quae habet, et non ex parte vendere sicut Ananias fecit, et Saphira , sed totum vendere; et cum vendiderit dare omnia pauperibus, et sic sibi praeparare thesaurum in regno coelorum. Nec hoc ad perfectionem sufficit, nisi post contemptas divitias Salvatorem sequatur, id est relictis malis faciat bona: facilius enim sacculus contemnitur quam voluntas. Multi divitias relinquentes Deum non sequuntur; sequitur autem Christum qui imitator ejus est, et per vestigia ejus graditur. Qui enim dicit se in Christum credere, debet quomodo ille ambulavit et ipse ambulare . Ecce duas a Domino nost
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ rennuit sed magistri absq: dõ exdusit errorẽ . Si autẽ uis ad uitã in gredi Serua mandata
Dicit illi : quae : iħs autẽ dixit Non homicidiũ facies ñ adulterabis ñ facies furtũ ñ falsũ testimoni
umdices honora patrem et matrẽ et diliges preximũ tuũ sicut te ipsũ. Adulescentẽ istũ temp¬
tatorẽ eẽ exeo probare possumus quod dicente sibidño siuis aduitamuenire serua mandata.
rursũ fraudelent̃ interrogat quae sint illa mandata quasi ñ ipse legerit. aut dñs possit dõ iubere
contraria. Dicit illi adulescens Om̃a haec custo diui . qui adhuc mihidẽ ẽ  mentitur adulescens¬
ienim hoc qđ positũ ẽ in mandatis diliges proximũ tuũ sicut te ipsũ . opere complesset . quo modo
postea audiens uade et uende omnia quae habes et da pauperibus. tristis recessit quia babebat

Expanded text:
testimonium renuit, sed magistri absque Deo exclusit errorem. Si autem vis ad vitam ingredi, serva mandata. testimonium renuit, sed magistri absque Deo exclusit errorem. Si autem vis ad vitam ingredi, serva mandata. Dicit illi: Quae? Jesus autem  Honora patrem et matrem, et diliges proximum tuum sicut te ipsum. Adolescentem istum tentatorem esse ex eo probare possumus, quod dicente sibi Domino, Si vis ad vitam venire, serva mandata, rursum fraudulenter interrogat, quae sint illa mandata, quasi non ipse legerit, aut Dominus possit Deo jubere contraria. Dicit illi adolescens: Omnia haec custoaivi, quid adhuc mihi deest? Mentitur adolescens; si enim hoc quod positum est in mandatis: Diliges proximum tuum sicut te ipsum, opere complesset, quomodo postea audiens: Vade, et vende omnia quae habes, et da pauperibus, tristis recessit, quia habebat
Abbreviated transcription (Latin):
reliqua Et ecce unus accedens ait illi. Magis terbone quid boni faciã ut habea muitã aeternã
Audierat credo iste quae sitor uitae aeternae ad nõ tantũ eos qui paruulorũ uellent eẽ similes
dignos eẽ in troitu regni caelestis atq: id eocurã gerens tractatus certioris poscit sibi non ꝑpara¬
bõlas sed aꝑte quibus operũ merits uitã aeterna consequi possit exponi quid dix̃ ei quid me in¬
ter rogas debono : unus ẽ bonus ds. Quia magistrũ uocaueratbonũ et non dm̃ uł dĩ filiũ confessus
erat discit quamuis scm hominẽ cõparationẽdi ñ eẽ bonũ dequodicitur Confitemini dño qm̃ bonus
Ne qui sautẽ putet in eo qđ bonus ds̃ dicitur excludi ab onitate filiũ dĩ legimus in alio loco. Pastor
bonus ponat animã suã ꝓouib: suis. et in propheta spm̃bonũ terrãq: bonã Igitur et saluator n bonitati

Expanded text:
reliqua. Et ecce unus accedens ait illi: Magister bone, quid boni faciam ut habeam vitam aeternam? reliqua. Et ecce unus accedens ait illi: Magister bone, quid boni faciam ut habeam vitam aeternam? Audierat, credo, iste quaesitor vitae aeternae, a Domino tantum eos qui parvulorum vellent esse similes dignos esse introitu regni coelestis. Atque ideo curam gerens tractatus certioris, poscit sibi non per parabolas, sed aperte quibus operum meritis vitam aeternam consequi possit, exponi. Quid dixit ei: Quid me interrogas de bono? Unus est bonus Deus. Quia magistrum vocaverat bonum, et non Deum vel Dei Filium confessus erat, discit quamvis sanctum hominem comparatione Dei non esse bonum. De quo dicitur: Confitemini Domino, quoniam bonus . Ne quis autem putet in eo quod bonus Deus dicitur excludi a bonitate Filium Dei, legimus in alio loco: Pastor bonus ponit animam suam pro ovibus suis . Et in Propheta Spiritum bonum terramque bonam. Igitur et Salvator non bonitatis
Abbreviated transcription (Latin):
chos quos pueritiae necessitas facit castos. sed continentiae uirtus Discipuli autẽ increpabatit
eos Non quonollent eis saluatoris et manu et uocebenedici. sed quo necdũ habentes plenissimã
fidẽ putarent eũ in similitudinẽ hominũ offerentiũ importunitate lassari iħ suero at eis
Sinite paruulos uemire adme et nolite prohibere Taliũ enĩ ẽ regnũ caelorũ Significanter¬
dixit taliũ nonistorũ ut ostenderet non aetatẽ regnare sed mores et hisqui similem haberent
r̃s nolite pueri fieri sensibus sed malitia paruuli estore. sensu autem ut ꝑfectisitis et cũ impo¬
suis set eis manus abiit inde. Imponit ergo dñs paruulis manus quando humilibus auxiliis ui
gratiã tribuit. et secundũ suã uoluntatẽ dirigit ut in omnib: suis possint obsequi pracceptis unde
et ad eũ ꝑpsalmistã dicitur. Tenuistimanũ dexterã meã et ii uoluntate tua deduxistime et

Expanded text:
chos, quos pueritiae necessitas facit castos, sed continentiae virtus. Discipuli autem increpabant chos, quos pueritiae necessitas facit castos, sed continentiae virtus. Discipuli autem increpabant eos. Non quod nollent eis Salvatoris et manu et voce benedici, sed quo necdum habentes plenissimam fidem, putarent eum in similitudinem hominum offerentiam importunitate lassari. Jesus vero ait eis: Sinite parvulos venire ad me, et nolite eos prohibere ad me venire: talium dixit, non istorum, ut ostenderet non aetatem regnare, sed mores, et his qui similes sunt pueris frequenter: Nolite pueri fieri sensibus, sed malitia estote parvuli, sensu autem ut perfecti sitis . Et cum imposuisset eis manus, abiit inde. Imponit ergo Dominus parvulis manus, quando humilibus auxilii sui gratiam tribuit, et secundum voluntatem suam dirigit ut in omnibus suis possint obsequi praeceptis. Unde et ad eum per Psalmistam dicitur: Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me , et
Abbreviated transcription (Latin):
sideret uires suas utrum possit uirginalia et pudicitiae implere prȩcepta ꝑse enĩ caftitas blanda
et quem libet ad se alliciens sed considerandae uires sunt ut qui potest capere capiat. quasi or¬
tantis uox dñi ẽ et milites suos ad pudititiae p̃miũ concitantis qui potest capere capiat. qui potest
pugnare pugnet superet ac triũ phec. Tunc oblati sunt ei paruuli ut manus eis imponeret etora¬
ret. Tunc quando dñs decastitate faciebat sermonẽ et beatos pronuntiabat eu nuchos. Degloria
enĩ continentiae dnõ referente atq dicente . Sunt qͥse eunichi tant propter regnũ caelorũ au¬
dientes quidã obtulerunt ei infantes pueros decastitate mundissimos putabant eni quia dñscor¬
pore mundostantũ laudaret non et uoluntate nescientes quia ds̃ non illos beatificauit eunu¬

Expanded text:
sideret vires suas, utrum possit virginalia et pudicitiae implere praecepta. Per se enim charitas blanda sideret vires suas, utrum possit virginalia et pudicitiae implere praecepta. Per se enim charitas blanda et quemlibet ad se alliciens; sed considerandae vires sunt, ut qui potest capere capiat. Quasi hortantis vox Domini est, et milites suos ad pudicitiae praemium concitantis: Qui potest capere capiat. Qui potest pugnare pugnet, superet et triumphet. II Tunc oblati sunt ei parvuli, ut manus eis imponeret et oraret. Tunc, quando Dominus de castitate faciebat sermonem, et beatos pronuntiabat eunuchos. De gloria enim continentiae Domino proferente atque dicente, sunt qui se eunuchizant propter regnum coelorum. Audientes quidam obtulerunt eis infantes pueros de castitate mundissimos. Putabant enim quod Dominus corpore mundos tantum laudaret non et voluntate, nescientes quod Dominus non illos beatificavit eunu
Abbreviated transcription (Latin):
runt propt̃ regnũ caelorũ Triplex genus ẽ eunuchorũ duorũ carnaliũ et tertiũ spiri¬
tale : Alusunt quide utero matris sic nascuntur. alii uel quos captiuitas facit. uel dila¬
ciae matronales Tercii sunt quise ipsos castrauerunt propter regnum caelorum
et quicum possent eẽ uiri propter xp̃m eunuchifiunt. Ists promitatur praemium
supeoribus autem quibus castimoniae necessitas non uoluntas ẽ Nihilomnino habetur
possumus et aliter dicere. Eunuchi sunt ex matris utero qui frigidioris naturae sunt
nec libidinem a petentes et aliiqui ab hominib: fiunt. quos aut philo sophifaciunt. aut propt᷑
idolorum cultum emolliuntur infeminas uel persuasione heretica simulant castitatem
ut menuantur religionis ueritatẽ Sed nulluseorum consequitur regna caelorum
sidesi quus ꝓopter & p̃mcastrauerit. Vnde infert qui potest capere capiat ut unusquisq con¬

Expanded text:
t capere, capiat. Triplex genus est eunuchorum: duorum carnalium, et tertii spirit capere, capiat. Triplex genus est eunuchorum: duorum carnalium, et tertii spiritualis. Alii sunt qui de matris utero sic nascuntur. 147 Alii quos vel captivitas facit, vel deliciae matronales. Tertii sunt qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum; et qui cum possint esse viri, propter Christum eunuchi fiunt. Istis promittitur praemium: superioribus autem quibus castimoniae necessitas, non voluntas est, nihil omnino debetur. Possumus et aliter dicere. Eunuchi sunt ex matris utero, qui frigidioris naturae sunt, nec libidinem appetentes. Et alii, qui ab hominibus fiunt: quos aut philosophi faciunt, aut propter idolorum cultum emolliuntur in feminas: vel persuasione haeretica simulant castitatem, ut mentiantur religionis veritatem. Sed nullus eorum consenisi qui se propter Christum castraverit. Unde infert: Qui potest capere capiat. Ut unusquisque con
Abbreviated transcription (Latin):
tionis eas ñ licet dimittere. Quid enĩ si temulenta fuerit si iracunda si malis morib: siluxuriosa
sigulosa si iurgatrix et maledica tenenda erit istius modi : uolumus nolumus sustinenda cũ e nĩ
essemus liberĩ uoluntate nos subiecimus seruituti. Videntes ergo apłi graue uxorũ iugũ pro¬
fuerunt animi sui motũ et dicunt. Si ita .ẽ. causa hominis cũ uxore ñ pedit nubere Quidixio
ionoñs capiunt uerbũ istud. sed quib: datũ .ẽ. Nemoputet sub hoc uerbo uł fatũ ał fortunam
introduci quod hi sint uirgines quib: adõdatũ sit. aut quosquidã ad hoc casus ad duxerit sed
his datũ ẽ qui petierunt qui uoluerunt qui ut acciperent labor auenunt. Omni enim pe¬
tentidabitur et quaerens inueniet et pulsantia perietur. Sunt enĩ eunuchi qͥde matris
uterosionati sunt: et sunt eunuchi qui factis ab hominib et sunt eu nuchi qui se ipsos castraue

Expanded text:
tionis, eas non licet dimittere. Quid enim si temulenta fuerit, si iracunda, si malis moribus, si luxuriosa, tionis, eas non licet dimittere. Quid enim si temulenta fuerit, si iracunda, si malis moribus, si luxuriosa, si gulosa, si vaga, si jurgatrix, et maledica, tenenda erit ejusmodi, velimus nolimus sustinenda. Cum enim essemus liberi, voluntarie nos subjecimus servituti. Videntes ergo apostoli grave uxorum jugum, proferunt motum animi sui, et dicunt: Si ita est causa hominis cum uxore, non expedit nubere. Qui dixit: omnes capiunt verbum istud, sed quibus datum est. Nemo putet sub hoc verbo, vel fatum, vel fortunam introduci: quod hi sunt virgines, quibus a Deo datum sit, aut quos quidam ad hoc casus adduxerit, sed his datum est qui petierunt, qui voluerunt, qui ut acciperent, laboraverunt. Omni enim petenti dabitur, et quaerens inveniet, et pulsanti aperietur . Sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt: et sunt eunuchi, qui facti sunt ab hominibus: et sunt eunuchi
Abbreviated transcription (Latin):
iubetar uxorẽ ut secundam primã uiuente ñ hab̾eat. qđ enimdicit tale .ẽ. Siñ propt̃ libi¬
dinẽ sed propter iniuriã dimittis uxorẽ quare ex ꝑtus infelices priores miptias nouarũ
te immitis periculo : ne non quia poterat euenire ut iuxta eandẽ legẽ uxor quoq: marito da-¬
ret repudium eadẽ cautela praecipit᷑ ne secundũ accipiat uirũ et quid meretrix et quae semel
fuerat adultera ob probriũ nontimebat. secundo p̃cipitur uiro qđ sitalẽ duxerit subadul¬
teri crimine sit. una ergo solum modo carnalis ẽ causa id ẽ fornicatio una spiritalis hoc
ẽ. timordĩ at uxor dimittatur sicut multi religionis causa fecis se leguntur. Nulla aut causo
ẽ dĩ lege prae scripta ut uiuente ea quae relicta ẽ aliaducatur. Dicunt ei discipuli eius. Sita ẽ
causa hominis cũ uxore non expedit nubere. Graue pondus uxorũ ẽ si excepta causa fornica¬

Expanded text:
jubetur uxorem, ut secundam, prima vivente, non habeat. Quod enim dicit, tale est: Si non propter libijubetur uxorem, ut secundam, prima vivente, non habeat. Quod enim dicit, tale est: Si non propter libidinem, sed propter injuriam dimittis uxorem: quare expertus ite immittis periculo? Nec non quia poterat evenire, ut juxta eamdem legem uxor quoque marito daret repudium, eadem cautela praecipitur ne secundum accipiat virum. Et quia meretrix et quae semel fuerat adultera opprobrium non timebat, secundo praecipitur viro, quod si talem duxerit, sub adulterii crimine sit; una ergo solummodo carnalis est causa, id est, fornicatio, una spiritalis, id est, timor Dei, ut uxor dimittatur, sicut multi religionis causa fecisse leguntur. Nulla autem causa est Dei lege praescripta ut vivente ea quae relicta est alia ducatur Dicunt ei discipuli ejus: Si ita est causa hominis cum uxore, non expedit nubere. Grave pondus uxorum est si, excepta causa fornica
Abbreviated transcription (Latin):
odia et homicidia ꝑseuerare . Simulq considera qđ ñ dix̃ propt̃ duritiã cordis ur̃i ꝑmisit
uobis ds̃ sed morses ut iuxta apłm consiliũ sit hominis ñ imperiũ dĩ. Dico autẽ uobis quia qui¬
cumq: dimiserit uxorẽ suã nisi obfornicationẽ et alia dux moechat᷑. et quidimis a duxerit
moechatur Sola fornicatio ẽ quae uxoris uincat affectũ immocũ illa unã carnẽ in alterã
diuiserit et se fornicatione separauerit a marito ñ debette neri ne uirũ quoq: sub male¬
dicto faciat diceade scriptura qui ad ulterã tenet stultus et impius ẽ. Igitur ubicũq: ẽ fornicatio
et fornicationis suscipio libere uxor dimitat᷑. et quia poterat accidere ut aliquis calũniã faceret
in nocenti et obsecundã copulã nuptiarũ ueteri crimen impingeret sic priorẽ dimittere

Expanded text:
odia et homicidia perseverare. Simulque considera quod dixit: Propter duritiam cordis vestodia et homicidia perseverare. Simulque considera quod dixit: Propter duritiam cordis vestia quicumque dimiserit uxorem suam, nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, moechatur. Et qui dimissam duxerit, moechatur. Sola fornicatio est quae uxoris vincat affectum: immo cum illa unam carnem in aliam diviserit, et se fornicatione separaverit 146 a marito, non debet teneri: ne virum quoque sub maledicto faciat, dicente Scriptura: Qui adulteram tenet, stultus et impius est. Ubicumque est igitur fornicatio, et fornicationis suspicio, libere uxor dimittitur. Et quia poterat accidere, ut aliquis calumniam faceret innocenti, et ob secundam copulam nuptiarum, veteri crimen impingeret, sic priorem dimittere
Abbreviated transcription (Latin):
conunxerat qdando ex consensu propter seruitutem dĩ eo quod tẽpus inartosit sichabenus
uxores quasi nonbabentes. Dicunt illi Quidergo morsesmandauit darilibellu m re pudi
et dimitaere Aperiunt calumniam quam parauerant. Et certe dñs quon propiam
protulerat sed ueteris historiae et maridatorum fuerat recordatus dĩ
Ait illis qum̃ morses ad duritiam cordis arĩ permisit uobis dimittere uxores uestras
Abinitio autẽ ñ fuit sio quoddicit istius modiẽ. Nũquid potest ds̃ sibieẽ contrarius ut aliud
anteius serit et sententiã nouo frangat imperio : ñ ita sentiendũ ẽ Sed morses cũ uider&
propter desideriũ secundarũ coiugũ quȩ uł ditores uł uiniores uł pul cdiriores essenꝰ
primas uxores aut interfici. aut malumuitã ducere maluit indulgerediscordiã quã

Expanded text:
conjunxerat, quando ex consensu propter servitutem Dei, eo quod tempus in angusto sit, sic habemus conjunxerat, quando ex consensu propter servitutem Dei, eo quod tempus in angusto sit, sic habemus uxores, quasi non habentes. Dicunt illi: Quid ergo Moyses mandavit dari libellum repudii, et dimittere? Aperiunt calumniam, quam paraverant. Et certe Dominus non propriam sententiam protulerat, sed veteris historiae et mandatorum fuerat recordatus Dei. Ait illis: Quoniam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras: ab initio autem non fuit sic. Quod dicit istiusmodi est: Nunquid potest Deus sibi esse contrarius, ut aliud ante jusserit, et sententiam suam novo frangat imperio? Non ita sentiendum est. Sed Moyses cum videret propter desiderium secundarum conjugum quae vel ditiores, vel juniores, vel pulchriores essent, primas uxores aut interfici, aut malam vitam ducere, maluit indulgere discordiam quam
Abbreviated transcription (Latin):
feminam ostendit secunda uitanda coniugia Nonenim ait masculum et feminias quo d
expriorum repudio quaerebatur sed masculam et feminam ut unios conuigseoodse udar
nec terentur : et dixit propter hoc dimittet homo patremet matrem et adherebit uxori
suae. Si gnanter ait similiter u xorisuae nonuxoribus eterunt duo incanne una Itaque
iã non sunt duo sed una caro. praemiũ nuptiarũ ẽ. ex duobus unã carnẽ fieri castta siunc¬
ta spiritui. unus efficitur sp̃s. Onini potentis dĩ actũ ẽ aeterno et salubri consilio ut portone
suo corporisuir amplecteretur infemina nec ase putaret ee. diuersum quod dese cognosceret
fabricatũ. Quod ergo ds̃ coniunxit homo non separet: Quodergods coniunxit ũnam fia¬
ciendo carnemuiri et feminae. hanc homo non potest separare nisi forsitan solus dra homio
separat quando propter desiderium secundie uxoris primam dimitamius. Ds separtalomie

Expanded text:
feminam, ostendit secunda vitanda conjugia; non enim ait masculum et feminas, quod feminam, ostendit secunda vitanda conjugia; non enim ait masculum et feminas, quod ex priorum repudio quaerebatur, sed masculum et feminam, ut unius conjugis consortia necterentur. Et dixit: Propter hoc dimittet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae. Signanter ait similiter, uxori suae, non uxoribus. Et erunt duo in carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Praemium nuptiarum est ex duobus unam carnem fieri. Castitas juncta spiritui unus efficitur spiritus. Omnipotentis Dei actum est aeterno ac salubri consilio, ut portionem sui corporis vir amplecteretur in femina, nec a se putaret esse diversum, quod de se cognosceret fabricatum. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Quod ergo Deus conjunxit unam faciendo carnem viri et feminae, hanc homo non potest separare, nisi forsitan solus Deus. Homo separat quando propter desiderium secundae uxoris primam dimittimus: Deus separat qui et
Abbreviated transcription (Latin):
randum nam as de uotio pietatis illos stimulus adduxit liuoris. In terrogant ergo eum
utrumliceat hominidimittere uxorem suam qualibet causa ut quasi conaqua to
teneant sillogissimo ee quod cumque responderit captionem patiatur. Si dixorit
dimittendam̃ ẽẽ uxorem qualibet ex causa et ducendas alias. puditiciae poreduer¬
tor sibi uidebitur docere contraria. Sinautem responderit non omnemobcausam debere
dimita quasis acrilegii reustenebitur et aduersus doctrinã morsi ac ꝑmor sendĩ facere. Ignꝰ
dis sic responsione tempperat ut decipulã transeat scripturã scam adducens in testimoniũ Et
naturalẽ legẽ primãq dĩ sententiã secundo opponens. quae nonuoluntate dĩ. sed peccantium
neces sitate concessa c̃. Qui respondens ait eis Non legistis quia qui fecit ab in itio masculum
et feminam fecit cos Hoc in exordio geneseos soriptum .ẽ. Dicendo autem masculum et

Expanded text:
randum; nam has devotio pietatis, illos stimulus adduxit livoris. Interrogant ergo eum randum; nam has devotio pietatis, illos stimulus adduxit livoris. Interrogant ergo eum utrum liceat homini dimittere uxorem suam qualibet causa, ut quasi cornuto teneant syllogismo, et quodcunque responderit captionem patiatur. Si dixerit dimittendam esse uxorem qualibet ex causa, et ducendas alias, pudicitiae praedicator sibi videbitur docere contraria. Sin autem responderit non omnem ob causam debere dimitti quasi sacrilegii reus tenebitur, et adversus doctrinam Moysi, ac per Moysen, Dei facere. Igitur Dominus sic responsionem temperat, ut decipulam transeat, Scripturam sanctam adducens in testimonium, et naturalem legem primamque Dei sententiam. Secundo opponens quae non voluntate Dei, sed peccantium necessitate concessa est. Qui respondens ait eis: Non legistis quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos. Hoc in exordio Geneseos scriptum est. Dicendo autem masculum et
Abbreviated transcription (Latin):
distinctionem aliarum gentium iudaea dicta sit specialius tamen meridiana eius
plaga appellabatur iudaea ad distinctionem samariae galileae de capolis et ceterarũ
ineadem prouincia regionũ. et secutae sunt eum turbae multae et curauit eos ibi Ga¬
lilaeos iniudaea finibus curat potuerat quidem aegrotorũ turbas non fatigare et
intra ipsam galilaeã opẽ ferre debilib: sed typicaratio etiam locorũ eratꝰ explenda
priuilegus : ut peccata gentiũ in eam ueniã quae iuda eae parabatur ad mitteree et ac¬
cesserunt ad eum pharisaei temptantes eũ et dicentes Silicet hominidimutere uxorẽ
suam quacumq: ex causa: et hic notanda mentium distantia in tubis et pharisaeis. Hae con¬
ueniunt ut doceantur et suisanentur in firmi sicut euangelista matheus a ꝑte comme mo¬
rat illi accedunt ut saluatorẽ ac doctorũ ueritatis temptando decipiant deq hoc mi¬

Expanded text:
distinctionem aliarum gentium Judaea dicta sit, specialius tamen meridiana ejus distinctionem aliarum gentium Judaea dicta sit, specialius tamen meridiana ejus plaga appellabatur Judaea, ad distinctionem Samariae, Galilaeae, Decapolis et caeterarum in eadem provincia regionum. Et secutae sunt eum turbae multae, et curavit eos ibi. Galilaeos in Judaeae finibus curat. Potuerat quidem aegrotorum turbas non fatigare, et intra ipsam Galilaeam opem ferre debilibus, sed typica ratio etiam locorum erat explenda privilegiis ut peccata gentium in eam veniam quae Judaeae parabatur, admitteret. Et accesserunt ad eum Pharisaei tentantes eum et dicentes: Si licet homini dimittere uxorem suam, quacunque ex causa? Et hic notanda mentium distantia in turbis et Pharisaeis: hae conveniunt ut doceantur, et sui sanentur infirmi, sicut evangelista Matthaeus aperte commemorat: illi accedun: ut Salvatorem ac doctorem veritatis tentando decipiant. Neque hoc mi
Abbreviated transcription (Latin):
Et plicitis ergo sermonib: dñi quae ingalilea post expectum habeo tributum ad a postolos de
in nocentia et humilitate ipse saluator habuerat uetans eos ne scandalitarent pusillos ad iunc¬
ta parabola et postea quaede correptione fratrum et indulgentia conuenienter docenis
petro interrogante de remissione peccatorum Nontantum septies sed etiam septuagies
septies remit terdum res ponderat id ipsum comprobans sequerti parabola postquam
haec uidelicet omnia matheus ita explicuis set more suo quasi ad alia se conferendo
narranda sic sequitur et dicit. Et factumẽ cum consum masset iħs sermones istos
migrauit agalilea. et ueniit infines iudaeae tranis iordanen. Hinc ergo incipit ea
marrare qͥuae iniuda ea dũis fecit . docuit siue passus ẽ. Et primo quidem tranisior¬
danem adorientem deinde etiam cis iordanen quatdo uerut hiericho betbfage
et hiero solimi. Nam cum omnis iuda eorum prouincia quamuis generaliter a d

Expanded text:
Explicatis ergo sermonibus Domini quos in Galilaea post expetitum ab eo tributum ad apostolos de innocentia et humilitate ipse Salvator habuerat, vetans eos ne scandalizarent pusillos adjuncta parabola, et postea quae de correptione fratrum et indulgentia convenienter docens, Petro interrogante de remissione peccatorum, non tantum septies, sed etiam septuagies septies remittendum, responderat, id ipsum comprobans sequenti parabola; postquam haec videlicet omnia Matthaeus ita explicuisset, more suo quasi ad alia se conferendo narranda sic prosequitur et dicit: I. Et factum est cum consummasset Jesus sermones istos, migravit a Galilaea, et venit in fines Judaeae trans Jordanem. . Hinc ergo incipit ea narrare quae Dominus in Judaea fecit, docuit et passus est. Et primo quidem trans Jordanem ad orientem, deinde etiam cis Jordanem, quando venit in Jericho, Bethphage et Hierosolymam; nam omnis Judaeorum provincia quamvis generaliter ad
Abbreviated transcription (Latin):
Hortasconelusus soror meas ponsa. Vbi rignuntur poma uirtutum ubiq: rite nuntiatur nomen di
quia tntadie ee cota nocte eu scodem muroruim eius nontacebunt laudare nomendĩ. Refec tisergo
tuerbis ascendens onnauiculam dñs. uenit in finos magedan ut nos doceret postquã turbae papulũ
eosto patrem cnestem adoremus. Et ac cesserunt ad eum pharisaei et saducaei temptantes : et rogaueri
eumut sunum decaelo ostendenet eis  Si gnum decaelo quaerunt ut qui multa hominum milia secundo¬
pouus pamibas sediauitnuine inexemplum morsi manna caelitus misso et peromnia passimdis ꝑso
por ulumom nem multo cẽpore neficiat. Quo dineuangelio iohannes posẽdulium panam:

Expanded text:
Hortus conclusus, soror mea sponsa , ubi gignuntur poma virtutum, ubique rite nuntiatur nomen Domini. Hortus conclusus, soror mea sponsa , ubi gignuntur poma virtutum, ubique rite nuntiatur nomen Domini. Quia tota die et non tota nocte custodes murorum ejus non tacebunt laudare nomen Domini . Refectis ergo turbis ascendens in naviculam Dominus venit in fines Magedan, ut nos doceret postquam turbae pabutum ostio Patrem coelestem adoremus. CAPUT XVI. De caeum ut signum de caelo ostendepaucis de panibus satiavit, nunc in exemplum Moysi manna coelitus misso, et per omnia passim disperso populum omnem multo tempore reficiat. Quod in Evangelio Joannis post edulium panum
Abbreviated transcription (Latin):
lono ui tes tamenti qui non perdurant occurre inuirumperfectum uel in firmitateuirum uel m̃¬
tis leuita temulieri bus et paruulis comparandisunt. Nam illis dicitur sitimen initium substan¬
tiae eius usque in finem firmum rodi neamus illis autem nolite pueri effici sensibus. sed malitia in san¬
tes estote ut sensibus perfectisitis. Et ideo neque in ueteri neque in nouo tẽsta mento tales ad mituntur
ad numerum sed si ueibii quinquemilia si ue hic quat tuor milia exceptis mulieribus et pueris fuisse
dicuntur. Et dimissa turba ascendit in nauiculam. Et uenit in fines magedan. In marco aucemito
scriptumest. Et statim ascendens nauem cum discipulis suis uenit in partes dalmanutha. Non autem
seđm marcum nisi magedan. Est aut mageda regiocir regio circageresan inter p̃caturq: magedo
poma eius si uenuntia. Mrstice significans hor tum illum. dequos ponsus incanti cocanticorum dicit

Expanded text:
lo Novi Testamenti qui non perdurant occurrere in virum perfectum , vel infirmitate virium, vel melo Novi Testamenti qui non perdurant occurrere in virum perfectum , vel infirmitate virium, vel mentis levitate, mulieribus et pueris comparandi sunt. Nam illis dicitur, Si tamen initium substantiae ejus usque in finem firmum retineamus ; illis autem, Nolite pueri effici sensibus, sed malitia infantes estote, ut sensibus perfecti sitis . Et ideo neque in Vetere, neque in Novo Testamento tales admiad numerum, sed sive ibi quinque millia, sive hic quatuor millia, exceptis mulieribus et pueris, fuisse dicuntur. Et dimissa turba ascendit in naviculam, et venit in fines Magedan. In Marco autem ita scriptum est: Et statim ascendens navem cum discipulis suis, venit in partes Dalmanutha . Non autem Marcum non habent nisi Magedan. Est autem Magedana regio circa Gerasan, interpretaturque Mageda poma ejus, sive nuntia. Mystice significans hortum illum, de quo sponsus in Cantico canticorum dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ secundum legem est in qua iustitia seapłs paulus si nequae rela conuersatum dicit fuis se
Itemalios infirmos qui facile seducerentur incultum idorum Quae duo genera id .ẽ. infirmi¬
tafes Et er rores. mulierum et puerorum nominibus figurata sunt. Infirmus est enim sexus
mulierum adacuones et fucilis ad lu sum pueritia. Quid autem lusui puerili tamsimile est quã
idola colere ÷ quando t a płs ad hoc reculit: hoc genus supersodonis cumait. Neq idolis ser¬
uiamus quemam modum quidã eorum sicut scriptum .e. Sedit popuius manducare etbibere
et sur rexerunt ludere. Mulicribus ergo similes erant. Qui in laboribus ex pectationis quo
usqad promis sadĩ peruenirent non uiriliter per seuerantes temptauerum dñm pueriautem
qui sederunt manducare et bibere et surrexerunt ludere. Non solũ autem ibi sed etiam popu¬

Expanded text:
quae secundum legem est, in qua justitia se apostolus Paulus sine querela conversatum dicit fuisse. quae secundum legem est, in qua justitia se apostolus Paulus sine querela conversatum dicit fuisse. Item alios infirmos, qui facile seducerentur in cultum idolorum. Quae duo genera, id est, infirmitates et errores, mulierum et puerorum nominibus figurata sunt. Infirmus est enim sexus mulierum, et facilis ad lusum pueritia. Quid autem lusui puerili tam simile quam idola colere? Quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus superstitionis, cum ait: Neque idolis serviamus, quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est: Sedit populus manducare, et bibere, et surrexerunt ludere . Mulieribus ergo similes eusque ad promissa Dei pervenirent, non viriliter perseverantes tentaverunt Deum: pueris autem, qui sederunt manducare et bibere, et surrexerunt ludere. Non solum autem ibi, sed etiam in popu
Abbreviated transcription (Latin):
mare huius scłi ut proipso magno pisce id est proxpo legatione fungerentur sicut a postolus
dicit paulus. Neque in ipsa trba quinque milia hominum fuerunt. sicut illic ubi carna¬
les legem accipientes id est quinque carnis sensibus dediti significantur. propter quat tuor
a nimi uirtutes quibus in hac uitaspirita liter uiuitur. prudentiam tem perantiam
fortitu dinem Et iustitiam Quarum prima est cognitiorerum appetendarum et fugi¬
endarum secunda refrenatio cupiditatis ab his quae tempor aliter delectantur. tertia fir¬
mitas animiaduersusea quae temporalia molesta sunt. Quarta que per ceteras omnes dis¬
funditur dilectio dĩ et proximi. Sane et ibi quinquemilia. et hic quat tuor milia exceptis
pueris et mulieribus fuis sememorantur. Quod mihi uidetur ad hoc pertinere: ut intel¬
legcimus et in populo ueteris testamenti fuisse quosdam infirmos ad implendam iustitiam

Expanded text:
mare hujus saeculi, ut pro ipso magno pisce, id est, pro Christo legatione fungerentur, sicut apostolus mare hujus saeculi, ut pro ipso magno pisce, id est, pro Christo legatione fungerentur, sicut apostolus dicit Paulus. Neque in ipsa turba quinque millia hominum fuerunt, sicut illic, ubi carnales legem accipientes, id est, quinque carnis sensibus dediti significantur, propter quatuor animi virtutes, quibus in hac vita spiritaliter vivitur, prudentiam, temperantiam, fortitudinem, justitiam, quarum prima est cognitio rerum appetendarum et fugiendarum; secunda refrenatio cupiditatis, ab his quae temporaliter delectant; tertia firmitas animi adversus ea quae temporaliter molesta sunt; quarta quae per caeteras omnes diffunditur dilectio Dei et proximi: sane et ibi quinque millia, et hic quatuor millia, exceptis pueris et mulieribus, fuisse memorantur. Quod mihi videtur ad hoc pertinere, ut intelligamus, et in populo Veteris Testamenti fuisse quosdam infirmos ad implendam justitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
potest capere capiat ceteraque huius modi. tamen esurientes et sicientes iustitiam satu ran¬
tur: Cum audiendo mandata legis dĩ aduitam perueniunt aeternam Erant autem
qui manducauerunt quattuor milia hominum. ex tramuleres et par uulos. Bene quat¬
or milia ut ipso etiam numero docerent euanlicis sepas eoses secibariis. Haec ergo pastio
de panibus septem ec paucis pisciculis ut supra diximus ad sacramentum et gratiam per¬
tinet eccłae nouitestamenti. Quae notissima illã septenaria sc̃ĩ sp̃s operatione cogoscitur
Et ideo hic non duo pisces fuis se scribuntur. sicut in ueteri lege
ubi duo soli ungebantur rex et sacerdos sed paucipiscesidest qui primi dñ o iħ uxp̃o credider
et eius nomine uncti sunt : et misi ad predicationem euangelii et ad sustinendum turbulentum

Expanded text:
potest capere capiat, caeteraque hujusmodi, tamen esurientes et sitientes justitiam saturanpotest capere capiat, caeteraque hujusmodi, tamen esurientes et sitientes justitiam saturantur, cum audiendo mandata legis Dei ad vitam perveniunt aeternam. Erant autem qui manducaverunt, quatuor millia hominum extra mulieres et parvulos. Bene quatuor millia, ut ipso etiam numero docerent, evangelicis se pastos esse cibariis. Haec ergo pastio de panibus quatuor et paucis pisciculis, ut supra diximus, ad sacramentum et gratiam pertinet Ecclesiae et Novi Testamenti. Quae notissima illa septenaria sancti Spiritus operatione cognoscitur. Et ideo non hic duo pisces fuisse scribuntur, sicut in veteri lege, ubi duo soli ungebantur, rex et sacerdos; sed pauci pisces, id est, qui primi Domino Jesu Christo crediderunt, et in ejus nomen uncti sunt, et missi ad praedicationem Evangelii, et ad sustinendum turbulentum
Abbreviated transcription (Latin):
Qualibus dicitur. Suis perfectus esse uade uende omniaquaehabes et cetera. Vnde bene
sportae quibus dominicorum sunt condita fragmenta ciborum propter septi formem sp̃s grati
am septem fuis sememorantur. Nam quia s portae iunco et palmarum folus solent contexi.
merito in scorum significatione ponuntur. Iuncus quippe super aquas nasciconsueuit. Palma
uictricem ornat manum. Et uinceis uasds recte comparantur electi. cum radicem cordis
ne forte ab amore aeternitatis a rescat. in ipsouitae fontae collocant. Assimilatotur et eu
quae depalmarum sunt folis contexa. Cum in defectiuam ae ternae retributionis memo¬
riam puro incorde retinent. Et bene turba quam uis reliquias dominicis prandir
non caperet manducasse tamen et saturata esse narratur: Quia sunt non nulli qui et
omnia sua relinquere nequeunt Neque explerehoc quod deuirginibus dicitur. qui

Expanded text:
qualibus dicitur: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, etc. . Unde bene qualibus dicitur: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, etc. . Unde bene sportae, quibus Doam, septem fuisse memorantur. Nam quia sportae junco et palmarum foliis solent contexi, merito in sanctorum significatione ponuntur. Juncus quippe super aquas nasci consuevit, palma vero victricem ornat manum. Et junceis vasis recte comparantur electi, cum radicem cordis, ne forte ab amore aeternitatis arescat, in ipso vitae fonte collocant. Assimilantur et eis quae de palmarum sunt foliis contexta, cum in defectivam aeternae retributionis memoriam puro in corde rnon caperet, manducasse tamen et saturata esse narratur: quia sunt nonnulli qui, etsi omnia sua relinquere nequeunt, neque explere hoc quod de virginibus dicitur: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
nilargitoris cuncta que bene gerunt referent. unde merito aduitam incerioris hominis
aecerriam ut potepane uitȩ sacurati peruenianit. Cui contra tardis auditoribus
perprophetam ex probratur. Manducastis et nonestis saturati manducatit ntmq
et non saturantur qui pane uerbidĩ audiendo degustarit. sed non faciendo quae audiurit
nihil ex his inter naedulcdinis quocor ipsorum confirmetur inuentre memoriae recipiunt
Et quod superfuit defragmentis tulerunt septem sportas plerias. Quod turbis sacuratis.
super erat a postoli sustollunt. Et septem sportas implent quia sunt altiora perfeccionis
prȩcepta uel potius exortamenta et consilia quaegeneralis fidelium multitu donequit sȩliar¬
da et implenda atangere. Quorum excutio illos proprieres picit quimaiores cĩsp̃s ratia
plenigeneralem populidĩ conuersationem mentis atque operis sublimitate transcendunt

Expanded text:
ni largitoris cuncta quae bene gesserunt, referent. Unde merito ad vitam interioris hominis ni largitoris cuncta quae bene gesserunt, referent. Unde merito ad vitam interioris hominis internam, ut pote pane vitae saturati pervenient. Cui contra tardis auditoribus per prophetam exprobratur: Manducastis et non estis saturati . Manducant namque, et non saturantur, qui panem verbi Dei audiendo degustant, sed non faciendo quae audiunt, nihil ex his internae dulcedinis, quo cor ipsorum confirmetur, in ventre memoriae recipiunt. Et quod superfuit de fragmentis tulerunt septem sportas plenas. Quod turbis saturatis supererat, apostoli sustollunt, et septem sportas implent, quia sunt altiora perfectionis praecepta, vel potius exhortamenta et consilia, quae generalis fidelium multitudo nequit servanda et implenda attingere; quorum exsecutio illos proprie respicit, qui majore sancti Spiritus gratia pleni, generalem populi Dei conversationem mentis atque operis sublimitate transcendunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qui frangeret eis: Quod est aliis uerbis dicere. Indoca quaesierunt pabula uerbi dĩ quo
ad uirtũ tebonȩ operationis conualescerent refici. nec erat magistris deficientibus quieis
scripturarum archana pate faceret eosque aduiam ueritatis insticueret. Acceptis autem
ad frangendum panibus dñs gratias agit ut et ipse quantum desalute generis humani con¬
gaude at ostendat. Et nos adagendas semperdõ gratias in formet cumudter retio pane
carnem uel animam caelesti. superna gratia largiente reficimus. Et comederunt omnes
et sacurati sunt. Manducant depanibus dñi ac piscibus et saturantur. qui audientes uer¬
ba dĩ et exembla intuentes ad pro fectum uitae correctioris per haec excituri atque exurge¬
re festinant. Quibus apte congruit illud psalmistȩ. Edent pauperes et scitura buntur oe
tedicer& Audient humiles uerbum dĩ et facient. Et ad laudem non suam sed super¬

Expanded text:
qui frangeret eis . Quod est aliis verbis dicere: Indocti quaesierunt pabulum verbi Dei, quo qui frangeret eis . Quod est aliis verbis dicere: Indocti quaesierunt pabulum verbi Dei, quo ad virtutem bonae operationis convalescerent refici, nec erat, magistris deficientibus, qui eis Scripturarum arcana patefaceret, eosque ad viam veritatis institueret. Accead frangendum panibus Dominus gratias agit, ut et ipse quantum de salute generis humani congaudeat ostendat, et nos ad agendas semper Deo gratias informet, cum vel terreno pane carnem, vel animam coelesti superna gratia laet saturati sunt. Manducant de panibus Domini ac piscibus, et saturantur, qui audientes verba Dei, et exempla intuentes, ad profectum vitae correctionis per haec excitari atque assurgere festinant. Quibus apte congruit illud Psalmistae: Edent pauperes, et saturabuntur, et laperte dicere: Audient humiles verbum Dei, et facient, et ad laudem non suam, sed super