comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uadunt. Illud nãq p̃cipne ꝓpt̾
questiones que de hac re mote
st̃. uł moueri ad huc posst̃. attende¬
re ac memmisse debemus. tantũ¬
mͦ peccatoꝵs omniũ plenã ꝑfectã¬
q remissionẽ baptismo fieri.hõi¬
nis uͭ ipsius qualitatẽ ñ totã con¬
tinuo cõmutari. s sp̃uales pͥmitiaᷤ
in b̃n ꝓficientib de die in die nom¬
tate crescente cõmutare in se qͦd
carnalit̾ uetꝰ est. donec totũ ita re¬
nouet᷑ ut anmalis etiã infirmitaᷤᷤ
corporis. ad firmitatẽ sp̃uale incor¬
ruptionẽq ꝑuemat. Hec autem
lex peccati qͦd etiã peccatũ appellat
apłs cũ dicit. ñ gͦ regnet peccatũ
in ur̃o mortali corpore ad obedien¬
dũ desideriis eius ñ sic manet in
membris eor qͥ ex aqua ce sp̃ure¬
nati st̾. tanquã ñ sit eius facta remiᷤᷤ¬
sio. ubi om̃ino plena & ꝑfecta fit re¬
missio peccatoꝵs. om̃ib inimcitiis int̾¬
fectis quib separabamͣ a deo. s ma¬

Expanded text:
vadunt. Illud namque praecipue, propter vadunt. Illud namque praecipue, propter quaestiones quae de hac re motae sunt vel moveri adhuc possunt, attendere ac meminisse debemus, tantummodo peccatorum omnium plenam perfectamque remissionem Baptismo fieri; hominis vero ipsius qualitatem non totam continuo commutari, sed spiritales primitias in 1 ene proficientibus de die in diem nouitate crescente commutare in se quod carnaliter uetus est, donec totum ita renouetur, ut animalis etiam infirmitas corporis ad firmitatem spiritalem incorruptionemque perueniat. Haec autem lex peccati, quod etiam peccatum appellat apostolus, cum dicit: non ergo regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, non sic manet in membris eorum, qui ex aqua et spiritu renati sunt, tamquam non sit eius facta remissio, ubi omnino plena et perfeeta fit remissio peccatorum omnibus inimicitiis interfectis, quibus separabamur a deo, sed ma
Abbreviated transcription (Latin):
buat᷑ qͦd ñ fit nͥ in remissione pecca¬
toꝵs. Qdetiã ip̃o loco xp̃e ostendit.
cũ int̾rogatꝰ quomͦ possent istafi-¬
eri cõmemorauit qͥd moyses fece¬
rit in excaltatione serpentis. Cum
itaq ꝑ baptismi sacramentũ morri
xp̃i conforment᷑ infantes. ẽos a ser¬
pentis morsu fatendũ ẽ liberari:. si
a xp̃ianȩ fidĩ regla nolumꝰ aberra¬
re. Quẽ tñ morsũ ñ in sua uta ꝓpͥa.
s in illo eui pͥmitus inflictus est
acceperunt. Neq illud fallat qͦd nͨ
peccata:. qͣnto enĩ magis in qͥunt fi¬
lio eius obee ñ posst̃.ͦs qͥ hoc sen¬
tiunt. ñ attendunt qͥa sic̃ parenti
modo renascat᷑ que a parente tͣcta
st̃ oberunt: qͥa oe innouati paren¬
tes ñ ex pͥmitiis nouitatis s ex re¬
liquiis uetustatis carnalit̾ gignunt.
Et filii ex parentũ reliqua uetu¬
state toti netusti. os in peccati car¬
ne ꝓpagati.dãnationẽ ueteris ho¬
minis. deuictã sacram̃to sp̃ualiᷤ
regenerationis os renouationis e¬

Expanded text:
d non fit nisi in remissionem peccatorum. quod etiam ipso loco Christus ostendit, cum interrogatus quomodo possent ista fieri commemorauit quid Moj\'ses fecerit in exaltatione serpentis. cum itaque per baptismi sacramentum morti Christi conformantur infantes, eos a serpentis morsu fatendum est liberari, si a christianae fidei regula nolumus aberrare. quem tamen morsum non in sua uita propria. sed in illo cui primitus in illo cui est acceperunt. Neque illud fallat, quod nec peccata; quanto enim magis, inquiunt, filio eius obesse non possunt! sed qui hoc sentiunt non adtendunt, quia, sicut parenti modo renascatur, quae a parente tracta sunt, oberunt. Quia et innovati parentes, non ex primitiis novitatis, sed ex reliquiis vetustatis carnaliter gignunt; et filii ex parentum reliqua vetustate toti vetusti, et in peccati carne propagati, damnationem veteri homini debitam Sacramento spiritualis regenerationis et renovationis e
Abbreviated transcription (Latin):
pagant᷑. qͦd eos dicimus siñ bapri¬
⁊antur ꝑgere in d̾anationẽ. quibꝰ
os ip̃i regnũ celoꝵs int̾cludunt.
quãuis eos dicant ñ habere ullũ
uł ꝓpriũ uł ouginale peccatũ. Aut
si eis indignũ uidet᷑ ut sc̃i d̾anent᷑:
quomͦ ẽ dignũ ut a regno dĩ sepa¬
quomͦ ñ de peccatorib parentib tͣ

Expanded text:
opagantur, quod eos dicimus, si non baptiopagantur, quod eos dicimus, si non baptizantur, pergere in damnationem, quibus et ipsi regnum caelorum intercludunt, quamuis eos dicant non habere ullum uel proprium uel originale peccatum. aut si eis indignum uidetur, ut sancti damnentur, quomodo erit dignum, ut a regno dei sancti sepaq
Abbreviated transcription (Latin):
mel datur: & si iã hoc accepat qͥsq
cũ in patre suo eẽt. ñ nͥ baptizatñ
fuisse deputandũ. cũ de illo qui bap¬
trratꝰ fuerat gigneret᷑. Qui hoc di¬
cit. ne diu disputẽ eircũcisionẽ re-¬
cipiat que semel fiebat: etcñ in sin¬
głis singillatĩ fiebat. Sic̃ gͦ tẽpore
illius sacram̃ti de circũciso qͥ nasce¬
ret᷑ cireũeidendus fuit: sic ñẽ de
baptirato qui natꝰ fuerit baptrran
inqͥunt fideliũ filii. iã baptixari
minime debuert̃. Miror hoc dice¬
re: qui negant peccatũ exe adã on¬
ginalit̾ trahi. Si enĩ hanc apl̃i sen¬
tentiã sic accipuunt. ut credant de
fidelib seĩficatos filios nasci. cur eoᷤ
etiã ip̃i baptrzari oportere ñ dubi¬
tant. ͦᷤ Cur deniq nolunt fateri
de parente peccatore aliqͦd peccatũ
originalit̾ trahi. si de scõ aliqua scĩtaᷤᷤ
tͣhit᷑ ᷤ Et contͣ nram qͥdem ñ est
assertionẽ. etiã si exx fidelib sc̃i ꝓ-¬

Expanded text:
mel datur et, si iam hoc acceperat quisque, mel datur et, si iam hoc acceperat quisque, cum in patre suo esset, non nisi baptizatum fuisse deputandum, cum de illo qui baptizatus fuerat gigneretur: qui hoc dicit, ne diu disputem, circumcisionem respiciat, quae semel fiebat et tamen in singulis singulatim fiebat. sicut ergo tempore illius sacramenti de circumciso qui nasceretur circumcidendus fuit, sic nunc de baptizato qui natus fuerit bapinquiunt, fidelium filii jam baptizari minime debuerunt. Miror hoc dicere, qui negant peccatum ex Adam originaliter trahi. Si enim hanc Apostoli sententiam sic accipiunt, ut credant de fidelibus sanctificatos filios nasci, cur eos etiam ipsi baptizari oportere non dubitant? Cur denique nolunt fateri de parente peccatore aliquod peccatum originaliter trahi, si de sancto aliqua sanctitas trahitur? Et contra nostram quidem non est assertionem, etiamsi ex fidelibus sancti pr
Abbreviated transcription (Latin):
ne baptirato natũ. iam uelut bap¬
tizatũ haberi debuisse. Cur enĩ ñ
inqͥunt in lũbis patris sin potue¬
rit baptizari: si scd̃m epłam que
ad bebreos scripta est. in lũbis a¬
brahe leui potint decimariꝰ. Hoc
qͥ dicunt attendant ñ ꝓpt̾ea leui pꝰt¬
ea ñ fuisse decimatũ qͥa ĩa fuerat
decimatus in lũbis abrahȩ. s qͥa
sic ordinatꝰ ẽ honore sacerdociiait
acciꝑet decimas ñ p̃beret. Aloqͥn
nec ceteri fr̃s eiꝰ qͥ ei p̾bebant deci¬
marent᷑. qͥa ce ip̃i in lũbis abrahe
a melchi sedech iã fuerant decimati.
S ne qͥs dicat ꝓpt̾ea recte potuisse
abrahe filios decimari. quãins iam
fuissent in lũbis patris sui decima¬
ti. qͥa decimatio talis res erat. que in
uno quoq homine fuerat facienda.
sic̃ isrłite annis om̃ib unmo eoc fru-¬
gib om̃ib. decimas tota uita sua cre-¬
bras solent p̃bere leuitis: baptis¬
mũ autẽ tale sacramentũ ẽẽ qͦd se¬

Expanded text:
ne baptizato natum jam velut bapne baptizato natum jam velut baptizatum haberi debuisse. Cur enim non, inquiunt, in lumbis patris sui potuit baptizari, si secundum Epistolam quae ad Hebraeos scripta est, in lumbis Abrahae Levi potuit decimari ? Hoc qui dicunt, attendant non propterea Levi postea non fuisse decimatum, quia jam fuerat decimatus in lumbis Abrahae; sed quia sic ordinatus est honore saeerdotii, ut acciperet decimas, non praeberet; alioquin nec ceteri fratres eius, qui ei praebebant, decimarentur, quia et ipsi in lumbis Abrahae a Melchisedech iam fuerant decimati. Sed nc quis dicat propterea recte potuisse Abrahae filios decimari, quamuis iam fuissent in lumbis patris sui decimati, quia decimatio talis res erat. quae in unoquoque homine saepe fuerat facienda, sicut Israhelitae annis omnibus, immo ex fructibus omnibus decimas tota uita sua crebras solent praebere Leuitis, baptismum autem tale sacramentum esse, quod se
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾si adherebimꝰ impares deo: il¬
le numqͣm au̾sus manet equalis
deo. Nos participes uitȩ et̾nȩ: il¬
le uita et̾na. Solus gͦ ille etiam
homo factus manens d̃s. percatũ
nullũ unqͣm habuit: nec sũpsit
carnẽ peccati.quãuis de mater¬
na carne peccati. Qͦd enĩ carnᷤ
inde suscepit: id ꝓfecto aut susei¬
piendũ mundauit aut suscipiendo
mundait. Ideo uirginẽ matrem
ñ lege carnis peccati. id ẽ ñ concu-¬
piscentiȩ carnalis motu concipi¬
entẽ.s ip̃a fide sc̃a germen in se
fieri ꝓmerentẽ. quã eligeret erea¬
uit: de qua crearet᷑ elegit. Q nto
magis gͦ p̾eccati c̃aro baptizanda
ẽ ꝓpt̾ euacuandũ iudiciũ. si bapti¬
xanda ẽ caro sine peccato ꝓpt̾ ui¬
tationis exemplũ: ͦ Qͦd autẽ supͣ
respondimꝰ aduersus eos qui dicũt.
si peccator genuit peccatorẽ. iustis
quoq iustũ gignere debuit. hoc eti¬
ã bis respondemꝰ qui dicunt de hõi¬

Expanded text:
conuersi adhaerebimus inpares deo, ilconuersi adhaerebimus inpares deo, ille numquam auersus manet aequalis deo; nos participes uitae aeternae, ille uita aeterna. solus ergo ille etiam homo factus manens deus peccatum nullum umquam habuit nec sumpsit carnem peccati quamuis de materna carne peccati. quod enim carnis inde suscepit, id profecto aut suscipiendum mundauit aut suscipiendo mundanit. ideo uirginem matrem non lege carnis peccati, id est non concupiscentiae carnalis motu concipientem, sed pia fide sanctum germen in se fieri promerentem quam eligeret creauit. de qua crearetur elegit. quanto magis ergo caro peccati baptizanda est propter euadendum iudicium, si baptizata est caro sine peccato propter imitationis exemplum! Quod autem supra respondimus aduersus eos qui dicunt: si peccator gequoque justum gignere debuit : hoc etiam his respondemus, qui dicunt, de homi
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Uerũtñ ip̃a participatio illiꝰ
in inferiora nr̃a. ut nr̃a eẽt in suꝑi¬
ora. illius tenint qͣndam or in car¬
nis natiuitate medietatẽ: ut nos
qͥdem nati ẽẽmus in carne peccati:
ille autẽ in similitudme carns pee¬
cati. Nos ñ solũ exe carne oe sangni¬
ne. uerũetiã ex uoluntate uiri ce¬
ex uoluptate carnis: ille autẽ tan¬
tũ ex carne oe sanginne. ñ exx uolun¬
tate uiri neq ex uoluptate carnᷤ.
s ex deo natꝰ est. Ex ido nos in mor¬
tẽ ꝓpt̾ peccatũ ille ꝓpt̾ nos in mor¬
tẽ sine peccato. Sic̃ aut̾ inferiora
eiꝰ quib ad nos descendit. ñ om̃iꝰ
coȩquata st̃ inferioribꝰ nr̃is. in qui¬
b nos hic iuenit: sic ce suꝑiora¬
nr̃a quib ad eũ ascendimꝰ. ñ coequa¬
bunt᷑ suꝑiorib eiꝰ. in quib eũ illie
inuenturi sumꝰ. Nos enĩ ipsius
gr̃a facti erimus filii dei: ille semꝑ
natura erat filius dei. Nos aliq̃n

Expanded text:
erat. uerum tamen ipsa participatio illius erat. uerum tamen ipsa participatio illius in inferiora nostra, ut nostra esset in superiora illius, tenuit quandam et in carnis natiuitate medietatem, ut nos quidem nati essemus in carne peccati, ille autem in similitudine carnis peccati, nos non solum ex carne et sanguine, uerum etiam ex uoluntate uiri et uoluntate carnis; ille autem tantum ex carne et sanguine, non ex uoluntate uiri neque ex uoluntate carnis, sed ex deo natus est. et ideo nos in mortem propter peccatum, ille propter nos in mortem sine peccato. sicut autem inferiora eius, quibus ad nos descendit, non omni modo coaequata sunt inferioribus nostris, in quibus nos hic inuenit, sic um ascendimus, non coaequabuntur superioribus cius, in quibus cum illic inuenturi sumus. nos enim ipsius gratia facti erimus filii dei, ille semper natura erat filius dei; nos aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
autem receperunt eum.dedit
eis potestatem filios dĩ fieriqui
ñ ex carne. non ex sangͥne ñ ex uo¬
luntate uiri.ñ ex uoluptate carmᷤͤ.
s exc deo nati st̃. Secntꝰ autẽ addidit.
Et uerbũ caro factũ est ce habitait
in nobis: tanqͣm dicens magnũ qͥ¬
dẽ hoc in his factũ ẽ ut deo nasce¬
rent᷑ ex deo: qii prius nati fuerãt
ex carne scło: quãuis creati ab ip̃o
deo. S longe mirabilius factũ est.
qͦd eũ istis naturȩ fuerit nasci de
carne. bñficii uͦ nasei ex deo ꝓpter
hoc imꝑtiendũ bñficiũ. ille qͥ de dõ
naturalit̾ natus ẽ. nasci etiã de car-
ne dignatus ẽ. Hoc ẽ enĩ os uerbũ
caro factũ ẽ: os habitauit in nobis.
Der hoc in qͥt factũ ẽ ut nati de
carne caro. p̾tea nascendo de sp̃u
os d̃s natus de deo. p̾tea de carne
nascendo caro factus ẽ os habitanit
in nobis. Uerbũ enĩ qͦd caro factũ
ẽ in pͥncipio erat. & apud dm̃ deuᷤ

Expanded text:
autem receperunt eum, dedit autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dei fieri, qui non ex carne, non ex sanguine, non ex uoluntate uiri nec ex uoluntate carnis, sed ex deo nati sunt. Secutus autem addidit: et uerbum caro factum est et habitauit in nobis, tamquam dicens: \'magnum quidem hoc in his factum est, ut deo nascerentur ex deo, qui prius nati fuerant ex carne saeculo quamuis creati ab ipso deo; sed longe mirabilius factum est, quod, cum istis naturae fuerit nasci de carne, beneficii nero nasci ex deo, propter hoc inpcrtiendum beneficium ille, qui de deo naturaliter natus est, nascdignatusest\';hocest enim: et uerbum caro factum est et habitauitin nobis. per hoc, inquit, factum est, ut nati de carne caro postea nascendo de spirideo, quia et deus natus de deo postea de carne nascendo caro factus est et habitauit in nobis. uerbum enim, quod caro factum est, in principio erat et apud deum deus
Abbreviated transcription (Latin):
mundis. & trũq enĩ dixxit quidi¬
xeit alioqͥn filii ur̃i immundi eẽnt:
ñc autẽ scĩ st̃. Exeplicent etiã quo¬
mͦ nnstũ sit. ut sc̃i exc fidelib & im¬
mundi ex infidelib nati. parit̾ t̃n
sibaptizati ñ fuerint regnũ dei
ñ ꝑmittant᷑ in tͣre. Qd gͦ illis ista
scitas ꝓdest. ͦ N̾a si d̾anari fateren¬
t᷑ iminundos ex infidelib natos:
scõs aut̃ filios fideliũ in dei qͥdem
regnũ intͣre ñ posse. nisi baptira¬

Expanded text:
mundis. utrumque enim dixit qui dixit: alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt. explicent etiam quomodo iustum sit, ut sancti ex fidelibus et inmundi ex infidelibus nati pariter tamen, si baptizati non fuerint, regnum dei non permittantur intrare. quid ergo illis ista sanctitas prodest? nam si damnari faterentur inmundos ex infidelibus natos, sanetos autem filios fidelium in dei quidem regnum intrare non posse, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ quasi sue sint potestatis
sic̃ libitũ ẽ excitant᷑: idq solũ in
ris in his habent frena uirtutis:
ut ad immundas &e ad illicitas cor-¬
ruptiones ea ꝑuenire ñ sinant.
Hec gͥ carnis inobedientia que in
ipso motu ẽ. etiã si habere ñ ꝑmit¬
tat᷑ effectũ ñ erat in illis primis
hominib. qͣndo nudi erant &e ñ con¬
fundebant᷑. Nondũ qͥppe amima
rationalis dña carms. mobedienᷤ¬

Expanded text:
mentem, quasi suae sint potestatis, mentem, quasi suae sint potestatis, sicut libitum est, excitantur idqris in his habent frena virtutis, ut ad immundas et illicitas corruptiones ea pervenire non sinant. Haec igitur carnis inobedientia, quae in ipso motu est, etiamsi habere non permittatur effectum, non erat in illis primis hominibus, quando nudi erant, et non confundebantur. Nondum quippe anima rationalis domina carnis inobedien
Abbreviated transcription (Latin):
mali paterent᷑ : ut qͦd illo p̾t ꝓ¬
hibitionẽ utentes passi st̃. satis
intelligeret᷑. qͦd eis hoc ñ intule¬
rit arbor cibo nodcio ꝑnitiosa. s
tantũ obedientia molata. Hãc gͦ
priusqͣm uiolassent placebant
deo: & placebat eis d̃s. Et quãms
corpus ammale gestarent. nichil
mobediens in illo adu̾sum se mo¬
ueri sentiebant. faciebat qͥppe hoc
ordo iusticiȩ. ut qͥa eors anma fa¬
mulũ corpus a dño acceperat: sic̃
ipsa eid̾e dño suo ita illi corpꝰ eiᷤ
obediret: atq exchiberet uite il¬
li congruũ sine ulla resistentia
famulatũ. hinc & nudi erant. &
ñ confundebant᷑. Animã qͥ ppe
rationalẽ naturali uerecundia ne
pudet. qͦd in carne in euiꝰ seruitu¬
tẽ ius potestatis accepit. nescio qͣ
infirmitate efficere ñ potest. ut
se nolente ñ moueant᷑ mẽbra: ce
se nolente moueant᷑.Que ꝓꝓter
hoc in quouis casto merito appel¬
lant᷑ pudenda qͦd adu̾sus dñam

Expanded text:
mnino paterentur, ut quod illo post pmnino paterentur, ut quod illo post prohibitionem utentes passi sunt satis ostenderetur quod eis hoc non intulerit arbor cibo noxio perniciosa, sed tantum oboedientia uiolata. Hanc ergo priusquam uiolassent, placebant deo et placebat eis deus et, quamuis corpus animale gestarent, nihil inoboediens in illo aduersum se moueri sentiebant. faciebat quippe hoc ordo iustitiae, ut, quia eorum anima famulum corpus a domino acceperat, sicut ipsa eidem domino suo ita illi corpus eius oboediret atque exhiberet uitae illi congruum sine ulla resistentia famulatum. hinc et nudi erant et non confundebantur. animam quippe rationalem naturali uerecundia nunc pudet, quod in carne, in cuius seruitutem ius potestatis accepit, nescio qua infirmitate efficere non potest, ut se nolente non moueantur membra et se uolente moueantur. quae propter hoc in quouis casto merito appellantur pudenda, quod aduersus dominam
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ q neqͥtiȩ uerteret᷑. Sᷤ Meri¬
to enĩ de illa dicit᷑. lignũ uitȩ ẽ am
plectentib eã. Sĩc hec arbor in cor-¬
porali: sic illa in sp̃uali paradiso.
Ista ext̾ioris. illa int̾iors hominis
sensib p̃bens ingorẽ. sine ulla i de¬
terius tẽporis cõmutatione uitałe.
Seruiebant gͥ deo uehement̾ sibi
cõmendata pietate obedientiȩ. qͣ
una colit᷑ ds: que ꝑ se ipsã qͣnta sit.
quãq sola sufficiat ad tuenda rati¬
onałe sub creatore creaturã ñ po¬
tinit excellentiꝰ intimari. quã ut
a ligno ꝓhiberent᷑ ñ malo. Absit
enĩ ut bonoꝵs creatorqͥ ferit om̃ia
o ecce bona ualde: mali aliqͥd in
illiꝰ eriã corporalis paradysi ferti¬
litate plantaret. S ut ostendere¬
sima seriitꝰ. qͣntũ eẽt soliꝰ obedien¬
tie bonũ quã solũ de famulo excege
diret. ab eo ligno st̃ ꝓhibiti. quo si
uterent᷑ ñ ꝓhibiti nichil om̃ino¬

Expanded text:
mortemque nequitiae uerteretur? merimortemque nequitiae uerteretur? merito enim de illa dicitur: lignum uitae est am plectentibus eam. sicporali, sic illa in spirituali paradiso: ista exterioris, illa interioris hominis sensibus praebens vigorem, sine ulla in deterius temporis commutatione vitalem. Serviebant igitur Deo, vehementer sibi commendata pietate obedientiae, qua una colitur Deus. Quae per se ipsa quanta sit, quamque sola sufficiat ad tuendam rationalem sub Creatore creaturam, non potuit excellentius intimari, quam ut a ligno prohiberentur non malo. Absit enim ut bonorum Creator qui fecit omnia, et ecce bona valde , mali aliquid in illius etiam corporalis paradisi fertilitate plantaret. Sed ut ostenderesima seruitus, quantum esset solius oboedientiae bonum, quam solam de famulo exegerdiret, ab eo ligno sunt prohibiti, quo si uterentur non prohibiti, nihil mali o
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. in quo etiã lignũ intȩ planta¬
uerat d̃s: ab illo autẽ solo eos ꝓhi¬
buerat qͦd appellat᷑ scientiȩ boni
& mali: quo nomine significarẽt᷑
ex ꝑientiȩ conseqͣntia & qͥd boni cu¬
stodita ce qͥd mali eẽnt tͣnsgressa
ꝓhibitione sensuri: recte ꝓfecto in¬
telligunt᷑ ante malignã diaboli ꝑ¬
suasionẽ abstimiisse cibo uetito:
atq usi fuisse concessis. ac ꝑ hoc ꝙ
ceteris. & p̃cipue ligno inte. Qd e¬
nĩ absurdius quã ut credant᷑ ex a¬
liis arborib alimenta sũpsisse. ñ
autẽ etiã ex illo. qͦd ce similit̾ ꝑmis¬
sũ fuerat. &e utilitate p̃cipua ꝑ eta¬
tũ labem mutari quãins animalia
corpora. atq in mortẽ ueterascere
ñ sinebat. tribuens hoc corpon hu¬
mano de suo corpore bñficiũ. os my¬
stica significatione demonstransqͥd
ꝑ sapientiã cuiꝰ figurã gestabat con-¬
ferret᷑ amme rationaliꝰ. ut alimen¬
to eiꝰ unnficata neqͣ qͣm in labem

Expanded text:
tem, in quo etiam lignum uitae plantatem, in quo etiam lignum uitae plantauerat deus, ab illo autem solo eos prohibuerat, quod appellauit scientiae boni et mali, quo nomine significaretur experientiae consequentia, et quid boni custodita et quid mali essent transgressa prohibitione sensuri, recte profecto intelleguntur ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse cibo uetito atque usi fuisse concessis ac per hoc et ceteris et praecipue ligno uitae. quid enim absurdius, quam ut credantur ex aliis arboribus alimenta sumpsisse, non autem etiam ex illo, quod et similiter permissum fuerat et utilitate praecipua per aetatum labem mutari quamuis animalia corpora atque in mortem uetcrescere non sinebat, tribuens hoc corpori humano de suo corpore beneficium et mystica significatione demonstrans quid per sapientiam, cuius figuram gestabat, conferretur animae rationali, ut alimento cius uiuificata nequaquam in labem
Abbreviated transcription (Latin):
eũ antea peccatorẽ. unde mistã
nouitatẽ conu̾̃teret᷑. ñ ẽẽ dubitan¬
dũ. Etem̃ scđo illo loro aliud qͤre¬
bat᷑: aliud in hoc quarto ꝓpositũ
est. Na in illo utrũ aliqͥs in hac
uita. ad ꝑfectã que ꝓrsus sine
ullo peccato est uitã ꝑueniret
ꝑ gr̃am dei. studio uoluntatis hoc
sticiã ꝑfectissimã ꝑueniret. s
nullo om̃mo unquã peccato eẽt
obstrictus. hoc querit᷑. Ideo si u¬
la uera st̃ que tã multa de par-¬
uulis dixximus: nec est in filiisᷤ
hominũ qͥsqͣm nec fuit nec erit.
quantum p̃senti cause sufficere
uideo. ab ip̃o exordio generis hu¬
mami pauca repetere:. quibꝰ adũ¬
sus queda que mouere possunt
legentes animꝰ informet᷑. Postea¬
adam os ex illo eua uacor eius accep¬
noluerunt iusta eos pȩna ac debi¬
ta secuta ẽ. Sic enĩ cõminatus fue-¬
rat dñs qͦd ea die qua uetitũ cibũ
ederent. morte morerent᷑. P romde
qͥa utendi ad escam om̃i ligno qͦd
in paradiso erat. acceꝑant potesta¬

Expanded text:
em, unde in istam nouitatem uitae conuerteretur, non esse dubitandum. etenim secundo illo loco aliud quaerebatur, aliud in hoc quarto propositum est. nam in illo, utrum aliquis in hac uita ad perfectam. quae prorsus sine ullo peccato est, uitam perueniret per gratiam dei studio uoluntatis, hoc stitiam perfectissimam perueniret, sed nullo omnino umquam peccato esset obstrictus, hoc quaeritur. ideo si illa uera sunt, quae tam multa deparuulis diximus, nec est iste in filiis hominum quisquam nec fuit nec erit equantum praesenti causae sufficere uidetur, ab ipso exordio generis humani pauca repetere, quibus aduersus quaedam, quae mouere possent, legentis animus informetur. PosteaAdam et ex illo Eua uxor eius, accepnoluerunt, iusta eos poena ac debita consecuta est. sic enim comminatus fuerat dominus, quod ea die, qua uetitum cibum ederent, morte morerentur. proinde quia utendi ad escam omni ligno, quod in paradiso erat, acceperant potesta
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ.Q. ue cũ ita sĩt: ex quo ꝑ unum
hominẽ peccatũ intraiit in hunc
mundũ. & ꝑ peccatũ mors. cs ita m
om̃s hoĩnes ꝑtͣnsiit. usq in finem
carnalis himis generationis ce cor¬
ruptibilis scłi cuiꝰ filii generãt &
generant᷑. nullo existente homine
de quo in hac uita constituto uera¬
cit̾ dici possit. qͦd nullũ habeat om¬
nino peccatũ. excepto uno media¬
tore qui nos creatori ñro ꝑ remis¬
sionẽ reconciliat peccatoꝵ. idem
ip̃e dñs nr. hanc suã medela nullis
generis humam tẽporib ante ulti-¬
mũ futurũ adħuc iudiciũ denega-¬
uit eis: quos ꝑ certissimã p̃scien¬
tiã & futurã bnficientiã. secũ reg-¬
naturos in uitã p̃destinaint eter¬
nã. N̾aq ante natimtatẽ carnis
infirmitatẽq passionis. os uirtutẽ
resurrectionis sue. earũ rerũ futu

Expanded text:
m hominem peccatum intrauit in hunc mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit usque in finem carnalis huius generationis et corruptibilis saeculi, cuius filii generant et generantur, nullo existente homine, de quo in hac uita constituto ueraciter dici possit, quod nullum habeat omnino peccatum excepto uno mediatore, qui nos creatori nostro per remissionem reconciliat peccatorum, idem ipse dominus noster hanc suam medellam nullis generis humani temporibus ante ultimum futurum adhuc iudicium denegauit eis, quos per certissimam praescientiam et iustissimam beneficentiam secum regnaturos in uitam praedestinauit aeternam. namque ante natiuitatem carnis infirmitatemque passionis et uirtutem resur
Abbreviated transcription (Latin):
mundos. equalit̾ dicunt & qͥa pec-¬
catũ ñ habent ñ dãnari. & qͥa bap¬
tismũ ñ habent a regno dei sepa¬
rari. Hanc absurditatẽ talia inge¬
nia ñ uidere qͥs credat᷑. Nr̃ȩ autẽ
immo ipsius apłi sententiȩ qui
dixit. ex uno om̃s ad condenatio¬
nẽ. & ex uno om̃s ad iustificatio¬
nẽ uite. quã ñ sit contͣriũ hoc qͦd
ait cũ de alia reageret. alioqͥn fi¬
lu ur̃i immundi eent ñe autẽ sci
st᷑. paululũ attende. Non uniꝰmo¬
di est scĩficatio. Na ce catecummoᷤᷤ
scd̃m quenda modũ suũ. ꝑ signum

Expanded text:
ndos, aequaliter dicunt, et quia peccatum non habent, non damnari, et quia Baptismum non habent, a Dei regno separari. Hanc absurditatem talia ingenia non videre quis credat? 42. Nostrae autem, imo ipsius Apostoli sententiae, qui dixit, Ex uno omnes ad condemnationem et: ex uno omnes ad iustificationem uitae, quam non sit contrarium hoc quod ait, cum de alia re ageret: alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt, paululum adtende. Non unius modi est sanctificatio; nant et catechumenos secundum quendam modum suum per signum
Abbreviated transcription (Latin):
os nẽ ecce ocłs m̃s uidet te. Ideo
estimaui me ip̃m terrã & cmerẽ.
Quare sibi in hoc tam magno in¬
tellectu displicint:  Neq enĩ opꝰ dĩ
quo erat homo. recte illi poterat
displicere: cũ etiã ip̃i deo dicat᷑. oꝑa
cundũ illa iusticiã. qua se nouerat
iustũ. se intuꝑaint atq distabuit᷑:
estimauitq se terrã ce cmerẽ. men¬

Expanded text:
et nunc ecce oculus meus videt te: ideo et nunc ecce oculus meus videt te: ideo aestimavi me ipsum terram et cinerem . Quare sibi ita in hoc tam magno intellectu displicuit? Neque enim opus Dei, quo erat homo, recte illi poterat displicere; cum etiam ipsi Deo dicatur, Opecundum illam justitiam qua se noverat justum, se vituperavit atque distabuit, aestimavitque se terram e
Abbreviated transcription (Latin):
stimoniũ. cũ etiã in scriptura hoc
est dei sp̃c dixerit. in om̃ib que
contigerunt ei ñ eũ peccasse labi¬
is suis ante dñm: p̾tea t̃n cũ ei loqͤ¬
ret᷑ increpans locutus ẽ. sic̃ ip̃e iob
testis ẽ dicens. qͣd adhuc ego iudicor.
monitꝰ & increpationes dm̃i audien.
Nemo autẽ iuste increpat᷑: n in qͦẽ
aliqͥd qͦd increpatione sit dignũ.
Et ipsa increpatio qualis ẽque ex
rat illi diuma opera po testans suȩ:
sub hac sententia increpans ut
eũ dicere appareat. Nũqͥd potes hec
tanta quȩ possũ:Quo aut̾ ꝑtinet.
nͥ ut intelligat iob etiã hoc ei diuini¬
sionẽ ẽe uenturũ: ᷤ Intelligat gͦ
quã debet equo ammo tolerare
cũ ꝓpter nos homo factus ẽẽt om¬
nino nullũ fuit: &e in quo deo tan¬
ta potentia ẽ. nequaqͣm tñ passio-¬
nis obedientiã recusauit. Qͦd pu¬
riore cordis intentione iob intel¬
ligens. responsiom suȩ ad didit.
Auris auditu intelligebã te priꝰ:

Expanded text:
stimonium, cum etiam Scriptura, hoc stimonium, cum etiam Scriptura, hoc est, Dei Spiritus dixerit, in omnibus quae contigerunt ei, non eum peccasse labiis suis ante Dominum ; postea tamen cum ei loqueretur, increpans locutus est, sicut ipse Job testis est dicens, Quid adhuc ego judicor monitus, et increpationes Domini audiens ? nemo autem iuste increpatur, nisi in quo est aliquid, quod increpatione sit dignum. Et ipsa increpatio qualis est, quaerat illi diuina opera potestatis suae sub hac sententia increpans, ut cum dicere appareat: \'numquid potes haec tanta quae possum?\' quo autem pertinet, nisi ut intellegat Iobetiam hoc ei diuinisionem esse venturum: intelligat ergo quam debet aequo animo tolerare cum propter nos homo factus esset, omnino nullum fuit, et in quo Deo tanta potentia est, nequaquam tamen passionis obedientiam recusavit? Quod puriore cordis intentione Job intelligens responsioni suae addidit, Auris auditu audiebam te prius,
Abbreviated transcription (Latin):
poris os plenũ iracundia:addidit
etiã. c sic̃ flos cũ florint os decidit
discessit. sic̃ umbra ñ manet. Cum
autẽ subningit. ñne os huiꝰ euram¬
sti uenire in iudiciũ tuũ. Qntũ¬
libet enĩbreuis fuerit inta eiꝰ ettã¬
si uniꝰ diei eẽtꝰ: mundus a sordib ẽẽ
ñ posset: o id̾o iustissime in iudi¬
cium tuũ ueniet. Ilud uͦ qͦd ait.¬
dimimerasti om̃s necessitudines
meas. & nchil te latint de pecca
tis meis. signasti peccata mea in
follicło. os adnotasti siqͥd mutꝰ cõ¬
misi: ñ ne satis apparuit etiã illa
peccata iuste imputari. quȩ ñ de¬
lectationis illecebra cõmittunt᷑.
s causa deintandȩ molestiȩ ali¬
cuiꝰ aut doloris aut mortis.: ᷤᷤ Nla
os hec dicunt᷑ quad̃a necessitate
cõmitti cũ om̃ia suꝑanda sint
amore & delectatione iusticiȩ.
Dotest etiã qͦd dixit os ad notasti
siqͥd muitꝰ cõmisi. ad illa uocẽ in¬
deri ꝑtinere qua dictũ est:ñ enĩ

Expanded text:
poris et plenus iracundia, addidit poris et plenus iracundia, addidit etiam: et, sicut flos cum floruit et decidit, discessit, sicut umbra n on manet. cum autem subiungit: nonne et huisti uenire in iudicium tuum. quantumlibet enim breuis fuerit uita eius, etiamsi unius diei esset, mundus a sordibus esse non posset et ideo iustissime in iudicium tuum uenict\'.illudueroquodait:dinumerasti omnes necessitudines meas et nihil te latuit de pecctis meis: signasti peccata mea in folliculo, et annotasti si quid invitus commisi; nonne satis apparuit etiam illa peccata juste imputari, quae non delectationis illecebra committuntur, sed causa devitandae molestiae alicujus, aut doloris, aut mortis? Nam et haec dicuntur quadam necessitate committi, cum omnia superanda sint amore et delectatione justitiae. Potest etiam quod dixit, Et annotasti si quid invitus commisi; ad illam vocem videri pertinere, qua dictum est, Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥs in qͥt iudicio eiꝰ adu̾sabitur.ᷤ
Od si fuero iustusos meũ impie
loquet᷑. Iterũ panlopꝰt. Scio in qͥt
qͥa impunitũ me ñ dimittit qͥa sũ
impiꝰ: qͣre ñ sũ mortuus: S Qͤd si
purificatꝰ mue & mundatꝰ fuero
mundis manib sufficient̾. in sor¬
dib me tincisti. Itẽ in alio suo
sermone. Quia conseripsisti in qͥt
adu̾sus me mala̾os induisti me
uuentutis meȩ peccata. os posin¬
sti pedem meũ in ꝓhibitione.ser¬
uasti om̃ia pecrata mea in radices
pedũ meoꝵ̾ inspexisti qͥ ueterascuit
sic̃ uter: uł sic̃ uestimentũ atinea
comestũ. homo enĩ natus ex muli¬

Expanded text:
 judicio ejus adversabitur? Quod si fuero justus, os meum impie loquetur. Iterum paulo post: Scio, inquit, quia impunitum me non dimittit. Quia sum impius, quare non sum mortuus? Quod si purificatus nive, et mundatus fuero mundis manibus, sufficienter in sordibus me tinxisti . Item in alio suo sermone: Quia conscripsisti, inquit, adversus me mala, et induisti me juventutis meae peccata, et posuisti pedem meum in prohibitione, servasti omnia opera mea, et in radices pedum meorum inspexisti, qui veterascunt sicut uter, vel sicut vestimentum a tinea comestum. Homo enim natus ex muli
Abbreviated transcription (Latin):
liam̃. & nos uigilant̾ conem̃. os ip¬
sũ dep̃cemur ardent̾. simul intel¬
ligentes. & qͦd sic conamͣ & qͦd sie
p̃camur. dono illius nos habere:
ut in om̃ib ñ ad nos respiciente ᷤ.
s sursũ cor habentes. dño deo nr̃o
gr̃as agamus: os cũ glamur. in illo
głiemur. Quartũ autẽ iã illud re-¬
stat: quo explicito qͣntum adiuuat
dñs. sermo quoq iste tã ꝓlixus
tande terminũ sumat. utrũ qui
om̃mo unquã nullũ peccatũ ha¬
buerit habiturus ue sit.ñ solum

Expanded text:
lamur, et nos uigilanter conemur et iplamur, et nos uigilanter conemur et ipsum deprecemur ardenter simul intellegentes et quod sic conamur et quod sic precamur dono illius nos habere, ut in omnibus non ad nos respicientes, sed sursum cor habentes domino deo nostro gratias agamus et, cum gloriamur, in illo gloriemur. Quartum iam illud restat, quo explicato, quantum adiuuat dominus, sermo quoque iste tam prolixus tandem terminum sumat, utrum qui omnino numquam ullum peccatum habuerit habiturusue sit, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦd oe si facit. miscd̾ia facit. ut di¬
cat᷑. ñ scd̾m pecrata nr̃a fecit nob̾.
nec scd̾m miqͥtates nr̃as retribuit
nobis: & quib ñ facit. iudicio ñ
facit. Et qͥs dicet illi qͥd fecisti. ein
miscdia &e iudiciũ pia scõꝵ men-¬
te cantat᷑. S Ideirco etiã seõs ce fi¬
deles suos in aliquib uiciis tardiꝰ
sanat.:ut in his eos minus quam
implendȩ ex om̃i parte iusticie
sufficit delectet bonu̾: siue cũ la-¬
tet siue etiã cũ manifestũ est: ut
qͣntũ ꝑtineat ad integerrimã re-¬
guła ueritatis eius. ñ istificet᷑ in
conspectu eiꝰ om̃is uniens. Nec in
eo ip̃o uult nos dãnabiles ẽẽ s hu¬
miles. cõmendans nobis eandem
grãm suã: ne facilitatẽ in om̃ib
assecuti. nr̃m putemꝰ ẽẽ qͦd eiꝰ est.
Qui error. multũ est religiom pi¬
etatiq contrarius. Nec ido tñ in
eisde uitiis nobis ꝑmanendũ ẽe
existimemꝰ. s adu̾sus ipsã maxi¬
me suꝑbiã ꝓpter quã in eis humi¬

Expanded text:
t, ut dicatur: non secundum peccata nostra fecit nobis nec secundum iniquitates nostras retribuit nobis. et quibus non facit, iudicio non facit. et quis dicet illi: \'quid fecisti, cui misericordia et iudicium pia sanctorum mente cantatur\'? idcirco etiam sanctos et fideles suos in aliquibus uitiis tardius sanat, ut in his eos minus, quam inplendae ex omni parte iustitiae sufficit, delectet bonum, siue cum latet siue cum etiam manifestum est. ut, quantum pertinet ad integerrimam regulam ueritatis eius, non iustificetur in conspectu eius omnis uiuens. nec in eo ipso uult nos damnabiles esse, sed humiles commendans nobis eandem gratiam suam, ne facilitatem in omnibus adsecuti nostrum putemus esse quod eius est; qui error multum est religioni pietatique contrarius. nec ideo tamen in eisdem uitiis nobis permanendum esse existimemus, sed aduersus ipsam maxime superbiam, propter quam in eis humi
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑: ut nouerit ñ suȩ facultatis s di¬
umi mueris ẽẽ uł qͦd scit. uł qͦd de¬
lectat᷑. ac sic ab elationis uanitate
sanet᷑: os sciat quã uͦ ñ de terra ista
s sp̃nalit̾ dictũ sit. dñs dabit be¬
nignitatẽ. os terra nr̃a dabit fru¬
ctũ suũ. Tanto autẽ magis delectat

Expanded text:
tur, ut nouerit non suae facultatis, sed ditur, ut nouerit non suae facultatis, sed diuini muneris esse uel quod scit uel quod delectatur, ac sic ab elationis uanitate sanetur et sciat quam ucre non de terra ista, sed spiritaliter dictum sit: dominus dabit suauitatem et terra nostra dabit fructum suum. tanto autem m
Abbreviated transcription (Latin):
namq omniũ humanoꝵ causa:
suꝑbia est. Ad hanc conuncend̾a
atq auferendã. talis medicina cȩ¬
litꝰ uenit. Ad elatũ hominẽ ꝑ suꝑ¬
biã deus humilis descendit ꝑ mi¬
scdiam: gratiã clarã manifestãq
cõmendans ip̃i homini. qui tantã
p̃participib suis caritatẽ susce¬
pit. Neq enĩ ce ipse ita dei uerbo
comunctus. ut ip̃sa comunctione
unus filius dei ce idem ip̃e uniuˢ
filius hõmis fieret: p̃cedentib suȩ
uoluntatis meritis fecit.Unũ qͥp¬
pe illũ eẽ oportebat. Essent autẽ
ce duo os tres os plures. si hoc fieri
posset ñ ꝑ dei ꝓpriũ donũ. s ꝑ hõi¬
nis liberũ arbitriũ. Hoc gͦ p̃cipue
cõmendatur: hoc in sapientiȩ atq
scientiȩ thesauris in xxp̃o abscon¬
ditis qͣntũ existimare audeo p̃cipue
docet᷑ &s discit᷑. Ideo qͥsq nr̃m bonũ
opus susciꝑe agere implere ñc soit
ñc nescit᷑: ñc delectat᷑. nc̃ ñ delecta¬

Expanded text:
namque omnium humanorum causa namque omnium humanorum causa superbia est. ad hanc conuincendam atque auferendam talis medicina caelitus uenit: ad elatum hominem per superbiam deus humilis descendit per misericordiam gratiam claram manifestamque commendans prae participibus suis charitate suscepit. Neque enim et ipse ita Verbo Dei conjunctus, ut ipsa conjunctione unus filius Dei et idem ipse unus filius hominis fieret, praecedentibus suae voluntatis meritis fecit. Unum quippe illum esse oportebat: essent autem et duo, et tres, et plures, si hoc fieri posset, non per Dei proprium donum, sed per hominis liberum arbitrium. Hoc ergo praecipue commendatur, hoc in sapientiae atque scientiae thesauris in Christo absconditis, quantum existimare audeo, praecipue docetur et discitur. Ideo quisque nostrum bonum opus suscipere, agere, implere, nunc scit, nunc nescit, nunc delectatur, nunc non delecta
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ sit nouimꝰ eoq delectam᷑ ar¬
dentiꝰ. Ignorantia gͥ o infirmitas
uicia st̃ que impediunt uoluntatẽ:
ne moueat᷑ ad faciendũ opus bonũ:
uł ab opere malo abstinendũ. Ut
autẽ innotescat qͦd latebat. &e sua¬
ue fiat qͦd ñ delectabat. gr̃a dei est.
que hominũ adiuuat uoluntates:
qua ut ñ adiuuent᷑ in ipsis itide
causa ẽ ñ in deo: siue d̾anandi p̃de-
dñe qͥa ñ est in homine uia eius.
nec uiri ẽ ut ambulet os dirigat
gressus suos: continuo subiindeit
corripe me dñe: uerũtñ in iudicio.
ce ñ in furore tuo. Tanqͣm diceret.
Scio ad correptionẽ meã ꝑtinere
qͦd minus abs te adiuuor ut ꝑfe¬
cte dirigant᷑ gressus meiꝰ. Uerũ
tn hoc ip̃m noli sic mecũ agere.
tanquã in furore quo iniquos d̾a¬
nare statuistiis tanqͣm in iudicio
quo doces tuos ñ suphireWnde
alibi dicit᷑. & iudicia tua adiuuabt̃
me.Nullius ꝓinde culpe huma
ne referas in deũ causã & itioꝵ

Expanded text:
bonum sit nouimus eoque delectamur arbonum sit nouimus eoque delectamur ardentius. ignorantia igitur et infirmitas uitia sunt, quae inpediunt uoluntatem, ne moueatur ad faciendum opus bonum uel ab opere malo abstinendum. ut autem innotescat quod latebat et suaue fiat quod non delectabat, gratiae dei est, qua hominum adiuuat uoluntates; qua ut non adiuuentur, in ipsis itidem causa est, non in deo, siue damnandi praededomine, quia non est in homine uia eius nec uiri est ut ambulet et dirigat gressus suos, continuo subiunxit: corripe me, domine, uerum tamen in iudicio et non in furore tuo, tamquam diceret: \'scio ad correptionem meam pertinere, quod minus abs te adiuuor, ut perfecte dirigantur gressus mei; uerum tamen hoc ipsum noli sic mecum agere, tamquam in furore, quo iniquos damnare statuisti, sed tamquam in iudicio, quo doces tuos non superbire\'. unde alibi dicitur: et iudicia tua adiuuabunt me. Nullius proinde culpae humanae in deum referas causam. uitiorum
Abbreviated transcription (Latin):
facere. qͦd illi duniti ꝓ conseqͦnda
uita ȩterna consilium requiren¬
ticũ se respondisset iã om̃ia legiᷤ
implenisse mandata. p̃cepit dñs.
si uellet ẽẽ ꝑfectus. uenderet oĩa
que habebat & daret pauꝑib thẽ¬
aurũq tͣnferret in cęlũ: nemo
tñ eors audet dicere se ẽẽ sine pec¬
cato. Qͦd sic̃ credimus ñ fallaci a¬
nimo dicunt. Si autẽ mentiunt᷑:
eo ip̃o incipiunt uł augere uł
habere peccatũ. Ia gͦ qͦd loco tertio
posui uideamꝰ cũ uoluntatẽ hu¬
manã gr̃a adiuuante diuina.sine
peccato in hac uita possit homo
ẽẽ.cur ñ sit. Possẽ facillime ac ue¬
racissime respondere: qͥa homineᷤᷤ
nolunt. S si ex me querit᷑ quare
uerũtñ etiã hoc sine p̃mdicio dili¬
gentioris inqͥsitionis breuit̾ dicã.
Nolunt homines facere qͦd iustũ
est: siue qͥa latet an iistũ sit. siue
qͥa ñ delectat. Tanto enĩ quiq ue¬
hementiꝰ uolumus qͣnto certius qͣm

Expanded text:
facere, quod illi diuiti pro consequenda facere, quod illi diuiti pro consequenda uita aeterna consilium requirenti, cum se respondisset iam omnia legis inpleuisse mandata, praecepit dominus, si uellet esse perfectus, uenderet omnia quae habebat et daret pauperibus thesaurumque transferret in caelum, nemo tamen eorum audet dicere se esse sine peccato. quod, sicut credimus, non fallaci animo dicunt; si autem mentiunter, eo ipso incipiunt uel augere uel habere peccatum. Iam ergo quod loco tertio posui uideamus. cum uoluntatem humanam gratia adiuuante diuina sine peccato in hac uita possit homo esse, cur non sit, possem facillime ac ueracissime respondere: \'quia homines nolunt\'. sed si ex me quaeritur, quare uerum tamen etiam hoc sine praeiudicio diligentioris inquisitionis breuiter dicam. nolunt homines facere quod iustum est, siue quia latet an iustum sit siue quia non delectat. tanto enim quidque uehementius uolnmus, quanto certius quam
Abbreviated transcription (Latin):
głaris qͣsi ñ acceꝑis ip̃a etiã ratio qͦ
de his reb talib quales sumꝰ iuem¬
ripotest. quẽlibet nr̃m qͤrentẽ ue-¬
hem̃t̾ angustat. ne sic defendamꝰ gra¬
tiã. ut liberũ arbitũ auferre uideam᷑:
rursꝰ ne liberũ arbitũ sic asseramꝰ. ut
iudicem᷑. Naq illud apli qͦd cõme¬
moraui sic defendere qinid̃a uolu¬
erunt. ut dicerent ido qͥcqͥd etiã
bonȩ uoluntatis haber ho. d̾o tri-¬
buendũ ẽẽ. qͥa ce hoc i in illo ẽe ñ
posset. si homo ip̃e ñ eẽt. Cñ uͦ ut
sit aliqͥd atq ut homo sit ñ habet
nͥ a deo: cur ñ arictori deo tribuat᷑
etiã qͥcqͥd in illo est bonȩ uolunta¬
modo etiã illud dici potest. mala qͦ
qͥa nec ipsa eẽ posset in hommne: nͥ
homo eẽt in quo eẽt. Ut aũ ħo sit
deuᷤ auctor ẽ: ita eiꝰ malȩ uoluntatiᷤᷤ¬

Expanded text:
psa etiam ratio, quae de his rebus a talibus quales sumus iniri potest, quemlibet nostrum quaerentem uehementer angustat, ne sic defendamus gratiam, ut liberum arbitrium auferre uideamur, rursus, ne liberum sic asseramus arbiudicemur. Namque illud apostoli quod commemoraui sic defendere quidam uoluerunt, ut dicerent \'ideo quicquid etiam bonae uoluntatis habet homo, deo tribuendum esse, quia et hoc in illo esse non posset, si homo ipse non esset; cum uero, ut sit aliquid atque ut homo sit, non habeat nisi a deo, cur non auctori deo tribuatur etiam quicquid in illo est bonae uoluntamodo etiam illud dici potest malam quia nec ipsa esse posset in homine, nisi homo esset in quo esset; ut autem homo sit, Deus auctor est: ita et ejus malae voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
na iusticiȩ. Qd ñ diceret: si haberet
ullũ peccatũ. Immo uͦ respondeãt
quom potint hec dicere. ein adhuc
restabat ipsius passionis quã sibi
iã impendere dixerat. tã magna con¬
flictatio: tã molestũ ac grande cer¬
tamen. An ad eiꝰ consũmandũ cur¬
sũ parũ adhuc deerat. qͣndo illud de¬
erat. ubi erat futurus acrior os cru-¬
delior mimicus:  Od si ideo talib u̾-¬
bis certus securusq gandebat. qͥade
uictoria futuri certaminis certũ eũ
securũq iam fecerat. qͥ eandẽ pas¬
sionẽ iã illi reuelauerat immine¬
re: ñ re plenissima s spe firmissi
ma dixit hec: ce qͦd futurũ ẽe p̃sũp¬
sit.: tanqͣm factũ fuerit indicauit.
Si gͦ his uerbis etiã hoc adderet ut
diceret. nullũ habeo peccatũ. hoc qͦq
illũ intelligeremus. ñ de rei facte s
de rei future ꝑfectione drcisse. Sic
enĩ ad ipsius cursus consũmationẽ
ꝑtinebat nullũ habere peccatũ. qͦd
isti putant cũ hec diceret iam in il¬

Expanded text:
na justitiae, » : quod non diceret, si haberet ullum peccatum. Imo vero respondeant quomodo potuit haec dicere, cui adhuc restabat ipsius passionis, quam sibi jam impendere dixerat, tam magna conflictatio, tam molestum ac grande certamen. An ad ejus consummandum cursum parum adhuc deerat, quando illud deerat ubi erat futurus acrior et crudelior inimicus? Quod si ideo talibus verbis certus securusque gaudebat, quia de victoria futuri certaminis certum eum securumque jam fecerat, qui eamdem passionem jam illi revelaverat imminere; non re plenissima, sed spe firmissima haec dixit, et quod futurum esse praesumpsit tamquam f actum fuerit indicauit. si ergo his uerbis etiam hoc adderet, ut diceret: \'nullum habeo iam peccatum\', hoc quoque illum intellegeremus non de rei factae, sed de rei futurae perfectione dixisse. sic enim ad ipsius cursus consummationem pertinebat nullum habere peccatum, quod isti putant, cum haec diceret, iam in il
Abbreviated transcription (Latin):
bo ante dm̃: incedentes in om̃ib
mandatis & instificationib dñi.
sine querela. Qͥagͦ quicqͥd in eiͤ
erat iusticiȩ ñ erat ad hõmes simu¬
latũ: ideo dictũ ẽ ante deũ. Qͦd au¬
tẽ de zacharia ce eiꝰ comuge scrip¬
tũ ẽ: in om̃ib mandatis os iustifi¬
cationib dñi: hoc ille brenit̾ dixe¬
it in lege. Non enĩ alia lex illis.
alia istis fint ante euangłm: s
una atq ead̃e quã legimus ꝑ mo¬
ysen datam patrib eors. scdm qͣm
etiã sacerdos erat Nachariasme uice
eit. Que mͥ lucra fuert̃. hec ꝓpter

Expanded text:
entes in omnibus mandatis et iustificationibus domini sine querella. quia ergo quicquid in eis erat iustitiae non erat ad  homines simulatum, ideo dictum est: ante deum. quod autem de Zacharia et eius coniuge scriptum est: in omnibus mandatis et iustificationibus domini, hoc ille breuiter dixit: in lege. non enim alia lex illis, alia isti fuit ante euangelium, sed una atque eadem, quam legimus per Moysen datam patribus eorum, secundum quam etiam sacerdos erat Zacharias et uice cit: quae mihi lucra fuerunt, haec pr
Abbreviated transcription (Latin):
q̃m scripturarũ testimoniis quibꝰ
de illorũ laudib credimꝰ. hoc etiã
credimꝰ ñ iustificari in conspectu dĩ
omnẽ unientẽ: ido rogari ne intret
in iudiciũ cũ seruns suis: ce ñ tan-¬
tũ uniu̾saliter fidelib om̃ib. uerũ
etiã singłis ẽẽ oracionẽ dñicã ne¬
cessariã qͣm tradidit discipłis sin ͨ.
Ait enĩ dñs. Estote ꝑfecti.sic̃ & pa¬
ter ur celestis ꝑfectus ẽ. Qͦd ñ p̃ci¬
ꝑet inqͥunt. si sciret fieri ñ posse
qͦd p̃cepit. Non nc̃ querit᷑ utrũ fi¬
eri possit. si istã ꝑfectionẽ ad hoc
ꝑcipiunt. ut sine ullo sit quisqͣm
peccato. cũ hanc agit intã. I̾a enĩ
supͣ respondimꝰ posse fieriͥ s utrũ
aliqͥs faciat hoc nc querimꝰ. Nemi¬
nẽ autẽ ẽẽ qui tantũ uelit qͣntũ
res ercigit ante p̃cognitũ est. sic̃
seripturarũ que supra cõmemora

Expanded text:
m Scripturarum testimoniis, quibus de illorum laudibus credimus, hoc etiam credimus, non justificari in conspectu Dei omnem viventem; ideo rogari, ne intret in judicium cum servis suis; et non tantum universaliter fidelibus omnibus, verum etiam singulis esse orationem dominicam necessariam, quam tradidit discipulis suis.ait dominus: estote perfecti, sicut pater uester caelestis perfectus est; quod non praeciperet, inquiunt, si sciret fieri non posse quod praecipit. non nunc quaeritur . utrum fieri possit, si istam perfectionem ad hoc accipiunt, ut sine ullo sit quisque peccato, cum hanc agit uitam — iam enim supra respondimus posse fieri -, sed utrum aliquis faciat, hoc nunc quaerimus. neminem autem esse, qui tantum uelit, quantum res exigit, ante praecognitum est, sicut scrip
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ anteposui. ubi fatet᷑ in ac-¬
ceptione iusticie quã desiderat ñ dũ
ẽẽ ꝑfectũ: & tñ continuo dicit. Qtqͦt
gͦ ꝑfecti hoc sapiamus. Qͦ d utrũq ñ
diceret nͥ in alia re ꝑfectus eẽt: in
alia ñ eẽt.& erũ si iã sit quisqͣm sapi

Expanded text:
ante posui, ubi se fatetur in acceptione iustitiae, quam desiderat, nondum esse perfectum et tamen continuo dicit: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; quod utrumque non diceret, nisi in alia re perfectus esset, in alia non esset. uelut si iam sit quisquam sap
Abbreviated transcription (Latin):
ert̃ exccellebat. Non gͦ ip̃e ꝓpt̾ea nul¬
lũ peccatũ om̃mo habebat: qͥa in ꝓ¬
fectu iusticiȩ ceteros anteribat. De¬
inde adiungit᷑ sine querela. De cu-¬
tanta moꝵs ꝓbitate ꝓfecerat. ut nul¬
li rei eẽt eqͣndus. Uerus di cultor:
qͥppe etiã suoꝵ peccators uerat hu¬
milisq confessor abstinens se ab om¬
m oꝑȩ malo. Mirũ si ab om̃i etiam
uerbo: os cogitatu malo. Qͣntus qͥdẽ
iob fuerit ignoramꝰ: s nouimus in¬
stũ. nouimus etiã in ꝑferendis hor¬
rendis tribulationũ tẽptationib
magnũ: nouimus ñ ꝓpter peccata.
s ꝓpter eiꝰ demonstrationẽ insticiȩ
illa om̃ia fuisse ꝑpessum &erũtñ
hec uerba quib a dño laudat᷑. poᷤ¬
sent etiã de illo dici. qͥ condelecta¬
t᷑ legi dei scłm interiorẽ hominẽ:
uidet autẽ aliã legẽ in membriᷤ
suis repugnantẽ legi mentis sue:

Expanded text:
erant excellebat. non ergo ipse propterea nulerant excellebat. non ergo ipse propterea nullum peccatum omnino habebat, quia in profectu iustitiae ceteros anteibat. deinde adiungitur \'sine querella\', de cutanta morum probitate profecerat, ut nullus ei esset aequandus; \'uerus dei cultor\', quippe etiam suorum peccatorum uerax humilisque confessor; \'abstinens se ab omni opere malo\', mirum si ab omni etiam uerbo et cogitatu malo. quantus quidem lob fuerit ignoramus; sed nouimus iustum, nouimus etiam in perferendis horrendis tribulationum temptationibus magnum; nouimus non propter peccata, sed propter eius demonstrandam iustitiam illa omnia fuisse perpessum. uerum tamen haec uerba. quibus a domino laudatur, possent etiam de illo dici, qui condelectatur legi dei secundum interiorem hominem, uidet autem aliam legem in membris suis repugn