comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
correcti fu̾itis. uos.
cis contra astucias
liter agite. mulie
non causa manis
facite ut dixi. hos
antem imitamii

Expanded text:
correcti fueritis. Vos lis contra astutias s, viriliter agite. Muliernon causa inanisfacite ut dixi hos autem imitamini.
Abbreviated transcription (Latin):
niam mul¬
tum roga¬
uieum. ut
ueniat ad
Et utiq nõ
fuit. uolun¬
tas eius. ut
nunc ueni¬
ret. ueniet
autem cũ ei
bacuũ fu̾it.

Expanded text:
oniam multum rogavi eum ut veniret ad et utique non fuit voluntas ejus ut nunc veniret, veniet autem cum ei vacuum fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
macedoniam. ã
uidere.sꝑo e¬
nim me ali¬
qnͣtulum cẽ¬
poris mane
ap̃ uos si do¬
minus ꝑmi¬
bo autem e¬
phesi usq ad
pentecosten.
Osti um enĩ
magnum ⁊
eudens ⁊ ad¬
ũsarii młti.

Expanded text:
Macedoniam, Amvidere. Spero enim me aliquantulum temporis manere apud vos, si Dominus permibo autem Ephesi usque ad Pentecosten. Ostium enim mihi magnum et evidens, et adversarii multi.
Abbreviated transcription (Latin):
multa corda homi¬
mun ad audiend̃
parata sunt. ⁊ eui¬
deus qr non contra¬
quis dicet. Q uid
ergo opus ẽ ibi mo

Expanded text:
lta corda hominum ad audiendum parata sunt. Et evidens, quia non contraquis diceret: Quid ergo opus est ibi mor
Abbreviated transcription (Latin):
coufligeret ce q
non iutando. set᷑¬
pecci lex. suscipiendo suꝑaet ui¬
cisti in morientib iucta
es iii resurgentib uictona cria qua
absorbuerãs corpora mouentium tem¬
ꝑalis fuit nictoria. qua in corporibus
absorta es resurgencium. et̾ua constabit
lus moitis intelligitur pecem orginale.
quo ĩ uno peccauimus omnes. ut more¬
remur in io omnes. quo puncti ⁊ be¬
uenati sumus de quo mors exut ut ip̃e

Expanded text:
confligeret, teque non vitando, sed suscipiendo superaret; vicisti in morientibus, victa es in resurgentibus; victoria tua qua absorbueras corpora morientium, temporalis fuit; victoria qua in corporibus absorpta es resurgentium, aeterna constabit.lus mortis intelligitur peccatum originale, quo in uno peccavimus omnes, ut moreremur in uno omnes, quo puncti et venenati sumus, de quo mors exiit, ut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
.i. domunca die.
qr una sãb uel
prima salbati uo¬
cabatur ap̃ uide¬
os dies q̃m mine
applłamus. colli
tium cui credatis.
reponat dico ꝙ ei
te fiant Qũ
autẽ p̃ sens
fuero quos
probaũitis.
mittani per
am autẽ ad
uos cũ mace¬
siero. Nã ma¬
cedoniã ꝑtrã¬
sibo: ap̃ uos
ã forsican ma¬

Expanded text:
 dominica die. Quia una Sabbati vel prima Sabbati vocabatur apud Judaeos dies quem appellamus. Colligtrum cui credatis: reponat, dico, quod ei e fiant. cum autem praesens fuero, quos probaueritis mittam perfam autem . ad uos, cum Machesiero. nam Machedoniam pertransibo. apud uos etiam forsitan rema
Abbreviated transcription (Latin):
est qr̃ facta est pecc̃o delectatõ. peccm emini
qiͣ scorpius est. cuuus ꝑmictõne facta est
mors. s ab sorbebitur in futuro. ẽ dabitur
sanccis ut peceate non uelint nes posant.
uirtus. uõ .i. augm̃tum pee. est. lex. ħ ideo
addidit nequs dicat quem qͣm lege iu¬
uari. s a deo tm̃. daca enin lege ⁊ camalis
concupiscencia inualuit. ⁊ p̾uancatõ acces

Expanded text:
to facta est delectatio. Peccatum enim quasi scorpius est, cujus punctione facta est mors; sed absorbebitur in futuro, cum dabitur sanctis ut peccare non velint, nec possint. Virtus vero, id est augmentum peccati est lex. Hoc ideo addidit, ne quis dicat quemquam a lege juvari; sed a Deo tantum. Data enim lege et carnalis concupiscentia invaluit, et praevaricatio ac
Abbreviated transcription (Latin):
fatiendus in stõs
qui erant ieroso¬
limis. bĩ monet.
ꝙ non est contra
alud. Nonite cogi¬
care de crastino.
Non est enim co¬
gitape de crastino
siquis humano
more ista cogitet.s.
siquis p̃pcer ista
deo milicet. ut in
oꝑib sius non reg¬
m̾um dei s istornͣ
ad quisitionem ĩ¬

Expanded text:
faciendis in sanctos qui erant in Hierosolymis breviter monet. Quod non est contra illud: Nolite cogitare de crastino. Non est enim cogitare de crastino, si quis humano more ista cogitet: sed si quis propter ista Deo militet, ut in operibus suis non regnum Dei, sed istorum acquisitionem in
Abbreviated transcription (Latin):
dens illud ĩ usũ
scõrum ⁊ cauens
ne it̃m illud su
omnem plebem
dommico die con¬
uenire ad ecc̃am.
⁊ lluc de feire ꝙ uo¬
lebat unusquisꝙ
dare ad opus scõꝵ
⁊ ne a malis minuis¬
tris deꝑiret si ap̃
ccc̃am dimiterẽt.
p̃cipit ut secum
deferrent ⁊ tuto
paulatim colligit᷑.
nee graue est i in¬
uenitur multum
si subito cotum¬

Expanded text:
dens illud in usum sanctorum, et cavens ne iterum illud sumomnem plebem Dominico die convenire ad ecclesiam, et illuc deferre quod volebat unusquisque dare ad opus sanctorum, et ne a malis ministris deperiret, si apud Ecclesiam dimitterent, praecepit ut secum referrent, et tuto paulatim colligitur, nec grave est, et invenitur multum.si subito totum
Abbreviated transcription (Latin):
nuror. Quia mir̃¬
est de leticia confu¬
gere ad exitia cũ
paulatita ptofitiẽ¬
dum sit a ciuo ã ⁊¬
inquit tranfenin¬
tur ostendit sub-

Expanded text:
ror? quia mirest de laetitia confugere ad exitia, paulatim proficiendum sit. A quo ain quid transferuntur, ostendit sub
Abbreviated transcription (Latin):
fecta cantas hec 
ut quis ꝑatus¬
mox ut nascitur
iam prorsus per¬
fecta est. ĩmo ut
ꝑfitiatur. nascit᷑.¬
tum fuĩit uata nu¬
tritur. cum fuer̃¬
mitrita. roboratur.
cum fiñt roborata.
ꝑficitur. c̃ ad per¬
dicit. cupid dissol

Expanded text:
cta charitas haec est, ut quis paratusmox ut nascitur, jam prorsus perfecta est? imo ut perficiatur, nascitum fuerit nata nutritur, cum fuertrita roboratur, cum fuerit roborata perficitur, cum ad perdicit: Cupio dissol
Abbreviated transcription (Latin):
uobis sp̃ualia ⁊ eti¬
am cemporalia ad
usus nr̃as impendã
sieut slipra dixit
alias cceas expolia¬
ii. accipiens ad mi¬
post omnia me¬
ip̃m impendam
si opus est unde¬
subdit. ⁊ eoro iꝑse.¬

Expanded text:
obis spiritualia et etiam temporalia ad usus vestros impendam, sicut supradixit. Alias Ecclesias exspoliavi accipiens ad mipost omnia meipsum impendam, si opus est. Undsubdit: Et ego ipse
Abbreviated transcription (Latin):
nu ad uos de uł cirai. ħ dicit qꝵ forte sus¬
picarẽtur ideo eñ coutempasse qr parua
affẽbantur. t maiora consequeretur. nõ
iułasmisisse. ut intimatent eis maiora dã¬
re. ẜ nunqm ꝑ aliq̃m illorum circum¬
ua date. ꝙ compositum apłi astutia intei¬
lig̾ent. iõ apłs non tacens que exadũso ꝑ¬
poui possunt. seꝑ omma purgat qr nichil
ꝑ circumuentionem egit aput eos s in
simplicitate. Noga.
hoc dolose. s simplr¬
ad uos. ⁊ misi ẽ illo
frẽm barnabam ł¬
lucami. ⁊ nunquid
cumuenit:

Expanded text:
forte suspicarentur ideo eum contempsisse, quia parva offerebantur ut majora consequeretur, et ideo illos misisse ut intimarent eis majora dare: sed nunquid per aliquem illorum circumna date: quod compositum Apostoli, astutia intelligerent. Ideo Apostolus non tacens quae ex adverso proponi possunt, se per omnia, quia nihil per circumventionem egit apud eos, sed simplicitate. Rogavi hoc dolose, sed simpliad vos, et misi cum illo fratrem Barnabam Lucam. Et nunquid cumvenit
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas. uetĩs .t. que mortem xp̃i futurã
ceceuerunt. uñ ysaias ut onis ad occisionẽ
ductus est ⁊ item colletur a tena oita erus.
pios pro sepultura ⁊ diuites ꝑro morde
sua. et item ent inquit sepulcium eius
te ⁊ ħ cam cit̾o .s. cerria die. ut ea potestate
cred̾atur nos posse suscitare. ⁊ ħ dixi. ẜ scͥꝑ
bit uos ⁊ in die t̾cio resurgemus ⁊ uiue¬
nius in conspectu eius. Si aut̃ mortuus ⁊
sepulcus resimexit ue dubidetis ⁊ mortũ¬

Expanded text:
ti, quae mortem Christi futuram cecinerunt. Unde Isaias: Ut ovis ad occisionem ductus est . Et item: Tolletur a terra vita ejus pios pro sepultura, et divites pro morte sua . Et item: Erit, inquit, sepulcrum ejus to, scilicet tertia die, ut ea potestate credatur nos posse suscitare. Et hoc dixi: Secubit nos, et in die tertio resurgemus, et vivemus in conspectus ejus . Si autem mortuus et sepultus resurrexit, ne dubitetis mortu
Abbreviated transcription (Latin):
saueti agit de resur¬
rectõne mortuorũ
hac utiq causa. qr
cum ipso docente
recte credidissent
de ea postea tũ quo¬
iundam prauila¬
quiis cormpti ab
hac fide recesserãt
Ip̃am ergo fututã
probat primo per¬
resurrectoem xp̃r¬

Expanded text:
s sancti, agit de resurrectione mortuorum. Hac utique causa, quia cum ipso docente recte credidissent de ea, postea tamen quorundam 109 praviloquiis corrupti ab hac fide recesserant. Ipsam ergo futuram probat primo perresurrectionem Chr
Abbreviated transcription (Latin):
uent. p̃uaricatio ẽ. ⁊ tra
ira .i. pena debetur. Ca¬
uete ã non põtest homo
pecẽm. si ñ adiuuet gr̃a
ut cognitum caueatur¬
⁊ ita sine dubio. lex irĩ
oꝑatur. sic̃ in seqñti dicit᷑
qdiõ dicitur. qr ira dei ma¬
ior ẽ in preuancatione¬

Expanded text:
ent, praevaricatio est; et ita ira, id est poena debetur. Cavere autem non potest homo peccatum, si non adjuvet gratia, ut cognitum caveaturt ita sine dubio lex iram operatur, sicut in sequenti dicetur. deo dicitur, quia ira Dei major est in pra
Abbreviated transcription (Latin):
si contra ua dit nec
ꝓpħ̾a est. nec sp̃nalis
hec dicens tangit¬
apłos quͣ pro desi¬
denis hominum ũ
diuina s t̾rena do

Expanded text:
si contra vadit, nec ta est nec spiritualis. Haec dicens tangitos, qui pro desis hominum non divina, sed terrena
Abbreviated transcription (Latin):
.i. sp̃c .s. qui unus est. sec pluralr dr̃ ꝓpter
na eius subiectus est ꝑpħ̾is ut gñ uolunt
tacere ⁊ qñ uolunt soqmi possint. ⁊ non co¬
git eos phiconicus. clamare aliqua uel¬
subticẽ. uñ si prior non cedit ur᷑ non esse
⁊ iõ alter cedat altĩ¬
dissensioms ã deus
leret. ꝙ non facit
potini facit. ut altĩ¬

Expanded text:
 sanctus, qui unus est. Sed pluraliter dicit, na ejus: subjectus est prophetis, ut quando volunt tacere, et quando volunt loqui possint, et non cogit eos, ut Pythonicus, clamare aliqua velsubticere. Unde si prior non cedit, videtur non esse Set ideo alter cedat altDissensionis autem Deus leret, quod non facit: potius facit ut alt
Abbreviated transcription (Latin):
ex hiis qui dicit ⁊ ħ
deo loquatur .i. ad
honorem dei quem
tres dicant sigilla¬
tim. non plures er¬
go debent esse qui¬
lingis locuntur
qr sufficit sermo tot
hominum. ⁊ in ore

Expanded text:
ex his quae dicit. Et hic Deo loquatur, id honorem Dei, quemres dicant sigilltim, non plures ergo debent esse quilinguis loquuntur. ia sufficit sermo tot ho
Abbreviated transcription (Latin):
que soribo s siquis añt ig. ħ esse manda¬
ca dei ⁊ non nult credere esse mandata d̾i
ig. a deo in futuro .i. reprobabitur. ⁊ nou
cogno scetur esse int̾ p̃destinatos. ut in eiͣ¬
gelio legitur dominus dicturus malis. ues¬
cio nos .i. non nom nos ẽẽ meos. ł inter
p̃destinatos ⁊ recte qui nescit domimi c̃e
que dicit apłs. ⁊ ipse a domino ignorabit᷑
in die iudicii. uł ica.s iquis. ⁊ c̃ Solidam

Expanded text:
quae scribo, sed si quis ignorat haec esse mandata Dei, et non vult credere esse mandata Dei a Deo in futuro, id est reprobabitur, et non cognoscetur esse inter praedestinatos, ut in Evangelio legitur, Dominus dicturus malis: Nescio vos , id est non novi vos esse meos, vel inter praedestinatos. Et recte qui nescit Domini esse qui dicit Apostolus, et ipse a Domino ignorabitur in die judicii. Vel ita: Si quis, etc., solidam
Abbreviated transcription (Latin):
contra disciplinami
eccłiasticam est. ⁊ qr¬
pro pact̃o quod in¬
duxit mulier sem¬
ꝑ debet uerecunda¬
a quib dãm apłs ñ¬
tecte locutus fuisse
nideretur. nec alit̃¬
ordinare p̃ sum̃ent
qui ⁊ in aliis suas¬
insticutõnes munta.¬
ũant. subditur in¬
crepatõ. qua argũ

Expanded text:
contra disciplinam ecclesiasticam est. Ambpro peccato quod induxit mulier, semr debet verecundaa quibusdam Aposrecte locutus fuisse videretur, ne alitordinare praesumerent, quia et in aliis suinstitutiones mutaverant, subditur increpatio qua arguit
Abbreviated transcription (Latin):
e sccipturas discenĩ¬
tib qui cocuis ecc̃e¬
sunt illuminato¬
rez dico ut locutio
unus post altenim¬
lo quatur. uł iuter¬
cise. ⁊ ubicumq. ł¬
tur unus. sit. qui

Expanded text:
 Scripturas disserentibus, qui totius Ecclesunt illuminatores. Dico ut locutio unus post alteloquatur, vel intercise, et ubicunque atur, unus
Abbreviated transcription (Latin):
dentes ad fidem non acciperent ⁊ exempꝰ eoꝵ
cec̃e gentes uacarencur ad fidem Ideo illos
it̃m arguit subdens. aut in uos so .ꝑ. ner. dey
cenent cenete. iõ sic arguit eos qr tales se p̃¬
bebant elatione uanitatis .&. si ip̃i non obe¬
dixent ũbis fidei nemo creteret. Sequitur.

Expanded text:
dentes ad fidem, non acciperent, et exemplo eorum caeterae gentes vocarentur ad fidem. Ideo illos iterum arguit subdens: Aut in vos solos pervenit vtenent, tenete. Ideo sic arguit eos, quia tales se praebebant elatione vanitatis, quasi si ipsi non obedirent verbis fidei, nemo crederet. Si
Abbreviated transcription (Latin):
diiudicatur¬
ab omnb.
occulta enim
cordis eiꝰ maĩ¬
festa fiunt. ⁊
ita cadeus in
fatiem adora¬
bit deum. ꝓ¬
uere deus in
nobis situid¬

Expanded text:
dijudicaturb omnibus; occulta enim cordis ejus manifesta fiunt, et ita cadens in faciem adorabit Deum, pvere Deus in vobis sit
Abbreviated transcription (Latin):
de. ue. sit in nob̾.
Quid ergo iam.
incipit decermina¬
re quomodo sit lĩ
lingnanim ergo
quid de eis o fres.
agendum est hoc
se excuset. ubi grã.

Expanded text:
ere sit in vobis. Quid ergo. Jam incipit determinare quomodo sit linglinguarum, ergo quid de eis, o fratres, agendum est? scise excuset, verbi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
expectat adhuc adoptionem corporis. deinde
quid dix̾it ad adoptionem exponit .s. redept̃õẽ
ita ut tractatum ẽ aperiatur. ñ ĩcidimꝰ ĩ illas
molestias quib plenq homines comra cath¬
oucam discipliuam. quedã dr̃e coguntur
Scio .⁊. uanos ħeticos. de ħ capło. multa ĩpi¬

Expanded text:
exspectat adhuc adoptionem corporis. Deinde quid dixerit adoptionem exponit scilicet, redempita ut tractatum est aperiatur, non incidimus in illas molestias, quibus plerique homines contra catholicam disciplinam quaedam dicere cogantur. Scio enim vanos haereticos de hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dignior c̾atura .i. sium angeli sublimes nͥtu¬
tes doleant.⁊ gemant. añ qm lib̾em᷑ penitꝰ
S non ẽ um̃. slom. ⁊ si nos adiuuant. sine.
dolore. hoc agere credendi sunt. ne misexi:
qr ꝯgemiscit. ⁊ dolet. uanitati ẽẽ subiectã.¬
let. ⁊ oĩs in hommine lib̾abit᷑. ⁊ si nõ ĩ om̃ib
hominib. uł ita. oĩs creatura ĩ ge. Part᷑ire:¬

Expanded text:
dignior creatura, id est summi angeli sublimesque virtutes doleant et gemant, antequam liberemur penitus. Sed non est verum. Nam etsi nos adjuvant, sine dolore hoc facere credendi sunt, ne miseri quae ingemiscit et dolet, vanitati subjectalet, et omnis in homine liberabitur, etsi non in omnibus hominibus. Vel ita, omnis creatura ingemiscit e
Abbreviated transcription (Latin):
.e. assidue certa cer¬
tam̃ dico. bonum.s.
ut pro sit alus c̃ dis¬
c̃cõne factum. certa¬
pro fide fit. ⁊ pro hiis

Expanded text:
 Assidue certa. Certamen, dico, bonum, scut prosit aliis cum discretione factum. Certapro fide fit, et pro his
Abbreviated transcription (Latin):
sublimem cen⁊ locũ
druiciis huius sclłi
studeat.qr non salũ
obest quib contran¬
aui dãt formam. sec.
ut egenti condescen¬
ũ cupit in miseriis.¬

Expanded text:
locum, divitiis hujus saeculi studeat; quia non solum obest, quibus contrariam dat formam. Sectaut egenti condescennon cupit in miseriis
Abbreviated transcription (Latin):
uõ utnum ue dictum eẽ si pcc̃corum genera
atcendautur. Nullum enĩ genus pecciẽ ꝙ aliqͥ¬
qui ex cupiditate sit suꝑb ⁊ aliquis est qui ex
cẽ ⁊ ẽ qui non amaret excellere uisi putaret
ꝑ ħ maiores diuicias hr̃e. Seqr̃. e uam. cupidi¬
tatem quidam. ap. & in enim pecunia m appetit

Expanded text:
vero utrumque vere dictum esse, si peccatorum genera attendantur. Nullum enim genus peccatiqui ex cupiditate sit superbus, et aliquis est qui ex esse; et est qui non amaret excellere, nisi putaret per hoc majores divitias habere. Quam cupiditatem quidam appetentes, qui enim pecuniam appetit,
Abbreviated transcription (Latin):
tis quib cumi beatꝰ.
⁊ so. po. hãc non de
pr̃e tm̃ intelligend̾
est. s de deo qui est ipͣ
ẽ. ⁊ potens in se. qui
⁊̃ suos fatiec beatos.
⁊ potences ⁊ reges su¬
impiorum. uñ sub¬
dit. tex te. ⁊ do. do.

Expanded text:
tis quibuscunque beatus et solus potens; hoc non de Patre tantum intelligendum est, sed de Deo qui est ipsaest et potens in se, qui etiam suos faciet bonos et potentes, et reges suimperiorum. Unde subdit: Rex
Abbreviated transcription (Latin):
.i. qui ĩo opus piecatis
lucim cemporale ab
audicorib accipiant.
qr pro qͣstu p̾dicant ñ
pro futuris. e st antẽ.¬

Expanded text:
 qui ideo opus pietatis lucrum temporale ab auditoribus accipiant, quia pro quaestu praedicant, non pro futuris. Est aute
Abbreviated transcription (Latin):
timautium
q̃stum ẽẽ pie¬
tatem. Est ã
questus mag¬
nuspietas cũ
suffitiencia.
Nich eium in¬
tuluus ĩ hũc
mur hiis con¬
tenti simus.

Expanded text:
m quaestum esse pietatem. Est autem quaestus magnus, pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mur, his contenti sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ
redclid̃ sub
pontio pilaco
bonam cõfes¬
sionemu ser¬
ues manda¬
tum. sũ ma¬
hensibile. us
det beatus ⁊ so¬
lus potens rex
regum ⁊ dñs
dominantisi¬

Expanded text:
testimonium reddidit sub Pontio Pilato, bonam confessionem: 14. ut serves mandatum sine mahensibile usqudet beatus, & solus potens. Rex Regum, & Dominus Dominanti
Abbreviated transcription (Latin):
.s. q̃ non facit odio¬
iste talis est suꝑb
Suꝑbial non tõ dncit
cum. ⁊ iõ elatus est
non patiens se ninci.
quippe c̃ ad fanorẽ
qͣrendum ĩ ꝯflictũ

Expanded text:
 non facit odioiste talis est superbus, superbia non ratio ducit eum. Et ideo elatus est non patiens se vinci, quippe cum ad favorem quaerendum in conflictum
Abbreviated transcription (Latin):
ad soluendum s semꝑ
circa. uñ recte ait. lanͥ
non enim recusando
fidem penicus moritur.
nec ad ũĩtatis scĩani
conualescit. s qiͣ repe¬
ritis accessionib lan¬
gnec circa q̃stionez ⁊
pugnas ũborum. oõ
enim erat an aliquis
ẽẽt serms. c̃ om̃s ex eis¬
dem patrib sint orti ⁊
bantur qr dominus di¬
c̃. si filius uos libera

Expanded text:
ad solvendum, sed semper circa. Unde recte ait, languens: non enim recusando fidem penitus moritur, nec ad veritatis scientiam convalescit, sed quasi repetitis accessionibus languet circa quaestiones et pugnas verborum. Quaestio enim erat an aliquis esset servus, cum omnes ex eisdem patribus sint orti, et bantur, quia Dominus dicit: Si filius vos li
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃iana .o. in insta¬
⁊ contra leges p̃du
cent. s potius ꝑ ob
sequia seruorũ fide¬
lum domini ufide

Expanded text:
nali, ut illi intelligebant: ideo contra eos loquitur hic Apostolus jubens servos dominis esse subditos.
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ si fi̾ pt̃ qr difaci
nonsitis referientes aduersarios. S date loe
ire .i. iuditio dĩ.Att̃ende ꝙ non p̃cipit.
ut nolunt scĩ m̃dicari a do̾. ꝙ clamant sciꝰ. S
ut non semer ip̃os uindicantes. dent locũ
iredei. qui dixit mͥ umdictam. ad quemĩ
apocalipsi sc̃ clamãt. Undica dñe sãgni¬
nem nr̃m. qd qualit̾ oporteat accipi. nõ¬

Expanded text:
cild est non sitis referientes adversarios. Sed date locum irae, id est judicio Dei. Attende quod non praecipit ut nolint sancti vindicari a Deo quod clamant sancti, sed ut non seipsos vindicantes dent locum irae Dei, qui dixit: Mihi vindictam, ad quem in Apocalypsi sancti clamant: Vindica, Domine, sanguinem nostrum . Quod aliter oporteat accipi, no
Abbreviated transcription (Latin):
offendit. Uñ subd̾. ⁊ nł
li reddentes malum ꝑ
malo. ⁊ siquis offendãt
uos. Deinde monet. ne
⁊ lic̾ita. cum scandalo:
fiant dicens. ⁊ sicis ꝓnui¬
dentes bona. nõ tantũ
coram deo .i. in secto cor

Expanded text:
offendit. Unde subdit: Nulli sitis reddentes malum pro malo, etiamsi qui offendant ius Deinde monet ne  licita cum scandalo fiant, dicens: Et sitis dentes bona, non tantum coram Deo, id est in secreto cor
Abbreviated transcription (Latin):
qr hoc est ergo ⁊ nos
indei sicut gentes cre.¬
ficemur ex fi. xp̃i.¬
I ou ĩo dicit ex fide
quod opera bona
fiustrentur cum de¬
us reddat iucuiq¬

Expanded text:
ia hoc est, ergo et nos Judaei sicut et gentes, credficemur ex fide ChNon ideo dicit ex fide, quod opera bona ustrentur, cum Deus reddat unicuiq
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ abrahe. qui ex fide iustificati sunt deinde
scnpturanini accestatõne ⁊ tand̾ humana
consuecudine. Ne imꝓbatõne ita legis
in lege scimus eam ñ ustificare id̃ ea di¬
mnissa ad xp̃m confiigimus ꝙ itadicit. nos¬
ex gen qr peccõres quidem sumus. s non uͥ
gentes ydolacre ⁊ inminide. itende quod
sicut int̾est int̾ irdentes ⁊ imsores ⁊ inter

Expanded text:
lorum, et Abrahae, qui ex fide justificati sunt, deinde Scripturarum attestatione, tandem humana consuetudine. De improbatione itaque legis in lege, scimus eam non justificare, et ideo ea dimissa ad Christum confugimus, quod ita dicit: Nossi dicat: Peccatores quidem sumus, sed non ut gentes idololatrae et immundi. Attende quod sicut interest inter irridentes et irrisores, et inter
Abbreviated transcription (Latin):
ualu̾nt int̾est cñ aliquid in loqͣndi usu
uit̃ airani ⁊ pignus. pignus enĩ qñ datux
soluto eo ꝑ quo pouit᷑ anfercur. arra uͦ ÷
c̃ de ip̃o p̃cio datur aliquid. ꝙ ñ est aufe¬
rendum. s compleudum. Si gͦ cantacẽ mͦ
deus canqmͣ pignus dedit ꝑ spm qui datus¬

Expanded text:
voluerunt. Interest tamen aliquid in loquendi usu inter arrham et pignus. Pignus enim quando datur, soluto eo pro quo ponitur, aufertur; arrha vero est cum de ipso datur aliquid quod non est auferendum, sed complendum. Si ergo charitatem modo Deus tanquam pignus dedit nobis per s
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntastem. hoc m̾uisse. sic enim exoecat d̾s
sic̃ ob̾durat qd̾ ẽ deserendo ñ faciendo. ⁊ ħ me¬
ruit uoluntas. hoc ẽ intium cecitatis. ⁊ durtie
suꝑbientis audatia uoluntatis inflix̃. si gͦ dic̃
non possim̃t uid̾i cred̾e. qi ysaias ꝑdixit. Rdeo.

Expanded text:
voluntatem hoc meruisse. Sicut enim excaecat Deus, sic obdurat, quod est deserendo, non faciendo, et hoc meruit voluntas. Hoc enim meritum caecitatis et duritiae superbientis audacia et voluntatis, inflixit. Si ergo dicitur, non possunt Judaei credere, quia Isaias praedixit, respondeo
Abbreviated transcription (Latin):
quis creclit auclitui nr̃o: i. his qui a nob̾ audiũt
uel que nos auclimus a de: quasi aliquis c̾clidit
nd̃ omnis. quidam it̾ se musitant. ⁊ nͥ pꝰsunt pro¬
damant ⁊ turbulenta discepͣtione ꝯtẽdinnt
dicentes. quid fec̾unt uidei : uel qͣ culꝑa eoꝵfuit:
Si necc̃e erat ut s̾mo impleret᷑ ysaie. qu̾e dix̃:¬
⁊ profunchiorem faciũt ea q̃ leguntur. ĩ euangł¬

Expanded text:
it auditui nostro, id est his quae a nobis audierunt, vel quae nos audivimus a te, quasi dicat: Aliquis credidit, non omnis. Quidam inter se mussitant, et ubi possunt proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat, ut sermo impleretur Isaiae quem diet profundiorem faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
re ẽ. ⁊ sollicitudine. Et hoc usq ad huc .i. usq ad
mortem. uł. usq ad. quia ita omine p̃cedẽtes
patres fecerunt. usq in p̃sens uel usq: adhuc.
dic. qr ⁊ si aliquis in sinu abrahe iam osticutus.
dołe destitit. tñ in stł. qui ñ dũ st̃. liẜ̾ati. om̃is
creatura ingemiscie. ⁊ doleo adhuc. sic. ⁊ q̃ p̃ces¬
sit. quia mhis quindelũ lib̾ati suno. om̃is do

Expanded text:
re est et in sollicitudine. Et hoc, usque adhuc, id est usque ad mortem. Vel, usque adhuc, quia ita omnes praecedentes patres fecerunt, usque in praesens. Vel, usque adhuc, dicit, quia etsi aliquis in sinu Abrahae jam constitutus dolere destitit, tamen in illis qui nondum sunt liberati, omnis creatura ingemiscit et dolet adhuc, sicut et quae praecessit
Abbreviated transcription (Latin):
suami posuit. uł refertur ad illud eꝓ supͣdixit
c̃ ait se desiderare illos eẽ socios gandii si. ⁊
det̾minat hic quomodo desid̾et .s. non huma¬
ua cupiditate. non carins affectu. s xp̃i amo¬
re. ⁊ hoc est ꝙ ait. cestis enim nui. est. de. quõ

Expanded text:
s posuit. Vel refertur ad illud quod supradixit, cum dixit se desiderare illos esse socios gaudii sui, et determinat hic quomodo desiderat, scilicet non humana cupiditate, non carnis affectu, sed Christi amore. Et hoc est quod ait: Testis eni
Abbreviated transcription (Latin):
lutem expecro. ⁊ in p̃senti sꝑo. ⁊ ħ finint̃ speto.
¶bia in nullo. stacu
confundar.¬
con. ut aliquo mͦ ce¬
dam a p̃dicatõne in
millo dicit se confun¬
di q ⁊ spes promissi¬
oms magna est ⁊ res
ũa. ⁊ honesta. non cõ¬
cõmĩsionis fuit ita
⁊ nunc ẽ. dum ĩ uĩ¬
culis laboro. xp̃c .i.¬

Expanded text:
lutem exspecto, et in praesenti spero. Et hoc firmiter spero, quia in nullo statu, confundar, ut aliquo modo cedam a praedicatione. nullo dicit se confundi, quia et spes promissionis magna est, et ra et honesta. Non conconversionis fuit, ita nunc est, dum in vinculis laboro, Chr
Abbreviated transcription (Latin):
qr ea que ciroa me.
dantia passionũ¬
uł iõ ait circa me
decrimentum. ut
mali intenderunt.¬
ad profectum ueñ¬
parent in xp̃o. qui pp̃ iuncula plus annũ¬
pro xp̃o .i. ꝙ ꝓpter eum uinctus eẽm ñ pro a¬
lo comine qr nam patienter queli maia
sustineo. patet non esse scelus faisitatis. ꝙ
ĩ mo insta iudicta ꝑcellat. s qnͣdam ũita¬
tis uirtutem qnͣ sustinendi fortundo mag¬
nificat. in auifesta fierent dico i. om. ꝑte.
cutoris ecc̃ani facit redemptoris ⁊ tunc
.i. imꝑatori omnib consulib ⁊ printipĩb¬

Expanded text:
 ea quae circa me dantia passionudeo ait circa me,etrimentum ut mali intenderunad profectum. Venerpareret in Christo, qui propter vincula plus annunpropter eum vinctus essem non pro aliquo crimine, quia namque patienter quaelibet mala sustineo, patet non esse scelus falsitatis, quod in me justa vindicta procellat; sed quamdam veritatem, quam sustinendi fortitudo magnificat Hieron. Manifesta fierent dico in omni praecutoris Ecclesiam faceret rede, imperatori, omnibusque consulibus et principib
Abbreviated transcription (Latin):
iu doctores laboramꝰ¬
ad pro fectum eium¬
gelii. s eciam mali.¬
qui non bono aĩo p̃¬
dicant sunt ad pro¬
di. Q uid enum re¬
fert qͥua intentiõe
p̾̃dicent. dum om
anniuitiabant quidam uł siue ⁊ si non uere.¬
tatem .i. ñ uõ anmo. t̾renis enĩ cupidi¬
tatib consulentes regnũ ce ãmuitiabant
hũcesin lingua ũitatem s non in pectore
castitatem qui suntsimi les eis quas ĩshu̾
dominus. uñ ait. Que dñt facite. oꝑa antẽ
eorum nolice facere. ex occõne enim euis¬
głigant. q̾rendes ab hominib omoda sua.¬

Expanded text:
i doctores laboramad profectum Evangelii, sed etiam mali.Qui non bono animo praedicant sunt ad prodi. Quid enim rfert qua intentione praedicent, dum omnannuntiabant quidam etiam si non veritate, id est non vero animo. Terrenis enim cupiditatibus consulentes regem coelorum annuntiabant, habentes in lingua veritatem, sed non in pectore castitatem, qui sunt utiles eis quos instruit Dominus. Unde ait: Quae dicunt facite, quae autem faciunt nolite facere . Ex occasione enim evangelizant quaerentes ab hominibus sua
Abbreviated transcription (Latin):
cunantes ħ ut siquiᷤ
de p̾dicatione eos ac¬
cuset in me auctorẽ
eius uindicent. as¬
tucia ergo simuło¬
ns isti xp̃m annun¬
ciabant ut possent
seditioues excitare
apło qiͣ auctori qui
rat suo collegio ec¬

Expanded text:
timantes hoc, ut si quis de praedicatione eos accuset in me auctorem ejus vindicent. Astutia ergo simulationis isti Christum annuntiabant, ut possent seditiones excitare Apostolo, quasi auctori, qui rat suo collegio. A
Abbreviated transcription (Latin):
siumetus loquit᷑
eur non potuis nas:
constantia emĩ eius
multos animainit
ut ũ cim̃ent enunge¬
lizare. Alii ã. quidam
duĩsi a priorib qi
mali sunt p̃ dicant

Expanded text:
vinctus loquitur, cur non potius nos? Constantia enim ejus multos animavit, ut non timerent evangelizare. Alii autem, quidam diversi a prioribus quia mali sunt, praedicant
Abbreviated transcription (Latin):
fensione enungłi¬
contra impugna¬
morum. in doctu¬
sensus. Memor
nobis desidero siu̾
sim uinetus. sci¬
ninctos. sine sim¬
defendens enn¬

Expanded text:
fensione Evangcontra impugnamorum in doctrsensus: Memor vobis desidero, sive sum vinctus, scivinctos; sive simdefendens E
Abbreviated transcription (Latin):
icctum est s qui aununitiat non est rectꝰ
a deum quereret castus ẽet: quisquis a deo
p̃cer dm̃ aliquid quer̃ non caste dm̃i q̃rit.
tres inuemimus ꝑsonas. si domim ũba in¬
enungłio diligenter inuestigamꝰ pastoris.
mũceuuani. funs. pastor ũitate u̾itatem an¬
mintiat. M̃cenuanus sio occõe iũtatem an¬
lit. diligendus est eigo pastor. tollandus
est ĩcennarus cauendus est iatro. iõ apłe¬

Expanded text:
rectum est, sed qui annuntiat non est rectus. si Deum quaereret, esset castus. Quisquis a Deo praeter Deum aliquid quaerit, non caste Deum quaerit. Tres invenimus personas, si verba Evangelii dilmercenarii, furis. Pastor veritate, veritatem annuntiat. Mercenarius vero occasione veritatem anlit. Diligendus est ergo pastor, tolerandus est mercenarius, cavendus 179 latro. Ideo Ap
Abbreviated transcription (Latin):
pponere in exemplum. ut sicut ipse ab¬
sfinet a licitis pro scandalo fr̃m uitando
ita ⁊ illi abstieant. Ipse enini apłica dig
di stipendia. ⁊ cũ non accipio ⁊ uere hat̃o
libertatem unquid enim non sum liber
accipere. utiq liber sum accipere. qr licet mͥ

Expanded text:
proponere in exemplum, ut sicut ipse abstinet a licitis pro scandalo fratrum vitando, ita et illi abstineant. Ipse enim apostolica ddi stipendia, et tamen non accipio. Et vere habeo libertatem. Nunquid enim non sum liber accipere? Utique liber sum accipere, quia licet m
Abbreviated transcription (Latin):
nou dum ueniat sci¬
.s qr non dum ẽ dis¬
bi congiuo. ⁊ a doo disposico .s. postqni᷑ facta
impleco tempore mĩe quo plenitudo gentiũ¬
intrat ad sidem reue labr̃ discessio a fice qũ re

Expanded text:
nondum veniat, sciquia nondum est disbi congruo, et a Deo disposito, scilicet postquam facta mpleto tempore miintrat ad fidem, revelabitur discessio a fide quando
Abbreviated transcription (Latin):
erat signim hũs eiꝰ
cui ꝓmissus fuerati
circiuncisio ⁊ ideo
iam signum cessat¬
credidit eium abra¬
ham se habiturũ¬
filium in quo bũ¬

Expanded text:
erat, signum habens ejus cui promissus fuerat, circumcisio, et ideo jam signum cessCredidit enim Abraham se habiturufilium in quo ben
Abbreviated transcription (Latin):
intrauit .i. latent̾ ĩtranit
ret. atq ita eum humilem fcm. timor legis .i. pe¬
dagoguis. ad fidem gr̃ame ꝑduc̾et. Oportebat ergi
ut suꝑbis. ⁊ delib̾tate sui arbitrai. p̾simientib lex
daretur. qua p̃uaricata suam intumitatem.⁊
legis sufficientiam pecc̃m ñ ꝯsum̃tis intelli gñtisr
humiliarentur. ⁊ ad subuenientẽ currerent gñun
Natĩs N in peccatis. ⁊ mrib firis multum assignã¬
t̃ib datur lex a do̾. ad domandam suꝑbiã. qͣ dice¬
bãt. non de ẽ qui impleat. S de ẽ quiubeat. hoꝵ¬
hominib Ecce do uob̾ p̃cepta ne putetis. de ẽẽ iu¬
bente. non dee̾. qui uibeat. S deẽ qui impleat. qr:
ta ẽ. ut crescente pec̃co. humiliarentur snꝑbia
huulato cont̃rerentur. ⁊ constesli sim arentie
non crudelit̾ hocfecit d̾s. s consilio mediciie. aligã

Expanded text:
intravit, id est latenter intravit, ret, atque eum ita humilem factum timor legis, tanquam paedagogus, ad fidem gratiamque perduceret. Oportebat ergo ut superbis, et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata suam infirmitatem, et legis insufficientiam peccatum non consumentis intelligentes humiliarentur, et ad subvenientem currerent gratiam. Natis enim in peccatis, et viribus suis multum assignantibus, datur lex a Deo ad domandam superbiam, qua dicebant: Non deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Eohominibus: Ecce do vobis praecepta, ne putetis deesse jubentem, non deesse qui jubeat; sed deest qui impleat, quiata est ut crescente peccato humiliarentur superbi, et humiliati confiterentur, et confessi sanarentur. Non
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs unum deum colene. dignus erat. cui elo¬
quia d̾i crederentur cet̾isydola colentib. Itõ:⁊
quia de hoc ppło. nascturus erat dĩ filus. ⁊ Itõ
data fuit. ei lex. ꝑ qͣm illud itelłig̾et. ⁊ d̾ĩ filiũ
uenturum p̃dicaret ẽxpectaret. Cum lex data

Expanded text:
s unum Deum colens dignus erat, cui eloquia Dei crederentur, caeteris idola colentibus. Ideo etiam quia de hoc populo nasciturus erat Dei Filius, et ideo data fuit ei lex, per quam illud intelligeret, et Dei Filium venturum exspectaret. Cum lex data
Abbreviated transcription (Latin):
eam nicħ iusticie actreuit. legem ã hic accipi¬
mus. scdm̃ legalia. legalia uͭ dĩis. q̃l legẽ in¬
stituta sunt.⁊ cum lege termĩata. lexã data est
ad domandũ suꝑbum.⁊ ad flagelland̾ dut ad
instruendum insipientem. ad ostensionẽ delicti
⁊ humane infirmitatis. ad manifestat̃õem to
bi autẽ ha

Expanded text:
eam justitiae nil accrevit. Legem autem hic accipimus secundum legalia. Legalia vero dicimus, quae in lege instituta sunt, et cum lege terminata. Lex autem data est ad domandum superbum, ad flagellandum durum, ad instituendum insipientem, ad ostensionem delicti et humanae infirmitatis, ad manifestationem et bi autem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ durus sentiret flageslum.⁊ qr ħ de lege ma¬
gnus sermo occurrte. uidendum ẽ quib mͦ᷑s
lex accipiatur.⁊ cui ppło datasit.⁊ qr̃ illi. ⁊ f̃i
mo. quib de cansit datasit. summatim dicend̾
ẽ.Lex gͦ aliqñ dicitur. tota scriptura ueteris
istrumenti. aliquando scriptura .u. libroꝵ. moỹ¬
si. aliquando decalogus. scriptus in tabulis.

Expanded text:
et durus sentiret flagellum. Et quia hic de lege magnus sermo occurrit, videndum est quibus modis lex accipiatur, et cui populo data sit, et quare illi, et non mo quibus de causis data sit, summatim dicendum est. Lex ergo aliquando dicitur tota scriptura Veteris Testamenti, aliquando Scriptura quinque librorum Mosi, aliquando Decalogus scriptus in tabulis,
Abbreviated transcription (Latin):
non facile ꝓficit. S egrotat. ⁊ suꝑuenientib ced̾
pecc̃is. Consuetudine .⁊. delinquend punit᷑.
sum sequens. multiplicauit pecc̃a. Ip̃o.Nt. iisu pł
cepit peccare. quam añ peccau̾at ⁊⁊ sic fcm est.
ut data lege uo̾ ininuerent᷑. s habundarent
pec̃ca. diabolo inuertente. legem bonã ĩ malũ
ꝯtra qd̾ d̾s omnia dunisit. sic̃ osequent᷑ ostñ¬
ꝑ eam habundantius cognosceret᷑ delictum. Si
⁊t. Lex non fuisset: peccatum lat̾et. S ꝑ legem
bom. Demonstranda. ⁊ fu̾at hõi seditas. lã¬
goris sui. ut uideret non mͦ doctorem s ẽẽ nẽcta¬

Expanded text:
non facile proficit, sed aegrotat, et supervenientibus cedit peccatis. Consuetudine enim delinquendi premitur sum sequens multiplicavit peccata. Ipso enim usu plus coepit peccare quam ante peccaverat; et sic factum est ut data lege non minuerentur, sed abundarent peccata diabolo invertente legem bonam in malum, contra quod omnia Deus dimisit, sicut consequenter ostenper eam abundantius cognosceretur delictum. Si enim lex non fuisset, peccatum lateret; sed per legem boni. Demonstranda enim fuerat homini feditas languoris sui, ut videret non modo doctorem sibi esse nec
Abbreviated transcription (Latin):
medicum nõ q̃rit augetur morb. creseie molesti¬
q. q̃ritur meclicus. ⁊ totum sanatur corpꝰ. Magnũ
gͦ dei consilium fuit. ꝑ legem habundarec delictũ
ut ii austentatelegis. suam intelligẽs uifirmitatẽ
infirmi ad ineclic̃ ꝯfugerẽt. ⁊ auxiliũ gr̃e q̃ierent¬

Expanded text:
medicum non quaerit. Augetur morbus, crescit molestia, quaeritur medicus, et totum sanatur corpus. Magnum ergo Dei consilium fuit, ut per legem abundaret delictum, ut in austeritate legis suam intelligentes infirmitatem, infirmi ad medicum confugerent, et auxilium gratiae quaere
Abbreviated transcription (Latin):
obeclientiam. uistifica.¬
ri. ne putantes aliquoꝰ.
iustos solo ũbo dĩ .÷. solĩ
in lib̾ari potuerũt. Illa enim fides sna ẽ qua
credimus nulluns hominẽ. siue maioris siue ꝑun¬
le etitis. lib̾ari. a ꝯtagionis mortis antiq̃. ⁊ obli¬
gatione pec̃i. ꝙ pͥma natiuitate. dtrax̃. nͥ per
unum mecdiatorem dĩ.⁊ hõmũ. hoĩem xp̃m iħm.
cinꝰ hominis eiꝰdemq dei salub̾rima fide ⁊̃ illiui¬
sti salui fcĩ sunt. qui pꝰ quam ueniret ĩ carnem cre¬
diderunt in carne uenturũ. Cadem fides namꝙ est
res. siue añ incarnationem sine pꝰ. ne uix̾it nec
uiuant. nisi ex fide incarnationis. xͥ ꝓfc̃o. quod
det saluari nos. ex illo tempore ualet ad saluãd̾
gñs humañ. ex quo ĩ adam ueracit̾ ẽ. Ine iniꝰ:
unum pecẽm misit in minid̾. Iste uͦ nnis ñ solũ.

Expanded text:
obedientiam justificari; ne putes antiquos justos solo verbo Dei, id est solius rni liberari potuerunt. Illa enim sana fides est, qua credimus nullum hominem, sive majoris, sive parvulae aetatis, liberari a contagione mortis antiquae, et obligatione pm, cujus hominis, ejusdemque Dei saluberrima fide, etiam illi justi salvi facti sunt, qui priusquam veniret in carnem, crediderunt in carne venturum. Eadem fides namque estres sive ante incarnationem, sive post, nec vixerint, nec vivant, nisi ex fide incarnationis Christi, profecto oportet salvari nos, ex illo tempore valet ad salvandum genus humanum, ex quo in Adam vitiatum est. Ille unus unum peccatum misit in
Abbreviated transcription (Latin):
mala ẽ natura. Ci respondeo. ex uolunte pec¬
catũ ẽ. q̃nt forte ntr̃. original pec̃tm. ex uo¬
luntate sit Respõdeo. proesus. ⁊ originale pec¬
entum. ex uoliuitate cẽ qc hos er uolitate.
ã. dixit si ex natina pecc̃niẽ. tunt mala ẽ nͣ. q̃so.
ut si potest respond̾at. ¶anifestum ẽ ex uolũtate
mala. tamqm ex arbore mala fĩ om̃ia. oꝑa mala.
damquam fructus malos. S ipa̾m malã uolitca¬
tem. uñ dicee exortam. nisi ex bono: Si .it. exangło
quid ẽ angłs. insi bonum opꝰ di: Si ex hõie. qͥd eiit
ipse homo. isi boñ opꝰ d̾is t̃mo qͥd erant ħ duo ante¬
quam in eis orit᷑ mala noluntas: uͥboñ opꝰ dĩ. ⁊ bõa
⁊ landanda nat᷑a: s̃ ex bono orit᷑ malum. nͨ fuit
homini. Uñ oriti posset nisi ex bono. dico gͦ ꝙ uolũ¬

Expanded text:
mala est natura. Cui respondeo: Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte utrum originale peccatum ex voluntate sit. Respondeo prorsus et originale peccatum ex voluntate esse, quia hoc ex voluntate autem dixit, si ex natura peccatum est, tunc mala est natura. Quaeso ut, si potest respondeat. Manifestum est ex voluntate mala, tanquam ex arbore mala fieri omnia opera mala tanquam fructus malos; sed ipsam malam voluntatem unde dicet exortam, nisi ex bono? Si enim ex angelo, quid est angelus nisi bonum opus Dei? Si ex homine, quid erat ipse homo, nisi bonum opus Dei? Imo quid erant haec duo antequam in eis oriretur mala voluntas, nisi bonum opus Dei, et bona, et laudanda natura? Ergo ex bono oritur malum, nec fuit homini, unde oriri posset, nisi ex bono. Dico ergo qu
Abbreviated transcription (Latin):
agittur. S quia uoluntas nr̃a nil boni agit
qr nillu ẽ hominis uoluntas. atq cursus:
S quia nich̾ pot̃. isi ille misereatur. d̾s eñi ẽ
dere uel sperare non possit. nisi uelit. nec per¬
uenire ad palinam. nisi uolutare currat:
⁊̃ miãnt dĩ. si nõ sit uolunta hõis. ac ꝑhoc
Si recte dc̃m c̃. illud quia id uoluntas hõĩs
sola. non implec. cur nõ ⁊̃ a contrario recte
qui hominis uolurtatẽ bonã. ⁊ p̾parat adiunã¬
dam. ⁊ adiuat pp̾arantã. nolentem p̃uenit:
ut uelit uolentem subsequit᷑. ne frustra uelit

Expanded text:
agatur, sed quia volutas nostra nil boni agit, nulla est hominis voluntas, atque cursus, sed quia nil potest, nisi ille misereatur. Deus enim essed cum homo credere, vel sperare non possit, nisi velit, nec pervenire ad palmam, nisi voluntate currat, ia Dei, si non sit voluntas hominis; ac per hoc si recte dictum est illud, quia id voluntas hominis sola non implet, cur non etiam a contrario recte qui hominis voluntatem bonam, et praeparat adjuvandam, et adjuvat praeparatam; volentem praevenit ut velit, volent
Abbreviated transcription (Latin):
de se .i. de conformitace nidi huius &ͥ
nos allicit .i. malorum q̃ ĩ munido cõmit¬
cuntur cuiusmͦi sut insipientia. spur¬
citia. ⁊ infirutas a quib nos enpit ille
malus sit. s qr in eo fiunt mala. ex hoc
sensu dr̃. dies mali sunt dies iacob pes¬
simi. mundus in maligno positus tem¬
ꝑa ꝑiculosa saltus quo ami sunt pleni
Tatronib ⁊ gladius quo anor effimditur
⁊ calix quo benemm cemꝑatur mala dũr
qr non soium tempora s ñ loca ⁊ instriũ¬
ta ẽ. Atcende ꝙ ui hac salutatõe pliban̾¬

Expanded text:
d est de conformitate mundi hujus qui nos allicit, id est malorum quae in mundo committuntur: cujusmodi sunt insipientia, spurcitia, et infirmitas, a quibus nos eripit ille malus sit; sed, quia in eo fiunt mala Ex hoc sensu dicitur: Dies mali sunt, dies Jacob pessimi, mundus in maligno positus, tempora periculosa, saltus quoque qui sunt pleni latronibus, et gladius quo cruor effunditur, et calix quo venenum temperatur, mala dicuntur, quia non solum tempora, sed etiam loca et instrumeta est. Attende quod in hac salutatione pra
Abbreviated transcription (Latin):
iniuriose cquatis le¬
ad salutem nõ suf¬
ficere assentis. Sic̃¬
s ab ipso sũ lege
gr̃a est ⁊ pax a quo
secure querenda ẽ¬
quia ipse est qui de¬
dit .i. sponte obtuł.¬
qr non est aluis qui
possec aꝑire libium¬
iusi leo de tribu inda
semec ip. quia non¬
erat alia digna hosti¬
a offeri pro peo ni¬
delendus quod est in¬
itium saluatõnis.¬
Queui ergo locum
ht lex : iusllum pe¬
intus dedic etiam.

Expanded text:
injuriose aequatis lead salutem sufficere asseritis: sicsed ab ipso sine lege  et pax, a quo secure quaerenda quia ipse est qui dedit, id est sponte obtuia non est alius qui posset aperire librumisi Leo de tribu Juda , semetipsum, quia noerat digna hostia offerri pro peccatidelendis, qui est initium salvationis.Quem ergo locum habet lex? nullum pitus. Dedit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uite. uua corꝑis. alt̃a amie. ⁊ sic̃ uita cor¬
ꝑis ẽ amima. sic anime uita ẽ deus. ⁊ quo mͦ
cedens a luce iusticie qnͣto magis quer̃ qmd
ĩueniat contra iusticiam. tauto plus repel¬
litur a lumine uĩtatis ⁊ in tenebrosa dem̃
clausernt.
des. de futura uita
ł indoloriĩ alia lit̾a
que ex greco tralnt᷑¬
.i. de pecc̃s non dolen
deinde tradiderunt
inmunditi¬

Expanded text:
vitae: una corporis, altera animae; et sicut vita corporis est anima, sic animae vita est Deus: et quomodo cedens a luce justitiae quanto magis quaerit quid inveniat contra justitiam, tanto plus repellitur a lumine veritatis, et in tenebrosa demerclauserunt, s de futura vita. Vel, indolorii, alia littera quae ex Graeco trahist ex peccato non dolentdeinde tradiderunt immunditi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯscĩam: Contra fidẽ
utiq edit. qui edend̾
nõ credit. Om̃e ã. ⁊ si
bonum sit inse. qd̾ ñ
credamus malũ esse:
fte cum fide bonninẽ.
qr ignorantia q̃ ẽ excul¬
ꝑa nocet. Om̃e gͥ. qd̾
ad cõscĩam ꝑtinet: si
alit̃ fiãt. dic̃ et pec¬

Expanded text:
iam. Contra fidem utique edit, qui edendum non credit. Omne autem, etiam si bonum sit in se, quod non credamus malum esse, fit cum fide, bonum est, quia ignorantia quae est ex culpa nocet. Omne igitur quod ad conscientiam pertinet, si aliter fiat dicit e
Abbreviated transcription (Latin):
sub̃tracta. s ex uocante. uel uocatione .i. ex gr̃a
uocantis di. dictum ẽ ei .i. rebetoe ĩ genesi. hoc .s.
tta potest intelligi .i. esau ꝓficiet fr̃i suo Iacob.
ꝑsequendo eum boni. it. ex affligentib ma¬
łorum ꝓficumt. dum eoꝵ patientia exc̾centur.
in hac ꝓphetia intenditur. qd̾ populus iudeoꝵ mã
ior .i. in cultu imuis diei. prior imori .i posfi

Expanded text:
subtracta, sed ex vocante, vel ex vocatione, id est ex gratia vocantis Dei, dictum est ei, id est Rebeccae in Genesi, hoc scilita potest intelligi, id est Esau proficiet fratri suo Jacob persequendo eum; boni enim ex afflictionibus malorum proficiunt, dum eorum patientia exercetur. in hac prophetia intenditur, quod populus Judaeorum major, id est in cultu unius Dei prior, minori, i
Abbreviated transcription (Latin):
nondum nati ẽent
Et q possent in utero
etiam luctando. aliqͥd¬
meruisse uideri. sõdit
aut. cum nondum. e¬
gissent. aliguidboni:
ctum ẽ. ut ꝓpositur d̾i.

Expanded text:
nondum nati fuissent, et quia possent in utero, etiam luctando aliqmeruisse videri, subdit, aut cum nondum egissent aliquid boni, ctum est, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑanda sunt. ⁊ qr
illis pssis pot̃at ma¬
lim in corde retiñi.
ad dit tollantur di¬
dis. e stote. Item ꝑces
nomi homuus hic ostendintur & slla tol¬

Expanded text:
peranda sunt. Et quia illis pressis poterat malum in corde retineri, addit, tollantur dis. Estote. Item partem novi hominis hic ostendit. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
pbemia est ꝑ qmͣ de
deo ip̃o falsa dnͣr. ⁊ iõ
peuis est blasphema¬
re qmͣ peierare. qr pe¬
ierando false rei ad¬
hibecur cestis deus.
blasphemando de ip̃o

Expanded text:
emia est, per quam de Deo falsa dicuntur, et ideo peius est blasphemam peierare, quoniam peierando falsae rei adhibetur testis Deus, blasphemando de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
illi ⁊ si bũficiis usi ꝑierunt. taq ⁊c̃. eormu
consideratõne qui se existimat stare ꝑ bona
oꝑa .iii. ne ca. a se. a deo enini stat qui stat
a se cadit qui cadit. ⁊ iõ ais ui. ne ca peccã¬
do uł peccare alios fatiendo ut illi qui pre su¬
mentes de scĩa eum scaudalo fr̃m edebant y¬
dolochita. ⁊ de doctrina psendo apłorum głiã¬
des iudieabant apłm. cum ip̃i cent rei super¬
biam ergo amputat ne ꝑ eam temptentur
sic̃ uidei temptati sut. ⁊ ꝑierunt qr sic̃ illi
moysi detrahentes dm̃ tempcasint ita hii

Expanded text:
illi etsi beneficiis usi perierunt, itaque eorum consideratione, qui se existimat stare, per bona opera, videat ne cadat a se. A Deo enim stat qui stat, a se cadit qui cadit. Ideo ait, videat ne cadat peccando, vel peccare alios faciendo. Ut illi qui praesumentes de scientia, cum scandalo fratrum edebant idolothyta, et de doctrina pseudoapostolorum gloriantes, judicabant Apostolum, cum ipsi essent rei. Superbiam ergo amputat ne per eam tententur, sicut Judaei tentati sunt, et perierunt, quia sicut illi Mosi detrahentes Deum tent
Abbreviated transcription (Latin):
legis. ita dix̃. moyses. S
de iusticia. q̃ ẽ ex fide .i.
de iusticia fidei. Sic̃. mo
corde hominis .s. qd̾ ob¬
seruata elucit. ad celum.
non obseruata ducit ad
⁊ cum ammab celimi.
ascendisse. ex quib iꝰtꝰ
yses. Uł ip̃a in corde hoĩs ħ¬
dicit .o. hõ. ne cdix̾as ĩ cor
de tuo .i. nec salutem co¬
gites. Qis ascendet ĩ cer̾ũ
.i. nullus hõ ascendet in
celũ. Idõ ne hoc cogites. qi
qui hoc cogitat xpistum¬
qd̾ subdit. quia id cogita¬

Expanded text:
legis ita dixit Moses; sed de justitia quae est ex fide, id est de justitia fidei, sic Mosescorde hominis, scilicet quod observata ducit ad coelum, non observata ducit ad t cum animabus coelum ascendisse, ex quibus oses, vel ipsa in corde hodicitsaltem cogites: Quis ascendet in coelum, id est nullus homo ascendet in oelum. Ideo ne hoc cogites, quia qui hoc cogitat negat Cd subdit, quia id cogita
Abbreviated transcription (Latin):
m ea. iꝰ pumetur legali pena. q̃r lex moysi reoᷤ
illos non faciebrt. S seruaretur .i. inuebat
faciendo legem.⁊ uocat hic iusticiã legis.
oꝑa illa legalia. im̃. ⁊ in moyse. ⁊ta habet᷑
qui fec̾to ea. iuuet in ił. õĩmebant utiq
ne siñe ea. fecissetit paterentur. lapidatẽem
magna iusticia. timere. nec ht̃ meritũ ap̃
dñi. aliud ẽ gͥ non institicari ap̃ dm̃. aliad

Expanded text:
 est non punietur legali poena, quia lex Mosi reos illos non faciebat, si servaretur, id est vivebant faciendo legem. Et vocat hic justitiam legis opera illa legalia. Unde et in Mose ita habetur: Qui fecerit ea, vivet in illis . Timebant utique ne si non ea fecissent, paterentur lapidationem,magna justitia timere, nec habet meritum apud Deum. Aliud est ergo non justificari apud Deum, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
Cum audieris. post resurrestõnem p̃dicari
xp̃m ascendisse ĩ celum. ne dix .i. noli dic̾e.
in corde tuo. mendatium ẽ. quis eñi. ascẽd
de ducere. quantũ ad te ꝑtinet. qi ħ ĩ fidel̃taᷤᷤ
quantum in de ẽ xp̃m de celo. ad trãm deduc̃
descendit. noli dicere mendatiũ ẽ. quis. eñi.
de .m. abyssiis: Itõ ne hoc dicas. qr hoc dicere
ẽ xp̃m reuocare ex mortuis qͣntũ ĩ de ẽ.¬
cit scriptura:

Expanded text:
Cum audieris post resurrectionem praedicari Christum ascendisse in coelum, ne dixeris, id est noli dicere in corde tuo, mendacium est. Quis enim ascendetdeducere, quantum ad te pertinet quia haec infelicitas, quantum in te est, Christum de coelo ad terram deducit. descendit, noli dicere mendacium est. Quis enim descendet in abyssum? ideo ne hoc dicas, quia hoc dicere est Christum revocare ex mortuis, quantum in te ecit Scriptura?
Abbreviated transcription (Latin):
difficilem. utroq g
nomune similstu¬
dines significate
sunt. que ualent ad¬
incelligendum dm̃
licet obscure: Nune
enim. ymagines ũ¬
itatis ꝑ fidem uñr.¬

Expanded text:
difficilem. Utroque igitur nomine simildines significatae sunt, quae valenintelligendum Deum, licet obscure. Nunc enim imagines itatis per fidem