comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
biscũ officio sc̃ĩtatẽ urãm salutat. frs̃
qͦq om̃s nob̾cum dño seruientes. tã id
faciunt quã uos defiderant: tã uos desi¬
derant quã uos diligunt: & tã diliguis
quã estis boni. Panis quẽ misimꝰ: uberi¬
or benedictio fiet. dilectione accipientis
urẽ benignitatis. Custodiat uos dñs
ab ista generatione in ȩt̃num: dilectis
habundantissuna dni gr̃a p̾stantissi¬
mi fr̃s.¬

Expanded text:
biscum officio sanctitatem uestram salutat. fratres biscum officio sanctitatem uestram salutat. fratres quoque omnes nobiscum domino seruientes tam id faciunt, quam uos desiderant, tam uos desiderant, quam uos diligunt, et tam diligunt, quam estis boni. panis, quem misimus. uberior benedictio fiet dilectione accipientis uestrae benignitatis. custodiat uos dominus ab ista generatione in aeternum, domini dabundantissima domini gratia praestantissimi fr
Abbreviated transcription (Latin):
&e caritati tuȩ tã ipsũ quã filiũ erꝰ legi¬
sti ut spero. qua sollicitudine cõmen¬
dauerim: & qñta mͥ necessitudine copu¬
lati sint. Edificet eos ꝑte dñs: qd̾ ab illo
magis petendũ est: nã id tu quã uelis
noui. du̾sus paganos te scribere didi¬
ei ex fr̃ib. Si quid de tuo pectore mere¬
mur: indifferent̃ mitte ut legamꝰ. Nam
pectus tuũ tale dni oraculũ est: ut ex
eo nob̃ tam placita. & adu̾sus loquacissi¬
mas questiones explicatissima daturi
responsa p̃sumamꝰ. Libros beatissimi
papȩ ambrosii: credo habere scĩtatẽ tuã.
Eos aũt multũ desidero:. quos adu̾sus noi¬
nullos imꝑitissimos ce suꝑbissimos. qͥ de
platonis libris dnm ꝓfecisse contendt̃.
diligentissime &e copiosissime scripsit.
Beatissimꝰ fr̾ seuerus de condiscipulatu
nr̃o mileuitanȩ antistes eccłiȩ. bene apd̃
eandẽ ciuitatẽ fr̃ib cognit᷑: debito no¬

Expanded text:
et caritati tuae tam ipsum quam filium eius legiet caritati tuae tam ipsum quam filium eius legisti, ut spero, qua sollicitudine commendauerim et quanta mihi necessitudine copulati sint. aedificet eos per te dominus. quod ab illo magis petendum est; nam id tu quam uelis, noui. Aduersus paganos te scribere didici ex fratribus. si quid de tuo pectore meremur, indifferenter mitte, ut legamus; nam pectus tuum tale domini oraculum est, ut ex eo nobis tantum placita et aduersus loquacissimas quaestiones explicatissima datum iri responsa praesumam. libros beatissimi papae Ambrosii credo habere sanctitatem tuam; eos autem multum desidero, quos aduersus nonnullos inperitissimos et superbissimos, qui de Platonis libris dominum profecisse contendunt, diligentissime et copiosissime scripsit. Beatissimus frater Seuerus de condiscipulatu nostro Mileuitanae antistes ecclesiae bene apud eandem ciuitatem fratribus cognitus debito no
Abbreviated transcription (Latin):
Causas calamitaris &e ꝑegrinationis eiꝰ:
audietis ex ipso. Nam & ꝓpositũ eiꝰ quo
seruiturũ se ẽẽ pollicet᷑ dõ: tempꝰ ꝓlixiꝰ.
ce ȩtas robustior & transactꝰ timor. certiꝰ
indicabt̃. Tres libros. atq utinã tam gñ¬
dis questionis ita explicatores ut gnͣdes.
tantominꝰ metuens in te laborẽ legendi.
qnͣto ardorẽ ꝑspicio diligend: misi scĩ¬
tati &e caritati tuȩ. Nam questio eoꝵ ẽ de¬
libero arbitrio. Hos aut ñ habere aut
om̃s ñ habere. frẽm romanianũ seio: ꝑ
quẽ ꝓpe omĩa quȩ qͥblibet aurib accõ¬
modata scribere potui. studio in noᷤ tuo
ñ apportanda dedi.s legenda indicaui.
Habebat enĩ iam ille omĩa. secũq gesta¬
bat. ꝑ eũ aũt pͥma rescripta transmisi.
Credo iã ex ꝑtam scĩtatem tuã sagacitate
sp̃ali quã tibi dñs tribuit. qͥd ille uir
boni animo gerebat. & quȩ in illo infir-¬
mitate pars claudicabat᷑. humanitatiq

Expanded text:
causas calamitatis et peregrinationis eius causas calamitatis et peregrinationis eius audietis ex ipso. nam et propositum eius, quo seruiturum se esse pollicetur deo, tempus prolixius et aetas robustior et transactus timor certius indicabunt. tres libros atque utinam tam grandis quaestionis ita explicatores ut grandes tanto minus metuens in te laborem legendi, quanto ardorem perspicio diligendi, misi sanctitati et caritati tuae; nam quaestio eorum elibero arbitrio. hos aut non habere aut omnes non habere fratrem Romanianum scio, per quem prope omnia, quae quibuslibet auribus accommodata scribere potui, studio in nos tuo non adportanda dedi, sed legenda indicaui. habebat enim ille iem omnia secumque gestabat; per eum autem prima rescripta transmisi. credo iam expertam sanctitatem tuam sagacitate spiritali, quam tibi dominus tribuit, quid ille uir boni animo gerat et quae in illo infirmitate pars claudicet. unde humanitati
Abbreviated transcription (Latin):
spicit ꝑ dñi exigłium cũ leticia fieri. qd̾
ore dñi cũ tristicia diues audiuit. Quã¬
quã nullis uerbis explic̃e conceptionẽ
ce parturitionẽ cordis mei: tam̃ qͥa pru¬
denter &e pie intelligitis ñ ẽẽ istã urãm
hoc ẽ humanã. s in uobis dm̃i głam. nã
& inimicũ cautissime intuemini. deuo¬
tissimeq agitis. ut tanquã discipl̃i xͥ
humiles corde & mites sitis. utiliꝰ enĩ
t̃rena opulentia tenetur humilit̃. ꝙͣ
suꝑbe relinquit᷑. quia gͦ recte intelligi¬
tis quã parua &e exigua dixerĩ. Dixi e¬
nim de laudib xp̃i: quib st̃ lingue
ri: in uno conuigio ꝓposita utriq sexui
calcande suꝑbiȩ. ñ desꝑande ꝑfectioĩs
exempla. Nescio si quicquã misericordiꝰ
agitis: quã sitantũ nolitis latere qͦd
tales essetis: qnͣtũ itales ẽe uoluistis.
Uetustinũ impiis qͦꝙ miserabilẽ puerũ:
ur̃e benignitati caritatiq commendo.

Expanded text:
spicit per domini euangelium cum laetitia fieri, . quod spicit per domini euangelium cum laetitia fieri, . quod ore domini cum tristitia diues audiuit! Quamquam nullis uerbis explicem conceptionem ac parturitionem cordis mei, tamen quia prudenter et pie intellegitis non esse istam uestram, hoc est humanam, sed in uobis domini gloriam — nam et inimicum cautissime intuemini deuotissimeque agitis, ut tamquam discipuli Christi humiles corde et mites sitis; utilius enim terrena opulentia tenetur humiliter, quam superbe relinquitur — quia ergo recte intellegitis quam parva et exigua dixerim. Dixi enim de laudibus Christi, quibus sunt linguae ri, in uno conjugio proposita utrique sexui calcandae superbiae, non desperandae perfectionis exempla. Nescio si quidquam misericordius agitis, quam si tantum nolitis latere, quod tales estis, quantum tales esse uoluistis. Vetustinum, impiis quoque miserabilem puerum, uestrae benignitati caritatique commendo.
Abbreviated transcription (Latin):
deant bona facta urã: & głificent pa¬
trem ur̃m qͥ in cęlis ẽ. Piscatores qd̾¬
uocante dño nauiculas &e retia di¬
miserunt: omĩa se dimisisse & dñm
secutos ẽẽ. etiã cõmemorando lȩtati
sunt. Et uere omĩa contẽpnit: qui ñ
solum qnͣtum potuit. s etiã qnͣtum uo¬
luit habere contẽpint. S in eo qd̾ eu¬
piebatur: oculi dĩ testes st̃. in eo qd̾ ha¬
bebatur &e hõĩum. Nescio quo autẽ
mͦ cũ suꝑflua t̾rena diligunt᷑: artiꝰ
adepta quã concupita constringuis.
Nam unde tristis ille discessit. qͥ consi¬
lium consequendȩ uitȩ ȩt̾̃nȩ q̃rebat
a dnõ. cũ audiss uendenda ẽẽ omnia
sua & distribuenda pauꝑib. & haben¬
dum thesaurũ in celo. si uellet ẽẽ ꝑfe¬
ctus: nͥ quia magnas ut eugłiũ loqͥ¬
tur habebat diuitias: Aliud ẽ enim
iã nolle incorporare quȩ dest̃: aliud
iam incorporata diuellere. Illa uelut
cibi repudiant᷑ illa uelut m̃bra p̾ci¬
duntur. Quanto gͥ & qnͣtum mirabili

Expanded text:
bona facta uestra et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. piscatores uocante domino. quod nauiculas et retia dimiserunt, omnia se dimisisse et dominum secutos esse etiam commemorando laetati sunt. et re uera omnia contemnit, qui non solum. quantum potuit, sed etiam, quantum uoluit habere, contemnit. sed in eo, quod cupiebatur, oculi dei testes sunt, in eo, quod habebatur. et hominum. nescio quo autem modo, cum superflua terrena diliguntur. artius adepta quam concupita constringunt. nani unde tristis ille discessit, qui consilium consequendae uitae aeternae quaerebat a domino, cum audisset uendenda esse omnia sua et distribuenda pauperibus et habendum thesaurum in caelo, si uellet esse perfectus, nisi quia magnas, ut euangelium loquitur, habebat diuitias? aliud est enim iam nolle incorporare, quae desunt, aliud iam incorporata diuellere: illi uelut cibi repudiantur, illa uelut membra praeciduntur. quanto igitur et quantum mirabili
Abbreviated transcription (Latin):
ut salui simꝰ sedm ilła salutẽ de qua dr
ñ est opus sanis medicꝰ. s male habenti¬
b: ñ ueni uocare iustos. s peceatores. o¬
rate gͦ ꝓ nob̾. ut iusti simꝰ. Qd̾ qͥdẽ homo
ñ potest nisi norit ⁊  uelit. & erit con¬
tinuo qͥ plene uolu erit. S hocipsũ
in eo ñ erit: nisi grã sp̃c sanet᷑ e ad
iuuetur ut possit.

Expanded text:
ut salui simus secundum illam salutem, de qua dicitur: ut salui simus secundum illam salutem, de qua dicitur: Non est opus sanis medicus sed male habentibus; non ueni uocare iustosrate ergo pro nobis, ut justi simus; quod quidem homo non potest nisi norit et velit, et erit continuo qui plene voluerit: sed hoc ipsum in eo non erit, nisi gratia Spiritus sanetur, et adjuvetur ut possit.
Abbreviated transcription (Latin):
lectauit me ista salti ꝑ littãs loqͥ tecũ.
quȩ cũ presente ñ potur: aehoc ñ ꝑpt̃
de qͥ ñ alta sapiens consentis humilib:
s ꝓpt̃ quosdã qͥ nimiũ arrogant hu¬
manȩ uoluntati quã lege data puran
ad eã implend̾ã sibi posse sufficere. ii¬
la suꝑ doctrinã legis grã sc̃ẽ inspiratio¬
nis adiutã. ꝑ quoꝵ disputationẽ insir¬
mitati hominũ miserȩ atq indige sia¬
detur ut nec orare debeamꝰ ne intrenꝰ
in temptationẽ: ñ qͥa audent hoc apte
dicere: s eoꝵ sententiã uelint nolint b
utiq sequit᷑. Nam utqͥd nob̾ dicit᷑: uigi¬
late &e orate ne intretis in tẽptationẽ ᷤ
Utqͥd etiã scdm hanc exhortationẽ eum
doceret orare. p̾cepit ut dicamꝰ. ne nõ
inferas in tẽptationem: si hoc ñ implet᷑
ex adiutorio grẽ diuinȩ. s id totũ ẽ in
arbitrio uoluntatis humanȩ: Qd plu¬
ra. Saluta fr̃s qͥ tecũ sunt.: ce orate ꝓnob̾

Expanded text:
lectauit me ista saltem per litteras loqui tecum, lectauit me ista saltem per litteras loqui tecum, quae cum praesente non potui, et hoc non propter te, qui non alta sapiens consentis humilibus, sed propter quosdam, qui nimium adrogant humanae uoluntati, quam lege data putant ad eam implendam sibi posse sufficere nulla super doctrinam legis gratia sanctae inspirationis adiutam. per quorum disputationem infirmitati hominum miserae atque indigae suadetur, ut nec orare debeamus, ne intremus in temptationem, non quia hoc audent aperte dicere, sed eorum sententiam uelintnobis dicitur: Vigilate et orate, ne intretis in temptationem? ut quid etiam secundum hanc exhortationem, cum doceret orare, praecepit, ut dicamus: Ne nos inferas in temptationem, si hoc non impletur ex adiutorio gratiae diuinae, sed id totum est in arbitrio uoluntatis humanae? quid plura? saluta fratres, qui tecum sunt, et orate pro nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
ille. ẽ iniquissimꝰ quẽ nec penȩ corpora¬
les deterrent ab inmundis oꝑib sordi¬
de uoluptatis: ita ille iustissimꝰ. qui nec
penarũ corporaliũ terrore reuocat᷑ a scĩs
oꝑib luminosissimȩ caritatis. Quȩ ca¬
ritas dĩ qd̃ ꝑpetua cogitatione tenendũ
ẽ: diffunditur in cordib nrĩs ꝑ spmsem
qͥ datus ẽ nob̾: ut qͥ głatur in dño glet᷑.
Cum gͦ nos hur caritatis qua lex ueris¬
sime implet᷑. pauꝑes egentesq sentimꝰ:
ñ de inopia nr̃a diuitias eiꝰ exigere. s o¬
rando petere querere pulsare debemꝰ.
ut ille apud quẽ ẽ fons uite. det nob̾ in¬
ebriari ab ub̾tate domꝰ suȩ. & uolupta¬
tis suȩ potare torrentẽ: quo mundati
atq uegetati ñ solũ tristicia ñ absorbe¬
amur uerũetiam głemur in tribulati¬
onib: scientes qͥa tribulatio patientiã
oꝑatur. patientia ꝓbationẽ. ꝓbatiospem.
spes uͦ ñ confundit᷑ ñ qͥa ꝑ nosipsos hoc
possimꝰ: s qm̃ caritas dĩ diffusa ẽ in cor

Expanded text:
ille est iniquissimus, quem nec poenae corporales deterrent ab immundis operibus sordidae voluptatis; ita ille justissimus, qui nec poenarum corporalium terrore revocatur a sanctis operibus luminosissimae charitatis. 7. Quae charitas Dei, quod perpetua cogitatione tenendum est, diffunditur in cordibus nostris per  datus est nobis, ut, qui gloriatur, in domino glorietur. cum ergo nos huius caritatis, qua lex ! uerissime impletur, pauperes egentesque sentimus, non de ! inopia nostra diuitias eius exigere sed orando petere, quaerere, pulsare debemus, ut ille, apud quem est fons uitae, det nobis inebriari ab ubertate domus suae et uoluptatis suae potare torrentem, quo inundati atque uegetati non solum tristitia non\', absorbeamur, uerum etiam gloriemur in tribulationibus\', scientes, quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem, spes uero non confundit, non quia per nos ipsos hoc possumus, sed quoniam caritas! dei diffusa est in cor
Abbreviated transcription (Latin):
desiderabili anastasio: augu¬
stinꝰ in dño sał. Salutandi
sinceritatẽ tuã fidissima occurrit occa¬
scriberẽ. poss caritas tua omĩa que a¬
pud nos agunt᷑ ad discere. Scio eni qñtũ
illo uicissim diligaris a nob̃. Et id̾o ñ du¬
bitai te contristari potuisse. si eos uidiᷤ¬
ses si ne littĩs meis: quos a nob̃ ꝓfectos ae
tanta nob̃ familiaritate. comunctos igno¬
rare ñ posses: simul etiã qͥa rescriptorũ
debitor fui. Nam ex quo sumpsi eplam tu¬
am: nisi nc̃ primũ rescripsisse me nescio.
Tantis enĩ curis obstricti ae distenti sumꝰ.
ut etiã hoc nesciã. Yob̾ aut quẽ admodũ
sit. & utrũ uob̃ aliquã requiẽ quantũ in
hac t̾ra potest dñs prestiterit. ualde nosse

Expanded text:
DESIDERABILI ANASTASIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Salutandi sinceritatem tuam fidissima occurrit occascriberem, posset caritas tua omnia, quae apud nos aguntur, addiscere. scio enim. quantillo uicissim diligaris a nobis, et ideo non dubitaui te contristari potuisse, si eos uidisses sine litteris meis, quos a nobis profectos et tanta nobis familiaritate coniunctos ignorare non posses, simul etiam quia rescriptorum debitor fui. nam ex quo sumpsi epistulam tuam, nisi nunc primum rescripsisse me nescio; tantis enim curis obstricti et distenti sumus, ut etiam hoc nesciam. Vobis autem quem ad modum sit et utrum uobis aliquam requiem, quantum in hac ter
Abbreviated transcription (Latin):
iquitati ad iniquitatẽ: sic nc̃ exhibete
m̃bra ur̃a deseruire iusticiȩ in scĩficati¬
one. Qdͥ ẽ enĩ sicut illud ita &e hoc. nisi
quẽadmodũ ad peccandũ nullus uos
cogebat timor. s ipsiꝰ libido uoluptãq
peccati: sic ad iuste uiuendũ ñ uos sup¬
plicii metus urgeat. s ducat delectatio
caritas q iusticiȩ. Et hec qͥdem qntum mͥ
uidet᷑ ñdum ẽ ꝑfecta. s quod̾amͦ adulta
iusticia. Neq enĩ frustra p̃mitteret. huma¬
num dico ꝓpt̃ infirmitat̾ẽ carnis ur̃e: nͥ
qͥa plus aliqͥd dicendũ fuit. si ĩa illi ferre
potuissent. Plus qͥppe seruitutis debet᷑ ui¬
sticiȩ: quã peccato solent homines exhibe.¬
re. Nam pena corꝑis ae si ñ auoluntate. tam̃
reuocat ab oꝑe peccati: nec facile qͥsq est
qͥ palam cõmittat. qd̾ illicitã ce inmundã
ꝑcipiat uoluptatẽ: si erueiatus undicte
certũ est continuo secuturos. Iustieia uͦ
sic amanda ẽ. ut ab erꝰ oꝑib etiã penȩ cor¬

Expanded text:
ti ad iniustitiam, sic nunc exhibete membra uestra deseruire iustitiae in sanctificationem. quid est enim \'sicut illud ita et hoc\' nisi quem ad modum ad peccandum nullus uos cogebat timor sed ipsius libido uoluptasque peccati, sic ad iuste uiuendum non uos supplicii metus urgeat, sed ducat delectatio caritasque iustitiae? et haec quidem, quantum mihi uidetur, nondum est perfecta sed quodam modo adulta iustitia. neque enim frustra praemitteret: Humanum dico propter infimitatem carnis uestrae, nisi quia plus aliquid dicendum fuit, si iam illi ferre potuissent. plus quippe seruitutis debetur iustitiae, quam peccato solent homines exhibere. nam poena corporis etsi non a uoluntate tamen reuocat ab opere peccati nec facile quisque est, qui palam committat, quo inlicitam et inmundam percipiat uolup-; tatem, si cruciatus uindictae certum est continuo secuturos. iustitia uero sic amanda est, ut ab eius operibus etiam poenae cor
Abbreviated transcription (Latin):
putat uictorẽ se ẽẽ peccati. qͥ pene ti¬
more ñ peccat: qͥa &e si ñ implet᷑ foris
negociũ male cupiditatis: ipsa tam̃
mala cupiditas intus ẽ hostis. Et qͥs
ar̃a cio innocens inuenit᷑: qͥ uult fieri
ꝙ uetatur. si subtrabas qd̾ timet. Ne ꝑ
poo in ipsa uoluntate reus ẽ: qͥ uult facẽ
Q ñ licet fieri: s ido ñ facit. qͥa impune
ñ potest fieri. Dam qñtum in ipso ẽ. mal
let ñ ẽẽ iusticiã peccata ꝓhibentẽ atꝙ
punientẽ. Et utiq si mallet ñ ẽẽ iusticiã:
qͥs dlubitauerit qd̾ eã si poss auferret:
Acꝑ hoc quomͦ iustus ẽ iusticiȩ talis ini¬
mieus: ut eã si potestas det᷑. p̾cipientem
auferat: ne cõminantẽ uł iudicantẽ
ferat: Immicus gͦ iusticiȩ ẽ: qͥ pene ti¬
more ñ peccat. Amicus aũt erit. sierꝰ a¬
more ñ peccet. Tunc enĩ uere timebit
peccare. Dam qͥ gehennas metuit ñ pec¬
care metuit. s ardere. Ille aũt peccare
metuit: qͥ peccatũ ipsũ sicut gehennam

Expanded text:
uictorem se esse peccati, qui poenae timore non peccat, quia, etsi non impletur foris negotium malae cupiditatis, ipsa tamen mala cupiditas intus est hostis. et quis coram deo -innocens inuenitur, qui uult fieri, quod uetatur, si subtrahas, quod timetur? ac per hoc in ipsa uoluntate reus est, qui uult facere. quod non licet fieri, sed ideo non facit, quia impune non potest fieri. nam quantum in ipso ta prohibentem atque punientem et utique, si mallet non esse iustitiam, quis dubi- 5 tauerit, quod eam, si posset, auferret? ac per hoc quo modo iustus est iustitiae talis inimicus, ut eam, si potestas detur, praecipientem auferat, ne comminantem uel iudicantem ferat? inimicus ergo iustitiae est, qui poenae timore non peccat, amicus autem erit, si eius amore non peccet; tunc enim uere o timebit peccare. nam qui gehennas metuit, non peccare metuit sed ardere; ille autem peccare metuit, qui peccatum ipsum sicut gehennas
Abbreviated transcription (Latin):
timore coheremꝰ. Dẽinde cõmemoratis
eis quȩ uident᷑ habere uolentiã. nec
tam̃ habent ualentiã separandi: ita con¬
clusit. ut eandem diceret earitatẽ dĩ qũa
dixerat xꝑi. Et qͥd ẽ a caritate xꝑr᷑ nisi a
caritate iusticiȩ: De illo qͥppe dictũ ẽ: qͥ

Expanded text:
timore cohaeremus. deinde commemoratis eis, quae uidentur habere uiolentiam nec tamen habent ualentiam separandi, ita conclusit, ut eandem diceret caritatem dei, quam dixerat Christi. et quid est la caritate Christi\' nisi a caritate iustitiae? de i
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ datus ẽ nobis: ut fiat qd̾ idem apl̃s
dicit: plenitudo legis caritas. Ita bona
ẽ lex: illi qui ea legitime utit᷑. Utit᷑ añt
legitime: qui intelligens quare sit data.
ꝑ eiꝰ cõminationem confugit ad grãm
liberantẽ. Huic gr̾e qua iustificat᷑ impꝰ
quisqͥs ingratus uelut ad legẽ implendã
de suis uirib fidit: ignorans dĩ iustieĩã
&e suã uolens constituere:. iusticiȩ di ñ ẽ
subiectus. Ac ꝑ hoc fit ei lex. ñ absolutione
adiutoriũ. s uinculũ criminis:. ñ qͥi lex
malũ est: s qͥa peccatũ sicut sc̾ͥꝑtum ẽ

Expanded text:
qui datus est nobis, ut fiat, quod idem apostolus dicit: Plenitudo legis caritas. ita bona est lex illi, qui ea legitime utitur, utitur autem legitime, qui intellegens, quare sit data, per eius comminationem confugit ad gratiam liberantem. huic gratiae, qua iustificatur impius, quisquis ingratus uelut ad legem implendam de suis uiribus fidit,\' ignorans dei iustitiam et suam uolens constituere, iustitiae dei non est subiectus ac per hoc fit ei lex non absolutionis adiutorium sed uinculum criminis, non quia lex malum est, sed quia peccatum, sicut sc
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ sine dĩ grã. nullomͦ uoluntas implae
humana: quȩ qͥa nec libera dicenda ẽ.
quã diu ẽ uincentib & uincientib eu-¬
piditatib subdita. A quo enĩ qͥs deuic¬
tus ẽ: huic ce seruus adclictꝰ ẽ. Et si uos fuł
liberauerit ait ipse dĩ filiꝰ. tc̃ uere liberi
eritis. Lex itaꝙ docendo & iubendo. qͥq
sine. grã impleri ñ pot̾. homini demon¬
strat suã infirmitatẽ: ut querat demon¬
strata infirmitas saluatorẽ: a qͦ sanata
uoluntas possit: qd̾ infirma ñ possitlex
gͥ adducit ad fidẽ: fides impetrat sỹm
largiorẽ: diffundit sp̃c caritatẽ. implet
caritas legẽ. Ido lex pedagogus uocat᷑.
sub euiꝰ minacissima seueritate qͥ inuo¬
cauerit nom̃ dñi. saluus erit. Quomͦ aũ
inuocabt̃: in quẽ ñ credider̃t. Sinde
ne littera sine sp̃u occidat: sp̃c uiuificas

Expanded text:
quod sine dei gratia nullo modo uoluntas implet quod sine dei gratia nullo modo uoluntas implet humana, quia nec libera dicenda est, quam diu est uincentibus et uincientibus cupiditatibus subdita; a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est, et: Si uos filius liberauerit, ait ipse dei filius, tunc uere liberi eritis. Lex itaque docendo et iubendo, quod sine gratia impleri non potest, homini demonstrat suam infirmitatem, ut quaerat demonstrata infirmitas saluatorem, a quo sanata uoluntas possit, quod infirma non posset. lex igitur adducit ad fidem, fides impetrat spiritum largiorem, diffundit spiritus caritatem, implet caritas legem. ideo lex paedagogus uocatur, sub cuius minacissima seueritate qui inuocauerit nomen domini,! saluus erit. quo modo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? proinde, ne li
Abbreviated transcription (Latin):
gaudent omĩa m̃bra. Atq ita plerũq coi¬
tingit. dũ aliquos fr̃s nrõs in qntulaẽq
requie constitutos. in mediis nr̃is anxie¬
tatib cogitamꝰ ñ parua ex parte recre¬
emur: tanquã &e nos in ipsis quietiꝰ tran¬
quilliusq uiuamꝰ: quãuis etiã cũ mo¬
lestiȩ in huiꝰ uite fragilitate crebrescuis:
ȩt̾nam requiẽ nos desiderare cõpelluii.
Mundus qͥppe iste ꝑicłosior ẽ blandꝰ quam
molestus: & magis cauendus cũ se illieit
diligi᷑. quã cũ ammonet cogitq contẽp-¬
ni. Dam cũ omĩa quȩ in illo st̃. concupis¬
centia carnis sint. & concupiscentia ocło¬
rũ ae ambitio scłi: sepe etiã his qͥtalib spi¬
ritalia inuisibilia ȩt̾na p̃ponunt. inserit
se t̾renȩ suauitatis affectꝰ. & delectatio¬
nib suis nr̃a comitat᷑ officia. Quant o
enĩ st̾ caritati futura meliora: tanto st̃
infirmitati uiolentiora p̾sentia. Et uti¬
nam hi qui eã uidere & gemere noue¬
runt: uincere &e euadere mereantur.

Expanded text:
gaudent omnia membra ; atque ita plerumque contingit, ut dum aliquos fratres nostros in quantulacumque requie constitutos, in mediis nostris anxietatibus cogitamus, non parva ex parte recreemur, tanquam et nos in ipsis quietius tranquilliusque vivamus. Quamvis etiam cum molestiae in hujus vitae fragilitate crebrescunt, aeternam requiem nos desiderare compellunt. Mundus quippe iste periculosior est blandus quam molestus, et magis cavendus cum se illicit diligi, quam cum admonet cogitque contemni. Nam cum omnia quae in illo sunt, concupiscentia sint carnis et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi, saepe etiam his, qui talibus spiritalia, inuisibilia, aeterna praeponunt, inserit se terrenae suauitatis affectus et delectationibus suis nostra comitatur officia. quanto enim sunt caritati futura meliora, tanto sunt infirmitati uiolentiora praesentia. et utinam hi, qui ea uidere et gemere nouerunt, uincere et euadere mereantur!
Abbreviated transcription (Latin):
mei dilectissimi ex eo qd̵ qͥsꝙ habet. sed̃m
suas uires qs ipse nouit. facite. qd soletis
aacriore animo quã soletis: ce int̃ om̃s
słi huiꝰ molestias aplicã exhortationem
erde retinete ubi ait: dñs in ꝓrimo est.
nicħ solliciti fueritis. Talia mͥ de uob̾ nun¬
dentur᷑ quib nouerĩ ñ ꝓpt̃ meã p̃sentiam
s qpt̃ d̃i preceptũ qui nunquã ẽ absens uoᷤᷤ
solere facere: qd̾ multis annis me p̾sente
& aliqñdo etiã me absente fecistis. Dñs uos
in pace conseruet. Dilecꝰtissimi fr̃s orate ꝓ¬

Expanded text:
mei dilectissimi, ex eo, quod quisque habet, secundum mei dilectissimi, ex eo, quod quisque habet, secundum suas uires, quas ipse nouit, facite, quod soletis, alacriore animo, quam soletis, et inter omnes saeculi huius molestias apostolicam exhortationem corda retinete, ubi ait: Dominus in proximo est; nihil solliciti fueritis. talia mihi de uobis nuntientur, quibus nouerim non propter meam praesentiam sed propter dei praeceptum, qui numquam est absens, uos solere facere, quod multis annis me praesente et aliquando etiam me absente fecistis. dominus uos in pace conseruet, dilectissimi fratres; orate
Abbreviated transcription (Latin):
miscd̾iam cũ p̾sens eẽm. uos exhortat᷑ sũ
& nẽ exhortor: ne uos uincat. & pigras fa¬
ciat contritio mundi huiꝰ cui talia uide¬
tis accidere. qualia dñs & redẽptor nr qͥ m̃¬
tiri ñ pot̃ uentura p̾dixit. Non sołu gͦ noi
debetis minꝰ facere oꝑa miscd̃iȩ. s etiam
debetis ampliꝰ quã soletis. Sicut enĩ acd
loca munitiora festinatiꝰ migrant. qͥ rumã
domꝰ uident contritis parietibꝰ inminee:
sic corda xꝑiana. qntomagis sentiunt mũ¬
di huiꝰ ruinã crebrescentibꝰ tribulatiõib
ꝓpinquare: tantomagis debent bona q̃ ui
t̾ra recondere. disponebant. in thesaurũ celeᷤ¬
tem impigra celeritate tnsferre: ut si ali¬
cui humanꝰ casus acciderit: gaudeat qͥ
de loco riunoso migrauit. Si aũt nichil
tale fuerit subsecutũ ñ contristet᷑: qui qͣn¬
doq moritus. immortali dño ad quẽ uen¬
turus ẽ bona ꝓpͥa comm̃dauit. Itaq fr̃s

Expanded text:
misericordiam, cum praesens essem, uos exhortatus sum misericordiam, cum praesens essem, uos exhortatus sum et nunc exhortor, ne uos uincat et pigros faciat contritio mundi huius, cui talia uidetis accidere, qualia dominus et redemptor noster, qui mentiri non potest, uentura praedixit. non solum ergo non debetis minus facere opera misericordiae, sed etiam debetis amplius, quam soletis. sicut enim ad loca munitiora festinatius migrant, qui ruinam domus uident contritis parietibus imminere, sic corda Christiana quanto magis sentiunt mundi huius ruinam crebrescentibus tribulationibus propinquare, tanto magis debent bona, quae in terra recondere disponebant, in thesaurum caelestem inpigra celeritate transferre, ut, si aliqui humanus casus acciderit, gaudeat, qui de loco ruinoso emigrauit, si autem nihil tale fuerit subsecutum, non contristetur, qui quandoque moriturus inmortali domino, ad quem uenturus est, bona propria commendauit. itaque, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
rantes ficłi eugł̃icȩ. Si uos aliqua molestia
tẽporalis exagitat᷑: ipsa uos magis ãmone¬
re debet. quẽ ad modũ de illa uita cogi¬
tare debeatis. uͥ sine aliquo labore uiua¬
tis: euadentes ñ molestas angustias par¬
ui tẽporis s horrendas penas igns et̃m.¬
Dam si mͦ tanta eura tanta intentione tan¬
to labore agitis. ne in aliquos erueatiar
transitorios meidatis: qͣñtum uos opiote
eẽ sollicitos. ut sempit̾nas miserias siga¬
tis:. Et si mors sic timet᷑. quȩfinit tẽpoease
laborẽ. quomͦ tuñda ẽ que mittit inetiũ
dolorẽ: Et si deliciȩ scl̃i hui breues e sordi¬
dȩ sic amant᷑. qñto uehementiꝰ futi seł̾ gai¬
dia pura &e infinita querenda st̃. Ista cagi¬
tantes. nolite. ẽẽ pigri in oꝑib bonis: ut
ad ur̃ĩ seminis messẽ suo tẽpore ueniatis
Nuntiatũ enĩ est mͥ: qd̾ morẽ ur̃m de ues¬
tiendis pauꝑib fueritis obliti. Ad quam

Expanded text:
rantes fidei euangelicae. si uos aliqua molestia rantes fidei euangelicae. si uos aliqua molestia temporalis exagitat, ipsa uos magis admonere debet, quem ad modum de illa uita cogitare debeatis, ubi sine aliquo labore uiuatis euadentes non molestas angustias temporis parui sed horrendas poenas ignis aeternnam si modo tanta cura, tanta intentione, tanto labore agitis, ne in aliquos cruciatus transitorios incidatis, quantum uos oportet esse sollicitos, ut sempiternas miserias fugiatis! et si mors sic timetur, quae finit temporalem laborem. quo modo timenda est, quae mittit in aeternum dolorem! et si deliciae saeculi huius breues et sordidae sic amantur, quanto uehementius futuri saeculi gaudia pura et infinita quaerenda sunt! ista cogitantes nolite esse pigri in operibus bonis, ut ad uestri seminis messem suo tempore ueniatis. Nuntiatum est enim mihi, quod morem uestrum de uestiendis pauperibus fueritis obliti, ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimis frĩb conclericis &
uniu̾se plebi: augustinꝰ in dño
sał. In primis peto caritatẽ urãm. & ꝑiħm
obseero: ne uos mea contristet absentia
corporalis. Nam spũ ce cordis affectu. pu¬
to uos ñ dubitare nullo mͦ me a uob̾ pos¬
se discedere: quãuis me ampliꝰ contristee:
quã forte uos ipsos. qd̾ infirmitas mea
sufficere ñ potest omib euris. quaᷤ de me
exigunt m̃bra xꝑiꝰ quib me & timor erꝰ
&e caritas eiꝰ seruire cõpellit. Illud enim
nouerit ur̃a dilectio. numquã me absen¬
dem fuisse licentiosa lib̾tate. s necessaria
seruitute: quȩ sepe scõs fr̃s & collegas me¬
os etiã labores marinos &e transmarinoᷤ
cõpulit sustinere. A quib me semꝑ nos
indeuotio m̃tis: s minꝰ idonea ualitu¬
do corꝑis exeusauit. Pinde dilectissimi
fr̃s sic agite: ut qd̾ ait apłs. siue aduenieis
&e uidens uos siue absens. audiã de uob̃
qͥa statis in uno spũ: uno animo collabo¬

Expanded text:
ILECTISSIMIS FRATRIBUS CONCLERICIS ET UNIVERSAE PLEBI AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. In primis peto caritatem uestram et per Iesum obsecro, ne uos mea contristet absentia corporalis. nam spiritu et cordis affectu puto uos non dubitare nullo modo me a uobis posse discedere, quamuis me amplius contristet quam forte uos ipsos, quod infirmitas mea sufficere non potest omnibus curis, quas de me exigunt membra Christi, quibus me et timor eius et caritas seruire compellit. illud enim nouerit uestra dilectio numquam me absentem fuisse licentiosa libertate sed necessaria seruitute, quae saepe sanctos fratres et collegas meos etiam labores marinos et transmarinos compulit sustinere, a quibus me semper non indeuotio mentis sed minus idonea ualitudo corporis excusauit. proinde, dilectissimi ro fratres, sic agite, ut, quod ait apostolus, siue adueniens et uidens uos siue absens audiam de uobis, quia statis in uno spiritu uno animo conlabo
Abbreviated transcription (Latin):
maures q̃ uiroꝵ sũmis ex ima parte au¬
riculis suspensȩ deputant᷑: ñ ad placendu
hominib s ad seruiendũ demonib adbi¬
bent᷑. Qs aũt possit speciales nefariarũ
suꝑstitionũ ꝓhibitiones in scͥpturis inue¬
nire: cũ generalit̾ apłs dicat. nolo uos so¬
cios fieri demonioꝵ: Et itum. Quȩ enim
consonantia xꝑi ad belial. nͥ forte qͥa belial
nominauit. & generałẽ societatẽ. demoni¬
oꝵ ñ ꝓhibuit. licet xꝑianis sacrificare nep¬
tuno: qͥa nicħ ꝓpͥe de neptuno uetitũ legi¬
mus. Moneant᷑ interim miseri. ut si ob¬
temꝑare nolunt p̃ceptis salubrioribꝰ. sal¬
tim saerilegia sua ñ defendant: ne maio¬
ri se scelere implicent. Qdͥ aũt cũ eis agen¬
dũ sit. si soluere in aures timent: &e eorpꝰ
xꝑi cũ signo diaboli acciꝑe ñ timent:. De
ordinando aũt qͥ in parte donati bapti¬
zatus ẽ. auctor tͥ ẽẽ ñ possũ: aliud ẽ enim

Expanded text:
inaures virorum in summis ex una parte auinaures virorum in summis ex una parte auriculis suspensae deputantur, non ad placendum hominibus, sed ad serviendum daemonibus adhibetur. Quis autem possit speciales nefariarum superstitionum prohibitiones in Scripturis invenire, cum generaliter Apostolus dicat, Nolo vos socios fieri daemoniorum ? et iterum, Quae enim consonantia Christi ad Belial ? Nisi forte quia Belial nominavit, et generalem societatem daemoniorum prohibuit, licet Christianis sacrificare Neptuno, quia nihil proprie de Neptuno vetitum legimus! Moneantur interim miseri, ut si obtemperare nolunt praeceptis salubrioribus, saltem sacrilegia sua non defendant, ne majori se scelere implicent. Quid autem cum eis agendum sit, si solvere inaures timent, et corpus Christi cum signo diaboli accipere non timent? De ordinando autem qui in parte Donati baptizatus est, auctor tibi esse non possum: aliud est enim
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eis qͥ obtemꝑare nolunt. cogitandu ẽ:
quã quẽadmodu eis ostendas ñ licere
patissimũ me reppit. & celerrimꝰ bauili re¬
ditus. neq ñ rescribere tͥ. neq ad ea quȩ
consuliusti. ita ut. oportet respondere ꝑ¬
misit. Nolo tam̃ de ornam̃tis auri uł ue¬
stis p̃proꝑam habeas in phibendo sententiã:
nisi in eos qͥ neq coniugati neq coniriga¬
ri cupientes. cogitare debent quomͦ pla-¬
ceant dõ. Illi aũt cogitant. quȩ st̃ mundi
quomͦ placeant uł uiri uxorib uł muli¬
eres maritis: nisi qd̵ capillos nudare fȩmi¬
nas. quas etiã caput uelare apłs iubet.
nec maritatas decet. fucari aũt figm̃¬
dis. quo uł rubicundior uł candidior ap¬
pareat adulterina fallacia ẽ: qua ñ du¬
bito etiã ipsos maritos se nolle decipi:
quib solis ꝑmittendȩ st̃ feminȩ ornari:¬
nullus fucus m̃dax. uerũ ne auri qͥdem
uestisq pompa: s mores boni st̃ frecran¬
da aut̃ suꝑsticio ligaturarũ. in quib etiã

Expanded text:
cum eis qui obtemperare nolunt, cogitandum est, quam quemadmodum eis ostendas non licereae, et occupatissimum me reperit, et celerrimus bajuli reditus neque non rescribere tibi, neque ad ea quae consuluisti, ita ut oportet, respondere permisit. Nolo tamen de ornamentis auri vel vestis praeproperam habeas in prohibendo sententiam, nisi in eos qui neque conjugati, neque conjugari cupientes, cogitare debent quomodo placeant deo. illi autem cogitant, quae sunt mundi, quo modo placeant uel uiri uxoribus uel mulieres maritis, nisi quod capillos nudare feminas, quas etiam caput uelare apostolus iubet, nec maritatas decet; fucari autem pigmentis, quo uel rubicundior uel candidior appareat, adulterina fallacia est, qua non dubito etiam ipsos maritos se nolle decipi, quibus solis permittendae sunt feminae ornarinullus fucus mendax, verum ne auri quidem vestisque pompa, sed mores boni sunt. 2. Exsecranda autem superstitio ligaturarum, in quibus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
penam cupiunt sibi homines relara¬
ri:&e id ꝓpt̃ qd̃ scelus admissũ est possi¬
dere. P his qͦq int̾ueniendũ putat. sa¬
cerdotium urm: de quib ad eo futuri
spes nulla ẽ. ut etiã in p̃senti eadem
criminis ratio ꝑseueret: Nam qͥ tam
ꝑuicacit̾ tenet. ꝓpt̃ quȩ crim̃ admisit:
ostendit se ubi licentia fuerit similia
peccaturũ. Ob hȩc gͥ consulo pruden¬
diam tuam: &e me hoc ambiguo quo la¬
boro absolui desidero: nec ob aliã causã
consultũ te putes. Ceterũ hoc mͥ ꝓpositũ
ẽ: ut int̾cessorib p̾sertim talis meriti
qualis tu es. etiam grãs agam. Pleraq enĩ
quȩ sponte facere uideri nolo. ne remiˢ¬
sio seueritatis alios armet in crimina:
opto bonis int̾cessorib relaxare: ut qd̾ li¬
bens concedo̾ salua seueritate iudicii.
alteris merito iudeat᷑ indultũ. De scͥp¬
meã epl̃am respondeas: ut qͥa sc̃itatẽ
tuã interim uidere ñ datur: saltim ser¬
monib tuis pascar. Incolumẽ scĩtatem

Expanded text:
culpam cupiunt sibi homines relaxari, et id propter quod scelus admissum est possidere. pro his quoque interueniendum putat sacerdotium uestrum, de quibus adeo futuri spes nulla est, ut etiam in praesenti eadem criminis ratio perseueret; nam qui tam peruicaciter tenet, propter quae crimen admisit, ostendit se, ubi licentia fuerit, similia peccaturum. Ob haec igitur consulo prudentiam tuam et me hoc ambiguo, quo laboro, absolui desidero; nec ob aliam causam consultum te putes. ceterum mihi hoc propositum est, ut intercessoribus praesertim talis meriti. qualis tu es, etiam gratias agam. pleraque enim, quae sponte facere uideri nolo, ne remissio seueritatis alios armet in crimina, opto bonis intercessoribus relaxare, ut, quod libens concedo, salua seueritate iudicii alterius merito uideatur indultum. incolumeam epistolam respondeas, ut quia Sanctitatem tuam interim videre non datur, saltem sermonibus tuis pascar. Incolumem Sanctitatem
Abbreviated transcription (Latin):
nõ merito uenerabili. & u¬
nice colendo pat̾ augtino:
machedonius. Optatas admodũ scĩ¬
tatis tuȩ litteras accepi. ꝑ bonefaciũ
uenerande legiᷤ antistitẽ: quẽ eo ma¬
gis receptũ dilexi: qd̃ ad me desidera¬
ta ꝑtulerat. sermonẽ scĩtatis tuȩ et
incolumitatẽ: dñe merito uenerabiliᷤ
&e unice colende pat̾. Itaq sine mora
qd̃ optabat obtinuit. Uerũ qm̃ existit
occasio. hoc ipsũ quantulũcumq est
qd̾̃ ammonitus indulsi: nolo sine mer¬
cede remanere. Cupio enĩ accipe ea
quȩ m̾ commodes sine pendentis in cõmo¬
do immo quȩ mͥ commodes eũ gła depen¬
dentis. Officiũ sacerdotii ur̃i eẽ dicitis
int̾uenire ꝓ reis: e nͥ obtineatis offendr
quasi qd̾ erat officii urĩ minime repor¬
detis. Hic gͦ uehem̃ter ambigo: utrũ istud
ex religione descendat. Nam si a dño pec¬
cata adeo ꝓhibent᷑. ut ne penitendi qͥ¬
dem copia post primã tribuat᷑: quẽ ad
modũ nos possumꝰ ex religione conten

Expanded text:
NO MERITO VENERABILI ET UNICE COLENDO PATRI AUGUSTINO MACEDONIUS. Optatas admodum sanctitatis tuae litteras accepi per Bonifatium, uenerandae legis antistitem, quem ego eo magis receptum dilexi, quod ad me desiderata pertulerat, sermonem sanctitatis tuae et incolumitatem, domine merito uenerabilis et unice colende pater. itaque sine mora, quod optabat, obtinuit. uerum quoniam extitit occasio, hoc ipsum, quantulumcumque est, quod admonitus indulsi, nolo sine mercede remanere. cupio enim accipere eam, quae mihi commodet sine pendentis incommodo, immo quae mihi commodet cum gloria dependentis. 2 Officium sacerdotii uestri esse dicitis interuenire pro reis et, nisi obtineatis, offendi, quasi, quod erat officii uestri. minime reportetis. hic ego uehementer ambigo, utrum istud ex religione descendat. nam si a domino peccata adeo prohibentur, ut ne paenitendi quidem copia post primam tribuatur, quem ad modum nos possumus ex religio
Abbreviated transcription (Latin):
lo me illi p̾tulerim. Eͥ go enĩ me fateor
tui capatiorẽ: s ipsũ fiẽri uideo plenio¬
rem: quo me sine dubitatione antecel¬
lit Et postea quã redierit. qd̾ dño adiu¬
uante ꝓsperatũ iri spero. cũ eiꝰ pectoris
abs te cumulati particeps fuero: ñ ẽ
impleturus qđ in me adhuc uacuũ
erit. atq auidũ sensuũ tuoꝵ. Ita fiet:
ut & ego etiã tunc egentior sim. ille
copiosior. Sane idem fr̾ aliqua seripta
nr̃a fert secũ: quib legendis si digna¬
tionẽ adhibrieris. etiã sincerã fraternã¬
ꝙ seueritatẽ adhibeas queso. Non enĩ
alit̾ intelligo qd̾ scriptũ ẽ. emendabit.
me iustus in misedia &e arguet me.
oleũ aũt peccatoris ñ impinguet ca¬
put meũ: nisi qͥa magis amat obuir¬
gator sanans. quã adulator ungens
caput. Ego aũt difficillime bonꝰ iudex
lego qd̾ seripserim: s aut timidior
reticeo. aut cupidior. Uideo etiã int̃¬
dum uitia mea̾ s hȩc malo audire

Expanded text:
lo me illi praetulerim. ego enim me fateor lo me illi praetulerim. ego enim me fateor tui capaqiorem, sed ipsum uideo fieri pleniorem, quo me sine dubitatione antecellit, et posteaquam redierit, quod domino adiuuante prosperatum hi spero, cum eius pectoris abs te cumulati particeps fuero, non est inpleturus, quod in me adhuc uacuum erit atque auidum sensorum tuorum. ita fiet, ut ego etiam tunc egentior sim, ille copiosior. sane idem frater aliqua scripta nostra fert secum, quibus legendis si dignationem adhibueris, etiam sinceram fraternamque seueritatem adhibeas quaeso. non enim aliter intellego, quod scriptum est: emendabit me iustus in misericordia et arguet; oleum autem peccatoris non inpinguetcaputmeum, nisi, quia magis amat obiurgator sanans quam adulator unguens caput. ego autem difficillime bonus iudex lego, quod scripserim, sed aut timidior recto aut cupidior. uideo etiam interdum uitia mea, sed haec malo audire
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ uult qͥsꝙ credat. qd̾ ñ uult ñ credat:
si semel fuerit ꝑsuasũ. aliqua illos ui¬
ros ꝑquos nobis hȩc ministrata st̃ in
scripturis suis offitiose potuisse m̃ti¬
ri: nisi forte regulas quascda daturus
es. quib nouerimꝰ ubi oporteat m̃tiri.
ubi ñ oporteat. ¶d̾ si fieri potest: nul
lomͦ mendacib dubusq rationib id
explices queso: nec me onerosũ aut im¬
pudentẽ uidices. ꝑ humanitatẽ ue¬
ut ñ dicã nulla certe ñ magna culpa
m̃s error ueritati fauet: si recte in te
potest ueritas fauere mendacio. Multa
alia cũ sincerissimo tuo corde loqui
cuperem. & de.xꝑiano studio conferre:
s huic desiderio meo nulla epła sat ẽ.
Uberiꝰ id possũ ꝑfrẽm. quẽ miscendũ
& alendi dulcib atq utilib sermoci¬
nationib tuis misisse me gaudeo: et¬
tam̃ quantũ uelle̾ nec ipse qd̾ eiꝰ pace
dixerim forsitan capit. quãquã in nebi¬

Expanded text:
quod unIt quisque, credat, quod non uult, non credat, quod unIt quisque, credat, quod non uult, non credat, si semel fuerit persuasum aliqua illos uiros, per quos nobis haec ministrata sunt, in scripturis suis officiose potuisse mentiri; nisi forte regulas quasdam daturus es, quibus nouerimus, ubi oporteat mentiri et ubi non oporteat. quod si fieri potest, nullo modo mendacibus dubiisque rationibus id explices quaeso nec me onerosum aut inpudentem iudices per humanitatem ueut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fauet, si recte in te potest ueritas fauere mendacio. Multa alia cum sincerissimo corde tuo loqui cuperem et de christiano studio conferre, sed huic desiderio meo nulla epistula sat est. uberius id possum per fratrem, quem miscendum et alendum dulcibus atque utilibus sermocinationibtamen, quantum uellem, nec ipse — quod eius pace dixerim — forsitan capit, quamquam nihi
Abbreviated transcription (Latin):
qui de scĩs libris tam sc̃e & ueracit ex-¬
istimet. ut nolit aliqua eoꝵ parte de¬
lectari ꝑ offitiosa mendacia: potiꝰq id
qd ñ intelligit transeat: quã cor suũ
p̾ferat illi ueritati. ꝓfecto enĩ cũ hoc
dicit. credi sibi expetit: & id agit. ut
diuinarũ seripturarũ auctoritatib
ñ credamꝰ. Et ego quidẽ qualib̾cũq
uirib quas dñs suggerit. omĩa illa
testimonia quȩ adhibita st̃ astruen-¬
dȩ utilitati mendacii. alit̃ oportere
intelligi ostenderẽ: ut ubiq eoꝵ fir¬
ma ueritas doceret᷑. Quã enĩ testimo¬
nia mendacia ẽẽ non debent: tam ñ
debent fauere mendacio S hoc intel¬
ligentiȩ relinquo tuȩ. Admota enĩ lec¬
tioni diligentiori consideratione: mul¬
to id fortasse faciliꝰ uidebis quã ego.
Ad hanc aũt considerationẽ coget te pi¬
etas. qua cognoscis fluctuare auctori¬
tatẽ diuinarũ scripturarũ: ut in eis

Expanded text:
qui de sanctis libris tam sancte et ueraciter exqui de sanctis libris tam sancte et ueraciter existimet, ut nolit aliqua eorum parte delectari per officiosa mendacia potiusque id, quod non intellegit, transeat, quam cor suum praeferat illi ueritati. profecto enim, cum hoc dicit, credi sibi expetit et id agit, ut diuinarum scripturarum auctoritatibus non credamus. Et ego quidem qualibuscumque uiribus, quas dominus suggerit, omnia illa testimonia, quae adhibita sunt adstruendae utilitati mendacii, aliter oportere intellegi ostenderem, ut ubique eorum firma ueritas doceretur. quam enim testimonia mendacia esse non debent, tam non debent fauere mendacio. sed hoc intellegentiae relinquo tuae. admota enim lectioni diligentiore consideratione multo id fortasse facilius uidebis quam ego. ad hanc autem considerationem coget te pietas, qua cognoscis fluctuare auctoritatem diuinarum scripturarum, ut in eis,
Abbreviated transcription (Latin):
di ẽẽ officiosa mendatia: ut apud ho¬
mines pigriores dilectio eiꝰ ardescat:
atq ita nusquã certa erit inscĩs libris¬
castȩ ueritatis auctoritas. Nonne at¬
tendimꝰ eundẽ apłm. cũ ingenti cura
comm̃dandȩ ueritatis dicere. si autẽ
xp̃c ñ resurrexit. in anis ẽ p̾dicatio
nr̃a. in anis ẽ & fides ur̃a: inuenim᷑ aũ
ce falsi testes cdi. qͥa testimoniũ diximꝰ
aduersus dm. qd̾ suscitauerit xp̃m
quẽ ñ suscitauit: Si qͥs huic diceret.
qͥd in isto mendatio ꝑhorrescis. cũ id
dixeris qd̾ etiã si falsũ sit ad laudem
cdi maxime ꝑtinet. ñne hur detestat᷑
insaniã. quib poss uerbis & signifi
cationib in lucẽ penetralia sui cor¬
dis aꝑiret: clamans ñ minore aut for¬
tasse etiã maiore scelere in do laudari
falsitatẽ. quã ueritatẽ uituꝑari.A
gendũ est gͥ. ut ad cognitionẽ diui¬
narũ seripturaꝵ talis homo accedat:

Expanded text:
Dei esse officiosa mendacia, ut apud hoDei esse officiosa mendacia, ut apud homines pigriores dilectio ejus ardescat: atque ita nusquam certa erit incastae ueritatis auctoritas. nonne adtendimus eundem apostolum cum ingenti cura commendandae ueritatis dicere: Si autem Christus non resurrexit, inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides uestra. inuenimur autem et falsi testes dei, quia testimonium diximus aduersus deum, quod suscitauerit Christum, quem non suscitauit? si quis huic diceret: Quid in hoc mendacio perhorrescis, cum id dixeris, quod etiam si falsum sit, ad laudem dei maxime pertinet\\ nonne huius detestatus insaniam quibus posset uerbicationibus in lucem penetralia sui cordis aperiret clamans non minore aut fortasse etiam maiore scelere in deo laudari falsitatem quam ueritatem uituperari? agendum est igitur, ut ad cognitionem diuinarum scripturarum talis homo accedat,
Abbreviated transcription (Latin):
um officioso aliquo mendatio: nulla
illoꝵ libroꝵ particula remanebit. q̃
ñ uteuiq uidebit᷑. uł ad mores diffi¬
cilis. uł ad fidẽ incredibilis. eadẽ ꝑ¬
nitiosissima regula. ad mentientis
auctoris consiliũ officiũq referat᷑.
Si enĩ mentiebat᷑ apls paulus. cum
apłm petrũ obiurgans diceret. si
tu cũ sis iudeus gentilit̃ & ñ iuda¬
ice uiuis. quẽ ad modu gentes cogiᷤᷤ
iudairare: & recte illi uidebat᷑ pe
trus fecisse. quẽ ñ recte fecisse & dix̃
& seripsit. ut quasi animos tumultu¬
antiũ deliniret: qͥd respondebimꝰ
cum exurrexerint ꝑuersi homines
ꝓhibentes nuptias. quos futuros
ipse p̾nuntiauit. & dixerint. totũ il¬
lud qd̾ idẽ apłs de matrimonioꝵ iu¬
re firmando locutus ẽ. ꝓpt̾ homines
poterant. fuisse mentitũ: scilicet ñ qd̾
hoc senserit. s ut illoꝵ placaret᷑ adu̾si¬
tas: Non enĩ opus ẽ multa cõmemora¬
re. Possunt enĩ uideri etiã de laudib

Expanded text:
um officioso aliquo mendacio nulla um officioso aliquo mendacio nulla illorum librorum particula remanebit, quae non, ut cuique uidebitur uel ad mores difficilis uel ad fidem incredibilis, eadem perniciosissima regula ad mentientis auctoris consilium officiumque referatur. si enim mentiebatur apostolus Paulus, cum apostolum Petrum obiurgans diceret: si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter et non Iudaice uiuis, quemadmodum gentes cogis iudaizare? et \'recte illi uidebatur Ptrus fecisse, quem non recte fecisse et dixit, et scripsit » : « ut quasi animos tumultuantium deliniret. Quid respondebimus, cum exsurrexerint perversi homines, prohibentes nuptias, quos futuros ipse praenuntiavit; et dixerint totum illud quod idem Apostolus de matrimoniorum jure firmando locutus est, propter homines poterant, fuisse mentitum: scilicet non quod hoc senserit, sed ut illorum placaretur adversitas? Non enim opus est multa commemorare. Possunt enim videri etiam de laudibus
Abbreviated transcription (Latin):
caritate expositis causis: certũ me
facias obsecrauerim. Legi etiã q̃dã
seripta quȩ tua dicerent᷑ in eplas
apłi pauli. quaꝵ ad galathas cũ e¬
nodare uelles. uenit in manꝰ locus
ille. quo apłs petrus a ꝑnitiosa simu¬
latione reuocaret᷑: dictũq ibi patͦ¬
cinium mendacii susceptũ ẽẽ. uel
abs te tali uiro. uł a quopiã si aliꝰ
illa scripsit. fateor ñ mediocrit̃ doleo:
donec refellant᷑ si forte refelli posst̃.
ea quȩ me mouent. Michi enĩ uide¬
tur exitiosissime credi. aliqͦd in libͥs
seĩs eẽ mendatiũ: id ẽ eos homines
ꝑ quos nobis illa seriptura ministra¬
ta ẽ atq conscripta. aliqͥd in libriᷤ suᷤ
fuisse mentitos. Alia qͥppe questio ẽ.
sit ne aliquando mentiri uiri boni:
&e alia questio ẽ. utrũ scriptorẽ sc̃aꝵ
seripturaꝵ mentiri oportuerit: immo
uͦ ñ alia s nulla questio ẽ. Admisso
enĩ semel in tantũ auctoritatis fastigi¬

Expanded text:
caritate expositis causis certum me caritate expositis causis certum me facias obsecrauerim. Legi etiam quaedam scripta, quae tua dicerentur, in epistulas apostoli Pauli, quarum ad Galatas cum enodare uelles, uenit in manus locus ille, quo apostolus Petrus a perniciosa simulatione reuocatur. ibi patrocinium mendacii susceptum esse uel abs te, tali uiro, uel a quopiam, si alius illa scripsit, fateor, non mediocriter doleo, donec refellantur — si forte refelli possunt — ea, quae me mouent. mihi enim uidetur exitiosissime credi aliquod in libris sanctis esse mendacium, id est eos homines, per quos nobis illa scriptura ministrata est atque conscripta, aliquid in libris suis fuisse mentitos. alia quippe quaestio est, sitne aliquando mentiri uiri boni, et alia quaestio est, utrum scriptorem sanctarum scripturarum mentiri oportuerit; immo uero non alia, sed nulla quaestio est. admisso enim semel in tantum auctoritatis fastigi