comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t hȩ animȩ que habent uoluntatẽ noc̃t¬
di. o rationem cogitandi. sub diuinis
legib ordinate sunt. ne aliqͥd in iustũ quisq
patiat᷑: ita omĩa &e animalia & corporalia
ingenere suo. & in ordine suo. diuinȩ ꝓuiden¬
tie legib subdita administrant᷑. Ideo dñs dic̃
Nonne duo passeres asse ueneunt: & unꝰ eoꝵ
ñ cadit interram sine uoluntate patͥs ur̃i:
hoc enim dixit: uolens ostendere quicqͥd ui¬
lissimũ homines putant. omĩpotentia dñi
gub̾nari. Sic enim & uolatilia celi ab eo pasci.
& lilia agri ab eo uestiri. ueritas loquit᷑. quȩ
capillos etiam nr̃os numeratos ẽẽ dicit. Sed
qm̃ mundas animas rationales ꝑseipsum
ds̃ curat. siue inoptimis & magnis angłis. si¬
ue in hominib tota sibi uoluntate serui¬
entib. cȩt̾a uͦ ꝑ ipsos gub̃nat: uerissime dici
potuit etiam illud ab apło. ñ enim de bob
cura ẽ deo. Inscͥpturis enim scĩs ds homines
docet quomodo cum hominib agant: & ipsi

Expanded text:
t hae animae, quae habent uoluntatem nocendi et rationem cogitandi, sub diuinis legibus ordinatae sunt, ne aliquid iniustum quisque patiatur, ita omnia, et animalia et corporalia, in genere suo et in ordine suo diuinae prouidentiae legibus subdita administrantur. ideo dominus dicit: nonne duo passeres asse ueneunt? et unus eorum non cadit in terram sine uoluntate patris uestri. hoc enim dixit, uolens ostendere quidquid uilissimum homines putant omnipotentia dei gubernari. sic enim et uolatilia caeli ab eo pasci et lilia agri ab eo uestiri ueritas loquitur, quae capillos etiam nostros numeratos esse dicit. sed quoniam mundas animas rationales per se ipse deus curat, siue in optimis et magnis angelis siue in hominibus tota sibi uoluntate seruientibus, cetera uero per ipsos gubernat, uerissime dici potuit etiam illud ab apostolo: non enim de bubus cura est deo. in scripturis enim sanctis deus homines docet, quomodo cum hominibus agant et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
urĩ manducauer̃t manna & mortui sunt:
ñ quia malũ erat manna. s qi male man¬
ducauer̃t̃. hic ẽ panis qͥ de celo descendit.
Hunc panẽ significauit manna. hunc
panẽ significat altare dñi. Sacramenta
ula fuerunt. In signis diu̾sa st̃: in re quȩ
illi manna. nos aliud. Sꝑualẽ uͦ tam¬
illi quã nos: s patres nr̃i non patres illoꝵ.
Quib nos similes sumus: ñ quib illi simile
fuert̃. Et adiungit. Et om̃s eundem potum
sꝑualem biberunt. Aliuid illi. aliud nos.
s specie uisibili: quod tñ hoc idem signifi¬
caret uirtute sꝑuali. Quomͦ enim eundẽ
sequenti petra: petra aũ erat xꝑc. Inde pa¬
cussa ẽ petra de uirga bis. Gemina ꝑcussio:
duo ligna crucis significat. Hic ẽ gͦ panis
de celo descendens: ut si quis ex ipso man¬

Expanded text:
 manducaverunt, et mortui sunt.  manducaverunt, et mortui sunt. Non quia malum erat manna, sed quia male manducaverunt. Hic est panis qui de coelo descendit. Hunc panem significavipanem significat altare Domini. Sacramenta illa fuerunt, in signis diversa sunt, in re quae illi manna, nos aliud. Spiritalem vero, quam nos: sed patres nostri non patres illorum, quibus nos similes sumus, non quibus illi similes fuerunt. Et adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, aliud nos; sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem sequente petra: petra autem erat Christus . Inde parcussa est petra de virga bis : gemina percussio, duo ligna crucis significat. Hic est ergo panis de coelo descendens, ut si quis man
Abbreviated transcription (Latin):
manducauer̃t manna: & mortu st̃.
Qͥd ẽ unde suꝑbitis: Manducauer̃t man¬
na: & mortui sunt. Quare manducauert̃.
& mortui st̃: Qͥa qͦd uidebant credebant qd
ñ uidebant ñ intelligebant. Idõ patres ur̃i:
qͥa similes estis illoꝵ. Nam quantũ ꝑtinet
fr̃s mei ad mortem istam uisibilẽ & corꝑalẽ.
nũqͥd nos ñ morimur. qͥ manducamꝰ panẽ
de celo descendentẽ: Sic sunt mortui ce illi
quẽadmodũ & nos sumus morituri: qͣntũ
attinet ut dixi ad mortẽ huiꝰ corporis uisi¬
bilẽ atq carnalem. Quantum aũ attinet
ad illam mortẽ de qua t̾ret dñs. qͥa mor¬
tui sunt patres istorum: manducauit
manna & moyses manducauit manna
& a aron. manducauit manna & finees:
manducauert̃ ibi multi qͥ dño placuert̃.
& mortui ñ st̃. Quare: Quia uisibilẽ cibum
sꝑualit̾ intellexert: sꝑualit̃ esuriert̃ sp̃ua
nos hodie accipinꝰ uisibilem cibii: s aliud
ẽ sacram̃tũ. aliud ẽ uirtus sacram̃ti. Pats¬

Expanded text:
deserto manna, et mortui sunt. Quid est unde superbitis? Manducaverunt manna, et mortui sunt. Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis illorum. Nam quantum pertinet, fratres mei, ad mortem istam visibilem et corporalem, numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit manna et Aaron, manducavit manna et Phinees, manducaverunt ibi multi qui Domino placuerunt, et mortui non sunt. Quare? Quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, snos hodie accipimus visibilem cibum; sed aliud est sacramentum, aliud virtus sacramenti. Sa
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsius formȩ caritatem excitamur. ꝑ fi¬
dem qua credimus uixisse sic aliquẽ: &
sꝑem qua nos qͦq ita posse uiuere. quia
homines sumus. ex eo qd̃ aliqui homi¬
nes ita uixerint. minime desꝑamus: &¬
ut hoc desideremus ardentius. & fiden¬
tius p̃cemur. Ita & ipsoꝵ uitam facit a
nob̾ diligiformȩ illius dilectio. scđm ꝙͣ
uxisse creduntur: & illoꝵ uita credita.
in eandem formã flagrantiorẽ excitat

Expanded text:
in ipsius formae charitatem excitamur, per fiin ipsius formae charitatem excitamur, per fidem qua credimus vixisse sic aliquem; et spem, qua nos quoque ita posse vivere, qui homines sumus, ex eo quod aliqui homines ita vixerunt, minime desperamus, ut hoc et desideremus ardentius, et fidentius precemur. Ita et ipsorum vitam facit a nobis diligi formae illius dilectio, secundum quam uixisse creduntur, et illorum uita credita in eandem formam flagrantiorem excitat
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bo u̾itatis in uirtute di. ꝑ arma iusticiȩ. a
dexiͥs & a sinistris. ꝑ glam & ignobilitatẽ. ꝑ
infamiam & bonam famã: ut seductores &
ueraces. ut qui ignoramur & cognoscimur:
qͣsi morientes. & ecce uiuimus. ut coherciti
& non mortificati: ut tristes semꝑ aũ gau¬
dentes. sicut egeni multos aũ ditantes: tã¬
quã nicħ habentes. & omĩa possidentes:
Quid ẽ gͦ quod accendimur indilectionẽ
pauli apłi. cum ista legimus: nͥ qd̾ credimꝰ
eum sic uixisse. Uiuendum tam̃ sic ẽẽ dĩ mi¬
nistris. non de aliquib auditum credimus:
s intus apud nos. uł potius supra nos. in
ipsa uitate conspicimus. Illum gͦ quẽ sic
uixisse credimus: ex hoc quod uidemus. di¬
ligimus. Et nisi hanc formã quã semꝑ stã¬
bilem. atq in commutabilem cernimus.
p̃cipue diligeremꝰ: ñ ideo diligeremꝰ eũ.
quia eiꝰ uitam cum in carne uiueret. huic
forme coaptatam & congruentẽ fuisse fi¬
de retinemus. S nescio quomͦ ampliꝰ &

Expanded text:
stitiae, a dextris et a sinistris, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores, et veraces; ut qui ignoramur, et cognoscimur; quasi morientes, et ecce vivimus; ut coerciti, et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes ? Quid est quod accendimur in dilectionem Pauli apostoli, cum ista legimus, nisi quod credimus eum ita vixisse? Vivendum tamen sic esse Dei ministris, non de aliquibus auditum credimus, sed intus apud nos, vel potius supra nos in ipsa veritate conspicimus. Illum ergo quem sic vixisse credimus, ex hoc quod videmus diligimus. Et nisi hanc formam, quam semper stabilem atque incommutabilem cernimus, praecipue diligeremus, non ideo diligeremus illum, quia ejus vitam, cum in carne viveret, huic formae coaptatam et congruentem fuisse, fide retinemus. Sed nescio quomodo amplius et
Abbreviated transcription (Latin):
exardescimus. cum audimus & legimꝰ.
ecte nunc tẽpꝰ acceptabile. ecce ñc̃ dies salutis.
nullã in quoꝙͣ dantes offensionẽ. ut ñ rep̃¬
hendatur minist̾ium nr̃m: s in oĩb cõmen¬
dantes nos metipsos ut dĩ ministros. in mul¬
ta ꝑatientia. in tribulationib. in necessitati

Expanded text:
exardescimus, cum audimus et legimus: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis: nullam in quoquam dantes offensionem, ut non reprehendatur ministerium nostrum; sed in omnibus commendantes nosmetipsos ut Dei ministros, in multa patientia, in tribul
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾tus ẽ cum diues fuisset: s pauper¬
factꝰ ẽ cum diues eẽt. Pauꝑtatẽ assumpsit
& diuitias ñ amisit. Intus diues: foris pau¬
ꝑ. Latens d̾s̃ in diuitiis: apparens homo
erat uerbum. & u̾bum erat apud dm̃: & ds̃
erat u̾bum. Hoc erat in pͥncipio apud d̃m.
Omĩa ꝑ ipsum facta sunt. Quid ditius illo:
ꝑ quem facta sunt omnia: Aurũ diues habe¬
re ꝑotest: creare ñ potest. Cum itaq iste eiꝰ
diuitiȩ cõmendate eẽnt: uide pauꝑtatẽ eiꝰ
Et uerbum caro factũ ẽ: & habitauit in nob̾.
Hac eiꝰ sumus pauꝑtate ditati: quia in san¬
guie eiꝰ qui manauit de carne eiꝰ qd̃ u̾bũ
caro factum ẽ ut habitaret in nob̾: conscissꝰ
iecimus pannos iniquitatis: ut indueremur
stola immortalitatis. Om̃s gͦ diuites: boni
quã auro diues in purpurã. Ibi ñ excitat
sollicitudo maligna: compuncto corde de sce¬
lere. Serua diuitias in corde tuo: quas tͥ con¬
tulit pauꝑtas dñi tui. Immo ipsũ adhibebiᷤᷤ

Expanded text:
factus est, cum dives fuisset: sed, cum dives esset. Paupertatem enim assumpsit, et divitias non amisit: intus dives, foris pauper; latens Deus in divitiis, apparens homo erbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt. Quid ditius eo, per quem facta sunt omnia? Aurum habere dives potest, creare non potest. Cum itaque istae ejus divitiae commendatae essent, vide paupertatem ejus: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Hac ejus sumus paupertate ditati: quia sanguine ejus, qui manavit de carne ejus, quod Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis, conscissus illum abjecimus pannos iniquitatis, ut indueremur stola immortalitatis. 4. Omnes boni quam dives in purpura. Ibi non excitat sollicitudo maligna, compuncto corde de scelere. Serva divitias in corde tuo, quas tibi contulit paupertas Domini Dei tui. Imo ipsum adhibe tibi
Abbreviated transcription (Latin):
ili iudicabunt de quib dictum ẽ. ut fiatt
amici de mammona iniquitatis. ut &
qui fecerunt miscdiam: & assument illos
separatos in dexteram in regnũ celoꝵ. Et ipsa
ricordie corporalia iungant᷑ oꝑib p̃dica
tionis spiritalib & fiat pax dando & ac¬
cipiendo. Ait enim apłs: qui rationẽ dati
& accepti dicit esse istas elemosinas. Ait
gͦ. Si nos uob sꝑualia seminauimꝯ. mag¬
num ẽ si ur̃a carnalia metamus: Et de
ipsa re ait alio loco. Qui multũ. ñ abun¬
dauit: & qui modicũ ñ defuit illi. Quare
qui multum ñ abundauit: Quia quod
plus habebat. dedit indigenti. Et qͥd ẽ
qui modicũ. non defuit illi: Quia accepit
ab illo. qui abundauit. Ut fiat inquit
equalitas. Ipsa ẽ pax de qua dr̃: fiat pax

Expanded text:
li judicabunt de quibus dictum est ut fiant amici de mammona iniquitatis; «ut et qui fecerunt misericordiam, et assument illos separatos in dexteram in regnum coelorum: et ipsa rtionis spiritualibus, et fiat pax dando et accipiendo. Ait enim Apostolus, qui rationem dati et accepti dixit esse istas eleemosynas ; ait ergo, «Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus» ? Et de ipsa re ait alio loco, «Qui multum, non abundavit; et qui modicum, non defuit illi.» Quare. «Qui multum, non abundavit?» Quia quod plus habebat, dedit indigenti. Et quid est, «Qui modicum, non defuit illi?» Quia accepit ab illo qui abundavit, «ut fiat,» inquit, «aequalitas» . Ipsa est pax de qua dicitur, «Fiat pax
Abbreviated transcription (Latin):
psam acceptionem eu
die illo uel auferrent uel sumerent eu¬
caristiam qͦd in ergłio dicit. Cum aũ illz
manducarent. accepit iħc panem & bñ¬
dixit: cum etiam suꝑio dixisset. cũ sero aũ
factum eẽt. recumbebat cum duodecim.
tradet me. Post enim tradidit sacram̃tũ:
& liquido patet quando pͥmo acceꝑunt
discipłi corpus & sanguinem diũ. ñ eos ac¬
cepisse ieiunos. Num quid tam̃ ꝓpt̾ea ca¬
lumpniandum ẽ uniuerse ȩccłiȩͥ quod
a ieiunis semꝑ accipitur: Ex hoc enim
placuit sꝑui scõ ut in honorem tanti
sacram̃ti in os xp̃iani prius dnĩcũ corpꝰ
intraret: quam cȩteri cibi. Nam ideo ꝑ
uniuersum orbem: mos iste seruat᷑. Neq
enim quia post cibos dedit dñs. ꝓpterea
pransi aut cenati fr̃s ad illud sacram̃tũ
accipiendũ conuenire debebunt: aut sic̃
faciebant quos apłs arguit & emendat.
mensis suis ista miscere. Namq saluator
quo uehem̃tius cõmendaret misterii illius
altitudinem. ultimũ hoc uoluit infigere

Expanded text:
psam acceptionem Eucdie illa vel offerrent vel sumerent Eucharistiam, quod in Evangelio dicitur, Cum autem illi manducarent, accepit Jesus panem et benedixit; cum etiam superius dixisset: Cum sero autem factum esset, recumbebat cum duodecim, tradet me . Postea enim tradidit Sacramentum. et liquido apparet, quando primo acceperunt discipuli corpus et sanguinem domini, non eos accepisse ieiunos. Numquid tamen propterea calumniandum est uniuersae ecclesiae, quod a ieiunis semper accipitur? ex hoc enim placuit spiritui sancto, ut in honorem tanti sacramenti in os Christiani prius dominicum corpus intraret quam ceteri cibi; nam ideo per uniuersum orbem mos iste seruatur. neque enim quia post cibos dedit dominus, propterea pransi aut cenati fratres ad illud sacramentum accipiendum conuenire debeant aut, sicut faciebant, quos apostolus arguit et emendat, mensis suis ista miscere. namque saluator quo uehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc uoluit infigere
Abbreviated transcription (Latin):
pretationis suȩ uocem: & magni sacra¬
menti. Interpretatur enim aceruus testimo¬
nii. Quantus aceruus testimonii in martirib.
Aeus ẽ galaatͥ meus ẽ aceruiis testimonii: mei
sunt martyres ueri. Moriant᷑ alii ꝓ uenusta¬
te. uanitate: sine sale. Numquid ꝑtinent
ad aceruum testimonii: Quia & si tradido
corpus meum ut ardeam: caritatem autẽ
ñ habeam: nicħ mͥ ꝓdest

Expanded text:
pretationis suae vocem et magni sacramenti: interpretatur enim Acervus testimonii. Quantus acervus testimonii in martyribus? Meus est Galaad: meus est acervus testimonii, mei sunt Martyres veri. Moriantur alii pro vetusta vanitate sua sine sale; numquid pertinent ad acervum testimonii? Quia et si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest
Abbreviated transcription (Latin):
sua ꝑiclitari se sentiant. Qui hoĩes si bo¬
ne sunt fidei ñ cedunt hereticis. s qͥd eis
respondeant diligent̃ inquirunt: nec eos
deserit ds̃ ut petentes accipiant. & querẽ¬
tes inueniant: & pulsantib aꝑiat᷑. Ex¬

Expanded text:
periclitari se senciant. Qui homines, si bopericlitari se senciant. Qui homines, si bone sunt fidei, non cedunt hereticis, sed, quid eis respondeant, diligenter inquirunt. Nec eos deserit deus, ut petentes accipiant et querentes inveniant, et pulsantibus aperiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
manifesti fiant in uobis. Sic uasa
ire locis congruis & temporib ordinant᷑
ut etiam de ipsis notas faciat ds̃ diuitias
non meritis suis. Ille quippe donat ꝓdesse
nobis ñ solum quod docet ueritas. uerũ
etiam quod obstrepit uanitas: ut cũ respõ¬
detur inquietissime uanitati: auscultetur
sincerissime ueritati. Ex ł. ꝯtra manicheos.¬
deo diuina ꝓuidentia multos diuersi
erroris hereticos ẽẽ ꝑmittit. ut cũ insul¬
tant nobis. & int̾rogant nos ea quȩ nes¬
cimus. uel sic discutiamus pigritiã. & di¬
uinam scripturã nosse cupiamus. Propt̾ea¬
& apłs dicit. Oportet multas hereses ẽẽ:
ut ꝓbati manifesti fiant inter uos. Hi
enim deo ꝓbati sunt. qui bene possunt
docere: s manifesti hominib eẽ ñ posst̃.
nͥ cũ docent. Docere aũ nolunt: nͥ eos qui
doceri quert. S multi ad querendũ pigri
sunt. nisi ꝑ molestias & insultationes he¬
reticoꝵ quasi de som no excitent᷑. & imꝑi¬
tia sua erubescant sibi: & de illa imꝑitia

Expanded text:
manifesti fiant in vobis . Sic vasa irae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipsis notas faciat Deus divitiasnon meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sincerissimae veritati. 52. De turpi maledeo divina providentia multos diversi erroris haereticos esse permittit, ut, quum insultant nobis, et interrogant nos ea, quae nescimus, vel sic excutiamus pigritiam, et divinas scripturas nosse cupiamus. Proptes dicit: Oportet multas hereses esse, ut probati manifesti fiant inter nos. Hii enim deo probati sunt, / qui bene possunt docere, sed manifesti esse hominibus non possunt, nisi cum docent. Docere autem nolunt nisi eos, qui doceri querunt, sed multi ad querendum pigri sunt, nisi per mollestias et insultaciones hereticorum quasi de sompnio excitentur et de impericia sua erubescant; sic et de illa impericia
Abbreviated transcription (Latin):
dere: semꝑte talem facere. qualem possint
secum trahere. Est enim insita maliuolen¬
tia quedam: & ꝑnicies nocendi. istis malis
spiritib Gaudent de malo hominum: &
de fallacia nr̃a si nos fefellerint. pascunt᷑
Et quid: Qua ruent: Non quib in e̾num
dominentur. s cum quib ineternum damp¬
nentur: quomͦ solet maliuolus latro nomina¬
re innocentẽ. Numquid si fu̾it uiuus incensus.
minus ardet. si duo ardeant: minus morit᷑ si
duo moriantur: Pȩna illa non minuit᷑. s ma¬
liuolentia pascitur. Mecum moritur. non se
minus moriturum dicit: s solatium ht̃ ma¬
lum alt̾us. Talis est diabolꝰ.: sediicere uult il¬
los qui cum illo puniantur. Et quia ñ potest
illum innocentem: uera crimina uolens ha¬
bere quȩ obiciat. peccata ꝑsuadet. Nolo autẽ¬

Expanded text:
dere, semper talem facere, qualem possint dere, semper talem facere, qualem possint secum trahere. Est enim insita malevolentia quaedam et pernicies nocendi istis malis spiritibus: gaudent de malo hominum; et de fallacia nostra, si nos fefellerint, pascuntur. Et quid quaerunt? Non quibus in aeternum dominentur, sed cum quibus in aeternum damnentur; quomodo solet malevolus latro nominare innocentem. Numquid si fuerit vivus incensus, minus ardet, si duo ardeant? minus moritur, si duo moriantur? Poena illi non minuitur, sed malevolentia pascitur. Mecum moriatur, non se minus moriturum dicens, sed solatium habet malum alterius. Talis est diabolus; seducere vult illos qui cum illo puniantur: et quia non potestillum innocentem, vera crimina volens habere quae objiciat, peccata persuadet. Ecce qua
Abbreviated transcription (Latin):
xistit nescio quis disputator qui doctus
sibi uideatur: ce ait. Non ego illũ lapi¬
dem colo: nec illud simulachrũ. quod ẽ sine
sensu. Non enim ꝓpħa ur potuit nosse quia
ocłos habent. & non uident: & ego nescio qͥa
illud simulachrũ nͦ animã habet. nec ui¬
det ocłis. nec audit aurib. Nongͦ illud colo
s adoro quod uideo: & seruio ei quẽ ñ uideo.
Quis ẽ iste: Numen qͦddã inqͥt inuisibile: q̃d
p̃sidet illi simula chro. Hoc mͦ reddendo ra¬
tionẽ de simulachris suis. diserti sibi uident᷑.
qͥa ñ colunt idola & colunt demoniã. Ipse
hoc dixit apłs. Scimus quia nicħ ẽ idolum. s
quȩ immolant gentes. demoniis immolant
& ñ deo. Dixit. Nolo uos fieri socios demonioꝵ.
Non gͦ hinc se excusent. quia quasi idolis
insensatis dediti non sunt: demoniis magis
dediti sunt. qd̃ ẽ ꝑiculosius. Nam si tantũ
idola colerent: sicut eos ñ adiuuarent. tra
tuȩ necẽe ẽ inuideant: semꝑte uelint possi¬

Expanded text:
xistit nescio quis disputator qui doctus sibi videbatur et ait: Non ego illum lapidem colo, nec illud simulacrum quod est sine sensu; non enim Propheta vester potuit nosse quia oculos habent et non vident , et ego nescio quia illud simulacrum nec animam habet, nec videt oculis, nec audit auribus: non ego illud colo; sed adoro quod video, et servio ei quem non video. Quis est iste? Numen quoddam, inquit, invisibile quod praesidet illi simulacro. Hoc modo reddendo rationem de simulacris suis, diserti sibi videntur, quia non colunt idola, et colunt daemonia. hoc dixit Apostolus, «Scimus quia nihil est idolum, sed quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo:» dixit, «Nolo vos fieri socios daemoniorum.» Non ergo hinc se excusent, quia quasi idolis insensatis dediti non sunt; daemoniis magis dediti sunt, quod est periculosius. Nam si tantum idola colerent, sicut eos non adjuvarent, ita tuae necesse est invideant, semper te velint possi
Abbreviated transcription (Latin):
um incarne manifestatꝰ ẽ filius di: in hũc
mundũ missus ẽ in plenitudine temporiᷤᷤ
factus ex femina. Quia enĩ in sapientia dĩ non
lux lucet in tenebris. & tenebre eam ñ cõpre¬
hendert: placuit deo ꝑstulticiã p̃dicationis
saluos facere credentes: ut uerbũ caro fieret

Expanded text:
um in carne manifestatus est Filius Dei, in hunc mundum missus est, in plenitudine temporis, factus ex femina. Quia enim in sapientia Dei non lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt: placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere
Abbreviated transcription (Latin):
quem uenerat xꝑc qui dixit: ñ sum missꝰ
nisi adoues que ꝑierunt domus isrł. Illa uͦ
mulier que fluxum sanguinis patiebat᷑ ecclã
salutem intendebat. Hec int̾eurrit: tangit
fimbriam quasi nescientis: id ẽ sanat᷑ tãꝙͣ. ab
absente. Dicit ille quis me tetigit: qͣsi diceret.
Non noui hunc ppłm. Popłs quẽ ñ cognoui.ser¬
uiuit mͥ. Tetigit me aliquis. Ego enĩ sensi
orbem implesse. Tangit᷑ aũ fimbria: exigua
pars uestimenti & extrema. Fac uestem xꝑr
quasi apłos. Ibi fimbria paulus erat: hoc ẽ
extremus & minimus. Nam utrumꝙ de se

Expanded text:
quem venerat Christus, qui dixit, Non sum missus, quem venerat Christus, qui dixit, Non sum missus, nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Illa vero mulier quae fluxum sanguinis patiebatur, Ecclesiam salutem intendebat: haec intercurrit, tangit fimbriam quasi nescientis, id est, sanatur tanquam ab absente. Dicit ille, Quis me tetigit? quasi diceret, Non novi hunc populum. Populus quem non cognovi, servivit mihi. Tetigit me aliquis. Ego enim sensi sum totum orbem implesse. Tangitur autem fimbria exigua pars vestimenti et extrema. Fac vestem Christi quasi Apostolos. Ibi fimbria Paulus erat: hoc est, extremus et minimus. Nam utrumque de se
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ad gentes: ex latrone ꝑastor: ex lupo ouis.
Missus ẽ ad gentes ille apłs minimus: et
multum laborauit ingentib & ꝑ eũ gen¬
tes crediderunt. Testes sunt eius epłȩ. Habeᷤᷤ
hoc & ineugłio sacratissime figuratũ. filia
archisinagogi quedam erat defuncta: pat
eiꝰ rogabat dñm ut iret ad eam. Egram re¬
liquerat .x in ꝑicło constitutam. Ibat dñs
ad uisitandam ce sanandã egram. Interea
mortua nunciata ẽ : & dic̃tum ẽ patͥ. Quel¬
la mortua ẽ: noli iam uexare magistrũ. Dñs
aũ qui sciebat se posse mortuos suscitare: ñ
abstulit spem desꝑato: & ait patͥ. Noli timẽ¬
re: tantum crede. Pergebat ad puellã: atq
initinere inter turbas quomͦ potuit coarta¬
uit se quedam mulier. que fluxũ sanguiniᷤ
patiebatur: & diuturno illo languore in
medicos frustra omĩa quȩ habebat impen¬
derat: ibi fimbriam uestimenti eiꝰ tetigit:
significabat ppłm iudeoꝵ. & mortuũ: ꝓꝓter

Expanded text:
est ad Gentes, ex latrone pastor, ex lupo ovis. est ad Gentes, ex latrone pastor, ex lupo ovis. Missus est ad Gentes ille apostolus minimus, et multum laboravit in Gentibus, et per eum Gentes credidhoc et in Evangelio sacratissime figuratum. Filia Archisynagogi quaedam defuncta erat, pater ejus rogabat Dominum, ut iret ad eam: aegram reliquerat et in periculo constitutam. Ibat Dominus ad visitandam et sanandam aegram: interea mortua nuntiata est, et dictum est patri, Puella mortua est, noli jam vexare magistrum. Dominus autem qui sciebat se posse mortuos suscitare, non abstulit spem desperato, et ait patri: Noli timere, tantum crede. Pergebat ad puellam: atque in itinere inter turbas, quomodo potuit, coarctavit se quaedam mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, et diuturno illo languore in medicos frustra omnia quae habebat impenderat. Ubi fimbriam vestimenti ejus tetigit, significabat populum Judaeorum, propter
Abbreviated transcription (Latin):
deriuatum erat. Saul rex suꝑbus: in re¬
gno aũ dauid humilem ꝑsequebat᷑. Quan¬
Do gͦ saulus. qui postea paulus: tunc utiq
suꝑbus. tunc ꝑsecutor in nocentum tunc
uastator excłȩ. Acceꝑat enim litteras uelu¬
ti zelo sinagoge ardens. & in seq̃ns xp̃ianũ
nom̃ a sac̃dotib: ut exhiberet quoscumꝙ
inuenisset xp̃ianos ad luenda supplicia.
Cum ꝑgit. cũ anhelat cedes cũ sitit sangui¬
nem: celesti xp̃i uoce ꝓstratus. ẽ ꝑsecutor.
uoce saulum. erexit paulum: hoc est ꝓ
strauit suꝑbum: erexit humilẽ. Nã
paulum sediti uellet: nisi quia¬
queretur. fuisse suꝑbiȩ: Elegit gͦ
humile nom̃: ut paulus hoc ẽ minimꝰ uocaret᷑.
Paulum enim minimũ ẽ. Paulum nichil est¬
aliud: quam paruum. De quo nomine iam
głans. humilitatemq cõmendans: ego enĩ
inquit minimꝰ apłoꝵ. Ille paulus apłs¬
missus ẽ. Mmnimus ille factus ẽ magnus.
ñ ꝑse sed ꝑ eum quem ꝑ sequebat᷑. M ssis

Expanded text:
derivatum erat. Saül autem rex superbus: in regno autem David humilem persequebatur . Quando ergo Saulus, qui postea Paulus, tunc utique superbus, tunc persecutor innocentium, tunc vastator Ecclesiae. Acceperat enim litteras velut zelo Synagogae ardens, et insequens christianum nomen a sacerdotibus, ut exhiberet quoscumque invenisset christianos ad luenda supplicia. Cum pergit, cum anhelat caedes, cum sitit sanguinem, coelesti Christi voce prostratus est persecutor, urostravit superbum, erexit humilem. Nam se Paulum dici vellet; nisi quiaqueretur, fuisse superbiae? Elegit ergo humile nomen, ut Paulus, hoc est minimus, vocaretur. Paulum enim, minimum est. Paulum nihil aliud est, quam parvum. De quo nomine jam glorians, humilitatemque commendans: Ego, inquit, sum minimus Apomissus est. Minimus ille factus magnus, non per se, sed per eum quem persequebatur, missus
Abbreviated transcription (Latin):
testamenti. qui ñ ꝑdurant occurrere in
uirum ꝑfectum. uł infirmitate uirium.
uł mentis leuitate: mulierib & pariuilis
comparandi sunt. Nam illis đr. Si tamen
inicium substantie eiꝰ: usq infinem retine¬
amus firmum̃. Illis aũ nolite pueri effici
sensib: s malicia in fantes estote. ut sensib
ꝑfecti sitis. Et ideo neq in ueteri neq in nouo
testamento. tales admittunt᷑ ad numerum.¬

Expanded text:
Testamenti qui non perdurant occurrere in virum perfectum , vel infirmitate virium, vel mentis levitate, mulieribus et pueris comparandi sunt. Nam illis dicitur, Si tamen initium substantiae ejus usque in finem firmum retineamus ; illis autem, Nolite pueri effici sensibus, sed malitia infantes estote, ut sensibus perfecti sitis . Et ideo neque in Vetere, neque in Novo Testamento tales admittuntur ad numerum
Abbreviated transcription (Latin):
men quippe interpretatur uerũ. Et
tamen non ẽ interpretatum. cum po¬
tuisset dici uerum dico uob̃. Nec grecꝰ int̃¬
pres hoc ausus est facere: nec latinus. Nã
hoc uerbum qd̃ ẽ amen. nec gretum ẽ nec
latinum: s hebreum. Sic mansit. ñ est int̾¬
p̃tatum: ut honorem haberet uelam̃to se¬
creti: ñ ut ẽẽt negatum. s ne uilesceret nu¬

Expanded text:
men quippe interpretatur, Verum: et tamen non est interpretatum, cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nu
Abbreviated transcription (Latin):
minonendi sunt legentes. quandoqͥdem
liatione corꝑis carnis.Sicut enim corpus car
d̾i ẽ: in quantum datur eis quib dat᷑. Apd̃ se
aũ ds ẽ. & si nemini detur: quia ds erat patͥ
& filio coet̾nus. antequam cuiquam daret᷑
Nec qͥa illi dant. ille datur: ideo minor est illis
Ita enim datur. sicut dĩ donum: ut &̃ seipsum
det. sicut ds. Non enim dici pot̾ ñ eẽ sue potesta¬
tis de quo dictum est. sꝑc ubi uult spirat: & apd̃¬
apłm. quod supra iam cõmemoraui. omnia
aũ ħ oꝑatur unus atq idem sꝑc. diuidens ꝓ¬
pͥa unicuiq ꝓut uult. Non enĩ ẽ illic ꝯditio
dati. & dominatio dantiuim: s concordia dati.
& dantium.

Expanded text:
monendi sunt legentes quoniam liatione corporis carnis . Sicut enim corpus carnDei est, in quantum datur eis quibus datur. Apud se autem Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio coaeternus, antequam alicui daretur, nec quia illi dant, et ipse datur. Ideo minor est illis. Ita enim datur sicut Dei donum, ut etiam seipsum det sicut Deus. Non enim dici potest non esse suae potestatis, de quo dictum est: Spiritus ubi vult spirat . am supra commemoraui: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult. non est illis condicio dati et dominatio dantium, sed concordia. dati et dantium.
Abbreviated transcription (Latin):
nationẽ inquit scientie gle eiꝰ: in fa¬
ciem xꝑi iħii. hec ẽ scientia glorie eiꝰ. qua
scimus ipsum eẽ lum̃ quo tenebre nostrȩ
illuminantur.: ⁊ idipsũ attende quemad¬
modum in culcet. Haberus aũ in qͥt thes¬
aurũ istum in uasis fic̾tilib: ut sublimi¬

Expanded text:
nationem scientiae gloriae ejus in faciem Christi Jesu. Haec est scientia gloriae ejus, qua scimus ipsum esse lumen, quo tenebrae nostrae illuminentur. Et idipsum attende quemadmodum inculcet: Habemus autem thesaurum istum in vasis fictilibus, ut emi
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑes: &e maxime circa scõs dei serui¬
tia debita obsequia religiosa. Reddunt᷑ enĩ
dñi edificamus uos: nolite pigri ẽẽ ad suscipi¬
endos scõs. Aliquando nescientes: suscipien¬
do quos nesciunt. angłos susceꝑunt. Nescitis

Expanded text:
peres, et maxime circa sanctos Dei servitia debita, obsequia religiosa. Redduntur enimDomini aedificamus vos, nolite pigri esse ad suscipiendos sanctos. Aliquando nescientes, suscipiendo quos nesciebant, Angelos susceperunt . Bona s
Abbreviated transcription (Latin):
ltare sp̃ualit̾ in interiore dĩ templo. ipsã
fidem acciꝑe possumꝰ. cuiꝰ signum ẽ altare
uisibile. Quodlibet enim munꝰ offerimꝰ. siue
ñ pot̃ d̾õ. nͥ fid̾i sinceritate fulciat᷑. ⁊ ei fixe atq
atq illibatũ ẽẽ qd̾ loqͥm. Nã multi h̾etici ñ haben¬
tes altare.id ẽ uerã fidẽ. blasphemias ꝑ laude dixe¬
rt: t̾renis udelicet opinationib aggrauati:
uotũ suũ tamquã in t̾ram ꝓicientes. S de¬
bet ẽẽ sana etiam offerentis intentio: cum
in interiore dei templo. Templum enim dĩ
scm̃ ẽ inquit quod estis uos: & in interiore
homine. Habitare xꝑm ꝑfidem in cordib
uestris.

Expanded text:
taque spiritaliter in interiore Dei templo ipsam fidem accipere possumus, cujus signum est altare visibile. Quodlibet enim munus offerimus Deo,non potest Deo, nisi fidei sinceritate fulciatur, et ei fixe atque atque illibatum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus aggravati, votum suum tanquam in terram projicientes. Sed debet esse sana etiam offerentis intentio. Et pin interiore Dei templo; Templum enim Dei sanctum est, inquit, quod estis vos ; et, In interiore homine habitare Christum per fidem in cordibus vestris
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum. claritate quam habui priusquam
mundus eẽt apud te: intelligamus p̃desti¬
nationem claritatis humane. que in illo
ẽ nature ex mortali immortalis apud pa¬
trem future: & hoc iam predestinando fae¬
tum fuisse. anteqͣm mundus ẽẽt: quod in
mundo etiam suo tempore fieret. Si enim
de nob̾ dixit apłs. sicut elegit nos in ipso
ante mundi constitutionẽ: eur ab horrere
putat᷑ a uero. si tunc pater caput nr̃m głi¬
ficauit quando nos in ipso. ut menbra eiꝰ
essemus. elegit: Sic enim nos electi. quomo¬
DO ipse clarificatus: quia pͥusquã mundꝰ
eẽt nec nos eramus. nec ipse mediator đ̃i
ipsum in quantum uerbum eiꝰ ẽ etiã que
futura sunt fecit: & uocat ea que ñ sunt.
tanquam sint: ꝓfecto scd̾m id quod mediator
dei & hominum. homo ẽ. ante mundi con¬
stitutionẽ ꝓ nobis ds pat̾ głificauit ipsũ si
tunc elegit etiã nos in ipso.

Expanded text:
ipsum, claritate quam habui, priusquam ipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te, intelligamus praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam suo tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem ; cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sic enim nos electi, quomodo ipse clarificatus; quia priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse mediator Dei le qui per ipsum in quantum Verbum ejus est, etiam quae futura sunt fecit, et vocat ea quae non sunt, tanquam sint ; profecto secundum id quod mediator Dei et hominum homo est, ante mundi constitutionem pro nobis Deus Pater glorificavit ipsum, si tunc elegit etiam nos in ipso.
Abbreviated transcription (Latin):
priusquam mundis eẽt. apud te. Ordo
uerboꝵ ẽ. quam habui apud te. priusqͣm
mundus eẽt. Ad hoc ualet quod ait. & nunc
cdarifica me: hoc ẽ sicut tune. ita ce nẽ. Sic̃
tunc predestinatione: ita & nunc ꝑfectione.
tac inmundo: quod apud te iam fuerat añ
mundum. fac in suo tempore: qd̃ ante oĩa
tempora statusti. hoc quidam sic intelligẽ¬
dum putauerunt. tamquam natura hu¬
mana que suscepta ẽ a uerbo. conu̾teretur
in uerbum: & homo mutaretur in dm: ĩmo
si diligentuis quod opinati sunt cogitemus.
homo ꝑiret in deo. Non enim quisquã ex
ista mutation e hominis. uł duplicari
dĩ uerbum dicturꝰ ẽ uł augeri: ut aut duo
sint quod unum fuit: aut amplius sit. qd
minus fuit. Porro si natura humana in u̾¬
bum mutata atq conu̾sa uerbum dei qͣn-¬
tum erat. & qͦd erat hoc erit: ubi ẽ hõ. si ñ
ꝑiit: S adhanc opinionẽ. quã ueritati ꝓrsꝰ
non uideo conuenire. nicħ nos urget. si fitio
dicente & nẽ clarifica me tu pat̾ apud temet¬

Expanded text:
apud te. Ordo verborum est, quam habui apud te, priusquam mundus esset. Ad hoc valet quod ait, Et nunc clarifica me; hoc est, sicut tunc, ita et nunc; sicut tunc praedestinatione, ita et nunc perfectione: fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum; fac in suo tempore, quod ante omnia tempora statuisti. Hoc quidam sic intelligendum putarunt, tanquam natura humana quae suscepta est a Verbo, converteretur in Verbum, et homo mutaretur in Deum; imo, si diligentius quod opinati sunt cogitemus, homo periret in Deo. Non enim quisquam ex ista mutatione hominis vel duplicari Dei Verbum dicturus est, vel augeri, ut aut duo sint quod unum fuit, aut amplius sit quod minus fuit. Porro si natura humana in Verbum mutata atque conversa, Verbum Dei quantum erat et quod erat hoc erit, ubi est homo si non perit? 7. Sed ad hanc opinionem, quam veritati prorsus non video convenire, nihil nos urget, si Filio dicente, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temet
Abbreviated transcription (Latin):
susciꝑet formã serui. ñ erat totus: & creuit cũ
hõ diuinitati eius accessit. Qd si in una ꝑso¬
na absurdissime dr. quia pars rei ulliꝰ ñ pot̃
ẽẽ d̾s: quantomagis pars trinitatis eẽ ñ pot̃.
nͥ qd̾ augeat᷑ adherente homine. & recedente
minuatur: In tͥnitate gͥ quȩ d̾s ẽ. & pat̃ ds ẽ
ior pars duo ꝙͣ. unus ẽ ibi: nec maiꝰ aliqͥd st̃
om̃s quã singuli: quia sꝑuał. ñ corporalis ẽ
magnitudo. Qui pot̾ coꝑe capiat. Qui aũ ñ
potest: credat &e oret ut quod credit. intelli
dm̃ ñ ex partib eẽ compositũ. Et qͥa de patre
hoc ius intelligi: ille inquis qͦd ẽ. uirtꝰ ẽ ingeni¬
ta. simplex. Et tñ in hac simplici uirtute. ñ qͥd¬
bonitas. & sapientia & clem̃tia. & potentia.
partes sunt uniꝰ uͥtutis. quã simplice ẽẽ dix¬
isti: Si dixeris partes st̃: simplex gͦ uirtus
ex partib constat: & simplex ista uͥtꝰ . te defi¬

Expanded text:
susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homo divinitati ejus accessit. Quod si in una persona absurdissime dicitur, quia pars rei ullius esse non potest Deus; quanto magis pars Trinitatis esse non potest, nisi quod augeatur adhaerente homine, et recedente minuatur? In Trinitate igitur quae Deus est, et Pater Deus est, jor pars duo quam unus est ibi; nec majus aliquid sunt omnes quam singuli: quia spiritualis, non corporalis est magnitudo. Qui potest capere, capiat : qui autem non potest, credat, et oret ut quod credit intelligaDeum non ex partibus esse compositum. Et quia de Patre hoc vis intelligi, Ille, inquis, quod est, virtus est ingenita, simplex. Et tamen in hac simplici virtute qbonitas et sapientia et clementia et potentia partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, Partes sunt; simplex ergo virtus ex partibus constat, et simplex ista virtus te defi
Abbreviated transcription (Latin):
nos sine ullo scrupulo agnoscimꝰ. qñ au¬
dimꝰ. & legimus dnm̃ dm̃ tuũ adorabis.
soli seruies. sic acciꝑemus: tãquã de solo patre
& non de ipsa trinitate sit dictum. Uos aũ
deo dictum sit. dñm dintuũ adorabis. &
illi soli seruies: rursꝰ respondetis. de dõ pat᷑.
pater ẽ cuium dño . do ac soli seruiendũ
ẽ. quomͦ obtemꝑatis huic precepto: qui tãqͣm
dño deo seruitis & xꝑo: Neq enim illi soli ser¬
uit: qui seruit & huic. Scdm aũ fidem rectã.
me unum st̃: uͥ nulla naturaꝵ. nulla ẽ di¬
u̾sitas uoluntatũ. Si aũ natura unũ eẽnt. &
consensione ñ eẽnt: ñ sũme unũ ẽẽnt. Si uero
natura dispares eẽnt: unum ñ eẽnt. hi gͦ tres
qͥa unum st̃. ꝓpt̾ ineffabilem coniunctionem
dĩtatis. qua inesfabilit̾ copulant᷑: unꝰ ẽ ds. Por¬
ro aũ xp̃c ẽ una ꝑsona geminȩ substantie.
quia & ds & hõ est: nec tñ ds̃. pars huiꝰ ꝑso¬
ne dici pot̃. Alioquin dĩ filiꝰ ds. antequam

Expanded text:
nos sine ullo scrupulo agnoscimus, quando audimus et legimus: Dominum Deum tuum adorabis, soli servies, sic acceperimus, tanquam de solo Patre, et non de ipsa Trinitate sit dictum. Vos auteDeo dictum sit, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; rursus respondetis, De Deo Patre.Pater est, cui uni Domino Deo ac soli serviendum est; quomodo obtemperatis huic praecepto, qui tanquam Domino Deo servitis et Christo? Neque enim illi soli servit, qui servit et huic. Secundum fidem autem rectam, me unum sunt, ubi nulla naturarum, nulla est diversitas voluntaconsensione non: non summe unum essent. Si vero natura dispares essent unum non essent. Hi ergo tres quia unum sunt, propter ineffabilem conjunctionem Deitatis qua ineffabiliter copulantur, unus  substantiae, quia et Deus et homo est. Nec tamen Deus pars hujus personae dici potest: alioquin Filius Dei Deus antequam
Abbreviated transcription (Latin):
is erabiles tenebras in animo humano.
qͥ scit quẽadmodũ debeat leonẽ doma¬
re: & nescit quẽadmodũ uiuere. An & hoc ut
sciat: sufficit ei lib̾um arbitriũ. lexq nat᷑alis:
Hec ẽ sapientia u̾bi: qua euacuat᷑ crux xꝑi.
S qͥd dixit: ꝑdam sapientiã sapientiũ. Quia
ista crux ñ potest euacuari: ꝓfecto ista sapientia
ꝑ stulticiam predicationis qua credentes sanã¬
tur. eu̾titur. Si enim possibilitas nat᷑alis ꝑ li¬
b̾um arbitrium. & ad cognoscendũ quomͦ ui¬
uere debeat. & ad bene uiuendũ sufficit sibi:
gͦ xꝑc gratis mortuus ẽ: gͦ euacuatũ ẽ scan¬
dalum crucis. Cur ñ &ẽ ego hic exclamẽ. ĩmo
exclamabo. & istis increpitabo dolore xꝑiano.
euacuati estis axꝑo: qͥ in nat᷑a iustificamini.
a gr̃a excidistis: ignorantes dĩ iusticiã & ur̃am
uolentes constituere. iusticiȩ di ñ estis subie¬
cti. Sicut enĩ finis legis: ita õe nat᷑e humane

Expanded text:
iserabiles tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare, et nescit quemadmodum vivere. An et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam sapientiam sapientium, quia ista crux non potest euacuari. profecto ista sapientia per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, euertitur. si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad cognoscendum quomodo uiuere debeat et ad bene uiuendum sufficit sibi, ergo Christus gratis mortuus est; ergo euacuatum est scandalum crucis. cur non etiam ego hic exclamem, immo exclamabo et istis increpitabo dolore christiano: euacuati estis a Christo, qui in natura iustificamini. a gratia excidistis! ignorantes enim dei iustitiam et uestram nolentes constituere iustitiae dei non estis subiecti. sicut enim finis legis, ita etiam naturae humanae
Abbreviated transcription (Latin):
mea inquit uere ẽ cib: & sangus m̃s uere ẽ
potus. Cum enĩ cibo & potu id appetant hoĩe
ut ñ esuriant neq sitiant. hoc ueracit̾ ñ p̃stat
nͥ iste cib &e potus: qui eos a quib sumitur
immortales & incorruptibiles facit. id ẽ so¬
cietas ipsa sc̃oꝵ. ubi pax erit. & initas plena.
atq ꝑfecta. Propt̾ea quippe sicut o&ẽ ante nos
hoc intellexerunt homines di: dñs nr̃ iħc
cõmendauit: quȩ ad unum aliqͦd redigunt᷑
ex multis. Nlamq aliud in unum ex multis
granis conficitur: aluid in unũ ex multis a¬

Expanded text:
mea, inquit, vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Cum enim cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant, neque sitiant; hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur, immortales et incorruptibiles facit, id est societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas plena atque perfecta. Propterea quippe, sicut etiam ante nos hoc intellexerunt homines Dei, Dominus nostcommendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Namque aliud in unum ex multis granis confit: aliud in unum ex multis a
Abbreviated transcription (Latin):
s d̾s hunc. &e has euacuabit. Item de hoc ipso.
Omnia licita sunt. s non omnia expediunt oĩa
licita sunt. s non omna ȩdificant. Nemo quod
suũ ẽ querat: s id quod alterius ẽ. Atq ut ostẽ¬
deret unde loqueretur. omne inquit quod in
macello uenit manducate. nichil in terrogan¬
tes ꝓpt̾ conscientiam. Et tamen alibi dicit. Non
manducabo carnem inȩternũ: ne fratrẽ meũ
scandalizem. Item alibi. Omnia quidẽ mun¬
da: s malum ẽ homini qui ꝑ offensionẽ man¬
homini qui ꝑ offensionem mandiicat. Ita oftẽ¬
dit ea quȩ licita st̃. id est nullo precepto dñi
ꝓhibentur: sicut expedit potuis eẽ tractanda
ñ precepto legis. s consilio caritatis. Omne qͥd¬

Expanded text:
t hunc et has euacuabit. item alibi de hoc ipso: omnia licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia licita sunt, sed non omnia aedificant. nemo quod suum estquaerat, sed id quod alterius est. atque ut ostenderet unde loqueretur, omne, inquit, quod in macello uenit, manducate, nihil interrogantes propter conscientiam. et tamen alibi dicit: non manducabo carnem in aeternum, ut non fratrem meum scandalizem, itemque alibi: omnia quidem munda, sed malum est homini qui per offensionem manhomini qui per offensionem manducat\\ ita ostendit ea quae licita sunt, id est nullo praecepto domini prohibentur, sicut expedit, potius esse tractanda non praescripto legis, sed consilio caritatis. hae
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum ẽ de illo. quod aliquando talib
uacauit: a quib nos excusare ñ possumꝰ.
etiam si contemptibiles sumus. Quia &
nos collocari uoluit: si sapientes defuissent.
potius quam ut negocia xꝑianoꝵ deferrẽ¬
tur in foꝵ. Quem tãm̃ laborem ñ sine conso¬
latione dñi suscepimꝰ. ꝓ spe uitȩ ȩterne:
ut fructum feramus cum pacientia. Ser¬
ui enĩ sumus eccłie eiꝰ. & maxime infirmi¬
orib menbris: qualialibet in eodẽ corpore

Expanded text:
illo scriptum est quod aliquando talibus illo scriptum est quod aliquando talibus vacaverit, a quibus nos excusare non possumus, etiamsi contemptibiles simus; quia et hos collocari voluit, si sapientes defuissent, potius quam ut negotia Christianorum deferrentur in forum. quem tamen laborem non sine consolatione domini suscipimus pro spe uitae aeternae, ut fructum feramus cum tolerantia. serui enim sumus eius ecclesiae et maxime infirmioribus membris, qualialibet in eodem corpore
Abbreviated transcription (Latin):
manib oꝑari. & ceteras horas habere ad
legendum ce orandum. aut aliquid de di¬
uinis litteris agendum lib̾as: quam tu¬
multuosissimas ꝑplexitates causaꝵ alienaoꝵ
pati de negociis scłarib. uł iudicando di¬
rimendis. uł int̾ueniendo p̃cidendis. Qͥb
nos molestiis idem affixit apłs. nec itiq
suo. s eiꝰ qui ꝑ eum loquebat᷑ arbitrio: qͣs
tam̃ ipsum ꝑpessum fuisse ñ legimus. Alit̾
enĩ se habebat apłatus eiꝰ discursꝰ. Nec
dixit scłaria gͥ uidicia si habueritis ad
nos deferte: aut nos constituite ad iudicã¬
dum: s eos qui contemptibiles st̃ in eccłia
hos inquit collocate. Ad uerecundia uob̃
dico. Sic ñ ẽ inter uos quisquã sapiens qui
possit inter frẽm suum diiidicare. s frat̃
cum fr̃e iudicio contendit: & hoc apud in¬
fideles. Sapientes gͦ qui in locis consistebãt
fideles. & scĩ non qui hac. aut qui hac ꝓpter
engłm discurrebant: talium negocioꝵ ex¬
aminatores ẽẽ uoluit. Unde nusquam

Expanded text:
manibus operari, et caeteras horas habere ad legendum et orandum, aut aliquid de divinis Litteris agendum liberas, quam tumultuosissimas perplexitates causarum alienarum pati de negotiis saecularibus vel judicando dirimendis, vel interveniendo praecidendis: quibus nos molestiis idem affixit apostolus, non utique suo, sed ejus qui per eum loquebatur arbitrio, quas tamen ipsum perpessum fuisse non legimus. Alter enim se habebat apostolatus ejus discursus. Nec dixit, Saecularia igitur judicia si habueritis, ad nos deferte; aut, nos constituite ad judicandum: sed, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos, inquit, collocate. Ad reverentiam vobis dico: sic non est inter vos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum judicare? Sed frater cum fratre judicatur, et hoc apud infideles ! Sapientes ergo qui in locis consistebant fideles et sanctos, non qui hac atque hac propter Evangelium discurrebant, talium negotiorum examinatores esse voluit. Unde nunquam de
Abbreviated transcription (Latin):
lii dicebant bonꝰ ẽ. alii aũ ñ: s seducit
turbas. Dictum ẽ enim hoc ad eoꝵ so¬
latium: qui postea predicantes u̾bum dei.
futuri erant ut seductores. & ueraces. Si enĩ
dendo ducere ẽ: querendũ ẽ unde & quo.
Si a malo ad bonũ bonꝰ seductor ẽ: si a
bono ad malũ. malus seductor ẽ. In hanc
gͦ partẽ. qua seducunt᷑ homines de malo
ad bonum: uitinã om̃s seductores & uoce¬

Expanded text:
lii dicebant, Bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas . Dictum enim hoc est ad eorum solatium, qui postea praedicantes verbum Dei, futuri erant ut seductores et veraces . Si enim dendo ducere est, quaerendum est unde et quo: si a malo ad bonum, bonus seductor est; si a bono ad malum, malus seductor est. In hanc ergo partem qua seducuntur homines de malo ad bonum, utinam omnes seductores et voce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionũ. ꝓmisit salutẽ et̃nam & beatam
uitam cũ angłis sine fine & hereditatem im¬
marcessibilem: głam sempit̾nam. dulcedinẽ
uultus sui: domũ sc̃ĩficationis suȩ incęlis ex
resurrectione amortuis. Pullus deinceps mo¬
riendi metus. Hoc ẽ ꝓmissũ eius tanꝙͣ finale.
qͦ decurrit nr̃a omĩs intentio: quo cũ uenerimꝰ:
nicħ amplius requiramꝰ. nicħ ampliꝰ exigamꝰ.
S ad illud qd̾ erit in fine quo ordine ueniatur:
neq hoc tacuit ꝓmittendo. & p̾nunciando.
ꝓmisit enim hominib diuinitatẽ: morta¬
lib immortalitatẽ: peccatorib iustificationẽ:
ab iectis głificationẽ. Quicqͥd ꝓmisit. indigniᷤᷤ
ꝓmisit: ut ñ quasi oꝑib merces ꝓmitteret᷑:
s gr̃a noĩe suo gratis daretur. Obsecro aũ¬

Expanded text:
missionum. Promisit salutem aeternam, et beatam vitam cum Angelis sine fine, et haereditatem immarcescibilem, gloriam sempiternam, dulcedinem vultus sui, domum sanctificationis suae in coelis, ex resurrectione a mortuis nullum deinceps moriendi metum. Hoc est promissum ejus tanquam finale, quo decurrit nostra omnis intentio, quo cum venerimus, nihil amplius requiramus, nihil amplius exigamus. Sed ad illud quod erit in fine quo ordine veniatur, neque hoc tacuit promittendo et praenuntiando. Promisit enim hominibus divinitatem, mortalibus immortalitatem, peccatoribus justificationem, abjectis glorificationem. Quidquid promisit, indignis promisit, ut non quasi operibus merces promitteretur, sed gratia a nomine suo gratis daretur. Qu