comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
trahere non cessant. Ui oluptates exis¬
timantes diei: delicias coiquinationis
ꝙ macule. Uoluptas & in bono acci¬
pitur ꝙ in malo. In bono quidem: si¬
cut paradisus uoluptatis dicitur. &
sicut in psalmo canit᷑. & torrente uo¬
iuptatis tue potabis eos. In malo aũ:
ut salomon ait: adoles rentia eñi & uo¬
luptas uana sunt. S & indifferent acci¬
pitur: iuxta hoc qđ sara dicebat. Post¬
quam consenui & dñs meus uetulus
est uoluptati operã dabo:ͦ Uoluptas
gͦ bona recte diei uocat᷑: qua scĩ qui¬
q delectant᷑ in adño. Uoluptas aũ mala
noc tisq cum reꝓbi ad ꝑficienda o¬
pera tenebrarũ ꝑuerse delectant᷑ Be¬
ne gͦ dicit᷑ de iniustis quia uoluptatẽ.
exstiment diei. delitias coinquina¬
tiõnis & macule. Quia multi in tan¬
tũ socordes ꝑu̾si & inuerecũdi exis¬
tunt. ut cũ deliciis inpurissimis ua¬
cent & execrandissimis. has tam̃ ipsi
optimas & quasi lucifluas uidicent.
Qͥdam pͥmũ huius uersiculi u̾bũ. pre¬

Expanded text:
oluptatem existimantes diei delicias coinquinationis et maculae. Voluptas et in bono accipitur et in malo. In bono quidem, sicut paradisus voluptatis dicitur, et sicut in psalmo canitur: Et torrente voluptatis tuae potabis eos . In malo autem, ut Salomon ait: Adolescentia enim et voluptas vana sunt . Sed et indifferenter accipitur, juxta hoc quod Sara dicebat: Postquam senui et dominus meus vetulus est. voluptati operam dabo ? Voluptas ergo bona recte diei vocatur, qua sancti quique delectantur in Domino. Voluptas autem mala noctis est, cum reprobi ad perficienda opera tenebrarum perverse delectantur. Bene ergo dicit de injustis quod voluptatem existiment diei, delicias coinquinationis et maculae, quia multi in tantum socordes, perversi et inverecundi, existunt, ut cum deliciis impurissimis vacent et exsecrandissimis, has tamen ipsi optimas et quasi lucifluas judicent. Quidam primum hujus versiculi verbum prae
Abbreviated transcription (Latin):
uidere curemꝰ: quid scđm dei uolun¬
tatẽ. quid alit̾ sit sollerter exploremꝰ
Qua ꝓpt᷑ fratres magis satis agite
ut ꝑ bona oꝑa certam uram̃ uo¬
cationẽ & electionẽ faciatis. Multi
sunt uocati. pauci aũ electi. Certa
est uocatio: cunctoꝵ qui ad fidẽ
ueniunt. Qui uero fidei sacramentis
que ꝑceperunt. bona qͦq oꝑa ꝑseue¬
ranter aduingunt. isti suam cum¬
uocatione etiam electionẽ certam
intuentib faciunt: sicut e contra
qui post uocationẽ ad crimina reu̾¬
tuntur. cum in his ex hac uita migra¬
uerint. certũ om̃ib quia reꝓbi sunt
reddunt. Hec enĩ facientes. non pec¬
cabitis aliquando. De maiorib pec¬
catis dicitꝰ qͣuicũq egerit: non hab&s
bit. Alioquin sunt peccata minora
de quib scriptum est. quia non ẽ
homo iustus in terra. qui faciat bo¬

Expanded text:
videre curemus, quid secundum Dei volunvidere curemus, quid secundum Dei voluntatem, quid aliter agatur solerter exploremus. Quapropter, fratres, magis satagite ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis. Multi sunt vocati, pauci vero electi . Certa est vocatio cunctorum qui ad fidem veniunt; qui vero fidei sacramentis quae perceperunt bona quoque opera perseveranter adjungunt, isti suam vocationem et electionem certam intuentibus faciunt. Sicut, e contra, qui post vocationem ad crimina revertuntur, cum in his ex hac vita migraverint, certum jam omnibus quia reprobi sunt reddunt. Haec enim facientes, non peccabitis aliquando. De majoribus peccatis dicit, quae quicunque egerit, non habet t. Alioquin sunt peccata minora, de quibus scriptum est: Quia non est homo justus in terra, qui faciat bo
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie: dm̃ quem non uidet qͦmͦ
potest diligere: Hhec enim omĩa uo¬
bis cum adsint & superent: non si¬
Si superent dixit. si adu̾sum bella
uiciorũ potiori uͥtute p̃ualuerint.
Cui enĩ non presto sunt hec: cecus ẽ¬
manus oꝑationẽ designat. Cecus enĩ
est & manutẽptãs. qui scientiam rec¬
te oꝑationis non habens. quicquid
sibi rectũ uidetur operat᷑: & lumen
ueritatis ignorans. quasi manil ad
opus quod non uidet extendit. Gres¬
sus in iter quod non preuidet adtol¬
lit. ideoq repente miser in ruinã
ꝑ ditionis quam prescire nequibat
incidit. Talis est aũ om̃is. eui non
presto sunt hec que petrus loquit᷑.
quia ꝑ merementa uͥtutũ spiritali¬
um. ad consorciũ diuinitatis ꝑue¬
nire conueniat. At contra salomon
sapientem monens auditorem: & pal¬
pebre inquit tue precedant gressus
tuos. Quod est patient̾ suggerere
ut in cunctis actib nr̃is. qui nos
finis sequat᷑. sedula intentione pre¬

Expanded text:
Deum quem non videt quomodo Deum quem non videt quomodo potest diligere ? Haec enim omnia si vobiscum adsint et superent, noSi superent dixit, si adversum bella vitiorum potiori virtute praevaluerint. Cui enim non praesto sunt haec, caecus emanus operationem designat. Caecus est autem et manu tentans, qui, scientiam rectae operationis non habens, quidquid sibi rectum videtur operatur, et lumen veritatis ignorans quasi manum ad opus quod non videt extendit, gressus in iter quod non praevidet attollit, ideoque repente miser in ruinam perditionis, quam praescire nequibat, incidit. Talis autem est omnis cui non praesto sunt haec quae Petrus loquitur, quia per incrementa virtutum spiritualium ad consortium divinitatis pervenire nos conveniat. At contra Salomon sapientem monens auditorem: Et palpebrae inquit tuae praecedant gressus tuos . Quod est patenter suggerere, ut in cunctis actibus nostris qui nos finis sequatur, sedula intentione prae
Abbreviated transcription (Latin):
etiam pus existat: iuxta illud apłi
paili. Caritas patiens est: benigna ẽ.
In pietate aũ: amorẽ fratͣnitatis. Uit
non alterius rei intuitu pietatis oꝑa
suis quisq adu̾sariis impendat. nͥ
fraterne tantũ ailectionis. Hoc ude¬
licet tota intentione ꝓcurans. ut qͦs
docendo solum uel redarguendo ne¬
quit: ad effectũ pietatis. orando uel
bene faciendo conu̾tat. In amore aũ
fraternitatis caritate. Caritatẽ hoc
loco apellat specialt᷑ eam qua con¬
ditorem ailigimꝰ. que ꝓficientib uͥtu¬
tum gradib merito amori fraterni¬
tatis adiungitur. quia nec deus sine
pximo. nec sine deo ꝓximꝰ ꝑfecte ua¬
let amari. Et quidem dei amor excel¬
lentior est: amore ꝓximoꝵ. qui a il¬
ios sicut nos ipsos. am̃ uero toto cor¬
de.tota anima tota uͥtute ailigere
iubemur. S tamen nos consuetudi
ne amoris frat̾ni oportet ad amorẽ
conditoris ascendere. Qui enĩ non
diligit fratrem suũ quem uidet:

Expanded text:
etiam pius existat, juxta illud apostoli etiam pius existat, juxta illud apostoli Pauli: Charitas patiens est, benigna est . In pietate autem amorem fratnon alterius rei intuitu pietatis opera suis quisque adversariis impendat, nisi fraternae tantum dilectionis, hoc videlicet tota in intentione procurans ut quos docendo solum vel redarguendo nequit ad effectum pietatis, orando vel bene faciendo convertat. In amore autem fraternitatis, charitatem. Charitatem hoc loco appellat specialiter eam qua Conditorem diligimus, quae proficientibus virtutum gradibus merito amori fraternitatis adjungitur, quia nec Deus sine proximo, nec sine Deo proximus perfecte valet amari. Et quidem Dei amor excellentior est amore proximorum, quia illos sicut semetipsos, Deum vero toto corde, tota anima, tota virtute diligere jubemur: sed tamen consuetudine nos amoris fraterni oportet ad amorem Conditoris ascendere. Qui enim non diligit fratrem suum quem videt,
Abbreviated transcription (Latin):
nem curam sisbinferentes. ministra¬
te in fide ura uͥtutẽ. Uirtutẽ hoc lo¬
co non ꝑ fortidine ac miraculis. S pro
conu̾satione bon a posuit. que fidei
recte iungenda est. ne sine oꝑib oti¬
osa sit & mortua. In qͦ recte omem̃
curam subinferre precepit: quia qui
mollis & dissolutꝰ est in oꝑe suo. frat᷑
est sua oꝑa aestruentis. In uͥtute aũ
scientiam. Iuxta illud isaiȩ. Discite
bene facere. querite iudiciũ. In scien¬
tia aũ abstinentiam:. Uit cum bona
facere didicerint. mox a malis abstine¬
ant. ne in uacuũ scientia celestiũ ce¬
dat. si se ab illecebris terrestrib
quis continere neglexerit. In abstinen¬
tia aũ: pacientiam. Austinentiam ne¬
cesse est: ut semꝑ pacientia comitet᷑.
ut quicũq a uoluptatib mundi se
continere aidicerit. eius quoq adu̾¬
sa corde firmo sustineat. a aextris ui¬
aelicet & a sinistris ꝑ arma iusticie
munitꝰ. In pacientia aũ: pietatem.
Ut erga eos quos pacient᷑ tolerat.

Expanded text:
tem curam omnem inferentes, ministrate in fide vestra virtutem. Virtutem hoc loco non pro fortitudine ac miraculis, sed pro conversatione bona posuit; quae fidei recte jungenda est, ne sine operibus otiosa sit et mortua: in quo recte omnem curam subinferri praecepit, quia qui mollis et dissolutus est in opere suo, frater est sua opera destruentis. In virtute autem scientia. Juxta illud Isaiae: Discite bene facere, quaerite judicium. In scientia autem abstinentiam. Ut cum bona facere didicerint, mox a malis abstineant, ne in vacuum scientia coelestium cadat, si se ab illecebris terrestribus quis continere neglexerit. In abstinentia autem patientiam. Abstinentiam necesse est semper, ut patientia comitetur, ut quicunque a voluptatibus mundi se continere didicit, ejus quoque adversa corde firmo sustineat, a dextris videlicet et a sinistris per arma justitiae munitus . In patientia autem pietatem. Ut erga eos quos patienter tolerat,
Abbreviated transcription (Latin):
os. S cum ita unũquemq diem scłi
nr̃i eterna sua memoria computat. ut
annorũ mille circuitꝰ. & ita mille an¬
nos ut unius diei spatiũ sine labore
circũspitiat᷑. manifeste intelligendũ
quod ipsorũ quoq dierũ & annorũ
omnium finem certissime nouerit.⁊ absq
sunt reddendã. Unde & recte subum¬
gitur. Pon tardat dñs ꝓmissionem.s¬

Expanded text:
os. Sed cum ita unumquemque diem saeculi os. Sed cum ita unumquemque diem saeculi nostri aeterna sua memoria complectatur, ut annorum mille circuitus, ita mille annos ut unius diei spatium sine labore circumspiciat, manifeste intelligendum quod ipsorum quoque dierum et annorum omnium finem certissime noverit, et absqs praemia reddenda. Unde et recte subjungitur: Non tardat Dominus promissionem s
Abbreviated transcription (Latin):
constat. quia psalmista mille annos
non diei futuro iuditu. s diei hes¬
terno qui preterut añ oculos condito¬
ris a dequat. immo om̃s annos nrõs
O est seculi huius om̃e tempus custo diȩ
noctis unius quȩ est quarta pars noc¬
tis assimilat: ita beatus petrus unũ quẽq
anos unicuuq diei apud dnm̃ equipat.
id est eiusdem m̃sure asseuerat. quia
uidelicet omĩa. & parua ꝙ magna e¬
qualit᷑ ipse conspicit. Equidem petrꝰ
si hoc de die iudicii tantũ uellet intel¬
ligi: quod uere tante esset longitudi¬
nis.⁊ quante sunt mille anni nr̃i.
poterat utiq aꝑtius suam indicare
sintentiam. neq opus esset addere apud
dnm̃ quia ille dies ultimꝰ tante esset
longitudinis. ut etiam hominib cunc¬
tis ubi aduenisset appareret Ideo aũ hec
apostolus commemorat: ut conuincat
eos quos dicere p̃miserat. Ubi est ꝓmis¬
sio aut aduentꝰ eius. Ostendens anm̃ ne¬
quaquam oblitũ sue ꝓmissionis aut
aduentꝰ ad udicandũ uiuos & mortu¬

Expanded text:
constat quia Psalmista mille annos non diei futuro judicii, sed diei hesterno qui praeteriit, ante oculos Conditoris adaequat, imo omnes annos nostros, id est saeculi hujus omne tempus custodiae noctis unius, quae est quarta pars noctis, assimilat, ita beatus Petrus quasi unumquannos unicuique diei apud Dominum aequiparat, id est, ejusdem mensurae asseverat. Quia videlicet omnia, et parva et magna, aequaliter ipse conspicit. Et quidem Petrus si hoc de die judicii vellet tantum intelligi, quod vere tantae esset longitudinis quantae sunt mille anni nostri, poterat utique apertius suam indicare sententiam, neque opus esset addere, apud Dominum, quia ille dies ultimus si tantae esset longitudinis, etiam hominibus cunctis ubi advenisset appareret. Ideo autem haec Apostolus commemorat, ut convincat eos quos dicere praemiserat: Ubi est promissio aut adventus ejus? ostendens Dominum nequaquam oblitum suae promissionis aut adventus, ad judicandum vivos et mortu
Abbreviated transcription (Latin):
minũ. Patet gͦ sententia beati petru
quia illã terrã & illos celos qͥ dilu¬
uio pierunt. & post diluuiũ repositi
sunt. igni ultimo ꝑdendos asseuerat.
Unũ uͦ hoc non lateat uos km̃i: quia
dam putant. quasi dies uidicui tan¬
tam habeat longitu dinẽ. quantam
mille annorũ spaciũ: non conside¬
rantes quia non ait simpliciter. erit
unus dies sicut mille anni. S unꝰ inqͥt
dies apud dnm̃ sicut mille anni. qua
ni mirum in cognitione diuine uͥtutis
& preterita ꝙ futura & p̃sentia: equalit᷑¬
presentia ꝯstãt. Et que longa nobis
& que breuia uident᷑ temꝑum curri¬
cula: equalis utiq sunt spatii apud
conditorem tẽporũ: iuxta illud psal¬
miste. Qm̃ mille anni añ oculos tu¬
os tamquã dies hesterna que p̃terit

Expanded text:
 sententia beati Petri, quia illam terram et illos coelos qui diluvio perierunt, et post diluvium repositi sunt, igni ultimo perdendos asseverat. Unum vero hoc non lateat vos, charissimi, quia dam putant, quasi dies judicii tantam habeat longitudinem, quantam mille annorum spatium, non considerantes quia non ait simpliciter erit unus dies sicut mille anni, sed: Unus, inquit, dies apud Dominum sicut mille anni. Quia nimirum in cognitione divinae virtutis, et praeterita, et futura, et praesentia aequaliter constant. Et quae longa nobis et quae brevia videntur temporum curricula, aequalis utique sunt spatii apud Conditorem temporum, juxta illud Psalmistae: Quoniam mille anni ante oculos tuos, sicut dies hesterna, quae praet
Abbreviated transcription (Latin):
feruore terras absumpto humore flaccen¬
tes. &. niox in puluerẽ quem piciat uen¬
tus esse conu̾sas. Alia editio hab&. celi
erant olim de aqua. & ꝑ aquam con¬
stituti. Significat aũ aerem istũ. hu¬
midũ & turbidũ. Hunc etenĩ scrip¬
tura celũ. & aliquando celos appella

Expanded text:
fervore terras absumpto humore flacescenfervore terras absumpto humore flacescentes, et mox in pulverem quem projicit ventus esse conversas. Alia Editio habet: Coeli erant olim de aqua et per aquam constituti. Significat autem aerem istum humidum et turbidum. Hunc etenim Scriptura coelum, et aliquando coelos appella
Abbreviated transcription (Latin):
congregationis in ipsũ. ut non cito¬
tolam tamꝗͣ a nobis missã. quasi instet
& illusores nuncupat eos qui aduen¬
tũ dnĩ & ꝓmissa tardare asseuerant.
coercet paulus eos qui diem dñi instare
autumant. Unde constat om̃ib qui
diligunt aduentũ eius. mentem in
hac opinatione tempatius cohibendã.
rum eundem diem dm̃i. neq rursũ
taraiis hunc aduentare suspicem᷑.
S hoc solum seduli ꝓcuremꝰ. ut siue
citius. siue sero ueniens. paratos nos
possit inuenire. dũ uenerit. Latet
enĩ eos hoc uolentes. qđ celi erant pͥus
dei u̾bo. Terra de aqua consistit. qui a
in pͥncipio creaturarũ dix̃ ds. Con¬
gregetur aqua in congregationem
unam: & appareat arida: & factũ est.
sic. Cadem aqua consistit dei u̾bo:
quia diuina dispositione uenis a qua¬
rum tota intrinsecus plena est: sicut
corpus animãtiũ uenis sanguinis re¬
dundare conspicimꝰ ne uidelicet
ariditate deficeret. si aquarũ riga¬
tio cesaret. Deniq uidemꝰ estatis

Expanded text:
congregationis in ipsum ut non cittolam tamquam per nos missam quasi instet et illusores nuncupat eos qui adventum Domini et promissa tardare asseverant; coercet Paulus eos qui diem Domini instare autumant. Unde constat omnibus qui diligunt adventum ejus mentem in hac opinatione temperantius cohibendam, rum eumdem diem Domini, neque rursus tardius adventare suspicemur, sed hoc solum seduli procuremus, ut sive ocius sive sero veniens, paratos nos possit invenire dum venerit. Latet enim eos hoc volentes, quod coeli erant prius etc. Terra de aqua consistit, qua in principio creaturarum dixit Deus: Congregentur aquae in congregatione una, et appareat arida; et factum est sic . Eadem per aquam consistit Dei verbo, quia divina dispensatione venis aquarum tota intrinsecus plena est, sicut corpus animantium venis sanguinis redundare conspicimus, ne videlicet ariditate deficeret, si aquarum irrigatio cessaret. Denique videmus aestatis
Abbreviated transcription (Latin):
bi angłi fortitudine & uͥtute cũ
sint maiores non portant aduersũ
se execrabile iuidiciũ. Quod ait ubi.
significat in eo quod dominationẽ
contempnunt. quod audaces. quod
sibi placentes sunt. quod hereses id
est sectas faciunt. quod blasphemant.
Hec namq faciendo angl̃i demonia
fieri: ac penas sue suꝑbie soluere me¬
ruerunt. Heque eñi spiritalis eorũ
natura paciebatur. concupiscentie carna¬
lis obscenitate pollui: nisi forte cum ad
hanc homines illiciunt. ꝓ ea quoq
illos sicut ꝓ ceteris que hominib que
mala agendo ꝑsuadent. iudicandos
esse significat. Hi uͦ uelud irraciona¬
bilia pecora naturalit᷑ in captionẽ &¬

Expanded text:
bi angeli fortitudine et virtute cum bi angeli fortitudine et virtute cum sint majores, non portant adversum se exsecrabile judicium. Quod ait: Ubi, significat in eo quod dominationem contemnunt, quod audaces, quod sibi placentes sunt, quod haereses, id est, sectas faciunt, quod blasphemant. Haec namque faciendo, angeli daemonia fieri, ac poenas suae superbiae solvere, meruerunt. Neque enim spiritualis eorum natura patiebatur concupiscentiae carnalis obscenitate pollui. Nisi forte cum ad hanc homines illiciunt, pro ea quoque illos, sicut et pro caeteris quae hominibus mala agenda persuadent, judicandos esse significat. Hi vero velut irrationabilia pecora naturaliter, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
angelici casus illis proponit exem¬
plum. uidebam inquiens satanan
sicut fulgur de celo cadentem. No¬
uit dñs pios de temptatione eriꝑe.¬
reseruare. Iniquos dicit in die ui¬
dicii cruciandos reseruari. non qͥa¬
non etiam ante diem iudicii solu¬
ti corpore penas luant ꝓ meritis
s quia grauiora eos in iudicio
tormenta expectant. quando &. in
corpore recepto qui nunc in anima
sola cruciabuntur. Unde & dñs his
qui uerbum euuangłi reciꝑe nolue¬
runt ciuitatib exꝓbrans. ita conelu¬
sit. Remissius erit terre sodomorũ
in die udicii quam uobis. Magis
autem eos qui post carnem in con
dicit. qui pro reatu fede corruptio¬
nis. maiora in uidicio quam genera
ipsi grauiora generalib sunt suppli¬
cia luituri. Sectas non metuunt
facere blasphemantes. Hereticos
dicit. qui blasphemantes fidem uel
uitam orthodoxorum. sectas sui no¬
minis id est hereses inducunt. Qui
& ipsi cum pͥorib audiant. quia for¬

Expanded text:
angelici casus illis proponit exemangelici casus illis proponit exemplum, Videbam, inquiens, Satanam quasi fulgur de coelo cadentem . Novit Dominus pios de tentatione eripeetc. Iniquos dicit in diem judicii cruciandos reservari, non quia etiam ante diem judicii soluti corpore poenas luant pro meritis, sed quia graviora eos in judicio tormenta exspectent quando et in corpore recepto punientur, qui nunc in anima sola cruciantur. Unde et Dominus his quae verbum Evangelii recipere noluerunt, civitatibus exprobrans, ita conclusit: Remissius erit terrae Sodomorum in die judicii quam vobis. Magis autem eos qui post carnem in concdicit, qui pro reatu suae corruptionis majora in judicio quam generalipsi graviora generalibus sint supplicia luituri. Sectas non metuunt introducere, blasphemantes. Haereticos dicit, qui blasphemantes fidem vel vitam orthodoxorum, sectas sui nominis, id est, haereses, inducunt, qui et ipsi cum prioribus audiant, quia for
Abbreviated transcription (Latin):
crutiabant. Cruciabant quidem
pariter & uerba. que cotidie cernẽs
nullatenus corrigere ualebat. S
tamen ipse tam curiose satagebat
ut nec uisis eoꝵ flagiciis nec audi¬
tis. in aliquo sue caste mentis fusca¬
rent intuitũ.: S indefessa intentio¬
ne. ceptis fue iusticie insistebat actibus.
Uel certe aspectu & auditu ustus e¬
rat. quia nichil in illo presentes nͥ
iusticie opera cernebant & audiebant
eloquia. Nichil fama de illo ꝑ absen¬
tes nisi quod ad iusticiam ꝑtineret
uulgabat. ad exemplum beati iob
qui dicit. Auris audiens beatifica¬
bat me: & oculus uidens testimoni¬
um reddebat michi. Et notandum
quod beatus petrus hoc loco domi¬
nici magisterii sequitur exemplum
Ipse enim dñs in euuangło de die
iudicii loquens. subitaneũ uel dilu¬
uii. uel ignis sodomitici aduentum
ad memoriam deducit. ubi iusti li¬
berati. repbi autẽ sunt inopinate
ꝑdicionis laqueo comp̃hendendi.
S & alio loco eum discipuloꝵ ammos
a fastu elacionis compescere curaret.

Expanded text:
ssum, etc. Cruciabant quidem pariter et verba; quae quotidie cernens nullatenus corrigere valebat; sed tamen ipse tam circumspecte se gerebat, ut nec visis eorum flagitiis, nec auditis, in aliquo castae suae mentis fuscaret intuitum, sed indefessa intentione coeptis suae justitiae insistebat actibus. Vel certe aspectu et auditu justus erat, quia nihil in eo praesentes nisi justitiae opera cernebant et audiebant eloquia, nihil fama de illo per absentes, nisi quod ad justitiam pertineret vulgabat, ad exemplum beati Job, qui ait: Auris audiens beatificabat me, et oculus videns testimonium reddebat mihi . Et notandum quod beatus Petrus in hoc loco Dominici magisterii sequitur exemplum. Et ipse enim Dominus in Evangelio de die judicii loquens, subitaneum vel diluvii vel ignis Sodomitici adventum ad memoriam deducit, ubi justi liberati, reprobi autem sint inopinatae perditionis laqueo comprehensi. Sed et alio loco cum discipulorum animos a fastu elationis compescere curaret,
Abbreviated transcription (Latin):
habere possint seientiȩ. Hoc pͥmũ
intelligere debent. quia nullus ꝓ
populis dogmata uite predicarit. s:
quȩ a dño didicerant. hec suis audi¬
torib agenda comm̃dabant. queq
in secreto celestia archana ꝑceꝑant.
hec simplic̾it᷑ uel loquendo uel scri¬
bendo dei plebi tradebant. Et non
sicut gentium auum. qui que ipsi
de corde suo finxerant. hec turbis
deceptorum quasi diuini oraculi
consulta ꝓserebant. Sicut gͦ yphe¬
te non sũa ꝓp̾a.s dei uba scribebãt.
ita lector eorum. non sua ꝓpria in¬
terpretatione potest uti.: ne a sensu
ueritatis exorbitet. S hoc om̃imo¬
dis debet adtendere. quomodo sua
uerba uoluerit intelligi ipse qui
scripsit. Non enĩ uoluntate humana
adlata est aliquando ꝓphetia s sp̃u scõ¬

Expanded text:
habere possint scientiae, hoc primum habere possint scientiae, hoc primum intelligere debent, quia nullus prpopulis dogmata vitae praedicarit, sed quae a Domino didicerant, haec suis auditoribus agenda commendabant, quaeque in secreto coelestia arcana perceperat, haec simpliciter vel loquendo vel scribendo Dei plebi tradebant, et non sicut gentium divini, qui quae ipsi de corde suo finxerant, haec turbis deceptorum, quasi divini oraculi consulta, proferebant. Sicut ergo prophetae non sua propria, sed Dei verba scribebant, ita et lector eorum non sua propria interpretatione potest uti, ne a sensu veritatis exorbitet, sed hoc omnimodis debet attendere, quomodo sua verba voluerit intelligi ipse qui scripsit. Non enim voluntate humana allata est aliquando prophetia, etc. S
Abbreviated transcription (Latin):
Mane enim adstabo tibi. & contempla¬
bor. Ad lucernam interim nocturnã
ꝑtinet quod filii dei simꝰ. & nũdũ
apparuit quid erimus. Et in compa¬
ratione quidem impiorũ dies sumꝰ
paulo dicente. fuistis aliquando
tenebre. nunc aũ lux in año. S si
comparemur illi uite in qua futu¬
ri sumus. adhuc nox sumus. & lucer¬
na in digemus. Et lucifer oriatur
in cordib ur̃is. Quis est lucifer ifte.
Si dnm̃ dicas: parum est. Lucifer
ipse clarus. intellectus noster est.
Ipse enm oritur in cordib nrĩs.
ipse illustrabit᷑.ipse manifestabitur.
Dilectio erit qualem nunc optamus.
ꝙ quoniam nũdum est suspiramus.
& qualis erit singuli in singulis uide¬
bimus. quomodo nunc facies nostras
alterutrũ uidemus. Hoc pͥmũ in¬
telligentes. quod omĩs ꝓphetia scrip¬
det hic u̾siculus ex eo quod suꝑius
ait. cui bene facitis adten dentes.
Qui enũ ꝓphetarũ u̾bis adtendentes
bene utiq faciunt. ut ꝑ hec lucem

Expanded text:
Mane enim astabo et contemplaMane enim astabo et contemplabor . Ad lucernam interim nocturnam pertinet quod filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus . Et in comparatione quidem impiorum, dies sumus, Paulo dicente: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed si comparemur illi vitae in qua futuri sumus, adhuc nox sumus, et lucerna indigemus. Et lucifer oriatur in cordibus vestris. Quis est lucifer iste? Si Dominum dicas, parum est. Lucifer ipse, clarus noster intellectus est. Ipse enim oritur in cordibus nostris, ipse illustrabitur, ipse manifestabitur. Dilectio erit qualem nunc optamus, et quoniam non est suspiramus, et qualis erit, singuli in singulis videbimus, quomodo nunc facies nostras alterutrum videmus. Hoc primum intelligentes, quod omnis prophetia Scripdet hic versiculus ex eo quod superius ait: Cui bene facitis, attendentes; qui enim prophetarum verba attendentes bene utique faciunt, ut per haec lucem
Abbreviated transcription (Latin):
quia p̾fatam uocem suꝑ dñm in
monte clarificatum idem petrus
cũ iacobo .&. ioħe. coaplis suis audi-¬
uit. Et habemus firmiorẽ ꝓpheti-¬
cũ sermonem. Illum uidelico. quo
ex persona mediatoris dei & homi¬
ad me filius meus estu: ego hodie
genui te. Si enim quispiam inquit
nr̃o testimonio discredendũ puta¬
uerit. quod in secreto gloriam cio
namq uocem patris ad eum factã
audierimus. certe sermoni ꝓpheti¬
co nemo contra dicere. nullus de hoc
ambigere audebit. quem diuinis
scripturis iam olim insertum om̃s
uerum esse testantur. Cui bene faci¬
tis adtendentes quasi lucerne lucenti
in caliginoso loco. Ordo sensus est.
cui adtendentes quasi lucerne lucen¬
ti in caliginoso loco bene facitis. In
huius etenim seculi nocte tenebro¬
sis temptationib plen.a. ubi difficile
quis quam inuenitur qui non offen¬
dat. quid essemus si lucernam ꝓphe¬
tici sermonis non haberemꝰ: S nũ¬
quid semꝑ lucerna erit necessaria:
Hon utiq. Donec dies inquit lucescat.

Expanded text:
aefatam vocem sursum Domino in monte clarificato idem Petrus cum Jacobo et Joanne coapostolis suis audivit. Et habemus firmiorem propheticum sermonem. Illum, videlicet, quo ex persona Mediatoris Dei et homiad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te . Si enim quispiam inquit nostro testimonio discredendum putaverit, quod in secreto gloriam Rede quod vocem Patris ad eum factam audierimus, certe sermoni prophetico nemo contra dicere, nullus de hoc ambigere audebit, quem divinis Scripturis jam olim insertum omnes verum esse testantur. Cui bene facitis, attendentes, quasi lucernae lucenti in caliginoso loco, etc. Ordo sensus est: Cui attendentes quasi lucernae lucenti in caliginoso loco, bene facitis. In hujus etenim saeculi nocte tenebrosis tentationibus plena, ubi difficile quisquam invenitur qui non offendat, quid essemus si lucernam prophetici sermonis non haberemus? Sed nunquid lucerna semper erit necessaria? Non utique. Donec inquit dies lucescat.
Abbreviated transcription (Latin):
tione tabernaculi adire. sicut positis
in expeditione. fugato hoste uel pro¬
strato. ad patriam redire. Solam nam¬
q sibi domũ ꝓpͥam. solum munici¬
patum. solam patriam norunt in
cȩlis. De qua & apostolus paulus. Sei¬
mus inquit. si terrestris domꝰ nr̃a hu¬
ius habitationis dissoluat᷑. quod edi¬
non manu factam eternam in celis.

Expanded text:
tione tabernaculi adire, sicut positis tione tabernaculi adire, sicut positis in expeditione fugato hoste vel prostrato ad patriam redire. Solam namque sibi domum propriam, solum municipatum, solam patriam norunt in coelis. De qua et apostolus Paulus: Scimus, inquit, si terrestris domus nostra hujus habitationis dissolvatur, quod aedinon manufa
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓcessu epistole plura loquit᷑.
Concinit aũ huic sententia beati
iohannis qua dicit. nos scripsimꝰ
uob non quasi ignorantib ueri¬
tatem. s quasi scientib eam. Ideo
aũ scientib ueritatẽ scribunt. & eos
commonent apłi. ut quod sciunt
obseruent. Unde & iohannes hec¬
loquens. post pauca subuingit. Uos
quod audistis ab mitio: in uobis ꝑ¬
maneat. Iustum aũ arbitror quam¬
du sum in hoc tabernaculo suscita
lo solemus in itinere aut in bello uti.
.&. ideo recte se fi deles quam diu
sunt in corꝑe & peregrinant᷑ a dño
in tabernaculis esse testant᷑. in quib
iter huuis uite ꝑagant. & contra ad¬
u̾sarios ueritatis certamen agant.
Certus quod uelox est deposicio ta¬
bernaculi mei. Pulcherrime beatus
petrus obitum suũ non mortẽ. S de¬
positionem tabernaculi sui dicit. qͥa
nimirũ sic est ꝑfectis dei famulis car¬
nis retiacula exuere: sicut uiatorib
ꝑfecto itinere domũ ꝓpͥam ꝓ habita¬

Expanded text:
in processu Epistolae plura loquitur. in processu Epistolae plura loquitur. Concinit autem huic sententia beati Joannis, qua dicit: Non scripsimus vobis quasi ignorantibus veritatem, sed quasi scientibus eam . Ideo autem scientibus veritatem scribunt, et commonent eos apostoli, ut quod sciunt observent. Unde et Joannes loquens, post pauca subjungit: Vos quod audistis ab initio, in vobis permaneat . Justum autem arbitror quandiu sum in hoc tabernaculo, lo solemus in itinere vel in bello uti, et ideo se recte fideles, quandiu sunt in corpore, et peregrinantur a Domino, in tabernaculis esse testantur, in quibus iter hujus vitae peragant, et contra adversarios veritatis certamen agant. Certus quod velox est depositio tabernaculi mei. Pulcherrime beatus Petrus obitum suum non mortem, sed depositionem tabernaculi sui dicit, quia nimirum sic est perfectis Dei famulis carnis retinacula exuere, sicut viatoribus confecto itinere domum propriam pro habita
Abbreviated transcription (Latin):
gruit illud hiezechietis ꝓph̃e. ubi
de edificio in monte constituto lo¬
quens ait. et in octo gradib ascensus
gientes mundialis concupiscentie cor¬
ruptionẽ. ad habitationẽ regni ce¬
lestis adscendere debeamꝰ. fidem sci¬
licet. uͥtutẽ. scientiam. abstinentiam
pacientiam. piatatem. amorẽ frat᷑¬
nntatis. caritatẽ. De quib nimirũ
gradib psalmus dicit. Ascensus in
corde eis disposuit. & cetera usq
dum ait. ambulabunt de uͥtute
in uͥtutem. uidebit᷑ deus deorum
in syon. Propt quod incipiam uos semꝑ
commonere de his. Et quidem scien¬
tes & confirmatos in p̃senti uerita
te. quare uult illos semꝑ commo¬
nere de bonis opib quos habere
scientiam aicit. & de presentia ue¬
ritatis esse confirmatos. insi forte ut
scientiam quam norunt oꝑib exer¬
ceant. & ueritatẽ euius p̃sentia con¬
firmati sunt fixa mente custodiat᷑.
ne quando ꝑ magistros erroris. ex¬
cedant a simplicitate & castitate
fidei. De quib indelicet magistris.

Expanded text:
venit illud Ezechielis prophetae, ubi de aedificio in monte constituto loquens ait: Et in octo gradibus ascensusgientes mundialis concupiscentiae corruptionem ad habitationem regni coelestis ascendere debemus, fidem scilicet, virtupatientiam, pietatem, amorem fraternitatis, et charitatem. De quibus nimirum gradibus Psalmista dicit: Ascensus in corde ejus disposuit ; et caetera, usque dum ait: Ambulabunt de virtute in virtutem, videbitur Deus eorum in Sion . Propter quod incipiam vos semper commonere de his et quidem scientes et confirmatos in praesenti veritatc. Quare vult illos semper commonere de bonis operibus, quos habere scientiam dicit, et de praesentia veritatis esse confirmatos? nisi forte ob hoc, ut scientiam quam norunt operibus exerceant, et veritatem cujus praesentia confirmati sunt fixa mente custodiant, ne quando per magistros erroris excidant a simplicitate et castitate fidei, de quibus videlicet magistris
Abbreviated transcription (Latin):
ihm̃ xp̃m. Et iterũ. Si uos filius
liberauerit: tunc uere liberi eritis
ꝙ cognoscetis ueritatẽ. & ueritas
liberabit uos. Quomodo omĩa nob̾
sententia a suꝑiorib Est enĩ sensus.
Gracia uob̾ & pax adimpleat᷑ in eo

Expanded text:
 Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Quomodo omnia nobis sententia a superioribus. Est enim sensus: Gratia vobis et pax adimpleatur in eo,
Abbreviated transcription (Latin):
pauli sapientiã laudat. ĩpse aũ paulus
de se dicit. Ego enĩ sum minimus
apłorũ. qui non sum dignꝰ uocari
apostolus. qm̃ ꝑsecutꝰ sum eccłiam
dei. Eece se paulus prisce sue infide¬
litatis memor humiliat. & aliorum
apłorum innocentiã prefert. Ecce
pͥmus apłorũ quasi oblitꝰ su pͥorat᷑
& datarũ sibi clauiũ regni: datam
paulo sapientiã mirat᷑. Quia ni mi¬
rũ moris est electorũ: ut aliorum
magis quam suas mirent᷑ uͥtutes. per
quas se ad profectum excitent. Itemq
notandũ. quod paulus in epistolis suis
in faciem ei restiti: quia rep̃hensibilis
erat. Reprehendit gͥ paulus in epłis
suis petrũ. & tamen ipse petrus easdem
epłas relegens. laude dignas iudicat.
Quia nimirũ hoc ipsum quod sẽ in illis
merito rep̃hensum inuenit. non quasi
inuiriã asꝑnant᷑. s gratulant᷑ quasi
officiũ deuotionis accepit. Tales esse
ad inuicẽ. non quilib& mortaliũ s

Expanded text:
Pauli sapientiam laudat, ipse autem Paulus Pauli sapientiam laudat, ipse autem Paulus de se dicit: Ego enim sum minimus apostolorum, qui non sum dignus vocari apostolus, quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei . Ecce se Paulus priscae suae infidelitatis memor humiliat, et aliorum apostolorum innocentiam praefert. Ecce primus apostolorum, quasi oblitus sui prioratus, et datarum sibi clavium regni, datam Paulo sapientiam miratur. Quia nimirum moris est electorum ut aliorum magis quam suas mirentur virtutes, per quas se ad profectum excitent. Itemque notandum quod Paulus in Epistolis suis in faciem ei restiti, quia reprehensibilis erat . Reprehendit ergo Paulus in Epistolis suis Petrum, et tamen ipse Petrus, easdem epistolas relegens, laude eas dignas judicat. Quia nimirum hoc ipsum quod se in illis merito reprehensum invenit, non quasi injuriam aspernanter, sed gratulanter quasi officium devotionis accepit. Tales esse ad invicem non quilibet mortalium, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tantes. satagite immaculati & iniuola¬
liȩ sc̃ẽ de qͥbus dñs ait. Beati serui
illi. quos cũ uenerit dñs inuenerit
uigilantes. Uigilat namq qui se a
sordib uiciorũ immunẽ custodit. qui
quantũ in se est. cũ om̃ib hominib
paem habet. qui in in seipso pace
felicissima utens. om̃s carns illecebras
spiritꝰ regimini subdit. Et bene cũ diceret
satagite immaculati & in iuiolati inueni¬
ri. addidit ei. id est dño. Quod ille so¬
lum ꝑfecte mundus est: qui diuno ui¬
dicio mundus est. Unde in laude bonoꝵ
conuigũ dicit᷑. erant aũ ãbo usti an
te dm̃. Bene aũ ante dm̃. quia huma¬
na sepe uidicia fallunt. Et dñi nr̃i
longanimitatẽ salutẽ arbitramini.
Holite putare quia tardet ꝓmissionẽ
dñs: s intelligite quod ideo lon ga¬
nimit᷑ expectat. ut plures saluent᷑.
Paulum illis scripsisse commemorat.
quia que idem paulus ad quasdam
catholicam fatiunt. scripsisse ꝓbatur
eccłis. Et notandũ quod hic̃ petrus

Expanded text:
tantes, satagite immaculati, etc. Hatae, de quibus Dominus ait: Beati servi illi quos, cum venerit dominus, invenerit vigilantes . Vigilat namque qui se a sordibus vitiorum immunem custodit, qui, quantum in se est, cum omnibus hominibus pacem habet, qui, in seipso pace felicissima utens, omnes carnis illecebras spiritus regimini subdit. Et bene cum diceret: Satagite immaculati et inviolati inveniri, addidit ei, id est, Domino, quia ille solum perfecte mundus est, qui divino judicio mundus est. Unde in laude bonorum conjugum dicitur: Erant autem justi ambo ante Deum . Bene ante Deum, quia humana saepe judicia fallunt. Et Domini nostri longanimitatem salutem arbitramini. Nolite putare quod tardet promissionem Dominus, sed intelligite quod ideo longanimiter exspectat, ut plures salventur.Paulum illis scripsisse commemorat, quia etsi Paulus ad quasdam catholicam faciunt, scripsisse probatur Ecclesiis. Et notandum quod hic Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. que pͥus nominauerat. Phec
enim ꝑdita: mũdus qui in his con¬
stiterat periit. Nam suꝑiores mundi
partes diluuiũ miime tangebat. Peri¬
it gͦ terri: que subu̾sa ẜ cooꝑta aqͥs.
cis ab ea quam pͥmo acceꝑat faciem re¬
cepit. Perierunt & celi. scdm quantita¬
tem .ꝙ. spatia aeris huius. Excreuit
enĩ aqua ut sc̃s augustinꝰ ait. &. to¬
tam istã capacitatẽ ubi aues uolitat᷑
occupauit: ac sic utiq celi ꝑlerunt.
propinqui terris: scđm quod dicunt᷑
aues celi. Sunt aũ inquit ꝙ celi
celorũ suꝑiores in firmam̃to: s utrũ
& ipsi ꝑituri sint igni. an hi soli qͥ
etiam diluio ꝑierunt: disceptatio est
aliquando serupulosior inter doctos.
Celi aũ qui nunc sunt & terra. Code

Expanded text:
dicit, quae prius nominaverat. Per haec enim perdita mundus qui in his constiterat periit. Nam superiores mundi partes diluvium minime tangebat. Periit ergo terra, quia submersa et cooperta aquis cis ab ea quam primo acceperat faciem recepit. Perierunt et coeli secundum quantitatem et spatia aeris hujus. « Excrevit enim aqua, ut sanctus Augustinus ait, et totam istam capacitatem ubi aves volitant occupavit. » Ac sic utique coeli perierunt propinqui terris, secundum quod dicuntur aves coeli. Sunt autem inquit et coeli coelorum superiores in firmamento, sed utrum et ipsi perituri sint igni, an hi soli qui etiam diluvio perierunt, disceptatio est aliquanto scrupulosior inter doctos. Coeli autem qui nunc sunt et terra, e
Abbreviated transcription (Latin):
te. Prescientes quia insipientes mul¬
tifarios introducent errores. quidã
iudiciũ futurũ negantes: quid̃a
diuina eloquia falsantes. qui dam
male interpretantes. quidam luxu
rie frena laxantes. ali aliis aq alis
aeceptionũ fraudib miseroꝵ corda
dementantes. custodite ne quo seducen¬
tiũ astu: ã fidei ur̃e firmitate decida¬
illud psalmiste: ambulabunt de uͥ¬
tute in uͥtute: iudebit᷑ deus deoꝵ
in syon. Ipsi gła & nẽ: & in die eter¬
anas adu̾sitatũ p̾ssuras adhuc in
carne positi peregrinamͣ ab illo:
& maxime tunc. cum diu desideri¬
tus cunctis gentib adueniens p̾sen¬
tia nos sue uisionis fuerit illus¬
trare aignatꝰ. quam interim suspi¬
rantes merito seduli cantamꝰ. quia
melior est dies una in atriis tuis
suꝑ milia.
ncipit epistola sc̃i

Expanded text:
tc. Praescientes, quia insipientes multifarios introducent errores, quidam judicium futurum negantes, quidam eloquia divina falsantes, quidam male interpretantes, quidam frena luxuriae laxantes, alii aliis atque aliis deceptionum fraudibus miserorum corda dementantes, custodite, ne qua seducentium astutia a fidei vestrae firmitate decidalmistae: Ambulabunt de virtute in virtutem, videbitur Deus deorum in Sion . Ipsi gloria et nunc et in diem aeteranas adversitatum pressuras adhuc in carne positi peregrinamur ab illo, et maxime tunc cum diu desideratus cunctis gentibus adveniens, praesentia nos suae visionis fuerit illustrare dignatus. Quam quia interim suspirantes, merito seduli cantamus: Quia melior est dies una in atriis tuis super millia . IN PRIMAM EPISTOLAM S
Abbreviated transcription (Latin):
ex gentib estis. qui eum corporalit̃
uidere nequiuistis. aiuine sue na¬
ture donaret esse participes. No¬
bis scilicet uos que ab ipso audun¬
mus docentib. uos ꝑ euis myste¬
ria consecrantib. Uinde rectissi¬
me quod supra ait. gratia uobis
&. pax adimpleat᷑. in cognitione do

Expanded text:
ex gentibus estis, qui eum corporaliter ex gentibus estis, qui eum corporaliter videre nequivistis, divinae suae naturae donaret esse participes, nobis scilicet vos quae ab ipso audivimus docentibus, vos per ejus mysteria consecrantibus. Unde rectissime quod supra ait: Gratia vobis et pax adimpleatur in agnitione Do
Abbreviated transcription (Latin):
archangelũ misit: non in nobis ali¬
quid meriti boni ꝓ quo saluaremur
inuenit. quin potius infirmos &
ingloriosos cernens: sua nos uͭtute re¬
cuꝑauit. & gloria. Hinc etenĩ aicit.
Non uos me elegistis. S ego elegi uos.
Per quam maxima & preciosa nobis
ꝓmissa donauit. Per quam: ꝑ cog¬
nitionem euis dicit. qui a quanto
qͥs ꝑfectius dnm̃ cognoscit: tanto
altuis ꝓmissoꝵ eius magnitudinẽ
sentit. Ut ꝑ hec efficiamini diui¬
nȩ consortes nature. Mutat repente
ꝑsonam & qui pͥus de se suisq dix¬
erat. preciosa nobis ꝓmissa donauit:
conu̾sus extimplo ad eos quib loq̃¬
diuinȩ consortes naturȩ. Quod ñ
fortuitu. s ꝓuidentꝰ agit. Ideo ui¬
quit dñs nobis qui natura uidei. qͥ
sub lege sumus nati. qui magisterio
ipsius etiam corꝑaliter ibuti. omĩa
diuinȩ uͥtutis sue secreta reserauit.
Ideo nobis suis uidelicet discipulis
maxima & preciosa sp̃s scĩ ꝓmissa
donauit. ut ꝑ hec etiam uos qui

Expanded text:
archangelum misit, non in nobis aliarchangelum misit, non in nobis aliquid meriti boni pro quo salvaremur invenit, quin potius infirmos et inglorios cernens, sua nos virtute recuperavit et gloria. Hinc etenim dicit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos . Per quam maxima et pretiosa nobis promissa donavit. Per quam, per cognitionem ejus dicit, quia quanto quis perfectius Deum cognoscit, tanto altius promissorum ejus magnitudinem sentit. Ut per haec efficiamini divinae consortes naturae. Mutat repente personam, et qui prius de se suisque dixerat: Pretiosa nobis promissa donavit, conversus extemplo ad eos quibus loqudivinae consortes naturae. Quod non fortuitu, sed providenter agit. Ideo inquit Dominus nobis, qui natura Judaei, qui sub lege sumus nati, qui magisterio ipsius etiam corporaliter imbuti, omnia divinae virtutis suae secreta reseravit, ideo nobis, suis videlicet discipulis, maxima et pretiosa Spiritus sui promissa donavit, ut per haec etiam vos qui
Abbreviated transcription (Latin):
feci uobis. Et ego claritatẽ quam
dedisti mͥ. aedi eis. Quod si legat᷑
ut quidam codices habent. que
ad uita & pietatẽ donata est. hic
erit sensus. ut cognoscatis quomͦ
dñs nostͣ omĩa nõbis diuine u̾tu¬
tis sue dona. uixta modũ nr̃e capa¬
citatis prestiterit. Que uidelicet uir¬
tus ad uitã nob̾ & pietatẽ consequen¬
dam donata est. Hic eteñ modus
locutionis scripturis est usitatis¬
simus. &. appellat᷑ a grammatieis
eclipsis. id est defectus. necess arie dic¬
tionis. Quale est in psalmo. quia neq
ab oriente neq ab occidente: neq a
desertis montib Subaudit᷑ enĩ pa¬
tet uia fugiendi. quoniam deus u¬
biq uidex est. ꝑ cognitionẽ eius qͥ
uocauit nos ꝓpria gloria & uͥtute.
Et hoc a suꝑĩorib pendet. quia per
cognitionẽ dñi & saluatoris nr̃i. om¬
nia diuinitatis eius mysteria qͥb
saluarem᷑ agnouimus. qui nos ppͥa
gloria & uirtute uocauit. Quiã nõ
angelũ ad saluationẽ nostram non

Expanded text:
ibi: Et ego claritatem quam dedisti mihi, dedi eis . Quod si legatur ut quidam Codices habent: Quae ad vitam et pietatem donata est, hic erit sensus: Ut cognoscatis quomodo Dominus noster omnia nobis divinae virtutis suae dona juxta modum capacitatis nostrae praestiterit, quae videlicet virtus ad vitam nobis et pietatem consequendam donata est. Hic etenim modus locutionis Scripturis est usitatissimus; et appellatur a grammaticis ellipsis, id est, defectus necessariae dictionis, quale est in psalmo: Quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis montibus. Subauditur enim patet via fugiendi, quoniam Deus ubique judex est . Per cognitionem ejus, qui vocavit nos propria gloria et virtute. Et hoc a superioribus pendet, quia per cognitionem Domini et Salvatoris nostri omnia divinitatis ejus mysteria, quibus salvaremur, agnovimus. Qui nos propria gloria et virtute vocavit, quia non angelum ad salvationem nostram, non
Abbreviated transcription (Latin):
In prima epistola scripsit. gr̃a uob̾
& pax multiplicet᷑. in hac aũ. grã uo¬
bis & pax adimpleat᷑. quia ni mirũ
illam incipientib. hanc ꝑfectiorib
scripsit epistolam. Multiplicatur
enĩ pax & grã bene ꝓficientib in
hac uita ꝑ fidem. adimplebitur
autem ꝑuenientib in aliam uitã ꝑ
speciem. Unde bene cũ diceret grã⁊¬
uobis adimpleat᷑. addidit in cogntei¬

Expanded text:
ola scripsit: Gratia vobis et pax multiplicetur . In hac autem: Gratia vobis et pax adimpleatur, quia nimirum illam incipientibus, hanc perfectioribus scripsit Epistolam. Multiplicatur enim pax et gratia bene proficientibus in hac vita per fidem, adimplebitur autem pervenientibus in alia vita per, speciem. Unde bene cum diceret: Gratvobis et pax adimpleatur, addidit: In cogniti
Abbreviated transcription (Latin):
fidem. Scriptũ est in sequentib
huius epistole: ecce hanc uobis ca¬
rissimi sccdam scribo epistolam.
Unde constat quia hanc eisdem
quib & pͥorem epistolam miserat
electis ꝓselitis aisꝑsionis ponti. gala¬
cie. capadocie. asie. & bitynie. episto
lam scripsit. quos cõequales sibi
cognouit. non quia circũci¬
sionẽ ex lege acceperant. quam ip¬
se ut natura uideus habebat. S
quia eandem quam ipse illustian¬
te xp̃i gratia acceperat sortiti sunt
fidem. ł on enĩ circũcisio legalis.
s sola est fides euangelica. que gen¬
tium populos antique dei plebi cõ¬
societ. Uerũ quia fides eadem si¬
ne oꝑib saluare nõ potest: recte sub¬
dit᷑. In iusticia dñi ur̃i: & saluatoris
ãi xp̃i. Illis gͦ scribit eplãm. illos
salutat apostolus petrus: qui coe¬
qualeni sibi sortiri sunt fidem. &
hanc ꝑ opera iusticiȩ exercent. eius
udelicet iusticie quam non huma¬
na prudentia repperit: nec legalis
institucio docet.s ꝑ euangeliũ loquẽs

Expanded text:
c. Scriptum est in sequentibus hujus Epistolae: Ecce hanc vobis, charissimi, secundam scribo Epistolam. Unde constat quia hanc eisdem quibus et priorem Epistolam miserat, electis proselytis, dispersionis Ponti, Galatiae, Cappadociae, Asiae et Bithyniae, scripsit Epistolam. Quos coaequales sibi cognoscit, non quia circumcisionem ex lege acceperant, quam ipse ut natura Judaeus habebat, sed quia eamdem quam ipse illustrante Christi gratia acceperat sortiti sunt fidem. Non enim circumcisio legalis, sed sola est fides evangelica, quae gentium populos antiquae Dei plebi consociet. Verum quia fides eadem sine operibus salvare non potest, recte subditur: In justitia Dei nostri et Salvatoris Jesu Christi. Illis ergo scribit Epistolam, illos salutat apostolus Petrus, qui coaequalem sibi sortiti sunt fidem, et hanc per opera justitiae exercent. Ejus videlicet justitiae quam non humana prudentia reperit, nec legalis institutio docet, sed per Evangelium loquens
Abbreviated transcription (Latin):
ridemus ficut uani phlosophi quod
uerbum factum ẽ caro .s glaiur
in humilitate om̃ipotentis dĩ. certi
tta uniemur & glẽ Exiumus uete¬
rem hominẽ. & induimꝰ nouum.
mut ainus pellem peccati. & fuccine¬
ti munditie baltheo currimus expe¬
diti Mutamus os. & ipsi quȩ pba¬
iumus condempnamꝰ. & in nos ip¬
sos seuerissimi iudices uanitatũ &
uoluptatum consuetudines ꝓscribi¬
mus. & delemus Irascimur̃ & i¬
dignamur. quod tales aliquando
fumus. quales nos sine honore
& tormento non possumus remi¬
nisci Mutamus os cũ sepultis iu¬
tioꝵ monstris. quasi refurgentes
ex mortuis. abdicamis quod colui¬
mus. & uĩtatis causam coram hoĩ¬
bus ratione. coram do zelo & cor¬
ftantia allegramus Sic t̾ram eiu¬
lath quȩ luctum & partum signi¬
ficat. sapientia circuit. eiua cum
om̃is creatura usq adhuc inge¬
miscat & parturiat non ẽ sapien¬
tis hilarescere in loco formidinis
neq ibi querere cubiculũ pacr

Expanded text:
ridemus sicut vani philosophi, quod ridemus sicut vani philosophi, quod Verbum factum est caro, sed gloriamur in humilitate omnipotentis Dei, certi ita uniemur et gloriae. Exuimus veterem hominem, et induimus novum, mutamus pellem peccati, et succincti munditiae baltheo currimus expediti . Mutamus os, et ipsi quae probavimus condemnamus, et in nos ipsos severissimi judices vanitatum et voluptatum consuetudines praescribimus et delemus. Irascimur et indignamur quod tales aliquando fuimus, quales nos sine horrore et tormento non possumus reminisci. Mutamus os, cum sepultis vitiorum monstris, quasi resurgentes ex mortuis abdicamus quod volumus et veritatis causam coram hominibus ratione, coram Deo zelo et constantia allegamus. Sic terram Hevilath quae lutum vel partum significat, sapientia circuit, quia cum omnis creatura usque adhuc ingemiscat, et parturiat , non est sapientis hilarescere in loco formidinis, nec ibi quaerere cubiculum pacis,