comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catem suam filio exposuit fi
nius cum pr̃is osfensamuer¬
cretur petit atestatore. ne sb̾
conditer si apr̾e emancipatꝰ
cct hr dem eum instituet ⁊ im¬
petrauit ab co ut anicum su¬
um hr̃dem in sticueret atqta
testõ anic̾ furuignotus test¬
atori hr̾s institus ẽ. nec qͥcqͣ
abꝰ co petitum e̾. querebatur
si ille amicꝰ aut adire nollet
aut aditam noulet restitue
horditatem an fidi missũ
ab co peti posset uitꝰ aliqua
agusatio adũ sus cum eet¬

Expanded text:
tatem suam exposuit filio: filius cum patris offensam uereretur, petit a testatore, ne sub condicione 'si a patre emancipatus esset' heredem eum institueret et impetrauit ab eo, ut amicum suum heredmento amicus filii ignotus testatori heres institutus est nec quicquam ab eo petitum est. quaerebatur, si ille amicus aut adire nollet aut aditam nollet restituere hereditatem, an fideicommissum ab eo peti possit aut aliqua actio aduersus eum e
Abbreviated transcription (Latin):
Diuil. Quo lod soibitur
hrs sñpac utrum pͥmo an
medio ui nouissimo nich¬
il int est si iam mortuo alu¬
quadrans alii dodrans dat̾
sit. ⁊ allu̾ sũ ꝑte scriptus sit.
in stitutus sit altin assem
habiturum ⁊ hanc meri

Expanded text:
um. Quo loco scribatur heres sine parte, utrum primo an medio uel nouissimo, nihil interest. Si iam mortuo quadrans, alii do‹d›rans datus sit et alius sine parte scriptus sit, institutus sit, alterum assem habitur
Abbreviated transcription (Latin):
bꝑtib institutos ut ⁊ laibo̾
scripsit qua detracta semiss¬
em fris meifiłui semissemp̃¬
tribue hrditatemintot ꝑtes
p̃t qͣtuoluit. si solempnis. ass¬
is distributio in xii. im̃t̾ias fit
demiq si minus distribuit po¬
in hoc reuoluitur ut puta sid¬
uos hrdes ex quadrinte scrip¬
sit. nam br̃ditas cius residuo
accedit ut exscmissib uidea¬
turscripti. ¶ S si alt ex quad¬
rante. alt̾ ex semisse hr̃des scri¬
pti sunt quod exced̾et quadraus
ꝓ portioniꝰ h ditariis eis
iscrestit. ¶ S si exceͣnͣit indiu¬
isionem .xii. untias eque ꝓ rat¬
a decrescet. ut puta me ex duo decs¬
M untiis hr̾dems te exsex scri¬
psit. ego h̾rdititis hibõ bess¬
o fiat apud latconem ub nu¬

Expanded text:
institutos, ut et Labeo scripsit, qua detracta semissem fratris filii, semissem Prtribuere hereditatem in tot partes potest quot uoluerit: sed sollemnis assis distributio in duodecim uncias fit. Denique si minus distribuiin hoc reuoluitur: ut puta si duos heredes ex quadrante scripserit: nam hereditas eius residua accedit, ut ex semissibus uideantur scripti. Sed si alter ex quadrante, alter ex semisse heredes scripti sunt, qui accedit quadrans pro partibus hereditariis eis adcrescit. Sed si excesserit in diuisione duodecim uncias, aeque pro rata decrescet: ut puta me ex duodecim unciis heredem, te ex sex scripsit: ego hereditatis habeo besso fiat, apud Labeonem
Abbreviated transcription (Latin):
fiat om̃s cq̃ualrhrdes sunt.
nus exptet̾tia fundi corneliã
alt̾ ex besse ciusdem fundi expe¬
scqͣuitur. ut detracta fundi me¬
tione qiͣ sñ ꝑ̃tib h̃des scripti
hr̃ditate potirentursimo uo
co ncr̃. ⁊ aristo oppinantur det᷑¬
triente. lor deminstitui̾t. si scłs
hrs n̾ erit t̾aum ex besse hrde
scribit. hic scdo repudianteb¬
ocm brabebit ñ soium iurer
eͣstitutõis. s ꝯ̃ institutõis id
est trienttm uire sb̾stitutoĩs
trientem iure institutois ser¬
uus cum lib̾tate hr̾s institu¬
tus si sitpuenãtus iubi a die¬

Expanded text:
fiat, omnes aequaliter heredes sunt. nus ex parte tertia fundi Corneliani, alter ex besse eiusdem fundi, Celsus expesequitur, ut detracta fundi mentione quasi sine partibus heredes scripti hereditate potirentur, si moeo, Neratius et Aristo opinantur detrtriente heredem instituerit et, si Secundus heres non erit, Tertium ex besse heredem scribat, hic Secundo repudiante bessem habebit non solum iure substitutionis, sed et institutionis, id est trientem iure substitutionis, trientem iure institutionis, Seruus cum libertate heres institutus si sit alienatus, iuberi adir
Abbreviated transcription (Latin):
acua ꝑte relicta ita inititint
s michiscius hrs nerit ꝗẽm
nueii institueram sempro¬
niush̾rs esto an seius hoco¬
ccupare possit uacantem
portom ⁊pegasus quide
cristimat ad eam ꝑtem ad¬
mĩti aristo cc̃ pucit qr hu¬

Expanded text:
elicta ita instituerit: 'si mihi Seius heres non erit', quem non instituerat, 'Sempronius heres esto', an hic occupare possit uacantem portionem. et Pegasus quidem existimat ad eam partem admitti: Aristo contra putat, quia hu
Abbreviated transcription (Latin):
orabãtur. competente ubtate
⁊ lors nccessinꝰ exstats si indi¬
em ubtis h̃rditis aut sub
ditoe diti sit. si conditio pꝰ di¬
em a ducmentem exstitit ub̾
datasi sit alien itusul mariu¬
missus dici pt d hr̃dem cum
posse existt̾ s ⁊ si ñ ipe suus sit
id temp̃ quo exstiguitur usu

Expanded text:
ratur, competente libertate et heres necessarius existat. Sed si in diem libertas, hereditas autem sub condicione data sit, si condicio post diem aduenientem exstiterit, ldata, si sit alienatus uel manumissus, dici debet heredem eum posse existere. Sed et si non ipse seruus sit d tempus, quo extinguitur usu
Abbreviated transcription (Latin):
n cit sñ ratce tmndem martel¬
ius tractat ⁊idõ in co qui con¬
dicom destinans in scre nõ
adidit. Nim ⁊ h̾uc ꝓn̾ insti¬
tuto putat. ¶S̾ siꝯditom
adidit᷑ dum nolet detracta
ci lord̾ futirum nec nucup¬

Expanded text:
n est sine ratione. Tantundem Marcellus tractat et in eo, qui condicionem destinans inserere non addidit: nam et hunc pro non instituto putat: sed si condicionem addidit dum nollet, detracta ea heredem futurum nec nuncup
Abbreviated transcription (Latin):
ibit. ¶ S cum libtate insti¬
tutus sit in ci ub̾titis da¬
tio coclicillis adimipossit
apud iuł queritur. ⁊put¬
at in cum ciu̾m quonedess¬
anus feret ⁊demptom no
con clitoe h̃rs in stitutus
uiuo testatore lib̾tatem

Expanded text:
sit cum libertate institutus, an ei libertatis datio codicillis adimi possit, apud Iulianum quaeritur. et putat in eum casum, quo necessarius fieret, ademptionem non condicione heres institutus uiuo testatore libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
t. si quis ita hr̃dem scripsitni¬
tius expte dimicdia hrs esto
scius exꝑte dimidia hrdem¬
ium institui creidem ꝑte sẽ¬
pronius hrs esto dubitari p¬
otestutrum intres semisses
diuidẽ uoluit hr̃ditatem q̃
uo inunum semissem seiu
⁊ sempronium ꝯiunge ꝙ est
uid ĩ eos in stitutos sic fiet.
ꝙ titius semissem hudito qͣ

Expanded text:
redem scripserit: "Titius ex parte dimidia heres esto: Seius ex parte dimidia: eium institui, ex eadem parte Sempronius heres esto", dubitari posse, utrum in tres semisses dividere voluit hereditatem an vero in unum semissem Seium et Sempronium coniungere: quod est eos videri institutos: sic fiet, ut Titius
Abbreviated transcription (Latin):
men hr̾clis quidem ñ cdixit sum
dubitibili signo eum demon¬
trauit ꝙ pene nichil anõmine
Heres institiunisi ut c̾tus de¬
monĩtreturnemõ pot ¶ S̾i qs

Expanded text:
men heredis quidem non dixerit, sed indubitabili signo eum demonstrauerit, quod paene nihil a nomine Heres institui, nisi ut certe demonstretur, nemo potest. Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
poluit qm̃ scriptus nõnẽ
Et si ĩ rẽeirauit utputa dũ iu¬
get ncutrum debebitur hͤ¬
& sine ipẽ scripsit siue scrib¬
bendum dictauit. ¶S si n̾
in corpore ercauit s imte
ut puta si cum dictass ⁊se¬
misse aliqn scrib ex quadr¬
ante sit scriptus. celsus lib̾
semisse hr̃d̾ fore qiͣ plus
nũcupatum minus script

Expanded text:
oniam scriptus non est. Et si in re quis errauerit, ut puta dum uuget, neutrum debebit hoc, siue ipse scripsit siue scribendum dictauerit. Sed si non in corpore errauit, sed in parte, puta si, cum dictasset ex semisse aliquem scribi, ex quadrante sit scriptus, Celsus librosemisse heredem fore, quasi plus nuncupatum sit, minus script
Abbreviated transcription (Latin):
ititem restitucret isq sus¬
pectam uissu p̾toris adiit.
⁊ restituit querebatur quid
legatirio darc deberes di cen¬
dũm est qr p̾sumptum est
uoluissetestitorem cum ho¬
ne iegatoꝵ sidĩmissum re¬
tio debe̾ nam hro rogatus¬

Expanded text:
itatem restitueret, isque suspectam iussu praetoris adiit et restituit: quaerebatur, quid legatario dare deberes. dicendum est, quia praesumptum est uoluisse testatorem cum onere legatorum fideicommissum retio debere: nam h
Abbreviated transcription (Latin):
tinercͥ que apr̃e non legittim¬
e tutores testimento ui cochici¬
llis ortos siluis impubib po
stulauit decreto confirm̃ari.¬
sm aũt dans ydoncis tutori¬
d plurib unus eorum uł de¬
cessit ul temporalem ercusa¬
tom accep̃it mat̾ que pp̃ exĩ
loco illius alium non petit
qui numerus reliquorum
ammistratea tutcle no susfi¬
si suspecto tutore pupilli ac

Expanded text:
tineri, quae a patre non legitime tutores testamento uel condicillis datos filiis impuberibus non postulauit decreto confirmari.Sin autem idoneis datis tutoribus pluribus unus eorum uel decessit uel temporalem excusationem accepit, mater, quae propterea in loco illius alium non petit, quia numerus reliquorum administrationi tutelae suffisatur.Sed si suspecto tutore pupilli ac
Abbreviated transcription (Latin):
Item diuus seucrus cuspio
rufmo om̃nem menĩorati¬
onem. id hibẽ subueniend¬
is pupislis cumad curam
pubucam ꝑtineit liquere
ul .⁊ mat̾ qui non petierit tu

Expanded text:
Divus Severus Cuspio Rufino. omnem me rationem adhibere subveniendis pupillis, cum ad curam publicam pertineat, liquere uae mater vel non petierit tu
Abbreviated transcription (Latin):
est ieuctr. ¶Contutores qui
suspectum face̾ neglesixrunt
exculparecte cõnueniuntur.
cutor cium legitarius exculp
Dm. Ex plurib tutorib
an solidum unum tutorem
uidex ⁊ dempnauit in remsu¬
amiͣdicatus pcurator datus
priuilegim p̃upilli noha¬
bebit. ꝙ nccbrdi pupilli da¬
tur non enim cause s ꝑsones
uccurriturque meruit p̾a̾ipu¬

Expanded text:
est relicta, contutores, qui suspectum facere neglexerunt, ex culpa recte conveniuntur: tutor enim legatarius ex culpm Ex pluribus tutoribus in solidum unum tutorem iudex condemnavit. in rem suam iudicatus procurator datus privilegium pupilli non habebit, quod nec heredi pupilli datur: non enim causae, sed personae succurritur, quae meruit praec
Abbreviated transcription (Latin):
carc cogitur exactis aut co
giturusuras tutrietempo¬
re citra ullam cõpensatõm
retinet. ¶Adolescens tut¬
ierunt integram actom it¬

Expanded text:
tare cogitur, exactas autem usuras tutelae tempore citra ullam compensationem retinet. Adulescens tutlerunt, integram acti
Abbreviated transcription (Latin):
restitue pupillus am po au¬
ccore restitutom face possit
Et c̃ dec̾tum adiuo seuo ñ
posse tutoricid̾ q auctorit
restitue̾ nrditatem quia in
rem suam actor cẽ ñ potest¬
Curatori tñ adolescentis. ab
adolescente potit restiti h̾r¬
ditas qm nccessaria no csta¬
uctoritas. id restitutõm.¬
Siuit collegium ułcorp̾ sit
ꝙ rogatum est restitu̾c hrdi
inͦ spectaeoꝵ ꝑsona restituti¬
onem uałe. nec enim ipe̾ sibi
fund̾ pignoridatus. n eni¬

Expanded text:
restituere pupillus, an ipso auctore restitutionem facere possit? et est decretum a diuo Seuero non posse tutori se auctore restituere hereditatem, quia in rem suam auctor esse non potest.Curatori tamen adulescentis ab adulescente poterit restitui hereditas, quoniam necessaria non est auctoritas ad restitutionem.Si autem collegium uel corpus sit, quod rogatum est restituere decrinspecta eorum persona restitutionem ualere: nec enim ipse sibi fundus pignori datus e
Abbreviated transcription (Latin):
scnatus sultum iocum h̃t si¬
ue ex testõ quis hrs cẽt siuea
ib intestato rogatusq sit res¬
tuerc h̾rdititem. ¶In filiqͦ
famił militis ucditio qui de
castrensi peculio ułqiͣ castren¬
si testaript̾ senatus ꝯ suitum
locum ht. ¶ Boñor quoq ꝑ¬
ossores. uł alii suscessores ex
trebelliano restituere potue¬
rut h̾rclitatrm. ¶Oc illo qͥ¬

Expanded text:
senatus consultum locum habet, siue ex testamento quis heres esset siue ab intestato rogatusque sit restituere hereditatem.In filii quoque familias militis iudicio, qui de castrensi peculio uel quasi castrensi testari potest, senatus consultum locum habet.Bonorum quoque possessores uel alii successores ex Trebelliano restituere potuerunt hereditatem.De illo q
Abbreviated transcription (Latin):
ficñ ꝯmissum qiͣmunꝰ restitu¬
crit recor petet ꝙ cueniret si nu¬
llum pignus intcessiss possi¬
det enim eam rem qĩ c̾ditors
isi fidĩꝯmissanꝰ rem retineat¬
⁊ hic siuana actio tenebit ue¬
rum est enim nõ cẽ solũtam
pecuiam qm̃ ad modũ dicimꝰ
cum amissa est acͣtio pp̃ excep

Expanded text:
icommissum, quasi minus restituerit, recte petetur: quod eueniret, si nullum pignus intercessisset: possidet enim eam rem quasi creditor. sed et si fideicommissarius rem teneat hic Seruiana actio tenebit: uerum est enim non esse solutam pecuniam, quemadmodum dicimus, cum amissa est actio propter excep
Abbreviated transcription (Latin):
Semsires auenatitio lega¬
ta fuit huisq dno rei hrdi in¬
stituto petient ut hr̃ditate
gatum inutilit̾ petet. non
enim potitꝯ sequiqad insti

Expanded text:
res aliena Titio legata fuerit isque domino rei herede instituto petierit, ut hereditatem gatum inutiliter petet: non enim poterit consequi, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ortem cditoris cessit restitue
elliano transftur. ⁊ ido nec
in debitipetitio ẽrit ac silr¬
hr̾ditario crelitori simedu
nec ido qͣr̾e locuscrit quo dde

Expanded text:
ortem creditoris cessit, restituere elliano transferetur, et ideo nec indebitihereditario creditori si medinec ideo querellae locus erit, quod de
Abbreviated transcription (Latin):
ris soluit. coͣ noie no erit re¬
tentio cum pp̃rium nego¬
tium grssit. Qiuppe sortem
redde̾ c̾ditori cõactus fid̾i co¬
missano. nichil usurarum
medii temporis inputabit¬
Numis icceptiscentum hr̃¬
pecuiam uire faladie paipere
uidetur.⁊ ita diuiadrianires¬
criptum incellectum estta

Expanded text:
ris soluerit, eo nomine non erit retentio, cum proprium negotium gessit, quippe sortem reddere creditori coactus fideicommissario nihil usurarum medii temporis imputabi‹t›. Acceptis centum herpecuniam iure Falcidiae percipere uidetur, et ita diui Hadriani rescriptu
Abbreviated transcription (Latin):
oris nõ inueniret desiderabat
remĩtti sibi iure dñi ut pos¬
si deret. ⁊ndiaditione quidẽ
hrlitatis confusa obligatio
est uidcam̃ aũt ne ipignus
uibatum sit sublata nãturali
obligõe. ¶Ad que sĩ possidet

Expanded text:
oris non inueniret, desiderabat permitti sibi iure dominii id possidere. respondi: aditione quidem hereditatis confusa obligatio est: uideamus autem, ne et pignus liberatum sit sublata naturali obligatione. atquin siue possidet
Abbreviated transcription (Latin):
cognatosfacuitatem cligendi
datim excetis uut cognatis si
nepotes suꝑ ernt n recte mu¬
lierem elccturam pp̃ graclus
fidiꝯmissi scriptoi deficiente
uõ gradu nepotum excogni¬
Itis qmͣ uelit ꝑ sonaeligiposse
EIeducta ꝑte quartaro¬
qm restitueret hrclitano debi¬
tori hr̃s exstitit. qm sic accioco
fusa ꝑ trebellianum redinteg
si peteturs incumdicm quo

Expanded text:
cognatos facultatem eligendi datam: ex ceteris autem cognatis, si nepotes superessent, non recte mulierem electuram propter gradus fideicommissi praescriptos: deficiente uero gradu nepotum ex cognatis quam uelit personaeducta parte quarta requam restitueret, hereditario debitori heres extitit. quoniam actio eo confusa per Trebellianum redintegrsi petetur. sed in eum diem, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtrm suam suꝑstiti frĩ restitu
it ꝙsi ut̾q sinc lib̾is diem su¬
um obicrit omnem hr̃dititẽ
ad neptem mcam claudiam
pucrure uolo defuncto alio su¬
ꝑstite filio nouissimo at sñlib¬
batur s cum infidio missisuo¬
luntatem spectari conueniati
ab surdum cẽ Rndi cessantepͥ¬
mna conlitione ꝑtis nepti peti¬

Expanded text:
uam superstiti fratri restituat: quod si uterque sine liberis diem suum obierit, omnem hereditatem ad neptem meam Claudiam peruenire uolo': defuncto altero superstite filio, nouissimo autem sine libbatur: sed cum in fideicommissis uoluntatem spectari conueniat, absurdum esse respondi cessante prima substitutione partis nepti peti
Abbreviated transcription (Latin):
missaria lib̾tis ab cõ datur
quo hrditas quozrelinquit¬
quaꝵ S si forte isaquo li¬
btad datie portom suami
rpudiauit. uł coñclitione
exctusus est. cum portio cui
adaltin ꝑuenit defendi po¬
tit adire cogend̾. ¶Quid
enim int̾ cit quo uire debi¬
torlib̾tatis. ihrditatisidem

Expanded text:
missa libertas ab eo datur a quo hereditas quoque relinquitur. sed si forte is, a quo libertas data est, portionem suam repudiauit uel condicione exclusus est, cum portio eius ad alterum peruenerit, defendi poterit adire cogendum: quid enim interest, quo iure debitor libertatis et hereditatis idem
Abbreviated transcription (Latin):
tinetur ħ cedimt nec fruc¬
tus fidi missarium sequit
qm̃ id debeit hrs recusare
ossunt in ꝑtem hr̾ditatis̃
senat᷑ recip̃i uoluit fidĩ cõ
is fructꝰ pcepit nichil eo no¬
mine pstat ei cui hrclitas⁊
ꝑ fĩdĩ ꝯmissum relicta est
doue fundo uł incogendi
fructib⁊ supsit oꝑam nec
equum erat altius ut sĩdiie¬
ris ꝑ curatom costitui nul¬
lum aut inpendium uł oꝑ

Expanded text:
tinetur, haec cedunt, nec fructus fideicommissarium sequituquam id debet heres recusare: o in partem hereditatis senatus recipi uoluit fideicommiis fructus percepit, nihil eo nomine praestat ei, cui hereditas per fideicommissum relicta est, uit colendoue fundo uel in cogendis fructibus insumpsit operam: nec aequum erat alterius, ut sic dixeri‹m›, procuratorem constitui. nullum
Abbreviated transcription (Latin):
moñs intempꝰ restitutois ꝑ¬
sequir. ¶ Item qͥro ⁊ depeni¬
onib qr locatomobligatioĩ
hĩditate sut abhrde defunc¬
ti fructus nullos. peto. s ula
desiderat refunde me aut con

Expanded text:
itutionis persequar: item quaero et de pensionibus, quia locationum obligatio in hereditate fuit. ab herede fructus nullos peto, sed illa desiderat refundere me aut conc
Abbreviated transcription (French):
fidi ꝯmissi caus a restituta est.
cum hrs multa. mͥqm̃ restitue¬
ret amuinistrauit. namꝙ dicit᷑¬
ꝙ retine at uciuti cumoniua m
queno possideat. ¶¶Lempe.n.
is a restituta est omñ ꝑseq̃ui

Expanded text:
eicommissi causa restituta est, cum heres multa antequam restitueret administrauit. nam r retinere quae non possideat? nempe enim is cui restituta est omnia persequ
Abbreviated transcription (Latin):
nuc hrditano retineaturan
u̾o inrc uł pẽcunia. nam suꝑ¬
iore eau. auctoes diuidutur.
int̾hr̃dem ⁊ fidĩ ꝯmissarium
postiore uo apud fidĩ ꝯmissi¬
nium sunt actoes. ¶In stitu
tem restitue pcepti iliquar

Expanded text:
 hereditario retineatur an vero in re vel pecunia: nam superiore casu actiones dividuntur inter heredem et fideicommissarium, posteriore vero apud fideicommissarium sunt actiones. Et heres tem restituere praecepta aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
falcidie ꝯmodo ⁊ quartam
cinebis dimidiam ⁊ quartã
ex fidĩ ꝯmisso restitues noc
int̾erit cidem utraq lorclita¬
tem. an alii meiuanam hr

Expanded text:
Falcidiae commodo et partem tinebis, dimidiam et quartam ex fideicommisso restitues, nec intererit, eidem utramque hereditatem an alii Maevianam,
Abbreviated transcription (Latin):
rat. ¶Quero gͦ utrum hec
bona id ualersum mauxm¬
um tethachium hr de fidu¬
ciriatium ꝑtineant an adi
maluum senccm qui se p¬
ueri defuncti anuculum et
dicit. Endi si seuis occeans
cui fidi ꝯmissamaa hrditas
ex testo. seii saturtmi cum
inos .xxui. habet᷑ ualerio
manmno ficluciario hrder
restitui. debebit priusqmͣ
p̾finitum temp̾ctatis im

Expanded text:
go utrum haec bona ad Ualerium Maximum trierarchum heredem fiduciarium pertineant an ad Mallium Senecam, qui se pueri defuncti auunculum esse dicit. respondi: si Seius Oceanus, cui fideicommissa hereditas ex testamento S‹e›ii Saturnini, cum annos sedecim haberet, a Ualerio Maximo fiduciario herede restitui debeat, priusquam praefinitum
Abbreviated transcription (Latin):
nulla enum scparatio est ĩmo
⁊ cã naturalium obligatonĩr
trebelliano ꝯtinctur uerumi
hoc uirc utimur. ut ⁊ suscesor
hrlis recte extrebellimo resti¬
tuat ueluti h̾rs bonoꝵ uł põs¬

Expanded text:
nulla enim separatio est: immo et causa naturalium obligationum Trebelliano continetur: uerum hoc iure utimur, ut et successor heredis recte ex Trebelliano restituat, ueluti heres bonorumue pos
Abbreviated transcription (Latin):
uerus. ⁊ ant̾ rescripserũt cuiꝰ
stitutoĩs u̾ba retulicuma
tirum hro scriptus sit iurer
reb sibi datis aut suppictaq¬
uarta ex lege falcidia hrdita¬
tem restituat. ¶Hus quipͥ¬
ore testõ scripti fuerant pp̾ in¬
uale̾t prius cestĩn expssum ẽ
dubitan nõ oportet. ⁊ hoc ita
intelligendum est sinona¬
uquid ipalr cõtrarium inse¬
cundo testõ fuit scriptum.

Expanded text:
uerus et Antoninus rescripser‹u›nt, cuius constitutionis uerba rettuli, cum arum heres scriptus sit, iure rebus sibi datis aut suppleta quarta ex lege Falcidia hereditatem restituat his, qui priore testamento scripti fuerant, ualeret prius testamentum expressum est, dubitari non oportet.' et hoc ita intellegendum est, si non aliquid specialiter contrarium in secundo testamento fuerit scriptum.
Abbreviated transcription (Latin):
ex pless ⁊ cum su legiti eispa¬
ir̃ ut exm̃cedib. ileretur stat¬
mi ueniet utium m̾crdes. an
uidi de omĩ redditu ⁊ m̾cede
suoꝵ restituẽnda sensisse.¬
Blurib hrdib institutisin
quib ⁊ lib̾tis trib ex dodr̾i¬

Expanded text:
explesset? et cum serui legati ei specialiter, ut ex mercedibus aleretur, statim uenierint, utrum mercedes an uideri de omni reditu et mercede seruorum restituenda sensisse.Pluribus heredibus institutis, in quibus et libertis tribus ex dodr
Abbreviated transcription (Latin):
od̾ laudandus. magis qm.a
cusandus est hrs qui reliqui
in memoria humane ꝯditio¬
nis sepulturt tradidit. s hec
prius inspiciendum eit. nͣc
homo qui tilem conditionẽ¬
in posuit n compos m̃tis cit.
Igitursi ꝑ sꝑitius ratoib h̾s
icgitimꝰhrs ochr̃ditite contͤ¬
frctum conclitoĩs de ad emp

Expanded text:
 laudandus est magis quam accusandus heres, qui reliquia sed memoria humanae condicionis sepulturae tradidit. sed hoc prius inspiciendum est, ne homo, qui talem condicionem posuit, neque compos mentis esset. igitur si perspicuis ratigitimus heres de hereditate contrfectu condicionis de ademp
Abbreviated transcription (Latin):
rc̃ si fortẽ qͦuis cauĩt nisi ira¬
sset scaliquid facturum forte
restituturum ꝙ accepit opor¬
cebit itiq remitti cantionẽ¬
Siquis sub iurisiurandi con
tut huc indenaum est aurt¬

Expanded text:
 nisi iurasset se aliquid facturum, restituturum quod accepit: oportebit itaque remitti cautionem.Si quis sub iurisiurandi condtus, huic uidendum est a
Abbreviated transcription (Latin):
tisent se legita̾co .t. relicta n¬
rc̾sicturos placet⁊ remitui
cis ꝯ ditom quia ad fraudem
iegum respiccrenti ue uetar¬
ent quosdam legati capere ꝙ̃¬
oncerexptoc tuendus eẽt p̃ro
tione iurisurandireunquut᷑
a p̾torere prõbantur ꝓiudite¬
di conditione quio autepeit
aut omittendo coditionemp¬
ducerent hrdititemiegatu¬
ount gͦ eum cui subiure uri¬
li conclitõ quia relictum est
ita caꝑe ut capiunt hn quibu

Expanded text:
sent se legata eo testamento relicta reddituros, placet remitti eis condicionem, quia ad fraudem legum respicer‹e›t, quae uetarent quosdam legata capere: quione exceptione tuendus esset procione iurisiurandi relinquuntur, a praetore reprobantur: prouidit endi condicione quid accepit, aut omittendo condicionem perderet hereditatem legatuuit ergo eum, cui sub iurisiurandi condicione quid relictum est, ita capere, ut capiunt hi, quibu
Abbreviated transcription (Latin):
incum incuiu̾s do lego sti¬
chus hr̃s esto  stichus hrs
n̾õerit. stichꝰ lib̾ brsq esto.
inhac qonc in primis que¬
rendum est uͣtrum unus
gradus sit uł duo. ⁊an cam
utati sit substitois anicad̾
ꝑmaneat. ¶Et quid inpie¬

Expanded text:
ichum Maeuio do lego: Stichus heres esto. si Stichus heres non erit, Stichus liber heresque esto.' in hac quaestione in primis quaerendum est, utrum unus gradus sit an duo, et an causa mutata sit substitutionis an eadem permaneat, et quidem in ple
Abbreviated transcription (Latin):
nit cẽ tutor tutele accio erit
is si ex testo datus funss nõ
desinit cẽ tutor eus quiad¬
huc erat imͦpubes qr sem¬
ꝑ legittima tutela testam̾e
alius medio tempore exi¬
quisitions dicendum est
locum eẽ tutele iuiditio ex

Expanded text:
tutelae actio etiam is, si testamento datus fuisset, non desineret esse tutor eius, qui adhuc erat impubes, quia semper legitima tutela testamentalius medio tempore ex inquisitione, dicendum est locum esse tutelae iudicio ex
Abbreviated transcription (Latin):
otestexhũs appar alumer
causam filiorum suꝑ stitu
sces in iustum᷑ fituit hu
rumpunt illi semꝑ hii sin¬
ascantur nec mueniant se
exbrditos. ¶S ⁊si stanter
hoc aliud testin aquo postu¬
mus exhrdatus ñ sit fcm̃
stplacet siut post mortem

Expanded text:
Ex his apparet aliam causam esse filiorum superstitum, lli iniustum faciunt, hi rumpunt, illi semper, hi, si nascantur nec inveniant se exheredatos. Sed et si sit ante hoc aliud testamentum, a quo postumus exheredatus sit, placet, sive post
Abbreviated transcription (Latin):
in non potuit hres institui
q pr̃ ipius ñ irͣcte institutꝰ
suushrs nascitur ⁊ p̾mortẽ
nasciturgͦ ⁊ si ꝓ nepos adm¬
ittĩtur qui natuserit ex nep¬
otepostea uiuo filio atͣo si¬
x conatus cet ad optitus.
dum taxat. qui est in potes¬
tite exaliqua ꝑte sit Hrs in¬
stitutusnam frustratxer¬
edabiturpost mortem sua
pud hostes est si ibi deccd
te quoꝵ silibri hrdes insti¬
tuantur institutom ñ qmͣ
cxigimus.qr possunt p̾t̾ri¬
uidcamus q̃ uolut inuł
nob̾ nãtos si mułrũ rum

Expanded text:
t heres institui, quia pater ipsius non recte institutus us heres nascitur et post mortem nascitur. Ergo et si pronepos admittetur, qui natus erit ex nepote postea uiuo filio, atque so natus esset, adoptatur. dumtaxat, qui est in potestate, ex aliqua parte sit hstitutus: nam frustra exheredabitur post mortem suam: apud hostes est, si ibi decedat te, quorum si liberi heredes instituantur, institutionem numquam exigemus, quia possunt praeterivideamus. voluit vivis nobis natos
Abbreviated transcription (Latin):
quid sibi lib̾or natum erit
p̾mortem aut quicumqn
atus fuit sit institutus si su¬
us nascetur. ¶Si cius qui fil¬
iũm habeat ⁊ nepotem exe¬
o mstituat nurus pregnas
ab hostib capta sit ibiqe¬
o uiuo pariat. mox ilłe post
mortem pr̾is atq uu rede¬
at utrum hic casus ad lege̾
uelleiam respitiat in adu
antiquum an aptand̾. sit
possitq uł exune intiquo

Expanded text:
dquid sibi liberorum natum erit post mortem" aut "quicumque natus fuerit" sit institutus, si suus nasceretur. Si eius, qui filium habeat et nepotem ex eo instituat, nurus praegnas ab hostibus capta sit ibique vivo pariat, mox ille post mortem patris atque avi redeat, utrum hic casus ad legem Vellaeam respiciat an ad ius antiquum aptandus sit, possitque vel ex iure antiquo
Abbreviated transcription (Latin):
uuo cirta eum fco nouo s or¬
dine quodam naturali nac¬
tus est potestitem. ¶Si qu¬
is excta uxore natum scribit
hrdem inpiculum rumpen¬
di test̾m deducit exalia susc¬
eptis lib̃is. ¶ Siquis eotꝑr
quonũdum eius uxor et po
ibas hodie h̾rdem. quicibi ex
trauit aut tutor tu ipc̃ fuis¬
ti. pc̾a titia uxor iusta tibi fu
pp̃. tenorem etatis uxor duci
non potuit. qn̾ test̾in ficbat
naptũ postea uxore ductar
statu testĩ faciencli tp̃r fuit
que postea testatori ciuilit̾
nupti est quiꝰ uit si filiumi¬
aut p̾ testm̃n natum ex triente
scripsit h̾rdem nec ullum co¬
l̾rdem delit nec substituit
inuicem nec aliũs unusn¬
ititui postumos nepotes ĩ¬
cduxit si filius incus inuo
me moricturtunc siquis
michi exeo nepos siueqn
sib pximis quib silius meu
moreretur natus nata ueerit
hr̃des sumpto ¶Quidrti
rectead mittẽdum crẽdunt
qͥsi non expimat demortesi¬
ui s simplicit instituat ute¬
o canualcat qui exũbis con¬
cipi possuit undẽ credendum

Expanded text:
ullo circa eum nouo facto, sed ordine quodam naturali nactus est potestatem.Si quis ex certa uxore natum scribit heredem, in periculum rumpendi testamentum deducit ex alia susceptis liberis.Si quis eo tempore, quo nondum eius uxor esse ibas hodie heredem, qui tibi ex trauit aut tutor tu ipse fuisti, postea Titia uxor iusta tibi fuepropter tenorem aetatis uxor duci non potuit, quando testamentum fiebat, natum postea ea uxore ducta hstatu testamenti faciendi tempore fuit quae postea testator‹i› ciuiliter nupta est.Quid autem si filiumtestamentum natam ex triente scripsit heredem nec ullum coheredem dedit nec substituit inuicem alium? unus nstitui postumos nepotes induxit: 'Si filius meus uiuo me morietur, tunc si quis mihi ex eo nepos siue quae mensibus proximis, quibus filius meus moreretur, natus nata erit, heredes sunto". Quidam recte admittendum credunt, etiamsi non exprimat de morte filii, sed simpliciter instituat, ut eo casu valeat, qui ex verbis concipi possit. Idem cre
Abbreviated transcription (Latin):
uidi pẽa consuitus an uide
cum supma sua ordinaret
in cruitate ⁊ haberet neptez
exfilia pregnantem iureag¬
entem scripsit idꝙ in utero
haberet ex ꝑte hrdem q̃uero
tũ ipa die quatitius ordina¬
ret. testm̃ inciuita te hora di¬
ei sexta codem dicalbescente
celo iure sit enixa meia m¬
asclm an institutio hr̃dis
ualeat cum quo tpr scribere¬

Expanded text:
tea consultus, an uideacum suprema sua ordinaret in ciuitate et haberet neptem ex filia praegnatem rure agentem, scripsit id quod in utero haberet ex parte heredem: quaero, cum ipsa die, qua Titius ordinaret testamentum in ciuitate hora diei sexta, eodem die albescente caelo rure sit enixa Maeuia masculum, an institutio heredis ualeat, cum, quo tempore scribere
Abbreviated transcription (Latin):
de suncto quesitum est an
rumperetur enis testm̃ non
quid̃ ad optauit. nec haodi
e natus est. filius nec pͥore sb̾¬
duto de potestate suo hrde
ultior subcessit in primu
iocum s tñ inpotẽstate sua
sub eius recidit potestate rũ¬

Expanded text:
defuncto quaesitum est, an rumpetur eius testamentum. non quidem adoptauit nec hodie ei natus est filius nec priore subducto de potestate suo herede ulterior successit in proximum locum: sed tamen in potestate sua st et filius sub eius reccidit potestate: rum
Abbreviated transcription (Latin):
ret. ne suscessionc testin ru¬
peretunquid si tm in morte
filii ea sũ sulcipet. q̃ uid cr̃
tur quid sinepos exquo. i ne¬
pos in stitucretur. ut osten¬
dimus emañcipitus eẽt᷑ hi
iẽnim cau̾s ⁊̃ om̃s exquib
suus hr̃s. pꝰ mortem scilza
ui nasce̾tur ñ ꝑtinetad leg¬

Expanded text:
rumperetur.Et quid si tantum in mortis filii casum conciperet? quid enim etur? quid si nepos, ex quo pronepos institueretur, ut ostendimus, emancipatus esset? hi enim casus et omnes, ex quibus suus heres post mortem scilicet aui nasceretur, non pertine
Abbreviated transcription (Latin):
milit ut paganus noiatim
⁊ preaut hres scribiantꝰ h̾r¬
darid. iam sublato edc̃o di¬
uiaugusti quo cautum fuc¬
rat ne pr filium militem ce
lũdua natum sibi ut fuiu̾¬

Expanded text:
militet, ut paganus nominatim a patre aut heres scribi aut exheredari debet. iam sublato edicto diui Augusti, quo cautum fuerat, ne pater filium militem exhuidua natum sibi f
Abbreviated transcription (Latin):
xm. Iam legata uestẽ que
ex ea fraaptata sit debln pł
acct. ¶S ⁊ matia iegata n¬
uis armanii ue exca sactu
non uenͣdicetur. Naue autẽ
nauis debetur. massa auit ic¬
gita ciphi excafã exigi pos¬

Expanded text:
uestem, quae ex ea facta sit, deberi non placet. Sed et materia legata nauis armariumue ex ea factum non uindicetur. Naue autem nauis debetur. Massa autem legata scyphi ex ea facti exigi pos
Abbreviated transcription (Latin):
eent nisi si marit̾ easq poste¬
a qua ipius fcccent inuxo¬
ris usum conu̾tiss. ¶Reby o
que infundo funt iegatis ac¬
cectunt ⁊ ei q̃ tunc non sũt
si cł solent nec qͥ eai ibi fue¬
ualegetur ꝑ inde ẽ qiͣ singu
uhoies legati sunt. ¶Hus
ubis q̃ ibi mobilia meie¬

Expanded text:
essent, nisi si maritus eas res, posteaquam ipsius factae essent, in uxoris usum conuertisset. Rebus quae in fundo sunt legatis accedunt etiam ea, quae tunc non sunt, si esse solent: nec quae casu ibi fuelia legetur, perinde est quasi singuli homines legati sint. His uerbis: 'quae ibi mobilia me
Abbreviated transcription (Latin):
tum est quid qd ex hr̃ditate
bonis ue meis adte ꝑuene¬
rint cum morieris restituas
fruct᷑ quos h̃rs uims pecꝑit
Item que fͣtuũ ucecesserint.
non uenire ꝑlacuisse nec enĩ
quicqmͣ poniex quo dehiis
quoq restituendis destatric̃e
rogasse ꝓbntͥ pt᷑. ¶ Item test¬
itor qui libtis fid̾imissum
us sit nsi uibtus eiusdiex¬

Expanded text:
tum est: 'quidquid ex hereditate bonisue meis ad te peruenerit, cum morieris, restituas', fructus, quos heres uiuus percepit, item quae fructuum uice sunt non uenire placuisse: nec enim quicquam proponi, ex quo de his quoque restituendis testatricem rogasse probari potest. Idem. Testator, qui libertis fideicommissum us sit nisi libertus eius
Abbreviated transcription (Latin):
non criegatos ꝓculus ait at
cos quospsidu ea repoitos
h̾t ut quibodam bellis cuu¬
lib factitasent ⁊ cos legato
contini i audisse se rusticos
senes ita clicentes pecumiã
sine petuno fragilẽ crͣ peculi¬
um appellantes ꝙ psidiicã¬
inedisficati medio tempore
gatus si interim manumt¬

Expanded text:
 legatos Proculus ait: at eos quos praesidii causa repositos habet, ut quidam bellis ciuilibus factitassent, eos legato contineri. et audisse se rusticos senes ita dicentes pecuniam sine peculio fragilem esse, peculium appellantes, quod prainaedificata medio tempore gatus si interim manum
Abbreviated transcription (Latin):
numo ñ facile continiuelle es¬
moi manapia nisi cuidens:
nounͣts fuit . i dchiis senti¬
entis. ¶Am quosquis idco
conpauitut il lcodistrahent
m̃cs magis loco qm̃ suorh
aabiusse credendum c̃. uiemoᷤ
aut suoꝵ suor nuo nocotmͣ¬

Expanded text:
numero non facile contineri uelle eiusmodi mancipia, nisi euidens uoluntas fuit etiam de his sentientis: nam quos quis ideo comparauit, ut ilico distraheret, mercis magis loco quam suorum habuisse credendus est. Uicarios autem seruorum suorum num
Abbreviated transcription (Latin):
endum necessaria est ugnu
a legati eẽnt q̃ infundo erant
arbores quid̃ matie ci suscis¬
asñ debi noc adiecit sin ꝯbur¬
endi ca grã suicisa sunt.idcũ

Expanded text:
um necessaria est, lignua legata essent, quae in fundo erant, arbores quidem materiae causa succisas non deberi: nec adiecit, si non comburendi gratia succisae sunt, ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
meuui ꝑtinic.⁊ in sui quos ex co
fudo aliis legauit znsum est
noia. ⁊ nũmos no uiden deben
nͥ manisfeste de hiis quoq le¬
gandis uoluntas exsuncte
approbaret ¶ Saũos exhi
isd̾ fundi alus datos dimͣimi¬
sisse funs iegatum ¶ Darge

Expanded text:
et? et an serui, quos ex eo fundo aliis legauit? responsum est nomina et nummos non uideri deberi, nisi manifeste de his quoque legandis uoluntas defunctae adprobaretur. seruos ex isdem fundis aliis datos deminuisse filii legatum. de arge
Abbreviated transcription (Latin):
scquesiturus sit aliquis curar¬
genti applłoe i factum argen¬
cum comphe̾detur. ¶Qd si
marmor legatum cet. nichil
p̾t̾ rudem matiam demonstͣ¬
ditur. Quippe ea que cilis na¬
curc sint ut sepius in sua redi

Expanded text:
quaesiturus sit aliquis, cur argenti appellatione etiam factum argentum comprehendetur, cum, si marmor legatum esset, nihil praeter rudem materiam demonstditur, quippe ea, quae talis naturae sint, ut saepius in sua redig
Abbreviated transcription (Latin):
ulud dignũ uausione exis¬
timabam cum quis kalen¬
dirium p̾star alicui nolu¬
erit utrum noia dumtaxat
debito⁊ p̾stari uoluisse intel¬
siqua abhiis exacta eidem
tñ kalendano destinata fint

Expanded text:
lud dignum animadversione existimabam, cum quis kalendarium praestari alicui voluerit, utrumne nomina dumtaxat debitorum praestari voluisse intelsi qua ab his exacta, eidem tamen kalendario destinata fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc incum ii quis corpus ali¬
cii leget ⁊ita sentiat ut ita
ctio ut quociens ccum corp̾
legatur ad p̾sens tp̃s adicc¬
tum hoc u̾bumneumno fa¬
aat conditiont ¶ Si uo in¬
cͥtum corpusleget᷑. ueluti
puto fortit posse defendi s

Expanded text:
hoc 'meum' si quis corpus alicui leget et ita sentiat, ut itanctio, ut, quotiens certum corpus legatur, ad praesens tempus adiectum hoc uerbum '‹m›eum' non faciat condicionem, si uero incertum corpus legetur, ueluti puto fortiter posse defendi,
Abbreviated transcription (Latin):
umo hr̃i quos pr̃familras
sa parata eent cum multam
lanam ⁊ oĩs genis reliquis s
sum uxoris s om̃is ꝯmista
eẽt ñ dissimilem ee probato¬
nem cum penussegita ei cẽt¬
ei eẽt ⁊ multasres que penu̾
ãtrtlinquiss ex quib prfi¬

Expanded text:
umero haberi, quos pater familias sa parata essent, cum multam lanam et omnis generis reliquisset, sum uxoris, sed omnis commixta esset, non dissimilem esse deliberationem, cum penus legata esset et multas res quae penus essent reliquisset, ex quibus p
Abbreviated transcription (Latin):
tur omia uolumina siue ui
cuta siucin m̾brana sint si¬
ue in quauis alia matia si
no nulli confituitaut in qͦ
auo corio id̾ ent dicend̾uꝙ
si incoclicib sit menbrane¬

Expanded text:
tur omnia uolumina, siue in charta siue in membrana sint siue in quauis alia materia: sed nonnulli conficiunt aut in quo alio corio, idem erit dicendum. quod si in codicibus sint membrane
Abbreviated transcription (Latin):
coctu ꝑurpura uedesignatur
Cum iur ita legass que uxorĩ
cã parata sunt᷑ ei do. lego. ego
apud p̾torem fidi ꝯmissan¬
um petebam ⁊ res estimatas
quarum p̾cium indotem erat
nec obtium qĩ testator ñ se¬
siss dehiis reb at quisi mu
sum cius date sint nichili

Expanded text:
coccum purpuraue designatur? Cum uir ita legasset: 'quae uxoris causa parata sunt, ei do lego', ego apud praetorem fideicommissarium petebam etiam res aestimatas, quarum pretium in dotem er‹a›t, nec optinui, quasi testator non sensisset de his rebus. atquin si in usum eius datae sint
Abbreviated transcription (Latin):
oubo laxamplius suꝑiorat
petisicuti dnis iucius citurs
plebi qu̾ina milia dedit he
implius seius bĩ ratoe̾ qui¬
na quoq milia sciuͣm dediᷤᷤ¬
se intelligimꝰ. ⁊ si citiꝰ iccepit

Expanded text:
bo 'amplius' superiora repeti, sicuti dicimus 'Lucius Titius plebi quina milia dedit, hoc amplius Seius uiscerationem', quina quoque milia Seium dedisse intellegimus et 'Titius accepit
Abbreviated transcription (Latin):
t̾. ncruau ait int̾ eĩ id ꝙ cesti¬
tor sensit.nam. ⁊ locum sign¬
ifficari biblio techam si cu̾ti
liotecham emerit aliassicu¬
libros bibuotethã n scquin¬

Expanded text:
ter Nerua ait interesse id, quod testator senserit: nam et locum significari bibliothecam eo: alias liothecam emit': alias librlibros bib
Abbreviated transcription (Latin):
ta ded̾it. ut hr̾e nͥ possẽ. ⁊hoc uc¬
nim puto. o hoc ampluisait
deb̾c te pͥusqmͣ uiͣditiũ accpi¬
atur denũtiare hr̾di nam sia¬
irfecis agenti extestõ oppone¬
turtibi don maliexceptio.
distichus ⁊ dama sui mĩi
potestite meaerit cum mo¬
riar tumtstichus ⁊ dama sũi

Expanded text:
ta dederat, ut habere non possis: et hoc uerum puto. sed hoc amplius ait debere te, priusquam iudicium accipiatur, denuntiare heredi: nam si aliter feceris, agenti ex testamento opponetur tibi doli mali exceptio. 'Si Stichus et Dama serui mei in potestate mea erunt cum moriar, tum Sti
Abbreviated transcription (Latin):
Am̃qm̃ aut fidĩ ꝯmissum
ita relictum ñ cebeatur si uõl¬
uis tñ siiti ascriptum fui̾t si fu¬
eris arbitratus si putnus si esti¬
miuis. si utile mͥ cibi uissum¬
fuit uł uidebitur debebitur. ñ
eni plenũarbitũ uolũtatis sue hedi¬
suo dedit s qͥi uird bono irbitͥ¬
um dmissũ relictum ¶ Pro m

Expanded text:
am autem fideicommissum ita relictum non debeatur 'si uolueris', tamen si ita adscriptum fuerit: 'si fueris arbitratus' 'si putaueris' 'si aestimaueris' 'si utile tibi fuerit uisum' uel 'uidebitur', debebitur: non enim plenum arbitrium uoluntatis heredi dedit, sed quasi uiro bono commissum relictum.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ cissuis de menbrineis pur
debebuntur. nisi forte ⁊ hicn¬
osurscrit uolunta s ut pũta si
quisfor tecartis sic reliquetit
¶Cartas meis uniu̾sas qui nich̃
aliud qmͣ librosbabebat auo¬
iosus studioso. s. c̾o enim dub¬
itabit ubrõs debi.namamu

Expanded text:
 Cassius de membranis puridebebuntur, nisi forte et hic nos urserit uoluntas: ut puta si quis forte chartas sic reliquerit 'chartas meas uniuersas', qui nihil aliud quam libros habebat, studiosus studioso: nemo enim dubita
Abbreviated transcription (Latin):
mĩm̃o scdõ mortuus est eodem
testum̃to relicto ciq h̃rdes cx¬
stiterunt filius. iuxor posteam¬
anito defuncto puelli cotere¬
cepti nupsit alii p̾sentibi¬
cius uixit. ⁊neut̾ coꝵ stipulit̾
est dotem. mox mñ filius. ⁊ fi¬
lia hr̾des extitenit de inde mor
tuo in m̃m̾o filia cecessit ma¬
rito hr̃de relicto. q situm c̃cũ
puella non ex cã iegati pecu¬
nam indotrmab hrdib pa¬
trisa cceperit. s mortuo ẜõ ma¬
rito mat̾ familias fca dotem
missi fri defuncte tencaturm¬

Expanded text:
monio secundo mortuus est eodem testamento relicto eique heredes exstiterunt filius et uxor: postea marito defuncto puella dote recepta nupsit alii praesentibeius auxit, et neuter eorum stipulati sunt dotem: mox matri filius et filia heredes exstiterunt: deinde in matrimonio filia decessit marito herede relicto. quaesitum est, cum puella non ex causa legati pecuniam in dotem ab heredibus patris acceperat, sed mortuo secundo marito mater familias facta dotem missi fratri defunct
Abbreviated transcription (Latin):
lũcanũ uũt tucndi fundi ma¬
gis qmͣ collendi paritum eẽ
asimꝑmachmnariilegitum
di fundi cã pãrarentur.Item
opilione si eius genis oues au

Expanded text:
i magis quam colendi paratum esse: asinum machinarium legatum ndi fundi causa pararentur: item opilionem, si eius generis oves cur
Abbreviated transcription (Latin):
pr̾em eos naturalem ꝑicti
gargislianũ icgauit cumciꝰ
⁊ alio capitr titio filio qme
relinquenint. Quesitume
cum fund̾ girgilli anustest
fidiꝯ missi debeatur utrum
um cui hrditatĩs suc ꝑtem
relinquid legatum gnali s¬
mone tranferre uoliusss.¬
Lesto pucros ita legauat pu¬
blio incuuo comino incoab
Nr̃dib meis dariuolo puc¬
ros quĩq ex meis dumcarat

Expanded text:
patrem eos naturalem pietatGargilianum legauit cum casa, et alio capite Titio filio, quereliquerunt'. quaesitum est, cum fundus Gargilianus testafideicommissi debeatur, utrum um, cui et hereditatis suae partem reliquit, legatum generali sermone transferre uoluisse.Testamento pueros ita legauerat: 'Publio Maeuio dominulo meo ab heredibus meis dari uolo pueros quinque ex meis dumtaxat
Abbreviated transcription (Latin):
si bõnur arbitratu legatum
appar qmͣtã dotem cuiq filic
boi uir arbittatuꝯstitui oppor¬
tet.⁊ ait id ñ et̾ cdisficile exdig
cum huis q̃ tibierut qͥ ad tem¬
p᷑ibi sunt. ñ uicẽtur legata.⁊¬

Expanded text:
tratu legatum apparet, quantam dotem cuiusque filiae boni viri arbitratu constitui oportet: ait id non esse difficile ex digncum his quae ibi erunt, quae ad tempus ibi sunt non videntur legata
Abbreviated transcription (Latin):
i ciꝰhrs scripta hr̃dem reliq¬
uit filiam suam neptem pri
tuit hr̾des q̾ situm estan ea
plia cxͥncus hrs hiberetan
uo ad uliam dma que ha¬
buit patnum maiore iuili¬

Expanded text:
 heres scripta heredem reliquit filiam suam neptem primtuit heredes. quaesitum est, an ea praedia extraneus heres haberet an uero ad Iuliam Domnam, quae habuit patruum maiorem Iuli
Abbreviated transcription (Latin):
sentẽtiã defim̃cti a lib̃to decipir
satis in humanũ est c ei re¬
lict a filiis cestatoris deb̾e res¬
ropoitum ẽ nõ habente libe¬
ros nec cognatos in discͥmie
uite ⁊ stitutum ꝑ infirmita¬
temacers itis amicis gaio seio
cõntub̾nali dixisse ꝙ uellet
ei relinquere p̾dia q̃ noi̾asset
ea ꝙ dicta intestatoe ganipi

Expanded text:
defuncti a liberto decipi satis inhumanum est, centum ei relictos filiis testatoris debere resropositum est non habentem liberos nec cognatos in discrimine uitae constitutum per infirmitatem arcessitis amicis Gaio Seio contubernali dixisse, quod uellet ei relinquere praedia quae nominasset, eaque dicta in testationem Gaium
Abbreviated transcription (Latin):
batianu qui est in iegioneare¬
lata. Etem fundu sicanum
qui est in regione in faua cu
fabna dan uolo. q̾situm est
cum int fundosquos supͣleg¬
auit sit quid̃ fund̃ uocabu¬
lo satrian in regione. tñinfa¬
na non sit.anexca fid̾iꝯmissi
lib̾tis debeatur. Rndit si nui¬
lus cẽt satnanꝰ in regione in¬
fana ⁊dł n co sensissetesta¬

Expanded text:
one Atellata, item fundum Satrianum, qui est in regione Niphana, cum taberna dari volo". quaesitum est, cum inter fundos, quos supra legavit, sit quidem fundus vocabulo Satrianus, in regione tamen Niphana non sit, an ex causa fideicommissi libertis debeatur. respondit, si nullus esset Satrianus in regione Niphana et de eo sensisse
Abbreviated transcription (Latin):
uid̃i un iuĩsam cius nõis oblig¬
atom legatam ¶Item q̾ro cũ
ignorante mre famił. auctores
inꝑuntia adiectis sorti usu¬
ꝯmissi supͣ scripti ã in c̾mtum
hĩ debiti ad titiũ ꝑtinc¬

Expanded text:
uideri uniuersam eius nominis obligationem legatam. item quaero, cum ignorante matre familias actores in prouincia adiectis sorti usucommissi supra scripti etiam incrementum huius debiti ad Titium pertin
Abbreviated transcription (Latin):
Uimphilo ubto hocam¬
plius qm̃ codiallis relinq
dan uolo centum scio omu
quetibi pamphierelin qͦ
ad filiosmeosꝑ uenturacu
asfectoe̾m tuam tuã cirea eos
bñ ꝑspectam habõ q̃ro anu̾¬
bis sup̃ scriptis pamphilifi¬
diomisit ut p̾ mortem filiis
defuncti .c. rectituat. Nndiẜ¬

Expanded text:
mphilo liberto hoc amplius, quam codicillis reliqui, dari uolo centum. scio omnia, quae tibi, Pamphile, relinquo, ad filios meos peruentura, cum affectionem tuam circa eos bene perspectam habeo.' quaero, an uerbis supra scriptis Pamphili fidei commissit, ut post mortem filiis defuncti centum restituat.
Abbreviated transcription (Latin):
scepti sc̃ribi libriunde ñ nalc
q̃ ritur si ubri legti sunt an
continemt᷑ nũdum ꝑ scrip¬
ti.⁊ ñ pũto contimi ñ magis
qm̃ uestis ipplłone nũdum
de texta contincturs scnpti
libri nundum maleati usor¬
ñati continebunt᷑ ꝑm̾ anũ¬

Expanded text:
coepti scribi libri. Vnde non male quaeritur, si libri legati sint, an contineantur nondum perscripti. et non puto contineri, non magis quam vestis appellatione nondum detexta continetur. sed perscripti libri nondum malleati vel ornati continebuntu
Abbreviated transcription (Latin):
pũ q ħ incduxit. ¶ Nuptu¬
raduob filus fiusquos ex
priore minto habebat mi¬
da̾uit. ut .xx. q̃ doti dabat sti¬
pularentur in omnem ca¬
sum quo solui pois mm̃
soluatur. cõstante mmo u¬
no ex filiis mortuo iudr p̃e¬

Expanded text:
ae hoc induxit. Nuptura duobus filiis suis, quos ex priore marito habebat, mandauit, ut uiginti, quae doti dabat, stipularentur in omnem casum, quo solui posset matsoluatur: constante matrimonio uno ex filiis mortuo uxor pe
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ qui cccupit agendo totum
consequit: ita ut caueit dẽfr̃n¬
sum iti ad u̾sus cetos fidĩ con¬
missarioseum qui soluit suĩ
socii sint siuenon. ¶ Intcłu
alt̾inom̃ scribit᷑ intestõ alti
uõ fidi ꝯmissi petitio uł legati
ꝯpetit ut putisi fidĩ hr̃ dĩ cõ¬
pecit. ꝯmittaturut ip̃e public
ano ꝑtitio p̾scet fidi missũ
ħ̾ legitum ñ publicm̃ petiti

Expanded text:
igitur qui occupat agendo totum consequitur ita, ut caveat defensu iri adversus ceteros fideicommissarios eum qui solvit, sive socii sunt siue non. Interdum alterius nomen scribitur in testamento, alteri uero fideicommissi petitio uel legati competit, ut puta si fidei heredis committatur, ut ipse publicum pro Titio praestet, fideicommissum hoc uel legatum non publicanus petit,
Abbreviated transcription (Latin):
tatrirei q̃ expitrimonio uin sui
aretonis sup crant eicĩq fidĩco¬
misit h̾ cidem restitucre p nepo¬
ti. cum erit. umis .xui. in quib
h̾uba id iccit. Item rogo utire¬
nis dclctur om̃ib cditorib ex
reddĩh cor bonoꝵ soluas ied¬

Expanded text:
ae ex patrimonio iuri sui Arethonis ei supererant, eiusque fidei commissit haec eadem restituere pronepoti, cum erit annis sedecim, in quibus haec uerba adiecit: 'item rogo, uti renis debetur, omnibus creditoribus ex reditibus eorum bonorum soluas red
Abbreviated transcription (Latin):
ub̾tis meis dedi dietam in
culis manuimissi uł postea
manumissõ ⁊ tub̃nales suã
Item filios fanfilias lego n¬
si si quas quasueaduxorem
regionem umbrie tuscie ĩ
piccno cohrdes uxori sue re¬
tituerent cum om̾ibq̃ ibi
erunta manopiis iustias
uł urbanis ⁊ actorib exoc¬
ptis manumissis. QQui¬
situm est cum beros ⁊ stid̃¬

Expanded text:
quam libertis dedi, diaetam, in cillis manumissi uel postea manumisero, contubernales suas, item filios filias lego, nisi si quos quasue ad uxorem regionem Umbriae Tusciae Piceno coheredes uxori suae restituerent cum omnibus, quae ibi erunt, et mancipiis rusticis uel urbanis et actoribus exceptis manumissis. quaesitum est, cum Eros et Sti