comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nillum odit. sorte contentus sua. et fortune iniuriis mac¬
cessus. inchil metuit. nchil cupit. Scit non spargi ueneria
fictilibus. scit uite hommnum pauca sufficere. et sũmois ue¬
rasq diuitias inł optare sumũ imperiũ iul timere. lotum
agit atq tranquillum euum. placidas noctes. otiosos dies.
et secura cõuimia. It liber sedet intrepidus. nullas struit. a
cauet insidias. scit se amari et non sua scit mortem suã
melli utilem. nulli dampnosam uitam i neq multum
interesse arbitratur ꝙͣ diu sed ꝙͣ bene uiuat. nec ubi aut
quando moriatur magni estimat. scd qualiter. In id
unum sũmo studio intentus. ut bene actam uite fabulain
abitur sensim dies. et fuguit hore. ac Iam prã¬
dio funis est. turbant illum familiaxis epercitꝰ
hostesqz collaterales. ⁊ ruina mensarum et ho¬
ouinũ uasorũq collisio. Et ebriorũ Iocis tecta
mugiũt. et queremoniis famescentiũ. habet eñ non ulti¬

Expanded text:
nullum odit; sorte contentus sua et fortune iniuriis inacnullum odit; sorte contentus sua et fortune iniuriis inaccessus, nichil metuit, nichil cupit; scit non spargi venena fictilibus, scit vite hominum pauca sufficere, et summas verasque divitias nil optare, summum imperium nil timere; letum agit atque tranquillum evum, placidas noctes, otiosos dies et secura convivia; it liber, sedet intrepidus, nullas struit aut cavet insidias, scit se amari et non sua. Scit mortem suam nulli utilem, nulli damnosam vitam, neque multum interesse arbitratur quam diu, sed quam bene vivat, nec ubi aut quando moriatur magni extimat, sed qualiter: in id unum summo studio intentus, ut bene actam vite fabulam abitur sensim dies et fugiunt hore, ac iam prandio finis est. Turbant illum familiaris exercitus, hostesque collaterales et ruina mensarum, et hominum vasorumque collisio; et ebriorum iocis tecta mugiunt, et querimoniis famescentum. Habet enim non ulti
Abbreviated transcription (Latin):
quiem pro screpitu si lentiu gabet pr̃o multitudine seip̃m ap̃e
sibi comes. ip̃e sibi fabulator. ac cõuiua est. nec metuit solus
esse dum secum est. pro auleis nudus paries ex agresti cõme¬
to. pro solio eburneo quertus est sibi uel fagus pura uel abi¬
es. celum spectare non aurum terram amat caltare non pur¬
puram. fidicen gratus et assidenti consurgentiq dulcissimꝰ
cantus est. benedictio et gratiarũ actio. uillicus si res poscat
pnicerna coquus et uerna est. Quidquid is apposunt. hic equa¬
minitate et modestia preciosum facit. Cibum õnem peregri¬
num silius aut lottoribus aduectum. õnem potum ligurum
atq picentiũ collibus expressum dicas. Ea frons est. isqz am¬
mus utentis. sic in deum inq homies gratus sic cõibꝰ incõptis¬
q letus dapibus. non tantum ut maroneus. Ille semoulus. re¬
gum opes equãt aĩo. scd transcendit. nulli penieus muĩdet.

Expanded text:
quiem, pro strepitu silentium habet, pro multitudine seipsum; ipse quiem, pro strepitu silentium habet, pro multitudine seipsum; ipse sibi comes, ipse sibi fabulator ac conviva est, nec metuit solus esse, dum secum est. Pro auleis nudus paries ex agresti cemento, pro solio eburneo quercus est sibi, vel fagus pura, vel abies; celum spectare non aurum, terram amat calcare non purpuram, fidicen gratus et assidenti consurgentique dulcissimus cantus est benedictio et gratiarum actio. Vilicus, si res poscat, pincerna, cocus et verna est; quicquid is apposuit, hic equanimitate et modestia preciosum facit. Cibum omnem peregrinis silvis aut litoribus advectum, omnem potum Ligurum atque Picentium collibus expressum dicas; ea frons est, isque animus utentis, sic in Deum inque homines gratus, sic comunibus inemptisque letus dapibus, non tantum, ut Maroneus ille seniculus regum opes equat animo sed transcendit. Nulli penitus invidet,
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Quin et aduersus cecas insidias aluid remẽdii genus
inuentũ est. Inter unia dapes q liuida serpentum cornua ꝓ¬
minent. aureis infita sollerter arbusculis. et quasi uołup¬
taria ex arte contra mortem miseri. mirares. ip̃a mors ox¬
cubat. Ille autem sedet obducta fronte. grambus oculis.
supercilio umbroso. rugosa nare. genisq pallentibus. egre
uiscosa labra disglutinans. uix caput attollens. fulgoribus¬
q et odoribus actonitus. ubi sit nescit. uespertina tumens
crapula et matutini negocii confusus negoen euentu futu¬
ris q fallaciis intentus quo se uertat aut quid agat. Iudat
olet. Ructat. oscitat. singula morsitans uiiuersa fasti¬
diens
Ite uero uel paucis. uel uno uel nullo famuls conten¬
tus. hesterno sobris. uegetusq ieimo hesteruo mo¬
desto. sub lare mundai mensain. ullain nuella re
magis ꝙͣ sua presentia eornat pro tumultu re¬

Expanded text:
rat. Quin et adversus cecas insidias aliud remedii genus rat. Quin et adversus cecas insidias aliud remedii genus inventum est: inter vina dapesque livida serpentum cornua prominent, aureis insita solerter arbusculis, et quasi voluptaria ex arte contra mortem miseri, mira res, ipsa mors excubat. Ille autem sedet obducta fronte, gravibus oculis, supercilio umbroso, rugosa nare genisque pallentibus, egre viscosa labra disglutinans, vix caput attollens, fulgoribusque et odoribus attonitus. Ubi sit nescit, vespertina tumens crapula, et matutini negotii confusus eventu, futurisque in fallaciis intentus — quo se vertat, aut quid agat? — sudat, olet, ructat, oscitat, singula morsitans, universa fastidiens. Iste vero vel paucis vel uno vel nullo famulo contentus, hesterno sobrius vegetusque ieiunio, modesto sub lare mundam mensam nulla re magis quam sua presentia exornat, pro tumultu re
Abbreviated transcription (Latin):
tus. naturam arte mutauerit. Parte alia parũ diuersi ge¬
neris pompa conspicitur ferre horribiles. pisces incoguiti
uolucres maudite. puluere precioso oblite ueteris patrie.
Qauedam uoce testantes originem. nomẽq iamsolum de ꝓhasi¬
de retinentes, Fumant ip̃is edentibus stupenda fercula. Et
om̃e coquorũ passa ludibrram. Que si quis ualde licet esurĩẽs
cernat ꝙͣ fede ꝙͣtoq sint coagulata lenocinio. solo spectaculo
satur abscedat. Ita imxta uidebit inuicẽq certantia nostra
exteris marina terrestribus. ingra candidis. acria dulcibꝰ
hirsuta penuatis mansueta ferocibus. et quasi ouĩdianũ
chaos illud antiquũ renonatum. atq in angustias sit coac¬
tum. non solum corpore in uno. sed in una parapside. frigi¬
da pugnabunt calidis. humentia siccis mollia cum duris
sine pondere habentia pondus. sub hac tanita colluiue simul
pulmentis suspectum. non ĩmerite sedulus pregustator explo¬

Expanded text:
tus, naturam arte mutaverit. Parte alia par diversi getus, naturam arte mutaverit. Parte alia par diversi generis pompa conspicitur: fere horribiles, pisces incogniti, volucres inaudite, pulvere precioso oblite et oblite veteris patrie, quedam voce testantes originem, nomenque iam solum de phaside retinentes. Fumant ipsis edentibus stupenda fercula et omne cocorum passa ludibrium, que siquis valde licet esuriens cernat quam fede quantoque sint coagulata lenocinio, solo spectaculo satur abscedat. Ita mixta videbit invicemque certantia nostra exteris, marina terrestribus, nigra candidis, acria dulcibus, hirsuta pennatis, mansueta ferocibus et, quasi ovidianum chaos illud antiquum renovatum atque in angustias sit coactum, non solum corpore in uno, sed in una paropside, frigida pugnabunt calidis, humentia siccis, mollia cum duris, sine pondere habentia pondus. Sub hac tanta colluvie diversapulmentis, suspectum non immerito venenum sedulus pregustator explo
Abbreviated transcription (Latin):
pultusq. Reboant uariis tecta clamoribus. Circũstant canes aulia
muresq domestia. Certatim adulatorũ circũfusa aties obsequitur
et corrosorum turba familiariũ. confuso strepitu. mensam Iu-¬
struit. uerritur turp̃e soliũ. ⁊ fedo puluere cuncta complentur
uolat atriis argentum auro infectum: pocula cauis gemis ex¬
pressa. Scampini serico uestitur ostro paries. terra tapetibꝰ
Dum seruorum nũda interim cohors tremit. Instructa atie.
datur tandem lituo signum pugne. Coquine duces aule duci¬
bus ꝯcurrunt. Ingens fragor exoritur Conuehantur terra
mariq conquisite epule et unia priscs calcata consulibus.
Ardent rutilo in ailro nr̃e graiẽq undemnie. uno in cypho gnos¬
cos et meroe ueseus falernusq miscentur surrentimq colles
et calabre. Nec satis est insi bachus ausomus uel hibleo mel¬
le uel sircco medicatus. Arundinis baccisq ingrantibus õdora¬

Expanded text:
que. Reboant variis tecta clamoribus; circumstant canes aulici que. Reboant variis tecta clamoribus; circumstant canes aulici muresque domestici, certatim adulatorum circumfusa acies obsequitur et corrasorum turba familiarium confuso strepitu mensam instruit. Verritur putre solum et fedo pulvere cunta complentur, volat atriis argentum auro infectum et pocula cavis gemmis expressa, scamnum serico vestitur, ostro paries, terra tapetibus, dum servorum nuda interim cohors tremit. Instructa acie datur tandem lituo signum pugne. Coquine duces aule ducibus concurrunt, ingens fragor exoritur, convehuntur terra marique conquisite epule et vina priscis calcata consulibus. Ardent rutilo in auro nostre graieque vindemie, uno in scipho Gnosos et Meroe, Vesevus, Falernusque miscentur, Surrentinique colles et Calabri. Nec satis est, nisi Bachus Ausonius, vel Hibleo melle vel Eoe suco medicatus harundinis, baccisque nigrantibus odora
Abbreviated transcription (Latin):
nitate personam ueneratur et sancti spiritus poscit aduentũ luc¬
guã quoq et mentem confessione personantem salutiffera, et ca¬
ritatem celico igne flãmante ac proximos accensuramn. que si
deuote postulat Iam habet multũ. hoc mentis ardore ꝙͣ quolib
auri et gẽmarũ splendore felitior. Inde autem pedetentu sua re¬
legens uestigia. scandente iam in altum. et qui mane nouũ
illustrauerat. meridiem accendente solis radio nil potius ꝙͣ ex¬
tingui flãmas litium quas certatim flatu et fomentes suscitat¬
alter. et quo ille cupide peruritur hic omnem malarũ cupĩoniũ
calorem noyium aufferri flagitat. Demq quod uinupoeta satiri¬
cus sine periculo posci docet. in corpore sano mentem sanã orat¬
¶ Quis horum oro hactenus horas suas expendit honestius:
Eint prandii tempus. Ille sub ingenti et riinam
minitanee aula cõponitur. pulumaribus obaitus se¬

Expanded text:
nitate personam veneratur, et Sancti Spiritus poscit adventum, linnitate personam veneratur, et Sancti Spiritus poscit adventum, linguam quoque et mentem confessione personantem salutifera, et caritatem celico igne flammantem ac proximos accensuram. Que si devote postulat iam habet, multum hoc mentis ardore quam quolibet auri seu gemmarum splendore felicior. Inde autem pedetentim sua relegens vestigia, scandente iam in altum et qui mane novum illustraverat meridiem accendente solis radio, nil potius quam extingui flammas litium, quas certatim flatu et fomentis alter suscitat, et quo ille cupide peruritur, hic omnem malarum cupidinum calorem noxium auferri flagitat. Denique quod unum poeta satyricus sine periculo posci docet, in corpore sano mentem sanam orat. Quis horum, oro, hactenus horas suas expendit honestius? Venit prandii tempus. Ille sub ingenti et ruinam minitante aula componitur pulvinaribus obrutus se
Abbreviated transcription (Latin):
alienam perneciem molitur. mordente añi conscientia. sepe
meti etiam uerba rũpente. et sepe uera promendaciis. uer¬
bera pro uerbis referens ꝑlenũsq ruboris. aut palloris seqz ui¬
cissim increpitans ꝙ non potius deserti famẽ. ꝙͣ diserti famã
concupierit. et arator ꝙͣ orator esse maluerit. Raptim infecto
negotio. domũ redit. et turpibus latebris non magis hostũ ꝙͣ
clientiũ suorũ se furatur aspectibus ¶. Iste ubi primo floreu
sedile. salubrẽq nactꝰ collem constitit. Iubare iam solis exorto
in diurnas dei laudes. pio letus ore prorũpens. eoq suauius.
si deuotius forte suspiryis leue murmur proni gurgitis. aut
dalces auium concinant querele innecentiam in primis. lui¬
gue frenũ. litis nestiũ. uisus reginen uanitatibus obiectum.
puritatem cõrdis uecordia᷑m absentiam et domitricem cariis abstiaẽ¬
tiam deprecatur. Nec multo post terciis in laudibus tertiam in tri-¬

Expanded text:
alienam perniciem molitur, mordente animum conscientia, sepe alienam perniciem molitur, mordente animum conscientia, sepe metu etiam verba rumpente; et sepe vera pro mendaciis, verbera pro verbis referens, plenusque ruboris aut palloris, seque vicissim increpitans, quod non potius deserti famem quam diserti famam concupierit, et arator quam orator esse maluerit, raptim infecto negotio domum redit, et turpibus latebris, non magis hostium quam clientium suorum se furatur aspectibus. Iste ubi primum floreum sedile salubremque nactus collem constitit, iubare iam solis exorto, in diurnas Dei laudes pio letus ore prorumpens eoque suavius si devotis forte suspiriis lene murmur proni gurgitis aut dulces avium concinnant querele, innocentiam in primis, lingue frenum litis nescium, visus tegmen vanitatibus obiectum, puritatem cordis, vecordie absentiam et domitricem carnis abstinentiam deprecatur. Nec multo post, tertiis in laudibus, tertiam in Tri
Abbreviated transcription (Latin):
Iocundeq lectionis stũdiũ conuertitur. Etq ita abis ꝑastus Almenissi¬
mis. multa cũ pate aniini uenturum lucis initũi prestolatur
Iiersis uotis expectata lux adest. Ille hostibus
anncis limen obsessum habet salutatur. poscitur
attrahitur. trãditur. arguitur. laceratur. ¶hic
uacuũ limnen et libertas in limine manendi .s. cũdiq
quotũq fert amimꝰ. ¶ uadit ille mestus in forũ. plenus que¬
relarum plenusq negotiorum. et miitis diei primordĩai a litibꝰ
auspicatur. ¶ uadit iste alacer in uicinam filuam. plonus ocii
plemisq silencii. et cum gaudio faustum lien serene lucis in¬
greditur. ¶ Ille ut ad potentum superba palatia. siue ut ad
formidata uidicũ subsolia uentũ est. ueris falsa permiscens
aut iustitiam premit insontis. aut nof nocentis rei pascit
audatiam. aut prorsus aliquid uel in propriũ dedecus uel in

Expanded text:
iocundeque lectionis studium convertitur: atque ita cibis pastus amenissiiocundeque lectionis studium convertitur: atque ita cibis pastus amenissimis, multa cum pace animi venture lucis initium prestolatur. Diversis votis expectata lux adest. Ille hostibus amicis limen obsessum habet, salutatur, poscitur, attrahitur, truditur, arguitur, laceratur. Huic vacuum limen et libertas in limine manendi scilicet eundique quocunque fert animus. Vadit ille mestus in forum, plenus querelarum plenusque negotiorum, et imminentis diei primordium alitibus auspicatur. Vadit iste alacer in vicinam silvam, plenus otii plenusque silentii, et cum gaudio faustum limen serene lucis ingreditur. Ille, ut ad potentium superba palatia sive ad formidata iudicum subsellia ventum est, veris falsa permiscens, aut iustitiam premit insontis, aut nocentis rei pascit audaciam, aut prorsus aliquid vel in proprium dedecus vel in
Abbreviated transcription (Latin):
egressuris inde matutinis laudibus aperiat deuotus exposcit
et cordis sui dominũ in adiutoriũm uocat. Nichilq iam uiribꝰ
sus fidens. et inminentiũ conscius. metuensq discriminũ
ut festinet obsecrat. Nullis texendis fraudibus intentus. sed
dei gloriam et scoꝵ laudes non indies tantũ. sed inhoras. et in¬
defesso lingue famulatu et pio mentis obsequio. repetens
Ne qñ forsitan ingrato ammo. diuinorũ munerũ memoria
euanestat. Et sepe interea mirũ dictu securi tuoris ac trepe¬
de sper plenus. memorq preteriti. ac futuri prouidens. leto
dolore et felicibus lacriuis habundat. Quem statũ nulla uo¬
luptas occupatorum. nulle uinqͣz urbane delicie nulli regnoꝵ
fastus. equeuerme. Inde suspiciens celum ac stellas. et illic
habitantem dominũ deum suũ tota mente suspirans. et pa¬
triam cogitans. de exilii sui loco protins ad honeste cuuispiã

Expanded text:
egressuris inde matutinis laudibus aperiat devotus exposcit, egressuris inde matutinis laudibus aperiat devotus exposcit, et cordis sui dominum in adiutorium suum vocat, nichilque iam viribus suis fidens et imminentium conscius metuensque discriminum ut festinet obsecrat: nullis texendis fraudibus intentus, sed Dei gloriam et sanctorum laudes non in dies tantum, sed in horas, et indefesso lingue famulatu et pio mentis obsequio repetens, nequando forsitan ingrato animo divinorum munerum memoria evanescat. Et sepe interea mirum dictu securi timoris ac trepide spei plenus memorque preteriti ac futuri providens, leto dolore et felicibus lacrimis abundat. Quem statum nulla voluptas occupatorum, nulle unquam urbane delitie, nulli regnorum fastus equaverint. Inde suspiciens celum ac stellas, et illic habitantem Dominum Deum suum tota mente suspirans, et patriam cogitans, de exilii sui loco, protinus ad honeste cuiuspiam
Abbreviated transcription (Latin):
Urgit occupatus in felix habitator urbium nõcte media.¬
sompno uel sius curis uel clientũ uocibus interrupto.
sepe etiam lucis metu. sepe nocturis uisis exterritꝰ
Ntor infeliti scampno corpus applicat. animũ meri¬
daciis. in illis est totus. seu ille mercibus precium facere. seu
sociũ seu puppillum fallere. seu uicini cõiugem pudicitia arma¬
tam expugnare blaudiciis. seu litigio iniusto uistitie uelum
fando pretendere. seu demq publiti priuatiq aliquid corrũ¬
pere meditatur. nunc ira preceps: mĩt ardens desiderio: nũt des¬
peratione gelatus. Ita pessimus artifex ante lucem. diurni
telam negocũ orditur qua sese atq alios inuoluat
Urgit solitarius atq ociosus felix. modita quiete re¬
creatus. sompnoq breui non fracto sed expleto. et
interdum pernoctantis philomene cantibus exꝑrectꝰ
thoroqz uix dum leuiter excussus. pulsisqz torꝑoribus
quietis horis psallere inciprens. Iauitorẽ labiorum suorũ ut

Expanded text:
urgit occupatus infelix habitator urbium nocte media,somno vel suis curis vel clientium vocibus interrupto; sepe etiam lucis metu, sepe nocturnis visis exterritus. Mox infelici scamno corpus applicat, animum mendaciis: in illis est totus, seu ille mercibus precium facere, seu sotium, seu pupillum fallere, seu vicini coniugem pudicitia armatam expugnare blanditiis, seu litigio iniusto iustitie velum fando pretendere, seu denique publici privatique aliquid corrumpere meditatur. Nunc ira preceps, nunc ardens desiderio, nunc desperatione gelatus: ita pessimus artifex ante lucem diurni telam negotii orditur, qua se se atque alios involvat. Surgit solitarius atque otiosus, felix, modica quiete recreatus, somnoque brevi non fracto sed expleto, et interdum pernoctantis philomene cantibus experrectus, thoroque vixdum leniter excussus, pulsisque torporibus quietis horis psallere incipiens, ianitorem labiorum suorum ut
Abbreviated transcription (Latin):
dommius et acriter inturamini que ad falutẽ aptissima sunt Et
si a sensibus uehementer abhorreant Atqz in primis ur̃am et pre
de ne capiannnt Neue quis ur̃m hostibus sus aut consiliarus
malis aedat Postremo umꝙͣ fletus aut et luctꝰ diuellatur unde¬
Sutiq necessariũ est diuelli lld hec uidenda tutum et quietu dele¬
ꝯistis locũ arripiustis iter rectũ et securũ bono collirio linistis
oculos Sic agite pergite quo cepiseis nemo se in tergũ flectat Sta¬
tua salis in qua mulier retro respiciens uersa est aĩas uestras
salutifero sale condierit. Nullus hominũ sie pcto est Sed pec¬
catori dicitur peccasti quiesce. Quiescite ergo/ uacate otiũ agi¬
te uidete gaudete pro me flete et mei memores ualete O felices
si uos ip̃os el bona ur̃a cognostis¬

Expanded text:
dominus et acrius intueamini que ad salutem aptissima sunt, et dominus et acrius intueamini que ad salutem aptissima sunt, et si a sensibus vehementer abhorreant, atque in primis vestram et pretede capiamini, ne ve quis vestrum hostibus suis aut consiliariis malis credat, postremo ne  necessarium est divelli. Ad hec videnda lucidum et quietum delegistis locum, arripuistis iter rectum et securum, bono collirio linistis oculos; sic agite, pergite qua cepistis, nemo se in tergum flectat. Statua salis, in quam mulier retro respiciens versa est, animas vestras salutifero sale condiverit. Nullus hominum sine peccato est, sed peccatori dicitur: «Peccasti?» Quiesce. Quiescite ergo, vacate, otium agite, videte, gaudete, pro me flete, et mei memores valete. O felices, si vos ipsos et bona vestra cognosci
Abbreviated transcription (Latin):
orator inscribitur disputauit acero Quis sane doctorũ et clo¬
quẽtiũ cohors quotquot ab originie rerũ usq ad hanc dĩe qua¬
cũꝙ parte mũdi floruerũt quos enumerare longum est phi¬
losophentur disputãt, porent res decoras stilo quolibet exornẽt
es tenuissimo artifitio ac et poeticis fignent tegant. Nõne
omes indocti et muti et elingues uidebũtur ubi ab aduerso
sola xp̃i uox intonuit ueri ssimũq illud regni prophete Absorti
nouimꝰ ml prorsus appareat, et perse modo maxi uideban᷑.
Het sut fres que otio religioso ut scribere occurrebãt ꝙͣuis
Haud ignarus sim eousq sermonem proteridi posse quosusq occu¬
patorum miserie protenduntur quarũ nullus est termimes E
satꝭ ñc dixisse uisus sum Reliqua ex uobis audire habeo quos
horum fecisse debuit experientia magrõs hoc ergo de quo loquor
otiũ et hec uat uacatio prestabit ut uidcatis quoniã deus ip̃e est

Expanded text:
Orator inscribitur disputavit Cicero, quamvis sane doctorum et eloOrator inscribitur disputavit Cicero, quamvis sane doctorum et eloquentium omnis cohors, quotquot ab origine rerum usque ad hanc diem quacunque mundi parte floruerunt, quos enumerare longum est, philosophentur et disputent, perorent, res decoras stilo quolibet exornent et tenuissimo artificio ac poeticis velis tegant. Nonne omnes indocti et elingues videbuntur, ubi ab adverso sola Cristi vox intonuit verissimumque fit illud regii prophete: «Absortnovimus, nil prorsus appareant, qui per se modo maximi videbantur. Hec sunt, fratres, que de otio religioso ut scriberem occurrebant, quamvis haud ignarus sim eosque sermonem hunc protendi posse, quousque occupatorum miserie protenduntur, quarum nullus est terminus. Sed satis nunc dixisse visus sum; reliqua ex vobis audire habeo, quos horum fecisse debuit magistros experientia. Hoc ergo de quo loquor otium et hec vacatio prestabunt ut videatis quoniam Deus ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
et uera felicitas Oiue forsan ornatus exigitur. Et ꝙͣuis mul-¬
ta de hoc dici possint hec tamen õmũ sũma est. Quedã forte
super ficietemis compositiores, pulcriorẽ nullã itaq fingi u¬
beo huic matronã formosam / sobriã pudicã cultu exiguo con¬
tentã Illuit exqui sitissime cõpofitam meretricẽ fucis ora
uendentibus Quisꝙͣ ne adeo hebes ut dubitet quã potius i
coniuigem sibi assistat. magii doctiq uiri fuerut multi di¬
serti aliqui Nestio eñi quõ facilius est doctũ hominẽ reperire
ꝙͣ disertũ ymo mõ tantũ in promptu est ꝙ doctrina siue elo¬
quẽtia esse potest Eloquẽtia uero sine doctrina, eaq multi¬
plici et uariã esse non potest nisi forte eloquẽtẽ pro eloquẽ¬
te posuermiꝰ quo nichil est fluĩs Et hec est rãdix uel poetice
uel oratorie raritatis De qua multa diuinitꝰ in colibro qui

Expanded text:
et vera felicitas, sive forsitan ornatus exigitur, et quamvis mulet vera felicitas, sive forsitan ornatus exigitur, et quamvis multa de hoc dici possunt, hec tamen omnium summa est, quasdam forte superficietenus comptiores, pulcriorem nullam. Itaque fingi iubeo hinc matronam formosam, sobriam, pudicam, cultu exiguo contentam; illinc exquisitissime compositam meretricem, fucis ora vendentibus; quisquam ne adeo ebes, ut dubitet quam potius in coniugium asciscat? Magni doctique viri multi fuerunt, diserti aliqui; nescio enim quomodo, facilius est doctum hominem repperiri quam disertum; imo vero causa in promptu est, quod doctrina sine eloquentia esse potest, eloquentia vero sine doctrina eaque multiplici et varia esse non potest, nisi forte loquacem pro eloquente ponamus, quo nichil est falsius, et hec est radix vel poetice vel oratorie raritatis, de qua multa divinitus in eo libro qui
Abbreviated transcription (Latin):
leram celebrandũ/ quã ob cãm psalteriũ ip̃m dauiticũ sepe per¬
currẽ sum coactus e quibus fontibus haurire studui non unde
disertior fierem sed melior si possem neq unde euaderem Dis¬
putator maior sed peccator mnior has ergo scripturas qͣs
ego aduena necdũ notas odore quod illectus adamaui Iero li¬
cet uos uelut indigene et in hiis a principio enutriti amate coli¬
ce ueneramim frequẽtate nuꝙͣ de manibus uris si possibile
antiquitas et omes omno seculares lrãs antecedũt Anteꝙͣ
cadmnꝰ grecarũ repertor Anteꝙͣ ysis egiptiarũt Anteꝙͣ carmẽ¬
tis latinarũ muentrix nasceretur hee lr̃e celebres erãt in orbe
terrarũ siue uirtus et actenditur et sagitte sũt ardentes
et acute que quibus infixe fuerint corda uiuificãt, siue fru¬
tus optatur. Et certe cũ ceterarũ merces sit aut breue lucrũ
aut aura uolatilis, falsus fauor. horũ finis uita eterna est

Expanded text:
leram, celebrandi, quam ob causam psalterium ipsum daviticum sepe perleram, celebrandi, quam ob causam psalterium ipsum daviticum sepe percurrere sum coactus, e quibus fontibus haurire studui non unde disertior fierem, sed melior, si possem, neque unde evaderem disputator maior, sed peccator minor. Has ergo Scripturas, quas ego advena necdum notas odore illectus adamavi, sero licet, vos velut indigene et in his a principio enutriti amate, colite, veneramini, frequentate; nunquam de manibus vestris, si possibile antiquitas, et omnes omnino seculares literas antecedunt – antequam Cadmus grecarum repertor, antequam Ysis egiptiarum, antequam Carmentis latinarum inventrix nasceretur, he litere celebres erant in orbe terrarum, sive virtus attenditur –, et «sagitte sunt acute» et ardentes, que quibus infixe fuerint corda vivificant, sive fructus optatur, et certe cum ceterarum merces aut breve lucrum aut aura volatilis et falsus favor, harum finis vita eterna est
Abbreviated transcription (Latin):
Et hec quidem hactenus uos autẽ fres quas deo meritas gra¬
tes acturi estis quibus in huilitate ur̃a pariuilis Reuelatũ est
uie teriumꝰ et quis dux disputatur apud eos. multis quidem
uerbis de bonorũ et malorũ fimbus de quo romam princeps
eloqun utq augustinus ait unus e numero doctissimorũ hom̃i
boriosi homines a quibus ingenio uicti sumꝰ en gratia uicimꝰ
gratuitisq muncribꝰ laborastis en quiescimꝰ Seruistis en
metimꝰ Quesistis en inuenimꝰ neq culpa ur̃a neq meritũ
uri. Eed domini fauor solus qui agente deo felitius ꝙͣ spe
rabani ab illo ergo priniũ Rapeus et a semit meis parũper
gregorius iheronimꝰ ꝙ nouissimꝰ Os aurei ioħẽs Et exundãs
lacteo torrente lactantius. Ita hoc pulcherriiꝰ comitatu scrip-¬
turarũ sacrarũ fines quos ante despexeram uenerabundus ingre
cessitas diuinas laudes atq offitiũ cotidianũ quod male distu¬

Expanded text:
Et hec quidem hactenus. Vos autem, fratres, quas Deo meritas graEt hec quidem hactenus. Vos autem, fratres, quas Deo meritas grates acturi estis, quibus in humanitate vestra parvulis revelatum est  via, quis vie terminus et quis dux? Disputatur apud eos multis quidem verbis de bonorum et malorum finibus, de quo romani princeps eloquii, utque Augustinus ait, unus e numero doctissimorum hominuboriosi homines a quibus ingenio victi sumus, en gratia vicimus gratuitisque muneribus. Laborastis, en quiescimus; sevistis, en metimus; quesistis, en invenimus; neque culpa vestra neque meritum nostrum sed Domini favor solus, «qui rabam. Ab illo igitur primum raptus et a semitis meis parumper Ieronimus Gregoriusque, novissimus oris aurei Iohannes et exundans lacteo torrente Lactantius: ita hoc pulcerrimo comitatu Scripturarum Sacrarum fines quos ante despexeram venerabundus ingredcessitas divinas laudes atque officium quotidianum, quod male distu
Abbreviated transcription (Latin):
de ceteris contigit ut placerent ꝙ ꝙ oculos aut aures ꝙͣ ꝙͥ onmo
sensus atq animũ delectat a quo precor id ip̃m unde delcãret
habuit insi ab isto qui delectabilia cicta nõ tantũ supereminet
sed creauit eis q nõ tantũ ut delcarent habuit ist abisto qui de
exiguã et incerta breuẽq dulcedinẽ ab ista que ĩmiensa certa
et eterna est et sine qua hec ip̃a dulcedo nulla esset auerti neq
satis apud me huiꝰ mali cãm intelligo uel menio nisi ꝙ diffide¬
tie hũane mos est amare presentia fura contẽpnere Cũ tamẽ
et diuini Amoris dulcedo ut maior et melior, est sic esse possit
et certior et presentior ꝙͣ hũanis et multis in rebus hiiͣs prec̾i¬
pue in quas carualis tendit affectus aliꝙͣto spes ꝙͣ res ip̃a sit
cile sit cũ ceteris in rebus tũ in hoc maxime ꝙͣ delcãtionẽ in
qua sũmã statiũt nec mepte modo uerci a falsa effuguĩt

Expanded text:
de ceteris contigit ut placerent? Quicquid oculos aut aures, quicquid omnino de ceteris contigit ut placerent? Quicquid oculos aut aures, quicquid omnino sensus aut animum delectat, a quo, precor, idipsum ut delectaret habuit, nisi ab illo qui delectabilia cunta non tantum supereminet, sed creavit, eisque non tantum ut delectarent tribuit, exiguam et incertam brevemque dulcedinem ab illa que immensa, certa et eterna est et sine qua hec ipsa dulcedo nulla esset averti, neque satis apud me huius mali causam intelligo, nisi quia diffidentie humane mos est amare presentia, futura contemnere, cum tamen et divini amoris dulcedo, ut maior et melior est, sic esse possit et certior et presentior quam humani, et multis in rebus, his precipue in quas carnalis tendit affectus, aliquanto spes quam res ipsa sit cile sit, cum ceteris in rebus, tum in hoc maxime, quod delectationem, in qua summam boni statuunt, nec inepte, modo veram
Abbreviated transcription (Latin):
uel cuiꝰ ꝙͣ õmo rei alterius delectatio tanta uel esse uel fingi potest
ꝙͣta est ad ip̃m ultra quẽ nichil est oĩs uero delcãtionis et gaudni
luptatis auidissimi sint eãq om̃i studio appetant a suma eos
uoluptate mĩor abstrahit que impellere magis atq aĩare debue¬
rat ut multis et miniis usq adeo delectati tandem unũ in-
inquirrerent Si eñi fesso uiatore cam suauis est cespes herbosus et sub
umbra cirboris exiguus fons quale est inter mortales uite molestias
muensse fontem aq̃ salientis in uitam cternã et ubram illã sub
qua non ad breuis hore spatiũ neq ab estusolis tantũ sed in eter¬
nũ ab om̃i aduersitate protegamur et ab om̃i metu Si magistra¬
manu tersum et excultũ aur̃ũ si lapillos prelucidos indico licto¬
et apricas terras et florentes ramos et prata uirentia demq dilec

Expanded text:
vel cuiusquam omnino rei alterius delectatio tanta vel esse vel fingi potest, vel cuiusquam omnino rei alterius delectatio tanta vel esse vel fingi potest, quanta est ad ipsum ultra quem nichil est, omnis vero delectationis et gaudii luptatis avidissimi sint eamque omni studio appetant, a summa eos voluptate minor abstrahit, que impellere magis atque animare debuerat, ut multis et minimis usqueadeo delectati tandem unum id quod summe delectaret inquirerent. Si enim fesso viatori tam suavis est cespes herbosus et sub umbra arboris exiguus fons, quale est inter mortalis vite molestias invenisse «fontem aque salientis in vitam eternam» et umbram illam, sub qua non ad brevis hore spatium neque ab estu solis tantum, sed in eternum ab omni adversitate protegamur et ab omni metu? Si manu tersum et excultum aurum, si lapillos perlucidos indico litoet apricas terras et florentes ramos et prata virentia, denique
Abbreviated transcription (Latin):
hic n terris interdum per opacas ualles et prata roscida per
frondosos et fertiles colles secus amenas et floreas fluminũ ripas
iter egimiꝰ ut sero ad aliquã placitã mansionẽ uenientes exoptato
amici faciem uideremꝰ et in terra laborem uie obliti oculos rerũ
occurrentiũ uarietate lemuimꝰ ꝙͣto hec gratior uia est terminusq
beatior Ire totũ hũt breuẽ et uelud hybernũ uite diẽ et ire uigi as¬
censu de uirtute in uirtutẽ iter altũ et iocundũ et cũ semel assue¬
ueris facile ut ad uesperã uideatur deus deorũ in syon altissimꝰ et
beatissimꝰ et inisi desipnuꝰ propriuis noster finis Nam ut in extre¬
mo curitatis dei angulo scriptũ liquit augastinꝰ Quid aliud noster
est finis nisi peruenire ad regnũ cuiꝰ nullꝰ est sinis: Queuã uero
uia amicitie uel uirtutis / que hic proculdubio dulcissima rerũ fũt

Expanded text:
hic in terris interdum per opacas valles et prata roscida, per hic in terris interdum per opacas valles et prata roscida, per frondosos et faciles colles, secus amenas et floreas fluminum ripas iter egimus, ut sero ad aliquam placitam mansionem venientes exoptatam amici faciem videremus et interea labore vie obliti oculos rerum occurrentium varietate lenivimus? Quanto hec gratior via est terminusque beatior: ire totum hunc brevem et velut hibernum vite diem et ire iugi ascensu de virtute in virtutem et iter altum et iocundum, et cum semel assueveris facile, ut ad vesperam videatur Deus deorum in Syon altissimus et beatissimus et, nisi desipimus, proprius noster finis! Nam ut in extremo Civitatis Dei angulo scriptum liquit Augustinus: «Quis alius noster est finis nisi pervenire ad regnum cuius nullus est finis?». Quenam vero vel amicitie vel virtutis, que hic proculdubio dulcissima rerum sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
la uobis eligenda est non uie sed deuia quedã sũt non eo diũt
totis aĩe gressibus secedendũ ꝙͣ longissime ab arenosis atq palus¬
tribus alto et confragoso calle grãdiendũ est liquenda uitia/ appie¬
hendende uirtutes stultitia deserenda, sectanda sapiã illarũ eñ
finis harũ principiũ esse solet hic est ordo qui ex flacci uerbis eli¬
citur  Uirtus est uitiũ fugere et sapĩa prmĩa Stultitia
caruisse Preclare quidem satiricus ait Demita certe tranqͥl¬
la per uirtutẽ patet uinca uite. uinca tranquella uite semita est
Nec nos aliam sed istam solam uite semita querimꝰ per uirtutem
hec certe non alia quo cupimius ducit nam quid aliud ꝑsalmogͣphꝰ
sentiebat. Ibunt inquit de uirtute in uirtutẽ hec uia est terminꝰ ille
qui sẽquitur uidebitur deus deorum in syon per uirtutes igitur ad
uidendũ iter itur O preclarũ iter e felix terminus Rogo quid cupis

Expanded text:
la nobis eligenda est; non enim vie sed devia quedam sunt; non eo ducunt la nobis eligenda est; non enim vie sed devia quedam sunt; non eo ducunt at? Secedendum quam longissime ab arenosis atque palustribus, alto et confragoso colle gradiendum est: linquenda vitia, apprehendende virtutes, stultitia deserenda, sectanda sapientia; illarum enim finis harum principium esse solet. Hic est ordo qui ex Flacci verbis elicitur: Virtus est vitium fugere et sapientia prima stultitia caruisse. Preclare quidem Satyricus ait: Semita certe tranquilla per virtutem patet unica vite. Unica tranquilla vite semita est, nec nos aliam, sed hanc solam vite semitam querimus per virtutem: hec certe non alio quam quo cupimus ducit. Nam quid aliud Psalmographus sentiebat? «Ibunt» inquit «de virtute in virtutem». Hec via est, terminus ille qui sequitur: «Videbitur Deus deorum in Syon». Per virtutes igitur ad videndum itur. O preclarum iter, o terminus felix! Rogo, quam cupide
Abbreviated transcription (Latin):
crror suis in termĩs si mansissent grande periculũ erat pr̃e¬
stare honũ quod deo debitũ est uerũ octõe hac demones freti
catleditate inpea defunctoru hom statua subire credulitate
atq scientia homimił abutentes unde geminata periculiase¬
tena estdã nom modo homi sed demoni dei hosti diuimĩ offer
tͥ megistus homĩbus datũ dicit quod .s. ad aduentũ ueri dei uel abla¬
tum esse uel afferri deberi conqueritur. Michi quidẽ fateor nũꝙͣ in
anmiũ uenisset ut deos ex homnibus fc̃os concẽdere satagens, tam
multa ad contextum de lactantio et cicerone transceiberem nisi q
eorũ libros unde ista sumebam et alibi quidem raros apud uos uero
nullos esse memmerim. Ded lai dui nescio an et utiliter et a
pposito deerrasse uideor redeundũ est . Ex om̃ibus igitur uiis quibꝰ
ad celum conscendisse sunt crediti qui ad inferna descenderat nul¬

Expanded text:
error suis in terminis si mansisset, grande periculum erat preerror suis in terminis si mansisset, grande periculum erat prestare homini quod debitum Deo: verum occasione hac demones freti calliditate insita defunctorum hominum statuas subiere, credulitate atque inscitia hominum abutentes, unde geminata periculi materia est, dum non modo homini sed demoni Dei hosti divinum offertTrimegistus hominibus datum dicit, quod scilicet ad adventum veri Dei vel ablatum esse, vel auferri debere conquerituanimum venisset ut, deos ex hominibus factos ostendere satagens, tam multa ad contextum de Lactantio et Cicerone transcriberem, nisi quia eorum libros unde ista sumebam alibi quidem raros, apud vos autem nullos esse meminerim. Quam ob proposito deerrasse videor: redeundum est. Ex omnibus igitur viis, quibus ad celum conscendisse sunt crediti qui ad inferna descenderant, nul
Abbreviated transcription (Latin):
ronẽ tinuisse non intelligo et si em̃ attici amici conscientia
testaretur ex nusteriis intelligi posse ꝙͣ la te pateret id quod dix¬
rat et que de maioribus dicũtur ad minores etiam trahi tũ id¬
ipñ de maioribus expresse dixerat maiores .s. deos etiam hinc o
nobis profectos in celun reperiri. Ciuꝰ dicti argumẽtũ actulie
nusterio dũ traditionẽ ad quã amici animũ memoriãq mittebat
equidem si nec nr̃i ut fatiũt ur gerent neq illi ultro aderent
at singula que ad religionẽ partinẽt uana eis esse atq ierita
faterẽtur tame in relligentibus ullis illa confessio satis erat
ꝙ terrã ominũ deorũ matrem esse dixerũt que omũ quoq ho¬
minũ mater est ut nchil dubii relinqueretur oñes illorũ deot
ꝙͣtalib superstitione ꝙͣtiscũq temporũ spaciis adiuta cultos
aut colendos terrenos hommes ac mortales esse non deos qͦ

Expanded text:
ronem timuisse non intelligo, et si enim amici conscientiam ronem timuisse non intelligo, et si enim amici conscientiam testaretur ex misteriis intelligi posse quam late pateret id quod dixerat, volens et que de minoribus dicuntur ad maiores etiam deos trahi, tamen idipsum de maioribus expresse iam dixerat, maiores scilicet deos etiam hinc a nobis profectos in celum reperiri, cuius dicti argumentum attulit misteriorum traditionem, ad quam amici animum memoriamque mittebat. Equidem si nec nostri, ut faciunt, urgerent neque illi ultro crederent ac singula que ad religionem pertinent vana eis esse atque irrita faterentur, tamen intelligentibus universalis illa confessio satis erat, qua terram matrem deorum omnium esse dixerunt, que omnium quoque hominum mater est, ut nichil dubii relinqueretur omnes illorum deos quantalibet superstitione quantiscunque temporum spatiis adiuta cultos aut colendos terrenos homines ac mortales esse, non deos. Quorum
Abbreviated transcription (Latin):
tis facũdia uel screntis, cã saltem esset erroris hiis quorũ imbe¬
cillius ingeniũ uerborũ spiendor hebetaret Recte ĩd quide de cice¬
rone lactantius quale uero est quõd sequitur Et cũ uero ait de
hercule libero esculapio castore ꝑolluce incũctanter faceretur de¬
appolline ac ioue patribus coru. Idem de neptunõ uulcano marte
mercurio quos maiores gentũi deos appellant. tunuit aperte con¬
fiteri et idarco ait late hõc patere ut idem de ioue ceterisq antiqui¬
oribus diis intelligamus quorũ memoriã si cadem rõne uetere
consecrauerũt qua se ymagnie nomẽq filie consecraturũ esse
dicit ignosti merentibus potest credentibus nõ potest. Quis em¬
tam tam demẽs qui cõsensu et placito nnumerabiliũ stultorũ
aperiri telum mortius arbitretur aut aliquid quõd iꝑe nõ habeat
dari alteri posse. Ego sane ut hec diuine dici fateor sic in hiis cce¬

Expanded text:
tis facundia vel scientis causa saltem esset errorum his quorum imbetis facundia vel scientis causa saltem esset errorum his quorum imbecillius ingenium verborum splendor hebetaretrone Lactantius. Quale vero est quod sequitur? «Et cum» ait «de Hercule, Libero, Esculapio, CastoreApolline ac Ioue patribus eorum, item de Neptuno Uulcano Marte Mercurio, quos maiorum gentium deos appellauit, timuit aperte coner. et idcirco ait late hocpatere, ut idem de Ioue ceterisque antiquioribus diis intellconsecraverunt, qua se imaginem nomenque filie consecraturum esse dicit, ignosci merentibus potest, credentibus non potest. Quis enim tam demens, qui consensu et placito innumerabilium stultorum aperiri celum mortuis arbitretur, aut aliquem quod ipse non habeat dare alteri posse?». Ego sane, ut hec divine dici fateor, sic in his Cice
Abbreviated transcription (Latin):
da fama fuit huit idem honos certe dicandus est quod quidẽ faci¬
am teq õmiũ optimã atq doctissimã approbandus tibus dnĩs im¬
mortalibus ip̃is in eorũ cetu locatã ad oꝑĩonẽ omiiũ mortaliũ
consecrabo hec quidem ciceronis ad lram uerba fũt in quibus et
suul tenuit morem et ita dosore suo paruit ueretati eui fabrntelle¬
gentiũ iuditio repugnaret duni et homines ad celũ nõ ueritate sed
fama tolli solitos cõmerauit seq priori exemplo de fuctam filiam
quã simmo amore dilexerat consecraturã quoq fama et licteris
ac deorũ in consilio lotatura/ non quidem uere sed ad opĩonẽ dm̃ũ
mortaliũ pollicetur ip̃is in super diis approbantibus illis inꝙͣ diis
qui nulla re magis ꝙ erroribus mortaliũ et superstitione delecta¬
tur ut facile credi possit illos seu honnes mali fuerint seu demo¬
nes ultro ciceroni in consecratione filie consensuros quo uel errã¬

Expanded text:
da fama fuit, huic idem honos certe dicandus est; quod quidem facida fama fuit, huic idem honos certe dicandus est; quod quidem faciam teque omnium optimam atque doctissimam approbantibus diis immortalibus ipsis in eorum cetu locatam ad opinionem omnium mortalium consecrabo"». Hec quidem Ciceronis ad literam verba sunt, in quibus et suum tenuit morem et ita dolori suo paruit, ne veritati sub intelligentium iudicio pugnaret, dum homines ad celum non quidem veritate sed fama tolli solitos commemorat, seque priorum exemplo defunctam filiam, quam summo amore dilexerat, consecraturum quoque fama et literis ac deorum in concilio locaturum, non quidem vere, sed ad opinionem omnium mortalium polliceretur, ipsis insuper diis approbantibus, illis, inquam, diis, qui nulla re magis quam erroribus mortalium et superstitione delectantur, ut facile credi possit illos, seu homines mali fuerint seu demones, ultro Ciceroni in consecratione filie consensuros, quo vel erran
Abbreviated transcription (Latin):
phũs fuit diquidem solus extitit plonis muitator in eo libro q ͦ
se ip̃e de morte filie consolatus est nõ dubitauit dicere deos qui
publice toluntur homĩes fuisse quod ip̃ius testimoniũ eo debet
grauissimũ iudicari ꝙ et angurale habuit facerdoeiũ et eosdem
se colere uenerariq testatur. Itaq intra paucos uersiculos duat
res nobis dedit nam dũ ymagniem filie eodem mõ se consecra¬
turũ proficetur. ꝙ illi a ueteribus sunt consecrati et illos mor¬
tuos esse docuit et origmẽ uane superstitionis ostendit Cũ uoͣ
inquit et mares et femñãs complẽs ex homĩbus in deorũ mĩo
esse uideamꝰ et corũ in urbibus atq agris angustissima delu¬
bra ueneremur assentiamur eorũ sapientie quoiũ ingeniis et
muentis omnẽ uita legibus et institutis incultã institutã q
si cadini progemes aut amphitrionis aut tnndaris in celũ tollen¬

Expanded text:
philosophus fuit, siquidem solus extitit Platonis imitator, in eo libro quo philosophus fuit, siquidem solus extitit Platonis imitator, in eo libro quo se ipse de morte filie consolatus est non dubitavit dicere deos qui colerentur homines fuisse. Quod ipsius testimonium eo debet gravissimum iudicari, quod et augurale sacerdotium habuit et eosdem se colere venerarique testatur. Itaque intra paucos versiculos duas res nobis dedit, nam dum imaginem filie eodem modo se consecraturum profitetur quo illi a veteribus sunt consecrati, et illos mortuos esse docuit et originem vane superstitionis ostendit. "Cum vero" inquit "et mares et feminas complures ex hominibus in deorum numero esse videamus et eorum in urbibus atque agris augustissima delubra veneremur, assentiamur eorum sapientie quorum ingeniis et inventis omnem vitam legibus et institutis excultam institutamque Si Cadmi progenies, aut Amphytrionis, aut Tindaris in celum tollen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ homo honoratus fuerat mĩc ut deũ adorauerũt et hec uite
hũane deceptio qm̃ aut affectui aut regibus deseriiẽtes incõi
cabile nomẽ lapidibus et lignis imposuerũt Sane quod ait
affectui aut regibus / eo partinet. ubi cicero excellentĩ uiroꝵ
lactantius uero regum de fuctorũ reuerẽtiã erroris posuerit
fundamentũ. hic et pietatem et efscm patiũ aodit utiũq possi¬
bile em̃ utrũq silĩtũdine uerũ habet superedificasse etiam uel
poetas ut ille uel illustres artifices ut hic ait peritiores scilicet
aut quod ydolo cõuementus est sculptores, tam proprie dictũ est
ut ad errorũ cumulũ nchil singi possit efficatius cum iłin altõ¬
sint oculorum in altero fint auriũ blandimenta/ qui precipue
sensibus et ueritas et falfitas in aiam fubit Ceterũ lactã¬
tius hiis q proxime auditis explicitis iterũ uersus ad ciceronẽ
Marcus tullius inquit qui non tantũ perfectus orator sed etiã

Expanded text:
 homo honoratus fuerat, nunc ut deum adoraverunt; et hec fuit vite humane deceptio, quoniam aut affectui aut regibus deservientes homines incomunicabile nomen lapidibus et lignis imposuerunt». Sane quod ait «affectui» aut «regibus» eo pertinet, quod ubi Cicero excellentium virorum, Lactantius vero regum defunctorum reverentiam erroris deposuerat fundamentum, hic et pietatem et affectum patrium addit: utrunque possibile enim, utrunque similitudinem veri habet. Superedificasse etiam vel poetas, ut ille, vel illustres artifices, ut hic ait, pictores scilicet aut, quod idolo convenientius est, sculptores tam proprie dictum est ut ad errorum cumulum nichil fingi possit efficacius, cum in altero oculorum, in altero sint aurium blandimenta, quibus precipue sensibus veritas et falsitas in animam subit. Ceterum Lactantius his que proxime audistis explicitis iterum versus ad Ciceronem: «Marcus Tullius» inquit «qui non tantum perfectus orator, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ac postea de hiis ipĩs successores eorũ. Accesserũt et poete et cõpoĩt
ad uolũtatẽ carminibꝰ in celũ sustulerũt sicut facũt qui apud re¬
ges etiã malos pana gericis mendatibus adulantur Quod malũ
a grecis ortũ est quorũ leuitas instructa dicendi facultate et copia
incredibile est ꝙͣtas mendatioru nebulas excitauerit. Itaq adii-¬
rati eos et susceperunt primi sacra fere illorũ et uinuersis gentibꝰ
tradiderũt. Ob hant uaiitatem sibilla sit eos grete increpat
Gretia quid confidis in uiris rectoribꝰ et cur mania dona mortius
offers hostias ydolis nnolas quis tibi errorẽ in mentem posuit
ut hec f̃atias derelicta dei magm facia. Adhec ut in libro sapĩe
legitur prouexit ad corũ culturã eos qui ignorabãt artificis
exna diligentiã ille em̃ uolens placere ille qui se assũp̃sit

Expanded text:
ac postea de his ipsis successores eorum. accesserunt etiam poetae et compositis ac postea de his ipsis successores eorum. accesserunt etiam poetae et compositis ad uoluptatem carminibus in caelum eosges etiam malos pangericis mendacibus adulantur. Quod malum a Grecis ortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibile est quantas mendaciorum nebulas excitaverit. Itaque admirati eos et susceperunt primi sacra illorum et universis gentibus tradiderunt. Ob hanc vanitatem Sibilla sic eos grece increpat: Grecia quid confidis in viris esse rectores et cur inania dona mortuis affers, hostias idolis celebras? Quis tibi errorem in mente posuit ut hec facias derelicta dei magni facie?». Ad hec, ut in libro Sapientie legitur, «provexit ad horum culturam et hos qui ignorabant artificis eximia diligentia. Ille enim volens placere i