comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qs ꝑtineat: tñ in numero credentiũ
cõputant᷑. Profecto illi quib sa¬
cramentũ defuerit: in eis haben¬
di st̃ qui ñ credunt filio. Atq icdo
si huiꝰ manes gr̃e de corpore exie¬
rintꝰ. sequet᷑ eos qͦd dictũ est. ñ ui¬
debunt uitã.s ira dei manet suꝑ
eos. Unde hoc qͣndo eos clarũ est
peccata ꝓpria ñ habere.si nec origi¬
nali peccato teneant᷑ obnoxxii: ᷤ Be¬
ne autẽ ñ ait ira dei uemiet suꝑ
eũ: s manet suꝑ eũ. Ab hac quip¬
pe ira qua om̃s sub peccato st̃. de
qua dicit apłs. finmus enĩ oe nos
aliqͣndo naturalit̾ filii ire sic̃ ce ce¬
teri. nulla res liberat.insi gr̃a dei
gr̃a cur ad illũ ueniat. ad illũ ñ ue¬
mat. occulta ẽe causa potest. iui¬
sta ñ potest. Numqͥd enĩ iniqͥtas
apud deũ: ͤ Absit. S prius sc̃arũ
seripturarũ auctoritatib colla
subdenda st̃: ut ad intellectũ ꝑ
fide quisq ꝑueniat. Neq enĩ fru¬

Expanded text:
que pertineat, tamen in numero credentium que pertineat, tamen in numero credentium conputantur, profecto illi, quibus sacramentum defuerit, in eis habendi sunt qui non credunt filio; atque ideo si huius inanes gratiae corpore exierint, sequetur eos quod dictum est: non uidebunt uitam, sed ira dei manet super eos.ctundehocquandoeos clarum est peccata propria non habere, si nec originali peccato teneantur obnoxii? Bene autem non ait: ira dei \'ueniet super eum\'. sed manet super eum. ab hac quippe ira, qua omnes sub peccato sunt, de qua dicit apostolus: fuimus enim et nos aliquando naturaliter filii irae sicut et ceteri, nulla res liberat nisi gratiadeium. haec gratia cur ad illum ueniat, ad illum non ueniat, occulta esse causa potest, iniusta non potest. numquid enim iniquitas apud deum? absit. sed prius sanctarum scripturarum auctoritnda sunt, ut ad intellectum per fidem quisque perueniat. neque enim fru
Abbreviated transcription (Latin):
mus. qui t̃e nondũ fuimus qͣndo
ista dicebat: qui ñ possumus dice
bigat scłi nomine homines signifi-¬
casse: qui nascendo in hoc scłm ue
data est ꝓscłi uita. Et si ñ mandu-¬
cauerint carnẽ filii hominis: nec
ipsi habebunt uitã. Hinc ẽ etiã il¬
lud. Pater diligit filiũ: & om̃ia decdit
in manu eius. Qui credit in filiũ:
habet uitã ȩternã. Qui autẽ inere-¬
dulus est filio. ñ habebit uitã: s ira
dei manet suꝑ eũ. In quo gͥ bors ge¬
nere ponemꝰ infantes: in eoꝵ qui
credunt in filiũ: an in eoꝵs qui st̃
increduli filio: ᷤ In nentro ait ali¬
qͥs. qͥa cũ adhuc credere ñ posst̾: nec
inereduli deputandi st̃. Nonhoc in¬
dicat eccłiastica regła. que bapitra¬
tos infantes fideliũ numero adiun¬
git. Porro isti qui baptrrant᷑ ꝓpter
uirtutẽ celebrationẽq tanti sacra¬
menti. quãuis suo corde atq ore ñ
agant qͦd ad credendũ confitendũ¬

Expanded text:
mus, qui tunc nondum fuimus, quando mus, qui tunc nondum fuimus, quando ista dicebat, quia non possumus dicerbigat saeculi nomine homines significasse, qui nascendo in hoc saeculumdata est pro saeculi uita; et si non manducauerint carnem filii hominis, nec ipsi habebunt uitam. Hinc est etiam illud: pater diligit filium et omnia dedit in manu eius. qui credit in filium, habet uitam aeternam; qui autem incredulus est filio, non habebit uitam, sed ira dei manet super eum. in quo igitur horum genere ponemus infantes? in eorum qui credunt in filium, an in eorum qui sunt ineredulifilio?\'inneutro\', ait aliquis, \'quia cum adhuc credere non possunt, nec increduli deputandi sunt\'. non hoc indicat ecclesiastica regula, quae baptizatos infantes fidelium numero adiungit. porro si isti, qui baptizantur, propter uirtutem celebrationemque tanti sacramenti, quamuis suo corde atque ore non agant quod ad credendum confitendum
Abbreviated transcription (Latin):
constantiã ꝑspicue ueritatis intẽ¬
dat: ᷤᷤ An uͦ etiã quisqͣm hoc dicere
audebit. qͦd ad parmilos hec senten¬
tia ñ ꝑtineat: possintq sine parti¬
cipatione corporis huiꝰ & sanguiniᷤ
in se habere uitã. qͥa ñ ait qui non
manducauerit. sic̃ de baptismo qui
ñ renatus fuerit. s ait. si ñ mandu¬
caueritis: uelut eos alloquens qui
audire & intelligere poterant. ᵈ¬
Qͤd utiq ñ ualent paruuli. S qui
hoc dicit. ñ attendit qͥa nͥ om̃s ista
sententia teneat. ut sine corpore
& sangume filii hominis uitã ha-¬
bere ñ possint: frustra etiã etas ma¬
ior ideurat. Potest enĩ si ñ uolunta¬
tẽ s uerba loqͤntis attendas. eisso¬
lis uideri dictũ. quib t̃c dñs loque¬
bat᷑. qͥa ñ ait. qui ñ manducauerit:
s si ñ manducaueritis. Et ubi est
qͦd eodẽ loco de hac ip̃a re ait: paniˢᷤ
quẽ ego dedero caro mea est ꝓ scłi
uita. ᷤᷤ Scd̃m hoc enĩ etiã ad nos ꝑ¬
tinere illud sacramentũ intelligi¬

Expanded text:
ueritatis intendat? An uero quisquam etiam hoc dicere audebit, quod ad paruulos haec sententia non pertineat possintque sine participatione corporis huius et sanguinis in se habere uitam, quia non ait \'qui non manducauerit\', sicut de baptismo: qui non renatus fuerit, sed ait: si non manducaueritis, uelut eos alloquens qui audire et intellegere poterant, quod utique non ualent paruuli? sed qui hoc dicit, non adtendit, quia nisi omnes ista sententia teneat, ut sine corpore et sanguine filii hominis uitam habere non possint, frustra etiam aetas maior id curat. potest enim, si non uoluntatem, sed uerba loquentis adtendas, eis solis uideri dictum. quibus tunc dominus loquebatur, quia non ait \'qui non manducauerit', sed: si non manducaueritis. et ubi est quod eodem loco de hac ipsa re ait: panis, quem ego dedero, caro mea est pro saeculi uita? secundum hoc enim etiam ad nos pertinere illud sacramentum intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qui descendit de cȩlo. filius ho¬
nimis qui ẽ. in cȩlo. Sic inqͥt fiet ge¬
neratio sp̃ualis. nt sint celestes hõi¬
nes ex terrenis qͣd adipisci ñ pote¬
r̃t nͥ membra mea efficiant᷑: ut ip¬
se ascendat qͥ descendit: qͥa nemo
ascendit nisi qui descendit. Nisigͦ

Expanded text:
nisi qui de caelo descendit, filius honisi qui de caelo descendit, filius hominis, qui est in caelo. \'sic\',inqneratio spiritalis, ut sint caelestes homines ex terrenis, quod adipisci non poterunt, nisi membra mea efficiantur, ut ipse ascendat qui descendit, quia nemo ascendit nisi qui descendit. nisi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nnt ad lucẽ: ut ñ arguant᷑ oꝑa eiꝰ.
Qui autẽ facit ueritatẽ. uenit ad
lucẽ ut mamfestent᷑ oꝑa eiꝰ qͥa in
deo sunt facta. Huc usq ad rẽ est
de qua querimꝰ ꝑtinens totus ser¬
monis ille contertꝰ. deinceps in a¬
liud narrator abscedit. Cũ gͦ neho¬
demꝰ ea que dicebant᷑ ñ intellige¬
ret: quesiuit a dño quomͦ possẽt
ista fieri&ideamꝰ qͥd dñs ad hoc
respondeat. Profecto enĩ si ad int̾¬
rogata respondere dignabit᷑. quo¬
mͦ posst̾ ista fieri. hoc dicturus est
quomͦ possit fieri regeneratio sp̃u¬
alis. uementis hommis eae genera¬
tione carnali. Notata itaq pau¬
lulũ eius imꝑitia . qui se ceteris
testimoniũ ñ acciꝑent ueritatis:
addidit etiã se terrena illis drxisse
nec eos credidisse: querens uł admi¬
rans quomͦ eeñt cȩlestia credituri.
Sequit᷑ tñ. & respondit qͦd alii cre¬
dant siilli ñ credunt: ad illud qͦd
int̾rogatus ẽ quomͦ possint ista fi¬
eri. Nemo inqͥt ascendit in celũ:

Expanded text:
ut non arguantur opera eius; qui autem facit ueritatem, uenit ad lucem, ut manifestentur eius opera, quia in deo sunt facta. huc usque est ad rem, de qua quaerimus, pertinens totus sermo ille contextus; deinceps in aliud narrator abscedit. Cum ergo Nicodemus quae dicebantur non intellegeret, quaesiuit a domino, quomodo possent ista fieri. uideamus quid dominus ad hoc respondeat. profecto enim si ad interrogata respondere dignabitur: \'quomodo possunt ista fieri?\', hoc dicturus est, quomodo possint fieri regeneratio spiritalis uenientes homines ex generatione carnali. notata itaque paululum eius inperitia, qui se ceteris testimonium non acciperent ueritatis, addidit etiam se illis terrena dixisse nec eos credidisse, quaerens uel ammirans, quomodo essent caelestia credituri. sequitur tamen et respondet, quod alii credant, si illi non credunt, ad illud quod interrogatus est, quomodo possint ista fieri: nemo, inquit, ascendit in caelum,
Abbreviated transcription (Latin):
uidere regnũ dĩ. & nisi quis renatꝰ
fuerit ex aqua ce sp̃u sco. ñ potest
introire in regnũ dei. Cur enĩ nas¬
cat᷑ denuo nͥ renouandus: Unde re¬
nouandus. isi uetustate: O. ua ue¬
tustate: nisi in qua uetus homo n̾r
simul erueifixus est eruei eũ illo.
ut euacuaret᷑ corpus peccati Aut
unde imago dei ñ intrat in regnũ
dei: nisi impedim̾to ꝓhibente pecca¬
ri. ᷤᷤ Uerumt᷑n ut ꝓposuius: totã
ipsã circũstantiã enangłicȩ lectio¬
nis. ad rem de qua agitur ꝓtinentẽ.
intente qͣntum possumus diligent̾¬
q uideamus. Erat autẽ homo iqͥt
ex phariseis nichodemus nomine:
pͥnceps iudeoꝵ. Hic uenit ad ih̾m
nocte: ce dixit ei. Rabbi scimus qͥa

Expanded text:
enatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum Dei . » Cur enim nascatur denuo, nisi renovandus? Unde renovandus, nisi a vetustate? Qua vetustate, nisi in qua « vetus homo noster simul confixus est cum illo, ut evacuaretur corpus peccati ? » aut unde imago Dei non intrat in regnum Dei, nisi impedimento ti ? uerum tamen, ut proposuimus, totam ipsam circumstantiam euangelicae lectionis ad rem de qua agitur pertinentem intente, quantum possumus, diligenterque uideamus. Erat autem homo, inquit, ex pharisaeis, Nicodemus nomine, princeps ludaeorum. hic uenit ad eum nocte et dixit e
Abbreviated transcription (Latin):
genii genus in gehenne filiis p̃te¬
rire ut qui głatur. in dño glietur.
Iui autẽ qui ꝓ meritis uite suꝑio¬
ris. accipere quasqͣs animas diuer¬
sa terrena corpora affirmant. qui¬
b alie magis alie minus grauent᷑.
& ꝓ eisde meritis humana ingenia
uariant. ut cautiora sint qued̃a ce
obtusiora alia. pro ꝙ ipsius uitȩ su¬
ꝑiorib meritis diumã quoq gr̃am
liberandis hominib dispensari. qͣd
de isto poter̃t respondere. Quom
ei tribuent ex teterrima uita suꝑi¬
ore ut ex hoc fatuus nasceret᷑: oe
tã bene meritũ. ut ex hoc in xp̃i
gr̃a multis acutissimis p̃ferret᷑.S
Cedamus gͥ de consentiamꝰ auctori¬
tati sc̃ȩ seripture. que nescit falli
nec fallere: os sic̃ ñdũ natos ad dis¬
cernenda merita eoꝵ. aliqͥd bomi uł
mali egisse ñ credimus: ita om̃s sub
peccato ẽẽ. qͦd ꝑ unũ hominẽ intͣ¬
uit in mundũ. os ꝑ om̃s homines
opus sanis s egrotantib qͥa ñ uenit

Expanded text:
mne ingenii genus in gehennae filiis praetemne ingenii genus in gehennae filiis praeterire, ut qui gloriatur in domino glorietur. illi autem qui pro meritis uitae superioris accipere quasque animas diuersa terrena corpora adfirmant, quibus aliae magis, aliae minus grauentur, et pro eisdem meritis humana ingenia uariari, ut acutiora sint quaedam et alia obtunsiora, proque ipsius uitae superioris meritis diuinam quoque gratiam liberandis hominibus dispensari, quid de isto poterunt respondere? quomodo ei tribuent et teterrimam uitam superiorem, ut ex hoc fatuus nasceretur, et tam bene meritam, ut ex hoc in Christi gratia multis acutissimis praeferretur ? Cedamus igitur et consentiamus auctoritati sanctae scripturae, qu ae nescit falli nec fallere, et, sicut nondum natos ad discernenda merita eorum aliquid: boni uel mali egisse non credimus, ita omnes sub peccato esse, quod per unum hominem intrauit in mundum et per omnes homines opus sanis, sed aegrotantibus, quia non uenit
Abbreviated transcription (Latin):
multa mirabile cõperi ñ tacebo.
Qͥs ñ scdm istos. qͥ ea meritis ꝓpriis
uitȩ ante hoc corpus in cȩlestib ge¬
ste. ammas terrenis corporib ma¬
gis minisue grauari opinant᷑. af-¬
firmet eos ante istã uitã sceleratiꝰ
immaniꝰq peccasse: qui mentis lu-¬
men sie amitere meruer̃t. ut
sensu uicmo pecorib nascerent᷑.
ñ dico tardissimo ingenio. nã hoc
de aliis dici solet: s ita excordes. ut
etiã cirrati ad mouendũ risũ. exchi¬
beant cordatis delitias fatitatis :ᷤ
Quorũ nomen ex greco diriuatũ:
moriones uulgus appellat. Taliũ
tuitate patientissimꝰ. imuriã tam̃
qua imbutꝰ erat sic ferre ñ posset.
ut blasphemantes uidelicet cor¬
datos a quib hec ut ꝓuocaret᷑ au¬
diebat. insectari lapidib ñ desiste¬
ret:nec in ea causa ul dñis parce¬
ret. Tales gͦ p̃destinari os creari ar-¬
bitror̾ ut qui posst̾ intelligant dĩ
grãm or sp̃m qui ubi uult spirat.
ob hoc om̃e ingenii genus in filiis

Expanded text:
multa mirabile comperi. non tacebo. quis non secundum istos, qui ex meritis prioris uitae ante hoc corpus in caelestibus gestae animas terrenis corporibus magis minusue grauari opinantur, adfirmet eos ante istam uitam sceleratius inmaniusque peccasse, qui mentis lumen sic amittere meruerunt, ut sensu uicino pecoribus nascerentur, non dico tardissimi ingenio -nam hoc de aliis dici soletsed ita excordes, ut etiam cirrati ad mouendum risum exhibeant cordatis delicias fatuitatis, quorum nomen ex graeco deriuatum moriones uulgus appellat? talium tuitate patientissimus, iniuriam tamen qua inbutus erat, sic ferre non posset, ut blasphemantes uidelicet cordatos, a quibus haec ut prouocaretur audiebat, insectari lapidibus non desisteret nec in ea causa uel dominis parceret. tales ergo praedestinari et creari arbitror, ut qui possunt intellegant dei gratiam et spiritum, qui ubi unit spirat, ob hoc omne ingenii genus in filiis
Abbreviated transcription (Latin):
crepans iudeos qͦd occisussent eũ:
ita loquens. Nos autẽ scm̃ os iustũ
inhonorastis oe negastis. es postula¬
stis hominẽ homicid̾a inuere os
donari uobis. Na auctorẽ intȩ ocei¬
distis. Et alio loco. Hic ẽ lapis reꝓ¬
batꝰ a uobis edificantib: qui factuᷤ
est in caput anguli. Non ẽ enĩ ali¬
ud nomen sub cȩlo datũ hominib:
in quo oporteat saluos fieri nos̾
Et alibi. D̃s patrũ nr̃oꝵ suscitauit
ih̾m: quẽ uos int̾fecistiᷤᷤ suspenden¬
tes in ligno. Hunc pͥncipẽ oe salua¬

Expanded text:
ns ludaeis, quod occidissent eum, ita loquens: uos autem sanctum et iustum onerastis et negastis et postulastis hominem homicidam uiuere et donari uobis; nam inceptorem uitae occidistis. et alio loco: hic est lapis reprobatus a uobis aedificantibus, qui factus est in caput anguli. non est enim aliud nomen sub caelo datum hominibus, in quo oportet saluos fieri nos. et alibi: deus patrum nostrorum suscitauit lesum, quem uos interfecistis suspendentes in ligno. hunc deus
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ ꝑhibent: remissionẽ
peccatoꝵ accipere ꝑ manũ illiuᷤ
omnẽ credentẽ in eũ. Item in eo¬
dẽ libro apłs paulus. Notũ gͦ sit
bis remissio peccatoꝵ annuntia¬
t᷑ ab om̃ib. quib ñ poruistis in
lege moysi iustificari. In hoc om¬
niscredens iustificatur. Hoc tan¬
to aggere testimomioꝵ: cuiꝰ aduer¬
sus ueritatẽ dei elatio ñ p̃matur. ᷤ¬
Et multa qͥdem alia repperiri pos¬
st̃: s ce fimendi huiꝰ oꝑis eura ñ neg¬
ligent̾ habenda ẽ. De libris quoq
ueteris testam̃ti. multas contestatio¬
nes diumoꝵ eloquior ad hibere in
hanc sententiã suꝑuacaneũ ꝓuitam:
lamento. uelut terrenarũ ꝓmissio¬
nũ. hoc in nom testam̃ti p̃dicatione
reuelat᷑. Et ipse dñs librors ueterũ
utilitatẽ breuit̾ demonstrauit &

Expanded text:
ibent remissionem peccatorum accipere per manum illius omnem credentem in eum. item in eodem libro apostolus Paulus: notum ergo sit bis remissio peccatorum annuntiatur; ab omnibus quibus non potuistis in lege Moysi iustificari, in hoc omnis credens iustificatur. Hoc tanto aggere testimoniorum cuius aduersus ueritatem dei elatio non prematur? et multa quidem alia repperiri possunt, sed et finiendi huius operis cura non neglegenter habenda est. de libris quoque ueteris testamenti multas contestationes diuinorum eloquiorum adhibere in hanc sententiam superuacaneum putaui, lamento uelut terrenarum promissionum, hoc in noui testamenti praedicatione reuelatur. et ipse dominus librorum ueterum utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ iudicia eius. & inuestigabiles uiȩ
eiꝰ: ᷤᷤ An forte illud iã excplosũ repu¬
diatũq sentiendũ ẽ qͦd anime priuᷤ
in cȩlesti habitatione peccantes. gra¬
datĩ atq paulatĩ ad suorũ meritoꝵ
coipora ueniant: ac ꝓ ante gesta
uita magis minisue corporeis pe¬
stib affligant᷑. ͦ Cui opimoni quã¬
uis sc̃a scriptura aꝑtissime contͣdi-¬
cat: que cũ gratiã cõmendaret.

Expanded text:
sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius? An forte illud iam explosum repudiatumque sentiendum est, quod animae prius in caelesti habitatione peccantes gradatim atque paulatim ad suorum meritorum corpora ueniant ac pro ante gesta uita magis minusue corporeis pestibus adfligantur? cui opinioni quamuis sancta scriptura apertissime contradicat. quae cum gratiam commen
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a ñ concedit᷑: cur ñ talit̾ mouet.
qͦd ex duob originalit̾ innocentib.
alius accepit baptismũ. quo in reg¬
nũ dei possit intrare: alius ñ acce¬
pit. ne ad regnũ dei possit accedere᷑.
Nempe in utrãq causam ad illa eoc-¬
clamationẽ redit᷑.o altitudo duntia¬
rũ. Ex ipsis deinde baptiratis par-¬
uulis dicatur mͥ. cur alius rapit᷑ ne
malicia mutet intellectũ eiꝰ: & aliuᷤ
uint impius futurus. Nonne si am¬
bo raperent᷑: ambo in regnũ cȩlors
ingrederent᷑. ᷤ Et tñ ñ est iniquitaᷤ
apud deũ. Qͥ d. illud quẽ ñ moueat.
quẽ ñ in tanta altitudie exclama¬
re cõpellat. qͦd alii paruuli sp̃u mi
mundo uexxent᷑: alii nchil tale pati-¬
unt᷑: alii etiã in uteris matrũ siẽ ihe¬
remias sc̃ificant᷑: cũ om̃s si ẽ origina-¬
le peccatũ pariter rei sint. siñ est.
parit̾ innocentes sint: Unde ista
tanta diu̾sitas: insi qͥa inscrutabilia

Expanded text:
gratia non conceditur, cur non taliter mouet, gratia non conceditur, cur non taliter mouet, quod ex duobus originaliter innocentibus alius accepit baptismum, quo in regnum dei possit intrare, alius non accepit, ne ad regnum dei possit accedere? nempe in utraque causa ad illam exclamationem reditur: o altitudo diuitiarum! ex ipsis deinde baptizatis paruulis dicatur mihi, cur alius rapitur, ne malitia mutet intellectum eius, et alius uiuit impius futurus? nonne, si ambo raperentur, ambo in regnum caelorum ingrederentur? et tamen non est iniquitas apud deum. quid? illud quem non moueat, quem non in tanta altitudine exclamare conpellat, quod alii paruuli spiritu inmundo uexantur, alii nihil tale patiuntur, alii etiam in uteris matrum, sicut Hieremias, sanctificantur, cum omnes, si est originale peccatum, pariter rei sint, si non est, pariter innocentes sint? unde ista tanta diuersitas, nisi quia inscrutabilia
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ paruũ sensũ habemus ad discuti¬
enda iusticiã iudicioꝵ dei: ad discu¬
tienda grãm gratuitã nullis meri¬
tis p̃cedentib: ñ in quã que ñ tam
mouet cũ p̾statur indignis: quam
cũ eque milignis aliis denegatur.
Na ce hi quib uidetur inustũ. ut
paruuli sine gr̃a cep̃i de corpore exe¬
untes. ñ solũ regno dei. qͦd & ipsi fa¬
tent᷑ nisi ꝑ baptismũ renatos intͣ¬
re ñ posse. ueru̾etiã uita ȩterna &e
salute priuent᷑: querentes quomͦ
iustũ sit ut alius ab originali impi¬
etate soluat᷑. alius ñ soluat᷑. cũ eade̾
sit utriꝰq conditio. ipsi respondeart
scd̃m suã sententiã. quomͦ identide
iustũ sit. ut huic p̃stetur baptismꝰ
quo intret in regnũ dei. illi ñ p̃ste¬
tur: eũ sit utriusq par causa. Si enĩ
mouet.cur er his duob cũ ex ȩquo
ambo sint originalit̾ peccatores. aliꝰ
ab hoc uincło soluit᷑ eu concedit᷑
baptismus. alius ñ soluit᷑ cui talis

Expanded text:
ergo paruum sensum habemus ad discutiendam iustitiam iudiciorum dei, ad discutiendam gratiam gratuitam, nullis meritis praecedentibus non iniquam, quae non tam mouet, cum praestatur indignis quam cum aeque indignis aliis denegatur. Nam et hi, quibus uidetur iniustum, ut paruuli sine gratia Christi de corpore exeuntes non solum regno dei, quo et ipsi fatentur nisi per baptismum renatos intrare non posse, uerum etiam uita aeterna et salute priuentur, quaerentes quomodo iustum sit, ut alius ab originali impietate soluatur, alius non soluatur, cum eadem sit utriusque conditio, ipsi respondeant secundum sententiam suam, quomodo identidem iustum sit, ut huic praestetur baptismus, quo intret in regnum dei, illi non praestetur, cum sit utriusque par causa. si enim mouet, cur ex his duobus, cum ex aequo ambo sint originaliter peccatores, alius ab hoc uinculo soluitur, cui conceditur baptismus, alius non soluitur, cui talis
Abbreviated transcription (Latin):
bentẽ cotidianã necessitatẽ siẽ pͥnei¬
pes sacerdotũ. primũ ꝓ suis peccatiᷤ
sacrificiũ offerre: dehinc ꝓ popło.
Hoc enĩ semel fecit offerens se. Et
alio loco. Non em̃ in manu fabrica
uerors: s in ip̃m cȩlum apparere¬
uolint ante faciẽ dei ꝓ nobis: ñ ut
sepiꝰ offerat semet ipsũ. sic̃ pͥncepᷤᷤ
sacerdotũ intrat in sc̃a in anno se-¬
mel cũ sanguine alieno. Ceterum
oportebat eũ sepns pati a mundi
constitutione. Nũc autẽ semel in
extremitate scłoꝵ. ad remissionẽ
peccatoꝵ ꝑ sacrificiũ suũ mani¬
festatus ẽxce sic̃ constitutũ est hõi¬
nib semel tantũ mori. oe pꝰt hoc
iudiciũ: sic & xp̃c semel oblatus
ẽ ut multors peccata portaret:
scđo sine pecratis apparebit eisqͥ
eũ sustinent ad salutẽ. Apocalyp¬
sis etiã ioħis. has laudes xp̃o per
canticũ nouũ testat᷑ offerri. Dig¬
nus es accipere librũ & aꝑire sig¬
nacła eiꝰ q̃m occisus es. os redemisti
nos deo in sangume tuo: de om̃i

Expanded text:
bentem cotidianam necessitatem sicut principes sacerdotum primum pro suis peccatis sacrificium offerre, dehinc pro populo; hoc enim semel fecit offerens se. et alio loco: non enim in manu fabricatuerorumsed in ipsum caelum, apparere ante faciem dei pro nobis, non ut saepius offerat semet ipsum, sicut princeps sacerdotum intrat in sancta in anno semel cum sanguine alieno. ceterum oportebat eum saepius pati a mundi constitutione, nunc autem semel in extremitate saeculorum ad remissionem peccatorum per sacrificium suum manifestatus est. et sicut constitutum est hominibus semel tantum mori et post hoc iudicium, sic etChristus semel oblatus est, ut multorum peccata portaret, secundo sine peccatis apparebit eis, qui eum sustinent ad salutem. Apocalypsis etiam Iohannis has laudes Christo per- canticum nouum testatur offerri: dignus es accipere librum et aperire signacula eius, quoniam occisus es et redemisti nos deo in sanguine tuo de omni
Abbreviated transcription (Latin):
reatir̃ subiectione. tenebris pecca¬
tors:ͦ Q ne q̃m nulla in ea etate
ꝑ suã uitã ꝓpriã cõmisert̃: restat
onginale peccatũ. Hec ratiocinatio
t̾e erit fortior cũ ea que ꝓmisi testi¬
monia multa congessero. Iã supra
posuimus. ñ uemi uocare iustos s
peccatores. Itẽ cũ ad racheũ eẽt
ingressus. hocdie inquit salus do¬
mui huic facta ẽ: q̃m & iste filiuᷤ
ẽ abrahȩ. Uent enĩ filius homi¬
nis querere & saluare: qͦd perie¬
rat. Hoc ce de oue ꝑdita oe relictiᷤˢ
nonaginta nouẽ quesita ce inuen¬
ta: hoc & de dragina que ꝑierat exe
decẽ.Unde opoitebat ut dicit. p̃¬
dicari in nomme eiꝰ penitentiam

Expanded text:
reatu, subiectione, tenebris peccareatu, subiectione, tenebris peccatorum? quae quoniam nulla in ea aetate per suam uitam propriam commiserunt, restat originale peccatum. Haec ratiocinatio tunc erit fortior, cum ea quae promisi testimonia multa congessero. iam supra posuimus: non ueni uocare iustos, sed peccatores. item cum ad Zaccheum esset ingressus: hodie, inquit, salus domui huic facta est, quoniam et iste filius est Abrahae. uenit enim filius hominis quaerere et saluare quod perierat. hoc et de oue perdita et relictis nonaginta nouem quaesita et inuenta, hoc et de dragma quae perierat ex decem. unde oportebat, ut dicit, praedicari in no mine eius paenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ab ȩterna morte que talib impen¬
debat erepti. Hoc enĩ cũ abundan¬
tius apparuerit. consequens erit
ut ad istã xxp̃i dispensationẽ. qͤ ꝑ
eiꝰ humilitatẽ facta est ꝑtinere ñ
possint: qͥ uta.salute:liberatione.
redẽptione. illummatione ñ indi¬
gent. Et q̃m ad hanc ꝑtinet baptiᷤ¬
muᷤ quo acpo consepeliunt᷑. ut in¬
corporent᷑ illi membra eiꝰ hoc est fi¬
deles eiꝰ ꝓfecto nec baptismus est
necessarius eis. qui illo remissiomiͤ
& reconciliationis bñficio que fit
ꝑ mediatorẽ. ñ opus habent. Porro
quia baptizandos ẽẽ concedunt. qͥ
contͣ auctoritatẽ uniu̾se eccłiȩ ꝓ¬
uenire ñ posst̾. concedant oportet
eos egere ilhs bñficiis mediatoris:
ut abluti ꝑ sacramentũ caritatẽ¬
q fideliũ. ac sic incorporati xp̃i cor¬
pori qͦd est ecclesia. reconcilient᷑
deout in illo uiui.ut salui.
ut liberati.ut redẽpti. ut illumina¬
ti fiant.Unde nisi amorte. uiciis.

Expanded text:
ab aeterna morte quae talibus impenab aeterna morte quae talibus impendebat erepti. Hoc enim cum abundantius apparuerit, consequens erit ut ad istam Christi dispensationem, quae per ejus humilitatem facta est, pertinere non possint, qui vita, salute, liberatione, redemptione, illuminatione non indigent. Et quoniam ad hanc pertinet Baptismus, quo Christo consepeliuntur, ut incorporentur illi membra ejus, hoc est fideles ejus: profecto nec Baptismus est necessarius eis qui illo remissionis et reconciliationis beneficio, quae fit per mediatorem, non opus habent. Porro quia parvulos baptizandos esse concedunt, qui contra auctoritatem universae Ecclesiae, puenire non possunt, concedant oportet eos egere illis beneficiis mediatoris, ut abluti per sacramentum earitatemque fidelium ac sic incorporati Christi corpori, quod est ecclesia. reconcilientur deo, ut in illo uiui, ut salui, ut liberati, ut redempti, ut inluminati fiant. unde. nisi a morte, uitiis,
Abbreviated transcription (Latin):
credere ad iusticiã nec ore ꝓprio cõ-¬
fiteri ad salutẽ. Nec ideo tam̃ eos
quisqͣm fideliũ fideles appellare
cunctat᷑. qͦd a credendo utiq no¬
men ẽ: quãuis hoc ñ ipsi s alii ꝓ
eis int̾ sacramenta responderint.
Niis longũ est. si ad singła testi-¬
monia similit̾ disputemus. Wnde
cõmodns ẽe arbitror aceruatĩ co-
ui accepta factũ obedientẽ usq ad
mortẽ erueis.insi ut hac dispensa¬
tione miscdissimȩ gr̃e. om̃s quibꝰ
tanquã membris in suo corpore
constitutis caput est. ad capescen¬
dũ regnũ cęloꝵs unuficaret. saluoᷤ
faceret. liberaret. redimeret. illu
minaret.qui prius eẽnt in pecca¬
toꝵs morte. languorib. serinitute.
captiuitate. tenebris. constituti sub
potestate diaboli pͥncipis peccato¬
rũ ac sie fieret mecdiator dei & hõi¬
nũꝑ quẽ post inimicitias impie¬
tatis nr̃e illius gr̃e pace finitas.
reconciliamur deo in ȩternã uitã:

Expanded text:
credere ad iustitiam nec ore proprio concredere ad iustitiam nec ore proprio confiteri ad salutem. nec ideo tamen eos quisquam fidelium fideles appellare cunctatur, quod a credendo utique nomen est, quamuis hoc non ipsi, sed alii pro eis inter sacramenta responderint. Nimis longum fiet, si ad singula testimonia similiter disputemus. unde commodius esse arbitror aceruatim multui accepta factum oboedientem usque ad mortem crucis, nisi ut hac dispensatione misericordissimae gratiae omnes, quibus tamquam membris in suo corpore constitutis caput est ad capessendum regnum caelorum, uiuificaret, saluos faceret, liminaret, qui prius fuissent in peccatorum morte, languoribus, servitute, captivitate, tenebris constituti, sub potestate diaboli principis peccatorum: ac sic fieret mediator Dei et hominum, per quem post inimicitias impietatis nostrae, illius gratiae pace finitas, reconciliaremur Deo in aeternam vitam,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ hominẽ uenientẽ in hc̃ mun¬
dũ. tanquã dictũ eẽt illuminat om¬
nẽ interiorẽ hominẽ: qͥa homo inte¬
rior cũ ueraciter fit sapiens. ñ nsi
ab illo illuminat᷑ qͦd ẽ lumen ue¬
rũ:aut si rationẽ ipsã qua huma.¬
na amma rationalis appellat᷑. quȩ
ratio ad huc uelut quieta &s quasi
sopita. tñ insita & quod̃ãmͦ insemi¬
nata paruulis latet. illum matio¬
nẽ uoluit appellare tanquã int̾i¬
oris ocłi ereationẽ: ñ resistendũ est
t̃c eam fieri cũ anima creat᷑: os ñ ab¬
surde hoc intelligi cũ homo uenit
in mundũ Uerũtñ etiã ipse quã¬
uis iam creatꝰ ocłs. necesse est in te¬
nebris maneat. si ñ credat ieum
qui dixit. ego lux in scłm ueni: ut
om̃is qui credit in me ñ maneat
in tenebris. Qd ꝑ sacramentũ in
paruulis fieri ñ dubitat mater ec-¬
cl̾ia: que corde recto maternũ eis
p̾stat sinũ. ut sacris mysteriis im¬
buant᷑: qͥa ñdũ posst̃ corde ꝓprio

Expanded text:
nem hominem uenientem in hunc munnem hominem uenientem in hunc mundum, tamquam dictum esset: \'inluminat omnem interiorem hominem\', quia homo interior, cum ueraciter fit sapiens, nonnisi ab illo inluminatur, quod est lumen uerum; aut, si rationem ipsam, qua humana anima rationalis appellatur, quae ratio adhuc uelut quieta et quasi sopita, tamen insita et quodam modo inseminata in paruulis latet, inluminationem uoluit appellare tamquam interioris oculi creationem, non resistendum est tunc eam fieri, cum anima creatur, et non absurde hoc intellegi, cum homo uenit in mundum. uerum tamen etiam ipse quamuis iam creatus oculus necesse est in tenebris maneat, si non credat in eum qui dixit: ego lux in saeculum ueni, ut omnis qui credit in me non maneat in tenebris. quod per sacramentum in paruulis fieri non dubitat mater ecclesia, quae cor et os maternum eis praestat, ut sacris mysteriis inbuantur, quia nondum possunt corde proprio
Abbreviated transcription (Latin):
nascentiũ paruuloꝵ: quãins in¬
greco ita sit positũ. ut possit intel¬
ligi etiã lumen ipsũ uemiens in hũc
mundũ: tñ si hominẽ uenientẽ in
hunc mundũ necesse ẽ accipi. aut
simplicit̾ dictũ arbitror. sic̃ multa
in scripturis repperiunt᷑. quib etiã
detͣctis nichil sententiȩ minuatur:
aut si ꝓpter aliquã distinctionẽ ad¬
ditũ eẽ credendũ est. fortasse hoc
dictũ est ad discernend̾ã sp̃ualem
illuminationẽ ab ista corporali quȩ
siue ꝑ cȩli luminaria. siue quibꝰq
ignib illuminat ocłos carns. ut
hominẽ interiorẽ dixerit uenien¬
tẽ in hunc mundũ. qͥa exe terior corpo¬
reus ẽ.sic̃ hic mundus. tanquã dice-¬
ret. illuminat omnẽ hominẽ uemi¬
entẽ in corpus. scdm illud qͦd scrip¬
tũ est. sortitus est annã bonã. & ue¬
nit in corpus incomqͥnatũ. Ant
gͦ sic dictũ est. si distinctionis alicu¬
ius gratia dictũ est. illuminat om¬

Expanded text:
nascentium paruulorum—, quamuis innascentium paruulorum—, quamuis ingraeco ita sit positum, ut possit intellegi etiam ipsum lumen ueniens in hunc mundum, tamen, si hominem uenientem in hunc mundum necesse est accipi, aut simpliciter dictum arbitror, sicut multa in scripturis repperiuntur, quibus etiam detractis nihil sententiae minuatur, aut, si propter aliquam distinctionem additum esse credendum est, fortasse hoc dictum est ad discernendam spiritalem inluminationem ab ista corporali, quae siue per caeli luminaria siue quibusque ignibus inluminat oculos carnis, ut hominem interiorem dixerit uenientem in hunc mundum, quia exterior corporeus est, sicut hic mundus, tamquam diceret: \'inluminat omnem hominem uenientem in corpus\' secundum illud quod scriptum est: sortitus sum animam bonam et ueni in corpus incoinquinatum. aut ergo sic dictum est, si distinctionis alicuius gratia dictum est, inluminat om
Abbreviated transcription (Latin):
entẽ in hunc mundũ. ideo dictũ est.
qͥa nullus hominũ illuminat᷑. nͥ illo
lumine ueritatis qͦd ds est. ne quis¬
qͣm putaret ab eo se illuminari. a qͦ
audit ut discat. ñ dico si quẽquam
magnũ hominẽ nec si angl̾m ei con¬
tingat habere doctorẽ. Adhibet᷑ eñ
sermo ueritatis: ex trinseeus uocis
mẏnisterio corporalis. Uerũtñ neq
qui plantat est aliqͥd ner qui rigat:
s qui incrementũ dat d̃s̃. Audit qͥ p¬
pe homo dicentẽ uł hominẽ uł an¬
gelũ. s ut sentiat &e cognoscat ue¬
rũ ẽẽ qͦd dicit᷑. illo lumine intus
mens enis asꝑgit᷑. qͦd in ȩternum
manet qͦd euã in tenebris lucet:
s sic̃ sol iste acecis quãuis eos sm ᷤ
radiis quodamͦ uestiat: sic ab stulti¬
ciȩ tenebris ñ cõprehendit᷑. Cur añ
cũ dixrisset qͦd illuminat omnẽ ho¬
minẽ. ad diderit uenientẽ in hunc
mundũ. unde hecopinio nata est.
qͦd in ecortu corporali ab utero ma¬
tris recentissimo. illuminet menteᷤᷤ

Expanded text:
entem in hune nc m u nd u m, ideo dictum est, quia nullus hominum inluminatur nisi illo lumine ueritatis, quod deus est, ne quisquam putaret ab eo se inluminari, a quo aliquid audit ut discat, non dico, si quemquam magnum hominem, sed nec si angelum ei contingat habere doctorem. adhibetur enim sermo ueritatis extrinsecus uocis ministerio corporalis, uerum tamen neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. audit quippe homo dicentem uel hominem uel angelum; sed ut sentiat et cognoscat uerum esse quod dicitur, illo lumine intus mens eius aspergitur, quod aeternum manet, quod etiam in tenebris lucet. sed sicut sol iste a caecis, quamuis eos suis radiis quodam modo uestiat, sic ab stultitiae tenebris non conprehenditur. Cur autem, cum dixisset: quod inluminat omnem hominem, addiderit: uenientem in hunc mundum – unde haec opinio nata est, quod in exortu corporali ab utero matris recentissimo inluminet mentes
Abbreviated transcription (Latin):
dei qui suscitauit illũ a mortius.
Et uos cũ ẽetis mortui delictis & p̃¬
putio carnis ur̃e. unnficauit eũ il¬
lo. donans nobis om̃ia delicta. delens
qͦd adu̾sus nos erat cẏrographũ de¬
creti. qͦd erat contrariũ nobis: tollenᷤᷤ
illud de medio os affigens illud eru¬
ci:excuens se carnẽ pͥncipatꝰ & po¬
testates exẽplauit. fiducialit̾ triũ¬
phans eos in semet ip̃o. Et ad timo¬
theũ. Humanus inqͥt sermo &e om̃i
acceptione dignus. qͥa dep̃e ih̾e uenit
in mundũ peccatores salunos face¬
re: quoꝵ primus sũ ego. S ido mi¬

Expanded text:
scitauit illum a mortuis, et uos, cum essetis mortui delictis et praeputio carnis uestrae, uiuificauit cum illo, donans nobis omnia delicta, delens quod aduersus nos erat chirographum decretis, quod erat contrarium nobis, tollens illud de medio et adfigens illud cruci, exuens se carnem principatus et potestates exemplauit fiducialiter triumphans eos in semet ipso. Et ad Timotheum: humanus, inquit, sermo et omni acceptione dignus, quia Christus Iesus uenit in hunc mundum peccatores saluos facere, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ponens in nobis uerbũ reconciliati-¬
onis. Pro xp̃o gͦ legatione fungim᷑
tanqͣm deo exortante ꝑ nos. obsecͣ¬
mus ꝓ xp̃o reconciliari deo. Eũ qͥ
ñ nouerat peccatũ. ꝓ nobis peccatũ
fecit: ut nos simus iusticia dei in
ipso. Cooꝑantes autẽ &e rogamꝰ: ne
in uacuũ grãm dei recipiatis. Dicit
enĩ. Tẽpore acceptabili exandim
te: os in die salutis adnim te: Ecce
ñc tẽpus acceptabile: ecce n̾ẽ dies
salutis. Ad hanc reconciliationẽ
& salutẽ si ñ ꝑtinent paruuli. qͥs
eos querit ad baptismũ xp̃i  Si au
conciliari ce saluari posst̃. nͥ dimis¬
sa ñ reputet delicta eor. Item ad ga¬
lathas. Gr̃a uobis & parc a deo patre
os dño ih̃u xxp̃o: qui dedit semet ip

Expanded text:
conciliationis. pro Christo ergo legatione fungimur tamquam deo exhortante per nos; obsecramus pro Christo reconciliari deo. eum qui non nouerat peccatum pro nobis peccatum fecit, ut nos simus iustitia dei in ipso. cooperantes autem et rogamus, ne in uacuum gratiam dei suscipiatis. dicit enim: tempore aceeptabili exaudiui te et in die salutis adiuui te. ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. ad hanc reconciliationem et salutem si non pertinent paruuli, quis eos quaerit ad baptismum Christi ? siconciliari et saluari possunt, nisi dimissa non reputet delicta eorum. Item ad Galatas: gratia uobis et pax a deo patre et domino Iesu Christo, qui dedit semet i
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝑ carnẽ:d̃s filiũ suũ misit in
similitudinẽ carnis peccati.& de
peccato dãnauit peccatũ in carne.
Dicant qui audent. oportuisse nas
ci xp̃m in similitudine carnis pec¬
cati: nisi nos nati eẽmus in carne
peccati. Itẽ ad corinthios. Tradidi
enĩ uobis in primis inqͥt qͦd ce ac¬
nr̃is scd̾m scripturas. Item ad eoᷤ¬
dẽ corithios in scd̾a. Caritas enĩ
xp̃i cõpellit nos: iudicantes hoc
q̃m unus ꝓ om̃ib mortuus est. Er¬
go om̃s mortui st̃. Et ꝓ om̃ib mor¬
tuus est xp̃e. ut qui unumt iam

Expanded text:
tur per carnem, deus filium suum misit in similitudine carnis peccati et de peccato damnauit peccatum in carne. dicant qui audent oportuisse nasci Christum in similitudine carnis peccati, nisi nos nati essemus in carne peccati. Item ad Corinthios: tradidi enim uobis in primis, inquit, quod et acnostris secundum scripturas. item ad eosdem Corinthios in secunda: caritas enim Christi conpellit nos iudicantes hoc, quoniam unus pro omnibus mortuus est; ergo omnes mortui sunt et pro omnibus mortuus est, u
Abbreviated transcription (Latin):
ex incredibiliorib creditis. Siem̃ di¬
uma substantia longe distantior. at¬
q incõparabili diu̾sitate sublimior.
potuit ꝓpt̾ nos ita suscipere huma¬
nã substantiã. ut una ꝑsona fieret:
ac sic filiꝰ hominis qͥ erat in terra ꝑ
carnis infirmitatẽ. idem ipse ẽẽt in
cȩlo ꝑ participatã carni dnumitatẽ:
qͣnto credibilius alii homines scĩ oe fi¬
deles eius. fiunt cũ homine xp̃o unꝰ¬

Expanded text:
ex incredibilioribus creditis. si enim diex incredibilioribus creditis. si enim diuina substantia longe distantior atque incomparabili diuersitate sublimior potuit propter nos ita suscipere humanam substantiam, ut una persona fieret ac sic filius hominis, qui erat in terra per carnis infirmitatem, idem ipse esset in caelo per participatam carni diuinitatem, quanto credibilius alii homines sancti et fideles eius fiunt cum homine Christo un
Abbreviated transcription (Latin):
deputans corpus suũ idẽ eccłiam
uernus intelligit᷑. erunt duo in car¬
ne una. de qua re ip̃e dixeit gͥ iã
ñ duo s una caro. ascendere om̃i¬
no ñ potert̃: qͥa nemo ascendit in
cełu insi qui de celo descendit. filiꝰ
hominis qui ẽ in celo. Q uãns
enĩ in terra factus sit filius ho¬
mis. diuinitatẽ tñ suã qua in
celo manens descendit ad terrãñ
indignã censuit nõie filii homini ᷤ.
sic̃ carnẽ suã dignatus est nomine
filii dĩ: ne quasi duo xp̃i ista acci¬
piant᷑ unus d̃s̃ ce alter homo:. s unꝰ
atq idem d̃s ce homo. d̃s qͥa in pͥnei¬
homo qͥa uerbũ caro factũ ẽ os ha¬
bitauit in nobis: ac ꝑ hoc distantia
diuinitatis os infirmitatis filius
dei manebat in cęlo: filius homimᷤ
ambulabat in terra. Per unitatem
uͦ ꝑsonȩ qua utraq substantia unuᷤ
cxep̃e est. o filius dei ambulabat in
terra ce idem ipse filius hõmis ma-¬
nebat in cęlo. fit gͦ credibilior fide ᷤ

Expanded text:
corpus suum, id est ecclesiam uerius intellegitur: erunt duo in carne una, de qua re ipse dixit: igitur iam non duo, sed una caro—, ascendere omnino non poterunt, quia nemo ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit, filius hominis, qui enim in terra factus sit filius hominis, divinitatem tamen suam qua in coelo manens descendit ad terram, non indignam censuit nomine filii hominis, sicut carnem suam dignatus est nomine filii Dei, ne quasi duo Christi ista accipiantur, unus Deus, et alter homo: sed unus atque idem Deus et homo; Deus, quia in princihomo, quia uerbum caro factum est et habitauit in nobis. ac per hoc per distantiam diuinitatis et infirmitatis filius dei manebat in caelo, filius hominis ambulabat in terra; per unitatem uero personae, qua utraque substantia unus Christus est, et filius dei ambulabat in terra et idem ipse filius hominis manebat in caelo. fit ergo credibiliorum fides
Abbreviated transcription (Latin):
nisi intelligamus eos ipsos in utroq
dici qui tͣnseunt ab adam ad xp̃m.
id est a morte ad uitã. qͥa in uita et̾¬
na sine fine regnabt: magis qͣm in
eis mors tẽporalit̾ & cũ fine regna¬
uit. ᷤ Itaq sic̃ ꝑ unꝰ delictũ in om̃s
homines ad condẽnationẽita ꝑ u
nꝰ iustificationẽ in om̃s homines¬
ad iustificationẽ uitȩ. Hoc unius de¬
lictũ si imitationẽ attendamus:. non
erit nͥ diaboli. S qͥa manifestũ est
de adam ñ de diabolo dici: restat in¬
telligenda ñ imitatio. s ꝓpagatio pec
si ꝑ uniꝰ iusticiã diceret. Eam quippe
iustificationẽ dicit qua aep̃c iustifi¬
cat impiũ: quã ñ imitandã ꝓposu¬
it: s solus hoc potest. sl̾a potuit
apłs recte dicere. imitatores mei esto¬
te. sic̃ os ego xp̃i: numqͣm autẽ dice¬
fuert̃ multi iusti hommes ce imitan¬
diͤuistus autẽ & iustificans nemo nͥ
xep̃c. & nde dicit᷑ credenti in eũ qui

Expanded text:
nisi intellegamuseosipsosin utroque nisi intellegamuseosipsosin utroque dici qui transeunt ab Adam ad Christum, id est a morte ad uitam, quia in uita aeterna sine fine regnabunt, magis quam in eis mors temporaliter et cum fine regnauit? Itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem itaet per unius iustificationem in omad justificationem vitae. » Hoc unius delictum, si imitationem attendamus, non erit nisi diaboli. Sed quia manifestum est de Adam, non de diabolo dici restat intelligenda, non imitatio, sed propagatio peccsi per unius justitiam diceret. Eam quippe justificationem dicit, qua Christus justificat impium, quam non imitandam proposuit, sed solus hoc potest. Nam potuit Apostolus recte dicere: « Imitatores mei estote, sicut et ego Christi; » nunquam autem dicefuerunt multi iusti homines et imitandi, iustus autem et iustificans nemo nisi Christus. unde dicitur: credenti in eum qui
Abbreviated transcription (Latin):
do ita p̃cesserat. ut ei delictũ etiã ip¬
se suaderet. adam nichil suasit mu¬
tatorib sius. Et multi qui imitato¬
res eiꝰ dicunt᷑: eũ fuisse & tale aliqͥd
cõmisisse uł ñ audier̃t. uł om̃ino ñ
credunt. Qͣnto gͦ rectius sic̃ iã dixi
diabolũ pͥncipẽ constituisset apłs:
a quo uno peccatũ ce mortẽ ꝑ om̃s
tͣnsisse diceret: si hoc loco ñ ꝓpagati¬
onẽ s imitationẽ dicere uoluisset:ͤ
Multo enĩ rationabilius ada dicit᷑
imitator diaboli. quẽ suasorẽ peccati
habuit: si potest quisquã imitari en¬
am illũ qui nichil tale suasit. uł om¬
nino quẽ nescit. Qͥd est autẽ qui a¬
bundantiã gr̃e os iusticiȩ accipiunt.
b tanta iusticia donat᷑ ut cũ adã con-¬
senserit ad peccatũ suadenti. ñ cedãt
isti etiã cogenti:  Et qͥd est multoma¬
gis in uita regnab̃t. cũ mortis regnũ
multo plures in ȩternã pȩnã trabat:

Expanded text:
do ita praecesserat, ut ei delictum etiam ipdo ita praecesserat, ut ei delictum etiam ipse suaderet. Adam uero nihil suasit imitatoribus suis et multi, qui eius imitatores dicuntur, cum fuisse et tale aliquid commisisse uel non audierunt uel omnino non credunt. quanto ergo rectius, sicut iam dixi, diabolum principem constituisset apostolus, a quo uno peccatum et mortem per omnes transisse diceret, si hoc loco non propagationem, sed imitationem docere uoluisset 1 multo enim rationabilius Adam dicitur imitator diaboli, quem suasorem peccati habuit, si potest quisque imitari etiam illum, qui nihil ei tale suasit uel omnino quem nescit. quid est autem: qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt, bus tanta iustitia donatur. ut, cum Adam consenserit ad peccatum suadenti, non cedant isti etiam cogenti ? et quid est: \'multo magis in uita regnabusnt, \'cum mortis regnum multo plures in aeternas poenas trahat,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i addidimꝰ peccatoꝵ remissionẽ con-¬
sequim᷑. Ideo ñ sic̃ ꝑ unũ peccantẽ: ta
ẽ ce donũ. Nła iudiciũ qͥdem ex uno de¬
licto si ñ remittit᷑ id est originali. in con¬
dẽnationẽ potest ducere: gratia uͦ er
multis delictis remissis. hoc est ñ solũ
originali. ueru̾etiã om̃ib ceteris ad ni¬
stificationẽ ꝑducit. Si enĩ ob unius
delictũ mors regnauit ꝑ unũi: multo
magis qui abundantiã gr̃ȩ o iusticie
ihm xp̃m. Cur ob unius delic̃tũ mors
regnauit ꝑ unũ: nisi qͥa mortis uincło
tenebant᷑ in illo umo. in quo om̃s pec¬
cauert̃ etiã si ꝓpria peccata ñ adderẽt. S¬
Alioqͥn ñ ob unius delictũ mors ꝑ unũ
regnauit: s ob delicta multa multoꝵ
ꝑ unũquẽq peccantẽ. Nła si ꝓpt̾ea cet̾i
ob alterns hominis delictũ mortui
st̃ qͥa illũ in delinqͦndo p̃cedentem
sub seqñtes mutati st̃: ille quoq ce
multomagis ob alterius delictum
mortuus est. quẽ diabolus delinqͦn¬

Expanded text:
 remissionem consequimur. ideo non sicut per unum peccantem ita est et donum. nam iudicium quidem ex uno delicto, si non remittitur, id est originali, in condemnationem iam potest ducere, gratia uero ex multis delictis remissis. hos est non solum illo originali, uerum etiam omnibus ceteris, ad iustificationem perducit. Si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitunum Iesum Christum. cur ob unius delictum mors regnauitpcr unum, nisi quia mortis uinculo tenebantur in illo uno, in quo omnes peccauerunt, etiamsi propria peccata non adderent? alioquin non ob unius delictum mors per unum regnauit, sed ob delicta multa multorum per unumquemque peccantem. nam si propterea ceteri ob alterius hominis delictum mortui sunt, quia illum in delinquendo praecedentem subsequentes imitati sunt, ille quoque et multo magis ob alterius delictum mortuus est, quem diabolus delinquen
Abbreviated transcription (Latin):
atoriũ ꝑ fidẽ in sangume ipsius.
ad ostensionẽ iusticie eiꝰ: ꝓpt̾ ꝓposi¬
tũ p̃cedentiũ peccatoꝵ in dei pati¬
entiã. ad ostendenda iusticiã ipsiᷤ
in hoc tẽpore: ut sit iustus oe iusti¬
ficans eũ qui ẽ ex fide ih̃u. Itẽ alio
loco. Ei qui oꝑatur inqͥt merces ñ
imputat᷑ scd̃m grãm. s sed̾m debi¬
tũ. Ei uͦ qui ñ oꝑatur. credit antẽ¬

Expanded text:
atorium per fidem in sanguine ipsius ad ostensionem iustitiae eius propter propositum praecedentium peccatorum in dei patientia, ad ostendendam iustitiam ipsius in hoc tempore, ut sit iustus et iustificans eum, qui ex fide est Iesu. item alio loco: ei qui operatur, inquit, merces non inputatur secundum gratiam, sed secundum debitum; ei uero qui non operatur. credit aute
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ. ꝑficere autẽ bonũ ñ inuemo.
Non enĩ qͦd uolo facio bonũ: s qͦd
nolo malũ hoc ago. Si autẽ qͦd nolo
ego hoc facio: iã ñ ego operor illud:
s qͦd habitat in me peccatũ. In uenio
gͦ legẽ mͥ uolenti facere bonũ. q̃m mͥ
malũ ad iacet. Condelector enĩ legi¬
dei scãm interiorẽ hominẽ: indeo aũ
aliã legẽ in mẽbris meis repugnan

Expanded text:
ficere autem bonum non inuenio. non enim quod uolo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. si autem . quod nolo, ego hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. inuenio ergo legem mihi uolenti facere bonum, quoniam mihi malum adiacet. condelector enim legidei seeundum interiorem hominem, uideo autem aliam le
Abbreviated transcription (Latin):
& qui crediderit & baptiratꝰ fuerit
saluus erit. Qui uͦ ñ crediderit. con¬
dẽnabit᷑. Quis autẽ nesciat crede¬
re ẽẽ infantib baptizarilñ credere
aut̃ ñ baptirari : ᷤ Ex ioh̾is autẽ eu¬
angłio quãuis ñnulla posuermiꝰ: at¬
tende etiã ista. Ioh̾es baptista de il¬
lo. Ecce agnus di ecce qui tollit pec¬
cata mundi. Et ipse de se ipso. Qui
de ouib meis st̃ uocẽ mẽa audiunt:
& ego noui illas &s secunt᷑ me: oe ego
uitã eternã do eis. ce ñ ꝑibunt iet̾¬
nũ. Qͥa gͦ de ouib eiꝰ ñ ẽe ieipunt
paruuli nͥ ꝑ baptismũ. ꝓfecto si hoc
ñ accipiunt ꝑibunt: uit̾a enĩ eter¬
nã quã suis dabit ouib ñ habebt̃.
Itẽ alio loco. Ego sũ mna. ueritas os
uita. Nemo uenit ad patrẽ: nisi ꝑ
me. Hanc doctrmã suscipientes a¬
pl̃i uide qͣnta constantia declarent.
Uetrus in sua epła prima. b̃ndictꝰ¬

Expanded text:
 qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus erit; qui uero non crediderit, condemnabitur. quis autem nesciat credere esse infantibus baptizari, non credere autem non baptizari? ex Iohannis autem euangelio quamuis iam nonnulla posuerimus adtende etiam ista. Iohannes Baptista de illo: cccc agnus dei, ecce qui tollit peccata mundi; et ipse de se ipso: qui de ouibus meis sunt uocem meam audiunt, et ego noni illas et secuntur me; et ego uitam aeternam do illis et non peribunt in aeternum. quia ergo de ouibus eius non esse incipiunt paruuli nisi per baptismum, profecto, si hoc non accipiunt. peribunt; uitam enim aeternam, quam suis dabit ouibus, non habebunt. item alio loco: ego sum uia, ueritas et uita; nemo uenit ad patrem nisi per me. Hanc doctrinam suscipientes apostoli uide quanta contestatione declarent. Petrus in prima epistola: benedict
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. Ipsius enĩ sumus figmentũ crea¬
ti in xp̃o ihu in oꝑib bonis: que p̃¬
parauit d̾s ut in illis ambulemus.
Et paulopꝰt. Q.ui eratis inqͥt in illo
tẽpore sine xp̃o alienati a societate
missionis spem ñ habentes: oe sie
deo in hoc mundo. Nunc autẽ in

Expanded text:
. ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Iesu in operibus bonis, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. et paulo post: qui eratis, inquit, illo tempore sine Christo, alienati a societate romissionis, spem non habentes et sine deo in hoc mundo, nunc autem in