comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mur estimas defuisse supplemus. Ios obsisti¬
it talib ordinationib obsistite suꝑbiȩ & ar¬
rgantiȩ uenienti. Tecũ faciunt precepta
batrũ. tecũ apłicȩ sedis auctoritas. Sienim
ossicia secularia principalẽ locũ ñ uestibu¬
li actions ingressis. sed pplurimos gradus
&cũ illis curã geritis qͥb p̃sidetis eccłiis sollicitu.¬
examinatis tẽporalibus deferunt. quis ille tã
arrogans tã impudens inuenitur. ut incęlesti
militia quȩ ꝓpensius ponderat᷑a est. & sicut au¬
rũ repetitis ignib exploranda. statim dux eẽ
desiderat cũ tyro ante ñfuerit. & prius uelit
docere quã discere: Assuescat in dñĩ castris
in lectorũ primitus gradu diuini rudimenta
seruitii : nec illi uile sit exorcistã. accolitum.
subdiaconũ. diaconũ pordinẽ fieri. nec hoc
saltu. sed statutis maiorũ ordinatione: tẽpo¬
ribus. Iã uero ad prb̃ii fastigiũ talis accedat.

Expanded text:
mur, aestimas defuisse, supplemus. Vos obsistimur, aestimas defuisse, supplemus. Vos obsistite talibus ordinationibus, obsistite superbiae et arrogantiae venienti. Tecum faciunt praecepta Patrum, tecum apostolicae sedis auctoritas. Si enim officia saecularia principem locum, non vestibulum actionis ingressis, sed per plurimos gradus cum illis curam geritis, quibus praesidetis, ecclesiis, sollicituexaminatis temporalibus deferunt, quis ille tam arrogans, tam impudens invenitur, ut in coelesti militia, quae propensius ponderanda est, et sicut aurum repetitis ignibus exploranda, statim dux esse desiderat cum tiro ante non fuerit, et prius velit docere quam discere? Assuescat in Domini castris, in lectorum primitus gradu, divini rudimentis servitii; nec illi vile sit exorcistam, acolythum, subdiaconum, diaconum per ordinem fieri; nec hoc saltu, sed statutis majorum ordinatione temporibus, jam vero ad presbyterii fastigium talis accedat,
Abbreviated transcription (Latin):
Eaxigit dilectio tua p̃¬
ceptũ apłicȩ sedis in quo
patrũ decreta consenti¬
unt. & significas non nullos exmonachorũ
conotat litteris adgallias spaniasq transinis¬
sis. in quib regionib familiarius est ista prȩ¬
sup̃tio. quãuis nec africa suꝑhac admonitio¬
ne nrã habeatur aliena. nequis penitꝰ con¬
tra patrũ p̃cepta qui eccłasticis disciplinis
pordinẽ ñ fuisset imbutus. & tẽporũ appro¬
bationt diuinis stipendis eruditus. nequa¬
quã ad sũmũ eccłȩ sacerdotiũ aspirart p̾su¬
meret. & ñsolũ in eo ambitio inefficax ha¬
beretur. uerũ etiã in ordinatores cius. ut
carerent eo ordine quẽ sine ordine contra
precepta patrũ crediderant p̃sum̃dũ. Inde
miramur ad dilectionẽ tuã statuta apłicȩ
sura ueteris auctoritatis genus expectandũ
fuit. quã ut talib ambitionib ꝓpreceptis
patrũ in ꝓcinctu fidei constitutus occurre¬
resiigitur sicut auctoritati tuȩ qđ ñ opina¬

Expanded text:
Exigit dilectio tua praeceptum apostolicae sedis, in quo Patrum decreta consentiunt 265 et significas nonnullos ex monachorumrdictum constat litteris ad Gallias Hispaniasque transmissis: in quibus provinciis familiaris est ista praesumptio; quamvis nec Africa super hac admonitione nostra habeatur aliena: ne quis penitus contra Patrum praecepta, qui ecclesiasticis disciplinis per ordinem non fuisset imbutus, et temporis approbatione divinis stipendiis eruditus, nequaquam ad summum Ecclesiae sacerdotium aspirare praesumeret; et non solum in eo ambitio inefficax haberetur, verum etiam in ordinatores ejus, ut carerent eo ordine quem sine ordine contra praecepta Patrum crediderant praesumendum. Unde miramur ad dilectionem tuam statuta sedis apveteri censura auctoritatis genus exspectandum fuit, quam ut talibus ambitionibus pro praeceptis Patrum in procinctu fidei constitutus, occurreres. Igitur si quid auctoritati tuae, quod nos non opina
Abbreviated transcription (Latin):
III Uthereneus remot̾ abartinomensi adꝓpria reuertat᷑.
IIII Deremouendis ep̃is qui illicite ordinati sunt. & ne in

Expanded text:
3. Ut Hireneus remotus ab Artimoniensi ad propria revertatur. 4. De removendis episcopis qui illicite ordinati sunt et ne in
Abbreviated transcription (Latin):
mini imposueris. neq cõmunicaueris pecca¬
tis alienis. Qđ ꝓpterea memorat᷑ ut exami
ne habito & ꝓbitate morũ & eccłastico labo¬
re sit cõmendatior qui uocat᷑ in mediũ ut
sũmũ sacerdotiũ possit accipere ꝓbatꝰ iudicio
ñ fauore. susceptus ueritate ñgr̃a. apłicae

Expanded text:
mini imposueris, neque communicaveris peccamini imposueris, neque communicaveris peccatis ne habito et probitate morum et ecclesiastico labore sit commendatior qui vocatur in medium ut summum sacerdotium possit accipere, probatus judicio, non favore; susceptus veritate
Abbreviated transcription (Latin):
OOITANTIBIS
recepturũ quid ueniat
inquerelam tacere ñ licuit. sed nos loqui
necessitas imperauit. dicente. ꝓpheta. ex al¬
ta ut tuba uocẽ tuã. & cui omniũ eccłarũ
cura est si dissimulẽ audiã dñõ dicente. rti¬
citus mandatũ dĩ ut traditiones uras statu¬
atis. Quid enĩ aliud est reicere mandatũ
dĩ quã priuato iudicio & humano consilio
nouis reb constituendis liberius delectari.
Perlatũ itaq est ad conscientiã apłicȩ sedis
contra ecclesiasticũ canonẽ p̃sumi. & quȩ
ita sunt amaiorib ordinata ut ne uł leui
susurro debeant uiolari ꝓprias quasdam¬
nouas obseruationes inducere & p̃termisso
fundamento supra arenã constituere uelle
dicente dño. Non trans terminos quos con
in quo locutus ẽ xp̃c. State inquit & tene¬
sinceritas in sacris mysteriis aut in ordina¬
tiob uris quantũ sacerdotũ magna cura
& diligentis sollicitudo debeat obseruare.
Deniq ad timotheũ loquit᷑. manus cito ne¬

Expanded text:
ogitantibus recepturum, quid veniat in querelam tacere non licuit, sed nobis loqui necessitas imperavit, dicente propheta, Exalta ut tuba vocem tuam . Et cui omnium ecclesiarum cura est, si dissimulem, audiam Domino dicente: Rejicitis mandatum Dei, ut traditiones vestras statuatis . Quid enim aliud est, rejicere mandatum Dei, quam privato judicio et humano consilio novis rebus constituendis liberius dPerlatum itaque est ad conscientiam apostolicae sedis contra ecclesiasticum canonem praesumi, et quae ita sunt a majoribus ordinata, ut ne vel levi susurro debeant violari, novas observationes inducere, et praetermisso fundamento, supra arenam velle construere, dicente Domino: Non transferes terminos, quos conin quo locutus est Christus: State, inquit, et tenevidet vestra sinceritas, in sacris ministeriis aut in ordinationibus vestris quantum sacerdotum magna cura et diligens sollicitudo debeat observare. Denique ad Timotheum loquitur: Manus cito ne
Abbreviated transcription (Latin):
mittit. nedũ quidã remedia sibi iniqua ad
excusationt̃ p̃parant. exeo rupisse legt̃ & re¬
gulas euertisse iudicent᷑. Sed ea tenenda sunt
quȩ diuinarũ scripturarũ series continet. &
a sacerdotibus utili ratione. sunt constituta.
Bene ualeatis fratres karissimi:¬

Expanded text:
mittit, ne dum quidam remedia sibi iniqua ad mittit, ne dum quidam remedia sibi iniqua ad excusationem praeparant, et corrupisse legem, et regulas evertisse judicentur. Sed ea tenenda sunt quae divinarum Scripturarum series continet, et a sacerdotibus utili ratione sunt constituta. Bene valeatis, fratres charissimi
Abbreviated transcription (Latin):
ec illud debere admitti. qđ aliquan ui
ti ꝓdefensione praui erroris opponunt
& asserunt qđ ante baptismũ omĩa dimittunt᷑.
ñ intelligentes huiusmodi qđ sola inbaptisnũ
peccata dimittunt᷑. ñ uxorius numerus abolet̾.
Nã si adõ ut scriptũ est p̃parat᷑ uiro uxor. &
qđ ds̃ iunocit homo ñ separet. & ipsi auctores
generis humani in origine adõ benedicunt᷑.
quomodo int̾peccata ista credunt᷑ posse di
Ergo om̃is iniustitia quȩ acaticuminis ante
baptismũ fuerit operata. ꝑbaptismũ aufert᷑.
Nullus ergo contra apłos tale aliquid sentut
nec admittat. sed fidelit̃ intelligat unus u¬
uacoris uirũ siue ante baptismũ eẽ nominatũ
siue post baptismũ. Sienĩ uxor ante baptismũ¬
accepta. ñ ducit᷑ innumerũ: nec filii ex eadẽ
suscepti int̾ filios debent nominari. Qđ quã
absurdũ sit atq alienũ. prudentia ur̃a meli¬
us estimabit. Unde neminẽ liceat int̃p̃tari
alit̾ diuinas scripturas. nisi qđ recta ratio per¬

Expanded text:
ec illud debere admitti, quod aliquanti pro defensione pravi erroris opponunt et asserunt quod ante baptismum omnia dimittuntur, non intelligentes hujusmodi quod sola in baptismo peccata dimittuntur, nec uxoris numerus aboletur. Nam si a Deo, ut scriptum est, praeparatur viro uxor , et quod Deus junxit, homo non separet ; et ipsi auctores generis humani in origine a Domino benedicuntur: quomodo inter peccata, ista creduntur posse dimergo omnis justitia, quae a catechumenis ante baptismum fuerit operata, per baptismum auferetur. Nullus ergo contra Apostolum tale aliquid sentiat, nec admittat: sed fideliter intelligat, unius uxoris virum sive ante baptismum sive post baptismum eaccepta non ducitur in numerum, nec filii ex eadem suscepti inter filios poterunt numerari. Quod quam absurdum sit et alienum, prudentia vestra melius aestimabit. Unde neminem liceat interpretari aliter divinas Scripturas, nisi quod recta ratio per
Abbreviated transcription (Latin):
confessione credentiũ cõꝓbatus. Neq enim
priuauit eũ pat̾ naturȩ suȩ numine postquã
ꝓnobis homo & pauꝑ effectus ẽ. nec iniorda¬
ne fluuio baptitatũ altero appellauit uaca¬
bulo sed filiũ unigenitũ. T̃ues filius m̃s dilec¬
tus. in quo mihi bene cõplacuit. Nec simili¬
tudo nr̃a indiuinitatis est mutata naturam.
nec diuinitas in nr̃ȩ naturȩ uersa est simili¬
tudinẽ. Cũ ergo ꝓcessisset exuirgine ds̃.
in ea quã assũpserat humana natura. unũ
ex duob sibi inuicẽ contrariis existens carne
ac spũ. aliud indm̃ assumitur. aliud dĩtatis
gratia prestat. ITEN INT.RA

Expanded text:
confessione credentium conprobatur. Neque enim confessione credentium conprobatur. Neque enim priuauit eum pater naturae suae nomine, postquam pro nobis homo et pauper effectus est, nec in Iordane fluuio baptizatum altero appellauit uocabulo, sed filium unigenitum: tu es filius meus dilectus, in quo mihi conplacui. nec similitudo nostra m diumitatis est mutata naturam nec diuinitas in nostrae naturae uersa est similiuit, processisset ex uirgine deus in ea quam adsumpserat humana natura, unum I e duobus sibi inuicem contrariis existens, carne ac spiritu, aliud in deum adsumitur, aliud in deitatis I gratiam praestat. o noua
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eẽt diues pauꝑ factus est. ut nos illius pau¬
pertate ditaremur. Uenitq interra. sed de
uirginali utero quẽ scificauit egressus homo.
interp̃tatione nominis sui emmanuhel id
est nobiscũ ds̃. Dispensationẽ confirmans
ut qđ erat ipse ñꝑderet. Quãquã enĩ io¬
hannes scribat. uerbũ caro factũ est. id est
uersũ in carnẽ. quia nũquã ds̃ cẽ cessauit.
Adquẽ & sp̃s sc̃s̃ loquit᷑. Tu autt̃ idem ipse es.
Et pater decelo contestatur & dicit. Tues fi¬
lius m̃s dilectus. in quo mihi bene cõplacuit.
Ut & homo factus nr̃a confessione ꝑmanere
dicatur. qđ fuit priusquã homo fieret. pau¬
die idem ipse &inȩternũ: in eoenĩ qđ ait
ipse. ostendit eũ pristinã ñmutasse naturã.
nec diuinitatis suȩ imminuisse diuitias. Qui
ꝓpt̃ nos pauꝑ effectus ẽ. plenã similitudinc̃
nr̃e conditionis assũpserat. ItE EΙUSDE
mediator. nec ȩqualitatẽ eiꝰ amisit.
homo forma serui absconditus est. & dñs głȩ

Expanded text:
Cum esset dives, pauper factus est, ut nos illius paupertate divites essemus . Venitque in terras, et de virginali utero, quem sanctificavit, egressus homo, interpretationem nominis sui Emmanuel, id est Nobiscum Deus , dispensatione confirmans,ut, quod erat ipse, non.. perderet. quamquam enim Iohannes scribat: uer bum caro factum est, id est uersus in carnem, quia numquam deus esse cessauit, ad quem et sanctus loquitur: tu autem ipse es et pater de caelo contestatur et dicit: tu es filius meus dilectus, in quo mihi bene conplacui, ut et homo factus nostra confessione permanere dicatur, quod fuit, priusquam homo fieret, Pauri et hodie ipse et in aeternum. ineo enim, quod ait \'ipse\', ostendit illum pristinam non mutasse naturam nec diuinitatis suae inminuisse diuitias, qui propter nos pauper effectus plenam similitudinem nostrae condicionis adsumpserat. ex tantis mediator, nec aequalitatem eius amisit nhomo: forma serui absconditus est et dominus gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
e quare quintodecimo capitulo ser¬
mo conquiritur. & p̃sũptione dia¬
bolica merito detestant᷑: quia & nos istud
ueraciũ testiũ relatione cõperimus. & mul¬
tos corruptissimos eorũ codices qui canonici
titularentur inuenimus. Quomodo enĩ deci¬
pere simplices possent. nisi uenenata pocula
quodã melle p̾linirent. ne usq quaq senti¬
rentur in sua uia. quȩ essent futura mortife¬
ra: Curandũ ergo est & sacerdotali diligen¬
tia maxime ꝓuidendũ ut falsos codices & asin¬
cera ueritate discordes. innullo usu lectionis
habeantur:Apocrifȩ autẽ scripturȩ quac
sub nominib apłorũ multarũ habent semina¬
riũ falsitatũ. non solũ int̾dicendȩ st̃. sed etiã
Quãuis sint in illis quȩdã quȩ uideant᷑ speciẽ
habere pietatis. nũquã tam̃ uacua st̃ uenenis:
sed ꝑfabularũ illecebras hoc latent̃ operantur.
ut mirabiliũ narrationib seductos laqueis
cuiuscũq erroris inuoluant. Unde siquis ep̃oꝵ

Expanded text:
e qua re quinti decimi capituli sermo conqueritur, et praesumptionem diabolicam merito detestatur: quia et nos istud veracium testium relatione comperimus, et multos corruptissimos eorum codices, qui canonici titularentur, invenimus. Quomodo enim decipere simplices possent, nisi venenata pocula quodam melle praelinirent, ne usquequaque sentirentur insuavia, quae essent futura mortifera? Curandum ergo est, et sacerdotali diligentia maxime providendum, ut falsati codices, et a sincera veritate discordes, in nullo usu lectionis habeantur. Apocryphae autem scripturae, quae sub nominibus apostolorum multarum habent seminarium 707 falsitatum, non solum interdicendae, sed etiam quhabere pietatis, nunquam tamen vacua sunt venenis, et per fabularum illecebras hoc latenter operantur, ut mirabilium narratione seductos laqueis cujuscunque erroris involvant. Unde si quis episc
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ uł norunt ep̃orũ catholicorũ auctorita¬
te & maxime scĩtatis tuȩ quã apud eũ eẽ
maioris ponderis minime dubitamus ab
eodẽ et̃ ipso anathematũ atq dampnatũ
ñ eos ulterius estimamus ausuros loquendo
contra grãm dĩ quȩ reuelata est ꝑpassionẽ
ure surrectionẽ xp̃i. nec pectora fidelia &
simplicit᷑ axp̃iana turbare. sed potius adiu¬
lante miscdĩa dĩ certantib nobiscũ carita
st & pietat. fraglantib etiã orationib tuis¬

Expanded text:
esse uel norunt, episcoporum catholicorum auctoritaesse uel norunt, episcoporum catholicorum auctoritate et maxime sanctitatis tmajoris ponderis minime dubitamus, ab eodem esse ipso anathematizatum atque damnatum, non eos ulterius aestimamus ausuros loquendo contra gratiam Dei quae revelata est per passionem et resurrectionem Christi; nec pectora fidelia et simpliciter Christiana turbare, sed potius adjuvante misericordia Dei, certantibus nobiscum pietate et charitate flagrantibus, etiam orationib
Abbreviated transcription (Latin):
& inuestigabiles uiȩ eiꝰ. Quaꝓpt̃ se & ante.
tẽpus legis & tẽpore ipso legis iustos patres
ex fide uiuentes. ñ possibilitas naturȩ infir¬
mȩ & indignȩ ac uiciatȩ & sub peccato ue¬
nundate. sed dĩ grã ꝑfidẽ iustificabat. Et
nunc eadẽ in aꝑtũ iã ueniens reuelata ius¬
tificat. Anathemet ergo pelagius scripta
sua ubi contra eã etsi non ꝑcontumaciam.
tam̃ ꝑ ignorantiã disputat. possibilitatẽ de¬
fendendo naturȩ adiuncenda peccata. &
implenda mandata: Aut si ea eẽ sua negat.
aut scriptis suis abinimicis sus dicit immissa.
quȩ sua eẽ negat: anathemet ea &dampnet
paterna exhortatione. & auctoritate scĩmo¬
niȩ tuȩ. Siergo uult. onerosũ sibi &ꝑnicio¬
sũ. discat ȩccłȩ scandalũ auferre. Qđ scan¬
dalũ auditores & inꝑuersũ dilectores eius
usq quaq spargere ñ quiescunt. Si enĩ cog¬
nouerint eundẽ librũ quẽ illius uł putans

Expanded text:
et inuestigabiles uiae eius! Quapropter, si et ante et inuestigabiles uiae eius! Quapropter, si et ante tempus legis et tempore ipso legis iustos patres ex fide uiuentes non possibilitas naturae infirmae et indiguae ac uitiatae et sub peccato uenundatae sed dei gratia per fidem iustificabat et nunc eadem in apertum iam ueniens reuelata iustificat, anatsua, ubi contra eam, etsi non per contumaciam, tamen per ignorantiam disputat, possibilitatem defendendo naturae ad vincenda peccata, et implenda mandata. Aut si ea sua esse negat, aut scrquae sua esse negat, anthematizet ea et damnet paterna exhortatione et auctoritate sanctimoniae tuae. Si ergo vult onerosum sibi et perniciosum discat ecclesiae scandalum auferre, quod scandalum auditores et in peruersum dilectores eius usque quaque spargere non quiescunt. si enim cognouerint eundem librum, quem illius uel putant
Abbreviated transcription (Latin):
trio: hoc est iustitia sua ꝓlata ex natura hu¬
mana. ñdonata ex grã diuina. ꝓpter qđ
istitia dĩ dicit᷑. Unde itẽ scriptũ est. Psx
legẽ enĩ cognitio peccati. Nunc autĩ. sias
lege iustitia dĩ manifestata est. testificala
plege & ꝓphetas . Cum dicit manifestala
est. ostendit quia &e tunc erat. Sed tãqi
illa pluuia quã gedeon impetrauit. tunc
uelut inuellere occulta: nunc autẽ uelut
in area manifesta. Cũ ergo lex sine gratia
ñ mors peccati potuisset eẽ seduirtus. Sic̃
enĩ dictũ est: Aculeus mortis peccatũ. uirtꝰ
autẽ peccati lex. Sicut confugiunt multi
afacie regnantis peccati ad grãm uelut in
areã nunc patentẽ: ita pauci ad eã confu¬
giebant. uelut inuellere tunc latentẽ. Hȩc
uero tẽporũ distributio refert᷑ ad altitudi¬
nẽ. diuitiarũ sapientiȩ & scientiȩ dĩ dequa
dictũ est. Quã inscrutabilia sunt iudicia eiꝰ.

Expanded text:
trio, hoc est iustitia sua prolata ex natura hutrio, hoc est iustitia sua prolata ex natura humana, non donata ex gratia diuina, propter quod iustitia dei dicitur. unde item scriptum est: Per legem enim cognitio peccati; nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est testificata per legem et prophetas. cum dicit \'manifestata est\', ostendit, quia et tunc erat sed tamquam illa pluuia, quam Gedeon impetrauit, tunc uelut in uellere occulta nunc autem uelut in area manifesta. cum ergo lex sine gratia non mors peccati potuisset esse sed uirtus — sic enim dictum est: Aculeus mortis peccatum, uirtus autem peccati lex —, sicut confugiunt multi a facie regnantis peccati ad gratiam uelut in area nunc patentem, M ita pauci ad eam confugiebant uelut in uellere tunc latentem. haec uero temporum distributio refertur ad altitudinem diuitiarum sapientiae et scientiae dei, uam inscrutabilia sunt iudicia eius
Abbreviated transcription (Latin):
set uiuificare. omnino ex lege eẽt iustitia.
sed conclusit scriptura omĩa sub peccato. ut
ꝓmissio ex fide ihũ xp̃i daret᷑ credentibus
Nonne satis ostenditur hoc actũ ẽt̃ plegẽ
ut peccatũ cognosceretur. & p̃uaricatione.
augeretur: Ubi enĩ lex ñest. nec p̃uaricatio
Et sic aduersus uictoriã peccati ad diuinã gra¬
tiã quȩ in ꝓmissionib est. confugeret᷑. atq
ita lex non esset aduersus ꝓmissa dĩ. quia
ideo ꝑillã fit cognitio peccati. & exp̃uari¬
catione legis abundantia peccati. ut adli¬
berationẽ quęrant᷑ ꝓmissiones dĩ. quod est
gr̃a dĩ. & incipiat esse in homine iustitia. ñ
sua sed dĩ. hoc est data dono dĩ. Quã etiam
nunc quidã sicut & tunc de iudȩis dictũ est.
ignorantes dĩ iustitiã. & suã uolentes con¬
stituere iustitiȩ dĩ. ñ sunt subiecti. Per legẽ
quippe & illi iustificari se arbitiant᷑. suffic¬
ente sibi adeandẽ custodiendã libero arbi¬

Expanded text:
et iustitia. sed conclusit scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus. nonne satis ostenditur hoc actum esse per legem, ut peccatum agnosceretur et praeuaricatione augeretur — ubi enim lex non est, nec praeuaricatio — et sic aduersus uictoriam peccati ad diuinam gratiam, quae in promissionibus est, confugeretur atque ita lex non esset aduersus promissa dei, quia ideo per illam fit cognitio peccati et ex praeuaricatione legis abundantia peccati, ut ad liberationem quaerantur promissiones dei, quod est gratia dei, et incipiat esse in homine iustitia non sua sed dei, hoc est data dono dei? Quam etiam nunc quidam, sicut tunc de Iudaeis dictum est, ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. per legem quippe et illi iustificari se arbitrantur sufficiente sibi ad eam custodiendam libero arbi
Abbreviated transcription (Latin):
siꝑlegẽ iustitia. ergo xp̃c gratis mortuus est.
Dehac scriptũ ẽ. euacuati estis axp̃o. qui in
lege iustificamini agr̃a excidistis. De hac
scriptũ ẽ: si autt̃ grã iã non exoperibus.
alioquin grã iã non est gr̃ã. Dehac scriptũ

Expanded text:
si per Legem justitia; ergo Christus gratis mortuus est : si per Legem justitia; ergo Christus gratis mortuus est : de hac scriptum est, Evacuati estis a Christo, qui in Lege justificamini; a gratia excidistis : de hac scriptum est, Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia : de hac scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
sedhomines qui ut essemus & uiueremus &
sentiremus & intelligeremus. & dehoc tantũ
beneficio creatori nr̃o grãs agere ualeamus.
Unde merito & ista gr̃a dici potest. quia non
p̃cedentiũ aliquorũ operũ meritis. sed gra¬
tuita dĩ bonitate donata est. Alia est tam̃
quã p̃destinati uocamur. iustificamur. glori¬
ficamur. ut dicere possimus. sids̃ ꝓnobis quis
contra nos: qui filiosuo ꝓprio ñpepercit. sed
ꝓnob̾ om̃ib tradidit illũ. De hac grã ques
tio uertebat᷑ quando abhis quos pelagius
grauit᷑ offendebat atq turbabat dicebat eo
qđ eã suis disputationib oppugnaret. quibus
assereret ñsolũ ad faciendã uerũ etiã ad ꝑfici¬
enda mandata diuina. ꝑliberũ arbitriũ sibi
humanã sufficere naturã. Hanc apłica doc
trina grãm ñ immerito isto nomine appel¬
lat qua saluam᷑ & iustificam᷑ exfide. xp̃i. De
hac scriptũ ẽ. Non irritã facio grãm dĩ. Nã

Expanded text:
sed homines, qui, ut essemus, et uiueremus et sed homines, qui, ut essemus, et uiueremus et sentiremus et intellegeremus et de hoc tanto beneficio creatori nostro gratias agere ualeamus, unde merito et ista gratia dici potest, quia non praecedentium aliquorum operum meritis sed gratuita dei bonitate donata est, alia est tamen. qua praedestinati uocamur, iustificamur, glorificamur, ut dicere possimus: Si deus pro nobis, quis contra nos? qui filio suo proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum. De hac tio vertebatur, quando ab his, quos Pelagius graviter offendebat atque turbabat, dicebatur ei, quod eam suis disputationibus oppugnaret; quibus assereret quod non solum ad facienda, verum etiam ad perficienda mandata divina per liberum arbitrium sibi humana sutrina gratiam non immerito isto nomine appellat, qua salvamur et justificamur ex fide Christi. De hac scriptum est, Non irritam facio gratiam Dei. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
nimiũ essemꝰ onerosi signa fecimus. his locis
ubi petimus inspicere ñgraueris. quẽ admo.¬
dũ sibi obiecta questione qđ grãm dĩ nega¬
ret. ita respondit ut eã eẽ non diceret. nisi
naturã inqua nos condidit ds̃. Si autẽ hunc
et̃ suũ liberũ negat. aut eadẽ in libro loca
ñ contendimus anathemet ea. & illã consi¬
at̾ aptissime gratã quã doctrina. xp̃iana
demonstrat & p̾dicat et̃ ꝓpriã xp̃ianorũ.
Que ñest natura. sed qua saluatur. Duȩ
naturã ñ aurib sonante doctrina uel ali¬
quo adiumento uisibili fouet sicut planta¬
tur quodã modo & irrigatur eaxtrinsccus
sed subministratione sp̃s & occulta miscdĩa si¬
cut facit ille qui dat incrementũ ds̃. Si enĩ
quadã ñimꝓbanda ratione dicit᷑. gratia dĩ
qua creati sumus ut ñ nihil essemus. nec ita
essemus aliud aut cadauer qđ ñuiuit. aut
arbor quȩ ñsentit. aut pecus qđ ñ intelligit.

Expanded text:
nimium essemus onerosi, signa fecimus his locis. nimium essemus onerosi, signa fecimus his locis. ubi petimus inspicere non graueris, quem ad modum sibi obiecta quaestione, quod gratiam dei negaret, ita respondit, ut eam esse non diceret nisi naturam, in qua nos condidit deus. Si autem hunc esse suum librum negat aut eadem in libro 20 loca, non contendimus; anathemet ea et illam confiteatur apertissime gratiam, quam doctrina Christiana demonstrat et praedicat esse propriam Christianorum, quae non est natura, sed qua saluatur iuuatur que natura non auribus sonante doctrina uel aliquo adiumento uisibili, sicut plantatur quodam modo et inrigatur extrinsecus, sed subministratione spiritus et occulta misericordia, sicut facit ille, qui dat incrementum, deus. etsi enim quadam non inprobanda ratione dicitur gratia dei, qua creati sumus, ut non nihil essemus nec ita essemus aliquid ut cadauer, quod non uiuit, et arbor, quae non sentit, aut pecus, quod non intellegit,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. declina amalo & fac bonũ. & tamen
orat᷑ ut faciamꝰ bonũ ubi dicit᷑. Non cessamꝰ
ꝓuob̾ orantes & postulantes. atq int̃ cetera
quȩ illis orat dicit. ut ambuletis digne dõ
in omne placitũ in om̃i opere & sermone
bono. Sicut ergo agnoscimus uoluntatẽ cũ
hȩc p̃cipiunt᷑: sic & ipse agnoscat grãm cum
petuntur. Misimus reuerentiȩ tuȩ librum
serui dĩ. quorũ etiã nomina non tacemꝰ. nã
thimasius & iacobus uocantur. Qui sicut au¬
diuimus. & etiã nosse dignaris ipsius pelagii
exhortatione spem quã habebant in seculo
reliquer̃: & nunc continentes dõ seruiunt.
Qui cũ eodẽ errore eodẽ aliquando ꝑqua¬
lemcũq operã nr̃am dño inspirante caruis¬
sent. ꝑtuler̃ eundẽ librũ pelagii et̃ dicen¬
tes. & ut ei responderet᷑ impendio rogauer̃
Factũ est ad eos dũ rescripta est ipsa respon¬
sio. agentes grãs rescripser̃. Utrũq misimus
& cui responsũ est. & qđ responsũ est. Et ne

Expanded text:
eclina a malo et fac bonum, et tamen oratur, ut faciamus bonum, ubi dicitur: Non cessamus pro uobis orantes et postulantes; atque inter cetera, quae illis orat, dicit: Ut ambuletis digne deo in omne placitum, in omni opere et sermone bono. sicut ergo agnoscimus uoluntatem. cum haec praecipiuntur, sic et ipse agnoscat gratiam, cum petuntur. Misimus reuerentiae tuae librum. serui dei, quorum etiam nomina non tacemus; nam Timasius\' et Iacobus uocantur, qui — sicut audiuimus, etiam nosse dignaris — ipsius Pelagii exhortatione spem. quam habebant in saeculo, reliquerunt et nunc continentes deo seruiunt. qui cum eodem errore tandem aliquando per qualemcumque operam nostram domino inspirante caruissent, protulerunt eundem librum Pelagii esse dicentes et, ut ei responderetur, impendio rogauerunt. factum est; ad eosdem rescripta est ipsa responsio; agentes gratias rescripserunt. utrumque misimus. et cui responsum est et quod responsum est, et, ne
Abbreviated transcription (Latin):
potestas ñsufficiat nisi adiuuet᷑ infirmitas
Ipsa igit᷑ oratio. clarissima est testificatio
Hanc ille confiteat᷑. & cũ gaudebimus sius
rectũ siue correctũ. Distinguenda est lex
ogrã. Lex iubere nouit. gra uiuare. Ne
lex iuberet. nisi esset uoluntas: nec grã i
uaret si satis esset uoluntas. Iubet᷑ ut habea¬
tur intellectus ubi dicit᷑: nolite eẽ sic̃ equs
ut habeamus intellectũ ubi dicit᷑. da mibi

Expanded text:
potestas non sufficiat, nisi adjuvetur infirmitas. potestas non sufficiat, nisi adjuvetur infirmitas. Ipsa igitur oratio clarissima testificatio est: hanc ille confitetur, et eum gaudebimus sive rectum sive correctum. Distinguenda est lex et gratia; lex jubere novit, gratia juvare. Nec lex jubere, nisi esset voluntas, nec gratia juvaret, si satis esset voluntas. Jubetur ut habeatur intellectus, ubi dicitur: « Nolite esse sicut mulus ut habeamus intellectum, u
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ sp̃s scĩ ꝑtinet ad concupiscentiã tẽptatio¬
nesq uincendas quẽ ditissime effudit super
nos qui ascendit incęlũ. & captiuauit capti¬
uitatẽ. dedit dona hominibus. Hinc enĩ ora¬
mus ut peccatorũ tẽptationẽ superare possi¬
mus. ut sp̃s dĩ unde pignus accepimꝰ adiuuet
infirmitatẽ nr̃am. Qui autẽ orat & dicit
ne nos inferas intẽptationẽ: ñ utiq id orat.
ut homo sit qđ est natura. neq id orat quod
habeat liberũ arbitriũ. qđ iã accepit cum
crearetur ipsa natura. neq orat remissionẽ
peccatorũ. quia hoc superius dicit᷑. dimitte
nob debita nr̃a. neq orat ut accipiat man¬
datũ : sed plane orat ut faciat mandatum.
Si enĩ intẽptationẽ inductus fuerit. hoc est
intẽptationẽ defecerit: facit utiq peccatũ
qđ est contra mandatũ. Orat igit᷑ ut ñ pec¬
cet. hoc est nequid faciat mali. qđ ꝓcorinthis
orat apłs dicens: oramus autẽ ad dñm. ne qͥđ
faciatis mali. Unde satis apparet qđ non ad

Expanded text:
 pertinet ad concupiscentiam temptationesque uincendas, quem ditissime effudit super nos, qui ascendit in caelum et captiuauit captiuitatem, dedit dona hominibus. hinc enim oramus, ut peccatorum temptationem superare possimus, ut spiritus dei, unde pignus accepimus. adiuuet infirmitatem nostram. qui autem orat et dicit: Ne nos inferas in temptationem, non utique id orat. ut homo sit, quod est natura, neque id orat, ut habeat liberum arbitrium, quod iam accepit, cum crearetur ipsa natura, neque orat remissionem peccatorum, quia hoc superius dicitur: Dimitte nobis debita nostra, neque orat, ut accipiat mandatum, sed plane orat, ut faciat mandatum. si enim in temptationem inductus fuerit, hoc est in temptatione defecerit, facit utique peccatum, quod est contra mandatum. orat ergo, ut non peccet, hoc esorat Apostolus dicens: « Oramus autem ad Dominum ne quid faciatis mali . » Unde satis apparet quod non ad
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ credit fieri posse qđ certe laudabile est
uelle. Nobis autẽ sufficit qđ nullus in eccła
dĩ filius repperit᷑ in quolibet ꝓuectu excel¬
lenti atq iustitia. qui sibi audeat dicere. ñ
necessariã p̾cationẽ orationis dominicȩ. di¬
mitte nob debita nr̃a : &dicat se ñ habere
peccatũ. ne se ipsũ decipiat & in eo ueritas
ñsit quãuis iã sine querela uiuat. Non enĩ
qualẽcũq etiã tẽptationis humanȩ sed gra¬
ue peccatũ est qđ inquerelã uenit. cetera
q illi obiecta sunt sicut gestis defensa ꝑuide¬
rit. ita de his ꝓcul dubio tua beatitudo iu¬
dicabit. Dabit sane nob ueniã suauitas mi¬
tissima cordis tui. qđ ꝓliꝯciorẽ epłam for¬
tassis quã uelles tuȩ misimus scĩtati. Non
enĩ riuulũ nomine tuo largo fonti augen¬
do refundimus. sed inhac ñcũparua temp¬
tatione tẽporis : unde nos liberet cui dici¬
mus ne nos inferas intẽptationẽ. Uerum

Expanded text:
enim credit fieri posse, quod certe laudabile est enim credit fieri posse, quod certe laudabile est velle. Nobis autem sufficit quod nullus in Ecclesia Dei fidelium reperitur in quolibet provectu excellentiaque justitiae, qui sibi audeat dicere non necessariam precationem Orationis Dominicae: Dimitte nobis debita nostra. et dicat se non habere peccatum nec se ipsum decipiat et in eo ueritas non sit, quamuis iam sine querela uiuat. non enim qualecumque etiam temptationis humanae sed graue peccatum est, quod in querelam uenit. Cetera, quae illi obiecta sunt, sicut gestis defensa peruiderit, ita de his procul dubio tua beatitudo iudicabit. dabit sane nobis ueniam suauitas mitissima cordis tui, quod prolixiorem epistulam fortassis, quam uelles, tuae misimus sanctitati. non enim riuulum nodo refundimus; sed in hac non tamen parva tentatione temporis, unde nos liberet cui dicimus, Ne nos inferas in tentationem, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
centt ꝑficiamur ut in illa uita cupiditate
catincta caritate cõpleta. ꝓfecto illud¬
qđ scriptũ est. qui natus est exdõ ñ peccat.
scđm illã caritatẽ dictũ est. quȩ sola non
peccat: Ad natiuitatẽ quippe quȩ ex dõ est¬
augenda & ꝑficienda caritas ꝑtinet: ea quae
minuenda est & consũmanda cupiditas. quȩ
tam̃ quãdiu est inmẽbris nr̃is lege quadã
sua repugnat legi mentis. Sed natus ex dõ
nec obȩdiens desideriis enis. nec exhibens mẽ¬
bra sua arma iniquitatis peccato potest di¬
cere. iã ñego operor illud. sed id qđ habitat
inme peccatũ. Sed quomodo se habeat ista
questio. quia & si ñ inuenit᷑ homo in hac ui¬
ta sine peccato. id tam̃ dicit᷑ posse fieri ꝑ
dũ atq poscendũ est tolerabilit̃ in id quisq
fallit᷑. nec diabolica impietas & error huma¬
nus est elaboranda & optanda affirmare.
etiamsi qđ affirmat ñpossit ostendere. id

Expanded text:
cente, perficiamur autem in illa uita cupiditate cente, perficiamur autem in illa uita cupiditate extincta caritate completa, quod scriptum est: « Qui natus est ex Deo non peccat . » Secundum illam charitatem dictum est quae sola non peccat, ad nativitatem quippe quae ex Deo estaugenda et perficienda. Charitas pertinet, non ea quae minuenda est et consumenda cupiditas. Quae tamen quandiu est in membris nostris lege quadam sua repugnat legi mentis, sed natus ex Deo, nec obediens desideriis ejus, nec exhibens membra sua arma iniquitatis peccato potest dicere: « Jam non ego operor illud, sed id quod habitat in me peccatum . » Sed quomodo se habeat ista quaestio, quia etsi non invenitur homo in hac vita sine peccato, id tamen dicitur posse fieri per dum atque poscendum est; tolerabiliter in eo quisque 160 fallitur, nec diabolica impietas, sed error humanus est elaboranda et optanda affirmare, etiamsi quod affirmat non possit ostendere. Id
Abbreviated transcription (Latin):
sine peccato. ñ abinitio natiuitatis suȩ. sed
conuersione apeccatis adiustitiã. & auia re¬
ꝓba adbonã uitã. Sic enĩ intellexer̃ quod
de zacharia & helisabet scriptũ est ambulas
qđ dictũ est sine querela : sine peccato dic¬
tũ acceper̃. Non quidẽ negantes immo
etiã qđ aliis locis in litteris eorũ inuenitur
pie confitentes adiutoriũ grẽ dĩ nr̃i non
tachariã fuisse utiq sacerdotẽ. Om̃s autẽ
tunc sacerdotes neresse habebant exlege
dĩ primitus ꝓpeccatis suis offerre sacrifici¬
um. deinde ꝓpopulo. Sicut ergo nunc
operationis sacrificiũ conuncimur non ẽẽ
sine peccato. qm̃ iussi sumus dicere: dimitte
nob̾ debita nr̃a. ita & tunc ꝑsacrificia uic¬
timarũ animaliũ conuincebant᷑ sacerdo¬
tes sine peccato ñ eẽ qui ꝓsius peccatis iube¬
bant᷑ offerit. Qđ sires ita se habet ut per
grãm saluatoris ꝓficiamus quidem in hac
uita deficiente. cupiditate caritate cres¬

Expanded text:
sine peccato non ab initio natiuitatis suae sed sine peccato non ab initio natiuitatis suae sed conuersione a peccatis ad iustitiam et a uita reproba ad bonam uitam. sic enim intellexerunt, quod de Zacharia et Elisabeth scriptum est an bulassquod dictum est sine querela\', sine peccato dictum acceperunt non quidem negantes immo etiam, quod aliis locis in litteris eorum inuenitur, pie confitentes adiutorium gratiae domini nosZachariam fuisse utique sacerdotem; omnes autem tunc sacerdotes necesse habebant ex lege dei primitus pro peccatis suis offerre sacrificium, deinde pro populi. sicut ergo nunc per orationis sacrificium conuincimur non esse sine peccato, quoniam iussi sumus dicere: Dimitte nobis debita nostra, ita et tunc per sacrificia uictimarum animalium conuincebantur sacerdotes sine peccato non esse, qui pro suis peccatis iubebantur offerre. Quod si res ita se habet, ut per gratiam saluatoris proficiamus quidem in hac uita deficiente cupiditate caritate cres
Abbreviated transcription (Latin):
Gonfisuros. Unde & adipsũ scriptã ab uno
omine epłam. ad quẽ ꝑ quendã orientalẽ
baconũ cuiem ipponiensẽ tã quã purgati¬
onis quȩdã scripta transmisit. tuȩ beatitu¬
petentes ut eã ci mittere ipse digneris. sic enĩ
cã legere potius ñ dedignabit᷑. magis in illa
cũ qui misit. quã qui scripsit. attendens. Illud
uero qđ dicunt posse hominẽ et̃ sine pecca¬
to & mandata dĩ facile custodire siuelit.
quãuis cũ hoc ꝑadiutoriũ gr̃ȩ quȩ tamen
pincarnationẽ unigeniti eius reuelata atq
donata est dicit᷑. tolerabilius dici uideatur.
lo prorsus peccato simus utrũ in hac uita
quando caro concupiscit aduersus sp̃m. An
uero in illa cũ fiet sermo qui scriptus est. ubi
est mors uictoria tua. ubi est mors aculeus
tuus: Aculeus enĩ mortis est peccatũ. Di¬
ligentius ꝑtractandũ ꝓpt̾ alios quosdã qui
inique senser̃ atq insuis litteris memoriȩ
mandauer̃. etiã in hac uita eẽ posse hominẽ

Expanded text:
confisuros. Unde et ad ipsum scriptam ab uno homine epistolam ad quem per quemdam orientalem diaconum, civem autem Hipponiensem, tanquam purgationis fieri quaedam scripta transmisit, tuae beatituicantes et petentes ut eam ei mittere ipse digneris, sic enim eam legere potius non dedignabitur, magis in illa eum qui misit, quam qui scripsit attenuero, quod dicunt posse hominem esse sine peccato et mandata dei facile custodire, si uelit, quamuis, cum hoc per adiutorium gratiae, quae tamen per incarnationem unigeniti eius reuelata atque donata est, dicitur, tolerabilius dici uideatur, lo prorsus peccato simus, utrum in hac uita, quando caro concupiscit aduersus spiritum, an uero in illa, cum fiet sermo, qui scriptus est: Ubi est, mors, uictoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus enim mortis est peccatum, diligentius pertractandum propter alios quosdam, qui inique senserunt atque in suis litteris memoriae mandauerunt etiam in hac uita esse posse hominem
Abbreviated transcription (Latin):
leo ep̃s. Ad noticiam nr̃am tuȩ dilectio¬
nis litteris retulisti qđ nestoriana heresis
quorundã rursus studiis pullularet. sollici¬
tudinẽ tuã ex hac parte nobis placuisse re¬
scribimus. qm̃ index animi tui est sermo
quẽ sũpsimus. Unde ñ ambigis auctorem
catholicȩ fidei dnm tibi in om̃ib affuturũ.
Nos autẽ cũ plenius quorũ hic imꝓbitate
fiat potuerimus agnoscere. necesse ẽ auxi¬
liante dño ꝓuidere. quatinus nefandum
uirus dudũq dãpnatũ radicitꝰ possit extingui
Ds̃ te custodiat incolumẽ dilectissime fili.

Expanded text:
opus. Ad notitiam nostram tuae dilectionis epistola retulisti, quod Nestoriana haeresis quorumdam rursus studiis pullularet: Sollicitudinem tuam ex hac parte nobis placuisse rescribimus, quoniam index animi tui est sermo, quem sumpsimus: unde non ambigas auctorem catholicae fidei Dominum tibi in omnibus adfuturum. Nos autem cum plenius, quorum hoc improbitate fiat, potuerimus agnoscere, necesse est, auxiliante Domino, providere: quatenus nefandum virus, dudumque damnatum, radicitus possit exstingui. Deus te custodiat incolumem, dilectissime fili.
Abbreviated transcription (Latin):
aut hoc ipsũ cũ eo ꝑlitteras agendũ. Et cũ
inuentus fuerit hanc dicere quã docet ex¬
clesiastica & apł̃ica ueritas: tunc sine ullo
scrupulo eccłȩ & sine latibulo ambiguitatis
illius absoluendus est. tunc est reuera decus
purgatione gaudendũ. Siue enĩ dixerit
grãm ẽt̃ liberũ arbitriũ. siuit grãm et̃ legi

Expanded text:
aut hoc ipsum cum eo per litteras agendum. Et cum aut hoc ipsum cum eo per litteras agendum. Et cum inventus fuerit hanc dicere, quam docet ecclesiastica et apostolica veritas, tunc sine ullo scrupulo Ecclesiae, sine latibulo ambiguitatis ullius, absolvendus est, tunc est re vera de ejus purgatione gaudendum. 4. Sive enim dixerit, gratiam esse liberum arbitrium, sive gratiam esse remi
Abbreviated transcription (Latin):
tellexissent illi eã ep̃i illũ dicere grãm quã
etiã cũ impiis habemus. cũ quib homines su¬
mus. negare uero eã quia xp̃iani & filii dĩ
sumus. quis eũ patient̃ catholicorũ sacerdotũ
ñ dicimus audiret. sed ante oculos suos ferror :
Quappt̃ ñculpandi st̃ iudices. qui eccłastica
consuetudine grẽ nom̃ audier̃. nescientes
quid huiusmodi homines uel suȩ doctrinae
libris. uel insuorũ solent aurib spargert.
Non agitur de uno pelagio. quia fortasse
correctus est. qđ utinã ita sit. sed tã multis
quib loquacit᷑ contendentib & infirmas atq¬
ineruditas animas uelut coniunctas trahen¬
tib firmis autẽ & infide stabiles ipsa conten¬
tione fatigantib usq quaq iã plena st̃ omia
Aut ergo atua uencratione accessendũ est
romã & diligent᷑ interrogandus quã dica
grãm qua fateat᷑ si tam̃ iam fatet᷑ ñ ad pec¬
candũ sed iuste uiuendũ homines adiuuari.

Expanded text:
tellexissent illi episcopi eam illum dicere gratiam, quam tellexissent illi episcopi eam illum dicere gratiam, quam etiam cum impiis habemus, cum quibus homines sumus. negare uero eam, qua Christiani et filii dei sumus. quis eum patienter catholicorum sacerdotum non dicimus audiret, sed ante oculos suos ferret? quapropter non culpandi sunt iudices, quia ecclesiastica consuetudine gratiae nomen audierunt nescientes, quid huius modi homines uel in suae doctrinae libris uel in suorum solent auribus spargere. Non agitur de uno Pelagio, quia iam fortasse correctus est, quod utinam ita sit, sed tam multis, quibus loquaciter contendentibus et infirmas atqineruditas animas velut convinctas trahentibus, firmas autem et in fide stabiles ipsa contentione fatigantibus, usquequaque jam plena sunt omnia. Aut ergo a tua veneratione accersendus est Romam, et diligenter interrogandus, quam dicat gratiam, qua fateatur, si tamen jam fateatur, ad non peccandum justeque vivendum homines adjuvari:
Abbreviated transcription (Latin):
uiit ñ nullos qui diuersis ei causis faueant.
Quidã scilicet quia uob talia ꝑsuasisse ꝑhi¬
bent᷑: plures uero qui eũ talia sentire non
credunt. p̃sertim quia inoriente ubi degit
quib putat᷑ eẽ turbatus. Ubi quidẽ si ep̃i
eũ catholicũ ꝓnuntiar̃. ñ ob aliud factũ eẽ
credendũ est. nisi quia dixit sedĩ gratiã con¬
fiteri. & ait posse hominẽ suo labore ac uo¬
luntate iuste uiuere. ut adhoc adiuuari dĩ
grã ñ negaret. his enĩ auditis uerbis catho¬
lici antistites nullã aliã dĩ grãm intellige¬
re potuer̾ nisi quã in libris dĩ legere &popu¬
lis dĩ p̃dicare consuerunt. eã utiq dequa di
cit apłs. Non irritã facio gratiã dĩ Nam si
ꝑlegẽ iustitia. ergo xp̃c gratis mortuus est.
Sine dubio grãm qua iustificamur ab iniqui¬
tate & qua saluamur ab infirmitate. ñqua
creati sumus cũ ꝓpria uoluntate. Nãsi in¬

Expanded text:
uixit. nonnullos, qui diuersis causis ei faueant, uixit. nonnullos, qui diuersis causis ei faueant, quidam scilicet, quia uos talia persuasisse perhibentur, plures uero, qui eum talia sentire non credunt, praesertim quia in oriente, ubi degit, quibus putatur esse purgatus. ubi quidem si episcopi eum catholicum pronuntiarunt, non ob aliud factum esse credendum est, nisi quia se dixit dei gratiam confiteri et ait posse hominem suo labore ac uoluntate iuste uiuere, ut ad hoc adiuuari dei gratia non negaret. his enim auditis uerbis catholici antistites nullam aliam dei gratiam intellegere potuerunt, nisi quam in libris dei legere et populis dei praedicare conam facio gratiam dei; nam si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est, sine dubio gratiam, qua iustificamur ab iniquitate et qua saluamur ab infirmitate, non qua creati sumus cum propria uoluntate. nam si in
Abbreviated transcription (Latin):
papȩ. Aurelius. alipius.
augustinus. euodius. &
possidius in dño salutem.¬
numero subscriptas litteras misimus contra
inimicos grãe xp̃i. qui confidunt in uirtu¬
te sua. & creatori nr̃o quodã modo dicit
tu nos creasti homines. iustos autẽ ipsi nos
fecimus. Qui naturã humanã ideo dicunt
liberã. ne querant liberatorẽ. ideo saluã. ut
suꝑfluũ iudicent saluatort̃. Tantũ enĩ di¬
cit ualentẽ. ut suis uirib semel inorigine
suȩ creationis acceptis possit ꝑliberũ arbi¬
triũ nihil ulterius adiuuante illius gratia
qui creauit domare & extinguere om̃s cu¬
piditates tẽptationesq superare. Multi
eorũ insurgunt aduersũ nos &dicunt. anin
nr̃ȩ ñest salus illi indõ eius. Familia xp̃i
quȩ dicit quando infirmor tunc fortis sũ.
& cui dicit dñs eius salus tua ego sũ. suspenso
corde cũ timore & tremore adiutoriũ dñi
etiã ꝑcaritatt̃ tuȩ uenerationis expectat.
Audiuimus enĩ eẽ inurbe roma ubi ille diu

Expanded text:
pae, AURELIUS, ALIPIUS, AUGUSTINUS, ENODIUS et POSSIDIUS, in Douo episcoporum numero subscriptas litteras misimus contra inimicos gratiae Christi, qui confidunt in uirtute sua et creatori nostro quodam modo dicunt: \'Tu nos fecisti homines, iustos autem ipsi nos fecimus\', qui naturam humanam ideo dicunt liberam, ne quaerant liberatorem, ideo saluam, ut superfluum iudicent saluatorem: tantum enim dicunt ualentem, ut suis uiribus semel in origine suae creationis acceptis possit per liberum arbitrium nihil ulterius adiuuante illius gratia, qui creauit, domare et extinguere omnes cupiditates temptationesque superare. multi eorum insurgunt aduersum nos et dicunt animae nostrae: Non est salus illi in deo eius. familia Christi, quae dicit: Quando infirmor, tunc fortis sum et cui dicit dominus eius: Salus tua ego sum, suspenso corde cum timore et tremore adiutorium domini etiam per caritatem tuae uenerationis expectat. Audiuimus enim esse in urbe Roma, ubi ille diu
Abbreviated transcription (Latin):
& illi. scđm qđ scriptũ est: credidi propter
qđ locutus sũ. & nos credimus ꝓpt̃ qđ &
loquimur. Inde est qđ ait ipse mediator.
Abrahã concupiuit uidere diem meũ. &
uidit & gauisus ẽ. Inde melchisedech ꝓla¬
to sacramento mense domucȩ: nouit ȩter¬
nũ eius sacerdotiũ figurare. Iã uero data
inlitteris lege quã dicit apłs subintrasse
ut abundaret. delictũ. & dequa dicit. Si er¬
go exlege hereditas. iã non ex promissione.
abrahȩ autt̃ ꝑreꝓmissionẽ donauit ds̃. qiđ
igit᷑ leoc: transgressionis gr̃ã posita ẽ. donec

Expanded text:
et illi —, secundum quod scriptum est: Credidi, propter et illi —, secundum quod scriptum est: Credidi, propter quod locutus sum, et nos credimus, propter quod et loquimur. inde est, quod ait ipse mediator: Abraham concupiuit uidere diom meum et uidit et gauisus est; inde Melchisedech prolato sacramento mensae dominicae nouit aeternum eius sacerdotium figurare. Iam uero data in litteris lege, quam dicit apostolus subintrasse, ut abundaret delictum, et de qua dicit: Si ergo ex lege hereditas, iam non ex promissione; Abrahae autem per repromissionem donauit deus. quid ergo lex? transgres
Abbreviated transcription (Latin):
fides euacuaret᷑ & nr̃a. Fide uero euacuata.
quȩ homini iustitia remaneat. cũ iustus ex
fide uiuat: Ex quo enĩ ꝑunũ hominẽ pec¬
catũ intrauit inmundũ. & ꝑpeccatũ mors.
& ita in om̃s homines ꝑtransut. in quo om̃s
peccauer̃. ꝓcul dubio acorpore mortis hu¬
ius ubilex alia repugnat legi mentis nemi¬
nẽ liberauit aut liberat suae possibilitas
quȩ ꝑdita redẽptore indi get sauciata sal¬
uatore : sed gr̃a dĩ ꝑfidẽ unius mediatoris
esset hominẽ fecit & manens ds̃ homo factꝰ
refecit ipse qđ fecit. Puto autẽ qđ eũ late¬
at fidem xp̃i quȩ postea in reuelationem
uenit in occultos fuisse tẽporibus patrum
nr̃orũ. ꝑ quã tamen etiã ipsi dĩ gr̃a liberati s̃.
quicũq om̃ib generis humani tẽporibus
liberari potuerunt occulto uidicio dĩ. ñ
tam̃ uituperabili unde dicit apl̃s. haben¬
tes autẽ eundẽ sp̃m fidei utiq eundẽ qũe.

Expanded text:
fides euacuaretur et nostra. fide uero euacuata fides euacuaretur et nostra. fide uero euacuata quae homini iustitia remaneat, cum iustus ex fide uiuat? ex quo enim per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, ipeccaverunt : procul dubio a corpore mortis hujus, ubi lex alia repugnat legi mentis , neminem liberavit aut liberat sua possibilitas, quae perdita, redemptore indiget; saucia, salvatore: sed gratia Dei per fidem unius mediatoris esset, hominem fecit et manens deus homo factus refecit ipse, quod fecit. Puto autem, quod eum lateat fidem Christi, quae postea in reuelationem uenit, in occulto fuisse temporibus patrum nostrorum, per quam tamen etiam ipsi dei gratia liberati sunt. quicumque omnibliberari potuerunt occulto Dei judicio, non tamen vituperabili. Unde dicit Apostolus: Habentes autem eumdem spiritum fidei utique eumdem quem