comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ eũ appella uerit heli ñ intelligens consuetudinẽ scriptururũ qđ alt̃ sec undũ naccurã alt̃ secuno
legem patersit. Scimꝰ enĩ hoc ꝑmorsen dnõ iubente p̃ceptũ : ut si frut̃ aut propinquus absq liberis
montuus fuerit. alius ei cccipiat uxorem ad suscitundũ sem̃ frutris aut propinqui sui. Antiquã enĩ
comsuetudo adoptandietiã in illo populodĩ ut sibi filios facerent quos ñ ipse genuissent. Nã excepto q đ
filiii pharaonis mor̃sen adoptauerat. Illa quippe alienigena fuit ipse iacob nepotessuos ex ioseplna¬
tus uerbis manifestissimis adoptiuit dicens. Nunc ituo : filii tui qui fucti sunt tibipriusquã ad teuer
mei sunt efsremet manasse . tamquam ruben et simeon erunt mihi. Natos aut̃ si genueris postea tibier

Expanded text:
filium eum appellaverit Heli, non intelligens consuetudinem Scripturarum, quod alter secundum naturam, alter secundum filium eum appellaverit Heli, non intelligens consuetudinem Scripturarum, quod alter secundum naturam, alter secundum legem ei pater sit. Scimus enim hoc per Moysen Domino jubente praeceptum, ut si frater aut propinquus absque liberis mortuus fuerit, alius ejus accipiat uxorem ad suscitandum semen fratris vel propinqui sui. Antiqua est enim consuetudo adoptandi etiam in illo populo Dei, ut sibi filios facerent, quos non ipsi genuissent. Nam excepto quod filia Pharaonis Moysen adoptaverat, illa quippe alienigena fuit ipse Jacob nepotes suos ex Joseph natos, verbis manifestissimis adoptavit dicens: Nunc itaque filii tui duo, qui nati sunt tibi, priusquam ad te venirem mei sunt: Ephraim et Manasse tanquam Ruben et Simeon, erunt mihi. Natos autem si genueris postea, tibi erunt
Abbreviated transcription (Latin):
torib: bis numeratur id ẽ iechonicas a quo facta ẽ quaedam in extraneas xentes deflexio quando
in babilloniam trans migratum ẽ Vbi autem ordo a rectitudine deflectitur atq ut eut indiuer¬
sum tam quã angelum fac̃. Ilud qđ in angulo ẽ bis numeratur . Infine scilicet prioris ordinis. et
in capite ipsius deflexionis. Et hoc ipsumiam p̃figurabat xpm̃ a circũcisione ad p̃putium ttmquam
abhierusalem ad babilloniam quodam modomigraturum et hinc atq utrisq insecredentibus
tam quam lapidem angularem futurũ. Haec tum̃ infigura p̃purabat ds̃ reb: in ueritite uentu¬
ris Nam et ipse iechonias ubi cingelus iste p̃figurictus ẽ int̾p̃tutur. p̃pcratio dĩ. Sic ergo icm
si et ipsum xpm̃ annumeremus qui hui cregondȩ uitaenrȩ temporali atq: terrenae tamquam¬
numero quadra genario regalit̃ p̃sidet. Ia cobaut̃ getiuit ios eph Hunc locũ nob̵ obicit iulicu
agustus dedissonantia eucngelisturũ. Cur eucingelista matheus iosepb filiũ dixeritia cob etlucas

Expanded text:
ratoribus bis numeratur, id est Iechonias, a quo facta est quaedam in extraneas gentes deflexio, quando in Babyloniam transmigratum est. ubi autem ordo a rectitudine flectitur adque, ut eat in diuersum, tamquam angulum facit, illud quod in angulo est bis numeratur, in fine scilicet prioris ordinis et in capite ipsius deflexionis. et hoc ipsum etiam praefigurabat Christum a circumcisione ad praeputium, tamquam ab Hierusalem ad Babyloniam quodammodo migraturum et hinc adque hinc utrisque in se credentibus tamquam lapidem angularem futurum. haec tunc in figura praeparabat deus rebus in ueritate uenturis. nam et ipse Iechonias, ubi angulus iste praefiguratus est, interpretatur \'praeparatio dei\'. sic ergo iam si ipsum Christum annumeremus, qui huic regendae vitae nostrae temporali atqnumero quadragenario regaliter praesidet. Jacob autem genuit Joseph. Hunc locum objecit nobis Julianus Augustus de dissonantia evangelistarum, cur evangelista Matthaeus Joseph filium dixerit Jacob, et Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
non nendu alerepullos. osa terto fructibus et semine pascitur: a liimba seos alienonu mur
non manducaro curnem et non bibere uinum. Et apł petrus Ministare in quit infide ur ã
aurtutem uuriamt apter scienciam insciencia autem abstinenciam in abstinentia
autem paciencium inpasientia autem pietatem in pietaten auencianonabitinentia¬
nua nos. Gesutum pnocantũ babe miserisimus et lugeamus et ploremus coramaño qũ
iusa ina quis um bra declinet. Et nos mundisimus acmundatorus scriotura aumi fluenaipi
selulisassi cdere cememus. quant peciuls edeet d noscero e pcauere uulein isda. hotis inquui

Expanded text:
os fertur alere pullos. Ipsa terrae fructibus et semine pascitur. Audiamus Apostolum: Bonum est non manducare carnem, et non bibere vinum . Et apostolus Petrus: Ministrate, inquit, in fide vestra virtutem, in virtute autem scientiam, in scientia autem abstinentiam, in abstinentia autem patientiam, in patientia autem pietatem, in pietate autem amorem fraternitatis . Gemitum pro cantu habet. Miseri simus, et lugeamus, et ploremus coram Domino qvisa in aquis umbra declinet. Et nos mundi simus, ac mundati Scripturarum fluentis seduli assidere curemus, quarum speculis edocti dignoscere et pra
Abbreviated transcription (Latin):
probatur regio decemurbium trans iordanen adorientẽ circa hipoũ et pellã et ȩtidartt uti¬
tra galleam. Bene aut̃ dicit᷑ qđ secutes eũ turbe multe quia post quã coonitio nominis eiusodcua¬

Expanded text:
probatur, regio decem urbium trans Jordanem ad Orientem circa Hippum, et Pellam, et Gadaram conprobatur, regio decem urbium trans Jordanem ad Orientem circa Hippum, et Pellam, et Gadaram contra Galilaeam. Bene autem dicit
Abbreviated transcription (Latin):
riam dĩ et opera manuum eius cnunciant firma mentum: Inomuem terram exiuit
sonus eorum et i fiues orbis terre uerba eorum. Tunc quippe curati sunt quide monia habe¬
bant. quia gentiles cd fidẽ conuersi idola relix quebant. Tunc et lunatici et perubrtit sauatis
torpebant illos sua gatia ipse confortabat. et inuiꝗ iusticie : sine repre ensione incedere fe¬
cercit. Vnde et subditur. Et secuti sunt eum turbe multe degtilileo. et decapoli et hiero¬
solimis ec de iudȩi et de trans iordanen. Qua driperuttm turbã qua ednm sequa ebatur
in euangelio nouerimus. una pars eorum erut qui fide et dilectione cuelesti adherebant
eredere debuis sent : Qu arta illorumerat qui inuidia ducti oo dñi dehones die reiole peret
et ut eum in sermone conp̃benderent et itt apud principes accusarent ut eũ moratraderem
sicut et fecerunt qua udo ille permisit non quaudo illi uoluerunt. Decapolis ẽ ut ipsonomine

Expanded text:
opera manuum ejus annuntiat firmamentum, in omnem terram exivit sonus eorum et in fines orbis terrae verba eorum. Tunc quippe curati sunt, qui daemonia habebant, cum gentiles ad fidem conversi idola relinquebant, tunc et lunatici et paralytici sanati torpebant, illos sua gratia ipse confortabat, et in via justitiae sine reprehensione incedere fer; unde subditur: Et secutae sunt eum turbae multae de Galilaea, et Decapoli, et rmis, et de Judaea, et de trans Jordanem. Quadripartitam turbam quae Dominum sequebatur in Evangelio noverimus: una pars eorum qui fide et dilectione coelesti adhaerebant credere debuissent. Quarta illorum erat qui invidia ducti opus Domini dehonestare volebant, et ut eum in sermone comprehenderent, et ita apud principes accusarent, ut eum morti traderent, sicut et fecerunt quando ille permisit, non quando illi voluerunt. Decapolis est, ut ipso nomine
Abbreviated transcription (Latin):
sentilis tribusq p̃teritis iam regalis in quarta generationũ consequentiũ origo numerat᷑. Et poet
Ertiismigrtitioniem babillotiis ieconias getiuit salathihel. Si uoluerimꝰ iechoniã infine pr
mae tesserescae decadisponere. in sequenti nonerunt xiiii sed xiii. Sciamus ergo iethoniam prio¬
rem ipsum eẽ quemet io achim. secundum autem id ẽ ioachinfilium non patrem quorũ prior ꝑΚA

Expanded text:
gentilis, tribusque praeteritis, jam regalis in quarta generationum consequentium origo numeratur. Et post gentilis, tribusque praeteritis, jam regalis in quarta generationum consequentium origo numeratur. Et post transmigrationem Babylonis, Jechonias genuit Simae tessaradecadis ponere, in sequenti non erunt quatuordecim, sed tredecim. Sciamus ergo Jechoniam priorem ipsum esse, quem et Joakim, secundum autem, id est Joachin filium, non patrem. Quorum prior per
Abbreviated transcription (Latin):
Portim cut geiuit or icĩ orius aut̃ genuit io athã In quartoregũ uolumine deiorã ochoriã¬
fuisse legim generitũ Quomortuo io sabeth filia regis iorã soror ochoriae tulitioas filũ fass suie
stiuĩ intnetioni q̃ exercebatur ab athalia subtraxit. Cui successit in reenũ filius eiꝰ amasias post que
hic euange siupensisit Nora qui ppen genuit otiã sed ochoriã. Et reliques quas enumerauimꝰ Verm̃
quie cun neliustaeror uocsitum eratrTres tesserescedecades indiuerso temieorũ stictupomnere et iaram
⁊ne cilcin selertat inpii simnim erab el idcirco usq adtertiam geterati onero ieusme monia teduatita
ne inicemniscuertat tscordine poneretur. Dutum quoque itaerat perprophetam nonnisi quarta
generatione inthrono regni isrł quem quam dedomo hachabeẽ sessurũ . Purgataigitur labe familiȩ

Expanded text:
Joram autem genuit Oziam, Ozias autem genuit Jonathan. In quarto Regum volumine legimus Joram autem genuit Oziam, Ozias autem genuit Jonathan. In quarto Regum volumine legimus mortuo, Josabeth filia regis Joram, soror Ochoziae, tulit Joas filium fratris sui, et eum internecioni, quae exercebatur ab Athalia, subtraxit: cui successit in regnum filius ejus Amasias, post quehic Evangelista praetermisit. Joram quippe non genuit Oziam, sed Ochoziam, et reliquos quos enumeravimus. Verum quia evangelistae propositum erat, tres tessaradecades in diverso temporum statu ponere, et Joram generi se miscuerat impiissime Jezabel, idcirco usque ad tertiam generationem ejus memoria tollitur, ne in sanctae nativitatis ordine poneretur. Dictum quoque ita erat per prophetam, non nisi quarta generatione in throno regni Israel quemquam de domo Achab esse sessurum. Purgata igitur labe familiae
Abbreviated transcription (Latin):
compleri. Sinemodo inquid sinemodo ut iussia tebaparari in aqua ut tu post modum ame quod queri
baptizaris inspũ scõ. Sic enim decet nos prero gare exemplum imolende omnis iustitiȩ ut uidelicet discam
fideles neminem posse hominem absque undabaptis matis perfecte iustum existeret. Omnibusq
quamuis in nocenter et iuste uiuentibus necessanum uiuicae regeneraitionis officiũ
cum me qui sp̃s sum opere conceptus et natus sum cognouerint secunde natiuitatis subise
uel potius sibi conseeras se lauacrum. Nulla persona maiorum contemnat ab humilibus
meis in remis sonem peccatorum baptizari cum meminerint dñm qͥuui in spũ sc̃o baptizans
parta dinatete solet suum bigti tindat ima qua sab mis so seru manibus caprt. Dequitur

Expanded text:
compleri. Sine modo, inquit, sine me modo, ut jussi, a te baptizari in aqua, et tu postmodum a me quod quaeris, compleri. Sine modo, inquit, sine me modo, ut jussi, a te baptizari in aqua, et tu postmodum a me quod quaeris, baptizaberis in spiritu. Sic enim decet nos praerogare exemplum implendae omnis justitiae, ut videlicet discant fideles neminem posse hominem absque unda baptismatis perfecte justum existere, et esse omnibus quamvis innocenter et juste viventibus necessarium vivificae regenerationis officium, cum me qui Spiritus vel potius sibi consecrasse lavacrum. Nulla personarum majorum cmeis in remissionem peccatorum baptizari, cum meminerit Dominum, qui in Spiritu sancto baptizans peccata dimittere solet, suum baptizandum in aqua submisisse servi manibus caput. Sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
obannem Vo dlseue mente drcisse nocalur io E ece agnus dĩ ecce quitollit peccata mundo Ah llo
eham debenos onsbattitari. quia d hocuenit inmundum ut peccata tolleret mani nabi lo de¬
buit iposeb sosunnes baotiati idẽ a peciatieriginari contagione mundari. Quro cã iusnulloru
bart mc liltum mnotitam̃ quasi nittis ex muliere culpae neuo non carebat. Ideo que cũ ceteris muls¬
eaui mitis abeo qunatus exius gine ds̃ incarne ap paruit opus habebat ablu: emeo siomtuqua
nullam prorsus habere maculam culpae. Sed quia uera ẽ humilitas ipsa quam oboediencia comes non dese¬
rit qđ prius officium recusauit. Post modum humilit̃ impleuit Nam sequitur : Respondens autem dixit
ei. Sinemodo. Sicenim decet nos implere omnem iusticiã. tunc dimisit eum : Id ẽ tunc demum dimistt
tunc consensit tunc passus ẽ um a sebaptirari cum taliordine cognouis set omnem iusticiam debere

Expanded text:
ente, dixisse narratur, Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Ab illo enim debemus omnes baptizari, qui ad hoc venit in mundum ut peccata tolleret mundi. Ab illo debuit ipse Joannes baptizari, id est, a peccati originalis contagione mundari. Qui quamvis nullo inter natos mulierum minor, tamen quasi natus ex muliere culpae naevo non carebat. Ideoque cum caeteris mulierum natis ab eo qui natus ex Virgine Deus in carne apparuit opus habebat ablui. Quoniam ergo snullam prorsus habere maculam culpae. Sed quia vera est humilitas ipsa, quam obedientia comes non deserit, quod prius officium recusavit, postmodum humiliter implevit; nam sequitur: Respondens autem Jesus, dixit ei: Sine modo, sic enim decet nos adimplere omnem justitiam: tunc dimisit eum. Id est, tunc demum dimisit, tunc consensit, tunc passus est eum a se baptizari, cum tali ordine cognovisset omnem justitiam debere
Abbreviated transcription (Latin):
ta mare galileae uidit duos fr̃s. drmonem qui uocatur petrus. et andreã fratemeius mittenter
rete minare erant enim piscatores Mare galileae idem .ẽ quod stagnũ genesa reh sedideo ma¬
re galiletie dicitur quia iuxtu gtililetĩ tendit Diuersis enĩ nominib: hoc ipsũ mare propt adiacen¬
ciã locorum abpellatur Nã mare galilecie lacus cenereth sttgnũ genesareth mare tebeniadi
quucus cilienarum dicitũr Ambulans ergo dñs iuxta mare gcilileiẽ uidit duosfesid e. se manẽ¬

Expanded text:
dit duos fratres Simonem qui vocatur Petrus, et Andream fratrem ejus, mittentes rete in mare, erant enim piscatores. Mare Galilaeae idem est quod stagnum Genesareth, sed ideo mare Galilaeae dicitur, quia juxta Galilaeam tendit. Diversis enim nominibus hoc ipsum mare, propter adjacentiam locorum appellatur; nam mare Galilaeae, lacus Genesareth, stagnum Genesareth, mare Tyberiadis, et lacus Salinarum dicitur. Ambulans ergo Dominus juxta mare Galilaeae, vidit duos fratres, id e
Abbreviated transcription (Latin):
nientesdixer uidimus enĩ stellã eius inoriente et uenimus adorare eũ . Ad confessionẽ iudeorũ
ut natiuitatẽ xp̃i agentib: discerent. Oritur stella in oriente quã futurã balaã cuius successores
erant uaticinio nouerant sicut innumenis legitur. At enĩ inter cetera sic. Orietur stella ex
ia cob: et exurget homo ex isrł idcirco autẽ magi apud isrł p̃cipue natũ regẽ requir̃ quia ꝑbala ã
radiis quanto uelumine illã dñi stellã antiqua credimus tunc inter astra fulsisse: quae tantũ in
splendore p̃cessit quȩ tantũ p̃hibat inmunere quȩ uelut quidã totiusorbi soculus caligantis mundi

Expanded text:
nientes dixerunt. Vidimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum. Ad confusionem Judaeorum, nientes dixerunt. Vidimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum. Ad confusionem Judaeorum, ut nativitatem Christi a gentibus discerent, oritur stella in Oriente, quam futuram, Balaam, cujus successores erant, vaticinio noverant, sicut in Numeris legitur. Ait enim inter caetera sic: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel. Idcirco autem magi apud Israel praecipue natum regem requirunt, quia per Balaam radiis, quantove lumine illam Domini stellam antiqua credimus tunc inter astra fulsisse? Quantum in splendore praecessit, quae tantum praeibat in munere; quae velut quidam totius orbis oculus caligantis mundi
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ eoanno uerus dñs natus est xp̃s. Cuius aduentu pax ista famulata .ẽ. in cuius ortu audi¬
entib: hominib: exultantes angeli cecinerunt gloria in excelsisdõ et in terra pax hominib:
bone uoluntatis quia quidem natiuitate in betbleem celebrata matheus demagorũ aduentu
subiungit dicens: Ecce magiaboriente uenerunt hierusolimam dicentes
lbi ẽ quinatus ẽ rex iudeorũ magisunt qui de singulis rebus philosophantur. Sed consuetu¬
do sepae. et sermo cõmunis. magos promaleficis accipit quia liter tam̃ habentur : apud gentem
suam eo quod sint philo sophi chaldeorũ et ad aras huius scienciã reges quoq et prica cipes
eiusdem gentis omnia faciunt unde et in natiuitate dnĩ saluatoris ipsi primiortũ eius intellexer
et uenientes in scam̃ bethleem adorauer̃ puerũ stella desuꝑ ostendente. sicut et illi hierusalẽ adue¬

Expanded text:
id est eo anno, verus Dominus natus est Christus, cujus adventui pax ista famulata est. In cujus ortu, audiid est eo anno, verus Dominus natus est Christus, cujus adventui pax ista famulata est. In cujus ortu, audientibus hominibus, exsultantes angeli cecinerunt: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Qua quidem nativitate in Bethlehem celebrata, Matthaeus de magorum adventu subjungit, dicens: Ecce magi ab Oriente venerunt Jerosolymam dicentes: Ubi est, qui natus est rex Judaeorum? Magi sunt, qui de singulis rebus philosophantur, sed consuetudo saepe et sermo communis magos pro maleficis accipit. Qui aliter tamen habentur apud gentem suam, eo quod sunt philosophi Chaldaeorum, et ad artis hujus scientiam reges quoque et principes ejusdem gentis omnia faciunt. Unde et in nativitate Domini Salvatoris ipsi primum ortum ejus intellexerunt, et venientes in sanctam Bethlehem adoraverunt puerum, stella desuper ostendente, sicut et illi Jerusalem ve
Abbreviated transcription (Latin):
iste et pacis signum praeferret et potestatis nomen as sumeret : quod ergo his temporib: solis eclipsis
facta .ẽ et fa mes ualida in romano imperio solis iustitiae et panisuitae teftatur aduentũ. et merito
tunc sol mundanus defectionem patitur et penuria corporei uictus erat. quando lux uerauenit quae
in luminat omnẽ hominem uenientẽ in hunc mundum et ille cib: ac potus decaelisdatus ẽ de quo
quigustauerit nonesuriet neq sitiet in aeternũ . Itaq: explets annis ab exordio munidi ymiliũ cacru¬
Caesar augustus ordinatione dĩ totum orbem terrarum aboriente inoccidentem a septẽ trione
in meridiem acpertotum oceani circulum cunctas gentes una pace composuit. Cui
cum domini nom̃ ꝑ adulationẽ mimus in ludo deferret uniuersiq exultantes quasi iuste ei dictũ
sit approbauis sent abiecit ac grauissimo compescuit edicto et merito quia eodẽ tempore

Expanded text:
iste et pacis signum praeferret, et potestatis nomen assumeret? Quod ergo his temporibus solis eclipsis iste et pacis signum praeferret, et potestatis nomen assumeret? Quod ergo his temporibus solis eclipsis facta est et fames valida in Romano imperio, solis justitiae et panis vitae testatur adventum. Et merito tunc sol mundanus defectionem patitur, et penuria corporei victus erat, quando lux vera venit, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, et ille cibus ac potus de coelis datus est, de quo qui gustaverit non esuriet, neque sitiet in aeternum. Itaque expletis annis ab exordio mundi 5199, Caesar Augustus ordinatione Dei totum orbem terrarum ab Oriente in Occidentem, a Septentrione in Meridiem, ac per totum Oceani circulum omnes gentes una pace composuit. Cui cum domini nomen per adulationem mimus in ludo deferret, universique exsultantes, quasi ei juste dictum sit, approbavissent, abjecit, ac gravissimo compescuit edicto. Et merito, quia eodem tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ianiportas sopitis finitisq: omnib: bellis ciuilib: clausit . hoc die primũ augustus consalutatus est
Quod nom̃ antea cunctis inuiolatu atq: inusitatũ dominis totũ orbis licite usurpatum apicem decla¬
rat imperii et exeadie summa rerum acpotestatũ. poenes unum eẽ coepit et mansit quod greci
monarchiam uocant. porro hunc eẽ eundũ diem quem epiphaniam hoc ẽ. apparitionem siue
manifestationem dominici sacramenti obseruamus nemo credertium nescit: Et quid hoc aliud
demonstrat. quam hunc occulto quidem gestorum ordine ad obsequium praepa rationis eius prae¬
destinatum fuisse. ut eo die quo ille mani festandus mundo post pau lulum erat qui ido latriã clausis
idolorum templis compescuit et pacemuerã cunctis terris atq unitatẽ religionis obtulit ita ipso

Expanded text:
ipse Jani portas, sopitis finitisque omnibus bellis civilibus, clausit, hoc die primum Augustus consalutatus est ipse Jani portas, sopitis finitisque omnibus bellis civilibus, clausit, hoc die primum Augustus consalutatus est quod nomen antea cunctis inviolatum atque inusitatum, dominis tantum orbis licite usurpatum, apicem declarat imperii, et ex ea die summa rerum ac potestatum penes unum esse coepit et mansit, quod Graeci μοναρκίαν vocant; porro hunc esse eumdem diem quem Epiphaniam, id est apparitionem, sive manifestationem Dominici sacramenti observamus, nemo credentium nescit. Et quid hoc aliud demonstrat, quam hunc occulto quidem gestorum ordine ad obsequium praeparationis ejus praedestinatum fuisse, ut eo die quo ille manifestandus mundo post paululum erat, qui idololatriam, clausis idolorum templis, compescuit, et pacem veram cunctis terris atque unitatem religionis obtulit, in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
pertotumdiem largissi moriuo fluxit quid euidencius in eo significatur quam quod xpõ mundũ
intrate. de quo scriptum ẽ. terra germinabit saluatorem et regnabit in domoia cob inaeter¬
num et regni eius nonerit finis pertotum diem. hoc ẽ per omne tempus romani imperuim
hoc ẽ de hospita largaq: ecclesia affluenter et in cessabiliter proces suros : illud quoq quod
augustus legiones suas adtu tamen orbis terrarum distribuisset ouanisq: omaua superiora
populorũ debita donanda litterarũ etiam monimentis abolitis censuis sec. significat quod xp̃s ipsis
temporibus natus praedicatorib: suis orbemterrarũ contra perfidiam̃ tuendã distribuit et ius¬
sit praedicari in nomine eius paenitentiã et remissionẽ peccatorũ in om̃s gentes. Quod aut̃ prae¬
dictus caes aruictor aboriente rediens octauo iđ iañ urbẽ triũphans in gressus .ẽ. ac tunc primũ

Expanded text:
per totum diem largissimo rivo fluxit, quid evidentius in eo significatur, quam quod Christo mundum per totum diem largissimo rivo fluxit, quid evidentius in eo significatur, quam quod Christo mundum intrante de quo scriptum est: Terra germinet Salvatorem et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis , per totum diem, hoc est per omne tempus Romani imperii, hoc est, de hospita largaque Ecclesia, affluenter et incessabiliter processuros. Illud quoque quod Augustus legiones suas ad tutamen orbis terrarum distribuisset, ovansque omnia superiora populorum debita donanda, litterarum etiam monumentis abolitis, censuisset, significat quod Christus ipsis temporibus natus, praedicatoribus suis orbem terrarum tuendum contra perfidiam distribuit, et jussit praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes. Quod autem praedictus Caesar, victor ab Oriente rediens, quinto Idus Jan. Urbem triumphans ingressus est, ac tunc primum
Abbreviated transcription (Latin):
quasi cumunum acpotentissimũ in hoc mundo solũq clarissimũ in orbe monstraret cuius tempore
uenturus eẽt. ad scaẽ trinitatis fidem praedicandũ qui ipsum solem solus mundũq: totum et fecis sec
et regeret : quod autem augustus xxxmilia seruorum dominis reddidit. et sexmilia quorũ domi¬
ni non ex stabant incrucemegit significat eum ipsis temporib: uenturum cuius seruiarti
quicumq: se rite manciparent. et digne in scaẽ trinitatis fide operantes de calogum legis impleren.
in aeternum ipsi perdnĩ sui gratia muiuerent. Illos uero quieius dominatum spernentes persex
aetates istius saeculiuariis uitis se implicantes aberrauerunt. perpetuo cruciatu omnes esse
puniendos. hoc uero quod augusto urbem in gresso inperpetuum illi tribunicia potestas maner
a senatu dec retum ẽ et his dieb: trans tiberime taberna meritoria fontem olei terra exundauit. ac

Expanded text:
quasi eum unum ac potentissimum in hoc mundo solumque clarissimum in orbe monstraret, cujus tempore quasi eum unum ac potentissimum in hoc mundo solumque clarissimum in orbe monstraret, cujus tempore venturus esset ad sanctae Trinitatis fidem praedicandam, qui ipsum solem solus mundumque totum et fecisset et regeret. Quod autem Augustus triginta millia servorum dominis reddidit, et sex millia quorum domini non exstabant in crucem egit, significat eum ipsis temporibus venturum, cujus servituti quicunque se rite manciparent, et digne in sanctae Trinitatis fide operantes decalogum legis implerent, in aeternum ipsi per Domini sui gratiam viverent, illos vero qui, ejus dominatum spernentes, per sex aetates hujus saeculi, variis vitiis se implicantes, aberraverunt, perpetuo cruciatu omnes esse puniendos. Hoc vero quod Augusto Urbem ingresso in perpetuum illi tribunitia potestas manere a senatu decretum est, et his diebus trans Tiberim, e taberna meritoria fontem olei terra exundavit, ac
Abbreviated transcription (Latin):
this captus et translats ẽ. Notandũ autẽ qđ sicut abrahã cui xp̃s promissus ẽ. quãdragesimo
secundo annonini primi regis assyriorũ natus ẽ ita et xp̃s qua dragesimo secundo anno augusti
caesaris. qui primus monarchiã tenuit emensonatus est Neo hoc uacat amysterio Concordant
enim innumero natiuitas patriarchȩ ac saluatoris nr̃i et ordo genea logiae inter ipsos per
matheũ euangelistã enumerate. Nec onerosũ debet eẽ lectori si res mirandȩ quae temporib:
august intestimoniũ aduentus saluatoris nri extiterunt breuit cõmemorentur Nã cũ primo¬
ga io caesare auunculo suo int̃fecto exa pollonia rediens urbẽ ingrederetur hora circiter diei ter¬
tia ropente lucido ac puro sereno circulus ad speciẽ caelestis arcus orbem solis ambiit

Expanded text:
this captus et translatus est. Notandum autem quod sicut Abraham, cui Christus promissus est, quadragesimo this captus et translatus est. Notandum autem quod sicut Abraham, cui Christus promissus est, quadragesimo secundo anno Nini primi regis Assyriorum natus est, ita Christus quadragesimo secundo anno Augusti Caesaris, qui primus monarchiam tenuit, emenso, natus est. Nec hoc vacat a mysterio; concordat enim in numero nativitas patriarchae ac Salvatoris nostri, et ordo genealogiae inter ipsos per evangelistam Matthaeum enumeratae. Nec onerosum debet esse lectori, si res mirandae quae temporibus Augusti in testimonium adventus Salvatoris nostri exstiterunt breviter commemorentur. Nam cum primo, C. Caesare avunculo suo interfecto, ex Apollonia rediens, Urbem ingrederetur hora circiter diei tertia, repente lucido ac puro et sereno coelo circulus ad speciem coelestis arcus orbem solis ambit,
Abbreviated transcription (Latin):
aborente uenientib: ad herodẽ et regẽ natũ quaerentib: oblatisq: munerib: et dereditueorũ
lucas tacet matheus dicit. natus ẽ ergo dñs ihsinciuitato quae bethleẽ uda dicit᷑ ad differen¬
tiam alterius quȩ ingalilea habetur intribu tabulon Subaro derege qͥ primus de alien igenis
ingente iudeorũ rex fuit principatũ semꝑusq: ad illud tẽpus deppria eorũ gente tenentib: uixta
illud qđia cobpatriarcha olĩ ipsis praedixerat: Non auferetur inquid sceptrum de iuda et dux defemo¬
rib: eius donec ueniat qͥ mittendus ẽ et ipse erit expectatio gentiũ fuit autẽ hic herodes filius cuiusdã
antipatris . paternũ genus ex idũ eorũ gente ex arabu ueromaterni sanguinisorigine deducebat
romanis quoq: et augusto potestatẽ regni iniuda eis accipiens postquã hircanus ponti fex corũ a par¬

Expanded text:
ab Oriente venientibus ad Herodem, et Regem natum quaerentibus, oblatisque muneribus, et de reditu eorum, ab Oriente venientibus ad Herodem, et Regem natum quaerentibus, oblatisque muneribus, et de reditu eorum, Lucas tacet, Matthaeus dicit. Natus est ergo Dominus Jesus in civitate quae Bethlehem Juda dicitur, ad differentiam alterius quae in Galilaea habetur in tribu Zabulon; sub Herode rege, qui primus de alienigenis in gente Judaeorum rex fuit, principatum semper, usque ad illud tempus de propria eorum gente tenentibus, juxta illud, quod Jacob patriarcha olim ipsis praedixerat: Non auferetur, inquit, sceptrum de Juda, et duic de femoribus ejus, donec veniet qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium . Fuit autem hic Herodes filius cujusdam Antipatris, paternum genus ex Idumaeorum gente, ex Arabum vero materni sanguinis originem ducebat. A Romanis quoque et Augusto potestatem regni in Judaeis accipiens, postquam Hircanus, pontifex eorum a Par
Abbreviated transcription (Latin):
angelo exponente significans qđ ipse saluet populũ suũ a peccatis eorũ Qui autẽ saluet apeccatis
ide utiq: a corruptionib: mentis et corporis quae obpeccata contiger: nec ñ et abipsa morte in ꝑpe
tuũ saluabit. Cũ ergo natus esset ihs inbetdeẽ ude in dieb: hero disregis. Denatiuitate quidẽ drũ¬
in bethleem matheus lucasq consentiunt sed quomodo et qua causa adeã uenirentiosepb et
maria luca s exponit matheus praet̃ mittit . quomodo et illud qđ angelus pastorib: natũ dnm̃ et in p̃se
positũ nuntiauerat et qđ multitudo militiae caelestis facta ẽi cũ angelo laudantiũ dnm̃ et quod
uener̃ pastores et uiderunt uerũ eẽ quod eis angelus nuntiauerat᷑. et quod die circũ cisionis suȩ
ihs̃ nom̃ acceperit. luca ꝑordinẽ narrante matheus tacet Sicut econtra de magis stella duce

Expanded text:
est, angelo exponente, significans quod ipse salvet populum a peccatis eorum. Qui autem salvat a peccatis est, angelo exponente, significans quod ipse salvet populum a peccatis eorum. Qui autem salvat a peccatis idem utique a corruptituum salvabit. Cin Bethlehem Matthaeus Lucasque consentiunt; sed quomodo et qua causa ad eam venirent Joseph et Maria, Lucas exponit, Matthaeus praetermittit. Quomodo, et illud quod angelus pastoribus natum, et in praesepi positum nuntiaverat; et quod multitudo militiae coelestis facta est cum angelo laudantium Dominum; et quod venerunt pastores, et viderunt verum esse quod eis angelus nuntiaverat; et quod die circumcisionis suae Jesus nomen acceperit, Luca per ordinem narrante, Matthaeus tacet. Sicut contra de magis, stella duce,
Abbreviated transcription (Latin):
de eo angelica siue prophetica praedicerent oracula sed sicut lucas in euangeliosuo euidente
insinuat certũ temporis terminũ denotans secundũ id quod inlege scriptũ ẽ post quam
inquit consũ matisunt dies octo ut circũ cideretur puer uocatũ ẽ nomen eius ihs quod
uocatum ẽ ab angelo prius quã in utero conciperetur ihsquoq: hebraicȩ latine salutaris
siue saluator siut superius dictũ .ẽ. interpraetatur. Cuius uocationẽ nominis prophetis
liquet eẽ certissimã unde sunt illa magno uisioniseius desiderio cantata. Anima autẽ mea
exultauit in dnõ et delectabit᷑ in salutarieiꝰ Defecit in salutarituo anima mea E go aut̃ in dño
gloriabor gaudebo in dõ ihũ meo. Et maxime illud ds̃ in nomine tuo saluũ me fao. Acsidiceret
ominis tuigloriã qͥsaluator uocaris in mesaluando clarifica ih sergo nom̃ ẽ filii qͥ ex uirgine natus

Expanded text:
 angelica sive prophetica praedicerent oracula; sed, sicut Lucas in Evangelio suo evidenter  angelica sive prophetica praedicerent oracula; sed, sicut Lucas in Evangelio suo evidenter insinuat, certum temporis terminum denotans, secundum id quod in lege praeceptum est. Postquam, inquit, consummati sunt dies octo, ut circumcideretur puer, vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum est ab angelo priusquam in utero conciperetur . Jesus quoque Hebraice, Latine Salutaris, sive Salvator, ut superius dictum est, interpretatur, cujus vocationem nominis prophetis liquet esse certissimam; Unde sunt illa magno desideexsultabit in Domino, et delectabitur in salutari ejus . Defecit in Salutari tuo anima mea. Ego autem in Domino gloriabor . Gaudebo in Deo Jesu meo . Et maxime illud: Deus in nomine tuo salvum me fac , ac si diceret: Nominis tui gloriam qui Salvator vocaris, in me salvando clarifica. Jesus ergo nomen est filii qui ex virgine natus
Abbreviated transcription (Latin):
inmundo genitus sed merito uirtutis et regni primo genitus omniũ nrm̃ iure uocatus quiet in
ipsa diuina natiuitate non in conuenienter potest primogenitus dici. quia priusquã creaturã
faciendo gigneret aliquã coaeternũ sibi pater genuit filium prius quam uerbo ueritatis ad¬
optionis sibi filios redimendo gigneret aliquos coaeternũ sibi pat̃ aeternis genuit uerbum
Vnde ipsũ uerbũ ipse filius dĩ uidelicet uirtus et sapientia loquitur. E goexor altis simi prodiui
primogenita ante omnem creaturam . peperit ergo maria filiũ suũ primogenitum id ẽ. suae
substantiae filium. peperit eum qui et ante omnem creaturam dsdedõ natus erat et in ea qua
creatus ẽ humanitate omnẽ merito creaturã praeibat. Sequitur. Et uocauit nom̃ eius ihm̃
Non quod statim post partũ ei nom̃ hoc inposuerit id ẽ ihm̃. licet hoc ante conceptum eius¬

Expanded text:
in mundo genitus est, sed merito virtutis et regni primogenitus omnium nostrum jure vocatur. Qui et in in mundo genitus est, sed merito virtutis et regni primogenitus omnium nostrum jure vocatur. Qui et in ipsa divina nativitate non inconvenienter potest primogenitus dici, quia priusquam creaturam faciendo gigneret aliquam, coaeternum sibi Pater genuit Filium; priusquam verbo veritatis adoptionis sibi filios redimendo gigneret aliquos, coaeternum sibi Pater aeternus genuit Verbum. Unde ipsum Verbum, ipse filius, Dei videlicet virtus et Sapientia, loquitur: Ego ex ore altissimi prodivi, primogenita ante omnem creaturam . Peperit ergo Maria filium suum primogenitum, id est, suae substantiae filium. Peperit eum qui et ante omnem creaturam Deus de Deo natus erat, et in ea qua creatus est humanitate omnem merito creaturam praeibat. Sequitur: Et vocavit nomen ejus Jesum. Non quod statim post partum ei nomen hoc imposuerit, id est, Jesum, licet hoc ante conceptum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
primogeniti dictus intelligi. luxta hoc quod in a pocalipsi dicit de illo iohannes qui ẽ testis
fidelis primogenitus mortuorũ et princeps regũ terrae. et apłspaulus Nam quos praes¬
ciuit et praedestinauit conformes fieri imaginis filu sui. ut sit ipse primogenitus inmultis
fratrib: primogenits quippe mordiorũ uocatur quia post multos licet frs in carnatus
primus omniũ surrex̃ amortuis et uiam demorte credentib: uitȩ caelestis a peruit
Primogenitus ẽ in multis fratrib: quia quot quot receper eũ dedit eis porestatẽ filios dĩ fier
quorũ recte primogenitus appellatur quia om̃s adoptionis filios etiã et illis qui in carna¬
tionis eius tempore n ascendo praecesserunt dignitate praȩ greditur Si quide possunt illi
cũ iohanne ueracissime testari quia qui post nosuenit antenos factus .ẽ. Id .ẽ post nos quidẽ

Expanded text:
primogenitus dictus intelligi, juxta hoc quod in Apocalypsi dicit de illo Joannes: Qui est testis primogenitus dictus intelligi, juxta hoc quod in Apocalypsi dicit de illo Joannes: Qui est testis fidelis, Primogenitus mortuorum, et princeps regum terrae. Et apostolus Paulus: Nam quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus . Primogenitus quippe mortuorum vocatur, quia post multos licet fratres incarnatus, primus omnium surrexit a mortuis, et viam de morte credentibus vitae coelestis aperuit. Primogenitus in multis fratribus, quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri ; quorum recte primogenitus appellatur, quia omnes adoptionis filios etiam et illos qui incarnationis ejus tempora nascendo praecesserunt, dignitate praegreditur. Siquidem possunt illi cum Joanne veracissime testari: Quia qui post nos venit, ante nos factus est, id est, post nos quidem
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris intemerata fuisse semꝑ uirginitate p̃claros et ñ filios sed cognatos eorũ fr̃s dnĩ con¬
suetudo scripturarũ more nuncupari. Atq obid euan gelistã anpost natũ filiũ dĩ ea m cogno uerit
dicere noncurasse quia nullide hoc ambigendũ putauerit. et reuera nulli ambigen dum ẽ
quodiusti coniuges quib: in uirginitatis castimonia ꝑmanentib: dĩ filium nasci singulari gratia
datum ẽ nullatenus exeo castitatis iura temerare et templũ dĩ sacro scm̃ suae semine conruptio¬
nis at taminare potuerint Notandũ quoq: ẽ quod primo geniti non iuxta hereticorũ opinatio¬
nem solisunt quos fr̃s secuntur alii. sed iuxta auctoritatem scripturarũ omnes qui primi
uuluã aperiunt. siue frseo saliqui seu n ulli sequantur At tamendñs speciali ratione potest

Expanded text:
Salvatoris intemerata fuisse semper virginitate praeclaros, et non filios, sed cognatos eorum, fratres Domini, conSalvatoris intemerata fuisse semper virginitate praeclaros, et non filios, sed cognatos eorum, fratres Domini, consueto Scripturarum more nuncupari. Atque ob id evangelistam, an post natum Filium Dei eam cognoverit dicere non curasse, quia nulli de hoc ambigendum putaverit. Et revera nulli ambigendum est, quod justi conjuges, quibus in virginitatis castimonia permanentibus Dei Filium nasci singulari gratia datum est, nullatenus ex eo castitatis jura temerare et templum Dei sacrosanctum suae semine corruptionis attaminare potuerunt. Notandum quoque quod primogeniti non, juxta haereticorum opinationem, soli sunt quos fratres sequuntur alii, sed, juxta auctoritatem Scripturarum, omnes qui primi vulvam aperiunt, sive fratres eos aliqui, seu nulli sequantur. Attamen Dominus speciali ratione potest
Abbreviated transcription (Latin):
eam. Accepit eã ad nom̃ coniugis obcausas quas praediximus et ñ cognoscebat eam adopus con¬
iugale obarchana quae didicerat. Donec peperit filiũ suũ primogenitum. Interdum done
uerbum sacra eloquia proconiunctione praesumunt quauel et uel ut indicaripotest. Et ideo
scriptũ ẽ donec peperit filiũ suũ id est et peperit filiũ suũ. Cognoscitur itaq mariapo
partũ id ẽ transit in coniugis nom̃. Cognoscitur enĩ non ad miscetur. Nemo itaq: intelligen¬
dũ putet quasi post natũ filium eamiosephco gnouerit ut heluidiani ꝑuersissi me opina utur
qui dicunt inde ortos eẽ eos quos fr̃sdnĩ scriptura appellat assumentes hoc in adiutoriũ suierroris
quod primogenitus nuncupatur dñs sed quod catholica pietas docet sciendũ ẽ. parontes prĩ

Expanded text:
eam. Accepit eam ad nomen conjugis ob causas quas praediximus, et non cognoscebat eam ad opus coneam. Accepit eam ad nomen conjugis ob causas quas praediximus, et non cognoscebat eam ad opus conjugale ob arcana quae didicerat. Donec peperit filium suum primogenitum. Interdum donec verbum sacra eloquia pro conjunctione praesumunt, qua vel et, vel ut, indicari potest. Et ideo scriptum est, donec peperit filium suum, id est, et peperit filium suum. Cognoscitur itaque Maria post partum, id est, transit in conjugis nomen; cognoscitur autem, non admiscetur. Nemo itaque intelligendum putet, quasi post natum filium eam Joseph cognoverit, ut Helvidiani perversissime opinantur. Qui dicunt inde ortos esse eos quos fratres Domini Scriptura appellat, assumentes hoc in adjutorium sui erroris, quod primogenitus nuncupatur Dominus; sed, quod catholica pietas docet, sentiendum est parentes nostri
Abbreviated transcription (Latin):
atq gaudentes sicut dm̃ omnium et regem pacis ad homine suet uendẽ deinde apłiunigenta filii di
dominationem atq: uirtutẽ omnib: gentibus praedicanes ad huc et scĩ martrres contra ignes et gla¬
dios usq ad mortem resi stentes dein de cuncticredentes hoc ipsũ nomen usq ad consummationẽ
scłi memorantes atq: laudantes Nom̃ quippe saluatoris quo nobiscũ dsa propheta uocat᷑ utramq
natura munius ꝑsonȩ ipsius significat qui enĩ ante tẽporanatus expatre ds̃ ẽ ipse inplenitudine
temporũ emma nubel id ẽ. nobiscum ds inutero matris factus .ẽ . quia nrãe fragilitatẽ naturae
in unitatẽ suae ꝑsonae suscipere dignatus .ẽ quando uerbũ caro factũ ẽ et habitauit in nobis. Ex sur
gens autẽ iosepħ a somno fecit sicut praecepit ei angelis dnĩ . et accepit coniugẽ suã et ñ cognoscebat

Expanded text:
atque gaudentes, sicut Deum omnium et Regem pacis ad homines venientem. Deinde apostoli unigeniti Filii Dei atque gaudentes, sicut Deum omnium et Regem pacis ad homines venientem. Deinde apostoli unigeniti Filii Dei dominationem atque virtutem omnibus gentibus praedicantes. Adhuc et sancti martyres, contra ignes et gladios usque in mortem resistentesaeculi memorantes atque laudantes. Nomen quippe Salvatoris, quo nobiscum Deus a propheta vocatur, utramque naturam unius personae ipsius signitemporum Emmanuel, id est nobiscum Deus, in utero matris factus est, quia nostrae fragilitatem naturae in unitatem suae personae suscipere dignatus est, quando Verbum caro factum est et habitavit igens autem Joseph a somno fecit sicut praecepit ei angelus Domini, et accepit conjugem suam et non cognocebat
Abbreviated transcription (Latin):
de xp̃o est erigere quatenus sacramenta fidei xpĩane tanto securius ꝑciperent quanto haec
nonalia eẽ quamq: prophetȩ praedixerant agnoscerent. et ce inquit. Hoc ipsũ quod dicit ecce
admirantis ẽ tantimysterii magnitudinẽ ut omnes uelut esomno suscitans ad hoc dictum eui
gilent Ecceait uirgo inutero habebit et pariet filium proeo quod euan gelista matheus
dicit inutero habebit in propheta scriptum est inutero accipiet. Sed quia propheta futura
praedicit significat quid futurum sit et scribit accipiet. Euangelista uero quia non de futu¬
ro sed de praeterito narrat hystoriã mutauit accipiet et posuit habebit: Qui enim habet
nequaquam accepturus .ẽ. Sequitur. et uocabunt nomeneius emmanu hel quod ẽ inter¬
praetatum nobiscum ds. Vocant nomeneius prius angelipsallentes in eius natiuitate

Expanded text:
de Christo est, erigere, quatenus sacramenta fidei Christianae tanto securius perciperent, quanto haec de Christo est, erigere, quatenus sacramenta fidei Christianae tanto securius perciperent, quanto haec naturalia esse quam quae prophetae praedixerant agnoscerent. Ecce, inquit. Hoc ipsum quod dicit, ecce, admirantis est tantgilent. Ecce, ait, Virgo in utero habebit et pariet filium. Pro eo quod evangelista Matthaeus dicit in utero habebit, in propheta scriptum est, in utero accipiet, sed quia propheta futura praedicit, significat quod futurum sit, et scribit accipiet; evangelista vero quia non de futuro, sed de praeterito narrat historiam, mutavit accipiet et posuit habebit, qui enim habet nequaquam accepturus est. Sequitur: Et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum nobiscum Deus. Vocant nomen ejus prius angeli psallentes in ejus nativitate
Abbreviated transcription (Latin):
io seph ꝑsomniũ uisus ẽ qđ mariã accipere iussus .e et pueri nom̃ ihm̃ uocare Et ad quidillud ut
uirgo totius mundi pareret salutẽ et uirgo intacta in ꝑpetuũ ꝑseueraret. ut ad impleretur ait
quõd dictũ .ẽ ad ño ꝑ prophetã dicentẽ. Adbibet aut̃ euangelista partui uirginali etiã prophetici sermonis
exemplũ ut tante miraculũ maiestatis eocercius crederetur : quohoc ñ solũ ipsũ factũ crederet
sed etiama propheta dictũ recoleret Nã et huic euangelitȩ id ẽ matheo moris ẽ om̃a quae narra̧
etiã propheticis ad firmare testimoniis. Scripsit namq euangeliũ suũ sicut superius diximus
obeorũ uel maxime causam qui exiudaeis credebant nec tam̃ legis caerimoniis quã uis renati in xpõ
ualebant euelli et propterea sata gebat eos a carnali legis et ꝓphetarũ sensu adspiritalem qui

Expanded text:
Joseph per somnium visus est, quod Mariam accipere jussus est, et pueri nomen vocare Jesum, et ad quid illud? Ut Joseph per somnium visus est, quod Mariam accipere jussus est, et pueri nomen vocare Jesum, et ad quid illud? Ut Virgo totius mundi pareret salutem et virgo intacta in perpetuum perseveraret. Ut adimpleretur, ait, quod dictum est a Domino per prophetam dicentem. Adhibet autem evangelista partui virginali etiam prophetici sermonis exemplum, ut tantae miraculum majestatis eo certius crederetur, quo hoc non solum ipse factum crederet, sed etiam a propheta praedictum recoleret. Nam et huic evangelistae, id est, Matthaeo, moris est omnia quae narrat etiam propheticis affirmare testimoniis. Scripsit namque Evangelium suum, sicut superius diximus, ob eorum vel maxime causam, qui ex Judaeis credebant, nec tamen legis caeremoniis quamvis renati in Christo valebant evelli. Et propterea satagebat eos a carnali legis et prophetarum sensu ad Spiritalem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
et praedestinauit et hosuocauit. et quosuocauit. hos et iustificauit. Quos autem iustificaut
illos et magruficauit. et ideo dictum ẽ ipse saluum faciet populum suum apercatis
eorum utuere ds̃ Dĩ enimest uirtutis a peccato saluare. uel peccata dimittere Is te
ergo filius dĩ habens populũ suum ipsum uenit ut dictum est liberare a peccatis atque salua¬
re: Siue ex iudaeis siue ex gertibus hominum fidelium atque crederatium turbam
Saroguite uidelicet suo cũnictos redimenis morte sua demortis eos liberaras potes¬
tate : hoc autem totum factum .ẽ. ut adimpleretur quod dictum est adrio per
propheta mdicentem. ecce uirgo inutero habebit et pariet filiũ et uocabunt nom̃ eius em
manuel qđ interpraetatur Nobiscũ ds : hoc autẽ totũ factũ ẽ dicit quid totũ : hoc ẽ quoda ngł
aduirginẽ missus ẽ qđ ipsa uirgo suo propinquo desponsata fuit quod casta seruata ẽ qđ angelus

Expanded text:
os autem justificavit, illos et magnificavit ; et ideo dictum est: Ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum, ut vere Deus. Dei enim est virtutis a peccato salvare, vel peccata dimittere. Iste ergo filius Dei habens populum suum, ipsum venit, ut dictum est, liberare a peccatis atque salvare, sive ex Judaeis, sive ex gentibus hominum fidelium atque credentium turbam, sanguine videlicet suo cunctos redimens, morte sua de mortis eos liberans potestate. Hoc autem totum factum est ut adimpleretur quod dictum est a Domino per prophetam dicentem: Ecce virgo manuel, quod est interpretatum nobiscum Deus. Hoc autem totum factum est, dicit; quid totum? Hoc est, quod angelus ad Virginem missus est, quod ipsa Virgo suo propinquo desponsata fuit, quod casta servata est, quod angelus
Abbreviated transcription (Latin):
Bepestre ieit s inao banne ultas cibi et uestimenti laudatur. quorum exercitatio i dusto antmer
Lepilis in quit babebut nonde lana qua aliud auftorae te fas incdiciũm ẽ. aud luxrue mollioris
Terra aute m pelloca qͥua accintus fut et helias mortificationi cuio lamic porro quod sequitur
dasca a ute meuis erat locustae et mel sil ueftro habita torisorudno lag e henra quo a fequotur¬

Expanded text:
lvestre . Ecce in Joanne vilitas cibi et vestimenti laudatur, quorum exercitatio in divite arguilvestre . Ecce in Joanne vilitas cibi et vestimenti laudatur, quorum exercitatio in divite arguitur; et pilis, inquit, habebat, non de lana; quia aliud austerae vestis indicium est, aliud luxuriae mollioris. Zona autem pellicea, qua accinctus fuit et Elias, mortificationis symbolum est. Porro quod sequitur: esca autem ejus erat locustae et mel silvestre: habitatori solitudinis congruum fuit
Abbreviated transcription (Latin):
A p ro pbeta uocatus ẽ quia uerbum pracibat Voxergo interduo uerba sole fie rlshor ẽ¬
a aumde iu corporale et oris corporale Sic et iobannes uenit auter ratisolat firr⁊ pidiu¬
nam dequa dicitur it principio erat uerbum et humanam dequaita semibiturtene usidiui
qero felatiẽ r̃e bibiauit in nobis. quietiam inde serto clamat quia derelicte ac desturte iu¬
ilae solatium redemptionis annuat quid autẽ damaret aperitur cum subditur. panaeui
uia mam̃ recias facite semta seus Omnis quidem rectam et bona opera praedicap quid ali¬
be cicao uenie ite dño ad corda audientium uiam parat st banc psra raeibeene quidabi
lomeonuentans unlistret uit seotas dõ semitos faciat dum mndas iucsinimoe penunes per
carmaneinbone praedicationis format: Ipse autem iobannen habebati nestimetaten ds pilis
su melorun ec tonlm pelliciam circa lumbossuos Aesca autemeius erat locusae at mepili

Expanded text:
a propheta vocatus est, quia verbum praeibat. Vox ergo inter duo verba solet fieri, hoc esa propheta vocatus est, quia verbum praeibat. Vox ergo inter duo verba solet fieri, hoc est animae incorporale, et oris corporale. Sic et Joannes venit inter nativitatem Christi divinam de qua dicitur: In principio erat Verbum  et humanam, de qua ita scribitur: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Qui etiam in deserto clamat, quia derelictae et destitutae Judaeae solatium redemptionis annuntiat. Quid autem clamaret aperit, cum subditur: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Omnis qui fidem rectam et bona opera praedicat, quid aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat, ut hanc vis gratiae penetret, lumen veritatis illustret, ut rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format. Ipse autem Joannes habebat vestimentum de pilis camelorum, et zonam pelliceam circa lumbos suos, e