comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut eũ uoluntatẽ sũmi pr̃is
fidelit et eõstant implesset
accipet uidiciũ atq imꝑiu
sempit̾nu. si ĩ iuis meis ĩquit¬
ambulaueris. et p̾ceptam̃a
ẜuaueris. tu uurdicaberis do¬
numeã que fuerut me dei
et que p̃cebta eus. nͨ ambi¬
guũ nec obscurũ est. Deus
em̃ cũ inderet maliciã et fal¬
soꝵ deoꝵ cultus ꝑ orbe tene
ita inualuisse ut iam nomen
eiꝰ exhominũ memoria fuisset
pe ne sublatu̾ siquidẽ iuder
quoq quib solis archanũ
dei creditũ fuerat relicto deo
uiuo adcolenda figmenta
uretiti demonũ fraudibus
aberrassent nec merepiti per
Ipħas reuerti ao deu̾ uellẽt.
filiũ suũ pͥncipẽ angłor um
legauit ad hoĩes ut eos cõ¬
uerteret ab impiis et uanis
abiniquitate. adiusticie oꝑã
tͣ duceret. Hec sunt ue deimn
quib eũ ambulare p̃cepit
pcepta que ẜuanda mã dauit.
ille u̾o exhibuit deofide. xocu¬
it eñi ꝙ unus deus sit. eũ ꝙ
solũ coli oportere. Nec unt¬

Expanded text:
ut cum voluntatem summi Patris ut cum voluntatem summi Patris fideliter et constanter implesset, acciperet judicium, atque imperium sempitt praecepta mea seruaueris, tu iudicabis domum meam. quae fuerint uiae dei et quae praecepta eius, nec ambiguum nec obscurum est. deus enim cum uideret malitiam et falsorum deorum cultus per orbem terrae ita inualuisse, ut iam nomen eius ex hominum memoria fuisset paene sublatum — siquidem Iudaei quoque, quibus solis arcanum dei creditum fuerat, relicto deo uiuo ad colenda figmenta inretiti daemonum fraudibus aberrassent nec increpiti per prophetas reuerti ad deum uellent —, filium suum principem angelorum legauit ad homines, ut eos conuerteret ab inpiis et uanis ab iniquitate ad iustitiae opera traduceret. hae sunt uiae dei in quibus eum ambulare praecepitcepta quae seruanda mandauit. ille uero exhibuit deo fidem: docuit enim quod unus deus sit eumque solum coli oportere, nec um
Abbreviated transcription (Latin):
tur siquidẽ darii et alexãdri
a doleuit etate qui fuerunt
nõ multo postqua tarquinꝰ
suꝑb exactus ẽ si illi rursus
eode mͦ falsi deceꝑtiq sunt ꝑu¬
tantes hec de rħ̾u ẽẽ dicta filio
naue qui suecessor moysi fuit
aut de sacdote ihu filio iosed¬
dech in quos nichil congruit
eoꝵ que ꝓpħ̾a narrauit non
eñi sorordati unquã illifue¬
runt cũ alt̾ eoꝵ potentissimu
nꝙ̃s̃ fuisset alt̾ sacerdos aut ppessi
aliquid apu̾si ut tãquã titio
eiectus exigiliþutarentur.i
aut aliqu inconspectu dei et
de pretentis loquebat᷑ potius
qͣm futuris. Locutus ẽ gͥ de
ihu filio der. ut ostenderet eu
pͥmo inhumilitate et carne
uenturũ. Hec ẽ eni uestis sor¬
drda ut pararet templũ deo.
et sic titio igͫ ambureref᷑ itest
ab hominib eniciam̃ta ꝑfer¬
ret. et adultimũ extinguere¬
tur. Titione eni uulgus appel¬
lat extractũ foco torre semiu¬
stũ et extinctũr quomͦ aũt et
cũ quib mandatis adeo mit

Expanded text:
tur, siquidem Darii et Alexandri adoleuit aetate, qui fuerunt non multo post quam Tarquinius Superbus exactus est. sed illi rursus eodem modo falsi deceptique sunt putantes haec de Iesu esse dicta filio Naue, qui successor Moysi fuit, aut de sacerdote Iesu filio Iosedech: in quos nihil congruit eorum quae propheta narrauit. non enim sorditati umquam illi fuerunt, cum alter eorum potentissimus princeps fuisset, alter sacerdos, aut perpessi sunt aliquid aduersi, ut tamquam titio eiectus ex igni putarentur, aut aliquando in conspectu dei et de praeteritis loquebatur potius, quam de futuris. Locutus est igitur de Jesu Filio Dei, ut ostenderet eum primo in humilitate et carne esse venturum. Haec enim est vestis sordida, ut pararet templum Deo, et sicut titio igni ambureretur; id est, ab hominibus cruciamenta perferret, et ad ultimum extingueretur. Titionem enim vulgus appellat extractum foco torrem semiustum, extinctum. Quomodo autem, et cum quibus mandatis a Deo mit
Abbreviated transcription (Latin):
tera eiꝰ ut coͣntra diceret ei. Et
dixit dñs ad diabolũ. Imꝑet
dñs inte qui elegit ierłm. eͤcce
titio eiectus abigne. Et iħ̾us
erat ĩ dictus uestim̃ta sordida
et stabat ante facie angeli: et
respondit et dixit adentũstan¬
tes ante faciẽ ip̃ius dicens. Au¬
ferte uestim̃ita sordiba abeo. et
in duit᷑ eñ tuuica talari. et mi¬
pouite cidar̃ĩ mundã suꝑ capiro
enp̃ius: et cooperu̾nt eũ uesti¬
mento. et imposuerunt cidarim
mundã suꝑ caput eiꝰ: et angłs
dñistabat et testificabat᷑ ad ił̾
dicens. Hec dicit dñs omĩpotes:
si ĩuiis meis ambulaueris: et
pcepta mea ẜuaueris: tu iudica¬
beris domumeã. et dabotibi
qui ꝯu̾sent᷑ in medio hoꝵ eireũ¬
astantii. Audi itaq iħs sac̾dos
magne. Quis nõ gͥ captos mẽ¬
tib tũ fuisse iudeos arbitretur.
quieũ bec et legerent et audirẽt
nefandas manꝰ deosuo ĩtulerũt.
at quia ab eo tempore quo ea¬
charias fuit usq ad amuir¬

Expanded text:
 ut contradiceret ei. Et dixit Dominus ad diabolum: Imperet Dominus in te, qui elegit Hierusalem; et ecce titio ejectus ab igne: et Jesus erat indutus vestimentis sordidis, et stabat ante faciem angeli, et respondit, et dixit ad circumstantes ante faciem ipsius, dicens: Auferte vestimenta sordida ab eo, et induite eum tunica talari, et imponite cidarim mundam super caput ipsius; et cooperuerunt eum vestimento, et imposuerunt cidarim mundam super caput ejus; et angelus Domini stabat, et testificabatur, ad Jesum dicens: Haec dicit Dominis omnipotens: si in viis meis ambulaveris, et praecepta mea servaveris, tu judicabis domum meam, et dabo tibi, qui conversentur in medio horum circumstantium. Audi itaque, Jesu sacerdos magne. Quis non igitur captos mentibus tum fuisse Judaeos arbitretur, qui cum haec legerent, et audirent, nefandas manus Deo suo intulerunt? Atqui ab eo tempore, quo Zacharias fuit, usque ad a
Abbreviated transcription (Latin):
deus. quia mortali corpore in¬
dutus ẽ. Ergo ne intellegere
quidẽ põt que facit᷑. Qd̃ an fie¬
ri possit ex inmensitate rerum
atq operũ diuinoꝵ facile est
unicuiq mentiri. Nam imũ¬
dum cũ om̃ib quesunt in eo
cõtẽplari uelis intelleges pro¬
fecto quantũ dei opus huma

Expanded text:
Deus, quia mortali corpore inDeus, quia mortali corpore indutus est; ergo nec intelligere quidem potest, quae facit Deus. Quod an fieri patque operum diuinorum facile est uni cuique metiri. nam si mundum cum omnibus quae sunt in eo contemplari uelis, intellegas profecto quantum dei opus huma
Abbreviated transcription (Latin):
spositione sũmi deisicor¬
dinatũ est. ut uiustum
luc secłm decurso tp̃ria spatio
t̾minũ sumat extinctaq pro¬
tinus om̃i malicia et piorum
aĩs ad beatã uitã reuocatis
quietũ tranquillũ pacificu.
aureũ deniq ut poete uocãt
.secłm. deo ip̃o regnante flores¬
cat: Inprimis causa errorum
ũo sensuꝓprio et in t̾na ĩtelli¬
gentia nõ põt cõpherdi: Qd̾
illisine doctore ꝑseip̃os facere
uoluerunt itaq in uariassi¬
biq sepe cõtranas sententiaᷤ
inciteret ex quib exitũ ͣrent.
Et ineodẽ luto. uͣt comitus.
ait. hesitauerũt scilicet. assũ
ptionibieoꝵ nõ respondẽte
rõne cũ assũpsissent quidez
uera.ẜ que affirmari ꝓbariq
nõ possent sine scĩa ueritatis
rerũq celestiũ. Queut sepe
iam dixi nõ põt ẽẽ in homĩe.
nͥ deo docente p̾cepta.N lam
si põt homo intellegere diui¬
na potent et facere. Nam in¬
tellegere ẽ quasi euestigio sẜ¬
sequi.: lõ põt aũt facere que

Expanded text:
spositione summi dei sic ordinatum, ut iniustum hoc saeculum decurso temporum spatio terminum sumat extinctaque protinus omni malitia et piorum animis ad beatam uitam reuocatis quietum tranquillum pacificum, aureum denique ut poetae uocant saeculum deo ipso regnante florescat. in primis causa errorum uero sensu proprio et interna intellegentia non potest conprehendi: quod illi sine doctore per se ipsos facere noluerunt. itaque in uarias sibique saepe contrarias sententias inciderunt ex quibus exitum non haberent, et in eodem luto, sicut comicus ait, haesitauerunt, scptionibus eorum non respondente ratione, cum assumpsissent quidem vera, sed quae affirmari probarique non possent sine scientia veritatis rerumque coelestium: quae ut saepe jam dixi non potest esse in homine, nisi Deo docente percepta. Nam si potest homo intelligere divina, poterit et facere; nam intelligere, est quasi e vestigio subsequi. Non potest autem facere quae
Abbreviated transcription (Latin):
utunt᷑. quod eleũitũ corporale
atq terrenũ. Cuiꝰ natura quia
mobilis ẽ: ac deorsũ uergens fi¬
gurã mortis ostendit.Ideo pecu¬
des neq incelũ respiciunt. neq
religionẽ sentiunt. qm̃ ħis usuᷤ
et aquã uł accenderit uł eliqua¬
uent solus potest scire qui fecit.¬

Expanded text:
utuntur, quod est elementum corporale atque terrenum. cuius natura quia mobilis est ac deorsum uergens, figuram mortis ostendit. ideo pecudes neque in caelum suspiciunt neque religionem sentiunt, quoniam ab his usus et aquam, uel accenderit uel eliquauerit, solus potest scire qui fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
cata correcto. quia supueniẽs
iustitia labem uite prioris abo¬
leuit. Quẽ enifacti sui penitet
enorẽ suũ pͥstinũ intellegit.⁊
Ideoq greci melius et signifi¬
nos latine possumꝰ resipiscẽtiã
dicere. Respieit enĩ ac mentẽ
suã. quasi ab insania respͣicit qͦ
erati pudet castigatq se ip̃m
dem̃tie et cõfimiat anumuni
suũ adrectius uiuenoii. Tum

Expanded text:
uetera correcto, quia superueniens uetera correcto, quia superueniens iustitia labem uitae prioris aboleuit. quem enim facti sui paenitet, errorem suum pristinum intellegit, ideoque Graeci melius et signifinos Latine possumus resipiscentiam dicere. resipiscit enim ac mentem suam quasi ab insania recipit quem errati piget, castigatque se ipsum dementiae et confirmat animum suum ad rectius uiuendum: tum
Abbreviated transcription (Latin):
Ec ramẽtefficiat aliquis.
aut dese despet. si aut cu¬
piditate uictus: aut libidinei
impulsus aut errore deceptus.
aut ui cohactus a iustitie uia
lapsus ẽ. Nõt em̃ reduci ac liberari
si eũ peniteat actorũ et ad meli¬
ora conu̾sus. Satis deo faciat⁊
qd̃ fier posse. Cicero nõ putaust.
cuiꝰ hec in achademico tertio
u̾basunt. Qd si liceret. ut hiis
qui initinere deerrauissent.
sic iutã deuiã secutos corrig̾e
errorẽ penitendo facilior esset
emdͣatio temertatis. licet pla¬
ne. Nam si beros nr̃os cũ deli¬
ctorũsuoꝵ c̾nimꝰ penitere. cor¬
rectos ẽẽ arbitram̃. et abdica¬
tos abiectosq. rursus tam̃ su¬
scipiamꝰ. foueamꝰ: amplectam̾.
Cur despemꝰ clem̃tia ueri pr̃is.
penitendo posse placariꝰ. Ergo
id̾e dñs ac parens iirdulgen¬
tissimꝰ remissurũ sepenitentib
peccata promittit. et oblicte¬
raturũ om̃s iniquitates eius
anteacte uite probitas. qr suꝑ¬
ueniens nequitia. iustitie oꝑa
deleuit: Ita nichil offieiunt pec

Expanded text:
ec tamen deficiat aliquis aut de se ipse desperet, si aut cupiditate uictus aut libidine inpulsus aut errore deceptus aut ui coactus ad iniustitiae uiam lapsus est. potest enim reduci ac liberari, si eum paeniteat actorum et ad meliora conuersus satis deo faciat. quod fieri posse Cicero non putauit, cuius haec in Academico tertio uerba sunt: quodsi liceret ut iis qui in itinere deerrauissent, sic uitam deuiam secutis corrigere errorem paenitendo, facilior esset emendatio temeritatis. licet plane. nam si liberos nostros, cum delictorum suorum cernimus paenitere, correctos esse arbitramur et abdicatos abiectosque rursus tamen suscipimus fouemus amplectimur, cur desperemus clementiam ueri patns paemtendo posse placarit\' ergo idem dominus ac parens indulgentissimus remissurum se paenitentibus peccata promittit et obliteraturum omnes iniquitates eius ante actae uitae: probitas, quia superueniens nequitia iustitiae opera deleuit, ita nihil officiunt peccata
Abbreviated transcription (Latin):
illud ip̃m maxime/ emet ne rũ¬
sus meostẽ laqueos inducatũ.
cũ fraude capiut᷑. si aliquose
mͦ infugã exertitaueit. fiũt
post modũ cautiora uitãt᷑q
semꝑ ea omĩa inquib dolos in¬
sidiasq sensenintisic hominẽ
penitẽtia cautũ ac diligente
facit adeuitanda pecoata ĩque
semel fraude deciderit. Nemo
eñi põt ẽẽ tã prudens. tã circũ¬
spectus. ut nõ aliquando labaf᷑.
Et iocirco deus in becillicitatez
nr̃am sciens pro sua pietate ape¬
ruit hõi portũ salutis. ut huic
necessitati. cui fragitas nr̃a sub¬
iectaẽ medicina penitentie sub¬
ueniret. Ergo quicũq oͣberra¬
ũit referat pedẽ. seq pͥmu recipi

Expanded text:
illud ipsum maxime cavet, ne ruin eosdem laqueos inducatur. cum fraude capiuntur, smodo in fugam extricauerint, fiunt postmodum cautiora uitantque semper ea omnia in quibus dolos insidiasque senserunt. sic hominem paenitentia cautum ac diligentem facit ad euitanda peccata in quae semel fraude deciderit. nemo enim potest esse tam prudens, tam circumspectus, ut non aliEt idcirco Deus imbecillitatem nostram sciens, pro sua pietate aperuit homini portum salutis; ut huic necessitati, cui fragilitas nostra subjecta est, medicina poenitentiae subveniret. Ergo quicumque aberraverit, referat pedem, seque quamprimum recipi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectãq redderet retinuit id
ꝙͦ erat ei cõtrariũ. cũ quo repu¬
gnare posset. Agitata eñi mas
quatientib. stabilitatẽ capit.
et quanto frequent impellitur
tanto firmit̾ roborat᷑: Hec ni¬
miri causa efficit. ut quãuis
sit hoĩb missa iusticia. tamen
aureũ secłm nõ ẽe dicat᷑ quia
malĩi nõ substulit ut retineret
diu̾sitatẽ que sacram̃tũ diui¬
ne religionis ꝯtinet sola

Expanded text:
perfectamque redderet, retinuit id perfectamque redderet, retinuit id quod erat ei contrarium, cum quo depugnare posset: agitata enim malis quatientibus stabilitatem capit et quanto frequenter inpellitur, tanto firmiter roboratur. haec nimirum causa efficit ut quamuis sit hominibus missa iustitia, tamen aureum saeculum non esse dicatur, quia malum non sustulit, ut retineret diuersitatem, quae sacramentum diuinae religionis continet sola
Abbreviated transcription (Latin):
nec alterius ratio ĩtellegi. sub¬
lato altero potest. Ueus gͦ iusti¬
lum. ut ratio uirtutis ꝯstare p̾os¬
set. Quomͦ eñi patientia uim
suã nom̃q retineret: sinichil oiͣ
no bati cogerem̃: quomͦ laudẽ
meref deuota deo suo fides nisi
ẽẽt aliquis qui a deo uellet au̾¬
tere: Nam et ideo potentiores
ẽẽ in iustos ꝑmisit: ut cogere
ad malũ possent: Ideoplures ut
quidẽ ip̃m: quintilianꝰ egregie
ac breuit ostendit incapite ob¬
uoluto. Nam que ĩquit iurtus
ẽet ĩnocentia insi laudẽ raritas
declisset Terũ quia natura sic c̃õ¬
paratũ est. ut odiũ cupiditas.
ira inid ꝙͦ incubuerunt agant cecos¬
eos supra hominẽ urdef culpaua¬
care. Alioquinsi natura pares
om̃ibꝰ affectus declisset: pietas
nichilerat: hoc quã uerũ sit docet
uecessitas ip̃a rationis. Sienim
uirtus est. malis ac uiciis for¬
tit̾ repugnare: apparet sine ⁊¬
malo ac uitio nullam ẽẽ uir¬
tutẽ. Quã deus ut absoluta

Expanded text:
nec alterius ratio intellegi subnec alterius ratio intellegi sublato altero potest. deuslum, ut ratio uirtutis constare posset. quomodo enim patientia uim suam nomenque retineret, si nihil esset quod pati cogeremur? quomodo laudem mereretur deuota deo suo fides, nisi esset aliquis qui a deo uellet auertere? nam ideo potentiores esse iniustos permisit, ut cogere ad malum possent, ideo plures, quidem ipsum Quintilianus egregie ac breuiter ostendit in Capite obuoluto. nam quae inquit uirtus esset innocentia, nisi laudem raritas dedisset? uerum quia natura sic conparatum est, ut odium cupiditas ira in id quod incubuerunt agant caecos, supra hominem uidetur culpa uacare. alioquin si natura pares omnibus adfectus dedisset, pietas nihil erat. hoc quam uerum sit, docet necessitas ipsa rationis. si enim uirtus est malis ac uitiis fortiter repugnare, apparet sine malo ac uitio nullam esse uirtutem. quam deus ut absolutam
Abbreviated transcription (Latin):
Ed deus ut parens ĩdul¬
gentissimꝰ. appropuquã¬
te ultimo tẽpore nuntiũ misit.
qui uetus illiro secłm fuga¬
tãq iustitĩa reduceret. nehu¬
manũ genꝰ maximis et ꝑpetu¬
us agitaref᷑ enrorib. Rediit
gͦ species illius aurei tempori
et reddita quidẽ t̾re. s paucis
assignata iustitia ẽ. que nic
aliudẽ. quã dei unicipia et re¬
ligiosa cultura. S moueat ali¬
quẽ fortasse cur si becsit iusti¬
tia. nõ ommo humano genen
sit data nec in ea multito uni¬
uersa cõsenẜit. Mlagne hoc dispͥu¬
tationis ẽ. curadeo cũ iustitiã
t̾re daret sit retenta diuersitas.
ꝙͣ et alio loco declaraui et ubi¬
cũq oportune inciderit expli¬
cabif᷑. Munc designare robre¬
uissime satis est. untutẽ ait
cerui nõ posse nisi habeat uitia
cõtraria aut nõ ẽẽ ꝑfecta: nisi
exerdeat᷑ adu̾sis. Hanc enim
deus bonoꝵ ac maloꝵ uoluit
ẽe distantĩa ut qualitatẽ bõi
ex malosciamꝰ: Itẽ mali ex bono

Expanded text:
ed deus ut parens indulgentissimus adpropinquante ultimo tempore nuntium misit, qui uetus illut saeculum fugatamque iustitiam reduceret, ne humanum genus maximis et perpetuis agitaretur erroribus. rediit ergo species illius aurei temporis et reddita quidem terrae, sed paucis adsignata iustitia est, quae nihil aliut est quam dei unici pia et religiosa cultura. sed moueat aliquem fortasse, cur si haec sit iustitia, non omni humano generi sit data nec in eam multitudo uniuersa consenserit. magnae hoc disputationis est, cur a deo, cum iustitiam terrae daret, sit retenta diuersitas: quod et alio loco declaraui et ubicumque opportune inciderit explicabitur. nunc designare id breuissime satis est, uirtutem aut cerni non posse, nisi habeat uitia contraria, aut non esse perfectam, nisi exerceatur aduersis. hanc enim deus bonorum ac malorum uoluit esse distantiam, ut qualitatem boni ex malo sciamus, item mali ex bono:
Abbreviated transcription (Latin):
idem sit semꝑ et stabibilis. ⁊ in¬
mutabilis et ĩcõcussus. Nec tm̃
hoc ĩtẽplo putet ẽẽ faciendũ s
et domi. et impoetiã cubili suo.
Secuz deuiq habeat deu̾semꝑ
ĩ corde suo cõsecre̾tũ. qm̃ ip̃e est
dei tẽplũ. Quod si deo patri ac dño
hac assiouitate hoc obsequio hae
deuotione ẜuierit. ꝯsũmata et
ꝑfecta iustitiaẽ. Quã qui tenu¬
ert hic ut ante testatisumus.
deo paruit. hie religioni atq o
officio suo sacrifecit.

Expanded text:
idem sit semper, et stabilis, et immutabilis et inconcussus. Nec tantum hoc in templo putet sibi esse faciendum, sed et domi, et in ipso etiam cubili suo. Secum denique habeat Deum semper in corde suo consecratum; quoniam ipse est Dei templum. Quod si Deo, patri ac domino, hac assiduitate, hoc obsequio, hac devotione servierit, consummata et perfecta justitia est; quam qui tenuerit, hic ut ante testati sumus Deo paruit, hic religioni atque suo officio satisfecit.
Abbreviated transcription (Latin):
nisi essent mẽbra om̃ia tam
ordinata tam pritcent̾ ef¬
fecta ut usum possent hr̃t
Qurd enĩ si dicas aues ad
uolandum nõ esse natas
neq feras ad seuiendũ. n
pisces ad natandũ. neque
homines ad sapiendũ cũ
appareat ei nature offioq
seiure aimãtes ꝙ ẽ quo
qui sũma ipãm uĩtatis a¬
Si ciĩ nõ ẜuidentia s for¬
tuitis athomoꝵ cõcursio¬
nib nascuntur oĩa cur
minꝙͣ fortitudo accidit sic
coire illa prricipia nt effi¬
trus audiret aut ocoraẽt
aculis aut aurib uideret
Si enim pͥmordia nullu
genus põnis exꝑtũ relin¬
quunt oportuit ciusmõi
quotidie mõstra gñari.
in quib et mẽbrõꝵ ordo
p̃posterius et usus longe
diu̾sus existẽt. Cum ueo
uniu̾sa gn̾a et uniu̾sa quo
membra leges suas et usꝰ
Unc de prouidentia ui
cepinius differamus
deu̾s enim solidamẽta cor¬
poris que ossa dur nodͥa¬
ta et adiuncta mincẽ nez¬
uis alligauit atq cõstrinxͤ

Expanded text:
nisi essent membra omnia tam nisi essent membra omnia tam ordinate, tam prouidenter effecta, ut usum possent habere. quid enim si dicas aues non ad uolandum esse natas neque feras ad saeuiendum neque pisces ad natan- . dumneque homines ad sapiendum, cum appareat ei naturae officioque seruire animantes ad quod qui summam ipsam ueritatis asi enim non prouidentia, sed fortuitis atomorum concursionibus nascuntur omnia, cur numquam fortuito accidit sic coire illa principia, ut effitius audiret, odoraretur oculis, auribus cerneret? si enim primordia nullum genus positionis inexpertum relinquunt, oportuit eiusmodi cottidie monstra generari in quibus et membrorum ordo praeposterus et usus longe diuersus existeret. cum uero uniuersa genera et uniuersa in quoque membra leges suas et ordinunc de prouidentia ut coepimus disseramus. Deus igitur solidamenta corporis quae ossa dicuntur nodata et adiuncta inuicem neruis adligauit atque constrinxit,
Abbreviated transcription (Latin):
rendiq subtilitas ꝙͣuis faci¬
le decepit. quo tamẽ ꝑtim
interse ex concertatione sũp¬
tis reuocemus ut appareat
ees induxisse potius errorẽ
ꝙͣ sõstulisse. Fortasse mireris
mur ne igitur extingui et
opprimi ueritatem Ego uo
cerim. Nam si .M. Tulius
eloquentie ipĩs unicũ ex¬
emplum ab doctis et ab in¬
eloquentib qr tñ pro uero
nitebantur sepe supatus ẽ.
Cur despemus uiͣtate ipã
contra fallacem captiosãq
facundiam iua propria ui
et claritate ualiturã. Illi ꝗ¬
tem sepatronos ũtatio pro¬
fiteri solent. Sed quis irt a
quã ip̃e non nouit. Magnũ
uideor polliceri sed celesti opꝰ
ẽ nuniere ut nõbfacultas
ac tempus ad ꝓpõita prose¬
quenda tribuatur. Or si ita¬
uita ẽ optanda sapienti pro¬
fecto nullam aliam obcam
iuuere optauerim ꝙͣut aͥd
efficiam quod uita dignũ
sit et qued utilitatẽ legen¬
tib. et si non ad elcquẽtiã
quia tenus in nob̃ riuus
facundie ẽ ad uiuendũ tñ

Expanded text:
rendique subtilitas quemuis facirendique subtilitas quemuis facile deceperit: quos partim inter se concertatione sumptis reuincemus, ut appareat eos induxisse potius errorem quam sustulisse. fortasse mireris murne igitur extingui aut opprimi ueritatem? ego uecerim. nam si Marcus Tullius, eloquentiae ipsius unicum exemplar, ab indoctis et ineloquentibus, quia tamen pro uero nitebantur, saepe superatus est, cur desperemus ueritatem ipsam contra fallacem captiosamque facundiam sua propria ui et claritate ualituram? illi quidem sese patronos ueritatis profiteri solent: sed quis potestquod ipse non nouerit? magnum uideor polliceri, sed caelesti opus est munere, ut nobis facultas ac tempus ad proposita persequenda tribuatur. quod si uita est optanda sapienti, profecto nullam aliam ob causam uiuere optauerim quam ut aliquid efficiam quod uita dignum sit et quod utilitatem legentibus etsi non ad eloquentiam, quia tenuis in nobis facundiae riuus est, ad uiuendum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ficit. et tamẽ ut prosterit
na ẽ enim ius hoĩs. magna
rõ. magnũ sacramentum
a quo si quis nõ defecerit n
fidem sua deuotionẽq pro¬
diderit. Hic btũs hic deniq
ut breuit̾ finiã similis dõ sit
necce ẽ. Errat enĩ quisqs
hominez carne metitur. Nã¬
hoc corpusculu quo ĩduti
sumus hominis receptacłm
ẽ. Nam ip̃e hõ neq tangi n
adipisci neq comprehendi
uidetur Qui si delicatus ac
tener in hac uita fuiͣt quaz
rõ eius exposcit Si uirtut
contempta desideriis se car¬
nis addixĩt cadet et p̃metur
in t̾ram. Si autem ut debet
statum suũ quẽ rectus recte
sortitus est prompte constã¬
terq defenderit si t̾re quaz
quam caleare ac uincere
debet non sermerit uitã me¬
te demetriane interĩ paucis
plura et meliora laturus si
nobis indulgentia celitus
uerius cohortabor. Statiu
phyos ꝯñ sunt ad turbandã
ui̾tatem pniciosi et graues
Incredibilis enum uis eloqñ¬
tie ac argumentandi disse¬

Expanded text:
it, na est enim vis hominis, magna ratio, magnum sacramentum: a quo si quis non defecerit, nec fidem suam devotionemque prodiderit; hic beatus, hic denique ut breviter finiam similis Deo sit necesse est. Errat enim quisquis hominem carne metitur. Nam corpusculum hoc, quo induti sumus, hominis receptaculum est. Nam ipse homo neque tangi, neque aspici, neque comprehendi videtur. Qui si delicatus magis ac tener in hac vita fuerit, quam ratio ejus exposcit, si virtute contempta, desideriis se carnis addixerit, cadet, et premetur in terram. Sin autem ut debet statum suum, quem rectum recte sortitus est, prompte constanterque defenderit, si terrae, quam calcare ac vincere debet, non servierit, vitam mete, Demetriane, interim paucis, plura, et meliora laturus, si nobis indulgentia coelitusverius cohortabor. Statui sunt ad turbandam ueritatem perniciosi et graues. incredibilis enim uis eloquentiae et argumentandi disse
Abbreviated transcription (Latin):
ri qui nature oyam repre
reprehenderunt ut oñdant
nulla prourdentia structũ
esse ac regi mundum. Ser
orignnẽ rerum in secabilib
ac solidis corporib assig¬
quo itoicule insamũt io
summe quide ad re de
qua nunc agimus ꝑtinet
Queruntur homine ni¬
mis imbecillum et fragi
ex utero protinus in pedeᷤᷤ
suos engi et gestiri discur¬
sib. statimq aeri tollerã¬
do ydonea essi/ ꝙ in luce
naturalib indumentis mu¬
nita p̃cesserunt. homine
te miserias proici et expel¬
li qui neq mouẽ se leco uͥ
effusus ẽ possit nec aluẽ¬
ta lactis apperere nec inui¬
riam temporis ferre. Itaq
naturam nonesse matre
humani gnis s nouercam.
que cum uiis tam libẽa¬
lis gesserit. Iuinẽ uõ sic
effudent ut u ops et infir¬
mus et ommi auxilio ĩdi¬
gens nich alud possit ꝙ̃
fragilitas sue conbitione
aloratu ac fetibus ominan.
sire malorum. Que cũ dict̃
uehement̾ saꝑe / credunt᷑ ꝓx¬

Expanded text:
ri, qui naturae opera ri, qui naturae opera reprehendunt, ut ostendant nulla prouidentia instructum esse ac regi mundum, sed originem rerum insecabilibus ac solidis corporibus adsigquo ridicule insaniunt: id sumo, quod ad rem de qua nunc agimus pertinet. Queruntur hominem nimis inbecillum et fragilex utero, protinus in pedes suos erigi et gestire discursibus statimque aeri tolerando idonea esse, quod in lucem naturalibus indumentis munita processerint, hominem tae miserias proici et expelli, qui neque mouere se loco ubi effusus est possit nec alimentum lactis adpetere nec iniuriam temporis ferre. itaque naturam non matrem esse humani generis, sed nouercam, quae cum mutis tam liberaliter gesserit, hominem uero sic effuderit, ut inops et infirmus et omni auxilio indigens nihil aliud possit quam fragilitatis suae condicionem ploratu ac fletibus ominari,sire malorum. quae cum dicunt, uehementer sapere creduntur, pr
Abbreviated transcription (Latin):
ta eoꝵ que ceteris aĩalib
attributa st̃ fecit exꝑtẽ qr
sapientia reodere illi pote¬
rat que nature conditio
denegasset. Statuit nu¬
dum et nihermẽ qr et inge¬
ino poterat armari ⁊ rõne
uestiri. Ea uero ip̃a q̃ mu¬
tis data et homini denega
rinos dentes aut cornua ã
ungues. Aut ungulas aut
caudam aut uani colonis pi¬
los addidisset quis nõ sen¬
tiat ꝙ̃ turpe animal eẽt fu¬
turum sui corporis uestez
uel ea quib ex se armant̾
nec speciosa poterunt ẽẽ nͨ
tuta et mirabilit̾ si utilita¬
tem cogites instructa si
speciem ornata usdentur
a deo muro mõ consentit
utilitas cum decore. hoĩe
uero qm̃ et̾num animalat
ĩmortale fingebat nõ form¬
secus ut cetera sed interus
armauit. Nlec mumimetũ
eius in corpore s in aĩo posuͭ.
qm̃ supuacuũ fuit cu illi
quod erat maximũ tribu¬
isset corporalib eum tegẽ
.inuiumentis cu p̃sertim
pulchritudinẽ corporis hõi¬
impedissent. Unde ego pħoꝵ
amentiam soleam admira¬

Expanded text:
quae caeteris animantibus attributa sunt, fecit expertem, quia sapientia reddere poterat, quae illi naturae conditio denegasset, statuit nudum, et inermem, quia et ingenio poterat armari, et ratione vestiri. Ea vero ipsa, quae mutis data, et homini denegatrinos dentes, aut cornua, aut ungues, aut ungulas, aut caudam, aut varii coloris pilos addidisset; quis non sentiat quam turpe animal esset furalem sui corporis uestem uel ea quibus ex se armantur, nec speciosa poterunt esse nec tuta, ut mirabiliter, si utilitatem cogites, instructa, si speciem, ornata uideantur: adeo miro modo consentit utilitas cum decore. hominem uero quoniam aeternum animal atque inmortale fingebat, non forinsecus ut cetera, sed interius armauit nec munimentum eius in corpore, sed in animo posuit, quoniam superuacuum fuit, cum illi quod erat maximum tribuisset, corporalibus eum tegere munimentis, cum praesertim pulchritudinem humani corporis inpedirent. unde ego philoamentiam soleo mira
Abbreviated transcription (Latin):
gent astu se protegãt. aut
iatibulis sapiantꝰ: Itaq
alia eoru uł plimmus leuib
in sõlini suspensa st̃. uel suf¬
fulta ungulis uł instructa
cornib. quibusdam in ore
arma sunt dentes aut ĩpe¬
dib adunci ungues ulliq
munimentu ad custodiã
sui deest. Si qua uero in
predim maiorib cerant.
ne tñ stiris eorũ funditus
int̾iret aut in ea st̃ relegata
regione ubi maiora eẽ nõ
possunt aut acceperunt u¬
uel fecunditatem ut et bes¬
tiis que sanguine alunt̃
uictus suppeteret ex illis et
illatam tñ cladẽ ad conser¬
uationem gnĩs multitudo
ip̃a suparet hominẽ autez
rõne concessa et uirtutesẽ¬

Expanded text:
gent, astu se protegant, aut gent, astu se protegant, aut latibulis sepiant. Itaque alia eorum, vel plumis levibus in sublime suspensa sunt, vel suffulta ungulis, vel instructa cornibus; quibusdam in ore arma sunt dentes, aut in pedibus adunci ungues; nullique munimentum ad tutelam sui deest. Si qua vero in praedam majoribus cedunt, ne tamen stirps eorum funditus interiret, aut in ea sunt relegata regione, ubi majora esse non possunt; aut acceperunt uoecunditatem, ut et bestiis, quae sanguine aluntur, victus suppeteret ex illis, et illatam tamen cladem, ad conservationem generis, multitudo ipsa superaret. Hominem autem, ratione concessa, et virtute
Abbreviated transcription (Latin):
tau. neq tangi manunez
percipi sensib possunt ⁊ ita
de illarum omniũ rõe sic
disrutant ut ea que asseĩt
probata et cognita uideri
uelint. Quid ẽ tandem
cur inuidiosum nob̾ quis¬
qua putet si rõnem corpis
nrĩ inspicere et contẽplari
uelimus que plane obscu¬
ra non ẽ qr ex ipĩs mẽbroꝵ
offiĩs et usib ꝑtinet singu¬
lorum quante ĩꝓuidẽtie
tifex ille nr̃ ac parens deus
sensum ac rõnem ut ex eo
appaͬret nos ab eo ẽẽ gnatos.
Quia ip̃e intelligentia ip̃e
uitam non attribuit quẽad¬
modum tñ uita eorũ tutior
esset ante prouidit. omẽs
enim sius ex se pedib tex¬
it quo facilius possent uiz
brumarũ et frigora sb̃̾stinẽ
Singulis aũt generib ad
propulsandos impetus ext̾¬
nos sua propria munim̃ta
constituit. ut aut ñalibꝰ
telis repugnẽt fortioribus
aut que st̾ unbecilliora sub¬
trahant se piculis ꝑnicita¬
te fugiendi. aut que sił
et uirib et celentate iodi¬

Expanded text:
tari neque tangi manu neque tari neque tangi manu neque percipi sensibus possunt: et tamen de illarum omnium ratione sic disputant, ut ea quae adferunt probata et cognita uideri uelint. quid est tandem cur nobis inuidiosum quisquam putet, si rationem corporis nostri dispicere et contemplari uelimus? quae plane obscura non est, quia ex ipsis membrorum officiis et usibus partium singularum quanta ui prouidentiae tifex ille noster ac parens Deus sensum atque rationem; ut ex eo appareret nos ab eo esse generatos, quia ipse intelligentia, ipsevim non attribuit, quemadmodum tamen vita eorum tutior esset, ante providit. Omnes enim suis ex se pilis texit, quo facilius possent vim pruinarum ac frigorum sustinere. Singulis autem generibus, ad propulsandos impetus externos, sua propria munimenta constituit; ut aut naturalibus telis repugnent fortioribus, aut quae sunt imbecilliora, subtrahant se periculis pernicitate fugiendi, aut quae simul, et viribus, et celeritate indi
Abbreviated transcription (Latin):
Tulius ur ingein singu¬
laris in quarto. de re .pu
libro cum id facẽ temptast
materia late patentẽ ãgus¬
tis finib t̾minauit. leuite.
siuna queq decerptis. At
ne ulla eet excusatio cũ eũ
locum nõ eẽt exequutus
ipẽ testatus ẽ. nec uolũtatẽ
sibi defuisse nec curã. In li¬
bro enim de legib primc
cum hec idem sumatim
stringeret. Sic ait. hunc
lecumꝰ satis ut michi uidet
in his libris quos de re yu.¬
legistis expressi. Scipio pos
tea in libre de nã deoꝵ scdo.
hec idem latius exequi co¬
natus c. Sed qm̃ ne ibi ꝙ¬
dem satis expressit aggrẽ¬
diar hoc munus et suma
michi audacter explicand̾
quod homo disertissimus
pene dimisit itactũ. for¬
sitan rep̃hendens ꝙ in reb
obscuris coner aliquid dis¬
putare cum uideas tanta
temeritate hoĩes extitisse
atq addita deus eẽ uoluit
scrutarentur ac nõ reruz
celestiũ t̾renarumq conqui¬
rerent que a nob longere¬
moteq neq eculis contrac¬

Expanded text:
Tullius uir ingenii singuTullius uir ingenii singularis in quarto De re publica libro, cum id facere temptasset, materiam late patentem angustis finibus terminauit leuiter summa quaeque decerpens. ac ne ulla esset excusatio cur eum locum non fuerit exsecutus, ipse testatus est nec uoluntatem sibi defuisse nec curam. in libro enim De legibus primo cum hoc idem summatim stringeret, sic ait: hunc locum satis, ut mihi uidetur, in iis libris quos legistis expressit Scipio. postea tamen in libro De natura deorum secundo hoc idem latius exsequi conatus est. sed quoniam ne ibi quidem satis expressit, adgrediar hoc munus et sumam mihi audaciter explicandum quod homo-disertissimus paene omisit intactum. forsitan reprehendas quod in rebus obscuris coner aliquid disputare, cum uideas tanta temeritate homines extitisse, atque abdita deus esse uoluit, scrutarentur ac naturam rerum caelestium terrenarumque conquirerent, quae a nobis longe remotae neque oculis contrec
Abbreviated transcription (Latin):
lib ut cculos mentis effu¬
giant nec possint homnus
prouisione uitari. Summa
pedib latenter opponit.
Itaq res tuas ꝓprias in ꝗb
nunc agis suadeo ut pro
tua uirtute aut contẽpnaᷤᷤ
si potͣ aut nõ magnoꝑe mi¬
reris. Mementõ ueri parẽ¬
tis tui et in qua cuutate
nomen dederis et cuius or¬
dinis fueris. Intelligis pro¬
fecto quid loquar. Nec eni
te suꝑbire arguo cinus in
te suspicio quidẽ nulla est
seruiat et regatur nutu eiꝰ
Uos ẽ enim quodammõ
fictile animus .i. homo
ipẽ uerus continetur. Eꝗdẽ
non a prometheo fictum ut
pcete loquunt᷑ Sed a sũmo
illo rerum conditore atq
artifice deo cuius diuina
prouidentia ꝑfectissimão
uirtutem nec sensu cõyhen¬
dere. nec uerbo enarrare pos¬
sibile ẽ. Temptabo tñ qm̃
corporis et animi fcã men¬
tio est. Utriusq rõnẽ quã¬
tum yusillitas intelligẽtie
mee puidet explicare. Q d̃
offiñ maxime hac de causa
suscipiendam puto qm̃ m.

Expanded text:
libus, ut oculos mentis effulibus, ut oculos mentis effugiant, ne possint hominis provisione vitari. Summa pedibus latenter opponit. Itaque res tuas prosperas, in quibus nunc agis, suadeo ut pro tua virtute aut contemnas, si potes, aut non magnopere mireris. Memento et veri parentis tui, et in qua civitate nomen dederis, et cujus ordinis fueris. Intelligis profecto quid loquar. Nec enim te superbiae arguo, cujus in te ne suspicio quidem ulla est: seruiat et regatur nutu eius. uas est enim . quodammodo fictile quo animus id est homo ipse uerus continetur, et quidem non a Prometheo fictum, ut poetae locuntur, sed a summo illo rerum conditore atque artifice deo, cuius diuinam prouidentiam perfectissimamque uirtutem nec sensu conprehendere nec uerbo enarrare possibile est. temptabo tamen, quoniam corporis et animi facta mentio est, utriusque rationem quantum pusillitas intellegentiae meae peruidet, explicare. quod officium hac de causa maxime suscipiendum puto, quod Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
Ego tũ ut nos ip̃os simul ⁊
ceteros instruam nullum la¬
borem recuso. Neq enĩ pos¬
sum obluusci mei tum pre¬
sertim cum maxĩe opus sit
meminisse. Sic ne tu ꝗdẽ
tui ut spo. ut opto. Nam
licet te publice rei nẽcͣcita
aueris et iustis oꝑib au̾¬
tat. tñ fieri non põt quiz
subuide in celu aspiciat ɨ
mens sibi conscia recti. E¬
go quidem letor omĩa ti¬
bi que ꝓ bonis hẽantͣ pro¬
sꝑe flue̾re sed ita si nicħ de
ĩmutent. Uereor enĩ ne pau¬
latim consuetudo et iocin¬
ditas earu rerũ sicut fieri
solet ui animum tuũ repãt
Itaq te moneo et repetens
iterũq moneo ne oblecta¬
menta ista t̾re pro magnis
aut ueris bonis hre te crẽ¬
das que sint nõ tṙ falla¬
cia qr dubia uerum etiam
insidiosa quia dulcia. Maz¬
et illae colluctator et adu̾¬
sariuis nr̃. Scis ꝙͣ sit astu¬
tus et idẽ ip̃e uolentus si¬
cut nuc uidemꝰ. Is hec oĩa
que illicere possunt ꝓlaq̃¬
is hẽat et quidẽ tam sb̃ti¬

Expanded text:
Ego tamen, ut nos ipsos simul et caeteros instruam, nullum laborem recuso. Neque enim possum oblivisci mei, tum praesertim, cum maxime opus sit meminisse; sicut ne tu quidem tui, ut spero, et opto. Nam licet te publicae rei necessitas a veris et justis operibus avertat: tamen fieri non potest, quin subinde in coelum aspiciat. Mens sibi conscia recti. Ego quidem laetor omnia tibi, quae pro bonis habentur, prospere fluere; sed ita, si nihil de mmutent. Vereor enim ne paulatim consuetudo, et jucunditas earum rerum sicut fieri solet in animum tuum repat. Ideoque te moneo, Et repetens iterumque monebo ne oblectamenta ista terrae, pro magnis aut veris bonis habere te credas; quae sunt non tantum fallacia, quia dubia, verum etiam insidiosa, quia dulcia. Nam ille colluctator et adversarius noster scis quam sit astutus, et idem ipse violentus, sicuti nunc videmus. Is haec omnia, quae illicere possunt, pro laqueis habet, et quidem tam subti
Abbreviated transcription (Latin):
quicquã causa agere aggredi¬
ant᷑. A ierito i lli iam eñĩ uulla
rationẽ afferebant.cur huma¬
eẽt a deo. ⁊ lostrũ hoc officium
ẽ sacram̃tu mundi et homiis
exponiere. cuiꝰ illi exꝑtes sacra¬
nũ uentatia. nec attingere nͥ
uidere potuerunt. Ergout ⁊
paulo ante dicebã cũ assũpsis
defendere id quol assũpsert.
Deinde plato ne dei opus un

Expanded text:
quidquam causa gerere aggrediantur? Et merito. Illi enim nullam rationem afferebant, cur humaesset a Deo. Nostrum hoc officium est, sacramentum mundi et hominis exponere, cujus illi expertes, sacraveritatis nec attingere, nec videre potuerunt. ergo ut paulo ante dicebam cum assumpsissdefendere id quod assumpserant. Denique Plato, ne Dei opus
Abbreviated transcription (Latin):
sũpserunt a deo ẽẽ factũ mun¬
dũ. ac eiꝰdem prouidentia gu¬
beman. Oportebat᷑ et platonẽ
et eos quixde senserunt. et
docere atq explicare que cã
que ratio fuenit tanti opis fa¬
bricandi: Quare hoc aut ciuꝰ
gr̃a fecerit: at rcẽ storci hõiũ
inquiunt: causa mundus
effectus ẽ audio. Sedepicurꝰ
ignorat ip̃os homines. qͥre
aut quis effecerit. Namcũ

Expanded text:
eo factum esse mundum, et ejusdem providentia gubernari. Oportebat igitur et Platonem, et eos qui idem senserunt, docere atque explicare, quae causa, quae ratio fuerit tanti operis fabricandi; quare hoc, aut cujus gratia fecerit. At iidem Stoici, hominum, inquiunt, causa mundus effectus est. Audio. Sed Epicurus ignorat, ipsos homines quare, aut quis effecerit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ sibi quẽq ꝯsulere. neminẽi
qui alterũ diligat nisisua cau¬
sa. mor mortẽ nõ ẽẽ metuendã
forti uiro nec ullum dolorẽ. qui
etiã si torqueat᷑ siurat᷑ nichili
curare se dicat. ẽ plane cur quis¬
quã putet hanc uocẽ uiri esse
sapientis que potest latromibus
aꝑtissime cõmodari
do pithagorici et stoiei ꝯtraĩo¬

Expanded text:
tem; sibi quemque consulere; neminem esse tem; sibi quemque consulere; neminem esse qui alterum diligat, nisi sua causa; mortem non esse metuendam forti viro, nec ullum dolorem, qui etiamsi torqueatur, si uratur, nihil curare se dicat. Est plane, cur quisquam putet, hanc vocem viri esse sapientis, quae potest latronibus aptissime commodari? XVIII. Pythagorici et Stoici, a
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ possumꝰ ẜuiamꝰ. breuieĩ
tẽpore nulli ermꝰ omĩno. gͦ nul¬
lũ diem nullũ deniq tẽporis
punctũ fluere nobis sine uolu¬
ptate patiam̃: nequia ip̃i quã¬
mus peat. Hec ille tã et si nõ di¬
cit uerbo. retam̃ ip̃a docet /na
cũ disputat omĩa sapientem
sua causa facere. ad utilitatem
suã refert omĩa que agit. Itaqͥ
aurdit hec flagicia. nec boni qͥc¬
quã faciendũ putauit. qm̃ be¬
ne facere ad utilitatẽspectat ali¬
enã. nec abscelere abstinendũ.
quia maleficio preda ꝯiunctaẽ.
Archipirata quispiã uł latronũ
ductor.si suos adgrassandũ co¬
hortef᷑. quo alio ẜmone uti põt.
quã ut eatẽ dicat: que oͣicit epi¬
curus deos nichil curare. nõ itaͣ
nõ gr̃atanti. inferorũ penas nõ ee¬
metuendas ꝙͦ anime post mõtẽ
occidant᷑ nec ulli omĩnosint in¬
feriuoluptatẽ ẽẽ maximũ bo¬
num. nullã ẽẽ humanã societa¬

Expanded text:
quo modo possumus seruiamus: breui enim quo modo possumus seruiamus: breui enim tempore nulli erimus omnino. ergo nullum diem, nullum denique temporis punctum fluere nobis sine uoluptate patiamur, ne quia ipsi quanmus pereat. haec ille tametsi non dicit uerbo, re tamen ipsa docet. nam cum disputat omnia sasua causa facere, ad utilitatem suam refert omnia quae agit. Ita qui audit haec flagitia, nec boni quidquam faciendum putabit, quoniam benefacere ad utilitatem spectat alienam, nec a scelere abstinendum, quia maleficio praeda conjuncta est. Archipyrata quisquam, vel latronum ductor, si suos ad grassandum cohortetur; quo alio sermone uti potest, quam ut eadem dicat, quae dicit Epicurus? Deos nihil curare; non ira, non gratia tangi; inferorum poenas non emetuendas, quod animae post mortem occidant, nec ulli omnino sint inferi; voluptatem esse maximum bonum; nullam esse humanam societa
Abbreviated transcription (Latin):
malũ sit om̃ium inquit maloꝵ
maximũ est: qui gͦ nõ possum
nõ timere. si id ꝙͦ mortẽ antecedͭ
aut efficit malũ est: quidͦ ꝙͣ totũ
differreme hunc locũ et opiul
ꝑsuasionẽ. siue illa democriti si¬
ue dice archi fuit et argumẽtis
et diuinis testimoniis redargu¬
ani. Uerũ ille fortasse impunita¬
tẽ uiciis suis spopondit. fuit eĩ
turpissime uoluptatis assertor
cuiꝰcapiende causa nasci homi¬
nem putauit. quis cũ hoc affir¬
mariaudeat uiciis et scelerib
abstineat. Nam si piture sunt
anime. appetamꝰ diuicias: ut
omnes suauitates caꝑe possimꝰ
quesi nobis desunt ab his qui
habent auferamꝰ clam dolo uis
eo magis si humanas res deus
nullus curat. quandocũq spes
impunitatis arriẜit rapiamus
necemꝰ. sapientis ẽ eñĩ male fa
cere. si et utile sit et tutũ. qm̃ si
quis incelis deus ẽ. ño irascitur
cuiquã. Eque stulti ẽ bene facͣe.
quiasicut no cõmoref᷑. Itanec
gr̃a tangit᷑. uoluptatibꝰ gͥ quo¬

Expanded text:
malum sit. Omnium, inquit, malorum maximum est. Qui ergo non possum non timere, si id, quod mortem antecedit, aut efficit, malum est? Quid, quod totum differre me hunc locum melius, epersuasionem, sive illa Democriti, sive Dicaearchi fuit, et argumentis, et divinis testimoniis redarguam. Verum ille fortasse impunitatem vitiis suis spopondit; fuit enim turpissimae voluptatis assertor, cujus capiendae causa, nasci hominem putavit. Quis, cum hoc affirmari audiat, vitiis et sceleribus abstineat? Nam si periturae sunt animae, appetamus divitias, ut omnes suavitates capere possimus: quae si nobis desunt, ab iis qui habent, auferamus clam, dolo, vi; eo magis, si humanas res Deus nullus curat, quandocumque spes impunitatis arriserit, rapiamus, necemus. Sapientis est enim malcere, si et utile sit et tutum, quoniam si quis in caelo deus est, non irascitur cuiquam. aeque stulti est bene facere, quia sicut ira non commouetur, ita nec gratia tangitur. uoluptatibus igitur quo
Abbreviated transcription (Latin):
portũ sine ullo errore ꝑducat. Su¬
scipienda gͥ deilex ẽ. que nos ad
hoc iter dirigat: Illa sc̃a illa celestiᷤ
quã marcus tullius ĩlibro dere.
publica t̾cio pene diuinauoce de¬
puisit. cuiꝰ ego neplura dicerem
u̾ba subieci. Est quidẽ ueralexi
recta ratio nature ꝯgniens diffu

Expanded text:
portum sine ullo errore perducat. suportum sine ullo errore perducat. suscipienda igitur dei lei est, quae nos ad hoc iter dirigat, illa sancta, illa caelestis, quam Marcus Tullius in libro de re publica tertio paene diuina uoce depinxit: cuius ego, ne plura dicerem, uerba subieci. est quidem uera lei recta ratio, naturae congruens, diffu
Abbreviated transcription (Latin):
S iteo nõ inueniunt. qͥa
int̾ra pociꝰ ubi apparere nõ potest
quenint. Erranit gͦ uelut ĩ mari
magno nec quoferant᷑ intelleg̾t.
quia nec uiã cemunt nec duce secũ¬
turullũ. Eatẽ uãq ratione hanc
uite uiã quen oportet. qua in alto
iter nauib querit᷑. Que nͥ aliqd̾
celi lum̃ obẜuent incertis cursibꝰ
uagant᷑. Quisquis aũt certuiter
uite tenere nitit̾: ño t̾r̾am debet
aspicere s celũ. Et ut aptius lo¬
quar nõ homine sequi debet sed
deũ. N õhis t̾restrib simulacris.
s deo ẜiure celesti.Nõ adcorpus
referre omũia s admentẽ. Nõ huie
uite dare oꝑam. set̾̃ne. Itaq siocu¬
los incelũ semꝑ intendas et qͣnͣa¬
oriat̃ obẜues eũq habeas uiteq̃i
nauigii ducem suasponte inuiã
pedes dirigent. et illud celestez
lum ꝙͦ sanis ñttib multo clari¬
or solest. ꝙͣ hic quẽ carnẽ morta¬
li uidemꝰ. Sic reget sic guberna¬
bit. ut adsũmũ sapĩe iuitutisq

Expanded text:
sed ideo non inueniunt, quia in terra potius ubi apparere non potest quaerunt. errant ergo uelut in mari magno nec quo ferantur intellegunt, quia nec uiam cernunt nec ducem sequuntur ullum. eadem namque ratione hanc uitae uiam quaeri oportet qua in alto iter nauibus quaeritur: quae nisi aliquod caeli lumen obseruent, incertis cursibus uagantur. quisquis autem rectum iter uitae tenere nititur, non terram debet aspicere, sed caelum et, ut apertius loquar, non hominem sequi debet, sed deum, non his terrestribus simulacris, sed deo seruire caelesti, non ad corpus referre omnia, sed ad mentem, non huic uitae dare operam, sed aeternae. itaque si oculos in caelum semper intendas et observes eumque habeas uitae quasi nauigii ducem, sua sponte in uiam pedes dirigentur et illut caeleste lumen, quod sanis mentibus multo clarior sol est quam hic quem carne mortali uidemus, sic reget, sic gubernabit, ut ad summum sapientiae uirtutisque
Abbreviated transcription (Latin):
paret ꝓpħas om̃s denun¬
tiasse de xp̃o fore aliquanto ⁊
ut ex genere dauid corporalit
natus ꝯstitueret et̾nũ templũ
deo qd appellat᷑ eccłia et uniuer¬
sas gentes ad religionẽ ueram
dei cõuocaret. hec ẽ domꝰ fidelis.
hoc immortale templũ. in quo
siquis nõ sacrificauerit immoͣ¬
talitatis premiũ nõ habebit.⁊
necesse ẽ habeat meosacerdoci¬
um sempit̾ñ.ł lec potest nisi
T adituz templi et ad᷑¬
et ad cospectũ dei ꝑͥuenire / Dauid
inpsalmo cix roip̃m docet dns

Expanded text:
phetas omnes denuntiasse de Christo, fore aliquando, ut ex genere David corporaliter natus constitueret aeternum templum Deo, quod appellatur Ecclesia, et universas gentes ad religionem Dei veram convocaret. Haec est domus fidelis, hoc immortale templum, in quo si quis non sacrificaverit, immortalitatis praemium non habebit. necesse est habeat in eo sacerdotium sempiternum. Nec potest nisi et ad aditum templi, et ad conspectum Dei perveniri. David, in psalmo CIX, id ipsum docet, d
Abbreviated transcription (Latin):
iudex: cuiꝰ est nõ argumẽtari
s ꝓnuntiare uerĩpe ut ds
Nos aũt cũ adres singulas
testimonia diuine uocis habe¬
amus ꝓfecto mostrabimꝰ. qͣn¬
to cerciorib argum̃tis possũt
uera defendi. Cũ etiã falsa sic
defendant᷑. ut uera soleant ui¬
deri. Quare nõ est philosophiᷤᷤ¬
ꝙͦ tantũ houoris habeamꝰ. ut
eoꝵ eloquentiã ꝑtimescamuᷤ.
loquiem̃ uenunde potuerũt.

Expanded text:
iudex, cuius est non argumentari, iudex, cuius est non argumentari, sed pronuntiare. uerum ipse, ut deus: nos autem cum ad res singulas testimonia diuinae uocis habeamus, profecto monstrabimus quanto certioribus argumentis possint uera defendi, cum etiam falsa sic defendantur, ut uera soleant uideri. quare non est quod philosophis tantum honoris habeamus, ut eorum eloquentiam pertimescamus. loqui enim bene potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ nõ sit secutus effectis.
quia neq quid ẽẽt uerũ. ip̃m
sciebant. neq quom aut ubi
aut qua m̃te querendu. Ita
dũ succurrere humanis erro¬
rib cupiunt. ipsi se in plagas
et iuerrores maximos indu¬
xerunt. Ad hoc gͥ me opus co¬
arguendi ph̾iam suscepte ma¬
terie ordo teduxit. Nam cum
error omis aut ex religione fal¬
sa oriaflaut ex sapientia meo
cõuincendo necesse ẽ utrũq
subu̾tere. Cũ eñi sit nobiꝰ
diuinis litteris traditum.
cogitationes phrlosophoꝵ
stultas ẽẽ. id ipsũ re et argu¬
mentis docendũ est neqͥs
honesto sapientie nomine
ĩ ductus. aut in anis eloq̃n¬
tie splendore deceptus hĩa¬
nis malit ꝙͣ diuinis credere.
Que quidẽ tradita sunt bre¬
uit̾ ac nude. Nec eni decebat
alit̾ cũ deus ad hominẽ loq̃¬
ref̾ argum̃tis asseret suas u¬
uoces tãquã fides ei nõ habe¬
retur. s ut oportuit locutus¬
ẽ tãquã rerũ or̃um maximꝰ

Expanded text:
luntatem non sit secutus effectus; luntatem non sit secutus effectus; quia neque quid esset verum ipsum sciebant, neque quomodo, aut ubi, aut qua mente quaerendum. Ita dum succurrere humanis erroribus cupiunt, ipsi se in plagas, et errores maximos induxerunt. Ad hoc igitur me opus coarguendi philosophiam, susceptae materiae ordo ipse deduxit. Nam cum error omnis, aut ex religione falsa oriatur, aut ex sapientia, in eo convincendo necesse est utrumque subvertere. Cum enim sit nobis divinis litteris traditum, cogitationes philosophorum stultas esse, id ipsum re et argumentis docendum est: ne quis honesto sapientiae nomine inductus, aut inanis eloquentiae splendore deceptus, humanis malit quam divinis credere; quae quidem tradita sunt breviter ac nude. Nec enim decebat aliter, ut cum Deus ad hominem loqueretur, argumentis assereret suas voces, tanquam fides ei non haberetur: stamquam rerum omnium maximus