comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eas tibi irã indie ire: hoc ẽ. iundictã
indie iudicii et reuelationis iusti iudicii
dĩ: qͥ reddet unicuiq scđm oꝑa sua: bo¬
nis bona: malis mala. Dies ire et reuela¬
tionis siuę manifestationis iudicii: ipsũ
iudiciũ et manifestacio iudicis om̃ipis
dĩ intelligit᷑. Cor durũ et inpenitens ins¬
cript᷑is diuinis dicit᷑. cũ mens humana
uelut cera frigore iniqͥtatis obstricta: sig¬
naculũ diuine imaginis nõ recipit: illud
scilicet qd̾ dñs in anima nos hab̾e. docet
dicens. Scĩ estote. qr ego sc̃s sũ. Et de quo

Expanded text:
e irae, hoc est vindictam in die judicii et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua, bonis bona, malis mala. Dies irae et revelationis sive manifestationis judicii, ipsum judicium et manifestatio judicis omnipotentis Dei intelligitur. Cor durum et impoenitens in Scripturis divinis dicitur, cum mens humana velut cera frigore iniquitatis obstricta, signaculum divinae majestatis non recipit, illud scilicet, quod Dominus in anima nos habere docet, dicens: Sancti estote, quia et ego sanctus sum . Et de quo
Abbreviated transcription (Latin):
ta milia. Siue ȩtiã in hoc pͣfert siuideos
grecis. qr ipsi apłi aqͥb greci doctrinã fidẽ¬
q eugłii. qͣsi a magistris ꝑcipiebant: nat᷑a
greci om̃s gentiles debere cõp̾hendi.
Usticia enĩ dĩ ineo .i. in eua̾głio: re¬
uelat᷑ ex fide infidẽ. Iusticia dĩ .i. iusti.¬

Expanded text:
ta millia. Sive etiam in hoc praefert Judaeos ta millia. Sive etiam in hoc praefert Judaeos Graecis, quia ipsi apostoli a quibus Graeci doctrinam fidemque Evangelii quasi a magistris percipiebant natura Graeci, omnes gentiles debere comprehendi. Justitia enim Dei in eo, id est Evangelio, revelatur ex fide in fidem. Justitia Dei, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Sub p̾dicare. Qͥdã credebant infiliũ dĩ et
uerecundabant᷑ p̃dicare. qd̾ natꝰ eẽt̾ exfe¬
mina. qd crucifixus. qͣsi nolentes in iuriã
facere dĩ filio: s hoc nõ erubescebat paulus
qui dicebat. Nõ erubesco eua̾głiũ p̃dicare.
Ac si diceret. aliis u̾bis. Nõ erubesco filium
dĩ pͣdicare infine tẽpoꝵ natũ: quẽ scio
ante om̃ia scła equalẽ patri genitũ. Nõ
erubesco mortuũ pͣdicare. quẽ scio suꝑata
morte t̾cia resurrexisse die: et deinde celos
penitrasse. Et qͣsi diceret aliqͥs. quare non
credenti:. qi̾ ꝑ illã fidẽ & oꝑationẽ quã eua¬
głiũ annuntiat de creuit ds̃ saluare genꝰ
humanũ. Preferunt᷑ mͦ iudei grecis: uł
qi ante illos. leges diuinas humanasq
habuere: uł qua enutriti in lege. cito ꝑ
cognitionẽ legis ꝑuenerũt ante illos ad
fidẽ euãgłii.: udelicet qͣndo pꝰ ascensionẽ
dñicã p̾dicantib apłis crediderũt ex eis
una die. iii. alt̾a die u. et de inceps mul

Expanded text:
s praedicare. Quidam credebant in Filium Dei et verecundabantur praedicare quod natus esset ex femina, quod crucifixus, quasi nolentes injuriam facere Dei Filio, sed hoc non erubescebat Paulus qui dicebat: Non erubesco Evangelium praedicare, ac si diceret aliis verbis: Non erubesco Filium Dei praedicare in fine temporum natum, quem scio ante saecula aequalem Patri genitum. Non erubesco mortuum praedicare, quem scio superata morte tertia surrexisse die, deinde coelos penetrasse. Et quasi aliquis diceret, quare non credenti, quia per illam fidem et operationem quam Evangelium annuntiat. decrevit salvare genus humanum. Praeferuntur modo Judaei Graecis, vel quia ante illos leges divinas humanasque habuere: vel quia enutriti in lege, cito per cognitionem legis pervenerunt ante illos ad fidem Evangelii, videlicet quando post ascensionem Dominicam praedicantibus apostolis crediderunt ex eis una die
Abbreviated transcription (Latin):
affectione .i. dilectione dĩ et ꝓximi.
affectos .i. afflictos occiderũt. Et eͣ affectio.
que ponit᷑ ꝓcdilectone: ut psenti loco. Absq
federe. hoc ẽ. sine amicicia et pace. Sine
Primũ enĩ necesse ẽ. ut nob̾ misccłiam
inpendamꝰ. Deinde uͦ & aliis uñ dicit
salomon. Fili miserere animȩ tuȩ. places

Expanded text:
ine dilectione Dei et proximi. affectos, id est afflictos, occiderunt , et est affectio quae ponitur pro dilectione, ut in praesenti loco. Absque foedere, hoc est amicitia et pace. Sine primum enim necesse est ut nobis misericordiam impendamus, deinde vero aliis. Unde dicit Sal
Abbreviated transcription (Latin):
ea quȩ facta st̃ intellecta conspiciunt᷑.
uod ẽ. dicere. In uisibilia sacram̃ta
omp̃is dĩ acreatura mũdi.i. ab ho¬
mine maximeq aphilosophis gentiũ. ꝑ ea
quȩ facta s uisibilia intellecta. siuȩ ꝑcepta
et cognita conspitiunt᷑. ñ occłis corporeis:
s occłis mentis intelligunt᷑: ꝑ ea enĩ quȩ
Sempit̾na qͦq eiꝰ uirtꝰ et diuinitas sub ꝑ
ea que facta st̃ uisibilia. conspiciunt᷑ m̃te.
ab illis philosophis. Ita ut sint inexeusa¬
Ebileco.
Intꝰ dĩẽquȩ cuncta creata guber¬
nat. Diuinitas. que uniu̾sa re-
phis. cognoscere multa dediuire. nitate sua:
ut illi ad orantes idola. creaturã uidelicet
ꝓ creatore. in excusabiles sint: et ñ possent
dicere qd̾ dm̃ ignorauerint. Uirtͦ eñĩ dĩ.
quȩ sẽpit̾na ẽ. & diuinitas quȩ nichilominꝰ

Expanded text:
t, intellecta conspiciuntur. Quod est dicere: Invisibilia sacramenta omnipotentis Dei a creatura mundi, id est ab homine maximeque a philosophis gentium, per ea quae facta sunt visibilia, intellecta sive percepta et cognita conspiciuntur, non oculis corporeis, sed oculis mentis intelliguntur. Per ea enim quae sempiterna quoque ejus virtus et divinitas. Subaudis per ea quae facta sunt visibilia conspiciuntur mente, ab illis philosophis. Ita ut sint inexcusabiles. irtus Dei est quae cuncta creata gubernat: divinitas vero, quae universa replphis multa cognoscere de divinitate sua, ut illi adorantes idola, creaturam videlicet pro Creatore, inexcusabiles sint, et non possint dicere quia Deum ignoraverint. Virtus enim Dei quae sempiterna est, et divinitas quae nih
Abbreviated transcription (Latin):
uͭ in contumeliã .i. reprobos ꝓpt̃ iusticiã suã
iusto iudicio ꝑdere: Ex corrupta enĩ massa
omnia corrupta fiunt uasa: Si autem ingenio
artis suȩ figulus quȩdã ex illis excoquendo ꝑ ignẽ
a uicio massȩ purificauerit: nunqͥd in his mag¬
nificari ñ potest: Quod aut̃ quȩdã in purificata
dimittit. ñ redarguendꝰ est qr in sua potestate sub¬
sistit: sua enĩ ÷ massa: Q uod si uolens d̃s ostendere
iram.⁊ notã facere potentiã suã. sustinuit in mul¬
ta patientia uasa irȩ apta in interitũ: tu qͥs es qui¬

Expanded text:
 in contumeliam, id est reprobos, propter nequitiam suam justo judicio perdere. Ex corrupta enim massa, omnia corrupta sunt vasa. Si autem ingenio artis suae figulus quaedam ex illis excoquendo per ignem a vitio massae purificaverit, nunquid in his magnificari non potest? Quod autem quaedam impurificata dimittit, non redarguendus est quia in sua potestate subsistit. Sua enim est massa. Quod si Deus volens ostendere iram et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa ir
Abbreviated transcription (Latin):
in pharaonẽ.⁊ egiptios. in sodomitas. & dilu uio ꝑdi¬
tos: & notam facere potentiã suã libando hebreos: su¬
stinuit in multa patientia uasa irȩ .i. egiptios: per
plagas expectando ad pęnitentiã. quas ñ parit̾ effu

Expanded text:
in Pharaonem et Aegyptios, in Sodomitas et diluvio perditos, et notam facere potentiam suam liberando Hebraeos, sustinuit in multa patientia vasa irae, id est Aegyptios per plagas exspectando ad poenitentiam, quas non pariter effu
Abbreviated transcription (Latin):
ueniret qui illud delelłt. Uñ dr̃ adeo in psal
tellegitur oꝑatio: et quando extendit manũ
ut contingeret lignum uetitum: quasi cunc
cẏrographum aduersum nos erat. quia om̃s
trahebat ad mortem. Et nemo pocerat iusti¬
ficari quoadusq ꝑdnm̃ deletum ẽ Quomodo
gͦ deleuit illud: in nocenter & sine peccato ui
uł peccatum tulit demedio a łfigens illud
cruciꝰ sicut dixinius tunc crucifixit illud .i. oceiãit
carne moriendo iucruce. & exemplauit .i. exem¬
plum dedit innocenter uiuendo. quomͦ triũ¬
pbemus de principatib ac potestatib tene¬
sub. nr̃m. quia fac̾tus mediator noster abstu¬
lit peccata qͣuȩ qͣsi in medio erant: quando
testates expoliauit animab bominũ mortuoꝵ:
et potestatem de hoc mundo auferendo. Et potestates t̾di¬
confidenter.i. separauit cum fiducia palam
triumphans illos in semecipso .i. apte uixit in¬
nocenter. et palan crucifixus. deuincens atq

Expanded text:
eniret qui illud daret: Unde dicitur a Deo in psalmtelligitur operatio, et quando extendit manum, ut contingeret lignum vetitum, quasi tunc chirographum contra nos erat, quia omnes trahebat ad mortem et nemo poterat justificari quoadusque per Dominum deletum est. Quomodo ergo delevit illud? Innocenter et sine peccato vivhirographum vel peccatum, tulit de medio, affigens illud cruci, quia sicut diximus, tunc crucifixit illud, id est occidcarne moriendo in cruce, et exemplavit, id est exemplum dedit innocenter vivendo, triumphans de principatibus ac potestatibus tenestrorum, quia factus mediator noster abstulit peccata nostra quae quasi in medio erant quando testates exspoliavit animabus hominum mortuorum, et potestatem de hoc mundo auferendo, et potestates traduxit, id est superavit cum fiducia, palam triumphans illos in semetipso, quia per se vixit innocenter, et palam est crucifixus. Triumpha
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ suꝑius dixi usus sum: qr nulbos sum¬
ptus a uob̾ accepi: ut eugłm ñ facerẽ uenale
et uos libere possem redarguere: Nonscri¬
psi autem hec: ut ista fiant in me: Poterañ
illi dicere: Uere ideo talia apłs scripsit nob̃.
ut qd̃ ancea non accepit a nob̃ modo accipi
at: & demus ei quȩ necessaria sunt: Ad hec
ille: non ideo inquit ista dico. ut qd actenꝰ
ñ feci nunc facere incipiam: sed ut uos
ad caritatẽ ꝓuocẽ: Honum est michi ma¬
gis mori fame. siti. nuditate:. quã ut głam
meam. quã spero me receptur ũ ꝓ mercede
p̾dicationis aliquis euacuet. siue destruat.
dando mnͥ munera: Tunc enim gła illiꝰ
euacua ret᷑: si mercedẽ accipiens in p̃senti

Expanded text:
quae superius dixi usus sum, quia nullos sumquae superius dixi usus sum, quia nullos sumptus a vobis accepi, ut Evangelium non facerem venale, et vos libere possem redarguere. Non autem scripsi haec ut ita fiant in me. Poterant illi dicere: Vere ideo Apostolus talia scripsit nobis, ut quod antea non accepit a nobis, modo accipiat, ut demus ei quae necessaria sunt. Ad haec ille: Non ideo, inquit, ista dico, ut quod hactenus non feci, nunc facere incipiam, sed ut vos ad charitatem provocem. Bonum est enigis non mori fame, siti, nuditate, quam ut gloriam meam, quam spero me recepturum pro mercede praedicationis, quis evacuet sive destruat, dando mihi munera. Tunc enim gloria illius evacuaretur, si mercedem accipiens in praesenti,
Abbreviated transcription (Latin):
legendum: Si alii .i. pseudo apłi. potestatis
urȩ hoc est facultatis ur̃ȩ bonoꝵq tempora¬
lium participes: quare non potius nos. sub̃
debemus participare bonis ur̃is: qͥ sacra
incommoda sustinemꝰ ego ⁊ barnabas. situm.
uidelicet. famẽ. nudicatẽ. omuemiq indigen¬
tiam: ne quod offendiculũ demus eugłio
de nob̃ qđ causa
questus ⁊ lucri temporalis pocius p̃dicamus
eugłm: quã causa salucis animarũ ⁊ remu¬
nerationis ęt̃nȩ: habeat᷑q eugłm uenale:
Uescitis qm̃i qui in sacrario .i. in templo
ido lorũ oꝑantur excorrando uictimas ⁊ co-¬
quendo: quȩ de sacrario sunc edunt: id est
de his uiuunt quȩ ibi offerunt᷑. ⁊ quȩ ꝑti¬
participant᷑: Si quando olocaustũ offerebat᷑
in alcari domus dñi: totũ animal sibi uin¬
dicabat altare: si quando uͦ uictime. aliaq
sacraficia offerebant᷑. partun cremabat᷑
in alcari: parti sumebant seruitores in
statem haberẽ de eugłio uiuere. nullo hoꝵ

Expanded text:
ve. Si alii, id est pseudoapostoli, potestatis vestrae, hoc est facultatis vestrae bonorumque temporalium, participes sundebemus participare bonis vestris, qui sacra incommoda sustinemus ego et Barnabas, sitim videlicet, famem, nuditatem omnemque indigentiam, ne quod offendiculum demus Evangelio de nobis, quod causa quaestus et curae tes animarum et remunerationis aeternae, habeatque Evangelium venale. Nescitis quoniam qui in sacrario, id est in templo idolorum, operantur, excoriando victimas et conquerendo, quae de sacrario sunt edunt? id est de his vivunt quae ibi offeruntur, et quae pertiparticipant. Si quando holocaustum offerebatur in altari domus Domini, totum animal sibi vindicabat altare; si quando vero victimae aliaque sacrificia offerebantur, partim cremabantur in altari, partim sumebant servitores in statem haberem de Evangelio vivere, nullo horum
Abbreviated transcription (Latin):
de non habeo: hec in quibus dam fiebant:
sicut in pseudo apłis: Sed in paulo ñ erant.:
iudicii recepisti mercedẽ tuam si laborasti:
Ue enim michi est .i. indigentia me ob¬
prunet. et penuriã famis sustinebo: si non
euangelirauero: Non ex sua ꝑsona talia dic̃:
sed potius ex illorum qui id circo p̾dicabant
qr non habebant uude uiuerent nisi etex
predicatione: ideoq fauebant suis auditoribꝰ
Si enim uolens siue sponte hoc ago: id est
sinon predicauero ꝓpt̾ sũpcus carnales:
et si ad ministrauero eugłm sine mercede
temporali: mercellem habebo paratã a xp̃o.
remunerationẽ uidelicet ȩt̾nam: auditurꝰ
ab ipso. int̾ in gaudiũ dñi cui Quȩ est
ergo merces mea: Interrogat semet ipsũ¬
apłs quȩ sit merces predicationis eius
in p̃senti: & dicit: iam inquiens si uolo
sponte p̃dicare eugłm: quȩ est mertes
mea in p̃senti: Et respondet ipse sibi aut
alicui interroganti: quȩ est merces fua:
Hec:merces mea in presenti et intentio:

Expanded text:
de non habeo. Haec in quibusdam fiebant, sicut in pseudoapostolis, sed in Paulo non erat, judicii: Recepisti mercedem tuam, si laborasti. Vae enim mihi est, id est indigentia me opprimet, et penuriam famis sustinebo, si non evangelizavero. Non ex sua persona talia dicit, sed potius ex illorum qui idcirco praedicabant quia non habebant unde viverent nisi ex praedicatione, ideoque favebant suis auditoribus. Si enim volens sive sponte hoc ago, id est, si non praedicavero propter sumptus carnales, et administravero Evangelium sine mercede temporali, mercedem habeo paratam a Christo, remunerationem videlicet aeternam, auditurus ab ipso: Intra in gaudium Domini tui. Quae est ergo merces mea? Interrogat Apostolus seipsum quae sit merces praedicationis ejus in praesenti, et dicit, jam inquiens: Volo sponte praedicare Evangelium, quae est merces mea in praesenti? Et respondet ipse sibi, aut alicui interroganti quae est merces tua? Haec est merces mea in praesenti et intentio,
Abbreviated transcription (Latin):
propruis substanciis: sub nullus Tamen ego
milico meis stipendiis: labore manuũ mearũ
uictum & uestimentũ adquirens: Quis plan¬
tauit uineam: ⁊ fructum eius .i. racemos non
u̾aat ipse infide xp̃i: sed fructũ ab eis non
suscepit: sũptus uidelicet unde uiueret:¬

Expanded text:
propriis substantiis, subaudis nullus. Tamen ego milito meis stipendiis, labore manuum mearum victum et vestitum acquirens. Quis plantat vineam, et fructus ejus, id est racemos, nonlantaverat ipse in fide Christi, sed fructum ejus non suscepit: sumptus videlicet unde viveret
Abbreviated transcription (Latin):
uum ñ facies: Recte gͦ p̃dicatores bubus com¬
parant᷑: qr sicuc illi uomere exarant t̾ram: ita
p̃dicatores uomere. siue ligone uerbi dei excoluił
corda auditoꝵ: ut ferant fructus salucis ȩt̾̃nȩ:
Munquid de bubus cura est deo: Est utiq
cura de bubus deo: qui omniũ quȩ fecit curã
habet sicut ei dicit᷑: Nichil odisti eorum quȩ¬
ñi: fecisti: Et non solũ debubus: uerũ etiam de
pasçeribus cura est illi: sicut in eugłio ostendit᷑
ubi dr̃ pascere illos Sed non curabat ita de
bubus: ut inter precepta quȩ homini dedat
ad salutem sui: p̃ciꝑet curã boum haberi:
Nec enim uecesse ÷ ꝑ scriptã legem monere
hominẽ. quomodo boui suo consulat: Qin
debet inspe sub fructus ꝑcipiendi. qͥ arat
arare: Si nos uobis spiritalia sub bona
seminauimus. p̃dicando uidelicet gratiam¬

Expanded text:
n facies. Recte ergo praedicatores bobus comparantur, quia sicut illi vomere exarant terram, ita praedicatores vomere sive ligone verbi Dei excolunt corda auditorum, ut ferant fructus salutis aeternae. Nunquid de bobus cura est Deo? Est utique Deo cura de bobus, qui omnium quae fecit curam habet, sicut ei dicitur: Nihil odisti eorum quae fecisti . Et non solum de bobus, verum etiam de passeribus cura est illi, sicut in Evangelio ostenditur, ubi dicitur pascere illos . Sed non curabat ita de bobus, ut inter praecepta quae homini dedit ad salutem sui, praeciperet curam bovis habere. Nec enim necesse est per scriptam legem monere hominem, quomodo bovi suo consulat. Quoniam debet in spe, subaudis fructus percipiendi, qui arat arare. Si nos vobis spiritalia, subaudis bona, seminavimus, praedicando grati
Abbreviated transcription (Latin):
ultra conscientiam peccati. Cultores illiꝰ semel
mundati: s in ipsis cominemoratio peccatorũ ꝑ singlo
anuos fit. Alioquiti. ħ ÷ si ab om̃ib essent liberati
peccatis: cessassent offerri illȩ hostiȩ. eo qd̃ nullã habe¬
rent ultra conscientiã. id÷ memoriã ⁊ recordationẽ
peccatoꝵ illoꝵ a quib cultores illiꝰ semel mundati
ẽẽnt. Sed qr hoc ñ potuit fieri. ⁊ nunꝗͣ. e potuer̃
maiora ce criminalia peccata illis sacͥficiis munda¬
ri. fit ꝑ singłos annos cõmemoratio peccatoꝵ in ipsis
hostiis. Uerbi gr̃a. Si obtulisset qͥs p̃senti anno
hostias ꝓ peccato adulterii. aut sacrilegii. aut par¬
ricidii: necesse erat ut omib annis id ageret. qm̃
non poterat ꝑfecte expiari ab illo piaculo. Proinde
accusatio peccatoꝵ fuit qd̃ fiebatꝰ ñ solutio. accu¬
sacio infirmitatis. ñ uirtutis ostensio. In eo qd̃ of¬
offerebant᷑ redargutio eiu̾sdẽ infirmitatis sacͥficii.

Expanded text:
conscientiam peccati, cultores illius semel mundati; sed in ipsis commemoratio peccatorum per singulos annos fit. Alioquin, hoc est si ab omnibus essent liberati peccatis, cessassent offerri illae hostiae eo quod nullam haberent ultra conscientiam, id est memoriam et recordationem peccatorum illessent. Sed quia hoc non potuit fieri, et nunquam potuerunt majora et criminalia peccata illis sacrificiis mundari; fit per singulos annos commemoratio peccatorum in ipsis hostiis; verbi gratia: Si obtulisset quis praesenti anno hostias pro peccato adulterii, aut sacrilegii, aut parricidii, necesse erat, ut omnibus annis id ageret, quoniam non poterat perfecte expiari ab illo piaculo. Proinde accusatio peccatorum fuit quod fiebat, non solutio; accusatio infirmitatis, non virtutis ostensio. In eo fferebantur, redargutio peccator
Abbreviated transcription (Latin):
gentia ꝑ stadium ꝑ qd̃ illi currebant debe¬
mus intelligere fidem nr̃am: intra cuius
usq ad terminũ huius uitȩ: quousq ꝑue¬
niamus ad brauiũ repromissũ de quo dñs
ait: Qui ꝑseuerauerit usq in finẽ hic saluus
erit: Hoc tamen distat inter illoꝵ cursum

Expanded text:
gentia, per stadium, per quod illi currebant, debegentia, per stadium, per quod illi currebant, debemus intelligere fidem nostram intra cujus usque ad terminum hujus vitae, quousque perveniamus ad bravium repromissum, de quo Dominus dicit: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Hoc tamen distat inter illorum cursum
Abbreviated transcription (Latin):
ita dicamꝰ ꝑuolauit. cencũ uiginti quuiq passus:
sicq substicit uno in loco. Quod spaciũ sui cursus
stadium appellauit. a stando: Et est octaua pars
miliaris Inde post iodũ ioleuit mos apud
grecos. ⁊ consuetudo diurna: ut ex singulis
urbibus. castellis. opidis. necnon ⁊ ullulis.
iuiuenes se preparent: quatinus aduenience
festiuitate deorũ. possent currere ad illuo
Post cuius metã ponebat᷑ aurum uł argentũ
aut equus siue pallium. aut aliqd̃ pmium. qd̃
brauium greco uocabulo dicebatur: latine
uͦ palma uictoriȩ appellari potest uł corona:
Cu nctisq astantib uiris et mulieribus
ad spectaculum illud currebant om̃s: sed unꝰ
qui prior precurrebat accipiebat brauium.
ceteris inuanũ currentibus: qr nichil utili¬
tatis p̃stabat eis suus cursus. nisi risum et
cachinnũ popłis excitabant: sibi autem ma¬
gnam uerecundiam: Altiori uero intelli¬

Expanded text:
ita dicamus pervolavit centum viginti quinque passus: ita dicamus pervolavit centum viginti quinque passus: sicque subdit uno in loco, quod spatium sui cursus stadium appellavit, a stando: et est octava pars milliarii. Inde postmodum inolevit mos apud Graecos et consuetudo diuturna, ut ex singulis urbibus, castellis, oppidis, necnon et villulis, juvenes se praeparent, quatenus adveniente festivitate deorum, possent currere ad illud Post cujus metam ponebatur aurum vel argentum, aut equus sive pallium, aut aliquod praemium, quod bravium Graeco vocabulo dicebatur, Latine vero palma victoriae appellari potest vel corona, cunctisque astantibus viris et mulieribus, ad spectaculum illud currebant omnes: sed unus qui prior currebat, accipiebat bravium, caeteris in vanum currentibus; quia nihil utilitatis praestabat eis suus cursus, nisi risum et cachinnum populis excitabant, sibi autem verecundiam magnam. Altiori vero intelli
Abbreviated transcription (Latin):
samaritanis. qui repromissionem de xp̃o expe¬
ctabant: gencilis gentilibus: ut om̃s saluos
facerem. p̃dicando illis uerbũ fidei: Om̃ia
eugłm testimoniũ ꝑhibet: ut particeps eiꝰ
.i. particeps eugłii efficiar: Sic uidẽtur hec
uerba sonare: et sic loquitur apłs: quasi
particeps euangłii efficiar: id÷ ut p̃mia quȩ
in eugłio ꝓmittuitur. in regno celorũ c̃sequi mereat:
ESCITIS CUODTI QUI IN STADIO
currunt om̃s quidem currunt: sed
urius accipit brauium: Uolens et desidans
egregius p̃dicator chorintios om̃sq fideles
ꝓuocare ad cursum bonȩ oꝑationis. quatinus
ctoriam captandam ęt̃nam: iunquiens. uesci¬
tis qd̃ hi qui instadio currunt. ⁊ cetera:
F uit quodam tempore gigans quidam
nomine hercules apud grecos: fortissimus.
omniq uirtute corporis roboreus. agilitate qͦq
seu uelocitate pedũ in cursu uelocissimus atq
ꝑuicissimus: qui uno anelitu cucurit. atq ut

Expanded text:
Samaritanis, qui repromissionem de Christo exspeSamaritanis, qui repromissionem de Christo exspectabant, gentilibus gentilis, ut omnes salvos facerem praedicando illis verbum Dei. Omnia um testimonium perhibet, ut particeps ejus, id est particeps Evangelii, efficiar. Sic videntur haec verba sonare, et sic loquitur Apostolus, qparticeps Evangelii efficiar, id est ut praemia quae in Evangelio promittuntur, in regno coelorum consequi merear. Nescitis quod hi qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium? Volens et desiderans egregius praedicator, Corinthios omnesque fideles provocare ad cursum bonae operationis quatenus ctoriam aeternam captandam, inquiens: Nescitis quod hi qui in stadio currunt, etc. Fuit quodam tempore gigas quidam nomine Hercules, apud Graecos fortissimus, omnique virtute corporis roboreus, agilitate quoque seu velocitate pedum in cursu velocissimus atque pernicissimus, qui uno anhelitu currit, atque ut
Abbreviated transcription (Latin):
eos factus sum eis quasi sub lege essem:
a. quasi carnaliter legi ser uirem: cũ ipse
non essem sub lege morsi animo. sed sub gr̃a
patientis misccłia: His qui sine lege erañ i.
gencilibus. factus sum tanquã sine lege ẽẽm:
Consentiendo gentilium philosophis apud
athenas unũ deum esse qui cuncta fecerit:
⁊ animas imnmortales eẽ: ⁊ homines ab uno
deo principiũ sumpsisse: uisus ÷ eis quasi
unus ex ipsis. licet idola non ad oraret: paula¬
tunq trahebat eos ad illa quȩ minus credebãt:
suadens. ut in eum crederent ꝑ quem facta
non pocerant capere: Infirmus comparando et
coequando me illorũ pusillanimitati: ut infir mos
sensu et intellectu lucrifacerem: talia p̃dicando
quȩ eoꝵ capacitati congruebant: ⁊ quȩ ipsi cape
pocerant: Omnibus sub̃ gentibus iudeisq
om̃ia suꝑius dicta factus sum: infirmus ui¬
delicet infirmis: uideus uideis: samaritanꝰ

Expanded text:
illos factus sum eis quasi sub lege essem, id illos factus sum eis quasi sub lege essem, id est quasi carnaliter legi servirem, cum ipse non essem sub lege Moysi animo, sed sub gratia patiendi misericordia. His qui sine lege erant, id est gentilibus, factus sum, tanquam sine lege essem; consentiendo gentilium philosophis apud Athenas, unum Deum esse qui cuncta fecerat, et animas immortales esse, et homines ab uno Deo principium sumpsisse, visus est eis quasi unus ex ipsis, licet idola non adoraret, paulatimque trahebat eos ad illa quae minus credebant, suadens ut in eum crederent, per quem omnia facta non poterant capere, infirmus, comparando et coaequando me illorum infirmitati et pusillanimitati, ut infirmos sensu et intellectu lucrifacerem talia praedicando, quae eorum capacitati congruebant, et quae ipsi capere poterant, omnibus subaudis gentibus Judaeisque omnia superius dicta. Factus sum infirmus videlicet infirmis, Judaeus Judaeis, Samaritanus
Abbreviated transcription (Latin):
in cordib eorum: ut non abutar siue
non utar potestate mea in eugłio. quã
cum aliss apłis habeo: idt ne accipiam
aliquid ab audicoribus: q̃m magna michi
merces reseruatur axp̃o: Nam cum
liber eẽm non solum scdm naturam ut¬
pote de genere patriarcharuam descen¬
dens: uerum etiam ex om̃ib negociis
hominũ nichil ab eis accipiendo:. om̃iũ
sub̃ hominũ me seruum feci: subportan¬
do om̃s ueluci honus ꝓrocurator. sub
portat infirmos maxime uoso chorit¬
tii ꝑ meam patientiã: Eeci autemhoc
ñ calliditatis astri. sed compatientis
affectu: ut plures lucrifacerem xp̃o:
Et factus sum uideis tanquam uideus.
sub adhuc legis obseruator tondendo
caput. i cencris. qui est porcus chorinti:
offerendo muuera ui templo hierosoli
circuicidendo timotheum ꝓpt̾ iudeos:
ut uideos lucrarer xp̃o: a culcura uide¬
licet legis ad gram ꝑducendo euangelii:
His qui sub lege erant .i. samaritanis
quinq libroslegis habentib ueniens ad

Expanded text:
in cordibus eorum, ut non abutar, sive non utar potestate mea in Evangelio quam cum aliis apostolis habeo, id est ne accipiam aliquid ab auditoribus, quoniam magna merces mihi reservatur a Christo. Nam cum liber essem, non solum secundum naturam, utpote de genere patriarcharum descendens, verum etiam ex omnibus negotiis hominum, nihil ab eis accipiendo, omnium, subaudis hominum, me servum feci supportando omnes, veluti bonus procurator, subaudi supportat infirmos, maxime vos, o Corinthii! per meam patientiam. Feci autem hoc non calliditatis astutia, sed compatientis affectu, ut plures lucrifacerem Christo. Et factus sum Judaeis tanquam Judaeus, subaudis legis observator, adhuc tondendo caput in Cenchris, quae est portus Corinthi, offerendo munera in templo Hierosolymcircumcidendo Timotheum propter Judaeos, ut Judaeos lucrarer Christo, a cultura videlicet legis, ad gratiam perducendo Evangelii. His qui sub lege sunt, id est a Samaritanis, quinque libros legis habentibus, veniens ad
Abbreviated transcription (Latin):
ma sit: Modo enĩ hominib suadeo andeo. Sen-
liquod noui facere. cuiomnia patent presentia pre¬
terita & futura : hominib suadebat indm̃ crede¬
re: dõ uero non suadebat ut aliquod noui faceret.
Tunc suaderet apłs do aliquid noui facere: sicir¬
cumcisionẽ inse pͥmum destrueret. Sed quia. xpc̃
legem complendo euacuauit illam: Ideo non sua-¬
debat apłs dõ sed quȩ ipse ostendit debere serua-¬
re. illa docebat. Aut quero hominib placere.s.

Expanded text:
a me. Modo enim hominibus suadeo an Deo? Sensuliquid novi facere, cui omnia patent praeterita atque futura? Hominibus suadebat in Christum credere, Deo vero non suadebat ut aliquid novi faceret. Tunc suaderet Apostolus Deo aliquid novi facere, si circumcisionem ipse primus destrueret. Sed quia Christus legem implendo evacuavit illam, ideo non suadebat Apostolus Deo, sed quae ostendit ipse debere servare, illa dicebat. Si adhuc hominibus placerem,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc deber unusquisq predicator ad tendere: ut
xp̃m & predicationẽ eius qu erat placere audito¬
rib suis. non se ipsum: siuͦ utrũq pocest fieri ut &̾
deus diligatur. et ipse. bonumẽ illud. Quod si xp̃c
non placet illis. nec ipse placabilẽ sedebet p̾be¬
re illis. Hocum uob̾ facio fr̃s euangelium

Expanded text:
Hoc debet unusquisque praedicator attendere, ut Christum et praedicationem ejus quaerat placere auditoribus suis, non seipsum. Si vero utrumque potest fieri, ut et Deus diligatur et ipse bonum est. Quod si Christus non placet eis, nec ipse placabilem se praebere debet illis. Notum vobis facio, fratres, Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
cuangelium. xp̃i ap̃italib ad carnalia: S non ua¬
lent qr firmissimũ & uerum est euangelium enĩ
simutatũ fuerit. nonerit euangelium. Et licet a¬
liqui possint inutari areccitudine euangelui. Euau
gelium semꝑ inmutabile manet. Sed licet
decȩlo .i. michael. aut gabriel euangeliret uob̃ ptͥq¬
occidi corporaliter ꝓeis. Aliquando ꝓ maledictione
ut incanonib habetur: siquis hoc ł illud fecerit
anachema .i. maledictus sic. Aliquando ꝓsepara¬
tione ħuic. sicut predixi ͤ ᷤ presens. Ita mͦ absens. Et

Expanded text:
vangelium Christi a spiritalibus ad carnalia, sed non valent, quia firmissimum et verum est. Evangelium enim mutatum fuerit, non erit jam Evangelium. Et licet aliqui possint mutari a rectitudine Evangelii, semper Evangelium immutabile manet. Sed licet de coelo, Michael, aut Gabriel, evangelizet vobis praeterqoccidi corporaliter pro eis; aliquando pro maledictione, ut in canonibus habetur: Si quis hoc vel illud fecerit, anathema, id est maledictus sit; alio loco pro separatione, ut hic. Sicut praedixi,
Abbreviated transcription (Latin):
homo mendax: Et quicquid ueritatis inuem
tur in homine. Non est ab homine: s adeo
ꝑ hominẽ. Neq enĩ ego ab homine accepi il¬
lud. neq didici .i. ab aliquo apłorum. Et si ac
Inter accipere & dicere euangelium hoc int᷑¬
est: ꝙ accipit euangelium cui pͥmum insi¬
nuatur. & fidem eius accipit Discit uͦ qui eaque
in illo penigmata & parabolas adnõ ꝓlata st̃
deo reuelante uł homine docente penetrare
uelatione dic̃: Tradunc doctores plenicudinẽ
euangelicȩ doctrinȩ ꝑ illud tͥduum spũ scõ
reuelante illuid didicisse: quando mansit
damasco trib dieb non uidens solem lucis.
neq diei: s neq manducans. Neq bibens:
Nel etiam tunc accepit: quando sicut ipse de¬
cit quadã die cume̾et intemplo inextasi posi¬
tus est. Audistis enĩ conersationẽ meã iuda¬
sine querela inlege ut m̾uidebatur: quau¬
do ad herebam udȩis qui circũcisionẽ serua¬
bant: sabbatum et cetera quȩ lex precipit pret̃

Expanded text:
homo mendax, et quidquid invenitur in homine veritatis non est ab homine, sed a Deo per hominem. Neque enim ego ab homine accepi illud, id est ab aliquo apostolorum; et si accInter accipere et discere Evangelium, hoc interest: quod accepit Evangelium cui primum insinuatur, et fidem ejus accipit: discit vero, qui ea quae in eo per aenigmata et parabolas a Domino prolata sunt, Deo revelante, vel homine docente penetrare velatione dicit? Tradunt doctores plenitudinem evangelicae doctrinae per illud triduum, Spiritu sancto revelante, Paulum didicisse, quando mansit in Damasco tribus diebus non videns lucem solis neque diei, sed neque manducans neque bibens. Vel etiam tunc accepit, quando sicut ipse dicit quadam die cum esset in templo, in exstasi positus est. Audistis enim conversationem measine querela in lege, ut mihi videbatur, quando adhaerebam legi et circumcisionem servabam et sabbatum, et caetera quae lex
Abbreviated transcription (Latin):
& est sensus. Qui petrũ magistrũ ꝙ pͥncip̾e fecit eẽ
om̃ium iudeoꝵ credentiũ me & iã in predicatio¬
nis officio. preposuit omnib gentib Dicit beatꝰ
quia ipse omnib gentib & philosophis predi¬
caturus erat. om̃ib gentib & philosophis eiꝰ pre¬
dicatio sufficere posset. S dicit aliquis isto in loco
Numquid gͦ petrus magister iudeoꝵ: siuide¬
ret aliquẽ gentilẽ uelle conuerti ad fide suscipie¬
bat eum nisi circũcideretur. Aut paulus magist᷑
trus suscipiebat gentilẽ non cogens eum circum-¬
cidi ut corneliũ. & paulus non respuebat ᵈ ꝓͣpter
circũcisionem. sed tantũ mͦ legales obseruationes

Expanded text:
rum magistrum et principem fecit esse omnium Judaeorum credentium, me etiam in praedicationis officio praeposuit omnibus gentibus. Dicit beatus quia ipse omnibus gentibus et philosophis praedicaturus erat, omnibus gentibus et philosophis ejus praedicatio sufficere posset. Sed dicet aliquis in isto loco: Nunquid ergo Petrus magister Judaeorum, si videret aliquem gentilem velle converti ad fidem, non suscipiebat eum, nisi circumcideretur, aut Paulus magistertrus suscipiebat gentilem, non cogens eum circumi, ut Cornelium, et Paulus non respuebat Judaeum propter circumcisionem. sed tantummodo lega
Abbreviated transcription (Latin):
galadis: nolice credere paulum qͥ m̃dacium predicat.
nos circumcidit citum. Unde apłs uolens eos confir-¬
mare infide. & circu mcisione recedere. dixit. Sititus
cum ẽẽc mecũ nonẽ conpulsus ab apłis circũcidi.
neq minis et terrorib hac multitudine iudeoꝵ.
quare uos seducimini non solũmodo uerbis: Liber¬
tatem nostram ꝗͣ habemus in xp̃o iħu dixit suꝑus.
baptismate. non solum apeccatis : sed etiam aser-¬
uicio legis. Quib neq ad horã cessimus subiectioni
subbiceremui: uit fides euangelii. quã uobis p̃dica¬
uimus maneat semꝑ inuob̾. & uos non circũcidatis.
Ab his autẽ qui uidebantur ẽẽ aliquid. quales
ho & iohanne. qui uidebantur aliquid ẽẽ. asemet¬
ipsis sicut supͣdiximus. Quales fuerint aliquando
ancequã ꝑ aduentum sp̃s scĩ corroborancur: non
ꝑtinet ad ine ut dicam. sed hoc solum modo dicã.
negauit: pꝰquam ab illo duͦccus est. Iohannes & ia¬
cobus tempore passionis relicco eo fugerunt cũ aliis

Expanded text:
Galatis: Nolite credere Paulo, quia mendacium praedicat; nos circumcidit Titum. Unde Apostolus volens eos confirmare in fide, et a circumcisione ducere, dixit: Si Titus, cum esset mecum, non est compulsus ab apostolis circumcidi, neque minis, et terroribus, ac multitudine Judaeorum, quare vos seducimini solummodo verbis? Setatem nostram quam habemus in Christo Jesu. baptismate, non solum a peccatis, sed a servitio etiam legis. Neque ad horam cessimus, id est non subjiceremur, ut fides Evangelii, quam vobis praedicavimus maneat semper in vobis, et non circumcidamini. Ab his autem qui videbantur. Ab his, id esbo, et Joanne, qui videbantur aliquid esse a semetipsis, sicut supra diximus, quales aliquando antequam per adventum Spiritus sancti corroborarentur, non pertinet ad me ut dicam, sed hoc solummodo dicam, qnegavit postquam ab illo doctus est. Joannes et Jacobus tempore passionis, relicto eo, fugerunt cum aliis
Abbreviated transcription (Latin):
bo tͥronũ ceius suꝑ chronum tuum. ipseq
erit mͥ filius. et ego ero illi pater: futurum
erat adhuc ut uerbum dei patris assu meret
hominem in utero uirginali in unitate suȩ
ꝑsonȩ. qui filius dei esset in ueritate: non
adobtiuus sed ꝓprius. Hȩc autem sententia
& ad suꝑiora potest respicere. ut ita legatur sub
interrogatione Ptursum cui angłoꝵ dixit ego¬
ero illi in patrẽ: et subaudit̾ nulli uel cerce
absolute et affirmatiue hoc modo rursum
de illo dicit deus pater ego ero illi in patre.
Et cum iterum introducit primogenitum
in orbem terrȩ: dicit. Et ad orent eum
omnes angłi dei. Omins unigenitus potest
dici pͥmogenitꝰ. eo qd̃ pͥmum᷑ pfriat uuluã
matris: non tam̃ oiñis pͥmogenitꝰ unigenitꝰ.

Expanded text:
bo thronum ejus super thronum tuum: ipseque bo thronum ejus super thronum tuum: ipseque erit mihi filius, et ego ero illi Pater, futurum erat adhuc, ut Verbum Dei Patris assumeret hominem in utero virginali, in unitate suae personae: sive quia Filius Dei esset in veritate, non adoptivus, sed proprius. Haec autem sententia et ad superiora potest respicere, ut ita legatur sub interrogatione: Rursum cui angero illi in patrem? et subauditur nulli; vel certe absolute et affirmative hoc modo, rursum de illo dicit Deus Pater: Ego ero illi in patrem. Et cum iterum introducit primogenitum in orbem terrae dixit: Et adorent cum omnes angeli Dei. Omnis unigenitus potest dici primogenitus, eo quod primus aperiat vulvam matris; non tamen omnis primogenitus unigenit
Abbreviated transcription (Latin):
festat illum ex ipsa sua essentia ẽẽ genitũ.
Notandumq qr non dixit ante oitua
secula genui te. ł in p̃terito tempore. sed
hodie inquit genuite. Quod ad uerbiũ
est p̃sentis temporis: In deo enim nec p̃t̾ita
transeunt. nec futura succedunt: sed omĩa
tempora simul ei iuncta sunt. qr omnia
p̃sentia habet. Et est sensus. Sicut ego
semꝑ ȩt̾nus sum. neq inicium neq finẽ
luciferũ genui te.i. ante angłicam c̾aturã
&e ante omnia secula. Et rursum. E go
ero ei in patrẽ: et ipse erit miebi in filium.
Uidesne quemodo discerinit geminam naturam
in xp̃o: Nam qd̃ dixit paulo suꝑius hodie genui¬
te. ad diuinitatis reculit naturam: At uero qd̃ sub¬
intulit ego ero illi in pattẽ: ad humanitatis essen¬
tiam refert sine aliqua dubitatione. Unde &
congrue uerbo futuri temporis usus est.dicens
ero. Qm̃ qͣndo deus pater dixit ad dauid: eum
dor mieris cum patrib tuis. suscitabo semen
tuũ qd̃ egredietur de lumbis tuis. et firma¬

Expanded text:
festat ex ipsa sua essentia illum esse genitum. Notandumque quia non dixit, ante omnia saecula genui te, vel in praeterito tempore, sed hodie, inquit, genui te, quod est adverbium praesentis temporis. In Deo enim nec praeterita transeunt nec futura succedunt, sed omnia tempora simul ei juncta sunt, quia omnia praesentia habet; et est sensus: Sicut ego semper aeternus sum, neque initium, neque finem luciferum genui te , id est ante angelicam creaturam, et ante omnia saecula. Et rursum: Ego illi ero in patrem, et ipse erit mihi in filium. Videsne quomodo discernit geminam naturam in Christo? Nam quod dixit paulo sute, ad divinitatem aeternitatis; at vero quod subintulit, Ego ero illi in Patrem; ad humanitatis refert essentiam, sine aliqua dubitatione. Unde et congrue verbo futuri temporis usus est, dicens: Ero. Quoniam quando Deus Pater dixit ad David: Cum dormieris cum patribus, suscitabo semen tuum, quod egredietur de lumbis tuis; et firma
Abbreviated transcription (Latin):
carne immunda: adhuc nouellus xp̃ianꝰẽ:
hic talis dum ꝑ incerualla temporum
ꝑfectius erudit᷑: dum discit qd̃ nichil
sit immundũ qd̃ a fidelib cum gr̃arũ
actione sumitꝰ᷑: ecce statuit᷑ adeo ⁊ dr̃o suo
cui cecidit. putans aliqͥd immundũ: & in
fide firmatur: Nam alius iudicat diem
int̾ diem: Ille iudicat .i. discernit ⁊ diffe¬
rentiã facit int̾ diem ⁊ diem: qͥ alternis di¬
ebus a carne ⁊ uino abstinet: alternis non
nentia carnis uel uini: sicut heremitȩ fecer̃¬
& multi monachorũ: Aliter: Diem int̾
diem uidicat: qͥ quasdã sententias ueteriꝰ
ac noui testam̃ti intelligit: quasdã uero¬
penstrare ñ ualet: O mẽm aut̃ iudicat
diem: qui ex integro uetus ⁊ nouũ testa-¬
mentũ intelligit: Non immerito gͥ sacra
scriptura ꝑ diem intelligit᷑: qr sicut igno¬
rantia est cecitas: ita cognitio scȩ̃ trinitatiꝰ
quȩ in uetereͥ ⁊ nouo testam̃to continet᷑ :

Expanded text:
carne immunda, adhuc novellus Christianus est. carne immunda, adhuc novellus Christianus est. Hic talis, dum per intervalla temporum perfectius eruditur, dum discit quod nihil sit immundum, quod a fidelibus cum gratiarum actione sumitur, ecce statuitur a Deo et Domino suo cui cecidit putans aliquid immundum, ecce in fide firmatur. Nam alius judicat diem inter diem. Ille judicat, id est discernit, et differentiam facit inter diem et diem, qui alternis diebus a carne vel vino abstinet, alternis non nentia carnis vel vini, sicut eremitae, et multi monachorum. Aliter: Diem inter diem judicat, qui quasdam sententias Veteris et Novi Testamenti intelligit, quasdam penetrare non valet. Omnem autem diem judicat, qui ex integro Vetus et Novum Testamentum intelligit. Non immerito ergo sacra Scriptura per diem intelligitur, quia sicut ignorantia est caecitas, ita cognitio sanctae Trinitatis quae in Veteri et Novo Testamento continet
Abbreviated transcription (Latin):
stant: ut dicat᷑ Ds assumpsit iudeum ad
fidem suã: licet ille quędam adhuc iminun¬
da putet. ⁊ reiciat: Tu quis es ogentilis fide¬
lis qui uidicas alienũ seruum: udeum
scilicet seruũ xp̃i ꝑ fidem: Suo dño stat.
sub si ꝑfectus est in fide: aut cadit dño suõ si
in ea dubitat Dño suo stat uideus si ꝑfectus
est ⁊ omnia credit munda: qr in fide dñi
sui stat Si aut̃ cadit. ñ credens omĩa mun¬
da: non tͥ cadit ogentilis. qr non potes eum
releuate: sed suo dño quem offendit: qͥ
pocens est eum erigere.⁊ solidare in fide:
Nam cadere sponce possumus. sed surge
nisi a deo erigamur nequimts: S̾ta¬
bit autem: Id÷ ꝑficietur: ĩ stabilietur
infide: Quare: P otens est enim deus
cui cecidit statuere illũ: et in recta fide
firmare Uerbigr̃a Uenit mͦ tudeus ad
baptismũ: transit ad gr̃am eugłii: Nunꝗͣ
comedit carnem suillam: neq anguillam.
aut lampredã: abstinet adhuc quasi a

Expanded text:
stant ut dicatur: Deus assumpsit Judaeum ad stant ut dicatur: Deus assumpsit Judaeum ad fidem suam, licet ille quaedam immunda adhuc putet et rejiciat, tu quis es, o gentilis fidelis, qui judicas alienum servum: Judaeum scilicet servum Christi per fidem? Suo Domino stat, subaudis si perfectus est in fide, aut cadit Domino suo, si in ea dubitat. Domino suo stat Judaeus, si perfectus est, et si omnia credit munda, quia in fide Domini sui stat. Si autem cadit, non credens omnia munda, non tibi cadit, o gentilis, qui non potes eum relevare, sed suo Domino quem offendit, qui potens est eum erigere et solidare in fide. Nam cadere sponte possumus, sed surgere, nisi a Deo erigamur, nequimus. Stabit autem, id est, perficietur et stabilietur in fide. Quare? Potens est enim Deus, cui cecidit, statuere illum, et in recta fide firmare. Verbi gratia: venit modo Judaeus ad baptismum, transit ad gratiam Evangelii, nunquam comedit carnem suillam, aut anguillam, neque naupraedam, abstinet adhuc quasi a
Abbreviated transcription (Latin):
neq rephendat: quasi reum ⁊ peccatorem:
Utrosq ⁊ iudeos ⁊ gentiles: alternis instruit
sentenciis: Potest & spiricalit̾ intelligi: scđm
beatũ G̃regorium: Qui manducat inquit:
idest qui meditando ⁊ scrutando sacram
scripturam penstrare ualet: non mandu¬
cantem.i. illum qͥ ñ ualet penstrare. non
despiciat neq sꝑnat: E contra. qͥ ñ mandu-¬
cat.i. qͥ non intelligit ea nec ualet penftra¬
illũ qui intelligit ⁊ sapiens ÷ ñ contristet
neq despiciat: Ds enim illum. sub genti¬
lem mancducantẽ omnia:assũ psit ad fidem
suam: quẽ ꝑfecte docuit ut nichil putet
inmundum ẽẽ mundis hominibus Tu
quis es qui uidicas alienũ seruum: Et est
sensuis Si deus illũ gentilẽ assumpsit ad
fidem ẜuam ut omĩa manducet: tu quis
es qui illum de comestione sua rep̾hendis:
P ocest tam̃ ⁊ hec sententia ad iudeũ infide
assũptũ re ferri: scd̾m qd sequentia manife-¬

Expanded text:
neque reprehendat quasi reum et peccatorem. neque reprehendat quasi reum et peccatorem. Utrosque enim, Judaeos et gentiles, alternis instruit sententiis. Potest et spiritaliter intelligi secundum beatum Gregorium: Qui manducat, inquit, id est qui meditando et scrutando sacram Scripturam penetrare valet, non manducantem, id est illum qui non valet penetrare, non despiciat neque spernat. Econtra qui non manducat, id est qui non intelligit nec valet penetraillum qui intelligit et sapiens est, non contristet neque despiciat: Deus enim illum, subaudis gentilem manducantem omnia, assumpsit ad fidem suam quem perfecte docuit, ut nil putet immundum esse mundis hominibus. Tu quis es qui judicas alienum servum? Et est sensus: Si Deus illum gentilem assumpsit ad fidem suam ut omnia manducet, tu quis es, qui illum de comestione sua reprehendis? Potest tamen et haec sententia ad Judaeum in fide assumptum referri, secundum quod sequentia manife
Abbreviated transcription (Latin):
dĩcebat: Istum talem p̃cipit apłs assume¬
re in dilectionẽ: Assumite inquit illum
talem iudeũ in affectum caritatis: & noli¬
neq contendatis cum eo: licet quędã im¬
munda putans nolit manducare: Alius
enim credit: manducare se omĩa Alius. i.
esse mundis hominibꝰ Qui aut̃ infirmꝰ
est: holus manducet: Iudeus qͥ infirmꝰ ÷
in fide. qͥ quasdam carnes ab hominatur.
Tu aut̃ noli illũ diiudicare: ꝑholus: oĩa
genera herbarũ designant᷑ apta comestioni:
Dicit beatus ieronimus: Qui infirmus est
impetu libidinis: abstineat a carnibus et
uino quib libido excitat᷑: et holus man¬
ducet .i. uiles cibos ⁊ aridos. quib frenat᷑
⁊ restringit̾ fluxus libidinis: edere discat:
gentilis quia manducat in diffenter omnes
cibos: non manducantem uideum non
sꝑnat in animo suo: quasi minus iustum
Et qui ñ manducat om̃ia ut uideus: man¬
ducantẽ omĩa. gentilem uidelicet ñ iudicet

Expanded text:
dicebat. Istum tamen praecipit Apostolus assumedicebat. Istum tamen praecipit Apostolus assumere in dilectionem. Assumite, inquit, illum talem Judaeum in affectum charitatis et nolineque contendatis cum illo, licet quaedam immunda putans nolit manducare. Alius enim credit se manducare omnia. Alius, id est esse mundis hominibus. Qui autem infirmus est, olus manducet. Judaeus qui infirmus in fide, qui quasdam carnes abominatur, Tu autem noli illum dijudicare. Per olus, omnia genera herbarum designantur, apta comestioni. Dicit beatus Hieronymus: Qui infirmus est impetu libidinis, abstineat a carnibus et vino, quibus libido excitatur, et olus manducet, id est viles cibos et aridos quibus frenatur et restringitur fluxus libidinis edere discat. gentilis, qui manducat indifferenter omnes cibos, non manducantem Judaeum non spernat, in animo suo, quasi minus justum; et qui non manducat omnia, ut Judaeus, manducantem omnia, gentilem videlicet, non judicet
Abbreviated transcription (Latin):
dum: qr qd̃ ꝓhibuit in desideriis: concessit in
necessitatibus: Ad hibenda est etenĩ cura carnis in
necessitatibus: in deliciis uero ⁊ in luxuria atq
caritatis: non indisceptationibus cogitationum:
non indiuidicationib siue contentionibus:
Infirmus ÷ in fide. qui in aliqua parte fidei
dubitat: nec credit ꝑfecte sicut credendũẽ:
infidelis ex toto: qui nichil fidei habet: Fir¬
mus uero in fide exsistit: qui in ea nichil
dubitat: Ergo infirmꝰ est in fide iudeus:
qui nouiter ad fidem ueniens. non putat
om̃s cibos mundos Pirmus uͦ in fide est
Om̃ia munda mundis: Et illud genesis:
Uidit ds cuncta quȩ fecit: et erant ualde
bona: Qui taliter in fide sunt firmi. debent
assumere in affectum caritatis. ⁊ indilecti¬
onem suam iudeũ. qui putat suillã carnẽ
leporinam. anguillinã. inmundam eẽ: et
cetera a quib lex ꝓhibet: et quȩ ille ante
grãm fidei. quasi cõmunia .i. immunda

Expanded text:
dum quia quod prohibuit in desideriis concessit in dum quia quod prohibuit in desideriis concessit in necessitatibus. Adhibenda est etenim cura carni in necessitatibus: in deliciis vero et luxuria atque charitatis, non in disceptationibus cogitationum; id est, non in dijudicationibus sive in contentionibus. Infirmus est in fide, qui in aliqua parte fidei dubitat, nec credit perfecte sicut credendum est. Infidelis est toto, qui nihil fidei habet. Firmus autem est in fide existens, qui in ea nihil dubitat. Ergo infirmus est in fide Judaeus qui noviter ad fidem veniens, non putat omnes cibos mundos; firmus vero in fide est Omnia munda mundis ; et in Genesi: Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona . Qui taliter sunt firmi in fide, debent assumere in affectum charitatis et in dilectionem suam Judaeum, qui putat suillam carnem, leporinam, anguillinam, immundam esse, et caetera a quibus lex prohibet, et quae ille ante gratiam fidei quasi communia, id est munda,