comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
datũ in escam. Hoc dicit xp̃ianꝰ. hoc dicit
iudeus. hoc dic̃ paganꝰ Ipsũ adorat. & de
cro intendite. Cũ magna uoluntate audi¬
unt᷑: qͥa audita etiã in orbe t̾rarũ cogno¬
scuntur. Hȩc quando dicebant᷑ ñ fuer̾.
qͥ a tunc ꝓmittebant᷑. ñ reddebant᷑ Nunc
legimꝰ in libro. cõpleri uidemꝰ in mundo:
Uideamꝰ qͥd fecerit. quẽ iã intellex̃ asaph
qđ oꝑatꝰ.ẽ. salutẽ in medio t̾rȩ. Tu diru¬
pisti fontes & torrentes. Ut manarent
liquorẽ sapientiȩ. ut manarent diuitias
fidei. ut irrigarent salsitatẽ gentiũ.
ut om̃s in fideles in fidei dulcedinẽ sua
irrigatione conuerterent: dirupisti
fontẽs & torrentes. Forte discretũ. ẽ. for¬
te unũ. ẽ qͥa fontes tã largi fuer. ut
flumina facerent. tu dirupisti fontes
& correntes. Si aut̃ ad discretionẽ: in
aliis fit uerbũ dĩ. fons aquȩ salientis
inuitã ęt̾nã. alii aut̃ audientes uerbũ¬

Expanded text:
datum in escam. Hoc dicit Christianus, hoc dicit datum in escam. Hoc dicit Christianus, hoc dicit Judaeus, hoc dicit Paganus; ipsum adorat, et de cro, intendite: cum magna voluptate audiuntur, quia audita etiam in orbe terrarum cognoscuntur. Haec quando dicebantur, non fuerunt; quia tunc promittebantur, non reddebantur: nunc legimus in libro, compleri videmus in mundo! Videamus quid fecerit, quem jam intelligit Asaph, quod operatus est salutem in medio terrae. Tu disrupisti fontes et torrentes: ut manarent liquorem sapientiae, ut manarent divitias fidei, ut irrigarent salsitatem Gentium, ut omnes infideles in fide dulcedinem sua irrigatione converterent. Disrupisti fontes et torrentes. Forte discretum est; forte unum est, quia fontes tam largi fuerunt ut flumina facerent. Tu disrupisti fontes et torrentes. Si autem ad discretionem: in aliis fit verbum Dei fons aquae salientis in vitam aeternam ; alii autem audientes verbum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. sic diabolus consumeret᷑ amissis
mẽbris suis. Hoc figuratũ. ẽ. & in serpen¬
te moysi. Nã fecerunt magi similit̃ ꝓ
iectisq uirgis suis ex hibuer̃ dracones
s draco moysi. om̃iũ illoꝵ magorũ uir¬
gas absorbuit. Intelligat᷑ gͦ. & modo
corpus di aboli. Hoc fit deuoratur a
gentib que credider. factꝰ ẽ. esca popłis
ethiopib Illud qͦq intelligi pocest dedi¬
sti eũ escã popłis ȩthiopib: qͥa nunceũ
om̃s mordent. Quid .ẽ. mordent: Repͥ¬
hendendo. culpando. açcusando. qͦmꝰ dictũ
ẽ. in ꝓhibitione quidẽ. sed tam̃ expressũ.
Si aut mordetis & comeditis inuicẽ uilte
ne ab inuicẽ consumamini. Quid. ẽ mor¬
detis & comeditis inuicẽ: Litigatis cũ
inuicẽ detrahitis inuicẽ. opꝓbria obicitis
inuicẽ. Attendite gͦ nunc his morsib con¬
sumi diabolũ. Quis ñ iratꝰ seruo suo. etiã
paganꝰ dicat illi sathanas : Uide di abolũ.

Expanded text:
Christi. Sic diabolus consumitur amissis Christi. Sic diabolus consumitur amissis membris suis. Hoc figuratum est et in serpente Moysi. Nam fecerunt magi similiter, projectisque virgis suis exhibuerunt dracones; sed draco Moysi omnium illorum magorum virgas absorbuit . Intelligatur ergo et modo corpus diaboli: hoc fit; devoratur a Gentibus quae crediderunt, factus est esca populis Aethiopibus. Illud quoque intelligi potest, dedisti eum escam populis Aethiopibus: quia nunc eum omnes mordent. Quid est mordent? Reprehendendo, culpando, accusando. Quomodo dictum est, in prohibitione quidem, sed tamen expressum: Si autem mordetis et comeditis invicem; videte ne ab invicem consumamini . Quid est, mordetis et comeditis invicem? Litigatis cum invicem, detrahitis invicem, opprobria objicitis invicem. Attendite ergo nunc his morsibus consumi diabolum. Quis non iratus servo suo, etiam paganus, dicat illi: Satanas? Vide diabolum
Abbreviated transcription (Latin):
sit. & ext̾minauit. cõminuit. in aquã
asꝑsit. & dedit bibere popło. Sic factũ
.ẽ. magnũ sacram̃tũ. Oira ꝓphetica. &
animus ñ turbatꝰ. sed illuminatꝰ Quid
egit : Mitte in ignẽ ut pͥus confundat᷑
forma ipsa. Minũtatĩ cõminue. ut pau¬
latim consumat᷑. Mitte in aquã. & da po¬
pło bibere. Quid.ẽ. hoc. nͥ qđ adoratores
diaboli. corpus ipsius facti erant. qͦ mͦ
agnosçentes xp̃m fiunt corpus xp̃i. ut eis
dicat᷑. uos aut̃ estis corpus xp̃i. & mẽbra:
Corpus diaboli consum̃dũ erat & hoc ab
israhelitis consum̃dũ . Ex illo enĩ popło
apłi. ex illo pͥma ȩccła. & dictũ erat
petro. de gentib macta & manduca.
Quid ẽ macta & manduca: Occide qđ st̃:
& fac qđ es. Hac: mac̾ta & manduca. hac:
cõminue & bibe. utrunq tam̃. in eodẽ
sacram̃to. Quia oportebat utiq & si ne
dubitatione oportebat ut corpus qđ
erat diaboli. credendo transiret in corpꝰ

Expanded text:
sit et exterminavit, comminuit, in aquam sit et exterminavit, comminuit, in aquam sparsit, et dedit populo bibere : sic factum est magnum sacramentum. O ira prophetica, et animus non turbatus, sed illuminatus! Quid egit? Mitte in ignem, ut prius confundatur forma ipsa; minutatim comminue, ut paulatim consumatur; mitte in aquam, da populo bibere. Quid est hoc, nisi quia adoratores diaboli corpus ipsius facti erant? Quomodo agnoscentes Christum, fiunt corpus Christi, ut eis dicatur: Vos autem estis corpus Christi et membra . Corpus diaboli consumendum erat, et hoc ab Israelitis consumendum. Ex illo enim populo Apostoli; ex illo prima Ecclesia. Et dictum erat Petro de Gentibus: Macta et manduca . Quid est, Macta et manduca? Occide quod sunt, et fac quod es. Hac, Macta et manduca; hac, Comminue et bibe: utrumque tamen in eodem sacramento; quia oportebat utique, et sine dubitatione oportebat, ut corpus quod erat diaboli, credendo transiret in corpus
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsi uo̾cant᷑ ad fidẽ. qͥ nigri fuerunt.
ipsi ꝓrsus. ut dicat᷑ eis. Fuistis enĩ
aliquando tenebrȩ. nuno aut̃ lago in
dño. Ipsi ꝓrsus uocant᷑ nigri. sed ne rema¬
neant nigri. De hnsenĩ fit ȩccła. cui dr̃.
Quȩ. ẽ. ista quȩ ascendit dealbata: Quid
enĩ de nigra factũ ẽ. nͥ qđ dictũ.ẽ. nigra
sũ & spetiosa: & qͦmͦ acceper̃ isti inescam
draconẽ istũ : Puto qͥa magis xp̃m accepe¬
runt in escam. Sed xp̃m qͦ se consũmarent:
diabolũ quẽ consumerent. Nã unde & ui¬
tulus ille quẽ ad orauit popłs infidelis a¬
postata. quȩrens deos egyptioꝵ. dimittens
eũ qͥ libauit de seruitute egyptioꝵ: Un¬
de agitatũ. ẽ. illud magnũ sacram̃tũ : Cũ
enĩ sic irasceret᷑ moyses colentib & ad oran¬
tib idolũ. & zelo dĩ inflãmatꝰ uindicaret
tẽporalit̾. & a morte sempit̾na deuitanda
t̾reret : tam̃ ipsũ caput uituli in ignẽ mi¬

Expanded text:
Ipsi vocantur ad fidem, qui nigri fuerunt; Ipsi vocantur ad fidem, qui nigri fuerunt; ipsi prorsus, ut dicatur eis: Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . Ipsi prorsus vocantur nigri; sed ne remaneant nigri: de his enim fit Ecclesia, cui dicitur, Quae est ista quae ascendit dealbata ? Quid enim de nigra factum est, nisi quod dictum est: Nigra sum, et speciosa ? Et quomodo acceperunt isti in escam draconem istum? Puto quia magis Christum acceperunt in escam: sed Christum quo se consummarent; diabolum quem consumerent. Nam inde et vitulus ille quem adoravit populus infidelis, apostata, quaerens deos Aegyptiorum, dimittens eum qui liberavit de servitute Aegyptiorum; unde agitatum est illud magnum sacramentum. Cum enim sic irasceretur Moyses colentibus et adorantibus idolum, et zelo Dei inflammatus vindicaret temporaliter, ut a morte sempiterna devitanda terreret; tamen ipsum caput vituli in ignem mi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ad huc post capita draconũ: Illi enĩ
dracones habent pͥncipẽ suũ. & ipse pͥmꝰ
ẽ. magnꝰ draco. & de illo qͥd fecit qͥ oꝑatꝰ
ẽ. salutẽ in medio t̾rȩ: Audi. Tu confre¬
gisti capita draconis. Cuiꝰ draconis.
Intelligimꝰ dracones omia demonia. sub
diaboło militantia. Quẽ gͦ singularẽ
draconẽ cuiꝰ caput confractũ. ẽ. nͥ ipsũ
diabolũ intelligere debemꝰ: Quid de
illo fecte: Tu confregisti caput draconis.
Illud ẽ initiũ peccati. Caput illud ẽ.
qđ accepit maledictũ. ut sem̃ euȩ ob¬
seruaret caput serpentis Admonita
ẽ. enĩ eccła. initiũ peccati deuitare
Quid ẽ. initiũ peccati. tanquã caput ser-¬
pentis: Initiũ om̃is peccati suꝑbia.
Confractũ.ẽ. gͦ caput draconis. confracta
ẽ suꝑbia diabolica. & qͥd de illo fec̃.
qͥ opatꝰ .ẽ. salutẽ in medio t̾rȩ: Dedi¬
sti eũ in escã popłis ȩchiopib. Quid
.ẽ hoc: Quomͦ intelligo popłos ȩchio¬
bene ꝑnigros. Aechiopei enĩ. nigri st̃

Expanded text:
Quid adhuc post capita draconum? Illi enim dracones habent principem suum, et ipse primus est magnus draco. Et de illo quid fecit qui operatus est salutem in medio terrae? Audi: Tu confregisti caput draconis. Cujus draconis? Intelligimus dracones omnia daemonia sub diabolo militantia: quem ergo singularem draconem cujus caput confractum est, nisi ipsum diabolum intelligere debemus? Quid de illo fecit? Tu confregisti caput draconis. Illud est initium peccati. Caput illud est quod accepit maledictum, ut semen Evae observaret caput serpentis . Admonita est enim Ecclesia initium peccati devitare. Quod est initium peccati, tanquam caput serpentis? Initium omnis peccati superbia . Confractum est ergo caput draconis; confracta est superbia diabolica. Et quid de illo fecit, qui operatus est salutem in medio terrae? Dedisti eum in escam populis Aethiopibus. Quid est hoc? Quomodo intelligo populos Aethiobene per nigros; Aethiopes enim nigri sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa: Ille ipse qͥ oꝑatũs ẽ. salutẽ in medio
trȩ. illi dr̃ tuus . ẽ. dies & tua . ẽ nox Aliqͥd
hic intelligere debemꝰ. qđ ꝑtineat ad ipsã
salutẽ. quã oꝑatꝰ. ẽ. in medio t̾rȩ. Tuus est
dies. Qui st̃ isti: Spũ ales. & tua ẽ. nox
Qui st̃ isti: Carnales. Luus . ẽ. dies & tua. ẽ.
nox. Loqͣnt᷑ spũ ales spũalia spũalib.

Expanded text:
omnia ? Illi ipsi qui operatus est salutem in medio omnia ? Illi ipsi qui operatus est salutem in medio terrae, illi dicitur: Tuus est dies, et tua est nox. Aliquid hic intelligere debemus, quod pertineat ad ipsam salutem quam operatus est in medio terrae. Tuus est dies. Qui sunt isti? Spirituales. Et tua est nox. Qui sunt isti? Carnales, Tuus est dies; et tua est nox. Loquant
Abbreviated transcription (Latin):
uetito credider̃. Factꝰ ẽ. adã fortis. cui
insultaret᷑. eccc factꝰ. ẽ. adã tanꝗ unꝰ ex
nob̾. Fortes & iudei de iusticia sua p̾su¬
mentes. Ignorantes en ĩ dĩ iusticiã. & suã
iusticiã quęrentes constituere tanquã
fortes: rusticiȩ dĩ ñ st̃ subiecti. Uidete
hominẽ digessisse fortitudinẽ suã & re¬
mansisse infirmũ. in opem longe stantẽ.
nec oculos ad cȩlũ leuare audentẽ. s ꝑcu-¬
tientẽ pectꝰ suũ & dicentẽ. Dñe ꝓpicius
esto mͥ peccatori. Iã infirmꝰ. ẽ. iã infirmi¬
tatẽ confitet᷑ ñ. ẽ. fortis Arida t̾ra. ẽ ri¬
get᷑ fontib & torrentib. Illi ad huc for¬
tes st̃. qͥ de uirtute sua p̾sumunt. Siccent᷑
flumina eoꝵ. ñ ꝓficiant doctrinȩ gen-¬
tiũ. aruspicũ. mathematicoꝵ. magicȩ
artis. qm̃ siccati st̃ fluuii fortes. Tu sic¬
casti fluuiosȩcham. Arescat illa doctrina.
ipse fecit hȩc omĩa qͥa ꝑ uerbũ facta st̃

Expanded text:
vetito crediderunt. Factus est Adam fortis cui vetito crediderunt. Factus est Adam fortis cui insultaretur: Ecce factus est Adam tanquam unus ex nobis . Fortes et Judaei de justitia sua praesumentes: Ignorantes enim Dei justitiam, et suam justitiam quaerentes constituere, tanquam fortes, justitiae Dei non sunt subjecti . Videte hominem digessisse fortitudinem suam, et remansisse infirmum, inopem, longe stantem, nec oculos ad coelum levare audentem; sed percutientem pectus suum, et dicentem: Domine, propitius esto mihi peccatori . Jam infirmus est, jam infirmitatem confitetur; non est fortis: arida terra est; rigetur fontibus et torrentibus. Illi adhuc fortes sunt, qui de virtute sua praesumunt. Siccentur flumina eorum: non proficiant doctrinae gentium, haruspiscum, mathematicorum, magicae artes; quoniam siccati sunt fluvii Fortis: Tu siccasti fluvios Etham. Arescat illa doctrina; ipse fecit haec omnia; quia per Verbum facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tuc̃ ineo. fons aquȩ salientis in uitã ȩt̾nã:
Alius aut accipit uerbũ p̾dicat. ñ cacer
currit. sedestas ꝓbat fontẽ. aut torrentẽ
am ex itroq riget᷑ t̾ra. ab eoqͥ oꝑatꝰ. ẽ.
salutẽ in medio t̾rȩ. Ex undent fontes.
currant torrentes. Tu di rupisti fontes
& torrentes tu siccasti fluuios ȩtham.
H ac rũpit fontes & torrentes. hac siccat flu¬
uios. ut inde currant aquȩ atq hinc
aquȩ siccent᷑ Fluuios inqͥt ȩcham. Quid
e etham: Uerbũ enĩ hebreũ.ẽ. Quid in¬
t̃pretat᷑ etham: Fortis. robustꝰ Quis est
iste fortis & robustꝰ. cuiꝰ fluiios siccat
ds̃: Quis nͥ ille ipse draco: nemo enĩ in-¬
trat in domũ fortis. ut uasa eiꝰ eripiat:
nͥ pͥus alligauerit fortẽ. Ipse ẽ. fortis de
uirtute sua p̾sumens. & dm̃ deserens. Ipse
ẽ fortis qͥait. Ponã sedẽ meã ad aqͥlonẽ.
&erosimilis altissimo. De ipso calice ꝑuer¬
sȩ fortitudinis. homini ꝓpinauit. For-¬
tes. eẽ uoluer̃. qͥ se deos futuros decibo

Expanded text:
alientis in vitam aeternam? Alius autem accipit verbum; praedicat, non tacet, currit: sed aestas probat fontem aut torrentem. Tamen ex utroque rigetur terra, ab eo qui operatus est salutem in medio terrae; exundent fontes, currant torrentes: Tu disrupisti fontes et torrentes. 18. Tu siccasti fluvios Etham. Hac rumpit fontes et torrentes, hac siccat fluvios, ut inde currant aquae, et hinc aquae siccentur. Fluvios, inquit, Etham. Quid est Etham? Verbum enim hebraeum est. Quid interpretatur Etham? Fortis, robustus. Quis est iste fortis et robustus, cujus fluvios siccat Deus? Quis, nisi ille ipse draco? Nemo enim intrat in domum fortis, ut vasa illius diripiat, nisi prius alligaverit fortem . Ipse est fortis, de virtute sua praesumens, et Deum deserens; ipse est fortis, qui ait: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo . De ipso calice perversae fortitudinis homini propinavit. Fortes esse voluerunt, qui se deos futuros de cibo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħas pͣnunciabat᷑. Mutata st̃ sacra¬
menta. facta st̃ faciliora. pauciora sa-
ibi ꝓmissa. ẽ. t̾ra chanaan. tracopiosa.
fructuosa. affluens lacte & melle ꝓmis¬
felicitas scłi. ꝓmissa foecunditas fili¬
orũ. ꝓmissa subiectio inimi corum.
Hec onĩa ad t̾renã felicitatẽ ꝑcinent
S ea qui ipsa pͥmo ꝓmitti oportelat le¬

Expanded text:
praenuntiabatur. Mutata sunt Sacramenta; facta sunt faciliora, pauciora, salpromissa est terra Chanaan, terra copiosa, fructuosa, affluens lacte et melle; promisfelicitas saeculi, promissa fecunditas filiorum, promissa subjectio inimicorum : haec omnia ad terrenam felicitatem pertinent. Sed quare ipsa primo
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ quare. Prȩcepta eadẽ: qͥa scđm
hȩc dõ seruire debemꝰ. Sacram̃ta ñ
eadẽ: qͥa alia st̃ sacram̃ta dantia sa¬
lutẽ. alia ꝓmittentia saluatorẽ. Sicra¬
m̃ta noui testam̃ti: dant salutẽ sacra¬
m̃taueteris testam̃ti ꝓmiser̃ saluato¬
rem. Cũ gͦ teneas iã ꝓmissa. qͥd quȩris
ꝓmittentia. habens iã saluatorẽ: hoc

Expanded text:
 quare praecepta eadem; quia secundum haec Deo servire debemus. Sacramenta non eadem, quia alia sunt Sacramenta dantia salutem, alia promittentia Salvatorem. Sacramenta Novi Testamenti dant salutem; Sacramenta Veteris Testamenti promiserunt Salvatorem. Cum ergo jam teneas promissa, quid quaeris promitte
Abbreviated transcription (Latin):
Reliquiarũ itaq saluatarũ audiamꝰ
hic uocẽ. ut loquat᷑ synagoga quȩ ac¬
ceꝑat uetꝰ testam̃tũ. & intenta erat
in ꝓmissa carnalia. & ex hoc factũ ẽ.
ut nutarent ei pedes. Nã & in alio quo¬
dã psalmo ubi etiã titulus habet asaph
qͥd dr̃: Quã bonꝰ ds̃ isrł rectis corde.
ne moti st̃ pedes. & quasi diceremꝰ.

Expanded text:
iquiarum itaque salvatarum audiamus hic vocem; ut loquatur Synagoga, quae acceperat Vetus Testamentum, et intenta erat in promissa carnalia; et ex hoc factum est ut nutarent ei pedes. Nam et in alio quodam psalmo, ubi etiam titulus habet Asaph, quid dicitur? Quam bonus Deus Israel rectis corde! ne moti sunt pede
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt effusi st̃ gressus mei : qͥa ⁊ elaui
in peccatorib pacẽ peccatoꝵ intuens.
Cũ enĩ scđm ꝓmissa dĩ ad uetꝰ testam̃tũ
ꝑtinentia expectaret felicitatẽ t̃re¬
nã : anim aduertit ea abundare apud
impios. in his reb quas expectabat a
dõ pollere illos qͥ ñ colerent dm̃. &
tanquã sine causa dõ seruisset. nuta¬
uer̾ pedes eiꝰ. Ibi enĩ dicit. Ecce ipsi
peccatores. & ab undantes in scło obti
nuer̾ diuitias Nunqͥd in uano iustifi¬
caui cor meũ. Uidete quẽ ad modũ
paulominꝰ effusi st̃ gressus eiꝰ. ut iã
dicat sibi anima. Quȩ utilitas. qͥa ser¬
uiodõ: Ecce ille ñ seruit dõ & felix
ẽ: ego seruio & laboro. Postremo puta
qͥa ẽgo felix sũ. Quando & ille felix ẽ.
qͥ ñ seruit. quare me putẽ ideo felicẽ. t̾ẽ
quia seruio: Ille aut̃ psalmꝰ cuiꝰ cestimo¬
niũ ꝓduxi: p̃cedit istũ quẽ nunc in

Expanded text:
lavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens. Cum enim secundum promissa Dei ad Vetus Testamentum pertinentia exspectaret felicitatem terrenam, animadvertit eam abundare apud impios; in his rebus quas exspectabat a Deo, pollere illos qui non colerent Deum; et tanquam sine causa Deo servisset, nutaverunt pedes ejus. Ibi enim dicit: Ecce ipsi peccatoresuid in vano justificavi cor meum ? Videte quemadmodum paulo minus effusi sunt gressus ejus, ut jam dicat sibi anima: Quae utilitas, quia servio Deo? Ecce ille non servit, et felix est; ego servio, et laboro. Postremo puta quia ego felix sum; quando et ille felix est qui non servit, quare me putem ideo felicem esse quia servio? Ille autem psalmus cujus testimonium produxi, praecedit istum quem nun
Abbreviated transcription (Latin):
signũ qđ datũ. ẽ. moysi. Quomͦ eniꝰ
suꝑius de uirga signũ. ita & de dext̃a.
Cũ cnĩ illud factũ. eẽt. de uirga. dedit
dis̃ alterũ signũ. Mitte inqͥt manũ tuã
in sinũ tuũ. & misit. Produc eã. Et
ꝓ duxit. & inuenta ẽ. alba. id .ẽ. im¬
Amunda.
A ibor eni incute lepra. ẽ ñ candor ipsa
en misis immundus factꝰ ẽ. Sed qͥd
aiatt Reuoca eã in sinu tuo. Reuoca¬
it a reuersa ẽ ad colorẽ suũ Quan¬
dolioc facis. ait a saphiste: Quousq
dexterã tuã alienas a sinu tuo. ut fo¬
risimmunda remaneat: Reuoca eã.
redeat ad colorẽ agnoscat saluatorẽ.
Ut qd auertis manũ tuã & dexterã tuã.:
de medio sinu tuo in finẽ Hȩc clamat

Expanded text:
um est Moysi. Quomodo enim superius de virga signum, ita et de dextera. Cum enim illud factum esset de virga, dedit Deus alterum signum: Mitte, inquit, manum tuam in sinum tuum, et misit: Produc eam, et produxit; et inventa est alba, id est immunda. Albor enim in cute, lepra est, non candor . Ipsa eo missus, immundus factus est. Sed quid illi ait? Revoca eam in sinum tuum: revocavit, et reversa est ad colorem suum . Quando hoc facis, ait Asaph iste? Quousque dexteram tuam alienas a sinu tuo, ut foris immunda remaneat? Revoca eam; redeat ad colorem, agnoscat salvatorem. Utquid avertis manum tuam et dexteram tuam de medio sinu tuo in finem? Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑsona asaph. Nonenĩ illi seuientes
dñm appellassent. cuiꝰ tẽplũ euerte¬
bant. Uenite cõprimamꝰ onĩs solenni¬
tates diĩ a t̾ra. Quid asaph: Quid
intellectꝰ asaph in his : Quid: Non pro¬
ficit uł disciplinadita. nĩtis prauitas
ñ corrigit᷑: Euersa st̃ om̃ia quȩ pri¬
mo erant. nusquã sacerdos nusquã
altare iudeoꝵ. nusquã uictima. nus¬
quã templũ. Ergo nichil aliud agno¬
scendũ. ẽ. qđ huic decedenti successit:
Aut uͦ hoc ꝓmissũ signũ auferret᷑. nͥ¬
u enissec qđ ꝓmittebat᷑: Uideamꝰ
gͦ hic mͦ intellectũ asaph. Uideamꝰ

Expanded text:
ientes Dominum appellarent, cujus templum evertebant. Venite, comprimamus omnes solemnitates Domini a terra. Quid Asaph? quid intellectus Asaph in his? quid? Non proficit, vel disciplina data? mentis pravitas non corrigitur? Eversa sunt omnia quae primo erant: nusquam sacerdos, nusquam altare Judaeorum, nusquam victima, nusquam templum. Ergo nihil aliud agnoscendum est quod huic decedenti successit? aut vero hoc promissivum signum auferretur, nisi venisset quod promittebatur? Videamus ergo hic modo inte
Abbreviated transcription (Latin):
uenti erant ita credider̃. ut omĩa quę
habebant uenderent. & p̃cia rerũ sua¬
rũ ante pedes apłoꝵ ponerent. qͥa gͦ
occultũ erat hoc. magisq redẽptio uir¬
gȩ dĩ clara futura erãt ingentib: ex¬
planat unde dicat qđ dix̃. redemisti
uirgã hȩreditatis tuę. Hoc dix̃ ñ de
gentib in qͥb manifestatũ. ẽ. sed unde
mons syon. Adhuc & mons sy om potest
alit̃ intelligi. Istũ in quẽ lubitasti. in
ipsa ubi erat popłs ante. ubi institutũ
toplũ ubi celebrata sacrificia. ubi omĩa
ulo tẽpore necessaria xp̃m ꝓmittentia.
Promissio cũ res reddit᷑: iã fit suꝑ flua.
N a ante quã reddat᷑ qđ ꝓmittit᷑. necessa¬
ria .ẽ. ipsa ꝓmissio: ix ꝓmissũ sibi obli¬
uiscat᷑ cui ꝓmittit᷑ & ñ expectando mo¬
riat᷑. Oportet gͦ ut expectet. ut cũ ue¬
nerit accipiat. ideo ñ debet desererȩ
ꝓmissione. Propt̾ hoc ñ deserebant᷑
figurȩ. ut ueniente dic umbrȩ tolle-¬

Expanded text:
ut omnia quae habebant venderent, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quia ergo occultum erat hoc, magisque redemptio virgae Dei clara futura erat in Gentibus; explanat unde dicat quod dixit: Redemisti virgam haereditatis tuae. Hoc dixit non de Gentibus, in quibus manifestum est. Sed unde? Montem Sion. Adhuc et mons Sion potest aliter intelligi. Istum quem inhabitasti in ipso: ubi erat populus ante, ubi institutum templum, ubi celebrata sacrificia, ubi omnia illo tempore necessaria, Christum promittentia. Promissio, cum res redditur, jam fit superflua. Nam antequam reddatur quod promittitur, necessaria est ipsa promissio, ne promissum sibi obliviscatur cui promittitur, et non exspectando moriatur. Oportet ergo ut exspectet, ut cum venerit accipiat: ideo non debet deserere promissionem. Propter hoc non deserebantur figurae, ut veniente die, umbrae tolle
Abbreviated transcription (Latin):
plantasti eã. Uiã fecisti in conspectu
ciꝰ & plantasti radices eiꝰ & impleuit
t̾rã. Nunqͥd impleret t̾rã. nisi uia
fieret in conspectu eiꝰ: Quȩ uia facta
.ẽ. in conspectu eiꝰ: Ego sũ inqͥt uia.
ueritas & uita. Merito impleuit trã.
Hoc . ẽ. dictũ modo de uinea ista: qđ
ꝑfectũ. ẽ usq infinẽ. Ueruntamen
quid pͥus: Oꝑuit montes ũbra eiꝰ.
& arbusta eiꝰ cedros dĩ. Extendisti eiꝰ¬
palmites usq ad mare. & usq ad flu¬
men ꝓpagineseiꝰ. Hoc desiderat offi¬
ciũ expoutoris. ñ sufficit lectoris
& laudatoris. Adiuuate mẽ utenden¬
do. Solet enĩ uineȩ huiꝰ cõmemora¬
tio in hoc psalmo caliginẽ facere mi¬
nus intentis. Ꝙenĩ magnitudo uineȩ
huiꝰ. iã a nob̾ explicata. ẽ. & unde
facta. c̃. & unde facta sit magna prę¬
dictũ ẽ. Uiã fecisti in conspẽctu eius.
& plantasti radices eiꝰ & impleuit ter¬
rã. Hoc de ꝑfectione ipsius dictũ. ẽ

Expanded text:
10-12. Viam fecisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram. Numquid impleret terram, nisi via fieret in conspectu ejus? Quae via facta est in conspectu ejus? Ego sum, inquit, via, veritas et vita . Merito implevit terram. Hoc dictum est modo de vinea ista, quod perfectum est usque in finem: verumtamen quid prius? Operuit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei. Extendisti palmites ejus usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Hoc desiderat officium expositoris, non sufficit lectoris et laudatoris: adjuvate me intendendo; solet enim vineae hujus commemoratio in hoc psalmo caliginem facere minus intentis. Etenim magnitudo vineae hujus jam a nobis explicata est; et unde facta est, et unde facta sit magna, praedictum est. Viam fecisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dicendo falsũ testimoniũ. ani¬
mã occides. Audi scriptura. Os qđ
mentit᷑: occidit animã. Itaq fr̃s
mei ad omẽ recte factũ amor & ti¬
mor ducit. ad omẽ peccatũ. amor
& timor ducit. Ut facias bene :

Expanded text:
autem dicendo falsum testimonium aniautem dicendo falsum testimonium animam occidis. Audi Scripturam: Os quod mentitur, occidit animam . Itaque, fratres mei, ad omne recte factum amor et timor ducit: ad omne peccatum amor et timor ducit. Ut facias bene,
Abbreviated transcription (Latin):
prȩmio ut ꝑdã animã meã ꝓlucro
pecuniȩ. Conuertit se ille ad in cu¬
tiendũ metũ. qͥ prȩmio corrũꝑe ñ
ualuit. Incipit minari dãnũ. expul¬
sionẽ cedes fortassis & mortẽ Ibi
iã si cupiditas ñ ualuit : forte ti¬
mor ualebit ut pecces. Porro aut̃
si de scripturis contra cupiditatẽ
uenit tͥ inm̃tẽ. qͥd ꝓdest homini si
totũ mundũ lucret᷑ animȩ aut̃ suę
detrim̃ tũ patiat᷑: ueniat etiã con
tra timorẽ inmentẽ. nolite time¬
re eos qͥ corpus occidunt. animã
ñ possunt occidere. Quicunq te
uult occidere. usq ad corpus ei
licet. usq ad animã ñ licet. Ani¬
ma tua ñ moriet᷑. nisi tu eã uolu¬
eris occidere. Perimat aliena ini¬
qͥtas carnẽ tuã. dũ seruet ueritas
animã tuã. Si aut̃ a ueritate resi¬
lieris. qͥd tͥ amplius facturus. ẽ. ini¬
micus. quã tu tͥ ipse facis  Inimicꝰ
seuiens carnẽ potest occidere. tu

Expanded text:
praemio, ut perdam animam meam pro lucro praemio, ut perdam animam meam pro lucro pecuniae. Convertit ille se ad incutiendum metum; qui praemio corrumpere non valuit, incipit minari damnum, expulsionem, caedes fortassis et mortem: ibi jam, si cupiditas non valuit, forte timor valebit ut pecces. Porro autem si de Scripturis contra cupiditatem venit tibi in mentem, Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatra timorem in mentem, Nolite timere eos qui corpus occidunt; animam autem non possunt occidere . Quicumque te vult occidere, usque ad corpus ei licet; usque ad animam non licet. Anima tua non morietur, nisi tu eam volueris occidere. Perimat aliena iniquitas carnem tuam, dum servet veritas animam tuam. Si autem a veritate resilieris, quid tibi amplius facturus est inimicus, quam tu tibi ipse facis? Inimicus saeviens carnem potest occidere: tu
Abbreviated transcription (Latin):
uecensa igni & effossa. ab increpa¬
tione uultus tui ꝑibunt. Quȩ sunt
succensa igni & effossa. quȩ peribunt
abincrepatione uultꝰ eius Uideamꝰ
& intelligamꝰ quȩ sint igni succensa.
& effossa. Quid increpauit xp̃c
Deccata. Ab increpatione uultus eiꝰ.
peccata ꝑierunt. Quare gͦ peccata
igni succensa & effossa Omia pec¬
cata duȩ res faciunt in homine cu¬
piditas & timor. Cogitate. disciti¬
te. int̾rogate corda urã. ꝑscruta¬
mini conscientias. uidete utrum
possit esse peccatũ nͥ aut cupien¬
do. aut timendo. Proponit᷑ p̃miũ
ut pecces. id ẽ qđ ce delectat. facis
ꝓpt̃ qđ cupis. Sed forte ñ seduce¬
ris donis Terreris minis. facis
ꝓpt̃ qđ times. Corrũꝑe te uult
aliquis. ut dicas uerbĩ gr̃a falsa
testimonia. Innumerabilia st̃.
sed planiora ꝓpono de qͥb cȩtera co¬
niciatis. Attendisti tu dm̃. & di xisti
in animotuo. Quid ꝓd est homini
si cotũ mundũ lucret᷑ a nimȩ autẽ¬
suȩ detrim̃tũ patiat᷑: Non adducor

Expanded text:
uccensa igni et effossa, ab increpatione vultus tui peribunt. Quae sunt succensa igni et effossa, quae peribunt ab increpatione vultus ejus? Videamus et intelligamus quae sint igni succensa et effossa. Quid increpavit Christus? Peccata: ab increpatione vultus ejus peccata perierunt. Quare ergo peccata igni succensa et effossa? Omnia peccata duae res faciunt in homine; cupiditas, et timor. Cogitate, discutite, interrogate corda vestra, perscrutamini conscientias; videte utrum possint esse peccata, nisi aut cupiendo, aut timendo. Proponitur praemium ut pecces, id est, quod te delectat; facis propter quod cupis. Sed forte non induceris donis, terreris minis; facis propter quod times. Corrumpere te vult aliquis, ut dicas, verbi gratia, falsum testimonium. Innumerabilia sunt, sed planiora propono, de quibus caetera conjiciatis. Attendisti tu Deum, et dixisti in animo tuo: Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autesuae detrimentum patiatur ? Non adducor
Abbreviated transcription (Latin):
habent. Hoc. ẽ totũ ꝓpt̃ qđ eũ colis:
Nutabunt pedes tui. putabis te sine
causa colere. quando in eis uides ista
qͥ eũ ñ colunt: Ergo ista om̃ia dat etiã
malis: se solũ seruat bonis. Uiuifica¬
bis nos. Nã mortui eramꝰ quando
t̃renis reb inhȩrebamꝰ. mortui eramꝰ
qͣndo t̾reni hominis imaginẽ porta¬
bumꝰ. Uiuificabis nos. innouabis nos¬
U itã interioris hominis dabis nob̾. &
nom̃ tuũ inuocabimꝰ. id ẽ. te diligemꝰ
Tu nob̾ dulcis eris. remissor peccatoꝵ
nr̃oꝵ. tu eris totũ pręmiũ iustificatoꝵ.
Dñe ds̃ uirtutũ conuerte nos. & osten¬
de faciem tuã & salui crimꝰ: amEN:

Expanded text:
habent. Hoc est totum propter quod eum colis? habent. Hoc est totum propter quod eum colis? Nutabunt pedes tui, putabis te sine causa colere, quando in eis vides ista qui eum non colunt . Ergo ista dat omnia etiam malis; se solum servat bonis. Vivificabis nos: nam mortui eramus, quando terrenis rebus inhaerebamus; mortui eramus, quando terreni hominis imaginem portabamus. Vivificabis nos: innovabis nos; vitam interioris hominis dabis nobis. Et nomen tuum invocabimus: id est, te diligemus. Tu nobis dulcis eris remissor peccatorum nostrorum; tu eris totum praemium justificatorum. Domine Deus virtutum, converte nos; et ostende faciem tuam, et salvi erimus. E
Abbreviated transcription (Latin):
netus cestamitũ habens ꝓmissa t̾rena
hoc uidet᷑ suadere ne gratis colat᷑ ds.
Quid amas. ut dĩ ñ ames: Dre micha
Ama i potes aliqͥd. qđ ille ñ fecit Cir¬
euspice uniuersã creaturã uide
utrũ alicubi cupiditatis uisco dene¬
aris. & a diligendo creatore impedi¬
aris. nisi ea re quã creauit ipse quẽ
neglegis. Quare aut̃ amas ista. nisi
qa pul chra st̃ Possunt esse tã pulc̾ra.
qui ille a quo facta st̃ Miraris hec
quia illũ ñ uides. sed ꝑea quȩ mira¬
ris. ama quẽ ñ uides. Int̾raga creatu¬
ram. Si a se ipsa. ẽ. remane in illa.
Si aut̃ ab illo. ẽ. ñ ob aliuid ꝑniciosa est
amatori. nisi qͥa p̃ponitur creatori.
Quare hoc dixi ꝰ Propt̾ uersũ istum
fr̃s. Mortui gͦ erant. qui ꝓpterea
dm̃ colebant: ut eis scđm
carnẽ bene esset. Saꝑe
lia bona quȩ dat & ñ bonis. Pecuniã
uis adõ: Habet & latro. Uxorẽ uis. foe¬
cunditatẽ filioꝵ. salutẽ corporis. di¬
gnitatẽ scłi: Attende quã multi mali

Expanded text:
Vetus Testamentum habens promissa terrena, hoc videtur suadere, ne gratis colatur Deus; Quid amas, ut Deum non ames? dic mihi. Ama, si potes, aliquid quod ille non fecit. Circumspice universam creaturam; vide utrum alicubi cupiditatis visco tenearis, et a diligendo Creatore impediaris, nisi ea re quam creavit ipse quem negligis. Quare autem amas ista, nisi quia pulchra sunt? Possunt esse tam pulchra, quam ille a quo facta sunt? Miraris haec, quia illum non vides: sed per ea quae miraris, ama quem non vides. Interroga creaturam; si a seipsa est, remane in illa: si autem ab illo est, non ob aliud perniciosa est amatori, nisi quia praeponitur Creatori. Quare hoc dixi? Propter versum istum, fratres. Mortui ergo erant, qui propterea Deum colebant ut eis secundum carnem bene esset: saperlia bona quae dat et non bonis. Pecuniam vis a Deo? Habet et latro. Uxorem, fecunditatem filiorum, salutem corporis, dignitatem saeculi? Attende quam multi mali
Abbreviated transcription (Latin):
sed uenias illi in m̃tẽ quẽ liberasti
Sic enĩ gentes cõmemorabunt᷑ & con¬
uertent᷑ ad dñm uniuersi fines t̾rȩ.
Popłs ipse de abrahã ueniens ñ habu¬
it parietẽ suũ. qͥ gaudeat in angulo.
cũ scriptũ sit reliquiȩ saluȩ fient:
Excita potentiã tuã. Nã infirmꝰ eras.
quando dicebat᷑. Si filius dĩ. ẽ: descen¬
dat de cruce. Nichil ualere uidebaris
Prȩualuit suꝑ te ꝑsecutor & demon¬
strasti hocantea. qͥa & ia cob ipse prȩ¬
ualuit angło in luctando. Homo
angło quando. nisi uellet angłs:
uictor homo tenet angłm & dicit Non¬
te dimittã. nisi henedĩ peris me. Ma¬
gnũ sacram̃tũ. Et stat uictus. & bene¬
dicit uictorẽ. Uictus qͥa uoluit. carne
infirmꝰ maiestate fortis & benedix̃.
Uociberis in qͥt isrł. Tecigit dam̃ &de fe¬
mol is latitucdinẽ & araut. Eundẽdu¬

Expanded text:
sed venias illi in mentem qui liberasti. sed venias illi in mentem qui liberasti. Si enim Gentes commemorabuntur, et convertentur ad Dominum universae fines terrae ; populus ipse de Abraham veniens, non habuit parietem suum qui gaudeat in angulo, cum scriptum sit, Reliquiae salvae fient ? Excita potentiam tuam. Nam infirmus eras, quando dicebatur: Si filius Dei est, descendat de cruce . Nihil valere videbaris: praevaluit super te persecutor; et demonstrasti hoc antea, quia et Jacob ipse praevaluit in lucta, homo Angelo. Quando, nisi vellet Angelus? victor homo tenet Angelum, et dicit: Non dimittam te, nisi benedixeris me. Magnum sacramentum! Et stat victus, et benedicit victorem: victus, quia voluit; carne infirmus, majestate fortis. Et benedixit: Vocaberis, inquit, Israel. Tetigit tamen et femoris latitudine
Abbreviated transcription (Latin):
sedes suꝑcherubin. Cherubin sedes głȩ¬
pocestutes. atꝙ uirtutes: tam̃ siuis bos
cherubin. Si enĩ cherubin seiltiui qu
audi qͥd dicat scriptura Anima lusta
sedes sapientiȩ. Quomͦ inqͥs ero psen¬
tudo scientiȩ: Quis hoc implete
Habes unde impleas. Pentcudo legis ea¬
ritas. Noli ꝑ multa ire. atq distnd
Terret te ramorũ diffusio: radicem
tene. & de magnitudine arboris noli
cogitare. Sit inte caritas. & necesse ẽ.
plenitudo scientiȩ consequat᷑. Quid eniꝰ
nescit qͥ caritatẽ scit. quando quidem
cherubin apparȩ. Ideo enĩ errauimus.
qͥa ñ apparebas. Appare corã ephrem
& beniamin & manasse. Appare in qͥt
corã gente̾ iudeoꝵ. corã popło isrł.
bi enĩ ephrem. ibi manasses ibi ben¬
iamin Sed int̾precationẽ uideamꝰ
Ephrem: fructificatio. beniamin. fili
derterȩ. manasse: oblitꝰ Appare gͦ co¬
ram fructificato. corã filio dexterę.
appare corã oblito. ut iã ñ sis oblitꝰ

Expanded text:
sedes super Cherubim. Cherubim sedes esedes super Cherubim. Cherubim sedes epotestates atque virtutes; tamen si vis, eris Cherubim. Si enim Cherubim sedes est Dei, audi quid dicat Scriptura: Anima justi sedes est sapientiae . Quomodo, inquis, ero plenitudo scientiae? quis hoc implet? Habes unde impleas: Plenitudo Legis charitas . Noli per multa ire atque distendi. Terret te ramorum diffusio; radicem tene, et de magnitudine arboris noli cogitare. Sit in te charitas, et necesse est plenitudo scientiae consequatur. Quid enim nescit qui charitatem scit, qCherubim, appare. Ideo enim erravimus, quia non apparebas. Coram Ephraem, et Benjamin, et Manasse. Appare, inquam, coram gente Judaeorum, coram populo Israel: ibi enim Ephraem, ibi Manasses, ibi Benjamin. Sed interpretationem videamus: Ephraem, Fructificatio; Benjamin, Filius dexterae; Manasses, Oblitus. Appare enim coram fructificato, coram filio dexterae, appare coram oblito, ut jam non sit oblitus,
Abbreviated transcription (Latin):
Concludit aut̃ titulus psalmi ꝓ assy¬
riis. Assyrii int̾p̃tant᷑ dirigentes.
ã gͦ ñ sit generatio quȩ cor nꝰdiręxit
suũ. sed generatio iam dirigens. Ergo
audiamꝰ qͥd dicat in hoc testimonio.
at. Ergo dirigentes inueniat: Qui de¬
ducis inqͥt uelut oues ioseph. Ipsũ io¬
seph uelut oues Ipse iosepl oues sunt.
& ipse iosephouis . ẽ. Audito iosepli quan¬
quã & int̾pretatio eiꝰ nominis multũ
iuuet. significat enĩ augm̃tũ. & utiq
ideo uenit ille. ut mortificatũ granũ
multiplicit̾ surgeret. hoc .ẽ. augeretꝰ
popłs dĩ : tam̃ ẽx eo qđ iã nostĩs conti¬
gisse de ioseph. ueniat in m̃tẽ a frĩb
uenditꝰ. ueniat a suis exhonoratꝰ. apua̾
alienigenas exaltatꝰ & intelligetis in
cuiꝰ grege esse debeamꝰ. simulcũ illis qͥ
iã dirigunt eor suũ. ut lapis reꝓbatꝰ
abedificantib. fiat in caput an tuli.
tenens duos parietes de diuerso uenien¬
tes: sed in angulo concordantes. Qui

Expanded text:
Concludit autem titulus Psalmi, pro Assyriis. Assyrii interpretantur, Dirigentes. Jam ergo non sit generatio quae cor non direxit suum , sed generatio jam dirigens. Ergo audiamus quid dicat in hoc testimonio. at. Ergo dirigentes inveniat: Qui deducis, inquit, velut oves Joseph: ipsum Joseph velut oves. Ipse Joseph oves sunt, et ipse Joseph ovis est. Audito Joseph, quanquam et interpretatio ejus nominis multum juvet; significat enim Augmentum, et ideo utique venit ille, ut mortificatum granum multipliciter surgeret , hoc est, augeretur populus Dei: tamen ex eo quod jam nostis contigisse Joseph, veniat in mentem a fratribus venditus, veniat a suis exhonoratus, apud alienigenas exaltatus , et intelligetis in cujus grege esse debeamus, simul cum illis qui jam dirigunt cor suum, ut lapis reprobatus ab aedificantibus fiat in caput anguli , tenens duos parietes de diverso venientes, sed in angulo concordantes. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
aper de silua. Aprũ de silua. qͥd in¬
telligimꝰ: Iudeis porcus aduersus
.ẽ. & in porco ponunt tanꝗ immundi¬
ciã gentiũ. A gentib aut̃ euersa est
gens iudea. sed rex ille qͥ euertit. ñ
t̾antũ porcus immundus: sed etiã aper
fuit. Quidenĩ aper. nͥ porcus seuus.
porcus suꝑbus: Aper de silua uasta¬
uit eã: de silua. de gentib. Et enim
illa uinea erat. gentes aut̃ siluȩ e¬
rane. Sed qͣndo credider gentes: qͥd

Expanded text:
aper de silva. Aprum de silva quid intelligimus? Judaeis porcus adversus est, et in porco ponunt tanquam immunditiam Gentium. A Gentibus autem eversa est gens Judaea: sed rex ille qui evertit, non tantum porcus immundus, sed etiam aper fuit. Quid enim aper, nisi porcus saevus, porcus superbus? Aper de silva vastavit eam. De silva: de Gentibus. Etenim illa vinea erat; Gentes autem silvae erant. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
marty res cibati de pane lacrimarũ
& potati in lacrimis. sed in mensura.
ñ amplius quã poterant ferre: ut post
mensurã lacrimarũ. sequeret᷑ corona
gaudiors. Et inimici nr̃i subsanna¬
uerunt nos. Et ubi st̃ qͥ subsannauer̃:
Diu dictũ. ẽ. Qui st̃ isti colentes mor¬
tuũ ad orantes crucifixũ: Diudictũ
ẽ Ubi ẽ. nasus subsannantiũ : nonne
nunc qͥ rep̃hendunt in cauernas fugi¬
mici nr̃i subsannauer̃ nos. Sed uide

Expanded text:
martyres cibati de pane lacrymarum, martyres cibati de pane lacrymarum, et potati in lacrymis; sed in mensura, non amplius quam poterant ferre ut post mensuram lacrymarum sequeretur corona gaudiorum. Et inimici nostri subsannaverunt nos. Et ubi sunt qui subsannaverunt? Diu dictum est: Qui sunt isti colentes mortuum, adorantes crucifixum? diu dictum est. Ubi est nasus subsannantium? Nonne nunc qui reprehendunt, in cavernas fugimici nostri subsannaverunt nos. 8. ve
Abbreviated transcription (Latin):
damnet in ȩc̃nũ: Flagellat aut̃ non
parcit: qͥa flagellat omnẽ filiũ quẽ
recipit Si flagellari decrectas. recipi
quare desideras: Flagellat omnem
filiũ quẽ recipit. Flãgellat omnẽ:
qͥ e unico ñ peꝑcit. Sed tam̃ qua diu
irasceris in orationẽ seruitui: Non iã
inimici tui. sed irasceris in orationem
sura: Apłm audi ł idelis ds̃. qͥ non ꝑ
mittit uos tẽptari supra quã potestis
ferre. Ipsa. ẽ. mensura ꝓuirib tuis.
ipsa . ẽ. mensura ut erudiaris. ñ ut oppͥ
electi st̃ qͥ irent ad gentes. & p̃dicarent
demonioꝵ annunciator: Posuisti nos
in contradictionẽ uicinis nr̃is. Lũ enĩ
p̾dicabant: cui contradicebat᷑. Quẽ
p̃dicabant: Mortuũ resurręxisse xp̃m.
Quis hoc audiet: Quis hoc nouerit.:
N oua res. sed signa consequebant᷑. & in¬
credibili rei fidẽ miracula faciebant
Contra dicebat᷑. sed contradictor uince¬
batur. & ex contradictore fidelis effi¬
ciebatur. Ibi tam̃ magna flãia. ibi

Expanded text:
damnet in aeternum. Flagellat autem, non parcit, quia flagellat omnem filium quem recipit . Si flagellari detrectas, recipi quare desideras? Flagellat omnem filium quem recipit: flagellat omnem, qui et Unico non pepercit. Sed tamen quamdiu irasceris in orationem servi tui? non jam inimici tui; sed irasceris in orationem sura? Apostolum audi: Fidelis Deus qui non vos permittit tentari supra quam potestis ferre . Ipsa est mensura, pro viribus tuis: ipsa est mensura, ut erudiaris, non ut opprelecti sunt qui irent ad Gentes, et praedicarent daemoniorum annuntiator ? Posuisti nos in contradictionem vicinis nostris. Eum enim praedicabant cui contradicebatur. Quem praedicabant? Mortuum resurrexisse Christum. Quis hoc audiat? quis hoc noverit? Nova res! sed signa consequebantur, et incredibili rei fidem miracula faciebant. Contradicebatur, sed contradictor vincebatur, et ex contradictore fidelis efficiebatur. Ibi tamen magna flamma: ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ligna siluarũ. Deuastauit eã aper
dẽ silua. & singularis ferus depastꝰ. ẽ.
eã. Quid ẽ. singularis ferus: Ipse
aper qͥ ddeuastauit. singularis ferus.
Singularis. qͥa suꝑb. Hõc enĩ dicit om
uertere uero. Quanuis facta sint:
conuertere uero. respice de glo &
uide. & uisita uineã istã. & ꝑfice eã
quã plantauit dextera tua. Non aliã
institue: sed ꝑfice ipsã: Ipsũ. ẽ. enĩ
sem̃ abrahã ip̃sũ. ẽ. enĩ sem̃ in qͦ bene¬
dicunt᷑ om̃s gentes. ubi. ẽ. radix ubi
portat᷑ oleaster insertus Perfice ui¬
neã istã. quã plantauit dextera tua.
Sed ubi ꝑficiet:: Suꝑ filiũ hominis
quẽ confirmasti tͥ. Quid euidentius:
Quid adhuc expectatis ut uob̾ dispu.¬
tando exponamꝰ. & ñ potius uobiscũ
admirando clamemꝰ. ꝑfice uineã istã
quã plantauit dextera tua. & suꝑ fi¬
liũ hominis eã ꝑfice Quẽ filiũ ho¬
minis.: Quẽ confirmasti tͥ Magnũ

Expanded text:
ligna silvarum . Devastavit eam aper de silva, et singularis ferus depastus est eam. » Quid est, « singularis ferus? » Ipse aper qui devastavit eam, singularis ferus. Singularis, quia superbus. Hoc enim dicit omnvertere vero. » Quamvis haec facta sint, « convertere vero. Respice de coelo, et vide, et visita vineam istam. Et perfice eam quam plantavit dextera tua. » Non aliam institue, sed hanc perfice. Ipsum est enim semen Abraham, ipsum est semen in quo benedicuntur omnes Gentes : ibi est radix, ubi portatur oleaster insertus. Perfice vineam istam quam plantavit dextera tua. Sed ubi perficit? Et super filium hominis quem confirmasti tibi. Quid evidentius? quid adhuc exspectatis ut vobis disputando exponamus, et non potius vobiscum admirando clamemus: Perfice vineam istam quam plantavit dextera tua, et super filium hominis eam perfice? Quem filium homi
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ popłs gentiũ fide sta. noli altũ
saꝑe sed time. Nã si ds̃ naturalib
ramis ñ peꝑcit: neq tͥ parcet Si
autẽ altũ sapis: ñ tii radicẽ portis
sed radipte. Quid gͦ uinea. ante
cuius conspectũ facta .ẽ. uia: fista¬
ẽ. ut impleret t̾rã P rimo ubi fuit
Oꝑuit montes umbra eiꝰ. Qui stion¬
tes: Propħȩ. Quare opuit illos
umbra eius : Quia obscure locut st̃
Quare: Futura annunciata st̃ du¬
dis a ꝓphetis. Obserua sabbatũ.
octauo die circuncide infantẽ. of¬
fer sacrificiũ. arietis uituli. hẏroi
N oli moueri. umbra eiꝰ . ẽ. coopiens
montes dĩ ueniet post umbrã mani¬
festatio. & arbusta eiꝰ cedros dĩ idẽ.
cooꝑuit cedros dĩ. altissimas sed dĩ
Sunt̾ enĩ cedri. significantes supbos
euertendos. Cedros libani. altitu¬
dines mundi. oꝑuit crescendo uinea

Expanded text:
 populus Gentium, fide sta; noli altum sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Si autem altum sapis, non tu radicem portas, sed radix te . Quid ergo, vinea ante cujus conspectum facta est via, ut impleret terram, primo ubi fuit? Operuit montes umbra ejus. Qui sunt montes? Prophetae. Quare operuit illos umbra ejus? Quia obscure locuti sunt quae futura annuntiata sunt. Audis a Prophetis, Observa sabbatum, Octavo die circumcide infantem, Offer sacrificium arietis, vituli, hirci: noli moveri; umbra ejus est cooperiens montes Dei, veniet post umbram manifestatio. Et arbusta ejus cedros Dei: id est, cooperuit cedros Dei, altissimas, sed Dei. Sunt enim cedri significantes superbos evertendos. Cedros Libani, altitudines mundi operuit crescendo vinea
Abbreviated transcription (Latin):
hic p̾dixit. uiã fecisti in conspectu eiꝰ.
& plantasti radices eiꝰ & impleuit t̾rã.
Cũ tibi gͦ p̾dixisset ꝑfectionẽ: rediit
ad init̾ium. de quo initio sit facta
ꝑfectio. Initiũ uis audire: Usq ad
mare & usq ad flum̃ Finẽ uis audire
Dominabit᷑ a mari usq ad mare & isi
nune usq ad tminos orbis trȩ hou¬

Expanded text:
isti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram. Cum tibi ergo praedixisset perfectionem, rediit ad initium, de quo initio sit facta perfectio. Initium vis audire? Usque ad mare et usque ad flumen. Finem vis audire? Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis te
Abbreviated transcription (Latin):
& miracula facientẽ. ñ agnouit asapli
Mortuũ tam̃ postea quã surrexit. &
ascendit in celũ. agnouit cõpunctꝰ. ẽ.
dixit & de illo totũ hoc testimoniũ.
qd mͦ agnoscimꝰ in hoc psalmo. Illumi.¬
na faciẽm tuã & salui crimꝰ. Oltęxi¬
sti faciem tuã. & egrotauimꝰ. illumina
usqueqꝰ irasceris inorationẽ serui tui:
ã serui tui. Irascebaris uiorationẽ ini¬
micitui. ad huc irasceris in orationẽ
serui tui: Conuertisti nos agnouimꝰ.
& adhuc irasceris in orationẽ serui
tui: Ita plane irasceris. ut pat̾ cor¬
rigens: ñ ut iudex dãnans. Ita plane
irasceris qͥa scriptũ . ẽ. Fili accedens
ad seruitutẽ dĩ. sta iniusticia & timo¬
re. & p̃para animã tuã ad tẽptationẽ

Expanded text:
 agnovit Asaph; mortuum tamen, posteaquam resurrexit et ascendit in coelum, agnovit, compunctus est: dixerit et de illo totum hoc testimonium quod modo agnoscimus in hoc psalmo, Illumina faciem tuam, et salvi erimus. Obtexisti faciem tuam, et aegrotavimus: illumina usquequo irasceris in orationem servi tui? Jam servi tui. Irascebaris in orationem inimici tui, adhuc irasceris in orationem servi tui! Convertisti nos, agnovimus, et adhuc irasceris in orationem servi tui! Ita plane irasceris, ut pater corrigens, non ut judex damnans. Ita plane irasceris, quia scriptum est, Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et praepara
Abbreviated transcription (Latin):
ON adeo multa st̃ in hoc
psalmo: inquib sermo nr̃
patiat᷑ difficultatẽ. uł in¬
tentio auditorũ intelligen¬
di impedim̃tũ. Proinde adiuuante
dño cũ affectu audiendi & uidendi.
ui quȩ ꝓphetata & p̃dicta st̃. tanquã
eruditi in scola xp̃i. currere debemꝰ
quȩ plana st̃: ut si forte obscura¬
exigunt officiũ int̾pretandi. ea quȩ
plana st̃ legendi officiũ a me debeaint
cantat ille asaphquantũ apparet illu¬
minatꝰ atq correctꝰ: cuiꝰ nomine nostis
significari sẏnagoga. Deniq titulus
psalmi .ẽ. In fine ꝓiisqui immutabun¬
tur. Utiq in melius. quando xp̃c fi¬
nis legis. ideo uenit ut immutet in
melius. & ait . Testimoniũ ipsiꝰ a saplr¬

Expanded text:
on adeo multa sunt in hoc psalmo, in quibus sermo noster patiatur difficultatem, vel intentio auditorum intelligendi impedimentum. Proinde adjuvante Domino, cum affectu audiendi et videndi jam quae prophetata et praedicta sunt, tanquam eruditi in schola Christi, currere debemus quae plana sunt; ut si forte obscuraexigunt officium interpretandi, ea quae plana sunt legendi officium a me debeant cantat ille Asaph, quantum apparet, illuminatus atque correctus, cujus nomine nostis significari Synagogam. Denique titulus Psalmi est, In finem pro his qui immutabuntur: utique in melius, quoniam Christus finis Legis ideo venit, ut immutet in melius. Et addit, testimonium ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
destruxisti maceriã eiꝰ : Iã uidetis
euersã illã gentẽ iudeoꝵ: iã ex
alio psalmo audistis. in dolabro
& fractorio deiecer̃ eã. Quando
fier et. nisi eiꝰ maceria destrueret᷑:
Quȩ ẽ. maceria eiꝰ  Munitio eiꝰ Exti¬
tit enĩ suꝑba aduersus plantatorẽ
suũ. Sed & seruos ad se missos &
petentes mercedẽ. colomi flagellauer̃
peider: oecider̃ Uenit & unicus fi.¬
acsdđamꝰ eũ & nr̃a erit hȩreditas
ria & Quare: Expectaui enĩ ut
faceret uuam. fecio aut̃ spinas. Ex¬
pestaui inde fructũ: & inueni pec¬
catii. Quid gͦ quȩris oasaph. ut qͥd
destruxisti maceriã eiꝰꝰ Tuenĩ ne¬
sos quare: Expectaui ut faceret
udiciũ. fecit aut̃ iniqͥtatẽ. Non erat
destruenda maceria eiꝰ: Et uener̃
dontes: d estruc̾ta maceria inuasa ẽ.
uiea. ac deletũ regnũ iudeoriĩ.
Hoc pͥmo plangit. sed ñ sine spẽ. De
directione eni cordis iã loquit᷑.
id ẽ ꝓ assyriis ꝓ dirigentib psalmꝰ
e. Ut quid destruxisti maceriã eiꝰ.

Expanded text:
dextruxisti maceriam ejus? Jam videtis eversam illam gentem Judaeorum; jam ex alio psalmo audistis, In dolabro et fractorio dejecerunt eam . Quando fieret, nisi ejus maceria destrueretur? Quae est maceria ejus? Munitio ejus. Exstitit enim superba adversus plantatorem suum. Servos ad se missos et petentes mercedem coloni flagellaverunt, ceciderunt, occiderunt. Venit et unicus Ficcidamus eum, et nostra erit haereditas: riam ejus. Quare? Exspectavi enim ut faceret uvam; fecit autem spinas: exspectavi inde fructum, et inveni peccatum. Quid ergo quaeris, o Asaph, Utquid destruxisti maceriam ejus? Tu enim nescis quare? Exspectavi ut faceret judicium, et fecit iniquitatem : non erat destruenda maceria ejus? Et venerunt Gentes, destructa maceria, invasa est vinea, ac deletum regnum Judaeorum. Hoc primo plangit, sed non sine spe. De directione enim cordis jam loquitur, id est, pro Assyriis, pro dirigentibus Psalmus est. Utquid destruxisti maceri