comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
issi opinatores .i. exas¬
eornm que officus insistant
ut ne intra ani metas io
sit cumpose̾ore cormine cui
non mintem s ex actorem si
sit obnoxius coiiemt ĩ mi¬
ne indices ita qui ꝓ rũciales¬
passifint opĩator ib delega¬
riensd uantitatis omple
pena retruebit et appitores
igentos uolamnt delegare
muitib et mcmnales temi¬
palem manebit exiliũ siebs
quos solempit exige con¬
suenut opmatores ibus pu¬
tamnt ẽẽ traderdos cum
indicem oꝑteat inquire¬
re depitores tabulanos fi¬
delr̾ p̃md̾e nomina debito¬
rum appitoribus smne crai¬
ales consuetuome regio¬
tis debitoribus iuune ut
ꝑceptis congrns emoluiñ¬
tis opiatores inpleto ano
ad ꝓpos i̾ios uleant reme¬
iilla mora deproprio cogan
deretentis oꝑmatorib que
Quod si adnos reliqus
nt ꝑtem debitam iules re¬
liqnam fiscus accipiar¬
Iudicibus quoque

Expanded text:
issi opinatores cum delegeorumque officiis insistant, ut intra anni metas id sit cum possessore commune, cui non militem, sed exactorem, si sit obnoxius, convenit imminere. Iudices itaque, qupassi fuerint opinatoribus delegari, eiusdem quantitatis duplex poena retinebit, et apparitores igendos voluerint delegare militibus, et curiales temporale manebit exilium, si eos, quos sollemniter exigere consuerunt opinatoribus putaverint esse tradendos, cum iudicem oporteat inquirere debitores, tabularios fideliter providere nomina debitorum, apparitores sive curiales consuetuditis debitoribus imminere: ut perceptis congruis emolumentis opinatores impleto anno ad proprios numeros valeant remeulla mora de proprio cogantde retentis opinatoribus queQuod si ad nos aliqua ut partem debitam miles, reliquum fiscus accipiadicibus quoque
Abbreviated transcription (Latin):
expanescas cait penalim
cart᷑. hoĩm ẽ uoxiorum et
officialium et cum deuo
qui cõt hnͣs legem amisĩt
securi iuxͣ p̾siden. transeunt
solutores uł certe si qus cã
auienus ab humano sensu
est ut lic̃ indłgentia ad cou
tuta custodia siquis militar
mobdirata nequitia ꝑma¬
nebit ad res eius cẽm que sb̃¬
stanciam exactor eius acce
tate p̾bita õs fore crednms
ꝓmores absolueuda ea que

Expanded text:
expavescat. Carcer poenalium, carcer hominum noxiorum est: officialium et cum denotqui contra hanc legem admiserint. Securi iuxta praesidem transeant solutores: vel certe, si quis tam alienus ab humano sensu est, ut hac indulgentia ad conttuta custodia militari. Si in obdurata nequitia permanebit, ad res eius omnemque substantiam eius exactor accedltate praebita omnes fore credimus proniores ad solvenda ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
serit p ea missione mofficui
amus sna incuria uł negli¬
gencia ꝑ anim̃ et diem ste¬
terit ꝙ fendi inuestituram
to hic spacio fend̃ amictat
ccaddnm redeat. Eirim

Expanded text:
serit, post amissionem officii annis sua incuria vel negligentia per annum et diem steterit, quod feudi investituram to hoc spatio feudum amittat et ad dominum redeat.
Abbreviated transcription (Latin):
cipimus ne ĩpostum aqꝰ¬
libet mxͣ eod̾ aque ductꝰ
plantari qualeso arbores
possint ne extupibus la¬
be factent᷑ pietes aqua¬
ouctm̃ ꝙ autiquis eciam

Expanded text:
cipimus, ne in posterum a quolibet iuxta eosdem aquaeductus plantari qualescumque arbores possint, ne ex stirpibus labefactentur parietes aquaeductuum, quod antiquis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ac lege scius nt si
quis amplissimam
dum putaiit comitend̃
desus facłtatib eaud̾ sũ¬
mam aque ductus titulo
repensare cogatꝰ. Se¬
patus rero archarius
curriũ aque ductus sus¬
cipiat glociosissiorum cõ¬
sulu lib̾alitate ux exalus
titulis ad quas publicas
ꝑtinenti collectum uł
post̾a colligendum. d̾

Expanded text:
ac lege sancimus, ut, si quis amplissimam ndum putaverit convertendum, de suis facultatibus eandem summam aquaeductus titulo repensare cogatur. Separatus vero arcarius aurum aquaeductus suscipiat gloriosissimorum consulum liberalitate vel ex aliis titulis ad aquas publicas pertinentibus collectum vel postea
Abbreviated transcription (Latin):
et de creminus hr̃e dispo¬
sicom moĩs om̃ibus ĩ po¬
st̃um seruari. Nemi¬
in licencia cribuenda ab
Scientio hiis qm qua

Expanded text:
et decernimus hanc dispositionem modis omnibus in posterum servari, nemini licentia tribuenda ab scientibus his, qui qua
Abbreviated transcription (Latin):
structis p̾cib patere cen
tena pondo almi murcie
scĩmꝰ sulcui publicum aqͣ¬
rum uullis intra .x. die
spatium integrum illiba
bus emmenciatua depu¬
caic uolumus insermre
facłtate p̾denda s̾limita¬
tis cue apꝑitorib circu¬
eundi sine formdine do¬
mius sõrirbana uł baluca
ad requitend̾ ne qua de¬
cepcõ uł supp̾ssio uł insi¬
die contra publitam
utilitatem aquoqm̃ pe¬

Expanded text:
structis precibus parere, centena pondo auri multae sancimus sulcum publicum aquarum nullis intra decem pespatium integrum illibatbus eminentia tua deputaverit, volumus inservire: facultate praebenda tuae sublimitatis apparitoribus circumeundi sine formidine domus suburbana balnea ad requirendum, ne qua deceptio vel suppressio vel insidiae contra publicam utilitatem a quoquam pe
Abbreviated transcription (Latin):
uł ualneũ ux aqua fola
ux ortus adcins usum
aqua pu ͨ ͣ fu̾it dirmata
ur si quid exhus inxͣ aque¬
ductum positam ad eũ ꝑ¬

Expanded text:
 balneum vel aquae mola vel hortus, ad cuius usum aqua publica fuerit derivata, vel si quid ex his iuxta aquaeductum positum ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
situta quid inpublicis che¬
mus quro ĩ nmpheis ꝓ
habindacia cum cou¬
uenit deputari quid hiis
psonis quibus nr̃a pro¬
hencis indulsit ex qua
suꝑflua debeat ĩꝑtm. d̾¬

Expanded text:
situra, quid in publicis thermis, quid in Nymphaeis pro abundantia civium convenit deputari, quid his personis, quibus nostra perennitas indulsit, ex aqua superflua debeat im
Abbreviated transcription (Latin):
nefem longo que
dũio constitutum singu¬
lis crub man̾e oeusemꝰ
nec ulla nonacoe turba¬
ri ita tñ ut qnͣtitẽ singłi
quam uetis lioencia ꝑcipi¬
unt more us inp̾sentem
diem ꝑdurante ꝑcipiant
mansura pena ĩeos qui
adirigõ agrorum uł or¬
torum delichis fntimis a¬
quarnm meatib abutũ¬

Expanded text:
erem longoque dominio constitutum singulis civibus manere censemus nec ulla novatione turbari, ita tamen, ut quantitatem singuli, quam veteri licentia percipiunt, more usque in praesentem diem perdurante percipiant: mansura poena in eos, qui ad inrigationes agrorum vel hortorum delicias furtivis aquarum meatibus abutu
Abbreviated transcription (Latin):
formis ubemmis eligere
attemptare uł ab ⁊põaq̃¬
ductn trahere qd̾ si quis
alr̃ fec̾it non solum id
ꝙ p̾us iure beneficii fn̾at

Expanded text:
formis iubemus elicere attemptare vel ab ipso aquaeductu trahere. Quod si quis aliter fecerit, non solum id quod prius iure beneficii fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
tempe pululat̾unt exci
muclare aquam ad suũ
fund exaque ductu publi¬
co dezmando sciat eund̾
fundui futan titili p̾scp¬
oc̃e signatum p̾uatis reb¬

Expanded text:
tempore pullulaverint, excimutilare aquam ad suum fundum ex aquaeductu publico derivando, sciat eundem fundum fiscalis tituli proscriptione signatum privatis reb
Abbreviated transcription (Latin):
extra ordinanis hoñib
rolimius eẽ imumes
nt eorum oꝑa aqnarũ
ductus sordib conple¬
ti mundente nec ad aliuo
suꝑ indicte rei homis hus¬
d̾ posforib atinendis nͨ
cnca res alias ocupati

Expanded text:
extraordinariis oneribus volumus esse inmunes, ut eorum opera aquarum ductus sordibus obpleti mundentur, nec ad aliud superindictae rei onus isdem possessoribus adtinendis, ne circa res alias occupati
Abbreviated transcription (Latin):
Suouł ĩ alieno loco thesa¬
uro in suyunieto abalio
uł ase effusis ꝑab pieta¬
tis nr̃e bengnas aures
audear mosestate namĩ
do sine soeleratis ac ꝑn¬
mendis sacrificiis auc
aliam qual arte legibus
odiosa chesantum .a. cõ
dita abignotis dnis tẽꝑe
netustiore mobilia que¬
reet ĩnẽto uti lib̾am cri¬
bummus facłtatem ne
ult̾us dei bñfm̃ ĩ indiosa
calumpnia ꝑsequatur uc
suꝑ fluũ sit ħ̃ p̃̾cib poscla¬

Expanded text:
suo vel alieno loco thesauro vel super invento ab alio vel a se effusis precibus pietatis nostrae benignas aures audeat molestare. Nam in do sine sceleratis ac puniendis sacrificiis aut alia qualibet arte legibus odiosa, thesaurum id est condita ab ignotis dominis tempore vetustiore mobilia quaerere et invento uti liberam tribuimus facultatem, ne ulterius dei beneficium invidiosa calumnia persequatur, ut superfluum sit hoc precibus postula
Abbreviated transcription (Latin):
tur sen indempta testuuo¬
malem mernerunt missi¬
onem suit abon furigi¬
ẜone omibus que iuui¬
bus publicis ĩ niuues nec
eorum domus ucum po¬
site uulite uł udicem sus¬
cipiant hospitand. Que
om̃ia fuiis eclam eorũ
et comrugib ĩ molata p̃¬

Expanded text:
epta testimoniali meruerint missionem: sint ab omni functione omnibusque muneribus publicis immunes, nec eorum domus ubicumque positae militem seu iudicem suscipiant hospitandum. Quae omnia filiis etiam eorum et coniugibus illibata pr
Abbreviated transcription (Latin):
nec alii om̃um ulli s
sicut siue susfragio ꝑcipi
ciugulum sic eciam pu¬
beo studium et fiscalia
ingilant inspiciam et ĩ¬
deuotos quid̃ et iudigẽ¬
ces necessitatem cur
oñi ex igam ueteicia
nequaqmͣ sb̾ incliuatus
neque ħ ipm̃ lucrum om̃i¬
no considaus cuit ꝑgra¬
ciam uł odium exigens¬
alit aliquem cuta quam
conpetit aut concedo alicui
De notos ant pat̾ne
tractabo et sb̾iectos pussid¬
rum urõrum duorũ ille¬
sos uudiz quantum possi

Expanded text:
nec alii omnium ulli: sed sicut sine suffragio percepi cingulum, sic etiam pubebo studium ut fiscalia vigilanter inspiciam, et indevotos quidem et indigentes necessii exigam vehementia, nequaquam subinclinatus neque ob hoc ipsum lucrum omnino considerans aut per gratiam vel odium exigens aliquem citra quam competit, aut concedo alicui; devotos autem paterne tractabo, et subiectos piissimorum nostrorum dominorum illaesos undique, quantum possi
Abbreviated transcription (Latin):
seruato uoxiis aut̃ ĩ pono
innisticiam pati nõ ego¬
asistentem calem staro stu¬
debo ad sin̾e et cuca me õs 
ut non ego quid̾ ꝑuus sum
et ꝙͦ fit ab eo me sanare et

Expanded text:
servabo, noxiis autem impono stitiam pati. Non egoadsidentem talem studebo adsumere et circa me omnes, ut non ego quidem purus siet quod fit ab eo me sanare, et
Abbreviated transcription (Latin):
dei geintricem et semꝑ u̾¬
guiem mariam et qua¬
cuor eimangelia que in
manib meis teneo et scõs
archangelos michaelem
et garelem puram consci¬
um me y̾nacurum sacta¬
tissimis uris om̃s insti¬
main et cheodore comugi
eius coooẽ tradite in ab
eorum pietate am̃strois
et omem laborem . ac. su¬
dorem cum fauore sinedo¬
lo et siue aite quacumz
suscipio inꝯmila michi
impio acque re publica et
coimiucator siutiscẽ dei
cacholice ecoͣ et apostolice¬

Expanded text:
dei genitricem et semper virginem Mariam et quattuor evangelia, quae in manibus meis teneo, et sanctos archangelos Michael et Gabriel, puram conscium me servaturum sacratissimis nostris dominis Iustiniano et Theodorae coniugi eius occasione traditae mihi ab eorum pietate administrationis; et omnem laborem ac sudorem cum favore sine dolo et sine arte quacumque suscipio in commissa mihi imperio atque republica. Et communicator sum sanctae dei catholicae et apostolic
Abbreviated transcription (Latin):
eciam remo tus abea re linquat ꝓ¬
muciam admĩstrans quicł adhuc
eam reluquit cita nostram iussio¬
nem ipẽ quił maiestatis reus sit in
proninciam udenno destinatus pꝰ¬
quem accusantib satisfec̾it tunc
merestatis nonusimas sustineat pe
et fugiat deprouuincia que duclua¬

Expanded text:
etiam remotus ab ea relinquat provinciam, administrans quidem adhuc eam dum relinquit citra nostram iussionem, ipso quidem maiestatis reus sit, in provincia vero denuo destinatus postquam accusantibus satisfecerit, tunc maiestatis novissimas sustineat poeet fugiat de provincia, quae dudu
Abbreviated transcription (Latin):
bus honũbus consecuta sunt sit ue¬
locit̾ ad ad mistrõm ire cuius tegiũ¬
reguna susceperunt ut non alii q̃¬
d̾ remoneeatur ali uo non suit et ꝑ¬
uincia sine uilice maneat si ante

Expanded text:
bus hominibus consueta sunt, sed velociter ad administrationem ire cuius regimina susceperunt, ut non alii quidem removeantur alii vero non sint et provincia sine iudice maneat; sed ante
Abbreviated transcription (Latin):
ris uir cum eam extulisset deiile se
suꝑstite uolebat igitur secunda ux
stice pͥoreutore oꝑteret suscipi fili
crecitorib s soł et filiis plimme si¬
dicente secuucla quam expendisset
iustum suam quid̃ dotem ꝙ tm̃i ĩuẽ¬
tum ẽ teliquisse ir. qnͣtura susfic̾
soli secunde dotem camꝑdere illos a
expeniam iea dotem ꝑcipere s filus
ypothecas proponebat qũĩ om̃o reb
existentibus morienti ypochece se¬
stĩtum ẽ quia si aliquid appareat re
et illa finos enis singulos quiprop̾e
hũcdum suũ ostenchinc hic em̃ẽ et ĩ
tem qui deproprietate ẽ conpetit pure
pareant aliqua uo desunt si suꝑstices
sint nuilietes repulio forsan p̾ore
matrimonio dissoluto et conpet̾e
uuilieri dotem sine defuncte sunt fi¬
lus etndentibus arabe aut etlara u¬
ua harimi inhiis que deuunt sr̾iorẽ
eẽ porem et filios etea antiquioreui
dotem ꝓponentes item ẽ drẽ nepotes
et prouepotes deuiceps suocessores
si duo debita ꝑublica fuussent neces¬

Expanded text:
ris vir cum eam extulisset, deinde sesuperstite. Volebat igitur secunda uxoerstite priore uxore oporteret suscipi filiocreditoribus, sed solis filiis. Plurimae sidicente secunda, quoniam expendisset iustum suam quidem dotem, quod tantum inventus est reliquisse vir quantum sufficeret soli secundae doti, eam perdere, illos autem expensam iam dotem percipere; sed filii hypothecas proponebant, quoniam omnino rebus existentibus morienti hypothecas sesancitum est, quia si aliquid appareat reret illa, filios eius, singulos quod proprie habendum suum ostenderint: hic enim et in rem quae de proprietate est comppareant aliqua vero desint, sive superstites sint mulieres, repudio forsan priore matrimonio dissoluto et competenti mulieri dote, sive defunctae sunt filiis existentibus ambae aut etiam una harum, in his quae desunt superiorem esse priorem et filios ex ea antiquiorem dotem proponentes, idem est dicere nepotes et pronepotes et deinceps successionem, si duo debita publica fuissent, neces
Abbreviated transcription (Latin):
ant epͣncorũ aut ꝑfeccia aut aduẽticia st
dos h emin legis u̾ba sunt uuz aut aut eiis
pr̃ forsitan auit anus suscipere eam uolet
ꝑs uuc mulieris contestetur et ꝑata sit b
soluere aut eciam aliꝙ manus pagere
et osferat forsan et si nobilis sit signacu

Expanded text:
 aut profecticia aut adventicia sit dos haec enim legis verba sunt; vir autem, aut eius pater forsitan aut avus suscipere eam nollet, pars autem mulieris contestetur et parata sit hoc solvere aut etiam aliquid maius peragere, et offerat forsan, et si mobilis sit, signacu
Abbreviated transcription (Latin):
ius g̾ misli penitus licenciam eẽ
cuusq pronincie indici et orienta¬
lium et occidẽtalmñ et exucro esaure¬
linque antequam deponat cugubũ
s eciam posta renonamus ẽ uetusta¬
tem quinquaguita ꝯmorani dies
publice apparentẽ inprouintia in
qua ad mĩstrant gesta quoque mo¬
umñtorũ conficere seciatũ que ad

Expanded text:
ur nulli penitus licentiam esse cuiuscumque provinciae iudici, et orientalium et occidentalium et ex utroque, eam relinquere antequam deponat cingulum, sed etiam postea renovamus enim vetustatem quinquaginta commorari dies publice apparentem in provincia in qua administravit, gesta quoque monumentorum conficere, secundum quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
maliquam si minus ꝙͣ¬
auam calumpinan for¬
nudare bestias añt
que ad comitatum ab
omib luuitũ ducibus
transmittintꝰ non plo
quam septem diebus
bras auri fusci nirib¬

Expanded text:
aliquam sinimus uam calumniam formidare. Bestias autem, quae ad comitatum ab omnibus limitum ducibus transmittuntur, non plus quam septem diebus bras auri fisci virib
Abbreviated transcription (Latin):
u̾doneis fundis fiscã¬
le honuis ogaut᷑ agnos¬
tati putent cedant hus
omib rebus quas exhi¬
nd̾ bonis quonm ticło¬

Expanded text:
doneis fundis fiscale onus cogantur agnostati putent, cedant his omnibus rebus, quas ex isdem bonis quocumque ti
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓpria teneant et eaoz
ex pret̾ito dontrax̾nt de¬
bitã redibe cogantur si
uero se ĩpares eẽ earũ
rerum tributis ꝓp̾a cõfi¬
tent᷑ ab siña nec ad eẽ

Expanded text:
et propria teneant et ea quae ex praeterito contraxerint debita redhibere cogantur. Sin vero impares esse earum rerum tributis propria confitentur absentia nec adesse
Abbreviated transcription (Latin):
ad iatadoclie incem defs¬
tas possoes prĩmonialis
uiris accipiat eormu tu¬
buta etcauonem solutu¬
rus. Illd speciali obser¬
nacõe ꝓcurans ut p̾mũ
micinas et ĩeod̾ t̾ritorio
spadõ sb̃ miet coh̾entes
ꝓͥmodo et equitate susci

Expanded text:
ad diacatochiae vicem defectas possessiones patrimonialis iuris accipiat, earum tributa et canonem soluturus: illud speciali observatione procurans, ut primum vicinas et in eodem territorio spatio sibimet cohaerentes pro modo et aequitat
Abbreviated transcription (Latin):
curia lib qm utraz ac
condoe retiueant ut p ͤ¬
stacce salua cum deser¬
tis ex culta possideant sũ¬
lata apancis quos ĩ¬
quũ est electa retine
cum municipes graua¬
tura sit ꝑs relicta. in pl̃¬

Expanded text:
curialibus, qui utraque hac condicione retineant, ut praestatione salva cum desertis et culta possideant sublata a paucis, quos iniquum est electa retinere, cum municipes gravatura sit pars relicta. Imp
Abbreviated transcription (Latin):
sacre anotacoms quis¬
quam afructu impñsi
opis excludat. Cefm
eos ꝯmoptimas ant
fertiles possident t̾ras
ant eciam mic sͥ esti¬
ment eligendas ꝓ defecta
senti iuremus ĩpłe. Illos

Expanded text:
sacrae adnotationis quisquam a fructu impensi operis excludat. Ceterum eos, qui opimas ac fertiles possident terras aut etiam nunc sibi aestimant eligendas, pro defecta aesentis iubemus
Abbreviated transcription (Latin):
hiteote cario seupr̃¬
moniali posẽorem p̾na¬
succisis quasi de quarũ
labuntur earuui posso¬
num hon̾a so̾cturus est
que penes distiͣtorẽ ĩ opp̃¬
ĩutiles ꝑmanebuus¬

Expanded text:
hyteuticario seu patrimoniali possessore privasuccisis quasi quarundam labuntur, earum possessionum onera subiturus est, quae penes distractores inutiles permanebu
Abbreviated transcription (Latin):
ura et posẜones¬
quas curiales qͦ
desid̾is suis uł reliiã¬
runt uł possidere alios
ꝑmiserunt penes eos¬
am eos eas excolunt
et fimoccẽs priblicas
recognoscunt fuut ꝑ
durabunt nuillam hu¬
tibus cimialib. co Dem¬
piam petendi. Dem

Expanded text:
ura et possesquas curiales quodesideriis suis vel reliquerunt vel possidere alios permiserunt, penes eos, qui eas excoluerunt et functiones publicas recognoscunt, firmiter perdurabunt, nullam habentibus curialibus copiam repetendi. D.
Abbreviated transcription (Latin):
postam̃ c̃a ex soliunt sa¬
at sibi inꝯmetudinem
sõmonendani. nec
sub repoe tums quam
conpeticiois loca que
tenuerunt auferenda
quibus eciam issud in¬
dulsimꝰ ut exeo tempe
exquo pris loca de qui¬
bus agitur ce puit possi¬
de tributa p̾stant. in p̃r

Expanded text:
a exsolverint, sciant sibi inquietudinem submovendam nec subreptione cuiusquam competitionis loca quae tenuerunt auferenda. Quibus etiam illud indulsimus, ut ex eo tempore, ex quo primum loca de quibus agitur coeperint possidere, tributa poscantur
Abbreviated transcription (Latin):
solo nouus cultor insede¬
tit ac uetus dus uitra
biẽmum eadem ad simm
iure qui ꝯsuluit. in pr̃.
les iure prmato sal¬
no canone susceperunt
ac omĩs sine milliꝰ excep¬
intelligant opcõm ita ut
ea loca quibus mũorẽ so¬
li fecuditas cum hus
ex quib fructus ub̃es ca¬
punnt suscipe et tenere
nou ab mant aut si eoꝵ
refugiunt stilitatẽ opim¬
oriblis cedant. iupr̃.
in potentiam fiuidor
optimos ac fertiles
occupaunt cum questu¬
osis ub̃ioribus que ꝓra
ta porcõe suscipiant iufe¬
cundos exead̾ͥ sc̃a. d̾¬

Expanded text:
solo novus cultor insederit, ac vetus dominus intra biennium eadem ad suum iure qui siluit. a.les iure privato salvo canone susceperunt, hanc omnes sine ullius excepintellegant optionem, ut aut ea loca, quibus minor est soli fecunditas, cum his, ex quibus fructus uberes capiunt, suscipere et tenere non abnuant, aut si eorum refugiunt sterilitatem, opimioribus cedant. . potentiam fundos opimos ac fertiles occuparunt, cum quaestuosis uberibusque pro rata portione suscipiant infecundos ex eadem s
Abbreviated transcription (Latin):
am quid̃ magne
huic et rit ita quis
dicat beue adeo consti¬
tute rei publice diximus
romanorum plurima de
testĩs disposita sunc et ple¬
in legum codices detalib
consistunt et non solum an¬
tiqui sapientes ħ sb̾scripeũt
priorum principium minns
et quatenus ei platiti inde¬
auuur et aliquid bonorum
dignum in nobis agamus
intimur aliquid ad in nem¬
re semꝑ et nature cons eq̃s
et ꝙ possit pora corrigere
Trequent᷑ gͥ et alia iute
et beuiuolis filus quibus
agt̾ grãs parentes quibus¬
que quod reluquitur iam ⁊
debitum uocant solum cͥ¬
mciũ disfimerunt ex uces¬
sitate delinqni reliquũ no
iacet ĩ uoliitate parentum
sistant eciam si uichꝰ offẽ¬
o̾int ꝑentes confuidũ¬
tur et trimicium dindũt
solum uł si de cen forte aut¬
et non eam despicere sem¬
p erubescentes caliq mo¬
do det̾minare cansam uc
si quid̾ uius est filii pr̃
aut mat̾ aut duorum uł

Expanded text:
Iam quidem magnae huic et, ut ita quis dicat, bene a deo constitutae reipublicae, dicimus Romanorum, plurima de testamentis disposita sunt, et pleni legum codices de talibus consistunt, et non solum antiqui sapientes haec scripserunt priorum principum minus et quatenus ei placiti videamur et aliquid bonorum dignum in nobis agamus, nitimur aliquid adinvenire semper et naturae consequens et quod possit priora corrigere. Frequenter igitur et alia vice et benivolis filiis, quibus agunt gratias parentes quibusque quod relinquitur iam etiam debitum vocant, solum triuncium definierunt ex necessitate derelinqui, reliquum vero iacet in voluntate parentum,sistant, etiamsi nihil offenderint parentes, confunduntur et triuncium divident solum, vel si decem forte auet non eam despicere semper erubescentem, talique modo determinare causam, ut, si quidem unius est filii pater aut mater au
Abbreviated transcription (Latin):
tumꝰ ut sũma p̾cii exinde
collata adrendcanda sine
restauranda publica me¬
ina dispe nsat᷑a ꝓspiciat ĩ¬
defensa uero cłira ꝓspici¬
entes uequis adu̾sus cõ¬
moda cuntatum quicqmͣ
mollra possit ĩ ꝯmodi sed
sine ulla frande sen min¬
dinadõe et molludio seu
obsenand̾ eẽ censenus
ut si quid̾ ad hanc iuclicam

Expanded text:
tum, ut summa pretii exinde collecta ad renovanda sive restauranda publica moenia dispensata proficiat. Indefessa vero cura prospicientes, ne quis adversus commoda civitatum quicquam moliri possit incommodum, sed sine ulla fraude seu nundinatione vel colludio seu observandum esse censemus, ut, si quidem ad hanc incli
Abbreviated transcription (Latin):
li auitẽ uendant᷑. Inꝑ
bus senplima ꝑte tam
curialiũ quam houorato¬
rum et posẜori cunta¬
tis ad quam res p̃dicte

Expanded text:
itate vendantur. In bus seu plurima parte tam curialium quam honoratorum et possessorum civitatis, ad quam res pe
Abbreviated transcription (Latin):
alt ad muittenda est insi apd̃
actã tocius uł maioris ꝑtis or¬
dius int̾cedente decretõ et eũ¬
di contractus uł dissoluende
obligonis cansa ꝓbetin. Ita
et emm id ꝙ exea redigitur
ad p̾diorum inbemus conꝑaco¬

Expanded text:
aliter admittenda est, nisi apud acta totius vel maioris partis ordinis intercedente decreto ineundi contractus vel dissolvendae obligationis causa probetur. Ita enim id quod ex ea redigitur ad praediorum iubemus compar
Abbreviated transcription (Latin):
pnblictẽ necessartum age¬
ĩalueo tỹdis inuenitur
cõpetentions et solitis ob¬
sequis mancipet᷑ it a tit
ulla dignitas aut p̾ile¬

Expanded text:
 necessarium agnin alveo Tiberis inveniuntur, competentibus et solitis obsequiis mancipentur, ita ut nullius dignitas aut privi
Abbreviated transcription (Latin):
is qui ex soluisse dicitur
solam scriptiram aucto¬
ris suscipientis pectumã
cousuenit admitti si qd̾
ex solutum est rom rei
publice ꝓfecisse dooeatir
Sane curator ur̃ si fa¬
udem serm constiterit
effectum ut ĩt cipientur
acuratore illate adebito¬
ribus auantitates deꝑi¬
culo eius ꝙ eo modo deẽ¬

Expanded text:
is qui exsolvisse dicitur solam scripturam actoris suscipientis pecuniam consuevit admitti, si quod exsolutum est rationi rei publicae profecisse doceatur. Sane curator vester, si fraude servi constiterit effectum, ut interciperentur a curatore illatae a debitoribus quantitates, de peculio eius quod eo modo dee
Abbreviated transcription (Latin):
quanun ipã scĩssima maior
ecc̃a gubuacõmi et expensas
suscepit contigit p̃sbitumant
diaconum aut lectorem aut
cantorem mori non alium
consid̾are quanta est tunc mẽ¬
sura ĩd nũstrancium reu̾entis¬
suuorum cłicorum si qid̃ nõ

Expanded text:
quarum ipsa sanctissima maior ecclesia gubernationem et expensas suscepit, contigerit presbyterum aut diaconum aut lectorem aut cantorem mori, non alium considerare. quanta est tunc mensura ibidem ministrantium reverentissimorum
Abbreviated transcription (Latin):
petratũ ẽ et aur̃a serem¬
tate reꝑatum quis quis
gͥ iudici contra fec̾it
bipondo auri defacultati¬
bus ac. deosficiis sius toti¬
dem et decinalib qui exe¬
qui male iussa festinant

Expanded text:
petratum est et a nostra serenitate reparatum. Quisquis igitur iudicum contra fecerit, quinque pondo auri de facultatibus, alia de officiis suis, totidem et de curialibus, qui exsequi male iussa festinant,
Abbreviated transcription (Latin):
taint᷑ quid excenaculo eiꝰ
deiectũ effusũ ue sit siue
quid poĩtũ suspn̾sũ uei
hũit cuiꝯ casꝰ piculossis
fuito ꝙ ĩnaue. aut canpo¬

Expanded text:
t et quid ex cenaculo eius deiectum effusumue sit siue quid positum suspensumue habuerit cuius casus periculosus furto, quod in nave aut in
Abbreviated transcription (Latin):
tõnes in emptombꝰ
uendicõmbꝰ locatõnibus
cõduccõnibus societatibus
mandacis. Ideo au̾i̾t isti ᷤ
modis cosensu dr̃ obligõ¬

Expanded text:
ones in emptionibus uenditionibus, locationibus conductionibus, societatibus, mandatis. Ideo autem istis modis consensu dicimus oblig
Abbreviated transcription (Latin):
consist̾e possunt ĩ instrum̃to sine publice
sine ꝓpria meñ oscͥpto et hñci sub scͥpcõ tri¬
nu cestium fidedignorum sine intestõ sine
iuw̾gestis muritorũ hnut hanc filiũ su¬
uin eẽant filiam et uonadiecit naturalẽ
hius silios limos eẽ et nullam aliam
illis et

Expanded text:
consistere possunt, ducat in instrumento sive publico sive propria manu conscripto et habenti subscriptionem trium testium fide dignorum, sive in testamento sive sub gestis monumentorum, hunc aut hanc filium suum esse aut filiam, et non adiecerit naturalem, huiusmodi filios legitimos esse et nullam aliam filiis
Abbreviated transcription (Latin):
tũ si et ipẽ hinus gub̾nacõm suscipe uoluĩt
Si u̾o forsanio qui reluquid aut douat
uullum hus dispens atorem ordiuauit ant
etatis iubemus indicem coupetentẽ cura¬
torem fide diguṅ cum luna fidemssi oereb
talibus orinar quidebeat relictam talib
ꝑsonis substanciam gubuare atque custo¬
usum ꝑentibus p̾bent uolunius custolui
quibus non ĩ ẽ specialr huius condo ad ha¬

Expanded text:
nem suscipere voluerint. Si vero forsan is qui relinquit aut donat nullum his dispensatorem determinaverit, aut erfectae fiant aetatis, iubemus iudicem competentem curatorem fide dignum cum legitima fideiussione rebus talibus ordinare, qui debeat relictam talibus personis substantiam gubernare atque custousum parentibus praebet volumus custodiri, quibus non inest specialiter huiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
solum pentibus seciam omi ꝑsoẽ
licere papius. Res auti telic¬
tas sine donatas poĩtis sopot̾ate
am hant quo uolunt modo dispo¬
uere siuero etate mĩores suit ꝑ
quam ꝑspex̾int testator aucdona¬
tor ħ gub̃uant᷑ donec illi quibus
buores collate sunc iparum retũ

Expanded text:
solum parentibus, sed etiam omni personae licere praecipimus. Res autem ita relictas sive donatas positis sub potestate habeant quo volunt modo disponere. Si vero aetate minores sint, per quem perspexerit testator aut donator haec gubernentur, donec illi quibus bus res collatae sunt ipsarum rerum
Abbreviated transcription (Latin):
bus et titulis tuengꝰ
credidĩt appouend̾ sciat na¬
uem fisco eẽ sociandam nã
ut pͥnatos quo non ꝓhiremꝰ
hr̃e uaigia ita fraudi locũ¬

Expanded text:
bus et titulis tuenturcrediderit apponendum, sciat navem esse fisco sociandam Nam ut privatos quoque non prohibemus habere navigia, ita fraudi locu
Abbreviated transcription (Latin):
dique fas ꝓnib et emp¬
tor nauiclerii fircos pro
modo porcõuis conꝑate
sb̾eat res enim houeri ad¬
dicta est non ꝑsone m̾cato¬
ris neque uaniclanũ iube¬
mus fĩ enm qui aliquid
empta est ꝓsuo moto acaõ¬
illa pcõ que ab ĩicio nam¬
funccõius soia ceuendaẽ
residno pr̃imonio ꝙ ab huis¬

Expanded text:
dique fas prohibet, emptor navicualrii functionem pro modo portionis comparatae subeat: res enim oneri addicta est, non persona mercatoris. Neque navicularium iubemus fieri eum, qui aliquid empta est pro suo modo ac ratiilla portio, quae ab initio navfunctionis sola tenenda est, residuo patrimonio,
Abbreviated transcription (Latin):
collegam trũ magr̃a¬
tus mi temꝑe publicum
fenus collocassera ꝓponas
nec potuuse debit̾um aqͣ
consequens est rem pub
nitas rei pu ͤ sernata iso
fi̾nt noĩatores ens inter¬
peslare aic postremo loco si
quid ex nonme college
cu defint obtulpe nexum
te ĩc̾pellare pͥores noĩato¬
res enim neluci fidenisso¬
res placuit obstrugi

Expanded text:
collegam tuum magistratus vestri tempore publicum fenus collocasse proponas nec potuisse debitum a quiconsequens est rem publnitas rei publicae servata non fuerit, nominatores eius interpellare ac postremo loco, si quid ex nomine collegae tui defuerit, ob culpae nexum te interpellare. priores nominatores enim veluti fideiussores p
Abbreviated transcription (Latin):
nũstrauerunt sollempni¬
sepatis porcõnibus ad
numus nominati sunt
prius proporcione conue¬
mautur qui id admim¬
strasunt item fidemissores
eorum si nec abhus aui¬
uitas fi̾nt sernata truc¬

Expanded text:
sollemniseparatis portionibus ad munus nominati sunt, prius pro portione conveniantur qui administraverint, item fideiussores eorum: si nec ab his quinitas fuerit servata, tu
Abbreviated transcription (Latin):
uate ꝑspecta ataue dultͣ¬
ta omnib debitoribus
facultatibus consid̾atis
phenditmr enis pacrimo¬
nium cuus nõmen clm¬
tati alicui inuenitur ob¬
noxim index om̃i diligẽ¬
cia et sollicitudins debebit
rquitere ad quos exaua¬
libet coudce transierint
debicoris facłtates ut sin¬
guli equa estimacte hita
prorata rerum quas pos
suarum ꝑte maximam re¬
cessule eciam reliquam
porcionem que apd̾ ei
resed̾it cranst̾ri ad ydone¬
uim oꝑtebit quod si quis¬

Expanded text:
natae perspecta, atque omnibus debitoris facultatibus consideratis, prehenditur eius patrimonium, cuius nomen civitati alicui invenitur obnoxium, iudex omni diligentiae sollicitudine debebit inquirere, ad quos ex qualibet condicione transierint debitoris facultates, ut singuli aequa aestimatione habita pro rata rerum quas posssuarum partem maximam recessisse, etiam reliquam portionem quae apud eum resederit transferri ad idoneum oportebit. Quod si quis
Abbreviated transcription (Latin):
reci. Si carii a applłantur
a sicta ꝙ sigraficat ferreu¬
uł cultiũ.ͦ Eidem lege
et uenefici capite dũpnã¬
tur qui artib odiosis tã ue¬
ucui ꝙͣ susurtu magicis ho

Expanded text:
es. sicarii autem appellantur a sica, quod significat ferreum cultrum. eadem lege et venefici capite damnantur, qui artibus odiosis, tam venenis quam susurris magicis ho
Abbreviated transcription (Latin):
ucidũt pene de portacõnis
sb̾̃iũgent᷑ Est ⁊ inter
publici ndõlex fima de
plagiariis q̃ int̾dũ cipitis
penam ex sacris ꝯstõibus
petũdaꝵ alex uilia de. mona.
et lex uilia de residius q̃ dec̾tis

Expanded text:
int poenae deportationis subiugantur. Est et inter publica iudicia lex Fabia de plagiariis, quae interdum capitis poenam ex sacris constitutionibus petundarum et lex Iulia de annona et lex Iulia de residuis, quae de certis
Abbreviated transcription (Latin):
usucapta sit res aposẜore
dũ iudiciũ autrem indici¬
tam int̾cessit. rõm hr̃e debet
ad exhibendũ actũ est in
p̾senti exhibe posse se ⁊ tp̃c
exhibedi eas petat idq sũ
frustincõe postulare indea¬
se restituturũ. ꝙ siu statim

Expanded text:
usucapta sit res a possessdum iudicium ante rem iudicatam intercessit, rationem habere debetad exhibendum actum est in praesenti exhibere se posse et tempus exhibendi causa petat idque sine frustratione postulare videase restituturum: quod si neque statim
Abbreviated transcription (Latin):
gladio punit. s ⁊ cos qui
cũ masculis nefandamili¬
bidinem ex̾cere audent. s
eadem lege nilia ⁊̃ scupri
flagiciũ punit. cũ quis sũ
neste unẽtem scipp̾nerit.
Penam ant̾ eand̾ lex itro¬
les. corpis cohcõm cũ rele¬
gacce. Item lex corne¬
na de siccariis q̃ homicidas
ultore ferro ꝑsequitur uel
cos qui hoiem occidendi cã¬

Expanded text:
gladio punit, sed etiam eos qui cum masculis infandam libidinem exercere audent. sed eadem lege Iulia etiam stupri flagitium punitur, cum quis sine neste viventem Penam autem eadem lex irroles corporis coerctionem cum relegatione. Item lex Cornelia de sicariis, que homicidas ultore ferro persequitur, vel eos qui causa hominem occidendi c
Abbreviated transcription (Latin):
pa possoris pceptinõ sũt ł
pcepti ꝯsũpti sũt. Siad
exhibend actũ fu̾it nõ suffĩ¬
cit si exhibeat iem rẽ is cũ
quo actũ est s opus est ut
eciã cam rei debeat exhib̾e

Expanded text:
pa possessoris percepti non sunt vel percepti consumpti sunt. Si ad exhibendum actum fuerit, non sufficit, si exhibeat rem is cum quo actum est, sed opus est, ut etiam causam rei debeat exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
lie de siccarus queneficuis
Itẽ lex nilia de ui publica
seu priuata adisus eos ex
ri publica nrogatur. si
u̾o sinc arimis. int̾ciam ꝑtẽ
tur: Si aut̃ ꝑ uĩ raptus ungi¬

Expanded text:
e de sicariis et veneficis Item lex Iulia de vi publica seu privata adversus eos exovi publica irrogatur: si vero sine armis, in tertiam partem itur
Abbreviated transcription (Latin):
riorum p̾bico mandetur
exceptis hiis auib exmore
recitulus simes includit᷑
uulla detalib ad iia¬
menta posdantur mat̾¬
iam lignormm at tabu¬
lata exceptorum iuroꝵ
pat̾morna non p̾beant
carbones quoz nͥ enm
quem moueta solemp¬

Expanded text:
riarum praebitio mandetur, exceptis his, quibus ex more raeticus limes includiturnulla de talibus adiumenta poscantur: materiam lignorum atque tabulata exceptorum virorum patrimonia non praebeant: carbonis quoque nisi eum, quem moneta sollemn
Abbreviated transcription (Latin):
insiugulis et integritas
corporum et robur auo¬
tum at mertib et absq
ulla debilitate nuẜandis
necessitas inferat᷑ ut eo¬
rum quid̾ quos tenet cõ¬
dicio serrł ꝓditor studi¬
osus et diligens dũmm
uataliũ solalib̾tas ꝑse¬
cunt᷑ colonatu ꝑpetuo fłt¬

Expanded text:
in singulis et integritas corporum et robur annorum, atque inertibus et absque ulla debilitate miserandis necessitas inferatur, ut eorum quidem, quos tenet condicio servilis, proditor studiosus et diligens dominium natalium sola libertas prosequatur, colonatu perpetuo f
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m prat ei excusatõnem
Sicut ꝑ qͣriũ nõ excusan¬
tur. qui se tucelam pr̃i pu¬
pulor ad mistracuros pro¬
mittenda excusatõnẽ eius

Expanded text:
praestat ei excusationem: sicut per contrarium non excusantur qui se tutelam patri pupillorum administraturos promittendam excusationem eius
Abbreviated transcription (Latin):
ut caueat arcogator ꝑsone
publice hoc ẽ cabulario sim
tra pubcatem pupillus de¬
cesẜit restitutum se bona il¬
lis qui si adoptatõ facta nõ
eẽt ad successionẽ eius uen¬
cun forent. ¶ Item nõ ał¬

Expanded text:
est ut caveat adrogator personae publicae, hoc est tabulario, si intra pubertatem pupillus decesserit, restituturum se bona illis qui, si adoptio facta non esset, ad successionem eius venturi essent. item non a
Abbreviated transcription (Latin):
nepotis uel neptis uł pro¬
uł deinceps ad opcare ꝙͣ¬
uis filium nõ hẽat et cã
filium alienũ quis ĩ loco
nepotis pot̾ ad optare ꝙͣ
nepotem in loco filii. ¶S¬
et siquis nepotis loco ad¬
opͣtet uel qi exeo filio ꝙ̃

Expanded text:
nepotis vel proneptis vel deinceps adoptare, quamvis filium quis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. Sed si quis nepotis loco adoptet vel quasi ex eo filio, quem
Abbreviated transcription (Latin):
cesinuũ qucũ annũ expletũ
curatores accipiunt. quilic
eri nõ possunt. ¶Dantur
aũc curacores abhiisdemi
magistracibus aquibꝰ ⁊ cu¬
tores s curator testam̃to nõ
datur. s datus ꝯfirmatur

Expanded text:
cesimum quintum annum completum curatores accipiunt; qui liceeri non possint. Dantur autem curatores ab isdem magistratibus, a quibus et tutores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur
Abbreviated transcription (Latin):
cepti uł qiͣ sũ pr̾e filii seqt᷑
ergo ut dissoluto tali coytu
tõni locus sit. ¶Qui aut
ꝓbĩtis nupciis coeunt ⁊ ali¬
as penas paciantur qͥ sacs¬

Expanded text:
cepti vel quasi sine patre filii. sequitur ergo, ut et dissoluto tali coitu oni locus sit. qui autem prohibitas nuptias coeunt et alias poenas patiuntur, quae sac
Abbreviated transcription (Latin):
pilloꝵ uł adultoꝵ quis ex¬
cercuit si capitales fulit
nec recõsiliatõ int̾uenit
cusare. ¶Ite hiis qui statꝰ
anuis. atutela uł cura se
pot̾ excusare. ¶ Minores ãt

Expanded text:
pillorum vel adultorum exercuit, si capitales fuerunt nec reconciliatio intervenit, cusare. Item si quis status annis a tutela vel cura se potest excusare. minores aut
Abbreviated transcription (Latin):
nium ẽ dam̃ qr eod limine
reu̾cebatur quo amissus
hostibꝰ recuꝑatur post limi¬
mo redusse estimatur ¶ꝑ¬
terer ꝑ emancipatõne quo¬

Expanded text:
nium dictum quia eodem limine revertebatur quo amissus hostibus recuperatur, postliminio rediisse existimatur. Praeterea emancipatione quoq
Abbreviated transcription (Latin):
puꝑilli nõ obligantur
¶Neq tũ hidicatem ad¬
ire neqz bonoꝵ posẜonez
petere neq hr̃dicatem
exfidei cõmisso suscipere
ne ullum dapnum ha¬
beant ¶Tucor autem

Expanded text:
pupilli non obligantur. Neque tamen hereditatem adire neque bonorum possessionem petere neque hereditatem ex fideicommisso suscipere neque ullum damnum habeat. Tutor autem
Abbreviated transcription (Latin):
dconem. In puiciis aũt p̃¬
sides ex inquisitone cuco¬
res crearent uł magintus
uissu p̾sidum si nõ st̾ mag¬
ne pupissi facłtates ¶ Nos
sione p̾sidũ disposummꝰ. s
faculcas pupilli uł adulti
usq ad qngencos solitos
ualeat defensores cuicatũ
una cum eiusdem cuncatiᷤ
religiosissid ancistite uel
apd alias publicas ps .l.¬

Expanded text:
onem, in provinciis autem praesides ex inquisitione tutores crearent, vel magistratus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli facultates. Nos sione praesidum disposuimus, si facultas pupilli vel adulti usque ad quingentos solidos valeat, defensores civitatum una cum eiusdem civitatis religiosissimo antistite vel apud alias publicas p
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuerat. ei dabatur
bus prouicaꝵ exlege iuba
si pure datus fu̾at ꝙͣduine¬
mo extestõ hr̃s existit tã¬
diu exhiisd̃ legibꝰ cucor pe¬
tendꝰ erat qui desinebat tu¬
tor eẽ sic̃ ꝯdõ exist̾et. aut di¬
es ueniret. aut hr̃s existẽt
¶Ab hostib quo tutore ca
rat ĩ ciuitatem reu̾sꝯ fu̾at i
na reũsꝯ recipiebat cutela
iure post lumii. ¶ S ex
hiis legib pupilł tucores
desierunt dari postea ꝙͣ pͥo
ꝯsules pupilł utriusq sexꝰ
tutores ex ĩquisitõne dare
ceꝑunt. dem̃ p̃tores ex ꝯstõ¬

Expanded text:
tor fuerat, ei dabatur bus provinciarum ex lege Iulia si pure datus fuerat, quamdiu nemo ex testamento heres existebat, tamdiu ex iisdem legibus tutor petendus erat, qui desinebat tutor esse, si condicio existeret aut dies veniret aut heres existeret. Ab hostibus quoque tutore caprat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tutelam iure postliminii. Sed ex his legibus pupillis tutores desierunt dari, posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coeperunt, deinde praetores ex co
Abbreviated transcription (Latin):
uephibent᷑ ad cucelam uł¬
ad curã aspu᷑are  adeo ut
nec excusatõne opus fiat¬
in qua ꝯstitucõne cauetur
ut nec pupillus ad legit¬
tuã cucelam uocetur. nec
adultus. cũ erat in ciuile
ium cutelam ułcura sub¬
ire. ¶Idem ⁊ ĩmilice obẜ̃¬
uand est ut nec uolens ad
tat᷑. ¶It rome gm̃acici re¬

Expanded text:
prohibentur ad tutelam vel curam aspirare, adeo ut nec excusatione opus fiat. qua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad legitimam tutelam vocetur nec adultus: cum erat incivile, rum tutelam vel curam subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tatur. Item Romae grammatici r
Abbreviated transcription (Latin):
ana appellatum. tã si
defuncco siliben unił sexꝰ ex¬
cet̾oꝵ efficiunt᷑. ¶ Atr quĩpẽo¬
no łimo tutore mortuo lib̾i
quo eius lin sũt cucores

Expanded text:
a appellatur. nam si defuncto, si liberi virilis sexus exceterorum efficiuntur. atqui patrono legitimo tutore mortuo, liberi quoque eius legitimi sunt tutores
Abbreviated transcription (Latin):
funto eo deponũt cucelam
¶De si nũt añc ẽẽ cucores q
uił remouent᷑ acutela obid
qd̃ suspecti usi sunt ułꝙ ex
iusta cã sese excusant. ec onꝰ
ad mĩstñde tucele ceponunt

Expanded text:
finito eo, deponunt tutelam. Desinunt autem esse tutores, qui vel removentur a tutela ob id quod suspecti visi sunt, vel ex iusta causa sese excusant et onus administrandae tutelae deponunt
Abbreviated transcription (Latin):
nsunt. ¶ Cur aũt incõ¬
plibus aliis c̾ũs postum
proiam uatis habentur et
in hac causa placuit non
mimiis postiis ꝙͣ iã nacis
testõ tucores dari posse. si

Expanded text:
sunt. Cum tamen in compluribus aliis causis postumi pro iam natis habeantur, et in hac causa placuit non minus postumis quam iam natis testamento tutores dari posse, si
Abbreviated transcription (Latin):
ris dare. et ħ infilios filias¬
tũ neptibus qr ica demũ pa¬
rentes possũt cestõ cutores
dare si post mortem eoꝵ pr̃is
sui impotãte nõ st̃ recasim
¶taq si filius cuus mortis
tue tp̃re impoc̾ate tua sit
nõ potuerũt testõ tuo tuto¬

Expanded text:
in filio filiaqtamen neptibusque ita demum parentes possunt testamento tutores dare, si post mortem eorum in patris sui potestatem non sint recasuri. itaque si filius tuus mortis tuae tempore in potestate tua sit, n poterunt testamento tuo tuto
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem hoc spaciũ hũt adno¬
uas tutelas uocati. ¶Et q
pot̾atem aliꝙͣ hũt excusare
se possunt ut dynus mar¬
cus scͥpsit. s receptam cute¬
cusare se nemo potest ma¬

Expanded text:
m hoc spatium habent ad novas tutelas vocati. Et qui potestatem aliquam habent, excusare se possunt, ut divus Marcus rescripsit, sed coeptam tuter habet, excusare se nemo potest
Abbreviated transcription (Latin):
ceceras ꝑsonas que neutro
iure cenẽtur. ac prius dispi
incapite lib̾o ad tuendũ eũ
qui ꝓpt̾ ecatem se defendere
nequit uire ciuili data ac ꝑ¬
missa. ¶Tutores ant st̃ qͥ¬

Expanded text:
ceteras personas, quae neutro iure tenentur. ac prius dispicin capite libero ad tuendom eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ac permissa. Tutores autem
Abbreviated transcription (Latin):
et hii qui generare nõ possũt
quales sunt spadones adop¬
tare possunt. Castraci aũt ñ¬
cipis adsolacium lib̾oꝵ amis¬
sorum ad optire possũt ¶I¬
lud ꝓprium est illius adop¬
tionis q̃ ꝑsaccum oraculum
fit qd̾sus qui liberos impo¬
testate ht sise adarrogand
dedent nõ solum ip̃e in pot̾a¬

Expanded text:
et hi, qui generare non possunt, quales sunt spadones, adoptare possunt, castrati autcipis ad solatium liberorum amissorum adoptare possunt. Illud proprium est illius adoptionis, quae per sacrum oraculum fit, quod is qui liberos in potestate habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse pot
Abbreviated transcription (Latin):
hiis hĩtas madoptõnem
infestau̾it p̃sente eo qui
ad optatur et nõ ꝯͣdicente
nec no et eo qui ad optat
soluitur quidem ius po
tionem plenissima ẽẽ ana

Expanded text:
his habitas in adoptionem nifestavit, praesente eo qui adoptatur, et non contradicente nec non eo qui adoptat, solvitur quidem ius pottionem plenissimam esse antea
Abbreviated transcription (Latin):
ĩisulam deportatur cim¬
catem amiccit. Sequicur
ut qui eo mo exnũo cun¬
um rõnoꝵ tollit᷑ ꝑuide ac¬
si mortuo eo desmant libi
impotite eius eẽ. ¶ Pari
rõne et sis qui ĩpocate ꝑ¬
entis sic ĩmsulam deporca¬
tus fu̾it desuit ĩpot̾atepa¬

Expanded text:
insulam deportatur, civitatem amittit, sequitur ut, quia eo modo ex numero civium Romanorum tollitur, perinde acsi mortuo eo desinant liberi in potestate eius esse. pari ratione et si is qui in potestate parentis sit in insulam deportatus fu
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Quod aũt lex ab incesta¬
to urat ad tutelam agna
is qui poterat tutores da¬
re. s siquãtum ad tutelã
ꝑtinet incestatus decesẜit
tũ is qui datus est tutor ui¬
no testatore de cessit¶ S
agnatõnis quid̾ uis oĩb
modis capitis diminutõe
qd̾ accidit inhiis qui ẜui pe¬
ne efficiuntur acrocitate sẽ¬
tencie uł lib̾cis ut ingrati
cura pr̃onos cõdepnati uel
qui se ad precium ꝑticipan¬
dum benũdari passi st̃ ¶Mi
uel ei qui insulam deporta¬
tus est. ¶ Mimnna capitis
diminucio est cum et cun¬
tas et lib̾tas retinetur. Sec

Expanded text:
 Quod autem lex ab intestato vocat ad tutelam adgnais qui poterat tutores dare, sed si quantum ad tutelam pertinet, intestatus decesserit. cum is qui datus est tutor, vivo testatore decesserit. Sed adgnationis quidem ius omnibus modis capitis deminutioned accidit in his qui servi poenae efficiuntur atrocitate sententiae, vel liberti ut ingrati circa patronos condemnati, vel qui ad pretium participandum se venumdari passi sunt. Mivel ei qui in insulam deportatus est. Minima est capitis deminutio, cum et civitas e
Abbreviated transcription (Latin):
me dissoluitur nec qͥcꝙͣ
ad prem ad optiuũ tñsit.
nec in potate eius ẽlic ab
intestato uira successionis
ei a nobis tributa st̾ ¶ Si

Expanded text:
me dissolvuntur nec quidquam ad patrem adoptivum transit nec in potestate eius est, licet ab intestato iura successionis ei a nobis tributa sunt. si
Abbreviated transcription (Latin):
dari pot̾. s sciend̾ est eũ ⁊ siñ
libtate datum tutore tacite ⁊
libtatem directam accepisse
esse ¶ plane siperrorẽ qĩ lib
tutordatus sit aliud dicend̾
est. ¶ Seruus aũt aliemis
pure mucilit᷑ testõ datur o¬

Expanded text:
dari potest. sed sciendum est, eum et sine libertate tutorem datum tacite et libertatem directam accepisse esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. servus autem alienus pure inutiliter datur
Abbreviated transcription (Latin):
emincipaũit. iibetur qita
ꝑtem ei suoꝵ bonorum re¬
linquere uidelic prec̾ bõa
que ad pr̃em adoptiuũ tnͣs¬
tulit. et quorum cõmodũ
ei acquisunt postea. ¶Mi

Expanded text:
ipaverit, iubetur quartam partem ei suorum bonoram relinquere, videlicet praeter bona quae ad patrem adoptivum transtulit et quorum commodum ei adquisivit postea. Min
Abbreviated transcription (Latin):
tum hii quos ad optanius¬
¶ Ad optio aũt duobꝰ modiᷤ
fit aut principali repto at
nupio magistratus. ¶In¬
pio magr̃atus ad optamus
testate pentem st̃ sũ pͥmii
gradum uboꝵ optineant q̃¬
lis est filius filia siue ĩ fe¬
norem qual est neros ne

Expanded text:
tiam ii quos adoptamus. Adoptio autem duobus modis fit, aut principali rescripto aut imperio magistratus. imperio magistratus adoptamus testate parentis sunt, siue primum gradum liberorum optineant, qualis est filius filia, siue inferiorem, qualis est nepos ne
Abbreviated transcription (Latin):
tat inpotestatem pentum
qualis est is qui dum nali
fiłat postea cune datus po¬
testati płis sbicitursñet nõ
isqui amłre libera precreatꝰ¬
est cuiꝰ mat̾monui mĩme
legibus int̾dcm̃ fu̾at s ad
qu̾ pr consuetudinem hse¬
rat postea ex nr̃a ꝯsto̾ne do

Expanded text:
tur in potestatem. qualis est is qui dum naturalis fuerat postea curiae datus potestati patris subicitur. nec non is qui a muliere libera procreatus, cuius matrimonium minime legibus interdictum fuerat sed er consuetudinem habuerat. postea ex nostra co
Abbreviated transcription (Latin):
tus fĩns nichil est impedim̃¬
to nupciis. et ideo ꝯstat. siqs
generum ad optare uelit
debere eum ante filiã suam
emancipare et siquis uelit
niuum adoptare debe eum
ante filium sini eniacipare
¶Fris et sororis filiam uro¬
rem ducere nõ licz. s nec ne

Expanded text:
tus fueris, nihil est impedimento nuptiis. et ideo constat, si quis generum adoptare velit, debere eum ante filiam suam emancipare: et si quis velit nurum adoptare, debere eum ante filium emancipare. Fratris vel sororis filiam uxorem ducere non licet. sed nec ne