comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est. de lu ne nomine tractũ. l una
enĩ mene greco sermone uocatur. unde
& apud hebreos menses legitimi ñ ex
solis circulo s ex lunȩ cursu enumerant᷑.
qđ est. de noua ad nouã. Egyptii autẽ
primi ꝓpt̃ lunȩ uelociorẽ cursum &
ne error cõputationis  eiꝰ uelo¬
citate accideret. ex solis cui¬
cursu
diem mensis adinuenert̃. qm̃ tardior
solis motꝰ facilius poterat comp̃hendi.
Lanuariꝰ mensis ab iano dictꝰ. cui fuit a
gentilib consecratꝰ. uł qͥa limes & ianua
sit anni. unde & bifrons idem ianꝰ pingit᷑.
ut introitꝰ anni & exitꝰ demonstraretur.
Pebruariꝰ nuncupat᷑ a februo. idest a plu¬
tone cui eo m̃se sacrificabat᷑. nã ianuari¬
um diis suꝑis. februariũ diis manib
romani consecrauerunt. Ergo februariꝰ
a februo idest a plutone non a febre
idest ȩgritudine nominatuꝵ.
Martiꝰ appellatus ꝓpter martẽ romanȩ
gentis auctorẽ. uł qd eodem tempore
cuncta ammantia agant᷑ ad mares ad

Expanded text:
ecum de lunae nomine tractum. Luna enim μήνη Graeco sermone vocatur; unde et apud Hebraeos menses legitimi non ex solis circulo, sed ex lunae cursu enumerantur, quod est de nova ad novam. Aegyptii autem primi propter lunae velociorem cursum, et ne error conputationis eiucitate accideret, ex solis cursu diem mensis adinvenerunt; quoniam tardior solis motus facilius poterat conprehendi. Ianuarius mensis a Iano dictus, cuius fuit a gentilibus consecratus; vel quia limes et ianua sit anni. Unde et bifrons idem Ianus pingitur, ut introitus anni et exitus demonstraretur. Februarius nuncupatur a Februo, id est Plutone, cui eo mense sacrificabatur. Nam Ianuarium diis superis, Februarium diis Manibus Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februo, id est Plutone, non a febre, id est aegritudine nominatus. Martius appellatus propter Martem Romanae gentis auctorem, vel quod eo tempore cuncta animantia agantur ad marem et ad
Abbreviated transcription (Latin):
Iuliꝰ uͦ & augustꝰ de nominib hominũ
iulii & augusti cęsarũ nuncupati st̃. nam
priꝰ quintilis & sextilis uocabant᷑. Quin¬
tilis. quia quintꝰ erat a martio. quẽ prin¬
cipem anni testantur esse romani. Sextilis
similit̾. quia sextus. Septenber nom̃ ha¬
bet a numero & imbre. qͥa septimus ẽ a
martio. & imbres habet. Sic october &
nouenber atq decenber ex numero et
imbrib acceꝑunt uocabula. quẽ nume¬
rum decurrentẽ decenber finit. ꝓ eo qđ
denariꝰ numerꝰ prȩcedentẽ numerũ claudit
Ralendas autẽ. nonas. & idus ꝓpter dies fe¬
stos romani instituert̾. uł ꝓpter officia
magistratuũ. in his enĩ dieb conuenie¬
bant᷑ coniuncti in urbib. Quidã autẽ
kalendas a colendo appellari existimabañ.
Apud uet̾es enĩ omniũ mensiũ principia
colebant᷑. sicut & ap̃ ebreos. Idus aut̃ pleriq
romanoꝵ ab edendo dictos putauerunt.
qđ hi dies ap̃ ueteres epularũ essent.
Nonȩ a nundinis uocatȩ. Nundinȩ enĩ st̃

Expanded text:
e honoribus hominum, Iulii et Augusti Caesarum, nuncupati sunt. Nam prius Quintilis et Sextilis vocabantur: Quintilis, quia quintus erat a Martio, quem principem anni testantur esse Romani; Sextilis similiter, quod sextus. September nomen habet a numero et imbre, quia septimus est a Martio et imbres habet. Sic et October, November atque December ex numero et imbribus acceperunt vocabula; quem numerum decurrentem December finit, pro eo quod denarius numerus praecedentes numeros claudit. Kalendas autem, Nonas et Idus propter fedies Romani instituerunt, vel propter officia magistratuum. In iis enim diebus conveniebatur in urbibus. 13. Quidam autem Kalendas a colendo appellari existimant. Apud veteres enim omnium mensium principia colebantur, sicut et apud Hebraeos. Idus autem plerique Latinorum ab edendo dictas putant, quod ii dies apud veteres epularum essent. 14. Nonae a nundinis vocatae, nundinae enim sunt
Abbreviated transcription (Latin):
gates primũ reꝑta in sicilia iuxta flum̃
ei dem nominis. postea plurimis in t̾ris.
Est autẽ nigra. habens in medio circulos
nigros & albos. iunctos & uariatos. similes
ematiti. magi suffitu earum si credit᷑ tempe¬
states auertunt. flumina sistunt: Absictos
nigra & ponderosa. distincta uenis ruben¬
tib. hec excalefacta igni. septem diebus
calorẽ tenet. Egyptilla nigra est radice.
cerulea facie. ex ȩgypto ubi inuenit᷑ uocata:
Media nigra est. a medi a ula fabulosa inuen¬
ta. habet uenas aerei coloris sudorẽ reddit
croci saporẽ uini. Uegentana italica gẽma
est ab eis reꝑta nigra facie. albis int̾mican¬
tib notis:. Bariptus uigra ẽ cum sangui¬
neis. & albis notis. Meromelas nigra uena
quelibet colorẽ secante ꝑ mediasꝰ Ueneriȩ
crines nigerrimi nitoris. continens in se
speciem rusi crinis. Tricruus ex affrica
nigra ẽ. s tres sucos reddit. a radice nigrũ.
e medio sanguineũ. e sũmo ocreȩ. Dionisia

Expanded text:
a primum in Sicilia iuxta flumen eiusdem nominis, postea plurimis in terris. Est autem nigra, habens in medio circulos nigros et albos iunctos et variatos, similis haematiti. Magi suffitu earum, si creditur, tempestatus avertunt, flumina sistunt. Apsyctos nigra et ponderosa, distincta venis rubentibus. Haec excalefacta igni septem diebus calorem tenet. Aegyptilla nigra est radice, caerulea facie, ex Aegypto, ubi invenitur, vocata. Media nigra est, a Media illa fabulosa inventa. Habet venas aerei coloris; sudorem reddit croci, saporem vini. Veientana Italica gemma est, Veis reperta, nigra facie, albis intermicantibus notis. Bariptos nigra est cum sanguineis et albis notis. Mesomelas nigra vena quemlibet colorem secante per medias. Veneris crines nigerrimi nitoris, continens in se speciem rufi crinis. Trichrus ex Africa nigra est, sed tres sucos reddit, ab radice nigrum, e medio sanguineum, e summo ochrae. Dionysia
Abbreviated transcription (Latin):
occidens noctẽ inducit. Nam dies
est sol suꝑ terras. nox est. sol sub terras.
ex ipso enĩ sunt hore. ex ipso dies cum
ascenderit. ex ipso etiã nox cũ occiderit.
ex ipso menses & anni numerantur. ex
qnͣdo uͦ iuxta septentrionẽ sublimis
sus diuersos accipit. quib aeris temꝑies
ꝓ ratione tempoꝵ dispensatur & ordinẽ ui¬
cissitudinũ. ꝑmutationũq accipit
Nam dũ ad suꝑiora conscenderit. uer tem¬
perat. ubi autẽ ad summũ cȩli uenerit.
estiuos accendit calores. Descendens
rursꝰ autumno tempiem reddit. ubi uͦ
ad inferiorẽ redit circulũ. ex glaciali
cõpage cęli rigorẽ nobis hiberni frigoris
derelinquit. XXX. De itinere solis in¬
ol oriens ꝑmeridie̾ iter
habet. qui postquã ad occasũ ꝑuenerit.
& occeano se intinxerit. ꝑ incognitas
sub t̾ras uias uadit. & rursus ad orientẽ
recurrit.
XXXI. De lumine lun¬

Expanded text:
occidens noctem inducit; nam dies est sol super terras, nox est sol sub terris. Ex ipso enim sunt horae; ex ipso dies, cum ascenderit; ex ipso etiam nox cum occiderit; ex ipso menses, et anni numerantur; ex quando vero juxta Septentrionem, sublimis sus diversos accipit, quibus aeris temperies pro ratione temporum dispensatur, et ordo vicissitudinum permutationumque servatNam dum ad superiora conscenderit, ver temperat: ubi autem ad summum coelum venerit, aestivos accendit calores. Descendens rursus, autumni tempad inferiorem redit circulum, ex glaciali conpage caeli rigorem nobis hiberni frigoris derelinquit.' § 52 De itinere solis. Sol oriens per meridiem iter habet. Qui postquam ad occasum venerit et Oceano se tinxerit, per incognitas sub terra vias vadit et rursus ad orientem recurrit. § 53 De lumine lun
Abbreviated transcription (Latin):
ponimꝰ. Ubi uͦ iam ꝑ gradus ꝓnuntian¬
do plenã sententiȩ clausulã facimꝰ fit
ꝑhiodos. punctũq ad caput literȩ poni¬
mꝰ & uocatur distinctio id est disiunctio.
quia integram separauit sententiã. Hoc
quidẽ apud oratores. ceterũ apud poetas.
ubi in uersu post duos pedes sẏllaba re¬
manet cõma est. quia ibi post scansionẽ
p̾cisio uerbi facta est. ubi uero post duos
pedes de parte orationis nichil suꝑ est co¬
lon est. totus uero uersus ꝑhiodos est.¬
reterea .x. De notis sententiarũ.

Expanded text:
ponimus. 5. Ubi vero jam per gradus pronuntianponimus. 5. Ubi vero jam per gradus pronuntiando plenam sententiae clausulam facimus, fit periodus; punctumque ad caput litterae ponimus, et vocatur distinctio, id est, disjunctio, quia integram separavit sententiam. 6. Hoc quidem apud oratores. Caeterum apud poetas ubi in versu post duos pedes syllaba remanet, comma est, quia ibi post scansionem praecisio verbi facta est. Ubi vero post duos pedes de parte orationis nihil superest, colon est. Totus autem versus periodus est.PUT XXI. De notis sententiarum.
Abbreviated transcription (Latin):
suo apponitur. sensũ nobis lectionis osten¬
dit: Dictȩ autẽ positurȩ uel quia pun¬
ctis positis annotantur. uł quia ibi uox
ꝓ intuallo distinctionis deponitur: has
greci theseᷤ uocant. latim posituras
Prima positura. sub distinctio dicit᷑ eadẽ
est & cõma. Media distinctio sequens
est. ipsa & cola. Ultima distinctio. quȩ
totã sententiam claudit. ipsa est ꝑhiodos.
quarũ diuersitas. punctis diuerso loco
positis demonstratur. Ubi enim inicio
ꝓnuntiationis necdũ plena pars sensus
est. & tam̃ respirare oportet. fit cõma.
idest particula sensus. punctꝰq ad imam
litterã ponitur. & uocatur subdistinctio.
ab eo qđ punctũ subtꝰ. idest ad inã litte¬
rã accipit. Ubi autẽ in sequentib iam
sententia sensũ prestat s adhuc aliquid
suꝑest de sententiȩ plenitudine. fit cola.¬
puncto notamꝰ & mediam distinctionẽ
uocamꝰ. quia punctũ ad mediã litterã

Expanded text:
suo apponitur, sensum nobis 32 lectionis ostensuo apponitur, sensum nobis 32 lectionis ostendit. Dictae autem positurae, vel quia punctis positis annotantur, vel quia ibi vox pro intervallo distinctionis deponitur. 2. Has Graeci θέσεις vocant, Latini posituras. Prima positura, subdistinctio dicitur, eadem et κόμμα. Media distinctio sequens est, ipsa et κῶλον. Ultima distinctio, quae totam sententiam claudit, ipsa est περίοδος; quarum diversitas punctis diverso loco positis demonstratur. 3. Ubi enim in initio pronuntiationis necdum plena pars sensus est, et tamen respirare oportet, fit comma, id est, palitteram ponitur; et vocatur subdistinctio, ab eo quod punctum subtus, id est ad imam litteram, accipit. Ubi autem in sequentibus iam sententia sensum praestat, sed adhuc aliquid superest de sententiae plenitudine, fit cola,puncto notamus, et mediam distinctionem vocamus, quia punctum ad mediam litteram
Abbreviated transcription (Latin):
apponuntur. Oxia. idest acutꝰ accentꝰ
uis linea. a sũmo sinistrȩ in dexteram
circũflexus linea de acuto & graui facta
pars est circuli inferior iacens ita .U. yfen
idest coniunctio quia duo uerba connectit
subiecta uirgula uersui circuflexa fit ita
U. Diastole. idest distinctio quȩ contra¬
rios separat dextera pars circuli supposi¬
ta uersui fit ita. ꝯ. Apostrophus pars
itẽ ẽ circuli dextera & ad summã litterȩ
apposita fit ita.ꝰ Qua nota deesse osten¬
ditur in sermone ultima uocalis. ut
pretatur aspiratio. idest ubih. littera appo¬
ni debet tali figura annotat᷑. E. Psile qd
int̾pretatur siccitas siue purũ idest ubi
.h. littera esse ñ debet. tali nota ostendi
tur .I. Quoꝵ duoꝵ accentuum. figurã
latini ex ipsa littera aspirationis fecert̃
unde si coniungas has. fecisti eandem
aspirationis notã: Rursũ si medium ex
ositura est
figura ad distinguendos sensus. ꝑ cola.
& cõmata. & ꝑhiodos. quȩ dũ ordine

Expanded text:
apponuntur: scilicet oxia, idest acutus accentus, vis, linea a summo sinistre in deid est, circumflexus, linea de acuto et gravi facta id est, brevis, pars est circuli inferior, jacens ita: . 6. Ὑφὲν, id est, conjunctio, quia duo verba connectit, subjecta virgula versui circumflexa fit ita: . 7. Diastole, id est, distinctio, quae e contrario separat, dextera pars circuli supposita versui fit ita: . 8. Apostrophos, pars item circuli dextera, et ad summam litteram apposita, fit ita: ' , qua nota deesse ostenditur in sermone ultima vocalis, ut , quod interpretatur aspiratio, id est, ubi II littera poni debet, tali figura notatur: . 10. Ψιλὴ, quod interpretatur siccitas, sive purum, id est, ubi II littera esse tur: Psile. Quorum duorum accentuum figuram Latini ex ipsa littera aspirationis fecerunt. Unde si coniungas has, fecisti eandem aspirationis notam. Rursus si medium eius Positura est figura ad distinguendos sensus per cola et commata, et periodos, quae dum ordine
Abbreviated transcription (Latin):
ialecticam & Rhethoricã uarro in
nouẽ disciplinarũ libris. tali dissimili¬
tudine diffiniuit. Dialectica & rethorica
est. qđ in manu hominis pugnꝰ astrictus
ista distendens. Dialectica siquidẽ ad dis¬
serendas res acutior. Rethorica ad illa
quę nititur docenda facundior. illa ad
scolas ñnunquam uenit. ista iugiter
studiosos. hȩc frequent᷑ & ppłos. Solent
autẽ philosophi ante quã ad ysagogen
ueniant exponendũ diffinitionem phy¬
losophiȩ ostendere. quo faciliꝰ ea quȩ ad
eam ꝑtinent. demonstrentur.⁊ti.
De diffinitione philosophię.

Expanded text:
ialecticam uero et rethoricam Varro in nouem Disciplinarum libris tali similitudine definiuit: 'Dialectica et rethorica est quod in manu hominis pugnus astrictus ista distendens. Dialectica siquidem ad disserendas res acutior, rethorica ad illa quae nititur docenda facundior. Illa ad scholas nonnunquam uenit, ista iugiter studiosos: haec frequenter et populos. Solent autem Philosophi antequam ad isagogen veniant exponendam, definitionem Philosophiae ostendere, quo facilius ea, quae ad eam pertinent, demonstrentur. § 24 De definitione Philosophiae.
Abbreviated transcription (Latin):
eptẽ spatia quadrigȩ currunt refe¬
rentes hoc ad cursũ septem stellarũ. qͥb
mundũ regi dicunt. siue ad cursũ septẽ
dierũ pręsentiũ. quib ꝑactis uitȩ ter¬
minus consũmatur. quoꝵ finis ẽ creta
orro equites singulares id̾o currere di¬
cuntur. quia singulariter unꝰquisq uitȩ
huiꝰ cursum p̾agit atq transit. alius
alio tẽpore sequens aliũ ꝑ unam tamen
uiã mortalitatis usq ad ꝓpriam metam

Expanded text:
eptem spatia quadrigae currunt, referentes hoc ad cursum septem stellarum, quibus mundum regi dicunt, sive ad cursum septem dierum praesentium, quibus peractis vitae terminus consummatur, quorum finis est creta,Porro equites singulares ideo currere dicunt, quia singulariter unusquisque cursum vitae hujus peragit, atque transit, alius alio tempore sequens alium, per unam tamen viam mortalitatis usque ad propriam metam
Abbreviated transcription (Latin):
nente id qđ continetur appellatũ. In
nummismate tria querunt᷑. metallum
figura. & pondus. Si ex his aliqͥd defuerit.
nũmisina nꝰ erit. Tria sunt autẽ genera
argenti. & auri. & eris. signatũ. factum.
infectũ. Signatũ est. qd innummis est.
factũ qđ in uasis & signis. infectũ. qdđ in
massis. qđ & graue dicit᷑ idest massa. In
noticia autẽ formarũ metalla ita uene¬
runt. Dum enĩ quocũq casu ardentes
siluȩ excoquerent terrã. quȩ calefactis
uenis fudit riuos cuiꝰcumq instructurȩ
Siue gͥ es illud fuerit. siue aurũ. cum in
loca terrȩ depressiora decurreret. sũpsit
figurã in quã illud uł ꝓfluens riuus
uł excipiens lacuna formauerat. Quarũ
rerũ splendore. capti homines cũ ligatas
attollerent massas. uiderunt in ea terre
uestigia figurata. inde excogitauerunt
liquefactas ad omnem formam posse
deducr¬
XUIII. De Argento.

Expanded text:
nente id quod continetur appellatum. In nente id quod continetur appellatum. In nomismate tria quaeruntur: metallum, figura et pondus. Si ex his aliquid defuerit, nomisma non erit. Tria sunt autem genera argenti et auri et aeris: signatum, factum, infectum. Signatum est quod in nummis est; factum, quod in vasis et signis; infectum, quod in massis; quod et grave dicitur, id est massa. In notitiam autem formarum metalla ita venerunt; dum enim quocumque casu ardentes silvae exquoquerent terram, quae calefactis venis fudit rivos cuiuscumque structurae, sive igitur aes illud fuerat sive aurum, quum in loca terrae depressiora decurreret, sumpsit figuram, in quam illud vel profluens rivus vel excipiens lacuna formaverat. Quarum rerum splendore capti homines quum ligatas adtollerent massas, viderunt in ea terrae vestigia figurata; hincque excogitaverunt liquefactas ad omnem formam posse deduci. De argento
Abbreviated transcription (Latin):
auraria nomen habet ab auro. Tributa
uero eo qd antea ꝓ tribub singulas exi¬
gebantur. sicuti nunc ꝑ singula t̾ritoria
Sic autẽ in tres partes diuisum fuisse ro¬
manũ ppłm constat. ut hi qui perant
in singulis partib tribuni dicerentur:
unde etiã sumptus quos dabant popłi
tributa nominauert̾. Uectigalia sunt
tributa a uehendo dicta: Stipendium
ab stipe pendenda nominatũ. antiqui
enĩ appendere pecuniam soliti erant.
magis quã annumerare. Moneta ap¬
pellata est. quia monet ne qua fraus in
metallo uł in pondere fiat. Numisma
est solidus aureus. uł argenteus. siue ereꝰ.
qui ido nummisma dicit᷑. quia nominib
principũ effigusq signatur. Priꝰ nummꝰ¬
argenteus nuncupatur. quia ꝗͣ plurimũ
ex argento ꝑcutiebatur. Numini autem
a numa romanoꝵ rege uocati st̃. qui eos
primũ apud latinos imaginib notauit.¬
& titulo nominis sui p̾scripsit. Folles
dicunt᷑ a saculo quo condunt᷑ a conti¬

Expanded text:
Auraria nomen habet ab auro. 7. Tributa Auraria nomen habet ab auro. 7. Tributa vero, eo quod antea per tribus singulas exigebantur, sicut nunc per singula territoria. Sic autem in tres partes divisum fuisse Romanum populum constat, ut qui praeerant in singulis partibus tribuni dicerentur. Unde etiam sumptus quos dabant populi tributa nominaverunt. 8. Vectigalia sunt tributa, a vehendo dicta. Stipendium a stipe pendenda nominatum. Antiqui enim appendere pecuniam soliti erant magis quam annumerare. Moneta appellata est quia monet, ne qua fraus in metallo vel pondere fiat. 288 9. Nomisma est solidus aureus, vel argenteus, sive aereus, qui ideo nomisma dicitur quia nominibus principum effigiisque signatur. Prius nummus ἄργυρος nuncupabatur, quia quam plurimum ex argento percutiebatur. Nummi autem a Numa Romanorum rege vocati sunt, qui eos primum apud Latinos imaginibus notavit et titulo nominis sui praescripsit. Folles dicuntur a sacculo quo conduntur, a conti
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius pecuniã a pecudib appellauerunt.
sicut a iuuando iumenta st̃ dicta. Omne
eni patrimoniũ apud antiquos peculiũ
dicebatur a pecudib in quib eoꝵ consta¬
bat uniuersa substantia. unde & pecuari
uocabatur qui erat diues. modo uͦ pecuniosꝰ
Antiquissimi nundũ auro & argento inuen¬
to exe utebantur. nam priꝰ erea pecunia
in usu fuit: postea argentea. deinde aurea
subsecuta est. s ab ea quȩ cepit nomen
retinuit. unde & erariũ dictũ. quia priꝰ
es tantũ in usu fuit. & ipsũ solũ reconde.¬
batur. auro & argento nundũ signato.
ex quoꝵ metallis quauis postea facta fu¬
isset pecunia. nom̃ tamen exarii ꝑman¬
sit ab eo metallo unde initiũ sumpsit
eoc a positione hoc est a re posita nomi¬
natur. nam thesis positio dicit᷑. & ẽ nom̃
ex greco latinoq sermone compositum
Nam thesis greci repositum dicunt. lati
ne aurũ. qđ iunctũ sonat repositũ aurũ.

Expanded text:
superius, pecuniam a pecudibus appellaverunt, superius, pecuniam a pecudibus appellaverunt, sicut a iuvando iumenta sunt dicta. Omne enim patrimonium apud antiquos peculium dicebatur a pecudibus, in quibus eorum constabat universa substantia; unde et pecuarius vocabatur qui erat dives, modo vero pecuniosus. Antiquissimi nondum auro argentoque invento, aere utebantur. Nam prius aerea pecunia in usu fuit, post argentea, deinde aurea subsecuta est, sed ab ea, qua coepit, et nomen retinuit. Unde et aerarium dictum, quia prius aes tantum in usu fuit, et ipsud solum recondebatur, auro argentoque nondum sex quorum metallis quamvis postea facta fuisset pecunia, nomen tamen erarii permansit, ab eo meos, a positione, hoc est, a reposito nominatur. Nam thesis positio dicitur: et est nomen ex graeco latinoque sermone compositum: nam thesis Graeci repositum dicunt: Latini aurum, quod junctum sonat repositum aurum.
Abbreviated transcription (Latin):
quã aurũ. & argentũ. AUI. De aletallis.
qđ natura eiꝰ ea sit. ut ubi una uena
apparuerit. ibi spes sit alteriꝰ inquirendi.
Septem sunt autẽ genera metalloꝵ. aurũ.
argentũ. es. electrum. stagnũ. plumbũ.
& qđ domat omnia ferrum. xUII.
urum ab aura dictũ
idest ab splendore. eo qd reꝑcusso
aere plus fulgeat. unde & uirgiliꝰ.
discolor inde auri ꝑ ramos aura refulsit.
hoc est splendor auri. Naturale enim est
ut metalloꝵ splendor plus fulgeat luce
alia reꝑcussus. hinc & aurarii dicti quoꝵ
fulgor splendidus redditur. Obrizum
aurũ dictũ. qđ obradiat splendore. Est
enĩ coloris optimi. qđ ebrei ophar greci
piron uocant. Brathea dicit᷑ tenuissima
de pecudib ꝓprietatem habebat & nom̃
De corio enĩ pecudũ nummi incidebant᷑¬
& signabantur. postea a saturno ȩreus
nummꝰ inuentus. ipse enĩ signare num
saturno a gentilib consecratũ est. Alii ut

Expanded text:
quam aurum et argentum. CAPUT XVII. De metallis. 1. quam aurum et argentum. CAPUT XVII. De metallis. 1. d natura eius sit ut ubi una vena apparuerit, ibi spes sit alterius inquirendi. Septem sunt autem genera metallorum: aurum, argentum, aes, electrum, stagnum, plumbum et, quod domat omnia, ferrum. De auro . Aurum ab aura dictum, id est ab splendore, eo quod repercusso aere plus fulgeat. Unde et Vergilius Aen. 6, 204: Discolor inde auri per ramos aura refulsit, hoc est splendor auri. Naturale enim est ut metallorum splendor plus fulgeat luce alia repercussus. Hinc et aurarii dicti, quorum fulgor splendidos reddit. Obryzum aurum dictum quod obradiet splendore; est enim coloris optimi, quod Hebraei 'ophaz', Graeci κιρρὸν dicunt. Brattea dicitur tenuissima de pecudibus et proprietatem habebat et nomen; de corio enim pecudum nummi incidebantur et signabantur. Postea a Saturno aereus nummus inventus; ipse enim signare nummSaturno a gentilibus consecratum est. Alii, ut
Abbreviated transcription (Latin):
& niger. aliqnͣdo & translucidus crassiori
uisu. & in speculis parietũ ꝓ unagine um¬
bras reddente. gemmas multi ex eo faciunt
Hunc lapidem & in india & in italia & ad
oceanum in hispania nasci tradunt.
Ferunt autẽ sub tiberio cesare quendam
artificẽ excogitasse uitri temperamentũ¬
ut flexibile esset ac ductile. Qui dũ admis¬
sus fuisset ad cęsarẽ porrexit fialã cȩsari.
quã ille indignatus in pauimentũ ꝓie¬
cit. Artifex autẽ sustulit fialã de pauim̃to
quȩ compucuerat se tanquã uas eneum.
Demde marculũ de sini ꝓtulit & fialã cor¬
rexit. Hoc facto. cȩs ar dixit artifici. Nunqͥd
alius scit hanc conditurã uitroꝵ: Postquã
ille iurans negauit alterũ hoc scire. iussit
illũ cȩsar decollari. nedum hoc cognitũ fie¬
ret. aurũ ꝓ luto haberet᷑. & omniũ metal¬
loꝵ prȩcia abstraherentur. Et reuera quia
si uasa uitrea ñ frangerent᷑. meliora essent

Expanded text:
et niger aliquando et translucidus, crassiore et niger aliquando et translucidus, crassiore visu et in speculis parietum pro imagine umbras reddente; gemmas multi ex eo faciunt. Hunc lapidem et in India et in Italia et ad Oceanum in Hispania nasci tradunt. Ferunt autem sub Tiberio Caesare quendam artificem excogitasse vitri temperamentuut flexibile esset, et ductile, qui dum admissus fuisset ad Caesarem, porrexit phialam Caesari, quam ille indignatus in pavimentum projecit. Artifex autem sustulit phialam de pavimento, quae complicaverat se tanquam vas aeneum; deinde marculum de sinu protulit, et phialam correxit. Hoc facto, Caesar dixit artifici: Nunquid alius scit hanc condituram vitrorum? Postquam ille jurans negavit alterum hoc scire, jussit illum Caesar decollari, ne dum hoc cognitum fieret, aurum pro luto haberetur, et omnium metallorum pretia abstraherentur. Et re vera, quia si vasa vitrea non frangerentur, meliora essent,
Abbreviated transcription (Latin):
ritur. adiecto cipro ac nitro continuisq
fornacib ut ȩs liquatur masseq fiunt
postea ex massis rursus funditur in offi¬
cinis. & aliud flatu figurat᷑. aliud torno
teritur. aliud argenti modo celatur.
tinguitur etiã multis modis. ita ut iacin¬
ctos saphirosq & uirides imitet᷑ & omces
uł aliarũ gemmarũ colores. Neq est alia
speculis aptior materia uł picturȩ accõmo¬
datior. maximꝰ tam̃ honor in candido ul¬
tro. ꝓximaq in cristalli similitudine. un¬
de & ad potandũ argenti metalli & auri¬
metalla repulit. Uitrum olim fiebat &
in italia. & ꝑgallias. & in hispania. arena
alba mollissima. pila molaq terebatur.
Dehinc miscebatar trib partib nitri pon¬
dere uł menstira. ac liquata in alias forna¬
ces transfundebatur. quȩ massa uocabat᷑
admonitrũ. atq hȩc recocta fiebat uitrum
purũ & candidũ. In genere uitri & obsianꝰ
lapis annumeratur. est autẽ uirens int̾dũ

Expanded text:
tur, adiecto cypro ac nitro continuisque tur, adiecto cypro ac nitro continuisque fornacibus ut aes liquatur, massaeque fiunt. Postea ex massis rursus funditur in officinis, et aliud flatu figuratur, aliud torno teritur, aliud argenti modo caelatur. Tinguitur etiam multis modis, ita ut iacinthos sapphirosque et virides imitetur et onyches vel aliarum gemmarum colores; neque est alia speculis aptior materia vel picturae adcommodatior. Maximus tamen honor in candido vitro, proximoque in crystalli similitudine; unde et ad potandum argenti metalla et auri pepulit vitrum. Olim fiebat et in Italia, et per Gallias et Hispaniam arena alba mollissima pila molaque terebatur. Dehinc miscebatur tribus partibus, nitri pondere vel mensura, ac liquata in alias fornaces transfundebatur, quae massa vocabatur ammonitrum; atque haec recocta fiebat vitrum purum et candidum. In genere vitri et obsianus lapis adnumeratur. Est autem virens interdum
Abbreviated transcription (Latin):
itruoi dictũ qđ uisui ꝑspieuitate trans¬
luceat. In aliis enĩ metallis quicquid
intrinsecus continetur absconditur. in ui¬
tro uͦ quilibet liquor uł species qualis est
interiꝰ. talis exteriꝰ declaratur. & quodã¬
modo clausus pater. Cuiꝰ origo hec fuit.
in parte sẏriȩ quȩ fenicis uocatur. siniti¬
ma iudeȩ circa radicem montis carmeli
palus est. ex qua nascitur belus amnis.
quinq milia passuũ spacio in mare flu¬
ens iuxta ptolomaidem. cuiꝰ arenȩ decur¬
rente. fluctu sordib eluuntur. Hic fama
est pulsa naue mercatoꝵ nitri cũ sparsim
ꝑ litus epulas pararent. nec essent ꝓ attol¬
lendis uasis lapides. glebas nitri nautę
subdiderunt. quib accensis ꝑmixta are¬
na litoris trans lucentes noui liquoris flu¬
xisse riuos. & hanc fuisse originẽ uitri.
Mox ut est ingeniosa sollertia ñ fuit conten¬
ta solo nitro. s & aliis mixturis hanc artẽ
studuit. Leuib enĩ aridisq lignis conqui¬

Expanded text:
itrum dictum quod visui perspicuitate transluceat. In aliis enim metallis quidquid intrinsecus continetur absconditur; in vitro vero quilibet liquor vel species qualis est interius talis exterius declaratur, et quodammodo clausus patet. Cuius origo haec fuit. In parte Syriae, quae Phoenice vocatur, finitima Iudaeae circa radices montis Carmeli palus est, ex qua nascitur Belus amnis, quinque milium passuum spatio in mare fluens iuxta Ptolomaidem, cuius arenae de torrente fluctu sordibus eluuntur. Hic fama est pulsa nave mercatorum nitri, cum sparsim per litus epulas pararent, nec essent pro adtollendis vasis lapides, glebas nitri e nave subdiderunt; quibus accensis permixta arena litoris, translucentes novi liquoris fluxisse rivos: et hanc fuisse originem vitri. Mox, ut est ingeniosa sollertia, non fuit contenta solo nitro, sed et aliis mixturis hanc artem condire studuit. Levibus enim aridisque lignis coqui
Abbreviated transcription (Latin):
lipeus est scutũ maiꝰ
dictus ab eo qđ clipet id est celet cor¬
oppositus enĩ sua defensione ab hastis. &
iaculis corpꝰ munit. Clipeus autẽ peditũ
est. scutũ equitũ. Scutũ appellatũ. eo qđ
a se excutiat teloꝵ ictũ. ut enĩ telis resista¬
tur. clipeus antefertur. Umbo scuti pars
media est. quasi umbilicus. Ancile uocat᷑
ancisione. qđ sit ab omni parte ueluti
ancisum ac rotundũ. Ouidiꝰ. idq ancile
notes oculis angulus omis ab est. Pelta
scutũ breuissimũ in modũ lunȩ mediȩ.
de quib meminit liber regũ. fecit rex
scutũ loreũ sine ligno. quo utunt᷑ afri.
testitudinis sit clipeus. est & testudo scu¬
toꝵ conexio curuata in testitudinis mo¬
dum. namq in armoꝵ generib. milites
etiã ab animalib nomina sumunt. ut
militaris. N. De Loricis.

Expanded text:
lipeus est scutus maior, dictus ab eo quod clipet, id est celet, corOppositus enim sua defensione ab hastis et iaculis corpus munit. Clypeus autem peditum est, scutus equitum. Scutum appellatum eo quod a se excutiat telorum ictum. Ut enim telis resistatur, clipeus antefertur. Umbo scuti pars media est, quasi umbilicus. Ancile vocaturancisione, quod sit ab omni parte veluti ancisum ac rotundum. OvidiusFast. 3, 377:notes oculis, angulus omnis abest. Peltum scutum brevissimum in modum lunae mediae. De quibus meminit liber Regum3 Reg. 10, 1scutum loreum sine ligno, quo utuntur Afri testudinis fit clypeus. Est et testudo scutorum conexio curvata in testudinis modum. Namque in armorum generibus milites etiam ab animalibus nomina sumunt, ut militaris.' § 13 De loricis.
Abbreviated transcription (Latin):
Sabbatũ ab ebreis ex interp̃tatione uocabu¬
li sui requies nominat᷑. qdđ as in ipso ꝑfe¬
cto mundo requieuisset. siquidẽ & in eo
die requieuit dñs in sepulchro.
ut quietis illiꝰ mẏsteriũ confirmaret.
qd iudeis obseruandũ in umbra futuri
sua eiꝰ figurã adimpleuit. obseruatio eiꝰ
quieuit. Dies dñicus ꝓinde uocat᷑. quia
in eo resurrectionis dñi nr̃i gaudiũ cele¬
bratur. qui dies ñ iudeis s xp̃ianis in re¬
surrectione dñi declaratꝰ est. & ex illo cepit
habere festiuitatẽ suã. illis enĩ solum cele¬
brandũ sabbatũ traditũ est. quia antea
erat requies mortuoꝵ. Resurrectio autẽ
nulliꝰ eratꝰ qui resurgens a mortuis non
surrectio in corpore dnĩ ut p̾iret in capi¬
te ȩccłiȩ qđ corpꝰ eccłiȩ sꝑaret in finẽ. iã¬
dies dñicus. id est octauus qui & primꝰ ce¬

Expanded text:
Sabbatum ab Hebraeis ex interpretatione vocabuSabbatum ab Hebraeis ex interpretatione vocabuli sui requies nominatur, quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. Siquidem et eo die requievit Dominus in sepulchro, ut quietis illius mysterium confirmaret; quod Iudaeis observandum in umbra futuri sua eius figuram adinplevit, observatio eius quievit. Dominicus dies proinde vocatur, quia in eo resurrectionis Domini nostri gaudium celebratur. Qui dies non Iudaeis, sed Christianis in resurrectionem Domini declaratus est, et ex illo habere coepit festivitatem suam. Illis enim solum celebrantea requies mortuorum. Resurrectio autem nullius erat qui resurgens a mortuis non surrectio in corpore Domini, ut praeiret in capite Ecclesiae, quod corpus Ecclesiae speraret in finem, dies Dominicus, id est, octavus, qui et prim
Abbreviated transcription (Latin):
dicationis templi sollemnitatẽ iudei
octobri m̃se celebrabant. Dies palmarũ
id̃o dicit᷑. quia in eo dñs & saluator nr̃
sicut ꝓpħa cecinit ierłm tendens asellũ
sedisse ꝑhibetur: tunc gradiens cũ rami.
palmarũ multitudo plebiũ obuiam ei
clamauerunt: osanna benedictꝰ qͥ uenit
in nomine dñi rex isrł Uulgus autẽ iđo
hunc diẽ capitilauiũ uocat. quia tunc
moris est lauandi capita infantiũ. qui
unguendi st̾. ne obseruatione qͣ dragesimȩ
sordidata ad unctionẽ accederent. hoc au¬
tẽ die sẏmbolũ confitentib tradit᷑. ꝓpt̾
confiniũ dnici paschȩ sollemnitatẽ. ut
qui iam ad dĩ grãm ꝑcipiendã festinant.
sidem quam confiteantur agnoscant
Cena anĩca dicta est. eo qđ in eo die salua¬
tor pascha cũ discipłis suis fecerit. qđ &
hodie sicut est traditũ celebrat᷑. scm̃q in
eo chrisma conficit᷑. atq initium noui.
& ueteris cessatio testam̃ti declaratur.

Expanded text:
dicationis templi solemnitatem Judaei dicationis templi solemnitatem Judaei Octobri mense celebrant. 13. Dies Palmarum ideo dicitur, quia in eo Dominus et Salvator noster, sicut propheta cecinit, Jerusalem tendens asellum sedisse perhibetur. Tunc gradiens cum ramis palmarum multitudo plebium obviam ei clamaverunt: Osanna, benedictus qui venit in nomine Domini rex Israel.' Vulgus autem ideo hunc diem Capitilavium vocant, quia in eo tunc moris est lavandi capita infantium, qui unguendi sunt ne observatione quadragesimae sordidata ad unctionem accederent. Hoc autem die symbolum conpetentibus traditur propter confinem Dominicae paschae sollemnitatem; ut qui iam ad Dei gratiam percipiendam festinant, fidem, quam confiteantur, agnoscant. Coena Dominica dicta est, eo quod in eo die Salvator pascha cum suis discipulis fecerit; quod et hodieque, sicut est traditum, celebratur, sanctumque in eo chrisma conficitur, atque initium novi et veteris testamenti cessatio declaratur.
Abbreviated transcription (Latin):
ebreoꝵ angło nuntiante apparuit. scda
in qua ex gentiũ ppłis stella indice p̾sepis
cunabula magos adoraturos exhibuit.
Scenophegia. est sollemnitas ebr̾eoꝵ de greco
in latinũ tabernaculoꝵ dedicatio in t̃pre
tatur. quȩ cel ebrat᷑ a iudeis in memoriã
expeditionis cũ ab ȩgỹpto ꝑmoti in taber
naculis agebant᷑. & ex eo scenophegia: scena
enĩ grece tabernaculũ dicit᷑. quȩ sollemni¬
tas apud ebreos septembri m̃se celebrabat᷑.
Neomenia ap̃ latinos kł est dies. ap̃ ebreos
autẽ quia scđ̾m lunarẽ cursũ menses sup¬
putant᷑. & grece mene luna appellatur
inde neomenie. idest noua luna. Frant
enĩ apud ebreos ipsi dies kalendarũ ex
institutione legali sollemnes. de quib
in psalterio dicit᷑: canite in initio mensis
tuba in insigni die sollemnitatis urẽ.
Enchenia hoc est noua templi edificatio
Grece enĩ cenõ. dicit᷑ nouũ. qnͣdo enĩ aliqͥd
nouum dedicat᷑. encenia dicit᷑. hanc de¬

Expanded text:
Hebraeorum angelo nuntiante apparuit; secunda, Hebraeorum angelo nuntiante apparuit; secunda, ex qua in gentium populis stella indice praesepis cunabula magis adoraturis exhibuit. 277 9. Scenopegia solemnitas Hebraeorum, de Graeco in Latinuum et celebrabatur a Iudeis in memoriam expeditionis, cum ab Egypto promoti in tabenaculis agebant, et ex eo Scenopegia. Scena enim Graece tabernaculum dicitur: quae solemnitas apud Hebraeos Septembri mense celebratur. Neomenia apud nos Calendae, apud Hebraeos autem quia secundum lunarem cursum menses supputantur, et Graece mene luna appellatur: inde neomenia, id est, nova luna. Erant enim apud Hebraeos ipsi dies calendarum ex legali institutione solemnes, de quibus in psalterio dicitur: Canite in initio mensis tuba, in die insignis solemnitatis vestrae . Encaenia, nova templi dedicatio. Graece enim καινὸν dicitur novum. Quando enim aliquid novum dedicatur, encaenia dicitur. Hanc de
Abbreviated transcription (Latin):
quib ius fatur. idest dicit᷑. uł qđ ex eo sole
cris dicit᷑. ita suscepta. ut mutari obreligi¬
onem ñ debeat. absoluto idest firmo atq.
solido nominata. uł ex eo qđ soleat fieri
in anno. Celebritas autẽ uocat᷑ qđ ñ ibi
t̾rena s celestia tantũ agant᷑. Pascha festi¬
uitatũ omniũ prima est. de cuiꝰ uocabu
lo iam supiꝰ dictũ est. Pentecosten sicut¬
& pascha apud ebreos celebris dies erat.
qđ post quinq decadas paschȩ celebrat᷑.
unde & uocabulũ sumpsit. Pente enim
grece. quinq. in quo die scđ̾m legẽ panes
ꝓpositionis de nouis frugib offerebant᷑.
cuiꝰ figurã annꝰ iubeleus in testamento
ueteri gessit. qui nc̃ iterũ ꝑ siguram reꝓ¬
missionis ȩternã requiem pręfigurabat
Epyphania grece. latine apparitio siue ma¬
nifestatio uocat᷑: eo enĩ die xp̃c sideris in¬
ditio magis apparuit ad orandꝰ. qđ fuit
figura primitiȩ credentiũ gentiũ. qͦ die
& dnĩci baptismatis sacramentũ & ꝑmu¬

Expanded text:
quibus jus fatur, id est, dicitur. Solecris dicitur, ita suscepta ut mutari ob religionem non debeat, ab †solito†, id est firmo atque solido nominata. vel ex eo, quod soleat fieri in anno. Celebritas autem vocatur quod non ibi terrena, sed caelestia tantum agantur. Pascha festivitatum omnium plo jam superius dictum est. Pentecosten, sicut et pascha, apud Hebraeos celebris dies erat, quod post quinque decadas paschae celebratur, unde et vocabulum sumpsit. Pente enim Graece quinque. In quo die secundum legem panes propositionis de novis frugibus offerebantur: cujus figuram annus jubilaeus in Testamento Veteri gessit, quae nunc iterum per figuram repromissionis aeternam requiem praefigurat. Epiphania Graece, Latine apparitio sive manifestatio vocatur. Eo enim die Christus sideris indicio magis apparuit adorandus: quod fuit figura primitiae credentium gentium. Quo die Dominicum Baptismatis Sacramentum et permu
Abbreviated transcription (Latin):
losa greca interp̾tatione linguȩ sor¬
titur nomen. Hanc philosophi ad¬
uerbium dicunt. quia uocẽ illã de cꝰ intellectu
requiritur uno & singulari uerbo designat
Quid enĩ aliud sit in uno uerbo positũ decla¬
rat. ut conticescere est tacere. Item latus
haurit aꝑtum: haurit .i. ꝑcutit. Item cum
terminũ dicimꝰ finem. aut populatas in¬
terp̃tamur esse uastatas. & omnino cũ uniꝰ
uerbi rem uno uerbo manifestamꝰ xuI.
ifferentia est De differentiis
species diffinitionis quã scriptores
artium de eodem & de altero nominant.
confusa coniecta differentia secernuntur.
ꝑ qua quid sit utrũq cognoscitur. ut cũ
querit᷑ quid inter regem sit & tẏrannum.
adiecta differentia quid uterq sit diffini¬
tur. ut rex modestus & temperatꝰ. tyrannꝰ
uͦ crudelis. Int̾ hȩc enĩ duo. differentia
cũ posita fuerit. quid sit uterq cognoscimꝰ.
sic & cȩtera.
De Barbarismis.

Expanded text:
lossa Graeca interpretatione linguae sortitur nomen. Hanc philosophi adverbium dicunt, quia vocem illam, de cuius requiritur, uno et singulari verbo designat. Quid enim illud sit in uno rat, ut ‘conticescere’ est ‘tacere’, item haurit apertum. 'haurit, percutit'. Item cum 'terminum' dicimus 'finem', aut 'populatas' interpretamur esse 'vastatas', et omnino cum unius verbi rem uno verbo manifestamus. De differentiis . Differentia est species definitionis, quam scriptores artium de eodem et de altero nominant. confusa, coniecta differentia secernuntur, per quam quid sit utrumque cognoscitur; ut cum quaeritur quid inter regem sit et tyrannum, adiecta differentia, quid uterque sit definitur, ut 'rex modestus et temperatus, tyrannus vero crudelis'. Inter haec enim duo differentia cum posita fuerit, quid sit utrumque cognoscitur. Sic et cetera. De barbarismo .
Abbreviated transcription (Latin):
Dolones st̃ uaginȩ ligneȩ intra quas latet
pugio sub uaculi specie. dolones autẽ sunt
dicti a dolo. qđ fallant & decipiant ferro.
cũ speciem p̃ferant ligni. hos uulgꝰ greco
nomine oxos uocant. idest acutos: unde
& arces dicunt᷑. a quib arcentur hostes.
Item arcus uocatꝰ ob speciem qđ sit curuatus
artius.
UIII.De fundis.

Expanded text:
Dolones sunt vaginae ligneae, intra quas latet Dolones sunt vaginae ligneae, intra quas latet pugio sub baculi specie. Dolones autem a dolo dicti sunt, quod fallant et decipiant ferro, quum speciem praeferant ligni. Hos vulgus Graeco nomine oxos vocant, id est acutos. Unde Inde et arces dicuntur a quibus arcentur hostes. Item arcus ob speciem, quod sint curvati artius. § 10 De fundis.
Abbreviated transcription (Latin):
agitta a sagaci iactu. idest ueloci ictu
uocata: Pennis enĩ fertur quasi auis ut
celerit᷑ mors ꝑcurrat ad hominẽ. His pri¬
mum cretenses usi sunt. quib pennȩ ut
diximꝰ ido agglutinantur. ut leues sint.
&. p̾uolent. Scaptos. Spicula st̾ sagittę
uł lanceȩ breues a spicarũ specie nuncu¬
pata. Scorpio est sagitta uenenata arcu
uł tormentis excussa. quȩ dũ ad hominẽ
uenerit. uirus quo figit infundit. unde
& scorpio nom̃ accepit .uii. De fa̾retris.
aretra sagitarũ techa a ferendo iacula
dicta. sicut & feretrũ ubi funꝰ defertur.
quȩ iccirco ethimologiã communẽ ha¬
bent. quia faretra mortẽ. feretrũ mortuũ
portat. Coriti ꝓprie st̃ arcuũ thecȩ. sicut
sagitarũ faretrȩ. Uagina appellata. eo qd̃
in ea mucro uł gladius haiulet᷑. Theca
ab eo qđ aliquid receptũ tegat .c. lutera
ꝓ .g. posita. alii greco nomine thecã uo¬
cari asserunt. qdꝰ ibi reponatur aliquid.
inde & bibliotheca libroꝵ repositio dicit᷑

Expanded text:
agitta a sagaci ictu, id est veloci ictu, vocata. Pinnis enim fertur, quasi avis, ut celeriter mors percurrat ad hominem. Has primum Cretenses usi sunt, quibus pinnae, ut diximus, ideo adglutinantur ut leves sint et pervolent. Scaptos. Spicula sunt sagittae vel lanceae breves, ab spicarum specie nuncupatae. Scorpio est sagitta venenata arcu vel tormentis excussa, quae dum ad hominem venerit, virus, quo figit, infundit; unde et scorpio nomen accepit. § 9 De faretris. Faretra sagittarum theca, a ferendo iacula dicta; sicut et feretrum, ubi funus defertur. Quae idcirco etymologiam communem habent, quia pharetra mortem, feretrum mortuum portat. Coriti proprie sunt arcuum thecae, sicut sagittarum faretrae. Vagina appellata eo quod in ea mucro vel gladius baiuletur. Teca ab eo quod aliquid receptum tegat, C littera pro G posita. Alii Graeco nomine thecam vocari adserunt, quod ibi reponatur aliquid. Inde et bibliotheca librorum repositio dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
formulȩ incensi in longitudine porrecte.
tetra. formula idos dicit᷑. Stacten est in¬
censũ qđ ex pressura manat. dictũ a grecis
horatiꝰ. & expressa tuis balanus capellis.
Oleũ. est purũ. nulliq reiãmixtũ. Unguen¬
tum uͦ. est om̃e qđ ex communi oleo con¬
fectũ aliarũ specierũ cõmixtione auget᷑.
odoris iocunditatẽ sumens & longiꝰ redo

Expanded text:
in longitudinem porrectae, τέτταρα, formula εἶδος dicitur. Stacten est incensum quod ex pressura manat, dictum a GraecisHoratiusC. 3, 29, 4: Et Pressa tuis balanus capillis. Oleum est purum nullique rei admixtum. Unguentum vero est omne quod ex communi oleo confectum aliarum specierum conmixtione augetur, odoris iucunditatem sumens et longius redo
Abbreviated transcription (Latin):
notas ennius primꝰ mille & centũ
inuenit. Notarũ usus erat ut quicquid
pro contentione aut in iudiciis diceretur.
librarii scriberent complures simul astan¬
tes diuisis int̾ se partib quot qͥsq uerba
& quo ordine exciperet. Romȩ primꝰ
tullius. tiro eiceronis libertꝰ cõmentatꝰ
est notas. s tantũ prepositionũ. Post euꝰ
dipsamnius filargius & aquila libertꝰ
mecenatiꝰ ł aliꝰ alia ad diderunt. Deniq
seneca contractu omniũ digestoq & au¬
cto numero effecit opus in quinq milia.
Notȩ autẽ dictȩ eo qđ uerba uł syllabas.
p̃fixis caracterib notent. ut ad notitiã
legentiũ reuocent᷑. quas qui didicerunt
ꝓprie iam notarii appellant᷑
bris iuris uerboꝵ suoꝵ notȩ sunt qͦ
scriptio celeris breuiorq fiat. Scribebat᷑
res publica. ꝑ .p. & .r. populꝰ romanꝰ.¬

Expanded text:
notas Ennius primus mille et centum invenit. Notarum usus erat ut, quidquid pro contentione aut in iudiciis diceretur, librarii scriberent conplures simul astantes, divisis inter se partibus, quot quisque verba et quo ordine exciperet. Romae primus Tullius Tiro Ciceronis libertus commentus est notas, sed tantum praepositionum. Post eum Vipsanius, Philargius, et Aquila libertus Maecenatis alius alias addiderunt. Deinde Seneca, contractu omnium digestoque et aucto numero, opus efficit in quinque milia. Notae autem dictae eo, quod verba vel syllabas praefixis characteribus notent et ad notitiam legentium revocent; quas qui didicerunt proprie iam notarii appellanturbris iuris verborum suorum notae sunt, quo scriptio celeris breviorque fiat. Scribebatur 'respublica', per P et R 'populus Roman
Abbreviated transcription (Latin):
pturarũ inspectione futura promittunt
Salisatores uocati st̃. quia dũ eis menbroꝵ
quȩcũq parteᷤ salierint. aliqͥd sibi exinde
ꝓsperum seu triste significari p̾dicunt.
Aa hȩc om̃ia ꝑtinent & ligaturȩ execrabi¬
lium remedioꝵ quȩ ars medicoꝵ contẽnit¬
siue in p̃cantationib siue in caracterib
uł in quib cũq reb suspendendis. atq¬
ligandis. in quib om̃ĩbꝰ ars demonũ est.
ex quadã pestifera societate hominũ. &
angłoꝵ maloꝵ exorta. unde cuncta uitan

Expanded text:
pturarum inspectione futura prSalisatores dicuntur, quia dum eis membrorum quecunque partes salierint, aliquid sibi exinde prosperum seu triste signare predicunt. Ad hec omnia pertinent et ligature execrabilium remediorum, que ars medicorum condemnat, vel in precantationibus vel in characteribus vel in quibuscunque rebus suspendendis atqligandis. In quibus omnibus ars daemonum est ex quadam pestifera societate hominum et angelorum malorum exorta. Unde cuncta vitan
Abbreviated transcription (Latin):
cocutiunt. turbant m̃tes hominũ. ac sine
ullo ueneni haustu uiolentia tantũ car¬
minis interimunt. unde & lucanꝰ mens
hausti nulla sanie polluta ueneni. incan¬
tata ꝑiit. Demonib enĩ acitis audent
uentilare ut qͥsq suos ꝑimat malis ar¬
tib inimicos. hi etiã sanguine utunt᷑
& uictimis & sepe c̃tingt̃ corꝑa mortuoꝵ
Uicromantii st̃ quoꝵ p̃cantationib uiden¬
tur resuscitati mortui diumnare. & ad
int̾rogata respondere: nicros enĩ grece
mortuus. mantia diuinatio nuncupat᷑
Ad quos suscitandos cadaueris sanguiꝰ adictꝰ
nam amare sanguinẽ demones credunt᷑
noqr quotiens n̾cromantia sit. cruor aqͦ¬

Expanded text:
conuertunt, turbans menses hominum, ac sine conuertunt, turbans menses hominum, ac sine ullo ueneni haustu uiolentia tantum carminis interimunt. Unde et Lucanus: Mens hausti nulla sanie polluta ueneni Incantata perit. Daemonibus enim accitis audent uentilare, ut quisque suos perimat malis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur, et victimis saepe contingunt corpora mortuorum. Necromantii sunt, quorum praecantationibus videntur resuscitati mortui divinare et ad interrogata respondere; νεκρὸς enim Graece mortuus, μαντεία divinatio nuncupatur. Ad quos suscitandos cadaveri sanguis adjicitur; nam amare sanguinem daemones dicuntur. Ideoque quoties necromantia fit, cruor a
Abbreviated transcription (Latin):
immolabant. ex quo qͥcumq sumerent
in bestiarũ formas conuertebant᷑. Hinc
apparet ñ esse in totũ dubiũ qđ nobilis
carminib ꝓmittit soluere m̃tes. qͣs uelit
ast aliis duras immittere curas. sistere
a quã fluminis & uertere sidera retro.
nocturnosq ciet manes mugire uidebis
sub pedib terrã & descendere montib
ornos: Quid plura. si credere fas ẽ de phi¬
tonissa ut ꝓphetȩ animã samuhelis de
inferni abditis euocaret. & iiuoꝵ p̃sen¬
taret conspectib si tam̃ animã ꝓphetȩ fu¬
isse credamꝰ & ñ aliquã fantasmaticã
illusione sathanȩ fallacia factã. Pruden¬
in lucẽ reuocasse animas. ast alios dam¬
nasse neci. & post paululũ adiecit. mur¬
mure nã magico tenues excire figuras
atq sepulchrales scite incantare fauillas
uita itidem spoliare alios ars noria noriit
Magi sunt qͥ uulgo malefici ob facinoꝵ ma¬
gnitudinẽ nuncupant᷑. hi & elementa

Expanded text:
immolabant, ex quo quicumque sumerent immolabant, ex quo quicumque sumerent in bestiarum formas convertebantur. Hinc apparet non esse in toto dubium, quod nobilis carminibus promittit solvere mentes quas velit, ast aliis duras inmittere curas; sistere aquam fluminis, et vertere sidera retro; nocturnosque ciet manes; mugire videbis sub pedibus terram, et descendere montibus ornos.' Quid plura, si credere fas est, de Pythonissa, ut prophetae Samuelis animam de inferni abditis evocaret, et vivorum praesentaret conspectibus; si tamen animam prophetae fuisse credamus, et non aliquam phantasmaticam inlusionem Satanae fallacia factam? Prudenin lucem revocasse animas, ast alios damnasse neci. Et post paululum adiecit: Murmure nam magico tenues excire figuras, atque sepulchrales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios ars noxia novit. Magi sunt, qui vulgo malefici ob facinorum magnitudinem nuncupantur.