comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
curũ eiũ et nestio quot ex illo infami
grege ĩmortalem ẽe aĩam neno est qͥ ue¬
get de qua re ut pheretidẽ pͥmũ axud
A yros sine huiꝰ auctorẽ discipłmq phe-¬
recidis pictãgore eotamq pictagoream
familia et soctem/ om̃s q socͣtices p̃tereã
plato ip̃e sumꝰ uir clarissimũ uolumẽ edi¬
dit quo utitensis cato moriturus sup̃ma
illa nocte sia ꝯsilia ͦ usus ꝑhibet᷑ ut ad
ꝯtemptũ uite huiꝰ am̃osior et ad amorẽ
marcus cicero et iñ tusculano suo et in ui.
recpu ͭ ͤ dño gn̾e or̃onis asseruit necnon
et in dyalogo lelii qui de amici ᷑ ua est et
in eo libro qui cato maior instribit᷑: De¬
fensionẽ ꝯtineus seuectutis Aliisq p̃te̾a
tam multis in locis attigit ut ualde michi
quid̾ sollicitus iudeat᷑ ne quẽ uitas tam
phorum regi Ignosce aũt queso si hacte¬
nus me dicendi calcor euexit ut regiũ dog¬
ma cui plimũ iue debe̾ fateor nõ amplet¬

Expanded text:
curum enim et nescio quot ex illo infami curum enim et nescio quot ex illo infami grege, immortalem esse animam nemo est qui neget. De qua re, ut Pherecidem, primum apud Syros sententie huius auctorem, discipulumque Pherecidis Pithagoram totamque pithagoream familiam et Socratem omnesque socraticos preteream, Plato ipse, summus vir, clarissimum volumen edidit, quo Uticensis Cato moriturus suprema illa nocte sua pro consiliario usus perhibetur, ut ad contemptum vite huius animosior et ad amorem Marcus Cicero et in Tusculano suo et in sexto Reipublice divino genere orationis asseruit; necnon et in dyalogo Lelii, qui de amicitia vera est, et in eo libro qui Cato Maior inscribitur, defensionem continens senectutis, aliisque preterea tam multis in locis attigit, ut valde michi quidem solicitus videatur ne quem veritas tam s sed philosophorum regi. Ignosce autem, queso, si hactenus me dicendi calor evexit, ut regium dogma, cui plurimum me debere fateor, non amplec
Abbreviated transcription (Latin):
ficentissime deplorasses monebar usq ado
Ut crebro int̾legendũ suspirans et me luc-¬
tabili sorte ꝑt̾ritus totũq nomẽ hominis
posus pene nec natus ẽẽ nec uiꝙͣ nasci¬
turus optai̾im actũ erat et mͥ iã tͣnquil¬
litas onĩs exciderat insi q̃ letale uulnus
inflixerat eadem mors remediũ attuliss
Seusi unũ et repentini meroris ⁊ ꝯsolatõ¬
nis artificem nec unꝙͣ cercius ꝙ̃ eloꝙͣ tia
po agnon̾am tam potentꝰ enũ paucorũ
ope uerborũ sub ĩmortalis aĩe futeq re¬
pationis obtentũ egrũ atq labentẽ añm
exexisti ut gandio mͥ fuit genitũ esse
mortalez Nam quid beatius ex cogitari
p̃t ꝙͣ exutũ ueste corꝑea et de cõpedibꝰ
istis explicitũ ad illam diẽ exactis tp̃rm
curriculis ꝑuenire q̃ nos absorta morte
ĩmortalitatem induat reꝑans indisso lũ¬
bilitꝰ ac reformans putrem ac semesan
quibꝰ xpp̃e nomen inauditũ est p̃ter exy¬

Expanded text:
ificentissime deplorasses, movebar usque adeo ificentissime deplorasses, movebar usque adeo ut crebro inter legendum suspirans et ineluctabili sorte perterritus totumque hoc nomen hominis perosus, pene nec natus esse nec unquam nasciturus optaverim. Actum erat et michi iam tranquillitas omnis exciderat, nisi que lethale vulnus inflixerat manus, eadem mox remedium attulisset. 4 Sensi unum et repentini meroris et consolationis artificem, nec unquam certius quid eloquentia posset, agnoveram; tam potenter enim paucorum ope verborum sub immortalis anime futureque reparationis obtentu egrum atque labantem animum erexisti, ut gaudio michi fuerit genitum esse mortalem. Nam quid beatius excogitari potest, quam exutum veste corporea et de compedibus istis explicitum, ad illam diem, exactis temporum curriculis, pervenire, que nos, “absorpta morte, immortalitatem induat”, reparans indissolubiliter ac reformans putrem et semesam quibus Cristi nomen inauditum est. 6 Preter Epy
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ubi intenderis ingeniũ ualet p̃terea
ãtiqua res est et a memoria mea młtorũ
ãnorũ spacio remota Itaqz ut ait plantꝰ
longa dies am̃ incertat meũ Sed de hoc
etiã pñs loquar ad fontem sorgie 4 ͦ
¶Ad Robertũ regem sicilie
litus felix calamꝰ iuisus cui talia
Siderent᷑ Quid pͥmũ mrer Exuã bre¬
nitate an marestate sũiarum an diuinã
eloquii uenustate Nunꝙͣ rex inclite fa¬
teor credidi rem tantã dici posse tcã brenitꝰ
tam guiter tam ornate nec iam tale aliqͥd
hõm in manibꝰ hr̃e quo tota illustriũ ora¬
torũ suspirat intentio legentis aĩm tam
uariis affẽibus impulisti ut sine luctanue
in omnẽ ꝑtem stili tui uestigia seq̃retur
uolubilitate mirabili Ecce enĩ in pͥma so¬
briĩ frente ẜmonis dũ sũma huane mi¬
serie acceriasq molestias laborũ ⁊ nct̃ita¬
tem mortis a cerbissiãm tracti ex radicis
labe ramis ac frondibus ob rẽpetẽ magͥ¬

Expanded text:
num: «Ubi intenderis ingenium valet». Preterea, num: «Ubi intenderis ingenium valet». Preterea, antiqua res est et a memoria mea multorum annorum spatio remota; itaque, ut ait Plautus, longa dies animum incertat meum. Sed de hoc etiam presens loquar. Ad fontem Sorgie, IV Ad inclitum regem Sicilie litus; felix calamus visus est, cui talia crederentur. Quid primum mirer? eximiam brevitatem an maiestatem sententiarum an divinam eloquii venustatem? Nunquam, rex inclite, fateor, credidi rem tantam dici posse tam breviter, tam graviter, tam ornate, nec iam tale aliquidhominum in manibus habere, quo tota illustrium oratorum suspirat intentio, legentis animum tam variis affectibus impulisti, ut sine luctamine in omnem partem stili tui vestigia sequeretur volubilitate mirabili. 3 Ecce enim in prima sobrii fronte sermonis, dum summam humane miserie acerrimasque molestias laborum et necessitatem mortis acerbissimam, tractim ex radicis labe ramis ac frondibus obrepentem, magn
Abbreviated transcription (Latin):
Cn siliũ trũ non tam sustipio ꝙ
s omplector magnificũ est enĩ
tuaq sapĩa et hũanitate dignissimũ n ͨ
me terret ꝙ prĩe sis amicus es amicitior
u̾itati ibo quo iubes si qͥs eltonem forte
mirabit᷑. rõnes pͥmũ dem̃ etiã nomẽ tuũ
mirantibꝰ obiciã Bexe ancͣtas pro rõne
suscipit᷑. Id mõ negotii restat qͥbꝰ me u̾bis
excusem Roberto meo ut nõ ip̃e tm̃ tui
nobiscũ facile ꝯueniet s illa quoq ĩgens
uniuisitas si forte res in lucem uen̾it fc̃m
sibi satis existimet Ez de hiis corã latius
Audio enĩ ip̃m aduentare eo ꝓpoĩto ut me
parisius tͣhat. qd̾ si ita est res int̾ pñtes
tͣnsigetur ad id sane qd in fine lr̃aꝵ tuaꝵ
ex me q̃ris donec cũ am̃o meo
tractantẽ nisi fabula texere uoluero Res¬
pondere aliquid nõ possum ꝑeg̾na hystoria
meis moribus ẽ et qd̾ me huis int̾rogatõi
alienissimũ facit prorsus du̾se me intim
ex̾cuerunt cure uerũq ẽ illud Salustia¬

Expanded text:
nsilium tuum non tantum suscipio, sed amplector; magnificum est enim tuaque sapientia et humanitate dignissimum. Nec me terret quod patrie sis amicus: es enim amicior veritati. Ibo quo iubes; siquis electionem forte mirabitur, rationes primum, deinde etiam nomen tuum mirantibus obiciam; sepe autoritas pro ratione suscipitur. 2 Id modo negotii restat, quibus me verbis excusem Roberto meo, ut non ipse tantum, cui nobiscum facile conveniet, sed illa quoque ingens Universitas, si forte res in lucem venerit, factum sibi satis existimet. Sed de his coram latius; audio enim ipsum adventare eo proposito ut me Parisius trahat; quod si ita est, res inter presentes transigetur. 3 Ad id sane quod in fine literarum tuarum ex me queris, donec diu rem tractem, nisi fabulam texere voluero, respondere aliquid non possum. Peregrina historia mei moribus est, et, quod me huic interrogationi alienissimum facit, prorsus diverse me interim exercuerunt cure verumque est illud salustia
Abbreviated transcription (Latin):
uel semel cupide uidẽm comũ cõpanas
tociens cumas uidi talem u̾o amicũ młto
cupidius aut eñ ego fallor aut nulla dł¬
cedo maior ocłis ꝙͣ exoptata facies amici
accedit ꝓmisi eter̃ me uenturũ nec peni¬
tet ꝓmisisse pudet pociꝰ qd̾ ꝓmiserim nõ
implesse Singula quidẽ uellitãt fateor
uiiu̾sa cõuellunt s uiri optime qͥd agam
uidrri ut nudantẽ seris ymbribꝰ utuã
p̾ceps uertat aquariꝰ Iam non plunis
s fluĩa celo rũt semita om̃is in usum
nr̃e mbror młtoꝵ notasq michi niuiũ
alprs media m̃t hyrme tͣnsire ille me
ire qui te forsan eundi cupidũ stare iub
Ue lim. Idq eo prõxtiuis qñ ut ꝓpris dixͥi
non iubetille s rogat fortuuã suã qͣmius
altissimã huãnitate illa notissiã suꝑ gressꝰ
ad pacem int̾ potentissimos duos ytalie
pplos reformandã tam felicit᷑ utinam ꝙͣ
libent̾. Cum aũt ego semel et tempres
urina redierimꝰ nil michi proculdubio pͥꝰ

Expanded text:
vel semel cupide viderem, Comum, qui campanas vel semel cupide viderem, Comum, qui campanas totiens Cumas vidi. Talem vero amicum multo cupidius; aut enim ego fallor aut nulla dulcedo maior oculis quam exoptata facies amici.accedit; promisi etenim me venturum, nec penitet promisisse; pudet potius quod promiserim non implesse. Singula quidem vellicant, fateor; universa convellunt; sed, vir optime, quid agam? viden ut undantem sevis imbribus urnam preceps vertat Aquarius? iam non pluvie sed flumina celo ruunt; semita omnis in usum inire iubeor multorum notasque michi nimium Alpes media nunc hieme transire. Ille me ire qui te forsan eundi cupidum stare iubetvelim idque eo promptius, quoniam, ut proprie dixerim, non iubet ille sed rogat, fortunam suam quamvis altissimam humanitate illa notissima supergressuad “pacem” inter potentissimos duos Italie populos “reformandam”, tam feliciter utinam quam libenter. Cum autem ego simul et temperies verna redie
Abbreviated transcription (Latin):
sub prdibꝰ nigenti ambitu pĩgnia rura
disterminas hoc erge cũ pͥmũ callem
ꝯsistem qͥd uł cogitasse me pͥmũ xutas uł
optasse qualit̾ forte nubes illas iugo pre¬
merẽ qͦt aratris rura illa fultarẽ quot
armẽtis pascua lete ꝯplere ꝙͣto nanigio
nices ext̾nas aduerso ampne subuehem
qͣntis legionibꝰ uirentia ama proterem
Quibꝰ uoluxtatibꝰ amenissiã in regione
amena loca cõspice̾ qn subito redeã in me¬
moriã ruris mei eorũq suuł quibꝰ cũ libũt᷑
ualde pedatũ eẽt illic ycipur uite breuis
fraginenta ꝯsumem Tx igit᷑ cogitãs et
rus illud dũ ista dictarẽ memorie credidi
si igit᷑ hec ad uesꝑam in thalamo nõ pħito
portico ue s regio q̃ meditatꝰ erã nõ multo
añ solis occasũ solus ibi herboso cespiti in¬
sistens sub ingentis umbra castanee. Uale
tare calcaribꝰ nra tarditas tribꝰ
bus arriis circũseptã ip̃isq subiectam
alxibus et famo so lacui impendentem

Expanded text:
sub pedibus ingenti ambitu pinguia rura discriminans. 14 Hoc ergo cum primum colle consisterem, quid vel cogitasse me primum putas vel optasse? qualiter forte urbes illas iugo premerem, quot aratris rura illa proscinderem, quot armentis pascua leta complerem, quanto navigio merces externas adverso amne subveherem, quantis legionibus virentia arva protererem, quibus voluptatibus amenissima in regione amena loca conspicere quin subito redeam in memoriam ruris mei eorumque simul quibuscum libenter valde, si datum esset, illic precipue vite brevis fragmenta consumerem. Te igitur cogitans et rus illud, dum tibi ista dictarem memorie credidi si igitur hec ad vesperam in thalamo non philosophico poetico ve sed regio, que meditatus eram non multo ante solis occasum, solus ibi, herboso cespiti insistens sub ingentis umbra castanee. Vale.tare calcaribus; mea tarditas tribusbus aeriis circumseptam ipsisque subiectam Alpibus et famoso lacui impendentem
Abbreviated transcription (Latin):
sũt am̃o si xiũ et fortuitoꝵ tasuũ fuga nͣ
est et mala licet leuia ꝑ impaciam ingra¬
uestũt qͥd nͥ patĩe spes sola relinquit᷑.
¶Srundẽ Ruralis uite laus ⁊cꝭ
Ue spes qd̾ solamẽ pu ͭ ͤ calaĩ¬
tatis audisti tempus ẽ falsum
ad leniorã u̾tendi audiiu quidẽ te turis
urgentibꝰ urbe profugũ. Rura septaĩ
solitaria quiete laciꝰ alñ disserui et res
est de qua et si młta dix̾im mlta dicam
si diu uinẽ datũ est. loquor ut uulgꝰ ue
xiũ in rebꝰ huãnis non est diu nõ dicam
gandia fen fugitĩa ꝓspitas si nec dolor

Expanded text:
sunt animo; si enim et fortuitorum casuum fuga nulla sunt animo; si enim et fortuitorum casuum fuga nulla est et mala licet levia per impatientiam ingravescunt, quid nisi patientie spes sola relinquitur? eundem, ruralis vite laus. 1 ue spes, quod solamen publice calamitatis audisti; tempus est stilum ad letiora vertendi. Audivi quidem te curis urgentibus urbe profugum rura sectari. solitaria quiete latius aliquando disserui, et res est de qua, etsi multa sepe dixerim, multa dicam si diu vivere datum est. 2 Loquor ut vulgus; vere enim in rebus humanis nichil est diu, non dicam gaudia seu fug
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas q̃ nos carualit̾ genuit manet
aut nõ custodiendo hostes admisit. Aisi
dñs custodierit ciuitatẽ frustra uigilant
qui custodiũt ram et pꝯ pauca ꝙ ex pa¬
uescis qr ꝑeunt regnã t̾rena Ideo tibi
celeste ꝓmissũ est ne cũ t̾renis ꝑires
gens suꝑ gentẽ et regnũ suꝑ regnũ.
hũt mutatões regna t̾rena ueniet ille
de quo dc̃m esti et regni xius nõ erit finis.
hoc ẽ igit᷑. augastini ꝯsiliũ amice seu
maurat cĩtas nr̃a t̾rena sru ꝑrat Non
sum młtus in ꝓsuadendo cui me tatente
ꝑsuasũ scio maxie uiri ꝓpriũ celsiq ar
⁊ huãna calcantis p̃patũ ẽẽ ad oĩa que
p̃nt honũi accide̾ non solum in istis uagꝭ
ac ꝓfugis ut auĩt fortune bonis s in ip¬
sir ẽt mẽbris suis ac suorũ deniq et in
amicis et in pr̃ia que uiro bono uita ꝓpͥa
ẽ carior dũ aĩiꝰ in tuto sit qui ut sanctis
phisqs uisũ est insi ip̃e se lesit ab altero
ledi nequit/ Cet̾a omĩa magno tolłanda

Expanded text:
civitas que nos carnaliter genuit, manet aut non custodiendo hostes admisit? Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilant qui custodiunt eam. Et quam vescis quia pereunt regna terrena? Ideo tibi celeste promissum est, ne cum terrenis perires;gens super gentem et regnum super regnum’; habent mutationes regna terrena, veniet Ille de quo dictum est: ‘Et regni eius non erit finis’». 13 Hoc est igitur Augustini consilium, amice, seu maneat civitas nostra terrena seu pereat. Non sum multus in persuadendo cui me tacente persuasum scio, maxime viri proprium celsique animi et humana calcantis preparatum esse ad omnia que possum homini accidere, non solum in istis vagis ac profugis, ut aiunt, fortune bonis, sed in ipsis etiam membris suis ac suorum, denique et in amicis et in patria, que viro bono vita propria est carior, dum animus in tuto sit, qui ut sanctis philosophisque visum est, “nisi ipse se leserit ab altero ledi nequit”. 14 Cetera omnia magno toleranda
Abbreviated transcription (Latin):
Collis est uberrimꝰ atq pulcrimꝰ medio
fere cisalpine gallie cuiꝯ nira par̾ quã bo¬
reas eurusq ꝑcuciũt castrũ sedet sancti
Collũbaui nõis latet notũ situ menibusqꝵ
p̃ualidũ una collis lambrus lambit flu
huic pado illabit᷑ ad occiduũ latꝯ solitudo
gtissima ẽ ⁊ dulce silentiũ libriꝰq pro¬

Expanded text:
Collis est uberrimus atque pulcerrimus medio Collis est uberrimus atque pulcerrimus medio ferme Cisalpine Gallie, cuius in ea parte quam Boreas Eurusque percutiunt castrum sedet Sancti Columbani, nomine late notum situ menibusque prevalidum. Ima collis Lamber lambit, flun procul hinc Pado illabitur. Ad occiduum latus solitudo gratissima est et dulce silentium liberrimusque pro
Abbreviated transcription (Latin):
absentẽ dñm lugent mutatũq custodem.
utere orto qui siłem quẽ quid ego uiderim
toto orbe nõ ht̃. tuãq et socͣtis nr̃i fidem
implorat ne mea sibi absit ab sentia Eigͣ
nõ rum quẽ forte alibi ꝓ diu̾sitate t̾rarum
agcole suant Audiui uillicos senes dcĩ
ruris ita dicẽ̾. ꝙ ubi fatũ fuit ad uiii. ĩdus
februarii felici successu coalesce̾ nͨ aduso
sydere int̾ire. tũc ergo p̃sitim silut ratõ
constabit ferite ibi oro nouũ aliqͥd quo
forte senectutẽ illic placidã suuł acturis
si fata ꝑmiserĩt ur̃a cura grior aspectus
atqz umibra fit densior utere arbustis ex
quibꝰ antiqua suis bachus et minerua plã¬
tauerũt noua pleraq̃z meis ip̃e maĩbus
nõ tñ nepotibus unibrã fractura s nob̃.
ute ꝑua domo st et aggresti lectulo qui
ubi te gremio excepit mei pñtia nõ re¬
quiret Udñ equidẽ nũt tã multa mirab̾is
desines aũt si locũ nou̾is ubi ista dictani

Expanded text:
absentem dominum lugent mutatumque custodem; absentem dominum lugent mutatumque custodem; utere ortulo, qui similem, quem quidem ego viderim, toto orbe non habet tuamque et Socratis nostri fidem implorat ne mea sibi obsit absentia. 9 Snon eum quem fortasse alibi pro diversitate terrarum agricole observant. Audivi senes dicti rFebruarias, felici successu coalescere nec adverso sidere interire. 10 Tunc ergo, presertim si lune ratio constabit, serite ibi, oro, novum aliquid, quo forte senectutem illic placidam simul acturis, si fata permiserint, vestra cura gratior aspectus atque umbra sit densior. Utere arbustis e quibus antiqua suis manibus Bachus et Minerva plantarunt, nova vero meis ipse manibus non tantum nepotibus umbram factura sed nobis; utere parva domo et agresti lectulo, qui ubi te gremio exceperit, mei presentiam non requiret. 11 ‘Unde equidem nunc tam multa?’ miraberis; desines autem si locum noveris ubi ista dictavi.
Abbreviated transcription (Latin):
lenciũ et lib̾tas securũ gaudiũ leta securi¬
tas. longe inde exielant uebana negotia
et litiũ fernor et comẽ saciũ strepitꝰ nõ ibi
sentit᷑ armoꝵ fragor nõ manis leticia
angunr ludũt argentei pisces in gurgite
uitreo Rari procul in pratis mugiũt bones
Sibilant aure salubres leuit̾ ꝑtussis arbori¬
bus uolucres cauũt uarie in ranus Et si
tecũ meis me u̾sibus uti siuis Nocturuũ
philomena gemit flet turt᷑ amicã Et in¬
tido de fonte cadens ĩmuirmuras unda.
Uillicꝰ aũt flet rei rustice intentꝰ et acli¬
nus in t̾ram de attritis oꝑr leguiis uicis¬
sim sonitũ elicit ac fauillas denĩq ut se¬
mel exprdiã. hĩtatio ẽ felix celestis ange¬
lica/ Illic ergo qd̾ uacat si quid in tredis
ex tẽpestatibꝰ turie uelut in portũ fuge
Alit riũ aliter ꝙͣ in portũ bronduxii fluc¬
tuantẽ oñmi mauitulã tremulo fune tom¬
pesces ute libellis nr̃is qui crebro nuinis

Expanded text:
lentium et libertas, securum gaudium, leta securilentium et libertas, securum gaudium, leta securitas; longe inde exulant urbana negotia et litium fervor et comessantium strepitus; non ibi sentitur armorum fragor, non inanis letitia angimur. 7 Ludunt argentei pisces in gurgite vitreo, rari procul in pratis mugiunt boves, sibilant aure salubres leviter percussis arboribus, volucres canunt varie in ramis, et si tecum meis me versibus uti sinis, Nocturnum philomena gemit, flet turtur amicam Et nitido de fonte cadens immurmurat amnis. Villicus autem silet rei rustice intentus et acclivus in terram, de attritis opere ligonibus vicissim sonitum elicit ac favillas; denique ut semel expediam, habitatio est felix celestis angelica. 8 Illuc ergo quotiens vacat, siquid michi credis, e tempestatibus curie velut in portum fuge; illic enim non aliter quam in portu Brundusii, fluctuantem animi naviculam tremulo fune compesces; utere libellis nostris, qui crebro nimis
Abbreviated transcription (Latin):
discedet is ẽ aũt oc solitudinis appetitꝰ
de quibꝰ hactenꝰ suiglos tͣrtatꝰ edidi Ron
tam aliis ꝙͣ mͥ ne forte silentiũ obliuio cõse¬
cuta nouis am̃i implicaret affectibꝰ. a qͦ
metu iã ꝓcul ẽẽ uidror sic mea mecũ ere¬
unt opimio Iamq induruit atq ꝑcaluit
si uelim. Sed ut ꝯĩa ista p̃tereã et ad id
Urniã qd̾ int̾ młta ret̾hentia me muit ad
scribendũ trahit audio tenescis qͦt diebꝰ
ruris iei qd ad fonte sorgie ẽ incolam
fuisse et curarũ tuarũ estus loci optimi
refrigerio temꝑasse placet Consiliũq tnũ
hoc laudo nͥ xiũ rerũ mearũ fallit amor ⁊
turus ꝙ rus illud locus ẽ pacis ocii domus
Requres laboꝵ tnquillitatis hospiciũ solitu¬
dinis officina nusꝙͣ indice me p̃clara ingenii
opa magnifitenciꝰ exẽtiũ loquor exꝑtus
Ita iñ si qͥd magnificũ ex hoc ꝑuo ⁊ angusto
ꝑdire possit ingrnio illie solitudinũ gͣta rꝰ¬
missio et dulce diu̾sorũ occupati aĩ fllic si¬

Expanded text:
Is est autem otii ac solitudinis appetitus, de quibus hactenus singulos tractatus edidi non tam aliis quam michi, ne forte silentium oblivio consecuta novis animum implicaret affectibus, a quo metu iam procul esse videor; sic mea mecum crevit opinio iamque induruit atque percalluit d ut comunia ista preteream et ad id veniam quod inter multa retrahentia me nunc ad scribendum trahit, audio te nescio quot diebus ruris mei, quod ad fontem Sorgie est, incolam fuisse et curarum tuarum estus loci optimi refrigerio temperasse. Placet consiliumque tuum hoc laudo; nisi enim me rerum mearum fallit amor et re rus illud locus est pacis, otii domus, requies laborum, tranquillitatis hospitium, solitudinis officina. 5 Nusquam iudice me preclara ingenii opera magnificentius excuduntur: loquor expertus; ita tamen siquid magnificum ex hoc parvo et angusto prodire posset ingenio. 6 Illic solicitudinum grata remissio et dulce diversorium occupati animi; illic si
Abbreviated transcription (Latin):
uis obstiterit ip̃e quidẽ pyi ꝓpositi mi̾to
nõ carebit Ecce cũ duabꝰ epłis młta dix¬
erimꝰ plura nũs et̃ sũt que restant p̃tẽ¬
riti ordinẽ pñtisq statũ tp̃ris audisti De
futuro qͥd sperem si me roges nõ audeo
quidẽ scriptis mandare ne more suo for¬
sitan debachante fortia płimoꝵ repre¬
hensionibꝰ patram qui si tacu̾o qͥd cogitẽ
non uidebunt t cet̾a pt̾mittam quẽ iuͥ
sup̃ mrũ spandi moẽt multũ modospei

Expanded text:
ipse quidem pii propositi merito non carebit. 10 Ecce cum duabus epystolis multa dixerimus, plura nunc etiam sunt que restant. Preteriti ordinem presentisque statum temporis audisti; de futuro quid sperem si me roges, non audeo quidem scriptis mandare, ne more suo forsitan debachante fortuna, plurimorum reprehensionibus pateam, qui si tacuero, quid cogitem non videbunt. Ut cetera pretermittam, que michi supra meum sperandi morem multum modo spei
Abbreviated transcription (Latin):
se illos in suã fidem et polliceri quidꝙ con¬
sili potẽtreq sue fui̾t reipu ͭ ͤ opem ꝙͣta
possit plebi infine fauore exiniũ oĩbꝰ
isticiã orare se drũ atq hor̃ẽs telicolas ĩ
quiba noĩatim recensendis nõ modicã ꝓtem
or̃onis assũpsit ut qd̾ ip̃e pie ⁊ fideliter con
q̃nte filio illo sũ laciuis nõ fui Credo itidẽ
affectos alios qd mͥ om̃i ĩmota frons et
intentio et silentiũ indicabant Sic iͤ. un
maximꝰ Ianuensiũ rrũpnis ꝯpati Sic
magno m̃o uelle succurre̾ iusus x̃ ut sinita
tomes fu̾it In hac unĩ rerũ tota uis u̾tit᷑
sic uł magne spes c̾ta uictorie uł honeste
pacis B. xninuͣto duce mũtam spe for-¬
timã belli uidimꝰ qͥd sꝑandũ putes tot ĩ¬
suꝑ ligionibꝰ tanctaq potentia lle quidẽ¬

Expanded text:
 igitur se illos in suam fidem et polliceri quicquid con igitur se illos in suam fidem et polliceri quicquid consilii potentieque sue fuerit, reipublice opem quantam possit, plebi infirme favorem eximium, omnibus iustitiam; orare se se Deum atque omnes celicolas, in quibus nominatim recensendis non modicam partem orationis absumpsit, ut quod ipse pie ac fideliter concuente illo sine lacrimis non fui; credo itidem affectos alios, quod michi omnium immota frons et intentio et silentium indicabant. 9 Sic ille vir maximus Ianuensium erumnis compati, sic magno animo velle succurrere visus est, ut, si vita comes fuerit — in hoc enim rerum tota vis vertitur —, sit vel magne spes certa victorie vel honeste pacis. Si enim mutato duce mutatam sepe fortunam belli vidimus, quid sperandum putes tot insuper legionibus tantaque potentia? Ille quide
Abbreviated transcription (Latin):
quidãput̾ãt noie ꝯsecratũ qui meciet ꝰ olim
nũt uulgo monachus utroq t̾ño in dedi¬
catõe comp̃lrnso certisq ꝯditionibꝰ adiec¬
tis qͣs ꝓsequi longũ ust s tũc manu pu ᶜ ͣ
descripte clara uoce recitate sũt furrã sero
a quibusdã de ꝯsilio requisitus ut legatorum
u̾bis rñde et tanta de re loqui ip̃e aliquid
uellem ꝯd xiũ ꝑgͣtum dño futurũ et multa
passim ꝙnis occurre̾nt seu missabilit̾ sru
magnifite loq̃ndũ ẽẽt seu restituenda speo
syn defleuda calamitas hũndeq sufficeret
ni tanto negodio tp̃us angustũ ad hec et
in auribꝰ missorũ pluris unũ dñi ubũ fore
ꝙͣ quidqͥd ab alio diti poss ne fefelli ita rĩ
ille rũdit ut aliqͥd forsan oruaciꝰ efficatiꝰ
nẽo cuiꝰ rũsionis effcũs fuit nõ se de ꝓpriis
uiribꝰ atq u̾tutibꝰ s de dĩa tm̃ ope cõfi¬
sum neq ulla cupidine t̾mĩos platandi
s aĩce gentis ꝯpassione dũtaxat rẽ labo-

Expanded text:
idam putant, nomine consecratum, qui Menecus olim nunc vulgo Monacus, utroque termino in deditione comprehenso certisque conditionibus adiectis, quas prosequi longum est, sed tunc manu publica descripte, clara voce recitate sunt. 6 Fueram sero a quibusdam de consilio requisitus ut legatorum verbis respondere et tanta de re loqui ipse aliquid vellem; id enim pergratum domino futurum. Et multa passim quamvis occurrerent, seu miserabiliter seu magnifice loquendum esset seu restituenda spes seu deflenda calamitas, abundeque sufficeret primere, excusavi tanto negotio tempus angustum; 7 ad hec et in auribus miserorum pluris unum domini verbum fore quam quicquid ab alio dici posset; nec fefelli, ita enim ille respondit, ut aliquis forsan ornatius, efficacius nemo; cuius responsionis effectus fuit non se de propriis viribus atque virtutibus, sed de divina tantum ope confisum, neque ulla cupidine terminos prolatandi, sed amice gentis compassione duntaxat rem labori
Abbreviated transcription (Latin):
Uarius cuin de te quẽ ille probe nouerat pͥ¬
ma ꝑs fuit ꝓxima de statu pr̃ie mestior ac
longior or̃o cuĩꝯ hec suma fuit Oñis quidẽ
infelicis p̃ł in unũ ducẽ culpa reflretitur
qui utirã carchaginensiũ dux fuiss apud
quos nõ tm̃ pauidos aut teni̾arios s ĩ duces
cruabꝰ affixos scimꝰ huiꝰ uo tante derectõ¬
nis cam didici nõ hostiũ metũ quibꝰ młto
sangie nudũ uictorie nomẽ constat non
malũ metũq discordie p̾moribꝰ procerum
qui p mseri debuerãt afflictã plebẽ tiran¬
indis causas ꝑ nefariã occasionẽ ĩpia mẽte
captantibꝰ quibꝰ t̾ritũ ppłm et hins hostibꝰ
huic ciuibꝰ quolz hoste prioribꝰ obsessũ ad
cuiꝰ iustissu pͥnciois cõfugisse p̃sidiũ int
hos simones fc̃a loꝙ̃di copia introgressi om̃s
fuit ibi princeps lygatõis in hac sententiã
uerba fecit se iussu ppłi urbrm ciues agros

Expanded text:
varius, cuius de te, quem ille probe noverat, prvarius, cuius de te, quem ille probe noverat, prima pars fuit, proxima de statu patrie, mestior ac longior oratio, cuius hec summa fuit. 4 Omnis quidem infelicis prelii in unum ducem culpa reflectitur, qui utinam Carthaginiensium dux fuisset, apud quos non tantum pavidos aut temerarios sed infaustos duces crucibus affixos scimus! Huius vero tante deiectionis causam didici, non hostium metum, quibus multo sanguine nudum victorie nomen constat, nonmalum metumque discordie, primoribus procerum, qui miserari debuerant afflictam plebem, tyrannidis causas per nefariam occasionem impia mente captantibus; quibus territum populum et hinc hostibus hinc civibus quolibet hoste peioribus obsessum, ad huius iustissimi principis confugisse presidium. 5 Inter hos sermones facta loquendi copia, introgressi omneslustrium fuit. Ibi princeps legationis in hanc sententiam verba fecit, se iussu populi urbem cives agros
Abbreviated transcription (Latin):
libare disposui Itaq post nõ mul¬
tos dies pͥmũ cladis muiciũ srcuta legatõ
sollempnis huc uenit sobria quadã et ut
Ita dixim uen̾anda tristitia atq ut elegãt᷑
ait status mlta cũ maiestate maloꝵ Erat
in ocłis accepte pudor ignomime et puͣ
dãpu dolor et pr̃ie misiatio interq tot
effectus tepidos indignatõ aeris et ardẽs
queda sintilla uinidicte mlte quid̃ res acta
tractatibꝰ qͥs locus iste nõ capit tandẽ sux̃¬
mo dies assigͣta colloquio que u Illuxit uo¬
cati om̃s affumꝰ Itaqt illis dũ exprctãtibꝰ
iussus comes ẽẽ cupide pui ut qͥd optarem
meste seriez historie que ualgo uarie iacta¬
ret᷑ ex ore sciendis addiscẽ Concedimꝰ re-¬
gie domꝰ in medio aula ingens aurs uestitis
nuuus ac trabibꝰ insigni fulgore mirabłis
ubi cũ multi et aulicis ꝯuenissent cãu michi
pͥnceps legatõis in sortem datus uir prudẽs
⁊ lr̃arum nõ ignarꝰ quo cũ smo iͥ pro tp̃re

Expanded text:
liberare disposui. Itaque post non mulliberare disposui. Itaque post non multos dies primum cladis nuntium secuta, legatio solemnis huc venit, sobria quadam et ut ita dixerim, veneranda tristitia atque, ut eleganter ait Statius, multa cum maiestate malorum. Erat in oculis accepte pudor ignominie et publici damni dolor et patrie miseratio interque tot affectus tepidos, indignatio acris et ardens quedam scintilla vindicte. 2 Multis quidem res acta tractatibus, quos locus iste non capit. Tandem supremo dies assignata colloquio; que ubi illuxit, vocati omnes affuimus atque illis dominum expectantibus iussus comes esse, cupide parui, ut qui optarem meste seriem historie, que vulgo varie iactaretur, ex ore scientis addiscere. Consedimus regie domus in medio; aula ingens est, auro vestitis muris ac trabibus, insigni fulgore mirabilis. 3 Ubi cum multi ex aulicis convenissent, casu michi princeps legationis in sortem datus, vir prudens et literarum non ignarus, quocum sermo michi pro tempore
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ illa mundi pars multisq laborũ g¬
dibus astendit ne rueret Quere Cartha¬
ginẽ nõ muemes uel munã ubi sunt
inquit ualeriꝰ suꝑbe carthagnus alta me¬
ma ubi maritima głia meliti portꝰ ubi
cunctis litoribꝰ t̾ribilis classis ubi tot ex¬
citus ubi tantus equitatus ubi ĩuenso
affrice spacio non contenti sp̃us om̃ia ista
duoba scipiomibꝰ fortuna partita ẽ ⁊ ed
oro te ualeri ubi sunt idem illi qͦs mẽoras
carthaginis domitores Respondebis hoĩes
fuerant mors mre suo usa est Eed ubi
yp̃m quoq auro ⁊ argento atq ere p̃ri¬
alio conflatũ s qd̾ ꝓpriũ fri fuit Rubigi¬
nosa ꝯsuut᷑ senectute dt uero iã cũ ua¬
berio maximoq concludam magna cũctis
exemplis mest consolatio Ron pripio tibi
sprm ss cautõrm ꝓmisces fortune blandi¬
çias minasqz cõtempnto sy non tnĩ ad ra
que non ruenisse
¶ A dendrm de rodem
xpectato suppliciũ est hoc te ꝙͣ pͥͫ¬

Expanded text:
fatum illa mundi pars multisque laborum gfatum illa mundi pars multisque laborum gradibus ascendit ut rueret. Quere Carthaginem, non invenies vel ruinam. «Ubi sunt» inquit Valerius, «superbe Carthaginis alta menia? ubi maritima gloria incliti portus? ubi cuntis litoribus terribilis classis? ubi tot exercitus? ubi tantus equitatus? ubi immenso Africe spatio non contenti spiritus? Omnia ista duobus Scipionibus fortuna partita est». 47 Sed oro te, Valeri, ubi sunt eidem illi quos memoras Carthaginis domitores? Respondebis: ‘Homines fuerunt, mors iure suo usa est’. Sed ubipsum quoque, auro et argento atque ere prerialio confractum, sed, quod proprium ferri fuit, rubiginosa consumitur senectute. 48 Ut vero iam cum ultimo maximoque concludam, magna tantis exemplis inest consolatio. Non preripio tibi spem sed cautione permisceo: fortune blanditias minasque contemnito et non tantum ad ea que iam non evenisse4 Ad eundem de eodem. 1 Expectatio supplicium est; hoc te quampri
Abbreviated transcription (Latin):
tu eñ eẽ non poterat p̃teriti rõem ad uen¬
tura t̾hentibꝰ huãneq uarietatis et incon-¬
stancie nõ ignaris Suꝑba babeld corruit
et turris illa famosa que celo minabat᷑.
uix nũs ꝑ t̾ram spersa cõspitit᷑ Assiriolũ
ceptra cũ mille trecentorũ aut nõ multo
secus auorũ spacio floruissent effeminato
rege ceso. per arbatũ prefectũ in medos per¬
sasq trauslata sunt Inde aũt post nõ longũ
tempꝰ macedonũ armis adiecta et pelleis
regemq nouissinmũ longũ tempꝰ efflux̾i̾t
tũ ab alexandro ꝙ̃ cupiditas arrixpũt mo¬
narchie et quẽ magnũ gran uocant usq
ad eiliũ paulũ qui regno illi fiñe dedit qͣn
macedonũ reges captos ante currũ egit
a ꝑdomita ⁊ in ꝓuncie formã redacta
macedonia nourẽ hñs nisi fallit supputa¬
tio centũ annos seu nõ multo plus iniuꝰ
ue repres cũ duplo amplius medorũ ac
ꝑsarũ regna compleuerint Re aũt xuro
forsan et boree auster muideat huĩt ⁊ suũ

Expanded text:
teriti rationem ad ventura trahentibus humaneque varietatis et inconstantie non ignaris. 44 Superba Babilon corruit et turris illa famosa que celo minabatur, vix nunc per terram sparsa conspicitur. Assyriorum sceptra, cum mille trecentorum aut non multo secus annorum spatio floruissent, effeminato rege ceso, per Arbatum prefectum in Medos Persasque translata sunt; inde autem post non longum tempus Macedonum armis avecta et pelleis regemque novissimum longum tempus effluxerit, tamen ab Alexandro, quem cupiditas arripuit monarchie et quem magnum Graii vocant, usque ad Emilium Paulum, qui regno illi finem dedit quique Macedonum reges captos ante currum egit, a perdomita et in provincie formam redacta Macedonia nomen habens, nisi fallit supputatio, centum annos seu non multo plus minus ve reperies, cum duplo amplius Medorum ac Persarum regna compleverint. 46 Ne autem Euro forsan et Boree Auster invideat, habuit et suum
Abbreviated transcription (Latin):
sione ab armis ab armis qd̵ forsã affica¬
no meo accidit apud indoctos et pauca
clariore tñ rum fecis ꝙ unus fuit ꝙ ado¬
lescens in incremẽto rerũ nondũ alt̾am for¬
tunã ex ꝑtus decessit Ut alios reges cla¬
ros ducerq omittã magna exꝰ tasuũ huã¬
norũ Cirũquẽ maxinus greci laudibꝰ cele¬
brant qͥd nisi longa uita sic̾ magnũ modo
pompriũ uertenti p̃buit fortuns hec linis¬
timã uite brenis auxiliũ eptandũ uotis in¬
cõcusse felicitatis nõmẽ optantibꝰ singłis
forte regibus aut ducibꝰ possit accidere reg
Cic̾o s longene tanto igit᷑ tp̃ris cursu tãta

Expanded text:
sione ab armis, quod forsan Africasione ab armis, quod forsan Africano meo accclariorem tamen eum fecit quod unus fuit qui adolescens in incremento rerum, nondum alteram fortunam expertus, decessit. Ut alios reges claros ducesque omittam, magna exempla casuum humanorum, Cirum, quem maxime Greci laudibus celebrant, quid nisi longa uita, sicut Magnum modo Pompeium, uertenti praebuit fortunae? recenstunam vite brevis auxilium, optandum votis inconcusse felicitatis nomen optantibus. Singulis forte regibus aut ducibus possit accidere, regnCicero, sed longeve. Tanto igitur temporis excursu, tanta
Abbreviated transcription (Latin):
floreat/. et qui mõ nudus arentiq siuułis
truncꝰ erat mox frondibꝰ nestiat᷑. qui te¬
nus imꝑ et estinũ resolutꝰ in pulu̾em cã¬
pus fuit ymbribꝰ astringat᷑ ⁊ pĩguescat
affiduis Emĩa st̃atĩ nuitant᷑. t̾re maria ce¬
lum ip̃m homo laboriosissimꝰ iicola nobi¬
lissiusq t̾rarũ cuiꝰ cõtinne sortes tremũt
cuiꝰ mens mouet᷑ affc̃ibꝰ corpꝰ locis. cuiꝰ
minuit in dies annꝰ memoria senescit.
Ingenũ retundit᷑ ualitudo ꝯcutit᷑ Robur
atterit᷑. agilitas inguescit forma ꝯsuĩtur.
uigor excedit mors insequit᷑ fugit uita.
Red cũ sua oñũibꝰ sit uertigo cũ crerbrima
oi est alt̾natio fortune qd̾ acrit̾ acten¬
disse insi sunt qui rotam illi tribuere u̾sati¬
lem et mirami᷑ adhuc moribus usam suis
uinci potuere uictores et uinc̾e et uinci
bellicũ opus est Quisqͥs longe uir attigit᷑
res legis scito illos adu̾sis casibꝰ uel seces¬

Expanded text:
floreat, et qui modo nudus arentique similis floreat, et qui modo nudus arentique similis truncus erat, mox frondibus vestiatur; qui tenuis nuper et estivum resolutus in pulverem campus fuit, imbribus astringatur ac pinguescat assiduis. 27 Omnia statum mutant: terre, maria, celumque ipsum, homo laboriosissimus incola nobilissimusque terrarum, cuius continue sortes tremunt, cuius mens movetur affectibus, corpus locis, cuius minuitur in dies animus, memoria senescit ingeniumque retunditur, valitudo concutitur, robur atteritur, agilitas ingravescit, forma consumitur, viror excidit, mors insequitur, fugit vita; sed cum sua omnibus sit vertigo tum creberrima omnium est alternatio Fortune, quod acriter attendisse visi sunt qui rotam illi tribuere versatilem. 28 Et miramur adhuc moribus usam suis? vinci potuere victores; et vincere et vinci bellicum opus est. Quisquis longe vie accingitur, uos perpetuos victores legis, scito illos adversis casibus vel seces
Abbreviated transcription (Latin):
hanibal quociẽs pompeius quisq uictus
est tandẽ Quã fortassis ob cam iuliꝯ Ce¬
sar ut scriptũ uidimꝰ ad pugndũ qd̵ semꝑ
ardentissĩe fecerat fieri cepit ext̾na etate
constantior Nouerat ille uir quẽ natura
ingeniosissimũ fec̾at ars et exꝑientia
longa doctissimũ ubi radices hr̃et sua illa
felicitas et qd de eodẽ legiiũꝰ sciebat ex¬
ꝑtus quẽ non de stabili s tremulo culimẽ
cuncta despice̾t staretq sux titubantia ful¬
tus Ideoq feruorẽ magni ani modesto ꝯsi ͤ
mitigabat multoꝵ memor ille discriminuẽ
Multiforunt᷑ ħ erramꝰ nã et que uident᷑
felicia nõ sũt et que sꝑamiꝰ duit᷑na non
durant et que semel abiere nõ redeunt.
nicħ idẽ diũ ꝑmanet nicħ quale cepit de sũt
unui̾sa p̃tereunt tp̃us fluit annꝰ uertit᷑
dies ꝓperant uolant hore tol obliquo
hec tp̃rum ꝑamena uarietas amenitas q
pnaria ut sibi mõiux riguit rosa mox

Expanded text:
Hanibal, quotiens Pompeius? quisque victus Hanibal, quotiens Pompeius? quisque victus est tandem; quam fortassis ob causam Iulius Cesar, ut scriptum videmus, ad pugnandum, quod semper ardentissime fecerat, fieri cepit extrema etate “cuntantior”. 24 Noverat ille vir, quem natura ingeniosissimum fecerat, ars et experientia longa doctissimum, ubi radices haberet sua illa felicitas et, quod de eodem legimus, sciebat “expertus” Quam non e stabili tremulo sed culmine cunta Despiceret staretque super titubantia fultus; ideoque fervorem magni animi modesto consilio mitigabat, multorum memor ille discriminum. 25 Multiformiter hic erramus; nam et que videntur felicia non sunt et que speramus duratura non durant et que semel abiere non redeunt. Nichil idem diu permanet, nichil quale cepit desinit; universa pretereunt, tempus fluit, annus vertitur, dies properat, volant hore; sol obliquo hec temporum peramena varietas amenitasque pervaria, ut ubi modo nix riguit, rosa mox
Abbreviated transcription (Latin):
et sentiãt qũ hõies sut et non dñi illexan¬
drũ macedonẽ młtis erroribꝰ ⁊ añ alios opi¬
mone fłe dñtatis inflatũ ut qui se filiũ
Ionis adulantibꝰ credidiss hõiem esse nõ
Deũ ĩindia subsecutũ uuluꝰ admonuit.
Cuiꝰ apud senecã exp̃ssa confessio ueri ẽ
Ouĩs in qͥt iurant mẽ ẽe filiũ iouis s⁊ uul¬
nus hoc horem me ẽe ꝓclamat Saprent̾
id quid̃ ut ab homĩe non tam rõm credere
solito ꝙͣ fortune. Si martem belli deum
credi fecere uictorit Si quarũdam artium
successus muẽtoribꝰ rarũ inde sũptũ diniͭ ͤ
nomẽ imposuit Cui nõ tanto pelagi successi
tot tantisq uictoriis credi poterat ianuẽses
equoreos deos ẽẽ euentꝰ docuit hemũes ẽẽ
t̾renos prosꝑitas periit s⁊ nõ sola siuił xuĩ
et ꝓsꝑitatis comes error euanuit Gͥntũ
non sinebat Illa scupori nr̃o doloriq mede¬
bit᷑ Illa nõb fortune mores constanciãq
mõstrabit Quociẽs uicit hector qͦciens

Expanded text:
es sunt non dii. 21 Alexandrum Macedonem multis erroribus et ante alios opinione false divinitatis inflatum, ut qui se filium Iovis adulantibus credidisset, hominem esse non Deum in India susceptum vulnus admonuit, cuius apud Senecam expressa confessio veri est: «Omnes, inquit, iurant esse me filium Iovis, sed vulnus hoc hominem me esse clamat». Sapienter id quidem, ut ab homine non tam rationi credere solito quam fortune. 22 Si Martem belli deum credi fecere victorie, si quarundam artium successus inventoribus earum inde sumptum divinitatis nomen imposuit, cur non tanto pelagi successu tot tantisque victoriis credi poterat Ianuenses equoreos deos esse? eventus nunc docuit homines esse terrenos. Prosperitas periit, sed non sola; simul enim et prosperitatis comes error evanuit; quantunon sinebat; illa stupori nostro dolorique medebitur; illa nobis fortune mores constantiamque monstrabit. Quotiens vicit Hector, quotiens
Abbreviated transcription (Latin):
emplis pͥnata succede̾nt pude̾tq ꝙ ausus
ẽẽt unus uir uniu̾sũ ppłm nõ audere Mar¬
chus claudius marcellus in mediũ t̾hebat᷑.
qui cũ die uno aduersus hostem bellacissi ͫ
equo c̾tass euentu et idẽ die ꝓximo uictꝰ
ess die t̾rio reu̾sus in aciẽ uictorẽ uicit
hanibalem Citat᷑ in testem cesar qui ad du-¬
rachiũ licet absens uictꝰ fuso ex̾citu aĩsso
cẽturione fortissimo mox in thessalia mag¬
no p̃lio uictor fuit . Et ut uirilez pudorem
feminee u̾tutis ex ꝓbatio p̃granaret me¬
m̃sse mbebar głiosi facinoris q̃ñ thamirꝭ
sathie regina que ab illo forunda to rege
psarũ Cĩro magnis ꝑcussa uuliu̾bꝰ ceso ꝑ
insidias ex̾cita et unito filio intersc̃o nõ
cñ miliebri cõsternatõe deiecta ũ ⁊ed
pari arte Regẽ aggressa uictorẽ uirtutẽ
comitãte fortuna regẽ ix̃m cñ ducentis ꝑ¬
sarũ melibꝰ met̾nũ memorabli ultõe mat¬

Expanded text:
emplis privata succederent puderetque quod ausus emplis privata succederent puderetque quod ausus esset unus vir, universum populum non audere, Marcus Claudius Marcellus in medium trahebatur, qui cum die uno adversus hostem bellacissimum equo certasset eventu et idem die proximo victus esset, die tertio reversus in aciem, victorem vicit Hanibalem. 40 Citabatur in testem Cesar, qui ad Dyrachium licet absens victus, fuso exercitu, amisso centurione fortissimo, mox in Thesalia magno prelio victor fuit. Et ut virilem pudorem feminee virtutis exprobratio pregravaret, meminisse iubebam gloriosi facinoris, quando Thamiris Scithie regina, que ab illo formidato rege Persarum Ciro magnis percussa vulneribus, ceso per insidias exercitu et unico filio interfecto, non tamen muliebri consternatione deiecta est, sed pari arte regem aggressa victorem, virtutem comitante fortuna, regem ipsum cum ducentis Persarum milibus in eternum memorabili ultione mac
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tutũ om̃ genciũ exꝰ congerẽ atq ĩ pͥmis
Xõnoꝵ quorũ in oñi p̃sitmm bellica u̾tute pͥ¬
mus est locus qui post tot strages et post
illud ut stoiti uocant pene ultimũ ułiuis
imꝑii cãnis accextũ ĩminutis nẽpe uiri¬
bus s anĩs calamiͭͤ ꝓpe auctis semꝑ in
aciẽ redenntes uictores eo maiore glia ui-¬
cerũt quo ab esse longiꝰ aspe uictorie ui-¬
debant᷑ Iungebã lacedemones indomutũ
genus et magͥtudine cñoꝵ Romano gn̾
ꝓximũ qui a termopilas ab ĩmenso rege¬
ꝑsarũ excitu obruti nõ multo pꝯt in asiã
am Cexe quid̃ ab extrema rerũ despera¬
tione uictores addebã athesienses qui bel¬
lo cũ lacedemonis suscepto afflictis ad ul¬
tinũ fortunis amissis duciba ex̾cituq de¬
leto et syracuso in equore tota pene classe
et uarios fortes tñ qui sepe retentatis ar¬
mis et de magnis casibꝰ resurgẽtes tand̾
pire maluerũt ꝙͣ ẜuire Et ut publicis ex¬

Expanded text:
tutum omnium gentium exempla congerere atque in primis Romanorum, quorum in omni, presertim bellica, virtute primus est locus, qui post tot strages et post illud, ut historici vocant, «pene ultimum vulnus imperii» Cannis acceptum, imminutis nempe viribus sed animis calamitate prope auctis, semper in aciem redeuntes, victores suos eo maiore gloria vicerunt, quo abesse longius a spe victorie videbantur. 38 Iungebam Lacedemones, indomitum genus et magnitudine animorum romano generi proximum, qui ad Termophilas ab immenso Persarum exercitu obruti, non multo post in Asiam epe quidem ab extrema rerum desperatione victores. Addebam Athenienses, qui bello cum Lacedemoniis suscepto, afflictis ad ultimum fortunis, amissis ducibus exercituque deleto et Siracusio in equore tota pene classe et varios, fortes tamen, qui sepe retentatis armis et de magnis casibus resurgentes, tandem perire maluerunt quam servire. Et ut publicis ex
Abbreviated transcription (Latin):
e testes sũt infeliciũ p̃liorũ dies quos in
annalibꝰ dãpnates atroces in faustos mo¬
pinabiles atq funebres uocant testant᷑
tristis loca memorie. Allia Cremera . l.¬
cinũ crebia tͣnsrenĩ. Canne Thessalia
ubi seip̃am ꝓpriis manibꝰ uicit Roma que
si añ fc̃m in aĩm uenissent sciussemus et
Ianuã uinc posse Sed ita ẽ amara cogi¬
catio gustũ egremẽtis offendit uix ẽ qui
libenter cogitet qd̾ torqueat cogitantem.
non ꝙ nescirem uolubilem fortune rotam
s uirtute exiua sistendã rebar ⁊ collatis
ext̾ius nationibꝰ que mare attollunt spon-¬
debã in ꝓprtuos successus hec sperã fateor
hoc dixi h. demq scriptio in serui uis audi¬
re magnã scriptoris audaciã nec dũ scrix¬
sisse me penitet. cũ tñ fłm me scͥpsisse fłm
sperasse res arguat Suid igit an menti¬
si mentitũ me crede̾m Nunt u̾orta demũ mn
uictorias semꝑ ⁊ felicitatẽ ꝑpetuã polłice¬
bar si ciuilis uintas infracta ꝯtordie non

Expanded text:
infelicium preliorum dies, quos in annalibus damnatos atros infaustos innominabiles ac funebres vocant; testantur tristis loca memorie, Allia Cremera Ticinum Trebia Transimenus Canne Thesalia, ubi se ipsam propriis manibus vicit Roma. Que si ante factum in animum venissent, scivissemus et Ianuam vinci posse. Sed ita est: amara cogitatio gustum egre mentis offendit; vix est qui libenter cogitet quod torqueat cogitantem; non quod nescirem volubilem Fortune rotam, sed virtute eximia sistendam rebar, et collatis externis nationibus que mare accolunt, spondebam michi perpetuos successus. Hoc speravi, fateor, hoc dixi, hoc denique scriptis inserui. Vis audire magnam scriptoris audaciam? necdum scripsisse me penitet, cum tamen falsum me scripsisse, falsum sperasse res arguat. 34 Quid igitur? an mentisi mentitum me crederem. Nunc vero ita demum michi victorias semper et felicitatem perpetuam pollicebar, si civilis unitas infracta concordie non
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ingis ꝓsperitas aluerat adu̾sitas mo¬
nis hora castigat ut iulaliud utile sepe fe.¬
licibꝰ fuit adũsitas qua mou̾ent᷑ ẽẽ se quidẽ.
officiorũ libris in sstũ ut qui pp̃ crebras cõ¬
tentiones p̃liorũ ferocitate exulantes doĩ¬
toribꝰ tradi soleant ut hiis facilioribꝰ uti
possint Sic honies scdis rebꝰ effrenatos
sibiq p̃sidentes tanꝙͣ in girum rõnis et
doctͥna duci oꝑtere ut ꝓspice̾nt rerũ hua¬
narũ nbecillitatẽ uarietatẽq rerũ fortice.
quod quid ẽ aliud dc̃u ꝙͣ ꝙ ait xsalmista s
aliis uerbis et breuiꝰ ut sciant gentes qm̃ ho¬
mines sunt multos quidẽ cogit huane ꝯdi¬

Expanded text:
quam prosperitas iugis aluerat, adversitas inoquam prosperitas iugis aluerat, adversitas inovis hora castigat, ut nichil aliud utilis sepe felicibus fuit adversitas qua monerentur esse se quidem Officiorum libris insertum: «ut equi propter crebras contentiones preliorum ferocitate exultantes domitoribus tradi soleant ut his facilioribus possint uti, sic homines secundis rebus effrenatos sibique presidentes, tanquam in girum rationis et doctrine duci oportere, ut perspicerent rerum humanarum imbecillitatem varietatemque fortune». 20 Quod quid est aliud dictu quam quod ait Psalmista, sed aliis verbis et brevius: «Ut sciant gentes quoniam homines sunt»? Multos quidem cogit humane
Abbreviated transcription (Latin):
quiba uerbis mag̾tudinẽ rei equẽ qd uerebar
acridit id si dicã menciat ymo accidit ꝙ uix
possił ͤ arbitrabar ianuensiũ classem ꝓfugã
mare uidit ⁊ scupuit Nam si raritas miraͭ
facit qͥd rariꝯ ꝙͣ ianuenses in pelago iusta atie
uinci ꝙuis nec iusta acies nec par classis s
auxiliorũ illumes ext̾noꝵ et plures adu̾sũ
unã gentes ⁊ ex̾citus inde nĩosior et cum
uẽtis atꝯr hostibus prsus nec equo marte cer¬
tatũ est Nec tñ ideo mirari desino aut nĩꝙͣ
desinã dũ meminero ab auoꝵ tp̃ribꝰ nõ au¬
ditũ quĩ quelib bella maritiã licet inꝑ ño
Ianuensiũ u̾tus et ꝯsprcta illiꝰ urbis insignia
ꝯfet̾int sed qͥd loquor aut ubi ut ait ilłe hͨ
fortune solita fides ẽ in t̾ris uitã agnuꝰ ubi
nulla ñꝙͣ fuit longa ꝓsꝑitas nulla erit Su¬
p̃ma sũt que nos letos faciũt atq mestos sõp¬
mantes deus excitat iudicia dei abissus
multa et ꝯsilioꝵ rius ĩuensa ꝓfũditas inex¬

Expanded text:
quibus verbis magnitudinem rei equem? quod verebar accidit; id si dicam, mentiar; imo vero accidit quod vix possibile arbitrabar. Ianuensium classem profugam mare vidit et stupuit; nam si raritas miraculum facit, quid rarius quam Ianuenses in pelago iusta acie vinci? quamvis nec iusta acies nec par classis, sed auxiliorum illuvies externorum et plures adversus unam gentes et exercitus inde numerosior, et cum ventis atque hostibus prorsus non equo Marte certatum est. 17 Nec tamen ideo mirari desino aut uniquam desinam, dum meminero ab avorum temporibus non auditum quin quelibet bella maritima, licet impar numero, Ianuensium virtus et conspecta illius urbis signa confecerint. «Sed quid loquor aut ubi sum?», ut ait ille. Hec fortune solita fides est; in terris vitam agimus, ubi nulla unquam fuit longa prosperitas, nulla erit; somnia sunt que nos letos faciunt ac mestos; somniantes Deus excitat; “iudicia” Eius “abyssus multa”, ut consiliorum eius infinita “profunditas”, inex