comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam post annos plurimos
cornelio et boebio ꝯsulib in
agro scribe petulii subianicu¬
lo. arce due la pidee sunt reꝑ¬
te afossoribi. quarũ in altera
corpus nume fuit. in altera
septe latini libri de iure pon¬
tificio. Itẽ greci totidẽ de disci¬
plina sapientie scripti. quib
religiones nõ eas mͦ quas
ip̃e instituerat s om̃s p̃t̾ea
dissoluit. quare ad senatum
delata decretũ est ut. hiͣlibri
abolerent᷑. itaq eos petilius
pretor urbanus in ꝯtione po¬
puli ꝯcremauit insipienter
id quidẽ. quid eñ profuit
riesit traditũ nemo gͦ uise
tuerunt enĩ et libri aboleri
et tam̃ res in memoriã non
exire. Ita dũ uolunt etiã po¬
steris approbare quanta pie¬
tate defenderint religiones.
Auctoritate / religionũ ip̃aꝵ
testando minuerint. sedut
põpilius apid romanos in¬
stitutor ineptañĩ religionũ
fuit sic ante põpiliũ faunus
in latio qui et satumo auot
nefariasacra ꝯstituit et picũ

Expanded text:
nam post annos plurimos nam post annos plurimos Cornelio et Baebio consulibus in agro scribae Petili sub Ianiculo arcae duae lapideae sunt repertae a fossoribus, quarum in altera corpus Numae fuit, in altera septem Latini libri de iure pontificio, item Graeci totidem de disciplina sapientiae scripti, quibus religiones non eas modo quas ipse instituerat, sed omnes praeterea dissoluit. qua re ad senatum delata decretum est, ut hi libri abolerentur. ita eos Quintus Petilius praetor urbanus in contione populi concremauit. insipienter id quidem: quid enim profuit riae sit traditum? nemo ergo tunc tuerunt enim et libri aboleri et tamen res in memoriam non exire. ita dum uolunt etiam posteris adprobare quanta pietate defenderint religiones, auctoritatem religionum ipsarum testando minuerunt. sed ut Pompilius aput Romanos institutor ineptarum religionum fuit, sic ante Pompilium Faunus in Latio, qui et Saturno auo nefaria sacra constituit et Picum
Abbreviated transcription (Latin):
Arum uanitatũ apud¬
romanos auctor et cõ¬
stitutor sabinus ille rex fuit.
qui maxime̾ hominũ iites
atq imꝑitos. nouis suꝑsti¬
tionib implicauit. qd̾ ut
faceret aliqua cũ auctorita¬
te. simulauit eñ dea egeria
nocturnos se habere ꝯgresẜ
Erat spelunca quedã ꝑopa¬
ca innemore aricino. unde
riuus ꝑhemu fonte mana¬
bat. huc se remotis arbitn
inferre ꝯsueuerat. ut menti¬
ri posset monitu dee ꝯiugia
ea sacra popło se tradere. que¬
acceptissima diis ẽẽnt.Ui¬
delicet astutia minois uolu¬
it niitan qui se mantrũ
iouis recondebat et ibi diu
moratus leges tãquã sibi ⁊
homines ad parendũ nõ mͦ
imꝑio. s etia religio ꝯstrin¬
geret. nec difficile saue fuit
psuadere pastorib. itaq põ¬
tifices flamines.salios au¬
gures creauit deos. ꝑ fami¬
lias descripsit. sic noui ppłi
feroces animos mitigauit.
et astudia pacis/ a reb belli¬
cis auocauit. ẜ cũ alios fal¬
leret. se ipsũ tam̃ nõ fefellit.

Expanded text:
arum uanitatum apuRomanos auctor et constitutor Sabinus ille rex fuit, qui maxime animos hominum rudes atque inperitos nouis superstitionibus implicauit: quod ut faceret aliqua cum auctoritate, simulauit cum dea Egeria nocturnos se habere congressus. erat spelunca quaedam peropaca in nemore Aricino, unde riuus perenni fonte manabat. huc se remotis arbitris inferre consueuerat, ut mentiri posset monitu deae coniugis ea sacra popacceptissima diis essent: videlicet astutiam Minois voluit imitari: qui se in antrum Jovis recondebat, et ibi diu moratus, leges tamquam sibi a hoimperio, sed etiam religione constringeret. nec difficile sane fuit persuadere pastoribus. itaque pontifices flamines Salios augures creauit, deos per familias discripsit: sic noui populi feroces animos mitigauit et ad studia pacis a rebus bellicis auocauit. sed cum alios falleret, se ipsum tamen non fefellit.
Abbreviated transcription (Latin):
agno et ex¬
cellenti inge¬
nio uiri cum
se doctrine pe¬
nitus declis¬
sent. quicquio laboris pote¬
rat impendi ꝯtẽptis omĩb
et pͥuatis ⁊ publicis actioĩb
adĩquirende ueritatis stu¬
diũ ꝯtulerunt. estimantes¬
multo ẽẽ preclarius huma¬
naꝵ diuinaꝵq rerũ inuesti¬
gare ac scire rationẽ. quam
struendis opib aut cumu¬
landis hõrib inherere. quibꝰ
reb qm̃ fragiles t̾reneq st̃
et adsolius corporis cultum¬

Expanded text:
agno et excellenti ingenio uiri cum se doctrinae penitus edidissent quicquid laboris poterat impendi contemptis omnibus et priuatis et publicis actionibus ad inquirendae ueritatis studium contulerunt, emulto esse praeclarius humanarum divinarumque rerum investigare ac scire rationem, quam aut struendis opibus, aut cumulandis honoribus inhaerere. Quibus rebus, quoniam fragiles terrenaeque sunt et ad solius corporis pert
Abbreviated transcription (Latin):
nib effrenatis om̃e sexum
et om̃es corporis partes con¬
taminantib. Nec tam̃ desi¬
nunt ea colere. que fugiunt
etoderunt. Colunt enĩthu¬
re ac sũmis digitis: que sen¬
sib intimis colere debuer̃t
qui error omĩs. ex illius pͥn¬
cipalis ac sũmi boni ignora¬
tione descendit. Trbe gͥalliᷤᷤ
occipata obsessi incapitolio
romani cũ exmulierũ capillis
torm̃ta fecissent. Edem ue¬
neri calue ꝯsecrauerunt. Nõ
gͥ intellegunt quã uane st̃
religiones uł exeo ip̃oq eas¬
his in eptiis cauillant. Ala¬
ce demoniis fortasse didice¬
rant deos sibi exuentis fin

Expanded text:
nibus effrenatis omnem sexum nibus effrenatis omnem sexum et omnes corporis partes contaminantibus. nec tamen desinunt ea colere quae fugiunt et oderunt. colunt enim ture ac summis digitis quae sensibus intimis horrere debuerunt: qui error omnis ex illius principalis ac summi boni ignoratione descendit. urbe a Gallis occupata obsessi in Capitolio Romani cum ex mulierum capillis tormenta fecissent, aedem Veneri Caluae consecrarunt. non igitur intellegunt, quam uanae sint religiones uel ex eo ipso, quhis ineptiis cauillantur. a Lacedaemoniis fortasse didicerant deos sibi ex euentis fin
Abbreviated transcription (Latin):
uelle ꝯsequitur. Hic solus
uirtutis ẽ cultus. Nam re¬
ligio ac ueneratio nulla alia
loca occupare. que possint
humanis usib cetereꝰ. quid
sacͥtotes ꝯͣstituere uanaet
in sensibilia culturos: quro
mimolare uictinas: quid
tantos sũptus uł fingẽdis
uł colendis ymaginib um¬
pendere. Firmius et incorru¬
ptius templũ est pectus ⁊¬
humanĩi. Hoc potius orne¬
tur. hoc ueris illis numinibꝰ
impleat᷑. Has gͦ falsas cõse¬
crationes sequif quod neces¬
se ẽ qui em̃ sic iurtutes colũt
coest qui umbras et ymagi¬
nes uirtutũ cõsectant᷑. ea ip̃a
que uera sunt tenere ño pos¬
sunt. Itaq nulla niquoqͦ
untus ẽ. uiciis ubiq domi¬
nantib: nilla fides omĩa
cõsangumeis nec parentib
parcente auaritia et cupidi¬
tate muenena et inferrum
ruente: nulla pax. nulla cõ¬
cordia publite bellis seuen¬
tib. Priuatim u̾o inimici¬
ciis usq adsanguinẽ furen¬
tib. Nulla pudicicia.libidi¬

Expanded text:
uelle, consequitur. hic solus uelle, consequitur. hic solus uirtutis est cultus: nam religio ac ueneratio nulla alia loca occupare quae possint humanis usibus cedere? quid sacerdotes constituere uana et insensibilia culturos? quid immolare uictimas? quid tantos sumptus uel fingendis uel colendis imaginibus inpendere? firmius et incorruptius templum est pectus humanum: hoc potius ornetur, hoc ueris illis numinibus inpleatur. has ergo falsas consecrationes sequitur quod necesse est. qui enim sic uirtutes colunt id est qui umbras et imagines uirtutum consectantur, ea ipsa quae uera sunt tenere non possunt. itaque nulla in quoquam uirtus est, uitiis ubique dominantibus, nulla fides, omniaconsanguineis nec parentibus parcente auaritia et cupiditate in uenena et in ferrum ruente, nulla pax, nulla concordia, publice bellis saeuientibus, priuatim uero inimicitiis usque ad sanguinem furentibus, nulla pudicitia, libidi
Abbreviated transcription (Latin):
pro diis habent. ut romani
rubiginẽ ac febrẽ. Sigͦ uitia
cõsecranda ñ sunt. in quoti¬
bi assentior ne uirtutes qui¬
dem. Non enĩ ꝑse sapiunt
aut sentiunt. neq intrapa¬
rietes aut ediculas luto fc̃as.
B intra pectus collocande st̃.
et interius cõp̃bendende ne
sint false si extra hominẽ fue¬
rint collocate. Itaq p̃clara
illa legẽ tuã dengeo. quã poĩs
his uerbis. Ast olla ꝓꝓtͥque
datur honiini ascensus ad
celũ mentẽ uirtutẽ pietatẽ
fidem earũq laudũ delubra
sunt. Atqͣui hec separari ab
homine nõ possunt. Sieñ
colenda sunt. in homine ip̃o
sint necesse ẽ/ sin aũt sint ⁊¬
extrahominẽ. quid opus ẽ
ea colere quib careas : uirfꝰ
eñ colenda est nõ ymago
uirtutis: et colendaẽ nõ sa¬
crificio aliquo aut thure/ aũ
p̾catione sollẽni. s uolũtate
sola atq ꝓposito. Nam qͥd
ẽ aliud colere urtutẽ nͥ eã
cõprehendere animo ac tenͣe:
ꝙͦ unus quisq simł accep̃

Expanded text:
pro diis habent, ut Romani pro diis habent, ut Romani robiginem ac febrem. si ergo uitia consecranda non sunt, in quo tibi adsentior, ne uirtutes quidem. non enim per se sapiunt aut sentiunt neque intra parietes aut aediculas luto factas, sed intra pectus collocandae sunt et interius conprehendendae, ne sint falsae, si extra hominem fuerint collocatae. itaque praeclaram illam legem tuam derideo quam ponis his uerbis: ast olla, propter quae datur homini ascensus in caelum, Mentem Virtutem Pietatem Fidem: earumque laudum delubra sunto. atquin haec separari ab homine non possunt. si enim colenda sunt, in homine ipso sint necesse est. si autem sint extra hominem, quid opus est ea colere quibus careas? uirtus enim colenda est, non imago uirtutis, et colenda est non sacrificio aliquo aut ture aut precatione sollemni, sed uoluntate sola atque proposito. nam quid est aliut colere uirtutem nisi eam conprehendere animo ac tenere? quod unus quisque simulac coepit
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩum ꝑlita et deplorata ne¬
quitiaqui liberos suos quos
endire ad honestatẽ deberẽt.
ꝓstituerunt libidini iuuentu¬
tia. Aquib flagitioꝵ deos
et in illis potissimũ locis ubi
nuda corpora corruptoꝵ. liũ¬
nib patent. et milla colieta¬
te. uoluerunt. que simplex.
et in prouida prius uretiri. ⁊
in laqueos potest catere quã
cauere. Quid mirũ si auio
gente uniu̾sa flagitia mana¬
runt. Apud quã uitia ip̃a re¬
ligiosa ᷤ eaq nõ mͦ nõ uitant̾.
ueruietiã colinif᷑. et ideo huic
sententie tãquã grecos prircẽ¬
tia uinceret adiecit irtu¬
tes eñi oportere nõ uitia cõ¬
secrari. Qd̾si recipis .o. mͦtul¬
lii no uires fore ut irrũpant
uicia cũiuntutib qr malabo¬
nis adherent et inanimis
hominũ potentiora sunt. De os
si uetas ꝯsecrari. respondebit
tibi eadẽ illa greciase alios
dos colere ut prosint. al ios
u̾o ne noceant. Hec enĩ ex
cusatio semꝑ eoꝵ ẽ qui mala

Expanded text:
hominum perdita et deplorata nehominum perdita et deplorata nequitia, qui liberos suos, quos erudire ad honestatem deberent, prostituerunt libidini iuuentutis: a quibus flagitiorum deos et in illis potissimum locis, ubi nuda corpora corruptorum luminibus patent, et in illa coli aetate uoluerunt, quae simplex et inprouida prius inretiri et in laqueos potest cadere quam cauere. quid mirum si ab hac gente uniuersa flagitia manarunt, aput quam uitia ipsa religiosa sunt eaque non modo non uitantur, uerum etiam coluntur? et ideo huic sententiae, tamquam Graecos prudentia uinceret, adiecit: uirtutes enim oportere, non uitia consecrari. quod si recipis, o Marce Tulli, non uides fore ut inrumpant uitia cum uirtutibus, quia mala bonis adhaerent, et in animis hominum potentiora sunt? quae si uetas consecrari, respondebit tibi eadem illa Graecia se alios deos colere ut prosint, alios uero ne noceant. haec enim semper excusatio est eorum qui mala sua
Abbreviated transcription (Latin):
funginitur officio et ĩ ꝯspectu
popłi usq adsatietatẽ in pu¬
dicoꝵ luminũ cũ pudendis
motib detinent᷑. Cloacine
simulacrũ meloaca maxiixa
reꝑtũ tacius ꝯ secrauit. et qr
ciũ ẽet effigies ignorabat.⁊
ex loco illinom̃ imposuit.
Pauorẽ pallorẽq tullius
hostilius figurauit et colu¬
it. quid de hac dicamꝰ. nͥ digͣ
fuisse qui semꝑdͦuoͣsᷤ sicut
optari solet p̾sentes habẽt.
Ab hoc illiro .i. marcelli de
cõsecratione honoris atqr
uirtutis honestate nomiii
difert et cõgruit. eadẽ uani¬
tate.mtẽ quoq inter deos
senatus collocauit. Quã pro¬
fecto si habuisset. eiꝰ modi sa¬
cra nunquã suscepissetꝰ. Mlag¬
nũ cicero audaxq cõsiliũ su¬
scepisse greciã dixit. qd̾ cupio
et amorũ simulacra ingyna¬
siis ꝯsecrasset. Adulatus est
uidelicet attico. et derisit ho¬
minẽ familiarẽ. Noneĩ ma¬
gnũ illud aut omino ꝯsiliu
dicendũ fuit. s impudicorũ

Expanded text:
funguntur officio et in conspectu funguntur officio et in conspectu populi usque ad satietatem inpudicorum luminum cum pudendis motibus detinentur. Cloacinae simulacrum in Cloaca Maxima repertum Tatius consecrauit et quia cuius esset effigies ignorabat, ex loco illi nomen inposuit. Pauorem Palloremque Tullus Hostilius figurauit et coluit. quid de hoc dicam nisi dignum fuisse qui semper deos suos, sicut optari solet, praesentes haberet? ab hoc illut Marci Marcelli de consecratione Honoris atque Virtutis honestate nominum differt, re congruit. eadem uanitate Mentem quoque inter deos senatus conlocauit, quam profecto si habuisset, eiusmodi sacra numquam suscepisset. magnum Cicero audaxque consilium suscepisse Graeciam dicit, quod Cupidinum et Amorum simulacra in gymnasiis consecrasset: adulatus est uidelicet Attico et inrisit hominem familiarem. non enim magnum illut aut omnino consilium dicendum fuit, sed inpudicorum
Abbreviated transcription (Latin):
celebraref᷑ edicione ludoriũ
quos appellanit floralia ꝙͦ
quia senatui flagitiosũ ui¬
debat᷑. ab ip̃o nomine argu¬
mtũ sumi placuit ut purcẽ¬
de rei quedã dignitas adle¬
ref᷑ deam finxerunt ẽẽ que
florib p̾sit: eãq oport̾e pla¬
cari ut fruges cũ arboribus
aut uitib bene ꝓspereq flo¬
rescerent: e ũ colorẽ secutus
ĩfastis poeta nõ ignobilem
nymphã fuisse narrauit. q̃
sit chloris uocitataeãq ze¬
phiro nuptã quasi totis loco
ro accepisse muneris amai¬
to ut haberet florũomĩumm
potestatẽ. Honeste quide
ista dieunt᷑. s in honeste tur¬
prt̾q creduntur. nec debẽt
cũueritas querif᷑ buiꝰ modi
nos uelam̃ta decipere. Cele¬
brant᷑ gͦ illi lirdi ꝯuenient
memorie uieretricis. cũ om̃i
lasciuia. Nam p̃t̾ uerborũ
licentiã quib obscentas.
om̃is effundit᷑ exiunt᷑ etiã
uestib popło flagitante me¬
retrices que tinic mimarus

Expanded text:
celebraretur editione ludorum, celebraretur editione ludorum, quos appellant Floralia. quod quia senatui flagitiosum uidebatur, ab ipso nomine argumentum sumi placuit, ut pudendae rei quaedam dignitas adderetur. deam finxerunt esse quae floribus praesit eamque oportere placari, ut fruges cum arboribus aut uitibus bene prospereque florescerent. eum colorem secutus in Fastis poeta non ignobilem nympham fuisse narrauit quae sit Chloris uocitata eamque Zephyro nuptam quasi dotis loco id accepisse muneris a marito, ut haberet florum omnium potestatem. honeste quidem ista dicuntur, sed inhoneste turpiterque creduntur nec debent, cum ueritas quaeritur, huiusmodi nos uelamenta decipere. celebrantur ergo illi ludi conuenienter memoriae meretricis cum omni lasciuia. nam praeter uerborum licentiam, quibus obscenitas omnis effunditur, exuuntur etiam uestibus populo flagitante meretrices, quae tunc mimarum
Abbreviated transcription (Latin):
Eno nunc ad proprias
romanorũ religiones.
qm̃ de comnib dixi romu¬
li nutrre lupa. honoribi est
adfecta diuinis. et ferrem si
tine eẽ simulacrũ. et quidẽ
nõ corporis. s m̃tis ac moꝵ.
fuit enĩ faustuli uxor. et pp̃
uulgati corporis iulitatem
lupa interpastores.idest me¬
retrix nuncupata ẽ. Unte
athemensiĩi in ea figurãda
romani secuti sunt. apud
quos meretrix quedã noĩe
leena cũtirannũ occrois¬
set quia nefas erat simula¬
crũ ostitui meretricis in
templo: animalis effigie
posuerunt. cuiꝰ nom gͣebat.
itaq ut illimonum̃tum
ex nomine. sic isti ex prõssi¬
one fecerunt. Huiꝰ nomĩs
etiã dies festus dicatus est.
Et Larentinalia ꝯstituta. nec
lis scortũ fuisse uerius scͥbit.
Iam quanta ista ummorta¬
litas putanda ẽ quã etia
meretrices assecunt᷑ ut᷑ flo¬
ra. Cum magnas opes ex ar¬
te meretricia quesiuisset. po¬
pulũ scripsit heretẽ. certãq
pecimiã reliquid. cuiꝰ ex an¬
mio fenore suus natal dies

Expanded text:
enio nunc ad proprias Romanorum religiones, quoniam de communibus dixi. Romuli nutrix lupa honoribus est affecta divinis. Et ferrem si tinae esse simulacrum, et quidem non corporis, sed mentis ac morum. Fuit enim Faustuli uxor, et propter vulgati corporis vilitatem, lupa inter pastores, id est, meretrix nuncupata est; undeAtheniensium in ea figuranda Romani secuti sunt; apud quos meretrix quaedam nomine Leaena, cum tyrannum occidisset, quia nefas erat simulacrum constitui meretricis in templo, animalis effigiem posuerunt cuius nomen gerebat. itaque ut illi monumentum ex nomine, sic isti ex professione fecerunt. huius nomini etiam dies festus dicatus est et Larentinalia constituta. nec lis scortum fuisse Verrius scribit. iam quanta ista inmortalitas putanda est, quam etiam meretrices adsecuntur? Flora cum magnas opes ex  arte meretricia quaesiuisset., populum scripsit heredem certamque pecuniam reliquit, cuius ex annuo faenore suus natalis dies
Abbreviated transcription (Latin):
dolenoũ ne potius an riten¬
dũ putẽ. Cum uitẽa graues
et doctores et ut sibi uitent᷑
sapientes uiros intan mise¬
ranꝗ errorũ fluctib uolutaͣ.
si hec ẽ iuirtus que nos inmor¬
tales facit: mori quitẽ malies
quã exitio ẽẽ quã pliuimis. si
aliter immortalitas parari i¬
nõ põt nisi ꝑsanguinẽ. Quid
fiet si om̃es in concordiã ꝯcẽs¬
serint. Qõ certe fieri potest. si
ꝑuicioso et impio furore piecto.
innocentes ẽe ac iusti uelint.
Num gͥ nemo erit celo dignꝰ

Expanded text:
dolendumne potius an ridendolendumne potius an ridendum putem, cum uideam graues et doctos et ut sibi uidentur sapientes uiros in tam miserandis errorum fluctibus uolutari. si haec est uirtus quae nos inmortales facit, mori equidem malim quam exitio esse quam plurimis. si aliter inmortalitas parari non potest nisi per sanguinem, quid fiet, si omnes in concordiam consenserint? quod certe fieri poterit, si pernicioso et impio furore proiecto innocentes esse ac iusti uelint. num igitur nemo erit caelo dign
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis imponunt. Iãmal¬
lem ut aferarũ cedib deos
si bi fingerent quã immor¬
talitatẽtam cruent᷑a proba¬
rent. siquis unũ hominem
iugulauerit: ꝓcontaminato
ac neffairio habetur.nec adter¬
renũ hoc domiciliũdeoꝵ ad¬
micti eum fas putãt. ille ãt
qui infinita hominũmilia
trucroarit. cruore campos in¬
uirdarit. flumina infecerit.
nõ mͦ in templũ. s etiã incelũ
admittitur. Apiro ennium
sic loquitur africanꝰ. si fas cedẽdo
plagas celestiũ ascente cuiquã
est. mmisoli celi maxima porta patet.
scilicet quia magnã partez
genens humani extinxit
ac ꝑclidit. Onquantis te¬
nebris africane uersatus es.
uł potius o poeta. qui ꝑcedeᷤ
et sanguniẽ patere hominibꝰ
ascensũ in celũ putaueris.⁊
cui uanitati: etia assensit. ẽ
ũo inquit africane. Nan⁊
herculi eatẽ ista porta patuit.
Tamquã ip̃e plane cuni ro
fieret i anitor fuerit incelo.
et quitẽ statuere nõ possum

Expanded text:
uirtutis inponunt. iam maluirtutis inponunt. iam mallem ut a ferarum caedibus deos sibi fingerent quam inmortalitatem tam cruentam probarent. si quis unum hominem iugulauerit, pro contaminato ac nefario habetur nec ad terrenum hoc domicilium deorum admitti eum fas putant. ille autem qui infinita hominum milia trucidarit, cruore campos inundauerit, flumina infecerit, non modo in templum, sed etiam in caelum admittitur. aput Ennium sic loquitur Africanus: 25 si fas endo plagas caelestum ascendere cuiquam est, mi soli caeli maxima porta patet, scilicet quia magnam partem generis humani extinxit ac perdidit. o in quantis tenebris, Africane, uersatus cs uel potius o poeta, qui per caedes et sanguinem patere hominibus ascensum in caelum putaueris! cui uanitati etiam Cicero adsensit. est uero inquit Africane: nam et Herculi eadem ista porta patuit; tamquam ipse plane, cum id fieret, ianitor fuerit in caelo. equidem statuere non possum
Abbreviated transcription (Latin):
deformior uideretur. Hunc gͦ¬
a rogo quo uiuũ se ip̃e cõbus¬
serat ascendisse in celũ puta¬
uerunt. Eaq ip̃a que stultis¬
simesunt admirati. simulae̾s
et ymaginib expressa et con¬
secrata posuerint ut inppetu¬
umuanitatis illoꝵ monieta
p̾starent. Qui obnecẽ bestiaꝵ
deos fieri credroissent. seohec
fortasse grecoꝵ culpa sit. qui
res leuissima ꝓmaximis sẽp
habuerunt. Qurd mr̃i: ninn
sapientiores qui athletica
quidẽ uirtutẽ cõtẽpnuntꝰ
qr nichil obest s rege  q uia
late solet nocere sie aomirã¬
tur ue fortes ac bellicosos ⁊¬
duces int̾oꝵ cetu locari ar¬
bitrent᷑. nec ẽẽ ullam alia
adimmortalitatẽ uam.⁊
quã exercitus ducere aliena
uastare delere urbes: oppioa
ex sindere. liƀos ppłos aut tru¬
cidare aut subicere seruituti.
Uidelicet quo plures homi¬
nes afflixerint spoliamt oc¬
ciderint: eo se nobiliores et cla¬
riores putant et manis głie
specie capti.sceleribisuis nom̃

Expanded text:
deformior uideretur. hunc deformior uideretur. hunc a rogo quo uiuum se ipse combusserat escendisse in caelum putauerunt eaque ipsa quae stultissime sunt admirati simulacris et imaginibus expressa et consecrata posuerunt, ut in perpetuum uanitatis illorum monumenta perstarent qui ob necem bestiarum deos fieri credidissent. sed haec fortasse Graecorum culpa sit, qui res leuissimas pro maximis semper habuerunt. quid nostri? num sapientiores? qui athleticam quidem uirtutem contemnunt, quia nihil obest, sed regiam, quia late solet nocere, sic admirantur, ut fortes ac bellicosos duces in deorum coetu locari arbitrentur; nec esse ullam aliam ad inmortalitatem uiam quam exercitus ducere, aliena uastare, delere urbes, oppida excindere, liberos populos aut trucidare aut subicere seruituti. uidelicet quo plures homines adflixerint spoliarint occiderint, eo se nobiliores et clariores putant et inanis gloriae specie capti sceleribus suis nomen
Abbreviated transcription (Latin):
DC loco refelleirdi sunt
eñ hĩ qui deos ex hoib
ee factos. nõ tm̃ fatentur s
ut eos laudent etiã głiant᷑.
aut uirtutis gr̃a ritherculẽ
aut munerũ ut cererem ac
libeñi aut artiũ reptaꝵ ut
esculapiũ ac minemã. Hec
digna ꝓꝑque homines mex¬
prabili scelere cõtaminent
hostesq uo deo fiant. quo cõ¬
tẽpto mortuoru sacra susci¬
piunt exsingulis reb ostẽ¬
dam. Uirtutẽ ẽe dicunt
que hominẽ tollat in celũr
nõ illam de qua phylosophi
dixerunt. que positaẽ inbo¬
nis animi.s hanc corpora¬
lem que dr fortitudo. que
qm̃ precipua in hercule fuit.
rmnmortalitatẽ meruisse cre¬
ditur. Quis tamstulte ĩeptꝰ
ẽ. ut corporis uires diuinum
uł etiã humanũ bonũ uidi¬
cet cũsint et maiores pecudi¬
bus attribute. et uiro morbo
sepe frangant᷑. uił senectute
ip̃aminuantur et corruantꝰ
Itaq ille cũ deformari ulce¬
rib toͬros suos cerneret. nec
sanare se uoluit. nec senẽ fie¬
ri nequando se ip̃o minor aut¬

Expanded text:
c loco refellendi sunt etiam ii, qui deos ex hominibus esse factos, non tantum fatentur, sed ut eos laudent etiam gloriantur, aut virtutis gratia, ut Herculem; aut munerum, ut Cererem ac Liberum; aut artium repertarum, ut Aesculapium ac Minervam. Haec digna propter quae homines inexpiabili se scelere contaminent, hostesque Deo vero fiant, quo cotempto, mortuorum sacra suscipiunt, ex singulis rebus ostendam. Virtutem esse dicunt, quae hominem tollat in coelum: non illam, de qua philosophi disserunt, quae posita est in bonis animi; sed hanc corporalem, quae dicitur fortitudo: quae quoniam praecipua in Hercule fuit, immortalitatem meruisse creditur. Quis tam stulte ineptus est, ut corporis vires divinum vel etiam humanum bonum judicet; cum sint et majores pecudibus attributae, et uno morbo saepe frangantur, vel ipsa senectute minuantur et corruant? Itaque idem ille, cum deformari ulceribus toros suos cerneret, nec sanari se voluit, nec senem fieri, ne quando seip
Abbreviated transcription (Latin):
Ciendũ est il la ẽẽ ueram
eccłiam inqua ẽ cõfessio
etfenitentia que peccataet
uulnera quib subiecta ẽ ĩbe¬
cillitas carnis salubrit̾ curat
Hec ĩterii pautis ad monẽ¬
di graretuli: nequis errore
fuigere cupiens maiore impli¬
cef᷑ errore dũ penetrale ueĩ¬
tatis ignorat. Postea pleniꝰ
et uenus contra om̃s mdatio¬
rũ sectas ꝓprio seꝑatoq opere
pugnabimꝰ. Sequif᷑ ut qm̃sa¬
tis de religione uera et sapien¬
tia locuti sumꝰ. in proximo libͦ
de iusticia disseramuss¬

Expanded text:
ciendum est illam esse ueram in qua est confessio et paenitentia, quae peccata et uulnera quibus subiecta est inbecillitas carnis salubriter curat. haec interim paucis admonendi gratia rettuli, ne quis errorem fugere cupiens maiore inplicetur errore, dum penetrale ueritatis ignorat: postea plenius et uberius contra omnes mendaciorum sectas proprio separatoque opere pugnabimus. Sequitur ut quoniam satis de religione uera et sapientia locuti sumus, in proximo libro de iustitia disseramus
Abbreviated transcription (Latin):
Uriũ uoluptas ex noͣ¬
ta et cantuũ suauitate
pcipit. Que scilicet tã uicio
sã ꝙͣ oblectatio illa de qua di¬
ximus oculorũ. Quis enim
ño luxuriosũ ac nequã putẽt
euscͥenicas artes domi habe¬
at ᷑ at quin nichil refert. utrũ¬
ne luxuriã solus domi ancũ
popło exerceas intheatro.S
iam despectaculis dẽmẽ. restat
unũ qd̾ est nob̾ expugnandũ
ne capiam̾ his que ascensui
uttiniũ penetrant. NIamilla
omĩa que uerbis carent. idẽ
a eris ac neruoꝵ suaues som
possunt facile coteni. quiaño
adherent. nec scribi possunt .
Carm̃ aũt cõpositũ et oratio
cũ suauitate decipiens. capit
mentes. et quo uoluerit im¬
pellitinde honͣes licterati cũ
ad religionẽ dei accesẜ̾int ab

Expanded text:
Aurium uoluptas ex uocum et cantuum suauitate percipitur, quae scilicet tam uitiosa est quam oblectatio illa de qua diximus oculorum. quis enim non luxuriosum ac nequam putet eum qui scaenicas artes domi habeat? atquin nihil refert utrumne luxuriam solus domi an cum populo exerceas in theatro. sed iam de spectaculis dictum est. restat unum quod est nobis expugnandum, ne capiamur iis quae ad sensum intimum penetrant. nam illa omnia quae uerbis carent, id est aeris ac neruorum suaues soni possunt facile contemni, quia non adhaerent nec scribi possunt. carmen autem compositum et oratio cum suauitate decurrens capit mentes et quo uoluerit inpellit. inde homines litterati cum ad religionem dei accesserint ab
Abbreviated transcription (Latin):
cõsecrati sunt sicut simiꝰ capi¬
to in libris spectaculoꝵ docet.
Siquis aut spectacus int̾ est.
atq religionis gr̃a cõuenitur
discessit a dei cultu. et ad d̾os
se cõtulit. quoꝵ natales et fe¬
sta celebrauit

Expanded text:
consecrati sunt, sicut Sisinius Capito in libris Spectaculorum docet. Si quis igitur spectaculis interest, ad quae religionis gratia convenitur, discessit a Dei cultu, et ad deos se contulit, quorum natales et festa celebravit
Abbreviated transcription (Latin):
tiauit nichil in eo damiatione
dignũ uideri. It illi ĩiustissimi
accusatores cũ popło quẽ inci¬
tauerant. subclamare ceper̃t.
et crucẽ eiꝰ muolentis uocib flagi¬
tare Tum pontius et illoꝵ cla¬
morib et herodis tetrarche in¬
stigatione intuentis. ne regno
pelleret᷑. uictus ẽ. Ne tam̃ ipe sẽ¬
tentia protulit. s tradroit eimi¬
uroeis ut ip̃i deillo ẜm legem
eũ flagelł uerberatũ. et pͥusqͣnt
cruci affigerent illuserunt in¬
dutũ eum coloris priniceiue¬
ste ac spinis coronatũ quasire¬
gem salutarunt. et dederunt ⁊¬
ei cibũ fellis: et miscuerunt ei aceti¬
ac peͥptione. Post hec cõspuer̃t ĩ

Expanded text:
tiauit nihil in eo damnatione tiauit nihil in eo damnatione dignum uideri. at illi iniustissimi accusatores cum populo, quem incitauerant, subclamare coeperunt et crucem eius uiolentis uocibus flagitare. tum Pontius et illorum clamoribus et Herodis tetrarchae instigatione metuentis, ne regno pelleretur; uictus est, nec tamen ipse sententiam protulit, sed tradidit eum Iudaeis, ut ipsi de illo secundum legem eum flagellis verberatum, et priusquam cruci affigerent, illuserunt; indutum enim coloris punicei veste, ac spinis coronatum, quasi regem salutaverunt, et dederunt ei cibum fellis, et miscuerunt ei aceti potionem. Post haec, conspuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ac subinde diceret oporteret se pa¬
ti atq int̾siciprosalute multoꝵ.
se cessit tam̃ cũ discipulis suis
nõ ut uitaret ꝙͦ necesse erat ipe¬
tiac sustinere. s ut ostenderet
ꝙͣ itafieri oporteãt in om̃i ꝑse¬
cutione. nesua quis culpain¬
croisse uideat᷑: ac denuntiauit
fore ut abuno eoꝵ ꝓcleref. Itaq
irdas p̾mio il hicͤttus: tradroit᷑
eũ uideis. at illi cõphensũ ac pon¬
tiopilato quitũ legatus syria
regebat oblatũ cruci affligii
postulauerunt obicientes ei
nichil aliud nisi ꝙͦ diceret se fi¬
liũ deiẽe regẽ iudeoꝵ. Itaqͣuia
dixerat si solueritis hoc tẽplu
que edificatũ est anniᷤ xl aui. ego
illiro intriduosine manib re¬
suscitabo. significans futuram
breiubrem passionẽ suã et se a
iuteis int̾fectũ t̾cio die resuͣre¬
cturũ ip̃e enĩ fuerͣat dei tẽplũ.
Has uoces eiꝰ tãquã faustaa
et impias insectabant᷑ quecũ
pilatus audisset et ille ĩ defen¬
sionẽ sui nichil diceret. pronũ¬

Expanded text:
ac subinde diceret oportere se pati atque interfici pro salute multorum, secessit tamen cum discipulis suis, non ut uitaret quod necesse erat perpeti ac sustinere, sed ut ostenderet quod ita fieri oporteat in omni persecutione, ne sua quis culpa incidisse uideatur; ac denuntiauit fore ut ab uno eorum proderetur. itaque ludas praemio inlectus tradidit eum Iudaeis. at illi conprehensum ac Pontio Pilato, qui tum legatus Syriam regebat, oblatum cruci adfigi postulauerunt obicientes ei nihil aliut nisi quod diceret se filium dei esse, regem Iudaeorum; item quia dixerat: si solueritis hoc templum, quod aedificatum est annis XLVI, ego illut in triduo sine manibus resuscitabo, significans futuram breui passionem suam et se a Iudaeis interfectum tertio die resurrecturum. ipse enim fuerat uerum dei templum. has uoces eius tamquam infaustas et inpias insectabantur. quae cum Pilatus audisset et ille in defensionem sui nihil diceret, pronun
Abbreviated transcription (Latin):
sipientes falsas religiones ꝓ
ueris habent. quia neqz ue¬
rã sciunt. neq falsam ĩtelleͥ¬
gunt. Prudentiores autẽ
quia uerã nesciunt. aut in
hr̃s quas falsas ẽẽ intelleg̃t
ꝑseuerant ut aliquid tenẽ
uideant aut omino nichil
colunt ne ĩcidant ĩerrore:
cũ rorp̃m maximi sit errõis
uitã pecudũ subfigura hoĩs
imitari. falsũ uͣo intellegere.
ẽ quidẽ saprentie s huiañ.
ultra hunc gradii ꝓcedi ab
homine nõ potest. Itaq mł¬
ti philosophoꝵ religigiõẽs
ut docui sustulerunt. uerũ
aũt scire: diuine sapientie
re ad hanc scientiã nõ potest.
nͥ doceatur. Adeo itaq pbi¬
lophi ꝙ sumũ fuit humane
sapientie. assecuti sunt. ut ĩ¬
tellegerent quid nõ sit illo.
assequi nequie̾rũt ut dicerẽt
quidsit. Notaciceronis u
uox litinã tã facile uerain¬
uenire possem: q̃m falsa con¬
uincere ꝙͦ quia uires huma¬
ne ꝯditionis excedit: eius
officii facultas nob̾ attribu¬

Expanded text:
sipientes falsas religiones pro sipientes falsas religiones pro veris habent, quia neque veram sciunt, neque falsam intelligunt. Prudentiores vero, quia veram nesciunt, aut in iis, quas falsas esse intelligunt, perseverant, ut aliquid tenere videantur, aut omnino nihil colunt, ne incidant in errorem, cum id ipsum maximi sit erroris vitam pecudum sub figura hoimitari. falsum uero intellegere est quidem sapientiae, sed humanae, ultra hunc gradum procedi ab homine non potest, itaque multi philosophorum religiones ut docui sustulerunt: uerum autem scire diuinae sapientiae re ad hanc scientiam non potest, nisi doceatur a deo. ita philosophi quod summum fuit humauae sapicntiae adsecuti sunt, ut intellegerent quid non sit: illud adsequi nequiuerunt, ut dicerent quid sit. nota Ciceronis uox est: utinam tam facile uera inuenire possem quam falsa conuincere. quod quia uires humanae condicioiiis excedit, eius officii facultas nobis adtribu
Abbreviated transcription (Latin):
esset. In utraq gͥ parte et siia
stultiore sillos ne qui falsamre
ligionẽ suscipiunt  An eos qui
nulla: s ut dixi uenia concedi
potest imꝑitis. et qui se sapiẽ¬
tes nõ ẽẽ fateant his uo non
põt qui sapientiã ꝓfessi. stulti¬
tiã potius exibent. Nõsum
equidẽtam iniquis. ut eos
putẽ diuinare tebͣuisse. ut
ueritatẽ ꝑse rp̃os inuenirent:
ꝙͦ egofieri nõ posse ꝯfiteor. sed
hoc abhis exigo. ꝙ ratione i¬
ipsa p̃stare potuerunt. facͣent
eni prudentius mntellegerẽt
ẽẽ aliquã uerã. et falsis impu
gnatis aꝑte ꝓuiuitiari̾nt eã
que ueraẽẽt ab hominib nõ
teneri s mouent eos fortasse
exere̾ret se ac ui ĩ dicaret/ nec
pateref ẽẽ aliud quicquam.
Uidere eñi nullo mͦ poterãt:
quare aut a quo eͣł que ad¬
modũ religio uera opprimet
ꝙͦ ẽ diuini sacramiti: et celesti
archani/ id ũo nisi doceatur
aliquis. scire nullo pacto põt.
sũma rei hec est. Impiti et in¬

Expanded text:
esset. in utraque igitur parte et summa esset. in utraque igitur parte et summa sligionem suscipiunt, an eos qui nullam. Sed ut dixi venia concedi potest imperitis, et qui se sapientes non esse fateantur: his vero non potest qui, sapientiam professi, stultitiam potius exhibent. Non sum equidem tam iniquus, ut eos putem divinare potuisse, ut veritatem per seipsos invenirent; quod fieri ego non posse confiteor. Sed hoc ab his exigo, quod ratione ipsa praestare potuerunt. Facerent enim prudentius, si et intelligerent esse aliquam veram gnatis, aperte pronuntiarent, eam, quae vera esset, ab hominibus non teneri. Sed moverit eos fortasse exereret se ac vindicaret, nec pateretur esse aliud quidquam. Videre enim nullo modo poterant, quare, aut a quo, et quemadmodum Religio vera opprimeretur; quod est divini sacramenti, et coelestis arcani. Id vero, nisi doceatur, aliquis scire nullo pacto potest. Summa rei haec est: imperiti et in
Abbreviated transcription (Latin):
pugnate sunt gͦ a prudentiori¬
b false religiones. quia sentie¬
bant ẽẽ falsas: sed nõ est ĩ ducta
uera. qr qualis aut ubi ẽẽt igͦ¬
rabant: itaq sic habuerunt ⁊¬
tãquã nulla ẽet omino quia
uenire: et eomͦ inciderunt in
endrẽ multo maiorẽ. ꝙ illi qui
falsam tenebant. Namisli fra¬
giliũ cultores ꝙͣuis sint ĩepti.
quiꝰ celestia ꝯstituunt in rebus
corruptibilib atq t̾renis. aliꝙy
tam̃ sapientie retinent. et hab̾e
ueniã possunt quia sũmũ hoĩs
officiũ et si ũ re ip̃atam̃ ꝓposi¬
totenent siquidẽ hominum
atq mutoꝵ uł solũ uł certei
maxinũ in religione discrim̃
ẽ. Hi u̾o quãto fuerunt sapien¬
tiores ꝙͦ intellexerunt false re¬
ligionis eirorẽ: tanto sũt facti
stultiores ꝙͦ ẽẽ aliquã uera no
putauer̃ĩt. Itaq quia faciliuᷤ
ẽ de alienis iudicare ꝙͣ de suis.
dũ aliorũ p̃cipitiũ ureent/ non
ꝓspexerunt quid ante pedes suoᷤ

Expanded text:
pugnatae sunt ergo a prudentioripugnatae sunt ergo a prudentioribus falsae religiones, quia sentiebant esse falsas: sed non est inducta vera, quia qualis, aut ubi esset, ignorabant. Itaqtamquam nulla esset omnino, quia uenire, et eo modo inciderunt in errorem multo maiorem quam illi qui falsam tenebant. nam isti fragilium cultores quamuis sint inepti, quia caelestia constituunt in rebus corruptibilibus atque terrenis, aliquid tamen sapientiae retinent et habere ueniam possunt, qui summum hominis officium etsi non re ipsa, tamen proposito tenent, siquidem hominum atque mutorum uel solum uel certe maximum in religione discrimen est. hi uero quanto fuerunt sapientiores, quod intellexerunt falsae religionis errorem, tanto sunt facti stultiores, quod esse aliquam ueram non putauerunt. itaque quoniam facilius cst de alienis iudicare quam de suis, dum aliorum praecipitium uident, non prospexerunt quid ante pedes suos
Abbreviated transcription (Latin):
nec uident plus aliquid m̃te
ꝙͣ corpore. cũ sit auimi officiũ
ca subtilius cemere que acies
corporalis nõ potest intueri. qͦs
homines itẽ pͥhilosophus ⁊ po¬
eta grauit̾ accusat tãq̃m humi
humiles et abiectos. qui ꝯtra
nature sue rationẽ adueranda
se terrena ꝓsternunt. ait enim
et faciunt auimos hunules for¬
midine diuũ. dep̾ssosq p̾mũt
adterrã. Aliud quitẽ ille cũ hec
dicere sentiebat utiq nichil co¬
lendiiesse qm̃diz humana no
curent . Deniq alio loco religi¬
ones et cultus deoꝵ mane esse
officiũ ꝯfitef᷑. Nec pietas ulla ẽ
uelatũ sepe uider. uetere. se ad
lapites atq omi ᷤ accedere ad
aras et ꝓcũbere humi ꝓstratũ
et pandere paliuas. ante deui
de lubra nec aras sanguine ml¬
to, spargere quadruped̾. nec uo¬
tis neͣctire uota. Que profecto
sic assa sunt nõ oporteret sb̃li¬
mes et excelsos animos aduo¬
cari at᷑q int̾ram p̃mi s nichił
aliud qͣm celestia cogitare. Im¬

Expanded text:
nec uident plus aliquid mente quam corpore, cum sit animi officium ea subtilius cernere quae acies corporalis non potest intueri. quos homines idem ille philosophus ac poeta grauiter accusat tamquam humiles et abiectos, qui contra naturae suae rationem ad ueneranda se terrena prosternant. ait enim: et faciunt animos humiles formidine diuum depressosque premunt ad terram. aliut quidem ille cum haec diceret, sentiebat, nihil lendum, quia dii humana non curent. Denique alio loco religiones deorum et cultus inane esse officium confitetur : Nec pietas ulla est, velatum saepe videri Vertere se ad lapidem, atque omnes accedere ad aras, Et procumbere humi prostratum, et pandere palmas Ante deum delubra, nec aras sanguine multo Spargere quadrupedum, nec votis nectere vota. Quae profecto si cassa sunt, non oportet sublimes et excelsos animos avocari, atque in terram premi, sed nihil aliud quam coelestia cogitare. Im
Abbreviated transcription (Latin):
Irmianus qui et lactan¬
tius arnobii discipls sb̾ di¬
oclitiano principe accitus
cũ fabo gramatico cuiꝰ de
medicinalib u̾su cõpoĩti
extant libri. Nichomedie
rethoricam docuit. ac penu¬
ria discipuloꝵ ob grecam
udelicet ciuitate ad scribẽ¬
dum se contulit. habemus
eius simphosiũ quod adoles¬
centulus scripsit affrice et
deporicum de affrica usq a
nchomediam exametris
icriptum uernib et aliũ li¬
brum qui inscribitur gra¬
maticus. et pulchrimũ de
ira dei et institutionũ di¬
uinarũ adu̾sum gentes li¬
libros duos. de ꝑsecution:
librum unũ ad probũ epła¬
rum libros quatuor ad se¬
uerum epłaꝵ libros duos.
de opificio dei uel formati¬
one hominis libr unum.
hic in extrema senecture
mag̃r cesaris. Crispi filii
constantim in gallia fuit
qui postea a patre interfec¬
tus est.

Expanded text:
irmianus qui et Lactantius Arnobii discipulus sub Diocletiano principe accitus cum Flauio grammatico, cuius De medicinalibus uersu conpositi extant libri, Nicomediae rhetoricam docuit ac penuria discipulorum ob Graecam uidelicet ciuitatem ad scribendum se contulit. habemus eius Symposium, quod?adulescentulus scripsit Airicae et hodoeporicum Africa usque Nicomediam hexametris scriptum uersibus et alium librum qui inscribitur Grammaticus et pulcherrimum De ira dei et Institutionum Diuinarum aduersus gentes liiadem libros duos, De persecutione librum unum, Ad Probum epistularum libros quattuor, Ad Seuerum epistularum libros duos. . ad eundem De opificio dei uel formatione hominis librum unum. hic extrema senectute magister Caesaris Crispi filii Constantini in Gallia fuit. qui postea a patre interfectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
uita. Hanc au̾t p̾stare quis põt
nͥ teus. qui uirtutẽ ip̃am ꝓposu¬
it. Ergoindei agnitione et eul¬
tu rerũ suma uersat᷑ in hocͤspes
sequam̃ huic pareamꝰ. huic deuo¬
tissime ẜuiamꝰ in eo ꝓmerendo
actus onuis. et cura et oꝑa collocef¬

Expanded text:
uitae. hanc autem praestare quis potest nisi deus, qui uirtutem ipsam proposuit ? ergo in dei agnitione et cultu rerum summa uersatur: in hoc est spes sequamur, huic pareamus, huic deuotissime seruiamus, in eo promerendo actus omnis et cura et opera collocet
Abbreviated transcription (Latin):
merse fluctib et urbes et insule
abiernt ĩ profundũ. frugifẽos
campos paludes inuirdauent.
flumina et stagna siccauerint.¬
a sontes etia uł cẽcidemit ueł

Expanded text:
mersae fluctibus et urbes et insulae abierint in profundum, frugiferos campos paludes inundauerint, flumina et stagna siccauerint, montes etiam uel deciderint
Abbreviated transcription (Latin):
aliud uocabulũ tribui ꝯgruebat
Unde apparet nõ illis rem defuis¬
se.s uerbũ cuiꝰ indigentia eum
totũ affectũ quie ułmaximus
cõtra quã natura pateref᷑ auferre
uoluerint. Nam illas nominuz
cõmutationes poterã coarguere
plurib et ostendere. aut ẜmonis
ornandi. augendeq copie gratia
multa noĩa eisdẽ reb imposita.⁊
aut certe ño multũ int̾se illadi¬
stare. ⁊ lam et cupiditas a uolũ¬
tate incipit. et cautio ametu ori¬
tur. Et letitia nichil aliudẽ ꝙͣ
professum gaudiũ. S putemꝰ

Expanded text:
aliud vocabulum tribui congruebat. aliud vocabulum tribui congruebat. Unde apparet non illis rem defuisse, sed verbum; cujus indigentia eum totum affectum, qui est vel maximus, contra quam natura pateretur, auferre voluerunt. Nam illas nominum commutationes poteram coarguere pluribus, et ostendere, aut sermonis ornandi, augendaeque copiae gratia, multa nomina iisdem rebus imposita, aut certe non multum inter se illa distare. Nam et cupiditas a voluntate incipit; et cautio a metu oritur; et laetitia nihil aliud est, quam professum gaudium. Sed putemus,
Abbreviated transcription (Latin):
cuproitate substitunt uolunta¬
tẽ. Quasi uõ nõ multo sitͣ p̃stabi¬
proleticia gaudiũ. pro metu ca¬
utionẽ. At in illo quarto in mu¬
tandinoĩs eos ratio deficit Ita¬
q egritudinẽ penitus roẽ me¬
stitiã colorẽq animisustuler
qd fieri nequaquã põt. Quisi
em̃ possit uõ dolere. si patriã aut
pestilentiã ex hauẜit. aut hostĩ
euerterit᷑. aut tirannͥs oppresse¬
rit. Põt aliquis nõ dolere si sb̾¬
latã uitent libertatẽ. si proxĩos
si amicos si bonos uiros. aut ex¬
timnatos aut crudelissime crͣ¬
clatos. nisi cuiꝰ mens ita bbstu¬
puerit ut sit eiomĩs sensus ere¬
ptus. Quare aut̃ oña tollere
debuerunt aut implendafue¬
rat curta hec aut debił disputa¬
tio. Id e etĩa proegritiroine aliqͥo
reponendũ. Qm̃ suꝑiorib itcior¬
dinatis hoc consequens erat.ut
eñ psentib letam̃ bonis: sic ma¬
lis angim̃ ac dolemus. Si gͦletitie
alurd indiderunt. sic egritudini
qm̃ et ip̃anuiciosam putabãt.

Expanded text:
cupiditate, substituunt voluntatem: quasi vero non multo sit praestabipro laetitia gaudium, pro metu cautionem. At in illo quarto immutandi nominis eos ratio defecit. Itaque aegritudinem penitus, id est, moestitiam doloremque animi sustulerunt: quod fieri nequaquam potest. Quis enim possit non dolere, si patriam aut pestilentia exhauserit, aut hostis everterit, aut tyrannus oppresserit? Potest aliquis non dolere, si sublatam viderit libertatem; si proximos, si amicos, si bonos viros aut exterminatos, aut crudelissime trucidatos? nisi cujus mens ita obstupuerit, ut sit ei sensus omnis ereptus. Quare aut omnia tollere debuerunt, aut implenda fuerat curta haec et debilis disputatio; id est, etiam pro aegritudine aliquid reponendum, quoniam, superioribus ita ordinatis, hoc consequens erat. Ut enim praesentibus laetamur bonis: sic malis angimur, ac dolemus. Si ergo laetialiud indiderunt: sic aegritudini, quoniam et ipsam vitiosam putabant,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui qm̃ ratio illis nõ quadra¬
bat ꝑ ignorantiã rerũ diuinauĩ
tam uarii tam uicerti fuerunt
sibiq sepe ꝯͣtraria disserentes.⁊
ut quid sentireͣnt quro uellẽt ͫ sats¬
statuere ac diu̾dicare nõ posses.
Quid gͥ pugnes adu̾sus eos hoĩẽ
qui sibi suo gladio peunt. quid ⁊¬
labores ut eos destruas quos sua
ip̾os destruit atq affligit oratios
Anstotiles inquit cicero ueteres
philosophos accusans, ait. eos
saut stultissimos aut gloriosissi¬
mos fuisse qui existima uissent
phiam suis ingeniis ẽẽ ꝑfecta.
ẜ̾ se uidere ꝙͣ paucis annis aͣcceᷤ¬
sio facta ẽẽt. breui tp̃r pħiani abͣ¬
qñ est aut a quib absolutanã
ꝙͦ ait stultissimos fuisse qui pu¬
tassent ingeniis suis pͥfectã esse
sapientia: uerũ est. s ne ip̃iͦquidẽ
satis prucent᷑. qui aut a ueterib
ceptã aut a nouis a cͥta. aut mox
aposteriorib ꝑfectũ iri putauit.
Nũquã eñ potest in uestigari ꝙͦ

Expanded text:
qui, quoniam ratio illis non quadraqui, quoniam ratio illis non quadrabat per ignorantiam rerum diuinarum, tam uarii, tam incerti fuerunt sibique saepe contraria disserentes, ut quid sentirent, quid uellent, statuere ac diiudicare non posses. quid igitur pugnes aduersus eos homines qui suo sibi gladio pereunt? quid labores ut eos destruas, quos sua ipsos destruit atque adfligit oratio? Aristoteles inquit Cicero ueteres philosophos os accusans ait eos aut stultissimos aut gloriosissimos fuisse, qui existimauissent philosophiam suis ingeniis esse perfectam: sed se uidere, quod paucis annis magna accessio facta esset, breui tempore philondo est aut a quibus absoluta? nam quod ait stultissimos fuisse, qui putassent ingeniis suis perfectam esse sapientiam, uerum est: sed ne ipse quidem satis prudenter, qui aut a ueteribus coeptam aut a nouis auctam aut mox a posterioribus perfectuiri putauit. numquam enim potest inuestigari quod
Abbreviated transcription (Latin):
inputeoꝰ sic alto ut finidus nultꝰ
sit ueritatẽ iacere demersam: ni¬
mirũ stulte. ut cetera: nõ emĩtã¬
quã inputeu demersa ueritas ẽ:
quo uł descendere uł etiã catere illi
licebat. s tãquã insumnio mõ¬
tis excelsi uerticeuł potius in
celo ꝙͦ ẽ uerissimũ quid ẽ eniz
cureã potiꝰ mnimũ depressam di¬
ceret qͣm in sũmũ leuatã. nͥ for¬
tem̃tẽ quoq in pedib aut mimis
calcib cõstituere malebat. potiꝰ
ꝙͣ inpectore aut ĩ capitesadeo re¬
motissim fuerunt ab ip̃a uerita¬
te. ut eos ne statꝰ quidẽ sui corpo¬
ris admoneret: ueritatẽ illis in
sũmo ẽẽ querendã. exhac cͧespt¬
tione ꝯfessio illa socratis nataẽ.
qua se nichil scire dixit nisi hoc
unũ ꝙͦ nichil seciat hinc achade¬
nue discipliua manauit. si tam̃
disciplina diei potest. inqua igͦ¬
ratio et discitur et docetur. Sed
ne illi quidẽ quisciãm sibiassũ¬
pserunt. id ip̃m ꝙͦ scire seputa¬
bant cõstant̾ defendere potuert.

Expanded text:
uodam sic alto, ut fundus nullus sit, ueritatem iacere demersam: nimirum stulte, ut cetera. non enim tamquam in puteo demersa ueritas est, quo uel descendere uel etiam cadere illi licebat, sed tamquam in summo montis excelsi uertice uel potius in caelo, quod est uerissimum. quid est enim cur eam potius in imum depressam diceret quam in summum leuatam? nisi forte mentem quoque in pedibus aut in imis calcibus constituere malebat potius quam in pectore aut in capite. adeo remotissimi fuerunt ab ipsa ueritate, ut eos ne status quidem sui corporis admoneret ueritatem illis in summo esse quaerendam. ex hac desperatione confessio illa Socratis nata est, qua se nihil scire dixit nisi hoc unum, quod nihil sciat, hinc Academiae disciplina manauit, si tamen disciplina dici potest in qua ignoratio et discitur et docetur. sed ne illi quidem qui scientiam sibi adsumpserunt, id ipsum, quod scire se putabant, constanter defendere potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quã se ip̃e deũ dixit. quia
ñoẜuasset fidẽ si missus ut
deos tolleret et unũ assere¬
ret. in duceret aliũ p̃t̾ unũ.
hor erat nõ de uno deo faceͣ
p̾coniũ: nec eiꝰ qui miẜat
s suũ ꝓpriũ negotiũ gerere
ac se ab eo quẽ illustratui
uenerat seꝑare. Propterea
quia tã frcelis extitit quia
sibi nichil ꝓrsus assũpsit:
ut mandata mittentis im¬
pleret: et sacerlotis ꝓpetui
dignitatẽ. et regis sũmi ho¬
norẽ et iudicis potestatẽ. et
dei nom̃ accepit

Expanded text:
quam se ipse deum dixit, quia quam se ipse deum dixit, quia non seruasset fidem, si missus ut deos tolleret et unum adsereret, induceret alium praeter unum. hoc erat non de uno deo facere praeconium nec eius qui miserat, sed suum proprium negotium gerere ac se ab eo quem inlustratum uenerat separare. propterea quia tam fidelis extitit, quia sibi nihil prorsus adsumpsit, ut mandata mittentis inpleret, et sacerdotis perpetui dignitatem et regis summi honorem et iudicis potestatem et dei nomen accepit