comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neq noctes requiescere. adu̾sarios int̾dũ
suspectos facere. nichil in tẽptatam relin¬
quere. neq quicꝗͣ pensi habere. dũ mͦ id ef¬
ficerent ut maximis intra regnũ urbib
& his opulentissimis quocũꝙ ingenio po¬
tirent᷑ inde cunctis regni finib facile. se
imꝑaturos arbitrantes. Io ne quid penit᷑
sine fraude fieret. cũ arnollo strenuo in pri¬
mis uiro. cui sũma rerũ ꝑidem tẽpus in bau¬
irarioꝵ t̾ra cõmissa fuit. secretius pollicitatio¬
nib infinitis cõme morando. insuꝑ odiũ uetꝰ
bem preclarã. postremo cotũ illud regnũ hem-¬
rico duci ꝑuirus abdicaret. tantũ sibi roboriᷤᷤ
int̾ eos iniudia & odiũ uindicauit. Si mul
ungros antiꝗͣ pestem pat̾ȩ sollicitabant ut
regnũ ipsũ diuisũ inuaderent. arbitrantes hoc
mͦ sollicitudinẽ qua premebant᷑. aut penitus
adimi aut aliquatenꝰ minui posse. Hac de re

Expanded text:
neque noctes requiescere, adversarios inter se neque noctes requiescere, adversarios inter se suspectos facere, nichil intemptatum relinquere neque quicquam pensi habere, dummodo id efficerent, ut maximis intra regnum urbibus, et his opulentissimis, quocumque ingenio potirentur; inde cunctis regni finibus facile se imperaturos arbitrantes. Ac ne quid penitus sine fraude fieret, cum Arnoldo, strennuo inprimis viro, cui summa rerum per idem tempus in Bauwariorum terra commissa fuit, secretius pollicitationibus infinitis, commemorando insuper odium vetus, bem preclaram, postremo totum illud regnum Heinrico duci periurus abdicaret. Tantum sibi roboris inter eos invidia et odium vendicavit. Simul Ungros, antiquam pestem patrie, sollicitabant, ut regnum in se ipsum divisum invaderent, arbitrantes hoc modo sibi sollicitudinem, qua premebantur, aut penitus adimi aut aliquatenus minui posse. 20. Hac de re,
Abbreviated transcription (Latin):
teriore ne uideret᷑ nimis in solens ꝓpinqua¬
uit. Innocens enĩ ab huiꝰ dissensionis mise-¬
ria uideri: quã eẽ honestiꝰ duxit. Mouit eiꝰ
iuuenilem anmũ anxietas. & metus elegan-¬
tissimoꝵ comitũ. qui nͥ illiꝰ impie comuratio¬
nis tabo ee̾nt infecti ornatꝰ & iocunditas ẽẽ
possent etiã imꝑatorie dignitati. tunc uti¬
q tam desiderabilẽ tam manufortẽ. tam
egregiam eiꝰ ꝓlem deceret. hoc agmine sti-¬
pari. de hac delecta iuuenũ excellentia gła¬
ri. Erat pre omib in eiꝰ anmo quasi qui¬
dam stimulus. dux paulo ante fortissimus.
tc̃ aũ predo audacissimꝰ cono: etiã parta
ut ipsi iactabant diuitiarũ & regni gła.
sed reuera labor sterilis ꝓ tranquillitate.
dicam om̃ia erant in manib agendo ut
plus haberet. ut nichil haberet omĩmodiᷤᷤ
effecert̃. Interea tam̃ modis omĩb nec do-¬
lis minus quã uirib certare. ut neq dies

Expanded text:
teriore, ne videretur nimis insolens, propinquateriore, ne videretur nimis insolens, propinquavit. Innocens enim ab huius dissensionis miseria videri quam esse honestius duxit. Movit eius iuvenilem animum anxietas et metus elegantissimorum comitum, qui, nisi illius impie coniurationis tabo essent infecti, ornatus et iucunditas esse possent etiam imperatorie dignitati. Tunc utique tam desiderabilem, tam manu fortem, tam egregiam eius prolem deceret hoc agmine stipari, de hac delecta iuvenum excellentia gloriari. Erat pre omnibus in eius animo quasi quidam stimulus dux paulo ante fortissimus, tunc autem predo audacissimus, Cůno, et iam parta, ut ipsi iactabant, divitiarum et regni gloria, sed revera labor sterilis pro tranquillitate, dicam, omnia erant in manibus, agendo, ut plus haberet, ut nichil haberet, omnimodis effecerunt. Interea tamen modis omnibus nec dolis minus quam viribus certare, neque dies
Abbreviated transcription (Latin):
discas: Tere insaniunt. qui te sic deciꝑ̃e
uolunt. Time cotidianos singultꝰ. ex paues¬
ce frequentes gemitꝰ. horresoe lacrimas pa-¬
tͥs cui. Minꝰ egre ferret totũ sibi abhostibꝰ
prȩripi regnũ. quã ce eui seruat regnum.
Innocens cor tuũ uenenosis heu blandiciis
seductũ ẽ pat̾ne pietatis patet sinꝰ. in quo
nullus ẽ dolus. Dolet pus pat̾. filiũ sibi
corruptoꝵ impietate prereptũ. gaudebit
ad reditũ. Si paulo iratior ẽ seductorib cuiᷤ.
cito mitescet cũ te suas delicias receꝑit. nec
scelere sed errore hoc actũ eẽ iudicabit. cũ
te sibi restitutũ senserit. quẽ etiam plusquã
seipsũ amauit. Hȩc & his similia domnꝰ bru¬
no uir bonꝰ dicendi ꝑitus. de salute pulcer-¬
rimi iuuenis ualde sollicit᷑ ꝑorabat. Iile uͦ
quasi cuiꝰ mentẽ erinis acceptũ nefas insti¬
gasset. aurẽ cordis sui neumquã passus ẽ
huiꝰmodi monitis admoueri. uix auditũ ex¬

Expanded text:
discas? Vere insaniunt, qui te sic decipere discas? Vere insaniunt, qui te sic decipere volunt. Time cotidianos singultus, expavesce frequentes gemitus, horresce lacrimas patris tui. Minus egre ferret totum sibi ab hostibus preripi regnum quam te, cui servat regnum. Innocens cor tuum venenosis, heu, blanditiis seductum est, paterne pietatis patet sinus, in quo nullus est dolus. Dolet pius pater filium sibi corruptorum impietate prereptum, gaudebit ad reditum. Si paulo iratior est seductoribus tuis, cito mitescet, cum te suas delicias receperit, nec scelere, sed errore hoc actum esse iudicabit, cum te sibi restitutum senserit, quem etiam plus quam se ipsum amavit.' 19. Hęc et his similia domnus Bruno, vir bonus, dicendi peritus, de salute pulcherrimi iuvenis valde sollicitus perorabat. Ille vero, quasi cuius mentem Erinis ad coeptum nefas instigasset, aurem cordis sui neutiquam passus est huiusmodi monitis admoveri, vix auditu ex
Abbreviated transcription (Latin):
relinquis. si de ipsũ nr̃is uotis ademeris:
Non respicis honorandã pii genitoris ca¬
niciem. quẽ te contristari. cui te iniuriam
inferre ñ expedit: Non recordaris eiꝰ pat̃¬
nã erga te a puero pietatẽ: Dm̃ mͥ crede
offendis. cũ patrẽ contẽpnis. Non est qͦd
te excuses. ad inuriam eiꝰ respicit. qͥcquid
nouũ contͣ hoc regnũ absq eiꝰ uoluntate
moliris. Causam tuã tractas cũ inimicis
tuis. quo contͣ cũ amicis. Illi enĩ ñ te sed
quȩ sunt tua quert̃ in te. salucẽ cuã parui
pendunt. uerbis omĩa. ñ rerũ ueritate
quo te ducant. Qui eras gaudiũ & coro¬
na patͥs tui. spes & oblectatio totius regni.
quomͦ conuersus es in amaricudinẽ: Desi¬
ne tandẽ eẽ absalon. ut possis eẽ salomon.
Cogita tecũ quis de tantũ exaltauerit. qͥs
om̃s regni huiꝰ pͥncipes tͥ sacram̃toꝵ. fide
firmauerit. Quare hoc fecit: Numqͥa
ut ingratus existas. numqͥd ut ꝓditor eẽ

Expanded text:
relinquis, si te ipsum nostris votis ademeris? relinquis, si te ipsum nostris votis ademeris? Non respicis honorandam pii genitoris tui caniciem, quem te contristari, cui te iniuriam inferre non expedit? Non recordaris eius paternam erga te semper a puero pietatem? Deum, mihi crede, offendis, cum patrem contemnis. Non est, quod te excuses. Ad iniuriam eius respicit, quicquid novum contra hoc regnum absque eius voluntate moliris. Causam tuam tractas cum inimicis tuis, quo contra decuit cum amicis. Illi enim non te, sed quę sua sunt, quęrunt in te, salutem tuam parvi pendunt, verbis omnia, non rerum veritate quo te ducant, ne forte seducant. Qui eras gaudium et corona patris tui, spes et oblectatio tocius regni, quomodo conversus es in amaritudinem? Desine tandem esse Absalon, ut possis esse Salomon. Cogita, quis te tantum exaltaverit, quis omnes regni huius principes tibi sacramentorum fide firmaverit. Quare hoc fecit? Numquid, ut ingratus existas? Numquid, ut proditor esse
Abbreviated transcription (Latin):
liudulfus unice clarus & spectabilis ado¬
lescens. qui ñ solũ ad conseruanda. uerum
etiam exornanda patriȩ monim̃ta uictorie
sufficeret. si seductorib minime credidiss.
& heres eẽ ñ ꝓdicor uoluisset. S quia festi.¬
nans ditari. pat̾no ñ meruit obedire consi¬
lio. contigit illi scdm ueridicã salomonis sen¬
tentiã. ut hereditas ad quã festinauit inpͥn¬
cipio. in nouissimo benedictione careret. Egre¬
gius uͦ plenus consilii futurus & iam designa.¬
tus. ut diximꝰ. sacerdos dm̃. dolens dde contẽp¬
tu fr̃is. de interitu nepotis. eundẽ accepta
fide ꝑ obsides in castra beluino anmo ueni¬
entẽ. eductũ ut ferunt de turba seorsum ita
allocutus ẽ. Nescis iuuenũ omniũ qͦs t̾ra
tulit clarissime. qͣntũ tͥ tusq ꝓfueris. si ad¬
monitionis meȩ uerba in pectoris tui secre¬
ta demiseris. Tu namq maxima głosissimi
patͥs tui cura & nr̃a gła. qͥd nobis sꝑandũ

Expanded text:
Liudolfus, unice clarus et spectabilis adoLiudolfus, unice clarus et spectabilis adolescens, qui non solum ad conservanda, verum etiam ad exornanda patrię monimenta victoriae sufficeret, si seductoribus minime credidisset et heres esse, non proditor, voluisset. Sed quia festinans ditari paterno non meruit obedire consilio, contigit illi secundum veridicam Salomonis sententiam, ut hereditas, ad quam festinavit in principio, in novissimo benedictione careret. Egregius ergo et plenus consilii, futurus et iam designatus, ut diximus, sacerdos Domini dolens de contemptu fratris, de interitu nepotis, eundem accepta fide per obsides in castra beluino animo venientem, eductum, ut ferunt, de turba seorsum ita allocutus est: 'Nescis, iuvenum omnium, quos terra tulit, clarissime, quantum tibi tuisque profueris, si ammonitionis meę verba in pectoris tui secreta demiseris? Tu namque, maxima gloriosissimi patris tui cura et nostra gloria, quid nobis sperandum
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ gentib. ipsis etiã grecis formidabilẽ.
crudelitatis inchoate culpã omnẽ & mali¬
ciam retorquebant. Reuera aũ quoqͥs me¬
lior & ad conseruandã imꝑatori & regno eiꝰ
fidem ꝓmptior erat. hunc magis exostim
habeb̾ant. In hoc impie latrocinantis. & ꝑ¬
iure partis odiuit. Bruno głosus & ppło
dĩ optatꝰ p̃sul semet ipsũ sponte libensq
coniecit. nec duplici corde. nec labiis do¬
losis cuiquã occasionẽ prebens. aut dissi¬
mulare qͦd uellet. aut simulare qͦd nollet.
Ita neq aliũ fallere animũ induxit. neq
se falli ipse consensit. Prius tam̃ dura tẽp¬
tauit rebelliũ si quomͦ ullis salutifere sua¬
sionis eiꝰ. & doctrine possent curari fom̃tis.
ultimã cauterii differens medicinã. donec
pia sollicitudine diligentiꝰ ex ꝑiretur. qͥd si¬
bi hȩc in frenis audacia polliceret᷑. Erat
in ea comuratione pͥnceps imꝑatoris filiu.

Expanded text:
corum gentibus, ipsis etiam Grecis, formidabilem, corum gentibus, ipsis etiam Grecis, formidabilem, crudelitatis inchoatę culpam omnem et malitiam retorquebant. Revera autem quo quis melior et ad conservandam imperatori et regno eius fidem promptior erat, hunc magis exosum habebant. In hoc impie latrocinantis et periure partis odium Bruno gloriosus et populo Dei optatus presul semet ipsum sponte libensque coniecit nec duplici corde nec labiis dolosis cuiquam occasionem prebens aut dissimulare, quod vellet, aut simulare, quod nollet. Ita neque alium fallere animum induxit neque ab alio se falli ipse consensit. Prius tamen dura temptavit corda rebellium, si quomodo ullis salutiferę suasionis eius et doctrine possent curari fomentis, ultimam cauterii differens medicinam, donec pia sollicitudine diligentius experiretur, quid sibi hęc infrenis audatia polliceretur. 18. Erat in ea coniuratione princeps imperatoris filius
Abbreviated transcription (Latin):
aris. conuges. & liberi erant curȩ. aut pax
& salus sua quomͦcũq dulcis extiterat.
longe alit̾ huiꝰ uiri merita estimabant.
Nos interim hȩc dĩ iudicio relinquamꝰ. et
aduenticulo ad ꝓpositũ redeamꝰ. Nouũ itaq
agrippinȩ ciuitatis custodem & designatũ
antistitẽ imꝑator ad nouũ inuitauit consili¬
um. exꝑtus quid ante hanc iniunctã ei curã.
m̃te linguaq posset. Ibi uarius alt̾nsecus as¬
sentantiũ fauor & ꝓpe cui merito crederet᷑
incertũ. Audire hoc erat frequentꝰ. etiam
abhis qui in castris regalib militabant.
laudare aduerse partis fortitudinẽ p̃ferre
in eisdem innocentiã cause. qͦd coacti & m¬
mis inuiti hunc sibi laborẽ assumerent.
Et qͣndoquidẽ nec in hostes qͥsquã tam de-¬
mens inuentus ẽ. qui maiestatẽ regiã blas¬
phemaret. in henricũ bauixarioꝵ ducẽ et
marchionẽ inclitũ. barbaris & om̃ib id lo¬

Expanded text:
aris, coniuges et liberi curę erant aut pax aris, coniuges et liberi curę erant aut pax et salus sua quomodocumque dulcis extiterat, longe aliter huius viri merita estimabant. Nos interim hęc Dei iuditio relinquamus et a diverticulo ad propositum redeamus. 17. Novum itaque Agrippine civitatis custodem et designatum antistitem imperator ad novum invitavit consilium expertus, quid ante hanc iniunctam ei curam mente linguaque posset. Ibi varius altrinsecus assentantium favor et prope, cui merito crederetur, incertum. Audire hoc erat frequentius, etiam ab his, qui in castris regalibus militabant, laudare adversę partis fortitudinem, preferre in eisdem innocenciam causę, quod coacti et nimis inviti hunc sibi laborem assumerent. Et quandoquidem nec inter hostes quisquam tam demens inventus est, qui maiestatem regiam blasphemaret, imarchionem inclitum, barbaris et omnibus id lo
Abbreviated transcription (Latin):
illic maxima confluxit sentina dissensionis
De archiep̃o loci. uartus pͥncipũ equȩ et
uulgi sermo fuit. Alii innocentiã eiꝰ in &e¬
lũ ferre. uirtutes p̃dicare. ea quȩ passim
& in illis p̃sertim partib ꝑciuile malũ ꝑ¬
peram agebant᷑. ipsi pre omib odiosa. dice-¬
re. quippe partes eũ execrari testabant᷑. Ic¬
circo emedio secedere. minimũ curare cui
urbs pateret. cui milites obedirent. Hȩc fe-¬
re illoꝵ erat sententia. qui coniuratione
impia federati. eiꝰ iugi auxilio & confilio.
in omĩb se fretos eẽ iactabant. Hoc solo
causam suã defendentes. qͦd nequaquã re-¬
ꝓba ẽẽ posset. cui talis uir cõmunicare uel¬
let. Alii uͦ & pene om̃s quoꝵ cordib diui¬
na gr̃a inspirauit. potestatẽ a dõ ordinatã
uenerari. Imꝑatorẽ omĩ deuotione sequi.
tutorem opum. uindicẽ scelerũ. largitorẽ
honoꝵ. Ipsi etiã quib domi sua res famili¬

Expanded text:
illuc maxima confluxit sentina dissensionis. illuc maxima confluxit sentina dissensionis. De archiepiscopo loci varius principum eque et vulgi sermo fuit. Alii innocenciam eius in celum ferre, virtutes predicare, ea, que passim et in illis presertim partibus per civile malum perperam agebantur, ipsi pre omnibus odiosa dicere, quippe partes eum execrari testabantur, idcirco e medio secedere, minimum curare, cui urbs pateret, cui milites obędirent. Hęc fere illorum erat sententia, qui coniuratione impia federati eius iugi auxilio et consilio in omnibus se fretos esse iactabant, hoc solo causam suam defendentes, quod nequaquam reproba esse posset, cui talis vir communicare vellet. Alii vero et pene omnes, quorum cordibus divina gratia inspiravit potestatem a Deo ordinatam venerari, imperatorem omni devotione sequi, tutorem opum, vindicem scelerum, largitorem honorum, ipsi etiam, quibus domi sua res famili
Abbreviated transcription (Latin):
lotharici ppłm. aut pacis sibi federe deum¬
ciri. aut crebro belli impetu ꝓpt᷑ oportu¬
nitatẽ loci t̾reri posse arbitrant᷑. Sed post¬
quiã illam hic filius pacis. custos eccłiarũ
dĩ ꝑtugil introiuit. dici ñ potest. qͣnto mero-¬
re sint asflicti. qͣnta desꝑatione incepti sui ꝑ-¬
ficiendi obducti st̃. quicũq in hoc regno
erant pacis inimici. Hinc blasphemie. male¬
dicta. ꝓbra. & multi moda impietatis cõmen-¬
ta. Sane m̃tita ẽ iniquitas sibi. ut quẽ pasto¬
rem nec corrũpi nec ullomͦ seduci posse sci¬
ebant. gregẽ saltem ab eiꝰ amore siqͥs daret᷑
huiꝰ nodi fraudis ꝓcessus: his m̃datioꝵ osten¬
tis auerterent. Hocti nãq & magni uiri. in¬
uidiã ꝓmereri norunt. habere nolunt. Ea
tempestate ab imꝑatore & exercitu eiꝰ obses¬
sa ẽ magontia urbs nobilis & opulenta.
Erat enĩ referta hostib & insidiatoribꝰ reg¬
ni. & uͥ solebat uigere sinceritas religionis

Expanded text:
Lotharici populum aut pacis sibi federe devinLotharici populum aut pacis sibi federe devinciri aut crebro belli impetu propter oportunitatem loci terreri posse arbitrabantur. Sed postquam illam hic filius pacis, custos aecclesiarum pervigil, introivit, dici non potest, quanto merore sint afflicti, quanta desperatione incepti sui perficiendi obducti sint, quicumque in hoc regno erant pacis inimici. Hinc blasphemie, maledicta, probra et multimoda impietatis commenta. Sane mentita est iniquitas sibi, ut quia pastorem nec corrumpi nec ullo modo seduci posse sciebant, gregem saltem ab eius amore, si quis daretur huiusmodi fraudis processus, his mendatiorum ostentis averterent. Docti namque et magni viri invidiam promereri norunt, habere nolunt. 16. Ea tempestate ab imperatore et exercitu eius obsessa est Magontia, urbs nobilis et opulenta. Erat enim referta hostibus et insidiatoribus regni, et ubi vigere solebat sinceritas religionis,
Abbreviated transcription (Latin):
apis. ut. rp̃i bonꝰ odor ẽẽ posset benefacien¬
do. & oppressoꝵ mopiam sustentando colle-¬
gerat. hec nimnirũ aliis ad uicã. aliis ad mor¬
tẽ eranł. Nã qͥ amaritudiniᷤ delo succensi bonaꝵ
artiũ ignari. dissimillima suis studia factis.
uerant. detrahendo & maledicendo ꝑuerte-¬
re conabant᷑. mortẽ sibi & ue ꝑpetuũ com¬
ponentes tenebras lucẽ. & lucẽ tenebras.
Qui uͦ sequit᷑ me. dic̃ dñs. ñ ambulat in te-¬
nebris. Hic ꝓfecto ante temp ñ iudicat.
nec quẽlibet facile ex sua sententia damp-¬
nat. Bonis gͥ ꝓpositũ ẽ pessimis displice-¬
re. unde uitã suã ñ populariũ uanitate ser-¬
monũ. s conscientie ueritate metiunt᷑. An-
tequã in suggestũ pontificalem tuir iste in
lege am̃ eruditus ascenderet: sediciosis nr̃e
rei publice ciuib quos inflãmauit sp̃e sata¬
ne insurgere in. xp̃m dm̃ erat spes quedam
colomam potiundi. Ita magnaminũ regni

Expanded text:
apis, ut Christi bonus odor esse posset, benefacienapis, ut Christi bonus odor esse posset, benefaciendo et oppressorum inopiam sustentando collegerat. Hoc nimirum aliis ad vitam, aliis ad mortem erat. Nam qui amaritudinis zelo succensi, bonarum artium ignari dissimillima suis factis studia, rant, detrahendo et maledicendo pervertere conabantur, mortem sibi et ve perpetuum componentes tenebras lucem et lucem tenebras. Qui vero sequitur me, dicit Dominus, non ambulat in tenebris. Hic profecto ante tempus non iudicat nec quemlibet facile ex sua sententia damnat. Bonis igitur propositum est pessimis displicere, unde vitam suam non popularium vanitate sermonum, sed conscientie veritate meciuntur. 15. Antequam in suggestum pontificalem vir iste in lege Domini eruditus ascenderet, sediciosis nostrę rei publicę civibus, quos inflammavit spiritus satane insurgere in christum Domini, erat spes quedam Colonia potiundi. Ita magnanimum regni
Abbreviated transcription (Latin):
ficalem sedere fecert̃. & laudem dõ simul
uniu̾si clamore quoquis ei poterat. in or¬
ganis nchilominꝰ s eẏmbalis. & qͦcũq
signo leticiȩ ꝑsonuerunt. Ex inde omnis
eiꝰ intentio. omẽ studiũ sc̃ẽ mat̾ eccłiȩ aut
munim̃to fuit: aut ornam̃to M umendo sci-¬
te omĩa decorẽ domꝰ dm̃. & locũ habitatio¬
nis głe eius. Hoc se ardere desiderio mul-¬
tis modis specialit᷑ ostendit. qͦd hic scͥpto
ꝑstringere necesse ñ ẽ. qm̃ quidẽ illustritmm
eiꝰ factoꝵ memoria recens ẽ. nec in eiꝰ ppło
de eo loqui cessabit omĩs qui ueritatẽ et
fidem amabit. Quȩdã tam̃ de his ut ꝓpo¬
suimꝰ ꝓpt̃ exemplũ & instructionẽ plurimo¬
rũ. scriptoꝵ silentio tegenda ñ sunt. Impos¬
sibile namq ẽ tanti uiri gesta. ꝑ cotidianoᷤ
uirtutũ ꝓfectus euoluere. dignisq factoꝵ
laudib magna eiꝰ merita congruent᷑ actol¬
lere. quȩ longe lateq more prudentissime

Expanded text:
ficalem sedere fecerunt et laudem Deo simul ficalem sedere fecerunt et laudem Deo simul universi clamore, quo quisque poterat, in organis nichilominus et cymbalis et quocumque signo laetitię personuerunt. 14. Exinde omnis eius intentio, omne studium sanctę matri ecclesię aut munimento fuit aut ornamento. Munienda scite omnia decorem domus Domini et locum habitationis glorie eius; hoc se ardere desiderio multis modis perspicaciter ostendit, quod hic scripto perstringere necesse non est, quoniam quidem illustrium eius factorum memoria recens est nec in eius populo de eo loqui cessabit omnis, qui veritatem et fidem amabit. Quędam tamen de his, ut proposuimus, propter exemplum et instructionem plurimorum scriptorum silentio tegenda non sunt. Impossibile namque est tanti viri gesta per cotidianos virtutum profectus evolvere dignisque factorum laudibus magna eius merita congruenter attollere, quę longe lateque more prudentissimę
Abbreviated transcription (Latin):
tante condita grauitas. ita confluenti tur¬
be modice hilaris. & ꝑ om̃ia mirabilis
apparebat. ¶lentũ ẽ ad sacratissimã sedem.
hiuc pio ꝓuisori ab omipotente dño ante
tempora preparatã. in ip̃so tẽpore p̃sentatã.
Factus ẽ concursus ingens ppłi. infinita tre¬
pidatio uulgi. nouis gaudiis exultauit ei¬
uitas. Clerus ex monasteriis conuenit.
scĩmonialiũ multitudo concurrit. condi¬
cio quelibet & sexus ut̾q plus solito ad
gaudia conuenert̃. Eccłia leta ꝓlem suã
mat̾nis eatenus lactatam uerberib. iam
in xp̃i gr̃a adultam in die tante sollemp¬
nitatis ablactauit. & sp̃ualit̾ matrẽ essẽ
constituit. quȩ sibi post modũ filiolos in
quib xp̃c formaret᷑. affectu dulcissimo par¬
turiret. Ep̃i aũ qui frequentes aderant.
& huiꝰ scĩ cleri senatus. ac clamantib cun¬
ctis in uoce exultationis & salutis. electũ
a do̾ & hominib uirũ suꝑ cathediã ponti¬

Expanded text:
tate condita gravitas, ita confluenti turtate condita gravitas, ita confluenti turbę modicum hilaris et per omnia mirabilis apparebat. 13. Ventum est ad sacratissimam sedem huic pio provisori ab omnipotente Domino ante tempora preparatam, in ipso tempore presentatam. Factus est concursus ingens populi, infinita trepidatio vulgi, novis gaudiis exultavit civitas. Clerus ex monasteriis convenit, sanctimonialium multitudo concurrit, conditio quelibet et sexus uterque plus solito ad gaudia convenerunt. Ecclesia leta prolem suam, maternis eatenus lactatam uberibus, iam in Christi gratiam adultam, in die tante sollemnitatis ablactavit et spiritualiter matrem esse constituit, que sibi postmodum filiolos, in quibus Christus formaretur, affectu dulcissimo parturiret. Episcopi autem, qui frequentes aderant, et huius sancti cleri senatus acclamantibus cunctis in voce exultationis et salutis electum a Deo et hominibus virum super cathedram ponti
Abbreviated transcription (Latin):
scĩssimo quatuor sumi uiri. & eodẽ mime¬
ro laici om̃s adprime eruditi. qui omĩa
hȩc ꝑferrent ad palatiũ. & patefacta post
deflecam destitutionẽ electionis unanimi¬
tate. memoratũ desolatis flagitarent sola¬
tium. Quid multa: Complacuit dõ gr̃as
imꝑatoriẽ auctoritati. sic & tempori & loco
consulere. ut petitũ tanta constantia uisita¬
torem. festinant̾ ad destituti gregis custodi¬
am milteret. Missus tandẽ e castris t̾reni
imꝑii in cęlestis regis tabernacula cũ sp̃u¬
alib nequitiis pugnaturus. intrauit. artes
secũ exercitationesq uirtutũ arma fidei
referens. In illo mox noui eiꝰ comites uide¬
rant. & qͦd blandiebat᷑ & qͦd t̾rebat. Affabi¬
lem namq se ualde & mitẽ p̃buit. & cum
eiꝰ mdustriã in agendis nichil effugeret.
requisiuit tam̃ undecũq sollicitius. qͥa
agendũ sibi eẽt. quib consuetudinibꝰ in¬
niti debuisset. Erat ei humilitate comi¬

Expanded text:
sanctissimo quatuor summi viri et eodem numesanctissimo quatuor summi viri et eodem numero laici, omnes adprime eruditi, qui omnia hęc perferrent ad palatium et patefacta post defletam destitutionem electionis unanimitate memoratum desolatis flagitarent solatium. Quid multa? Complacuit Deo gratias imperatorie auctoritati sic et tempori et loco consulere, ut petitum tanta constantia visitatorem festinanter ad destituti gregis custodiam mitteret. Missus tandem e castris terreni imperii in cęlestis regis tabernacula cum spiritualibus nequiciis pugnaturus intravit artes secum exercitationesque virtutum arma fidei pre se ferens. In illo mox novi eius comites viderant, et quod blandiebatur et quod terrebat. Affabilem namque se valde et mitem prebuit, et cum eius industriam in agendis nihil effugeret, requisivit tamen undecumque sollicicius, quid agendum sibi esset, quibus consuetudinibus inniti debuisset. Erat ei comi
Abbreviated transcription (Latin):
fastu humilis & mansuetꝰ erat. In sublimi¬
tate sapientie quã ꝑcepit. ñ plus saꝑe quã
oporcet sapere. sed saꝑe ad sobrietatẽ animũ
indurit. Ii regali affluentia parcus sibi. di¬
ues amicis fuit. In ea pͥmũ electione pret̾
cȩteros. godefridus floruit ep̃c. Sed quis
aliũ uoto preiret. difficile quispiam expe¬
diret. Hoc uno int̾ spem metũq dubĩ fere¬
bant᷑. quod honoris dignitatẽ & utri głam
metientes. indignũ fore tante sublimitati
metuebant. qͦd ei cũ canto ambitu p̃para¬
bant. Et reuera siquis in toto hoc regno
locus eẽt augustior. aut certe clero ppło.
eccłiis omĩq apparatu elegantior: hic tan¬
ti pastoris preceptu ab omĩb qui eũ no¬
uerant. dignior putaret᷑. Conspirantib
itaq omĩb & idem in xp̃o sentientib cũ
adhuc in humatũ &. ad ocłos positũ scđm
consuetudinẽ loci corpꝰ memorie bõne de¬
cessoris eiꝰ aspicerent. electi st̃ a senatu

Expanded text:
fastu humilis et mansuetus erat, in sublimifastu humilis et mansuetus erat, in sublimitate sapientię, quam percepit, non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem animum induxit, in regali affluentia parcus sibi, dives amicis fuit. In ea primum electione preter ceteros Godefridus floruit episcopus, sed si quis alium voto preiret, difficile quispiam expediret. Hoc uno inter spem metumque dubii ferebantur, quod honoris dignitatem et viri gloriam metientes indignum fore tante sublimitati metuebant, quod ei cum tanto ambitu preparabant. Et revera, si quis in toto hoc regno locus esset augustior aut certe clero, populo, ecclesiis omnique apparatu elegantior, hic tanti pastoris receptui ab omnibus, qui eum noverant, dignior putaretur. 12. Conspirantibus itaque omnibus et idem in Christo sentientibus, cum adhuc inhumatum et ad oculos positum secundum consuetudinem loci corpus bonę memorię decessoris eius aspicerent, electi sunt a senatu
Abbreviated transcription (Latin):
re. Quare hoc. nͥ ut arguerent᷑ eoꝵ mala
oꝑa: Nam teste euangłica ueritate: om̃is
qui male agit. odit lucem. Cassato ꝑ dei
miserationẽ hoc ꝑ serpentiũ sibilũ concep¬
to confilio. nequiciȩ suȩ unꝰ ꝑ totiꝰ regni etꝰ
iuscera diffudert̃. Quod licet ubiq ꝑ le¬
gum minaret᷑ silentrũ. & plebis ꝑ cedes &
rapinas interitũ. nusquã tam̃ ferocius qͣm
in oocidentis partib estuabant. Ibi pͥncipes
preoptabant. Tunc scẽ coloniensis eccłiȩ pa-¬
stor uiuc fridus. diu admodũ inbecillis. re¬
gie tam̃ maiestati. & patͥȩ satis fidus. fessis
tandem relictis t̾rȩ artub. suꝑnis spiriti.¬
b sociatus ẽ. Plebs aũ destituta pastore.
in ipsa confusione nil anceps. ml uarium
molita. unicũ unice optatũ. in domno
brunone magnifico uiro & ꝓbatissimo
sibi delegit solatiũ. secuta magnatũ et
totius cleri consiliũ. Qui iuuenili corpo¬
re. morib maturus. in maximo nobilitatiᷤ

Expanded text:
re. Quare hoc, nisi ut non arguerentur eorum mala re. Quare hoc, nisi ut non arguerentur eorum mala opera? Nam teste evangelica veritate omnis, qui male agit, odit lucem. Cassato igitur per Dei miserationem hoc per serpentinum sibilum concepto consilio nequitię suę virus per totius regni eius viscera diffuderunt. Quod licet ubique et legum minaretur silentium et plebis per cędes et rapinas interitum, nusquam tamen ferocius quam in occidentis partibus estuabat. Ibi principes preoptabant. 11. Tunc sanctę Coloniensis ecclesiae pastor Wicfridus, diu admodum inbecillis, regię tamen maiestati et patrie satis fidus, fessis tandem relictis terre artubus supernis spiritibus sotiatus est. Plebs autem destituta pastore in ipsa confusione nil anceps nil varium molita unicum unice optatum in domno Brunone, magnifico viro et probatissimo, sibi delegit solatium secuta magnatum et totius cleri consilium. Qui in iuvenili corpore moribus maturus, in maximo nobilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate. partim ui ad regularẽ uitam
constrinxit. sciens quod & inuitis bona pre¬
stant᷑. Ipsaq post paululũ dõ sac̃ta loca
annuente regia liberalitate pͥuilegiis et
imitinitatibi p̾stinis reformauit. Nichil
sibi suisue ex inde beneficii ure reseruanᷤ.
nisi quantũ cȩnobioꝵ patres sponte causa
caritatis obtulerant. In his extat loreshã
locus regũ. munificentia nobilis. ad huc
in memoriã tanti uiri retinens. & p̃roga¬
tiuã libertatis. & monim̃ta religionis. De-¬
inde cũ de uirtute in uirtutẽ giganteiᷤ. ut
ita dicam passib iret. & quoc̾q pedem in¬
tendit. semꝑ in uoluntate dñi ꝓficeret. or¬
ta ẽ subito tempestas dissensionis in ȩccłia.
dormiente iħu credo in pectorib uigiłu.
ante fores domꝰ dñi excubantiũ: ita ut qͥ¬
dam sacane socii inuidiȩ sp̃u distenti. im¬
ꝑatorem ipsũ ꝑ quẽ salus erat in ppło: ui¬
delicet lum̃ orbis t̾rȩ conarent᷑ extingue¬

Expanded text:
voluntate, partim vi ad regularem vitam voluntate, partim vi ad regularem vitam constrinxit, sciens quod et invitis bona prestantur. Ipsaque post paululum Deo sacrata loca annuente regia liberalitate privilegiis et inmunitatibus pristinis reformavit nichil sibi suisve exinde benefitii iure reservans, nisi quantum cenobiorum patres sponte causa caritatis obtulerant. In his extat Loresham, locus regum munificentia nobilis, adhuc in memoriam tanti viri retinens et prerogativam libertatis et monimenta religionis. Deinde cum de virtute in virtutem giganteis, ut ita dicam, passibus iret, et quocumque pedem intendit, semper in voluntate Domini proficeret, orta est subita tempestas dissensionis in ęcclesia dormiente credo Iesu in pectoribus vigilum ante fores domus Domini excubantium, ita ut quidam satane sotii, invidie spiritu distenti, imperatorem ipsum, per quem salus erat in populo, videlicet lumen orbis terre, conarentur extingue
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ uiroꝵ quispiã illo in cẽpore magnum
in religione moliebat᷑. hoc quasi solo qͦdam
comite icebat᷑. nec rebat᷑ auctoritatẽ suã
satis ꝑ se uehementẽ. nisi hunc. ꝗuasi suc¬
centariũ nosset in diuina acie sustentantẽ
Seruus aũ dĩ ñ medioerit̾ in incepto ꝓfe¬
cit: rumores uulgi ꝓ nichilo duxit. nec qͦd
ante pedes fuit solũ: sed multa quoq in po-¬
sterũ p̃uidit. Hinc ẽ qͦd de fr̃e suo cognom̃¬
to pat̾s sui: ꝙ de conone in affinitatẽ regiã
assũpto: dũ nimiã int̾ eos colloquii famili¬
aritatẽ. & hoc maxime missarũ cẽpore cer-¬
neret. presago sp̃u fert᷑ dixisse. Oinqͣntam
inunicitiarũ a maritudinẽ ista in hoc tẽpo¬
re trem̃do male parta contubernia resoluen-¬
t᷑. Euentus rei. ñ multo post dictis fidem
fecit. Prima dispensatio credita ẽ illi adhuc
adolescenti in qͥbdam monasteriis. in quib
degentes cũ idoneo ȩccłiȩ testimonio. partĩ

Expanded text:
torum virorum quispiam illo in tempore magnum torum virorum quispiam illo in tempore magnum in religione moliebatur, hoc quasi solo quodam comite nitebatur nec rebatur auctoritatem suam satis per se vehementem, nisi hunc quasi succenturiatum nosset se in divina acie sustentantem. Servus autem Dei non mediocriter in incepto profecit; rumores vulgi pro nichilo duxit; nec quod ante pedes fuit solum, sed multa quoque in posterum previdit. Hinc est, quod de fratre suo cognomento patris sui et de Cůnone in affinitatem regiam assumpto, dum nimiam inter eos colloquii familiaritatem et hoc maxime missarum tempore cerneret, presago spiritu fertur dixisse: 'O in quantam inimicitiarum amaritudinem ista in hoc tempore tremendo maleparta contubernia resolventur!' Eventus rei non multo post dictis fidem fecit. 10. Prima dispensatio credita est illi adhuc adolescenti in quibusdam monasteriis, in quibus degentes cum idoneo ecclesiae testimonio partim
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Translaticus usus ẽ scolis corpore qui¬
dem sed m̃te quietis. Quocũq enĩ entũ¬
agebant᷑ tabernacula aut castra regalia bi¬
bliotecam suã sicut arcam dñicam circum¬
duxit. Ferens. secũ et causam studii sui.
et inistrum̃tũ. Causam in diuinis. in strum̃¬
tũ in gentilib libris. ut puta doctꝰ pat̾ fa-¬
milias. qui nouit de chesauro suo ꝓferre
noua & uetera. Nec in ipso itinere desi¬
die locus erat. in turba qͦd paucoꝵ ẽ: qͣsi
solus erat. Confabulabat᷑ nãq utillimũ
aliquid cũ quouis: aut meditabat᷑ id ipsũ
in quouis. Cũ ad diuinũ uentũ eẽt offici-¬
ũ. animo intento breui qͥdem. sed pura se
oratione dño cõmendans. His quib cũ uix¬
erat. habitu & gestu aliqͣndo. m̃te aliud acti¬
tans satis fecit. Non enĩ aliter tam uere
popularis eẽt. neq tam multis meliora ꝑ-¬
suasisset. Quicͥd sacerdotũ dñi. aut ꝑfec¬

Expanded text:
bat. Translatitiis usus est scholis, non corpore quibat. Translatitiis usus est scholis, non corpore quidem sed mente quietus. Quocunque enim circumagebantur tabernacula aut castra regalia, bibliothecam suam sicuti arcam Dominicam, circumduxit, ferens secum et causam studii sui et instrumentum, causam in divinis, instrumentum in gentilibus libris; ut puta doctus paterfamilias, qui novit de thesauro suo proferre nova et vetera . Nec in ipso itinere desidiae locus erat; in turba, quod paucorum est, quasi solus erat. Confabulabatur namque utilissimum aliquid cum quovis, aut meditabatur id ipsum in quovis. 9. Cum ad divinum ventum esset officium agebat intentum brevi quidem, sed pura se oratione Domino commendans. His, quibus convixerat, habitu et gestu aliquando, mente aliud actitans, satisfecit. Non enim aliter tam vere popularis esset neque tam multis meliora persuasisset. Quicquid sacerdotum Domini aut perfec
Abbreviated transcription (Latin):
ut refugiũ factus egenis om̃ib uideret᷑. Ita
cũ eẽt motio. nemo fere magis uidebatur
innegotio. nec cũ eẽt innegocio ainquã cessa¬
bat ab ocio. Lucubrationib intentissimꝰ inue¬
mendis. indictatu quȩcũq sunt honestissima
acutissimꝰ fuit. Lacialem eloq̃ntiam ñ in se
solũ ubi excelliit. sed & in multis aliis poli¬
tam reddidit & illustrem. Nullo aũ hoc egit
suꝑcilio. sed cũ domestico lepore. tum urba¬
na grauitate. Post epulas cũ alii & maiores
etiã ut accepimꝰ. paulo agunt remissiuᷤ.ip¬
se lectioni & meditationi uacabat attentius.
Natutinũ crepusculũ nullo p̃cio uendidit.
nec tc̃ se somno sollicitanti ullomͦ credidit.
Scurilia & ininiea quȩ incomediis & trago¬
ediis a ꝑsonis uariis edita. quidã concrepan¬
tes risu se infinito concutiunt. ipse semꝑ se¬
rie lectitabat. materiã ꝓ minimo. auctorita-¬
tẽ in uerboꝵ cõpositionibꝰ ꝓ maximo reputa-¬

Expanded text:
ut refugium factus egenis omnibus videretur. Ita, ut refugium factus egenis omnibus videretur. Ita, cum esset in otio, nemo fere magis videbatur in negotio; nec, cum esset in negotio, unquam cessabat ab otio. Lucubrationibus intentissimus inveniendis, in dictatu, quaecunque sunt honestissima, acutissimus fuit. Latialem eloquentiam non in se solum, ubi excelluit, sed et in multis aliis politam reddidit et illustrem. Nullo autem hoc egit supercilio, sed cum domestico lepore, tum urbana gravitate. Post epulas cum alii, et majores etiam ut accepimus, paulo agunt remissius, ipse lectioni et meditationi vacabat attentius. Matutinum crepusculum nullo pretio vendidit, nec tunc se somno sollicitanti ullo modo credidit. Scurrilia et mimica, quae in comoediis et tragoediis a personis variis edita quidam concrepantes risu se infinito concutiunt, ipse semper serio lectitabat: materiam pro minimo, auctoritatem in verborum compositionibus pro maximo reputa
Abbreviated transcription (Latin):
rius illud tali splendore uestiuit. Hoꝵ spec¬
tator ꝙ̃ ipse ds̃ creditor. cuiꝰ miscđia donũ qͦd¬
cũq tͥbuit custodit᷑. Quis enĩ a tanta et̾na
incomparabili altitudine ꝓhiberet ariogan¬
tiã. nͥ prius ipse suã adhiberet custodiam:
strissimꝰ hic de quo loquim᷑ plurimũ se ꝓficis¬
setestatꝰ ẽ. de morib requisitꝰ a qͥldam qͦs
ipsi audiuimꝰ. hoc idem sollicitiꝰ ruminantes.
& quasi ꝓ oraculo habentes. sc̃m eũ ad pͥme
inrũ respondit. Satis laudabile. scitũq do¬
ctoris de discipło testimoniũ. Greci quibꝰ egͦ
magistris usus ẽ. ad tantã gr̃am stupebant.
digna nimirũ de illo ꝓblemata. domũ sui
cnub reportabant. quoꝵ studiũ qͦndam fti¬
isse dicit᷑. aut audire semꝑ aliqͥd noni. aut
inuenire. Milies int̾ea ꝑ dies cogebat᷑. cala¬
micosis patrocinari. consulere afflictis. opẽ
ferre miseris. Quȩ om̃ia sic administrabat.

Expanded text:
rius illud tali splendore vestivit. Horum specrius illud tali splendore vestivit. Horum spectator et ipse Deus creditur, cuius misericordia donum, quodcumque tribuit, custoditur. Quis enim a tanta et tam incomparabili altitudine prohiberet arrogantiam, nisi plus ipse suam adhiberet custodiam? strissimus hic, de quo loquimur, plurimum se profecisse testatus est, de moribus eius requisitus a quibusdam, quos ipsi audivimus et quasi pro oraculo habentes, sanctum eum apprime virum esse respondit. Satis laudabile scitumque doctoris de discipulo testimonium. Graeci, quibus aeque magistris usus est, ad tantam gratiam stupebant; digna nimirum de illo problemata domum suis civibus reportabant; quorum studium quondam fuisse dicitur, aut audire semper aliquid novi aut invenire . 8. Millies interea per dies cogebatur calamitosis patrocinari, consulere afflictis, opem ferre miseris. Quae omnia sic administrabat,
Abbreviated transcription (Latin):
nec sufficit ei ingaro philaciũ cordi ᷤ su collige¬
re. qͦd in promptu habebat. ꝑ egrina insuꝑ
condurit eniginata. & quicqtud philosophi-¬
cum t̾renisq sensib remotissimũ sensit. hoc un¬
decũq contraxit. Oblitteratas diu septem
liberales artes. ipse retexit. Quicqͥd histori¬
ci oratores. poete & philosophi nouũ & gran¬
de ꝑstrepunt. diligentissime cũ doctorib cuiꝰ¬
cũq lingue ꝑscrutatus ẽ. Et ubi magister
excelluit ingenii uelocitate. ibi se discipłm
p̃buit humilicate. Sepe int̾ grecoꝵ ꝙ lacino¬
rũ doctissimos de philosophie sublunitate
aut de curꝰlibet in illa florentis discipline
subtilitate disputantes. doctus int̾pres me¬
testimoniũ conscientiȩ suȩ. Spectauit hoc
ifrequentiꝰ iudex. in talib falli nescius. rex or¬
bis t̾rarum maximꝰ. & qui regnũ suũ exteriꝰ
fortitudinis & consilii uigore firmauit. inte¬

Expanded text:
Nec suffecit ei in gazophilacium cordis sui colligeNec suffecit ei in gazophilacium cordis sui colligere, quod in promptu habebat; peregrina insuper conduxit aenigmata, et quidquid philosophicum terrenisque sensibus remotissimum sensit, hoc undecumque contraxit. Oblitteratas diu septem liberales artes ipse retexit. Quidquid historici, oratores, poetae et philosophi novum et grande perstrepunt, diligentissime cum doctoribus cujuscunque linguae perscrutatus est; et ubi magister excelluit ingenii velocitate, ibi se discipulum praebuit humilitate. 6. Saepe inter Graecorum et Latinorum doctissimos de philosophiae sublimitate aut de cujuslibet in illa florentis disciplinae subtilitate disputantes doctus interpres metestimonium conscientię suę. Spectavit hoc frequentius iudex in talibus falli nescius, rex orbis terrarum maximus, et qui regnum suum exterius fortitudinis et consilii vigore firmavit, inte
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis & fidei. Cuiꝰ uirtutes si me narraturũ
qͥd uł ipse cicero sibi ꝓmuteret in facundia.
Hic germanũ suũ brunonẽ dõ dicatũ adhuc
adolescentulũ honorabilit̾ ut par fuit ẽ sco¬
lis in palaciũ euocauit. locũ uidelioet tam
lucidissimo aptũ speculo. ubi quicqͥd defor¬
me ꝑ totũ pene mundũ eẽt. instudiis liqui¬
dius elucidaret: huc enĩ ex om̃ib eiꝰ finib
confluebat. totũ quod sibi aliqͥd eẽ uidebatur.
Nichilominꝰ ab om̃ib calũpnia qualibet op¬
pressis. hoc asylum unicũ petebat᷑ Exem¬
plar ibi sapientie pietatis & iusticie supͣ ho¬
minũ memoriã eminebat. Inde reuersi qui
sibi pauloante domi uidebant᷑ doctissimi. ru¬
more notati. rudim̃ta arciũ quasi nẽ cȩpi
dicentes aggressi sunt. Cui in leua parte
mamillȩ nil saluit. sese ab hoc quasi celso tri
bunali exinde uerecundus abstinuit. Uas illud
suũ impleuit dñs sp̃u sapientiȩ & intellectus:

Expanded text:
ritatis et fidei. Cuius virtutes si me narraturum ritatis et fidei. Cuius virtutes si me narraturum , quicquid vel ipse Cicero sibi promitteret in facundia. Hic germanum suum Brunonem Deo dicatum, adhuc adolescentulum, honorabiliter, ut par fuit, e scolis in palatium evocavit, locum videlicet tam lucidissimo aptum speculo, ubi, quicquid deforme per totum pene mundum esset, in studiis liquidius appareret. Huc enim ex omnibus eius finibus confluebat totum, quod sibi aliquid esse videbatur. Nichilominus ab omnibus calumnia qualibet oppressis hoc asylum unicum petebatur. Exemplar ibi sapientie, pietatis et iusticie supra hominum memoriam eminebat. Inde reversi, qui sibi paulo ante domi videbantur doctissimi, rubore notati rudimenta artium quasi 'Nunc coepi' dicentes aggressi sunt. Cui in leva parte mamillbunali exinde verecundus abstinuit. Vas illud suum implevit Dominus spiritu sapientiae et intellectus.
Abbreviated transcription (Latin):
continue exercitatĩonis studiũ cũ iam penitꝰ
om̃is huiꝰmodi affectio transiret inhabitũ sic̃
scͥptum ẽ. E.x studiis suis intelligit᷑ puer.
si munda & si recta sint oꝑa eiꝰ. Hitie acci¬
dit. qͦd sicut feruiorem animi sui ñ passus
est alioꝵ desidia & leuitate extingui aut
suꝑflus uanisq corrũpi colloquiis. ita li¬
bros in quib studuit. aut quoscũq p̃ ocłis
habuit. in caute refringi aut corrigi. uł qͦ¬
mͦ libet minꝰ diligent̾ tractari om̃ino eger¬
rime tulit. Nichil sane in his quȩ ad se ꝑ¬
mon ut ait. qui minora negligit. paulat̃ de¬
cidet. Igit᷑ postquã pat̃ eiꝰ fundato & ad un¬
guem pacato imꝑio reb humanis concessit.
otto filiꝰ ens maior natu benedictione auctus.
& oleo leticie unctus. magna uoluntate. ꝙ con¬
sensu pͥncipũ regnare cepit. centesimo octo¬
gesimo octauo lustro: sexagesimo t̃cio indie¬

Expanded text:
continuae exercitationis studium, cum jam penitus continuae exercitationis studium, cum jam penitus omnis hujusmodi affectio transiret in habitum, sicut scriptum est: Ex studiis suis intelligitur puer, si munda et si recta sint opera ejus . Huc accedit, quod sicut fervorem animi sui non passus est aliorum desidia et levitate exstingui aut superfluis vanisque corrumpi colloquiis, ita libros, in quibus studuit, aut quoscunque prae oculis habuit, incaute refringi aut corrugari vel quomodolibet minus diligenter tractari omrime tulit, nichil sane in his, quę ad se p ut Salemon ait, qui minora neglegit, paulatim decidit. 5. Igitur postquam pater eius fundato et ad unguem pacato imperio rebus humanis concessit, Otto filius eius maior natu benedictione Domini auctus et oleo letitie unctus magna voluntate et consensu principum regnare coepit centesimo octogesimo octavo lustro, sexagesimo tercio indic
Abbreviated transcription (Latin):
iam. rp̃ianꝰ ipłs ab hostib liber in dĩ laudi¬
b exultabat. Deinde ubi pͥma grãmatice
artis rudim̃ta ꝑcepit. sicut ab ipso in dei
om̃ipotentis głam hõc sepius rũminante didi-¬
cimꝰ. prudentiũ poetã tradente magistro le-¬
gere &pit. Qui sicut ẽ & fide intentioneq
dulcedine palato cordis eiꝰ complacuit. ut iã
ñ tantũ exterioꝵ uerboꝵ scientiã. uerũ inti¬
mi medullã sensus. & nectar ut ita dicam li-¬
quidissimũ. maiori quã dici possit auidita¬
te hauriret. Postea nullũ penitꝰ erat studi¬
oꝵ liberaliũ genꝰ. in omĩ greca uł latina elo¬
quentia quod ingenii sui uiuacitatẽ aufuge¬
ret. Nec uͦ ut solet aut diuitiarũ affluentia.
aut turbarũ circũ strepentiũ assiduitas. aut
aliunde subrepens fastidiũ. ab hoc nobili ocio
animũ eiꝰ uiquã au̾tit. ita ut mundiciã cor-¬
dis eiꝰ attestaret᷑ iugis meditatio. & indefessũ

Expanded text:
jam christianus populus ab hostibus liber, in Dei laudijam christianus populus ab hostibus liber, in Dei laudibus exsultabat. Deinde ubi prima grammaticae artis rudimenta percepit, sicut ab ipso in Dei omnipotentis gloriam hoc saepius ruminante didicimus, Prudentium poetam tradente magistro legere coepit. Qui sicut est et fide intentionequedulcedine palato cordis ejus complacuit, ut jam non tantum exteriorum verborum scientiam, verum intimi medullam sensus, et nectar ut ita dicam liquidissimum, majori quam dici possit aviditate hauriret. Postea nullum penitus erat studiorum liberalium genus in omni Graeca vel Latina eloquentia, quod ingenii sui vivacitatem aufugeret. Nec vero, ut solet, aut divitiarum affluentia, aut turbarum circumstrepentium assiduitas, aut ullum aliunde subrepens fastidium ab hoc nobili otio animum ejus unquam avertit; ita ut munditiam cordis ejus attestaretur jugis meditatio et indefessum
Abbreviated transcription (Latin):
cipes. in sua uiscera pene irremediabiliter
seuiebant. Quȩ om̃ĩa uł resecare uł narra¬
re nemo nͥ p̃cipua uirtute. & singulari predi-¬
tus industria posset. Sed post aliqͣntã tẽpo-¬
ris tantꝰ timor ꝑ gr̃am diumã inuasit ex-¬
traneos. ut nichil umquã eis eẽt formida¬
biliꝰ. tantus amor colligauit domesticos. ut
nichil uiquã in quolibet potentissimo re¬
gno conunctius uideret᷑. Eo tẽpore gene¬
rosa regũ ꝓroles annos eireit᷑ quatuor ha-¬
bens. liberalib litteraꝵ studiis imbuenda
Baldrico uenerabili ep̃o qui adhuc suꝑ est
traiectũ missa ẽ. Qui cũ ipse disciplinalit ut
puta bone indolis puer ingenio sagaci ꝓfi
modi obsidem aliqͣntũ refriguit. & eccłiȩ
demũ oeteraq edificia quoꝵ ruine uix exti¬
terant. hac occasione restaurata st̃. Ita nulla
suȩ ȩtatis spacia. absq utilitate sc̃ẽ dĩ excłiȩ
transigebat. ꝑ ipsũ enĩ licet adhuc inscium.

Expanded text:
cipes in sua viscera pene inremediabiliter cipes in sua viscera pene inremediabiliter sęviebant, quę omnia vel resecare vel sanare nemo nisi precipua virtute et singulari preditus industria posset. Sed post aliquantum temporis tantus timor per gratiam divinam invasit extraneos, ut nihil umquam eis esset formidabilius, tantus amor colligavit domesticos, ut nihil umquam in quolibet potentissimo regno coniunctius videretur. 4. Eo tempore generosa regum bens, liberalibus litterarum studiis imbuenda Baldrico venerabili episcopo, qui adhuc superest, Trajectum missa est. Ubi cum ipse disciplinabiliter, ut puta bonae indolis puer, ingenio sagaci profasi per hujusmodi obsidem aliquantum refriguit, et Ecclesiae demum caeteraque aedificia, quorum ruinae vix exstiterant, hac occasione restauratae sunt. Ita nulla suae aetatis spatia absque utilitate sanctae Dei Ecclesiae transigebat. Per ipsum enim, licet adhuc inscium,
Abbreviated transcription (Latin):
nutriri debent & solidari uirtutes: ut ꝑ¬
turbatione qualibet ingruente a status
sui uigore hominẽ emolliri ñ sinant. Numᷤ
longũ ẽ ꝑsequi. qͦmͦ memoratꝰ rex pat̾ huiꝰ
magni uiri de quo agiinꝰ. ad illam tam grate
pacis serenitatẽ ꝑuenerit. cũ ipse om̃ia reg¬
ni sui spacia & continius finiti moꝵ ineursi-¬
onib & grauissimis int̾ eiues etiã cognatos
dissensionib concussa. & atrocit̃ uerata rep¬
ꝑit. Hinc & enĩ seua danoꝵ gens t̾ra mariq
potens. indecenti fida sclauoꝵ rabies barbaroꝵ
fredens inhorruit. Ungroꝵ nichilominꝰ insecu¬
ta crudelitas. transgressa t̾minos marahensi-¬
um. quos sibi ñ longe ante impia usurpauit
licentia. plerasq ꝓuincias regni eiꝰ ferro et
igne longe lateq uastauit. Dies antequã
huiꝰ mali materies narrandi deficiet. Tranᷤ
rhenũ occidentẽ uersus. nobis om̃ia rebel¬
labant. Ipsi certe regni adhuc augusti pͥn-¬

Expanded text:
nutriri debent et solidari virtutes, ut pnutriri debent et solidari virtutes, ut perturbatione qualibet ingruente a status sui vigore hominem emolliri non desinant. 3. Nimis longum est persequi, quomodo memoratus rex, pater huius magni viri, de quo agimus, ad illam tam grate pacis serenitatem pervenerit, cum ipse omnia regni sui spacia et continuis finitimorum incursionibus et gravissimis inter cives etiam et cognatos dissensionibus concussa et atrociter vexata reppererit. Hinc etenim seva Danorum gens terra marique potens, inde centifida Sclavorum rabies barbarorum frendens inhorruit, Ungrorum nihilominus insecuta crudelitas, transgressa terminos Marahensium, quos sibi non longe ante impia usurpavit licentia, plerasque provincias regni eius ferro et igne longe lateque vastavit. Dies ante quam huius mali materies narrandi deficeret. Trans Renum occidentem versus nobis omnia rebellabant; ipsi certe regni adhuc angusti prin