comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Niuigilia natiuitatis sc̃e maRie. ante uesꝑos carnotum ue¬
nerunt: & honorificentissime suscepti sunt a domno yuo-¬
ne carnotensi ep̃o. totaq canonicoꝵ ꝓcessione. extra urbẽ
usq ad iuneas eis occurrente. feretrumꝙ positum est in
maiori eccl̾ia suꝑ altare sce masie. Et ecce mulier quedam
contracta erat inuilla urbe. quam ep̃c idem iam quinq an¬
nis ui domo ubi panis suus coquebat᷑ aluerat: que pre i¬
nua infirmitate sic iacebat incuruata ut ne ad commnu¬
nem quidem necessitatem nͥ a duob portaret᷑ posset ire. Pͥ¬
ma gͦ noctis hora apparuit ei in somnis clña nr̃a: p̃cipiens
ei ut qnͣtocius surgeret. ad maiorem eccł̃iam iret. ꝙ feretrũ
suum laudunense quereret. Ptinus eiugilans sana sur¬
rexit: et ad eccłiam currens. ꝑ plateas cum gaudio uoci¬
genam suam sanatam. Intrauit mulier sana et¬
clesiam. querens cum clamore ubi esset
et quomͦ sibi apparuisset. cunctis enarrabat. Statum ep̃c

Expanded text:
n vigilia Nativitatis sanctae Mariae, ante vesperas Carnotum venerunt, et honorificentissime suscepti sunt a domno Ivone Carnotensi episcopo, totaque canonicorum processione extra urbem usque ad vineas eis occurrente, feretrumque positum est in majori ecclesia super altare sanctae Mariae. Et ecce quaedam mulier contracta erat in urbe quam episcopus idem jam quinque annis in domo, ubi panis suus coquebatur, aluerat. Quae prae nimia infirmitate sic jacebat incurvata ut ne ad communem quidem necessitatem, nisi a duobus portaretur, posset ire. Prima ergo noctis hora apparuit ei in somnis Domina nostra, praecipiens ei ut quantocius surgeret, ad majorem ecclesiam iret, et feretrum suum Laudunense quaereret. Protinus evigilans 533 sana surrexit, et ad ecclesiam currens per plateas cum gaudio vocigenam suam sanatam. Intravit mulier sana ecclesiam, quaerens cum clamore ubi esset et quomodo sibi apparuisset cunctis enarrabat. Statim episcopus
Abbreviated transcription (Latin):
domnum drogonem. cenobii sc̃i nichasii remensis priorem
eum ibidem primum abbatem ordinauit. ꝙ monachos illic
sufficienter ex clu̾sis monasteriis posuit. Sed cum iam il¬
lic deo donante non parum ꝓficeret: bono odore sapientie
& ꝓbitatis eius longe lateq diffuso p̾fatus papa in nocen¬
tius obeclientie uinculo constrictum. romam eum ire coe¬
git. ꝙ urbis ostiensis ep̃m consecrauit

Expanded text:
domnum Drogonem, coenobii Sancti Nicasii Remensis priorem, eum ibidem primum abbatem ordinavit, et monachos illic sufficienter ex diversis monasteriis posuit. Sed cum jam illic, Deo donante, non parum proficeret, bono odore sapientiae et probitatis ejus longe lateque diffuso, praefatus papa Innocentius obedientiae vinculo constrictum, eum Romam ire coegit, et urbis Ostiensis episcopum consecravit
Abbreviated transcription (Latin):
sũmo capite nr̃o iħ uxꝑo relicto eo om̃s fugerunt. fi̾nita
autem missa uenit ad palacium. purpureã miro & in¬
esfabili mͦ gatans faciẽ. utpote calice d̾ni suibn potꝰ ut
dic̃ẽ poss cum ꝓpħa. Calicem salutaris accepi. & nom̃
đni inuocabo. Hunc quippe colorem in ipso mortis ꝑi¬
culo denuerat. & hoc testabant᷑ qui cum eo extit̾ant qd̾
non uidit eum quisqm uel ad modicum pallescere¬
Ipse uͦ econtͣ martyrũ constantiã leuem. & suꝑ mel & fauũ¬
ẽẽ dulcissimã asserebat. Sic eũ dns eripuit ꝯplens ꝓmissa

Expanded text:
summo capite nostro Jesu Christo: « Relicto eo, omnes fugerunt . » Finita summo capite nostro Jesu Christo: « Relicto eo, omnes fugerunt . » Finita autem missa, venit ad palatium, purpuream miro et ineffabili modo gestans faciem, utpote calice Domini sui bene potatus, ut dicere posset cum Propheta: « Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo . » Hunc quippe colorem in ipso mortis periculo tenuerat; et hoc testabantur qui cum eo exstiterant, quod non vidit eum quisquam vel ad modicum pallescereipse vero econtra martyrum constantiam levem, et super mel et favum dulcissimam esse asserebat. Sic eum Dominus eripuit, complens promissa
Abbreviated transcription (Latin):
At ipse negabat. affirmans factũ hoc qmͣ diu uiu̾ec nũ¬
quam hac ab eis infirmat᷑um. qd̾ regali potencia. & ro¬
mana dignitate dolebant confirmatum. Dum hec age-¬
rent᷑ aduenit eiꝰdem urbis comes de uia. & quasi euentꝰ
huiꝰ nescius. int̾ medios tumultuantes eucͣrit. diuides ꝙ
eos ab in uicem diem det̾minatam eis nominauit. qua-
uenirent om̃s iustamquerimoniã habentes adũ̾sus
ep̃m iusticiam execut᷑i & accept᷑i. Recesserunt illigͦ ad
p̃ceptum iudicis. At di sacerdos intͣuit eandem eccłiã
ꝓ qua tota cõmotio facta fũat. missam celebrat᷑us. &
imm̃sas do suogrãs redditus. Cunꝙ accessisset ad altare.
accersitis circumstantibꝰ. ecce inquit integra sunt omnia
sanaq & salua. que denunciata fu̾ant confracta. & aspor¬
głium ipsemet legit. recesserant enim om̃s ministri sui
tedio & timore affecti. ita ut uere diciposs de eo. sicut de

Expanded text:
At ipse negabat, affirmans factum hoc, quandiu viveret, nunAt ipse negabat, affirmans factum hoc, quandiu viveret, nunquam ab eis infirmandum; quod regali potentia et Romana auctoritate dolebant confirmatum. 108. Dum haec agerentur, advenit ejusdem urbis comes in via et quasi eventus hujus nescius, inter medios tumultuantes cucurrit, dividensque eos ab invicem, diem determinatam eis nominavit, qua venirent omnes justam querimoniam habentes adversus episcopum, justitiam exsecuturi et accepturi. Recesserunt ergo illi ad praeceptum judicis. At Dei sacerdos intravit eamdem ecclesiam, pro qua tota commotio facta fuerat, missam celebraturus, et immensas Deo suo gratias redditurus. Cumque accessisset ad altare, accersitis circumstantibus: « Ecce, inquit, integra sunt omnia, salvaque et sana, quae denuntiata fuerant confracta et asport Evangelium ipsemet legit; recesserant enim omnes ministri sui taedio et timore affecti; ita ut vere dici posset de eo, sicut de
Abbreviated transcription (Latin):
diabolico & iniqͥtate plenꝰ. adhuc sanguineum gladiũ &e eua¬
ginatũ tenens. extendit manũ suam in pontificem. & au-¬
daci p̃sumptione grandem ictũ ei suꝑ humeros obtulit. s resi-¬
liit gladiꝰ uelut si ꝑcut̾et᷑ suꝑ lapidem ad amantinum. & de
recenti quo erat intinctꝰ sanguine fimbrias ep̃alis mitre qm
in capite gestabat intinxit. que quã diu uixit homo eodem
aspsa sanguine mitra comparuit. Qidentes autemqͥdam qui
stab ant ex aduerso rei ex itum expectantes. illi qͥ plus homi
ñ ledebat᷑. cucͣrerunt & reliquias scõrum concito deferentes.
eas in medio posuerunt dicentes magnũ inconueniens
esse qd̾ sic indecent̃ pastor ab ouib inpugnaret᷑ Hec p̃ten¬
debant. falsam simulantes humanitatẽ. Nam & ipsi ip̃m
in hoc articulo positũ cogebant ut frẽs suos de excłiabeatȩ
mariȩ exponeret qui in ea positierant ut suꝑius dictũ ẽ.

Expanded text:
diabolico et iniquitate plenus, adhuc sanguineum gladium evadiabolico et iniquitate plenus, adhuc sanguineum gladium evaginatum tenens, extendens manum suam in pontificem, audaci praesumptione grandem ictum ei super humeros obtulit. Sed resiliit gladius, velut si percuteretur super lapidem adamantinum, et de recenti, quo erat intinctus sanguine, fimbrias episcopalis mitrae quam in capite gestabat, intinxit; quae, quandiu vixit homo, eodem aspersa sanguine mitra apparuit. Videntes autem quidam qui astabant, ex adverso rei exitum exspectantes illi qui plus hominnon laedebatur, cucurrerunt, et reliquias sanctorum concito deferentes, eas in medio posuerunt, dicentes magnum inconveniens esse quod sic indecenter pastor ab ovibus impugnaretur. Haec praetendebant, falsam simulantes humanitatem; nam et ipsi ipsum in hoc articulo positum cogebant, ut fratres suos de ecclesia B. Mariae exponeret, qui in ea positi erant, ut superius dictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ponebant᷑ declarata martyris suiqnͣtum in eo fuit cõ-¬
stantia tan ta ipsorum ꝑsecutoꝵ m̃tes mutacione com¬
punxit. ut ad pedes eius corruentes. ueniam de tanto
ausu p̃carent᷑. & acciꝑent. & ex aduersariis in defensores
ꝑdirent. Alii uͦ festinant insequentes eos unũ ex camerariis
suis qui fideliter ei adherebat quendam intͦitum defenden¬
tem inuenerunt. & iam ep̃m esse decollatũ a p̃cedentib pu-¬
tantes. ipsum eundem camerarium. eo quod d̾nm suum
diligebat odio habñtes gladio ꝑcusserunt. & usq adguit᷑
collum ei abscidentes. semiuiuũ. mortuũ tñ ipsum existimã¬
tes reliquerunt. Quod uidens uir di om̃ibꝰ inuitis in mediã
t̃bam ꝓsiliit. & inimicis dans dese facultatem morti se obtu-¬
lit eligens mori pociꝰ. qmͣ aliquis aliꝰ eo suꝑstite morẽtur. Cer¬
nens autem eum ille idem qͥ seruientem suũ ꝑcusserat furore

Expanded text:
ponuntur, declarata martyris sui, quantum in eo fuit, conponuntur, declarata martyris sui, quantum in eo fuit, constantia, tanta ipsorum persecutorum mentes mutatione compunxit, ut ad pedes ejus corruentes, veniam de tanto ausu precarentur et acciperent, et ex adversariis in defensores prodirent. Alii vero festinanter insequentes eos, unum ex camerariis suis, qui fideliter ei adhaerebat, quemdam introitum defendentem invenerunt. Et jam episcopum esse decollatum a praecedentibus putantes, ipsum eumdem camerarium, eo quod dominum suum diligebat, odio habentes, gladio percusserunt; et usque ad guttur collum ei abscindentes, semivivum, mortuum tamen ipsum esse existimantes, reliquerunt. Quod videns vir Dei, omnibus invitis in mediam turbam prosiliit, et inimicis dans de se facultatem, morti se obtulit; eligens mori potius, quam aliquis alius, eo superstite, moreretur. 107. Cernens autem eum ille idem qui servientem suum percusserat, furore
Abbreviated transcription (Latin):
parent attentiꝰ orabat. ipsoꝵ defectu crescebat eiꝰ orandi af¬
fectꝰ & ut ipse postea asserebat ñ tantum metuebat mortẽ.
qͥntumtimebat ne desꝑando illi defic̾ent songregabat᷑ ꝑ to¬
tam noetem multitudo adu̾saria. multiplicabat oronum
pces in articulo talis necessitatis sacer sacerdos. & societus
cum eo congregata. Facto autẽ mane cum sũmo dilueulo.
lux cepiss illucescẽ dum alii ad insultũ t̾ris insistunt alii
sagitis. alii iaculis pontificem & cłicos suos impetunt qui¬
dͥam qui mortẽ suã uirasse dicebant᷑ tanquã auidres erude¬
lis ulliꝰ necis appetitores. qͦcunq mͦ irrumpentes. ad supio¬
ra turris audacter euaserunt. Quos ut uidit homo distri¬
etis gladus ieruere. ne aliorum mortem deseurent ꝑ gredi¬
eus in obuam magistri sui exemplum secutꝰ unuminqt
paululum rec̾cessissent. in mom̃to. ds cuiꝰ nutu omnia dis¬

Expanded text:
sperarent, attentius orabat; ipsorum defectu, crescebat ejus orandi afsperarent, attentius orabat; ipsorum defectu, crescebat ejus orandi affectus; et, ut ipse postea asserebat, non tantum metuebat mortem, quantum timebat ne desperando illi deficerent. 106. Congregabatur per totam noctem pars adversaria; multiplicabant orationum preces, in articulo talis necessitatis, sacer sacerdos et societas cum eo congregata. Facto autem mane, cum summo diluculo lux coepisset illucescere, dum alii ad insultum turris insistunt, alii sagittis, alii jaculis pontificem et clericos suos impetunt; quidam, qui mortem suam jurasse dicebantur, tanquam avidiores crudelis illius necis appetitores, quocunque modo irrumpentes, ad superiora turris audacter evaserunt. Quos ut vidit homo districtis gladiis irruere, ne in aliorum mortem desaevirent, progrediens in obviam, magistri sui exemplum secutus: « Unum,paululum retrocedentes, in momento Deus, cujus nutu omnia dis
Abbreviated transcription (Latin):
beatoꝵ petͥ & pauli in martirio. & sic̃ nocte pͣstina palt̾o idẽ
beato petͦ celebrat ȩccłia. sic in sequenti ꝓ alt̾o. id ẽ paulo cele¬
biab ant sollempnia. sic̃ ȩccłiȩ solet ẽẽ consuetudo. C antabant qͥ
fũant obsessi de eo quem obsessum fuisse narrat eiꝰ hystoria re
sumunt uires de timore martyrii c̃resonat in auribꝰeor ũ be¬
atipauli depositum. quod reseruatum sibi confirmat ingła
Ait enim. Seio cui credidi & certus sumq potens ẽ depositũ
tenere inherentes. & eiulatu ñ minimo inge miscentes di¬
cebant heu heu utquid hunc secutisumꝰ E hominem ut
cum eo moreremͣ in peccĩs nr̃is: Quibꝰ uir sẽs ut poteerat
mellis lua consolatione ex hortans aiebat. N olite frẽs km̃i
diẽ ꝑmissio qñ ab inimicis suis suũ aliqd bonũopꝰ inpugna
srhee aliqũ dicebat int̾dum autẽ ꝓ ipsis ne deficiendo de¬

Expanded text:
beatorum Petri et Pauli in martyrio, et sicut nocte pristina pro altero, id est beatorum Petri et Pauli in martyrio, et sicut nocte pristina pro altero, id est beato Petro, celebrat Ecclesia, sic in sequenti pro altero, id est Paulo, celebrabant solemnia, sicut Ecclesiae solet esse consuetudo. Cantabant qui fuerant obsessi, de eo quem obsessum fuisse narrat ejus historia; ac resumunt vires de timore martyrii, cum resonat in auribus eorum beati Pauli depositum, quod reservatum sibi confirmat in gloria: ait enim: « Scio cui credidi, et certus sum, quia potens est depositum tenere adhaerentes, et ejulatu non minimo ingemiscentes, dicebant: « Heu, heu! quid huc secuti sumus hominem, ut cum eo moreremur in peccatis nostris? » Quibus vir sanctus, ut poterat, melliflua consolatione exhortans aiebat: « Nolite, fratres cDei est permissio, quando ab inimicis suis suum aliquod bonum opus impugnatur. » Haec aliquando dicebat, interdum autem pro ipsis, ne deficiendo de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibebant. dicentes hunc plebeium tumultum ñ facile in
tali hora a quoquam posse sedari. & coegerunt eum ut ascen¬
deret quodaam municipiũ. qd̾ ab imꝑatore ottone ibi constru¬
ctum erat antiquitꝰ loco turris cuiꝰdam ȩccłiȩ. qͣm inceꝑat edi¬
ficare.ẜ morte p̃ueniente ñ consũma uit. Ibi se reclinautt hõ
& qui cum eo erant saeris adhuc amieti uestib. mortẽ pociꝰ
corꝑis tͥpissimã qm uitã expectantes. In ualescebant uoces in¬
sultantium. & insilientium. thiedur. thiedur. ingeminantes.
hoc ẽ exite exite. s illi in turri desuꝑ econtra. in matutinarum
sollempnus laudes do canentes cum hymnis & canticis. ex ul¬
tacionis laudes do in honore p̃dicatoris egregii pauli uocib
imm̃sis resonabant. Isti uͦ insultacionis uoces clamorib inor¬
dinatis multiplicantes sacerdotem di reumẽe mortis ꝓcla¬
mabant. Erat eqͥdem ꝓxima nox post diem qͣfit sollempnitas

Expanded text:
prohibebant, dicentes hunc plebeium tumultum non facile in prohibebant, dicentes hunc plebeium tumultum non facile in tali hora a quoquam posse sedari, et coegerunt eum, ut ascenderet quoddam municipium, quod ab imperatore Ottone ibi constructum erat antiquitus, loco turris cujusdam ecclesiae, quam incoeperat aedificare, sed morte praeveniente non consummavit. 105. Ibi se reclinavit homo, et qui cum eo erant, sacris adhuc amicti vestibus, mortem potius corporis turpissimam quam vitam exspectantes. Invalescebant voces insultantium et insilientium. « Theid-ut, theid-ut, ingeminantes, hoc est exite, exite. » Sed illi in turri desuper econtra in matutinarum solemniis laudes Deo canentes, cum hymnis et canticis exsultationis laudes Deo in honore praedicatoris egregii Pauli vocibus immensis resonabant; isti vero insultationis voces clamoribus inordinatis multiplicantes, sacerdotem Dei reum esse mortis proclamabant. Erat equidem proxima nox, post diem qua fit solemnitas
Abbreviated transcription (Latin):
sincera deuotione compleuerunt Istilocum ad consecrandu
dnici corꝑis sanguinem. diuina bndictione ut fieri oportet
ex officio debito consecrabant ẜ p̃scripti aduersarii hoc factum
erecrantes. de sanguine innocentis sacerdotis manꝰsuas im¬
plere fesinabant. Uigilabant isti ut agni sanguinem toilligãt
uigilant ilłi. ut sãguinem inno centis effundant. N amstati
ut ꝑactumẽ officium. adhuc om̃ibꝰ qui aderant in facris uesti¬
mota quippe fũat om̃is ciuitas furore ñ minimo. ⁊ menar¬
rabilieo quod uor crudelis & stupenda facta fuisset adeos. aqͥ¬
reserass. feretra & filacteria dissoluisset sibiq reposuiss. &eũ
bis om̃ibꝰ sub ei̾dem noctis tenebris. cũ omĩetiam thesauro
eccłie fuge disposuiss. Audientes hoc qui cum uird at
erant t̾riti sunt alii plus alii minꝰ. s ille imꝑt̾ritus adeos ex¬
ire uolebat ut int̾rogaret quid nam ẽẽt. Porro alii om̃imodis

Expanded text:
sincera devotione compleverunt. Isti locum ad consecrandum sincera devotione compleverunt. Isti locum ad consecrandum Dominicum corpus et sanguinem divina benedictione, ut fieri oportet, ex officio debito consecrabant; sed praescripti adversarii hoc factum exsecrantes, de sanguine innocentis sacerdotis manus suas implere festinabant. Vigilant isti, ut Agni sanguinem colligant, vigilant illi, ut sanguinem innocentis effundant. Nam statim ut peractum est officium, adhuc omnibus qui aderant in sacris vestiuditus est. Commota quippe fuerat omnis civitas, furore non minimo et inenarrabili, eo quod vox crudelis et stupenda facta fuisset ad eos a qureserasset, feretra et phylacteria dissolvisset, sibique reposuisset, et cum his omnibus sub ejusdem noctis tenebris, cum omni etiam thesauro ecclesiae fugere disposuisset. Audientes hoc qui cum viro Dei erant, territi sunt, alii plus, alii minus. Sed ille imperterritus ad eos exire volebat, ut interrogaret quidnam esset. Porro alii omnimodis
Abbreviated transcription (Latin):
satiaret & euidentis tbulationis igne tyronẽ suũ purgaret
Contigerat aut̃ eodem tp̃r quoddam infortuniu in eecłiama¬
iori quod secrete uiro di fuat reuelatum. sunq hoc seniori
seađm ca nonũ auctoritatem. illi ad quiesc̃e ei noluerunt
Hoc illi ꝓhibebant s ille cont᷑ asserebat nunquam se in ea diui¬
na celebrare uelle mist̾ĩa. nͥ ab ea demonum infestacionem
qua fu̾at irretita pat̾ent᷑ effugare. In hunc modum contende-¬
bant. ẜ uir ille qui u̾sutias eorum ñ metuebat. dum tantum aꝰ
esẜ in causa. notum fec̃ om̃i ppło rei euentũ inpubplico. ost̾ndẽs
etiam quod ꝓhiberet᷑ facẽ quoderat auctenticũ. & qd̾ in huiꝰmo¬
di euentibꝰ scõrum patrum saneserat consuetudo. Dec dixit &
sequenti nocte assumptis duobꝰ ep̃is. quos tunc secum babebat.
suis clericis int̾uit eccłiam. indutiꝙ sacris uestib: e aqua consecra¬
da ilud officium sicut exigebat. quod p̃missum ẽ negicium.

Expanded text:
satiaret, et evidentis tribulationis igne tironem suum purgaret. satiaret, et evidentis tribulationis igne tironem suum purgaret. Contigerat autem eodem tempore quoddam infortunium in ecclesia majori ; quod secrete viro Dei fuerat revelatum. Cumque hoc senioribsecundum canonum auctoritatem, illi acquiescere ei noluerunt, Hoc illi prohibebant: sed ille econtra asserebat nunquam se in ea divina celebrare velle mysteria, nisi ab ea daemonum infestationem, qua fuerat irretita, paterentur effugare. In hunc modum contendebant, sed vir ille qui versutias eorum non metuebat, dum tamen Deus esset in causa, notum fecit omni populo rei eventum in pulpito, ostendens etiam quod prohiberetur facere quod erat authenticum, et quod in hujusmodi eventibus sanctorum Patrum sanxerat consuetudo. 104. Haec dixit, et sequenti nosuis clericis, intravit ecclesiam, indutique sacris vestibus, et aqua consecrata, illud officium, sicut exigebat quod praemissum est negotium,
Abbreviated transcription (Latin):
qui illa iniuste & uiolent̾ rapuerant. ut suꝑius ad notatũ
ẽ. Addidit p̃terea aliud pͥuilegium secreto. ut cum da ret᷑
oportunitas. romana fultꝰ auctoritate. suȩ religionis ordi¬
nem in ep̃ali ppagaret ȩccłia. Finito gͥ concilio. cum ad se¬
dem pͥam reuerfetur iamꝙ er parte diuulgatum fuisset qd̾
fec̾at scilicet quomꝰ gladio spũali & castrorum menus. &
ppugnaculis. se contra eos armau̾at magis fremebant dicẽ
n q̃m cito tollamꝰ eum de nobis. & auferat᷑ hec eiꝰ subtilis po¬
testas de t̾ra nr̃a. & exinde querebant oportunitatem. ut sa¬
cerent caute. urta quod in ordinate & insipient̃ machi¬
nabant. Cum aut̃ ei qui elegerat eum. & assumpserat in opꝰ
ministii sui placuit. ut quereret uiri constanciam. qͥui ut p̃¬
missum ẽ fidem ꝓbauerat & patienciam: ñ diudistulit soo
casionem &e tempꝰ intulit ut ⁊ furorem esurientiũ sanguinẽ

Expanded text:
qui ea injuste et violenter rapuerant, ut superius adnotatum qui ea injuste et violenter rapuerant, ut superius adnotatum est. Addidit praeterea aliud privilegium secreto, ut, cum daretur opportunitas, Romana fultus auctoritate, suae religionis ordinem in episcopali propagaret Ecclesia. Finito concilio, cum ad sedem propriam reverteretur, jamque ex parte divulgatum esset quod fecerat; scilicet quomodo gladio spirituali et castrorum moeniis et propugnaculis se contra eos armaverat, magis fremebant, dicennisi quam cito tollamus eum de nobis, et auferatur haec ejus subtilis potestas de terra nostra. » Et exinde quaerebant opportunitatem ut facerent caute, juxta quod inordinate et insipienter machinabantur. 103. Cum autem ei qui elegerat eum et assumpserat in opus ministerii sui, placuit ut quaereret viri constantiam; qui, ut praemissum est, fidem probaverat et patientiam; non diu distulit, sed occasionem et tempus intulit, ut et furorem esurientium sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
einde beate memoriȩ p̃p honorio ad suã p̃destinatam
ȩtnitatem uocato. innocentioꝙ sc̃ȩ romane sedi cano¬
nica electione subrogato. cum sedem obtinere ñ poss ꝓpter
intrusionem petͥ leonis. & sedicionemsue ꝓgeniei. exiens
inde contulit se ad franciam. ubi ut decuit honorifice sus¬
ceptus ẽ. Conuocatoꝙ remis concilio. conuenerunt undiq
ep̃i de diu̾sis nationibꝰ. aduenit & pater norb̾tus. ibiq il¬
lum petrum intrusum ex cõmunicauerunt. & electiõne
innocentii approbata eundem petrumleonis leoni rugẽ¬
ti nͥ resipiscẽt deuorandum tradiderunt. In hoc tractatu
fluum.s alio mͦ seriatim disseri non possunt quedam
que ae milite rpi ptermita non aebent que ab eo magnince
E laudabiliter gesta modernis temporibꝰ dinoscunt᷑. Attule¬
rat namꝙ secum ȩccliȩ suȩ pͥuilegia uetustissima. & fere a ũ¬
mibꝰ consumpta. que cuncta romano munimine fecit re¬
nouare & corrig̾e. apponens ea que receꝑat de manibꝰ eorũ.

Expanded text:
einde beatae memoriae papa Honorio ad suam praedestinatam aeternitatem vocato, Innocentioque sanctae Romanae sedi canonica electione subrogato, cum sedem obtinere non posset, propter intrusionem Petri Leonis et seditionem suae progeniei, exiens inde contulit se in Franciam, ubi, ut decuit, honorifice susceptus est. Convocatoque Remis concilio, convenerunt undique episcopi de diversis nationibus, advenit et Pater Norbertus, ibique illum Petrum intrusum excommunicaverunt; et electione Innocentii approbata, eumdem Petrum Leonis leoni rugienti, nisi resipisceret, devorandum tradiderunt. In hoc tractatu luum esse, sed alio modo seriatim disseri non possunt quaedam, quae de milite Christi praetermitti non debent, quae ab eo magnifice et laudabiliter gesta modernis temporibus dignoscuntur. Attulerat namque secum Ecclesiae suae privilegia vetustissima, et fere a vermibus consumpta, quae cuncta Romano munimine fecit renovari et corrigi. Apponens ea quae receperat de manibus eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ut est consuetudo ppłorum concursus innum̾abilis.
& congratu labantur om̃s etatis maioris & minoris. maio¬
res. quia famosam & altinominis ꝑsonamelegissent. mi¬
nores. qr hunc qui infirmitatib eorum compat̾etur recipe
meruissent. Alonge autem aspiciens ciuitatem illam ad
quam ducebatur nudatis pedibus incedebat. nudis pedi-¬
bus cum processione in scũario. nudis pedib deducitur in
palacio: ẜ ut pauꝑ pauꝑe amictus pallio aliis intͦeunti¬
bꝰ repellitur non agnitus ab hostiario. Dicebat quippe osti-¬
arius illi. Alii pauꝑes iamdiu intͦmissi sunt. non decet.
ut de ingeras importune. compͥmens horum pͥncipũ mul-¬
titudinem. Exclamabant autem qui sequeb antur hec ui-¬
dentes. Miserqͥd agis sine miser. quid ẽ quod fecisti nunqͥd
latitans fugiebat. patre norb̾to eum reuocante. & subriden¬
dodicente. Ne timeas & ne fugias mifr̃. melius enim me
nosti. & clariori o culo intueris. qmͣ illi qui ad hec alta pala-¬

Expanded text:
ut est consuetudo populorum, concursus innumerabilis; et congratulabantur omnes majoris aetatis et minoris; majores, quia famosam et alti nominis personam elegissent; minores, quia hunc, qui infirmitatibus eorum compateretur, recipere meruissent. A longe autem aspiciens civitatem illam, ad quam ducebatur, nudatis pedibus incedebat, nudis pedibus cum processione in sanctuario, nudis pedibus deducitur in palatio, sed ut pauper, pauper amictus pallio, aliis introeuntibus, repellitur non agnitus ab ostiario. Dicebat quippe ostiarius illi: « Alii pauperes jamdiu intromissi sunt; non decet ut te ingeras importune, comprimens horum principum multitudinem. » Exclamabant autem qui sequebantur haec dicentes: « Miser, quid agis? Sine, miser! quid est quod fecisti? Nunquid latitans fugiebat, Patre Norberto eum revocante, et subridendo dicente: « Ne timeas, et ne fugias, mi frater; melius enim me nosti, et clariori oculo intueris, quam illi qui ad haec alta pala
Abbreviated transcription (Latin):
tortore. collapsa ⁊ languida delata ẽ in domum pat̾nam.⁊ pau¬
lo post accepto cibo. ex integͦ incolumis ⁊ compos sui. ⁊ ꝑfecte
sanata apparuit. Hoc ita pubplice factum ẽ teste om̃i ppło. qͥd̾i
laudes in cõmune p̃dicabat. ⁊ patrem pl̃i norbertum uere
aplicum uirum fatebat᷑¬

Expanded text:
tortore, collapsa et languida delata est in domum paternam; et pautortore, collapsa et languida delata est in domum paternam; et paulo post accepto cibo, ex integro incolumis, et compos sui, et perfecte sanata apparuit. Hoc ita publice factum est, teste omni populo, qui Dei laudes in commune praedicabat, et Patrem Norbertum vere apostolicum virum fatebat
Abbreviated transcription (Latin):
głia suꝑ caput eius lecta sunt. ⁊ demonitm̃ derisionem cepit repli¬
care qi huiꝰmodi liras frequent̃ audierat. Cumgͦ uentum ẽ ad locũ
ubi sacerdos eleuat hostiam coram d̃no. exclamabat demon. Ui¬
dete. uidete: qͦmͦ deiculum suum int̾ manꝰ suas tenet. fatent᷑ de¬
mones: quod heretici negant. Tunc uͦ sacerdos d̃i inhorruit ⁊ con¬
cepto sp̃u uͥtutis in ipsa orõne sua cepit agere demonem ⁊ torqu̾e.
At ille coactus ⁊ tortꝰ ꝑos puellȩ clamat sepiꝰ ⁊ exclamat: en ar-¬
deo. en ardeo. Itm̃ itm̃q clamabat en morior en morior. Tercio ꝙͦ¬
uoce magna dicebat.⁊ sepius replicabat. Uolo exire uolo exire:
dimittite me at illi duo frẽs fortiter tenuerunt eam. S sꝑc in¬
mundus nullas patiens moras. fetentissime urine feda relinqñs
uestigia aufugit. uasq possessum reliquit. Illa uͦ destituta a suo

Expanded text:
elia super caput ejus lecta sunt. Et daemon iterum derisionem coepit replielia super caput ejus lecta sunt. Et daemon iterum derisionem coepit replicare quia hujusmodi liras frequenter audierat. Cum ergo ventum est ad locum ubi sacerdos elevat hostiam coram Domino, exclamat daemon: « Videte, videte, quomodo Deiculum suum inter manus suas tenet! » Fatentur daemones quod haeretici negant. Tunc vero sacerdos Dei inhorruit; et concepto spiritu virtutis, in ipsa oratione sua coepit agere daemonem et torquere. At ille coactus et tortus, per os puellae exclamat: « En ardeo, en ardeo. » Iterum iterumque clamabat: « En morior, en morior. » Tertio quoque magna voce dicebat, et saepius replicabat: « Volo exire, volo exire: dimitte me. » At illi duo fratres fortiter eam tenuerunt. Sed spiritus immundus nullas patiens moras, fetentissimae urinae foeda relinquens vestigia, aufugit, vasque possessum reliquit. Illa vero destituta a suo
Abbreviated transcription (Latin):
uidens pat̾ norb̾tus ñ exisse demonem aliqnͣtulum contͥsta¬
tus. iussit eam reddi patͥ. ⁊ in crastinum itm̃ ad missam adduci.
Ipse uͦ cepit se expoliare alba. ⁊ aliis indum̃tis. Cum gͦ hoc uidiss
impiꝰ demon. cepit insultando plaudere manib ⁊ dic̃e.A. ha. he.
mͦ benefacis. ⁊ hodie ñ fecisti opꝰ qd̾ mͥ sic placeret. ⁊ hodie consum¬
psisti diem. & nichil ꝓfecisti. Ad hec stomachando pater norb̾tꝰ.
⁊ indignans contulit se ad hospicium. & obfirmauit in animo
suo non gustare cibum donec illa sanaret᷑ & ita tͣnsegit diem
& noctem illam sine cibo. Iam crastina dies aduen̾at. ⁊ dĩ sac̾dos
parat se ad celebnͣda missȩ mist̾ia. & idem puella adducitur. ⁊
itm̃ fit multiplex concͤsus ppłi ut uiderent agonem sacerdotis
& demonis. Tunc uͦ mandauit duob frĩb qui secum erant ut
tenerent eam. ⁊ ibi iuxta haud ꝓcul ab altari. Inchoatogͥ seruitio.
uentum est ad euangłium. ⁊ illa applicata ad altare. płima euan-¬

Expanded text:
idens Pater Norbertus non exisse daemonem, aliquantulum contristatus, jussit eam reddi patri, et in crastinum iterum ad missam adduci, ipse vero coepit se exspoliare alba et aliis indumentis. Cum ergo hoc vidisset impius daemon, coepit insultando plaudere manibus, et dicere: « Ha, ha, modo bene facis; et hodie non fecisti opus quod mihi sic placeret, et hodie consumpsisti diem, et nihil profecisti! » Ad haec stomachando Pater Norbertus et indignans, contulit se ad hospitium, et obfirmavit in animo suo non gustare cibum, donec illa sanaretur, et ita transegit diem illam et noctem sine cibo. Jam crastina dies advenerat, et Dei sacerdos parat se ad celebranda missae mysteria, et iterum puella adducitur; et iterum multiplex fit concursus populi, ut videret agonem sacerdotis et daemonis. Tunc vero mandavit duobus fratribus qui secum erant, ut tenerent eam ibi juxta, haud procul ab altari. Inchoato igitur servitio, ventum est ad Evangelium, et illa applicata ad altare, plurima Evang
Abbreviated transcription (Latin):
nunciamꝰ que m̃te incredula contempnenda ñ est.nam ad pacẽ
ꝑpetuam ꝑtingere facit. Uobisgͥ incognitum ñ est. adquid
conuenimꝰ. ñ ẽ nr̃m. nec ex nr̃o. utpote qui ꝑegͥnus sum. ⁊ ad ue¬
na ꝑtnͣsiens. s potestatis. ⁊ uoluntatis dĩ ẽ ꝑficere. ur̃m̃ est autem
ipsius uoluntati ex integͦ ⁊ deuoto affectu adquiesc̾e. Ad hec uox
om̃ium una facta ẽ Precipiat inqͥunt ꝑte nobis dns quod bñpla¬
citum est ei : ñ habemꝰ contͣdic̾e. quod te ordinante in hoc negotio
dñs de nobis face uolu̾it. Quid plura: Egressa ẽ utraq parsad¬
u̾saria hinc ⁊ iñ foras in atͥum. reliquiis in aerio positis. ⁊ paruo

Expanded text:
nuntiamus, quae mente incredula contemnenda non est; nam ad pacem nuntiamus, quae mente incredula contemnenda non est; nam ad pacem aeternam pertingere facit. Vobis igitur incognitum non est, ad quid convenimus: non est nostrum, neque ex nostro utpote qui peregrinus sum, et advena pertransiens, sed potestatis et voluntatis Dei; vestrum est autem, ipsius voluntati ex integro et devoto affectu acquiescere. » Ad haec vox omnium una facta est: « Praecipiat, inquiunt, per te nobis Dominus quod beneplacitum est ei; non habemus contradicere, quod te ordinante, in hoc negotio Dominus de nobis facere voluerit. » Quid plura? Egressa est utraque pars adversaria hinc et inde foras in atrium, reliquiis in medio positis; et parvo
Abbreviated transcription (Latin):
paucos qͥb p̃dicaret inuenit. Mosquidem ipsiꝰerat. ut sic in
paucis sicut in multis. sic̃ in diuitib sic in pauꝑib exhabun¬
dantib caritatis iuscerib unicuiꝙ ꝓ modulo ⁊ facultate sua
facẽt sermonem. & paululum facta or̃one cum cepisset loqui.
⁊ actraxiss sp̃m. miro ⁊ infabili mͦ sꝑc ille caritatis qͣsi uox dif¬
fusa sonꝰ factus ẽ in cordib eoꝵ qui p̃ tedio recesserant. ⁊ ut ad so¬
nitum tubȩ unꝰquisq relicta refectione uel potacione de locis
⁊ tab̾nis in quib consed̾ant. qͣsi meliores epulas accept̾i concito
inter alia p̃cepta hoc illis dedit p̾ceptum. ut inqmͣcunq domum
pͥmum int̾rent. pͥmo dice̾nt. pax huic domui ⁊ si ibi ẽẽt filiꝰ pacis.
requiescet suꝑ eum paxeoꝵ. Nos autem ñ nr̃is meritis. s sola di suꝑ¬
habundanti gr̃ã. imitatores eoꝵ effecti. eandem pacem uobis de-¬

Expanded text:
paucos quibus praedicaret invenit. Mos siquidem ipsius erat ut sic in paucos quibus praedicaret invenit. Mos siquidem ipsius erat ut sic in paucis sicut in multis, sicut in divitibus sic in pauperibus, ex abundantibus charitatis visceribus, unicuique pro modulo suo et facultate sua faceret sermonem. Et paululum facta oratione, cum coepisset loqui, et attraxisset spiritum, miro et ineffabili modo spiritus ille charitatis, quasi vox diffusa, sonus factus est in cordibus eorum qui prae taedio recesserant; et ut ad sonitum tubae unusquisque, relicta refectione vel potatione, de locis et tabernis in quibus consederant, quasi meliores epulas accepturi, concitinter alia praecepta, hoc illis dedit praeceptum, ut in quamcunque domum primum intrarent, primo dicerent: « Pax huic domni ; » et si ibi esset filius pacis, requiesceret super eos pax eorum . Nos autem, non nostris meritis, sed solaerabundanti gratia, imitatores eorum effecti, eamdem pacem vobis de
Abbreviated transcription (Latin):
sonoiuore p stuentei. ⁊in la tibulis iacet a ormiens alit reqͥ¬
escen. aut aliud quod iuȩ uoluntatis ẽ faciens. Cum uͭ ado
inpatientes ultra sufferre nollent. coegerunt socium suum. qͥ
ad eosegressus fu̾at. ut ingredet᷑ ⁊ dic̾et se om̃s in p̃senti recessu¬
ros. si ñ exiret. Ille siqͥdem ut erat timidꝰ sciens qr oraret. ne in orõne
sua eumꝑturbaret. ing̾di distulit. importunitate tñ eoꝵ impuls̾
demum int᷑uit.⁊ stans corameo tremens submissa uoce dixit.
Lat̾ ppłs te expectat. ⁊ qr p̾sentiam tuam eis ñ exhibes. recedere
surgens ab orõne eccłiam ingredit᷑ ⁊ sacris uestib p̃paratꝰ pͥmo
missam beatȩ uͥginismarie ut insab̃bis fieri solet celebrat:
deiñ missam illoꝵ defunctoꝵ quoꝵ mors extitit causa odii. qd̾
pacificare uolebat. Quib deuotissime uixta consuetudinem
pactis. exiuit ad faciendum sermonem. S̾ qr pͣndii iamhora
tͥnsierat. erat enim fere nona. multis ad reficiendum egressis:

Expanded text:
atibulis jacet, dormiens et requiescens, aut aliud quod suae voluntatis est faciens. » Cum vero adeo impatientes ultra sufferre nollent, coegerunt socium suum, qui ad eos egressus fuerat, ut ingrederetur, et diceret se omnes in praesenti recessuros, si non exiret. Ille siquidem, ut erat timidus, sciens quia oraret, ne in oratione sua eum perturbaret, ingredi distulit, importunitate tamen eorum impulsus, demum intravit, et stans coram eo tremens, submissa voce dixit: « Pater, populus exspectat, et quia praesentiam tuam ei non exhibes, recedere surgens ab oratione, ecclesiam ingreditur; et sacris vestibus praeparatus, primo missam beatae virginis Mariae, ut in Sabbatis fieri solet, celebrat; deinde missam illorum defunctorum, quorum mors exstitit causa odii quod pacificare volebat. Quibus devotissime, juxta consuetudinem, peractis, exivit ad faciendum sermonem, sed quia prandii jam hora transierat erat enim fere nona multis ad reficiendum egressis,
Abbreviated transcription (Latin):
laborem inuenit. quia ñ est sapiencia. non ẽ prudentia. ñ ẽ
consilium contra dm. Idcirco & ipse qui neglexerat gentem
paganorum incredulam. adquam in pͥmordio conuersio¬
nis sue ire disposuerat. ut quos lib ab errore infidelitatis
reuocaret. nunc auctoritatem & officium secum deferens.
unde dispositionem diuinam putauit effugere. unde co-¬
gitur obedienciam manifeste subire.

Expanded text:
laborem invenit; quia « non est sapientia, non est prudentia, non est laborem invenit; quia « non est sapientia, non est prudentia, non est consilium contra Dominum . » Idcirco et ipse, qui neglexerat gentem paganorum incredulam, ad quam in primordio conversionis suae ire disposuerat, ut quoslibet ab errore infidelitatis revocaret, nunc auctoritatem et officium secum deferens, unde dispositionem divinam putavit effugere, inde cogitur obedientiam manifeste subire.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui statim porrectis manibꝰ eum arripiunt. uocibꝰ ingemi¬
natis exclamantes. Hunc inpatrem eligimꝰ: hunc pasto¬
rem nr̃m approbamꝰ. Non potuit se homo debilis defende.
ñ licuit ei cogitare. nec cogitando quicqmͣ de se ipso ordina¬
re. s qmcito raptus ẽ a rege fuit laudatus. ⁊ ab omnib astã¬
Deducitur homo. onꝰ graue aggrauatum secum portans. de-¬
ducit᷑ ad locum quem ñ nou̾at. trahitur inquam ad gentẽ
nationis pͣuȩ ⁊ ꝑuersȩ. soilicet inder sclauos ⁊ saxones. quȩ
gens utraq ex re tͣhit nomen. Ista .s. ab lato clauorum acu¬
mine infidelitatis punctionem insinuans. Ista saxorum
pondus & lapidei cordis cecitatem feritatemq contestans.
& qui iam ꝑseptenario seruicio quod laban exhibuerat ra¬
chelem expectabat. aut mariȩ utpote debilis corꝑe porcio¬
nem optimam qm & ipse elegerat marthe opꝰ contralie

Expanded text:
Qui statim porrectis manibus eum arripiunt, vocibus ingemiQui statim porrectis manibus eum arripiunt, vocibus ingeminatis exclamantes: « Hunc in Patrem eligimus, hunc pastorem nostrum approbamus. » 89. Non potuit se homo debilis defendere; non licuit ei cogitare, nec cogitando quidquam de seipso ordinare; sed quam cito raptus est, a rege fuit laudatus, et ab omnibus astanrmatus. Deducitur homo, onus grave aggravatum secum portans; deducitur ad locum quem non noverat: trahitur, inquam, ad gentem nationis pravae et perversae, scilicet inter Sclavos et Saxones, quae gens utraque ex re trahit nomen; ista, ablato Sclavorum acumine infidelitatis punctionem insinuans; ista, saxorum pondus et lapidei cordis caecitatem feritatemque contestans, et qui jam pro septenario servitio, quod Laban exhibuerat, Rachelem exspectabat; aut Mariae, utpote debilis corpore, partem optimam quam ipse elegerat , Marthae opus et Liae
Abbreviated transcription (Latin):
Ti hec m̃bris quȩ capiti certamina debeant Si hec subie¬
ctis: Que magistro. Qtiq maiora. Maiora quidem ut¬
pote illi qui ipsi inimico maius dampnum intulerat. & ad¬
huc ꝑ maninitai ipsi in fut᷑o inferendum p̃uidebat. Unde
cum noctem quandam totam insomnem uir di orando
trans eg isset. stans ante altare pauꝑis oratorii qd in pͥmor.¬
sdio
negociis. quod quorundam eorum qui conuen̾ant necessitas
exposcebat. & pͥmo quidem parthenop olitanorum causa qui
patre orbati fu̾ant. agebatur. Aderat ibidem quidam cardi¬
nalis. qui a romana sede nouiter aduenerat.⁊ aliorum pͥnci-¬
pum innumera multitudo. & in electione tres eorum consi-¬
lio nominatisunt. quorũ unus erat pater norb̾tus. s ipso ig¬
norante. Factum ẽ autem cum illi hesitarent. ⁊ de tribus ad
meliorem hanelarent. digito latenter ex aduerso latere in¬
nuit eis pͥmicerius me tensis eccłiȩ albero ille qui postea treue¬
rensis eccliȩ archiep̃c fuit. ut uirum di norb̾tum assum̾ent.

Expanded text:
i haec membris, quae capiti certamina debebantur? Si haec subjectis, quaenam magistro? Utique majora. Majora quidem, utpote illi qui ipsi inimico majus damnum intulerat, et adhuc permaximum ipsi in futuro inferendum praevidebat. Unde cum noctem quamdam totam insomnem vir Dei orando transegisset, stans ante altare pauperis oratorii, quod in primordio negotiis, quod quorumdam eorum qui convenerant necessitas exposcebat. Et primo quidem Parthenopelitanorum causa, qui Patre orbati fuerant, agebatur. Aderat ibidem quidam cardinalis, qui a Romana sede noviter advenerat, et aliorum principum innumera multitudo: et in electione tres eorum consilio nominati sunt, quorum unus erat Pater Norbertus, sed eo ignorante. Factum est autem cum illi haesitarent, et de tribus ad meliorem anhelarent, digito latenter ex adverso latere innuit eis primicerius Metensis Ecclesiae Albero, ille qui postea Trevirensis Ecclesiae archiepiscopus fuit, ut virum Dei Norbertum assumerent.
Abbreviated transcription (Latin):
sermonib eius. Quid plura: Tandem post nimias ⁊ innu¬
merabiles miserrimi corpuscłi fatigationes. demon supra
linguam demoniaci residens in modum granise posuit.
astantib se ostendit dicens. fece ego. s pro uobis omnibus
hodie non egrediar. Cui responderetur ĩdax es.⁊ ab inicio
in ueritate non stecisti. nec ab aliq ⁊ fidelium creienaum e. non post
multum sonitum fecidissimi fetoris emittens. exiuit intolerabilit̃
feda relinquens uestigia. & statim a suo tortore corpꝰ euacuatum.
cecidit: ⁊ in lectulum quendam reclinatũ. post dutnam recrea-¬
tionem ab egritudine illa uix conualuit.

Expanded text:
sermonibus. Quid plura? Tandem post nimias et innusermonibus. Quid plura? Tandem post nimias et innumerabiles miserrimi corpusculi fatigationes, daemon supra linguam daemoniaci residens, in modum grani nigerrimaeastantibus se ostendit, dicens: « Ecce ego, sed pro vobis omnibus hodie non egrediar. » Cui cum responderetur: « Mendax es, et ab initio in veritate non stetisti, nec tibi ab aliquo fidelium credendum est; » non post multum, sonitum fetidissimi fetoris emittens, exivit, intolerabiliter foeda relinquens vestigia. Et statim a suo tortore corpus evacuatum cecidit, et in lectulum quemdam reclinatum, post diuturnam recreationem, ab aegritudine illa vix convaluit.
Abbreviated transcription (Latin):
tensis manib qͣs i scindere uellet uestes. quib erat indutꝰ ait
Putas neͣ istorum ẽẽ magistrum: & extendens digitũ ad crucem
⁊ timent iudi legem babentes. ⁊ falsi xp̃iani ñ agnoscunt s de¬
humilem de uera obediencia. cui totus deditus erat assumens
p̃sumptionem dixit Precipiat᷑ mͥ ꝑ obedienciam. ⁊ tenebo eũ
ñ meis. ẜ obidiencie manib ⁊ uinculis. sui cum p̃ceptum datũ
fuisset. & alii recessissent ule solus tenuit & usꝙ adaqm̃ b̾ndictã
dedurit. Demoniacꝰ uͦ ad aspectum uultus illiꝰ tremebat. ut co-¬
ram positis ad u̾berandum uirgis qͥlibet tremere solet paruulꝰ
Ponit̃ in aqua exorcizata. legunt᷑ exorcismi. fiunt adiuratio¬
nes. leguntur euangłia. alus de fr̃ĩb flentib. alus in or̃one¬
existentib aliis indisciplinis corporalib aut aliis afflictio
rib om̃ib ãmirantib suꝑ responsis initilib ⁊ ioculosis

Expanded text:
tensis manibus, quasi scindere vellet vestes, quibus erat indatus, ait: tensis manibus, quasi scindere vellet vestes, quibus erat indatus, ait: « Putasne te istorum esse magistrum? » Et extendens digitum ad crucem, et timent: Judaei legem habentes, et falsi Christiani non agnoscunt, sed dehumilem de vera obedientia, cui totus deditus erat, assumens praesumptionem, dixit: « Praecipiatur mihi per obedientiam, et tenebo eum, non meis, sed obedientiae manibus et vinculis. » Cui cum praeceptum datum fuisset, et alii recessissent, ille solus tenuit, et usque ad aquam benedictam deduxit. Daemon vero ad aspectum illius tremebat, ut coram positis ad verberandum virgis quilibet tremere solet parvulus. 68. Ponitur in aqua exorcizata, leguntur exorcismi, fiunt adjurationes, leguntur Evangelia, aliis de fratribus flentibus, aliis in oratione, aliis in disciplinis corporalibus, aut aliis afflictioibus tamen admirantibus super responsis inutilibus et joculosis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
lenter suꝑ hominem iuste ⁊ potenter recepit. ut qͥs sis celare
ñ p̃sumas. Ait. Nunquid me sic coges: Respondit. Non ego.
cogit te qui en altera uice ut p̃missum ẽ ꝑ crucem te uicit ce
exclamans demon. ille neqmͣ eimi heimi qͥd agam: egosum ait.
ille idem qui fui in puella niuigelle coram magistͦ tuo norb̾to
albo cane. maledicatur hora qua unqͣm natꝰ fuit. Sic certus
ille de suo ⁊ aliorum adõ importuno ꝑsecutore totum ꝯuoẽ
int̾rogat. Illi consilio mito. timidi tñ utpote nouitii qui
ħ non consueu̾ant disciplinam corporalem suscipiunt ie
habile benedicunt. ⁊ cum ꝓcessione eunt. ubi erat demon.
sepit gͥ fremere ⁊ cum magno strepitu clamare. ueniant
nri ad hocbellum. plures enim sum. ⁊ conterem eos. ut alapide
grana tritici conderisolent ⁊ ꝓroꝰ eos delebimꝰ. Cui cum pͥor respon¬
deret. sic facies si ado accepisti potestatem. ille uersꝰ ad eum. ⁊ex¬

Expanded text:
per hominem, juste et potenter recepit; ut quis sis, celare non praesumas. » Ait: « Nunquid sic me coges? » Respondit: « Non ego. Cogit te qui in altera vice, ut praemissum est, per crucem te vicit. » Et exclamans daemon ille nequam: « Ei mi! ei mi! quid agam? Ego sum, ait, ille idem qui fui in puella Nivigellae coram Norberto magistro tuo, albo cane; maledicatur hora qua unquam natus fuit. » 67. Sic certus ille de suo et aliorum importuno persecutore, totum convointerrogat. Illi consilio inito, timidi tamen, utpote novitii, qui haec non consueverant, disciplinam corporalem suscipiunt, jehabili benedicunt, et cum processione eunt ubi orat daemon. Coepit igitur fremere, et cum magno strepitu clamare: « Veniant stri ad hoc bellum; plures enim sumus: et conteremus eos, ut a lapide grana tritici conteri solent, et prorsus eos delebimus. » Cui cum prior responderet: « Sic facies, si a Deo accepisti potestatem; » ille versus ad eum, et ex
Abbreviated transcription (Latin):
me. mͦ uenit mͦ uenit ad me magister ille cum clauata tunica sua
maledicatur ipse. firmate ostium firmiter. firmate qmͣ celerrime¬
ad ostium int᷑uit stans ꝙ ante illum dixit. Dic mͥ rogo quid ẽ qd̃
loqueris: Respondit. Int̾rogas ne quidloquar anquis egosim
qui loquor: N entrum tͥ indicabo. Nunquid tu magister es aut
tutor istius. aliorum ue ductor: Recede recede inqͥt qmͣcitissime.
ne ame inuiriatꝰ ignominiose recedas. At ille certus qr sp̃c esset
neqm. ⁊ qr ad decipiendum sepissime uen̾at qͥmͦ tandem ad ꝑũ¬

Expanded text:
me; modo venit, modo venit magister ille cum clavata tunica sua: me; modo venit, modo venit magister ille cum clavata tunica sua: maledicatur ipsi; firmate ostium firmiter, firmate quam celerrimead ostium intravit. Stansque ante illum dixit: « Dic mihi, rogo quid est quod loqueris? » Respondit: « Interrogas me quid loquor, an quis ego sum qui loquor? neutrum tibi indicabo. Nunquid tu magister es, aut tutor illius, aliorumve ductor? Recede, recede, inquit, quam citissime, ne a me injuriatus ignominiose recedas. » At ille certus quia spiritus esset nequam, et quia ad decipiendum saepissime venerat, qui modo tandem ad
Abbreviated transcription (Latin):
eniꝙ importunissimꝰ ule insidiator. ⁊ qui apponit iniqͥ¬
tatem suꝑ iniquitatem. ut onꝰgraue agg̃uatum ponat.
suꝑ innocentes. iuuenem quendam cuiꝰdam conu̾si filium ar¬
ripuit.⁊ ing̾ssꝰ neqͥter eum torquẽ cepit. qͥ totũ gregem multi¬
plici arte sua ñ pot̾at subu̾t̾e. om̃imodis nitebat᷑ eum saltĩ p̃¬
ruptum relinque. Qd fac̾et grex sine pastore cuisiclupꝰ undiꝗ
insidiabat᷑ S tabant stupentes. ⁊ ãmirantes qͥnam ẽẽt assultꝰ
tam frequentes: qui huiꝰmodi arma ferre non consueu̾ant
ligatum tñ ipsum demoniacum recludunt. donec agatur
consiliũ quid facto opꝰ sit. & facto silentio noctis. cum pͥor qui
tunc alus p̃erat ad eum intͣre uellet. adhuc foris stans lon¬
ge aliqͣntulum a domo. hostuis etiam om̃ib clausis nec
patebat foram̃ ꝑ quod posset uidi. ⁊ etiamqr erant tenebre. demon
int̾ius alta uoce clamare cepit. Modo intbit ad me. mͦ int̾bit ad

Expanded text:
e importunissimus ille insidiator, qui apponit iniquitatem super iniquitatem, ut onus grave aggravatum ponat super innocentes, juvenem quemdam cujusdam conversi filium arripuit, et ingressus nequiter cum torquere coepit. Et qui totum gregem multiplici arte sua non poterat sabvertere, omnimodis nitebatur eum saltem praeruptum relinquere. Quid faceret grex sine pastore, cui sic lupus undique insidiabatur? Stabant stupentes et admirantes, quinam essent assultus tam frequentes, qui hujusmodi arma ferre non consueverant. Ligatum tamen ipsum daemoniacum recludunt, donec agatur consilium quid facto opus sit. 66. Et facto silentio noctis, cum prior, qui tunc aliis praeerat, ad eum intrare vellet, adhuc foris stans, longe aliquantulum a domo, ostiis etiam omnibus clausis, nec patebat foramen per quod posset videri, et etiam quia tenebrae eraninterius alta voce coepit clamare: « Modo intrabit ad me, modo intrabit ad
Abbreviated transcription (Latin):
ex hac uita discessum accessit ei dns hugo supͣmemoratꝰ uidlici
clericꝰ hoc enim erat nom̃ eiꝰ qͥ proximo post eũ locosuccessit. in re¬
gim̃ p̃monstratȩ eccłiȩ. relictisꝙ om̃ib se cum eo in cadem uita ⁊
pauꝑtate ꝯtulit. piȩ nimirũ ⁊ scȩ conu̾sationis homo. Gauisꝰ
est homo. ⁊ in ĩm̃sum grãs agens dõ. ⁊ int̾iorem inspirõnem. cum
uet̾ata odia. ⁊ bella ad pacem reducens. Erant enim ueri pau¬
ꝑes xp̃i. laborem suũ aliis gͣcucto impendentes. nichil a qͦqm
uel etiam in uictu seu uestitu expetentes. uel accipientes. nͥ forte
ad missameis oblatum fuiss. ⁊ hoc totũ qͥcquid illuderat.
disꝑsit ⁊ dedit pauꝑib cuiꝰ iusticia manet in scłmscłi. Securi
nimirũ erant de gr̃adi qui seruis siusꝓuid̾et. que necessaria¬
eis essent. Fixum enim in m̃te hñtes. qr ꝑegͥni ⁊ hospitesessent

Expanded text:
ex hac vita decessum, accessit ei dominus Hugo, supra memoratus videlicet ex hac vita decessum, accessit ei dominus Hugo, supra memoratus videlicet clericus, hoc enim erat nomen ejus, qui proximo post eum loco successit in regimine. Praemonstratae Ecclesiae; relictisque omnibus, se cum eo in eadem vita et paupertate contulit, piae nimirum et sanctae conversationis homo. Gavisus est homo, et in immensum gratias agens Deo, et interiorem inspirationem cum exveterata odia et bella ad pacem reducens. Erant enim veri pauperes Christi, laborem suum aliis gratuito impendentes, nihil a quoquam vel etiam in victu seu vestitu expetentes vel accipientes, nisi forte ad missam eis oblatum fuisset; et hoc totum, quidquid illud erat, dispersit et dedit pauperibus, cujus justitia manet in saeculum saeculi . Securi nimirum erant de gratia Dei, qui servis suis provideret quae necessaria essent. Fixum enim tenentes quia peregrini et hospites essent