comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re dñico debebat᷑ bonis euanglistis. ñ ꝓpt̃
hoc euangłizantibꝰ s querentibꝰ regnũ dĩ
ut hȩc om̃ia appouerent᷑ eis: inueniebant
alii occasionẽ de qͥbꝰ idẽ dic̃. Neq enĩ isti dõ
seruiunt. s suo uentri. Quibꝰ hanc occasio¬
nẽ ãputare uolebat apłs. ut etiã qͦo sibi
iuste debebat᷑ omitter&. Aꝑte qͥppe hoc
ipse ostendit inscd̾a adcorinthios. ab aliis
ȩccłiis suppletas dicens necessitatec suas.
Uenerat eni sicut apparet ad tantã indigen¬
tiã ut de longinqͥs eccłi is ei necessaria
micteret᷑. dũ tam̃ ab eis apud qͦs erat ni¬
chil tale acciꝑet. Nunqͥd peccatũ inquit
feci me ipsũ humiliando ut uos exalta¬
remini. qͥm̃ gratis eugłm dĩ euangłraus
uob: Alias eccłas spoliani. accipiens stipen¬
diũ ad ur̃am ministrationẽ. & cũ apuo uo
fuissẽ & egerẽ: nemini grauis fui. Nã id
qͦd de erat mͥ adimpleuert̃ fr̃s qͥuenert̃
a macedonia. & in om̃ibꝰ ingrauate me in

Expanded text:
angelistis, non propter hoc euangelizantibus, sed quaerentibus regnum dei, ut haec omnia adponerentur eis, inueniebant alii occasionem, de quibus idem dicit: neque enim isti deo seruiunt, sed suo uentri. quibus hanc occasionem amputare uolebat apostolus, ut etiam quod sibi iuste debebatur omitteret. aperte quippe hoc ipse ostendit in secunda ad Corinthios. ab aliis ecclesiis suppletas dicens necessitates suas. uenerat enim, sicut adparet, ad tantam indigentiam, ut de longinquis ecclesiis ei necessaria mitterentur, dum tamen ab eis, apud quos erat, nihil tale acciperet. numquid peccatum, inquit, feci me ipsum humiliando, ut uos exaltaremini, quoniam gratis euangelium dei euangelizaui uobis? alias ecclesias spoliaui accipiens stipendium ad uestram ministrationem; et cum apud uos fuissem et egerem, nemini grauis fui. nam id quod deerat mihi adinpleuerunt fratres qui uenerunt a Macedonia, et in omnibus ingrauate me in
Abbreviated transcription (Latin):
miserent᷑ Si ñ miserent᷑: nolo quicquã
grauius dicere. Hȩc itaq om̃ia in quib
loquatior fortasse fiti quã uellent occu¬
pationes & tuȩ & mee si approbas: fac
innotesoere frib & filis ñris. ꝓpt̾ qͦs mͥ es
hoc onus dignatus imponere Si autẽ
aliquid retrahendũ uel emendandum
uidetur: rescriptis tuę beatitudinis no-¬

Expanded text:
miserentur; si non miserentur, nolo quicquam miserentur; si non miserentur, nolo quicquam grauius dicere. haec itaque omnia, in quibus loquacior fortasse fui, quam uellent occupationes et tuae et meae, si adprobas, fac innotescere fratribus et filiis nostris, propter quos mihi es hoc onus dignatus inponere; si autem aliquid retrahendum uel emendandum uidetur, rescriptis tuae beatitudinis no
Abbreviated transcription (Latin):
ripimus. Illos aucẽ qͥ hot unt uitio ca¬
pilloꝵ contra p̃ceptut apłicui. issorũ
offendunt & ꝑturbant ecclani. qr cũ alu
nolentes de illis maliꝰ aliqͥd senare co¬
guntur manifesta tierba apłi in ꝑuersã
detorquere sententiã. abii sanũ intellectũ
scripturarũ defendere malunt. qua qͣsle¬
bet homines adulare: exutunt uĩ fr̃s
infirmiores & firmiores amarissime &
ꝑiculosissime contentiones. Qđ ill forte
si scirent: hoc qͦq sine dubitadone corri¬
gerent. quorꝰ coetera miramͦ & amamtis.
rent. cũ cogitamꝰ gͣnto ꝓdiuiꝰ hoc malũ
ad decipiendos homines imitari possint
mali cũ in eis hoc uident qͦs ꝓpt̃ alia¬
tanta bona debrtis officus xp̃ianȩ dilecti¬
onis honoramus. Qẜ fi post hanc admori¬
tionẽ. uł potius obsetrationẽ nr̃am ineo
sibi ꝑseuerandũ. ẽẽ putauerieit: nichil
aliuia faciemꝰ quã dolebimꝰ & gememus.
Hoc nouerint sufficit. Si serui di sunt.

Expanded text:
ripimus: illos autem qui hoc uno uitio caripimus: illos autem qui hoc uno uitio capillorum contra praeceptum apostolicum dimissorum offendunt et perturbant ecclesiam — quia cum alii nolentes de illis mali aliquid sentire coguntur manifesta uerba apostoli in peruersam detorquere sententiam, alii sanum intellectum scripturarum defendere malunt quam quoslibet homines adulare, exsistunt inter fratres infirmiores et firmiores amarissimae et periculosissimae contentiones: quod illi forte si scirent, hoc quoque sine dubitatione corrigerent, quorum cetera miramur et amamus rent, cum cogitamus quanto procliuius hoc malum ad decipiendos homines imitari possint mali, cum in eis hoc uident, quos propter aliatanta bona debitis officiis christianae dilectionis honoramus. quodsi post hanc admonitionem uel potius obsecrationem nostram in eo sibi perseuerandum esse putauerint, nihil aliud faciemus quam dolemus et gemimus. hoc nouerint, sufficit: si serui dei sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis. ubi. e imago dĩ. Quis hoc dexerit :
Sed corporis sui sexu eã significant.
ꝓptes ueliri iubent. lã qͥppe significapł
partẽ eo ipso qͦ muli es sunt que concu¬
piscentialis dici potest. cui mens dominat᷑
etiã ipsa subdita dõ suo. quando rec̾tissi¬
me & ordinatissime uiuit᷑. Qđ gͦ.ẽ iN
uno homine mens &  incupiscentia. illa
regit hȩc regit᷑ illa d efinatur hȩc subdit᷑:
hoc in duob hominib turo & muliere
scdm sexũ cirpor gEnat᷑. De qͦ sacra¬
mento loquens apłs dicit uirũ ñ debere
uelari. s debere inulierẽ. Tanto enĩ głosiꝰ
mens ad suꝑtora ꝓmouet᷑ qͣnto diligentius
ab inferiorib concupiscentia cohibet᷑. donec
totus hõ cũ ipso etiã mortali ñc̃ & fragili
corpore in resurrectione nouissima in¬
corruptione atq immortalitate induat᷑
& absorbeat᷑ morsth uctoriã. Quaꝓpt̃
qͥ recta facere nolt̾: desinant faltẽ docere
puersa. Sed alii st̃ qͦs uto sermone cor¬

Expanded text:
mentis, ubi est imago dei? quis hoc dixerit? sed corporis sui sexu non eam significant; propterea uelari iubentur. illam quippe significant partem eo ipso, quo mulieres sunt, quae concupiscentialis dici potest, cui mens dominatur, etiam ipsa subdita deo suo, quando rectissime et ordinatissime uiuitur. quod ergo est in uno homine mens et concupiscentia — illa regit, haec regitur; illa dominatur, haec subditur — hoc in duobus hominibus, uiro et muliere, secundum sexum corporis figuratur. de quo sacramento loquens apostolus dicit uirum non debere uelari, sed debere mulierem. tanto enim gloriosius mens ad superiora promouetur, quanto diligentius ab inferioribus concupiscentia cohibetur, donec totus homo cum ipso etiam mortali nunc et fragili corpore in resurrectione nouissima incorruptione atque inmortalitate induatur et absorbeatur mors in uictoriam. Quapropter qui recta facere nolunt, desinant saltem docere peruersa. sed alii sunt, quos isto sermone cor
Abbreviated transcription (Latin):
silio impiorꝰ. & in tria peccatoꝵ ñ stetit. &
in cathedra pestilentiȩ ñ sedit. Nã si iri
lege dĩ meditaret᷑ die ac nocte: illic in¬
ueniret ipsuͣ apłm paulũ. qͥ certe summã
castitatẽ ꝓfessus dicit. Uellẽ autẽ om̃s ho¬
mines esse̾ sic̃ me tpsũ. Et tam̃ se tutũ oifendit
ñ solũ ita uiuendo. s etiã ita loquendo.
dit enĩ. Cũ essẽ parciuilus: quasi parutilus
loquebar. qͣsi paruulus sapiebã qͣsi paruulꝰ
cogitabã. Cĩ autẽ factus sũ iur: euacuatu

Expanded text:
silio inpiorum et in uia peccatorum non stetit et in cathedra pestilentiae non sedit. nam si in lege dei meditaretur die ac nocte, illic inueniret ipsum apostolum Paulum, qui certe summam castitatem professus dicit: uellem autem omnes homines esse sicut me ipsum, et tamen se uirum ostendit non solum ita uiuendo, sed etiam ita loquendo. ait enim: cum essem paruulus, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsi ñ admictant᷑ groue delictũ .ẽ. Multi
enĩ exeo numero uere magni & imitan.¬
di extittrt᷑. Nã ꝓpt̾ta & infirma mun-¬
di elegit as̃ ut confundera fortia. & stul¬
ta mundi elegio. ut confundera& sapien¬
tes. & ignobilia mundi. & ea quȩ ñ sc̃ tan¬
quã sint ut ea quȩ st̃ euacuent᷑. ut ñ glo¬
rie tͣ oĩs caro corã dõ. Hȩc itaq pia & scã
cogitatio facit. ut etiã tales admittant᷑
qͥ nullũ afferant mutatȩ in meliꝰ uitę
docum̃tũ. Neq enĩ appar& utrũ exꝓpo¬
sito seruitutis dĩ uenerint: anuitã inopẽ
& laboriosã fugientes uacui pasci atq
uestiri uoluerint. insuꝑ & honorari ab
eis aqͥb conteni conteriq consueuerant.

Expanded text:
qui si non admittantur, graue delictum est; multi qui si non admittantur, graue delictum est; multi enim ex eo numero uere magni et imitandi extiterunt. nam propterea et infirma mundi elegit deus, ut confunderet fortia; et stulta mundi elegit, ut confunderet sapientes; et ignobilia mundi et ea quae non sunt, tamquam sint, ut ea quae sunt euacuentur, ut non glorietur omnis caro coram deo. haec itaque pia et sancta cogitatio facit, ut etiam tales admittantur, qui nullum adferant mutatae in melius uitae documentum. neque enim adparet utrum ex proposito seruitutis dei uenerint, an uitam inopem et laboriosam fugientes uacui pasci atque uestiri uoluerint et insuper honorari ab eis, a quibus contemni conterique consueuerant.
Abbreviated transcription (Latin):
denda ÷ eor infir mitas & ferenda. Solent
enĩ tales ñ meliꝰ sic̃ multi putant. s qͥ
est uerũ languidiꝰ educati. laborẽ oꝑũ
corporaliũ sustincre ñ posse. Iales fortas¬
se multi erant inieruiolima. Nã & scrip¬
tu .ẽ. qͦd p̃dia sua uendicierint & pcia eorꝰ
ante pedes apłoꝵ posuerint ut distribue¬
ret᷑ unicuiq sic̃ opꝰ erat. qͥa ꝓpe inuenti st̃
ex longinqͦ uocabant᷑. scd̾m illua qͦd dictũ
est. Exsyon ꝓdiet lex: & uerbũ dñi e de
ierłmꝰ Debitores inqͥt eoꝵ st̃. E addidit
quare. Si enĩ spualibꝰ eor inqͥt cõmuni¬
cauert̃ gs̃: debent & incarnalibꝰ ministra.¬
re eis. Nẽ aut̃ ueniunt plerunq adhanc
ꝓfessionẽ seruitutis dĩ. & exconditione ser¬
uili. uł etiã lib̾ti uł ꝓpt̾ hoc a dominis li¬
berati siue lib̾andi. & exuita rusticana.
& exopificũ exercitatione & plebcio labo¬
re.tanto utiq feliciꝰ qͥnto fortiꝰ educati.

Expanded text:
denda est eorum infirmitas et ferenda. solent denda est eorum infirmitas et ferenda. solent enim tales non melius, sicut multi putant, sed, quod est uerum, languidius educati laborem operum corporalium sustinere non posse. tales fortasse multi erant in Hierosolyma. nam et scriptum est, quod praedia sua uendiderint et pretia eorum ante pedes apostolorum posuerint, ut distribueretur unicuique, sicut opus erat. quia prope inuenti sex longinquo vocabantur, secundum illud quod dictum est, Ex Sion prodiet lex, et verbum Domini eianos. debitores, inquit, eorum sunt, addidit quare; si enim spiritalibus eorum, inquit, communicauerunt gentes, debent et in carnalibus ministrare eis. Nunc autem ueniunt plerumque ad hanc professionem seruitutis dei et ex condicione seruili, uel etiam liberti uel propter hoc a dominis liberati sine liberandi et ex uita rusticana et ex opificum exercitatione et plebeio labore, tanto utique felicius quanto fortius educati:
Abbreviated transcription (Latin):
rũ est & uti & ñ uti hac potestate. hanc
questionẽ breuit̃ soluerẽ. si dicerẽ qr & iꝰte
dicerẽ. credendũ eẽ apło. Ipse enĩ sciebat
cur inȩccłiis gentiũ ñ oporter& putari
uenale euangłm. ñ culpans coapłos suos
s distinguens ministeriũ suũ. qͥa ita
int̾ se distribuerent. ꝓcul dubio ad mo¬
nente sp̃u scõ. euangłizandi ꝓuincias.
ut paulus & barnabas ad gs̃ irent. illi
aut̃ incircuncisionẽ. Hoc tam̃ eũ p̃cepis¬
se his qͥñ habebant eiꝰ modi potestatẽ:
ea quȩ iã multa dicta st̃ manifestant.
Isti autẽ fr̃s nr̃i temere sibi arrogant
qͣntũ existimo. qͦd eiꝰ modi habeant po¬
testate. Sienĩ euanglistȩ sc̃: fateor ha¬
bent. Si ministri altaris. dispensatores
sacram̃toꝵ: bene sibi ista ñ axrogant. s.
plane uindicant potestatẽ. Si salte ha¬
bibant alicͥo inbios scło q̃ facile sine
opificio sustentarent istã uitã. qͥd conuer¬
si addm̃ indigentib disꝑtiti sc̃: & cre¬

Expanded text:
tate. Hanc quaestionem breuiter soluerem, si dicerem, quia et iuste dicerem credendum esse apostolo. ipse enim sciebat, cur in ecclesiis gentium non oporteret portari uenale euangelium, non culpans coapostolos suos, sed distinguens ministerium suum, quia ita inter se distribuerant procul dubio admonente spiritu sancto euangelizandi prouincias, ut Paulus et Barnabas ad gentes irent, illi autem in circumcisionem. hoc tamen eum praecepisse his, qui non habebant eius modi potestatem, ea quae iam multa dicta sunt manifestant. Isti autem fratres nostri temere sibi adrogant, quantum existimo, quod eius modi habeant potestatem. si enim euangelistae sunt, fateor, habent; si ministri altaris, dispensatores sacramentorum, bene sibi istam non adrogant, sed plane uindicant potestatem. Si saltem habebant aliquid in hoc saeculo, quo facile sine opificio sustentarent istam uitam, quod conuersi ad deum indigentibus dispertiti sunt, et cre
Abbreviated transcription (Latin):
dit: ñ qr sic uacat s qͥa sic errat lugendꝰ ÷
Hic exorit᷑ altera quęstio. Fortasse enĩ dicat.
dim̃tũ eugłio. qͥa dix̃ beatꝰ PAULUS ideo
acceꝑant hanc potestatẽ ordinante dño.
ut qui euangłm annunciarent ex eugło
uiuerent. & dicente. dignꝰ ÷ oꝑariꝰ cibo
suo: qͣ potestate paulꝰ aliqͥd suꝑ erogans
uti noluit: ñ utiq peccauert᷑. Si non
peccauert᷑: nullũ eugłio ĩpedim̃cũ de¬
dert̃. Neq enĩ nullũ peccatũ ÷ ĩpedire

Expanded text:
dit. non quia sic uacat, sed quia sic errat, lugendus est. dit. non quia sic uacat, sed quia sic errat, lugendus est. Hic exoritur altera quaestio. fortasse enim dicat: dimentum euangelio, quia dixit beatus Paulus ideo acceperant hanc potestatem ordinante domino, ut qui euangelium adnuntiarent, ex euangelio uiuerent, et dicente: dignus est operarius cibo suo - qua potestate Paulus amplius aliquid erogans uti noluit — non utique peccauerunt. si non peccauerunt, nullum inpedimentum dederunt. neque enim nullum pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmnauit eis qͥ eugl̃m annunciant de
euglo uiuere. ego aut̃ nulliꝰ horꝰ us sũ.
& cita huiꝰ modi. aut exponant alie.
aut si pelarissima luce ueritatis urgen¬
tur intelligant & oboectiant. Aut si o̾bȩ¬
aire uł nolunt uł ñ posst̃: saltẽ illos qͥ
uolunt meliores. qͥ aut̃ & posit̃ felicio¬
res esse fateant᷑. Aliud ÷ enĩ corporis in¬
firmitate uł uerã allegare uł falsa p̃¬
tendere aliud aut̃ sic decipi: & sic deci¬
pere ut insuꝑ ideo uideat᷑ inseruis
dĩ maior esse iusticia: qͥa potuit int̃
unpitos reguare pigricia: Qui enim
uera corporis ostendit infirmitatẽ
humanę tractandꝰ.ẽ. Qui aut̃: p̃tendit.¬
& coniunci ñ potest: dõ dimittendꝰ .ẽ. Neut̃
tam̃ eor ꝑniciosã regulã figit. qͥa bonꝰ ser-¬
uus di &manifesto infirmo frĩ suo seruit:¬
& fallenti cũ credit qͥa malũ eũ ñ putat
ñ imitat᷑ ut malꝰ sit. & si ei ñ credit fal
fac̃. qͥsqͥs animo infirmꝰ hec audit & cre¬

Expanded text:
dinauit eos qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum et cetera huius modi aut exponant aliter aut, si praeclarissima luce ueritatis urgentur, intellegant et oboediant: aut, si oboedire uel nolunt uel non possunt, saltem illos, qui uolunt, meliores, qui autem et possunt, feliciores esse fateantur. aliud est enim corporis infirmitatem uel ueram allegare uel falsam praetendere, aliud autem sic decipi et sic decipere, ut insuper ideo uideatur in seruis dei maior esse iustitia, quia potuit inter inperitos regnare pigritia. qui enim ueram corporis ostendit infirmitatem, humane tractandus est; qui autenci non potest, deo dimittendus est. neuter tamen eorum perniciosam regulam figit, quia bonus seruus dei et manifesto infirmo fratri suo seruit et fallenti cum credit, quia malum eum non putat, non imitatur ut malus sit, et non si ei credit, falfacit, quisquis animo infirmus haec audit et cre
Abbreviated transcription (Latin):
aqͥlã ponticũ genere. recens aduenientẽ
ab italia & pͥscillã uxorẽ iꝑsiꝰ ꝓpt̃ta qͦdius¬
sis& claudiꝰ discedere om̃s iudeos a roma
accessit ad illos. & ꝓpẽ artis similitudinẽ
mansit apud illos opꝰ faciens. Erant enĩ
tabnaculorꝰ artifices. Hoc si conati fuerint
allegorice int̾ptari: ostendunt qͦmͦ ꝓfici¬
ant meccłasticis lict̃is qͥb se uacart gͣliant᷑¬
& certe illa quȩ supͣ dicta st̃. nunqͥd sol ego
& barnabas n habemꝰ potestatẽ ñ oꝑandi.
a ñ sumꝰ usi hac potestate. & cũ posiemꝰ o

Expanded text:
ntem ab Italia, et Priscillam uxorem ipsius, propterea quod iussisset Claudius discedere omnes iudaeos ab Roma, accessit ad illos et propter artis similitudinem mansit apud illos opus faciens; erant enim tabernaculorum artifices. hoc si conati fuerint allegorice interpretari, ostendunt, quomodo proficiant in ecclesiasticis litteris, quibus se uacare gloriantur. et certe illa, quae supra dicta sunt: numquid solus ego et Barnabas non habemus potestatem non operandi? et: non sumus usi hac pote
Abbreviated transcription (Latin):
inscõs. exabundantis mͥ scribe uob̃. Scio
ꝓmptũ ese animũ ur̃m. de qͦ glorior ꝓ
uob apud macedonas. qm̃ achaia para¬
ta .ẽ. abanno pͥore. & quȩ exuob̾ ÷ emu¬
latio irritauit᷑ plures. Misimꝰ aut̃ fr̃s
in hac parte. ut sic̃ dixi parati sitis. ne
cũ uenerint mecũ macedones. & inue¬
rint uos imparatos: confundamꝰ nos ut ñ
dicã uos in hac substantia. Necessariũ
gͦ existimaui rogare fr̃s ut p̾cedant ad
uos. & p̃parent ĩ p̾dẽ repmissã hanc
benedictionẽ ur̃am ut sitꝰ parata. sic
quasi benedictionẽ ñ quasi auariciã.
Hoc aut̃ dico. Qui parce seminat: parce
& metet. & qͥseminat in benedictione:
qͦd ꝓposuit corde. ñ extristicia aut ex
necessitate. Hilarẽ enĩ datorẽ diligit
ds. Potens ÷ aut̃ ds̃ omne gram abun¬

Expanded text:
in sanctos ex abundanti est mihi scribere uobis. scioin sanctos ex abundanti est mihi scribere uobis. scioquo glorior pro uobis apud Macedonas, quoniam Achaia parata est ab anno priore, et quae ex uobis est aemulatio inritauit plures. misimus autem fratis euacuetur in hac parte, ut, sicut dixi, parati sitis, ne cum uenerint mecum Macedones et inuenerint uos inparatos, confundamur nos, ut non dicam uos, in hac substantia. necessarium ergo existimaui rogare fratres, ut praecedant ad uos et praeparent iam pridem repromissam hanc benedictionem uestram, ut sit parata, sic quasi benedictionem, non quasi auaritiam. hoc autem: qui parce seminat, parce et metet. et qui seminat in benedictione. cundum quod proposuit corde, non ex tristitia aut ex necessitate: hilarem enim datorem diligit deus. potens est autem deus omnem gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Inhis uerbis apparet. qͣnta ñ solũ curã
scarũ plebiũ essȩ uoluerit ministrare
necessaria seĩs dĩ seruis. consiliũ inhoc danꝰ
qa hoc magis ipsis qͥhoc faciebant ꝓderat.
qua ullis erga quos faciebant. illis eni ali¬
ud ꝓderat. ic .ẽ. hoc erga se obseqͥs frm̃
suor sc̃ẽ uti. nec ꝓpt̾ hoc dõ seruire. nec
ista sumere. nͥ adsupplendã necessitatẽ
ñ adpascendã pigritiã. s etiã suã curã
beatꝰ apłs tanta dic̃ in hac ministratio¬
ne quȩ nc̃ ꝑtitũ transmictebat᷑: ut co¬
mite pegrinationis suę ꝓpt̾ hoc cõme¬
morarẽt ordinatũ abȩccłiis. boni testi
orcinatũ comitẽ sibi. ut deuitar& ho¬
minũ rephensiones. ne sine testimonio
scõr in hoc ministerio socioꝵr tanquã
sibi acciꝑe & insuos sinꝰ conuerter e
abnifirmis & impiis putaret᷑ quȩ accipi¬
ebat adsupplendas necessitates scorꝰ ꝑse
afferenda uł distribuenda indigentibꝰ. &
paulo post dic̃. Nã de ministerio qͦd fit

Expanded text:
his uerbis adparet, quantum non solum curam sanctarum plebium esse uoluerit ministrare necessaria sanctis dei seruis, consilium in hoc dans, quia hoc magis ipsis qui hoc faciebant proderat quam illis erga quos faciebant — illis enim aliud proderat, id est hoc erga se obsequio fratrum suorum sancte uti nec propter hoc deo seruire nec ista sumere nisi ad supplendam necessitatem, non ad pascendam pigritiam — sed etiam suam curam beatus apostolus tantam dicit in hac ministratione, quae nunc per Titum transmittebatur, ut comitem peregrinationis suae propter hoc commemoret ordinordinatum comitem sibi, ut deuitaret hominum reprehensiones, ne sine testimonio sanctorum in hoc ministerio sociorum tamquam sibi accipere et in suos sinus conuertere ab infirmis et inpiis putaretur. quae accipiebat ad supplendas necessitates sanctorum per se adferenda uel distribuenda indigentibus. Et paulo post dicit: nam de ministerio quod fit
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑibꝰ. iusticia eiꝰ manet inȩt̃nũ. Qui
aut̃ subministrat sen seminanti: & pa¬
nẽ inescã subministrabit. & multipli¬
cabit seminationẽ ur̃am. & augebit
crescentes fruges iusticiȩ ur̃ȩ. ut in
tatẽ quȩ oꝑat᷑ ꝑnos grãrũ actionẽ dõ.
Qm̃ ministeriũ functionis huiꝰ ñ solũ
suppl& ea quȩ desunt scĩs. s & abundare
facit ꝑmultos grãrũ actionẽ dõ. ꝑ ꝓbati¬
onẽ ministrationis huiꝰ. glificantes dm̃
mobsequio confessionis ur̃e inengłio xp̃i

Expanded text:
eius manet in aeternum. qui autem subministrat semen seminanti, et panem in escam subministrabit et multiplicabit seminationem uestram et augebit crescentes fruges iustitiae uestrae — ut in tatem, quae operatur per nos gratiarum actionem deo, quoniam ministerium functionis non solum supplet ea quae desunt sanctis, sed et abundare facit per multorum gratiarum actionem deo, perprobation em ministrationis huius glorificantes deum in obsequio confessionis uestrae i
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ ut aliis sit refeccio. uob̃ angustia. s
ꝓequalitate in hoc tẽpore. ut ur̃a ab un¬
dantia sit adilloꝵ inopiã. ut & illor abun¬
dantia fiat inurãm inopiã. ut fiat ȩqͣlitaᷤᷤ
sic̃ scriptũ. ẽ. Qui multũ. ñ abundauit.
& qui modicũ ñ defuit illi. Grãs aut̃ dõ
qͥ dedit idẽ studiũ ꝓuob̾ incorde titi. qr
consolationẽ quidẽ suscepit. Studiosior
aut̃ cũ esset: sponte exiit aduos. Misimꝰ
aut̃ cũ eo frẽm cuiꝰ laus ineugłio . ẽ. ꝑõs

Expanded text:
non enim ut aliis sit refectio, uobis angustia, sed pro aequalitate in hoc tempore ut uestra abundantia sit ad illorum inopiam, ut et illorum abundantia fiat in uestram inopiam, ut fiat aequalitas. sicut scriptum est: qui multum, non abundauit, et qui modicum, non defuit illi. gratias autem deo, qui dedit idem studium pro nobis in corde Titi, quia consolationem quidem suscepit; studiosior autem cum esset, sponte exiit ad uos. misimus autem cum eo fratrem, cuius laus in euangelio es
Abbreviated transcription (Latin):
empło ñ eẽ contraria. Uideamꝰ itaq unde
adhoc uenerit apłs. ut dicer&. siquis non
uult opari nec manducet. & qͥd deuide con¬
texat. ut exipsa circũstantia lectionis ap¬
pareat declarata sententia. Denunciamꝰ in
te. & ñ scđm traditionẽ quã acceꝑunt a
nob̾. Ipsi enĩ scitis qͦmͦ oporteat imitari.
nos. Quia ñ inquieti fuimꝰ int̾ uos neq
panẽ gratis ab aliqͦ manducalumꝰ. s in labo¬
re & fatigatione die ac nocte oꝑantes.
ne que ur̃m grauaremꝰ. Non qr ñ habueri¬
mꝰ potestatẽ. s ut nosma ip̃sos formã da

Expanded text:
emplo non esse contraria. uideamus itaque, unde emplo non esse contraria. uideamus itaque, unde ad hoc uenerit apostolus, ut diceret: si quis non uult operari, nec manducet, et quid deinde contexat, ut ex ipsa circumstantia lectionis adpareat declarata sententia. denuntiamus, ite et non secundum traditionem quam acceperunt a nobis. ipsi enim scitis, quomodo oporteat imitari nos, quia noninquieti fuimus inter uos neque panem gratis ab aliquo manducauimus, sed in labore et fatigatione die ac nocte operantes, ne quem uestrum grauaremus: non quia non habuerimus potestatem, sed ut nosmet ipsos formam da
Abbreviated transcription (Latin):
uestiamini. Uelut si animo aduerterent
ditc de ipsis corporalibꝰ & tẽporalibꝰ se di¬
xise. lta gͥ si hc solu de hac re dixise
anss. qui ñ uilt opiri nec manducet.
possent hec uerba in aliã traquci senten¬
tiã. Cũ uͦ multis aliis locis eplarũ suarii
quid hinc sentiat aꝑcissime aoceat: suꝑflus
conant᷑ & sibi & cętis calicinẽ obducit.
ut qͥd ucilit illa caritas monet ñ sola fa¬
cere nolint: s nec intelligere ipsi aut
ab aliis intelligi uelint. ñ tim̃tes ad scrip¬
tũ .c̃. Noluit intelligere ut bene ager&
Priꝰ g demonstrare debemꝰ beatũ aplłm pau¬
lu oꝑa corporalia seruos dĩ oꝑari uoluis¬
se. quȩ finẽ habent inmagnã mercedẽ
spuale: adhoc ut ipso uictu & tegum̃to
anullo indigerent. s manibꝰ suis hȩc sibi ꝓcu¬
tarent. Deinde ostendere enanglica illa p̾cep¬
ta dequibꝰ ñnulli ñ solũ pigritiã s etiã
arrogantiã suã fouent. aplico p̃cepto & ex¬

Expanded text:
uestiamini, uelut si animo aduerterent uestiamini, uelut si animo aduerterent m ostendit de ipsis corporalibus et temporalibus se dixisse. ita ergo, si hoc solum de hac re dixisset apostolus: qui non uult operari, nec manducet, possent haec uerba in aliam traduci sententiam; cum uero multis aliis locis epistularum suarum, quid hinc sentiat, apertissime doceat, superfluo conantur et sibi et ceteris caliginem obducere, ut quod utiliter illa caritas monet non solum facere nolint, sed nec intellegere ipsi aut ab aliis intellegi uelint, non timentes quod scriptum est: noluit intellegere, ut bene ageret. Prius ergo demonstrare debemus beatum apostolum Paulum opera corporalia seruos dei operari uoluisse, quae finem haberent in magnam spiritalem mercedem ad hoc, ut ipso uictu et tegumento a nullo indigerent, sed manibus suis haec sibi procurarent; deinde ostendere euangelica illa praecepta, de quibus nonnulli non solum pigritiam, sed etiam adrogantiam suam fouent, apostolico praecepto et ex
Abbreviated transcription (Latin):
diceret dim quidẽ inparabolis & insimili¬
tudinibꝰ loquente de uictu & tegum̃to spũ¬
ali monuisse ut ñ inde sint solliciti serui
ciꝰ sicut dicit. cũ uos adtraxerint adiudi¬
cia. nolite cogitart quid loquamini. dabit᷑
enĩ uob̾ in illa hora quid loquamini. non
enĩ uos estis qͥloqͥmini. s sp̃s patris ur̃i qui
loqͥt᷑ inuo. sermo qͥppe sapientiȩ sp̃uaba
est de qͦ illos noluit cogitare. ꝓmittens.
qͦd eis nichil inde sollicitis p̃staret᷑. apłm¬
aut̃ iã more apłico aꝑtius disserente &
magis ꝓpͥe quã figurate loquentẽ. sicut
multa ac pene omĩa sese habent inepłis
qͥñ uult̾ oꝑari nec manducet: redderet᷑ ilł
dubia sent̾entia eoꝵ. nͥ cęc̾a dnĩca uerba
considerantes inuenirent aliqͥd unde ꝓba¬
rent eũ de uictu & uestitu corporali non
curando locutũ fuisse cũ dicer&e. nolite
solliciti ẽẽ qͥd manducetis & qͥd bibatis &̃e qͦ

Expanded text:
diceret dominum quidem in parabolis et in similidiceret dominum quidem in parabolis et in similitudinibus loquentem de uictu et tegumento spiritali monuisse, ut non inde sint solliciti serui eius — sicut dicit: cum uos adtraxerint ad iudicia. nolite cogitare quid loquamini; dabitur enim uobis in illa hora quid loquamini; non enim uos estis qui loquimini, sed spiritus patris uestri. qui loquitur in uobis. sermo quippe sapientiae spiritalis est, de quo illos noluit cogitare promittens, quod eis nihil inde sollicitis praestaretur autem iam more apostolico apertius disserentem et magis proprie quam figurate loquentem, sicut multa ac paene omnia sese habent in epistqui non uult operari, nec manducet, redderetur illis dubia sententia eorum, nisi cetera dominica uerba considerantes inuenirent aliquid, unde probarent eum de uictu et uestitu corporali non curando locutum fuisse, cum diceret: nolite solliciti esse quid manducetis et quid bibatis, et quo
Abbreviated transcription (Latin):
S apłs oꝑatur plantando. rigando.
edificando. & fundam̃tũ ponendo: ita
qul ñ uult oꝑari ñ manducet. Quid enĩ ꝑd
inde opatur ad aliorũ edificationẽ: Sic̃
illi pigi seruo qͥd ꝓfuit accipe talentũ
& abscondre. nec oꝑari lucri dñica An ut
ei aufertet᷑ infine: & ipse inexteriores
tenebras mitteret᷑: Sic inquiunt & nos
facimꝰ. Legimꝰ cũ frib qui adnos abestu
scłi ueniunt fatigati. ut apud nos inuer¬
bo di & uorationibꝰ. psalmis. ymnis can¬
ticis spualibꝰ requiescant. Alloquim᷑ eos
consolam᷑. exhortam᷑. edificantes ineis
siquid eor uitȩ ꝓsuo graddu deesse ꝑ¬
spicimꝰ. Ialia oꝑa si ñ faceremꝰ: ꝑiculose a
dño alim̃ta ipsa spũalia sumeremꝰ. Hoc
enĩ dix̃ apłs qui ñ uult oꝑari ñ mandu¬
cet. Ita se isti arbitrant᷑ apłicȩ & euangłi¬
cȩ optẽꝑare sententiȩ: cũ & euangłm cre¬
dunt de ñ curanda corporali & tẽporali
non manducet. Nec attendunt. qͥa si alius

Expanded text:
s operatur plantando, igando, aedificando et fundamentum ponendo, ita qui non uult operari, non manducet. quid enim prodinde operatur aliorum aedificationem? sicut illi pigro seruo quid profuit accipere talentum et abscondere nec operari lucra dominica? an ut ei auferretur in fine et ipse in exteriores tenebras mitteretur? sic, inquiunt, et nos facimus: legimus cum fratribus, qui ad nos ab aestu saeculi ueniunt fatigati, ut apud nos in uerbo dei et in orationibus, psalmis, hymnis, canticis spiritalibus requiescant. alloquimur eos, consolamur, exhortamur, aedificantes in eis. si quid eorum uitae pro suo gradu esse perspicimus. talia opera si non faceremus, periculose a domino alimenta ipsa spiritalia sumeremus; hoc enim dixit apostolus: qui non uult operari, non manducet. ita se isti arbitrantur apostolicae et euangelicae obtemperare sententiae, cum et euangelium credunt de non curanda corporali et temporalinon manducet. Nec adtendunt, quia, si alius
Abbreviated transcription (Latin):
iis qͥ eugłm annunciant. de eugłio uiue¬
re. Ego aut̃ nulliꝰ hors usus sũ. Qͥd hoc
aꝑtiꝰ. quid clariꝰ Uereor neforte cũ disse¬
ro. uolens id exponere: obscurũ fiat qͦd ꝑ
se luc& & clamat. Qͥ enĩ hȩc uerba ñ in¬
telligunt. aut se ñ intelligere fingunt:
mea multo minꝰ intelligt̃ uł se intelli¬
gere confitent᷑. Nisi forte ꝓpt̾ea cito in¬
telligunt nr̃a. qͥa concedit᷑ eis intellec¬
ta deridere. apłi aut̃ uerba ñ idẽ conce¬
ditur. ꝓ pt̾ea ubi alit̃ ea scđm suã senten¬
tiã int̾p̃tari ñ posst̃: etiã clara & manife¬
sta obscura & incerta esse respondent. qͥa
praua & ꝑuersa dicere ñ audent. Clamat
ho dĩ. dñs ordinauit iis qͥ eugłm annun¬
ciant de eugłio uiuere. ego aut̃ nulliꝰ hor
usus sũ: & conat᷑ caro &e sanguis recta de¬
prauare. aꝑta claudere. serena nubilare
Spuale inqͥt opꝰ faciebat. & inde uiuebat.
i ita ẽ de euglio inuebat. Cur gͦ dic̃. añis
ordinauit iis qͥ eugłm annunciant de

Expanded text:
um adnuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum. quid hoc apertius? quid clarius? uereor, ne forte, cum dissero uolens id exponere, obscurum fiat quod per se lucet et clamat. qui enim haec uerba non intellegunt aut se non intellegere fingunt, mea multo minus intellegunt uel se intellegere confitentur: nisi forte propterea cito intellegant nostra. quia conceditur eis intellecta deridere, de apostoli autem uerbis non idem conceditur. propterea ubi aliter ea secundum suam sententiam interpretari non possunt, etiam clara et manifesta obscura et incerta esse respondent, quia praua et peruersa non audent. clamat homo dei: dominus ordinauit his qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum, et conatur caro et sanguis recta deprauare, aperta claudere, serena nubilare. spiritale, inquit, opus faciebat et inde uiuebat. si ita est, de euangelio uiuebat. cur ergo dicit: dominus ordinauit his qui euangelium adnuntiant de
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ: infirmis infirmꝰ ierat mdaciũꝰ sic
cet̃a illa suꝑiꝰ. Quã enĩ dicit infurmit¬
tẽ suã erga infirmos haste. nfirmatcai¬
di eis. intantiĩ ut ne uideret᷑ uenditor cuglii.
& uerbi dĩ cursũ apud imꝑitos inmalã sus¬
picionẽ decidens impedirẽt. nollet accipe
qͦd iure dominico debebat᷑: Pͦosi uellec ñ
utiq m̃tiret᷑ qa uere debebat᷑. & qͥa noluit
ñ utiq m̃titꝰ .ẽ. Neq enĩ dix̃ ñ sibi deberi.
s deb̾i ostendit. & debito se usũ ñ ẽẽ nec õmo
uti uelle ꝓfessuis. ẽ. eo ipso factꝰ infirmꝰ. quo
potestate sua uti noluit. tã misericordi sei¬
licet indutꝰ affectu. ut cogitar&e quẽ admo¬
dũ secũ agi uellet si & ipse ita infirmaret᷑.
ut posset de illis ꝑ qͦs sibi eungłm p̃dicaret᷑
si eos uideret suptꝰ acciꝑe. quasi mercimo¬
nior nundinas suspicari De hac infirmi¬
tate sua dic̃ alio loco. Facti sumꝰ paruuli

Expanded text:
est infirmis infirmus, non erat mendacium, sic est infirmis infirmus, non erat mendacium, sic et cetera illa superius. quam enim dicit infirmitatem suam erga infirmos fuisse nisi conpatiendi eis in tantum, ut, ne uideretur uenditor euangelii et uerbi dei cursum apud inperitos in malam suspicionem decidens inpediret, nollet accipere, quod iure dominico debebatur? quod si uellet, non utique mentiretur, quia uere debebatur; et quia noluit, non utique mentitus est. neque enim dixit non sibi deberi, sed deberi ostendit et debito se usum non esse nec omnino uti - uelle professus est, eo ipso factus infirmus, quo potestate sua uti noluit, tam misericordi scilicet indutus affectu, ut cogitaret quemadmodum secum agi uellet, si et ipse ita infirmaretur ut posset de illis, per quos sibi euangelium praediearetur, si eos uideret sumptus accipere, quasi mercimoniorum nundinas suspicari. De hac infirmitate sua dicit alio loco: facti sumus paruuli
Abbreviated transcription (Latin):
solent dicere. Alioqͥn si cũ illa fec̃ finxisse
putandus. ẽ: finx̃ & paganũ & sacrificaũ
idolis. quia dic̃ factũ se fuisse his. qͥsine
lege st̃ quasi sine lege. Quos utiq ñ nͥ
gentiles quos paganos dicimꝰ uult intel:¬
ligi. Aliud ÷ gͦ eẽ sub lege. aliud inlege.
aliud sine lege. Sublege carnales iudei.
inlege spũales & iudei & xp̃iani. Unde
illi seruauert̃ morẽ illũ ꝑatriũ. s onera
insolita credentibꝰ gentib ñ imposuert᷑.
& ideo & illi circuncisi st̃. Sine lege autẽ
gruisse testat᷑ ꝑ misericordẽ cõpassionẽ. ñ
ꝑuersipellẽ simulationẽ. Id ÷ ut eomͦ subue¬
niret carnali iudeo uł pagano. qͦm sibi ip¬
se si hoc eẽt subueniri uoluiss&. portans
utiq eorꝰ infirmitatẽ incõpassionis simi¬
litudine. ñ fallens inmendaciĩ finctione
sic̃ continuo seqr̃ & dt̃ factꝰ sũ. infirmꝰ: infirmt
ut infirmos lucrifasrẽ. Hinc enĩ loquen

Expanded text:
solent dicere. alioquin si, cum illa fecit, finxisse solent dicere. alioquin si, cum illa fecit, finxisse putandus est, finxit et paganum et sacrificauit idolis, quia dicit factum se fuisse his qui sine lege sunt quasi sine lege, quos utique nonnisi gentiles, quos paganos dicimus, uult intellegi. aliud ergo esse sub lege, aliud in lege, aliud sine lege. sub lege carnales iudaei; in lege spiritales et iudaei et christiani, unde illi seruauerunt morem illum patrium, sed onera insolita credentibus gentibus non inposuerunt; et ideo et illi circumcisi sunt; sine lege autem gruisse testatur per misericordem conpassionem, non per uersipellem simulationem, id est ut eo modo subueniret carnali iudaeo uel pagano, quo modo sibi ipse, si hoc esset, subueniri uoluisset: portans utique eorum infirmitatem in conpassionis similitudine, non fallens in mendacii fictione, sicut continuo sequitur et dicit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem. hinc enim l
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsine lege st̃ quasi sine lege. cũ sine lege di
ñ sim. s sim inlege xp̃i: ut lucifacerẽ eos ͥ
sine lege st̃. Qd ñ simulandi uersutia ficie¬
tima uetera ierosolimis obseruauit. Fec̃ enĩ
hoc scdm libera & manifestã sententuã suã
inqua dic̃. Circuncisꝰ qͥs uocatꝰ. ẽ: ñ aaducat¬
p̃putiũ. Id÷ ñ sic uiuat quasi p̃putiũ addu¬
xerit. & id qͦd nudauerat texerit. sic̃ alio
loco dic̃. Circuncisio tua p̃putiũ facta est
cdm hanc gͦ sententiã suã qua dic̃ circun¬
putio quis uocatꝰ . ẽ. ñ circuncidat᷑: fecit
illa quȩ ñ intelligentibꝰ & parũ attenden¬
tibꝰ finxisse putatꝰ .ẽ. ludeus enĩ erat. &
circuncisus uocatꝰ. noluit ad ducere p̃putiũ.
id÷ noluit ita iliuere de si circuncisꝰ ñ eẽt
Hoc enĩ iã in pocestate habebat. E sublege qͥ
dẽ ñ erat. sicut illi qui eã seruilit opabant᷑.
s. tam̃ in lege dĩ & xp̃i. Non enĩ alia erat
lex illa. & alia lexdĩ sicut ꝑditi manichei

Expanded text:
uasi sine lege, cum sine lege dei non sim, sed sim in lege Christi, ut lucrifacerem eos qui sine lege sunt. quod non simulandi uersutia facietima uetera Hierosolymis obseruauit. fecit enim hoc secundum liberam et manifestam sententiam suam, in qua dicit: circumcisus quis uocatus est? non adducat, id est non sic uiuat, quasi praeputium adduxerit et id quod nudauerat texerit, sicut alio loco dicit: circumcisio tua praeputium facta est. secundum hanc ergo sententiam suam, qua dicit: circumputio quis uocatus est? non circumcidatur, fecit illa, quae non intellegentibus et parum adtendentibus finxisse putatus est; iudaeus enim erat et circumcisus uocatus; noluit adducere, id est noluit ita uiuere, ac si circumcisus non esset. hoc enim iam in potesidem non erat sicut illi, qui eam seruiliter operabantur, sed tamen in lege dei et Christi. non enim alia erat lex illa et alia lex dei, sicut perditi Manichaei
Abbreviated transcription (Latin):
tuosu euangłm ne putent adhoc sibi euan¬
glitar i. ut ia euangłȩ quasi uendere ui¬
cecant᷑ & tam̃ reddit etiã acq etiã. ut
ostendat qͥdi sibi iuirȩ dominieo liceat.
&epse ñ faciat. It ñ abutar inqͥt mote¬
stat mea in eugłio. Iã uͦ qͥa infirmatati
homini cõpatiens io faciebat audramꝰ
sonent aꝰ. Ci eni li sĩ inqͥt exom̃ibꝰ.¬

Expanded text:
tuosum euangelium, ne putent ad hoc sibi euantuosum euangelium, ne putent ad hoc sibi euangelizari, ut id euangelistae quasi uendere uideantur. et tamen redit etiam atque etiam, ut ostendat, quid sibi iure dominico liceat et ipse non faciat. ut non abutar, inquit, potestate mea in euangelio. Iam uero quia infirmitati hominum conpatiens id faciebat, audiamus sequentia. cum enim liber sim, inquit, ex omnib
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃ głȩ sempit̾nȩ. Si aut̃ inuitꝰ inqͥt:
dispensatio mͥ credita .ẽ. Id est. si necessitate
transigendȩ huiꝰ uitȩ inuitꝰ cogor euan¬
gelizare: dispensatio mͥ credita. ẽ. Ut sci¬
licet ex dispensatione mea. quia xp̃m. qr
ueritatẽ pdico quãuis exoccasione. quã¬
uis mea quęrens quãuis t̾reni emolum̃ti
necessitate cõpusus alii ꝓficiant. ego aut̃
gans dix̃. ꝓpterea suspendenda. ẽ. ꝓnunci¬
acio donec respondeat. Eͦd ut faciliꝰ intel¬
ligat᷑: tanquã nos eũ int̾rogemꝰ. quȩ gͦ tͥ
merces erit apłe qͣndo mercede istã t̾re¬
nã etiã euangłistis bonis debitã. ñ ꝓpter
hoc euangłizantibꝰ. s tam̃ consequentẽ ꝙ
oblatã exdnĩ ordinatione sum̃tibꝰ tu ñ¬
accipis. quȩ gͦ tͥ merces erit: iude qͥd res¬
pondeat. Euangłizans inqͥt sine sũptu po¬
na euangłm. ld ⁊ ut ñ sit credtntibꝰ sũp¬

Expanded text:
apud Deum gloriae sempiternae. Si autem invitus, inquit, apud Deum gloriae sempiternae. Si autem invitus, inquit, dispensatio mihi credita est: id est, si necessitate transigendae hujus vitae invitus cogor evangelizare, dispensatio mihi credita est; ut scilicet ex dispensatione mea, quia Christum, quia ueritatem praedico, quamuis ex occasione, quamuis mea quaerens, quamuis terreni emolumenti necessitate conpulsus, alii proficiant, ego autemgans dixit; propterea suspendenda est pronuntiatio, donec respondeat. quod ut facilius intellegatur, tamquam nos eum interrogemus: quae ergo tibi merces erit, apostole, quando mercedem istam terrenam etiam euangelistis bonis debitam non propter hoc euangelizantibus, sed tamen consequentem et oblatam ex domini ordinatione sumentibus tu nespondeat. ut euangelizans, inquit, sine sumptu ponam euangelium, id est ut non sit credentibus sump
Abbreviated transcription (Latin):
est oparius mercede sua. Hc̃ it aq cibũ
& hanc mercedẽ sustentandȩ iuitȩ huiꝰ de¬
bitũ enangłistis abeis quibꝰ euanglirant
ñ accepit apłs uerũ dicens ego aut̃ nulliꝰ
horũ usui sũ. & seq̃r & adiungit. neforte
quisꝙ arbitretꝰ ideo ñ eũ accepisse qͥa illi
ñ dederant. Non aut̃ ideo seripsi hȩc ut ita
fiant inme. Bonũ. ẽ. mͥ magis mori. quã
głam meã quisquã inanẽ faciat. Quã glam.
nͥ quã habere uoluit apuadm in xp̃o cõ¬
patiens infirmis. sicut mox aꝑtissime dic¬
turꝰ ẽ Sienĩ euangłizauero inqͥt: ñ .ẽ.
mͥ gła. Necessitas enĩ mͥ incũbit. id⁊ susten¬
tande uitȩ huiꝰ. Ue enĩ mͥerit inqͥt. si ñ
euangłiz auero. la÷ malo meo ñ euangeli¬
zabo. quia fame cruciabor & unde uiuã
ñ habebo. Nã seqr & dic̃. Si enĩ uolens hoc
facio. mercedẽ habebo. Uolentẽ se dic̃ fa¬
cere. si nulla uitȩ huiꝰ fulciendȩ necessita¬
te cõpulsꝰ fac̃ & obhoc hab̾e mercedẽ utiꝙ¬

Expanded text:
est operarius mercede sua. hunc itaque cibum et hanc mercedem sustentandae huius uitae debitum euangelistis ab eis quibus euangelizabat non accepit apostolus uerum dicens: ego autem nullius horum usus sum. Et sequitur et adiungit, ne forte quisquam arbitretur ideo non eum accepisse, quia illi non dederant: non autem scripsi haec, ut ita fiant in me; bonum est mihi magis mori quam gloriam meam quisquam inanem faciat. quam gloriam? nisi quam habere uoluit apud deum, in Christo conpatiens infirmis, sicut mox apertissime dicturus est. si enim euangelizauero, inquit, non est mihi gloria; necessitas enim mihi incumbit, id est sustentandae huius uitae. uae enim mihi erit, inquit, si non euangelizauero, id est malo meo non euangelizabo, quia fame cruciabor et unde uiuam non habebo. nam sequitur et dicit: si enim uolens hoc facio, merc e d e m habeo. uolentem se dicit facere, sine ulla uitae huius fulciendae necessitate conpulsus facit,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd sibi deberetͣ᷑ uti nollet sic̃ paulꝰ apłs
noluit: ampliꝰ impenderet ȩccłȩ ñ exigen¬
do stipendiũ debitũ. s cotidianũ uictũ
de suis laboribꝰ transigendo. Audierat
enĩ stabulariꝰ adquẽ uulneratꝰ ille ꝑ¬
ductꝰ .ẽ. Si qͥd ampliꝰ erogaueris. in rede¬
undo reddã tibi. Ampliꝰ gͦ erogabat
apłs paulus: qͥsuis ut ipse testat᷑ stipendiis
militabat. Ineuanglio enĩ scriptũ: Deinceps
& ipse it̃ faciebat ꝑciuitatẽ & castellũ p̃¬
dicans cuangłizañs regnũ dĩ & .xii. cũ

Expanded text:
quod sibi deberetur, uti nollet, sicut Paulus apostolus quod sibi deberetur, uti nollet, sicut Paulus apostolus noluit, amplius inpenderet ecclesiae non exigendo stipendium debitum, sed cotidianum uictum de suis laboribus transigendo. audierat enim stabularius, ad quem uulneratus ille perductus est: si quid amplius erogaueris, in redeundo reddam tibi. amplius ergo erogabat apostolus Paulus, qui suis, ut ipse testatur, stipendiis militabat. in euangelio enim scriptum est: deinceps et ipse iter faciebat per ciuitatem et castellum praedicans et euangelizans reg
Abbreviated transcription (Latin):
mulierẽ. neq ducendi. s circũducendi. Ue¬
cũ eis sc̃ȩ conuersationis mulieres circũ¬
irent quacũq euangłm p̃dicabant. ut
eis de sua substantia nec essaria ministra¬
rent: eugłiũ audiat. & cognoscat quẽ ad¬
modũ hoc ipsiꝰ dñi exemplo faciebant.
Dñs enĩ nr̃ more miscđię suȩ infirmio¬
ribꝰ cõpatiens. cũ ei possent angłi mini¬
strare. & loculos habebat qͦ mitteretur
pecunia quȩ conferebat᷑ utiq abonis
fidelibꝰ eoꝵ uictui necessaria. quos loculoᷤ
iudȩ cõm̃dauit. ut etiã fures si euitare
ñ possemꝰ tolerare inȩccła disceremꝰ: ille
eni ea quȩ mittebant᷑ sic̃ de illo scriptũ
est auferebat: & mulieres uoluit ut
se adp̃paranda & ministranda necessaria se¬
querent᷑. ostendens quid euangłistis & mi¬
nistris dĩ tanquã militibꝰ. a plebib dei
tanquã ꝓuincialibꝰ deberet᷑. Ut si qͥs eo

Expanded text:
mulierem\' neque <ducendi\', sed ccil\'cumducendi\'. uemulierem\' neque <ducendi\', sed ccil\'cumducendi\'. uecum eis sanctae conuersationis mulieres circumirent, quacumque euangelium praedicabant, ut eis de sua substantia necessaria ministrarent, euangelium audiant et cognoscant, quemadmodum hoc ipsius domini exemplo faciebant. dominus enim noster more misericordiae suae infirmioribus conpatiens, cum ei possent angeli ministrare, et loculos habebat, quo mitteretur pecunia, quae conferebatur utique a bonis fidelibus eorum uictui necessaria: quos loculos Iudae commendauit, ut etiam fures, si euitare non possemus, tolerare in ecclesia disceremus. ille enim ea quae mittebantur, sicut de illo scriptum est, auferebat. et mulieres uoluit ut se ad praeparanda et ministranda necessaria sequerentur, ostendens, quid euangelistis et ministris dei tamquam militibus a plebibus dei tamquam prouincialibus deberetur; ut, si quis eo
Abbreviated transcription (Latin):
dni & cephas: Uide quẽ admodũ pͥmo os¬
tendat quid sibi liceat. & ideo liceat. qm̃
estis indno: Quo ꝓbato : ostendit sibi lice¬
re qͦd cȩt̃is apłis. id ÷ ut ñ oꝑet᷑ manibꝰ suis
ẜ ex euanglio uiuat. sicut dñs constituit
Qͦa inconsequentibꝰ aꝑtissime demonstrauit
Adhoc enĩ &e fideles mulieres habentes tre¬
nã substantiã ibant cũ eis & ministrabant
cis de substantia sua: ut nulliꝰ indige¬
rent horũ que aasustantiã uitȩ huiꝰ
ꝑtinent. Qͦd beatus paulus licere qͥdẽ sibi de¬
monstrat sicut & cȩc̾i apłi faciebant. s ea po¬
testate se uti noluisse post ea cõmemorat.
Hoc quidã ñ intelligentes. ñ sororẽ cũ ille di
ceret. nunqͥd ñ habemꝰ potestatẽ sororẽ mu¬
lierẽ circũducendi: s uxorẽ int̾ptati sunt
Fefellit eos uerbi greci ambiguitas. qd &e ux¬
or & mulier eodẽ uerbo grece dr̃. Quãquã
hoc ita posuerit apłs ut falli ñ debuerint.
quia neq mulierẽ tantũ mͦ ait. s sororẽ

Expanded text:
ni et Cephas? uide, quemadmodum primo ostendat, quid sibi liceat et ideo liceat, quonestis in domino? quo probato ostendit sibi licere quod ceteris apostolis, id est. ut non operetur manibus suis, sed ex euangelio uiuat, sicut dominus constituit, quod in consequentibus apertissime demonstrauit; ad hoc enim et fideles mulieres habentes terrenam substantiam ibant cum eis et ministrabant eis de substantia sua, ut nullius indigerent horum, quae ad substantiam uitae huius pertinent. quod beatus Paulus licere quidem sibi demonstrat, sicut et ceteri apostoli faciebant, sed ea potestate se uti noluisse postea commemorat. hoc quidam non intellegentes non \'sororem muliceret: numquid non habemus potestatem sororem mulierem circumducendi? sed 'uxorem\' interpretati sunt. fefellit eos uerbi graeci ambiguitas, quod et uxor et mulier eodem uerbo graece dicitur, quamquam hoc ita posuerit apostolus, ut falli non debuerint, quia neque "mulierem" tantummodo ait, sed \'sororem
Abbreviated transcription (Latin):
ali carnalẽ uictũ ñ habebat: restãt ut
de oꝑe corporali habuerit. & inde dicat
neq panẽ gratis abaliquo manducauimꝰ.
s in laborc & infatigatione nocte & die o¬
ꝑantes. ne quẽ ur̃m grauaremꝰ. Non qͥa ñ
habuerimꝰ potestatẽ. s ut nos formã dare¬
mꝰ uob̾ qua nos imitaremini. Omĩa itaq
cõm̃dat qͥd sibi liceat. & tam̃ ñ faciat. Nes¬

Expanded text:
itali carnalem uictum non habebat, restat, ut itali carnalem uictum non habebat, restat, ut de opere corporali habuerit et inde dicat: neque panem gratis ab aliquo manducauimus, sed in labore et fatigatione nocte et die operantes, ne quem uestrum grauaremus: non quia non habuerimus potestatem, sed ut nos formam daremus uobis, qua nos imitaremini. omnia. inquicommendat, quid sibi liceat et tamen non faciat. ne s
Abbreviated transcription (Latin):
ineugłio edificabat: ñ consequent᷑ diceret.
Si alii potestatis ur̃e participant. ñ magis
nos S ñ sumꝰ usi hac pocestate. s om̃ia to¬
leramꝰ ne oͦd impedim̃tũ demꝰ euangłio xp̃i.
Qua potestate se dic̃ ñ usũ nͥ quã habebat
ineos a dño acceptã. ut eors carnalia me¬
teret aduictũ uitȩ huiꝰ quȩ incarne
agitur Cuiꝰ potestatis participes erant
etiã alii. qͥ ñ eis pͥmo eriangłiũ annunci¬
auert̃. s adeors eccłam id ipsũ p̃dicantes
postea uenerunt. Ideo cũ dixiss& sinos uob̃
spũalia seminauimꝰ. magnũ ÷ si carnalia
urã metamꝰ: subiecit. Si alii potestatis
urẽ participant. ñ magis nos: Ecũ de¬
monstrasset quid ei potestatis eẽt: s ñ sũ
usus inqͥt hac potestate .s omĩa tolera¬
mꝰ ne qͦd impedim̃tũ demꝰ euangłio xpĩ
Dicant gͦ isti qͦmͦ de oꝑe spũali carnalẽ
uictũ habebat apłs. cũ apte ipse dicat.
ñ se usũ eẽ hac potestate. at si de oꝑe spũ¬

Expanded text:
elio aedificabat, non consequenter diceret: si alii potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate, sed omnia toleramus, ne quod inpedimentum demus euangelio Christi. qua potein eos a Domino acceptam, ut eorum carnalia meteret, ad victum vitae hujus, quae in carne agitur? cujus potestatis participes erant etiam alii, qui non eis primo euangelium adnuntiauerunt, sed ad eorum ecclesiam id ipsum praedicantes postea uenerunt. ideo cum dixisset: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum est si carnalia uestra metamus? subiecit: si alii potestatis uestrae participant, non magis nos? et cum demonstrasset, quid eis potestatis esset, sed non sumus usi, inquit, hac potestate, sed omnia toleramus, ne quod inpedimentum demus euangelio Christi. dicant ergo isti, quomodo de opere spiritali carnalem uictum habebat apostolus, cum aperte ipse dicat non se usum esse hac potestate. at si de opere spir