comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tua: ut corꝑe careas. mors quan
quid ẽ qͥd dicis quis me liberabit a¬
corꝑe: Mortalis loqueris moritin
loqueris. Seꝑatio morti a carne
nos casus. quando sit nescis. Ftgil
ue festines siue tardes: om̃is uitillis¬
mana breuis ẽ. Quid ꝓ magn̾o guis
&. dicis. quis me liberabit de eorp

Expanded text:
tua, ut corpore careas; mors quandQuid est quod dicis, Quis me liberabit? Mortalis loqueris, moriturus loqueris. Separatio mentis a carne pter quotidianos casus quando sit, nescis. Ergo sive festines, sive tardes, omnis vita humana brevis est: quid pro magno gemis, et dicis, Quis
Abbreviated transcription (Latin):
aliã legẽ in menbris meis. repug¬
nantẽ legi mentis mee. & capti¬
uum ducentẽ in lege peccati:
quȩ ẽ in mẽbris meis. C aptiuũ
s ex carne: captiuũ. s ex parte
nã mens repugnat. & condelec¬
tat᷑ legi dei. Sic enĩ intelligere
debemꝰ. si de se ipso apłs loquitur.
Iã gͦ si mens. ñ consentit peccato
titillanti. suggerenti. blandienti.
si mens ñ consentie. qm hab& ali¬
as interiꝰ delectationes suas. delec¬
tationibꝰ carnis nulla ex parte con-
consentit. Mors adhuc contendit:
ñ ẽ inte. Nũqͥd illud quod mor¬

Expanded text:
in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis: captivum, sed ex carne; captivum, sed ex parte. Nam mens repugnat, et condelectatur legi Dei. Sic enim intelligere debemus, si de se ipso Apostolus loquitur. Jam ergo si mens non consentit peccato titillanti, suggerenti, blandienti; si mens non consentit, quoniam habet alias interius delectationes suas, delectationibus ca mors adhuc contendit, non est in te? Numquid illud quod mor
Abbreviated transcription (Latin):
plere uolo. Inuenio gͦ legẽ uolenti¬
in facere bonũ: qm̃ mͥ malũ adiacos.
Et hoc mͥ. Non enĩ caro ñ mea. aut de
alia substantia caro: aut de alio pͥn¬
cipio caro. Aut anima ex deo. & ca-¬
ro de gente tenebrarũ: Ibsit. Lan¬
guor repugnat sanitati: semiuiu¬

Expanded text:
plere volo. Invenio ergo legem mihi volenti facere bonum; quoniam mihi malum adjacet. Et hoc mihi. Non enim caro non mea, aut de alia substantia caro, aut de alio principio caro, aut anima ex Deo, et caro de gente tenebrarum. Absit. Languor repugnat sanitati. Semiviv
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sumeremꝰ de carne. Non enĩ qͥ loqͥ
eis loquebat᷑ qͥ iã exierant de ista car¬
ne. Non utiq Adhuc & qͥ loquebat᷑ &
qͥbꝰ loquebat᷑: in carne erant. Q uid
ẽ gͦ cũ eẽmꝰ in carne. nͥ cũ de carne
p̃sumeremꝰ: hoc ẽ de nobis confidere¬

Expanded text:
sumeremus de carne. Non enim qui loqueis loquebatur, qui jam exierant de ista carne, sed adhuc et qui loquebatur, et quibus loquebatur, in carne erant. Quid est ergo, cum essemus in carne, nisi cum de carne praesumeremus, hoc est, de nobis confidere
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ego m̃te seruio legi di: carno
aut̃ legi peccati Mente ñ conc¬
tio legi ꝓeccati: s tam̃ nollẽ eĩt
m̃bris meis lex ulla peccati. Quia
nolle̾. & tam̃ ẽ: ñ quod uolo ago
concupisco & nolo. Non qͦd uolo as
s: qͦd odi illud facio. Quid odi
concupiscere. Odi concupiscere
tam̃ ego illud. ex carne. ñ ex m̃te.
Quod odi illuã facio. Si aut̃ quodͥi¬

Expanded text:
ipse, mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Mente non consentio legi peccati: sed tamen nollem esset in membris meis lex ulla peccati. Quia ergo nollem, et tamen est; non quod volo ago: quia concupisco, et nolo, non quod volo ago; sed quod odi, illud facio. Quid odi? Concupiscere. Odi concupiscere, et tamen ago illud carne, non mente: Quod odi, illud facio. 10. Co
Abbreviated transcription (Latin):
ñ c̃cupisces. & ego nolo concupiscere &
tam̃ ẽcupiseo quãuis co ncupiscentie
mes assensũ ñ p̃beã. quã uis post eam
ñ eã. R esisto enĩ. au̾to m̃tẽ nego ar.¬
mateneo membra & tam̃fit in me
quod nolo. Quod ñ uult & lex: nolo
oũ lege. Quod ñ uult nolo. Ergo con
git caro regit᷑. Et magis sũ ego in
eo quod rego: quã in eo quod regor.
uenundatꝰ. lam accepta gr̃a saluato¬
ris. ut mente condelecter legi di. ñ
ego oꝑor illud̃ s quod habitat ĩ me
peccatũ. S̾ cio enĩ quia ñ habitat
in me. Iterũ gͦ in me. Audi quid
seqͥt. Hoc ẽ in carne meabonũ. lam¬
ro. Dixi ignoro. ñ aꝓꝓbo ñ accipio. ñ
mͥ placa. ñ consentio. ñ laud̃o. Non
enĩ & xp̃c eos ignorabat. qͥbꝰ dicturꝰ
ẽ ñ noui uos: Orsus etiã hic hoc in¬
tellexero. quod enĩ oꝑor ignoro. qͥa ñ¬

Expanded text:
ces. Et ego nolo concupiscere, et tamen concupisco; quamvis concupiscentiae meae assensum non praebeam, quamvis post eam non eam. Resisto enim, averto mentem, nego arma, teneo membra; et tamen fit in me quod nolo. Quod non vult lex, nolo cum lege; quod non vult, nolo: ergo consgit, caro regitur: et magis sum ego in eo quo rego, quam in eo in quo regor. venumdatus, jam accepta gratia Salvatoris, ut mente condelecter legi Dei, non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Scio enim quia non habitat in me. Iterum ergo in me: audi quod sequitur, hoc est in carne mea bonum. ro; dixit ignoro, non approbo, non accepto, non mihi placet, non consentio, non laudo. Non enim et Christus eos ignorabit, quibus dicturus est, Non novi vos . Prorsus etiam hoc intelligo, Quod enim operor, ignoro: quia
Abbreviated transcription (Latin):
feru& mortis contentio: ñ quod uolo
ago. Ex parte sp̃ualiᷤ. ex parte car¬
nalis. ex parte meliori sp̃ualis. ex
parte inferiore carnalis adhuc ẽ¬
fligo nundũ uici. Magnũ mͥn ẽ ñ
uinci. Et si concupiscentiȩ ñ con-
sentio & post concupiscentias meaᷤ¬
ñ eo: tam̃ adhuc ñ concupisco. c¬

Expanded text:
fervet mortis contentio, non quod volo ago: ex parte spiritualis, ex parte carnalis; ex parte meliore spiritualis, ex parte inferiore carnalis. Adhuc confligo, nondum vici: magnum mihi est non vinci. sentio, et post concupiscentias mean eo, tamen adhuc concupisco.
Abbreviated transcription (Latin):
Certe sp̃uales eos uocauit. Uos inqͥt
qͥ syũales estis instruite huiꝰ modi in
syulenitatis. intendens te ipsũ. ue
& tu tẽpteris. Ecce quẽ spualẽ iam
appellauit ȩtate timuit illi tẽpta¬
tionis fragilitatẽ: Uñ possos tẽp¬
tari sp̃ualis : & si ñ ex mente. utiq
carnalis. idẽ sp̃ualis. idẽ q carnalis.
Ecce spũalis m̃te seruio legi dĩ. ecce
carnalis. carne aut̃ legi peccati. idẽ
gͦ ipse sp̃ualiᷤ. & carnali. Idẽ plane
Quãdiu hic uiuit: sic ẽ. Noli mirari
dis. atq consents. Qui eas uł bona
putas. ad explendã libidinis satieta¬
tẽ. uł certe sic uides malas. ut eis

Expanded text:
t: Vos, inquit, qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu tenteris . Ecce, quem spiritualem jam appellavit, timuit illi tentationis fragilitatem, unde posset tentari spiritualis, etsi non ex mente, utiquecarnalis: idem spiritualis, idemque carnalis. Ecce spiritualis: Mente servio legi Dei. Ecce carnalis: carne autem legi peccati. Idem ergo ipse et spiritualis et carnalis? Idem plane, quamdiu hic vivit, sic est. CAPUT VI. 8. dis atque consentis, qui eas vel bonas putas ad explendam libidinis saturitatem, vel certe sic jam vides malas, ut eis
Abbreviated transcription (Latin):
facere adhuc curat᷑. ut noueris qͥa &
ipse adhuc curat᷑. si magni pendis ipsiꝰ.
honorẽ audi qͥd ei medicꝰ opposurit ad
tumorẽ. Audi ñ me: ipsũ audi confi-¬
tentẽ: ut sentias docentẽ. Ecce iã pos
paule: Iu ne extollaris. adhuc cauẽ¬

Expanded text:
facere, adhuc curabatur: ut noveris quia et ipse adhuc curabatur; si magnipendis ipsius honorem, audi quid medicus ei apposuerit ad tumorem: audi non me, ipsum audi. Audi confitentem, ut sentias docentem. Audi: Et ne mApostole? Tu ne extollaris, adhuc cave
Abbreviated transcription (Latin):
reuelatio nũ mearĩ ne extollar. datꝰ
ẽ iͥ stuulus carns mee angls sacha¬
ne. qͥ me collafar&. Qualẽ tumurẽ
timuit. qui mordacissimũ epithema
accepit. lam gͦ mͦ dic: qr tantu in illo
erat iustitia. quanta ẽ ĩ angłis sc̃is:
Anforte & angłs sc̃s in cȩlo ne extol¬
lat᷑ accip̃stimulũ angłm sathane qͥ
qͦ collaficet᷑: Absit hoc de angłis sus¬
picari. Homines sumꝰ. apłos sc̃os ho-¬
mines agnoscimꝰ. uasa elecꝰta .s. ad¬
huc fragilia: adhuc in hac carne ꝑe
nec auditꝰ ẽ ad uoluntatẽ. qͥa exaudi¬
tꝰ ẽ ad sanitatẽ: forte ñ decenter ip¬

Expanded text:
um mearum extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet. Qualem tumorem timuit, qui mordacissimum epithema accepit? Jam ergo modo dic quia tanta in illo erat justitia, quanta est in Angelis sanctis. An forte et angelus sanctus in coelo, ne extollatur, accipit stimulum angelum satanae, a quo colaphizetur? Absit hoc de sanctis Angelis suspicari. Homines sumus, Apostolos sanctos homines agnoscamus; vasa electa, sed adhuc fragilia; adhuc in hac carne pernec auditus est ad voluntatem, quia exauditus est ad sanitatem ; forte non indecenter ip
Abbreviated transcription (Latin):
qt inuentũ ẽ mͥn mandatũ qͥd erat
ad uitã. hoc ẽẽ in mortẽ. ESrat e
nĩ antea sibi ignotꝰ peccator. factꝰ
ẽ manifestꝰ p̃uaricator. Ecce in¬
uentũ illi in mortẽ. qͦd erat in mor¬
tẽ. Oecasione gͦ accepta peccatũ ꝑ
mandatũ. fefellit: &. ꝑ illud occidit.
G ladio quẽ portabas te immicus occi¬
dit. armis tuis te uicit: armis tuis te
iuterumt. Recipe mandatũ. sci¬
to ẽẽ arma ñ qͥbꝰ te occidat. s qͥbus
clẏpeo & lancea: ego in nomine di
om̃ipis. Sic. sic: alit̾ ñ. O mino alit̾
Sumqͥd uberiꝰ. laudari potest: Paulo
ante u̾bo illo qd̃ dix̃. absit. defende-¬
rat a crimine. nondũ laudeuerat.
Aliud ẽ a crimine obiecto defendere.
aliud ẽ debito ỹ comio laudare. Orim̃
obiectsi fuit: qͥd gͦ dicemꝰ: Lex yec¬
catũ ẽ: Absit defensio. Uno u̾bo
defendit᷑ ueritas: quia magna est
defendentis apł̃i auctoritas. Quid
diu defendat: Sufficiat absit. In
uultis inqͥt exꝑim̃tũ eiꝰ acciꝑe.: qui¬

Expanded text:
 inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem. Erat enim sibi antea ignotus peccator, factus est manifestus praevaricator. Ecce inventum est illi in mortem, quod erat in . Occasione ergo accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Gladio quem portabas, te inimicus occidit; armis tuis te vicit, armis tuis te interemit. Recipe mandatum: scito esse arma, non quibus occidat te, sed quibus clypeo et lancea; ego in nomine Domini omnipotentis . Sic, sic; aliter non: omnino aliter Numquid uberius laudari potest? Paulo ante verbo illo quod dixit, Absit, defenderat a crimine, non laudaverat. Aliud est a crimine objecto defendere, aliud debito praeconio praedicare. Crimen objectum fuit, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Defensio, Absit. Uno verbo defenditur veritas; quia magna est Apostoli defendentis auctoritas. Quid diu defendat? Sufficit. Absit. An vultis, inquit, experimentum accipere
Abbreviated transcription (Latin):
Dto uel illam. Suauis es dñe.co. me i
te & intua suauitate. doce me ll¬
tificationes tuas. in tua sua uitelds
doce me. & doces me. Iunc disci
ut faciã. si in tua suauitate docell
me. Ceterũ quãdiu blandit᷑ iniqui.¬
tas. & dulcis ẽ iniqͥtas: amara ẽ ue¬
ricas. In tua suauitate doce me.Su
auis sit ueritas. dulcedo contẽpnat᷑
iniqͥtatis. Multo ẽ melior & suaui¬
or ueritas . s sanis suauior panis. Er-¬

Expanded text:
atem, vel illam? Suavis es, Domine, et in tua suavitate doce me justitias tuas . In tua suavitate doce me, et doces me. Tunc disco ut faciam, si in tua suavitate doceas me. Caeterum quamdiu blanditur iniquitas et dulcis est iniquitas, amara est veritas. In tua suavitate doce me: ut suavis sit veritas, dulcedine tua contemnatur iniquitas. Multo melior est et suavior veritas, sed sanis suavis est panis.
Abbreviated transcription (Latin):
Uria iusti in isto corꝑe adhuc bellũẽ.
mindũ tͥuyhus: huiꝰ aut̃ belli. aliqͣn¬
do erit triumphus. Ideo dix̃ apłs uo
li mͦ audiumꝰ. Non enĩ quod uolo a¬
go .s. quod odi illua facio. Si autẽ
quod nolo hoc facio: consentio legl

Expanded text:
 justi in isto corpore adhuc bellum esse, nondum triumphum. Hujus autem belli aliquando erit triumphus. Ideo Apostolus dixli modo audivimus: Non enim quod volo, ago; sed quod odi, illud facio. Si autem quod odi, illud facio; consen
Abbreviated transcription (Latin):
Modo uidete:. quã uere ita dictũ ẽ. Pec¬
catũ in qͥt ut appareat peccatsi. Non
dix̃. ut sit. qͥa erat. & quando ñ appa¬
rebat peccatũ. Quid ẽ ut appareat
peccatũ: Quia concupiscentiã nesei.¬
ebã nͥ lex dicer& ñ concupisces. Non
ait concupiscentiã ñ habebã: s con¬
cupiscentiã nesciebã. Sic etiã hic
ñ ait ut sit peccatũ.s ut appareat
yeccats̃: ꝑ bonũ mͥ oꝑatũ ẽ mortem
Quã mortẽ : I t fiat suꝑ modũ pec

Expanded text:
ere ita dictum sit: « Peccatum, » inquit, « ut appareat peccatum. » Non dixit, ut sit, quia erat, et quando non apparebat peccatum. Quid est, ut appareat peccatum? Quia « concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret; Non concupisces. » Non ait, concupiscentiam non habebam; sed, concupiscentiam nesciebam. Sic etiam hic non ait, ut sit peccatum, sed « ut appareat peccatum; per bonum mihi operatum est mortem. » Quam mortem? « Ut fiat supra modum pec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ unũ hominẽ mors. & ꝑ unũ homi¬
nẽ resurrectio mortuorũ. Sic̃ in adã
om̃s moriunt᷑. Inde ẽ quod gemis.
in adã om̃s moriunt᷑. Inde ẽ quod
gemis. iñ ẽ qͦd cũ morte confligis: inͣ
ẽ corpꝰ mortis huiꝰ. S sicut in adã
om̃s moriunt᷑: sic & in xp̃o om̃s uiui¬
ficabuntur. Uiuificatꝰ accepto cor¬

Expanded text:
 unum hominem mors, et per unum hominem resurrectio mortuorum. Sicut in Adam omnes moriuntur: inde est quod gemis. In Adam omnes moriuntur: inde est quod gemis, inde est quod cum morte confligis, inde est corpus mortis hujus. Sed sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
poneremꝰ: passiones peccatorũ que ꝑ
legẽ sunt. auctȩ sunt enĩ ꝑ legẽ ꝓhi¬
bendo enĩ fecerunt legis pͣ uaricatorẽ.
qr ille qͥ pͣuaricator ẽ factus đm non
habuit adiutorẽ. oꝑ abant᷑ gͦ in ĩn¬
bris nr̃is. ut fructũ ferrent. Cui:
nͥ mortiͦ Si dãynandus erat pec-¬
cator: quã spẽ hab&. yuaricator:¬
Ergo. o homo uincit te concupiscen¬
tia tua. uincit qͥa in malo loco te
inuenit. Inuenit de in carne: iđo
xp̃o. quȩ sursũ sunt querite. In
cłne uiuens: nolieẽ in carne. Om

Expanded text:
poneremus: passiones peccatorum, quae per legem sunt, auctae sunt per legem. Prohibendo enim fecerunt legis praevaricatorem; quia ille qui praevaricator est factus, Deum non habuit adjutorem. Operabantur ergo in membris nostris, ut fructum ferrent, cui, nisi morti? Si damnandus erat peccator quam spem habet praevaricatorErgo, o homo, vicit te concupiscentia tua; vicit, quia in malo loco te invenit: invenit te in carne, ideo Christo, quae sursum sunt quaerite. In carne vivens, noli esse incarne. Omn
Abbreviated transcription (Latin):
securꝰ peccabas. nc̃ aut̃ oppositis tͥ obi¬
cibꝰ legis. fluuiꝰ concupiscentie frenatꝰ.
ẽ. ñ siccatꝰ. Que te ducebat obicibus
nullis: obruit te obicibꝰ ruptis. Con¬
cupiscentia tua minor erat. quan¬
do tuã mouebat libidinẽ: om̃is ẽ qͣn¬
do transcendit legẽ. Uis nosse quã
magna sit: Uide quod rupit. Non
concupisces. Honhomo dix̃: ds dix̃. S¬

Expanded text:
 peccabas; nunc autem, oppositis tibi obicibus legis, fluvius concupiscentiae frenatus est, non siccatus: quae te ducebat obicibus nullis, obruit te obicibus ruptis. Concupiscentia tua minor erat quando tuam movebat libidinem; omnis est, quando transcendit legem. Vis nosse quam magna sit? Vide quid rupit. Non concupisces; non homo dixit, Deus dix
Abbreviated transcription (Latin):
terrogo manicħee: responde mͥ. Mala
ẽ lex quȩ dic̃. ñ concupisces: Hoc nec
luyoriosus mͥ:. & nequã aliqͥs respon¬
der&. & enĩ ipsi homines flagitiosi.
quando reyhendunt᷑ erubescunt. &
qͣndo st̃ int̾ castos. lasciuire ñ audent.

Expanded text:
terrogo, responde mihi. Mala est Lex quae dicit, Non concupisces? Hoc nec luxuriosus mihi et nequam aliquis responderit. Etenim et ipsi homines flagitiosi quando reprehenduntur, erubescunt; et quando sunt inter castos, lascivire non audent.
Abbreviated transcription (Latin):
cupisces. Ille qͥ putabat magnũ bo¬
nũẽe. magnãq felicitatẽ existimabat
ea quȩ posset sue concuyiscentie non
negare. seqͥ qua trahit. audit ñ con¬
cupisces: & cognoscit ẽe peccatũ. Lex
diẽ. homo audiuit deo credidit. pec¬
catũ suũ uidit. qͦd bonũ putabat. ma-¬
lũ ẽẽ cognouit. Uoluit frenare con¬
cupiscentiã. ñ ire post eã.strin xit se
conatꝰ ẽ. uictꝰ ẽ. Qui fuit ante ignarꝰ
malorũ suorũ. factꝰ ẽ doctꝰ. & peiꝰ ẽ

Expanded text:
cupisces. Ille homo qui putabat magnum bonum esse, magnamque felicitatem existimabat, ea quae posset, suae concupiscentiae non negare, sequi qua trahit; audit, Non concupisces; et cognoscit esse peccatum. Deus dixit, homo audivit, Deo credidit, peccatum suum vidit; quod bonum putabat, malum esse cognovit: voluit frenare concupiscentiam, non ire post eam, strinxit se, conatus est, victus est. Qui fuit antea nescius malorum suorum, factus est doctus, et pejus est
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ Uelle enĩ madiac&: ꝑficere
re .s: ꝑficere. ñ enĩ nichil facit. Re¬
bellat concupiscentia. & ñ consen¬
tit: delectat uxor aliena. & ñ an¬
nuit: mentẽ au̾tit. In secratariũ
m̃tis intrat: uid& foris strepentẽ.
tentiã: munda conscientiam.¬

Expanded text:
e re, sed perficere, quia non nihil facit; rebellat enim concupiscentiae, et non consentit. Delectat enim uxor aliena, et non annuit; mentem avertit, in secretarium mentis intrat, videt foris strepentem mundat conscientiam
Abbreviated transcription (Latin):
huc legẽ uidet᷑ arguere. culpare¬
dicere: ut tu ñ inuenias qd̃ dicere.¬
gͦ dicemꝰ inqͥt hoc seqͥt᷑. Quid gͦ dicei
Lex peccatũ ẽ: Absit. Uno u̾bo lege
uit: legis accusatorẽ dãpnauit. alau¬
tatẽ apłi. contra me ꝓferebas o mani

Expanded text:
atque culparedicere, ut tu non invenias quod dicerego dicemus, inquit? Hoc sequitur. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit. Auctoritatem Apostoli contra me proferebas, o Mani
Abbreviated transcription (Latin):
uncere conant᷑. Quid dicã catholi¬
cos ñ intelligentes: & ñ potiꝰ negligen¬
tes : Hon ẽ enĩ multũ. si qͥs uelit eẽ
diligens. post calũpnas ab hereticoau¬
ditas. Saltẽ considerare in codice cir¬
cumstantiã lectionis. Quod si fecerit.
ibi mox inueni& uñ adu̾sariũ loqua¬
cẽ conuincat. uñ hostes legis rebellesq
ꝓsternat. E ⁊ si enĩ tardus ẽ. ad intelligen¬
da u̾ba apl̃i. manifesta ibi laus exp̃ssa ẽ.
erigit ceruicẽ. & exaltat cormia ĩtnpe¬
tit te fac̃ ĩpetũ. Eece inqͥt passiones pec¬
catorũ que ꝑ legẽ st̃. Quomͦ bona lex
ẽ ꝑ quã sunt in nobis passiones pec¬
catorũ: & oꝑant᷑ in m̃bris nr̃is. ut
fructũ ferant morti: lege aliquantũ.
ꝓgredere: totũ audi pacient̾. & si non
intelligent̾. Hoc enĩ qͦd ait. passiones
peccatorũ que ꝑ legẽ st̃. oꝑabant᷑ in
m̃bris nr̃is. multũ ẽ ut intelligas.s.
pͥus esto mecũ legi laudator. & tunc
fieri mereberis intellector. Clausum

Expanded text:
dicam, catholicos non intelligentes, et non potius negligentes? Non enim multum est, si quis velit esse diligens, post calumnias ab haeretico auditas, saltem considerare in codice circumstantiam lectionis. Quod si fecerit; ibi mox inveniet unde adversarium loquacem redarguat, unde hostes Legis rebellesque prosternat. Etsi enim tardus est ad intelligenda verba Apostoli, manifesta ibi laus est expressa erigit cervicem, exaltat cornua, impetit te, facit impetum: Ecce, inquit, passiones peccatorum quae per Legem sunt. Quomodo bona est Lex, per quam in nobis sunt passiones peccatorum, et operantur in membris nostris, ut fructum ferant morti? Lege, aliquantum progredere, totum audi patienter, et si non intelligenter. Hoc enim quod ait, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, multum est ut intelligas: sed prius esto mecum Legis laudator, et tunc fieri mereberis intellector. Clausum
Abbreviated transcription (Latin):
nit᷑ malũ. Neq ley mala ẽ. quȩ homi¬
ni ostendit in qbꝰ peccatorũ uinculi
iaceat. ut ꝑ fidẽ implorato liberatoriꝰ
auxilio. & solui &. erigi. & firmissime
constitui mereat᷑. In pͥma gͦ actio¬
ne quȩ ẽ ante legẽ. nulla pugna
reqͥescimꝰ. Subrungit᷑ enĩ nobis quod
inferiꝰ nr̃m ẽ: qͥd ꝓpterea ñ subuinge¬
bat᷑. qa suꝑiorẽ nobis deserueramꝰ dm.¬

Expanded text:
nitur malum: neque Lex mala est, quae ostendit homini in quibus peccatorum vinculis jaceat, ut per fidem implorato Liberatoris auxilio, et solvi, et erigi, et firmisse constitui mereatur. In prima ergo actione, quae est ante Legem, nulla pugna requiescimus. Subditur enim nobis quod inferius nostrum est, quod propterea non subdebatur, quia superiorem nobis deserueramus D
Abbreviated transcription (Latin):
Hic pͥmo qͥd ñ intelligentibꝰ. pͥmũ & gran.
& culpare legẽ dĩ. Dic̃ aliqͥs. Absit hoc
animo qualiscũq xp̃iani. Quis hoc
uł insanꝰ audeat de apło suspicari:
Et tam̃ fr̃s mei u̾ba ista male intellecta
fomitẽ insaniȩ fõroris manicheorum.
subministrar̃t. Manichei enĩ legẽ dĩ
ꝑ moysen datã. dic̃t ñ a dõ datã. & eã
euangłio contrariã ẽẽ contendunt.

Expanded text:
tur quod non intelligentibus primum et grande et culpare legem Dei. Dicit aliquis, Absit hoc ab animo qualiscumque christiani: quis hoc vel insanus audeat de Apostolo suspicari? Et tamen, fratres mei, verba ista male intellecta, fomitem insaniae furori Manichaeorum subministrarunt. Manichaei enim legem Dei per Moysen datam, dicunt non a Deo datam, et eam Evangelio contrariam e
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ ñ agnosco in p̃cepti ueritatis. li
ẽ uera scientia. Secdm hanc lo cutio.¬
nẽ. dic̃ dñs peccatoribꝰ ñ noui uos.
niunt᷑. in regulis pͣceptoꝵ quas ha-¬
b& ueritas. idõ ipsa ueritas peccato¬
ribꝰ dic̃ ñ noui uos. Sic̃ enĩ tenebrȩ
oculis ñ uidendo. ita peccata mente
ignorando sentiunt᷑. Ex ista locuti.¬
one dictũ arbitror in psalmis. De-¬
licta qͥs intelligit: Implor&. gͦ¬

Expanded text:
id est non agnosco in praeceptis veritatis, ubi est vera scientia. Secundum hanc locutionem dicit Dominus peccatoribus: « Non novi vos . niuntur in regulis praeceptorum, quas habet veritas, ideo ipsa Veritas peccatoribus dicit, Non novi vos. Sicut enim tenebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorando sentiuntur. Ex ista locutione dictum arbitror in Psalmis, Delicta quis intelligit ? Non
Abbreviated transcription (Latin):
ne st̃ dõ placere ñ possunt. id ẽ qui
uoluptati carnis adqͥescunt. He
quis enĩ d̃ d ictũ putar&. qͥ de hac ui-¬
ta nͣdũ excesserunt. opportunissime
subiunx̃. uos aut̃ ñ estis in carne. s¬
s in sp̃n. Utiq adhuc in hac uita¬
nita constitutis loqͥt᷑. in sp̃u enĩ erant.
quia ĩ fide & spe. & caritate sp̃uali¬
um rerũ adqͥescebant. Si tam̃ in¬
qͥd sp̃c dĩ habitat in uobis. Si qͥs aũ

Expanded text:
t: id est, qui voluptatibus carnis acquiescunt. Ne quis enim de his dictum putaret, qui de hac vita nondum excesserunt, opportunissime subjunxit: Vos autem non estis in carne, sed in spiritu. Utique adhuc in hac vita constitutis loquitur. In spiritu enim erant, quia in fide et spe et charitate spiritualium rerum acquiescebant. Si tamen, inq
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m. Itaq p̃cepta legis ꝑ caritati
impleta st̃ : que ꝑ timorẽ ñ pot¬
rant. Qui enĩ scđ̃m carnẽ st̃. au
caruis st̃ sapiunt. id ẽ carnalials¬
na. ꝓ sũmis bonis concupiseunt.
tiunt. Prudentia enĩ carnis mos
ẽ: prudentia aut̃ sp̃c uita ȩteru
Quia prudentia carnis inimica ĩ l

Expanded text:
pta legis per charitatem impleta sunt, quae per timorem non poterant. Qui enim secundum carnem sunt, quae carnis sunt sapiunt: id est, carnalia bona pro summis bonis concupiscunt. t spiritus sentiunt. Prudentia enim carnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax. Quia prudentia carnis inimica est
Abbreviated transcription (Latin):
querebat. Dic nobis sc̃e paule aple aliũ
aliquẽ manifestiorẽ loc ũ: ñ uͥ queris ĩ mor¬
talitatẽ .s. iͥi confiteris infirinitatẽ. Et
hic iãsusurat᷑: iã contradict᷑ Uideor mͥ
audire. quorũdã cogitationes: & hic
dicitur mͥ. Uerũ ẽ: noui qͥd dicturus
es. Confitet᷑ infirmitatẽ. s carnis non

Expanded text:
nobis, sancte Apostole, alium aliquem manifestiorem locum, non ubi quaeris immortalitatem, sed ubi confiteris infirmitatem. Et hic jam susurratur, jam contradicitur. Videor mihi audire quorumdam cogitationes, et hic dicitur mihi: Verum est, novi quid dicturus es: confitetur infirmitatem, sed carnis, non
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ne ad peccandũ delectatione re¬
rũ tẽꝑaliũ. traheret᷑: gͦ uifirmaba.¬
tͣ lex ꝑ carnẽ. id ẽ ñ efficiebat ius¬
tos. deditõs carni. Sed ds̃ filiũ su¬
ũ misit. in similitudinẽ carnis pec¬
cati. N on enĩ caro peccati erat
que ñ carnali delectatione nata
erat. s tam̃ inerat in ea similitu¬
do carnis peceati: qͥa mortalis ca¬
ro erat. Mortẽ aut̃ ñ meruit¬
adã: nͥ peccando. S qͥd fecit a¬

Expanded text:
tem, ne ad peccatum delectatione rerum temporalium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Non enim caro peccati erat, quae non de carnali delectatione nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruitisi peccando. Sed quid fecit
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus sũ. Quid ẽ mortiuis sũ:
reuaricator factꝰ sũ. Et inuentui
m mandatũ qͦd erat aduitã. Li id¬
cis ẽ quasi uoluptas concupiscenti
Uerũ ẽ: nec eã homines sequerent᷑.
dulciᷤ eẽt. Lheatrũ. spectaculũ. me¬
retͥx lasciua. turpissima cantilena.
dulcia st̃ ista concupiscentiȩ. Dila
plane suauia. delectabilia: s nar¬
rauert̃ mͥ iniusti delectationes.

Expanded text:
mortuus sum. Quid est, mortuus sum? Praevaricator factus sum, Et inventum est mihi mandatum quod erat in vitam. Videlcis est quidem voluptas concupiscentiae: verum est, nec eam homines sequerentur, nisi dulcis esset. Theatrum, spectaculum, meretrix lasciva, turpissima cantilena, dulcia sunt ista concupiscentiae; dulcia plane, suavia, delectabilia: sed, Narraverunt mihi injusti delectationes
Abbreviated transcription (Latin):
quando conu̾tat. Cũ gͦ tͥa quȩdã in il¬
la similitudine uideamꝰ. mulierẽ. uirũ.
quã similitudo adhibita ẽ. ta: animã
peccatũ. & legẽ peccati. hoc solũ hic diu̾¬
sũ ẽ. qͦd in illa similitudine uir morit᷑
ut nubat mulier cui uol&. &. alege
uiri soluat᷑. hic aut̃ ipsa anima morit᷑

Expanded text:
in illa similitudine videamus, mulierem, virum, quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir moritur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ñ ẽ gratia liberatoris. pec candia
sideriũ: ꝓħibitio peccatorũ. Quols
dẽ ad hoc utile ẽ: ut sentiat anima
ipsã ñ sufficere ad extrahendũ : de sn¬
tute peccati. atq hoc mͦ detumesem
atq extincta om̃i suꝑbia. subdat᷑ lis¬
tori suo. sincerit̾q homo dicat. adheste
anuna mea post te. Quod ẽ iã ñ et̃ s
lege peccati: s in lege iustitie. Leya
peccati dicit᷑ ñ qͥa lex ipsa peccatũ ẽ.s
ad mortẽ labimͣ. Uehementiꝰ enĩ pers¬
mꝰ lege ꝓhibente: qͣ. si nulla lege ꝓs¬
beremͣ. Accedente aut̃ gr̃a. id ipsũ qd

Expanded text:
go non est gratia Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat animaad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te : quod est jam non esse sub lege peccati, sed in lege justitiae. Lex autem peccati dicitur, non quia lex ipsa peccatum est, ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Ac
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ẽẽ in carne. in sỹu esto. Quiã
ẽ in sỹu esto: In dõ spẽ pone. Nã
si posueris in ipso sp̃u. quo homo
es: iterũ sỹc tuus in carnẽ relabit᷑.
qͥa ñ eũ dedisti illi a quo suspenda-
tur. Nonse contin&: si ñ contine¬
tur. Noli remanere in te. transcen¬
de & te: in illospẽ pone. qui fecit te.
Nam si in te spẽ habueris. accepta lege
pͣuaricator eris. inueni& te hostis nu¬
dũ refugio inuad& te. Ne forte rapi¬
at ut leo: & ñ ẽ qui eruat. S̾ ine le

Expanded text:
 esse, in carne in spiritu esto. Quid est in spiritu esto? In Deo spem pone. Nam si spem posueris in eo spiritu, quo homo est, iterum spiritus tuus in terram relabitur, quia non eum dedisti illi, a quo suspendatur, tur. Non se continet, si non continetur. Noli remanere in te, transcende et te: in illo te pone qui fecit te. Nam si spem in te habueris, accepta Lege praevaricator eris. Invenit te hostis nudum refugio, invadit te: vide ne forte rapiat, velut leo, et non sit qui eruat . Attende ve
Abbreviated transcription (Latin):
a lege: ut ñ sit adult̾a si fuerit cũ alio
uiro ł fuc usq similitudo ẽ. Deinde
incipit rẽ loqͥ: cui explanande ac pro¬
bande similitudinẽ indux̃. In qua eti.¬
am re. t̾a similiter adtendendast̾: ho¬
mo peccatũ. lex. Iãdiu enĩ dic̃ ẽẽ sub
lege hominẽ. quãdiu uiuit peccato:

Expanded text:
lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamd
Abbreviated transcription (Latin):
Apłs in hac similitudine. in qua de uiro
& muliere loqͥt᷑. qm̃ mulier tenet᷑ le¬
ge uiri. tͥa quedã consideranda cõmen¬
dat. muliert̃ uirũ. & legẽ. Mulierẽ
scilic& subiugatã uiro. ꝑ uinculũ le¬
gis. qͦ uinculo morte uiri lib̾at᷑: ut cui
uult nubat. Sic enĩ dic̃. Mulier enĩ
sub uiro. uiuo marito: uincta ẽ legi.
i aut̃ mortuus fuerit uir eiꝰ: euacua-¬

Expanded text:
s in hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir ejus, evacua
Abbreviated transcription (Latin):
scõ. Iustificat᷑ gͦ sapientia a fillus
suis. qui intelligunt utendis ter¬
renis oportuna temꝑa eẽ debere.
Facilitatẽ uͦ carenditalibꝰ et amorẽ
fruendi eternis. ñ uariari oporte¬

Expanded text:
. Justificatur igitur sapientia a filiis suis qui intelligunt utendis terrenis opportuna tempora debere esse. Facilitatem vero carendi talibus et amorem fruendi aeternis, non variari oporte
Abbreviated transcription (Latin):
aũ hi temere iuidicant de incertis.
et facile rep̃hendunt: qͥ magis aman
uituperare et dãpnare quã emen¬
dare atq corrigere. Quod uitium:
uł suꝑbia ẽ uł inuiclentia. Non¬

Expanded text:
autem hi temere iudicant de incertis et facile reprehendunt, qui magis amant uituperare et damnare quam emendare atque corrigere: quod uitium uel superbiae est uel inuidentiae — con
Abbreviated transcription (Latin):
ñcdũ sibi suis corporibꝰ retiditis. beq
enĩ piorũ amime mortuorũ seꝑan¬
tur ab eccłã que nc̃ etiã ẽ regnum
xp̃i. Alioqͥn nec ad altare dei fieret
eorũ memoria in cõmunicatione cor¬
poris xp̃i. nec aliqͥd ꝓcleẽt ad eius
baptismum in ꝑiculis currere. nec
sine illo finit᷑ hec uita. nec ad recon¬
ciliationem si forte ꝑ penitentian
malã ue conscientiam qͥsq ab eodẽ
corpore saparatꝰ est. Cur enĩ fiunt
ista nͥ quia fideles etiã defuncti.
menbra st̃ eiꝰ : Quamuis gͦ cũ suis
corporibus. nondũ iã tam̃ eorũ ani

Expanded text:
nondum sibi corporibus suis redditis, neque enim piorum animae mortuorum separantur ab ecclesia, quae nunc etiam est regnum Christi. Alioquin nec ad altare Dei fieret eorum memoria in communicatione corporis Christi; nec aliquid prodesset ad eius baptismum in periculis currere, ne sine illo finiatur haec uita; nec ad reconciliationem, si forte per paenitentiam malamue conscientiam quisque ab eodem corpore separatus est. Quur enim fiunt ista, nisi quia fideles etiam defuncti membra sunt eius? Quamuis ergo cum suis corporibus nondum, iam tamen eo
Abbreviated transcription (Latin):
cauere debemꝰ: cũ incertũ ẽ qͦ ani¬
mo. qͥdq factũ sit. uł cũ incertũ
est qualis futurꝰ sit. qͥ nc̃ uł bonꝰ
uł malus apparet. Si gͦ qͥspiã u̾bi
grã conquestꝰ. de sthomacho ieui-¬
nare nolit. et tu id credens edaci.¬
tatis uilicio id tͥbueris. temere ui¬
dicabis. Itẽ si manifestã etlacitatẽ
ebriositatẽq cognoueris. et ita re¬
p̃henderis quasi nũquã illa possit
corrigi. atq mutari: nichilominꝰ
temere iudicabis. Non gͦ rep̃henda¬
mꝰ ea q̃ nescimꝰ qͦ animofiant. bleq
ita rep̃henclamꝰ que manifesta

Expanded text:
 incertum est quo animo quidquam factum sit, vel cum incertum est qualis futurus sit qui nunc vel bonus vel malus apparet. Si ergo quispiam, verbi gratia, conquestus de stomacho jejunare noluit, eique non credens, edacitatis id vitio tribueris, temere judicabis: item si manifestam edacitatem ebriositatemque cognoveris, et ita reprehenderis quasi nunquam illa possit corrigi atque mutari, nihilominus temere judicabis. Non ergo reprehendamus ea quae nescimus quo animo fiant, neque ita
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. Beati mortui qͥ in dño mori¬
untur. A mͦ enĩ iã dicit sp̃c: ut re-¬
qͥescant a laboribꝰ suis. Nam oꝑa
eorũ secuntur illos. Regnat itaq
cũ xp̃o nunc pͥmum eccłã. in uiuis
tui: qͥ usq ad mortẽ ꝓ ueritate
certauert̃. Sed a parte totũ etiã
ceteros mortuos intelligamꝰ ꝑtinen¬
tes adeccłam. quȩ ẽ regnũ xp̃i.¬

Expanded text:
o moriuntur. Amodo etiam dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis; nam opera eorum sequuntur eos. Regnat itaque cum Christo nunc primum ecclesia in uiuis tui, qui usque ad mortem pro ueritate certarunt. Sed a parte totum etiam ceteros mortuos intellegimus pertinentes ad ecclesiam, quod est regnum Chri
Abbreviated transcription (Latin):
Que sursũ st̃ querite: ñ que suꝑ terrã.
De qualibꝰ idẽ dic̃. qd eorũ conu̾satio
in celis sit. Postremo regnant cũ illo.
qͥ eo mͦ st̃ in regno eiꝰ: ut sint etiam
ipsi regnũ eiꝰ. Quomͦ aũ st̃ regnũ
xp̃i. qͥ ut alia taceã quãius ibi sint.
donec colligant᷑ in fine scł̃i de reg¬
no eius omnia scancdala: tam̃ illic

Expanded text:
e sursum quaerite, non quae super terram . De qualibus item dicit, quod eorum conversatio sit in coelis . Postremo regnant cum illo, qui eo modo sunt in regno ejus, ut sint etiam ipsi regnum ejus. Quomodo autem sunt regnum Christi, qui, ut alia taceam, quamvis ibi sint donec colligantur in fine saeculi de regno ejus omnia scandala, tamen illic
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut dñi magnitudinis tert¬
non est finis sic tue lauclis ñ erit fi¬
nis. Hon enĩ cum mortuus fueris.
in carne: desines lauclare deũ. Dic¬
tũ est qͥdem. ñ mortui lauclabunt
te dñẽ. Sed illi de qͥbꝰ dr̃. a mor¬
non illi de quibꝰ ait. qui cretdit in
me licet moriatur uiuit. Quia et
deus abraham et ds isaac. et dĩ iacob.
non ẽ mortuorũ sed uiuorũ. Si enĩ
nũquã ipsiꝰ eris. nũquã a laude ip¬
sius tacebis. Limere poteris ne dum
uiuis hic ipsius sis: et cũ mortuus
fueris. ñ sis ipsius: Audi apłmꝓ¬

Expanded text:
sicut ejus magnitudinis non est finis, sic tuae laudis non erit finis. Non enim cum mortuus fueris in hac carne, desines laudare Dominum. Dictum est quidem, «Non mortui laudabunt te, Domine» : sed illi de quibus dicitur, «A mornon illis de quibus ait: Qui credit in me, licet moriatur, vivit . Quia et Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob non est Deus mortuorum, sed vivorum» . Si enim nunquam nisi ipsius eris, nunquam a laude ipsius tacebis. Timere poteris, ne, dum hic vivis, ipsius sis; et cum mortuus fueris, non ipsius sis? Audi Ap
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dic̃. Ac ꝑ hoc qͥ esurit hunc pu¬
nẽ. esuriat iustitiã. s iustitiã que
de celo descendit. iustitiã quã dat
ds. ñ quã sibi facit homo. Si enĩ uil¬
panẽ de celo descentẽ ñ intelligebant
qͥa sua iustitia saturati. iustitiã dĩ ñ
esuriebant. Quid ẽ hoc : iustitia d̃i.
& iustitia hominis : lustitia dĩ dr.¬
ni ds. ut uistꝰ sit homo ꝑd̃m. Que
aũ erat illoꝵ iustitia: Qua de sinl
uiribꝰ p̃sumebant. & quasi impleto¬
res legis. se ipsos ex sua uirtute dici¬
bant. Nemo aũ impl&. legẽ: nͥ qui
adiuerit gr̃a: id est panis qͥ de ello
descendit. Legis enĩ plenitudo. com¬
pendio ut ait apls. caritas ẽ: caritas
ñ nũmi s dĩ. caritas ũ terre. ñ cel
sed eiꝰ qͥ fecit celũ & t̾ram. linde¬

Expanded text:
s dicit . Ac per hoc qui esurit hunc panem, esuriat justitiam; sed justitiam quae de coelo descendit, justitiam quam dat Deus, non quam sibi facit homo. Si enim nulpanem de coelo descendentem non intelligebant, quia sua justitia saturati, justitiam Dei non esuriebant. Quid est hoc, justitia Dei et justitia hominis? Justitia Dei ni Deus, ut justus sit homo per Deum. Quae autem erat illorum justitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi quem adjuverit gratia, id est panis qui de coelo descendit. Legis enim plenitudo, compendio ut ait Apostolus, charitas est : charitas non nummi, sed Dei; charitas non terrae, non coeli, sed ejus qui fecit coelum et ter
Abbreviated transcription (Latin):
tiã. Quid ẽ ñ scdm scientiã: Qua
enĩ tu cõmendas. utilem scientians
bl umqͥt. illã que cũ sola fuerit inla
que nͥ comitata fuerit caritate non
edificat : Non utiq ipsam: s ilam
scientiã comitẽ caritatis. magistrã
humilitatis. luide si ipsa ẽ. Telũ ind

Expanded text:
tiam.» Quid est, «non secundum scientiam?» Quam enim tu commendas utilem scientiam? numquid illam quae cum sola fuerit inflat; quae nisi comitata fuerit charitate, non aedificat ? Non utique ipsam; sed illam scientiam comitem charitatis, magistram humilitatis. Vide si ipsa est: «Zelum,»
Abbreviated transcription (Latin):
ferre. quod conceptũ ẽ. Intꝰ fidem
ds̃ uid& : s parũ ẽ. ble confitearis
humilẽ times suꝑbos: & ei p̃ponis
suꝑbos. qͥ ꝓ te displicuit suꝑbis. Hu¬
milem times confiteri filiũ dĩ: mag¬
nũ u̾bũ lĩ. uirtutẽ dĩ. sapientiã
dĩ. ñ erubescis confiteri. Hatũ cru¬
cifixũ mortuũ: erubescis confiteri.¬

Expanded text:
ferre quod corde conceptum est? Intus fidem ferre quod corde conceptum est? Intus fidem Deus videt: sed parum est. Ne confitearis humilem, times superbos; et ei praeponis superbos, qui pro te displicuit superbis. Humilem times confiteri Filium Dei. Magnum Verbum Dei, virtutem Dei, sapientiam Dei non erubescis confiteri: natum, crucifixu
Abbreviated transcription (Latin):
de suo. Propterea distinguendi erant
ab illo de qͦ dictũ ẽ : qͥ loqͥtur ueritatẽ
in corde suo: Hanc aũ ueritatẽ catho¬
licꝰ sic̃ in or̾e loqͥt᷑ qͥa ita credit: ita
& iii ore deb&: ut ita p̃dic&. Contͣ
istã uͦ: nec in corde nec in ore. hab&
falsitatẽ: ut & credat ad iustitiã: &
ore confessio ͥ faciat ad salutẽ. Nã & in
psalmo illo. cũ dictũ eẽt. qͥ loqͥtur ue¬
ritatẽ in corde suo: mox etiã additũ ẽ
qͥ ñ egit dolũ in lingua sua. ex ser¬
ad iustitiã: ore aũ confessio fit ad sa¬
lutẽ. Multi credunt corde: & erubes¬
cunt confiteri ore. Sciatis fr̃s ꝓpe iã
neminẽ ẽẽ paganorũ. qͥ ñ ap̃ se ipsum
miret᷑. & sentiat impleri iphotias. de
omnẽ t̾rãm głam eiꝰ. Sed cũ se inuicẽ
timent. sibim& inuicẽ erubescunt. fa¬
ciunt a se longe salutẽ: qͥa ore confessio
fit ad salutẽ. Quid ꝓdest corde cre¬
clidisse ad iustitiã: si os dubitat pto¬

Expanded text:
de suo. propterea distinguendi erant de suo. propterea distinguendi erant ab illo, de quo dictum est: qui loquitur ueritatem in corde suo. hanc autem ueritatem catholicus sicut in corde loquitur, quia ita credit, ita et in ore debet, ut ita praedicet; contra istam uero nec in corde nec in ore habeat falsitatem, ut et corde credat ad iustitiam et ore confessionem faciat ad salutem. nam et in illo psalmo, cum dictum esset: qui loquitur ueritatem in corde suo, mox etiam hoc additum est: qui non egit dolum in lingua sua. Et ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Multi credunt corde, et erubescunt confiteri ore. Sciatis, fratres, prope jam neminem esse Paganorum, qui non apud se ipsum miretur, et sentiat impleri prophetias de omnem terram gloriam ejus. Sed cum se invicem timent, sibimet invicem erubescunt, faciunt a se longe salutem: quia ore confessio fit ad salutem. Quid prodest corde credidisse ad justitiam, si os dubitat pro
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ xp̃m corã ꝑsecutoribꝰ negauerunt
qͦd de illo cͥedebant corde tenuerunt:
Et tam̃ ore ad salutẽ ñ confitendo pe-¬
rierunt: nͥ qͥa penitentia reiuxerunt.
Quis ita uanescat. ut existim& apłm
petrũ. hoc habuisse in corde. qͦo in ore.
quando xp̃m negauit: Hempe. illa
negatione intꝰ ueritatẽ tenebat: &
foris mendatiũ ꝓferebat. Cur gͦ lacͥ¬
mis diluit. qͦd ore negauit: si saluti
faciebat. qͦd eie tenebat. Cuur loquens
in corde suo ueritatẽ. tã a maro fletu
ad iustitiã. s ore confessus ẽ ad salutem:
Qua ꝓpt̾ illud qͦd scriptũ ẽ. qͥ loqͥt᷑ ue¬
ritatẽ in corde. ñ sic accipiendũ est
quasi retenta in corde ueritate. loquen
sit in ore mendatiũ: s ideo dictũ ẽ
quia fieri potest ut loquat᷑ qͥs ore
ueritatẽ. que nichil ꝓdest ei. si eam
in corde ñ teneat. id ẽ si qͦd loqͥtur
ipse ñ creclat. sicut heretici faciunt¬
cũ catholicã ueritatẽ ñ credunt. sed
qunt᷑ gͦ ueritatẽ in ore suo: ñ in cor¬

Expanded text:
m coram persecutoribus negauerunt, quod de illo credebant, corde tenuerunt et tamen ore ad salutem non confitendo perierunt, nisi qui paenitentia reuixerunt? quis ita uanescat, ut existimet apostolum Petrum hoc habuisse in corde quod in ore, quando Christum negauit? nempe in illa negatione intus ueritatem tenebat et foras mendacium proferebat. cur ergo lacrimis diluit, quod ore negauerat, si saluti sufficiebat, quod corde credebat? cur loquens in corde suo ueritatem tam amaro fletu ad iustitiam, sed ore non confessus est ad salutem? Quapropter illud, quod scriptum est: qui loquitur ueritatem in corde suo, non sic accipiendum est, quasi retenta in corde ueritate loquendum sit in ore mendacium. sed ideo dictum est, quia fieri potest, ut loquatur quisque ore ueritatem, quae nihil ei prosit, si eam in corde non teneat, id est, si quod loquitur ipse non credat. sicut haeretici, maxicum catholicam ueritatem non quidem credunt, sed quuntur ergo ueritatem in ore suo, non in cor
Abbreviated transcription (Latin):
ñ scdm scientiã : Expone nobis.
quã cõmencles scientiã. quã doleas
in illis ñ eẽ. & in nobis uelis eẽ. Se¬
quiitus adiunx̃: & qͦd clausũ posu¬
erat aperuit. Quid ẽ zelũ lĩ ha¬
bent s& ñ scdm scientiã: Ignoran¬
tes enĩ dĩ iustitiã. & suã uolentes
constituere: iustitie dĩ ñ sunt sub

Expanded text:
ndum scientiam? Expone nobis quam commendes scientiam, quam doleas in illis non esse, et in nobis velis esse. Secutus adjunxit, et quod clausum posuerat, aperuit. Quid est, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes consti
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qͥ exꝑtꝰ ẽ. Ergo intende. intue¬
re qͥd audis. Ulis uiuere ut xp̃ianꝰ:
is seqͥ uestigia dñi tui: Obicit᷑ tͥ.
Erubescis: & erubescendo dimittis.
disti Ore confessio fit ad salutem.
Si gͦ uis ambulare uiã dĩ. etiã in cons¬
pectu hominũ sꝑa in dm: id ẽ noli
erubescere de spe tua. Quomͦ uiuit
in corde tuo. sic habit&. in ore tuo:
quia ñ sine causa signũ suũ xp̃c in¬
LIͦIͦI. fronte nobis figi uoluit. tamquã in
seade pudoris: ne xp̃i oppbria xp̃ianꝰ¬

Expanded text:
 intuere quod audis. Vis vivere ut christianus? vis sequi vestigia Domini tui? Objiciatur tibi, erubescis, et erubescendo dimittis. disti; ore confessio fit ad salutem . Si vis ambulare viam Dei, etiam in conspectu hominum spera in Dominum, idest, noli erubescere de spe tua. Quo modo vivit in corde tuo, sic habitet in ore tuo: quia non sine caussa signum suum Christus in fronte 135 nobis figi voluit, tanquam in sede pudoris: ne Christi opprobrio Chri
Abbreviated transcription (Latin):
bulamꝰ. ñ ꝑ speciẽ. posteriora xp̃i
hoc ẽ eiꝰ carnẽ. ꝑ ipsã fidẽ uidere
debemꝰ. id ẽ ĩ solido fidĩ fundam̃to
stantes qd̃ significat petra. & eam
de tali tutissima specła intuentes
in catholica scilic& excła. de qua dic¬
tũ ẽ: & suꝑ hanc petrã edificabo es.¬
clesiã meã. Tanto enĩ certiꝰ diliginꝰ.
quã uidere desicderamꝰ faciẽ xp̃i. qͣn.
fides resurrectionis eiꝰ. saluuos facit
atqi iustificat. Si enĩ credideris inqͥs
in corde tuo. qͥa ds̃ illũ suscitauit a
mortuis saluus eris. Et iterũ. Qui

Expanded text:
eciem , posteriora Christi, hoc est carnem, per ipsam fidem videre debemus, id est in solido fidei fundamento stantes, quod significat petra; et eam de tali tutissima specula intuentes, in catholica scilicet Ecclesia, de qua dictum est, Et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Tanto enim certius diligimus, quam videre desideramus faciem Christi, quantofides resurrectionis ejus salvos facit, atque justificat, Si enim credideris, inquit, in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris : et iterum, Qui
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ laus ficlĩ. xp̃ianorum ẽ. qͥa
resurrexisse xp̃m. Nam mortuũ: &.
paganꝰorũ credit fides. Hoc tͥ ꝓ cͥmine
obicit qͥa in mortuũ credidisti. Que
gͥ laus tua: Credere resurrexisse xp̃m:

Expanded text:
Non enim laus fidei Christianorum est, quia resurrexisse Christum. Nam mortuum et paganus credit; et hoc tibi pro crimine objicit, quia in mortuum credidisti. Quae igitur laus tua? Credere resurrexisse Christ
Abbreviated transcription (Latin):
sitio sordiũ. s bone conscientiȩ uiter¬
rogatio. Hoc ẽ u̾bũ fidĩ qͦd p̃dicamꝰ.
qd̾ sine dubio. ut mundare possit.
consecratur & baptismꝰ. Ap̃c qͥppe
nobiscũ uitis cũ patre agͥcola. dilex̃
eccłam. & sem& ipsũ traclidit pro
ea. Lege apłm: & uide qͥd adiungat.
Ut eã scificar& inqͥt mundans eam
lauacro aquȩ in u̾bo. Mundatio gͥͣ
nequaꝗͣ fluxo. & labili tͥbueret᷑ ele¬
mento: nͥ adderetur in u̾bo. Hoc u̾bũ fider
tantũ ual& in excła cłi. ut ꝑ ipsam
credentẽ offerentẽ. benedicentẽ. tin¬
guentẽ. etiã tantillũ munl& infan-¬
tẽ: quãuis ñdũ ualentẽ. corde crelere¬

Expanded text:
sitio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio, hoc est verbum fidei quod praedicamus, qua sine dubio, ut mundare possit, consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis cum Patre agricola dilexit Ecclesiam, et se ipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo. Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsam credentem, offerentem, benedicentem, tingentem, etiam tantillum mundet infantem, quamvis nondum valente
Abbreviated transcription (Latin):
N am & in ipso u̾bo aliud ẽ sonꝰ transi¬
ens: aliud uirtꝰ imanens. Hoc ẽ u̾bũ
fessus fueris in ore tuo. qͥa dñs est
iħc. & cretdideris in corde tuo. qͥa ds̃
illũ suscitauit a mortius: saluũ eris.

Expanded text:
Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud virtus manens, hoc est verbufessus fueris in ore tuo, quia Dominus est Jesus. et credideris in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a
Abbreviated transcription (Latin):
tuis: saluus eris. Corde enĩ credit᷑ ad
iustitiã ore aũ confessio fit ad salutẽ.
Parũ ẽ gͦ in corde habere xp̃m. & nolle
confiteri: dũ timetur obꝓbriũ. Sed
exꝓbrantibꝰ respondencłũ ẽ u̾bũ. Ut
aũ hoc martyres possent. ꝓmissũ est
& dictum: ñ enĩ uos estis qͥ loquimini:

Expanded text:
rde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit in salutem . Parum est ergo in corde habere Christum, et nolle confiteri dum timetur opprobrium: sed exprobrantibus respondendum est verbum. Ut autem hoc martyres possent, promissum est eis, et dictum, «Non enim vos estis qui loquimini,
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ iustificari hominẽ ꝑ fidẽ sine oꝑi¬
bus legis. Ꝙ sunt oꝑa quȩ uidentur
Finis enĩ legis xp̃c: ad iustitiã om̃i ere¬
uenti. ldo noluit discernere ab oꝑe fi¬
dem. s ipsã fidẽ dix̃ eẽ opꝰ. Ipsa ẽ enĩ
fides que i dilectionẽ oꝑat᷑. Nec dix̃¬

Expanded text:
 justificari hominem per fidem sine operibus legis . Et sunt opera quae videntur Finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti . Ideo noluit discernere ab opere fidem, sed ipsam fidem dixit esse opus. Ipsa est enim fides quae per dilectionem operatur . Nec dix
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enĩ dicit apłs paulꝰ. Cretlenti
in eũ. qͥ iustificat impiũ: Quid est
qͥ iustificat impiũ: Qui ex impio
fac̃ iustũ. deputat᷑ fides eiꝰ adiustitiã
Iudei uͦ qͥa suis uiribꝰ. se putabant imn¬
plere posse iustitiã. offenderunt in
lapide m offensionis: & grãm xp̃i ñ¬

Expanded text:
Sic enim dicit apostolus Paulus: Credenti in eum qui justificat impium quid est, qui justificat impium? qui ex impio facit justum deputatur fides ejus ad justitiam . Judaei vero quia suis viribus se putabant implere posse justitiam, offenderunt in lapidem offensionis et petram scan