comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra. lauatt pallio doto purpureo auro int̾¬
stellato ÷ & sermocinabant᷑ int̾ se letantes.
Diritoi: bonꝰ pastor doninꝰ petrus. Hic frat̃
ñr postulat sanitatẽ. Et dixit beatus dom¬
nus Paulus. Modo sanabit᷑. Et ad ꝓpin-¬
quans. misit manũ suã ad pectus domni
dẏonisii amicabilit̾: respexitq ad domiũ
petrũ. Et dixit domnꝰ petrus ad domnũ
dẏonisiũ hilarit᷑. Tua gr̃a ẽ sanitas eius.
Et statim beatus dẏonisius thuribulum
incensi & palmã in manu tenens. cũ prb̃o
et diacono qui in parte stabant uenit
ad me: & dixit mͥ. Pax tecũ fr̃̾. noli time¬
re: ñ morieris. donec ad sedem tuã ꝓspe¬
re reuertaris. Surge sanus: & hoc alta
Erat enĩ ibi inestimabilis claritas & su
ibi aderant qͦd dementabam. Qua ꝓpt̃ re¬

Expanded text:
ra clavato, pallio toto purpureo, auro intera clavato, pallio toto purpureo, auro interstellato, et sermocinabantur inter se laetantes. Dixitque bonus pastor dominus Petrus: Hic frater noster postulat sanitatem; et dixit beatus dominus Paulus: Modo sanabitur; et appropinquans misit manum suam ad pectus domini Dionysii amicabiliter, respexitque ad dominum Petrum, et dixit dominus Petrus ad Dominum Dionysium hilariter: Tua gratia sanitas est ejus. Et statim beatus Dionysius thuribulum incensi, et palmam in manu tenens, cum presbytero et diacono qui in parte stabant, venit ad me, et dixit mihi: Pax tecum, frater, noli timere, non morieris, donec ad sedem tuam prospere revertaris. Surge sanus, et hoc altaErat enim ibi inaestimabilis claritas et suibi aderant q
Abbreviated transcription (Latin):
tephanus ep̃c seruus seruoꝵ¬
dĩ. sicut nemo se debet iacta-¬
re de suis meritis: sic non
debet oꝑa dĩ quȩ in illo ꝑ
suos scõs fiunt sine suis meritis silentiare
s p̾dicare : qͥa sic angłs admonet tobiam.
Unde ego ꝓ opp̾ssione scẽ eccłiȩ a rege atro¬
cissimo & blasphemo. & nec dicendo ha-¬
istulfo. ad optimũ & scĩ petri fidelem dom¬
nũ pippinũ. rp̃ianissimũ regem in franciã
ueni: ubi egrotaui usq ad mortẽ: & man-¬
si aliquot tempus apud pagum parisiacum.
inuenerabili monasterio scĩ martẏris. xp̃i oy
omsii. Quo cũ iam me medici desꝑarent. sic̃¬
fui in oratione in eccłia eiꝰdem beati marty¬
ris subtus campanas. & uidi ante altare bo¬
num pastorẽ domnũ łetrũ. & magistrum
gentiũ domnũ Paulũ. & nota m̃te illos re¬
cognoui de illoꝵ surcariis: & t̃ beatũ dom¬
nũ Dyonisiũ ad dexteram domni petra sub¬
tilem &. longiorẽ. pulchra facie. capillis can¬
didis. colobio indutũ. candidissima purpu¬

Expanded text:
tephanus episcopus servus servorDei. Sicut nemo se debet jactare de suis meritis, sic non debet opera Dei quae in illo per suos sanctos fiunt sine suis meritis silentiare, sed praedicare, quia sic angelus admonet Tobiam. Unde ego pro oppressione sanctae Ecclesiae a rege atrocissimo et blasphemo, nec dicendo Aistulpho, ad optimum et sancti Petri fidelem dominum Pippinum Christianissimum regem in Franciam veni, ubi aegrotavi usque ad mortem, et mansi aliquod tempus apud pagum Parisiacum in venerabili monasterio beati martyris Christi Dionysii. Quo cum jam me medici desperarent, fui in oratione in ecclesia ejusdem beati martyris subtus companas, et vidi ante altare bonum pastorem dominum Petrum, et magistrum gentium dominum Paulum et nota mente illos recognovi de illorum surtariis et ter beatum dominum Dionysium ad dexteram domini Petri, subtilem et longiorem, pulchra facie, capillis candidis, colobio indutum candidissimo, purpu
Abbreviated transcription (Latin):
tus uirtute. int̾ cęlebrationẽ consecrationis
p̃fati altaris & oblationẽ sacratissimi sacrifi¬
cii: unxit in reges francoꝵ florentissimũ
regem pippinũ & duos filios eiꝰ karolũ &
karlomagnũ. S & bertradã coniugẽ ipsiꝰ
incliti regis pippini. indutã cicladib regiis.
gr̃a septiformis sp̃c scĩ in dĩ nomine consig¬
nauit: atq francoꝵ ꝓceres apłica benedicti¬
one scĩficans. auctoritate beati Petͥ sͥ a dño
dõ iħu. xp̃o tradita obligauit. & obtestatus
ẽ ut nũꝗͣ de altera stirpe ꝑ succedentiũ tẽ¬
poꝵ curricula. ipsi uł quiq ex eoꝵ ꝓgene
orti regem suꝑ se p̃sumant aliquomꝰ consti¬
tuere. nisi de eoꝵ ꝓpagine: qͦs & diuina ꝓ¬
giam dignata ẽ sublimare. & unctione sa¬
cratissima consecrare. Hunc aũ locũ sacra

Expanded text:
tus virtute inter celebrationem consecrationis praefati altaris, et oblationem sacratissimi sacrificii, unxit in reges Francorum, florentissimum regem Pippinum, et duos filios ejus Carolum et Carolomannum, sed et Bertradam conjugem ipsius inclyti regis Pippini indutam cycladibus regiis, gratia septiformis Spiritus sancti, in Dei nomine consignavit, atque Francorone sanctificans, auctoritate sancti Petri sibi a Christo tradita obligavit, et obtestatus est, ut nunquam de altera stirpe per succedentium temporum curricula, ipsi vel quique ex eorum progenie orti, regem super se praesumant aliquo modo constituere, nisi de eorum progenie, quos et divina pgiam dignata est sublimare et unctione sacratissima consecrare. His interpositis, a
Abbreviated transcription (Latin):
acceptum baculum ep̃i rofensis qui fune¬
ris officium presens agebat ꝑ transuer-¬
sum sarcofagi suꝑ corpus patris ducere
cepit. & iam illud omni ex parte corporis
iacentis preminere. magna nobis ex¬
inde ammiratione ꝑ motis inuenit Ita
ergo uenerabile corpus patris anselmi.
totius brictane sepulchro inclusum.
quid conditio sortis humane habeat in
se. omnes qui ꝑtranseunt sui exemplo
monet attendere. Sane in obitu. & post
obitum eius multa. a multis uisa nar-¬
rantur. quȩ głȩ eius quam pro meritis
stus eum recepisse a dõ non dubitamꝰ
attestantur. Quib tamen scribendis
laborem intrare noluimus. magis ui-¬
delicet eligentes silentio nr̃o omnes qtui
dormiendo ea uidert̃ pares facere quã
ista scribendo illa ñ scribendo. unũ alii qͣsi po¬
tiora uiderit anteferre. Ut enim cuncta
scribantur infiniti negocii ẽ. Aꝑta deni¬
q facta quȩ ds ꝑ eum facere dignatus ẽ.
& nos talium nudi proposse digessimus

Expanded text:
acceptum baculum episcopi Rofensis, qui funeacceptum baculum episcopi Rofensis, qui funeris officium praesens agebat, per transversum sarcophagi super corpus Patris ducere coepit, et jam illud omni ex parte corpori jacentis praeeminere magna nobis exinde admiratione permotis invenit. Ita ergo venerabile corpus Patris Anselmi Ctotius Britanniae sepulcro inclusum, quid conditio sortis humanae habeat, in se omnes qui pertranseunt, sui exemplo monet attendere. Sane in obitu et post obitum ejus, multa a multis visa narrantur, quae gloriam ejus, quam pro meritis suis eum recepisse a Deo non dubitamus, attestantur. Quibus tamen scribendis laborem intrare noluimus, magis videlicet eligentes silentio nostro omnes qui dormiendo ea viderunt pares facere, quam ista scribendo, illa non scribendo, unum alii quasi potiora viderit anteferre. Ut enim cuncta scribantur, infiniti negotii est. Aperta denique facta, quae Deus per ipsum facere dignatus est, et nos talium nudi pro posse digessimus,
Abbreviated transcription (Latin):
s suꝑ esflurit. Hoc ipsum sed̃o & tercio ac
sepius factum ẽ. Et quid dicam: Tan¬
tam abundantiam balsami uas ferme
uacuum ministrauit. ut in tacto uase ec-¬
clesiȩ non solum caput & manus. sed bra-¬
chia & pectus pedes quoq & totum cor¬
pus eius. non una sed sepius repetita ui-¬
ce. omni ex parte inungeremus. Dehinc
more summi pontificis uestib ẽ sacris in¬
dutus. & in oratorium debita cum
ueneratione delatus. In crastino autem
cum sepulturȩ craderetur sarcofagum
quod illi fuerat plurib retroactis dieb
preparatum longitudine quidem & lati-¬
tudine aptum. sed profunditate magna
ex parte minus habens inuentum est.
Quod considerantes animo deficiebamꝰ
nulla scilicet ratione pati uolentes ut su¬
ꝑiori lapide pressus sua integritate aliqͣ¬
tenus lesus priuaretur. Cum itaq in
hoc plurimi fluctuarent & alii sic. alii
uero sic rem posse componi dictitarent.
quidam ex conferta multitudine fratrũ

Expanded text:
et supereffluxit? Hoc ipsum secundo et tertio ac et supereffluxit? Hoc ipsum secundo et tertio ac saepius factum est. Et quid dicam? Tantam abundantiam balsami vas ferme vacuum ministravit, ut intacto vase ecclesiae non solum caput et manus, sed brachia, pectus, pedes quoque et totum corpus ejus non una sed saepius repetita vice omni ex parte inungeremus. Dehinc more summi pontificis vestibus est sacris indutus, et in oratorium debita cum veneratione delatus. 75. In crastino autem cum sepulturae traderetur, sarcophagum quod illi fuerat pluribus retroactis diebus praeparatum, longitudine quidem et latitudine aptum, sed profunditate magna ex parte minus habens inventum est. Quod considerantes animo deficiebamus, nulla scilicet ratione pati valentes, ut superiori lapide pressus, sua integritate aliquatenus laesus privaretur. Cum itaque in hoc plurimi fluctuarent, et alii sic, alii vero sic rem posse componi dictitarent; quidam ex conferta multitudine fratrum,
Abbreviated transcription (Latin):
modum parum in paruulo uase sibi maiori
eius parte ꝑdita remanserat: inungeretur
sꝑans atq preoptans eo modo illam uł mo¬
dice amplius seruatum iri ne corrumꝑetur.
Ac quieuimꝰ uiri industriam amplectentes.
fundo uasis imimersit. Quem ilico extra¬
hens. sed uix summnitatẽ su madefactam.
reꝑiens. ratus ẽ. balsamum ipsũ ungendȩ
faciei haud quaquam posse sufficere. Qua¬
propt̾ rogat balsamum quod conficiendo
crismati in maiori eccłia seruabatur afferri
cupiens uidelicet una cum capite dexteram
eius ꝑ quem multa bona atq diuina dixe¬
rat. & scripserat tali unctura honorari. In
his cum ep̃o eram. & eum in ministerio
ipso iuuabam. Impressi post eum inuas
balsami digitum meũ. & equȩ aut certe
minus digito eius madentem extraxi.
Itaq rogatus ep̃c mͥuas in palmã uersa¬
re si forte inde aliqua guita deflueret ac¬
quieuit. & ilico stupentib cunctis liquor
desiliens copia. sui manum meã compleuit.

Expanded text:
modum parum in parvulo vase sibi majori modum parum in parvulo vase sibi majori ejus parte perdita remanserat, inungeretur, sperans atque peroptans eo modo illam vel modice amplius servatum iri ne corrumperetur. Acquievimus, viri industriam amplectentes. fundo vasis immersit. Quem illico extrahens, sed vix summitatem sui digiti madefactam reperiens, ratus est balsamum ipsum ungendae faciei haudquaquam posse sufficere. Quapropter rogat, balsamum quod conficiendo chrismati in majori ecclesia servabatur, afferri, cupiens videlicet una cum capite dexteram ejus, per quae multa bona atque divina dixerat et scripserat, tali unctura honorari. In his cum episcopo eram, et eum in ministerio illo juvabam. Impressi post eum in vas balsami digitum meum, et aeque, aut certe minus digito ejus madentem extraxi. Itaque rogatus episcopus mihi vas in palmam versare si forte inde aliqua gutta deflueret; acquievit, et illico stupentibus cunctis liquor desiliens, copia sui manum meam complevit
Abbreviated transcription (Latin):
qui eirca patrem excubabant sumꝑto tex¬
tu euangelioꝵ legit passionẽ coram eo quȩ
ipsa die ad missam legi debebat. Abi autẽ
uenit ad uerba dñi uos estis qui ꝑ mansis¬
tis mecum in temptationib meis. & ego
dispono uobis sicut disposuit mͥ pater
meus regnum ut edatis & bibatis suꝑ m̃-¬
sam meam in regno meo. lentius solito sp̃m
trahere cȩpit. Sensimus igitur eum iam iam
obiturum. & de lecto suꝑ cilicium & cinerem
positus ẽ. Adunatoq circa illum uniuerso
filioꝵ suoꝵ agmine. ultimum sp̃m in manus
creatoris emittens dormiuit in pace. Transi¬
it autem illucescente aurora quarte ferie
precedentis cenam dñi. quȩ erat .xi.kł. mais
anno uideli.cet dñioe incarnationis
millesimo centesimo nono qui fuit annus
simus sextus. Loto igitur ex more corpore
eius petiit supra sepe memoratus reram
anselmi ꝓuisor ac dispensator baldunus
quatinus facies patris balsamo quod ad¬

Expanded text:
qui circa Patrem excubabant, sumpto texqui circa Patrem excubabant, sumpto textu Evangeliorum legit Passionem coram eo, quae ipsa die ad missam legi debebat. Ubi autem venit ad verba Domini: Vos estis qui permansistis mecum in tentationibus meis, et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus regnum, ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo , lentius solito spiritum trahere coepit. Sensimus igitur eum jamjam obiturum, et de lecto super cilicium et cineres positus est. Adunatoque circa eum universo filiorum suorum agmine, ultimum spiritum in manus Creatoris emittens dormivit in pace. Transiit autem illucescente aurora quartae feriae praecedentis Coenam Domini, quae erat XI Kalendas Maii, anno videlicet Dominicae Incarnationis millesimo centesimo nono, qui fuit annus simus sextus. 74. Loto igitur ex more corpore ejus, petiit supra saepe memoratus rerum Anselmi provisor ac dispensator Balduinus, quatenus facies Patris balsamo, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
quidem si uoluntas eius in hoc ẽ. uolun¬
me adhuc inter uos saltem tandiu mane¬
re donec questionem quã de animȩ ougi¬
ne mente reuoluo absoluere possim grati¬
osus acciꝑem eo quod nescio utrum aliqͥ
eam me defuncto sit ab solucurus. Ego
quippe si comedere possem spero conuale-¬
scerei. Nam nichil doloris in aliqua cor¬
poris parte sentio nisi quod lassescente
stomacho ob cibũ quẽ capere nequit to¬
tus deficio. Uespascente dehinc tercia
fr̾a cum ipse uerba quȩ intelligi possent
edere iam nulla ualeret rogatus a radul¬
fo rofensi ep̃o ut nobis qui aderamꝰ et
aliis filiis siuis regi quoq atq reginȩ
cum liberis eorum ac populo t̾rȩ qui in
eius obedientia se sub dõ tenuerat suã
absolutionem & benedictionẽ largiret᷑.
dexteram quasi nil mali pateretur erex̃.
& signo sc̃ẽ crucis edito demisso capito se¬
dit. Iam fratrũ conuentus in maiori ȩccła
matutinas laudes decantabat. & unꝰ eoꝵ

Expanded text:
quidem si voluntas ejus in hoc est, volunquidem si voluntas ejus in hoc est, volunme adhuc inter vos saltem tam diu manere, donec quaestionem, quam de animae origine mente revolvo, absolvere possem, gratiosus acciperem; eo quod nescio utrum aliquis eam me defuncto sit absoluturus. Ego quippe, si comedere possem, spero convalescerem. Nam nihil doloris in aliqua corporis parte sentio, nisi quod lacessente stomacho, ob cibum quem capere nequit  al., nequeo, totus deficio. 73. Vesperascente dehinc feria tertia, cum ipse verba, quae intelligi possent, edere jam nulla valeret, rogatus a Radulpho Rofensi episcopo, ut nobis qui aderamus, et aliis filiis suis, regi quoque et reginae cum liberis eorum, ac populo terrae, qui in ejus obedientia se sub Deo tenuerat, suam absolutionem ac benedictionem largiretur, dexteram quasi nihil mali pateretur erexit, et signo sanctae crucis edito, demisso capite sedit. Jam fratrum conventus in majori ecclesia matutinas laudes decantabat, et unus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
se uiuere non posse sine cybo. Qua ui ꝑ di¬
midium circit̾ annum. uitam quoquo mͦ
transiens sensim corpore deficiebat animi uir-¬
tute semꝑ idem qui ẽẽ solebat existens. Sp̃ti
itaq fortis. sed carne nimium fragilis pedes
oratorium adire nequibat. Aitamen consecͣ¬
tioni dominici corporis quod speciali quo¬
dam deuotionis affectu uenerabat᷑ inter¬
eẽ desiderans. singłis dieb illuc se in sella
faciebat deferri. Tquo dum nos qui ei ser¬
uiebamꝰ. eum quia multũ ex mide fatigaba¬
tur declinare nitiremur uix ante qͥntum
sui exitus diem euncere potuimꝰ. Ex in¬
de ergo assidue lecto decubans anhela uo-¬
ce omnes qui ad eum accedere mereban-¬
tur. in suo quemq ordine dõ uiuere hor¬
tabatur. Illuxerat dominica dies palmaꝵ.
& nos ꝓ more circa eum sedebamus. Dix̃
itaq ei unus nr̃m Oñe pater ut nobis
intelligi datur ad paschalem domini cui
curiam relicto scło uadis. Hespondit. Et¬

Expanded text:
se vivere non posse sine cibo. Qua vi per dise vivere non posse sine cibo. Qua vi per dimidium circiter annum vitam quoquo modo transigens sensim corpore deficiebat, animi virtute semper idem qui esse solebat existens. Spiritu itaque fortis, sed carne nimium fragilis pedes oratorium adire nequibat. Attamen consecrationi Dominici corporis, quod speciali quodam devotionis affectu venerabatur, interesse desiderans, singulis diebus illuc se in sella faciebat deferri. A quo dum nos qui ei serviebamus, eum, quia multum exinde fatigabatur, declinare niteremur; vix quinto ante sui exitus diem evincere potuimus. Exinde ergo assidue lecto decubans, anhela voce omnes qui ad eum accedere merebantur, in suo quemque ordine Deo vivere hortabatur. Illuxerat Dominica dies Palmarum, et nos pro more circa eum sedebamus. Dixit itaque ei unus nostrum: Domine Pater, ut nobis intelligi datur, ad paschalem domini tui curiam, relicto saeculo vadis. Respondit: E
Abbreviated transcription (Latin):
in regimen ȩccłiarum sumebantur ꝑ se ele¬
git. nec eas ꝑdationem uirgȩ pastoralis ȩccłis
quib prefitiebant᷑ inuestiuit. Scripsit inter
hȩc libellum unum de concordia p̾scientiȩ &
p̾destinationis & gr̃e dĩ cum libero arbitrio.
In quo oꝑe contra morem moram inscriben¬
do passus ẽ. qm̃ ex quo apud sc̃m edmun¬
dum fuerat infirmatus donec p̃senti uitȩ
suꝑfuit solito imbecillior corpore fuit.
Quappter de loco ad locum migrans lecti¬
ca deinceps non equo sedens uehebatur.
Uexabatur preterea frequentib & acerbis
infirmitatib ita ut uix illi uitam ꝓmite¬
re auderemꝰ. Ipse tamen nuniquã pͥstinȩ
conuersationis obliuiscebatur. sed semper
Tercio igitur anno postquã a scdo exilio
ꝑ regem henricum reuocatus ẽ. omnes
cibi quib humana natura uegetatur & ali-¬
tur. in fastidium ei uersi sunt Manduca-¬
bat tamen naturȩ suȩ ium faciendo sciens

Expanded text:
in regimen Ecclesiarum sumebantur per se elein regimen Ecclesiarum sumebantur per se elegit, nec eas per dationem virgae pastoralis Ecclesiis quibus praeficiebantur investivit. 71. Scripsit inter haec Anselmus libellum unum De concordia praescientiae et praedestinationis, et gratiae Dei, cum libero arbitrio. In quo opere contra morem, moram in scribendo passus est, quoniam ex quo apud sanctum Edmundum fuerat infirmatus, donec praesenti vitae superfuit, solito imbecillior corpore fuit. Quapropter de loco ad locum migrans, lectica deinceps non equo sedens vehebatur. Vexabatur praeterea frequentibus et acerbis infirmitatibus, ita ut vix illi vitam promittere auderemus. Ipse tamen nunquam pristinae conversationis obliviscebatur, sed semper Tertio igitur anno postquam a secundo exsilio per regem Henricum revocatus est, omnes cibi quibus humana natura vegetatur et alitur, in fastidium ei versi sunt. Manducabat tamen naturae suae vim faciendo, sciens
Abbreviated transcription (Latin):
mauit. Omnes uero qui hȩc gesta tunc
temporis audiere ea meritis concordie quã
rex cum anselmo fecerat ascripsere.
Ipso anno anselmus celebrata paschali sollẽp¬
nitate in curia regis ap̃ud londoniam abiit
ad abbatiam scĩ edmundi electum inibi ab-¬
batem sua auctoritate roboraturus & alia
quedam officia pontificalia ꝓ suo iure cele-¬
braturus. Quȩ ubi sollempniter cuncta
ꝑegit grauissima febre correptus ꝑ plures
dies pene usq ad emissionẽ ultimi flatus ue¬
xatus ẽ. Pro quo illie octauas pentecostes
usq detentus ẽ. & consilium quod se uidu-¬
atis ȩccłiis rex proposuerat collaturũ ꝓpt̃
eius absentiam in kał augusti dilatum ẽ.
Eo igitur tempore adunatis in palatio re-¬
gis londoniȩ cunctis pͥmorib angliȩ uicto¬
riam de libertate ȩccłiȩ ꝓ qua diui laboraue¬
rat. anselmus adeptus ẽ. Rex enim anteces¬
sorum suorum usu relicto. nec ꝑsonas. quȩ

Expanded text:
mavit. Omnes vero qui haec gesta tunc mavit. Omnes vero qui haec gesta tunc temporis audiere, ea meritis concordiae, quam rex cum Anselmo fecerat, ascripsere. 70. Ipso anno Anselmus celebrata paschali solemnitate, in curia regis apud Londoniam abiit ad abbatiam Sancti Edmundi, electum inibi abbatem sua auctoritate roboraturus, et alia quaedam officia pontificalia pro suo jure celebraturus. Quae ubi solemniter cuncta peregit, gravissima febre correptus, per plures dies pene usque ad emissionem ultimi flatus vexatus est. Pro quo illic octavas Pentecostes usque detentus est, et consilium, quod se viduatis Ecclesiis rex proposuerat collaturum, propter ejus absentiam in Kalendas Augusti dilatum est. Eo igitur tempore adunatis in palatio regis Londoniae cunctis primoribus Angliae, victoriam de libertate Ecclesiae, pro qua diu laboraverat Anselmus adeptus est. Rex enim, antecessorum suorum usu relicto, nec personas quae
Abbreviated transcription (Latin):
cursu angliam uenisset magno sc̃ȩ ȩccłiȩ gau-¬
dio & honorẽ susceptus ẽ. Inde euolutis non-
nullis dieb anglus quidam uir nobilis qui¬
dem & diues ualida corporis infirmitate gra-¬
uatus ab anselmo sibi panem a se benedictum
transmnitti ꝑ nuntium petiit & accepit. Unde.
paululum gustans iuxta fidem suam statim con-¬
ualescere cepit. integreq sanitati donatus dõ
& dĩ uiro ex corde gr̃as egit.
Hȩc inter rex in normannia positus ualde le¬
tabatur. sicut ferebant hi qui ad nos inde ue-¬
mebant quod fuerat anselmi pace potitus.
Unde etiam firma sibi spe applaudebat suo se
dominio totam normanniam subiugaturũ.
Quod & factum ẽ. Nam conserto graui pre-¬
lio frẽm suum robertum normanniȩ comitẽ
& alios principes qui contra illum in bel-¬
lum uenerunt cepit innumerisq ꝑemptiᷤ
totam t̾ram uictor obtinuit. idq ꝑ litteraᷤ
anselmo gaudenter & gratiosus max inti-¬

Expanded text:
cursu Angliam venisset, magno sanctae Ecclesiae gaucursu Angliam venisset, magno sanctae Ecclesiae gaudio et honore susceptus est. Inde evolutis diebus nonnullis, Anglus quidam vir nobilis quidem et dives valida corporis infirmitate gravatus, ab Anselmo sibi panem a se benedictum transmitti per nuntium petiit, et accepit. Unde paululum gustans juxta fidem suam statim convalescere coepit, integraeque sanitati donatus, Deo et Dei viro ex corde gratias egit. 69. Inter haec rex in Northmannia positus valde laetabatur, sicut ferebant hi qui ad nos inde veniebant, quod fuerat Anselmi pace potitus. Unde etiam firma sibi spe applaudebat, suo se dominio totam Northmanniam subjugaturum. Quod et factum est. Nam conserto gravi praelio fratrem suum Robertum, Northmanniae comitem, et alios principes, qui contra illum in bellum venerunt, coepit; innumerisque peremptis, totam terram victor obtinuit, idque per litteras Anselmo gaudentur et gratiosus mox inti
Abbreviated transcription (Latin):
ret. ac remissis habenis otior ire inciperet
quem sedebat quadrupes corruit. eumq
magno eum dedecore tergo suo excussit ac
ꝑdeuerum montẽ longo rotatu precipita¬
tum auiri blasphemia linguam compesce¬
re docuit.   Dehinc in assumptione
beatȩ dĩ genitricis & ꝑpetuȩ uirginis ma-¬
riȩ. rex henricus beccum adueniens om̃ia
quȩ inter se. & anselinum de sepe fato nego¬
cio exsederant. moderante. sedis apłicȩ san-¬
ctione deleuit. atq de singulis ad quȩ cen¬
debat suȩ illum uoluntatis compotẽ fecit.
Cum igitur angliam repetendi iter ansel-¬
mi certis ex causis aliquantisꝑ demorare¬
tur rogatus ab abbate beccensi dedicauit
capellam unam infra curiam ipsius cenobii
sitam. In qua dedicatione quidam clericus
frenesis ualitudine cunc nouiter captus.
a suis ẽ ante pontificem ductus ilicoq ad
benedictionem eius a suȩ mentis alienati¬
one sanatus. Cum post hec ꝓspero

Expanded text:
ret, ac remissis habenis ocior ire inciperet, ret, ac remissis habenis ocior ire inciperet, quem sedebat quadrupes corruit, eumque magno cum dedecore tergo suo excussit, ac per devexum montem longo rotatu praecipitatum a viri blasphemia linguam compescere docuit. 67. Dehinc in Assumptione beatae Dei genitricis et perpetuae virginis Mariae rex Henricus Beccum adveniens, omnia quae inter se et Anselmum de saepe fato negotio resederant, moderante sedis apostolicae sanctione delevit, atque de singulis ad quae tendebat, suae illum voluntatis compotem fecit. Cum igitur Angliam repetendi iter Anselmi certis ex causis aliquantisper demoraretur, rogatus ab abbate Beccensi, dedicavit capellam unam infra curiam ipsius coenobii sitam. In qua dedicatione quidam clericus phrenesis valetudine tunc noviter captus, a suis est ante pontificem ductus, illicoque ad benedictionem ejus a suae mentis alienatione sanatus. 68. Cum post haec prospero
Abbreviated transcription (Latin):
deculit. Ex qua eger noster refectus. sta¬
tim meliorari ab egritudine cepit ac demũ
in dies. melius meliꝰq habendo pristinam
ẽ sanitatẽ adeptus. Post hȩc ep̃is
& abbatib qui exequiarum illius causa cõ¬
uenerant in sua remeantib. remeauit etiã
radulfus abbas cenobii sagiensis qui unus
erat ex eis. Unus igitur ex omnib homi¬
nib eius ꝑ uiam cepit anselmo detrahere
& quod merito nullus infirmitati eius cõ¬
pati deberet p̃sertim inquiens cum ipse
cibo & potu saluti suȩ si remota iactantia
uellet facile suocurrere posset. maledica uo¬
ce astruere. Quod abbas audiens hominẽ
monuit ut sileret nec de tando uiro quid
simstri ultra ꝓferret. Quȩ subsannando
despiciens: & in his quȩ ceꝑat furore quodã
exagitatus ꝑsistens equo calcarib institit.
ut ab abbate elongatus liberius ederet:
quod suȩ mentis amaritudo sibi ꝓponeret.
Uerum cum ipse prepeti cursu ferri gesti-¬

Expanded text:
detulit. Ex qua aeger noster refectus, stadetulit. Ex qua aeger noster refectus, statim meliorari ab aegritudine coepit, ac demum in dies melius meliusque habendo, pristinam est sanitatem adeptus. 66. Post haec episcopis et abbatibus, qui exsequiarum illius causa convenerant, in sua remeantibus, remeavit etiam Radulphus, abbas coenobii Sagiensis; qui unus erat ex eis. Unus igitur ex hominibus ejus per viam coepit Anselmo detrahere, et quod merito nullus infirmitati ejus compati deberet, praesertim, inquiens, cum ipse cibo et potu saluti suae, si remota jactantia vellet, facile succurrere posset, maledica voce astruere. Quod abbas audiens, hominem monuit ut sileret, nec de tanto viro quid sinistri ultra proferret. Quae ille subsannando despiciens, et in his quae coeperat furore quodam exagitatus, persistens equo calcaribus institit, ut ab abbate elongatus liberius ederet quod suae mentis amaritudo sibi proponeret. Verum cum ipse praepeti cursu ferri gesti
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitas anselmi renouata & ipsum
lecto & subuersa exultatione graui cun-¬
ctos merore prostrauit. Igitur ipse nee
manducare. nec aliquid unde salutẽ
eius sꝑare possemus facere poterat. &
aliquid sumeret. diligenti cura petebat᷑
sed ille nichil sibi animo ẽẽ quomͦ poterat
anhelo sp̃u fatebatur. Nobis tamen preces
multiplicantib. tandem ne penitus ne¬
gando nos magis magisq grauaret. for¬
te ait de ꝑdice comederem. si haberem.
Quid plura: Per campos & siluas disꝑsi
sunt. quiq suorum & dies unꝰ in reqͥren-¬
da ꝑdice casso labore. consumptus. Conti¬
git autẽ ut unus ex monasterii seruienti-¬
b ipsa die ꝑ uicinam siluam iter forte
carꝑet. negocio quo alii occupabantur
nichil intendens. & ecce in uia qua gradi¬
ebatur bestiola quam martyram uocabait
ꝑdicem in ore ferebat. Quȩ bestiola uiso ho¬
mine suam et predam reliquit. sibiq fuga
consuluit. At ille ꝑdicem assumens ad nos

Expanded text:
infirmitas Anselmi renovata, et ipsum infirmitas Anselmi renovata, et ipsum lecto et subversa exsultatione gravi cunctos moerore prostravit. Igitur ipse nec manducare, nec aliquid unde salutem ejus sperare possemus facere poterat, etaliquid sumeret diligenti cura petebatur, sed ille nihil sibi animo esse, quomodo poterat, anhelo spiritu fatebatur. Nobis tamen preces multiplicantibus, tandem ne penitus negando nos magis magisque gravaret: Forte, ait, de perdice comederem si haberem. Quid plura? Per campos et silvas dispersi sunt quique suorum, et dies unus in requirenda perdice casso labore consumptus. Contigit autem, ut unus ex monasterii servientibus ipsa die per vicinam silvam iter forte caperet, negotio quo alii occupabantur nihil intendens, et ecce in via qua gradiebatur, bestiola, quam martyram vocant, perdicem in ore ferebat. Quae bestiola, viso homine, suam ei praedam reliquit, sibique fuga consuluit. At ille perdicem assumens ad nos
Abbreviated transcription (Latin):
constitutaꝵ releuatione relicta burgun.¬
dia anselmus franciam iuit Qgod ũ
regi anglorum henrico innotuit. rogatus
ad eum in normanniam uenit. ibiq rex
timore simul & amore dĩ correptus reue-¬
stiuit illum de suis & in amicitiam eiuᷤ
receptus ẽ. Conuersante de hinc ansel-¬
mo in normannia reuersisq balduino
& willelmo qui ex iussu regis atq pon-¬
tificis romam pro expletione negocii qͦd
de inuestituris eccłiarum inter eos eo
usq uersabatur: directi fuerant. Uillel¬
mus angliam ad regem uadit. ac in bre¬
ui beccum ad anselmũ regressus. rogati
eum ex parte ipsius regis. ut iam sopi-¬
tis retro actis querelis otior angliam
uisitet. Cui cum ille promptus acqui¬
esceret. & iter aggressus gemmeticum
ueniret infirmitate ne iter expleret. in-¬
ibi detentus ẽ. Qua sopita beccum re¬
uertitur anglie regem transfretaturũ
illic prestolaturus. Ubi cum pro reditu
eius omnes ęxultatio mira teneret. ecce

Expanded text:
constitutarum relevatione, relicta Burgunconstitutarum relevatione, relicta Burgundia, Anselmus Franciam ivit. Quod ubi regi Anglorum Henrico innotuit, rogatus ad eum in Northmanniam venit, ibique rex timore simul et amore Dei correptus revestivit illum de suis, et in amicitiam ejus receptus est. Conversante dehinc Anselmo in Northmannia, reversisque Balduino et Willelmo, qui ex jussu regis atque pontificis Romam pro expletione negotii quod de investituris ecclesiarum inter eos eo usque versabatur, directi fuerant, Willelmus Angliam ad regem vadit, ac in brevi Beccum ad Anselmum regressus rogat eum ex parte ipsius regis ut jam sopitis retroactis querelis ocior Angliam visitet. Cui cum ille promptus acquiesceret, et iter aggressus Gemmeticum veniret, infirmitate ne iter expleret inibi detentus est. Qua sopita Beccum revertitur, regem Angliae transfretaturum illic praestolaturus. Ubi cum pro reditu ejus omnes exsultatio mira teneret, ecce
Abbreviated transcription (Latin):
rupit desiderium meum pat̾ anselmus. et
ait. Noli noli quod habes sufficiat tͥ. In ue¬
ritate quoq dico tibi. quia pro toto auro
quod constantinopolim. & ultra citraue ha.¬
betur. non omitteret dña ipsa cuiꝰ ẽ. quin
illud sibi uendicaret in die resurrectionis
cunctoꝵ. Quamobrem si debitam illi reue¬
rentiam exhibueris eque suscipiet. ac si to¬
ti corpori eius exhiberes. Quod ego audi¬
ens acquieus. & quam decentius potui. ip¬
sum ex hoc hucusq seruaui. De quo osse
post plures dies petrus quidam monachꝰ
clumacensis uir suo tempore magne aue-¬
toritatis qui camerarius erat domini pa¬
pe. urbani atq paschalis. ad nos uemenᷤ
a me ꝑcunctatus ẽ quid sentiret. At ille
ubi me referente accepit qualit̾. id adep¬
tus fuerim uera omino eẽ confessus ẽ.
quȩ ep̃c inde dixerat. seq presentẽ asse
ruit fuisse. quando idem os a corpore
martyris sublatum a cardinali susceꝑat.

Expanded text:
 al., gestire rupit desiderium meum Pater Anselmus, et  al., gestire rupit desiderium meum Pater Anselmus, et ait: Noli, noli; quod habes sufficiat tibi. In veritate quippe dico tibi, quia pro toto auro quod Constantinopolim et ultra citrave habetur, non omitteret domina ipsa cujus est, quin illud sibi vindicaret in die resurrectionis cunctorum. Quamobrem si debitam illi reverentiam exhibueris, aeque suscipiet ac si toti corpori ejus exhiberes. Quod ego audiens acquievi, et quam decentius potui ipsum ex hoc huc usque servavi; de quo osse post plures dies Petrus quidam monachus Cluniacensis, vir suo tempore magnae auctoritatis, qui camerarius erat domini papae Urbani atque Paschalis ad nos veniens a me percunctatus est quid sentiret. At ille ubi me referente accepit qualiter id adeptus fuerim, vera omnino esse confessus est, quae episcopus inde dixerat, seque praesentem fuisse asseruit, quando idem os a corpore martyris sublatum a cardinali susceperat.
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓtulit. & i qualit᷑ adeptus fuerit ilico sub¬
inferens ait. ħome eram. & oratorium no-¬
Iminatȩ martyris in quo beatissimus apło¬
rum princeps petrus altare sacrauit uecu-¬
state consũptum dirutum ẽ. & corpus mar¬
tyris in noua recondendum ȩcclia me astan-¬
te leuatum. Igitur cum loci ipsius cardi¬
nalis reliquias scẽ in suo iure haberet & ip¬
se idem mͥ familiaris existeret. os istud quod
uidetis de facro corpore sumptum mͥ ꝓ signo
mutus amoris dedit. Finierat presul in istis.
Ast ego earumdem reliquiarum habendi
amore illectus. ut ex ipso osse mͥ partẽ dar&e.
deprecari ep̃m cȩpi. Et ille. Accipe inqͥt
& quantum inde pͥmo conatu frangere po-¬
teris: cuũ sit. Accepi. & en extra quam sꝑa-¬
bam in pͥncipio mei conatus una mͥ parti¬
cula in dextera manu remansit. Cumq
de paruitate ipsius merorem animi dissi-¬
mulare nequirem. et ut semel adhuc mile

Expanded text:
de protulit, et id qualiter adeptus fuerit illico subde protulit, et id qualiter adeptus fuerit illico subinferens ait: Romae eram, et oratorium nominatae martyris, in quo beatissimus apostolorum princeps Petrus altare sacravit, vetustate consumptum, dirutum est, et corpus martyris in nova recondendum ecclesia, me astante, levatum est. Igitur cum loci ipsius cardinalis reliquias sanctae in suo jure haberet, et ipse idem mihi familiaris existeret, os istud quod videtis de sacro corpore sumptum mihi pro signo mutui amoris dedit. Finierat praesul in istis. Ast ego earumdem reliquiarum habendarum amore illectus, ut ex ipso osse mihi partem daret, deprecari episcopum coepi. Et ille: Accipe, inquit, et quantum inde primo conatu frangere poteris, tuum sit. Accepi, et en extra quam sperabam in principio mei conatus, una mihi particula in dextera manu remansit. Cumque de parvitate ipsius moerorem animi dissimulare nequirem, et ut semel adhuc frang
Abbreviated transcription (Latin):
famuli eius omni cecitate fugata clarissime
uideo. Hȩc ita scripsi sicut ab ore ipsius alex¬
andri qui presentẽ se fuisse testatur accepi.
Nex autẽ henricus. ut comꝑit papam in
sua sententia stare. mox archiep̃atum in su-¬
tim dominium redegit. & anselmũ suis om¬
nib spoliauit. Acta sunt hinc inter eos
multa. & anno uno ac semis indignatio
nos Walo ep̃o parisiacensis uir bene reli-¬
giosus eccłiasticarum consuetudinum in-¬
stitutionib ab ineunte etate imbutꝰ. Hic
romȩ notus & apłioȩ legationis in ministe¬
rio functus familiaritate paiͥs anselmt
potiebatur. Igitur a roma ad nos uenieis
quorumdam sc̃orum reliquias secum fere-¬
bat quas ut certo comꝑimus sibi rome da-¬
tas habebat. Itaq cum anselmo me p̾sente
loquens innotuit ei quid reliquiarum a
roma secum deculerit. Ia quod cum ille
deo gr̃as ageret. ep̃c os unum quod de ca-¬
pite beatȩ mr̃is dĩ prisce esse asserebat epiri.¬

Expanded text:
famuli, omni caecitate fugata, clarissime famuli, omni caecitate fugata, clarissime video. Haec ita scripsi, sicut ab ore ipsius Alexandri, qui praesentem se fuisse testatur, accepi. 63. Rex autem Henricus ut comperit papam in sua sententia stare, mox archiepiscopatum in suum dominium redegit, et Anselmum suis omnibus spoliavit. Acta sunt hinc inter eos multa, et anno uno ac semis indignatio nos Walo episcopus Parisiacensis, vir bene religiosus, et ecclesiasticarum consuetudinum institutionibus ab ineunte aetate imbutus. Hic Romae notus, et apostolicae legationis ministerio functus, familiaritate Patris Anselmi potiebatur. Igitur iste a Roma ad nos veniens quorumdam sanctorum reliquias secum ferebat, quas, ut certo comperimus, sibi Romae datas habebat. Itaque cum Anselmo me praesente loquens, innotuit ei quid reliquiarum a Roma secum detulerit. Ad quod cum ille Deo gratias ageret, episcopus unum os, quod de capite sanctae martyris Dei Priscae esse asserebat, e pyxi
Abbreviated transcription (Latin):
respondit ac uelle ut seruus dĩ manum¬
sibi imponeret. sciens quod scã merita eiꝰ
sibi subuenirent. Pat̾ igitur clamorem
audiens. sed uerba minime discernens in¬
nuit prefato fratri uenire ad se & causã
pater ait. pauper quidam uenit huc con¬
querens se in oculis grauiter affligi pre¬
caturq ꝑ uos eis signum sc̃ȩ crueis im¬
poni. Ac ipse pio uultu ueniat dix̃. Itaq
tercio suꝑ oculos eius quod petebat sig¬
num crucis cum pollice pingens orauit
sic. Uirtus cracis xp̃i illuminet oculos
istos. & ab eis omnẽ infirmitatẽ depellat:
integreq sanitati resticuat. Et asꝑgens
eos aqua scĩficata hominẽ precepit abire.
lexander uero illum mex reducens monu-¬
it ut si factum uiri dĩ. non usq quaq illi hac
uice pͥma ꝓfuit. mane rediret pollicens qͦd
hoc ipsum illi repetita uice fieri impetrar&.
Acq ille. Ego equidem bone dñe hac de
causa non redibo. quia gratia dĩ & fidelis

Expanded text:
respondit, ac velle ut servus Dei sibi manumrespondit, ac velle ut servus Dei sibi manum imponeret, sciens quod sancta merita ejus sibi subvenirent. Pater igitur clamorem audiens, sed verba minime discernens, innuit praefato fratri venire ad se, et causam Pater, ait, pauper quidam venit conquerens se in oculis affligi, precaturque per vos ei signum sanctae crucis imponi. At ille ipse pio vultu, veniat dixit: Itaque tertio super oculos ejus quod petebat signum crucis cum pollice pingens, oravit sic: Virtus crucis Christi illuminet oculos istos, et ab eis omnem infirmitatem depellat, integraeque sanitati restituat. Et aspergens eos aqua sanctificata, hominem praecepit abire. Alexander vero mox illum reducens, monuit ut si factum viri Dei non usquequaque illi hac vice primo profuit, mane rediret, pollicens quod hoc ipsum illi repetita vice fieri impetraret. Ad quae ille: Ego quidem, bone domine, hac de causa non redibo, quia gratia Dei et fidelis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
te dñi sui regis redire in angliam nisi ipse
omnes patͥs ac fratͥs ipsius consuetudines
poit posita sedis apłice subiectione & obe¬
dientia se ei seruaturum cerco ꝓmuteret.
Quod ille audiens ammiratus ẽ. sciens se
ergo lugdunum resedit. ibi ex more antiqͣ
in pace & quiete ꝓpriam prefaci reuerendi
hugonis eitsdem urbis archiep̃i. domum
in habitans. & ne ad horam quidem ab his
quȩ dĩ sunt uerbo se uel actu elongans.
Iccidit autẽ una dierum dũ ipse pat̾
celebrato sollempni misse officio. solus
ꝓut ei consuetudinis erat in oratorio ꝑ
fletum dõ sese mactaret ut quidam ho¬
mo pedes suos baculo regente adueni¬
ret oratorium ipsum irrumꝑe gestiens.
Quem frat᷑ & socius nr̃ alexander mona¬
chus scilieet eccłiȩ eantuariensis qui ꝓ
forib egressum patͥs forte prestolabat᷑
intuens eccłiam subire uolentem detinu¬
it sciscitans quidnam uellet. At ille cla¬
mosa uoce se oculorum lumen amisisse

Expanded text:
te domini sui regis redire in Angliam, nisi ipse te domini sui regis redire in Angliam, nisi ipse omnes patris et fratris illius consuetudines postposita sedis apostolicae subjectione et obedientia, se ei servaturum certo promitteret. Quod ille audiens admiratus est, sciens se vero Lugdunum resedit ibi ex more antiquo in pace et quiete propriam praefati reverendi Hugonis ejusdem urbis archiepiscopi domum inhabitans, et ne ad horam quidem ab his quae Dei sunt, verbo se vel actu elongans. 62. Accidit autem una dierum dum ipse Pater celebrato solemni missae officio, solus, prout ei consuetudinis erat, in oratorio per fletum Deo sese mactaret, ut quidam homo pedes suos baculo regente adveniret oratorium ipsum rumpere gestiens. Quem frater et socius noster Alexander monachus Ecclesiae scilicet Cantuariensis, qui pro foribus egressum Patris forte praestolabatur, intuens Ecclesiam subire volentem detinuit, suscitans quidnam vellet. At ille clamosa voce se oculorum lumen amisisse
Abbreviated transcription (Latin):
uł tercio ammonitus surge & te a lecto
pontificis a modo cohibe. Nam dico tͥ
quia si ultra in eo reꝑtus fueris: exꝑie¬
ris nichil fantasmatis eẽ in istis. quȩ au¬
dis. Tunc ille uehementer exterritus le-¬
cto desilit. ep̃m ciuitatis suꝑ negocio con¬
sulturus celer adit. eiq ordinem rei in
presentia multoꝵ exponit. Ep̃c autẽ
iam dudum uiri scĩtatem fama discurren¬
te edoctus ac nuꝑrime ex collocutione
ipsius eam non nichil expertus. hominis
audaciam durius increpauit. & quia stal¬
te ac insipientiũ more egerit. quod lecto
ubi uir tantus quieuerat. cubare p̃sump¬
sit asseuerauit. Eundem itaq lectum
reuerenter deinceps seruatum iri prece¬
pit. & ne aliquis in eo ulterꝰ iacere pre¬
sumeret iussit. Quod usq hodie uti acce¬
pimus seruatum ẽ. Anselmus au¬
tẽ cum emerso itinere lugduno appropin¬
quasset prefatus Willelmus comitatum
illius deserere uolens. interdixit ei ex par¬

Expanded text:
vel tertio admonitus surge, et te a lecto vel tertio admonitus surge, et te a lecto pontificis amodo cohibe. Nam dico tibi quia si ultra in eo repertus fueris, experieris nihil phantasmatis esse in istis quae audis. Tunc ille vehementer exterritus lecto desilit, episcopumg civitatis super negotio consulturus celerius adit, eique ordinem rei in praesentia multorum exponit. Episcopus autem jamdudum viri sanctitatem fama discurrente edoctus, ac nuperrime ex collocutione illius eam nonnihil expertus, hominis audaciam durius increpavit, et quia stulte et insipientium more egerit, quod lecto ubi vir tantus quieverat, cubare praesumpsisset, asseveravit. Eumdem itaque lectum reverenter deinceps servatum iri praecepit, et ne aliquis in eo ulterius jacere praesumeret, jussit. Quod usque hodie, uti accepimus, servatum est. 61. Anselmus autem, cum emenso itinere Lugduno appropinquasset, Willelmus praefatus comitatum illius deserere volens, interdixit ei ex par
Abbreviated transcription (Latin):
pa de eccłiasticarum rerum institutionibus
actis in iter reuersus ciuitatẽ florentiam
usq ꝑuenit. & nocte una in ea quieuit lec¬
to igitur in quo sopori antistes indulserat.
dominus domus eo discedente pro more
decubuit. Cui obdormienti astitit quidam
ignoti uultus homo monens ut lecto oti¬
or decederet. Nec enim inquit decet ce
tua presentia loco p̃ripere. quod ex presen¬
cia tanti uiri meruit obtinere. Qui mane
consurgens & uisum mente reuoluens phan¬
tasmati deputat ac nocte sequenti in eodẽ
se lecto nil hesitans collocat. Dormit ꝙ ec¬
ce qui uenerat scd̾o iam uultu paululum
minaci assistit. repetens dicta quȩ primo
protulerat. At ille exꝑgefactus ac uisione.
ut primo post habita nocte cercia insoli¬
to loco somno se tradit. Cui obdormien¬
ti idem qui scdo apparuerat tercio appa¬
ruit irati mentẽ uultu ac uoce preten¬
dens. Quare ait facis quod iam semel. tͥ¬
& iterum ne faceres dixi: Nunc igitur

Expanded text:
pa de ecclesiasticarum rerum institutionibus pa de ecclesiasticarum rerum institutionibus actis, in iter reversus civitatem Florentiam usque pervenit, et nocte una in ea quievit. Lecto igitur in quo sopori antistes indulserat, dominus domus eo discedente pro more decubuit. Cui obdormienti astitit quidam ignoti vultus homo, monens ut lecto ocior decederet. Nec enim decet, inquit, te tua praesentia loco praeripere, quod ex praesentia tanti viri meruit obtinere. Qui mane consurgens, et visum mente revolvens phantasmati deputat, ac nocte sequenti in eodem se lecto nihil haesitans collocat. Dormit, et ecce qui venerat, secundo jam vultu paululum minaci assistit, repetens dicta quae primo protulerat. At ille expergefactus, ac visione ut primo posthabita, nocte tertia in solito loco somno se tradit. Cui obdormienti, idem qui secundo apparuerat, tertio apparuit irati mentem vultu ac voce praetendens. Quare, ait, facis quod jam semel tibi et iterum ne faceres dixi? Nunc igitur
Abbreviated transcription (Latin):
nore opem ferret. In quo cum om̃s totiuᷤ
rent. & eum ꝓ tanta re quin iret. nulla¬
tenus suꝑsedere. debere conclamarent. se
quidem iturum respondit. sed nichil qͦd
uł eccłiarum libertati. uł sue posset obui¬
are honestati suo uł rogatu uł consilio
umquam papam acturum uiua uoce spo
papa paschali qui urbano suscesserat tota¬
q urbis nobilicate honorifice susceptus
ẽ. Die de hine consticuto w illelmus ille
cuiꝰ supra meminimus a rege directus eau¬
sam regis in medium tulit. ac inter alia
quod rex ipse nec ꝓ regni amissione in¬
uestituras ȩccłiarum pateretur amutere.
minacib uerbis asseruit. Aa quȩ papa.
Si quemadmodũ dicis rex tuus nec pro
regni amissione patietur eccłiarum do¬
minationes amictere: scias ecce coram
deo dico. quia nec pro sui capitis redẽps¬
tione eas illi aliquando paschalis papa
negocium regis ita finem tunc temporis
sumpsit. & anselmus aliis atq aliis cum pa¬

Expanded text:
nore opem ferret. In quo cum omnes totiusnore opem ferret. In quo cum omnes totiusrent, et eum pro tanta re, quin iret nullatenus supersedere debere conclamarent; se quidem iturum respondit, sed nihil quod vel Ecclesiarum libertati, vel suae posset obviare honestati, suo vel rogatu vel consilio unquam papam acturum viva voce spoppapa Paschali qui Urbano successerat, totaque urbis nobilitate honorifice susceptus est. Die dehinc constituto, Willelmus ille, cujus supra meminimus, a rege directus, causam regis in medium tulit, ac inter alia, quod rex ipse nec pro regni amissione investituras Ecclesiarum pateretur amittere, minacibus verbis asseruit. Ad quae papa: Si, quemadmodum dicis, rex tuus nec pro regni amissione patietur Ecclesiarum donationes amittere; scias, ecce coram Deo dico, quia nec pro sui capitis redemptione eas illi aliquando Paschalis papa In his negotium regis ita finem tunc temporis sumpsit, et Anselmus aliis atque aliis cum pa
Abbreviated transcription (Latin):
Nobis post hȩc lugdunum reuersis ecce
nuntii unus post unum anselmo occurit
literas ei cum precib ex parte matris
ȩccłiȩ anglorum ex parte noui regis hen-¬
rici qui fratri successerat nec non ex parte
pͥncipum regni deferunt sum mopere
postulantes eum festinato gressu redire.
& asserentes totam t̾ram in aduentu illiꝰ
attonitam. omniaq negocia regni ad
nutum eius pendere dilata.
& ei quid de eccłiarum inuestituris in ro¬
mano concilio acceꝑit. plano sermone in¬
notuit. turbatus ẽ rex ac uehement̃ indo¬
luit. nec nutum eius in aliquo sicut nun¬
negocio acta sint & quot quantasue mi-¬
naᷤᷤ ac tͥbulationes anselmus passus sit.
effecerint. qui nosse uoluerint opus illud
cuiꝰ in prologo huiꝰ opusculi mentionem fe-
digesta reꝑient. Post quȩ om̃ia
rogauit anselmum rex quatinus ipsemet
romam iret. & cum nuntio quem eo direc¬
turus erat. cause quȩ emerserat ꝓ suo ho-¬

Expanded text:
Nobis post haec Lugdunum reversis, ecce Nobis post haec Lugdunum reversis, ecce nuntii unus post unum Anselmo occurrunt, litteras ei cum precibus ex parte matris Ecclesiae Anglorum, ex parte novi regis Henrici, qui fratri successerat, nec non ex parte principum regni, deferunt summopere postulantes eum festinato gressu redire, et asserentes totam terram in adventum illius attonitam, omniaque negotia regni ad nutum ejus pendere dilata.  ei quid de Ecclesiarum investituris in Romano concilio acceperit, plano sermone innotuit; turbatus est rex, ac vehementer indoluit, nec nutum ejus in aliquo, sicut nunnegotio acta sint, et quot quantasve minas ac tribulationes Anselmus passus sit, effecerint, qui nosse voluerit, opus illud, cujus in prologo hujus opusculi mentionem fecidigesta reperiet. Post quae omnia rogavit Anselmum rex, quatenus ipsemet Romam iret, et cum nuntio quem eo directurus erat, causae quae emerserat, pro suo ho
Abbreviated transcription (Latin):
dictione illius conquiesceret. Ignis ergo
statim in semet rediens totꝰ e langait. nec
aliquid absumpturus usquam processit.
Quodq fortassis non minus stupeas uora-¬
tis quibdam edibus quȩ circa erant. nil
lesionis intulit feno monachorum qui an-¬
selmum. hospitem habebant. quo scilicet
feno domus ferme plena erat. suꝑ quam
fulgur ipsum pͥmo corruerat.
Ex inde duo monachi sui ad anselmum
regis. Si quidem scd̾a die mensis augusti
qui post primã uisionem quam lugduni
factam nouiter retuli scd̾s. & post scdam
pͥmus illuxit. idem rex mane in siltiam
uenatum uiit. ibiq illum sagitta in corde
ꝑcussit. & nulla inderueniente mora extiax̃.
Quo anselmus uehementi stupore ꝑcussꝰ
mer ẽ in acerbissimum fletum coneussus.
Quod uidentes ammirati ad modum su¬
mus. It ille singultu uerba eius interrũ¬
pende asseruit. quia si hoc efficere posset.
multomagis eligeret se ipsum corpore ꝗͣ
illum sicut erat mortuum ẽẽ.

Expanded text:
dictione illius conquiesceret. Ignis ergo dictione illius conquiesceret. Ignis ergo statim in semet rediens totus elanguit, nec aliquid absumpturus usquam processit. Quodque fortassis non minus stupeas, voratis quibusdam aedibus, quae circa erant, nihil laesionis intulit feno monachorum qui Anselmum hospitem habebant, quo scilicet feno domus ferme plena erat, super quam fulgur ipsum primo corruerat. 58. Exinde duo sui monachi ad Anselmum regis. Siquidem secunda die mensis Augusti, qui post primam visionem, quam Lugduni factam noviter retuli secundus, et post secundam primus illuxit, idem rex mane in silvam venatum ivit, ibique illum sagitta in corde percussit, et nulla interveniente mora exstinxit. Quo Anselmus vehementi stupore percussus, mox est in acerbissimum fletum concussus. Quod videntes, admirati admodum sumus. At ille singultu verba ejus interrumpente, asseruit quod si hoc efficere posset, multo magis eligeret se ipsum corpore, quam illum sicut erat mortuum esse.