comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
placidos ꝙuis breues sompnos excipiant
ita ex̾cent᷑ ut int̾missionẽ ncͣciam non ex¬
cludant Ita soli hĩtant et tũ res exeg̾it
int̾ hõĩes ẽẽ possut Bed si detur optio ru¬
ra urbibꝰ et freãitie solitudine aũponant
qͦs silue frondentes et prata iurẽtia de lec¬
tent nõ minꝰ ꝙͣ marmorea et aurata pa¬
lacia qui in altũ aspirent ⁊ ita głiam ye¬
tant ut nulli ideo siit molesti nõ tam gau¬
dentes illam assequi ꝙͣ meri ꝑ ati eadẽ sꝑ
equissimo aĩo care̾ nõ nil sibi suit conscii
quo successus infelicior carpi q̃at qui ut int¬
dũ fame desidi̾o sereq postitatis testimõio
tangant᷑ sic intelligant nicħ ad se ꝑtine̾
si rorũ noĩa srꝙ̃tes taceant cũ tacuerint
p̃cedentes nec pauciores ut ait cico ⁊cte
qui leti possint bonã diei ꝑtem in herbosis
cellibꝰ expendẽ prandiũ ad uesꝑam diffre¬
. cenã obluisci nocte si res tulerit insõpnẽ¬

Expanded text:
placidos quamvis breves somnos excipiant, placidos quamvis breves somnos excipiant, ita exercentur ut intermissionem necessariam non excludant, ita soli habitant ut cum res exegerit, inter homines esse possint, sed si detur optio, rura urbibus et frequentie solitudinem anteponant; quos silve frondentes et prata virentia delectent non minus quam marmorea et aurata palatia; 21 qui in altum aspirent et ita gloriam petant ut nulli ideo sint molesti, non tam gaudentes illam assequi quam mereri, parati eadem semper equissimo animo carere, modo nil sibi sint conscii quo successus infelicior carpi queat; qui ut interdum fame desiderio sereque posteritatis testimonio tangantur, sic intelligant nichil ad se pertinere si eorum nomina sequentes taceant cum tacuerint precedentes, «nec pauciores» ut ait Cicero, «et certe qui leti possint bonam diei partem in herbosis collibus expendere, prandium ad vesperam differre, cenam oblivisci, noctem — si res tulerit — insomne
Abbreviated transcription (Latin):
epaniuũdas prĩe sue głia Quid athrus
philopenienes sũmis. equat᷑ ducibꝰ Exuid
ceropins themiscocles uir ut auĩt in gͣcia
clarissim Quid huis om̃ibꝰ ad quã u̾tus
laboriosa ac sollicitã utã fecit ĩdem de
pircho epirochaꝵ alexandroq macedonuĩ
demasmnula inuuidarũ Ciroq ꝑsarũ regi¬
bus deq aliis młns affinare licet sed
biuꝰ gn̾is exẽplorũ satis ẽ pot̾at apud
Samũ pictagoras pot̾at adde̾ democritꝰ.
athemo plato uarro rome uiue̾ nisi tos
infintas destendi cupiditas ꝑduisa dist̃¬
het pot̾at plimꝰ uerone mori mantue
Uirgiliꝯ nisi illũ exꝑiendi ardor seui tui
fauillis oppͥme̾t hũc głie stiudis impulsũ
tua possidet ac sua parthenope qͥd sibi uelit
hec exẽploꝵ copia expectas ignauinis fiꝰ
ẽẽ tantis q̃rendã suandãq laboribꝰ illorũ¬
in ꝓpe felicior uita est qui alicui honesto
studio nitenti mod̾atũ laborẽ sobrĩa uolup ͭ ͤ
mistentes ita uigilant ut tempestinos ac

Expanded text:
ia, quid acheus Philopemenes summis equatus ducibus, quid cecropius Themistocles, vir, ut aiunt, in Grecia clarissimus? quid his omnibus aliud quam virtus laboriosam ac solicitam vitam fecit? Idem de Pyrro Epyrotarum Alexandroque Macedonum, idem de Masinissa Numidarum Ciroque Persarum regibus, deque aliis multis affirmare licet; sed huius generis exemplorum satis est. 19 Poterat apud Samum Pithagoras, poterat Abdere Democritus, Athenis Plato, Varro Rome vivere, nisi eos infinita discendi cupiditas per diversa distraheret; poterat Plinius Verone mori, Mantue Virgilius, nisi illum experiendi ardor Vesevi tui favillis opprimeret, hunc glorie stimulis impulsum undusio, tua possidet ac sua Parthenope. Quid sibi velit hec exemplorum copia expectas? ignavum ne fieri esse, tantis querendam servandamque laboribupe felicior vita est qui alicui honesto studio intenti moderatum laborem sobria voluptate miscentes, ita vigilant ut tempestivos ac
Abbreviated transcription (Latin):
nõ cupiditate nõ spe ulla s caritate tͣctꝰ
ut dixi ueni aũt loct guar cau se nescuis
nõ oblitꝰ tñ illud annei. turpe ẽ non ire
s ferri et in medis rerũ turbius scupentẽ
dice̾ huc ego quẽ admodũ ueni meminerã
plane tractaniq hĩtum nil crebriꝰ occur¬
sabat Sed quid age̾ui duo illi pͥncipes
ecie me c̾tatim euocabant qͦs uelut dicos
ualidissimos lateq xp̃i regnãtes in pas
hom̃is beniuolentia fame solio testimoͬ¬

Expanded text:
on cupiditate, non spe ulla, sed caritate tractus, on cupiditate, non spe ulla, sed caritate tractus, ut dixi; veni autem loci gnarus, cause nescius, non oblitus tamen illud Annei: «Turpe est non ire sed ferri, et in medio rerum turbine stupentem dicere: ‘Huc ego quemadmodum veni?». Memineram plane tractantique abitum nil crebrius occursabat. 4 Sed quid agerem? Duo illi principes Ecclesie me certatim evocabant, quos “velut” duosalidissimos lateque Cristi regnantes in paschominis benivolentia, fame solius testimo
Abbreviated transcription (Latin):
cuser digitis meis tua ꝑcat urbanitas unie
et uale ad fontẽ sorgie .iiii. idus iunii.
¶ Ad frantiscũ sc̃oꝵ apłoꝵ de succestoribꝰ
suis in rõna curia ⁊ de tribꝰ stilis.
Lebibrni Ridiculamq rem audies uo¬
catus ad curiã ueni Curiã hanc q̃
de roma᷑. nicħ p̃ter nomẽ retinet ueui om̃
que erga me agentur ignarus nũꝙͣ si qͥd
michi credit᷑. uenturꝰ sciens et qͥs inqͥes
igit te trahebat ꝓfecto nil alud ỹ rcitis¬
amicorũ egtoriũ magͣ ex ꝑte iã dudũ cupi¬
ditatibꝰ finẽ feci Itaq iam deponendis ac
sꝑgendis ꝙͣ agg̾andis fortuue spoliis occu¬
patior sũ uñ mn nil penitꝰ cõe cũ curia est
nũꝙͣ concordarũt mores si quid cupiditatꝭ
merat euanuitq ubi spes access̾it odio¬
sus in locrs sepe nos detinet spes eñ et
cupiditas cathenã efficũt qua uinctꝰ hu¬
manꝰ aĩmꝰ extraq rõnis imꝑiũ raptꝰ
multa asꝑa ⁊ indigna ꝑpetit᷑ ueni ego¬

Expanded text:
cuser digitisque meis tua parcat urbanitas. Vive cuser digitisque meis tua parcat urbanitas. Vive et Vale. Ad fontem Sorgie, IV Idus Iunias. 5 Ad Franciscum Sasuis in romana curia, et de tribus stilis. 1 Flebilem ridiculamque rem audies; vocatus ad curiam veni, curiam hanc que de Roma nichil preter nomen retinet; et veni omnium que erga me agerentur ignarus; nunquam, siquid michi creditur, venturus sciens. ‘Et quid’ inquies, ‘igitur te trahebat?’ Profecto nil aliud quam caritamicorum; ego enim magna ex parte iandudum cupiditatibus finem feci. 2 Itaque iam deponendis ac spargendis quam aggregandis fortune spoliis occupatior sum; unde michi nil penitus comune cum curia est; nunquam concordarunt mores; siquid cupiditatis inerat, evanuit, que ubi spes accesserit, odiosis in locis sepe nos detinet. Spes enim et cupiditas cathenam efficiunt, qua vinctus humanus animus extraque rationis imperium raptus, multa aspera et indigna perpetitur.
Abbreviated transcription (Latin):
te marcestat ingemũ ex̾ceo in lc̃ione ocu-¬
los digitos in script᷑a mentẽ in cogitatõe.
detineo demq ꝓ uiribꝰ nicħ omitto quo¬
minꝰ ad destiuatũ ueniã ita tñ ut si srcus
accidat nõ ꝑuenisse meliꝯ putẽ hec iita
mra est qua tibi lr̃is indicandã credidi cũ
aliud nõ qd̾ scribem nõ adess forte em̃ acci¬
dit ut cũ sero solus int̾ fontes młta cogitãs
cõstitissem nĩmurq illud ĩmensũ qͦ se cart̾¬
bus emissũ gandeus Corgia circũrupibus
insultat auribꝰ hausissem repẽte ad menio¬
riã rediret illestrepitus qui aures tuas
absq int̾missione circũtonat Itaq mecum
dixi i hẽs unde aliqͥd uiro illi egregio
scribas quo plecto sicut tusp̃ose ẜuitriti
libertati. Reliquũ est ut si oculos tuos ar¬
tificiosis lr̃arum tctibꝰ assuetos scriptura
incultior offendit mõtanũ claudicãs sedile
et cõcretũ actͣmentũ et paulistris paxirꝰ
et pustoralis calamꝰ culprut᷑. Ego añt ex¬

Expanded text:
te marcescat ingenium, exerceo in lectione oculos, digitos in scriptura, mentem in cogitatione detineo; denique pro viribus nichil omitto quominus ad destinatum veniam, ita tamen ut si secus accidat, non pervenisse melius putem. Hec vita mea est, quam tibi literis iudicandam credidi, cum aliud modo quod scriberem non adesstes multa cogitans constitissem, murmurque illud immensum quo se carceribus emissum gaudens Sorgia cavis circum rupibus insultat, auribus hausissem, repente ad memoriam rediret ille strepitus qui aures tuas absque intermissione circumtonat. Itaque mecum dixi: ‘En habes unde aliquid viro illi egregio scribas, quo perlecto sicut tu speciose servitlibertati’. 28 Reliquum est ut si oculos tuos artificiosis literarum tractibus assuetos scriptura incultior offendit, montanum claudicans sedile et concretum atramentum et palustris papirus et pastoralis calamus culpentur; ego autem ex
Abbreviated transcription (Latin):
humi̾bꝰ legor et nõ inobor hẽs studñ
mei fructꝰ eximos non laboror ut obscu¬
rus fiã s ut clarus opto xiũ intelligi si
ab hũtibꝰ intelłem et ab hiĩs ix̃is non
sure studiis et mẽtis intentõe nõ auxia

Expanded text:
humilibus legor et non improbor, habeo studii humilibus legor et non improbor, habeo studii mei fructus eximios; non “laboro” ut “obscurus fiam” sed ut clarus; opto enim intelligi sed ab habentibus intellectum, et ab his ipsis non sine studio ac mentis intentione non a
Abbreviated transcription (Latin):
ad scolas ire iubes iam senestens quas
muenis sꝑ fugi sed bñ h int̾im lib̾ sũ
egre ꝑmittentibꝰ qui ie in suiciũ asẜe¬
bat et si expectanda conditio est in ppe¬
tuũ liber ero tanto equidẽ lib̾tate letior
eo ꝙ altior uisus sim ꝙͣ qui uideri possĩ
ab hiis qui sibi uident: altissun Gaudeo
dñ altitudo nõ obscuritas tã sit miuat a
pautis uideri ꝙͣtoq a pancioribꝰ uideor
tanto ip̃e mͥ carior sũ nolo dignitas aut
opes aduuent legentẽ pouide põtifitem
acrius opposui repetã menũsti ut alexũ¬
der macedo geometcũ x̃ceptorẽ reget
q̃dam secretiora artis illius ab eo sͥ clariꝰ
intelligentiã scͥpturarũ alio qͥn obtabe¬
lius regiũ foret multa sũt ubi nõ mõ
nichil ꝓdest s ẽt multũ obest maiestas
et imꝑiũ magno quid̾ et suꝑbo lectore
nõ sũ dignꝰ credo nec ego fastidio sũ in¬
geniũ et delicatas aures ambio si ab

Expanded text:
ad scolas ire iubeor iam senescens, quas ad scolas ire iubeor iam senescens, quas iuvenis semper fugi. Sed bene habet; interim liber sum, egre permittentibus qui me in servitium asserebant, et si expectanda conditio est, in perpetuum liber ero, tanto equidem libertate letior ideo quod altior visus sim quam qui videri possim ab his qui sibi videntur altissimi? Gaudeo dum altitudo non obscuritas cause sit? iuvat a paucis videri, quantoque a paucioribus videor, tanto ipse michi carior sum. Nolo dignitas aut opes adiuvent legentem; proinde pontificem acrius opposui, repetam: meministi ut Alexander Macedo geometricum preceptorem roget quedam secretiora artis illius ab eo sibi clariintelligentiam scripturarum; alioquin optabilius regnum foret; multa sunt ubi non modo nichil prodest, sed etiam multum obest maiestas et imperium. 22 Magno quidem et superbo lectore non sum dignus; credo, nec ego fastidiosum ingenium et delicatas aures ambio. Si ab
Abbreviated transcription (Latin):
ad illius pedes qui digito celum pandit
az nõ lib̾tati mee illũ s oppinioni omnũ
faue̾ Quid te moror. unꝰ adu̾sus multos
nõ mediocris eloquii s multo maxie silẽ¬
cn fideiq mee aĩos occupau̾at ꝙͣ uera
uiderint fame talis auctores archanis.
Itaq maxtini pontisicis ydonxus insus xrã
nrmp hoc ip̃m euocatus unũ obstare dicebat᷑
ꝙ michi altior stilus ẽẽt ꝙͣ rõne sedis hũili¬
tas postularet qd cũ ex illorũ ore qͥ status
13¬
iubet et quẽ ip̃i stilũ noĩant nõ ẽ stilꝰ
qͥd aũt or̃o nũc dice̾t iuuenalis qͥ studio¬
rum spem ꝑditũ tp̃ribus suis dolet Ced
seneca cantꝰ orator qui post Ciceronẽ
indet̾ius datã eloꝙ̃tiam lamẽtauit Ed
cico ip̃e sũmꝰ flos eloquii qui tñ quod̾
loco eloq̃ntre casum deflet uñ ꝑ has in¬
eptias nõ auduũt quibꝰ a sompuo uł mĩ¬
Spaciũ hẽo addiscendi qd̾ utinã nescirẽ
friuole et mamt et abiecte loqui has

Expanded text:
ad illius pedes qui digito celum pandit ad illius pedes qui digito celum pandit apparet non libertati mee illum sed opinioni omnium favere. Quid te moror? unus adversus multos non mediocris eloquii, sed multo maxime silentii fideique mee animos occupaverat; quam vera, viderint fame talis auctores; archanis itaque Maximi Pontificis ydoneus visus eram inque hoc ipsum evocatus. Unum obstare dicebatur quod michi altior stilus esset quam romane sedis humilitas postularet; quod cum ex illorum ore qui status 13 Deinde ubi iureiurando interposito perdidici sic d autem, oro, nunc diceret Iuvenalis, qui “studiorum spem” perditam temporibus suis dolet? quid Seneca tantus orator, qui post Ciceronem “in deterius datam” eloquentiam lamentatur? quid Cicero ipse summus flos eloquii, qui tamen quodam loco eloquentie casum deflet? Bene quod has ineptias non audiunt quibus a supremo vel minspatium habeo ad discendum, quod utinam nescirem, frivole et inaniter et abiecte loqui; has
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpe iam solũ ⁊ in diebꝰ meis longiꝰ ꝓ gressũ
⁊ hũnde diuitẽ optare inciꝑe ꝙ coĩtatꝰ ado¬
mlta illico de fut᷑a si cupiditati aditꝰ pan¬
deret᷑ ncc̃itates curasq guissimas cũ diui¬
ciis subituras postremo orare ⁊ obstari ut
pudori meo ne male nutatis studyis fierẽ
senilis auareͤ spectatulũ ⁊ quibꝰ cõitibꝰ
lecã ac lib̾am uiẽtutẽ egissem eisdẽ aucto¬
ribꝰ tristẽ seruãq senectutẽ age̾ coactus
inciꝑem frustra suꝑuacuos labores laborũ¬
q cãs tanto scudio q̃ri ẽẽ ris et mͥ requiẽ.
in foribꝰ/ et ip̃m diem qͥ eos tã sollicitos ha¬
beret esse forsan extriemũ ab extrems
cte nõ magno spacio distare festiuare illã
q̃ finẽ curis hõm ⁊ ianib nectis ĩponẽt
tłibꝰ agebã sexe indigͣns sepe u̾o flebdit̾
et ꝓpe cũ lacͥmis, Contͣ aũt anucorũ obsti¬
nata acies ⁊ consilia p̃cesq multoꝵ ⁊ opi¬
nio uulgi t̾ris semꝑ affixa. uenerã int̾ea

Expanded text:
pe iam solum et in diebus meis longius progressum et abunde divitem optare incipere quod comitatus adoem me nunc satis multa, illico defutura si cupiditati aditus panderetur; necessitates curasque gravissimas cum divitiis subituras; postremo orare et obtestari ut pudori meo, ne male mutatis studiis fierem senilis avaritie spectaculum, et quibus comitibus letam ac liberam iuventutem egissem eisdem auctoribus tristem servamque senectutem agere coactus inciperem; 10 frustra supervacuos labores laborumque causas tanto studio queri; esse eis et michi requiem in foribus et ipsum diem qui eos tam solicitos haberet, esse forsan extremum, ab extremo certe non magno spatio distare; festinare illam que finem curis hominum et iibus agebam sepe indignans, sepe vero flebiliter et prope cum lacrimis; contra autem amicorum obstinata acies et consilia precesque multorum et opinio vulgi terris semper affixa. Veneram interea
Abbreviated transcription (Latin):
Ut pone me iuscio sponte sua manꝰ iret
ad calamũ Non su usq adeo incultꝰ ⁊ agstis
Ut nestiã ad int̾ clarũ ⁊ obscurũ ꝙ̃ te inter
magnificũ ⁊ unsillũ int̾sit pfecto aũt ho¬
noratã uc splendidã um inquietã ac turbi¬

Expanded text:
ut pene me inscio sponte sua manus iret ut pene me inscio sponte sua manus iret ad calamum. 2 Non sum usqueadeo incultus et agrestis ut nesciam quid inter clarum et obscurum quid ve inter magnificum et pusillum intersit; profecto autem honoratam ac splendidam verum inquietam ac turbi
Abbreviated transcription (Latin):
res nibi ꝙͣ ius utrũq sibi quisq nr̃m ure
sue uendicet/ s ita illim int̾ duos aĩtos
pari uisũ est incũbe illt oro te bonam
uidolam si reppis adiia si miuꝰ insere
ꝙ adultũ adiuues in qua tibi placeas
qd marũ maniũ opus notes te drmũ¬
Sargiliano ꝯsilio p̾mis et te miretur
ab aitis Tiuid multa si iue semper
fratrem extimasti filiũ huns h abe. et
uale u sdus iunii
Afrantiscuĩ nec politañ ꝓthonotariũ
octupatorũ uta ꝙͣ inquieta ꝙͣ turbida
sire magius tamen laboribꝰ magnã
gloriam non queri
lior temeritas mñorem cõtegat uel
extuset ferasq equo am̃o uir insig¬
ins si tibi nũt dixo qd̾ dudũ illi longe hõm
maxĩo non suir ipis assy dixisse me recolo
cũ tibi xiũ fere om̃s ĩudeant egto cõpatior
qd̾ cũ sepe hactenꝰ in nñm ueniss ut dice̾t
tñ p̃sitm hodierno die nam dũ absens quod
sepe soleo tetũ essem tm̃ solitu dĩs mee dulce¬
dinẽ auxit occupationũ tuarũ recordatio

Expanded text:
trunque sibi quisque vestrum iure suo vendicet, sed ita illum inter duos amicos partiri visum est. Incumbe illi, oro te; bonam indolem si reperis, adiuva; si minus, insere quam adultam adiuves, in qua tibi placeas, quod tuarum manuum opus voces. Tenerrgiliano consilio primis et te miretur ab annis. Quid multa? si me semper fratrem extimasti, filium hunc habe et Vale. V Idus Iunias. 4 Ad Franciscum Neapolitanum Pape prothonotarium, occupatorum vita quam inquieta quam turbida; sine magnis tamen laboribus magnam gloriam non queri. 1 Maior temeritas minorem contegat vel excuset; ferasque equo animo, vir insignis, si tibi nunc dixero quod dudum illi longe hominum maximo non sine ipsius assensu dixisse me recolo. Cum tibi enim fere omnes invideant, ego compatior; quod cum sepe hactenus in animum venisset ut dicerem, tum presertim hodierno die; nam dum absens — quod sepe soleo — tecum essem, tantum solitudinis mee dulcedinem auxit occupationum tuarum recordatio,
Abbreviated transcription (Latin):
et intor et ut u̾n fatear adhuc spero sꝑu
om̃ia pot̾ãt sola ut quies añi saluer ẽẽt au
dies tñ nõ qd̾ agi debuit s qd̾ actũ est et
quid putas om̃is in sidiarũ sceua pͥmo michi
patuit aduẽtio ꝙ si om̃s ambagũ formas
emine̾ quibꝰ nõ siue indignatõe tura neq
sine aĩcoꝵ suspitiis unus in ubi mĩme uo¬
luissẽ anuꝰ effluxit longa erit hystorua
sũma cũctis ope tendentibꝰ ut diues sed
occupatus atq sollicitꝰ ymo quidẽ ut uere
paux miser et mestus fierẽ me uno reluctã¬
te.icritꝰ ac recusante ingũ aureñ nõ alit̾ ꝙͣ

Expanded text:
et nitor et ut verum fatear, adhuc spero, sperni omnia poterant, sola ut quies animi salva esset. 5 Audies tamen non quod agi debuit, sed quod actum est. Et quid putas? omnis insidiarum scena primo michi patuit adventu. Quodsi omnes ambagum formas enumerem, quibus non sine indignatione mea neque sine amicorum suspiriis unus michi ubi minime voluissem, annus effluxit, longa erit historia, summa cuntis ope tendentibus ut dives sed occupatus atque solicitus, imo quidem ut vere pauper miser et mestus fierem, me uno reluctante acriter ac recusante iugum aureum non aliter quam
Abbreviated transcription (Latin):
mas gallias italiã et a tergo relictis pire¬
nis collibꝰ igne atq aceto et fro fractis al¬
pibus tnsmissisq anibꝰ hibero Rodano
et pado suꝑatis apẽmũ iũgis ad ip̃iꝯ urbis
menia uictor horrendus accessit Qd in singu¬
lis morer uictor tociẽs uictꝰ tandẽ nõ desti¬
tuit spem Renouansq bellũ alienis iuribꝰ
ꝯsilio suo s yriã bithunãq lust̾uit finis ho¬
mĩs fortune fuit ardor aĩ ꝓculdubis suus
fuit neq id nũc q̃rit᷑ ꝙͣ iustus sed illud qd̵
dicebã nisi fallor oñdit singularẽ qͣndam
int̾ suos ciues excellentiã młtorũ illi labo-¬

Expanded text:
nias Gallias Italiam et a tergo relictis Pirenias Gallias Italiam et a tergo relictis Pireneis collibus, igne atque aceto et ferro fractis Alpibus trasmissisque amnibus Hibero Rodano et Pado, superatis Apennini iugis, ad ipsius Urbis menia victor horrendus accessit. 17 Quid in singulis morer? victor totiens victus tandem non destituit spem, renovansque bellum alienis viribus consilio suo, Syriam Bithyniamque lustravit; finis hominis fortune fuerit, ardor animi proculdubio suus fuit. Neque id nunc queritur quam iustus, sed illud quod dicebam, nisi fallor, ostenditur: singularem quandam inter suos cives excellentiam multorum illi labo
Abbreviated transcription (Latin):
hes illũ affris thentonis ac cimbris oppo¬
suit Itaq nũc a nu̾die captos eĩ reges
Sucẽ nũt ab archo incredibili captiuoꝵ
agniẽ añ triũphales currꝰ agere mox
Uctores ĩp̃m tarce ꝯclusũ et paludibus
latitante uideas uixq sine fatigatõe au¬
dics labores qs il le amĩo ꝓtulit iudefesst Ed¬
Cacho nõne domũ sũã pot̾at iicołe siticulosas
arenas c̾tuire mabut et libitrs uitã obiet¬
tare spentibꝰ tanta xũ u̾tus ac tantus a¬
mor lib̾tatis accend̾at huic cñ domꝰ antus¬
tior quid u̾o pompeia et remagna ⁊ noĩs
nõne amplissiuis atq epulentissimis edi¬
bus derelictis pr̃ĩaq in qua pͥnceps erat
toto uagus uictor orbe trarũ ꝯuietẽ sibi ab/¬
stulit ut glĩam iuenir et Giud cesares.
se mati̾e succũbã prius deficiet dies ꝙͣ exͣ
mis apud Carthagiẽ cuus hanbal ut cla¬
rior fieret mare tͣnsuit ꝑmeauĩt hyspa¬

Expanded text:
hec illum Afris Theutonis ac Cimbris oppohec illum Afris Theutonis ac Cimbris opposuit; itaque nunc a meridie captos eum reges ducere, nunc ab Artho incredibile captivorum agmen ante triumphales currus agere, mox victorem ipsum carcere conclusum et paludibus latitantem videas, vixque sine fatigatione audias labores quos ille animo pertulit indefessCato? nonne domum suam poterat incolere? siticulosas arenas circumire maluit et lybicis vitam obiectare serpentibus; tanta eum virtus, tantus amor libertatis accenderat; huic tamen domus angustior. Quid vero Pompeius et re magnus et nomine? nonne amplissimis atque opulentissimis edibus derelictis patriaque in qua princeps erat, toto vagus victor orbe terrarum quietem sibi abstulit ut gloriam inveniret? quid Cesares Ise materie succumbam? 16 Prius deficiet dies quam exrus apud Carthaginem civis, Hanibal, ut clarior fieret, mare transivit, permeavit Hispa
Abbreviated transcription (Latin):
potant sabriaꝯ donui seuescẽ pͣuis esset
aretissima surtus in ortulo mãibꝰ suis cul¬
to in agellis suis Cerranꝰ Cuũciꝰ atilius
potat Camillus in pace dege̾ nec p̃clara
głia ñudiam ciuiũ atqt exiliũ me̾ri insi
eos spectata u̾tus adu̾sus pirrhũ E amui¬
tes penos gallos atqz undiq ingruentez
belloꝵ mole duces ꝑpetuos rei puͨ ͤ debi
at frat̾u̾e uine int̾q suorũ sepult᷑ sepeliri
nͥ eos studiũ u̾tutis octoãnis głiose actis in
yspania pot clarissimos labores ꝑegrina
tellura ꝓcũbentes obrue̾t Quuid de duobꝰ af¬
fricams loquar quoꝵ pͥmꝰ cũ uix quisq
tutꝰ ẽẽt in ytalia in affricã tͣnsire non ti
uuunit cet̾is uictis in pr̃ia uicto ethea hoste¬
li głiosi ssiuꝰ reuersurꝰ alt̾ in affrica qͦr¬
alt qr in yspana duas urbes Rono imꝑio
infestissimas ut ait eĩco Carthaginem
pes siuitatis in illo uiro site erãt fama

Expanded text:
poterat Fabritius domi senescere quamvis esset poterat Fabritius domi senescere quamvis esset arctissima, Curius in ortulo manibus suis culto, in agellis suis Serranus Quintius Atilius, poterat Camillus in pace degere nec preclara gloria invidiam civium atque exilium mereri, nisi eos spectata virtus adversus Pyrrum Samnites Penos Gallos atque undique ingruentem bellorum molem, duces perpetuos reipublice debitac fraterne vivere interque suorum busta sepeliri, nisi illos studium virtutis, octo annis gloriose actis in Hispania, post clarissimos labores peregrina tellure procumbentes obrueret. Quid de duobus Africanis loquar, quorum primus, cum vix quisquam tutus esset in Italia, in Africam transiis victis in patria, victor e terra hostili gloriosissimus reversurus; alter in Africa quoque et Hispania duas urbes romano imperio infestissimas, ut ait Cicero, Carthaginem pes civitatis in illo” viro “site” erant? Fama
Abbreviated transcription (Latin):
aut quietẽ spectat sũma lr̃atorũ hom
mextimabiles q dulcedinẽ quieste̾ pot̾a̾t¬
ulixes nisi mex plebile de sid̾ium młta nos¬
cendi cunctis illũ litoribꝰ t̾risq raptaret
laboriosa u̾tuo q̃ possessores sues quiesce¬
non sunt/ laboriosa inꝙͣ utus si gliosa si
clara. et q̃ ut laborẽ sic amorẽ admiratõem
qr cõciliet hec que et ulixe silati furoris
si ea fama est in achilli furtiui amoris late¬
bris eductos ꝑduxit ad troiã nil aut illi
ꝓp̾riũ aut huit mat̾imũ ꝓfuit ingemiũ leu¬
tit u̾tus adusa conciliis fignientũ om̃e dis¬
cussit non pñt uiri insignes nͥ ut excelsi
mõtes occultari cui singlare aliqd̾ nature
donũ est in ppetus laboribꝰ etatem aget
si negociorã turbines effug̾it illic rñi in
tare neq ꝑuo ꝑabelem s que totũ te po¬
scat in p̃ciũ ꝓude ut quibꝰ magis forte de¬
bectabis exemplis agã ⁊ c̾tioribꝰ et nr̃is

Expanded text:
ac quietem spectat, summam literatorum hominum ac quietem spectat, summam literatorum hominum inextimabilemque dulcedinem. 10 Quiescere potUlixes, nisi inexplebile desiderium multa noscendi cuntis illum litoribus terrisque raptaret; laboriosa virtus que possessores suos quiescenon sinit, laboriosa, inquam, virtus sed gloriosa sed clara et qu Hec est que et Ulixem simulati furoris, si ea fama vera est, et Achillem furtivi amoris latebris eductos perduxit ad Troiam; nil aut illi proprium aut huic maternum profuit ingenium; lentis virtus adversa consiliis figmentum omne discussit; non possunt viri insignes nisi ut excelsi montes occultari. Cui singulare aliquod nature donum est, in perpetuis laboribus etatem aget; si negotiorum turbines effugerit, illi eum in tare neque parvo parabilem, sed que totum te poscat in precium; proinde ut quibus magis forte delectaberis exemplis agam et certioribus et nostris,
Abbreviated transcription (Latin):
spes a ut eiũ asꝑitate supplicii breuitas
censolat᷑ sic infinitũ malũ fortes ẽt aĩos
st̾uit as ꝯficit laborat equidẽ uux belli
laborat ⁊ nules s⁊ ille uictoriã ac muphũ
respicit hic enute nulicie stipendia redi¬
tũ ad penates et quietẽ spat laborat ag¬
cola si yemẽ cogitat ac dies festos et xx¬
nudantis horrei uoluptatẽ laborat nau¬
ta duro laborat impiger uiator s utrũq
sꝑatus me t̾imus cogit pñtiã labor̾ nõ¬
lestias nõ sentire laborat aurifossor abstõ¬
diti s int̾ fecas ⁊ horribiles cauernas bue
incõmodũ magni lucri spe et odiosas te
eo płibꝰ one rahẽ Iugoq te subicies gui¬
ori ꝓrsus dura conditõ qñ et mãe̾ dedecꝰ
et diligencie mͥces ẽ suitus indignũ fateor
et nĩme nouũ p̾cipue int̾ illos qͦrũ uita
nõ ex ꝓprio s aut pͥnci ͫ aut sue rei pu c ͤ
pendet impio młtis sua nocet industa
Ita dico nocet quo ad głiam s qd̾ ad ociũ

Expanded text:
t enim asperitatem supplitii brevitas consolatur, sic infinitum malum fortes etiam animos sternit ac conficit. 8 Laborat equidem dux belli, laborat et miles, sed ille victoriam ac triumphum respicit, hic emerite militie stipendia, reditum ad penates et quietem sperat; laborat agricola sed hiemem cogitat ac dies festos et exundantis horrei voluptatem; laborat nauta durus, laborat impiger viator, sed utrunque speratus vie terminus cogit presentium laborum molestias non sentire; laborat auri fossor absconditi sed inter cecas et horribiles cavernas breve incommodum magni lucri spe et odiosas teneo pluribus honerabere iugoque te subicies graviori: prorsus dura conditio, quando et ignavie dedecus et diligentie merces est servitus. Indignum, fateor, ac minime novum, precipue inter illos quorum vita non ex proprio sed aut principum aut sue reipublice pendet imperio. Multis sua nocet industria; ita dico nocet non quod ad gloriam, sed quod ad otium
Abbreviated transcription (Latin):
adolescẽtia ꝯtemptore auri q̃n et moditum
habebã et młto egẽ pot̾am ac dñi si diut̾nũ
aliqͥd in hiis uite mortalis angustiis dici
deb. iam u̾o̾ deformẽ mͥ futurã auri situm
qñ et multũ hrem et ad eam etatẽ ꝑuenis¬
sem q̃ mollire ac tp̃eare soleat affcũs et ĩ
qua sit eo turpior cupiditas qͦ mĩor ⁊ bre¬
nor p̃t esse ncc̃itas ꝓ longitudĩe uir optã¬
dñ esse maticũ mͥ iam et m̾idianas horas

Expanded text:
 auri quando et modicum habebam et multo egere poteram ac diu, si diuturnum aliquid in his vite mortalis angustiis dici debet; 7 iam vero deformem michi futuram auri sitim quando et multum haberem et ad eam etatem pervenissem que mollire ac temperare soleat affectus et in qua sit eo turpior cupiditas, quo minor et brevior potest esse necessitas; pro longitudine vie optandum esse viaticum; michi iam et meridian
Abbreviated transcription (Latin):
mancipiũ totũ putẽt qui gulã ac uentrẽ¬
⁊ seu ꝯtunaces ⁊ mni̾ces sues longe ieminio
domare audeant durũ ⁊ melaboratũ atꝯs
ex onũ fruge cõpositũ pane̾ sibi fãiliare
fec̾it neq haustũ puri gurgitis hcereat
aeq uictũ agfstem t̾re mr̃is nun̾a sponte
nastentia herbas atq arborũ bachas et
dulcia ponia fastidiant possitq siue aniã¬
tiũ int̾itu suã aliqñ uita agẽ qui ad auxi ͫ
fessi ac languẽtis stomachi nõ copiã mol¬
lesq delicias s abstmẽtias et fumã ⁊ exꝰ¬
ciciũ implorent postremo qui corꝑi nõ fer¬
nire s leges dare atq imꝑare didic̾int
horũ ego nõ memunicas asscribe̾ nõ ausi
nitor tũ ⁊ aliꝙͣtulũ ꝑfecisse uideor ut silram
reliqͣ głie mee nat᷑a quid̃ cupidissimũ non
nrego s ita añn studio formaui ut leto illaz
si assit arrixiat. et si desit nõ mestus abi¬

Expanded text:
mancipium coquum putent; qui gulam ac ventrem ceu contumaces et inertes servos longo ieiunio domare audeant, durum et inelaboratum atque ex omni fruge compositum panem sibi familiarem fecerint, neque haustum puri gurgitis horreant neque victum agrestem, terre matris munera sponte nascentia, herbas atque arborum baccas et dulcia poma fastidiant, possintque sine animantium interitu suam aliquando vitam agere; qui ad auxilium fessi ac languentis stomaci non copiam mollesque delitias sed abstinentiam et famem et exercitium implorent; postremo qui corpori non servire sed leges dare atque imperare didicerint. 25 Horum ego me numeris ascribere non ausim; nitor tamen et aliquantulum profecisse videor; ut sileam reliqua, glorie me natura quidem cupidissimum non nego, sed ita animum studio formavi ut et letus illam, si assit, arripiat, et si desit, non mestus abi
Abbreviated transcription (Latin):
aut scalprũ adamantĩa ẽ cũ mlta quidẽ
congregent occupati hoĩes tp̃us effinidũt
et cũ age oĩa uideant᷑ unũ illudq opti ͫ
sꝑ omittũt uinẽ ubiq sũt p̃ter apud semet¬

Expanded text:
aut scalprum: adamantina est. 7 Cum multa quidem aut scalprum: adamantina est. 7 Cum multa quidem congregent occupati homines, tempus effundunt, et cum agere omnia videantur, unum idque optimum semper omittunt, vivere; ubique sunt p
Abbreviated transcription (Latin):
quis eiũ hanc u̾e̾ felicem uitã dixĩt qͥs nõ
missablem pociꝰ extimet fortimnã ꝙ̃tisl
cumulatã sit romodis plenã laboribꝰ qͥetis
exptam intentũ aliis oblitã sui occupator
tota uita bellũ sine sudiciis ẽ pate eni
carẽt dũ tnquilli uident intus escuã. et
si sopor obrepsut mens uigilat clausieni
oculs irrupunt ymagines agendoz quies
turbat᷑ in sõpmis telam mextricablem uigi¬
lantes ordiũtur dormiẽtes texũt ꝙ cũ sepe
ceꝑint deuiq tͣxint nec uigiles nũꝙͣ ex¬
pediant nec sopiti recasurũ et isiphi saxũ
nolunt Rotis y sioniis agitant᷑ adu̾sꝯ ndrã
dimicant q̃ cũ credit᷑ defecisse capidũ fecũ¬
p̃cedit aut sequit᷑. Quid faciãt auxii
quo se u̾tant quibꝰ se artibꝰ expediãt
emĩa in dies euanescẽ seq eũ uniuerso
sencĩt ĩmimiu sola occupatio ĩmortalis
cotidie crescit int̾ manꝯ frust̃ luna q̃rit᷑

Expanded text:
Quis enim hanc vere felicem vitam dixerit? quis non Quis enim hanc vere felicem vitam dixerit? quis non miserabilem potius extimet fortunam, quantislibet cumulata sit commodis, plenam laboribus, quietis expertem, intentam aliis, oblitam sui? Occupatorum tota etas bellum sine indutiis est: 5 pace animi carent; dum tranquilli videntur, intus estuant; et si sopor obrepserit, mens vigilat clausisque oculis irrumpunt imagines agendorum; quies turbatur in somniis; telam inextricabilem vigilantes ordiuntur, dormientes texunt, quam cum sepe ceperint diuque traxerint, nec vigiles unquam expediant nec sopiti; recasurum Sisyphi saxum volvunt, rotis Ixionis agitantur, adversus hydram dimicant, que dum creditur defecisse, capitum fecunaut precedit aut sequitur. Quid faciant anxii, quo se vertant, quibus se se artibus expediant? omnia in dies evanescere seque cum universo sentiunt imminui; sola occupatio immortalis est quotidieque crescit inter manus; frustra lima queritur
Abbreviated transcription (Latin):
uel subductũ tibi uel x reptũ aliems u sibus
Datur nullũ tibi diẽ nulła tͥ nocte tredere
nullũ tͥ t̾nquillũ receptaculũ usꝙ̃ fore or̃tos
ad laborez fugã ad sollatiũ quesitos plibꝯ
iam neggociis ꝙͣ herbis aut floribꝰ pluribꝰ
curis hũndare ꝙͣ frendibꝰ calamũ ⁊ cubi¬
le ad recreatõrm hũãne fatigatõis inuẽtos
imptunissimoꝵ hom disponis assidus uoci¬
bus strepe acersim te nules et qͦ nichil
est gramꝰ cũ diui mltũq desudau̾i̾s ul cepta
ad exitũ nõ ꝑduci ul subm̃ alia atq alia
enige̾ ita nullũ se laboribꝰ fine nullum
portũ tẽpestatibꝰ offende̾ si interdũ equi
fugatis ascendis elmibꝰ hebit sequax tura
si in xuppi ꝯfugis una et eadẽ scalla solli¬
citudo tua tecũ standet deniq si mare tnͣ¬
sierts illic teip̃m ĩuemet et sencies umi ẽẽ
qd̵ ait flactꝰ celũ te mutasse nõ aĩm huic
igit᷑ illa mã tue felicitatis in sueta ꝯpassie

Expanded text:
is usibus datur; 3 nullum tibi diem, nullam tibi noctem cedere, nullum tibi tranquillum receptaculum usquam fore; ortos ad laborum fugam ac solatium quesitos, pluribus iam negotiis quam herbis aut floribus, pluribus curis abundare quam frondibus; thalamum et cubile ad recreationem humane fatigationis inventos, importunissimorum hominum dissonis assidue vocibus strepere; accersiri te milies et quo nichil est gravius, cum diu multumque desudaveris, vel cepta ad exitum non perduci vel subinde alia atque alia emergere; ita nullum se laboribus finem, nullum portum tempestatibus ostendere. 4 Si in tergum equi fugacis ascenderis, clunibus herebit sequax cura; si in puppim confugeris, una et eadem scala solicitudo tua tecum scandet; denique si mare transieris, illic te ipsum invenies et senties verum esse quod ait Flaccus, “celum” te “mutasse non animum”; hinc igitur illa mea tue felicitatis insueta compassio.
Abbreviated transcription (Latin):
Dolescens quẽ ad te misi pͣ mͥ sit
uinctus fangiũe po puto tibi nõ
incogintũ n forte subditũ rns meremẽtũ
qd mn etate sua sepr accddit tibi discipuli
tui noticiã abstulerit hũc si nosti ne illud
ꝯuidẽ ꝙͣ mͥ sit tarus aut ꝙͣ bonũ fieri tu-¬
piã ignoras et is quidẽ a scolis tius fato
suo tener admodũ abstractus apud Siber¬
tũ uarmensr̃ non ignobilez gͣmaticũ ali¬
ꝙͣtulũ tp̃ris exegit ingemo ut suspicor
noy malo iudicare riũ neq̃o Ita sine nul¬
tus mei pñtia siue ignorãcie sue cõscĩa
turba: ut sub ocłis meit semꝑ obstinatũ
teneat silenciũ unũ est in quo me non
patit᷑ errare hoiem mulłu uidi magis a
lris ab horrentẽ neminẽ odit a̾ metuit
p̃ter librũ illũ nuimicũ hostem ht̃ male
inquirs incepisti male mꝙͣ s uere neq

Expanded text:
dolescens quem ad te misi, quam michi sit iunctus sanguine puto tibi non incognitum, nisi forte subitum eius incrementum, quod in etate sua sepe accidit, tibi discipuli tui notitiam abstulerit. Hunc si nosti, ne illud quidem, quam michi sit carus aut quam bonum fieri cupiam, ignoras. Et is quidem a scolis tuis fato suo tener admodum abstractus, apud Gibertum Parmensem, non ignobilem grammaticum, aliquantulum temporis exegit. 2 Ingenio, ut s ita sive vultus mei presentia sive ignorantie sue conscientia turbatur, ut sub oculis meis semper obstinatum teneat silentium —, unum est in quo me non patitur errare: hominem nullum vidi magis a literis abhorrentem; neminem odit aut metuit preter librum, illum unicum hostem habet. ‘Male’ inquies, ‘incep
Abbreviated transcription (Latin):
rũ illustriũ u̾tutis nõ fortune iudicio me
ꝓprudit᷑ nichil rnĩ ex hiis que bonis
om̃ibꝰ in illo uiro displicẽt argueͬ neq
omĩo fiis s pͥncixn reus est non sibi
obiat᷑. ꝙ malis adhefit ꝙ libertatem
ergo illud unũ sibi t̾men opponit᷑. unde¬
si tondempnatus fuit nõ mͥ quidẽ in faiuis s
etͦna decoratus głia uidebit᷑ qd̾ lic cogita¬
re ausus sit ut saluã ac lib̾am uelle esse
rem publił ⁊ de rõno imꝑio deq roͣnis po¬
testatibꝰ rome agi s cruce uulturibusq
dignũ scelus õe rõnũ doluisse ꝙ pr̃ĩam suam

Expanded text:
rum illustrium virtutis non fortune iudicio metrum illustrium virtutis non fortune iudicio metperpenditur; nichil enim ex his que bonis omnibus in illo viro displicent, argiutur, neque omnino finis sed principii reus est; non sibi obicitur quod malis adheserit, quod libertatem ergo? illud unum sibi crimen opponitur, undesi condemnatus fuerit, non michi quidem infamis sed eterna decoratus gloria videbitur: quod scilicet cogitare ausus sit ut salvam ac liberam vellet esse rempublicam et de Romano imperio deque romanis potestatibus Rome agi. 21 O cruce vulturibusque dignum scelus, civem romanum doluisse quod patriam suam,
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc nõ possũ pͥncipiũ nõ mirari ueuit
aũt non uinctꝰ hoc unũ defuit pu ͨ ͦ pudo
ri Cet̾um eo hĩtum ut speinichil eẽt in
fugã imͣ ip̃o ciuitatis ingressu de me q̃¬
sut infelix an in curiã eẽm sru oprm
forte aliqͣm ex me spans que in me quod
ego quidẽ nouim nulla est seu sola uete¬
ris eisq ip̃is in locis cõtracte olim aĩci ͤ
tot ppłoꝵ salus incoluĩtasq pendebat de
manibꝰ pendet alienis uita sunł ⁊ famã
rius in ambigno sũt nõ aduertes qñ ui¬
bnte suu̾a uł intestabłrm illũ audiẽs uł
ex auctũ extingui quid̃ cuiꝯtũq mortãł
licet sc̃issimũ corpus p̃t ac neq mortez
yrq infamiã n̾tus timet inuiolabilis ẽ
nulla ꝓrsus ĩurie nullus obnoxiꝰ utinã¬
in oprm suũ dectus uel desidia uł nutatõe
ꝓpositi reformasset iul sibi nnisi in corpꝰ
deat apudros qui u̾am głiam fliq dedetꝰ
nõ oppinione uulgari s quibusdã criori¬
bus suis notis exammãt et ruẽtꝰ uiro¬

Expanded text:
 possum principium non mirari. 16 Venit autem non vinctus — hoc unum defuit publico pudori —, ceterum eo habitu ut spei nichil esset in fuga, inque ipso civitatis ingressu de me quesivit infelix an in curia essem, seu opem forte aliquam ex me sperans — que in me, quod ego quidem noverim, nulla est —, seu sola veteris eisque ipsis in locis contracte olim amicitietot populorum salus incolumitasque pendebant, de manibus pendet alienis; vita simul et fama eius in ambiguo sunt. Non advertes quntentia, vel intestabilem illum audies vel extinctum; et extingui quidem cuiuscunque mortalis, licet sanctissimum, corpus potest; at neque mortem neque infamiam virtus timet: inviolabilis est, nulli prorsus iniurie, nullis telis obnnon ipse suum decus vel desidia vel mutatione propositi deformasset! nil sibi nisi in corpus deat apud eos qui veram gloriam falsumque dedecus, non opinione vulgari, sed quibusdam certioribus suis notis examinant et eventus viro
Abbreviated transcription (Latin):
mt at u̾o ne interdũ patam alter est.
Sepe rrgo sepe mordacitꝰ iccari solro ui¬
de ne famã suã ungilio eripias uicino tuo
Ile aũt oclos in t̾ram deiciens sbito rubo-
re ꝑfundit᷑. hoc aũt siłare nõ pt una
igit᷑ sxes est Recundissimꝰ uidet᷑ et ad¬
huc cereus est aptus ad or̃m hĩtum ꝓ ar¬
bitrio p̾ceptoris in flecti hoc sibi suꝑ cet̾a
incõmodũ accidit ꝙ in ip̃o ꝯ finio puber¬
trtis me ꝙ mirabis auctore pariũ si xt̃
gynasio ereptus ad curiã que rõna dr̃
repabilis fateor iactura si culpa ẽ ego
cuspand qui id dolui nõ qd michi platet

Expanded text:
me ac Verone et interdum Patavi altus est; sepe ego secum mordaciter iocari soleo: ‘Vide ne famam suam Virgilio eripias vicino tuo’. 4 Ille autem oculos in terram deiciens subito rubore perfunditur; hoc saltem simulare non potest. Una igitur spes est: verecundissimus videtur et adhuc “cereus” est, aptus ad omnem habitum pro arbitrio preceptoris “inflecti”. Hoc sibi super cetera incommodum accidit, quod in ipso confinio pubertatis, me — quod miraberis — auctore, parmensi etiam gimnasio ereptus, ad curiam que romana dicitur, reparabilis, fateor, iactura; sed si culpa est, ego culpandus, qui id volui, non quod michi placeret
Abbreviated transcription (Latin):
nõ excludo dũ nouit nichal hic ꝯsere̾ diui¬
cias Quid młta si alti̾ scribe tã anĩo se irõ
age nũe francisco meo scribens mͥ stͥbo
uolor ego ut lectormens quisqͥs sit me
unũ non fi ᷑ iuptias nõ amitonoctẽ n on
hostis in sidias non uadimoniũ non donũ
nõ agrũ aut thesaurũ suũ cogitet et sal¬
tem dũ legit nolo mecũ sit Si negotiis
ueget᷑ lectõrm diffat ubi ad legendũ
accessit negocioꝵ pondus et curã rei fa¬
nliaris abiciat In q ra q̃ sub ocłis sũt
aĩm intendat Si conditio nõ placet mu¬
tiliba scriptis abstineat nolo ego parit̾
negociet᷑ ⁊ studeat nolo sine ullo labore
ꝑcipiat que sine labore nõ scͥpsi s exp̾tet
ut de sũma rerũ post hac neminẽ michi
p̃feram nullis amitoꝵ p̃ciba inflector
nulla unꝙͣ spe nullo p̃cio amittã ut ꝑi¬
clitandi itm sit libertas hoc tͥ amice nõ
ignotũ uolui ut statũ rẽrũ pñtium et mi¬
siraris et rideas sul ut illi gras mecũ

Expanded text:
excludo, dum noverit nichil hic conferre divitias. 23 Quid multa? si alteri scriberem, tam animose non agerem; nunc Francisco meo scribens, michi scribo. Volo ego ut lector meus, quisquis sit, me unum, non filie nuptias non amice noctem non hostis insidias non vadimonium non domum aut agrum aut thesaurum suum cogitet, et saltem dum legit, volo mecum sit. Si negotiis urgetur, lectionem differat; ubi ad legendum accesserit, negotiorum pondus et curam rei familiaris abiciat, inque ea que sub oculis sunt, animum intendat. Si conditio non placet, inutilibus scriptis abstineat; nolo ego pariter negotietur et studeat, nolo sine ullo labore percipiat que sine labore non scripsi. 24 Sed ut de summa rerum posthac neminem michi preferam, nullis amicorum precibus inflectar, nulla unquam spe, nullo precio committam ut periclitanda iterum sit libertas. Hoc tibi, amice, non ignotum volui, ut statum rerum presentium et miserearis et rideas; simul ut Illi gratias mecum
Abbreviated transcription (Latin):
riarũ pondus abice̾ possumꝰ si uolumus
qd̾ multi uiri famosissum fecerũt egesta
nirq ꝯditionis sue admonẽs ac tacitꝰ int̾¬
pellans ꝯspectu suo tarditatẽ mrã ex¬
rudimẽta Excipe illum quest hũaniͭ ͤ
ala tua notissima et insiste si qua uia
est nt trerde surgenciũ uiatorũ more na-¬
tim pr̃is iacturã meridiana festinatione
pestauret Guid ult̾ius dicã dono hunc
hõrem tibi ꝙ̃ meliorem mͥ restitues ut
uoro qd̾ socrates ꝓmisit esthim Id ut li¬
bentiꝰ p̾stes dicam qd philippus ar ᷝ ͥ u̾au
Soo rquid̾ et rgo hũc tua rtate natũ esse
quid ꝑte aliqͥd fiat si ꝑ h oĩem firri pot᷑¬

Expanded text:
iarum pondus abicere possumus si volumus, quod multi viri famosissimi fecerunt; egestatmeque conditionis sue admonens ac tacitus interpellans, conspectu suo tarditatem meam exrudimenta. Excipe illum, queso, humanitate illa tua notissima et insiste, siqua via est, ut tarde surgentium viatorum more, matutini temporis iacturam meridiana festinatione restauret. 7 Quid ulterius dicam? dono hunc hominem tibi, quem “meliorem” michi restitues, ut spero, quod Socrates promisit Eschini. Id ut libentius prestes, dicam quod Philippus Aristotili: Gaudeo equidem et ego hunc tua etate natum esse, qui per te aliquid fiat, si per
Abbreviated transcription (Latin):
gerito quiq qd̾ de achille dixisse fertun
alexand̾ macedo suspirãtes dicant. O
nisti sed iam metuo ne prolixitas in
fastidium ugat elegantissima qͦ breui¬
tas tua ne longius uager ãmonuit Sub¬
sistam igit᷑ deum orans cũctosq ce licolas
Ut serenita tẽ tuam genũis tam bellorũ ꝙͣ
studio rũ haureis ornatã tam dii in beant
in statu felicissimo florere .uii. kl Iañ ad¬

Expanded text:
gerico, quique, quod de Achille dixisse fertur gerico, quique, quod de Achille dixisse fertur Alexander Macedo, suspirantes dicant: ‘Ois invenisti!’ 14 Sed iam metuo ne prolixitas in fastidium vergat; elegantissima quoque brevitas tua ne longius vager, admonuit. Subsistam igitur Deum orans cuntosque celicolas, ut serenitatem tuam, geminis tam bellorum quam studiorum laureis ornatam, diu iubeant in statu felicissimo florere. VII Kal. Ianua
Abbreviated transcription (Latin):
et nulle semꝑ casibus exposita duas
et̾nitates ut ita dix erum ꝯ secuta est
quarũ alt̾am celesti alt̾am t̾reno regi.
Illam xp̃o debeat hanc Rob̾to Ingentia
duo munera a nunifitentissimis largito¬
ribus accipiens eo felicior uideri debet
ꝙ in celo ⁊ in t̾ra gr̃am dignissimis re¬
latũ est płimũ eiũ ex ꝑsona tͥbuentis
muneribus ip̃is accidit multũ int̾est a qͦ
bñficiũ acceꝑis ⁊ cui inde sis obnoxius
Sane q̃sitam illi celitus ĩmortalitatis ꝯdi¬
tõrm btissimãq inte mutatõem sileo mes
fabilia proseq̃ntẽ destituant uires qͣnta
demũ glia est quã tu sibi sup̃mo landibꝰ
peꝑisti, Certe dum illud tuũ sine epigrã¬
nia sue exithagiũ dici mans ꝙ eterne
mansurũ esse ꝯfido nuꝑ de functe neptis
memoriã celebrabit Semꝑ illa tecũ et
cũ clarissimis añis cui noĩbus uiuet.
Erunt qui mortẽ ĩmatura et iactura
modici tp̃ris tali cupiant ꝯpẽsasset pona¬

Expanded text:
et mille semper casibus exposita, duas et mille semper casibus exposita, duas eternitates, ut ita dixerim, consecuta est, quarum alteram celesti, alteram terreno regi, illam Cristo debeat, hanc Roberto! 11 Ingentia duo munera a munificentissimis largitoribus accipiens, eo felicior videri debet, quod in celo et in terra gratiam dignissimis relatura est; plurimum enim ex persona tribuentis muneribus ipsis accedit; multum interest a quo beneficium acceperis et cui inde sis obnoxius. 12 Sane quesitam illi celitus immortalitatis conditionem beatissimamque vite mutationem sileo, ne ineffabilia prosequentem destituant vires. Quanta demum gloria est quam tu sibi supremis laudibus peperisti! certe, dum illud tuum sive epygramma sive epythaphium dici mavis, quod eterne mansurum esse confido, nuper defuncte neptis memoriam celebrabit, semper illa tecum et cum clarissimis omnis evi nominibus vivet. 13 Erunt qui mortem immaturam et iacturam modici temporis tali cupiant compensasse pan
Abbreviated transcription (Latin):
terer solũ s testibus adhibitis ꝯfirmarẽ
qd̾ ita michi am̃ ꝯfecit nec securus iam
nec spei plenus formidatũ gentibꝰ diem
mortis ex pectẽ hunc diem transuecta
neptis tua quã finis epłe canit ut p̃dicat
ĩuidiosa potius ut mͥ quidẽ indet᷑ ꝙͣ mise¬
rabili sorte de fungit᷑. ꝙuis enĩ in ipso
etatis et forme flore subtͣcta sit pub lica
u̾e tocius orbis q̃ rimonia multisq p̃cipue
pplorum utusq regniet unde ortũ et in qd̾
tnslatũ id rarũ et exiuũ detus erat la¬
cnus et lamẽtis ip̃a tũ cũ felix est non
solum qui ad et̾ne uite delicias ꝑ horrifi¬
cum illud mortis lunen ingressa est S
etiã ꝙ tu eam nobilissimo elogio omibꝰ¬
q scłis illustrasti. quis eũ mortuã ymo
uero quis non gliosissime uiuentez dicere
audebit quã deus in celo tu in t̾ris uiuere
uoluisti Oinꝙͣ felix mlier o itm felix q̃
pro una tp̃rali uita eadrmq breui ⁊ incta

Expanded text:
terer solum, sed testibus adhibitis confirmarem; terer solum, sed testibus adhibitis confirmarem; quod ita michi animum affecit, ut securus iam ac spei plenus formidatum gentibus diem mortis expectem. 9 Hunc diem transvecta neptis tua, quam finis epistole canit ac predicat, invidiosa potius, ut michi quidem videtur, quam miserabili sorte defungitur. Quamvis enim in ipso etatis et forme flore subtracta sit, publica fere totius orbis querimonia multisque precipue populorum utriusque regni, et unde ortum et in quod translatum illud rarum et eximium decus erat, lacrimis ac lamentis, ipsa tamen felix est, non solum quod ad eterne vite delitias per horrificum illud mortis limen ingressa est, sed etiam quod tu eam nobilissimo elogio omnibus seculis illustrasti. 10 Quis enim mortuam, imo vero quis non gloriosissime viventem dicere audebit, quam Deus in celo, tu in terris vivere voluisti? O, inquam, felix mulier, o iterum felix, que pro una temporali vita, eademque brevi et incerta