comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
indulgentiam eorũ qui in nobis peccant assidue rediman¬
tur neforte simul collecta cumulũ faciant et demer¬
gant. Quicquid enim deistis peccatis a nobis redẽptum
non fuerit i gnepurgandum .ẽ. De quo a płs dixit quia
in igne reuelabitur. et cuius opus arserit detrimentũ
patietur. Aut enim dum in hoc mundo uiuimus si
ipsi nos paenitentiã faciamus aut certe uolente et
permittente dõ in multis tribulationib: peristis pecca¬
tis affligimur. Et sidõ gratiasagamus liberamur
Quod ita fitsi quoties maritus aut uxor. aut filius
moritur uelsi substantia a nobis quamplus quã opor¬
tetamamus auferetur. licet plus xp̃m quã ipsã subs¬
tantiam diligamur Et si necessitas fuerit. mallamus
ipsam substantiã perdere quã xp̃m negare . tameni
quia sicut supra dixi plus eam quã debemus diligamus
amittere eamdumuiuimus aut dũ morimur sine
grandi dolore non possumus. Et tamensidõqui illã

Expanded text:
indulgentiam eorum qui in nos peccant, assidue redimanindulgentiam eorum qui in nos peccant, assidue redimantur; ne forte simul collecta cumulum faciant, et demergant animam. Quidquid enim de istis peccatis a nobis redemptum non fuerit, illo igne purgandum est, de quo dixit Apostolus, Quia in igne revelabitur: et si cujus opus arserit, detrimentum patietur. Aut enim, dum in hoc mundo vivimus, ipsi nos per poenitentiam fatigamus: aut certe, volente aut permittente Deo, multis tribulationibus pro istis peccatis affligimur; et si Deo gratias agimus, liberamur. Quod ita fit, si quoties maritus, aut uxor, aut filius moritur; vel si substantia nobis, quam plus quam oportet amamus, aufertur. Licet plus Christum quam ipsam substantiam diligamus, et si necessitas fuerit, malimus ipsam substantiam perdere, quam Christum negare: tamen quia, sicut jam dixi, si plus eam quam oportet diligimus, amittere eam aut dum vivimus, aut dum morimur, sine grandi dolore non possumus: et tamen si Deo, qui il
Abbreviated transcription (Latin):
aliquã necessi tatẽ implere non poterimus utiq periu¬
remus. Et cum omni facilitate uel temeritate maledi¬
cimus. Qñm scriptum ẽ Neq maledici regnum dĩpos¬
sidebunt. Et si temere aliquid suspicamur quod tamen
plerũq non itaut credimus comprobatur. sine dubi¬
tatione delinquimus. Haec autem & hissimilia ad
minuta peccata pertinere non dubium .ẽ. Quae sicut iã
dixi enumerari uix possunt & a quib: non solũ populus
xp̃ianus sed etiam nullus sc̃orũ inmunis eẽ potuit
aliquando aut poterit. Quib: peccatis licet occidiani¬
mam non credamus. tamen ita eam uelud quibusdam
pustulis et quasi horrenda scabiae replentes deformẽ
faciunt ut eam amplexus illius caelestissponsi aut
uix. aut cum grandi confusione uenire permittant
De quoscriptum .ẽ Optauit sibi ecclesiam non habentẽ
maculã etrugam. Et ideo continuis orationib: et freqͥen¬
tib: i eiuniis et largiorib: aelemosrnis et praecipue per

Expanded text:
aliquam necessitatem implere non poterimus, utique perjualiquam necessitatem implere non poterimus, utique perjuramus, et cum omni facilitate vel temeritate maledicimus, quum scriptum sit: Neque maledici regnum Dei possidebunt . Et cum aliquid suspicamur temere, quod tamen plerumque non ita, ut credimus, comprobatur, sine ulla dubitatione delinquimus. Haec enim, et his similia, ad minuta peccata pertinere non dubium est, quae, sicut jam dixi, enumerari vix possunt, et a quibus non solum populus christiabus, sed etiam nullus sanctorum immunis esse potuit aliquando, aut poterit. Quibus peccatis licet occidi animam non credamus; ita tamen eam velut quibusdam pustulis, et quasi horrenda scabie replentia deformem faciunt, ut eam ad amplexus illius sponsi coelestis aut vix, aut cum grandi confusione venire permittant: de quo scriptum est, Aptavit sibi Ecclesiam non habentem maculam aut rugam tibus jejuniis, et largioribus eleemosynis, et praecipue per
Abbreviated transcription (Latin):
nemus. Quoties aliquis incibo aut in potuplus accipiat
quam necesse ẽ adminuta peccata nouerit pertinere
quoties plus loquitur quam oportet plus tacet quã
expedit. quoties pauperẽ in portune petentẽ exaspe¬
rat quoties cum sit corporesanus. aliis i eiunantibus
prandere uoluerit. Aut somno deditus tardius ad eccle¬
siam surgit. quoties excepto desiderio filiorũ uxorem
suam cognouerit. quoties in carcere positos tardius
requisierit. Infirmos tardius uisi tauerit. si discor¬
des ad concordiam reuocare neglexerit. siplus aut
proximũ aut uxorem aut filiũ aut seruum ex aspera¬
uerit quamoportet . si amplius fuerit blanditus quã
oportet. si cuicumq: maiori personae. aut ex uolun¬
tate. aut ex necessitate adulare uoluerit si pauperib
esurientib: nimium dilitiosa uel sumptuosa conuiuia
fabulis otiosis de quib: indie iudicuratio reddenda ẽ.
occupauerit. sidum incaute iuramus. et cum hoc per

Expanded text:
nemus. Quoties aliquis aut in cibo aut in potu plus accipit nemus. Quoties aliquis aut in cibo aut in potu plus accipit quam necesse sit, ad minuta peccata noverit pertinere. Quoties plus loquitur quam oportet, aut plus tacet quam expedit. Quoties pauperem importune petentem exasperat. Quoties cum corpore sit sanus, aliis jejunantibus prandere voluerit; aut somno deditus tardius ad ecclesiam surgit. Quoties excepto desiderio filiorum uxorem suam cognoverit. Quoties in carcere clausos, et in vinculis positos tardius requisierit. Quoties infirmos tardius visitaverit. Si discordes ad concordiam revocare neglexerit. Si plus aut proximum, aut uxorem, aut filium, aut servum exasperaverit quam oportet; si amplexpedit; si cuicunque majori personae aut ex voluntate, aut ex necessitate adulari voluerit; si pauperibus esurientibus, nimium deliciosa vel sumptuosa convivia fabulis otiosis, de quibus in die judicii ratio reddenda est, occupaverit. Si dum incaute juramus, et c
Abbreviated transcription (Latin):
purgantur . Et quamuis quod peius ẽ Non solũ maiora
moranda sunt nealiquis inaniter excusare conetur
crimina capitalia. Et quamuis a postolus capitalia
plura commemorauerit. Nos tamen nedisperationẽ
facere uideamur. breuiter dicemus quae illa sunt
Cacrilegium homicidium adulterium falsum
testimonium furtum rapina superbia Inuidia
Auaritia et si longo tempore teneatur iracundia
et ebrietas sias sidua sit in eorũ numero computatur
Quicumq: enim aliqua deistis peccatis insedominari
cognouerit nisi digne seemendauerit. si habuerit
spatium longo tempore paenitentiã ñ egerit et
largas elemosrnas nero gauerit et a peccatis ipsis ũ abs¬
tinuerit. illo transitorio igne dequoait a postolus
purgari non poterit sed ae terna illum flamma sine
ullo remedio trucidabit. Quae autem sunt minuta
peccata licet omnib: nota sint Tamen quia longum ẽ¬
ut omnia replicentur. opus ẽ ut ex eis uel aliqua nomi¬

Expanded text:
purgantur. Et quamvis, quod pejus est, non solum majora,purgantur. Et quamvis, quod pejus est, non solum majora,moranda sunt, ne aliquis se inaniter excusare conetur, crimina capitalia. 2. Peccata capitalia. Et quamvis Apostolus capitalia plura commemoraverit, nos tamen ne desperationem facere videamur, breviter dicimus quae sint illa: sacrilegium, homicidium, adulterium, falsum testimonium, furtum, rapina, superbia, invidia, avaritia; et, si longo tempore teneatur, iracundia; et ebrietas, si assidua sit, in eorum numero computatur. Quicumque enim aliqua de istis pecognoverit, nisi digne se emendaverit, et si habuerit spatium, longo tempore poenitentiam egerit, et largas eleemosynas erogaverit, et a peccatis ipsis abstinuerit, illo transitorio igne, de quo ait Apostolus, purgari non poterit, sed aeterna illum flamma sine ullo remedio cruciabit. § 7. Quae autem sint minuta peccata, licet omnibut omnia replicentur, opus est ut ex eis vel aliqua nomi
Abbreviated transcription (Latin):
tum aliud nemo potest ponere praeter id quod
positum est quod est xp̃s ihs. siquis autem super¬
cedificat super funda mentum hoc. aurum.
argentum. lapides preciosos. ligna ftenũ:
stipulam. unius cuiusque opus manifestumerit.
dies enim dni declartibit. quia inigne reuela¬
bitur et unius cuiusq: opus quale sit ignis pro¬
babit. sicuius opus manserit quod super aedificai¬
uit mercedem accipiet. sicuius opus arserit detri¬
menitum patietur. ipse enim scluus erit sictamen¬
quasi perignem: Multi sunt qui lectionem istã
male intellegentes falsa securitate decipiuntur
Dum credunt quod si super fundamentum xp̃i
crimina capitalia aedificant peccata ipsa perignẽ
transitorium possint purgari. et ipsi postea ad ui¬
tam perpetuam peruenire. Intellectus iste fr̃s
Cm̃i corrigendus ẽ quia ipsi se seducunt quisic sibi
blandiuntur. Illo enim transitorio igne dequo
dixit apostolus ipse enim saluuserit. sic tamen
qua si per ignem non capitalia sed minuta peccata

Expanded text:
m aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus. Si quis autem superaedificat super fundamentum hoc, aurum, argentum, lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam, uniuscujusque opus manifestum erit: Dies enim Domini declarabit, quia in igne revelabitur: et uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit. Si cujus opus manserit quod superaedificavit, mercedem accipiet: Si cujus opus arserit, detrimentum patietur: ipse autem salvus eritquasi per ignem . Multi lectionem istam male intelligentes falsa securitate decipiuntur, dum credunt quod super fundamentum Christi peccata capitalia aedificent, etransitorium possint purgari, et ipsi postea ad vitam perpetuam pervenire. Intellectus iste, fratres charissimi, corrigendus est; quia ipsi se seducunt, qui taliter sibi blandiuntur. Illo enim transitorio igne, de quo dixit Apostolus, Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem, non capitalia, sed minuta peccata
Abbreviated transcription (Latin):
fundatissimum morem nemosentiat ubi ad baptismum
si propter paruulorum sola corpora curritur. bapti¬
tandi offerrentur & mortui: quaecum ita sint quae¬
renda causa atq reddenda ẽ. Quare damnentur ani

Expanded text:
fundatissimum morem nemo sentiat, ubi ad baptismum, fundatissimum morem nemo sentiat, ubi ad baptismum, si propter paruulorum sola corpora curreretur, baptizandi offerrentur et mortui. Quae cum ita sint, quaerenda causa atque reddenda est, quare damnentur ani
Abbreviated transcription (Latin):
recepturas siue in resurrectionem uitae siue in resur¬
rectionem iudicii Quae sententia priusquam refaella¬
tur ipsa nouitate displicet. deinde quisperat sicredant
se illi qui ad baptismum cum suis paruuliscurrunt propt̃
carnes eorum non propter animas currere. Beatus
quidem cyprianus non aliquod de cretum condens nouũ
sed ecclesiae fidem firmissimam seruans ad corrigendos
eos qui putabant ante octauum diem natiuitatis non esse
paruulum baptitandum non carnem sed animam dixit
non esse perdendam. Et mox natum ritae baptizari
posse cum suis quibusdam coepiscopis censuit sed contra
crpriani aliquam opinionem ubi quod uidendum fu¬
it fortasse non uidit: sentiat quisquis quod libet. tantum
contra a postolicam manifestissimam fidem nemosen¬
tiat. qui exunius delicto in omnes in condemnationem
duo praedicat exqua condemnatione non liberat nisi
uiuificantur Quicumque uiuificantur. contra ecclesiae

Expanded text:
recepturas siue in resurrectionem uitae siue in resurrecepturas siue in resurrectionem uitae siue in resurrectionem iudicii? quae sententia, priusquam refellatur, ipsa nouitate iam displicet. deinde quis ferat, si credant se illi, qui ad baptismum cum suis paruulis currunt, propter carnes eorum, non propter animas currere ? beatus quidem Cyprianus non aliquod decretum condens nouum sed ecclesiae fidem firmissimam seruans ad corrigendos eos, qui putabant ante octauum diem natiuitatis non esse paruulum baptizandum, non carnem sed animam dixit non esse perdendam et mox natum rite baptizari posse cum suis quibusdam coepiscopis censuit. Sed contra Cypriani aliquam opinionem, ubi, quod uidendum fuit, fortasse non uidit, sentiat quisque, quod libet; tantum contra apostolicam manifestissimam fidem nemo sentiat, qui ex unius delicto omnes in condemnationem duci praedicat, ex qua condemnatione non liberat nisi uiuificantur, quicumque uiuificantur, contra ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
audiui & credidi Propter quod & locutus sum qua ue¬
niet hora quando omnes qui sunt in monumentis audient
uocem eius & procedent qui bene fecerunt in resur¬
rectionem uitae. Ipsa ẽ de qua dicitur & per unum
hominem resurrectiomortuorum. Ipsã ẽ qua in
xp̃o omnes uiuificabuntur: qui autem male egerint
in resurrectionem iudicii quidhic ergo de illis infanti¬
bus intellegendum ẽ qui priusquam possent a gere
bene uel male sine baptismo corpore exuti sunt.
Nihil hic de talibus dictum ẽ sedsi caro eorum ideo
non resurget quia nec boni aliquid egerunt nec mali:
nec illorum resurrectura ẽ qui percepta baptismi
gratia in illa defuncti sunt inqua nihil bene uel male
agere potuerunt: si autem illi inter scõs resurgent
id est inter eos qui bene egerunt Inter quos & illi re¬
surrecturi sunt nisi inter eos qui male egerunto ne
aliquas humanas animas credamus corpora sua non

Expanded text:
audiui et credidi, propter quod et locutus sum, quia ueaudiui et credidi, propter quod et locutus sum, quia ueniet hora, quando omnes, qui sunt in monumentis, audient uocem eius et procedent, qui bona fecerunt, in resurrectionem uitae — ipsa est, de qua dicitur: et per unum hominem resurrectio mortuorum, ipsa est, qua in Christo omnes uiuificabuntur —, qui autem male egerunt, in resurrectionem iudicii. quid hic ergo de illis infantibus intellegendum est, qui, priusquam possent agere uel bene uel male, sine baptismo corpore exuti sunt? nihil hic de talibus dictum est. sed si caro eorum ideo non resurget, quia nec boni aliquid egerunt nec mali, nec illorum resurrectura est, qui percepta baptismi gratia in illa aetate defuncti sunt, in qua nihil bene uel male agere potuerunt. si autem illi inter sanctos resurgent, id est inter eos, qui bene egerunt, inter quos et illi resurrecturi sunt nisi inter eos, qui male egerunt, ne aliquas humanas animas credamus corpora sua non
Abbreviated transcription (Latin):
putans & exponens ionam prophetã sicut paulo ante
commemoraui fide uerissima definisti. Credo & in
aliis locis opusculorum tuorum quae uel non legi
uel in pracsentia non recordor: huius igitur damna¬
tionis in paruulis causam requiro quia neq: animarũ
si nouae fiunt singulis singulae uideo esse ullum in
illa aetate peccatum : Nec adõ damnari aliquam
credo quam uidet nullum habere peccatum anfor¬
te dicendum ẽ. in paruulo carnem solam esse pecca¬
ti nouam uero illi ammam fieri. qua secundum dĩ
praecepta uiuente in adiutorio gratiae xp̃i accepe¬
rit sacramentum perhac gratia carni eius adquiri¬
tur quod illius moribus nondum potuit si autem sine
illo sacramento anima paruuli exierit : ipsa quidem
in aeterna uita erit. Vnde eam nullum peccatũ
potuit separare : Caro uero eius non resurget in xp̃o
Non percepto ante mortem illius sacramento hanc
opinionem numquam audiui. numquam legi: sed plane

Expanded text:
putans et exponens Ionam prophetam, sicut paulo ante putans et exponens Ionam prophetam, sicut paulo ante commemoraui, fide ueracissima definisti, credo et in aliis locis opusculorum tuorum, quae uel non legi uel in praesentia non recordor. huius igitur damnationis in paruulos causam requiro, quia neque animarum, si nouae fiunt singulis singulae, uideo esse ullum in illa aetate peccatum nec a deo damnari aliquam credo, quam uidet nullum habere peccatum. An forte dicendum est in paruulo carnem solam esse peccati, nouam uero illi animam fieri, qua secundum dei praecepta uiuente in adiutorio gratiae Chririt sacramentum, per hanc gratiam carni eius adquiritur, quod illius moribus nondum potuit; si autem sine illo sacramento anima paruuli exierit, ipsa quidem in aeterna uita erit, unde eam nullum peccatum potuit separare, caro uero eius non resurget in Christo non percepto ante mortem illius 25 sacramento ? Hanc opinionem numquam audiui, numquam legi, sed plane
Abbreviated transcription (Latin):
nes & ibi omnes. qui moriuntur non nisi in adam mo¬
riuntur : ita omnes qui uiuificabuntur. non nisi in
xp̃o uiuificabuntur. ac per hoc quisquis nobis dixerit
quemquam resurrectionem mortuorum uiuifica¬
rinisi in xp̃o. tamquam pestis cominunis fidei detes¬
tandus. est. Item quisquis dixerit quod in xp̃o uiui¬
ficabuntur &iam paruuli qui sine sacramentd eius
participatione deuita exeunt hic profecto & con¬
tra a postoli praedicationem uenit & totam condem¬
nati ecclesiam ubi propterea cum baptitandis par¬
uulis festinatur &curritur quia sine dubio creditur
aliter eos in xp̃o uiuificari omnino non posse Qui
autem non uiuificantur in xp̃o restat ut in ea con¬
demnatione remaneat. Dequa dicit apostolus
perunius delictum in omnes homines ad condemna¬
tionem. Cui delicto obnoxios paruulos nasci &om¬
nis credit ecclesia: & ipse iam contraiouinianum dis¬

Expanded text:
nes\' et ibi \'omnes\', quia, sicut omnes, qui moriuntur, non nisi in Adam mones\' et ibi \'omnes\', quia, sicut omnes, qui moriuntur, non nisi in Adam moriuntur, ita omnes, qui uiuificabuntur, non nisi in Christo uiuificabuntur. ac per hoc, quisquis nobis dixerit quemquam resurrectione mortuorum uiuificari nisi in Christo, tamquam pestis communis fidei detestandus est. item, quisquis dixerit, quod in Christo uiuificabuntur etiam paruuli, qui sine sacramenti eius participatione de uita exeunt, hic profecto et contra apostoli praedicationem uenit et totam condemnat ecclesiam, ubi propterea cum baptizandis paruulis festinatur et curritur, quia sine dualiter eos in Christo uiuificari omnino non posse. qui autem non uiuificantur in Christo, restat, ut in ea condemnatione maneant, de qua dicit apostolus: Per unius delictum in omnes homines ad condemnationem. cui delicto obnoxios paruulos nasci et omnis credit ecclesia et ipse iam contra Iouinianum dis
Abbreviated transcription (Latin):
Quae circa eos conpensatio cogitanda ẽ. quibus in¬
super & damnatio praeparata .ẽ. Nam & debaptis¬
mo paruulorum in eodem libro non quidem suf¬
ficienter sed quantum illi operi satis esse uidebatur
ut cumque respondi quod &iam nescientibus & fidẽ
suam non dum habentibus prodi est: non tamen de
damnatione eorum paruulorum qui sine illo exhac
uitae migrant. Tunc aliquid dicendum putaui
quia non quod nunc agitur agebatur: sed ut omitta¬
mus & contemnamus ea quae breui tempore pati¬
untur nec transacta reuocantur Num quid simi¬
liter contempnere possumus quod perunum homi¬
perhanc enim a postolicam diuinam claram que
sententiam satis euidenter elucet neminem ire
in mortem nisi peradam neminem inuitã ae terna
nisi per xp̃m hoc ẽ quippe omnes & omnes quia sicut
omnes homines per primam hoc ẽ per carnalem ge¬
nerationem pertinent ad adam sic omnes homines

Expanded text:
quae circa eos compensatio cogitanda est, quibus inquae circa eos compensatio cogitanda est, quibus insuper et damnatio praeparata est? nam et de baptismo paruulorum in eodem libro non quidem sufficienter, sed quantum illi operi satis esse uidebatur, utcumque respondi, quod etiam nescientibus et fidem suam nondum habentibus prodest, non tamen de damnatione eorum paruulorum, qui sine illo ex hac uita emigrant, tunc aliquid dicendum putaui, quia non, quod nunc agitur, agebatur. Sed ut omittamus et contemnamus ea, quae breui tempore . patiuntur nec transacta reuocantur, numquid similiter contemnere possumus, quod per unum homiper hanc enim apostolicam diuinam claramque sententiam satis euidenter elucet neminem ire in mortem nisi per Adam, neminem in uitam aeternam nisi per Christum. hoc est quippe \'omnes\' et \'omnes\', quia, sicut omnes homines per primam, hoc est per carnalem, generationem pertinent ad Adam, sic omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
exomnibus & propterea huius ipsius dequa nunc
agimus defensionem in his quae commemoraui de
illo libro uerbis meis ad tentius in tuens ualidam
firmamq non uideoNam uelut firmamentum
eius illud est quod ibi dixit quis autem nouit quid
paruulis dequorum cruciatibus duritia maiorum
contunditur aut exerceatur fides aut misericordia
probatur quisergo nouit quid ipsis paruulis insecre¬
to iudiciorum suorum bonae conpensationis reseruet
ds̃ sed hoc non merito diciuideo his qui uel pro
xp̃i nomine lac uera religione tale aliquid &iã
nescientes patiuntur uel sacramento xp̃i iaminbuti
sunt quia sine societate unius mediatoris liberari
adamnatione non possunt Vt possit eis &iam
pro illis malis quae hic indiuersis afflictionibus
pertulerunt conpensatio illa praestari. Nunc
autem cum ista quaestio non possit absolui dehis
paruulis respondeatur qui post grauissimos crucia¬
tus sine sacramento xp̃ianae societatis ex pirauit

Expanded text:
ex omnibus et propterea huius ipsius, de qua nunc ex omnibus et propterea huius ipsius, de qua nunc agimus, defensionem in his, quae commemoraui de illo libro, uerbis meis attentius intuens ualidam firmamque non uideo. Nam uelut firmamentum eius illud est, quod ibi dixi: quis autem nouit, quid paruulis, de quorum cruciatibus duritia maiorum contunditur aut exercetuit, quid ipsis paruulis in secreto iudiciorum suorum bonae compensationis reseruet deus?\' sed hoc non inmerito dici uideo de his, qui uel pro Christi nomine ac uera religione tale aliquid etiam nescientes patiuntur uel sacramento Christi iam inbuti sunt, quia sine societate unius mediatoris liberari a damnatione non possunt, ut possit eis etiam pro illis malis, quae hic in diuersis afflictionibus pertulerunt, compensatio illa praestari. nunc autem, cum ista quaestio non possit absolui, nisi etiam de his paruulis respondeatur, qui post grauissimos cruciatus sine sacramento Christianae societatis expirant,
Abbreviated transcription (Latin):
seruet ds̃ qͣñm quam quam nihil recte fecerunt
tamen nec peccantes aliquid ista perpessi sunt non
enim frustra &iam infantes illos quicum dñs ihs
xp̃s necandus abherode quaereretur occisi sunt
in honorem martrrum receptos commendat ecclesia¬
haec tunc dixi cum hanc ipsam dequa nunc agitur
uellem commonire sententiam sicut enim paulo
ante cominemoraui quaecumq illarum de animae
in carnatione quattuor opinionum ueram es se . in
culpatam substantiam creatoris &a nostrorum pec¬
catorum societate remotissimã nitebar ostendere
Et ideo quaeẽq illarum ueritate: posset conuin¬
ci & repudiari adcuram intentionis meae quam
tunc habebam non pertinebat. Quando quidem
cunctis diligentiore dispositione discussis quae¬
cumq: illarum recte uinceret ceteras securissimo
fieret quando &iam secundum omnes id quod age¬
bam inuictum per sistere demonstrabam : Nunc
uero unam uolo si possim rationem rectam eligere

Expanded text:
seruet deus, quoniam, quamquam nihil recte fecerint, seruet deus, quoniam, quamquam nihil recte fecerint, tamen nec peccantes aliquid ista perpessi sunt? non enim frustra etiam infantes illos, qui, cum dominus Iesus Christus necandus ab Herode quaereretur, occisi sunt, in honorem martyrum receptos commendat ecclesiaHaec tunc dixi, cum hanc ipsam, de qua nunc agitur, uellem communire sententiam. sicut enim paulo ante commemoraui, quaecumque illarum de animae incarnatione quattuor opinionum uera esset, culpatam substantiam creatoris et a nostrorum peccatorum societate remotissimam nitebar ostendere. et ideo, quaecumque illarum ueritate posset conuinci et repudiari, ad curam intentionis meae, quam tunc habebam, non pertinebat, quandoquidem cunctis diligentiore disputatione discussis, quaecumque illarum recte uinceret ceteras, me securissimo fieret, quando etiam secundum omnes id, quod agebam, inuictum persistere demonstrabam. nunc uero unam uolo, si possim, rationem rectam eligere
Abbreviated transcription (Latin):
animantur non priusquam ipsi homines esse coeperunt.
maior querela. Et quasi misericors deponi solet
Cum dicitur quid mali fecerunt ut ista paterentur
quasi pbs sit eis innocentiae meritum antequam quisq
nocere aliquid possit. Cum autem boni aliquid ope¬
ratur ds̃ inemendatione maiorum cum paruulorum
suorum qui eis cari sunt doloribus ac mortibus fla¬
gellantur. Cur ista non fiant quando cum transie¬
rint pronon factis erunt inquibus factae sunt propt̃
quos autem facta sunt aut meliores erunt si tempo¬
ralibus in commodis emendati rectius elegerint uiuere.
aut excusationem infuturi iudicii supplicii non habe¬
bunt siuitã eius angoribus ad aeternam uitam desi¬
derium conuertere noluerunt : quis autem nouit
quid paruulis dequorum cruciatibus duritia maiorũ
contunditur aut exercetur fides aut misericordia
probatur quisergo nouit quid ipsis paruulis in se¬
creto iudiciorum suorum bonae conpensationis re¬

Expanded text:
animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, maior querela et quasi misericors deponi solet, cum dicitur: quid mali fecerunt, ut ista paterentur? quasi possit esse innocentiae meritum, antequam quisque nocere aliquid possit! cum autem boni aliquid operatur deus in emendatione maiorum, cum paruulorum suorum, qui eis cari sunt, doloribus ac mortibus flagellantur, cur ista non fiant, quando, cum transierint, pro non factis erunt, in quibus facta sunt, propter quos autem facta sunt, aut meliores erunt, si temporalibus incommodis emendati rectius elegerint uiuere, aut excusationem in futuri iudicii supplicio non habebunt, si uitae huius angoribus ad aeternam uitam desiderium conuequid parvulis, de quorum cruciatibus duritia majorum contunditur, aut exercetur fides, aut misericordia probatur; quis ergo novit quid ipsis parvulis in secreto iudiciorum suorum bonae compensationis re
Abbreviated transcription (Latin):
ma sibi corpus elegit. Et in eligendo cum falleretur
errauit aut cum incorpus cogeretur intrare neces¬
sitate nascendi alia corpora praeoccupantibus ani¬
marum turbis ipsa aliud non inuenit: Et sicut
inspectaculo aliquo locum ita carnem nan quam
uoluit sed quam ualuit occupauit: Num quid haec
& talia uel dicere possumus uel sentire debemus .
Doce igitur quid sentire quid dicere debeamus ut
constet nobis ratio nouarum animarum. singulis
corporibus singillatimque factarum. Ego qui¬
dem non ingeniis sed saltim de poenis paruulorum
quas in hacuita patiuntur dixi aliquid in libris illis
delibero arbitrio quod quale sit & cur mihi in ista
quam habemus inmanibus quaestione non sufficiat.
intimabo & eum ipsum de tertio libro locum scriptũ
his litteris inseram: Nam ita se habet decruciatib
autem corporis quib: affliguntur paruuli quorũ
per aetatem nulla peccata sunt si animae quibus

Expanded text:
ma sibi corpus elegit et in eligendo, cum falleretur, ma sibi corpus elegit et in eligendo, cum falleretur, errauit ? aut, cum in corpus cogeretur intrare necessitate nascendi, alia corpora praeoccupantibus animarum turbis ipsa aliud non inuenit et sicut in spectaculo aliquo locum ita carnem, non quam uoluit, sed quam ualuit, occupauit? numquid haec et talia dicere possumus uel sentire debemus? doce igitur, quid sentire, quid dicere debeamus, ut constet nobis ratio nouarum animarum singulis corporibus singillatimque factarum. Ego quidem non de ingeniis sed saltem de poenis paruulorum, quas in hac uita patiuntur, dixi aliquid in libris illis de libero arbitrio. quod quale sit et cur mihi in ista, quam habemus in manibus, quaestione non sufficiat, intimabo et eum ipsum de tertio libro locum secerptum his litteris inseram. nam ita se habet: de cruciatibus autem corporis, quibus affliguntur paruuli, quorum per aetatem nulla peccata sunt, si animae, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
iusta dicatur: Nempe cum maiores ista patiuntur
solemus dicere aut sicut in ioberit examinari aut
sicut inherode peccata puniri & dequibusdam
exemplis quae ds̃ manifesta esse uoluit. alia quae
obscura sunt hominum coniectare conceditur: sed
hoc inmaioribus: de paruulis autem quid respondea¬
mus edisserere si poenis tantis nulla in eis sunt pu
nienda peccata Nam utiq nulla ẽ in illis aetatibus
examinanda iustitia. De ingeniorum uero diuersi¬
tate immo absurditate quid dicam quae quidem in
paruulis latet sed ab ipsis exorduis naturalibus duc¬
tum apparet ingradibus quorum non nulli tam tar¬
di & obliuiosi sunt ut ne prima quidem discere
litterarum elementa potuerit᷑. quidam uero tan¬
tae sunt fatuitatis ut non multum a pecoribus dif¬
ferant. quos moriones uulgo uocant. respondetur.
fortasse corpora hoc faciunt sed numquid secun¬
dum hanc sententiam quam defendi uolumus ani¬

Expanded text:
iusta dicatur. nempe cum maiores ista patiuntur, iusta dicatur. nempe cum maiores ista patiuntur, solemus dicere aut sicut in Iob merita examinari aut sicut in Herode peccata puniri et de quibusdam exemplis, quae deus manifesta esse uoluit, alia, quae obscura sunt, hohoc in maioribus. de paruulis autem quid respondeamus, edissernienda peccata. Nam utique nulla est in illis aetatibus examinanda justitia. » 17. « De ingeniorum vero diversitate, imo absurditate, quid dicam; quae quparuulis latet, sed ab ipsis exordiis naturalibus ductum apparet in grandibus, quorum nonnulli tam tardi et obliuiosi sunt, ut ne prima quidem discere litterarum elementa potuerint, quidam uero tantae sunt fatuitatis, ut non multum a pecoribus differant, quos moriones uulgo uocant. respondetur fortasse: \'corpora hoc faciunt\'. sed numquid secundum hanc sententiam, quam defendi uolumus, ani
Abbreviated transcription (Latin):
pus Exempla deficiunt. languescunt egritudinibus:
torquentur doloribus. fame & siti cruciantur. Debili¬
tantur membris. Priuantur sensibus. uexantur ab
immundis spiritibus : De monstrandum ẽ utiq quomo¬
do ista sine ulla sua mala causa iustae patiantur non
enim dicifas ẽ aut ista ignorante dõ fieri aut cum
non posse resistere facientib: aut iniuste illa uel facere
uel permittere: Num quid nam sicut animalia in¬
rationalia recte dicimus in usus dari naturis excellen¬
tioribus & si uitiosis sicut apertissime in euangelio
uidemus porcos adusum desideratum concessos
esse daemonibus. hoc & dehomine recte possumus ðicere
Animal est enim sed rationale. & si mortale. ani¬
ma .ẽ rationalis in illis membris quae tantis afflic¬
tionibus poenas luit. Ds̃ bonus ẽ. ds̃ iustus ẽ. ds̃ omni¬
potens ẽ hoc dubitare omnino dementis . ẽ. Tanto¬
rum ergo malorum quae fiunt inparuðlis causa

Expanded text:
quam exempla deficiunt. languescunt aegritudinibus, quam exempla deficiunt. languescunt aegritudinibus, torquentur doloribus, fame et siti cruciantur, debilitantur membris, priuantur sensibus, uexantur ab inmundis spiritibus. demonstrandum est utique, quomodo ista sine ulla sua mala causa iuste patiantur. non enim dici fas est aut ista ignorante deo fieri aut eum non posse resistere facientibus aut iniuste ista uel facere uel permittere. numquidnam, sicut animalia inrationabilia recte dicimus in usus dari naturis excellentioribus etsi uitiosis, sicut apertissime in euangelio uidemus porcos ad usum desideratum concessos esse daemonibus, hoc et de homine recte possumus dicere? animal est enim sed rationale etsi mortale. anima est rationalis in illis membris, quae tantis afflictionibus poenas luit. deus bonus est, deus iustus est, deus omnipotens est; hoc dubitare omnino dementis est. tantorum ergo malorum, quae fiunt in paruulis, causa
Abbreviated transcription (Latin):
catis animalis autem cuiuscumq creatio sihabeat
prudentem piumque consideratorem ineffabilẽ
laudem creatori excitant quanto magis creationon
cuius libet animalis sed hominis : si autem causa crean¬
diquaeritur : Nulla citius & melius respondetur: nisi
quia omniscreatura bona ẽ. & quid dignius quam ut
bona faciat bonus ds̃ quȩm nemo potest facere nisi ds̃
haec & alia quae possumus sicut possum dico aduer¬
suseos qui hanc opinionem qua creduntur animae
sicut illa una singulis fieri labefacta reconantur
sed cum ad poenas uentum ẽ. paruulorum magnis
mihi crede coartor angustus. Nec quid respondeam
prorsus inuenio quas habet post hanc uitam illa
damnatio. quo necesse ẽ trahantur si de corpore
exierint sine xp̃ianae gratiae sacramento. sed eas
ipsas quae in hacuita dolentibus nobis uersantur an¬
te oculos quas enumerare si uelim prius quam tem

Expanded text:
catis. animalis autem cuiuscumque creatio, si habeat catis. animalis autem cuiuscumque creatio, si habeat prudentem piumque consideratorem, ineffabilem laudem creatori excitat, quanto magis creatio non cuiuslibet animalis sed hominis! si autem causa creandi quaeritur, nulla citius et melius respondetur, nisi quia omnis creatura dei bona est; et quid dignius, quam ut bona faciat bonus deus, quae nemo potest facere nisi deus ? Haec et alia, quae possum, sicut possum, dico aduersus eos, qui hanc opinionem, qua creduntur animae sicut illa una singulis fieri, labefactare conantur. sed cum ad poenas uentum est paruulorum, magnis, mihi crede, coartor angustiis nec, quid respondeam, prorsus inuenio; non solum eas poenas dico, quas habet post hanc uitam illa damnatio, quo necesse est trahantur, si de corpore exierint sine Christianae gratiae sacramento, sed eas ipsas, quae in hac uita dolentibus nobis uersantur ante oculos, quas enumerare si uelim, prius tempus
Abbreviated transcription (Latin):
tempora sit creatus: Non mouet fidem nostram.
ut enim alia taceam coepit esse in tempore immor¬
talitas carnis xp̃i. Quae tamen iam non moritur
sus rufinum posuisti quosdam huic sententiae calum¬
niari : quod dm̃ dare animas adulterinis conceptib
uideatur indignum. Vnde conantur adstruere. me¬
ritis gestae ante carnem uitae animas quasi ader¬
ga stula huiusmodi iuste posse perduci . non mouet
multa cogitantem quibus haec posset calumnia re
futari: & quod ipse respondisti non esse uitium semen¬
tis intritico quod furto dicitur esse sublatum. sed in
eo qui frumenta furatus ẽ. nec id circo terram non
debuisse gremio suo semina confouere quia sator
inmundea proiecerit manu : Elegantissima simili¬
tudo ẽ quam & antequam legerem nullas mihi ob¬
iectio ista de adulterinis fetibus in hac quaestione
faciebat angustuis generaliter intuenti. multa bo¬
nadm̃ facere &iam denostris malis nostrisque pec¬

Expanded text:
tempora sit creatus, non mouet fidem nostram; tempora sit creatus, non mouet fidem nostram; ut enim alia taceam, coepit esse in tempore inmortalitas carnis Christi, quae tamen iam non moritur sus Rufinum posuisti, quosdam huic sententiae calumniari, quod deum dare animas adulterinis conceptibus uideatur indignum, unde conantur adstruere meritis gestae ante carnem uitae animas quasi ad ergastula huius modi iuste posse perduci, non me mouet multa cogifutari. et quod ipse respondisti non esse uitium sementis in tritico, quod furto dicitur esse sublatum, sed in eo, qui frumenta furatus est, nec idcirco terram non debuisse gremio suo semina confouere, quia sator inmunda ea proiecerit manu, elegantissima similitudo est. quam et antequam legerem, nullas mihi obiectio ista de adulterinis fetibus in hac quaestione faciebat angustias generaliter intuenti multa bona deum facere etiam de nostris malis nostrisque pec
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ largitate concessa ẽ: unde si homo faciendi arti¬
fex carminis nouit quas quib: moras uocibus tribuat.
ut illud quod canitur decedentibus sonis pulcherrime
currat & transeat quanto magis ds̃ cuius sapientia
perquem fecit perquem fecit omnia longe omnib
artibus praeferenda ẽ nulla innaturis nascentib
& occidentibus temporum spatia quae tamquam
syllabae aduerba ad particulas huius sacculi per¬
tinent in hoc labentium rerum tamquam mirabili
cantico uel breuius uel productius quam modulatio
rum numero capillorum quanto magis de hominis
ortu & occasũ cuius temporalis uita breuius produc¬
tiusue non tenditur. quam ds̃ dispositor temporum
nouit uniuersitatis moderamini consonare Id &iam
quod aiunt omne quod intempore coepit esse in¬
mortales esse non posse quia omnia orta occidunt
& auta senescunt ut eo modiꝰ credi cogant animum
humanum ideo esse immortalem quod ante omnia

Expanded text:
dei largitate concessa est. unde si homo faciendi artidei largitate concessa est. unde si homo faciendi artifex carminis nouit, quas quibus moras uocibus tribuat, ut illud, quod canitur, decedentibus ac succedentibus sonis pulcherrime currat et transeat, quanto magis deus, cuius sapientia, per quam fecit omnia, longe omnibus artibus praeferenda est, nulla in naturis nascentibus et occidentibus temporum spatia, quae tamquam syllabae ac uerba ad particulas huius saeculi pertinent, in hoc labentium rerum tamquam mirabili cantico uel breuius uel productius, quam modulatio rum numero capillorum, quanto magis de hominis ortu et occasu, cuius temporalis uita breuius productiusue non tenditur, quam deus dispositor temporum nouit uniuersitatis moderamini consonare! Id etiam, quod aiunt omne, quod in tempore coepit esse, inmortale esse non posse, quia omnia orta occidunt et aucta senescunt\', ut eo modo credi cogant animum humanum ideo esse inmortalem, quod ante omnia
Abbreviated transcription (Latin):
non dum sed quodiam creauerat numerosius creando
usq: nunc operatur uel sic ergo uel alio quo libet mo¬
do eximus abeo. quod nobis obicitur de reliquie dĩ
aboperib: suis . Ne propterea non credamus nunc usq
fieri animas nouas non ex illa una sed sicut illa una
Nam quod dicitur quare fecit animas cis quos nouit
cito morituros. possumus respondere parentum
hinc peccata uel conuinci uel flagellari possumus
&iam recte illius moderationi ista relinquere quem
scimus omnibus temporaliter transeuntibus rebus
ubi sunt &iam animalium ortus & obitus cursum or¬
natissimum atq: ordinatis simum : sed nos iita sentire
non posse quae si sentiremus delectatione in effabi¬
li mulceremus : Non enim frustra perprophetam
qui haec diuinitus inspirata didicerat dictum ẽ de
dõ qui profert numero se saeculum unde musica id
ẽ scientia sensusue modulandi ad monitionẽ magnae
rei &iam mortalibus rationales habentibus animas

Expanded text:
nondum sed quod iam creauerat, numerosius creando nondum sed quod iam creauerat, numerosius creando usque nunc operatur. uel sic ergo uel alio quolibet modo eximus ab eo, quod nobis obicitur de requie dei ab operibus suis, ne propterea non credamus nunc usque fieri animas nouas non ex illa una sed sicut illam unam. Nam quod dicitur: \'quare facit animas eis, quos nouit cito morituros?\', possumus respondere parentum hinc peccata uel conuinci uel flagellari. possumus etiam recte illius moderationi ista relinquere, quem scimus omnibus temporaliter transeuntibus rebus, ubi sunt etiam animalium ortus et obitus, cursum ornatissimum atque ordinatissimum dare, sed nos ista sentire non posse, quae si sentiremus, delectatione ineffabili mulceremur. non enim frustra per prophetam, qui haec diuinitus inspirata didicerat, dictum est de deo: qui profert numerose saeculum. unde musica, id est scientia sensusue modulandi, ad admonitionem magnae rei etiam mortalibus rationales habentibus animas
Abbreviated transcription (Latin):
Nulla enim erat nullus piscis nulla arbor nullũ
animal & bene intellegitur ab his creaturis re¬
quieuis se quae nomegant qua e non erant & creat
sunt. Id est cessasse ne ultra quae non erant crea¬
rentur: sed nunc quod dicitur animas non innescio
quo fonte iam existentesi: mittere nec de ipso tam¬
quam suas particulas inrorare nec de illa una
originaliter trahere nec pro delictis ante carnẽ
commissis carneis uinculis conpedire sed nouas crea¬
re singulas singulis suam cuique nascenti non ali¬
quid facere dicitur quod ante non fecerat lam
enim sexto die fecerat hominem adimaginem suam.
Quod utique secundum animam rationalem fecisse
intellegitur. hoc & nunc facit non instituendo quod
non erat sed multiplicando quod erat unde & illud
uerum ẽ quod arebus quae non erant instituendis
requieuit Et hocuerum . ẽ. quod non solum guber¬
nando quae fecit uerum &iam aliquid non quod

Expanded text:
nulla enim erat auis, nullus piscis, nulla arbor, nullum nulla enim erat auis, nullus piscis, nulla arbor, nullum animal et bene intellegitur ab his creatis requieuisse, quae non erant et creata sunt, 2 id est cessasse, ne ultra, quae non erant, crearentur. sed nunc quod dicitur animas non in nescio quo fonte iam existentes mittere nec de se ipso tamquam suas particulas inrorare nec de illa una originaliter trahere nec pro delictis ante carnem commissis carneis uinculis compedire sed nouas creare singulas singulis suam cuique nascenti, non aliquid facere dicitur, quod ante non fecerat. iam enim sexto die fecerat hominem ad imaginem suam, quod utique secundum animam rationalem fecisse intellegitur. hoc et nunc facit non instituendo, quod non erat, sed multiplicando, quod erat. unde et illud uerum est, quod a rebus, quae non erant, instituendis requieuit, et hoc uerum est, quod non solum gubernando, quae fecit, uerum etiam aliquid, non quod
Abbreviated transcription (Latin):
legendum ẽ non agubernandis. qui tunc ea quae
non erat fecit : aquib faciendis requieuit. quia
consummauerat omnia quae antequam essent ui¬
dit esse facienda ut deinceps non ea quae non erant
sed ex his quae iamerant crearet & faceret quic¬
quid faceret. ita utrum que uerum esse monstra¬
tur & quod dictum .ẽ. requieuit ab operibus suis
Et quod dictum .ẽ usque nunc operatur. Qnm ge¬
nesi non potest euangelium esse contrarium. ue¬
rum his qui haec ideo dicunt ne credatur modo
ds̃ sicut puillã unã nouas animasq non eam facere
sed illa una quae iam erat eas creare uel ex
fonte aliquo siue thesauro quodam quem tunc
fecit eas mittere. facile respondetur: &iam illis
sex diebus dm̃ multa creasse ex his naturis quas
iam creauerat sicut exaquis alites & pisces ex
terra autem arbores fenum animalia sed quod
ea quae non erant tunc fecerit manifestum est.

Expanded text:
legendum est, non a gubernandis, quia tunc ea, quae legendum est, non a gubernandis, quia tunc ea, quae non erant, fecit, a quibus faciendis requieuit, quia consummauerat omnia, quae, antequam essent, uidit esse facienda, ut deinceps non ea, quae non erant, sed ex his, quae iam erant, crearet et faceret, quicquid faceret. ita utrumque uerum esse monstratur, et quod dictum est: requieuit ab operibus suis, et quod dictum est: usque nunc operat u r, quoniam Genesi non potest euangelium esse contrarium. Uerum his, qui haec ideo dicunt, ne credatur modo deus sicut illam unam nouas animas, quae non erant, facere, sed ex illa una, quae iam erat, eas creare uel ex fonte aliquo siue thesauro quodam, quem tunc fecit, eas mittere, facile respondetur etiam illis sex diebus multa deum creasse ex his naturis, quas iam creauerat, sicut ex aquis alites et pisces, ex terra autem arbores, faenum, animalia. sed quod ea, quae non erant, tunc fecerit, manifestum est.
Abbreviated transcription (Latin):
in nocentes. Neq negare fas nobis ẽ. eas quae
sine xp̃i sacramento decorporib exierint &iã
paruulorum non nisi indamnationẽ trahi: obse¬
crote quomodo haec opinio defenditur qua cre¬
duntur animae non ex illa una primi hominis fieri
omnes sed sicut illa una uni ita singulis singulae.
Ea uero quae dicuntur alia contra hanc opinionẽ:
facile me puto posse refallere. sicuti . ẽ. illudqued
eam sibi quidam uidetur urguere. quomodo consum¬
mauerit ds̃ omnia opera sua sexto die & septimo re¬
quieuit sinouas adhuc animas creat quibus sidixeri¬
mus quod ex euangelio insupra dicta epistola posuis¬
ti. pater meus usq nunc operatur. respondent Ope¬
ratur dictum .ẽ. institutas aministrando non nouas
instituendo naturas. ne scriptur& & geneseos con¬
tradicatur ubi apertissime legitur consummas se
dm̃ omnia opera sua. Nam quod eum scriptum est
requieuis se: utique acreandis nobis creaturis in tel¬

Expanded text:
innocentes, neque negare fas nobis est eas, quae innocentes, neque negare fas nobis est eas, quae sine Christi sacramento de corporibus exierint, etiam paruulorum, non nisi in damnationem trahi, obsecro te, quomodo haec opinio defenditur, qua creduntur animae non ex illa una primi hominis fieri omnes sed sicut illa una uni ita singulis singulae? Ea uero, quae dicuntur alia contra hanc opinionem, facile puto me posse refellere, sicuti est illud, quo eam sibi quidam uidentur urgere, quomodo consummauerit deus omnia opera sua sexto die et septimo requieuerit, si nouas adhuc animas creat. quibus si dixerimus, quod ex euangelio in supra dicta epistula posuisti: pater meus usque nunc operatur, respondent: \'operatur\' dictum est institutas administrando, non nouas instituendo naturas, ne scripturae Geneseos contradicatur, ubi apertissime legitur consummasse deum omnia opera sua. nam et quod eum scriptum est requieuisse, utique a creandis nouis creaturis intel
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt ubi in paruulis peccent ubi indigeant sa
cramento xp̃i remissionem peccatorum peccan¬
tes inadam ex quo caro ẽ. propagata peccati.
Aut si non peccant qua iustitia creatoris ita
peccato obligantur alieno: Cum ex inde propa¬
gatis membris mortalibus inseruntur ut eas nisi
per ecclesiam subuentum fuerit damnatio con¬
sequatur Cum in earum potestate non sit ut eis
possit gratia baptismi subueniri: tot igitur ani¬
marum milia quae in mortibus paruulorum sine
indulgentia xp̃iani sacramenti decorporibus
exeunt qua a equitate damnantur si nouae crea¬
turae nullo suo praecedente peccato sed uolun¬
tate creatoris singulae singulis nascentibus
adhȩserunt quibus eas animandis ille creauit¬
& dedit qui utique nouerat quod unaqueq earũ
nulla suaculpa sine baptismo xp̃i decorpore fuerat
exitura: qñm igitur neq dedõ possumus dicere
quod cogatanimas fieri peccatrices uel puniat

Expanded text:
fiunt, ubi in paruulis peccent, ut indigeant in fiunt, ubi in paruulis peccent, ut indigeant in sacramento Christi remissione peccati peccantes in Adam, ex quo caro est propagata peccati; aut, si non peccant, qua iustitia creatoris ita peccato obligantur alieno, cum exinde propagatis membris mortalibus inseruntur, ut eas, nisi per ecclesiam subuentum fuerit, damnatio consequatur, cum in earum potestate non sit, ut eis possit gratia baptismi subueniri ? tot igitur animarum milia, quae in mortibus paruulorum sine indulgentia Christiani sacramenti de corporibus exeunt, qua aequitate damnantur, si nouae creatae nullo suo praecedente peccato sed uoluntate creatoris singulae singulis nascentibus adhaeserunt, quibus eas animandis ille creauit et dedit, qui utique nouerat, quod unaquaeque earum nulla sua culpa sine baptismo Christi de corpore fuerat exitura? quoniam igitur neque de deo possumus dicere, quod uel cogat animas fieri peccatrices uel puniat
Abbreviated transcription (Latin):
uere cundentur tamen apud sedicunt. Tues magis¬
ter in israhel & ignoras haec : Quod quidem dñs ci
dixit qui erat unus eorum quos delectabat uocari
rabbi unde &iam aduersũm magistrum nocte ue
uelut magistrum delectat audiri. recolo enim
quid dixerit eis quos praeceteris elegit. uos au¬
tem inquid nolite uocari ab hominibus rabbi unus
ẽ enim magister uester xp̃s. Nec alius docuit mor¬
sen &iam periotor. Nec alius cornelium &iam
perpriorem petrum. Nec alius petrum &iam
perposteriorem paulum : a quocumque uerum
dicitur illo donante dicitur qui est ipsa ueritas.
Quid si ideo adhuc ista nescimus & ea neque orando
neq: legendo neq cogitando & ratiocinando
inuenire potuimus ut probemur non solum in¬
doctos quanta doceamus uerum adoctis &iam
quanta humilitate discamus. Doce ergo quaeso
quod doceam doce quod teneam. & dic mihi si
animae singillatim singulis hodieque nascentib

Expanded text:
uerecundentur, tamen apud se dicunt: Tu es magisuerecundentur, tamen apud se dicunt: Tu es magister in Israhel et haec ignoras! quod quidem dominus ei dixit, qui erat unus illorum, quos delectabat uocari rabbi, unde etiam ad uerum magistrum nocte uenuelut magistrum delectat audiri. recolo enim, quid dixerit eis, quos prae ceteris elegit: uos autem, inquit, nolite uocari ab hominibus rabbi; unus est enim magister uester Christus. nec alius docuit Moysen etiam per Iothor nec alius Cornelium etiam per priorem Petrum nec alius Petrum etiam per posteriorem Paulum. a quocumque uerum dicitur, illo donante dicitur, qui est ipsa ueritas. quid, si ideo adhuc ista nescimus et ea neque orando neque legendo neque cogitando et ratiocinando inuenire potuimus, ut probemur, non solum indoctos quanta caritate doceamus, uerum a doctis etiam quanta humilitate discamus? Doce ergo, quaeso, quod doceam, doce, quod teneam, et dic mihi, si animae singillatim singulis hodieque nascentibus