comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siadebatur lacrimarum. Mlane
aute facto cum mutroq nuta¬
r& scilic& utrum reticeret an
palam facer&: quendam priorũ
nomint Grimuualdum accersi¬
tum consuluit suꝑ hoc quid fac¬
to opiis esset . Illo autem hortan¬
te ac suggerente sc̃ĩ ipsius iussi¬
onibus parendum esst. nec occul¬
tari debere: ua utriq patri ua¬
dunt indicare. deinde riusdẽ
patris iussu omm congregationis
phalangulae. T estabantur uero
fr̃is ipsius lacrimȩ quarum uber¬
tim ireferendo manabat in¬
undatione: omnia quȩ dice¬
bantur uera fuisse. Cumq int̃
plorandum & hȩc inter dicen¬
dum audisient fratres gratias
sibi referri ex parte tanti mar¬
tyris: ac tutum cuncti prorupti
in lacrimis terras petiere osculis.
acplurimum coniubilantes suꝑ
his benignissimum dñm laudaue¬
runt. & brnedixerunt in canti¬
cis labiorum & cinaris : qui sic
placatur & miseretur iniquita¬
tibus nr̃is sc̃orum suorum inter¬
cessionibus acmeritis. Quade

Expanded text:
fundebatur lacrymarum. Mane fundebatur lacrymarum. Mane autem facto cum in utroque nutaret, scilicet utrum reticeret, an palam faceret, quemdam priorum nomine Grimwaldum accersitum consuluit super hoc, quid facto opus esset. Illo autem hortante ac suggerente sancti ipsius jussionibus parendum esse, nec occultari debere, una utrique Patri vadunt indicare, deinde ejusdem Patris jussu omni congregationis phalangulae. Testabantur vero fratris ipsius lacrymae, quarum ubertim in referendo manabat inundatione, omnia quae dicebantur vera fuisse. Cumque inter plorandum et haec inter dicendum audissent fratres gratias sibi referri ex parte tanti martyris, actutum cuncti prorupti in lacrymis terras petiere osculis, ac plurimum conjubilantes super his benignissimum Dominum laudaverunt et benedixerunt in canticis labiorum et citharis , qui sic placatur, et fertur in iniquitatibus nostris sanctorum suorum intercessionibus ac meritis. Qua de
Abbreviated transcription (Latin):
flamme adn̾o fuerat traditus at¬
rũ causa meȩ memorię̧ queha
intam longinquis horis auobis
agitur. & quia tam deuotȩ fen¬
uitas meȩ depositionis obserua
ego cum sc̃is quorum hic emert
corpora uenerantur. cor̃a man¬
tate dñi pro uobis oportunuis
interuentor ad fui : &abenigns¬
simo iħu ereptione huius mp¬
trata cornobii. nec mora huc ad¬
uentauimus ur̃e conseruationi
Quȩ omnia abbati odberto ei¬
tȩq congregationis fr̃ibus deo
& ut exhis miserantis dm̃ obus¬
gationibus emendatiores fiant
cõmone. ne aliquando distried¬
us feriantur correctione.: mea¬
q exparte magnas gratiarim
actiones cunctis ne negligis
reddere. quod tantum deus¬
tionis affectum circa megess¬
re : quodq mei natalis obsai¬
uaciontm tam decenter tamq hu¬
uld instituerint colert. hisdic¬
as somniator eiugilauit: & as
qu didebatur disparuit. Quius
reuelationis nectare frãt ille
pellificatus ammum: ubere per¬

Expanded text:
flammae a Domino fuerat traditus, veflammae a Domino fuerat traditus, verum causa meae memoriae quae hic in tam longinquis oris a vobis agitur, et quia tam devote festivitas meae depositionis observatur, ego cum sanctis quorum hic emerita corpora venerantur, coram majestate Domini pro vobis opportunus interventor adfui, et a benignissimo Jesu ereptione hujus impetrata coenobii, nec mora huc adventavimus vestrae conservationi. Quae omnia abbati Odberto, cunctaeque congregationis fratribus detege, et ut ex his miserantis Domini objurgationibus emendatiores fiant commone, ne aliquando districtius feriantur correctione, meaque ex parte magnas gratiarum actiones cunctis ne negligas reddere, quod tantum devotionis affectum circa me gerere, quodque mei natalis observationem tam decenter tamque humiliter instituerunt colere. His dictis somniator evigilavit, et is qui videbatur, disparuit. Cujus revelationis nectare frater ille mellificatus animum, imbre per
Abbreviated transcription (Latin):
daret : & qm̃ matutini solito citius
ipsa nocte sonuerant. uigiliis fatiga¬
tus sessum peteret. atq sicut est
infirmitatis humane ibidem som¬
no grauatus paululum dormitare
cȩpisset : uisum est ei uidere quen¬
dam magnificum uirum dalmati¬
ca leuiticisq cultibus candidatũ
sibi astitisse. seq andor miret rogas¬
se. Cum uero praetimore nibil ut
sibi uidebatur adheç poss& responde¬
re : noli inquit his qui uidebatur
metuere. Adiecitq Sednosti qui sim
ego Adhiȩc ille: ignoro domine.
tione meţ cȩlebritatis. atq su
deuotiour quam eir ca me gns
N umquid &iam uos lat& qͦudi
tres columbae super nũt eis¬
inimmensum furente uulra
apparuerunt .o. Cui ille. Lato
nos scȩ dĩ: sed autspicato nr̃e
protectioni adño talia arbien¬
bamur propalari. Et ille. nt
inquit arbitrahamini. Egori
exã cũ sc̃ĩs audomaro atq b̾tinor: u
tuobis uenimus. praesidio. Nan
quorundam culpis exigentibis
omnis locus iste indeditionens

Expanded text:
daret, et quoniam matutini solito citius daret, et quoniam matutini solito citius ipsa nocte sonuerant, vigiliis fatigatus sessum peteret, atque, sicut est infirmitatis humanae, ibidem somno gravatus paululum dormitare coepisset, visum est ei videre quemdam magnificum virum dalmatica leviticisque cultibus candidatum sibi astitisse, seque an dormiret rogasse. Cum vero prae timore nihil, ut sibi videbatur, ad haec posset respondere: Noli, inquit is qui videbatur, metuere. Adjecitque: Sed nosti quis sim ego? Ad haec ille: Ignoro, domine. rvatione meae celebritatis atque proba devotione quam circa me geritis. Nunquid etiam vos latet quid illae tres columbae super nivn immensum furente Vulcano apparuerunt? Cui ille: Latet nos, sancte Dei; auspicato nostrae protectioni a Domino talia arbitrabamur propalari. Et ille: Rite, inquit, arbitrabamini. Ego enim eram cum sanctis Audomaro atque Bertino, qui huc vobis venimus praesidio. Nam, quorumdam culpis exigentibus, omnis locus iste in deditionem
Abbreviated transcription (Latin):
aliquod interuallũ interfuisset.
tantumq incendii exhac grasseret̃
ut longe hinc distantia dõmata
exinde inuaderentur. magna etiam
pars istius castelli consumeretur: dõ
gratias nonsolum omnis hic locus
atanto periculi dispendio ereptꝰ.
uerum ętiam eiusdem ereptionis
manifestiori reuelatione non multõ
post magnificatus est. Adhuc aut̾r
durauerat illud auitum scĩ petri
monasteriolum. a sc̃oBERTINO
patrono nr̃o ut dicebatur construc¬
tum : ad quod cripta quȩdam per¬
modica aboratorio scĩ martim prae¬
bebat accessum. Quod quidam
fr̃m. Rambertus nomine huius loci
monachus obamore scĩ petri apłꝙ
principis sciq BT RT INI. eiusdẽ
structoris recolens: singulis noc tibus
ꝑactis matutinorũ excubiis fre¬
quentare. ac ibidem psalmodus
& sc̃is meditationibus pernoctare
solebat. Hic cum in eodem quadra¬
gesimali tempore paululum post
praefatam illius combustionis com¬
minationem quadam nocte per¬
actis matutinis talibus operam

Expanded text:
aliquod intervallum interfuisset, tantumque incendii ex hac grassaretur ut longe hinc distantia domata exinde invaderentur, magna etiam pars ipsius castelli consumeretur, Deo gratias non solum omnis hic locus a tanto periculi dispendio ereptus, verum etiam ejusdem ereptionis manifestiori revelatione non multo post glorificatus est. Adhuc autem duraverat illud avitum S. Petri monasterium a S. Bertino patrono nostro ut dicebatur constructum, ad quod crypta quaedam permodica ab oratorio S. Martini praebebat accessum. Quod quidam fratrum Rambertus nomine, hujus loci monachus, ob amorem S. Petri apostolorum principis sanctique Bertini ejusdem structoris recolens, singulis noctibus, peractis matutinorum excubiis frequentare ac ibidem psalmodiis et sanctis meditationibus pernoctare solebat. Hic cum in eodem quadragesimali tempore paululum post praefatam illius combustionis comminationem quadam nocte peractis matutinis talibus operam
Abbreviated transcription (Latin):
Nos sitransitoriũ timurrimus inte¬
ritum: aeternum incurremus sup¬
pliciũ. Et qm̃ uere nouerimus quę
prȩmia sunt parata iustis. & quȩ
pena sit constituta peccatorib.
contempnimus. ut ussa diuina

Expanded text:
Nos, si transitorium timuerimus interitum, aeternum incurremus supplicium; et quoniam vere novimus quae praemia sunt parata justis, et quae poena sit constituta peccatoribus, contemnimus, ut jussa divina
Abbreviated transcription (Latin):
Ouo angłi ad me uenerunt cum
magno impetu dicentes. quod
prarcibus beati marcialis suscitan¬
dus essem. Infernus nullã hab&
mensurã. Ibi est fletus & amaritu¬
do ibi sunt tenrbre & mugitus.
planctus actristicia magna. frig
& ignis magnus & horribilis num
quam deficiens : morsus serpenti¬
um. & fętor intolerabilis. & putredo
atq miseria. & uermis qui non mo¬
ritur. Ibi sunt carcerarii inferna¬
les : qui animas quas rapiunt di¬
uersis flagellis cruciant. Cumq
hȩc & hissimilia dicer&: cunctus

Expanded text:
Duo angeli ad me venerunt cum magno impetu, dicentes quod precibus beati Martialis suscitandus essem. Infernus nullam habet mensuram. Ibi est fletus et amaritudo; ibi sunt tenebrae, mugitus et planctus et tristitia magna; frigus et ignis magnus et horribilis, nec unquam deficiens; morsus serpentium et fetor intolerabilis, putredo et miseria, et vermis qui non moritur. Ibi sunt carcerarii infernales, qui animas quas rapiunt diversis flagellis cruciant. » Cumque haec et his similia diceret, cunctus
Abbreviated transcription (Latin):
ad mirantibus xp̃ianis. atq col¬
laudantibus & hoc ipsum ubi
poterant nontacentibus & diffa
cipuequȩre baptizandi donati
parte maiore multitudinem
a frorũ seducta & obpraessa ia¬
cebat. Ob hoc eius libros atq
tractatus mirabili dĩ gratia
procedentes ac profluentes.¬
om̃i instructos ratione copia
atq auctoritate scripturarũ
sc̃arum ipsi quoq hęretiei
odorq suauissimus xp̃i diffis
& manifestata est. Congauden
marina. qm̃ sicut dum patitir
unũ menbru cong¬
beatus senex ualerius c&ensa
agens de concesso sibi speciuali be:¬
ficio praecepit ut est humanui
animus ne abalia aecclesia sacrrob¬
te probato adepopatũ quȩrent¬

Expanded text:
admirantibus Christianis et coladmirantibus Christianis et collaetantibus, et hoc ipsum ubi poterant non tacentibus, sed diffamcipueque rebaptizante Donati parte majorem multitudinem Afrorum, seducta et oppressa jacebat. Et hos ejus libros sive tractatus mirabili Dei gratia procedentes ac profluentes, instructos rationis copia, atque auctoritate sanctarum urarum, ipsi quoque haeretici odorque suavissimus Christi diffusus et manifestatus est, congaudente marina. Quoniam sicut dum patitur unum membrum, cobeatus senex Valerius caeteriet Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad episcopatum quaere
Abbreviated transcription (Latin):
tinet fides. nec catho lica asser¬
tiont̾ potuit uacuare: nec ma
responsione deficiens ultima.
collaturũ secũ suis maioribus
ea quȩ repellere non potuit pro¬
secutus est. Etsi hi forte dehis sa¬
tis minime fecissent suar animae
consulturũ. atq ita ab hominibus
apud quos magnus & doctus ui¬
debatur. nihil ualuisse insuae
sectȩ assertione iudicatus est.
Quia ille confusione affectus: & se¬
quenti tempore deipponiensium
ciuitate profectus. adeã amplius
non remeauit. Acsic ꝑmemoratũ
dĩ hominẽ om̃ium cordibus uł
qui aderant uel qui absentes illa
que gesta sunt cognouerunt
error ille ablatus. ac catholica
est intimata acredempta sin¬
cera religio. Et docebat ac prae
dicabat ille priuatim &publice
indomo. & inaeccłã salutis uer¬
bũ cum om̃ fiducia aduersus
africanas hereses : maxime que
contra donatistas & manicheos.
& paganos libris confectis. & re¬
pentinis sermonibus. in effabilit

Expanded text:
tinet fides, nec catholicam assertinet fides, nec catholicam assertionem potuit vacuare, nec Manresponsione deficiens, ultimo collaturum se cum suis majoribus ea, quae refellere non potuit, prosecutus est; et si sibi forte de his satis minime fecissent, suae animae consulturum: atque ita ab omnibus apud quos magnus et doctus videbatur, nihil valuisse in suae sectae assertione judicatus est. Qua ille confusione affectus, et sequenti tempore de Hipponensi civitate profectus, ad eam amplius non remeavit: ac sic per memoratum Dei hominem omnium cordibus, vel qui aderant, vel qui absentes illa quae gesta sunt cognoverant, error ille ablatus, catholica est intimata ac retenta sincera religio. dicabat ille privatim et publice, in domo et in ecclesia, salutis verbum cum omni fiducia adversus Africanas haereses, maximeque contra Donatistas, Manichaeos et Paganos, libris confectis, et repentinis sermonibus, ineffabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
tractar&. Quod idẽ ut scriptũ est
paratus ad confessionẽ om̃i pos¬
centi rationt̃. de fide & spe quȩ
indm est. potensq exortari in
doctrina sua sana & contra di¬
centes redarguere minime re¬
nuit. Sed utru &iã ille hocfieri
uell&. sciscitatus est. Atilli con¬
festim adipsũ fortunatu id de¬
tulerunt petentes & exortantes
ac flagitantes. quo id minime
recus ar&. Sanr qm idẽ fortu¬
natus ia apud carthagine̾ scđm
nourrat augustinũ ad huc ineo¬
dem secũ errore constitutum.
cũ eodẽ confligere pauebat.
Uerumptam̃ suorũ maxime instan¬
tiaco actus ac urrecundatus:
promisit in cõminus se esse uen¬
turu̾: cercamenq disputandi
subiturum. Unde condicta
dre & loco: conurnerunt inunuͦ.
Concurrentibus qua plurimisU
studiosis turbisq curiosis. & a¬
ꝑtis notariorũ tabulis. dispu¬
tatio cepta primo. & duo finita
est die. in qua ille manicheus
praeceptor. ut sẽ gesto rũ con¬

Expanded text:
tractaret. Quod idem, ut scriptum est, tractaret. Quod idem, ut scriptum est, paratus ad responsionem omni poscenti se rationem de fide et spe quae in Deum est , potensque exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere , minime renuit. Sed utrum etiam ille hoc fieri vellet, sciscitatus est. At illi confestim ad ipsum Fortunatum id detulerunt, petentes et exhortantes ac flagitantes, quod id minime recusaret. Sane quoniam idem Fortunatus jam apud Carthaginem sanctum noverat Augustinum adhuc in eodem secum errore constitutum; cum eodem congredi pavitabat. Verumtamen suorum maxime instantia coactus ac verecundatus, promisit in cominus se esse venturum, certamenque disputandi subiturum. Unde condicto die et loco convenerunt in unum, concurrentibus quam plurimis studiosis turbisque curiosis, et apertis notariorum tabulis, disputatio coepta primo, et secundo finita est die. In qua ille Manichaeus praeceptor, ut gestorum con
Abbreviated transcription (Latin):
t homno natura grecus minusq
srn lingua & litteris instrue¬
U miiis utilem prouidebat.
udem praes bitero potestatem
m usumn quidẽ africanarum
urdesuru. Unde & iam ei non .f¬
nilli ep̃i detrahebant. Sed
lle uir urnrrabilis ac prouidus
morentalibus aecclis. id ex
more feri screns. & certus
& utilitate aeccła consulens.
obtractantiũ non curabat lin¬
guas: dũ modũ crederetur
mnimme posse cernebat. Unde
postea currente & uolante
huiusmodi fama. bono praece¬
dente exemplo. accepta ab
ep̃is potestate. presbiteri
non nulli coram ep̃is populis
tractare cȩperunt. SanemnIS¬
illa tunc imponiensi urbe ma¬
nicheorũ pestilentia quã plu¬
rimos uelciues uel peregrinos
infecerat & penetrauerat: sẽ¬
ducente & decipiente eiusdẽ
heresis quodã presbitero no¬
mine fortunato. ibidẽ conuer¬
sante atq manente. Interea qͥq¬
ipponienses ciues uel peregrini
xp̃iani tam catholici quã &iam
acdeposcunt ut illũ hominem

Expanded text:
se homo natura Graecus, minusque se homo natura Graecus, minusque latina lingua et litteris instructus, minus utilem pervidebat. Et eidem presbytero potestatem suetudinem Africanarum Ecclesiarum: unde etiam ei nonnulli episcopi detrahebant. Sed ille vir venerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas, dummodo factitaretur  impleri minime posse cernebat. Unde postea currente et volante hujusmodi fama, bono praecedente exemplo, accepta ab episcopis potestate, presbyteri nonnulli coram episcopis populis tractare coeperunt veilla tunc Hipponensi urbe Manichaeorum pestilentia quam plurimos vel cives vel peregrinos et infecerat et penetraverat, seducente et decipiente ejusdem haeresis quodam presbytero nomine Fortunato, ibidem conversante atque manente. Interea Hipponenses cives et peregrini Christiani tam catholici quam etiam ac deposcunt, ut illum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
eius. ut nobis ipse retulit. an
superbe int̾ praetantibus. &
quã eum consolantibus. & de¬
tibus. quia & locus praesbiti
lic& ipse maiori dignus essit
propinquar& tam quã episcopa¬
tui. Cum ille homo dĩ ut nobis
retulit maiori considerationt
intelligeret & gemeret. qũ
multa & magna suar uita pn¬
cula de regimme. &gubernau¬
ne aecclae inpendere iam ic
purnire speraret. atq iđosi¬
ret. & eorum ut uoluerunt in¬
presbit᷑ monasteriu̾ intriu
cłam mox instituit. Et cũ il
quã propriu in illa societat
haber& sed eis essent omna
cõ munia. & distribueretur
unicuiq sicut opus erat l
iam ipse prior fecerat. dum
trans marinis ad sua remrara
Sc̃s uero ualerius ordinator uis
ut erat uir pius. & dm̃ amer
exultabat. & dõ grãs a gebas
suas exauditas adño fuisse
p̾ces. quas se frequentissime
fudisse narrabat : ut sibi diuis
no concederetur talis. qui pos
crbodĩ & doctrina salubri
uim dñi aedificare. Qui rei

Expanded text:
ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus, quia et locus presbyterii, licet ipse majore dignus esset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et gubernatione Ecclesiae impendere jam ac provenire spectaret, atque ideo fleret. Et eorum, ut volueruntpresbyter monasterium intra ecclesiam mox instituit; et cum Deidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator ejus, ut erat vir pius et Deum timens, exsultabat, et Deo gratias agebat, suas exauditas a Domino fuisse preces, quas se frequentissime fudisse narrabat, ut sibi divinitus homo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei
Abbreviated transcription (Latin):
gationes uidentes. atq augmen¬
tis arcelẽ inuidentes. ac censi ex¬
ardes cebant ira grauissima: &
intolerabiles ꝑsecutiones unita¬
ti aeccłãe compati faciebant.
ipsisq sacerdotibus catholicis &
ministris aggressiones diurnas
atq nocturnas direptionesq
rerum omniũ inferebant. Nam
& multos dĩ seruos cedibus de¬
bilitarunt: aliquibus &iam cal¬
cem cum accęto moculos.

Expanded text:
gationes minui videntes, atque augmengationes minui videntes, atque augmentis Ecclesiae invidentes, accensi exardescebant ira gravissima, et intolerabiles persecutiones unitati Ecclesiae compacti faciebant; ipsisque sacerdotibus catholicis et ministris aggressiones diurnas atque nocturnas, direptionesque rerum omnium inferebant. Nam et multos Dei servos caedibus debilitaverunt. Aliquibus etiam calcem cum aceto in oculos
Abbreviated transcription (Latin):
licis gestis conuenti non sunt
cłas mauditũ hominũ genus per¬
uersussi ac uiolentũ. uelut subpro¬
fessione continentiũ ambulantes
qui circiliones dicebantur: & erant
ingenti numero & turbis perom̃s
africanas regiones constituti: qui
malis imbutiꝰ doctoribus audaci
superbia & temeritate illicita
nec suis nec aliens aliquan do
parebant. contra ius fasq in cautis
intercidentes hominibus. etnisi
oboedissen. dampnis grauissimis
& cędibus affici ebantur. armati
diuersis telis bachantes peragros
uillasq usq ad sanguinis effusionẽ
occidere non metuentes: Sed dum
uerbum dĩ sedulo praedicaretur.
&cum his qui oderant pacem pa¬
cis ratiohaberetur. illi loquentẽ
debellabant gratis. Et quãm ad uer¬
sus eorum dogma ueritas in notesce¬
r&. qui uolebant & poterant sese
inde uel deripiebant uł subduct¬
bant & paci atq unitati aecdãe cũ
suis quibus poterant cohȩr ebant.
Unde illi sui erroris miiui congre¬

Expanded text:
licis gestis conventi, non sunt licis gestis conventi, non sunt clesias inauditum hominum genus perversum ac violentum, velut sub professione continentium ambulantes, qui Circumcelliones dicebantur. Et erant in ingenti numero et turbis per omnes pene Africanas regiones constituti. Qui malis imbuti doctoribus, audacia superba et temeritate illicita, nec suis, nec alienis aliquando parcebant, contra jus fasque incautis interdicentes hominibus: et nisi obedissent, damnis gravissimis et caedibus afficiebant, armati diversis telis, bacchantes per agros villasque, usque ad sanguinis effusionem accedere non metuentes. Sed dum verbum Dei sedulo praedicaretur, et cum his qui oderant pacem, pacis ratio haberetur; illi loquentem debellabant gratis. Et cum adversus eorum dogma veritas innotesceret, qui volebant et poterant, sese inde vel eripiebant vel subducebant, et paci atque unitati Ecclesiae cum suis quibus poterant cohaerebant. Unde illi sui erroris congre
Abbreviated transcription (Latin):
perta patient᷑ aclenit̃ sicut scrip¬
tum est. Cum timore & tremo¬
re salute hominũ operabatur
tum quȩsit quod arcdae dĩ fi¬
des ten&. ac didicit. & hȩc die¬
bus ac noctibus ab eodẽ iugit age¬
bantur. Nam & epistolas priua¬
tas ad quosq eius dem erroris
ep̃os eminentes. scilic& & laicos
dedit rationẽ reddita. ammonens
atq ex ortans. ut uł abilla sepra¬
uitate corrigerent : uel certe
ad disputationẽ uenĩrent. At
illi causa diffidentia nec quidẽ
umqua rescribere uoluerunt.
sed irati cum furore loquebant᷑.
atq sed uctorẽ & deceptorem
animarũ augustinũ esse &
priuatim & publice conclama¬
bant: & ut lupũ occidendu
esse indefensione gregis sui
dicebant & tractabant : omnia¬
q peccata adõ indubitant̃ esse
credendũ posse dimitti his qui
hoc facere acperficere potuis¬
sent: nec dm̃ timentes nec ho¬
mines reuerentes. Et ut eo
causã diffidentiae cunctis in¬
notesceret elaborauit: & pub¬

Expanded text:
pertis, patienter ac leniter, et, ut scrippertis, patienter ac leniter, et, ut scriptum est, cum timore et tremore salutem omnium operabatur : tumque sit quod Ecclesiae Dei fides tenet ac docet. Et haec diebus ac noctibus ab eodem jugiter agebantur. Nam et epistolas privatas ad quosque ejusdem erroris episcopos, et eminentes scilicet laicos dedit, ratione reddita admonens atque exhortans, ut vel ab illa se pravitate corrigerent, vel certe ad disputationem venirent. At illi causae diffidentia ne quidem unquam rescribere voluerunt: sed irati furiosa loquebantur, atque seductorem et deceptorem animarum Augustinum esse, et privatim et publice conclamabant; et ut lupum occidendum esse in defensionem gregis sui, dicebant et tractabant; omniaque peccata a Deo indubitanter esse credendum posse dimitti iis qui hoc facere ac perficere potuissent, nec Deum timentes, nec homines erubescentes. Et ut eorum causae diffidentia cunctis innotesceret, elaboravit: et pub
Abbreviated transcription (Latin):
emplis Probaretur: conpulsus
pit. Quod inse postra firri non
debuisse. ut uiuo suo ep̃o or
onaretur. & dixit. &scripsit.
propt̃̾ concilii unurersalis ue¬
titum. quod iam ordinatus
didicit. nec quod sibi factum
esse doluit. aluis fieri uoluit.
Unde & iam satis egit. ut concilis
constitueretur episcoporum.
ab ordinatoribus debere ordi¬
nandis. uel ordinantiu om̃iũ
statuta sacerdo tu in notitiam
acferuentius maiori auctori¬
tate non adhuc inuna tant᷑u
regione: sedubicumq rogatus
ueniss&. uerbum salutis aet̾na
alacrit᷑ ac suauit᷑ pullulante
atq crescente dñi aeccła prae¬
dicabat.Paratus semꝑ poscenti¬
bus reddere rationem. defide
&spe. quȩ in do̾ est Et eius
dicta atq excepta. maxime
donatiste. meade ipponensi uł
incina manentes ciuitate. ad
suos ep̃os deferebant. Quarcũ
audissent & contra forte aliquid
dicerent: aut asuis refellebant᷑
aut eadem responsa ad scm au¬
gustinũ deferebantur: eisq c̃õ¬

Expanded text:
emplis probaretur, compulsus emplis probaretur, compulsus pit. Quod in se postea fieri non debuisse, ut vivo suo episcopo ordinaretur, et dixit, et scripsit , propter concilii universalis vetitum, quod jam ordinatus didicit: nec quod sibi factum esse doluit, aliis fieri voluit. Unde etiam sategit, ut conciliis constitueretur episcoporum, ab ordinatoribus deberi ordinandis vel ordinatis omnium statuta sacerdotum in notitiam ac ferventius, majore auctoritate, non adhuc in una tantum regione, sed ubicumque rogatus venisset, verbum salutis aeternae alacriter ac gnaviter pullulante atque crescente Domini Ecclesia praedicaret, paratus semper poscentibus reddere rationem de fide et spe, quae in Deum est. Et ejus dicta atque excepta, maxime Donatistae in eadem Hipponensi vel vicina manentes civitate, ad suos episcopos deferebant. Quae cum audissent, et contra forte aliquid dicerent, aut a suis refellebantur, aut eadem responsa ad sanctum Augustinum deferebantur, eisque com
Abbreviated transcription (Latin):
rp̃s cognito ad locu secretum
eum transire curass&. atq auil¬
tatu aquerentibus minime mr¬
nire fecisset. Unde amplius far¬
dans idẽ uenerabilis senexa
sciens se corpore & artate ihi¬
missimu. cogit se cretis littrrs
apud primatum episcoporia
carthaginensem. alligans is¬
cillitatem corporissui. aeas
grauitat᷑e : & obsecrans ut ii¬
nensi aeccłae ordinaretur e
qui suae cathedrae non tan
succeder& sed consacerdos ae¬
deret augustinus: & quȩ op¬
uit & rogauit satagens resas¬
to impetrauit. Et poster ptas
aduisitandũ & adueniente
aeccłãm ipponiensẽ tune isi¬
mate numediȩ megalio ell¬
episcopis qui fortetũ adetdꝰ
elericis omnibus i poniensib
cinuerse plebi mnopinate
ulis suam insinuanite uolun¬
temn omnibusq audientibus
agatulantibus atq id fieri ꝑ¬
so ingenti desiderio claman¬
abas episcopatum suscipere
contra morem aecclesiae suo
suaderrtur. atq idignaro trans¬
narmis & africanis aeccłãe ex¬

Expanded text:
pus cognito, ad locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatem corporis sui aetatisque gravitatem, et obsecrans ut Hipponensi Ecclesiae ordinaretur episcopus, quo suae cathedrae non tam succederet, sed consacerdos accederet Augustinus. Et quae optavit et rogavit satagens, rescripto impetravit. Et postea petito ad visitandum et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numidiae Megalio Calepiscopis qui forte tunc aderant, et clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis suam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus, atque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere contra morem Ecclesiae suo suaderetur, atque id ignaro transmarinis et Africanis Ecclesiae ex
Abbreviated transcription (Latin):
pedes apłi dicentes. Confirma nos
inomni ueritate: ut nihil nobis
descientia di desit. Quibus ait
Ueniã aduos sequenti nocte: &
plenius uos instruens ita proficis¬
car. Iuxta promissũ suu itaq uena¬
ens apłs. de omnibus aeternȩ uite
mysteriis ambos diligenter in¬
strux : & baptismatis eos unda sciꝰ¬

Expanded text:
pedes apostoli, dixerunt: « Confirma nos in omni veritate, ut nihil nobis de scientia Dei desit. » Quibus ait: « Veniam ad vos sequenti nocte, et plenius vos instruens, proficiscar. » Igitur juxta promissum suum venit, de omnibus aeternae vitae mysteriis ambos diligenter instruxit, et baptismatis eos unda s
Abbreviated transcription (Latin):
& benignitas ac magna humi
litas erat inxo. & oratio assidu¬
orate omni hora. Nihil enim¬
umquã alios agere docuit.:¬
castelli nomine nerua: consan¬
guineus erat neronis imperato¬

Expanded text:
 et benignitas ac humana hulitas erat in eo, et oratio,Orate omni hora . Nihil unquam aliud agere docuit,castelli, nomine Nerva, consanguineus erat Neronis imperato
Abbreviated transcription (Latin):
clementia benedicat: & sensum
in uobis sapientiȩ salutaris infun¬
dat. Am̃. Catholice sidei docu¬
mentis enutriat: & inbonis ope¬
ribus perseuerabiles reddat. am̃¬

Expanded text:
clementia benedicat, et sensum in vobis sapientiae salutaris infundat. Amen. Catholicae fidei vos documentis enutriat, et in saribus perseverabiles reddat. Am
Abbreviated transcription (Latin):
martis: & iussit eam adduci ei
filiis suis. Cin dixit. Miserere
filus tuis iuuenibus bonis: &
tatio tua crudelitas est. &ans¬
uersa ad filios suos dixit. Uide
suis. Pugnate pro animabus ur̃s

Expanded text:
Martis, jussitque eam adduci cum filiis suis; cui et dixit: Miserere filiis tuis, juvenibus bonis, ettatio tua crudelitas est. Et conversa ad filios suos dixit: Videt cum sanctis suis. Pugnate pro animabus vestris,
Abbreviated transcription (Latin):
reuolutione. nec fr̃s desisterent
ab huius modi sc̃a deuotione: contigit
uno anno paulopost transacta
decenter eiusdẽ cęlebri depositi¬
one. scilic& impsa sci gregorii festi¬
uitate quȩ constat qua dragesimali
tempore. magnam domum umus
aduocatorũ claustro atq monaste¬
rio contiguam. eximmortuo cęrei
fungo suecensam ardere. Quae
ut erat ualida. horribiles flammas
euomens. claustruq illa parte
qua steterat fumo igneq uelans.
omnibus monasterii officinis exci¬
diũ minabatur. fr̃sq iam detanti
loci liberatione desperati solum
adextrahendos aeccła thesauros.
& queq suppellectilia occupaban¬
tur : cum propitia dĩ prouidentia
tres columbae instar nuis candi¬
de celitus ut credo. utq post
res aedocuit alapse: campanariu̾
palã multis uidentur ter circum¬
uolitare. & nunc hic nune illic
sup pinna cula sessiones alternart.
Quod non nulli cernentes. adño talia
effici existimabant. talibusq indi¬

Expanded text:
revolutione, nec fratres desisterent revolutione, nec fratres desisterent ab hujusmodi sancta devotione, contigit uno anno paulo post transacta decenter ejusdem celebri depositione, scilicet in ipsa S. Gregorii festivitate quae constat quadragesimali tempore, magnam demum unius advocatorum claustro atque monasterio contiguam ex immortuo cerei fungo succensam ardere. Quae ut erat valida, horribiles flammas evomens, claustrumque illa parte qua steterat, fumo igneque velans, omnibus monasterii officinis excidium minabatur, fratresque jam de tanti loci desperati liberatione solum ad extrahendos ecclesiae thesauros et quaeque suppellectilia occupabantur: cum propitia Dei providentia tres columbae instar nivis candidae, coelitus ut credo, utque post res edocuit elapsae, campanarium palam multis videntur ter circumvolitare, et nunc hic, nunc illic super pinnacula sessiones alternare. Quod nonnulli cernentes, a Domino talia effici existimabant, talibusque indi
Abbreviated transcription (Latin):
eridicorum uirorum qui int̃¬
fuerunt sedula compertum
sithiensis meritis scĩ uincentu¬
testis xp̃i dudũ diuinitus erep¬
tus sit ab incendii discrimine.
Quod qua uidetur adeo audien¬
tium utilitati congruere. lic&
tamdiu cęlatum sit scriptorum
negligentia incuriae : tamen dig¬
num ducitur officio stili comen¬
dari memoriae. Nulla istic anti¬
quitus deprȩfato xp̃i martrre
custoditio agebatur sollempnita¬
tis: nisi tribus lectionibus totidẽ¬
q responsoriis. Atubi propria
ipsius a quibusdã fr̃̾ibus huc al¬
lata deuenẽre responsoria: ex tim¬
plo a fratribus eorum suanis mul¬
cedinis ꝑcepta armonia. uti sunt
ad modum delectabilia. his fr̃m
nuentus plurimũ est delectata:
atq futurae & extime obseruan¬
de cęlebritati adplent instructa.
Cam depostio supra dicti sei singu¬
lis annis pret̃ solitũ duodrcim lec¬
tionibus decentius coli cȩperat: ac
fr̃m deuotio magis magisq erga
scm̃ dĩ cotidie crescebat. Quod
cum aliquoru annorum fieret

Expanded text:
Veridicorum virorum qui interfuerunt, sedula compertum Sithiensis coenobii meritis S. Vincentertini dudum divinitus ereptus sit ab incendii discrimine. Quod quia videtur adeo audientium utilitati congruere, licet tandiu celatum sit scriptorum negligentia incuriae, tamen dignum ducitur officio styli commendari memoriae. Nulla istic antiquitus de praefato Christi martyre custoditio agebatur solemnitatis, nisi tribus lectionibus totidemque responsoriis: at ubi propria ipsius a quibusdam fratribus huc allata devenere responsoria, extemplo a fratribus eorum suavis mulcedinis percepta harmonia, uti sunt admodum delectabilia, his fratrum juventus plurimum est delectata, atque futurae ex tunc observandae celebritati adplene instructa. Exin depositio supradicti sancti singulis annis praeter solitum duodecim lectionibus decentius coli coeperat, ac fratrum devotio magis magisque erga sanctum Dei quotidie crescebat. Quod cum aliquorum annorum fieret
Abbreviated transcription (Latin):
& igneo globo deferri incelũ.
permanens in conspectu eus
insplendore lucis quȩ terai¬
diens armiger stephani qu
eam decollauerat cum summa
uiderat queq audirrat. Et die¬

Expanded text:
 igneo globo deferri in coelum, jugiter permanens in conspectu ejus, in splendore lucis quae termidiens armiger Stephani ducis, qui eam decollaverat, cum summa viderat vel audierat. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Benedic anima mea dño:
& omnia quȩ intra me sunt no¬
mini sc̃o enis. Qui propitiatur
omnibus iniquitatibus tuis.
e redim& de inferno uitã tuã.
ignem purgatoriu̾: & cȩpi in

Expanded text:
cens: Benedic, anima mea, Domino, et omnia quae intra me sunt nomini sancto ejus. Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, et redimet de inferno vitam tuam. ignem purgatorium perven
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc autem poena datiano. co¬
rona uero manoe uincentio.
Deniq his praemissis futurar
uidelic& retributionis finib
& iam in hoc mundo mart¬
rum głam de monstemus.
Quȩ hodie regio quȩ ue pri¬
uintia illa. quo usq uel rom¬
num imperium uel xp̃ianũ
nomen extenditur: natale
non gaud& cȩlebrare uincen¬
die datiani uel nomen auds¬
s&: nisi uincentii passionem
legiss&  Quod uero tanta
cura seruauit dñs martiris
corpus : quid aliud de monsta¬
uit. nisi se gubernasse uiueni
quem non reliquit exanimeni
Uicit ergo datianũ uiuens uinces¬
qus: uicit & mortuus. Uliens cer¬
mesta calcauit: mortuus maria
tens uatiuit. Sed ipse interundas
gibernauit cadauer extinctum:
Quinter ungulas animũ donauit
qustum. Nonflexit flamma tor¬
aris cor eius. non mersit aqua
mutis corpus eius: sed inhis &
nhuiusmo di omnibus nihil est
aludd nisi praetiosa semper in
conspectu dm̃ mors scõrum ei:¬

Expanded text:
Nunc autem poena Daciano, coNunc autem poena Daciano, corona vero manet Vincentio. Denique his praemissis futurae videlicet retributionis finibus, etiam in hoc mundo martyrum gloriam demonstremus. Quae hodie regio, quaeve provincia ulla, quo usque vel Romanum imperium, vel christianum nomen extenditur, natalem non gaudet celebrare Vincendie Daciani vel nomen audisset, nisi Vincentii passionem legisset? Quod vero tanta cura servavit Dominus Martyris corpus, quid aliud demonstravit, nisi se gubernasse viventem, quem non reliquit exanimem? Vicit ergo Dacianum vivens Vincentius, vicit et mortuus. Vivens tormenta calcavit, mortuus maria transnatavit. Sed ipse inter undas gubernavit cadaver exstinctum, qui inter ungulas animum donavit invictum. Non flexit flamma tortoris cor ejus, non mersit aqua maris corpus ejus. Sed in his et hujusmodi omnibus nihil est aliud, nisi pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum e
Abbreviated transcription (Latin):
redderet testam. Poterat martyr
nr̃ dicere datiano. lam non urit
ignis tuus carne̾ meam : quia ex¬
aruit situt testa uirtus mea.
Et qm̃ ueracit᷑ scriptum est. uasa
figuli probat fornax. & homines
iustos temptatio tribulationis: pro¬
batus est. atq decoctus illo igne
uincentius : datianus uero arsit.
& crepuit. Si enim non ardebat.
unde cremabat.o. Quid enim¬
erant uerba iras centis: nisis
ardentis. o. Ergo martyriñ
refrigerium in corde haben
flammnas extrinsecus ad mourl
sed ipse facibus furoris accen
tanquam dibanus ardebat
habitatorẽ suum diabolum q¬
cremabat. Perfuriosas enim
datiani uoces. pertruces oculi¬
& minaces uultus. & totius qr¬
poris motus: ille habitator eus
interior mouebatur. Et per
hȩc signa uisibilia : tam quam
per sui uasculi quod impleue¬
rat crepantes rimulas prode¬
batur. Non tantum crucia¬
bant plurima : quantum illim
uastabat.. infania. Sediam fr̃s¬
illa omnia transierunt: & rra
datian. & pęna uincentu.

Expanded text:
redderet testam. poterat martyr redderet testam. poterat martyr noster dicere Datiano: iam non curat ignes tuos caro mea, quia exaruit sicut testa uirtus mea. et quoniam ueraciter scriptum est: uasa figuli probat fornax et homines iustos temptatio tribulationis, probatus est atque decoctus est illo igne Uincentius, Datianus uero arsit et increpuit. si enim non ardebat, unde fumabat? quid erant uerba irascentis nisi fumus ardentis? ergo martyri nostro refrigerium in corde habenti flammas extrinsecus admouebat, sed ipse facibus furoris accensus tamquam clibanus intus ardebat et habitatorem suum diabolum concremabat. per furiosas enim Datiani uoces, per truces oculos, minaces uultus et totius corporis motus ille habitator eius interior se mouebat et per haec signa uisibilia tamquam per sui uasculi, quod inpleuerat, crepantes rimulas prodebatur. non tantum martyrem cruciabat flamma, quantum illum uastabat insania. Sed iam, frilla omnia transierunt, et ira Daciani, et poena Vincentii.
Abbreviated transcription (Latin):
deretur in ista passione humana
patrencia : incipit esse in credebilis.
Signoscatur diuina: desinit esse mirabi
lis. Tanta grassabatur crudelitas in
martyris corpore : & tanta tranquil¬¬
litas proferebatur inuoce. Tot poena¬
rum asperitas seurebat inmembris.
& tanta securitas sonabat in uerbis.
ut miro modo putaremus um centio
Etuere fratres km̃i ita erat. Pror¬
sus ita erat . aliis loquebatur. Pro¬
misit enim & hoc testibus suis xp̃c
Nolite premeditari: quomodo aut
quid loquammi. Nonenim uos estis
qui loquimini: sed sp̃s patris ur̃i
quilo quitur in uobis. Caro ergo
patiebatur : & sp̃s loquebatur.
Et loquente sp̃u non solum conuin¬
cebatur impietas. sed &iam con¬
fortabatur infirmitas. Clariorẽ
nobis martyrem tormenta facie¬
bant : multiplici enim uulnerũ
uarietate confossus non deserebat
pugnam: sed a lacrius iterabat.
Putares quod eum duraret flãma
non urer&: & tam quã figuli for¬
nax. lutũ molle suscipiens. durã

Expanded text:
deretur in ista passione humana deretur in ista passione humana patientia, incipit esse incredibilis; si agnoscatur divina potentia, desinit esse miralis. tanta grassabatur crudelitas in martyris corpore et tanta tranquillitas proferebatur in uoce, tanta poenarum asperitas saeuiebat in membris et tanta securitas sonabat in uerbis, ut miro modo putaretur Uincentio Et uere, fratres carissimi, ita erat, prorsus ita erat. alius loquebatur. promisit enim et hoc testibus suis Cnolite praemeditari, quomodo aut quid loquamini. non enim uos estis, qui loquimini, sed spiritus patris uestri, qui loquitur in uobis. caro ergo patiebatur et spiritus loquebatur et loquente spiritu non solum conuincebatur impietas, sed etiam confortabatur infirmitas. clariorem nobis martyrem tormenta faciebant. multiplici uulnerum uarietate confossus non deserebat pugnam, sed acrius iterabat. putares, quod eum duraret flamma, non exureret et tamquam figuli fornax lutum suscipiens molle duram
Abbreviated transcription (Latin):
fidat. quando suffert temptatio¬
nem. Quia ut bona prudenter
loquamur. ab illo est non nr̃a sapi¬
entia : & ut mala fortiter perfe¬
ramus. ab illo est᷑ non nr̃a pacien¬
tia. Recolite dñm xp̃m suos in
euuangelio discipulos admonen¬
tem: recolite martyrum regem
cohortes suas armis spiritalibus
instruentem. bella monstrantẽ.
adiutoria ministrantem. prȩmia
pollicentẽ. Qui cum dixiss& dis¬
cipulis suis in hoc mundo prȩssu¬
ram habebitis: mox unde cor
territum consolaretur. adiunxit
dicens. Sed confidite : quia ego
uici mundum. Quidergo miramur
KRm̃i simillo uicit uincentius.
a quo uictus est mundus. In hoc
Et si premit : non opprimat. Si ob¬
pugnat : non expugn&. Duplicẽ
mundus aciem producit. contra
milites xp̃i. Blanditur enĩ ut
decipiat : terret ut frangat.
Nonnos teneat uoluntas pro
pria : non nos teneat crudelitas
aliena. & uictus est mundus.
Adutrosq aditus occurrit xp̃c.
& non uincitur xp̃ianus. Si consi¬

Expanded text:
fidat, quando suffert tentatiofidat, quando suffert tentationem: quia et ut bona prudenter loquamur, ab illo est nostra sapientia; et ut mala fortiter perferamus, ab illo est nostra patientia. Recolite Dominum Christum suos in Evangelio discipulos admonentem: recolite martyrum Regem cohortes suas armis spiritualibus instruentem, bella monstrantem, adjutoria ministrantem, praemia pollicentem: qui cum dixisset discipulis suis, In hoc mundo pressuram habebitis, mox, unde cor territum consolaretur, adiunxit dicens: sed confidite, quia ego uici mundum. quid ergo miramur, carissimi, si in illo uicit Uincentius, a quo uictus est mundus? in hoc, ut, si premit, non obprimat et, si obpugnat, non expugnet. Duplicem mundus aciem producit contra milites Christi. Blanditur enim ut decipiat: terret ut frangat. Non nos teneat voluntpria, non nos terreat crudelitas aliena; et victus est mundus. Ad utrosque aditus occurrit Christus, et non vincitur christianus. Si consi
Abbreviated transcription (Latin):
npassione que nob̾ hodie reci¬
tata est fratres kmi. euidenter
ostenditur iudex ferox. tortor
cruentus martir inuictus. Incu¬
iuscorpose poenis uariis exara¬
to iamtormenta defecerant: &¬
adhuc membra durabant. Tot con¬
uicta miraculis persistebat impi¬
etas : tot uexata supplicus non
cedebat infirmitas. Agnoscatur
ergo operata diuinitas. Quomo¬
do enim corruptibilis puluis con¬
tra tam in mania tormenta du¬
iaret : nisi ineo xp̃c habitar&o.
Inhis omnibus ille agnoscendus est.
ille glorificandus. ille laudandus.
qui & in pͥma uocatione dedit
fidem: & in supprema passione
uirtutẽ. Uultis nosse. quia utrũ¬
ꝙ donatum est.  Audi apłm
paulum. Uobis inquit donatum
datis in eum: uerum &iam ut patia
mini pro eo. Acceperat hec beatus
leuita uincentius: acceperat & ha¬
bebat. Si enim non accepisse : quid
haber& Habebat enim insermo¬
ne fiduciã : habebat inpassione
tollerantiam. Nemo ergo desuo cor¬
de prȩsumat. quando profert ser¬
monem : nemo desuis uiribus con¬

Expanded text:
passione, quae nobis hodie recitata est, fratres carissimi, euidenter ostenditur iudex ferox, tortor cruentus, martyr inuictus. in cuius corpore poenis uariis exarato iam tormenta defecerant et adhuc membra durabant. tot conuicta miraculis persistebat impietas, tot uexata suppliciis non cedebat infirmitas. cognoscatur ergo operata diuinitas. quomodo enim corruptibilis puluis contra tam inmania tormenta duraret, nisi in eo Christus habitaret? in his enim omnibus ille agnoscendus, ille glorificandus, ille laudandus est, qui et in prima uocatione dedit fidem et in postrema passione uirtutem. uultis nosse, quia utrumque donatum est, audite apostolum Paulum: uobis inquit, donatumm credatis in eum, uerum etiam ut patiamini pro eo . Acceperat haec utraque levita Vincentius, acceperat et habebat. Si enim non accepisset, quid haberet? Habebat in sermone fiduciam, habebat in passione tolerantiam. Nemo ergo de suo corde praesumat, quando profert sermonem; nemo de suis viribus con
Abbreviated transcription (Latin):
& disponã adortũ solis ingressũ
primũ ꝑ aulã. Inscđõ salutatorium
Intertio consistoriũ. In quarto trero¬
riũ. In quinto Zetas hiemales. Inse¬
to zetas arfiuales. Inseptimo epr¬
caustadiu. &trielinia ac cubitalid
Inoctauo: termas. Inn ono. gymu¬
sia. In decimo: coquina. Inundeei¬
mo. colibũ : & aquarũ lacus in¬
flurntes. In duo decimo. ypidro¬
mũ : & pergrrũ. arcus deambuli¬
torios. Rex autẽ considerans. at¬
adapłm. Uere artifex ẽs. & dec&
te regibus ministrire. Relinques
autẽ illi pecunias in finitas: abit.

Expanded text:
 disponam, et ad ortum solis ingressum: primo proaulam, secundo salutatorium, in tertio consistorium, in quarto tricorium, in quinto zetas hiemales, in sexto zetas aestivales, in septimo epicaustorium et triclinia accubitalia, in octavo thermas, in nono gymnasia, in decimo coquinam, in undecimo colymbos et aquarum lacus influentes, in duodecimo hippodromum et per gyrum arcus deambulatorios. » Rex autem considerans, ait: « Vere artifex es, et decet te regibus ministrare. » Deinde infinitas illi pecunias relinquens, abiit.
Abbreviated transcription (Latin):
Erant aute quasi arthiopes nigrio¬
res fuligine. pedes eoru magni.¬
oculi terribiles & cruenti: capilli
totu tegebant corpus. atq per
os eorũ & nares sulphureus ema¬
nabat ignis. Loquentes uero cor¬
uinã imitari uidebantur uocem.¬

Expanded text:
Erant autem quasi Aethiopes nigriores fuligine, pedes eorum magni terribiles oculi et cruenti, capilli totum tegebant corpus, atque per os eorum et nares ignis emanabat sulphureus; loquentes vero corvinam vocem imitari videbantur
Abbreviated transcription (Latin):
quetur. flagellatur. exuritur
ferri acies liquore: stridens
flãma aruina respergitur. Uul¬
nera uulneribus infliguntur. tor¬
mentis tormenta desęuiunt. Sa¬
etam non ad artus tantum. sed
adipsa uiscerũ abdita supplicio¬
rũ tela iaciuntur. Etqm̃ inte

Expanded text:
tur, flagellatur, exuritur,ferri acies liquore guttarum stridens flamma respergitur, vulnera vulneribus imprimuntur, tormenta tormentis desaeviunt, saet jam non ad artus, sed ad ipsa viscera suppliciorum tela jaciuntur. Post hae
Abbreviated transcription (Latin):
dens atq contentus ad sponsam
soporati. unũ somniu uiderunt¬
huius modi. quasi rex potens gẽ
participes efficiamini. Euigilantes
autẽ dũ sibi enarrarent quȩ ui¬
dissent : ecce & thomas apparuit
dictio mea suꝑ uos fructific&.
Habetis eñi integritatẽ quȩ est
omniũ regina uirtutũ. & fructus
salutis per p&uȩ. Uirginitas soror
possessio. Uirginitas uictoria libi¬
inimicis. & uitȩ aeternȩ securitas.
depollutione reatus: derratu

Expanded text:
dens juvenis ad sponsam soporati unum somnium viderunt. Nam quasi rex potens gemmparticipes efficiamini. » Evigilantes autem, cum mutuo sibi narrarent quae vidissent, ecce Thomas apparuit dictio mea super vos fructificet. Habetis enim integritatem, quae est omnium regina virtutum et fructus salutis perpetuae. Virginitas soror possessio bonorum. Virginitas victoria libiinimicis et aeternae securitas de pollutione reatus, de reatu
Abbreviated transcription (Latin):
tus cilio rogabat ad se uenire
sentia eius ueniss&: proster¬
nens se ad pedes eius cũ magno
fletu coepit dicere adeum
Peccaui ouir sc̃issime fundens
sanguinẽ iuffu : sed praecor tẽ
ut resuscites armigerũ meum.
& me facias credere indm̃

Expanded text:
alem venire raesentia ejus venisset, prosternens se dux ad pedes ejus, cum magno fletu coepit dicere: « Peccavi, o vir sanctissime, fundens sanguinem justum; sed precor te ut resuscites hunc armigerum meum, et me facias credere in Deum
Abbreviated transcription (Latin):
silentio uenerunt. & rapuerunt
uenerandum corpus Sc̃i marty¬
ris gordiam: & uenientes inuia
que latina nuncupatur non lon¬
ario plus minus uno. illic posue¬
runt eum incripta sexto idus
uai. ubi iam pridem scm epima¬

Expanded text:
silentio venerunt et rapuerunt corpus venerandum sancti martyris Gordiani, et venientes in via quae Latina nuncupatur, non lonario plus minus uno, posuerunt eum in crypta, sexto Idus Maias, ubi jam pridem sanctum Epima