comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lii: quo cyprrauꝰ sacerdoi dei
hominũ deficerent: uel alites
ut elie. uł ut daniheli angłi
ministrarent: Absit absit:
ut credat aliqͥs cubbet uii¬
mino dũ modo ĩ confessione
łInominis constituto: aliqͥd de¬
futurũ. Tantũ absit: ut dĩ põ¬

Expanded text:
lii, quo Cyprianus sacerdos Dei lii, quo Cyprianus sacerdos Dei teria deficerent, vel alites ut Heliae, vel ut Danieli Angeli ministrarent. Absit, absit ut credat aliquis cuilibet minimo, dummodo in confessione nominis constituto, aliquid defuturum. Tantum abest
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cõmune nom̃ est: cũ paren¬
tes amant. Nos ⁊ parentes ipioͤ
si contra dm̃ suaserĩt. abhorre¬
iꝰ. Illis extra ciuitatẽ grauis ui
ditũ ⁊ abstrusũ locũ fuerit
relegat᷑. admixtꝰ dĩ sui reb.
etiã ꝓpͥa in ciuitate ꝑegruiꝰ ẽ.
Dũ enĩ ie carnalib desideriis
seponit: int̾ ciues suos. aut ut¬
ita dixerĩ. int̾ parentes iuos.
uite t̃restris alienꝰ est. Accedit
qͦd isi hec alias ut pen᷑ poss
uideri: in huiꝰmodi tam̃ cauiũ
ex iliũ. Illu ultimũ erunen
i pessimũ uefas etiam ipsoꝵ
conscientia testis ascribit.
qͥ possunt innocentib irro¬
gare qͦd penam putãt Nolo
nũc describere loei grãm:
deliciaꝵ om̃ium paraturam
transeo. tingamꝰ loc um illũ
nõ salubres aquas habentẽ
nõ amenitatẽ uirornꝰ: ñ uici¬
nam littorisꝰ: sed uasta rupe
siluarũ. int̾ inhospitas faueel
deserte adiodũ solitudiuns:
a mũdi parte subiotũ Posset
licet talis locꝰ habere nom̃ exi¬

Expanded text:
 commune nomen est cum parentibus: nos et parentes ipsos, si contra Dominum suaserint, abhorremus. illis extra ciuitatem suam uiuerditum et abstrusum locum fuerit relegatus, admixtus Dei sui rebus etiam propria in civitate peregrinus est. Dum enim se carnalibus desideriis s, etiam inter cives suos, aut, prope dixerim, inter parentes ipsos, vitae terrestris alienus est. Accedit quod, etsi haec alias poena posset videri, in hujusmodi tamen causis exsilium. Illis ultimum crimen et pessimum nefas etiam ipsorum conscientia testis adscribat qui possunt innocentibus irrogare quod putant poenam. Nolo nunc describere loci gratiam, et deliciarum omnium paraturam interim transeo. Fingamus locum illum non salubres aquas habentem, non amoenitatem viroris, non viciniam littoris; sed rupes vastas sylvarum inter inhospitas fauces desertae admodum solitudinis, avia mundi parte summotum. Posset licet talis locus habere nomen exsi
Abbreviated transcription (Latin):
per cart̾aginem totam sparsꝰ
rumor increbͣuit. productũ
esse iam tacium: quem prẽt̃
celebrẽ gloriosa opinione uoti¬
ciam. etiam de comineratione
preclarusuni operis uemoñ
nouerat. Currebant undiq
uersum oñis ad spectaeulũ:¬

Expanded text:
per Carthaginem totam sparsus per Carthaginem totam sparsus rumor increbuit productum esse iam Thascium, quem praeter celebrem gloriosa opinione notitiam etiam de commemoratione praeclarissimi operis nemo non nouerat. concurrebant undique uersum o
Abbreviated transcription (Latin):
cipũ. ⁊ infestatione nominis
anhelante: ille seruos dĩ ꝓut
dabat᷑ occasio. exortationibus
dm̃icis instruebat: ⁊ ad calcã¬
das passiones huiꝰ temporis cõ¬
tẽplatione suꝑuent᷑e claritatsͦ
animabat. Uidelicet tanta illi
fuerat cupido sermonis: ut¬
optaret sic sibi passions uota
contingereꝰ ut dum de deo
loquitur: in ipso sermonis
opere necaretur. Q̾ hi erant
cotidiani actus destinati ad
placentem deo hostiam sacen¬
tu: cum ecce ꝓconsulis iussu
ad ortos eiꝰ ueniens: ortos inquã.
quos inter mttia fidei suȩ uen¬
ditos. ⁊ de dei indulgentia res¬
secutionem uitaret: cũ nuliti.¬
bus eum suis princeps repen¬
te subitauit: nunio ut ueriꝰ
dixerim. subitasse se credidit.
Unde enĩ posset tauquam in ꝓ¬
uiso impetu meus p̃parata su¬
bitaris ł rocessit ergo iam cer¬
tꝰ expeti: qͦd diu fuerat retar.¬
datum. Processit animo securo:
ad domum principis a pre¬
torio reuertebat᷑  cum subito

Expanded text:
cipum infestationem nominis cipum infestationem nominis anhelante ille seruos Dei, prout dabatur occasio, exhortationibus dominicis instruebat et ad calcandas passiones huius temporis contemplatione superuenturae claritatis animabat. uidelicet tanta illi fuit cupido sermonis, utoptaret sic sibi passionis nota contingere, ut dum de Deo loquitur in ipso sermonis opere necaretur. Et hi erant quotidiani actus destinati ad placentem Deo hostiam sacerdotis, cum ecce proconsulis iussu ad hortos eius ad hortos, inquam, quos inter initia fidei suae uenditos et de Dei indulgentia ressecutione uitaret cum militibus suis princeps repente subitauit, immo ut uerius dixerim subitasse se credidit. unde enim posset tamquam improuiso impetu mens semper parata subitari? processit ergo iam certus expungi quod diu fuerat retardatum, processit animo sublimi ad domum principis a praetorio reuertebatur, cum subito
Abbreviated transcription (Latin):
tib ministraret. Ordinatis er¬
go tam pie rebus: ⁊ sie uolũ.¬
tate disposita: proximaba dieᷤ
passionis. Iaiq de xisto bouo
n pacifico sacerdote. ac ꝓpt̾ea
heatissimo martyre: ab urbe
lamq carinfex ueniens: qͥ
deuota sanctasime uictunȩ
eolla pereuteret.  sie erant
om̃s dies illi cotidiana expec¬
tatione moriendi: ut corona
singulis posset ascribi. Con¬
ueniebant interim plures¬
ad eũ egregii ac clarissimi
ordinis ⁊ sanguinis : sed ⁊ se¬
culari nobiltate generosi: qͥ
propt̃ amiciciam eiꝰ antiquã.
secessum subinde suaderent.
ne pariun esset nuda suadela.
etiam loca in que secederet
offerebant. Ille iam mundum
suspensa ad celum uente ne¬
glexerat: nec suadelis blandien¬
tib ãnuebat. fecisset fortasse tũc
etiam qͦd a plurib n fidelibus
petebatur si ⁊ diuino imꝑio
iuberet᷑. Sed nec illa sublimiᷤᷤ
tanti uiri gloria sine preconio
transeunda est: qua iam scło
tumescente de fiducia prin¬

Expanded text:
tibus ministraret. ordinatis ertibus ministraret. ordinatis ergo tam pie rebus et sic uoluntate disposita proximabat dies crastinus. Iam de Xisto bono et pacifico sacerdote ac propterea beatissimo martyre ab urbe iamque carnifex ueniens, qui deuota sanctissimae uictimae colla percuteret : et sic erant omnes dies illi quotidiana expectatione moriendi, ut corona singulis posset adscribi. conueniebant interim plures egregii et clarissimi ordinis et sanguinis, sed et saeculi nobilitate generosi, qui propter amicitiam eius antiquam secessum subinde suaderent: et ne parum esset nuda suadela, etiam loca in quae secederet offerebant. ille iam mundum suspensa ad caelum mente neglexerat nec suadelis blandientibus adnuebat. fecisset fortasse tunc etiam quod a plurimis et fidelibus petebatur, si et diuino imperio iuberetur. sed nec illa sublimis tanti uiri gloria sine praeconio transeunda est, quia iam saeculo tumescente et de fiducia prin
Abbreviated transcription (Latin):
uiderat die coronatus est. ꝰe¬
dio nchilomimnꝰ tempore: ii¬
miuens passio ꝓfecto ab onni¬
bus sciebat᷑. Passionis tamen di¬
es certus ab hisdem om̃ibus
ris tale aliquid inuenimꝰ Ham
zacͥarias Sacerdos ꝓmisso filp¬
sibi per angelum qͥa non cre¬
diderat obinutuit⁊ ita ut de¬
filii nomine scripturꝰ potuis
quã relaturꝰ. nutu tabulas pe̾¬
tularet. Merito ⁊ hic: ubi da¬
nucius passionẽ ant istitis ĩ¬
minentem nutu potius ex¬
pressit: ⁊ fidem admonuit
ne rerũ ⁊ uoluntatis dispo¬
sitione ueniebat. Q ue uero
res illi⁊ aut quȩ uoluntas or¬
dinanda. nisi ecelesiastiei statꝰ:
Ob hoc accepta dilatio est: ut
quicqͥd errca pauperũ fouẽ¬
doꝵ subp̃ma iudicia dispo¬
uendũ fuerat ordanaret.
Q̾puto propt̃ nichil aliud:
muno uere propt̾ hoc tan
tum indulgentia ab ipsus¬
quam ut preseus ⁊ p̃sentes
pauꝑes nouissime foueret dis¬
pensationis extremis: ⁊ ut
planius dixerim: totis sump¬

Expanded text:
id viderat, coronatus est. Meid viderat, coronatus est. Medio nihilominus tempore imminens passio pro certo ab omnibus sciebatur: passionis tamen dies certus ab iisdem omnibus,ris tale aliquid invenio. Nam Zacharias sacerdos, promisso sibi per Angelum filio quia non crediderat, obmutuit; ita ut filii nomen scripturus potius quam relaturus, nutu tabulas postularet. Merito et heic, ubi Denuntius passionem antistitis imminentem nutu potius expressit, et fidem admonuit,ne rerum et de voluntatis dispositione veniebat. Quae vero res illi, aut quae dinanda nisi ecclesiastici status? summa accepta dilatio est, ut quidquid circa pauperum fouendorum suprema indicia disponendum fuerat ordinaretur. et puto propter nihil aliud, immo uero propter hoc tantum etiam indulgentia ab ipsquam ut praesens et praesentes pauperes nouissimae dispensationis extremis et ut plenius diaerim totis sump
Abbreviated transcription (Latin):
Iichil de dei uerbis ĩminutũ:
nichil de tam sc̃a ꝓnussione mu¬
tatum est. Singłã deuiq sedm̃
qͦd ostensa sut recognoscimus.
ilationem petiit crastini: eũ
de passionis sententia cogitare¬
tur. postulaus ut res suas die
illo quo ĩpetrauerat ordinaret
nc dies unũ significabat annũ
quem ille post uisionem acꝰturꝰ
festius dicam/ eo die post exac¬
stũ annũ coronatus est: qͦ illi
ante annũ fuerat ostensum.
Diem autẽ dm̃i ssi nou aniun
in diuinis litteris legunus
missiom tamen futuroꝵ deb¬
tũ illud tempus accipimus.
Unde iuichil interest. si nune sib
diei significatione solius anius
ostensus est: quia illud pleniusꝰ
esse debet quod maius est.
Quod uero nutu potuis non ser¬
mone ꝓpalatum est: represen¬
tationi temporis. seruabatur
tunc uerbis qͦdcũq proferri
quotiens quic qͥd profertur im¬
plet᷑. Ham uere nemo cogno¬
uit quare hoc ostensum fuis¬
set: nisi quia post eodem quo

Expanded text:
nihil de Dei uerbis imminutum, nihil de Dei uerbis imminutum, nihil de tam sancta promissione mutilatum. singula denique secundum quod ostensa sunt recognoscite. dilationem petit crastini, cum de passionis sententia cogitaretur, postulans ut res suas die illo quo inpetrauerat ordinaret. hic dies unus significabat annum, quo ille post uisionem acturus festius dicam, eo die post exactum annum coronatus est, quo hoc illi ante annum fuerat ostensum. diem autem Domini, etsi non annum in diuinis litteris legimus, promissioni tamen futurorum debitum illud tempus accipimus. unde nihil interest, si nunc sub diei significatione solus annus ostensus est, quia illud plenius debet esse quod maius est. quod uero nutu potius et non sermone prolatum est, repraesentationi temporis seruabatur tunc uerbis quodcumque proferri, quotiens quidquid profertur impletur. nam et uere nemo cognouit quare hoc ostensum fuisset, n
Abbreviated transcription (Latin):
futuram. Riogare cȩpi ⁊ pete¬
re continuo. ut dilatio michi
uel unꝰ diei prerogaretur:
donec res meas legituna ordi¬
natione disponerem. Y cum
preces frequent̃ iterassem:
rursus in tabula nescio qͥd cȩ
ꝑat annotare. Seusi tamẽ de
uultuͦ sereuitate: udicis men¬
tem quasi iusta petitione com¬
motã. Sed ⁊ ille iuuenis qͥ iam
dudũ de passionis iudicio gestu
potius quam sermone ꝓdiderat.:
clandestino identidem nutu
concessam dilationẽ que in cm̃¬
tinũ petebatur: contortis inui¬
cem digitis signific are ꝓperauit.
Ego quãuis nõ esset. ⁊ lecta sentẽ¬
tia: ⁊ si de gaudio dilationis ac¬
cepte leto admodũ corde resipiꝰ¬
coꝰ mnetu tamen impetrationis
incerte sic tremebam: ut reli¬
quie formidinis cor exultans ad¬
huc toto pauore pulsarent.
Qͥ hac reuelatione manifestiꝰ:
quid hac indagatione felieiꝰ:
Ante illi prẽdicta sũt ouinia:
quecũq postinodũ sub secuta st̃.

Expanded text:
futuram. rogare coepi et petefuturam. rogare coepi et petere continuo, ut dilatio mihi uel unius diei prorogaretur, donec res meas legitima ordinatione disponerem. et cum preces frequenter iterassem, rursus in tabula coeperat nescio quid adnotare. sensi tamen de uultus serenitate iudicis mentem quasi iusta petitione commotam. sed et ille innenis, qui iam dudum de passionis indicio gestu potius quam sermone prodiderat, clandestino identidem nutu concessam dilationem, quae in crastinum petebatur, contortis post inuicem digitis significare propejrauit. ego quamuis non esset lecta sententia, et sic de gaudio dilationis acceptae laeto admodum corda resipisco: motu tamen interpretationis incertae sic tremebam, ut reliquiae formidinis cor exultans adhuc toto pauore pulsarent\\ Quid hac reuelatione manifestius, quid hac dignatione felicius? ante illi praedicta sunt omnia quaecumque postmodum subsecuta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sentabãt om̃ia qͥb uidebat᷑
esse fraudatꝰ. Ad mirabilẽ ui¬
sitationẽ dei nõ pret̃ibo: qua
antististẽ suũ sic in exilio esse
uoluit de secutura passione
securũ: ut ũuinenta mar¬
tyrii pleniore fiducia. ñ exu¬
bis. sed ⁊ fut᷑u martyrẽ pos¬
caritatis eiꝰ elegerat exulẽ uo¬
lũtarĩ. qͦs utinã ⁊ in passio¬
ne licuisset: apparuit inqͥt
mͥ nõdũ somni quiete iopito:
niuenis ultya modũ hominiͦ
enormiᷤ. Qͥ cũ me qͣsi ad p̃to¬
riũ duceret: uidebar miebi.
tentiam quã nõ sciebam.
ichil enĩ de me solita ĩterro¬
gatione quesierat. S eil enĩ
iuuenis qͥ a tergo eiꝰ stabat ad¬
modũ curiosius. legit quieqͥd
fuerat anuotatũ. & quia iude
tu declaraute monstrauit:
qͥd in litteris tabulȩ ipsiꝰ ha¬
beret᷑. Mauu enĩ extensa ⁊ cõ¬
plauata ad spate modũ: icꝰtũ
solite animaduersionis imita¬
tꝰ qͦd uolebat iutelligi. ad in¬
star liquidi seͬmonis expressit.
Intellexi: sententiam passionis

Expanded text:
sentabat omnia quibus videbatur esse fraudatus; admirabilem visitationem Dei non praeteribo, qua antistitem suum sic in exsilio esse voluit de secutura passione securum, ut imminentis martyrii pleniore fiducia, non exsubis, sed et martyrem poscaritatis eius delegerat exulem uoluntarium, quod utinam et in passione licuisset apparuit mihi\' inquit cnondum somni quiete sopito iuuenis ultra modum hominis inormis: qui cum me quasi ad praetorium duceret, uidebar mihi trtentiam quam non sciebam, nihil enim de me solita interrogatione quaesierat. sed enim iuuenis qui a tergo eius stabat admodum curiosus legit quidquid fuerat adnotatum. et quia inde tu declarante monstrauit quid in litteris tabulae illius ageretur. manu enim expansa et complanata ad spatae modum ictum solitae animaduersionis imitatus, quod uolebat intellegi, ad instar liquidi sermonis expressit. intellexi sententiam passionis
Abbreviated transcription (Latin):
tore ꝓtectꝰ ẽ. Hec debẽt fac̾e dicebat.
tuc ⁊ honore psbit᷑i. qͥ eũ ad aguitionẽ
u̾e diuinitatis a scłari errore correx̾at.
Dũc toto houore atq om̃i obseruãt ia
diligebat. obsequẽti ueu̾atione susci¬
piẽs: ñ ut amicuͭ aĩe o coequalẽ: sed
tãꝙͣ. noue uite parẽtẽ. Deniq ille de

Expanded text:
tore protectus est. haec debent facere, dicebat, tore protectus est. haec debent facere, dicebat, tunc et honore presbyteri, qui eum ad agnitionem uerae diuinitatis a saeculari errore correxerat. hunc toto honore atque omni obseruantia diligebat, obsequenti ueneratione suspiciens, non iam ut amicum animae coaequalem, sed tamquam nouae uitae parentem. denique i
Abbreviated transcription (Latin):
cutꝰ ꝓu̾iẽdo dõ totiꝰ religionis obseqͥo
ꝑstitit. Hã ⁊ sermo illi de hoc fuerat
usitatꝰ: ut si quẽ p̃dicatũ laudatione
leguset. suaderet ĩqͥri ꝑ que facta pla-¬
cunłet. Si iobͤ tͥestimomo gloyo d
dicꝰtꝰ ẽ uerꝰ dĩ cultor: icui ĩ t̾rĩ nemo
cõparet᷑. faciẽdũ dicebat ille qͥcqͥd iob
ãte feciset: ut dũ ⁊ nõs paria facimꝰ.
umile ĩ uos dĩ testimoniũ ꝓuocemꝰ.
Cõtẽꝑtꝰ ille dispẽdii rei familiaru: ĩ
ũdolor fregit. ñ ipxoris ĩuadela de¬
flexit: ñ ꝓpris corꝑis dira pena con¬
cussit. ꝑ mia̾sit ĩ suis sedib fixa urtꝰ.
⁊ alta radicib fu̾data deuotio. mul.¬
lo diaboli tẽpt̾atũ ĩpetu cessit: quo
uedic̾et. Domꝰ eiꝰ patuit ciiq ueni¬
enti. Nulla uidua reuocata sinu
uacuo. nullꝰ indige̾s lumire: ñ illo
comite directꝰ ẽ Hullꝰ debili gressur
ñ illo baiulo uectꝰ est. Hullꝰ nudus
auxilio: de potẽtioris manu ñ illo tu¬

Expanded text:
 merenao Deo totius religionis obsequia praestiterit. nam et sermo illi de hoc fuerat usitatus, ut si quem praedicatum Dei laudatione legisset, suaderet inquiri propter quae facta placuisset. si Iob aliquo testimonio gloriosus diotus est uerus Dei cultor et cui in terris nemo compararetur, faciendparia facimus, simile in nos Dei testimonium prouooemus. contemptis ille dispendiis rei familiaris in on dolor fregit, non uxoris suadela deflexit, non proprii corporis dira poena concussit. permansit in sais sedibus fixa nirtus et altis radicibus fundata deuotio nullo diaboli temptantis impetu cessit, quomnediceret. domus eius patuit cuicumque uenienti: nulla uidua reuocata sinu nacno, nullus iudigens lumine non illo comite directus est, oullus debilis gressu non illo baiulo ueetus est, nullus nudus auxilio de potentioris manu non ilio tu
Abbreviated transcription (Latin):
Tũc eñ poiłe ido¬
sũ ad pleuã ueri capacitatẽ: si eo.¬
cupieẽtiã earnis robusto atqiͥ¬
tegro sc̃imonie tenore calcaret.
Quis uͥquã tãti miracłi memuͥ
Nõdũ scda natiuitas nouum
hominẽ splẽdore toto diuine lucuꝰ
oculau̾at. ⁊⁊ iã uet̾es ac pͥstiuai tene¬
bras sola luciᷤ parat᷑a uĩcebat. Deĩde
qp̾ maiꝰ ẽ. eũ de lectione diuina qͦdã
iã ñ ꝓ cõditione nouitatis ũ ꝓ fidĩ
festiuãtia didicisset. statĩ rapuit qͦs
iuenit ꝓm̾endo dõ ꝓf̾ut᷑u: distractis
nichil ẽ: ⁊ mnuełiam quã di etiani
sacͥficiĩ p̃tulit. quã nec ille qͥ legnꝰ¬
omĩa seruasse se dix̾at fecit. ĩpleret.
Preppera uelocitate pietatisꝯ peue ãte
uet̾ib hoc fecit. Qi de ãtiqͥs ĩ fide
senib quoꝵ m̃teᷤᷤ. ⁊ aures ꝑ plurimoᷤ
ãnos diuiua uerba pulsau̾ãt tale ali¬
qͥd ĩpendit.⁊ qͥle adhuc rudis fidi. ⁊
cuin̾dũ forsitã cred̾et᷑a suꝑgressius

Expanded text:
tunc enim posse idosum ad plenam ueri capacitatem, si concupiscentiam carnis robusto atque integro sanctimoniae tenore calcaret. quis umquam tanti miraculi meminit? nondum secunda natiuitas nouum hominem splendore toto diuinae lucis oculauerat, et iam ueteres ac pristinas tenebras sola lucis paratura ujncebat. deinde quod maius est, cum de lectione diuina quaedam iam non pro condicione nouitatis sed pro fidei festinatione didicisset, statim rapuit quod inuenit promerendo Domino profuturum. distractis nihil est et misericordiam quam Deus etiam sacrificiia seruasse se dixerat fecit, impleret, et praepropera uelocitate pietatis paene ante ueteribus hoc fecit? quis de antiquissimis in fide senibus, quorum mentes et aures per plurimos annos diuina uerba pulsauerant, tale aliquid impendit, quale adhuc rudis fidei et cui nondum forsitan crederetur supergressus
Abbreviated transcription (Latin):
risse cernit᷑: cũ nichil ꝓ illa
in hac iuita humilib recõ¬
pensat᷑. S̾ed patientia pau¬
gũ in finẽ ñ ꝑibit. qͣa tunc
eiꝰ gła ꝑcipit᷑ : cũ simul om¬
ma laboriosa t̾minant᷑. Ser¬
uate gͦ fr̃s in mente patien¬
tiã:. eamq cũ res exigit ex-¬
ercete in oꝑatione. Nullum
ur̃m ad odiũ ꝓximi contu¬
meliosa u̾ba cõmoueant: nul¬
la ꝑiturarũ rerũ damna ꝑ-¬
turbent. Si enĩ fixa mente
mansura damna ꝑtimesci¬
tis: damna rerũ transeunti¬
um grauia ñ putatis. Si et̾¬
ne retributionis głam cons-¬
picitis: de temporali imuri-
a ñ doletis. Tolerate gͦ adu̾¬
sarios ur̃os: sed ut fr̃s dili¬
gite qͦs toleratis. E terna p̾-¬
mia ꝓ damnis tẽporalibus
querite. Nec qͥsquã ur̃m su-¬
is se iuribꝰ hanc implere
posse confidat: sed obtine-¬
te p̃cibꝰ ut ipse hanc qui
imꝑat prestet. Et scimus
qͥa petentes libenter exau-¬
diet: quando hoc petitur

Expanded text:
rum cernitur, cum nihil pro illa rum cernitur, cum nihil pro illa in hac vita humilibus recompensatur. Sed patientia pauperum in finem non peribit, quia tunc ejus gloria percipitur, cum simul omnia laboriosa terminantur. Servate ergo, fratres, in mente patientiam, eamque, cum res exigit, exercete in operatione. Nullum vestrum ad odium proximi contumeliosa verba commoveant, nulla periturarum rerum damna perturbent. Si enim fixa mente mansura damna pertimescitis, damna rerum transeuntium gravia non putatis; 1618 si aeternae retributionis gloriam conspicitis, de temporali injuria non doletis. Tolerate ergo adversarios vestros, sed ut fratres diligite quos toleratis. Aeterna praemia pro damnis temporalibus quaerite. Nec quisquam vestrum suis se viribus hanc implere posse confidat, sed obtinete precibus ut ipse hanc qui imperat praestet. 1619 Et scimus quia petentes libenter audit, quando hoc petitur
Abbreviated transcription (Latin):
melias . ab antiquo uͦ adu̾¬
sario tẽptam̃ta. a deo aut̃
fagella toleramꝰ. Sed in on¬
nibꝰ tribꝰ hismodis iugilan¬
ti oculo semet ipsã deber
mens circũpicere. ne contͣ
mala ꝓrimi ꝑtrahat᷑ ad retri¬
butionẽ mali. ne cont᷑ tẽp¬
tam̃ta aduersarii seducatur
ad delectationẽ uel consen¬
sum delicti: ne contͣ flagel¬
la opificis ad excessũ ꝓruat
murmurationis. Perfecte
enĩ adu̾sariꝰ uincitur. qͣndo
mens nr̃a ⁊ int̾ tẽptam̃ta eiꝰ
ad delecꝰtationẽ atq consen¬
lias ꝓximi custodit᷑ ab odio
et int̾ flagella dei cõyescit᷑
a murmuratione. Nec hec
agentes. retribui nob̃ p̃sen¬
tia bona reqͥramꝰ. Nã ꝓlabo¬
re patientie: bona sꝑanda
sut sequentis uite Ut tunc
p̃miũ nr̃i laboris incipiat
qͣndo omnis iã labor fuindiłꝰ
cessat. Unde et ꝑ psalmistam
dicit᷑:. Non in finem obliuio
erit pauꝑis: pacientia paup¬
um nõ ꝑibit in finem: Qua-
si enĩ patientia paupũ pe-¬

Expanded text:
antiquo enim adveantiquo enim adversario tentamenta, a Deo autem flagella toleramus. Sed in omnibus tribus his modis vigilanti oculo semetiipsam debet mens circumspicere: ne contra mala proximi pertrahatur ad retributionem mali, ne contra tentamenta adversarii seducatur ad delectationem vel consensum delicti; ne contra flagella opificis ad excessum proruat murmurationis. Perfecte enim adversarius vincitur, quando mens nostra et inter tentamenta ejus a delectatione atque consenlias proximi custoditur ab odio; et inter flagella Dei compescitur a murmuratione. Nec haec agentes, retribui nobis praesentia bona requiramus. Nam pro labore patientiae bona speranda sunt sequentis vitae, ut tunc praemium nostri laboris incipiat, quando omnis jam labor funditus cessat. Unde et per Psalmistam dicitur: Non in finem oblivio erit pauperis, patientia pauperum non peribit in finem . Quasi enim perisse patientia paupe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. si sic assistentes t̾ruit qͣndo
gratꝰ remiinerans uenit. Aut
qualit̾ timeri potest cũ ude¬
ri poterit. si sic m̃tes p̃senti¬
um strauit ⁊ qͣndo uideri nͣ
ta illa in eccłastica pace pa¬
tientia: ad qͣntũ hunc retri¬
butionis culm̃ euexit. Quid
huic sus conditor intꝰ dedit.
de qͦ nob̾ tantã głam in die eiꝰ
eritꝰ ⁊ foris in notuit. Ouibus
hunc credamꝰ nisi sc̃is mar-¬
tẏribꝰ sociatũ. quẽ attestan¬
te ipło corporeis qͦq oculis.
a beatis spiritibꝰ constat ẽẽ
susceptũ. Nullo iste gladio
ꝑcussus occubuit: ⁊ tam̃ co¬
ronã patientie quã in m̃te
tenuit. in egressione ꝑcepit.
Probamꝰ cotidie uerũ eẽ qͦd
in pace lilia. in bello rosas:
Sciendũ p̃terea ẽ. qͦd tribꝰ
modis uͥtus patientie exer¬
ceri solet. illia nãq sũt que
a deo. alia que ab antiquo
ad u̾sario. alia que aprimo
sustinemꝰ. A ꝓprimo nãq p¬
secutiones. lamna. ⁊ contu

Expanded text:
est, si sic assistentes terruit quando est, si sic assistentes terruit quando gratus et remunerans venit; aut qualiter timeri potest cum videri potuerit, si sic mentes praesentium stravit et quando videri non ta illa in Ecclesiastica pace patientia, ad quantum hunc retributionis culmen evexit. Quid huic suus conditor intus dedit, de quo nobis tantam gloriam in die ejus exitus et foris innotuit? Quibus hunc credamus nisi sanctis martyribus sociatum, quem, attestantibus corporeis quoque oculis, a beatis spiritibus constat esse susceptum? Nullo iste gladio percussus occubuit, et tamen coronam patientiae quam in mente tenuit in egressione percepit. Probamus quotidie verum esse quod in pace lilia, in bello rosas. 9. Sciendum praeterea est quod tribus modis virtus patientiae exerceri solet. Alia namque sunt quae a Deo, alia quae ab antiquo adversario, alia quae a proximo sustinemus. A proximo namque persecutiones, damna et contu
Abbreviated transcription (Latin):
crederet: qͥ sibi molestre aliqͥd
irrogasset. Reddebat contu¬
meliis grãs. Si quod in ipsa
sua mopia ei damnũ fuisset
illatũ.. hoc maximũ lucrum
putabat. Om̃s suos adu̾sarioᷤᷤ
nil aliud quã adiutores esti¬
mabat. Hunc cũ dies mortiᷤᷤ¬
eiꝰ egredi de corpore urgeret:
conuenerunt multi. ut tam
cedenti suas animas cõmen¬
darẽt. Cũq circa lecꝰtũ illius
hii qͥ conuenerant om̃s assi-¬
sterent. alii corporeis oculis
ingredientes angłos uidert̃:
sed dicere aliqͥd nullo modo
potuerunt. Alii omnino ni¬
chil uiderunt: sed om̃s qͥ
aderant ita uehem̃tissimus
timor ꝑculitꝰ. ut nullus egre¬
diente illa scã anima illic
stare potuisset. Et hii gͦ qͥ ui-¬
derant. ⁊ hii qͥ omnino nichil
inderant. uno om̃s timore ꝑ¬
culsi ⁊ territi fugerunt: ml¬
lusq illic assistere illo moriẽte
potuit. Pensate gͥ fr̃s fuñ om¬
mpostens ds̃ qualit̾ t̾reat. qͣn¬
do districtꝰ iudex uenturus

Expanded text:
crederet, qui sibi molestiae aliquid crederet, qui sibi molestiae aliquid irrogasset; reddebat contumeliis gratias; si quod in ipsa sua inopia damnum ei fuisset illatum, hoc maximum lucrum putabat; omnes suos adversarios nihil aliud quam adjutores aestimabat. Hunc cum dies mortis egredi de corpore urgeret, convenerunt multi, ut tam mundo recedenti suas animas commendarent. Cumque circa lectum illius hi qui convenerant omnes assisterent, alii corporeis oculis ingredientes angelos viderunt, sed dicere aliquid nullo modo potuerunt; alii omnino nihil viderunt; sed omnes qui aderant ita vehementissimus timor perculit, ut nullus, egrediente illa sancta anima, illic stare potuisset. Et hi ergo qui viderant, et hi qui omnino nihil viderant, uno omnes timore perculsi et territi fugerunt, nullusque illic assistere illo moriente potuit. Pensate ergo, fratres, omnipotens Deus qualiter terreat quando districtus judex venturus
Abbreviated transcription (Latin):
bens. Ed enĩ ꝑ calicẽ. insi dold¬
rẽ passionis accipimꝰ. De quo
auas dicit. Pater si fieri potest:
transeat ame calix iste. Et
zebedei filii idẽ iacobꝰ ⁊ ioħs.
ñ uterq ꝑ martẏriũ occubu¬
it: ⁊ tam̃ qͦd ut̾q calicẽ biberet
ꝑ martx̧ riũ uitã fintiut: sed
tam̃ martẏr extitit. qͥa passi-¬
onẽ quã ñ suscepit in corpore.
seruauit in m̃te. Et nosgͦ hoc
erẽplo sine ferro martyres
Ii animo custodimꝰ. Non ab re
eremplũ seruande patientie
ad edificationẽ loquar. fu̾it qͥ¬
dã diebꝰ nr̃is stephanꝰ nomine :
pat̾ monasterii iuxta reatine
gularis. Et suꝑsũt multi qͥ illũ
nouerunt. eiꝰq uel uitã uel
obitũ narrant. Erat aut̃ hiiꝰ
lingua rustica:. sed docta u¬
ta. Hic ꝓ amore celestis patͥe
cuncta despexerat: possidere
in hoc mundo aliqͥd fugiebat.
Cumultꝰ deuitabat hominũ:
crebris ac ꝓlixioribꝰ orationibꝰ
intentꝰ erat. Uirtꝰ tam̃ pati¬
uerat:. ita ut eũ sibi amicum

Expanded text:
calicem, nisi dolorem passionis accipimus, de quo alias dicit: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste. Et Zebedei filii, id est Iacobus et Iohannes, non uterque per martirium occubuit, et tamen, quod uterque calicem biberet, per martirium vitam finivit, sed tamen martir extitit, quia passionem, quaservavit in mente. Et nos ergo hoc exemplo sine ferro esse posster in animo custodimus. Non abs re andae patientiae ad aedificationem loquar. 8. Fuit quidam diebus nostris Stephanus nomine, pater monasterii juxta Reatinaeae singularis. Et supersunt multi qui illum noverunt, ejusque vel vitam vel obitum narrant. Erat autem hujus lingua rustica, sed docta vita. Hic pro amore coelestis patriae cuncta despexerat, possidere aliquid in hoc mundo fugiebat; tumultus devitabat hominum, crebris ac prolixioribus orationibus intentus erat. Virtus tamen pativerat, ita ut eum sibi amicum
Abbreviated transcription (Latin):
te. martyriũ in aꝑto oꝑe ẽ. fer¬
re uͦ cõtumelias. oͣdientẽ dilige¬
re. martyriũ ẽ in occulta cogi¬
tatione. Nã qͥa duo sũt martyrii
genera. unuĩ in occulto oꝑe. ali¬
ud in publico. testat᷑ u̾itas que
zebedei filios reqͥrit dicens. Po¬
testis bibere calicẽ. quẽ ego bi¬
biturꝰ sũ. Cui cũ ꝓtinꝰ respon¬
derent possumꝰ ãlico dñs respõ¬

Expanded text:
te martyrium in aperto opere est; ferte martyrium in aperto opere est; ferre vero contumelias, odientem diligere, martyrium est in occulta cogitatione. Nam quia duo sunt martyrii genera, unum in occulto opere, aliud in publico, testatur Veritas, quae Zebedaei filios requirit, dicens: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum? Cui cum protinus responderent: Possum
Abbreviated transcription (Latin):
isti. nisi his qͥ ꝑ fortitudinẽ
in campo uictores sũt. sed
ꝑ negligentiã postmodum
intra urbis claustra capiun¬
tur: Quibꝰ isti sũt similes:
nisi his qͦs irruens grauis
langor a uita ñ subtrahit.
sed lenit̾ ueniens recidiua
febris occidit᷑. Ille gͦ uera¬
cit̾ patientiã seruat. qͥ et
ad tẽpꝰ aliena mala sine dolox
colerat: ⁊ hec eadẽ renactans
ꝑtulisse se talia exultat. he bo¬
nũ patientie qͥetis tẽpore ꝑeat
qͦd in ꝑturbatiombꝰ custoditur
Sed qͥa natalẽ martẏris hodi¬
erna die colimꝰ frẽs mei. nequa¬
quã nos auͥtute patientie eiꝰ¬
estimare extraneos debemꝰ. Si
enĩ adiuuante nos dnõ uͥtutẽ
patientie seruare. cõtendimꝰ
et in pace eccłe uiuimꝰ: ⁊ tam̃
martyrii palmã tenemꝰ. Buo
qͥpe sũt martẏrii genera. Umi
inm̃te. aliud in m̃te simul et
actione. Itaq ẽẽ martiꝰres possu¬
mꝰ: ẽtiã si nullo ferro ꝑcutientũ
trucidemꝰ. Mori qͥppe a ꝑsequen¬

Expanded text:
s, nisi his qui per fortitudinem in campo victores sunt, sed per negligentiam postmodum intra urbis claustra capiuntur? Quibus isti sunt similes, nisi his quos irruens gravis languor a vita non subtrahit, sed leviter veniens recidiva febris occidit? Ille ergo veraciter patientiam servat, qui et ad tempus aliena mala sine dolore tolerat, et haec eadem retractans, pertulisse se talia exsultat, ne bonum patientiae quietis tempore pereat, quod in perturbationibus custoditur. 7. Sed quia natalem martyris hodierna die colimus, fratres mei, nequaquam nos a virtute ejus patientiae existimare extraneos debemus. Si enim, adjuvante nos Domino, virtutem patientiae servare contendimus, et in pace Ecclesiae vivimus, et tamen martyrii palmam tenemus. Duo quippe sunt martyrii genera, unum in mente, aliud in mente simul et actione. Itaque esse martyres possumus, etiamsi nullo percutientium ferro trucidemur. Mori quippe a persequen
Abbreviated transcription (Latin):
itͣ acꝰta que referãt. Excludit᷑
uterĩ ciuitate. ille qͥ fecerat
boni aliqͥd ꝓ ciuitatis salute:
qͥ laborauerat ne uiuẽtiũ ocli
pat̾ent᷑ inferne sedũ horro¬
rẽ. Ille inquã: qͥ excubiis pie¬
tatis ĩuigilaus: prob nefas. in¬
grata bonitate ꝓuiderat: ne¬
in om̃ib tetrã ciuitatis fac¬
em re linquẽtib: multos exn¬
les deserta res publica ac desti¬
tuta patria sentiret. Sed ui¬
derit sclm: eui int̃ exiliũ eõ¬

Expanded text:
sunt acta quae referant. excluditur sunt acta quae referant. excluditur interim ciuitate, ille qui fecerat boni aliquid pro ciuitatis salute, ille qui laborauerat ne uiuentium oculi paterentur infernae sedis horrorem, ille inquam qui excubiis pietatis inuigilans pro nefas ingrata bonitate prouiderat, ne omnibus tetram ciuitatis faciem relinquentibus multos exsules \'deserta respublica ac destituta patria sentiret. sed uiderit saeculum, cui inter po
Abbreviated transcription (Latin):
hoc  dixułe s̾atis ẽ. qͦd si illa gẽ¬
tiles ꝓ rostris audire potuissẽt. sta¬
ficet. cui de fide nom̃ ẽ: Distri¬
buta stͣ̃ gͦ cõtinuo: ꝓ qͣlitate homi¬
inĩ atq ordinũ minist᷑ia. Multi qͥ¬
i pauptate beneficia suptꝰ exhib̾e
nͥ pot̾ãt: plꝰ sũptib exhibebãt:
conpensantes ꝓpͥo labore mer¬
cedem. diuitiis om̃ib cariorẽ.
e̾ qͥs nõ subtanto doctore ꝓpe¬
raret inuenire partẽ aliquã
mesticos fidĩ. fiebat plus ali¬
qͥd: quã de tobie ĩ comparabili
pietate sĩgnatũ ẽ. Ignoscat
ille iguoscat iterũ : ⁊ frequẽ¬
t̃ iguoscat: aut ut ueriꝰ dixerĩ
iuerito concedat: tã isi ante
xp̃m plurimũ licuit plus aliqͥd
licuisse post xpm̃: cuiꝰ tempori¬
b plenitudo debet᷑. Necatos ille¬
⁊ a rege ꝓiecꝰtos: sui tantũ ge¬
ueͣis colligebat. His tã bonis ⁊
ĩpietas: ut meliorib peiora reᷤ¬
tituat. U qͥd sacerdos dĩ ꝓcon¬
s̾ule int̃rogante responderit:

Expanded text:
 dixisse satis est. Quod si illa gentiles pro rostris audire potuissent, forfaceret, cui de fide nomen est? Distributa sunt ergo continuo pro qualitate hominum atque ordinum ministeria. Multi qui paupertatis beneficio sumptus exhibere non poterant, plus sumptibus exhibebant, compensantes proprio labore mercedem diuitiis omnibus cariorem. et quis non sub tanto doctore properaret inuenire partem aliquam mesticos fidei. fiebat plus aliquid quam de Tobiae incomparabili pietate signatum est. ignoscat ille et ignoscat iterum et frequenter ignoscat aut ut uerius dixerim merito concedat, tametsi ante Christum plurimum licuit, plus aliquid licuisse post Christum, cuius temporibus plenitudo debetur. necatos ille a rege et proiectos sui tantum generis colligebat. His tam bonis etesentat impietas, ut melioribus peiora restituat. et quid sacerdos Dei proconsule interrogante responderit,
Abbreviated transcription (Latin):
cypriauus: Cyprianus epi¬
copus dixit. Ego sum. Ga¬
lerius maximus ꝓrocon¬
sul: dixit. Tu docꝰtorem te
sacrilege mentis homini¬
bus prebuisti: Cyprianus
epis ⁊copus dixit. Ego. Ga¬
lerius maximus proconiul.
dixit. Iusserunt te sanctiͦ.¬
simi principͤs cerimoniari.
Cyprianus episcopis dixit.
Non facio Galerius maximꝰ¬
proconsul: dixit. Consule
dixit. fac quod tibi precep¬
tum est. Nam in re tam
iusta: nulla est consultio.¬
Galerius maximus procõsil
dixit. Diu sacrilega mente
uixisti: ⁊⁊ nefarie tibi conl¬
pirationis homines aggre¬
gasti: ⁊ iniicum te dui
romanis.⁊ sacris religiom¬
bus constituisti: nec te pii¬
moniaꝵ suarum reuocare
potuerunt. Et ideo eum sis
nequissimi crimiuis auctor
⁊ signifer deprehensus.
eris ipse documentum hi
quos scelere tuo tecũ ag¬
gregasti.Sanguine tuo sa.
tum ex tabella recitauit.

Expanded text:
Cyprianus? Cyprianus episcopus respondit: ego sum. Galerius Maximus proconsul dixit: tu papam te sacrilegae mentis hominibus praebuisti? Cyprianus episcopus respondit. ego. Galerius Maximus proconsul dixit: iusserunt te sacratissimi imperatores caeremoniari. Cyprianus episcopus dixit: non facio. Galerius Maximproconsul dixit: Consule dixit: Fac quod tibi praeceptum est; nam in re tam justa nulla est consultatio. Maximus proconsul dixit: Diu sacrilega mente vixisti, et nefarios tuae conspirationis homines aggregasti, et inimicum te diis Romanis et sacris religionibus constituisti, nec te pimoniarum suarum evocare potuerunt: cum sis nequissimi criminis auctor et signifer deprehensus, eris ipse documento cum his quos scelere tuo tecum aggregasti, sanguine tuo sanctum ex tabella recitavit:
Abbreviated transcription (Latin):
oculos sibi tegebat.Q.ui
euni laͣmas manuales liga¬
re sibi non posset: iulianꝰ
pres biter: ⁊ iulianus sub¬
diaconus ligauerunt ei.
passus est. Eiusq corpus ꝓp¬
ter gentlium curiositatẽ:
i proximo posuerunt.

Expanded text:
oculos sibi texit. qui cum lacinias manuales ligare sibi non potuisset, Iulianus presbyter et Iulianus subdiaconus ei ligauerunt. passus est, eiusque corpus propter gentilium curiositatem in proximo positum
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum discipliua ꝓhibeat
nequis. se ultro offerat:
i tue quoq censure hoc
displiceat: nec offere se ip¬
si possunt: sed a te exqͥsiti
am. ne in aliquibus loens cõ¬
ciliabula faciant: aut cimi¬
teria ingrediant᷑: ⁊ siquis
hoc tam salubre preceptũ
non impleuerit capite ples¬
tatur.
Cyprianus eƿiscopus dixit.
& cum cyprianis sc̃s martyr
electus a deo. a ciuitate cu¬
rubitana in quam exilio ꝑ
preceptũ aspasii paterni pro¬
consulis datus fuerat regre.
ri ad se sicut ostensum fuerat
sexti tulerunt: in quem ga¬
lerius maximus bone uali¬
cipem ⁊ ad ftratorem eius.¬
dem officii galerii maximi
ri puellas precepit. quare
in uicino ante iauuam hoᷤ¬
galerii maximi ꝓconsulis.
Et galerius maximus pro¬

Expanded text:
 Cum disciplina prohibeat, ut quis se ultro offerat, et tuae quoque censurae hoc displiceat; nec offerre se ipsi possunt: sed a te exquisitiam, ne in aliquibus locis conciliabula fiant, nec coemeteria ingrediantur. Si quis itaque hoc tam salubre praeceptum non observaverit, capite plectetur. Cyprianus episcopus respondit: cumque Cyprianus sanctus martyr electus a Deo de ciuitate Curubitana, in qua exsilio ex praecepto Aspasii Paterni tunc proconsulis datus fuerat, regresri ad se, sicut illi ostensum fueratSexti tulerunt, ubi idem Galerius Maximus proconsulcipem et stratorem eiusdem officii GaleriiMaximi ri puellas praecepit, quoniam omnes in uico ante ianuam hosGaleri Maximi proconsulis. et ita idem Galerius Maximus pro
Abbreviated transcription (Latin):
prianũ epieopũ dixit. Saera¬
tissim unperatores ualer ia¬
nus ⁊ gallienus. litteras ad
me dare dignati sunt. quibi
preceperunt eos qui romanĩ
religionem non colunt: debi¬
re eos romanas cerimoiias
recoguoscere. Exquiro de no.¬
mine tuo. Ouid michi respõ¬
des: Cypriauꝰ episcopꝰ dixit.
p̃iauus sum ⁊ episcopus.
Nullos alio deos noui: nui iũ
⁊ uerum deum: qui condidit
celum ⁊i terram. mare ⁊ om

Expanded text:
priano episcopo dixit: sacratissimi imperatores Yalerianus et Gallienus litteras ad me dare dignati sunt, quibus praeceperunt eos qui Romanam religionem non colunt, debere Romanas caeremonias recognoscere. exquisiui ergo de nomine tuo, quid mihi respondes? Cyprianus episcopus dixit: Christianus sum et episcopus. nullos alios deos noui, nisi unum et uerum Deum, qui fecit caelum et terram, mare et
Abbreviated transcription (Latin):
parte si dix̾o nos oꝑib facu̾die
dfici: minꝰ dieo. Facũdia enĩ
ipsa digna facultate deficit.
que desideriũ ur̃m pleno sp̃n
Satiet. Ita ut rĩq grauit ur

Expanded text:
parte si dixero nos opibus facundiae defici, minus dico. Facundia enim ipsa deficit digna facultate, quae desiderium vestrum pleno spiritu satiet. Ita utrimque graviter
Abbreviated transcription (Latin):
meinoria dig¬
ui uominis iuꝑuiuat.. ii elo.¬
quẽtie eiꝰ ac dĩ gr̃e larga fecũ¬
ditas ita se copia ⁊ ubertate
iermonis extendat. ut uiq ĩ
finẽ ĩclĩ fortasse nͭ taceat: tami
qͥa oꝑibꝰ eiꝰ ac m̾itu etiã hec p̃¬
rogatiua debet᷑. placit ex¬
hũ sũmatĩ paue a cõse̾bere:
ũ qͦ aliquẽ gẽtilũ lateat tãti
uiri uita: ũ ut ad post̾os qͦq
nr̃os ĩ cõꝑabile ⁊ gͣnde do¬
cum̃tũ in ĩmortalẽ memo¬
riã porrigat᷑. ⁊ ad exẽplũ¬

Expanded text:
memoria digni nominis auperuiuat, etsi eloquentiae eius ac Dei gratiae larga fecunditas ita se copia et ubertate sermonis extendit, ut usque in finem mundi fortasse non taceat: tamen quia operibus eius ac meritis etiam haec praerogatiua debetur, placuit summatim pauca conscribere, non quo aliquem uel gentilium lateat tanti uiri uita, sed ut ad posteros quoque nostros incomparabile et grande documentum in immortalem memoriam porrigatur
Abbreviated transcription (Latin):
am sp̃aat᷑ tẽꝑati: qͥ ĩt resultãtes eo¬
lidẽt iũ scisinatũ fluctꝰ. eccłe it me¬
diũ li brato luuite gub̾uaret.
Nõne hec cõsilia diuina stͣ: Hoc fe¬
risine dõ potuit: Uidert qͥ pu¬
tãt posse fortuitu ista cõtĩgere.
Eccła illis clara uoce respõdet.: ⁊ dis
go sine dĩ nuitu necessar ios reser¬
uari ũ adimito: ũ credo. Pcͦramꝰ
taũi cet̾a: ũ uidet᷑.ł rupit postino¬
dũ lues dira. ⁊ detestabilis morbi
uastitas niinia: ĩnuiu̾os ꝑ diẽ ppłos
a sua quẽq sẽde abrupto ĩpetu ra¬
piẽr cõtuniatas ꝑ ordinẽ domos u¬
ulgi trem̃tis ĩuasit. Horrere om̃l:
flere oũii. iutare cõtagiũ. Expon̾e
suos ĩpie quaũ cũ illa peste mori¬
turĩs: etiã mortẽ: ipsã poss aliqͥs
excludere. Iacebãt itaq tota ei¬
tue flagitabãt. Nemo respexit ali.¬
ud pͣt̾ ꝙͣ lucͣ crudelia: nemo simi¬
ł euẽtꝰ recor dationȩ trepidauit: ne¬
mo fecit alt̃i qͦd uoluit. Qͥd ĩt he

Expanded text:
sultantes conlidentium schismatum fluctus ecclesiae iter medium librato limite gubernaret. non haec, oro, consilia diuina sunt? hoc fieri sine Deo potuit? uiderint qui putant posse fortuitu ista contingere. ecclesia illis clara uoce respondet dicens: ego sine Dei nutu necessarios reseruari non admitto, non credo. Percurramus tamen cetera, si uidetur. erupit postmodum lues dira et detestavastitas nimia, innumeros per diem populos a sua quemque sede abrupto impetu rapiens, continuatas per ordinem domos vulgi trementis invasit. Horrere omnes, fugere, vitare contagium, exponere suos impie: quasi cum illo peste morituro etiam mortem ipsam posset aliquis excludere. iacebant interim tota cituae flagitabant. nemo respexit aliud praeterquam lucra crudelia. nemo similis euentus recordatione trepidauit, nemo fecit alteri quod pati uoluit. quid inter haec
Abbreviated transcription (Latin):
instieerat
Iam nũc qͦd scdõ posueramius
loco cũ grãꝵ actione repera¬
inꝰ łro uisus ẽ enĩ diuinitis
gtiã ꝓ animo tanti uiri. apri¬
ũ ꝓ uolu̾tate secretũ: qͥe quid

Expanded text:
indigeret. Iam nunc, quod secundo posueram loco, cum gratiarum actione repetamus, prouisum esse diuinitus etiam pro animo tanti uiri aprium pro uoluntate secretum et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
bus siuis. Capillus de capite
dicens. Cur tuetis ne ꝑeat
qͦd ineisũ dolet: quando et
illud in uob̾ ꝑire ñ potest qͦd
incisum ñ dolet᷑. Sequit᷑. In
patientia ur̃a possidebitis ami¬
mas ur̃as. Iccirco possessio a¬
nime in iurtute patientie po¬
nitur: qͥa radix omniũ custoq
uirtutũ patientia ẽ. Per pa¬
tientiã uͦ possidemꝰ animas

Expanded text:
bus suis: Capillus de capite dicens: Cur timetis ne pereat quod incisum dolet, quando et illud in vobis perire non potest quod incisum non dolet? Sequitur: In patientia vestra possidebitis animas vestras. Idcirco possessio animae in virtute patientiae ponitur, quia radix omnium custosque virtutum patientia est. Per pati
Abbreviated transcription (Latin):
in secreta cogitatione de-¬
ceptionis tẽpus inqͥrit. Et
qͥ publicũ bellũ ꝑdidit. ad
exhibendas occulte insidi¬
as exardescit. Quietis nãq
iã tẽpore ad uctoris animũ
redit. et uel damna rerũ.
uel imuriarũ iacula ad me¬
moriã reducit: cunctaq
que sibi illata sũt uehem̃¬
ter exaggerans. fuisse into¬
lerabilia ostendit. Et qͥescẽ¬
tis animũ canto fuore con¬
t̾bat. ut plerũq uir patiẽs
illa se eqͣmuit̾ tolerasse etiã

Expanded text:
in secreta cogitatione dein secreta cogitatione deceptionis tempus inquirit, et qui publico bello perdidit, ad exhibendas occulte insidias exardescit. Quietis namque jam tempore ad victoris animum redit, et vel damna rerum, vel injuriarum jacula ad memoriam reducit; cunctaque quae sibi illata sunt vehementer exaggerans, fuisse intolerabilia ostendit, et quiescentis animum 1616 tanto furore conturbat, ut plerumque vir patiens illa se aequanimiter toler
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͥdẽ tẽpore qͦ aduersa pa¬
tiunt᷑ uel contumelias audi¬
unt. nullo dolore pulsentur:
et sic patientiã exhibeant:
ut custodire etiã cordis in¬
nocentiã curent. Sed cum
post paululũ hec ipsa que
ꝑtulerunt ad memoriã re-¬
uocantꝰ. igne uehem̃tissimi
doloris instigant᷑. Argum̃ta
ultionis inquirunt. ⁊ man¬
suetudinẽ quã tolerantes ha¬
buerunt. in retractatione
sua semet ipsos diudicantes
bellũ contra duos mouet:
unũ iudelicet inflãmans ut
contumelias pͥor inferat. al-¬
terũ uͦ ꝓuocans ut contume¬
lias lesus reddat. Sed qͥa eiꝰ
unctor iã extitit. quẽ ad ꝓfe¬
rendas contumelias cõmouit:
contͣ illũ acrnis dolet quẽ
ad redd endas iniurias com¬
mouere ñ potuit. Ande fit
ut tota se uͥtute contra eum
erigat: quẽ contumeliaᷤ for¬
titer ꝑtulisse considerat. Quẽ
qͥa cõmouere in ipsa imiuria-¬
rũ iaculatione ñ potuit:. ab
aꝑto certamine interĩ recedẽs.

Expanded text:
eo quidem tempore quo adversa paeo quidem tempore quo adversa patiuntur vel contumelias audiunt nullo dolore pulsentur, et sic patientiam exhibeant, ut custodire etiam cordis innocentiam curent. Sed cum post paululum haec ipsa quae pertulerint ad memoriam revocant, igne vehementissimi doloris instigantur, argumenta ultionis inquirunt, et mansuetudinem quam tolerantes habuerunt, in retractatione sua semetipsos dijudicantes bellum contra duos movet, unum videlicet inflammans ut contumelias prior inferat; alterum vero provocans, ut contumelias laesus reddat. Sed quia ejus jam victor exstitit quem ad proferendas contumelias commovit, contra illum acrius dolet, quem ad reddendas injurias commovere non potuit; unde fit ut tota se virtute contra eum erigat, quem contumelias fortiter pertulisse considerat. Quem quia commovere in ipsa injuriarum jaculatione non potuit, ab aperto certamine interim recedens,
Abbreviated transcription (Latin):
iccirco malũ ñ retribuit qͥd
nequaquã ualet. ꝓcul dubio
ut p̃diximꝰ ꝑatiens ñ ẽ. quia
patientia ñ in ostensione inqͥ¬
mt. sed in corde. Per impa-¬
tentie aut̃ uitiũ ipsa uͥtu¬
tum nutrix doctrina dissipa-¬
tur. Scriptũ nãq ẽ. Doctri-¬
na uiri ꝑ patientiã noscitur.
Tanto gͦ qͥsq minus ostendit᷑
doctꝰ: quanto conuineit᷑ mi-¬
nus patiens. Neq enĩ potest
ueracit̾ bona docendo un-¬
pendere:. si unuendo nesciat
equamimit̾ aliena mala tole-¬
rare. Quanto enĩ culmine uͥ-¬
tus patientie polleat. rursus
salomon indicat dicens. Me¬
lior ẽ patiens iuro forti: ⁊ qͥ
dnãtur animo suo expugna-¬
ria urbes expugnare. qͥa ex¬
tra sũt que uincunt᷑. Manis
aut̃ ẽ qͦd ꝑ patientiã uincit᷑:
qͥa ipse a se animꝰ suꝑat᷑. Et
semet ipsũ sibimet ipsi subi¬
cit. qͣndo eũ patientia in hu-¬
militate tolerantie sterint.
Sciendũ uͦ ẽ. qͦd plerũq e¬
uenire patientibꝰ solet. ut

Expanded text:
circo malum non retribuit quia nequaquam valet, procul dubio, ut praediximus, patiens non est, quia patientia non in ostensione inquiritur, sed in corde. Per impatientiae autem vitium ipsa virtutum nutrix doctrina dissipatur. Scriptum namque est: Doctrina viri per patientiam noscitur . Tanto ergo quisque minus ostenditur doctus, quanto convincitur minus patiens. Neque enim potest veraciter bona docendo impendere, si vivendo nesciat aequanimiter aliena mala tolerare. Quanto enim culmine virtus patientiae polleat, rursus Salomon indicat, dicens: Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnaria urbes expugnare, quia extra sunt quae vincuntur. Majus autem est quod per patientiam vincitur, quia ipse a se animus superatur, et semetipsum sibimetipsi subjicit, quando eum patientia in humilitate tolerantiae sternit. Sciendum vero est quod plerumque evenire patientibus solet, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sidere qͦd sumꝰ. Patientia uͦ
ẽ. aliena mala equanimit̾
perpetiꝰ. contra eũ qͦq qͥ ma¬
la irrogat nullo dolore mor
pus digne retributionis que¬
ratꝰ. patientiã ñ exhibet sed
ostendit. Scriptũ qͥpe ẽ. Ca¬
Patiens nãq est: ut ahiena
mala toleret. Bengna uͦẽ.
ut ipsos etiã qͦs portat amet.
Hinc nãq ꝑsemet ipsam ue¬
ritas dicit. Diligite ininicoᷤ
ur̃os. bene facite his qͥ oder̃
uos. Orate ꝓ ꝓsequentibus¬

Expanded text:
. Patientia vera est, aliena mala aequanimiter perpeti, contra eum quoque qui mala irrogat, nullo dolore mordpus dignae retributionis quaerat, patientiam non exhibet, sed ostentat. Scriptum quippe est: ChaPatiens namque est, ut aliena mala toleret, benigna vero est, ut ipsos etiam quos portat amet. Hinc namque per semetipsam Veritas dicit: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos. Orate
Abbreviated transcription (Latin):
MEs gͦ elec̾ti
qͥa sumini capitis
membra sũt.ea¬
put quoq suum
in passiombꝰ secunt᷑: ut ipso ᷤ
aduersarios in sua morte sen¬
tiãt. de quoꝵ. uita p̃sumebãt :
et tanto eiscrescat merces
oꝑis:. quanto eis uirtutis lucrũ
ꝓficit ex aliene damno cari¬

Expanded text:
ergo electi, quia summi capitis membra sunt, caput quoque suum in passionibus sequuntur, ut ipsos adversarios in sua morte sentiant, de quorum vita praesumebant: et tanto eis crescat merces operis, quanto eis virtutis lucrum proficit ex alienae damno chari