comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dm scire nisi eum mente ⁊spic̾e̾ firmissime q¬
sicut ꝑcipitur a mundis cordib nisi ꝑfidem dili¬
gatur. non potit cor mundari ut ad eum iudẽ
dum sit aptum. Ecce hic aꝑte habes quia non
potest sciti deus. nisi prius diligñdo credat. Su¬
pra autemdictum ẽ quia nemo pot̾ credere i
dm̃ nisialiquid intelligatur. Un colligit non
posse sciri ⁊ intelligi credenda quedam nisipͥuꝰ
credantur. ⁊ quedam nͥ credinisi pͥus intelligã¬
tur. ⁊ ip̃a ꝑfidem amplius intłłi. nec ea que pͥ¬
us credunt᷑ qm intelligant᷑ tñ penitus ignorẽt᷑.
cum fides sit exauditu. ignorantur tñexꝑte.
quia nesciuntur. Creditur gͦ qd̾ ignoratur s ñ
ri aliquid ⁊ ñ diligi pot̾. Diligi u̾o qd̾ scit. quero
utrum possit. Si nͨ pot̾ nemo diligit dm̃ añqͣm
sciat. ubi autem sunt illa tͥa. fides. spes. caritas. nͥ
in aĩo creclente ꝙ ñdum scit ⁊ sꝑante ⁊ amance ꝙ
redictis adiciendum ẽ de de antiquorum.

Expanded text:
eum scire, nisi eum mente conspicere, firmeque pesicut percipitur a mundis cordibus, nisi per fidem diligatur non poterit cor mundari, quo, id est, ut ad eum videndum sit aptum. Ecce hic aperte habes, quia non potest sciri Deus, nisi prius credendo diligatur. Supra autem dictum est quod nemo potest credere in Deum, nisi aliquid intelligatur. Unde colligitur non posse sciri et intelligi credenda quaedam, nisi prius credantur; et quaedam non credi, nisi prius intelligantur, et ipsa per fidem amplius intelligi. Nec ea quae prius creduntur quam intelligantur, penitus ignorantur, cum fides sit ex auditu. Ignorantur tamen ex parte, quia non sciuntur. Creditur ergo quod ignoratur, sed non pri aliquid, et non diligi potest. Diligi vero quod nescitur, quaero utrum possit. Si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Ubi autem sunt illa tria, fides, spes, charitas, nisi in animo credente quod nondum scit, et sperante et amante quod reditur. DISTINCTIO XXV. DE FIDE ANTIQUORUM.
Abbreviated transcription (Latin):
que ñ intelligamus n credims. aliaque nisi
creclamꝰ: ñ ucelligemꝰ. Nemo tñ pot̾ crede̾ ind̾m
nisi aliquis intelligat. cum fides exauditu sit p̃¬
ñ statin cognitio. ubi cognitio. fides p̃cedit. Gt
hus appatet aliqua credi qͥñ utłlur. uelsciũt.¬

Expanded text:
igamus, non credimus; alia, quae nisi credamus, non intelligemus. Nemo tamen potest credere in Deum, nisi aliquid intelligat, cum fides sit ex auditu praes, non statim cognitio; ubi cognitio est, fides prae cedit. Ex his apparet aliqua credi quae non intelligunt
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec queri solet cum fides sit apparentib
⁊ non uisis utr ⁊̃ sit de in cognitis tm̃. Si enĩ
de incognitis tm̃ est: de hiis uidetur tm̃ee que
ignorant᷑. S sciendum ẽ ꝙ cum uisio alia sit int̾¬
oi. alia ext̾ior. nͥ ẽ fides de subtis extĩori uisioni. s
mñ de hiis que uisu int̾ori ut cumq capiunt. Et q̃¬
sit: ñ tñ ad eum sensum corꝑis ꝑtinet: qui dicit᷑
audituis. quia ñ ẽ sonus. nec ad illum sensum

Expanded text:
ost hoc quaeri solet, cum fides sit de non apparentibus et non visis, utrum etiam sit de incognitis tantum. Si enim de incognitis tantum est, de his videtur esse tantum quae ignorantur. Sed sciendum est quod cum visio alia sit interior, alia exterior, non est fides de subjectis exteriori visioni: est tamen de his quae visu interiori utcumque capiuntur. Et qsit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet, qui dicitur auditus, quia non est sonus; nec ad ullum sensum
Abbreviated transcription (Latin):
nullam prorsus cũ de peccõ ag̃chr̃i uolo¬
qõnẽ. Iñ enim scimus ꝗ ei plus grẽ ẽ colla¬
tum. adiuncendũ ex om̃i parte pec̃e qd̃
concipe ac parẽ meruit. quem constat
nullum habuisse pec̃c. hac igit᷑ uirgine
beret uentris snfructum: qm̃ ex inicio
ht uniuersitas dñm. Ut illud ꝙ nasceba¬
tur ex propagine primihominis: tm̃ mͦ
gnis ⁊ non criminis originem ducent. Qr¬

Expanded text:
nullam prorsus, cum de peccatoribuInde enim scimus quod ei plus sit gratiae collatum ad vincendum ex omni parte peccatum, quod concipere ac parere meruit quem constat nullum habuisse peccatum. Hac ergo Virgine beret ventris sui fructum, quem ex initio habuit universitas Dominum; ut illud quod nascebatur ex propagine primi hominis, tantummodo generis, non criminis originem duceret.
Abbreviated transcription (Latin):
illo qd̾ ñ sit. E cce si subtilit intendas exhis.
atq p̾dictis aꝑit᷑. illa p̾dicam̃ta artis dialec¬
tice.di nat᷑e mimine ꝯuenire. que nulł
subiecta ẽ accidentib. Quod d̾s non

Expanded text:
non sit. Ecce si subtiliter intendas, ex his atque praedictis aperitur illa praedicamenta artis dialecticae Dei naturae minime convenire, quae nullis subjecta est accidentibus. Unde n
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alternaturalit̾ bonus lib̾atur ⁊ adiu¬
uatur. ut efficacit bonum uelit. añ g̃rã
uero licet naturaliter uelit homo boñ
non tñ absolute concedi oportetbonã
hr̃e uoluntatem. s pocius malam a¬
lii aũt dñt unam ẽe uoluntatẽ .i. unũ
motum. quo naturalit uult hõbonũ¬

Expanded text:
et alter naturaliter bonus liberatur, et adjuvatur ut efficaciter bonum velit. Ante gratiam vero licet naturaliter homo velit bonum, non tamen absolute concedi oportet bonam habere voluntatem, sed potius malam. Alii autem dicunt unam esse voluntatem, id est, unum motum, quo naturaliter vult homo bonum
Abbreviated transcription (Latin):
s̾eddñt aliqui. nullum adultũ in xp̃m
credere. uel caritatem hr̃e sine bap̃o. nisisã¬
guinem fundat ꝓ dño subdita introducẽ.
sacramento bap̃i p̃ter eos qui in eccłia san¬
guinem fundunt: aliquis uitam eternã
acciꝑe non pot̃. Item nullum catetumi¬
num quanuis in bonis oꝑib defunctũ
uitam eternam hr̃e credimus: excepto
martirio. ubi bap̃i tota sacramenta im¬

Expanded text:
Sed dicunt aliqui, nullum adultum in Christum credere vel charitatem habere sine baptismo, nisi sanguinem fundat pro Domino, subdita introducentesacramento Baptismi, praeter ejus qui in Ecclesia sanguinem fundunt, aliquis vitam aeternam accipere non potest. Item: Nullum catechumenum quamvis in bonis operibus defunctum, vitam aeternam habere credimus, excepto martyrio, ubi tota sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
missime tene paruulos. qui uel iuteris
mat̾r iuuere incipiunt. ⁊ ibi moriutur.
uel de matrib nati sine sacramento
bapĩ de hoc scło transeunt: eterno suppli¬
cio puniendos. qo⁊ si pecẽ pͥe actionis nõ¬
ceptione traxerunt. ⁊ sicut paruuli qui
sine bap õmoriuntur nũo infidelium
asc̾ibunt᷑: ita qui baptirant᷑. fideles uocã¬
t᷑. Quiã fideli consorcio non seꝑant᷑. cũ orat
eccłia ꝓ fidelib de functis. fideles gͥ sunt

Expanded text:
missime tene parvulos qui vel in uteris matrum vivere incipiunt et ibi moriuntur, vel de matribus nati sine sacramento Baptismi de hoc seculo transeunt, aeterno supplicio puniendos, quia etsi propriae actionis ceptione. Et sicut parvuli qui sine baptismo moriuntur, infidelium ascribuntur numero, ita qui baptizantur, fideles dicuntur, qui a fidelium consortio non separantur, cum orat Ecclesia pro fidelibus defunctis
Abbreviated transcription (Latin):
excipiantur. Si enĩ aliquis hñs ficdem. ⁊ ca¬
ritatem uoluerit baptiari ⁊ non põt. ne¬
cessitate p̃uentus. Supplet om̃ipotentis
benignitas: ꝗ sacramento defuerat. Dũ
qui suam potenciam sacramentis ñ alli¬
gauit. Ꝙuero inuisibilis scĩficatio. sine ui¬
libili sacramento quibdam insit:aꝑte
sibilem sc̃ificationem quibidam affuisse.
contempnendũ. qr contemptor eiꝰ inuisibi¬

Expanded text:
excipiantur; si enim aliquis habens fidem et charitatem voluerit baptizari, et non valet necessitate praeventus, supplet Omnipotentis benignitas quod sacramento defuerat. Dum qui suam potentiam sacramentis non alligavit. Quod vero invisibilis sanctificatio sine visibili sacramento quibusdam insit, aperte sibilem sanctificationem quibusdam affuisse et contemnendum est; nam contemptor eius inuisibi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntitates ⁊rerũ multitudines uł młtipli¬
citatẽ indo pon̾e. Quid gͦ ista ibi sĩgcent:
ip̃o ddequo loqͥmͣ aꝑiente. insinuare curemꝰ.

Expanded text:
quantitates, et rerum multitudinem vel multiplicitatem in Deo ponere. Quid ergo ista ibi significent, ipso de quo loquimur aperiente, insinuare curemus. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
confitemini. a. p .ii. ait enim Coeqͥlib cotidiana ⁊
lema. Graiiora uͦ sac̾doti pãdamus.⁊ qnͣto usserit
tp̾e: purgare curemꝰ qi siñ confessione emendatio¬
nispecc̃a nequeunt dimitti S ⁊ gͣiora coeqͣlib pã¬
denda sunt. c̃ de ẽ sac̃dos ⁊ urget ꝑicłm. Hemaliagͦ¬
⁊ sac̃dotis oblata copia lic̾ confiti coequalr⁊ sufficit
ut quibdam placet. si tñ ex contemptu ñ p̃terinit¬

Expanded text:
a. Ait enim: Coaequalibus quotidiana et levia, graviora vero sacerdoti pandamus, et quanto jusserit tempore purgare curemus, quia sine confessione emendationis, peccata nequeunt dimitti. Sed et graviora coaequalibus pandenda sunt, cum deest sacerdos, et urget periculum. Venialia sacerdotum oblata copia, licet confiteri coaequali, et sufficit, ut quibusdam placet, si tamen ex contemptu non praetermit
Abbreviated transcription (Latin):
humanus. sensum gͦ iuscep̃ humañ. Nonpotãt
corfortari uirnis cłi. nec cresce deus nec altitudo sa¬
piencie dĩ impłi. Que gͦ implebat᷑ erat ñ łi s nr̃a
sapĩa. Nam quomͦ implebat᷑. qui uͥ omĩa impleret
er nesciebat aut mr̃em: S cͥptumẽ enim pͥusꝗͣ sci¬
at puer prẽm aũ mr̃em: accipiat spolia samarie.
agnicionis infancia ꝑ humanam utiq impru¬
denciam.ꝙ. ad huic ñ didicit ignorat. S uerend̾
ẽ. in ꝗͣ nesi duos sꝰ. pͥncipales. au geminam sapiã
rp̃o tribuimus. xp̃m diuidamus. Nũquid cũ
indimus: sũꝙͥ cum in eo imaginẽ di crucẽq ue¬
na̾m̃. diuidimus eũ: apłc certe quide eo dixit
qm̃ ⁊ si crucifitꝰ ẽ. ex infirmitate nr̃a uiuit tñ ex
uirtute di. ip̾e dixit. qr ñ dusus ẽ xp̃c. Nũꝙͥĩ cũ¬

Expanded text:
humanus. Sensum ergo suscepit humanum. Nec poterat confortari virtus Dei nec crescere Deus, nec altitudo sapientiae Dei impleri. Quae ergo implebatur, erat non Dei, sed nostra sapientia, nam quomodo implebatur, qui ut omniaer nesciebat aut matrem? Scriptum est enim: Priusquam sciat puer patrem aut matrem, accipiet virtutem agnitionis infantia per humanam utique imprudentiam quod adhuc non didicit ignorat. Sed verendum est, inquam, ne si duos principales sensus aut geminam sapientiam Christo tribuimus, Christum dividamus. Nunquid cum vidimus? Numquid cum in eo imaginem Dei, crucemque veneramur, dividimus eum? Apostolus certe, qui de eo dixit: Quoniam etsi crucifixus est ex infirmitate nostra, vivit tamen ex virtute Dei ; ipse dixit quia non divisus e
Abbreviated transcription (Latin):
sibi Oe dici uult. ut ueniam ꝯseqͣt᷑. Si uo̾ in̾¬
te aliqͦ excidiñt. ꝯficet᷑ uitatem dõ: cũ gn̾alt̾¬
dix̾it. Ueus qui nosti occulta cordis ⁊ oꝑa me

Expanded text:
sibi ab eo dici vult, ut veniam consequatur: si vero mente aliqua exciderint, dixerit: Deus, qui nosti occulta cordis, et opera mea
Abbreviated transcription (Latin):
icło carent lib̾o arbitrio. quia ñ male uel¬
le ñ possunt. Multo quippe lib̾ius est arbi¬
trium: qđ ñ potest seruire peccato. Neq cul¬
panda est uoluntas. aut uoluntas ñ est. aut
lib̾a dicenda ñ est qua bĩ esse sic uolunt. ut

Expanded text:
o carent libero arbitrio quia male velle non possunt; multo quippe liberius est arbitrium quod non potest servire peccato. Neque culpanda est voluntas: aut voluntas non est, aut libera
Abbreviated transcription (Latin):
sanctus. ꝗnamuis sit ꝑsonalit̾ alius pat̾. alius filiꝰ.¬
etertim ut in a. libro de trini. augꝰ te agitui¬
docet. pͥmum sed̾m auctoritates sanctarum
quam capatiores rationib catholicis ⁊ similitudi¬
nib congrus. ad defensionem. ⁊ assertionem fidei
utendum ÷ ut corum inquisitionib satisfatientes
mansuecos plenuis instruamꝰ ⁊ illi si nequiui̾nt
inuenire. qd̾ querunt. de siuis mentib potiꝰ quam
Ne ip̾a uetitate. uel de nr̃a assertione oquerant᷑.

Expanded text:
sanctus, quamvis personaliter alius sit Pater, alius Filieterum, ut in primo libro de Trin. Aug. docet, primo secundum auctoritates sanctarum quam capaicores, rationibus catholicis et similitudinibus congruis ad defensionem et assertionem fidei utendum est; ut eorum inquisitionibus satisfacientes, mansuetos plenius instruamus, et illi si nequiverint invenire quod quaerunt, de suis mentibus potius quam de ipsa veritate, vel de nostra assertione
Abbreviated transcription (Latin):
est. non ꝑadoptionem s ꝑnaturam ꝑ adopci¬
tionis. Illa enim gr̃a intelligit᷑. cũ aus̃ eum nõ
ẽe grã filium assit. Grã enim s ñ adoptionis. ĩmo
unionis filius dĩ ẽ filius hominis ⁊ eꝯuerso. Ntr¬

Expanded text:
est non per adoptionem, sed per naturam: per adoptitionis. Illa enim gratia intelligitur, cum August. eum non esse gratia Filium asserit; gratia enim sed non adoptionis, imo unionis Filius Dei est filius hominis, et e con
Abbreviated transcription (Latin):
go uel similitudo hic adiuersis accipi¬
tur. uarie a quibꝰdam inc̾ata. ab aliis
creata. ⁊ inc̾ata: uel essencia trinitatis

Expanded text:
od imago et similitudo hic a diversis accipitur varie; a quibusdam increata, et ab aliis creata, et increata, vel essentia Trinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
posita .i. cam̃ c̾ationis humane ⁊ mod̾
institucionis. suꝑiꝰ ꝓmodulo nr̃e faleul¬
tatis tractauimus. Iõq suꝑ est ut qͣlis
uel quomodo factus sit. discuciamus.
In genesi legrͣ. faciamus hominem ad

Expanded text:
st, causam creationis humanae, et modum institutionis, superius pro modulo nostrae facultatis tractavimus. Ideoque superest ut qualis vel quomodo factus sit discutiamus. In Genes. legitur, c. 1: Faciamus hominem ad
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ ⁊̃ ⁊ alii qui Tercia aliorum sentencia.
ex natis ꝯpositam negant uĩn ⁊̃ hominẽ aliq̃¬
ueluit indumento uerbum łi uestiret᷑. ut mor¬
talium occłis ꝯgruenter appareret. qui ĩock̾
sue ꝑsone accepisse legͥ. ñ q illa duo. ł aliqua
resex illis ꝯpõita sit una ꝑsona con u̾bo. uel
sit uerbum. S q ilł duob accidñtib u̾bo. ñ
mento. assumptione incdumenti ñ ẽdiui¬
sa uel mutata. S una ead̾q inmutata per¬
mansit. qui ẜ habitũ dm̃ hominem fcm̃ di¬
cunt. accipiendo enim hominẽ dictus est
nam sieen̾cialit̾ inquiu̾t illi d̾s eẽhomo. uł
homo ẽẽ deus. intellig̾et᷑. tunc si deus hoĩem

Expanded text:
tiis. 6. Tertia aliorum sententia. ex naturis velut indumento Verbum Dei vestiretur, ut mortalium oculis congruenter appareret. Qui ideo disuae personae accepisse legitur, non quia illa duo, vel aliqua res ex illis composita sit una persona cum Verbo, vel sit Verbum, sed quia illis duobus accedentibus Verbo, non mento, assumptione indumenti non est divisa vel mutata, sed una et eadem immutata permansit; qui secundum habitum Deum hominem factum dicunt, accipiendo enim hominem, dicitur Deus Nam si essentialiter, inquiunt illi, Deus esse homo, vel homo esse Deus intelligeretur, tunc si Deus assumps
Abbreviated transcription (Latin):
scire uł p̾scire qo̾ nunqͣ. fiet. nec ẽ nec fuit. nec
illud scit. uł sciuit. neq p̃scit. uł p̃sciuit quia sci¬
encia euis ñ est. nisi dehis que sunt uel fuerunt.
uelerunt. ⁊ p̃scientia nonest. nisi defuturis ⁊ ilicet
possit scire. uelp̃scire qd̾ nuĩꝗͣ ẽ nec erit. nec tñ po¬
test aliquid scire. uł p̃scire qd nĩqm ex tempete.
illud scitum uł p̃scitum ẽ ab et̃no. nec tñ pot̃ in¬
ciꝑe scire. uł p̃scire illud. s ita pot̾ mͦ scire. uel p̃¬
scire: sicut pot̾ scisse. uel p̃scisse ab et̾no. Si enim
dicas eum mͦ posse scire uel p̃scire qd̾ ab et̾no nõ
sciuit uel p̃sciuit. Ita qͦ ab et̾no scuũt uelp̾scuũt

Expanded text:
scire vel praescire quod nunquam fiet, nec est, nec fuit; nec illud scit vel scivit, neque praescit vel praescivit, quia scientia ejus non est nisi de his quae sunt vel fuerunt unt, praescientia non est nisi de futuris. Et licet possit scire vel praescire quod nunquam est vel erit, non tamen potest aliquid scire vel praescire ex tempillud scitum vel praescitum est ab aeterno; nec tamen potest incipere scire vel praescire illud, sed ita potest modo scire vel praescire, sicut potest scisse vel praescisse ab aeterno. Si enim dicatur eum modo posse scire vel praescire quod ab aeterno non s
Abbreviated transcription (Latin):
bapĩpuritatẽ conatur duc̾e. Recte enĩ peni¬
tẽs quicqͥd sordis post pificationẽ ꝯtͣcit: oportet
ii abluat. saltem lacͥmms mentis. s satis durꝰ ẽ t̾
mortem amici⁊ dolorẽ pecci non ostendit in la¬
es. Si gͦpenitet. c̃ facis que male fecistis: Si fe¬
cisse penitet. noli fac̾e̾. Si ad huc facis nesc̃te pe¬
nitens. Itẽ innocenciꝰ uꝰ ãmonemꝰ fr̃es nr̃os ne
falsis penitẽciis laicoꝵ aĩas decipi. ⁊ ininfernũ
aĩas ꝑtͣbi paciant᷑. falsam ã penitenciã eẽ ꝯstat.¬

Expanded text:
poenitentem conatur adducere. Recte enim poenitens quidquid sordis post purificationem contraxit, oportet quod abluat saltem lacrymis mentis. Sed satis durus est, cujus mortem amici, et dolorem peccati laes. Si ergo poenitet, cur iterum malum facis? Si fecisse poenitet, noli facere; si adhuc facis, certe non es poenitens. Item Innocentius II: Admonemus fratres nostros, ne falsis poenitentiis laicorum animas decipi, et in infernum pertrahi patiantur. Falsam autem poenitentiam e
Abbreviated transcription (Latin):
nem uero demonum ab alio eiciens. nullum re¬
liquit de om̃ib qui lib̾atũ possid̾et ostend nt
ꝙ si ⁊̃ pecc̃a sĩt nulle: oportet de om̃ib penitere.
tum enim hoĩem sanaũ in sabb̃o. qr ⁊ corpus
noso. Quomͦ gͦ qui cͥmen reseruat de alio reciꝑet
ret᷑. sine quo nemo umꝗͣ inuenit gr̃ã. hostisit
dĩ ẽ. dum offendit ꝑseuerant̾. Quedam eñ mi¬
pietas infidelitatis est: ab illo qui iustus.⁊ iusti

Expanded text:
nem vero daemonum ab alio ejiciens, nullum relinquit de omnibus, qui liberatum possideret; ostendens, quia si etiam peccata sint mille oportet de omnibus poenitere. tum enim hominem sanavit in Sabbato, quia et corpus noso: quomodo ergo qui crimen reservat, de alio reciperet am, sine quo nemo unquam invenit gratiam. Hostis enim Dei est, dum offendit perseveranter. Quaedam enim impietas infidelitatis e
Abbreviated transcription (Latin):
fieri s nonbñ ab illo qui caritatem ñ ht̃.
Qui enim seruiliter timet caritate nacu¬
us est. de quo tñhit dicit. qr bonũ facit s
ñbñ. Quia eciam suꝑ illum locum psi.
ider⁊ hrtici⁊ pagam oꝑabona faciũt
qr uestiunt nuidos. pascunt pauꝑes ihꝰ
cultantur pullieoꝵ. quib illi respõdẽt.
dicentes oꝑabona appellari huiꝰ mõi que
sine caritatefũ̾int. non qi bona sint. qñ

Expanded text:
fieri, sed non bene, ab illo qui charitatem non habet. Qui enim serviliter timet, charitate vacuus est; de quo tamen hic dicit, quia bonum facit, sed non bene. Qui etiam super illum locum psal. i, et pagani opera bona faciunt, quia vestiunt nudos, et pascunt pauperes, e ideo conculcantur pulli eorum. Quibus illi respondent, dicentes bona opera appellari hujusmodi quae sine charitate fiunt, non quia bona sint quando
Abbreviated transcription (Latin):
atq bona oꝑa que deus remunerat in no¬
bis: ⁊ hec ip̃asunt dĩdona. Uñ aus̃ ad sixtũ
coronat. quã munera sua. Uñ uita eterna
que infineadõ m̃itis p̃cedentib redditur.
q ⁊ ead̾mĩta quib redditur non a nobisst̃.
s in nobis fc̃a sunt ꝑ gr̃am recte ⁊ ip̃a gr̃añ
cupatur: qi g̃tisdatur. Nec iõ g̃tis: qi non sũ¬
mitis datur. S qr data sunt ꝑ grãm ⁊ ip̃ami̾¬
ensmẽtur augeria alia.⁊ quid ip̃a sit. an uir¬
tus. analuro. Ecsi uirtus: an sit actus: ułñ.
ostensum ẽ enim supͣ exparte quordam qd̾
ip̃a est uirtus ⁊ uirtus non est actus. s eius
cansa nontñ sine lib̾o arbitrio.Uñ qd̾ supra
auõ dixit. bonum usum lib̾i arbitri e̾e̾ uir¬
uirtutis supͣdixit ẽe̾bonum usum eoꝵ quib
non bñutipossumus. in quib posuit libe

Expanded text:
atque bona opera, quae Deus remunerat in nobis; et haec ipsa sunt Dei dona. Unde August. ad Sixtum coronat quam munera sua. Unde vita aeterna quae in fine a Deo meritis praecedentibus redditur, quia eadem merita quibus redditur non a nobis sunt, sed in nobis facta sunt per gratiam, recte et ipsa, gratia nuncupatur, quia gratis datur: nec ideo gratis, quia non meritis datur, sed quia data sunt et ipsa merens meretur augeri, et alia; et quid ipsa sit, an virtus, an aliud; et si virtus, an sit actus vel non; ostensum enim est supra, ex parte quorumdam, quod ipsa est virtus, quia virtus non est actus, sed ejus causa, non tamen sine libero arbitrio; unde quod supra Aug. dixit, bonum usum liberi arbitrii esse virvirtutis supra dixit esse bonum usum eorum quibus non bene uti possumus, in quibus posuit libe
Abbreviated transcription (Latin):
nitenciam pecẽ delere. Ꝙ si uir scient̃ patit᷑.
consentire uident᷑. Sienim in adult̾ĩo ꝑseuã¬
re eleg̃. potronꝰ t̾pitudinis ⁊ lenoni reus maritꝰ
habebitur. nisi eam adult̾iream fac̾e uoluerit.
Si aut apeccõ recesserit ⁊ ꝑ penitenciã illd̾ pur¬
gaũt potĩt uiro reconciliari. Uñ auc̃. Ꝙ tͥ dur̾
ñ erit cdur̃. Cur.n. ad huc deputamꝰ ad ultõs qͦs

Expanded text:
nitentiam peccatum delere. Quod si vir scienter patitur, consentire videtur . Si enim in adulterio perseverare elegit, patronus turpitudinis, et lenocinii reus maritus habebitur, nisi eam adulterii ream facere voluerit. Si autem a peccato recesserit, et per poenitentiam illud purgaverit, poterit viro reconnon erit durum. cur enim adhuc deputamus adulteros
Abbreviated transcription (Latin):
cu uidetur pretermissum. s bñ intelligend̾.¬
tib utrumq inuenit. insingłis. qi qui diligit
dm̃: non potest comtempnere eum. quem
muncdana dilectione disc̾ta: quem distinguẽs
dũs ait. sicut dilexi uos Quid enim nisi dm̃di¬
eis diligit nisi salutẽ: quam cupit rereuocare: ñ
morbum quem uenit expelłe. Sicinos diligamꝰ

Expanded text:
bene intelligentibus utrumque invenitur in singulis, quia 59 qui diligit Deum, non potest eum contemnere quem mundana dilectione discreta, quam distinguendo Dominus ait: Sicut dilexi vos . Quid enim nisi Deum dieis diligit nisi salutem, quam cupit utique revocare, non morbum quem venit expellere? Sic ergo
Abbreviated transcription (Latin):
i uero queritut de paruulis qui añ
diem octauum moriebantur. añ
quem non fiebat circũcisio exlege. utr̃ sal¬
uarentur. ł nonidem pot̃ responłi. ꝗ sẽ¬
tit᷑ de paruuł añ baptisinum de functis:
quos ꝑire constat. Uñ beda. Qiii nẽ ꝑeuã¬

Expanded text:
i vero quaeritur de parvulis qui ante diem octavum moriebantur, ante quam non fiebat circumcisio ex lege, utrum salvarentur vel non, Idem potest responderi quod sentitur de parvulis ante Baptismum defunctis; quos perire constat, Unde Beda, super
Abbreviated transcription (Latin):
tores .s. ꝗ deus ñ est auctormaloꝵ. catiendũ
est. tñ nemelor nomine penas. sicut peccã
gñaliter includas Penarum enim deus
auctor est. sicut ip̃eꝑꝓpham ait. Non est
faciens bomũ. Ecce hic dr crꝑasse ⁊ fecisse malũ
s mali noĩe: pena intelłr. ñ pec̾e. sicut eꝯͦ cũ¬
orͣ. Deus ũ est auctormaloꝵ. noĩe malipec
sit. in .iͦ. libroretractõnum. quomͦ id intł¬
ligendum sit aꝑit dicens. Uidendumẽ.
ne male intlligatur ꝗ dixi d̾sauctorma
li ñ est. qui ⁊ omiũ que sũt auctor est. qr
inquantum sunt. intm̃ bona sunt: ⁊¬
nehinc putecur. ñ abillo ẽẽ penam ma¬
loꝵ que utiq malũẽ. his quipumiuntur.

Expanded text:
t quod Deus non est auctor malorum, cavendum est tamen ne malorum nomine poenas sicut peccata, generaliter includas. Poenarum enim Deus auctor est, sicut ipse per profaciens bonum. Ecce hic dicitur creasse et fecisse malum; sed mali nomine poena intelligitur, non peccatur Deus non esse auctor malorum, nomine mali pecsit, in libro 1 Retractationum quomodo intelligendum sit aperit, dicens: Videndum est ne male intellegatur, quod dixi: mali auctor non. est, quia omnium, quae sunt, auctor est, quia in quantum sunt, in tantum bona sunt, et ne hinc putetur non ab illo esse poena malorum, quae utique malum est his, qui puniuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
babilit dr᷑: cũ in angłisita fuisse ꝯstet. ⁊
licet nac᷑alib donis alie p̃ aliis polleant.
tñ añ baptismũ a corpore discedentes: parẽ
penam.⁊ post bapĩnstatim: equalem corouã
sonuntur. qr ingenii acumem. uel tarili¬
tas. p̃mium uelpenam: infuturo ñ collo

Expanded text:
icitur, cum in angelis ita fuisse constet. Et licet naturalibus donis aliae prae aliis polleant, tamen ante baptismum a corpore discedentes, parem poenam, et post baptismum statim aequalem coronam sortiuntur, quia ingenii acumen vel tarditas, praemium vel poenam in futuro non collo
Abbreviated transcription (Latin):
risolet utr̃ ꝯcupiscĩa que postbap.¬
tisinum remanet.⁊ tm̃penalitas ẽ. Añbap¬
tisinũ uero: pena erat ⁊culpa: excdo aucto¬
refit uelexalio ad qͥd breuit respondẽtes
dm̃s q in quantum penaest. dm̃ habet
auctorem. inquantum uero culpa ẽ: dia¬
bolum siue hominẽ habet auctorem. Que
iusticia aĩem̃de ex c̾atione illud peccĩim

Expanded text:
st baptismum remanet, et tantum poenalitas est, ante baptismum vero poena erat et culpa, ex Deo auctore sit, vel ex alio. Ad quod breviter respondentes, dicimus quia in quantum poena est, Deum habet auctorem; in quantum vero culpa est, diabolum sive hominem habet auctorem. 5. Qua justitia animae mundae ex creatione illu
Abbreviated transcription (Latin):
ut homo: uĩtatem expͥmit. Noĩeg̾ habitus
satis significauit.apls quałr dixit insimili¬
tudinem hominũ fc̾s. q ñ tnffigurationein
hominẽ. s habitu est factus. cum indutus ẽ
hominẽ quem sibi uniens quodãmͦ atq for¬
mans inmortalitati eternitatiq sociaret. ⁊l
gͦ oportet intelligimutatũ eẽ uerbũ suscep¬
cione hominis. sic̃ nec menbͣ ueste induta mii¬
tant᷑. Qaus illa suscepcio moffabilit̾ susceptũ
suscipienti copłaret. Hiis u̾bis aꝑtemnu̾e

Expanded text:
ut homo, veritatem exprimit. Nomine ergo habitus satis significavit Apostolus qualiter dixit, in simili hominum factus, quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus est, cum indutus est hominem, quem sibi uniens quodammodo atque conformans immortalitati aeternitatique sociaret. Non ergo oportet intelligi mutatum esse Verbum suscetione hominis, sicut nec membra veste induta mutantur: quamvis illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copularet. His verbis aperte
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtegͣ ⁊inconcussa: manencia. sic̾ sapĩa accide̾s
homini n̾ ip̃amutat᷑. s hominẽ imutat. ꝙ̃ destł¬
to sapientẽ facit. Quedam uero sic accedunt. ũ
mutent ⁊ mutentur. ũ cib qui amitẽs spẽm
atq languore in robur atq inualenciam mu¬
tamur. Terciũ gn̾s s̾: cũ ea que accidũt necinu¬
tãnt ea qͥlie accidunt. nec ab eis ip̃a mutantur
sic̾ anulus poit᷑ indigito. Q gꝰ ratissime imie¬
nitur. Quartꝰ gn̾sẽ: cum ea que accidunt mnu
tant᷑. n̾asua nat᷑a. saliam speciẽ ⁊ formamac¬
cipunt. ut ẽ uestis que ẽ deiecta. atq deposita.
ñ ht̾ eam formam quam sumit. induta. Indu¬
taem̃ menbris. accipit formã ꝗͣ ñ habebat exu¬
ipm̃ exĩaniuit ñ formañ suam mutans: sec
formam serui accipiens n ꝯuersus aut tͣnsmu¬
tatus in hominẽ amissa inomutabili stabili¬
tate. s insimilitudĩe hominũ fc̃s ẽ. ip̃e suscep¬
tor um̃ hominem accipiendo: ⁊ habitu inuẽ

Expanded text:
sicut sapientia accedens homini non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quoniam de stulto sapientem facit. Quaedam vero sic accedunt, ut mutent et mutentur, ut cibus qui amittens speciem atque languore in robur atque valentiam mutamur. Tertium genus est, cum ea quae accedunt nec mutant ea quibus accedunt, nec ab eis ipsa mutantur; sic annulus positus in digito, quod genus rarissime invenitur. Quartum genus est cum ea quae accedunt, non mutantur a sua natura, sed aliam speciem et formam accipiunt; ut et vestis, quae dejecta atque deposita non habet eam formam quam sumit induta. Induta enim membris accipit formam quam non habebat exuipsum exinanivit, non formam suam mutans, sed formam servi accipiens: neque conversus aut transmutatus in homine amissa incommutabili stabilitate, sed in similitudinem hominum factus est. Ipse susceptor verum hominem suscipiendo
Abbreviated transcription (Latin):
ut carnalib ogruent᷑ apparert iudiciũ. Ita
sane fem̃. ũ ibi sit ñ tñ uerbum cħ⁊ bominis
ficile intelligitur mens fide purgetur apecc̃is
abstinendo. ⁊ bona operando. Difficilia enim st̃
nuiꝰ ⁊ uerus ꝓ nob̾ factus ẽ homo uerus ⁊ plenꝰ.
In eo uerus: quia ueram h̃t ille deus hũam na¬
turam. In eo uero plenus: q nanr i t̾nẽ hũam
suscep̃. ⁊ aĩam rõaleh̃t Item. Non aliũ fuit illa

Expanded text:
ut carnalibus congruenter appareret, indutum. Ita sane factum, ut ibi sit non tantum Verbum Dei et hominis ficile intelligitur, mens fide purgetur a peccatis abstinendo et bona operando. Difficilia enim suntnus et verus, pro nobis factus est homo verus et plenus. In eo verus, quia veram habet ille humanam naturam: in eo vere plenus, quia carnem humanam suscepit et animam rationalem. » Item. « Non aliud fuit illa
Abbreviated transcription (Latin):
otest etiam alio modo. aliisq nomini¬
bus dnstingui trinitas in antma. que est
imago illuis fumme. ⁊ mnesfabilis trinitatis.
ut enunait angustinus in. uiuii. libro de tri-¬
nitate. Mrens. ⁊ notitia euis.i amor. tria que¬
uam sunt. oiens enim nouit se. ⁊ amat se. nec
amare se potest: nisi nouerit se. duo quebam
funt mens ⁊ notitia eius. Item duo quedam
sune. mens:⁊ anior. eus. Cum ergo noitit se mẽs
titia. Mens autem hic accipitur non pro ani¬
ma. s pro eo qd̾ inamma ÷ excellentius.

Expanded text:
otest etiam alio modo, aliisque nominibus distingui Trinitas in anima, quae est imago illius summae, et ineffabilis Trinitatis. Ut enim ait Augustinus in undecimo libro De Trinitate, mens, et notitia, et amor tria quaedam sunt. Mens enim novit se et amat se, nec amare se poterit, nisi etiam noverit se. Duo quaedam sunt mens, et notitia ejus. Item duo quaedam sunt mens, et amor ejus. Cum se noverit mens, titia. Mens autem non accipitur pro anima, sed pro eo quod in anima excellentius
Abbreviated transcription (Latin):
nes ⁊ afflictiones .s sordes penitencium iͥ
dimittunt. Multum gͦ confert bap̾s: eciã
iam ꝑfidem iustificato. qui accedens ad
bap̃m qi ramus a coliuba portat᷑ in ar¬
cham. añ untus erat iudicio dĩ s nẽ ⁊̃ u
dicio eccłie: intus est. Cum uero in bap̃o
pecẽ deleat᷑. ⁊ satiffacio ext̾̃ior non impu
ipam̃ putarent bap̃i p̃cium: non eternum¬
p̃cium regnum. Iõ soluto reatu peccĩ tempa¬
lis pena tñ manet ut illa uita studiosius
querat᷑: que erit apenis om̃ib aliena.Iõ ⁊̃ ma¬
net: ut sit fideli certandi mat̾ia. ⁊ uincendi
occasio. qui non uinceret. si non pugnares.
Nec pugnaret simbap̃o inmortał fieret.¬

Expanded text:
nes et afflictiones, scilicet, sordes poenitentium, ibi nes et afflictiones, scilicet, sordes poenitentium, ibi dimittuntur. Multum ergo confert Baptismus, etiam jam per fidem justificato; quia accedens ad Baptismum, quasi ramus a columba portatur in arcam; qui ante intus erat judicio Dei, sed nudicio Ecclesiae intus est. Cum vero in Baptismo peccatum deleatur, et satisfactio exterior non imputipsam putarent Baptismi pretium, non aeternum regnum. Ideo soluto reatu peccati, temporalis poena tamen manet, ut illa vita studiosius quaeratur, quae erit a poenis omnibus aliena. Ideo etiam manet, ut sit fideli et certandi materia, et vincendi occasio, qui non vinceret si non pugnaret, nec pugnaret si in Baptismo fieret
Abbreviated transcription (Latin):
olet queri deillis qui iam scĩficati
spũ. con fide ⁊ caritate ad bap̃m ac¬
cedunt: qui de eis conferat bap̃s. Nich̾ it
eis uidet᷑ p̃stare. cũ ꝑfidem ⁊ contrictionẽ
iam remissis pecc̃is. iustificati sint. ad qđ sa¬
ne dici pot̾. eos quidem ꝑfidem ⁊ contrictio¬
nem iustificatos .i. a macła pect̃i purgatos.
⁊ ad̾bitos eterne pene absoluptos. tñ ad huc
teneri satisfacione temꝑali qua peiiten¬
tes ligant in eccłia Cum autembapĩn per¬
ciꝑunt.⁊ apecc̾is si qua mt̾im post conuer¬
sionem contraxerunt: mundantur. ⁊abex
tunc dicipossit. fomes quoq pecẽi. in eo
amplius debilitat᷑. Iõ ieꝵ dicit. Ꝙ fides que
⁊ om̃i hũti: ibi ampliusdat᷑. Ꝙ uero om̾is
extĩor satifacio ibi relarat: ambixostendit
suꝑ illum locum. Sine penitencia sunt
dem dexteriori gennitu uel planctu: acci¬
piendum est. Nam sine interior: nemo
ad ultus renouatur. S̾ ext̾iores satifactio¬

Expanded text:
 quaeri de illis qui jam sanctificati Spiritu cum fide et charitate ad Baptismum accedunt, quid eis conferat Baptismus. Nihil enim eis videtur praestare, cum per fidem et contritionem jam remissis peccatis justificati sunt. Ad quod sane dici potest eos quidem per fidem et contritionem justificatos, id est, a macula peccati purgatos, et a debito aeternae poenae absolutos; tamen adhuc teneri satisfactione temporali, qua poenitentes ligantur in Ecclesia. Cum autem Baptismum percipiunt, et a peccatis, si quae interim post conversionem contraxerunt, mundantur, et ab  vere novus homo tunc dici possit. Fomes quoque peccati in eo amplius debilitatur. Ideo Hier. dicit quod fides quae et omni habenti ibi amplius datur. Quod vero omnis exterior satisfactio ibi relaxetur, Ambros. ostendit super illum locum, Rom. 11: Sine poenitentia sunt dem de exteriori gemitu vel planctu accipiendum est. Nam sine interiore nemo adultus renovatur; sed exteriores satisfactio
Abbreviated transcription (Latin):
sił. nec minor inmimorib. nec maior̾ in maiori¬
b est. s tñ in alus int̾nsitus ⁊ in aliis remissius
in illis tñ plenius esse dicit᷑ quos in habitat .i. in
quib ita est ut faciat eos templum suuma hii
tales cum eo sunt. iͥaͣm exꝑte. s in beatitudine:
pͣfcẽ. Maliuõ ⁊ si ibisint uͥbi ipẽ est qui nusqm
nsi ex illo: cum illo sunt: q fruunt᷑ eo. uidñt
non sunt cum luce. nec boĩita sunt cum eo: ut
Quõ autem ds habitet in nob̾bonis et ilł aliqͣ¬
tenus intelligẽ ualeb̾ que supͣ dicta sunt cum

Expanded text:
simul, nec minor in minoribus, nec maior in maioribus est, sed tamen in aliis intentius, in aliis remissius in illis, tamen plenius esse dicitur in eis, quos inquibus ita est, ut faciat eos templum suum; et ibi tales cum eo sunt jam ex parte, sed in beatitudine perfecte. Mali vero, etsi ibi sint ubi ipse est, qui nusquam nisi ex eo quod cum illo sunt, qui fruuntur eo, et vident non sunt cum luce; nec boni ita nunc sunt cum eo ut Quomodo autem Deus habitet in bonis, ex illis aliquatenus intelligere valebis quae supra dicta sunt, cum
Abbreviated transcription (Latin):
in quib est ꝑgram non enimubicunq ẽ ibiba¬
bitat. ubi uero habitat ibi ẽ. In solis bonis qͣni
sunt cemplumeius ⁊ sedes enus. uñ ꝑ ysayam do¬
mimis ait. Celum micħ sedes est terra aũ sca¬
bellum pedum meorum quia in electis qui st̃
celum habitat deus ⁊ regnat. qui eius uolunta¬
ti deuoti optanꝑant. Malosuõ qui sunt t̾ra: iu¬
dicii districtionem calcat uñ etiam in libro sa

Expanded text:
in quibus est per gratiam; non enim ubicumque est, ibi habitat; ubi vero habitat, ibi est. In solis bonis habitat, qui sunt templum ejus, et sedes ejus. Unde per Isaiam minus ait: Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum, quia in electis qui sunt coelum, habitat Deus et regnat, qui ejus voluntati devoti obtemperant; malos vero qui sunt terra, judicii districtione calcat. Unde in
Abbreviated transcription (Latin):
quemq̃ qr nonfecit qd̾ fac̾e non potuit:
sũme iniquitatis ⁊ insanie est. His au¬
ditis: exiliit pelagius dicens. Cur gͦ par¬
uulr⁊ illi qui nõ hn̾t gr̃am. sine qua nõ
possunt fac̾e mandata diuina rei tenẽ.¬
turs hoc autẽ qua occõe dixit in libro
retractõnũ pelagio respondens: aꝑit.
lo enum ꝯͣmanicheos dixit. Qui in hoĩe
duas naturas ẽẽ ꝯtendunt. unã bonã
ex d̾o. altãm malam exgente tenebraꝵ
que nũꝗ̃ bona fuit. nec bonũ uellep ot̃.
Qd̾ si eẽt: non uid̾et᷑ ei imputand̾ e̾e si ñ

Expanded text:
quemquam, quia non fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis et insaniae est. His auditis exiliit Pelagius, dicens: Cur ergo parvuli et illi qui non habent gratiam, sine qua non possunt facere mandata divina, rei tenentur? Hoc autem qua occasione dixerit, in libro Retract. Pelagio respondens aperit. Id enim contra Manichaeos dixit; qui in homine duas naturas esse contendunt, unam bonam ex Deo, alteram malam ex gente tenebrarum, quae nunquam bona fuit, nec bonum velle potest; quod si esset, non videretur ei imputandum esse si bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ta tnͣscendierunt querenees dm̃. uid̾unt etiam qͥc¬
quid mutabile ÷ non eẽ summũ dm̃. om̃iumq
pͥncipnum. ⁊ iõ om̃em animam. mutabilesq sp̃c
transcend̾unt. Deinde uidu̾nt om̃e quod mutabi¬
le est. non posse eẽ. nisi ab illo qui in ꝯmuitabilit̾.
⁊ simplicit᷑ ÷. Intellererant igitur cum. ⁊ om̃ia

Expanded text:
transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt etiam quidquid mutabile est non esse summum Deum, omniumque principium; et ideo omnem animam mutabilesque species transcenderunt. Deinde viderunt omne quod mutabile est non posse esse nisi ab illo, qui incommutabiliter et simpliciter est. Intellexerunt igitur eum et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ notitia eius quasi prolesͤ¶ Me̾ns enim
cum se cognoscit. notitiam sui gignit. ⁊ est
sala parens notitie sue. Tercius ÷ amor. qui
de ipsa mente. ⁊ notitia procedit. dummens ca¬
gnoscit se. ⁊ diligit se. Non enim potest. se dili¬
gere. isi cognoscat se. Amat etiam placitam
prolem .i. notitiam suam. ⁊ ita amor. quidam
complexus est parentis ⁊ pralis¬
is ⁊ pralis. Qd̃ non est
minor mente noticia nͨ amoi̾ utroq.

Expanded text:
 notitia ejus quasi proles ejus. Mens enim cum se cognoscit, notitiam sui gignit, et est sola parens suae notitiae. Tertius est amor, qui de ipsa mente et notitia procedit, dum mens cognoscit se et diligit se; non enim posset se diligere, nisi cognosceret se. Amat etiam placitam prolem, id est, notitiam suam: et ita amor quidam complexus est parentis et prolis. 20. Quod non est minor mente notitia, nec amor utroq
Abbreviated transcription (Latin):
ibi consistẽt. s uñ orietur c̃orrumptio
est aliud corruptio: quam boni ext̾mina¬
cio. Exbonis igit᷑ mala orta sunt. ⁊ nͥ in
bonis nonsunt. nec fuit ꝓrsus un̾ orire¬
tur ulla malinatura. nisi exangłi ⁊ ho¬
muns. nacurabona. im̃ pͥmitus orta est
&pilogũ fat̃ ad alia tͣnsi

Expanded text:
i consisteret, sed unde oriretur corruptio est aliud corruptio quam boni exterminatio. Ex bonis ergo mala orta sunt, et nisi in bonis non sunt; nec fuit prorsus unde oritur ulla mali natura, nisi ex angeli et hominis natura bona, unde primitus orta est Epilogum facit ad alia transi
Abbreviated transcription (Latin):
dõq in his contͣriis que mala ⁊ bona uocant᷑
illa dialecicox regła deficit. qua dñt nulli
rei duo simulin ẽẽ ꝯtͣria. Sullusem̃ potꝰ.
aut cib simul dulcis est. ⁊ amarus. Nul¬
lum simul ubi albũ. ibinigra.⁊ ħ in mul
nare. simulẽe ñ possunt. Cum aũt bona
⁊ mala nullus ambigat ẽẽ ꝯtͣria. ñ solũ
simul ẽe possunt. s mala omĩo sinebo¬
nis⁊ nisim bonis eẽñ possunt. ẜcħ duo¬

Expanded text:
oque in his contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt, nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim potus aut cibus simul dulcis est, et amarus. Nullum na re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt:
Abbreviated transcription (Latin):
cati iam exdampnatione pecc̃i tales
hr̃e credenctũ ẽ. ẜcce quedam assigñõ
lita ẽ. qua illud pecẽ ẽe trał. ẜece oppug¬
natio fr̃ntatis post agnicionẽ. ⁊ iniui¬
dencia gre post reconciliatõe ꝗ sp̃es
quedam obtinationis intelligi potest.
Illam tñ diffinicionẽ au̾s in li. retͣcto.

Expanded text:
cati jam ex damnatione peccati tales habere credendum est. Ecce quaedam assignatiosita est, qua illud peccatum esse traditur, oppugnatio fraternitatis post agnitionem, et invidentia gratiae post reconciliationem, quod species quaedam obstinationis intelligi potest. Illam tamen definitionem Augustinus in lib. Retract.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e ut uelimus oꝑatur. incipiens. quino¬
lentib cooꝑat᷑ ꝑficiens. ut ergouelimus
oꝑatur. Cum autẽ uolumus ⁊ sic uolumꝰ
uel oꝑante ut uelimus. uel cooꝑante ut
uolumus bona pietatis nichilualemus¬
⁊ p̃ꝑatur hominisuoluntas ut sit bona. bo¬
num q efficacit̃ uelit. E ooꝑans uero gr̃ã.
uoluntatẽ iam bonam sequit᷑ aduiuando.
Uñ aug̾ ꝯtͣuilianũ heticum qui bonãuo¬
uelle ⁊ oꝑari sine grã assẽbat: ait Aꝑtam
de ꝯmendatione gr̃e apłs ꝓtulit sentenciã

Expanded text:
ipse ut velimus operatur incipiens, qui volentibus cooperatur perficiens. Ut ergo velimus operatur. Cum autem volumus, et sic volumus perante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemuspraeparatur hominis voluntas, ut sit bona, bonumque efficaciter velit. Cooperans vero gratia voluntatem jam bonam sequitur adjuvando. Unde Aug., contra Julianum haereticum, qui bonam vovelle et operari sine gratia asserebat, ait: Apertam de commendatione gratiae Apostolus sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c uitatis. a filio intitit᷑. ⁊ asilio accipit. s omĩa
que ht̃ pat̾ est. filii sunt ictͥco qui ab eo accipit:
s ⁊ eadem res ⁊ nature pr̃is est. ⁊ dei excitantis ꝓpm̃
excitati. In aliquo differt ip̃i ⁊ cłi natura. ne ead̾
sit. si p̃stari potest. ut sp̃c qui cłi est non sit ip̃i.¬
docet ui̾tas unitatem ẽẽ ⁊ nature. non solitudi¬
nem unionis. Ecce si hec uerba diligenter aitñ¬
das: iuenis spm̃ scm̃ rem nature dici patris ⁊
filii ⁊⁊ eundem dici ẽe naturã cłi. ubi dicitur per
guendum est int̾ naturam ⁊ rem nat᷑e. sicut
in reb creatis. q ut ait hył. conꝑatio t̾re noꝵ
ad dm: nulla ẽ. Et si qua comꝑationũ exempla
interlum afferunt᷑: nemo ea estimet absolute
inse rõnis ꝑfectionem contiñe. Non enĩ humano
sensu: de deo loquendum est.
illo dixerit. ñ id̾ ẽ natã ⁊c̃

Expanded text:
s veritatis, a Filio mittitur, et a Filio accipit. Sed omnia quae habet Pater, Filii sunt. Idcirco qui ab eo accipit, sed et eadem res et naturae Patris est, et Dei excitantis Chrisexcitati. In aliquo differt Christi et Dei natura, ne eadem sit, si praestari potest ut Spiritus qui Dei est, non sit etiadocet Veritas unitatem esse naturae, non solitudinem unionis. Ecce si haec verba diligenter attendas, invenis Spiritum sanctum rem naturae dici Patris et Filii; et eumdem dici esse naturam Dei, ubi dicitur: Perguendum est inter naturam et rem naturae, sicut in rebus creatis, quia, ut aitad Deum nulla est; et si qua comparationum exempla interdum afferuntur, nemo ea existimet absolute in se rationis perfectionem continere. Non enim humano sensu de Deo loquendum est. illud dixerit: Non idem est
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentes pia diligencia scͥptẽ circum¬
ftanciam. que consicłata: ꝑcipi pot̃: quomodo
p̃missa dixerit hył. subsequent̃ enim in eadem
potestate: sedemones eic̾e demonstrans. aliqñ
carnem. Quodꝰ consummatum fuisse cum apłi
hanc distinctionem fec̾it. ⁊ ꝙ insuꝑiorib apłi ũ¬
pr̃is ⁊ filii: aꝑte ostendit iquiens: Ita ħiccirco
sunt demonstrata: ut quacũq ꝑte heretica fal¬
habitat enim in nob̾xꝰ. quo habitante: habi¬

Expanded text:
intelligentes pia diligentia Scripturae circumstantiam; qua considerata percipi potest quomodo praemissa dixerit Hilarius. Subsequenter enim in eadem potestate se daemones ejicere demonstrans; aliquancarnem. Quod dicit consummatum fuisse, cum Aposhanc distinctionem fecerit, et quod in superioribus per Patris et Filii, aperte ostendit inquiens ita: Haec idcirco sunt demonstrata, ut quacumque Habitat enim in nobis Christus: et habi
Abbreviated transcription (Latin):
unc de sacramento confirmationis
addendum est. de cinus uirtute que¬
mate. hoc sacramentum abalus perficiñ
potest: insi asũmis sacerdotib. nec tempr
apłoꝵ ab aliis quam ab ip̃is apłislegr per¬
actum. nec ab aliis quamab illis qui locũ
eoꝵ tenent ꝑficipot̃: aũ debet.namsi aliter
p̃sumptum fuit. irritum habeat᷑. ⁊ uacuum.
nec inter eccłiastica reputabit᷑ sacramenta.

Expanded text:
unc de sacramento Confirmationis addendum est; de cujus virtute quaemate. Hoc sacramentum ab aliis perfici non potest, nisi a summis sacerdotibus; nec tempore apostolorum ab aliis quam ab ipsis apostolis legitur peractum, nec ab aliis quam ab illis qui locum eorum tenent, perfici potest aut debet. Nam si aliter praesumptum fuerit, irritum habetur et vacuum, nec inter ecclesiastica reputabitur sacramenta.
Abbreviated transcription (Latin):
gnͣde ẽ ⁊eximie bonitatis .s. ꝑfecte dilig̾e munic̃.
ita ⁊ cumdicit impłi uerba illiꝰ spõsionis ab hoĩe
qui non ita ꝓfecit. ut diligat uiicũ. dedilec¬
cione ꝑfectaᷤ. accipiendum ẽ. Si semel ha

Expanded text:
 et eximiae bonitatis, perfecte diligere inimicum. Ita et cum dicit impleri verba illius sponsionis ab homine qui non ita profecit ut diligat inimicum, de dilectione perfecta accipiendum est. DISTINCTIO
Abbreviated transcription (Latin):
licui a dõ dimitunt᷑ peccã ñ diligenti mi¬
micum. si tñ fr̃ĩ roganti. qui in sepeccauit
dimitit. S cũ peccã non dimittant᷑ alicui ad¬
ulto nisi caritatẽ hãt. sqͣr. ut caritatẽ ħat qui
ñ diligit inimic̃. Quom gͦ noĩe ꝑxi om̃is hõ¬

Expanded text:
alicui a Deo dimittuntur peccata non diligenti inimicum, si tamen fratri roganti qui in se peccavit, dimittit. Sed cum peccata non dimittantur alicui adulto, nisi charitatem habeat, sequitur ut charitatem habeat qui non diligit inimicum. Quomodo ergo nomine proximi o
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectis daridilig̾e omẽm hominem ⁊̃ inunic̃.
minorib uo inconsiliũ. Inp̃ceptum uõ eos di¬
ligẽ qui nil mali fecerunt. eis ⁊ inunicos ñ odi¬
re. S meluis ẽ ut intelligat᷑ om̃ib illo manda¬
to p̃cipi. cunctos diligẽ ⁊̃ mumicos. Cui sensui at¬
testant᷑ suꝑiꝰ poĩte auctoritates. ⁊ alie multe. Il¬
lud aub̃i uõ. nouissime positum. de ꝑfecta cari¬

Expanded text:
eptum diligere omnem hominem, etiam inimicum; minoribus vero in consilium. In praeceptum vero, eos diligere qui nihil mali fecerunt eis, et inimicos non odire. Sed melius est ut intelligatur omnibus illo mandato praecipi cunctos diligere etiam inimicos; cui sensui attestantur superius positae auctoritates, et aliae multae. Illud vero August. novissime positum, de perfecta char
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is fideł extende. Et humanũ amiinũ ad hũc
effectum orando dm̃. secũ qagẽdo. lucrandoq
perclucere. tñ ꝙ hoc tam magnum bonum tã¬
te multitudinis non est quantã credimiis exau¬
huius implent᷑. Si homo qui nũdum ita ꝓfecit
ut ĩ diligat inimicum. tñqñ rogat᷑. ab homine
qui peccauit ineum. ut ei dimittat dimittit ex
corde. qui ⁊̃ sibi roganti. ulilt dimitti. cumorat
gat hominem inquẽ peccauit. sypeccosuo moue¬
cur ut roget. non est ad huc depusandus inimi¬
cus. ut eum dilig̾ẽ sit difficile. sicut erat qn̾ ini¬
micicias erercebat. Quisquis uo̾ rogantripeni
mitti. quia mentiri uĩtas non pot̃. Que cum do¬
cuiss orõnem hanc. in eapositam sñciam ꝯmẽ¬

Expanded text:
omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum, orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere: tamen quia hoc tam magnum bonum tantae multitudinis non est, quantam credimus exauhujus implentur, si homo qui nondum ita profecit ut etiam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum ut ei dimittat, dimittit ex corde, qui etiam sibi roganti vult dimitti, cum oratgat hominem in quem peccavit, si peccato suo movetur ut roget, non est adhuc deputandus inimicus, ut eum diligere sit difficile, sicut erat quando inimicitias exercebat. Quisquis vero roganti et p peccata dimitti, quia mentiri Veritas non potest; quae cum docuisset orationem, hanc in ea positam sententiam commen
Abbreviated transcription (Latin):
ic solet q̃ri
quid pocus fit płisq m̃ti. dilig̾ẽ amitos
obscura ẽ Resio qi demotumentis agitur. de qͦ
nob non ẽ facile uidicium. Anunus id̾q mo¬
tus sit grã amic̃ ⁊ inimic̃. s gͣrã amicum intẽ¬
sior: an duo. unus gͣrã amicũ. qui uidet᷑ fer¬
nec in ꝯgrue putat melior. qui ẽ feruencior.

Expanded text:
ic solet quaeri quid potius sit plurisque meriti, diligere amicos,obscura est responsio, quia de motu mentis agitur, de quo non est nobis facile judicium, an unus et idem motus sit erga amicum et inimicum, sed erga amicum intensior; an duo, unus erga inimicum, qui dicitur dinec incongrue pu
Abbreviated transcription (Latin):
qr ut dñt phisici: tot dieb forma hũai cor¬
poris ꝑficit᷑. hoꝵ occõe uerboꝵ quidã dr̃e
presumpserunt dm̃ci corꝑis formam tot
dieb ad modum alioꝵ corporum ꝑfcãm.
⁊ membroꝵ limamẽtis diftinctam. ⁊ mox
ꝯuenire. S alia rõ illius dicti extitit. ex qua
sana uerbi intelligencia oritur. Nonem̃
iõ illud dicit aus̃. quin mor ut caro illa o

Expanded text:
ici, tot diebus forma humani corporis perficitur. Horum occasione verborum quidam dicere praesumpserunt, dominici corporis formam tot diebus ad modum aliorum corporum perfectam, et membrorum lineamentis distinctam; et mox convenire. Sed alia ratio illius dicti extitit, ex qua sana oritur intelligentia verbi. Non enim ideo illud dixit August., quia mox ut caro illa o
Abbreviated transcription (Latin):
uult obdurat. nec imq aliquid fac̃. nec nͥ
Summatim ꝑstingit sencenciam
p̃dictorum addens quare di p̃cipit om̃ib
bona fac̾e ⁊ mala uitare cum non uelit.

Expanded text:
uid facit, nec nisi Summatim perstringit sententiam praedictorum, addens quare Deus praecepit omnibus bona facere et mala vitare, cum non velit hoc