comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te in exilium pepulissent et me pñtia oris
tui quictuq sobrio ac dełcabili spoliassent.
Terruerant quoqz me uisa mea ⁊ sompnioꝵ
ymagnres que turbulente miris modis et
infeste sema et it̾m dĩam dormientis im
non hũdam fidem Red sit est hoc iter ingres¬
sus sum iter dico uite labentis ad morte in qͦ
⁊ sompniminas atq ambages et quietem
turbidam sentire deniq multa pati. douec
illa dies expectata piis formidata nocentibꝰ
mortalem hanc nos exuat amictũ et nõs
intentos ad suꝑa et compedibus tandem
huiꝰ calignose stationis eripiat. Interxa
fa teor nec longa est miã passionũ insultibus
quidquid de hiis aut sedandis aut tollendis
ualde sun obuoxius hec in nascenti lex tum
corꝑedata est ut ex enĩs ꝯsortio młra pa¬
poeta ubi anĩabus hũanis inesse quẽdam
igneũ uigorem et celestem dixit originem
excipiendo subiũxit ꝙͣtum nõ noxia corꝑa

Expanded text:
te in exilium pepulissent et me presentia oris te in exilium pepulissent et me presentia oris tui convictuque sobrio ac delectabili spoliassent. Terruerant quoque me visa mea et somniorum imagines, que, turbulente miris modis et infeste, semel et iterum animam dormientis impnon habendam fidem; sed sic est: hoc iter ingressus sum; iter, dico, vite huius labentis ad mortem, in quo  et somnum et somni minas atque ambages et quietem turbidam sentire, denique multa pati; donec illa dies, expectata piis, formidata nocentibus, mortalem hunc nos exuat amictum, et animos, nitentes ad supera, de compedibus tandem huius caliginose stationis erpiat. 3 Interea, fateor, nec longa est via, passionum insultibus, quicquid de his aut sedandis aut tollendis valde sum obnoxius. Hec michi nascenti lex cum corpore data est, ut ex eius consortio multa papoeta, ubi animabus humanis inesse quendam “igneum vigorem et celestem” dixit “originem”, excipiendo subiunxit: quantum non noxia corpora
Abbreviated transcription (Latin):
hec enũ scpionibus pompeiis mariis Cesaribꝰ
ris absentibꝰ certamen fuit cũ hoste longĩ¬
quo tibi cũ exilio pugna est cuiꝰ impeñ
nen feres mõ s repelles et ꝯteres si cupias
quodcũq nc̃te est pͥi am̃o tuo ꝑ sua seris
Unicũ aduersus aspera clipeũ ẽẽ paciẽtie
Et illam salubrimam cleãtis uocem in latinũ
abneo seneca tnslatam in latnum pectus
alte dimisiis dicũt nolentem fatauolentem
trahunt uale
¶Ad Iohen de colompna Re ligiosũ
uirum multa ꝑati am̃os ex secieta¬
te corporis
Uitinere medio redeuntẽ epłam
tam aiidissime suscepi Optabã enĩ
solito ardencius ardentius statũ tuũ ꝓsperũ
andire ꝙ amoris comites zelus ⁊ tnnor ꝑ
ab sentiã crescuns Angebar aũt ⁊ turbã¬
tum erat cor meũ q̃n et turbatũ decessisse¬
te noueram et hos qui turbanoni tue matiaz
p̾buerant ne farii uoti ꝯpotes uidebam sub
oculis meis uelut triũphalit̾ obu̾sari ꝙ et

Expanded text:
Hec enim Scipionibus, Pompeiis, Mariis, Cesaribus Hec enim Scipionibus, Pompeiis, Mariis, Cesaribus ris absentibus certamen fuit cum hoste longinquo; tibi cum exilio pugna est, cuius impetum non feres modo, sed repelles et conteres, si cupias quodcunque necesse est, si animo tuo persuaseris unicum adversus aspera clipeum esse patientie, et illam saluberrimam Cleantis vocem, in latinum ab Anneo Seneca translatam, in tuum pectus alte demiseris: «Ducunt volentem fata, nolentem trahunt». Vale. 5 Ad Iohannem de Columna religiosum virum, multa pati animos ex sotietate corporis. 1 Ex itinere medio redeuntem epystolam tuam avidissime suscepi; optabam enim, solito etiam ardentius, statum tuum prosperum audire; quod, amoris comites, zelus et timor per absentiam crescunt. Angebar autem et turbatum erat cor meum, quoniam et turbatum te discessisse noveram, et hos, qui turbationi tue materiam prebuerant, nefarii voti compotes, videbam sub oculis meis velut triumphaliter observari, quod et
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ Sine durũ et molestĩ qd ppłus asserit
ego aũt aduersor nõ tñ ideo Si quid usqͣm
uetuste indolis remansit erit uiro digna
querimonia oblatũ sibi sponte deplorãtis
om̃s cũ ingenti excitu in affricam transire
de tractoq ex ytalia hanbalem festam op¬
pugre carthagant̃ non pñt alios ex aliis
ꝓpugͣndo uictorias nic rebellentes hyspa¬
mas nunc obsessa predonibus maria ñc
armemã nũt indeam et totius orientis regͣ
penet᷑re nõ om̃ĩbus datiuiest aunt fractis
iundie uiribus ⁊ ꝯtũatis imꝑiis a meri¬
die in boreã anna tnsfre breuissimoq tp̃re
tinctũ libito sangiuĩe gladiũ thentonicis ac
cuubeicis merfare cruoribus aut galliis la¬
te ꝑ domitis ⁊ regibꝰ ad uiolentã ꝯfessionẽ
rõne u̾tutis adductis huic rhem illmt occe¬
ani claustra ꝑrũpere et germaniam atq
britãmia uiro impetu caltare Nec om̃ibus
ꝯtingit ante currã reges captiuos agere

Expanded text:
tium; sive durum et molestum — quod populus asserit, tium; sive durum et molestum — quod populus asserit, ego autem adversor — nec tamen ideo, siquid usquam vetuste indolis remansit, erit viro digna querimonia oblatum sibi sponte deplorantis omnes cum ingenti exercitu in Africam transire, detractoque ex Italia Hanibale, infestam oppugnare Carthaginem; non possunt, alias ex aliis propagando victorias, nunc rebellantes Hispanias, nunc obsessa predonibus maria, nunc Armeniam ac Iudeam et totius Orientis regna penetrare; non omnibus datum est aut fractis Numidie viribus et continuatis imperiis a meridie in boream arma transferre, brevissimoque tempore tinctum lybico sanguine gladium theutonicis ac cimbricis mersare cruoribus, aut Galliis late perdomitis et regibus ad violentam confessionem romane virtutis adductis, hinc Rheni illinc occeani claustra perrumpere, et Germaniam atque Britanniam uno impetu calcare; nec omnibus contingit ante currum reges captivos agere.
Abbreviated transcription (Latin):
de illa ꝑte phy losophie que iuite ura gͣra est.
hec tu nũꝙͣ am̃o ꝓrsus int̾miseras et si pa¬
rũper ab eis te cuuliũ negociorũ impetus
arceret Nunc uo hiis q̃a nichil obstar to¬
tus incũbe teqz melioribus auspicis noue
uite offen et talibus om exce muneribꝰ. Re
lege ueterũ hystorias E̾tas emulationes
Romanorũ ducũ et quid̾ illustriã huic rex¬
ꝑis exortas qd̾ aũt se quisq ꝙͣ pͥmũ extra
pr̃iam mitti uellet aut serus reuocari Cur
queso qr nisi dulce erat natalis soli caruisse
Dulcedine dũ latiorem alibi u̾tutis ex̾cende
mat̾i̾am inuenirent Celebratis comiciis so¬
lebant ꝯsules ꝓuincias sortiri et illam gene¬
rosior animo optabat in qua ꝑiculi płimũ
ꝑicula seu difficultates eligat sed qd̾ u̾tutis
splendor in illis facillime uideat᷑ apparere
Quaꝓppter siue exiliũ hoc tuũ leue est et ini¬
portuna querela est interblanda uociferan¬

Expanded text:
de illa parte philosophie que vite magistra est. de illa parte philosophie que vite magistra est. Hec tu nunquam animo prorsus intermiseras, etsi parumper ab eis te civilium negotiorum impetus arceret. Nunc vero his, quoniam nichil obstat, totus incumbe, teque melioribus auspiciis nove vite offer et talibus animum exerce muneribus. 29 Relege veterum historias: quantas emulationes romanorum ducum et quidem illustrium hinc reperis exortas, quod aut se quisque quamprimum extra patriam mitti vellet aut serius revocari. Cur, queso, nisi quia dulce erat natalis soli caruisse dulcedine, dum latiorem alibi virtutis exercende materiam invenirent? Celebratis comitiis, solebant consules provincias sortiri, et illam generosior animus optabat in qua periculi pluriinum, nisi amens, pericula seu difficultates eligat, sed quod virtutis splendor in illis facillime videatur apparere. 30 Quapropter sive exilium hoc tuum leve est, et importuna querela est inter blanda vociferan
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e maroneꝯ s candidior posty tondenti
barba cadebat Omẽ tp̃us ab nineunte
etate cuubus tuis ꝯdonasti erubuerũt in¬
extimabilibus rei ꝑpetuam largitatẽ ⁊ ut
longe uite reliquias saltem tibi habeas
decreuerũt A gnoste cuntatis am̃i et huic
ꝓpriam erga illam munificentiã ꝯtemplare
quetanta fuit ut egentissimas licet suima¬
ns ꝑseuerando lassauerit utere letus ĩmani¬
tate tibi nũc ꝯtessa sic pr̃ie tue menia tanꝙͣ
inquietũ lib̾tatis ꝓprie carcerem recordare
euasisti et ad magnũ est ꝯt̾ĩgit inhibẽtibs
abire custodibus insanis si quid forte ꝯmittꝭ¬
Ut redeas ad illa potius te ꝯuerte quibus ado¬
lescentiaz dedicaueras que robustiores ãnos
tuos fecissent utiq tnquillos insi quã ad hᵒ
desideras patria netuisset faciẽt aũt ꝓfecto
placidissimã et uenerabilem senectute nec
exilii modo sed fortuitarũ rerũ om̃ ꝯtempt᷑
cem de studiis lib̾alibus loquor et p̃sertan

Expanded text:
ipse maroneus, sed Candidior postquam tondenti ipse maroneus, sed Candidior postquam tondenti barba cadebat. 26 Omne tempus ab ineunte etate civibus tuis condonasti; erubuerunt inextimabilis rei perpetuam largitatem et ut longe vite reliquias saltem tibi habeas, decreverunt. Agnosce civitatis animum et hinc propriam erga illam munificentiam contemplare, que tanta fuit ut, egentissimas licet sui, manus perseverando lassaverit. Utere letus immunitate tibi nunc concessa; sic patrie tue menia, tanquam inquietum libertatis proprie carcerem, recordare: evasisti et quod magnum est, contigit iubentibus abire custodibusut redeas; ad illa potius te converte quibus adolescentiam dedicaveras, que robustiores annos tuos fecissent utique tranquillos, nisi, quam adhuc desideras, patria vetuisset; facient autem profecto placidissimam et venerabilem senectutem, nec exilii modo sed fortuitarum rerum omnium contemptricem. 28 De studiis liberalibus loquor et presertim
Abbreviated transcription (Latin):
tis assidrant audies uoces miserabiles ui¬
debisq forsitan ⁊ lacmas. aut smmlatas aut
amentie ꝓximas miser ẽẽ inipies quia
cũ aliis loqui malueris ñꝙͣ de sũa de te
granda sperare teq felicissimũ iudicẽ te
sorũ Et si ad credendũ aliis pronus es. cur
et michi nõ credis u̾iora suuł et gͣciora re¬
ferenti non tu michi crede corruisti n ͨ cor¬
rues quidẽ nnsi uelis nulla ignominiã pas¬
sus es sedadeunde głie ꝑhẽpnis in lũe
optõrm hẽs utrũ gloriosus incedas an re-¬
trocedas inglorius non labor est iste s re¬
quies non exiliũ s libertas. Quã olim mira
celeritate fugientem q̃rebaris occurrentez
ultro complectere/. Et que tanta fuit romã
tibi causa uidendi libertasq sra tamẽ res¬
xexit mertem Ille in sermone pastorio ut
libertatem ĩueniret pr̃iam se reliquisse glo-
iam tandem tibi uiuere nemo ꝓperasse te
arguet qui nec prius incxꝑis ꝙͣ pastor

Expanded text:
tis assideant; audies voces miserabiles, vitis assideant; audies voces miserabiles, videbis forsan et lacrimas aut simulatas aut amentie proximas; miser esse incipies, quia cum aliis loqui malueris, nunquam desinam de te grandia sperare, teque felicissimum, iudice te, serum. 24 Et si ad credendum aliis pronus es, cur et michi non credis veriora simul et gratiora referenti? Non tu, michi crede, corruisti, nec corrues quidem, nisi velis; nullam ignominiam passus es, sed adeunde glorie perennis in limine optionem habes, utrum gloriosus incedas an retrocedas inglorius. Non labor est iste, sed requies; non exilium sed libertas; quam olim mira celeritate fugientem querebaris, occurrentem ultro complectere. Et que tanta fuit Romam tibi causa videndi? Libertas, que sera, tamen respexit inertem. 25 Ille in sermone pastorio, ut libertatem inveniret, patriam se reliquisse gloriiantandem tibi vivere. Nemo properasse te arguet, qui nec prius inceperis quam pastor
Abbreviated transcription (Latin):
uia fert/ Tibi quidẽ uniut dixir singłari
quadã progatiua ingens głia nullis mo¬
lestiis nisi forte quas tuip̃e tibi fiuxeris.
q̃rit᷑ Illud eñ uereor ne aliens potius ꝙͣ
tuis oculis susceptũ uulnus uspicias ⁊ ca-¬
sum tuũ alieno metiaris arbitrio que adeo.
cotidiana pestis est ut ad clamorẽ alixnũ
pleriq titubent et multo prius concidant,
quã impulsi sint ꝙͣꝙͣ satis impulsus uideri.
possir/ quẽ tot hõm̃ milia pessimis opinnio¬
nibus purgere non desmuĩt Set ut ualde
imbetillis uiriũ est quẽ leuis est aura pro-¬
strauerit sic prorsus insanũ animi scito ꝙ̃
uideris res suas aliorũ et p̃sertĩ ignorãciũ
ponderare smũculis qui quo freq̃ntiores
sunt/ eo caucius contagiosus morbus eni¬
tandus est passim tam multoꝵ hõm corda
corripiens/ Bi alios nudire nolueris nõ de¬
arunt qui fortunã tuã multi plicibus onerẽt
q̃relis qui te incolumẽ atq optime ualentẽ
lugeant qui semine tes uelur fere trõ uiuẽ¬

Expanded text:
ia fert. Tibi quidem uni, ut dixi, singulari quadam prerogativa ingens gloria nullis molestiis, nisi forte quas tu ipse tibi finxeris, queritur. 20 Illud enim vereor ne alienis potius quam tuis oculis susceptum vulnus aspicias, et casum tuum alieno metiaris arbitrio; que adeo quotidiana pestis est, ut ad clamorem alienum plerique titubent et multo prius concidant quam impulsi sint; quanquam satis impulsus videri possit, quem tot hominum milia pessimis opinionibus perurgere non desinunt. 21 Sed ut valde imbecillis virium est quem levis aura prostraverit, sic prorsus insanum unimi scito, quem videris res suas aliorum et presertim ignorantium ponderare sermunculis, qui quo frequentiores sunt, eo cautius contagiosus morbus evitandus est, passim tam multorum hominum corda corripiens. 22 Si alios audire volueris, non deerunt qui fortunam tuam multiplicibus honerent querelis, qui te incolumem atque optime valentem lugeant, qui semineces velut feretro viven
Abbreviated transcription (Latin):
quende patrie tãm alto muo obiectã tirãnis
ꝯtumatiã scio ubi p̃terea ociũ et qͣs semꝑ
optaueras laborũ perias inuenist demq̃ qͥ
ignominã timet quã peꝑit uirtus fame
non u̾tutis amicus est qui u̾o labores re¬
fugit optare desinat gloriã ad quam certe
difficilis sed clara in fallor et delectabilis¬

Expanded text:
quende patrie causam, alto animo obiectam tyrannis quende patrie causam, alto animo obiectam tyrannis contumaciam, scio; ubi preterea otium et quas semper optaveras laborum ferias invenisti. Deinde qui ignominiam timet, quam peperit virtus, fame non virtutis amicus est. Qui vero labores refugit, optare desinat gloriam, ad quam certe difficilis sed clara, ni fallor, et delectabilis
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ ĩmensi edificii angulũ sis astrictus
quo minꝰ ubitũq t̾ram sub pedibꝰ caltaue¬
ris ubi celũ supͣ uerticem uideris ubi te spi¬
rabilis aura ꝑflau̾it patriã tuã uoces. Erit
igi ᷑ exilii tui non solũ facilis s iocanda con-¬
dicio Cũ enĩ duo sunt que hõm affectũ ad
beninolentiã excitant uirtus scilz qua ut
ait cicero nichil est amabilius Et in nerẽ¬
tibus uiris inflicta calamitas. Quorũ pͥmũ
fecit ut amenius miremq claros uiros.
Scom ut mifereat᷑ ifflictis Altum in hac
tempestate tibi aderit Alterũ adẽe uidebit᷑
splendidissimꝰ uultus est Rursus int̾ ho-¬
minis eriẽxnas non in ultimis mirat᷑ ex
forte retens hec ciuiũ tuorũ ira letestat.
ne ue tibi hoc exulis nomen casus aliquis
eripiat in quo missie nichil fauoris aũt ⁊
atq ignomimã refornuidat animꝰ pͥmũ
nego tale hic aliqͥd messe ubi oblatam tibi
magne landis mat̾ĩam ac gn̾osam fuisse lin-¬

Expanded text:
huius immensi edificii angulum sis astrictus; huius immensi edificii angulum sis astrictus; quominus, ubicunque terram sub pedibus calcaveris, ubi celum supra verticem videris, ubi te spirabilis aura perflaverit, patriam tuam voces. Erit igitur exilii tui non solum facilis sed iocunda conditio. 17 Cum enim duo sint que hominum affectum ad benivolentiam excitant, virtus scilicet, qua, ut ait Cicero, nichil est amabilius, et immerentibus viris inflicta calamitas — quorum primum facit ut amemus miremurque claros viros, secundum ut misereamur afflictis — alterum in hac tempestatesplendidissimus vultus est; rursus inter hominis erumnas non in ultimis numeratur forte recens hec civium tuorum ira lentescat, neve tibi hoc exulis nomen casus aliquis eripiat, in quo miserie nichil, favoris autem ‘atque ignominiam reformidat animus’. Primum, nego tale hic aliquid inesse, ubi oblatam tibi magne laudis materiam ac generosam fuisse lin
Abbreviated transcription (Latin):
quidꝙꝰ ĩuenerit Erige am̃i distute tenebras
errorũ pplariũ nompateant aures tue nui¬
liercularã uocibus iũqy letus eris nũꝙpo
securus si te ppło regendũ tradid̾is/ quid ꝙ
magna ꝑs hõim aut mirat᷑ aut metuit.
pocius te paucorũ ꝯsiliis non sunt ut uidẽ¬
tur ista terribilia Inter q̃ uulgus exignũ
numerat et si lectio longa nõ ꝓfuit exꝑi¬
entia prodit fortasse noli semꝑ t̾ram intu¬
eri interdũ oculos attolle ꝯfestim u̾itas oc¬
curret et exiliũ nichil ẽẽ fateberis nec
uere cui totus hic orbis est patria ¶ Qd
enĩ refert ꝙ diuersa trarũ ꝑte ꝯsistat ual¬
les quidẽ et lacus et flũa et colles alios
uidet celum unũ est illi se infert illus ani¬
mũ erigit eo cogitatões suas ex om̃i mũde
ꝑte tnsmittit Nec aliud ꝙͣ sub tecti uiius
amplexu ex alio in aliũ thalanũ tͣnsinis¬
spem diutissime fefellisti Absit ut ad unũ

Expanded text:
quicquid invenerit. Erige animum, discute tenebras quicquid invenerit. Erige animum, discute tenebras errorum popularium, non pateant aures tue muliercularum vocibus. Nunquam letus eris, nunquam securus, si te populo regendum tradideris; quicquid magna pars hominum aut miratur aut metuit,  Committe potius te paucorum consiliis. Non sunt, ut videntur, ista terribilia, inter que vulgus exilium numerat; et si lectio longa non profuit, experientia proderit fortasse. Noli semper terram intueri, interdum oculos attolle; confestim veritas occurret et exilium nichil esse fateberis, necvere cui totus hic orbis est patria. 15 Quid enim refert quam diversa terrarum parte consistat? valles quidem et lacus et flumina et colles alios videt; celum unum est; illi se infert, illuc animum erigit, eo cogitationes suas ex omni mundi parte transmittit, nec aliud quam sub tecti unius amplexu ex alio in alium thalamum transivis multorum spem diutissime fefellisti, absit ut ad unum
Abbreviated transcription (Latin):
heseris cum tibi magnus uidebaris in telli¬
gis nrec deinceps dubitas eam q̃ impalit
exul diues et cancior uadis ut facile de
duobus grandibus bonis malũ unũ ⁊ illd̾
exignũ ꝯso leris siquid tñ in uita bonũ nͥ
prĩa nõ reuehet casus At uõ ꝙ tantoꝑe
defles exiliũ et ꝑtiriax illustrabit ĩuria.
multos magnos uiros calamitas fecit.
młtos declarauit Neminẽ ex diuerso mi-¬
serũ fecit adu̾sitas sed detexit neclatitare
diutius passa est Cuid palles qi magnũ
in te ius hẽat fortuna non illa ꝑtes udicis
obtinet sed testis qualis sis in tua ptãte
est Non est in illius quale de te testimoniũ
ferat s ut ferat tñ mentiri non potest
lequi potest/ Quis aũt nisi culpe sibi ꝯscius
testem metuit uera locuturũ nõ est que te
ad ignauatii cogat/ estq̃ gressus tuos di¬
nume̾t pacĩam ex̾ceat suspiciat aut despi¬
ciat pectoris tui robur dem ppło referit

Expanded text:
heseris, cum tibi magnus videbaris, intelliheseris, cum tibi magnus videbaris, intelligis; nec deinceps dubitas, eam que impulit, exul dives et cautior vadis, ut facile duobus grandibus bonis malum unum et illud exiguum consoleris, siquid tamen in vita bonum nisi patria, non revehet casus; at vero, quod tantopere defles exilium et pertinax illustrabit iniuria. Multos magnos viros calamitas fecit, multos declaravit; neminem ex diverso miserum fecit adversitas, sed detexit nec latitare diutius passa est. Quid palles, quasi magnum in te ius habeat fortuna? non illa partes iudicis obtinet, sed testis. Qualis sis in tua potestate est; non est in illius quale de te testimonium ferat, sed ut ferat tantum; mentiri non potest, loqui potest. 13 Quis autem, nisi culpe sibi conscius, testem metuit vera locuturum? Non est que te ad ignaviam cogat; est que gressus tuos dinumeret, patientiam exerceat, suspiciat aut despiciat pectoris tui robur, deinde populo referat
Abbreviated transcription (Latin):
suspitõem honorũ ꝑ om̃e uitã fuga non
recipit et pauꝑtatem remisit pr̃ie pietas
eximit᷑ Patria tua nullo te alio affecit in¬
cõmodo/ ꝙͣ ut eius careres amplexibus oĩa
tua aut tecũ sunt aut tibi seruñt non illa
solum dico que nec eripi pot̾ant magna¬
ninitatẽ modestiã aliasq u̾tutes que siue
bias ille sapiens ut cicero ut ualerius ut¬
qz om̃s siue ut seneca ait Etilbon incensa
pr̃ia profugus sua secũ se ferre gloriatun
s uulgarit᷑ intelligo tua ẽt̃ que de fortuns
manibus accepisti uet̾is eĩ pr̃imonii dñs
ꝑuide locuples exul excedis ac domi fueras
ciuis An irescio an eo forte locupletior qd̾
manẽtibus diuiciis sumptus est partior.
Accidit ꝙ maior ꝑs hom non prius se ca¬
dere posse ꝙͣ tota ceciderit suspicat᷑/ Tũ
uo non cecidisti s impulsus es integer igĩ
ac rectus sentis iam ut arbitror mutare
fortunã et ẜ fragilibus fundamentis in¬

Expanded text:
suspicionem honorum per omnem vitam fuga non suspicionem honorum per omnem vitam fuga non recipit, et paupertatem remisit patrie pietas, eximitur. 9 Patria tua nullo te alio affecit incommodo, quam ut eius careres amplexibus. Omnia tua aut tecum sunt aut tibi serviunt; non illa solum dico que nec eripi poterant: magnanimitatem modestiam aliasque virtutes, que sive Bias ille sapiens, ut Cicero, ut Valerius utque omnes, sive, ut Seneca ait, Stilbon, incensa patria, profugus sua secum se ferre gloriatur; sed vulgariter intelligo tua etiam que de fortune manibus accepisti. Veteris enim patrimonii dominus perinde locuples exul excedis ac domi fueras civis; ac nescio an eo forte locupletior quod manentibus divitiis, sumptus est parcior. 10 Accedit quod maior pars hominum non priuis se cadere posse quam tota ceciderit suspicatur; tu vero non cecidisti, sed impulsus es. Integer igitur ac rectus, sentis iam, ut arbitror, nutare fortunam; et quam fragilibus fundamentis in
Abbreviated transcription (Latin):
serũ sit ut uirũ fortem cogere possit ad
ins facibus ardere te credere q̃ procul a
patria ꝯflagraturẽ uiderent᷑ intensius uel
si exilii comes moxia seq̃retur obeuntem
multe michi simł ꝯtrahenda fuerãt. qͥbꝰ
sen blandũ illud seu uentosũ malũ mitigari
posset sen prestari solaciũ pauꝑtati Que
quãꝙͣ et michi dictu facilia uideri et tibi an¬
Ditu credibilia debuissent non tñ facile ua¬
riorũ rxmedia membrorũ hiis explicabãt᷑
angustiis. S tristis enĩ res ꝙͣ luctuosa sit
iste quẽ amorem dicimus ꝙͣ miserabiles exi¬
tus ĩueniat ꝙͣ fucata et mendaci fulgore
celata sit ꝙͣ nichil eorũ que pollicet᷑ p̃stare
possit ambitio ꝙ magno aĩo tollerabilis sit
pauptas non potest a quoꝙ hõm breniter
dici in p̃senti uero qͣndonec amoris flãmam
morũ tuoeũ guitas nouit/ et si quid olin tale
sensisses ian etas extinxit/ mubitiõis p̃tel

Expanded text:
serum sit, ut virum fortem cogere possit ad serum sit, ut virum fortem cogere possit ad nis facibus ardere te crederem, que procul a patria conflagrature viderentur intensius, vel si exilii comes inopia sequeretur abeuntem, multa michi simul contrahenda fuerant, quibus seu blandum illud seu ventosum malum mitigari posset seu prestari solatium paupertati. Que, quanquam et michi dictu facilia videri et tibi auditu credibilia debuissent, non tamen facile variorum remedia morborum his explicabantur angustiis. 8 Quam tristis enim res, quam luctuosa sit iste quem amorem dicimus; quam miserabiles exitus inveniat, quam fucata et mendaci fulgore celata sit, quam nichil eorum que pollicetur, prestare possit ambitio; quam magno animo tolerabilis sit paupertas, non potest a quoquam hominum breviter dici. In presenti vero, quando nec amoris flammam morum tuorum gravitas novit, et siquid olim tale sensisses, iam etas extinxit, ambitionis preterea
Abbreviated transcription (Latin):
infecte ꝑtis ꝯtagia dilabant᷑ ꝓxima circũ¬
limũt uulueris tui quoqz oras ambire et
ne in totũ nñm dolor serpat cõquisitis ꝓpere
fomentis occurre uoli queso trepidare nõ
illus digitos inferam ubi tn forsan ex pectas
nichil ꝯtra oppinionẽ tuã hodie dicturus
sum illud potius ne cũ unius desperatione
ceterarũ oĩm subeũte fastidio totius uite tue
tranquillitas ꝑxat. Euitar quando ita ius
ut reitegrande tibi sper nulla miche spes
suꝑsit finge itaq in exilio uiuendũ tibi
in exilio moriendũ habes. credo qd̾ petis ut
me fauente remedũt reditũ in pr̃iam despe¬
rare tibi liceat. Uerũ ut cumulatius mos
gerat᷑ egritudini tue indulgebo tibi ãplius
non ut in hoc tantũ exilio s toto diuisus
Ut orbe a t̾ra moriare tua tibi barbara
tellus incunibat plus ego ꝙ tip̃e dolor tuo
ꝑmisi tu lestͥus nichil ego etiã tristiora ꝓ¬
posui uiec tñ uideo quid in hac re tã mi¬

Expanded text:
infecte partis contagia dilabantur, proxima circuminfecte partis contagia dilabantur, proxima circumliniunt, vulneris quoque tui oras ambire et ne in totum animum dolor serpat, conquisitis propere fomentis occurrere? Noli, queso, trepidare; non illuc digitos inferam, ubi forsan expectas. Nichil contra opinionem tuam hodie dicturus sum; illud potius, ne, cum unius rei desperatione ceterarum omnium subeunte fastidio, totius vite tue tranquillitas pereat, enitar quando ita vis, ut redintegrande tibi spei nulla michi spes supersit. 6 Finge itaque in exilio vivendum tibi, in exilio moriendum; habes, credo, quod petis, ut me favente reditum in patriam desperare tibi liceat. Verum, ut cumulatius mos geratur egritudini tue, indulgebo tibi amplius: non ut in hoc tantum exilio, sed toto divisus ut orbe A terra moriare tua, tibi barbara tellus Incumbat. Plus ego quam tu ipse, dolori tuo permisi; tu letius nichil, ego etiam tristiora proposui. Nec tamen video quid in hac re tam mi
Abbreviated transcription (Latin):
rem magis mardescere quã eius qui erga
bene meritã amicam se gessit asperius An te
magis ext̾uit edictũ patrie quo penis ad¬
hibits cauetun ne de reuetandis exulibus
mentio illa fiat ad ppłm Ecire aũt debes po-¬
pulorũ uoluntates sicut ingressu frementes
et uarie sunt sit progressu faciles et ĩstables
fore, Sed est quedam in animis mortalium
quã et tenniter uideo et uerbis ꝯsequi neq̃o
nniserabilis et funesta ꝑuersitas̃ aures obꝰ¬
struenciũ aduersus falutares ꝯsolatoeñ us¬
tes atq om̃ibꝰ modis adagentiũ eͣt mise¬
riores fiant ne ue aliquid quod dolorem
linire possit obreꝑat, quo nichil ex cogita¬
ri potest ne dicam esse demencius, Aunt
uo ꝯm sit te affectũ nuenio ut desperatõem
reditus tui pro quadã ut ita dixerim uolux¬
tate suspiçias ab illa ꝑte manũ retraham
in qua uulnus int̾etabile medicamẽtanil
aut alt̾o mẽbro ꝑdito ne ꝑ reliquũ corpus

Expanded text:
rem magis inardescere quam eius qui erga rem magis inardescere quam eius qui erga bene meritam amicam se gessit asperius? An te magis exterruit edictum patrie quo penis adhibitis, cavetur ne de revocandis exulibus mentio ulla fiat ad populum? scire autem debes populorum voluntates, sicut ingressu frementes et varie sunt, sic progressu faciles et instabiles fore. 4 Sed est quedam in animis mortalium, quam et tenuiter video et verbis consequi nequeo, miserabilis et funesta perversitas, aures obstruentium adversus salutares consolatorum voces atque omnibus modis id agentium ut miseriores fiant neve aliquid quod dolorem lenire possit, obrepat; quo nichil excogitari potest, ne dicam esse, dementius. Nunc vero quoniam sic te affectum invenio ut desperationem reditus tui pro quadam, ut ita dixerim, voluptate suscipias, ab illa parte manum retraham, in qua vulnus intractabile medicamenta nilaut altero membro perdito, ne per reliquum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
Ionus illam tibi remedii nichil ꝯtulis¬
se nec satis scio utrũ in medico an in egro¬
tante sit uiciũ qui si ad salutẽ ꝑuenire cup
credulũ se consiliis et obseq̃ntissimũ medi¬
corũ legibus p̃stare deb Ego quidẽ in illa
id agẽbam ut dimissa pria spem seruares
cuius tanta uis est ut pñtes molestias non
sentiat dum sibi letiora ꝓmittens uenturũ
temyus cogitatõ e ꝯplectit᷑ Quid aũt te
Despare prohibebat patrie ne religantis
aspitas Sine nam uero seu quid yrsus ẽ tibi
p̃ter hoc unũ exilii nͥ ablatũ Illatũ ue quo
Roleno En ad hͨ clarorũ uiroꝵ exempla de¬
fuerant. E ed multa ã oculos posui ⁊ multa
ponre̾m nist illa ꝑiissent ex quibꝰ ꝯgnosteres
spem bonã euentus hr̃e felicissimos An uero
tinusti patriã tuã sine fine senturã qd̾ tani¬
tillũ ex solita dulcedine remisisset Sed an
ignorabas nulli natorũ pr̃es ẽẽ mitiores ꝙͣ ei¬
ꝙ quẽ semel male tractauerint nulliꝯ ano¬

Expanded text:
nil illam tibi remedii contulisse; nec satis scio utrum in medico an in egrotante sit vitium, qui si ad salutem pervenire cupit, credulum se consiliis et obsequentissimum medicorum legibus prestare debet. Ego quidem in illa id agebam ut dimissa patria, spem servares, cuius tanta vis est ut presentes molestias non sentiat, dum sibi letiora promittens, venturum tempus cogitatione complectitur. 2 Quid autem te sperare prohibebat? patrie ne relegantis asperitas? quenam vero? seu quid prorsus est tibi, preter hoc unum exilii nomen, ablatum illatum ve quo doleas? an ad hec tibi clarorum virorum exempla defuerant? sed multa ante oculos posui, et plura ponerem, nisi illa periissent, ex quibus agnosceres spem bonam eventus habere felicissimos. 3 An vero timuisti patriam tuam sine fine sevituram, quod tantillum ex solita dulcedine remisisset? sed an ignorabas nulli natorum patres esse mitiores quam ei quem semel male tractaverint, nullius amo
Abbreviated transcription (Latin):
cam multa loqui nõ magis dolore ꝙͣ gaudio
ĩpedim᷑ hoc unũ me tacente nõ ignoras us¬
qr adeo saxeus nõ sum ut ad tam gu̾osum et
tam debitũ amorem sit michi ncc̃iꝰ hortator
ati utiuã in amando nõ magis freuo ꝙͣ cal¬
caribꝰ egeren Tranquillor michi profecto
ado lescentia tñsiss tnquillor inuẽta seq̃ret᷑

Expanded text:
cam? multa loqui non magis dolore quam gaudio cam? multa loqui non magis dolore quam gaudio prepedimur. Hoc unum, me tacente, non ignoras: usque adeo saxeus non sum, ut ad tam generosum et tam debitum amorem sit michi necessarius hortator. Atque utinam in amando non magis freno quam calcaribus egerem! tranquillior michi profecto adolescentia transiisset, tranquillior iu
Abbreviated transcription (Latin):
ymaginẽ et in saxo durissims et̾uũ genti¬
bus adoranda uestigia ubi ad lr̃am luce cla¬
rius impetũ ceruit᷑ illud ysaye. et uenient
ad te curui filii eorũ qui huiliauerũt te et
adorabunt uestigia pedum tuorũ om̃es qui
detrahebant tibi Cirtutre sc̃orum tumulos
Uagari ꝑ apłorum atria melioribus iam
curis comitantibꝰ et inquieta sollicitudine
uite pntis in litore massilie destituta. Que
cum ita sint puid me segnem notas cũ scias
yiter meũ ex alieno pendet arbitrio ego
meip̃m tibi dederam ꝑuũ quidẽ s ꝑpetuũ mũ¬
mis Tun me altei parere uoluisti si alcten
ꝓprre dicit᷑ talis et tam unanimis g̾manꝰ
tas forte ne lepidissinus. ocis tuis offende̾r̾
bolet uñ leiis qͥntũlib blanda ꝯtrectatio
duigina adhibes ubi pupugisse uidebare dũ
ad fe amandũ ymo uero ad tibi reddendas
amoris uices predulcitꝰ tohortaris Quid di¬

Expanded text:
imaginem et in saxo durissimo eternum gentiimaginem et in saxo durissimo eternum gentibus adoranda vestigia, ubi ad literam luce clarius impletum cernitur illud Ysaie: «Et venient ad te curvi filii eorum qui humiliaverunt te, et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes qui detrahebant tibi»; circuire sanctorum tumulos, vagari per Apostolorum atria, melioribus iam curis comitantibus et inquieta solicitudine vite presentis in litore Massilie destituta! 29 Que cum ita sint, quid me segnem vocas, cum scias quod iter meum ex alieno pendet arbitrio? Ego me ipsum tibi dederam, parvum quidem sed perpetuum munus; tu me alteri parere voluisti, si alter proprie dicitur talis et tam unanimis germanus. rarum parte, veritus forte ne lepidissimis iocis tuis offenderer — solet enim leonis quantumlibet blanda contrectatio dragmam adhibes ubi pupugisse videbare, dum me ad te amandum, imo vero ad tibi reddendas amoris vices, predulciter cohortaris. 31 Quid di
Abbreviated transcription (Latin):
rãbiles uixerunt uiri quos nmnꝙͣ fama ta¬
citura est de ciuita te inꝙ illa cui nulla siłis
fut nulla futura est que ciuitas regũ etiã
ab hoste dicta est de cuiꝰ ppło scriptũ legimꝰ
Migna est fortuna ppłi rõm magnũ ext̾ri¬
bile nomen cuiꝰ sine exemplo magnitudine
atq incõꝑabilem monarchiam futurã pntẽ¬
q dm̃ni ꝯciuerunt uates u̾eq nũt ego Ro-¬
manorũ ꝓsequor landes maior res est ꝙͣ ut
possit a tuscurrente tractari s hec cursim
attingi ut intellige̾s nõ ꝑuipendere me
regine urbis aspectũ de qua infinita ꝑlegi
et ip̃e multa iam sc̾psi plura forte sẽpturꝰ
inisi pͥmordia mea p̃cipitata dies mortis ab¬
rumpat finge mẽ hiis nequaꝙͣ tangi ꝙͣ
dulte tñ est xp̃iano am̃o urbem cerne̾ celi in¬
stai et t̾ris sacrosc̃is martyrũ nerius atq
ossibus ꝯsertam et ueri testiũ p̃ciosa cede res¬
persam uidere uerendã populis salua toris

Expanded text:
rabiles vixerunt viri, quos nunquam fama tarabiles vixerunt viri, quos nunquam fama tacitura est; 26 de civitate, inquam, illa cui nulla similis fuit, nulla futura est; que civitas regum etiam ab hoste dicta est; de cuius populo scriptum legimus: «Magna est fortuna populi Romani, magnum et terribile nomen»; cuius sine exemplo magnitudinem atque incomparabilem monarchiam futuram presentemque divini cecinerunt vates? 27 Neque nunc ego romanas prosequor laudes: maior res est quam ut possit a transcurrente tractari; sed hec cursim attigi, ut intelligeres non parvipendere me regine urbis aspectum, de qua infinita perlegi et ipse multa iam scripsi, plura forte scripturus, nisi primordia mea precipitata dies mortis abrumpat. 28 Finge me his nequaquam tangi; quam dulce tamen est cristiano animo urbem cernere celi instar in terris, sacrosanctis martyrum nervis atque ossibus consertam et veri testium preciosa cede respersam; videre verendam populis Salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
annũ iam ꝓtraxi dũ cogito ecce ille cras ad¬
erit Ecce tu postridie mouebis Exidat qͣrẽ¬
dam curarũ non mediocris cumłus quem cũ
nullo mortaliũ nisi tecum equo aĩo ꝑtiret.
emescat afft̃us cernendi p̃slarissimũ pr̃em
tũc mag̃nimos fr̃es honestissimas sorores
ut ait u̾gilius tuscum tyberim et Romana
palacia terue̾ Credi nõ posset ꝙͣtũ urbem
illam desertam ꝙͣuis ex uet̾is effigient ome
spectare cupiam quã ninꝙͣ uidi segnitiem¬
ubi nream si tamen segnicies et non nc̃citas
fuit incusso Exultare michi uidet᷑ seneca
ad luciliũ scribens ex ip̃a uilla scipionis
a ffrican nec modicũ duct uidisse locũ ubi
ille ui tantus exulau̾at qd̵ si ꝯtigit hyspa
po honũ quid ne hoiem ytalicũ sentire pu¬
tas/ non de uilla bterui aut de scipionis se¬
pulchro s de urbe roma ubi scipio natus.
ubi educatus ubi uictor idẽ et reus pariglo¬
ria triũphauit ubi non unus ille s m̃nume¬

Expanded text:
annum iam protraxi, dum cogito ‘ecce ille cras adannum iam protraxi, dum cogito ‘ecce ille cras aderit, ecce tu postridie movebis’; excidat quarundam curarum non mediocris cumulus, quem cum nullo mortalium nisi tecum equo animo partirer; quiescat affectus cernendi preclarissimum patrem tuum, magnanimos fratres, honestissimas sorores, ut ait Virgilius, tuscum Tyberim et romana palatia cernere? Credi non posset quantum urbem illam, desertam quamvis et veteris effigiem Rome, spectare cupiam, quam nunquam vidi; ubi segnitiem meam, si tamen segnities et non necessitas fuit, incuso. 25 Exultare michi videtur Seneca ad Lucilium scribens ex ipsa villa Scipionis Africani, nec modicum ducit vidisse locum ubi ille vir tantus exulaverat, ubi negata pano homini, quid me hominem italicum sentire putas non de villa Literni aut de Scipionis sepulcro, sed de urbe Roma, ubi Scipio natus est, ubi educatus, ubi victor idem et reus pari gloria triumphavit; ubi non unus ille, sed innume
Abbreviated transcription (Latin):
manũ alud dies uulue̾t dies medet᷑ atq ad¬
uersus hanc simulatã ut tu uocas laure¬
am simulatus ille mͥ etiã augustinꝰ forte
ꝓfuerit Multa eiũ et guia legendo młtũq
ais temptatũ te quoq fictionibꝰ meis ac
ꝓpedelusũ ymo uero delusũ aliꝙͣdiu expec¬
tasse me rome siul aũt nigens u̾iuendi
teq reuidendi de sideriũ tandem qd̵ specta¬
tores callidi in c̾culatorũ p̃stigiis solent
apienti tibi oculos et in artes meas ꝓfũ¬
dĩs intendenti onnẽ ingenii mei freuã
patuisse/ deus bone quid hoc est calũpmãdo
tu quidẽ facies ut magnus sim Iã ioro astres
uideri michi incipio Reꝑtor magite suie unnus
gͥe suorũ sequatiũ E gõ sũ dardens uel dani¬
geron uł apollo uł aluis si quẽ ads ea no¬
tiorem fecit Parũ ne p̾stign p̃stigiatorem
Serio uelim michi rũdeas Cesset ꝙͣuis ardor
faciem tuã uidendi quẽ la boriosissime ĩ qͣr tũ

Expanded text:
nianum illud: «Dies vulnerat, dies medetur», atque adnianum illud: «Dies vulnerat, dies medetur», atque adversus hanc simulatam, ut tu vocas, Lauream, simulatus ille michi etiam Augustinus forte profuerit. Multa enim et gravia legendo multumque ais? tentatum te quoque fictionibus meis ac prope delusum, imo vero delusum, aliquandiu expectasse me Rome, simulantem ingens veniendi teque revidendi desiderium; tandem, quod spectatores callidi in circulatorum prestigiis solent, aperienti tibi oculos et in artes meas profundius intendenti, omnem ingenii mei scenam patuisse. 22 Deus bone, quid hoc est? calumniando tu quidem facies ut magus sim; iam Zoroastres videri michi incipio, repertor magie, sive unus aliquis suorum sequacium. Esto, sim Dardanus vel Damigeron vel Apollo vel alius, siquem ars ea notiorem fecit. Parum ne prestigii est, prestigiatorem Serio velim michi respondeas. Cesset quamvis ardor faciem tuam videndi, quem laboriosissime in quartum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ergo ais fixisse mx mͥ speciosum
lauree nomen ut esset et de qua ego loq̃¬
rer et ꝓpter quã de me michi loq̃rentur
Re aũt in aĩo meo laureã nichil ẽe nisi for¬
te illam põeticã ad quã aspirare me longũ
et in defensũ studiũ testat᷑ de hac aũt spi¬
rante laurea cuiꝰ forma captus uideor.
mami facta ẽe omĩa ficta carmĩa suulata
suspiria In hoc uno uere nĩc iocaris sila¬
to ẽẽt utinã et non furor S crede michi
nemo sine magno laboresmmłat laborare
aũt gratis ut insanus uidearis insaniã
sũma est Adde qd egritudinẽ gestibus iĩ¬
tari bñ ualentes possumo uerũ pallorem
simlare nõ possumꝰ/. Tibi pallor tibi la¬
bor meus notus est ĩtaq magis uereor
ne ta illa festiuita te socratica quã ironi¬
am uocant quo in gue nec socͣti quid̃ cedis
morbo meo insultos Sed expecta ultus hͦ
cũ tꝑre maturescit uerũq fiet in me titero¬

Expanded text:
Quid ergo ais? finxisse me michi speciosum Quid ergo ais? finxisse me michi speciosum Lauree nomen, ut esset et de qua ego loquerer et propter quam de me multi loquerentur; re autem vera in animo meo Lauream nichil esse, nisi illam forte poeticam, ad quam aspirare me longum et indefessum studium testatur; de hac autem spirante Laurea, cuius forma captus videor, manufacta esse omnia, ficta carmina, simulata suspiria. In hoc uno vere utinam iocareris; simulatio esset utinam et non furor! 19 Sed, crede michi, nemo sine magno labore diu simulat; laborare autem gratis, ut insanus videaris, insania summa est. Adde quod egritudinem gestibus imitari bene valentes possumus, verum pallorem simulare non possumus. Tibi pallor, tibi labor meus notus est: itaque magis vereor ne tua illa festivitate socratica, quam yroniam vocant, quo in genere nec Socrati quidem cedis, morbo meo insultes. 20 Sed expecta; ulcus hoc cum tempore maturescet, verumque fiet in me cicero
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmittere nõ metuit cũ sit homo audebo
et ego qui homo sũ amorem huanũ am̃e
illius sacͣtissime que nĩc celo fruit᷑ sperare.
losophica etiã m̃c et poetita ruminanti
augustini dicta qi quedã sompniã uideri
melius dixisses illa relegenti totã uitam
uxã nichil uideri Aliud ꝙͣ leue sompniũi
citor interdũ uelut e sompno guissimo
s urgente mortalitatis sarcina palpebͤ.
obdormio uoluntates mee fluctuãt. et
desid̾ia distordant et discordando me lace¬
rant Sit aduersus int̾iorem hõiem ext̾i¬
or pugͣt nunc dextͣ ingeminãs luctus
mĩt ille sinistra nec mora net requies et
nisi pater etis uoce p̃lia diẽs fessum
dareta de manibꝰ hentilli ardentis eripiat
uincet ext̾ior Qud multa Ad huc de fine
sum inc̾tus uiuoq in spe trepida sepe ad
uictorem mortis exclamans, Eripe me
hiis ĩuicte malis da dextram misio Et te
nichil flexibiliꝰ quotũq tͣxeris seqũtur

Expanded text:
promittere non metuit, cum sit homo, audebo promittere non metuit, cum sit homo, audebo et ego, qui homo sum, amorem humanum anime illius sacratissime, que nunc celo fruitur, sperare. philosophica etiam nunc et poetica ruminanti, Augustini dicta quasi quedam somnia videri. Melius dixisses illa relegenti totam michi vitam meam nichil videri aliud quam leve somnium citor interdum velut e somno gravissimo; sed urgente mortalitatis sarcina, palpebreobdormio. Voluntates mee fluctuant et desideria discordant et discordando me lacerant. Sic adversus interiorem hominem exterior pugnat, Nunc dextra ingeminans ictus, nunc ille sinistra; Nec mora nec requies; et nisi Pater eternus, “voce prelia dirimens, fessum Dareta” de manibus Entelli ardentis “eripiat”, vincet exterior. Quid multa? adhuc de fine sum incertus, vivoque in spe trepida, sepe ad victorem mortis exclamans: Eripe me his, invicte, malis;... Da dextram misero et tenichil flexibilius; quocunque traxeris, sequuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
rara lc̃io est que ꝑiculo nacet nisi legenti
lux diuine u̾itatis affluxit ꝙ seq̃ndũ de¬
clinandũ ue sit docens Illa aũt duce secu̾a
sunt oĩa et que noce potant iam cyrtibus
et caribdi aut famosis in alto sto pulis fũt
finis fiat u̾e ne an fło augustinũ am̃o con¬
plectar ip̃e nouit Est eni ubi nec fallere
uult quisꝙͣ nec falli pot̾ unde denia uite
ee erroresq ceruentẽ misereri arbit᷑᷑
poresertim si adolescencie sus meñt quam
uagã et aberrantẽmiseratus om̃ps retx¬
it ad rectũ iter et nũc pro arenosis affrĩ¬
ce littoribus ubi aliꝙͣdiũ noxie delectatus
urgebat ad mortẽ et̾ue frondẽtis nłm
sine fine municipẽ esse dedit Inde michi
fauet inde me diligit quid eiũ dubitem
cũ audiam in eo libro quem de u̾a religiõe
conscripsit eũ spe fmissima dicentẽ Quis¬
quis angelorũ deum diligit certus sũ ꝙ me
plationis tõis dei angelicũ inuorem sibi

Expanded text:
Rara lectio est que periculo vacet, nisi legenti Rara lectio est que periculo vacet, nisi legenti lux divine veritatis affulserit, quid sequendum declinandum ve sit docens; illa autem duce, secura sunt omnia, et que nocere poterant, iam Syrtibus et Caribdi aut famosis in alto scopulis notiorfinis fiat, vere ne an falso Augustinum animo complectar, ipse novit. Est enim ubi nec fallere vult quisquam nec falli potest, unde devia vite mee erroresque cernentem misereri arbitror; presertim si adolescentie sue meminit, quam vagam et aberrantem miseratus Omnipotens retraxit ad rectum iter, et nunc, pro arenosis Africe litoribus, ubi aliquandiu noxie delectatus vergebat ad mortem, eterne frondentis Ierusalem sine fine municipem esse dedit. Inde michi favet, inde me diligit. 15 Quid enim dubitem, cum audiam in eo libro, quem De Vera Religione conscripsit, eum spe firmissima dicentem: «Quisquis angelorum Deum diligit, certus sum quod me platione comunis Dei, angelicum amorem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
huilem et hũiliter excelsũ nõ qui alieniss
plums ornatus auctoribꝰ infltet S qui
iam xp̃iane religionis fluitantem puppĩ¬
inter bereticoꝵ scopulos agens p̃ñtis q
magnitudinis suix arrogantia sibi ꝯscis
u̾iratem ỹmordiorũ suorũ et adolestentie
rudimenta cõmemioret. et doctor tantus
eccłie non erubestat ducatũ arpinatis ho¬
mĩs licet alio tendentis Sur aũt erubes¬
ceret Neno dux spernendus est qͥ mã
salutis ostendit Qnd ergo studio u̾itatis
obesse pot᷑ uel pło uł cicero/ quoꝵ alt̾us
scola fidei uitatem nõ mõ nõ ipugnat
S docet ⁊ p̾dicat Alt̾ius libri recti adã
itineris duces Eadem et de aliis dici pñt
ẽẽ que uitari oꝑteat cũ et apud nostros
quedã suit ꝑicula in cantis Et angustimꝰ
ip̃e in quodã oꝑoso uolunũe de uberrima
messe suorũ studiorũ int̾ nascentis erroris
lolliũ ꝓprio pollice decerpat/ Quid ergo

Expanded text:
humilem et humiliter excelsum, non qui, alienis humilem et humiliter excelsum, non qui, alienis plumis ornatus, auctoribus insultet, sed qui iam cristiane religionis fluitantem puppiinter hereticorum scopulos agens, presentisque magnitudinis sine arrogantia sibi conscius, veritatem primordiorum suorum et adolescentie rudimenta commemoret; et doctor tantus Ecclesie, non erubescat ducatum Arpinatis hominis, licet alio tendentis! Cur autem erubesceret? nemo dux spernendus est qui viam salutis ostendit. 12 Quid ergo studio veritatis obesse potest vel Plato vel Cicero, quorum alterius scola fidem veracem non modo non impugnat sed docet et predicat, alterius libri recti ad illam itineris duces sunt? Eadem et de aliis dici possuesse que vitari oporteat, cum et apud nostros quedam sint periculosa incautis, et Augustinus ipse, in quodam operoso volumine, de uberrima messe suorum studiorum internascentis erroris lolium proprio pollice decerpat. Quid ergo?
Abbreviated transcription (Latin):
nũꝙͣ tantis oratorꝰ ac hystoricoꝵ colori¬
ex probrari sibi Ciconianũ nomẽ audierat
qd cũ audisset ihonimꝰ fidẽq dedisset ꝙ.
nunꝙͣ amplius libros gentiluũ attingeret
ꝙ diligent ab omĩbus s a cicerone p̃ẜtĩ
abstierit nosti Augustinũ u̾o cui nullo.
sompno interdc̃m erat non solũ familiari¬
ter illis uti non puduit Sed ingenure ẽt
fateri se in libris platonicorũ magnam
fidei nr̃e ꝑtem muenisse Et ex libro Cice¬
ronis qui uocat᷑ hortensius mutatõs mira¬
bili ab om̃i spe fallaci et ab mutilibus
discordancũ sectarũ ꝯtentiõibus adu̾sũ
ad solus u̾itatis studiũ fuisse ꝯu̾sum et
tcione libri illius in flãmatũ ut mutatis
affectibus et abiectis uoluptatibus uolare
altius inciꝑet e uirũ ineffabilem dignũq
quẽ citero ip̃e pro rostris laudet cuiq pub ͭ ͤ
grates agat ꝙ inten tã multos ingratos
Unus uelit ẽẽ gͣtissimus O uirũ magͥfice

Expanded text:
nunquam tantis oratorum ac historicorum colorinunquam tantis oratorum ac historicorum coloris; nunquam exprobrari sibi ciceronianum nomen audierat; quod cum audiisset Ieronimus fidemque dedisset quod nunquam amplius libros gentilium attingeret, quam diligenter ab omnibus, sed a Cicerone presertim, abstinuerit nosti. 10 Augustinum, vero, cui nullo somnio interdictum erat, non solum familiariter illis uti non puduit, sed ingenue etiam fateri se in libris Platonicorum magnam fidei nostre partem invenisse, et ex libro Ciceronis qui vocatur Hortensius, mutatione mirabili ab omni spe fallaci et ab inutilibus discordantium sectarum contentionibus aversum, ad solius veritatis studium fuisse conversum, et lectione libri illius inflammatum, ut mutatis affectibus et abiectis voluptatibus, volare altius inciperet. 11 O virum ineffabilem, dignumque quem Cicero ipse pro rostris laudet, cuique publice grates agat, quod inter tam multos ingratos unus velit esse gratissimus! O virum magnifice
Abbreviated transcription (Latin):
est etiã ab inferis exctare ut uerũ fiat
ñꝙͣ moriar E ed quo huit iocando ꝑ gre-¬
deris multos fictionibus meis oppiniones
de me ꝯcepisse magnificas fuit hec ars
fa teor quibusdam ex illustribus in uiris
ut ingenio quodã ueras u̾tutes mirãtibꝰ
obsteutarent huic et nimie pompilio dĩ¬
ini colloquii et publio affricano dine etiã
strrpis fama quesita est Michi ars ea nõ
ꝯpetit/ Ulichil habro qd ostentem ⁊ tñ
nescio quis me ab incurtabulis suꝑuatuus
fat fauer insequit᷑ notior sum ꝙͣ uellem
et scio de me quãtuluscũq sum in britarto
ꝑtem multa iactari quibꝰ ego nec de pͥmos
nec extollor S cio ppłi totidem ue mẽdacia
dẽ qͦt u̾ba/ Et hoc quidẽ hactenꝰ Neq
eñ ut turbe displicxam magnoꝑe laborã
me nõ modo uulgus in sultũ S celũ ip̃m
fictiombus temptaret Itaq augustũ
⁊ eius libros smilata quadam bruiuolẽtia
tanta pħorum et poetarũ calte fundaret

Expanded text:
est etiam ab inferis excitare, ut verum fiat est etiam ab inferis excitare, ut verum fiat antequam moriar. 6 Sed quo hinc iocando progrederis? multos fictionibus meis opiniones de me concepisse magnificas! Fuit ars hec, fateor, quibusdam ex illustribus viris, ut, ingenio quodam, veras virtutes mirantibus ostentarent: hinc et Nume Pompilio divini colloquii et Publio Africano divine etiam stirpis fama quesita est. Michi ars ea non competit, nichil habeo quod ostentem; et tamen nescio quis me ab incunabulis supervacuus fati favor insequitur. 7 Notior sum quam vellem, et scio de me, quantuluscunque sim, in utramvis partem multa iactari, quibus ego nec deprimor nec extollor; scio populi totidem fere mendacia esse quot verba. Et hec quidem hactenus; neque enim ut turbe displiceam magnopere laborame, non modo vulgus insulsum, sed celum ipsum fictionibus tentare; itaque Augustinum et eius libros simulata quadam benivolentia tanta philosophorum et poetarum calce fundaret,