comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad faciente sumptusds̃ largitor
multoꝵ poss eẽ auarus si illa młta
uõ equarent᷑ facultatibe deantis. Di¬
cebatur eĩ supͣ nõ eẽ libalitatẽ ĩ mł¬
titud̾ie datuꝵ. lib̾ał ergo adeqͣt da¬
tiones ⁊ sumptus facultacib s ina
gnificus uult ꝓportionare sumptus
ꝯpenlz unde ⁊ nome accepit ab ip̃a
statu homo sit ⁊ quascũq facultates
sinc multas siue mediocres daffici¬
le est bene ut illis. ⁊ beue equare:
sumptus facultatib ¶ dõ lib̾alitas
se excendit ad medicres sumptus. sũ¬
ptus eĩ uel possunt considerari ẜ se.
li beralitas ẽ crͣ magnos sũptus si fa¬
ciens cos multas hãt facultates ⁊
⁊ ccͣ medrocres si faciens sũptus illo ᷤ
in ediccrt̾ facultatib hũud. s si sũ¬
prus nõ considerantur ẜ sesz ut ꝓ¬
portionaut᷑ facultacib. sic lib̾a litas
semꝑ est ccͣ in ediocres sumptus uã
sicut ꝑ in sumptus sunt medieres
⁊ ꝓportionati pauꝑib sic mragni sũt

Expanded text:
et ad facientem sumptus. Ideo largior multorum posset esse avarus, si illa multa non aequarentur facultatibus dantis. Dicebatur enim supra non esse liberalitatem in multitudine datorum. Liberalis ergo adaequat dationes, et sumptus facultatibus. Sed magnificus vult proportionare sumptus operibus: unde et nomen accepit. Ab ipsa quocunque statu homo sit, et quascumque facultates habeat, sive multas, sive mediocres: difficile est bene uti illis et bene aequare sumptus facultatibus. Ideo liberalitas se extendit ad mediocres sumptus. Sumptus enim, vel possunt considerari secundliberalitas est circa magnos sumptus, si faciens eos, multas habeat facultates: et etiam circa mediocres, si faciens sumptus illos, mediocriter facultatibus abundet. Sed si sumptus non considerentur secuultatibus: sic liberalitas semper est circa mediocres sumptus. Nam sicut parvi sumptus sunt mediocres et proportionati pauperibus: sic magni, sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sicut liberalitas ẽ repnineus auari¬
cias. ⁊ it oderans ꝓdigalicates. Sic
magnisicerͣ est repriens ꝑ iiceu¬
cias. ⁊ moderans consumpcioues.
¶⁊ scut librralitas ẽ faciens sũptꝰ
⁊ dationes ꝓportionatas facultati¬
bi. dic magiticenͣ ẽ facieus sũptꝰ
decences magius operib Uiso qͥd
c̃ magnificencia. sestat uidere crͣ

Expanded text:
as est reprimens avaritiam, et moderans prodigalitates: sic magnificentia est reprimens parvificentias, et moderans consumptiones. Et sicut liberalitas est faciens sumptus, et dationes proportionatas facultatibus: sic magnificentia est faciens sumptus decentes magnis operibus. Viso quid est magnificentia: resta
Abbreviated transcription (Latin):
ccͣ magnos sumptus impensos erga
diuiua. ⁊ eega totã coĩtatẽ. ex conse¬
quenti uero est erga magnos sũptꝰ
impensos ccͣ ꝑsõs dignas ⁊ ccͣ se ip̃m.¬
¶ Ostenso quia ẽ magͥficenͣ. ⁊ ccͣ que ht̃¬
plus contͣriacur auarice qmͣ ꝓdaga¬
magͥficos decliuando ad consũptõm.
ut ĩ in magnis oꝑib potius suꝑ ha¬
bundent sumptus qmͣ deficiant .c.

Expanded text:
circa magnos sumptus impensos erga divina, et erga totam communitatem. Ex consequenti vero est erga magnos sumptus impensos circa personas dignas, et circa seipsum. Ostenso quid est magnificentia, et circa quae hplus contrariatur avaritiae, quam prodigamagnificos, declinando ad consumptionem, ut etiam in magnis operibus potius superabundent sumptus, quam deficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ. crͣ sumptus duplioẽ eẽ
u̾turẽ. uuã que respicit moderatos
sumptus qmͣ lileralitatẽ uocant.
aliain que respacit sampcus i agͦs
qmͣ magͥficen ciam noĩant o cũ
magis ⁊ mnnus u̾icentur dou̾sifica
ꝑ hoc qd̾ hec est ccͣ magnos sũptꝰ
illa uero ctͣ mediocies ¶griend̾ ergo
qd̃ de rõut u̾tucis qd̾ sit ccͣ bonuĩ

Expanded text:
supra, circa sumptus duplicem esse virtutem. Unam, quae repsicit moderatos sumptus, quam liberalitatem vocant. Aliam, quae respicit sumptus magnos, quam magnificentiam nominant. Sed cum magis, et minus non videantur diversificarper hoc, quia haec est circa magnos sumptus, illa vero circa mediocres. Sciendum ergo q
Abbreviated transcription (Latin):
tutẽ aliam a lib̾alitate que c̃ trͣ me¬
diocres Uel possimus dicere qd̾ sum¬
ptus ad auo comꝑari possunt uidel
ad fatultates cins qui facit sũptꝰ
ei ad oꝑa in que sũptus illi expendũt᷑
Eic crgo crͣ peccĩam duplex uͥtus u¬
na que eq̃t rõnes. ⁊ gpensas fa rul¬
tatibi. ⁊ hec est liberalitas ¶ dõ d̾i cẽ

Expanded text:
rtutem aliam a liberalitate, quae est circa mediocres. Vel possumus dicere, quod sumptus ad duo comparari possunt. videlicet, ad facultates eius qui facit sumptus, et ad opera in quae sumptus illi expenduntur. Erit ergo circa pecuniam duplex virtus. Una, quae aequat dationes, et expensas facultatibus: et haec est li
Abbreviated transcription (Latin):
facultatib. disficile ẽ uene se hĩe
i illiss magͥficencia uero respiciens
sumptus ut sunt decentes ꝯperib
nõ respirit quecuinq oꝑa qr nõ ẽ
duffiril e facere decentes sumpcus
a magnis operib sumpsit nomẽ.
Qũ magns auoc̃ operilu ꝯͣdacit a li qͥͦs
deficere qr nõ incendunt quõ ma¬
gna opera faciant s quõ paꝵ ꝯpẽ¬
daut. ⁊ tales uotantur ꝑuifia sali¬
qui uero etiam in inagͥs aperib plꝰ
expendunt qmͣ ꝯpera illa requirãt.

Expanded text:
facultatibus difficile est bene se habere in illis. Magnificentia vero, respiciens sumptus ut sunt decentes operibus, non respicit quaecunque opera: quia non est difficile facere decentes sumptus a magnis operibus sumpsit nomen. In magnis autem operibus contingit aliquos deficere, quia non intendunt quomodo magna opera faciant, sed quomodo parum expendant. Et tales vocantur parvifici. Aliqui vero etiam in magnis operibus plus expendunt
Abbreviated transcription (Latin):
luin ⁊ u̾tuosi iam nõ eẽt rex s ty¬
rãnus. Si trgo quililii cuus d intẽ¬
dere ut sit lomis ⁊ u̾tuosus ex ꝙ
u̾tutes sunt maxima bona sũma
diligentia studere. d ut regi obedi¬
nobilib ncc̃ia est obediencia repea

Expanded text:
iam non esset rex, sed tyrannus si ergo quilibet civis debet intendere ut sit bonus et virtuosus, eo quof virtutes sunt maxima bona, cum summa diligentia studere debet, ut regi obedinobilibus necessaria est obedienti
Abbreviated transcription (Latin):
uai sicut medicus iutendit sedare
humores ne insurgat morb ⁊ bellũ
i corpore. sic legis la cor intendit pla¬
care corda sedare aĩas ne insimpeat
pta medici qnͣtum consuescere nõ
obedire pͥncipu. Est eĩ aĩa maiuis
bonũ qmͣ corpus ⁊ pax ciurum ⁊

Expanded text:
Nam sicut medicus indentit sedare Nam sicut medicus indentit sedare humores, ne insurgat morbus et bellum in corpore: sic legislator intendit placate corda, sedare aimas, ne insurgat pta medici, quantum consuescere non obedire principi. Est enim anima maius bonum quam corpus, et pax civium et
Abbreviated transcription (Latin):
regno ex o bediencia regis sufficient̾
oñdicur si considerentur u̾ba phĩ.¬
.iiiiͦ. por. qui comꝑat regeui ad re¬
guum sicut aĩam ad corpus. nã sic̃
aĩa corpus regis ⁊ consu̾at sic rex re¬
git ⁊ gub̾nat regnum ⁊ sicut aĩa
e̾ salus ⁊ uita corporis sie rex si re¬
ar pͥncipetur ẽ salus ⁊ uita regni.
quart si pessimum c̃ corpori derelĩ¬
quere aĩam. ⁊ nõ regi ꝑ eam. Sic pes¬
siminn regua deserere leges regcias
quillitas ciuium ⁊ hũndancia ext̾i¬
oꝵ rerum. nam ut supͣ dicebatur
houesti ꝑ iucrepationes pat̾uas ⁊
amicoꝵ nõ retrahicur ab operib sce¬
leratis saltẽ cunore pene retrahat᷑
ab illis ¶Expediens eĩ fuit regno ⁊
ciuitati hr̃e aliquem regełn uł ali¬
quẽ pͥucipantẽ ue malefici turba¬
rent pacem cunum. Intendere eĩ d qͥ
lib lepos la tor ut corda cintũ sint tnͣs¬
quilla ⁊ ut aues uiuant pacifice ⁊
uidetur uelle qd̃ sic se hãnt legis la¬
cores ad aĩas sicut medici ad corꝑa

Expanded text:
ufficienter ostenditur, sim considerentur verba Philosophi 4. Polit. qui comparat regem ad regnum, sicut animam ad corpus. Nam sicut anima corpus regit et conservat, sic rex regit et conservat regnum: et sicut anima est salus et vita corporis, sic rex si recte principetur est salus et vita regni. Quare sicut pesssimum est corpori delinquere animam, et non regi per eam, sic pessimum est regno deferere leges regias equillitas civium, et abundantia exteriorum rerum. Nam ut supra dicebatur honesti per increpationes paternas, et amicorum non retrahitur ab operibus sceleratis, saltem timore poenae retrahatur ab illis. Expediens enim fuit regno et civitati habere aliquem regem vel aliquem principatem, ne malefici turbarent pacem civium. Intendere enim debet quilibet legislator, ut corda civium sint tranquilla, et ut cives vivant pacifice et videtur velle, quod sic se habent legislatores ad animas, sicut medicina ad corpora.
Abbreviated transcription (Latin):
uitus s lib̾tas. iguorant eĩ quid
c̃ lib̾tas dicentes obsuare leges ⁊
obedire regib ẽ sintutẽ eẽ. cũ ei be¬
stie suit nature suir. qnͣto quis ma¬
gis accedat ad uaturam besti a lem
tanto magis ẽnatura lit̾ suus eẽ
quidẽ sceleratum affestatorem bel
li turbacorẽ pacis uelle uuere sine
dcm̃ homeri ẽ cẽ magis bestiam ꝙͣ
hominẽ quare us obsuantes leges
nolentes obedire regib ⁊ superiorib
sunt magis bestie qmͣ homines ⁊ ꝑ
consequens sunt magis sui qm̃ lib̾s.
saluatur itaz salus regni ⁊ auita¬
tis hĩtacores regin esficimtur li b̾i¬

Expanded text:
vitus, se libertas. Ignorant enim quid est libertas, dicentes observare leges et obedire regibus, esse servitutem. Cum enim bestiae sint naturae servilis, quanto quis magis accedit ad naturam bestialem, tanto est magis naturaliter servus. Esse quidem sceleratum et affectatorem belli, et turbatorem pacis, velle viver sine m Homeri, est esse magis bestiam, quam hominem. Quare non observantes leges, nolentes obedire regibus et superioribus, sunt magis bestiae quam homines: et per consequens sunt magis servi, quam liberi. Salvatur itaque salus regni et civitatis, si
Abbreviated transcription (Latin):
quillitas exñtium in regno ¶Cõ¬
gno t̾ire remancut iiculte fuint
depredaciones ormntur sterelitates
deducuntur hĩtatores regni ad in¬
opiam. si ergo consideretur qnͣtũ
aliquo tyrãnizarent studeret ppłs
obedire illis. nam magis c̃ tolera¬
bilis aliquał tyrãmdes pͥncipan¬
tis quͣ sit malum qd consur
er obedientia pͥncipis ⁊ ex p̾uari

Expanded text:
quillitas existentium in regno. Congno, terrae manent incultae, siunt depraedationes, oriuntur sterilitates deducuntur habitatores regni ad inopiam. Si ergo consideretur quantum aliquo tyrannizarent, studeret populus obedire illis. Nam magis est tolerabilis aliqualis tyrannis principantis, quam sit malum, quod consurgit ex inobedientia principis ,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ułr̾ oũs ciues se hrt̃ debrant ad
suas coniuges. ⁊ qũo cum cis debe¬
ant consu̾ari imponat᷑ suus pͥme ꝑ¬
ti huiꝰ scdi libri in qua agitur de re¬
gime comingali. ¶uideretur forte
tam̃ alicui uo sufficient̾ eẽ traditã
noticiam regĩs iiptiał eo qd̾ nõ ostẽ¬

Expanded text:
r omnes cives se habere debeant ad suas coniuges, et quomodo cum eis debeant conversari, imponatur finis primae parti huius secundi Libri, in qua agitur de regimine coniugali. Videretur tamen forte alicui non sufficienter esse traditam notitiam regi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt molles. ⁊ ductales stacun cum
aliqͣ ꝑsona cis appland ⁊ rid in fa¬
rie eaꝵ credunt ip̃am ec̃ amiram
rreuelant ci om̃ia secreta cordis ¶t¬
cia uia ad hoc ꝓbandum siũtur ex
appecitu laudis dicebatur eĩ ex in p̾re¬
dencib qd mli̾eres niinis appecunt
laudẽ ⁊ głiam. inde ẽ igͫ qd̾ cõit̾ ut
dunt amicas eẽ reuelant serrta ui¬
roꝵ. Credunt eĩ ex boc cẽ inquadã
excellenria ⁊ iaudar apud eas si so¬
tes qmͣdam mauẽ gl̾iam ⁊ quiͣ dam
laudẽ de facili reuelant secre tu unou¬
¶ Et hoc autẽ de facili apparet qua

Expanded text:
 cum aliqua persona eis applaudet, et ridet in facie earum, credunt ipsam esse amicam, et revelant ei omnia secreta cordis. Tertia via ad hoc probandum, sumitur ex appetitu laudis. Dicebatur enim in praecedentibus, quod mulieres nimis appetunt laudem et gloriam. Inde est igitur dunt amicas esse, revelant secreta virorum. Credunt enim ex hoc esse in quadam excellentia, et laudari apud eas; si sctes quandam inanem gloriam, et quandam laudem, de facili revelant secreta virorum. Ex hoc autem de faci
Abbreviated transcription (Latin):
eus a liqͣs inli̾eres cẽ debioe secreta
tenentes. uiri ig᷑ tõ debent sis cõ¬
iugib sccreta aperire il ꝑ diuturna
tempara sinc exꝑci eas eẽ distretas
prudentes ⁊ stalules ⁊ nõ eẽ secretoꝵ
ꝓpaiatias. ¶ Hiis uisis cũ on̾sum
sit quõ coĩtas uiri ⁊ uxoris sit isͣalis

Expanded text:
ens aliquas mulieres esse debita secreta tenentes. Viri igitur non debent suis coniugibus secreta aperire, nisi per diuturna tempora sint experti, eas esse discretas, prudentes, et stabiles, et non esse secretorum propalativas. His visis, cum ostensum sit, quomodo communitas viri et uxoris
Abbreviated transcription (Latin):
cie cordis. tc̾ia ex appetitu landis.
prima uia sic p qr ut in p̾cedentib
diocbatur eo ipõ qd̾ aliquid ẽ ꝓhibu¬
cum augetur concupistencia nr̃a.
ut operemur illud. qͣre cum pou̾e
Aliquid in secreco sit ꝓhibere ne dita¬
tur illud ex ip̃a ꝓhilutione matat᷑
neu scrieta. młieres igit᷑ eo qd̃ abu¬
su rõnis deficiant. uoc possinit sic re¬
frenare coucupr̃as siuit magt̃ ꝓpa¬
si prohibentio auget compupĩam.
tanto sunt ꝓmiores mlieirs ad faci¬
endum ꝓhilbuta qmͣ masculi qnͣto
ab usu rõins deficiences minus pos¬
sunt irfircuare incitaineata concu¬
uestigandum ħ idẽ sũtur ex mol

Expanded text:
a ex appetitu laudis. Prima via sic patet: quia ut in praecedentibus dicebatur eo ipso quod aliquid est prohibitum, augetur concupiscentia nostra, ut operemur illud, quare cum ponere aliquid in praecepto, sit prohibere, ne dicatur illud ex ipsa prohibitione incitatur nere secreta. Mulieres igitur eo quod ab usu rationis deficiunt, nec possunt sic refraenare concupiscentias, sunt magis propasi prohibitio auger concepiscentiam: tanto sunt proniores mulieres ad faciendum prohibita quam masculi, quanto ab usu rationis deficientes, minus possunt refraenare incitamenta concuvestigandum hoc idem, sumitur
Abbreviated transcription (Latin):
mĩas i maximt ccͣ puellas sollicitã¬
dum ẽ ne incance loqnͣtui snt̾ cec̾as
autẽ cancelas nequis prorumpat ĩ
loqutionẽ incantã hoc uidet᷑ oẽ potis¬
sima ut ulłm smo nẽ conferat nͥ ip̃m
pͥus diligencer ex aminet. Eñ ergo di

Expanded text:
minas, et maxime circa puellas solicitandum est, ne incaute loquantur. Inter caeteras autem cautelas, ne quis prorumpat in locutionem incautam, haec videtur esse potissima, ut nullum sermonem proferat, nisi prius ipsum diligenter ex
Abbreviated transcription (Latin):
pes ⁊ ułr̾ om̃s ciues sollicitari crga
filias ut suit modo debico taritnͣe.
Uagabundas uec decet eas ui¬
uere ociose. Restat ut uunt t̾cia o¬
stendamus qd̃ decet eas cariturnas
s pma sũtur. ut magis appareant

Expanded text:
versaliter omnes cives solicitari erga filias ut sint modo debito taciturnaevagabundas, nec decet eas vivere otiose: restat ut nunc tertio ostendamus, quod decet eas taciturnas Prima sumitur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ decens qd amat si młieres tacitur
ue auantur ex hic ip̃o magis appa¬
rent decences ⁊ ornate ab ipã ergo e¬
tacituraitatẽ. qr si contingat cas post¬
modum ꝑ cõnubium sius ueris co¬
pł̾ar ab eis si suit debite taciturie
fu̾encus dailigentur ¶ Sod̾a uia adĩ¬
uestigcandum ħ idẽ siñtur ut urtetar
eẽ u̾consueit maior defectus consur¬
gele cum ergo ex hec quis lequatur
prucenter ⁊ cance qi urget pͥdeatia ex
accumine intlłectus qnͣco quis ina¬
gis a rõne deficit tanco magis ꝯͣ ip̃mn

Expanded text:
decens quod amati si mulieres taciturnae magis amantur, ex hoc ipso magis apparent decentes et ornatae. Ab ipsa ergo taciturnitatem: quia si contingat eas postmodum per connubium suis viris copulari, ab eis, si sint debite taciturnae, ferventius diligentur. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ut vitetur esse ubi consuevit maior defectus consurgere. cum ergo ex hoc quis loquatur prudenter, et caute, quia viget prudentia, et acumine intellectus: quanto quis magis a
Abbreviated transcription (Latin):
hibrant ruram ⁊ diligenciam quõ¬
taꝵ feiẽ eent u̾tuose ⁊ boue. adhi¬
benda c̃ sollicitudo ne feiẽ ocriost
uiuant se ex̾itant st icͣ aliqͣ oꝑa
licita ⁊ houesta ut ex hoc resultet
frustus ⁊ utilitas ⁊ esficiantur lone
⁊ u̾tuose. si autẽ queratur ccͣ qua¬
lia opera sorritan deboat or in ta¬

Expanded text:
hibent curam et diligentiam, quoae essent virtuosae et bonae. Adhibenda est ergo solicitudo, ne foaeminae ociose vivant, sed exercitent se circa aliqua opera licita, et honesta, ut ex hoc resultet fructus, et utilitas, et efficiantur bonae et virtuosae. Si autem quaeratur circa qualia opera solicitari debent: oportet in ta
Abbreviated transcription (Latin):
ph̃mi .x. etħ. absq om̃i delectatione
uita nr̃a durare nõ pot ¶dõ rep̾hẽ¬
duntur dicentes om̃ delestationem¬
eẽ fugiendam qͣre si nõ possumus
cõmode durare in uita insi in aliqͥ¬
b delesteinur decet nes allumeir
alcqͣ opera licita ⁊ honest ccͣ que ua¬
cantes iusint uobis alique delesta

Expanded text:
phum 10. Ethicorum absque omni delectatione vita nostra durare non potest: ideo reprehenduntur dicentes, omnem delectationem fugiendam esse. Quare si non possumus commode durare in vita, nisi in aliquibus delectemur: decet nos assumere aliqua opera licita et honesta, circa quae vacante
Abbreviated transcription (Latin):
prositatẽ amare ⁊ decet eas ex̾rita¬
ri ccͣ aliqua oꝑa lirita ⁊ honesta. qr
eigo om̃s delectantur in ꝓpriis oꝑi¬
ri possint aliquib delectationib lici¬
tis deret eas eẽ intentas ccͣ oꝑa a
liqua licita. ⁊ honesta qd̃ tanto ma¬
gis uidetur expedore młieuli qm ui¬
ris qnͣto magis a rõue deficientes ue̾¬
ciut uniere nisi ex aliquib siblib
insudare decet in ꝓsequendo patebit.
¶ Scd̾a uia ad inuestigand̾ ħ idem
siñtur ex uitatioue sollicituduus
mlacite uain qr mulreres ⁊ maxime
puelle ut płimũ doii stant ⁊ nõ
rei publice. si mens humana ut su¬
perius dacebatur mescit omiosa eẽ
statim cum quis nõ dat se licitis
g̾citiis uagatur eius mens ccͣ illi¬
citas occuꝑationes qd cauto mnag̃
cancudaim ẽ in mli̾crib quͣ in uiris
qnͣto malliores sunt illis ⁊ qnͣto co¬
gitando illicita facilius trahuntur
ad ea si assit cõmodatas opere cõple¬
ant. ¶ ctia uia siñtur ex fiuctu ⁊ u¬

Expanded text:
eas exercitari circa aliqua opera licita et honesta. Quia igitur omnes delectantur in propriis operiri possint aliquibus delectationibus licitis, decet eas intentas esse circa aliqua opera licita et honesta quod tanto magis videtur expedire mulieribus quam viris; quanto magis a ratione deficientes nesciunt vivere nisi ex aliquibus exercitinsudare decet, in prosequendo patebit. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex vitatione solicitudinis illicitae. Nam quia mulieres et maxime puellae ut plurimum domistant, et non reipublicae; si mens humana ut superius dicebatur nescit ociosa esse, statim cum quis non dat se licitis exercitiis, vagatur eius mens circa illicitas occupationes. quod tanto magis cavendum est in mulieribus quam in viris, quanto molliores sunt illis, et quanto cogitando illicita facilius trahuntur, ut ea si adsit commoditas opere compleant. Tertia via sumitur ex fructu et u
Abbreviated transcription (Latin):
cumn semine ⁊ potissime puelle defici¬
ant a rõins usu iisi sinat modo debi¬
to taciturne. ⁊ uisi serinoues dioendoᷤ
diligenter graminent si cut pp̃ rõuis
deffctum de faciali loqui possunt ꝑti¬
uentia ad simplicitatẽ. ⁊ imprudẽ¬
ciam. sic de facili laqui possins ꝑtuẽ¬
ces ad lices ⁊ inrgia. dacet ig ͫ ip̃as ꝑ
debitam taciturnitatẽ adeo exaĩare
diceuda ut uec dicant aliqͣ ꝑ que ui¬
diceatur imprudentes uec dicant a¬
liqͣ que possint curbare audieutes pp̃
que iidicentur litigiose. ⁊ dissolt qͣ¬
re decet ipãs et̃ cacituruas ne in u̾¬
ba litigiosa prorumpant. a u̾bis ã
litigiosis potissume frĩte sib cauere de¬
bent qr postqmͣ litigare incipiunt ues¬
ciunt a litigiꝯabstiere. deficit ei ĩ cis

Expanded text:
deficiant a rationis usu, nisi sint modo debito taciturnae, et nisi sermones dicendos diligenter exeminent: sicut propter rationis defectum de facili loqui possunt pertinentia ad simplicitatem, et imprudentiam, sic de facili loqui possunt pertinentes ad lites, et ad iurgia. Decet ergo ipsas per debitam taciturnitatem adeo examinare dicenda, ut nec dicant aliqua, per quae iudicentur imprudentes; nec dicant aliqua, quae possint turbare audientes, propter quod iudicentur litigiosae, et disciolae: quare decet ipsas esse taciturnitas, ne verba litigiosa prorumpant. A verbis autem litigiosis potissime foeminae sibi cavere debent; quia postquam litigare incipiunt nesciunt a litigio se abstinere: deficit enim in eis
Abbreviated transcription (Latin):
lioꝵ hiꝰ regimen nõ assimilatur
repimim politico s regali. unde
eodem modo pͥnipandi s in lieri
quidẽ politicr. uatis autem regałr
reganen quo repaitur familia cet̾a
asfiłatur regimun dñatiuo ¶ hiĩs¬

Expanded text:
odi regimen non assimilatur regimini politico, sed regali. Unde eodem modo principandi: sed mulieri quidem politice, natis autem regaliter. regimen quo regitur familia caetera, assimilatur regimini d
Abbreviated transcription (Latin):
duocnd̾ sibi sumle. ⁊ ad filios ꝓrreand̾
sir ẽ in eis nataͣlis impetus ad eos
ordo qd̃ regumen ⁊ solłicitudo pat̾a
suĩt originẽ cxamore. ¶ Scd̃a uia
ad muestigand̾ hoc ⁊ dẽ sumit᷑ ex
ipã ꝑfcĩone patris nõ unum qd̃q

Expanded text:
ducendum sibi simile, et ad filios procreandum: sic est in eis naturalis impetus ad eos ordo, quod regnum, et solicitudo paterna sumat originem ex amore. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex ipsa perfectione patris. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
post tractatum de reguiue
pat̾nali. uidcud̾ ẽ unde suĩt ougiinẽ
regimen pat̾num. ⁊ quo reginine
egendi sunt filii. scicud̾ igit᷑ qͥd̾ tri¬
plex ẽ regunẽ. nã eis regens alios

Expanded text:
t de regimine paternali: videndum est, unde sumit originem regimen paternum, et quo regimen regendi sunt filii. Sciendum ergo triplex esse regine. Nam omnis regens alios,
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ ciues hñt possõnes ꝓpͥas ⁊ distinctas
cousurgunt lites ⁊ licigra quid in¬
stum ⁊ quid nirustum qd̾ uõ ꝓprie
fic ui domo ubt totum ad patrem fa¬
milias ꝑtincre uidetur. Disft᷑ cugo ci¬
intas a domo qi in ea nõ solimr qͣ ꝙͥ¬

Expanded text:
 cives habent possessiones proprias et distinctas, consurgunt lites et litigia, quid iustum et quid non iustum: quod non proprie sit in domo, ubi totum ad patremfamilias pertinere videtur. Differt ergo civitas a domo; quia in ea non solum q
Abbreviated transcription (Latin):
s ininagͥs. porentes eĩ ⁊ exñces ĩ pͥn¬
cipatu qr sunt iu loco in agiro houo¬
re digno nõ cendant in magna ⁊ ĩ
ardua. ios si contingat eos aliis i¬
iniiriari nõ iniuria lumtur ĩ ꝑtus
si in maguis. nõ cĩ curabunt fact̾
ꝑuam offensam. s uel iunlło dãp¬
inficabunt alios uł inferent in agͫ
dampnũ. iinus ergo sunt coutu¬
mores ergo dinitum urõ peiores sunt¬
qmͣ mores nolulium uł potentum.
Idõ diuicie si eas nõ concoĩtentur po¬
tentatus ⁊ nobilitas ut płimum
magis reddunt hor̃em infelioem ꝙͣ
felicem. qui ei sic dines ẽ qd̾ uec ẽ
nobilis uer ẽ in aliquo potentatu.
Ut płumim ẽ incẽpatus. ⁊ ẽ iusensa¬
tus selix. uł ẽ insensacus fortunat᷑.
¶anies el si nõ sit nolulis. ⁊ nõ ꝓcell̾t¬

Expanded text:
es in principatu, quia sunt in loco magno honore digno, non tendunt nisi in magna et in ardua. Ideo si contingat eos aliis iniuriari, non iniuriabuntur in parvis, sed in magnis. Non enim curabunt facere parvam offensam, sed vel in nullo damnificabunt alios, vel inferent magnum damnum. Mines igitur sunt contuMores divitum omnino peiores, quam mores nobilium, vel potentum. Ideo divitiae, si eas non concomitentur potentatus et nobilitas, ut plurimum magis reddunt hominem infelicem quam felicem. Qui enim sic dives est, quod nec est nobilis, nec est aliquo potentatu, ut plurimum est intemperatus, et insensatus felix, vel est insensatus fortunatatus. Dives enim si non sit no
Abbreviated transcription (Latin):
pħ̃mn in t̾n̾o de aĩa ẽ organũ orga¬
noꝵ. nã ꝑ manũ oĩa organa ⁊ qͥc¬
quid ad deffensiouẽ facit fabricare
uaierus. qͣre si nale ẽ hcñ desid̾are
consu̾atione uite cũ hõ solitarius
nõ sufficiat silu ad hũdum congͥ¬
um uistũ. ⁊ uestitum ⁊ ad fabritã¬
dum sibi arma ⁊ organa ꝑ que a
ꝯͣriis deffendatur. naͣe ẽ er uc desi¬
deret uiuore in coĩtate ⁊ ut sit ar
sociale. ¶Qrͣta uia siũtur ex ꝑ re
smonis ⁊ discipiine ꝑ qm̃ instruimͣ.
uã alia ałia susficient̾ iclinant᷑
ad oꝑa sibi delnta ex instinstu natt᷑
abs instructione alia p̾cedente ut
aranea ex instinstu nature debuite
celam faceret si minqmͣ uidiss a¬
rancas alras teruisse. Sic ⁊̃ ⁊ p̾rini¬
diues debice facerent uidum si mĩꝙͣ

Expanded text:
phum 3. de Anima, est organum organorum. Nam per manum omnia organa, et quicquid ad defensionem facit, fabricare valemus. Quare si naturale est homini desiderare conservationem vitae, cum homo solitarius non sufficiat sibi ad habendum congruum victum et vestitum, et ad fabricandum sibi arma et organa, per quae a contrariis defendatur: naturale est ei, ut desideret vivere in communitate, et ut sit animal sociale. Quarta via sumitur ex parte sermonis et disciplinae, per quam instruimur. Nam alia animalia sufficienter inclinantur ad opera sibi debita ex instinctu naturae absque introductione aliqua praecedente: ut aranea ex instinctu naturae debitam telam faceret, si nunquam vidisset araneas alias texuisse. Sic etiam et hirundines
Abbreviated transcription (Latin):
nes alias peꝑisse. mulier antẽ sũ ꝑre
cigo homo nõ sufficient̾ ex instincta
nature iuclinatur ad oꝑs sibi debita
uã dedait ei loquelam sine smonẽ uͭ
ꝑsimonẽ hoĩes st inuirẽ doceant ⁊
uinis ab alio suscipiat discipłmam
⁊ qr hoc fi̾ nou põt uisi simul cũ a

Expanded text:
nes alias peperisse. Mulier autem cum pariergo homo non sufficienter ex instinctu naturae inclinatur ad opera sibi debita, natura dedit ei loquelam sive sermonem, ut per sermonem homines se invicem doceant, et unus ab alio suscipiat disciplinam. Et quia hoc fieri non potest, nisi simul cum al
Abbreviated transcription (Latin):
humana ad ħ qd̃ as fiat diues.
uidennus eĩ aliqñ hoĩes mag̃ indu¬
stres munus dutar qr ergn sic ẽ ac
unic mag̃ qmͣ sagacitati humane.
Digne cigo duntes crͥa dunua be¬
ue se hrẽ debent ¶hoc ẽ erpo qd̾ dicit᷑¬
.iͦ. reth̾. qd̃ uius optimus mos
assequitur druites qr bene se hũt
ccͣ diuma. credences aliqualit̾ ꝑ fa¬

Expanded text:
mana ad hoc quod aliquis fiat dives: videmus enim aliquando homines magis industres, minus ditari. Quia ergo sic est, acqvinae magis, quam sagocitati humanae. Digne ergo divites circa divina bene se habere debent. Hoc est ergo quod dicitur 2. Rhetorico. Unus optimus mos assequntur divites: quia bene se habent circa divina, tredentes aliqualiter
Abbreviated transcription (Latin):
ad felicitatẽ Gł dicicar in sensatus sor¬
cunatus qr nescit forcunas fr̾e ul ues¬
cit debire se hrẽ in diniciis que sunt
bona fortune. idõ dniͣ . iͦ. rech̾. qd̃ imper
ditatum eẽ ẽ inerudicio duuiciaꝵ. qͥ ẽ
nuꝑ ditati sunt nõ sunt crudati quõ

Expanded text:
dicitur insensatus fortunatus, quia nescit fortunas ferre vel nescit debite se habere in divitiis, quae sunt bona fortuna. Ideo dicitur 2. rhetor. quod nuper ditatum esse, est ineruditio divitiarum: qui enim nuper ditati sunt, non sunt eruditi, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ nuꝑ dataci nõ tancum repucãt
dalicias uec sic excolluntur pp̃ illas
sicuc qui de uouo dauicias susceꝑunt
¶ue igif᷑ quis sit insensacus felirx ⁊
uesciat fartuuas fr̾e expedit ut aiui¬
tatus bene igi tur dcũt ẽ qd̃ ue dies
sit iusensacus sei ix requiritur ut sit
nobilis s ne sit intemꝑacus reqͥrit᷑

Expanded text:
ntum reputant divitias, nec sic extolluntur propter illas, sicut qui de novo divitias susceperunt. Ne igitur quis sit insensatus felix, et nesciat fortunas ferre, expedit ut divitatus. Bene ergo dictum est, quod ne dives sit insensatus felix, requiritur ut sit nobilis, sed ne sit intemperatus, requiritur
Abbreviated transcription (Latin):
regimine domus nõ eĩ susficit qde
reges ⁊ pͥncipes sint lum i se ipĩs. uͥ
sint bomi quo ad alios. ⁊ insi sciant
alios gub̾nare. nec sufficit qd̾ ieges
debite se ipõs regant nisi regere sciãt
domum cautatẽ ⁊ regnũ ¶u ħ ergo

Expanded text:
ius domus. Non enim sufficit, quod reges, et principes sint boni in seipsis, nisi sint boni quo ad alios, et nisi sciant alios gubernare: nec sufficit, quod reges debite seipsos regant, nisi regere sciant domun, civitatem, et regnum. In hoc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cib. ⁊ qr ad hoc oĩa una sola ꝑsoua
uistus sufficiat silu in uita indagz
societate ut unusquisz suppleat al¬
terius defestum. ⁊ qd̾ dc̃m ẽ de stimũ¬
to intelligend̾ ẽ de cibariis aliis. mĩ¬
qmͣ cĩ homo exũs solus sufficit si b
ad hũdum cungrua cibana que re¬
quirunt᷑ ad uitam. bene cupro dcm̃¬

Expanded text:
omnia una sola persona victus sufficiat sibi in vita, indiget societate, ut unusquisque suppleat alterius defectum. Et quod dictum est de frumento, intelligendum est de cibariis aliis. nunquam cum homo existens solus sufficit sibi ad habendum congrua cibaria, quae requiruntur ad vitam. Bene ergo d
Abbreviated transcription (Latin):
iamias dunitum qmͣ daintes iauuas
sapientum. Duncie ergo eo qd̃ sint
magis sensibile bomi a uulgalib
qui uõ cognoscunt uͥ bona Erbilia
reputantur bonum exxellens ⁊ ma¬
xunum ita ut daracias bouis aliis
preferant qͥnco daintes reputant
se dignos pͥncipari Nam ut pħ̾s

Expanded text:
ianuas divitum, quam divites ianuas sapientum. Divitiae ergo, eo quod sint magis sensibile bonum, a vulgaribus, qui non cognoscunt nisi bona sensibilia, reputatur bonum excellens, et maximum; ita ut divitias bonis aliis praeferant. Quinto divites reputant se di
Abbreviated transcription (Latin):
os eẽ erudacos ⁊ temꝑatos. Namꝑ
nobilicatẽ eo qd̃ ab anciquo hũuda¬
uerunt dauiciis sciunt magis forcu¬
uas fĩr iccͣ diuicias sciunt magis
ris iutrndere recrahuncur a ueu̾eis
nobiles ⁊ duntes tales mores hñt
cebamus. Rursus licet nõ sit ncͣiũ
eos cales mores hr̃e tam̃ mulciunĩ¬
clinautur ⁊ magm̃n ꝓuitatẽ hñt ut
seqiͣntur predoõs mores ¶mieues uł¬

Expanded text:
os esse eruditos, et temperatos. Nam per nobilitatem eo quod ab antiquo abundaverunt divitii, sciunt magis fortunas ferre, et circa divitias sciunt magis ris intendere, retrahuntur a venereis, nobiles et divites, tales mores habent, cebamus. Rursus licet non sit necessarium, eos tales mores habere: tamen multum inclinantur, et magnam pronitatem habent, ut sequantur pr
Abbreviated transcription (Latin):
pari nõ est idẽ eẽ nobulem ⁊ eẽ potẽ¬
tẽ. Qursus uidemus aliquos hĩnda¬
re inargcnto ⁊ auro ⁊ in agͥs ⁊ ui¬
Cuiso ig᷑ qui sunt mores nobilium
⁊ qui diuitum. Restat uidere qui sũt
mores potentum. potentes aucẽ ut
pocentes sunt magis studrosi qmͣ
diuites gau̾ sunt mag̃ semꝑati.
¶trcio sunt iuins contumeliosi IEñt
cĩ uragis studiosi ⁊ magis lom po

Expanded text:
idem esse nobilem, et esse potentem. Rursus videmus aliquos abundare argento et auro, et in agris et viViso ergo qui sunt mores nobilium, et qui divitum restat videre, qui sunt mores potentum. Potentes autem utpotentes sunt magis studiosi quam divites. Secundo sunt magis temperati. Tertio sunt minus contumeliosi. Sunt enim magis studiosi
Abbreviated transcription (Latin):
uaͣ ꝓuid in uestitu. cũ eĩ hõ sit
nobilions complexionis qmͣ ałia
aba a frigiditare ⁊ intẽpene cẽ¬
poris in agis ht̃ offenda qmͣ illa.
qͣre cum hrẽ uictum ⁊ uestitum
congͧum ad uitam humauã ulls
sibi suffia at si ne societate alt̾ius
ut sit ar sociaie. nocͣia eippo fuit cõi¬
tas doiius ⁊ocũtates alie cuiꝰmo¬

Expanded text:
atura in vestitu: cum enim homo sit nobilioris complexionis quam animalia alia, a frigiditate et ab intemperie temporis magis habet offendi, quam illa. quare cum habere victum et vestitum congruat ad vitam humanam, et nullus sibi sufficiat sine societate alterius, ut sit animal sociale. necessaria ergo fuit communitas do
Abbreviated transcription (Latin):
ab alio. Diuites crgo si nõ hũndeut ĩ
ciuili poͣ ⁊ nõ cogantar incenoere upe¬
rib insticie uacant ccio ⁊ de leui ĩucli¬
nantur ut dent oꝑam reb uen̾eis. ⁊
siant incemꝑati. pocentes uero ⁊ pͥnci¬
pantes qr or ros intendere ext̾iorib cars
retra huntur ut nõ orõ possuit uaca¬

Expanded text:
si non abundent in civili potentia, et non cogantur intendere operibus iustitiae, vacant ocio, et de levi inclinantur, ut dent operam rebus venereis, et fiant intemperati. Potentes vero et principantes, quia oportet eos intendere exterioribus curis, retrahuntur, ut non omnino possint vaca
Abbreviated transcription (Latin):
ad su tintionẽ dedit cormira ut
uubalis. ⁊ lomb. aliquilis uero de¬
dit dentes ut lupis ⁊ cambi. ali qͥb¬
quidẽ dedit ungues ut ursis ⁊ leom¬
b. ali quib quidẽ dedat cors agili ta¬
cr̃ ut leporib ⁊ capreis. sciuut capͤi

Expanded text:
ad sui tuitionem dedit cornua, ut bubalis et bobus. Aliquibus vero dedit dentes, ut lupis et canibus. Aliquibus dedit ungues, ut ursis et leonibus. Aliquibus autem corporis agilitatem, ut leporibus et capreis. Sicut eni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quedam dagͥtas alioꝵ. uidetur eĩ
eẽ in cõi oppĩone uulgarium oĩa
mensurau mĩmismate. ⁊ oĩa et̃ a¬
sprecia bulia pretio denarioꝵ. hñteᷤ
ergo nũmismata estimant se heẽ
oĩa bona co qde reputant peccãiã
qͣre in cordib suis esfirint᷑ suꝑ¬
l ⁊ elari credentes oĩb excellentioies
cẽ Soddo̾ duntes sunt contumelrosi.
nam si sunt elati ⁊ uolunt uider cẽ
excellentes rũ ex hoc quis exrellere
urdcatur. Si põt aliis concumelias
infł̾e duntes ut uidcant᷑ aliis p̃fũ.
⁊ut appareat eos eẽ excelͥ enciores il¬
les moutrtur. ut aliis cantumelias
inferant gcio diuites sunt molres ⁊
qd̃ uõ possinit aliqͣs molestias suf¬
sĩe. idõ statim cũ passionantur ruũt
⁊ siunt instcitores passionum nõ ua¬
lences passion ibz resistere qui assue¬
ci sunt uiuere delicate ⁊ sine mole¬
stia q̃re non sunt uiriles ⁊ temꝑaci
si magris sunt muliebres siue moi¬
les ⁊ instrutores passionum ¶qrco

Expanded text:
aliorum. Videtur enim esse in communi opinione vulgarium omnia mensurari numismate, et omnia esse appretiabilia pretio denariorum. Habentes ergo numismata, aestimant se habere omnia bona, eo quod reputent pecuniam quare in cordibus suis efficiuntur superbi et elati, credentes omnibus excellentiores esse. Secundo divites sunt contumeliosi. Nam si sunt elari, et volunt videri esse excellentes: cum ex hoc quis excellere videatur, si potest contumelias inferre: divites, ut videantur aliis praeferri. et ut appareat eos excellentiores illis, moventur, ut aliis contumelias inferant. Tertio divites sunt molles etquod non possunt aliquas molestias sufferre. Ideo statim compassionantur, ruunt, et fiunt insecutores passionum, non valentes passionibus resistere: quia assueti sunt vivere delicate, et sine modestia. quare non sunt viriles, et temperati; sed magis sunt muliebres, sive molles, et insecutores passionum. Quarto
Abbreviated transcription (Latin):
cessitatẽ impomimus qͥni possuit os̃
ialos mores uitare. ⁊ senͥ ordinem
rõus sic etiam nec nobiles uł dun¬
tes indignar debent si ipõꝵ uar¬
rauimus aliquos malos mo¬
res qi nõ oportet õs cẽ tales s su¬

Expanded text:
cessitatem imponimus, quin possint omnes malos mores vitare, et sequi ordinem rationis. Si etiam nec nobiles, vel divites indignari debent, si ipsorum narravimus aliquos malos mores: quia non oportet omnes esse tales, sed su
Abbreviated transcription (Latin):
dnrͣ eẽ nobiles qr ꝓresscrunt ox ge¬
uere honoia lii li. genus a̾ honoia¬
bne diͣ ut uult płis .ii. retħ. si ab ã¬
tiquo ex illo genere ꝓcesserunt mlti
presides ⁊ młti insignes Uͥtus ergo
ułꝰ ex aliqͣ ꝓsapia in qua ĩ ab anti¬
quo firerunt inuaci pͥncipantes. ⁊ mł¬
ti insignes. Sie ergo sentiend̾ ẽ de no¬

Expanded text:
 processerunt ex genere honorabili. Genus autem honorabile dicitur ut vult Philos. 2. Rhet. si ab antiquo ex illo genere processerunt multi praesides, et multi insignes. Virtus ergo vel ex aliqua prosapia, in qua etiam ab antiquo fuere multi principantes, et multi insignes sic ergo sentiendum est de no
Abbreviated transcription (Latin):
que sunt lona ext̾iora onnce ergo
si oramentur ad oꝑa u̾cuosa desmnt
felicitasi nr̃e. ⁊ sunt organa ad ipͣm
⁊ faciunt ad qmͣdam eius claritatẽ
sz si ordinentur ad iastanciam uel
ad concuueliam uł ad intẽꝑanciã
uł ad alia oꝑa uatiosa tunc mag̃
reddunt hoĩem infelicẽ qmͣ felioẽ.
¶rẽpntatur eipoo quis dignus pucipa¬
ri si sit bomus ⁊ prudens uõ si dĩciis
affluat qͣre reges ⁊ pͥncipes nõ sũt
digni pͥncipari uͥ fugiant malos
mores ip̃õꝵ dauitum. ⁊ nisi suas diui¬
cas orduent ad boua ⁊ ad oꝑa u̾tu¬
mo osa uisy qui sunt mali mores auit¬
cum ⁊ qde decet reges ⁊ pͥncipes fugẽ
tales mores uidere restat qui sunt

Expanded text:
quae sunt bona exteriora. Divitiae ergo, si ordinentur ad opera virtuosa, deserviunt felicitati nostrae, et sunt organa ad ipsam, et faciunt ad quandam eius claritatem. Sed si ordinentur ad iactantiam, vel ad contumeliam, vel ad intemperantiam, vel ad alia opera vitiosa: tunc magis reddunt hominem infelicem, quam felicem. Reputantur ergo quis dignus principari, si sit bonus et prudens, non si divitiis affluat. Quare reges et principes non sunt digni principari, nisi fugiant malos mores ipsorum divitum, et nisi suas divitias ordinent ad bonum, et ad opera virtuosa. Viso qui sunt mali mores divitum, et quod decet reges, et principes fugere tales mores: videre restat, qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uores qui possunt et̃ boni. ⁊ lauda
souiales wiso qui mores nobaiũ
sunt la uoabu les uidere restat qui
mores sunt uituꝑa biles. narrat
ditari uolunt fr̾ ditiores. ⁊ qui sunt
honorabales uolunt et̃ honoiabai
nobiles ergo qr ex suogenere uident᷑
ẽẽ honorabiles. idõ uolunt acrumu¬
lare ad id qd hñt ⁊ uolunt eẽ hono¬
rabiliores.idõ sunt nimi honoris
appetitu Scd̃ sunt elati ⁊ despectores
iores se reputant qmͣ patres suas. ⁊ idõ

Expanded text:
mores, qui possunt esse boni et laudabmores, qui possunt esse boni et laudabsociales. Viso qui mores nobilium sunt laudabiles: videre restat qui mores sunt vituperabiles. Narrat ditari, volunt fieri ditiores: et qui sunt honorabiles, volunt esse honorabiliores. Nobiles ergo, quia ex suo genere videntur esse honorabiles, ideo volunt accumulare ad id quod habent, et volunt fieri honorabiliores. ideo sunt nimis honoris appetitivi. Secundo sunt elati et desperatores io
Abbreviated transcription (Latin):
cioue. ⁊ societate alioꝵ. nobrles eĩ qr
multos hãt respicientes ad cos ⁊ cõ¬
si derantes eoꝵ frã incitantur ut suit
uiri meditatim sb̃cilit̾ inuestigantes
quid decet eos facere ne oꝑa eoꝵ que
mlci cousiderant rep̾hensilulia ui¬
deantur. qͣre conuemt eos er diligẽce
consideratione suoꝵ agibilium eẽ do¬
cales. ⁊ industres.¶Ex l ancẽ apparere
põt qnͣto odiendi sunt adulasores cr̃a
alioꝵ frã cõuiendantes. cũ cĩ nolules
nõ reprchenduntur. s ab adulatorib
⁊ eoꝵ mala fcã cõmendantur desponũt᷑
ut se ipõs ignorent. ⁊ ut seqnͣtur uolũ¬
tacem nõ rõm. maxiẽ ergo nobiles
sunt dociles. ⁊ industres si cimentes re¬
prchensi lulia facere di ligenter cousi
in curqs uolulium consueuit eẽ magͣ
qr ut płimum ii societate uixerurt.
sicut eĩ iustici qr qiͣ solitarii uiuunt
sunt rudes fiuut ⁊ si luestres. sicuo¬
bules cꝯͣrio uita sociali uniences fi¬
unt sociales ⁊ affabiles sbos autẽ

Expanded text:
tione, et societate aliorum. Nobiles enim quia multos habent respicientes ad eos, et considerantes eorum facta, incitantur, ut sint viri meditativi, subtiliter investigantes quid decet eos facere, ne opera eorum, quae multi desiderant, reprehensibilia videantur. quare contingit eos ex diligenti consideratione suorum agibilium esse dociles, et industres. Ex hoc autem apparere potest, quanto odiendi sunt adulatores, omnia aliorum facta commendantes. Cum enim nobiles non reprehenduntur, sed ab adulatoribus etiam eorum mala facta commendantur, disponuntur, ut seipsos ignorent, et sequantur voluptarem, non rationem. Maxime ergo nubiles fiunt dociles et industres, si timentes reprehensibilia facere, diligenter considin curiis nobilium consuevit esse magna runt. Sicut enim rustici, quia quasi solitarii vivunt, fiunt rudes et sylvestres: sic nobiles econtrario vita sociali viventes, fiunt sociales et affabiles. Hos autem
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ dinitias tis ec̃ tancũ bonñ qd̾ qͥ¬
cunqz ħ bono affluit dignus sic pͥn¬
cipari õs ergr hii mali mores diui¬
tib competunt eo qd̃ decipiant᷑ ccͣ
dauicias credences eẽ eas mauis lo¬
principes hos malos mores fuge̾
nã si diiciis affluunt nõ debent
pp̃ hoc excolli noc pp̃ hoc credere debẽt
se cẽ dignos pͥncipar. ¶am digͥtas
pͥncipatus pͥncipalit̾ ĩratitur u̾cuci

Expanded text:
eis, divitias esse tantum bonum, quod quicunque hoc bono affluit, dignus sit principari. Omnes ergo hi mali mores divitibus competunt, eo quod decipiantur circa divitias, credentes eas esse maius boprincipes hos malos mores fugere. Nam si divitiis affluunt, non debent propter hoc extolli. Nec propter hoc credere debent, se esse dignos principari. Nam dignitas principatus
Abbreviated transcription (Latin):
¶eẽ eĩ clacos ⁊ despicere suas ꝓgenitores
i ali mors. nõ añ delemus compet̾e
nore dugtͣ qd̾̃ facumt u̾tuosi ⁊ magͣui¬
cet eos sequi bouos mores nobl̾aum
ut sint magͣmmni in agͥfici prndences
⁊ affabiles. ⁊ fagere malos ut uou
sint elati alios despicientes .c.u.
sunt mores dauicum ⁊ qualit re¬

Expanded text:
ere suos progenitores, esse mali moris. Non enim debemus appetere nore digna, quod faciunt virtuosi et magnanicet eos sequi bonos mores nobilium, ut sint magnanimi et magnifici, prudentes t affabiles: et fugere malos mores, ut non sint elati, alios despicientes. Quot sunt mores divitum, et quomodo re
Abbreviated transcription (Latin):
lium ut faciant magͣ st᷑ nabiles eẽ
maguificos ⁊̃ magis qmͣ parentes
qr quodã mada sunt uobiliores lis¬
illis. idõ nobiles nõ solum sunt ma¬
gͥfici s ⁊̃ nicuntur ma iora fatere ꝙͣ
parentes. unde ⁊ ph̾s .iiiiͦ. erħ̃. ait ꝙ
magͣmimos ⁊ mag̾sicos decet eẽ nola¬
les igłosos uult ei ibud̾ qd̾ uobiles
ex sua nobilitace incicentur ut sinc
dociles ⁊ indnstres qd̃ duplici decã qͦ.¬
una surnitur ex uuitrimenco ⁊ x cu
magria diligencia nucriantur ⁊ cũ
magͣ cura ꝓpͥum corꝰ custodiant iõna¬

Expanded text:
lium ut faciant magna, sequitur nobiles esse lium ut faciant magna, sequitur nobiles esse magnificos, etiam magis quam parentes: quia quodammodo sunt nobiliores illis. Ideo nobiles non solum sunt magnifici, sed etiam nituntur maiora facere quam parentes. Unde Philos. 4. Eth. ait, quod magnanimos et magnificos decet esse nobiles et gloriosos. Vult enim ibidem, quod nobiles ex sua nobilitate incitantur, ut sint dociles et industres. quod duplici de caUna sumitur ex nutrimento, et ex cusmagna diligentia nutriantur, et cum magna cura proprium corpus custodiant: rationa
Abbreviated transcription (Latin):
cirgy uobiles ox antiquo fucrũt p̾sides
⁊ iui suo geuere fuecunt ĩn signes iy¬
ti ⁊ duntes cleuatur coi nobalium ex
exemplo parentũ ut tendant ĩ magno
esfectus uult assimulan cause. Cũ
filii siuic quidã effestus parentã hle
e filios ĩtiitari parentes. noblts gͥ¬
ar̃adu̾tentes qd̾ ni eoꝵ genere fu̾ũt
unsci insiguos ⁊ tendences in ardua u̾
ũ ntent᷑ ꝑentes affectant magͣ ⁊ ꝯͦ cos¬
er̃ maguauimos o nobiles nõ sara
sunt magͣnimi ⁊ magͥ cordis s ⁊ si as¬
sit facultas sunt magͥfici ⁊ facientr
magna. Nam cec̾is ꝑib semꝑ filii sin
nobiliores parentilii. Nai ut dcm̃ ẽ
maxie reputatur honoiabule si
anci quo affluebat aunciis. cũ crgo
serꝑ sit dare intiũ in quo genidores
alicuiꝰ ditan inocperunt qnͣco magis¬
mis ẽ memoua genitores suos fuisse
pauperes. idõ semꝑ angmentatur no¬
bilitas. ⁊ semꝑ sunt magis anciqͣte
diuinie in filiis qmͣ in ꝑencib. qͣre cũ
nobilitas semꝑ inclmet aminũ uobi¬

Expanded text:
ergo nobiles ex antiquo fuerunt praesides, et in suo genere fuerunt multi insignes et divites, elevatur cor nobilium ex exemplo parentum, ut tendat in magna, effectus vult assimilari causae: cum filii sint quidam effectus parentum, naturale est filios imitari parentes. Nobiles ergo advertentes quod in eorum genere fuerunt multi insignes, et tendentes in ardua, ut imitentur parentes, affectant magna, et coesse magnanimos. Secundo nobiles non solum sunt magnanimi et magni cordis, sed etiam si adsit facultas sunt magnifici et facientes magna. Nam caeteris paribus semper filii sunt nobiliores parentibus. Nam ut dictum est maxime reputatur honorabile, si ab antiquo affluebat divitiis. Cum ergo semper sit dare initium, in quo genitores alicuius ditaminus est memoria genitores suos fuisse pauperes. ideo semper augmentatur nobilitas, et semper sunt magis antiquatae divitiae in filiis quam in parentibus. quare cum nobilitas semper inclinet animum nobi
Abbreviated transcription (Latin):
acreptatur affr̃id dantium. ⁊ nõ ꝓpͥe
honor datus qd̾ si tamẽ pͥncipes
nõ acceptarent hauc affãonẽ dãci¬
um sz requirerent a gence si ln cõ¬
nussa alia ext̾i̾ora lona ut puta
aurum argentum uł diuicias ali¬
ppͥ predatires

Expanded text:
eptatur affectio dantium, et non proprie honor datus. Quod si tamen principes non acceptarent hanc affectionem dantium, sed requirerent a gente sibi commissa alia exteriora bona, utputa aurum, vel argentum, vel divitias alipopuli praeda
Abbreviated transcription (Latin):
dam romam pͥncqus noĩe torqͣti.
se exposuit periculis bellicis. unde tor
uoris auida filiũ sec p̾sumptuo sũ
occidat nõ olistante qd̾ dcũs filius
uictoriam optimierat ali hoste.

Expanded text:
usdam Romani principis nomine Torquati, se exposuit periculis bellicis: unde Torqnoris avidi, filium sic praesumptuosum occidit, non obstante quod dictus filius victoriam obtinuerat
Abbreviated transcription (Latin):
su nota luł sit maior tota t̾ra ar¬
sus hinꝰmnodi fama est brcius uõ dĩ¬
ucurna. Cum totuin tempus uite
p̾senais sit ꝙͣ punctale respestu ct̾
s mortalr̾ ⁊ ꝑpetue durare possit.
¶ Qd uau di cebatur m̾cedem tubuẽ¬
dam eẽ regib. ⁊ hanc eẽ houorẽ ⁊
głam nõ ẽ inclłigendus textus
hoĩm qr modicus eẽt eoꝵ frustus.¬
s hoc ꝓ santo acm̃ ẽ. qr decet reges
⁊ pͥucipes eẽ magnificos ⁊ magͣm¬
mos. magnanim aute licet nõ m¬
honor taurẽ eos consth. ⁊ decet eos
acceptare honorem silu exhibitit
uo sit condigna recciliucio es ut
ibidẽ dꝰ creptare crgo houorẽ tã¬

Expanded text:
su notabilis sit maior tota terra, arsus homini fama est brevis non duturna, cum totum tempus vitae praesentis sit quasi punctuale respectu Dei re possit. Quod vero dicebatur mercedem tribuendam esse Regibus, et hunc honorem et gloriam. Non est intelligendus textus Hominum, quia modicus esset eorused hoc pro tanto dictum est, qua decet reges, et principes esse magnificos, et magnanimos. Magnanimi autem licet non ihonor tamen eos consequitur, et decet eos acceptare honorem sibi exhibitum,nor fit condigna retributio eis, ut ibidem dicitur. Acceptare ergo honorem ta
Abbreviated transcription (Latin):
¶ampꝰ. uoticia dei ẽ de iinciuus ip̃is nrĩs
uotitia uero nr̃a ꝑse ⁊ diroste solũ
ext̾iora comp̃hendit ¶ Gonitas ergo
nr̃a ꝑ se depend a noticia d̾i tauꝙͣ
effectus a sus cã ¶Rursits crͣ bonita¬
tem urãm notitia dũ nõ fallitur
cum scĩa sua falli uõ possit : ampꝰ.
boiitatẽ ⁊ malitiam ip̃am intimã
d̾s clare uid ⁊ ꝑcpit. nõ ig  eẽ p̃t ꝙ

Expanded text:
otitia Dei est de ipsis intimis nostris, notitia vero nostra per se, et directe solum exteriora comprehendit: bonitas ergo nostra per se dependet a notitia Dei, tanquam effectus a sua causa. Rursus circa bonitatem nostram notitia Dei non fallit, cum scientia sua falli non possit. Amplius bonitatem, et malitiam nostram intimam Deus clare videt, et percipit. Non igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ipͣis t̾cio ẽ inuic̾iorib bonis nõ
in biis que ext̃ins existunt faia aͥ
bonis s ⁊̃ ut płimum compecit ipĩs
prauis. Euirsus magis ĩ uititur extĩ¬
orib signis qmͣͣ int̾iori bonitati. si
res uec sit cã retum s mag̃ sit sigñ
caꝵ ⁊ quid cãtum ab eis fama nͨ ẽ
lonitas nr̃a nec ab ca depend boĩtas
nr̃a s solum est qd̃ dã apparens si¬
gnimi nr̃e lonitatis. In ta ig᷑ scl

Expanded text:
Tertio est in interioribus bonis, non in his quae exterius existunt. Fama aubonis, sed etiam ut plurimum competit ipsis pravis. Rursus magis innittitur exterioribus signis, quam interiori bonitati. Si res, nec sit causa rerum, sed magis sit signum earum, et quid causatum ab eis: fama nec est bonitas nostra, nec ab ea dependet bonitas nostra, sed solum est quoddam apparens signum nostrae bonit
Abbreviated transcription (Latin):
ext̾iors signa ꝑtiiencia ad reuerenciã.
gła quidẽ ⁊ fama pro eod̾̃ accipi consue¬
uerunt. uam gła ẽ quedam clara no¬
ticia de aliquo. Est cĩ gła claritas q̃dã.
hec etiam est fama qr fama ẽ cla

Expanded text:
exteriora signa pertinentia ad reverentiam. Gloria quidem et fama pro eodem accipi consuevit: nam gloria est quaedam clara notitia de aliquo: est enim gloria claritas quaedam: haec etiam est fama, quia fama est qua