comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
purpura ues tiemini ut in signe regis decoris ostenderet
quod que sequitur proconfusione duplici et ꝓrobore laudad
partem suam. Q uod in septaginta non habetur sic mihi explanan¬
dum uidetur proeo quod duplicem habebant confusionem tamssꝑ
idolis seruiebant uidebitis eos conuersos adtimorem di
L audare partem suam haudubium quindnm de quo lo¬
quebatur et scs pars mea dñs hoc autem nemo potest di¬
cere nisiqui aliam partem non habet. quia igitur uossu¬
per eos duplicem habuistis confusionem etruboreor
peccaticorum super quo ipsi non erubescebant prrop¬
terea in terra sua Idẽ in terramitium atq uiuentium
duplicia possidebunt cumet praesentibus crediderint
et futuris. et habebunt lueatiam sempi ternam proquo
in bex legitur sic terram secundo possidebunt. Gaudiũ
sempiter numerit super capud eorum utqui possederant

Expanded text:
id est, purpura vestiemini; ut insigne regii decoris ostenderet. id est, purpura vestiemini; ut insigne regii decoris ostenderet. Quodque sequitur: Pro confusione duplici, et pro rubore laudabunt partem suam, quod in Septuaginta non habetur, sic mihi explanandum videtur. Pro eo quod duplicem habebatis confusionem, tam suidolis serviebant, videbitis eos conversos ad timorem Dei, laudare partem suam. Haud dubium quin Dominum, de quo loquebatur et sanctus: Pars mea Dominus . Hoc autem nemo potest dicere, nisi qui aliam partem non habet. Quia igitur vos super eis duplicem habuistis confusionem et ruborem peccati eorum, super quo ipsi non erubescebant, propterea in terra sua, id est, in terra mitium atque viventium, duplicia possidebunt: cum et praesentibus crediderint, et futuris. Et habebunt laetitiam sempiternam. Pro quo in Septuaginta legitur, sic terram secundo possidebunt. Et gaudium sempiternum erit super caput eorum, ut qui possederant
Abbreviated transcription (Latin):
reliquisset nobissemen quasi sodoma essemus etsimiles gomor¬
re fuissemus uocabiminisacerdo tes et minis tridĩ quales e¬
rant et filudauid de quib: scriptura dicit filii autem dauide¬
rant sacerdo tes dĩ. Isti fortitudinem gentium comedent et
indiuitiis earum admirabiles erunt. Coronam enim putrũ
gloria liberorum et profectus populi ȩ. pulae sacerdotum
Deistius modi diuitus paulus scribebat ad chorintios. Gra¬
estis in eo. In omni uerbo et in omniscientia sicut testi moniũ
xp̃i confirmatum ẽ in uobis. ut innullo indigeatis innulla
gratia fortuido autem gentiũ trrumphus ẽmartrrum
et nos in eorum aloria superbisumus Nonea superbia quȩ
inuitio ẽ Cuids̃ resistit ut humilibus det gratiam sed ea
quae propotentia et gloria accipitur. unde et morsi
cornuta facies erat quidicere poterat inte inimicos nr̃os
cornuuenti labimus. Et ꝓsuperbia gloriae interprae

Expanded text:
set nobis semen, quasi Sodoma essemus, et similes Gomorset nobis semen, quasi Sodoma essemus, et similes Gomorrhae fuissemus , vocabimini sacerdotes, et ministri Dei quales erant et filii David. De quibus Scriptura dicit: Filii autem David erant sacerdotes Dei . Isti fortitudinem gentium comedent, et in divitiis earum admirabiles erunt. Corona enim patrum gloria liberorum, et profectus populi, epulae sacerdotum . De istiusmodi divitiis Paulus scribebat ad Corinthios: Graestis in eo, in omni verbo, et in omni scientia, sicut testimonium Christi confirmatum est in vobis, ut in nullo indigeatis in ulla gratia . Fortitudo autem gentium triumphus est Martyrum: et nos in eorum gloria superbi sumus, non ea superbia quae in vitio est, cui Deus resistit, ut humilibus det gratiam; sed ea quae pro potentia et gloria accipitur . Unde et Moysi cornuta facies erat , qui dicere poterat: In te inimicos nostros cornu ventilabimus . Et pro superbia gloriae, interpret
Abbreviated transcription (Latin):
na erit eis quia ego dnĩs diligens ui dicium et odio ha¬
bens rapinam in holoccus to Uos autem sacerdo tes¬
dñi uo cabimini ministridĩ ur̃i. fortitudi nem genti¬
um comedetis et indiuitias earum eritis ammirabi¬
les sic terram secundopos sidebunt et gaudium sem¬
piternum erit super capud eorum Ego en imsum
dñs qui diligo iustitiam et odiorapinas deiniquitate
aedificatores urbium desertarum et pastores gregum qui ipsi
sunt aratores etuinitores hoc ẽ filupere grinorum. Ipsi quo¬
que sunt sacerdo tesdi adquos propheta nuncdicit uos aũt
uocabiminis acerdotes dũi et minis tridĩ nr̃i. dicetur uobis.
aut dubium quin ecdesiarum principes significet uelcerte
de apłis intelligendum ẽ ut si tordo cum caementarii pastores.
Aratores et uinitores degentib fuerint ecclesus praepositi uos
de quib: dictum ẽ reliquiae salucae fient. Etnis idominus sab a oth

Expanded text:
erna erit eis. Quia ego Dominus diligens judicium, et odio haerna erit eis. Quia ego Dominus diligens judicium, et odio habens rapinam in holocaustum: et dabo Domini vocabimini, ministri Dei nostri. Fortitudinem gentium comedetis, et in divitias earum eritis admirabiles. Sic terram secundo possidebunt, et gaudium sempiternum erit super caput eorum. Ego enim sum Dominus, qui diligo justitiam: et odi rapinas ex iniquitate. Aedificatores urbium desertarum et pastores gregum, qui ipsi sunt aratores et vinitores, hoc est, filii peregrinorum, ipsi quoque sunt sacerdotes Dei, ad quos Propheta nunc dicit: Vos autem vocabimini sacerdotes Domini, et ministri Dei nostri, dicetur vobis: haud dubium quin Ecclesiarum principes significet. Vel certe de Apostolis intelligendum est, ut sit ordo: Cum caementarii, pastores, aratores et vinitores de gentibus fuerint Ecclesiis praepositi, vos de quibus dictum est: Reliquiae salvae fient . Et: Nisi Dominus sa
Abbreviated transcription (Latin):
ribus malis etagricolis. Illisq respondentibus emalos ma¬
leperdet etuincam dabit aliis agricolis. intulit. Aufe¬
retur a uobis regnumdĩ et dabitur genti facienti fructis
eius quaeres inter praetatione non indiget quotusa
nim quis que ecclesiarum princeps ẽ deiudaeis eđ de
alienigenis atq externarũ gentium hominib: qui ante
idolis seruientes et clieni ates tamen to dĩ acpere grini a
promis sionib: illius spemnon habentes ec sinedõ insaecu¬
lo nunc prae sunt ecclesiis etdura corda gentilium prius¬
que in domita ad fructus ferendos aratro fidei edomant
ut sementem doc trinȩ dñi bonorum operum ubertute
multi plicet Vos autem sacer dotes dñi uocabiminiminis¬
tridi nr̃i. dicctur uobis fortituidinem gentium comede¬
tis ingloria earum superbi eritis pro confusione uestra
duplici etrobore laudabuntur partem suam. propt̃
hoc in terra sua duplicia possidebunt luetitia sempit¬

Expanded text:
ribus malis et agricolis? Illisque respondentibus: Malos maribus malis et agricolis? Illisque respondentibus: Malos male perdet, et vineam dabit aliis agricolis ; intulit; Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quae res interpretatione non indiget. Quotus enim quisque Ecclesiarum princeps est de Judaeis, et non de alienigenis, atque externarum gentium hominibus? qui ante idolis servientes, et alieni a testamento Dei, ac peregrini a promissionibus illius, spem non habentes; et sine Deo in saeculo, nunc praesunt Ecclesiis, et dura corda gentilium, priusque indomita, ad fructus ferendos aratro fidei edomant; ut sementem doctrinae Domini, bonorum operum ubertate i erunt vos autem sacerdotes Domini vocabimini ministri Dei nostri dicetur vobis fortitudinem gentium comedetis et in gloria earum superbietis pro confusione vestduplici et robore laudabunt partem eorum: propter hoc in terra sua duplicia possidebunt, laetitia sempit
Abbreviated transcription (Latin):
tunc uocabuntur generationes iustitiae plantatio dñiglo¬
riosa ueliuxta hebraicum hełe per extensam utram que
rificandum utcum glorificati fuerint uel ipsi glorifica¬
uerint dnm tunc edificent desertas as aeculo ciui tates et
ruinas antiquas susctent. tam populi iudae orum quã
cunctarum gentium qui n onsolum aedificandi atinstau¬
randi urbes habebunt scientiam sed et pastores erunt op¬
timi ut repulsis antiquis pastoribus quibus pere techiel
dixerat ds̃. O pastores israhel num quid pascunt seme¬
ipsos pastores et non magis oues audiant cum a postolo
petro pasceoues meas mirumq: ĩmodũ decementariis
atq pastoribus transibunt in agricolis ⁊demaratores etuini¬
tores ut pos sint cum a postolo dicere dia edificatio dĩ agricul¬
tura sumus denique scribas et pharis eos unitores et agri¬
colas iudaeorum saluator interrogat quid facietuinito¬

Expanded text:
tunc vocabuntur generationes justitiae, plantatio Domini glotunc vocabuntur generationes justitiae, plantatio Domini gloriosa: vel juxta Hebraicum ELE  , per extensam utramque omini ad glorificandum: ut cum glorificati fuerint, vel ipsi glorificaverint Dominum, aedificent desertas a saeculo civitates, et ruinas antiquas suscitent, tam populi Judaeorum, quam cunctarum gentium, qui non solum aedificandi et instaurandi urbes habebunt scientiam; sed et pastores erunt optimi, ut repulsis antiquis pastoribus, quibus per Ezechielem dixerat Deus: O pastores Israel, numquid pascunt semetipsos pastores, et non magis oves ? Audiant cum apostolo Petro: Pasce oves meas . Mirumque in modum de caementariis atque pastoribus transibunt in agricolas, id est, in aratores ettores ut possint cum Apostolo dicere: Dei aedificatio, Dei agricultura sumus . Denique Scribas et Pharisaeos, vinitores et agricolas Judaeorum, Salvator interrogat, quid faciat vinito
Abbreviated transcription (Latin):
puulus quilugebutsion atq dicebat tristitia eñi
mihiẽ dolor continuus. Etiterum optaba mego
anat hema eẽ axp̃o profratrib: meis et propinquis
Iuxta carnem qui sunt is rahelitae. Et propterea lugentes atq
plangentes. procinere oleum gaudii susceperunt. uidentes de
iudaeis plurimos credidisse et stolam accipere mundissimã
prolugubri uestimento. Etuocabuntur in ea fortes iustitiae
plantãtio dñi ad glorificandum. Et ae dificabuntur de¬
serta cisȩculo etruinas anti quas erigent et ins trarabunꝰ
ciuitates desertas dissipatas. Ingenerationem et generatio¬
nem ets tabunt alieni et pascent peccora ur̃a et fili peregri¬
norum agri colae etuinitores ur̃i erunt : Et uocabuntur ge¬
desertas sempiternas quae desolatȩ̃ fuerant. prius suscita¬
buñtur et innouabunt ciui tates desolitas ingeneratione.¬
lium siue luxta Tex stolam gloriae liudis que susceperint

Expanded text:
Paulus qui lugebat Sion atque dicebat: Tristitia enim est Paulus qui lugebat Sion atque dicebat: Tristitia enim est mihi et dolor continuus : Et iterum: Optabam ego anathema esse a Christo pro fratribus meis, et propinquis juxta carnem qui sunt Israelitae . Et propterea lugentes atque plangentes, pro cinere oleum gaudii susceperunt, videntes de Judaeis plurimos credidisse, et stolam accipere mundissimam, pro lugubri vestimento. Et vocabuntur in ea fortes justitiae, plantatio Domini ad glorificandum. Et aedificabunt deserta a scivitates desertas dissipatas in generationem et generationem et stabunt alieni et pascent pecora vestra et filii peregrinorum agricolae et vinitores vestri erunt vos autem sadesertas sempiternas, quae desolatae fuerant prius, suscitabuntur, et innovabunt civitates desertas, desolatium, sive juxta Septuaginta, stolam gloriae laudisque susceperint:
Abbreviated transcription (Latin):
ligan dec uulnera peccatorum praedicare captiuis re¬
missionem caecis utuideant ueldausis a pertionem
quod manifestius interpretatus ẽ symmachus uinctis
solutionem de quo immo adquem supra dicitur. Eoce
posuite in lucem gentium aperire oculos cecorum e¬
ducene deuinculis ulligatos et dedomo carceris seden¬
tes intenebris Annum autem acceptabilem et diẽ
retributionis Omne praedicationis eius quo in car¬
neuersatus ẽ tempus intellige quod et apostolus pau¬
lus inprimo saluctoris inter praetatur aduentu di¬
cens. Eccenunc tempus acceptubile eccenuncdies sa¬
lutis. De quo supra plenius diximus. Sin autemre¬
tributio non in meritis bonorum sed in poenis acci¬
pitur peccatorum. Iuxta quo ddies dicitur ulti¬
onis deiudui copopulo sentiendum ẽ. Inquem p̃
passionem eius statimira dĩ ꝑuenit consolatus que ẽ
Et duret eis coronãq ꝓcinere de quib: fuit et a postol

Expanded text:
liganda vulnera peccatorum, praedicare captivis religanda vulnera peccatorum, praedicare captivis remissionem, caecis ut videant, vel clausis apertionem, quod manifestius interpretatus est Symmachus, vinctis solutionem. De quo, immo ad quem supra dicitur: Ecce posui te in lucem gentium, aperire oculos caecorum, educere de vinculis alligatos, et de domo carceris sedentes in tenebris . Annum autem acceptabilem, et diem retributionis, omne praedicationis ejus quo in carne versatus est, tempus intellige. Quod et Apostolus Paulus in primo Salvatoris interpretatur adventu, dicens: Ecce nunc tempus acceptabile: ecce nunc dies salutis . De quo supra plenius diximus . Sin autem retributio non in meritis bonorum, sed in poenis accipitur peccatorum, juxta quod dies dicitur ultionis, de Judaico populo sentiendum est, in quem post passionem ejus, statim Dei ira pervenit. Consolatusque est et daret eis gloriam coronamque pro cinere. De quibus fuit et apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
pitque ad eos dicere hodie completaẽ scriptura huec
in auribus uestris. Etomnes testimonium praebebant
ei et mirabantur super sermonibus gratiae quie gre¬
diebantur deore eius: siergo illo completa tempore
prophetia. quomodo quidam ad censummationis re¬
ferunt tempora quue dicuntur: Nisi ferte possimus
hocdicere quod tunc exparte conpletum sit sed pleni¬
us esse complendum quan do omnis populus dĩ fuerit
iustus. Nunc enim exparte cognoscimus et exparte ꝓ¬
phetamus. cum autem uenerit quod perfectum est
eaquae exparte sunt destruentur. Vnctus ẽ igitur spũ scõ ut ad nun¬
tiaret pauperibus siue mansuetis. dicens eis in euangelio. beitipaupe¬
res spũ qr m̃ eorum ẽ regnum caelorum. etbeatimites qnm̃ ipsipos¬
sidebunt terram. Et missus ẽ ad sanandoseos quicor de con¬
triti sunt et dicunt cor contritum ethumiliatum ds̃ nõ
despicit siue uixta simmachum et theodotionem adul¬

Expanded text:
pitque ad eos dicere: Hodie completa est Scriptura haec pitque ad eos dicere: Hodie completa est Scriptura haec in auribus vestris, et omnes testimonium prabebant ei, et mirabantur super sermonibus gratiae, qui egrediebantur de ore ejus. Si ergo illo completa est tempore prophetia, quomodo quidam ad consummationis referunt tempora quae dicuntur: nisi forte possumus hoc dicere, quod tunc ex parte completum sit, plenius esse complendum, quando omnis populus Dei fuerit justus? Nunc enim ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus: Cum autem venerit quod perfectum est, ea quae ex parte sunt, destruentur . Unctus est igitur Spiritu sancto, ut annuntiaret pauperibus, sive mansuetis, dicens eis in Evangelio: Beati pauperes spiritu, quoniam eorum est regnum coelorum . Et: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Et missus est ad sanandos eos, qui corde contriti sunt , et dicunt: Cor contritum et humiliatum Deus non despicit . Sive juxta Symmachum et Theodotionem, ad al
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ ceteris sc̃is unctus ẽẽ memoratur. cuius untio expleta ẽ tem¬
pore quando baptizatus ẽ in ior dane et sp̃s sc̃s inspeciem
columbae descendit super eum et mansit in illo. Dequo et
sp̃s dĩ sp̃s sapientiae et intellectus sp̃s consiluetfor¬
titudinis sp̃s scientiae etpietatis. Vnde et salua tor cũ
uenis set innazareth in qua nutritus erat post quum
baptizatus ẽ inior dane ingressus ẽ iuxta consuetudinẽ
indiem scbbati sinagogam eorũ. Cum que surrexisset
ad legendum datus ẽ eiliber esaiȩ prophetae. quo aꝑto
inuenit scriptum. Sp̃s dñi superme propter quod un
xit me euangelizare pauperib: misit me praedicare
captiuis remissionem etcaecis uisum dimittere frac¬
tos in libertate praedicare annum dñi acceptum: quan¬
doconuolutum librum reddidit ministro et sedit et õ¬
nium oculi qui erat insynagoga at tendebant eum coe¬

Expanded text:
id est prae caeteris sanctis unctus esse memoratur. Cujus unctio illo expleta est temid est prae caeteris sanctis unctus esse memoratur. Cujus unctio illo expleta est tempore, quando baptizatus est in Jordane, et Spiritus sanctus in specie columbae descendit super eum, et mansit in illo. Secundum entiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis . Unde et Salvator cum venisset in Nazareth, in quo nutritus erat postquam baptizatus est in Jordane, ingressus est juxta consuetudinem in die sabbati synagogam eorum. Cumque surrexisset ad legendum, datus est ei liber Isaiae prophetae, quo aperto, invenit xit me, evangelizare pauperibus misit me, praedicare captivis remissionem, et caecis visum: dimittere fractos in libertatem, praedicare annum Domini acceptum. Quando convolutum librum reddidit ministro, et sedit; et omnium oculi qui erant in synagoga, attendebant eum, coe
Abbreviated transcription (Latin):
nam procinere oleum gaudii proluctu pallium lacu¬
unxit me euangelizare pauperibus misit me sana¬
re contritos corde pruedicare captiuis remissionem
et caecis ut uideant. uocare annum acceptabilem dño
et diemre tributionis. consolariomnes lugentes da¬
relugentib: sion dare eis gloriam procinere unctio¬
nem̃ laetitiae lugentib: habitum gloriae prospũme¬
roris. Ille qui supra dixerat ego dñs intempore con¬
gregabo eos siue iuxta hebraicum ego dñs intempo¬
sed quod iuxta dispensationem carnis ad sumptae
dicat ea quae humilia sunt adquem pscdmistaiam
dixerat dilexistiiustitiam et odistiini quitatem
propterea unxit te ds̃ ds̃ tuus oleo exultationis prae
consortib: tuis. quan do enim consortes nominantꝰ
naturam curnis intellige quia ds̃ consortes substan
tiae succe non habet. Et quia erat unctio spĩritidis
et nequa quam humani corporis ut insacerdotibus
iudcceorum idcir coprae consortibus

Expanded text:
nam pro cinere, oleum gaudii pro luctu, pallium launam pro cinere, oleum gaudii pro luctu, pallium lauunxit me: evangelizare pauperibus misit me, sanare contritos corde: praedicare captivis remissionem et caecis ut videant: vocare annum acceptabilem Domino, et diem retributionis: consolari omnes lugentes: dare lugentibus Sion: dare eis gloriam pro cinere, unctionem laetitiae lugentibus, habitum gloriae pro spiritu moeroris. Ille qui supra dixerat: Ego Dominus in tempore congregabo eos, sive juxta Hebraicum: Ego Dominus in temposed quod juxta dispensationem carnis assumptae dicat ea quae humilia sunt. Ad quem Psalmista jam dixerat: Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem; propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo exsultationis prae consortibus tuis . Quando enim consortes nominantur, naturam carnis intellige: quia Deus cotiae suae non habet. Et quia erat unctio spiritualis, et nequaquam humani corporis, ut fuit in sacerdotibus Judaeorum, idcirco prae consortibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut appelletur chrliarchus et quicum aposto lodi¬
xerat mihiminimo omnium scorum datuẽ gratia
hic princeps erit magnae gentis incae lestibus quan¬
do tempore constituto miserit dñs angelos suos et
congregauerit usque ad summum eius. non solum
dehisrahel sed et de gentium populo quem signifi¬
cando loquebar Etalics oues habeo que non sut
degregeisto etillus oportet me congregare ut fi¬
atunus grex etunus pastor. Hoc aũtem̃ subitofa¬
ciet utquando omnia fuerint desperata tunc in
gentem fortissimã congregentꝰ quue licet ex
purte inecclesia cotidie uide amus expleri tamen
inmundi consummatione plenius complebuntur.
et in secundo suluatoris aduentu. sp̃s dñi superme eo quodup
xerit dñs me ad adnuntiandum mansuetis misit me ut me¬
derer contritos corde et praedicarem captiuis indulgen¬
cabilem dño et diem ultionis dõnr̃o ut consolacrerom nes
lugentes ut ponerem lugentibussion etdarem eis coro¬

Expanded text:
; ita ut appelletur χιλίαρχος Et qui cum Apostolo di; ita ut appelletur χιλίαρχος Et qui cum Apostolo dixerat: Mihi minimo omnium sanctorum data est gratia haec , princeps erit magnae gentis in coelestibus, quando tempore constituto miserit Dominus Angelos suos, et coeli usque ad summum ejus : non solum de Israel, sed et de gentium populo, quem significans loquebatur: Et alias oves habeo quae non sunt de grege isto, et illas oportet me congregare, ut fiat unus grex, et unus pastor . Hoc autem subito faciet, ut quando omnia fuerint desperata, tunc in gentem fortissimam congregentur. Quae licet ex parte in Ecclesia quotidie videamus expleri, tamen in mundi consummatione plenius complebuntur, et in secundo Salvatoris adventu. Cap. LXI Sxerit Dominus me: ad annuntiandum mansuetis misit me, ut mederer contritis corde, et praedicarem captivis indulgencabilem Domino, et diem ultionis Deo nostro: Ut consolarer omnes lugentes: ut ponerem lugentibus Sion. et darem eis coro
Abbreviated transcription (Latin):
missionis bonã terram mansuetorum teneat at¬
que uiuentium quampro pheza sus pirat dicens
Credo uide rebona dñi in terra uiuentium.
cum germen plantationis dñi sit etopus manuum eius adglo¬
nificandum dumdm̃ Omnis enim inquid plantatio quam non plan¬
tauit patermscaelestis eradicabitur. siueiuxta : In popu
lus custodiens plantationem dĩ etopera manuum sucrũ
ingloria seruabitur creatoris. Debona plantatione
per hieremiam loquitur ds̃ ego plantauiuin eam
bonam totam ueram. quȩ in hesaia appellatur uinea
soree Et quicpaulus conscientia uir tutum loquentis
in sedicere poterat. Imitatores mei estote sicut etego
xp̃i. Ideo adcorinthios loquebatur ego plantaui a pol¬
lorigauit dñs autem incrementum dedit. plantati
enim in domo dñi in atrus eius efflorescent. Tunc qͥ
paruulus fuit erit inmilia audiens adño. Esto ha¬
bens potestatem super quinque uel decemciuitates

Expanded text:
missionis bona, terram mansuetorum teneat atmissionis bona, terram mansuetorum teneat atque viventium, quam Propheta suspirat, dicens: Credo videre bona Domini in terra viventium , cum germen plantationis Domini sit, et opus manuum ejus ad glorificandum Deum. Omnis enim, inquit, plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur . Sive juxta Septulus custodiens plantationem Dei, et opera manuum Domini, in gloria servabitur Creatoris. De bona plantatione per Jeremiam loquitur Deus: Ego plantavi te vineam bonam, totam veram, quae in Isaia appellatur vinea Sorec . Et quia Paulus conscientia virtutum loquentis in se Christi, dicere poterat: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi , ideo ad Corinthios loquebatur: Ego plantavi, Apollo rigavit, Dominus autem incrementum dedit . Plantati enim in domo Domini, in atriis ejus efflorescent . Tunc qui parvulus fuit, erit in millia, audiens a Domino: Esto habens potestatem super quinque vel decem civitates
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi consolabuntur. Beatiflentes quoniũ ipsiri debuNt
Beati quie suriunt et sitiunt iustitiam quoniam ipsi
sciturabuntur. ut post quam dñ fuerint carne sa¬
turati eructent ser monem dñi et dicant opera suac
regi. Populus autem tuus omnes iusti inperpetuũ
here ditabunt terram germenplantationis meae
opus manus meae ad glorificandum minimus erit
inmillae et paruulus ingentemfortissimam.
Ego dñs intempore eius subitofaciamistuđ. Popu¬
lus tuus omnes iusti semper possidebunt terram
cus todiens pluntationem operamanuum sucrum
ingloriam quiparuus ẽ erit inmilibus et quimi¬
nimus ingentem magnam. Ego dominus intem¬
pore congregubo eos. Finitis dieb luctus atq con¬
pletis quando tristitia uertetur in gaudium popu¬
lus si onerit omnis iustus non ad breue tempus sed
inperpetuum. Et quia iustus ẽ terram mitium
possidebunt. Nec mirandam siad recipienda pro¬

Expanded text:
ipsi consolabuntur. Beati flentes, quoniam ipsi ridebunt. ipsi consolabuntur. Beati flentes, quoniam ipsi ridebunt. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Ut postquam 730 Domini fuerint carne saturati, eructent sermonem Domini, et dicant opera sua regi . Populus autem tuus omnes justi, in perpetuum haereditabunt terram, germen plantationis meae: opus manus meae ad glorificandum. Minimus erit in mille, et parvulus in gentem fortissimam. Ego Dominus in tempore ejus subito faciam istud. LXX: Populus tuus omnes justi semper possidebunt terram: custodiens plantationem, opera manuum suarum in gloriam. Qui parvus est, erit in millibus, et qui minimus, in gentem magnam. Ego Dominus in tempore congregabo eos. Finitis diebus luctus atque completis, quando tristitia vertetur in gaudium, populus Sion erit omnis justus, non ad breve tempus, sed in perpetuum, et quia justus est, terram mitium possidebit. Nec mirandum si ad recipienda pro
Abbreviated transcription (Latin):
bit tibi innocte sed erit dñs lux aeterna et ds̃ gloriatua.
Non enim occidet soltibi eduna tibi non deficiet. Eritq
dñs lux sempiterna et complebuntur dies luctus tui
Ex hoc capitulo cogimur omnia quae dicta sunt etdi
lumen perpetuum ut quae gi acixi carnaliter ad serunt
es se complenda nos spirita liter futura credamus. In
qualitate promissionum non in tempore discrepantes
quib: breuiterres pondendũ ẽ. quod si pseudo prophetis
et peccatorib: soloccidit meridie etec ontrariotimentib
dnm̃ semperoritur soluistitiae quare non semꝑsc s̃ ille
qui dicit Ego sum lux mundi qui lucet intenebris et tenebrae
eum non conp̃hender̃ perdiem quippesol nonuretnos
neque luna pernoctem quia habemus dnm lucem per¬
petuam et dies luctus nr̃i complebuntur nequaquã
plangentibus in sub uersione hierusalem sed letantib:
in extructione ecclesicie beati quippe lugentes qm̃

Expanded text:
bit tibi nocte; sed erit tibi Dominus lux aeterna, et Deus gloria tua. bit tibi nocte; sed erit tibi Dominus lux aeterna, et Deus gloria tua. Non enim occidet sol tibi, et luna tibi non deficiet. Eritque Dominus lux sempiterna, et complebuntur dies luctus tui. Ex hoc clumen perpetuum, ut quae χιλιασταὶ carnaliter asserunt esse complenda, nos spiritualiter futura esse credamus, in qualitate promissionum, non in tempore discrepantes. Quibus breviter respondendum est, quod si pseudoprophetis et peccatoribus sol occidit meridie, et e contrario timentibus Dominum oritur sol justitiae: quare non semper Sanctis, ille qui dicit: Ego sum lux mundi , qui lucet in tenebris, et tenebrae eum non comprehenderunt ? Per diem quippe sol non uret nos, neque luna per noctem . Quia habemus Dominum lucem perpetuam, et dies luctus nostri complebuntur, nequaquam plangentibus in subversione Jerusalem, sed laetantibus ex instructione Ecclesiae. Beati quippe lugentes, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. etiustitia non reseruatur. Et pax perditur haec omnia conse¬
quentur sed prohis cut omnibus occupauit salus murostuos siue saluator
quii nebraicolegitur ih̃s. quod propriae nomen dñisonat. Ipse ẽ enĩ
fortitudo murorum ecclesiae quae habet porta sin laudednĩ ut qui
ingrediuntur eam primum discant lauda rednm̃ et nomenil¬
lius confiteri quod autem Tex pro laude interpraetati sunt
TAuua Idẽ sccipturam hoc possumus dicere quod portae
ecclesiae cunctis debeant celatae esseuirtutib perquas ingre¬
dimur ad eam Nonerit tibi amplius adlucendum perdiem
nee splendor lune inluminabitte sederittibi dñs inlucem
sempi ternam et deus tuus ingloriamtuam. Nonoccidet
ultra soltuus et lunatua non minuetur qui a dns erit in
lucem sempi ternam et conplebuntur dies luctus tui. Et non
erit tibi ultra solinlucem diei neque ortus solis lumen prube¬

Expanded text:
est, et justitia non servatur, et pax perditur, haec omnia conseest, et justitia non servatur, et pax perditur, haec omnia consequentur. Sed pro his, ait, omnibus occupabit salus muros tuos, sive salvator, qui in Hebraico legitur JESUS, quod proprie nomen Dfortitudo murorum Ecclesiae, quae habet portas in laude Domini: ut qui ingrediuntur eam, primum discant laudare Dominum, et nomen illius confiteri. Quod autem Septuaginta pro laude interpretati sunt γλύμμα, id est, sculpturam, hoc possumus dicere, quod portae Ecclesiae cunctis debeant caelatae esse virtutibus, per quas ingrediamur ad eam. Non erit tibi amplius sol ad lucendum per diem, nec splendor lunae illuminabit te: sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam, et Deus tuus in gloriam tuam. Non occidet ultra sol tuus, et luna tua non minuetur, quia Dominus erit in lucem sempiternam, et complebuntur dies luctus tui. LXX: Et non erit tibi sol ultra in lucem diei, neque ortus lunae lumen praebe
Abbreviated transcription (Latin):
tabuntur inferrum Idẽ bruti quondam et insibiles homines
in eas materias mutabuntur quae uti litatem aliquam prae¬
beant ciuitati: Ipsumq: aes et ferrum per augmenta uir tutũ
in aurum argentumq: mutabuntur ut nequaquam ut ilita¬
tis speciem sed precium quoque habeant addecorem. De
auro et argento quid significent inscripturis scis saepius
diximus. Ponam in quit̃ principes tuos in pacem et episcopos
tuos iniustitiã. proquo in haebraico scriptum ẽ. ponam ui¬
sitationem tuam pacem et prae positos tuos iustitias. In quo
scripturae scãe admiranda maiestas quod principes fu¬
turos ecdesice. Epis copos nominauit. quorum omnis uisi
tatio in pace ẽ et uocabulum dignitatis iniustitia utne¬
qua quam accipiant personaminiudicio. Nec audiatur
quippiam iniquum in terra et lesiae. Neque contritio
et infelicitas interminis eius. ubicum que eniminiquitas

Expanded text:
tabuntur in ferrum, id est, bruti quondam et insensibiles homines, tabuntur in ferrum, id est, bruti quondam et insensibiles homines, in eas materias mutabuntur, quae utilitatem aliquam praebeant civitati. Ipsumque aes et ferrum per augmenta virtutum, in aurum argentumque mutabuntur: ut nequaquam utilitatis speciem, sed pretium quoque habeant ac decorem. De auro et argento, quid significent in Scripturis sanctis, saepius diximus. Ponam, inquit, principes tuos in pacem, et episcopos tuos in justitiam. Pro quo in Hebraico scriptum est: Ponam visitationem tuam pacem, et praepositos tuos in justitiam. In quo Scripturae sanctae admiranda majestas, quod principes futuros Ecclesiae, episcopos nominavit, quorum omnis vitatio in pace est, et vocabulum dignitatis in justitia: ut nequaquam accipiant personam in judicio, nec audiatur quidpiam iniquum in terra Ecclesiae, neque contritio et infelicitas in terminis ejus. Ubicumque enim iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
ratua uustitas et contritio interministuis. Et occupabit
salus muros tuos et portas tuas laudatio.Ixx
Mroaere adferam tibi aurum et proferro dabo tibi argentum . et pro
lignis tribuam tibi aes. et prolapidibus ferrum. et dabo principes tuos
inpace. et epis copostuos iniustitia. Et non audietur ultra ini qui¬
tus in terratua neque contritio et misera infinib: tuis sed uo¬
cubuntur salutare murit. et portae tuae sculptura
Cadem res prolocorum qualitate alteri genus alteris pecies
ẽ. Et ne urtibus rhethoricae acdia lacticae dicere quippiã
uidear: ponam exempla communia quue possint sim¬
plicem lectorem instruere. filius meus qui ad me speties ẽ
et mehabet genus filiosuogenus ẽ. Dicam et aliud quod
alteri maius alteriminus ẽ centum minor ẽ quinque pau
ci sunt addecem plures adunum. Ergo in instaurationis
sp̃italis hierusalem ligna uertentur in aes et lapides mu¬

Expanded text:
rra tua, vastitas et contritio in terminis tuis, et occupabit rra tua, vastitas et contritio in terminis tuis, et occupabit salus muros tuos, et portas tuas laudatio. LXX: Pro aere afferam tibi aurum, et pro ferro dabo tibi argentum, et pro lignis tribuam tibi aes, et pro lapidibus ferrum. Et dabo principes tuos in pace, et episcopos tuos in justitia, et non audietur ultra iniquitas in terra tua, neque contritio et miseria in finibus tuis: sed vocabuntur salutare muri tui, et portae tuae sculptura. Eadem res pro locorum qualitate, alteri genus, alteri species. Et ne de artibus, rhetorica ac dialectica dicere quidpiam videar, ponam exempla communia, quae possint simplicem lectorem instruere. Filius meus, qui ad me species est, et me habet genus, filio suo genus est. Dicam et aliud, quod alteri majus, alteri minus est. Centurio ci sunt ad decem: plures ad unum. Ergo in instauratione spiritualis Jerusalem, ligna vertentur in aes, et lapides mu
Abbreviated transcription (Latin):
dium duarum generationum. propristinis secmis aliis in¬
sertis deoleas tronationum qui contranaturam exempli
adferant fructus non prioris amaritudinis sed dulcͥdinis
quã deradice sumpserunt. suges quoque lagentium
et mamilla regum lactaberis. quilocus quem sensum ha¬
beat supra plenius ex posuimus disserentes illum uersi¬
culum filiitui delongeuenient et filiue tuae in latere
uiꝰtiae secundum hebraicum ueritatem ubera sunt regum
atq: doctorũ quib: nascentium in xp̃o eruditur et nutritꝰ
infuntia. quae cum suxeris et perueneris adsolidumci¬
bum ut diuitias quoque huius cemodi. renum comedas¬
Tunc scies quod egosum saluator tuus qui redemite.
sanguine meo ds̃ siue fortis ia cob Proaere ad feram au¬
rum proferro ad ferã argentum et prolignis aes et prola¬
pidib: ferrum. Et ponam uisitationem tuam pacem et prae¬
positostuos iustitiam Non audietur ultrainiquitas int̾¬

Expanded text:
dium duarum generationum: pro pristinis ramis, aliis indium duarum generationum: pro pristinis ramis, aliis insertis de oleastro nationum, qui contra naturam exempli afferent fructus, non prioris amaritudinis, sed dulcedinis, quam de radice sumpserunt. Suges quoque lac gentium, et mamilla regum lactaberis. Qui locus quem sensum habeat, super plenius exposuimus, disserentes illum versiculum, Filii tui de longe venient, et filiae tuae in latere vitiae secundum Hebraicam veritatem, ubera sunt regum atque doctorum, quibus nascentium in Christo eruditur et nutritur infantia. Quae cum suxeris et perveneris ad solidum cibum, ut divitias quoque hujuscemodi retunc scies quod ego sum Salvator tuus, qui redemi te sanguine meo, sive Deus fortis Jacob. Pro aere afferam aurum, pro ferro afferam argentum, et pro lignis aes, et pro lapidibus ferrum: et ponam visitationem tuam pacem, et praepositos tuos in justitiam. Non audietur ultra iniquitas in te
Abbreviated transcription (Latin):
tur uere ciuitas dnĩ sion sc̃ĩ israhel quae consistit ins¬
pecula et deutroque populo congregataẽ. Proeo
quod fuisti derelicta et hodio habita Et nonerat qui
pertransiret ponamte in superbiã saeculorum
gaudium in generatione et generatione et suges
luc gentium et mamilla regum lactaberis et scies
iacob  Proeo quod fuisti derelicta etodio habita
et nonerat᷑ quia uxilicretur ponam te exultationẽ
aeternam et gaudium generationem in generationes
et suges lacgentium et diuitias regum comedes et scies quia eg
dñs qui saluum tefeci et qui eruite ds̃ ia cob. Quae prius.
fueras derelicta et odio habita frccctis interam̃is quia
fructum non adtulerant. quiid urco fracti sunt quia
nullus erat qui perte transiret et tibi praeberet auxiliũ
Dequibus in psalmo dicitur. Et non dixerunt qui prae¬
teribant benedictio dñi super uos propterea ponamte
in superbiam sempiternam siue in exultationem et gau¬

Expanded text:
tur vere civitas Domini Sion, Sancti Israel, quae consistit in stur vere civitas Domini Sion, Sancti Israel, quae consistit in specula, et de utroque populo congregata est. Pro eo quod fuisti derelicta, et odio habita, et nopertransiret, ponam te in superbiam saeculorum, gaudium in generatione et generatione, et suges lac gentium, et mamilla regum lactaberis, et scies, quod fuisti derelicta, et odio habita, et non erat qui auxiliaretur: ponam te exsultationem aeternam, gaudium generationum in generationes. Et suges lac gentium, et divitias regum comedes. Et scies quia ego Dominus qui salvam te feci, et qui erui te, Deus Jacob. Quae prius fuerat derelicta, et odio habita, fractis in te ramis, quia fructum non attulerant: qui idcirco fracti sunt, quia nullus erat qui pertransiret, et de quibus in psalmis dicitur: Et non dixerunt qui praeteribant: Benedictio Domini super vos ; propterea ponam te in superbiam sempiternam, sive in exsultationem et gau
Abbreviated transcription (Latin):
quaratione compellimur omnia spitaditer accipere quod abies
erparissus pinus eccedrus excelsae quodam libani arbores
glorificauerint templumdĩ et locum pedum illius et inclrtũ
fecerint. Acnelongo sermone sensum trahamuirscs ete¬
loquentissimus martrr crprianus. Et nr̃i temporis con¬
fessor hrlarius. Nonne tibi uidentur excelsae quon dc̃o
inseculo arbores aedificas se ecclesiam di quod sequitur
et uenient ad te curui siuere uertentes filueorum qui humi¬
liauerantte et adorabunt uestigia pedumtuorum om̃s
quide traxerant tibi Dehis debemus intelligere qui
non uoluptate sed necessitate suncxp̃iane et metuof¬
fensȩ regnantium tumentibus animis inclinantur.
uel certe quod prius persecutores postea crediderint
qualis fuit et apostolus paulus quiper sequeba tur
ecclesiam dĩ et posteauas aflectionis ẽ appellatus
Cum haec itafuerint expleta ut intret gentium ple¬
nitudo. Tunc omnis israhel saluus fiet. Et uocabi¬

Expanded text:
Qua ratione compellimur omnia spiritualiter accipere, quod abies, cyparissus, pinus, et cedrus, excelsae quondam Libani arbores, glorificaverint Templum Dei, et locum pedum illius, et inclytum fecerint. Ac ne longo sermone sensum traham, vir sanctus et eloquentissimus martyr Cyprianus, et nostri 727 temporis confessor Hilarius, nonne tibi videntur excelsae quondam in saeculo arbores, aedificasse Ecclesiam Dei? Quodque sequitur: Et venient ad te curvi, sive revertentes, filii eorum qui humiliaverunt te: et adorabunt vestigia pedum tuorum, omnes qui detraxerant tibi, de his debemus intelligere, qui non voluntate, sed necessitate sunt Christiani: et metu offensae regnantium, timentibus animis inclinantur. Vel certe quod prius persecutores, postea crediderint. Qualis fuit et apostolus Paulus, qui persequebatur Ecclesiam Dei, et postea vas electionis est appellatus . Cum haec ita fuerint expleta, ut intret gentium plenitudo, tunc omnis Israel salvus fiet. Et vocabi
Abbreviated transcription (Latin):
te et adorauerunt uestigiape dumtuorum omnes qui ir¬
ritaueruntte. Et uocaberis ciuitas dni sion scĩ is rahel
sui et quod addiderunt obelo prae notaui. Libanus mons
foenics ẽ excelsis arboribus consitus . quas psalmis¬
ta describens ait. uidi impium et exaltatum eteleua¬
tum quasi cedros libanił multaq alia quae studiobiẽ
uitatis praetereo. De hocquondam brramrextrri
solomoni loppenligna mittebat ad cedificandum tem¬
plumdĩ. De quo etiam nunc scriptura promittit abi¬
num etcedrum aut iuxta aquilam abietem ⁊ haa
tur templumsion quod sutacẽ ubierit aurea et
remmata hierusalem ubiuxor agni ubipor teduo¬
decim gemmarum uarietate dis tinct& nisi forte
muros habebit et funda menta gemmata et templũ
quodornatius es sed eberet Liignis aedificabitur

Expanded text:
te  et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes qui irte  et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes qui irritaverunt te; et vocaberis civitas Domini Sion. Sancti Israel. sui, et quod addiderunt, obelo praenotavi. Libanus mons Phoenicis est, excelsis arboribus consitus, quas Psalmista describens ait: Vidi impium superexaltatum, et elevatum quasi cedros Libani . Et in avitatis praetereo. De hoc quondam Hiram rex Tyri, Salomoni Joppen ligna mittebat, ad aedificandum Templum Dei . De quo etiam nunc Scriptura promittit, abinum, et cedrum, aut juxta Aquilam, abietem, thaatur templum Sion . Quod si ita est, ubi erit aurea et gemmata Jerusalem? ubi uxor Agni? ubi portae duodecim gemmarum varietate distinctae? Nisi forte muros habebit et fundamenta gemmata, et Templum quod ornatius esse deberet, lignis aedificabitur
Abbreviated transcription (Latin):
culi atq: dit̾is simos adduce adfidem xp̃i etstatim
fieris apientiam supientium acprudentiãprudentiũ
re probariut fatuum dĩ sapientius sit hominibus
&entes autem et reges eccrum qui serui re ecclesiae
noluerint boncm etutili seruitute ut inapostolicã
trans ferantur dignitatem peribunt ea perditione
quoe impis praeparataẽ. Et quicquid in eis fuerit
redigetur insolitudinem quia haberenoluerurt
hospitem dm̃. Ulorialibani cdte ueniet
habies etbuxus etpinus simuladornandum locum scifi¬
cationis meae et locum pedum meorum glorificabo.
Et uenient adte curui filii eorum qui humilia uerunt
te et adorabunt uestigia pedumtuorum omnes quide¬
trahebanttibi. Et uocabuntte ciuitatem dñi sion sc̃i
israchel Caloria dñi ad teueniet et incrpresso etpino
et cedrus simul ut orificetur locus sc̃s meus. Et
locum pedum meorum glorificabo. Etibunt adteti¬
mentes filii eorum quite humiliauerunt et inritauer̃

Expanded text:
loquentissimos adduci ad fidem Christi; et stultam loquentissimos adduci ad fidem Christi; et stultam fieri sapientiam sapientium, ac prudentiam prudentium reprobari : ut fatuum Dei sapientius sit hominibus. Gentem autem et reges earum, qui servire Ecclesiae noluerint bonam et utilem servitutem, ut in Apostolicam transferant dignitatem, peribunt ea perditione, quae impiis praeparata est, et quidquid in eis fuerit, redigetur in solitudinem, qui habere noluerunt hospitem Deum. Gloria Libani ad te veniet, abies et buxus et pinus simulcationis meae; et locum pedum meorum glorificabo. Et venient ad te curvi filii eorum, qui humiliaverunt te, et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes, qui detrahebant tibi, et vocabunt te civitatem Domini, Sion sancti Israel. LXX: Gloria Libani ad te veniet in cyparisso et pino, et cedro simul ut glorificetur locus sanctus meus, + et locum pedum meorum glorificabo  Et ibunt ad te timentes filii eorum qui te humiliaverunt, ÷ et irritaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
licis et aduersus persecutiones gentium atq: insidicas he¬
reticorum legum scita pendere sispiritaliter quicũq:
in eis continentiae loquentia sc̃itate principes sunt et
animae imperio carnis subiugant seruitutem ipsi
ad minis trant et adsis tunt uel ciũsaliantur et. Quc̃o
saepe propter neclegenticm deserit uel persecuto¬
rum percutit uirga utrursum propter suimise¬
ricordiam diligat. uel certe hocdicendum quodad¬
flictam quondam etcaptiuitati traditam in popu¬
lo iudceorum Inuocatione gentium reconcili et si¬
bi itaut portae eius semper a perte sint et nec die nec
nocte claudantur. Et saluaricupientibus iugiter
pat eant. Idẽ ut ei ingiudio et intribulatione uo¬
lentibus credere introitus nonnegatur. Et infera¬
tur adeam fortitudo siue diuitiae gentium et reges
earum minis trent siue adducantur ei quasicaptiui
cum in telleges cum uideris eloquentissimos sue¬

Expanded text:
licis, et adversus persecutiones gentium atque insidias haelicis, et adversus persecutiones gentium atque insidias haereticorum Legum scita pendere. Si spiritualiter, quicumque in eis continentia, eloquentia, sanctitate, principes sunt, et animae imperio carnis subjugant servitutem, ipsi administrant, et assistunt, vel auxiliantur ei, quam saepe propter negligentiam deserit, vel persecutorum percutit virga, ut rursum propter sui misericordiam diligat. Vel certe hoc dicendum, quod afflictam quondam et captivitati traditam in populo Judaeorum, in vocatione gentium reconciliet sibi, ita ut portae ejus semper apertae sint, et nec die nec nocte claudantur, et salvari cupientibus jugiter pateant, id est, ut ei in gaudio, et in tribulatione volentibus credere, introitus non negetur. Et inferatur ad eam fortitudo, sive divitiae gentium; et reges earum ministrent, sive adducantur ei quasi captivi. Quod tunc intelliges, cum videris eloquentissimos ad
Abbreviated transcription (Latin):
non seruierit tibi peribit. et gentes solitudine uastabuntꝰ
Et cedificabunt alienigenae muros tuos et reges eorum
adsistent tibi propter enim iram meam percus site et
propter misericordiam dilexite . Et aperientur portue
tuae semperdie ac nocte non cludentur ut introducatT
ad te fortitudinemgentium et reges earum quiaddu¬
cendi sunt. Gentes enim etreges qui non seruierint tibi
peribunt gentes solitudine. desolabuntur Intercetera
quib dicatur ecdesia eturbs suluatoris extruitur Adi¬
enigenae quoque et filu pere grinorum aedificentenu¬
ros eius ne hostis possitintrare nelocum in uenire perfi¬
dico Nlieni autem et peregrini propriae significant
populum nationum qui uere extruxerunt aedesiam
Xp̃i intun tum utreges eru etprinapes mnistreot
siue adsistent ei quod uel carnaliter acupitur uel
spiritaliter sic arnaliter iudemus cuae saros neraano
xp̃i iugo colla submit tere aedificare ecclesias expensis pub¬

Expanded text:
non servierit tibi, peribit: et gentes solitudine vastabuntur. LXX: Et aedificabunt alienigenae muros tuos, et reges eorum assistent tibi. Propter iram enim meam percussi te, et propter misericordiam dilexi te. Et aperientur portae tuae semper: die ac nocte non claudentur, ut introducant ad te fortitudinem gentium, et reges earum qui adducendi sunt. Gentes enim et reges qui non servierint tibi, peribunt: gentes solitudine desolabuntur. Inter caetera quibus ditatur Ecclesia, et urbs Salvatoris exstruitur, alienigenae quoque et filii peregrinorum aedificant muros ejus, ne hostis possit intrare, nec locum invenire perfidia. Alienigenae autem et peregrini proprie significant populum nationum, qui vere exstruxerunt Ecclesiam Christi: intantum ut reges eorum et principes ministrent, sive assistant ei. Quod vel carnaliter accipitur, vel spiritualiter. Si carnaliter, videmus Caesares Romanos Christi jugo colla submittere, et aedificare ecclesias expensis pub
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ut aliquis testimoniũ dar& ei de homine ipse enĩscie¬
bat quit es set in homine. cui & illud congruit. sciens autẽ ihs
cogitationes eorũ et in alio locosciens autẽ ihs malittã eorum
hac nealiqua sit dubitatio here ticis calũmã facientibus de
uerbo dĩ qđ nouer it omnia in epistola quae ad hebeeos scribit᷑
titionẽ animae et sp̃s artuũ. quoque & me dullarũ etiudex
cogitationũ et sensuũ cordisnullaq: ẽ. creatura in uisibilis.
in conspectueius omnia autẽ nuda et a ꝑta oculis illius de quo
nobis sermoẽ. post quã autem cogitationes in unũ fuerint
congregatae accusantes nos uel defendentes. tunc om̃s gen¬
tes et linguaecũ cogitationib: suis parit̃ adducentur in me¬
diũ linguas autẽ iuxta apostol ũ puulũ hominũ legimus¬
sed et angelorum legimus exquo intelligitur omnesereaturas ado
iudicandas. non solum superterra sed inmari et incaedlestibus iuxta qđ

Expanded text:
necesse ut aliquis testimonium daret ei de homine; ipse enim scienecesse ut aliquis testimonium daret ei de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine . Cui et illud congruit, sciens autem Jesus cogitationes eorum ; et in alio loco: Sciens autem Jesus malitiam eorum . Ac ne aliqua sit dubitatio, haereticis calumniam facientibus de Verbo Dei, quod noverit omnia, in Epistola quae ad Hebraeos scribitur, titionem animae et spiritus, artuum quoque et medullarum, et judex cogitationum et sensuum cordis. Nullaque est creatura invisibilis in conspectu ejus. Omnia autem nuda et aperta sunt oculis illius, de quo nobis sermo est . Postquam autem omnes cogitationes in unum fuerint congregatae, accusantes nos vel defendentes: tunc omnes gentes et linguae cum cogitationibus suis pariter adducentur in medium. Linguas autem juxta apostolum Paulum, non ssed et angelorum legimus . Ex quo intelligitur omnes creaturas a Dojudicandas, non solum super terram, sed in aere et in coelestibus, juxta quod
Abbreviated transcription (Latin):
iudicabit ds̃ abscondita hominũ ut cogitationes nrae om̃s
uno tẽpore congregatȩ iustũ iudicent ꝓbent dũ aut ac¬
cu sat nos nr̃a constientia aut satis facit ꝓdelicto utrũ
plura sint peccata anbona o pera & utrũ uetera an noua¬
utrũ de leta paenitentia an nouis sceleribus in staurata quando
scr quaes in homine ausi sp̃s hominis quiẽ in .eo. Vnde & ꝑ heremia
loquitur ds̃ egods̃ ad ꝓpinquans et it de longe dicit dñs Niumquia¬
abscondit se in abs conditis homo et ego ignarabo deniq ad scribus
dicitur & phariseos uos estis quiius tificatisuosm& ipsos corã homi¬
nibus ds autem cognos đ corda ur̃a in quo considerandũ quod
non dixerit paterius ta hereticorũ blasphemias nefiliũuideret᷑
exludere sed ds̃ quod pratrifilioq communeẽ in principio
enimeratuerbũ et uerbũ erata pud dm̃ et ds̃ erit uerbum
hoc erat in principio apud dm̃ de quoidem lohannes scribit ipso
autẽ ihs ñ credebat seeis ipse em̃ qui scibat om̃s et ñ habebat

Expanded text:
s abscondita hominum : ut cogitationes nostrae omnes uno tempore congregatae justo judice probentur, dum aut accusat nos nostra conscientia, aut satisfacit pro delicto, utrum plura sint peccata, an bona opera: et utrum vetera, an novautrum deleta poenitentia, an novis sceleribus instaurata, quandoscit quae sint in homine, nisi spiritus hominis qui est in eo . Unde et per Jeremiam loquitur Deus: Ego Dabscondit se in absconditis homo, et ego ignorabo? . Denique ad Scribas dicitur et Pharisaeos: Vos estis qui justificatis vosmetipsos coram hominibus: Deus autem cognoscit corda vestra . In quo considerandum quod non dixerit, Pater, juxta haereticorum blasphemias, ne Filium videretur excludere, sed Deus, quod Patri Filioque commune est: In principio enim erat Verbum et Verbum erat apud Deum: et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum . De quo idem Joannes scribit: Ipse autem Jesus non credebat se eis, quia sciebat omnes, et non habebat