comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subito ut creatũ est refulgere. et floribꝰ
et fructibꝰ t̾rã uestiri. Potuit utiq Sed
ideo pͥmo facta. postea cõposita declaran-¬
tur: ne uerȩ increata et sine principi¬
o crederent᷑. si species rerũ uelut inge¬
nerate abinicio ñ postea addite uideren-¬
tur. In cõsita t̾ra legit᷑. et isdem aphylo¬
sophis ȩt̾nitatis qͥbꝰ ds priuilegiis hono¬
rat᷑. Qd dicerent si abinitio eiꝰ pulchritu¬
do uernasset: Demersa aqͥs describitur.
uelut cuidã pͥncipiorũ suorũ addicta nau-¬
fragio. et ad huc a non nullis facta ñcre¬
ditur. Qͥd si decorẽ pͥmogenitũ uindica-¬
ret: Accedit et illud qđ imitatores nos
sui ds̃ uoluit. ut pͥmo faciamꝰ aliqua.
postea uenustemꝰ: ne dũ simul utrumq
adorimur. neutrũ possimꝰ implere. Fides
autẽ nr̃a qͦdã gradu crescit. ideo pͥmũ
fecit ds̃ postea uenustauit: ut eundem
credamꝰ ornasse qͥfecit: et fecisse qͥ orna¬

Expanded text:
subito ut creatum est refulgere et floribus subito ut creatum est refulgere et floribus ac fructibus terra uestiri? potuit utique, sed ideo primo facta, postea conposita declarantur, ne uere increata et sine principio crederentur, si species rerum uelut ingeneratae ab initio, non postea additae uiderentur. inconposita terra legitur et isdem a philosophis, aeternitatis quibus deus priuilegiis honoratur: quid dicerent si ab initio eius conseruatione uemasset? demersa aquis describitur uelut cuidam principiorum suorum addicta naufragio et adhuc a nonnullis facta non creditur: quid si decorem primogenitum uindicaret? accedit illud quod imitatores nos sui deus esse uoluit, ut primo faciamus aliqua, postea uenustemus, ne dum simul utrumque adorimur, neutrum possimus inplere. fides autem nostra quodam gradu crescit. ideo primum fecit deus, postea uenustauit, ut eundem credamus ornasse qui fecit et fecisse qui orna
Abbreviated transcription (Latin):
mundi creaturȩ utiq estimatione cen¬
set᷑. Inuisibilis etiã t̾ra: qͥa nondũ lux
quȩ illuminaret mundũ. Nondũ sol.
Postea enĩ luminaria facta sunt cęli.
dore luminis sui ꝓdit. qͥs dubitet deo
ea quȩ inꝑfundo st̃ inuisibilia esse ñ
posse: Nisi forte sic accipiamꝰ inuisibi¬
lẽ t̾rã qđ nondũ uerbo dei et ꝓtectione
uisitabat᷑. quȩ hominẽ ñ habebat ꝓpt̃¬
R
quẽ dñs respiceret in t̾rã: sic̃ scriptũ. ẽ. Dñs
respexit suꝑfilios hominũ: si est intelli¬
gens aut reqͥrens dm̃. Et alibi ait. De cȩlo
iaculatꝰ ẽ udiciũ: t̾ra tremuit et qͥeuit.
Et merito inuisibilis: qͥa incõposita. quȩ fi¬
gurã et speciẽ congruentẽ adhuc ñ acce¬
ꝑat a ꝓprio conditore. Et fortasse dicant.
Cur enĩ ds̃ sic̃ dixit et facta st̃. ñ sunul or¬
natꝰ congruos surgentibꝰ donauit elemen¬
tis: Quasi ñ potuit cęlũ insignitũ stellis

Expanded text:
mundi creaturae utique extimatione cenmundi creaturae utique extimatione censetur. inuisibilis etiam. terra, quia nondum lux quae inluminaret mundum, nondum sol; postea enim luminaria facta sunt caeli. dore luminis sui prodit, quis dubitet deo ea quae in profundo sunt inuisibilia esse non posse? nisi forte sic accipiamus inuisibilem terram, quod nondum uerbo dei et protectione uisitabatur quae hominem non habebat, proptr quem dominus respiceret in terram, sicut scriptum est: dominus respexit super filios hominum, si est intellegens aut requirens deum. et alibi ait: de caelo iaculatus est iudicium: terra tremuit et quieuit. et merito inuisibilis, quia inconposita, quae figuram et speciem congruentem adhuc non acceperat a proprio conditore. et fortasse dicant: cur enim deus - sicut dixit et facta sunt non simul ornatus congruos surgentibus donauit elementis, quasi non potuit caelum insignitum stellis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ poterat. Sed aer.e̾e ad huc ñ poterat :
qͥa ñ erat sine rerũ materia elem̃torũ
alarũ suffulta remigiis: Inaere ñ
erat: qͥa aer corpꝰ est mundi. Corpꝰautẽ
esse aerem docet lectio. Qͥa emissa sagit¬
ta in loco que iaculator intendit: inci¬
sus aer statĩ inse ipso resolutꝰ ẽ. Ubi gͦ
erat: Nisi forte dicat᷑ qͣdã clem̃ti in¬
tentione. qͥa indeo erat. Ergo ds inuisibi¬
lis nature atq inuiolabilis. qͥ lucẽ habi
sicut habemꝰ scriptũ. De hoc mundo
ñ st̃: sic̃ et ego ñ sũ de mundo. Quẽ ad¬
modũ gͦ inuisibilia uisibilibꝰ et ei qͥor¬
dinẽ ac decorẽ donauit. in cõposita co¬
pulabunt᷑: Nisi qͥa forte dixit. Terra
autẽ erat inulsibilis. in uisibilẽ eã ꝑ sub¬
stantiã credant. et ñ deo qͥa aquis oꝑta
uisibilis corporeis esse ñ poterat. quẽ ad¬
modũ pleraq inꝓfundũ aquarũ sita
uisũ oculorũ aciemq pͣtereunt. Non
enĩ deo aliqͥd inuisibile. sed creatura

Expanded text:
n poterat, sed aer esse adhuc non poterat, quia non erat sine rerum materia elementorumalarum subfulta remigiis ? in aere non erat, quia aer corpus est mundi, corpus autem esse aerem docet lectio, quia emissa sagitta in locum, quem iaculator intendit, incisus aer statim in se ipsum resolutus est. ubi ergo erat ὕλη, nisi forte dicatur quadam dementi intentione quia in deo erat? ergo deus inuisibilis naturae atque inuiolabilis, qui lucem habisicut habemus scriptum: de hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Quemadmodum ergo inuisibilia uisibilibus et ei qui ordinem ac decorem donauit omnibus inconposita copulabantur ? nisi forte, quia dixit: terra autem erat inuisibilis, inuisibilem eam per substantiam credant et non ideo, quia aquis operta uisibilis corporeis oculis esse non poterat, quemadmodum pleraque in profundo aquarum sita uisum oculorum aciemque praetereunt. non enim deo aliquid inuisibile, sed creatura
Abbreviated transcription (Latin):
stionẽ mouere. cũ p̃sertĩ pͥmiserimꝰ
esse. qͥa fecit ds̃ t̾rã. ł rat gͦ ex qͦ facta ẽ.
Nã qͥ sine principio eã dicunt eẽ. iã ñ so¬
lũ dnm s etiã ylen sine principio
dicentes: definiant ubi nã erat. Si
in loco: gͦ etiã locꝰ sine principio fu¬
isse astruit᷑. in qͦ erat materia rerũ
q̃ principiũ ñ habebat. Qđ si absurdũ
uidet᷑ de locõs estimare. quȩ ñ habens
fundam̃tũ. alarũ remigiis suspendebat᷑
Unde gͦ ei alas sumeme Nisi forte huc deri-¬
ueniꝰ ꝓphetici sermonis intpͣtationẽ. Apen-¬
nis t̾rȩ ꝓdigia audiuimꝰ. Et illud. Uȩ t̾rȩ
nauiũ penne. Sed ut sic accipiamꝰ. in quo
aere uolabat t̾ra: Sine aere enĩ uolare

Expanded text:
stionem movere, cum praesertim praemiserit stionem movere, cum praesertim praemiserit Moyses, quia fecit Deus terram. Erat ergo, ex quo facta est. Nam si sine principio eam dicunt esse, jam non solum Deum, sed etiam hylen sine principio dicentes, definiant ubinam erat. Si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse adstruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. Quod si absurdum  debeamus aestimare, quae non habens fundamentum alarum remigiis suspendebatur. unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc deriuemus prophetici sermonis interpretationem a pinnis terrae prodigia audiuimus et illud uae terrae nauium pinnae? sed ut sic accipiamus, in quo aere uolabat terra? sine aere enim uolare
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tisrut seruiamꝰ creatori potius quã
creature : qͥ est ds̃ benedictꝰ in scła. Ter¬
ra autẽ erat inuisibilis. et incõposita.
Bonꝰ artifex prius fundam̃ta ponit.
postea fundam̃to posito edificationis
membra distinguit: et adiungit orna.¬
tũ. Posito gͥ fundam̃to t̾rȩ. et confirma¬
ta cęli substantia. duo enĩ ista st̃ uelut
cardines rerũ: subtexuit. t̾ra autem
erat inuisibilis. et incõposita. Qͥd est
erat: Ne forte in infinitũ et sine prin¬
cipio extendant opinionẽ suã: et dicant.
Ecce qͥa materia id est ylen sicut phylo¬
sophi dicunt. etiã scđm scripturã diui¬
nã: ñ habuit initiũ. Uerũ hȩc dicentibꝰ.
respondes: qͥa scriptũ . ẽ. Erat autem
cayn oꝑariꝰ t̾rȩ. Et de eo qͥ iubal dictꝰ
est: habet scriptura. Hic erat pater
qͥ demonstrauit psalteriũ et cytharã.
Et homo erat in ausytidi regione:
cui nom̃ iob. Desinant gͦ de uerbo quȩ¬

Expanded text:
mentis, ut serviamus creatori potius quam mentis, ut serviamus creatori potius quam creaturae, qui est deus benedictus in saecula. Terra autem erat inuisibilis et inconposita. bonus artifex prius fundamentum ponit, postea fundamento posito aedificationis membra distinguit et adiungit ornatum. posito igitur fundamento terrae et confirmata caeli substantia — duo enim ista sunt quasi uelut cardines rerum — subtexuit: terra autem erat inuisibilis et inconposita. quid est erat? ne forte in infinitum et sine principio extendant opinionem conficiens et dicant ecce quia materia, id est 5Xtj, sicut philosophi dicunt, etiam secundum scripturam diuinam non habuit initium. uerum hoc dicentibus respondebis quia scriptum est: erat autem Cain operarius terrae et de eo qui Iuest, habet Scriptura: Hic erat pater qui demonstravit psalterium et citharam . Et, Homo erat in Ausitide regione, cui nomen Job . Desinant ergo de verbo quae
Abbreviated transcription (Latin):
Celũ et t̾ra p̾teribunt. uerba autẽ mea
ñ pͣteribt. Nichil gͥ agunt. qͥ ꝓpt᷑ celi as-¬
serendã ꝑpetuitatẽ quintũ corpꝰ ethe¬
rlũ introducendũ putarunt: cũ equȩ
uideant dissimilẽ cȩteris adiunctam
membri uniꝰ portionẽ. labẽ corporis
magis afferre consueuisse. Simul illud
aduerte. quia ꝓph̃a dauid t̾rã priori
loco nominauit: et postea cęlũ credidit
opus e̾e̾. dñi declarandũ. Quando enĩ dix̃
et facta st̃: nichil inter est qͥd priꝰ expri¬
mas. cũ simul utrũq sit factũ. Simulne
eo saltẽ pͣrogatiua cęlo diuinȩ uideat᷑
adiudicata substantię. ut pͥmogenitȩ
creaturȩ pͥuilegio potior ȩstiet᷑. Itaq
illos suis relinquamꝰ contentionibꝰ: qͥ
mutuis disputationibꝰ se refellunt.
Nob̃ autẽ satis est ad salutẽ ñ disputatio¬
nũ controuersia sed p̾ceptorũ ueritas.
nec argum̾tationis astutia sed fides

Expanded text:
caelum et terra praeteribunt, mea autem uerba caelum et terra praeteribunt, mea autem uerba non praeteribunt, nihil igitur agunt qserendam perpetuitatem, quintum corpus aethereum introducendum putarunt; cum aeque videant dissimilem caeteris adjunctam membri unius portionem, labem corpori magis afferre consuevisse. Simul illud adverte, quia propheta David cum terram priori loco nominavit , et postea coelum, credidit opus esse Domini declarandum; quando enim dixit et facta sunt, nihil interest quid prius exprimas, cum simul utrumque sit factum; simul ne haec saltem praerogativa coelo divinae videatur adjudicata substantiae, ut primogenitae creaturae privilegio potior aestimetur. Itaque illos suis relinquamus contentionibus, qui mutuis disputationibus se refellunt. Nobis autem satis est ad salutem, non disputationum controversia, sed praeceptorum veritas; nec argumentationis astutia, sed fides
Abbreviated transcription (Latin):
ille uiolent̃ attrahitur. Etenĩ contra naturȩ
suȩ usũ deorsũ cogit᷑. Om̃e autẽ qđ incon¬
trariũ cogit᷑ ñ naturȩ seruiens sed neces¬
sitati: cito soluit᷑. et in ea scindit᷑ ex qͥbꝰ ui¬
detur e̾ẽ cõpositũ in suã quanq regionẽ
singulis recurrentibꝰ. Hec gͥ alii conside¬
rantes stabilia. e̾e̾ ñ posse. etheriũ corpꝰ
cȩli stellarũq arbitrati st̃ qͥntã quandã
naturã corporis introducentes. qͦ dutur¬
nã cęli putarent mensurã esse substan¬
tiã. Sed n̾ita opinio ꝓpheticȩ potuit
obuiare sententiȩ: quã diuina qͦq dñi
cõꝓbauit. Dixit enĩ dauid. Principio t̾rã
tu fundasti dñe. et oꝑa manuũ tuaru᷑
sunt cęli. Ipsi ꝑibt tuiautẽ ꝑmanes: et
om̃s sicut uestim̃tũ ueterascent. et tan¬
quã amictũ mutabis ea et mutabun-¬
tur. tu uero ipse es et anni tui ñdeficient
Qđ̃ adeo ꝓbauit in euangłio dñs ut diceret.

Expanded text:
ille uiolenter adtrahitur; etenim contra naturae ille uiolenter adtrahitur; etenim contra naturae suae usum deorsum cogitur. omne autem quod in contrarium cogitur non naturae conlisis. sed necessitati cito soluitur et in ea scinditur ex quibus uidetur esse conpositum in suam quamque regionem singulis recurrentibus. haec igitur alii considerantes stabilia esse non posse aetherium corpus caeli stellarumque esse arbitrati sunt quintam quandam naturam corporis introducentes, quo diuturnam caeli putarent mansuram esse substantiam. sed non ista opinio propheticae potuit obuiare sententiae, quam diuina quoque domconprobauit. dixit enim Dauid: principio terram tu fundasti, domine, et opera manuum tuarum sunt caeli. ipsi peribunt, tu autem permanes: et omnia sicut uestimentum ueterescent, et tanquam amictum mutabis ea et mutabuntur, tu uero ipse es, et anni tui non deficient. quod adeo probauit in euangelio dominus ut diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
modi elem̃ta suũ quendã habeant cur-¬
sũ atq usũ et motu naturȩ. ut grauio
ra demergant᷑ et inpronũ ferant᷑. ua¬
cua et leuia in suꝑiora se subrigant.
circuitu ista confundi et ium sui cur¬
sus amittere. qm̃ spera in orbe̾ suum
uoluit᷑. et suꝑiora inferioribꝰ. suꝑiori¬
bꝰ qͦq inferiora mutant᷑. Quorũ autẽ
scđm naturã motꝰ mutati st̃: horũ necessa¬
rio ferunt mutari solere qualitates sub¬
stantiarũ suarũ. Qͥd gͥ defendimꝰ ȩthereũ
corpꝰ esse ne uideat᷑ corruptioni obnoxiũ:
necesse ẽ. resoluat᷑. Nã hoc ipso qđ diuersa
eadẽ st̃ elem̃ta naturȩ. simplicẽ et iniuio¬
labilẽ motũ habere ñ possunt: cũ se diuer¬
sus elem̃torũ motꝰ impugnet. Unus enĩ
motꝰ om̃ibꝰ aptꝰ esse ñ potest. et elem̃tis
Itaq quando ad suꝑiora motꝰ cęli ẽ neces¬
sarius: t̾renis grauat᷑. Quando ad inferio¬
ra decursus expetitur: igneus uigor

Expanded text:
mundi elementa suum quendam habeant curmundi elementa suum quendam habeant cursum atque usum et motum naturae, ut grauira demergant, et in pronum ferantur, vacua et levia in superiora se subrigant; e autem circuitu ista confundi, et vim sui cursus amittere, quoniam sphaera in orbem suum volvitur, et superiora inferioribus, superioribus quoque inferiora mutantur. Quorum autem secundum naturam motus mutati sunt, horum necessario ferunt mutari solere qualitates substantiarum suarum. Quid igitur defendimus aethereum corpus esse, ne videatur corruptioni obnoxium? ipso quod diuersae eadem sint elementa naturae simplicem et inuiolabilem motum habere non possunt, cum se diuersus elementorum motus inpugnet. canentur enim motus omnibus aptus esse non potest et elementis itaque quando ad superiora motus caeli est necessarius, terrenis grauatur, quando ad inferiora decursus expetitur, igneus uigor
Abbreviated transcription (Latin):
rturȩ lieribꝰ sapientiã. aut uarietatis discipli¬
nam: Ego tam̃ qͥ ꝓfundũ maiestatis eiꝰ
et artis excellentiã ñ queo cõprehende-¬
re. ñ disputatoriis me libramentis com-¬
mitto atq m̃suris. sed om̃ia reposita in
eiꝰ existimo uoluntate. qđ uoluntas eiꝰ
fundam̃tũ sit uniuersorũ: et ꝓpter eũ
adhuc mundus hic maneat. Qđ apłicȩ
qͦq liceat astruere auctoritatis exem¬
cit in spe. liberabit᷑ autẽ et ipsa creatu
ra a seruitute corruptionis. cũ gr̃a di¬
uinȩ remunerationis effulserit. De na¬
tura autẽ et qualitate substantię cęli.
qͥd enumerem ea quȩ disputationibꝰ suis
phylosophi texuert᷑. cũ alii cõpositũ cęlũ
ex qͥtuor elem̃tis asserant: alii qͥntam
quandã naturã noui corporis ad consti-¬
tutionẽ eiꝰ inducant. atq affingant¬
ȩthereũ e̾ẽ corpꝰ: cui neq ignis admixtꝰ
sit. neq aer: neq aqua. neq t̾ra. qđ huiꝰ

Expanded text:
lieribus texturae sapientiam aut uarietatis disciplilieribus texturae sapientiam aut uarietatis disciplinam? — ego tamen, qui profundum maiestatis eius et artis excellentiam non queo conprehendere, non articulis me libramentis committo atque mensuris, sed omnia reposita in eius existimo uoluntate, quod uoluntas eius fundamentum sit uniuersorum et propter eum adhuc mundus hic maneat. quod apostolicae quoque liceat astruere auctoritatis exemcit in spe. liberabitur autem et ipsa cra a servitute corruptionis, cum divinae remunerationis gratia affulserit. De natura autem et qualitate substantiae coeli quid enumerem ea quae disputationibus suis philosophi texuerunt? cum alii compositum coelum ex quatuor elementis asserant: alii quintam quamdam naturam novi corporis ad constitutionem eaetherium esse corpus, cui nequaneque ignis admixtus sit neque aer neque aqua neque terra. quod huius
Abbreviated transcription (Latin):
chilo: suspendens t̾rã in nichilũ. alli¬
gans aquã innubibꝰ suis. Columnȩ
cęli euolauert᷑: et expauert abincre¬
patione eiꝰ. Uirtute mitigauit ma¬
re. disciplina instruit cętũ: clau¬
stra autẽ eęli timent eũ. Uolunta¬
te gͥ dĩ iminobilis manet et stat
ciã. et uoluntate dei mouet᷑ et nu-¬
tat. Non g̃ fundam̃tis suis nixa¬
subsistit. nec fulchris suis stabilis ꝑseuerat:
sed dñs statuit eã. et firmam̃to uoluntatis
suȩ continet: qͥa inmanu I finest̾rȩ. łt
hȩc fidei simplicitas: argum̾tis om̃ibꝰ ante¬
cellit. Laudent alii qđ ideo nusꝙͣ decidat
t̾ra. qͥa scđm naturã inmedio regionem
possedit suã: eoqđ necesse sit eã manere
in regione sua: nec inpartẽ inclinari al¬
terã. quando contra naturã ñ mouetur.
sed scłm naturã pͣdicent artificis diuini
et oꝑatoris ȩt̃ni excellentiã. Quis enĩ ar-¬
tificũ ñ ab illo accepit: Aut qͥs dedit mu

Expanded text:
nihilo, suspendens terram in nihilo, allinihilo, suspendens terram in nihilo, alligans aquam in nubibus suis. columnae caeli euolauerunt et expauerunt ab increpatione eius. uirtute mitigauit mare, disciplina strauit cetum, claustra autem caeli timent eum. uoluntate igitur dei inmobilis manet et stat tiam et in uoluntate dei mouetur et nutat. non. ergo fundamentis suis isubsistit nec fulcris suis stabilis perseuerat, sed dominus statuit eam et firmamento uoluntatis suae continet, quia in manu eius omnes fines thaec fidei simplicitas argumentis omnibus antecellit. Laudent alii quod ideo nusquam decidat terra; quia secundum naturam in medio regionem possideat suam, eo quod necesse sit eam manere in regione sua, nec in partem alteram inclinari, quando contra naturam non movetur, sed secundum naturam. Praedicent artificis divini et operatoris aeterni excellentiam; quis enim artificum non ab illo a
Abbreviated transcription (Latin):
titur. Non gͦ mensurã centri sed
iudiciĩ diuini acciꝑe debemꝰ. qͥa ñ
artis mensura est sedpotestatis. mͦ¬
sura iusticie. mensura cognitionis:
qͥa om̃ia ñ tatiquã immensa p̾tere¬
ant eiꝰ scientiã. sed cognitioni eius
tanꝙ᷑ͣ dimensa subiaceant. Neq enĩ
cũ legimꝰ ego confirmaui columnas
eiꝰ. uere colũnis eã subhxã possumꝰ
estimare: sed ea uirtute quȩ sufful¬
ciat substantiã t̾re atq sustineat.
Deniq quã inpotestate dei sit t̾re con¬
stitutio: etiã hinc collige qm̃ scri¬
ptũ est. Qui aspicit t̾rã et facit eã
tremere. Et alibi. Adhuc ego semel
concutio t̾rã. Non gͦ libramentis
suis immobilis manet: sed frequen¬
ter dei nutu et arbitrio cõmouet᷑.
sic ut et iob dicit. Quia dñs cõmo¬
uet eã a fundam̃tis: colũne autẽ
eiꝰ exagitant᷑. Et alibi. Huda infer¬
na inconspectu eiꝰ: et ñ est morti
inuolucrũ. Ex tendens boreã ꝓni-

Expanded text:
tiatur. non ergo mensuram centri, sed tiatur. non ergo mensuram centri, sed iudicii diuini accipere debemus, quia non artis mensura est, sed potestatis, mensura iustitiae, mensura cognitionis, quia omnia non tanquam inmensa praetereant eius scientiam, sed cognitioni eius tanquam dimensa subiaceant. neque enim cum legimus: ego confirmaui columnas eius, uere columnis eam subnixam possumus aestimare, sed ea uirtute, quae subfulciat substantiam terrae atque sustineat. denique quam in potestate dei sit terrae constitutio etiam hinc collige, quoniam scriptum est: qui aspicit terram et facit eam tremere et alibi: adhuc ego semel concutio terram. non ergo libramentis suis inmobilis manet, sed frequenter dei nutu et arbitrio commouetur, sicut et Iob dicit quia dominus commouet eam a fundamentis, columnae autem eius exagitantur et alibi: nuda inferna in conspectu eius, et non est morti inuolucrum. extendens boream pro
Abbreviated transcription (Latin):
a dño ad iob seriũi suũ. quando locutꝰ
ꝑ nubẽ ait. ubi eras cũ fundare t̾rã:
Indica mͥ si habes scientiã. Qͥs posuit
mensurã eiꝰ si nosti: Aut qͥs est qͥ suꝑ¬
induxit mensuras suꝑ eã : Aut suꝑ
qͥd circuli eiꝰ confixi sunt: Et infra.
Conclusi mare portis: et dixi. Huc
usq uenies. et ñ transibis: sed inte
cõminuent᷑ fluctꝰ tui. Nonne euiden¬
ter ostendit ds̃ om̃ia maiestate sua
consistere. iͦ numero pondere atq
mensura: Heq enĩ creatura legem
tribuit: sed accepit aut seruat acce¬
ptam. Non gͦ qđ in medio sit t̾ra
quasi ȩqua lance suspendit᷑: sed qͥa ma-¬
iestas dei uoluntatis suȩ eã lege con¬
stringit. ut supra instabile atq inane
stabilis ꝑseueret. sicut dauid qͦq ꝓ
pħa testat᷑ dicens. Firmauit t̾rã suꝑ
firmitatẽ eiꝰ: ñ inclinabit᷑ inscłm¬
scłi. Non utiq quasi tantũ modo ar-¬
d̾it firmam̃to. nec eã inclinare pa¬

Expanded text:
a domino ad Iob seruum suum, quando locutus a domino ad Iob seruum suum, quando locutus per nubem ait: ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si habes scientiam. quis posuit mensuras eius, si nosti? aut quis est qui superinduxit mensuram super eam? aut super quid circuli eius confixi sunt? et infra: conclusi mare portis et dixi: usque huc uenies et non transibis, sed in te comminuentur fluctus tui. nonne euidenter ostendit deus omnia maiestate sua consistere, non numero, pondere atque mensura? neque enim creatura legem tribuit, sed accipit aut seruat acceptam. non ergo quod in medio sit terra, quasi aequa lance suspenditur, sed quia maiestas dei uoluntatis suae eam lege constringit, ut supra instabile atque inane stabilis perseueret, sicut Dauid quoque propheta testatur dicens: fu-ndauit terram super firmitatem eius: non inclinabitur ini. non utique hic quasi tantummodo arderit firmamento nec eam inclinari pa
Abbreviated transcription (Latin):
Extenditur enĩ uel quasi pellis ad tab̾¬
nactla habitationis scõrũ. uł quasi lib̾
ut plurimorũ scribant᷑ nomina. qͥ xp̃i
grãm fide et deuotione meruerunt.
qͥbꝰ dr̃. Gaudete qͥa nomina ur̃a scripta
st̃ in cęlo. Dẽ t̾rȩ qͦq uł qualitate uel
positione tractare nichil ꝓsit ad spe¬
ciem futuri. cũ satis sit ad scientiã qđ
scripturarũ diuinarũ series cõp̾hen¬
dit: qͥa suspendit t̾rã innichilo. Qͥd nob̾
discutere utrũ in aerȩ pendeat. ansu¬
ꝑ aquã. ut inde nascat᷑ controuersia
quomͦ aeris natura tenuis et mollior
molẽ possit sustentare t̾renã. aut
qͦmͦ si suꝑ aquas ñ demergat᷑ in aquã
grauis t̾rarũ ruina. aut̃ quomͦ ma¬
ris unda ñ cedat. et inlatera eiꝰ sese
loco suo mota diffundat: Multi etiã
in medio aeris t̾rã esse dixert̃. et mo¬
le sua immobilẽ manere: qđ equali
motu hinc atq iide ex om̃i parte
ꝓtendatur. De qͦ satis putamꝰ dictũ

Expanded text:
pellis ad tabernacula, habitationes sanctorum, uel quasi liber, ut plurimorum scribantur nomina, qui Christi gratiam fide et deuotione meruerunt, quibus dicitur: gaudete quia nomina uestra scripta sunt aquis. de terrae quoque uel qualitate uel positione tractare nihil prosit ad speciem futuri, cum satis sit ad scientiam quod scripturarum diuinarum series conprehendit quia suspendit terram in nihilo. quid nobis discutere utrum in aere pendeat an super aquam, ut inde nascatur controuersia, quomodo aeris natura tenuis et mollior molem possit sustentare terrenam aut quomodo, si super aquas, non demergatur in aquam grauis terrarum ruina? aut quomodo ei maris unda non cedat et in latera eius sese loco suo mota diffundat? multi etiam in medio aeris terram esse dixerunt et mole sua inmobilem manere, quod aequabili motu hinc atque inde ex omni parte protendat. de quo satis putamus dictum
Abbreviated transcription (Latin):
mundi futurũ: ipse saluator docet
in enangło suo dicens. Prȩterit enĩ
figura huiꝰ mundi. Et celũ et t̾ra p̾te¬
ribunt. Et infra. Ecce ego uob̾cũ
sũ: usq ad consũmationẽ scłi. Quomͦ
gͦ coȩt᷑nũ dõ mundũ asserunt. et
creatori om̃iũ sociant. atq ȩqualem
esse disputant creaturã corpusq mate¬
riale mundi inuisibili illi atq in acces¬
sibili naturȩ diuinȩ coniungendũ pu¬
tant. cũ p̾serti scđ̾m suã sentenciã non
possint negare. qm cuiꝰ partes corrupti-¬
oni et mutabilitati subiacent : huiꝰ ne¬
cesse est uniuersitatẽ isdem passionibꝰ
qͥbꝰ ꝓprie portiones eiꝰ sunt obnoxie sub¬
iacere. Principiũ gͥ eẽ docet: qͥdicit. In
pͥncipio fecit ds̃ cęlũ et t̾rã. Principium
aut ad tẽpꝰ refert᷑. aut adnumerũ. aut
ad fundam̃tũ: quomͦ in edificanda domo
initiũ est fundam̃tũ. Principiũ qͦq et
conuersionis et deprauationis diciposse.

Expanded text:
mundi futurum ipse saluator docet mundi futurum ipse saluator docet in euangelio suo dicens: praeterit enim figura huius mundi et caelum et terra praeteribunt etinfra: ecce ego uobiscum sum usque ad consummationem mundi. quomodo ergo coaeternum deo mundum adserunt et creatori omnium sociant atque aequalem esse disputant creaturam corpusque materiale mundi inuisibili illi atque inaccessibili naturae diuinae coniungendum putant, cum praesertim secundum suam sententiam non possint negare quoniam cuius partes corruptioni et mutabilitati subiacent, huius necesse est uniuersitatem isdem passionibus quibus propriae portiones eius sunt obnoxiae subiacere? ! Principium igitur esse docet qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram. principium aut ad tempus refertur aut ad numerum aut ad fundamentum, quomodo in adcurrit domo initium fundamentum est. principium quoque et conuersionis et deprauationis dici posse
Abbreviated transcription (Latin):
cerit mundũ: noli eũ sine pͥncipio esse
credere. qͥa qͣsi spera mundus esse dica¬
tur. ut principiũ eiꝰ nullũ uideatur
extare. et cũ intonat quasi incircuitu
om̃ia cõmouent᷑. ut unde incipiat. ubi
desinat. ñ facile cõp̾hendas: qͥa circuitꝰ
principiũ sensu colligere possibile ñ¬
habet᷑. Neq enĩ sperȩ potes initiũ rep¬
ꝑire. uel unde cȩperit globꝰ lunȩ: uł
ubi desinat menstrua lunȩ defectione.
Heq uero si ipse nͦ cõp̾hendas. iccirco ñ
cȩpit: aut neqͣꝙͣ desinet. Si ipse circiu¬
tũ uł atram̃to uł graphyo ducas. uł
centro expͥmas: unde cępis aut ubi de¬
sieris int᷑uallo int̃posito ñ facile uel
ocuł colliges uł m̃te repetes. et tam̃¬
men et cepisse et desiuisse tu ipse
tibi testis es. Nã et si sensũ subterfugit:
ueritatẽ ñ subruit. Quȩ autẽ initiũ
habent: et finẽ habent. Et qͥbꝰ finis da¬
tur: initiũ datũ constat. Finẽ autẽ

Expanded text:
cerit mundum, noli eum sine principio esse cerit mundum, noli eum sine principio esse credere, quia quasi sphaera mundus esse dicatur, ut principium eius nullum uideatur extare. et cum intonat, quasi in circuitu omnia commouentur, ut unde incipiat, ubi desinat non facile conprehendas, quia circuitus principium sensu colligere inpossibile habetur. neque enim sphaerae potes initium repperire uel unde coeperit globus lunae uel ubi desinat menstrua lunae defectione. neque uero si ipse non conprehendas, idcirco non coepit aut nequaquam desinet. si ipse circuitum uel atramento uel graphio ducas uel centro exprimas, unde coeperis aut ibi desieris interuallo interposito non facile uel oculis colliges uel mente repetes: et tamen et coepisse et desiuisse te ipse tibi testis es. nam etsi sensum subterfugit, ueritatem non subruit. quae autem initium habent et finem habent et quibus finis datur initium datum constat. finem autem
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc fecerit. qͥ ꝑ ꝓpħam locutꝰ ait. qͥs men¬
sus est manu aquã. et cęlũ palmo. et
uniuersã t̾rã clausa manu: Qͥs statu¬
it montes in libra. et rupes instatera.¬
et nemora in uigo Qͥs cognouit sensũ
dñi. aut qͥs consiliariꝰ eiꝰ fuit. uł qͥs instru¬
xit eũ: De qͦ etiã alibi legimꝰ. Qui tenet
circuitũ t̾rę. et t̾rã uelut nichilũ fecit.
Et ieremias ait. Dii qͥ ñ fecert᷑ cęlũ et t̾rã.
ꝑibunt a t̾ra: et de sub cȩlo isto. Dñs qͥfec̃
t̾rã in uirtute sua. et correxit orbe̾ in
sapientia sua. et in sua prudentia exten¬
dit cȩlũ. et multitudine̾ aquȩ in cęlo.
Et addidit. Infatuatꝰ est homo ascientia
sua. Qui enĩ corruptibilia mundi seqͥt᷑.
et ex his putat qđ diuinȩ possit naturȩ
cõp̾hendere ueritatẽ. qͦ modo ñ infatuat᷑
uersutȩ disputationis astutia: Cũ gͦ tot
oracula audias qͥbꝰ testificatur ds̃ qđ fe-¬

Expanded text:
haec fecerit? qui per Prophetam locutus ait: Quis menhaec fecerit? qui per Prophetam locutus ait: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et universam terram clausa manu? Quis statuit montes in libra et rupes in staterauit sensum domini aut quis consiliarius ei fuit uel quis instruxit eum? de quo etiam alibi legimus quia tenet circuitum terrae et terram uelut nihilum fecit. et Hieremias ait: dii qui non fecerunt caelum et terram peribunt a terra et desub caelo isto. dominus qui fecit terram inuirtute sua et correxit absoluit sapientia sua et in sua prudentia extendit caelum et . multitudinem aquae in caelo. et addidit: infatuatus est homo ab scientia sua. qui enim corruptibilia mundi sequitur et ex his putat quod diuinae possit naturae conprehendere ueritatem quomodo non infatuatur uersutae disputationis astutia? Cura ergo tot oracula audias, quibus testificatur deus quod fe
Abbreviated transcription (Latin):
tatis maiestatẽ tantȩ oꝑationis imple¬
uit. ut ea q̃ ñerant e̾e̾ faceret tã uelo¬
citer. ut neq uoluntas oꝑationi pͣcurre¬
ret: nec oꝑatio uoluntati. Miraris opus:
quȩris oꝑatorẽ. Quis principiũ tanto
oꝑi dederit. qͥs tã cito fecerit: Subie-¬
cit statĩ dicens. qͥa deus fecerit cęlũ et
t̾rã. Audisti auctore: dubitare ñ debes.
Hic ẽ. in qͦbenedixit melchisedech abra¬
ham: patrẽ multarũ gentiũ dicens.
Benedictꝰ abraham deo sũmo qͥfecit cȩ¬
lũ et t̾rã. Et credidit abraham: et ait.
Extendo manu̾ meã ad dm̃ sũmũ: qͥfe¬
cit cȩlũ et t̾rã. Nides qͥa hoc ñhomo in
nec iniciũ dierũ nec finẽ habens. Non
mirũ gͦ si ds qͥ est sine inicio inicium
om̃ibꝰ dedit: ut q̃ ñ erant ẽe̾ inciperent.
Non mirũ si ds̃ qͥ om̃ia uirtute sua con¬
tinet. et incõp̾hensibili maiestate uni¬
uersa cõplectit᷑. fecit hȩc quȩ uident᷑:

Expanded text:
tatis maiestatem tantae operationis inpletatis maiestatem tantae operationis inpleuit, ut ea quae non erant esse faceret tam uelociter, ut neque uoluntas operationi praecurreret nec operatio uoluntati. miraris opus, quaeris operatorem, quis principium tanto operi dederit, quis tam cito fecerit: subiecit statim dicens quia deus fecit caelum et terram. audisti auctorem, dubitare non debes. hic est, in quo benedixit Melchisedech Abraham patrem multarum gentium dicens: benedictus Abraham deo summo, qui fecit caelum et terram. et credidit Abraham et ait: extendo manum meam ad deum summum, qui fecit caelum et terram. uides quia hoc non homo inunec initium dierum nec finem habens. non mirum ergo si deus, qui est sine initio, initium omnibus dedit, ut quae non erant esse inciperent. non minim si deus, qui omnia uirtute sua continet et inconprehensibili maiestate uniuersa conplectitur, fecit haec quae uidentur,
Abbreviated transcription (Latin):
npͥncipio inqͥt. Quã bonꝰ ordo. ut illud
pͥmũ assereret qđ negare consuer̃c. et
cognoscerent pͥncipiũ ẽẽ mundi: ne
sine pͥncipio mundũ e̾e̾ homines arbi¬
trarent᷑. Unde et dauid cũ decęlo et t̾ra
et mari loqueret᷑: ait. Om̾ia in sapien¬
tia fecisti. Dedit gͦ principiũ mundo.
dedit etiã creature informitatẽ: ne anar¬
con. ne increatũ et diuinȩ consortem
substantiȩ crederemꝰ. Et pulchre addidit
fecit. ne mora in faciendo fuisse ȩstima¬
ret᷑: ut uel sic intelligerent homines
quã in cõparabilis oꝑator esset. qͥ tantũ
opus breui exiguoq mom̾to suȩ oꝑatio¬
nis absolueret: ut uoluntatis effectꝰ sen¬
sũ tẽporis pͣueniret. Nemo oꝑantẽ ui¬
dit: sed agnouit oꝑatũ. Ubi gͥ moras cũ
legas. qͥa ipse dixit et facta st̃. ipse man¬
dauit et creata st̃: Nec artis gͣ usũ nec
uirtutis expendit: qͥ mom̃to suȩ uolun¬

Expanded text:
In principio inquit. quam bonus ordo, ut illud In principio inquit. quam bonus ordo, ut illud primum adsereret quod negare consuerunt et cognoscerent pnncipiumprincipium esse mundi, ne sine principio mundum esse homines arbitrentur. unde et Dauid, cum de caelo et terra et mari loqueretur, ait: o\'mnia in sapientia fecisti. dedit ergo principium mundo, dedit etiam creaturae infirmitatem, ne ἂναρχον, ne increatum et diuinae consortem substantiae crederemus. et pulchre addidit fecit, ne mora in faciendo fuisse aestimaretur, ut uel sic intellegerent homines quam incomparabilis operator esset, qui tantum opus breui exiguoque momento suae operationis absolueret, ut uoluntatis effectus sensum temporis praeueniret. nemo operantem uidit, sed agnouit operatum. ubi igitur mora, cum legas: quia ipse dixit et facta sunt, ipse mandauit et creata sunt? nec artis igitur usum nec uirtutis expedit qui momento suae uolun
Abbreviated transcription (Latin):
cipio fecit ds̃ cęlũ et t̾rã. Non ille ut atho¬
morũ concursione mundus coiret. se¬
rũ atq otiosũ expectauit negotiũ. neq
discipulũ quendã materiȩ quã contem¬
plando mundũ possit efficere: sed aucto¬
rẽ deũ exprimendũ putauit. Aduertit
enĩ uir plenꝰ prudentiȩ qđ uisibiliũ atq
inuisibiliũ substantiã et causas rerũ so¬
la mens diuina contineat: ñ ut phyloso¬
phi disputant ualidiorem athomorũ
cõplexione ꝑseuerantiȩ iugis prestare
causã. et iudicauit qđ telã aranes te¬
xerent. qͥ sic minuta et in substantiua
pͥncipia cęlo ac t̾ris darent. Quȩ ut for¬
tuitu coniungerent᷑. ita fortuitu ac te¬
mere dissoluerent᷑: nisi in sui gub̾nato¬
gub̾nator̾e nesciunt: qͥ ñ nouer̃t dm̃
ꝑquẽ om̃ia regunt᷑ et gub̾nant᷑. Sequa¬
mur gͦ eũ qͥ et auctorem nouit et gu¬
b̃natore: nec uanis abducam᷑ opinionibꝰ.

Expanded text:
cipio fecit deus caelum et terram. non ille, ut atocipio fecit deus caelum et terram. non ille, ut atomorum concursione mundus coiret, serum atque otiosum expectauit negotium neque discipulum quendam materiae, quam contemplando mundum posset effingere, sed auctorem deum exprimendum putauit. aduertit enim uir plenus prudentiae quod uisibilium atque inuisibilium substantiam et causas rerum mens sola diuina contineat, non ut philosophi disputant ualidiorem atomorum conplexionem perseuerantiae iugis praestare causam: iudicauit quod telam araneae texerent qui sic minuta et insubstantiua principia caelo ac terris darent, quae ut fortuito coniungerentur ita fortuito ac temere dissoluerentur, nisi in sui gubernatogubernatorem nesciunt qui non nouerunt deum, per quem omnia reguntur et gubernantur. sequamur ergo eum qui et auctorem nouit et gubernatorem nec uanis abducamur opinionibus.
Abbreviated transcription (Latin):
laribꝰ sis ultꝰ. inuidiȩ sese dedit. uolu¬
ptatiqripuit. atq om̃s regiȩ domus
dedinis tumultꝰ. insecretũ ethiopiȩ
se contit. ibiq a cȩteris negotiis re¬
motꝰ tũ diuinȩ cognitioni animũ in¬
tendit t głam dei uideret facie ad fa
surrex amplius ꝓpħa in isrł sicut
moyses qͥsciuit dñm facie ad faciẽ. ñ inuisi¬
one neq in somno: sed os ad os cũ dõ sũmo
locut᷑. neq in spetie neq ꝑ enigmata: sed
clara atq pspicua pͣsentię diuinę dignati¬
one dignatꝰ est. Itaq moyses aꝑuit os suũ.
ei dixerat cũ eũ ad phardonẽ regẽ diri¬
geret. Uade et ego aꝑiã os tuũ. et instruã
te qͥd debeas loqͥ. Et enĩ si qđ de popło di¬
mitendo diceret a deo acceꝑat: quanto
magis qđ de cȩlo loqueret᷑. Deniq ñ in
ꝑsuasione humanȩ sapientiȩ. nec in
phylosophiȩ simulatoriis disputationibꝰ.
sea in ostensione sp̃s et uirtutis. tanquã
testis diuini oꝑis ausus est dicere: inpͥn¬

Expanded text:
t uoluptatique eripuit atque omnis regiae domus declinans tumultus in secretum Aethiopiae se contulit ibique a ceteris negotiis remotus totum diuinae cognitioni animum intendit, ut gloriam dei uideret faciem ad fasurrexit amplius propheta in Istrahel sicut Moyses, qui sciuit dominum faciem ad faciem, non in uisione neque in somnio, sed os ad os cum deo summo locutus, neque in specie neque per aenigmata, sed clara atque perspicua praesentiae diuinae dignatione donatus. is itaque Moyses aperuit os suum  secundum quod ei dixerat, cum eum ad Pharao regem dirigeret: uade et ego aperiam os tuum et instruam te quid debeas loqui. etenim si quod de populo dimittendo diceret a deo acceperat, quanto magis quod de caelo loqueretur. denique non in persuasione humanae sapientiae nec in philosophiae simulatoriis disputationibus, sed in ostensione spiritus et uirtutis tamquam testis diuini operis ausus est dicere: in prin
Abbreviated transcription (Latin):
rat ubi corpꝰ ñ erat. cũ incorporei dei cor-¬
porea adumbratio e̾e̾ ñ potest: Quomodo
etiã incorporei luminis splendor possit
eẽ corporeus: Sed si quȩris splendorẽ dei:
filiꝰ est imago dei inuisibilis. Qualis gͦ ds̾:
talis et imago eiꝰ. Inuisibilis ds̃: etiã imago

Expanded text:
rat, ubi corpus non erat, cum incorporei Dei corrat, ubi corpus non erat, cum incorporei Dei corporea adumbratio esse non possit? Quomodo etiam incorporei luminis splendor possit esse corporeus? Sed si quaeris splendorem Dei, Filius est imago Dei invisibilis. Qualis ergo Deus est, talis imago. In
Abbreviated transcription (Latin):
etiã hic mundus diuinȩ maiestatis insi-¬
gne est: ut ꝑipsũ dei sapientia manifeste¬
tur. Quȩ uidens ꝓpħa simul et ad inui¬
sibilia oculos mentis attollens: ait. Quã ma¬
gnificata sunt oꝑa tua dñe. om̃ia insapien¬
tia fecisti. Nec ociose ubiq factũ legimꝰ.
qͥa gentiles pleriq qͥ coȩt̾nũ deo mundũ eẽ.¬
uolunt. qͣsi ad u̾brationẽ uirtutis diuinȩ:
assert̃ eciã sua subsistere sponte. Et quãuis¬
causã eiꝰ dm̃ e̾ẽ fateant᷑: causã tam̃ factam
uolunt. ñ ex uoluntate et dispositione sua.
sed ita ut causa umbrȩ corpꝰ est. Adheret
enĩ umbra corpori: et fulgor lumini
naturali magis societate quã uoluntate
arbitra. Pulcre gͦ ait moyses: qͥa fecit as
cȩlũ et t̾rã. Non dix̃ qͥa sub ee fecit. ñ dix̃
qͥa causã mundo ut esset p̾buit: sed fecit
qͣsibonꝰ qd̃ foret utile. qͣsi sapiens qđ obti
p̃uidebat. Quom autẽ qͥsi umbra e̾ẽ pote-¬

Expanded text:
etiam hic mundus diuinae maiestatis insietiam hic mundus diuinae maiestatis insigne est, ut per ipsum dei sapientia manifestetur. quem uidens propheta simul et ad inuisibilia oculos mentis adtollens ait: quam magnificata sunt opera tua, domine! omnia in sapientia fecisti. Nec otiose utique factum legimus quia gentiles plerique, qui coaeternum deo mundum uolunt esse quasi adumbrationem uirtutis diuinae, adserunt etiam sua scausam ejus Deum esse fateantur; causam tamen factum volunt non ex voluntate et dispositione sua, sed ita ut causa umbrae corpus est. Adhaeret enim umbra corpori, et fulgor lumini naturali magis societate, quam voluntate arbitra. Pulchre ergo ait Moyses, quia fecit Deus coelum et terram. Non dixit quia subesse fecit; non dixit quia causam mundo ut esset, praebuit: sed fecit quasi bonus quod foret utile: quasi sapiens quod optplissimum praevidebat. Quomodo autem quasi umbra esse pote
Abbreviated transcription (Latin):
rant głam dei: et oꝑa manuũ eiꝰ an-¬
nunciat firmam̃tũ. Qđ secutꝰ apłs aliis
uerb̾. in eandẽ conclusit sententiã di¬
cens. Quia inuisibilia eiꝰ ꝑea quȩ facta
st̃ intelligunt᷑. Auctorem enĩ angło¬
rũ et dñationũ. et potestatũ facile
intelligimꝰ. eũ qͥ momñto imꝑii sui hanc
lo fecit esse quȩ ñ erat. et ñ extantibꝰ
aut rebꝰ aut causis donauit habere
substantiã. Est gͦ hic mundus diuinȩ
specimen oꝑationis: qͥa dũ opꝰuidetur.
pfertur oꝑator. Nanq ut istarũ artiũ
aliȩ st̃ actuose. quȩ ñst̾ in corporis
motu aut sono uocis. cessauit motꝰ
aut sonꝰ. nichil suꝑfuit nec reman¬
sit spectantibꝰ uł audientibꝰ. aliȩ theo¬
reticȩ quȩ uigorẽ m̃tis exerceant. aliȩ
huimodi ut cessante qͦq oꝑatoris offi¬
cio. oꝑis munꝰ appartat. ut ȩdificatio
atq textura quȩ etiã tacente artifice
peritiã eiꝰ ostendant. ut oꝑatori oꝑis
sui testimoniũ suffragetur: similit̃¬

Expanded text:
rant gloriam dei et opera manuum eius adnuntiat firmamentum. quod secutus apostolus aliis uerbis in eandem conclusit sententiam dicens: quia inuisibilia eius per ea quae facta sunt intelleguntur. auctorem enim angelorum et dominationum et potestatum facile intellegimus eum qui momento imperii sui hanc lo fecit esse, quae non erat, et non extantibus aut rebus aut causis donauit habere substantiam. est enim hic mundus diuinae specimen operationis, quia dum opus uidetur, praefertur operator. namque ut istarum artium aliae sunt actuosae, quae sunt in corporis motu aut sono uocis — cessauit motus aut sonus, nihil superfuit nec remansit spectantibus uel audientibus —, aliae consultius, quae uigorem mentis exerceant, aliae huiusmodi, ut cessante quoque operationis officio operis munus adpareat, ut aedificatio atque textura, quae etiam tacente artifice peritiam eius ostendant, ut operatori operis sui testimonium suffragetur: similit
Abbreviated transcription (Latin):
et ipse est pͥmogenitꝰ tociꝰ creaturȩ.
siue quia ante omẽm creaturã. siue
qͥa sc̃s̃. qͥa pͥmogeniti scĩ st̃: ut pͥmogenitꝰ¬
isrł. ũ qͥa ante om̃s gentes: sed qͥa sanctior
cȩteris. Sc̃s autẽ dñs supra omẽm crea-¬
turã. et scđm corporis susceptionẽ. qͥa so¬
lus sine peccato. solus sine uanitate. Om¬
nis autẽ creatura: subiecta est uanitati.
Possumꝰ etiã sic intelligere. inpͥncipio fe¬
cit ds̃ cȩlũ et t̾rã. id est ante tẽpꝰ. sicut mi¬
tiũ uiȩ nondũ uiȩ: et initiũ domꝰ nondũ

Expanded text:
et ipse est primogenitus totius creaturae, et ipse est primogenitus totius creaturae, siue quia ante omnem creaturam, siue quia sanctus, quia primogeniti sancti sunt, ut primogenitIsrael, non quia ante omnes, sed quia sanctior caeteris. Sanctus autem Dominus supra omnem creaturam et secundum corporis susceptionem; quia solus sine peccato, solus sine vanitate. Omnis autem creatura subjecta vanitati est. 16. Possumus etiam intelligere: In principio fecit Deus coelum et terram; id est, ante tempus: sicut initium viae nondum via, et initium
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura. In itiũ nationũ amalech:
et sem̃ eiꝰ ꝑibit. Et utiq ñ om̃iũ natio¬
nũ pͥmꝰ est amalech. Sed qͥa ꝑint̾ptatio¬
ne amalech rex accipit᷑ iniquorũ: iniqͥ
autẽ gentes st̃. uide ne pͥncipẽ huiꝰ mun-¬
di acciꝑe debeamꝰ. qͥ imꝑat nationibꝰ
uoluntatẽ suã facientibꝰ. Cuiꝰ sem̃ ꝑibit.
Semen autẽ eiꝰ. impii et infideles sunt:
Est etiã initiũ mysticũ: ut illud est. łgo
sũ pͥmꝰ et nouissimꝰ: in itiu᷑ et finis.
Et illud in euangłio p̾cipue qđ int̾roga¬
tus dñs qͥs esset: respondit. Initiũ qđ
et loquor uob̾. Qui uere et scđm diui
nitatẽ. ẽ initiũ om̃iũ: qͥa nemo ante
ipsũ: et finis. qͥa nemo ultra ipsum.
genꝰ uias dñi sequi. et oꝑari oꝑa dei.
In hoc gͦ pͥncipio. id est in xp̃o fecit ds̃
cęlũ ẽt t̾rã. qͥa ꝑ ipsũ om̃ia facta sunt:
et sine ipso factũ. ẽ nichil. Qd̃ factũ
est: in ipso. qͥa in ipso constant om̃ia.

Expanded text:
Scriptura 8: Initium nationum Amalec, Scriptura 8: Initium nationum Amalec, et semen ejus peribit . Et utique non omnium nationum primus est Amalec; sed quia per interpretationem Amalec rex accipitur iniquorum; iniqui autem gentes sunt: vide ne principem mundi hujus accipere debeamus, qui imperat nationibus voluntatem suam facientibus, cujus semen peribit: semen autem ejus ► Est etiam initium mysticum, utillud est: ego sum primus et nouissimus, initium et finis et illud in euangelio praecipue, quod interrogatus dominus quis esset respondit: initium quod et loquor uobis. qui uere et secundum adpetens est initium omnium, quia nemo ante ipsum, et finis, quia nemo ultra ipsum egenus uias domini sequi et operari opera dei. in hoc ergo principio, id est in Christo fecit deus caelum et terram, quia per ipsum omnia facta sunt et sine ipso factum est nihil quod factum est: in ipso, quiainquia ipso constant omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ingressus tributꝰ qͦ tẽpore ex hac gene¬
ratione in regenerationẽ legitimus
ẽ transitꝰ. Siqͥdem uerno tẽpore filii
isrł egyptũ reliquȩrunt: et ꝑmare
transierunt. baptizati innube et in mari:
ut apł̃s dixit. Et eo tẽpore dñi qͦt annis iħu
xp̃i pascha cȩlebrat᷑. hoc est animarum
transitꝰ a uitus ad uirtutẽ. a passionibꝰ
carnis ad gram sobrietatẽq m̃tis: a ma-¬
liciȩ neqͥtiȩ fermento. ad ueritatẽ et sin¬
ceritatẽ. Regeneratis itaq dicit᷑. Mensis
hic uob̾ initiũ m̃siũ: pͥmꝰ est uob̾ in men¬
sibꝰ anni. Derelinqͥt enĩ et deserit qͥ ablu¬
itur intelligibilẽ illũ pharaonẽ pͥncipẽ
istius mundi dicens. Abrenuntio tibi
diabole et oꝑibꝰ tius et imꝑus tuis. Nec
ĩã seruiet ei uel t̾renis huiꝰ corporis pas¬
sionibꝰ. uel deprauatȩ m̃tis erroribus.
qͥ demersa om̃i malicia uice plũbi: bo¬
nis oꝑibꝰ dextera leuaq munitꝰ. in offen

Expanded text:
ingressus tributus, quo tempore ex hac geneingressus tributus, quo tempore ex hac generatione in regenerationem legitimus est transitus, siquidem uerno tempore filii Istrahel Aegyptum reliquerunt et per mare transierunt, baptizati in nube et in mari, ut apostolus dixit, et eo tempore domini quodannis Iesu Christi pascha celebratur, hoc est animarum transitus a uitiis ad uirtutem, a passionibus carnis ad gratiam sobrietatemque mentis, a malitiae nequitiaeque fermento ad ueritatem et sinceritatem. regeneratis itaque dicitur: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni. derelinquit enim et deserit qui abluitur intellegibilem illum Pharao, principem istius mundi, dicens: abrenuntio tibi, diabole, et operibus tuis et imperiis tuis. nec iam seruiet ei uel terrenis huius corporis passionibus uel deprauatae mentis erroribus qui demersa omni malitia uice plumbi bonis operibus dextra laeuaque munitus inoff
Abbreviated transcription (Latin):
gat᷑ estatis. Nã et si qͦcũq tẽpore et deo
iubere proptũ fuit. et t̾renȩ obȩdire
naturȩ: ut inter hyb̾nas glacies et
hyemales pruinas cȩlestis imꝑui fȩtu
germinans t̾ra fetũ ꝓduceret: ñ erat
tam̃ dispositionis ęt̾nȩ. rigido stricta
gelu inuirides subito fructꝰ laxare ar¬
ua. atq horrentibꝰ pruinis florulenta
miscere. Ergo ut ostenderet scriptura
ueris tẽpora inconstitione mundi: ait.
Mensis hic uob̾ iitiũ mensiũ pͥmꝰ est uob̾
in mensibꝰ anni: pͥmũ mensem uernũ
tẽpus appellans. Dicebat enĩ pͥncipiũ
anni principiũ generationis esse. et
ipsã generatione mollioribꝰ auris foue¬
ri. Neq enĩ possent tenera rerũ exordia.
aut asꝑioris laborem tolerare frigo¬
ris: aut torrentis estus inuiriã susti¬
nere. Simul illud aduertere licet. qͥa
iure concurrit ut eo tẽpore uideatur
in hanc generationẽ atq in hos usus

Expanded text:
gatur aetatis. nam etsi quocumque tempore et deo gatur aetatis. nam etsi quocumque tempore et deo iubere promptum fuit et terrenae oboedire naturae, ut inter hibernas glacies et hiemales pruinas caelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret, non erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in uirides subito fructus laxare arua atque horrentibus pruinis florulenta miscere. ergo ut ostenderet scriptura ueris tempora in constitutione mundi, ait: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni, primum mensem uernum tempus adpellans. decebat enim principium anni principium esse generationis et ipsam generationem mollioribus auris fouenfoueri. neque enim possent tenera rerum exordia aut asperioris laborem tolerare : frigoris aut torrentis aestus iniuriam sustinere. simul illud adhinnire licet, quia iure concurrit, ut eo tempore uideatur in hanc generationem atque in hos usus
Abbreviated transcription (Latin):
dñi loquebat᷑. qđ ueris inicio cȩlebrat᷑.
In hoc ꝙͦ pͥncipio mensiuĩ: fecit celũ et t̾rã. Qđ¬
inde mundi capi oportebat exordiũ: ubi
erat om̃ibꝰ oportuna uerna tẽperies. Unde
et annꝰ mundi imaginẽ nascentis expressit.
ut post hyb̾nas glacies atq hyemales caligi¬
nes serenior: solito uerni tẽporis splendo¬
re luceat. Dedit gͦ formã futuris annorũ
curriculis mundi primꝰ exortus. ut eale¬
ge annorũ uices surgerent. atq ininitio
cuiꝰq anni ꝓduceret t̾ra noua seminum
germina: quo pͥmo dñs ds̃ dixerat. Ger¬
minet t̾ra herbã feni. seminans semen
scđłm genꝰ et scđm similitudinẽ: et li¬
gnũ fructiferũ faciens fructũ. Et stati
ꝓduxit t̾ra herbã feni: et lignũ fructi¬
ferũ. In qͦ nob̾ et moderationis ꝑpetuȩ
diuina ꝓuidentia. et cȩleritas t̾re ger¬
minantis: ad estimationẽ uernȩ suffra¬

Expanded text:
domini loquebatur, quod ueris initio celebratur. domini loquebatur, quod ueris initio celebratur. in hoc ergo principio mensuum caelum et terram inde mundi capi oportebat exordium. ubi erat oportuna omnibus uerna temperies. unde et annus mundi imaginem nascentis expressit, ut post hibernas glacies atque hiemales caligines serenior solito uerni temporis splendor eluceat. dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum uices surgerent atque initio cuiusque anni produceret terra noua seminum germina, quo primum dominus deus dixerat: germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus et secundum similitudinestatim produxit terra herbam faeni et lignum fructiferum, in quo nobis et moderationis perpetuae diuina prouidentia et celeritas terrae germinantis ad aestimationem uernae suffra