comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia iuxta hoc quodalibi p̃cipit᷑.
contendite intrare ꝑangustã por¬
tam. honore se inuicẽ preuenien¬
do certarent: uerum qualib&
ex causa contenderint. nos potius
non carnales adhuc discipuli qubd
gesserint: sed spiritaliter magister
quod iusserit uideamus: Dixit
autẽ eis ihs: Reges gentium domi¬
nantur eoꝵ: & qui potestatem
habent super eos benefici uocant᷑:¬
III Certantib deprioratu discipulis.
sequantur humilitatis. modesta ratio¬
ne describit: In qua tamen forma ob¬
tinenda. maiores & preceptores id ẽ.
doctores eccłȩ. non minima discretio¬
ne opus habent: ne uidelic& regũ
gentium instar. dominari subiectis.
seque ab eis gaudeant suꝑ uacuis
laudibus actolli: sed ad exemplum
regis aeterni. quasi uniores eis quib
regendis praesunt efficiantur ac
ministri: Nam nimirũ necesse est
ut sic bene agentib ꝑ humilita¬
tem sint socii: quatiius contra
delinquentium utium ꝑ zelũ

Expanded text:
quia juxta hoc quod alibi praecipitur: quia juxta hoc quod alibi praecipitur: Contendite intrare per angustam portam , honore se invicem praeveniendo certarint . Verum qualibet ex causa contenderint, nos potius non carnales adhuc discipuli quid gesserint, sed spiritalis Magister quid jusserit, videamus. Dixit autem eis: Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocanter. Certantibus de prioratu discipulis, sequantur humilitatis modesta ratione describit . In qua tamen forma obtinenda majores et praecessores, id est, doctores Ecclesiae non minima discretione opus habent, ne videlicet regum gentilium instar dominari subjectis, seque ab eis gaudeant supervacuis laudibus attolli, sed ad exemplum regis aeterni, quasi juniores eis quibus regendis praesunt effiministri. Quia nimirum necesse est ut sic bene agentibus per humilitatem sint socii, quatenus contra delinquentium vitia per zelum
Abbreviated transcription (Latin):
icut bonis. eẽ. moris sol&.
inscripturis semꝑ exem¬
pla patrũ precedentiũ.
quib ad meliora ꝓficiant. qͥb
agnitis desuis actib humilient᷑
inquirere : sicͤcontrario reꝓbi
siquid forte inelectis reprehensi¬
bile repperiunt. quasi suas exeo
nequitias obtecturi. aut ꝓiusto
defensuri. libentissime solent am¬
plecti: Ideoq multo ardentius
legunt. quod facta est conten¬
tio inter discipłos xp̃i. quis eoꝵ
uideretur. eẽ. maior: quã qđ
multitudinis credentium erat
corunũ & anima una:Multoq
recolunt tenacius. quod facta
est dissensio inter barnabaN
& paulum. ita ut discederent
ab inuicẽ : quã quod idem paulus
ait. cum enim sit interuos zelus
& contentio. nonne carnales
estis. Nonnẽ homines estis.
Quasi nobis infirmitas scõrum imi¬
tanda proponatur: & non illud
potius. quia conualuerunt dein¬
firmitate. fortes factisunt inbello:
Hoc maxime in loco. ubi xips a
contentionis eorum causaest nobis
in cognita: neque enĩ incredibile. ẽ.

Expanded text:
icut bonis esse moris solet in Scripturis semper exempla Patrum praecedentium, quibus ad meliora proficiant, quibus agnitis, de suis actibus humilientur, inquirere, sic e contrario reprobi, si quid forte in electis reprehensibile reperiunt, quasi suas ex eo nequitias obtecturi, aut pro justo defensuri, libentissime solent amplecti. Ideoque multo ardentius legunt quod facta est contentio inter discipulos Christi quis eorum videretur esse major, quam quod multitudinis credentium ecor unum, et anima una . Multo recolunt tenacius quod facta est dissensio inter Barnabam et Paulum, ita ut discederent ab invicem , quam  Supple quod idem Paulus ait: Cum enim sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis? nonne homines estis ? quasi nobis infirmitas sanctorum imitanda proponatur, et non illud potius quia convaluerunt de infirmitate, fortes facti sunt in bello , hoc maxime in loco, ubi et ipsa contentionis eorum causa est nobis incognita. Neque enim credibile est
Abbreviated transcription (Latin):
domum impleuit hodie populo
nationum illuxit: eo quod ipse
populus filius sit abrahȩ creden
semen estis Et sicut alibi dicit.¬
quod ipse abraham sit pater circũ¬
cisionis non his tantũ qui sunt ex
circumcisione : sed & his qui sectan¬
tur uestigia quaesunt inprepu¬
tio defide patris nr̃i abrahae.
Uenit enim filius hominis querere
& saluũ facere quod perierat. hoc ÷
quod alibi dicit Nonueni uocare
iustos. sed peccatores: Pius saNie
magister quimurmurantib: turbis
sua mysteria non dedignatur ex¬
ponere. ad eo scilic& peccatorũ
pęnitentiã non esse dicit res¬
puendam: ut ipse dĩ filius obhanc
maxime quaerendam predestin&e¬
tur ad terras: quiut pietatis suae
nobis dispensationẽ inculc&. sepis¬
sime se filium hominis appellat:
cõmendans nobis sollicite quod
factum est benigne proNiobis.

Expanded text:
domum implebat, hodie populo domum implebat, hodie populo nationum illuxit, eo quod et ipse populus filius sit Abrahae, credengo Abrahae semen estis . Et, sicut alibi dicit, ipse Abraham sit pater circumcisicurcumcisione, sed his qui sectantur vestigia fidei, quae est in praeputio fidei patris nostri Abrahae . Venit enim Filius hominis quaerere et salvare quod perierat. Hoc est quod alibi dicit: Non veni vocare justos, sed peccatores . Pius sane Magister, qui murmurantibus turbis sua mysteria non dedignetur exponere, adeo, scilicet, peccatorum poenitentiam non esse respuendam ut ipse Dei Filius ob hanc maxime quaerendam sit destinatus ad terras. Qui ut pietatis suae nobis dispensationem inculcet, saepissime se filium hominis appellat, commendans sollicite nobis quod factus est benigne pro nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
perib iustitia eius man& in scłm
scłi: Ethaec est sapiens illa stulti¬
tia. quã de si comoro publicanus
quasi fructum uitę legerat: rapta
uidelic& reddere: propria relin¬
quere: uisibilia contempnere: ꝓ
inuisibilib etiam mori desiderare.
se ipsum abnegare. & eius quinec¬
dum uidetur dñi uestigia sequi
concupiscere: Ait iħs ad eum:
Q uia hodie salus domui huic facꝰ¬
ta est: eo quod & ipsi filiussit
abrahȩ: Filius abrahȩ̨ dicitur
Zacheus. non quia de cius styrpe
generatus: sed quia ciusdem fidem¬
sit imitatus: ut sicut abrahã t̾ram.
cognationem. domũq paternam.
obspem futurȩ hereditatis dño
iubente deseruit: ita & ille qui
thesaurum in caelis adqui r&:
bona sua pauperib parcendo
relinquet : Et pulchrę dicit
ipse haec: ut non solum eos qui
iusti ꝑ seuerant: sed & eos qui ab in¬
iustitia resipiscunt. ad filios pro¬
missionis pertinere declaritꝰ.
Aliter: Salus quȩ olim udeoꝵ

Expanded text:
peribus, justitia ejus manet in saeculum peribus, justitia ejus manet in saeculum saeculi . Et haec est sapiens illa stultitia, quam de sycomoro publicanus, quasi fructum vitae legerat, rapta videlicet reddere, propria relinquere, visibilia contemnere, pro invisibilibus etiam mori desiderare, seipsum abnegare, et ejus qui necdum videatur Domini vestigia sequi concupiscere. Ait Jesus ad eum: Quia hodie salus domui huic facta est, eo quod et ipse filius sit Abrahae. Filius AbZachaeus, non quia de ejus stirpe generatus, sed quia ejus est fidem imitatus, ut sicut Abraham terram, cognationem, domumque paternam, spem futurae haereditatis, Domino jubente, deseruit , ita et ille, quo thesaurum in coelis acquireret, bona sua pauperibus partienda relinqueret. Et pulchre dicit Et ipse, ut non solum eos qui justi perseverant, sed et eos qui ab injustitia resipiscunt, ad filios promissionis pertinere declaret. Aliter: Salus, quae olim Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
Sequenti uero sabbato pęne uni¬
uersa ciuitas conuenit: audire
uerbum dñi: uidentes aut̃ turbas
iudaei repletisunt zęlo: & con¬
tradicebant his quae apaulo
principem disceptabant dicentes:
Quare introisti aduiros preputiũ
habentes. & manducasti cũ illis.
Stans autẽ zacheus: dixit addnm.
Ecce dimidium bonorum meorum
dñe do pauperibus: & si aliquid
aliquem de fraudaui. reddo qua¬
druplum: Aliis calumpniantib
hominem peccatorem. ipse zache¬
us stans. id est in ea quã acceperat
fidei ueritate ꝑsistens.
non solum se peccatorẽ conuersũ.
sedetiam inter ꝑfectos ꝓbat esse
conuersatum: dicente dño: Siuis
perfectus esse .: uade uende om̃ĩa
quae habes & da pauperibus:
Quisquis ante conuersionẽ in no¬
center uixit: om̃a conuersus pot¬
est dare pauperib: Qui autem
aliqua fraude sustulit: primohȩc
iuxta legem reeddere: dein de quod
sibi remanserat deb& dare paupe¬
ribus: At sic ipse quia nihil reti¬
n& om̃a sua dispergit &: dat pau¬

Expanded text:
sequenti vero sabbato paene universa civitas convenit audire verbum Domini videntes autem turbas Iudaei repleti sunt zelo et contradicebant his quae a Paulo principem disceptabant dicentes: Quare introisti ad viros praeputium habentes, et manducasti cum illis ? Stans autem Zachaeus dixit ad illum: Ecce, dimidium bonorum meorum, Domine, do pauperibus. Et si quid aliquem defraudavi, reddo quadruplum. Aliis calumniantibus hominem peccatorem, ipse Zacchaeus stans, id est, in ea quam coeperat fidei veritate persistens, non solum se ex peccatore conversum, sed etiam inter perfectos probat esse conversatum. Dicente enim Domino: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus , quisquis ante conversionem innocenter vixit, omnia conversus potest dare pauperibus. At qui aliqua fraude sustulit, primo haec juxta legem reddere, deinde quod sibi remanserit, debet dare pauperibus. Ac sic et ipse, quia sibi nil retinet, omnia sua dispergit, dat pau
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcibus ager& : ut apud eantũ
uidicem sibi defensor ueniret
Ecce districtus iudex iħs uentu¬
rus est : tanti illius angelorum
archangeloꝵq concilii terror
adhibetur: In illo conuentu
causa nr̃a discutitur : & tamen
nos patronos modo nonqueri¬
mus: quos tunc defensores habea¬
mus: Ad sunt defensores nr̃i scĩ
martyres: rogari uolunt. atque
ut ita dix erim quaerunt ut
quaerantur: Hos ergo ad iuito¬
res ur̃ȩ orationis quaerite hos
ꝓtectores urĩ reatus inuenite
Quia nepunire peccatores de¬
beat. rogari uult & ipse qui iu¬
dicat: Unde & tam longo tẽpo¬
re comminatur iram: & tamen
misericorditer ex pectat: Sic
autẽ nos & miscđia eius refoue¬
at. ut nullo modo neglegentes
reddat: Sic peccata nr̃a ꝑturheN.
ut mens in desperatione non ꝓru¬
at. Quia & si pręsumentes
metuimus. & metuentes spera¬
mus: acternum regnũ citius ad¬
epturi sumus. ꝑ cum quiuiuit ds̃

Expanded text:
precibus ageret ut apud tantum precibus ageret ut apud tantum judicem sibi defensor veniret. Ecce districtus judex Jesus venturus est, tanti illius angelorum archangelorumque concilii terror adhibetur. In illo conventu causa nostra discutitur, et tamen nos patronos modo non quaerimus, quos tunc defensores 1593 habeamus. Adsunt defensores nostri sancti martyres, rogari volunt, atque, ut ita dixerim, quaerunt, ut quaerantur. Hos ergo adjutores vestrae orationis quaerite, hos protectores vestri reatus invenite, quia ne punire peccatores debeat, rogari vult et ipse qui judicat. Unde et tam longo tempore comminatur iram, et tamen misericorditer exspectat. Sic autem nos et misericordia ejus refoveat, ut nullo modo negligentes reddat. Sic peccata nostra perturbent, ut mens in desperationem non prorant, quia etsi praesumentes metuimus, et metuentes speramus, aeternum regnum citius adepturi sumus, per eum qui vivit et
Abbreviated transcription (Latin):
Tunos modo uisitas: noste indiem
iudicii requiremus. & quicquid
possumus prȩstabimur tibi: Quo
dicto: ab oculis eius ablatisunt:
Territa illa ad orandũ redut:
sese quȩ in lacrimis prolixius ef¬
fudit Et factaest post hoc tanto
instantior inprȩce : quanto certi¬
or depromissionei S i aut̃ iuxta
pauli uocẽ. est fides sperandarum
substantia rerum. argumentum
non apparentum : nequa quã iã
dicimus. ut uenturã uitã creda¬
tis :: quia ecce ipsi quimilla ui¬
uunt. humanis obtutib. uisibi¬
liter pręsentantur: Quodenĩ
uideri pocest: melius dicitur
sciri quam credi: Uenturã ergo
uitam: nos dñs magis uolute
scire quã credere: Qui eos quos
inuisibiliter recipit. apud se ui¬
hos indiem uadicii. tanti terro¬
ris illius defensores adhibete:
Cerce siapud quendã magnum
iudicem. causa quaelib& nr̃a
eẽt die crastino uenti landa.
totus hodiernus dies in cogitatio¬
ne duceretur: Patronũ uera
fraternitas quaerer&. magnisal

Expanded text:
Tu nos modo visitas, nos te in die Tu nos modo visitas, nos te in die judicii requiremus, et quidquid possumus, praestabimus tibi. Quo dicto, ab oculis ejus ablati sunt. Territa illa ad orandum rediit, seseque in lacrymis prolixius effudit. Et facta est post hoc tanto instantior in prece, quanto certior de promissione. Si autem, juxta Pauli vocem, Fides est sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium , nequaquam jam dicimus ut venturam vitam credatis, quia ecce ipsi qui in illa vivunt, humanis obtutibus visibiliter praesentantur. Quod enim videri potest, melius dicitur sciri, quam credi. Venturam ergo vitam nos Dominus 1592 magis voluit scire, quam credere, qui eos quos invisibiliter recipit, apud se vihos in die tanti terroris illius defensores adhibete. Certe si apud quemdam magnum judicem causa quaelibet vestra esset die crastino ventilanda, totus hodiernus dies in cogitatione duceretur, patronum vestra fraternitas quaereret, magnis
Abbreviated transcription (Latin):
uisi bilia ęstimant. in uisibilia
non appetunt: quia necesse suspi¬
cantur: Ad sc̃oꝵ martyrum cor¬
pora consistimus fr̃s mei: num¬
quid isti carnem suã in morte
darent : nisi eis certissime con¬
stitiss& eẽ. uitã ꝓqua mori
debuissent. Et ecce qui ita
crediderunt : miraculis choruscant:
A dex tincta nam que corum cor¬
pora. uiuentes agri ueniunt. & sa¬
nantur. Periuri ueniunt. & dȩ mo¬
nio uexantur. Dęmoniaci ueni¬
unt. & liberantur: Q uomodo ergo
uiuunt illic ubi uiuunt: sun tot
miraculis uiuunt hic. ubi mortui
sunt.
non paruam merito : quam religio¬
sis quibusdam senioribus en arran¬
tibus agnoui: Gothorum tẽpore.
matrona quaedam fuit ualde
& more adorandum ueniss&: egre¬
diens duos stantes sub peregrino
habitu monachos inuenitꝰ peregri¬
nos credidit: dare eis aliquid ele¬
mosyne praecepiti S edprius quam
eius erogator eis adlargiendam
demosynam propin quass&: adstł¬
terunt illi uicinius. & dixerunt:

Expanded text:
visibilia aestimant, invisibilia visibilia aestimant, invisibilia non appetunt, quia nec esse suspicantur. Ad sanctorum martyrum corpora consistimus, fratres mei. Nunquid isti carnem suam in mortem darent, nisi eis certissime constitisset esse vitam pro qua mori debuissent? Et ecce qui ita crediderunt, miraculis coruscant. Ad exstincta namque eorum corpora viventes aegri veniunt et sanantur, perjuri veniunt et a daemonio vexantur, daemoniaci veniunt et liberantur. Quomodo ergo vivunt illic ubi vivunt, si in tot miraculis vivunt hic ubi mortui sunt? non parvam merito, quam religiosis quibusdam senioribus narrantibus agnovi. Gothorum tempore matrona quaedam fuit valde ex more ad orandum venisset, egrediens, duos stantes sub peregrino habitu monachos invenit, peregrinos credidit, dari eis aliquid eleemosynae praecepit. Sed priusquam ejus erogator eis ad largiendam eleemosynam propinquasset, astiterunt illi vicinius, et dixerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
suadetur: Curhoc Utdumꝰ
eẽ. aliquid quod euicino ꝑci¬
per& : illudiam fidelius crede¬
r&. quod delongin quo audire
potuiss&: Carnalis & enim popu¬
lus si parua non acciper&: mag¬
na non creder&: Omp̃s ergõ
ds̃ largiendo terrena. suad&
caelestĩa : ut ꝑcipiens quod ui¬
der&. sperare discer& quod mi¬
nime uidebat: Ettanto solidior
deinuisibilibus fier&. quanto eũ
adspei certitudinẽ uisibilia pro¬
missa fulcirent: Unde recte
quoque perpsalmistã dicitur:
Dedit eis regiones gentium : &
labores populorum possederuN:
Utcustodiant iustificationes eiꝰ.
& legem eius requirant: Sicergo
hoc loco rudib discipłis ueritas
loquens. uidendum regnum dĩ
ꝓmittit in terra: uthoc ab eis
fidelius in caelo prȩsumatur Ex
ipso itaque regno quodiam
uidemus inmundo. eẽ. sublimatũ:
speremus regnum quod in caelo
credimus percipiendum: Nam
sunt non nulli qui xp̃ianitatis
nomine censentur: sed xp̃ianita¬
tis non habent fidem: Sola. eẽ.

Expanded text:
suadetur. Cur hoc? Ut dum suadetur. Cur hoc? Ut dum esset aliquid quod de vicino perciperet, illud jam fidelius crederet quod de longinquo audire potuisset? Carnalis etenim populus si parva non acciperet, magna non crederet. Omnipotens ergo Deus largiendo terrena, suadet ad coelestia, ut percipiens quod videret, sperare disceret quod minime videbat; et tanto solidior de invisibilibus fieret, quanto eum ad spei certitudinem visibilia promissa fulcirent. Unde recte quoque per Psalmistam dicitur: Dedit eis regiones gentium, et labores populorum possederunt, ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant . Sic ergo hoc loco rudibus discipulis Veritas loquens, videndum regnum Dei promittit in terra, ut hoc ab eis fidelius in coelo praesumatur. Ex ipso itaque regno quod jam videmus in mundo esse sublimatum speremus regnum quod in coelo credimus percipiendum. Nam sunt nonnulli qui Christianitatis nomine censentur, sed Christianitatis non habent fidem. Sola esse
Abbreviated transcription (Latin):
gent deregno eius om̃a scandala:
In illo quippe regno scandala
non erunt: ubi profecto reꝓbi
non admit tuntur: Quouideli¬
c& exemplo colligitur : quod
hoc loco regnum dĩ pręsens
eccła uocatur: Et quia non nul¬
li ex discipłis. usque adeo incor¬
pore uicturi erant. ut ecclesiã
dĩ constructã conspicerent.
& contra mundi huius głam
erectam : consolatoria ꝓmissione
nunc dicitur Sunt quidam
dehic stantibus qui non gustabt̃
mortem : donec uideant regnũ
dĩ Sed cum tanta dñs sub eun¬
di mortis prȩcepta eder& : qͥd
necessarium fuit ut adhano su¬
bito promissionem uenir&.
Q uodsi subtiliter ad tendamus.
quanta dispensatione pietatis
agatur a gnoscimus: Discipłis
enim rudibus &iam dep̃senti
uita aliquid ꝓmit tendum
fuit: ut possint robustius infu¬
turo solidari : Sic israhelitico
populo exaegypt terra libe¬
rundo.
reꝓmissionis terra ꝓmictitur.
Etcum uocandus eẽt : ad dona
caclestia. terrenis ꝓmissionib

Expanded text:
gent de regno ejus omnia scandala . gent de regno ejus omnia scandala . In illo quippe regno scandala non erunt, ubi profecto reprobi non admittuntur. Quo videlicet exemplo colligitur quod hoc loco regnum Dei praesens Ecclesia vocatur. Et quia nonnulli ex discipulis usque adeo in corpore victuri erant ut Ecclesiam Dei constructam conspicerent, et contra mundi hujus gloriam erectam, consolatoria promissione nunc dicitur: Sunt quidam de hic stantibus qui non gustabunt mortem donec videant regnum Dei. Sed cum tanta Dominus subeundae mortis praecepta ederet, quid necessarium fuit ut ad hanc subito 1591 promissionem veniret? Quod si subtiliter attendamus, quanta dispensatione pietatis agatur agnoscimus. Discipulis enim rudibus etiam de praesenti vita aliquid promittendum fuit, ut possent robustius in futura solidari. Sic Israelitico populo ex Aegypti terra liberando repromissionis terra promittitur, et cum vocandus esset ad dona coelestia, terrenis promissionibus
Abbreviated transcription (Latin):
ipse homo qui irascitur. discor
danti sibi reconciliari appetit.
sedire ad sacis faciendum prior
erubescit: Pensemus facta uerita¬
tis. ut uideamus quo iaceant
nrãe prauitatis actiones: Sienĩ
membra summi capitis sumus.
imitari eum cui conectimur
debemus: Quidnamque ad nr̃ȩ
eruditionis exemplum : paulus
egregius predicator dicit: Proxp̃o
legationem fungimur. tam quã
do ex hortante ꝑnos: obsecramus
proxp̃o. reconciliamini dõ:
Ecce in ternos & dm̃ discordiam
peccando fecimus: & tamen adnos
ds̃ suos legatos prior misit: utnos
ipsi qui peccauimus ad pacem dĩ
rogati ueniamus: Erubescat ergo
humana superbia : confundatur qͥsq
sinon satis faciat prior ꝓximo:
quando post culpã nr̃am. ut ei
reconciliari debeamus. & ipse qui
offensus est. legatis interueni enti¬
b obsecrat ds: S equitur: Dico
sed nonnum quã prȩsens eccła uo¬
catur: Vnde scriptum est: Mitt&
filius hominis angłos suos. & colli¬

Expanded text:
ipse homo qui irasipse homo qui irasdantem sibi reconciliari appetit, sed ire ad satisfaciendum prior erubescit. Pensemus facta veritatis, ut videamus quo jaceant nostrae pravitatis actiones. Si enim membra summi capitis sumus, imitari eum cui connectimur debemus. Quid namque ad nostrae eruditionis exemplum Paulus egregius praedicator dicit? Pro Christo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos; obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo . Ecce inter nos et Deum discordiam peccando fecimus, et tamen ad nos Deus suos legatos prior misit, ut nos ipsi qui peccavimus ad pacem Dei rogati veniamus. Erubescat ergo humana superbia, confundatur quisque si non satisfaciat prior proximo, quando post culpam nostram ut ei reconciliari debeamus et ipse qui offensus est, legatis intervenientibus, obsecrat Deus. 6. Sequitur: Dico sed nonnunquam praesens Ecclesia vocatur. Unde scriptum est: Mittet Filius hominis angelos suos, et colli
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iana sunt nonnulli: qui xp̃m
ideo confitentur: quia cunctos
xpianos. ẽẽ. aspiciunt: Nã si nom̃
xp̃i intanta hodie gła non ess&.:
tot ꝓfessores xp̃i sc̃a eclesia
non haber&: Nonergo ad probatio¬
nem fidei uox sufficit ꝓfessionis.
quam defendit auerecundia ꝓfessio
generalitatis: Est tamen ubi se
quis que in terrog& : ut in confessio¬
ne xp̃i seueraciter ꝓb&. si non iam
nomen eius erubescit: si plene uir¬
tute mentis humanum pudorem
sub didit: Certe enim ꝑsecutionis
tempore : erubescere poterant fide¬
les. substantiis nudari. dedignita¬
tibus deici. uerberib affligi:
Pacis autem tempore. quia hec
anris ꝑsecutionib desunt: est
aliud ubi ostendamur nobis.
Ueremur sȩpe a proximis despici:
dedignamur iniurias uerbi tolera¬
re: Si contingat iurgium fortasse
cum proximo: erubescimus priores
satis facere: Cor quippe carnale.
dum huius uitae głam quaerit.
humilitatem respuit: Etplerũq

Expanded text:
Christiana sunt nonnulli, qui Christum Christiana sunt nonnulli, qui Christum ideo confitentur, quia cunctos Christianos esse conspiciunt. Nam si nomen Christi in tanta hodie gloria non esset, tot professores Christi sancta Ecclesia non haberet. Non ergo ad probationem fidei vox sufficit professionis, quam defendit a verecundia professio generalitatis. Est tamen ubi se quisque interroget, ut in confessione Christi se veraciter probet, si non jam nomen ejus erubescit, si plena virtute mentis humanum pudorem subdidit. Certe enim persecutionis tempore erubescere poterant fideles, substantiis nudari, de dignitatibus dejici, verberibus affligi. Pacis autem tempore quia haec a nostris persecutionibus desunt, est aliud ubi ostendamur nobis. Veremur saepe a proximis despici, dedignamur injurias verbi tolerare; si contingat jurgium fortasse cum proximo, erubescimus priores satisfacere. Cor quippe carnale dum hujus vitae gloriam quaerit, humilitatem respuit. Et plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
ficere parua quae hab&: Sedfor¬
tasse metuit: ne in huius uitȩ itine¬
re sumptus desit: Longa nr̃a de¬
sideria. increpat uiabreuis: In cas¬
sum multa portantur: cũiuxta
est ͫ per quã itur: Plerumq aut̃
& auaritiam uincimus: sed ad huc
obstat quod uias rectitudinis
minori tenemus custodia ꝑfectio¬
nis: Namsepe labentia cuncta
descipimus sed tamen adhuc hu¬
manȩ uerecundiȩ usu p̃pedimur:
ut rectitudinem quam seruamus
inmente : nondum exprimere ua¬
leamus in uoce: Ettanto dĩ faciem
adiustitieꝰ defensionem neglegimus:
quanto humanas facies contra ius¬
titiã ueremur: Sedhuic quoque
uulneri congruum subiungitur
medicamentum : cum dñs dicit:
Quime crubuerit & meos sermo¬
nes : hunc filius hominis erubesc&
cum uenerit in maiestate Sua.
& patris & scõrum angelorum:
Sed ecce nunc apudse homines
dicunt: Nosiam dñm & sermones
eius non erubescimus : quia aꝑta
eum uoce ꝓfitemur. Quibus
ego respondeo. quod in hac plebe

Expanded text:
ficere parva quae habet. Sed forficere parva quae habet. Sed fortasse metuit ne in hujus vitae itinere sumptus desit. Longa nostra desideria increpat via brevis, incassum multa portantur cum juxta est quod pergitur. Plerumque autem et avaritiam vincimus, sed adhuc obstat quod vias rectitudinis minori tenemus custodia perfectionis. Nam saepe labentia cuncta despicimus, sed tamen adhuc humanae verecundiae usu praepedimur, ut rectitudinem quam servamus in mente nondum exprimere valeamus in voce; et tanto Dei faciem ad justitiae defensionem negligimus, quanto humanas facies contra justitiam veremur. Sed huic quoque vulneri congruum subjungitur medicamentum cum Dominus dicit: Qui me erubuerit et meos sermones, 1590 hunc Filius hominis erubescet cum venerit in majeet Patris et sanctorum angelorum. Sed ecce nunc apud se homines dicunt: Nos jam Dominus et sermones ejus non erubescimus, quia aperta eum voce confitemur; quibus ego respondeo, quod in hac plebe
Abbreviated transcription (Latin):
Acsi agricolȩ dicatur: Frumentũ
siseruas. ꝑdis: Si seminas. renouas:
Quisenim nesciat quod frumentũ
cuminsemine mittitur perit aboculis:
in terra deficit: sedunde putrescit
inpuluere: inde uiridescit in reno¬
uatione:Quia uero Scã ecclesia
aliud tempus hab& ꝑsecutionis.
atque aliud pacis. redemptor nr̃t
ipsa cius tempora distinguit inprȩ¬
ceptis: Nam persecutionis tempore
ponen da est anima: pacis autẽ
tempore ea quae amplius domi¬
nariꝰ possunt. frangenda sunt de¬
sideria terrena: Unde & nunc
dicitur: Q uidenim ꝓficit. homo
si lucretur totum mundum : se aut̃
perdat & detrimentũ sui faciat.
Cum persecutio ab aduersariis
deest: ualde uigilantius corcusto¬
diendum est: Nam pacis tempore
quia lic& uiuere lib& etiam
ambire: Quaeprofecto a uaritia
bene conpescitur : si ipse status ambi¬
entis sollicite consideretur Nam
cur inst& ad colligendum: quando
stare non potest ipse qui collegit.
Cursum ergo suum quisque con¬
sider& : & cognoscat sibi posse suf¬

Expanded text:
Ac si agricolae dicatur: Frumentum si servas, perdis: si seminas, renovas. Quis enim nesciat quod frumentum cum in semine mittitur perit ab oculis, in terra deficit? Sed unde putrescit in pulvere, inde virescit in renovatione. Quia vero sancta Ecclesia aliud tempus habet persecutionis, atque aliud pacis, Redemptor noster ipsa ejus tempora designavit in praeceptis. Nam persecutionis tempore, ponenda est anima. Pacis autem tempore, ea quae amplius dominari possunt frangenda sunt desideria terrena. Unde et nunc dicitur: Quid enim prodest homini, si lucretur totum mundum, se autem perdat, et detrimentum sui faciat? Cum persecutio ab adversariis deest, valde vigilantius cor custodiendum est. Nam pacis tempore quia licet vivere, libet etiam ambire. Quae profecto avaritia bene compescitur, si ipse status ambientis sollicite consideretur. Nam cur instet ad colligendum, quando stare non potest ipse qui colligit? Cursum ergo suum quisque consideret, et agnoscet sibi posse suf
Abbreviated transcription (Latin):
Crux quippe: acruciatu dicit᷑:
Et duob modis crucẽ dni baiu¬
lamus : cũ aut ꝑ abstinentiã carnẽ
afficimus : aut ꝑ conpassionem
ꝓximi. necessitatẽ illius nostram
putamus : Quienĩ dolorẽ exhib&
in aliena necessitate : crucẽ portat
inmente: Sciendum uero est qđ
sunt non nulli : qui carnis abstinen¬
tiam non ꝓdõ. sed ꝓinani gloria
ex hibent: Etsunt pleriq qui con¬
passionẽ ꝓximi. non spiritaliter¬
non aduirtutẽ. sed quasi miserando
adculpas faueant: hi itaque cru¬
cem quidem uidentur ferre : sed
dm̃ non secuntur: Vnde recte
eadem ueritas dicit: Quinon ba¬
ulat crucem suã &uenit postine.
non potest meus discipulus esse:
Baiulare & enim crucẽ & post
dñm ire est: uel carnis abstinen¬
tiam. uel conpassionẽ ꝓximis.
ꝓstudio aeternę intentionis exhi¬
bere: Nam quisquis haec ꝓtẽpora¬
li intentione ex hib& : crucem
quidem baiulat. sed ire post dñm
recusat: Quia uero sublimia

Expanded text:
Crux quippe a cruciatu dicitur, Crux quippe a cruciatu dicitur, et duobus modis crucem Domini bajulamus: cum aut per abstinentiam carnem afficimus, aut per compassionem proximi necessitatem illius nostram putamus; qui enim dolorem exhibet in aliena necessitate, crucem portat in mente. Sciendum vero est quod sunt nonnulli qui carnis abstinentiam non pro Deo, sed pro inani gloria exhibent. Et sunt plerique qui compassionem proximo non spiritaliternon ad virtutem sed quasi miserando ad culpas facem quidem videntur ferre, sed Dominum non sequuntur. Unde et recte haec eadem Veritas dicit: Qui non bajulat crucem suam, et venit post me, non potest meus esse discipulus. Bajulare etenim crucem, et post Dominum ire, est vel carnis abstinentiam vel compassionem proximo pro studio aeternae intentionis exhibere. Nam quisquis haec pro temporali intentione exhibet, crucem quidem bajulat, sed ire post Dominum recusat. Quia vero sublimia
Abbreviated transcription (Latin):
intrinsecus positi. foris carnalibus
affectib ligantur: Sed non decli¬
nant arecto itinere. qui archã dĩ
portant inmente: Ecce enĩ uaccȩ
bahsamis ꝑgunt: Bethsamis quippe:
dicitur domũs solis: Et ꝓpheta ait:
Uobis aut̃ quitimetis dñm :oriet᷑
soliustitię: Si igitur ad aeter. Ni
solis habitationẽ tendimus. dignũ
profecto est. ut dedi itinere pro
carnalibus affectib non decline¬
mus: Tota enim uirtute pensan¬
dum est : quod uaccȩ dĩ plaustro
sub positȩ. pergunt & gemunt:
Dant abintimis mugitus : & tamen
de itinere non deflectunt gressus:
Sic nimirum predicatores dĩ. sic
fideles quiqui. ẽẽ. intra scãm eccła
debent : ut compatiantur ꝓximis
ꝑcaritatẽ : & tamen deuia dĩ non
ex orbitent perconpassionẽ: Hoc
ipsum uero animȩ odium. qualiter
&x hiberi debeat: ueritas subdendo
manifestat dicens: Quinonbatu¬
lat crucem suam & uenit postme.
non potest ms. eẽ. discipulus:

Expanded text:
intrinsecus positi, foris carnalibus intrinsecus positi, foris carnalibus affectibus ligantur: sed non declinant a recto itportant in mente. Ecce enim vaccae Bethsames pergunt. Bethsames quippe dicitur domus solis; et Propheta ait: Vobis autem qui timetis Dominum orietur sol justitiae . Si ergo ad aeterni solis habitationem tendimus, dignum profecto est ut de Dei itinere pro carnalibus affectibus non declinemus. Tota enim virtute pensandum est quod vaccae Dei plaustro suppositae pergunt et gemunt: dant ab intimis mugitus, et tamen ab itinere non deflectunt gressus. Sic nimirum praedicatores Dei, sic fideles quique esse intra sanctam Ecclesiam debent, ut compatiantur proximis per charitatem, et tamen de via Dei non exorbitent per compassionem. 5. Hoc ipsum vero animae odium qualiter exhiberi debeat, Veritas subdendo manifestat, dicens: Qui non bajulat crucem suam, et venit post me, non potest meus esse discipulus.
Abbreviated transcription (Latin):
sum fieri deb& : ut eo uerius cog¬
noscat dm̃. quo in eius causa nemine
recognoscit : Multũ namque .ẽ.
quod carnalis affectus intentionẽ
mentis diuerberant. eiusq aciem
obscurant: Q uostamen nequaquã
noxios patimur. si eos premendo
teneamus: Amandi ergosunt ꝓximi:
inpendenda caritas om̃ib & pro¬
pinquis & ex trancis: nectamen
tarum redir&: plaustro suꝑ inposi¬
taest E tuaccę plaustro subiuncte
sunt quaefetȩ fuisse memorantur.
quarum filios clauserunt domi:
Et scriptum est: Ibant aut̃ in direcꝰ
tum uaccę. ꝑuiam quaeducit
b&h samis: uno itinere gradiebant᷑.
ꝑ gentes & mugientes: & non decli¬
nabant neque ad dexterã. neque
ad sinistram:: Quid igitur uaccae.
nisi fideles quosque in eccła desig¬
natur o᷑ Quidum sacri eloquii
praecepta considerant: quasi super¬
inpositam dñi archam portant.
Dequib hoc est etiam notandum.
quod fuisse faetememorantur.
Quia sunt plerique qui inuia dĩ

Expanded text:
sum fieri debet, ut eo verius cogsum fieri debet, ut eo verius cognoscat Deum, quo in ejus causa neminem recognoscit. Multum namque est quod carnales affectus intentionem mentis diverberant, ejusque aciem obscurant; quos tamen nequaquam noxios patimur, si eos premendo teneamus. Amandi ergo sunt proximi, impendenda est charitas omnibus et propinquis et extraneis, nec tamen tarum rediret, plaustro superimposita est, et vaccae plaustro subjunctae sunt, quae fetae fuisse memorantur, quarum filios clauserunt domi. Et scritum vaccae per viam, quae ducit Bethsames: uno itinere gradiebantur pergentes, et mugientes, et non declinabant neque ad dexteram, neque ad sinistram. « Quid igitur vaccae, nisi fideles quosque in Ecclesia significant, qui dum sacri eloquii praecepta considerant, quasi superimpositam Domini arcam portant? de quibus hoc est etiam notandum, quod fuisse fetae memorantur: quia sunt plerique, qui in via Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tonem debemus: ut in eis &diliga¬
mus quod sunt. & habeamus odio
quod indĩ nobis itinere obsistunt:
Certe dumpaulus hierosolimam
perger&: propheta agabus ropã
illius ad prehendit. suisꝰq pedib
alligauit dicens: Uirum cuius hȩc
⁊onaest. sic alligabunt in hierłm :
Sed is animam suam ꝑfecte ode¬
rat : qui dicebat: Ego non solum
alligari : sed & mori in hierłm pa¬
ratussum pronomine dni ihũ xp̃i
N ec facio animã meã pretiosiorẽ
quam me: Ecce quomodo animã
suam amando oderat: immo odi¬
ens amabat: quã cupiebat ꝓ ihũ
morti tradere. uthanc aduitam
depecati morte suscitar&: Abhac
ergo discretione odii nr̃i: trahamus
formã adodium proximi: A metur
quilib& in hoc mundo aduersarius.
sed inuia di contrarius non ametur
etiam propinquus: Quisquis enĩ
iam aeterna concupiscit: in ea quã
ad greditur causa dĩ. extra patrem.
&tra matrem. extra uxorem. ex tra
filios. extra cognatos. extra sem& ip¬

Expanded text:
tionem debemus, ut in eis et diligationem debemus, ut in eis et diligamus quod sunt, et habeamus odio quod in Dei nobis itinere obsistunt. 3. Certe cum Paulus Jerosolymam pergeret, propheta Agabus zonam illius apprehendit, suisque pedibus alligavit, dicens: Virum cujus haec zona est sic alligabunt in Jerusalem . Sed is qui animam suam perfecte oderat quid dicebat? Ego non solum alligari, sed et mori in Jerusalem paratus sum pro nomine Domini Jesu Christi , nec facio animam meam pretiosiorem quam me . Ecce quomodo animam suam amando oderat, imo odiens amabat, quam cupiebat pro Jesu morti tradere, ut hanc ad vitam de peccati morte suscitaret. Ab hac ergo discretione odii nostri trahamus formam ad odium proximi. Ametur quilibet in hoc mundo etiam adversarius, sed in via Dei contrarius non ametur etiam propinquus. Quisquis enim jam aeterna concupiscit, in ea quam aggreditur, causa Dei, extra patrem, extra matrem, extra uxorem, extra filios, extra cognatos, extra semetip
Abbreviated transcription (Latin):
dex nuntiat. aliud praeco clamat.
Ansimul & odisse possumus & dili¬
gere. Sedsiuim praecepti ꝑpendi¬
mus. utrumq agere ꝑdiscretionẽ
ualemus: ut eos qui nobis carnis
cognatione conuctisunt. & quo
& quo aduersarios inuia di pati¬
mur. odiendo & fugiendo nescia¬
mus: Quasi enim perodium di¬
ligitur : qui carnaliter sapiens.
dum praua nobis ingerit non au¬
ditur: Vt aut̃ dñs demonstrar& :
hoc erga proximos odium. nor
de in affectione ꝓcedere. sed deca¬
ritate : addidit ꝓtinus dicens:
Adhuc aut̃ & animam Suam:
Odisse itaque praccipimꝰ ꝓximos:
odisse xanimã nrãm: Constat ergo
quia amando deb& odisse ꝓximum.
quisic eum odit sicut semet ipsum:
ussunc & enim bene animã nrãm
odimus. cum eius carnalibus deside¬
nis non ad qui escimus : cum eius
appetitum frangimus. eius uolupta¬
tibus reluctamur: Quae ergo con¬
tempta admelius ducitur quasi
podium amatur: Sisic nimirum
exhibere proximis nr̃is odii discre

Expanded text:
dex nuntiat, aliud praeco clamat? dex nuntiat, aliud praeco clamat? An simul et odisse possumus, et diligere? Sed si vim praecepti perpendimus, utrumque agere per discretionem valemus, ut eos, qcognatione conjuncti sunt, et quos et quos adversarios in via Dei patimur, odiendo et fugiendo nesciamus. Quasi enim per odium diligitur, qui carnaliter sapiens dum prava nobis ingerit, non auditur. Ut autem Dominus demonstraret hoc erga proximos odium non de inaffectione procedere, sed de charitate, addidit protinus dicens, adhuc autem animam suam. Odisse itaque praecipimur proximos, odisse et animam nostram. Constat ergo quia amando debet odisse proximum, qui sic eum odit sicut semetipsum. Tunc etenim bene nostram animam odimus, cum ejus carnalibus desideriis non acquiescimus, cum ejus appetitum frangimus, ejus voluptatibus reluctamur. Quae ergo contempta ad melius ducitur, quasi per odium amatur. Sic sic nimirum exhibere proximis n
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum lumen uidere : Nullo
mortis metu affici. incorruptio¬
nis ꝑpetuȩ munere lactari.
Sehdecꝰ audita in ardescit animꝰ:
iam que illic cupit adsistere. ubise
sperat sine fine gaudere: Sed ad
magna praemia ꝑuenire non potest.
nisi ꝑmagnos labores: Vnde &
paulus egregius praedicator dicit:
mentem magnitũdo praemioꝵ:
sednon de terreat certamen
laborum: Vnde ad se uenientib
ueritas dicit: Siquis uenit adme.
& non odit patrem suũ. & matrẽ.¬
&uxorem. & fillos. & fr̃s. & soro¬
res. Adhuc aut̃ & animã Suam.
non potest meus. eẽ. discipulus:
Sedpercontari lib& quomodo
parentes & carnalit̾ ꝓpinquos
praccipimur odisse : qui iubemur
& inimicos diligere: Etcerte de
uxore ueritas dicit: Quod ds̃
coniunxit. homo non separ&:
Et paulus ait: Uiri diligite uxo¬
res ur̃as : sicut & xp̃s eccłam:
Ecce discipłs uxorem diligendã
praedicat : cũ magister dicat. qui
uxorem non odit. non potest is̃
eẽ. discipłs: Numquid aliud. iu¬

Expanded text:
scriptum lumen videre, nullo mortis metu affici, incorruptionis perpetuae munere laetari? Sed ad haec audita inardescit animus, jamque illic cupit assistere, ubi se sperat sine fine gaudere. Sed ad magna praemia perveniri non potest, per magnos labores. Unde et Paulus egregius praedicator dicit: ergo mentem magnitudo praemiorum, sed non deterreat certamen laborum. Unde 1628 ad se venientibus Veritas dicit: Si quis venit ad me, et non odit patrem suum et matreorem, et filios, et fratres, et sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus, etc. Percontari libet quomodo parentes et carnaliter propinquos praecipimur odisse, qui jubemur et inimicos diligere. Et certe de uxore Veritas dicit: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et Paulus ait: Viri, diligite uxores Ecce discipulus uxorem diligendam praedicat, cum magister dicat: Qui uxorem non odit, non potest meus esse discipulus . Nunquid aliud ju
Abbreviated transcription (Latin):
erito itaque magister bonus.¬
dilectionem sic sȩpe cõmen¬
dat. tamquã sola praecipi¬
endasit : sine qua non possunt prod¬
esse cetera bona: & quae non potest
mundi odia sustinere: N ecesse est
enim: ut oderit quoscernit nolle
amare quod diligit: sed non parum
nos dese ipso dñs consolatur. Qui
cum dixiss&. haec mando uobis ut
diligatis inuicem: subiecit atq ait:
Simundus uosodit: scitote quia me
priorem uobis odio habuit Non
est discipulus : suꝑ magistrum:
Adhereant capiti membra : ut qđ¬
torib : aliter quidiligunt dm̃:
atque aliter quidiligunt hoc scłm:
designatur : sicut est illud: Ds̃ erat
inxp̃o : mundũ reconcilians sibi:
Itẽque illud: Nonenim uenit filius
hominis ut iudic& mundum : sed ut
saluctur mundus ꝑ ipsum: Totus
mundus eccła est: & totus mundꝰ
odit eccłam: Mundus igitur odit
mundum : In imicus. reconciliatũ.
Dampnatus. saluatum: In quinatus.
mundatum: Sediste mundus quem
ds̃ in xp̃o reconciliat sibi. & qui ꝑ

Expanded text:
erito itaque magister bonusdilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle amare quod diligit. Sed non parum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset: Haec mando vobis ut diligatis invicem, adjecit atque ait: Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit. » Non est discipulus super magistrum, adhaereant capiti membra; ut qtoribus; aliter qui diligunt Deum, atque aliter qui diligunt hoc saeculdesignatur, sicuti est illud: Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Itemque illud: Non enim venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Totus mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum. Sed iste mundus quem s in Christo reconciliat sibi, et qui p
Abbreviated transcription (Latin):
enim de gehenne ex pressione
dicitur : ibi erit fletus & stridor
dentium: Sed quia prȩsentia
gaudia secuntur perpecua
laetitiam fugite. si illic flere
formidatis: Nemo & enĩ potest¬
& hic gauderecum scło. & illic
regnarẽ cũdõ: Temporalis itaq
lactitiȩ fluxa restringite : car¬
nis uoluptates edomate: Quic¬
quid animo expręsenti sȩculo
arrid&. ex consideratione ȩt̾ñ
ignis amarescat:Quicquid in
mente pueriliter hilarescit
hoc disciplina iuuen ilis sensus
coherceat: Utdum sponte tem¬
poralia fugitis. aeterna gaudia
sine labore capiatis. It Eo IN

Expanded text:
enim de gehennae expressione enim de gehennae expressione dicitur: Ibi erit fletus et stridor dentium. Sed quia praesentia gaudia sequuntur perpetua laetitiam fugite, si illic flere formidatis. Nemo etenim potest et hic gaudere cum saeculo, et illic regnare cum Domino. Temporalis itaque laetitiae fluxa restringite, carnis voluptates edomate. Quidquid animo ex praesenti saeculo arridet, ex consideratione aeterni ignis amarescat. Quidquid in mente pueriliter hilarescit, hoc disciplinae juvenilis censura coerceat, ut dum sponte temporalia fugitis, aeterna gaudia sine labore capiatis, praestan
Abbreviated transcription (Latin):
atur. incaelo conlocatus Et uetꝰ
itaque est. ut proculpa huma¬
num genus in aet̃na pęna in tere¬
at : & nouum ut conuersus in reg¬
no uiuat: Quodergo inconclu¬
sione locutionis suae dñs subdi¬
dit : hoc est utique quod prȩ̨ mi¬
sit: Prius enim deregni similitu¬
dine. thesaurũ inuentũ: ac bonã
margaritam protulit. postmodũ
uero inferni paenas demalorum
conbustione enarrauit : atque bax¬
in conclusione subiungit: ideo om̃i¬
doctus scriba. in regnum caeloꝵ
similis est patri familias: proferen¬
ti dethesauro suo noua & uetera:
Acsi aperte diceretur: Ille in scã
eccła doctus prȩdicator est. qui
& noua scit proferre desuauitate
regni. & uetusta dicere det̾rore
supplicii: Ut uel paenae t̾reant.
quos prȩmia non inuitant:
Audiat deregno quod amet.
audiat desupplicio unusquisq
quod timeat : ut torpentem ani¬
mum. & terrenis uchementer
inherentẽ. si amor adregnum
non trahit: timor minet᷑: Ecce

Expanded text:
atur, in coelo collocandus. Et vetus atur, in coelo collocandus. Et vetus itaque est, ut pro culpa humanum genus in aeterna poena intereat; et novum, ut conversus in regno vivat. Quod ergo in conclusione locutionis suae Dominus subdidit, hoc est utique quod praemisit. Prius enim de regni similitudine thesaurum inventum, ac bonam margaritam protulit, postmodum vero inferni poenas de malorum combustione narravit, atque in conclusione subjungit: Ideo omnis scriba doctus in regno coelorum, similis est patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera. Ac si aperte diceretur: Ille in sancta Ecclesia doctus praedicator est, qui et nova scit proferre de suavitate regni, et vetusta dicere de terrore supplicii, ut vel poenae terreant, quos praemia non invitant. Audiat de regno quod amet, audiat de supplicio unusquisque quod timeat ut torpentem animum et terrae vehementer inhaerentem, si amor ad regnum non trahit, vel timor minet. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
caelorum. similis est homini patri¬
familias: proferenti dethes auro suo
noua & uetera: Siꝑ hȩc nouum
& uetus quod dicitur utrumque
testamentum accipimus: abraham
doctum fuisse denegamus : qui no¬
ui & ueteris testamenti. & si facta
nouit. minime uerba nuntiauit:
Moysen quoque doctũ patrifa¬
milias comparare non possumus:
qui &si testamentũ uetus edocu¬
it : noui testamenti dicta non
dicit. om̃is scriba doctus in regno
caelorum similis est patri familias.
intellegi ual&. quia non dehis
qui fuerunt : sed dehis qui es se
in ecclesia poterant loquebatur
Quitunc noua & uetera pro¬
ferunt. cum utriusque testam̃ti
predicamenta. uocib & morib
loquuntur: Quod tamen intel¬
legi
& aliter potest: uetustum quippe
humano generi fuit ad inferni claus¬
tra descendere : propeccatis suis
supplitia ae terna tolerare: Cui
permediatoris aduentũ nouum
aliquid accessit. ut si hic recte
studeat uiuere. caeloꝵ ualeat
regna penetrare Ethomo editus¬
interra. acorruptibili uita mori¬

Expanded text:
rum similis est homini patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera. Si per novum et vetus quod dicitur, utrumque Testamentum accipimus, Abraham doctum fuisse denegamus, qui Novi et Veteris Testamenti etsi facta novit, minime verba nuntiavit. Moysen quoque docto patrifamilias comparare non possumus, 1475 qui etsi Testamentum Vetus edocuit, Novi tamen dicta non dicit: Omnis scriba doctus in regno coelorum, similis est patrifamilias , intelligi valet quia non de his qui fuerant, sed de his qui esse in Ecclesia poterant, loquebantur. Qui tunc nova et vetera proferunt cum utriusque Testamenti praedicamenta vocibus et moribus loquuntur. Quod tamen intelligi t aliter potest. Vetustum quippe humani generis fuit ad inferni claustra descendere, pro peccatis suis supplicia aeterna tolerare. Cui per Mediatoris adventum novum aliquid accessit, ut si hic recte studeat vivere, coelorum regna valeat penetrare: et homo in terra editus, a corruptibili vita mori
Abbreviated transcription (Latin):
nem dñs subbreuitate Aperit:
cum subiungit: scͥ erit in consũma¬
tionem scłi Exibunt angłi
& separabunt malos demedio
iustorum . & mittunt eos in ca¬
minum ignis ardentis: ibi erit
fletus & stridor dentium:
& enim uoce tormenta petcan¬
tium dictasunt : nequis adigno¬
rantiȩ suae excusationẽ recur¬
rer& : siquid de aeterno regno¬
supplicii obscure diceretur:
Vnde & subditur: Intellexistis
haec om̃a. Dicunt ei Etiam:¬

Expanded text:
nem Dominus sub brevitate aperit nem Dominus sub brevitate aperit cum subjungit: Sic erit in consummationeeparabunt malos de medio justorum, et mittent eos in caminum ignis. Ibi erit fletus et stridor dentium. etenim voce tormenta peccantium dicta sunt, ne quis ad ignoratiae suae excusationem recurreret, si quid de aeterno supplicio obscure diceretur. Unde et subditur: Intellexistis haec omnia? Dicunt ei: Uti
Abbreviated transcription (Latin):
suo humani generis summa con¬
cluditur: Quã educunt & secus
litus sedent: quia sicut mare
scłm. ita scłi finem significat litꝰ
maris. In quo scilic& fine boni
pisces inuasis eliguntur. mali
proiciuntur foras. Quia & elec¬
tii quique intaber nacula ęt̃na
recipiuntur : & interni regnis
luce perdita. ad ex terioresstene:¬
bras reprobi trahuntur: Nunc
enim bonos malosque cõmuniter
quasi permixtos pisces fidei sage¬
na nos continet: sedlitus indicat᷑
Et quidem pisces qui capti fueriN.
mutari non possunt : nos autem
mali capimur. sed inbonitatẽ per¬
mutamur: Cogitemus igitur incap¬
tione: ne diuidamur inlittore:
Ecce quã grata uobisest hodier¬
na die sollempnitas : ita ut se non
modicum addicat. sicui ex hoc
conuentu ur̃o de esse contingat:
Quidergo in illa die acturus est.
qui aconspectu iudicis rapitur.
abelectorum societate separat᷑
Qui tenebrescit alumine. cru¬
ciatur aeterna combustione:
Unde & hanc eandẽ cõparatio¬

Expanded text:
suo humani generis summa consuo humani generis summa concluditur. Quam educunt, et secus littus sedent, quia sicut mare saeculum, ita saeculi finem significat littus maris. In quo scilicet fine boni pisces in vasis eliguntur, mali autem projiciuntur foras, quia et electus quisque in tabernacula aeterna recipitur, et interni regni luce perdita, ad exteriores tenebras reprobi pertrahuntur. Nunc enim bonos malosque communiter quasi permistos pisces fidei sagena nos continet, sed littus indicat sEt quidem pisces qui capti fuerint mutari non possunt; nos autem mali capimur, sed in bonitate permutamur. Cogitemus igitur in captione, ne dividamur in littore. Ecce quam grata est vobis hodierna solemnitas, ita ut se non modicum addicat, si cui ex hoc conventu vestro deesse contingat. Quid ergo in die illa acturus est, qui a conspectu judicis rapitur, ab electorum societate separatur, qui tenebrescit a lumine, cruciatur aeterna combustione? Unde et hanc eamdem comparatio