comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paululũ. Sed modo & modo
non habebat modũ : & sine pau¬
lulũ in longum ibat: Frustra
condelectabar legi tuȩ scđm
interiorem hominẽ : cũ alia lex
in membris meis repugnaret
legi mentis meȩ. & captiuũ me
duceret in legẽ peccatiquȩ in
membris meiserat. Lex enĩ pec¬
cati. est uiolentia consuetudinis
qua trahitur & tenet᷑ etiã inuits
animus: eo merito quo in eã uo¬
lens illabitur. Miserũ ergo
me quis liberaret de corpore
mortis huius. nisĩ gr̃a tua per
uinculo quidem desiderii con¬
cubitus quo artissimo tenebar.
& sȩculariũ negociorũ seruitu
te. quem ad modũ me exeme¬
ris narrabo : & confitebor no¬
mini tuo dñe ad iutor m̃s & re¬
demptor m̃s: Agebã solita
crescente anxietudine: et
quotidie suspirabã tibi Fre¬
quentabã eccłam tuã : quantũ
uacabat ab eis negociis. sub qͦoꝵ
pondere gemebã. Mecũ erat
.S. ociosus ab opere iu¬
ris peritorũ. post assensionem
tertiã : expectans quib iterũ

Expanded text:
paululum". sed "modo et modo" paululum". sed "modo et modo" non habebat modum et "sine paululum" in longum ibat. frustra condelectabatur legi tuae secundum interiorem hominem, eum alia lex in membris meis repugnaret legi mentis meae et captiuum me duceret in lege peccati, quae in membris meis erat. lex enim peccati est uiolentia consuetudinis, qua trahitur et tenetur etiam inuitus animus eo merito, quo in eam uolens inlabitur. miserum ergo me quis liberaret de corpore mortis huius nisi gratia tua per uinculo quidem desiderii concubitus, quo artissimo tenebar, et saecularium negotiorum serute, quemadmodum me exemeris narrabo, et confitebor nomini tuo, Domine, adjutor meus et redemptor meus. Agebam solita, crescente anxietudine, et quotidie suspirabam tibi; frequentabam ecclesiam tuam, quantum vacabat ab eis negotiis sub quorum pondere gemebam. Mecum erat Alypius otiosus ab opere jurisperitorum post assessionem tertiam, exspectans quibus iterum
Abbreviated transcription (Latin):
ad modũ impediri timendũ. ẽ
Ita sarcina scłi uelut somno
adsolet dulciter premebar: &
cogitationes quib meditabar in
te. sĩ miles erant conatib ex ꝑgis¬
ci uolentiũ : qͥui tam̃ superati
sõporis altitud ine remergunt᷑
Et sicut nemo. ẽ. qui dormire
semꝑ uelit. om̃iumq sano iudi¬
cio uigilare prȩstat: differt
tam̃ plerunq homo sõmnũ ex¬
cutere. cũ grauis torpor in mẽ¬
bris est. eũq iam displicentẽ
carpit libentius quãuis surgen¬
di tempus aduenerit: ita cer¬
tum habebã essẽ melius tuue
caritati me dedere : quã meae
cupiditati cedere: Sed illud
placebat & uincebatur: hoc libe¬
bat & uinciebat. Non enĩ erat
qđ tibi responderem. dicenti mi¬
chi. surge qui dormis & exurge
amortuis & illuminabit te x̃p̃s:
et undiq ostendenti uera te di¬
cere. non erat om̃ino quid res¬
ponderem ueritate conuictus:
nisi tantũ uerbalenta & somno¬
lenta. Modo ecce modo sine

Expanded text:
admodum inpediri timendum est. admodum inpediri timendum est. Ita sarcina saeculi, uelut somno assolet, dulciter premebar, et cogitationes, quibus meditabar in te, similes erant conatibus expergisci uolentium, qui tamen superati soporis altitudine remerguntur. et sicut nemo est, qui dormire semper uelit, omniumque sano iudicio uigilare praestat. differt tamen plerumque homo somnum excutere, cum grauis torpor in membris est, eumque iam displicentem carpit libentius, quamuis surgendi tempus aduenerit: ita certum habebam echaritati me dedere, quam meae cupiditati cedere; sed illud placebat et vincebat; hoc libebaquod tibi responderem dicenti mihi : surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus, et undique ostendenti uera te dicere, non erat omnino, quid responderem ueritate conuictus, nisi tantum uerba lenta et somnolenta: "modo", "ecce modo", "sine
Abbreviated transcription (Latin):
dũ erat idonea ad superan¬
dam priorem. uetustate robo¬
ratam. Ita duae uoluntates
meȩ una uetus alia noua. illa¬
carnalis illa spiritualis. confli¬
gebant int̃se : atq: discordando
dissipabant animã meã: Sic
intelligebã me ipso experim̃to
id quod legeram : quomodo ca¬
ro concupisceret aduersus sp̃m.
qđ in me apꝓbabã. quam in eo
qđ in me improbabã : Ibi enim
magisiã non ego : quia ex ma¬
gna parte id patiebar inuitus.
quam faciebã uolens. Sed tam̃
consuetudo aduersus me pu¬
gnatior ex me facta erat : qm̃
uolens quo nollẽ peruenerã
Et quis iure contradiceret. cũ
peccantẽ iusta poena sequere¬
tur : Et non erat iam ulla ex¬
cusatio: qua uideri michi so¬
lebam. ꝓpter ea nondũ me
contẽpto scło seruire tibi.
quia incerta michi esset
ꝑceptio ueritatis: Iam enĩ
& ipsa certa erat. Ego autem
adhuc terra obligatus. militare
tibi recusabã: & impedimentis
om̃ib sic timebã expediri. quẽ¬

Expanded text:
dum erat idonea ad superandum erat idonea ad superandam priorem uetustate roboratam. ita duae uoluntates meae, una uetus, alia noua, illacarnalis, illa spiritalis, confligebant inter se atque discordando dissipabant animam meam. Sic intellegebam me ipso experimento id quod legeram, quomodo caro concupisceret aduersus spiritquod in me approbabam quam in eo, quod in me improbabam. ibi enim magis iam non ego, quia ex magna parte id patiebar inuitus quam faciebam nolens. sed tamen consuetudo aduersus me pugnacior ex me facta erat, quoniam nolens quo nollem perueneram. et quis iure contradiceret, cum peccantem iusta poena sequeretur? et non erat iam illa excusatio, qua uideri mihi solebam propterea me nondum contemto saeculo seruire tibi, quia incerta mihi esset perceptio ueritatis: iam enim et ipsa certa erat. ego autem adhuc terra obligatus militare tibi recusabam et inpedimentis omnibus sic timebam expediri, quem
Abbreviated transcription (Latin):
narrauit: exarsi adimitandũ
Ad hoc enĩ & ille narrauerat:
postea quam uero & illud
addidit qđ imperatoris uili¬
Ani tẽporib lege data ꝓhi¬
biti sunt xp̃iani docere litte¬
raturam & oratoriã : quam
legem ille amplexus loquacẽ
scolã deserere maluit. quam
uerbum tuũ quo linguas in fan¬
tium facis disertas: non michi
fortior quã felicior uisus est.
quia inuenit occasionẽ uacan¬
di tibi. Cui rei ego suspirabã:
ligatus non ferro alieno. sed
mea ferrea uoluntate. uelle
meũ tenebat inimicus : & inde
michi catenã fecerat & const̃rin¬
xerat me. Quippe ex uolun¬
tate ꝑuersa facta ẽ. libido: &
dũ deseruitur libidini. facta
est consuetudo. Et dũ consuetu¬
dini non resistit᷑: facta .ẽ. neces¬
sitas. Quib quasi ansulis sibimet
in nexis. catenã appellaui. et
tenebat me obstrictũ dura ser¬
uitus: Voluntas autẽ noua
quae michi eẽ coeperat. ut te
gratis colerem fruiq te uellẽ
ds̃ sola certa iocunditas : non¬

Expanded text:
narrauit, exarsi ad imitandum: ad hoc enim et ille narrauerat. posteaquam uero et illud addidit, quod imperatoris Iuliani temporibus lege data prohibiti sunt christiani docere litteraturam et oratoriam — quam legem ille amplexus loquacem scholam deserere maluit quam uerbum tuum, quo linguas infantium facis disertas — non mihi fortior quam felicior uisus est, quia inuenit occasionem uacandi tibi. cui rei ego suspirabam ligatus non ferro alieno, sed mea ferrea uoluntate. uelle meum tenebat inimicus et inde mihi catenam fecerat et constrinxerat me. quippe uoluntate peruersa facta est libido, et dum seruitur libidini, facta est consuetudo, et dum consuetudini non resistitur, facta est necessitas. quibus quasi ansulis sibimet innexis — unde catenam appellaui — tenebat me obstrictum dura seruitus. uoluntas autem noua, quae mihi esse coeperat, ut te gratis colere fruique te uellem, deus, sola certa iucunditas, non
Abbreviated transcription (Latin):
uideretur: erigentes nos arden¬
tiore affectu in id ipsum. per¬
ambulauimus gradatim cuncta
corporalia : & in ipsum cȩlum
unde sol & luna & stellae luceã
suꝑ terrã. Et adhuc ascende bamꝰ
iñ terius cogitando & loquendo te:¬
& mirando opera tua : & uenimus
inmentes nr̃as & transcendims eas
ut attingeremus regionẽ ubertatis
indeficientis : ubi pascis israel in
aeternũ. ueritatis pabulo
UITA SAPIENTIA EST

Expanded text:
uideretur, erigentes nos ardenuideretur, erigentes nos ardentiore affectu in id ipsum perambulauimus gradatim cuncta corporalia et ipsum caelum, unde sol et luna et stellae lucent super terram. et adhuc ascendebamus interius cogitando et loquendo et mirando opera tua et uenimus in mentes nostras et transcendimus eas, ut attingeremus regionem ubertatis indeficientis, unde pascis Israel in aeternum ueritate pabulo, et ibi uita sapientia est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuenerat ut credo curante te oc¬
cultis tuis modis: ut ego & ipsa soli
staremus incumbentes adquandã
fenestram: unde ortus intra domũ
quae nos habebat prospectabatur:
Illic apud ostia tiberiana ubi re¬
moti a turbis post longritineris
laborem instabamus nauigatio¬
ni. collo quebamur ergo soli ual¬
deꝰ dulciter: & prȩterita obliuis¬
centes. in ea quaeꝰ ante sunt exten¬
ti quȩrebamus int̃nos apud prȩ¬
sentem ueritatẽ quod tu es. quã¬
lis futura eet uita aet̾na scõrm:
quã nec oculus uidit nec auris au¬
diuit: nec incor hominis ascen¬
dit: Sed in hiabamus ore cordis
insuꝑna fluenta fontis tui fontis
uitae qui est apud te : ut inde
ꝓcaptu nr̃o aspersi. quo quo modo
rem tantã cogitaremus Cunq
ad eum finem ser mo ꝑduceret᷑
ut carnaliũ sensuũ delectatio
quantalibet. in quanta libet luce
corporea prae illius uitae iocun¬
ditate. non comparatione. sed
ne cõmemoratione quidem digna

Expanded text:
prouenerat, ut credo, procurante te ocprouenerat, ut credo, procurante te occultis tuis modis, ut ego et ipsa soli staremus incumbentes ad quandam fenestram, unde hortus intra domum, quae nos habebat, prospectabatur, illic apud Ostia Tiberina, ubi remoti a turbis post longi itineris laborem instaurabamus nos nauigationi. conloquebamur ergo soli ualde dulciter et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenti quaerebamus inter nos apud praesentem ueritatem, quod tu es, qualis futura esset uita aeterna sanctorum, quam nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascendit. sed inhiabamus ore cordis in superna fluenta fontis tui, fontis uitae, qui est apud te, ut inde pro captu nostro aspersi quoquo modo rem tantam cogitaremus. Cumque ad eum finem sermo perduceretur, ut carnalium sensuum delectatio quantalibet in quantalibet luce corporea prae illius uitae iucunditate non conparatione, sed ne conmemoratione quidem digna
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq: etiã uirum suum iã in ex¬
trema uita tẽporali eius. lucra¬
ta .ẽ.tibi: Nec in eo iam fideli
planxit : qđ in nondũ fideli
tolerauerat: Erat etiã serua
seruorm tuorũ. Quisquis eoꝵ
nouerat eã. multũ in ea laudã¬
bat. & honorabat. & diligebat te
quia sentiebat prȩsentiam tuã
incorde eius scãe conuersatio¬
nis fructibus testib Fuerat enĩ
unius uiri uxor. Mutuam uicẽ
parentib: reddiderat: domum
suã pie tractauerat: in oꝑibis
bonis testimonium habebat:
nutrierat filios : totiens eos partu¬
riens : quotiers ate deuiare cer¬
nebat. Postremo nobis dñe om̃ib
quia ex munere tuo sinis loqui
seruis tuis qui ante dormitionẽ
eius inte iam consociati uiuebams
ꝑcepta gratia baptismitui: ita
curam gessit. quasi om̃s genuissẽt
Ita seruiuit : quasi ab om̃ib ge¬
nita fuisset. Imminente autẽ die
quo ex hac uita erat exitura. quẽ
diem tu noueras ignorantib nob:

Expanded text:
Denique etiam uirum suum iam in exDenique etiam uirum suum iam in extrema uita temporali eius lucrata est tibi nec in eo iam fideli planxit, quod in nondum fideli tolerauerat. erat etiam serua seruorum tuorum. quisquis eorum nouerat eam, multum in ea laudabat et honorabat et diligebat te, quia sentiebat praesentiam tuam in corde eius sanctae conuersationis fructibus testibus. fuerat enim unius uiri uxor, mutuam uicem parentibus reddiderat, domum suam pie tractauerat, in operibus bonis testimonium habebat. nutrierat filios totiens eos parturiens, quotiens abs te deuiare cernebat. postremo nobis, domine, omnibus, quia ex munere tuo sinis loqui seruis tuis, qui ante dormitionem eius in te iam consociati uiuebamus percepta gratia baptismi tui, ita curam gessit, quasi omnes genuisset, ita seruiuit, quasi ab omnibus genita fuisset. Impendente autem die, quo ex hac uita erat exitura — quem diem tu noueras ignorantibus nobis —
Abbreviated transcription (Latin):
tuo in cuius utero me creasti dr̃
donaueras : quod interse dissĩ¬
dentes atq: discordes quas libet
animas. ubi poterat tam se prȩ¬
bebat pacificã. ut cũ abutraq
multa de inuicem audiret ama¬
rissĩma. qualia solet eructare
turgens. atq: indigesta discordia.
quando prȩsenti amicae de ab¬
sente inimica. ꝑ acida colloqia
cruditas exalabatur odiorum
nichil tamen alteri de altera
ꝓderet : nisi qđ ad eas reconcili¬
andas ualeret Paruum hoc bonũ
michi uideretur: nisi turbas in¬
numeratorũ uiles tristis expe¬
rirer nescio qua horrenda pe¬
stilentia peccatorũ latissime
ꝑuagante. non solũ iratorũ inimi¬
corum iratis inimicis dictas ꝓdere
sed etiã quae non dicta sunt ad¬
dere: cum contra. animo hu¬
mano parum eẽ debeat inimiciti¬
as hominũ nec excitare nec agere
male loquendo: nisi eas etiã extin¬
guere bene loquendo studuerit
qualis illa erat docente te magi¬
stro intimo in scola pectoris

Expanded text:
tuo, in cuius utero me creasti, deutuo, in cuius utero me creasti, deudonaueras, quod inter dissidentes atque discordes quaslibet animas, ubi poterat, tam se praebebat pacificam, ut cum ab utraque multa de inuicem audiret amarissima, qualia solet eructuare turgens atque indigesta discordia, quando praesenti amicae de absente inimica per acida conloquia cruditas exhalatur odiorum, nihil tamen alteri de altera proderet, nisi quod ad eas reconciliandas ualeret. paruum hoc bonum mihi uideretur, nisi turbas innumerabiles tristis experirer nescio qua horrenda pestilentia peccatorum latissime peruagante non solum iratorum inimicorum iratis inimicis dicta prodere, sed etiam quae non dicta sunt addere, cum contra homini humano parum esse debeat inimicitias hominum nec excitare nec augere male loquendo, nisi eas etiam extinguere bene loquendo studuerit. qualis illa erat docente te magistro intimo in schola pectoris.
Abbreviated transcription (Latin):
ciciderit uxorem. aut qđ
a se inuicẽ uel unum diem dome¬
st̃ica lite dissenserint : & causa
familiarit quaererent: docebat
illa inst̃itutum sũũ qđ supra me¬
moraui. Quae obseruabant ex¬
pertae gratulabant᷑ : quae non
obseruabant sũbiectae uexaban¬
tur: Socrum etiã suã primo su¬
sũrris malarum ancillarũ ad¬
uersus sẽ irritatã sic uicit obsẽ¬
quiis. ꝑ seuerans tolertintia &
mansue tudine : ut illa ultro
filio suo medias linguas famu¬
larum ꝓderet. quibus interse
& nurum pax domestica turba¬
batur : expeteretq uindictã
Itaq postea quam ille & matri
obtemperans & curans familie
disciplinã. & concordiȩ suorũ
consulens : pditas ad prodentis
arbitrium uerberib coercuit :¬
ꝓmisit illã talia de sẽ pręmia sp̃e¬
rare debere: quaecunq de sua
nuru sibi quoq placeret mali
aliquid loqueret᷑ Nullaq iã
aud ente : memorabili inter sẽ
beniuolentiȩ suauitate uixer̃
hoc quoq: illibono mancipio

Expanded text:
ceciderit uxorem aut quod a se inuicem uel unum diem domestica lite dissenserint, et causam familiariter quaererent, docebat illa institutum suum, quod supra memoraui. quae obseruabant, expertae gratulabantur: quae non obseruabant, subiectae negabantur. Socrum etiam suam primo susurris malarum ancillarum aduersus se irritatam sic uicit obsequiis perseuerans tolerantia et mansuetudine, ut illa ultro filio suo medias linguas famularum proderet, quibus inter se et nurum pax domestica turbabatur, expeteretque uindictam. itaque posteaquam ille et matri obtemperans et curans familiae disciplinam et concordiae suorum consulens proditas ad prodentis arbitrium uerberibus cohercuit, promisit illa talia de se praemia sperare debere, quaecumque de sua nuru sibi, quo placeret, mali aliquid loqueretur, nullaque iam audente memorabili inter se beniuolentiae suauitate uixerunt. Hoc quoque illi bono mancipio
Abbreviated transcription (Latin):
infir¬
mamento caeli. factus ẽ. su¬
bito de caelo sonus quasi fer¬
retur flatus uehemens .¬
& uisae sunt linguȩ diuisȩ
quasi ignis. Qui & insedit
facta sunt
lucimaria
infirmam̃to cęli. uerbũ
uitae habentia: ubiq: dis¬
currite
IGNES SANCTI
ignes decori

Expanded text:
in firmamento caeli, factus est subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens, et uisae sunt linguae diuisae quasi ignis, qui et insedit facta sunt luminaria in firmamento caeli uerbum uitae habentia. ubique discurrite, ignes sancti, ignes decori
Abbreviated transcription (Latin):
archi tecto intimauit: At ille
securim demonstrauit ꝓuero:
quaerens ab eo cuius esset.
Qui confestim. nr̃a inquit.
Deinde in terrogatus. aꝑuit
coetera: Sic in illam domũ
trans lata causa. confusisq
turbis quae de illo iam triũ¬
phare coeperant: futurus
dispensator uerbitui. & mul¬
tarum in eccła tua causañ
examinator experientior
instructiorq discessit. Hunc
ergo romȩ inueneram: & ad¬
hȩsit michi fortissimo uinculo:
mecumq: medio lanium pro¬
fectus. ẽ: ut nec me desereret.¬
& de iure quod didicerat aliqͦid
ageret. scđm uotũ magis pa¬
rentum quã suũ. Et interĩ
assederat. mirabili continentia
coeteris: Cum ille magis mira¬
retur eos qui aurũ innocentiȩ
praeponerent: tẽptata ẽ qͦoq
eius indoles non solũ illecebra
cupiditatis: sed etiã stimulo
timoris. Romȩ assidebat co¬
miti largitionũ italicianarum
Erat eo tẽpore quidã potentis¬
simus senator: cuius & benefi¬
ciis obstricti multi: & terrori

Expanded text:
architecto intimauit. at ille securim demonstrauit puero quaerens ab eo, cuius esset. qui confestim "nostra" inquit; deinde interrogatus aperuit cetera. sic in illam domum translata causa confusisque turbis, quae de illo triumphare iam coeperant, futurus dispensator uerbi tui et multarum in ecclesia tua causarum examinator experientior instructiorque discessit. Hunc ergo Romae inueneram, et adhaesit mihi fortissimo uinculo mecumque Mediolanium profectus est, ut nec me desereret et de iure, quod didicerat, aliquid ageret secundum, uotum magis parentum quam suum. et ter iam adsederat\' mirabili continentia ceteris, cum ille magis miraretur eos, qui aurum innocentiae praeponerent. temtata est quoque eius in-\', doles non solum de inlecebra cupiditatis sed etiam stimulo timoris. Romae adsidebat comiti largitionum Italicianarum. erat eo tempore quidam potentissimus senator, cuius et beneficiis obstricti multi et terrori
Abbreviated transcription (Latin):
bitae fuerint affectiones
ab amore scłi. quib męre¬
bamur male uiuendo: et
coeperit ẽẽ anima uiuens
bene uiuendo: cõpletumq
fuerit uerbum tuũ quod
ꝑ apłm tuũ dixisti. nolite
conformari huic sȩculo :
consequitur & illud quod
Ad iunxisti statim & dixi¬
tantes prȩcedentẽ ꝓximũ.
& ex hominis melioris au¬
ctoritate uiuentes. Neq
enĩ dixisti. fiat homo scđm
genus. sed faciamus hominẽ
ad imaginem & similitu¬
dinem nr̃am: ut ꝓbemus
nos quae sit uoluntas tua:
Ad hoc enĩ dispensator¬
ille tuus generans ꝑ euan¬
geliũ filios: ne semꝑ par¬
uulos haberet quos lacte
nutriret . & tanquã nutrix
foueret: reformamini
inquit in nouitate mentis
ur̃ȩ ad ꝓbandũ uos quae
sit uoluntas dĩ. qđ bonum
&& bene placitum. & ꝑfe¬
ctum. Idõq: non dicis fiat
homo. sed faciamus homi¬
nem: nec dicis scđmge¬
nus sed ad imaginẽ & si¬
militudinẽ nr̃am Mente
quippe renouatus. & conspi¬
ciens intellectã ueritatem
tuã. homine de monstrato¬

Expanded text:
bitae fuerint affectiones ab amore saeculi, quibuS\' moriebamur male uiuendo, et coeperit esse anima uiuens bene uiuendo completumque fuerit uerbum tuum, quo per apostolum tuum dixisti: nolite conformari huic saeculo, consequetur illud, quod adiunxisti statim et dixitantes praecedentem proximum, nec ex hominis melioris auctoritate uiuentes. neque enim dixisti: fiat homo secundum genus, sed: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ut nos probemus, quae sit uoluntas tua. ad hoc enim ille dispensator tuus generans per euangelium filios, ne semper paruulos haberet, quos lacte nutriret et tamquam nutrix foueret: reformamini, inquit, in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et beneplacitum et perfectum. ideoque non dicis: fiat homo, sed: faciamus, nec dicis: secundum genus, sed: ad imaginem et similitudinem nostram. mente quippe renouatus et conspiciens intellectam ueritatem tuam homine demonstrato
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia
te fecisse in uisibilia & ui¬
sibilia : nunquid tam fiden¬
ter dico ñ aliud quã hoc at¬
tendisse moysen cũ scri¬
beret in principio fecit dõ
celũ & terrã: quia non sicut
in tua ueritate hoc cenrtũ
dico. ita in eius mente uideo
id eũ cogitasse cũ hȩc scriberet :
Potuit enĩ cogitare in iꝑso fa¬
ciendi exordio: cũ diceret
in principio. Potuit & caelũ
& terrã. hoc loco nullã iam
formatã ꝑfectãq: naturam
siue spiritualẽ siue corporalẽ
sed utramq: inchoatã & ad huc
informem. uelle intelligi
Video quippe uere potuisse
dici. quicquid horũ diceret᷑.
sed quid horũ in his uerbiss.
ille cogitauerit . ñ ita uideo:
quã uis siue aliquid horum.
siue aliud aliquid quod ame
cõmemoratũ non. ẽ. tantus
uir ille mente consoexerit
cũ hȩc uerba ꝓmeret. uer̃
eum uidisse apteq id enun¬
ciauisse non dubitem: Nemo
michi iã molestus sit dicen¬
domichi: ñ hoc sensit moo¬
Ses qđ tũ dicis: sed hoc sensit

Expanded text:
omnia te fecisse, inuisibilia et uisibilia, numquid tam fidenter dico non aliud quam hoc adtendisse Moysen, cum scrberet: in principio fecit deus caelum et terram, quia non, sicut in tua. ueritate hoc certum uideo, ita in eius mente uideo id eum cogitasse, cum haec scriberet? potuit enim cogitare in ipso faciendi exordio, cum diceret: in principio; potuit et caelum et terram hoc loco nullam iam formatam perfectamque naturam siue spiritalem siue corporalem, sed utramque inchoatam et adhuc informem uelle intellegi. uideo quippe uere potuisse dici, quidquid horum diceretur, sed quid horum in his uerbis ille cogitauerit, non ita uideo, quamuis siue aliquid horum siue quid aliud, quod a me conmemoratum non est, tantus uir ille mente conspexerit, cum haec uerba promeret, uerum eum uidisse apteque id enuntiauisse non dubitem. Nemo iam mihi molestus sit dicendo mihi: "non hoc sensit Moyses, quod tu dicis, sed hoc sensit,
Abbreviated transcription (Latin):
tate flagitaui. sicut iam recor¬
datus atq confessus sũ. Sed in
declecus meum creuerã : & con¬
silia medicinae tuȩ demens ir¬
ridebã: qui non me siuisti talẽ
bis mori : quo uulnere si feri¬
retur cormatris. nunquam
sanaret᷑ Non enĩ satis eloqͥor
quid erga me habebat animi:
& quantũ maiore sollicitu¬
dine me parturiebat sp̃ũ :
quã carne pepererat. Non
itaq: uideo quomodo sanaret᷑.
si meatalis illa mors transuer¬
berasset uiscera dilectionis eis:
Et ubi essent tantȩ p̃ces. & tã
crebrae sine in t̾missione
nusquã nisi adte : An uero
tu ds̃ misericordiarũ sperneres
cor contritũ & humiliatũ ui¬
duae castȩ ac sobriȩ frequentan¬
tis elemosinas : obsequentis
atq seruuentis sc̃ĩstuis: nul¬
lum diem prȩt̃mittentis
oblationẽ ad altare tuũ: bis
indie mane & uespere: ad ec¬
clesiam tuã sine ulla int̃mis¬
sione uenientis: non aduanas
fabulas & aniles loquacitates.
sed ut te audiret in tuis sermo¬

Expanded text:
tate flagitaui, sicut iam recordatus atque confessus sum. sed in dedecus meum creueram et consilia medicinae tuae demens irridebam, qui non me siuisti talem bis mori. quo uulnere si feriretur cor matris, numquam sanaretur. non enim satis eloquor, quid erga me habebat animi et quanto maiore sollicitudine me parturiebat spiritu, quam carne pepererat. Non itaque uideo, quomodo sanaretur, si mea talis illa mors transuerberasset uiscera dilectionis eius. et ubi essent tantae preces, tam crebrae sine intermissione? nusquam nisi ad te. an uero tu, deus misericordiarum, sperneres cor contritum et humiliatum uiduae castae ac sobriae, frequentantis elemosynas, obsequentis atque seruientis sanctis tuis, nullum diem praetermittentis oblationem ad altare tuum, bis die, mane et uespere, ad ecclesiam tuam sine ulla intermissione uenientis, non ad uanas fabulas et aniles loquacitates, sed ut te audiret in tuis sermo
Abbreviated transcription (Latin):
etiam petierã ate castitatem &
dixeram Da michi castitatem
continentiã : sed noli modo
Timebã enĩ ne mecito exaudires.
& cito sanares a morbo concupis¬
centiae. quem malebã expleri
quã extingui : & ieram ꝑuias
prauas superstitione sacrilega:
Non quidem certus in ea: sed
quasi prȩponens eã cȩteris quȩ
non pie quȩrebam. sed inimice
obpugnabã: Et putauerã me
ꝓpter ea differre de die in diem
contẽpta sp̃e sȩculi te solũ sequi.
quia non michi apparebat cer¬
tum aliquid. quo dirigerem
cursum meũ: Et uenerat dies
quo nudarer michi: & increpa¬
ret me conscientia mea ubi
es lingua : Nempe tu dicelus:
ꝓpterꝰ incertũ uerũ nollete abi¬
cere sarcinã uoluptatis: ecce
iã certum .ẽ. & illa te adhuc pre

Expanded text:
etiam petieram a te castitatem et etiam petieram a te castitatem et dixeram: "da mihi castitatem et continentiam, sed noli modo". timebam enim, ne me cito exaudires et cito sanares a morbo concupiscentiae, quem malebam expleri quam exstingui. et ieram per uias prauas superstitione sacrilega, non quidem certus in ea, sed quasi praeponens eam ceteris, quae non pie quaerebam, sed inimice oppugnabam. Et putaueram me propterea differre de die in diem contemta spe saeculi te solum sequi, quia non mihi apparebat certum aliquid, quo dirigerem cursum meum. et uenerat dies, quo nudarer mihi et increparet in me conscientia mea: "ubi est lingua mea? nempe tu dicebas propter incertum uerum nolle te abicere sarcinam uanitatis. ecce iam certum est, et illa te adhuc pre
Abbreviated transcription (Latin):
losus & ulcerosus Et uidebam.
& horrebã : & quo ame fugerẽ.
non erat. Et si conabar ame auer¬
tere aspectũ. narrabat ille qđ
narrabat: & tu me rursus oppo¬
nebas michi. & inpingebas me
in oculos meos ut inuenirem
iniquitatem meã & odissem
Noueram eã : sed dissimulabã.
& coniuebam. & obliuiscebar
Tunc uero quanto ardentius
amabam illos de quib: audiebã
salubres effectus. qđ se totos tibi
sanandos dederant : tanto execra¬
bilius me cõparatũ eis oderam:
qm̃ multi mei anni mecũ efflu¬
xerant. forte duodecĩ anni: ex qͦo
abunde uicesimo annoaetatis meȩ
lecto ciceronis hortensio exci¬
tatus erã studio sãpientiae. et
differebã contẽpta felicitate ter¬
rena ad eam inuestigandã uacare :
cuius non inuentio. sed uel sola
inquisitio iam prȩponenda erat
etiam inuentis thesauris regnisq
gentiũ : & ad nutum circũ fluen¬
tibus corporis uoluptatib: At
ego adolescens miser ualde miser
in exordio ipsius ad olescentrae

Expanded text:
losus et ulcerosus. et uidebam losus et ulcerosus. et uidebam et horrebam, et quo a me fugerem non erat. et si conabar a me auertere aspectum, narrabat ille quod narrabat, et tu me rursus opponebus mihi et inpingebus me in oculos meos, ut inuenirem iniquitatem et odissem. noueram eam, sed dissimulabam et cohibebam et obliuiscebar. Tunc uero quanto ardentius amabam illos, de quibus audie- bam salubres affectus, quod se totos tibi sanandos dederant, tanto exsecrabilius me conparatum eis oderam. quoniam multi mei anni mecum effluxerant — forte duodecim anni — ex quo ab undeuicensimo anno aetatis meae lecto Ciceronis Hortensio excitatus eram studio sapientiae et differebam contemta felicitate terrena ad eam inuestigandam uacare, cuius non inuentio, sed uel sola inquisitio iam praeponenda erat etiam inuentis thesauris regnisque gentium et ad nutum circumfluentibus corporis uoluptatibus. at ego adulescens miser ualde, miserior in exordio ipsius adulescentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
& qui cũ eo ꝑ alias horti partes
deambulabat quȩrentes eos
deuener̃ in eundem locũ: Et in¬
uenientes: ad monuer̃ ut redi¬
rent: qđ iam declinassẽt dies
Atilli namato placito & ꝓposito
suo. quoq modo in eis talis uolun¬
tas orta esset atq firmata : pe¬
tiuerunt ne sibi molesti eẽnt sĩ
ad iungi recusarent : Isti autem
nichilo mutati a pristinis: fle¬
uerunt sẽ tam̃ ut dicebat: atq¬
illis pie congratulati sunt. & com¬
mendauerunt sẽ orationib eoñ
Et trahentescor in t̃r̃t: abieruit
inpalatiũ: Illi autẽ affigentes
cor caelo: manserunt in casa
Et habebant ambo sp̃onsas: quȩ
postea quã hoc audierunt. dica¬
uerunt etiã ipsẽ uirginitatẽ tibi
Narrabat hȩc
PONTICIANUS
tu autẽ dñe int̃ uerba eius retor¬
quebas me ad me ipsũ : aufereis
me adorsõ meo ubi me posuerã
dũ nollem me attendere : et
constituebas me ante faciem
meã ut uiderẽ quam turpis eẽm.
quã distortus & sordidus. macu¬

Expanded text:
 qui cum eo per alias horti partes deambulabant, quaerentes eos deuenerunt in eundem locum et inuenientes admonuerunt, ut redirent, quod iam declinasset dies. at illi narrato placito et proposito suo, quoque modo in eis talis uoluntas orta est atque firmata petiuerunt, ne sibi molesti essent, si adiungi recusarent. isti autem nihil mutati a pristinis fleuerunt se tamen, ut dicebat, atqillis pie congratulati sunt et conmendauerunt se orationibus eorum et trahentes cor in terra abierunt in palatium, illi autem affigentes cor caelo manserunt in casa. et habebant ambo sponsas: quae posteaquam hoc audierunt, dicauerunt etiam ipsae uirginitatem tibi. Narrabat haec Ponticianus. tu autem, domine, inter uerba eius retorquebus me ad me ipsum, auferens me a dorso meo, ubi me posueram, dum nollem me adtendere, et constituebas me ante faciem meam, ut uiderem, quam turpis essem, quam distortus et sordidus, macu
Abbreviated transcription (Latin):
mit: umerisq: liberiorib: pennas
recipiunt. qui neq: ita inquiren¬
do attriti sunt. nec decennio
& amplius ista meditati: Ita ro¬
debar intus. & confundebar pu¬
dore horribili uehement̃ : cum
talia loqueret᷑
Terminato autẽ sermone & cau¬
sã qua uenerat: abiit ille. & ego
ad me. Quae non in me dixisquib
sententiarũ uerberib: non flagel¬
laui animã meã. ut sẽqueretur
me conantem post te ire: & retic¬
ñebatur. Recusabat. & non se
excusabat : Consumpta erunt¬
& conuicta argumenta om̃ia
Remanserat muta trepidatio:
& quasi mortẽ reformidabat
restringi a fluxu consuetudinis.
quo tabescebat in mortẽ: Tum in
illa grandi rixa interioris domꝰ
meae quã fortit̃ excitaueram
cum anima mea in cubiculo nr̃o
corde meo:tam uultu quã mente
turbatus. inuado
alipium. et

Expanded text:
mit umerisque liberioribus pinnas recipiunt, qui neque ita in quaerendo adtriti sunt nec decennio et amplius ista meditati". ita rodebar intus et confundebar pudore horribili uehementer, cumtalia loqueretur. terminato autem sermone et causa, qua uenerat, abiit ille, et ego ad me. quae non in me dixi? quibus sententiarum uerberibus non flagellaui animam meam, ut sequeretur me conantem post te ire? et renitebatur, recusabat et non se excusabat. consumpta erant et conuicta argumenta omnia: remanserat muta trepidatio et quasi mortem formidabat restringi a fluxu consuetudinis, quo tabescebat in mortem. Tum in illa grandi rixa interioris domus meae, quam fortiter excitaueram cum anima mea in cubiculo nostro, corde meo, tam uultu quam mente turbatus inuado Alypium, e
Abbreviated transcription (Latin):
dauid. & illi om̃s laudati
ore dĩ Sed eos ab imperi
tis iudicari iniquos. iudi¬
cantib: exhumanodie.
& uniuersos mores humani
generis ex parte moris sui.
metientib: Tanquã siquis
nescius in armamentis quid
cuiq membro Accomodatũ
sit. ocrea uelit caput contegi.
& galea calciari : & murmu¬
ret qđ non apte conueniat
Aut in uno die indicto apro¬
meridianis horis iuste qisqđ
stomachetur non sibi concedi
quid uenale ꝓponere. quia
mane concessum.ẽ : Aut in

Expanded text:
David, et illi omnes laudati David, et illi omnes laudati ore Dtis iudicari iniquos, indicantibus ex humano die et uniuersos mores humani generis ex parte moris sui metientibus, tamquam si quis nescius in armamentis, quid cui membro adcommodatum sit, ocrea uelit caput contegi et galea calciari et murmuret, quod non apte conueniat, aut in uno die indicto a pomeridianis horis iustitio quisquam stomachetur non sibi concedi quod uenale proponere, quia mane concessum est, aut in
Abbreviated transcription (Latin):
in eam michi uidebar: quia
non noueram malũ non ẽẽ
nisi priuationẽ boni usq ad
quod om̃ino non. ẽ: Quod
unde uiderem: cuius uidere
usq ad corpus erat oculis.
& animo usq: adphantas.¬
ma & Non noueram dm̃ eẽ
sp̃m. non cui membra ẽẽnt
ꝑlongum & latũ nec cui mo¬
les esset: quia moles in parte
minor ẽ. quam intoto suo
Et si infinita sit. minor est̃ in
aliqua parte certo spatio defi¬
nita. quã ꝑ infinitũ: & non
est tota ubiq sicut sp̃s sicut
ds̃: Et quid in nobis esset
secundũ quod essemus similes
dõ: & recte inscriptura dice¬
remur ad imaginem dĩ
Prorsus ignorabã & non
nouerã iustitiam uerã inte¬
riorem. non ex consuetudi¬
ne iudicantẽ. sed ex lege
rectissima dĩ om̃i potentis.
qua formarentur mores
regionũ & dierũ pro regio¬
nib & dieb : cum ipsã ubiq
ac semꝑ esset non alibi alia
nec alias aliter: Scđm quã
iusti essent abricham & isc¬
hac & iacob & morses et

Expanded text:
in eam mihi uidebar, quia in eam mihi uidebar, quia non noueram malum non esse nisi priuationem boni usque ad quod omnino non est. quod unde uiderem, cuius uidere usque ad corpus erat oculis et animo usque ad phantasma? non noueram deum esse spiritum, non cui membra essent per longum et latum nec cui esse moles esset, quia moles in parte minor est qet si infinita sit, minor est in aliqua parte certo spatio definita, quam per infinitum; et non est tota ubique, sicut spiritus, sicut Deus. Et quid in nobis esset, secundum quod essemus similes Deo et recte in Scriptura diceremur ad imaginem Dei , prorsus ignorabam. 13. Et non noveram justitiam veram interiorem, non ex consuetudine judicantem, sed ex lege rectissima Dei omnipotentis, qua formarentur mores regionum et dierum pro regionibus et diebus; cum ipsa ubique ac semper esset, non alibi alia, nec alias aliter; secundum quam justi essent Abraham, et Isaac, et Jacob, et Moyses, et
Abbreviated transcription (Latin):
confiteor qui me miseratus
es & nondũ confitentẽ : cũ
te non scđm intellectum
mentis quo me prȩstare
uoluisti beluis. sed scđm
sensum carnis quuererem:
Tu autẽ eras interior intimo
meo. & superior sum momeo:
Offendi in illã mulierem
Auda cẽ. inopem prudentiȩ.
enigma salomonis. sedentẽ
sũper sellam inforibus : &
dicentẽ. Panes occultos li¬
benter edite : & a quã dulcẽ
furtiuam bibite. Quȩ me
seduxit : quia inuenit fo¬
ras habitantẽ in oculo car¬
nis meue: & talia rumi¬
nantẽ apud me. qualia per
illũ uorassem. Nesciebã enĩ
aliud uere quod ẽ : & quasi
acutulue mouebar. ut suf¬
fragarer stultis deceptorib
cum a me quȩrererT unde
malũ : & utrm forma cor¬
porea ds̃ finiretur. & ha¬
beret capillos & ungues:
&utrum iusti existiman¬
di essent qui haberent uxo¬
res multas simul & occide¬
rent homines. & sacrifica¬
rent de animalibis. Quib
rerum ignarus ꝑturbabar:
& recedens a ueritate. ire

Expanded text:
confiteor, qui me miseratus confiteor, qui me miseratus es et nondum confitentem, cum te non secundum intellectum mentis, quo me praestare voluisti belluis, sed secundum sensum carnis quaererem. Tu autem eras interior intimo meo, et superior summo meo. Offendi illam maudacem, inopem prudentiae, aenigma Salomonis, sedentem super sellam in foribus et dicentem: panes occultos libenter edite et aquam dulcem furtiuam bibite. quae me seduxit, quia inuenit foris habitantem in oculo carnis meae et talia ruminantem apud me, qualia per illum uorassem. Nesciebam enim aliud, uere quod est, et quasi acutule mouebar, ut suffragarer stultis deceptoribus, cum a me quaereretur, unde malum est et utrum forma corporea deus finiretur et haberet capillos et ungues et utrum iusti existimandi essent qui haberent uxores multas simul et occiderent homines et sacrificarent de animalibus. quibus rerum ignarus perturbabar et recedens a ueritate ire
Abbreviated transcription (Latin):
siae corporũ eoꝵ quae sunt.¬
& eis certiora corpora quȩ
tamen non es .: Sed nec
Anima es quae uita est cor¬
porũ. Idõ melior uita cor¬
porum certiorq: quã cor¬
pora. Sed tu uita es ani¬
marũ : uita uitarũ uiuens
te ipsa & non mutaris
uita animae meȩ ubi
quam longe peregrinabar
abste. exclusus & a siliquis
porcorũ quos desiliquis pas¬
cebam : Quanto enĩ melio¬
res grammaticorũ & poeta¬
rum fabellȩ : quã illa deci¬
pula Nam uersus & carm̃
& medea uolans. utiliores
certe quã quinq: elementa.
uariȩ fug̃ata ꝓpterquinq
antra tenebrarũ : quue om̃i¬
no nulla sunt. & occidunt
credentẽ. Nam uersum &
carmen: etiã aduera pul¬
menta transfero. Volan¬
tem autẽ medeam & sĩ can¬
tabam. ñ asserebam : & si can¬
tari audiebã. non credebã:
illa autẽ credidi. Vue uȩ.
quibus gradib deductus sũ
in profunda inferi. Quippe
laboruns & uestiuns in opia
ueri: cũ te ds̃m̃s. tibi enĩ

Expanded text:
siae corporum eorum, quae sunt, etsiae corporum eorum, quae sunt, et eis certiora corpora, quae tamen non es. sed nec anima es, quae uita est corporum — ideo melior uita corporum certiorque quam i corpora — sed tu uita es animarum, uita uitarum, uiuens te ipsa et non mutaris, uita animae meae. Vbi quam longe? eabs te, exclusus et a siliquis porcorum, quos de siliquis pascebam . Quanto enim meliores grammaticorum et poetarum fabellae, quam illa decipula? Nam versus et carmen et Medea volans utiliores certe, quam quinque elementa varie fucata, propter quinque antra tenebrarum, quae omnino nulla sunt, et occidunt credentem. Nam versum et carmen etiam ad vera pulmenta transfero. Volantem autem Medeam etsi cantabam, non asserebam; etsi cantari audiebam, non credebam: illa autem credidi. Vae, vae! quibus gradibus deductus sum in profunda inferi? Quippe laborans et aestuans inopia veri, cum te, Deus meus tibi enim
Abbreviated transcription (Latin):
triebar ex eis. sed ex hau¬
riebar magis. Cibus in
somnis simillimus ẽ. cibis
uigilantiũ : quo tam̃ dormi¬
entes non aluntur. Dormi¬
unt enĩ. At illa nec similia
erant ullo modo tibi sicut
nunc michi locutus es: quia
illa eran corporalia phan¬
tasmata falsa corpora: quib
certioras uera corpora ista quȩ
uidemus uisu carneo: siue cue¬
lestia siue terrestria. Cum
pecudib & uolatilib uidems¬
huec: & certiora sunt quam
cũ imaginamur ea. Et rur¬
sus certius imaginamur ea
quã ex eis suspicamur alia
grandiora & infinita quue
om̃ino nulla sunt : qualib¬
ego tunc pascebar inanibis.
& non pascebar. At tuamor
meus inquẽ deficio ut fortis
sim. nec ista corpora es quae
uidemus quanquã incęlo
nec ea esquae non uidems
ibi: quia tuista condidisti.
nec insummis tuis conditi¬
onib haberis: Quanto er¬
go longe es aphantasmatis
illis meis. phantasmatis cor¬
porũ quae om̃ino non sunt.
quib: certiores sunt phanta¬

Expanded text:
triebar eis, sed exhautriebar eis, sed exhauriebar magis. cibus in somnis simillimus est cibis uigilantium, quo tamen dormientes non aluntur; dormiunt enim. at illa nec similia erant ullo modo tibi, sicut nunc mihi locuta es, quia illa erant corporalia phantasmata, falsa corpora, quibus certiora sunt uera corpora ista, quae uidemus uisu carneo, siue caelestia siue terrestria: cum pecudibus et uolatilibus uidemus, et certiora sunt, quam cum imaginamur ea. et rursus certius imaginamur ea quam ex eis suspicamur alia grandiora et infinita, quae omnino nulla sunt. qualibego tunc pascebar inanibus; et non pascebar. At tu, amor meus, in quem deficio ut fortis sim, nec ista corpora es quae videmus, quanquam in coelo; nec ea es quibi, quia tu ista condidisti nec in summis tuis conditionibus habes. quanto ergo longe es a phantasmatis illis meis, phantasmatis corporum, quae omnino non sunt! quibus certiores sunt phanta
Abbreviated transcription (Latin):
bui prȩamore tuo. Mi
pater. sum me bone. pul¬
chritudo pulchror̃ om̃iũ:
Oueritas ueritas. Quam
in time etiam tũ medullȩ
animi mei suspiraibant tibi:
cũ te illi sonarent michi fre¬
quenter & multipliciter
uoce sola. & libris multis
& ingentib : & illa erunt
fercula in quib michi esu¬
rienti te. inferebat᷑ prote
sol & luna pulchra opera
tua: sed tam̃ oꝑa tua non
tu Nec ipsa prima: priori
enĩ spiritualia opera tua.
quã ista corporea. quãuis
lucida & cęlestia At ego
nec priora illa sed te ipsĩ
te ueritas in qua non est
commutatio nec mom̃ti
obumbratio. esuriebã
& sitiebã: Et apponeban¬
tur ad huc michi in illis
ferculis phantasmata
splendida : quib iam me¬
lius erat amare istũ solem
saltim istis oculis uerũ : quã
illa falsa animo decepto
ꝑoculos Et tam̃ quia te
putabam manducabam :
non auide quidem : quia
nec sapiebas in ore meo sicu¬
ti es. neq enĩ tu eras illa
figmenta inania: nec nu¬

Expanded text:
bui prae amore tuo, mi bui prae amore tuo, mi Pater summe bone, pulchritudo pulchrorum omnium. O Veritas, Veritas, quam intime etiam tum medullae animi mei suspirabant tibi, cum te illi sonarent mihi frequenter et multipliciter voce sola, et libris multis et ingentibus! Et illa erant fercula in quibus mihi esurienti te, inferebantur pro te sol et luna, pulchra opera tua; sed tamen opera tua, non tu, nec ipsa prima. Priora enim spiritualia opera tua, quam ista corporea, quamvis lucida et coelestia. At ego nec priora illa, sed teipsam, te, Veritas, in qua non est commutatio nec momenti obumbratio , esuriebam et sitiebam; et apponebantur adhuc mihi in illis ferculis phantasmata splendida, quibus jam melius erat amare istum solem, saltem istis oculis verum, quam illa falsa animo decepto oculos. et tamen, quia te putabam, manducabam, non auide quidem, quia nec sapiebus in ore meo sicuti es — neque enim tu eras illa figmenta inania — nec nu
Abbreviated transcription (Latin):
possem. aut inclinare cer¬
uicem ad eius gressus: Non
enĩ sicut modo loquor. it u
sensi cũ attendi ad illam
scripturã : sed uisa michi. ẽ.
indigna quam tullianue
dignitati cõpararem: Tu¬
mor enĩ meus refugiebat mo¬
dum eius: & acies mea non
penitrabat interiora eius.
Veruntam̃ illa erat quae
cresceret cũ paruulis: sed ego
dedignabar essẽ paruulus :¬
& turgidus fastu. michi gran¬
dis uidebar. Itaq incidi in
homines superbe delirantes.
carnales nimis & loquaces:
in quor̃ ore laquei diaboli.
& uiscum confecta cõmixti¬
one syllabarũ nominis tui.
Haec nomina ñ recedebañ
de ore eorum: sed tenus
sono & strepitu linguae:
cȩterum cor inane ueri
Et dicebant ueritas & ue¬
ritas: & multum eã dice¬
bant michi : & nusquam
erat in eis: sed falsa loque¬
bantur non dete tantum
qui uere ueritas es. sed
etiã de istis elementis hu¬
ius mundi creaturis tuis:
de quib etiã uera dicentes
philosophos transgredi de¬

Expanded text:
possem aut inclinare cerpossem aut inclinare ceruicem ad eius gressus. non enim sicut modo loquor, ita sensi, cum adtendi ad illam scripturam, sed uisa est mihi indigna, quam Tullianae dignitati eonpararem. tumor enim meus refugiebat modum eius et acies mea non penetrabat interiora eius. uerum tamen illa erat, quae cresceret cum paruulis, sed ego dedignabar esse paruulus et turgidus fastu mihi grandis uidebar. Itaque incidi in homines superbe delirantes, carnales nimis et loquaces, in quorum ore laquei diaboli et uiscum confectum conmixtione syllabarum nominis tui ehaec nomina non recedebant de ore eorum, sed tenus sono et strepitu linguae; ceterum cor inane ueri. et dicebant: "ueritas et ueritas" et multum eam dicebant mihi et nusquam erat in eis, sed falsa loquebaqui vere Veritas es, sed etiam de istis elementis hujus mundi creatura tua, de quibus etiam vera dicentes philosophos transgredi de
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m: quia in ipso in habi¬
tut om̃is plenitudo diuini¬
tatis corporalit̃. Et ego il¬
lo tempore. sc̃is tulumen
cordis mei qm̃ nondũ mi¬
chi huec apostolica nota
erant: Hoc tamen solo dele¬
ctabar in illa exhortatio¬
ne : qđ non illam aut illã
sectam : sed ipsam quaecunq
esset sapientiã. ut diligerem
& quuererem. & assequerer
& tenerem. atq: amplexa¬
rer fortiter. excitabar ser¬
mone illo : & accendebar
& ardebã : & hoc solũ me in
tanta flagrantia refrange¬
bat: quod nom̃ xp̃i non
lii tui: in ipso ad huc lacte
matris tenerum cormeũ
pie biberat. & alte retine¬
bat. Et quicquid sine hoc
nomine fuisset : quamuis
litteratum & expolitum &
ueridicũ : non me totũ rapi¬
ebat. Itaq institui. animũ
intendere inscripturas scãs
ut uiderem quales essertseta
Et ecce uideorem non cõptã
superbis. Neq nudatã pue¬
ris: sed incessu humilem.
successu excelsam & uela tã
mysteriis : & non erã ego
talis ut intrare in eam

Expanded text:
m, quia in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Et ego illo tempore, scis Tu, lumen cordis mei, quoniam nondum mihi haec apostolica nota erant, hoc tamen solo delectabar in illa exhortatione, quod non illam aut illam sectam, sed ipsam quaecumque esset sapientiam ut diligerem et quaererem et adsequerer et tenerem atque amplexarer fortiter, excitabar sermone illo et accendebar et ardebam, et hoc solum me in tanta flagrantia refrangebat, quod nomen Christi non li tui, in ipso adhuc lacte matris tenerum cor meum pie biberat et alte retinebat, et quidquid sine hoc nomine fuisset quamuis litteratum et expolitum et ueridicum, non me totum rapiebat. Itaque institui animum intet videre quales essent: et ecce video rem non compertam superbis, neque nudatam pueris, sed incessu humilem, successu excelsam, et velatam mysteriis, et non eram ego talis, ut intrare in eam
Abbreviated transcription (Latin):
um: non ergo ad acuendã
linguã referebã illũ librũ.
neq michi locutionẽ sed qđ
loquebatur persua serat. Qo¬
modo ardebam ds̃m̃s: quo¬
modo ardebã reuolare a ter¬
renis ad te. & nesciebã quid
ageres mecũ. Apud te est
enĩ sapientia Amor autem
sapientiae nom̃ grecũ habet
philosophiam: quome accen¬
debant illue litterȩ: Sunt
qui seducant ꝑ philo sophiã.
magno & blando & honesto
nomine colorantes & fucantes
errores suos. Et prope om̃s
qui ex illis & supra tẽporib¬
tales erant. notant᷑ in eo
libro & demonstruntur :¬
& manifestat᷑ ibi salutifera
illa admonitio sp̃s tui per
seruum tuũ bonum & piũ.
Videte nequis uos decipiat
perphilosophiã & in anẽ
seductionẽ: scđm traditio

Expanded text:
um, non ergo ad acuendam um, non ergo ad acuendam linguam referebam illum librum neque mihi locutionem, sed quod loquebatur persuaserat. Quomodo ardebam, deus meus, quomodo ardebam reuolare a terrenis ad te, et nesciebam quid ageres mecum! apud te est enim sapientia. amor autem sapientiae nomen graecum habet philosophiam, quo me accendebant illae litterae. sunt qui seducant per philosophiam magno et blando et honesto nomine colorantes et fucantes errores suos, et prope omnes, qui ex illis et supra temporibtales erant, notantur in eo libro et demonstrantur, et manifestatur ibi salutifera illa admonitio spiritus tui per seruum tuum bonum et pium: uidete, ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem secundum tradit
Abbreviated transcription (Latin):
euersi plane prius ipsĩ atque
peruersi. deridentib eos & se¬
ducentib fallacib occulte
spiritibis: in eo ipso quo alios
irridere amant & fallere :
Inter hosego imbecilla tunc
cetate discebã libros eloquen¬
tiue. inqua eminere cupie¬
bam finedamnabili & uen¬
toso ꝑgaudia uanitatis hu¬
manae: &usitato iam dis¬
cendi ordine. peruenerã
in librum quendã cuiusdã
ciceronis: cuius linguã fere
om̃s miruntur: pectus non
ita. Sed liber ille ipsius ex hor¬
tationẽ continet adphilo¬
sophiam : & uocato horten¬
sius Ille uero liber muta¬
uit affectum meũ : & ad te
ipsum dñe mutauit preces
meas: & uota ac desideria
mea fecit alia. Viluit mi
chi repente om̃is uana spes.
& immortalitatẽ sapientiȩ
concupiscebã cestu cordis in¬
credibili : & surgere iã coe¬
peram ut adteredirẽ. Non
enim ad acuendã linguã qđ
uidebar emere maternis
mercedibis. cũ agerem annũ
uetatis unde uicesimũ iam
defuncto patre ante bienni¬

Expanded text:
euersi plane prius ipsi atque euersi plane prius ipsi atque peruersi deridentibus eos et seducentibus fallacibus occulte spiritibus in eo ipso, quo alios inridere amant et fallere? Inter hos ego inbecilla tunc aetate discebam libros eloquentiae, in qua eminere cupiebam fine damnabili et uentoso per gaudia uanitatis humanae, et usitato iam discendi ordine perueneram in librum cuiusdam Ciceronis, cuius linguam fere omnes mirantur, pectus non ita. sed liber ille ipsius exhortationem continet ad philosophiam et uocatur Hortensius. ille uero liber mutauit affectum meum et ad te ipsum, domine, mutauit preces meas et uota ac desideria mea fecit alia. uiluit mihi repente omnis vana spes, et immortalitatem sapientiae concupiscebam aestu cordis incredibili; et surgere coeperam ut ad te redirem. enim ad acuendam linguam, quod uidebar emere maternis mercedibus, cum agerem annum aetatis undeuicensimum iam defuncto patre ante bienni