comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
heli sacerdote reꝓbato. id. est. iu daico
sacerdotio abiecto. Mater quoq ipsa
samuhelis quȩ prius fuit sterilis. et
posteriori fecunditate letata. ẽ cuiꝰ
ipsã religionẽ. ipsã postremo di grãm
significat: quia nob̾ xp̃c orit᷑. ipsã
quoq ȩccłiã quȩ olim sterilis nunc
fecunda in di laude letat᷑ quȩ nichil
aliud in cantico suo ꝓphetare uidet᷑.
nisi mutationẽ ueteris testam̃ti. uel

Expanded text:
Heli sacerdote reprobato, id est, Judaico sacerdotio abjecto. Mater quoque ipsa Samuelis, quae prius fuit sterilis, et posteriori fecunditate laetata, cujus istianam, ipsam postremo Dei gratiam significat, quia nobis Christus oritur; ipsam quoque Ecclesiam, quae olim sterilis, nunc fecunda in Dei laude laetatur. 5. Quae nihil aliud in cantico suo prophetare videtur, nisi mutationem Veteris Testamenti, vel
Abbreviated transcription (Latin):
uidicũ. postea regũ. sicut fuerunt.
primo iudices. postea reges. In quib
quippe temporib multis & uarus
modis. sacram̃ta xp̃i & eccłiȩ reuelant᷑
Nam ab ipso exordio regũ. cõnutatũ sa¬
cerdotiũ in samubelẽ. ẽ. reꝓbato heli
⁊ cõmutatũ regnũ in dauid reꝓbato sani¬
ex clamat ꝓnuntiari nouũ sacerdotiũ
nouumq regnũ. reꝓbato ueteri quod
Nonne ipse dauid cũ panes ꝓpositionis
manducauit quos ñ licebat mandu¬
care nisi solis sacerdotib in una ꝑsona
utrũq futurũ id. ẽ. in uno iħu xp̃o

Expanded text:
 postea regum; sicut erit primo judicium, deinde regnum. In quibus quippe temporibus multis et variis modis sacramenta Christi et Ecclesiae revelantur. Nam ab ipso exordio regum commutatum sacerdotium in Samuhelem reprobato Heli et commutatum regnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere, quod risto uenturum? nonne ipse Dauid, cum panes propositionis manducauit, quos non licebat manducare nisi sacerdotibus, in una persona utru
Abbreviated transcription (Latin):
turus in scło: siue quia cęlestis
regni głam consecuturi essent. qͥ
ex eis credidissent in xp̃m.
Quod autẽ eundem angłm qui loquit᷑
adagar. prius scriptura angłm¬
pnuntiat. deinde dm̃. filium dei
fuisse eum credendũ est. qui per
legem & ꝓphetas semꝑ locutus est.
qui ꝓpter obedientiam pat̾nae
uoluntatis angłs uocatur. Deus
aut̃ scđm naturã patris. quia uere
unicũ filiũ suũ. Ille autẽ obtempe¬
rans dõ. soluit uotum. strauit asi-¬
num. posuit ligna. Seruos longe
dimisit. solus cum filio ascendit.
triduo ad locum ꝑuenit. Ante quã
ueniret filuis ad locum sacrificii.
ipse sibi immolandus ligna portauit
Deinde abraham gladio armatur.
& cũ iam pene feriret admonet᷑
ut parceret. & ñ tam̃ sine sacrificio
sine sanguine fuso recedit Apparet
namq aries in uepre herens cornib.
ummolatur. ꝑagiturq sacrificium.
ꝑacto sacrificio dicitur ad abrahã.
tuum sicut stellas cȩli. & uelut are¬

Expanded text:
turus in saeculum, sive quia coelestis turus in saeculum, sive quia coelestis regni gloriam consecuturi essent, qui ex eis credidissent in Christum. 7. Quod autem eumdem angelum, qui loquitur ad Agar, prius angelum Scriptura praenuntiat, deinde Deum, Filium Dei eum fuisse credendum est, qui per legem et prophetas semper locutus est. Qui propter obedientiam paternae voluntatis angelus vocatur; Deus autem secundum naturam Patris, quia vere unicum filium suum. Ille autem obtemperans Deo solvit votum, stravit asinum, imposuit ligna, servos longe dimisit, solus cum filio ascendit, triduo ad locum pervenit. Antequam veniret filius ad locum sacrificii, ipse sibi immolandus ligna portavit. 2. Deinde Abraham gladio armatur, et cum jam pene feriret, admonetur ut parceret; et non tamen sine sacrificio, sine san aries in vepre inhaerens cornibus, immolatur, peragitur sacrificium. Peracto sacrificio dicitur ad Abraham: tuum, sicut stellas coeli et are
Abbreviated transcription (Latin):
d̾stendit ppłm nullam habere spi¬
ritalem purificationem.
Quod uͦ filiũ morientem siti sub arbo¬
re ꝓicit. & sic demonstrante angło
asp̾icit fontem. significabat quos¬
dam ex eo ppło ad umbram ligni
crucis refrigerium pecituros.
Quod exclamat puer plorans. & ex¬
audiuit eum deus. & sic demon-¬
strante angło aspicit fontem. hoc
ꝓ illis dicit qui ex uideis ad xp̃m
conuertiuitur. ac flentes retro
actus erroris exaudiunt᷑. Resera¬
tisq oculis cordis uident. fontem
qui dicit. Ego sum fons aque uiue
qui sitit̾ ueniat & bibat. Unde¬
& ismahel exauditio intͣp̃tatur.
Angłs aut̃ iste similitudo ẽ heliȩ.
ꝑ quẽ popłs iste est crediturus.
sicut ꝑ malachiam dicit᷑. Ecce
ego mittam uob̾ heliam. qui conũ¬
tat corda patrum in filios. Herum
quod statĩ uocauit angłs domini
agar dicens. surge tolle puerum
quia in gentem magnã faciã eum.
hoc significabat siue quod copio¬
sus uideoꝵ populus esset regna¬

Expanded text:
ostendit populum nullam habentem spiostendit populum nullam habentem spiritualem purificationem. 5. Quod vero filium morientem siti sub arbore projecit, et sic, demonstrante angelo, aspicit fontem, significabat quosdam ex eo populo ad umbram ligni crucis refugium petituros. Quod exclamat puer plorans, et exaudivit eum Deus, et sic, demonstrante angelo, aspicit fontem, hoc pro illis dicit, qui ex Judaeis ad Christum convertuntur, ac flentes retro actos errores, exaudiuntur, reseratisque oculis cordis, vident fontem aqui diqui sitit veniat et bibat. Unde Ismahel exauditio interpretatur. Angelus autem iste similitudo est Eliae, per quem populus iste est crediturus, sicut per Malachiam dicitur: Ecce ego mittam vobis Eliam, qui convertat corda patrum in filios . Verum quod statim vocavit angelus Domini Agar, dicens: Surge, toquia in gentem magnam faciam eum, hoc significabat, sive quod copiosus Judaeorum populus esset regna
Abbreviated transcription (Latin):
& imposuit suꝑ humeros eius infan¬
tem. & dimisit eam Exiens autem
agar errabat in solitudine. & cum
morientem siti filiũ ꝓiecisset sub
& demonstrauit fontẽ aquȩ. & pota¬
uit filiũ suũ. Quid gͦ significat
quod exiens agar infantem in hume¬
ros suos imposuit. nisi quod peccator
populus & insipiens ceruicem ma-¬
tris suȩ synagoge grauauit dum
dicit. sanguis eius suꝑ nos. & suꝑ
filios nr̃os. Panes autẽ hoc indi¬
cabant. quod uetus sacerdotium
paues ꝓpositionis sicut scriptum
purificatio significabat᷑ defectu¬
ra. siue doctrina eoꝵ carnalis in
pelle mortua clausa. idẽ in carne
ueteris hominis p̃uaricationis
sententia damnata. quȩ nec refri-¬
geriũ p̾stat. nec satiat situm. sed
estu tepida uomitum facit.
flio suo. significat synagogani
cũ ppło expulsam de terra sua.
sine sacerdotio & sacrificio in
toto õrbe errare. & uiam quȩ est
xp̃c penitus ignorare.
uod uͦ filius illius siti deperit.

Expanded text:
et imposuit super humeros ejus infanet imposuit super humeros ejus infantem, et dimisit eam. Exiens autem Agar, errabat in solitudine, et cum morientem siti filium projecisset sub demonstravit fontem aquae, et potavit filium suum. Quid ergo significat quod exiens Agar infantem in humeros suos imposuit? nisi quod peccator populus et insipiens cervicem matris suae Synagogae gravavit, dum dixit: Sanguis ejus super nos et super filios nostros ? Panes autem hoc indicabant, quod vetus sacerdotium panes propositionis, sicut scriptum purificatio significabatur defectura, sive doctrina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id est, in carne veteris hominis praevaricationis sententia damnata, 310 quae nec refrigerium praestat, nec satiat sitim, sed aestu tepido vomitum facit. um filio suo, significat Synagogam cum populo suo expulsam de terra sua, sine sacerdotio et sacrificio in toto orbe errare, et viam, quae est Christus, penitus ignorare. Quod filius illius siti deperit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quia uͦ cognatione sint fr̃s xp̃c &
te terrena: hoc est de patre non de
matre. & ineffabilius dicitur. &
capacius auditur. Nam int̾ se om̃s
autem cȩterorũ societate nullus ẽ
abraham genuit ex sara uxore sua
filiũ quem uocauit isaac. Hunc cũ
uidisset mater ludentẽ cum ismahel.
dixit ad abraham. Cice ancillam &
filiũ eius. non enĩ heres erit filius
ancillȩ. cum filio meo isaac. Nunc
igit᷑ querendũ est cur antea sara uo¬
luit maritũ de ancilla suscipere fi¬
expelli domo. Quod ñ zelo fecit ac¬
censa. s mysterio ꝓphetiȩ cõpulsa.
in seruitutem genuit carnalem popu
priorem populũ in seruitute pecca¬
torum generatũ. in domo rachel idẽ
excłẽ non manere in aet̾nũ. nec esse
heredem. uel consortem cultoribus
xpi. nec cum filio nobili idest fide¬
li populo regnũ cȩlestis głae pos¬
sessurum Cum educeret igitur
abraham agaiͥ de domo. accepit
panes & utrem aquȩ dedit agar

Expanded text:
Qua vero cognatione sint fratres ChriQua vero cognatione sint fratres Chrin consanguinitate terrena, hoc est, de patre, non de matre, et effabilius dicitur, et capacius auditur. Nam inter se 309 autem in eorum societate nullus illAbraham genuit ex Sara uxore sua filium, quem vocavit Isaac. Hunc cum vidisset mater ejus ludentem cum Ismael, dixit ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus, non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Nunc igitur quaerendum est cur antea Sara luit maritum de ancilla suscipere fiexpelli domo, quod non zelo fecit accensa, sed pro mysterio prophetiae compulsa. in servitutem genuit carnalem populpriorem populum in servitute pectorum generatum, in domo Sarae, id est Ecclesiae, non manere in aeternum, neque esse haeredem vel consortem cultoribus Christi, nec cum filio nobili, id est, fideli populo, regnum coelestis gloriae possessurum. Cum ejiceret igitur Abraham Agar de domo, accepit panes et utrem aquae, et dedit Agar,
Abbreviated transcription (Latin):
dere in priorib non ualuit. ¶Cũ
aut̃ dicit᷑ de patre esse soror̾ xp̃i
eccła non de matre. non tͣrenȩ gene¬
rationis quȩ euacuabit᷑. sed głae
cȩlestis quȩ in et̃num manebit cog¬
natio cõm̃cdatur. scđm quã grãm
genus mortale non erimus. accepta
potestate ut filii dĩ uocemur &
simus. Neq enim gram hanc de
sẏnagoga matre. xp̃i scđm carnẽ.
sed de dõ patre ꝑcipimus. Hanc
uͦ cognationem terrenã uocans in
aliam uitã ubi nullus moritur.
trem in t̾ra. unus est enĩ pat̾ uest᷑
qui in cęlis est.
uod uͦ eccła cuiꝰ uxor sit occul¬
tatur alienigenis: cuiꝰ aut̃ soror
non tacetur. hȩc interun causa
facile occurrit. quia occultũ est
& difficile ad intelligendum. quo¬
modo humana anima uerbo dei
copulet᷑ siue misceatur. siue qͦd
melius & aꝑtius dici potest. cũ
sit ille ds̃. ista creatura. Scd̾m
hoc enim sponsus & sponsa. uel uir
& uxor xp̃c & ȩcclesia dicuntur.

Expanded text:
dere in prioribus non valuit. Nam dere in prioribus non valuit. Nam autem dicitur de patre esse soror Christi Ecclesia, non de matre, non terrenae generationis, quae evacuabitur, sed gratiae coelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur. Secundum quam gratiam genus mortale non erimus, accepta potestate, ut filii Dei vocemur, et simus. Neque enim gratiam hanc de Synagoga matre Christi secundum carnem, sed de Deo patre percepimus. 6. Hanc vero cognationem terrenam vocans in aliam vitam, ubi nemo moritur, trem in terra, unus est enim pater vester, qui in coelis est . Quod autem Ecclesia cujus uxor sit occultatur alienigenis, cujus autem soror non tacetur, haec interim causa facile non occurrit, quia occultum est et difficile ad intelligendum, quomodo anima humana verbo Dei copuletur, sive misceatur, sive quid melius et aptius dici potest, cum sit illud Deus, ista creatura; secundum hoc enim sponsus et sponsa, vel vir et uxor, Christus et Ecclesia dicuntur. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
in hac ꝑegrinatione atq inter alie¬
nigenas pollui maculariq non sini¬
tur. & fit uiro suo sine macula
ꝓpt̾ sarȩ pulchritudinem inter
alienigenas honorabatur. eiq dicitꝰ
in canticis canticorũ. Opulchra
int̾ mulieres. Ipsius pulchritudi¬
nis merito reges offerunt munera.
sicut sarę optulit rex abimelech.
plus in ea mirans formȩ decus quod
amare potuit. & uiolare ñ potuit.
in occulto uxor. Occulte quippe
atq in abscondito. secreto spirita¬
li anima humana adher& uerbo dĩ.
ut sint duo in carne una. quod ma¬
gni coniugu sacramentũ in xp̃o
& in ȩcclesia comm̃dat a postolus.
Proinde regnũ t̾renũ scłi huiꝰ cuuis
figuram gerebant reges qͥ saram
polluere ꝑmissi non sunt. non est
exꝑtum nec inuenit excłam con¬
iugem xp̃i. nisi cũ uiolare temp¬
tauit. Diuino enĩ testimonio per
fidem martẏrum cessit. correctũq
in posteriorib regib honorauit
munere. quã corruptioni suȩ sub¬

Expanded text:
in hac peregrinatione atque inter aliein hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit viro suo sine macula propter Sarae pulchritudinem inter aliin Canticis canticorum, O pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudini merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech, plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit, et violare non potuit. u Christi in occulto uxor. Occulte quippe atque in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret Verbo Dei, ut sint duo in carne una : quo magni conjugii sacramentum in Christo et in Ecclesia commendat Apostolus. Proinde regnum terrenum saeculi hujus, cujus figuram gerebant reges qui Saram polluere permissi non sunt, non est expertum, nec invenit Ecclesiam conjugem Christi, nisi cum violare tentant. Divino enim testimonio per fidem martyrum cessit, correctumque in posterioribus regibus honoravit munere, quam corruptioni suae sub
Abbreviated transcription (Latin):
Inde idem loth ad angłm dicit.
Est ciuitas hic iuxta ad quã possum
fugere parua. & saluabor in ea.
Nũquid non modica est. & uiuet in
ea anima mea: Iuxta igit᷑ dicitur.
& tam̃ ad salutem tuta ꝑhibetur.
quia actualis uita nec a mundi¬
curis ex toto discreta est: nec tam̃
cũ eo. ñ illud quod cũ a sodomis li¬
beratus est. s aliud figuratum est.
Tunc enĩ ipse loth futurȩ legis uide¬
bat᷑ gestasse ꝑsonam. quã quidam
ex illo ꝓcreati & sub lege positi
male intelligendo se quod aminodo
inebriant. eamq ñ legitime uten¬
do infidelitatis oꝑa pariunt. Bona
est enim lex inquit apłs. si quis
ea legitime utatur.
lech quando abraham tacuit saram
so ab alienigenis captiua possidere¬
tur. certus de dõ quod eam uiolari
ñ ꝑmitter&. sicut nec pͥmũ pharao¬
ni. Hnde & abimelech somno cõmo¬
nitus ñ cõmaculauit eam concubitu.
s intactam restaurauit marito.
Uerũtam̃ quis tunc in illo figuraba

Expanded text:
Unde idem Lot ad angelum dicit: Unde idem Lot ad angelum dicit: Est civitas haec juxta ad quam possumus fugere parva, et salvabor in ea. Nunquid non modica est, et vivit in ea anima mea? Juxta igitur dicitur, et tamen ad salutem tuta perhibetur, quia actualis curis ex toto discreta est, nec tamencum eo, 307 non illud, quod cum a Sodomis liberatus est, sed aliud figuratum est. Tunc enim ipse Lot futurae legis videbatur gestare personam, quam quidam ex illa procreati, et sub lege positi, male intelligendo, quodammodo se inebriant, eaque non legitime utendo, infidelitatis opera pariunt. Bona est enim lex, inquit Apostolus, si quis ea legitime utatur .lech, quando Abraham tacuit Saram so, ab alienigenis captiva possideretur; certus de Deo, quod eam violari non permitteret, sicut nec primum a Pharaone. Unde et Abimelech, somno commonitus, non commaculavit eam concubitu, sed intactam restituit marito. 2. Verumtamen quis tunc in illo figurabat
Abbreviated transcription (Latin):
tro. aptus est regnodĩ. Unde &
illi ꝓhibetur retro respicere. per
quod ostenderet non esse redeundũ
ad ueterem uitam. qui ꝑ gram
regenerati ultimum cupiunt eua¬
dere iudicium Quod uͦ eadem
respiciens remansit. & in salem
conũsa est : exemplũ p̃stat ad condi¬
m̃tũ fidelium. unde alii saliant᷑.
nos tanquã sale condiret. ut non
fatui negligeremus. s prudentes
caueremus. Hoc enim & illa ad mo¬
nuit. cũ in statuam salis conũsa est.
mam fugiens segor uenit. & nequa¬
quã ad montana conscendit. inspi¬
ciendũ est. Ardentem quippe sodo¬
mam fugere est. illicita carnis in¬
cendia uel mundi desideria decli¬
iusti: qui mundi quidẽ illecebras fu¬
giunt. s tam̃ in actione positi con¬
templationis apicem subire ñ que-¬
unt: hoc est quod exut quidẽ loth
de sodomis. s tam̃ ad montana ñ¬
ꝑuenit : quia damnabilis quidem¬
uita relinquit᷑. s adhuc celsitudo
speculationis subtilit᷑ ñ tenetur.

Expanded text:
tro, aptus est regno Dei. Unde et tro, aptus est regno Dei. Unde et illi prohibetur retro respicere, ut per id ostenderet, non esse redeundum ad veterem vitam, qui per gratiam regenerati ultimum cupiunt evadere judicium. 6. Quod vero eadem respiciens remansit, et in salem conversa est, exemplum praestat ad condimentum fidelium, unde alii saliantur.nos tanquam sale condiret, ut non tanquam fatui negligeremus, sed prudentes caveremus. Hoc enim et illa admonuit, cum in statuam salis conversa est.mam fugiens, Segor venit, et nequaquam ad montana conscendit. 7. Ardentem quippe Sodomam fugere est illicita carnis incendia, vel mundi desideria declisunt justi, qui mundi quidem illecebras fugiunt, sed tamen in actione positi, contemplationis apicem subire nequeunt, hoc est, quod exiit quidem Lot de Sodomis, sed tamen ad montana npervenit, quia damnabilis vita relinquitur, sed adhuc celsitudo speculationis subtiliter non tenetur.
Abbreviated transcription (Latin):
scit igne gehennȩ. Usq ad decem
autẽ iustos ñ ꝑire sodomam dixit.
quia sun quemlibet ꝑ decẽ p̾ceptoꝵ
custodiam xp̃i nomen inueniatur.
iste ñ perit. Penaru enĩ numeri
figura. crucẽ xp̃i demonstrat.
Nam & quod quinq st̃ ciuitates quȩ
qͥnq sensus corporis sui libidinose
tractauerint. in illo futuro incen-¬
dio concremandi sunt. Ipse autem
loth frat᷑ abraham iustus & hospi¬
talis in sodomis qui ex illo incen¬
dio quod erat similitudo futuri
iudicu meruit saluus euadere.
typum figurabat corporis xp̃i
quod in om̃ib scĩs & nunc int̾
iniquos & impios gemit. quoꝵ
factis non consentit. & a quoꝵ
ꝑmixtione in scłi fine liberabi-¬
tur. illis damnatis supplicio
ignis aet̃ni. Uxor autem eius
eoꝵ scilic& genus figurauit.
qui ꝑ gram dĩ uocati retro respi¬
ciunt. & ad eaquȩ reliquerant
redire contendunt. De quib ipse¬
dñs. Nemo inquit ponens manũ
suam suꝑ aratrũ. & respiciens re¬

Expanded text:
scit igne gehennae. 3. Usque ad decem scit igne gehennae. 3. Usque ad decem autem justos non perire Sodomam dixit, quasi in quolibet per decem praeceptorum custodiam Christi nomen inveniatur, iste non perit. Denarii enim numeri figura crucem Christi demonstrat. Nam et quod quinque civitates sunt, quinque sensus corporis sui libidinose tractaverint, in illo futuro incendio concrematuri sunt. Ipse autem Lot frater Abraham justus et hospitalis in Sodomis, qui ex illo incendio, quod erat simjudicii, meruit salvus evadere, typum figurabat corporis Christi, quod in omnibus sanctis et nunc inter iniquos atque impios gemit, quorum factis non consentit, et a quorum permistione in saeculi fine liberabitur, illis damnatis supplignis aeterni. 5. Uxor autem ejus eorum, scilicet, genus figuravit, qui, per gratiam Dei vocati, retro respiciunt, et ad ea quae reliquerant redire contendunt. De quibus Dominus: Nemo, inquit, ponens manum suam super aratrum, et respiciens re
Abbreviated transcription (Latin):
cos in iudicio suo esset risurus. Un¬
de & ipse qui natꝰ est de sara risus
nom̃ accepit. Isaac enĩ ex hebrea lin¬
gua. in latinũ sermonem risus int̾¬
p̃tat᷑. Peinde rursum idem isaac
magnam. & benedicent᷑ in eo ait¬
om̃s gentes t̃rȩ. Quib uerbis duo
historialit̾ illi ꝓmissa sunt. gens
uideoꝵ scd̾m carnem. & om̃s genteᷤ
secundum fidem.
Iost hanc ꝓmissionem uertit᷑ in
cinerem sodoma. liberato loth cum
filiab suis. S quid significat
quod a quinquaginta uistis usq
in decẽ si inuenirentur in sodomis
dixerit dñs urbem esse saluandã:
Numerũ quippe quinquagenarium
te conũterentur ⁊ saluarentur.
uinquagenarius enĩ semꝑad pęniten
tiam refert᷑. Unde & dauid in eodẽ
numero psalmũ scribit penitentiae.
Proinde quando aspicit ds̃ delinquen¬
tiũ uitam nequaquã uelle reuerti
ad pęnitentiam quam quinquagena¬
rius numerꝰ p̃figurat. confestim
ardorem immoderatȩ luxuriȩ cõpe¬

Expanded text:
cos in judicio suo esset risurus. Uncos in judicio suo esset risurus. Unde et ipse qui natus est de Sara, risus nomen accepit. Isaac enim ex Hebraea lingua in Latinum sermonem risus interpretatur. 14. Deinde rursum idem Isaac magnam: Et benedicentur in eo omnes gentes terrae. Quibus verbis duo historialiter illi promissa sunt, gens Judaeorum secundum carnem, et omnes gentes secundum fidem.Post hanc promissionem vertitur in cinerem Sodoma, liberato Lot cum filiabus suis. Sed quid significat quod a quinquaginta justis usque in decem, si invenirentur in Sodomis, dixit Dominus urbem esse salvandam? Numerum quippe quinquagenarium te converterentur et salvarentur. 2. Quinquagenarius enitiam refertur. Unde et David in eodem numero psalmum scripsit poenitentiae. Proinde quando aspicit Deus delinquentium vitam nequaquam velle reverti ad poenitentiam, quam quinquagenarius numerus praefigurat, confestim ardorem immoderatae luxuriae compe
Abbreviated transcription (Latin):
tria sata que mulier in euangłio
cognoscitur fermentasse. A⁊ imi aut̃
panes : eo quod sine fermento malitiȩ
& sine angore nequitiȩ siue feruo
re ꝑũsȩ doctrinȩ oporteat esse cre¬
dentium unitatem. Subcinerici
cti uelut esca beneplacita dõ accepta¬
biles efficiant᷑. Sub arbore autem
eos sedisse. passionis dominicȩ erat
signum cuius ipsi sunt p̾dicatores.
Quod aut̃ ꝓmittit deus sarę sterili
filium dicens. circa tempiis hoc ueni¬
am non de temporib significat.
s de qualitate aduentus sui. quando
ꝑ filium reꝓmissum fidelis erat po¬
pulus nasciturus. Ista ẽ enim sara
sterilis. cui ꝑ ꝓphetam dñs dicit.
letare sterilis quȩ ñ paris. erũpe
& clama quȩ non parturis. qm̃
plures filii desertȩ magis quam eiꝰ
que hab& uirũ. Risus aut̃ sarȩ
non est dubitatio. s ꝓphetia. Qui
risus duplicẽ hab& significantiã.
siue quod risus esset futurus in
credulis xp̃c. siue quod om̃s inimi¬

Expanded text:
tria sata quae mulier in Evangelio tria sata quae mulier in Evangelio cognoscitur fermentasse . Azymi autem panes, eo quod sine fermento malitiae, et sine angore nequitiae, sine fervore perversae doctrinae oportebat esse credentium unitatem. Subcinericiicti, velut esca beneplacita Deo, acceptabiles efficiantur. 12. Sub arbore autem eos sedisse, passionis dominicae erat signum, cujus ipsi sunt praedicatores. Quod autem promittit Deus Sarae sterili filium, dicens: Circa hoc tempus veniam, non de temporibus significat, sed de qualitate adventus sui, quando per filium repromissum fidelis erat populus nasciturus. Ista est enim Sara sterilis, cui per Prophetam Dominus dicit: Laetare, sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis, quoniam plures filii desertae magis quam ejus quae habet virum. 13. Risus autem Sarae non est dubitatio, sed prophetia. Qui risus duplicem habet significantiam. Sive quod risus esset futurus 305 incredulis Christus, sive quod omnes inimi
Abbreviated transcription (Latin):
non ȩscam. Nondũ enĩ poteratis.
nec adhuc quidem potestis. Tradi¬
derat enĩ illis legis mandatũ. quasi
lac de uberib duarum tabularum
exp̃ssum. hoc est testam̃tum fidei.
Hecdũ enĩ poterant ꝓpt̾ infantiam
sensus sui. euangelicȩ doctrinȩ so¬
lidam & robustam escam accipere.
Butyrũ aut̃ ub̾rimũ & pinguissimũ.
euangłiorum ẽ testimonium. quod
ueluti oleũ fidelib in signũ datur.
S ꝓinde uitulum cũ lacte. & bu¬
tyrũ abraham edendũ apposuit.
quia nec corpꝰ dnĩ quod est uitulus
sine lacte legis. nec lac legis sine
butyro hoc est sine euangłu testi¬
monio esse potest. Tria aut̃ sata
unde sara panes subcinericios fecit.
triũ filiorũ noe imaginem indica¬
uerunt. ex quib ome genus homi¬
nũ natũ est. quia diuinȩ trinitati
credentes ex aqua baptismatis per
ęccłam cuius imago sara erat con¬
sꝑgendi essent. & in uno pane xp̃i
corporis redigendi. Hȩc sunt illa

Expanded text:
non escam; nondum enim poteratis, non escam; nondum enim poteratis, nec adhuc quidem potestis . Tradiderat enim illis legis mandatum quasi lac de uberibus duarum tabularum expressum, hoc est testamentum fidei. Nondum enim poterant, propter infantiam sensus sui, evangelicae doctrinae solidam ac robustam escam accipere. Butyrum autem uberrimum et pinguissimum Evangeliorum est testimonium, quod veluti oleum fidelibus in signum datur. Sed proinde vitulum cum lacte, et butyrum Abraham edendum apposuit, quia nec corpus Domini, quod est vitulus, sine lacte legis, nec lac legis sine butyro, hoc est, sine Evangelii testimonio esse potest. 10. Tria autem sata, unde Sara panes subcinericios fecit, trium filiorum Noe imaginem indicaverunt, ex quibus omne genus humanum natum est, qui, divinae Trinitati credentes, ex aqua baptismatis per Ecclesiam, cujus imago Sara erat, conspergendi essent, et in uno pane Christi corporis redigendi. 11. Haec sunt illa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ quo duo angłi comitabant᷑. quos
pleriq moysen & heliam accipiunt.
unũ priscȩ legis latorem. qui ꝑ eandẽ
legem aduentũ dni indicauit. alium
qui in fine mundi uenturus ẽ denun¬
euangłium uideis p̃dicaturus. Unde¬
& in monte dũ dñs fuisset transfigu¬
ratus. hi duo moyses & helias cum eo
ab apłis uisi sunt. Quod uͦ abraham
tres uidens unũ adorauit. dominũ
scilic& saluatorem ostende̾ns: cuius
etiã aduentũ ẽ p̃stolatus. uixta quod
& gauisus est. Tunc enim futuri
aspexit mẏsteriũ sacramenti. unde
& pedes eoꝵ lauat. ut in extremo
lauacri purificationẽ de monstraret
uitulus tener saginatus. dni ihũ
qui ꝓpter salutem credentium ad
arborem crucis ẽ unmolatus. Hic est
uitulus diũci corporis. qui in euan¬
gelio ꝓ peccatore occidit᷑ filio. S
& butyrum & lac cũ carne uituli
apposuit. Lac quippe priscȩ legis
habuisse figuram apłs nr̃ annun¬
tiat dicens. Lac uobis potũ dedi

Expanded text:
cum quo duo angeli comitabantur, quos cum quo duo angeli comitabantur, quos plerique Moysem et Eliam accipiunt, unum priscae legislatorem, qui per eamdem legem adventum Domini indicavit, alium qui in fine mundi venturus est, denunEvangelium Judaeis pet in monte, dum Dominus fuisset transfiguratus, hi duo Moyses et Elias cum eo ab apostolis visi sunt. Quod vero Abraham tres videns, unum adoravit, Dominum scilicet Salvatorem ostendens, cujus jam adventus est praestolatus. Juxta quod et gavisus est . Tunc enim futuri aspexit mysterium sacramenti. Unde et pedes eorum lavit, ut in extremo lavacri purificationem demonstraret vitulus tener saginatus Domini nosqui propter salutem credentium ad arborem crucis est immolatus. Hic est vitulus Dominici corporis, qui in Evangelio pro peccatore occiditur filio. Sed et butyrum et lac cum carne vituli apposuit. Lac quippe priscae legis habuisse figuram Apostolus noster annuntiat dicens: Lac vobis potum dedi
Abbreviated transcription (Latin):
pedes ur̃i. & requiescite sub arbore.
Et abiit abraham ad saram. & iussit
eam ex tribus satis facere subcine¬
ricios panes. Quos apposuit illis cum
uitulo quẽ parauerat. similit̾ & lac
& butyrum. ipse uͦ stabat uixta eos
sub arbore. Cumq comedissent. dixe¬
runt ad eũ. Ubi est sara uxor tua:
At ille. ecce inquit in tab̾naculo est.
Cui dixit. Reũtens ueniam ad te tempo¬
re isto. & habebit filiũ sara uxortua.
Quo audito sara risit. Notandũ quip¬
pe quod abraham triplicem habeat
figuram in semet ipsõ. pͥmam saluato¬
ris quando relicta cognatione uenit
in hunc mundũ. Alteram patris.
quando immolauit unicũ filiũ suum.
Tertiam uͦ quȩ hoc loco est Ifiguram
gestauit scõꝵ. qui aduentum xp̃i
cũ gaudio susceperunt. Tab̃naculũ
autem illud abrahȩ ipsa hierusalem.
ab incredulis in ligno suspensus est. In
trib autẽ uiris qui uenerant ad illũ.
dñi ihũ xp̃i p̃nuntiabatur aduentus.

Expanded text:
pedes vestri, et requiescite sub arbore. 2. pedes vestri, et requiescite sub arbore. 2. Et abiit Abraham ad Saram, et jussit eam ex tribus satis facere subcinericios panes, quos apposuit illis cum vitulo, quem 303 paraverat, similiter et lac et butyrum. Ipse vero stabat juxta eos sub arbore. Cumque comedissent, dixerunt ad eum: Ubi est Sara uxor tua? At ille: Ecce, inquit, in tabernaculo est; cui dixit: Revertens veniam ad te tempore isto, et habebit filium Sara uxor tua. 3. Quo audito, Sara risit. Notandum quippe quod Abraham triplicem habeat figuram in semetipso. Primam Salvatoris, quando, relicta cognatione sua, venit in hunc mundum; alteram Patrquando immolavit unicum filium suum; tertiam vero, quae in hoc loco est, figuram gestavit sanctorum, qui adventum Christi cum gaudio susceperunt. Tabernaculum autem illud Abrahae ipsa Jerusalem hab inctribus autem viris qui venerunt ad illum, Domini Christi praenuntiabatur adventus,
Abbreviated transcription (Latin):
unaculus & empticius circũcidi pͣ¬
cipit᷑ ad om̃s grãm redemptionis
ꝑtinere testat᷑: ibi parentũ mutant᷑¬
& nomina. ut omĩa resonent nouita¬
tem. Nam abram quod antea uocabat᷑.
int̾p̃tat᷑ pat̾ excelsus: abraham aut̃
catur quod multȩ gentes fidei eius
uestigia sequerentur. Illud autem qͥrit᷑¬
quid sit quod dictũ ẽ masculus qui¬
fecit. Cur aut̃ ꝑeat anima paruuli
incircũcisi. dum ipsa pactum dei
irritum ñ fecit. s qui eũ circumei¬
dere neglexerunt: nisi ut significar&ꝵ
quod paruuli ñ scđm opus sed scđm ori¬
ginem in pͥmo homine pactum dĩ dissi
tores. Quem nisi regeneratio liberarit.
ꝑibit anima eiꝰ de pͥpło suo. quia pa¬
ctum dĩ irritum fecit. quando in a¬
dam originaliter etiã ipse peccauit.
conualle mambrȩ sedenti ad ostiũ tab̾¬
naculi. Cum leuasset oculos. apparue¬
runt tres uiri stantes uixta eum. Quos
cũ uidisset adorauit. & ait. Domine
si inueni grãm in oculis tuis. lauent᷑

Expanded text:
ircumcidi praecepit, ad omnes gratiam redemptionis pertinere testatur. Parentum mutantur nomina, ut omnia resonent novitatem. Nam Abram, quod antea vocabatur, interpretatur pater excelsus. Abraham autemabatur quod multae gentes fidei ejus vestigia sequerentur. 5. Illud autem quid sitfecit? Cur autem pereat anima parvuli incircumcisi, dum ipsa pactum Dei irritum non fecit, sed qui eum circumcidere neglexerunt, nisi ut significaret quod parvuli non secundum opus, sed secundum originem in primo homine pactum Dei dissiptores: quem nisi regeneratio liberet, peribit anima ejus de populo suo, quia pactum Dei irritum fecit, quando in Adam originaliter etiam ipse peccavit.convalle Mambre, sedenti ad ostium tabcumque levasset oculos suos, apparuerunt tres viri stantes juxta eum. Quos cum vidisset, adoravit, et ait: Domine, si inveni gratiam in oculis tuis, laventur
Abbreviated transcription (Latin):
immolatus. S quid ẽ quod in ueprib
herebat ille. Crux cornua habet.
Sic enim duo ligna compingunt᷑ in se.¬
cũ speciem crucis reddunt. Unde &
scriptũ est de eo. Cornua in manibus
eiꝰ sunt. Cornib gͦ herens aries. cru¬
cifixum significat dnm̃. Uepres autẽ
spinȩ sunt. Spinȩ iniquos & peccato¬
res significant. qui suspenderunt do-¬
minũ in cruce. Inter spinas itaq pec¬
catoꝵ iudaicoꝵ suspensus ẽ dñs. sicut
ꝑ hierem iam idem dicit. Spinis pecca-¬
toꝵ suoꝵ circũdedit me populꝰ hic.
Alii hunc arietem cornib in uepribus
obligatum. eundẽ xp̃m senserunt.
ante quã unmolaretur spinis a iudeis
coronatũ. Peracto igit᷑ sacrificio. dr̃
abrahȩ. In semine tuo benedicent᷑ om̃s
gentes. Quando enim hoc factum est.
nisi quando dicit ille aries. foderunt
manus meas & pedes meos. & dinume¬
rauerunt omĩa ossa mea: Hoc enim
quando ꝑactum ẽ illud in psalmis sa-¬

Expanded text:
immolatus. Sed quid est quod in vepribus immolatus. Sed quid est quod in vepribus haerebat aries ille? Crux cornua habet. Sicut enim duo ligna cum compaginantur, in se speciem crucis reddunt. Unde et scriptum est de eo, Cornua in manibus ejus sunt. Cornibus ergo haerens aries crucifixum Dominum significat. Vepres autem spinae sunt. Spinae iniquos et peccatores significant, qui suspenderunt Dominum in cruce. Inter spinas itaque peccatorum Judaeorum suspensus est Dominus, sicut per Jeremiam idem dicit: Spinis peccatorum suorum circumdedit me populus hic. Alii hunc arietem cornibus in vepribus obligatum, eumdem Christum senserunt, antequam immolaretur spinis a Judaeis coronatum. Peracto igitur sacrificio dicitur ad Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Quando enim hoc factum est, nisi quando dicit ille aries: Foderunt manus meas, et pedes meos, et dinumeraverunt omnia ossa mea ? Hoc enim quando peractum est illud in Psalmis sa
Abbreviated transcription (Latin):
quod dictũ ẽ eis expectate hic cum asi¬
no. postquã aut̃ adorauerimus reuer¬
temur ad uos : apłm audi. cęcitas ĩquit
ex parte in isrł facta est. Quid est cȩ¬
citas ex parte. Hic cum asino. ut ple¬
nitudo inquit gentium intraret. hoc
est postquã ad orauerimus. ubi sacrifi¬
cium crucis dominicȩ impletum per
gentes fuerit p̃dicatum. hoc est ut
plenitudo gentiũ intraret. Quid est
reũtemur ad uos. Et sic omĩs isrł
saluus fieret. Triduum aut̃ illud
in quo uenerunt ad locũ immolationis.
tres mundi aetates significat. unã aute
legem. & aliam sub lege. t̃tiam sub grã.
In qua t̾tia aetate quasi post triduum.
sacram̃tũ sacrificii xp̃i cõpletum est.
einde isaac ligatis pedib altari suꝑ-¬
ponit᷑. & dñs in ligno suspensus cruci
affigit᷑. S illud quod figuratum est
in isaac: transiectum ẽ ad arietem.
Cur: Quia ouis. ipse enim filius. ipse
agnus. Filius. quia natus. aries. quia

Expanded text:
quod dictum est eis: Exspectate hic cum asiquod dictum est eis: Exspectate hic cum asino. Postquam autem adoraverimus, revertemur ad vos, Apostolum audi. Caecitas, inquit, ex parte Israel facta est . Quod est caecitas? Exspectate hic cum asino, ut plenitudo, inquit, gentiuest, postquam adoraverimus, ubi sacrificium crucis dominicae impletum, per gentes fuerit praedicatum: hoc est, ut plenitudo gentium intraret. Quid est revertimur ad vos? Et sic omnis Israel salvus fiet. Triduum autem illud, in quo venerunt ad locum immolationis, tres mundi aetates significantur: unam ante legem, aliam sub lege, tertiam sub gratia. in qua tertia aetate quasi post triduum sacramentum sacrificii Christi completum est. Deinde Isaac ligatis pedibus altari superponitur: et Dominus in ligno suspensus cruci affigitur. Sed illud quod figuratum est in Isaac, transgressum est ad arietem. Cur? quia Christus ovis: ipse enim filius, ipse agnus; filius, quia natus; aries, quia
Abbreviated transcription (Latin):
figurabatur. nisi pat̾ excelsus . Quis
in isaac. nisi xp̃c: Nam sic̃ abraham
unicũ & dilectũ filiũ dõ uictimam
optulit. ita dñs unigenitum filium
suũ ꝓ nob̾ om̃ib tradidit. Et sicut
isaac ipse sibi ligna portauit quib
erat imponendus. ita & xp̃c gestauit
in humeris lignũ crucis sue. in quo
erat crucifigendus. Duo aut̃ serui
illi dimissi & non ꝑducti ad locum
sacrificii. uideos significabant. qui
cũ seruiliter uiuerent & carnaliter
saꝑent. ñ intelligebant humilitatem
idõ non ꝑuenerunt ad locũ sacrificii.
Cur aut̃ duo serui. nisi quia populus
ipse induas partes diuidendus erat.
Quod factum est salomone peccante qͣndo
diuisus ẽ idem ppłs loco regni non er¬
rore pietatis. quib etiam sepe ꝑ pro¬
phetas dicit᷑. Auersatrix isrł. & prȩ¬
uaricatrix iuda. Asinus autem ille.
insensata est stultitia iudeoꝵ. Ista in¬
sensata stultitia portabat omĩa saera¬
menta. & quod ferebat nesciebat. lam

Expanded text:
figurabatur, nisi Pater excelsus? Quis figurabatur, nisi Pater excelsus? Quis in Isaac, nisi Christus? Nam sicut Abraham unicum et dilectum filium Deo victimam obtulit, ita Dominus unicum Filium suum pro nobis omnibus tradidit. Et sicut Isaac ipse sibi ligna portabat, quibus erat imponendus; ita et Christus gestabat in humeris lignum crucis, in quo erat crucilli dimissi, et non perducti ad locum sacrificii Judaeos significabant, qui cum serviliter viverent et carnaliter saperent, non intelligebant humilitatem sti, non pervenerunt ad locum sacrificii. Cur autem duo servi, nisi quia populus ipse in duas partes dividendus erat? quod factum est Salomone peccante quando divisus est idem populus loco regni, non errore impietatis. Quibus etiam saepe per prophetas dicitur: Aversatrix Israel et praevaricatrix Juda . Asinus autem ille insensata est stultitia Judaeorum. Ista insensata stultitia portabat omnia sacramenta, et quod ferebat nesciebat. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus quid sub huiꝰ sacramenti
lateat mysterio. Iste enim abrahã
quando filiũ unicum ꝑduxit ad
immolandũ. habebiꝰt ꝑsonam dei
patris. S quid est quod eũ sẽnex
suscipit. Non enĩ senescit ds̃. sed
ipsa p̾nuntiatio de xp̃o iam quodam¬
modo senuerat. quando natus ẽ xp̃c.
Inchoatui est enim ab adam ubi dictũ
est. & erunt duo in carne una. sacra¬
mentũ illud magnum in xp̃o & in
sacramentũ dĩ iam longeuũ erat. & se¬
nectus sare in plebe dĩ hoc est iN
multitudine ꝓphetarum hoc idem
significat. quia in fine temporum
ex ipsa plebe sanctarũ animarum
natus est xp̃c. Sterilitas aut̃ eius
indicat quod in hoc scło spe salui facti
sumus. & in xp̃o tanquã in isaac om̃s
nati sumus. Quem partum ȩccła IN
fine tempoꝵ mirabili dĩ grã non na-¬
turali fȩcunditate ꝓcreauit.
am deinde sequentis historiȩ sacram̃¬
tum quid imaginarie portendebat
inspiciendum est. Quis gͦ in abraham
ut p̾dictum ẽ ꝑ illam immolationem

Expanded text:
videamus quid sub hujus sacramenti lateat mysterio: iste enim Abraham quando filium suum unicum perduxit ad immolandum, habebat personam Dei Patris. Sed quid est quod eum senex suscipit? Non enim senescit Deus, sed ipsa praenuntiatio de Christo jam quodammodo senuerat quando natus est Christus: inchoata est enim ab Adam, ubi dictum est: Erunt duo in carne una ; sacramentum illud magnum in Christo etsacramentum Dei jam longaevum erat; et senectus Sarae in plebe Dei, hoc est, in multitudine prophetarum hoc idem significat, quia in fine temporum ex ipsa plebe sanctarum animarum natus est Christus. Sterilitas autem ejus intimat quod in hoc saeculo spe salvi facti sumus, et in Christo tamquam in Isaac omnes nati sumus, quem partum Ecclesiae in fine temporum mirabili Dei gratia, non naturali fecunditate prophetavit. Jam deinde sequentis historiae sacramentum quid imaginarie portendebat, inspiciendum est. Quis ergo in Abraham, ut praedictum est, per illam immolatio
Abbreviated transcription (Latin):
sol facta ẽ caligo tenebrosa. & ap¬
paruit clibanus fumans. & lampas
ignis transiens int̾ media illa quȩ
diuisa erant. significat post finem
scłi futurũ diem uidicui. quando
ꝑ ignem segregabunt᷑ scoꝵ populi
& iniquorum. Quod uͦ dictum est
ad abraham sciendo scies. quia ꝑegri¬
num erit semen tuũ in t̾ra ñ sua.
& in seruitutem redigent eos. &
affligent quadringentis annis. hoc
de ppło isrł qui erat in egẏpto ser¬
uiturus aꝑtissime ꝓphetatũ est.
Non quod eg yptiis quadringentis
annis seruierint. s qm̃ iste nume¬
rus in eadem afflictione cõpletus
est. qui computat᷑ ab illo tempore
quo ista abrahȩ promittuntur.
am tunc ꝓpt̾ ꝑegrinationem futurã.
ne cominisceretur semen eiꝰ int̾ gentes
dat᷑ ei circũcisio in signum. his ũbis
Circumcidet᷑ ex uob̾ ome masculinũ
infans octo dierum circũcidet᷑ in
uobis. tam ũnaculus quã empticius

Expanded text:
est caligo tenebrosa, et apparuit clibanus fumans, et lampas ignis, transiens inter media illa, quae divisa erant, significat post finem saeculi futurum diem judicii, quando per ignem segregabuntur sanctorum populi  sperat. Quod vero dictum est ad Abram, Sciendo scies quia peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et in servitutem redigent eos, et affligent eos quadringentis annis, hoc de populo Israel quia erat in Aegypto serviturus, apertissime prophetatum est: non quod sub Aegyptiis quadringentannis servierint, sed quoniam iste numerus in eadem afflictione completus est, quia computantur ab illo tempore quo ista Abrae promittuntur. Jam tunc propter peregrinationem futuram, ne commisceretur semen ejus inter gentes, datur ei circumcisio in signum his verbis: Circumcidetur ex vobis omne masculinum, infans octo dierum circumcidetur in vobis, tam vernaculu
Abbreviated transcription (Latin):
futuri. quoꝵ ętas temporalis idõ
tacet᷑. quia et̃na meditantes trans¬
gressi st̃ desideria temporalia.
ed quid ẽ quod animalia illa tria
diuiduntur adũsũ se inuicem
partib constitutis. nisi quod car-
nales & in ppło ueteri. & nunc
int̾ se diuidunt᷑. Porro aues id¬
circo ñ diuidunt᷑. quia spiritales
indiuisi sunt. Scisma ñ cogitant.
ñ seducunt᷑ ab hereticis. s pax
est semꝑ in ipsis. siue a turbis se
remoueant ut turtur. siue int̾
illas conu̾saentur sicut columba.
utraq tam̃ auis est habens simpli¬
citatem & in nocentiam. Uolucres
autẽ descendentes suꝑ corpora
cantur. pastum quendã suum de
carnalium diuisione querentes.
Quod aut̃ illis considens abraham
abigebat eas. significat multos car¬
nales merito sanctoꝵ in fine mundi
ab angustus liberandos. Quod aut̃
circa solis occasum pauor irruit in
abraham. & horror magnus & tene¬
brosus. significat circa huiꝰ sectili

Expanded text:
futuri, quorum aetas temporalis ideo futuri, quorum aetas temporalis ideo tacetur, quia aeterna meditantes transgressi sunt desideria temporalia. Sed quid est quod animalia illa tria dividuntur adversus se invicem partibus consnales et in populo veteri et nunc inter se dividuntur. Porro aves inter se non dividuntur, quia spiritales indivisi sunt: schisma non cogitant, non seducuntur ab haereticis, sed pax est semper in ipsis, sive a turbis se removeant, ut turtur, sive inter illas conversentur, sicut columba. Utraque tamen avis est, habens simplicitatem et innocentiam. Volucres autem descendentes super cadavecantur, pastum quemdam suum de carnalium divisione quaerentes. Quod illic consedens Abram abigebat eas, significat multos carnales meritis sanctorum in fine mundi ab angustiis liberandos. Quod autem circa solis occasum pavor irruit in Abram, et horror magnus et tenebrosus, significat circa hujus saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
& arietem annoꝵ triũ. turturem
quoq & columbam. Tollens igitur
abraham uniu̾sa hec. diuisit ea ꝑ
mediũ. & utrasq partes altrinsecuᷤ¬
posuit. aues autem ñ diuisit. Des¬
cenderuntq uolucres suꝑ cadauera.
& abigebat eas abraham. Cumq sol
occubuisset. pauor irruit super
abraham. & horror magnus & tene¬
brosus inuasit eum. Apparuitq
clibanꝰ fumans. & ignis transiens int̾
media illa quȩ diuisa erant. Dictũq¬
est ei. Cognoscendo scies. quia ꝑegri
hȩ. & ista est figura. Per uaccam
go legis. Per capram. eadem plebs
peccatrix futura. ꝑ arietem. eadẽ
plebs etiam regnatura. Quȩ anima-¬
lia idõ trima dicunt᷑. quia ꝑ arti¬
culos tempoꝵ ab adam usq ad noe
& inde usq ad abraham. & inde
usq ad dauid tãquã tͣtiam ętatem
gerens ille populus adoleuit. P
turturem & colũbam spiritales in
eo populo figurati sunt. indiuidui
filii ꝓmissionis. & heredes regni

Expanded text:
et arietem annorum trium, turturem et arietem annorum trium, turturem quoque et columbam. Tollens igitur Abram universa haec divisit ea per medium, et utrasque partes contra seposuit; aves autem non divisit. Descenderuntque volucres super cadavera, et abigebat eas Abraham. Cumque sol occumberet, pavor irruit super Abraham, et horror magnus et tenebrosus invasit eum, apparuitque clibanus fumigans, et ignis transiens inter media illa, quae divisa erant. Dictumqest ei: Cognoscendo scies quia semen e, et ista est figura. Per juvencago legis; per capram, eadem plebs, etiam peccatrix futura; per arietem, eadem plebs, etiam regnatura. Et quod animalia ideo trima dicuntur, quia per articulos temporum ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham, ac inde usque ad David, tanquam tertiam aetatem gerens ille populus adolevit. 7. Per turturem et columbam spirituales in eo populo figurati sunt, individui filii promissionis, et haeredes regni
Abbreviated transcription (Latin):
tulit. & uerus rex in p̾senti scło
ppłm suũ regit. & in futuro iudica¬
factũ ẽ u̾bũ dñi ad abraham ĩ uisu
dũ esset de posteritate sollicitus.
& sibi uideret ñ nasci filium. &
tam̃ semini suo factam ꝓmissionem
tener&. Statim fit illi duplex ꝓ
militudinem arenȩ maris. uel in
multitudinem stellarũ cęli futura.
Ex iuit gͦ abraham foris. & ostendit
illi deus stellas cęli. dicens. sic faci¬
am semen tuũ idẽ xp̃ianã gentem
cuiꝰ tu pat̾ in fide subsistis. sic fa¬
care. Deinde monstrauit illi arenã
maris. Et dixit. Sic erit in mul¬
titudine semen tuũ. hoc est. erit
quidem copiosa gens iudeorum. sed
sterilis & infecunda sicut arena
ost hȩc cum repromit Imanebit.
ter& ei ds̃ quod esset possessor. re
ꝑ quod agnosceret non quasi dubi¬
tans an fieret. s quomodo futurũ
esset exquirens. Cui dñs hanc simi¬
litudinem ꝓposuit. Sume inquit
tibi uaccam triennẽ. & caprã trimã.

Expanded text:
tulit, et ut verus rex in praesenti saeculo tulit, et ut verus rex in praesenti saeculo populum suum regit, et in futuro judicafactum est verbum Domini ad Abraham in visu, dum esset de posteritate sollicitus, et sibi videret non nasci filium, et tamen semini suo factam promissionem teneret, statim fit illi in figuramilitudinem arenae maris, vel in multitudinem stellarum coeli futura. 2. Ejiciens ergo Abraham Deus foras, ostendit illi stellas coeli, dicens: Sic faciam semen tuum, id est, christianam gentem, cujus tu pater in fide subsistis, sic facare. Deinde demonstravit illi arenam maris, et dixit: Sic erit in multitudine semen tuum, hoc est, erit quidem copiosa gens Judaeorum, sed sterilis et infecunda sicut arena maris. Post haec cum promitteret ei Dominus quod esset possessor reprer quod agnosceret, non quasi dubitans an fieret, sed quomodo futurum esset exquirens. Cui Dominus hanc similitudinem proposuit. Sume, inquit, mihi vaccam triennem, et capram trimam,
Abbreviated transcription (Latin):
dum. s oblationem panis & uini
idest corporis & sanguinis eiꝰ sacra¬
m̃tũ in sacrificium offeramus.
uod uͦ patriarcha magnus decima
oms substantię sue melchisedech sa-¬
cerdoti post benedictionẽ dedit.
sciens spiritalit̾ meluis sacerdotiũ
futurum in populo gentiũ quã leui¬
ticum quod in isrł de ipso erat nas¬
citurũ futurũq ut sacerdotium
eccłae habentis p̃putiũ benedicer&
in abraham circũciso sacerdotium
synagoge. Qui enĩ benedicit. maior
est quam qui benedicit᷑. Unde &
sacerdotes ex semine abrahȩ nati.
fr̃s suos benedicebant. idest popu¬
lum isrł quib illi decimas seđm¬
mandatũ legis dabant. uere ut
maiorib & eminentiorib suis.
Nom̃ aut̃ ipsum melchisedech. rex pa-¬
cis uel rex iustitie int̃p̃tatur.
liamur dõ. Ipse est rex iustitiae.
quia ipse ueniet ut discernat scõs
ab impus. Idem quoq unus. & sa¬
cerdos & rex. Qui ad redemptionẽ
om̃iũ hostiam dõ patri sẽ ipsum op¬

Expanded text:
imas, sed oblationem panis et vini, id est, corporis et sanguinis ejus sacramentum, in sacrificium offeramus. 6. Quod vero patriarcha magnus decimas omnis substantiae suae Melchisedech sacerdoti post benedictionem dedit, sciens spiritualiter melius sacerdotium futurum in populo gentium quam Leviticum, quod de ipso in Israel erat nasciturum, futurumque, ut sacerdotium Ecclesiae habens praeputium benediceret in Abraham 299 circumciso sacerdotium Synagogae. Qui enim benedicit, major est quam qui benedicitur. 7. Unde et sacfratres suos benedicebant, id est populum Israel: quibus illi decimas secundum legis mandatum dabant, vere ut majoribus et eminentioribus suis. Nomen autem ipsum Melchisedech rex pacis, vel rex justitiae interpretatur, liamur Deo. Ipse est rex justitiae, quia ipse veniet, ut discernat sanctos ab impiis. Idem quoque unus sacerdos, et rex, quia ad redemptionem omnium hostiam Deo Patri se ipsum ob
Abbreviated transcription (Latin):
nabit᷑ gentium. Immolato igitur abr¬
ham ariete ꝓisaac filio suo. uocauit
nom̃ loci illius dñs uidet. ꝓ eo quod
est dñs uidere se fecit. utiq ꝑ incar¬
nationem Deinde moritur sara an¬
no centesimo uicesimo uitȩ suȩ. Et
empto agro ab efron. sepeliuit eam.¬
S quid sibi uult quod sara in sepulchro
uitȩ requie suscipitur. idẽ in acti¬
one boni oꝑis. & contẽplatione
diuinitatis.

Expanded text:
tur Abraham ariete pro Isaac filio suo, vocavit nomen loci illius, Dominus videt, pro eo quod est, Dominus videri se fecit, utique per incarnationem. Deinde moritur Sara centesimo vigesimo anno vitae suae, et empto agro ab ESed quid sibi velit quod Sara in sepulcro vitae requie suscipitur, id est, in actione boni operis, et contemplatione Divinitatis.