comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
padib uirtutũ scilicet piarum fertilisate.
meruit apparere choruscus. Sepultus ẽ¬
sane debito fideliũ honore. in cȩnobio
ã se edificato: cui ex nomine fluuioli ibi
decurrentis helnonis uocabulũ hesit.
Quem uidelicet locum quondam ipsi
uiro dĩ. francoꝵ pͥnceps dagobertus sil¬
uestri coma non indigum. prona animi
contulit deuotione: rata legum sanctio¬
ne stabilitũ. Cuiꝰ licet crebra plurimoꝵ
opinione didicerit scĩtatem: amplius ta¬
men ut in libello uitȩ eius legitur. ean¬
dem idem pͥnceps. in filii sui Sigeberti
contra naturam mirabili ꝓpter infantiã
mirificante. meruit agnoscere manife¬
stam. Predicto igitur in loco. quia am¬
plius ipsũ cȩteris a se constructis dili¬
gendo excoluit. etiam corpusculũ ipsiꝰ
discipłoꝵ suoꝵ obsequio cumulũ sũpse¬
rit: sicut etiam testam̃to t̃ribili scripto
de hac re quod in archiuo nr̃i mona¬
sterii hactenus seruatur decreuit. Non

Expanded text:
padibus, virtutum scilicet piarum fertilitate, padibus, virtutum scilicet piarum fertilitate, meruit apparere coruscus. Sepultus sane est debito fidelium honore in coenobio a se aedificato, cui ex nomine fluvioli ibi decurrentis Helnonis vocabulum haesit. Quem videlicet locum quondam ipsi viro Dei Francorum princeps Dagobertus silvestri coma non indigum prona animi contulit devotione, rata legum sanctione stabilitum. Cuius licet crebra plurimorum opinione didicerit sanctitatem, amplius tamen, ut in libello vitae eius legitur, eandem isdem princeps in filii sui Sigeberti contra naturam mirabili propter infantiam tum suum mirificante, meruit agnoscere manifestam. Praedicto igitur in loco, quia amplius ipsum ceteris a se constructis diligendo excoluit, etiam corpusculum ipsius discipulorum suorum obsequio tumulum sumpsit, sicut etiam testamento terribili scripto pro hac re, quod in archivo nostri monasterii hactenus servatur, decrevit. Non
Abbreviated transcription (Latin):
uia oꝑa omĩpotentis dĩ nar¬
rare fore honorificũ. ꝑ rapha¬
elem archangłm cȩlestis me¬
dicine docemur bauilũ.: di¬
gnum arbitram᷑. imnio necessariũ. eleua-¬
tionẽ corporis sacratissimi pontificis¬
xꝑi amandi memorabilem ñ tacere. Est
quippe in ea & diuini miraculi portio
ñ minima: & eiꝰdem beati uiri. laudiᷤꝰ ac
seĩtatis materies infinita. Anno gͥ incar
qua conditor & redemptor. mundanos
miseratus errores. humanȩ dignatus ẽ
uniri naturȩ: deo bonisq cunctis ama-¬
bilis amandus. post multa bonoꝵ actu¬
um insignia. ad oeli aulam ꝑhemuter
cum xꝑo cui deuote seruiuit regnaturꝰ
ascendit. Requieuit uͦ anno ȩtatis suȩ no¬
nagesimo. mense februario. febris tactus
incõmodo: die quoq dñico. Cui mors uia
ad pat̾am: ac presentis uitȩ exitus. seq̃ntiᷤᷤ
ac numquã finiende factus ẽ introitus.
Ad quã multiplicib huiꝰ mundi erumpniᷤ
absolutꝰ. sui dñi obtutib plenis oleo lam¬

Expanded text:
uia opera omnipotentis Dei enarrare, fore honorificum per Raphaelem archangelum, coelestis medicinae docemur bajulum, dignum arbitramur, imo necessarium; elevationem corporis sacratissimi pontificis Amandi memorabilem non tacere. Est quippe in ea, et divini miraculi portio non minima, et ejusdem beati viri laudis ac sanctitatis materies infinita. Igiturqua Conditor et Redemptor mundanos miseratus errores humanae dignatus est uniri naturae, Deo bonisque cunctis amabilis Amandus post multa bonorum actuum insignia ad coeli aulam perenniter cum Christo, cui devote servivit, regnaturus a mea'. Requievit vero anno aetatis suae XC, mense Februario, febris tactus incommodo, die quoque dominico, cui mors via ad patriam ac praesentis vitae exitus sequentis ac numquam finiendae factus est introitus. Ad quam, multiplicibus huius mundi erumnis absolutus, sui Domini obtutibus, plenis oleo lam
Abbreviated transcription (Latin):
rio reddidit: ꝑungensq oleo benedicto. libe
st̾io: quã ipse pariuuilam sc̃ẽ cõmenda uerat al¬
degundi. Quȩ postꝙͣ fuiss adulta. orta ẽ que¬
dam eiꝰ incollo seua nimis infirmitas: que
Astruebant uͦ medici qd aliter curari neqͥ¬
ret: nͥ carne incisa cũ uncino ferreo foras mor
sito ad se medico: int̾rogauit eũ dicens. Dic
mͥ: utrũne ualeas sanare eã. At ille ait. Ne¬
queo:. nͥ cum uncino ferreo carne incisa mor¬
sum hoc ualde ẽẽ cernebat. Uerũ imponẽs
manũ sepius die illa suꝑ ipsũ uulneris lo¬
cum: dicebat. Uide filia ne patiaris tͥ ferrũ
imponi: credo enĩ in dñi pietate. qͥa ipse te
liberabit ab hac infirmitate. Nocte uͦ ead̾e
Lucescente uͭ die altera. astratu sospes surrex̃
puella: intantũ ut nec uestigium infirmi¬
tatis remaneret in ea. Fodẽ qͦ temꝑe alia
iacebat egrota in eodem monasterio tã pessi¬

Expanded text:
rio reddidit, perungensque oleo benedicto, liberrio reddidit, perungensque oleo benedicto, libersi, quam ipse parvulam commendaverat sanctae Aldegundi. Quae postquam fuisset adulta, orta est quaedam in ejus collo saeva nimis infirmitas; quae Astruebant vero medici, quod aliter curari nequiret, nisi carne incisa cum uncino ferreo foras morbsito ad se medico interrogavit eum dicens: Dic mihi utrumne valeas sanare eam. At ille ait: Nequeo, nisi cum uncino ferreo carne incisa morsum hoc valde esse cernebat. Verum imponens manum saepius die illa super ipsum vulneris locum, dicebat: Vide, filia, ne patiaris tibi ferrum imponi; credo enim in Domini pietate, quia ipse te liberabit ab hac infirmitate. Nocte vero eadeLucescente vero die altera, a strato sospes surrexit puella, intantum ut nec vestigium infirmitatis remaneret in ea. 9. Eodem quoque tempore alia aegrota intra ejusdem 202 monasterii s
Abbreviated transcription (Latin):
ille ñ de sua s dñi presumens uͥtute. accepto li¬
bro cepit legere exorcismũ suꝑcaput energu¬
mine. De hinc benedicto oleo. ocłos naresq ⁊
os eiꝰ liniuit: & ꝑtinus immundũ ab ea sp̃m
diaboli seminatꝰ fuerat. ad huc pestorib uici¬
noꝵ inerat. At uir dñi precepit sibi aquã cum
sale deferri. Quib benedictis iussit spargi per
cuncta monasterii loca: & sic omĩs pauor cum
austore suo abscessit satana. Alio quoq tp̃re
ducta ẽ ad eũ ꝑuella quedã secularis plena de¬
monio. Quã iussit sibi in oratorio deferri.
plasmate dei uiui recederet increpare. Alirũ in
modũ hostis ille antiquus cepit continuo
anxiari fremere: diu̾sasq ac diras uoces effũ.¬
dere. Sc̃s uͦ ursmaꝵꝰ iussit eã extra oratoriũ
trahi: iꝑseq subsequens ꝑcussit eã trib ui ci¬
b baculo quẽ gestabat inmanib. Tum sp̃s
nequã exiit ab ea tãcelerit᷑: ac si ipse finss ꝑ¬
cussus. Quã beatꝰ pontifex sanissimã orato¬

Expanded text:
ed de Domini praesumens 201 virtute, accepto libro, coepit legere exorcismum super caput ejus; dehinc benedicto oleo nares oculosque et os ejus linivit, et protinus immundum ab ea spiridiaboli seminatus fuerat, adhuc peccatoribus vicinorum inerat. At vir Domini praecepit sibi aquam cum sale deferri; quibus benedictis, jussit spargi per cuncta monasterii loca et sic omnis pavor cum auctore suo abscessit Satana. 7. Alio quoque tempore ducta est ad eum puella quaedam saecularis, plena daemonio, quam jussit sibi in oratorium deferri. plasmate Dei vivi recederet increpare. Mirum in modum hostis ille antiquus coepit continuo anxiari et fremere, diversasque ac diras voces emittere. Sanctus vero Ursmarus jussit eam extra oratorium trahi, ipseque subsequens percussit eam tribus vicibus baculo quem gestabat manibus. Tum spiritus nequam exiit ab ea tam celeriter, ac si ipse fuisset percussus. Quam mox beatus pontifex sanissimam orato
Abbreviated transcription (Latin):
astutie ⁊ subtilitas nat᷑e hoc confiteri ñ fecit:
s ius atq potestas eiꝰ qͥ ad eũ destruendũ de cȩ-¬
lis aduenit. Ut gͦ deifica illic in homine laten¬
tis p̾sentia tortus. mentiendo uerũ dixit dubiꝰ
ita bic dñica in beato uiro oꝑante potentia. ue¬
rũ dixit inuitus. In utroq uͦ ñ suo uotous. hui¬

Expanded text:
confiteri non fecit, sed vis atque potestas ejus, qui ad eum destruendum de coelis advenit. Ut vero divina illic in homine latente praesentia tortus mentiendo vera dixit dubius, ita hic dominica in beato Ursmaro operante potentia, verum dixit invitus: in utroque vero non suo voto u
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ordinem liberationis nr̃e. illusus ẽ morte
dnĩca. quasi auis decipula. Ostensa nãꝙ morta¬
litate quã ille int̾imere appetebat carnis abscon¬
dito captus ẽ hamo diuinitatis. Cȩcerũ si in¬
uisset mortis legib nequaꝙͣ posse teneri. Si
agnosceret posse ñ mori ñ suaderet crucifigi.
Non enĩ intellexit humane ꝑditionis auidissimꝰ
lanio qd̃ suo frustraret᷑ imꝑio. in saluatorem
mundi seuiendo. Ignorauit antiqua malicia.
qͥa uim ꝑditionis humane ñ amitteret: si se a
redemptoris hominũ sanguine continuiss
Unde ⁊ apłs. Si hunc inquit scłi pͥncipes cog
nouissent: nunquã dnm̃ gle crucifixissent.
Principes uͭ quos dixerit scłi: ex alia eiꝰ senten¬

Expanded text:
tamen ordinem liberationis nostrae, illusus est morte tamen ordinem liberationis nostrae, illusus est morte dominica, quasi avis decipula. Ostensa namque mortalitate quam ille interimere appetebat carnis, abscondito captus est hamo divinitatis. Caeterum si inivi, agnovisset mortis legibus nequaquam posse teneri. Si agnosceret posse non mori, non hunc suaderet crucifigi. Non enim intellexit humanae perditionis audacissimus lanio quod suo frustraretur imperio in Salvatorem mundi saeviendo. Ignoravit antiqua malitia quia jus perditionis humanae non admitteret, si se a Redemptoris hominum sanguine continuisset. Unde et Apostolus: Si hunc, inquit, principes saeculi cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Principes vero quos dixerit saeculi, ex alia ejus senten
Abbreviated transcription (Latin):
preciũ uͦ fore iudico iam nunc ꝓsequi stilo: quam
efficax beato uiro inerat uirtꝰ. ad effugandos anti¬
qui hostis incursus. Erat quoddã monasterium
qd uocat᷑ melbodiũ .xii. ferme milib a laubaco
sime demon: exi ab ea. Quib ille respondens aie¬
& ipse me exire cõpellat. Hanc aũ ueram
confessionẽ nequaꝙͣ ascribimꝰ ei qui ab initio
mendax fuit & in ueritate nũquã stetit: s dei
imꝑio cogente. ueraeũ fatemur dixisse ñ sponte:
sicut & in eugłio scimus aiunt demones qͥs sis
filius dei. Qd̾ utiq cũ ẽẽ ueracissimũ pret̾ alia
innumerabilia beati qͦ petri prodat testimoniũ.
iscde u̾bis dno int̾roganti głose prebentis confessi¬
onis responsũ: tñ quadã sui parte mendacissimã
mentitam eẽ maliciã testis ẽdñica passio. ab impis
instinctu patrata diabolico. Nam licet nouerit
ꝓ salute humani generis xꝑm uenisse: nesciens

Expanded text:
pretium vero fore judico jam nunc prosequi stylo quam pretium vero fore judico jam nunc prosequi stylo quam efficax viro sancto inerat virtus ad effugandos hostis antiqui incursus. Erat quoddam monasterium, quod dicitur Melbodium, duodecim ferme millibus a Laubaco sime daemon, exi ab ea. Quibus ille respondens, dice ipse me exire compellat. Hanc autem 200 confessionem nequaquam ei ascribimus qui ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit ; sed Dei imperio cogente, vera eum fatemur dixisse, non sponte, sicut in Evangelio: Scimus, aiunt daemones, quod sis Filius Dei . Quod utique cum esset veracissimum, praeter alia innumerabilia beati Petri prodit testimonium, iisdem verbis Domino interroganti gloriosae praebentis confessionis responsum ; tamen quadam sui parte mendacissimam mentitam esse malitiam, testis est dominica passio, ab impiis instinctu patrata diabolico. Nam licet noverit pro salute humani generis Christum venisse, nesciens
Abbreviated transcription (Latin):
monia iuxerit panis. ob egritudinẽ corporis.
sib uͦ quẽ sumebat ipse. tã tenuis ⁊ modicus
erat: ut ex eo sustentari saltẽ quiret hominũ
nemo. nͥ miracło ut ⁊ ipse diuino. Om̃s aũ qͥ
eum cernebant ambulantẽ. aut audiebant
loquentẽ mirabrant᷑. qd̾ tam robustꝰ eẽt & elo-¬
quens: absꝙ alimonia panis uiuens. Aqua uͦ
eiꝰ erat potus. ⁊ aliquoties sicera: qua tamen
paululũ raroq utebat᷑. Uictus illiꝰ ipse erat:
quẽ absq officio dentium sume ualebat. Tan-
ta ꝙͦ eus erat patientia in huiuscemodi ali
isꝙ tribulationib : ut cõparari poss patientie
iob beatissimi. qͥ ñ peccauit labiis suis. neꝙ
stultũ qͥd contra dm̃ locutus ẽ. Laudẽ econtra
sime qd̾ uir iste de illo uiuebat pane. qui de
ut quasi fons fluens. aut fluuius uideretur
bat actione: ualidiora ẽẽ sciens exempla ꝙͣ
uerba: & plus oꝑe docere q̃ uoce. Q pere

Expanded text:
monia vixerit panis, ob aegritudinem corporis. monia vixerit panis, ob aegritudinem corporis. Cibus vero, quem sumebat ipse, tam tenuis et modicus erat, ut eo sustentari saltem quiret hominum nemo, nisi miraculo, ut et ipse, divino. Omnes autem, qui eum cernebant aut audiebant loquentem, mirabantur quod tam robustus esset et eloquens, absque alimonia panis vivens. Aqua vero ejus erat potus, et aliquoties sicera, qua tamen paululum raroque utebatur; victus illius is erat, quem absque officio dentium sumere valebat. Tanta quoque ejus erat patientia in hujusmodi atque aliis tribulationibus, ut posset comparari patientiae Job beatissimi, qui non peccavit labiis suis, nec stultum quid contra Deum locutus est . Laudem e contra sime quod vir iste de illo vivebat pane qui de ut quasi fons fluens, aut fluvius inundans vbat actione, validiora esse sciens exempla quam verba, et plus opere docere quam voce. 6. Operae
Abbreviated transcription (Latin):
punctione cordis dñm dep̃cabat᷑: ut quec̃q
meditaret᷑ uł ageret. in conspectii eiꝰ accepta
forent. Ipse uͦ qui eas potent᷑ inspirauerat:
Ipreces:
anteiret: scłoq in habitans nicħ se scl̃i habe¬
ret. Scͥpturaꝵ deniq doctor: monast̾ioꝵ erat
constructor. Preuisor eccl̃iaꝵ. custos animaꝵ
Nutritor orphanoꝵ. defensor uiduaꝵ̾ redẽptoꝵ
captiuoꝵ. Gregẽ sibi cõmissũ ita diligebat:
sicut u̾itas ipsa diligendũ docuerat. ⁊ Iam si
grassata eẽt ut antiquitus uesania tyrran¬
noꝵ: mori ꝓ ouib dñicis minime trepidass
Qͥd plura: Uir iste dissimilis longe istis ho¬
minib fuit: qͦs nunc passim nrĩs cernimus
temporib. Neq audiumus aliquẽ ꝗͥ abscꝑ
carnificis gladio. tam diro cruciatus sit mar¬
Tyrio. Nos uͦ idonei ñ sumꝰ enarrare uł scͥbere
om̃s quas in scło ꝑtulit passiones: presertim
cum nouẽ annis ⁊ detẽ ebdomadib absꝙ ali¬

Expanded text:
punctione cordis Dominum deprecabatur, ut quaecunque punctione cordis Dominum deprecabatur, ut quaecunque meditaretur vel egeret in conspectu ejus accepta forent. Ipse vero, qui eas potenter inspiraverat, preces. anteiret, saeculoque inhabitans, nihil in se saeculi haberet. Scripturarum denique doctor, monasteriorum 199 constructor, provisor ecclesiarum, custos animarum, nutritor orphanorum, defensor viduarum, redemptor captivorum erat. Gregem sibi commissum ita diligebat, sicut Veritas ipsa diligendum docuerat . Nam si grassata fuisset, ut antiquitus, vesania tyrannorum, mori pro ovibus dominicis minime trepidasset. Quid plura 5. Vir iste dissimilis longe fuit illis hominibus, quos nunc passim cernimus nostris temporibus: neque audivimus aliquem qui absque carnificis gladio tam diro cruciatus sit martyrio. Nos vero idonei non sumus enarrare vel scribere omnes quas in saeculo pertulit passiones, praesertim cum novem annis et decem hebdomadibus absque ali
Abbreviated transcription (Latin):
doctorib sc̃aꝵ tradit᷑ scͥpturaꝵ. Qui imbueit
gulariter. Ab ipsa uͦ pueritia senilia exequeis
oꝑa: nequaꝗͣ in uoluntate ꝓpͥa. s in uolunta¬
te ambulabat diuina. Crescente sane ȩtate:
mente incorruptꝰ. Amabilis cunctis. affabilis
uniu̾sis. Ammo benignꝰ. corꝑe pulcherrimꝰ
Prudentia callens. fortitudine uigens. Temꝑan-¬
tia serenꝰ: iusticia seuerꝰ. longanimitate ꝑfectꝰ.
elemosinis largꝰ. abstinentia pareꝰ. Patientrae ⁊
humilitate p̃ditꝰ: mansuetudine ac pietate rest̾ꝰ.
caritate ꝑfecta repletꝰ fide robusta stabił. spe
in concussa longanimis. Haꝵ uͦ omniũ uirtu¬
tum cõmertia: exaggerabat eiꝰ in animo cun¬
erat conditus. Si qͣndo oportunũ tempus ui-¬
derat: sine edificatione ꝓximoꝵ horã minime
transire sinebat. Terrena qͦ cuncta despicieis.
celestia concupiscens. illi soli uacare desid̾abat:
cui se a puero totũ deuotus tradiderat. Oratio¬
ni frequent̃ incumbens. cũ lacrimis ⁊ com¬

Expanded text:
doctoribus sacrarum traditur Scripturarum. Qui imbuerunt atque regulariter. Ab ipsa vero pueritia senilia exsequens opera, nequaquam in voluntate propria, sed in voluntate ambulabat divina. Crescente sane aetate, mente incorruptus; amabilis cunctis, affabilis universis; animo benignus, corpore pulcherrimus; prudentia callens, fortitudine vigens; temperantia serenus, justitia severus; longanimitate perfectus, eleemosynis largus; abstinentia parcus, patientia et humilitate praeditus; mansuetudine ac pietate refectus, charitate non ficta repletus; fide robusta stabilis, spe inconcussa longanimis. Harum vero omnium virtutum commercia exaggerabat ejus in animo cunerat conditus . Si quando opportunum tempus videret, sine aedificatione proximorum horam transire minime sinebat. Terrena quoque cuncta despiciens, ac coelestia concupiscens, illi soli vacare desiderabat, cui se totum a puero devotus tradiderat. 4. Orationi frequenter incumbens, cum lacrymis et com
Abbreviated transcription (Latin):
ad regna. Qui precib carissimoꝵ qͦs inxp̃o
nutrierat filioꝵ. suũ fideli creatori cõmendãs
sp̃m. ipsis p̃sentib carnis exultans soluit᷑¬
tus ministerio. celesti introfertur paradiso:
ac uirginũ conturbermo: cunctoꝵq celico¬
laꝵ oblectatur ꝑhennit᷑ tripudio. Corpus
uͦ illiꝰ a discipłis religioso cõpositũ officio:
cet monast̾iũ. oratoriũ ẽ in honore sc̃e dei
genitricis marie construstũ: in quo de¬
illic habeant᷑ reliquie. ad laudẽ ⁊ głam ma-¬
iestatis sue: cuiꝰ honor decus ac potestas ꝑma-¬

Expanded text:
ad regna. Qui precibus charissimorum quos in Christo ad regna. Qui precibus charissimorum quos in Christo nutrierat filiorum, suum fideli Creatori commendans spiritum, ipsis praesentibus exsultans itus ministerio, coelesti infertur paradiso, ac virginum contubernio, cunctorumque coelicolarum oblectatur perenni tripudio. Corpus vero illius a discipulis religioso compositum officio, cet monasterium, oratorium est in honore sanctae Dei Genitricis constructum, in quo deillic habeantur reliquiae ad laudem et gloriam majestatis suae, cujus honor, decus et potestas perma
Abbreviated transcription (Latin):
posse omĩno desꝑarent. Quȩ cũ audiss tan¬
ti uiri aduentũ: cepit uirtute qua poterat
dicere. Obsecro ut rogetis illũ ad me uenire:
confido enĩ in dño me recupandã quãtotiꝰ
si eũ uidere meruero. Qd̃ cum beato uiro
eleuata manu signũ scẽ crucis suꝑ egrotam
fecit. Ilico fugata febre mulier conualuit:
uitãꝙ sibi a deo ꝑint̾uentũ scĩ uiri redditã.
sepissime multis ipsa narrauit. Post hec
itaꝙ uenerabilis pontifex cernens paulatĩ
uires sibi corꝑis minui. sueꝙ diem uocatio¬
nis imminere: curã cepit ñ paruã agere. ne
grex sibi cõmissus relinqueret᷑ sine pasto¬
re: Tunc annuente deo optantib cunctis.
sc̃s̃ erminus eligit᷑ uir omĩ bonitate repletꝰ.
amabilit̾. quatinꝰ gregem sibi commissũ
sollicite pasceret: moribq & u̾bis secum
ad ethera transferre satageret. Quod ipse
agendum suscepit qͥdem moleste. S ꝑegit¬
rus morib ⁊ annis maturus. digna recep¬
turus meritoꝵ premia celestia inuitatus

Expanded text:
orsus desperarent. Quae cum audisset tanti viri adventum, coepit virtute, qua poterat, dicere: Obsecro ut rogetis illum ad me ventre: confido enim in Deo, me revalituram quantocius, si eum videre meruero. Quod cum beato viro elevata manu signum crucis super aegrotam fecit, et illico fugata febre mulier convaluit, vitamque sibi a Deo per interventum sancti viri redditam saepissime multis ipsa narravit. 10. Post haec itaque venerabilis pontifex cernens paulatim sibi vires corporis minui, suaeque diem vocationis imminere, curam coepit non parvam gerere, ne grex sibi commissus relinqueretur sine pastore. Tunc, annuente Deo, optantibus cunctis S. Erminus eligitur vir omni bonitate repletus, amabiliter, quatenus gregem sibi commissum sollicite pasceret, moribus et verbis secum ad aethera transferre satageret. Quod ipse agendum suscepit quidem moleste, serus, moribus et annis maturus, digna suscepturus meritorum praemia, coelestia invitatur
Abbreviated transcription (Latin):
ideo uisa ẽ omnino: quia tanta ei inerat con-¬
fusio: ut ipsa qͦ auctoris in ea lateret omimo¬
ma caritas. hunc a ur̃o ñ audemꝰ dicere filio s
seruulo. ⁊ eqͥdem proh nefas fugitiuo. quantu-¬
lũq benigne instructionis ur̃e fructũ. ⁊ cum
his quȩ apud uos legunt᷑ caritatiue conferat:¬
⁊ si consonat optime. Sin alias discernat pru-¬
dentissimꝰ urbanitatis ur̃e palatus. qͥd ex his
meliuis aliqͥd sapidiusq contineat: ⁊ hoc ꝓ
meliori ⁊ sapidiori utendũ retineat: illud sol

Expanded text:
 visa est omnino: quia tanta ei inerat con visa est omnino: quia tanta ei inerat confusio, ut ipsa quoque auctoris in ea lateat omnimosanctissima charitas hunc a vestro, non audemus dicere, filio, sed servulo, et equidem proh nefas! fugitivo, quantulumcunque benigne instructionis vestrae fructum, et cum his quae apud vos leguntur, charitative conferat: et si consonant, optime; sin alias, discernat prudentissimum urbanitatis vestrae palatum, quid ex his melius aliquid sapidiusque contineat, et hoc pro meliori sapidiorique utendum retineat: illud sol
Abbreviated transcription (Latin):
eꝑm. reppimꝰ libellũ pauca de uͥtutib conti¬
nentẽ domni ac specialis patͦni nr̃i sci uidelicet
ursmari ep̃i continentia rerũ quidẽ auro obri¬
zo toparioꝙ preferenda: locutio uͦ soloecismiᷤᷤ
ita ꝓ sui modulo refertissima: ut difficile fu̾it
dep̾hendere. utrũ scͥptoris negligentia an dicta¬
toris hoc contigerit insipientia. Ed̾ cũ ñ parũ ꝓ
tẽpore nos offendiss: curauimꝰ ea eiꝰdẽ oꝑis solũ¬
mͦ corrigere uicia. quib aut in sensu lestoris nau¬
fragare poterat intellectus: aut q̃ nimia sui
deformitate fastidium ingererent audientib.¬
III. Simplex aũ ⁊ ut ita dicamꝰ p̾ene rusticꝰ cũ to¬
nere nouimꝰ grammaticoꝵ: & doctrinã sim¬
plicẽ piscatoꝵ. ꝗͣ sophismata philosophoꝵ
deo magis placuisse. in saluatione conu̾saꝵ uꝙ
cernimꝰ nationũ. Epłaris uero cuiusdã ansoniᷤ
scĩ ut credi potest quãquã ñ adeo diserti uiri.
quã eide suo oꝑi p̃posuit prefacio. omittenda¬

Expanded text:
m, reperimus libellum, pauca de virtutibus continentem domini ac specialis patroni nostri, sancti videlicet Ursmari episcopi. Continentia rerum quidem, auro obrizo topazioque praeferenda; locutionis vero soloecismis ita pro sui modulo refertissima, ut difficile fuerit deprehendere utrum scriptoris negligentia, an dictatoris hoc contigerit insipientia. Quod cum non parum pro tempore nos offendisset, curavimus ea ejusdem operis solummodo corrigere vitia, quibus aut in sensu lectoris naufragare poterat intellectus, aut quae nimia sui deformitate fastidium ingererent audientibus. Simplex autem, et ut ita dicamus pene 196 rusticus cum tonere novimus grammaticorum; et doctrinam simplicem piscatorum, quam sophismata philosophorum, Deo magis placuisse in salvatione conversarum ubique cernimus nationum. Epistolaris vero cujusdam Ansonis, sancti, ut credi potest, quanquam non adeo diserti viri, quam eidem suo operi praeposuit, praefatio omittenda
Abbreviated transcription (Latin):
diebatur. Ipsauͦ eundem usq ad scale ẽ ꝓsecuta
cacumen: s sequi ut asserebat potuit: conse¬
qui omĩno nequiuit. In se itaꝙ reu̾sa: cogno¬
uit ilico hec ueracit̾ omĩa. suũ quẽ clausum
utero detinebat prefigurare filiũ. Hec ⁊ his
similia quã plurima de ꝓpͥo mat̾ cognouit filio.
⁊ ante natiuitatẽ ⁊ postea: que ꝓlixũ ẽ enar¬

Expanded text:
diebatur. 198 Ipsa vero eumdem usque ad scalae est prosecuta diebatur. 198 Ipsa vero eumdem usque ad scalae est prosecuta cacumen, sed sequi, ut asserebat, potuit, consequi omnino non potuit. In se itaque reversa cognovit illico haec veraciter omnia suum, quem clausum utero detinebat, praefigurare filium. Haec et his similia quamplurima de proprio mater cognovit filio, et ante nativitatem, et postea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
namq matre eiꝰ de eo apparuit ei quidã senex ꝑ
tiansq accipe inquit hc̃ puerũ: nutriesq eũ.
Magna enĩ fames: eandẽ tunc tẽporis opp̃sserat
regionẽ. Respondens uͦ mulier seni. ait. Unde
hoc fatiã dñe. cum desit mͥ panis obmagnitudi¬
nẽ quã patim̃ famis At ille dedit ei panẽ ualde
candidũ: dixitq illi. De hoc pane nutries illum.
Quẽ cũ accepiss. creuit int̾ manꝰ eiꝰ magnꝰ ual¬
de. Tunc eadem mulier inqͥt. Istud qd̾ uideo qͥd si¬
gnificat dñe ⁊ Cui ille. filum in qͥt es paritura:
qui de regno aliquã xꝑo luctifaciet partẽ. Quõd¬
ipse postea uerũ fuisse: ore monstrauit ⁊ opere.
Tantam siquidẽ a dõ grãm ẽ consecutꝰ ut om̃s
pabulo uerbi diuini reficeret qͥ ad eũ gr̃a collo¬
quendi uenirent. ¶ terũ aũ mat̃ eiꝰ dep̾sa
somno atterãuisionẽ uidit continuo. Scalã qͥppe
contra se stare uidebat. cuiꝯ cacumen celos tan¬
gebat. ꝑ quã is dem puer scandens. celũ ingre¬

Expanded text:
namque matre ejus de eo, apparuit ei quidam venerandtiansque: Accipe, inquit, hunc puerulum, nutriesque eum. Magna enim fames eamdem tunc temporis oppresserat regionem. Respondens vero mulier ait seni: Unde hoc faciam, domine, cum desit mihi panis ob magnitudinem quam patimur famis. At ille dedit ei panem valde candidum, dixitque ei: De hoc pane nutries illum. Quem cum accepisset, crevit inter manus ejus magnus valde. Tunc eadem mulier inquit: Istud quod video, quid signat, domine? Cui ille: Filium, inquit, es paritura, qui de regno aliquam Christo lucrifaciet partem. Quod postea verum fuisse ipse ore monstravit. Tantam siquidem a Domino gratiam est consecutus, ut omnes pabulo verbi divini reficeret, qui ad eum gratia colloquendi venirent. Iterum autem mater ejus depressa somno aliam visionem vidit continuo. Scalam quippe contra se stare videbat, cujus cacumen coelos tangebat, per quam idem puer scandens coelum ingre
Abbreviated transcription (Latin):
tans. qͥa iuxta cuiꝰdã sapientis sententiã bona
ẽ locurio plane ⁊ suauit ꝯgruẽt̾i monens audi¬
entẽ. ne dum hystoria aliqͥd continere debeat
p̃sentium uł pret̾itoꝵ ad notitiã tranfferat fu-
turoꝵ. Precor int̾ea ut int̾ mundi huiꝰ miserri¬
me fluctuantẽ naufragia. orationũ ur̃aꝵ me
contineat anchora: idiꝑsũ a modicitate p̃stolan-¬
tes mea: ut tanti peccatoris ñ dedignet᷑ dĩ pietas

Expanded text:
a cujusdam sapientis sententiam: Bona est locutio, plane et suaviter congruenterque movens audientem, nedum historia aliquid continere debeat praesentium vel praeteritorum ad notitiam transferat 197 futurorum. Precor interea, ut inter hujus mundi miserrime fluctuantem naufragia orationum vestrarum me contineat anchora, idipsum a modicitate praestolantes mea: tantum peccatoris non dedignetur Dei pietas
Abbreviated transcription (Latin):
sent. quam relicte lucis coꝑia paulatim se sub¬
trahens penitus effiuxiss. At de his d̾s uiderit.
Ego tam̃ diuine spei fiducia roboratus. quia gau¬
dericus ep̃s ueliternus expostulat. ad clementẽ ro¬
mane sedis antistitem suffragante domino sti¬
lum conuertam: quatinꝰ qui continius in fortu¬
niis tenuatus amicis meis aqͥb ut cũꝙ sustentor
meritũ rependere nequeo: saltem uerba que ua¬
leo minime denegasse cognoscaꝵ: Explicit uita¬

Expanded text:
sent, quam relictae lucis copia paulatim se subsent, quam relictae lucis copia paulatim se subtrahens, penitus effluxisset. At de his Deus viderit: ego tamen divinae spei fiducia roboratus, quia Gaudericus, episcopus Veliternus, expostulat, ad clementem Romanae sedis antistitem, suffragante Domino, stilum convertam: quatenus qui continuis infortuniis tenuatus, amicis meis, a quibus utcumque sustentor, meritum rependere nequeo, saltem verba quae valeo minime denegasse cognosca
Abbreviated transcription (Latin):
meũ curcũdabat. digito manifestans: qͥa inqͥt hic
inuidus luc̾ne ipsuis flammas. quantũ in sefuit
extinxit. Mox gregoris manũ diaconi que mag¬
nã facem tenere uidebatur arripiens. eiusq flã¬
mis os faciemq petulantis exurens: ad instar etbi¬
opis denigrauit. Qua exustione ab ore petulantis
paruissima scintulla descendens. candentẽ tunicã.
dicto citis conflagrauit: sicꝙꝑ nigerrimꝰ totus appe¬
ruit. Cũꝙ diaconus diceret satis aduersariũ deni¬
gratũ. heatus gregorius nos ait illũ non denigͣ¬
nimus: s nigrũ fuisse monstrauimꝰ. Deinde for-¬
tuniũ meũ diuersis consolationib exhortatus
abscessit: ⁊ facẽ quidẽ secũ detulit: s tanto lumi¬
ne locum inqͦ dormiebam reuera fulgentẽ di¬
misit: ut exꝑgefactus pueroᷤᷤ ante me dormienteᷤ
crebrius inclamarẽ: nec ante quãquã sub graui
sopore quoqͦ modo responderent surgere potuis¬

Expanded text:
m circumdabat, digito manifestans: quia, inquit, hic m circumdabat, digito manifestans: quia, inquit, hic invidus lucernae ipsius flammas quantum in se fuit exstinxit. Mox Gregorius manum diaconi, qua magnam facem tenere videbatur, arripiens, ejusque flammis os faciemque petulantis exurens, ad instar Aethiopis denigravit. Qua exustione ab ore petulantis parvissima scintilla descendens, candentem tunicam dicto citius conflagravit; sicque nigerrimus totus apparuit. Cumque diaconus diceret satis adversarium denigratum, beatus Gregorius: Nos, ait, illum non denigravimus, sed nigrum fuisse monstravimus. 188 Deinde infortunium meum diversis consolationibus exhortatus, abcessit. Et facem quidem secum detulit, sed tanto lumine locum in quo dormiebam revera fulgentem dimisit, ut expergefactus, pueros ante me dormientes crebrius inclamarem; nec ante quidquam sub gravi sopore quoquo modo responderent, aut surgere potuis
Abbreviated transcription (Latin):
nocturno silentio tã petulant̃ uir officii gͣuioriᷤ
ꝑstreꝑet. At uie qͥa inqͥt tu scribis de mortiuis:
quos aliqͣndo uiuentes nũquã uidisti. Cũꝙ ego
tanto me ueratiꝰ scribere. quanto incognitum
facie. ñ aũ incognitũ lectione. sine ullo luiorsᷤ
uł adulationis inicio retulissem: respondit. Tu
sicut uideo qd̃ uoluisti fecisti: ast ego que facere
ꝑotuero ñ cessabo. Hec dicens. lucerne flammas
intenebris consticutũ ita pt̾ruit: uit putarẽ.
me gladiis ab eo ꝑtinus iugulari: cũ ꝑost pau¬
lulũ desꝑanti mͥ beatus gregoris comitante secũ
dextrorsũ reuerende memorie paꝑa nicholao. si¬
nistrorsũ uͦ sicut mͥ uidebat᷑ petro suo diacono. mul¬
to lumine clarificatus apparuit mͥ dicens. Alodi¬
ce fideiꝰ quare dubitasti; Cui dũ pͥori ꝑauore ꝑculsꝰ
respondere ñ possem: beniuolus mͥ pat̃ nicholaus
latentẽ adu̾sariũ post cortinã. que tunc lectulum¬

Expanded text:
nocturno silentio tam petulanter vir officii gravioris nocturno silentio tam petulanter vir officii gravioris perstreperet. At ille, quia, inquit, tu scribis de mortuis quos viventes aliquando nunquam vidisti. Cumque ego tanto me veracius scribere, quanto incognitum facie, non autem incognitum lectione, sine ullo livoris vel adulationis vitio retulissem, respondit: Tu, sicut video, quod voluisti fecisti; at ego quae facere potuero non cessabo. Haec dicens, lucernae flammas in tenebris constitutum ita perterruit, ut putarem me gladiis ab eo protinus jugulari. Cum post paululum desperanti mihi beatus Gregorius, comitante secum dextrorsum reverendae memoriae papa 187 Nicolao, sinistrorsum vero, sicut mihi videbatur, Petro suo diacono, multo lumine clarificatus apparuit, dicens: Modicae fidei, quare dubitasti? Cui dum ego priori pavore perculsus respondere non possem, benevolus mihi pater Nicolaus latentem adversarium post cortinam, quae tunc meum lectulu
Abbreviated transcription (Latin):
licet gentis apłi deflorare desidero: uirũ descͥpsi
rethoricũ scriptor ignarus. S dep̃cor ut ea curio¬
sitate qua me dudũ hec decerꝑe uisseras ad oĩum
sicut cepisti facias ꝑuenire noticiã: ut in eo qd̾ sa¬
cro scõ ur̃o iudicio placuisse gaudeo. nulli penitꝰ
diuidicandꝰ addicar: quin potius iudicaturus in-¬
ueniar. Si quidẽ nuꝑrime qͣndo hunc qͣrtũ li¬
brũ cooꝑante dño claudere gestiebã. nocte qua
dnĩce resurrectionis dies uenerabilis lucescebat.
in somnis describens qͥdã sub effigie ciuiꝰdã uet̾is
insidiatoris. ꝑalam uidendũ se p̃buit: ⁊ candidis¬
sima tunica simulq tenuissima. cͥuiꝰ nimirum
raritatẽ ingredo subt̾ioris tunice translucebat:.
sacedortalit̃ insignitus mox ꝓpius astitit: infla-¬
tis buocis risum continere ñ potuit. Cui dũ curu¬
lem p̃parari cogitarẽ. hunc suꝑra modũ cachin-¬
nantẽ conspiciens. cõꝑellare uidebar qmobrem

Expanded text:
licet gentis apostoli, deflorare desidero, virum descripsi licet gentis apostoli, deflorare desidero, virum descripsi rhetoricum scriptor ignarus. Sed deprecor ut ea curiositate qua me dudum haec decerpere jusseras, ad omnium, sicut coepisti, facias pervenire notitiam: ut in eo quod sacro sancto vestro judicio placuisse me gaudeo, nulli penitus dijudicandus addicar, quin potius judicaturus inveniar. Siquidem nuperrime quando hunc quartum librum, cooperante Domino, claudere gestiebam, nocte qua Dominicae Resurrectionis dies venerabilis illucescebat, in somnis describens, quidam sub effigie cujusdam veteris insidiatoris palam videndum se praebuit, et candidissima tunica simulque tenuissima, cujus nimirum raritate nigredo subterioris tunicae translucebat, sacerdotaliter insignitus mox propius adstitit, et inflatis buccis risum continere non potuit. Cui dum curulem praeparare cogitarem, hunc supra modum cachinnantem conspiciens, compellare videbar quamobrem
Abbreviated transcription (Latin):
fluos aliquot inuenissent: sͥ ꝓculdubio reser¬
uarent. Sane ꝙͣ frequent̃ beatus gregoriꝰ
tam illiciquã in apłoꝵ basilicis. necñ in patri¬
archio nc̃ exhortans innoxios. nc̃ uͦ det̾rens ob-¬
noxios. in ipsa suȩ cognitionis effigie appa-¬
rescat. quia nunc narrare ñ ualeo:. hic hius oꝑis
adminiculante. dño t̾minũ facio: ⁊ reliqua eius¬
dem ꝑat̾s miracula. ꝑost me doctiorib memoranda
relinquo. Cuius nimirũ uenerabile meritũ. qͦusꝙ
huiꝰ mundi orbita uoluit᷑. ut cũ paulo uiro diser¬
tissimo fatear semꝑ accipiet increm̃tũ: qͥauꝑsiꝰ sine
dubio gr̃e ascribit᷑. uł qd̾ angloꝵ eccl̃ia noua semꝑ
qd̃ boni quiꝙ ipsiꝰ suasionib inflaminati. celestẽ
patriam desideranter inqͥrunt. Ecce studiose pon¬
tificũ iussionis tue uirtute coastus. dũ quedã ge¬
stoꝵ beati gregorii predecessoris tui. saxonũ uide¬

Expanded text:
fluos aliquot invenissent, sibi proculdubio reserfluos aliquot invenissent, sibi proculdubio reservarent. 99. Sane quam frequenter beatus Gregorius tam illic quam in apostolorum basilicis, necnon in patriarchio nunc exhortans innoxios, nunc vero deterrens obnoxios, in ipsa suae cognitionis effigie apparescat, quia nunc narrare non valeo, hic hujus operis, adminiculante Domino, terminum facio, et reliqua ejusdem Patris miracula post me doctioribus memoranda relinquo. Cujus nimirum venerabile meritum quousque mundi hujus orbita volvitur; ut cum Paulo viro disertissimo fatear, semper accipiet incrementum: quia ipsius sine dubio gratiae adscribitur vel quod Anglorum Ecclesia nova semper quod boni quique ipsius suasionibus inflammati coelestem patriam desideranter inquirunt. 100. Ecce, studiose pontificum, jussionis tuae virtute coactus, dum quaedam gestorum beati Gregorii praedecessoris tui, Saxonum vide
Abbreviated transcription (Latin):
ne reficio. Cũꝙ int̾rogaret᷑. cur hoc tam freqͣn-¬
ter repeteret: dicebat se sub continuo uerbere
gemere sicq sexto die sub hac miserabili uoce
defunctus ẽ. Siqͥdem plurimis docum̃tis ꝓba
gione pollutos. diu subsist̾e om̃o ñ posse Quo
scilicet astenꝰ libra omĩsꝙ m̃sura ꝙͣ idem beatꝰ
gregoriꝯ instituit. cũ modioreseruat᷑. De cuius
m̃sura si quis ad opus monasterii panes ue¬
lit efficere triginta ⁊ qͥnq. fiunt singilla¬
tim dũtarat triũ libraꝵ. Siqͥs uͦ ad opus
alteriꝰ: ad eundẽ numerũ nũquã ꝑtingũt.
Qd̃ cũ prefatꝰ zacharias ep̃s ꝓ certo uellet ad¬
discere:. ꝑ celebranda festiuitate scĩ andree a¬
płi. decẽ modioꝵ tritici m̃surã ꝑistorib dẽdit.
Equib ꝓundecim modiis multiplicatos: ob¬
stupescentib eiscdẽ pistorib ꝑanes receꝑit.
Qui utiq sollicite ꝑͥus denumerantes si suꝑ¬

Expanded text:
ne, reficio. Cumque interrogaretur cur hoc tam frequenne, reficio. Cumque interrogaretur cur hoc tam frequenter repeteret, dicebat se sub continuo verbere gemere; sicque sexto die sub hac miserabili voce defunctus est. Siquidem plurimis documentis protionis contagione pollutos diu subsistere omnino non posse. 98. Quo scilicet hactenus libra omnisque mensura quam idem beatus Gregorius instituit cum modio reservatur, de cujus mensura si quis ad opus monasterii panes velit efficere, triginta et quinque fiunt, singuli duntaxat trium librarum; si quis vero ad opus alterius, ad eumdem numerum nunquam pertingit. Quod cum praefatus Zacharias episcopus pro certo vellet addiscere, pro celebranda 186 festivitate beati Andreae apostoli decem modiorum tritici mensuram pistoribus dedit; e quibus pro undecim modiis multiplicatos, obstupescentibus eisdem pistoribus, panes recepit. Qui utique sollicite prius dinumerantes, si super
Abbreviated transcription (Latin):
papa pͥdie contrasartacenos prexit:. ⁊ uos qͣnͦ
dicitis qd̾ ipse me ligare iusserit. qui eũ postea
ñ uidistis: At illi dixerunt. Si ioħes papa hinc
abiit. sc̃s gregoris hic remansit: qui monasterii
sui claustra solito more ꝑlustrans. tectũ ante su¬
um fontẽ repꝑit dissipatũ: ⁊ nos ex eiꝰ tegmini¬
b tuȩ meretricule furnũ ac necessariũ uidimꝰ
cooꝑtũ. Qui prb̃r ut audiuit erubescens in¬
dientẽ. atq cubiculariis dicentẽ audiuit. Extẽ¬
dite eũ. ⁊ cum quadraginta rubricis uentr̃ẽ. toti¬
dẽꝙ dorsum fornicatoris atꝙ sacrilegi prb̃i
uerberate. Quaꝵ doloribꝰ reuera prb̃R iã fe¬
bricitans excitatus. ad monasteriũ caballo im-¬
positus. dextra leuaq ab aliis sustentatꝰ recurrit:
reatus sui sententiã frĩb indicauit: ⁊ inuisibi¬
lib uerb̾ib sub febris specie laniatus. nil
aliud dicere poterat: nisi domne reficio. dom¬

Expanded text:
papa pridie contra Sarracenos perrexit, et vos quomodo papa pridie contra Sarracenos perrexit, et vos quomodo dicitis quod ipse me ligari jusserit, qui eum postea non vidistis? At illi dixerunt: Si Joannes papa hinc abiit, sanctus Gregorius hic remansit, qui monasterii sui claustra solito more perlustrans, a te suum fontem reperit dissipatum, et nos ex ejus tegminibus tuae meretriculae furnum ac necessarium vidimus coopertum. Quod presbyter ut audivit, erubescens indientem atque cubiculariis dicentem audivit: Extendite eum, et cum quinquaginta rubricis ventrem, totidemque dorsum fornicatoris atque sacrilegi presbyteri verberate. Quarum doloribus revera presbyter jam febricitans excitatus, ad monasterium caballo impositus, dextra laevaque ab aliis sustentatus recucurrit, reatus sui sententiam fratribus indicavit, et invisibilibus verberibus sub febris specie laniatus, nihil aliud dicere poterat, nisi: Domine, reficio; Domi
Abbreviated transcription (Latin):
lem amonast̾io scĩ andree apłi. qd̾ appellat᷑ glib¬
buscauri dipuit uł subduxit: ⁊ in regione sep
tẽ iuaꝵ in loco qui dr uiꝑa collocauit. Quicũ
corrupta scĩmonialis. qͥa latimã ⁊ furnũ con¬
tiguũ non habebat. crebro uideret᷑ eẽ molesta:
infelix prb̃r peccatũ peccato conectens. ut mere¬
tͥcule placere ꝑotuiss. beatũ gregoriũ ñ recusa¬
uit offendere. Cuis mirabilis immo saluberri¬
mi fontis lignategulasq diriꝑiens:. secessũ ⁊
furnũ ꝓstitute femine ñ erubuit fabricare
Quib ꝑactis. cũ sequenti noste iã secutior a que¬
relis lasciue mulieris in eadẽ domo dormiret:
usdit duos qͦs dam t̾ribiles cubicularios. se liga¬
tis manib ad uenerabile monast̾iũ reducentes.
Quos int̾rogans. cuiꝰ p̃cepto talia facerent: sibi¬
audiuit hec romanũ pontificẽ p̃ceꝑisse. forte
tunc ioħes scẽ sedis apłice ꝑontifex cont᷑ sarrace¬

Expanded text:
lem a monasterio sancti Andreae apostoli, quod appellatur Clivlem a monasterio sancti Andreae apostoli, quod appellatur Clivus Scauri, diripuit vel subduxit, et ium loco qui dicitur Vipera, collocavit. Cui cum corrupta sanctimonialis, quia latrinam et furnum contiguum non habebat, crebro videretur esse molesta, infelix presbyter peccatum peccato connectens, ut meretriculae placere potuisset, beatum Gregorium non recusavit offendere. Cujus mirabilis, immo saluberrimi fontis ligna tegulasque diripiens, secessum et furnum prostitutae feminae non erubuit fabricare. Quibus peractis, cum sequenti nocte jam securior a querelis lascivae mulieris in eadem domo dormiret, vidit duos quosdam terribiles cubicularios se ligatis manibus ad venerabile monasterium reducentes. Quos interrogans, cujus praecepto sibi talia facerent, audivit hoc Romanum pontificem praecepisse. Forte tunc Joannes, sanctae sedis apostolicae pontifex, contra Sarrace
Abbreviated transcription (Latin):
tione ueniere fecit: ⁊ in faciẽ iacentil aq̃ subfun¬
dens ꝑ inuocationẽ sci andree apli tand̾ẽ aliqͣn¬
Do loqui fecit: atꝑ cuncta que sibi reuelata fu¬
erant cũ eo parit comiti reuelauit. Qui die facto
monachos euocauit. Qͥd contra sc̃m andreã com¬
miserit. querelabundꝰ inqͥrere ceꝑit. At illi dele¬
tum dormitoriũ coccoꝵ manib ostendert̃. Cũꝗ
deo deuotus comes eos uellet supplicio subiugari:
confessi st̃ se illud edificiũ indulsi ussionib de¬
leuissẽ. P cui reꝑatione dũ comes monachis ar¬
gentũ uoluiss tribuere: sergis magister militũ
restitit: ꝓmittens ulud se ꝑ eo continuo meliꝰ re¬
fecturũ. Alox comes humiliter amonast̾ii clau¬
stro secedens. ad domũ petri filii qͦndã karoli cũ
omĩb suis secessit: neꝙ ulteriꝯ in eodẽ monastio
hospiciũ sibi dari consensit. Indulfus uͦ indomo
litate corruptus. eupraxiam quandã sc̃imonia¬

Expanded text:
tione venire coegit, et in faciem jacentis aquam suffuntione venire coegit, et in faciem jacentis aquam suffundens, per invocationem sancti Andreae apostoli tandem aliquando loqui fecit; atque cuncta quae sibi revelata fuerant cum eo pariter Comiti revelavit. Qui, die facto, monachos evocavit, quid contra sanctum Andream commiserit querelabundus inquirere coepit. At illi deletum dormitorium cocorum manibus ostenderunt. Cumque Deo devotus comes eos vellet supplicio subjugare, confessi sunt se illud aedificium Indulfi jussionibus delevisse. Pro cujus reparatione dum comes monachis argentum voluisset tribuere, Sergius, magister militum, restitit, promittens illud se pro eo continuo melius refecturum. Mox comes humiliter a monasterii claustro secedens, ad domum Petri filii quondam Caroli cum omnibus suis concessit; neque ulterius in eodem monasterio hospitium sibi dari concessit. Indulfus vero in domo litate corruptus, Eupraxiam quamdam sanctimonia
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ sequenti nocte idem indulfus ad secessũ ꝑgens:
cur monasterii tabulas tã petulanter incendere p̃-¬
cepiss. a quodã sene sciscitatus ẽ. At ille more gallico
ciudã clerico foris dormienti idem senex apparuit
dicens. Surge ⁊ dic comiti: ut ab hoc monast̾io meo
in qͦ diuersorium omĩno fieri ñ licet. antequã me
ad iracũdiam ꝓuocet. saliuis recedat. Etce ego fami¬
liari eio mͥ obnoxio. quẽ uidelicet ꝑcussũ ante se¬
cessum dimisi congruã medelã refundã. Quẽ qͥs
eẽt clericus reqͥrens. ipsũ se ẽẽ phibuit. qͥ ex pictura
Slatim elericus surgens lum̃ arripuit. ⁊ ex pictu¬
re similitudine. scm̃ andirã apłm sͥ apparuisse¬
cognouit. Itaq ad indulfũ iacentẽ ꝑrexit: ⁊ eum
iam semiuuũ reppit. Qui magnis eiulatibus
clamare incipiens: tã comitẽ ꝙͣ cunctos qͥ sub eiꝰ¬
dem domib dormiebant. miserabili uocifera¬

Expanded text:
Cum sequenti nocte idem Indulfus ad secessum pergens, Cum sequenti nocte idem Indulfus ad secessum pergens, cur monasterii tabulas tam petulanter incendi praecepisset, a quodam sene discussus est. At ille more Gallico cuidam clerico foris dormienti idem senex apparuit, dicens: « Surge, et dic comiti ut ab hoc meo monasterio, in quo diversorium fieri omnino non licet, antequam me ad iracundiam provocet, salvus recedat. Ecce ego familiari ejus mihi obnoxio, quem videlicet percussum anto secessum dimisi, congruam medelam diffundam. » Quem quis esset clericus requirens, ipsum se esse perhibuit, qui ex pictura et. Statim clericus surgens lumen arripuit, et ex picturae similitudine sanctum Andream aposcognovit. Itaque ad Indulfum jacentem perrexit, et eum semivivum jam reperit. Quem magnis ejulatibus clamare incipiens, tam comitem quam cunctos qui sub eisdem domibus dormiebant miserabili vocifera
Abbreviated transcription (Latin):
citas celebrare. Isd̾eꝙ noctis pͥncipio secessũ peteias:
matutinalib horis beatꝰ gregoris ei uidendum se
p̃buit dicens. Inimice di ñ tibi sufficiunt alia mꝯ¬
la que in meo monast̾io ꝑuicacit̾ ꝑpetrasti in suꝑ
scenicas meretͥculas inclaustro monachico tanqͣm
intheatro conducis: Crede mͥ hoc anno ꝑibis. Tc
ille magnis cepit uirib penitentiã supplicare. ⁊
decȩt̾o plenã correstionẽ ꝓmittere. Continuo gre¬
gorio iussit eũ dimittere: qͥ ad t̾ram decidens. qͥa
prngi noluit: eodem anno uerã fuisse gregorii sen¬
tentiã moriendo ꝓbauit. Eiusde comitis homo
sub alio tẽꝑe indulfus uocatus ẽ. Cui dũ coccus ꝓ
cõꝑandis lignis denatios ꝑeteret: nullom potuit
impetrare. S a nefario ꝑcepit licentiã. ut regias¬
absides ⁊ fenestras. ⁊ uicini dormitorii tabulas ag¬
gressus diriꝑet: eaꝵꝙ ignib sibi prandiũ p̃parare.

Expanded text:
citas celebrare. Idemque noctis principio secessum petens, citas celebrare. Idemque noctis principio secessum petens, matutinalibus horis beatus Gregorius ei videndum se praebuit, dicens: « Inimice Dei, non sufficiunt tibi alia mala quae in meo monasterio pervicaciter operaris, insuper scenicas meretriculas in claustro monachico tanquam in theatro conducis. Crede mihi, hoc anno peribis. » Tunc ille magnis coepit viribus poenitentiam supplicare, et de caetero plenam correctionem promittere. Continuo Gregorius jussit eum dimitti; qui ad terram decidens, quia corrigi noluit, eodem anno veram fuisse Gregorii sententiam moriendo probavit. 96. Ejusdem comitis homo sub alio tempore Indulfus vocatus est. Cui dum cocus pro comparandis lignis denarios peteret, nullo modo potuit impetrare; sed nefario jure percepit licentiam, ut attegias, et fenestras, et vicini dormitorii tabulas aggressus diriperet, earumque ignibus sibi prandium praepararet.
Abbreviated transcription (Latin):
apłm dei huc fatigare studuerim: scito cognostẽs.
qͥa nisi hodie ab hoc monast̾io meo recesseris. fu¬
tura ebdomada cũ tiuis omĩb uita pͥuaberis: si
uͦ recesseris. ab hac qͥdem mom̃tanea sententia li¬
berab̾is:. s neq tu neq aliqͥs hic tecũ degentium
suã ꝑatͥam reuidebit. Mox theutgaudꝰ lectulo se
ꝓripuit: ⁊ pͥmo suis. deinde monasterii monachiᷤͤ.
postremo quibcũq potuit somniũ reuelauit:
⁊ qͥa aliud hospiciũ a pontifice citius impetrare
ñ potuit: apud sabinos concedens. eode anno cum
popiniceni comes ibi applicuit. Qui monachis
qͥdem plurimã dapsilitatẽ ostendit: ⁊ in reb tã
uenerabilis monast̾ii usurpationẽ suoꝵ ꝓhibu¬
it. Hiuꝰ familiaris qͥdam nomine falardus exi¬
stens. si quando suppo ad palaciũ ꝓcessiss. forni¬
carias illuc detestantib monachis ñ uerebat᷑ in¬
ducere: atq cũ eis comessationes ⁊ saltationes uli¬

Expanded text:
apostolum Dei huc fatigare studuerim, scito cognoscens apostolum Dei huc fatigare studuerim, scito cognoscens quia nisi hodie ab hoc monasterio meo recesseris, futura hebdomada cum tuis omnibus vita privaberis. Si vero recesseris, ab hac quidem momentanea sententia liberaberis; sed neque tu, neque aliquis hic tecum degentium suam patriam revidebit. » Mox Theutgaudus lectulo se proripuit, et primo suis, deinde monasterii monachis, postremo quibuscunque potuit somnium revelavit. Et quia aliud hospitium citius a pontifice impetrare non potuit, apud Sabinos consedens, eodem anno cumtempore Suppo, Piceni comes, ibi applicuit, qui monachis quidem plurimam dapsilitatem ostendit, et in rebus tam venerabilis monasterii usurpationem suorum prohibuit. Hujus familiaris quidam, nomine Faraldus, existens, siquando Suppo ad palatium processisset, fornicarias illuc, detestantibus monachis, non verebatur inducere, atque cum eis comessationes et saltationes illi