comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miet ne forte aliqͥs dicat illud dictũ ẽẽ ꝑ ex p̃ssionem cause. ds̃ haritas
et spes nõ qd̾ ip̾e sit ista. s qr ista exeo sũt: occurrit aus: osf̾ndẽs. nõ ħ e̾ẽ dictũ per
causam sic̃ illa in .xu. li detͥni ita dicens. Nondicti sumꝰ karitatẽ nõ ꝑꝑea e̾e̾ dic¬
tamdm̃. qd̾ ip̃a liaritas sit ulla substantia q̃ dĩ dignasit nomine. s qd̾ donu̾sit
aci. sic̃ dictũ ẽ dõ. T ues patientia mea. Non utiq ideo dictũ ẽ.t.p .m. qd̾ dei sub
stantia ẽ patientia nr̃a: s qr ab ipso nob̾ ẽ. Unde alibi. ab ip̃o ẽ patientia nr̃a.
hunc enĩ sensũ. facile refellit. scripturar̃ ip̃a lo quutio. Tale ẽ .i. Tues patientia
mea. qͣle ẽ tues dñe spes mea. et ds̃ m̃s. miscdia mea et multa similia. Non ẽ
aut̾e dictũ dñe k aritas mea. aut tues learitas mea. aut d̃s̃ karitas m̃a. set

Expanded text:
ed ne forte aliquis dicat, illud donum esse per expressionem causae, Deus charitas et spes, non quod ipse sit ista, sed quia ista ex eo sunt, occurrit Augustinus ostendens non hoc dictum esse per causam, sicut illa, in quinto decimo litam Deum, quod ipsa charitas sit ulla substantia quae Dei digna sit nomine, sed quod donum sit Dei; sicut dictum est de Deo: Tu es patienstantia nostra patientia est, sed quia ab ipso nobis est, unde alibi: Ab ipso est patientia mea . Hunc enim sensum facile refellit Scripturarum ipsa locutio. Tale est enim: Tu es patientia mea, quale est: Domine spes mea, et Deus meus misericordia mea; et multa similia. Non est autem dictum: Domine charitas mea, aut: Tu es charitas mea, aut: Deus charitas mea, sed
Abbreviated transcription (Latin):
et p̃ceptũ si uirare cocing̾et: non nisi ꝑ creatorẽ iurarẽt. non ꝑ creaturã. quia uirantes
ꝑ angłos et elementa creaturas uenerabant᷑. honore et melius erat hoc exib̃i deo qͣm crea¬
turis. Infirinis gͦ ilts̃ ꝓhibuit. Sc̃is uero qui in creaturis creatorẽ uenerabantur cũ nõ
ꝓhibuit. Unde ioseph ꝑ salutẽ pharaonis uirauit. dei uiditiũ in eo ueneratur. quo post̾
erat iunifirius. xp̃c uero ita ꝑ creaturas uirare ꝓhibuit. ne uł aliquid dumũ ineis
crederetur pro quo reuerentia eis debetur. uł ne ꝑ ea falsum uirantes homines se uira¬
mento teneri putarent

Expanded text:
t praeceptum ut si jurare contingeret, non nisi per Creatorem jurarent, non per creaturam, quia jurantes per angelos et elementa, creaturas venerabantur honore; et melius erat hoc exhiberi Deo, quam creaturis. Infirmis ergo illud prohibuit; sanctis vero, qui in creaturis Creatorem venerabantur tantum, non prohibuit. Unde Joseph per salutem Pharaonis juravit, Dei judicium erat in infimis. Christus vero ita per creaturas jurare prohibuit, ne vel aliquid divinum in eis crederetur, pro quo reverentia eis deberetur; vel ne per eas jurantes falsum, homines se juramento teneri non putarent
Abbreviated transcription (Latin):
at exꝑsona filii dicens. Dñs dix̃ adme filiꝰ m̃s estu. ego hodie genuite. De hac ĩ effabili
gen̾atiõe ysaias dic̃. Gen̾ationẽ eiꝰ qͥs en arrabit: In libͦ qͦq sapientie etñitas filii cũ
patre monstͣtur. uͥ sapientia ita loqͥt᷑. dñs possedit me inuinicio uiarũ suarũ anteꝙͣ.
qͥca fac̾et apͥncipio. ab et̾na ordinata sũ anteꝗͣ. t̾ra fieret. nͨ dũ erant abyssi. et ego iã¬
ꝯceptã erã. nͨ dũ fontes. nͨ dũ mõtes. aut colles et ego parturiebar. Ad huc t̾ram non
fecerat. et cardines orb̃ t̃re. qͣndo p̃parabat celos: ad eram. qͣndo appendebat sundam̃¬
ta t̾re. cũ eoeram cuncta ꝯponẽs. et delectabar ꝑsingłos dies ludens corã eo. Ecce aꝑtũ
de ecna genit᷑a testimoniũ qͦ ipsa sapientia ꝑhibet seante mũdũ ꝯceptãe̾ẽ. ⁊ parturi
ri .i. genita. ⁊ apd̾ patrẽ et̃nalit᷑ existere. Ipsa ĩ alibi ait. Ego exore altissimi ꝓdis. pͥmo¬

Expanded text:
at ex persona Filii dicentis: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te . De hac etiam ineffabili generatione Isaias ait: Generationem ejus quis enarrabit? In libro quoque Sapientiae aeternitas Filii cum Patre monstratur, ubi Sapientia ita loquitur: Dominus possedit me in initio viarum suarum antequam quidquam faceret a principio. Ab aeterno ordinata suconcepta eram: necdum fontes, necdum montes aut colles, et ego parturiebar; adhuc terram non fecerat, et cardines orbis terrae, quando praeparabat coelos, aderam; quando appendebat fundamenta terrae, cum eo eram cuncta de aeterna genitura testimonium; quo ipsa Sapientia perhibet se ante mundum conceptam esse et parturiri, id est, genitam, et apud Patrem aeternaliter existere. Ipsa etiam alibi ait : Ego ex ore Altissimi prodii, primo
Abbreviated transcription (Latin):
anemine potentiã accepit. filiꝰ autẽ apatre. fatem᷑ et nos filiũ accepisse
potentiã ab illo: de quo natꝰ ẽ potens. patͥ uͦ potentrã. nullꝰ dedit: qr nulł eũ genuit.
Gignendo eñi dedit pater potentiã filio. Sic̃ om̃ia que ħt in substantia sua giguĩt¬
do dedit ei: qu̾e genit de substantia. S querit᷑ utrũ tantã qͣnta ipsi ẽ potentiam
pater filio ded̾it: an mitiorẽ. Si tantam: nõ solum potentẽ. s ⁊̃ om̃ipotentẽ genuis
se: om̃ip̃s intelligit᷑. Si uͦ minorẽ: quomͦ oĩa que ħt pat̾ filii sũt: si patͥi om̃ipotẽ¬
tia filii non ẽ: non oĩa ꝓculdubio q̃ ħt pat̾ fi

Expanded text:
nemine potentiam accepit, Filius autem a Patre. Fatemur et nos Filium accepisse potentiam ab illo, de quo natus est potens; Patri vero potentiam nullus dedit, quia nullus eum genuit. Gignendo enim dedit Pater potentiam Filio, sicut omnia quae habet in substantia sua, gigdo dedit ei quem genuit de substantia sua. Sed quaeritur utrum tantam, quanta ipsi est, potentiam Pater Filio dederit, an minorem. se omnipotens intelligitur; si vero minorem, quomodo omnia quae habet Pater, Filii sunt? Si Patris omnipotentia, Filii
Abbreviated transcription (Latin):
sensus uerus ẽ. Si uͦ dicis dm̃ non potuisse non prescite omne qd fit fal¬
sum:. Potuit enim facere ut non fieret: et ita non esset prescitum ¶U

Expanded text:
sensus verus est. Si vero dicis Deum non potuisse non praescire omne quod fit, falsensus verus est. Si vero dicis Deum non potuisse non praescire omne quod fit, falsum est. Potuit enim facere ut non fieret, et ita non esse praescitum.
Abbreviated transcription (Latin):
d quod dicimus illam locutionem. multiplicem facere intelli gentram
scilicet aliter potest fieri: quam ds̃ p̃sciuit. et huiusmodi. ut potest nõ
esse: quod d̃s p̾sciuit. et inpossibile ẽ non esse: quod ds p̃sciuit. et impossibile
est non esse p̾scita om̃ia: que fuint. et huuismodi. Possunt eni hec conuinc-¬
tum incelligi. ut conclitio sit implitita: et cli̾uinctũ. Si eni ita intelligas.
non potest aliter fieri quam ds p̾sciuit. id est non potest utrũq sunul esse.
scilicet quod deus p̃sciuerit. ita fieri et aliter fiat: uerum intelligis. Si¬
autem ꝑdisiunctionẽ intelligas: ut dicas hoc aliter non posse euenire
quam erienit quomꝰ fututurum ds̃ p̃scunt : falsum ẽ. hoc enim aliter
potest euenire: quam euenit. et tam̃ hõc deus modo futurũ p̾sciuit. Si¬
falsum. Ita etiam et illud. In possibile ẽ non esse p̾scitum: omne quod
fit idest non potest esse utrumq simul scł ut frat: et nõ sit p̾scitũ. N ic

Expanded text:
d quod dicimus illam locutionem multiplicem facere intelligentiam, scilicet; Aliter potest fieri quam Deus praescivit, et hujusmodi; ut: Potest non esse quod Deus praescivit; et: Impossibile est non esse quod Deus praescivit; et: Impossibile est non esse praescita omnia quae fiunt et hujusmodi. Possunt enim haec conjunctim intelligi, ut conditio sit implicita, et disjunctim. Si enim ita intelligas: Non potscilicet quod Deus prescivit ita fieri et aliter fiat, verum autem per disjunctionem intelligas, ut dicas hoc aliter non posse evenire quam evenit, et quomodo futurum Deus praescivit, falsum est. Hoc enim aliter potest evenire quam evenit, et tamen Deus hoc modo futurum praescivit. Sifalsum. Ita etiam et illud: Impossibile est non esse praescitum omne quod fit, id est: Non potest esse utrumque, scilicet, ut fiat et non sit praescitum, hic
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo potest bonum corrumpere uel adimere¬
Uõ item ħ docet. in li. de nat᷑a boni: dicens abstinere a cibo: nõ:
cit. ꝙ frangit᷑. Sic non ẽ suba: peccatum. eo tũ: nͣ. amme corrumpitur¬

Expanded text:
quomodo potest bonum corrumpere vel adimerug. te hoc docet in lib. de Natura boni, dicens: Abstinere a cibo non escit et frangitur; sic non est substantia peccatum, eo tamen natura animae corrumpitur
Abbreviated transcription (Latin):
ua necessitate uon solum latinus sermo. s etiam grecus: eadem pene su¬
per ac re laborans nonunũ penurra cotatant᷑. Unde aug̾ quid agrecis ut
id ẽ una usia : tres ypostases. Aliter eñi greci accipiunt sub̾am: qua latini. abatius
tia quam sub̾a: solet in telligi. Et ut intelligat᷑ saltim in enigmate: placuit ita dici.
Cum gͦ queritur quid tria uł quid tres: conferimꝰ nos ad inueniendũ aliquod nom̃.
quo conplectam᷑ hec tria. Neq occurrit animo. qr suꝑ eminentia duiutatis. usi¬
tati eloqui facultatẽ excedit. Uerius t̾ cogitatur ds̃: quam dicit᷑. et uersꝰ ẽ. ꝙͣ
habeant. Non en̾i possũt dici tres patres: qr tm̃ pater ibi pater ẽ. nec tres

Expanded text:
ua necessitate non solum Latinus sermo, sed etiam Graecus eadem pene super hac re laborans nominum penuria coarctatur. Unde Aug. quid a Graecis vel s substantiae, id est, una usia, tres hypostases. Aliter enim Graeci accipiunt substantiam quam Latini. A Latinis tia quam substantia solet intelligi. Et ut intelligatur saltem in aenigmate, plad inveniendum aliquod nomen, quod complectamur haec tria, neque occurrit animo, quia supereminentia divinitatis usitati eloquii facultatem excedit. Verius enim cogitatur Deus, quam dicitur, et verius est quam habeant. Non enim possunt dici tres patres, quia tantum Pater ibi Pater est; nec tres
Abbreviated transcription (Latin):
ib̾um uͦ arbitrium est facultas rationis & uoluntatis. qua bonuĩ
eligit᷑ grã afsistente ł malum eadem defistente. ꝙ dicit᷑ liberum:
quantum ad uoluntatem que ad ucruimlibet flecci pocest.
Arbitrium uͦ: qͣntum ad rationem cirius ÷ facultas uel pocentia
illa. cuiris : etiam discernere: inter bonum & malum. ec aliqͣn¬
do quidem discrecionem habens boni & mali: qd̾ malum: elis.
aliqͣndo uero: qd̃ bonum est. S qd̃ bonum est nisi grã ad uica.
non eligit. Malum uero: ꝑ se eligit. est enim in anuna rationali
uoluntas natalis quia natalit̾ w̾lt bonum licet cenuerit et exilitͣ.
nisi grã uiuet. que ad ueniens uiriat. eam & erigit: ut efficatiter
uelit bonum. ꝑ se aritem potest uelle malum efficatit᷑. Illa igitꝰ
discernens: liberum arbitum nuncupatur.
Qõ ruta aminiala

Expanded text:
um arbitrium est facultas rationis et voluntatis, qua bonum eligitur gratia assistente, vel malum eadem desistente. Et dicitur liberum, quantum ad voluntatem, quae ad utrumlibet flecti potest. Arbitrium vero, quantum ad rationem, cujus est facultas vel potentia illa, cujus etiam est discernere inter bonum et malum, et aliquando quidem discretionem habens boni et mali, quod malum est eligit, aliquando vero quod bonum est. Sed quod bonum est nisi gratia adjuta non eligit, malum vero per se eligit. Est enim in anima rationali voluntas naturalis, qua naturaliter vult bonum, licet tenuiter et exiliter, nisi gratia juvet; quae adveniens juvat eam, et erigit ut efficaciter velit bonum. Per se autem potest velle malum efficaciter. Illa ergo utrumque discernens, liberum arbitrium nuncupatur, quod bruta anima
Abbreviated transcription (Latin):
ant temꝑtasse sermonem cauteq loqutum: uͥ ait. Ea que constat eẽ pec¬
cata: nullo qͣsi bono fine. nulla uelud bona intentione facienda. Non. N
simplicit̾ dix bono fine ⁊ bona intentione: s addit qͣsi & uelud. q calra
non fuint bono fine et bona intentione. s intentioe: que uidet᷑ bona.
et fine: qui putat᷑ bonus. s non ẽ. Hec ideo excepit aus̾ it̾a ut aiunt qͥn

Expanded text:
nt temperasse sermonem cauteque locutum, ubi ait ea quae constat esse peccata, nullo quasi bono fine, nulla velut bona intentione facienda. Non enim simpliciter dixit bono fine et bona intentione, sed addidit quasi et velut; quia talia non fiunt bono fine et bona intentione, sed intentione quae videtur bona, et fine qui putatur bonus, sed non est. Nec ideo accepit August. ista, ut aiunt, quin
Abbreviated transcription (Latin):
absurdum uel in ꝯueniens ħ estimare: queri solet utium
dẽsensii anime & cognitione ueritatis eodem modo sentieudum
st̃ ut scilicet hi quĩ sine peccato nasceretur: sensu & intellizen¬
tra mentis imꝑfatis existerent. et ꝑ accessum temporis in his
ꝓficerent: usq ad ꝑfeccionem. an mox ꝯditi: ꝑfectionem sensus
et cognitionis ꝑcrꝑent.¬

Expanded text:
absurdum vel inconveniens hoc existimare, quaeri solet utrum de sensu animae et cognitione veritatis eodem modo sentiendum sit, ut, scilicet hi qui sine peccato nascerentur, sensu et intelligentia mentis imperfecti existerent, et per accessum temporis in his proficerent usque ad perfectionem; an mox conditi perfectionem sensus et cognitionis percipe
Abbreviated transcription (Latin):
ỹ din: tunc resistendum est. Unde aug̃ decminans qñ sit resistendum potesta¬
ti. in li. de natã boni ait. Si illud iubeat potestas qd̾ nõ debes. facere: hic
sane ꝯtempne potestatem timendo potestatem maiore. Ipsos humarͣ rerum
beat : rursum siquid ip̃e ꝓꝯsul ubeat. ⁊ aliud ubeat imꝑator. nuneiud du¬
bitat᷑ illo ꝯtempto. illi eẽ seruiendum: s̃i gͦ aliud imꝑator aliud ds̃ iubeat:

Expanded text:
unc resistendum est. Unde August., determinans quando resistendum sit potestati, in lib. de Natura boni ait: Si aliquid jubeat potestas quod non debeas facere, hic sane contemne potestnsulem jubeat? Rursum, si quid ipse proconsul jubeat, et aliud jubeat imperator, nunquid dubitatur illo contempto illi esse serviendum? ergo si aliud imperator, aliud Deus jubeat,
Abbreviated transcription (Latin):
erum: quidem adeo eẽ: qd̾ oꝑamͣ homim. s eadem regula utriusq
utiq profecto non dixissem: suam scibem etiam ipsam fidem inter sp̃ẽ

Expanded text:
est quidem a Deo esse quod operamur bonum: sed eadem regula utriusque ntibus nobis; illa itaque profecto non dixissem, si jam scirem etiam ipsam fidem inter Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
aug̾ id tradere: quod quidam opinantur: decorporibꝰ augel patin.
hoc atitem alti cum dixisse tistruunt. non ita sentiendo s abi&um opmionem
referendo. quod ex tpsuis uerb diuidicare uolunt: qitibusraiti tlemones dicunt᷑:
aeria aar imalia. non ait: sunt. Ita enim: quictam dicebant. dehabitatione
eum tra didisse afserendo dicunt quod ipsiis locittionis distictio: ostendit.
dicunt quoq plurimos at holit̾o. itactatores rinhoe comimnisse at ꝯcorditen
docnisse: quocl angeli incorporei sint. nec corpora sibi unita habeant. assumuent au¬
tem aliqñ corpora deo p̃parante adimplecionẽ ministerii: s̃ adeo iuicti. eadẽq:
pꝰ conplectionem deponunt. Inqrtibꝰ corporibꝰ hominibꝰ apparueriit: atq locuti
sunt. & aliqͣndo quidem loctiti sunt. ex ꝑsona dei: sine distinctione alicuiꝰ ꝑso¬
ne. aliquando exꝑsona patris: nel filri. uel sp̃s sci:¬

Expanded text:
us ita tradere quod quidam opinantur de corporibus angelorum. Hoc autem eum alii dixisse astruunt non ita sentiendo, sed opinionem aliorum referendo, quod ex ipsius verbis dijudicare volunt; quibus ait, Daemones dicuntur aerea animalia; non ait sunt; ita enim: Quidam dicebant. De habitatione um tradidisse dicunt, quod ipsius locutionis distinctio ostendit. Dicunt quoque plurimos catholicos tractatores in hoc convenisse atque id concorditer docuisse, quod angeli incorporei sint, nec corpora habeant sibi unita, assumant autem aliquando corpora, Deo praeparante. ad impletionem ministerii sui sibi a Deo injuncti, cademque post expletionem deponunt; in quibus corporibus hominibus apparuerunt atque locuti sunt. Et aliquando quidem locuti sunt ex persona Dei sine distinctione alicujus personae, aliquando ex persona Patris, vel Filii,
Abbreviated transcription (Latin):
N precedent triduo disposita est imiuersitatis huiis munditͥduo seq̃ntiornat᷑ꝰ:¬
mtachinta: et partibꝰ suis distributa. ẜ orma enim luce pͥma die que ininiersa ꝯ¬
illittrany. uo sequentes dies attbuti sunt supreme et infime parti munidi: firi¬
mamento scilieet et aeri. ⁊ aque. ⁊ terre. Nam sccła die: firmamentum desuꝑa
ex pansum est. Terera uero aquarum molibꝰ intra receptacuta sia collectis trabꝰ.
est reuetata: atq aer serenatiis. Quatuor gͥ elementa mundi illis diebꝰ sunis lo¬
cis distnicta sunt: et ordinata sunt. Tribꝰ autem sequentibꝰ diebꝰ ordmata sunt
ilta .iiiiͦ. elementa. Quarta eium die orcdinatum ẽ firmamentum: sole. ⁊lina::
stellis. Qunita: aer inuolatilibꝰ. & aque inpiscibꝰ ornamenta acceꝑunt. Sexta: accep̾
terra inmenta ⁊ reptilia  bestras. ẜ que omĩa factus ẽ homo de terra. et in terra. nõ
tamen ad terram: nec ꝓpter terrani. s ad celum: et ꝓpter cetum .s Añ alia¬
¶Añ alia de orna

Expanded text:
n praecedenti triduo disposita est universitatis hujus mundi machina, et partibus suis distributa. Formata enim luce prima die quae universa illustraret, duo sequentes dies attributi sunt supremae et infimae parti mundi, firmamento scilicet, aeri, terrae, et aquae. Nam secunda die firmamentum desuper expansum est. Tertia vero equarum molibus intra receptacula sua collectis, terra est revelata atque aer serenatus. Quatuor ergo mundi elementa illis diebus, suis locis distincta sunt et ordinata. Tribus autem sequentibus diebus ornata sunt illa quatuor elementa. Quarta enim die ornatum est firmamentum sole, et luna, et stellis. Quinta aer in volatilibus, et aquae in piscibus ornamenta acceperunt. Sexta accepit terra jumenta et reptilia et bestias, postque omnia factus est homo de terra et in terra; non tamen ad terram, nec propter terram, sed ad coelum et propter coelum. 7. Ante alia de orna
Abbreviated transcription (Latin):
pecies autem quoꝵlib corpoꝵ sine quibꝰ recte uiu p̃: minima bona
sunt. Notentie uͦ anini sine quib recte uiui nõ pͭ: media bona sunt.
tem. Entutib nemo male utit᷑. Ceteris autem honis .i. medus et
minimis non solum bene. s eciam quisq male uti p. ꝙ ideo iurtu
te nemo male utit᷑. qr opꝰ iuitutis:. bonꝰ usꝰ istoꝵ. quibꝰ etiam nͥ
bene uti possumꝰ. Nemo autem bene utendo: male utit᷑. Non solũ
autem magna: s eciam media ⁊ minima bona eẽ: prestiterit bonitas
dei. Ecce habes: cria genera bonoꝵ distincta
In quib bonis fit lił

Expanded text:
species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte uiui potest, minima bona sunt; potentiae uero animi, sine quibus recte uiui non potest, media bona sunt. uirtutibus nemo male utitur, ceteris autem bonis, id est mediis et minimis, non te nemo male utitur, quia opus virtutis est bonus usus istorum quibus etiam non bene uti possumus. Nemo autem bene utendo, male utitur; non solum autem magna, sed etiam media, et minima bona esse praestitit bonitas Dei. Ecce habes tria genera bonorum distincta. 11. In quibus bonis sit li
Abbreviated transcription (Latin):
x.: et una pͣ. Id adfelitiamini. aliud dei filio: aliud hominis filio: s non ali. Itẽ cd̃ĩ filis
aliud cle patre: alud de matre. Idem in li iͦ. dec̾m. Cum filio dĩ sit et deus et homo.
alia substantia deus: et alia home
QQualit̾ hi is respondeant.

Expanded text:
um, c. 11 et 12: Aliud Dei Filius, aliud hominis filius: sed non alius. Item, Dei Filius, aliud de Patre, aliud de matre. Idem in libro primo de Trinitate: Cum Filius sit et Deus et homo, alia substantia Deus, et alia homo. 6. Qualiter his respondeant.
Abbreviated transcription (Latin):
est quod fac̃. Non est gͦ timor incaritate etiam iicohata. quia ominis qui cantatẽ ht̃ lie
nõ ꝑfectam et in dm̃ credit. et bona benefac̾. quare seruił non est timor. ille quẽ in can-¬
tate ineohata fore concessit. ⁊ q̃ caritate crescente decresce dix̃. S ille timor ẽ. mitiał.
quẽ nõ negat eẽ in caritate. isi ꝑfecta sit. Seiendũ ⁊ tñ. quod ut̃q .s. timor seruilis

Expanded text:
est quod facit. Non est ergo timor ille in charitate etiam inchoata, quia omnis qui charitatem habet, licet est quod facit. Non est ergo timor ille in charitate etiam inchoata, quia omnis qui charitatem habet, licet non perfectam, et in Deum credit, et bona opera facit. Quare servilis non est timor ille, quem in charitate inchoata fore concessit, et quem crescente charitate decrescere dixit; sed ille est timor initialis, quem non negat esse in charit
Abbreviated transcription (Latin):
amma ne dampnetur. Illa de timore quo timet ne deseratur. Ille est timor quem ca
ritas exoludit. Ille est timor qui ꝑmanet in scłm scłi. Eece in his uerbis p̃dictis aꝑte
ostendit angꝰ. qui sit timor castus. et quis seruilis et qualit̾ differant. In quib etiam
initialẽ cimorẽ significauit qui nec ex toto est seruił. nec ex toto castus. s tanquã
medius aliquid deseruili. et aliquid de casto timore ht̃. fac̃ .i. seriure parcĩ timore
pene. partĩ amore iustitie. ꝑ qͣm timemus puniri. et timenius offend̾e. Ille tunorẽ
Angꝰ ubi non negat timnort̃ ẽẽ cucantate incohata s ꝑfecta qued non pos dhci de seruli.
qua ip̃c suꝑͣ dix̃: seruis cimor non remanet uenente caritate. nec intrat cantas inis pꝰ
sse exeat. nec in illo timore aliquis credit in dñ. et si c̾dat ado nec benefac̃. etiam si bor̃

Expanded text:
anima ne damnetur, illanima ne damnetur, illritas excludit, ille est timor qui permanet in seculum seculi. Ecce in his verbis praedictis aperte ostendit August. quis sit timor castus, et quis servilis, et qualiter differant. In quibus etiam initialem timorem significavit; qui nec ex toto est servilis, nec ex toto castus, sed tanquam medius aliquid de servili, et aliquid de casto timore habet; facit enim servire partim timore poenae, partim amore justitiae per quem timemus puniri, et timemus offendere. Iste timor est bis August., ubi non negat timorem esse in charitate inchoata, sed perfecta; quod non posset dici de servili, quia, ut ipse supra dixit, servilis timor non remanet veniente charitate, nec intrat charitas nisi prius ille timor exeat; nec in illo timore aliquis credit in Deum, etsi credat Deo; nec bene facit, etiamsi bonum
Abbreviated transcription (Latin):
res samaritanas quar̃ unam constituas uolũtatẽ adult̾iũ. s timet ne dampuetur a
marito. Timet maritun. quia adhuc amat nequtiam. hiic nõ est grata s honerosa ma¬
riti p̃sentia. ⁊ si force uuit nequit̾: timet manitum ne ueniat. Iales sunt qui c¬
ment diẽ uiditii. fac alterã amare uir̃. deb̾e illi castos amplexꝰ. nulla se adulterina.
inniunditia macłare uelle. Ista optat p̃sentiã uiri. Illa timet ⁊ illa tunet. Iamgͦ
int̾rogent᷑ qualit̾ cimeant. illa dicet timeo uir̃ ne dampnet. Illa dicet: timeo urũ
ne deserat. Pone hoo in ammo et uiuenis timorẽ. quẽ foras mitait caritas et alium tim
mor tormentum ht̃ torquetur conscientia pecc̾oꝵ. nondum facta iustificatio. est ibi
quod titillat mentẽ. quod pũgat quod stimulet. stimulat ille timor. s intrat ca¬
ritas que sanat quod uuln̾at timor. Iimor castus fac̃ securitatẽ in animo. Audi

Expanded text:
res maritatas; quarum unam constituas volentem facere adulterium, sed timet ne damnetur a res maritatas; quarum unam constituas volentem facere adulterium, sed timet ne damnetur a marito. Timet maritum, quia adhuc amat nequitiam: huic non grata est, sed onerosa mariti praesentia; et si forte vivit nequiter, timet maritum ne veniat. Tales sunt qui timent diem judicii. Fac alteram amare virum, et debere illi castos amplexus, nulla se adulterina immunditia maculare velle: ista optat praesentiam viri. Illa timet et ista timet. Jam ergo interrogentur quare timeant. Illa dicet: Timeo virum ne veniat; ista dicet: Timeo virum ne deserat. Pone haec in animo, et invenies timorem quem foras mittit charitas; et alium timomor tormentum habet; torquetur conscientia peccatorum, nondum facta est justificatio. Est ibi quod titillet mentem, quod pungat, quod stimulet. Stimulat ille timor, sed intrat charitas quae sanat quod vulnerat timor. Timor castus facit securitatem in animo. Audi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dictũ est ꝑ ioh̃em illud dictum est ꝑdd̾. S nolite putare alium ẽẽ sp̃m̃. Sumꝰ
flatus inflat duas tibias nõ pot̾it uiis sp̃c̃ impłe duo corda. et agitare duas lingͣs:
nare possunt : Imimo est ibi quedã ꝯsonantia. est quedã ꝯcordia. s auditorẽ desidat fnida¬
sum. non ociosum. Eoce mouit duas linguas sp̃c d̃i. ⁊ audiumꝰ ex una timnor non ẽ.
in caritate. ⁊ audiuimꝰ ex alia timor dm̃ castus ꝑmanet in scłm scłi. quid ẽ. hoc :̃ diss¬
nant iꝰ nõ. Excute aures intede melodiã. Non sine cã hic addit castus. Illic non adait.
quia ẽ. timor aliquis qui dr̃ castus. est alius timor qui dr̃ non castus. disc̾namus ists
cum diabolo in igne et̾no. Ip̃e ẽ. timor qui introduc̃ caritatẽ. s sic uenit itt exeat.
Si .s. pp̃ penas times dm̃: nõdum amas. q̃m sic tunes. non bona desid̾as. s mala caus.
õ potes melius explanare quid int̾ sit int̾ istos duos timores : qͣm si ponas duas mule¬

Expanded text:
enim dictum est per Joannem, illud dictum est per David; sed nolite putare alium esse spiritum. Si unus flatus inflat duas tibias, non potest unus Spiritus implere duo corda, agitare duas linguas?nare possunt? osum, non otiosum. Ecce movit duas linguas Spiritus Dei, et audivimus ex una: Et timor non est in charitate; audivimus ex alia: Timor Domini castus permanet in seculum seculi. Quid est hoc? Dissonant? Non. Excute aures, intende melodiam; non sine causa hic addidit castus, illic non addidit; quia est timor aliquis qui dicitur castus, est alius qui non dicitur castus. Discernamus istos cum diabolo in igne aeterno. Ipse est timor qui introducit charitatem, sed sic venit ut exeat. Si enim propter poenas times Deum, nondum amas quem sic times; nonon potes melius explanare quid intersit inter duos istos timores, quam si ponas duas mulie
Abbreviated transcription (Latin):
quiequid sciti ab homine pͣ in rebus humanis nisi płimum suꝑuacue uantatis. et
noyie cunositatis est. huic scĩe trbuo. s illud tm̃ qͦd fide saluberrima que ad ueranlã¬
ticudinẽ duc̃. gigintur. nutritur. defendr̃. roboratur. qua soĩã non pollent płimi fi
debeat. pp̃ adipiscendã batã uitã. Aliud est scire quomͦ hoc ip̃m et pus opituletur. ⁊
cont᷑ impios defendat᷑ que ꝓͥo uocabło appellatur scĩa. de his gͦ dnabus iurtictibus id̾¬
iacob. qui quodã modo singła diffinens ait. Sapientia est pietas scĩa uero ẽ. abstn̾
cognitione et dilectione eius quid semꝑ est. et incomutabiłr manet. quod est dais.
abstin̾e uero a malis est. in medio pͣue nationis: prudent̃ conu̾sari. Idẽ quoq in uiliꝰ¬
bñ utimur temporalib rebus. et illa sapientie uł scĩẽ deputatur qͣmuis et illa sapiẽta¬

Expanded text:
quidquid sciri ab homine potest in rebus humanis, ubi plurimum supervacuae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuo; sed illud tantum quo fides saluberrima quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur; qua scientia non pollent fideles pdebeat propter adipiscendam vitam beatam; aliud est scire quomodo hoc ipsum et piis opituletur vel contra impios defendatur; quae proprio vocabulo appellatur scientia. De his quoque duabus virtutibus ida, testante sancto Job, qui, quodammodo singula definiens, ait, c. 28: Sapientia est pietas; scientia vero, abstinere cognitione et dilectione ejus quod semper est et incommutabiliter manet, quod Deus est. Abstinere vero a malis, est in medio pravae nationis prudenter conversari. Idem quoqubene utimur temporalibus rebus; et illa sapientiae, haec scientiae deputatur, quamvis et illa quae sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
timores. cũ sup̃ beda dix̾it duos eẽ. s beda humanũ timorẽ p̃termisit. ⁊ noĩe seruił duos
seruilem et castum timorẽ aꝑte discernit. dumi epłe ad romanos illũ locum expouit.
Non enim accepistis sp̃m seruitutis tm̃ in timore. s accepistis sp̃m adoptionis. filiorum

Expanded text:
timores, cum supra Beda duos dixerit esse. Sed Beda humanum timorem praetermisit, et nomine servilis duos timores, cum supra Beda duos dixerit esse. Sed Beda humanum timorem praetermisit, et nomine servilis duos servilem et castum timorem aperte discernit, dum Epistolae ad Romanos illum locum exponit, c. 8: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis
Abbreviated transcription (Latin):
cula caruis. uel perdere bona mundi ppꝰ quod delinquimus. hic timor malus ẽ. qui in
primo gradu cum niundo deseritur. quem dominus prohibet in euuangelio dicens
gustinus super psalmos. cum per timorem gehenne p̾ertinet se homo a peccabo ꝙ
presentiam udicis et penas inetuit et timore facit quicquid boni facit. I
timore amittendi eternum bonum quod non amat. sod
cunore patiendi malum quod formidat. Non timet ne plat amplerus pulcheriima spõsi.
sed tunet ne mittatur ingehennam. bonis iste timor et utilis. licet insuffitiens. ꝑ qiẽ
sit paulatim consuetudo ustititie et succedit initialis cimor. quando urcipit quod du¬
rum erat amari et sic incipit excludi seruilis timor a caritate et succedit deideti¬
mor castus. siue anicabił. quo timemꝰ ne sponsus tardet. ne discedat. ue offendat᷑.
ne eo careamꝰ. Timor iste de amore uenit. ille quidẽ seruił est. utilis. nõ ꝑmaneus in e

Expanded text:
cula carnis, vel perdere bona mundi, propter quod delinquimus. Hic timor malus est, qui in primo gradu cum mundo deseritur; quem Dominus prohibet in Evangelio dicens, gust., super psal. 127, cum per timorem gehennae continet se homo a peccato, quo praesentiam judicis et poenas metuit, et timore facit quidquid boni facit, non timore amittendi aeternum bonum quod non amat, sed timore patiendi malum quod formidat. Non timet ne perdat amplexus pulcherrimi Sponsi, sed timet ne mittatur in gehennam. Bonus est iste timor et utilis, licet insufficiens; per quem fit paulatim consuetudo justitiae, et succedit initialis timor, quando incipit quod durum erat amari, et sic incipit excludi servilis timor a charitate, succedit deinde timor castus sive amicabilis; quo timemus ne sponsus tardet, ne discedat, ne offendamus, ne eo careamus. Timor iste de amore venit. Ille quidem servilis est utilis, sed non permanen
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ habebit in futõ in sõĩs. Non . 4. timuit xꝰͦ. seꝑari uł offend̾e diñ. s eũ p̃ omnibꝰ reu̾itꝰ ẽ.¬
gͦ timor istoꝵ fuit in xͦ. Quis gͦ fint timor ille quo penã timuit ͦ pͭ timor ille dici
naturał siue humaniis q omnib hominib mẽ. quo horretur mors et formidatur pe
fuit instituta: quia nõ fuit iste timor concretus homini: nec de naturalibus bonis.¬
s quia ex corrupta natura ꝑ pecc̾m hominib aduenit. cui corruptio in oleum tamꝗͣ
eẽt naturał. et est timor iste effectus pec̃ci ut p̃dictum est.

Expanded text:
quem habebit in futuro in sanctis. Non enim timuit ergo timorum istorum fuit in Christo. Quis ergo fuit timor iste quo poenam timuit? Potest timor ille dici naturalis vel humanus, qui omnibus hominibus inest, quo horretur mors ac formidatur poeod prius fuit instituta, quia non fuit iste timor concretus homini, nec de bonis naturalibus; sed quia ex corrupta natura per peccatum omnibus advenit; cui corruptio inolevit, tanquam esset naturalis; et est iste timor, effectus peccati, ut praedictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta eẽt in illo caritas non timeret. ꝑfecta enim caritas faceret ꝑfectũ iustitiã ⁊ nõ
hr̃et quare timeret. immo haberet quare desideraret. ut transeat inquitas ⁊
ueniat regnum di. gͦ timor nõ est in caritate. s in qua caritate : non meohata. In quagͦ.¬
in ꝑfecta ꝑfecta inquit caritas: foras mittit cinorẽ. gͦ incipiat rimor. quia initium
sapientie timor am̃. Gimor qͣi locum p̃parat: caritati: Cum aut̾ caritas ceꝑit habitare:
pelitur timor. qui ei p̃̾parauit locum. qͣntum enim illa crescit: ille decresc̃. et qͣntũ
illa fit intĩor timor pellit̾ foras. maior caritas minor timor. minor caritas: maiorti¬
mor. Si aũ nullus est non est qua intrat caritas. Sic̃ uidemus ꝑ serã introduci linũ
qnͣ aliquid suitur. Sera pruis intrat nisi exeat: non succedit lium. Sic timor prius
occupat m̃tẽ. non aut̾ ibi remanet timor quia idõ intrauit uisi ut introduceret carita¬

Expanded text:
fecta in illo esset charitas, non timeret. Perfecta enim charitas faceret perfectam justitiam, et non haberet quare timeret: imo haberet quare desideraret ut transeat iniquitas, et veniat regnum Dei. Ergo timor non est in charitate. Sed in qua charitate? Non in inchoata. In qua ergo? Sed perfecta, inquit, charitas foras mittit timorem. Ergo incipiat timor; quia initium sapientiae timor Domini. Timor quasi locum praeparat charitati. Cum autem coeperit charitas habitare, peilla fit interior, timor pellitur foras; major charitas, minor timor; minor charitas, major timor. Si autem nullus est timor, non est qua intret charitas, sicut videmus per setam introduci linum quando aliquid suitur; seta prius intrat, et nisi exeat non succedit linum. Sic timor primo occupat mentem; non autem ibi remanet timor, quia ideo intravit, ut introduceret charita
Abbreviated transcription (Latin):
N : sc̃m suam singitam. hoc autẽ non ideo: quodi diabolus habtat in potestate
date uel atferre diuitras cui uelit: s quia eis utit᷑ ad homtnũ temptationem ac
acceptionem
¶ An iom̃s demone sit inħ aere caliginoso: an aliqͥ sit mi fernũ

Expanded text:
am. Hoc autem non ideo est quod diabolus in potestate habeat dare vel auferre divitias cui velit, sed quia eis utitur ad hominum tentationem et deceptionem. 5. An omnes daemones sint in hoc aere caliginoso, an aliqui sint in infern
Abbreviated transcription (Latin):
bo apłi. scilicet corde credit᷑ adiusticiam: ita suꝑ iħm tractans. Ileo ñ
simplicit̾ apłe ait credit᷑. s. corde credit᷑. quiaa cetã potest homo nolens.
cred̾e non pͭ. insi uolens. Intrare eccłiam ⁊ accedere ad altare pͭ. no¬
lens: s non credere. Item suꝑ genesim ubi laban et batuhel: dixerune.
ocemꝰ puellam: ⁊ queramꝰ eiꝰ uoluntatem. dicit expositor quia fi¬
des ÷ uoluntatis: non necessitatis. Ad que respondentes dicimꝰ nõ hec
ita accipienda fore: ut ex uoluntate hominis fides intelligat᷑ ꝓuemi¬
merita incipiant. ꝑ hanc enim ut ait aug̃ suꝑ psalmum .Lx.ui.
nistificat᷑ impiꝰ. idẽ. ut sit de impio piꝰ. ut denide ipsa fides inci¬
piat ꝑdilectionem oꝑtri: unde omĩa bona merita incipiunt. s po¬
cuis hec ideo ita dicta sunt: quia non: fides nisi in eo qui wlt crede.
cui bonam uoluntatem fides p̾uenit non tempore: s causa ꝙ natura.
Unde ang̾ sup̃ genesim ꝯgruent̾ dixit: qd̾ bona uoluntas meis donis

Expanded text:
stitiam; ita super Joannem tractans: Ideo non simpliciter Apostolus ait creditur, sed corde creditur, quia caetera potest homo nolens, credere non nisi volens; intrare ecclesiam, et accedere ad altare potest nolens, sed non credere. Item, super Gen., c. 24, ubi Laban et Batuel dixerunt: Vocemus puellam, et quaeramus ejus voluntatem, dicit expositor quia fides est voluntatis, non necessitatis. Ad quod respondentes, dicimus non haec ita accipie de fore, ut ex voluntate hominis fides intelligatur provenimerita incipiant. Per hanc enim, ut ait Aug., super psal. 67, justificatur impius, id est, fit de impio pius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari; unde omnia bona merita incipiunt. Sed potius haec ideo dicta sunt, quia non est fides nisi in eo qui vult credere, cujus bonam voluntatem fides praevenit non tempore, sed causa et natura. Unde Aug. supra congruenter dixit quod bona voluntas in eis donis
Abbreviated transcription (Latin):
creata fuerit angelica nata. Nunc attendendĩ ẽ. ubi facta fuerit. Testimoniis quo¬
runctam auctoritatũ euident᷑ monstrat᷑: angelos ante casum fuisse incelo. et inde cor
ruisse quodam ꝑsuꝑbram: atios uͦ qui non pecaueriit illic ꝑstitisse. Unde ineriange¬
lio dñs ait. Uidebam fathatran sic̃ fulgur de celo cadentẽ nec appeltat᷑ hic celũ firma¬
ubi scͥpt᷑a dicit. In pͥntipio creauit ds celũ et t̾ram. Celum inquit strabꝰ nõ uifibile.
firmamentũ hic appestat: s. empireũ .i. igneũ uel intellectirale. qd̃ nõ ab ardore. s
asplenore dicit᷑. qđ statim factũ: tepletũ fangelis. Unde cum me bauctarent astͣ
nratutina. et c̾. De hoc quoq becda ait ita hoc suꝑuis celum quod auolubilitate
mundi secretũ est. mox ut creatũ est: scĩs angeł impletum est. quos inprintipi

Expanded text:
creata fuerit angelica natura; nunc autem attendendum est ubi facta fuerit. Testimoniis quarumdam auctoritatum evidenter monstratur angruisse quosdam per superbiam, alios vero, qui non peccaverunt, illic perstitisse. Unde in Evangelio Dominus dicit: Videbam Satanam sicut fulgur de coelo cadentem . Non appellatur iubi Scriptura dicit: In principio creavit Deus coelum et terram. Coelum, inquit Strabus, non visibile firmamentum hic appellat, sed empyreum, id est, igneum vel intellectuale; quod non ab ardore, sed a splendore dicitur, quod statim factum repletum est angelis. Unde Job 38: Ubi eras, cum me laudabant astra matutina? etc. De hoc quoque Beda ita ait: Hoc superius coelum quod a volubilitate mundi secretum
Abbreviated transcription (Latin):
ropter hoc aliqui dicunt quod ñisi illo ligno uteretur: non semꝑ ui¬
neret: qi peccaret. Peccaret enum si illo ligno non uteretur: quia p̃ceptui
crat es ut comederet de om̃i ligno paradisi. nisi debigno scientie boni ꝙ mrali. Si-¬
cuti gͦ peccauit comedendo quod erat ꝓhibitum: ita etram peccaret si non co-¬
mederit quod erat uissum I Si nõ faret p̾ceptũ tit deligno illo ederit. t
tur nunquid posset non mori: Si semꝑ uiueret non ntens illo ligno: nõ erat
ei ex ligno illo posse nõ mori. Si uero nõ poss semꝑ uinere: iderat ei ex illo ligno

Expanded text:
ropter hoc aliqui dicunt quod nisi illo ligno vitae uteretur, non semper viveret, quia peccaret. Peccaret enim si illo ligno non uteretur, quia praeceptum erat ei ut comederet de omni ligno paradisi, nisi de ligno scientiae boni et mali. Sicut ergo peccavit comedendo quod erat prohibitum, ita etiam peccaret si non commederet quod erat jussum. 3. Si non foret praeceptum ut de illo ligno tur, numquid posset non mori. Si semper viveret non utens illo ligno, non erat ei ex illo ligno posse non mori. Si vero non posset semper vivere, id erat ei ex illo ligno
Abbreviated transcription (Latin):
non illo uesceretmr: uiueret semꝑ. sic dec̾mmantes illud: qd̃ supͣ dixit t̃e¬
augustinus. scilicet erat ei deligno uite: non de ꝯditione nature tantum
scilicet. Quas non ex conditione nature solummͦ erat ei: s etram ex illo ligno.
antem uidetur qd̃ ex ligno inte erat ei posse non mori: nõ ex natã
Ideo ẽ dr̃ potunse nõ mori: qi potat uti ligno illo de qͦͥ edes non moreretur.

Expanded text:
non illo vesceretur, viveret semper; sic determinantes illud quod supra dixit August.: Erat ei de ligno vitae, non de conditione naturae tantum, scilicet quasi non ex conditione naturae solummodo erat ei, sed etiam ex illo ligno. ante peccatum ex ligno vitae posse non mori, non ex natura. Ideo enim dicitur potuisse non mori, quia poterat uti ligno vitae, de quo non edens moreretur.
Abbreviated transcription (Latin):
facere: qua facit. Solent .N. illi scrutatores dicere qd̾ ea que facit ds:
non potest meliora face. quia si posset facere ec non faceret: inuidiis esset.
et non sumine bonꝰ et hoc tisimili astruere conant᷑. ait .N. aug̃ in libͦ ques¬
tionum octoginta trium. Ds̃ que genuit qm̃ meliorem se generare nõ po¬
tuit. nichil eni deo melius: debuit equalem. Si eni uoluit et non potuit: in

Expanded text:
facere quam facit? Solent enim illi scrutatores dicere quod ea quae facit Deus, non potest meliora facere, quia si posset facere, et non faceret, invidus esset, et non summe bonus. Et hoc ex simili astruere conantur; ait enim Aug. in lib. tionum octoginta trium: Deus quem genuit, quoniam meliorem se generare non potuit, nihil enim Deo melius genuit aequalem. Si enim po
Abbreviated transcription (Latin):
abutroq sp̃s uͦ .s. non abeterno pͥntipium ẽ. s esse cepit. qura non dicitur
unum pͥntipium om̃ium creatarum. qr uno eodemq modo: pͥntipium rerũ
sunt. Non enim aliter sunt res apatre: et aliter afilio spenitꝰ eodem mͦ. ldeo
apls intelligens hanc tͥnitatem esse unum pͥntipium rerum: ait. E x ipso. et ꝑ
ip̃m it in ipso sunt omnia. Cum uͦ audimꝰ om̃ia esse ex deo. ut ait aug̾ de na¬
tura boni: om̃s utiq nat᷑as intelligere debemꝰ. Ꝙ om̃ta: que nat᷑aliter sunt. Nõ
est pater cum filio. et sp̃u scõ. et hoc: esse cepit. Ab eterno autem pater pͥnti¬
pium filii est: gen̾atione et pater et filiꝰ: unum pͥntipium sp̃c .s. Undeaus¬
dicitur filus. Cum enim diceretur ei tu quis es: Respondit. Printipium qui
ostend̾e: cum se dixit esse pͥntipium. sic̃ et pater pͥntipuim ẽ creat᷑e: qr ab ip̃o

Expanded text:
ro sanctus non ab aeterno principium est, sed esse coepit, quia non dicitur unum principium omnium creaturarum, quia uno eodemque modo principium rerum sunt. Non enim aliter sunt res a Patre, et aliter a Filio, sed penitus eodem modo. Ideo Apostolus intelligens hanc Trinitatem esse unum principium rerum, aipsum, et in ipso sunt omnia. Cum audimus omnia esse ex Deo, omnes utique naturas intelligere debemus, et omnia quae naturaliter sunt. Neque est Pater cum Filio et Spiritu sancto; et hoc esse coepit. Ab aeterno autem Pater principium est Filii generatione, et Pater et Filius unum principium Spiritus sdicitur Filius: cum enim diceretur ei, Tu quis es? respondit, Principium, qui  voluit, cum se dixit esse principium; sicut et Pater principium est creaturae, eo quod ab ipso
Abbreviated transcription (Latin):
rei. quam gignit. uł ei qiram oꝑatur: non possumꝰ negare etram sp̃m scm̃ recte
dici pͥntipium: qr non eum separamꝰ abapeltatione creatoris. qr scͥptum ẽ de illo qd̾
oꝑetur: et utiq inse manens oꝑatur. non enim in aliquid eoꝵ que oꝑatur: ipse
mutatur et uertitur. Unum gͦ pͥntipium ad creat᷑am cum patre et filio: est sp̃s
et illum modũ fatis aꝑuit: quia scilicet oꝑant᷑ om̃ra. E quia suiliter oꝑant᷑
hi tres: ideo unum pͥntipium esse dicuntur.
hic ostricit quonͦ patter si

Expanded text:
rei quam gignit, vel ei quam operatur, non possumus negare etiam Spiritum sanctum recte dici principium, quia non eum separamus ab appellatione creatoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique imutatur et vertitur. Unum ergo principium ad creaturam cum Patre et Filio est Spiritus et illum modum satis aperuit, quia scilicet operantur omnia; et quia similiter operantur hi tres, ideo unum principium esse dicuntur. 3. Hic ostendit quomodo Pater si
Abbreviated transcription (Latin):
is fimilia tanꝗͣ sophistica: et auerita¬
te longinca. cunctisq intẽologia ꝑitĩ
patentia: abicimꝰ responso ineligna
aduertentes. Io tam̃ adicientes qͥe uira
ẽ tm̃ sapientra patris: s nõ uno mo¬
do dicit᷑. Nam sapientia patͥs dicit᷑
illa ꝙͣ genuit. et sapientra patris dr̃
ea qua fapiens ẽ. Diuerfa gͦ ratiodi¬
cti. Ilba em̃ dicit᷑ patris qr eam genu
nita: est eadem fapientra. et ea qua
sapiens: siue ea qira fapiens non est:
intelligat᷑ ꝑsona patris. siue ẽentta pa¬
tris qr ꝑsoira patris que intelligitur
cum dicit᷑ fapientra ingenita. et ꝑso¬
na filii: que significat᷑ cum dr̃ fapiẽ

Expanded text:
is similia, tanquam sophistica et a veritate longinqua, cunctisque in theologia peritis patentia abjicimus, responso indigna advertentes; id tamen adjicientes, quia una tantum Sapientia Patris, sed non uno modo dicitur. Nam Sapientia Patris dicitur illa quam genuit, et Sapientia Patris dicitur ea qua sapiens est. Diversa est ergo ratio dicti. Illa enim dicitur Patris, qui eam genuinita est eadem Sapientia, et ea qua sapiens est; sive ea qua sapiens est intelligatur persona Patris, sive essentia Patris, quia persona Patris quae intelligitur cum dicitur Sapientia ingenita, et persona Fil
Abbreviated transcription (Latin):
d hoc artem qd diximꝰ hominem non
potuisse proficere. uel mereri ꝑ gram cieationis: solet op¬
poni sic. ꝑ illud anxilium gre̾ creationis: potuit stare inbono
acceꝑtit. Sotuit gͦ resistere temptatori. S resistere temptatiom bꝰ
ater suggestionib malis: meritum ÷ ac bonum remunerabi¬
le Omne autem bonum meritum: profect est. ꝑ gram gͥ crea¬
tionis: proficere potuit sine ad iectione alteris grẽ.¬

Expanded text:
d hoc autem quod diximus, hominem non potuisse proficere vel mereri per gratiam creationis solet opponi sic: Per illud auxilium gratiae creationis potuit stare in bono quod acceperat. Potuit ergo resistere tentationi. Sed resistere tentationibus atque suggestionibus malis, meritum est ac bonum remunerabile: omne autem bonum meritum profectus est; per gratiam ergo creationis proficere potuit sine adjectione alterius gr
Abbreviated transcription (Latin):
eorum que cirta eum uentaͣ erant. idest si riunam siram p̾sciuerit: et si¬
militer si p̾scierit bona que habiturꝰ fuisset si in obientia ꝑtitisset. s¬

Expanded text:
eorum que circa eum futura erant, id est, si ruinam suam praesciverit, et similiter praescierit bona quae habiturus fuisset, si in obedientia perstitisset,
Abbreviated transcription (Latin):
oc antem̃ qua occasione dix̾it in libꝰ recractationim pelagio res¬
pondens aꝑit. Id enuim ꝯtͣ manicheos dix: qui in nomine du¬
as natas eẽ ꝯtendunt. unam bonam ex deo: alteram malam ex gen¬
te tenebrarum. que numꝙ̃ uona fuit. nec bonum uelle pͥ. Qd̃ si eẽt:
nõ uid̾et᷑ ei inputandum ẽẽ si non bonum faceret

Expanded text:
oc autem qua occasione dixerit, in libro Retract. Pelagio respondens aperit. Id enim contra Manichaeos dixit; qui in homine duas naturas esse contendunt, unam bonam ex Deo, alteram malam ex gente tenebrarum, quae nunquam bona fuit, nec bonum velle potest; quod si esset, non videretur ei imputandum esse si bonum non faceret
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in sepuscͦ carm tĩ iuntus erat. gͦ nec in inferno innitus erat amine et carni.
imitus erat amme in inferno ⁊ carm in sepulcro.⁊ sic erat illis duolius unitus tẽ¬
nẽ tm̃ assũpsiss non fiuss uerus homo. s pp̃ utriusq assumptionẽ uerus homofut
Si gͦ ibi carnẽ ⁊ amimã sibi iitã nõ habebat uerus homo ibi nõ erat. S cẽpore
motis uusq̃m illa duo iunita habebat. quia nec in sepulcro nec in inferno. nec alibi.
aminã nõ assũpsisset. S cñ quia ex quo assumpsit neutrũ deposuit. s cum utroq ead
umonẽ indesinent̾ tenuit qͣm assim̃do excͣxt.iõ non inꝯgiue ubicumq anime ut utq¬

Expanded text:
et in sepulcro carni tantum unitus erat: ergo nec in inferno unitus erat animae et carni, unitus erat animae in inferno, et carni in sepulcro. Et sic erat illis duobus tunc sentum assumpsisset, non fuisset verus homo, sed propter utriusque assumptionem verus homo fuit. Sic ergo ubi carnem et animam sibi unitam non habebat, verus homo ibi non erat. Sed tempore mortis nusquam illa duo vere unita habebat, quia nec in sepulcro, nec in inferno, nec alibi; animam non assumpsisset. Sed tamen quia ex quo assumpsisset, neutrum deposuit, sed cum utroque eamdem unionem indesinenter tenuit, quam assumendo contraxit; i
Abbreviated transcription (Latin):
sepulcͦ untus erat ap̃õ sicut anme ininferno. alioquin si carni mortue nõ ess unitꝰ
nõ mea drẽcur iacuisse in sepulcro. Amina gͥ in infernũ descendit. caro in sepulcro ia¬
cuit. sapientia cum utroq ꝑmansit. quia in inferno positis ut ait ambr̃. lumen uite
inuenta est int̾ homines. de qͣ abissus dic̃. non est in me. mare dic̃. Non est mecum.
Enec intempore nec in loco sapientia crucifixis cui nec mors tribuenda ost. In ligna
enĩ caro nõ illa oꝑatur omnia sub̃a diuna pendebat. confitedꝰ tũ. xp̃m pependisse in
ligno. et iacuisse in sepulero. s in carne ⁊ fuisse iniferno s in anima sola.

Expanded text:
sepulcro unitus erat Christus, sicut animae in inferno. Alioquin si carni mortuae non esset unitus, non in ea diceretur jacuisse in sepulcro. Anima ergo ad infernum descendit, caro in sepulcro jacuit, sapientia cum utroque permansit, quae in inferno positis, ut ait Ambros. in lib. dias ejus nec inventa est inter homines. De qua abyssus dicit: Non est in me; mare dicit: Non est mecum; ergo nec in tempore, nec in loco sapientia est, cui nec mors tribuenda est. In ligno enim caro, non illa operatrix omnium substantia divina pendebat. Confitemur tamen Christum pependisse in ligno et jacuisse in sepulcro, sed in carne sola, et fuisse in inferno, sed in anima sola.