comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
honorando in xp̃o fratri& conpres brtero
hieronimo cugustinus In du as clute
Nudiui peruenis se in manus tuas litteras meas
sed quod adhucscripta non meruerim uequaqua
inputauerim dilectionitua ealiquid procul dubias
inpedimenti fuit: unde agnosco dñmame potius
depcandumiuttuae uoluntatidet facultatem
mttendi quod rescripseris : nam rescribendi
rmdedit: quia cum uolueris. facillime poteris:
etrpaboc ad me sane perlatum est utrum quidẽ
credere dlibitaui: sed hinc quoq tibi aliquid utrũ
scriberem dubitare non debui: hocaut̃ breuetesse
suggestum caritatituae. a nescio quib fratribus mibi
dictum est : quod librumaduersuste scripserim:
romãq miserim: hoc falsum es i noueris dñm nr̃m
testor hoc me non fecisse: sedsi forte aliqua in aliqͥb
scriptis meis repperiuntur esse. Inquib: aliter
aliquid quam tu sensisse repperior. non contrate
dictum sed quod mibi uidebatur a mescriptum esse
puto tedebere cognoscere Aut si cogosci ũ potest

Expanded text:
honorando in Christo fratri et conpresbytero Hieronymo Augustinus in domino salutem. Audiui peruenisse in manus tuas litteras meas, sed, quod adhuc rescripta non merui, nequaquam inputauerim dilectioni tuae; aliquid procul dubio inpedimenti fuit. unde agnosco a me dominum potius deprecandum, ut tuae uoluntati det facultatem mittendi, quod rescripseris; nam rescribendi iam dedit, quia, cum uolueris, facillime poteris. Etiam hoc ad me sane perlatum utrum quidem crederem,, dubitaui, sed hinc. quoque tibi aliquid utrum scriberem, dubitare non debui. hoc autem breue est: suggestum caritati tuae a nescio quibus fratribus mihi dictum est, quod librum aduersus te scripserim Romamque miserim. hoc falsum esse noueris. deum nostrum testor hoc me non fecisse, sed si forte aliqua in aliquibus scriptis meis reperiuntur, in quibus aliter aliquid quam tu sensisse reperiar, non contra te dictum, sed, quod mihi uidebatur, a me scriptum esse puto te debere cognoscere aut, si cognosci non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs decaelo prostrauit. decaelo adlocutus . ẽ. Ecce
nostris quoq: temporibus peccator & paenitens
uocem decaelestib audiuit. Illi dictum ẽ quid me
per sequeris iste uero audire meruit. demissum ẽ
peccatum tuum. longe ẽ inferior meritis pecca
lo loquimur crudelitatem necis anbelantẽ liceat
audenterdicere quia saulus propter superbiam
uocem increpationis. iste uero propter humilitatẽ
uocem consolationis audiuit. Hunc quia humilitas
strauerat diuina pietas eri gebat illum quia suꝑ¬
bia erexerat diuina seueritas humiliabat. Habette
ergo fiduciam fratres mei de misericordia condi¬
toris nostri. re cogitate quid facitis. recogita¬
te quae fecistis. Largitatem supernae pietats
a spicite & ad miseric ordem iudicem dum adhuc
exspectat cum lacrimis uenite. Considerantes
namq quod iustus sit peccata uestra nolite uegli¬
re. Considerantes uero quod piussit. Nolite dis¬
perare. Praebet apud dm̃ homini fiduciam

Expanded text:
Dominus de coelo prostravit, de coelo allocutus est. Ecce Dominus de coelo prostravit, de coelo allocutus est. Ecce nostris quoque temporibus peccator et poenitens vocem de coelestibus audivit. Illi dictum est: Quid me persequeris? Iste vero audire meruit: Dimissum est peccatum tuum. Longe est inferior meritis peccatlo loquimur crudelitatem necis anhelante, liceat audenter dicere quia Saulus propter superbiam vocem increpationis, iste vero propter humilitatem vocem consolationis audivit. Hunc quia humilitas straverat, divina pietas erigebat, illum quia superbia erexerat, divina severitas humiliabat. Habete ergo fiduciam, fratres mei, de misericordia conditoris nostri; cogitate quae facitis, recogitate quae fecistis. Largitatem supernae pietatis aspicite, et ad misericordem judicem, dum adhuc exspectat, cum lacrymis venite. Considerantes namque quod justus sit, peccata vestra nolite negligere; considerantes vero quod pius sit, nolite desperare. Praebet apud Deum homini fiduciam
Abbreviated transcription (Latin):
fusa ẽ qui in oratione prostratus iacebat tantaq
se illo in loco claritas sparsit ut tota parsi tregionis
illius ex eadem luce igne candisceret. quamabbas
ut uidit intremuit fugiit. Cumq post longum ho¬
rae spatium isdem frater ad monasterium abbas eius
ut disceret ansuperse effusionem tanti luminis ag¬
nouis set requirere eum studuit dicens Vbi fuisti.
At ille latere posse se credens in monasterium sẽ fu¬
isse respondit. Quo negante abbas conpulsus ẽ dice¬
re quid uidisset At ille uidens se esse dep̃hensum
hoc quoq: quod abbatem latebat aperuit adiungens
Quando super me uidistilucem decaelo discendere
uox &iam pariter uenit dicens. demissum ẽ. peccatũ
tuum. Et quidem omnipotens ds̃ peccatum eius potuit
tacendo laxare. sed loquendo peruocem radiando
per lumen exemplosuae misericordiae nostra
ad paenitentiam uoluit corda concutere. Mira¬
mur fratres Rm̃i quod per secutorem suum saulũ

Expanded text:
fusa est qui in oratione prostratus jacebat; tantaque fusa est qui in oratione prostratus jacebat; tantaque se illo in loco claritas sparsit, ut tota pars regionis illius ex eadem luce candesceret; quam abbas ut vidit, intremuit, et fugit. Cumque post longum horae spatium idem frater ad monasterium rediisset, abbas ejus, ut disceret an super se effusionem tanti luminis agnovisset, requirere eum studuit, dicens: Ubi fuisti, frater? At ille, latere posse se credens, in monasterio se fuisse respondit. Quo negante, abbas compulsus est dicere quid vidisset. At ille videns se esse deprehensum, hoc quoque quod abbatem latebat aperuit adjungens: Quando super me vidisti lucem de coelo descendere, vox etiam pariter venit, dicens: Dimissum est peccatum tuum. Et quidem omnipotens Deus peccatum ejus potuit tacendo laxare; sed loquendo per vocem, radiando per lumen, exemplo suae misericordiae nostra ad poenitentiam voluit corda concutere. Miramur, fratres charissimi, quod persecutorem suum Saulum
Abbreviated transcription (Latin):
uiderent. studuit Namq: totomentis ad nisu crucia¬
re carnem uoluptates proprias frangere. Furtiuas
orationes quaerere. cotidianis se lacrimis libare
dispectum sui appetere oblatam afratrib: uenera¬
tionem timere. Hic itaq noc turnas fratrũ uigilias
p̃uenire consueuerat. Et quia mons in quo monaste¬
rium situm ẽ ex uno latere insecretiore parte pro¬
minebat. illuc consuetudinẽ fecerat ante uigilias
egredi ut se cotidie infletu paenitentiae quanto
secretius tanto liberius mactaret. Contemplaba¬
tur namq: districtionẽ uenturi iudicis sui &iameidẽ
iudici concordans. puniebat in lacrimis reatum facino¬
ris sui. Quadam uero nocte abba mona sterii uigilans
hunc latenter egredientẽ intuitus lento foras pede
secutus .ẽ. Quem cum insecreto montis latere cerneret.
in oratione prostratum exspectare uoluit quando surgeret
ut ipsam quoq longanimitatem orationis eius explo¬
raret Cum subito caelitus luxemissa super eum

Expanded text:
viderent. Studit namque toto mentis adnisu cruciaviderent. Studit namque toto mentis adnisu cruciare carnem, voluntates proprias frangere, furtivas orationes quaerere, 1611 quotidianis se lacrymis lavare, despectum sui appetere, oblatam a fratribus venerationem timere. Hic itaque nocturnas fratrum vigilias praevenire consueverat; et quia mons in quo monasterium situm est ex uno latere in secretiore parte prominebat, illuc consuetudinem fecerat ante vigilias egredi, ut se quotidie in fletu poenitentiae quanto secretius, tanto liberius mactaret. Contemplabatur namque districtionem venturi judicis sui, et, jam eidem judici concordans, puniebat in lacrymis reatum facinoris sui. Quadam vero nocte abbas monasterii vigilans hunc latenter egredientem intuitus lento foras pede secutus est. Quem cum in secreto montis latere cerneret in oratione prostratum, exspectare voluit quando surgeret, ut ipsam quoque longanimitatem orationis ejus exploraret, cum subito coelitus lux emissa super eum
Abbreviated transcription (Latin):
rire percussus poterat. saltim exspectatus erubescat
Rem fratres breuiter refero quam uiro uenerabile
maximiano tunc patre monas terii mei atq pr̃bo.
nunc autem siracusano ep̃o narrante cognoui.
Hanc itaq: si solerter auditis caritati uestrae ñ breuit̃
suffragaricredo. Nostris modo temporib uictori¬
nus quidam extitit qui alio quoq nomine e melianus
appellatus ẽ Ne  inopis substantiae iuxta mediocri¬
tatẽ uitae. sed quia plerumq regnat inrerũ opu¬
lentia carnisculpa : inquodam facinore lapsus est¬
quod debuisset ualde pertimiscere acde suae mor¬
tis inmanitate cogitare. Reatus igitur sui consi¬
deratione conpunctus erexit se contra semundi
huius omnia reliquit monas terium petit. Inquo
nimirũ monasterio tantae humilitatis tanta eq:
sibi districtionis extitit ut cuncti fratres quulle
ad amorem diuinitatis excreuerant suam coge¬
rentur uitam dispicere . dum illius paenitentiã

Expanded text:
riri percussus poterat, saltem exspectatus erubescat. 18. riri percussus poterat, saltem exspectatus erubescat. 18. Rem, fratres, breviter refero, quam viro venerabili Maximiano tunc patre monasterii mei atque presbytero, nunc autem Syracusano episcopo narrante, cognovi. Hanc itaque si solerter auditis, charitati vestrae non breviter suffragari credo. Nostris modo temporibus Victorinus quidam exstitit, qui alio quoque nomine Aemilianus appellatus est, non inops substantiae juxta mediocritatem vitae; sed quia plerumque regnat in rerum opulentia carnis culpa, in quodam facinore lapsus estquod debuisset valde pertimescere, ac de suae mortis immanitate cogitare. Reatus ergo sui consideratione compunctus, erexit se contra se, mundi hujus omnia dereliquit, monasterium petiit. In quo nimirum monasterio tantae humilitatis tantaeque sibi districtionis exstitit, ut cuncti fratres, qui illic ad amorem divinitatis excreverant, suam cogerentur vitam despicere, dum illius poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
contempsit. quasi conditori suo dorsum mentis in faciẽ
dedit. sedecce adhuc post tergum sequitur & monet.
quiaiam & a nobis contemptus ẽ & tamen nos adhuc
uocare noncessat. Quasi dorsum ei infaciem dedimus
cuius uerba dispicimus cuius p̃cepta calcamus ed
stans post tergum nos a uersos reuocat. qui e uidet
quod dispicitur & tamen ꝑ praecepta lamat. per
patientiaon ex spectat Pensate ergo fratres bem̃i
si cui libet uestrum loquenti famulus suus subito
superbiret terga in faciem mitteret. Num quid
Non contemptus dominus eius superbiam feriret
uulnera districtae anima duersionis infligeret
Ecce uos peccando auctorinostro terga in faciem
dedimus & tamen sustinemur. superbe auersos
benigne reuocat & qui ferirenos aduersantes po¬
tuit ut reuertamurmunera ꝓmittit. Tanta
enim conditoris nostrimisericordia duritiã nostri
reatus emolliat & homo qui malum quod fecit expe¬

Expanded text:
contempsit, quasi conditori suo dorsum mentis in faciem contempsit, quasi conditori suo dorsum mentis in faciem dedit. Sed ecce adhuc post tergum sequitur et monet, quia jam et a nobis contemptus est, et tamen nos adhuc vocare non cessat. Quasi dorsum ei in faciem dedimus cujus verba despicimus, cujus praecepta calcamus; sed stans post tergum nos aversos revocat, qui et videt quod despicitur, et tamen per praecepta clamat, per patientiam exspectat. Pensate ergo, fratres charissimi, si cuilibet vestrum loquenti famulus suus subito superbiret, terga in faciem mitteret, nunquid non contemptus dominus ejus superbiam feriret, vulnera districtae animadversionis infligeret? Ecce nos peccando auctori nostro terga in faciem dedimus, et tamen sustinemur. Superbe aversos benigne revocat, et qui ferire nos aversantes potuit, ut revertamur munera promittit. Tanta ergo conditoris nostri misericordia duritiam nostri reatus emolliat, et homo qui malum quod fecit expe
Abbreviated transcription (Latin):
seduir flagellis eruditus semet ipsum protinus cumperi¬
culo militum aquã desiderasse rep̃hendit . eamq dño fun¬
dens libauit. sicut illic scriptum ẽ. libauit eam dño. Insa¬
crificio quippe dñi effusa aqua conuersa ẽ quia culpã
concupiscentiae. mactauit ꝑpaenitentiã rep̃hensio¬
pauit. Qui enimse in licita perpetrasse meminerat
contra semet ipsum iamrigidus &iam alicitis abstinebat
sic sic agamus paenitentiã si ea quae commisimus. per¬
fectae deploramus. Pensemus super nos diuitias
conditoris nostri peccare nos uidet & pertulit. qui
nos ante culpam peccare prohibuit. &iam post culpa
expectare adueniam nondesistit. Ecce ipse Nos quem
despeximus uocat. Auersi ab illo sumus & tamen ũ
ent uocem post tergum monentes. Quasi in faciem
homo ẽ monitus. quando adiustitiam conditus p̃cepta
rectitudinis accepit. sed cum hac eandem p̃cepta

Expanded text:
Sed vir flagellis eruditus semetipsum protinus cum periSed vir flagellis eruditus semetipsum protinus cum periculo militum aquam desiderasse reprehendit, eamque Domino fundens libavit, sicut illic 1610 scriptum est: Libavit eam Domino . In sacrificium quippe Domini effusa aqua conversa est, quia culpam concupiscentiae mactavit per poenitentiam reprehensiopavit. Quia enim se illicita perpetrasse meminerat, contra semetipsum jam rigidus, etiam a licitis abstinebat. Sic sic agimus poenitentiam, si ea quae commisimus perfecte deploramus. Pensemus supernas divitias conditoris nostri. Peccare nos vidit, et pertulit. 17. Qui nos ante culpam peccare prohibuit, etiam post culpam exspectare ad veniam non desistit. Ecce ipse nos, quem despeximus, vocat. Aversi ab illo sumus, et tamen non ent vocem post tergum monentis Isai XXX, 20, 21. Quasi in faciem homo monitus est quando, ad justitiam conditus, praecepta rectitudinis accepit. Sed cum haec eadem praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
perpetrare uitiatimeat. Nam cogitandum sũm¬
opere ẽ ut qui se in licita meminit commisisse a quibus¬
dam &iam licitis studeat abstinere. Quatenus ꝑ hoc
conditori suo satis faciat ut qui commisit prohibita
sibimetipsi abscidere debeat &iam concessa. Et se ne¬
praehendat inminimis qui se meminit in maximis deli¬
quisse minima sunt quae loquor. si haec exsacrielo¬
quii testimoniis non adfirmo. Lexcerte ueteris tes¬
tamenti alienam uxorẽ concupisci prohibet. A rege
uero fortia iuberimilitib: uel desiderare aquã Ñpoena¬
li teruetat. Et cuncti nouimus quod dauid concupiscertiae
mucrone trans fixus alienã coniugẽ concupiuit & abs¬
tulit. Cuiusculpã digna uerbera sunt sequuta. & malũ
quod perpetrauit ꝑ paenitentiae lamenta correxit
quicum longe post contra hostium cuneos sederet . aquã
electimilites. intercateruas aduersantiũ medias erum¬
pentes aquã quam rex desiderauerat in lesi detulerunt:

Expanded text:
perpetrare vitia timeat. 16. Nam cogitandum summperpetrare vitia timeat. 16. Nam cogitandum summopere est ut qui se illicita meminit commisisse a quibusdam etiam licitis studeat abstinere, quatenus per hoc conditori suo satisfaciat, ut qui commisit prohibita sibimetipsi abscindere debeat etiam concessa, et se reprehendat in minimis qui se meminit in maximis deliquisse. Nimia sunt quae loquor, si haec ex sacri eloquii testimoniis non affirmo. Lex certe Veteris Testamenti alienam uxorem concupisci prohibet , a rege vero fortia juberi militibus, vel desiderari aquam, non poenaliter vetat. Et cuncti novimus quod David, concupiscentiae mucrone transfixus, alienam conjugem et concupivit et abstulit . Cujus culpam digna verbera sunt secuta, et malum quod perpetravit per poenitentiae lamenta correxit. Qui cum longe post contra hostium cuneos sederet, aquam belecti milites, inter catervas adversantium medias erumpentes, aquam quam rex desideraverat illaesi detulerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uet ne disperent in malis. Iustus es iram pertimesce
ne corruas. Peccator es. p̃sume demisericordia ut
surgas. Ecce autem iam lapsisumus. stare Nequa quã
ualemus. in prauis nostris desideriis iacemus. sed qui
nos condidit rectos adhuc exspectat & prouocat ut
surgamus sinum suae pietatis aperit. Nosq ad sereci¬
pere ꝑpaenitentiã quaerit. sed paenitentiã agere
digne Non possumus. Nisi modum quoq eiusdem
paenitentiae cognoscamus. Paenitentiã quippe
agere ẽ & perpetrata mala plangere & plan¬
genda non perpetrare. Nam qui sic̃ alia deplorat
ut tamen alia committat adhuc paenitentiã agere
aut ignorat aut dissimulat. Quid enim prodest
si peccata quis luxoriaȩ defleat & tamen adhuc aua¬
ritiae aestib anhelet : Qut quid prodest surae culpas
iamlugeat & tamen adhuc inuidiae facib: tabescat
sed minus ẽ ualde quod dicimus ut qui peccata deplorat
ploranda minime committat. Et qui plangit uitium

Expanded text:
vet, ne desperent in malis. Justus es, iram pertimesce, vet, ne desperent in malis. Justus es, iram pertimesce, ne corruas; peccatos es, praesume de misericordia, ut surgas. Ecce autem jam lapsi sumus, stare nequaquam valuimus, in pravis nostris desideriis jacemus. Sed qui nos concidit rectos, adhuc exspectat, et provocat ut surgamus. Sinum suae pietatis aperit, nosque ad se recipere per poenitentiam quaerit . Sed poenitentiam agere digne non possumus, nisi modum quoque ejusdem poenitentiae cognoscamus. Poenitentiam quippe agere est et perpetrata mala plangere, et plangenda non perpetrare. Nam qui sic alia deplorat, ut tamen alia committat, adhuc poenitentiam agere, aut dissimulat, aut ignorat. Quid enim prodest si peccata quis luxuriae defleat, et tamen adhuc avaritiae aestibus anhelat? Aut quid prodest, si irae culpas jam lugeat, et tamen adhuc invidiae facibus tabescat? Sed minus est valde quod dicimus, ut qui peccata deplorat ploranda minime committat, et qui plangit vitia
Abbreviated transcription (Latin):
sint sicut speciale nomine dominationes & principa¬
tus uocantur. Cuncta sibi singulorũ sunt quia per
caritatẽ sp̃s ab alio in aliis habentur. sed ecce dum cae¬
lestium ciuium secretarimamus ab expositionis nrã e
ordine longe digressi sumus. sũs piremus ergo adeos
de quib: loquimur sed redeamus ad nos. Meminis se
& enim debemus quia caro sumus. Taceamus interĩ
de secretis caeli sed ante conditoris oculos manu paen¬
tentiae tergeamus maculas pulueris nostri. Ecce
ipsã diuina misericordia pollicetur dicens. Taudiũ
erit incaelo super unũ peccatorẽ paenitentiã agentẽ.
Et tamen per ꝓphetã dñs dicit. Quia quacumq: die ius¬
tus peccauerit omnes iustitiae eius in obliuione erunt
corãme. Pensemus si possumus dispensationẽ suꝑnae
pietatis. stantib: si caecider it minatur poenam.
Lapsis uero ut surgere appetant. ꝓmittit misericordi¬
am. Illos terretne praesumant in bonis. istos refo¬

Expanded text:
sint, sicut speciali nomine dominationes et principasint, sicut speciali nomine dominationes et principatus vocantur, cuncta ibi singulorum sunt, quia per charitatem spiritus ab alio in aliis habentur. 15. Sed ecce dum coelestium civium secreta rimamur, ab expositionis nostrae ordinae longe digressi sumus. Suspiremus ergo ad eos de quibus loquimur, sed redeamus ad nos. Meminisse etenim debemus quia caro sumus. Taceamus interim de secretis coeli, sed ante conditoris oculos manu poenitentiae tergamus maculas pulveris nostri. Ecce ipsa divina misericordia pollicetur, dicens: Gaudium erit in coelo super uno peccatore poenitentiam agente; et tamen per prophetam Dominus dicit: Quia quacunque die justus peccaverit, omnes justitiae ejus in oblivione erunt coram me . Pensemus, si possumus, dispensationem supernae pietatis. Stantibus, si ceciderint, minatur poenam; lapsis vero, ut surgere appetant, promittit misecricordiam. Illos terret, ne praesumant in bonis; istos refo
Abbreviated transcription (Latin):
sedere &uam super cherubin dñs exuicini agminis aequa¬
litate perhibetur sic quippe inilla summa ciuitate spe¬
cialia quaedam singulorum sunt ut tamen sint conimu¬
nia omnium & quod in se quisq ex parte habet. hoc in
alioordine totum possidet. sed idcirco uno eodemq
uocabulo communiter noncensentur ut ille ordo uo¬
cari priuato uniuscuiusq rei nomine debeat. qui banc
in munere plenius accepit. sera phinniamq incendiũ
diximus & tamen amore conditoris simulomnes ardenT
Cherubin uero plenitudinẽ scientiae. & tamen qui sabi
aliquid Nesciat ubi ipsum omnes simul fonte scientia e
dm̃ uident : Throni illa agmina quoq: quib: conditor
p̃sꝗdet uocantur sed beatus esse quis potest. Nisi crea¬
tor suus eiusmenti praesddeat. Quae ergo ex parte
ab omnib: habentur eis in priuato nomine data sunt.
qui haec in munere plenius acciperunt. Nam & si qua
illic sic alii habeant ut habere ab aliis nequaquã pos¬

Expanded text:
sedere etiam super cherubim Dominus ex vicini agminis aequasedere etiam super cherubim Dominus ex vicini agminis aequalitate perhibetur. Sic quippe in illa summa civitate specialia quaedam singulorum sunt, ut tamen sint communia omnium; et quod in se ex parte quisque habet, hoc in alio ordine totum possidet. Sed idcirco uno eodemque vocabulo communiter non censentur, ut ille ordo vocari privato uniuscujusque rei nomine debeat, qui hanc in munere plenius accepit. Seraphim namque incendium diximus, et tamen amore conditoris simul omnes ardent. Cherubim vero plenitudinem scientiae, et tamen quis ibi aliquid nesciat ubi ipsum omnes simul fontem scientiae Deum vident? Throni quoque illa agmina quibus conditor praesidet vocantur, sed beatus esse quis potest, nisi Creator suus ejus menti praesideat? Quae ergo ex parte ab omnibus habentur, eis in privato nomine data sunt qui haec in munere 1609 plenius acceperunt, Nam et si qua illic sic alii habent, ut haberi ab aliis nequaquam pos
Abbreviated transcription (Latin):
gelus adangelũ dicit. curre & loquere dubium Nonẽ
quia alius alium mittit. Minora uero sunt quae mit¬
tuntur quam qui mittunt. sed hoc quoq: de ipsis agmi¬
nib: quae mittuntur certum tenemus. quia & cum ad
nos ueniunt. sic ex terius implent ministeriũ ut tamen
Numquã de sint interius percontemplationẽ. Et mit¬
tuntur igitur & adsistunt. quia &si circum scriptus
ẽ angelicus sp̃s. summus tamen sp̃s ipse qui ds̃ est circũ¬
scriptus non ẽ. Angeli itaq & missi ante ipsum sunt:
quia quo libetmissi ueniant antra ipsum currunt.
sciendum quoq: ẽ quia plerumq: ipsi beatorũ spirituũ
ordines uic inorũ sibi ordinũ uocabula sortiuntur
Thronos & enim scilicet sedes dĩspecialẽ beatorũ spiri¬
tuum ordinẽ diximus. Et tamen ꝑpsalmistam dicitur.
Quisedes suꝑcherubin appare. Quia uidelicet dumin
ipsis distinctionib: agminũ cherubin thronis iung teu

Expanded text:
gelus ad angelum dicit Curre et loquere, dubium non est gelus ad angelum dicit Curre et loquere, dubium non est quia alius alium mittit. Minora vero sunt quae mittuntur, majora quae mittunt. Sed hoc quoque de ipsis agminibus quae mittuntur certum tenemus, quia et cum ad nos veniunt, sic exterius implent ministerium, ut tamen nunquam desint interius per contemplationem. Et mittuntur igitur, et assistunt, quia etsi circumscriptus est angelicus spiritus, summus tamen spiritus ipse, qui Deus est, circumscriptus non est. Angeli itaque et missi, et ante ipsum sunt, quia quolibet missi veniant, intra ipsum currunt. 14. Sciendum quoque est quia plerumque ipsi beatorum spiritum ordines vicinorum sibi ordinum vocabula sortiuntur. Thronos etenim, scilicet sedes Dei, specialem beatorum spirituum ordinem diximus, et tamen per Psalmistam dicitur: Qui sedes super cherubim, appare , quia videlicet, dum in ipsis distinctionibus agminum cherubim thronis junguntur,
Abbreviated transcription (Latin):
milia adsistebant ei : Aliud ẽ. namq: ministrare aliud
ad sistere : qui administrant dõ. qui & ad nosnuntiando
exeunt: Adsistunt uero qui sic contemplatione intima
ꝑfruuntur. ut ad explenda forasopera minime mittan¬
tur : sed quia in quibusdã scripturae locis quaedã ꝑcheru¬
bin qua edã uero ꝑseraphin agi didicimus ũtrũ perse haec
faciant anper subiecta agmina agatur. Quae sicut
dicitur in eo quod amaiorib: ueniunt maiorũ uocabula
sortiuntur. Nos adfirmare nolumus quod apertis
testimoniis nĩad probamus. hoc tam̃ certissime scimis
quia ad explendũ de supernis ministeriũ. alii sp̃s alios
mittunt. Taccharia scilicet ꝓpheta testante. quat
Ecce angelus quiloquebatur. in me egrediebatur. &
alius angelus egrediebatur in occursum eius. & dixit
adeum. Curre & loquere ad puerum istũ dicens.
Absq muro habitabitur hierusalem. Dumeniman¬

Expanded text:
millia assistebant ei . Aliud namque est ministrare, aliud millia assistebant ei . Aliud namque est ministrare, aliud assistere, quia hi administrant Deo, qui et ad nos nuntiando exeunt; assistunt vero qui sic contemplatione intima perfruuntur, ut ad explenda foras opera minime mittantur. 13. Sed quia in quibusdam Scripturae locis quaedam per cherubim, quaedam vero per seraphim agi didicimus, utrum per se haec faciant, an per subjecta agmina agantur, quae, sicut dicitur, in eo quod a majoribus veniunt majorum vocabula sortiuntur, nos affirmare nolumus quod apertis testimoniis non approbamus. Hoc tamen certissime scimus, quia ad explendum de supernis ministerium alii spiritus alios mittunt, Zacharia scilicet propheta testante, qui ait: Ecce angelus qui loquebatur in me egrediebatur; et ecce alius angelus egrediebatur in occursum ejus, et dixit ad eum: Curre, et loquere ad puerum istum, dicens: Absque muro habitabitur Jerusalem . Dum enim an
Abbreviated transcription (Latin):
quodexminoribus angelorũ agminib foris ad explendũ
ministerũ uel uisibiliter uel in uisibiliter mittuntur. scili¬
cet quia adhumana solacia aut angeli aut archangeli ue¬
niunt Nam sũperiora illa agmina ab intimis num quam
recedunt : Qnm ea quae p̃minent usum exterioris ministe¬
rii. Nequaquã habent : Cui reiillud uidetur ẽẽ contrariũ.
quodisaias dicit : Et uolauit ad me unus deseraphin & in ma¬
nu eius calculus quem forcipe tulerat de altari & tetigit
osmeum: sed in hac ꝓphetae sententia uult intellegi:
quia hii sp̃s quimittuntur eorũ uocabulũ ꝑcipiunt quorũ
officia gerunt : Quia enim ut peccata locutionis incendat:
de altari angelus carbonẽ portat: seraphin uocatur
quod incendium dicitur ⁊ Huic autẽ sensui& illud creditur.
noñ in conuenienter opitulari . Quod ꝑdanihelem dicitur.⁊
milia milium minis trabant ei . & decies milies centena

Expanded text:
quod ex minoribus angelorum agminibus foras ad explendum quod ex minoribus angelorum agminibus foras ad explendum ministerium vel visibiliter vel invisibiliter mittuntur, scilicet quia ad humana solatia ut angeli aut archangeli veniunt. Nam superiora illa agmina ab intimis nunquam recedunt, quoniam ea quae praeeminent usum exterioris ministerii nequaquam habent. Cui rei illud videtur esse contrarium quod Isaias dicit: Et volavit ad me unus de seraphim, et in manu ejus calculus, quem forcipe tulerat de altari, et tetigit os meum . Sed 1608 in hac prophetae sententia vult intelligi quia ii spiritus qui mittuntur eorum vocabulum percipiunt quorum officium gerunt. Qui enim, ut peccata locutionis incendat, de altari angelus carbonem portat, seraphim vocatur, quod incendium dicitur. Huic autem sensui et illud creditur non inconvenienter opitulari, quod per Danielem dicitur: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena
Abbreviated transcription (Latin):
uos met ipsos reducite. secretorũ uestrorũ merita co¬
gitationesq discutite : Videte siquid iam boni uobiscũ
intus agitis : Vide te si innumero horũ agminũ quae
breuiter tangendo ꝑstrinximus. sortem uestrae uoca¬
tionis inuenitis : Vae autem animae quae se dehis bonis
quae enumerauimus minime aliquid recognoscit. Ciq
adhuc uaedeterius inminet si & priuatam sedonis in¬
tellegit & nequa quã gemit :: Quisquis ergo talis. ẽ
fratres mei: gemendus ẽ ualde quia non gemit. Pen¬
semus igitur accepta electorũ munera & uirtute
qua possumus ad amorẽ tantae sortis anhelemus: Qui
insedonorũ gratiã minime recognoscit. gemat: Qui uero
in sẽ minora cognoscit. maiora aliis non inuideat : Quia
& supernae illȩ distinctionss beatorũ spirituum dto unt
conditeiut aliae alis sint p̃latae : fertur uero dronisiuiss¬
amopa gita antiquus uidelicet & uenerabilis paterdicene S¬

Expanded text:
vosmetipsos reducite, secretorum vestrorum merita covosmetipsos reducite, secretorum vestrorum merita cogitationesque discutite. Videte si quid jam boni vobiscum intus agitis, videte si in numero horum agminum quae breviter tangendo perstrinximus, sortem vestrae vocationis invenitis. Vae autem animae quae in se de his bonis quae enumeravimus minime aliquid recognoscit. Eique adhuc vae deterius imminet, si et privatam se donis intelligit, et nequaquam gemit. Quisquis ergo talis est, fratres mei, gemendus est valde, quia non gemit. Pensemus igitur accepta electorum munera, et virtute qua possumus ad amorem tantae sortis anhelemus. Qui in se donorum gratiam minime recognoscit gemat, qui vero in se minora cognoscit, majora aliis non invideat, quoniam et supernae illae distinctiones bonorum spirituum ita sunt conditae, ut aliae aliis sint pAreopagita, antiquus videlicet et venerabilis Pater, dicere
Abbreviated transcription (Latin):
legis ẽ caritas . Omnis qui dĩ & proximi caritate cȩte¬
ris amplius pleni sunt meritorum suorũ sortem in ter
cherubin Numeros perciperunt. Et sunt non nulli
qui supernȩ contemplationis igniaccensi in solo condi¬
toris sui desiderio anhelant. Nihiliam in hoc mundo
cupiunt solo ae ternitatis amore pascuntur : Terrena
quaeq: abiciunt cuncta temporalia mente transcen¬
dunt :amant & ardent atq: in ipso suo ardore requi¬
escunt : Amando ardent. loquendo & alios acendunt
Et quos uerbo tangunt. ardere protinus indĩ amore
faciunt Quidergo istos nisi seraphindixerim : quo¬
rũ cor inigne conuersum ucłt &urit . quia & mentũ
oculos ad superna inluminant . & conpungendo in
fletib: uitiorũ rubiginẽ purgant . Qui ergo ita ad
amorẽ sui conditoris inflammati sunt quo nisi in ter
seraphin numerũ sortem suae uocationis acceperunt.
sed haec fratres Nmĩ me loquente introrsus uos ad

Expanded text:
legis est charitas , omnes qui Dei et proximi charitate caetelegis est charitas , omnes qui Dei et proximi charitate caeteris amplius pleni sunt meritorum suorum sortem inter cherubim numeros perceperunt. Et sunt nonnulli qui, supernae contemplationis facibus accensi, in solo conditoris sui desiderio anhelant, nihil jam in hoc mundo cupiunt, solo aeternitatis amore pascuntur, terrena quaeque abjiciunt, cuncta temporalia mente transcendunt, amant et ardent, atque in ipso suo ardore requiescunt, amando Et quos loquendo tangunt, ardere protinus in Dei amore faciunt. Quid ergo istos, nisi seraphin dixerim? quorum cor in ignem conversum lucet, et urit; quia et mentium oculos ad superna illuminant, et compungendo in fletibus, vitiorum rubiginem purgant. Qui ergo ita ad amorem sui Conditoris inflammati sunt, quo isti, nisi inter seraphin numerum sortem suae vocationis accepeSed haec, fratres charissimi, me loquente, vos introrsus ad
Abbreviated transcription (Latin):
uocentur : Vnde & ad morsendicitur : Ecce constitui
te dm̃pharaonis : quo ergo isti nisi inter numeros
dominationũ currunt: Et sunt non nulli. quidum
sibimet ipsis uigilanticura dominantur dum sẽ sollicita
intentione discutiunt: diuino timoreͥ semꝑ inhȩrentes.
hoc inmunere uirtutis accipiunt ut iudicare rectae
& alios possent : quorum ꝓfectomentib: dumdiuina
contemplatio praesto ẽ in his uelut inthronosuo dñs
praesȩdens aliorum facta examinat & cuncta mira¬
biliter desua sede dispensat: Quid ergo istinisi throni
sui conditoris sunt : uel quonisi ad supernarũ ciuium Nu¬
meros ad scribuntur : perquos dum scã ecclesia regitur:
plerumq de quibusdã suis infirmis actib &ia melecti
iudicantur. Et sunt non nulli qui tanta dĩac ꝓximi
dilectione pleni sunt : ut cherubiniure nominentur .
quia enim ut p̃fatisumus cherubin plenitudo scientiae
dicitur: Et paulo dicente didicimus. quia plenitudo

Expanded text:
vocentur; unde et ad Moysen dicitur: Ecce constitui vocentur; unde et ad Moysen dicitur: Ecce constitui te deum Pharaonis . Quo ergo isti nisi inter numeros dominationum currunt? Et sunt nonnulli qui, dum sibimetipsis vigilanti cura dominantur, dumque se sollicita intentione discutiunt, divino timori semper inhaerentes, hoc in munere virtutis accipiunt, ut judicare recte et alios possint. Quorum profecto mentibus dum divina contemplatio 1607 praesto est, in his velut in throno suo Dominus praesidens, aliorum facta examinat, et cuncta mirabiliter de sua sede dispensat. Quid ergo isti nisi throni sui conditoris sunt? vel quo nisi ad supernarum sedium numeros ascribuntur? Per quos dum sancta Ecclesia regitur, plerumque de quibusdam suis infirmis actibus etiam electi judicantur. Et sunt nonnulli qui tanta Dei ac proximi dilectione pleni sunt, ut cherubim jure nominentur. Quia enim, ut praefati sumus, cherubim plenitudo scientiae dicitur, et Paulo dicente didicimus quia plenitudo
Abbreviated transcription (Latin):
tunt : isti itaq: in angelorum Numero currunt: Et
sunt Non nulli qui diuine largitatis munere refecti.
secretorũ caelestiũ summa & capere p̃ualent & nin¬
tiare :: Quo ergo istinisi inter archangelorũ Nume¬
rũ deputantur : Et sunt alii qui mira faciunt: signa
ualenter operantur uo igitur istinisi ad superna
rũ uirtutũ sortem &numerũ congruunt : Et sunt
non nulli qui &iam de obsessis corporib: malignos sp̃s
fugant : eosq uirtute orationis & ui acceptae potesta¬
tis eiciunt: quoitaq: isti meritum suũ nisi inter potes¬
tatũ caelestiũm numerũ sortiuntur : Et sunt non nul¬
li qui acceptis uirtutib: &iam electorũ hominũ merita
transcendunt : Cumq & bonis meliores sunt: electis
quoq: fratrib principantur : Quo ergo isti sortẽ suã nisi
inter principatuum Numeros accłperunt: Et sunt ñ
nulli quisic in semetipsis cunctis uitiis omnibusq desideris
dominantur ut ipso iurae munditiae diunter homines

Expanded text:
tunt. Isti itaque in angelorum numerum currunt. Et tunt. Isti itaque in angelorum numerum currunt. Et sunt nonnulli qui, divinae largitatis munere refecti, secretorum coelestium summa et capere praevalent, et nuntiare. Quo ergo isti nisi inter archangelorum numerum deputantur? Et sunt alii qui mira faciunt, signa valenter operantur. Quo rum virtutum sortem et numerum congruunt? Et sunt nonnulli, qui etiam de obsessis corporibus malignos spiritus fugant, eosque virtute orationis, et vi acceptae potestatis ejiciunt. Quo itaque isti meritum suum, nisi inter potestatum coelestium numerum sortiuntur? Et sunt nonnulli, qui acceptis virtutibus etiam electorum hominum merita transcendunt, cumque et bonis meliores sint, electis quoque fratribus principantur. Quo ergo isti sortem suam, nisi inter prinnulli qui sic in semetipsis cunctis vitiis omnibusque desideriis dominantur, ut ipso jure munditiae dii inter homines
Abbreviated transcription (Latin):
Quia enim superna illa ciuitas exangelis & hominib cons¬
tat ad quã tantũ credimus humanũ genus a scendere
quantos illic contigit electos angelos remansisse: sicut
scriptum ẽ statuit terminos gentium secundũ numerũ
angelorũ dĩ: Debemus & nos aliquid ex illis diftinctioni¬
b: supernorum ciuium adusum nostrae conuersationis
trahere. Nosq ipsos ad incrementa uir tutum bonis stu¬
diis in flammare : Quia enim tanta illic ascensura
creditur multitudo hominũ quanta multitudo re¬
mansit angelorũ : super ẽ ut ipsi quoq: homines qui ad
caelestem patriam redeunt ex eis agminib: aliquidilluc
reuertentes imitentur. Distinctae namq: conuerfatio¬
nes hominum singulorũ agminũ ordinib: congruunt.
ut in eorũ sortem per conuersationis similitudinẽ depu¬
tentur : Nam sunt pleriq: qui parua capiunt sed tam̃
haec eadem parua. pie adnuntiare fratrib non desis¬

Expanded text:
Quia enim superna illa civitas ex angelis et hominibus consQuia enim superna illa civitas ex angelis et hominibus constat, ad quam tantum credimus humanum genus ascendere, quantos illic contigit electos angelos remansisse, sicut scriptum est: Statuit terminos gentium secundum numerum angelorum Dei , debemus et nos aliquid ex illis distinctionibus supernorum civium ad usum nostrae conversationis trahere, nosque ipsos ad incrementa virtutum bonis studiis inflammare. Quia enim tanta illuc ascensura creditur multitudo hominum, quanta multitudo remansit angelorum, superest ut ipsi quoque homines qui ad coelestem patriam redeunt ex eis agminibus aliquid illuc revertentes imitentur. Distincte namque conversationes hominum singulorum agminum ordinibus congruunt, et in eorum sortem per conversationis similitudinem deputantur. Nam sunt plerique qui parva capiunt, sed tamen haec eadem parva pie annuntiare fratribus non desis
Abbreviated transcription (Latin):
quoq plenitudo scientiae dicitur : & sublimiora illa
agmina id circo cherubinuocata sunt : quia tanio
perfectiore scientia plena sunt quanta claritatẽ
đ uicinius contemplantur : Vt secundum creaturae
modum eo plene omnia sciant quo uisione conditoris
sui per meritum dignitatis ad propinquant: sera phin
&iam uocantur illa scõrum spirituum agmina: quae
ex singulare propinquitate conditoris sui in conpara¬
bili ardent amore : seraphinnamq ardentes uel
incendentes uocantur. : Quae quia ita dõ coniunc ta
sunt ut inter haec & dm̃ nulli alii sp̃s intersunt : Tan¬
tomagis ardent quantum hunc uicinius uident: Quo¬
rum profecto flamina amor ẽ quia quo subtilius
claritatẽ diuinitatis eius aspiciunt. eo ualidius in eius
amore flammiscunt: sed quid prodest nos de angelicis
spiritib ista perstringere si non studeamus haec &iam
ad nostros profectus congrua consideratione deriuare :

Expanded text:
quoque plenitudo scientiae dicitur. Et sublimiora illa quoque plenitudo scientiae dicitur. Et sublimiora illa agmina idcirco cherubim vocata sunt, quia tanto perfectiori scientia plena sunt, quanto claritatem Dei vicinius contemplantur; ut, secundum creaturae modum, eo plene omnia sciant, quo visione conditoris sui per meritum dignitatis appropinquant. 1606 Seraphim etiam vocantur illa spirituum sanctorum agmina quae ex singulari propinquitate conditoris sui incomparabili ardent amore. Seraphim namque ardentes vel incendentes vocantur. Quae, quia ita Deo conjuncta sunt ut inter haec et Deum nulli alii spiritus intersint, tanto magis ardent, quanto hunc vicinius vident. Quorum profecto flamma amor est, quia quo subtilius claritatem divinitatis ejus aspiciunt, eo validius in ejus amore flammescunt. 11. Sed quid prodest nos de angelicis spiritibus ista perstringere, si non studeamus haec etiam ad nostros profectus congrua consideratione derivare?
Abbreviated transcription (Latin):
ordine perciperunt. ut eorum dicioni uirtutes adue¬
sae subiectae sint quorum potestate refrenantur ue
corda hominum tantum temptare praeualeant quan¬
tum uolunt : Principatus &iam uocantur qui ipsis
quoq: bonis angelorum spiritibus praesunt qui subieo¬
tis aliis dum quaeq: sunt agenda disponunt eis ad ex¬
plenda diuina ministeria principantur. Dominatio¬
nes autem uocantur. qui &iam potestates principatu¬
um dissimilitudine alta transcendunt: ea ergo ange
lorum agmina quae mira potentia p̃minent prõ
eo quod eis cetera ad oboediendum subiecta sunt: dom¬
nationes uocantur. Throni quoq: illa agmina sunt
uocata quib: ad exercenda iudicia semperds̃ omnipo¬
tens praesidet: Quia enim throntis latino eloquio
sedes dicimus: Throni dĩ dicti sunt hii qui tanta diuita¬
tis gratia replentur ut in eis dñs sed eat &per eos
sua iudicia discernat : Vnde & ꝑpsalmistam dicitur
sedes suꝑ thronum qui iudicas aequitatem Cherubin

Expanded text:
ordine perceperunt, ut eorum ditioni virtutes adveordine perceperunt, ut eorum ditioni virtutes adversae subjectae sint, quorum potestate refrenantur, ne corda hominum tantum tentare praevaleant quantum volunt. Principatus etiam vocantur qui ipsis quoque bonis angelorum spiritibus praesunt, qui subjectis aliis dum quaeque sunt agenda disponunt, eis ad explenda divina ministeria principantur. Dominationes autem vocantur qui etiam potestates principatum dissimilitudine alta transcendunt. lorum agmina, quae mira potentia praeeminent, pro eo quod eis caetera ad obediendum subjecta sunt, dominationes vocantur. Throni quoque illa agmina sunt vocata, quibus ad exercendum judicium semper Deus omnipotens praesidet. Quia enim thronos Latino eloquio sedes dicimus, throni Dei dicti sunt hi qui tanta divinitatis gratia replentur, ut in eis Dominus sedeat, et per eos sua judicia decernat. Unde et per Psalmistam dicitur: Sedes super thronum, qui judicas aequitatem . Cherubim
Abbreviated transcription (Latin):
redignatus ẽ De quo perpsalmistam dicitur. Tollite
portas principes uestras & el euamini portae ae ter¬
nales & in troibit rex gloriae. Quis ẽ iste rex glo¬
riae : dñs fortis & potens dñs potens in proelio: Et
rursum Dñs uirtutum ipse ẽ rex gloriae : Perdĩ
ergo fortitudinẽ nuntiandus erat : qui uirtutum dñs
& potens in proelio contra potestates aereas adbella
ueniebat R aphahel quoq: interpraetatur ut diximus
medicina dĩ. Quia uidelicet dum tobi oculos quasi per
officium curationis tetigit. caecitatis eius tenebras ter¬
sit. Qui ergo adcurandum mittitur dignũ uidelicet
fuit ut di medicina uocaretur ⁊ sed qui angelorum
nomina interpraetando perserinximus. Nunc
super est ut ipsa officiorũ uocabula breuiter ex sequa¬
mur  Virtutes & enim uocantur illinimirum sp̃s per
quos signa & miracula frequentius fiunt : Potesta¬
tes &iam uocantur hiiqui hoc potentius ceteris in sio

Expanded text:
re dignatus est; de quo per psalmistam dire dignatus est; de quo per psalmistam diportas principes vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio . Et rursum: Dominus virtutum ipse est Rex gloriae . Per Dei ergo fortitudinem nuntiandus erat, qui virtutum Dominus, et potens in praelio, contra potestates aereas ad bella veniebat. Raphael quoque interpretatur, ut diximus, medicina Dei, quia videlicet dum Tobiae oculos quasi per officium curationis tetigit , caecitatis ejus tenebras tersit. Qui ergo ad curandum mittitur, dignum videlicet fuit ut Dei medicina vocaretur. Sed quia angelorum nomina interpretando perstrinximus, nunc superest ut ipsa officiorum vocabula breviter exsequamur. 10. Virtutes etenim vocantur illi nimirum spiritus, per quos signa et miracula frequentius fiunt. Potestates etiam vocantur hi qui hoc potentius caeteris in suo
Abbreviated transcription (Latin):
trahunt. Micha hel namq: quis ut ds̃. Cabrihel autẽ
fortitudo dĩ. Raphahel uero dicitur medicina dĩ. Et
quotiens mir& uirtutis aliquid agitur. micha hel miti
perhibetur . ut ex ipso acte & nomine detur intellegi
quia nullus potest facere quod facere praeualet ds
Vnde & illae antiquus hostis qui esse dõ per superbiam
similis concupiuit dicens. in caelo conscendam & super
astra caeli exaltabo solium meum. sed ebo in monte
testamenti in lateribus aquilonis ascendam super
altitudinem nubium similis ero altissimo. Dum
in fine mundi in sua uirtute relinqui turi extremo
supplicio perimendus cum michahele archangelo
proeliaturus esse perhibetur. sicut per iohannẽ
dicitur factum ẽ proelium cum michahele ar¬
changelo : Vt qui se ad dĩ similitudinẽ superbus ex¬
tulerat per michahelem peremptus discat. quia ad
dĩ similitudinem persuperbiã nullus ex surgat ⁊
qui ad debellandas aereas potestates humilis appare¬

Expanded text:
trahunt. Michael namque «quis ut Deus», Gabriel autem trahunt. Michael namque «quis ut Deus», Gabriel autem «fortitudo Dei», Raphael vero dicitur «medicina Dei». Et quotiens mire virtutis aliquid agitur, Michael mitti perhibetquia nullus potest facere quod facere praevalet Deus. Unde et ille hostis antiquus qui esse Deo per superbiam similis concupivit, dicens: In coelum ascendam, super astra coeli exaltabo solium meum; similis etestamenti, in lateribus Aquilonis, ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo , dum in fine mundi in sua virtute relinquetur extremo supplicio perimendus, cum Michaele archangelo praeliaturus esse perhibetur, sicut per Joannem dicitur: Factum est praelium cum Michaele archangelo , ut qui se ad Dei similitudinem superbus extulerat, per Michaelem peremptus discat, quia ad Dei similitudinem per superbiam nullus exsurgat. qui ad debellandas aerias potestates humilis ap<p>are
Abbreviated transcription (Latin):
angeli nequa quã possunt : Quia tunc solum sunt angeli
cumper eos aliqua Nuntiantur .: Vnde & perpsalmis¬
tam dicitur. Qui facit angelos suos sp̃s: Acsi paten¬
terdicat: qui eos quos semper habet sp̃s &iam
cum uoluerit angelos facit : Hii autem qui minima
nuntiant angeli : Qui uero summa adnuntiant ar¬
changeli uocantur : Hinc ẽ enim quod ad mariam
uirginem non qui libet angel&s. sed gabrihel archin¬
gelus mittitur ⁊Adhoc quippe ministerium summũ
angelum uenire dignum fuerat: qui summũ omniũ
nuntiabat: Qui idcirco &iam priuatis nominib: cen¬
sentur : ut signetur peruocabula &iam in operatione
quidualeant : Neq: enim in illa scã ciuitate quam di
uisione omnipotentis dĩ plena scientia perfecit idcirco
propria nomina sortiuntur Ne eorum personae sine
nominib: scire non possint: sed cum ad nos aliquid mins¬
traturi ueniunt apud nos &iam nomina aministerus

Expanded text:
angeli nequaquam possunt, quia tunc solum sunt angeli, angeli nequaquam possunt, quia tunc solum sunt angeli, cum per eos aliqua nuntiantur; unde et per Psalmistam dicitur: Qui facit angelos suos spiritus . Ac si patenter dicat: Qui eos quos semper habet spiritus, etiam cum voluerit, angelos facit. Hi autem qui minima nuntiant, angeli, qui vero summa annuntiant, archangeli, vocantur. Hinc est enim quod ad Mariam virginem non quilibet angelus, sed Gabriel archangelus, mittitur . Ad hoc quippe ministerium summum angelum venire dignum fuerat, qui summum omnium nuntiabat. Qui idcirco etiam privatis nominibus censentur, ut signetur per vocabula etiam in operatione quid valeant. Neque enim in illa sancta civitate, quam de visione omnipotentis Dei plena sciencia perficit, idcirco propria nomina sorciuntur. Lectio IIIa. Ne eorum persone <sine> nominibus sciri non possint, sed, cum ad nos aliquid ministraturi veniunt, apud nos etiam nomina a ministeriis
Abbreviated transcription (Latin):
Non ad similitudinem dĩ factus sed signaculum simi¬
litudinis dicitur. : Vt quia in eo subtilior ẽ natura.
eo in illo imago dĩ subtilius insinuetur ex prȩssa: Quo
in loco mox subditur : Omnis lapis pretiosus operi¬
mentum tuum sardius topazius. & iaspis crysolitus
onix & berillus sapphirus carbunculus & smaragdus
Ecce nouem dixit nomina lapidum: quia profecto
Nouem sunt ordines angelorum: Quib nimirum
ordinib: ille primus angelus ideo ordinatur & oper¬
tus extitit : Quia dum cunctis agminibus angelorũ
praelatus ẽ : ex eorum conparatione clarior fuit .:
sed cur istos persistentium angelorum choros enu¬
merando perstrinximus si non eorum quoq: ministe¬
ria subtiliter exprimamus: Creca & enim lingua
angelinuntii. rchangeli uero. summi Nuntii uo¬
cantur: sciendum uero quod angelorum uocabulũ
Nomen ẽ officii non naturae : Nam scĩ illi caelestis
patriae sp̃s : semper quidem sunt sp̃s sed semper uocari

Expanded text:
non ad similitudinem Dei factus, sed signaculum siminon ad similitudinem Dei factus, sed signaculum similitudinis dicitur, ut quo in eo subtilior est natura, eo in illo imago Dei similius insinuetur expressa. Quo in loco mox subditur: Omnis lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, topazius, et jaspis, chrysolythus, onyx, et beryllus, sapphirus, carbunculus, et smaragdus . Ecce novem dixit nomina lapidum, quia profecto novem sunt ordines angelorum. Quibus nimirum ordinibus ille primus angelus ideo ornatus et opertus exstitit, quia dum cunctis agminibus angelorum praelatus est, ex eorum comparatione clarior fuit. 8. Sed cur istos persistentium angelorum choros enumerando perstrinximus, si non eorum quoque ministeria subtiliter exprimamus? Graeca etenim lingua angeli nuntii, archangeli vero summi nuntii, vocantur. Sciendum quoque quod angelorum vocabulum, nomen est officii, non naturae. Nam sancti illi coelestis patriae spiritus semper quidem sunt spiritus, sed semper vocari