comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiã assuptus. demedio peccan¬
tis populi liberatur. Sic enĩ legimꝰ
Ambulauit enoc cũ dõ. & non cõpa¬
ruit. quia ds̃ tulit eum. III.¬
ñs ergo cõmotus. contra iniqͥtates
populiꝰ non in suis semitis gradientis.
difuuiũ mittit. cunctãq animã
uiuentẽ desuꝑ ficiȩ terrȩ diluuio
inundante deleuit. Iantum noe¬
ficdelissimũ ac peculiarẽ sibi siuisq¬
trpu speciẽ p̃ferentẽ. cũ sua uel
triu natorũ coniugib posteritaus¬
reparandȩ grã inꝰ arca reseruaũ
Increpant nos hic heretici xus
scriptura scã dm dixiss& iratũ.
homo irascitur. cõmouet᷑ eni ut
terreat pellit ut reuoc& uriscit
ut emend&. Sed nec hoc ambigo
qđ species illa arcȩ trpũ matias
& scopulos biius scli transiens. nos
ab imminentibus malis. materrio
ge stamine fougas. pio a plexu
noe. In his ergo decẽ generati¬
onibus. in ueniuntur anni duo¬
milia ducenti. quad raginta
duo. Adã uero interra enachĩ

Expanded text:
justitiam assumptus de medio peccanjustitiam assumptus de medio peccantis populi liberatur. Sic enim legimus: Ambulavit Enoch cum Deo, et non comparuit, quia Deus tulit eum. Dominus ergo commotus contra iniquitates populi, non in suis semitis gradientes, diluvium mittit cunctamque animam viventem de superficiem terrae diluvium inundante delivit; tantum Noefidelissimum ac peculiarem sibi suiquetipus speciem praeferentem cum sua vel trium natorum coniugibreparandae gratia, in arca reservavit. Increpant nos hic haeretici, cur Scriptura sacra Dominum dixisset iratum. homo irascitur: commovetur enim, ut terreat; pellit, ut revocet; irascitur, ut emendet. Sed nec hoc ambigo, quod species illa arcae typum matris et scopulos hujus saeculi transiens, nos ab imminentibus malis materno gestamine fovens, pio amplexu Noe. In his ergo decem generationibus, inveniuntur anni mille ducenti quadraginta duo. Adam vero in terra Enachim
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ. & inspirauit infaciẽ eiꝰ spira¬
culũ uitȩ. & factus. ẽ. homo ĩ animã
uiuentẽ. Cui ad re dormienti. ab¬
lataest costa. & mulies eua cre¬
ata est. Nec dubiũ enĩ est qđ
hic primus homo adã ante quam
sopore obdarmiens. delatere suo
dũ aquã eruarẽq producit. uirgi¬
ne immaculatãq ȩccłam sibi ex hi¬
buit. redẽptã sanguine. latice
emundatã non habentem maculã
aut rugã. id est limphis ablutam
inter amena paradrsibeate uiuentes.
anguis astu inlecti diuina p̃cepta
trans siliunt. eiectiq ab angelica
sede. mundi laboribus deputantus.
Cognitũ autẽ satellitẽ mulier. I¬
concopit. peperitq duosfilios
Seddũ ds̃ unius sacrificiũ dignant᷑
suscepit. alius inuidia in f amante
tumescit. & ĩ frat̃ni sangiunii effu¬
sionẽ nouus parricida donsur gras.
fratrẽ opprimit. uincit. interimit.
hinc cunctũ genꝰ infacinus
execrabile ruit. p̃ter enochiustũ.
qͥ ãbulans inuiisdĩ. ab ipso dnõ ꝓpt̃

Expanded text:
et insufflavit in faciem ejus spiraculum vitae, et factus est in animam viventem: cui dormienti ablata costa, mulier Eva creata est. Nec dubium enim est, quod hic primus homo Adam, antequam passionis obdormiens, de latere suo dum aquam cruoremque produxit, virginem immaculatamque Ecclesiam sibi exhibuit, redemptam sanguine, latice emundatam, non habentem maculam aut rugam; id est lymphis ablutam inter amoena paradisi beate viventes, anguis astu illecti, divina praecepta transiliunt. Ejectique ab angelica sede, mundi laboribus deputantur. II. Cognita autem a satellite mulier concepit, peperitque duos filios. Sed dum Deus unius sacrificium dignanter suscipit, alter invidia inflammante tumescit, et in fraterni sanguinis effusionem novus parricida 9 consurgens, fratrem opprimit, vincit, interimit. III. Et exhinc cunctum genus in facinus exsecrabile ruit, praeter Enoch justum, qui ambulans in viis Dei, ab ipso Domino propter
Abbreviated transcription (Latin):
natũ apatre non factũ. non post
tẽpora sed ante cunctũ tẽpus sẽꝑ
fuisse cũ patre. Nec enĩ patera
dici poterat nisi haber& filium.
neq filius ess&. si patrẽ utiq ñ haber&a
Illos uero qͥ dicunt. erat quando non
erat. execrabilit̃ rennuo. & ab
eccła segregari contestor. Credo
xp̃m hunc ẽẽ. uerbũ patris. per quẽ
facta sunt omĩa. Hunc uerbũ carnẽ
factũ credo. cuiꝰ passione mundus re¬
dẽptus est. & humanitatẽ ñ ditatem
sub iacuisse passioni eredo. Credo eũ
tertia diere surrexisse. hominẽ ꝑditũ
liberasse. ascendisse cȩlos. sedere ad
dexterã patris. uenturũ acouudicaturi
uiuos & mortuas. Credo scm̃ sp̃m¬

Expanded text:
natum a patre, non factum, non post tempora, sed ante cunctum tempus semper fuisse cum patre. Nec enim pater dici potuerat, nisi haberit filium; neque filius esset, si patrem utique non haberet. Illos vero, qui dicunt: 'Erat quando non erat', execrabiliter rennuo et ab eclesia segregare contestor. Credo, Christum hunc verbum esse patris, per quem facta sunt omnia. Hunc verbum carne factum credo, cuius passionem mundus redemptus est, et humanitatem, non deitatem subiacuisse passione, credo. Credo, eum tertia die resurrexisse, hominem perditum liberasse, ascendisse caelos, sedere a dexteram Patris, venturum ac iudicaturum vivos et mortuos. Credo, s
Abbreviated transcription (Latin):
accłarũ cũ hert ncis. PRIUS
fidẽ meã ꝓferre cupio. ut qͥ legerit
me non dubit& esse catholicũ. Illud
&iã placuit ꝓpter eos qͥ ad ꝓpin¬
quantẽ finẽ mundi desperant. ut
collectã ꝑ chronicas uel historias
anteriorũ annorũ sũmã explanet᷑
aperte . quanti ab exordio mundi
sint anni. Sed prius ueniã legen¬
tib p̃cor . si aut in litteris aut in
sillabis grãmaticã artẽ excessero.
dequa ad plene non sũ imbutꝰ. Illud
tantũ studens ut qđ m ȩccła credi
p̃dicatur . sine aliquo fuco aut cordis
hȩsitatione retineam. qͥascio pecca¬
tis obnoxiũ ꝑ credulitatẽ purã obti¬
ere posse ueniã apud dm̃. Credo
go indm̃ patrẽ omĩpotentẽ. credo

Expanded text:
arum cum hereticis, prius fidem meam proferre cupio, ut qui ligirit me non dubitet esse catholicum. Illud etiam placuit propter eos, qui adpropinquantem finem mundi disperant, ut, collectam per chronicas vel historias anteriorum annorum summam, explanitur aperte, quanti ab exordio mundi sint anni. Sed prius veniam legentibus praecor, si aut in litteris aut in sillabis grammaticam artem excessero, de qua adplene non sum inbutus; illud tantum studens, ut quod in eclesia credi praedicatur sine aliquo fuco aut cordis hesitatione reteneam, quia scio, peccatis obnoxium per credulitatem puram obtenire posse veniam apud Deum. Credo ergo in Deum patrem omnipotente
Abbreviated transcription (Latin):
&cũ patre & silio coe t̾nũ dm̃ consub¬
stantialẽ natura ȩqualẽ omĩ pꝯtentia
consẽpit̾nũ essentia. & nũ quã sure
patre fuisse ł filio. neq minorẽ patri
ł filio. Credo hanc trinitatẽ scãm
in distinctione subsistere ꝑsonarum.
& aliã qͥdẽ ꝑsonã patris. aliã filii.
aliã sp̃s scĩ. Inqua trinitate unã dicatẽ

Expanded text:
coaeternum Deum, consubstantialem natura, aequalem omnipotentia, consempiternum essentia, ut nunquam sine Patre fuisse vel Filio, neque minorem Patre vel Filio. Credo hanc Trinitatem sanctam in distinctione subsistere personarum; et aliam quidem personam Patris, aliam Filii, aliam S
Abbreviated transcription (Latin):
x in ꝑ quadraginta annos israhe¬
litȩ heremo utuiitur. Imbuuntur
legibus. probantus. uictibusq
pascuntur angelicis. Deinceps
enĩ post acceptã legẽ transgres¬
suq cũ hesu naue iordane. terrã
rȩꝓmissionis accipiunt.XII.
ost cuius transitũ. dum p̃cepta
diuma post ponunt. sepe in alie¬
nige narũ seruitio subiugantur.
ed cũ conuersi ingemescunt. tri¬
buente dño per iuͦsorum fortiũ
brachiũ liberantur. Post hȩc
ꝓsamuhelẽ. regẽ sicut reliquae
gentes habent adnõ postulant.
accipiunt. Primũ saul. deinde dauid.
Ab abrahã ergo usq ad dauid. ge¬
nerationes quattuor decĩ. Id est.
abrahã. isaac. iacob. iudas. phares.
esrom. aram. aminadab. naasson
salma. obeth. iesse. dauid. Dauid
autẽ genuit salomonem. de ber¬
sabrae. Is ꝑ nathan ꝓphetam
fratrẽ suũ & matrem. in regno
euectus est.

Expanded text:
e per quadraginta annos Israee per quadraginta annos Israelitae eremo utuntur, imbuuntur legibus; probantur, victibusque pascuntur angelicis. Deinceps enim post acceptam Legem, transgressoque cum Jesu Nave Jordane, terram repromissionis accipiunt. XII. Post cujus transitum, dum praecepta divina postponunt, saepe in alienigenarum servitio subjugantur. Sed cum conversi ingemiscunt, tribuente Domino, per virorum fortium brachium liberantur. Posthaec per Samuelem, regem, sicut reliquae gentes habent, a Domino postulantes, accipiunt primum Saul, deinde David. Ab Abraham ergo usque ad David generationes quatuordecim, id est, Abraham, Isaac, Jacob, Judas, Phares, 15 Esrom, Aram, Aminadab, Naason, Salmon, Booz, Obeth, Jesse, David. David autem genuit Salomonem de Betsabee. Is per Natham prophetam fratrem suum, et matrem in regno evectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
exitũ possunt. alii ad horã tertiã
uidelic& qui maiore etate conuer¬
tuntur. alii ad sextã. qui luxuriȩ
feruorẽ cohercent. Et ꝑ has quasq
horas. sicut euange lista cõmemora
ad opera dominicȩ uineȩ secundũ
fidẽ ꝓpriam conducaitur. Haec
sunt diuisiones. quibus ꝑ hoc mare
transitur. Illud uero qͦđ ad mare
usq aduemientes litus. stagni
tenentes reuer tuntur. illud est
quod dñs ad moysendicit reuersi
castrametentur eregione phẏa¬
iroth quȩ est inter magdalum
& mare contra bel sefon. Nec
enĩ dubiũ est. quod transitus ille
maris uel colũpna nubis trpum
gesserint nr̃i baptis matis. Di¬
cente paulo apło. Nolo uos
om̃s sub nube fuerunt. & omnes
in morsen baptitati sunt innube
& in mari. Colũpna uero ignis.
tate ergo abrahȩ usq ad
egressũ filiorũ israhel exegipto
uel transitu maris rubri qͦđ fuit
morsi octogesimus annus. suppu¬
tantur anni numero qua d ringenti

Expanded text:
exitum possunt. Alii ad horam tertiam, exitum possunt. Alii ad horam tertiam, videlicet qui majori aetate convertuntur. Alii ad sextam, qui luxuriae fervorem coercent: et per has quasque horas, sicut Evangelista commemorat, ad operam dominicae vineae secundum fidem propriam conducuntur. Hae sunt divisiones, quibus per hoc mare transitur. Illud vero quod ad mare usque venientes, littus stagni tenentes revertuntur, illud est quod Dominus ad Moysen dicit: Reversi castra metentur e regione Phiahiroth, quae est inter Magdalum et mare contra Belsephon. Nec enim dubium est, quod transitus ille maris vel columna nubis tipum gesserit nostri baptismatis, dicente beato Paulo apostolo: omnes sub nube fuerunt, et omnes in Moysen baptizati sunt in nube et in mari . Columna vero ignis ttate ergo Abrahae usque ad egressum filiorum Israel ex Aegypto, vel transitum maris Rubri, qui fuit Moysi octogesimus annus, supputantur anni numero 462. XI.
Abbreviated transcription (Latin):
cognouimus. inserere studaimus
paginȩ.Aiunt &iã sulcos quos
rotȩ curruũ fecerant . usq. ho¬
die ꝑmanere. & quantum acies
oculorũ uidere potest. in ꝓfundo
cerni. Quossi modicũ commotio
maris obtexerit. ille quiescente
rursũ diuinitus renouantur ut
fuerant. Dicunt alii. qđ ad ipsã
ripã factũ modicũ permanere
circuitũ. unde ingressi fuerant
sint reuersi. Aliiꝰ uero asserunt
unum cunctis ingressũ. non nulli
unicuiq tribui suã patuisse uiã.
illud testimoniũ psalterii uten¬
tes. qui diuisit mare rubrum in
diuisiones. Quas nos diuisiones.
spũ aliter & non secundũ litterã
intellegere oport&. Sunt enĩ
& in hoc seculo qͦđ̃ figuraliter
mare dicitur. multe diuisiones.
Non enĩ equalites possunt. aut ꝑ
ĩuiã ad uitã cunc titransire.
Alii autẽ transeunt in horã prima
id est qui renati ꝑ baptis mũ imma
culati abomĩ inquinamento carnis.
ꝑ durare usq ad uitȩ p̃sentis ĩt¬

Expanded text:
cognovimus, ea inserere studuimus cognovimus, ea inserere studuimus paginae. Aiunt enim sulcos, quos rotae curruum fecerant, usque hodie permanere, et quantum acies oculorum videre potest, in profundo cerni. Quos si modicum commotio maris obtexerit, illo quiescente, rursum divinitus renovantur ut fuerant. Dicunt alii, quod ad ipsam ripam, facto modico per mare circuitu, unde ingressi fuerant, sint reversi. Alii vero asserunt, unum cunctis ingressum: nonnulli, unicuique tribui suam patuisse viam, illud testimonium psaltirii abutentes: Qui divisit mare Rubrum in divisiones. Quas nos divisiones spiritaliter et non secundum littera intellegere oportit. Sunt enim et in hoc saeculo, quod figuraliter mare dicitur, multae divisiones; non enim aequaliter possunt aut per unam viam ad vitam cunctis transire. Alii autem transeunt in horam primam, id est qui renati per baptismumculati ab omni inquinamento carnis perdurare usque ad vitae praesentis
Abbreviated transcription (Latin):
ȩdificata est. non propter ferti¬
litatẽ loci cũ nihil sit plus sterile.
sed propter portũ quia naues
ab indis uenientes. ibidẽ ad port
oportunitate quiescunt. Ubi
cõparatȩ merces. ꝑ totã ȩgrptũ
deportantur Ad hoc stagnum
ꝑdesertũ hebrei tendente d.
usq ad ipsum mare uenerunt
Inuentisq dulcib aquis. castra
metati sunt. In hoc ergo astũ
locũ tã abheremo quã ab ipso
mari consederunt. sicut scriptũ ẽ.
Ludiens pharao quod concdusissa
eos mare atq desertũ. nec esso
eis uia qua possint ꝑgere. ad
ꝑsequendũ eos direxit. Cumq
imminentibus his mossi populus
ad clamass&. secundũ iussum
diuinitatis. ꝓiectã uirgã supes
mare. diuisũ est. Illisq ꝓsicea
gradientibus & ut scr iptura ait
muro aquarũ undiq uallatis
sis egyptus morse duce transgre¬
diuncur. De quo transitu ut dixi
nulta narrantur. sed nos quod
asapientib & certe illis hominib
qui in eodẽ loco accesserant uerũ

Expanded text:
aedificata est, non propter fertiaedificata est, non propter fertilitatem loci, cum nihil sit plus sterele, sed propter portum, quia navis ab Indis venientes ibidem ob portus opportunitatem quiescunt; ubi conparate merces per totam Aegyptum deportantur. Ad hunc stagnum per desertum Hebraei tendentis, usque ipsum mare venerunt, inventisque dulcibus aquis, castra metati sloco; tam ab eremo quam ab ipso mari, consederunt, sicut scriptum est: Audiens Pharao, quod conclusisset eos mare atque desertum, nec esset eis via qua possent pergere, ad persequendum eos direxit . Cumque imminentibus his Moysi populus acclamasset, secundum jussum Divinitatis projecta virga super mare, divisum est; illisque per sicca gradientibus, et, ut Scriptura ait: Muro aquarum undique vallati sis Aegyptiis, Moyse duce transgrediuntur. De quo transitu multa, ut dixi, narrantur: sed nos quod a sapientibus, et certe illis hominibus, qui in eodem loco accesserant, verum
Abbreviated transcription (Latin):
Uilus ꝑ egrptũ sicut optime nostis
decurrit. & ipse eã impetu suo
ĩrigat. Vnde & egrptii. nilicolȩ
appellantur. Cuius nunc litora
multi locorũ per lustratores.
referta sacris monasteriis dicunt
esse. Duper ripã uero eius non
babylonia dequa supra meminimꝰ.
sed babylonia ciuitas collocatur.
inqua ioseph orrea miro opere
de lapidib quadris & cimento
ardificauit. ita ut ad fundum
capatiora. ad sumiũ uero construc¬
ta sint. ut ꝑ paruulum foramen
ibidẽ triticũ iaceretur. quae
orrea usq hodie cernuntur.
De hac ciuitate rex ad ꝑsequendũ
hebreos. cũ exercitibus curruũ.
ac multa pedestrimanu directꝰ
est.Ante dictus uero fluuius.
ab oriente ueniens ad occider¬
talẽ plagã uersus rubrũ mare
uadit.b occidente uero stagnũ
siue brachiũ demare rubro pro¬
igreditur. & uadit contra ori¬
entẽ. habens in longo milia
ciscites quinquaginta inlato
autẽ decim & octo. In huius
stagni capite clỹsma ciuitas

Expanded text:
Nilus per Aegyptum, sicut optimae nostis, Nilus per Aegyptum, sicut optimae nostis, decurrit et ipse eam inpetu suo inrigat, unde et Aegypti Niliculae appellantur. Cuius nunc litora multi locorum perlustratores referta sacris monasthiriis dicunt esse. Super ripam vero eius non Babilonia, de qua supra miminimus, sed Babilonia civitas collocatur, in qua Ioseph horrea miro opere de lapidibus quadris et cimentum aedificavit, ita ut ad fundum capatiora, ad summa vero constricta sint, ut per parvolum foramen ibidem tritecum iacteretur; quae horrea usque hodie cernuntur. De hac civitate rex ad persequendum Hebraeos cum exercitibus curruum ac multa pedestri manu dirictus est. Antedictus vero fluvius ab oriente veniens, ad occidentalem plagam versus Rubrum mare vadit; ab occidente vero stagnum sive brachium de mare Rubrum progreditur et vadit contra orientem, habens in longo milia circiter quinquaginta, in lato autem decim et octo. In huius stagni capite Clysma civitas
Abbreviated transcription (Latin):
Quae res. magnũ ei cũ frĩbus odiũ
generauit. Unde & inflammati
in uidia. triginta eum argenteis
ismahelitis in egyptũ transeun¬
tib uendiderunt. Imminente
autẽ fame cum descendissent hi
in egẏptũ. cogniti sunt a ioseph
nec tamen ipsi ioseph cognouer intt
Ipse tamen se his post multas eorũ
fatigationes. & ad ducto beniamin
declarauit. Derachel enĩ matre
sua. natus & hic fuerat. Post
hȩc destendunt cuncti israhelitȩ
in egyptũ. & ꝑ ioseph pharaonis
gratia utuntur. Ia cob autem.
post benedictos filios suos in ar¬
gypto moritur. & insepulchro
p̾atris sui. aiosepħ sepelitur in
terra chanaan. Mor tuo autẽ
ioseph atq pharaone. subicitur
cuncta generatio serurtuti. quȩ
ꝑ mossen post decẽ plagas egrpti
liberatur. dimerso pharaorie
in mari rubro
t qm̃ de hoc maris transitũ plures
multa diterunt. uisũ est ut de
asitu loci illius uel ipsius tran¬
situs. aliqua huic inserã lectioni.

Expanded text:
Quae res magnum ei cum fratribus odium Quae res magnum ei cum fratribus odium generavit. Unde et inflammati invidia, triginta eum argenteis Ismahelitis in Aegypto transeuntibus vindedirunt. Inminente autem fame, cum discendissent hi in Aegypto, cogniti sunt a Ioseph, nec tamen ipsi Ioseph cognoverunt. Ipse tamen se his post multas eorum fatigationes et adducto Beneamen declaravit; de Rachel enim matre sua natus et hic fuerat. Post haec discendunt cuncti Israhelitae in Aegyptum et per Ioseph Faraonis gratiam abutuntur. Iacob autem post benedictus filios suos in Aegypto moritur et in sepulchro patris sui a Ioseph sepelitur in terra Chanaan. Mortuo autem Ioseph atqueFaraone, subicitur cuncta generatio servituti. Quae per Moysen post decim plagas Aegypti liberatur, dimerso Pharaone in mari Rubrum. Et quoniam de hoc maris transitu plures multa dixerunt, visum est, ut de situ loci illius vel ipsius transitus aliqua huic inseram lectione.
Abbreviated transcription (Latin):
annos ducentos quadraginta nouẽ.
octuogesimo nono ab infirmitate
liberatus est. Post infirmitatem
autẽ centũ septuaginta annis.
restituta in duplũ omni facul¬
tate. cũ tantis sicut perdiderat
filiis iocundatus est . UIIII.
ecundus autẽ isaac filius. iacob
dilectus dĩ sicut ait ꝑꝓphetam.
lacob dilexi. esau autẽ hodio
habui. Hic post angelicã luctã
uocatus est ifrahel. aquo israhe¬
litae. Nlic genuit duodecim
patriar chas. quorũ haec sunt
nomina. Ruben. symeon. leui.
iudas. isachar. ⁊ abulon. dan.
repthali. gad. & aser. Post
his genuitꝰ ioseph derachel
cũ ess& nona gesimo secundo
ar tatis suȩ anno. hunc c&eris
plus dilexi. habuit exea &
beniamin ucimũ omnium.
eph autẽ sextddecimũ ꝑtatis
annũ habens trpũ preferens re¬
dep̃toris. uidit somnia quȩ fr̃ibus
retulit. quasi manipulos ligans.
suũ fratrũ manip̃uli adorarent.
& iterũ. quasi sol & luna cũ undec
stellis procȩderent ante eum.

Expanded text:
annos ducentos quadraginta novem: annos ducentos quadraginta novem: octogesimo anno ab infirmitate liberatus est; post infirmitatem autem, centum septuaginta annis, restituta in duplum omni facultate, cum tot quot perdiderat filiis jocundatus est. IX. Secundus autem filius Isaac, Jacob, dilectus Dei, sicut ait per Prophetam: Jacob dilexi, Esau autem odio habui . Hic post angelicam luctam vocatus est Israel, a quo Israelitae. Hic genuit duodecim patriarchas, quorum haec sunomina: Rubin, Semeon, Levi, ludas, Isachar, Zabulon, Dan, Neptalem, Gad et Aser. Post hos genuit Ioseph de Rachel, cum esset nonagisimo secundo aetatis suae anno. Hunc coeteris filiis plus dilexit. Habuit ex ea et Beniamin ultimum omnium. Ioseph autem sextum decimum aetatis suae annum habens, tipumpraeferens Redemptoris, vidit somnia quae fratribus retulit: quasi manipolus legens, suum fratrum manipoliadorarent; et iterum, quasi sol et luna cum undecim stelis procederent ante eum.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc uero holocaustũ in monte
caluariȩ quo dñs crucifixus est
oblatũ fuisse seuerus narrat
in crhonica sicut & hodie in
ipsa hrerosolimorũ urbe cele¬
bre fertur. in hoc monte crux
scã inqua redeptor ad fixus. ẽ.
stetit. dequa & beatus ille
cruor effluxit. Hic ergo abra¬
ham accepit signũ circũ cisionis.
ostendens ut quod ille gessit in
corpore. nos portemus incorde.
Dicente ꝓpheta. Circum cidite
uos dõ urõ. & circũ cidite prae¬
putiũ cordis urĩ. & nolite sequi
deos alienos Et iterũ. Omnis
in circũ cisus corde. non intr&
in scã mea. Hunc abrahã ds̃
post adiectã nomini syllabã
genuit isaac. Porro isaac
sexagesimo aetatis anno nati
sunt filii gemin. de rebrcca:
Primus esañ cni pdom. id es
terrenus. qui ꝓpter gulam uen¬
didit ꝑyimogrnita sua. ipse est
pats idumeorũ. Decuius ge¬
eratione quarta natus est
iobab hoc est. esau. raguhel.
tara iobab qui & iob Is uixit

Expanded text:
Hoc vero holocaustum in monte Hoc vero holocaustum in monte Calvariae, quo Doblatum fuisse Severus narrat in Chronica; sicut et hodieque in ipsa Hierosolymorum urbe celebre fertur. In hoc monte crux sancta, in qua Redemptor affixus est, stetit, de qua et beatus ille cruor effluxit. Hic ergo Abraham accepit signum circumcisionis, ostendens ut quod ille gessit in corpore, nos portemus in corde, dicente Propheta: Circumcidite vos Deo vestro, et circumcidite praeputium cordis vestri , et nolite sequi deos alienos . Et iterum: Omnis incircumcisus corde non intret in sancta mea . Hunc Abraham Deus, post adjectam nomini syllabam,t annorum, genuit Isaac. Porro Isaac sexagesimo aetatis anno nati sunt filii gemini de Rebecca. Primus Esau, qui et Edom, id est terrenus: qui propter gulam vendidit primogenita sua. Ipse est pater Idumaeorum, de cujus generatione quarta natus est Jobab: hoc est, Esau, Raguel, Zara, Jobab, qui et Job. Is vixit
Abbreviated transcription (Latin):
quę faciunt centũ. Harum
portarũ hostia. mirȩ magni¬
tudinis ex ere fusili sunt for¬
mata. Multa & alia de hac
ciuitate idem historiographus
narrat. addens. Et cumꝰ tanta
fuss& honestas ȩdificii. atta¬
men uicta atq sub uersa est.
rimus autẽ filius noe. UIIi.¬
sem. dequo generatione decona
natus est abraham id est. noe
sem. arfaxat. sale. hebes. fa¬
lech. rehii saruch. thara. qui
genuit abraham. In his er go
decẽ generationibus. hoc est
a noe usq ad abraham. inueni¬
ginta duo. Eo tͦrpore regnabat
ninus. qui ȩdificauit Ninum
ciuitatẽ. quã niniuen uocant.
Cuius intrib mansionibus. spa¬
tiũ amplitudinis lonas ꝓph&a
de terminat. Huius quadra¬
gesimo tertio regni anno.
natus est abraha. Hic ẽ. abra¬
ham initiũ fidei nr̃ȩ. hic ac¬
cepit repromissiones. Niuic se
xp̃s dñs noster nasciturum: ac
pronobis passurũ in auctimae
commutatione moustrauit
ipso in euangeliis sic dicente.
Abraham exultauit ut uide r&
diem meũ. & uidit & gauisus

Expanded text:
quae faciunt centum. Harum portarum ostia mirae magnitudinis, ex aere fusili sunt formata. Multa et alia de hac civitate idem historiographus narrat, addens: Et cum tanta fuisset honestas aedificii, attamen victa atque subversa est. VII. Primus autem filius Noe, Sem, de quo generatione decima, natus est Abraham: id est, Noe, Sem, Arphaxad, Sale, Heber, Phalech, Reu, Saruch, Thare, qgenuit Abraham. In his ergo decim generationibus, hoc est a Noe usque Abraham, inveni942. Eo tempore regnabat Ninus, qui aedificavit Ninum civitatem, quam Nineven vocant; cuius in tribus mansionibus spatium amplitudines Ionas propheta determinat. Huius quadragisimo tertio regni anno natus est Abraham. Hic est Abraham initium fidei nostrae. Hic accepit repromissionis. Huic se Christus dominus noster nasciturum ac pro nobis passurum in victimae conmutationem monstravit, ipso in euangeliis sic dicente: Abraham exsultavit, ut viderit diem meum; et vidit, et gavisus est.
Abbreviated transcription (Latin):
praecepit.¬
limat᷑. magnũ se atq in omru
bonitate precipiuum reddidit.
Erat enĩ regnũ cũ iustitia regens
sacerdotes uenerans. ȩcclesias
munerans. pauperes eleuand.
& multa multis beneficia pia
ac dulcissima ac cõmodans uolu¬
tate. Onne tributũ qđ infisco
suo ab ecclesiis in aruernũ sitis
reddebatur. cdementer ĩ cdulsi
De oteria uero cernens filiã sua
concupiscens rex sibi assumer&.
in basternã positã. in ilomitis
babus coniunctis. eã de iponte
p̃cipitauit. quȩ in ipso flumine
spm̃ reddidit. Hoc apud uiri¬
dunũ ciuitatem actum est.
umq septimus annꝰ ess&:
÷ qđ uuisi gardẽ desponsatã hab¬
r& & eã ꝓptes deoteriã acci¬
pere noll&. coniuncti franci
contra eũ ualde scandalit ab an
quare sponsã suã relinquer&
Iunc cõmotus. relicta deoteria
de qua par uulũ filium habeba
theoduualdũ nomiNe.
uuisigardẽ duxit uxorẽ. Quam
nec multo tẽpore habens. defuncta
illa aliã accepit. ATerum tamen.
deo teriã ultra non habuit

Expanded text:
praecepit.irmatus, magnum se atque in omni bonitate praecipuum reddidit. Erat enim regnum cum justitia regens, sacerdotes venerans, ecclesias munerans, pauperes relevans, et multa multis beneficia pia ac dulcissima accommodans voluntate. Omne tributum, quod fisco suo ab ecclesiis in Arverno sitis reddebatur, clementer indulsit. XXVI. Deuteria vero cernens filiam suam concupiscens rex sibi assumeret, in basterna positam, indomitis bobus conjunctis, eam de ponte praecipitavit, quae in ipso flumine spiritum reddidit. Hoc apud Viridunum civitatem actum est.septimus annus esset, quod Uvisigardem desponsatam haberet, et eam propter Deuteriam accipere nollet, conjuncti Franci contra eum valde scandalizabantur, quare sponsam suam relinqueret. Tunc commotus, relicta Deuteria, de qua parvulum filium habebat, Theodobaldum nomine, Uvisigardem duxit uxorem. Quam nec multo tempore habens, defuncta illa, aliam accepit. Verumtamen Deuteriam ultra non habuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmisit eũ adurbẽ suã redire edi¬
rigens epistolas ut sup̃ diximꝰ ad
om̃is regni sui pontifices ut medio
mensȩ nono icddiscutiendũ inur¬
be supͣ dicta alipẽ: deberimen
rigor intolerarbilis. dis solu te¬
ꝓ luto uiȩ amnrs lit tonr excrdentis.
sed p̃ceptioni rigix obsistetese¬

Expanded text:
permisit eum ad urbem suam redire, dipermisit eum ad urbem suam redire, dirigens epistolas, ut supra diximus, ad omnes regni sui pontifices, ut medio mense nono ad discutiendum in urbe supradicta adesse deberent. rigor intolerabilis, dissolutae luto viae, amnes littora excedentes: sed praeceptioni regiae obsistere ne
Abbreviated transcription (Latin):
supplicia defecer̃. ut regis ultio
uaa nigrsilus uero iterũ torm̃tis
addicitur. ac cotidir uirgis lorisq
etdit᷑. & cõputrisentib uulnerib
cũ primũ decurrent płure corpis¬
sent ipsa uulnera clauel. iterũ re¬
nonabat᷑ ad penã. In his torñtis.
ñ solũ demoste chil perici regs. ue¬
rũ &iã diuersa scelera sead misise
confessus est. Int̃ quas confessiones.
addidit &iã egrdiũ remensisep̃m
sociũ fuisse in illo rauingi ursionis
acber thefrecli consilio al int̃ fici¬
enelũ childebertũ regẽ. Nec
mora rapitur ep̃s. & ad me tensi
urbẽ cũ rẽ ualde abegrotatione
longinqua defessus adducitur.
Ibiq sub custodia degens. rexepõs
arcersiri ad eiꝰ examinationẽ p̃¬
crpit. Scilic& ut in initio mensis
oc taui. apud uiridunensim urbẽ
ad eẽ deberent. Tunc ab aliis sa¬
cerdotib increpatur. cur hominẽ
absq audientia aburbe rapi &
incustodia retrudi prȩcepisso:

Expanded text:
supplicia defecerunt, ut regis ultio supplicia defecerunt, ut regis ultio unnigysilus vero iterum turmentis addicitur ac cotidiae virgis lorisque caeditur; et conputriscentibus vulneribus, cum primum, decurrente pure, coepissent ipsa vulnera claudi, iterum renovabatur ad poenam. In his tormentis non solum de morte Chilperici regis, verum etiam diversa scelera se admisisse confessus est. Inter quas confessionis addedit etiam, Egidium Remensim episcopum socium fuisse in illo Rauac Berthefredi consilio ad interficiendum Childebertum regem. Nec mora rapitur episcopus, et ad Mettensem urbem, cum esset valde ab aegrotatione longinqua defessus, adducitur; ibique sub custodia degens, rex episcopos arcessiri ad ejus examinationem praecepit, scilicet ut in initio mensis octavi apud Viridunensem urbem adesse deberent. Tunc ab aliis sacerdotibus increpitus, cur hominem absque audientia ab urbe rapi et in custodiam retrudi praecepisset,
Abbreviated transcription (Latin):
rate hos uero diescũ rex mora¬
toriũ domꝰ mariligensis ingrederet᷑.
uider̃ pueri eiꝰ hominẽ ignotũ emi¬
nus ad stante dixer̃q adrũ. Quis
estu. & undeuenis aut qđ est opus
tuũ : Non enĩ a nob̾ agnosceris.
Illo quoq respondente. quia deuob
su. dicto citius eiectus extriax orre¬
toriũ in t̾rogat᷑. Nec mora confi¬
tet᷑ dicens a fredegunde regina se
si. sex hic uenimꝰ alii uero sex sessi¬
onis remanser̃. ad decipiendum
filiũ regis. & ego cũlo cũ prȩsto¬
lans ut regẽ childebesthũ in ora¬
torio ꝑcutere destinarẽ.¬
timore ꝑ territ̾ ñ deliberaui im¬
plere qđ uolui. Haec cũ chxiss&.
confestĩ sȩuis clat̾ suppliciis. diuer¬
sos nominat socios. Quib ꝑ loca
singula in quisitis. alios carcerib
mancipant. alios manib: incisis re¬
linquunt. ñ nullis nares auresq
anputatis adridiculũ laxauer̃.
leri q tam̃ ex iunctis suppliciorũ
genera m&uentes. ꝓpriisse confo¬
dere mucronib ñ nulli &iã int̾

Expanded text:
Ante hos vero dies cum rex in oraturium domus Mariligensis ingrederetur, viderunt pueri eius hominem ignotum eminus adstantem dixeruntque ad eum: 'Quis es tu et unde venis, aut quod est opus tuum? Non enim a nobis agnusceris'. Illo quoque respondente, quia: 'De vobis sum', dicto citius eiectus extra oraturium, interrogatur. Nec mora, confitetur, dicens a Fredegunde regina se si, sex hic venimus, alii vero sex Sessionas remanserunt ad decipiendum filium regis. Et ego cum locum praestulans, ut regem Childeberthum in oraturio timore perterritus, non deliberavi implere quod volui. Haec cum dixisset, confestim saevis datus suppliciis, diversos nominat socios; quibus per loca singula inquisitis, alios carceribus mancipant, alios maniblinquunt, nonnullis nares auresque amputatis, ad ridiculum laxaverunt. Plerique tamen ex vinctis suppliciorum genera metuentes, propriis se confodere mucronibus, nonnulli etiam inter
Abbreviated transcription (Latin):
lotharius uͦ chil perici quonclã
regis filius grauit̃ xgrotauit.
& intantũ dispenit̾ est habitus.
ut regi gunth chrãno obit̾ eius fu¬
iss& nuntiat᷑. Vnde factũ . ẽ. ut e¬
grediens decauillono quasi parisi¬
us accedere cupiens. usq ad t̃minos¬
sinonicȩ urbis acceder&. seel cum
audiss& conualuisse puerũ. de
tinere .ẽ. regressus. Sedcũ cũ
fredegundis mat̾ eĩ disperatumui¬
diss&. multũ pecuniȩ ad basilicã
scĩ mastiniuouit. & sic puer melius
agere uisus.ẽ. Sed & ad uuarocũ
nuntios dirigit. ue qui ad huc
captiui inbrittanis de exercitu

Expanded text:
lotharius vero Chilperici quondam regis filius graviter 496 aegrotavit, et intantum desperatus est habitus, ut regi Guntchramno obitus ejus fuisset nuntiatus: unde factum est, ut egrediens de Cabillono, quasi Parisios accedere cupiens, usque ad tSinonicae urbis accederet. Sed cum audisset convaluisse puerum, de itenere est regressus. Sed cum eum Fredegundis, mater eius, disperatum vidisset, multum pecuniae ad basilicam sancti Martini vovit, et sic puer melius agere visus est. Sed et Warocum nuntios dirigit, ut, qui adhuc captivi in Brittaniis de e
Abbreviated transcription (Latin):
& diuersas crude litates in po¬
pulos agitat. Post cuius mortẽ.
beatus iohannes apłus & euan¬
gelista. de exilio rediit. Qui
senex & plenus dierũ ꝑfectȩq
indm̃ uitȩ. uiuensse de posuit
insepulero. Nic fertus non
gustare mortẽ. donec iteratis
dñs iudicaturus adueniat.
ipso in euangeliis ita dicente.
sic eũ uolomanere donecueniã
ertius post neronemaxus¬
ꝑsecutionẽ in xpĩanos traianus
mon&. sub quo beatus clemens
mitanus ep̃s. cleophȩ filius pro
xp̃i nomine crucifixus ad seritus.
& ignatius anthiocensis ep̃s rome
ductus bestuis deputatur. Hȩc
sub trauani tẽporib: actasunt.
Dost hunc helius adri

Expanded text:
et diversas crudilitates in poet diversas crudilitates in populus agitat. Post cuius mortem beatus Iohannis apostolus et euangelista de exilio rediit; qui senex et plenus dierum perfectaeque in Deum vitae vivens se deposuit in sepulchro. Hic fertur non gustare morte, donec iteratis Dominus iudicaturus adveniat, ipso in euangeliis ita dicente: Sic eum volo manere, donec veniam. Tertius post Neronem persecutionem in christianos Traianus movet. Sub quo beatus Clemens mitanus episcopus, Cleuphe filius, proChristi nomine crucifixus asseritur; et Ignatius Antiochensis episcopus, Romam ductus bestiis deputatur. Haec sub Trajani temporibus acta sunt. XXVI. Post hunc Aelius Adri
Abbreviated transcription (Latin):
ad cõplendã malitiȩ sue molẽ.
primus contra xp̃i cultũ. ꝑ se¬
cutiones excitat in eredentes.
Habebat enĩ secũ symonẽ magũ.
uirũ totius malitiȩ. & omnis
magice artis argumento magistri
atq paulũ. cõmotus contra eos
cur xp̃m filiũ dĩ predicarent.
& idola adorare contẽpnerent.
petrũ eruce. paulũ gladio
iub& interfici. Ipse quoq exci¬
tatã suꝑ se seditionẽ fugere
tep̾tans. quarto ab urbe lapide
propria se manu int̾fecit. AxI¬
unc & ia cobus fraterdnĩ &
marcus euangelista. proxpĩ
nomine glorioso martyrio co¬
ronati sunt Primus tam̃ om̃ium
hancuã lȩuita stephanus &
martyr intrauit. Magna post
iacobi apłi necẽ. iudeos calami¬
tas ad secuta est. Nã adueni¬
ente uespasiano. & tẽplum in¬
censũ est. & sexcenta. milia
it deorũ eo bello gladio& fame
fecta sunt. Domicianus autẽ
secundus post neronẽ inxp̃ianos
seuit. iohannẽ apłm in insulã
pathmos religat in exilium.

Expanded text:
ad complendam malitiae suae molem, ad complendam malitiae suae molem, primus contra Christi cultum persecutionem excitat in credentes. Habebat enim secum Simonem magum, virum totius malitiae et omnes magicae artis argumento magistrumatque Paulum, commotus contra eos, cur Christum, filium Dei, praedicarent et idola adorare contempnerent, Petrum crucem, Paulum gladio iubet interfice. Ipse quoque excitatam super se seditionem fugire temptans, quarto ab Urbe lapide propria se manum interfecit. Tunc Iacobus, frater Domini, et Marcus euangelista pro Christi nomine glorioso martyrio coronati sunt. Primus tamen omnium hanc viam levita Stefanus et martyr intravit. Magna post Iacobi apostoli necem Iudaeos calamitas adsecuta est. Nam adveniente Vispasiano et templum incensum est, et sexcenta milia Iudaeorum eo bello gladio et fame adfectae sunt. Domicianus autem secundus post Neronem in christianis saevit, Iohannem apostolum in insolam Pathmos relegat in exilium
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m exescuit. ꝓpriis se
manibus interfecit. Quẽ mani¬
cheũ fuisse multi putant. secun¬
dũ illud quod in euingelio legit᷑
Venerunt quidã degalileis nun¬
tiantes ei. quorũ sanguinem
miscuit pilatus cum sacrificiis
eorũ. Sic & herodes rexdũ in
tus obtanta scelera. intumes¬
cens ac scatens uermib: accep¬
to cultro ut malũ purgar&.
ꝓpriȩ se manus ictu librauit.
eatus petrus apłus XXU
sub imperatore claudio quar¬
to ab augusto romã add gredit.
ibiq. p̃dicans inmultis uirtu¬
tib manifestissime xp̃m esse
dĩ filiũ cõprobauit. Ab illis em̃
dieb xpĩani apud ciuitatem
romanã esse ceperunt. Cũ autẽ
nemer xpĩ ꝑ populos magis ac
magis dilataretur. oritur con¬
tra hec antiqui serpentis in uidia¬
& tutis se imperatoris p̃cordus
inmit cit seua malignitas NI
nero ille lururiosus uanus
ato superbus. uirorũ s coba
& rursus uirorũ appetitos ina¬
tris sororũ. ac ꝓximarũ quȩq.
mulierũ spurcissimus uiolator.

Expanded text:
istum exercuit, propriis se manebus interfecit. Quem Manicheum fuisse multi putant secundum illud quod in euangelio legitur: Venirunt quidam de Galileis, nuntiantes ei, quorum sanguine miscuit Pylatus cum sacrificiis eorum. Sic et Herodes rex, dum itus ob tanta scelera, intumiscens ac scatens vermibus, accepto cultro, ut malum purgaret, propriae se manus ictu liberavit. Beatus Petros apostolus sub imperatore Claudio, quarto ab Augusto, Romam adgreditur, ibique praedicans, in multis virtutibus manefestissime Christum esse Dei filium conprobavit. Ab illis enim diebus christiani apud civitatem Romanam esse coeperunt. Cum autem nomen Christi per populos magis ac magis dilataretur, oritur contra het totis se imperatoris praecordiis immittit saeva malignitas. Nam Nero ille luxuriosus, vanus atque superbus, virorum succuba, et rursus virorum appetitor, matris, sororum ac proximarum quarumque mulierum spurcissimus violator,
Abbreviated transcription (Latin):
aurũ atq. argentũ esse. quȩ ad
reris notitiã non uenisset Statĩq
misit rex uiros quihȩe deferre
deberent. cũ uno puero quẽ ualde
artdtũ mũmolus habens. hȩc ei
cõmendauerat. Abeunt elicta
quo hesauro abstulit. Quod
sex diuisũ cum childebto rege ne¬
pote suo. partẽ suã maxime pau
perib est largitus. mulieri autem
Nihil amplius quã ea quȩ deparen¬
tibus habuerat derelinquens
inmensi corporis ad regẽ de mũmo¬
li familiarib: adductus. ẽ: ita mag¬
ni corporis eleuatus. ut duos aut
tres pedes suꝑ longissimos homines
putaret᷑. magnus lignarius faber.
qui non mul topost obut
peditione tardifuerant dã pnarent᷑.
Hiturigũ quoq comes misit pueros
suos. ut indomo beati martini quȩ
in hoc termino sita .ẽ. huius modi
homines spoliare deberent
Sed agens domꝰ illius resistere forti¬
ter coepit dicens. sci MarTIN÷
homines hisunt. nihil eis
inferatis in iuriȩ. quia ñ habuer̃
consuerudinẽ intalib causis abire

Expanded text:
 esse, quae ad regis notitiam non venissent. Statimque misit rex viros, qui haec deferre deberint, cum uno puero, quem valde creditum Mummolus habens, haec ei commendaverat. Abeuntes autemquo thesauro abstulit. Quod rex diviso cum Childebertho rege, nepote suo, partem suam peribus est largitus; mulieri autem nihil amplius, quam ea quae de parentibus habuerat, relinquens. immensi corporis ad regem de Mummoli familiaribus adductus est, ita magno corpore elatus, ut duos aut tres pedes super longissimos homines putaretur magnus, lignarius faber, qui non multo post obiitpeditione tardi fuerant, damnarentur. Biturigum quoque comes misit pueros suos, ut in domo beati Martini, quae in hoc termino sita est, hujusmodi homines spoliare deberent. Sed agens domus illius resistere fortiter coepit, dicens: Sancti Martini homines ii sunt. Nihil eis quidquam inferatis injuriae, quia non habuerunt consuetudinem in talibus causis abire.
Abbreviated transcription (Latin):
At ille accepto consilio. dũ obtecto
capite fugere niteret᷑. extracto
Q D caput ciꝰ cucullo deciditi
Deinde unus quisq ad ꝓoria rediens
magnas suꝑ uiã p̃das & homicidiã
fecit. Firedegundis aute hsdieb
chuppanẽ in tholosã direxit. ut
scilic& filiã suã ex inde quo cũq moce
possit eruere. Ferebant enĩ ple¬
riq ob hoc eũ transmissum. ut si
gundo uualdũ repperiss& uiuum.
multis inlectũ ꝓmissionib ad eam
trans ducer&. Sed cũ hoc facere
ne quiuiss&. acceptã rigundẽ aloco
illo reduxit. ñ sine grandi humili¬
tate atq contumelia
GTUR leudegisilus dux cũ thesau¬
ris omnib quos superius nominaui¬
mus ad regẽ uenit. quos postea rex
pauperib & ȩcclesus erogauit
App̃hensã uero uxorẽ mũmoli. ir¬
qͥrere rex cȩpit quo thesauri quos
hic congregauerat conuenissent.
Sedilla cognoscens uirũ suũ int̾ fectũ
fuisse. & omnẽ iactantiã eoꝵ pres¬

Expanded text:
At ille accepto consilio, dum obtecto At ille accepto consilio, dum obtecto capite fugere niteretur, extracto ejus cum cucullo decidit. Deinde unusquisque ad propria rediens, magnas per viam praedas et homicidia fecit. Fredegundis autem his diebus Cuppanem in Tolosanum direxit, ut scilicet filiam suam exinde quocunque modo posset, erueret. Ferebant enim plerique ob hoc eum transmissum, ut si Gundovaldum reperisset vivum, multis illectum promissionibus ad eam transduceret. Sed cum hoc facere nequivisset, acceptam Rigunthem a loco illo reduxit, non sine grandi humilitate atque contumelia. XL. Igitur Leudegisilus dux cum thesauris omnibus, quos superius nominavimus, ad regem venit; quos postea rex pauperibus et ecclesiis erogavit. Apprehensa vero uxore Mummoli, inquirere rex coepit, quid thesauri quos ii congregaverant, devenissent. Sed illa cognoscens virum suum interfectum fuisse, et omnem jactantiam eorum pror
Abbreviated transcription (Latin):
chariulfo uuaddone. puntios
occulie ad regẽ dirigit. quid de
his fieri uell& : Atille. capitali
rosiussit finiri sententia. Vuad¬
do tunc cũ cariulfo relictis filuis
obsidibus. discesser̃ ab eis. delato
quoq nuntio de eoꝵ interitu:
Cũ hoc mũmolus aduertiss&. accine¬
tus armis ad tuguriũ leudegisili
petit : Atille uidens eũ. ait
Quid sic inquit quasi fugiens uenis&
Cui ille. Nihil ut uideo defide
ꝓmissa seruat᷑. Nã cernome in
mortis exitio positũ. Cui ille
Ego egrediar foras. & omĩa miti¬
gabo. Quo egrediente. confestim
ex iussu eiꝰ uallata ẽ. domꝰ ut int̾¬
ficeretur. Sed & ille cũ diutissi¬
me contrabellantes restitiss&. ue¬
nit adostiũ. Cũq. egrederetur.
duo cũ lanceis utraq eiꝰ latera
consternatꝰ pauer&. ait ad cum
quidã de adstantib. Inspice pro¬
priis oculis episcope quȩ gerunt᷑.
& tecto capite ne agnoscaris siluã
pete ut abscondaris paululum.
atq ira labente possis euadere:

Expanded text:
Chariulfo et Waddone, nuntios occulte ad regem dirigit, quid de his fieri velit. At ille capitali eos jussit finire sententia. Waddo tunc cum Chariulfo, relictis filiis obsidibus, discesserunt ab eis. Delato quoque nuntio de horum interitu, cum hoc Mummolus advertisset, accinctus armis tugurium Leudegisili petit. At ille videns eum, ait: Quid sic, inquit, quasi fugiens venis? Cui ille: Nihil, ut video, de fide promissa servatur, nam cerno me in mortis exitio positum. Cui ille: Ego egrediar foras, et omnia mitigabo. Quo egrediente, confestim ex jussu ejus vallata est domus, ut hic interficeretur. Sed et ille cum diutissime contra bellantes restitisset, venit ad ostium. Cumque egrederetur, duo cum lanceis utraque ei latera consternatus paveret, ait ad eum quidam de astantibus: Inspice propriis oculis, episcope, quae geruntur, et tecto 367 capite ne agnoscaris, silvam pete, ut abscondaris paululum, atque ira labente possis evadere.
Abbreviated transcription (Latin):
est. dep̃senti recipiat. Et quia
int̃prȩfatos reges pura & simplex
est melĩ nomine concordia in li¬
gata. conuenit ut inutroq regno
utriusq fidelib tãpro cansis
publicis quã priuaos. quicũq
uolurrit ambulare ꝑrũ nullis
tẽporis deneg& ur. Similit̃
conuenit. ut nullus alterius
lrucles nee solligit& neruenientes
excipiat. Qđ siforsitan ꝓaliqua
admissione pastẽ alterã credi¬
derit expetendã. iuxta qualita¬
tẽ culpe excusati redlantur.
Hoc & iã hinc acddi plaeuit pacti¬
oni. ut siqua pars psentiastatu¬
ta sub quacũq calliditate tẽpo¬
re quocũq transcenderit. oma
bene ficia tã repromissa quã in
p̃senti conlata amittat. & illi
ꝓficiat qui muio labiter omã supͣ¬
seripta seruauerit. & sit desacra¬
mentoꝵ obligatione in omnib:¬
clefinitis. urant pastes ꝑ ch̃omini¬
potentis nom̃ & inseparabilẽ tri¬
nitatẽ ueldiuina omã actrem̃dũ
dirm iudicii se omã quȩ superius

Expanded text:
est, de praesenti recipiat. Et quia est, de praesenti recipiat. Et quia inter praefatus regis pura et simplex est in Dei nomen concordia inligata, convenit, ut in utroque regno utriusque fidelibus, tam pro causis publicis quam privatis quicumque voluerit ambulare, pervium nullis temporibus denegetur. Similiter convenit, ut nullus alterius leudis nec sollicitet nec venientes excipiat. Quod si forsitan pro aliqua admissione partem alter am crediderit expetenda, iuxta qualitate culpae excusati reddantur. Hoc etiam huic addi placuit pactione, ut, si qua pars praesentia statuta sub quacumque calliditate tempore quocumque transcenderet, omnia benificia tam repromissa quam in praesenti conlata amittat, et illi proficiat, qui inviolabiliter omnia supraseripta servaverit; et sit de sacramentorum obligatione in omniburant partes per Dei omnipotentis nomen et inseparabilem Trinitatem, vel divina omnia ac tremendum diem judicii, se omnia, quae superius
Abbreviated transcription (Latin):
prebuer̃. & si postea cõnumeant᷑¬
se inpastẽ aliã trix didisse delocis
ubi cõmanere uidentur. conuenit
ut debrant remouere. Similit̃ &¬
qui post transitũ domni chlotharii
conuincuntur clomno sigrbertho
sacram̃ta primit̾ prȩbuisse & se
maliã pastẽ transtuler̃. modosi¬
mili remoueant᷑. Similit̃ quic qđ
ante fatireges ecclesus aut fideli
b suis contuler̃ aut adhuc confer¬
re cũ iustitia dõ ꝓpitiante uolur¬
rint. stabilit̃ conseruet᷑. & quic¬
quid unicuiq ficheliũ inutriusq
regno ꝑ legẽ & iustitiã recdeb&.
nullũ pre iudiciũ patiatur. sed
liceat res debitas possidereatq
recipere. Et si aquid cuicũq ꝑ
int̾ regna sine culpa tultũ est. au¬
dientia habita restaur&ur. & cdeid
qđ ꝑ munificentias p̃cedentiũ regũ
unus quisq usq transitũ gloribsȩ
memoriȩ domni chlotharii regis
possedit cũ securitate possideat.
& qđ ex infidelib ꝑ sonis ablatũ

Expanded text:
praebuerunt; et si postea convincuntpraebuerunt; et si postea convincuntur in parte alia tradidisse, de locis ubi commanere videntur, convenit ut debeant removeri. Similiter et qui post transitum domni Chlothacharii convincuatur domno Sigiberto sacramenta primitus praebuisse, et se in aliam partem transtulerunt, modo simili removeantur. Similiter quidquid antefati reges ecclesbus suis contulerunt aut adhuc conferre cum iustitiam Deo propitiante voluerint, stabiliter conservetur. Et quicquid unicuique fidelium in utriusque regno per legem et iustitiam redebetur, nullum praeiudicium patiatur, sed liceat res debetas possedere atque recipere; et si aliquid cuicumque per Interregna sine culpa tultum est, audientia habita, restauretur. Et de id, quod per munificentias praecedentium regum unusquisque usque transitum gloriosae memoriae domni Chlothari regis possedit, cum securitate possedeat. Et quod exinde fidelibus personis ablatum
Abbreviated transcription (Latin):
dis dep̃ senti in sua ꝓprietate ꝑ¬
cipiat. Reliquas uero ciuitates
ex hac condicione superius nomi¬
natas domñ gunthehrãnꝰ dũ ad hu¬
uiit possideat. ita ut quando¬
quidẽ eius transitũ indominatio¬
nẽ domnȩ brunichildȩ heredũq
suorũ cũ omni soliditate dõ ꝓpitio
reuertant᷑. nec suꝑstite clomno
gunthchrãnoneq aclomna bru¬
nichil de neq afilio suo chilcbeber¬
thorege filiisq suis quo lib& in¬
genio uel tẽpore rep&antur.
Simili modo conuenit. ut si filua¬
nec tis domnus childebertus inin¬
tegretate teneat & quantũ ter¬
tia domni gunthehrãni ex in debi¬
ta comp&it de t̾tia dominchil¬
deberti que est in roson tinse
gunth chrãni partib conpenset᷑.
Simi lit̃ conuenit. ut scłłm pactio¬
nes inter domnũ gunth ehrãnũ
& bonȩ memoriȩ domnũ sigrb
tũ initas leudes illiqui domno
gunthebrã nͥo pꝰ transitũs domni
chlo tharii sacramenti primitꝰ

Expanded text:
des de praesenti in sua proprietate pdes de praesenti in sua proprietate percipiat, reliquas vero civitates ex hac conditione superius nominatas domnus Gunthchramnus, dum advivit, possedeat, ita ut quandoquidem post eius transitum in dominatione domnae Brunichilde heredumque suorum cum omni soliditate Deo propitio revertantur nec super stite domno Gunthchramno neque a domnam Brunechildem neque a filio suo Childeberthum regem filiisque suis quolibet ingenio vel tempore repetantur. Similee modo convenit, ut Silvanectis domnus Childeberthus in integritate teneat, et quantum tertia domni Gunthchramni exinde debita conpetit, de tertiam domni Childeberthi, quae est in Rosontinse, domni Gunthchramni partibus conpensetur. Similiter convenit, ut secundum pactionis inter domnum Gunthchramnum et bonae memoriae domnum Sigybertum initas, leudes illi, qui domno Guntchramno post transitum domni 443 Chlothacharii sacramenta primitus