comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus ñ ꝓmeritis nr̃is deum nos ad uitã
psalmo dicit homo eius amime sue. Qͥ
coronat te inmiseratione & misccł̃ia.
Nunquid non corona bonis oꝑib recldit᷑.
s quia ipsa bona oꝑa ille in nobis oꝑat᷑.
de quo dictum est. s ẽ enim qui oꝑat᷑
te. ideo dicit psalmus. coronat te inmi¬
seratione & misccłia: quia eius miserati¬
one bona oꝑamur quib corona reddet᷑.
Non enim quia dixit. deus est qui oꝑat᷑
inuobis & uelle. & oꝑari ꝓbona uolun¬
tate: sdeo lib̾um arbitͥum abstulisse
putandus est. Quod si ita eẽt: ñ suꝑuiᷤᷤ
dixiss cum timore & tremore ur̃am ip¬
sorum salutem oꝑamini. Quando enĩ
iubetur ut oꝑentur: liberum eorum
conuenitur arbitͥum. S ideo cum ti¬
more & tremore: ne sibi tͥbuendo qd̃
bene oꝑant᷑. de bonis tanqmͣ siuis ex¬
tollantur oꝑib. Tanqmͣ gͦ int̾rogare¬
tur apłs. & diceretur ei. quare dixisti
cum timore & tremore: horum u̾boꝵe

Expanded text:
mus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternmus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternPsalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur Coronat te in miseratione et misericordia: quia ejus miseratione bona operamur, quibus corona redditur. Non enim, quia dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate, ideo liberum arbitrium abstulisse putandus est. Quod si ita esset, non superius dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini . Quando enim jubetur ut operentur, liberum eorum convenitur arbitrium: sed ideo cum timore et tremore; ne sibi tribuendo quod bene operantur, de bonis tanquam suis extollantur operibus. Tanquam ergo interrogaretur Apostolus, et diceretur ei, Quare dixisti, Cum timore et tremore? horum verborum
Abbreviated transcription (Latin):
cor mundum crea in me deus. & de
ex deo. fingimur gͦ. id ẽ formañ
& creamur in oꝑibus bomis. que non p̃¬
parauimus nos: s p̃parauit ds. ut in
dubio ⁊ uita et̾na que bone uite red¬
ditur dei gr̃a est: & ipsa enim gratis
dat᷑. quia gͣtis data est illa cui datur.
s illi cui datur: tantummͦ gr̃a est.
Nec autem que illi cdatur qm̃ p̃miũ¬
tia: qm̃ uerum est. quia reddet umicui
hannes baptista de dño iħu xp̃o dicit.
nos om̃s de plenitudine euis accepimꝰ.¬
o gr̃am ꝓ gra. Er euis itaꝙ plenitudi¬
ne. accepimus ꝓmodulo nr̃o tanquã
particłas nr̃as. ut bene uinamus. sicut
deus partitus est mensuram fidei. qͥa
apłs. gr̃a autem dei uita et̾na. in xp̃o¬
ihu dño nr̃o: cum pͥus dixiss. stipendi¬
um enim peccati mors. Merito enim
stipendium: quia militie diabolice. morꝰ
et̾na. tanquam debitum redditur. Ubi
cum posset dicere & recte dicere. stipen¬
dium autem iustitie uita et̾na: maluit

Expanded text:
Cor mundum crea in me, Deus ; et Cor mundum crea in me, Deus ; et ex Deo . Fingimur ergo, id est formamur et creamur in operibus bonis, quae, non praeparavimus nos, sed praeparavit Deus, ut in dubio et vita aeterna, quae bonae vitae redditur, Dei gratia est. Et ipsa enim gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est. Haec autem quae illi datur, quoniam priam verum est, quia reddet unicuiqannes Baptista de Domino Christo dicit, Nos autem ex plenitudine ejus accepim . Ex ejus itaque plenitudine accepimus pro modulo nostro tanquam particulas nostras ut bene vivamus, sicut Deus partitus est mensuram fidei ; quiApostolus, Gratia autem Dei vita aeterna in ino nostro: cum prius dixisset, Stipendium peccati, mors. Merito enim stipendium, quia militiae diabolicae mors aeterna tanquam debitum redditur. Ubi cum posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidem. & hoc non ex nobis. s dei donũ
est. ñ ex oꝑibus ne forte quis extollatur.
uidit utiꝙ putare posse homines hoc ita
dictum quasinecessaria ñ sint oꝑabo¬
na credentib s ex eis fides sola suffitiat:
& rursus posse hõmines de bonis oꝑibus
ex tolli. uelut ad ea fatienda sibi ipsi suf¬
fitiant. Mox itaq addidit. Ipsuis enim
sumus figm̃tum. creati inxp̃o ihu inope¬
rib bonis: que p̃parauit deus. ut milliᷤ
ambulemꝰ. Quid est hoc quod cum dei
gr̃am cõminenclans dixiss ñ ex oꝑib
ne forte quis extollat᷑. cur hoc cdixerit
rationem reddens. ipsuis enim sumuᷤ
inquit figm̃tum: creati in xp̃o iħu
in oꝑib bonis. Quomͦ gͦ ñ ex oꝑibus.
ne forte quis extollatur: s audi et
intellige. ñ ex oꝑib dictum tanquã
tiuis ex te ipso tibi existentib: s tanqͣ
his in quib te deus fuixit id ẽ forma¬
uit & creauit. Hoc enim ait ipsius
homines facti sumus: s ea de qua il¬
le dicebat qui utic iam homo erat.

Expanded text:
 fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat,
Abbreviated transcription (Latin):
ecimus abusionis gradus est. episcopꝰ
negligens. qui gradus sui honorem.
int̾ homines requirit s ministerii sui
dignitatem coram deo ꝓ quo legatione
fungitur: ñ custodit. Primum namꝙ
ab ep̃o qd̃ sui nominis dignitas tenee
lator ponitur. & quid aspeculatore re¬
quiritur. ipse dñs denudat. cum sub
iet echielis ꝓphete ꝑsona ep̃o offitũ su
rationem denuntiat: ita in quiens.
Speculatorem dedi te domui isrł. Au¬
diens gͦ ex ore meo sermonem nuntia¬
bis eis ex me: si autem uideris gla¬
dium uenientem. & tu ñ ad nuntia¬
ueris ut reuertatur impius auia sua:
ipse quidem impius moritur in iniqͥ¬

Expanded text:
ecimus abusionis gradus est episcopus neglegens, qui gradus sui honorem inter homines requirit, sed ministerii sui dignitatem coram Deo, pro quo legationem fungitur, non custodit. primum namque ab episcopo quid sui nominis dignitas tenet lator ponitur et quid a speculatore requiritur Dominus ipse denudat, cum sub Ezechielis prophetae persona episcopo officii sui rationem denuntiat, ita inquiens: speculatorem dedi te domui Israel. audiens ergo ex ore meo sermonem adnuntiabis eis ex me. si autem uideris gladium uenientem et tu non adnuntiaueris ut reuertatur impius auia sua, ipse quidem impius in iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
capiunt. fĩtii aũ paterne discipline correcꝰ¬
tiones fecerunt. & hereditatem qnͣdoꝙ reci¬
ꝑe posse ñ desꝑant. De qua etiam discipli¬
na ysaias quidem indisciplinate plebi p̃d¬
cat dicens. Quiescite agere ꝑuerse. discite
psallit dicens. Declmna amalo & fac bonum.
Infelixr gͦ est: qui abitit disciplinam. An¬
scĩdit disciplinã. Sic̃ enĩ tunica totum corpꝰ
p̾ter capud tegitur: ita disciplina om̃s
ẽ. & sub disciplina ñ est. ꝓteguntur & ornã¬
tur. Ipsa uͦ tunica texta de suꝑ fuerat ꝑ to¬
cum ad patrem asscendiss postꝙͣ resur¬
rexiss amortius: ad apłos suos loquebat᷑.
Uos autem sedete inciuitate. quoadusc
induamim uirtutẽ ex excelso. Tunica gͥ
corporis xp̃i: disciplina eccłie ẽ. Qui uͦ ext̃
disciplinam ẽ: alienus est ã corpore xp̃i.
Non scindamꝰ gͦ illam. s sortiamur de
illa: id ẽ non soluamꝰ quicqmͣ de mancda¬

Expanded text:
capiunt: filii autem paternae disciplinae correccapiunt: filii autem paternae disciplinae correctiones ferunt et hereditatem quandoque recipere posse non desna Esaias quidem indisciplinatae plebi praedicat, dicens: Quiescite agere perverse, discite  voce compsallit, dicens: Declina a malo, et fac bonum . Infelix ergo est qui abjicit disciplinam. Auscindit disciplinam. Sicut enim tunica totum corpus praeter caput tegitur, ita disciplina, omnis esiae sub disciplina est protegitur et ornatur. ipsa uero tunica contexta desuper fuerat per tocum ad patrem ascendisset, postquam resurrexit a mortuis, ad apostolos suos loquebatur: uos autem sedete in ciuitate, quoadusque induamini uirtute p b excelso. tunica ergo corporis Christi disciplina ecclesiae est: qui autem extra disciplinam est alienus est a corpore Christi. non scindamus igitur illam, sed sortiamur de illa, non soluamus quicquam de manda
Abbreviated transcription (Latin):
foris sunt. ꝓferens doctrine fidelem ser
monem. ante ep̃m ñ plures habens
uxores. s tantum unam. Non ꝑcussor.
os docet insermone doctrine. Caueãt
Pastores multi demoliti sunt ppłm
Dñs suꝑ familiam suam. dare illis
ram scilicet. & ꝓbatam doctrinam. qͣ¬
tenus ueniente dño mereant᷑ audire.
Euge serue bone & fidelis. quia super
pauca fuisti fidelis. supͣ multa te con
ndecimus ab usionis
gradus ẽ. plebs sine disciplina. q̃
dum discipline exercitationib ñ seruit¬
dñi. cominune se ꝑditionis laqueo cõ¬
rigore non euaditur. atqͥ id circo psal-¬
miste uocibꝰ indisciplinate plebi p̃dicat᷑. App̃hẽ¬
dite disciplinã: ne qͣndo irascat᷑ dñs. Discipli-
na uͦ moꝵ ẽ ordinata correctio. ⁊ maioꝵ p̃cedẽ¬
tiũ regulaꝵ obseruatio. De qua disciplina
tamquã fuiis nob̾ se offert deus. Quõd si
extra disciplinam estis. cuiuis
plina sunt. celestis regni hereditatem non

Expanded text:
foris sunt, praeferens doctrinarum fidelem sforis sunt, praeferens doctrinarum fidelem smonem; ante episcopatum non plures habens uxores quam unam; non percussor, os docet in sermone doctrinae . Caveant Pastores multi demoliti sunt populum inus supra familiam suam dare illis ram scilicet et probatam doctrinam, quatenus ueniente Domino mereantur audire: euge serue bone et fidelis, quia supra pauca fidelis fuisti supra multa te ndecimus abusionis gradus est plebs sine disciplina, quae, cum disciplinae exercitationibus non servit, communi se perditionis laqueo conrigore non evadit. Atque idcirco Psalmistae vocibus indisciplinatae plebi praedicatur: Apprehendite disciplinam ne quando irascatur Dominus. disciplina uero est morum ordinata correctio et maiorum praecedentium regularum obseruatio. de qua disciplina tamquam filiis uobis offert se Deus. quod si extra disciplinam estis, cuius pplina sunt, et caelestis\'regni hereditatem non
Abbreviated transcription (Latin):
tu animam tuam lib̾asti. Decet gͣ
est peccata diligent̃ ad tendere. &
postqmͣ ad tenderit. sermone si pot̾it¬
& actu corrigere: & si non potuerit:
uixta euangelii regulam scelerum
oꝑarios declinare. Si autem inquit
corripe illum inter te & ipsum solũ.
Si te andierit. lucratus es fr̃em tuum.
Si te ñ audierit: adhibe tecum unũ
uł duos testes. ut in ore duorum uel¬
tͥum testium sit omne ũbum. Si illoᷤ
ñ audierit: dic eccłie. Si eccłiam non
audierit: sit tͥ sicut echineus & pu
plicanus. Tali ordine expellendus ẽ.
& qui tali ordine expulsus fuerit. ab
iuiduam. aut repudiatam. non acci¬
piat uxorem. Qui gͦ excõmunicatam¬
sacerdocii inquo xp̃ianorum geniᷤᷤ
electum est excedit. Hac ratione ep̃m
ad eos quib in speculatione positꝰ
est eẽ oportet: ceterum uͦ qualis in
semet ipso eẽ debeat. paulus apłs ex¬
ponrt. Ut ad gradum ep̃ii ueniens sit
sobrius. prudens. castus. sapiens. mode¬
stus. hospitalis. filios habens subditos.

Expanded text:
tuam liberasti. decet ergo est peccata diligenter intendere et postquam adtenderit, sermone si poterit et actu corrigere et si non poterit iuxta euangelii regulam scelerum operarios declinare: si enim, inquit uus. corripe illum inter te et ipsum solum. si te audierit, lucratus es fratrem tuum: si te non audierit, adhibe tecum adhuc unum uel duos testes, ut in ore duorum testium uel trium stet omne uerbum: si illos non audierit, dic ecclesiae: si ecclesiam non audieriblicanus . Tali ordine expellendus est, qui tali ordine expulsus fuerit, ab Viduam aut repudiatam non accipiat uxorem . Qui ergo illum excommunicatumsacerdotii, in quod Christianorum genus electum est, excedit. hac ratione episcopum ad eos quibus in speculatione positus est esse oportet. ceterum uero qualis in semet ipso esse debeat Paulus apostolus exponit, ut ad gradum episcopii ueniens sit sobrius prudens castus sapiens modestus hospitalis, filios habens subditos c
Abbreviated transcription (Latin):
tate defendit. Celestius uͦ discipłs
eius. iam ꝓpt̾ tales assertiones
apud carthaginem inepiscopali
uiditio ubi ego int̾fui: excõmunica¬
tionẽ meruerat. In scđo libro quo¬
dam loco hoc quibusdam inqmͣ
etiam infme largietur. ut mor¬
tem repentina cõmutatione nõ
sentiant: seruans locum diligen¬
tiori de hac re inquisitioni. Aut
enum ũ morientur: aut de ista
uita inmortem. & de morte mẽt¬
nam uitam. celerrima commu-¬
tatione tanqmͣ in ictu ocłi tͣnse¬
undo. mortem non sentient.

Expanded text:
tate defendit. Caelestius uero discipulus tate defendit. Caelestius uero discipulus eius iam propter tales assertiones apud Carthaginem in episcopali iudicio, ubi ego non interfui, excommunicationem meruerat. In secundo libro quodam loco: hoc quibusdam, inquam, etiam in fine largietur, ut mortem repentina commutatione non sentiant, . seruans locum diligentiori de hac re inquisitioni. aut enim non morientur aut de ista uita in mortem et de morte in aeternam uitam celerrima commutatione tamquam in ictu oculi transeundo mortem non sentient.
Abbreviated transcription (Latin):
So
enit etiam
necessitas. q̃
me cogeret
aduersus no¬
uam pelagi¬
anam here¬
sim scribere:
contͣ quam
prius cum opus erat non scriptis sed
sermonib et collocutionib agebamꝰ.
ut quisq nr̃m pot̾at aut debeat.
Missis ergo mͥ acartagine questioi¬
bus eorum quas rescribendo dissol¬
uerem. scripsi pͥmum tres libros.
quorum tytulus est de peccatorum
meritis & remissione: ubi maxime
mur. qmͣuis in hac uita nemo ita
seruet mandata iustitie. ut nõ sit
ei necessarium ꝓsuis peccatis oran¬
do dicere. dimite nobis debita
nr̃a: contͣ que omnia sentientes illi
nouam hesim condiderunt. In his
autem libris tacenda adhuc arbi¬
tͣtus sum nomina eorum. sic eos
facilus posse corrigi sꝑansimino
etiam intertio libro que est epła.
s in libris habita ꝓpt̾ duos quib
eam connectaendam putaui. pela
gii ipsuis nomen ñ sine aliqua
laude posui. quia uita eius a mul¬
tis p̾dicabatur: & euis illa redar
retur exposuit. que tñ postea iã
hereticus ꝑtinacissima animosi¬

Expanded text:
s. Venit etiam necessitas, quae me cogeret adversus novam Pelagianam haeresim scribere; contra quam prius, cum opus erat, non scriptis, sed sermonibus et collocutionibus agebamus, ut quisque nostrum poterat aut debebat. Missis ergo mihi a Carthagine quaestionibus eorum quas rescribendo dissolverem, scripsi primum libros tres, quorum titulus est, de Peccatorum Meritis et Remissione: ubi maxime mur; quamvis in hac vita nemo ita servet mandata justitiae, ut non sit ei necessarium pro suis peccatis orando dicere: Dimitte nobis debita nostra . Contra quae omnia sentientes illi novam haeresim condiderunt. In his autem libris tacenda adhuc arbitratus sum nomina eorum, sic eos facilius posse corrigi sperans: imo etiam in tertio libro, quae est epistola, sed in libris habita propter duos quibus eam connectengi ipsius nomen non sine aliqua laude posui, quia uita eius a multis praedicabatur, et eius illa redargretur exposuit, quae tamen postea iam hereticus pertinacissima animosi
Abbreviated transcription (Latin):
ropter eos qui cum defen¬
ditur dei gr̃a. putantes
negari liberum arbitͥum.
sic ipsi defendunt liberum arbitͥum.
ut negent dei grãm. asserentes eam
scam merita nr̃a dari: scͥpsi librum.
cuiis titulus est de gr̃a & libero arbitͥo.
Ad eos autem scͥpli monachos adrume¬
tinos. in quorum monasterio de hac re
cepat ẽẽ contentio: ita ut me consulere
eorum aliqui cogerent᷑. Hic liber sic in¬
cipit. Propt̃ eos qui hominis liberumar

Expanded text:
ropter eos qui, cum defenditur Dei gratia, putantes negari liberum arbitrium, sic ipsi defendunt liberum arbitrium ut negent Dei gratiam, asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi librum cujus titulus est, de Gratia et Libero Arbitrio. Ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur. Hic liber sic incipit: Propter eos qui hominis liberum ar
Abbreviated transcription (Latin):
que nulla pot̾ ẽẽ sine libero arbitͥo. S si pͦ¬
s hoc ipsum. sine aduitorio gr̃e fieri ꝑ libe¬
rum arbitͥum. ut intelligeremus atq sa¬
ꝑemus. ñ diceretur deo. da mͥ intellectũ
ut discam mandata tua: neq in eũgło
scͥptum eẽt. tunc aꝑuit illis sensum ut
intellig̾ent scͥpturas. nec iacobꝰ apłs di

Expanded text:
quae nulla potest esse sine libero arbitrio. Sed si poquae nulla potest esse sine libero arbitrio. Sed si posset hoc ipsum sine adjutorio Dei gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intelligeremus atque saperemus; non diceretur Deo, Da mihi intellectum, et discam mandata tua ; neque in Evangelio scriptum esset, Tunc aperuit illis sensum, ut inte
Abbreviated transcription (Latin):
nrͣ paulus. scłm eam que data est ei sa¬
pĩam scͥpsit uob̾. ut et in om̃ib epłis. lo
quens meis de his. in quib sunt quedam
difficilia intellectu: que indocti & insta
biles homines ꝑuertunt sicut ã cet̾as
scͥpturas ad ꝓpͥum suum int̾itum. Caue
& ubi sentitis ñ uos intelligere. it̾im cre¬
dite diunis eloquiis: quia & liberũ est¬
homĩs arbitͥum. & gr̃a dei. sine cuius
aduitorio lib̾um arbitͥum nec conũti
potest addm̃. nec ꝓfucere potest indeo.
Et quod pie creditis etiam ut sapient̾
intelligatis orate: & ad hoc ipsum enĩ.
id est ut sapient̾ intelligamus. est utiꝙ
liberum arbitrium. Nisi enĩ ub̾o arbit̾o
intellig̾emus atꝙ saꝑemus: ñ nob̾ p̃ciꝑe¬
tur dicente scͥptura. Intelligite gͦ qui
insipientes estis in ppło: & stulti aliqͣndo
sapite. Et ipso quippe quo p̃ceptum at
ꝙ imꝑatum est. ut intelligamꝰ atq
sapiamus. obedientiam nr̃am reqͥrit:

Expanded text:
noster Paulus secundum eam, quae data est ei, sanoster Paulus secundum eam, quae data est ei, sapientiam scripsit uobis ut et in omnibus epistulis loquens in eis de his. in quibus sunt quae dam difficilia ibiles homines peruertunt, sicut et ceteras scripturas, ad proprium suum interitum. Cauet ubi sentitis non uos intellegere, interim credite diuinis eloquiis, quia et liberum hominis arbitrium et gratia dei, sine cuius adiutorio liberum arbitrium nec conuerti potest ad deum nec proficere in deum, et quod pie creditis, ut etiam sapienter intellegatis, orate. et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intellegamus, est utique liberum arbitrium. nisi enim libero arbitrio intellegeremus atque saperemus, non nobis praeciperetur dicente scriptura: intellegite ergo quiinsipientes estis in populo, et stulti aliquando sapite . Eo ipso quippe quo praeceptum et imperatum est, ut intelligamus atque sapiamus, obedientia nostra requiritur,
Abbreviated transcription (Latin):
O quos nob̾ ñ rescͥpsimus ista. s scripli¬
mus. Nullas enim ad nos ur̃e caritatiᷤ
lit̾as attiulerant. Tam̃ suscipimus eos:
qm̃ simplicitas eorum satis in dicabat
nich illos nob̾ potuisse confingere.
Ideo autem festinauert ut apud uos
agẽnt pascha: quo possit adiuuante
dño tam sc̃s dies ur̃am pacem qmͣ
dissensionẽ potius inuenire. Melius
autem facietis quod multum rogo: si
ipsum aquo dicunt se fuisse turbatos.
ad me mitt̾e ñ gͣuemini. Aut enim nõ
intelligit ubrum meum. aut forte ip̃e
ñ intelligitur: qnͣdo difficilimam q̃sti¬
onem & paucis intelligibilem soluere
atꝙ enodare conatur. Ipsa est enim q̃stio
de gr̃a dei: que fecit ut homines ñ intel¬
ligentes putarent apłm paulum dicẽ.
fatiamus mala ut ueniant bonã. Unde
inuiolati & iminaculati apisd eum re¬
ꝑiri inpace: & dũi nr̃i pacientiam salu¬
tem existimaͤ sicut & dilectissimus frat᷑

Expanded text:
per quos uobis non rescripsimus ista, sed scripsiper quos uobis non rescripsimus ista, sed scripsimus, nullas enim ad nos uestrae caritatis litteras adtulerant; tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat nihil illos nobis potuisse confingere. ideo autem festinauerunt, ut apud uos agerent pascha, quo possit adiuuante domino tam sanctus dies uestram pacem quam dissensionem potius inuenire. Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non intellegit librum meum aut forte ipse non intellegitur. quando difficillimam quaestionem et paucis intellegibilem soluere atque enodare conatur. ipsa est enim quaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut ueniant bona. unde ainuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimate, sicut et dilectissimus frater
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ ẽẽ potuisse. nͥ hec acciperem ab illo
de quo dicit iacobꝰ apłs. Omne datum
optunum. ie omne donum ꝑfectum. de¬
sursum ẽ. descendens apatre luminũ. ne
quisqmͣ dicat m̃itis oꝑum suorum: uel
m̃itis orationum suarum. uł mĩtis fidisue
sibi tͣditam dei grãm. & putet uerumẽ
quod illi ħ̾etici dicunt. gr̃am dei sid̾m
m̃ita nr̃a dari. quod omnino falsissimũ
ẽ: ñ quia nullum est meritum. uł bo¬
num piorum. uł malum ĩpiorum. ali
miscłia eus p̃ueniet me. ut iustificet᷑
impuis. hoc ẽ ex impio fiat iustus: &
incipiat habere meritum bonum. qd̃
dñs coronabit. qnͣdo iudicabit᷑ munduᷤ.
Multa erant que uobis mitt̾e cupie¬
bam: quib lectis totam ipsam causã.
que conesliis episcopalib acta est adñsꝰ
eosdem pelagianos ħeticos. diligentus
& plenuis nosse posetis. s festinauert̃ fĩs
qui ex numero ur̃o ad nos uenerant.

Expanded text:
nobis esse potuisse, nisi baec acciperemus ab illo, nobis esse potuisse, nisi baec acciperemus ab illo, de quo dicit apostolus Iacobus: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum, ne quisquam dicat meritis operum suorum uel meritis orationum suarum uel meritis fidei suae sibi traditam dei gratiam et putetur uerum esse, quod illi haeretici dicunt, gratiam dei secundum merita nostra dari, quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel malum impiorum - alimisericordia eius praeueniet me, ut iustificetur impius, hoc est ex impio fiat iustus et incipiat habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus. Multa erant, quae uobis mittere cupiebam, quibus lectis totam ipsam causam, quae conciliis episcopalibus acta est aduersus eosdem Pelagianos haereticos, diligentius et plenius nosse possetis, sed festinauerunt fratres, qui ex numero uestro ad nos nenerant,
Abbreviated transcription (Latin):
Talib dicit apłs. Quis enim te discer¬
nit: Quod ideo dicit. quia dȩ massa illiꝰ
ꝑdicionis. que facta est ex adam: non
discernit hominẽ. ut eum fatiat uas ĩ ho¬
norem. ñ inconumeliam. nͥ deus. S qm̃
homo carnalis & inanit̾ inflatus. cum
audiss quis enim te discernit. posset
respondere uł uoce uł cogitatiõe. ⁊ dicẽ
disceruit me fides mea. disceruit me ora¬
tio mea. discernit me iustitia mea:
mox apłs occurrit cogitationib eins
& dicit. Quid enim hs̃ quod ñ accepisti᷑
si autem accepisti. quid głaris quasi
ñ acceꝑis: Si enim głantur. quasi ñ
acceꝑint. qui se a seipsis iustificari putãt.
ac ꝑ hoc in seipsis. ñ indño głantur. Ept̃
quod ego in hac epła que ad uos ꝑuenit.
ꝓbaui ꝑ testimonia scͥpturarum scãrum.
que ibi potestis in spic̃e & bona oꝑa nr̃a &
pias orationes. & rectam fidem. nullo mͦ in

Expanded text:
talibus dicit apostolus: Quis enim te discertalibus dicit apostolus: Quis enim te discernit? quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis, quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat uas in honorem non in contumeliam, nisi deus. sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset: Quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me iustitia mea\', mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? sic enim gloriantur, quasi non acceperint, qui se a se ipsis iustificari putant ac per hoc in se ipsis non in domino gloriantur. Propter quod ego in hac epistula, quae ad uos peruenit, probaui per testimonia scripturarum sanctarum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra et pias orationes et rectam fidem nullo modo in
Abbreviated transcription (Latin):
fitetur. iudicare iuuos & mortuos. Sigͦ
ñ est dei gr̃a. quom saluat mundum:
Et si ñ ẽ ub̾um arbitum. quomͦ uiclicat
muncdum: Promde librum. uł epłam me¬
am. qmͣ secum ad uos supͣ dicti fr̃s actulerũt.
sccłm hanc fidem intelligite. ut neq negetiᷤ
dei gr̃am. neꝙ liberum arbitͥum sic defen¬
datis ut acłi gr̃a separetis. tanqmͣ sine illa ł
cogitare aliquid. uel agere sccłm dm̃. illa
ratiõe possimus: qd̾ omnino ñ possumus.
Propt᷑ hoc enim dñs cum de fructu iusti¬
cie loqueretur: ait cdiscipłis suis. Sine me
nicħ potestis facere. Uñ supͣdictam epłam
qui dicunt gr̃am cłi scd̃m m̃ita nr̃a clari.
apłs dicens. nemo głetur in homine Et
alio loco. Qui głatur inquit indño głet᷑.
Itli uͦ heretici seipsos a seipsis iustos fieri
putãtes. cͦsi hoc eis ñ d̾s dederit. s ipsi sibi:
ñ utiq indño. s in semet ipsis głant᷑.

Expanded text:
fitetur, \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo fitetur, \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? proinde librum uel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem intellegite, ut neque negetis dei gratiam neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a dei gratia separetis, tamquam sine illa uel cogitare aliquid uel agere secundum deum ulla ratione possimus, quod omnino non possumus. propter hoc enim dominus, cum de fructu iustitiae loqueretur, ait discipulis suis: Sine me nihil potestis facere. Unde supra dictam epistulam qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, t apostolus dicens: Nemo glorietur in homine et alio loco: Qui gloriatur, inquit, in domino glorietur. illi uero haeretici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, quasi hoc eis non deus dederit sed ipsi sibi, non utique in domino sed in semet ipsis gloriantur.
Abbreviated transcription (Latin):
membris honorando
frat ualentino. & fr̃ibꝰ
qui tecum sunt: Angustinus in dño salutẽ.
uenerunt ad nos duo iuuenes cresconiꝰ
& felix. de ur̃a congregatione se ẽẽ dicẽtes.
qui nob̃ retulerunt monasteriũ ur̃m ñ¬
nulla dissensione turbatum: eo quod qͥ¬
dam innob̾ sic gram predicẽt. ut negent
hominis eẽ liberum arbitum. & quod ẽ
grauuis dicant. quod indie uidii non
Etiam hoc tam̃ inditauerunt. quod plu¬
res ur̃m ñ ita sentiant. s liberum arbit¬
um ad uuiuari fateantur ꝑ dei gr̃ãm. ut re¬
cta sapiamus atꝙ fatiamus: & cum uem̃t
dñs reddere uniciuiꝙ scd̃m oꝑa eus. in ue¬
mat oꝑa nr̃a bona que p̃parauit deus
ut in illis ambulemꝰ. Hoc qui sentunt:
bene sentiunt. Obsecro itaq uos fr̃s. sicut
sic̃ scͥptum est in euangłio ioħis apłi. nõ
uenit ut iudicaret mundum: s ut salua
paulus. iudicabit deus mundum: qnͣdo
uenturꝰ est. sicut tota eccłia in simbolocõ¬

Expanded text:
membris honorando fratri VALENTINO, et fratribus qui tecum sunt, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Venerunt ad nos duo juvenes, Cresconius et Felix, de vestra congregatione se esse dicentes, qui nobis retulerunt, monasterium vestrum nonnulla dissensione turbatum, eo quod quidam in vobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium; et, quod est gravius, dicant, quod in die judicii non a ejus . Etiam hoc tamen indicaverunt, quod plures vestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adjuvari fateantur per Dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus; ut cum venerit Dominus reddere unicuique secundum opera ejus, invenniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut sicut scriptum est in euangelio Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaPaulus, iudicabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in symbolo con
Abbreviated transcription (Latin):
amorem que sub odiosa specie latet ap¬
petitur. Quemadinodum uerbi gr̃a. bel¬
lum animoso cõpugnantium conflictu.
cum odiosa res fit. ut ꝓpt̾ amorẽ uicto¬
rie & libertatis ꝑ agatur. & multe alie
dilecte species sub odioso labore. uel for¬
midine satis contentiose expetuntur.
Unde patenter intelligitur. nullum
contendere. nͥ ꝓpt̾ dilectionem suibse¬
quentem scilicet amabilem remuñati¬
onẽ. Qui gͥ ꝓpt̾ mundum p̃sentem.
ex quacumqͣ causa contendit. ꝑspicue
ostenditur mundum diligere. Quod
ꝑ iohannem sp̃c scĩ sermones inter¬
dicunt. quib ait. Nolite diligere mũ¬
dum: neq ea que ĩmũdo st̃. Mundi .N.¬

Expanded text:
amorem quae sub odiosa specie latet apamorem quae sub odiosa specie latet appetitur. quemadmodum uerbi gratia bellum animoso conpugnantium conflictu cum odiosa res sit, propter amorem uictoriae et libertatis peragitur, et multae aliae dilectae species sub odioso labore uel formidine satis contentiose expetuntur. unde patenter intellegitur nihil contendi, nisi propter dilectionem subsequentem scilicet amabilem remunerationem. qui igitur mundum praesentem ex quacumque causa contendit, perspicue ostenditur mundum diligere, quod per Iohannem spiritus sancti sermones interdicunt, quibus ait: nolite diligere mundum, neque ea quae in mundo sunt? mundi
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ꝑsuꝑcilium dominationis ad det̾io¬
ra defluere. Per quod utrumq intelli¬
gitur eos qui ad meliora conscendũt
ꝑ uirtutem animi. & dei auxilium id¬
posse facere. & eos qui ad det̾iora diuer¬
tunt. ꝑmentis inbecillitatẽ pariter
& negligentiam errarẽ. Uñde dñs abs¬
ta tuetur. si ñ habet fortitudinem non
ualet id agere. qm̃ magni magnis infe
pre est hoc pͥmitus animi tota intentiõe
ꝓcuret. ut ꝑ omnia de domini ad uitorio
non dubitet. Si namꝙ ceꝑit mactibus
suis auxiliatorem habere dnm̃. nullus
dñatum. Non est enim potestas nisi adeo.
Ipse enim eleuat de stercore egenum. & se¬
dere facit cum pͥncipib popłi sui. Depo¬
nit potentes de sede. & exaltat humiles.
ut subditus fiat omĩs mundus deo. et
contentiosus. qui cum participatio
di caduca delectam̃ta dilgit. Omne de
quo contendit᷑. aut ꝓpt̃ ꝓpͥam eius rei di¬
lectionẽ de qua agitur. aut ꝓpter alteriꝰ

Expanded text:
uero per supercilium dominationis ad deteriouero per supercilium dominationis ad deteriora defluere. per quod utrumque intellegitur eos qui ad meliora conscendunt per uirtutem animi et Dei auxilium posse id facere et eos qui ad deteriora deuertunt per mentis inbecillitatem pariter et neglegentiam errare. unde dominus absta tuetur, si non habet fortitudinem, non ualet id agere, quoniam magna magnis infespraeest hoc primitus animi tota intentione procuret, ut per omnia de Domini adiutorio omnino non dubitet. si namque coeperit in actibus suis auxiliatorem habere dominum domindominatum. non est enim potestas nisi a Deo. ipse eleuat de stercore egenum et sedere facit cum principibus populi sui, deponit potentes de sede et exaltat humiles, ut subditus fiat omnia mundus Deo et econtentiosus, qui cum participationdi caduca delectamenta diligit. omne enim quod contenditur aut propter propriam eius rei dilectionem de qua agitur aut propter alterius
Abbreviated transcription (Latin):
in eo pendet cito labitur. & ipse solutus
arigore sue firmitatis cum honerib ad t̾¬
ram dilabitur. Sic & pͥnceps nisi conditori
suo ꝑtinacit᷑ adheserit. & ipse & omnis
qͥ ei consentit cito deꝑit. Qͥdã nãꝙ ꝑ domi¬
nandi occasionem solicluis deo appropin¬
qnͣt. quidam imposito sibi dignitatis hono¬
re det̾iores fuint. Moyses enim accepto po¬
płi ducatu familiarius dei locutionibus
utebatur. Saul uͦ filius cis. postqmͣ regni
sceptra suscepit. ꝑ mobedientiam suꝑbie
dm̃ offendit. Rex salomon postqmͣ pr̃is
sui clauid sedem optinint. deus allũ islt᷑
om̃s mortales ueluti ad innumerosi po¬
puli gubernationẽ sapientie muncre
donauit. E contrario uero ieroboam ser¬
uus salomonis postqmͣ regni domus da¬
usd partem accepit. ad idolorum cultũ
decem tͥbus isrł que erant in parte sama¬
rie attraxit. Per quem exempla eiudẽ
tur. quosdam in sublimiori statu ad ma-¬
iorem ꝑfectionem crescere. quoslam

Expanded text:
in eo pendet cito labitur; et ipse solutus in eo pendet cito labitur; et ipse solutus a rigore suae firmitatis, cum oneribus ad terram delabitur: sic et princeps nisi suo conditori pertinaciter adhaeserit, et ipse et omnis qui ei consentit cito deperit. quidam namque per dominandi officium solidius Deo adpropinquant, quidam inposito sibi dignitatis honore deteriores fiunt. Moyses enim accepto ducatu familiarius Dei locutionibus utebatur: Saul uero filius Cis postquam sceptra regni suscepit, per inoboedientiae superbiam Deum offendit. rex Salomon postquam patris sui Dauid sedem optinuit, Deus illum ultra omnes mortales uelut ad innumerosi populi gubernationem sapientiae munere donauit: e contrario uero Hieroboam seruus Salomonis, postquam regni domus Dauid partem accepit, ad idolorum cultum decem tribus Israel quae erant in parte Samariae adtraxit. per quae exempla euidenter ostenditur quosdam in sublimiori statu ad maiorem perfectionem crescere, quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
extus abiisionis gradus est. dñs sine
uͥtute. quia nichil ꝓficit dominan¬
di habere potestatẽ. si dñs ipse ñ habe
at uirtutis rigorem. S hic uirtutis
mores exerceri debet. Sepe enĩ dñandi
uirtus ꝑ animi negligentiã ꝑditur.
sieut in hely sacerdote factum eẽ cõꝓ¬
bat᷑. Qui dum seueritate uidicii peccan¬
tes filios ñ coercinit. eorum undictam
pit. Gria gͦ necessatia. hos qui dñant᷑
habere oportet. t̾rorem scilicet & ordi¬
nationẽ. & amorem. Nisi enim ametur
dñs parit̾ & metuat᷑. ordinatio illius
constare ñ pot̾it. ꝑ benefitia gͦ & affabi.¬
litatem ꝓcuret ut diligatur & ꝑ uistas uin¬
dictas non ꝓpͥe inuirie s legis dei studeat ut
metuatur. ꝓpt̾ea quoꝙ dum multi pen-¬
dent ineo. ipse deo adħere debet. qui illum
inducatum constituit. quia ad portanda
multorum onera ip̃m ueluti fortiorem
soliclauit. Paxillus enim nͥ bene fixus fir¬
met᷑. & alicui fortiori hereat. omne quod

Expanded text:
extus abusionis gradus est dominus sine uirtute, quia nihil proficit dominandi habere potestatem, si dominus ipse non habeat et uirtutis rigorem. sed hic uirtutis mores exercere debet. saepe enim dominandi uirtus per animi neglegentiam perditur, sicut in Heli sacerdote factum fuisse comprobatur. qui dum per seueritatem iudicii peccantes filios non coercuit, eorum uindictae rcit. tria ergo necessaria eoshabere oportet: terrorem scilicet, et ordinationem, et amorem. Nisi enim ametur dominus pariter et metuatur, ordinatio illius constare minime potest. Per beneficia ergo et affabilitatem dictas, non propriae injuriae, sed legis Dei, studeat ut metuatur. Propterea quoque dum multi pendent in eo, ipse Deo adhaerere debet: qui illum in ducatum constituit, qui ad portandum multorum onera ipsum veluti fortiorem solidavit. Paxillus enim nisi bene fixus firmetur, et alicui fortiori adhaereat, omne quod
Abbreviated transcription (Latin):
querere qmͣ inea ꝑfectione ꝑsistere. ad istã
hoc quod agit inoꝑe habere a illuis ꝑfec¬
tionem ꝓ mercede sꝑare. ut ꝑ illam iustꝰ
sine fine uiuat inspecie quã in ista de¬
siderauit. ꝑ hanc aũ itus uiuat ex fide. ĩ
qua illam certo fine desiderat: his consti¬
tutis. peccatum erit ex fide uiuentis aliqñ
alicui delectationi consatire illicite. non
tantum in illis horrendis facinorib et
ut uł aurem alicui uoci que audienda
ñ eẽt uł linguam alicui que dicenla ñ eẽt
accõmedet. uł in ipso corde aliquid ita cogitet
ut mallet licitum quod male delectat: qᵈ p̃
ceptum scitur illicitum. Etiam ista con¬
sensio est ad peccatum: que utiq fieret. m¬
si pena t̾reret. Tales iusti ex fide uiuentes.
opiis habent dicere dimitte nobis debita
nr̃a. sicut & nos dimittimus debitorib nr̃iᷤ.

Expanded text:
quaerere quam in ea perfectione persistere, ad istam quaerere quam in ea perfectione persistere, ad istam hoc quod agit in opere habere et illius perfectionem pro mercede sperare, ut per illam iustus sine fine uiuat in sperare, quam in ista desiderauit, per hanc autem iustus uiuat ex fide, in qua illam certo fine desiderat. his constitutis peccatum erit ex fide uiuentis aliquando alicui delectationi inlicitae consentire non tantum in illis horrendis facinoribus et euioribus, ut uel aurem alicui uoci, quae audienda non esset. uel linguam alicui, quae dicenda non essct. accommodet uel in ipso corde aliquid ita cogitet, ut mallet licitum quod male delectat et per praeceptum scitur inlicitum; etiam ista quippe consensio est ad peccatum, quae utique fieret, nisi poena terreret. tales iusti ex fide uiuentes non opus habent dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostr
Abbreviated transcription (Latin):
piditatem. Qmͣobrem debet homo qmͣuis
longe minus amet deum. qmͣ eũ potest a¬
mare conspectum. nichil tñ appẽtere illicitũ.
sicut etiam in his que adiacent sensibus cor¬
poris potest oculus nullis tenebris delecta¬
ri: qmͣuis ñ pot infulgentissima luce de¬
figi. Uerum ecce iam talem constituamꝰ
animam humanã in hoc corruptibili cor¬
pore. que & si ñdum illa suꝑ eminentissima
ꝑfectione caritatis dei. om̃s motus t̾rene li¬
binis absorbuerit atꝙ consumpserit. attͣn
in ista minore uistitia. ad illicitum aliqd
oꝑanclum. eidem libidini nulla inclina¬
tione consentiat. ut ad illam uitam iam
immortalẽ ꝑtineat. diliges dñm deum
tuum ex toto corde tuo. & ex tota anima
tua. & ex tota mente tua. ad hanc autẽ
ñ regnet peccatum in ur̃o mortali corpo¬
re ad obecliendũ desideriis eius. ad illã
ñ concupisces. ad istam post concupiscen¬
tias tuas ñ eas: ad illam nichil amplius

Expanded text:
piditatem. quamobrem debet homo, quamuis piditatem. quamobrem debet homo, quamuis longe minus amet deum quam eum potest amare conspectum, nihil tamen appetere inlicitum. sicut etiam in his quae adiacent sensibus corporis potest oculus nullis tenebris delectari, quamuis non possit in fulgentissima luce defigi. uerum ecce iam talem constituamus animam humanam in hoc corruptibili corpore, quae etsi nondum illa supereminentissima perfectione caritatis dei omnes motus terrenae libidinis absorbuerit atque consumpserit, tamen in ista minore iustitia ad inlieitum aliquid operandum eidem libidini nulla inclinatione consentiat, ut ad illam uitam iam inmortalem pertineat: diliges dominum deum tuumextoto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota uirtute tua, ad hanc autem: non regnet peccatum in uestro mortali corpore a d oboediendum desideriis eius, ad illam: non concupisces, ad istam: post concupiscentias tuas non eas, ad illam nihil amplius
Abbreviated transcription (Latin):
erit totum. Proide hoc pͥmum p̃ceptũ
toto corde & ex tota mente. cui est de ꝓri¬
mo diligendo alt̾umr consequens. in illa
uita ĩplebimꝰ. cũ uidebimꝰ facie ad faciẽ.
S ideo nob̾ hoc etiam nunc p̾ceptum ẽ.
ut ãmonerem quid fide exposcere. quo
spem p̃mitt̾e. & obliuiscendo que retro
sunt inque anteriora extendere nos de¬
beamus: ac ꝑ hoc qnͣtum mͥ uidetur. in
ea que ꝑficiendaͭ iustitia multum in hac
uita ille ꝓficit. qui qmͣ longe sit a ꝑfecti¬
one uistitie ꝓficiendo cognonit. s si di¬
ci pot̃ quedam iustitia mmor huic n̾ite
cõplecens. qua uistꝰ ex fide uiuit. qmuiᷤ
ꝑegrinus adño. & ideo ꝑfidem ambulãs
ñdum ꝑspeciem: ñ ab surde dicitur etiã
ad istam ꝑtinere ne peccet. Nec enim si eẽ
ñdum potest tanta dilectio dei qnͣta illi cog¬
nitioni plene ꝑfectetꝙ debet᷑: ian culpe de¬
putandum ẽ. Aliud ẽ enĩ totam ñdum
exequi caritatem: aliud nullam sequi cu¬

Expanded text:
erit totum. Proinde hoc primum praeceptum erit totum. Proinde hoc primum praeceptum tota anima et ex tota mente, cui est de proximo diligendo alterum consequens, in illa uita inplebimus, cum uidebimus faeie ad faciem. sed ideo nobis hoc etiam nunc praeceptum est, ut admoneremur, quid fide exposcere, quo spem praemittere et obliuiscendo quae retro sunt in quae anteriora nus extendere debeamus. ac per hoc, quantum mihi uidetur, in ea quae perficienda est iustitia multum in hac uita ille profecit, qui quam longe sit a perfectione iustitiae proficiendo cognouit. Sed si dici potest quaedam iustitia minor huic uitae conpetens, qua iustus ex fide uiuit, quamuis peregrinus a domino et ideo per fidem ambulans, nondum per speciem, non absurde dicitur etiam ad istam pertinere ne peccet. neque enim si esse nondum potest tanta dilectio dei. quanta illi cognitioni plenae perfectaeque debetur, iam culpae deputandum est. aliud est enim totam nondum adsequi caritatem, aliud nullam sequi cu
Abbreviated transcription (Latin):
platorib eus. qnͣta fidelib nunc est.
aut ullomͦ hanc illi tanqmͣ de ꝓxi¬
mo comparadam: Porro si qñto maior
noticia. tanto erit maior dilectio: ꝓfe¬
cto nunc quantum deest dilectioni. tan¬
tum ꝑficiende uistitie deẽẽ credendumẽ.
Sciri enĩm aliquid uł credi. & tñ ñ diligi
pot̃: diligi autem quod neq scitur ne¬
ꝙ treditur ñ pot̾. At si credendo ad tã¬
tam dilectionem scĩ ꝑuenire potuerũt.
qua certe maiorem in hac nita ẽẽ ñ pos
ꝑegrinatione in qua ꝑfidem nunc am¬
bulatur ꝑuentum erit adspeciem. qͣmͣ
nõdum uisam sꝑamꝰ & ꝑpatientiam
expectamus: ꝓ culdubio & ip̃a dilectio
ñ solum sup qmͣ hic habemus. s longe¬
supͣ qm̃ petimꝰ ⁊ ĩtelligimꝰ erit. nͨ ido tñ
plus esse poterit. qmͣ ex coto corde. ex to¬
ta anima. ex tota mente. Neꝙ enim re¬
stat in nob̾ aliquid̃ qd̃ ad̃i possit adto¬
tum: quia si restabit aliquid illud nõ

Expanded text:
platoribus eius, quanta fidelibus nunc est, platoribus eius, quanta fidelibus nunc est, aut ullo modo hanc illi tamquam de proximo eonparandam? porro si quanto maior notitia tanto erit maior dilectio, profecto nunc quantum deest dilectioni tantum perficiendae iustitiae deesse credendum est. sciri enim aliquid uel credi et tamen non diligi potest; diligi autem quod neque scitur neque creditur non potest. at si credendo ad tantam dilectionem sancti peruenire potuerunt, qua certe maiorem in hac uita esse non posperegrinatione. in qua per fidem nunc ambulatur, peruentum erit ad speciem, quam nondum uisam speramus et per patientiam expectamus, procul dubio et ipsa dilectio non solum supsupra quam petimus et intelligimus erit ; nec ideo tamen plus esse poterit, quam ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente. Neque enim restat in nobis aliquid quod addi possit ad totum; quia si restabit aliquid, illud non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphasq pendere: nec eam tacuit. s uer¬
bis aꝑtissimis ꝓmpsit. Diliges inquit
dñm dñi tuum ex toto corde tuo. et
extota anima tua. & ex tota mente
tua: & diliges ꝓrimũ tuum tanqmͣ
de ip̃m. Quid uerus his impletis im¬
pleri omĩno iustitiam: Herũtũ qui
hoc attendit. etiam illud atcendat
qd̾ in multis offendamꝰ om̃s. dum pu¬
tamus deo quẽ diligimꝰ placere uel
displicere quod facimꝰ: & pꝰtea ꝑ scͥp¬
turam eiuis siue certa & ꝑspicua rati¬
one cõmoniti. cum didicerimꝰ quod
ei ñ placeat. penitendo p̃camur ut
ignoscat. Plena humana uita est do¬
cum̃tis talib. Unde autem minus no¬
umꝰ quod ei placeat. nͥ quia & ipse
minus notus est nob̃: Hidemis enĩ
nũc ꝑspeculum in enigniate: tunc
autem facie ad fatiem. Quis uͦ existi¬
mare audeat. cum co uentum fũ̾it
qsd̃ ait. ut cognoscam sicut & cognitꝰ
sum. tantam dilectionẽ fore contẽ¬

Expanded text:
prophetasque pendere nec ea tacuit, sed uerprophetasque pendere nec ea tacuit, sed uerbis apertissimis prompsit. diliges, inquit, dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. quid uerius his inpletis inpleri omnino iustitiam? uerum tamen qui hoc adtendit, etiam illud adtendat, quam in multis offendamus omnes, dum putamus deo quem diligimus placere uel non displicere quod facimus et postea per scripturam eius siue certa et perspicua ratione commoniti, cum didicerimus quod ei non placeat, paenitendo deprecamur, ut ignoscat. plena humana uita est documentis talibus. unde autem minus nouimus quid ei placeat, nisi quia et ipse minus notus est nobis? uidemus enim nunc per speculum in enigmate, tunc autem facie ad faciem. quis uero existimare audeat, cum eo uentum fuerit, quod ait: ut cognoscam sicut et cognitus s u m, tantam dei dilectionem fore contem
Abbreviated transcription (Latin):
le erit uobis. Certe uobis dixit non mͥ
aut patri: & tñ hoc nullomͦ facit homo.
nͥ illo donante & oꝑante. Ecce quẽ admo¬
dum sine exemplo est in hominib ꝑfec¬
ta iustitia: & tñ impossibilis ñ ẽ. fieret
enim: si tanta uoluntas adhiberetur.
qnͣta sufficit tante rei. Esset autẽ tã¬
ta. si & nichil eorum que ꝑtinent ad
iustitiam nos lateret: & ea sic delecta¬
rerent animũ. ut quicquid aliud uo¬
luptatis doloris ue impedit delectatio
illa suꝑaret. Qd̾ ut nõ sit: ñ ad impos¬
sibilitatem s ad uiditium dei ꝑtinet.
Qͥs enim nesciat ñ ẽẽ inhominis po¬
testate quod sciat. nec ẽẽ consequens
ut qd̾ appetendũ cognitum fuerit appetat᷑.
nͥ tantum delectet qnͣtum diligendũ
est: Hoc autem: sanitatis est anime.
S fortasse quisplam putauerit nichil
nobis deẽẽ ad cognitionem iustitie quod
dñs uerbum consũmans & breuans sr̃
t̾ram. dixit in duob p̃ceptis totã legem

Expanded text:
le erit vobis . Certe vobis dixit; non, Mihi le erit vobis . Certe vobis dixit; non, Mihi aut Patri: et tamen hoc nullo modo facit homo, nisi illo donante et operante. Ecce quemadmodum sine exemplo est in hominibus perfecta justitia, et tamen impossibilis non est. Fieret enim, si tanta voluntas adhiberetur, quanta sufficit tantae rei. Esset autem tanta, si et nihil eorum quae pertinent ad justitiam nos lateret, et ea sic delectarent animum, ut quidquid aliud voluptatis dolorisve impedit, delectatio illa superaret: quod ut non sit, non ad impossibilitatem, sed ad judicium Dei pertinet. Quis enim nesciat, non esse in hominis potestate quid sciat, nec esse consequens ut quod appetendum cognitum fuerit appetatur, nisi tantum delectet, quantum diligendum est? Hoc autem sanitSed fortasse quispiam putauerit nihil nobis deesse ad cognitionem iustitiae, quod dominus uerbum consummans et breuians super terram dixit in duobus praeceptis totam legem
Abbreviated transcription (Latin):
sumus: qmͣuis eorum desit exemplum.
S quia dici potest illa oꝑa eẽ diuina. iꝰte
autem uiuere ad nr̃a oꝑa ꝑtinere. susce¬
pi ostendere etiam hoc opꝰ ẽẽ diuinum:
& hoc egi libro isto loquatius forte qmͣ
sat eẽt. S ꝯ̃ inimicos gr̃e dei etiam parũ
mͥ dixisse uideor. nichilq me tam mul¬
tum dicere delectat. qmͣ ubi mͥ ex scͥpt᷑aeiꝰ
pluriũ suffragat᷑. ⁊ idagit᷑ ut qͥ głat᷑ ĩ dño
głet᷑. & inomnib gr̃as agamus dño deo
nr̃o sursum cor habentes. unde apatre
luminum omne datum optimũ. & om¬
ne donum ꝑfectum ẽ. Nam si ꝓpterea
ñ est opus dei quia ꝑ nos agit᷑. uł quia
illo donante nos agimꝰ: nec illud est opꝰ
dei ut mons tͣnfferatur in mare. quia
fide hominũ fieri posse dñs dixit. & ad
hoc ipsorum oꝑi atribuit dicens. si ha¬
bueritis in nobis fidem tanqmͣ gͣnum
sinapis. dicetis montͥe huic collere et
mittere inmare & fiet. & nichil ĩpossibi¬

Expanded text:
sumus, quamuis eorum desit exemplum. sumus, quamuis eorum desit exemplum. Sed quia dici potest illa opera esse diuina, iuste autem uiuere ad nostra opera pertinere, suscepi ostendere etiam hoc opus esse diuinum et hoc egi libro isto loquacius forte quam sat est. sed contra inimicos gratia? dei etiam parum mihi dixisse uideor nihilque me tam multum dicere delectat quam ubi mihi ut scriptura eius plurimum suffragatur et id agitur, ut qui gloriatur in doet in omnibus gratias agamus Domino Deo nostro sursum cor habentes, unde a Patre luminum omne datum optimum et omne donum perfectum est . Nam si propterea non est opus Dei, quia per nos agitur, vel quia illo donante nos agimus, nec illud est opus Dei, ut mons transferatur in mare; quia per fidem hominum fieri posse Dominus dixit, et hoc ipsorum operi attribuit, dicens, Si habueritis in vobis fidem tanquam granum sinapis, dicetis monti huic, Tollere et mittere in mare, et fiet, et nihil impossibi