comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pena mastigias. Tota rapitur silua de ꝓri¬
mo: trabib iumenta tunduntur. s nichil
penitus seuȩ manus agebant: uno atq eodẽ
in loco stabant fixa simulachra. Quidage¬
rent infelices homines nesciebant: nec ĩã
ultra dissimulare poterant. quin qũalibet.
brutis pectorib agnoscerent. diuino numi¬
ne se teneri. Tandem gͦ in se regressi ceꝑunt
querere quis ille eẽt. quẽ in eodem loco au¬
de paululum cicidissent: cũ ꝑcunctantes
cognoscunt ex uiantib. martinũ a se tam
crudeliter uerberatum. Tum uͦ apparere¬
cepit omnib causa manifesta tota: nec igno¬
rare. iam poterant. quin ob illius uiri inui¬
riam tenerentur. Igitur om̃s rapidiᷤ nos pas¬
sib consequunt᷑ conscio facti ac meriti pudo¬
re confusi flentes &e puluere quo se ipsi feda¬
uerant caput atq ora consꝑsi. ante marti¬
ni se genua ꝓuoluunt ueniam p̃eantes:
& ut eos abire sineret postulantes: satis

Expanded text:
poena mastigias. tota rapitur silua. de proxipoena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, quem in eodem loco ante paululum cecidissent, cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis
Abbreviated transcription (Latin):
cuerunt. Dumq egre expediuntur: mor̃a
fecere ꝓpantibr. Qua ꝑmoti iniuria mili¬
tantes: p̾cipitatis in terram saltib se dede¬
runt. Dein martinũ flagris ac fustib ur-¬
gere cȩꝑunt: cum quidem ille mutus. et
incredibili patientia p̾bens terga ceden¬
tib. maiorem insaniam infelicib cõmoue¬
ret: magis ex hoc furentes. qd̾ ille quasi ñ
sentiens uerbera illata contemneret. Hos
ilico consecuti: fede cruentum atq uniu̾sa
corporis parte laceratum. cũ exanimis int̾ra
ꝓcubuisset inuenimus. Statimq asello
suo eum imposiumꝰ: ad locũ cedis illius
execrantes raptim abire ꝓꝑauimus. Int̾ea
regressi illi ad redam suam furore satiato:
agi quo ire ceꝑant iumenta p̃cipiunt.
Que cũ omĩa solo fixa ac si ȩnea riguissent:
tollentib altius uocem magistris. flagris
hinc atq inde resonantib nichil penitus
mouebant᷑. Consurgunt deinde om̃s pa-¬
riter in uerbera: consumit gallicas mulaꝵ.

Expanded text:
cuerunt: dumque aegre expediuntur, moram cuerunt: dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. qua permoti iniuria militantes praecipitatis in terram saltibus se dederunt. dehinc Martinum flagris ac fustibus urguere coeperunt, cum quidem ille mutus et incredibili patientia praebens terga caedentibus maiorem insaniam infelicibus commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit Gallicas mularum
Abbreviated transcription (Latin):
mira dicturus sum. uidimus uenenũ ex
omni parte reuocatũ ad martini digitũ
cucurrisse: deinde ꝑ illud ulceris foramen
exiguum. ita uirus stͥipasse cũ sanguine:
ut solet ex uberib caprarum aut ouium
pastoꝵ manu p̾ssis. longa linea copiosi la¬
ctis effluere. Puer surrexit in columis sloᷤ
obstupefacti tantȩ rei miraculo. id qd̃ ipsa
cogebat ueritas fatebamur: ñ ẽẽ sub cȩlo
qui martinũ possit imitari.i
onsequenti itidem tempore. iter cum
eodem dum dioceses uisitat agebanꝰ.
Nobis nescio qua necessitate remorantib.
aliqͣntulum ille ꝓcesserat. Interim ꝑ agge¬
rem publicum: plena militantib uiris fis¬
calis reda ueniebat. S ubi martinũ in ue¬
ste hispida. nigro & pendulo pallio circũ¬
tectum. contigua de latere iumenta uide¬
runt: paululũ in partem alteram paue.¬
facta heserunt. Dein funib implicatis:
ꝑtentos illos quibr ut sepe uidistis. misera
illa animalia conglobantur. ordines miᷤ¬

Expanded text:
mira dicturus sum — uidimus uenenum ex mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitum cucurrisse: dein per illud ulceris foramen exiguum ita uirus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ouium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. puer surrexit incolumis. nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat ueritas, fatebamur non esse sub caelo, qui Martinum possit imitari. Consequenti itidem tempore iter cum eo, dum dioeceses uisitat, agebamus. nobis nescio qua necessitate remorantibus aliquantulum ille processerat. interim per aggerem publicum plena militantibus uiris fiscalis raeda ueniebat. sed ubi Martinum in ueste hispida nigro et pendulo pallio circumtectum contigua de latere iumenta uiderunt, paululum in partem alteram pauefacta cesserunt. dein funibus inplicatis protentos illos, quibus, ut saepe uidistis, misera ipsa animalia conglobantur, ordines mis
Abbreviated transcription (Latin):
er idem fere tempus cũ euanthius a-¬
uunculus m̃s. uir licet scłi negociis
occupatus. tam̃ ad modũ xp̃ianus. grauis¬
sima egritudine extremo mortis ꝑiculo
cȩpisset urgeri: martinũ euocauit. Dec cun¬
ctatus ille ꝓꝑauit. Prius tam̃ qmͣ mediũ
uie spacium uir beatus euolueret: uirtu¬
tem aduenientis sensit egrotus. Recepta¬
q continuo sanitate: uenientib nobis õb¬
uiam ipse ꝓcessit. Altera die redire cupientẽ:
magna prece. detinuit. Cum interim unũ
de familia puerum lȩtali ictu serpens ꝑcu-¬
lit: quẽ iam pene. exanimem ui ueneni. ip¬
se euanthius suis humeris illatum ante
pedes scĩ uiri. nichil illi impossibile confisus
exposuit. Iamq se malũ serpentis ꝑ omĩa m̃¬
bra diffuderat. Cerneres om̃ib uenis inflatã
cutem: &e utris instar tensa uitalia. Marti¬
nus porrecta manu uniuersa pueri m̃bra
ꝑtractans: digitũ ꝓpe ipsum uulnusculum
quo bestia uirus infuderat fixit. Tum uͦ

Expanded text:
er idem fere tempus, cum Evanthius aer idem fere tempus, cum Evanthius avunculus meus, vir licet saeculi negotiis occupatus, tamen admodum Christianus, gravissima aegritudine extremo mortis periculo coepisset urgeri, Martinum evocavit. Nec cunctatus ille properavit: prius tamen quam medium viae spatium vir beatus evolveret, virtutem advenientis sensit aegrotus: receptaque continuo sanitate, venientibus nobis obviam ipse processit. Altera die redire cupientem magna prece detinuit; cum interim unum e familia puerum letali ictu serpens perculit: quem iam exanimem ui ueneni ipse Euanthius suis umeris inlatum ante pedes sancti uiri, nihil illi inpossibile confisus, exposuit. iamque se malum serpens per omnia membra diffuderat : cerneres omnibus uenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus infuderat, fixit. tum uero —
Abbreviated transcription (Latin):
necessitate compulsus. iamq felle. commotꝰ.
ẽ ꝑximis tabernis nigerrim̃ã uestem. bre-¬
uem atq hispidam quinq cõparatam ar-¬
genteis rapit: attꝑ ante martini pedes ira¬
tus exponit. En inquit uestem: s pauper
hic ñ est. Ille nichil motus iubet eũ paulu¬
lum stare ꝓforib: secretum utiq ꝓeurans.
dum sibi uestem nudus imponeret: totis ui¬
rib elaborans. ut posset occultũ ẽs qd fecerat.
S quando in scĩs uiris latent ista
deo ueste ꝓcedit. Quo quidem die mi¬
ra dicturus sum. cũ iam altarium sicut ẽ
sollemne benediceret: globũ ignis de capi¬
de illius uidimus emicare: ita ut insubli¬
me contendens. longius collũ crinemq fła¬
ma ꝓdiiceret. Hoc licet celeberrimo factũ
die in magna ppłi multitudinẽ uiderimꝰ:
una tantũ de uirginib & unus de prb̃ris:
tres tantũ uidere de monachis. Cȩteri cur
ñ uiderint: ñ potest nr̃i ẽẽ iudicii. .iii.¬

Expanded text:
necessitate compulsus, jamque felle commoto, necessitate compulsus, jamque felle commoto, a proximis tabernis bigerricam vestem, brevem atque hispidam quinque comparatam argenteis rapit, atque ante Martini pedes iratus exponit. En, inquit, vestem: sed pauper hic non est. Ille nihil motus, jubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans dum sibi vestem nudus imponeret; totis viribus elaborans, ut posset occultum esse quod fecerat. Sed quando in sanctis viris latent ista? Deo veste procedit. Quo quidem die mira dicturus sum cum jam altarium, sicut est solemne, benediceret; globum ignis de capite illius vidimus emicare, ita ut in sublime conscendens, longum admodum crinem flamma produceret. Hoc licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine viderimus, una tantum de virginibus, et unus de presbyteris, tres tantum videre de monachis: caeteri cur non viderint, non potest nostri esse judicii. P
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ scolastici aut certe tu qui de grecia uenis.
tripodas nuncupatis. Ergo hoc secreto bea-¬
di uiri pauꝑ ille captato. cũ ei archidiaco¬
nus dare tunicam distulisset irrupit: dis¬
simulatum se a clerico querens. & algere.
deplorans. Nec mora sc̃s pauꝑe ñ uidente.
intra amphibalum sibi tunicam latenter
eduxit: pauꝑemq contectum discedere.
iubet. Dein paulopost archidiaconus in¬
gressus. ammonet ꝓ consuetudine expec¬
tare in eccłia ppłm: illum ad agenda sollem¬
nia debere ꝓcedere. Cui ille respondens ait.
pauꝑem prius de se autẽ. dicebat oportere.
uestiri: se ad eccłiam ñ posse ꝓcedere nͥ uestẽ
pauꝑ acciꝑet. Diaconus uͦ nichil intelligeis.
quia extrinsecus indutum amphibalo ue¬
ste nudum interius ñ uidebat: postremo
pauꝑem ñ comparere causatur. Micbi inqͥt
uestis que p̃parata ẽ deferatur: pauꝑ ñ des¬
rit uestiendus. Artatus demũ clericus. &¬

Expanded text:
 scholastici, aut certe tu qui de Graecia venis,  scholastici, aut certe tu qui de Graecia venis, tripodas nuncupatis; hoc ergo secretum beati viri pauper ille captatum, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset, irrupit, dissimulatum se a clerico querens, ac algere deplorans. Nec mora: Sanctus paupere non vidente, intra amphibalum sibi tunicam latenter educit, pauperemque contectum discedere jubet. Dein paulo post archidiaconus ingressus admonet, pro consuetudine exspectare in ecclesia populum: illum ad agenda solemnia debere procedere. Cui ille respondens ait, pauperem prius de se autem dicebat oportere vestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi vestem pauper acciperet. Diaconus vero nihil intelligens, quia extrinsecus indutum amphibalo, veste nudum interius non videbat, postremo pauperem non comparere causatur. Mihi, inquit, vestis quae praeparata est, deferatur: pauper non deerit vestiendus. Arcta tum demum clericus
Abbreviated transcription (Latin):
yo primo igit᷑
tempore relictiᷤ
scolis beato ui
paucos post di¬
es euntem ad
Interim ei seminudus hibernis mensib
pauꝑ occurrit: orans sibi uestim̃tũ dari.
Tunc ille accersito archidiacono: iussit al¬
gentem sine dilatione uestiri. Deinde. se¬
cretarium ingressus. cũ solus ut erat. illi
consuetudo resideret: hanc enĩ sibi etiã in
eccłia solitudinem ꝑmissa clericis lib̾tate.
p̃stabat: cũ quidem in alio secretario prb̾ri
sederent. uel salutationib uacantes uł au¬
diendiꝰ negociis occupati: martinũ uͦ usqꝑ
in eam horam qua sollemnia ppło agi con¬
suetudo deposceret. sua solitudo cohibebat.
Illud non p̃teribo: quod in secretario sedens
nunqͣm cathedra usus est. Nam in eccłia
nemo umqm illum sedere conspexit: sicut.
uidi. sublimi solio quasi regio tribunali
celsa sede residentem. Sedebat autẽ marti¬
nus in sellula rusticana. ut est in usib ser¬
uuloꝵ: quas nos rustici galli tripedias: uos¬

Expanded text:
o primo igitur tempore relictis scholis beato me paucos post dies euntem ad Interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi vestimentum dari. Tunc ille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consuetudo, resideret hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat; cum quidem in alio secretario presbyteri sederent vel salutationibus vacantes, vel audiendis negotiis occupati: Martinum vero usque in eam horam qua solemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. Illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umquam illum sedere conspexit; sicut qvidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem. Sedebat autem Martinus in cellula rusticana, ut sunt istae in usibus servulorum, quas nos rustici Galli tripetias, vos
Abbreviated transcription (Latin):
sa s caritatis. Nequaqm uobis celassemsi
aliquid plus habuissem in monasterio. qmͣ
hanc solam flasconem: que nobis hora pran¬
suoꝵ. hanc eandem nobis abundare facere:
illos honorificare &e nos lȩtificare: & ostende¬
re nobis licet indignis suȩ pietatis miracła:
qui ꝑ benedictionẽ quond̾a Willebrordi paiͥs
ros satiare dignatus ẽ: tantũ cũ gratulatio¬
ne in spe bibamus qd̃ habemus. Primo et
sccło de eadem flascone om̃s biberunt. fr̃s.:
inuenta ẽ a ministro ita plena ut. fuerat an¬
de. Hoc audito abbas cũ frib: grãs do age
re satagebat. Biberuntq congratulantes
diuine elementie. illa nocte eũ sobrietate &
leticia: quantũ uoluerunt. O felix pat̾. qui
talem generauit filiũ. qui tali berede a dõ
dignus habebat᷑: in quo benedictio illa im¬
pletur. quȩ in deuteronomio legitur: benedi¬
ctus tu. & benedictus fructus uentris tui.¬

Expanded text:
sa, sed caritatis. Nequaquam uobis celassem si sa, sed caritatis. Nequaquam uobis celassem si aliquid plus habuissem in hoc monasterio quam hanc solam flasconem quae nobis hora pran sanctorum suorum hanc eandem nobis abundare facere, illos honorificare et nos laetificare et ostendere nobis, licet indignis, suae pietatis miracula, qui per benedictionem quondam sancti Willibrordi patris ros satiare dignatus est. Tantum cum gratulatione in spe bibamus, quod habemus'. Primo et secundo de eadem flascone omnes biberunt fratres; inventa est a ministro ita plena ut ante. Hoc audito, abbas cum fratribus Deo agere gratias satagebat, biberuntque congratulantes divinae clementiae illa nocte cum sobrietate et laetitia, quantum voluerunt. O felix pater, qui talem generat filium, qui tale herede a Deo dignus habebatur! In quo benedictio illa impletur, quae in Deuteronomio legitur: Benedictus tu et benedictus fructus ventris tui
Abbreviated transcription (Latin):
fun dimus in loco isto ante conspectũ pieta¬
tis illius coeda nr̃a: quia diuina clementia
p̾stabilis est ad ignoscendũ. si nos tardi ñ erimꝰ
ad dep̃candum: cuius laus & honor in sem
huius hẏstorie primus incipit capitulus. no
uissimus de eo finiatur. Redit gͥ annuus eius¬
dem beati wilgis sc̃e migrationis dies: in qua
pius abba alebertus successor uenerandi archi¬
ep̃i post sacratissimarũ sollemnia. & honoeẽ
dõ debitũ. cum frĩb epulari & gaudere ag¬
gressus: s in eo monasterio nil plus uini in¬
uentum ẽ. qmͣ due tantuimmͦ flascones: quaꝵ
una prandii hora ep̃o data ẽ. altera in horã
cene reseruata ẽ. Igitur post uesꝑtinã melo¬
diam. ꝓ reuerentia illius diei fr̃s refectoriũ
reuersi sunt: & post sacras lectiones p̾fatus
abbas fr̃s allocutus ẽ. Decet enĩ nos o uenerai¬
di fr̃s cum gaudio spũali. uenerabiliũ patrũ
nr̃oꝵ festiuos celebrare dies: & aliquanto soluto

Expanded text:
fundimus in loco isto ante conspectum pietafundimus in loco isto ante conspectum pietatis illius corda nostra, qui divina clementia praestabilis est ad ignoscendum, si nos tardi non erimus ad depraecandum. Cuius laus et gloria in sehuius historiae primus incipit capitulus, de eo novissimus finiatur. Redit igitur annuus eiusdem beati Wilgilsi sanctae migrationis dies, in qua pius abba Aldberctus, successor venerandi archieDeo debitum, cum fratribus epulari et gaudere aggressus sed in eo monasterio nil plus uini inuentum est quam duae tantummodo flascones quarum una prandii hora epotata est, altera in horam cenae reseruata est. Igitur post uespertinam melodiam pro reuerentia eius diei fratres refectorium reuersi sunt et post sacras lectiones praefatus abbas fratres allocutus est: «Decet enim nos, o uenerandi patres, cum gaudio spiritali uenerabilium patrum nostrorum festiuos celebrare dies et aliquanto relaxiu
Abbreviated transcription (Latin):
arreptus interiit: & in ipso uite ex itu aliqͥ¬
bus fr̃m reatus sui crim̃ ostendit: & ubi ab¬
scondisset quod furto rapuit indicauit. Hi¬
detis fr̃s qmͣ terribili damnatur iudicio:
qui scĩ dĩ ȩccliam furto uiolasse ñ timuit.
Iecirco obsecro ut castam in hac domo habe.¬
atis conu̾sationem: quatinus diuina clem̃¬
tia ꝑ scĩ clementis uiri apłici p̾ces. in om̃i
petitione honesta uos exaudire dignetur
sieut ante diximus illũ exaudire p̃ces in¬
firmantiũ in eadem hac eccłia: eosq cũ diu
desiderata sanitate domũ redire concessit.
Nec scilicet dubitandu est. qd̃ ueluti uisibi¬
liter corporeas illoꝵ dignatus ẽ sanare infir¬
mitates: sic occultas ammarũ nr̃arum egro¬
tationes. int̾cedente ꝓ nobis scõ suo qui bie
corpoealiter requiescit. & sp̃ualiter p̃sentem
ẽẽ credimus cotidie exaudire ñ cessat: si
firma fide & confessione uera cũ lacrimis ef¬

Expanded text:
arreptus interiit et in ipso uitae exitu aliquarreptus interiit et in ipso uitae exitu aliquibus fratrum reatus sui crimen ostendit et ubi abscondisset quod furtu rapuit indicauit. Videtis, fratres, quam terribili damnatus iudicio qui sancti Dei ecclesiam furtu uiolasse non timuit. Idcirco obsecro ut castam in hac domo habeatis conuersationem quatinus diuina clementia per sancti Clementis uiri apostolici praeces in omni petitione honesta uos exaudire dignetur sicut ante diximus illum exaudire praeces infirmantium in hac eadem ecclesia eosque cum diu desiderata sanitate domum redire concessit. Nec scilicet dubitandum est quod, ueluti uisibiliter corporeas illorum dignatus est sanare infirmitates, ita et occultas animarum nostrarum egrotationes, intercedente pro nobis sancto suo qui hic corporaliter requiescit, et spiritaliter praesentem esse credimus, cotidiae exaudire non cessat, si firma fide et confessione vera cum lacrimis ef
Abbreviated transcription (Latin):
serit. Quidã itaq officio diaconus &e ñ me¬
rito: in eccłia scĩ uiri crucẽ auream quã uir
sc̃s secum in itinere portare solebat. cũ aliis
donariis ȩccłiȩ infelicissimo ñ horruit ra¬
pere furto. Turbatisq de hac re frĩb. iitpote
factorem impii sceleris ignorantes: tt p̾cibꝰ scĩ
d̾i confidentes. illud tam nefarium opus et¬
scelus occultari ñ posse: frat̾na tam̃ pietate
hominẽ ad penitentiam reuocare nitentes:
ñ ꝑdere cupientes. Ille uͦ qui hoc crim̃ cõmi¬
serat. obdurato corde salutem suã contẽpsit:
sicut impius dicente salomone. cũ in ꝑfundũ
maloꝵ uenerit contemnit. Cogitauit infelix
latere posse. qd̾ clam absq ocłis alioꝵ se fecis¬
se sciebat: s dĩ oculũ cui omĩa aꝑta st̃ latere
ñ potuit: qui seruoꝵ suoꝵ in uirias sepus
uindicare ñ tardat. Nam miser ille qui boc ꝑ-¬
petrare erim̃ ñ abhorruit. subito misera morte

Expanded text:
sit. 30. Quidam itaque officio diaconus et non mesit. 30. Quidam itaque officio diaconus et non merito in ecclesia sancti uiri crucem auream quam uir sanctus secum in itinere portare solebat cum aliis donariis ecclesiae infelicissimo non horruit rapere furtu. Turbatisque de hac re fratribus utpote factorem impii sceleris ignorantes, tunc praecibus sancti Dei confidentes illud tam nefarium scelus occultari non posse, fraterna tamen pietate hominem ad poenitentiam reuocare nitentes non perdere cupientes; ille uero qui hoc crimen commisit, obdurato corde salutem suam contempsit sicut «impius» dicente Salomone, «cum in profundum malorum uenerit contemnit». Cogitauit infelix latere posse quod clam absque oculis aliorum se fecisse sciebat; sed Dei oculum cui omnia aperta sunt latere non potuit qui seruorum suorum iniurias saepius uindicare non tardat. Nam miser ille qui hoc perpetrare crimen non abhorruit misera subito morte
Abbreviated transcription (Latin):
ad eccłiam ubi sc̃s dĩ requiescit. ferebat᷑. & ꝓpe
locellum reliquiarũ eius: positaq in eodem
loco fusis lacrimis dep̾cata est: ut ꝑ int̾cessio¬
nem sui sc̃ĩ famuli diuina ei suffragaretur
clementia. Que a dño dõ exaudita. moxq
ab om̃i infirmitate liberata: sospes cũ gaudio
grãs do agens. ꝓpriis pedib quȩ prius ab alie¬
nis portabatur. cucurrit ad domũ. fuit
autẽ quid̃ã adolescens infirmus. ad coepꝰ
beati uiri manib deductus amicoꝵ: qui
totus intremuit membris: nec enĩ ꝑse caput
leuare potuit: s quasi collo ñ eẽt fixum.
huc atq illuc cadens uoluebat᷑. Nã aliquo¬
diens ita exanimis factus ẽ: ut omĩno mor¬
tuus uideretur. Quẽ ut p̾diximus sui ꝓpe
corpus scĩ uiri posuerunt: s dĩ miscdi̾a do
nante omib qui aderant cernentib. ita su¬
bito sanus effectus ẽ: ut nichil in eo pͥstinȩ
infirmitatis uel doloris antiqui ultra reman¬

Expanded text:
ad ecclesiam ubi sanctus Dei requiescit ferebatur et prope ad ecclesiam ubi sanctus Dei requiescit ferebatur et prope locellum reliquiarum eius posita; quae in eodem loco, fusis lacrimis, depraecata est per intercessionem sancti sui famuli diuinam ei misereri clementiam. Quae a Domino Deo exaudita moxque ab omni infirmitate liberata sospes cum gaudio gratias Deo agens, propriis pedibus quae prius ab alienis portabatur cucurrit ad domum. 29. Item adolescens quidam infirmus ad corpus beati pontificis manibus deductus amicorum qui totis intremuit membris; nec enim caput per se leuare potuit sed quasi collo fixum non esset huc atque illuc cadens uoluebatur: nam aliquoties ita exanimis factus ut omnino mortuus uideretur. Quem ut praediximus sui prope corpus sancti uiri posuerunt sed, misericordia Dei donante, omnibus qui aderant cernentibus ita subito sanus effectus est ut nihil in eo pristinae infirmitatis uel doloris antiqui ultra reman
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃m testati sunt. crebro se suꝑ lectulũ eius in
quo beatã animã suo creatori reddidit.
mirabile uidisse lumen: suauissimãq odo¬
ris dulcissimi sensisse fraglantiam: ut oĩb
his signis crederet᷑ celestes locũ frequenta¬
re ciues. in quo sc̃i anima migrauit ad
corpus sc̃i uiri lucere solebat: multi infir¬
mi dõ donante & fide illoꝵ eooꝑante cu¬
rati sunt. Penitentes quoq sepius ad ean¬
dem eccł̃iam uenientes. circulis ferreis mo¬
re solito circũdati: ruptis circulis ferre.¬
is. subito eoꝵ uincula resoluta st̃. Cuiꝰ rei
in eccłia adhuc circuli pendentes testes st̃.
Qued̾ã uͦ mulier paralitica plurib annus
cruciata dolorib intantũ grassante in ea-¬
dem infirmitate cotidiana. ut om̃i officio
membroꝵ destituta. alieno utebat᷑ ministio:
in solo tantummͦ pectusculo uix anbelans
sp̃c. suspiria fessa retraxit. Hec appropinquais

Expanded text:
fratrum testati sunt crebro se super lectulum in fratrum testati sunt crebro se super lectulum in quo beatam animam suo creatori reddidit mirabile uidisse lumen suauissimamque odoris dulcissimi sensisse flagrantiam ut omnino his signis crederetur caelestes locum frequentasse ciues in quo sancta anima migrauit ad corpus sancti uiri lucere solebat multi infirmi, Deo donante et fide illorum cooperante, curati sunt. Paenitentes quoque saepius ad eandem uenientes ecclesiam circulis ferreis more solito circumdatis. Ruptis circulis, subito eorum uincula resoluta sunt. Cuius rei in ecclesia adhuc circuli pendentes testes sunt. 28. Quaedam uero mulier paralitica, VII annis magnis cruciata doloribus in tantum grassante in eadem cotidiana infirmitate ut omni officio membrorum destituta alieno utebatur ministerio; in solo tantummodo pectusculo uix anhelans spiritus suspiria fessa retraxit. Haec a propinquis
Abbreviated transcription (Latin):
consilio suspensis quid agerent. & sepuis
tractantib. ubi aptum sc̃o corpori inue¬
nissent locellum: s miro modo diuina
donante pietate. inuentum ẽ subito sarco¬
fagum tanto uiri dĩ corpori longius. qnto
breuius ante apparuit. Et in eo uiri dei
corpus. hymnis. palmodiis. & om̃i honore
condientes. sepelierunt illud in ȩccłia p̾¬
fati monasterii: quod ille suminus d̃ĩ sa¬
cerdos. in honorem sc̃e trinitatis edificauit
& dedicauit. S & miri odoris fraglantia.
om̃ium ꝑfuderat nares: ut ꝑspicue intelli¬
geretur. ad exequia scĩ uiri angłicũ ue¬
nisse ministeriũ. S & cicda religioso scĩ
uiri discipulo longius posito. in oratione
uigilanti: obitus illius reuelatus ẽ. Nã ui¬
disse se testabatur. animã scĩssimi sui pa
tris cũ magna luminis claritate. eũ con¬
sona canentium laude. ab angłicis exer-¬
citib ad celoꝵ regna portari. Multi quoq

Expanded text:
consilio suspensis quid agerent et saepius consilio suspensis quid agerent et saepius tractantibus ubi aptum sancto corpori inuenissent locellum sed miro modo, diuina donante pietate, inuentum est subito sarcofagum tanto Dei uiri corpori longius quanto breuius ante apparuit. Et in eo uiri Dei corpus cum ymnis, psalmodiis et omni honore condentes sepelierunt illud in ecclesia praefati monasterii quod ille summus Dei sacerdos in honorem sanctae Trinitatis aedificauit et dedicauit. Sed et miri odoris flagrantia omnium perfuderat nares ut perspicue intellegeretur ad exequia uiri sancti angelicum uenisse ministerium. 26. Sed et cuidam religioso sancti uiri discipulo longius posito in oratione uigilanti obitus illius reuelatus est; nam uidisse se testatur animam sanctissimi patris sui cum magna luminis claritate cum consona canentium laude angelicis exercitibus ad caelorum regna portari. Multi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ens oꝑe. do amabilis. & om̃i ppło placabilis:
temporib karoli antiqui fortissimi franco¬
rum ducis. senex & plenus in om̃i ꝑfectio
ne dierũ appositus ẽ ad patres suos: mul
cuius dilectione qmͣdiu nobiscũ uixerat
laborare ñ cessabat. Die sexto nouembri m̃¬
sis. id est octauo idus ex hac peregrinati¬
one ad ꝑpetuam migrabat patriã: ce se.¬
pultus in monasterio esternaco. qd̾ ipse do
ut p̃fati sumus construxerat. Ibi usq ho¬
die diuina oꝑante miscd̃ia: signa ce sanita¬
des ad sc̃i uiri &e sacerdotis reliquias fieri ñ
cessant. Ex quib aliqua de eo huic nr̃e hy¬
storie subitienda ẽẽ ratũ existimauimꝰ in
głam & laulem dñi nr̃i iħ̾u xp̃: qui hes ꝑ
serui sui patrocinia sepius oꝑari dignat᷑
est. Conditũ est autẽ uenerabile. ei corpꝰ
in sarcofago marmoreo: qd̃ toto dĩ famul
corpori quasi dimidium breuius inuentũ
ẽ. fr̃atribq obhoc ualde contristatis. et

Expanded text:
ens opere, Deo amabilis et omni populo placabilis, ens opere, Deo amabilis et omni populo placabilis, temporibus Karoli antiqui, fortissimi Francorum ducis, senex ne dierum, appositus est ad patres suos, multcuius dilectione quamdiu nobiscum uixerat laborare non cessabat. Die sexta Nouembri mensis, id est octauo Idus, ex hac peregrinatione ad perpetuam migrabat patriam et sepultus est in monasterio Aefternaco quod ipse Deo, ut praefati sumus, construxerat. Ibi usque hodie, diuina operante misericordia, signa et sanitates ad sancti Dei sacerdotis reliquias fieri non cessant. Ex quibus aliqua huic nostrae de eo historiae subicienda esse ratum aestimauimus in gloriam et laudem domini servi sui patrocinia saepius operari dignatus est. Conditum est venerabile corpus in sarcophago marmoreo, qui primum toti Dei famuli corpori quasi dimidio pedis brevior inventus est fratribusque ob hoc ualde contristatis et
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i dilatauit imꝑium: uel quã deuote
xp̃ianam in regno suo ꝓpagauit religionẽ:
uel quid ꝓ defensione sc̃e dei ȩccłie apud ex¬
traueas exercuit gentes: quȩ omĩa melius
oculis ꝓbari qm uerbis explicari queunt.
uit enĩ iste uir sc̃s om̃i dignitate p̾clarꝰ.
statura decens. uultu honorabilis. facie ue¬
nustus: corde letus. consilio sapiens. ore io
cundus: morib compositus. in om̃i oꝑe cli
strenuus. Cuius uͦ patientiȩ eẽt ex er ante
dictis gestis ostenditur: uel quantã habuis
set industriam euangłium xp̃i predicare.
uel qualiter illũ in oꝑe p̃dicandi diuina
adiuuaret gr̃a: ñ necesse est nr̃o ꝓsequisti¬
lo. qd̾ totius ppłi testimonio comꝑbatur
orationib. in ieiuniis &e psalmodiis: & ui¬
de scĩtate & signoꝵ ostensione intelligi dat᷑.
Caritatem scilicet assiduus labor ostendit:
quem cotidie ꝑ xp̃i nomine sustinuit. Iste
uͦ uir sc̃s om̃s dies uite sue in diuno ꝑfici¬

Expanded text:
nostri dilatauit imperii uel quam deuote nostri dilatauit imperii uel quam deuote christianam in regno suo propagauit religionem uel quid pro defensione sanctae Dei ecclesiae apud extraneas exercuit gentes. Quae omnia melius oculis probari quam uerbis explicari queunt. 24. Fuit enim iste uir sanctus omni dignitate praeclarus, statura decens, uultu honorabilis, facie uenustus, corde laetus, consicundus, moribus compositus, et in omni opere Dei strenuus. Cujus autem patientiae esset, ex ante dictis ejus gestis osteset industriam euangelium Christi praedicare uel qualiter illum in opere praedicandi diuina adiuuaret gratia, non necesse est nostro prosequere stilo quod totius populi testimonio comprobatur. ibus, in ieiuniis et psalmodiis et uitae sanctitate et signorum ostensione intellegi datur. Caritatem scilicet assiduus labor ostendit quem cotidie pro Christi nomine sustinuit. Iste uero uir sanctus omnes dies uitae suae in diuino profici
Abbreviated transcription (Latin):
in spũ domũ fłamis consumenda ẽẽ. Quib
ita gestis: uacuam domũ a loco lectuli ignis
inuasit. & consumpsit. Altera uͦ in eo loco cũ
sc̃ificatione. aquȩ benedictȩ edificata. nil ex¬
inde pristinȩ tẽptationis passi sunt in ea. s
cũ omni tranquillitate & quiete degentes. &
dõ grãs agentes: qui illos ꝑsuũ seruũ redime.¬
re dignatus est. Idem quoq iur dõ ama¬
tus uera ꝓbauit. Baptriauit gͥ pippinũ filiũ
fortissimi ducis francoꝵ karoli. patr̃e huius
nobilissimi karoli: qui mͦ cum triumphis
sius discipulis p̃dixit uaticimum. Scitore
quod iste infans sublimis erit ualde & głosꝰ.
& om̃ium p̃cedentium francoꝵ ducibꝰ maior.
Huius itaq uaticinii ueritas post nr̃is ẽ ꝓba.
ta temporib: nec opus ẽ assequi testimoniis.
quod totius regni agnoseit auctoritas. Scit
namq om̃is ppłs quib nobilissimꝰ uictor
celebrat᷑ triumphis: uel quantũ termini

Expanded text:
in spiritu domum flammis consummendam esse. Quibus in spiritu domum flammis consummendam esse. Quibus ita gestis, uacuam domum a loco lectuli ignis inuasit totamque consumpsit. Altera uero in eo loco cum sanctificatione aquae benedictae aedificata, nihil exinde pristinae temptationis passi sunt in ea sed cum omni tranquillitate et quiete degentes et Domino gratias agentes qui illos per seruum suum redimere dignatus est. 23. Idem quoque uir Deo amatus uera probauit. Baptizauit igitur Pippinum, filium fortissimi Francorum ducis Karoli, patrem huius nobilissimi Karoli qui modo cum triumphis  discipulis suis praedixit uaticinium: «Scitote quod iste infans sublimis erit ualde et gloriosus et omnium praecedentium Francorum ducibus maior». Huius itaque uaticinii ueritas nostris probata est temporibus nec opus est testimoniis adsequi quod totius regni agnoscit auctoritas. Scit namque omnis populus quibus nobilissimus uictor celebratur triumphis uel quantum terminos
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ñ piguit uenire ad illas. Et uemens mox
in eodem monasterio. missa ꝑ infirmis cele¬
brata aquã benedixit. qua domos illarum
ere: nec ulla in eo monasterio p̃dicta peste
exinde moriebatur. Contigit cuidã
patrifamiliȩ & domui sue. dire. demoniace il-¬
lusionis temptatio: ita ut aꝑte malignus in
eius domo sp̃c exhorrore & maleficiis habita¬
re agnoscebatur. Nam subito cibos uel uestim̃¬
ta. uel alia domui necessaria raꝑe. solebat. &in
ignem mittebat: mimo paruulũ int̾ amplexꝰ
parentum pausantem. illis dormientib tulit.
& in ignem ꝓiecit. S uagitu infantis parentes
suscitati: uix paruulũ de incencdio eruerunt.
Et multa atrocia eadem familia a nefando
spũ ꝑpessa est: nec a quolibet p̾sbiteroꝵ de¬
pelli potuit. donec uirdĩ willebrordus a pa¬
tre familie postulatus aquã illis benedictam
direxerat: p̃cipiens omnẽ domus illiꝰ suppel¬
lectilem foras ferre. & aqua illa spargi: p̾uideis

Expanded text:
m Christi, non piguit uenire ad illas. Et ueniens mox m Christi, non piguit uenire ad illas. Et ueniens mox in eodem monasterio, missa pro infirmis celebrata, aquam benedixit, qua domus illarum ere nec ulla in eo monasterio praedicta peste exinde moriebatur. 22. Contigit cuidam patri familias et domui suae dira demoniacae inlusionis temptatio, ita ut aperte malignus in eius domu spiritus ex horrore et maleficiis habitare agnoscebatur. Nam subito cibos uel uestimenta uel alia domui necessaria rapere solebat et in ignem mittere, immo paruulum inter amplexus parentum pausantem, illis dormientibus, tulit et in ignem proiecit sed uagitu infantis parentes suscitati, uix paruulum de incendio eruerunt. Et multa atrocia eadem familia a nefando spiritu perpessa est nec a quolibet presbiterorum depelli potuit donec uir sanctus Wilbrordus a patre familias postulatus aquam illis benedictam direxerat, praecipiens omne domus illius suppellectile foras ferre et aqua illa aspargi, praeuidens
Abbreviated transcription (Latin):
absolutus bibebat: & sanus in suã reu̾sus ẽ
domũ. Est in treueris ciuitate mona¬
sterium puellarũ: quod temporib beati Wil¬
lebrordi pestis acerrima inuasit. Cuius acer¬
bitate multe ex ancillis dĩ mortuȩ st̾: quedã
longo infirmitatis dolore iacentes in lectulo.
Cetere uͦ nimio terrore turbate: quasi p̾sen¬
dem mortẽ metuentes. Et quia ꝓpe ẽ p̃dicte
ciuitati sci uiri monasteriũ qd̾ appellat᷑ easter¬
naco: in quo usq hodie ille requiescit corꝑe:
& eius posteri ex legitima patris traditione.
& piissimoꝵ pietate regũ tenere noseuntur.
Antedict uͭ monasterii feminȩ. audientes scm̃
uirũ uenire illiic: statim miserunt legatio¬
nem postulantes et̃ ñ tardare uenire. Quibe¬
ati petri pͥncipis apłoꝵ mitissimo doctus ex¬
emplo. de ioppe ob uiduarũ xp̃i petitionem
uenientis lidclam. ut scãm suscitaret tabitam:
sic festinus uir di audito desiderio ancillaꝵ

Expanded text:
absolutus bibebat et sanus in suam reuersus est absolutus bibebat et sanus in suam reuersus est domum. 21. Est in Treueris ciuitate monasterium puellarum quod temporibus beati Willibrordi episcopi pestis acerrima inuasit. Cuius aceruitate multae ex ancillis Dei moriebantur, quaedam longo infirmitatis dolore iacentes in lectulo, ceterae uero nimio terrore turbatae, quasi praesentem mortem metuentes. Et quia prope est praedictae ciuitati sancti uiri monasterium quod appellatur Aefternacho in quo usque hodie sanctus ille requiescit corpore et eius posteri ex legitima traditione patris et piissimorum pietate regum tenere noscuntur antedicti uero monasterii faeminae, audientes sanctum uirum uenire illuc statim miserunt legationem, postulantes eum non tarde uenire. Qui beati Petri principis apostolorum mitissimo doctus exemplo de Ioppe ob uiduarum Christi petitionem uenientis Lyddam ut sanctam suscitaret Tabitham, sic festinus uir Dei, audito desiderio ancillaru
Abbreviated transcription (Latin):
da ingeminans. obꝑbria iaculans: tu me
hortaris bibere. & pacem tecũ inire: scito cer¬
tissime qd̾ tecũ bibere ꝓ nichilo habeo. Rapi¬
ꝑrexit uiam suã. Ille quoq contumax. domũ
suam festinabat adire. S totus subito siti ar¬
debat: cupiensq ardentem stomachũ uino
refrigerare: s os qd̃ uiro di conuitia ingessit.
uini potionẽ reciꝑe ñ ualuit. Et qui pacem
cũ seruo di uoluntarie reciꝑe noluit: ꝑenam
in se ipso necessarie sustinuit. Nocati st̃ medi¬
ci qui sitim sedarent: qui facultatẽ egroto
bibendi p̃starent. Anhelabant uiscera. E non
erat qui guttã uini feruescenti pulmone.
ctus in semet ipsum reu̾sus est: agnoscebat
scm̃ Sillebrordum ẽe quẽ offendit:. illiusq
anhelante spũ optabat reditũ. Qui sequenti
anno eadem uia reu̾sus. p̃cognitoq aduen¬
tu eius. obuius ei homo egrotus ꝑuenit:
uir di misccłia motus absoluit: deditq cum
benedictione de suo bibere calice. Qui mox

Expanded text:
cia ingeminans obprobria iaculans: «Tu me cia ingeminans obprobria iaculans: «Tu me hortaris bibere et pacem tecum inire. Scito certissime quod tecum bibere pro nihilo habeo». Rapiperrexit uiam suam. Ille quoque contumax domum suam festinabat adire sed totus subito siti ardebat cupiensque ardentem stomachum uino refrigerare sed os quod uiro Dei conuicia ingessit uini potionem recipere non ualuit et qui pacem cum seruo Dei uoluntarie noluit poenam in se ipso necessarie sustinuit. Vocati sunt medici qui sitim sedarent, qui facultatem egroto bibendi praestarent. Anhelabant uiscera sed non fuit qui guttam uini feruescenti pulmoni ictus, in se ipsum reuersus est. Agnoscebat sanctum Willibrordum esse quem offendebat illiusque, anhelante spiritu, optabat reditum. Qui sequenti anno eadem reuersus uia praecognitoque aduentu eius obuius ei homo egrotus uenire fuir Dei misericordia motus absoluit deditque illi cum benedictione de suo bibere calice. Qui mox
Abbreviated transcription (Latin):
Nere dñs iħc hic impleuit: qd̾ in euangłio
ꝑmisit dicens. Qui credit in me oꝑa que
ego facio & ipse faciet: & maiora hoꝵ faciet.
Perrexit idem sc̃s p̃dicator qͦdam
tempore. more solito. ob euangłizandi grãm
in pratis cuiusda diuitis paululũ lassos re
abigere. Quem uir di placidissimis alloquit᷑¬
uerbis: ita dicens. Desine nobis frat̾ iniuriã
facere: ñ eñi ꝓpt̾ lesionem tui. s ꝓpt̾ necessita¬
tem nr̃i. ad horam in his quiescere uoluimꝰ¬
paschius. Instat nobis opus di ꝑagendum:
cuius tu quoq mercedem habere poteris.
si nos quantũ ad te ꝑtinet benigno adiuue.¬
me recipit. recipit eũ qui me. misit. Se magis
mente. pacifica nobiscũ quasi amicus teipsũ
reficiens. aliquantułu bibe: nobisq ceꝑto
itinere ꝑgentib. tu a cdõ benedictus reu̾tere
in domũ tuã. Ille gͥ in malicia ꝑtinax. nolens
pacificis uiri cłi adquiescere uerbis: s conui¬

Expanded text:
Vere Dominus Jesus hic implevit, quod in Evangelio Vere Dominus Jesus hic implevit, quod in Evangelio promisit: Qui credit in me, opera, quae ego facio, ipse facit et maiora horum faciet'. 20. Perrexit idem sanctus praedicator quodam tempore more solito ob euangelizandi gratiain pratis cuiusdam divitis paululum lassos revabigere. Quem vir Dei placidissimis verbis alloquitur, dicens: 'Desine nobis, frater, iniuriam facere; non enim propter lessionem tui, sed propter necessitatem nostri ad horam in his pascuis quiescere voluimus. Instat in nobis opus Dei peragendum, cuius tu quoque mercedem habere psi nos quantum ad te pertinet benigno adiuuaueme recipit recipit eum qui me misit». Sed magis mente pacifica nobiscum quasi amicus te ipsum reficiens, aliquantulum bibe nobisque coepto itinere pergentibus tu Deo benedictus reuertere in domum tuam». Ille igitur in malitia pertinax, nolens pacificis uiri Dei adquiescere uerbis sed conui
Abbreviated transcription (Latin):
dolio: in quo suũ benedictionis gr̃a cũ ora¬
tione immisit bacułu. & exiuit. S eacdem
nocte in eodem uasculo uinũ crescere ce¬
pit: ita ut suꝑeffunderet uasis marginẽ.
Hoc cellerarius cernens. insꝑata abundan
tia obstupefactus ẽ: nec celare audebat:
quod diuina misccłia ꝑ serui sui benedi-¬
ctionem geri eognoscebat. facto erastino
confitebatur qd̃ uidit. Qui more solito dõ
grãs agens. memorq dñicȩ iussionis dis¬
cipulis suis p̃cipientis. ne cui tnsfiguratio¬
nis glam ante diem resurrectionis sue dice¬
rent. p̃cepit eidem cellario. ne. cui miracu
ꝑuenienti seruodĩ cũ sociis ad domũ cur¬
dam amici sui. paulisꝑ cupiens in domo¬
dilecti longilaborem itineris refectione al¬
leuare: s patremfamilie. nil uini habuisse.
cũ comꝑit. quatuor modicas flascones. quaᷤᷤ
tantũ ad itineris solaciũ secũ socii ferebant
iussit afferri: easq eius nomine benedixit:

Expanded text:
tunna in qua suum benedictionis gratia cum oratunna in qua suum benedictionis gratia cum oratione immisit baculum et exiuit. Sed eadem nocte in eo ipso uasculo uinum crescere coepit et supereffundi uasis margine. Hoc celertia obstupefactus est, nec celare audebat, quod divina misericordia per servi sui benedictionem geri cognoscebat. Crastino mane cconfitebatur quid vidisset. Qui more solito Deo gratias agens, memorque Dominicae jussionis, discipulis suis praecipientis, ne cui transfigurationis gloriam ante diem resurrectionis suae dicerent, praecepit eidem cellario, ne cui miraculPeruenienti seruo Dei cum sociis ad domum cuiusdam amici sui paulisdilecti longi laborem itineris refectione allevare, patremfamilias nihil vini habere comperit. Quatuor ergo modicos flascones, quos tantum in itineris solatium secum ejus socii ferebant, jussit afferri: eosque in ejus nomine benedixit,
Abbreviated transcription (Latin):
& subito fons dulcissimi saporis fossã imple¬
bat. Quod sui cernentes. grãs agunt. om̃i poten¬
tidõ: qui scm̃ suũ magnificauit. & eũ exau¬
dire dignatus ẽ. Bibebantq usq ad satie
tatem: secũq ad p̃destinati itineris neces¬
sitatem. quantũ sufficere uidebat᷑ portare.
pes duodecim: postulantes sibi aliqͥd a p̃tere.¬
untib solacii dari. Quos ut fuit mitissimꝰ
benigno aspexit animo: uniq exsuis man¬
dauit specialem suã flasconem sumere.
mirũ in modũ. illis abeuntib: ex optimo
uino flasco de qua tantũ bibebant tanti¬
homines. a ministro ita plena inuenta ẽ.
qd̃ in euangłio xp̃c dicit. Date & dabit᷑ uob̾.¬
monasteriũ: & post orationes &e salutatio¬
nes frat̃nas. & admonitiones pacificas. cir¬
euiens singula fr̃m habitacula. si qͥd in illis¬
em̃dandum fuisset. pius pastor explorare
rium. in quo modicũ uni in uno repꝑit

Expanded text:
t subito fons dulcissimi saporis fossam implet subito fons dulcissimi saporis fossam implebat. Quod sui cernentes, gratias agentes omnipotenti Deo qui sanctum suum magnificauit et eum exaudire dignatus est bibebantque ustatem, secumque ad praedestinati itineris necessitatem, quantum sufficere videbatur, portare cpes duodecim, pariter postulantes sibi aliquid a praetereuntibus solatii dari. Quos, ut erat mitissimus, benigno aspexit animo, unique ex suis mandavit specialem suum flasconem sumere, mirum in modum, illis abeuntibus, ex optimo vino flasco, de quo tanti biberant homines, a ministro inventus est plenus, quod in Evangelio dicitur: Date, et dabitur vobmonasterium, et post orationes et salutationes fraternas, et admonitiones pacificas, circuiens singula fratrum habitacula, si qemendandum fuisset pius pastor explorare rium in quo modicum uini in una repperit
Abbreviated transcription (Latin):
ex nomine p̃fluentis aque fuestra dicitur:
dam diuitis angustam subintrauit semitã.
Quod earũdem custos segetũ cernens: nuio
inflatus furore. uirũ dĩ blasphemare cepit.
Quem eonuitia uiro dĩ inferentẽ. socii qui
cũ eo erant uindicare uolebant: quos ꝑ¬
qui salutẽ gestabat om̃ium. Et cdu insamien¬
tis animũ nullomͦ lenire potuit: dans locũ
irȩ eius. uia qua uenit reuersus ẽ. S die
postera idem infelix qui uiro dĩ conuitia fa¬
Dum uir dõ plenus. ꝓpt̾ euangłice p̃di¬
cationis instantiã loca circuibat maritima.
in quib aque dulcis penuriam patiebat᷑.
Quod cũ cernebat suos cõmilitones ꝓpt̃ ardo¬
rem sitis grauit̾ sustinere: uocato uno ex il¬
lis. p̃cepit ei intra tentorium suũ fossã aꝑire
paruã. Ubi secreto fixis genib orabat dm̃.
qui ppło suo in desertis aquã ꝑduxit de pe.
aquã ꝓduceret t̾ra. Qui mox ex auditus ẽ:¬

Expanded text:
ex nomine praeterfluentis aquae Suestra dicitur ex nomine praeterfluentis aquae Suestra dicitur sdam diuitis angustam subintrauit semitam. Quod earumdem custos segetum cernens, nimio inflatus furore uirum Dei blasphemare coepit. Quem conuicia uiro Dei inferentem socii qui cum eo erant uindicare uolentes quos qui in salute gestiebat omnium. Et dum insanientis animum nullo modo lenire potuit dans locum irae eius uia qua uenit reuersus est. Sed die postera idem infelix qui famulo Dei conuicia fa16. Dum uir Deo plenus propter euangelicae praedicationis instantiam loca circuibat maritima, in quibus aquae dulcis penuriam patiebantur, quod dum suos cernebat commilitones propter ardorem sitis grauiter sustinere, uocato uno ex illis, praecepit ei intra tentorium suum fossam aperire paruam, ubi secreto, fixis genibus, orabat Deum qui populo suo in desertis aquam produxit de petraquam produceret terra. Qui mox exauditus e
Abbreviated transcription (Latin):
re solito egisset: ꝑuenit ad quandã insuła occẽ¬
ani uualierũ nomine: in qua antiqui erroris
idolum remansit: ad qd̾ statuto tempore omĩs
congregabatur ppłs: illud colens sũma uenera-¬
tione. ¶uod cũ uir di ⁊ elo feruens confringere
niteretur. ac nom̃ delere de sub cȩlo. p̃sente eiꝰ¬
uum suũ: nulła ex ictu ferientis lesuram in¬
currit. Socii uͦ illius hoc uidentes: pessimã
p̾sumptionem impii hominis morte uindi¬
care concurrunt. At ille a uiro di pio animo
de manib eoꝵ liberatus ẽ reus: ac dimissus.
Qui tam̃ eodem die demoniaco spu arreptꝰ
est: & tercia die. infeliciter miseram uitã fini¬
uit. Et quia uir dĩ iuxta p̃ceptum dñi suas
iniurias ulcisci noluit. citius tam̃ iundica
iuriis. quȩ in scõs suos impii agere ñ metu¬
unt: mͥ iundictam ego retribuam dicit dñs.
Alio quoq tempore iter beato uiro faci¬
ente. ad quand̾a sue ditionis celluła. que

Expanded text:
re solito egisset, uenit ad quandam uillre solito egisset, uenit ad quandam uillam Walichrum nomine in qua antiqui erroris idolum remansit. Qcongregabatur populus, illud colens summa veneratione. Quod cum vir Dei zelo fervens confringere niteretur, ac nomen delere de sub coelo, praesente ejuuum suum, nullam ex ictu ferientis lesuram sustinuit. Socii uero illius hoc uidentes pessimam praesumptionem impii hominis morte uindicare concurrerunt. Sed a uiro Dei pio animo de manibus illorum liberatus est reus ac dimissus; qui tamen eodem die demoniaco spiritu arreptus est et die tertia infeliciter miseram uitam finiuit. Et quia uir Dei iuxta praeceptum Domini suas iniurias ulcisci noluit, citius tamen a iuriis quae in sanctos suos impii agere non metuunt: «Mihi uindictam, ego retribuam, dicit Dominus». 15. Alio quoque tempore iter beato uiro facienti ad quandam suae dicionis cellulam quae
Abbreviated transcription (Latin):
die pippinum ducem francoꝵ obire: & filiũ
eius karolum regno patris potiri. Qui multaᷤ
gentes sceptris adiecit francoꝵ: int̾ quas etiã
cum triumphi gła fresiam deuicto radbodo.
pat̾no suꝑaddidit imꝑio. In qua tunc gente
sc̃s Uillebrordus positus est p̾dicator: sedisq
episcopalis in treiecto castello delegatus est.
Qui maiore euangłizandi occasione accepta.
nuꝑ gladio adquisitam gentem sacro baptiᷤᷤ¬
mate abluere conatus est: nec qͥcqm in ea ue.¬
tusti erroris tenebrarũ & ignorantie latuisse
sinebat: s totã euangłica luce sine ulla dila¬
tus ꝑseruũ suum patrata ẽ miracula. Licet.
omni miracłoꝵ oꝑatione & signoꝵ ostensione.
ministerium euangłice p̃dicationis p̾seren¬
dum sit: tam̃ qd̃ gesta narrantur ad glam do¬
nantis di ñ tacenda ẽẽ censeo. s magis stilo
alliganda: ne ꝑeant in posteris scłis. que pri¬
cis temporib acta ẽẽ noscunt᷑. Quodam

Expanded text:
tem Pippinum ducem Francorum diem obire et filium tem Pippinum ducem Francorum diem obire et filium eius Carolum regno patris potiri. Qui multas gentes sceptris adiecit Francorum inter quas etiam cum triumphi gloria Fresiam, deuicto Rabbodo, paterno superaddidit imperio. In qua tunc gente sanctus Willibrordus positus est praedicator sedisque episcopalis in Traiecto castello delegatus est. Qui maiori euangelizandi occasione accepta nuper gladio adquisitam gentem sacro baptismate abluere conatus est. Nec quicquam in ea uetusti erroris tenebras ignorantiae latuisse sinebat sed totam euangelica luce sine ulla dilatus per suum seruum fecit miracula. Licet omni miraculorum operatione et signorum ostensione ministerium euangelicae praedicationis praeferendum sit, tamen quod gesta narrantur ad gloriam donantis Dei non tacenda esse censeo sed magis stilo alliganda ne pereant posteris saeculis quae priscis temporibus acta esse noscuntur. Quodam