comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di:ͣ aut nullũ peccatũ ẽ pͥma causa peccan¬
di: nec ẽ eui recte ĩputet᷑ ꝑ ecẽm. nͥ peccanti.
Non gͦ ẽ cui recte imputet᷑: nisi uolenti
ed nescio. cur aliud te querere libe Alit̾.¬
at. Deinde quecunq illa causa ẽ
uoluntatis: aut iusta ꝓfecto est aut
iniusta. Si iusta: quisqͥsei obtemꝑa¬
uerit. ñ peccabit. Si iniusta: ñ ei ob¬
temꝑet: & ñ peccabit.
n forte uiolenta ẽ. & cogit inuitũꝰ
Num eadem tociens replicaturi
sumus: Reminiscere suꝑioꝵ: quȩ
a nobis tam multa de peccato & uo¬
luntate libera dicta sunt. S si labo¬
riosum ẽ omĩa mandare memoriȩ:
hoc breuissimum tene: quecunq ista
causa ẽ uoluntatis:. siñ ei potest resi¬
sti.sine peccato ei ceditur. Si autẽ
potest᷑: ñ ei cedatur: & ñ peccabitur.
n forte fallit incautũ: Ergo Alit̾.¬
caueat. ne fallatur. An tanta fal¬
latia ẽ. ut caueri omĩno ñ possit:
Si ita ẽ nulla peccata st̃. Quis enim
peccat in eo: qͦd nullomͦ caueri potest:

Expanded text:
ccandi. Nec est cui recte imputetur peccatum nisi peccanti. Non est ergo cui recte imputetur nisi volenti: sed nescio cur aliud te quaerere libeat. Deinde quaecumque illa causa est voluntatis, aut justa profecto est, aut injusta. Si justa, quisquis ei obtemperaverit non peccabit: si injusta, non ei obtemperet, et non peccabit.n forte violenta est et cogit invitum? Num eadem toties replicaturi sumus? Reminiscere superiorum, quae a nobis tam multa de peccato et voluntate libera dicta sunt. Sed si laboriosum est omnia mandare memoriae, hoc brevissimum tene. Quaecumque ista causa est voluntatis, si non ei potest resisti, sine peccato ei ceditur: si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. An forte fallit incautum? Ergo caveat ne fallatur. An tanta fallacia est, ut caveri omnino non possit? Si ita est, nulla peccata sunt. Quis enim peccat in eo quod nullo modo caveri potest?
Abbreviated transcription (Latin):
seruaret utiq naturam: nec ei ꝑnitio¬
saeẽt: & id̾o ñ eet̾ imꝓba. Ynde colli¬
uolunt accusare naturas: Aliter.¬
x autẽ si huiꝰ radicis causã requi¬
ris: qm erit ista radix omniũ ma¬
Quam cum inueneris. ut dixi. etiã
ipsius causam quesiturus es: & que¬
rendi nullũ habebis modũ. Aliter¬
ed quȩ tandem ẽẽ poterit ante uo¬
luntatẽ. causa uoluntatis: Aut
enim &e ipsa uoluntas ẽ. & a radice
ista uoluntatis ñ recedẽt᷑: aut ñ est
uoluntas & peccatum nullũ habet.

Expanded text:
servaret utique naturam, nec ei pernicioservaret utique naturam, nec ei perniciosa esset, et ideo non esset improba. Unde collimnes qui volunt accusare naturas. Tu autem si hujus radicis causam requiris, quomodo erit ista radix omnium maquam cum inveneris, ut dixi, etiam ipsius causam quaesiturus es, et quaerendi nullum habebis modum. 49. Sed quae tandem esse poterit ante voluntatem causa voluntatis? Aut enim et ipsa voluntas est; et a radice ista voluntatis non receditur: aut non est voluntas; et peccatum null
Abbreviated transcription (Latin):
ris:. si hanc inuenire potuero: ñ ne cau¬
sam etiã eius cause quȩ inuenta fue¬
rit quȩsiturus es: Et quis erit queren¬
di modus: Quis finis ꝑcunctandi
ac disserendi: cum te ultra radicẽ que¬
rere nichil oporteat: Caue enĩ putes
quiequã potusse dici uerius. quã id
q̃d dictum ẽ radicem omniũ maloꝵ.
ẽẽ auariciam: hoc est plus uelle quã
sat ẽ. Tantum autẽ sat ẽ: quantũ sibi
exigit naturȩ in suo genere conseruan¬
dȩ modus. Auaricia enim quȩ grece
philargiria dicit᷑. ñ in solo argento
se resonat. argento enim nũmi aut
mixto argento frequentiꝰ apud uete¬
res fiebant: s in om̃ib reb que immo¬
derate cupiunt᷑ intelligenda ẽ: ubi¬
cũq omino plus uult quisq quã sat
ẽ. Hec autẽ auaricia: cupiditas est.
Cupiditas porro: imꝓba uoluntas ẽ.
Ergo imꝓba uoluntas: maloꝵ omniũ
causa ẽ. Quȩ si scd̾m naturã eẽt: con¬

Expanded text:
ris, si hanc invenire potuero, nonne cauris, si hanc invenire potuero, nonne causam etiam ejus causae quae inventa fuerit quaesiturus es? Et quis erit quaerendi modus, quis finis percunctandi ac disserendi, cum te ultra radicem quaerere nihil oporteat? Cave enim putes quidquam potuisse dici verius quam id quod dictum est, radicem omnium malorum esse avaritiam , hoc est, plus velle quam sat est. Tantum autem sat est, quantum sibi exigit naturae in suo genere conservandae modus. Avaritia enim, quae graece φιλαργυρία dicitur, non in solo argento se resonat; argento enim nummi vel mixto argento frequentius apud veteres fiebant: sed in omnibus rebus quae immoderate cupiuntur intelligenda est, ubicumque omnino plus vult quisque quam sat est. Haec autem avaritia cupiditas est; cupiditas porro improba voluntas est. Ergo improba voluntas, malorum omnium causa est. Quae si secundum naturam esset, con
Abbreviated transcription (Latin):
ccipio ista libentissime ac ꝓbo. et
omĩno uerum eẽ consentio: nullo
mͦ fieri posse. ut creatori nr̃o recte pecca¬
ñ peccaturã p̾sciuit d̾s: & quare ista
peccet. quȩ ab illo peccatura p̾uisa est.
Nonenĩ iam puto ipsa di p̾scientia uł¬
S tam̃ si nulla causa eẽt. ñ ita disꝑtire¬
tur creatura rationalis. ut alia nunꝗͣ
peccet.& alia in peccando ꝑseueret:alia
qͣsi media inter utrãq aliquando
peccet: aliqͣndo ad recte faciendũ conu̾¬
tatur. Que causa in has tres partes eã
distribuit: S nolo mͥ respondeatur. uo¬
luntas. Ego enim causam quȩro ipsiuᷤ
uoluntatis. Non enĩ sine causa nunqͣ
uult illa peccare: nunquã ista ñ uultꝰ qͦ¬
dam uͦ aliquando uult aliquando ñ
uult. cum eiusdẽ gen̾s om̃s sint. Hoc
solum enĩ mͥ uidere uideor. ñ sine causa
eẽ istam triꝑtitam uoluntatẽ rationa¬
lis creature: s que causa sit nescio. Aug̃.
Quoniã uoluntas ẽ causa peccatĩ tu
autẽ causam ipsius uoluntatis in qͥ¬

Expanded text:
ccipio ista libentissime ac probo; et omnino verum esse consentio, nullo modo fieri posse ut Creatori nostro recte peccanon peccaturam praescivit Deus, et quare ista peccet, quae ab illo peccatura praevisa est. Non enim jam puto, ipsa Dei praescientia Sed tamen si nulla causa esset, non ita dispertiretur creatura rationalis, ut alia nunquam peccet, alia in peccando perseveret, alia quasi media inter utramque aliquando peccet, aliquando ad recte faciendum convertatur. Quae causa in has tres partes eam distribuit? Sed nolo mihi respondeatur, Voluntas: ego enim causam quaero ipsius voluntatis. Non enim sine causa nunquam vult illa peccare, nunquam ista non vult, quaedam vero aliquando vult, aliquando non vult, cum ejusdem generis omnes sint. Hoc solum enim mihi videre videor, non sine causa esse istam tripartitam voluntatem rationalis creaturae; sed quae causa sit, nescio. 48. A. Quoniam voluntas est causa peccati, tu autem causam ipsius voluntatis inqui
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ sapientes. Quamobrem cũ id nc̃ aga¬
tur int̾ nos. ut ñ quid credamꝰ respon¬
dendum sit. s quid dilucida intelligẽ¬
tia teneamus: nullomͦ tͥ ad id qͦd int̾ro¬
gasti respondere pot̾̃o: nͥ qͦd credendo te¬
neo. contemplando etiam &e ratione
cernendo nouerim. quȩ sit ipsa sapien

Expanded text:
esse sapientes. Quamobrem cum id nunc agaesse sapientes. Quamobrem cum id nunc agatur inter nos, ut non quid credamus respondendum sit, sed quid dilucida intelligentia teneamus, nullo modo ad id tibi quod interrogasti respondere potero, nisi quod credendo teneo, contemplando etiam et ratione cernendo noverim, quae sit ipsa sapien
Abbreviated transcription (Latin):
ount: hoc potius laudant. tͥbuuntq
sapientie. Et qui astuti sunt ad excogi¬
tandos modos conqͥrendȩ pecuniȩ.ui
dentur sͥ eẽ sapientes. Et qui hec omĩa
negligunt uł abiciunt. & queq sunt
huiꝰmodi temporalia: & totum studiũ
suim ad inuestigationẽ conferunt
ueritatis. ut semet ipsos dmq cognoᷤ¬
cant: magnũ hoc sapientie eẽ munus
udicant. Et qui huic ocio querendi
&e contemplandi ueri nolunt se dede¬
reᷤs potiꝰ laboriosissimis curis & offi¬
ciis agunt. ut hominib consulant. &¬
in rerum humanaꝵ. iuste moderan¬
darum. &e gub̾nandaꝵ actione uer-¬
santur: se sapientes ẽẽ arbitrantur. Et
qui utrumq hoꝵ agunt. & partĩ u¬
uunt in contemplatione ueritatis par¬
tim in laborib officiosis. qͦs humane
societati deberi putant᷑. sibi palmã sa¬
pientie uident᷑ tenere: omitto innume¬
rabiles sectas. quarũ nulla ẽ que ñ secta¬
tores suos p̾ponens cȩteris. eos solos uelit

Expanded text:
dunt, hoc potius laudant, tribuuntque dunt, hoc potius laudant, tribuuntque sapientiae; et qui astuti sunt ad excogitandos modos conquirendae pecuniae, sibi videntur esse sapientes; et qui haec omnia negligunt vel abjiciunt, et quaeque sunt hujusmodi temporalia, et totum studium suum ad investigationem conferunt veritatis, ut semetipsos Deumque cognoscant, magnum hoc esse sapientiae munus judicant; et qui huic otio quaerendi et contemplandi veri nolunt se dedere, sed potius laboriosissimis curis et officiis agunt, ut hominibus consulant, et in rerum humanarum juste moderandarum et gubernandarum actione versantur, sapientes se esse arbitrantur; et qui utrumque horum agunt, et partim vivunt in contemplatione veritatis, partim in laboribus officiosis, quos humanae societati deberi putant, sibi palmam sapientiae tenere videntur. Omitto innumerabiles sectas, quarum nulla est quae non sectatores suos praeponens caeteris, eos solos velit
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunit̾ ce tã ꝗͣ publice p̾sto st̃ ratio¬
cinantib & ab eis uideant᷑ mente. atq
ratione singuloꝵ quoꝵq cernentium
eaq inuiolata & incõmutabilia ma¬
neant: ñ tñ inuitꝰ acceperĩ qͦd ista rõ et
ueritas numeri tͥ potissimũ occurrit:
cum ad id qͦd int̾rogauerã responde¬
re uoluisses. Non enim frustra in
scĩs libris sapientiȩ comunctꝰ ẽ nume¬
rus: u dictum ẽ. Curuiui ego & cor
meũ: ut scirem & considerarẽ. & quererẽ
erumptam̃ queso te. qͣd de ipsa sapi¬
entia putas existimandum: singłas
quasq suas arbitraris singulos quoᷤq
homines habere sapientias: An uͦ una
p̾sto ẽ cõmunit̾ omĩb: cuiꝰ quantoma¬
gis quisꝙ fit particeps. tanto ẽ sapien¬
tior: Ad Quam dicas sapientiamꝰ. non¬
dum scio. Uideo quippe uarie uideri
hominib: quid fiat dicat᷑ue sapienter.
Nam ce qui militant: sapient̾ sibi fa¬
cere uident᷑. Et qui contempta milicia.
colendo agro curam atq oꝑam impen¬

Expanded text:
et tanquam publice praesto sunt ratiocinantibus, et ab eis videantur mente atque ratione singulorum quorumque cernentium, eaque inviolata et incommutabilia maneant; non tamen invitus acceperim quod ista ratio et veritas numeri tibi potissimum occurrerit, cum ad id quod interrogaveram, respondere voluisses: non enim frustra in sanctis Libris sapientiae conjunctus est numerus, ubi dictum est: Circuivi ego et cor meum, ut scirem, et considerarem, et quaererVerumtamen, quaeso te, quid de ipsa sapientia putas existimandum? Singulas quasque suas arbitraris singulos quosque homines habere sapientias? an vero unam praesto esse communiter omnibus, cujus quanto magis quisque fit particeps, tanto est sapientior? E. Quam dicas sapientiam nondum scio; video quippe varie videri hominibus, quid fiat dicaturve sapienter: nam et qui militant, sapienter sibi facere videntur; et qui contempta militia colendo agro curam atque operam impen
Abbreviated transcription (Latin):
exiguo corporis modulo iesse fatea¬
mur: &e ꝓpterea nullum coepus uere
pureꝙ unũ eẽ concedimꝰ. In quo tam̃
ñ possent tam multa numerari: nͥ il¬
liꝰ uniꝰ cognitione discreta. Cum enĩ
quęro unũ in corpore. & me ñ inuenire
ñ dubito. noui utiq quid ibi querã.
&e quid ibi ñ inueniã: oe ñ posse inue¬

Expanded text:
exiguo corporis modulo inesse fateaexiguo corporis modulo inesse fateamur; et propterea nullum corpus vere pureque unum esse concedimus, in quo tamen non possent tam multa numerari nisi illius unius cognitione discreta. Cum enim quaero unum in corpore, et me non invenire non dubito, novi utique quid ibi quaeram, et quid ibi n
Abbreviated transcription (Latin):
on resisto tͥuerissima & certissi¬
ma respondenti.S ipsos quoq
numeros ñ ꝑ corporis sensus adtra¬
c̃tos ẽẽ facile uidebis.si cogitaueris
quẽlibet numerũ tot uocari. quoci¬
ens unum habuerit. Uerbi gr̃a. sibiᷤ
habuerit unum: duo uocant᷑. Si ter.
tria. Et si decies unu̾ habent: tunc uo¬
cant᷑ decem. Et quilibet om̃ino nu¬
merꝰ quociens habet unũ: hinc illi
nom̃ ẽ. de tot appellat᷑. Unum uͦ quis¬
quis uerissime cogitat: ꝓfecto inue¬
int corporis sensib ñ posse sentiri. Qͥc¬
quid enim tali sensu attingit᷑. iam ñ
unum s multa eẽ conuincit᷑. Corpus
ẽ enim: ce id̾o habet innum erabiles
partes.S ut minutas quasq minꝰq
articulatas ñ ꝑsequar: quantulũcũq
illud corpuscłm sit. habet certe aliã
partẽ dextrã. aliã simstrã. aliã suꝑiorẽ.
aliam inferiorẽ. aut aliam ult̾iorem
aliã cit̾ioiẽ: aut alias finales. aliam
mediam. Hȩc enim necesse. ẽ quãlibet

Expanded text:
sima et certissima respondenti. Sed ipsos quoque nuos non per corporis sensus attractos esse facile videbis, si cogitaveris quemlibet numerum tot vocari quoties unum habuerit: verbi gratia, si bis habuerit unum, duo vocantur; si ter, tria; et si decies unum babent, tunc vocantur decem: et quilibet omnino numerus quoties habet unum, hinc illi nomen est, et tot appellatur. Unum vero quisquis verissime cogitat, profecto invenit corporis sensibus non posse sentiri. Quidquid enim tali sensu attingitur, jam non unum, sed multa esse convincitur: corpus est enim, et ideo habet innumerabiles partes. Sed ut minutas quasque minusque articulatas non persequar, quantulumcumque illud corpusculum sit, habet certe aliam partem dexteram, aliam sinistram; aliam superiorem, aliam inferiorem; aut aliam ulteriorem, aliam citeriorem; aut alias finales, aliam mediam: haec enim necesse est quamlibet
Abbreviated transcription (Latin):
numeros eẽ immobile. firmũ. incor¬
ruptumq conspicimꝰ u̾nde conspiei¬
mus: Non enĩ ullus ullo sensu cor¬
poris om̃s numeros attingit. In nu¬
merabiles enim sunt. U nde gͦ nouimꝰ
ꝑ om̃s hoc eẽ: aut qua phantasia uel
phantasmate. tam certa ueritas nu¬
meri ꝑ innum erabilia. tam fidenter
nͥ in luce int̾iore conspicit᷑: quã corpo¬
ralis sensus ignorat: His &e talibus
multis docum̃tis cogunt᷑ fateri. quibꝰ
disputantib d̾s donauit ingenium.
& ꝑtinatia caliginẽ ñ obdiicit᷑ rationẽ
ueritatẽq numeroꝵ & ad sensus corpo

Expanded text:
numeros esse immobile, firmum incornumeros esse immobile, firmum incorruptumque conspicimus, unde conspicimus? Non enim ullus ullo sensu corporis omnes numeros attingit; innumerabiles enim sunt: unde ergo novimus per omnes hoc esse, aut qua phantasia vel phantasmate tam certa veritas numeri per innumerabilia tam fidenter, nisi in luce interiore conspicitur, quam corporalis sensus ignorat? 24. His et talibus multis documentis coguntur fateri, quibus disputantibus Deus donavit ingenium, et pertinacia caliginem non obducit, rationem veritatemque numero
Abbreviated transcription (Latin):
ditur: ut post unum id est post primỹ
omniũ numeroꝵ. ipso excepto pͥmꝰ sit.
qui duplum eiꝰ habet. Duo enĩ se¬
quunt᷑. Post scđ̾m autẽ. id est pꝰt duo.
ipso excepto scd̾s sit qui duplum eiꝰ
habet. Post duo enĩ. pͥmus ẽ ternariuᷤ
scd̾s quat̾nariꝰ. duplus scđi: Post t̾ciũ
id est ternariũ. ipso excepto tercius
sit qui duplus ẽ eiꝰ. Post terciũ enĩ id
est post ternariũ. pͥmus ẽ quat̾narius:
scđs quinariꝰ. terciꝰ senariꝰ qui duplꝰ
ẽ tercii. Atq ita post quartũ: ipso ex¬
cepto. quartꝰ habet duplum eiꝰ. P ost
quartũ enĩ id est quatnariũ pͥmꝰ ẽ qui¬
nariꝰ scd̾s senariꝰ terciꝰ septenariꝰ qͣrtus
octonariꝰ qui duplex ẽ quarti. Atq
ita ꝑ om̃s cȩteros hoc reperies. qͦd in pͥ¬
ma copula numeroꝵ. id est uno & du¬
ob inuentum ẽrut quotꝰ quisq nu¬
merus ẽ ab ipso pͥncipioͬ totus post il¬
lum sit duplus eiꝰ. Hoc gͦ qͦd ꝑomnes

Expanded text:
ditur, ut post unum, id est post primum ditur, ut post unum, id est post primum omnium numerorum, ipso excepto primus sit qui duplum ejus habet; duo enim sequuntur. Post secundum autem, id est post duo, ipso excepto secundus sit qui duplum ejus habet: post duo enim primus est ternarius, secundus quaternarius, duplus secundi. Post tertium, id est ternarium, ipso excepto tertius sit qui duplus est ejus: post tertium enim, id est post ternarium primus est quaternarius, secundus quinarius, tertius senarius, qui duplus est tertii. Atque ita post quartum, ipso excepto quartus habet duplum ejus: post quartum enim, id est quaternarium primus est quinarius, secundus senarius, tertius septenarius, quartus octonarius, qui duplex est quarti. Atque ita per omnes caeteros reperies hoc quod in prima copula numerorum, id est uno et duobus inventum est, ut quotus quisque numerus est ab ipso principio, totus post illum sit duplus ejus. Hoc ergo quod per omnes
Abbreviated transcription (Latin):
si non nossem: multa in corpore nume¬
corporis sensum ñ noui nͥ corp: qͥd uere
pureq unũ ñ ẽẽ conuincimꝰ. Porro si
unum ñ ꝑcepimꝰ corporis sensu: nullũ
numerũ eo sensu ꝑcepimꝰ: eoꝵ dũta¬
xat numeroꝵ quos intelligentia cer¬
nimus. Nullus enĩ ẽ ex his qui ñ tot
uocetur. quociens habet unũ: cuiꝰ ꝑ¬
ceptio sensu eorporis ñ fit. Cuilibet᷑
enim corpusculi pars dimidia. qͣntiᷤ
duab totũ constat. habet & ipsa dimi¬
diam suam. Sic gͦ sunt illȩ duȩ parteᷤᷤ
in corpore: ut nec ipsȩ simplicit᷑ duȩ sut.
Numerꝰ autẽ ille qui uocat᷑ duo. qm
bis habet illud qͦd simplicit̾ unũ est.¬
ñ potest pars eiꝰ dimidia. id est illud ip¬
rum. post unũ duo uidemus. qͥ nume¬
rus ad unum collatus duplus inue¬
nit᷑: duplus duoꝵ ñ consequent̾ ad¬
iungitur: s int̾posito ternario quatͥ¬
narius sequit᷑: qui duplus ẽ duoꝵ
Et hec ratio ꝑ om̃s cȩteros numeros.
certissima & incõmutabili lege ꝑten¬

Expanded text:
si non nossem, multa in corpore numecorporis sensum non novi nisi corpus, quod vere pureque unum non esse convincimus. Porro si unum non percepimus corporis sensu, nullum numerum eo sensu percepimus, eorum duntaxat numerorum quos intelligentia cernimus. Nullus enim est ex iis, qui non tot vocetur, quoties habet unum, cujus perceptio corporis sensu non fit. Cujuslibet enim corpusculi pars dimidia quantis duabus totum constat, habet et ipsa dimidiam suam. Sic ergo sunt illae duae partes in corpore, ut nec ipsae simpliciter duae sint. Numerus autem ille qui vocatur duo, quoniam bis habet illud quod simpliciter unum est, pars ejus dimidia, id est illud iprum, post unum duo videmus, qui numerus ad unum collatus, duplus invenitur: duplus duorum non consequenter adjungitur, sed interposito ternario quaternarius sequitur, qui duplus est duorum. Et haec ratio per omnes caeteros numeros certissima et incommutabili lege perten
Abbreviated transcription (Latin):
dĩn: quo niebil suꝑiꝰ eẽ constiterit. Au
Bene habet. Nam mͥ satis erit osten¬
dere eẽ aliquid huiꝰmodi. qͦd aut fate¬
beris d̾m eẽ: aut si aliquid supra ẽ. eũ
ipsum dm eẽ concedes. Qua re siue su¬
pra sit aliquid siue ñ sit. manifestũ erit
dm eẽ cũ ego qͦd ꝓmisi eẽ supra rationẽ.
eodem ipso adiuuante monstrauero.
Ad Demonstra gͦ qd̾ polliceris.

Expanded text:
Deum, quo nihil superius esse constiterit. A. Deum, quo nihil superius esse constiterit. A. Bene habet: nam mihi satis erit ostendere esse aliquid hujusmodi, quod aut fateberis Deum esse, aut si aliquid supra est, eum ipsum Deum esse concedes. Quare sive supra sit aliquid, sive non sit, manifestum erit Deum esse, cum ego, quod promisi, esse supra rationem, eodem ipso adjuvante monstravero. E. Demonstra ergo quod polliceris.
Abbreviated transcription (Latin):
potuerimꝰ qd ñ solũ ẽ ñ dubites
s etiã ipsa nr̃a ratione p̾stantiꝰ. dubi¬
tabisne illud quicqͥd ẽ dm̃ dicere: ad.
Non continuo. si qͥd meliꝰ quã id qͦd in
mea natura optimũ ẽ inuenire po¬
tuero: dm ẽẽ dixerim. Non enĩ mi¬
chi placet d̾m appellare. quo mea ra¬
tio ẽ inferior: s quo ẽ nullus suꝑior.
Au Ita plane. Nam ipse huic tuȩ ra¬
tioni dedit. tam de se pie uereq senti¬
re. S queso te.si ñ inueneris eẽ aliqͣd
supra nr̃am rationẽ. nͥ qͦd ȩt̾num atq
in cõmutabile ẽ. dubitabis ne dm di¬
cere: Nam & corpora mutabilia eẽ
cognoscis: & ipsam uitã qua corpus
animat᷑ ꝑ affectus uarios mutabilita¬
te ñ carere manifestum ẽ. Et ipsa ratio
ꝓfecto eẽ conuincit᷑. Quȩ si nullo ad¬
hibito corporis instrum̃to. neq ꝑ ta
ȩt̾num aliquid & incõmutabile simul
& seipsam inferiorẽ. & illũ: oportet d̾m
suũ eẽ fateat᷑. ad̾ Hunc plane fatebor

Expanded text:
potuerimus, quod non solum esse non dubites, sed etiam ipsa nostra ratione praestantius? dubitabisne illud quidquid est, Deum dicere? E. Non continuo, si quid melius quam id quod in mea natura optimum est, invenire potuero, Deum esse dixerim. Non enim mihi placet Deum appellare, quo mea ratio est inferior, sed quo nullus est superior. A. Ita plane: nam ipse huic tuae rationi dedit, tam de se pie vereque sentire. Sed, quaeso te, si non inveneris esse aliquid supra nostram rationem, nisi quod aeternum atque incommutabile est, dubitabisne hunc Deum dicere? Nam et corpora mutabilia esse cognoscis; et ipsam vitam qua corpus animatur, per affectus varios mutabilitate non carere manifestum est; et ipsa ratio esse profecto convincitur. Quae si nullo adhibito corporis instrumento, neque peraeternum aliquid et incommutabile, simul et seipsam inferiorem, et illum oportet Deum suum esse fateatur. E. Hunc plane fatebor
Abbreviated transcription (Latin):
nifestum ẽ etiam:. rationales mentes
singłos quosq nr̃m singulas habere.
Au Num etiam poteris dicere singłos
soles nos habere quos uidemꝰ. aut lu¬
nas. aut luciferos. aut cȩtera huiꝰmo¬
di: qͣmiuis suo qͥsꝙ acꝓpͥo sensu istaui
aliquid multi simul. cũ sint sen¬
sus nr̃i nobis singulis singul. quib
om̃ib illud unũ sentimus qͦd simul
iudemꝰ ut quamuis alius sensus m̃e
sit &e alius tuus. possit tam̃ fieri. ut
id qͦd uidemus ñ sit aliud meũ. alud
& simul ab utroq uideat᷑: ad Ma¬
nifestissimũ est. Au Possumus etiã
unam aliquã uocẽ simul audire̾. ut
quamuis alius sit auditꝰ meus. aluᷤ
tuus:ñ sit tam̃ alia mea & alia tua
uox quã siul audimꝰ. uł alia pars
eiꝰ auditu meo capiat᷑ &e alia tuo: s qͥe¬
quid sonuerit. & unũ &e totũ audien¬
dum simul adsit ambobꝰ: ad Et
licet animaduertas qͦͣd dicimus: neꝙ
omĩno illos qͦd ad hanc rem attinet

Expanded text:
nifestum est etiam rationales mentes nifestum est etiam rationales mentes singulos quosque nostrum singulas habere. 16. A. Num etiam poteris dicere singulos soles nos habere quos videmus, aut lunas, aut luciferos, aut caetera hujusmodi, quamvis suo quisque ac proprio sensu ista viunum aliquid multi simul, cum sint sensus nostri nobis singulis singuli, quibus omnibus illud unum sentimus quod simul videmus; ut quamvis alius sensus meus sit, et alius tuus, possit tamen fieri ut id quod videmus, non sit aliud meum, aliud et simul ab utroque videatur. E. Manifestissimum est. A. Possumus etiam unam aliquam vocem simul audire, ut quamvis alius sit auditus meus, alius tuus, non sit tamen alia mea, et alia tua vox quam simul audimus, vel alia pars ejus auditu meo capiatur, et alia tuo, sed quidquid sonuerit, et unum et totum audiendum simul adsit ambobus. E. Etlicet animadvertas quod dicimus, neque omnino illos, quod ad hanc rem attinet,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si ñ ita eẽt: ñ possem ꝑ oculos
meos uidere aliquid. qͦd tu ñ uideres.
Ad̾ Concedo ꝓrsus quamuis eiuscde
generis. tam̃ singulos nos habere sen¬
sus uidendi uł audiendi: uł qͦs libet
alios ceteroꝵ. Non enĩ solum uidere.
S etiam audire potest aliqͥs hominũ.
qͦd alius ñ audiat: & aliud aliquid qͦ¬
libet alio sensu quisquã sentire. quod
alius ñ sentiat. Unde manifestũ est.
meũ. Au Hoc idem respondebis de il¬
lo etiam sensu int̾iore: an aliqͥd aliud:
Ad̾ Nichil sane aliud. Nam a&e ille uti¬
q sensum meũ sentit m̃s: & tuũ sentit
tuus. Nam id̾o plerumq int̾rogor ab
eo qui aliquid uidet. utrum hoc etiã
ego uideam: quia ego me uidere aut
ñ uidere sentio. ñ ille qui int̾rogat. Augͦ.
uid. ipsam rationẽ ñne unꝰqͥsq xyi¬
nr̃m habet suam: qͣn doqͥdem fieri
potest. ut ego aliquid intelligam. cũ
tu id ñ intelligis: nec utrum intelligã
tu scire possis. ego autẽ sciame Ad Ma¬

Expanded text:
et, non possem per oculos meos videre aliquid, quod tu non videres. E. Concedo prorsus, quamvis ejusdem generis, tamen singulos nos habere sensus, videndi, vel audiendi, vel quoslibet alios caeterorum. Non enim solum videre, sed etiam audire potest aliquis hominum quod alius non audiat, et aliud aliquid quolibet alio sensu quisquam sentire quod alius non sentiat. Unde manifestum est meum. A. Hoc idem respondebis de illo etiam sensu interiore? an aliquid aliud? E. Nihil sane aliud. Nam et ille utique sensum meum sentit meus, et tuum sentit tuus: nam ideo plerumque interrogor ab eo qui aliquid videt, utrum hoc etiam ego videam, quia ego me videre aut non videre sentio, non ille qui interrogat. A. Quid? ipsam rationem nonne unusquisque nostrum habet suam? quandoquidem fieri potest ut ego aliquid intelligam, cum tu id non intelligis; nec utrum intelligam tu scire possis, ego autem sciam. E. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
neq ex terra. neq ex aqua. neq ex ae¬
re. neq ex igne. neq ex his omĩb: ne¬
q ex aliquib coniunctis hoꝵ consta¬
re animã puto. S quẽadmodũ si ex
me quereres. arbor ista ex quib con slluał sit aũ¬
stet: notissima ista elem̃ta quatuor¬
nominarẽ. ex quib omĩa talia con

Expanded text:
ra, neque ex aqua, neque ex aere, neque ex igni, neque ex his omnibus, neque ex aliquibus horum conjunctis constare animam puto. Sed quemadmodum si ex me quaereres, arbor ista ex quibus constet, notissima ista elementa quatuominarem, ex quibus omnia talia con
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fortiora quã pot̾uis humani ingenii penetrare. Et tam̃ ñ ẽ e
atq incongrue. Sepe enim cũ abs te
multa quesissem: nescio qua illa gre¬
ca sententia me det̾rendum puta¬
sti: qua ꝓhibemur ea quȩ̃ supͣ nos
sunt requirere. Nunc uero. ñ puto
nos ipsos supra nos eẽ. Quãõbrẽ cũ
de anima quero. ñ sum dignus qͥ
audiam. qͦd suꝑ nos. quid ad nos:s
fortasse dignus qui audiã qͥd sumꝰ
nos. Magister Enumera breuit̾: que¬
ciam: Nam sunt ista diuturna cogi¬
tatione p̾parata. Quero gͥ. unde sit
anima: qualis sit. quanta sit:cur
coepori fuerit data: cum ad corpus
uenerit qualis efficiat᷑: qualis cũ ab¬
sce̾serit. Mag̾Cũ queris unde sit ani¬
ma: duo quedam intelligere cogor.
Alit̾ enim dicimꝰ unde sit homo. qͦ
sit eius patͥa. scire cupientes: aliter
unde sit. cũ querimꝰ unde constet:
id est ex quib elem̃tis rebq cõposi¬
tus. Quid hoꝵ scire us. cũ int̾rogas
unde sit anima: utrũ nam quasi re¬

Expanded text:
 fortiora quam potest uis humani ingenii penetrare; et tamen non eatque incongrue. Saepe enim cum abs te multa quaesissem, nescio qua illa graeca sententia me deterrendum putasti, qua prohibemur ea quae supra nos sunt requirere: nunc vero non puto nos ipsos supra nos esse. Quamobrem cum de anima quaero, non sum dignus qui audiam: Quod supra nos, quid ad nos? sed fortasse dignus qui audiam, quid simus nos. A. Enumera breviter quciam: nam sunt mihi ista diuturna cogitatione praeparata. Quaero igitur unde sit anima, qualis sit, quanta sit, cur corpori fuerit data, et cum ad corpus venerit qualis efficiatur, qualis cum abscesserit? 2. A. Cum quaeris unde sit anima, duo quaedam intelligere cogor. Aliter enim dicimus unde sit homo, quae sit ejus patria scire cupientes; aliter unde sit, cum quaerimus unde constet, id est, ex quibus elementis rebusque compositus. Quid horum scire vis cum interrogas unde sit anima? Utrumnam quasi re
Abbreviated transcription (Latin):
stulte. iam erat O inquiunt in eo
recederet. Non enim stulte aliquid si¬
ne stulticia facere poterat. Ex quo ap¬
paret. ẽẽ quiddã medium. quo ad stul¬
ticiam a sapientia transitur: qͦd neq
stulte neq sapient̾ factum dici potest:
qͦd ab hominib in hac uita constitu¬
tis. ñ nͥ ex contrario datur intelligi.
Sicut enim nullus mortaliũ fit sapi¬
ens. nͥ abstulticia in sapientiam trã¬
seat: ipse autẽ transitus si stulte fit. ñ
utiq bene fit. qͦd dem̾tissimum ẽ di-¬
cere: si autẽ sapient̾ fit. iam erat sapi¬
entia in homine. antequã transisset
ad sapientiam. qͦd nichilominꝰ absur¬
dum ẽ: ex quo intelligit᷑. eẽ mediũ
qͦd neutrũ dici possit. ita &e ex arce sap̃ie. ut
ad stulticiã pͥmꝰ ħo tͣnsiret. nͨ stultꝰ nͨ sapi¬
neq id ẽ dormire. qͦd obdormisc̾e̾. neq id ẽ
ugłare qͦd exꝑgisci: s tͣnsitꝰ qͥdã ex altero
in alterũ. Uerũ hoc int̾est. qͦd sine uolun¬

Expanded text:
stulte, jam erat, inquiunt, in eo stulte, jam erat, inquiunt, in eo recederet. Non enim stulte aliquid sine stultitia facere poterat. Ex quo apparet esse quiddam medium, quo ad stultitiam a sapientia transitur, quod neque stulte, neque sapienter factum dici potest, quod ab hominibus in hac vita constitutis non nisi ex contrario datur intelligi. Sicut enim nullus mortalium fit sapiens, nisi ab stultitia in sapientiam transeat; ipse autem transitus si stulte fit, non utique bene fit, quod dementissimum est dicere; si autem sapienter fit, jam erat sapientia in homine antequam transisset ad sapientiam, quod nihilominus absurdum est; ex quo intelligitur esse medium, quod neutrum dici possit: ita et ex arce sapientiae, ut ad stultitiam primus homo transiret, nec stultus, nec sapineque id est dormire quod obdormiscere, neque id est vigilare quod expergisci, sed transitus quidam ex altero in alterum. Verum hoc interest, quod sine volun
Abbreviated transcription (Latin):
tionem sapientiȩ.
x quo intelligitur. etiam si sapiens
pͥmus homo factus ẽipotuisset ta¬
m̃ seduci. Quod peccatũ cum eẽt in li¬
bero arbitͥohusta diuina lege penam
consecutam: ita dicit etiam apłs pau¬
lus. dicentes se eẽ sapientes stulti fa¬
cti sunt. Suꝑbia enim auertit a sapi¬
entia. Auersionẽ autẽ: stulticia conse¬
quitur. Stulticia quippe cȩcitas que
nũ suũ. sic̃ sibi ẽ ds: Itaꝙ ad meipsum
inqͥt ꝯturbata ẽ aĩa mea. Et gustate: et
eritis sicut dii. lxi.
urbat aut̃e considerantes: qͦd ita
qͣuerunt. Stulticia pͥmus homo receᷤ¬
sit a do: an recedendo stultus factus
ẽ. Quia si responderis eum stulticia
recessissea sapientia:̃ uidebit᷑ stultꝰ
fiuisse añꝗͣ reced̾e a sapientia uͭ stulucia
illi eet causa recedendi. Item si respon¬
deris recedendo eum stultum ẽẽ factũ:
querunt utrum stulte. an sapienter
fecerit qͦd recessit. Si enim sapienter
fecit. recte fecit: nichilq peccauit. Si

Expanded text:
tionem sapientiae. tionem sapientiae. Ex quo intelligitur, etiamsi sapiens primus homo factus est, potuisse tamen seduci. Quod peccatum cum esset in libero arbitrio, justa, divina lege, poena consecuta est. Ita dicit etiam apostolus Paulus: Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Superbia enim avertit a sapientia: aversionem autem stultitia consequitur. Stultitia quippe caecitas quaenum suum, sicuti sibi est Deus? Itaque, Ad meipsum, inquit, conturbata est anima mea : et, Gustate, et eritis sicut dii . urbat autem considerantes, quod ita quaerunt: Stultitiane primus homo recessit a Deo? an recedendo stultus factus est? Quia si responderis eum stultitia recessisse a sapientia, videbitur stultus fuisse antequam recederet a sapientia, ut stultitia illi causa esset recedendi. Item si responderis eum recedendo stultum esse factum, quaerunt utrum stulte, an sapienter fecerit quod recessit. Si enim sapienter fecit, recte fecit, nihilque peccavit: si
Abbreviated transcription (Latin):
cepti accipiendi: sic precepti obserua¬
tio. meritũ ẽ accipiendȩ sapientiȩ.
Ex quo autẽ incipit homo precepti
ẽẽ capar: ex illo incipit posse peccare.
duob autẽ modis peccat. antequã
fiat sapiens:. si aut ñ se accõmodet
ad accipiendũ preceptũ̃aut cũ ac¬
ceꝑit ñ obseruet. Sapiens autẽ peccat:
si seauerterit a sapientia. Sicut enim
p̾ceptũ ñ est ab illo cui p̾cipit᷑. s ab
illo qui precipit: sic & sapientia ñ ẽ
ab illo qui illuminat᷑. s ab illo qui
illuminat. Quid gͦ ẽ. unde ñ laudan¬
dus sit hominis creator: Bonum ẽ
enim aliqͦd homo: & melius quã pe¬
cus. ex eo quod ẽ precepti capax. Et
hoc meliꝰ. cũ p̾ceptũ iã cepit. Rursus
hoc melius: cum p̾cepto paruit. Et
his om̃ib melius: cũ et̾no lumine sa¬
pientiȩ beatus ẽ.: Peccatũ autẽ
malum ẽ in negligentia. uł ad acci¬
piendum p̾ceptum. ul ad obseruan¬
dum: uł ad custodiendam contempla¬

Expanded text:
cepti accipiendi, sic praecepti observacepti accipiendi, sic praecepti observatio meritum est accipiendae sapientiae. Ex quo autem incipit homo praecepti esse capax, ex illo incipit posse peccare. Duobus autem modis peccat antequam fiat sapiens; si aut se non accommodet ad accipiendum praeceptum, aut cum acceperit non observet. Sapiens autem peccat, si se averterit a sapientia. Sicut enim praeceptum non est ab illo cui praecipitur, sed ab illo qui praecipit; sic et sapientia non est ab illo qui illuminatur, sed ab illo qui illuminat. Quid ergo est unde non laudandus sit hominis Creator? Bonum est enim aliquod homo, et melius quam pecus, ex eo quod praecepti capax. Et hoc melius, cum praeceptum jam cepit. Rursus, hoc melius, cum praecepto paruit. Et his omnibus melius, cum aeterno lumine sapientiae beatus est. Peccatum autem malum est in negligentia vel ad capiendum praeceptum, vel ad observandum, vel ad custodiendam contempla
Abbreviated transcription (Latin):
maximum uicrũ sit oculoꝵ ñ tam̃
in catulis nascentib uicium ẽ: nec
ꝓpͥe cȩcitas dici potest.
igͦ ita factus ẽ homo. ut quam¬
us sapiens ñdum eẽt. preceptũ
tam̃ posset accipere. cui utiq obtẽ¬
perare deberet: nec illud iam mirũ ẽ.
qͣd seduci potuit. nec illud iniustũ.
qͦd p̾cepto ñ obtemꝑans pęnas luit: nec
creator eius auctor uicioꝵ ẽ: quia ñ ba¬
bere sapientiam ñdum erat uiciũ ho¬
minis: si ñdum ut habere posset acce-¬
perat. S tam̃ habebat aliquid: quo
sibene uti uellet. ad id qͦd ñ habebat
ascenderet. Aliud ẽ enĩ ẽẽ rationalem:
aliud ẽẽ sapientẽ. Ratione fit quisq
p̾cepti capar. cui fidem debet :ut qͦd
precipitur faciat. Sicut autẽ natura
rationis p̾ceptum capit: sic precepti
obseruatio sapientiã. Quod est autẽ
natura ad capiendũ preceptũ: hoc ẽ
uoluntas ad obseruandu. Et sicut ra¬
tionalis natura tanquã meritũ ẽ p̾¬

Expanded text:
maximum vitium sit oculorum, non tamen maximum vitium sit oculorum, non tamen in catulis nascentibus vitium est, nec proprie caecitas dici potest. 72. Si ergo ita factus est homo, ut quamvis sapiens nondum esset, praeceptum tamen posset accipere, cui utique obtemperare deberet; nec illud jam mirum est, quod seduci potuit; nec illud injustum, quod praecepto non obtemperans poenas luit; nec Creator ejus auctor vitiorum est, quia non habere sapientiam, nondum erat vitium hominis, si nondum ut habere posset, acceperat. Sed tamen habebat aliquid quo si bene uti vellet, ad id quod non habebat ascenderet. Aliud est enim esse rationalem, aliud esse sapientem. Ratione fit quisque praecepti capax, cui fidem debet, ut quod praecipitur, faciat. Sicut autem natura rationis praeceptum capit, sic praecepti observatio sapientiam. Quod est autem natura ad capiendum praeceptum, hoc est voluntas ad observandum. Et sicut rationalis natura tanquam meritum est prae
Abbreviated transcription (Latin):
stultus ẽẽ aut sapiens. ut alterũ hoꝵ
necessario appelletur:cum iã posset
nͥ negligeret habere sapientiam: ut
uiciosȩ stulticiȩ sit uoluntas rea. Non
enio quisquã ita desipit. ut stultũ
appellet infantẽ: quãuis sit absur-¬
dior. si uelirappellare sapientem. Yt
gͦ infans. nec stultus nec sapiens di¬
ci potest. quamuis iam homosit. ex
quo apparet naturã hominis reci¬
pere aliquid mediũ. qͦd neq stultici¬
am neq sapientiam recte uocaris: ita
etiansi quisquã tali affectione ani-¬
matus eẽt. quale habent illi qui ꝑ
negligentiã sapientia carent. nemo
eum stultum recte diceret. quẽ non
uicio s natura talem uideret. Est
enim stulticia rerũ appetendarũ
& uitandarum ñ quelibet. s uitio¬
la ignorantia. y nde neꝙ animal
irrationale stultũ dicimꝰ. qͥa ñ ac¬
cepit ut sapiens eẽ posset. Appella¬
mus tam̃ plerumq ex similitudi¬
ne aliquid:. ñ ꝓpͥe. Nam & oecitas cũ

Expanded text:
stultus esse aut sapiens, ut alterum horum stultus esse aut sapiens, ut alterum horum necessario appelletur, cum jam posset, nisi negligeret, habere sapientiam, ut vitiosae stultitiae sit voluntas rea. Non enim quisquam ita desipit, ut stultum appellet infantem, quamvis sit absurdior si velit appellare sapientem. Ut ergo infans nec stultus nec sapiens dici potest, quamvis jam homo sit; ex quo apparet naturam hominis recipere aliquid medium, quod neque stultitiam, neque sapientiam recte vocaveris: ita etiam si quisquam tali affectione animatus esset, qualem habent illi qui per negligentiam sapientia carent, nemo eum stultum recte diceret quem non vitio, sed natura talem videret. Est enim stultitia, rerum appetendarum et vitandarum non quaelibet, sed vitiosa ignorantia. Unde neque animal irrationale stultum dicimus, quia non accepit ut sapiens esse posset. Appellamus tamen plerumque ex similitudine aliquid non proprie. Nam et caecitas cum
Abbreviated transcription (Latin):
tam ñ habet unitafẽ: Ex quo appa¬
ret.omĩa siue cum offendunt uł offen¬
ountur. siue cum delectant uł dele¬
ctantur: unitatẽ insinuare atq pre¬
dicare creatoris:
i autẽ ignorantia & difficultas
a quib istam uitã necesse ẽ inciꝑe.
ñ sunt animis natura les: restat ut
aut officio susceptȩ sint. aut irrogatȩ
supplicio: de quib iam satis eẽ arbi¬
tror disputatũ. Quappter ipse pͥmꝰ
homo qualis factus sit. magis que
rendum ẽ: quã quomͦ eiꝰ posteritas
ꝓpagata sit. Multum enim sibi ui¬
dentur acute ꝓponere questionẽ: qui
dicunt. Si sapiens factus ẽ pͥmꝰ homo:
cur seductus ẽꝰ Si autẽ stultus fa¬
ctus est. quomͦ ñ ẽ d̾s auctor uicioꝵ:
cum sit stulticia maximũ uicium:
Quasi uͦ natura humana p̾ter stul¬
ticiam & sapienti am. nullam
mediam recipi. Cat affectioñẽ:¬
quȩ nec stulticia. nec sapientia dici
possit. Tunc enim homo incipit aut

Expanded text:
tam non habet unitatem? Ex quo appatam non habet unitatem? Ex quo apparet omnia, sive cum offendunt vel offenduntur, sive cum delectant vel delectantur, unitatem insinuare atque praedicare Creatoris. Si autem ignorantia et difficultas, a quibus istam vitam necesse est incipere, non sunt animis naturales; restat ut aut officio susceptae sint, aut irrogatae supplicio. De quibus jam satis esse arbitror disputatum. CAPUT XXIV.-- Primus hrendum est, quam quomodo ejus posteritas propagata sit. Multum enim sibi videntur acute proponere quaestionem qui dicunt: Si sapiens factus est primus homo, cur seductus est? si autem stultus factus est, quomodo non est Deus auctor vitiorum, cum sit stultitia maximum vitium? Quasi vero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionee nec stultitia, nec sapientia dici possit. Tunc enim homo incipit aut
Abbreviated transcription (Latin):
t re¬
uera si pie ac diligent̾ at¬
tendas: om̃is creature species & mo¬
tus. quȩ in animi humani considera¬
tionem cadit. eruditionẽ nr̃ãm loqͥt᷑:
diuersis motib & affectionib quasi
quadam uarietate linguarũ. undi¬
q clamans atq increpans cognoscen¬
dum eẽ creatorẽ. Nulla enim res ẽ ea¬
rum. quȩ nec dolorẽ nec uoluptatẽ
sentiunt. quȩ ñ aliqua unitate. de¬
cus ꝓprii generis assequit᷑: uł omĩno
nature suȩ qualemcũq stabilitatẽ.
Nulla itẽ res est  earum. quȩ uel
doloris molestias uł blandicias senti¬
unt uoluptatis: que ñ eo ipso quo do¬
lorem fugunt. uoluptatẽq appetunt.
direptionẽ se fugere. unitatẽq appete¬
re fatentur: inq ipsis rationalib ani¬
mis omĩs appetitus cognitionis. qua
illa natura letatur. & ad unitatẽ re¬
fert omẽ qͦd ꝑcipit. e in errore nichil
fugit aliud. quã in cõp̾hensibili am¬
biguitate confundi. O m̾e autẽ ambi¬
guum unde molestũ ẽ. nisi quia cer-¬

Expanded text:
t revera si pie ac diligenter attendas, omnis creaturae species et motus qui in animi humani considerationem cadit, eruditionem nostram loquitur, diversis motibus et affectionibus, quasi quadam varietate linguarum, undique clamans atque increpans cognoscendum esse Creatorem. Nulla enim res est earum quae nec dolorem nec voluptatem sentiunt, quae non aliqua unitate decus proprii generis assequatur, vel omnino naturae suae qualemcumque stabilitatem. Nulla item res est earum quae vel doloris molestias, vel blanditias sentiunt voluptatis, quae non eo ipso quo dolorem fugit, voluptatemque appetit, diremptionem se fugere, unitatemque appetere, fateatur. Inque ipsis rationalibus animis omnis appetitus cognitionis qua illa natura laetatur, et ad unitatem refert omne quod percipit, et in errore nihil fugit aliud quam incomprehensibili ambiguitate confundi. Omne autem ambiguum unde molestum est, nisi quia cer
Abbreviated transcription (Latin):
in qua uidet & tenet quo fruatur. u¬
niuscuiꝰq intuentis aspectus:. ita etiã¬
si multa sunt bona. eaq diu̾sa. e quib
eligat quisq qͦd uolet: idq uidendo
&e tenendo ad fruendum summũ sͥ
bonum recte uereq constituat. fieri ta¬
men potest. ut lux ipsa sapientiȩ in
qua hec uideri & teneri possunt. om̃ib
sapientib sit una cõmunis. Ad fate¬
or fieri posse. nec impedire aliquid. ut
ñ sit om̃ib cõmunis una sapientia: eti¬
am si multa & diu̾sa sint summa bo¬
na: s uellem scire au ita sit. Quod enĩ
concedimꝰ fieri posse ut ita sit. ñ conti¬
nuo ita eẽ concedimꝰ.¬

Expanded text:
in qua videt et tenet quo fruatur uin qua videt et tenet quo fruatur uniuscujusque intuentis aspectus: ita, etiamsi multa sunt bona eaque diversa, e quibus eligat quisque quod volet, idque videndo et tenendo ad fruendum summum sibi bonum recte vereque constituat; fieri tamen potest ut lux ipsa sapientiae, in qua haec videri et teneri possunt, omnibus sapientibus sit una communis. E. Fateor fieri posse, nec impedire aliquid, ut non sit omnibus communis una sapientia, etiamsi multa et diversa sint summa bona: sed vellem scire an ita sit. Quod enim concedimus fieri posse ut ita sit, non continuo ita esse concedim
Abbreviated transcription (Latin):
ellẽ qͥde ut de sũmo bono ita nemo
dubitaret: ut nemo dubitat qͥcqͥd il¬
lud ẽ. ñ nͥ eo adepto posse fieri hominẽ
beatũ. S qm̃ magna questio ẽ. & longũ
sermonẽ forte desid̾at: putemꝰ omĩno tot
sũma bona ẽẽ. qͦt st̃ ipse res diu̾sȩ. quȩ a
diu̾sis tanꝗͣ sũma bona appetunt᷑. Nũ
cõmunis om̃ib: quia ea bona quȩ in
illa cernunt &e eligunt homines. mł¬
ta & diu̾sa sunt: Si enim hoc pu¬
tas: potes & de luce solis dubitare qͦd
una sit. quia multa & diu̾sa sunt qͦ
in ea cernimꝰ de quib multis eligit
quisq ꝓ uoluntate. quo fruatur per
oculoꝵ sensum: & alius altitudinẽ
det aspectu: alius campi planitiem aliꝰ
conuexa uallium: alius nemoꝵ uiri¬
ditatẽ. alius mobiłe equalitatẽ mariᷤᷤ.
alius hȩc omĩa. uł quedam horum si¬
mul plura confert. ad leticiã uidendi.
Sicut gͦ ista multa &e diu̾sa sunt. quȩ
in luce solis homines uident & eligt̃
ad fruendum: lux tam̃ ipsa una est.

Expanded text:
ellem quidem, ut de summo bono ita nemo dubitaret, ut nemo dubitat quidquid illud est, non nisi eo adepto posse fieri hominem beatum. Sed quoniam magna quaestio est, et longum sermonem forte desiderat, putemus omnino tot summa bona esse, quot sunt ipsae res diversae quae a diversis tanquam summa bona appetuntur: numcommunis omnibus, quia ea bona, quae in illa cernunt et eligunt homines, multa et diversa sunt? Si enim hoc putas, potes et de luce solis dubitare quod una sit, quia multa et diversa sunt, quae in ea cernimus. De quibus multis elegit quisque pro voluntate quo fruatur per oculorum sensum: et alius altitudinem det aspectu; alius campi planitiem, alius convexa vallium, alius nemorum viriditatem, alius mobilem aequalitatem maris, alius haec omnia, vel quaedam horum simul pulchra confert ad laetitiam videndi. Sicut ergo ista multa et diversa sunt, quae in luce solis homines vident et eligunt ad fruendum, lux tamen ipsa una est,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ uł qͥd eiꝰmodi. Nam illud argumen¬
tum tuũ de tangendi sensu. sentis
ñ attingere ueritatẽ: nec ualere ali¬
qͥd. ut eam ꝑ totũ corpꝰ tanquã sangui¬
nẽ diffusam ẽẽ conuincat. Aut si iã

Expanded text:
esse, vel quid ejusmodi: nam illud argumenesse, vel quid ejusmodi: nam illud argumentum tuum de tangendi sensu, sentis non attingere veritatem, nec valere aliquid, ut eam per totum corpus tanquam sanguinem diffu
Abbreviated transcription (Latin):
patit᷑. hoc solũ ibi patit᷑. uͥ ñ ẽ: Ex
qͦ cui ñ uideat᷑. nullo loco animã
contineri: Siqͥdem oculus qͦd ẽ corpꝰ
id tantũ ñ loco suo patit᷑: qͦd nunꝗͣ
queso te: Nonne istis rationib confi¬
ci potest:᷑ animas nr̃as ñ ẽẽ in corpori¬
b Quod si ita ẽ. nonne uͥ sim nescio:
Quis enum mͥ eripit: qͦd ego ipse ani¬
ma sum: M Noli ꝑturbari: ac ma¬
gis bono animo facito sis. Ista enum
cogitatio & consideratio ad nosmet¬
ipsos nos inuitat: & qͣntum licet a¬
uellit acorpore. Quod autẽ tͥ irisũ ẽ
ñ ẽẽ animã in coepore iuuentis ani¬
mantis. quãquã uideat᷑ absurdu:
ñ tam̃ doctissimi homines quib id
placuerit defuerunt. neq nunc ar-¬
bitror deesse. S ut ipse intelligis res ẽ deu̾mcus
subtillissima: & ad quã cernendam
mentis acies satis purganda ẽ. Nc̃
attende potiꝰ qͥd aliud afferas: quo
conuncas animã. uł longã uł latã

Expanded text:
patitur, hoc solum ibi patitur, ubi non est? Ex patitur, hoc solum ibi patitur, ubi non est? Ex quo cui non videatur, nullo loco animam contineri? Siquidem oculus, quod est corpus, id tantum non loco suo patitur, quod nunquam tur faciam, quaeso te? Nonne istis rationibus confici potest, animas nostras non esse in corporibus? quod si ita est, nonne ubi sim nescio? Quis enim mihi eripit, quod ego ipse anima sum? A. Ne perturbere, ac magis bono animo facito sis. Ista enim cogitatio et consideratio ad nosmetipsos nos invitat, et quantum licet avellit a corpore. Quod autem tibi visum est, non esse animam in corpore viventis animantis, quanquam videatur absurdum, non tamen doctissimi homines, quibus id placuerit, defuerunt, neque nunc arbitror deesse: sed, ut ipse intelligis, res est subtilissima, et ad quam cernendam mentis acies satis purganda est. Nunc attende potius quid aliud afferas, quo convincas animam vel longam vel latam
Abbreviated transcription (Latin):
tum ut omĩno stupeam: & ñ solu
qͥd respondeã. s ꝓrsus uͥ sim ñ inue-¬
niã. Quid enĩ⁊ Dicam sensum ñ eẽ.:
cũ corporis passio ꝑ seipsam ñ latet
animam: Quid erit aliud. si hoc ñ ẽ:
Oculos nichil pati cũ uidemꝰ: Ab¬
surdissimũ ẽ. Ibi pati uͥ sunt: At se¬
ipsos ñ uident: nec uͥ sunt qͥcquã
e preter ipsos. Non eẽ ocłis animã
potentiorẽ: cũ eadem sit istoꝵ po¬
tentia: Nichil dementiꝰ ẽ. An hoc
dicendum ẽ potentiꝰ eẽ ibi pati. uͥ
qͥdq sit. quã ubi ñ sit: S si uerum
sensib. Quid. qͦd ictum aliquẽ uł in¬
cidens quippiã. uł humoris ꝑtur¬
bationẽ. cũ ibi patiant᷑ ocłi uͥ st̃ neq
hoc animã latet. nec ipsa passio uisuᷤ
s tactus uocatur: &e tam̃ alia pati ocłs
posset etiam in exanimi corpore. quã¬
iuis deesset anima. quã passio ñ latẽ¬
ret: illud autẽ qͦd pati ñ potest ocłs
nͥ adsit anima. id est qͦd uidendo

Expanded text:
tum ut omnino stupeam, et non solum tum ut omnino stupeam, et non solum quid respondeam, sed prorsus ubi sim non inveniam. Quid enim dicam? sensum non esse, cum corporis passio per seipsam non latet animam? quid erit aliud, si hoc non est? Oculos nihil pati cum videmus? absurdissimum est. Eos ibi pati ubi sunt? at seipsos non vident, nec ubi sunt quidquam est praeter ipsos. Non esse oculis animam potentiorem, cum eadem sit istorum potentia? nihil est dementius. An hoc dicendum est, potentius esse ibi pati, ubi quidque sit, quam ubi non sit? sed si hoc verum sensibus. A. Quid quod ictum aliquem, vel incidens quidpiam, vel humoris perturbationem cum ibi patiantur oculi ubi sunt; hoc animam latet, nec ista passio visus, sed tactus vocatur: et tamen talia pati oculus posset etiam in exanimo corpore, quamvis deesset anima, quam passio non lateret; illud autem quod pati non potest oculus, nisi adsit anima, id est quod videndo