comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ multa reuerentia ubiq susceptus:. demũ
romam ꝑuenit. In cuiꝰ aduentu tam dñs papa
quã fĩs letati sunt: & cõmunicatis cũ eo consiliis.
scd̾m rerum ꝓuentꝰ & statum causaꝵ. abbas alia
uia opus aggredit᷑: nec in currib nec in equis
spemponens: s colloquia quorũdam suscipi¬
enssciscitat᷑ quȩ sit eoꝵ facultas: qui fautoꝵ
ammi: utrũ errore an malicia seducti. tantũ sce¬
lus ꝓtrahant. & ꝓtelent. Intelligit ex secretis.
clerum qui cum petro erat. de statu suo sollicitũ.
scur qͥdem peccatũ. s ñ audere reu̾ti: ne ꝑpetua
notatus infamia. uilis int̾ cȩt̾os haberet᷑: & mal¬
le subumbra honestatis interĩ sic ẽẽ. quã ex¬
pelli a sedib suis: &e publicȩ mendicitati expo¬
ni. Eoꝵ qui de petri ꝓsapia erant. hec erat respõ¬
sio: quia iam credi eis a nemine posset. si demẽ¬
brarent genus suũ: & eum relinquerent. qui co¬

Expanded text:
et cum multa reverentia ubique susceptus, demum et cum multa reverentia ubique susceptus, demum Romam pervenit. In cujus adventu tam dominus Papa, quam fratres laetati sunt; et communicatis cum eo consiliis, secundum rerum proventus et statum causarum Abbas alia via aggreditur: nec in curribus, nec in equis spem ponens, sed colloquia quorumdam suscipiens, sciscitatur, quae sit eorum facultas, qui fautorum animi; utrum errore, an malitia seducti, tantum scelus protrahant et protelent. Intelligit ex secretis clerum qui cum Petro erat, de statu suo sollicitum, scire quidem peccatum, sed non audere reverti, ne perpetua notatus infamia, vilis inter caeteros haberetur: et malle sub umbra honestatis interim sic esse, quam expelli a sedibus suis, et publicae mendicitati exponi. Eorum qui de Petri prosapia erant, haec erat responsio: quia jam credi eis a nemine posset, si demembrarent genus suum, et eum relinquerent, qui co
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sepe dñi consistenti amatoria cantica: sp̃ua¬
lium fercula nuptiaꝵ. Considerat & expauescit
quod ille speciosus forma p̾ filiis hominũ. in qͣ
etiam angłi ꝓspicere desiderant. fuscã adamaue-¬
rit sponsam: &e decoloratã a sole. tanto extollat
p̾conio: ut dicat eam totã formosam. nec ulla
in ea macułã eẽ. Ipsam quoq sponsam dilec¬
tione languere mirat᷑. & inquirit diligenter que
ent̾ anhelat. Cumq sponsus multis laudib
sponsam altollat: ñ tñ in oĩb plenã ei sui copiã
p̾beat: nec usq ad plenitudinẽ sacietatis se
sponse desideranti concedat. Quesitts aliqͣndo
ñ inueniat᷑: & post longos eireuitus reꝑtus. te¬
in illis epulabat᷑ deliciis. quantũ nob̾ ꝓfuerit.
quib eiusdẽ benedictionis reliquias in scrip¬
tura seruauit: manifestũ ẽ legentib eam. Uii.¬
de eiꝰ clementia tradimus. & cõmendamꝰ. Hȩc
dicens & bñdicens. flentib uniu̾sis discessit:

Expanded text:
praesepe Domini consistenti, amatoria Cantica, et spirituapraesepe Domini consistenti, amatoria Cantica, et spiritualium fercula nuptiarum. Considerat et expavescit, quod Sponsus ille speciosus forma prae filiis hominum, in quem etiam Angeli prospicere desiderant, fuscam adamaverit sponsam, et decoloratam a sole, tanto extollat praeconio, ut dicat eam totam formosam, nec ullam in ea maculam esse. Ipsam quoque sponsam dilectione languere miratur, et inquirit diligenter, quaenter anhelat. Cumque Sponsus multis laudibus sponsam attollat, non tamen in omnibus plenam ei sui copiam praebeat, nec usque ad plenitudinem satietatis se sponsae desideranti concedat: quaesitus aliquando non inveniatur, et post longos circuitus repertus tein illis epulabatur deliciis, quantum nobis profuerit, quibus ejusdem benedictionis reliquias in scriptura servavit, manifestum est legentibus eam de ejus clementia, tradimus et commendamus. » 42. Haec dicens, et benedicens, flentibus universis, discessit:
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. inuentũ in lecto suo exanime. & enor¬
mit̾ tumidũ: in basilica quadam humatũ ẽ:
s postea a Gaufredo carnotensi ep̃o sedis apłicȩ
legato. inde extractũ ẽ. aliasq piectum. Nepoteᷤ
quoq eius ab eadem eccłia. postea eliminati fr̃.
& om̃is ꝓgenies & plantatio a radice auulsa. ꝑ
ertera regna tanti iudicii cucuimferens querimo¬
mas exulauit. Tanto gͥ malo obruto & scismate
girardi redacto in emeres: uir di cũ gaudio ma-¬
gno claramualle reuertit᷑. Adsunt fr̃s circũfusi
pedib eiꝰ grãs agunt dõ. qui bonis initiis. felicio¬
res ꝓuentꝰ accumulat: & serui sui humiliratẽ uͥq
głificat ce exaltat. Nactus uͭ uir di aliqͦd qͥetis
tempꝰ. aliis se negociis occupauit: & secedens i
casulam pisatiis torquib cnrũtextã. solus me¬
ditationib diuinis uacare disponit. Et repen¬
te oceurrunt ei in diu̾sorio humili. quasi ad

Expanded text:
verat, inventum in lectulo suo exanime, et enorverat, inventum in lectulo suo exanime, et enormiter tumidum, in basilica quadam humatum est: sed postea a Gaufrido Carnotensi episcopo Sedis apostolicae legato inde extractum, alioque projectum est. Nepotes quoque ejus ab eadem ecclesia postea eliminati sunt, et omnis progenies et plantatio a radice avulsa, per extera regna, tanti judicii circumferens querimonias, exsulavit. Tanto igitur malo obruto, et schismate Gerardi redacto in cineres, Vir Dei cum gaudio magno Claram-vallem revertitur. Adsunt fratres, circumfusi pedibus ejus: gratias agunt Deo, qui bonis initiis feliciores proventus accumulat, et servi sui humilitatem ubique glorificat et exaltat. 40. Nactus vero Vir Dei aliquod quietis tempus, aliis se negotiis occupavit, et secedens in casulam pisatiis torquibus circumtextam, solus meditationibus divinis vacare disponit. Et repente occurrunt ei in diversorio humili, quasi ad
Abbreviated transcription (Latin):
quoq electo a dõtanto pare pontific. Audi¬
dere nec poterat: s statim occurrit. & in pa¬
cis osculo recepit ep̃m:̃ &e eade qua eũ abiura¬
uerat manu. cũ tocius exultatione ciuitatiᷤ
ad ꝓpͥam sedem reduxit. S ce deinceps abbaᷤᷤ
cũ comite iam familiariꝰ & suauiꝰ loquens: pa¬
t̾ne eũ monuit. ne ad tam temerarios ausus
ultra exurgeret: ne di patientiã in tantis ir¬
ritaret flagiciis:ne pacẽ factam in aliquo
uiolaret. Pace itaq om̃i aquitanice eccł̃iȩ red¬
dita. solus girardus ꝑseuerat in malis: s nõ
multo post adueniente die nȩ. in domo sua.
miserabilit̾ extinctus ẽ. Et eũ dicat scͥptura. ẽ
peccatũ ad mortẽ. ꝓ eo ñ dico ut roget quis: im¬
penitens & subito mortuus sine confessione ce
uiatico: de corpore egredientẽ sp̃m ei reddidit.
cuiꝰ minist̾ usq infinẽ extiterat. Corpus eiꝰ a ne¬
potib suis. qͦs in ecclia illa honorib sublima¬

Expanded text:
quoque electo a Deo tanto pare Pontifici. » Audiquoque electo a Deo tanto pare Pontifici. » Audidere, nec poterat: sed statim occurrit, et in pacis osculo recepit episcopum; et eadem qua eum abjuraverat manu, cum totius exsultatione civitatis ad propriam sedem reduxit. Sed et deinceps Abbas cum Comite jam familiarius et suavius loquens, paterne eum monuit, ne ad tam impios, et tam temerarios ausus ultra exsurgeret, ne Dei patientiam tantis irritaret flagitiis, ne pacem factam in aliquo violaret. 39. Pace itaque omni Aquitaniae Ecclesiae reddita, solus Gerardus perseverat in malis: sed non multo post, adveniente die irae, in domo sua miserabiliter exstinctus est. Et cum dicat Scriptura, Est peccatum ad mortem, pro eo non dico ut roget quis , impoenitens et subito mortuus, 1108 sine confessione et viatico, de corpore egredientem spiritum ei reddidit, cujus minister usque in finem exstiterat. Corpus ejus a nepotibus suis, quos in ecclesia illa honoribus sublima
Abbreviated transcription (Latin):
suspensa expectatio. nescio qͥd diuinũ fieri ce
uehementi ꝓcedentẽ: & sacratissimũ dñi
corpꝰ ferentẽ in manib expauit c& diriguit:
m̃brisq tremebundis metu &e dissolutis. qͣsi
amens solo ꝓuoluit᷑. Eleuatus a militib rur¬
sũ in faciem ruit: nec quippiã alicui loquers.
aut intendens in aliquẽ. saliuis ꝑ barbam
defluentib. cũ ꝓfundis efflans gemitib.
epilenticꝰ uidebat᷑. Tum uir di ad eũ ꝓꝓuᷤ
accedit: & pede pulsans acelinẽ surgere ui
bet. & stare supra pedes: & di audire sententi¬
am. Presens ẽ inquit pictauensis ep̃c. quem
ab eccł̃ia sua expulisti: uade &e reconciliare
ei: & in oscło scõ pacis cum eo iungito federa.
& ipse ad sedem suã eum reducito: & satisfa¬
ciens do. redde pro contumelia glam: & in
uniu̾so pͥncipatu tuo. diuisos ce discordes
ad caritatis reuoca unitatẽ. Subdere in no¬
centio pape: & sic̃ ei omĩs obedit eccłia: tu

Expanded text:
suspensa exspectatio alisuspensa exspectatio alivehementi procedentem, et sacratissimum Domini corpus ferentem in manibus, expavit et diriguit, membrisque tremebundis metu et dissolutis, quasi amens solo provolvitur. Elevatus a militibus rursum in faciem ruit, nec quidpiam alicui loquens, aut intendens in aliquem, salivis in barbam defluentibus, cum profundis efflans gemitibus, epilepticus videbatur. Tum Vir Dei ad eum propius accedit, et pede pulsans acclivem, surgere jubet, et stare supra pedes, et Dei audire sententiam. « Praesens est, inquit, Pictavensis episcopus, quem ab ecclesia sua expulisti. Vade et reconciliare ei, et in osculo sancto pacis cum eo jungito foedera, et ipse ad sedem suam eum reducito: et satisfaciens Deo, redde pro contumelia gloriam, et in universo principatu tuo divisos et discordes ad charitatis revoca unitatem. Subdere Innocentio papae, et sicut ei omnis obedit Ecclesia, tu
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m oblaturus & supplicaturꝰ accedit. Intra¬
uerant eccłiam quib licebat diuinis int̾eẽ
d̃i iam ñ seagens ut hominẽ. corpus dñi suꝑ
patenam ponit. & secum tollit:atq ignea
facie. & flammeis oculis. ñ supplicans s mi¬
nax foras egredit᷑: & u̾bis t̾ribilib aggreditur
ducẽ. Rogauimꝰ te inquit: & spreuisti nos. Sup¬
plicauit tͥ in altõ quẽ iam tecũ habiumꝰ conuẽ¬
tu seruoꝵ di ante te adimata mulatudo: et
contẽpsisti. Ecce ad te ꝓcessit filius uirginis: qͥ
ẽ caput & dñs eccłiȩ quã tu ꝑscqueris. Ad est
iudex tuus: in cuiꝰ nomine om̃e genu cur
uatur: celestiũ. t̾restriũ. &e infernoꝵ. Ad est
iudex tuus: in cuiꝰ manꝰ illa tua anima de¬
ueniet. Nunquid & ipsum spernes: nunqͥd
&e ipsum sicut seruos eiꝰ contẽpnes: Lacri¬
mabantur uniu̾si qui aderant: & oratio¬
nib intenti p̾stolabant᷑ exitũ rei. & ommũ

Expanded text:
sanctum oblaturus et supplicaturus accedit. Intrasanctum oblaturus et supplicaturus accedit. Intraverant ecclesiam, quibus licebat divinis interesse Dei jam non se agens ut hominem, corpus Domini super patenam ponit et secum tollit, atque ignea facie, et flammeis oculis, non supplicans, sed minax foras egreditur, et verbis terribilibus aggreditur Ducem: « Rogavimus te, inquit, et sprevisti nos. Supplicavit tibi in altero quem jam tecum habuimus conventu, servorum Dei ante te adunata multitudo, et contempsisti. Ecce ad te processit Filius Virginis, qui est caput et Dominus Ecclesiae, quam tu persequeris. Adest Judex tuus, in cuvatur, coelestium, terrestrium et infernorum. Adest judex tuus, in cujus manus illa tua anima deveniet. Numquid et ipsum spernes? numquid et ipsum sicut servos ejus contemnes? » Lacrymabantur universi qui aderant, et orationibus intenti praestolabantur exitum rei, et omnium
Abbreviated transcription (Latin):
& in pͥmis de diuisione eccłie. & de scissurȩ obsti¬
natione. quȩ infra alpes in sola aquitania qͣsi
nebulȩ corruptela consed̾at. multis modis &e
rationib a seruis di comiti intimatũ ẽ. quod
eccłia una ẽ: & quicqͥd extra eam ẽ quasi extͣ
archam. iudicio di necesse ẽ int̾ire & dilui. Ad¬
ducta quoꝙ exempla dathan & abyron quoᷤᷤ
ieatu scismatis terra uiuos absorbuit: nec tan¬
to malo uindictam di aliqͣndo defuisse monstͣ¬
tum. His auditis comes ex parte sano usus ẽ¬
consilio: & respondit se in obedientiã innocen¬
tii pape. posse dare consensum: s in restiturio¬
nem ep̃oꝵ. quos de sedib suis expulerat. nul¬
la ratione induci: qm̃ implacabilit̾ eũ offen¬
derant: & uirauerat se eoꝵ. pacem nullo tẽpore
suscepturũ. Dui ꝑ int̾nuncios ꝓtractus ẽ ser¬
mo:& dum uicissim u̾bis se mutuo occupat:
uir di efficatiora arma corripiens. ad altare

Expanded text:
et in primis de divisione Ecclesiae, et de scissurae obstiet in primis de divisione Ecclesiae, et de scissurae obstinatione, quae infra Alpes in sola Aquitania, quasi nebulae corruptela consederat, multis modis et rationibus a servis Dei Comiti intimatum est, quod Ecclesia una est, et quidquid extra eam est, quasi extra arcam, judicio Dei necesse est interire et dilui. Adducta quoque exempla Dathan et Abiron, quos pro reatu schismatis terra vivos absorbuit , nec tanto malo vindictam Dei aliquando defuisse monstratum est. His auditis, Comes ex parte sano usus consilio, respondit, se in obedientiam Innocentii papae posse dare consensum; sed in restitutionem episcoporum, quos de sedibus suis expulerat, nulla ratione induci, quoniam implacabiliter eum offenderant, et juraverat se eorum pacem nullo tempore suscepturum. Diu per internuntios protractus est sermo: et dum vicissim verbis se mutuo occupant, Vir Dei efficaciora arma corripiens, ad altare
Abbreviated transcription (Latin):
inter hec u̾ba extinxit: & pestilentẽ animã in
infernũ demersit. Archipsbit quoq qui petri
inuasoris pictauiensis ecełie synodũ denuntia¬
bat: coram ipsis quos ad conuentũ ꝑfidiȩ in¬
uitabat. a diabolo correptus ẽ. S &e in alios
multos qui in scismate illo feruentiores exti¬
terant: manus diuina manifestã exercuerat
ultionẽ. Propt̾ hȩc & alia huiusmodi ante ho¬
mines confundi ceꝑat girardus: & timens op¬
poni sibi que negari ñ poterant: conuentus
publicos euadebat. Significatũ ẽ interĩ comit
ꝑ uiros illustres. qui ad eum securiꝰ audebant
&e de malo remouendo tractarent. ꝑsuasumq
ẽ illi. ne tantoꝵ deuitaret colloquiũ: qͥa pote¬
rat fieri. ut cõmunicato cũ eis consilio. & faci¬
le ẽẽt qͦd mͦ putabat᷑ difficile: & qͦd uidebat᷑ im¬
possibile. repentino ꝓuentu possibile redderet᷑
Itaq apud partinacũ hinc in de conueniunt:

Expanded text:
inter haec verba exstinxit, et pestilentem animam in inter haec verba exstinxit, et pestilentem animam in infernum demersit. Archipresbyter quoque, qui Petri invasoris Pictavensis Ecclesiae synodum denuntiabat, coram ipsis, quos ad conventum perfidiae invitabat, a diabolo correptus est. Sed et in alios multos, qui in schismate illo ferventiores exstiterant, manus divina manifestam exercuerat ultionem; propter haec et alia hujusmodi, ante homines confundi coeperat Gerardus, et timens opponi sibi quae negari non poterant, conventus publicos evitabat. 37. Significatum est interim Comiti per viros illustres, qui ad eum securius audebant et de malo removendo tractarent. Persuasumque est illi, ne tantorum virorum devitaret colloquium: quia poterat fieri, ut communicato cum eis consilio, facile esset quod modo putabatur difficile; et quod videbatur impossibile, repentino proventu possibile redderetur. Itaque apud Partiniacum hinc inde conveniunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃c suessionensis: ce pictaiuim usq uenerunt: ut
tam ipsum quã p̾dictum pͥncipem conuenirent.
Atille iam eodem pͥncipe ꝑsuaso. impudenter
in eccłiam catholicã a qua se p̾cidebat conuicia
iaculari: &e pollicitã pͥus innocentio subtrahere
obedientiã: anacletũ suũ electum dignius. &
predicare. Unde factum ẽ ut animati & armati
in insaniam clerici. publice ex ea die ꝑsecutionẽ
lata fuisset &e obfirmata ꝑfidia: obtulerat abbaᷤᷤ
sc̃s in eoꝵ eccłia sacrificiũ do. Post cuius discessũ.
decanus eiusde ecclie. altare in quo diuina myste¬
ria celebrarat: imꝑie qͥdem. s ñ impune confix¬
git. Si quidẽ post breue tp̃s ꝑcussus a do. cũ
animã exalaret: domũ in qua moriebat᷑ plenã
uidit demonib: & sea demonio iugulari cla¬
mitans: cultellũ a circũstantib postulabat.
quẽ immergeret ginturi suo: ut extracto de¬
mone uiueret. S diabolus eui datus erat. eũ

Expanded text:
episcopus Suessionensis, et Pictavim usque venerunt, ut episcopus Suessionensis, et Pictavim usque venerunt, ut tam ipsum quam praedictum principem convenirent. At ille jam eodem principe persuaso, impudenter in Ecclesiam catholicam, a qua se praecidebat, convicia coepit jaculari, et pollicitam prius Innocentio subtrahere obedientiam. Anacletum suum electum digniorem nominare. Unde factum est ut animati et armati in insaniam clerici, publice ex ea die persecutionem lata fuisset et obfirmata perfidia, obtulerat, etc., obtulerat Abbas sanctus in eorum ecclesia sacrificium Deo. Post cujus discessum, decanus ejusdem ecclesiae altare, in quo divina mystesia celebrarat, impie quidem, sed non impune confregit. Siquidem post breve tempus percussus a Deo, cum spiritum exhalaret, domum, in qua moriebatur, plenam vidit daemonibus; et se a daemonio jugulari clamitans, cultellum a circumstantibus postulabat quem immergeret gutturi suo, ut extracto daemone viveret. Sed diabolus, cui datus erat, eum
Abbreviated transcription (Latin):
boli. &e mulieri post confessionẽ cõmiinicanti.
nunquã postea apparuit mimitus: s irre¬
gressibilit̾ eliminatuᷤ aufiigit His itaq pa¬
tratis: simul abbas & legatus ingrediunt᷑ aqͥta¬
niam. Int̾m grrardus assensu conrtis burde¬
galensem airhiep̾atũ occupauerat: &e simul
burdegalensẽ & engolismensẽ detinebat ȩccle¬
siam. S effluentib p̾coniis quas in assentatoꝵ.
manus imecerat: ce magis ac magis cõgnita ue¬
ritate. iam defluebant ab eo subsidia pͥncipũ:.
a ꝑfidiȩ eius timebant existere defensores. Mo¬
rabatur itaq in locis illis. in quib securiorẽ se
putabat: nec iam facile publicis sese conuenti¬
b p̾sentabat: Ut enim prius gesta bieuit̾ repe¬
tamus: uͥ pͥmum cepit audiri. quid adu̾sus ec¬
cłiam di gerardus ille machinaret᷑ ab innocentio
papa adhuc in galliis demorante. missi sunt
abbas nr̃ clareuallensis & ioslenus uenerabilis

Expanded text:
boli, et mulieri post confessionem communicanti, boli, et mulieri post confessionem communicanti, nunquam postea apparuit inimicus, sed irregressibiliter eliminatus aufugit. 36. His itaque patratis, simul Abbas et legatus ingrediuntur Aquitaniam. Interim Gerardus, assensu Comitis, Burdegalensem archiepiscopatum occupaverat, et simul Burdegalensem et Engolismensem detinebat ecclesiam. Sed effluentibus pecuniis, quas in assentatorum manus injecerat, et magis ac magis cognita veritate, jam defluebant ab eo subsidia principum, et perfidiae ejus timebant existere defensores. Morabatur itaque in locis illis, in quibus securiorem se putabat, nec jam facile publicis sese conventibus praesentabat. Ut enim prius gesta breviter repetamus, ubi primum coepit audiri quid adversus Ecclesiam Dei Gerardus ille machinaretur, ab Innocentio papa adhuc in Galliis demorante missi sunt Abbas noster Clarae-Vallensis, et Joslenus venerabilis
Abbreviated transcription (Latin):
tum opus. nec ad ipsum eubile p̾sumit acce¬
dere: minat᷑ tam̃ acerrime: qͦd discedente ui¬
ro dĩ. ipse in eius supplicia reu̾teret. Instabat
dies dominica: & uoluit uir di ꝑ edictũ ep̃i
ppłm in eccłiam accersiri. Cumq ipsa die ma¬
ximus ppłs ad eccłiam conuenisset: int̾ missaꝵ
sollemnia comitantib ep̃is. Gaufredo carno¬
tensi & grictio nannetensi. ipse ad umbonem
conscendit: & ut om̃s qui in ȩccłia erant. accen¬
sas candelas in manib teneant. locuturus
edicit. Quod & ipse cum ep̃is &e clericis faciens.
inauditos diaboli ausus publice aꝑit: & forni¬
catorem sp̃m. qui in tam horrenda inquina¬
menta etiã contra naturã suã exarserat. cum
om̃i fidelium qui aderant subscͥptione ana¬
thematizat: & auctoritate xp̃i. tam ad illam
quã ad om̃s mulieres demnceps interdicit ac¬
cessum. Extinctis itaq saeramentalib illis
luminib : extincta ẽ deinceps tota uirtus dia¬

Expanded text:
tum opus, nec ad ipsum cubile praesumit accetum opus, nec ad ipsum cubile praesumit accedere: minatur tamen acerrime, quod discedente Viro Dei, ipse in ejus supplicia reverteretur. Instabat dies dominica, et voluit Vir Dei per edictum episcopi populum in ecclesiam accersiri. Cumque ipsa die maximus populus ad ecclesiam convenisset, inter Missarum solemnia comitantibus episcopis, Gaufredo Carnotensi, et Brictio Nannetensi, ipse ad ambonem conscendit, et ut omnes qui in ecclesia erant, accensas candelas in manibus teneant, locuturus edicit. Quod et ipse cum episcopis et clericis faciens, inauditos diaboli ausus publice aperit, et fornicatorem spiritum, qui in tam horrenda inquinamenta, etiam contra naturam suam, exarserat, cum omnium fidelium qui aderant subscriptione anathematizat: et auctoritate Christi tam ad illam, quam ad omnes mulieres deinceps interdicit accessum. Exstinctis itaque sacramentalibus illis luminibus, exstincta est deinceps tota virtus dia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfusa. passionẽ horribilẽ & ludificationẽ inue¬
teratã: & qͦd nicħ ei ꝓfecissent quȩcunq fecis¬
set. sibi a p̃positis imꝑata. Addit sibi ab oppres¬
sore suo aduentũ eiꝰ p̃dictũ. & minacit̾ inter¬
dictum. ne ante eiꝰ ueniret p̾sentiã: qͥa nich̃ ei
ꝓdesset: &e ipse recedente abbe qui fuerat ama.¬
trr. erudelissimꝰ fieret ꝑsecutor. Audiens hec
uir di blandis u̾bis consolatur mulierẽ. & de
clo ꝓmittens auxilium. p̾cipit ut die altera.
iam enim nor instabat. confidens in dño re¬
u̾tatur. Reu̾sa mane. cum uiro di blasphe¬
mias & minas quas eadem nocte. ab incubo
suo audierat retulisset: ne cures inquit uir
d̃i minas cius: s uade tolle baculũ hc̃ nr̃m &
pone in lecto tuo: & siquid potest agat. Egit
mulier qͦd uissum fuerat: & recubans in lecto
suo. signo erucis munita. iuxta se baculu
ponit. Ad est ille continuo: s nec ad consue¬

Expanded text:
perfusa passionem horribilem, et ludificationem inveperfusa passionem horribilem, et ludificationem inveteratam; et quod nihil ei profecissent, quaecunque fecisset sibi a presbyteris imperata. Addidit sibi ab oppressore suo adventum ejus praedictum, et minaciter ei interdictum ne ante ejus veniret praesentiam, quia nihil ei prodesset; et ipse, recedente Abbate, qui fuerat amator, crudelissimus ei fieret persecutor. Audiens haec Vir Dei, blandis verbis consolatur mulierem; et de coelo promittens auxilium, praecipit ut die altera, jam enim nox instabat, confidens in Domino revertatur. Reversa mane, cum Viro Dei blasphemias et minas, quas 1106 eadem nocte ab incubo suo audierat, retulisset: « Ne cures, inquit Vir Dei, minas ejus, sed tolle baculum hunc nostrum; et pone in lectulo tuo, et si quid potest, agat. » Egit mulier quod jussum fuerat, et recubans in lectulo suo, signo crucis munita, juxta se baculum ponit. Adest ille continuo, sed nec ad consue
Abbreviated transcription (Latin):
petulante diabolo uerabat᷑. Habebat autẽ¬
naꝵ. Abutebat᷑ gͥ ea. etiam in eodem lecto
cubante marito. inuisibilit̾ impurissimus
ille adulter: & incredibili uexabat libidine.
Sexannis tantũ latuit malu. ñ deter̃ mulier ꝑ¬
dita tanti cͥminis ꝓbrum. septimo uͦ anno. con¬
nẽ tam continuȩ turpitudims. tum ꝓpter
timorẽ di: cuiꝰ iudicio singulis momentis
timebat int̾cipi &e damnari. Confugit ad
sacerdotes: & piacułii confitet᷑. Peragrat loca
scã. e scõꝵ implorat fusfragia s nłła ei ꝯfessio nul¬
la oratio. nulla elemosmaꝵ largitio suffra¬
gatur. Cotidie ut pͥus: & importuniꝰ a demo¬
ne infestatur. Deniq in publicũ: scelus tan¬
tum effusum ẽ. Quo audito & cognito ma¬
ritus: eiꝰ contubnũ execrat᷑. Interea ad locũ
p̃dictum uir di eũ comitatu suo aduenerat:
euiꝰ ut audiuit aduentũ infelix mulier. se ad
pedes ens tremebunda ꝓiecit. Aꝑit ei lacͥmiᷤ

Expanded text:
petulante diabolo vexabatur. Apparuit autepetulante diabolo vexabatur. Apparuit autenarum. Abutebatur igitur ea, etiam in eodem lecto cubante marito, invisibiliter impurissimus ille adulter, et incredibili vexabat libidine. Sex annis tantum latuit malum, nec detexit mulier perdita tanti criminis probrum. Septimo vero anno connem tam continuae turpitudinis, tum propter timorem Dei, cujus judicio singulis momentis timebat intercipi et damnari. Confugit ad sacerdotes, et piaculum confitetur. Peragrat loca sancta, et sanctorum implorat suffragia: sed nulla ei confessio, nulla oratio, nulla eleemosynarum largitio suffragatur. Quotidie ut prius, et importunius a daemone infestatur. Denique in publicum tantum scelus effusum est. Quo audito et cognito, maritus ejus contubernium exsecratur. Interea ad locum praedictum Vir Dei cum comitatu suo advenerat: cujus ut audivit adventum infelix mulier, se ad pedes ejus tremebunda projecit. Aperit ei lacrymis
Abbreviated transcription (Latin):
ultio diuina secuta ẽ: & cadens resupinuᷤᷤ de eqͦ
in uia plana: uno tantũ lapide ultore. qui ad
hoc ibi erat relictus infixo capiti eiꝰ & quassa¬
to cerebio expirauit: Audiens heece huius¬
modi uir uenerabił gausredus carnotensis
ep̃c. cui a papa innocentio aquitanie lega¬
tio fuerat comm̃data. uehement̾ indoluit:
&e suecurrendũ ꝑiclitanti ȩccłiȩ. postposi¬
tis aliis negociis. sine ulla dilatione decre¬
uit. Abb̃em gͥ clareuallensem petit & obse¬
erat: ut sibi ad tanta mala elimmnanda sue¬
currat. Assensit uir dĩ:&e se in ꝓrimo con¬
gregationẽ monachoꝵ in brutanniã. in lo¬
cum quẽ iuxta nannetũ comitissa ermen¬
gardis parauerat. ducturũ intimat: & pro¬
mittit disposita illa domo scđ̃m genus et
species suas. secum eo in aquitaniã ꝓfecturũ.
Ibant gͥ ai simul: & ne multis ambagibus
urar: simul nannetũ uenerunt. Erat autẽ
in regione illa misera mulier: quȩ a qͦdam

Expanded text:
ultio divina secuta est. Cadens enim resupinus de equo ultio divina secuta est. Cadens enim resupinus de equo in via plana, uno tantum lapide ultore, qui ad hoc ibi erat relictus, infixo capiti ejus, et quassato cerebro exspiravit. 34. Audiens haec et hujusmodi vir venerabilis Gaufredus Carnotensis episcopus, cui a papa Innocentio Aquitaniae legatio fuerat commendata, vehementer indoluit, et succurrendum periclitanti Ecclesiae, postpositis aliis negotiis, sine ulla dilatione decrevit. Abbatem igitur Clarae-Vallensem petit et obsecrat, ut sibi ad tanta mala eliminanda succurrat. Assensit vir Dei, et se in proximo congregationem monachorum in Britanniam, in locum quem juxta Nannetum comitissa Ermengardis paraverat, ducturum intimat; et promittit disposita illa domo secundum genus et species suas, se cum eo in Aquitaniam profecturum. Ibant igitur simul, et ne multis ambagibus utar, simul Nannetum venerunt. Erat autem in regione illa misera mulier, quae a quodam
Abbreviated transcription (Latin):
ditur gͥ comitẽ multis pecuniis: inuadit ani¬
mam eiꝰ ꝑsuasionib uenenatis: & hominem
catholicꝰ. in societate &e defensione uniu̾salis
eccliȩ stabilis. uiolent᷑ expellitur: & a girardo¬
&e carlinali adiutore suo. quia petrũ abdicabat
damnat᷑. Erant & aliȩ familiares cause: ꝓ quib
ei comes infensus. data occasione. libentissime
eum ꝑsequit᷑ & abiurat. Uisum ẽ autẽ tam gi¬
rardo quã comiti: ut ad confirmationẽ par¬
tis suȩ sine mora pictaui crearent ep̃m. Et
inuenerunt hominẽ ambitiosũ. nobiłe qͥdem
genere. s degenerẽ fide. quẽ ut genus suum cũ
eo in causa ponerent. quibdam ex clericis con¬
sentientib elegerunt: & ꝓphanas ei imponen¬
tes manus. execrabile eius caput ñ tam u̾rert̃
quã contaminauert᷑. Simile. huic monstrũ
in lemouicensi eccłia intruserunt. rannulfum
quendam doratensem abbem:quẽ ñ multo p̃t

Expanded text:
ditur ergo Comitem multis pecuniis, invadit aniditur ergo Comitem multis pecuniis, invadit animam 1105 ejus rationibus venenatis, et hominem catholicus, in societate et defensione universalis Ecclesiae stabilis, violenter expellitur, et a Gerardo cardinale et adjutore suo, quia Petrum abdicabat, damnatur. Erant et aliae familiares causae, pro quibus ei a multo tempore Comes infensus, data occasione, libentissime eum persequitur et abjurat. Visum est autem tam Gerardo quam Comiti, ut ad confirmationem partis suae sine mora Pictavi crearent episcopum. Et invenerunt hominem ambitiosum, nobilem quidem genere, sed degenerem fide: quem, ut genus suum cum eo in causa ponerent, quibusdam ex clericis consentientibus elegerunt; et profanas ei imponentes manus, exsecrabile caput ejus non tam unxerunt, quam contaminaverunt. Simile huic monstrum in Lemovicensi Ecclesia intruserunt Ramnulfum quemdam Doratensem abbatem, quem non multo post
Abbreviated transcription (Latin):
rat pecunias: quȩ erãt sibi in idołu & imposta¬
sie simulachrũ. Uidens itaq ꝑisse fibi exactio¬
num auctoeitatẽ. & solam domũ que nuper
multis stipata clamorib iam carebat erariis:
impatient̾ ferens. qͦd manus eius ñ implerent᷑
munerib. homo serpentinȩ astutiȩ festinato
ad petrũleonis misit. ut ei legationẽ concede¬
ret. & ipse ei fidelitate uirata obediret: insuꝑ
& pͥncipem t̾re. &e quoscunq posset ad eus mm¬
ꝑium in clinaret. Gauisus homo ꝑditionis. qͥa
locũ in quo dilataret maliciã suã se inuenisse
putauit: cito annuit &e libent̾: etiã in astipula¬
tione erroris. gilonẽ tusculanũ cardinale ep̃m.
qui solus de romanis cum petro portuensi ep̃o
qui pͥus se mutilatũ dolebat resũpsit cornua
& deinceps cepit securior & audatior apparere
Nam ce qͦd ante ñ fecerat. publice ꝓcedebat
mitratus: ut ipsa sacri officii insignia. amplio¬
rem ei reuerentiã in ppłos uendicarent. Aggrẽ¬

Expanded text:
rat pecunias, quae sibi erant in idolum et in apostasiae simulacrum. Videns itaque periisse sibi exactionum auctoritatem, et solam domum, quae nuper multis stipata clamoribus, jam carebat aerariis; impatienter ferens quod manus ejus non implerentur muneribus, homo serpentinae astutiae, festinato ad Petrum Leonis misit, ut ei legationem concederet, et ipse ei fidelitate jurata obediret: insuper et principem terrae, et quoscunque posset, ad ejus imperium inclinaret. Gavisus homo perditionis, quia locum, in quo dilataret malitiam suam, se invenisse putavit, cito annuit; et libenter ei etiam in adstipulationem erroris Gilonem Tusculanum cardinalem episcopum, qui solus de Romanis cum Petro Portuensi episcopo ardus ipse, qui prius se mutilatum dolebat, resumpsit cornua, et deinceps coepit securior et audacior apparere. Nam et, quod ante non fecerat, publice procedebat mitratus, ut ipsa sacri officii insignia ampliorem ei reverentiam in populos vindicarent. Aggre
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sa. Audiens hec uenerabił comes. magnifi¬
cȩ animatꝰ. duo imm̃si pondis & miri oꝑis uasa
aurea. in quib p̾tiosissimȩ gemmȩ habebant᷑
incluse quȩ in sollemnitate coronȩ suȩ. rex an¬
glorũ henricꝰ auunculꝰ eiꝰ ad ostentationẽ di¬
uitiaꝵ suarũ &e gle suȩ. in mensa. corã se habere
consueuerat. sub om̃i celeritate ꝓferri iussit ĩ
mediũ: &e a corde suo delectationẽ huiꝰmodi a¬
p̾cio eoꝵ. dilecta dño suꝑ aurũ & topation tab¬
nacula fundarent᷑. Nec desistebat amalech ab in¬
festatione isrł. s moyses eleuatis in cęlũ manib
potitꝰ ẽ uictoria: &e retrahentib se hostib abbas

Expanded text:
adversa. » 55. Audiens haec venerabilis Comes, magnifiadversa. » 55. Audiens haec venerabilis Comes, magnifice animatus, duo immensi ponderis et miri operis vasa aurea in quibus pretiosissimae gemmae habebantur inclusae, quae in solemnitate coronae suae rex Anglorum Henricus avunculus ejus ad ostentationem divitiarum suarum et gloriae suae in mensa coram se habere consueverat sub 1116 omni celeritate proferre jussit in medium; et a corde suo delectationem hujusmodi apretio eorum dilecta Domino super aurum et topazion tabernacula fundarentur. Nec desistebat Amalech ab infestatione Israel: sed Moyses elevatis in coelum manibus potitus est victoria, et retrahentibus se hostibus Abbas
Abbreviated transcription (Latin):
manserant. in insidiis ñ ad subsidia erant: un-¬
diq angustiȩ graues: quia nec domi sibi caue¬
re. nec extra poterat congrua ꝓuidere: cũ õĩno
qui sui cent nesciret: &e tam de ꝑfidia refugaꝵ.
quã de duplicitate suoꝵ. ꝓrsus diffideret. Int̾
has angustias conu̾sus ad dñm. de cȩlo quesi¬
uit auriliũ: & accito uiro di cuius consilio
maxime utebat᷑. nec desꝑans de clementia d̃i:
hoc ex eiꝰ responsione accepit. ut intelligeret
qͥa flagellat d̾s filium quẽ recipit: &e huiꝰmoĩ
correctiones uł purgant uł ꝓbant animam :
& głosiorẽ fuisse iob cũ sederet in sterquilmio:
quã fuisset cũ curum stante exercitu sedisset. il¬
lesus in solio. Ostendit ei uir sc̃s salomonẽ pecoasse
in ocio: & abusũ bono pacis defluxisse in ui-
um dauid pat̾ eiꝰ absalon filio ꝑsequen
sisset in gr̃a. Intimauit etiã. quom̃ ipsũ sa¬
thanas cola firauit apłm: in qua tͥbulatione

Expanded text:
manserant, in insidiis, non ad subsidia erant. Unmanserant, in insidiis, non ad subsidia erant. Undique angustiae graves, quia nec domi sibi cavere, nec extra poterat congrua providere, cum omnino qui sui essent, nesciret; et tam de perfidia refugarum, quam de duplicitate suorum prorsus diffideret. Inter has autem augustias conversus ad Dominum, et de coelo quaesivit auxilium: et accito Viro Dei, cujus consilio maxime utebatur, nec desperans de misericordia Dei, hoc ex ejus responsione accepit, « ut intelligeret quia flagellat Deus omnem filium quem recipit; et hujusmodi correptiones vel purgant, vel probant animam ; et gloriosiorem fuisse Job cum sederet in sterquilinio, quam fuisset, cum circumstante exercitu sedisset illaesus in solio . Ostendit ei Vir sanctus Salomonem peccasse 1115 in otio, et abusum bono pacis defluxisse in vitia: cum David pater ejus, Absalon filio persequesisset in gratia. Intimavit etiam quomodo ipsum satanas colaphizarit Apostolum, in qua tribulatione
Abbreviated transcription (Latin):
Temporib famis ñ sicut pharao frumenta
uenundedit ppło: nec in seruitutẽ sibi eroga¬
tis annonis subiecit egyptũ: s abb̃e sco quasi
alt̾o ioseph. diumiore usus consiliario. gratis
egenis aꝑuit horrea: nͨ ex hausit pecunia po¬
pulum. nec astu cucu̾uenit afflictos: nec re
publica ad se translata. pͥuatos in t̾ra cumu¬
lauit thesauros: s in celo potiꝰ thesaurizans
infatigabił distributor. cũ magna alacͥtate
& pecunias distribuit. & annonas. Nec defu¬
it uiro in hianti celestib. magni pondis &e hor¬
rendi temptatio: s aggressus ẽ eum tã rex ꝗͣ
pͥncipes: &e commota ẽ &e contremuit t̾ra: &
qͣsi iratꝰ eẽt ei ds. rapmis &e incendiis fere om¬
na ad eum ꝑtinentia. d populatorib exposi¬
ta erant: &e oꝑuit faciem t̾re regis exercitus:
& passim omĩa uastabantur. Nec erat ei tritũ
resistere. uł obuiare ꝑsecutorib. qͥa & sui dese¬
ruerant eum. manifeste infestantes: & qui re¬

Expanded text:
Temporibus famis non, sicut Pharao, frumenta Temporibus famis non, sicut Pharao, frumenta venumdedit populo, nec in servitutem sibi erogatis annonis subjecit Aegyptum: sed Abbate sancto, quasi altera Joseph, diviniore usus consiliario, gratis egenis aperuit horrea, nec exhausit pecunia populum, nec astu circumvenit afflictos, nec re publica ad se translata, privatos in terra cumulavit thesauros; sed in coelo potius thesaurizans infatigabilis distributor, cum magna alacritate et pecunias distribuit, et annonas. 54. Nec defuit viro inhianti coelestibus magni ponderis et horrenda tentatio: sed aggressus est eum tam Rex, quam principes, et commota est et contremuit terra; et quasi iratus esset ei Deus, rapinis et incendiis fere omnia ad eum pertinentia depopulatoribus exposita erant; et operuit faciem terrae Regis exercitus, et passim omnia vastabantur. Nec erat ei tutum resistere, vel obviare persecutoribus: quia et sui deseruerant eum, manifeste infestantes; et qui re
Abbreviated transcription (Latin):
lent iuberent. quȩ placeret tollerent: nec eẽt qͥ
quo ꝓdigi uiderent᷑. S &e uiri ipsi timentes de¬
um. & tam ei placere quã comiti cupientes: nec
magnificentiã pͥncipis minuebant qui cari¬
tatis plenitudinẽ de suis impleri p̾ceꝑat: nec
d̾o ingrati eẽ uolebant. si muenirent᷑ desides et
auari: uͥ eos ꝓmptos &e expeditos dispensatores ẽt̃.
tam uoluntas quã pͥncipis sufficiens bonitas
inrunxisset. Erat pret̾ea hoꝵ. officio depuratũ:
ut monachis & religiosiᷤᷤ uiriᷤ qͦs ad curiã diu̾sa
mittebant negocia. hospicia ꝓuiderent: & de
penu &e horrro comitis. necessaria ministrarent.
Curcumferecbant etiã rigente bruma. aptatis sã¬
cinis pauꝑum indum̾ta: &e ꝑelles &e byrros. ce
calciam̃ta. in quib nec absongia deerat. quȩ
ꝑ nicos indigis erogabant. Nullũ in comita¬
tu illo clem̃tiȩ deerat opus: ad portũ illum.
naufragi om̃s tutũ habebant naufragium.

Expanded text:
llent juberent, quae placeret tollerent; nec esset qullent juberent, quae placeret tollerent; nec esset ququo prodigi viderentur. Sed et viri illi timentes Deum, et tam ei placere, quam Comiti cupientes, nec magnificentiam Principis minuebant, qui charitatis plenitudinem de suis impleri praeceperat; nec Deo ingrati esse volebant, si invenirentur desides et avari, ubi eos promptos et expeditos dispensatores esse, tam voluntas Dei, quam Principis sufficiens bonitas injunxisset. Erat praeterea horum officio deputatum, ut monachis et religiosis viris, quos ad curiam diversa mittebant negotia, hospitia providerent, et de penu et horreo Comitis necessaria ministrarent. Circumferebant etiam rigente bruma, aptatis sarcinis, pauperum indumenta, et pelles, et birros, et calceamenta, in quibus nec axungia deerat, quae per vicos indigis erogabant. Nullum in comitatu illo clementiae deerat opus: ad portum illum naufragi omnes tutum habebant refugium.
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑes patientes calumniã: nuntiabant lan¬
guentes in plateis iacentes: & qͦscunq in ama¬
ritudine & miseria constitutos: & ipse oblata
sibi occasione clementiȩ lȩtabatur: & altiori gr̃a
amplectebat᷑. quos de huiusmodi reb uidebat
magis eẽ sollicitos: & quia suoꝵ. neminẽ ułin
illa curia. uł pro causa illa uir di passus est
demorari: duos religiosos uiros de p̾monstͣ¬
tensi ordine euocatos. elemosmȩ suȩ p̾posure
ad quoꝵ curam spectaret circuire castella et
uicos. in quib ipse maneret: & de ꝓpͥa mensa
languentes & lepsos. qui ibi manebant qͣmdu
in ilł locis eẽt abundantͥ refici iussit: s & aliis
pauꝑib largas &e congrnas ꝑsonis elemosinaᷤ
siue in cibis. siue in uestib eoꝵ ministio dona¬
ri instituit. Et ilł qͥdem tantũ in domo sua
uoluit eẽ dm̃um: ut potestatiue pincernis &
pistorib & cocis. & reliquis ministialib quȩ ud¬

Expanded text:
pauperes patientes calumniam, nuntiabant lanpauperes patientes calumniam, nuntiabant languentes in plateis jacentes, et quoscumque in amaritudine et miseria constitutos; et ipse oblata sibi occasione clementiae laetabatur, et altiori gratia amplectebatur, quos de hujusmodi rebus videbat magis esse sollicitos. Et quia suorum neminem vel in illa curia, vel pro causa illa Vir Dei passus est demorari; duos religiosos viros de Praemonstratensi Ordine evocatos eleemosynae suae praeposuit, ad quorum curam spectaret circumire castella et vicos, in quibus ipse maneret: et de propria mensa languentes et leprosos, qui ibi manebant, quamdiu in illis locis esset, abundanter refici jussit. Sed et aliis pauperibus largas et congruas personis eleemosynas, sive in cibis, sive in vestibus, eorum ministerio donari instituit. Et illis quidem tantum in domo sua voluit esse dominium, ut potestative, pincernis, et pistoribus, et coquis, et reliquis ministerialibus, quae ve
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Monuit & suggessit. ut ꝑseipsum xenodocha
in hoc duplicaret᷑ clementie bonũ: si &e uideret
& foueret: si consolaret᷑ & reficeret. Humiliare pau¬
ꝑum opp̾ssores. defendere pupillũ & uiduã. mi¬
sereri & comodare. sermones in iudicio disponere.
ꝓuidere quieti eccłiȩ. rationẽ gladii intelligere.
quasi elementariũ instruxit. summã pͥncipalis
officii erintimans: & hoc a pͥncipe exquiri ex
debito: ut laudi bonorũ. & uindicte maloꝵ. in¬
tendat. Hȩc & alia huiꝰmodi salubria moni¬
ta. homo rationabił reuerent̾ accipiens. luxũ
curiȩ & fastum altitudinis in humilitatẽ &
honestatẽ conu̾tit: nec erat qui in p̾sentia eiꝰ
auderet aliqͥd indecens. uł agere uł loqui. s
in hoc etiã ei placere studentes. fiue ficto siue
puro animo. ea in quib dnm̃ suũ delectari
uidebant: ipsi quoq sepius faditabant. Intro¬
ducebant gad eum qui familiariꝰ ei assistebãt

Expanded text:
ri monuit: et suggessit, ut per se ipsum xenodochia ri monuit: et suggessit, ut per se ipsum xenodochia in hoc duplicaretur clementiae bonum, si et videret, et foveret; si consolaretur, et reficeret. Humiliare pauperum oppressores, defendere pupillum et viduam, misereri et commodare, sermones in judicio disponere, providere quieti Ecclesiae, rationem gladii intelligere quasi elementarium 1114 instruxit, summam principalis officii ei intimans, et hoc a principe requiri ex debito, ut laudi bonorum et vindictae malorum intendat. » 53. Haec et alia hujusmodi salubria monita homo rationabilis reverenter accipiens, luxum curiae, et fastum altitudinis in humilitatem et honestatem convertit: nec erat qui in praesentia ejus auderet aliquid indecens vel agere, vel loqui; sed in hoc etiam ei placere studentes, sive ficto, sive puro animo ea, in quibus dominum suum delectari videbant, ipsi quoque saepius factitabant. Introducebant igitur ad eum, qui familiarius ei assistebant,
Abbreviated transcription (Latin):
pensas: & ubicũq serui di extendissent ꝓpagi¬
nes. delegabat pecunias: ñ unã domũ sic̃ salo¬
mon iherosolimis stauiens: s ubicũq huiꝰ sce¬
matis consedissent ꝑsonȩ. satagebat eis minist᷑¬
re necessaria: quasi xp̃o in t̾ris p̃senti. ꝓpͥam fa¬
ceret mansionẽ.s & hoc in arbitrio uin di po¬
uit: ut quib cũq egentib eo mandante ad opꝰ
d̃ĩ sumptꝰ preb̾et. Nidens gͥ abbas ꝓmptũ pͥnci¬
pis animũ. pietatẽ pietate accendit: & maxi¬
me qͥdem domesticis fidei. uoluit eũ eẽ obnoxiũ:
& immortalia templa fundare consuluit: &e ele¬
mosmas ea sagacitate disponere: ut semꝑ fructi¬
ficantes. rediuiuis & renascentib accessionib.
nouas semꝑ elemosmas parturirent. Dẽmde
egenis. quos hac atq illac quasi uespe pungen¬
tesstimul pauꝑtatis eragitant. om̃imodis do¬
euit misereri: aliis indum̃ta. aliis alim̃ta largi¬

Expanded text:
pensas; et ubicumque servi Dei extendissent propagipensas; et ubicumque servi Dei extendissent propagines, delegabat pecunias: non unam domum, sicut Salomon Jerosolymis, statuens; sed ubicumque hujus schematis consedissent personae, satagebat eis ministrare necessaria, quasi Christo in terris praesenti propriam faceret mansionem. Sed et hoc in arbitrio Viri Dei posuit, ut quibuscumque egentibus eo mandante ad opus Dei sumptus praeberet. Videns igitur Abbas promptum Principis animum, pietatem accendit, et maxime quidem domesticis fidei voluit eum esse obnoxium; et immortalia templa fundare consuluit, et eleemosynas ea sagacitate disponere, « ut semper fructitantes redivivis et renascentibus accessionibus novas semper eleemosynas parturirent. Deinde egenis, quos hac atque illac quasi vespae pungentes stimuli paupertatis exagitabant, omnimodis docuit misereri; aliis indumenta, aliis alimenta largi
Abbreviated transcription (Latin):
& quo docente. fit ut pateat homini tam cogni¬
tio sui: quã ꝑ fidem & spem. ad diuine contẽpla¬
tionis pro mͦ dato indulta accessio. Dictabat uir
di: & ñnunquã scribebat in tabulis: ceris mella
ȩccliarum: & appellationes importunas. quas int̾
se discordes clerici concitabant. blando spirami-¬
ne componebat. Int̾dum etiam duriꝰ increpan¬
te eo redibat tranquillitas: & de tumescentib
ꝑcellis. qui seditiosi ante eũ uenerant. & bile
diffuso scaturientes declamationib. pacifici re¬
uertebant᷑. Adhesit ei pre cȩt̾is qͥdem pͥncipi¬
b comes thedbaldus: & dilectionẽ oꝑe ꝓsecutꝰ.
se & sua in subsidia clareualł exposuit: &e in
manib abb̃is posuit animã suã: deposita alti¬
tudine pͥncipali. se int̾ seruos di conseruum
exhibens ñ dm̃: ut obediret ad omĩa que do¬
mus illiꝰ infimi postulassent. Emebat gͥ fundoᷤᷤ
construebat domos: abbatiis nouis p̾bebat im¬

Expanded text:
et quo docente fit ut pateat homini tam cogniet quo docente fit ut pateat homini tam cognitio sui, quam per fidem et spem ad divinam contemplationem pro modo data et indulta accessio. Dictabat Vir Dei, et nonnumquam scribebat, in tabulis cereis mella ecclesiarum, et appellationes importunas, quas inter se discordes clerici concitabant, blando spiramine componebat. Interdum etiam durius increpante eo, redibat tranquillitas, et detumescentibus procellis, qui seditiosi ante eum venerant, et bile diffusa scaturientes declamationibus, pacifici revertebantur 52. Adhaesit ei prae caeteris quidem principibus comes Theobaldus, et dilectet sua in subsidia Clarae-Vallis exposuit, et in manibus Abbatis posuit animam suam, deposita altitudine principali, se inter servos Dei conservum exhibens, non dominum; ut obediret ad omnia, quaecumque domus illius infimi postulassent  al. imperassent. Emebat igitur fundos, construebat domos, abbatiis novis praebebat im
Abbreviated transcription (Latin):
cietas. nature equalitas. officioꝵ distantia. consi¬
deratio meritoꝵ. diiudicatio ꝑuectuũ. subtilissi¬
me distinguntur & singulis in suo genere sui co-¬
gnitio intimat᷑. In his quȩ supͣ hominẽ sunt specu¬
latur celestia: ñ eo mͦ quo angłi qui semꝑ adhe¬
rent deo considerant: s eo modo quo potest homo
puri animi. & mentis sincere diuina conting̾e̾: &e
conformare ierarchiȩ cȩlesti sacerdotiũ tempora¬
le. Cum enim in cȩlesti milicia constet alios aliis
pͥncipari: & ministi̾ales sp̃c ad nutũ suꝑioꝵ pote¬
statum. ad diu̾sa officia delegari: q̃dam uicinius
assistentes ab ipso accipiunt: quȩ aliis uł agenda
uł intelligenda insinuant. Cumq exigat homo
p̾positurȩ sue reuerentiã exhiberi: ad honorẽ sum¬
me potestatis cuncta referri necesse ẽ: quia cũ sit
subditꝰ homini homo. uł sp̃ui spiritꝰ: subdi max¬
ime oportet d̾o. de cuiꝰ munere ista dat᷑ prelatio:

Expanded text:
cietas, naturae aequalitas, officiorum distantia, consicietas, naturae aequalitas, officiorum distantia, consideratio meritorum, dijudicatio provectuum subtilissime distinguitur, et singulis in suo genere sui cognitio intimatur. In his quae supra hominem sunt, speculatur coelestia, non eo modo, quo Angeli, qui semper adhaerent Deo, considerant; sed eo modo, quo potest homo puri animi et mentis sincerae divina contingere, et conformari hierarchiae coelesti sacerdotium temporale. Cum enim in coelesti militia constet alios aliis principari, et ministeriales spiritus, ad nutum superiorum potestatum, ad diversa officia delegari; quidam vicinius assistentes ab ipso accipiunt, quae aliis, vel agenda, vel intelligenda insinuent. Cumque exigat homo praepositurae suae reverentiam exhiberi, ad honorem summae potestatis cuncta referri necesse est: quia cum sit subditus homini homo, vel spiritui spiritus, subdi maxime oportet Deo, de cujus munere datur ista praelatio,
Abbreviated transcription (Latin):
tur puluinaria: lectus eiꝰ pallii oꝑtus. cortina
ambiebat᷑ purpurea: s si reuolueres oꝑimenta:
inuenires suꝑiectis laneis complosa stramina:
ce paleas conglobatas. Homo in facie. d̾s uidet
in corde: ipse uͦ bona coram do & hominib ꝓ¬
uidebat. Alloquit᷑ fr̃s ñ sine lacrimis: miscens
sermonib auulsa a corde suspiria: hortatur et
ꝯsolat᷑: & se int̾ eos frẽm & sociũ. ñ dñm exhibet
uł magistrũ. Cũq eũ ibi morari diutiꝰ ñ pat̾et᷑ ma¬
gna eum ꝓsequens comitanuũ multitudo: sa¬
lutatis frĩb iter in italiam dirigens abscessit: ⁊
dagine. tam ea que circa eum. quã que infra sunt
ꝓsequens. etiã ad ea que supra ipsum sunt ascen-¬
dens tanta de natura diuina disseruit: ut uid eat᷑
int̾rio cȩlo assumptꝰ. audisse queda u̾ba quȩ ñ
licet homini loqui: & regem in decore suo uidisse.
In his que infra. & que circa ipsum sunt. moꝵ so¬

Expanded text:
tur pulvinaria. Lectus ejus palliis opertus cortina tur pulvinaria. Lectus ejus palliis opertus cortina ambiebatur purpurea; sed si revolveres operimenta, invenires superjectis laneis complosa stramina, 1113 et paleas conglobatas. Homo in facie, Deus videt in corde: ipse vero bona coram Deo et hominibus providebat. Alloquitur fratres non sine lacrymis, miscens sermonibus avulsa a corde suspiria, hortatur et consolatur, et se inter eos fratrem et socium, non dominum exhibet, vel magistrum. Cumque ibi morari diutius non pateretur magna eum proseqens comitantium multitudo, salutatis fratribus iter in Italiam dirigens abscessit et dagatione tam ea quae circa eum, quam quae infra sunt, prosequens, etiam ad ea, quae supra ipsum sunt, ascendens, tanta de natura divina disseruit, ut videatur in tertium coelum assumptus audisse quaedam verba quae non licet homini loqui, et regem in decore suo vidisse. In his quae infra, et quae circa ipsum sunt; morum so