comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exempla redeamꝰ impiti quoq
et insipientes siqñ accipiunt
ĩuirã ceco et in ratiobili fu¬
rore ducunt᷑. et in his quisi¬
binocent uicẽ retribuere co¬
nant᷑.: In quosibi sapiens et bo¬
nus uir amał et ĩsipientib
differt. nisi ꝙͦ habet inuictam
patientia quastulti carent̾ nͥ
ꝙͦ dingere ac mitigare. iram suã
nouit quã illi. quia uituteĩ¬
digent freuare nõ possunt s uidł
hec illũ res fefellit. ꝙͦ cũ deuir¬
tute loqueret᷑ in quacũq cõ¬
tentione uincere putanͣt esse
uirtutis ec uidere ullõ potu¬
it hominẽ dolori et ire succũ¬
bente. et hĩs affectib ĩdulgẽ¬
tẽ quibꝯ debet potius relucta¬
ii.et ruentẽ quacũq impro¬
bitas procauert iuirtutis offi¬
ciũ nõ tenere. Qui eñ refeire
ĩ iuriã nitif᷑ eũ ip̃m. a quo le¬
sus ẽ gestit imitari. Ita quin
malũ imitat᷑. bonꝰ ẽẽ nullo pa¬
cto põt. Duob gͥ u̾bis duas

Expanded text:
exempla redeamus imperiti quoque exempla redeamus imperiti quoque et insipientes, si quando accipiunt injuriam, caeco et irrationabili furore ducuntur, et iis, qui sibi nocent, vicem retribuere conantur. In quo igitur sapiens ac bonus vir a malis et insipientibus differt; nisi quod habet invictam patientiam, qua stulti carent; nisi quod regere se ac mitigare iram suam novit, quam illi, quia virtute indigent, refraenare non possunt? Sed videlicet haec illum res fefellit, quod cum de virtute loqueretur, in quacumque contentione vinceret, putavit esse virtutis; nec videre ullo modo potuit hominem dolori et irae succumbentem, et iis affectibus indulgentem, quibus debet potius reluctari, et ruentem quacumque improbitas provocarit, virtutis officium non tenere. Qui enim referre iniuriam nititur, eum ipsum a quo laesus est gestit imitari. ita qui malum imitatur, bonus esse nullo pacto potest. duobus igitur uerbis duas
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ si patientia qua uirtute ⁊¬
nichil uenꝰ. nichil hõi dignius
inueniri põt improbitati oppo¬
sueris extinguet᷑ protinꝰ tamsi
igni aqua suꝑfuderis sun aũt
prouocat illa improbitas ĩ pa¬
tientiã sibi cõparẽ nat̾aẽ tãquã
ꝑfusa oleo. tãtũ excitabit in
cendiu. ut roño flum aliquod.
s effinsio cruoris extinguat.ma¬
gua itaq patiẽ ratio ẽ. quã sapi¬
ens homo ademit bono uiro. qii
nichil malorũ fiat hec sola efficit.
que si def omĩb uullũscelus.⁊
nulla fraus ĩ reb humanis er̃it
Quidgͥ bono uiro põt ẽẽ tã cala¬
mitosũ tamq cõtrariu q̃m ire
frena ꝑmitere: que illũ nõ mõ
boni. Setiã hominis appellatio
ne diͦspoliet. si quidẽ nocere alti
ut ip̃e uenssime ait.: Nõ est su
hoĩs naturã nã et pecudes si la¬
cessas aut calce aut cornu repu¬
gnant. Et ẜ̾pentes ac fere nisi
ꝑsequare ut occidas. negotiu
nõ exibent. Et ut ad hominum

Expanded text:
Quod si patientiam, qua virtute Quod si patientiam, qua virtute nihil verius, nihil homine dignius inveniri potest, improbitati opposueris, extinguetur protinus, tanquam igni aquam superfuderis. Sin autem provocatrix illa improbitas impatientiam sibi comparem nacta est, tanquam perfusa oleo, tantum cendium, ut id non flumen aliquod, sed effusio cruoris extinguatgna itaque patientiae ratio est, quam sapiens homo ademit bono uiro. ut enim nihil malorum fiat, haec sola efficit: quae si detur omnibus, nullum scelus, nulla fraus in rebus humanis erit. quid igitur bono uiro potest esse tam calamitosum tamque contrarium quam irae frena permittere, quae illum non modo boni, sed etiam hominne dispoliet? Siquidem nocere alteri, ut ipse verissime ait, non est secundum hominis naturam. Nam et pecudes si lacessas, aut calce aut cornu repugnant; et serpentes ac ferae, nisi persequaris ut occidas, negotium non exhibent; et ut ad hominum
Abbreviated transcription (Latin):
hic socemius iudicat᷑. hũc õs
uerent᷑. hũc colunt. Bonus u̾o
ille tã et si ꝓdẽe pluribꝰ possit.
Illiitam̃ suspicint. qui nocere
ꝙ qui ꝓdẽe possit. S iustum
prauitas hominũ de prauare
ño poterit. qͦminꝰ deo studeat⁊
obtẽpare. malitq cõteniui.t
dũmͦ sẽplmi sungat᷑ officio ⁊ mali
nũquã. Cicero in eisdẽ oͣfficia¬
lib. At ũosi quis uoluent in¬
quid animi sui cõplitatã noci¬
onẽ euoluere. iamseip̃e doceat
eum uirũ bonii ẽe qui prosit qui¬
b possit noceat nei nͥ lacessitus
ĩ iura. O quã simplicẽ uerãq
sententiã duoꝵ u̾boꝵ adiectio¬
ne corrupit quid enifuerat ad¬
iungere nisi lacessitus ĩ iuria ⁊
ut uieiũ bono uiro quasi caird̃a
tiupissimã apponeret. patiẽtie¬
q que oĩum uirtutũ maxina
ẽ faceret expertẽ. Nociturũ di¬
ua int homines unde pugnese
bitati opposita inpatientia na¬
gnas sepe cõcitat tẽpestates.

Expanded text:
hic strenuus iudicatur, hunc omnes hic strenuus iudicatur, hunc omnes uerentur, hunc colunt. bonus uero ille tametsi prodesse pluribus possit, illum tamen suspiciunt qui nocere quam qui prodesse possit. sed iustum prauitas hominum deprauare non poterit, quominus deo studeat obtemperare malitque contemni, dummodo semper boni fungatur officio, mali numquam. Cicero in isdem illis officialibus at uero si quis uoluerit inquit animi sui conplicatam notionem euoluere, iam se ipse doceat eum uirum bonum esse qui prosit quibus possit, noceat nemini, nisi lacessitus iniuria. o quam simplicem ueramque sententiam duorum uerborum adiectione corrupit! quid enim opus fuerat adiungere nisi lacessitus iniuria, ut uitium bono uiro quasi caudam turpissimam adponeret patientiaeque, quae omnium uirtutum maxima est, faceret expertem? nociturum esna inter homines, unde pugnae bitati opposita impatientia magnas saepe concitat tempestates?
Abbreviated transcription (Latin):
daͣno. dipm qd cõiudat inter
nõ accipiat a pauꝑe. ut siquid
ip̃e p̾stit̾it eobonũ sit quõ fu¬
ert gratuitũ. a laledicenti be¬
nedictio respondeat. nũquam
rp̃e maledicat. ne uerbũ malũ/.
ne quando in imicũ sua culpa
faciat. Et siquis extiterit tã
ꝓt̾inis qui bono et iusto faci¬
at ĩ iuriã clem̃t̾ ac moderate fe¬
rat. et ultionẽ suã nõ sibi assu¬
mat. s iu diciõ suo reẜuet. In no¬
centiã semꝑ et ubiq custodi¬
at. Qd p̃ceptũ nõ ad hoc tãtũ
ualet ut ip̃e ĩ iuriã ño inferat.
Sut lata sibi nõ iũdicet. Sedet
eñ maximꝰ et equissimꝰ uitex
spesator ac testis oĩum hunc
homini p̃ferat hunc malit de
causa sua ꝓnuitiare. cuiꝰ sentẽ¬
tiã uemo effugere põt. nec de¬
fensione cuiꝰquã. nec gr̃a. Ita
fit ut homo iustus cõtemptui
sit oĩb. et quia putabit᷑ semet
ipi nõ posse defendere. habebr̃
prosegniet in herte. Qui aũt
fuerit itus inimieũ hic fortis

Expanded text:
damno id ipsum quod commodat inter damno id ipsum quod commodat inter non accipiat a paupere, ut si quid ipse praestiterit, eo bonum sit, quod fuerit gratuitum. maledicenti benedicto respondeat, numquam ipse maledicat, ne uerbum malum prne quando inimicum sua culpa faciat, et si quis extiterit tam proteruus, qui bono et iusto faciat iniuriam, clementer ac moderate ferat et ultionem suam non sibi adsumat, sed iudicio dei reseruet. innooentiam semper et abique custodiat. quod praeceptum non ad hoc tantum ualet, ut ipse iniuriam non inferat, sed ut inlatam sibi non uindicet. sedet enim maximus et aequissimus iudex, speculator : ac testis omnium. hunc homini praeferat, hunc malit de causa sua pronuntiare, cuius sententiam nemo effugere potest nec defensione cuiusquam nec gratia. ita nt ut homo iustus contemptui sit omnibus, et quia putabitur se ipsum non posse defendere, habebitur pro segni et inerte. qui autem fuerit ultus inimicum, hic fortis,
Abbreviated transcription (Latin):
re ẽe fallacẽ atq abrp̃a quã se¬
quit᷑ ueritate discedere in hac
iustitie uitutũq oĩum uia nlħ
mendatio locus ẽ. Itaq uiator
ille uerus ac iustus nõ dicet. il¬
liro lucilianũ homini amico a
familiari nõ est mentiri meum
nõ ẽẽ mentirisuũ. Nec aliquan¬
do cõmittet. ut lingua ĩt̾pred a¬
animi assensu et cogitatione di¬
scordet. Iecuniã si quã credite¬
rit nõ accipiãt usurã. ut et bene¬
ficiũ sic income . ꝙ succurrit ne¬
cessitati et abstineat se prorsus
alieno: In hoc enĩ gnͣe officii deb̾
suo ẽe contentus quẽ oportet.
Alias ne proprio qui dẽ parcere
ut bonũ faciat Plus aũt accipe
ꝙͣ dederis iuiustũ ẽ Qd̾ qui fa¬
cit insidiabit᷑ quodãmͦ ut exal¬
t̾ius necessitate p̃retur. At ui¬
stus nũquã p̃t̾mittet. quoni¬
nus aliqurd iniẜicordcͨt faci¬
at. nec inquinabit se hiꝰ mõi
questu s efficiet. ut sine ullosuo

Expanded text:
re esse fallacem atque ab ipsa quam sere esse fallacem atque ab ipsa quam sequitur ueritate discedere: in hac iustitiae uirtutumque omnium uia nullus mendacio locus est. itaque uiator ille uerus ac iustus non dicet illud Lucilianum: homini amico et familiari non est mentiri meum,non esse mentiri suum nec aliquando committet ut lingua interpres animi a sensu et cogitatione discordet. pecuniam si quam crediderit, non accipiat usuram, at et beneficium sit incolume. quod succurrit necessitati et abstineat se prorsus alieno. in hoc enim genere officii debet suo esse contentus, quem oporteat alias ne proprio quidem parcere. ut bonum faciat: plus autem accipere quam dederit iniustum est. quod qui facit, insidiatur quodammodo, ut ei alterius necessitate praedetur. at iustus numquam praetermittet quominus aliquid misericorditer faciat, nec inquinabit se huiusmodi quaestu, sed efficiet ut sine ullo suo
Abbreviated transcription (Latin):
nichil omĩnosciunt ioq
pmꝰ pro sũma scĩa p̾ferunt. aut
qui no ꝓspiciunt etiã que sciũt.
aut qͣm se putant seire que ne¬
sciunt inepte. arrogant᷑q desi¬
piunt. Nos gͦ ut ãpositũ reu̾¬
tani. quibsolis a deo ueritas
reuelataẽ. et celitus ipͣa sapĩa ẽ
faciamꝰ. que iubet illuminator
ñr deus. Sustineamꝰ inuicem
et labores huiꝰ uite mutuis ad¬
ium̃itis prͣoferamꝰ. Nec tam̃ si ꝙͥd
boui opis fecerimꝰ. glłiam captenꝰ
exeo ma̾net eñi deus opatorem
iustitie nõ tebere ẽe iactantẽ. nec
ño mandatis celestib obsequen¬
di qͣmstudio placendi huma¬
nitatis officio functus ẽe uideat᷑.
habratq iã preciũ głie qd̃ capta¬
uit. nec premiũ celestis illiꝰ auͣt
diuine mercedis accipiat. Ce¬
tera queobẜuare cultores dei
debent. facilia sunt illis uirtu¬
tib cõprehensis nõ mentiã¬
tur. uinqua decipiendi autɨ
nocendi causa. Nõ est eñi fas
eũ qui ueritati studeat in aliqͣ

Expanded text:
nihil omnino sciunt idque ipsum pro summa scientia praeferunt aut qui non per-. spiciunt etiam quae sciunt aut qui quoniam se putant scire quae nesciunt, inepte adroganterque desipiunt. nos ergo, ut ad propositum reuertamur, quibus solis a deo ueritas reuelata et caelitus missa sapientia est, faciamus quae iubet inluminator noster deus. sustineamus inuicem et labores huius uitae mutuis adiumentis perferamus nec tamen, si quid boni operis fecerimus, gloriam captemus ei eo. monet enim deus operatorem iustitiae non oportere esse iactantem, ne non tam mandatis caelestibus obsequendi quam studio placendi humanitatis officio functus esse uideatur habeatque iam pretium gloriae, quod captauit, nec praemium caelestis illius ac diuinae mercedis accipiat. cetera quae obseruare cultor dei debet facilia sunt illis uirtutibus conprehensis. non mentiatur umquam decipiendi aut nocendi causa. est enim nefas eum qui ueritati studeat in aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
rantẽ ac ꝑpetuã uoluntatẽ letitiã
ũo insolent se efferens gaudiũ
metũ aut̃ nimiã et excetente
modũ cautionẽ: Ita fit ut ca que
tollenda ẽẽ censent. nõ tollant
s tẽpent./ Si quidẽ nominatm̃¬
mͦ immuutant. res ip̃e mauent.
Eogͥ inprutentes reuoluunt.
quo ꝑipatetici ratione ꝑueniũt.
ut uicia qm̃i tolli nõpossunt
me die tẽpanda sint. Errant gͦ
quia nõ efficiunt. qd̾ uolunt
et longo aspͦtoq circuitu meã

Expanded text:
rantem ac perpetuam uoluntatem, laetitiam uero insolenter se efferens gaudium, metum autem nimiam et excedentem modum cautionem. ita fit ut ea quae tollenda esse censent non tollant, sed temperent, siquidem nomina tantummodo immutant, res ipsae manent. eo igitur inprudentes reuoluuntur quo Peripatetici ratione perueniunt, ut uitia quoniam tolli non possunt, medie temperanda sint. errant ergo, quia non efficiunt quod uolunt, et longo asperoque circuitu
Abbreviated transcription (Latin):
tã ornata tã magna: neq di
sponi neq fieri neq ordinari.
sine aliquo prutentissimo aucto¬
re nõ potuit./ et ea ip̃a ratio qua
cõstare ac regi oĩa sentiunt sol¬
lertissime m̃tis artificẽ ꝯfitetur.
Hominũ cã mundũ et oĩaque
ĩeo sunt ẽẽ facta stoici loqunt᷑.
Idẽ nos diuine lictere docent.
Enauit gͦ democritus qͥ uer¬
mieuloꝵ mͦ putauit effusos
ẽẽ de t̾ra. nullo auctore nulla¬
q ratione. Cur eñ formatus
sit homo. diuini sacram̃ti est:
ꝙͦ qr ille scire nõ poterat. huma¬
nã uitã teduxit adnichilus.
Ad uirtutẽ capessendã nascit
homines Anstotiles desseruit.
Idẽ nos monem̾ ac discim̃ a ꝓ¬
phetis. Falsus gͥanstippus. qui
hominẽ uoluptati hoc malestã¬
quã pecudẽ subiugauit: Immor¬
tales eẽ animas feretites ⁊ pla¬
to disputauerunt. Hec uo ꝓpͥa
ẽ in nr̃a religione doctrina. Eigo
dicearcus cũ democrito er¬
rauit. qui ꝑire cũ corpore ac

Expanded text:
tam ornata, tam magna neque tam ornata, tam magna neque fieri neque disponi et ordinari sine aliquo prudentissimo auctore potuit et ea ipsa ratio qua constare ac regi omnia sentiuntur, sollertissimae mentis artificem confitetur. hominum causa mundum et omnia quae in eo sunt esse facta Stoici loquuntur: idem nos diuinae litterae docent. errauit ergo Democritus, qui uermiculorum modo putauit effusos esse de terra nullo auctore nullaque ratione. cur enim formatus sit homo, diuini sacramenti est, quod quia ille scire non poterat, humanam uitam deduxit ad nihilum. ad uirtutem capessendam nasci homines Ariston disseruit: idem nos monemur ac discimus a prophetis. falsus igitur Aristippus, qui hominem uoluptati hoc est malo tamquam pecudem subiugauit. inmortales esse animas Pherecydes et Plato disputauerunt: haec uero propria est in nostra religione doctrina. ergo Dicaearchus cum Democrito errauit, qui perire cum corpore ac
Abbreviated transcription (Latin):
ligeret ĩuuũ ac redigeret in
corpꝰ. is ꝓfecto nõ dissentisset
a nob̾. S hoc nemo facereñ
a deo.. leq eĩ põt alit repudia¬
re que falsa sunt. eligere ac ꝓ¬
bare que uera. S si uł casuid
efficeret: certissime ph̾aretur.
Et quãuis nõ poss̾ diuinis te¬
stimoniis illa defendere.tamẽ
se ip̃a ueritas illustraret suolu¬
mine. Quare ĩcredibilis ẽ er¬
ror illoꝵ: qui cũ aliquã sectã
ꝓbauerint. eiq Addixeiliut ce¬
teras dãnaͤnt tãquã falsas et
iuanes. armantq se ad p̾lian¬
dũ.nec quid defentere tebeãt
scientes: nec quid refutare. in¬
cursantq passim sine delectũ
omĩa que afferunt quicũq
dissentiunt. Ob has eoꝵ ꝑti¬
uacissimas ꝯtentiones: nulla
extitit ph̾ia que ad uerũ ꝓpiꝰ
accederet. nã ꝑticulati ueritas
ab his tota cõp̾hensaẽ. Factũ
le carminib apparet. Errant
gͥ quiuł oĩa sua spõte nataeẽ
dixerunt. uł minutis semini¬
b cõglobatis. qm̃ tanta res ⁊

Expanded text:
ligeret in unum ac redigeret in corpus, is profecto non dissentiret a nobis. sed hoc nemo facere nia deo. neque enim potest aliter repudiare quae falsa sunt, eligere ac probare quae uera: sed si uel casu id efficeret, certissime philosopharetur, et quamuis non posset diuinis testimoniis illa defendere, tamen se ipsa ueritas inlustraret suo lumine. quare incredibilis est error illorum qui cum aliquam sectam probauerint eique se addixerint, ceteras damnant tamquam falsas et inanes armantque se ad proeliandum nec quid defendere debeant scientes nec quid refutare incursantque passim sine dilectu omnia quae adferunt quicumque dissentiunt. ob has eorum pertinacissimas contentiones nulla extitit philosophia quae ad uerum propius accederet: nam particulatim ueritas ab iis tota conprehensa est. factum lae carminibus apparet. errant igitur qui uel omnia sua sponte nata esse dixerunt uel minutis seminibus conglobatis, quoniam tanta res,
Abbreviated transcription (Latin):
Ne sunt uie cõstanti¬
ne imꝑator. ꝑ quas hu¬
manã uitã ꝓgredi necesse
ẽ.Una que incelũ ferat.⁊
altera que iͣnferos depͥmat:
quas et poete ĩ carminibus
et phi in disputationibꝰ sius
induxerunt. et quidẽ płu
alterã uirtut᷑e ẽẽ uoluerũt.
alterã iuicioꝵ. eãq que sit as¬
signata untutib. primo adi¬
tu ẽẽ et arduã et cõfragosa
in qua siquis difficultate ⁊¬
suꝑata insũmũ eius euaẜ̾it.
Habere eũ de cetero planum
iter. lucroũ/ amenũq campũ.
et om̃is laboꝵ suoꝵ cape fructꝰ
uberes. atq iocundos. quos
aũt primi aditus difficultaᷤᷤ
det̾ruerit. eos in illã iuicioꝵ uã
labiatq deflectere que pͥmo
in gressusit quasi amena mł¬
toq tritior deute cĩrinea pau¬
lo ulteriꝰ procerint amenitati
illuis specie repente subduci:
exoriri aũt uiã pcipitẽ̾: nunc
saxis aspã. nunc obductã senti¬
bi. nunc gurgatib inf̾cisam łuł
torrentib rapida. ut labore here

Expanded text:
e sunt viae Constantine imperator per quas humanam vitam progredi necesse est: una, quae in coelum ferat; altera, quae ad inferos deprimat; quas et poetae in carminibus, et philosophi in disputationibus suis induxerunt. Et quidem philosophi alteram virtutum esse voluerunt, alteram vitiorum: eamque quae sit assignata virtutibus, primo aditu esse et arduam, et confragosam; in qua si quis, difficultate superata, in summum ejus evaserit, habere eum de caetero planum iter, lucidum amoenumque campum, et omnes laborum suorum capere fructus uberes atque jucundos. Quos autem primi aditus difficultas deterruerit, eos in eam vitiorum viam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena, multoque tritior, deinde cum in eam paulo ulterius processerint, amoenitatis ejus speciem repente subduci: exoriri autem viam praecipitem, nunc saxis asperam, nunc obductam sentibus, nunc gurgitibus intercisam, vel torrentibus rapidam, ut laborare
Abbreviated transcription (Latin):
ne iuldicet sescire que sciat fa¬
tebitur nescire que nesciat. Re¬
cte gͦ alioꝵ substulit disciplinas
s nõ recte fundauit suã. Ignora¬
tio eni rerũ oĩum no potest esse
sapientia. cuiꝰ est scite ꝓpriũ Itaq
cũ philosophos expugnauerit
ac docũit nichileos scire. Ip̃tqͦ
qui alios rep̃hendit qd̃ nesciãt.
ipe debet sciens esse. Cũ aũt ni¬
chilsciat. que ꝑuersitas. que ⁊¬
ue iusolentia ẽ obro xp̃m ꝓhilo¬
sophũ ꝯstituere. ꝓpt̃ qd̃ cetos
tollatᷤ possunt eñĩ respondere.
si nicbil nos scire cõuĩentis. et
ideo nõ ẽẽ sapientes. quia nich
sciamꝰ gͦ netu quitẽ sapiens es
quia te quoq ꝯfiteris nichil
scire. Quid gͦ promouit arche¬
silas. nͥ ꝙ ꝯfectis om̃ib philo¬
sophis se quoq ip̃m eodẽ mucͦ¬
ne transfixit.¬

Expanded text:
nihil, dicet se scire quae sciat, fatebitur nescire quae nesciat. recte ergo aliorum sustulit disciplinas, sed non recte fundauit suam. ignoratio enim rerum omnium non potest esse sapientia, cuius est scire proprium. ita cum philosophos expugnauerit ac docuerit nihil eos scire, ipse quoi. nam qui alios reprehendit, quod nesciant. , ipse debet sciens esse: cum autem nihil sciat, quae peruersitas quaeue insolentia est ob id ipsum se philosophum constituere propter quod ceteros tollat? possunt enim sic respondere: \'si nihil nos scire conuincis et ideo non esse sapientes, quia nihil sciamus, ergo ne tu quidem sapiens es, quia te quoque confiteris nihil scire: quid ergo promouit Arcesilas nisi quod confectis omnibus philosophis se quoque ipsum eodem mucrone trans fixi
Abbreviated transcription (Latin):
anuo inimicisint. si sunt ali¬
qua necessitate copulati qua¬
inimici curaut demones dos
uõtiment, aut diidemonas
fugare nõ possunti ecce aliqͥs
instinctu demonis pritus de¬
m̃tit et feit᷑ insanit. ducamꝰ
hunc in iouis opfimi maximi
templũ. Uł quia sauare hoĩes
iuppit̾ nescit. in escula pii uel
apollinis fanũ. iubeat utrius¬
libet sacerclos deisui nomine
ut nocens ille sp̃s excedat ex
uulgus deos ẽẽ opinãtur.
deniq si cõstituãt᷑ in medio
et is quẽ cõstat incursum
de monis ꝑpeti et delphicia
pollinis uates: eodem modo
dei nom̃ horrebunt et tã cele¬
rit̾ excedet de uate suo apol¬
lo. quã ex hominesp̃s ille de¬
momacus: et adiurato fuga¬
toq deo suo. uates inppetuũ
conticescet. Ergo iͣdem sunt
demones quos fatent̾ execͣa¬
dos ẽẽ tem dii quib suppli

Expanded text:
an uero inimici sint. si sunt alian uero inimici sint. si sunt aliqua necessitudine copulati, quainimici, cur aut daemones deos non timent aut dii daemonas fugare non possunt? ecce aliquis instinctu daemonis percitus dementit effertur insanit: ducamus hunc in Iouis Optimi Maximi templum uel, quia sanare homines Iuppiter nescit, in Aesculapi uel Apollinis fanum. iubeat utriuslibet sacerdos dei sui nomine ut nocens ille spiritus excedat ex uulgus deos esse opinatur? denique si constituantur in medio et is quem constat incursum daemonis perpeti et Delphici Apollinis uates, eodem modo dei nomen horrebunt et tam celeriter excedet de uate suo Apollo quam ex homine spiritus ille daemonicus et adiurato fugatoque deo suo uates in perpetuum conticescet. ergo idem sunt daemones quos fatentur execrandos esse, idem dii, quibus suppli
Abbreviated transcription (Latin):
sistere aut cõgredi nõ potest / s
aiunt hoc deos nõ metu. ueru
odio facere quasi quisquã pos¬
sit odisse. nisi eũ qui aut no¬
ceat aut possit nocere/ immo
ũo congruens maiestatifuit:
ut eos quos oterant p̾sentib
eos possunt inquib celestẽ no¬
tam uidennt. nec his nocere
quos signũ immortale muni¬
erit tã quã in expugnabił mu¬
rus. lacessunt eos ꝑhomines ⁊
manib ꝑsequiuit᷑ alienis. quoᷤ
ꝓfecto si ẽẽ confitent᷑ uĩcimus
Necesse ẽ enĩuerã ẽẽ hanc reli¬
gione. que et rationẽ demonũ
nouit / et astictia intellegit
et uimretundit et eos sp̃ali¬
bi armis domitos ac sub ac¬
tos cadere sibi cogit. si negãt
testimoniis poetaꝵ ac philo¬
sophoꝵ refellent᷑ ꝙͦ si ẽẽ⁊ ma¬
los ẽẽ infitias nõ eunt: quid
supẽ nisi ut alios dicãt dos
alios demonasᷤ ex ponunt
gͥ nob̾ differentias generis
utriusq: ut sciamꝰ quid colẽ¬
dumi. quid execrandũ sit. Ha¬
beant ne int̾ se aliqd cõsortiũ.

Expanded text:
sistere aut congredi non potest. sed aiunt hoc deos non metu, uerum odio facere: quasi quisquam possit odisse nisi eum qui aut noceat aut possit nocere. immo uero congruens maiestati fuit ut eos quos oderant, praesentibus eos possunt in quibus caelestem notam uiderint nec iis nocere quos signum immortale munierit tamquam inexpugnabilis murus, lacessunt eos per homines et manibus persecuntur alienis. quos profecto si esse conStentur, uicimus. necesse est enim ueram esse hanc religionem, quae et rationem daemonum nouit et astutiam intellegit et uim retundit et eos spiritalibus armis domitos ac subactos cedere sibi cogit. si negant, testimoniis poetarum ac philosophorum refellentur. quodsi esse et malos esse infitias non eunt, quid superest nisi ut alios esse dicant deos, alios daemonas? exponant igitur nobis differentiam generis utriusque, ut sciamus quid colendum, quid exsecrandum sit, habeantne inter se aliquod consortium
Abbreviated transcription (Latin):
uident. Quis aũt potest ꝓiu᷑te¬
renisi deus. Tidemꝰ tam̃ anid
ipsũ quod iactant fieri potuẽit
ut homines nascerent᷑ e terra.
Si ꝯsideret aliquis quanͣdiu
et quib modis educet᷑ infans
intelleget profecto nõ potuisse
terrigenas illos pueros siñ ullo
educatore nutrir. Fuisset enim
necesse cõplurib mensib iacere

Expanded text:
uiderit. quis autem potest prouidere nisi deus? uideamus tamen an id ipsum quod dictitant fieri potuerit, ut homines nascerentur e terra. si consideret aliquis quamdiu et quibus modis educetur infans, intelleget profecto non potuisse terrigenas illos pueros sine ullo educatore nutriri. fuit enim necesse conpluribus mensibus iacere
Abbreviated transcription (Latin):
legem bene uiuendi. ciuiꝰ capita capita
longe dissonant: aut scientiani
uite agenxe inqua nichil aliiro
efficitur ꝯtraria sepe dicendo quã
ut nemo quicquã sciat. Quero
enĩ utrũ ne achademia pħram
arbitror. qd̾ si est/ nichil ergo¬
illorũ cadit in phiaz que ut
ab rogat. artẽ nullã putat.⁊
rationẽ subuertit. regulam
deprauat scientiã funditus
nichil explicantẽ cadere no
possunt. Nulla it aq ratiorił
scientia uł lex bene uiuendi.
phis fue̾rat ignota. nã illa f̾re
plex sibiq tota ꝯtrariaẽ. Et
sicut unus ẽ huiꝰ mundi cõsti¬
tutor et rector deus: una ueri¬
tas: ita unã ẽẽ ac simplicem
sapientiã necesse est. Quia qͥc¬
quid ẽ ueni ac bonũ pͦfectum
ẽẽ nõ potest. nisi fuerit singu

Expanded text:
legem bene uiuendi, cuius capita longe dissonant, aut scientiam uitae agendae, in qua nihil aliut efficitur contraria saepe dicendo quam ut nemo quicquam sciat? quaero enim utrumne Academiam philosophiam arbitror. qillorum cadit in philosophiam,abrogat, artem nullam putat, rationem subvertit, regulam depravat, scientiam funditus t adhuc nihil explicantem cadere non possunt. Nulla itaque ratio, vel scientia, vel lex bene vivendi, uae philosophis fuerat ignota. Nam illa terreplex, sibique tota contraria est. Et sicut unus est hujus mundi constitutor et rector Deus, una veritas: ita unam esse ac simplicem sapientiam necesse est, quia quidquid est verum, ac bonum, id perfectum esse non potest, nisi fuerit sin gu
Abbreviated transcription (Latin):
suspendit᷑. neq quasi filiꝰ hoĩs
minas patit᷑. Cacharias etĩa
sie tradidit. Et intuebinitur
mme quẽ transfixerunt ¶Itez
dauid ĩ psalmo xxi. Effode¬
runt manus uieas et pedes
meos. dinumerauerũt oĩa
ossa mea ip̃i aũt cõteplati
sunt et uirdenuit me.et di
illa passurus post annos in¬
mille et quinquaguita tot
eñi colligiuit᷑ annia regno ⁊¬
dauid usq adcrucẽ xp̃i.S
et salomon filius eiꝰ qui iero¬
solimã cõoidit. ip̃am piturã
ẽẽ in ultionẽ sce crucis ꝓpheta¬
uit:Qxͦsi auertimini a me dĩc
dñs et nõ custodieritis ueri¬
tatẽ meã: reiciam isrlꝰ aterra
quã dediillis et zomũ hauc ɨ¬
quã edificaui illis ĩ nomine
meo ꝓicia illam ex om̃ib. et
ꝑiũ popło. et domꝰ hec erit deẜ¬
ta et omĩs qui transieͬt ꝑ illã
admirabit᷑. et dicet ꝓpt̾ quam
rem deus fecit t̾re huic ⁊ huie
domui hec malas dicent. quia
illũ in humilitate magna ꝓpt̃

Expanded text:
suspenditur neque quasi filius hominis suspenditur neque quasi filius hominis minas patitur. Zacharias etiam sic tradidit: et intuebuntur in me, quem transfixerunt. item Dauid in psalmo XXI: effoderunt manus meas et pedes meos, di-numerauerunt omnia ossa mea: ipsi autem contemplati sunt et uiderunt me et diuilla passurus post annos mille et quinquaginta, tot enim colliguntur anni a regno Dauid usque ad crucem Christi. sed et Solomon filius eius, qui Hierosolymam condidit, eam ipsam perituram esse in ultionem sanctae crucis prophetauit: quodsi auertimini a me, dicit dominus, et non custodieritis ueritatem meam, reiciam Israhel a terra quam dedi illis, et domum hanc quam aedificaui illis in nomine meo, proiciam illam es omnibus, et perium populo, et domus haec erit deserta, et omnis qui transiet per illam admirabitur et dicet: propter quam rem deus fecit terrae huic et huic domui haec mala? et dicent: quia illum in humilitate magna: propter
Abbreviated transcription (Latin):
consequet᷑ multos et fortium
druidet spolia. ꝓpterea ꝙ tra¬
ditus ẽ ad mortẽ et ĩt̾ faci¬
norosos deputatus ẽ. et ip̃e
peccatũ multorũ ꝑtulit. et
ꝓꝑ facinora illoꝵ traditus
ẽ dauid quoq in psalmo.
xcui. Captabunt ĩ anima
iusti et sanguinẽ in nocẽtẽ
cõdemnabunt. et factus ẽ
mͥ dñs in refugiũ. Itẽ iereĩaᷤ
Dñe significa mͥ et cognoscã.
tunc urdi meditationes eoꝵ.
ego sicut agnus sine malitia
ꝑductus sũ ad uictimã. ĩme
cogitauerunt cogitationem¬
dicentes. Uenite mittamus
lignũ in ꝑanẽ eiꝰ. et eradamus
de terra uitã eiꝰ. et nom̃eiꝰ non
erit ĩ memoria amplius. Lig¬
nũ au̾t crucẽ significat. et pa¬
nẽ corpus eiꝰ. quia ip̃e est cibus
pependit. de quatam̃ aꝑtius
ip̾e moyses in de utero nomio
ita p̾dicauit et erit pendens
uita tua ante oculos tuos. ⁊
timebis die ac nocte. et non
credes uite tue ide rursus ĩ
numens nõ quasi homo dnͣs

Expanded text:
consequetur multos, et fortium consequetur multos, et fortium dividet spolia; propterea quod traditus est ad mortem, et inter facinorosos deputatus est: et ipse peccatum multorum pertulit, et propter facinora illorum traditus est. David quoque in psalmo XCIII: Captabunt in animam justi, et sanguinem innocentem condemnabunt, et factus est minus in refugium. item Hieremias: domine, significa mihi, et cognoscam. tunc uidi meditationes eorum: ego sicut agnus sine malitia perductus sum ad uictimam: in me cogitauerunt cogitationemdicentes: uenite, mittamus lignum in panem eius et eradamus a terra uitam eius et nomen eius non erit in memoria amplius. lignum autem crucem significat et panem corpus eius, quia ipse est cibus pependit. de qua tamen apertius ipse Moyses in Deuteronomio ita praedicauit: et erit pendens uita tua ante oculos tuos, et timebis die ac nocte et non credes uitae tuae, idem rursus in Numeris: non quasi homo dominus
Abbreviated transcription (Latin):
teuub son. Itẽ desilentio eiusᷤ
ꝙͦ usq ad mortẽ ꝑtiuaciter
tenuit. Ysaias iterũ sic locu¬
tus ẽ. Sie ouis adimmolan¬
dum adductus ẽ. et sicut ag¬
nus corã tondentibse sine ⁊¬
uoce. sic nõ aperuit os suum.
Et sibilla supra dicta. Et co
laphos accipiens tacebit. ne
ronaspinea coronet. Eai lor a¬

Expanded text:
. item de silentio eius, quod usque ad mortem pertinaciter tenuit, Esaias iterum sic locutus est: sicut ouis ad immolandum adductus est et sicut agnus coram tondentibus sine uoce, sic non aperuit os suum. et Sibylla supralaphos accipiens tacebit, ne rona spinea coronetur. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
deliu postea ueniet dabunh aũt
deo alapas manib incestis. et
impurato ore expuent uenena¬
tos sputoͣs dabit uo aduerbera
simplicit̾ sanctũ dorsũ. Eic ano

Expanded text:
delium postea ueniet; dabunt autem Deo alapas manibus incestis et inpurato ore exspuent uenenatos sputus; dabit uero ad uerbera simpliciter sanctum dorsum. Et co
Abbreviated transcription (Latin):
impetu cõcitant᷑ auimũ infuro¬
rẽ. quanto illic impetu curritur.
ut hi amplius spectaculi exhi¬
beant. qui spectandi gr̃a ueniũt.
cũea clamare et efferri et exilire
cepint. Nitanda gͦ spectaculai
omĩa. nõ solũ nequid uiciorum
pectorib ĩ sitorat. quesedata et ⁊¬
pacifica ẽẽ debent. S ne cuius¬
us nos uoluptatis. cõsuetuto de¬
lingͥat. Et adeo atq a bonis opibꝰ
auertat. Nam ludorũ celebratio¬
nes deorũfesta sunt. siquidẽ obua¬
tales eorũ uł tẽporũ nouoꝵ
dedicationes sunt cõstituti.
Et primitus uenerationes:
que uocant᷑ munera. saturo
sunt attribute. Ludi aũt sce¬
nici libero patri. Cutenses uͦ
neptuo. Paulatim tam̃ et
cet̾is diis. idem onos tribui
cepit singuliq nominib eoꝵ

Expanded text:
impetu concitantur animi in furoimpetu concitantur animi in furorem, quanto illic impetu curritur, ut iam plus spectaculi exhibeant qui spectandi gratia ueniunt, cum exclamare et efferri et exsilire coeperint. uitanda ergo spectacula omnia, non solum ne quid uitiorum pectoribus insidat, quae sedata et pacifica esse debent, sed ne cuius nos uoluptatis consuetudo deleniat et a deo atque a bonis operibus auertat. nam ludorum celebrationes deorum festa sunt, siquidem ob natales eorum uel templorum nouorum dedicationes sunt constituti. et primitus quidem uenationes, quae uocantur munera, Saturno sunt attributae, ludi autem scaenici Libero, circenses uero Neptuno. paulatim tamen et ceteris diis idem honos tribui coepit singulique ludi nominibus eo
Abbreviated transcription (Latin):
cesta regum malorũ et cõtma¬
ta scelera demõstrant: Hystri¬
onũ quoq impiroicissimi mo¬
tus. quid aliud et sibidines
docent. et instigant. quorum
eneruata corpora et ĩmuliebre
ĩ cessũ habitũq mollita. etiam¬
impudicitias feminas ĩ houe¬
stis gestib mentiunt᷑. Quidde
mimis loquar corruptelarũ
p̃ferentib disciplinã qui docẽt
adulteria dũ fuguuuut. et simu¬
latris erudiunt. Ac uoͣ qͣuidiu¬
uenes aut uirgines faciant.
cũ hec fieri sine pudore et specta¬
Admonent᷑ utiꝗ quid facere
possint. et ĩfłamant᷑ libroine.
que aspectu maxime cõcitatur.
ac se quisq ꝓsexu in ilł ymagi¬
nib p̃figurat. Probãtq illat
dũ rident. et adherentib uiciis
corruptõres adcubicula reu̾tũt᷑
Nec pueri mͦ quos p̃maturis ⁊¬
icis imbui nõ oportet. s etiã
senes. quos peccare iam nõ recet.
Cirtensũi quoq loͣlorũ ratioꝵ
quid aliro habet̾ nisi lenͥtate.
uanitatẽ in sauiã. Tanto nãq⁊

Expanded text:
cesta regum malorum, et cothurnata scelera demonstrant. Histrionum quoque impudentissimi motus quid aliud, nisi libidines et docent, et instigant? quorum enervata corpora, et in muliebrem incessum habitumque mollita, impudicas foeminas inhonestis gestibus mentiuntur. Quid de mimis loquar corruptelarum praeferentibus disciplinam? qui docent adulteria, dum fingunt, et simulatis erudiunt ad vera? Quid juvenes aut virgines faciant, cum haec et fieri sine pudore, et spectaadmonentur utique quid facere possint et inflammantur libidine, quae aspectu maxime concitatur, ac se quisque pro sexu in illis imaginibus praefigurat probantque illa, dum rident, et adhaerentibus uitiis corruptiores ad cubicula reuertuntur, nec pueri modo, quos praematuris uitiis imbui non oportet, sed etiam senes, . quos peccare iam non decet. circensium quoque ludorum ratio quid aliut habet nisi leuitatem uanitatem insaniam? tanto namque
Abbreviated transcription (Latin):
rit a deo hanc potentia ut im¬
bios urat. iustis optẽpet. lec
tam̃ quisquã pictet animas
post mortẽ ꝓtinꝰ irdicari oe
ĩuna cõmuniq custodia de¬
tinent᷑. tonec tempus adue¬
uiat. quo maximꝰ uidex meiͣ¬
toꝵ faciat exam̃. Tum quoꝵ
fuerit ꝓbata iusticia: Hipre¬
iuium immortalitatis accipi¬
ent quoꝵ aũt peccata et sce¬
lera detecta. nõ reẜgent. s cũ
impiis in easdẽ tenebras recõ¬
dent̾. Id certa supplicia destina

Expanded text:
it a deo hanc potentiam, ut impios urat, iustis temperet. nec tamen quisquam putet animas post mortem protinus iudicari: omnes in una communique custodia detinentur, donec tempus adueniat quo maximus iudex meritorum faciat examen. tum quorum fuerit probata iustitia, hi praemium immortalitatis accipient, quorum autem peccata et scelera detecta, non resurgent, sed cum inpiis in easdem tenebras recondentur ad certa supplicia destina
Abbreviated transcription (Latin):
uanitate phi losophorum
priñcipes dep̾hendant᷑ quid illoᷤᷤ mĩores
putabimꝰ: niquã sibi tã sapiẽ¬
tes uideri solent: quã cũ pecu¬
nie cõtẽptu gloriant᷑. fortis aĩ¬
mus. s expecto quid faciant. a
quo ille cõtep̾tus euadat. tra¬
dita sibi aparentib patrimoĩa
tãquã malũ fugiunt. ac teserũt
et ne intẽpestate naufragium
faciant: ĩtranquilloͣse ultro pci¬
pitant. nõ uirtute ẜ ꝑu̾sometu
fortes. sieut illi qui cũ timent ne
ab hoste iugulent᷑ ipsise iugulãt
ut mortẽ morte deuitent. Sicisti
unde pͥutant gloriam liberalitatiᷤ

Expanded text:
uanitate ipsi philosophorum principes deprehendantur, quid illos minores putabimus? numquam sibi tam sapientes uideri solent quam cum pecuniae contemptu gloriantur. \'fortis animus.\' sed expecto quid faciant et quo ille contemptus euadat. tradita sibi a parentibus patrimonia tamquam malum fugiunt ac deserunt et ne in tempestate naufragium faciant, in tranquillum se ultro praecipitant, non uirtute, sed peruerso metu fortes, sicut illi, qui cum timent ne ab hoste iugulentur, ipsi se iugulant, ut mortem morte deuitent. sic isti unde possent gloriam liberalitati
Abbreviated transcription (Latin):
q diffusus ab esse nͣusquam
potest. semꝑ utiq supuacua
ẽ s uerentur ne omĩs illorũ
religio in anis sit et uana.si
nichil inp̃senti uideant qd̾i
adorent: et ideo simulacraꝯ
stituunt. que quia mortuoꝵ
st̃ ymagines. similia st̃ mor¬
tius om̃i eni sensu carent.
dei aũt met̾nũ uiuentis ui¬
uũ et sensibile debet ẽẽ simu¬
lacrũ. ꝙͦsi adsimilitudine id
nom̃ accepit qͣui possunt ista

Expanded text:
 diffusus abesse numquam potest, semper utique superuacua est. sed uerentur ne omnis illorum religio inanis sit et uana, si nihil in praesenti uideant quod adorent, et ideo simulacra constituunt, quae quia mortuorum sunt imagines, similia sunt mortuis: omni enim sensu carent. dei autem m aeternum umentis uiuum et sensibile debet esse simulacrum. quod si a similitudine id nomen accepit, qui possunt ista
Abbreviated transcription (Latin):
mmie ẽe uirũ bonũ : dẽ etia
negat simplicis et aꝑti hoĩes
ẽe ambire simulare aliquid et
p̾rtẽdere aluro agere urderi cũ
al iud agat p̾starese alteri. finge
quod sibi p̾stet. S malitiosipo¬
tius et astiti et fallacis et sb¬¬
doli. Quomͦ gͦ defend̾et. quomi¬
nus ambitiosa illa hospitalttaᷤᷤ
malitiaeẽt. Tu mͥ ꝑomĩs portaᷤᷤ
circũcurses et aduenientes ppło¬
rum atq urbiũ pͥncipes domum
tuã in uites. ut peos apud ciues
eoꝵ potentiã ꝯsequare uelis q
te iustu et humanũ et hospitalẽ

Expanded text:
me esse virum bonum. Idem etiam negat, simplicis et aperti hominis esse, ambire, simulare aliquid, et praetendere, aliud agere videri, cum aliud agat; praestare se alteri fingere, quod sibi praestet: sed malitiosi potius, et astuti, et fallacis, et subdoli. Quomodo ergo defenderet, quominus ambitiosa illa hospitalitas malitia esset? tu mihi per omnes portas circumcurses, ut aduenientes populorum atque urbium principes domum tuam inuites, ut per eos aput ciues eorum potentiam consequare, uelisque te iustum et humanum et hospitale
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃e lictere quẽ admodũ penas im¬
pii sint daturi. Nam quia pec̃a
ĩ corporib contraxerunt. Rur¬
sus carne induent᷑. ut ĩcorpori¬
b piaculũ soluant. et tam̃ non
erit caro illa quã deus homini
suꝑiecerit. huic t̾rene similis acͥ
ĩ solũbilis ac
pmanens inet̃nũ ut sufficere
possit cruciatib et ignisempit̃¬
no. cuiꝰ natura diuersa ẽ ab hoc
nr̃o quo aduite netessaria utim̃.
qui nisi alicuiꝰ mat̾ie fomree ala¬
tur extinguit᷑. At ille diuinꝰ ꝑse
alimͣtis. Nec admixtu ẜet fumũ
s est purus ac liquidus et ĩaque
modũ fluidus. nõ eñi ui aliqua
sursũ uersus urgef̾sĩe ñr quem
labes t̾re cͥorporis quo tenetur.
et fummꝰ int̾nuxtus exilire cogit.
et adcelestẽ naturã eũ trepidatio
ne subuolare. ide gͥ diuinus

Expanded text:
e litterae quemadmodum poenas impii sint daturi. nam quia peccata in corporibus contraxerunt, rursus carne induentur, ut in corporibus piaculum soluant: et tamen non erit caro illa, quam deus homini superiecerit, huic terrenae similis, sed insolubilis ac permanens in aeternum, ut sufficere possit cruciatibus et igni sempiterno, cuius natura diuersa est ab hoc nostro, quo ad uitae necessaria utimur, qui nisi alicuius materiae fomite alatur, extinguitur. at ille diuinus peralimentis nec admixtum habet fumum, sed est purus ac liquidus et in aquae modum fluidus: non enim ui aliqua sursum uersus urguetur sicut noster, quem labes, terreni corporis quo tenetur et fumus intermixtus exsilire cogit et ad caelestem naturam cum trepidatione mobili subuolare. idem igitur diuinus
Abbreviated transcription (Latin):
te deoꝵ cultorib auge¬
Atur: nũquã uo ne inp̃a qͥdẽ
re homines et inquinari sacͥ¬
ficio possunt auerti aũt non
rossunt: a dequalet em̃ uisua
ueritas quis ẽ tandẽ tã excors
tãq cecus qui nõ iideat ĩ utia
sit parte sapientia: s illi mali¬
tia et furore cecant᷑ ne uiteant
stultiͦs eẽ arbitrant᷑ ꝙͣ cũ habe¬
ant in potestate supplicia uitare.
cruciari tam̃ et emori malunt.¬
cũ possuit ex eoipso puidere non
ẽẽ stultitiã in quã tanta hoĩu
milia ꝑorbem totũ una et pari
mente consentiant. Si enĩfemi¬
ne sexus ĩ firmitate labuntur.
nam int̾dũ isti muliebrẽ auͣt
anilẽ suꝑstitionẽ uocant. uiri
certe sa punt si pueri si adole¬
scentes in prouidi sunt ꝑetatẽ
maturi certe ac senes hñt stabi¬
le iudiciũ: si una ciuitas desipit¬
ro: cetere utiq ĩ innumerabiles
stulte ẽẽ nõ possunt . Si una pro¬
uintia una natio prudentia caret.
ceteras om̃es habere intellegẽ¬

Expanded text:
de deorum cultoribus augeatur, numquam uero, ne in ipsa quidem re homines et inquinari sacrificio possunt, auerti autem non possunt a deo: ualet enim ui sua ueritas — quis est tandem tam excors tamque caecus quin uideat in utra sit parte sapientia? sed illi malitia et furore caecantur, ne uideant, stultosque esse arbitrantur qui cum habeant in potestate supplicia uitare, cruciari tamcum possint ex eo ipso pervidere non esse stultitiam, in quam tanta hominum millia per orbem totum una et pari mente consentiant. Si enim foeminae sexus infirmitate labuntur nam interdum isti muliebrem aut anilem superstitionem vocant, viri certe sapiunt. Si pueri, si adolescentes improvidi sunt per aetatem, maturi certe ac senes habent stabile judicium. Si una civitas desipit, caeterae utique innumerabiles stultae esse non possunt. Si una provincia, una natio prudentia caret, caeteras omnes habere intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
et uastet aliena.: Itẽsi arcdor li¬
bidinũ cõprimat᷑. omĩs etas
et sexus retinebit suã sc̃itate.
nemo quicquã pirdendũ aut ɨ¬
pacief᷑ aut faciet. Ergo uniu̾sa
scelera et flagitia. his cõmotio¬
nib uirtute sedatis. ex honii¬
nũ uita moribq tollentur. qͦ
sedatio cõmotionũ et affectuũ
hanchabet rationẽ. ut omnia
recta faciamꝰ. Om̃e gͥ uirtutis
officiũ est nõ peccare quo ꝓfecto
fungi nõ potest qui deũ nescit.
qm̃ ignoratioeiꝰ a quobonaori¬
unt᷑. inprudentẽ impingat ⁊¬
inuicianecesse est: Itaq ut bre¬
uius et si gnificantius. utrius¬
q reisuma officia det̾minem.
scietia ẽ dm nosse: uirtus cole¬
re. inillo sapientia. in hoc iusti¬
.tia continetur.

Expanded text:
et vastet aliena. Item si ardor liet vastet aliena. Item si ardor libidinum comprimatur, omnis aetas et sexus retinebit suam sanctitatem; nemo quidquam pudendum aut patietur, aut faciet. Ergo universa scelera et flagitia, his commotionibus virtute sedatis, ex hominum vita moribusque tollentur. Quae sedatio commotionum et affectuum hanc habet rationem, ut omnia recta faciamus. Omne igitur virtutis officium est, non peccare. Quo profecto fungi non potest, qui Deum nescit: quoniam ignoratio ejus, a quo bona oriuntur, imprudentem impingat in vitia necesse est. Itaque ut brevius et significantius utriusque rei summa officia determinem, scientia est, Deum nosse, virtus, colere: in illo sapientia, in hoc justitia continetur.
Abbreviated transcription (Latin):
entia peedat uirtute: uirtusse¬
quaf᷑ scientiã. Quia nichil ꝓdẽ
cognitio nͥ et actio subsequatur¬
scientiã. oratius gͥ paulo meliꝰ.
Uirtus ẽ uiciũ fugere et sapiẽtia
pͥma. S inepte ꝙ eã ꝯtrario ter¬
minauit. ut si diceret bonũ est ꝙͣ
malunõ est. eũ em̃ qurdsit uir¬
tus nescio. ne uitiu quidẽ quid
sit scio. Utrũq gͥ indiget defini¬
tione. quia natura rei talis est.
ut utrũq aut intellegi aut ño
intellegi sit necesse. Uerũ nosi
faciamꝰ ꝙ ille debuit. uirtus est
iram cohibere. cuproitatẽ cõpe¬
scere librouiẽ refrenare. idẽeniz
uiciũ fugere. Nam fereomnia
que fiunt iniusteatq improbe.¬
abhis oriunt᷑ affectib. Si enim
cõmotionis huiꝰ que ira dr uupe¬
tus retundaf᷑. om̃s hominum
cõtentiones malo sopient᷑.i le¬
mo insroiabif̾ nemo ꝓsiliet ad
nocendũ. Ite si cupiditas tempe¬
ref᷑. nemo t̾ra mariq crassabitur
nemo exercitũ duce ut rapiat

Expanded text:
entia praecedat uirtutem, uirtus seentia praecedat uirtutem, uirtus sequatur scientiam, quia nihil prodest cognitio, nisi et actio subsequatur. Horatius igitur paulo melius: uirtus est uitium fugere et sapientia prima, sed inepte, quod eam contrario terminauit, ut si diceret: \'bonum est quod malum non est\'. cum enim quid sit uirtus nescio, ne uitium quidem quid sit scio. utrumque igitur indiget definitione, quia natura rei talis est, ut utrumque aut intellegi aut non intellegi sit necesse. uerum nos faciamus quod ille debuit. uirtus est iram cohibere, cupiditatem conpescere, libidinem refrenare: id est enim uitium fugere. nam fere omnia quae fiunt iniuste atqab his oriuntur affectibus. Si enim commotionis hujus, quae ira dicitur, impetus retundatur, omnes hominum contentiones malae sopientur; nemo insidiabitur, nemo prosiliet ad nocendum. Item si cupiditas temperetur, nemo terra marique grassabitur, nemo exercitum ducet, ut rapiat
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ĩ itinerecelebrando nichil ꝓdẽ
ua nosse nͥconatus ac uires sup¬
petant ambulandi. Ita uͬo scien¬
tia nichil ꝓdest si uirtus ꝓpria de¬
ficiat. Aã fere etiã hiͥ qui peceãt
et si no ꝑfecte tam̃quid sit bonu
et malĩ sentiunt. et quotiens a-¬
liquid improbe faciunt. peccare
sesciunt. et it̃ocelare nitinitur.
Red cũ eos boni natura et mali
ño fallit cupiditate mala uincũ¬
tur ut peccent. quiꝰ de est ilł uiitꝰ
ro est cupiditas recta et honesta
faciendi. Ex hoc gͥ apparet ali¬
iud ẽẽ scientiã boni maliq ali¬
ud urtutẽ. ꝙ potest ẽẽ scientia
sine uirtute. sicut ĩplurimis phi¬
losophoꝵ fuit inquo qm̃ recte ad
culpã ꝑtinet no fecisse que scie¬
ris recte recte uoluptas praua
et uiciosus animꝰ quẽ ignoratõ
excusare nõ potest punief. Ergo
sicut uirtus ñõ est bonu ac ma¬
lum scire.Ita uirtus EUnũ facer̃
malũ no facere. et tam̃ scientia
sic eũ iuitute cõiunctaẽ. ut sci¬

Expanded text:
go in itinere celebrando nihil prodest uiam nosse, nisi conatus ac uires suppetant ambulandi, ita uero scientia nihil prodest, si uirtus propria deficiat. nam fere etiam u qui peccant, etsi non perfecte, tamen quid sit bonum et malum sentiunt, et quotiens aliquid improbe faciunt, peccare se sciunt et ideo celare nituntur. sed cum eos boni et mali natura non fallat, cupiditate mala uincuntur, ut peccent, quia deest illis uirtus, id est cupiditas recta et honesta faciendi. ex hoc igitur apparet aliut esse scientiam boni malique, aliut uirtutem, quod potest esse scientia sine uirtute, sicut in plurimis philo-_ sophorum fuit. in quo, quoniam recte ad culpam pertinet non fecisse quae scieris, recte uoluntas praua et uitiosus animus, quem ignoratio excusare non potest, punietur. ergo sicut uirtus non est bonum ac malum scire, ita uirtus est bonum facere, malum non facere. et tamen scientia sic cum uirtute coniuncta est, ut sci
Abbreviated transcription (Latin):
nichilq in homine ẽẽ dicunt. qd
nõ magna ratione ac prut entia
sit innatũ. Recte id qurce̾ si sigu¬
larũ ueros t̾minos scirent: Itaq
hanc ip̃am iram coteni diciuit ẽẽ
iurtute. tãquã nemo possit adu̾sꝰ
hostẽ fortit dimicare. nͥ ira fuit
concitatus. In quo plene osten¬
dunt. nec quro sit uirtus scire se.
nec turpe hõitribuerit irã deus.

Expanded text:
nihilque in homine esse dicunt, quod non magna ratione ac providentia sit innatum. Recte id quidem, si singularum rerum veros terminos scirent. Itaque hanc ipsam iram, cotem dicunt esse virtutis, tanquam nemo possit adversus hostes fortiter dimicare, nisi fuerit ira concitatus. Quo plane ostendunt, nec quid sit virtus scire se, nec cur homini tribuerit iram Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
tereret. Itaq renascieas puta¬
ueruunt. et tenuo a duter̃ re¬
uolui. ad infantiã regredit uñ
etiã plato de a ĩadisẜens ex hoc
ait posse cognosci aĩas ẽẽ immõ¬
tales. atq diuinas. ꝙͦ. inpueris
mobilia sint ingenia et adper¬
piendũ facilia. qͦ ea que discant
ita celerit̾ rapiant. ut nõtunc
pͥmũ discere illa uiceant᷑. s reco¬
guoscere atq reminisci. In quo
uir sapiens poetis i neptissime
credidit.

Expanded text:
teret. Itaque renasci eas putateret. Itaque renasci eas putaverunt, et denuo ad uterum revolvi, atque ad infantiam regredi. Unde etiam Plato de anima disserens, ex hoc ait posse cognosci animas esse immortales atque divinas, quod in pueris mobilia sunt ingenia, et ad percipiendum facilia; quod ea quae discant, ita celeriter rapiant, uti non tunc primum discere illa videantur, sed recognoscere, atque reminisci: in quo vir sapiens poetis ineptissime credidit.