comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uxta cariathiarimꝰ: de qua supͣ diximꝰ: In terp̃tatꝰq
masephã. speculatio ł contemplatio siue in tentio:
⁊ locus uidicii: saphath enim ÷ iudicare est: & be¬
ne conuenit iste locus cam scõ uiro: qui plebem si¬
bi cõmissã insusticia & ueritate uidicauit: & sũ¬
ma prudentia gub̾nauit. lulit autẽ samuel agnũ
lac̾tantem unum÷ & obtulit illum holocaustum
dño: & clamauit samuel ad dñm ꝓ isrł : & exaudi

Expanded text:
 de qua supra diximus. Interpretaturque Masphat speculatio, vel contemplatio, sive intentio, vel locus judicii. Saphat enim judicare est. Et bene convenit iste locus tam sancto viro, qui plebem sibi commissam in justitia et veritate judicavit et summa prudentia gubernavit. « Tulit autem Samuel agnum lactantem unum, et obtulit illum holocaustum Domino. Et clamavit Samuel ad Dominum pro Israel, et exaudi
Abbreviated transcription (Latin):
citata sit siue ꝑꝑ luctum suꝑ uiris becbsamitib
ibi fac̾tum : siue ꝓpt̾ distinc̃tionẽ ciuitatis abel.
beth macha de qua exclamauit mulier sapiens
ad ioab dicens: qui in terrogant in terrogent inr
abela: sic itaq in tellegendum ẽ: qđ ab urbȩ mu¬
rata usq ad uillam que erat absq muro : &usq
ad abe magnum: deder Int mures suꝑ quem
id est suꝑ luctum posuerunt archam dñi: quȩ
erat usq in illã diẽ in agro iosuȩ bechsamitis:
fuit gͥ in agro illius: donec in cariathiarim ducta
est : Quod dictum ẽ de eis. qui uidere archam dñi
reuersam de terra philistinoꝵ occisi sunt: c̃ non es
re in different̾ accipit᷑: Nam & ex uno greco
qđ est laos: soles utrumq trans ferri sed michi
uidetur eẽ. distantia: qđ impͥore cõmate uersi¬
natu significat : ut sit sensus: quia de obtimati¬
do popłs a longȩ stabat & orabat: solus moyses as¬

Expanded text:
citata sit, sive propter luctum super viris Bethsamitis citata sit, sive propter luctum super viris Bethsamitis ibi factum, sive propter distinctionem civitatis Abel Bethmacha, de qua exclamavit mulier sapiens ad Joab, dicens: « Qui interrogant, interrogent in Abela . » Sic itaque intelligendum est quod « ab urbe murata usque ad villam quae erat absque muro, et usque ad Abel magnum, dederint mures. Super quem, id est, super luctum, posuerunt arcam Domini quae erat usque in illam diem in agro Josue Bethsamitis. Fuit igitur in agro illius donec in Cariathiarim ducta est. Quod dictum est de eis qui videre arcam Domini, reversam de terra Philisthinorum, ausi sunt, cum non essre indifferenter accipitur: nam ex uno Graeco, quod est λαός solet utrumque transferri. Sed mihi videtur esse distantia quod in priore commate versinatu significat, ut sit sensus, quia de optido , populus a longe stabat et orabat, solus Moyses as
Abbreviated transcription (Latin):
ternam scientiam dñi archam portant: quatenus
ꝑ hoc ꝓpinquoꝵ necessitatib condolentes a cepto
rectitudinis ltinerȩ non declinent: quoꝵ nimirũ
gr̃a mentẽ nr̃am tenerȩ debes seo reflec̾tere non
debet: ne hȩc eadem mens aut si affectu non tan¬
gitur dura sit. aut plus tac̾ta si in flec̾titur remis¬
sa: Post reuersionẽ arcas de cerra philistim: Seqͥt᷑
scͥptura dicens: Hi sunt aũt ani aurei: quos reddi¬
derunt phylistim ꝓ delic̾to dño: atotus unum :
gara unum : ascałon unum : gech unum : acca¬
ron unum : & reliqͣ Quinq anos & quinq mu¬
res: haȩ qͥnq ciuitates dederunt : Reliquȩ aũt
ciuitates ꝓuntiaꝵ & uillȩ: que erant absq muro:
mures cantum dederunt: id circo dicit᷑ ab urbe nui
seqͥtur & usq ad abel magnũ suꝑ quẽ posuer̃ archã
dĩ: ab el magnum ciuitas est in termino isrt̃ ab el
magnum id circo uocat᷑ cum antea bethsamis uo¬

Expanded text:
ternam scientiam Domini arcam portant, quatenus ternam scientiam Domini arcam portant, quatenus per hoc propinquorum necessitatibus condolentes, a coepto rectitudinis itinere non declinent. Quorum nimirum gratia mentem nostram tenere debet, sed reflectere non debet, ne haec eadem mens aut si affectu non tangitur, dura sit: aut plus tacta, si inflectitur, remissa. Post reversionem arcae de terra Philisthiim sequitur Scriptura dicens: « Hi sunt autem ani aurei, quos reddiderunt Philisthiim pro delicto Domino. Azotus unum, Gaza unum, Ascalon unum, Geth unum, Accaron unum, etc. » Quinque anos et quinque mures hae quinque civitates dederunt. Reliquae autem civitates provinciarum et villae quae erant absque muro, mures tantum dederunt. IdcircEt usque ad Abel magnum super quem posuerunt arcam Domini. » Abel magnum civitas est in termino Israel. Abel magnum idcirco vocatur, cum antea Bethsamis vo
Abbreviated transcription (Latin):
gloriam & ignobilitatẽ: ꝑ in famiam & bonã fa¬
mam ut seductores & ueraces: & cet̾a: Si gͥ ad
ȩterni solis habitationẽ tendimus: dignũ ꝓfec̾to
est. ut de dei ltinerȩ ꝓcarnalib affectib non de¬
clinemus: tota enĩ uircutȩ pensandum ẽ: qđ
uaccȩ dei plaustro sub positȩ ꝑgunt & gemunt:
Pant ab in timis mugitus: & cam̃ de ltiners non
reflectunt gressus: Amorẽ qui dẽ ꝑ conpassionẽ
sentiunt: sed colla posteriꝰ non deflectunt Sic
nimirum p̃dicatores dei. sic fideles quiq ẽs̃. in¬
tra scãm aeccłiam debent: ut & conpatiant᷑ ꝑxi¬
mis ꝑ caritatẽ & tam̃ dȩ uia dei non exorbitent
mȩs ꝑgere est : cum suꝑna scientia ad in cernȩ
lucis habitaculum ꝓpinquare: sed cunc uere beth¬
sames tendimus: cum uia rectitudinis gͣdientes:
ad uicina erroris latera ꝓ affẽc̾tri pignoꝵ ñ de¬
dinamꝰ: sic namq nunc necesse ẽ. ut in cedere
debeant: qui sacrȩ legis iugo sub positi iam ꝑ in¬

Expanded text:
gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam, ut seductores et veraces, » etc. Si igitur ad aeterni Solis habitationem tendimus, dignum profecto est ut de Dei itinere pro carnalibus affectibus non declinemus. Tota enim virtute pensandum est quod vaccae Dei plaustro suppositae pergunt et gemunt, dant ab intimis mugitus, et tamen de itinere non reflectunt gressus. Amorem quidem per compassionem sentiunt, sed colla posterius nnimirum praedicatores Dei, sic fideles quique esse intra sanctam Ecclesiam debent, ut compatiantur proximis per charitatem, et tamen de via Dei non exorbitent mis pergere, est cum superna scientia ad internae lucis habitaculum propinquare. Sed tunc vere Bethsamis tendimus, cum via rectitudinis gradientes ad vicina erroris latera pro affectu pignorum non declinamus. Sic namque nunc necesse est ut incedere debeant, qui sacrae legis jugo suppositi jam per in
Abbreviated transcription (Latin):
filius sobal appellat᷑ cariathiarim: & in terp̃ta¬
tur ipsa cariathiarim ciuitas uł uilla siluarum:
De qua ciuitate mystice in psalmo scriptũ ẽ  In¬
ueniam loc̃ dño : tab̾naculum deo iacob Ecce au¬
diumus ea in efracha: in uenimꝰ ea in campis
silue: Locus enim dñi est cab̾naculum pectoris
cristiani popłi: & atria aedesiȩ catholicȩ: quȩ ills:
tam quã celum semꝑ in habitat: Ciuitas enm silua¬
rum idẽ conuentus gentium: efficit᷑ locus aptus
ad suscipiaendã archam añ: in domum uidelicet
abinadab: qui interp̃tat᷑ pat̾ m̃s spontaneus: qui cũ
interp̃tat᷑: collis uł sublimitas: ibi eleataꝵ filius abi¬
nadab constituit᷑ sacerdos: ut custodiat archam dñi
Eleatar quippe aĩ aduitoriũ int̾piȩtat᷑ : & bens qͥ
custodit archam dñi: dĩ aduitorium dicto᷑: quia

Expanded text:
filius Sobal appellatur Cariathiarim . Et interpretafilius Sobal appellatur Cariathiarim . Et interpretatur ipsa Cariathiarim civitas vel villa silvarum. De qua civitate mystice in psalmo scriptum est: « Inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob. Ecce audivimus eam in Ephrata, invenimtabernaculum pectoris Christiani populi, et atria Ecclesiae catholicae, quae ille tanquam coelum semper inhabitat. Civitas enim silvarum, id est, conventus gentium, efficitur locus aptus ad suscipiendam arcam Domini in domum videlicet Abinadab, qui interpretatur Pater meus spontaneus, qui cum interpretatur collis vel sublimitas. Ibi Eleazar filius Abinabad constituitur sacerdos, ut custodiat arcam Domini. Eleazar quippe Dei adjutorium interpretatur. Et bene qui custodit arcam Domini, Dei adjutori
Abbreviated transcription (Latin):
Adñi : Qd̃ aũt post quam ꝑcussi sunt uiri bethsami¬
te eoqd in digne uiderent archam dñi. miserunt
eam ad cariathiarim: qd significare melius potest:
quã translationẽ cestamenti dñi apopło uidaico ad
gentes: quia cum illi a patrũ orbita deuiantes
carnali obseruantia & pharisaicis suꝑsticionib
legem fedarent: saluatoris dic̾ta sꝑnebant: & ꝑ
ministros noui testamenti uerbum salutis illis p̃¬
dicari penitus recussabant. Undȩ dicunt ad eos
apłi : post resurrec̾tionẽ dñi: uobis in quiuno: opor¬
tebat primũ recipi uerbũ dĩ sed quia noliustis &
in dignos uos iudicastis aeterne uitȩ : ecce conu̾ti¬
mur ad gentes : Cariathiarim quȩ & cariadbal
dicit᷑: ciuitas: saltuum una de urbibus galagnita¬
rum. ꝑtinens ad tribum uidȩ : euntibus as he¬
lia dipspolim: In miliario uono: de hac fuit uri¬
as ꝓpheta quem interfec̃ ioachim in ierłm: sic̃
leremias scribit ÷ sed in paralipomenon libro:

Expanded text:
 Quod autem postquam percussi sunt viri Bethsamitae, eo quod indigne viderent arcam Domini, miserunt eam ad Cariathiarim; quid significare melius potest quam translationem Testamenti Domini a populo Judaico ad gentes? Quia cum illi a patrum orbita deviantes, carnali observantia, et Pharisaicis superstitionibus legem foedarent, Salvatoris dicta spernebant, et per ministros Novi Testamenti verbum salutis illis praedicari penitus recusabant. Unde dicunt ad eos apostoli post resurrectionem Domini: « Vobis, inquiunt, oportebat primum praedicare verbum Dei: sed quia noluistis, et indignos vos judicastis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes . » Cariathiarim, quae et Cariadbal dicitur, civitas est saltuum, una de urbibus Gabaonitarum, pertinens ad tribum Judae, euntibus ad Heliopolim in milliario nono. De hac fuit Urias propheta, quem interfecit Joachim in Jerusalem, sicut Jeremias scribit. Sed in Paralipomenon libro
Abbreviated transcription (Latin):
riorib hi qui archam dei captiuauer̃: Hȩc pęna sig¬
num uidet᷑ quia siqui susceꝑint testamentum
dei: & posteriora uitȩ dilexer̃: ex ipsis iustissimȩ
uanitate non exuant: similes sunt hostib illis.
qui arcram testamenti captiuã ulsta ẏdola sua po¬
suer̃ & illa quidẽ uet̾a etiam nolentib cadunt: qr
om̃is caro fenũ & claritas homunis ut flos feni aru¬
it fenũ. flos eiꝰ decidit: archa dñ manet in ȩternum
secretũ scilices testamentũ regni cęloꝵ: ubi ẽ uerbũ¬

Expanded text:
riora hi qui arcam Dei captivaverunt, haec poena sigriora hi qui arcam Dei captivaverunt, haec poena signum videtur, quia si qui susceperint testamentum Dei, et posteriora vitae dilexerint, ex ipsis justissime cvanitate non exuant, similes sunt hostibus illis qui arcam testamenti captivam juxta idola sua posuerunt: et illa quidem vetera etiam nolentibus cadunt, quia omnis caro fenum, et claritas hominis ut flos feni. Aruit fenum, flos decidit: arca autem Domini manet in aeternum, secretum testamentum regni coelorum: ubi est ae
Abbreviated transcription (Latin):
nis dĩ sui. Introier̃ tenplũ & in uenerunt da¬
gonẽ ꝓstratũ atq confrac̾tum : Caput eius
duȩq manus ab scissȩ sunt: statim ut cestam̃¬
tum dñi ꝑuenit in gentib. confestim ydola
quȩ deceptum possidelunt orbem distructa sũt :
abscisa significat᷑: a quo initiũ peccati fuit : qd̾ ue¬
ro in limine: ut certum scilicet p̃finitũq sui ido¬
latria finẽ agnosceret: Limes eñi finẽ itineris sig
nificat: etiam & illuo ad magnã ꝑtinet significa¬
tionẽ in ipsa runa dagon dei sui atq fractura:
qđ dorsum illius solũ inuenerunt fractis eius om̃i¬
bus menbris: Dorsũ quippe fugã significat: qͥcumq
eñĩ fuguint: ꝑsequentib dorsum dant: unde & scͥp¬
cumẽ de hostib: qm̃ pones eos dorsum: ubi sunt
eñi ydola : ꝑierunt: & si aliqͣ remanentia ab aliqͥb
abscondunt᷑ : fugiunt: qđ aũt ꝑcussi sunt in postȩ¬

Expanded text:
nis dei sui, introierunt templum, et invenerunt Danis dei sui, introierunt templum, et invenerunt Dagonem prostratum, atque confractum caput ejus, duaeque manus abscisae sunt? Statim ut testamentum Domini pervenit in gentibus, confestim idola, quae deceptum possidebant orbem, destructa sunt, abscisa significatur, a quo initium peccati fuit. Quod vero in limine, ut certum scilicet praefinitumque sui idololatria finem agnificat; etiam et illud ad magnam pertinet significationem, in ipsa ruina Dagon dei sui atque fractura, quod dorsum illius solum invenerunt, fractis omnibus membris. Dorsum quippe fugam significat. Quicunque enim fugiunt persequentibus dorsum dant. Unde et scriptum est de hostibus, Quoniam pones eos dorsum. Ubi sunt idola? Perierunt; et si aliqua remanentia ab aliquibus absconduntur, fugerunt. Quod autem percussi sunt in poste
Abbreviated transcription (Latin):
hylistim aũt tulerunt archam dei & asporta¬
uerunt eam alapide ad uitoris in atotum : &
reliqua: Lapis ad uitorii dicit᷑ locus ille in quo
posuit samuel lapidem unum in cermashath &
inter sem : sic̃ in sequentib de monstiat᷑: a totus
que & astod dicitur: est usq hodie nobile mu¬
nicipiũ palestinȩ ꝓuintiȩ: &e una de quinq ci¬
uitatibus allophiloꝵ: de creca quidẽ cribiniuide
non retenta tam̃ ab ea: quia nequaquã ueteres
Raccolas potiuit expellere Incerp̃tatu aũt ignis
patrui mei : uel in cendium: & bene incendim
patris locus ille dicit᷑: ubi ydolum dagon con¬
sistebat: quia aduentus arcae dĩ in a totum :
in cendiũ erat diaboli: patͥs om̃ium iniquoꝵ
Dagon in terp̃tat᷑ piscis cristicie: significans hos¬
tem antiquum: qui in mare istius mundi possi-¬
tus de uorat peccatores : quẽ liber iob leuiatahn
& beemoth nuncupat : Sed qͥd ẽ qđ dum posu¬
issent archam phylistim dñi. in templũ dago¬

Expanded text:
hilisthiim autem tulerunt arcam Dei, et asportaverunt eam a lapide adjutorii in Azotum, » et reliqua. Lapis adjutorii dicitur locus ille in quo posuit Samuel lapidem unum inter Masphat et inter Sem, sicut in sequentibus demonstratur. Azotus, quae et Astro dicitur, est usque hodie nobile municipium Palestinae provinciae, et una de quinque civitatibus Allophylorum, decreta quidem tribui Judae, non retenta tamen ab ea, quia nequaquam veteres potuit accolas expellere. Interpretatur autem ignis patris mei, vel incendium. Et bene incendium patris locus ille dicitur, ubi idolum Dagon consistebat: quia adventus arcae Dei in Azotum, incendium erat diaboli, patris omnium iniquorum. Dagon interpretatur piscis tristitiae, significans hostem antiquum, qui in mare istius mundi positus, devorat piscatores. Quem liber Job Leviathan et Behemoth nuncupat. Sed quid est quod dum posuissent arcam Domini Philisthiim in templum Dago
Abbreviated transcription (Latin):
gustasse ionathan: & sorte dephensũ uix p̃cibus
popłi liberatum. Unde manifesto patet in digere
illum qui uoluptatib atq in lecebris mundi su¬
ꝑat᷑ : scõꝵ suffragiis & frat̾nis orationib: quia
quanto maiore ꝓteruia contͣ unanimȩ consiliũ
eccłi astice regulȩ refragatus ẽ : tanto maiore egoe
aucilio plurimoꝵ: ut qui suo merito saluari ñ
potest: alioꝵ de uotis p̃cibus reconciliatus ab in¬
stante ꝑicło liberet᷑: defetigatus est popłs nimis :¬
& uersus ad p̃dam tulit oues & boues & uitulos
& mactauer̾ in terra. comedit que popłs cum
sanguinȩ ÷ Nuntiauer̃ aũt saul dicentes : qđ po¬
płs peccasset dño comedentes cũ sanguine qui
ait÷ p̃uaricati estis : uoluite ad mę iãm nunc
saxum grande: & dixit saul : disꝑgimini inuul¬
gus & dicite eis: ut educat ãme unus qͥsq bouẽ
suum & arietem : & occidite suꝑ istud & uescimuni.

Expanded text:
gustasse Jonatham, et sorte deprehensum vix populi gustasse Jonatham, et sorte deprehensum vix populi precibus liberatum. Unde manifeste patet indigere illum qui voluptatibus atque illecebris mundi superatur, sanctorum suffragiis et fraternis orationibus, quia quanto majore protervia contra unanime consilium ecclesiasticae regulae refragatus est, tanto majore eget auxilio plurimorum: ut qui suo merito salvari non potest, aliorum devotis precibus reconciliatus ab instante periculo liberetur. « Defatigatus est populus nimis, et versus ad praedam, tulit oves, et boves, et vitulos, et mactaverunt in terra, comeditque populus cum sanguine. Nuntiaverunt autem Saul, dicentes quod populus peccasset Domino, comedentes cum sanguine. Qui ait: praevaricati estis, volvite ad me jam nunc saxum grande. Et dixit Saul: Dispergimini in vulgus, et dicite eis ut adducat ad me unusquisque bovem suum et ariet
Abbreviated transcription (Latin):
Non utiq ad uidendum in luminati qͥ ante ui¬
debat : sed ad discernendũ quia uetita cetigerat:
Tunc eñi casus illȩ. sic̃ & adam fecto: illũ atten¬
tum reodiditq confusum : Quo facto. monet᷑
om̃s in lecebras uoluptatum in seculo deberȩ con¬
cempnere is qui deo nititur miliaue: & sp̃s sc̃i par¬
ticeps iam fac̾tus spiritalib castris se in serit pug¬
naturus Quod bene ionathȩ nom̃ expͥmit: Int̃¬
p̃tatur enĩ colunbs donum ł donũ dñi. rec̾te
quidẽ ille columbe ł anm̃i donũ dictair. qui gr̃a
sp̃s sc̃i accepta. mundi parat sꝑnerę in lecebras:
Non eñi potest contia allophilos spiritales id est
ad uersus pͥncipes cenebrarũ uirilib animis con¬
currȩre: qui ad huc huiꝰ mundi neglegit dulcediñe
declinare. Mel eñĩ distillant labia meretͥcis: hoc
est uoluptas carnalis delectationem ingerit illici¬
tam: de qua putat᷑ uĩsta misticos in tellectus. hunc

Expanded text:
Non utique ad videndum illuminati, qui ante viNon utique ad videndum illuminati, qui ante videbat; sed ad discernendum, quia vetita tetigerat. Tunc enim casus ille, sicut et Adam, fecit illum attentum, reddiditque confusum. Quo facto monetur omnes illecebras voluptatum in saeculo debere contemnere is qui Deo nititur militare, et Spiritus sancti particeps jam factus, spiritalibus castris se inserit pugnaturus. Quod bene Jonathae nomen exprimit. Interpretatur enim, columbae donum, vel donum Domini. Recte quidem ille columbae vel Domini donum dicitur, qui, gratia Spiritus sancti accepta, mundi parat spernere illecebras. Non enim potest contra Allophylos spiritales, id est adversus principes tenebrarum, virilibus animis incurrere, qui adhuc hujus mundi negligit dulcedinem declinare: « Mel enim distillant labia meretricis , » hoc est voluptas carnalis delectationem ingerit illicitam, de qua putatur juxta mysticos intellectus hunc
Abbreviated transcription (Latin):
tiquus simili modo impace eccłiȩ eos qui popłis
prȩsunt quoscũq potest ab instantia eruditio¬
nis auertere satagit: ne subditis dogma ueri¬
tatis impendant : quatenus illos in cautos leui¬
us deciꝑe possit: ꝑ in uidiam eñi diaboli mors
in trouut in totum orbem terraꝵ Imitant᷑ autem
eum qui sunt expare. unde & duplici reatu dia¬
bolus constringitur: hoc ẽ suꝑbis & in uidie suꝑ¬
biȩ. qua ipse cecidit in uidię. qua alios deicers
contendit. Phylistum enĩ in terp̃tant᷑ duplex rui¬
na. & ebrei cranseuntes: Non enim hic habemus
domũ manentẽ : sed ȩc̃nam requirimꝰ in cęlis:
Nterea saul dum ꝑgeret dimicaturus
ad uersus phylistũm indixit cuncto exercitui
ieiunium: quousq reuerterent᷑ apręlio.⁊ Sed io¬
natham filius eius suꝑ faciem agri mel uidens
extendit sũmitatẽ uirgę & in aixit in fauum
mellis & gustauit: & in luminati sunt oculi eiꝰ¬

Expanded text:
tiquus simili modo in pace Ecclesiae eos qui populis tiquus simili modo in pace Ecclesiae eos qui populis praesunt, quoscunque potest, ab instantia eruditionis avertere satagit, ne subditis dogma veritatis impendant, quatenus illos incautos lenius decipere possit. « Per invidiam enim diaboli mors introivit in totum orbem terrarum . » Imitantur eum enim qui sunt ex parte ejus. Unde et duplici reatu diabolus constringitur, hoc est superbiae et invidiae: superbiae, qua ipse cecidit; invidiae, qua alios dejicere contendit. Philisthiim enim interpretantur duplex ruina, et Hebraei, transeuntes. « Non enim hic habemus domum manentem, sed aeternam requirimus in coelis nterea Saul, dum pergeret dimicaturus adversus Philisthiim, indixit cuncto exercitui jejunium, quousque reverterentur a praelio. Sed Jonathas filius ejus, super faciem agri mel videns, « extendit summitatem virgae, et intinxit in favum mellis, et gustavit, et illuminati sunt oculi e
Abbreviated transcription (Latin):
quio significet : quam quã & sine ad ditamento
p̃positionis querere in cellagat ᷑ ad quirere: Ex quo
lucra uocantur & questus  Porro faber feriariꝰ
ñ inueniebatur in om̃i cerra istł Cauerant enim
phylistiim ne forte facerent ebrei gladium aut
ebreos possent suꝑare ꝓhibuer̾ ne faber ferrariꝰ
esset in om̃i terra isrł ne forte facerent gladium
aut lanceam: significat qd diabolus paitam ꝑpa¬
ganos. partim ꝑ herethicos. param ꝑ falsos cristia¬
nos ꝓhibere studeo: ne sint doctores in eccłia qͥs
spiitalia arma fabricantes ac commodent pugnans¬
tibus cristianis. pagani em̃i ut in historiis legim :
ꝓhibuerunt necristiam liberalib studiis quas
illi ꝓmaximo ducebant imbuerent᷑. & hereticos
similit̾ legimus ꝑsuad̾e pͥncipib gentium: ut
catholice fidei defensores in exilium gruđent :
quo facilius plebem pastore destitutã aueritate
auertere possint: Nunc & iam idem hostis an¬

Expanded text:
quid significet: quamquam et sine additamento quid significet: quamquam et sine additamento praepositionis, quaerere intelligatur acquirere; ex quo lucra vocantur et quaestus. Porro faber ferrarius non inveniebatur in omni Israel; caverant enim Philistiim ne forte facerent Hebraei gladium aut Hebraeos possent superare, prohibuerunt ne faber ferrarius esset in omni terra Israel, ne forte facerent gladium aut lanceam, significat quod diabolus partim per paganos, partim per haereticos, partim per falsos Christianos prohibere studet ne sint doctores in Ecclesia qui, spiritualia arma fabricantes, accommodent pugnantibus Christianis. Pagani enim ut in historiis legimus prohibuerunt ne Christiani liberalibus studiis, quae illi pro maximo ducebant, imbuerentur. Haereticos similiter legimus persuasisse principibus gentium ut catholicae fidei defensores in exsilium truderent, quo facilius plebem pastore destitutam a veritate avertere possent. Nunc etiam idem hostis an
Abbreviated transcription (Latin):
stabit tibi: steait gͦ & stabit: qđ in illo significatũ
est: sed non huic stabit: quia non in eternum ipse
fuerat regnaturus nec ꝓgenies eius: ut saltim ꝑpos¬
teros alterum alteri suecedentes: uideret᷑ impleri.
qđ dictum ẽ inȩcernũ: & querit in quit dñs sibi
hominẽ siue dauid siue ipsum mediatorẽ signifi¬
cans testamenti noui : qui figurabat᷑ in chrissnate
& iam in quo uncꝰtus est ipse dauio & ꝓgenies eiꝰ:
Non aũt quasi nesciat ubi sit ita sibi hominem
ds̃ querit: sed ꝑ hominẽ morȩ hominum loqͥt᷑.
quia & sic loquendo nos querit : non solũ enu
deo patri: uerum ipsi quoq unigenito eius. qui
uenit querere qđ ꝑierat: usq adeo iam eramus
noti: ut in ipso essemus elec̾ti ante constitutio¬
nem mundi: queret sibi gͦ dixit. suum habe¬
bit: Unde in latina lingua hoc uerbũ accipio
p̃positionem : & ad quirit dicit᷑: qd satis aꝑtum ẽ

Expanded text:
stabit tibi. Stetit ergo et stabit, quod in illo significatum stabit tibi. Stetit ergo et stabit, quod in illo significatum est; sed non huic stabit, quia non in aeternum ipse fuerat regnaturus, nec progenies eius, ut saltem per posteros alterum alteri succedentes uideretur inpleri quod dictum est: In aeternum. Et quaeret, inquit, Dominus sibi hominem; siue Dauid siue ipsum Mediatorem significans testamenti noui, qui figurabatur in chrismate etiam, quo unctus est ipse Dauid et progenies eius. Non autem quasi nesciat ubi sit, ita sibi hominem Deus quaerit; sed per hominem more hominum loquitur, quia et sic loquendo nos quaerit. Non solum enim Deo Patri. uerum ipsi quoque Unigenito eius, qui uenit quaerere quod perierat, usque adeo iam eramus noti, ut in ipso essemus electi ante constitutionem mundi. Quaeret sibi ergo dixit \'suum habebit\'. Unde in Latpraepositionem, et Acquirit dicitur, quod satis apertum est
Abbreviated transcription (Latin):
uicꝰtimas pacificas septem diebus expectabis :
donec ueniam adte & ostendam tibi quȩ ficies:
Non gͦ samuel suum prestolari ad uentum sauli
septem dierum temporȩ p̃cepit : seo ad offerendas
oblationes & in molandas uictimas pacificas se
abeo eis dem septem dieb uoluit expectari qđ
ille nequaquam fec̃ : & ideo merito culpat᷑ & stul¬
ticiȩ e logio denotat᷑: Quod aũt saul mandatũ
dñi crans gredienti. samuel ita dixissȩ legit᷑: stul¬
tȩ egisti nec custodisti mandata dñi dĩ cui quȩ
p̃cepit tibi: qđ si non fecisses iam nunc p̃parassẽt
dñs regnum cuum suꝑ isrł insempiternũ: sed
nequa quam regnũ tuum ultra consurged: que¬
siuit dñs sibi uirum iuxta cor suum. & p̃cepto
ei dñs ut esset dux suꝑ popłm suum eoqđ ñ ser¬
uaueris quȩ p̃cepit dñs .⁊ Non sic accipiendũ est.
naturum : & hoc postea noluerit seruarę peccanti
rauerat regnum eius in quo figura regni esset
ȩcerni : ideo addidit: & nunc regnũ tuum non

Expanded text:
ictimas pacificas septem diebus exspectabis, donec veniam ad te, et ostendam tibi quae facias. » Non ergo Samuel suum praestolari adventum Sauli septem dierum tempore praecepit, sed ad offerendas oblationes, et immolandas victimas pacificas se ab eo eisdem septem diebus voluit exspectari. Quod ille nequaquam fecit; et ideo merito culpatur, et stultitiae elogio denotatur. Quod autem Saul mandatum Domini transgredienti Samuel ita dixisse legitur: « Stulte egisti, nec custodisti mandatum Domini quod praecepit tibi: quod si non fecisses, jam nunc parasset Dominus regnum tuum super Israel in sempiternum; sed nequaquam regnum tuum ultra consurget. Quaesivit sibi Dominus virum juxta cor suum, et praecepit ei ut esset dux super populum suum, eo quod non servaveris quae praeceperit Dominus. Non sic accipiendum est, naturum, et hoc postea noluerit servare peccanti, rauerat regnum eius, in quo figura regni esset aeterni. Ideo addidit: Et nunc regnum tuum non
Abbreviated transcription (Latin):
legem extra castra manentes intellegunt: Iuos
cecidisse. amalechitȩ dicunt᷑: quia sic̃ ipsi tradias
eoꝵ circum cisionẽ amputauerunt & subsanna¬
tionem dei in cęlum ꝓiecerunt : Dixitq saul
chineo: abite receditȩ atq discedite neforte in¬
uoluam ce cum eo: t̃ueñi fecisti miscđiam cum
omib filiis isrł: cum ascenderent de egypto: chi¬
neuis ipse ẽ iethro cognatus moysi: de cuiꝰ mun̾e
generȩ erant chinei. qui descend̾ant ad amalechꝰ
& habitabant cum eo: Qui ittiq eoꝵ cũ sangui¬
neus erat: & hereditatẽ in eius terra habebat.
miscđiam uero chineus cum filiis isrł fecisse
dicit᷑: siue quia moysen fouit in terra madian
siue quia consiliũ dedit moysi qualiter multicu¬
dinem popłi gubernaret :¬

Expanded text:
legem extra castra manentes intelligunt: quos legem extra castra manentes intelligunt: quos cecidisse Amalecitae dicuntur: quia sicut ipsi tradunt, eorum circumcisionem amputaverunt et in subsannationem Dei, in coelum projecerunt. Dixitque Saul Cinaeo, abite, recedite atque discedite, ne forte involvam te cum eo. Tu enim fecisti misericordiam cum omnibus filiis Israel, cum ascenderent de Aegypto. Ceni ipse est Jethro cognatus Moysi, de cujus genere erant Cinaei qui descenderant ad Amalec, et habitabant cum eo, qui utique consanguineus eorum erat: et haereditatem in ejus terra habebat. Misericordiam vero Ceni cum filiis Israel fecisse dicitur, sive quia Moysen fovit in terra Madian, sive quia consilium dedit Moysi qualiter multitudinem populi gubernaret
Abbreviated transcription (Latin):
ergo audi uocem dñi: hȩc dic̃ dñs exercituum :
recensus. quȩcunq fecit. a malech istaheli: quomͦ
restict ei in uia cum ascenderet de egypto: Hunc
igitur uade & ꝑcute amalech & de molire uni¬
uersa eius: Non parchas ei: sed in terfice auiro
usq ad mulierẽ : & parlulum atq lactantẽ
bouem & ouem camelum & asinum: Ideo ium̃
EBtti a malech dñs iubet de moliri: ut nec in iuim̃¬
tis eius memoria fieret: dñs enĩ dixerat: se dele¬
turum memoriã amalech de sub celo id circo
p̃ciptauir sauli: ut eum penitus ad hominȩ usq
ad uimenta deleret: & quia eius memoria id
est amalech penitus delecha ñ fuit: saulis
peccatum & in obȩdientia in causa extiao: de
quo amalech lta in libro de utero nomis dicit:
memento quȩ fecerit tibi amalech in ua quars¬
do egrecliebaris ex egypto: quomodo occurrerit
tibi. & extemos agminis tui qui lapsi reside¬
bant ceciderit : Lassos hic ÷ ebrei in mundos secđm

Expanded text:
ergo audi vocem Domini. Haec dicit Dominus exercituum: ergo audi vocem Domini. Haec dicit Dominus exercituum: Recensui quaecunque fecit Amalec Israeli, quomodo restitit ei in via, cum ascenderet de Aegypto; nunc ergo vade et percute Amalec, et demolire universa ejus: non parcas ei, sed interfice a viro usque ad mulierem et parvulum atque lactantem, bovem et ovem, camelum et asi num. » Ideo autem jumenta Amalec Dominus jubet demoliri, ut nec in jumentis ejus memoria fieret Dominus enim dixerat se deleturum memoriam Amalec de sub coelo. Idcirco praecipitur Sauli ut eum penitus ab homine usque ad jumenta deleret. Et quia ejus memoria, id est Amalec, penitus deleta non fuit, Saulis peccatum et inobediequo Amalec ita in Libro Deuteronomii dicitur: Memento quae fecerit tibi Amalec in via quando egrediebaris ex Aegypto: quomodo occurrerit tibi, et extremos agminis tui qui lassi residebant, ceciderit. Lassos hic Hebraei immundos secundum
Abbreviated transcription (Latin):
Peccasse año & comedissȩ cum sanguine dicunt᷑:
quia mactatis uictimis non obtulerunt ad sc̃ua¬
rium sacerdotib iuxta legis p̃ceptũ ad ipem &
sanguinem: c̃uidelicet scũarium secum haberẽt:
uictimis quas ad suos esus p̃parabant: quando
uero scũarium p̃sens erat sanguis hostiarum suꝑ
altare dñi iubebat᷑ fundi: sic̃ est illud in libro
de utero nonui : Sanguinẽ hostiaꝵ tuarũ sun¬
des in altari: carnib aũt ipsȩ uesceris. Qđ pre¬
fatus non fec̃ popłs: & id circo dicit᷑ dño peccassẽ
legatur aedificasse altare quando asamuele in¬
crepatus est : cur hic dicatur cunc pͥmũ cepit
edificare altarȩ dño aedificassȩ itaq antea le¬
gitur altarę : sed quia in obedient̃ illud elifica¬
uit. non dño edificassȩ intelligit᷑. Hic aũt quia
obȩdienter & recte illud ȩdificauit: año aedificas
se ꝑhibetur : Pixit samuel ad saul memisit dñs
ut ungerem ee in regem suꝑ isrł. popłm euis: Nc̃

Expanded text:
peccasse Domino et comedisse cum sanguine dicunt: quia mactatis victimis, non obtulerunt ad sanctuarium sacerdotibus juxta legis praeceptum adipem et sanguinem, cum videlicet sanctuarium secum haberent. victimis quas ad suos esus praeparabant. Quando vero sanctuarium praesens erat, sanguis hostiarum super altare Domini jubetur fundi, sicut est illud in libro Deuteronomii: Sanguinem hostiarum tuarum fundes in altari: carnibus autem ipse vesceris: quod praeflegatur aedificasse altare, quando a Samuele increpatus est, cur hic dicatur: « Tunc primum coepit aedificare altare Domino? » Aedificasse itaque antea legitur altare, sed quia inobedienter illud aedificavit, non Domino aedificasse intelligitur. Hic autem quia obedienter et recte ill Et dixit Samuel ad Saul: Me misit Dominus ut ungerem te in regem super Israel populum ejus. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
isrł discendisse in cisternam & ꝑcussisse leo¬
nem im tempore nuus : in different̾ puto in
locis illis positam niuẽ: Quia & xp̃i gr̃a
quȩ in hoc mundo resplenduit. & frigus capita¬
tis dĩ quo in froxerant homines: niiuis nomine
pocuit seriptura sacra sigraficaro banai am
poero siguialit incelligimus saluatore itui ugta
ums hominis sui ipie edificator dñs inter ꝑtats̃

Expanded text:
Israel descendisse in cisternam, et percussisse leoIsrael descendisse in cisternam, et percussisse leonem in tempore nivis, indifferenter puto in locis illis positam nivem. Quia et Christi gratia, quae in hoc mundo resplenduit, et frigus charitatis Dei, quo infrixerunt homines, nivis nomine potuit Scriptura sacra significari: Banaiam vero figuraliter intelligimus Salvatorem, qui, juxta vim nominis sui, ipse aedificator Dominus interpretatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ab nominat: Uiri gͦ fortissimi isti fuer̃ in reg¬
no moab: unde & arihel uel leones nuncupass¬
tur: Ariel eñi incerp̃ leo dei : quos banaias
dum ꝑuocatus esset ab illis: suꝑatos interfec̃:¬
sit leorẽ in media cisterna dieb niuis : quomͦ
sit factũ iosephus narrat apestius Quia inde¬
licet cisterna fuerit nimium ꝓfunda : quȩ
tempore hyemis cum essent onnia niuibus
plena ipsa quoq nimio niuium aggestu
fuerit coequata: Quã cũ leo suꝑ ueniens ꝑicłi
nescius in cidisset : ibidẽq conclusus gradi
rugitu clamaret: Ad currebant homines ui¬
derẽ quid eẽt : & dum cum aliis ad tale spec¬
taculum ueniret & banaias : desiliuit statim
in cisternam & ad gressum mediis in niib
ꝑcussit & incerfecit leonẽ: Nix icaq nunc
innocentiȩ nitor & gr̃e: Nunc hiemis & frigꝰ
caritatis intellegi potest: Qđ aut̃ legimus
in regnoꝵ libris banaiam quendã de fortibi

Expanded text:
ab nominat . Viri ergo fortissimi isti fuerunt in regab nominat . Viri ergo fortissimi isti fuerunt in regno Moab: unde Ariel vel leones nuncupantur. Ariel enim interpretantur praelia Dei. Quos Banaias, dum provocatus esset ab illis, superatos interfecsit leonem in media cisterna diebus nivis. Quomodo sit factum, Josephus narrat apertius: quia videlicet cisterna fuerit nimium profunda, quae tempore hiemis cum essent omnia nivibus plena, ipsa quoque nimio nivium aggestu fuerit coaequata; quam cum leo superveniens periculi nescius incidisset, ibidemque conclusus grandi rugitu clamaret, accurrebant homines videre quid esset; et dum cum aliis ad tale spectaculum adveniret Banaias, desilivit sin cisternam, et aggressum mediis in nivibus percussit, et interfecit leonem. Nix itaque nunc innocentiae nitor et gratiae, nunc hiemis et frigus charitatis intelligi potest. Quod autem legimus in Regnorum libris, Banaiam quemdam de fortibus
Abbreviated transcription (Latin):
elect̾i milites in ter cateruas aduersantũ mediss
erumpentes: aquã quam desid̾uerat in lesi detu¬
ler̃: S uir flagellis eruditus.semet ipsũ ꝓti¬
nus c̃ ꝑicło militũ aquã desid̾asse rep̃hendit᷑ : eam¬
q dño fundens libauit : Sic̃ illic scriptũ est:
libauit eam dño Insacrificiũ quippe dñi ef¬
fussa aqua conuersa ẽ: quia culpam concupis
centiȩ mactauit ꝑpenitentiam rephensionis suȩ:
qui gͦ qbͥn dã concupiscei alienã coniugẽ ne¬
quaꝗͣ timuit : post etiam quia a quã concu¬
pisset ex pauit: quia enĩ se mnlicita ꝑpetrasse
meminerat : contra semet ipsũ iam rigidus
etiam alictas abftnebat: Et banaras filius io¬
iade uiri fortissimi magnoꝵ opum⁊ de capsa¬
tũ in hebreo ñ habet᷑ magnoꝵ oꝑum: sed
magister oꝑum: Capsael eñi in cerp̃ congre¬
gatio dĩ : magister enĩ erat de congregatione
& cet̾a: quos paralipomenon duos arihel mo¬

Expanded text:
electi milites, inter catervas adversantium medias electi milites, inter catervas adversantium medias erumpentes, aquam, quam desideraverat, illaesi detulerunt. Sed vir flagellis eruditus semetipsum protinus cum periculo militum aquam desiderasse reprehendit, eamque Domino fundens libavit, sicut illic scriptum est: « Libavit eam Domino. » In sacrificium quippe Domini effusa aqua conversa ee mactavit per poenitentiam reprehensionis suae. Qui ergo quondam concupiscere alienam conjugem nequaquam timuit, post etiam, quia aquam concupisset, expavit. Quia enim se illicita perpetrasse meminerat, contra semetipsum jam rigidus etiam a licitis abstinebat. « Et Banaias filius Joadae viri fortissimi magnorum operum de Capsatum, in Hebraeo non habetur magnorum operum, sed magister operum. Capsahel interpretatur congregatio Dei. Magister enim erat de congregatione . » Quos Paralipomenon duos Ariel Mo
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ: illum sitire fontẽ ȩternũ qui non
ꝑiculis queritur alienis seo ꝑicłia aliena deler&e
Cogitandũ sum moꝑe ẽ ut qui se mnͥ licita me¬
minit cõmisisse: a quib dã etiã licitis studeat
abstinere:. Quatenus ꝑ hoc conditori suo satas¬
faciat : ut qͥ cõmisit ꝓhibita. sibimet ipsi abs¬
cidere debeat etiamꝰ concessa : ut se reprehen¬
dat in minimis quẽ meminit in maximis de
liquisse : Lex certe ueteris testamenti alienã
uxorem concupiscere ꝓhibet: a rege uero for¬
cia iuberi militib ł desid̾ari aquam non
penaliter uetat & cuncti nouimus quã &¬
dđ concupiscentiȩ mucrone transfixus aliȩ¬
nam coniugẽ & appetiuit & abstulit: Cuius
culpam digna uerbera sunt secuta: & malũ ꝓ
ꝑpetrauit ꝑ penitentiȩ lamenta correxit: Quigͣ
longe post contra hostutm cu n eos sederet : aqã
bibere ex eoꝵ cisterna ex desiderio uoluit: Cuus

Expanded text:
peccatorum; illum sitire fontem aeternum, qui non peccatorum; illum sitire fontem aeternum, qui non periculis quaeritur alienis, sed pericula aliena deleret. cogitandum summopere est, ut, qui se inlicita meminit commisisse, a quibusdam etiam licitis studeat abstinere, quatenus per hoc conditori suo satisfaciat, ut, qui commisit prohibita, sibimetipsi abscidere debeat etiam concessa, et se reprehendat in mliquisse. Lex recte Veteris Testamenti alienam uxorem concupiscere prohibet, a rege vero fortia juberi militibus vel desiderari aquam non poenaliter vetat. Et cuncti novimus quod David concupiscentiae mucrone transfixus alienam conjugem et appetivit et abstulit: cujus culpam digna verbera sunt secuta, et malum quod perpetravit, per poenitentiae lamenta correxit. Qui cum longe post contra hostium cuneos sederet, aquam bibere ex eorum cisterna ex desiderio voluit. Cujus
Abbreviated transcription (Latin):
trib & in ter tres nobilior: eratq eoꝵ pͥnceps
sed usq ad tres pͥmos non ꝑuenerat. hinc appare
qua Abisai pͥnceps erat & nominatus in ter tres
sequentes : sed usq ad tres pͥmos qui supͣ nomi¬
nati sũt ñ ꝑuenit: hoc ẽ iesbaam eleatarum
& semia quoꝵ actus forassimos supͣ narraũ
uod aut̃ dł oblatam sibi aquã bib̾e nolu¬
it sed dño eam libauit: exemplũ p̃buit
militib sius fortitudinis & constantie Wicit gͦ
naturam ut sitiens ñ bib̾et : qđ suo exemplo
om̃is exercitus cołare sitim disceret: qđ si alitus
uelis ex pectare & in crospicere mysteriũ : sitie¬
bat dđ non aquã quȩ est in bethleem. soo orien
nis : sed laucrum ex laterȩ xp̃i fluens. hoc est
ñ a quarũ siciebat dd elementũ sed sanguinẽ
xp̃i Ande ñbibit oblatam aquã seo dño fudit:
significans sitire se xp̃i sacrisiciũ non natuix
fluentũ: Iilud sacrificiũ in quo est remissio

Expanded text:
tribus, et inter tres nobilior, eratque eorum princeps; tribus, et inter tres nobilior, eratque eorum princeps; sed usque ad tres primos non pervenerat. » Hinc apparet quod Abisai princeps erat, et nominatus inter tres sequentes. Sed usque ad tres primos, qui supra nominati sunt, non pervenit, hoc est, Jesbaam, Eleazarum et Semma, quorum actus fortissimos supra narravit. Quod autem David oblatam sibi aquam bibere noluit, sed Domino eam libavit, exemplum praebuit militibus suis fortitudinis et constantiae. Vicit ergo naturam, ut sitiens non biberet, quo suo exemplo omnis exercitus tolerare sitim disceret. Quod si altius velis exspectare et introspicere mysterium, sitiebat David non aquam, quae est Bethlehem, sed oriundnis, sed lavacrum ex latere Christi fluens: hoc est, non aquarum sitiebat David elementum, sed sanguinem Christi. Unde non bibit oblatam aquam, sed Domino fudit, significans sitire se Christi sacrificium, non naturae fluentum; illud sacrificium, in quo est remissio
Abbreviated transcription (Latin):
tes quia sic pauci eos contẽpnerent amigͣaone
cessarent: Tres istos scilicet qͥ aquam de beplem
aferebant: illos tres uoluit intellegi qui supͣ no¬
unati st̃ hoc ẽ iesbaam filiũ accomoni: quem
ile nuncupat eusebium filiũ achimeȩ : & eleata¬
um  achoi.quẽ dic̃ ẽẽ filium dodi : atq semmaã
filium agaȩ. quẽ nuncupat semegem filiũ heli
sed ebreus ille cuiꝰ implurimis locis istius libri
sensum exposui: tres istos arbitratus est fuisse ab¬
isai filium sariuȩ & subbochai usathiten. & iona¬
chan filium semma fr̃ĩs dauio: qͥ supͣ cõmemora¬
ti sunt impliis phylistinoꝵ: cuiꝰ sensui fauer
michi uidetur scriptura: quȩ ita concludit nar¬
rationẽ de p̾dictis trib uiris aquã dał afferentib
Abisai quoq fr̃ ioab filius sariuȩ pͥnceps erat.
de tribus istis Ipse est qui eleuauit hastam suã
contra crecentos quos interfec̃: Nominatus in

Expanded text:
tes, quia sic pauci eos contemnerent, a migratione tes, quia sic pauci eos contemnerent, a migratione cessarent. » Tres istos scilicet, qui aquam de Bethlehem afferebant, illos tres voluit intelligi, qui supra nominati sunt, hoc est Jesbaam filium Achamoni, quem ille nuncupat Eusebium filium Achimae, et Eleazarum filium Achai, quem dicit esse filium Dodi, atque Semmaa filium Age, quem nuncupat Semegem filium Heli. Sed Hebraeus ille, cujus in plurimis locis istius libri sensum exposui, tres istos arbitratus est fuisse Abisai filium Sarviae, et Subbochai, Usathiten, et Jonathan filium Semma fratris David, qui supra commemorati sunt in praeliis Philistinorum, cujus sensui favere mihi videtur Scriptura, quae ita concludit narrationem de praedictis tribus viris aquam David afferentibus: « Abisai quoque, frater Joab, filius Sarviae, princeps erat de tribus istis; ipse est qui elevavit hastam suam contra trecentos, quos interfecit nominatus in
Abbreviated transcription (Latin):
non ferentes eiꝰ ium & fortitudinẽ ꝑsecutus ẽ.
rant cres qͥ erant᷑ principes inter triginta : & ue¬
nerant tempore messis ad d inspeluncam mo¬
dollam: Castra aũt phylistam erant posita in
nuum ac p̃lioꝵ tres isti de monstrauer̃ : quo
tempore cum sex esset in hierusolimis : palesti¬
noꝵ ad bellandum suꝑ uenit exercitus  lunc
dđ in arcem ciuitatis ascendit sic̃ p̃diximus:
ut debellando consuler& dm̃ : castra uero ini¬
micoꝵ erant in uallẽ fira usq ad ciuitatem
dauio itaq sociis ait: bonam aquã habemꝰ
in regione mea : E p̃cipue laudabat eam quȩ
erat iuxta puteũ importa: mirabat᷑ si &ae qͥ
ex ea poculum ei p̃beret: qđ magis optaret : ꝗͣ.
cum audissẽt isti tres uisi : mox occurrentes
& ꝑmedium hostium iter facientes uenerunt
ad baeleem & haurientes a quã denuo ad re¬
gem ꝑ eoꝵ castra reuersi st̃: Ita ut palestim
eoꝵ fiduciam & magnanimitatẽ ob stupescen¬

Expanded text:
non ferentes ejus vim et fornon ferentes ejus vim et forrant tres qui erant principes inter triginta et nerant tempore messis ad David in speluncam Odollam. Castra autem Philisthiim erant posita in um ac praeliorum tres isti demonstraverunt; quo tempore cum rex esset in Jerosolymis, Palaestinorum ad bellandum supervenit exercitus. Tunc David in arcem civitatis ascendit, sicut praediximus, ut de bello consuleret Dominum. Castra vero inimicorum erant in valle fixa, usque ad civitatem David itaque sociis ait: Bonam aquam habemus in regione mea, et praecipue laudabat eam quae erat juxta puteum in porta. Mirabatur si esset qui ex eo poculum ei praeberet, quod magis optaret quam scum audissent isti tres viri, mox occurrentes, et per medium hostium iter facientes venerunt ad Bethlehem, et haurientes aquam, denuo ad regem per eorum castra reversi sunt, ita ut Palaestini eorum fiduciam et magnanimitatem obstupescen
Abbreviated transcription (Latin):
eusebuis filus achimce. qͥaciem hostiui sinque¬
nter in irumpens nequaqͣ pugnando cessauat
donec ereis ñ gentos occidere. Post hunc erit
elearar filius dodi: qͥ cum rege fuerat hic ali
citũ: & obhoc fugientib solus resticit: Inruens
suꝑ hostes occidit eoꝵ multos : lta ut sangin¬
nẽ occisoꝵ gladius eiꝰ hereie indextera: & c̃
issahelite cunc palestinos iuderunt infugam
esse conuersos : descendentes de montib ꝑsecu¬
cist̃ eos & mirabilis ac famosissima iuetoria
tunc ꝓuenit Cum eleatar cantos inter feciss
hostẽs: eosq israhelitȩ ꝑsequerent᷑ ae sument
spolia ꝑemptoꝵ: Terrius aũt fuit filius heli ÷
nomine semeias: & hic eñt impalestinoꝵ. cer¬
taminib dum in locum qͥ dr̃ maxilla aciem
posuissent. & rurstis ebrei eoꝵ metuentes exet¬
citum refugerent : solus eoꝵ. aciem exercitũq
portauit: quoꝵ alios qͥdem ꝓftrauit : alios aũt

Expanded text:
Eusebius filius Achineae, qui aciem hostium frequeEusebius filius Achineae, qui aciem hostium frequenter irrumpens, nequaquam pugnando cessavit, donec ex eis nongentos occideret. Post hunc erat Eleazar filius Dodi, qui cum rege fuerat in Sarphcitum, et ob hoc fugientibus, solus restitit irruens super hostes, occidit eorum multos, ita ut sanguine occisorum gladius ejus haereret in dextera. Et cum Israelitae Palaestinos viderent in fugam esse conversos, descendentes de montibus persecuti sunt eos; et mirabilis ac famosissima victoria tunc pervenit, cum Eleazar tantos interfecisset hostes, eosque Israelitae persequerentur, et sumerent spolia peremptorum. Tertius autem fuit filius Heli, nomine Semeias. Et hic enim in Palaestinorum certaminibus, dum in locum qui dicitur Maxilla aciem posuissent, et rursus Hebraei eorum metuentes exercitum refugerent, solus eorum aciem exercitumque portavit. Quorum alios quidem prostravit: alios autem
Abbreviated transcription (Latin):
chedra sapientissimꝰ princeps ur cerciȩs Ipseẽ
quasi tenerrimꝰ ligni uermiculus: qui octin¬
gentos interfec̃ impetu uno dixit eñi in his
uerbis expressam esse sapientiã dd̾: humilitatẽ.
& fortitudinẽ: hoc est: sapientiam in sapientis¬
simo: In exemplo uermiculi humilitatẽ : In inter¬
fectione octingentoꝵ : fortitudinem eius maxi
ost hunc eleatar filius S mam¬
patrui eus ahoi inter tres fortes qͥerant c̃
dd̾: quando ex ꝓbrauerunt phylistiim & congre-¬
gati st̃ illuc imꝓeliũ: Cumq ascendisset̃ iuiri is
rabel. ipsȩ sterit & ꝑcuissit phylisteos : donec defice¬
ret manus euis & obrigescer& cum gladio & cet̾a
& post hunc semma filius a gede arari : & congre¬
gati sc̃ philisdm instatione: erat qͥ ppe ager plenus¬
lente. Cumq fugiss popłs a ficie phyistim
Aus ille in melio agri ꝑcusit q phplistos esc̃
hoc loco ita narrat: Primꝰ Icaq̃ oñiio seplt

Expanded text:
thedra sapientissimus princeps inter tres, ipse est thedra sapientissimus princeps inter tres, ipse est quasi tenerrimus ligni vermiculus, qui octingentos interfecit impetu uno. » Dixi enim in his verbis expressam esse sapientiam David; humilitatem et fortitudinem; hoc est, sapientiam in sapientissimo, in exemplo vermiculi humilitatem, in interfectione octingentorum fortitudinem ejus maximam. « Post hunc Eleazar filius patrui ejus Ahothites inter tres fortes qui erant cum David, quando exprobraverunt Philisthiim, et congregati sunt illuc in praelium. Cumque ascendpse stetit et percussit Philistaeos, donec deficeret manus ejus, et obrigesceret cum gladio, etc. Et post hunc Semma, filius Age de Arari, et congregati sunt Philisthiim in statione. Erat quippe ager plenuslente. Cumque fugisset populus a facie Philisthiim, stetit ille in medio agri, percussitque Philisthaeos, hoc loco ita narrat: « Primus itaque omnium erat
Abbreviated transcription (Latin):
De hinc cexitꝰ catalogus iuiroꝵ fortiũ: in figura
scoꝵ: qui quã ius uirtutum sub limitate ꝑfici¬
ant : tam̃ usq ad excellentiam diuinȩ tͥnitatis Ne¬
tur dño. aut quis similis erit deo in terfilios
ciuius quidẽ nom̃ in regum libro tacet᷑. at
uero in libro paralipomenon iesbaam nomi¬
nat᷑. & fuisse filius achamoni cõmemorat᷑: ip¬
seẽ. quasi cenerrimꝰ ligni uermiculus : iustus
simul bellica & modesta uiri designat᷑ ciuilitas
quia uideł sic̃ uermiculus ligni cener qͥdem
& fragilis coto suo corpore. Nec non &e ꝑ modi¬
cus apparet : Nichilominꝰ tam̃ fortissimum lig¬
ni robur exẽdens consumit : & cariosum reodit :
unde & atterendo ligna: teredonis Nom̃ babaᷤ
sic ille affabilis om̃ib domi & qͥetus atq humł
udebatur: At in certamine publico pobustum
se atq in colerabilem hostib exibebat : S huinc
principem fortium hebreus ip̃sum suspicatur
esse dauid dequo ita scͥptũ ẽ sedens in ca¬

Expanded text:
Dehinc texitur catalogus virorum fortium in figura sanctorum; qui licet virtutum sublimitate proficiant, tamen usque ad excellentiam divinae Trinitatis netur Domino, aut quis similis erit Deo inter filios cujus quidem nomen in Regum libro tacetur, at vero in libro Paralipomenon Jesbaam nominatur, et fuisse filius Hachamoni commemoratur . Ipse est quasi tenerrimus ligni vermiculus . Virtus simul bellica et modesta viri designatur civilitas, quod videlicet sicut vermiculus ligni tener quidem et fragilis toto suo corpore, nec non et permodicus apparet, nihilominus tamen fortissimum ligni robur exedens consumit, et cariosum reddit. Unde et a terendo ligna teredinis nomen habet. Sic ille affabilis omnibus domi, et quietus atque humilis videbatur; at in cese atque intolerabilem hostibus exhibebat. Sed hunc principem fortium, Hebraeus ipsum suspicatur esse David; de quo ita scriptum est: « Sedens in ca