comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficuir in quid hoc est ille que mor̃ses iste uobis saepius inmundo nasciturum promisit
Huus uerbis iunca preceptum illius monsi e uos auscultate et om̃ nes ueria mares auscultare
ibee. Et notandum si cut dño in ior danebapazato sic in monte larificato totius scãe
tmiituitatis mrsterium declaratur : quia nimirum gloriam eius quam in baptismo credeni
confitemur: in resurrectione uidentes conlaudabimus. Nec frustra sp̃i sc̃s hic inlucida nub
nancluce apertȩ ui sioniis quod crediderat conitem plabitur ipsaque qua illus trabiuir iNes¬
eini ũalde ÷ Aluore enim sensu uniam utrius que inicellexerui it deitatem
ba quitenfide nonerat hesitatio non fuit initimore discretio. Triplicem obcausam¬
souore terrenturVlel quia scorrasse cogrio uerant uel quia rubes luc dob
opesuerat eos auquia dĩ patris uocem lo queuits audieratit Humatia fragl

Expanded text:
Hic vir, inquit, hic est ille, quem Moyses iste vobis saepius in mundo nasciturum promisit. Hic vir, inquit, hic est ille, quem Moyses iste vobis saepius in mundo nasciturum promisit. Hujus verbis juxta praeceptum ipsius Moysi et vos auscultate, et omnes veri amatores auscultare jubete. Et notandum quod sicut Domino in Jordane baptizato , sic et in monte clarificato totius sanctae Trinitatis mysterium declaratur, quia nimirum gloriam ejus, quam in baptismo credentes confitemur, in resurrectione videntes collaudabimus. Nec frustra Spiritus sanctus hic in lucida nubtunc luce apertae visionis quod crediderat contemplabitur, ipsaque, qua illustrabitur, in pererunt: altiori enim sensu unam utriusque intellexerunt Deitatem: et quia in fide non erat haesitatio, non fuit in timore discretio. Latum pavore terrentur vel quia se errasse cognoverant, vel quia nubes lucida operuerat eos, aut quia Dei Patris vocem loquentis audierant. Humana fragilitas
Abbreviated transcription (Latin):
in fumaudite : Quic in prudentor interro gauerat propterea responsionge Eno non
merctur  sedpater respoponde profilio ut uerbum dni compleretrsi ores otesdinon¬
ꝗe aeio pieo ꝓuociu sed eator quimisit me ipsepro me dicit testim onium Vox quo que
carosimusn Mure figendum est taber naculum: Huic obtem perandumihioest filust
illo ser ui sunt morses et belias : debent et ipsi uobis cumin pengra bubucordr sui qno
tabiena culumpreparare Concordat sanehic euan elii locus cum uerbis ipsius non
quibus in carna toni dominicae testi monium ferens aiebat Prophetam suscitabit dũs¬
dsurt defratribus uentris tam quam me ÷ ipsum audietes iux tiomnia quelocutus fueris
deplebe Esuemer eo minis anima quaecumque non audierit propheam illum ex termi nabitur
uelle predixit hunciam uenientem in carne ds patent audiendum discipulis ostendũ
st suum es sofilium caelestiuo cesignauit. Et quasi manifestius fidem aduentus eius ilus in siuua

Expanded text:
, audite illum. Quia imprudenter interrogaverant, propterea responsionem Domini non merentur; sed Pater respondet pro Filio, ut verbum Domini compleretur: Ego testimonium non dico pro me, sed Pater qui me misit, ipse pro me dicit testimonium . Vox quoque harissimus, huic figendum est tabernaculum, huic obtemperandum. Hic est Filius, illi servi sunt Moyses et Elias: debent et ipsi vobiscum in penetralibus cordis sui Domino tabernaculum praeparare. Concordat sane hic Evangelii locus cum verbis ipsius Moysi, quibus incarnationi Dominicae testimonium ferens aiebat: Prophetam vobis suscitabit Domr de fratribus vestris tamquam me ipsum audietis iuxta omnia quaecumque locutus fuerit vobis erit autem omnis anima quae non audierit prophetam illum exterminabitur vellet praedixit; hunc jam venientem in carne, Deus Pater auet suum esse filium coelesti voce signavit. Et quasi manifestius fidem adventus ejus illis insinuans:
Abbreviated transcription (Latin):
reliquis set ad xpm̃ ecclesia numquam ueniret. Nisi prius ano quidogmata anathen¬
set erroris Nequaquam nouam fideisus cipere gratiam nosset
Inde nouit uocarefibum dauid quia egressa iam fuerat definibus suis. et ernonem
erriorum ac sydoniorum lociac fidaei commutatione dimiss erat. Filia moa male a¬
da emonio uexat᷑. Tipicae autem mulier haec gentilis. sed cum fide addtm
ueruens eclesiam ut supra diximus designat de gentibus collectam quab
pro filia daemoraiaca drim̃ rogut cumpro populis suis necdum credentib
ut et ipsi adiahobfraudibus ab soluantur supernae pietat supplicat
I temaȩmonios a filia peoqua postulat anima qua elibet est in ecdesia

Expanded text:
reliquisset, ad Christum Ecclesia nunquam veniret, nisi prius antiqui dogmata anathemreliquisset, ad Christum Ecclesia nunquam veniret, nisi prius antiqui dogmata anathematizasset erroris, nequaquam novam fidei suscipere gratiam nosset. Inde novit vocare filium David, quia egressa jam fuerat de finibus suis, et errorem Tyriorum ac Sidoniorum loci ac fidei commutatione dimiserat. Filia mea a daemonio male vexatur. Typice autem mulier haec gentilis, sed cum fide ad Dominum veniens Ecclesiam, ut supra diximus, designat de gentibus collectam, quae pro filia daemoniaca Deum rogat, cum pro populis suis, necdum credentibus, ut et ipsi a diaboli fraudibus absolvantur, supernae pietati supplicat. Item filia daemoniosa pro qua postulat, anima quaelibet est in Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
risaei frustra omnes iudaei lauant manus et aforo baptizantur quum diu contempnuc̃
fonte salucitoris ablui. Inuanum baptismata seruant uasorum qui cordium suorum et
corporum eluere sordes negligunt. cum certumsit morsen et prophetas quiuasa populi
dĩ uel aquis dilui uel igne purgari uel oleo scĩficari quacumq ex causa iusserunt non
in hocmaterialium rerum emundationem sed mentium potius et operum castigitionen
ac scĩ moniam atq animarum nobis mandare salutem. Et egressus inde inc̃ secessit
in partes trm et sydonis Scribis et phariseis calumniatoribus derelictis trans gredit᷑
dñs in p̃dica toib: suis uida eorum perfida corda relicturus. Et in partes gentiũ exterato¬
num esset secessurus. Trrus quippe et sidon quae ciuitates fuere gentilium. Munimenta
doctrinae acuitae gentilis in quib: stulti confidunt indicant. Et ecce mulier chananeui

Expanded text:
risaei, frustra omnes Judaei lavant manus, et a foro baptizantur quandiu contemnunt risaei, frustra omnes Judaei lavant manus, et a foro baptizantur quandiu contemnunt fonte Salvatoris ablui. In vanum baptismata servant vasorum, qui cordium suorum et corporum eluere sordes negligunt, cum certum sit Moysen, et prophetas, qui vasa populi Dei vel aquis dilui, vel igne purgari, vel oleo sanctificari quacunque ex causa jusserunt, non in hoc materialium rerum emundationem, sed mentium potius et operum castigationem, ac sanctimoniam, atque animarum nobis mandare salutem. II. Et egressus inde Jesus secessit in partes Tyri et Sidonis. Scribis et Pharisaeis calumniatoribus derelictis transgreditur Dominus in praedicatoribus suis, Judaeorum perfida corda relicturus, et in partes gentium exterarum esset secessurus. Tyrus quippe et Sidon, quae civitates fuere gentilium, monumenta doctrinae ac vitae gentilis, in quibus stulti confidunt, indicant. Unde bene mulier, quae
Abbreviated transcription (Latin):
iram adbomicidium ꝑ petrandum inflummat. Sinos ardenter in alicuius nei puldita¬
tudinem in spicere uiderit intelligut auaritiam nos corde tenere et ad furta in citua
nium proferendum inlicit. Sic quoq et perceteras habitudines morumrimas animiquali¬
ttem Antiquus hofas humanum genus seducere festinat. et ad ea quaediuinis legib uea¬
ta sunt facienda persucdet ut creaturam ad imaginem dĩ condictam suis sordibus pollua
unde et saluator supradictae uitia e numerans subiunxit. Haec sunt quae co inquinant
hominem. Non lotis autem manibus manducare non co inquinat hominem. sed pharisei
spiritalia prophetarum uerba carnaliter accipientes. quae illide cordis et corporis eas¬
tigatione praecipiebarit dicentes lauamini mundiestorte. et mundam ini quifertis uasa
dnĩ istide corpore solum lauando seruabant. frustra autem pharisei frustra autem p̃hã¬

Expanded text:
iram ad homicidium perpetrandum inflammat. Si nos ardenter in alicujus rei pulchriiram ad homicidium perpetrandum inflammat. Si nos ardenter in alicujus rei pulchritudinem inspicere viderit, intelligit avaritiam nos corde tenere, et ad furta incitat. nium proferendum illicit. Sic quoque et per caeteras habitudines morum rimans animi qualitatem antiquus hostis, humanum genus seducere festinat, et ad ea quae divinis legibus vetita sunt facienda persuadet, ut creaturam ad imaginem Dei conditam suis sordibus polluat. Unde et Salvator supra dicta vitia enumerans subjunxit: Haec sunt quae coinquinant hominem. Non totis autem manibus manducare non coinquinat hominem. Sed Pharisaei spiritalia prophetarum verba carnaliter accipientes, quae illi de cordis et operis castigatione praecipiebant, dicentes: Lavamini, mundi estote, et mundamini, qui fertis vasa Domini , isti de corpore solum lavando servabant. Frustra autem Pha
Abbreviated transcription (Latin):
et ea coinquinant hominem. De torde enim exeunt cogitationes malȩ homicidia adulte¬
ria fornicationes furta falsa testimonia et reliqua: De corde inquit exeunt cogitru¬
tiones malȩ. Ergo animȩ principale non iuxta platonem in caerebro sed iuxta xpiñ
incorde es Et arguendi ex hacsententia qui cogitationes ad iabolo inm̃ittiputus
et non ex propria nasciuoluntute .: Diabolus adiutor eẽ et incentor malarum cogrit¬
tionum patest auctor eõ nom potest. Sinautem semper in insidus positusileuem coridis¬
tionum nr̃arum scntllam suis fomitibus inflammarit non debemus opinani eum cordis
quoq ⁊ airatanimari sedex cmporis habitu et gestib a estimare quid uersemius intrin¬
etus uerbi ganass.i pulciram mulierem nos crebro uiderit respicere intelline comũ
amoris iaculo uulneratum et ad farnicandum prouocat Sirancorem contra pmoximũ
nos teuare donspenerit im ntelligit inuidiam et adium nos in corde habere ec pilibr

Expanded text:
hominem. De corde enim exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, et reliq. De corde, inquit, exeunt cogitationes malae. Ergo animae principale non juxta Platonem in cerebro, sed juxta Christum in corde est. Et arguendi ex hac sententia, qui cogitationes a diabolo immitti putant, et non ex propria nasci voluntate. Diabolus adjutor esse et incentor malarum cogitationum potest, auctor esse non potest. Sin autem semper in insidiis positus, levem cogitationum nostrarum scintillam suis fomitibus inflammarit, non debemus opinari eum cordis quoque occulta rimari, sed ex corporis habitu et gestibus aestimare quid versemus intrinsecus. Verbi gratia si pulchram mulierem nos crebro viderit respicere, intelligit cor amoris jaculo vulneratum, et ad fornicandum provocat. MAUR. Si rancorem contra proximum nos levare conspexerit, intelligit invidiam et odium nos in corde habere, et per
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur triticũ cũ auferunturzi zania quia multi primotitania sunt &
postra triticũ fiunt : Sitollantun ad laudab lem mutationem non ꝑueniunt. Itaq:
si e uulsi fuerint simul eradicatur & triticũ quõ futu ries sent sieis parceretur. Sequitꝰ
matbeus et dicit. Aliã parabolã ꝓposuit eis dicens Simileest regnũ caelorũ granosina

Expanded text:
radicatur triticum cum auferuntur zizania? quia multi primo zizania sunt, et radicatur triticum cum auferuntur zizania? quia multi primo zizania sunt, et postea triticum fiunt, si tollantur, ad laudabilem mutationem non perveniunt? Itaque si evulsi fuerint, simul eradicatur et triticum, quod futuri essent, si eis parceretur. Sequitur Matthaeus et dicit: III. Aliam parabolam
Abbreviated transcription (Latin):
bus sigallatĩ stdcoramunione deiuctisunt nomine fasciculoru significauitutiã tuncina¬
piant alligam adamburendũ cũcalit holica communione segregati sucis ꝓprias qua¬
siecolenias habere coeperint ut conbustio earũ sit infinescti ñ alligatio fasciculorũ sed
propt̃ & alli gatio fasciculorũ in fine futur&ẽ ut non confuse sed promodo
ꝑuers tatirsuae unius cucusq: erronis ꝑtinatia puniatur Ne forte colligentes
epda naern dicedo simul & triticum utrũq: aetiã bonicũ adhuc infirmi sunt
opus babent in quidã malorũ ꝑmixtione siue ut ꝑeo ex etceantur siue uteorũ
comparationemagna illis exorgatio fiat utnitantur admelius q uibus sib¬
latis altitudo caritatis quas ieuulsa marces cat quodẽ era dicari Nã & sic a cpb
ait ut in caritateradicati & fundati possitis conp̃bendere Anforteidem simule¬

Expanded text:
bus singillatim sua communione devincti sunt, nomine fasciculorum designavit: ut jam tunc incibus singillatim sua communione devincti sunt, nomine fasciculorum designavit: ut jam tunc incipiant alligari ad comburendum, cum a catholica communione segregati suas proprias quasi ecclesias habere propter et alligatio fasciculorum in fine futura est, ut non confuse, sed pro modo perversitatis suae uniuscujusque erroris pertinacia puniatur. Ne forte colligentes zizania eradicetis simul et triticum. Utrum quia etiam boni cum adhuc infirmi sunt opus habent in quibusdam malorum permistione, sive ut per eos exerceantur, sive ut eorum comparatione magna illis exhortatio fiat, ut nitantur ad melius? Quibus sublatis altitudo charitatis quasi evulsa marcescat. Quod est eradicari, nam sic et Apostolus ait, ut in charitate radicati et fundati possitis comprehendere . An forte idem simul e
Abbreviated transcription (Latin):
hic saluus erit: Sed quilonganimis istepat̃ familias infine fatiat : ad diamus
t uitim porain quid mersis dicum mes sorib: : Colligite primum ⁊i tania
in lrosrummeum quiaate ꝑlonganimitatem patient̃ sustinuit m¬
do piustitiam meritis condignarependit Nobis quȩ exemplum in hoctrro¬
buit utin patiendo iustitiom̃ me ditemur et in iudicando patientiam habere
non neglegamus ita enĩ copula uirtutum inunitas mas sa ẽ collocata:
utonnes ab in uicem ꝑ diuersitatem specie rum sint discrete & tamonsib¬
me ipsis ꝑcontra mieatem nullomodo sintaduerse haec quo que modo iuxta
mora litatem utuomnismus dixisse sufficiat qaueri autem illũd potest qđ
niorũ fieridixerit ⁊dis fonte propt̃ uariaetatp̃ hereticorũ et nonsolũ a trinco
penne dectã ascipsis discrepantiũ ipsaunius cuiurq hereseos ppria conuenticula in qui¬

Expanded text:
hic salvus erit . Sed quid longanimis iste paterfamilias in fine faciat, audiamus. hic salvus erit . Sed quid longanimis iste paterfamilias in fine faciat, audiamus. Et in tempore messis dicam messoribus: Colligite primum zizania, in horreum meum. Qui ante per longanimitatem patienter sustinuit, modo per justitiam meritis condigna rependit. Nobisque exemplum in hoc tribuit, ut in patiendo justitiam meditemur, et in judicando patientiam habere non negligamus. Ita enim copula virtutum in unitatis massa est collocata, ut omnes ab invicem per diversitatem specierum sint discretae, et tamen sibimetipsis per contrarietatem nullo modo sint adversae. Haec quoquo modo juxta moralitatem, ut promisimus, dixisse sufficiat. Quaeri autem illud potest, quoniorum fieri dixit? Nisi forte propter varietatem haereticorum, et non solum a tritico, verum etiam a seipsis discrepantium, ipsa uniuscujusque haereseos propria conventicula, in qui
Abbreviated transcription (Latin):
a sicut hic pat̃ familias inimicidolũ sciendo non ex arsit in irã nec mox ulcisciinillõ
uo luit se patient̃ ex pectauit ita etidos cũ aliquem lesionem ab inimicis nr̃is
acceperinus nonstatĩ aduindictã prorũ pere sed magis aduirtutẽ patientiae
recurreredebemus Serui autem dixerunte uisimus et colligimus ea e
et ait .Nin.ne forte colligentestitania eradicetis simulcũ eis & triticum
et ceba bes exemplum discretonis Aequam mit̃ ergo debemus sufferne malos
propt bonos ne fertesia malis irritati uicem eis ul circendo referamus bonisoc¬
cansionẽ standalip̃beamus Sinite utraq: crescereusq: ad messem et quid
in hocinis longa nimitatis aedificatio nobis datur ÷ non enĩ paruotem pore uir¬
cutem patientiae habere seclusq seclurq ad finem uite lor ganimit illam
seruare debemus undea libi scriptũ est quiꝑseuera ueritusq: infinem

Expanded text:
a sicut hic paterfamilias inimici dolum sciendo non exarsit in ira, nec mox ulcisci in illo a sicut hic paterfamilias inimici dolum sciendo non exarsit in ira, nec mox ulcisci in illo voluit, sed patienter exspectavit, ita et nos cum aliquam laesionem ab inimicis nostris acceperimus, non statim ad vindictam prorumpere, sed magis ad virtutem patientiae recurrere debemus. Servi autem dixerunt ei: Vis imus, et colligimus ea? Et ait illis: Non, ne forte colligentes zizania, eradicetis simul cum eis et triticum. Ecce habes exemplum discretionis. Aequanimiter ergo debemus sufferre malos propter bonos. Ne forte si a malis irritati vicem eis ulciscendo referamus, bonis occasionem scandali praebeamus. Sinite utraque crescere usque ad messem. Et quid in hoc nisi longanimitatis aedificatio nobis datur? Non enim parvo tempore virtutem patientiae habere, sed usque ad finem vitae longanimiter illam servare debemus. Unde alibi scriptum est: Qui perseveraverit usque in finem
Abbreviated transcription (Latin):
derimus benã uolum tat&em babere docet cantese docut fataintiđ inlollt
in screriram ÷ docet longanimi tatẽ docetiustitiã quacomnia in
sslonis listinatim dicem ipsa euangelisententias quȩ taasemmi¬
ꝑ ducere fructũ. et istebene similis regnocaelorũ dicitun cui ꝑomma
aptus eẽ probatur. Cũ autẽ dormi rentomines uenit inimicds eius et suꝑ¬
semin a ueritti zania in medio trici & babiit h&c quidem sententia cautos nos eẽ
ammonet utn stm̃ bonũ in agro nr̃o erminareuelimus in imicisemina caueamus Ne
dum somno maertiae torpemus fructũ labonis nm̃i ꝑdamus. cũ autẽ creuis setherba &
fructũ fecisset : tunc apparuer̃tirania. Accesstr autũ serui patris familias & lixeñ
ei. dñe non nebonũ sem̃ seminasti inagrotuocunde ergo habatitania  & atillis
inimicus hono hocfecit inistaer gosententia docum̃tũ nobis p̃betur patiertiae Qui¬

Expanded text:
xerimus, bonam voluntatem habere. Docet cautelam, docet patientiam, docet xerimus, bonam voluntatem habere. Docet cautelam, docet patientiam, docet discretionem, docet longanimitatem, docet et justitiam. Quae omnia in suis locis distinctim dicemus ipsas Evangelii sententias, quae ea demperducere fructum. Et iste bene similis regno coelorum dicitur, cui per omnia aptus esse probatur. Cum autem dormirent homines venit inimicus ejus, et superseminavit zizania in medio tritici. Haec quidem sententia cautos nos esse admonet, ut si semen bonum in agro nostro germinare velimus, inimici semina caveamus. Ne dum somno inertiae torpemus, fructum laboris nostri perdamus. Cum autem crevisset herba, et fructum fecisset, tunc apparuerunt zizania. Accesserunt autem servi patrisfamilias, et dixerunt ei: Domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo? Unde ergo habet zizania? et ait illis: Inimicus homo hoc fecit. In ista ergo sententia documentum nobis praebetur patientiae; qui
Abbreviated transcription (Latin):
proponot eis &aliã parabolã quasi diues paterfamilias inuitatos diuersis
reficiens cibis ut unus quisq: secundũ naturã sta machi sui paria a luñta
susciperet Vnde & in priore parabola non dix̃ alterã sed aliã : Si enĩ p̃mi¬
sisset altgrã. expectare t̃tiã non poteramus p̃misit aliã ut plures sequan¬
tur  Sedqr haec secunda parabola cũ interp̃tatione sua nonstatim expo¬
sitaẽ: sec lint̃ iectis aliis para polis e diserta hncquidem asaluatore ꝓponitur.
et postea dimisss turbis cũ domũ uenitur roruntib: discipulis ex poniti
ideointem̃ donec habeo audiamus allegori cam eius ex positionẽ differami
Brquit tqm̃ ipsius parquole contemplatione ad mora le minstruie closteran
aliiucel toniptemus dicena ne fortetã sacrã lectionẽ audiente sine aiqua
aedificatione nĩa p̃teneamus docet enĩnos simpliciser moni sitã sutie antelia¬

Expanded text:
proponit eis et aliam parabolam quasi dives paterfamilias invitatos diversis proponit eis et aliam parabolam quasi dives paterfamilias invitatos diversis reficiens cibis, ut unusquisque secundum naturam stomachi sui varia alimenta susciperet. Unde et in priore parabola non dixit alteram, sed aliam. Si enim praemisisset alteram, exspectare tertiam non poteramus. Praemisit aliam ut plures sequantur. Sed quia haec secunda parabola cum interpretatione sua non statim exposita est, sed interjectis aliis parabolis edisserta, hic quidem a Salvatore proponitur, et postea dimissis turbis cum domum venitur rogantibus discipulis exponitur. Ideo interim donec ab eo audiamus allegoricam ejus expositionem disseramus. Breviter tamen in ipsius parabolae contemplatione ad moralem instructionem aliquid tentemus dicere, ne forte tam sacram lectionem audientes, sine aliqua aedificatione nostra praetereamus. Docet enim nos simplici sermone, si eam rite intelle
Abbreviated transcription (Latin):
otiosa consummatur in actam̃ umbo sunt uita necessaria p̃rȩmiũ uero fidȩt
et operationis quae ꝑ clilectionẽ exercetur in futara ẽ uitasperandũ Iiuealiter
Bona t̃racentesimum fructũ fert martrrũ propt̃ satiae tatem uitae uł contemp¬
tũ mortis Sexa gesimũ uirginũ propt̃ otiũ interius quia non pugnant contra
consuetudinẽ carnis. Soł et enĩ otiũ concedisexa genarus postmilitiã uł post
actiones publicas: tricesi mũ coniugatorũ quia baecẽ aetas p̃liantiũ. ⁊ psi
enĩ acriorẽ conflictũ nelibi dinis superentur: post haec uerba dñi sequitur
matheus & dicit. Aliã parabolã ꝓposuit illis ditens Simile ẽ regnũ cael¬
rũ hominẽ qui seminauit ponũ sem̃ in agrosuio et reliqua Nota quod
audis Alia in quid parabolã proposuit eisdicens se debatergodñs in
mari turba stabat in littore maris ÷ ⁊lliꝓcul discipuli uicini audiebant

Expanded text:
otiosa, consummatur, in hac tamen ambo sunt vita necessaria. Praemium vero fidei otiosa, consummatur, in hac tamen ambo sunt vita necessaria. Praemium vero fidei et operationis quae per dilectionem exercetur in futura est vita sperandum. Sive aliter, bona terra centesimum fructum fert martyrum propter satietatem vitae, et conceptum mortis. Sexagesimum virginum propter otium interius, quia non pugnant contra consuetudinem carnis, solet enim otium concedi sexagenariis post militiam, vel post actiones publicas. Tricesimum conjugatorum, quia haec est aetas praeliantium; ipsi enim habent acriorem conflictum, ne libidinibus superensuit eis, dicens: Simile est regnum coelorum homini qui seminavit bonum semen in agro suo. Nota quod audis. Aliam, inquit, parabolam proposuit eis dicens. Sedebat ergo Dominus in navi, turba in littore maris; illi procul, discipuli vicini audiebant;
Abbreviated transcription (Latin):
rimũereo debemus audire deinde intelitgere et post intellegentiam
referuntur ad nuptias. Nã et ipstdigitorũ conuncio & quasi molli sios culo complet¬
tens et foȩderans maritũ pingit it coniugẽ Sexginta aduiduas eo qdod in angus
tia & tribulatione sint positȩ unde& insuperiore digito deprimuntur. quan¬
toq malor ẽ difficultas ex ꝑte quondã uoluptatis inlecebris abtinire tantoma¬
gis adp̃miũ porio cente simis numerus q uae sodiligent lectoratiendui as nis
tra transferua addextrã. & his dẽ quidem digitis sed non eadem manu quibus inle¬
uamanu nupte significatur &uidue: orculũ faciens ex primit uirginitits coronam
alit̃ centũ qui computando asinistra transferuntur. ad dexterã rete in signifi¬
catione ponuntur ꝑpetuae beatitudinis. Si quidẽ triginta & sexagunta in lado
ad liuc manu continentur Centũ transeunt addexterã. quã uis enĩmagna sit fides
quae nobis cognitionẽ nr̃i conditoris reuelat magnas intopera quib fides nesit

Expanded text:
rimum ergo debemus audire, deinde intelligere, et post intelligentiam m. Triginta referunt ad nuptias; nam et ipsa digitorum conjunctio, et quasi molli se osculo complectens, et foederans maritum pingit et conjugem. Sexaginta tia et tribulatione sint positae, unde et superiori digito deprimuntur, quantoque maior est difficultas expertae quondam uoluptatis inlecebris abstinere, tanto maius et praemium. porro centesimus ntra transfertur ad dexteram, et eisdem quidem digitis, sed non eadem manu, quibus in laeva manu nuptae significantur, et viduae circulum faciens exprimit virginitatis coronam. Aliter, centum, qui computando a sinistra transferuntur ad dexteram, recte in significatione ponuntur perpetuae beatitudinis, siquidem triginta, et sexaginta in laeva adhuc manu continentur, centum transeunt ad dexteram. Quamvis enim magna fides, quae nobis cognitionem nostri conditoris revelat, magna sint opera quibus fides, ne sit
Abbreviated transcription (Latin):
uidemus et uistis in hacuita et peccatorib: commuitor exiberN onautiot qui facutn se¬
lemonu supbono set malos sed addidit suum id ÷ que mipse facitatq consttuit Eanul¬
so aliquid suriser ut facoret sicut in genesi deomnib: luminarib scribitur quipro¬
prie po esi dice rensua ẽẽ om̃a quae dẽ nihilo creauit. Vt hinc ad moneremur quanta libe¬
ralitate mimicis ur̃is exp̃cepto eius p̃stare debeamusque nos non creaumu sed muneri¬

Expanded text:
idemus et justis in hac vita, et peccatoribus communiter exhiberi. Non autem ait: Qui facit solem oriri super bonos et malos, sed addidit, suum, id est, quem ipse fecit atque constituit, et a nullo aliquid sumpsit ut faceret; sicuti in Genesi de omnibus luminaribus scribitur; qui proprie potest dicere sua esse omnia quae de nihilo creavit: ut hinc admoneremur quanta liberalitate inimicis nostris ex praecepto ejus praestare debeamus, quae non creavimus, sed muneri
Abbreviated transcription (Latin):
posses sifuerant ante legis notitiã quia aliud ẽ uenturũ non credere aliud eũ non iur ee¬
pisse uiuenerit Septenariũ autẽnum prũ cidiunctũ diabo io uł propt̃ sabbatũ in telle¬
ge uł propt̃ numerũ sp̃s sc̃ĩ. Vt quomodo inesaia suꝑ uirgã dera dice iesse et florẽ qui¬
deradice conscendit septẽ sp̃s uirtutẽ a scerdisse iarrantur ta etecontrario uitio¬
foris stant que renteste Occupatus erat dñs in opereseriponis in doctrinapopu¬
lorũ inofficio p̃dicandi Mad et fr̃s forisstant et ei desiderant Ioqui: Tune
quidẽnunti at saluatori qđ fr̃s et mat̃ sua sttint foris quȩrentes eũ. Vi detur mihi iste
quinuncat non fortuitu et simplicit̃ nuntiare. sed insidias tendere utrũ spiritali ope¬
ricarnẽ et sanguinẽ p̃ferat. etideo matrẽ senosse dissimulat utq ei mat̃sit uł qui ꝓ¬

Expanded text:
possessi fuerant ante legis notitiam, quia aliud est venturum non credere, aliud eum non suscepossessi fuerant ante legis notitiam, quia aliud est venturum non credere, aliud eum non suscepisse qui venerit. Septenarium autem numerum adjunctum diabolo, vel propter Sabbatum intellige, vel propter numerum Spide radice conscendit, septem spiritus virtutum ascendisse narrantur, ita et e contrario vitioforis stant quaerentes te. Occupatus erat Dominus in opere sermonis in doctrina populorum, in officio praedicandi. Mater et fratres foris stant et ei desiderant loqui. Tunc quidam nuntiat Salvatori quod fratres et mater sua stant foris quaerentes eum. Videtur mihi iste qui nuntiat non fortuito et simpliciter nuntiare, sed insidias tendere, utrum spiritali operi carnem et sanguinem praeferat; et ideo matrem se nosse dissimulat, ut quae ei mater sit, qui p
Abbreviated transcription (Latin):
didit dicens Sicerit &generation huic pessim er sosa quod desno eris siree su¬
spetialit̃ geri solere narra ui. hocintota generalit huius populi gente geri nondesinit Im¬
mundus quippesp̃s exiuit aludeis quq̃do acceper̃ legẽ & abulauit ꝑ loca arida que renssibi
requiem Ex plsus uidelic& auideis ãbulcunt ꝑgentiũ solitudines Quȩcũq: pos¬
tead ño credidis sent ilieñ inuento lꝓcoinnationib: dixit R euertar ad domũ meã pristinã
undeexiui habeo iudeos quos ante dimiserã et ueniens : in uenitua cantẽ scopis mundatã
accbat enĩ tẽplũ iudarorũ et xp̃m hos pitẽ non habebat dicentẽ dimittetur uobis domus
ur̃a deserta Quia igitur dietangelorũ p̃si dia ñ habebant & ornatierant suꝑfluis obserua¬
donib: pharisaeorũ reuertitur adeos diabqlus et septenario sibinu mero daemanũ ad dieo
habitat pristinã domũ et fiunt posterora illius populi peiora priorib: Multo enĩ nunor

Expanded text:
didit dicens: Sic erit et generationi huic pessimae. Id est, quod de uno quolibet specialiter geri solere narravi, hoc in tota generaliter hujus populi gente geri non desinit. Immundus quippe spiritus exivit a Judaeis, quando acceperunt legem. Et ambulavit per loca arida, quaerens sibi requiem. Expulsus videlicet a Judaeis, ambulavit per gentium solitudines. Quae cum postea Domino credidissent, ille non invento loco in nationibus dixit: Revertar ad domum meam pristinam, unde exivi. Habebo Judaeos, quos ante dimiseram. Et veniens, invenit vacantem, scopis mundatam. Vacabat enim templum Judaeorum, et Christum hospitevestra deserta . Quia igitur Dei et angelorum praesidia non habebant, et ornati erant superfluis observationibus pharisaeorum, revertitur ad eos diabolus, et septenario sibi numero daemonum addito, habitat pristinam domum, et fiunt posteriora illius populi pejora prioribus. Multo enim nunc
Abbreviated transcription (Latin):
intrane in domum fortis & uasa eiꝰ dimpere nisiprius alligauerit qx fertem . et tunc domi
illius dimpiat: Fortem diabolumdicit quia ipsetenebat nepͤos sent ab illo uirib: suis homi¬
nes eruere sed ꝑ gratamdĩ uasa eiꝰ homines habeo deceptos. Domum eius mundum quun
maligno positus .e in quousq: ad saluatoris aduentum malo paecato patiebatur impero
cum in cordib infidelium si ne ulla contradictione qui escebat Alligauit autẽ fortemdñ
hoc e ab electerum seductione cõpescuit diabolum et tuncdomũ eĩ diripuit qdiaerertoi
adiabolilaqueis eos quos suos eẽ p̃uidit eodae sue membris ad unauit ac ꝑdistinctasinea
graduum uarionũ dignitates ordinauit. Velcerte domũeiꝰ diripuit qui a om̃s mundi

Expanded text:
intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi prius alligaverit fortem, et tunc domum intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi prius alligaverit fortem, et tunc domum illius diripiet. Fortem diabolum dicit, quia ipse tenebat, ne se possent ab illo viribus suis homines eruere, sed per gratiam Dei; vasa ejus, homines ab eo deceptos; domum ejus, mundum, qui in maligno positus est: in quo usque ad Salvatoris adventum male pacato potiebatur imperio, cum in cordibus infidelium sine ulla contradictione quiescebat. Alligavit autem fortem Dominus, id est, ab electorum seductione compescuit diabolum. Et tunc domum ejus diripuit, quia ereptos a diaboli laqueis eos quos suos esse praevidit Ecclesiae suae membris adunavit, ac per distinctas in ea variorum graduum dignitates ordinavit. Vel certe, domum ejus diripuit, quia omnes mundi
Abbreviated transcription (Latin):
uos beel tebub principeda emoniorum. Si autem ego inspũ dĩ eicio daemones. igitur
ꝑuenit in uos regnum dẽ. in luca istum locum ita scriptũ legimus. Siautem ego indigito di
ticiod aemones isce .e digitus quem c̃fitentur & magiqui contra mosen& aa ron signa
poris. Alit̃ Digitus dĩ uocatur sp̃s sc̃s propt̃ partitionem don orum quae in eodantur
unicuiq: propria siue hominũ siue angeloꝵi n nullis enim membris nr̃is magis apparet partitio
quam indigitis. Quod autem dicit ꝑuenit inuos regnumdĩ uel ipsum sesignificat de quo
in alioloco scriptum e Regnum dĩ intrauos .ẽ. & medius stat int̃uos quem uos nescitis
uel certe illud regnum quod & iohannes & ipse dñs p̃dicauer. Paeni tentia magite ap¬
propinquauit enim regnum caelorum. est & tertium regnum scripturuo scãe quod au
fertur aiudȩis & traditur genti facienti fructus eius. Aut quomodo potest quisquã

Expanded text:
vos Belzebub principi daemoniorum. Si autem ego in Spiritu Dei ejicio daemonia, igitur vos Belzebub principi daemoniorum. Si autem ego in Spiritu Dei ejicio daemonia, igitur pervenit in vos regnum Dei. In Luca istum locum ita scriptum legimus: Si autem ego in digito Dei ejicio daemones . Iste digitus est quem confitentur et Magi, qui contra Mosen et Aaron signa poris. Aliter, digitus Dei vocatur Spiritus sanctus, propter partitionem donorum, quae in eo dantur unicuique propria, sive hominum, sive angelorum: in nullis enim membris nostris magis apparet partitio quam in digitis. Quod autem dicit: Pervenit in vos regnum Dei, vel ipsum se significat, de quo alio in loco scriptum est: Regnum Dei intra vos est, et medius stat inter vos quem vos nescitis; vel certe illud regnum quod et Joannes et ipse Dominus praedicaverunt: Poenitentiam agite, appropinquat enim regnum coeloru Aut quomodo potest quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
quod dicerent inuenine potuer̃ Si autem potest multo magis sibi prospiciant & recedant
nes ned aemoniorum principem existiment ad tendant quod sequitur. Ideo ipsi iudecesuñ
benes bi conscii fuerant niholse malarum artiũ ab on om agistrodidicisse ut in principe
daemoniorum eiceront demones. ideo inquidipsi iudiceser̃ urĩ. Ipsi inquidignobilia et con¬
temtibiliahuius mundi in quib: non artificiosa malignitas sed scã simplicita meae uirtuti
significat qui ad inuocationem eiciebant daemones et coartat eos int̃rogatione pradenti
ut c̃fiteamur sps̃ sc̃i opus eẽ quod si expulso inquid daemonum infiliis urĩs dõ non demo¬
nib: deputatur quare in me id .e. non opus non eandem habeat causam ergo ipsi uñ
iudices er Non potestate sed comparatione. Dum illi expulsionem dȩ monũ dõ ad signan

Expanded text:
quod dicerent invenire potuerunt, si autem potest, multo magis sibi prospiciant, et recedant quod dicerent invenire potuerunt, si autem potest, multo magis sibi prospiciant, et recedant nes, ne daemoniorum principem existiment, attendant quod sequitur: Si autem  Christi bene sibi conscii fuerant nihil se malarum artium a bono magistro didicisse, ut in principe daemoniorum ejicerent daemones. Ideo, inquit, ipsi judices erunt vestri. Ipsi, inquit, ipsi ignobilia et contemptibilia hujus mundi, in quibus non artificiosa malignitas, sed sancta simplicitas meae virtutis significat, qui ad invocationem ejiciebant daemones. Et coarctat eos interrogatione prudenti, ut confiteantur Spiritus sancti opus esse. Quod si expulsio, inquit, daemonum in filiis vestris Deo, non daemonibus deputatur, quare in me idem opus non eamdem habeat causam? Ergo ipsi vestri judices erunt, non potestate, sed comparatione, dum illi expulsionem daemonum Deo assignant,
Abbreviated transcription (Latin):
curba effugauit discedentium illinediusione ñ stabit at ita quo dmox oo isserustuerie
perbano diuisionem ciuitatis illius denunciatur excidium et si satanas satananeicit aduersus sediuisus a
quom odo ergostabit regnumeius : Dictis uperioris maliuolentiam quo eum in beel ⁊ebubhaec agere
loquebantur eo ipso qui locuti s̃ genere condempnantur: non intelligentes confessos se fuis sebeel zebub
eẽ diuisum & si addiuisionem suam coactus ẽ ut de mondȩ mones ꝑturbaret & aduersusse
diuisus ipse consisteret bi ne quoq ex istimandum ẽe. plus in eo quidiuiserit quã inbir quiduusis¬
in .eẽ uirtutis. ergo iam diuisus .e. & aduersumse coactus .e. regnumq: eius diuisionetali ẽ
ligi qđ in eũ non credendo in regnodiabolieẽ delegissent quod utiq: ad uersum se diuisumstire
non posset elig antergo quod uoluerint Si satanas satan an non potest eicere. nihil contradñm

Expanded text:
turba effugavit, discedentium illinc divisione non stabit: atque ita, quod mox consecutum est turba effugavit, discedentium illinc divisione non stabit: atque ita, quod mox consecutum est per hanc divisionem, civitatis illius denuntiatur excidium. Et si Satanas Satanam ejicit, adversus se divisus est, quomodo ergo stabit regnum ejus? Dicti superioris malevolentiam, quo eum in Belzebub haec agere loquebantur, eo ipso quo locuti sunt genere condemnantur, non intelligentes confessos se fuisse Belzebub esse divisum: et si ad divisionem suam coactus est, ut daemon daemonem perturbaret, et adversus se divisus ipse consisteret, hinc quoque aestimandum e divisi sint, inesse virtutis. Ergo jam divisus est, et adversum se coactus est, regnumque ejus divisione tali est ligi, quod in eum non credendo in regno diaboli esse delegissent: quod utique adversum se divisum stare non potest. Eligant ergo quod voluerint: si Satan
Abbreviated transcription (Latin):
ciieas ueldomus diuisa contrase non stabit Non potest regnum &ciuitas contrasediuisa
perstane Sed quomodo comcordia paruȩ recnercumt sic discordia maximedilabuntuis
dieoosatanas pugnat contrase & de moninimicus ẽ. demonis deberaiam tabunu
uenis se consum matio Nebaberent in eo locum aduersane potestates qu animint᷑ se
bellum ꝓax bominũ .ẽ Si autemputatis oscrihe e pharisoi quod reces su demonun
obocdienti łsic in principem suũ ut homines ignorantes fraudulenta simulatome deludo
quid oocertis dicere decorporu sanitatib: quas dñs perpetrauti aulente simeutoriem ouaoda
debilitates & spuritalium uirtutuĩ insigna demonib: adsignantes. potest & bcculit itluoa
semnusonos denutatis eadem o ratio quae regni sed ciuitasbi eruslemn dicatũ ngtelliei
semꝑgl orio sa dominatunu nc postoa quadñm suũ furorenplebsex arsit & apłs cius cucredent

Expanded text:
civitas, vel domus divisa contra se non stabit. Non potest regnum et civitas contra se divisa civitas, vel domus divisa contra se non stabit. Non potest regnum et civitas contra se divisa perstare. Sed quomodo concordia parvae res crescunt, sic discordia maximae dilabuntur . Si ergo Satanas pugnat contra se, et daemon inimicus est daemonis, deberet jam mundi venisse consummatio, ne haberent in eo locum adversariae potestates, quarum inter se bellum pax hominum est. Si autem putatis, o Scribae et Pharisaei, quod recessio daemonum obedientia sit in principem suum, ut homines ignorantes fraudulenta simulatione deludant, quid potestis dicere de corporum sanitatibus, quas Dominus perpetravit. Aliud est si membrorum quoque debilitates, et spiritualium virtutum iet civitatis eadem est ratio quae regni. Sed civitas hic Jerusalem indicatur, gentium semper gloriosa dominatu. Nunc posteaquam in Domino suum furorem plebs exarsit, et apostolos ejus cum credentium
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis sed in mundi sps̃ opera fuissent id .e. beel rebubqui ads̃ erac accaron Nambel quis
pe ipse ẽ baal. ⁊ ebub autẽ musca uocat᷑ Nec iuxta quaedam mendosa exemplaria
÷ litcera ł .đ. infine ẽ nominis legenda sed .b. be el rebubergoba al muscarum siue
habens muscas int̃p̃tatur. Obsordes uidelicet immolatii cnionis ex cuius spurcis si mo
res pondit ut uel sic compellentur credere potentiae eius quicondis uidebat occalta
diautem omne regnum inseipsumdiuis umdeso labitur. ergo patris & filiia sp̃s scĩ¬
seda uumã ee diui sum quod sine ulla contradictione non aliquo in pulso deslandum
sed aet na .ẽ. stabilitate mansurum Si ue ro scaẽ & in diuiduȩ trinitatis indiuidun
immoquia in diuiduum man& regnum desiscant a maniminorem patremfiliun
minorem filio scm̃ dicere spũm quia quorũ unũ .ẽ regnum horũ e & una maiestas et omĩ

Expanded text:
nitatis, sed immundi spiritus opera fuissent, id est Belzebub, qui deus erat Accaron: nam quidem nitatis, sed immundi spiritus opera fuissent, id est Belzebub, qui deus erat Accaron: nam quidem Bel ipse est Baal, Zebub autem musca vocatur; nec juxta quaedam mendosa exemplaria l littera, vel d in fine est nominis legenda, sed b, ut Belzebub: ergo Baal muscarum, id est, vir muscarum, sive habens muscas interpretatur, ob sordes videlicet immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo respondit, ut vel sic compellerentur credere potentiae ejus, qui cordis videbat occulta. Si autem omne regnum in seipsum divisum desolatur, ergo Patris, et Filii, et Spi non est divisum: quod sine ulla contradictione, non aliquo impulsu desolandum, sed aeterna est stabilitate mansurum. Si vero sanctae et individuae Trinitatis individuum, imo quia individuum, manet regnum, desistant Ariani minorem Patre Filium, minorem Filio sanctum dicere Spiritum, quia quorum unum est regnum, horum est et una majestas. Et omnis
Abbreviated transcription (Latin):
est dĩ patris. Tunc oblatus .e. ei daemonium babens cȩtus & mutus et curauiteum
ita ue loqueretur & uideret. Tn aergo signa simulinuno homine perpetratas. caecus
uidec mutus loquitur possessus ad aemonȩ liberatur. Quod & tuncquidem carnaliter
factum .ẽ. sed & cotidie completur in conuers. onecredentiũ ut expulso primum dgmone
fiderlum̃ aspiciant deinde ad laudesdi tancentia priusora laxentur It stupebantom̃s
turbȩ & dicebant soxii: Numquid hic ẽ filius dauid pharisȩi autem audientes
dixer̃ Hic non eicit daemones nisi in beeltebub principedaemoniorum Turbi squi ppequȩ¬
minus eruditȩ uidebantur dñi semꝑfacta mirantib: & filium dauid & misericor diam
& beneficia q̃ indigentib: p̃bebat p̃dicantib: pharisei & scribe e contra uel negare haec
uel quae nequiuerant sinistra int̃p̃tatione ꝑuertere laborabant. Quas inon haecdiui¬

Expanded text:
est Dei Patris . III. Tunc oblatus est ei daemonium habens, caecus et mutus, et curavit eum, est Dei Patris . III. Tunc oblatus est ei daemonium habens, caecus et mutus, et curavit eum, ita ut loqueretur et videret. Tria ergo signa simul in uno homine perpetrata sunt: caecus videt, mutus loquitur, possessus daemone liberatur; quod et tunc quidem carnaliter factum est, sed et quotidie completur in conversatione credentium, ut, expulso primum daemone, fidei lumen aspiciant, deinde ad laudes Dei tacentia prius ora laxentur. Quidam autem turbae, et dicebant: Numquid hic est filius David? Pharisaei autem audientes, dixerunt: Hic non ejicit daemones, nisi in Beelzebub principe daemoniorum. Tria sim David ob misericordiam et beneficia quae indigentibus praebebat praedicantibus, Pharisaei et Scribae contra vel negare haec, vel quae negare nequierant sinistra interpretatione pervertere laborabant, quasi non haec divi
Abbreviated transcription (Latin):
suam redem pcornrt̃ usq admertem seruauit donec illud iudicium quod in eo agebadir aduictoriã
ꝑ uenia qui a post quã mortem carnis suae quam pronobis olementer suscepit. Sotenter resur¬
gendo superauit expulso principehuius mundi uictor ad regnum redut ubiq: in patris dextero
sedens regnabit donec ponat om̃s in imicos suos subpedib: eiꝰ et in nomine eius gentess perabunt
Merico ergo in nomi ne cius gentes sperabunt quia ipse .e. semendequo promis sum ẽ. abrahae
quod in semine eius benedicerentur oñs gentes terrae dequo& p̃dictus esaias ait. Rad ix
ies se qui exurget regeregentes in eumgentes sperabunt. ipsumq: de p̃cabuntur. In nomine
quippe eius om̃s gentes sperabunt quia ut petrus ait. Non .ẽ aliud nom̃ sub caelo dacũbo¬
minib: ꝑ quodpossit saluari sed in nomine iħu iuxta paulli uocem omne genuflecte tur
caelescium ternestrium & infernorum & omnis lingua confitebitur quia dñs iħs xp̃s ingła¬

Expanded text:
suam Redemptor noster usque ad mortem servavit, donec illud judicium quod in eo agebatur ad victoriam perveniret. Quia postquam mortem carnis suae, quam pro nobis clementer suscepit, potenter resurgendo superavit, expulso principe hujus mundi victor ad regnum rediit, ibique in Patris dextera sedens regnabit, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus ejus . Et in nomine ejus gentes sperabunt. Merito ergo in nomine ejus gentes sperabunt, quia ipse est semen de quo promissum est Abrahae quod in semine ejus benedicentur omnes gentes terrae. De quo et praedictus Isaias ait: Radix Jesse, qui exsurget regere gentes, in eum sperabunt ipsumque deprecabuntur. In nomine quippe ejus omnes gentes sperabunt, quia, ut Petrus ait, non est aliud nomen sub coelo datum hominibus, per quod possint salvari . Sed in nomine Jesu, juxta Pauli vocem, omne genu flectetur coelestium, terrestrium et infernorum; et omnis lingua confitebitur quia Dominus Jesus in
Abbreviated transcription (Latin):
preceptorum xp̃i non poterant custodire. Alia ẽ enimpuritas uirginalis animae : et nulla
prioris uitii contagione pollutae. aliae sordes eius quae multorum libidinib subiacer
Fauendum ergo doctoriest ncanimae nondum renouate sed inuetustate malitiae perduranti
nouerum mnstenorum secreta committat. Quod si quaerit aliquis quid interuinum nouum
m istice et uestimentum distet nouum facile patet quia uino intus reficimt retine priamur naeramen¬
to autem forinsecus induimur: Cum uero ut rumque ad significantiã uitaeꝑtinet spiritalis uer¬
mentum profecio opera nr̃a bona qua eforis agimus Et quib: coram hominib: lucemus insinua
Vlino autem nouo feruor fidei spei et cariatis quo in conspectunri conditonis in nounar
sensus nr̃iintus ipsi reformamur ex primitur. Sequitur matheus ordinem temporumser unan

Expanded text:
praeceptorum Christi non poterant custodire. Alia est enim puritas virginalis animae, et nulla praeceptorum Christi non poterant custodire. Alia est enim puritas virginalis animae, et nulla prioris vitii contagione pollutae, aliae sordes quae multorum libidinibus subjacuerunt. Cavendum ergo doctori est ne animae nondum renovatae, sed in vetustate malitiae perduranti novorum mysteriorum secreta committat. Quod si quaerit aliquis quid inter vinum novum mystice et vestimentum distet novum, facile patet quia vino intus reficimur et inebriamur, vestimento autem forinsecus induimur. Cum vero utrumque ad significantiam vitae pertinet spiritalis, vestimentum profecto opera nostra bona quae foris agimus, et quibus coram hominibus lucemus, insinuat; vino autem novo fervor fidei, spei et charitatis, quo in conspectu nostri conditoris in novitate sensus nostri intus ipsi reformamur, exprimitur. Sequitur Matthaeus, ordinem temporum servan
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc enim acceperunt spm scm quo impleti cum linguis omnib: loquerentur aiudaeis nescientib
sed tam̃uere ad aestantib: dictum est qui amustoplenisunt isti Nouu menim uinumiam nouis utrib
ria in tellegi. Duo autem exempla saluatorposuit uestimenti et utrium ueterum et nouorum¬
utres uet eres debemus intelligere scribas et pharisaeos. pannum uestimenti noui. et uinum
nouum precepta euangelica sencienda. Quae nom possunt sustinere iuda einemaior
scis sura fiat. Talequid et galathae facere cupiebant ut cum euangelio legis precepta mis¬
cerent et in utrib ueterib: uinum nouum muterent. Sed apłs ad eos loquitur. Oinsensati
galathae quisuos fascinauit ueritati non oboedire: sermoigitur eu anglicus apłis pocius
quam scribis et pharisaeis ẽ in fundendus qui maiorum traditionib: deprauati sincertatem

Expanded text:
Tunc enim acceperunt Spiritum sanctum, quo impleti cum linguis omnibus loquerentur, a Judaeis nescientibus, Tunc enim acceperunt Spiritum sanctum, quo impleti cum linguis omnibus loquerentur, a Judaeis nescientibus, sed tamen vere attestantibus, dictum est quia musto pleni sunt isti. Novum enim vinum jam novis utribus ria intelligi. Duo autem exempla Salvator posuit: vestimenti et utrium veterum et novorum; veteres debemus intelligere scribas et Pharisaeos; pannum Novi Testamenti, et vinum novum praecepta evangelica sentienda, quae non possunt sustinere Judaei, ne major scissura fiat. Tale quid et Galatae facere cupiebant, ut cum Evangelio legis praecepta miscerent, et in utribus veteribus vinum novum mitterent. Sed Apostolus ad eos loquitur : O insensati Galatae! quis vos fascinavit veritati non obedire? Sermo igitur evangelicus apostolis potius quam scribis et Pharisaeis est infundendus, qui majorum traditionibus depravati, sinceritatem
Abbreviated transcription (Latin):
cuius particulaq: ad ieiunium ciborum ualet in oporne daditur : cum illa doceat generare
ieiunium non a concupiscentia ciborum tantum sed ab omni laetitia temporalium delec¬
tationum cuius quasi pannum id .ẽ. partem aliquam quae ad cibos ꝑtinec dicit
non oportere hominib: adhuc ueteri consuetudini de imperari quia et illincquasi conscissi
uidedir fieri et ipsi uecustati non conuenit. Neq mittunt uinum nouum in utres ueteres.
Alio quin rumpuntur utres et uinumeffunditur. et trespereunt sed uinum nouum initres
nouo smitunt et ambo conseruantur. eosdem quoq ueterib: comparat utrib: quos uino nouo
Id est spiritalib: p̃ceptis facilius disrumpi quam id posse continere dicit. Erant autẽ
lam utres noui : cum post ascensum dnĩ desiderio consolationis eius orando et sperando in nouant᷑

Expanded text:
cujus particula quae ad jejunium ciborum valet inopportune traditur, cum illa doceat generale cujus particula quae ad jejunium ciborum valet inopportune traditur, cum illa doceat generale jejunium non a concupiscentia ciborum tantum, sed ab omni laetitia temporalium delectationum, cujus quasi pannum, id est partem aliquam, quae ad cibos pertinet, dicit non oportere hominibus adhuc veteri consuetudini deditis impertiri, quia et illinc quasi conscissio videtur fieri, et ipsi vetustati non convenit. Neque mittunt vinum novum in utres veteres, alioquin rumpuntur utres, et vinum effunditur, et utres pereunt: sed vinum novum in utres novos mittunt, et ambo conservantur. Eosdem quoque veteribus comparat utribus, quos vino novo, id est spiritalibus praeceptis, facilius disrumpi quam id posse continere dicit. Erant autem jam utres novi, cum post ascensum Domini desiderio consolationis ejus orando et sperando innovantur.