comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ic. Diliges ꝓximũ tuũ sic̃ te ip̃n. Unin
namq p̃ceptũ de pͥma tabula dixit.q ad
d̃i ꝑtinet amorem. Alterũ uero de alia ta¬
bul.i :q. ad hommes ꝑtinet cdilectõnẽ. de.uii.
sapientes direrũt ¶ Prima regula est
de clño et eius corpore que de uno aut. adu¬
nũ loqͥtur atq in una ꝑsona. Modo capd̃
modo corpus ostenclit sicut ysai̾us ait. In¬
decoratũ corona: et qͣiͣ sponsam ornatam.
m ouilib sus. In una enĩ ꝑsona cluplici
uocabulo nomiinata: et capd̾ idẽ sponsum
et eccłiam .i. sponsam manifestauit.
ad alt̾m. Sic q quid capiti qͥd corpori cõ¬
uemiat prudens lector intelligat. ¶ Se¬
cunda regula est cle dm̃ corpore u̾o et¬

Expanded text:
huic: Diliges proximum tuum, sicut te ipsum. Unum namque praeceptum de prima tabula dixit, quod ad Dei pertinet amorem; alterum vero de alia tabula, quod ad hominis pertinet dilectionem. CAPUT sapientes dixerunt. Prima regula est de Domino et ejus corpore, quae de uno ad unum loquitur, atque in una persona modo caput, modo corpus ostendit, sicut Isaias ait: Indecoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis . In una enim persona duplici vocabulo nominata; et caput, id est sponsum; et Ecclesiam, id est sponsam manifestavit. ad alterum, sicque quid capiti, quid corpori conveniat, prudens lector intelligat. Secunda regula est de Domini corpore uno
Abbreviated transcription (Latin):
ta regula est cle recapitulatõne. Eecui¬
pitulatõ enĩ est: dum sqͥptura redit. ad il¬
lud cuiꝰ narratõ iam trausierat: sicut cũ
filios filioꝵ noe scriptura ꝯmemorasset
clixit illos funisse iu linguis et gentibus
suis: et tam̃ pꝰca: qͣi hoc etiam iu hoc or¬
lingͣs erant. Si unalingͣ erat om̃ibꝰ: ni¬
si qr ad illd̾ ꝙ iam transierat repitulando
est reuersa nanato: ¶Septima regula
est de cliabolo et eius corpore. qr sepe cli¬
cuntur ip̃iꝰ capitis ẽe: que suo magis cõ¬
ueniũt corpori. Sepe uero eius iudent᷑
dicta menbroꝵ et non nͥ cupiti congru¬
init. Ex nomine quippe corporis intelli¬
gatur capud. ut est illd̾ in euͣugłio cle
ziz amistritico admxtis. Dicente clño.
Inimicus ho ħ fecit. Hominẽ ip̃m cliabo¬
lum uocans: et ex nomine corporis capd̾
designaus. Item ex nomine capitis: sig
pus fuit apostata quippe angłs omĩum
cupud est iniqͦꝵ: et hñt capitis corpꝰ: sũt
om̃s iniqui. Sic cũ menbris sins unitus

Expanded text:
ta regula est de recapitulatione. Recapitulatio est enim, dum Scriptura tendit ad illud, cujus narratio jam transierat, sicut cum filios filiorum Noe Scriptura commemorasset , dicit illos fuisse in linguis et gentibsuis, et tamen postea, quasi hoc etiam in orlinguas erant, si una lingua erat omnibus, nisi quia ad illud quod jam transierat recapitulando est reversa narratest de diabolo et ejus corpore, quod saepe dicuntur ipsius capitis, quae suo magis conveniunt corpori. Saepe vero videntur esse dicta membrorum, et non nisi capiti congruunt. Ex nomine quippe corporis intelligitur caput, ut est in Evangelio de zizaniis tritico admistis, dicente Domino: Inimicus homo hoc fecit ; hominem ipsum diabolum vocans, et ex nomine corporis caput designans; item ex nomine capitis signipus fuit. Apostata quippe angelus omnium caput est iniquorum, et hujus capitis corpus sunt omnes iniqui; sicque cum membris suis unus
Abbreviated transcription (Latin):
deheretias. ¶ Pro fa̾s dumis plerũq et
clicta pomĩtur. Idcͥco qr nõ operatõne ma¬
miũ deus: s dicendi imꝑio imꝑat᷑ sicut
bis repetitur sentencia aut confirmatõnis
cũ est: aut uust̾i sicut lex et gr̃a. Sicut ũ¬
ciũ et ꝑfectõ. sicut bonũ et meliũ. ¶ Lex
diuina triplici sencienda est modo. Primo¬
ut istorice. Sccło ut tropologice. Tertio.
ut mistice intlligatur. Historice namq
iuixͣ lr̃am. Tropologice uxta moralem
sinam. Mistice uixta spiritale intlłigẽ¬
ciam. Ergo sic historie oportet ficlẽ ten̾e
ut eam et morałr debeamꝰ int̾pretare:
et spiritałr intelligere. ¶Tua et septe:
decem precepta st̃. S tria ad amorẽ cłi
ꝑtinent. Septem ad hominẽ. Illa tria
que ad deũ ꝑtinent: in una tabula scͥpta
fuerũt. Eelqͣ septem in sccła. In pͥma
tabula triũ mandatoꝵ: Hoc pͥmũ est.

Expanded text:
 et dicta ponuntur; idcirco, quia non operatione manuum Deus, sed dicendi imperio operatur, sicut acris una bis repetitur sententia, aut confirmationis causa est, aut mysterii, sicut lex et gratia, sicut initium et perfectio, sicut bonum et melius. 11. Lex diut historice: 165 secundo ut tropologice, tertio ut mystice intelligatur. Historice namque juxta litteram, tropologice juxta moralem scientiam, mystice juxta spiritalem intelligentiam. Ergo sic historice oportet fidem tenere, ut eam et moraliter debeamus interpretari et spiritaliter intelligere. 13. Tria et septem decem praecepta sunt; sed tria ad amorem Dei 166 pertinent, septem ad homines. Illa tria quae ad Deum pertinent in una tabula scripta fuerunt, reliqua septem in secunda. In prima tabula trium mandatorum hoc primum est:
Abbreviated transcription (Latin):
tuib plenis clieb ac noctib iacuerit ĩ se¬
pulchro. S tñ aperte totũ tuduũ. accipi¬
te ioseph egypto clñatist̾. nec statun post
qͣdringentos annos egressi st̃: ut fuerat
porib figura ꝑ ꝙͣ quedam que futura sũt
qͣi iam gesta nonantur. ut est illd̾. Fode

Expanded text:
tribus plenis diebus ac noctibus jacuerit in sepulcro, sed tamen a parte totum triduum accipite Joseph Aegypto, damnati sunt; nec statim post quadringentos annos egressi sunt, ut fuerat poribus figura, per quam quaedam quae futura sunt, quasi jam gesta narrantur, ut est
Abbreviated transcription (Latin):
Eursus ad candem qͣi de genere. id spem
reuertitur clicens que eidẽ cuitati sp̃alit̾
contigerit. Ecte ego susaitubo suꝑ cos ⁊¬
medos. Nam regnante baltazar a mediᷤ
obtenta est babilonia. sic et in homis egip¬
telligi clicendo et concurr̾e facia egypti¬
os aduersus egyptios. rognũ adu̾sus reg¬
nũ: cũ egyptus nõ młta regnass unum

Expanded text:
e genere ad speciem revertitur, dicens quae eidem civitati specialiter contigerunt: Ecce ego suscitabo super eos Medos. Nam regnante Balthasar, a Medis est obtenta Babylonia. 11. Sic et onus Aegype mundum, dicendo: Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios, regnum adversus regnum, cum Aegyptus non multa regna, sed unum
Abbreviated transcription (Latin):
se congaudet. In scͥpturis sc̃is: qͣi in mouti
excelsis et uiri ꝑfecti hñt sb̾luna itlłigẽ¬
ca quib gressꝰ cõtemplatõnis qͣi sui eri¬
gant: et supplices qͣi parua aĩalia mueni¬
ũt modicos intellectus: ad qͦs humiles ip̃i
refugiant. ¶ Scuptura sacra infirmis et
sensu paruuł: scłm istoriam humił uide¬
tur in uerb̾: Cum excellentõrib aũt ui¬
ns alcius iiceclit. clũ eis sua nust̾ia pan¬
dit. ac per hoc utrisq manet ꝯmunis et

Expanded text:
si in montibus excelsis, et viri perfecti habent sublimia intelligentiae, quibus gressus contemplationis quasi cervi erigant, et simplices quasi parva animalia inveniunt modicos intellectus, ad quos humiles ipsi refugiant. 4. Scriptura sacra infirmis et sensu parvulis, secundum historiam humilis videtur in verbis, cum excellentioribus autem viris altius incedit, dum eis sua mysteria pandit, ac per hoc utrisque, manet communis, et
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Puer meus es tu isrl: ecce deleui ut
nubem iniquitates tuas: et sicut nebulã
ptr̃a tua. Comiertere ad me et rechimãte¬
hoc ad unũ nõ congruit. N aui alt̾a ꝑs
est: au poc̃a deleuit: et cui dixit meus es
tu. et alt̾a cuiclixit. Conuert̾e ad me et
redima te. Qͥ si conuertantur pectatae¬
oꝵ delentur. Per hanc enin regulam
sic ad om̃s loqͥtur scriptura ut et boni re¬
darguantur. Cũ mał: et mali laudent᷑
pro bonis. S quid ad que ꝑtineat: qui
prudent̾ legerit discit. ¶Tertia regula
ꝑ ꝙͣ precepta facienda admouent᷑. Gr̾a
tũ hystorice. o fidem ten̾e. et sp̾uałr lege
intelligere. ¶Quarta regula est de sp̾e et
genere per ꝙͣ pars pro toto et totũ proꝑ
te accpitur ueluti si uiui pplło uł ciuita¬
ti loqͣtur dñs et tñ intlłigatur om̃e cono¬

Expanded text:
: Puer meus es tu, Israel, ecce delevi, ut nubem, iniquitates tuas, et sicut nebulam peccata tua; convertere 168 ad me, et redima. Hoc ad unum non congruit. Nam altera pars est cui peccata delevit, et cui dicit meus es tu; et altera cui dicit, convertere ad me, et redimam te; qui si convertantur, peccata eorum delentur. Per hanc enim regulam sic ad omnes loquitur Scriptura, ut et boni redarguantur cum malis, et mali laudentur propter bonos; sed quid ad quem pertineat qui prudenter legerit discet. Tertia regula per quam praecepta facienda admoventur; gratia t historice oportet fidem tenere, et spiritualiter legem intelligere. Quarta regula est de specie et genere, per quam pars pro toto, et totum pro parte accipitur, veluti si uni populo vel civitati loquatur Deus, et tamen intelligatur omnem con
Abbreviated transcription (Latin):
philosophi. aũt mũdi: utiq d̾ni cogno¬
uenũt: S qr ddisplicuit illis humilitas .x.
tuuerũt: et rectitudinem uie relinꝙ̃tes
in aifractos incideiũt erroꝵ. ¶ pͥmum
uuicuiq est scire: q. appetat: sccłm u̾o est.
ut id ꝙ appetit apprehendat. In ꝑfc̾a qͥppe
sapiencia est: quo tendas scire: et nescire it̾:
ꝑ quod expechat ire. Qͥd eiuĩ ꝓcest si quis
fanus tp̃r ubertatis regionem uideat et
uiam ꝑ ꝙͣ ad illam ꝑgut. ignoret. Ecte
patriam quisq querit s uiam ꝑdidit. errã¬
do grałr: nõ ꝓficiendo. Quantoq plus ã¬
bulat: tanto magis ab eo ꝙ querit elõgͣt
¶ Qͥ uiam regiam hoc est xp̃m deserit. et¬
siiideat ueritatẽ a longe u̾idet. Qͥa nͥ ꝑ miã

Expanded text:
Philosophi autem mundi utique Deum cognoverunt; sed quia displicuit illis humilitas Incataverunt, et rectitudinem viae relinquentes in anfractus inciderunt errorum. 5. Primum unicuique est scire quid appetat; secundum vero est ut id quod appetit apprehendat. Imperfecta quippe sapientia est, quo tendas scire, et nescire iter per quod expediat ire. Quid enim prodest si quis famis tempore ubertatis regionem videat, et viam per quam ad illam pergat ignorat? Ecce patriam quisque quaerit, sed qui viam perdidit errando graditur, non proficiendo; quantoque plus ambulat, tanto magis ab eo quod quaerit elongatur. 6. Qui viam regiam, hoc est, Christum, deserit, etsi videat veritatem, a longe videt, quia nisi per viam
Abbreviated transcription (Latin):
hilosophi genciũ: nõ sicut oportet
d̾m querentes in angłos inciderũt
preuantatores factus q est ilł mechator
cdiabolus ad mortem sicut xp̃t nob̾ ad ui¬
tam. ¶ Multũ mũdi philosophi p̾dicã¬
tur in climentõne tp̃ꝵ cursuq syderum¬

Expanded text:
hilosophi gentium non, sicut oportet, Deum quaerentes, in angelos inciderunt praevaricatores; factusque est illis mediator diabolus ad mortem, sicut nobis Christus ad vitam. 2. Multum mundi philosophi praedicantur in dimensione temporum, cursuque s
Abbreviated transcription (Latin):
ta reꝑiũt᷑. ut intellectꝰ lectoris et studiũ
angcatur. Namsicũcta pat̾ent: statĩ in¬
tellecta uilescerent. Bursus si cũcta clau¬
sa existerent: ꝯfestim diffidencia gign̾ẽt
Ne ergo de obsauris dispatõ fiat: ea que
i aufestu st̃ saciant: et ne de intelletis fas¬
tidiũ existut. ea que clausa sũt desideriũ
existunt. Nam pleraq qͣnto magis latẽt
tanto magis ex̾ciciũ plent. In scͥpturis scĩs
sepe ea que futura st̃: qͣsi fca nartantur si

Expanded text:
ta reperiuntur, ut intellectus lectoris et studium augeatur. Nam si cuncta paterent, statim intellecta vilescerent. Rursus si cuncta clausa existerent, confestim diffidentiam gignerent. Ne ergo de obscuris desperatio fiat, ea quae ifesta sunt satiant; et ne de intellectis fastidium existat, ea quae clausa sunt desiderium excitant. Nam pleraque quanto magis latent, tanto magis exercitium praebent. 7. In Scripturis sanctis saepe ea quae futura sunt quasi
Abbreviated transcription (Latin):
autũmas flatũ uẽti australis
in mod̾ colũpnaꝵ qͣi palmaꝵ
anelitꝰ miniã extentionẽ oc¬
ceanũ magnũ impetũ flare ⁊
aqͣs ualidissimas tractu ma¬
ris in aere ferre. Haunieq et
nubrib ingruentib ab imnola
os soł ingentẽ similituclinũ
nitudine et pretorrida calore
dẽsitate nubiũ et umibriũ im¬
uicer. Uñ ꝯstat hereas regio¬
nes nũcupatas ultͣ mar̾ oce¬
anũ sicut est egiptꝰ. Et pͥma
inclia. zesis natabris. celchi.
Gaiem. ethiopes et ethere ã
uicine st̃ dextra plagͣ meridie
Sicut enĩ ad leua meridiei
affrico ĩminet ita deftr̃a ꝑ¬
tem ab euro austro nimiuz
is celi ⁊ cardinib mũli ergo¬
q soł septẽtrionał et u̾bilicu

Expanded text:
s in modum columnarum quasi palmarum anelitus nimiam extensionem oceanum magnum impetum flare et aquas validissimas tractum maris in aere ferre haurireque et imbribus ingruentibus ab uno lasolis ingente similitudine nitudinem et prae torreda calore densitatem nubium et imbrium minuere, unde constat aereas regiones nuncupatas citra mare oceanum, sicut est Aegyptus et prima India, Zeusis, Natabres, Celthi, Gageni et Aethiopes et ceterae, quae vicinae sunt dextra plaga meridie. Sicut enim ad levam meridie oafricum inminet, ita dextram partem ab euroaustro nimium is caeli et cardinibus mundi tergaque solis, septentrion‹e› et umbelicum
Abbreviated transcription (Latin):
lim̃ tend̾e quãtũ dndũ ꝑ d
em radiancia soł iã tenclitus
Et qcqͥd in luua minuere c¬
nimꝰ paulatim et pausꝑ uo¬
uentem cursũ lime in ip̃o d¬
fissimo ac creberimo itmere i
cricesimo t̾minꝰ chei luiniiis
que uulsa de sol centro later¬

Expanded text:
lumen tendere, quantum dudum per diem radiantia solis via tendetur et quicquid in luna minuere cernimus paulatim et paulisper volventem cursu lunae in ipso densissimo ac creberrimo itinere usque trecensimo terminus diei luminis, quae vulsa de solis centro late
Abbreviated transcription (Latin):
dimꝰ. S miram̃ qr philoso¬
phoꝵ argum̃ta nõ muilla legi¬
nius. S nec talia clixissez nec
et mare oceanũ arte noualii¬
sulas in accessibiles cũ ille isto¬
ria se extortũ fuisse sccibat ⁊
de aquilone parte uicinas m¬
sulas. Meoparotas. E bizas. Q¬
las maris gitantis. ⁊ obuallã¬
tes mirabiłr id est ⁊ hicꝰ phile¬
sophus explanat.¬

Expanded text:
osophorum argumenta nonnulla legimus, sed nec tanta dixisse nec et mare oceanum arte navale insolas inaccessibiles, cum ille Histriam se exortum fuisse scribat et de aquilone parte vicina insolas Meoparotas et Bizas, Orlas maris gyrantis et obvallantes mirabiliter idem Ethicus philosophus explanat
Abbreviated transcription (Latin):
emĩdatur: umusqͥs aũt tũc lemꝰ portat
que patitur: si sua cliscusserit mala
pro quib illi infertur retributo ius¬
ta. ¶Discat nõ murmurare qͥ mala
patitur etiam si ignorat cur mala prici¬
atur: et ꝑ hoc iuste se pati arbitretur
per qd̃ ab illo iudicatur. cuiꝰ nũꝙͣ ĩ iꝰta
iudicia st̃. Q flagella sustinet et ꝯtͣ
deũ murmuat iusticia iudicãtis ac¬
cusat. Qͥ u̾o se cognoscit a iustondi¬
ce pati ꝙ sustinet: etiam si pro quo pa¬
et deiiusticiã laudat. ¶ Dũ ex rebus
prosperis utilia iustus excepla p̾stat
hominib ncc̃e est eũ iterũ adu̾sitati¬

Expanded text:
emendatur. Unusquisque autem tunc levius portat quod patitur, si sua discusserit mala pro quibus illi infertur retributio justa. 2. Discat non murmurare qui male patitur, etiam si ignorat cur mala patiatur; et per hoc juste se pati arbitretur, per quod 266 ab illo judicatur, cujus nunquam injusta judicia sunt. Qui flagella sustinet, et contra Deum murmurat, justitiam judicantis accusat. Qui vero se cognoscit a justo judice pati, quod sustinet, etiam si pro quo paet Dei justitiam laudat. 3. Dum ex rebus prosperis utilia justus exempla praestat hominibus, necesse est eum iterum et adversitati
Abbreviated transcription (Latin):
sumant: qui ꝓsperitatib eius tempe¬
rancia agnouerũt. Qͥ passiomibꝰ aĩe
nisidiante aduersario auciatur. Nõ
idcirto se credat alienari a xp̃o qui tu
deũ pocius ꝙͣ accuset. Ad magnã uti¬
litatem diuino iudicio mens iusti di¬
uersis passionũ temptatõnib agi¬
hoc ꝙ ex passionc tolerat pro uir¬
tutib reputatur:q et chiuma ag¬
noscit iusticiã et sua culpa intlłit.¬

Expanded text:
itatis ejus temperantiam agnoverunt. 4. Qui passionibus animae insidiante adversario cruciatur, non idcirco se credat alienari a Christo, quiDeum potius quam accuset. Ad magnam utilitatem divino judicio mens justi diversis passionum tentationibus agihoc quod ex passione ei acciderit pro virtutibus reputabitur, quia et divinam agnoscit s
Abbreviated transcription (Latin):
aste. ¶In fab̾ꝵ ã fornace gentiles
lcanũ auctore dñt: figurałr
ꝑ uulcanũ ignẽ sigͥcãtes sine quo
mllũ metalli genꝰ nnidi extenclit
itur. Alibieĩ iutrũ. alibi. argentũ
aibi plũbũ. alibi uinũ. alibi pig¬
leti alibi medicam̃ta efficiũtur
Igne lapides in ere soluũ. Igne fer¬
rũ gignit᷑ ac clomͣt᷑. Igne aurũ ꝑfi¬
citur. Igne cremato lapide cem̃ta ⁊
panetes ligant᷑. Lapides igros
ignis decoq̃ndo canclificat. Lignͣ
canclida urendo obfuscut. carbones
ex prima fulgida nigros fac. De
lignis cluris fragiles. De put̾bili¬
bꝰ ĩputribiles reddit. Scͥcta soluit
soluta rest̾ͥigͤ. Dura mollit. mol¬
la clura recldit. H̾t et medicauũs
usum. Nam sepe ruri ꝓdest. Pesti
xiliari certũ ẽ. In opere qͦ aliud gig¬
unt pͥmis ignibꝰ aliud sccłis. aliud t̾¬

Expanded text:
tatem. In fabrorum autem fornace gentiles Vulcanum auctorem dicunt, figuraliter per Vulcanum ignem significantes, sine quo nullum metalli genus fundi extendique ciatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi minium, alibi pigmenta, alibi medicamina efficit. Igne lapides in aes resolvuntur. Igne ferrum gignitur ac domatur. Igne aurum perficitur. Igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. Lapides nigros ignis coquendo candificat: ligna candida urendo obfuscat. Carbones ex pruna fulgida nigros facit, de lignis duris fragiles, de putribilibus imputribiles reddit, stricta solvit, soluta restringit, dura mollit, mollia dura reddit, habet et medicaminis usum. Nam saepe ruri prodest. Pestilxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud secundis, aliud t
Abbreviated transcription (Latin):
spernenda nõ est. Memi¬
iumus et ysaiam. ezechie lan¬
quenti aliqͥd medicinale man¬
disse. Et pulus apłs thimo¬
teo modicum uim ꝓdec dixit.

Expanded text:
spernenda non est. Meminimus enim et Isaiam Ezechiae languenti aliquid medicinale mandasse, et Paulus apostolus Timothaeo modicum vinum prodesse dixit.
Abbreviated transcription (Latin):
gutturis meatu et tumores
fauciũ ⁊ artheriarũ limnt. Ti¬
racu est antidotũ seipentinũ
quo uenena pellũtur. ut pestis
peste saluatur. Catartica gre¬
ce. latine purgatoria clũr. Ca¬
tapodia eo qd modicũ potet
seu ingluciatur. Diamoror. a
succo moro nonĩ sũpsit. ex eo
qd̾ ꝯficitur. Sicut cliacodion.
qui ex codia. id ẽ ex papauere¬
minib ꝯponitur. Electuariũ
uocatũ. eo qd̾ molle sorbeatur.¬
¶ Trociscos clictus. qr in mod̾
rotule formabatur. Trocos eĩ
grece: rota cłr. C olliria latm̃
sonant : qd̾ uicia ocłoꝵ deter¬
gant. E pitima eo qd̾ sb̃pona¬
cur alus adiutorib p̃cedẽtibꝰ.
Cacaplasma: eo qd̾ incluctõ
sola sit. ¶ Emplastrũ co ꝙ ĩ
clucatur. ¶Malagina: ꝙ sñ
igne maceretur et ꝯp̾hẽdat᷑
E nema grece latiune relaratõ
d̾r. Pessaria dicta: qd intus
iniciantur. Mediciam uimẽ¬
toꝵ yron quid̃ grecus i̾uenit
Inde pingitur dimuidia ꝑte hõ
dinudia equs. Dictus enĩ cytõ¬

Expanded text:
gutturis meatui, et tumores gutturis meatui, et tumores faucium et arteriarum leniant. Tiriaca est antidotum serpentinum quo venena pelluntur, ut pestis peste solvatur. Catartica Graece, Latine purgatoria dicuntur. Catapotia, eo quod modicum potetur, seu inglutiatur. Diamoron a suco morae nomen sumpsit, ex quo conficitur; sicut diacodion, quiminibus componitur. Electuarium vocatum est eo quod melle sorbeatur. Trociscus dictus est, quia in modum rotule deformatur: trocos enim grece, rotundum dicitur. Colliria latinum sonat, quod vitia oculorum detergant. Epitima, eo quod superponatur aliis adiutoriis praecedentibus. Cataplasma, eo quod inductio sola sit. Inplastrum, eo quod inducatur. Malagma, quod sine igne maceretur et conprehendatur. Enema Graece, Latine relaxatio dicitur. Pessaria dicta quod intus iniciantur. Medicinam iumentorum Chiron quidam Graecus invenit. Inde pingitur dimidia parte homo, dimidia equus. Dictus aut
Abbreviated transcription (Latin):
maticũ. Terciũ cinirgiũ. Die¬
ta est obfuatõ leg̾ ac uite. Far¬
matia est medicam̃toꝵ curat᷑o
Cynirgia ferram̃toꝵ incisio.
Nam ferro mandũt᷑. que me¬
dicam̃toꝵ nõ senserint medi¬
b̾ tm̃ et succis erat. Gal̃ eimu¬
usus medencli cepit. Deinde
ferro ⁊ cet̾is medicam̃tis. Sĩs
em̃ curatõ. aut ex qͣrus aut ex
similib adhibetur. E x ꝯͣrus ut
frigido calid̃ uł humido siccum
Sicut et in hoĩe suꝑbia sana
i nõ põt: nͥ humilitate sanet᷑
Er simlib u̾o: sicut ligam̾itũ
uł rotundo uułneri rotũdũ. ł
ob longo ob longũ apponitur
Ligatura enĩ ip̃a nõ cad̾ m̃bͥs
ip̃a adiutoria nõibꝰ suis signi¬
ficant. Nam antidotũ grece:
curantur. At ꝯͣ ex simili coap¬
tatur amara. qr gusto eiꝰ ama¬
rus est. Ex ꝯuemẽti enĩ nom̃
accepit. qr amantudo amaritu
cline solui solz. Omĩa aũt me¬
dicam̃ta ex ꝓpͥis caĩs hñt uoca¬
bula. Gera eiũ dicta qͣsi diui¬
na. Artheriaca qd̃ apta sint

Expanded text:
chirurgicum. Diaeta est observatio legis et vitae. Pharmacia est medicamentorum curatio. Chirurgia est ferramentorum incisio; nam ferro exciduntur quae medicamentorum non senserint meditantum et succis erat. Talis namusus cepit: deinde ferro et ceteris medicamentis. Omnis autem curatio, aut ex contrariis, aut ex similibus adhibetur: ex contrariis ut frigidum calido, vel humidum sicco; sri non potest, nisi humilitate sanetur. 6. Ex similibus vero, sicut ligamentum vel rotundo vulneri rotundum, vel oblongo oblongum apponitur. Ligatura enim ipsa non eadem membripsa adjutoria nominibus suis significant. 7. Nam antidotum Graece,curantur. At contra ex simili,tatur amara, quia gustus ejus amarus est. Ex convenienti enim nomen accepit, quia amaritu. Omnia autem medicamenta ex propriis causis habent vocabula. Hiera enim dicta quasi divina. Arteriaca, quod apta sint
Abbreviated transcription (Latin):
FIANOs dedalꝰ
mẽsam et sellã fe¬
cit. ¶ Coqͥne appi¬
ratũ: apiciꝰ qͥd pri¬
assũptis bonis morte uolũtaria ꝑuit
Et mento qr huis qͥgule atq edacitu¬
ti seruit. et aĩa et corp̾ ĩt̾fic̾. Ab esu

Expanded text:
imus Daedalus mensam et sellam fecit. Coquinae apparatum Apicius quidam priassumptis bonis morte voluntaria periit, et merito, quia is qui gulae atque edacitati servit, et animam et corpus interficit. A
Abbreviated transcription (Latin):
apd̾ gentiles certis moduł
ꝯficiebantur. Bremore forma
carmina atq epłe. At u̾o histo¬
rie maiore modulo scribebant᷑.
textilibq maluaꝵ folus atq
palmar. Cuiꝰ generis cuma me
tũ miigilata lucernis. Carmi¬
na quis ignes nouimꝰ aerios.
Leuis in ariclulo malue descͥp¬
ta libello. Prussiaca uexi mu¬
libellũ arito mũdo punce ex¬
litum.
e libroꝵ uocabuł

Expanded text:
apud gentiles certis modulis conficiebantur. Breviore forma, carmina atque epistolae. At vero historiae majori modulo scribebantur,textilibusque malvarum foliis, atque palmarum. 2. Cujus generis Cinna sic tum invigilata lucernis carmina, quis ignis novimus aerios, levis in aridulo malvae descripta libello Prusiaca vexi mulibellum arido modo pumice expolitum? De librorum vocabu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ adimpleatur. Uerbũ enĩ solũ
seusũ implet: ut scribo. Adu̾bi¬
ũ aut sine uerbo nõ ħt plenã sigͥ¬
ficctonẽ ut hodie. A dicis illi uer¬
bũ hoche scribo ⁊ adiũcto uerbo
implesti sensum
.xi. de participio

Expanded text:
tum adinpleatur. Verbum enim solum sensum inplet, ut 'scribo'. Adverbium autem sine verbo non habet plenam significationem, ut 'hodie'. Adicis illi verbum, 'hodie scribo', et iuncto verbo inplesti sensum. § 11 De participio
Abbreviated transcription (Latin):
actu cõuertat. Uñ et a latinis solise¬
qua nũcupat᷑. Numi et sole oriẽte
flores suos aꝑit. Id se recludit cũ
bloccubu̾it. Ip̃a est ꝙͣ latini ĩtubũ
iocãt siluaticũ. Hec et uerrucatia
uł incatuplasmate poĩta abster¬
it.¶Pentafilõ a num̾io folior dic¬
al. uñ et ea latini qͥnq foliũ uocãt
Herba adeo mũda. ut purficatioĩ
etẽplis adhiberi agentilibꝰ solita
it. ¶ Usopũ herba purgãdis pul¬
nonib apta. Uñ et in uet̾i̾ testam̃
oꝑ ysopi fasciculũ asꝑgebãt᷑ ag
usanguie qͥ mũdari uolebãt. Nas¬
st̾ ĩpetris herẽs saro ralicibꝰ. ¶ Fen¬
inbarũ seu reupõticũ illd̾ qd̾ trans
usqͥamꝰ a grecis clicta: a latinis
eiba calicũlaris: qd̾ caliculi ĩ figu¬
d cantaroꝵ nascãt᷑. ut c̃ mali pu¬
nici: qͦꝵ ora serrata st̃̾. hñtes ĩtͥnse¬
cus semina papau̾is siłia. Hec her¬
bu et insana uocat᷑: qd̾ husus eius
ꝑiculosꝰ ẽ. Deniq sibibat᷑ uł edat᷑:

Expanded text:
acta convertat. Unde et a Latinis solisequia nuncupatur. Nam et sole oriente flores suos aperit; idem se recludit, cum sol occubuerit. Ipsa est quam Latini intubum silvaticum vocant. Haec et verrucaria, vel in cataplasmate posita abstergat. Pentaphyllon a numero foliorum dicta; unde et eam Latini quinquefolium vocant; herba adeo munda ut purificationi et templis adhiberi a gentibus solita esset. Hyssopum herba purgandis pulmonibus apta. Unde et in Veteri Testamento per hyssopi fasciculos aspergebantur agni sanguine, qui mundari volebat. Nascitur in petris haerens saxo radicibus. Reubarbarum sive reuponticum, illud quod trans Hyoscyamos a Graecis dicta, a Latinis herba calicularis, quod caliculi eius in figuram cantarorum nascantur, ut est mali Punici, quorum ora serrata sunt, habentes intrinsecus semina papaveris similia. Haec herba et insana vocatur, quia usus eius periculosus est: denique si bibatur vel edatur,
Abbreviated transcription (Latin):
et cũ curpit̾ manꝰ inficiẽs. ⁊ leuit̾
acie. Q̾ si eiꝰmodi nõ fu̾it: aut ue¬
tustũ. aut ĩfusũ agnoscit᷑. adult̾a¬
tur a admixto croco maginate.
iigẽdi qͦ põcłis cã: spumia argẽti
cõtrita adicit᷑ ⁊ ꝓcłr. ⁊ si puluerulẽ
repperit᷑ atq decoctũ: ab odore ꝓpͥo
sis aromatibꝰ coͣcini unguẽti atq ĩ¬
focto redimi. neq ĩ panusculos fit:
uõ sic applłatũ ẽ. ¶ Asarũ nascit᷑ in
imbrosis mõtibꝰ. florib casie simi¬

Expanded text:
iciens et leviter acre. Quod si eiusmodi non fuerit, aut vetustum aut infusum agnoscitur. Adulteratur autem admixto crocomagmate: augendi quoque ponderis causa spuma argenti contrita adicitur. Ea proditur si pulverulentum reperitur atque decoctum ab odore proprio sis aromatibus crocini unguenti, atque informato sedimine in pannusculos fit, et ideo sic appellatur. 7. Asarum nascitur in umbrosis montibus, foliis casiae simi
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ uertice odore. aspiraau̾e. ¶Aspia
eq flore eiꝰ aꝑes maxime. appetũt
Dorcilaca. ¶Ros marmũ ꝙ lati
Uab effectu hba salutare uocant
du feniculi similia. atq. isꝑa ⁊ rota¬
tim t̾re ꝓstrata. Colocasia. ¶Meta
go nepta uocauert maioris uͥtutis
et uehemes in calore. ¶ Geniculars
hba sb̾st̾nit᷑ obscorpionũ iuum repellẽ¬
daz. ¶ Glachiolꝰ ꝙ sit folus gladi si¬
milibꝰ. tirso cubitali florib purpure¬
is. ¶ Uerbascũ agaricũ radix uitis
a colore albuciũ uocãt. scilla ꝙ nocens
sit. de qͣ sr̃stitio gẽtiliũ clicit. ꝙ si inte¬
gra ad lim̃ suspẽdat᷑: oĩa mala fugat
adhereat et odorez pini h̾eat. Hanc
latini cucurbitalez uocãt qͣdã ex ꝑte
odorez cucurbite referat. ¶Stafissa¬
gria nascit᷑ locis amenis. ¶ Splenus
clicta: ꝙ spenẽ auferat sũ scolopẽtos
co qd̃ folia ip̃iꝰ scolopendro. aĩali sint

Expanded text:
num vertice odorem spiravere. Apiago, quod flores eius apes maxime appetunt. Portulaca Rosmarinum, quam Latini ab effectu herbam salutarem vocant: folia fenuculi similia atque aspera et rotatim terrae prostrata. Colocasia nomen go nepetam vocaverunt, maioris virtutis et vehemens in calore. Genicularis herba substernitur ob scorpionum vim repellendam. Gladiolus, quod sit foliis gladii similibus, thyrso cubitali, floribus purpureis. Verbascum. Agaricum, radix vitis a colore albucium vocant. Scilla, quod nocens sit; de qua superstitio gentilium dicit quod, si integra ad limen suspendatur, omnia mala fugat. adhaereat et odorem pini habeat. Hanc Latini cucurbitularem vocant, quod ex parte odorem cucurbitae referat. Staphysagria nascitur in locis amoenis. Asplenos dicta quod splenem auferat; sive scolopendrios, eo quod folia ipsius scolopendro
Abbreviated transcription (Latin):
lentq timo fraglãcia mella. Epiti¬
timi. Nam flos grece: timũ uoca¬
tur. Est aũt flos timbre silis. ¶An¬
uirgiliꝰ in p̾mo ⁊̃ ad uen̾e referens
ait. Ubi molł amaracꝰ illũ. Florib
et clulci: aspiraĩs amplectit᷑ umbra
Apta est. hec herba unguẽtis. uñ ⁊
qͥ cusu lapsꝯ dũ ferret unguẽta no¬
uũ et gratissimũ ex ꝯfusione odorẽ
creauit. ¶Iacinctꝰ herba est hñs flo¬
rez purpureũ. traxit. it nom̃ a pu̾o
qͦdam nobili qͥ in saltibꝰ int̾ p̾purcos
flores reꝑtꝰ ẽ int̾fectꝰ. Deditq nom̃
herbe: puerił fueris casꝰ. Est a̾ ra¬
dice ⁊ flore mole silis: pu̾os a pub̾ta¬

Expanded text:
lentque thymo fragrantia mella. Epiththymi; nam flos Graece θύμον vocatur: est autem flos thymbrae similis. SamVirgilius etiam ad Venerem referens ait: Ubi mollis amaracus illum Floribus, et dulci aspirans complectitur umbra. Apta est autem haec herba unguentis. Unde et qui casu lapsus dum ferret unguenta, novum et gratissimum ex confusione odorem creavit. 15. Hyacinthus herba est habens florem purpureum. Traxit autem nomen a puero quodam nobili qui in saltibus inter purpureos flores repertus est interfectus, deditque nomen herbae 351 puerilis funeris casus. Est autem radice et flore bulbi similis, pu
Abbreviated transcription (Latin):
cla: totũclũ uocãt. Cuiꝰ raclix aut suc¬
cus si fu̾it uino admixtꝰ ebrios facit
pelos leuce sũ brioma ꝙͣ latini uitẽ
allã uocãt. ł a qͣlitate coloris. uł qr eiꝰ
radix cõtrita ⁊ corpori ĩfricata: tene
¶Ampelos melena .i. uitis nigͣ eadez
bulũ sũpsit. ¶Miticella herba a la¬
anulos appellamꝰ. ¶ Bubtalmõ flo¬
re h̾t croceũ. ocło simle. Uñ et agre¬
cis nom̃ accepͭ. Est aũt caule molle
folus coriancdri siilibꝰ nascit̃ uirta
muros auitatũ ¶ Nomos ꝙ̃ latini u̾¬
t̾a est masculꝰ albichorib folus atꝙ
angustioribꝰ. alt̾a feĩa folus latioribͦ
atq nigͥs. ¶ Ferula nocata a melul¬
nulli a feric̃do ferulã dñt. ab hac eĩ
pm: et puelle uapulari solẽt. Hinꝰ
succꝰ galbanũ ẽ. ¶ꝓapirũ dc̃m̃i: qd̾¬

Expanded text:
κλον rotundum vocant. Cujus radix, aut succus, si vino fuerit admistus, ebrios facit. pelos leuce, sive bryonia, quam Latini vitem album, vel a qualitate coloris, vel quia eius radix contrita et corpori infricata teneriAmpelos melena, idest vitis nigra bulum sumpsit. Viticella herba a Laanulos appellamus. Bupthalmos florem habet croceum, oculo similem; unde et a Graecis nomen accepit. Est autem caule molle, foliis coriandri similibus. Nascitur iuxta muros civitatum. Phlomos, quam Latini ves atque angustioribus, altera femina, foliis latioribus atque nigris. Ferula vocata a medul Nonnulli a feriendo ferulam dicunt. Ad hanc enim pueri et puellae vapulare solent: huius sucus galbanum est. Papyrum d
Abbreviated transcription (Latin):
fontes et in paludib stagnisq nas¬
mͦ fungꝰ clicta ab uligine. Gipꝰ u̾o
q̃ se ab aqͣ inflat. Uñ et ambiciosoꝵ
⁊ sibi placẽciũ hoñn tumor tipꝰ łr.
¶Spartꝰ fruter. uirgosꝯ folus ab
asꝑitate uocatꝰ. Uolumina eĩ finiũ
q̃ ex eo fuit: asꝑa st̃. ¶Sam̃ a situ

Expanded text:
fontes et paludes stagnisque nasmodo fungus, dicta ab uligine. Typhus vero, quae se ab aqua inflat. Unde etiam ambitiosorum et sibi placentum hominum tumor typhus Spartus frutex virgosus sine foliis, ab asperitate vocatus. Volumina enim funium, quae ex eo fiunt, aspera sunt. Gramen a s
Abbreviated transcription (Latin):
usib uris. ¶Costũ radix herbe es
uascentis in india. et arabia. & sil
S meltꝰ arabicũ. Est enĩ albũ ⁊ le¬
ue suaue iocũdi odoris. inidicũ colo¬
re. atro et leue. ut ferula. sirici uo
ponde graui. colore buxco. odors

Expanded text:
herbae est, nascentis in India, Arabia et Syria, sed melius Arabicum: est enim album et leve, suave, jucundi odoris: Indicum colore atro, et leve, ut ferula: Syriacum vero pondere grave, colore buxeo, odore
Abbreviated transcription (Latin):
Est aũt inlicũ młtiforme. s meli
siricũ. leue fuluũ comosũ spicaꝑ
uũ odorrissimũ cipͥũ similans. qͥ
si młtũ in ore tardau̾it liguã siccat
¶Narclũ celticũ a regione gallie
nom̃ traxit. Nascitur aũt sepiꝰ m
ligurie alpibꝰ. et in firia fructice ꝑ¬
uo raclicib ĩ mampło colłctis liga¬
mentis. Elos eiꝰ tmñ ꝓpt̾ odore boñ

Expanded text:
tiforme, sed melius Syriacum, leve, fulvum, comosum, spica parvum, odorissimum, cyperum similans. Quod si multum in ore tardaverit, linguam siccat. Nardum Celticum a regione Galliae nomen traxit; nascitur enim saepius in Liguriae Alpibus et in Syria, frutice parvo, radicibus in manipulo collectis ligamenti
Abbreviated transcription (Latin):
arcũcisione ⁊ p̾putõ nemẽtes in
una fabricam eccłie iũgit .ł ꝙ pa¬
ce in se angłis et hõĩb facit. La¬
fenderũt in eũ increduli hoĩes
et fais est petra scandali. sic̃ dix̃¬

Expanded text:
rcumcisione et praeputio, venientes in unam fabricam Ecclesiae iungit, vel quod pacem in se angelis et hominibus facit. Lafenderunt in eum increduli homines, et factus est petra scandali, sicut di
Abbreviated transcription (Latin):
tura reuelauit. Sacerdos qr pro
nob̾ se ostiam obtulit. Pastor.
zateus u̾o: a loco nazarethi. Et me¬
feat. Siquid̾ et de aliis inferioribꝰ
reb noĩnũ spõs ad se trahit xp̃c:¬

Expanded text:
tura revelavit; sacerdos, quod pro nobis hostiam se obtulit; pastor, zaraeus vero a loco Nazareth; a mefecit. Siquidem et de aliis inferioribus rebus nominu
Abbreviated transcription (Latin):
faciet genus humanũ. Sicut eĩ
xp̃c significat pre rege: ita
iħus sigͥcat saluatore. Nõ itaq
nos saluos facit quicũq rex. S
rex saluator. qd̵ uerbũ latina lĩ¬
gua aña nõ h̾ebat s ħere poterat
sicut potuit qñ uoluit. ¶ Emina¬
nuel ex hebreo in latinũ sig̾cat
nob̾cũ deus. scil q per uirginẽ
natꝯ deus hoĩb in carne morta¬
li appanit: ut terrenis uiã sa¬

Expanded text:
um suum. Sicut enim Christus significat Regem, ita Jesus significat Salvatorem. 9. Non itaque nos salvos facit quicunque rex, sed rex Salvator. 301 Quod verbum Latina lingua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit, quando voluit. 10. Emmanuel ex Hebraeo in Latinum significat nobiscum Deus, scilicet quia per Virginem natus Deus hominibus in carne mortali appa
Abbreviated transcription (Latin):
rpt nãq a crisiate est appellatꝰ.
hoc est unctus. Preceptũ eĩ fue¬
rat iudeis ut sacrũ cõfic̾e̾nt ũguẽ¬
tũ quo ꝑungi possent hii qui uo¬
sicut mĩc regnũ: et sicut nũc regi¬
bus indum̃tũ pupure insigne ẽ
rogie dignitatis. sic ilł unctõ sacͥ
unguenti nom̃ ac potestate regi¬
am ꝯferebat. & inde xp̃i dicti a
cismate qd est. uncto. Nã cris¬
ma grece: latine unct̃o int̾p̃tat᷑

Expanded text:
 namque a chrismate est appellatus, hoc est, unctus. 300 Praeceptum enim fuerat Judaeis ut sacrum conficerent unguentum quo perungi possent ii qui voad regnum; et sicut nunc regibus indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis, sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regiam conferebat, et inde christi dicti a chrismate, quod est unctio. 3. Nam chrisma Graece, Lat
Abbreviated transcription (Latin):
sierũt: ⁊ ecce oĩa fcͣta st̃ noua
patur qr innouat. Non eĩ illd̾
discunt nisi hoĩes renouati ex
uetustate ꝑ gr̃am: ⁊ ꝑtinen¬
tes iam ad testam̃tũ uouũ qd
est regnũ celoꝵ. Hebrei enĩ
uetus testam̃tũ ezra auctore
os cos in tres orcdines. legis

Expanded text:
sierunt, et ecce facta sunt nova.' patur, quia innovat. Non enim illud discunt nisi homines renovati ex vetustate per gratiam, et pertinentes iam ad Testamentum Novum, quod est regnum caelorum. Hebraei autem Vetus Testamentum, Esdra auctore,ntes eos in tres ordines: Legis
Abbreviated transcription (Latin):
nos uet̾is testam̃ti. coꝵ libro¬
rũ qͥ in cauone hebraico ũ st̃
quoꝵ pͥmꝰ sapiencie lib̾ ẽ. Se¬
cũclus ecełiasticus. tercius to¬
bie. qͣrtus iudich. qͥntus ⁊ ser¬
tus machabeoꝵ. Quos scil u¬
dei int̾ apocripha separãt: ec¬
et honorat ⁊ p̃dicat.
N nouo enĩ testam̃to duo
ordines st̃. Pmus euͣngli¬
cus in quo st̃. matheus. mar¬
chus. lucas. et ioh̾es. Sc̃dus
riiii. epłis. petrus in cluabus
Ioh̾es in tribus. iacob i udas
est in historia in moralibꝰ. in
allegoria. Rursus ista tria
młtifarie dundũtur: id ẽ qͥd
ado quid ab angłis uł ab hoĩ¬
bus et gestũ clictũ sit qͥd apro¬
phetis ꝓnũciatur de xp̃o i cor¬
pore eius. quid de cliabolo et
m̃bris eus. quid de ueti i no¬
i regno atq uiclicio¬

Expanded text:
s testamenti, eorum librorum qui in canone hebraico non sunt. Quorum primus Sapientie liber est: secundus Ecclesiasticus: tertius Tobias: quartus Iudith: quintus et sextus Machabeorumquos licet Iudei inter apocripha separent, ecet honorat et predicat. In novo autem testamento duo sunt ordines. Primus evangelicus, in quo sunt Mattheus, MarcuEpistolis, Petrus in duabus, Iohannes in tribus, Iacobus et Iudas est in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur: id est quid a Deo, quid ab angelis, vel ab hominibus gestum dictumque sit; quid a prophetis nuntiatum de Christo et corpore eius; quid de diabolo et membris ipsius; quid de veteri et noro regno atqu
Abbreviated transcription (Latin):
gecta: qd est leuiticus. Quar¬
tus esleadaluꝵ qd est de uto no¬
quos hebrei. torath. latini logẽ
uellarit. Prope enĩ ler appel¬
in quo ꝯtmment᷑ libri quoꝵ pri¬
niꝰ iosue bennũ. qui latine iħu
iudicũ. Tertius samuel qͥ ẽ re¬
gũ pͥmꝰ. Quartus malachini
qui est regum sccłs. Qͥntꝯ ysa¬
ias. sextus ieremias. uiiꝰ. iere¬
chiel. Octauꝰ thare. asra qͥd̾r xiiꝰ¬

Expanded text:
icus. Quartus helleaddabarim, qui est Deuteronoquos Hebraei thorath, latini legem appellant. Proprie autem lex appelin quo continentur libri omus Iosuae Benun: qui latine Iesu Iudicum; tertius Samuel, qui est Regum primus; quartus Malachim, qui est Regum secundus; quintus Esaias; sextus Ieremias; septimus Ezechiel; octavus Thereazar, qui di
Abbreviated transcription (Latin):
cti. neq aurea lacunaria ponẽda
in biblithecis putent neq paui¬
m̃ta alia ꝙͣ eucharisteo marmo¬
re qd̾ aii fulgor hebetat: et
euchansti uinditas reficias oc¬
culos. Nam ⁊ aui numulania
discũt. deuarior formas ĩmir¬
teos pannos sb̾iciũt ⁊ ge̾marũ
scultores scarabeoꝵ. terga qͥb
nichil est uricliꝰ sb̾inde respici¬
purea st̃. Canditla naturalit̾
existũt. Auteũ mẽbranũ bico¬
lor est. qd a ꝯfectore una tingi¬
tur parte. id est crocatꝯ de quo
menbrana capill. Purpurea uͦ
inficiũtur colore purpureo: In
quib aurũ et argentũ liq̃scens
potescat in litteris.
De lib̾s cõ

Expanded text:
cti neque aurea lacunaria ponenda cti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent neque pavimenta alia quam e Carysteo marmore, quod auri fulgor hebetat et Carystei viriditas reficiat oculos. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subiciunt, et gemmarum sculptores scarabaeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respicipurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est, quod a confectore una tinguitur parte, id est crocatur. De qumembrana capillis. Purpurea vero inficiuntur colore purpureo, in quibus aurum et argentum liquescens patescat in litteris. De libris co
Abbreviated transcription (Latin):
Carta enĩ dicta qd carptĩ pa¬
piri teginẽ decerptũ glutinat᷑
cuiꝰ genera ꝙͣ plura st̃. Pma
et precipua augustea regia ma
maioris forme in honorẽ octo¬
uiam augusti appellata. Secl̃a
libiana: ob honorẽ libie ꝓuui¬
cie. Tercia eratica clicta qd̾ ad
sacros libros eligebat᷑ sinilis
augustes. s sb̾ colorata. Qͣrta
tencotica a loco alexandrie qͥ ita
co salo. Sexta corneliana acor¬
nelio gallo p̾fecto egypti pͥm̃
ꝯfecta. ¶Septuna emptoriti¬
ca: qd ca icedes inuoluũtur
cũ sit scͥpturis minꝰ udonea.¬
erganue reges¬
cũ carta indig̾ent mens¬
m̾branas pͥmi excogitauerunt
Unde i ꝑgaminaꝵ nom̃ huc¬
usq tradente sibi posteritatem
seruatũ est. Hec i mẽbrana di¬
cuntꝰ : qr ex incubris pecutimi
detrahuntur. Fiebunt enĩ pͥ¬
mũ coloris lutei. id ẽ crocei post¬
ea uero candida m̃brana reꝑta
sũt qd̃ apparuit in habile esse
qr a facile sordescant aciẽq legẽ¬
ciũ ligant. Cũ pentiores archite¬

Expanded text:
Carta autem dicta quod carptim papyri tegmen decerptum glutinatur. Cuius genera quam plura sunt. Prima et praecipua Augustea regia, maioris formae in honorem Octaviani Augusti appellata. Secunda Libyana, ob honorem Libyae provinciae. Tertia hieratica dicta eo quod ad sacros libros eligebatur, similis Augusteae, sed subcolorata. Quarta Taeneotica, a loco Alexandriae qui itdo Sai. Sexta Corneliana, a Cornelio Gallo praefecto Aegypti primum confecta. Septima emporetica, quod ea merces involvuntur, cum sit scripturis minergameni regescum carta indigerent, membrana primi excogitaverunt. Unde et pergamenarum nomen hucusque tradente sibi posteritate servatum est. Haec et membrana dicuntur, quia ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant autem primum coloris lutei, id est crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt; quod apparuit inhabile esse, quod et facile sordescant, aciemque legentium laedant; cum peritiores archite
Abbreviated transcription (Latin):
tandi. Iubent faciẽclũ: ut nu¬
dus ara sere nudus. Uetant
martius uates p̾mꝰ p̾ceptaa
posuit ex quib est illd̾. Pe¬
tremꝰ licas p̾mꝰ taceas. ¶ P¬
rabola quippe.⁊ ꝓblemata no¬
minib sius indicant alt̾iꝰ se
ꝑscrutan oporte. ¶Paraboli
qͥppe: alico rei similitudine ꝑ
se gerit. Quod l sit uocabu¬
lũ grecũ iam tñ ꝓ latino usu¬
patur. Et notũ est qd̾ in pa
pellantur ꝓpositõnes: q̃ones
st̃ hnces aliqͥd. qd̾ disputatio¬
ne soluẽclũ sit. ¶ Questio ãt¬
an quid sit. an qͣle sit. ¶ Argu¬
mentũ u̾o clictũ qͣsi argutura
uł ꝗd sit argute inuentũ ado¬
probandas res. ¶E plam ꝓprie
greci uocant qd int̾pretatur
sitine missa. stila enĩ sũ stili
branaꝵ usũ. Indedolatis ligni

Expanded text:
tant: jubent faciendum, ut: Nudus aras, sere nudus: vetant, Marcius vates primus praecepta composuit, ex quibus est illud: Postremus dicas, primus tactas rabolae et problemata nominibus suis indicant altius se perscrutari oportere. Parabola quippe alicuius rei similitudinem prae se gerit. Quod licet sit vocabulum Graecum, iam tamen pro Latino usurpatur. Et notum est quod in pappellantur propositiones, quaesntes aliquid, quod disputatione solvendum sit. Quaestio autan quid sit, aut quale sit. Argumentum autem dictum, quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad comprobandas res. Epistolam proprie Graeci vocant, quae interpretatur Latine, missa. Styla enim seu styli, branarum usum in dedolatis ligneis
Abbreviated transcription (Latin):
suscitãt. Fastoꝵ libri st̃. ĩ qͥ¬
Uꝰ reges i ꝯsules scribũt: afas¬
cib clicti. id est. potestatibꝰ. un
⁊ ob id hu libri fastoꝵ dicut
qr de regib i ꝯsulib editi sp
tantur. Cuiꝰ nom̃ pleriq lati¬
uitas ꝑiti sñ tnͣslatone posue¬
rũt. Soc cñ uocabłm apud
nos int̾pretatũ p̾fato mĩcupi

Expanded text:
suscitavit. Fastorum libri sunt in qususcitavit. Fastorum libri sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a fascibus dicti, id est potestatibus. Unde et Ovidii libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. tantur. Cuius nomen plerique latinitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem vocabulum apud nos interpretatum p
Abbreviated transcription (Latin):
in ppłis. Terciũ tomi. quos uos
libros uł uolumma nũcupamiꝰ
Tomi u̾o id est libri: maiores
sũ clisputatõnes. Dialogus
quos greci dialogos uocant. uõ
ẜmones uocaniꝰ. Sermo aũt
dictus qr int̾ utrũq serit᷑. Uñ
in uirgilio młta int̾ sermoe lõ¬
ẜmo tractatus et uerbũ. Ser¬
mo enĩ alta eget ꝑsona: trac¬
tatus sp̃ałr ad se ip̃m est. Uer¬
bũ fecit ad ppłm. Cõmẽtaria
dicta qͣsi cũ m̃te. Sũt enĩ ĩt̾¬
p̾tatones ut com̃ta iuiris ꝯmẽ¬
ta euͣngłii. ¶ Apologeticum
est excusatõ: in quo solent qͥdã
accusantibꝰ responde. In defen¬
tõne enĩ aut negatõnẽ sola
positũ est ⁊ est nom̃ grecũ.
¶Panagericũ est licenciosũ et
lacuuosũ genus licendi ĩ lau¬
dib regil. In cuiꝰ ꝯpositione¬
hoĩes młtis m̃ducus adulãtur
qd̃ malũ a grecis inuẽtũ est
Quoꝵ leuitas instructa dicẽ¬
di facultatib et copia ĩcrecli¬
błi: młtas indacioꝵ nebulas

Expanded text:
in populis. Tertium tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. tomi vero, id est libri, maiores sunt disputationes. Dialogus quos Graeci dialogos vocant, nos mones vocamus. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde in Virgilio: Multa inter sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget persona. Tractatus specialiter ad seipsum est. Verbum fecit ad populum. Commentaria dicta qrpretationes, ut commenta iuris, commenta Evangelii. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere. In defensione enim aut negatione sola positum est; et est nomen Graecum. Panegyricum est licentiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus reghomines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas
Abbreviated transcription (Latin):
raꝵ materies
ũ pͥmi greci tradidisse ꝓlũt᷑
Greci aũt et tusci pͥmi ferid
in seris scͥpserĩt. Postea to¬
mani uisserũt: ne graphium
ferreũ qͥs h̾eret. Uñ et apud
scribus clicebatur ceram ferto
ne edito. Postea institutũ ẽ¬
ut cerã ossib scriberẽt. sic̾ in¬
dicat acta in satira dicens. u̾¬
tamꝰ nomerrã in cerã mucro¬
lios aremꝰ osseo. Graphiũ eĩ
grece latine scͥptor cłi. Nam

Expanded text:
rarum materies,um primi Graeci tradidisse produntur. Graeci autem et Tusci primum ferro in ceris scripserunt; postea Romani iusserunt ne graphium ferreum quis haberet. Unde et apud scribas dicebatur: 'Ceram ferro ne caedito.' Postea institutum ut cera ossibus scriberent, sicut indicat Atta in Satura dicens12; Vertamus vomerem in cera mucroneque aremus osseo. Graphium autem Graece, Latine scriptorium
Abbreviated transcription (Latin):
genera ẽe tria. P op¬
mũ genus excerpta st̃ aueloꝵ
grece scola nũcupantur. In qͥbꝰ
ea que uident᷑ obscura uł diffui¬
lia sũmatim ac breuit̾ ꝑstͥngũ¬
tur. Scclim gͤnus omelie sunt

Expanded text:
genera esse tria. Primum genus excerpta sunt, quae Graece scholia nuncupantur; in quibus ea quae videntur obscura vel difficilia summatim ac breviter praestringuntur. Secundum genus homiliae su
Abbreviated transcription (Latin):
rliar inde tuos sac̾ o bñclicte
triumphos
Uirtutũ cumulor ordiar ĩ de tuos
Fulgida lux scłi euge beate p̾r.
¶Nursia plaude satis tãto sb̃limis¬
alumpno.
¶Astra ferens mũdo nursia plaude
¶Opuerile decus tnͣscẽdẽs morib
¶Exupansq senes o puerile decꝯ
¶Elos paraclise tuus despexͤ flori
da mũdi.
tore tristi.
¶ Letale formatũ uas pedugoga tulit
cautib abclit.
Lert pietatis opẽ urbe notam̃ hñs

Expanded text:
rdiar unde tuos, sacer o Benedicte, triumphos, Virtutum cumulos ordiar unde tuos? Fulgida lux saecli, euge, beate Pater. Nursia plaude satis tanto sublimisalumno, Astra ferens mundo, Nursia plaude satis. O puerile decus transcendens moribus Exsuperansque senes, o puerile decus, Flos, paradise, tuus despexit florida mundi, tore tristi; Laeta reformatum vas paedagoga tulit. cautibus abdit, Fert pietatis opem urbe vocamen
Abbreviated transcription (Latin):
stagno fu̾it urit̾ i ciemat᷑. stagni
illitũ ereis uasis: colorẽ facit gri¬
ciorẽ: et cõpescit uirus crugins
xxiii. de electo

Expanded text:
it, uritur et crematur. Stagnum inlitum aereis vasis saporem facit gratiorem et conpescit virus aeruginis.r. De elect
Abbreviated transcription (Latin):
derũt. ut dies chũcus nõ omitte¬
retur. ¶Pasche añt uocabłm
nõ grocũ S hebreũ est. Nec ã
pascha appellatũ est er eo q po¬
pulus tũc dei er egy̾pto transi¬
erit. Uñ et in erͣngłio cũ uidiss¬

Expanded text:
derunt, ut dies Dominicus non omitteretur. Paschae autem vocabulum non Graecum, sed Hebraeum est; nec a ppascha appellata est, eo quod tunc populus Dei ex Aegypto transierit. Unde et in Evangelio I
Abbreviated transcription (Latin):
secdent ꝓpt̾ tutela corporis suise¬
cũdũ qͣsda a soliditate dictũ qͣsi
solidiũ. Sccłm alios ꝑ antisticon
qͣsi solidiũ a sedendo. Uñ et sella:
currules: qr apd̾ uet̾es p̃tores et
ꝯsules ꝓpt̾ itineris lõgĩquitatem
curru ad foꝵ ꝓuehebant᷑. qͥbꝰ sedẽ¬
tes dr̃e uirai solebans acurru cur¬
rulos selle st̃ noĩate ¶Trpodes:
scabelli st̾ hñtes tres pedes. S et cã
rũ dictũ. Uñ et currꝰ¬

Expanded text:
poris sui, secundum quosdam a soliditate dictum, quasi solidum; secundum alios per antistichon, quasi sodium, a sedendo. Unde et sella, curules, quia apud veteres praetores et consules propter itineris longinquitatem curru ad forum provehebantur; selltes dicere iura solebant, a curru curules sellae sunt nominatae. Tripodes scamelli sunt, habentes tres pedes. Sed et canrum dictum; unde et curr