comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ait tm̃ ut pauꝑum memores eẽmꝰ. qd̾
taꝵ p̾cia ad pedes apłoꝵ posuerant.
Sic gͦ ad gentes missi st̃ paulꝰ & barna¬
bas. ut eccłie gentiũ que hoc ñ fecerãt
ministrarent oratiõe ipłoꝵ eis qui hoc

Expanded text:
antum ut pauperum memores essemus, quod tarum pretia ad pedes Apostolorum posuerant . Sic ergo ad Gentes missi sunt Paulus et Barnabas, ut Ecclesiae Gentium quae hoc non fecerant, ministrarent, hortatione ipsorum, eis qui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊cisis gentib tradi eũgłiũ in xp̃o cre¬
dicłant. U ido qd̾ dicit absit: ñ solus
s. cum ipsis dic̃. Destruxit aut̃ suꝑbiã
głante de oꝑibꝰ legis. que destrui deb̾et
& poss: ne gr̃a fidĩ uid̾et᷑ ñ necessaria :
sioꝑa legis & sine illa iustificare credent᷑
N ideo p̃uaricator ẽ si rursus illa edificat:
dicens qd̾ oꝑa legis &̃ sine grã iustificãt :
ut xp̃c minist̃ pecc̃i inueniat᷑. Posset
gͥ illiobici dicenti. si enĩ quȩ destruxi
hec eadẽ rursus edifico p̃uaricatorem
ricatorẽ te ꝯstituis. S illam ñ destrux̃:
qͥa dirui non pot̃. hanc uͦ suꝑbiam¬

Expanded text:
cisis gentibus tradere Evangelium, in Chrderant, et ideo quod dicit, absit, non solus, sed cum ipsis dicit. Destruxit autem superbiam gloriantem de operibus legis, quae destrui et deberet et posset, ne gratia fidei videretur non necessaria, si opera legis, etiam sine illa, justificare crederentur: et ideo praevaricator est, si rursus illa aedificat, dicens, quod opera legis etiam sine gratia justificant, ti minister inveniatur. Posset ergo illi objici dicenti, Si enim quae destruxi, haec eadem rursus aedifico, praevaricatorem ricatorem te constituis? Sed illam non destruxit, quia destrui non potest. Hanc au
Abbreviated transcription (Latin):
tum: qui uident᷑ eẽ aliqͥd q̃les aliqñ fue¬
rint. nich mea int̾est. & illi enĩ tanꝙͣ
spũales uiri uolebant resisti carnalib
deretur hominib & se ipsos p̃cessores pau¬
li sic̃ eundẽ paulũ ex peccatorib iustifica¬
tos ẽẽ a dño. qui ꝑsonam hominis ñ acci¬
pit: quia dĩ głam querebant ñ suam.
S quia carnales & suꝑbi homines. siquid
tumeliam accipiunt: ex animo suo coni¬
cunt apłõs. Petrus aut̃ & iacob & ioħes
honoratiores in apłis erant: quia ipsis tͥb
se in monte dñs ostendit in significatiõe
regni sui: cũ ante sex dies dixisset. sunt
quidã de circumstantib qui ñ gustabt̃
mortẽ. donec uideant filium hominis
in regno patris sui. Nec ipsi erant co¬
lumnę: s uidebant᷑ Nouerat enĩ paulꝰ
sapientiã edificasse s̃ domũ: & ñ tres co¬
lumpnas constituisse. s septẽ: qui nume¬
rꝰ uł ad unicatẽ eccliaꝵ refertͥ. solet enĩ¬

Expanded text:
 Qui videntur esse aliquid, quales aliquando fuerint, nihil mea interest. Et illi enim tanquam spirituales viri volebant resisti carnalibusderetur hominibus, et seipsos praecessores Pauli, sicut eumdem Paulum, ex peccatoribus justificatos esse a Domino, qui personam hominis non accipit: quia Dei gloriam quaerebant, non suam. Sed quia carnales et superbi homines, si quidr, et in contumeliam accipiunt; ex animo suo conjiciunt Apostolos. Petrus autem et Jacobus et Joannes honoratiores in Apostolis erant, quia ipsis tribus se in monte Dominus ostendit in significatione regni sui, cum ante sex dies dixisset: Sunt hic quidam de circumstantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis in regno Patris sui . Nec ipsi erant columnae, sed videbantur. Noverat enim Paulus sapientiam aedificasse sibi domum, et non tres columnas constituisse, sed septem : qui numerus vel ad unitatem Ecclesiarum refertur ; vel
Abbreviated transcription (Latin):
uita uiiit: cui cohercendȩ lex imponit᷑.
Ut enĩ sic dicam: ipsam qͦdammͦ legẽ
uiuit: qui cum dilectione iusticie iuste
& stabili gaudens bono. & idõ paulo ñ
erat lex imponenda: qui dicit uiuo
in paulo: Non enĩ audet quis dicere
xp̃m non recte uiuere: ut ei cohercendo
lex imponenda sit. Qd̃ aut̃ nc̃ uiuo
inquit in carne: qr ñ posset dicere.xͥ

Expanded text:
ita vivit, cui coercendae Lex imponitur. Ut enim sic dicam, ipsa quodammodo Lege vivit, qui cum dilectione justitiae juste ac stabili gaudens bono. Et ideo Paulo non erat Lex imponenda, qui dicit, Viroin Paulo? Non enim audet quis dicere Christum non recte vivere, ut ei coercendo Lex imponenda sit. Quod autem nunc vivo, inquit, in carne; quia non posset dicere Christum
Abbreviated transcription (Latin):
mitis sum & humilis corde. Illa enĩ signa
sunt rerum sp̃ualiũ mitẽ aũ eẽ & humi¬
lem. caritatis conseruatio ẽ. Res ipse
sp̃uales sunt ad quas ꝑ illa ducunt᷑. qͥ
oculis corꝑeis dediti. fidem inuisibiliũ
quia de nocis usitatisq ñ possunt:. de no¬
uis & repentinis uisibilib querunt. Sigͦ
& illi qui cogebant gentes iudazare. di¬
dicissent mites eẽ & humiles corde. qd̾ a
dño petrꝰ didicerat: saltem correcto tan¬
to uiro adimitandũ inuitarent᷑: nec

Expanded text:
mitis sum, et humilis corde . Illa enim signa mitis sum, et humilis corde . Illa enim signa sunt rerum spiritualium: mitem autem esse et humilem charitatis conservatorem, res ipsae spirituales sunt, ad quas per illa ducuntur, qui oculis corporis dediti fidem invisibilium, quia jam de notis usitatisque non possunt, de novis et repentinis visibilibus quaerunt. Si ergo et illi qui cogebant Gentes judaizare, didicissent mites esse et humiles corde, quod a Domino Petrus didicerat; saltem correcto tanto viro ad imitandum invitarentur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ utile erat. errorẽ qui palam noc̾et.
in secreto emendare. Huc accedit qd̾
infirmitas & caritas petͥ. cuiter adño dic¬
tum ẽ amas me. pasce oues meas: obiur¬
gationẽ talẽ posterioris pastoris ꝓ salute
gregis libentissime sustinebat. Nam erat
iurgatore suo ipse qui obiurgabat᷑ mua¬
bilior: & adimitandũ difficilior. Faciliꝰ
enĩ ẽ uidere qͥd in alio corrigas. atq so
uituꝑando uł obuirgando corrigere: qmͣ
uidere qͥd inte corrigendũ sit: libenterq
corrigi. uł ꝑ te ipsum nedũ ꝑ aliũ. Adde
posterior: adde coram om̃ib Ualet autẽ¬
¶ hoc ad magnũ humilitatis exemplũ
citiꝰ uolat: qmͣ suꝑbia. & idõ dñs ñ ait
tollite iugum meũ & discite ame qm̃ qua¬
triduana de sepule̾s cadau̾a exsuscito:
atq om̃ia demonia de corꝑib hominũ.
morbosq depello. & cet̾a huiꝰmodi. s tolli¬
te inqͥt iugum meũ. & discite ame qm̃

Expanded text:
enim utile erat errorem, qui palam noceret, enim utile erat errorem, qui palam noceret, in secreto emendare; huc accedit, quod infirmitas et charitas Petri, cui ter a Domino dictum est, Amas me? pasce oves meas , objurgationem talem posterioris pastoris pro salute gregis libentissime sustinebat. Nam erat objurgatore suo ipse qui objurgabatur mirabilior, et ad imitandum difficilior. Facilius est enim videre quid in alio corrigas, atque id vituperando vel objurgando corrigere, quam videre quid in te corrigendum sit, libenterque corrigi, vel per teipsum, nedum per alium; adde posteriorem, adde coram omnibus. Valet autem hoc ad magnum humilitatis exemplum, citius violat quam superbia. Et ideo Dominus non ait, Tollite jugum meum et discite a me quoniam quatriduana de sepulcris cadavera exsuscito, atque omnia daemonia de corporibus hominum morbosque depello, et caetera hujus modi: sed, Tollite, inquit, jugum meum, et discite a me quia
Abbreviated transcription (Latin):
cisus quis uocatꝰ ẽ: ñ adducat p̾pu¬
tium. In p̃putio quis uocatꝰ ẽ ñ circũ¬
ꝑmaneat. Hoc enĩ adeas ꝯsuetudines
ł ꝯditiones uite retulit: quȩ nicħ obst̃
fidi bonisq morib. Non enĩ si latro erat
quisq cũ uocatꝰ ẽ: debet in latrocinio
ꝑmanere. Petrꝰ aut̃ cum ueniss: antio¬
chiam obiurgatꝰ ẽ apaulo᷑: ñ quia ser¬
uabat ꝯsuetudinẽ iudoꝵ. in ꝗͣ natꝰ atq
seruaret: s obiurgatꝰ ẽ qͥa gentib eã uo¬
lebat impoñe. Cum audisset quosdam
Suenisse ab iacobo: id ẽ auidea. Nam
eccłiȩ ih erosolimitanȩ: iacob p̃fuit Ti¬
mens gͦ eos qui adhuc putabant in il
sentiebat. ad imponenda gentib illa
oña seruitutis. Qd̃ in ipsius obiurgati¬
one u̾bi satis apparet. Nonenĩ ait. si tu
cũ iudeus sis gentilit̾ & ñ iudaice uiui.
quẽ admodũ rursus ad ꝯsuetudinẽ iu¬
coram om̃ib dixit. necessitas coegit: ut
om̃s illiꝰ obiurgatione sanarent᷑. Non

Expanded text:
cisus quis uocatus est? non adducat praeputium. in praeputio quis uocatus est? non circumHoc enim ad eas consuetudines vel conditiones vitae retulit, quae nihil obsunt fidei bonisque moribus. Non enim si latro erat quisque cum vocatus est, debet in latrocinio permanere. Petrus autem cum venisset Antiochiam, objurgatus est a Paulo, non quia servabat consuetudinem Judaeorum, in qua naservaret, sed objurgatus est, quia gentibus eam volebat imponere, cum vidisset quosdam venisse ab Jacobo, id est, a Judaea. Nam Ecclesiae Hierosolymi tanae Jacobgo eos qui adhuc putabant in illsentiebat ad imponenda Gentibus illa onera servitutis: quod in ipsius objurgationis verbis satis apparet. Non enim ait, Si tu, cum Judaeus sis, Gentiliter, et non Judaice vivis, quemadmodum rursus ad consuetudinem Jucoram omnibus dixit, necessitas coegit, ut omnes illius objurgatione sanarentur. Non
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat p̃ceptum dñi: & uirauit tñ. Non
manifestissimã iurationẽ eẽ conuineunt:
Qnͣtum gͦ in ipso ẽ: non iurat apłs. Non
enĩ appetit iurationẽ cupiditate aut
delectatione iurandi. Ampliꝰ ẽ enĩ qmͣ
aut incredulitatis eoꝵ. qui ñ alit̃ mouen¬
t ad fidem. Deinde ueni in partes syriȩ
& ciliciȩ. Eram ignotꝰ a facie eccłiis udee :
que ui xp̃o st̃. Animadu̾cendũ ñ in sola
iherosolima iudeos in xp̃o credidisse:
nectam paucos fuisse. ut ecłiis gentiũ
miscerent᷑: s tam multos. ut ex illis ȩccłiȩ
fierent: Tantũ aut̃ audientes erant. qͥa¬
fidem qmͣ aliqñ uastabat: & in meclari¬
ficabant dm̃. Hoc ẽ qd̾ dicebat ñ se pla¬
cere hominib utiq ꝑ se ipsum: s ut in

Expanded text:
noverat praeceptum Domini, juravit tamen. Non manifestissimam jurationem esse convincunt. Quantum ergo in ipso est, non jurat Apostolus: non enim appetit jurationem cupiditate aut delectatione jurandi. Amplius est enim quaut incredulitatis eorum qui non aliter moventur ad fidem. Deinde veni in partes Syriae, et Ciliciae. Eram autquae in Christo sunt. Animadvertendum non in sola Hierosolyma Judaeos in Christo credidisse, nec tam paucos fuisse, ut Ecclesiis gentium miscerentur, sed etiam multos, ut ex illis Ecclesiae fierent. Tantum autem auditum habebant, qufidem quam aliquando vastabat; et in me magnificabant Deum. Hoc est quod dicebat, non se placere hominibus, utique per seipsum, sed ut in
Abbreviated transcription (Latin):
rosolima ad p̃cessores meos apłos: s abii m
arabiamꝰ. ⁊ it̾um reũsus sum damascum.
Deinde post annos tres ascendi ihero solimã
Suidere petrũ: & mansi apuã illum dieb
quindecĩ Sic cũ euuangł̾ ass paulus in
arabia. postea uidit pecrum: & idõ ut ꝑip̃m
petrum disceret eũgłm: nam eũ ante utiq
uidiss̃ s ut fr̃nam caritatẽ & corꝑali noti¬

Expanded text:
rosolymam aa praecessores meos Apostolos, sed abii in Arabiam, et iterum reversus sum Damascum. Deinde post annos tres, ascendi Jerosolymam videre Petrum, et mansi apud illum diebus quindecim Si cum evangelizasset Paulus in Arabia, postea vidit Petrum, non ideo ut per ipsum Petrum disceret Evangelium; nam ante eum utique vidisset: sed ut fraternam charitatem etiam corporali noti
Abbreviated transcription (Latin):
legis implerent. A qua simulatione idem
apłs paulus eũ reuocat: sic̃ in hac ipsa
epła docet. Calis quidẽ questio ẽ & mnepla
ad romanos. Uerũptũ uidet᷑ aliquid int̾eẽ:
qͦd ibi ꝯtentionẽ ipsam dirunit. litemq cõ

Expanded text:
i onera legis implerent. A qua simulatione idem i onera legis implerent. A qua simulatione idem apostolus Paulus eum revocavit, sicut in hac ipsa Epistola docet. Talis quidem quaestio est et in Epistola ad Romanos: verumtamen videtur aliquid interesse, quod ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ausa ꝓpt̾ quam sc̃¬
bit apłs̃ ad galathaᷤᷤ
hec ẽ: ut intelligant
grãm dĩ id secum
ag̾e ut sub lege iã
ñ sint. Cum enĩ
p̃dicata eis eẽt eũgłii grã: non defuerunt
quidã ex cͥcuicisione qͣmuis xꝑtani noĩe.
ñdũ tñ tenentes ipsum gr̃e beneficiũ. &
adhuc uolentes eẽ sub oñib legis. quȩ dñs
ds̃ imposuerat ñ iusticiȩ seruientib s pecc̃o.
ustã scilicet legem iniustis hominib dan¬
oo. ad demonstranda pecc̃a eoꝵ ñ auferenda
N onenĩ aufert peccata nͥ gra fidei: quȩ ꝑ
dilectionẽ oꝑat᷑. Sub hac gͦ grã iam gala¬
thas ꝯstitutos. illi uolebant ꝯstituere sub
oñib legis: asseuerantes nicħ eis ꝓdesse eu¬
iudaici ritꝰ obseruationes subirent. &¬
ideo paulũ apłm suspectũ habere ceꝑant::
a quo illis eũgłm p̃dicatum erat. tanqͣm
tes cogebant iudanare. Cesserat enĩ ta¬
liũ hominũ scandalis apłs petrꝰ. & in si¬
mulationẽ ductus erat. tanꝗͣ. & ipse hoc

Expanded text:
ausa propter quam scribit Apostolus ad Galatas, haec est, ut intelligant gratiam Dei id secum agere, ut sub lege jam non sint. Cum enim praedicata eis esset Evangelii gratia, non defuerunt quidam ex circumcisione, quamvis Christiani nomine, nondum tamen tenentes ipslentes esse sub oneribus legis, quam Dominus Deus imposuerat, non justitiae servientibus, sed peccato: justam scilicet legem injustis hominibus dando, ad demonstranda peccata eorum, non auferenda. Non enim aufert peccata nisi gratia fidei quae per dilectionem operatur. Sub hac ergo gratia jam Galatas constitutos illi volebant constituere sub oneribus legis, asseverantes nihil eis prodesse EJudaici ritus observationes subirent. Et ideo Paulum apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis Evangelium praedicatum erat, tanquamtes cogebant judaizare. Cesserat enim talium hominum scandalis apostolus Petrus, et in simulationem eorum ductus erat, tanquam et ipse hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Circumueniamꝰ pauꝑem iustũ.
qm̃ inutilis ẽ nob̾: & cetera. ui.¬
qui consentiunt facientibꝰ : significat
qͥa quetũq fecerunt ñ inuiti. s cũ ad
malefacta consentiunt &̃ illa que fece¬
runt approbant: & ido de ꝑfectis iam
peccatis dic̃. ꝓpt̾ea in excusabilis es ohõ.
om̃is qui iudicas. Om̃is aut̃ cũ dicit:
subintrat iam ut monstret non solũ
gentilem s etiam iudeũ: qui scd̾m legẽ
uolebant iudicare de gentibꝰui¬

Expanded text:
ait: Circumveniamus pauperem justum, ait: Circumveniamus pauperem justum, quoniam inutilis est nobis , etc. VIqui consentiunt facientibus, significat quia quaecumque fecerunt, non inviti, sed cum ad mala facta consentiunt, etiam illa quae fecerunt approbant: et ideo de perfectis jam peccatis dicit, Propterea inexcusabilis es, o homo omnis qui judicas. Omnis autem cum dicit, subintrat jam ut monstret non solum Gentilem, sed etiam Judaeum qui secundum Legem volebat judicare de Gentibu
Abbreviated transcription (Latin):
grãm posse ꝑtingere conuersos. Iniustũ
ẽ eñ ut penam subeant impietatis:
& p̾miũ fidei ñ accipiant.
d̾ aut̃ dic̃. cognoscentes dm̃ ñ ut
dm̃ glorificauert̃ aut grãs egert̃:
hoc caput ẽ peccati de quo dictum ẽ.
initium om̃is peccati suꝑbia. Qui si gr̃ãs
egissent dõ qui dederat hãc sapientiã:
ñ sibi aliqͥd tribuissent cogitationib
suis. Qua ꝓpt̾̃ in desideria cordis sui
illoꝵ. Mercedem aut̃ mutuam dic̃
recepisse de deo: ut traderent᷑ in de¬
sidi̾a cordis sui.
dͥ autẽ demum dic̃. tradidit illo ᷤᷤ¬
ds̃ in reꝓbam mentẽ & cet̾a. reple¬
tos ait om̃i iniquitate: dat᷑ intelligi
ad nocendum ꝑtinere ista que nunc
dicit .i. facinora.Suꝑiꝰ aut̃ dicebat
de corruptelis que flagitia noĩantͥ.
dum impedientes ꝑsonas remouere
conatur: ꝑgit in facinus. Sic distinctꝰ
ẽ &̃ ille locus in sapientia salomonis:
uͥ cum enumerass suꝑiora flagitia

Expanded text:
gratiam posse pertingere conversos. Injustam gratiam posse pertingere conversos. Injustam est enim ut poenam subeant impietatis, et praemium fidei non accipiant.d autem dicit, Cognoscentes Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, hoc caput est peccati, de quo dictum est, Initium omnis peccati superbia . Qui si gratias egissent Deo, qui dederat hanc sapientiam, non sibi aliquid tribuissent cogitationibus suis. Quapropter in desideria cordis sui eorum. Mercedem autem mutuam dicit recepisse de Deo, ut traderentur in desideria cordis sui.d autem demum dicit, Tradidit illos Deus in reprobam mentem, etc., repletos, ait, omni iniquitate, datur intelligi, ad nocendum pertinere ista quae nunc dicit, id est facinora. Superius autem dicebat de corruptelis quae flagitia nominanturdum impedientes personas removere conatur, pergit in facinus. Sic distinctus est etiam ille locus in Sapientia Salomonis, ubi cum enumerasset superiora flagitia,
Abbreviated transcription (Latin):
ensus hi sunt in
ligat in hac epła
questionẽ uersari
nis ex resurrectione mortuoꝵ. id
se quia sp̃s donum acceꝑunt pꝰ eius
resurrectionẽ. Mortuoꝵ uero resurre¬
tionẽ memorat: quia in ip̃o om̃s cruci
alem imꝑtiar. dilectum scilicet
Ungłiũ uocatis minime inuiderent. ii.¬
uod autẽ dic̃. reuelat᷑ ira dĩ de celo
suꝑ omnẽ impietatẽ & cet̾a: ait ⁊
salomon de sapientib mundi. Si enĩ
tm̃ potuerunt scire ut possent exi¬
stimare scł̃m: qͦmͦ ipsius mundi dñm
& cieatorem non facilius inuenerunt:
S quos arguit salomon: non cogno
egerunt: & dicentes se eẽ sapientes
stulti facti sunt: & ad colenda simii¬
lachra deciderunt. Nam sapientes
gentiũ qd̾ inuenerunt creatorem:
manifeste idẽ apl̃s cũ atheniensibys
Loqueret᷑ ostendit. Cum enĩ dixisset qͥa
in ipło uuimus & mouemur & lumꝰ.
addidit sicut & quidã scđm uos dixert̃.
hac autẽ intentione priꝰ arguit impie¬
tatem gentium: ut ex hac ꝓbet &̃ ad

Expanded text:
ensus hi sunt in ligat in hac Epistola quaestionem versari nis ex resurrectione mortuorum, id est, quia Spiritus donum acceperunt post ejus resurrectionem: mortuorum vero resurrectionem memorat, quia in ipso omnes crucialem impertiar: dilectionem scilicet angelium vocatis minime inviderent. IIuod autem dicit, Revelatur ira Dei de coelo super omnem impietatem, etc., ait et Salomon de sapientibus mundi: Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum; quomodo ipsius mundi Dominum et Creatorem non facilius invenerunt ? Sed quos arguit Salomon, non cognovegerunt, et dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt, et ad colenda simulacra deciderunt . Nam sapientes Gentium quod invenirent Creatorem, manifeste idem apostolus, cum Atheniensibus loqueretur, ostendit. Cum enim dixisset, Quia in ipso vivimus, et, movemur et sumus; addidit, Sicut et quidam secundum vos dixerunt . Hac autem intentione prius arguit impietatem Gentium, ut ex hac probet etiam ad
Abbreviated transcription (Latin):
tas. nͥ qͦd scientiã qui soli animo tribuit.
eã om̃ibꝰ irrationabilibꝰ animantibꝰ ad¬
imit: neq in senfu eã. neq ĩ memoria
nã illud ñ ẽ sine corpore. & utrũq etiã:

Expanded text:
tas, nisi quod scientiam qui soli animo tribuit, tas, nisi quod scientiam qui soli animo tribuit, eamque omnibus irrationalibus animantibus adimit, neque in sensu eam, neque in memoria nam illud non es
Abbreviated transcription (Latin):
to eẽ unhus: nicħ abiectius. S aitende qͣm
diligenissime: ut qͦd diu iã molimͣ appareat.
Certe enĩ iã mͥ dechisti: in solo animo habi¬
tare scientiã. d Od ni dederim: m. Od sen¬
sũ aurui animo ne an corpori. an utͥq con¬
cedis:d Utriq. m Qd memoriã: d Animo
puto eẽ tͥbuendam. Non enĩ si ꝑ sensus ꝑ¬
cipimꝰ aliqͥd. qͦd memorie cõmendam᷑. ideo
in corpore memoria ẽẽ putanda ẽ. m Ma-¬
gna fortasse ista questio ẽ: neq hiuc opor¬
tuna sermoni. S qd ꝓposito sat ẽ. puto te
negare ñ posse bestias habere memoriã:
nã ꝙ nidos pꝰt annũ reuisunt hirundines:
& de capellis uerissime dictũ ẽ. atq ipsȩ
memores redeunt in tecta capellȩ: ꝙ canis
eroen dñm iã suis hominibꝰ oblitũ recog¬
limꝰ animadũtere possumꝰ: quibꝰ so qͦd di¬
co manifestũ ẽ. O Nec ego istud nego: &
qͥd te adiuuet uehement᷑ expecto u Qd pu¬

Expanded text:
to esse vilius, nihil abjectius. 8. Sed attende quam to esse vilius, nihil abjectius. 8. Sed attende quam diligentissime, ut quod diu jam molimur appareat. Certe enim jam mihi dedisti in solo animo habitare scientiam. D. Quidni dederim? M. Quid? sensum aurium animone, an corpori, an utrique concedis? D. Utrique. M. Quid memoriam? D. Animo puto esse tribuendam. Non enim si per sensus percipimus aliquid quod memoriae commendamus, ideo in corpore memoria esse putanda est. M. Magna fortasse ista quaestio est, neque huic opportuna sermoni. Sed quod proposito sat est, puto te negare non posse, bestias habere memoriam. Nam et nidos post annum revisunt hirundines, et de capellis verissime dictum est: Atque ipsae memores redeunt in tecta capellae. Et canis heroem dominum, jam suis hominibus oblitum recoglimus, animadvertere possumus, quibus id quod dico manifestum est. D. Nec ego istud nego, et quid te adjuvet, vehementer exspecto. M. Quid pu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qd obtemꝑationẽ corporis appellasti:
ñ eñĩ obtemꝑari nͥ aiõ potest. m hi¬
deo te cautissime imitationẽ ñ solicor¬
pori uoluisse concedere: s ñqͥd scien¬
tiã negab̾ ad sołu animũ ꝑtinere:
D Qͥs hoc negauerit: m Nullemͦ gͥ sci¬
entiã in sonis ũboꝵ ⁊ tibiarũ. simul
& rationi &imitationi tribiere
sineris: illa enĩ imitatio ñ ẽ ut confes¬
sus e sine corpore: scientiã uͦ soliꝰ animi
eẽ dixisti.  Ex hiis quid̾ẽ que tͥ cõ¬
cessi. fateor hoc ẽẽ confectu: s qͥd ad rẽͦ
habet enĩ & tibicen scientiã in animo:
neq enĩ cũ eo accedit imitatio. quã
sine corpore dedi eẽ ñ posse adimet il¬
liso qd animo amplectit᷑. m Non ad¬
imet qͥd̾e. Nec ego asfirmo eos a quibꝰ
organa ista tractant᷑ om̃s carere scien
finitione musicȩ posita: quã si om̃s
tibicines ⁊ fidicines ⁊ sogenꝰ alii qͥli-¬
bet habent: nicħ ista disciplina pu-¬

Expanded text:
est, quod obtemperationem corporis appellasti: est, quod obtemperationem corporis appellasti: non enim obtemperare nisi animo potest. M. Video te cautissime imitationem non soli corpori voluisse concedere. Sed numquid scientiam negabis ad solum animum pertinere? D. Quis hoc negaverit? M. Nullo modo igitur scientiam in sonis nervorum et tibiarum, simul et rationi et imitationi tribuere sineris. Illa enim imitatio non est, ut confessus es, sine corpore; scientiam vero solius animi esse dixisti. D. Ex iis quidem quae tibi concessi, fateor hoc esse confectum: sed quid ad rem? Habebit enim et tibicen scientiam in animo. Neque enim cum ei accedit imitatio, quam sine corpore dedi esse non posse, adimet illud quod animo amplectitur. M. Non adimet quidem: nec ego affirmo eos, a quibus organa ista tractantur, omnes carere scientfinitione musicae posita; quam si omnes tibicines et fidicines, et id genus alii quilibet habent, nihil ista disciplina pu
Abbreviated transcription (Latin):
entiã in quo ponis: in ratione. an in
imitatione  Et hoc in utͦq M Ergo
scientiã ill auibꝰ dab: quibꝰ imitatio¬
nẽ ñ adimis d Non dabo. ita enĩ diri
in utroq eẽ scĩam᷑: ut in sola imitati¬
one eẽ ñ possit. m Od. in sola ratio¬
ud gͥ putas eẽ artẽ̾: aliud scientiam:
Si quid̾e scientia ⁊ in sola ratione po-
test eẽ: ars autẽ rationi iungit imi¬
tationẽ. d Non uideo ẽẽ consequens.
Non enĩ om̃s: s multas artes chixerã
simul ratione atq imitatione cõ¬
stare. M Od.scientiã uocab̃ ne ꝙ̃
illam. que hiis duobꝰ simul constat:
anei sola partẽ rationis aitͥbues:d Q
enĩ me ꝓhibet uocare scientia: cũ rati¬
musicis rehꝰ uolo mͥ dicas utrũ corpo¬
ri tͥbuend̾u sit. io ẽ optemꝑationi cui-¬
dam corporis. si qͥd isti homines imita¬
tione facrunt.  Ego istã x animo si¬
mul & corpori tribuendã puto: ꝗͣqͣm
id ipsũ ũbũ sats ꝓprie abste postũ

Expanded text:
entiam in quo ponis; in ratione, an in entiam in quo ponis; in ratione, an in imitatione? D. Et hoc in utroque. M. Ergo scientiam illis avibus dabis, quibus imirationem non adimis. D. Non dabo: ita enim dixi in utroque esse scientiam, ut in sola imitatione esse non possit. M. Quid? in sola ratioud igitur putas esse artem, aliud scientiam. Siquidem scientia et in sola ratione esse potest, ars autem rationi jungit imitationem. D. Non video esse consequens. Non enim omnes, sed multas artes dixeram, simul ratione atque imitatione constare. M. Quid? scientiam vocabisne etiam illam, quae his duobus simul constat; an ei solam partem rationis attribues? D. Quid enim me prohibet vocare scientiam, cum ratimusicis rebus; volo mihi dicas, utrum corpori tribuendum sit, id est obtemperationi cuidam corporis, si quid isti homines imitatione faciunt. D. Ego istam et animo simul et corpori tribuendam puto: quanquam idipsum verbum satis proprie abs te positum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc confeceris. ꝙ qnͣtũ contͣ responsionẽ
meã ualeat. ñdum plane intelligo. M
Quesieram exte. utrũ cytharistas ⁊ tibi¬
cines ⁊ hmodi alusd genꝰ hominũ ar¬
tẽ diceres habere: etiam si id qͦd in canen-¬
do faciunt. imitatione assecuti sunt:
dixisti eẽ artẽ: tantũq id ualere affir¬
masti. ut om̃s tͥ pene artes ꝑiclitari ui¬
derent᷑ imitatione sublata: ex quo iã
colligi potest. om nẽ qui imitando
assequit᷑ aliqͥd. arte uti: etiã si forte ñ
om̃is qui arte utit᷑. imitando eã ꝑce¬
ꝑit: aut si om̃is imitatio ars ẽ. ꝙ ars
om̃is ratio: om̃is imitatio ratio. Ra¬
tione autẽ. ñ utit᷑ irrationabile ani¬
mal. Nongͥ habet artẽ: habet autẽ
imitationẽ: ñ ẽ gͥ ars imitatio. d Ego
multaᷤꝰ artes imitatione constare dixi:
ñ ipsã imitationẽ artẽ uocani. m Quȩ
gͥ artes imitatione constant:. ñ eas
puto eas ostare. m Nich repugno. s sci¬

Expanded text:
hoc confeceris, et quantum contra responsionem hoc confeceris, et quantum contra responsionem meam valeat, nondum plane intelligo. M. Quaesiveram ex te, utrum citharistas et tibhujusmodi aliud genus hominum, artem diceres habere, etiamsi id quod in canendo faciunt, imitatione assecuti sunt. Dixisti esse artem, tantumque id valere affirmasti, ut omnes pene tibi artes periclitari viderentur imitatione sublata. Ex quo jam colligi potest, omnem qui imitando assequitur aliquid, arte uti; etiamsi forte non omnis qui arte utitur, imitando eam perceperit. At si omnis imitatio ars est, et ars omnis ratio; omnis imitatio ratio: ratione autem non utitur irrationale animal; non igitur habet artem: habet autem imitationem; non est igitur ars imitatio. D. Ego multas artes imitatione constare dixi, non ipsam imitationem artem vocavi. M. Quae igitur artes imitatione constant, non eas puto eas constare. M. Nihil repugno, sed sci
Abbreviated transcription (Latin):
stissimũ ẽ: ab ea uͦ capi uł int̾dum. turpe
bus cant̾ uł cythara. atq huiꝰmodi strum̃¬
tis. num qͥd nã posst̃ lusciniȩ comparari:
tem qͣndam ẽẽ uideo: in illa uͦ sołã nat᷑am.
M Ueri simile dicis: s ars tͥ uidetur eẽ ista
dicenda: etiã si quad̃a imitatione io faci¬
untꝰ d Cur ñ nã uideo tantũ ualere in
artibꝰ imitationẽ: ut ea sublata om̃s pe¬
ne ꝑunantur. Prebent enĩ se magistri
ad imitand̾u: & hoc ipm̃ ẽ. qͦd uocant do¬
qui arte utunt᷑ ratione utian alit̾ putaᷤ:
D hidet᷑. m Asquis gͥ ratione uti ñ potest:
arte ñ utit᷑. D Et hoc concedo. m Cen¬
ses ne muta animalia. que g̃ irrationa¬
lia dicunt᷑: uti posse ratione:o Nullo
mͦ. M dut gͥ picas. ⁊ psitacos ꝙ coruos ra¬
tionalia dicturꝰ es animalia : aut imita¬
tionẽ nomine artis temere uocasti. Hi¬
demꝰ enĩ has aues. & multa canere ac so
do facere: nisi tu alit̾ credis: d Quomͦ

Expanded text:
stissimum est; ab ea vero capi vel interdum, turpe stissimum est; ab ea vero capi vel interdum, turpe biis canunt vel cithara, atque hujusmodi instrumentis, numquidnam possunt lusciniae comparari? tem quamdam esse video, in illa vero solam naturam. M. Verisimile dicis; sed ars tibi videtur ista esse dicenda, etiamsi quadam imitatione id faciunt? D. Cur non? Nam video tantum valere in artibus imitationem, ut, ea sublata, omnes pene perimantur. Praebent enim se magistri ad imitandum, et hoc ipsum est quod vocant doqui arte utuntur, ratione uti: an aliter putas? D. Videtur. M. Quisquis igitur ratione uti non potest, arte non utitur. D. Et hoc concedo. M. Censesne muta animalia, quae etiam irrationalia dicuntur, uti posse ratione? D. Nullo modo. M. Aut igitur picas et psittacos et corvos rationalia esse dicturus es animalia, aut imitationem nomine artis temere vocasti. Videmus enim has aves et multa canere ac sondo facere: nisi tu aliter credis. D. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
unt ac suauiter: q̃muis int̾rogati de ip¬
sis numeris. uł de int̾uallis acutarũ
gͣuiũq uocũ. responde ñ possint:
Simillimos eos puto. o Qͥd hii qͥ illos
sine ista scientia libent̾ audiunt. cũ ui¬
deamꝰ elefantos. ursos. aliaq ñ nulla
gnã bestiarũ ad cantus moueri. auesq
ipsas delectari suis uocibꝰ ñ enĩ nullo
extra posito cõmodo tam impense id
agerent. sine qͥdam libidine: ñ ne peco¬
ribꝰ comꝑandi st̃o Censeo. S pene
in omẽ genꝰ humanũ: tendit hec contu¬
melia. M Non ẽ qͦd putas: nã & mag¬
ni uiri. & si musicã nesciunt. aut cõ¬
gruere plebi uolunt. que ñ multũ a peco¬
ribꝰ distat. & cuiꝰ ingens ẽ numerꝰ. qd mo¬
destissime ac pudentissime faciunt: sed
de hoc disserendi nẽ locus ñ ẽ: aut post
magnas curas relaxandi & reꝑandi ani¬
mi gr̃a. mod̾atissime ab hiis aliqͥd uolup¬
tatis assumit᷑: quã int̾ctu sic caꝑe mode¬

Expanded text:
unt ac suaviter, quamvis interrogati de ipunt ac suaviter, quamvis interrogati de ipsis numeris, vel de intervallis acutarum graviumque vocum, respondere non possint? D. Simillimos eos puto. M. Quid? ii qui illos sine ista scientia libenter audiunt; cum videamus elephantos, ursos, aliaque nonnulla genera bestiarum ad cantus moveri, avesque ipsas delectari suis vocibus non enim nullo extra proposito commodo tam impense id agerent sine quadam libidine; nonne pecoribus comparandi sunt? D. Censeo: sed pene in omne genus humanum tendit haec contumelia. M. Non est quod putas. Nam magni viri, etsi musicam nesciunt, aut congruere plebi volunt, quae non multum a pecoribus distat, et cujus ingens est numerus, quod modestissime ac prudentissime faciunt sed de hoc nunc disserendi locus non est; aut post magnas curas relaxandi ac reparandi animi gratia moderatissime ab iis aliquid voluptatis assumitur. Quam interdum sic capere mode
Abbreviated transcription (Latin):
inepta ẽ. qmuis artificiose num̃osã ẽẽ fa¬
tear: teneamꝰ illud nr̃m. qͦd ubiq seruan¬
d̾u ẽ. nec certam̃ u̾bi re satis elucente nos
torqueat: nicħq curemꝰ. utrũ musica mo-¬
dulandi an bene modulandi scientia de¬
scͥbatur. dAmo quidẽ rixas ũborũ p̾te¬
rire atq contempn̾e: ñ mͥ tam̃ displicet
illa distinctio. m Restat ut q̃ramꝰ: cur
sit in definitione scientia. d Ita fiat: nã
boc flagitare ordinẽ memini. o Respon-
degͥ. utrũ tͥ uideatur bene modulari uo¬
cẽ lu̾cinia u̾na parte anni: nã ⁊ num̾o¬
sus ẽ ⁊ suauissimus ille cantus: nͥ fallor
tempori congruit.o Hidet᷑ om̃ino.
n Numqͥd nã lib̾alis huiꝰ discipline ꝑitia
e:o Non.  Hides gͥ nom̃ scientie dif¬
sinitioni ꝑnecessariũ: o Hideo prorsus.
M Dic mͥ gͦ q̃so te. ñne tales tͥ om̃s uident᷑
qͣlis illa luscinia ẽ. qui sensu qͦd̾a ducti
bene canunt. hoc ẽ numerose id faci¬

Expanded text:
inepta est, quamvis artificiose numerosam esse fainepta est, quamvis artificiose numerosam esse fateare; teneamus illud nostrum, quod ubique servandum est, ne certamen verbi, re satis elucente, nos torqueat; nihilque curemus, utrum musica modulandi, an bene modulandi scientia describatur. D. Amo quidem rixas verborum praeterire atque contemnere, non tamen mihi displicet ista distinctio. sit in definitione scientia. D. Ita fiat: nam hoc flagitare ordinem memini. M. Responde igitur, utrum tibi videatur bene modulari vocem luscinia verna parte anni: nam et numerosus est et suavissimus ille cantus, et, nisi fallor, tempori congruit. D. Videtur omnino. M. Numquidnam liberalis hujus disciplinae perita est? D. Non. M. Vides igitur nomen scientiae definitioni pernecessarium. D. Video prorsus. M. Dic mihi ergo, quaeso te; nonne tales tibi omnes videntur, qualis illa luscinia est, qui sensu quodam ducti bene canunt, hoc est numerose id faci
Abbreviated transcription (Latin):
mo heserat. m P oterat om̃ino nulla d̃
hoc u̾bo controu̾sia fieri. ut iã musicã
sublato eo qd positũ est bene. tan¬
tũ scientiã modulandi diffiniremꝰ:
qͥ s enĩ ferat. si enodare totũ ita uelis:
musica ẽ scientia bene mouendi:
qͥd numerositatis tempoꝵ atq int̾ual¬
loꝵ dim̃sionibꝰ mouet᷑: iam enĩ delec¬
tat. & ob hoc modulatio ñ incongrue
iã uocat᷑: fieri autẽ potest. ut ista nu¬
merositas atq dim̃sio delectet. qͣndo
ñ opꝰẽ. ut si quis suauissime canens
⁊ pulchre saltans. uelit eo ipso lasciui
ex eo quia numerosa ẽ dici potest. ma¬
le ille so ẽ inogruent̾ utit᷑. Unde ali-¬
ud ẽ modulari. aliud bene modula-¬
ri: nã modulatio ad quemuis canta¬
torẽ tm̃. qui ñ erret in illis dim̃sioni¬
bꝰ uocũ ac sonorũ: bona uͦ modulatio.
ad hanc lib̾alem disciplinã. id ẽ ad mu¬
sicã ꝑtinere arbitranda ẽ. Qd si nec
iua tͥ bona motio uidet᷑ex eo quia

Expanded text:
imo haeserat. M. Poterat omnino nulla de imo haeserat. M. Poterat omnino nulla de hoc verbo controversia fieri, ut jam musicam sublato eo quod positum est, bene, tantum scientiam modulandi definiremus. D. Quis enim ferat, si enodare totum ita velis? M. Musica est scientia bene movendi. uid numerose servatis temporum atque intervallorum dimensionibus movetur jam enim delectat, et ob hoc modulatio non incongrue jam vocatur; fieri autem potest, ut ista numerositas atque dimensio delectet, quando non opus est; ut si quis suavissime canens, et pulchre saltans, velit eo ipso lascivirex eo quia numerosa est, dici potest, male ille, id est incongruenter utitur. Unde aliud est modulari, aliud bene modulari. Nam modulatio ad quemvis cantorem, tantum qui non erret in illis dimensionibus vocum ac sonorum; bona vero modulatio ad hanc liberalem disciplinam, id est ad musicam, pertinere arbitranda est. Quod si nec illa bona tibi motio videtur, ex eo quia
Abbreviated transcription (Latin):
multũ differre .i. Numqͥdnã gͦ ipse
motus ꝓpter se appetit᷑: ꝙ ñ ꝓpt̾ id quod
uult ẽẽ tornatũ: Manifestũ ẽ. o Od
si m̃bra ñ ob aliud moueret. nͥ ut pulcre
ac decore mouerent᷑ eũ tũ facẽ aliud nͥ
saltare diceremꝰ:  Ita uid̾et᷑ n Quan¬
do gͦ censes aliqm rem prestare. & quasi
dnari: cũ ꝓpter se ipãm. aut cũ ꝓpt̾ ali¬
ud appetitur: dͥ Os negat cũ ꝓpt̾ se ip̃ã:
MRepete nc̃ illud suꝑius: qͦd de modula¬
tione diximꝰ. Nam cũ ita eã posueramꝰ.
magis sedem habere debeat hoc nom̃
appetit᷑ ⁊ ꝑ se ipse delectat: an ieo qui
seruit qͦdammͦ : nã qͦsi seruiunt om̃ia q̃
ñ sibi st̃ s ad aliuo aliqͥd referunt᷑ d̾
In eo scilicet qui ꝓpt̾ se appetitur. m Crgo
scientiã modulandi. iam ꝓbabile ẽ eẽ sciẽ¬
tiã bene mouendi: ita ut motus ꝑ se ipse
appetat᷑: atq ob hoc ꝑ se ipse delectet. o
possit:d Nescio:⁊ quemadmod̾u mͥ e
reptũ sit ignoro: nã hoc reqͥrend̾u am¬

Expanded text:
go ipse motus propter se appetitur, et non propter id quod vult esse tornatum? D. Manifestum est. M. Quid? si membra non ob aliud moveret, nisi ut pulchre ac decore moverentur, eum facere aliud nisi saltare diceremus? D. Ita videtur. M. Quando ergo censes aliquam rem praestare et quasi dominari? cum propter seipsam, an cum propter aliud appetitur? D. Quis negat cum propter seipsam? M. Repete nunc illud superius quod de modulatione diximus: nam ita eam posueramus, magis habere sedem debeat hoc nomen: appetitur, et per se ipse delectat; an in eo qui servit quodammodo: nam quasi serviunt omnia quae non sibi sunt, sed ad aliquid aliud referuntur. D. In eo scilicet qui propter se appetitur. M. Ergo scientiam modulandi jam probabile est esse scientiam bene movendi; ita ut motus per se ipse appetatur, atque ob hoc per se ipse delectet. D. possit? D. Nescio, et quemadmodum mihi ereptum sit ignoro: nam hoc requirendum an
Abbreviated transcription (Latin):
si motꝰ celer & expeditior digitoꝵ scientiȩ
tͥbuend̾ eẽt: tanto in eo qͥsq excelle̾t: qͣnto
eẽt scientior. d Concedo. M Attende &̃e istuc:
modi opificeᷤᷤ ascia siue securi eundẽ locũ fe¬
riendo repet̾e̾: ⁊ ñ alio ꝗͣ eo qͦ intendit aũiˢ
ictũ ꝓduce̾: qͦd noᷤᷤ tẽptanteᷤᷤ cũ asseqͥ neqͥmꝰ :
ab eis sepe irridem᷑. D Est ita ut dici. M Gͦ cũ
id nos face ñ ualeamꝰ : nũqͥdnã ignoramꝰ. qͥd
feriri debeat. uł qͣntũ debeat ãputari: d Se¬
pe ignoramꝰ: sepe scimꝰ. m fac gͦ aliꝙͤ nosse
oĩa q̃ fab̾ face debeant. & ꝑfecte nosse. minꝰ tñ
ualẽ in oꝑe: s hisd̾e ip̃is qͥ facillim e oꝑant᷑
młta dictare sollertiꝰ. ꝗͣ illi ꝑ se iudsearẽt: an

Expanded text:
si motus celer et expeditior digitorum scientiae si motus celer et expeditior digitorum scientiae tribuendus esset, tanto in eo quisque excelleret, quanto esset scientior. D. Concedo. M. Attende etiam istud. hujusmodi opifices, ascia sive securi eumdem locum feriendo repetere, et non alio quam eo quo intendit animus ictum perducere; quod nos tentantes cum assequi nequimus, ab eis saepe irridemur. D. Ita est ut dicis. M. Ergo cum id nos facere non valemus, numquid ignoramus quid feriri debeat, vel quantum debeat amputari? D. Saepe ignoramus, saepe scimus. M. Fac ergo aliquem nosse omnia, quae fabri facere debeant, et perfecte nosse, minus tamen valere in opere; sed eisdem ipsis qui facillime operantur, multa dictare solertius quam illi per se jud
Abbreviated transcription (Latin):
so corpꝰ mouentes uim qͣnͣdã imitationis
adiungt̃. ñ eos habtre scientiã: ꝙuis ꝑite
ac docte multa facere uideant᷑: si rẽ ipsã
quã ꝓfitent᷑ aut exhibent. intellectus pu¬
ritate ac ueritate ñ teneant: Ac si tales õẽ
istos theatricos oparios ratio demonstra¬
uit: nicħ erit ut opinor cur dubites eis nega¬
re scĩam: & ob hoc musicã q̃ scientia bene¬
modulandi ẽ. neqͥqͣm concedere: d Expli¬
ca hoc: uideamꝰ qͣ le sit.m Mobilitatẽ digi¬
torũ celeriorẽ uł pigriorẽ: credo te ñ scien¬
tiȩ. s usui dare. d Curita so credis. M Ma
suꝑius soli animo scientiã tribuebas: hoc
autẽ qmͣꝙͣ imꝑante animo. tam̃ cẽ corporis
uides. D d cũ sciens animꝰ hoc imꝑet cor¬
pori. magis hoc scienti animo. ꝙ seruien¬
tibꝰ m̃bris tribuendu puto. M Nonne
censes posse fieriut unus aliũ scientia p̃¬
cedat: cũ ille imꝑitior. multo faciliꝰ. ꝙ ex¬
peditiꝰ digitos moueatͦ d Censeo. m at

Expanded text:
id corpus moventes, vim quamdam imitationis adjungunt; non eos habere scientiam, quamvis perite ac docte multa facere videantur, si rem ipsam quam profitentur aut exhibent, intellectus puritate ac veritate non teneant. At si tales esse istos theatricos operarios ratio demonstraverit; nihil erit, ut opinor, cur dubites eis negare scientiam, et ob hoc musicam, quae scientia modulandi est, nequaquam concedere. D. Explica hoc; videamus quale sit. 9. M. Mobilitatem digitorum celeriorem vel pigriorem credo te non scientiae, sed usui dare. D. Cur ita credis id? M. Quia superius soli animo scientiam tribuebas, hoc autem quanquam imperante animo tamen esse corporis vides. D. Sed cum sciens animus hoc imperat corpori, magis hoc scienti animo, quam servientibus membris tribuendum puto. M. Nonne censes posse fieri ut unus alium scientia praecedat, cum ille imperitior multo facilius et expeditius digitos moveat? D. Censeo. M. At
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ẽ. Itaq discutiamus pͥmũ qͥd sit modu¬
lari: deinde qͥd sit bene modulari: ñ enim
frustra ẽ definitioni additũ: postremo &
qͦd ibi scientia posita ẽ. ñ ẽ contẽpnend̾u: nã
hiis tͥbus ñ fallor diffinitio illa ꝑfecta est.
Ita fiat.m Igit᷑ qm̃ fatemur modulatio¬
nẽ a modo eẽ nominatã: numꝗͥdnã tͥ uidet᷑
metuend̾u. ne aut excidatur modꝰ. aut ñ im
pleatur nͥ in rebꝰ. que motu aliquo fiunt:
an si nicħ moueat᷑. possumꝰ formidare ne
pret̾ modu aliqͥd fiat: d Nullo pãcto.
MErgo modulatio ñ incongrue dr mo¬
uendi q̃dam ꝑitia: uł cerfe qua fit ut be¬
ne aliquid moueat᷑. ñ eni ossumꝰ dicere
bene mouers aliqͥd: si mod̾u ñ seruet.
d Non possumꝰ quidẽ. s necẽẽ erit rursꝰ
istam modulationẽ in omĩbꝰ benefacts
intelligere: nicħ quippe nisi bene mouẽ¬
do. bene fieri uideo. m Quid. si forte ista

Expanded text:
rsum est. Itaque discutiamus primum quid sit modursum est. Itaque discutiamus primum quid sit modulari, deinde quid sit bene modulari: non enim frustra est definitioni additum. Postremo etiam quod ibi scientia posita est, non est contemnendum: nam his tribus, nisi fallor, definitio illa perfecta est. D. Ita fiat. M. Igitur quoniam fatemur modulationem a modo esse nominatam; numquidnam tibi videtur metuendum ne aut excedatur modus, aut non pleatur nisi in rebus quae motu aliquo fiunt? aut si nihil moveatur, possumus formidare ne praeter modum aliquid fiat? D. Nullo pacto. M. Ergo modulatio non incongrue dicitur movendi quaedam peritia, vel certe qua fit ut bene aliquid moveatur. Non enim possumus dicere bene moveri aliquid, si modum non servat. D. Non possumus quidem: sed necesse erit rursus istam modulationem in omnibus bene factis intelligere. Nihil quippe nisi bene movendo, bene fieri video. M. Quid si forte ista
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ in musica modulatio dicit᷑. ñ te moue¬
at: nisi forte ignoras dictionẽ oratoris ꝓpͥe
nominari.o Non ignoro: s quorsũ istuc:
M Quia puer tuus qͣmlibet impolitissimꝰ ꝙ
rusticissimus. cũ uł uno ũbo int̾roganti tͥ
respondet: fateris eum aliqͥd dicereo fate¬
usus ẽ. cũ aliqͥd dixerit: qmuis dictionẽ a di-¬
cendo dictam eẽ fateam᷑  d Concedo: s ꝙ
hoc quo ꝑtineat reqͥro. m ad id scilicet.
Iut intelligas modulationẽ posse ad solam
musicã ꝑtin̾e: ꝗͣuis modꝰ unde flexũ u̾bũ ẽ.
possit etiã in alus rebꝰ eẽ: quemadmod̾u dic¬
tio ꝓpͥe tribuit᷑ oratoribꝰ qmuis dicat aliqͥd
om̃is qui loquit᷑: & a dicendo dictio nomi¬
nata sit. D lam intelligo. m Illud gͦ qͦd abᷤ
te postea dictũ ẽ. multa ẽẽ in canendo ꝙ sal¬
tando uilia. in quibꝰ si modulationis nom̃
accipimus pene diuina ista disciplina ui¬
lescit. cautissime om̃ino abs te animadũ¬

Expanded text:
men in musica modulatio dicitur, non te movemen in musica modulatio dicitur, non te moveat; nisi forte ignoras dictionem oratoris proprie nominari. D. Non ignoro: sed quorsum istuc? M. Quia et puer tuus quamlibet impolitissimus et rusticissimus, cum vel uno verbo interroganti tibi respondet, fateris eum aliquid dicere? D. Fateusus est cum aliquid dixerit, quamvis dictionem a dicendo dictam esse fateamur. D. Concedo: sed et hoc quo pertineat requiro. M. Ad id scilicet ut intelligas modulationem posse ad solam musicam pertinere, quamvis modus unde flexum verbum est, possit etiam in aliis rebus esse: quemadmodum dictio proprie tribuitur oratoribus, quamvis dicat aliquid omnis qui loquitur, et a discendo dictio nominata sit. D. Jam intelligo. 3. M. Illud ergo quod abs te postea dictum est, multa esse in canendo et saltando vilia, in quibus si modulationis nomen accipimus, pene divina ista disciplina vilescit; cautissime omnino abs te animadve
Abbreviated transcription (Latin):
hoc totũ quicqͥd ẽ multũ nosse desidero.
M Defini gͦ musicã. o Non audeo. M ło¬
tes saltem diffinitionẽ meã ꝓbare:  Ex¬
peribor si dixeris. M Musica est scien¬
t bene modulandi: an tͥ ñ uidet᷑.d hi
q̾etur fortasse. si mͥ liquesceret. qͥd sit ipsa
modulatio. m Numqͥd nam hoc ũbũ
qd modulari dr aut numꝙͣ audisti
aut uspiam: nisi in eo qd ad cantand̾u
saltand̾uꝙ ꝑtineret: Ita ẽ quide: s
quia uideo modulari amodo eẽ dictũ:
cũ in om̃ibꝰ pene factis modꝰ seruandꝰ
sit. & multa & in canendo ac saltan¬
do qͣmus delectent uilissima sint: uo¬
lo plenissime acciꝑe. quid sit prorsus ipsa mo¬
dulano: quo uno pene u̾bo tantȩ discipline
diffinitio continet᷑: ñ enĩ tale aliquid bic dis-¬
cend̾u ẽ. qͣle quilib cantatores strionesq no¬
uerunt. M Illud suꝑius qͦd in om̃ibꝰ etiã
p̃ter musicã factis modus seruandus ẽ. & ta¬

Expanded text:
hoc totum quidquid est, multum nosse desidero. hoc totum quidquid est, multum nosse desidero. M. Defini ergo musicam. D. Non audeo. M. Potes saltem definitionem meam probare? D. Experibor, si dixeris. M. Musica est scientia bene modulandi. An tibi non videtur? D. Videretur fortasse, si mihi liqueret quid sit ipsa modulatio. M. Numquidnam hoc verbum quod modulari dicitur, aut nunquam audisti, aut uspiam nisi in eo quod ad cantandum saltandumve pertineret? D. Ita est quidem: sed quia video modulari a modo esse dictum, cum in omnibus bene factis modus servandus sit, et multa etiam in canendo ac saltando quamvis delectent, vilissima sint; volo plenissime accipere quid prorsus sit ipsa modulatio, quo uno pene verbo tantae disciplinae definitio continetur. Non enim tale aliquid hic discendum est, quale quilibet cantores histrionesque noverunt. M. Illud superius, quod in omnibus etiam praeter musicam factis modus servandus est, et ta
Abbreviated transcription (Latin):
ro eo transferre illud uocabułu eur ñ au¬
deo: s: si alia uocabula st̃ imponenda. cũ
eiꝰat dim̃sionis sint soni. s ad gramaticos
tam̃ ñ ꝑtinet: qͥd mͥ ẽ de noibꝰ laborare. cũ
res aꝑta sit: n Nec ego id uolo: s tam̃ ẽ
uideas ĩnumerabilia gña sonorũ. in qͥbꝰ
certe dim̃siones obseruari possunt. quȩ
genera fatem᷑ gramaticȩ disciplinȩ ñ ẽẽ tri-¬
buenda: ñ ne censes cẽ aliam aliqͣm disci¬
plinã. que quicqͥd in huiꝰmodi uocibiẽ¬
sit numerosũ aruificiosũꝙ contineat:
Probabile mͥ uidet᷑. m ¶d eiꝰ eẽ nom̃ esti¬
mas: Nam opinor ñ tͥ nouũ eẽ omipoten¬
tiã qͣnd̃ã canendi musis solere concedi:
hec ẽ nisi fallor illa quȩ musica nominat᷑.
Et go hanc eẽ existimo.m S iã placet
nob̾ de noĩe minime laborare: mͦ inqͥ¬
ramꝰ si uidet᷑ quã diligentissime possu¬
mus. omnẽ huiꝰ quecũq ẽ disciplinȩ. uim
atq rationẽ. d Inquiramus sane:. nam

Expanded text:
ro, eo transferre illud vocabulum cur non audeo? Sed etsi alia vocabula sunt imponenda, cum ejusdem dimensionis soni sunt, sed ad grammaticos tamen non pertinent; quid mihi est de nominibus laborare, cum res aperta sit? M. Nec ego id volo: sed tamen cum videas innumerabilia genera sonorum, in quibus certae dimensiones observari possunt, quae genera fatemur grammaticae disciplinae non esse tribuenda; nonne censes esse aliam aliquam disciplinam, quae quidquid in hujusmodi sit vocibus numerosum artificiosumque, contineat? D. Probabile mihi videtur. M. Quod ejus esse nomen existimas? Nam opinor non tibi novum esse omnipotentiam quamdam canendi Musis solere concedi. Haec est, nisi fallor, illa quae Musica nominatur. D. Et ego hanc esse existimo. CAPUTnobis de nomine minime laborare: modo inquiramus, si videtur, quam diligentissime possumus, omnem hujus quaecumque est disciplinae vim atque rationem. D. Inquiramus sane: nam
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ullas habere si possent. & ideo non quȩ¬
cũq uolunt faciunt: quia uolunt eis care¬
re nec possunt. Tunc enĩ eas ñ habebunt:
qñ nec corruptibilẽ carnẽ. Hic liber sic in¬
cipit. Causa ꝓpt̾ quã sebit apłs ad gala¬

Expanded text:
tamen illas habere, si possent. non ideo, non quaetamen illas habere, si possent. non ideo, non quaecumque uolunt faciunt, quia uolunt eis carere nec possunt. tunc enim eas non habebunt, quando nec corruptibilem carnem. Hic liber sic incipit: Causa, propter quam s
Abbreviated transcription (Latin):
iudas: & tñ utrũq gñalit̾ isrł. Itẽ cũ ex¬
pon̾̃em. qͥd gͦ lex tnsgressionis gra posita
ẽ:ita distinguendũ putaui. ut int̾rogatio
eẽt qͥd gͦ  acdeinde responsio. lex tͣnͣs¬
gressionis grã posita ẽ Qͦd quidẽ ñ abhor¬
ret a uero S melior mͥ uidet᷑ ista distinc¬
tio: ut int̾rogatio sit. Qd gͦ lex : & infe¬
rat᷑ responsio: transgressionis grã posita ẽ
Qd̃ aut̃ dixi. ordinatissime itaq subiunx̃.
qd̾ si sp̃u ducimini ñ adhuc estis sub lege:
in caritate iusticiȩ. s a ꝯcupiscente ad¬
u̾sum se carne uincant᷑: hoc ex illo sen¬
su ẽ qd̃ sentiebã id qd̾ dictum ẽ. caro con¬
hec enĩ inuicẽ adũsant᷑. ut ñ ea que uul¬
tis faciatis: ad eos ꝑtinere qui sub lege
sunt. ñdũ sub grã. Adhuc enĩ non intel¬
lexeram. hec ũba ⁊ illis qui sub grã st̃
ñ sub lege ꝓpterea conuenire: quia &
ipsi concupiscentias earnis cont᷑ quas spũ
ꝯcupiscunt. qmuis eis non ꝯsentiant: nollẽt

Expanded text:
trumque generaliter Israhel. item cum exponerem: quid ergo? lex transgressionis gratia proposita est, ita distinguendum putaui, ut inter- rogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressionis gratia proposita est. quod quidem non abhorret a uero; sed melior mihi uidetur ista distinctio, ut intratur responsio, Transgressionis gratia proposita est. Quod autem dixi: Ordinatissime itaque subjunxit, « Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub Lege »in charitate justitiae, sed a concupiscente adversum se carne vincantur ; hoc ex illo sensu est, quo sentiebam id quod dictum est, Caro conhaec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis, ad eos pertinere, qui sub lege sunt, nondum sub gratia. adhuc enim non intellexeram haec uerba et illis, qui sub gratia sunt, non sub lege, propterea conuenire, quia et ipsi concupiscentias carnis, contra quas spiritu concupiscunt, quamuis eis non consentiant, nollent