comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ fundi suspirat. Cui teme¬
rario conatu minister ait. Pater mi
theudeberto tuis precib prebe
suffragiũ. ut communẽ debellet
hostẽ theudericũ. Adhȩe beatus
columbanꝰ. stultũ ac religioni alienũ
consiliũ amministras. Non enĩ ita
dñs uoluit. quinos proinimicis nr̃is
orare rogauit. In arbitrio nã esse
iusti iudicis. quid deeis fieri uellet.
Inqui siuit ergo post minister tem¬
poris diem & horã. repperit ita
fuisse sicut uiro dĩ fuerat reuelatũ.
Per secutus est ergo thrudebertũ
theudericꝰ. & suorũ proditione
captũ. aclauiam brunichildem di¬
rexit. Quem cũ auia recepisset
quia theuderici partis brunichil¬
dis fauens erat. furens theudebertũ
fieri clericũ rogauit. At non post
multos dies impie nimis. post cbe¬
dericus penes mettense oppidũ
morans. diuinitus percussus. in ter
flagrantis ignis incendia mortuus
est᷑. Post quem brunchildis filium
eius sigobertũ suffẽcit. Itaq clot¬

Expanded text:
sanguinem fundi suspirans. Cui temesanguinem fundi suspirans. Cui temerario conatu minister ait: Pater mi, Theodeberto tuis praebe precibus suffragium, ut communem debellet hostem Theodericum. Ad haec Columbanus: Stultum ac religioni alienum consilium administras, non enim ita Dominus voluit, qui nos pro inimicis norare rogavit; in arbitrio esse iam iusti iudicis, quid de eis fieri vellit'. Inquisivit ergo post minister temporis diem et horam; repperit ita fuisse, sicut viro Dei fuerat revelatum. Persecutus est ergo Theudebertum Theudericus et suorum proditione captum ad aviam Brunichildem direxit. Quem cum avia recepisset, quia Theuderici partis Brunichildis favens erat, furens Theudebertum fieri clericum rogavit; at non post multos dies impie nimis post cledericus poenes Mettensem morans oppidum divinitus percussus inter flagrantes ignis incendia mortuus est. Post quem Brunichildis filium eius Sigibertum in regnum suffecit. Itaque Chlot
Abbreviated transcription (Latin):
nullatenus dericatus honorem
sumat. inbreui inuitus clericus
exist&. His ergo dictis. uir dĩ
ad cellulã remeat. Mloxq prophe-¬
tici dicti euentũ. res non diu
dilata affirmat. Nec mora theude-¬
ricus theudebertũ adbellũ ciet
& prope tullũ deuictũ fugat.
Postq collecto robore exercitus
persequitur. Similiq modo
gentiũ multarũ theudebertus
robore uallatus. ad tulbiacense
castrũ pugnaturus occurrit.
Ibi prȩlio inito innumerȩ hominũ
phalanges exutroq exercitu perie.¬
runt. uictus tandẽ theudebertus
fugit. Eo igitur intempore uir dĩ
inheremo morabatur. contentus
tantũ unius ministri chagnoaldi
famulatu. Pa ergo hora qua apud
tulbiacũ commissum est bellũ. supͣ
quercus putrefactã truncũ uir
dĩ librũ legens recdebat. quẽ fubitus
sopor oppressit. & quid inter duos
reges ageret᷑ uidit. Moxq exci-¬
tatus ministrũ uocat. cruentamq
regũ pugnã indicat. multũ humanũ

Expanded text:
nullatenus clericatus honorem nullatenus clericatus honorem sumat, in brevi invitus clericus existat'. His ergo dictis, vir Dei ad cellolam remeat, moxque prophetici dicti eventum res non diu dilata adfirmat. Nec mora, Theudericus Theudebertum ad bellum ciet et propter Tullum devictum fugat. Postque, collecto robore exepersequitur, similique modo gentium multorum Theudebertus robore vallatus, ad Tulbiacensem castrum pugnaturus occurrit. Ibi, praelio inito, innumere hominum falangas ex utroque exercitu perierunt; victus tandem Theudebertus fugit. Eo igitur in tempore vir Dei in heremo morabatur, cotantum unius ministri Chagnoaldi famulatu. Ea ergo hora, qua apud Tulbiacum commissum est bellum, supra quercus putrefactae truncum vir Dei librum legens residebat: quem subitus sopor oppressit, et quid inter duos reges ageretur vidit. Moxque excitatus ministrum vocat, cruentamque regum pugnam indicat, multum humanum
Abbreviated transcription (Latin):
paruoq ambitu uelut paginalii
solent folio orbis describere circu¬
lũ. mundi compagẽ monstrauit.
Cernis inquit quod maneat totus
orbis defertus. perge dextra lruaq
qua eligis. ut laboris tui fructus
comedas. Intellexit ergo ille non
esse grntis illius in promptu fidei.
profectus quieuit in loco. donre
bertumq lis firmatur. acquisq
aduersus fratrẽ usq ad internicio¬
nẽ deseuit. utrisq gentiũ robore
superbientibus. Interꝰ quȩ uir dĩ
ad theudebertũ accedit. rumq
suadet ut ceptę arrogantiȩ suꝑ¬
ciliũ deponeret. seq clericum
faceret. & in eccła positus sacrȩ
sub deret᷑ religioni. nec simul cũ
dampno presentis regni. aeternȩ
pateretur uitȩ dispendia. Quod
& regi & omnib circum astantibus
ridiculũ excrtauit. aientes se nu¬
quã audisse meruingũ in regno
sublimatũ. uoluntariũ clericum
fuisse : De testantib ergo omnib
beatus columba ait. Siuoluntariuꝰ

Expanded text:
parvoque ambitu, velut paginali parvoque ambitu, velut paginali solent stilo orbis discribere circulum, mundi conpagem monstravit. 'Cernis', inquit, 'quod maneat totus orbis desertus. Perge dextra levaque, qua eligis, ut labores tui fructus comedas'. Intellexit ergo ille, non esse gentis illius in promptu fidei profectus, quievitque in loco, donec bertumque lis firmatur, ac quisque adversus fratrem usque ad internitionem desevit, utrisque gentium robore superbientibus. Inter quae vir Dei ad Theudebertum accedit eumque suadet, ut coepte arrogantiae supercilium deponeret seque clericum faceret, et in ecclesia positus, sacre subderetur religione, nec simul cum damna presentis regni aeternae pateretur vitae dispendia. Quod et regi et omnibus circumadstantibus ridiculum excitat, aientes, se numquam audisse, Mervengum, in regno sublimatum, voluntarium clericum fuisse. Detestantibus ergo omnibus, beatus Columba ait: 'Si voluntarius
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cũ abisset. ursũ inter ruris fru¬
tices rubosq peruagari conspex̃.
ac poma lambendo carpere. festinꝰ
rrdit. patriq indicat. Ille imperat
ut eat. partemq fruticũ in cybos
ferȩ dimittat. aliamq partem
sibi reseruari iubeat. Abit namq
chagnoaldus. ac iussa patris imple¬
uit. Oiusitq uirga frutices. ru¬
bosq quȩ poma ferebant. & partẽ
suã iuxta uiri dĩ imperiũ. ait ut
fera comedat. aliamq partẽ inusus
uiri dĩ reseruet. Mira infera obor¬
dientia. nequaquã exprohibita sibi
parte ausa est carpere cybos sed
in segregata permissa sibi fructicũ
parte. tantũ modo pabula requi¬
suit. quo adusq uir dĩ in eo loco
commoratus est. Iterea cogitatio
inmentẽ ruit. ut ueneciorũ quis
claui dicunt᷑ terminos adiret.
cȩcasq mentes euangelica luce
lustraret. ac aborigine per uia
errantib ueritatis uiã panderee
Cumq hȩc uotis patrandũ inessetꝰ
angelus diũ peruisũ apparuit.

Expanded text:
Qui cum abisset, ursum inter ruris fruQui cum abisset, ursum inter ruris fructices rubusque pervagare perspexit ac poma lambendo carpere. Festinus redit patrique indicat; ille imperat, ut eat partemque fructicumu in cibos fere dimittat aliamque partem sibi reservare iubet. Abiit namque Chagnoaldus ac iussa patris implevit divisitque virga fructices rubusque, quae poma ferebant, et partem suam iuxta viri Dei imperium ait ut fera comedat aliamque partem in usus viri Dei reservet. Mira in fera oboedientia! Nequaquam ex prohibita sibi parte ausa est carpere cibos, sed in segregata, permissa sibi fructicum parte tantummodo pabula requisivit, quoadusque vir Dei eo in loco commoravit. Interea cogitatio in mentem ruit, ut Venetiorum qui et Sclavi dicuntur terminos adiret caecasque mentes euangelica luce lustraret ac ab origine per avia oberrantibus veritatis viam panderet. Cumque haec votis patrandum inesset, angelus Domini per visum apparuit,
Abbreviated transcription (Latin):
alitũ phalangas imperauit abire.
Nam rustasio hoc cognouimꝰ referente
quieo tempore inter reliquos sub
uiri dĩ obȩdientia ibidẽ tenebat᷑
ad nexus. quod nullus fuerit incater¬
ua. qui ante taliũ genera alitũ se
uidisse referr&.Et tantus sapor
incybo aderat. ut regias uinceret
dapes. O mirũ diuinę potentię do¬
nũ quando terrenę dapes cultorib
xp̃i desunt. tunc demũ cęlestia tri¬
buuntur. sicut deisrł dictũ est.
panẽ cęli dedit ris. Cũ autẽ terrenȩ
opes sub uenerint. tunc gratis amo¬
uentur in latę. Ipso itaq tempore.
cũ sub quodã scopulo inter uasta
heremi iriumo corpus conficer&
& nihil aliud preter ruris poma
caperet. uenit ad furta abditę
uoracitatis fera ursus. cȩpitq neces¬
sarios delambere cybos ac poma¬
passim ore detrahere. Cumq
hora refectionis aduenisset. chag¬
noaldũ ministrũ direxit. ut con¬
suetã mensurã pomorũ deferr&.

Expanded text:
alitum falangas imperavit abire. alitum falangas imperavit abire. Nam Eusthasium hoc cognovimus referentem, qui eo tempore inter reliquos sub viri Dei oboedientia ibidem tenebatur adnexus, quod nullus ea fuerit in caterva, qui ante talium genera alitum se vidisse referret; et tanta sapor in cibo aderat, ut regias vinceret dapes. O mirum divinae potentiae donum! Quando terrenae dapes cultoribus Christi desunt, tunc demum caelestia tribuuntur, sicut de Israhel dictum est: Panem caeli dedit eis; cum autem terrenae opes subvenirent, tunc grates amoventur inlatae. Ipso itaque in tempore, cum sub quodam scopulo inter vasta heremi ieiunio corpus conficeret et nihil aliud praeter ruris poma,caperet, venit adsueta abdite voracitatis fera ursus coepitque necessarius delambere cibos ac passim poma ore detrahere. Cumque hora refectionis advenisset, Chagnoaldum ministrum direxit, ut consuetam mensuram pomorum deferret.
Abbreviated transcription (Latin):
uis alimoniȩ de esfent. manebat
intemerata atq in concusa fides. quȩ
necessaria apud dm̃ impetraret.
Cumq iam triduo fessa corpora refer¬
rent. euenit tanta copia alitũ uelut
ifrahelitarũ castra coturnox olim
operuit. ita ut omnẽ paginã loci
illius. alitũ multitudo oppleret.
Intellexit uir dĩ suã suorũq obneces¬
sitatẽ. has dapes terrȩ diffundi. nec
prorsus alibi obuenire. preter eo
quo ipse moraret᷑ in loco. Iubet suos
prius gratias laudesq rependere
conditori. sic que alitũ dapes capere
Erat mirũ & stupendũ miraculũ. capie¬
bantur aues pro ut patris imperiũ
urguebat. nec abscedere pennigera
fuga nitebant᷑. Mansit ergo alitũ
manna pertriduũ diffusa. quarto
deinde die quidã pontifex exui¬
cinis urbibus. frunenti copiã diui¬
na monitus aspiratione. beato colũ¬
bano direxit. Sed mox om̃ps qui
penuriã patientib aligeros prebue¬
rat cybos. ut farris adeͦps aduenit.

Expanded text:
vis alimonia deessent, manebat vis alimonia deessent, manebat intemerata atque inconcussa fides, quae necessaria apud Dominum impetraret. Cumque iam tridui ieiunio fessa corpora referrent, evenit tanta copia alitum, velut Israhelitarum castra coturnix olim operuit, ita ut omnem paginam loci illius alitum multitudo obpleret Intellexit vir Dei, suam suorumque ob necessitatem has dapes terrae diffundi nec prorsus alibi obvenire preter eo quo ipse moraretur in loco. lubet suos prius grates laudesque rependere conditori sicque alitum dapes capere. Erat mirum et stupendum miraculum: capiebantur aves, prout patris imperium urguebat, nec abscedere pennigera fuga nitebantur. Mansit ergo alitum manna per triduum defusa. Quarto deinde die quidam pontifex ex vicinis urbibus frumenti copiam, divina monitus adspiratione, beato Columbano direxit; sed mox omnipotens, qui penuriam patientibus aligeros prebuerat cibos, ut farris adeps advenit,
Abbreviated transcription (Latin):
qui sic possit dissoluere uas ligaminib
munitũ. Castigatosq ruangelicis
dictis ut abhis segregarent᷑ sacri¬
ficiis. domos redire imperat. Multiq
eorũ tunc perbeati uiri suasũ uel
doctrinã ad xp̃i fidẽ conuersi. bap¬
tismũ sunt consecuti. aliosq quos
iam lauacro ablutos error detine¬
bat prophanus. ad cultũ ruangelicȩ
doctrinȩ monitis suis. ut bonus
pastor ecclesiȩ sinib reducebat. Fo
itaq intempore theudericus atq
brunchildis. non solũ aduersum
columbanũ insantebant. uerũ etiã
& contra scissimũ desideriũ uien¬
nensis urbis ep̃m aduersabantur
Quẽ primo exilio dampnatũ. multis
iniurus afflgere nitebant᷑ ad
postremũ uero glorioso martyrio
coronauerunt. Cuius gesta habent᷑
scripta. quib & quantis aduersitatib
gloriosos apud dum meruit habere
triumphos. Uacante itaq columbano
cũ suis pęnes brigantiã urbẽ. durȩ
ȩgestatus tempus obuenit. Sed quã¬

Expanded text:
qui sic possit dissolvere vas ligaminibus qui sic possit dissolvere vas ligaminibus munitum; castigatusque euangelicis dictis, ut ab his segregarentur sacrificiis, domibus redire imperat. Multique eorum tunc per beati viri suasum vel doctrinam ad Christi fidem conversi, baptismum sunt consecuti; aliosque, quos iam lavacro ablutus error detinebat profanus, ad cultum euangelicae doctrinae monitis suis ut bonus pastor ecclesiae sinibus reducebat. Eo itaque in tempore Theudericus atque Brunichildis non solum adversum Columbanum insaniebant, verum etiam et contra sanctissimum Desiderium Viennensis urbis episcopum adversabantur. Quem primo exilio damnatum multis iniuriis adfligere nitebantur, ad postremum vero glorioso martyrio coronarunt; cuius gesta scripta habentur, quibus et quantis adversitatibus gloriosus apud Dominum meruit habere triumphos. Vagante itaque Columbano cum suis poenes Bregantiam urbem, durae ęgestatis tempus obvenit; sed quam
Abbreviated transcription (Latin):
deinde perueniunt locũ quem
peragrans uir dĩ. non suis placere
animis ait. sed tamen obfidẽ ingen¬
tib serendã inibi paulisꝑ moratu¬
rũ se spondit. Sunt & rnĩ in ibi
uicine nationes suȩuorũ. quo cũ mo¬
raretur. & inter habitatores loci
illius progrederet᷑. repperit eos
sacrificiũ profanũ litare uelle.
Uasq magnũ quod uulgo cupã uocant
quod uigunti modios amplius minusue
capiebat᷑. ceruisa plenũ in medio
positũ. Ad quod uir dĩ accessit.
sciscitaturq quid deeo facere uel-¬
lent. Illi aiunt. sẽ dõ suo uodano
Ille pestiferũ opus audiens. uas
insufflat. Miroq modo uas frago¬
re dissoluitur & perfrustra diuiꝰ¬
ditur. uisq rapida cũ liquore cer¬
uise prorumpit. Manifesteq
datur intellegi. diabolũ ineo uase
occultatũ. quiꝰ perprofanũ liquorẽ
caperet animas sacrificantũ. Ui¬
dentes barbari. stupe facti aiunt
magnũ uirũ dĩ habere anhelitũ.

Expanded text:
deinde perveniunt locum. Quem deinde perveniunt locum. Quem peragrans vir Dei non suis placere animis aiet, sed tamen ob fidem in gentibus serendam inibi paulisper moraturum se spondit. Sunt etenim inibi vicinae nationes Suaevorum. Quo cum moraretur et inter habitatores loci illius progrederetur, repperit eos sacrificium profanum litare velle, vasque magnum, quem vulgo cupam vocant, qui XX modia amplius minusve capiebat, cervisa plenum in medio positum. Ad quem vir Dei accessit sciscitaturque, quid de illo fieri vellint. Illi aiunt se Deo suo Vodano Ille pestiferum opus audiens, vas insufflat, miroque modo vas cum fragore dissolvitur et per frustra dividitur, visque rapida cum ligore cervisae prorumpit; manifesteque datur intellegi diabolum in eo vase fuisse occultatum, qui per profanum ligorem caperet animas sacrificantum. Videntes barbari, stupefacti aiunt magnum virum Dei habere anhelitum,
Abbreviated transcription (Latin):
paululũ admeũ abire ainicum
Mirantib illis unde hunc illo in loco
quo ante non fuerat amicũ haber&.
progressus ille ad ecclesiã pergit.
Quã ingressus. pauimento inherens
longe oratioris protractione. suũ
dñm pietatis postulat auctorem.
Nec mora. episcopus urbis illius ad
fatetur sẽ peregrinũ esse. Qui ille.
si inquit necesse est sumptuũ copiã
capere propera domi. & quantum
necesse fuerit tecũ defer. At ille
cũ gratias simul conditori qui in¬
spirauerat. ac illi qui obtatã neces¬
sitatis copiã offerebat referret.
attentius ille cogit atq imperat.
ut omnia oportuna sumat. Puerosq
festinus ad nauẽ ipse dirigit. ut om̃s
ueniant preter custode uno dimis-
atur. nam solitus erat post isdem
episcopus protestari. numquã sẽ
antea sic attonitũ intribuendo
necessaria fuisse. & sẽ absq alia
oportunitate adbeati columbani
meritũ. diuina ammonitione ad
redesiã uenisse. Ad destinatum

Expanded text:
'paulolum ad meum abire amicum'. 'paulolum ad meum abire amicum'. Mirantibus illis, unde huic illo in loco, quo ante non fuerat, amicum habere, progressus ille ad ecclesiam pergit; qua ingressus, pavimento inherens longe orationis protractione suum Dominum, pietatis postulat auctorem. Nec mora, episcopus urbis illius domfatetur se peregrinum esse. Cui ille: 'Si', inquit, 'necesse est sumptuum copiam capere, propera domi, et quantum necesse fuerit, tecum defer'. At ille cum gratias simul conditori qui inspiraverat ac illi qui optatam necessitatis copiam offerebat referret, adtentius ille cogit ac imperat, ut omnia oportuna sumat; puerosque festinos ad navem ipse dirigit, ut omnes veniant praeter custode uno dimissoatur, nam solitus erat postea hisdem episcopus protestari, numquam se antea sic adtonitum in tribuendo necessaria fuisse et se absque alia oportunitate ad beati Columbani meritum divina monitione ad ecclesiam venisse. Ad destinatum
Abbreviated transcription (Latin):
turũ ac probaturũ. si in cordibus
gentiũ uicinarũ fidem serere
ualeat: Dedit ergo rex optionẽ
quacumq in parte uoluisset expe¬
rimento quȩreret locũ. quisibi &
suis placuiss&. Inquisitũq locum.
quem fauor om̃iũ reddebat lau¬
dabilem. itra germamȩ terminos.
rheno tamen uicinũ oppidũ olim
dirutũ. quod brigantias nuncupa-¬
bant. Sed quid tunc uir dĩ dũ per
rheni alueũ nauigaret. actũ sit.
perrhem alueũ ut diximꝰ scapha
ueheretur. adurbẽ quã mosontiacũ
ueteres appellarunt ꝑueniunt.
Quocum urniss&. remigeri qui comi¬
tatu um dĩ arege directi fuerant.
uiro dĩ aiunt se habere amicos in
urbe. qui necessarios sumptus pre¬
berent. Iam enĩ defecerant itinere
longo stipendia sumptuũ. Quib uir
dĩ ait. Ite. Quicum abissent. nihil
reppererunt. reuersiq ac uiro dĩ
in terrogati respondent. se nullatenꝰ
impetrare ab amicis aliquit potu¬
isse. Adhȩe ille. sinite me inquit

Expanded text:
raturum ac probaturum, si in cordibus raturum ac probaturum, si in cordibus gentium vicinarum fidem serere valeat'. Dedit ergo rex optionem, quacumque in parte voluisset, experimento quereret locum, qui sibi et suis placuisset; inquisitumque locum, quem favor omnium reddebat laudabilem, intra Germaniae terminos, Reno tamen vicino, oppidum olim dirutum quem Bricantias nuncupabant. Sed quid tunc vir Dei, dum per Reni alveum navigaret, actum sit, per Reni alveum, ut diximus, scafa veherentur, ad urbem quam Mogontiacum veteres appellarunt perveniunt. Quo cum venisset, remigeri, qui in comitatu viri Dei a rege directi fuerant, viro Dei aiunt se habere amicos in urbe, qui necessarios sumptus preberent; iam enim defecerant itenere longo stipendia sumptuum. Quibus vir Dei ait: 'Ite'. Qui cum abissent, nihil reppererunt. Reversique ac a viro Dei interrogati, respondent se nullatenus inpetrare ab amicis aliquid potuisse. Ad haec ille: 'Sinite me', inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
teriũ construxit. Tanto in uiro di
gratia redundauit. ut quoscumq
sacrauit. in boni cultus perseueran.¬
tia dies supprema inuenit. Illud
oppido iure dictũ sit. ut quos de
industria monuit. gauisi sunt postra¬
se inpunitatẽ meruisse. Nec in merito
tanti uiri fultus amminiculo. partĩ¬
gr̃ȩ potitus est supplemento. qui¬
eius doctrinis inneacus. noluit a
iustę uitat tramite deuiare.¬
xinde ad theudebertũ uenit quẽ
cũ theudebertus uidisset. gaudens¬
& ouans suis sedib recepit. lam rnĩ
multi fratrũ post eũ exluxouio ue¬
nerant. quos uelut exhostiũ preda
recipiebat. Pollicitusq est thrude¬
bertus. se repperiri intra suos termi¬
nos loca uenusta. & famulo dĩ ad
omnẽ oportunitatẽ congrua. pro¬
ximasq ad predicandũ nationes
undiq haberi. Adhȩc si inquit
uir dĩ pollicitationis tuȩ amminiculũ
preberes. & adȩmonio falsitatis noxa
non opponeretur. quantis per sẽ mo¬

Expanded text:
terium construxit. Tanta in virum Dei terium construxit. Tanta in virum Dei gratia redundabat, ut quoscunque sacravit, in boni cultus persetia dies suprema invenit. Illud oppido iure dictum sit, ut quos de industria monuit, gavisi sunt se postea inpunitatem meruisse, nec inmerito tanti gratiae potitus est supplemento, qui doctrinis ejus innexus, noluit a justae vitae tramite deviare. 51. Exinde ad Theodebertum venit: quem cum Theodebertus vidisset, ovans suis sedibus recepit. Jam enim multi fratrum post eum ex Luxovio venerant, quos velut ex hostium recipiebat. Pollicitusque est Theudebertus se repperire intra suos terminos loca venusta et famulis Dei ad omni oportunitate congrua proximasque ad predicandum nationes undique haberi. Ad haec: 'Si', inquit vir Dei, 'pollicitationis tuae adminiculum preberis, et vademonio falsitatis noxa non opponeretur, quantisper se mo
Abbreviated transcription (Latin):
habere. Adhoc enĩ aliorũ differe¬
bat subsidiũ. ut uirũ dĩ secũ quam¬
diu ualer& tener&. & eius doctri¬
na sua domus nobilitaret᷑. Benedix̃
ergo uir di domũ eius. filiamq illiuꝰ
nomine burgundoforã quã dũ in¬
fra ad olescentiȩ annos erat benedi¬
cens dño uouit. dequa postea in sub¬
sequentib: narrabimus. Pro gressus
inde. uenit aduillã quandã uultia¬
cũ. quȩ supra amnem maternã sita
est. ibi receptus aquodã uiro autha¬
dicendũ uiro dĩ optulit. Uidens
ille matris fidem. infantulos sua
benedictione sacrauit. Qui post mox
ut pubescere coeperunt. in aula¬
clotharii regis primũ. ac de inceps
dagoberti gratissimi sunt habiti.
Quorũ maior natu ado nomine. sem&
suis uoluntatib abdicauit. Postq
intra ioranos saltus. monasterium
exbrati columbani regula construx̃.
Iumorq nomine dado. intra brieg.¬
nemsẽ saltũ supra fluuiolũ resbacẽ
ex supra dicti uiri dĩ regula monas¬

Expanded text:
habere. Ad hoc enim aliorum differehabere. Ad hoc enim aliorum differebat subsidium, ut vir Dei secum, quamdiu valeret, teneret et eius doctrina sua domus nobilitaretur. Benedixit ergo vir Dei domum eius, filiamque illius nomine Burgundofaram, quae infra infantiles annos erat, benedicens eam Domino vovit, de qua postea in subsequentibus narrabimus. Progressusque inde venit ad villam quamdam Wltiacum, quae supra amnem Maternam sita est. Ibi receptus est a quodam viro Authadicendum viro Dei obtulit. Videns ille matris fidem, infantulos sua benedictione sacravit, qui post, mox ut pubescere coeperunt, Chlothario regi primum ac deinceps Dagoberto gratissimi sunt habiti; Quorum major natu, Ado nomine, semet suis voluntatibus abdicavit, postquam intra Jurani saltus arva monasterium ex beati regula Columbani construxit: juniorque nomine Dado intra Briegensem saltum supra fluviolum Resbacenum ex supradicti viri regula monas
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ di affamine. quidhis uir dĩ
agat in locis. raucoq anhelitu a longe
uirũ dĩ columbanũ. aduenire dudũ
iam clamitabant. Quem cũ uidiss&
uirũ dĩ. ait. Egredere pestifer
egredere. nec corpora xp̃i lauacro
abluta diu obsidere presumas.
Carde uirtuti dĩ. & xp̃i nomine
in uocato contremesce. Sed cũ diu
seuis atrisq uirib obstaret. uir
dĩ manũ ori eius in iecit. linguãq
attrectat. inuirtute dĩ imperat
ut egrediatur. Tunc horrida uis
discerpens ut uix nexib teneret᷑
cũ uiscerũ motione ac uomitu moto
progressus. tantũ fetorẽ astantib
dedit. ut sulphoreos se crederent
facilius tolerare odores: Drinde
admeldense oppidũ properat. Quo
theudeberti conuiua. uirꝰ sapiens
cosiliis reguis gratus. & nobilitatis
sapientia uallatus mness&. is uirum
dĩ miro gaudio recepit. seq habere
curã spondit. qualiter ad theude¬
berti accederet aulã. non esse ne¬
cesse alios comites rregio latere

Expanded text:
virum Dei affamine: Quid his, vir Dei, virum Dei affamine: Quid his, vir Dei, agis in locis? raucoque anhelitu a longe virum Dei Columbanum advenire dudum jam clamitabat. Quem cum vir Dei vidisset ait: Egredere, pestifer, egredere, nec corpus Christi lavacro ablutum diu obsidere praesumas: cede virtuti Dei, et Christi nomine invocato, contremisce. Sed cum diu saevis atrisque viribus obstaret, vir Dei manum ori ejus injecit, linguamque obtrectat, in virtute Dei imperat ut egrediatur. Tunc horrida vi discerpens cum ut vix nexibus teneretur, cum viscerum motione ac vomitu multo progressus, tantum fetorem astantibus dedit, ut sulphureos se crederent facilius tolerare odores. 50. Deinde ad Meldense oppidum properat: quo Theodeberti conviva, vir sapiens, et consiliis regis gratus, et nobilitate ac sapientia vallatus erat. Is virum Dei miro gaudio recepit, seque habere curam spondit, qualiter ad Theudeberti accederet aulam; non esse necesse alios comites e regio latere
Abbreviated transcription (Latin):
ter theudebertũ & theudericũ. dis¬
nis. uterq aduersũ parẽ auxilium
postulat. Quod clotharius beato co¬
lumbano insinuare procurat. consuleas
ut si uideret᷑ eius consilii. sẽ uni con¬
sentiendo contra alium dimicare.
ait. Neutris te fore pariturũ consi¬
liis. tuã intra trienmi tempus inditio¬
nẽ utrorũ regna uenire. Videns
clotharius auiro dĩ talia sibi prophe
tico ore dici neutri parare uoluit.
Sed promissũ sibi tempus fideliter
expectans post positus est triumphus
uictoriȩ. Post hȩe ȩgit clothariũ
uir dĩ ut sibi solamen largiretur.
utq per theudeberti regnũ. si uale.¬
r& ad italiã alpiũ iuga transcendens
per ueniret. Datis ergo comitibus
qui eũ usq ad theudebertũ perdu¬
cerent. itinere arrepto ad parisius
urbem peruenit. Quo cũ uenisset.
occurrit ei homo inporta habens
sp̃m inmundũ. debacchans ac discer¬
pens & garrulans. quȩ rulo sciscitat᷑

Expanded text:
ter Theodebertum et Theodericum, et dister Theodebertum et Theodericum, et disgit: uterque adversus parem auxilium postulat. Quod Clotharius beato viro insinuare procurat, consulens, ut si videretur eius consilii se uni consentiendo, contra alium dimicaret. ait: Neutri te fore pariturum scias convenire consiliis; tuaque intra trienni tempus in ditione utrorumque regna venire. Videns Clotharius a viro Dei ttico ore dici, neutri parere voluit; sed promissum sibi tempus fideliter exspectans, post potitus est triumpho victoriae. 49. Post haec coegit Chlotharium vir Dei ut sibi solamen largiretur, utque per Theodeberti regnum, si valeret, ad Italiam Alpium juga transcendens perveniret. Datis ergo comitibus qui eum usque ad Theodebertum perducerent, itinere arrepto ad Parisius urbem pervenit: quo cum venisset, occurrit ei homo in porta habens spiritum immundum, debacchans et discerpens et garrulans: queruloque sciscitatur
Abbreviated transcription (Latin):
rificetur. Moratus ergo ibi paulu¬
lũ post adclothariũ hilperici regis¬
filiũ. qui in eustrasis francisq reg¬
nabat. ex trema gallia ad ocȩanum
pergit. Porro clotharius dudierat.
quantis qualib ue iniurus uirũ dĩ
brunichildis ac theudericꝰ fatiga¬
uerant. Quem cũ indiss&. uelut
celeste munus recepit. Quansq
p̾recatur. ut si uellet intra sui regni
terminos resideat. seq ei prout uo¬
luerit famulaturũ. Atille. nequa¬
quam ait his in locis se consistere
uelle. uel obsuã peregrinationem
augendã. uel illius inimicitiarum
occasionẽ augendã. Tenuit ergo
rũ clotharius. quantis potuit pęnes
se diebus. Castigatusq abeo est.
dequibusdã errorib quib uix aula
regia caret. Spondet se clotharius.
iuacta eius imperiũ om̃a emendatu¬
rũ. Erat enĩ sollers clotharius in
amore sapientię. inuentũ ergo ob¬
tatũ munus gratificabat. Morante
ergo eo pęnes clothariũ. lis oritur in¬

Expanded text:
argitione. 48. Moratus ergo ibi pauluargitione. 48. Moratus ergo ibi paululum, post ad Chlotharium Hilperici filium, qui Neustrasiis Francis regnabat extrema Gallia ad Oceanum positis, pergit. Porro Chlotharius audierat quantis qualibusque injuriis virum Dei Brunechildis ac Theodericus fatigaverant. Quem cum vidisset, velut coeleste munus recepit, ovansque precatur, ut si vellet intra sui regni terminos resideret, seque ei prout voluerit famulaturum. At ille ait nequaquam se his in locis consistere velle, vel ob suam peregrinationem augendam, vel illius inimicitiarum occasionem sedandam. Tenuit ergo eum Chlotharius quantis potuit penes se diebus, castigatusque ab eo est de quibusdam erroribus quibus vix aula regia caret. Spondet se Chlotharius juxta ejus imperium omnia emendaturum. Erat enim Chlotharius solers in amore sapientiae. Inventum ergo optatum munus gratificabatur. Morante autem eo penes Chlotharium, lis oritur in
Abbreviated transcription (Latin):
mertia uexrrat. omnẽ suppellectibẽ
comitesq recepit. Cumq iam re¬
migera arte properantib rephyris
nauis ad alta pelagi tender&. undi¬
rũ moles obuenit. nauemq adlitꝰ
uenire corgit. planoq terris solo
depulsã reliquit. collectoq fluc¬
tu insinib ȩquor quieuit. Man¬
fit pertriduũ absq undis carina.
Intellexit dominus nauis obuiri
dĩ suppellectilẽ comitesq receptos
se esse detentũ. Fuit tandẽ consiliũ.
reiecit om̃a a nauis sinib quȩ ad uirũ
dĩ pertinebant. nec mora undarũ
moles ad fuit. cari namq ad alta
prouexit. Mirantes itaq om̃s cog¬
nouere. non esse uoluntatẽ dĩ retro
ullo iam obstante quo uelit ire. sed
magis prout quisq poterat. uirum
dĩ honorib ac sumptib fulciebant.
Uec defuit quicquã prȩsidii. dum
in om̃ib conditoris manebat auxi¬
miet. qui sub alarũ suarũ umbra
isrł tegit. Sic nempe omnib om̃a
largiendo demonstrat. ut ab omnib

Expanded text:
mercia vexerat, omnem suppellectilem mercia vexerat, omnem suppellectilem comitesque recepit. Cumque iam remigera arte, prosperantibus zepheris, navis ad alta pelagi tenderit, undarum moles obvenit navemque ad litus redire coegit planoque terris solo depulsam reliquid, collectoque fluctu, in sinibus aequor quievit. Mansit per triduum absque undis carina. Intellexit ergo dominus navis, ob viri Dei suppellectilem comitesque receptos se esse detentum. Fuit tandem consilii, reiecit omnia a navis sinibus, quae ad virum Dei pertinebant. Nec mora, undarum moles adfuit, carinamque ad alta provexit. Mirantes itaque omnes cognoverunt non esse voluntatem Dei ut retro ullo obstante quo vellet ire; sed magis prout quisque poterat virum Dei honoribus ac sumptibus fulciebat: nec defuit quidquam praesidii, dum in omnibus Conditoris manebat auximiet, qui sub alarum suarum umbra Israel tegit. Sic nempe omnibus omnia largiendo demonstrat, ut ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ut intemptatione subueniens. suorũ
uberius inse corda excit& famuloꝵ.
Sua membra seuis laceranda tradit
ut circa sanaturũ medicũ multipli¬
cata dilectio confirmet᷑. Aliaq
simul nobilis & religiosa maximã¬
uerecundiã urbis illius pontifici
excitauit nomine suffromo. cui
cũ nihil muneris imp&rauisset
nec quicquã commutando capere
potuere. Quo cũ moraret᷑. quȩdã
mulier dȩmonis peste plena. cũ
filia eademq tali atrocitate reple¬
ta uenit. quas columba uidisset.
communẽ proeis dñm ex orauit.
Sanitatiq post redditas. metas suas
episcopus. una cũ theudoado comite.
iuxta regis imperiũ beatũ colum¬
banũ naue susceptũ. adhiberniam
destinare properabant. Sed uir dĩ
inquit. Sinauis quȩ sinb hiberniȩ
reddat᷑ adest. omnẽ suppellectibẽ
comitesq suscipiat. ego interim
scapha receptus ligeris unda urhar.
quo usq ad maris alta deferar.
Reperta ergo naui quȩ scottorũ cõ¬

Expanded text:
ut in temptatione subveniens suorum ut in temptatione subveniens suorum uberius in se corda excitet famulorum; sua membra sevis laceranda tradit, ut circa sanatorum medicum multiplicata dilectio confirmetur. Aliaque simul nobilis et religiosa feminaverecundiam urbis illius pontifici excitavit nomine Soffronio, cui cum nihil muneris impetravisset, nec quicquam commutando capere potuere. Quo cum moraretur, quaedam mulier demonis peste plena cum filia, idemque tali atrocitate repleta, venit; quas cum Columba vidisset, communem pro eas Dominum exoravit sanitatisque post redditas metatui suo episcopus una cum Theudoaldo comite iuxta regis imperium beatum Columbanum nave susceptum ad Hiberniam destinare properabant. Sed vir Dei inquit: 'Si navis quae sinibus Hiberniae reddatur adest, omnem suppellectilem comitesque suscipiat; ego interim scafa receptus Ligeris unda vehar, quousque maris alta deferar'. Reperta ergo navis, quae Scottorum com
Abbreviated transcription (Latin):
fessis iei unio membris subuenirent.
subito audiunt fores signo terere.
Cumq hostia ruis sciscitaret᷑ cuius
rei necessitas poscer&. sono fragoris
fr̃m aures inquietare. is quifores
terebat ait. se a d omina sua procula
nomine directũ esse. quȩ diuinitus
ammonitaest. ut sumptus uiro dĩ
columbȩ atq comitib eius. quiapud
nam metense oppidũ morarentur
diriger&. Haberiq in proximo.
& ideo pręuenisse. ut uasa quo re¬
ciperentur pararent. Centũ modios
esse uini ducentosq frumenti. sed
& bracis centũ idemq modios.
Quod ostiarius celeri cursu. patri
indicanda properat. At ille. sine
inquit se scire fratrumq cȩtum
adunare. ut simul positi prolargitri¬
ce dñm precarentur. simulq gr̃as
referant conditori. qui suos solari
non desinit in om̃ib famulos neces¬
sitatib & post mimꝰ oblatũ recipian.
Omira conditoris pietas. egere siuit
ut sua dona egentib lagiendo de¬
monstraret. Temptari permittit.

Expanded text:
fessis ieiunio membris subvenirent: fessis ieiunio membris subvenirent: subito audiunt fores signo terere. Cumque ostiarius sciscitaretur, cuius rei necesaures fratrum inquietare, is qui fores terebat, ait se a domina sua Procula nomine directum esse, quae se divinitus admonitam dicebat, ut sumptus viro Dei Columbano atque comitibus ejus qui apud Namnetis oppidum morarentur, dirigeret, haberique in proximo: et se ideo praevenisse ut vasa quo reciperent praepararent; centum modios esse vini, ducentosque fet braces centum idemque modia. Quod ostiarius celeri cursu patri indicanda properat; at ille: 'Sine', inquid, 'se scire fratrumque coetum adunare, ut simul positi pro largitricem Dominum precarentur simulque grates referant conditori, qui suos solare non desinet in omnibus famulos necessitatibus, et post munus oblatum recipiant'. O mira conditoris pietas! Egere sinit, ut sua dona egentibus largiendo demonstret; temptari permittit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod uidentes socii om̃s currunt
furtoq sublata om̃a reddunt
Uirũ dĩ precant᷑ ut tanti sceleris
culpas ignoscat. Quod miraculũ
om̃ib terrorẽ incussit. ut de in¬
ceps qui ista audiret. uelut sacrata
om̃a quȩ adurũ di perturebant.
attingere non auderent. Prebitis
itaq necessariis leuparius. uiro dĩ uale¬
dicit. Nauali ergo itinere ouans. usq
nam metense oppidũ uenit. ibi quan¬
tisꝑ demoratus est. Quo cũ quadam
die quidã egenus ante fores cellulȩ
in quo uir di metatus erat clamar&.
uocatoq ille ministro ait. Prebi in¬
quit cybos & alimoniã petenti. At
ille. non est nobis ait panis. nisi pau¬
lulũ tantũ farinȩ. Ille quantũ inquit
habes Testaturq ille. amplius se
ues incrastinũ. Oboediens minister
totũ simul pauperi tribuit. nihil
ad necessitatẽ communẽ reseruans.
Ieiunantib ergo illis. tertia iã dies
illuxerat. nihil pęnes se habentibis
prȩter spei & fidei gratia. unde

Expanded text:
Quod videntes socii omnes currunt Quod videntes socii omnes currunt furtuque sublata omnia reddunt, virum Dei precantur, ut tanti sceleris culpas ignoscat. Quod miraculum omnibus terrorem incutit, ut deinceps qui ista audierant velut sacrata omnia quae ad virum Dei pertinebant attingere non auderent. Prebens itaque necessaria Leupecharius, virum Dei valedicet. Navali ergo itinere ovans usque Namitensem oppidum venit; ibi quantisper moratus est. Quo cum quadam die quidam egenus ante fores cellule, in qua vir Dei metatus erat, clamaret, vocatumque ille ministrum ait: 'Prebe', inquit, 'cibos alimonia petenti'. At ille: 'Non est nobis' ait, panis nisi paulolum tantum farinae'. At ille: Quantum', inquit, 'habes?' Testatusque ille, amplius se ves in crastinum'. Oboediens minister, totum simul pauperi tribuit, nihil ad necessitatem communem reservans. Ieiunantibus ergo illis, tertia iam dies inluxerat, nihil poenes se habentibus preter spei et fidei gratiam, unde
Abbreviated transcription (Latin):
infer. & ipsũ & suos liberos intra
triennii circulũ esse delendos. ra-¬
dicitusq eius stirpẽ dñm eradica¬
turũ. Cur inquit supra dictus uir
talia famulȩ dĩ promis.At ilbe.
da dñs tradidit. Quod in postmo¬
dũ omnes galliȩ nationes. sen sere
impletũ. Confirmauitq superius
ad ragamundũ sententiã inlatam.
Sublato deinde prandio. uir dĩ
ad scapham remeat. Tactumest¬
rexiss&. repperitq suos multa
tristitia depręssos. inquirensq
inuenit preterita nocte quae
inscapha habinssent furto per¬
didisse. Simulq aureos quos
in pauperes non erogauerat. furto
ablatos. Quo audito uir dĩ. ad se¬
pulchrũ beati confessoris repedat.
questusq est se nonideirco ad eius¬
excubias excubasse. ut ille sua
ac suorũ siueret dampna patrari
fratrũ. Nec mora is qui sac cellum
cũ aureis furatus fuerat. coepit
inter flagella corporisq penas
clamare & dicere. illo & illo in
lico aureos occultatos habere.

Expanded text:
infer, et ipsum et suos liberos intra infer, et ipsum et suos liberos intra triennii circulum esse delituros, radicitusque eius stirpem Dominum eradicaturum'. 'Quur', inquit supradictus vir, 'talia, famule Dloquenda tradidit. Quod postmodum omnes Galliae nationes sensere impletum, confirmavitque superius ad Ragamundum sententiam illatam. 44. Sublato deinde prandio vir Dei ad scapham remeat, reremeat repperitque suos multa tristitia depressos; inquirensque, invenit praeterita nocte quae in scafam habuissent furto perdidisse simulque aureos quos in pauperes non erogaverat furto ablatos. Quo audito, ad sepulchrum beati confessoris repetat, questusque se non idcirco ad eius excubasse exubias, ut ille sua ac suorum siniret damna patrari fratrum. Nec mora, his qui sacellum cum aureis furaverat coepit inter flagella corporis poenas clamare et dicere illo et illo in loco aureos occultatos habere.
Abbreviated transcription (Latin):
non dignatur seruis. Egressus
sane ad sepulchrũ beatiꝰ martini
accedit. tota ibi nocte inoratio¬
ne excubat. In lucescente uero
die. aleupario urbis illius ep̃o
inuitatur ad esum. ire non abnuit.
presertim obsuorũ requiẽ fr̃m.
Moratusq est eo die. cũ supra dicto
pontifice. Qui cum hora refectio¬
nis cumeo ad mensã resideret
interrogatꝰ cur retro ad patriam
repedar&. respondit. Canis me
theudericꝰ meis a fr̃ib abegit.
Tunc unus econuiuis chrodo aldus
nomine. qui amitã theudeberti
regis in coniugio habebat. regi
tamen theudetico fictelis erat.
hic uiro dĩ humili uoce respondit.
se melius esse lac potare quam
absinthiũ. Cui uir dĩ. cognosco
ait tr regis thruderici federis
iura seruare uellȩ. At ilbe fatet᷑
se foedus ficdei promissȩ. quam diu
ualeret obseruare. Si inquit regis
theuderici iunctus es fȩderi. amico
tuo & domino letus eris ame legatꝰ
directus. Hȩc ergo rius auribus

Expanded text:
non dedignatur servis. Egressus non dedignatur servis. Egressus sane, ad sepulchrum beati Martini accedit; tota ibi nocte in oratione excubat. Inluciscente vero die, a Leupario urbis illius episcopo invitatus ad ęsum, ire non abnuit presertim ob suorum requiem fratrum, moratusque eo die cum supradicto pontifice. Qui cum hora refectionis cum eo ad mensam resederet, interrogatus, quur retro ad patriam repedaret, respondit: 'Canis me Theudericus meis a fratribus abegit.' Tunc unus e convivis Chrodoaldus nomine, qui amitam Theudeberti regis in coniugium habebat, regi tamen Theuderico fidelis erat, hic viro Dei humili voce respondit, se melius esse lacte potare quam absinthium. Cui vir Dei: 'Cognosco', ait, 'te regis Theuderici foederis iura servare velle'. At ille fatetur, se foedus fidei promissae, quamdiu valeret, observare. 'Si', inquit, 'regis Theuderici iunctus es foederis, amico tuo et domino laetus eris a me legatus directus. Haec ergo eius auribus
Abbreviated transcription (Latin):
incurrerent. Deinde arreptum
perligerim. ad turonensem per¬
ueniunt urbem. ubi uir sc̃s cus¬
todes precatur. ut scapha portui
appropinquent. seq ad sepulchrũ
brati confessoris martini ire sanant.
Quod abnuentes custodes. nauigare
ueloci conatu compellunt
Remigrros urgent. ut om̃i uirtute
cursu celeri portũ transeant. gu¬
bernatori imperant. ut medio flu¬
minis alueo scapham teneat. Quod
uidens bratus columbanꝰ mestus
uultũ ad cęlũ erigit. compellans
se tantȩ mestitię subdi. ut nec
scorũ sepulchra uisere permittat᷑.
Urguentib ergo omnib. mox ut
contra portũ uentum est. uelut
quibusdam anchoris defixis sca¬
pha stare cepit. & ad portũ caput
dirigere. Quod cũ cũstodes ob¬
stare non uaberent. inuiti scaphã
quo uellet ire sinunt. Mirum
in modũ medio e fluuiolo. ad por-¬
tũ pennigero ceu uolatu per ue¬
nit. Portuq recepta. uiro dĩ uiã
pandit. Gratias ille regi refert
ȩterno. qui suis sic obtrmperare

Expanded text:
incurrerent. Deinde arreptum incurrerent. Deinde arreptum per Ligerem ad Toronensem perveniunt urbem, ubi vir sanctus custodibus precatur, ut scafam portu adpropinquent seque ad sepulchrum beati confessoris Martini ire sinant. Quod abnuentes custodes, navigare veloci conatu conpellent, remigeros urguent, ut omni virtute cursu celeri portum transeant, gubematorem imperant, ut medio fluminis alveo scafam teneat. Quod videns beatus Columba, maestus vultus ad caelum erigit, conpellans se tante mestitiae subdi, ut ne sanctorum sepulchra visere permittatur. Urguentibus ergo omnibus, mox ut contra portum ventum est, velut quibusdam anchoris defixis, scafa stare coepit et ad portum caput dirigere. Quod cum custodes obstare non valerent, inviti scafam quo vellit ire sinunt. Mirum in modum medio e fluvii filo ad portum pennigero ceu volatu pervenit, portoque recepta, viro Dei viam pandit. Gratias ille regi refert aeterno, qui suis sic obtemperare
Abbreviated transcription (Latin):
posse recipere. Ille promissi muneris
fidei nexib mentẽ roborat. surgensq
eorũ est prosecutus cũ duce uestigia.
Narrauit ergo potentinꝰ. hospitalitatis
munus inperegrinis. Nec prorsus
uerba impleuerat. cecus astabat.
precaturq dĩ uirũ. ut suis orationib
ei lumen restituat. Uidens ille fidẽ.
omnes poscit ut procȩco orent.
pronusq diu supra humũ iacuit.¬
Surgensq manu oculos attigit. ac
post crucis signũ postulatũ lumen
reddidit. Gaudens ille reddito
lumine. domũ remeauit. Uidelic&
ut interius lumen inhospites ha-¬
bere non omiserant. exteriore
non carerent. Sicq exinde turba
obsessorũ. quos dęmones horrido
furore torquebant. aduirũ di cu¬
randi gratia propiant: Daturq
salus largita adño. omnes ibi a uiro
dĩ curatisunt. His uirtutib populus
urbis permotus. uirũ dĩ suis hono¬
rib latenter fulcrebant. Non enim
patule propt̃ custodes quicquam
prebere audebant. ne regis iram

Expanded text:
posse recipere. At illi ille promissi muneris posse recipere. At illi ille promissi muneris fidem exhibens mentem roborat, surgensque prosecutus est eorum cum duce vestigia. Narraverunt ergo hospitalitatis munus in peregrinis, nec prorsus verba impleverant, et caecus astabat, precaturque Dei virum ut suis orationibus ei lumen restituat. Videns ille fidem ejus, omnes poposcit ut pro caeco orarent, pronusqsurgensque, manu oculos adtegit hac post crucis signum postulatum lumen reddidit. Gaudens ille, reddito lumine, domi remeavit, ut videlicet qui interiorem lumen in hospites habere non omiserant, exteriorem non carerent. Sicque exinde turba obsessorum, quos demones horrido furore torquebant, ad virum Dei curandi gratia propiant, daturque salus largita a Domino: omnes ibi a viro Dei curati sunt. His virtutibus populus urbis permotus, virum Dei suis honoribus latenter fulciebat; non enim patule propter custodes quicquam praebere audebant, ne regis iram
Abbreviated transcription (Latin):
cohortẽ adunauit. Cumq inlustran-
tes nihil repperissent. quia regio
bant. uia qua urbem intrauerant
repedabant. obuiamq habent muli¬
erem in platra ex genere syrorũ.
Quȩ cũ eos uidiss&. sciscitata est qui¬
nam essent. illi ueritate rei digesta.
aiunt se necessaria quȩ sisse. nec
prorsus repperisse. Illa inquit. ac¬
cedite domini mi. ad metatũ famu¬
lȩ ur̃ȩ. & quȩ sunt mecessaria uobis¬
cũ uehite. Nam & ego ad uena sũ.
ex longinquo orientis solo. Illi ouan¬
tes eam sunt calce secuti. uenerunt
ad domũ eius. sellaq subposita qui¬
euerunt. donec detulit quid abeis
euectũ esset. Eratq simul in con¬
sessu uir eius olim iam luminibus
orbatus. de quo sciscitati sunt quis
ess&. Illa inquit. uir meus est exeo¬
dem sẏrorũ genere sicut & ego. quẽ
per multorũ circulũ annorũ lumine
priuatũ trahe. Illi inquiunt. se sixp̃i
famuli columbe obtutib presentet᷑.
suarũ interuentu orationũ. lumen

Expanded text:
cohortem adunavit. Cumque lustrantes cohortem adunavit. Cumque lustrantes urbem nihil reperissent quia regio audebant, via qua urbem intraverant repedabant, obviamqerem in platea ex genere Sirorum. Quae cum eos vidisset, sciscitata est, quinam essent. Illi, rei veritate digesta, aiunt se necessaria quesisse nec prorsus repperisse. Illa infit: 'Accedite, domini mi, ad metatum famulae vestrae, et quae sunt necessaria vobiscum vehite. Nam et ego advena sum ex longinquo Orientis solo'. Illi ovantes eam sunt calce secuti; venerunt ad domum eius, sellaque subposita, quieverunt, donec detulit, quid ab eis evectum esset. Eratque simul in consessu vir eius, olim iam luminibus orbatus, de quo sciscitati sunt, quis esset. Illa inquit: 'Vir meus ex eodem Sirorum genere, sicut et ego, quem per multoruprivatum traho. Illi inquiunt: Si Christi famuli Columbae obtutibus praesentetur, suarum interventu orationum lumen
Abbreviated transcription (Latin):
Cur fessa xp̃i menbra cedis: Cur
contra mitem inmittis apparesꝰ
Cur seuitiã in mansurtis prȩtendis:
Memento tẽ diuina ultione in hoc loco
percutiendũ. in quo xp̃i membrũ fu¬
rens per cussisti. Probauit in latę
fententiȩ poenã. ultio mox subsecu-¬
ta. Nam ut subsequenti uice redieas.
ad eundem portũ transiturus uenit.
diuinitus percussus. in eodẽ est loco
demersus. Quid enĩ fuerat. ut iustꝰ
arbiter eandem ultionẽ post modũ
dilatass&. nsi ut tunc sc̃i obtutus
de eius uindicta non macularetur
Indemq ad aurelianensẽ urbẽ uener̃t
Quo cumnre aditũ ecclesiarũ sibi ex
regus preceptis pandi uider&. cum
gradi merore super ripã ligeris ten¬
toriis contentus. paulisꝑ quiescit.
Cumq im sumptuũ necessaria indige¬
rent. duos inurbẽ direxit ut neces¬
saria quererent. quorũ unus erat
potentinus nomine. quiadhunc suꝑ¬
est. & armoricana in cola in sub urba¬
no constantiȩ urbis monachorum

Expanded text:
Quur fessa Christi membra cedis? Quur Quur fessa Christi membra cedis? Quur contra mitem inmitis appares? Quur saevitiam in mansuetis praetendis? Memento te a divina ultione in hoc loco percussurum, in quo Christi membrum furens percussisti!' Probavit inlatae sententiae poenam ultio mox subsecuta. Nam ut subsequenti vice rediens, ad eundem portum transiturus venit, divinitus percussus, in eodem est loco dimersus. Quid enim fuerit, ut iustus arbiter eandem ultionem inpostmodum dilatasset, nisi ut tunc sancti obtutus de eius vindicta non macularentur? Indeque ad Aurilianensem urbem venerunt. Quo cum nec aditum ecclesiarum sibi ex regiis praeceptis pandi videret, cum grandi merore super ripam Ligeris tentoriis contentus paulisper quiescit. Cumque iam sumptuum necessaria indigerent, duos in urbe direxit, ut necessaria quaererent, quorum Potentinus nomine qui adhuc superest, et Armoricana in loca in suburbio Constantiae urbis monachorum