comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit unde ꝑsoluat. sola nichilomuiꝰ
pęnitentia. & cordis contrictione
optinere ueniam creditur. ne iam¬
guinis effusione & sine ꝑfusione
aquȩ. salutẽ sine dubio oꝑatur uo
non restituit ablatum. sic & huic nulla
ꝓderit fides. si cum possit non ꝑcipit
sacramentum. Quamquam & fidem
conuincitur non hr̃e ꝑfectam. si ne¬
gligit. U era enim & plena fides. uni.¬
siusa p̃cepta complectitur. E st autẽ
nhos unum ipsumq p̃cipuum ex p̃cep¬
tis. Merito gͥ non fidelis sed rebellis
plane atos contemptor reputabitur.
quisqus obedire renuerit. Quom de
niq fidelis. qui dĩ contempnit sac ra¬
mentum: Sane infantes. quia hanc
ꝓhibente ȩtate non possunt hr̃e fidẽ
hoc ẽ. cordis ad dm̃ conuersionem.
consequent nec salutẽ. si absq baptis¬
mi ꝑceptione moriuntur. Non quod
uel ipsi quando baptitantur. fide
omnun careant. sine qua impossibi¬
le ẽ. uel ipsos placcre dõ. sed saluant᷑

Expanded text:
sit unde persolvat, sola nihilominus sit unde persolvat, sola nihilominus poenitentia et cordis contritione obtinere veniam creditur, ne jamguinis, et sine perfusione aquae, salutem sine dubio operatur volnon restituit ablatum: sic et huic nulla proderit fides, si cum possit, non percipit Sacramentum. Quanquam et fidem convincitur non habere perfectam, si negligit. 630 Vera enim et plena fides universa praecepta complectitur: est autem hoc unum ipsumque praecipuum ex praeceptis. Merito ergo non infidelis, sed plane rebellis atque contemptor reputabitur, quisquis obedire renuerit. Quomodo denique fidelis, qui Dei contemnit Sacramentum? 9. Sane infantes, quia hanc, prohibente aetate, non possunt habere fidem, hoc est cordis ad Deum conversionem; consequenter nec salutem, si absque Baptismi perceptione moriuntur. Non quod vel ipsi, quando baptizantur, fide omnino careant, sine qua impossibile est vel ipsos placere Deo: sed salvantur
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u sc̃o dampnari: Saluatorẽ ht
habitantem ꝑ fidem in corde. &ii
ore ꝑconfessionem. & cum saluaton
dampnabitur: Ocerto cum aliun¬
de martirium nisi ex fidei meritoil¬
lam optinuetit p̃rogatiuam. it si¬
gulariter uice baptisii secure iusa¬
piatur: non uideo cur non ipsa eͥ
& sine martirio apud dm tantudę
possit. cuui & sine martirii ꝓbamens
ꝓculdubio innotescit. Possit sans
tantundem dixerun quantum a
salutis spectat optentum non ause
ad meriti cumulum. quo indubi¬
tant̾ martiriu antecellit. Legim
Omnis qui odit frẽm suum homiel¬
da ẽ. Et item. Qui uiderit muls¬
rem ad concupiscendum eam iani
mechatus ẽ. eam in corde suo. Quis
Splantꝰ. quod uoluntas ꝓ facto reputet̃.
ubi factum excludit necessitas: Nisi
forte putetur in malo quam in bono
efficatior inueniri uoluntas. apud
dm̃ qui caritasẽ. & ꝓmptior eẽ. ad
uleiscendum quam ad reinuneran¬
dum. misericors & miserator dñs.
forte in extremis positus recolit. si de¬

Expanded text:
amnari? Salvatorem habet habitantem per fidem in corde, et in ore per confessionem; et cum Salvatore damnabitur! Pro certo, cum non aliunde martyrium, nisi ex fidei merito illam obtinuerit praerogativam, ut singulariter vice Baptismi secure suscipiatur: non video cur non ipsa aeque et sine martyrio apud Deum tantumdem possit, cui et sine martyrii probamento procul dubio innotescit. Pessit sane tantumdem, dixerim, quantum ad salutis spectat obtentum, non autem ad meriti cumulum, quo indubitanter martyrium antecellit. Legimus, Omnis qui odit fratrem suum, homicida est ; et item: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est in corde suo . Quid planius, quod voluntas pro facto reputetur, ubi factum excludit necessitas? Nisi forte putetur in malo, quam in bono efficacior inveniri voluntas apud Deum qui charitas est; et promptior esse ad ulciscendum, quam ad remunerandum misericors et miserator Dominus. forte in extremis positus recolit, si de
Abbreviated transcription (Latin):
parat᷑ ẽ ꝓ ur̃a uoluncate ad om̃e
qd̾ cum di uoluntate facẽ poterit.
Si qͥd ẽ qͦd quasi ex parte mea uobis
secreti suggerat: a me hoc illud acce¬
pisse sciatis. & tanꝗͣ ex ore meo id
accipiatis. Homo est enĩ quẽ mul¬
tũ diligo. & satis credo ei. uosq ei
ni fallor credere quod uolueritis se¬
cure potestis

Expanded text:
paratus est pro vestra voluntate ad omne, paratus est pro vestra voluntate ad omne, quod cum Dei voluntate facere poterit. Si quid est quod quasi ex parte mea vobis secreti suggerat, a me hoc illud accepisse sciatis, et tanquam ex ore meo id accipiatis. Homo est enim quem multum diligo, et satis credo ei: vosque illi, ni fallor, credere quod volueritis, secure potestis
Abbreviated transcription (Latin):
i homo ille debritannia di¬
mutere uellet adultãm.
ut posset solui anathematis uincło
qͦ tenet᷑. ut illa paternam heredita¬
tem suam scd̾m diuisionẽ quam
fecit cũ fr̃e suo auobis requireret.¬
& si hoc ipso in digna. non eẽt for¬
sitan recusandum. ut ꝑ inde po¬
tentis uiri seruicium & auxilium
haberetis. Alio qͥn ñ ẽ c̃silium hu¬
milis fidelis ur̃i. concedi ullatenꝰ
aut terram extraneo. aut ur̃i fauo¬
rem dñii ex cõmunicato & incestu¬
audiatis. si uidebas furem c̃rebas
cũ eo: & cũ adultĩs portionẽ tuam
ponebas. Nectamen uerbum
precipitant᷑: & qͣsi ex abrupto
consuluerim rumꝑe. Agendum
& tempus redimat᷑. Quod si & ħ
ille renuerit: & malignari malu¬
erit: fidendum in dño qͥa non
preualebit: qm̃ quidem iusticia
que cũ rege ẽ. erit pro rege. Nes¬
cio aut̃ an ep̃s ad hoc c̃ueniens
satisq idoneus sit: ñ quia fideł
ñ sit: & quidem fidelissimus. s qr
odie illum. ñ suum ue uereor

Expanded text:
i homo ille de Britannia dimittere vellet adulteram, ut posset solvi anathematis vinculo quo tenetur, et illa paternam haereditatem suam secundum divisionem suam, quam fecit cum fratre suo, a vobis requireret, etsi hoc ipso indigna, non esset forsitan recusandum, 285 ut proinde potentis viri servitium et auxilium haberetis. Alioquin non est consilium humilis fidelis vestri concedi ullatenus aut terram extraneo, aut vestri favorem dominii excommunicato et incestuaudiatis, Si videbas furem, currebas cum eo, et cum adulteris portionem tuam ponebas . Nec tamen verbum praecipitanter, et quasi ex abrupto rumpere consuluerim. Agendum et tempus redimatur. Quod si et hoc ille renuerit,, et malignari maluerit; fidendum in Domino quia non praevalebit: quoniam quidem justitia, quae cum rege est, erit pro rege. Nescio autem an episcopus ad hoc conveniens, satisque idoneus sit: non quia fidelis non sit, et quidem fidelissimus; sed quia odit illum, nec suum, ut vereor,
Abbreviated transcription (Latin):
minuta dicat᷑. Electio rite celebra¬
ta est. electus fidelis est. Non autẽ.
esset fidelis si ur̃a & non ꝑ uos hab̾e
uellet. Necdum ad ur̃a manum ex¬
tendit. necdum ciuitatem ur̃am in¬
gressus est. necdum ꝓrsus se intro-¬
misit de aliquo. qmqͣm inutta¬
clxxuiii tio cleri & popłi & opp̃ssoꝵ affli¬
ctio & uota bonoꝵ id ab eo uehem̃¬
tissime flagitarunt. Quȩ cum ita
sint: opus est ut uidetis maturati¬
one consilii. non minus ur̃o honori ꝗͣ
nr̃e necessitati. Et nisi ꝑ p̃sentes nun-¬
pedit deuota nunc uob̃ corda tur.¬
babitis. ⁊ regalib ur̃i ipsis quȩ ad
ȩccłiam ꝑtinent. non paruum ut
uerem incõmodum acquiretis.

Expanded text:
minuta dicatur? Electio rite celebraminuta dicatur? Electio rite celebrata est, electus fidelis est. Non autem esset fidelis, si vestra, et non per vos habere vellet. Necdum ad vestra manum extendit, necdum civitatem vestram ingressus est: necdum prorsus se intromisit de aliquo, quanquam invitatio cleri et populi, et oppressorum afflictio, et vota bonorum id ab eo vehementissime flagitarint. Quae cum ita sint, opus est, ut videtis, maturatione consilii, non minus vestro honori, quam nostrae necessitati. Et nisi per praesentes nunpedit devota vobis nunc corda turbabitis, et regalibus vestris ipsis, quae ad Ecclesiam pertinent, non parvum, ut veremur, incommodum acquiretis.
Abbreviated transcription (Latin):
km̃e sponse. xp̃i quȩ est eccłia di uiuẽ¬
tis . Absit absit meliora sꝑamus. ex¬
pectamus iocundiora. Non obliuisce¬
tur misereri d̾s. nec continebit. in ira
miscđias suas. Non contͥstabit ꝑ illum
& de illo eccłiam suam: ꝑ quem & de
quo in tantis iam letificauit. Quem
suo mun̾e contulit sua longanimita.¬
te seruabit. & siquid aliter sapitis &
hocipsum uob̃ reuelabit & erudiet
corda in sapientia. Hoc optamus. hoc
oramus die ac nocte. Hoc sentite. de no¬
bis. hoc sentite de nr̃is. Non infringe¬
tur hec ueritas in nobis. non immi¬
nuetur honor regis. regni utilitas ꝑ
nos. Grãs autem agimus ur̃ȩ clem̃tiȩ.
ꝓ benigno responso quod aur̃a dig¬
natione meruimꝰ Uerumptamen
ram datam p̃de. & direptiõi. Ter¬
ra ur̃a est. & in hoc plane co Egnos¬
cimus & dolemus dedecus re gni
ur̃i. quod uos iure abhorrere
mandastis. si non fuerit qui defen¬
dat. Nam in quo alio regia maie¬
stas recte. in eo quod factum est im¬

Expanded text:
mae sponsae Christi, quae est Ecclesia Dei viventis! Absit, absit: meliora speramus, exspectamus jucundiora. Non obliviscetur misereri Deus, nec continebit in ira sua misericordias suas. Non contristabit per illum et de illo Ecclesiam suam, per quem et de quo in tantis jam laetificavit. Quem suo munere contulit, sua longanimitate servabit: et si quid aliter sapitis, et hoc ipsum vobis revelabit, et erudiet corde in sapientia. Hoc optamus, hoc oramus die ac nocte. Hoc sentite de nobis, hoc sentite de nostris. Non infringetur veritas haec in nobis, non imminuetur honor Regis, regni utilitas per nos. 3. Gratias autem agimus vestrae Clementiae o benigno responso, quod a vestra dignatione meruimus. Verumtamen ram datam praedae et direptioni. Terra vestra est: et in hoc plane cognoscimus et dolemus dedecus regni vestri, quod vos jure abhorrere mandastis, si non fuerit qui defendat. Nam in quo alio regia majestas recte in eo quod factum est, im
Abbreviated transcription (Latin):
go remensis ecclł̃ia. non est qui sub¬
leuet eam. Corruit & lingonensis.
non est qui porrigat manum. Au̾tat
diuina clem̃tia acorde & consilio ur̃o.
suꝑ dolorem nr̃m adicere. cumula¬
re tͥsticiam suꝑ tͥsticiam. Quis mͥ tri¬
buat mori ne uideam regem bonȩ
opinionis s spei melioris. conari
dĩ consilio obuiare. irritare adu̾sꝰ
semetipsum iram sũmi iudicis. pedes
patͥs orphanoꝵ madefacere lacrimis
afflctoꝵ pulsare celos clamorib pau

Expanded text:
go Remensis Ecclesia; non est qui subgo Remensis Ecclesia; non est qui sublevet eam: corruit et Lingonensis; non est qui porrigat manum. Avertat divina clementia a corde et consilio vestro super dolorem nostrum adjicere, cumulare tristitiam super tristitiam. Quis mihi tribuat mori, ne videam Regem bonae opinionis, sed spei melioris, conari Dei consilio obviare, irritare adversus semetipsum summi Judicis iram, pedes Patris orphanorum madefacere lacrymis afflictorum, pulsare coelos clamoribus pau
Abbreviated transcription (Latin):
meum. Omĩa excelsa ista & fluctꝰ isti:
suꝑ me tͣnsierunt. In me tͣnsierunt
ux. Michi euadendi nulla ex parte.
patet uia. Un de onera fugio. inde &
subeo iuit᷑ & ingͣtus. Durum mͥ
sentio. contͣ stimulum calcitrare. To.¬
lerabilius fortassis spontaneo qm no¬
lenti & rennuenti fuisset. Nam si qͥd
uirium in me est. nonne. id facilus
meis qm alienis humeris exercerem.d
S acquiesco aliter disponenti. cum
quo utiq aut iudicio aut uirib
contendẽ. nec cautum mͥ om̃ino nec
possibile est.S nec regi. Siquide
terribilis etiam est apud reges terrȩ.
Ho rrendum est incidere in manus
dĩ I uiuentis. etiam tibi orex. Oqͣmͣ
mo lestis aurib audiemꝰ contͣria
tam bonis principiis ur̃is. O qmͣ
ama rior ȩcłiȩ meror post tanta p̃¬
libata gaudia si fruftͣri quod ab¬
sit contigerit tam iocunda spe sin¬
głaris clipei sui. ur̃e indolis sicut
hactenus est exꝑta. heu corruit uir¬

Expanded text:
meum. Omnia excelsa ista et fluctus isti meum. Omnia excelsa ista et fluctus isti super me transierunt. In me transierunt irae: mihi evadendi nulla ex parte patet via. Unde onera fugio, inde et subeo invitus et ingratus. Durum mihi sentio contra stimulum calcitrare. Tolerabilius fortasse spontaneo, quam nolenti et renuenti fuisset. Nam si quid virium in me est, nonne id facilius meis, quam alienis humeris exercerem? 2. Sed acquiesco aliter disponenti, cum quo utique aut judicio, aut viribus contendere, nec cautum mihi omnino, nec possibile est, sed nec Regi. Siquidem terribilis est etiam apud reges terrae . Horrendum est incidere in manus Dei viventis , etiam tibi, o Rex. O quam molestis auribus audimus contraria tam bonis principiis vestris! o quam amarior Ecclesiae moeror post tanta praelibata gaudia, si frustrari quod absit! contigerit tam jucunda spe singularis clypei sui vestrae indolis, sicut hactenus est experta! Heu corruit vir
Abbreviated transcription (Latin):
i totus orbis adu̾sus me conu¬
raret. ut quippiã molirer
adu̾sus regiam maiestatem.
ego tamen dm̃ tunerem & ordina.¬
tum ab eo regem offendere tem̾e ñ
auderem. Nec enim ignoro ubi
legerim: qui potestati resistit. dĩ or¬
dinationi resistit.S nec me latet.
tatem dico non mentior. qd̾ linguo¬
nis de pͥore nr̃o factum est. p̃ter spem
p̃ter intentionẽ & ep̃oꝵ & meam fa¬
ctum est. S est qd̾ nolentium qͦd̾a mͦ
ȩtorquet assensum & suo arbitrio
cciam adu̾sas hom inũ uoluntates
ꝓut uult subser iure. compellit. Qnͣdo
mui. illi eque non metuer̃e. quem
diligo tanqͣm meipsum. Qnͣdo ego
illoꝵ consortium non horrerẽ. qui
alligant onera gͣuia & importabi¬
lia & imponunt hum̾is hominũ. di¬
gito autem suo nolunt ea mouere.d
factum est autẽ qd̃ factum est. cont᷑
uos nichil: contͣ me plurimũ. Mi¬
chi baculus imbecillitatis meȩ sub¬
latus est. mͥ lum̃ ocłoꝵ meoꝵ ereptũ
est. mͥ abscisum dextrum brachiũ

Expanded text:
i totus orbis adversum me conjuraret, ut quidpiam molirer adversus regiam majestatem; ego tamen Deum timerem, et ordinatum ab eo regem offendere temere non auderem. Nec enim ignoro ubi legerim: Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit . Sed nec me latet, tatem dico, non mentior: quod Lingonis de Priore nostro factum est, praeter spem, praeter intentionem episcoporum et meam factum est. Sed est qui nolentium quodam 167 modo extorquet assensum, et suo arbitrio etiam adversas hominum voluntates, prout vult, subservire compellit. Quando mui, illi aeque non metuerem, quem diligo tanquam me ipsum! Quando ego illorum consortium non horrerem, qui alligant onera gravia et importabilia, et imponunt humeris hominum, digito autem suo nolunt ea movere! Factum est tamen quod factum est: contra vos nihil, contra me plurimum. Mihi baculus imbecillitatis meae sublatus est, mihi lumen oculorum meorum ereptum est, mihi abscissum dextrum brachium
Abbreviated transcription (Latin):
uĩȩ excellentiȩ placuit sciseita¬
ri. aut nos fallumurs aut ille
qui uob̾ ea retulit fallit. Si quid tam̃
fuit suspectam quippe habeo meam
quam noui labilem memoriam. ne
tantam infr̃e qui hȩc loquitur suipi¬
cer falsitatẽ. hoc me certissume scire
confido & uos indubitant᷑ credeie uo¬
lo. nemini me suꝑ nomine ur̃o rep̃¬
hensionis aliquando uel accusatio¬
nis uerba fecisse uel iniũxisse. Absit
hec a nr̃a pusillitate temeritas. ut con¬
tra ep̃os & absentes loqui quȩ ad nos
non attinent audeamus. p̃sertim
quȩ non ꝓbauimus. Deinde quod
nostri noticiam dignant expetitis.
gratant̾ accipimus. abundantius
nos & innotescere uob̾ & uos noscere
cupientes. Qua iam sane fiducia
p̃stantie ur̃ȩ supplicamus. unmo
ur̃ãm fident commnone mus beniuo¬
ientiam de loco illo. quem sub tute¬
la ur̃a ur̃o ut aiunt hortatu fr̃ re¬
uerenduis & coalb̾as nr̃ domnꝰ G̃uido
de trib fontib construcre suscepit.
In illo nob̃ quantum nos curatis

Expanded text:
e excellentiae placuit sciscitari, aut nos fallimur, aut ille qui ea vobis retulit, fallit. Si quid tamen fuit suspectam quippe habeo meam, quam novi, labilem memoriam, ne tantam in fratre qui haec loquitur, suspicer falsitatem: hoc me certissime scire confido, et vos indubitanter credere volo, nemini me super nomine vestro reprehensionis aliquando vel accusationis verba fecisse, vel injunxisse. Absit haec a nostra pusillitate temeritas, ut contra episcopos, et absentes, loqui quae ad nos non attinent, audeamus, praesertim quae non probavimus! Deinde quod nostri notitiam dignanter expetitis, gratanter accipimus, abundantius nos et innotescere vobis, et vos noscere cupientes. Qua jam sane fiducia Praestantiae vestrae supplicamus, imo vestram fidenter commonemus benevolentiam, de loco illo quem sub tutela vestra, vestro, ut aiunt, hortatu, frater reverendus et coabbas noster domnus Guido de Tribus-Fontibus construere suscepit. In illo nobis quantum nos curatis,
Abbreviated transcription (Latin):
i rebus raritas p̃cium facit.
nil in eccła preciosius. nil op¬
tabiliꝰ ẽ bono utiliq pastore. Nẽpe
rara auisẽ ista. Pro inde si cui ca¬
lis interdũ reppiat᷑ & occasio detur.
cõfestim iniciendȩ sunt manꝰ. & to¬
tis iisib sacagendum nequa ui ne
qua arte maliciȩ fructuosa ꝓ motio
ualeat p̃pediri. Audiuimus in eccła
ualentina pari uoto cleri & ppłi elec¬
tum pͥ.orem case dei. Mirum sibo¬
nus ñ fuerit. ad opus ad qd̃ assumit᷑.
Scire uultis unde id spem: Boni
hoc uolunt: nec potest bonꝰ ñ ẽẽ. qui
bonis placet.. Nec minꝰ ualidũ mͥar¬
gumentũ uidet᷑ qd̃ bonꝰ sit: si malis
eregione displiceat. Decet sanctitatẽ
ur̃am uotis assentire bonoꝵ. ne si ab
isto forte resilire contingat. aliũ quẽ
nolletis studio & consensu prauoꝵ con¬
tingat reciꝑe.¬

Expanded text:
i rebus raritas pretium facit, nil in Ecclesia pretiosius, nil optabilius bono utilique pastore. Nempe rara avis est ista. Proinde sicubi talis interdum reperiatur, et occasio detur, confestim injiciendae sunt manus, et totis nisibus satagendum, ne qua vi, ne qua arte malitiae fructuosa promotio valeat praepediri. Audivimus in ecclesia Valentina pari voto cleri et populi electum esse Priorem Casae-Dei. Mirum si bonus non fuerit ad opus ad quod assumitur. Scire vultis unde id sperem? Boni hoc volunt, nec potest bonus non esse qui bonis placet. Nec minus validum argumentum mihi videtur quod bonus sit, si malis e regione displiceat. Decet Sanctitatem vestram votis assentire bonorum: ne si ab isto forte resilire contingat, alium quem nolletis, studio et consensu pravorum contingat recipe
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ: Hon ẽ. stare oinnino in pendulo
fragilis scalȩ. neq inincerto huiꝰ mor¬
talis uitȩ quicquam in eodem statu
ꝑmanet. Non habemus hic manente
ciuitatẽ. nec futurã adhuc possidemnꝰ
sed inquirunus. Aut ascendas neces:¬
se ẽ. aut descendas. si attemptes stare.
ruas necesse ẽ. Minie ꝓcerto ẽ. bo¬
mis. qui melior ẽẽ. non uult. Et ubi
incipis nolle fieri melior. ibi desinis
etiam ẽẽ. bonus. Recedant etiam a
me & a nob̾. qui dicunt bonum ma¬
lum & maliun bonum. Qui dicunt
cultum usticiȩ malum. quod nam
bonum tam bonum reputaturi sunt:
Unum uerbum olim locutus ẽ. dñs.
& pharisei scandalitati sunt. At no¬
uos nunc phariseos: non uerbũ sed
silentiũ scandalitat. In hoc uno certe
aduertitis. quod occasionẽ querunt
aduersum uos. Sed sinite illos. cȩci
sunt duces cȩcorũ. Intendite saluti
paruiuloꝵ. non murmuri maliuoloꝵ.
scandalum. qui non sanantur insi
nos infirmemini. Sed nec ut ur̃is

Expanded text:
tem? Non est stare omnino in pendulo tem? Non est stare omnino in pendulo fragilis scalae; neque in incerto hujus mortalis vitae quidquam in codem statu permanet. Non habemus hic manentem civitatem, nec futuram adhuc possidemus, sed inquirimus. Aut ascendas necesse est, aut descendas: si attentas stare, ruas necesse est. Minime pro certo est bonus, qui melior esse non vult: et ubi incipis nolle fieri melior, ibi etiam desinis esse bonus. 4. Recedant etiam a me et a vobis qui dicunt bonum malum, et malum bonum. Qui dicunt cultum justitiae malum, quodnam bonum jam bonum reputaturi sunt? Unum verbum olim locutus est Dominus, et Pharisaei scandalizati sunt . At novos nunc Pharisaeos non verbum, sed silentium scandalizat. In hoc uno certe advertitis, quod occasionem quaerunt adversum vos. Sed sinite illos; caeci sunt, duces caecorum. Intendite saluti parvulorum, non murmuri malevolorumest scandalum, qui non sanantur, nisi vos infirmemini. Sed nec ut vestris
Abbreviated transcription (Latin):
ultra modum ẽẽ. non potes. Et quidẽ
nimiũ bonis. aut ñ plus bonus qͣm
oportet: Nemo ẽẽ. bonus qͣuam opor¬
tet pot̾. Bonuis erat iam paulus. &
tam̃ nequaquam contenitꝰ. libenter
se ad ea quȩ ante sunt extendebat.
posteriora obluusceus. & se ipso semnꝑ
melior effici studens. Solus d̾s melior
se ipso cẽ. idcirco non uult. quia non
ualet. Recedant ame & a uobis qui
dicunt. nolumus ec̃. ineliores quã¬
partes nr̃i. tepidorum & dissolutorum
se filios ꝓtestantes. Quoꝵ memoria in
malidictione ẽ. quia manducauerunt
stupescunt. Aut si scĩs & bone me-¬
moriȩ patrib głintur. imitentur cer¬
te sc̃itatẽ. quoꝵ indulgentias dispensa¬
tionesq ꝓ lege defendunt. Quãquã
sẽs helias non sum inquit melior
quam patres mei. & non dixit se nolle¬
cẽ. patribꝰ meliorẽ. Uidit iacob in sca¬
la angłos ascendentes & descendentes.
numquid stantẽ quempiã siue seden¬

Expanded text:
ultra modum esse non potes. Et quidem ultra modum esse non potes. Et quidem nimium bonus; aut, Non plus bonus quam oportet? Nemo esse bonus plus quam oportet potest. Bonus 98 erat jam Paulus; et tamen nequaquam contentus, libenter se ad ea quae ante sunt, extendebat, posteriora obliviscens , et se ipso semper melior effici studens. Solus Deus melior se ipso esse idcirco non vult, quia non valet. 3. Recedant a me et a vobis qui dicunt: Nolumus esse meliores quapatres nostri, tepidorum et dissolutorum se filios protestantes. Quorum memoria in maledictione est, quia manducaverunt stupuerunt. Aut si sanctis et bona memoriae patribus gloriantur; imitentur certe sanctitatem, quorum indulgentias dispensationesque pro lege defenduut. Quanquam sanctus Elias, Non sum, inquit, melior quam patres mei : et non dixit se nolle patribus esse meliorem. Vidit Jacob in scala Angelos ascendentes et descendentes : nunquid stantem quempiam, sive seden
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uidere. constituere ac tenere. Iras¬
cor occupationib meis quib impedior
interesse conuentui ur̃o. corꝑe tamen
diuntaxat. Nam sp̃m nec spacia terra.¬
rum nec turrba curarum absentare
queunt. quippe orantẽ ꝓ uob̃. congra¬
tulantẽ uobis. atq in uobis quiescentẽ
Non me inquam scõꝵ potest carere
conuentus. nec loci corꝑis ue distantia
priuat. ꝓrsꝰ a consilio iustoꝵ & congre¬
gatione. Iilo p̃sertim consilio in quo
non hominum traditiones obstinatiꝰ
defensintur. aut suꝑsticiosiꝰ obseruan¬
tur. sed diligent᷑ humilit᷑ ꝙ inquirit᷑
quȩ sit uoluntas dĩ bona &s bnplacens
& ꝑfecta. Liuuic toto desidio feror. de¬
uotione iminoror. condelector amore.
inhereo consensu. emulatione ꝑsisto.
Neg inuacuũ uos quod absit conue¬
nisse subsament qui dicunt uob̾ euge
euge. contendite obsecro bonas facere
to nimis bona eẽ. non possunt. Esto
quod possis nuniũ fortassis ẽẽ. uistꝰ
possis & miniũ sapiens. sed plane bonꝰ

Expanded text:
uere, et tenere. 1. Irascor occupationibus meis, quibus impedior interesse conventui vestro, corpore tamen duntaxat. Nam spiritum nec spatia terrarum, nec turba curarum absentare queunt: quippe orantem pro vobis, congratulantem vobis, atque in vobis quiescentem. Non me, inquam, sanctorum potest carere conventus, nec loci corporisve distantia privat prorsus a consilio justorum et congregatione: illo praesertim consilio, in quo non hominum traditiones obstinatius defensantur, aut superstitiosius observantur; sed diligenter humiliterque inquiritur, quae sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta. Illuc toto desiderio feror, devotione immoror, condelector amore, inhaereo consensu, aemulatione persisto. 2. Ne ergo in vacuum vos quod absit convenisse subsannent qui dicunt vobis, Euge! euge! contendite, obsecro, bonas facere to nimis bona esse non possunt. Esto quod possis nimium fortassis esse justus, possis et nimium sapiens: sed plane bonus
Abbreviated transcription (Latin):
sumus letantes. Quȩ ciuitas non mui¬
det. erua depositũ urbs fidelis. as¬
nosce grãm: stude p̃rogatiue non i¬
ueniri ingͣta. Honora tuũ & uniu̾sti¬
tis patrem. honora. pͥncipes mundi¬
qui in te sunt: & iudices terre. quoꝵ
te p̃sentia. reddit illustrẽ. glosam. fi¬
mosã. Alioquin si ignoras te opulc̃
inter ciuitates. egredieris post gregis
sodaliũ tuoꝵ pascere hedos tuos. Su¬
pientib sat dictum est. Cõmendo ui¬
bis marchionẽ engelb̾tũ qui dño pap
& amicis eius missus est in adiutorũ
iuuenis fortis & strenuus. & si non fal¬
lor fidelis. Habetote eum nr̃is precibh
magis cõmendatũ: quia & ego ei uos
ampliꝰ cõm̃dare curaui. mon̾uiq ut
ur̃is potissimũ consiliis innitatun.

Expanded text:
sumus laetantes. Quae civitas non invisumus laetantes. Quae civitas non invidet? Serva depositum, urbs fidelis, agnosce gratiam, stude praerogativae non inveniri ingrata. Honora tuum et universitatis Patrem, honora mundi principes, qui in te sunt, et judices terrae; quorum te praesentia reddit illustrem, gloriosam, famosam. Alioquin si ignoras te, o pulchra inter civitates, egredieris post greges soladium tuorum pascere haedos tuos. Sapientibus sat dictum est. Commendo vobis marchionem Engelbertum, qui domino Papae et amicis ejus missus est in adjutorium: juvenis fortis et strenuus, et, si non fallor, fidelis. Habetote eum nostris precibus magis commendatum, quia et ego ei vos amplius commendare curavi, monuique ut vestris potis
Abbreviated transcription (Latin):
compassionis & consolationis. & ho-¬
noris quȩ sponse filii eus in teꝑe ma¬
lo. & in dieb afflctionis suȩ exhibu¬
istis & exhibetis. Et quid̃e hoc iam
implet᷑ ex parte: & orationis huius
non nullꝰ capit᷑ fructꝰ. Digna plane.
retͥbutio: celeri iam compensat effe¬
ctu. Iam ꝓmeritis tecũ actitat ds:
ppłs qũe elegit in hereditatẽ sibi.
om̃ino ppłm acceptabiłẽ sectatorẽ
bonoꝵ oꝑum. Assumit᷑ pisa. in locũ
romȩ & de cunctis urbib terrȩ ad
aplice sedis culm̃ eligit᷑. Nec fortuitu
siue humano contigit istud consilio.
s cȩlesti ꝓuidentia. & dĩ benigno fa¬
uore. fit qui diligentes se diligit. qͥ
dixit xp̃o suo innocentio. Pisam in¬
habita: & ego benedicens bñdicã ei.
Hic habitabo: qm̃ elegi eam. Me au-¬
ctore tyranni siculi malitiȩ: pisana.
constantia. non cedit. Nec minis
concutit᷑. nec donis corrũpit᷑: nec
circũuenit̃ dolis. O pisani pisani mi¬
gnificauit dñs facere. uob̃cũ: facti

Expanded text:
tionis et honoris, quae sponsae Filii ejus in tempore malo et in diebus afflictionis suae exhibuistis et exhibetis. Et quidem hoc jam impletur ex parte, et orationis hujus nonnullus capitur fructus. Digna plane retributio celeri jam compensatur effectu. Jam pro meritis tecum actitat Deus, populus, quem elegit in haereditatem sibi, omnino populum acceptabilem, sectatorem bonorum operum. Assumitur Pisa in locum Romae, et de cunctis urbibus terrae ad apostolicae sedis culmen eligitur. Nec fortuitu sive humano contigit istud consilio; sed coelesti providentia, et Dei benigno favore fit, qui diligentes se diligit, qui dixit Christo suo Innocentio: Pisam inhabita, et ego benedicens benedicam ei. Hic habitabo, quoniam elegi eam. Me auctore, tyranni Siculi malitiae Pisana constantia non cedit: nec minis concutitur, nec donis corrumpitur, nec circumvenitur dolis. O Pisani, Pisani, magnificavit Dominus facere vobiscum, facti
Abbreviated transcription (Latin):
milib dat ds̃ grãm. & mansueti he¬
reditabunt terram. Esto cauta dñe
& matͥs tuȩ recuꝑatam seruare gr̃am.
Et sic ei placere studeas de reliquo: qͣti¬
nus placeat ei non solum seruare. tibi
quȩ reddidit. s etiam adice quȩ non¬
dum dedit.A¬

Expanded text:
milibus dat Deus gratiam , et mansueti haemilibus dat Deus gratiam , et mansueti haereditabunt terram . Esto cauta dominae et matris tuae recuperatam servare gratiam: et sic ei placere studeas de reliquo, quatenus placeat ei non solum servare tibi quae reddidit, sed etiam adjicere quae nondum dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
rebellio. & recalcit᷑tio malasuasa. a pse¬
udo ꝓph̃is tuis: Quẽ fructũ habuistis
in quib nunc erubescitis Agnosce
potius in qua potestate gła & honore
suffraganeoꝵ tuoꝵ tamdui pͥuata exti-¬
tisti. Quis ꝓ te ualuit obuiare apłicȩ
auctoritatis iustissime seuertati. cum
ꝓuocata. tuis excessib decreuit te iuis
illis antiquis ac precdaris ornamentis
nudare mutilare menbris. Et hodie
confusa & truncata iaceres: si ñ benigniꝰ
qͣm potentiꝰ tecum actum fuiss. Quis
eam ꝓhib̾e ualebit. etiam agͣuiorib:
si rursum qd̃ absit adieceris ꝓuocare.
Uide ne patiaris recidiuũ. quia ꝓcerto
nisi fallor non tam facile denuo po¬
terit mueniri remediũ. Siqͥs itaq dixe¬
rit tͥ parũ oportet obedire. parũ ñ o¬
portet. cũ tu inte exꝑta sis plenitudinẽ aplicȩ
S fac quȩ dico: nam ego te non sedu-¬
co. Conu̾t̾e magis ad humilitatem.
ad mansuetudinẽ. Si quidẽ & hu¬

Expanded text:
rebellio et recalcitratio male suasa a pserebellio et recalcitratio male suasa a pseudoprophetis tuis? quem fructum habuisti, in quibus nunc erubescis? Agnosce potius in qua potestate, gloria et honore suffraganeorum tuorum tam diu privata exstitisti. Quis pro te valuit obviare apostolicae auctoritatis justissimae severitati, cum, provocata tuis excessibus, decrevit te tuis illis antiquis ac praeclaris ornamentis nudare, mutilare membris! Et hodie confusa et truncata jaceres, si non benignius quam potentius tecum actum fuisset. Quis eam prohibere valebit etiam a gravioribus, si rursum quod absit adjeceris provocare? Vide ne patiaris recidivum: quia pro certo, nisi fallor, non tam facile denuo poterit inveniri remedium. Si quis itaque dixerit tibi: Partim oportet obedire, partim non oportet; cum tu in te experta sis plenitudinem apostoliSed fac quod dico: nam ego te non seduco. Convertere magis ad humilitatem, ad mansuetudinem: siquidem et hu
Abbreviated transcription (Latin):
ne dignũ. noli abuti clementia: ne
potentia oppͥmaris. S dicit aliquis.
Debit̾a ei reu̾entiã exhibeo: & nichil
amplius. Esto. Eac quod dicis. quia
si exhibeas debitã. & omimodã. Ple-¬
nitudo si quidẽ potestatis suꝑ uniu̾¬
sas orbis ȩccłias singulari prerogatiua
aplice sedi donata est. Qui igit᷑ huic
potestati resistit: dĩ ordinationi re-¬
sistit. Potest si utile iudicauerit no¬
uos ordinare ep̃atus: ubi hactenus
non fuerunt. Potest eos qui sunt: a¬
lios depͥmere. alios sublimare ꝓut.
ratio sibi dictau̾it: ita ut de ep̃is cre-¬
are archiep̃os liceat: & econu̾so si ne¬
cesse uisum fuerit. Potest afinib ter¬
rȩ sublimes quascunq ꝑsonas eccł̃iasti¬
cas euocare & cogere ad suam p̃sentiã
non semel aut bis: s quotiens expedi-¬
re uidebit. Porro in ꝓnitu est ei om¬
nẽ ulcisci mobedientiã: si quis forte
reluctari conatꝰ fuerit. Deniq ꝓbasti
& tu. Quid enim contulit tͥ uetus tua

Expanded text:
ne dignum: Noli abuti clementia, ne ne dignum: Noli abuti clementia, ne potentia opprimaris. 2. Sed dicit aliquis: Debitam ei reverentiam exhibebo, et nihil amplius. Esto, fac quod dicis; quia si exhibeas debitam, et omnimodam. Plenitudo siquidem potestatis super universas orbis Ecclesias, singulari praerogativa apostolicae Sedi donata est. Qui igitur huic potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Potest, si utile judicaverit, novos ordinare episcopatus, ubi hactenus non fuerunt. Potest eos qui sunt, alios deprimere, alios sublimare, prout ratio sibi dictaverit, ita ut de episeopis creare archiepiscopos liceat, et e converso, si necesse visum fuerit. Potest a finibus terrae sublimes quascunque personas ecclesiasticas evocare, et cogere ad suam praesentiam, non semel aut bis, sed quoties expedire videbit. Porro in promptu est ei omnem ulcisci inobedientiam, si quis forte reluctari conatus fuerit. Denique probasti et tu. Quid enim contulit tibi vetus tua
Abbreviated transcription (Latin):
ds. bñ uob̃cũ facit romana eccł̃ia. Eat̃
ille quod pat̾: facit illa qd̵ mat᷑. Et reu¬
ra quid uob̃ debuit fac̾e & non fecit.
Si postulatis muti uob̃ de curia hono¬
rabiles ꝑsonas: ad honorẽ di & ur̃m
factum est. Si postulatis confirmari
quod unanimitas ur̃a de uen̾abilis po¬
tris ur̃i electione firmauerat: factũ sb
Si uoluistis licuisse uob̃ quod illicra
nisi ꝓ magna. quidẽ necessitate sacri
canones udicant. tnslatione ep̃i scl¬
cet in archiep̃m concessũ est. Si roga¬
sti erui ciues tuos de uinculis placl
postremo quecũq rationabilis peti¬
tio filiȩ. non dico repulsam: s uel
mora passa est apud piũ patr̃e.En
ad complem̃tũ palleum presto est
plenitudo erroris. Nunc uͦ audi me
indita plebs. gens nobilis. ciuitas
qłosa. Audi inqͣm me. ueritatem
dico non mentior dilectorẽ tui zela¬
torem salutis tuȩ. Romana eccł̃ia
ualde clemens est: s nichilominꝰ po¬
tens. Ridele consiliũ & om̃i acceptio¬

Expanded text:
Deus: bene vobiscum facit Romana Ecclesia. Facit ille quod pater: facit illa quod mater. Et revera quid vobis debuit facere, et non fecit? Si postulastis mitti vobis de curia honorabiles 141 personas ad honorem Dei et vestrum, factum est. Si postulastis confirmari quod unanimitas vestra de venerabilis patris vestri electione firmaverat, factum est. Si voluistis licuisse vobis quod illicitum, nisi pro magna quidem necessitate, sacri canones judicant, translationem episcopii scilicet in archiepiscopatum, concessum est. Si rogastis erui cives vestros de vinculis Placenpostremo quaecunque rationabilis petitio filiae, non dico repulsam, sed vel moram passa est apud piam matrem? En ad complementum pallium praesto est, plenitudo honoris. Nunc vero audi me, inclyta plebs, gens nobilis, civitas gloriosa. Audi, inquam, me veritatem dico, non mentior dilectorem tui, zelatorem salutis tuae. Romana Ecclesia valde clemens est, sed nihilominus potens. Fidele consilium, et omni acceptio
Abbreviated transcription (Latin):
te. plantate. negotiamini ut antiqͣ
mala non solũ non itereus. s etiam
de iustis laborib ur̃is expiare & de¬
lere possitis. Scriptũ quippe est. Re¬
demptio animȩ uiri: ꝓpͥe diuitiȩ.
Et rursũ. Date elemosina: & omĩa.
munda sunt. uob̾. Quod si militare.
placet & ur̃ȩ fortitudinis ac strenui
delectat. non equidẽ id p̃sum̃du ad¬
u̾sum uicinos & amicos cum magis
eccłiȩ inimicos expugnare deceret:
s & regni ur̃i inuasam asiculis defen-¬
sare coronã. Suꝑ illos sane & hone¬
stius acquiretis: & iustiꝰ possidebitiᷤ
acquisita. Ds pacis & dilectionis:

Expanded text:
te, plantate, negotiamini, ut antiqua te, plantate, negotiamini, ut antiqua mala non solum non iteretis, sed etiam de justis laboribus vestris expiare et delere possitis. Scriptum quippe est: Redemptio animae viri, propriae divitiae ; et rursum: Date eleemosynam, et omnia munda sunt vobis . Quod si militare placet, et vestrae fortitudinis ac strenuitdelectat; non equidem id praesumendum adversus vicinos et amicos, cum magis Ecclesiae inimicos expugnare deceret, sed et regni vestri invasam a Siculis defensare coronam. Super illos sane et honestius acquiretis, et justius possidebitis acquisita. Deus pacis et d
Abbreviated transcription (Latin):
litatem regi. uob̾ honorẽ. Hoc enim
expedit. hoc decet. hoc iusticia requi¬
rit. Audiuimꝰ uenisse ad uos nuntios
ducis rogerir: quid aitulerint quid¬
ue retulerint nos nescimͦ. Uerũ eg̃o
uixta illud poetȩ ut uerũ fatear semꝑ
timui danaos & dona ferentes. Siqͥs
forte in uob̃ qd̃ d̾s au̾tat rem tam fed̾a
cõmit̾e dep̃hendat᷑. extendẽ uidelicet
manũ ad turpe. lucrũ. hunc ꝓtinꝰ no-¬
tate & iudicate hostem nõis ur̃i. ciui¬
um ꝓditorẽ ac uenditorẽ. cõmunis
honoris & honestatis. Siquis igit᷑ su¬
surro in popło diaboli sibi assumens
uicem. iurgia seminare. & pacem tur¬
bare uelle: reꝑiat᷑ qmadmodu ille dis¬
cordiȩ semꝑ est amator & auctor hu¬
ic rigidȩ censurȩ remedio citius obui¬
etur. eo quippe pessime quo intimȩ
pesti. Hostilis exercit᷑ uastat. agros. do-¬
mosq spoliat: pͣua autẽ consilia cor-¬
rumpunt mores bonos. & modicũ
ferm̃tũ totam massã corrũpit. Seri¬

Expanded text:
litatem regi, vobis honorem. Hoc enim litatem regi, vobis honorem. Hoc enim expedit, hoc decet, hoc justitia exigit. Audivimus venisse ad vos nuntios ducis Rogerii: quid attulerint, quidve retulerint, nos nescimus. Verum ego juxta illud poetae, ut verum fatear, semper timui Danaos, et dona ferentes . Si quis forte in vobis quod Deus avertat! rem tam foedam committere deprehendatur, extendere videlicet manum ad turpe lucrum; hunc protinus notate, et judicate hostem nominis vestri, civium proditorem, ac venditorem communis honoris et honestatis. Si quis item susurro in populo, diaboli sibi assumens vicem, jurgia seminare, et pacem turbare velle reperiatur, quemadmodum ille discordiae semper est amator et auctor; huic rigidae censurae remedio citius obvietur, eo quippe pessimae, quo intimae pesti. Hostilis exercitus vastat agros, domosque spoliat; prava autem consilia corrumpunt bonos mores, et modicum fermentum totam massam corrumpit . Seri
Abbreviated transcription (Latin):
Colle ꝑseu̾antiã nec obsequiũ merce¬
dem ht. nec beneficiũ grãm. nec lau-¬
dẽ fortitudo. Demiq non qui ceꝑto:
sed qui ꝑseu̾au̾it usq in finẽ. hic sal¬
uus erit. Saul cum ẽẽt paruulꝰ in
oculis suis. rex suꝑ ifrł est constitut᷑:
non ꝑseu̾ans in humilitate. & reg¬
nũ amisit & uitam. Si cautela sam¬
son. si salomonis deuotio ꝑseu̾antiã
retinuissent: nec is ꝓfecto pͥuaret᷑ sa¬
pientia. nec ille uirib. Hoc sũmȩ ho¬
nestatis insigne. hanc totiꝰ ꝓbitatis
unicã fidamq custodẽ custodiri auo¬
bis firmit̃ hortor & precor. Custodite
diligent̃: quod libent̃ audistis. Me-¬
mentote scriptũ. quia metuebat he¬
rodes ioħem:. & libent eum audiebat.
S beatus foret: si audita libent̃ eque
seruasset. Deniq non qui audiunt:
s beati inqͥt qͥ audiunt & custodiunt u̾bũ
dĩ. Seruate ꝓinde uos pacem fr̃ib
ur̃is pisanis: fidem dño pape. fide-¬

Expanded text:
Tolle perseverantiam, nec obsequium merceTolle perseverantiam, nec obsequium mercedem habet, nec beneficium gratiam, nec laudem fortitudo. Denique non qui coeperit, sed qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Saul cum esset parvulus in oculis suis, rex est super Israel constitutus: non perseverans in humilitate, et regnum amisit et vitam. Si cautela Samsonis, si Salomonis devotio perseverantiam retinuissent, nec is profecto privaretur sapientia, nec ille viribus. Hoc summae honestatis insigne, hanc totius probitatis unicam fidamque custodem, custodiri a vobis firmiter hortor et precor. Custodite diligenter quod libenter audistis. Mementote scriptum, quia metuebat Herodes Joannem, et libenter eum audiebat . Sed beatus foret, si audita libenter aeque servasset. Denique non qui audiunt, sed beati, inquit, qui audiunt, et custodiunt verbum Dei . 3. Servate proinde vos pacem fratribus vestris Pisanis, fidem domino papae, fide
Abbreviated transcription (Latin):
pax nr̃a. Exieram plane seminare se¬
men non meum: s dĩ. & cadens in ter¬
ram bonam semen bonum. fructum
fecit centuplum. & tempestiuum.
Mira celeritas: quia magna. necessitas.
Nec tarditatem passus sum nec diffi¬
cultatem: una pene die & serens & me¬
tens. & reportans cum exultatione ma.¬
nipulos pacis. Hȩc quippe messis: qm
messui. Exulib captiuis. compeditis.
& incarceratis. euadendi atq repatri¬
andi letam reportauimꝰ spem. metũ
hostib. confusionem scismaticis.
qłam ȩccliȩ. orbi leticiam. Et nunc
quid restat km̃i nisi ut ammonea¬
mini de ꝑseuerantia. quȩ sola merẽt
uiris głam. coronã uirtutib  Prorsꝰ
absq ꝑseu̾antia. nec qui pugnat ui¬
ctoriã. nec palmã uictor consequit᷑.
Uigor uirium uirtutũ consũmatio est:
nutx ad meritũ. mediatͥo ad p̃miũ.
Soror est pauentiȩ. constantiȩ filia.
amica pacis. amicitiaꝵ nodus. unani.¬
mitatis uincłm. ꝓpugnacłm sc̃ĩtatis.

Expanded text:
pax nostra. Exieram plane seminare sepax nostra. Exieram plane seminare semen, non meum, sed Dei; et cadens in terram bonam semen bonum, fructum fecit centuplum et tempestivum. Mira celeritas, quia magna necessitas. Nec tarditatem passus sum, nec difficultatem, una pene die et serens, et metens, et reportans cum exsultatione manipulos pacis. Haec quippe messis quam messui. Exsulibus, captivis, compeditis et incarceratis, evadendi atque repatriandi laetam reportavimus spem, metum hostibus, confusionem schismaticis, gloriam Ecclesiae, orbi laetitiam. 2. Et nunc quid restat, charissimi, nisi ut admoneamini de perseverantia, quae sola meretur viris gloriam, coronam virtutibus? Prorsus absque perseverantia nec qui pugnat victoriam, nec palmam victor consequitur. Vigor virium, virtutum consummatio est; nutrix ad meritum, mediatrix ad praemium. Soror est patientiae, constantiae filia, amica pacis, amicitiarum nodus, unanimitatis vinculum, propugnaculum sanctitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
riis. & cuubus uniu̾sis: B. abb̃ dictꝰ
de cdara ualle. pacem & salutem & ui¬
tam eternam. Quod aduent᷑ nr ad
uos anno p̃t̾ito non fuerit ociosus
eccłia paulopost in sua necessitate ꝓ¬
bauit. aqua & missi fueramꝰ. honori¬
fice nos & suscepistis & tenuistis. exigu¬
um quod apud uos fummꝰ & quid̾̃e di¬
gne uob̃. s supͣ nĩe humilitatis modu.
Profecto ut non minemores: sic non
ingͣti sumus. Uicem rependat: qui po¬
test: & qui in causa fuit ds. Nos emim
unde unum illum recompensemꝰ ue.
nerationis cultum s obsequium. s
affectum plenum amoris & gĩȩ. õ
quod ur̃o delectemur fauore: sed m̃
deuotiomi colletamur. Omͥ dies illos
festiuos: s paucos. In et̾num non ob¬
liuiscar tui plebs deuota. honorabl
gens: ciuitas illustͥs. Uesꝑe & mane &
meridie more. utiq ꝓphȩ narraban
& annuntiabam. & erat tanta audi¬
endi auiditas. qͣnta audientium cari.¬
.cas. Portabamꝰ u̾bum pacis: cumq in¬
uenissemꝰ filios pacis requieuit suꝑ eos

Expanded text:
S abbas dictus de Clara-Valle, pacem, et salutem, et vitam aeternam. 1. Quod adventus noster ad vos anno praeterito non fuerit otiosus, Ecclesia paulo post in sua necessitate probavit, a qua missi et fueramus. Honorifice nos et suscepistis, et tenuistis, exiguum quod apud vos fuimus: et quidem digne vobis, sed supra nostrae humilitatis modum. Profecto ut non immemores, sic non ingrati sumus. Vicem rependat qui potest, et qui in causa fuit Deus. Nos enim unde illum recompensemus 139 venerationis cultum, sed obsequium, sed affectum, plenum amoris et gratiae? Non quod nostro delectemur favore, sed vestrae devotioni collaetamur. O mihi dies illos festivos, sed paucos! In aeternum non obliviscar tui, plebs devota, honorabilis gens, civitas illustris. Vespere et mane et meridie, more utique prophetae, narrabam et annuntiabam , et erat tanta audendi aviditas, quanta audientium charitas. Portabamus verbum pacis; cumque invenissemus filios pacis, requievit super eos
Abbreviated transcription (Latin):
bonorem ur̃m ubicumq possem ui¬
uarem eo quod non redirem fraudat᷑
fructu aduent᷑ mei ad uos: sed letꝰ
prẽt spem multoꝵ reportarẽ mecum
pacem ȩccłiȩ cum exultatione uniu̾¬
sȩ terrȩ. Miror autem quo cuiusq
consilio mira illa mutatio dexterȩ e¬
celsi tam subito in det̾ius est mutatas
ut rursus ad iniuriam ȩccliȩ clericas
sc̃i hylariĩ de ciuitate expelłes &in
dĩ in te. gͣuius qͣm pͥmum excitares
Quis te fascinauit tam cito recedere i
uia ueritatis & salutis. OProfecto udi¬
cium portabit quicunq est ille. Ui¬
nam & abscidant᷑: qui uos contͣbant.
Reu̾t̾e queso reu̾t̾e: ne & tu quod ab¬
sit abscidaris. Reu̾t̾e inqͣm & reuori
ammos tuos ad pacem. & clericos
ad eccłiam ÷ ante qmͣ irrecuꝑabilit
reddas tͥ adu̾sum t̾ribilem & eum
qui aufert sp̃m pͥncipum terribile

Expanded text:
honorem vestrum, ubicunque possem, juhonorem vestrum, ubicunque possem, juvarem; eo quod non redirem fraudatus fructu adventus mei ad vos, sed laetus praeter spem multorum reportarem mecum pacem Ecclesiae, cum exsultatione universae terrae. Miror autem quo, cujusve consilio mira illa mutatio dexterae Excelsi tam subito in deterius est mutata; ut rursum ad injuriam Ecclesiae clericos Sancti Hilarii de civitate expelleres, et iram Dei in te gravius, quamprimum excitares. Quis te fascinavit tam cito recedere a via veritatis et salutis? Profecto judicium portabit quicunque est ille. Utinam et abscindantur qui vos conturbant. Revertere, quaeso, revertere, ne et tu, quod absit! abscindaris. Revertere, inquam, et revoca amicos tuos ad pacem, et clericos ad ecclesiam, antequam irrecuperabiliter reddas tibi aversum terribilem, et eum qui aufert spiritum principum, terribile
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sos fines terre & ad uniu̾sas fa¬
ducem apuliȩ. s solum epͥncipib ip-¬
sumq usurpatȩ coronȩ mercede ri-¬
dicula. comꝑatum. Deniq quid bo¬
ni. quid uirtutis. quid honestatis.
afferunt de summo pontifice suo.
ut & nos ꝓuocent ad fauorem Si
uera sunt. quȩ ubiq diuulgat. opi¬
nio: nec unius dignꝰ ẽ. uiculi pote¬
state. Si uera. non sunt: decet nichi¬
silio non recedatis. Quem om̃is religio
quem regum uniu̾sitas receꝑunt. uob̃
quoq & honorificum & salutiferum
est ut recipiatis. Dñ pape innocen¬
tii & innocens uita & integra fama &
electio canonica p̃dicatur. Pora duo:
nec hostes diffitent᷑ Tercium calum¬
niam habuit: s ꝑ xp̃ianissimũ lothe¬
rium nuꝑ falsi calumniatores in suo
sunt mendatio dep̃hensi. Ad euudẽ.¬
N eo animo & in ea uoluntate memi¬
ni me discessisse. dudum ate. pͥnceps
exunie. ut totis affectib bene tͥtiusq
cuꝑem. totis nisib salutem ur̃ãm &

Expanded text:
universos fines terrae, et ad universas fauniversos fines terrae, et ad universas faducem Apuliae, sed solum ex principibus, ipsumque usurpatae coronae mercede ridicula comparatum. Denique quid boni, quid virtutis, quid honestatis afferunt de summo pontifice suo, ut et nos provocent ad favorem? Si vera sunt quae ubique divulgat opinio, nec unius dignus est viculi potestate; si vera non sunt, decet nihisilio non recedatis: quem omnis religio, quem regum universitas receperunt, vobis quoque et honorificum et salutiferum est ut recipiatis. Domini papae Innocentii et innocens vita, et integra fama, et electio canonica praedicatur. Priora duo nec hostes diffitentur; tertium calumniam habuit, sed per Christianissimum Lotharium nuper falsi calumniatores in suo sunt mendacio deprehensi. En eo animo et in ea voluntate memini me discessisse dudum a te, princeps eximie, ut totis affectibus hene tibi tuisque cuperem, totis nisibus salutem vestram et
Abbreviated transcription (Latin):
egregio comiti pictauoꝵ. & du¬
ci aquitanoꝵ. hugo eadem gr̃a
burgundiȩ dux. timere terribilem &
eum qui aufert spm̃ pͥncipum. Erro¬
rem ur̃m ultͣ dissimulare non fero.
quippe carne ꝓpinquus. & corde amicꝰ.
Siquis de ppło deuiat: solus ꝑit.
Uerum pͥncipis error: multos inuol¬
uit: & tantis obest. qñtis p̃est ipse
Nec p̃sumꝰ sicut seitis ut ꝑdamus. s
ut regamus subiectos. Per qũe reges
regnant ipse nos p̃fecit ppłis suis .a
nistros non dños. Cui uos minist̾io
cum digne alias ꝓ ur̃i magnitudine.
potentatꝰ. & laudabiliter deseruisse
noscamini: miror qua. nam u̾sutia
modo ur̃a illa prudentia circumu̾ẽ¬
ta. suerit. eandem matrem ur̃am et
dnam deserere in temꝑe malo. nisi
forte & hoc uob̾ ur̃i illi consiliarii ꝑ¬
suadere conent̃. ad solam petͥleonis
domum uniu̾salem ȩcclam esse re-¬
dactam. Uiri mendaces quos u̾itas sic̃
& caput eoꝵ antixp̃m destruit sp̃u
oris sui. affirmans eam ꝑ os dauid ad

Expanded text:
egregio comiti Pictavorum, et duci Aquitanorum, HUGO eadem gratia Burgundiae dux, timere terribilem, et eum qui aufert spiritum principum. 1. Errorem vestrum ultra dissimulare non fero, quippe carne propinquus et corde amicus. Si quis de populo deviat, solus perit; verum principis error multos involvit, et tantis obest, quantis praeest ipse. Nec praesumus, sicut scitis, ut perdamus, sed ut rogamus subjectos. Per quem reges regnant, ipse nos praefecit populis suis, a siae ministros, non dominos. Cui vos ministerio cum digne alias pro vestri magnitudine potentatus, et laudabiliter deservisse noscamini, 138 miror quanam versutia modo vestra illa prudentia circumventa fuerit, eamdem matrem vestram et dominam deserere in tempore malo: nisi forte et hoc vobis vestri illi consiliarii persuadere conentur, ad solam Petri Leonis domum, universalem Ecclesiam esse redactam. Viri mendaces, quos Veritas, sicut et caput eorum antichristum, destruit spiritu oris sui, affirmans eam per os David ad
Abbreviated transcription (Latin):
tati congruit nec puritati. Hec
enu om̃a gentes inquirunt.
Scimus autem qͥa qͥ in carne uiuunt:
d̾o placere non possum. Sꝑ̃alia ꝓ¬
inde sꝑitalibꝰ cõparanda. & quȩ¬
renda potio humilitatis & pati¬
entiȩ. & clamandum in toto cor¬
de. sana animam meam dñe qͥa
peccaui tibi. Huic sanitati fri di
lectissimi oꝑam date. hanc sectami¬
ii. hanc seruate: quia uana salus
hominum.

Expanded text:
tati congruit nec puritati. Haec tati congruit nec puritati. Haec enim omnia gentes inquirunt. Scimus autem quia qui in carne vivunt, Deo placere non possunt . roinde spiritualibus comparanda, et quaerenda potio humilitatis, et clamandum in toto corde: Sana animam meam, Domine, quia peccavi tibi. Huic sanitati, fratres lectissimi, operam date, hanc sectamini, hanc servate, quia vana salus hominum.