comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bet & omnis eccła. in epis. in
presbiteris. Sed ideo petrꝰ spe¬
cialiter eam accepit: ut omnes
intelligant. quõd quicumꝙ ab
unitate fidei & societate ecclȩ
se separauerit nec peccatis solui:
nec celum potest ingredi. lxxxix¬
tẽ qd sacerdos etiam si malus
sit. grãm tamen tranffundie
pro sue dignitatis officio: Au¬
gustinus ostendit dicens. Dic¬
tum ẽ a domino in numeris:
ad moysen & aaron sacerdoteᷤᷤ
Uos ponite nomen meũ super
filios isrł. ego dominus bene
dicam eos: ut gr̃am traditio
ꝑ ministeriũ ordinati trans¬
fundat hominibus: nec uolũ¬
tas sacerdotis obeẽ uel ꝓdesse
possit: sed meritum benedicti¬
onem poscentis. Quanta ar¬
tem dignitas sit sacerdotalis
officii & ordinis hinc aduerta¬

Expanded text:
bet et omnis Ecclesia in episcopis et presbyteris, sed ideo Petrus eam specialiter accepit, ut omnes intelligant quod quicunque ab unitate fidei et societate Ecclesiae se separaverit, nec a peccatis solvi, nec coelum potest ingredi. » Item quod sacerdos etiam si malus sit, gratiam tamen transfundat pro suae dignitatis officio, Augustinus ostendit dicens: « Dictum est a Domino, in Numeris, ad Moysen et Aaron sacerdotes: Vos ponite nomen meum super filios Israel, ego Dominus bdicam eos; ut gratiam traditam per ministerium ordinati transfundat hominibus, nec voluntas sacerdotum obesse vel prodesse possit, sed meritum benedictionem poscentis. Quanta autem sit dignitas sacerdotalis officii et ordinis, hinc adverta
Abbreviated transcription (Latin):
est tamen de omnib generalit̾
intelligendum. Ait enim sic. Qd̃
genus humanum diluuio.so¬
domitas igne egyptios mari.
isrłitas in heremo ꝑdidit. scito¬
te sdeo temporaliter ꝓ peccatiᷤᷤ
punisse ne in et̾num puniret:
quia non iudicabit deus bis
in idipsum. Qui ergo puniti
sunt. postea non punientur:
alioquin mentitur scͥptura.
quod nefas ẽ dicere
Que sit in¬
telligentia premissoꝵ.

Expanded text:
st tamen de omnibus generaliter st tamen de omnibus generaliter intelligendum. Ait enim: Quod genus humanum diluvio, Sodomitas igne, Aegyptios mari, et Israelitas in eremo perdidit, scitote ideo temporaliter pro peccatis punisse, ne in aeternum puniret, quia non judicabit Deus bis in idipsum. Qui ergo puniti sunt, postea non punientur; alioquin mentitur Scriptura, quod nefas est dicere. 2. Qua sit intelligentia praemisso
Abbreviated transcription (Latin):
na connectunt: ut temporale suꝑ¬
plicium sit eis eterne pene ini¬
nis succensus ẽ. &̃ cetera: idest
uindicta hic incipiet: & ardebit
usq ad extremã dampnationẽ.
Hoc contra illos notandũ ẽ qui¬
dicunt illud scilicet ñ iudicabit
deus bis in id ipsum ad omnia
ꝑtinere flagella: quia quidã
hic flagellis emendant᷑: alii h
uinꝙ enĩmodis fagella ꝯtingt̃ :¬
tiam augeantur ut iob uel
ad custodiam uirtutũ ne su¬
ꝑbia temptet ut paulo: uel ad
corrigenda peccata ut mariȩ
leprã: uel ad głam dei ut dece¬
co nato: uel ad initium penȩ
ut herodi: quatinus hic uidea¬
tur quid in inferno sequatur.
scđm illud duplici contritione
contere eos. Illa ergo auctoritaᷤᷤ
naũ. non cogit nos sentire oĩa
quȩ temporaliter puniuntur:
non ulterius adeo punienda.
Nam & si suꝑ eundem locum ie¬
ronimus dicat egyptios & isra¬
elitas a deo temporalit̃ punitoᷤ.
ne in eternum punirentur: ñ¬

Expanded text:
na connectunt, ut temporale supna connectunt, ut temporale supplicium sit eis aeternae poenae ininis succensus est, etc. Hoc est, vindicta hic incipiet, et ardebit usque ad extremam damnationem. Gratian. Hoc contra illos notandum edicunt illud, scilicet: Non judicabit Deus bis in idipsum, ad omnia pertinere flagella, quia quidam hic flagellis emendantur, alii hic ue enim modis flagella contingmerita augeantur – ut Iob; 2 vel ad custodiam virtutum, ne superbia temptet – ut Paulo; / 3 vel ad corrigenda lepra; vel ad gloriam Dei, ut de caeco nato; vel ad judicium poenae, ut Herodi, quatenus hic videatur quid in inferno sequatur, secundum illud: Duplici contritione contere eos, Domine. Illa ergo auctoritas Nahum non cogit nos sentire omnia quae temporaliter puniuntur non ulterius a Deo punienda: nam etsi super eumdem locum Hieronymus dicat Aegyptios et Israelitas a Deo temporaliter punitos ne in aeternum punirentur, n
Abbreviated transcription (Latin):
irretitus peccatis. ñ pot̃ uere pe¬
iutere de uno.nisi de õib peniteat.
t sicut predictis auctoritati
quenter surgere diffitentur: ita
eisdem illoꝵ opinio eliditur.
qui pluribus irretitum pecc̃is
asserunt de uno uere penitere:
eiusdemq ueniam a dño con¬
sequi posse sine alterius peni¬
tentia. Quod etiam auctoritati¬
bus astruere conantur. Ait e
alii transtulerunt. ñ consur¬
get duplex tribulatio.Siergo
inquiunt illi. aliqui sacerdoti
fuerit confessus unum de duob
non pro illo peccato amplius ui¬
dicandus ẽ: de quo satis fecit ad
arbitrium sacerdotis. qui uicẽ
xp̃i in eccła gerit. Ideoq si de
eo iterum iudicetur: bis in idip¬
sum uidicat ds: & consurgit du¬
plex tribulatio. Sed de his ergo¬
oportet tantum illud intelligi.
qui presentib suppliciis com¬
mutantur in bonum: & sic ꝑse¬
uerant: suꝑ quos ñ consurget:
duplex tribulatio. Qui uerõ int̾
flagella duriores & deteriores
fiunt ut pharao. presentibꝰ eter¬

Expanded text:
IRRETITUS PECCATIS NON POTEST POENITERE DE UNO VERE, NISI DE OMNIBUS POENITEAT. 1. Et sicut praedictis auctoritatibquenter surgere diffitentur, ita eisdem illorum oppositio eliditur, qui pluribus irretitum peccatis asserunt de uno vere poenitere, ejusdemque veniam a Domino consequi posse sine alterius poenitentia. Quod etiam auctoritatibus astruere conantur. Ait enalii transtulerunt: Non consurget duplex tribulatio. Si ergo, inquiunt illi, aliquis sacerdoti fuerit confessus unum de duobusnon pro illo peccato amplius judicandus est, de quo satisfecit ad arbitrium sacerdotis qui vicem Christi in Ecclesia gerit. Ideoque si de eo iterum judicetur, bis in idipsum judicat Deus, et consurget duplex tribulatio. Sed de his oportet illud tantum intelligi, qui praesentibus suppliciis commutantur in bonum, et sic peverant, super quos non consurget duplex tribulatio. Qui vero inter flagella duriores et deteriores fiunt, ut Pharao, praesentibus aeter
Abbreviated transcription (Latin):
nominabitur sed xp̃c solum:
turȩ. Nos autem xp̃m non u¬
tropos idest uno modo dictũ.
sed duarum naturarum esse sig
nificatiuum: scilicet deitatis &̃
humanitatis. Ex deitate autẽ
& humanitate dm̃ ꝑfectum &
hominem ꝑfectum eundem &
esse & dici. ex duabus & induabꝰ
naturis confitemur. Sic ergodi.¬
citur aliud esse filius dei. aliud
filius hominis: quia alterius ẽ
substantiȩ uel nature in quã¬
tum filius di: alterius in quã¬
ipse filiusd ta

Expanded text:
denominabitur, sed Christus solum; denominabitur, sed Christus solum; turae; nos autem tropos, id est uno modo dictum, sed duarum nanificativum, scilicet, deitatis et humanitatis. Ex deitate autem et humanitate Deum perfectum, et hominem perfectum eumdem et esse et dici, ex duabus et in duabus naturis confitemur. Sic ergo dicitur aliud esse Filius Dei, aliud filius hominis, quia alterius est substantiae vel naturae in quantum est Filius Dei, et alterius in quast fil
Abbreviated transcription (Latin):
hunc modum deteR ant¬
minant: quia cum dicitur aliud¬
E uerbum di aliud homo. siue a¬
lia substantia d̾s alia homo. al¬
terius nature significatur xp̃ces
se in quantum est homo. & alte¬
rius in quantum est ds: & aliud
natura qua est homo. aliud na
terabiliter unitȩ sunt adinuicẽ
nature: neq diuina distante a
propria simplicitate. neq huma¬
na aut conuersa in deitatis na¬
turam. aut in non existentiam
diuisa: neq ex duab una facta
composita natura. Composita
enim natura neutri earum de
quib componitur naturis. ho¬
mousia id ẽ confubstantialis ẽẽ
potest ex alteris ꝑficiens alterã:
ut corpus exquatuor elementis
compositum. nec ignis nomina¬
tur necaer nec terra nec aqua:
nec alicui horum homousion
dicitur. Sugitur scđ̾m hereticoᷤ
xp̃c unius cõmposite nature ptꝰ
unionem extitit: ex simplici na¬
tura conuersus est in composi¬
tam: & neq patri simplicis na¬
turȩ existenti neq matri est ho¬
mousios: & neq ds neq homo

Expanded text:
hunc modum determinant, quia cum dicitur: aliud Verbum Dei, aliud homo, sive alia substantia Deus, alia homo; alterius naturae significatur Christus esse, in quantum est homo, et alterius, in quantum est Deus: et aliud naterabiliter unitae sunt ad invicem naturae: neque divina distante a propria simplicitate, neque humana aut conversa in deitatis naturam, aut in non existentiam divisa, neque ex duabus una facta composita natura. Composita enim natura neutri earum ex quibus componitur naturis, homousia, id est, consubstantialis esse potest, ex alteris perficiens alteram; ut corpus ex quatuor elementis compositum, nec ignis nominatur, nec aer, nec terra, nec aqua, nec horum alicui homousion dicitur. Si ergo secundum haereticos Christus unius compositae naturae post unionem extitit, ex simplici natura conversus est in compositam; et neque Patri simplicis naturae existenti, neque matri est homousios; et neque Deus neque homo
Abbreviated transcription (Latin):
nitate ait. Cum non aliud sit¬
filius hominis. neq aliud filius
dei: uerbum enim caro factũ ẽ:
& cum ille qui filius dĩ est. iple
& hominis sit filius: requiro qͥs
in hoc filio hominis clarificatus
sit. Euidenter dicit ñ aliud esse si¬
lium di. & aliud filium hominis:
ex quo premissa roboratur & ap¬
probatur determinatio.
am uerba auctoritatum ad nõtat.

Expanded text:
n., ait: Cum non aliud sitfilius hominis, neque aliud Filius Dei: Verbum enim caro factum est; et cum ille qui Filius Dei est ipse et hominis sit filius, requiro quis in hoc filio hominis glorificatus sit? Evidenter dicit non aliud esse Filium Dei, et aliud filium hominis. Ex quo praemissa roboratur et approbatur determinatio. 8. Alia etiam verba auctoritatum adnotat
Abbreviated transcription (Latin):
uera xp̃i caro. & uerus sangiuis:
sed essentia: non salubri efficien¬
cat & bibit calicem domini indig¬
ne. iudicium sibi manducat &
bibit: ꝑ quod docemur quã sit
cauendum male accipere bonũ.
Ecce enim factũ ẽ malum. dum
male accipitur bonum: sicut
econtra apło factũ ẽ bonum.
cum bene accipitur malum: sci¬
licet dum stimulus sathane pa¬
tienter portatur. Ergo & mala
prosunt bonis. sicut angelꝰ sa¬
thanȩ paulo: & sc̃a obsunt malis̃
Bonis sunt ad salutem: malis
ad iudicium. Uñ qͥmanducat
& bibit indigne. iudiciũ sibi
manducat & bibit: non quia
res illa mala ẽ: sed quia malus
male accipit quod bonum est.
pus xp̃i. nonefficit ut qͥa malus
ẽ. malum sit quod accipit: uel
quia non ad salutem accipit.
nil accipiat. Corpus enim &
sanguis domini nichilominuᷤ
erat in illis.: quib ait apłs. Qͥ
manducat indigne. & cetera.
Hiis aliisq plurib aꝑte osten¬
ditur. quod etiam amalis ue¬
rum corpus xp̃i & sanguis su¬
mitur: sed sacram̃taliter non

Expanded text:
hristi caro, et verus sanguis; sed essentia, non salubri efficiencat et bibit calicem Domini indigne, judicium sibi manducat et bibit. Per quod docemur quam sit cavendum male accipere bonum. Ecce enim factum est malum, dum male accipitur bonum; sicut e contra Apostolo factum est bonum, cum bene accipitur malum, scilicet cum stimulus Satanae patienter portatur. Ergo et mala prosunt bonis, sicut angelus Satanae Paulo, et sancta obsunt malis; bonis sunt ad salutem, malis ad judicium. Unde qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit; non quia res illa mala est, sed quia malus male accipit quod bonum est. pus Christi, non efficit ut quia malus est malum sit quod accipit, vel quia non ad salutem accipit, nil accipiat. Corpus enim et sanguis Domini nihilominus erat in illis, quibus ait Apostolus: Qui manducat indigne, etc. His aliisque pluribus aperte ostenditur, quod etiam a malis verum corpus Christi et sanguis sumitur; sed sacramentaliter, non
Abbreviated transcription (Latin):
llud etiam ignorandũ non est.
quod in materno utero nullus
baptiraꝵ potest: etiam si mater
inmaternis uteris sunt ideo bap¬
trari non possunt: quia qui natꝰ
gustinus. Non potest quisquã
renasci: antequam natus sit.S
opponitur de ieremia. & de iohe
baptista. qui ab utero scĩficati le¬
guntur. quod etiam de iacob qui¬
dam putant. dicimus. Si scĩs¬
catio ibi accipitur interior e¬
mundatio. in miraculis diuinȩ
potentiȩ eẽ habendum ut augꝰ¬
tinus ait: ambigue suꝑ hoc lõ¬
quens. Siusq adeo inquit in
illo puero acceleratꝰ ẽ usus ratio.¬
nis & uoluntatis. itt intra mater

Expanded text:
llud etiam ignorandum non est, quod in materno utero nullus baptizari potest, etiamsi mater in maternis uteris sunt, ideo baptizari non possunt, quia qui natusDardanum: Non potest quisquam renasci antequam natus sit. Si vero opponitur de Jeremia et de Joanne Baptista, qui ab utero sanctificati leguntur, quod etiam de Jacob quidam putant, dicimus, si sanctificatio ibi accipitur interior emundatio, in miraculis divinae potentiae esse habendum, ut Aug. ait, ambigue super hoc loquens. Si usque adeo, inquit, in illo puero acceleratus est usus rationis et voluntatis, ut intra mater
Abbreviated transcription (Latin):
to peccati gr̃am appositam ꝑ¬
dunt. Unde ⁊ dicuntur contu
a se fugare. De paruulis uero
qui nondum ratione utuntur
questio ẽ. an in baptis mo rece¬
ꝑint gratiã qua ad maiorem
uenientes etatem possint uel¬
le & oꝑaribonum. Nidetur
quod non receꝑint: quia gr̃a
illa caritas ẽ & fides: quȩ uo¬
luntatem preparat & adiuua.
Sed quis dixerit eos accepisse
fidem & caritatem Siuero gra¬
ciam non receꝑunt qua bene
operari possint. cum fuerint ad¬
ulti: non ergo sufficit eis ĩ hoc
statu gr̃a in baptismo data.
nec ꝑ illam possunt modo bo¬
ni ẽẽ. nisi alia addatur: quȩ si
non additur non ẽ eoꝵ culpa:
quia iustificati sunt a peccato.
Quidam putant gr̃ãm opan
tem & cooꝑantem cunctis
paruulis in baptismo dari in
munere non in usu: ut cum ad
maiorem uenerint etatem. ex
munere sortiantur usum. nĩsi ꝑ
liberum arbitrium usum mu¬
neris extinguãt peccando: & ita
ex culpa eorum ẽ. non ex defectu

Expanded text:
to peccati gratiam appositam perto peccati gratiam appositam perdunt. Unde dicuntur contumpsum a se fugare. De parvulis vero qui nondum ratione utuntur, quaestio est an in Baptismo receperint gratiam, qua ad majorem venientes aetatem possint velle et operari bonum. Videtur quod non receperint, quia gratia illa charitas est, et fides quae voluntatem praeparat et adjuvat. Sed quis dixerit eos accepisse fidem et charitatem? Si vero gratiam non receperint, qua bene operari possunt cum fuerint adulti; non ergo sufficit eis in hoc statu gratia in Baptismo data, nec per illam possunt modo boni esse, nisi alia addatur; quae si non additur, non est ex eorum culpa, quia justificati sunt a peccato. Quidam putant gratiam et cooperantem cunctis parvulis in Baptismo dari in munere, non in usu, ut cum ad majorem venerint aetatem, ex munere sortiantur usum, nisi per liberum arbitrium usum muneris extinguant peccando; et ita ex culpa eorum est, non ex defectu
Abbreviated transcription (Latin):
i q̃r cuiꝰ rei baptimꝰ ille sit sacra¬
mentum qui datur iam iusto:
Dicimus sacramentũ eẽ & rei
bet᷑: & nouitatis ac omnis gr̃e
ibi prestitȩ. Omnis enim rei sig¬
num ẽ: cuius causa ẽ. Nec mire¬
ris rem aliquando precedere sa¬
cramentum: cum aliquando eti¬
am longe pt sequat᷑: ut in ulis
qui ficte accedunt: q̃uib cum
post penituerint incipiet bap¬
tismus prodesse. in quib fuit.¬
Ergo baptismꝰ ẽ sacramentũ
huius sc̃ĩficationis: quam pe¬
nitendo habent. Sed si numqͣm
peniterent. nec a figmento rece¬
derent: cuius rei sacramentum
eẽt baptismus ab illis suscep¬
t. Potest diq res quȩ ibi fieret.
si non illoꝵ enormitas impedi¬
uulis in baptismo datur gr̃a:
qua cum tempus habuerint u¬
tendi libero arbitrio. possint
uelle & currere. De adultis enĩqͥ
digne recipiunt sacramentum
non ambigitur. qͥn grãm ope¬
rantem & cooꝑantem ꝑceꝑint:
quȩ inuacuum eis succedit. si
ꝑ liberum arbitrium post mor¬
taliter deliquerint: qui meri¬

Expanded text:
itur cujus rei Baptismus ille sit sacramentum, qui datur jam justo, dicimus sacramentum esse et rei et novitatis ac omnis gratiae ibi praestitae. Omnis etenim rei signum est, cujus causa est. Nec mireris rem aliquando praecedere sacramentum, cum aliquando etiam longe post sequatur, ut in illis qui ficte accedunt, quibus, cum postea poenituerint, incipiet Baptismus prodesse; in quibus fuit Baptismus sacramentum hujus sanctificationis quam poenitendo habent. Sed si nunquam poeniterent, nec a figmento recederent, cujus rei sacramentum esse Baptismus ab illis susceptus? Potest dici: Rei quae ibi fieret, si non eorum enormitas impeditur in Bapqua, cum tempus habuerint utendi libero arbitrio, possint bene velle et operari. De adultis enim qui digne recipiunt sacramentum non ambigitur quin gratiam operantem et cooperantem perceperint; quae in vacuum eis cedit, si per liberum arbitrium post mortaliter deliquerint, qui meri
Abbreviated transcription (Latin):
unigenitus d̾s scd̃o natus est:¬
semel ex patre: semel ex matre.
Natꝰ ẽ enim de patrẽ di uerbũ:
natus de matre uerbum caro
factum. Unus igitur atq idẽ
dei filius natus ẽ ante secłã. &
natus in seculo: & utraq natiui¬
tas unius est filii di. diuina sci¬
licet & humana. De hocetiam
te secula. quȩ est suꝑ causam
& rationem & tempus & nat᷑a:
& unã que inultimis tẽporib
propter nos & scd̃m nos & suꝑ
nos. Propter nosqͥa propteR
nr̃am salutem: scd̃m nos. quia
natus est homo ex muliere. &¬
tempore conceptionis scilicet
nouem mensium: suꝑ nos. quia
ticnis. Ex his marafeste apparet
nehumantitichep̃i em eadem
sit adoraia humantat o di

Expanded text:
unigenitus Deus secundo natus estunigenitus Deus secundo natus est ex Patre semel ex matre semel. Natus est enim de Patre Dei Verbum; natus est de matre Verbum caro factum. Unus ergo atque idem Dei Filius natus est ante secula, et natus in seculo; et utraque nativitas unius est Filii Dei, divina, scilicet, et humana. De hoc etiamte secula, quae est super causam, et rationem, et tempus, et naturam; et unam quae in ultimis temporibus propter nos, et secundum nos, et super nos. Propter nos, quia propter nostram salutem; secundum nos, quia natus est homo ex muliere, tempore conceptionis, scilicet, novem mensium; super nos, quia tionis. Ex his manifeste apparet NE HUMANITATIS CHRISTI; AN EADEM SIT ADORATIO HUMANITATI
Abbreviated transcription (Latin):
dicta sit hominem assumpsisse.
uidetur debere dici nata. De hoc¬
autem augustinus in libro defi¬
de ad petrum sic ait. Natura et̾¬
na atq diuina non posset tem¬
poraliter concipi & nasq ex natu¬
ra humana: nisi scd̃m susceptio¬
nem ueritatis humanȩ ueram tẽ¬
poraliter conceptionem & nati¬
uitatem. ineffabilis in sediuinitaᷤᷤ
accepisset. Sic est d̾s eternus ue¬
raciter scđm tempus conceptus
&ẽ natus ex uirgine. Ista aucto¬
ritate uidetur insinuari: quod
natura diuina sit nata & con¬
cepta dc̃ uirgine. Sed si dili¬
genter notentur uerba: potius
de ꝑsona agi intelligitur: quȩ
sine dubitatione & de patre. &
dematre nata esse du debeti
De gemina xp̃i natiuitate qui¬
utrum debeat dici xp̃c brs
genitus: ut dicit dĩ & hominis
filius. Ad quod dici potest criᷤᷤ¬
tum bis natum esse: duasq
natiuitates habuisse. Unde au
gustinus in libro de fide ad pe¬
trum. Pater ds de sua natura
genuit filium dm:. sibi coequa¬
lem & coeternum. Iem quoq

Expanded text:
icet, hominem assumpsisse, videtur debere dici nata. De hoc August., in lib. de Fide ad Petrum sic ait: Natura aeterna atque divina non posset temporaliter concipi et nasci ex natura humana, nisi secundum conceptionem veritatis humanae, veram temporaliter conceptionem et nativitatem ineffabilis in se divinitas accepisset. Sic est Deus aeternus veraciter secundum tempus et conceptus et natus ex Virgine. Ista auctoritate videtur insinuari quod natura divina sit nata et concepta de Virgine. Sed si diligenter notentur verba, potius de persona agi intelligitur, quae sine dubitatione et de Patre et de matre nata esse dici debet. 2. De gemina Christi nativitate, quutrum debeat Christus dici bis genitus, ut dicitur Dei et hominis Filius? Ad quod dici potest, Christum bis natum esse, duasque naturas habuisse. Unde ait B. Augustinus in libro De fide ad Petrum: « Pater dgenuit Filium Deum sibi coaequalem et coaeternum. Idem quoque
Abbreviated transcription (Latin):
inquiri debet. utrum de na¬
tura diuitia oncedendũ sit. quod
de uirgine sit nata: sicut dicitur
in uirgine incarnata. Et uidetur
utiq non debere dic nata de uir¬
ginẽ. cum non sit nata de patre:
quȩ enim res non est de patre ge¬
nita. non uidetur de matre nata:
ne res aliqua filiationis nomen
habeat in humanitate: quȩ illd̃
non teneat in diuinitate. Uide¬
tur tamen posse probari quod
sit natade irgine quia si hocẽ
deum nasci de uirgine. scilicet ho¬

Expanded text:
quiri debet utrum de natura divina concedendum sit quod de Virgine sit nata, sicut dicitur in Virgine incarnata. Et videtur utique non debere dici nata de Virgine cum non sit nata de Patre. Quae enim res non est de Patre genita, non videtur de matre nata; ne res aliqua filiationis nomen habeat in humanitate, quae illud non teneat in divinitate. Videtur tamen posse probari quod sit nata de Virgine, quia si hoc est nasci Deum de Virgine, scilicet, ho
Abbreviated transcription (Latin):
ergo hominis sapientia &̃r dei ẽ'
uerum non di est ita. ut ea sapiẽs
sit ds. Non enim participatione
sui sapiens ẽ: sicut mens partici¬
patione di. Sicut etiam dicitur
iusticia dei. non solum illa qua
ipse iustus ẽ: sed etiam illa quam
dat homini cum iustificat impi¬
olet etiam queri. utrum uir¬
tutes ita sibi sint coniunctȩ.
ut separatim non possint possi¬
deri ab aliquo: sed qui unam ha¬
bet. omnes habeat. De hoc iero
herent: ut qui una caruerit. oĩb
careat. Qui ergo unam habet:
omnes habet. Quod quidem ꝓ¬
babile ẽ. Cum enim caritas ma¬
ter sit omnium uirtutum.: in quo¬
cumq mater ipsa est scilicet ca¬
ritas. & cuncti filii eius. idest uir¬
tutes recte fore creduntur. Unde
quid est quod possit prodesse: Cur
ergo non dicimus. qui hanc uir
tutem habet. habere omnes: cũ
plenitudo legis sit caritas: Que
qͣntomagis ẽ in hoĩe tantomagis ẽ
uirtite p̃reditus: quanto uero mi¬
nus tantominus inest urtus &e

Expanded text:
ergo hominis sapientia etiam Dei est; ergo hominis sapientia etiam Dei est; verum non ita Dei est, ut ea sapiens sit Deus. Non enim participatione sui sapiens est, sicut mens participatione Dei. Sic etiam dicitur justitia Dei non solum illa qua ipse justus est, sed etiam illa quam dat homini cum justificat impiolet etiam quaeri utrum virtutes ita sint sibi conjunctae, ut separatim non possint possideri ab aliquo; sed qui unam habet omnes habeat. De hoc etiamhaerent, ut qui una caruerit, omnibus careat. Qui ergo unam habet, omnes habet. Quod quidem probabile est. Cum enim charitas mater sit omnium virtutum, in quocumque mater ipsa est, scilicet charitas est, et cuncti filii ejus, id est, virtutes recte fore creduntur. Unde quid est quod possit prodesse? Cur etutem habet, habere omnes, cum plenitudo legis sit caritas ? an quanto magis est in homine, tanto magis est uirtute praeditus, quanto autem minus, tanto minus inest uirtus,
Abbreviated transcription (Latin):
t notandum quod intellec¬
tus & scientia. quȩ dicunt᷑
dona spc sc̃. alia sunt ab intellec¬
tii & scientia. quȩ naturalit̾ st̃
i anima hominis. Hec enim
iurtutes sunt. quȩ ꝑ grãm in¬
funduntur animis fidelium
ut ꝑ eas recte uiuant: illa uero
naturaliter habet homo. ex bene¬
reformantur atq adiuuantur.
Ut uerbi gracia intellectus na¬
turalis peccato obtenebratus.
ꝑuirtutem quandam & grãm
quȩ dicitur sp̃c intelligentiȩ. re¬
formatur atq iuiuatur ad intel¬
ligenduma: ita & ꝑ illam uirtutẽ
quȩ dicitur sp̃c sapientiȩ. iuua¬
tur atq erigitur mentis ratio
ad contemplationem & delecta
llud etiam sciendum ẽ. quod sa¬
pientia de qua nunc disserimus.
nis sapientia. uerũptamen quȩ
scđm deum est. ac uerus & preci¬
puus cultus eius ẽ. Siergo colat
mens hominis dm cuius ab eo
capax facta ẽ. & cuius ẽẽ particepᷤ
potest. sapiens ipsa fit: & nõ sua
luce sed summe illius lucis
participatione sapiens fit. Ista

Expanded text:
t notandum quod intellectus et scientia quae dicuntur dona Spiritus sancti, alia sunt ab intellectu et scientia quae naturaliter sunt in anima hominis; hae enim virtutes sunt quae per gratiam infunduntur animis fidelium ut per eas recte vivant. Illa vero naturaliter habet homo ex benereformantur atque adjuvantur, ut, verbi gratia, intellectus naturalis peccato obtenebratus, per virtutem quamdam et gratiam quae dicitur spiritus intelligentiae reformatur atque adjuvatur ad intelligendum. Ita et per illam virtutem quae dicitur spiritus sapientiae juvatur atque erigitur mentis ratio ad contemplationem et delectaIllud etiam sciendum est, quod sapientia de qua nunc disserimus, nis sapientia, verumtamen quae secundum Deum est, ac verus et praecipuus cultus ejus est. Si ergo colat mens hominis Deum cujus ab eo capax facta est, et cujus esse particeps potest, sapiens ita fit, et non sua luce, sed summae illius lucis participatione sapiens fit. Ista
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ eoꝵ ẽ. de oꝑib suis eiꝰ cõ¬
sulere ueritatẽ: & hocẽ quod
ei dicuntur ñ nulla nuntiare.
non ut ipse ab eis discat: s
ut ab eo ipsi ꝑ uerbũ eiꝰ sine
corporali sono. Nuntiant etĩã
quod uoluerit̾ab eo missi ad
quos uoluerit: totũ ab illo ꝑ
illud uerbũ eius audientes:
idest in ens ueritate inueniẽ¬
tes quid sibi faciendũ. quid¬
sit. Nam & nos orantes eum
non eum docemus quia nouit:
quid uob̃ necessarium sit. pͥus¬
quam petatis ab eo. Nlec ista
ex tempore cognouit: sed fit᷑a
omnia temporalia: atq in ess
etiam quid & quando ab illo
petituri fueramus. & quos &
de quib rebus uel exauditurꝰ
uel non exauditurꝰ eẽt. sine ini¬
tio ante presciuit. Non ergo di¬
citur angelus orationes nr̃as
offerre deo. quasi d̃s tunc noue¬
rit quid uelimus & quo indige¬
amus: qui omnia antequã
fiant. sicut & postea quã fac¬
ta sunt nouit: sed quia necẽe
habet rationalis creatura. tẽ¬

Expanded text:
bonum eorum est de operibus suis ejus conbonum eorum est de operibus suis ejus consulere veritatem; et hoc est quod ei dicuntur nonnulla nuntiare, non ut ipse ab eis discat, sed ut ab eo ipsi per Verbum ejus sine corporali sono nuntient etiam quod voluerit, ab eo missi ad quos voluerit, totum ab illo per illud Verbum ejus audientes, id est, in ejus veritate invenientes, quid sibi faciendum, quisit . Nam et nos orantes eum, non eum docemus, quia novit ut quid vobis necessarium sit priusquam peex tempore cognovit, sed futura omnia temporalia, atque in eis etiam quid et quando ab illo petituri fueramus, et quos et de quibus rebus vel exauditurus esset vel non exauditurus, sine initio ante praescivit. Non ergo dicitur angelus orationes nostras offerre Deo, quasi Deus tunc noverit quid velimus et quo indigeamus; quae omnia antequam fiant, sicut et postquam facta sunt, novit; sed quia necesse habet rationalis creatura te
Abbreviated transcription (Latin):
ed forte queris. numquid dm̃¬
preces supplicantiũ audi
unt: & uota postulantũ in eo¬
rum noticiam ꝑueniunt. Non
ẽ incredibile. animas scõꝵ quȩ
in abscondito faciei dei ueri
luminis illustratione letantur.¬
idest in ipsius contemplatione
ea que foris agunt᷑ intelligere:
quantum uel illis ad gaudiũ.
uel nobis ad auxilium ꝑtinet.
Sicut enim angelis ita & scĩs qͥ
deo assistunt. peticiones nr̃e in¬
notescũt. in uerbo dei quod con¬
templantur. Unde & dicuntur
angeli orationes & uota nr̃a
offerre deo: non quia eum do¬
ceant: sed quia eius uoluntatẽ
suꝑ eis consulunt. Unde augus
deum innotescunt peticiones
nr̃e : ut quodammodo eas offe¬
rãt deo. & de his consulant: &
quod deo iubente implendũ eẽ
cognouerint. hoc nob̃ uł euidẽ¬
ter uel latenter reportent. Un
deo. Ad omnia quidẽ scienda suf¬
ficit deo sua ꝑfectio: habet ta¬
men nuntios idest anglos: nõ
qͥ ei q̃ nescit annuntient. nõ
enim sunt ulla quȩ nesciat: s

Expanded text:
ed forte quaeris numquid preces supplicantium sancti unt, et vota postulantium in eorum notitiam perveniunt. Non est incredibile animas sanctorum, quae in abscondito faciei Dei veri luminis illustratione laetantur, in ipsius contemplatione ea quae foris aguntur intelligere, quantum vel illis ad gaudium, vel nobis ad auxilium pertinet. Sicut enim angelis, ita et sanctis qui Deo assistunt, petitiones nostrae innotescunt in Verbo Dei, quod contemplantur. Unde et dicuntur angeli orationes et vota nostra offerre Deo; non quia eum doceant, sed quia ejus voluntatem super eis consulunt. Unde Aug., Deum, innotescunt petitiones nostrae, ut quodammodo offerant Deo, et de his consuiant; et quod Deo jubente implendum esse cognoverint, hoc nobis evidenter vel latenter reportent. Und vestram obtuli Deo. Ad omnia quidem scienda sufficit Deo sua perfectio; habet tamen nuntios, id est, angelos, non qui ei quae nescit annuntient non enim sunt ulla quae nesciat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
e illa desponsatione hoc inno¬
telligi debet. ubi non fuit
consensus conuigalis de p̾senti:
alioquin ñ liceret eis alia sorti
sponsam alterius rapuerit.
publica penitentia mulctet᷑.
& sine sp̃e conuigii maneat: &¬
si ipsa eidem crimini consentienꝰ
non fuerit. licentia nubendi a¬
lii non negetur. Apparet hãc
fuisse desponsatam sine pacti¬
one coniuigali de presenti: &
ideo non fuisse conugem: cui
uiuente sponso alteri licentia
nubendi non negatur. Sunt
enum quedam nuptialia pac¬
ta de futuro. ex quib sponsi
& sponse uocant᷑: nec exinde
coniuges sunt: & est quedam
pactio conuigalis de p̾senti.
quȩ sponsum & sponsam etiã
tio desponsatio. uel sponsalia
int̾dum dicuntur: proprie ta¬
men sponsalia dicuntur. quedã
sollempnia pacta nuptialia.
Quare non mox tradant᷑ sponse.

Expanded text:
e illa desponsatione hoc intelligi debet, ubi non fuit consensus conjugalis de praesenti; alioquin non liceret eis alia sortirsponsam alterius rapuerit, publica poenitentia mulctetur, et sine spe conjugii maneat. Et si ipsa eidem crimini consentiens non fuit, licentia nubendi alifuisse desponsatam sine pactione conjugali de praesenti, et ideo non fuisse conjugem, cui vivente sponso alteri nubendi licentia non negatur. Sunt enim quaedam nuptialia pacta de futuro, ex quibus sponsi et sponsae vocantur, nec exinde conjuges sunt. Et est pactio quaedam conjugalis de praesenti qtio desponsatio vel sponsalia interdum dicuntur; proprie tamen sponsalia dicuntur quaedam solemnia pacta nuptialia. 12. Quare non statim tradantur sponsae.
Abbreviated transcription (Latin):
filii & filie ungerentur. Pri¬
mus omnium lamecͥ duas
simul legitur habuisse uxore ᷤ:
& hoc in eo arguit᷑: quia pro
expletione carnalis uoluptatiᷤ
Id fecisse ꝑhibetur. Postea uͦ
cum iam pene omnes homineᷤ
falsis diis seruirent: paucis in
cultu dei ꝑmanentib consul¬
tum ẽ a deo. plures in matri¬
monium copulare s: ne illis
paucis deficientib.⁊ cultus &
noticia dei deficeret. Unde abͣ¬
ham uiuente uxore ad ancil¬
lam intrauit: & ex ea genuit.
Iacob etiam liberis & ancilliᷤ
se copulauit: & filie loch pa¬
tre ebrio use sunt. Cum enun
ceteris in ydolatria relictis. a¬

Expanded text:
filii vel filiae jungerentur. Prifilii vel filiae jungerentur. Primus omnium Lamech duas legitur simul habuisse uxores; et hoc in eo arguitur, quia pro expletione carnalis voluptatis id fecisse perhibetur. Postea vero cum jam pene omnes homines falsis diis servirent, paucis in cultu Dei permanentibus, consultum est a Deo plures in matrimonio copulare sibi, ne illis paucis deficientibus, cultus et notitia Dei deficeret. Unde Abraham vivente uxore ad ancillam intravit, et ex ea genuit. Jacob etiam liberis et ancillis se copulavit; et filiae Loth patre ebrio usae sunt. Cum enim caeteris in idololatria relictis, A
Abbreviated transcription (Latin):
in oꝑe carnali obseruanda
sũnt tempora. sed etiam ince¬
lebrandis nuptiis. scđm illud
usq in octauam pasche. & tͥb
ebdomadib ante festum scĩ io¬
hannis. & ab aduentu d̾ni usq
post epiphaniam: nuptias ce¬
lebrare. Quod si factum fuerit:
uxorem ducere. nec conuigia fa¬
cere: quadragesimali tempore
conuenire posse ullo modo ar¬
bitror. De
ueritur hic de gibus.¬
antiquis patrib qui plu¬
uxores uel concubinas: utrũ
peccauerint. Ad quod dicimus:
pro uarietate tempoꝵ. uaria
inuenit᷑ dispensatio conditori.
Ab exordio enim temporis.
int̾ duos tantum scilicet adã¬
& euam inchoatũ ẽ conui¬
gium. deo ꝑ os ade dicente.
erunt duo in carne una: & se
cundum inchoationis modũ
inter duos tantũ ꝑ omnem
dientia ꝑstitissent. Augꝰ.¬
ost eoꝵ uero copulã. filii
& filie eoꝵ matrimonio
conuincti sunt: sed unus uni
tantum. Ideo autem fratres¬
& sororibus tunc sunt copu¬
lati: quia non erant alienȩ
mulieres uel uiri. quib ade

Expanded text:
in opere carnali observanda sunt tempora, sed etiam in celebrandis nuptiis; secundum ilusque in octavam Paschae, et tribus hebdomadis ante festum S. Joae, et ab Adventu domini usque post Epiphaniam nuptias celebrare. Quod si factum fuerit, uxorem ducere, nec convivia facere in quadragesimali tempore convenire posse ullo modo arbitror. De eritur hic de antiquis patribus, qui pluuxores vel concubinas, utrum peccaverint. Ad quod dicimus, pro varietate temporum varia invenitur dispensatio Conditoris. Ab exordio enim temporis inter duos tantum, Adam scilicet t Evam, inchoatum est conjugium, Deo per os Adae dicente, erunt duo in carne una, » et secundum inchoationis modum inter duos tantum per omnem dientia perstitissent. Post eorum vero copulam filii et filiae eorum matrimonio conjuncti sunt, sed unus uni tantum. Ideo autem fratres sororibus tunc sunt copulati. quia non erant aliae mulieres vel viri, quibus Adae
Abbreviated transcription (Latin):
egit: s non sepe. Item hermes.
liquisse. & ñ egerit penitentiã
mulier. s ꝑmanet in fornicati¬
one sua. & uiuit cum illa uir:
reus erit & particeps peccati
eius. Quod si mulier dimissa
egerit penitentiã & uoluerit ad
uirum reuerti: debet reciꝑe pec

Expanded text:
egit, sed non saepe. Item Hermes, egit, sed non saepe. Item Hermes, liquisse, et non egerit poenitentiam mulier, sed permanet in fornicatione sua, et vivit cum illa, vir reus erit et particeps peccati ejus. Quod si mulier dimissa egerit poenitentiam et voluerit ad virum reverti, debet recipere pec
Abbreviated transcription (Latin):
luerit priori. ñ potest. Det̾minatio
ed hec omnia intelligenda
sunt. de illa quȩ ab adulte¬
rio recedere nolu̾i̾t nec ꝑ penitẽ¬
tiam peccatum delere. Quod si
uir scienter patitur: consentire
iudetur. Si enim in adulterio ꝑ¬
seuerare elegerit: patronꝰ turpi¬
tudinis & lenocinii reus mari¬
tus habebitur: nisi eam adulh̾i
ream facere uoluerit. Si autẽ
a peccato recesserit: & ꝑ penitẽ¬
tiam illud purgauerit: poterit
uiro reconciliari. Unde augusti
ut post adulterium reconciliẽt
coniunx: si fides assit non erit
durum. Cur enim adhuc depu¬
tamus adulteros: quos credimꝰ
penitentia eẽ sanatos: Idem.
Non erit turpis nec difficilis. et¬
am post patrata & purgata ad¬
ulteria reconciliatio conuigii.
ubi ꝑ claues regni celoꝵ non
dubitatur fieri remissio pẽccoꝵ:
non ut post uiri diuortiũ adul¬
tera reuocetur: s ut post xp̃i
consortium adultera non uocẽt.¬
Item gregorius. Debet recipere
peccatricem que penitentiam

Expanded text:
luerit priori, non potest. 5. Determinatio. Sed haec omnia intelligenda sunt de illa quae ab adulterio recedere noluit, nec per poenitentiam peccatum delere. Quod si vir scienter patitur, consentire videtur . Si enim in adulterio perseverare elegit, patronus turpitudinis, et lenocinii reus maritus habebitur, nisi eam adulterii ream facere voluerit. Si autem a peccato recesserit, et per poenitentiam illud purgaverit, poterit viro reconciliari. Unde Aug., adut post adulterium reconcilietur conjux, si fides adsit, non erit durum. Cur enim adhuc deputamus adulteros, quos credimus poenitentia esse sanatos? Idem, non erit turpis neque difficilis etiam post perpetrata atque purgata adulteria reconciliatio coniugum, ubi per claues regni caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum, non ut post uiri diuortium adultera reuocetur, sed ut post Christi consortium adultera non uocetitur Pastor.: Debet recipere peccatricem, quae poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ idem homo simul hec ⁊ il¬
la ȩdificatꝰ illa enim edificatio
ꝑfectorum tantum ẽ: qui ñ
cogitãt placere mundo. sed
tantum deo: qui & si ueni¬
aliter aliquando peccant.
feruore caritatis ita in eis as
sumitur peccatũ sicut gutta
aquȩ in camino ignis: & ideo
numquam secũ portãt cre¬
mabilia. Hec autem inferior
edificatio minoꝵ ẽ: qui non
tantum deo s ⁊ mundo pla¬
cere cogitant dm tamen pre¬
ponunt. Si uero mundũ pre¬
ponerent: ñ suꝑ edificarent sed
destruerent fundamentũ A f¬
fectiones igitur carnales qui¬
b dediti sunt. domibus. con¬
ugibus. possessionibus. ita
ut nil preponatur xp̃o. illis
tribus signantur: que in mẽ¬
tes ꝑfectorum non cadunt:
& si alia uenialia am̾mittãt.
Incordibus uero minorum
interdum durant. usq in fi¬
nem. qui cum talib edificiiᷤ
transeunt. s dissoluẽt᷑ migne:
ipsi uero merito fundamenti
salui erunt: grauissimam ta¬
men penam sentient. Ex quo

Expanded text:
non idem homo simul haec et ilnon idem homo simul haec et illa aedificat. Illa enim aedificatio perfectorum tantum est, qui non cogitant placere mundo, sed tantum Deo; qui etsi venialiter aliquando peccant, fervore charitatis ita absumitur in eis peccatum, sicut gutta aquae in camino ignis; et ideo nunquam secum portant cremabilia. Haec autem inferior aedificatio minorum est, qui non tantum Deo, sed etiam mundo, placere cogitant, Deum tamen praeponunt. Si vero mundum praeponerent, non superaedificarent, sed destruerent fundamentum. Affectiones ergo carnales quibus dediti sunt domibus, conjugibus, possessionibus, ita ut nihil praeponant Christo, illis tribus significantur; quae in mentes perfectorum non cadunt, etsi alia venialia admittant. In cordibus vero minorum interdum durant usque in finem, qui cum talibus aedificiis transeunt, sed dissolvuntur in igne. Ipsi vero merito fundamenti salvi erunt, gravissimam tamen poenam sentient. Ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
ad quod dicimus. quia ñ omnis
qui uenialiter peccat. lignum fe¬
num stipulam edificat: sicut ecõ¬
uerso. non omnis qͥ contemplat᷑
deum & diligit ꝓximũ. & oꝑa
bona facit. edificat aurum
argentum. lapides preciosos:
et tamen in auro intelligitur
contemplatio dĩ: in argento di¬
lectio proximi: in lapide pre¬
cioso bona oꝑa. Sed ⁊ illi qui
edificant lignum fenum sti¬
pulam deum contemplant᷑.
& proximum diligunt: & oꝑa
bona faciunt: nec tamen edifi¬
cant aurum argentũ lapideᷤ
preciosos. Hec enim edifi¬
ceit: qui sic illa tria facit. ut
la. accipi possunt scłarium
rerum. quamuis licite conceᷤᷤ¬
sarum. tales cupiditates: ut
ammitti sine animi dolore
non possint. Hec ergo edifica.
is qui cogitat quȩ mundi st̃
quomodo placeat mundo:
qui circa diuitias suas quo¬
dam carnali tenetur affectu:
& tamen ex eis multas ele-¬
mosinas facit᷑: nec ꝓ eis ali¬
quid fraudis uel rapine mo¬
litur. Ex his igitur patet. qd̾

Expanded text:
Ad quod dicimus, quia non omnis Ad quod dicimus, quia non omnis qui venialiter peccat, lignum, foenum, stipulam aedificat; sicut e converso non omnis qui contemplatur Deum, et diligit proximum, et opera bona facit, aedificat aurum, argentum, lapidem pretiosum. Et tamen in auro intelligitur contemplatio Dei, in argento dilectio proximi, in lapide pretioso bona opera. Sed illi qui aedificant lignum, foenum, stipulam, Deum contemplantur, et proximum diligunt, et opera bona faciunt; nec tamen aedificant aurum, argentum, et lapidem pretiosum. Haec enim aedificat, qui sic illa tria facit, ut la, accipi possunt secularium rerum, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Haec ergo aedificat is qui cogitat quae mundi sunt, quomodo placeat mundo; qui circa divitias suas quodam carnali affectu tenetur, et tamen ex eis multa beneficia facit, nec pro eis aliquid fraudis vel rapinae molitur. Ex his ergo patet quod
Abbreviated transcription (Latin):
N illo autem igne purgatorio.
alii tardius ałi citius purgant᷑.:
sedm quod ista peuntia ma
incredibile non ẽ. nonnullos fi¬
deles ꝑ ignem quendam purga.¬
torium. quantomagis minus ue
bona ꝑeuntia dilexerunt: tan¬
totardius citiusq saluari. Unde
non frustra illa tria distinxit apls.
lignum fenum stipulam. quȩ illi
edificant. qui & si aliena non ra¬
punt: rebus tamen infirmitati
concessis aliqua dilectione in he¬
rent. Qui scd̃m suos amandi ħ¬
modos: iutius ut lignum. uel
minus ut fenum. uel minimũ
ut stipula ignem sustinebunt.
Qui uero sũꝑedificant aurũ ar-¬
gentum lapides preciosos. de u¬
troq igne securi sunt: non solũ
de illo eterno qui cruciaturus est
impios in eternum: sed etiam de
illo emendatorio quo purgabun¬
tur quidam saluandi. Hic obi
intelliguntur peccata. & nullus
adeo ꝑfectus ẽ. qui uenialiter nõ
peccet: ergo qui edificant aurum
argentum lapides preciosos. edifi¬
cant etiam lignum fenum sti¬
pulam: ergo ꝑ ignem transibunt.

Expanded text:
n illo autem igne purgatorio alii tardius, alii citius purgantur, secundum quod ista pereuntia magincredibile non est nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari. Unde non frustra illa tria distinxit Apostolus, lignum, foenum, stipulam, quae illi aedificant, qui etsi aliena non rapiant, rebus tamen infirmitati concessis aliqua dilectione inhaerent. Qui secundum suos amandi modos, vel diutius ut lignum, vel minus ut foenum, vel minimum ut stipula, ignem sustinebunt. Qui vero superaedificant aurum, argentum et lapidem pretiosum, de utroque igne securi sunt: non solum de illo aeterno qui cruciaturus est impios in aeternum, sed etiam de illo emendatorio quo purgabuntur quidam salvandi. 3. Opposntur peccata, et nullus adeo perfectus est qui venialiter non peccet, ergo qui aedificant aurum, argentum et lapidem pretiosum, aedificant etiam lignum, foenum, stipulam; ergo per ignem transibunt.
Abbreviated transcription (Latin):
frĩs mei q̃ ñẽ de generemeo ꝑ ipsũqͥ
ẽ de gen̾emeo michi affinis facta
e & ego illi. Spualis ꝓrimitaᷤᷤ
ẽ. inter compatrẽ & commatrẽ.
& inter eos quorum unꝰ alterũ
de sacro fonte leuauit: uel in
catheciratione aut confirmati¬
one tenuit. Est etiam int̾ filioᷤ
eiusdem hominis carnales &
spũales. Qui sint filii sp̃uales.

Expanded text:
ris mei quae non est de genere meo, per ipsum qui est de genere meo, mihi affinis facta est, et ego illi. Spiritualis proximitas est inter compatrem et commatrem; et inter eos quorum unus alterum de sacro fonte levavit, vel in catechizatione aut Confirmatione tenuit. Est etiam inter filios ejusdem hominis carnales et spirituales. 2. Qui sint filii spirituales.
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiam queri: si commatrẽ
uxoris post eius obitũ qͥs
ducere ualeat. De hoc nicholau
tres habere ualeat. unam post
alteram: in quo meminisse debeᷤ
scͥptum eẽ. erunt duo in carne
una. Cum igitur constet quod
uir & mulier una caro efficiunt:
restat uirum compatrẽ constitui
mulieri. cuius assumpta uxor

Expanded text:
olet etiam quaeri si commatrem xoris post ejus obitum quis ducere valeat. De hoc Nicolaus tres habere valeat, unam post alteram. In quo meminisse debes scriptum esse: Erunt duo in carne una. Cum ergo constet quod vir et mulier una caro efficiuntur, restat virum compatrem constitui mulieris, cujus assumpta uxor
Abbreviated transcription (Latin):
sumptionis: ubi ẽ diligentia pi¬
etatis.
etatis. De illo qui ꝓ lũdo immer
olet etiam queri de gitur.¬
ilo qui iocans sicut mimus.
commemoratione tamen trinita
tis immergitur: utrum baptira¬
tus sit. hec autem augustinus ñ
diffinit: ita inquiens. Si totũ
ludicre & mumice & ioculariter
ageretur: utrũ approbandus eẽt
baptismus qui sic daretur. diui¬
num uidicium ꝑ alicuius reue¬
lationis miraculum. oratione i¬
plorandum ẽẽ censerem. Uidet᷑
tamen sapientib non fuisse bap
tisma: ut cum aliqui in balne¬
um uel in flumen merguntur
in nomine trinitatis. ñ est tam̃
baptismus: quia non intenti¬
one baptirandi illud geritur.
Nam in hoc & in aliis sacram̃¬
tis. sicut forma ẽ seruanda: ita
& intentio illud celebrandi est
habenda.

Expanded text:
sumptionis, ubi est diligentia pietatis. 5. De illo qui pro ludo immergitur. Solet etiam quaeri de illo qui jocans, sicut mimus, commemoratitis immergitur, utrum baptizatus sit? Hoc B. Augustinus non diffinivit ita dicens: « Si totum ludicre et mimice et joculariter ageretur, utrum approbandus esset baptismus qui sic daretur, divinum judicium per alicujus revelationis miraculum oratione implorandum esse censerem. Videtur tamen sapientibus non fuisse btisma, ut cum aliqui in balneum vel in flumen merguntur in nomine Trinitatis, non est tamen baptismus, quia non intentione baptizandi illud geritur. Nam in hoc et in aliis sacramentis sicut forma est servanda, ita et intentio illud celebrandi est habenda.
Abbreviated transcription (Latin):
commater erat: & ideo uirũ ulli
femine non posse conungi: quȩ
commater eius erat. cum qua
idem fuerat una caro effectus.
uic autem illud contrarium¬
uidetur. qui spũalem habet
compatrem. cuius filium de la.
mater ñ ẽ: licet ei defuncto com¬
patre suo. eius uiduam ducere

Expanded text:
commater erat; et ideo virum illi feminae non posse conjungi, quae commater ejus erat, cum qua idem fuerat una caro effectus. Huic autem illud ex Tiuerat. Qui spiritualem habet compatrem, cujus filium de lavamater non est, liceat ei defuncto compatre suo ejus viduam ducere
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum quoq est: diuersos
s nũqͥd mox ut nascitur: iam
prorsus ꝑfecta ẽ. Immout ꝑfici¬
atur nascitur: cum fuerit nata
nutritur: cum fuerit nutrita ro¬
boratur: cum fuerit roborata ꝑ¬
ficitur: cum ad ꝑfectionẽ uenerit
etiam ueritas commendat dicẽs.¬
Maiorem hac dilectionem nemo
habet: quã ut animã sirã ponat
quis proamicis suis. Quod utiq
dictum ẽ de oꝑe dilectionis: qͥa
maior dilectionis effectus ñ est.
quam ponere animã proaliis.
nec temoueat quod ait ꝓamiqs
Qui enĩ ponit animã ꝓ amicis po¬
nit ⁊ ꝓ inimiciᷤ ad hoc ut ⁊ ipsi
fiant amiq.¬

Expanded text:
ciendum quoque est diversos Sed numquid mox ut nascitur, jam prorsus perfecta est? imo atur, nascitur, cum fuerit nata nutritur, cum fuerit nutrita roboratur, cum fuerit roborata perficitur, cum ad perfectionem venerit,etiam Veritas commendat dicensMajorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quod utique dictum est de opere dilectionis, quia major dilectionis effectus non est, quam ponere animam pro aliis. Nec te moveat quod ait: Pro amicis; qui enim ponit animam pro amicis, ponit et pro inimicis, ad hoc ut ipsi fiant ami
Abbreviated transcription (Latin):
uud camen cesariensis con¬
cilii uidet᷑ innuere. digamiã ẽẽ
peccatũ. Presbiterũ inquit igi
tur in nuptiis digami prandẽ
non eonuenit: quia cũ peniten¬
tia bigamus indigeat: quis erit
pb̃r qui talib nũptiis possit p̃¬
bere consensum: Sed hoc de illo
intelligi potest. qui pͥmȩ uxori
insidiatus putat᷑. desiderio scd̃ẽ:
uel ꝑsignaculo sacramenti ild̃
dicitur. quod in bigamo ñ serua¬

Expanded text:
Illud tamen Caesarien. conIllud tamen Caesarien. concilii videtur innuere, bigamiam esse peccatum. Presbyterum, inquit, ibi in nuptiis bigami prandere non convenit; quia cum poenitentia bigamus indigeat, quis erit presbyter qui talibus nuptiis possit praebere consensum? Sed hoc de illo intelligi potest qui primae uxori insidiatus putatur desiderio secundae; vel pro signaculo sacramenti illud dicitur, quod in bigamo non serva