comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ oroastres rex bactrianoꝵ. quem
aristotiles scripsit. qđ uigies centũ mi¬
lia uersuũ ab ipso condita indiciis uo¬
luminũ eiꝰ declarent᷑. Hanc artẽ mul¬
ta post scła democritꝰ ampliauit. qnͣ¬
do & yppocrates medicinȩ disciplina
effloruit. Apud assyrios autẽ magicȩ
artes copiosȩ sunt. testante lucano. qͥs
noscere fibra facta queat. qͥs ꝓdat aues.
quis fulgura cęli seruet. & assyria scru¬
tetur sidera cura: Itaq hȩc uanitas ma¬
gicarũ artiũ ex traditione angłoꝵ ma¬
łoꝵ in toto terrarũ orbe plurimis scłis
ualuit ꝑ quandam scientiã futuroꝵ &
infernoꝵ & euocationes eoꝵ inuenta st̾
aruspicia. augurationes. & ipsa quȩ di¬
cuntur oracula. & nicromantia. Nec
mirũ de magoꝵ p̃stigiis. quoꝵ in tantũ
ꝓdiere maleficioꝵ artes. ut etiã moysi
simillissimis signis resisterent. uertentes
uirgas in dracones. aquas in sanguinem
quȩ socios ulixis mutauit in bestias. legt̾
& de sacrificio qđ archades deo suo liceo

Expanded text:
oroastres rex Bactrianorum fuit, quem Aristoteles scripsit, quod vigies centum millia versuum ab ipso condita indiciis voluminum ejus declarentur. Hanc artem multa post saecula Democritus ampliavit, quando et Hippocrates medicinae diseffloruit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt testante Lucano6, 427: Quis noscere fibra facta queat, quis prodat aves, quis fulgura caeli servet, et Assyria scrutetur sidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quandam scientiam futurorum et infernorum et vocationes eorum inventa sunt aruspicia, augurationes, et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. Nec mirum de magorum praestigiis, quorum in tantum prodiere maleficiorum artes ut etiam Moysi simillimis signis resisterent, vertentes virgas in drace societ de sacrificio quod Arcades deo suo Lycaeo
Abbreviated transcription (Latin):
umeros autẽ infinitos esse certissimũ
est. qm̃ in quocũq numero faciendũ
finẽ putaueris. idemipse ñ dico uno ad¬
dito augeri. s ꝙͣ libet sit magnꝰ & ꝗͣ libet
ingentem multitudinẽ continens in ipsa
ratione atq scientia numeroꝵ ñ solum
duplicari uerũ etiã multiplicari potest
lta uͦ suis quisq numerꝰ ꝓprietatib ter¬
minatur. ut nullus eoꝵ par esse cuicũq
alteri possit. Ergo & dispares int̾ se. atq
diuersi st̃. & singuli quiq finiti sunt. &
om̃s infiniti st̃ꝰ

Expanded text:
umeros autem infinitos esse certissimum est, quantum in quocumque numero finem faciendum putaveris, idem ipse, non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione atque scientia numerorum, non solum duplicari, verumetiam multiplicari potest. Ita vero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuicumque alteri possit. Ergo et dispares inter se atque diversi sunt, et singuli quique finiti sunt, et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
S ñnulli siderũ pulchritudine & clarita¬
te pellecti in lapsu stellarũ cecatis m̃tib
corruert̃. ita ut ꝑ supputationes noxias
quȩ mathesis dicunt᷑. euentꝰ rerũ p̾scire
posse conentur: quos ñ solũ xp̃iane reli¬
gionis doctores. s etiã gentiliũ plato.
aristotiles. atq alii rerum uarietate
cõmoti. concordi sententia damnauert᷑.
dicentes confusionẽ rerum potiꝰ de tali
ꝑsuasione generari. Nam si genus huma¬
num ad uarios actus nascendi p̾meretur.
cur aut laudem mereantur boni. aut
mali legum ꝑcipiant ultionẽ: Et quã¬
uis ipsi non fuerint cęlesti sapientię
dediti. ueritatis tamen testimonio erro¬
res eoꝵ merito prȩtulerunt. Ordo
autẽ iste septem seculariũ disciplinarũ
ideo a philosophis usq ad astra ꝑductus
est: scilicet ut animos seculari sapientia
implicitos aterrenis reb abduceret. &
in superna contemplatione collocaret¬

Expanded text:
Sed nonnulli, siderum pulchritudine et claritaSed nonnulli, siderum pulchritudine et claritate pellecti, in lapsus stellarum caecatis mentibus corruerunt, ita ut per supputationes noxias, 167 quae mathesis dicitur, eventus rerum praescire posse conentur; quos non solum Christianae religionis doctores, sed etiam gentilium, Plato, Aristoteles, atque alii, reruconmoti concordi sententia damnaverunt, dicentes confusionem rerum potius de tali persuasione generari. Nam sicut genus humanum ad varios actus nascendi necessitate premerentur, cur aut laudem mereantur boni aut mali legum percipiant ultionem? Et quamvis ipsi non fuerint caelesti sapientiae dediti, veritatis tamen testimonio errores eorum merito perculerunt. Ordo autem iste septem saecularium disciplinarum ideo a Philosophis usque ad astra perductus est, scilicet ut animos saeculari sapientia implicatos a terrenis rebus abducerent, et in superna contemplatione conlocare
Abbreviated transcription (Latin):
sent eũ primũ quadrigas iunxisse. Mlirati
st̃̾ enĩ ei ingeniũ ad imitationẽ solis acces¬
sisse. & ꝓpt̾ hoc nom̃ eiꝰ post mortẽ int̾ sidã
posuert̾. Sic calixto licaonis regis filia dũ
ab ioue comp̾ssa. & fabulose a iunone in
ursȩ fuisset speciẽ uersa. quȩ grece arcthos
appellat᷑. post int̾fectionẽ ipsiꝰ nom̃ eiꝰ ioui
cũ filio in stellis septentrionalib tnͣstulit.
Sic lira ꝓ mercurio in cęlũ collocata. Sic
centaurꝰ chiron ꝓpter qd nutrierit escula¬
pium & achillẽ int̾ astra dinumeratus est.
S quolibet mͦ suꝑstitionis hȩc ab hominib
nuncupent᷑. st̃ tam̃ sidera quȩ ds̃ in prin¬
cipio condidit. ac certo motu distinguere
tẽpora ordinauit. Hoꝵ gͥ signoꝵ obser¬
se ad cognitionẽ siderũ coniungunt. id est
ad noticiã factoꝵ & fidei nr̃e sine dubi¬
tatione contraria st̃. sic ignorari debent
a xp̃ianis. ut nec scripta esse uideantur

Expanded text:
sent eum primum quadrigas iunxisse. Mirati sent eum primum quadrigas iunxisse. Mirati sunt enim ingenium eius ad imitationem Solis accessisse, et propter hoc nomen eius post mortem inter sidera posuerunt. Sic Callisto, Lycaonis regis filia, dum a Iove compressa et fabulose a Iunone in ursae fuisset speciem versa, quae Graece ἄρκτος appellatur, post interfectionem ipsius nomen eius Iovis cum filio in stellis Septentrionalibus transtulitSic Lyra pro Mercurio in caelum locata; sic Centaurus Chiron, propter quod nutrierit Aesculapium et Achillem, inter astra dinumeratus est. Sed quolibet modo superstitionis haec ab hominibus nuncupentur, sunt tamen sidera quae Deus in mundi principio condidit, ac certo motu distinguere tempora ordinavit. Horum igitur signorum obserse ad cognitionem siderum conjungunt, id est, ad notitiam fatorum, et fidei nostrae sine dubitatione contraria sunt; sic ignorari debent a Christianis ut nec scripta esse videantur. 39.
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ sidera finxerunt ꝓpter capreã iouis
nutricem. cuiꝰ posteriorẽ partẽ corporis
in effigiem piscis idõ formauert̾. ut plu¬
uias eiꝰdem temporis designarent. quas
solet idem mensis plerũq in extremis ha¬
bere. Porro aquariũ & piscẽ ab imbrib
tempoꝵ uocauerunt. qđ hieme quando
in his signis sol uehitur: maiores pluuiȩ
ꝓfunduntur. Et ammiranda dementia
gentiliũ qui ñ solũ pisces. s etiã arietes
& hircos. & tauros. & ursas. & canes. & can¬
cros. & scorpiones in cęlũ transtulerunt
Nam & aquilã & cignũ ꝓpter iouis fabulas
inter cęli astra eiꝰdem memoriȩ causa col¬
locauerunt. Perseum qͦ & uxorem eiꝰ
andromedam postquã st̃ mortui in cęlũ
raptos esse credidert̃. ita ut imagines eoꝵ
stellis assignarent. eoꝵq appellare nomi¬
nib ñ erubescerent. Aurigã etiã erictho¬
niu̾ int̾ cęli astra collocauert̾. ꝓpt̾ qđ uidis¬

Expanded text:
inter sidera finxerunt, propter capream Iovis inter sidera finxerunt, propter capream Iovis nutricem; cuius posteriorem partem corporis in effigiem piscis ideo formaverunt, ut pluvias eiusdem temporis designarent, quas solet idem mensis plerumque in extremis habere. Porro Aquarium et Piscem ab imbribus temporum vocaverunt, quod hieme, quando in his signis sol vehitur, maiores pluviae profunduntur. Et miranda dementia gentilium, qui non solum pisces, sed etiam arietes et hircos et tauros, ursas et canes et cancros et scorpiones in caelum transtulerunt. Nam et aquilam et cignum propter Iovis fabulas inter caeli astra eius memoriae causa conlocaverunt. Perseum quoque et uxorem eius Andromedam, posteaquam sunt mortui, in caelum receptos esse crediderunt; ita ut imagines eorum stellis designarent, eorumque appellare nominibus non erubescerent. Aurigam etiam Ericthonium in caeli astra conlocaverunt, propter quod vidis
Abbreviated transcription (Latin):
gressum dirigit. ita ut prior pars sit
posterior. & posterior prior.
Leonẽ in grecia ingentẽ hercules occidit.
& ꝓpter uirtutẽ suã hunc int̾ .xii. signa
constituit. hoc signũ sol cum attigerit.
nimiũ calorẽ mundo reddit. & annuos
flatus ethereos facit. Uirginis etiã signũ
iccirco inter astra collocauerunt ꝓpter qd̾
his dieb in quib ꝑ eũ sol decurrit terra
exusta solis ardore nichil pariat. est enĩ
hoc tempꝰ caniculariũ dierũ. Libram
autẽ uocauerunt ab ȩqualitate mensis
ipsiꝰ. quia ab octauo kł octobris sol ꝑ eũ
signũ currens ȩquinoctiũ facit. unde &
lucanus. ad iustȩ pondera librȩ.
Scorpiũ quoq & sagitariũ ꝓpter fulgura
mensis ipsiꝰ appellauert̾. Sagittariꝰ uir
equin iscrurib deformatus. cuiꝰ sagittam
& arcũ adiungunt. ut ex eo mensis ipsiꝰ
fulmina demonstrentur. unde & sagita¬
rius est uocatꝰ. Capricorni figurã ideo

Expanded text:
gressum dirigit, ita ut prior pars sit gressum dirigit, ita ut prior pars sit posterior, et posLeonem in Graecia ingentem Hercules occidit, et propter virtutem suam hunc inter duodecim signa constituit. Hoc signum sol cum adtigerit, nimium calorem mundo reddit, et annuos flatus Etesias facit. Virginis etiam signum idcirco intra astra conlocaverunt, propter quod isdem diebus, in quibus per eum sol decurrit, terra exusta solhoc tempus canicularium dierum. 29. Libram autem vocaverunt ab aequalitate mensis ipsius, quia octavo Kal. Octobris sol per illud signum currens aequinoctium facit. Unde et Lucanus: Ad juxtae pondera Librae. 30. Scorpium quoque et Sagittarium propter fulgura mensis ipsius appellaverunt. Sagittarius vir equinis cruribus det arcum adiungunt, ut ex eo mensis ipsius fulmina demonstrarentur. Unde et sagittarius est vocatus. Capricorni figuram ideo
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur.in quib & amantium imago de
stellis format᷑. ut arctos. aries. taurꝰ libra
& hurꝰmodi alia. hi qui sidera ꝑuiderunt
in numerũ stellarũ speciem corporis
suꝑstitiosa uanitate ꝑmoti finxerunt.
ex causis quib dam deoꝵ suoꝵ & imagi¬
nes & nomina conformantes. Nam ari¬
etem primũ signũ cui ut librȩ mediam
mundi lineã tradunt. ꝓpter hãmonem.
iouem ido uocauerunt. in curꝰ capite
qui simula chra faciunt. arietis cornua
qui est anni principiũ. solem in eo signo
cursũ suũ agere dicunt. Sed & taurum
int̾ sidera collocant. & ipsũ in honore
iouis eo qd̃ in bouẽ sit fabulose conuersꝰ.
& pollucem post mortẽ inter notissima
sidera constituere. qd̾ signũ gemini dict̃
Cancrũ quoq inde dixerunt. eo qđ cũ ad
id signũ mense iunio sol uenerit. retro¬
graditur in modũ cancri. breuioresq di¬
es facit. Hoc enĩ animal incertã habet
primã partẽ. deniq ad utrãq partem

Expanded text:
cuntur, in quibus et animantium imago de cuntur, in quibus et animantium imago de stellis formatur, ut Arctos, Aries, Taurus, Libra, et hujusmodi alia, ii qui sidera praeviderunt in numerum stellarum, speciem corporis superstitiosa vanitate permoti, finxerunt, ex causis quibusdam deorum suorum et imagines et nomina conformantes. 23. Nam Arietem primum signum, cui, ut Librae, mediam mundi lineam tradunt, propter Ammonem, Jovem ideo vocaverunt, in cujus capite qui simulacra faciunt Arietis cornua nse Martio, qui est anni principium, solem in signo illo cursum agere dicunt, sed et Taurum in ter sidera collocant, et ipsum in honorem Jovis, eo quod in bovem sit fabulose conversus, rem quoque et Pollucem post mortem inter notissima sidera constituerunt, quod signum Gemini dicunt. 26. Cancrum quoque inde dixerunt, eo quod ad id signum mense Junio sol dum venerit retrograditur in modum cancri, brevioresque facit dies; hoc enim animal incertam habet primam partem, denique ad utramque partem
Abbreviated transcription (Latin):
iubȩ radii ipsorum extendantur.
U esperꝰ stella est occidentalis quã cogno¬
minatã phibent ab hesꝑo hispaniȩ rege
Est autẽ & ipsa ex.u. stellis planetis. noctẽ
ducens. & solem sequens. fe̾rtur autẽ qđ
hȩc stella oriens luciferũ. occidens uesꝑum
facit. de qͣstatiꝰ. & alt̾no dep̃hendit᷑ unꝰ morte
Planetȩ stellȩ sunt quȩ ñ fixȩ in celo ut reli¬
quȩ. s in aere ferunt᷑. Dicte autẽ planetę
ATOTECMAANEC. idest ab errore. Nam
interdũ in austrũ. interdũ in septentrio¬
nẽ. plerũq contra mundũ. ñnunquam
cũ mundo ferunt᷑. quarũ nomina greca
sunt. phẽton. plenonta. phiriona. hesperꝰ.
sterbon. Has romani nominib deoꝵ suoꝵ
idest iouis. saturni. martis. ueneris. atq
mercurii sacrauerunt. Decepti enĩ & deci
ostendebant in cęlo dicentes. qđ iouis esset
illud sidus. & illud mercurii. & concepta
est opinio uanitatis. Hanc opinionẽ erro

Expanded text:
iubae radii ipsorum extendantur. iubae radii ipsorum extendantur. Vesperus stella est occidentalis, quam cognominatam perhibent ab Hespero HispaniEst autem et ipsa ex quinque stellis planetis noctem ducens, et Solem sequens. Fertur autem, quod haec stella Oriens Luciferum, Occidens Vesperum facit. De qua Statius: Et alterno dependitur unus in ortu. Planetae stellae sunt fixae in coelo, ut reliquae, sed in aere feruntur. Dictae autem planetae apo to planos, id est ab errore; nam interdum in Austrum, interdum in Septemtrionem, plerumque contra Mundum, non nunquam cum Mundo feruntur. Quarum nomina Graeca sunt. Phaeton, Phaetonta, Phyriona asperum, Stelbom. Has Romani nominibus deorum suorum, id est Jovis, Saturni, Martis, Veneris, atque Mercurii sacraveruostendebant in coelo, dicentes quod Jovis esset illud sidus, et illud Mercurii, et concepta est opinio vanitatis. Hanc opinionem error
Abbreviated transcription (Latin):
sol ad eã ascenderit coniuncta cum sole
duplicat᷑ calor ipsiꝰ & dissoluuntur cor¬
pora. & uaporant᷑. Unde ex ipsa stella
dies caniculares dicuntur. qnͣdo & mo¬
leste st̃ purgationes. Canis enĩ uocat᷑
ꝓpter qđ corpora morbo afficiat. uł ꝓpt̃
flaminȩ candore qđ eiꝰmodi sit ut prę
cet̾is lucere uideatur: itaq qͦ magis eã
cognoscerent si rion appellasse.
Cometes stella est dicta eo qđ comas lumi¬
nis ex se fundat. qđ genus sideris qnͣdo
apparuerit. aut pestilentiã. aut famem.
aut bella significat. Cometes autẽ lati
ne criniteᷤ appellantur. quia in modũ
criniũ flammas spargunt. quas stoici
dicunt ẽẽ ultͣ .xxx. quarũ nomina &
effectus quidam astrologi scripserunt:
ucifer dictus eo qđ int̾ omnia sidera
plus lucẽ ferat. Est autẽ unꝰ ex planetiᷤ.
Hic ꝓprie & iubar dicit᷑. eo qđ iubas lucis
effundat. s & splendor solis aclunȩ &
stellarum iubar uocatur. qd̾ in modũ

Expanded text:
sol ad eam ascenderit, coniuncta cum sole sol ad eam ascenderit, coniuncta cum sole duplicatur calor ipsius, et dissolvuntur corpora et vaporantur. Unde et ex ipsa stella dies caniculares dicuntur, quando et molestae sunt purgationes. Canis autem vocatur propter quod corpora morbo afficiat, vel propter flammae candorem, quod eiusmodi sit ut prae ceteris lucere videatur. Itaque quo magis eam cognoscerent, Sirion appellasse. Cometes stella est dicta eo quod comas luminis ex se fundat. Quod genus sideris quando apparuerit, aut pestilentiam, aut famem, aut bella signine crinite appellantur, quia in modum crinium flammas spargunt, quas Stoici dicunt esse ultra XXX, quorum nomina et effectus quidam astrologi scripserunt. Lucifer dictus eo quod inter omnia sidera plus lucem ferat; est autem unus ex planetis. Hic proprie et iubar dicitur eo quod iubas lucis effundat, sed et splendor solis ac lunae et stellarum iubar vocatur, quod in modum
Abbreviated transcription (Latin):
tauri uestigia fulget. & dictus orion ab
urina idest ab inundatione aquarum.
Tempare enihiemis abortus mare & t̾ras
aquis ac tempestatib turbat. Hunc
satini iugulam uocant. qđ sit armatus
ut gladis. & stellarũ luce t̾ribilis. atq
clarissimꝰ. In quo si hȩc fulgeant omĩa
serenitas protenditur. si obscurata sit
huiꝰ acies. tempestas cernitur ĩminere
tur. Ortu quippe suo efficiunt pluuias.
unde & eas latini succulas appellauerunt.
quia qnͣdo nascuntur. pluuiarũ signa
monstrant᷑. De quib uirgiliꝰ. arcturũ.
St̃ autẽ.uii. in fronte tauri. & oriunt᷑ tem¬
pore uernali. Pliades a pluralitate dictȩ
tauri. ex quib .ui. uidentur. nã latet una
Has latini uergilias dicunt a temporis
significatione. qđ est uer. qnͣdo exoriun¬
tur.nam occasu suo hiemem. ortu estatẽ.
primȩq nauigationis tempꝰ ostendunt:
Canicula stella quȩ & sirius dicit᷑ estiuis
mensib in medio centro cęli est. & dum

Expanded text:
Tauri vestigia fulget; et dictus Orion ab Tauri vestigia fulget; et dictus Orion ab urina, id est, ab inundatioTempore enim hiemis obortus, mare et terras aquis ac tempestatibus turbat. Hunc Latini Jugulum vocant, eo quod sit armatus ut gladius, et stellarum luce terribilis, atque clarissimus, in quo si effulgent omnia, serenitas portenditur; si obscuratur hujus acies, tempestas cernitur imminere. tur. Ortu quippe suo efficiunt pluvias; unde et eas Latini Suculas appellaverunt; quia quando nascuntur, pluviarum signa monstrantur, de quibus Virgilius: Arcturum, septem in fronte Tauri, et oriuntur tempore vernali. Pliades a pluralitate dictae,Tauri; ex quibus sex videntur, nam latet una. Has Latini Vergilias dicunt a temporis significatione, quod est ver, quando exoriuntur. Nam occasu suo hiemem, ortu aestatem, primaeque navigationis tempus ostendunt. Canicula stella, quae et Sirius dicitur, aestivis mensibus in medio centro caeli est: et dum
Abbreviated transcription (Latin):
s & om̃s homines ea intendunt ad preui¬
dendas aeris qͣlitates ꝑ estatẽ & hiemem
uernalẽq temꝑiem. Ortu enĩ uł occasu
suo certis stationib tẽpoꝵ qualitates si¬
gnificant. Signoꝵ prima arcton quȩ
in axe fixa septẽ stellis in se reuolutis rota¬
tur. nomen est grecũ qd latine dicit᷑ ursa.
quȩ quia in modũ plaustri uertit᷑. nr̃i
eam septentrionẽ dixert̃. Triones enim
ꝓprie st̃ boues aratorii. dicti eo qđ terrã
terant. qͣsi teriones. Septentriones autẽ
ñ occidere axis uicinitas facit qͥa in eo st̃
Arctofilax dicit᷑. qđ arcton idest helicem
ursãq sequit᷑. eundẽ & boetem dixert̾.
eo qđ plaustro heret signũ multis spe¬
ctabile stellis. inter quas arcturus est.
Arcturus est sidus. post caudã maioris ur¬
sȩ posita in signo boete. Unde arcturus
p̾cordiis collocata est. Oritur autẽ arcturꝰ¬
autumnali tẽpore. Orion astrum ante

Expanded text:
Sed et omnes homines ea intendunt ad praeviSed et omnes homines ea intendunt ad praevidendas aeris qualitates per aestatem, et hiemem, vernalemque temperiem. Ortu enim vel occasu suo certis stationibus temporum qualitates significant. 6. Signorum primus Arctos, qui in axe fixus septem stellis in se revolutis rotatur. Nomen est Graecum, quod Latine Ursa dicitur; quae quia in modum plaustri vertitur, nostri eam Septentrionem dixerunt. 7. Triones enim proprie sunt boves aratorii, dicti eo quod terram terant, quasi teriones. Septentriones autem non occidere axis vicinitas facit, quia ineo sunt. 8. Arctophylax dicitur, quod Arcton, id est, Helicem Ursam sequitur. Eumdem et Booten dixerunt, eo quod plaustro haeret: signum multis inspectabile stellis, inter quas Arcturus est. 9. Arcturus est sidus post caudam majoris Ursae positum in signo Bootae. Unde et Arcturus praecordiis collocata est. Oritur autem autumnali tempore. 162 10. Orion astrum ante
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd solꝰ appareat. obscuratis fulgore suo
cunctisiderib Luna dicta qͣsi lucina abla¬
ta media sẏllaba. de qua uirgiliꝰ. casta fa
ue lucina. Sumpsit autẽ nom̃ ꝑ diriuati¬
onem a solis luce. eo qd ab eo lumen acci¬
piat. acceptũq reddat. Stelle dicte a
stando eo qđ fixȩ stant semꝑ in cęlo. nec
cadunt. nam qđ uidemꝰ cęlo stellas qͣsi
labi. ñ sunt stelle. s igniculi. ab ethere
lapsi. qui fiunt dũ uentꝰ altiora petens
ethereũ ignẽ secũ trahit. qui tractu suo
imitatur stellas cadentes. nã stellȩ cade¬
re ñ posst̾. immobiles enĩ ut p̃dictũ est
sunt. & cũ cęlo fixȩ ferunt᷑. Sidera dicta
qd̃ ea nauigantes considerando iter di¬
rigunt ad cursus consiliũ ne fallacib
undis aut uentis alibi deducantur
Quȩdam autẽ stellȩ iccirco signa dicunt᷑.
quia ea nautȩ obseruant. in gubernan¬
dis remigiis contẽplantes aciem fulgorẽq¬
eoꝵ. quib reb status cęli futurꝰ ostendit᷑.

Expanded text:
eo quod solus appareat, obscuratis fulgore suo cunctis sideribus. Luna dicta quasi Lucina, ablata media syllaba. De qua VergiliusEcl. 4, 10: Casta fave Lucina. Sumpsit autem nomen per derivationem a solis luce, eo quod ab eo lumen accipiat, acceptum reddat. Stellae dictae a stando, quia fixae stant semper in caelo nec cadunt. Nam quod videmus e caelo stellas quasi labi, non sunt stellae, sed igniculi ab aethere lapsi; qui fiunt, dum ventus altiora petens aethereum ignem secum trahit, qui tractu suo imitatur stellas cadentes. Nam stellae cadere non possunt: inmobiles enim, ut praedictum est, sunt, et cum caelo fixae feruntur. Sidera dicta, quod ea navigantes considerando dirigunt ad cursum consilium, ne fallacibus undis aut ventis alibi deducantur. Quaedam autem stellae idcirco signa dicuntur, quia ea nautae observant in gubernandis remigiis, conteearum, quibus rebus status coeli futurus ostenditur. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
cinȩ a modo. idest a tempamento impo¬
sitũ existimat᷑. ut ñ satis sed paulatim
exhibeatur: nam in multo contristatur
natura. mediocritate autẽ gaudet. Unde
& qui pigmenta & antidota satis uł assi¬
due biberint uexantur. immoderatio
artis auctor ac reptor apud grecos
phibetur apollo. hanc filius eiꝰ escula piꝰ
laude uł oꝑe amplificauit: sed postquã
fuminis ictu esculapiꝰ interiit. int̾dicta¬
fertur medendi cura. & ars simul cum
auctore defecit. latuitq ꝑ annos pene
quingentos. usq ad tempꝰ artarxersis
regis ꝑsarum. Tunc eã reuocauit in lucẽ
hpocrates asclepio patre genitꝰ in insula
choo.

Expanded text:
cinae a modo, id est temperamento, inpositum aestimatur, ut non satis, sed paulatim adhibeatur. Nam in multo contristatur natura, mediocriter autem gaudet. Unde et qui pigmenta et antidota satis vel assidue biberint, vexantur. Inmoderatio  autem artis auctor ac repertor apud Graecos perhibetur Apollo. Hanc filius eius Aesculapius laude vel opere ampliavit. Sed postquam fulminis ictu Aesculapius interiit, intfertur medendi cura, et ars simul cum auctore defecit, latuitque per annos pene quingentos usque ad tempus Artaxerxis regis Persarum: tunc eam revocavit in lucem Ypocras Asclepio patre genitus in insula Choo.
Abbreviated transcription (Latin):
publicus. unde & fiscelle & fiscinȩ dicun¬
tur hunc habent exactores & in eomitunt
debitũ publicum qd redditur regibus.
fiscus autẽ primȩ positionis est. diriuatiuũ
fiscina. diminutiuũ fiscella. Canistrum
scissis cannis texitur. unde & nuncupatũ
alii grecum asserunt. Cistella a costis
ex canna uł ligno quib contexit᷑ nomi¬
nata. Cophinꝰ est uas ex uirgultis aptũ
mundare stercora. & terrã portare. de qͦ
dicit psalmista ꝓ isrł. manus eiꝰ in cophino
seruierunt. Dictus autẽ cophinꝰ qͣsi couus.
quasi cauus. Corbes dicti qđ curuatis
uirgis contexuntur. Sporta. uł qd ex spar¬
to fieri solet. uł qd exportat aliqͥd.

Expanded text:
publicus, unde et fiscellae et fiscinae dicunpublicus, unde et fiscellae et fiscinae dicuntur: hunc habent exactores, et in eo mittunt debitum publicum quod redditur regibus. Fiscus autem primae positionis est, derivativum fiscina, diminutivum fiscis cannis contexitur, unde et nuncupatur: alii grecum asserunt. Cistella a costis ex canna vel lignis quibus contexitur nominata. Cophinus est vas ex virgultis aptum mundare stercora et terram portare: de quo dicit propheta pro Israel: manus eius in cophino servierunt. Dictus autem cophinus quasi covus, virgis contexuntur. Sporta, vel quod ex sparto fieri solet, vel quod exportet aliquid.
Abbreviated transcription (Latin):
azofilacium est arca ubi colligunt᷑
in templo ea quȩ ad indigentium¬
curam paupum mitunt᷑. compositũ est
autẽ nomen de lingua ꝑsarum & greca:
Gata enĩ lingua psarum thesaurꝰ. filacion
grece custodia interpͥtatur. Arca dicta
qđ arceat uisũ atq ꝓhibeat. hinc & ar¬
chiuum. hinc & archanũ. idest secretũ
unde cȩteri arcentur. Cibutum grecũ
nomen est. qđ nos arcã dicimꝰ. Loculus
ad aliquid ponendũ in terra factus locꝰ
seu ad uestes. uł pecuniam custodiendã
unde & ꝑ diminutionẽ dicit᷑. Moricia.
qͣsi modicia. unde & modiũ.⁊. ꝓ.d.
sicut solent itali dicere. horie. ꝓ hodie
Scrinia. Saccus a sago dictus. qd̾ eo con¬
suto efficiatur qͣsi sagus. Marsupium
sacculus nũmoꝵ quẽ greci marsipia
appellant. q̃dã enĩ greca nomina in lati¬
num paululũ inflectunt᷑ ꝓpt̾ romanũ
eloquiũ. Sitarchiȩ nautarũ sunt. ab eo
qđ sutȩ sunt. Inuolucrũ dictũ. qd̾ aliqͥd
in se teneat inuolutũ. fĩscus sacculus ẽ

Expanded text:
azophylacium arca est ubi colliguntur in templo ea quae ad indigentiam pauperum mittuntur. Compositum est autem nomen de lingua Persa et Graeca; gaza enim lingua Persarum thesaurum, φυλάκιον Graece custodia interpretatur. Arca dicta quod arceat visum atque prohibeat. Hinc et arcivum, hinc et arcanum, id est secretum, unde ceteri arcentur. Cibutum Graecum nomen est, quod nos arcam dicimus. Loculus ad aliquid ponendum in terra factus locus, seu ad vestes vel pecuniam custodiendam; unde et per diminutionem dicitur. Mozicia, quasi modicia, unde et modicum; Z pro D, sicut solent Itali dicere ozie pro hodie. Scrinia. Saccus a sago dictus, quod eo consuto efficiatur quasi sagus. Marsuppium sacculus nummorum, quem Graeci μαρσίπιον appellant. Quaedam enim Graeca nomina in Latinum paulo inflectuntur propter Romanum eloquium. Sitarciae nautarum sunt, ab eo quod sutae sunt. Involucrum dictum quod aliquid in se teneat involutum. Fiscus sacculus est
Abbreviated transcription (Latin):
stronomiȩ ratio modis plurimis c̃stat.
Diffinit enĩ quid sit mundus. qͥd sit
cȩlum. quid sperȩ situs & cursꝰ. qͥd axes
cęli. & poli. quid sint climata celi. quid
cursus solis & lunȩ. atq astroꝵ. & cȩtera:¬
terra & mari cunctisq siderib. qͥ iccirco
mundus appellatus est. quia semꝑm mo¬
tu est. nulla enĩ requi es eiꝰ elementis con¬
cessa est .UII. De forma mundi
ormatio mundi ita demonstrat᷑. nam
quẽadmodum erigitur mundus in
septentrionalem plagã.ita declinatur
in australẽ: caput autẽ eiꝰ & qͣsi facies
orientalis regio est. ultima pars septen¬
trionalis ẽ .uiii.

Expanded text:
stronomie ratio modis pluribus constat, diffinit enim quid sit mundus, quid celum, quid sphere situs et cursus, quid axis celi et poli, quot sint climata celi, qui cursus solis et lune atque astrorum. Vincentterra, mari cunctisque sideribus. Qui idcirco mundus est appellatus, quia semper in motu est; nulla enim requies ejus elementis concessa est. CAPUT XXX. De forma mundi. 1. Formatio mundi ita demonstratur. Nam quemadmodum erigitur mundus in septentrionalem plagam, ita declinatur in Australem. Caput autem ejus, et quasi facies, orientalis regio est, ultima pars septentrionalis est.
Abbreviated transcription (Latin):
post. Ex hoc qͦ gradu incipit uocari & ꝓge¬
nies. qͣsi porro post geniti.nã filii & nepo¬
tes ñ sunt ꝓgenies. quia ñ est in eis longa
posteritas. Sicut autẽ longe inferiꝰ editi
ꝓgenies dicunt᷑ ita superiꝰ ꝓaui attaui. qͥ
& ꝓgenitores appellant᷑. qͣsi porro generan¬
tes. Pronepos dictꝰ qͣsi ꝓpe nepotẽ. Ab nepoᷤ
qui seiungit᷑ a nepote. Est enĩ int̾ illũ &
nepotẽ ꝓnepos. Adnepos ab nepotis filius.
Trinepos adnepotis filiꝰ. qͥ post nepotẽ
quartꝰ i ordine. ẽ. qͣsi tetranepos. Almoreᷤᷤ
autẽ ñ dicimꝰ. nͥ qͦtiens graduũ deficit
nom̃. ut puta filiꝰ. nepos. ꝓnepos. ab nepoᷤᷤ
adnepoꝰ. tͥnepos. Ubi isti gradꝰ defecerint. merito
iã dm̃s minores. sic̃ & maiores dm̃s. pꝰ patres
am. ꝓami. abaui. attami. tritauiq uoca¬
bulũ U

Expanded text:
post. Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progepost. Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progenies, quasi porro post geniti. Nam filii et nepotes non sunt progenies, quia non est in eis longa posteritas. Sicut autem inferius longe editi progenies dicuntur, ita superius proavi, atavi qui et progenitores appellantur, quasi porro generantes. Pronepos dictus, quia prope nepotem. Abnepos, quia seiungitur a nepote. Est enim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos abnepotis filius. Trinepos adnepotis filius, quia post nepotem quartus in ordine est, quasi tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quotiens graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint, merito iam dicimus minores, sicut et maiores dicimus, post patris, avi, proavi, abavi, atavi, tritavique vocabulum.
Abbreviated transcription (Latin):
& matre ignobili gignit᷑. sic̃ ex concubina.
est autẽ nom̃ grecũ. & in latinitate deficit:
huic contrariꝰ ẽ spuriꝰ. qͥ de matre nobili.
& patre ignobili nascit᷑. Itẽ spuriꝰ. patre
incerto. matre uidua genitꝰ uelut
tantũ spurii filiꝰ qͥa muliebrẽ naturã uet̾es
qͥa quȩdã animalia fauonio spu hausto con¬
cipere existimant᷑. Unde & hi qui ñ st̃ de
legitimo matrimonio matrẽ. potiꝰ quã
patrẽ sequunt᷑. Latine autẽ spuriĩ quasi
ext᷑ puritatẽ id est qͣsi immundi. Nepos
est quasi ex filio natꝰ. dictꝰ autẽ nepos. qͣsi
natꝰ post. Primũ autẽ filiꝰ nascit᷑. deinde
nepos. Gradus enĩ substitutionis est. hinc
& posteritas. qͣsi postera ȩtas. Nepos autẽ
utriꝰq sexus ẽ. nã ut neptis dicamꝰ. in
iure est. ꝓpt̾ discretionẽ successionis ad¬
missã. Pronepos ẽ qͥ ex nepote conceptꝰ
natꝰq est. & dictꝰ ꝓnepos: qͣsi natꝰ porro

Expanded text:
et de matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. et de matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomen Graecum et in Latinitate deficit. Huic contrarius spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius; quia muliebrem naturam veteres quia quaedam animalia Favonio spiritu hausto concipere existimantur. Unde et hi, qui non sunt de legitimo matrimonio, matrem potius quam patrem sequuntur. Latine autem spurii quasi extra puritatem, id est quasi inmundi. Nepos est, qui ex filio natus est. Dictus autem nepos quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam ut neptis dicamus in iure est propter discretionem successionis admissum. Pronepos est, qui ex nepote conceptus natusque est. Et dictus pronepos, quasi natus porro
Abbreviated transcription (Latin):
liberi dicti qͥa ex libero st̃ matrimonio or¬
ti. Nam lib̾tini filii ex lib̃o & ancilla serui¬
lis conditionis st̃. semꝑ enĩ qui nascitur
deteriorẽ parentis statũ sumit. Naturales
autẽ dicunt᷑ ingenuarũ concubinarũ filii.
qͦs sola nat᷑a genuit. ñ honestas coniugii.
idem & pueriꝰ apube. Adoptiuus filiꝰ est qͥ
aut a patre iusto aut auo. cuiꝰ potestate ꝑ¬
mancipationẽ ẽ traditꝰ. malienã potestatẽ¬
tnͣsit. qͥ utriꝰq fert nom̃ ut fabiꝰ emiliꝰ. uł
scipio paulinꝰ. Gemini st̃ ñ duo simul tantũ
nati. s etiã plures. De geminis autẽ uno ab¬
ortiuo alt̾ qui legitime natꝰ fuerit. nofiscus
nominat᷑. Posthumꝰ uͦ uocat᷑. eo qđ post hu¬
mationẽ patris nascit᷑. idest post obitũ. iste
& defuncti nom̃ accepit. Sic enĩ lex uoluit.
ut qͥ defuncto patre nascit᷑. defuncti nomi¬
ne appellet᷑. Nothꝰ dicit᷑ qͥ de patre nobili

Expanded text:
liberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orliberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis condicionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas coniugii. Idem et pueri a pube. Adoptivus filius est, qui aut patre iusto, aut avo, aut proamancipationem est traditus in alienam potestatem, qui utriusque fert nomen, ut Fabius Aemilius, vel Scipio Paulinus. Gemini sunt non duo tantum simul nati, sed etiam plures. De geminis autem uno aborto, alter, qui legitime natus fuerit, Vopiscus nominatur. Posthumus vocatur eo quod post humationem patris nascitur, id est post obitum. Iste et defuncti nomen accepit. Sic enim lex voluit, ut qui de defuncto nascitur, defuncti nomine appelletur. Nothus dicitur, qui de patre nobili
Abbreviated transcription (Latin):
ante quẽ nullꝰ. Medius inter omnes.
Nouissimꝰ post om̃s. unde & minimus a
monade. Nouissimꝰ autẽ ꝓpt̃ qd nouus
quia cęti p̾cedendo antiquiores existunt
Quatuor modis etiã filii appellant᷑. naturai.
imitatione. adoptione. doctrina. Natura
ueluti cũ dicuntur filii abrahȩ iudei.
Imitatione. ut ipsiꝰ abrahȩ fidẽ imitantes
ex gentib dicente eugłio. potens est ds̃ de
lapidib istis suscitare filios abrahȩ. uł sicͥ
nati. ñ nati. s quẽ fuerant imitati Adopti¬
one qͦ qd humana consuetudine nulli
licet nescire. ueluti sicut nos dõ ñ natura
s adoptione dicimꝰ: pater nr̃ qͥ es in cęlis.
Doctrina. sicut apłs filios suos appellat eos
id̾o liberi appellant᷑. ut isto uocabulo secer¬
nant᷑ a seruis. qr sic̃ seruus ĩ potestate ẽ dñĩ
sic filiꝰ in potestate est patris. Ita etiã filio
fit emancipatio. ut sit liber a patre. sicut fit
seruo manumisso. ut sit lib̾atus a dño. Item

Expanded text:
ante quem nullus. Medius, inter omnes. ante quem nullus. Medius, inter omnes. Novissimus, post omnes. Idem et minimus a monade. NOVISSIMUS autem propter quod novus, quia caeteri praecedendo antiquiores existunt. 15. Quatuor etiam modis filii appellantur, natura, imitatione, aveluti cum dicuntur filii Abrahae Judaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae ; vel sicut n nati, sed quem fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire: vel sicut nos Deo, non natura, sed adoptione dicimus: Pater noster, qui es in coelis . Doctreo in legibus liberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis; quia sicut servus in potestate est domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam filio fit emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a domino. Item
Abbreviated transcription (Latin):
incipit. Auus pater est patris. ab euo
dictꝰ. idest ab antiquitate. Proauus
aui pat̾ est. qͣsi ꝓpe est auũ. Abauus ꝓaui
pater est. iã longe ab auo. Attauus aba¬
ui pat̾. T̾riauus attaui pat̾. qͣsi tet᷑ auus.
id est quartꝰ suꝑ auũ. S tͥ tauus ultimũ¬
cognationis est nom̃ Familia enĩ ori¬
tur a patre. terminat᷑ in tͥtauo. Filiꝰ &
filia a familia dicti st̃. ipsi enĩ primi
in ordine nascentiũ existunt. unde &
cornelia familia ista stirps omnis a
cornelio orta: Familia autẽ a fęmore
femur enĩ genꝰ est. & stirps ostenditur.
nam familia ꝓ seruis ab usiue ñ ꝓprie
dicit᷑. Stirps ex longa generis significa¬
tione uocatur. Gnatus dictꝰ qͣsi genera¬
tus. unde & ꝑ.g. scribit᷑. Soboles eo qđ
substitutio sit generis. Qua driptitus
autẽ ordo filioꝵ est ita. Unigenitus.
primogenitꝰ. medius. nouissimꝰ. Unige¬
nitus. post que nullꝰ. Primogenitꝰ autẽ

Expanded text:
incipit. Avus patris pater est, ab aevo incipit. Avus patris pater est, ab aevo dictus, id est ab antiquitate. Proavus avi pater est, quasi prope avum. Abavus proavi pater est, iam longe ab avo. Atavus abavi pater. Tritavus atavi pater, quasi tetravus, id est quartus sucognationis nomen est. Familia enim oritur a patre, terminatur in tritavo. 11. Filius et filia a familia dicti, ipsi enim primi in ordine nascentium existunt; unde et Cornelia familia stirps ipsa omnis a Cornelio orta. 12. Familia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenditur. Nam familia pro servis abusive, non proprie dicitur. 13. Stirps ex longa generis significatione vocatur. Gnatus dictus, quia generatus. Unde et per g scribitur. Suboles, eo quod substitutio sit generis. 14. Quadripertitus est autem ordo filiorum, ita: Unigenitus, primogenitus, medius, novissimus. Unigenitus post quem nullus. Primogenitus
Abbreviated transcription (Latin):
gnendo dicti. & parentes. qͣsi parientes.
idem & creatores. Crementũ enĩ semen¬
est masculi. uñ animaliũ & hominũ corpo¬
ra concipiunt᷑. hinc creatores paren¬
tes dicunt᷑. Mater dicit᷑ qđ exinde effi¬
ciatur aliqͥd. mat᷑ enĩ qͣsi materia. nam
causa pater est. Paterfamilias autem
dictus. qđ om̃ib in familia sua positis
seruis tanꝗͣ pater filiis patria dilectione
consulit. seruoꝵq conditionẽ a filioꝵ
affectu ñ discernit. s qͣsi unũ menbrũ
amplectitur. hinc eniꝰ exortũ est nomen
patrisfamilias. Qui autẽ iniq dñant᷑ in
seruis. hoc se nomine nequaqͣ. reputent
appellari:. Mat᷑familias inde uocari.
quia ꝑ quandã iuris sollemnitatẽ in
familiã transit mariti. Tabulȩ enĩ ma¬
trimoniales instrum̃ta emptionis suȩ
sunt. alias sicut matrona est & mater
primi pueri.id est qͣsi mat̾ nati. ita ma¬
terfamilias illa est. quȩ plures enixa est
nam familia ex duob esse constat. et

Expanded text:
. Iidem et creatores. Crementum enim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dicuntur. 6. Mater dicitur, quod exinde efficiatur aliquid; mater enim quasi materia, nam causa pater est. 7. Paterfamilias autem dictus, quod omnibus in familia sua positis servis, tanquam pater filiis, patria dilectione consulit, servorumque conditionem a filiorum affectu non discernit, sed quasi unum membrum amplectitur; hinc enim exortum est nomen Patrisfamservis, hoc se nomine nequaquam reputent appellari. Matremfamilias inde vocari, quia per quandam iuris sollemnitatem in familiam transit mariti. Tabulae enim matrimoniales instrumenta emptionis suae sunt. Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est quasi mater nati, ita materfamilias illa est quae plures enixa est. Nam familia ex duobus esse
Abbreviated transcription (Latin):
imposuit census ȩris. soluit enim
tributũ auctoris. in hoc enĩ uocabulo
prima successio est hereditatis. & generis
ut sunt filii & nepotes. Proheres est qui
loco heredis fungit᷑. qͣsi ꝓ herede. est enĩ
aut institutꝰ. aut substitutꝰ. Pater est
a quo initiũ nascit᷑ generis. itaq is pater¬
familias uocitat᷑. Pater autẽ dictꝰ eo qd̾
patratione ꝑacta filiũ creat. Patratio
enĩ est rei ueneriȩ consũmatio. Lucretiꝰ.¬

Expanded text:
inposuit census aeris. Solvet enim tributum auctoris. In hoc enimvero vocabulo prima successio est hereditatis et generis, ut sunt filii et nepotes. Proheres est, qui loco heredis fungitur, quasi pro herede. Est enim aut institutus, aut substitutus. Pater est, a quo initium nascitur generis. Itaque is paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae consummatio. Lucreti
Abbreviated transcription (Latin):
rime feruens. Mictualis. anetũ. ciminum.¬
Coriandrũ ex greco nomine sumptũ qđ illi
corian uocant. cuiꝰ semen in dulci uino
datũ ꝓniores redait in uenerẽ. si supͣmodũ
dederis. amentiã nutrit. canos etiã corian¬
dro infici traditũ est. Abrotanũ. cerefoliũ¬
ioͣ Ruta dicta qđ sit feruentissima. cuiꝰ altera
agrestis. atq uirtute acrior. s utreq feruen¬
tissimȩ comꝓbantur. hanc uenenis repu-¬
gnare mustelȩ docent. quȩ dũ cũ serpente
dimicauerint. cibo eiꝰ armantur. Saluia¬
uł mnula quã rustici alam uocant radice
aromatica odoris sũmi cũ leui acrimonia.
Menta. huiꝰ genera sex sunt

Expanded text:
rime ferrime ferCoriandrum ex Graeco nomine sumptum, quod illi κόριον vocant. Cuius semen in dulce vino datum proniores reddit in Venerem; si supra modum dederis, amentiam nutrit. Canos etiam ex coriandro infici traditum est. Abrotanum. Caerefolium. Ruta dicta quod sit ferventissima. Cuius altera agrestis atque virtute acrior; sed utraque ferventissimae conprobantur. Hanc venenis repugnare mustelae docent, quae dum cum serpente dimicaverint, cibo eius armantur. Salvia. Inula, quam rustici alam vocant, radice aromatica, odoris summi cum levi acrimonia. Menta; huius genera sex.
Abbreviated transcription (Latin):
idest caput antiquoꝵ triumphantiũ
coronabat᷑. Hercules enĩ hanc herbã
primꝰ capiti circũtulit. nam nuncppłm
capite p̾ferebat. nunc oleastrũ. nc̃ apium.
cuiꝰ radices efficacit᷑ pugnant contra insi¬
dias uenenoꝵ. erꝰ generis sunt petrosileon.
ipposileon. & oleosileon. Petrosileon uo¬
catũ. qđ sit similis apio. & nascitur in
petris montibq p̾ruptis. qđ nos petra piũ
dicit᷑. s est summũ. ac ꝓbabiłe. macedonicũ.
gustu suaue. & odore aromatico. Ipposileon
dictũ. qđ sit durũ. & austerũ. Oleosileon
qđ mollior folio & caule tenerũ. Fȩniculũ
latini uocant. qd eiꝰ tirsi. aut radicis sucus
acuat uisũ oculis. cuiꝰ uirtus traditur qd̾
serpentes annuã senectutẽ ei gustu deponañ.
hoc holus greci maratron uocant.
Ligusticum a regione nom̃ accepit. nascitur
enĩ plurimũ in liguria odore aromatico
& gustu acri. Aneson greci ut dicunt. siue
ut latini anesũ. herba om̃ib cognita acer¬

Expanded text:
id est, caput antiquorum triumphantium coronabatur. Hercules autem hanc herbam primus capiti circumtulit: nam nunc populum capite praeferebat, nunc oleastrum, nunc apium, cujus radices efficaciter pugnant contra insidias venenorum: ejus generis sunt petroselinon, hipposelinon et oleoselinon. Petroselinon vocatum, quod sit simile apio et nascatur in petris montibusque praeruptis: quod nos petrapium dicitur, sed est summum ac probabile Macedonicum, gustu s, quod sit durum et austerum. Oleoselinon, quod mollius folio, et caule tenerum. 4. Feniculum Latini vocant, quod ejus thyrsi seu radicis succus acuat visum, cujus virtus traditur, ut serpentes annuam senectutem ejus gustu deponant. Hoc olus Graeci μάραθρον vocant. 5. Ligusticum a regione nomen accepit. Nascitur enim plurimum in Liguria, odore aromatico, et gustu acre. 6. Aneson, ut Graeci dicunt, sive, ut Latini, anesum, herba 370 omnibus cognita, acer
Abbreviated transcription (Latin):
spatio terminet᷑. unde & colera id est felli¬
cula nominata. hoc est fellis effusio. greci
enĩ fel colen dicunt. Melancolia dicta eo
qđ sit ex nigri sanguinis fece. ammixta.¬
& abundantia fellis: Greci enĩ melan nigrũ
uocant. fel autẽ colen appellant. Sanguis¬
autẽ latine uocat᷑. qđ suauis sit. unde &
homines quib dominat᷑ sanguis. dulces
& blandi st̃. Elegiia autẽ dixert̃. qđ sit
frigida. greci enĩ frigus flegmonẽ appellant
Ex ins .iiii. humorib regunt᷑ sani. & exipsiᷤ
leduntur insirmi. Dum enĩ ampliꝰ extra
nature cursũ creuerint. egritudines faci¬
unt. ex sanguine enĩ & felle acutȩ passio¬
nes nascuntur. quas greci oxea uocant.
ex flegmate uͦ & melancolia uet̾ẽs causȩ
ꝓcedunt. quas greci cronia dicunt.
xia. est acutus¬

Expanded text:
spatio terminetur: unde et cholera, id est, fellispatio terminetur: unde et cholera, id est, fellicula nominata est, hoc est, fellis effusio: Graeci enim fel cholen dicunt. Melancholia dicta eo, quod sit ex nigri sanguinis fece, a abundantia fellis. Graeci enim μέλαν nigrum vocant, fel autem χολὴν appellant. Sanguis Latine vocatus quod suavis sit, unde et homines, quibus dominatur sanguis, dulces et blandi sunt. Phlegma autem dixerunt quod sit frigida. Graeci enim rigorem φλεγμονήν appellant. Ex his quattuor humoribus reguntur sani, ex ipsis laeduntur infirmi. Dum enim amplius extra cursum naturae creverunt, aegritudines faciunt: ex sanguine autem et felle acutae passiones nascuntur, quas Graeci oxea vocant: phlegmate vero et melancholia veteres causae procedunt, quas Graeci chronia dicunt. Oxea est acut
Abbreviated transcription (Latin):
anitas est integritas corporis. & tempe¬
rantia natura ex calido & humido.
qd est sanguis. unde & sanitas dicta. qͣsi
sanguinis status. Morbi generali uocabu¬
lo om̃s passiones corporis continentur.
qd inde ueteres morbũ nominabant. ut
ipsa appellatione mortis uim quȩ ex eo na¬
scitur demonstrarent. Int̾ sanitatẽ autẽ &
morbũ media est curatio. quȩ nisi morbo
congruat. ñ ꝑducit ad sanitatẽ. Morbi om̃s
ex .iiii. nascuntur humorib. idest ex san¬
guine. & felle. melancolia. & flegmate. Ex
ipsis enĩ reguntur sani. & ex ipsis ledunt᷑
infirmi Dum enĩ ampliꝰ extra cursũ na¬
turȩ creuerint. egritudines faciunt: Sicut
& unꝰquisq humor suũ elementũ imitat᷑.
sanguis aerem. colera ignẽ. melancolia terrã
flegina aquã. Et sunt .ii. humores sic̃. un
elementa. quȩ conseruant corpora nr̃a.¬
Nam sanguis ex greca ethimologia uocabu¬
lũ sumpsit. qd̾ uegetet. & sustentet. & uiuat
Colerã namq greci uocauert̃. qđ uniꝰ diei

Expanded text:
anitas est integritas corporis, et temperantia ex calido et humido, quod est sanguis: unde et sanitas dicta est, quasi sanguinis status. Morbi generali vocabulo omnes passiones corporis continentur: quod inde veteres morbum nominaverunt, ut ipsa appellatione mortis vim, quae ex eo nascitur, demonstrarent. Inter sanitatem autem et morbum media est curatio, quae nisi morbo congruat, non perducit ad sanitatem. Morbi omnes ex quatuor nascuntur humoribus, id est, ex sanguine et felle, melancholia et phlegmate: ex ipsis enim reguntur sani, ex ipsis laeduntur infirmi. Dum enim amplius extra cursum naturae creverunt, aeget unusquisque humor suum elementum imitatur, sanguis aerem, cholera ignem, melancholia terram, phlegma aquam. Et sunt quatuor humores, sicut quatuor elementa, que conservant corpora nostra. Sanguis ex greca etymologia vocabulum sumpsit, quod vegCholera Graeci vocaverunt, quod unius diei
Abbreviated transcription (Latin):
rnamenta circi st̃. oua. meta. oboliscus.
carcer. Oua honori pollucis & castoris
ascribunt. qui illos ouo editos credendo
de cigno ioue ñ erubescunt. fingunt aut̃¬
circensia romam ad causas mundi referre.
ut sub hac specie suꝑstitiones uanitatũ
suarũ excusent . iiii. De Mletis.

Expanded text:
rnamenta circi: ova, meta, oboliscus, carcer. Ova honori Pollucis et Castoris adscribunt, qui illos ovo editos credendo de cygno Iove non erubescunt. Fingunt autCircensia Romani ad causas mundi referre, ut sub hac specie superstitiones vanitatum suarum excusent. § 30 De metis.
Abbreviated transcription (Latin):
aquosȩ cladis imbrib suꝑfuerit. & ob
hoc grece cognominata ẽ. Est enĩ in iugiᷤ
appenini montis sita. in parte italię.¬
rxta meridiem. Etruria pars italiȩ
dicta qd eiꝰ fines tendebant᷑. usq ad
opoi. finis uocatur. Romȩ enu finis
antea unã tantũ tiberis tenebat ripam.
alii etruriã dictam ab etrusco pͥncipe
putant.idem & tirrena a tirreno lidi¬
fratre qui ex sorte cũ ppłi parte demeo¬
nia uenit ad italiam. hȩc est & thuscia.¬

Expanded text:
aquosae cladis imbribus superfuerit, ob aquosae cladis imbribus superfuerit, ob hoc Umbriam Graece cognominatam. Est enim in jugis Apennini montis sita, in parte Italiae juxta meridiem. Etruria pars Italiae dicta, quod ejus fines tendebantur usque ad oros finis vocatur. Romae enim finis antea unam tantum Tiberis ripam tenebat. Alii Etruriam dictam ab Etrusco principe putant. Item et Tyrrfratre, qui ex sorte cum populi parte de Meonia ad Ytaliam venit, et in Tuscia
Abbreviated transcription (Latin):
regnante italia nuncupata ẽ. cuiꝰ sttus
longitudine ampliꝰ quã latitudine. a
circio in eurũ extenditur. a meridie
tirreno mari. ab aquilone adriatico clau¬
ditur. ab occiduo alpiũ finitur iugis
Terra hominib in reb pulcherrima. soli
fertilitate. pabuli ub̃tate gratissima. ha¬
bet lacus benacũ. auernũ. atq lucrinũ.
fluuios heridanũ. & tiberim. & tepentes
fontib. Baias gignit gemias. serticem.
liguriũ. & coralliũ. boam qͦ serpentẽ.
lincem ferã. & diomedias aues. Italia aut̃¬
& hispania iccirco hesꝑiȩ dictȩ qd greci
uespero stella nauigent. & in italia & in
hispania. quȩ duȩ hac ratione discernun¬
tur. aut enĩ hesꝑiam solã dicis & signisi¬
cas italiã. aut adais ultimã & significas
hispaniã. quȩ in occidentis est fine.
Tuschia pars italiȩ. Umbria uero pars
tuschiȩ. tuschia autẽ a frequentia sacroꝵ
autẽ historiȩ narrant. eo qđ tempore

Expanded text:
regnante Italia nuncupata est. Cuius situs regnante Italia nuncupata est. Cuius situs longitudine amplius quam latitudine a Circio in Eurum extenditur, a meridie Tyrrheno mare, ab Aquilone Adriatico clauditur, ab occiduo Alpium iugis finitur, terra omnibus in rebus pulcherrima, soli fertilitate, pabuli ubertate gratissima. Habet lacus Benacum, Avernum atque Lucrinum; fluvios Eridanum et Tiberim; et tepentes fontibus Baias. Gignit gemmas syrtitem, lyncurium et corallium; boam quoque serpentem, lyncem feram et Diomedias aves. Italia autem et Hispania idcirco Hesperiae dictae quod Graeci Hespero stella navigent et in Italia et in Hispania. Quae hac ratione discernuntur; aut enim Hesperiam solam dicis et significas Italiam, aut addis ultimam et significas Hispaniam, quia in occidentis est fine. Tuscia pars Italiae; Umbria vero pars Tusciae. Tuscia autem a frequentia sacrorum vero, historiae narrant, eo quod tempore