comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extendit tab̾nacłm suũ tͥnturrẽ ader. Hẽ locum
eẽ. hebrei uolunt ubi pꝰea teplũ edificatũ ẽ. ⁊ tur¬
rẽ ader : turrẽ gregis significari. hoc ẽ. congrega¬
tionis & cȩxꝰ. Qđ & micheas ꝓpħa testat᷑ dicens.
Et tu turris gregis nebulosa filia syon. & cetera.
Illo qͦq tẽprẽ iacob tͣnslocũ ubi pea tẽplũ edifica¬
tũ ẽ habuisse tentoria. S si seqͣm ordine̾ uie:
pastoꝵ iuxta bethleẽ locꝰ ẽ. ubi uł angłoꝵ grex

Expanded text:
turrim Ader. Hunc locum Hebraei esse volunt, ubi postea templum aedificatum est: et turrim Ader, turrim gregis significare, hoc est, congregationis et coetus: quod et Michaeas Propheta testatur, dicens: Et tu turris gregis nebulosa, filia Sion , et caetera: illoque tempore Jacob trans locum, ubi postea templum aedificatum est, habuisse tentoria. Sed si sequamur ordinem viae, pastorum juxta Bethleem locus est, ubi vel Angelorum rex
Abbreviated transcription (Latin):
gite & ascendamꝰ in bethel. ut faciamꝰ ibi al¬
tare dño qͥ exaudiũ me in die tribulationis
meȩ. & fuit sociꝰ itineris mei. Dedert̃ gͦ ei õs
dos alienos qͦs habebant. & inaures quę erats
in aurib eoꝵ. Atille infodit eas subt there¬
bintũ: que ẽ. pꝰ urbẽ sichẽ. Qđ autẽ dr̃. & de
derunt ia cob dõs alienos qͥ erant in manib
eoꝵ. ⁊ maures que erant inaurib eoꝵ: querit᷑
quare & tnaures. Que si ornam̃ta erant ad
idolatͥã ñ ꝑtinebant. nͥ qr intelligendũ ẽ. phi¬
lacteria fuisse doꝵ alienoꝵ: Na rebeceã a ser¬
uo abrabe inaures accepisse script᷑a testatur.¬
Qđ ñ fier& : si eis inaures ornam̃ti grã habere¬
ñ licer&. Sille maures que cũ idolis date st̃.

Expanded text:
 Vulg. ut faciamus ibi altare Deo, qui exaudivit me in die tribulationis meae, et socius fuit itineris mei. Dederunt ergo ei omnes deos alienos quos habebant, et inaures quae erant in auribus eorum: at ille infodit eas subter terebinthum, quae est post urbem Sichem. Cumque profeenos, quierant in manibus eorum, et inaures quae erant in auribus eorum. quaeritur quare et inaures — quae si ornamenta erant, ad idolatriam non pertinebant — nisi quia intellegendum est phylacteria fuisse deorum alienorum. nam Rebeccam a seruo Abraquod non fieret, si ei inaures ornamenti gratia non licerent. Ergo illae inaures, quae cum idolis datae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ad eundẽ ioseph frem̃ suũ in egiptũ eũ patre stio.
fieri potuerit ut nide filii huiꝰ ȩtatis omis potue
ducere uxores. Nã thamar nurũ stiã. mortuo pͥ¬
mogenito suo: alt̾i filio dedit. Qua etia mor¬
tuo : expectauit ut crescere filiꝰ eiꝰ. & eũ ere¬
uiss& : nec illi eã dedit. timens ne & ipse mo¬
reret᷑. Unde factũ ẽ. ut eidẽ socero suo se illa
subponer&e. Quomͦ gͦ heo omĩa intra paueos an
ꝑ recapitulationẽ aliqͦt annos ante uenditũ io¬
seph. ħ fieri cepisse intelligi uelit. qm̃ sic positu¬
ra ẽ. ut diceret᷑. Factũ ẽ. in illo tẽprẽ. Ubi tam̃

Expanded text:
seph fratrem suum in Aegyptum cum patre suo — fieri potuerit, ut Iudae filii eius aetatis omnes possent ducere uxores? nam Thamar nurum suam mortuo primogenito suo alteri filio dedit: quo etiam mortuo expectauit, ut cresceret tertius; et cum creuisset, nec illi eam dedit timens, ne et ipse moreretur. unde factum est, ut eidem socero suo se illa subponeret. quomodo ergo haec omnia intra tam paucos annper recapitulationem aliquot annos ante uenditum Ioseph hoc fieri coepisse intellegi uelit, quoniam sic positum est, ut diceretur: factum est autem in illo tempore. ubi tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ego & domꝰ mea. opt̾ bella plurima quȩ con¬
surgere poterant se dix̃ numero exiguũ: non
qđ minꝰ multos haber& quã possent sufficere
expugnationi illiꝰ ciuitatis. Responderuntq¬
fiui iacob Nuqͥa ut scorto abitti debuere soro¬
re nr̃a: Telus quẽ habuerunt filii iacob in
ul ciscendo stupro sororis sue : moralit̾ cõmon&
pastores fideliũ qͣtenꝰ habeant çurã amma¬
rũ fibi cominissarũ. ne iuolent᷑ aut corprãli
delicto. aut fornicatione spũali. paratiq sins
tiã resistentẽ ueritati atq ex cõmumcationiꝰ
gladio feriant stup̾atorẽ. ne ꝓ tanto cõmisso
ia cob. Surge & ascende bethel. & habita ibi.¬
& fac ibi altare dõ: qͥ apparuto tͥ qͣndo fu¬
giebas esau frem̃ tuũ. Quid ẽ. qđ ñ dix̃ & fae
ibi arã mͥ qͥ apparui tͥ. s ds dicit. fac ibi arã
dõ qͥ apparuit tͥ: utrũ fuiꝰ ibi apparuit. &
ds̃ pat̾ hoc dic̃: an in aliqͦ gnẽ locutionis an

Expanded text:
me occident me. propter bella plurium, quae consurgere poterant, se dixit numero exiguum, non quod minus multos haberet quam possent sufficere expugnationi illius ciuitatis, cufilii Jacob: Nunquid ut scorto abuti debuere sorore nostra? Zelus quem habuerunt filii Jacob in ulciscendo stupro sororis suae moraliter commonet pastores fidelium quatenus habeant curam animarum sibi commissarum, ne violentur aut corporali delicto, aut fornicatione spirituali, paratique sint tiam resistentem veritati, atque excommunicationis gladio feriant stupratorem, ne pro tanto commisso Jacob, Surge, et ascende Bethel, et habita ibi; facque altare Deo, qui apparuit tibi quando fugiebas fratrem tuum. Quare non dixit, Et fac ibi altare mihi, qui apparui tibi; sed Deus dicit: Fac ibi aram Deo, qui apparuit tibi? Utrum Filius ibi apparuit, et Deus Pater hoc dicit? an in aliquo genere locutionis
Abbreviated transcription (Latin):
Defcendã ad filiũ meũ lugens in infernũ. Sol&
eẽ magna questio. qͦmͦ intelligat᷑ infernꝰ. utrũ
illuc mali tantũ. an etiã bom mortui descende
soleant. Si gͦ tantũ mali. qͦmͦ iste ad filium
suũ se dic̃ lugentẽ uelle descendere: Non enĩ
in penis inferni eũ eẽ. credit. an ꝑt̾bati & do¬
lentis ũba st̃. mala sua hine etiã exaggenintis.
runt ioseph in egipto phutiphar eimucho pha¬
raonis: magistro militiȩ. In plerisq locis archi
Ubi querit᷑ qͦm p̾ea uxorẽ habere dicat᷑. Tradunt
hebrei emptũ ab hoc ioseph ob nuiã pulchttudi¬
nẽ in t̾pe ministeriũ. & a dño inrilib eiꝰ arefa
ctis. pꝰ ea electũ eẽ. uxta morẽ hicrofantarum.
Eo teꝑe
descendens iudas a stib suis. dnitit ad iurum
odollamite̾ nomine hira. uidite. ibi fitia homi¬
ms chananei uocabulo sue. & uxore accepta
ingressus ẽ. ad eã quȩ concepit & peꝑit fuiũ.

Expanded text:
escendam ad filium meum lugens in infernum. solet esse magna quaestio. quomodo intellegatur infernus: utrum illuc mali tantum an etiam boni mortui descendere soleant. si ergo tantum mali. quomodo iste ad filium suum se dicit lugentem uelle descendere? non enim in poenis inferni eum esse credit. an perturbati et dolentis uerba sunt mala sua etiam hinc exaggerantis? runt Joseph in Aegyptum Putiphari eunucho Pharaonis, magistro militis. In plerisque locis, archimUbi quaeritur quomodo postea uxorem habere dicatur. Tradunt enim Hebraei emptum ab hoc Joseph, ob nimiam pulchritudinem ctis, postea electum esse juxta morem Hierophantarum ieo tempore descendens Iudas a fratribus suis divertit ad virum odollamitem nomine Hiram viditque ibi filiam hominis chananei vocabulo Suae et uxore accepta ingressus est ad eam quae concep
Abbreviated transcription (Latin):
enittas appellet᷑. eũ ierłm in qͣ regnauit melchi¬
sedecħ salẽ ante sit dicta. Aut gͥ uniꝰ urbs ut̃q
nomims ẽ: qđ etiã de plurib iudeȩ locis possum
tnenire ut idẽ urbes & loci nom̃ in alia atq
alia tͥbu sic: aut certe istã salẽ quȩ nẽ ꝓ siche
nominat᷑ dicemꝰ hic int̾ptari. c̃sumata atq ꝓfectã.
Qulã que postea ierłin dicta ẽ. pacifica nro ser¬
mone t̾nsferri. U̾trunq enĩ accentu paululũ de¬
eiłimato: hoc uocabulũ sonat. Tradunt hebrei qđ̃
daudicantis fem̃ iacob ibi ẽualuerit: & sanatum
sit asptea eadẽ cuuitatẽ curati atqi ꝑfecti uoca¬
bulũ consecutã. E gressa ẽ. ama filia lie: at

Expanded text:
civitas appelletur, cum Jerusalem in qua regnavit Melchisedech, Sale ante sit dicta. Aut igitur unius urbs utraque nominis est, quod etiam de pluribus Judaeae locis possumus invenire, ut idem urbis et loci nomen in alia atque alia tribu sit. Aut certe ista salem, quae nunc pro Sichem nominatur, dicimus hi interpretari consummatam atque perfectam, et lam quae postea Jerusalem dicta est, pacificam 359 nostro sermone transferri. Utrumque enim, accentu paululum declinato, hoc vocabulum sonat. Tradunt Hebraei, quod claudicantis femur Jacob ibi convaluerit, et sanatum sit: propterea eamdem civitatem curati atque perfecti vocabulum consecut
Abbreviated transcription (Latin):
cłos ad uidendũ dm̃ intentos habent. rite ad
iacob ꝑtinent: cuiꝰ fidẽ & actꝰ imitant᷑. Regesq
de lũbis eiꝰ egredient᷑ : hoc ẽ. scĩ qͥ uere reges
dicunt᷑. eo qđ ueracit᷑ scđm dĩ uoluntatẽ se¬
inet ipsos ac sibi subditos regunt. de eiꝰ semine
spũali. hoc ẽ. fidĩ imitatione in bonis oꝑib fecũ
rũ factũ ẽ hoc loco. qđ iã factũ fuerat ante.
an iterũ cõmemoratũ e: S qđlib& horũ fit. su¬
ꝑ lapidẽ libaũ iacob. ñ lapidi libauit. Nlon gͦ sic̃
idolatre solent aras ante lapides constituere: &
parturir& rachel ob difsicutratẽ partꝰ cepit ꝑi
ditari. Dix̃q ei obstetrix. Noli timerei qr & hc̃
habebis filiũ. Egrediente autẽ anima p̃ dolore
& iminente iã morte : uocauit nom̃ fuii sui

Expanded text:
e ad Jacob pertinent, cujus fidem et actus imitantur; regesque de lumbis ejus egredientur, hoc est sancti, qui vere reges dicuntur, eo quod veraciter secundum Dei voluntatem semetipsos ac sibi subditos regunt. De ejus semine spirituali, hoc est fidei imitatione in bonis operibus fecrum factum est hoc loco quod jam factum fuerat ante? an iterum commemoratum est? Sed quodlibet horum sit, super lapidem libavit Jacob, non lapidi libavit. Non ergo sicut idololatrae solent aras ante lapides constituere, et parturiret Rachel, ob difficultatem partus periclitari coepit; dixitque ei obstetrix, Noli timere, quia et hunc habebis filium. Egrediente autem anima prae dolore, et imminente jam morte, vocavit nom
Abbreviated transcription (Latin):
ritas dicat. nemo uid& facie̾ meã unꝗͣ: qͦmͦ
ia cob testat᷑ dicens. Uidi dnm facie ad faciẽ.
humanae & enĩ m̃tis ocło int̾iore purgato : dum
uitioꝵ omĩum tͥbulationis igne erugo fuerit
coneremata : tc̃ mundatis occłis cordisꝰ illa le¬
ticia patrie celestis aꝑit̾ ut purgemꝰ iugen
do qđ fẽcimꝰ. & pꝰmodũ manifestiꝰ comtẽplem.
ꝑ gaudia qdđ queramꝰ. Priꝰ enĩ am̃tis acie exu¬
rente. tristicia int̾posita maloꝵ caligo deter¬
gitꝰ: & t̾c resplendente raptĩ choruscatione in¬
encũ scripti luminis illustrat᷑. Qͦ ut cũq cons¬
pecto: in gaudio cuiꝰdã securitatis ab ĩorbetur.
& qͣsi pꝰ defectũ uite p̾sentis ult̾ se rapta : aliqͦ
mͦ in qͣdã nouitate recreat᷑. Ibi mens ex imm̾so
fonte infusionis suꝑni roris asꝑgit᷑: ĩbi ñ se fuf¬
ficere ad ia qđ rapta ẽ. c̾tẽplat. & ueritatẽ sen¬
ciendo uid&: qr qͣnta ẽ. ipsã ueritas ñ uid& sui

Expanded text:
Veritas dicit: Nemo vidit faciem meam unquam, quomodo Jacob testatur dicens: Vidi Dominum facie ad faciem? Humanae etenim mentis oculo interiore purgato, dum vitiorum omnium tribulationis igne erugo fuerit concremata, tunc, mundatis oculis cordis, illa laetitia patriae coelestis aperitur, ut purgemus lugendo quod fecimus, et postmodum manifestius contemplemur per gaudia, quod quaeramus. Prius a mentis acie, exurente tristitia, interposita malorum caligo detergitur, et tunc resplendente raptim coruscatione incircumscripti luminis illustratur. Quo utcunque conspecto, in gaudium cujusdam securitatis absorbetur, et quasi post defectum vitae praesentis ultra se rapta aliquo modo in quadam novitate vitae recreatur. Ibi mens ex immenso fonte infusione superni roris aspergitur, ubi non se sufficere ad id quod rapta est contemplatur, et veritatem sentiend
Abbreviated transcription (Latin):
& simul habitare ñ poterant. nec sustinebat eos
t̾ra ꝑegrinationis eoꝵ. p̃muttitudine gregũ. Ha¬
bitauitq esau in monte seir. ipse ẽ. edom. Questio
ẽ. qͦmͦ scriptura dicat. pꝰ mortẽ isaac patris sui
esau abscessisse de t̾ra chanaan. & habitasse in
monte seyr. cũ ueniente de mesopotamia iacob
tuerit. ut scripta falli uł fallere ñ credat᷑: in ꝓm¬
ptu ẽ. cogitare. qđ scilic& esau pꝰea ꝗͣ fr̃ eiꝰ in me¬
sõpotamiã abscessit : noluit habitare cũ parentibꝰ
sius. siue ex illa communione qͣ dolebat se benedi¬
ctione fraudatũ. siue sua aliqͣ causa uł icoꝵ su¬
arũ. qͥs odiosas uidebat eẽ. parentib. uł qͣlib& alia.
& ceꝑit habitare in monte seir. Deinde pꝰ reditũ
iacob fris sui. facta int̾ eos concordia reuersꝰ ẽ. &
ipse ad parentes. Et cũ patrẽ mortuũ simul sepe¬
lissent: qr eos plurimũ ditatos t̾ra illa sic̃ seri¬
ptũ ẽi minime capiebat : abscessit rursũ in seir. &

Expanded text:
n poterant; nec sustinebat eos terra peregrinationis eorum, prae multitudine gregum. Habitavitque Esau in monte Seir, ipse est Edom. Quaestio est quomodo Scriptura dicat, post mortem Isaac patris sui Esau abscessisse de terra Chanaan, et hamonte Seir, cum ueniente de Mesopotamia Iacob tuerit, ut scriptura falli uel fallere non credatur, in promtu est cogitare. quod scilicet Esau, posteaquam in Messuis siue ex illa commotione, qua dolebat se benedictione fraudatum, siue aliqua causa uel uxorum suarum, quas odiosas uidebat esse parentibus, uel qualibet alia. et coepit habitare in monte Seir. deinde post reditum Iacob fratris sui facta inter eos concordia reuersus est et ipse ad parentes et, cum mortuum patrem simul sepelissent, quia eos in plurimum ditatos terra illa, sicut scriptum est, minime capiebat, abscessit rursus in Seir et
Abbreviated transcription (Latin):
ruscante circũstantia reu̾berat᷑. Ipsa qͥppe cin¬
cta cõplens: cuncta cireu̾stat. & iccireo mens
mta. neqͣꝗͣ se apphendendã incireũseriptã substan¬
eiã aiatat. qr eã inopia suę cireũseriptionis an¬
gustat. Unde & ad semet ipsã eiciꝰ relabit᷑. & ꝓs¬
pectis q̃si qͥb dã ueritatis uestigiis. ad suam
imaginẽ reuocat᷑. Hec ipsa tam̃ ꝑ contẽplatio¬
dixerĩ qͣsi quedã uifionis imitatio. dĩ facies ar̃.
Qͥa enĩ ꝑ faciẽ quelib& agnoscimꝰ: ñ inmerito
cũ angło luctatꝰ ẽ: ait. Uidi dnm̃ facie ad fa¬
ciẽ. Ac si dicer&. Cognoui am̃. qr me cognosce¬
re ipse dignatꝰ ẽ. Quã cognitione plenissime
fieri: pauiꝰ in fine testat᷑ dicens. tunc cognoseã

Expanded text:
ruscante circumstantia reverberatur. Ipsa quippe, cuncta implens, cuncta circumstat; et idcirco mensse ad comprehendendam incircumscriptam substantiam dilatat, quia eam inopiae suae circumscriptio angustat. Unde et ad semetipsam citius relabitur, et prospectis quasi quibusdam veritatis vestigiis, ad suam imaginem revocatur. Haec ipsa tamen per contemplatiodixerim, quasi quaedam visionis imitatio, Dei facies dicitur. Quia enim per faciem quemlibet agnoscimus, non immerito cum angelo luctatus est, ait: Vidi Dominum facie ad faciem , ac si diceret: Cognovi Deum, quia me cognoscere ipse dignatus est. Quam cognitionem plenissime fieri Paulus in fine testatur, dicens: Tunc cognoscam
Abbreviated transcription (Latin):
tamine posita. mͦ qͣsi exsuꝑat : qr intelligendo &
sentiendo de incircũscripto lumine aliqͥa degu¬
stat. mͦ uͦ succũbit: qr & degustando it̾ũ deficit.
Quasi gͦ umcitꝰ angłs: q̃nao intellectu intimo aꝙp̃¬
hendit᷑ as. Si notandũ qđ idẽ uictꝰ angłs neruũ
femoris iacob tenuit: eũq marcescere stati fecit.
atq abeo tpre iacob uno claudicaũ pede. Qa sci

Expanded text:
tamine posita, modo quasi exsuperat, quia intelligendo et sentiendo de incircumscripto lumine aliquid degustat, modo vero succumbit, quia et degustando iterum deficit. Quasi ergo vincitur angelus, quando intellectu intimo apprehenditur Deus. Sed notandum quod idem victus angelus nervum femoris Jacob tetigit, eumque marcescere statim fecit, atque ab eo tempore Jacob uno claudicavit pede, quia sci
Abbreviated transcription (Latin):
Esau accepit uxorẽ de filiab de filiab cͥanaan.
adã filiã elom echei. & odibama filiã ane. filii
sebeon euei. Basemoth qͦq filiã ismael sorore na¬
baioth. Qđ autẽ pꝰ narrationẽ mortis isaac nar¬
rat᷑ quas uxores esau acceꝑit. & qͦs creauerit:
recapitulatio intelligenda ẽ. Neq enĩ pꝰ mortem

Expanded text:
iabus Chanaan, Ada filiam Elom Hethaei, et Oolibama, filiam Anae, filii Sebeon Hevaei: Basemath quoque filiam Ismael sororem Nabaioth. Quod autem post narrationem mortis Isaac narratur quas uxores Esau acceperit, et quos recreaverit, recapitulatio intelligenda est. Neque enim post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
rere.sełm tenere : pꝰ agnitionẽ suauitatis di unꝰ
m nobis pes sanꝰ remansit. atq aliꝰ claudicat. Q
necesse ẽ. ut debilitato amore seli. soiꝰ i nobis
conialescat amor di. Si gͦ tenemꝰ angłm uno cla¬
udicamꝰ pede: qr dii crescit in nobis fortitudo a¬
mors nitimi. infirmat᷑ ꝓeui dubio fortitudo ctr¬
nis. Omĩs qͥtpe qͥ uno claudicat pede: soli iui pe¬
di innitit̾ quẽ sanũ hab&. qr & cui desidium
iã t̾remĩ arefactũ fuerit: in solo pede amoris
dĩ tota urtute fustin&. em ipso stat. qr pedem
amoris scli quẽ ponere in t̾ra consueuerat. iã
a t̾ra suspensũ portat. & nos gͦ si aa parentes
pos .i. spũales patres redimꝰ. teneamꝰ in ua an¬
suꝑ se ipsũ animũ rapit. cȩlestia aꝑit. terrena
in canticis canticoꝵ dr̃. ego dormio & cor meũ ui¬
glat. Uigilante enĩ corde dormit: ꝗͥ ꝑ hoc qđ
in teriꝰ contẽplando ꝓficit. apuo foris oꝑe qͥesc.¬

Expanded text:
eculum tenere, post agnitionem suavitatis Dei, unus in nobis pes sanus remansit, atque alius claudicat; quia necesse est ut, debilitato amore saeculi, solus in nobis convalescat amor Dei. Si ergo tenemus angelum, uno claudicamus pede, quia dum crescit in nobis fortitudo amoris intimi, infirmatur procul dubio fortitudo carnis. Omnis quippe qui uno pede claudicat, soli illi pedi innititur quem sanum habet, quia et cui desiderium jam terrenum arefactum fuerit, in solo pede amoris Dei tota se virtute sustinet, et in ipso stat, quia pedem amoris saeculi, quem ponere in terram consueverat, jam a ad spirituales patres redimus, teneamus in via ansuper semetipsum animum rapit, coelestia appetit, terrena in Canticis canticorum dicit: Ego dormio, et cor meum vigilat . Vigilante etenim corde dormit, qui per hoc quod interi
Abbreviated transcription (Latin):
s. ut eis auqͥd significarent. Dix̃ iacob frĩb suiᷤ.
Colligamꝰ lapides. & congregatis lapidib. fecert̃
uuf testis Aceruus lingua hebrea: gal dr̃. Adad
uͦ testimoniũ. Rursum lingua sira aceruus agar
nii. hoc ẽ. galaad. lingua appellat hebrea. Laban

Expanded text:
sed ut eis aliquid significarent. Dixit Jacob fratribus suis: sed ut eis aliquid significarent. Dixit Jacob fratribus suis: Colligamus lapides, et congregatis lapidibus fecerunt vus Testis. Acervus lingua Hebraea Gal dicitur; ed vero testimonium. Rursum lingua Syra acervus igar nii, hoc est, Galaad lingua appellavit Hebraea. Laban
Abbreviated transcription (Latin):
cia designatur: Unde & ꝓ paulũ dicit̾. & aua¬
ricia quȩ ẽ. idoloꝵ seruitꝰ. laban uͦ ueniens. apd
iacob idolũ nͥ muenit. qr ostensĩs mundi thesau¬
ris diabo eilus in redẽptore nro uestigia concupis¬
centie t̾rene ñ reꝑit. Sed quę iacob ñ habuit.
gͦ idola sedendo oꝑuit. qr scã eccłia xp̃mn sequens.¬
ti qͦrũ remisse sunt iniqͥtates. & qͦrũ tecta fc̃ pec¬
cata. Nos gͥ rachel illa significauit. qͥ idola seden¬
do pͣmimꝰ. si culpas auaricie penitendo damp̾amꝰ.
que utiq auaricia ĩmunditia. ñ illis qͥ uiriliter
su gradientes: ꝑ blandim̃ta scli resoluunt᷑. Unde
& ilic eidẽ rachelis hec uerba sunt. Iireta con¬
suetudinẽ feminarũ nẽ accidit mͥ .i. qͣsi muliebria
se habere inuotuit. Sũpsit autẽ iacob lapidẽ. &
constituit eũ titulũ. & cetera. Diligent̾ animad¬
uertendũ ẽ. quomͦ istos titulos in rei cuilib& te
stionio constituebant. ñ ut eos ꝓdiis colerent.

Expanded text:
aulum dicitur: Et avaritia, quae est idolorum servitus . Laban ergo veniens apud Jacob, idola non invenit, quia, ostensis mundi thesauris, diabolus in Redemptore nostro vestigia concupiscentiae terrenae non reperit. Sed quae Jacob non habuit, go idola sedendo operuit, quia sancta Ecclesia Christum sti quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Nos igitur Rachel illa significavit, qui idola sedendo premimus, si culpas avaritiae poenitendo damnamus. Quae utique avaritiae immunditia, non illis qui viriliter su gradientes, per blandimenta saeculi resolvuntur. Unde et illic ejusdem Rachelis haec verba sunt: juxta consuetudinem psit autem Jacob lapidem, et constituit eum in titulum, etc. Diligenter animadvertendum est quomodo istos titulos in cujuslibet rei testimonio constituebant, non ut eos pro diis colerent,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ his uerbis ñ tͣnseunt̾ sic̃ uiator sol& ilie mã¬
sisse iacob s. agrũ einisse. & tab̾nacłm consti¬
tuisse. arã instruxisse. ac ꝑ hoc diutiꝰ habitasse.
filia uͦ eiꝰ cũ ad eã ueniss& exatẽ ut amicas ha¬
bere iã potuisset: cũ discere uoluisset fuias ci-¬
entissima cede: & dep̾datione que iã ut puto que¬
stionẽ nͥ hab&. Muttitudo enĩ ñ parua erat eũ
iaeob qͥ plurimũ ditatꝰ fuit. S filii eiꝰ in hoc
facto nominant᷑: qr eiꝰdẽ facti pͥncipes. atq au

Expanded text:
go his uerbis non transeunter, sicut uiator solet, illic mansisse Iacob, sed agrum emisse. tabernaculum constituisse, aram instruxisse ac per hoc diutius habitasse; filiam uero eius cum ad eam uenisset aetatem, ut amicas habere iam posset, condiscere uoluisse filias cientissimam caedem et depraedationem, quae iam, ut puto. quaestionem non habet. multitudo enim non parua erat cum Iacob, qui plurimum ditatus fuit; sed filii eius in hoc facto nominantur, quia eiusdem facti principe
Abbreviated transcription (Latin):
nos. qͣndo recesserimꝰ a nobis. si afflixeris filias
meas. & si introduxeris uxores alias suꝑ eas. Ia¬
lus sermonis nr̃i testis ẽ. absq do qͥ p̃sens respiẽ.¬
testimonio eiꝰ adiungerent. E uirauit iacob
ꝑ timorẽ patris sui isaac. ꝓ timorẽ utiq qͦ time¬
Ds patris mei abrahe. & timor patris mei isaae.
natũ locũ ñ ꝑuenerunt. qr laban accepto itiere
desticit. ñ inẽuenient᷑ significare potest duos po¬
psos teptantes ire ꝑbaptismi ad t̾rama ecdiȩ.
S iacob illuc ꝓgrediente. laban reuersꝰ ẽ. qc filus
lucis in ꝓfectu uirtutũ ꝓbaptisinũ ad futurã ui¬
tã ꝓperantib: reꝓbi de icepto studio retro labunt᷑.¬

Expanded text:
nos quando recesserimus a nobis, si afflixeris filias meas, et si introduxeris uxores alias super eas: nullus sermonis nostri testis est absque Deo, qui praesens respitestimonio eius adiungerent. Et iurauit Iacob per timorem patris sui Isaac. "per timorem" utique, quo timeDeus patris mei Abrahae, et timor patris mei Isaac. natum locum cum non pervenerunt, quia Laban accepto itinere destitit, non inconvenienter significare potest duos populos tentantes ire per baptismum ad terram Ecclesiae; sed Jacob illuc progrediente, Laban reversus est, quia filiis lucis in profectu virtutum per baptismum ad futuram patriam properantibus, reprobi de i
Abbreviated transcription (Latin):
⁊nmouissimos. & ipse ꝓgrediens. adorauit ꝓnus
utiq ut pleriq estimant tres t᷑mas fec̃: s du¬
as. Deniqi ubiẽq nos habemꝰ ditusit: aqͥla po¬
suit dimidiaũ. ut imũ cuneri facere ancillaꝵ
cũ pariulis suis & aliũ tie & rachel quę libere
erant eũ filiis suis. Pinasq tre facer& ancillas.
iste tĩne qͣs obuiã habui: Respondit. Ut muenirẽ
gram corã dño meo. Atille. Habeo ait plurima fr̾
mi: sint tua tibi. Drxitq iacob Noli ita obseero.
Sed si inuem grãm corã occłis tuis: accipe ininus¬
ełm de manib meis. Sic em̃ uidi faciẽ tuã: q̃si ui

Expanded text:
s. Et ipse progrediens adoravit pronus , ut plerique aestimant, tres turmas fecit, sed duas. Denique ubi nos habemus, divisit, Aquila posuit, dimidiavit; ut unum cuneum faceret ancillarum cum parvulis suis; et alium Liae et Rachel, quae liberae erant cum filiis earum. Primasque ire faceret ancillas, istae turmae, quas obvias habui? Respondit: Ut invenirem gratiam coram domino meo. At ille: Habeo, ait, plurima, frater mi, sint tua tibi. Dixit Jacob: Noli ita, obsecro, sed si inveni gratiam in oculis tuis, accipe munusculum de manib
Abbreviated transcription (Latin):
etantes tenebras sue cecitatis exsuꝑat : ut de in¬
cireũ seripto lumine qͥda partĩ & subtilit̃ at
tingit. S tam̃ ad se ipsã ꝓtinꝰ reub̾at᷑. atq ab ea
luce ad quã respirando tͣnsiit. ad suę cecita¬
tis tenebras suspirando redit. Qđ bene sacra
historia designat que beatũ iacob cũ angło lu¬
ctantẽ narrat. Cũ enĩ ad parentes ꝓpͥos redira&
in ua angłm inuenit: cũ qͦ in luctamine certa

Expanded text:
ctantes tenebras suae caecitatis exsuperat, ut de inctantes tenebras suae caecitatis exsuperat, ut de incircumscritingit; sed tamen ad semetipsam protinus reverberatur, atque ab ea luce ad quam respirando transiit ad suae caecitatis tenebras suspirando rediit. Quod bene sacra historia designat, quae beatum Jacob cum angelo luctantem narrat. Cum enim ad parentes proprios rediret, in via angelum i
Abbreviated transcription (Latin):
musteriũ figurar& passionis dĩ. ubi uisꝰ ẽ. iacob in
iudeoꝵ tipo. hoc ẽ. in corporis sui ꝓle pualuisse dõ.
& quasi cũ infirmo ita cũ carne eiꝰ luctam̃ mire.
inualescere in paissioẽ eiꝰ sic̃ scriptũ ẽ eũ dicent cra¬
fuit. Int̃ptat᷑ autẽ iẜł uidens am̃. qđ erit in fine p̃
amẽ femoris. & claudũ reddidit. Sicq enit umnꝰ aq
res q̃tpe st instirpe qͥ degnantes a fide patrũ. ⁊ apͥ¬
ceptis auctoris sui demantes. in errore sui semi¬
cauerunt a semitis suis. Qͥ tam̃ popłs pꝰ taetis
sibi uirib ñ solũ claudicat. s etiã torpescit. ne
ultra iã gnãre filios possit. Potest & scđm tropo¬
logiã i eadẽ re aliqͥd utilit̾ intelligi. Magna ẽ.
in contẽplatiua uita m̃tis contentio. eũ sese ad ee¬
lestia erigit. eũ inreb sp̾ualib annnũ tendit. cũ¬
tͥnsgredi intit᷑ om̃ẽ qđ corpr̾alit̾ uidet̾. eũ sese an¬
gustat ut dilatet. & aliqͣndo qͥd̃ uincit. & relu¬

Expanded text:
onis Domini. Ubi visus est Jacob in Judaeorum typo, hoc est in corporis sui sobole praevaluisse Deo, et quasi cum infirmo, ita cum carne ejus luctamen inire, et invalescere in passione ejus, sicut scriptum est cum diceret, Crufuit. Interpretatur Israel videns Deum, quod erit in fine pradinem femoris, et claudum reddidit. Sicque erat unus atque res quippe sunt in stirpe, qui degenerantes a fide patrum, et a praeceptis sui auctoris deviantes, in errore sui semicaverunt a semitis suis . Qui tamen populus post, tactis sibi viribus, non solum claudicat, sed et torpescit, ne ultra jam filios generare possit. Potest et secundum tropologiam in eadem re, utiliter aliquid intelligi. Magna est in contemplativa vita contentio mentis, cum sese ad coelestia erigit, cum in rebus spiritualibus antransgredi nititur omne quod corporaliter videtur, cum sese angustat ut dilatetur. Et aliquando quidem vincit, et relu
Abbreviated transcription (Latin):
uocaberis. Si autẽ mecũ qͥ ds̃ sũ. siue angłs qđ
pleriq uarie intpͣtant̾ pugnare potuisti. quanto
magis cũ hominib: Hoc ẽ. cũ esau quẽ formida¬
re ñ debes. Illud autẽ qđ in libro nominũ int̾p̃¬
mũ sermone detritũ. ñ tã uere ꝗͣ uiolent̾. mͥ in¬
ds. siue direetꝰ dĩ. Uir uͦ uidens dm̃ his utteris
alerh. & lamech. int̾pͣtat᷑ ds siue fortis. Quãius
gͥ grandis auctoritatis sint. & eloquentiȩ ipioꝵ
umbra nos oppͥmat. qͥ isrł uirũ siue mentẽ uiden¬
tẽ dm̃ tͣnstnlert: nos magis script̾e. & angli ut

Expanded text:
vocaberis. Si autem mecum, Deo, sive angelo, quoniam plerique varie interpretantur, pugnare potuisti, quanto magis cum hominibus, hoc est cum Esau pugnare formidare non debes. Illud autem quod in libro Nominum interprpene sermone detritum, non tam vere quam violenter mihi interis ALEPH et LAMED: et interpretatur Deus, sive fortis. Quamvis igitur grandis auctoritatis sint, et eloquentiae ipsorum umbra nos opprimat, qui Israel virum, sive mentem videntem Deum transtulerunt: nos magis Scripturae, et Angeli, vel
Abbreviated transcription (Latin):
nobis in xxpĩ corꝑe p̾dicant᷑. Una tẽporalis inqͣ la¬
boramꝰ: tina ęt̾na in qͣ dilectione dĩ c̃teplabim᷑.
Liia nãq int̾pͣtat᷑ laborans. Rachel autẽ insum
pͥncipiũ. siue u̾bũ. Actio gͥ huiꝰ uitȩ in qͣ uiuimꝰ
ex fide laboriosa ẽ. in oꝑib & incerta qͦ exitu ꝓue¬
mat ad utilitatẽ eoꝵ qͥb c̾sulere uolumꝰ. Ipsa ẽ.
lia pͥor uxor iacob. ac ꝑhoc infirma ocelis cõme
morat᷑. Cogitationes enĩ mortaliũ tamide. & incer¬
tȩ ꝓnidentiȩ nr̃ȩ. Spes uͦ ȩt̾ne contẽplationis dĩ.
unde etiã dr̃ bona facie.⁊ pulchra facie. Hanc enim
amat om̃is pie studiosus. & ꝑꝑ hanc seruit grẽ dĩ

Expanded text:
temporalis, in qua laboramus; alia aeterna, in qua dilectionem Dei contemplabimur. Lia namque interpretatur laborans. Rachel autem visus principium, sive verbum. Actio ergo hujus vitae, in qua vivimus ex fide, laboriosa est in operibus, et incerta quo exitu perveniat ad utilitatem eorum quibus consulere volumus. Ipsa est Lia cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ft᷑ in ȩccłia. nͥ qͥcũq in accionũ ꝑiculis & labore
u̾sant᷑. ꝓpterea lie filiꝰ mala mandragore inuenit
exiens magrũ .i. honeste ãbulans ad eos qͥ foris st.
Doctrina uͦ illa sapientie que auulgi strepitu remo¬
tissima inc̃tẽplacione ueritatis adulei dilectione de¬
figic̃. hanc popłarẽ gliã quantulũcũq ñ asseque
retꝰ: ñ ꝑ eos qͥ in mediis turbis agendo ac currendo
nes ꝑ qͦs multitudinis a administrat᷑ utilitas. & qͣ
anctoritas poplis cara ẽ: testimoniũ etiã ꝑhiber I¬

Expanded text:
t in ecclesia, nisi quicumque in actionum periculis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste ambulans ad eos, qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu remotissima in contemplatione ueritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulamcumque non aretur, nisi per eos qui in mediis turbis agendo ac suadendo nes, per quos multitudinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis chara est, testimonium perhibe
Abbreviated transcription (Latin):
dentia  mn fide ẽ. uoluptatũ. quã fragilitatẽ in
amore dñi moraficare debemꝰ. ñ nobis sumere
in exemplũ. Si uenatione aut aucupio cȩperit
auẽ aut ferã. Idẽ. siqͥs doctrina salutis carnaliũ
quẽ lib& aut maiori ĩgemo p̃ditũ. ad cõfessionẽ no¬
minis &xp̃i ꝑduxerit. fundat sanguinẽ eiꝰ & oꝑiat
illũ t̾ra. id ẽ. carnalẽ eiꝰ uitã pęnitentia cooꝑiat.
ñ sumens Sanguinẽ in cibũ. id ẽ. sibi de uita eiꝰ pͣ¬
ua maculã ñ cõtrahens. Possumꝰ etiã dicere qd̃
ideo sanguinẽ maducare ꝓhibeat qͥ uitã signisi¬
cat carnis. qͥa nullus s utuere deb&s. s omiã in
nomine dnĩ facere. Sangune̾ untuerse carnis
non comedetis. hoc p̾mũ concesso esu carniũ. tẽ¬
prẽ noe p̃ceptũ ẽi. & ab apłis similit̾ sub grã.
Significat autẽ homicidiũ. Oa sit homicidiũ

Expanded text:
tione est voluptatum, quam fragilitatem in amore Domini mortificare debemus, et nobis sumere in exemplum. « Si venatione aut aucupio ceperit avem aut feram, » id est, si quis doctrina salutis carnalem quemlibet, aut majori ingenio praeditum, ad confessionem nominis Christi perduxerit, « fundat sanguinem ejus, et operiat illum terra, » id est, carnalem ejus vitam poenitentia operiat, non sumens sanguinem in cibum, id est, sibi de vita ejus prava maculam non contrahens. Possimus etiam dicere quod ideo sanguinem manducare prohibeat, qui vitam significat carnis, quia nullus sibi vivere debet, sed omnia in nomine Domini facere. « Sanguinem universae carnis non comedetis. » Hoc primum concesso esu carnium tempore Noe praeceptum est, et ab apostolis similiter sub gratia; significat autem homicidium. Quid sit ho
Abbreviated transcription (Latin):
etat. Pensemꝰ pondꝰ tante pietatis. Dicit qđ fieri non
potest: & demonstrat qr hoo ipse facere etiã contra
morẽ potest. Ecce uocat: & quos inqͥnatos denuntiat.
Inflexit gͦ admiscdiã duriciã legis. qͥ quos iuste illa dã¬
nat. ipse miscditer liberat. Hixit autẽ añs ad mo¬
ysen. Scribe hoc ad monimentũ in libro. & trade auribꝰ
iosue. delebo eni ^ ammalech sub cȩlo. Aedificauit moyses

Expanded text:
fratres, pondus tantae pietatis. Dicit quod fieri non potest, et demonstrat quia hoc ipse facere etiam contra morem potest. Ecce vocat, et quos inquinatos denuntiat, Inflexit ergo ad misericordiam duritiam legis, quia quos juste illa danat, ipse misericorditer liberat: Dixit autem Dominus ad Moysen: Scribe hoc ad monimentum in libro, et trade auribus Josue. Delebo enim memoriam Amalec sub coelo. Aedificavitque Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
leuar& moyses manus: iuncebat isrł. Sin autẽ paulu¬
lũ remifiss&: suꝑabat amalech. Manus autẽ moysi e¬
rant graues. Sumentes gͥ lapidẽ posuerunt subter
eũ : in qͦ sedit. Aaron autẽ & ur sustentabant manus
eiꝰ ex utraq parte. & faetũ ẽ. ut manꝰ eiꝰ ñ lassarent᷑¬
usq ad occasũ sotis. Fugauitq iosue amalech & popłm
eiꝰ in ore gladii. Et ecce ego stabo suꝑ cacum̃ collis. & ur¬
ga dĩ in manu mea. Aloyses dicit ad iesum naue eũ¬
p̃ciper& pugnari aduersus amalech. Nunc gͦ uirga
di dr̃ quȩ pͥmũ dicta ẽ. uirga aaron. pꝰea uͦ uirga mo¬

Expanded text:
levaret Moyses manus, vincebat Israel; sin autem paululevaret Moyses manus, vincebat Israel; sin autem paululum remisisset, superabat Amalech. Manus autem Moysi erant graves. Sumentes igitur lapidem posuerunt subter eum, in quo sedit, Aaron autem et Hur sustentabant manus ejus ex utraque parte. Et factum est ut manus eusque ad occasum solis. Fugavitque Josue Amalec et populum ejus in ore gladii. Et ecce ego stabo super cacumen collis, et virga Dei in manu mea, Moyses dicit ad Josue, cum praeciperet pugnari adversus Amalec. Nunc ergo virga Dei dicitur, quae primum dicta est virga Aaron, postea vero virga Mo
Abbreviated transcription (Latin):
tauerunt dnm̃ dicentes estue dñs in nobis au non.
Post manna querit᷑ popłs ab ardore sitis. & fons de petra
erupit. Cadẽ autẽ petra quȩ ꝑcussa ẽ. aquã euomuit:
xpi figurã habuit. qͦ aꝑto cuncta fluxerunt. Ad quẽ
uelut uirga lignũ passionis accessit: ut emananaret
cũ dicit. Bibebant autẽ inqͥt de spãli consequenti eos
petra: petra autẽ erat xpc̃. Qđ autẽ siciens popłs ꝓ
aqua murmurat. aduersus moysen. & ꝓpterea iub &
ds̃ ut ostendat ei petrã de quabibebant. qͥd hoc signi
sus eũ. & displic& ei lex que scãm litterã ẽ. seripta
ostendit ei moises petrã quȩ ẽ xpẽ. & adducio erm
Addueit eit ad ipsũ ut inde bibat & reficiat sitĩ suã :
dim. Dix̃q moyses adiosue. Euge uiros & egressus pu¬
gna contra amalech eras ego stabo in uertice collis. ha¬
bens uirga m manu mea. Fecit iosue ut loquutꝰ ei erat
moyses. & pugnauit contra amalech. Mloyses autẽ
& aaron. & ur ascenderunt suꝑ uerticẽ collis. Cũq

Expanded text:
taverant Dominum dicentes: Estne Dominus in nobis, an non? Post manna queritur populus ab ardore sitis, et fons de petra erupit: eadem autem petra, quae percussa aquam commovit, Christi figuram habuit, qua aperta cuncta fluxerunt. Ad quem velut virga lignum passionis accessit, ut emancum dicit: Bibebant, inquit, de spiritali consequenti eos petra, petra autem erat Christus . Quod autem sitiens populus aqua murmurat adversus Moysen, et propterea jubet Deus ut ostendat ei petram de qua bibant, quid hoc signifsus eum, et displicet ei lex quae secundum litteram est scripta, ostendit ei Moyses petram, quae est Christus, et adducit eum ad ipsum, ut inde bibat et reliciat sitim suam. dim. Dixitque Moyses ad Josue: Elige viros, et egressus pugna contra Amalec. Cras ego stabo in verlice collis, habens virgam Dei in manu mea. Fecit Josue ut locutus ei erat Moyses, et pugnavit contra Amalec. Moyses autrticem collis . Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
bulauerunt ꝑ siccũ inmedio mari᷑. Si fueris in medio na¬
adgliã: potest fieri ut̾ transeuntẽ te ꝑ hunc mundum.
nula libidinis unda respgat. nullus cupiaitatis estus
uerber&. Qui enĩ egiptiꝰ ẽ. & seqͥt᷑ pharaonẽ: ile uicioꝵ
fluctib mergit᷑. Qui uͦ seqͥt᷑ xpm & sic̃ ille ambulauit¬
Ipse autẽ media ⁊ua incedit ꝑsiccũ: ñ declinat ad dexte¬
rã neq ad sinistram. uiqueqͦ exeat adlibertatẽ & hym¬
nũ uictorie dño concinat dicens. Cantabo dnõ. gliose

Expanded text:
st fieri ut in medio ati. Potest fieri ut transeuntem te per hunc mundum, nulla libidinis unda respergat; nullus cupiditatis aestus verberet. Qui enim Aegyptius est et sequitur Pharaonem, ille vitiorum fluctibus mergitur. Qui Ipse autem media via incedit per siccum; non declinat ad dexteram neque ad sinistram, usquequo exeat ad libertatem, et hymnum victoriae Domino concinat dicens: Cantabo Domino, gloriose
Abbreviated transcription (Latin):
ri rubro : & egressi sunt in desertũ sur. ambulaueruntq
trib dieb ꝑsolitudinẽ. & ñ inueniebant aquã. & uenert̃
in marath nec potuerunt bibere aquas de mara eo qđ
ẽẽnt amare. Unde & congruũ ioco nom̃ imposuit: uocanᷤ
illud mara .i. amaritudinẽ. Et murmurauit popłs contͣ
moysen dicens. Quiad bibemꝰ : Atille clamauit ad dñm

Expanded text:
ri Rubro, et egressi sunt in desertum Sur: ambulaveruntque tribus diebus per solitudinem, et non inveniebant aquam. Et venerunt in Marath, nec poterant bibere aquas de Mara, eo quod essent amarae: unde et congruum loco nomen imposuit, vocans illud Mara, id est, amaritudinem. Et murmuravit populus contra Mosen, dicens, quid bibemus? At ille clamavit ad Dom
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝗͣ ase sibi paratã. contra quales dic̃. Quid enim
habes qd ñ accepisti : Mlistice ascendit moyses in
montẽ. Ihe contra amalech militat: ten& uirga mo¬
yses. brachiaq sua inmodũ crucis extendit. Sic hostis
id ẽ. diabolus iuã çelestis patriȩ intcludere malens. si¬
gno crucis dnĩce superat᷑. Dũ leuaret manꝰ moyses
uincebat ifrl: rursũ dũ melian& superabat amalech.
E leuantib em̃ nobis actꝰ nrõs ad celũ: rectores tenebra¬
rũ subiciunt᷑. At contra remissis orantes manib hoc
ẽ conuersationẽ t̾renã sectantes hostis uictor inse¬
quitur. Sed& moyses suꝑ lapidẽ de qͦ narrauit zacha¬
rias qͥ septẽ habebat ocłos. & in samuelis uolumine
appellat̾ lapis adiutorii. & utrãq manũ aaron & ur
quasi duo popłi aut duo testam̃ta sustentant. Auit̃
moyses sedit in lapide cũ lex reqͥeuit in eeclia. Sed hec
eadẽ lex manus graues habuit: quȩ peccantes qͦsq ñ

Expanded text:
ales dicit: Quid enim habes, quod non accepisti? Mystice autem ascendit Moyses in montem: Jesus contra Amalec militat, tenet virgam Moyses, brachiaque sua in modum crucis extendit. Sic hostis, id est diabolus, viam coelestis patriae intercludere demoliens, signo crucis Dominicae superatur. Dum levaret manus suas Moyses, vincebat Israel; rursum si inclinasset, superabat Amalech. Elevantibus enim nobis actus nostros ad coelum, rectores tenebrarum subjiciuntur; at contra, remissis orantes manibus, hoc est, conversationem terrenam sectantes, hostis victor insequitur. Sedit Moyses super lapidem, qui in Zacharia septem habebat oculos, et in Samuelis volumine appellatur lapis adjutorii, et utramque manum ejus Aaron et Hur, quasi populi, aut duo testamenta, sustentant. CAPUT Moyses sedit in lapide, cum lex requievit in Ecclesia. Sed haec eadem lex manus graves habuit, quia peccatores quosque non
Abbreviated transcription (Latin):
ad bibendũ popło. Qui uirgatus contra morsen ait. Da
nobis aquã ut bibamꝰ. Quib respondit moyses. Quid
iurgamim contra me : eur temptatis dñm: Sitiit itaq
popls ibi ꝓ aque penuria. & murmurauit contra moy¬
sen dicens. Cur nos extre fecisti de egipto ut occideres &
nos & lberos nrõs ac ium̃ta siti : Raphidim ẽ. locꝰ in
deserto nixta montẽ choreb. Sciendũ autẽ qđ omĩs here¬
mus usq ad montẽ fynai. sin uocetur: & ex tota ꝓuincia
etiã locꝰ uniꝰ mansionis nom̃ acceperit: sic̾ & moab tã

Expanded text:
ad bibendum populo qui iurgatus contra Mosen ait da ad bibendum populo qui iurgatus contra Mosen ait da nobis aquam ut bibamus quibus respondit Moses quid iurgamini contra me cur temptatis Dominum sitivit ergo populus ibi pro aquae penuria et murmuravit contra Mosenos et liberos nostros ac jumenta siti ? Raphidim est locus in deserto juxta montem Choreb. Sciendum autem quod omnis eremus usque ad montem Sinai Sin vocetur, et ex tota provincia etiam locus unius man
Abbreviated transcription (Latin):
illos transisse ñ legitur. Quaꝗͣ scriptura potuerit fortasse
terrã phenicis appellare ubi palmarũ arbores iã eẽ.
ceperant pꝰ heremi uastatione: qm̃ palma grece sic
appellat̃. Initio enĩ ꝑfectionis suȩ muenerant locũ ubi
excepit hei emi ꝓlixitas ubi tale aliquia non fuit quo¬
usq uenirent ad loca quȩ colebantur. Uerũ ille sensꝰ. ẽ.
ꝓbabilor: ut eredamꝰ sic appellatã tunc fuisse terrã.
Alultarũ enim t̾rarũ & locoꝵ sic̃ fluminũ & urbui no¬
mina certis existentib causis antiqͥtate mutata sunt.¬
Seqͥtur. Gomor autẽ decima pars ẽ. ephi. Ephi autẽ
mensura ẽ. triũ modioꝵ ut in libro ruth ostendit᷑. &
tico. & innuineroꝵ libro quocienscunq decima pars
ephi in sacrificio offerri iubetur: mensura gomor ex¬
lioꝵ isrł de deserto su ꝑmansiones suas uxxta sermo¬
nẽ dnĩ castra metati sunt in raphidim. ubi ñ erat aqua

Expanded text:
illos transisse non legitur: quanquam Scriptura fortasse potuerit illos transisse non legitur: quanquam Scriptura fortasse potuerit terram Phoenices appellare, ubi palmarum arbores jam esse coeperant post eremi vastitatem, quoniam palma Graece sic appellatur. Initio enim profectionis suae invenerant locum, ubiexcepit eremi prolixitas, ubi tale aliquid non fuit, quousque uenirent ad loca quae colebantur. uerum ille sensus est probabilior, ut credamus sic appellatam tunc fuisse terram. multarum enim terrarum et locorum sicut fluminum et urbium nomina certis existentibSequitur: Gomor autem decima pars est ephi; ephi ergo mensura est trium modiorum, ut in libro Ruth ostenditur; et tico et in Numerorum libro quotiescunque decima pars ephi in sacrificio exhiberi jubetur, mensura gomor exliorum Israhel de deserto Sin per mansiones suas iuxta sermonem Domini castrametata est in Raphidim ubi non erat aqua
Abbreviated transcription (Latin):
gometra. data ẽ : i. aues quas coturnices multi latini
int̾pͣtati sunt. cũ sit alius genꝰ auiũ ortigometra. quã¬
uis coturnicib ñ usquequaq dissimile. Nlouerat em̃
ds qͥd desiderauerint. & defidiũ eoꝵ qͦ carnis genere
saciar&. Sed qr scriptura. concupiuisse illos carnes di¬
xerat. uec exp̃sserat cuiusmodi carnes. ⁊deo questio fa-¬
cta ẽ. Notundũ autẽ qd scđ̃m aliã edicionẽ hic locus
scripturȩ ita legit̾: manna ederunt filii istł qͦ adusq
uenirent in t̾rã phenicis. Iã dixerat qͦ adusq uentrens
ad terrã que in habitabat᷑. s qr ñ expsserat ꝓprie quã
dicer& : repeticione uidetur quandã ꝓpͥetatẽ exp̃ssis¬
se dicendo inpartẽ phenicis. Sed tunc illa terrã sic
credendũ ẽ. appellatã. mͦ enĩ ñ hoc uocat᷑ nomine. Aua
qͥppe ẽ. quȩ phenice appellat᷑ regio tyri & sidonis: qr

Expanded text:
gometra data est, id est, aves, quas coturnices multi Latini gometra data est, id est, aves, quas coturnices multi Latini interpretati sunt, cum sit aliud genus avium ortygometra, quamvis coturnicibus non usquequaque dissimile. Noverat enim Deus quid desideraverint, et desiderium eorum, quo carnis genere satiaret. Sed quia Scriptura concupivisse illos carnes dixerat, nec expresserat cujusmodi carnes, ideo quaestio facta est. Notandum autem quod secundum aliam editionem hic locus Scripturae ita legitur: Manna ederunt filii Israel, quoadusque venirent in partem Phaenices. Jam dixerat, quousque venirent in terram quae inhabitatur. Sed quia non expresserat proprie quam diceret, repetitione videtur quamdam proprietatem expressisse dicendo, in partem Phaenices. Sed tunc illam terram sic credendum est appellatam. Modo enim non hoc vocatur nomine. Alia quippe est, quae Phaenice appellatur, regio Tyri et Sidonis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ne significat᷑ manna cessasse: ubi panes terre mandu¬
cauerunt. Qd gͦ ingressi sunt habitabilẽ terrã anteꝗͣ
transirent iordanen. uł tantũ manna uesci : uł utroq
cibo potuerunt. Hoc qͥppe intelligi potest qͣndo ces¬
sasse manna ñ dicit᷑. nͥ iordane traiecto. Citr autẽ in
illa heremi inopia etia carnes desiderauerint. qͣndo
de egipto cũ suis ualde muttis peccorib exierunt:
magna questio ẽ. ñ forte dicat᷑. cũ ꝑheremũ pascua
tanta ñ eẽnt & ex eo minor futura uideat̾ fecunditas
peccoꝵ. peꝑcisse illis peccorib ne omĩb deficientib etiã
necessaria sacrificiis defuissent. uł siquid aliud dici
potest uude questio ista soluat᷑. Congruentius tañ
creditur ñ eos carnes desiderasse. quas de peccorib
habere poterant: s eas quȩ deerant ex aqͥs udelic&:
ipsas qͥppe milla heremo ñ iueniebant. Unde illis orti¬

Expanded text:
ne significatur manna cessasse, ubi panes terrae mandune significatur manna cessasse, ubi panes terrae manducaverunt: quando ergo ingressi sunt habitabilem terram, antequam transirent Jordanem, vel tantum manna vesci, vel utroque cibo potuerunt; hoc quippe intelligi potest, quando cessasse manna non dicitur nisi Jordane trajecto. Cur autem in illa eremi inopia etiam carnes desideraverint, quando de Aegypto cum suis valde multis pecoribus exierunt, magna quaestio est. Nisi forte dicatur, cum per eremum pascua tanta non essent, et ex eo minor futura videretur fecunditas pecorum, pepercisse illos pecoribus, ne omnibus deficientibus, etiam sacrificiis necessaria defuissent, uel si quid aliud dici potest, unde quaestio ista soluatur. congruentius tamen creditur non eos carnes desiderasse, quas de pecoribus habere poterant, sed eas quae deerant, ex aquis uidelicet. ipsas quippe in illa heremo non i
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃ti iã fuerat instituta. An forte ideo de futuro
dixit repones. ut intelligeret᷑ tunc ante dm̃ posse.
reponi quando futura erat archa : An potius ante
dm̃. qd fit ipsa deuotione offerendi in quocunq loco
poneret᷑ : ubi enĩ non as. Sea illua qd̃ adiungit &¬
reposuit aaron ante testimoniũ ad seruandũ. pͥo¬
rẽ magis sensum asserit. Hoc enĩ mͦ scriptura dycit ꝑ
plẽ sin: qđ postea factũ ẽ. cũ eẽ. cepit tabernacłm
testimonii. Filii autẽ isrł comederunt manna .xl.
annis donec uenirent in terrã habitabilẽ. Hoc cibo
aliti sunt usqueqͦ tangerent fines terrȩ chanaan.
Filii autẽ isrł inqͥt ederunt manna annuis .xt: qͦ ad
usq uenirent in terra quȩ habitabat᷑. manna edert̃
qͦ adusq uenirent in t̾rã chanaan. Significauit scrip
qr continuo tibi uenerunt ad t̾rã habitabilẽ desti¬
terunt uesci manna : s qr ñ ante traiecto enĩ iorda¬

Expanded text:
stamenti jam fuerat instituta. An forte ideo de futuro stamenti jam fuerat instituta. An forte ideo de futuro dixit, Repones, ut intelligeretur tunc ante Deum posse reponi, quando futura erat arca? an potius ante Deum dictum est, quod fit ipsa devotione offerendi, in quocunque loco poneretur? ubi enim non Deus? Sed illud quod adjungat, et reposuit Aaron ante testimonium ad servandum, priorem magis sensum aperit. Hoc enim modo Scriptura dixit per prolepsin, quod postea factum est, cum esse coepit tabernaculum testimonii. Filii autem Israel comederunt manna quadraginta annis, donec venirent in terram habitabilem. Hoc cibo alili sunt usquequo tangerent fines terrae Chanaan. Filii autem, inquit, Israel ederunt manna annis quadusque venirent in terram quae habitatur. Manna ederunt, quoadusque venirent in terram Chanaan. Significavit Scriptontinuo ut venerunt ad terram habitabilem destiterunt vesci manna, sed quia non ante. Trajecto enim Jorda
Abbreviated transcription (Latin):
sã sabbati seruabant de manna : bulliebant ex ea
uerines & cõputrescebat. Sic & qͥ ꝓpt̃ p̾sentẽ itam
& amorẽ seli thesaurizant: his & ille uerinis ebui¬
ut qͥ ñ morietur. Isti sunt uermes quos generat
auaricia & diuiciarũ ceca cupiditas. hisqͥ habent
peccumas & uidentes in netessitate frẽs suos clau¬
dunt abeis iuscera sua. Sed & his qͥ pꝰ susceptũ uer
bũ dĩ peccat. efficit᷑ ei ipsũ uerbũ dĩ uermis qͥ eius
sẽꝑ conscientiã fodiat: & archana pectoris rodat.
sũ uermis  ñ homo. Sicut enĩ ipse ẽ. aliis in rui¬
nam. aliis in resurrectionẽ: ita & ipse in manna
fidelib qͥdẽ dulcedo mellis. infidelib ueris effici¬
tur: Dixitq moyses ad aaron. Sume uas unũ
& mitte ibi man quantũ potest caꝑe gomor. & re
pone corã dño ad seruandũ in generationes uras sic̃
te dm̃. qͣndo nec ullũ simulachrũ fuit. nec arca te¬

Expanded text:
sam sabbati servabant de manna, ebulliebant ex eo sam sabbati servabant de manna, ebulliebant ex eo vermes et computrescebat. Sic et qui propter praesentem vitam et amorem saeculi thesaurizant, his et ille vermis ebullit qui non morietur. Isti sunt vermes, quos generat avaritia et divitiarum caeca cupiditas. Hi sunt qui habent pecunias, et videntes in necessitate fratres suos, claudunt ab eis viscera sua. Sed et is qui post susceptum Dei verbum peccat, efficitur ei ipsum Dei verbum vermis, qui ejus semper conscientiam fodiat, et arcana pectoris rodat; sum vermis et non homo . Sicut enim ipse est aliis in ruinam, aliis in resurrectionem, ita et ipse in manna, fidelibus quidem dulcedo mellis, infidelibus vermis efficitur. Dixitque Moyses ad Aaron: Sume vas unum, et mitte ibi manna, quantum potest capere gomor; et pone coram Domino ad servandum in generationes vestras, sicut te Deum, quando nec ullum simulacrum fuit, nec arca te