comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm loquendo quo gͣdiant᷑ ostendat:
quia & gallus istẽ. quẽ ꝓ exprim̃-¬
da boni p̾dicatoris specie in locu¬
tione sua dñs assumpsit. & cum
alas excutit. & semetipsũ feriens.
uigilantiorem reddit: quia nimi¬
rum necesse est. ut hi qui uerba
sc̃ȩ predicationis monent. prius
studio bonȩ actionis euigilent:
ne in semetipsis torpentes sopore.
alios excitent uoce. Prius se per
sublimia facta exciitiant: & tunc
ad bene uiuendum alios sollici¬
tos reddant. Prius semetipsos
quid in se inutilit̾ torpet. sol¬
licita inuestigatione dep̾hendant.
districta animaduersione corri¬
gant: & tc̃ demum alioꝵ uitam
loquendo componant. Prius
punire ꝓpria fletib curent: & tc̃
quȩ alioꝵ sunt punienda denim¬
tient. Et ante qͣm uerba exhor¬
tationis insonent: om̃e qđ locu¬
turi sunt. oꝑib clament. Explic̾¬

Expanded text:
m loquendo quo gradiantur ostendat. Quia et gallus iste, quem pro exprimenda boni praedicatoris specie in locutione sua Dominus assumit, cum alas excutit, et semetipsum feriens vigilantiorem reddit, quia nimirum necesse est ut hi qui verba sanctae praedicationis movent, prius studio bonae actionis evigilent, ne in semetipsis torpentes opere, alios excitent voce; prius se per sublimia facta excutiant, et tunc ad bene vivendum alios sollicitos reddant; prius cogitationuquid in se inutiliter torpet, sollicita investigatione deprehendant, districta animadversione corrigant; et tunc demum aliorum vitam loquendo componant; prius punire propria fletibus curent, et tunc quae aliorum punienda sunt denuntient; et antequam verba exhortationis insonent, omne quod locuturi sunt, operibus clament.
Abbreviated transcription (Latin):
bent ut considerent. ne uirtute dicti¬
a dicendi qualitate discoident: ne lo¬
quendo aliud. & aliud ostendendo pre-¬
dicent. Audiant itaq qđ scriptum e̾.
Siquis loquitur: quasi sermones di.
Qui gͦ uerba quȩ ꝓferunt ex ꝓpriis non
habent: cur quasi de ꝓpriis tument:
Audiant qđ scriptum est. Sicut ex
do coram do inxp̃o loquimur. Exdo
enĩ corã deo in xp̃o loqͥtur: qͥ predica-¬
tionis u̾bum. & quia a deo accepit in¬
telligit: & placere ꝑ illud dõ ñ homi¬
nib querit. Audiant qđ scriptũ
est. Abhominatio dñi est. om̃is ar¬
rogans. Quia uidelicet dum in uer-¬
bo di głam ꝓpriam querit. ius dan¬
tis inuadit: eumq laudi suę postpo-¬
nere nequaquam metuit: a quo hoc
ipsum qͦ laudatur accepit. Audiant
qđ p̃dicatori ipsi ꝑsalomonẽ dicit᷑
Bibe aquam de cist̾na tua: & fluenta
putei tui. Diruientur fontes tui

Expanded text:
bent, ut considerent ne a virtute dictibent, ut considerent ne a virtute dicti, dicendi qualitate discordent, ne loquendo aliud, et ostendendo aliud praedicent. Audiant itaque quod scriptum est: Si quis loquitur, quasi sermones Dei . Qui ergo verba quae proferunt, ex propriis non habent, cur quasi de propriis tument? Audiant quod scriptum est: Sicut ex Deo coram Deo in Christo loquimur . Ex Deo enim coram Deo loquitur, qui praedicationis verbum et quia a Deo accepit intelligit, et placere per illud Deo non hominibus quaerit. Audiant quod scriptum est: Abominatio Domini est omnis arrogans .--Quia videlicet dum in verbo Dei gloriam propriam quaerit, jus dantis invadit; eumque laudi suae postponere nequaquam metuit, a quo hoc ipsum quod laudatur accepit. Audiant quod praedicatori per Salomonem dicitur: Bibe aquam de cisterna tua, et fluenta putei tui. Deriventur f
Abbreviated transcription (Latin):
to di. uino. atq oleo. argento. pariter
& auro. sathanȩ sacͥficium immolant:
quia ad errorem discordiȩ uerba pa¬
cis inclinant. Linde ammonendi st̃
ut ppendant. quia dum ꝑuersa m̃te
de p̃ceptis pacis discordiam faciunt:
iusto di examine ipsi de uerbis uitȩ
moriuntur. At contͣ ammonendi
sunt. qui recte quidem uerba legis
intelligunt. sed hec humilit̾ ñ loqun¬
cur: ut in diuinis sermonib priqͣm
cos aliis proferant. semetipsos requi¬
rant: ne insequentes alioꝵ facta se
deserant: et cum recte cuncta de sa¬
cra scriptura sentiunt. hoc solum qđ
ꝑ illam contͣ elatos dicit᷑ non aiten¬
dant. Improb quippe & imꝑitus ẽ
medicus: qui alienum mederi apperit:
& ipse uulnus qđ patit᷑ nescit. Qui
gͥ uerba d̃i humilit̾ non loquuntur:
profecto ammonendi sunt. ut cum
medicamenta egris apponunt. prius
uirus suȩ pestis inspiciant: ne aliis
medendo moriant᷑. Ammoneri enĩ de¬

Expanded text:
nto Dei, vino atque oleo, argento pariter nto Dei, vino atque oleo, argento pariter et auro, Satanae sacrificium immolant, quia ad errorem discordiae verba pacis inclinant. Unde admonendi sunt ut perpendant, quia dum perversa mente de praeceptis pacis discordiam faciunt, justo Dei examine ipsi de verbis vitae moriuntur. At contra admonendi sunt qui recte quidem verba legis intelligunt, sed haec humiliter non loquuntur; ut in divinis sermonibus prius quam aliis eos proferant, semetipsos requirant, ne insequentes aliorum facta, se deserant; et cum recte cuncta de sacra Scriptura sentiunt, hoc solum quod per illam contra elatos dicitur, non attendant. Improbus quippe et imperitus est medicus, qui alienum mederi appetit, et ipse volnus quod patitur nescit. Qui igitur verba Dei humiliter non loquuntur, profecto admonendi sunt, ut cum medicamina aegris apponunt, prius virus suae pestis inspiciant, ne alios medendo ipsi moriantur. Admoneri de
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim radix elationis abscidit᷑. conse¬
quent̾ rami prauȩ assertionis arefiũt.
Ammonendi sunt etiã ne errores discor-¬
diasq generando. legem dĩ quȩ idcir-¬
co data est. ut sacͥficia sathanȩ ꝓhibe
rit᷑ dicens. Dedi eis frumentum. uinũ
& oleum: & argentum multiplicaui
eis. & aurum: quȩ fecerunt baal.
quando indictis obscuriorib subdu¬
cto tegmine literȩ ꝑ medulla sp̃s
legis interna sentimus. Liinum suũ
nobis dñs prestat: cum scripturȩ suȩ
alta predicatione nos debriat. Oleum
quoq suum nobis tribuit: cum p̾̃ce¬
ptis aꝑtiorib uitã nr̃am blanda leni¬
tate dis ponit. Argentum multipli-¬
cat: cum nobis luce ueritatis plena
eloquia subministrat. Auroq nos
ditat: quando cor nr̃m intellectu
summi fulgoris irradiat. Quȩ cun¬
cta heretici baal offerunt: quia apud
auditoꝵ suoꝵ corda corrupte omĩa
intelligendo ꝑuertunt. Et de frum̃¬

Expanded text:
Si enim radix elationis absciditur, conseSi enim radix elationis absciditur, consequenter rami pravae assertionis arefiunt. Admonendi sunt etiam, ne errores discordiasque generando, legem Dei quae idcirco dominus dicens: Dedi eis frumentum, vinum et oleum; et argentum multiplicavi eis et aurum, quae fecerunt Baal . quando in dictis obscurioribus subducto tegmine litterae per medullam spiritus legis interna sentimus. Vinum suum Dominus nobis praestat, cum Scripturae suae alta praedicatione nos debriat. Oleum quoque suum nobis tribuit, cum praeceptis apertioribus vitam nostram blanda lenitate disponit. Argentum multiplicat cum nobis luce veritatis plena eloquia subministrat. Auro quoque nos ditat, quando cor nostrum intellectu summi fulgoris irradiat. Quae cuncta haeretici Baal offerunt, quia apud auditorum suorum corda corrupte omnia intelligendo pervertunt. Et de frume
Abbreviated transcription (Latin):
aceruus testimonii inter pretatur.
E quia cuncta simul congregatio ȩccl̃ȩ per
confessionem seruit testimonio ueritatis:
non incongrue ꝑ galaad eccł̃a exprimit᷑:
quȩ ore cunctoꝵs fidelium de dõ queq
sunt uera testatur. Pregnantes autẽ
galaad. uocant᷑ animȩ quȩ intellectum
uerbi ex diuino amore concipiunt: & si
ad ꝑfectum tẽpus ueniant: conceptam
intelligentiam boni oꝑis ostensione pari-
turȩ sunt. Terminum uͦ suum dilata-¬
re est: opinionis suȩ nomen extendere.
Secuerunt qͦ pregnantes galaad ad dila-¬
tandum terminum suum: quia nimi-
aliquid de ueritatis intellectu conce-¬
ꝑant. ꝑuersa p̾dicatione ꝑimunt: &
scientiȩ sibi nomen extendunt. Par-¬
uuloꝵ corda iam de uerbi conceptione
grauida erroris gladio scindunt: & qͣsi
doctrinȩ sibi opinionem faciunt.
Hos gͦ cum conamur instruere ne ꝑuer¬
sa sentiant: ammoneamus prius ne-¬
cesse est. ne mnanem głam querant.

Expanded text:
acervus testimonii interpretatur. acervus testimonii interpretatur. Et quoniam cuncta simul congregatio Ecclesiae per confessionem servit testimonio veritatis, non incongrue per Galaad Ecclesia exprimitur, quae ore cunctorum fidelium de Deo quaeque sunt vera testatur. Praegnantes autem Galaad vocantur animae, quae intellectum verbi ex divino amore concipiunt, si ad perfectum tempus veniant, conceptam intelligentiam operis osteturae. Terminum vero suum dilatare, est opinionis suae nomen extendere. Secuerunt ergo praegnantes Galaad ad dilatandum terminum suum; quia nimirum aliquid de veritatis intellectu conceperant perversa praedicatione perimunt, et scientiae sibi nomen extendunt. Parvulorum corda jam de verbi conceptione gravida, 73 erroris gladio scindunt, et quasi doctrinae sibi opinionem faciunt. Hos ergo cum conamur instruere ne perversa sentiant, admoneamus prius necesse est, ne inanem gloriam quaerant.
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc ñ locunt᷑. Ammonendi sunt qui
sacrȩ legis uerba non recte intelligunt.
ut ꝑpendant quia saluberrimum ui¬
ni potum. in ueneni sibi poculũ uer¬
tunt: ac ꝑmedicinale ferrũ uulnere
mortali se feriuint: dum ꝑ hoc in se sa¬
na ꝑimunt: ꝑ qđ salubrit̾ abscidere
sauciata debuerant. Ammonendi
sunt ut ꝑpendant. qđ scriptura sacͣ
in nocte uitȩ presentis quasi quedã
lucerna sit nobis posita: cuius nimi¬
rum uerba dum non recte intelligt̃:
de lumine tenebrescunt. Quos ui¬
delicet ad intellectum prauum inten¬
tio ꝑuersa non raꝑet: niei prius suꝑ¬
bia inflaret. Dum enim se pre cęt̾is
sapientes arbitrantur: sequi alios ad
meliꝰ intelligendũ despiciunt: atq ut
apud imꝑitum uulgus scientiȩ sibi
nomen extorqueant: student sumno¬
pere. & ab aliis recte intellecta de¬
struere: & sua ꝑuersa roborare. Lin¬
de bene ꝑ ꝓphetam dicit᷑. Secuert̃
pregnantes galaad: ad dilatandum
terminum sͦuum. Galaad namq:

Expanded text:
er non loquuntur. Admonendi enim sunt qui sacrae legis verba non recte intelligunt, ut perpendant, quia saluberrimum vini potum in veneni sibi poculum vertunt, ac per medicinale ferrum vulnere mortali se feriunt, dum per hoc in se sana perimunt, per quod salubriter abscindere sauciata debuerunt. Admonendi sunt, ut perpendant quo Scriptura sacra in nocte vitae praesentis quasi quaedam aedam nobis lucerna sit posita, cujus nimirum 440 verba, dum non recte intelligunt, de lumine tenebrescunt; quos videlicet ad intellectum pravum intentio perversa non raperet, nisi prius superbia inflaret. Dum enim se prae caeteris sapientes arbitrantur, sequi alios ad melius intellecta despiciunt: atque ut apud imperitum vulgus scientiae sibi nomen extorqueant, student summopere, et ab aliis recte intellecta destruere, et sua perversa roborare. Unde bene per prophetam dicitur: Secuerunt praegnantes Galaad ad dilatandum terminum suum . Galaad namque
Abbreviated transcription (Latin):
habe. Acsi aꝑte dicat. Sic necesse ẽ
ut p̾dicationi exteriꝰ seruias. quati¬
nus ꝑ elationẽ te inmundis spiritib
non conungas : ne in diuini uerbi
ministerio hostes tuos ad te partici¬
pes ammittas. Aquas gͦ & in plate¬
is diuidimus. & tam̃ soli possidemus:
quando & exterius late p̾dicationẽ
fuindimus ÷ & tamen ꝑ eam humanas
laudes assequi minime ambimus.

Expanded text:
habe. Ac si apertius dicat: Sic necesse est habe. Ac si apertius dicat: Sic necesse est ut praedicationi exterius servias, quatenus per elationem te immundis spiritibus non conjungas, ne in divini verbi ministerio hostes tuos ad te participes admittas. Aquas ergo et in plateis dividimus, et tamen soli possidemus, quando et exterius late praedicationem fundimus, et tamen per eam humanas laudes assequi minime ambimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ticipes tui. Aquam quippe p̃dica-¬
tor de cist̃na sua bibit: cum ad cor
suum rędiens. prius audit ipse qđ
dicit. Dibit sui fluenta putei: si
sui irrigatione infunditur uerbi.¬
Li nde bene subungitur. Diriuent᷑
fontes tui foras: & in plateis aquas
diuide. Rectum quippe est ut priꝰ
ipse bibat: & tunc p̾dicando aliis
influat. Contes quippe foras di¬
riuare est: exterius aliis ium pre-¬
dicationis infuindere. In plateis autẽ
aquas diuidere est: in magna audi-¬
tors amplitudine iuxta unius cuiusq
qualitatẽ diuina eloquia dispensare.
E quia plerumq inanis gł& appetitꝰ
subripit. dum sermo di ad noticiã
multors currit: postqmͣ dictum ẽ
in plateis aquas diuide. recte sub¬
iungit᷑. habeto eas solus: nec sint
alieni participes tui. Alienos qͥppe
malignos sp̃s uocat: de quib ꝑ ꝓphe¬
tam uoce temptati hominis dicit᷑.
Alieni insurrexerunt in me: & fortes
quesier̃t animam meam. Ait gͦ. &
aquas in plateis diuide: & tam solꝰ

Expanded text:
t. III .--Aquam quippe praedicator de cisterna sua bibit, cum ad cor suum rediens prius audit ipse quod dicit: Bibit sui fluenta putei, si sui irrigatione infunditur verbi. Ubi bene subjungitur: Deriventur fontes tui foras, et in plateis aquas divide. Rectum quippe est, ut ipse prius bibat, et tunc praedicando aliis influat. Fontes namque foras derivare, est exterius aliis vim praedicationis infundere. In plateis autem aquas dividere, est in magna auditorum amplitudine juxta uniuscujusque qualitatem divina eloquia dispensare. Et quia plerumque inanis gloriae appetitus subrepit dum sermo Dei ad multorum notitiam currit, postquam dictum est: In plateis aquas divide, recte subjungitur: Habeto eas solus, nec sint alieni participes tui . Alienos quippe malignos spiritus vocat, de quibus per Prophetam tentati hominis voce dicitur: Alieni insurrexerunt in me, et fortes quaesierunt animam meam . Ait ergo: Aquas et in plateis divide, et tamen solus
Abbreviated transcription (Latin):
tuantis pelagi ꝓiecta formidine. ac spe ꝑue-¬
mendi concepta. usq in portũ sine ulla mer¬
ciũ iactura ꝑdiicere. Quȩ cũ uob̾ comparatio
placuiss: ad iũxi. Et̃ ideo ȩccłia quȩ uelut
nauis magna ꝑ mare mundi huiꝰ enauigat.
quȩ diuersis tẽptationũ fluctib in hac uita
contundit᷑. quȩ immundoꝵ sp̃uũ ꝑsecutio¬
nib uelut qͥbdã ꝓcellosis fluctib indiuer¬
sa iactat᷑. quȩ scandaloꝵ cautib nadosiᷤ illidi¬
tur. quȩ aggere arenȩ grauantiᷤ incingit᷑
ñ relinquenda ẽ s regenda: quȩ sicut om̃s
quos uehit ꝑducit in columes gubernato¬
ris ugilantia gubernata: ita ñ solũ om̃s
quos habet. si etiã gubernatorẽ ipsũ ꝑdet
fũmersa fluctib aut soluta: x¬

Expanded text:
tuantis pelagi projecta formidine, ac spe perventuantis pelagi projecta formidine, ac spe perveniendi concepta, usque in portum sine ulla mercium jactura perducere. Quae cum vobis comparatio placuisset, adjunxi: Et idcirco Ecclesia, quae velut navis magna per mare mundi hujus enavigat, quae diversis tentationum fluctibus in hac vita contunditur, quae immundorum spirituum persecutionibus velut quibusdam procellosis fluctibus in diversa jactatur, quae scandalorum cautibus vadosis illiditur, quae velut aggere arenae gravantis cingitur, non relinquenda est, sed regenda: quae sicut omnes quos vehit, perducit incolumes gubernatoris vigilantia gubernata, ita non solum omnes quos habet, sed etiam ipsum gubernatorem perdet, submersa fluctibus aut soluta.
Abbreviated transcription (Latin):
quillitate componere ͥ iusticiam p̾dicare u-¬
dicib erubeseit. quam ipse ꝑsonȩ potentis
fauore corrrũpit: nec defendit oppressoᷤ. siꝑ-¬
sonas aut honorat aut despicit: & quieqͥd
boni ñ facit. aut mali comiittit. nec iube¬
bit fieri nec uetabit: quia necessariã docen-¬
di auctoritatẽ. contrarietate suȩ actionis a-¬
mittit aut minuit: xui.
ec & his similla memorantes episcopatꝰ
uos accepti penituit: qͥ sicut ãministra-¬
torẽ suũ si ꝓbe amministret᷑ illustrat: ita cõ-¬
tẽptorẽ suum condẽpnat. Deniq uolentes
eccłiam uobis creditam uelut impares ei
regende dimittere. atq ad aliquã solitudinẽ
ñ tã studio quietis quã ipsiꝰ officii ur̃i despera¬
tione secedere: nulla res alia uobis exregit
in meliꝰ iutare consiliũ. nisi quod ueriti
in tempestate relinquere.Ad quã sic̃ satius ẽ
ñ acceclere: ita semel susceptam conuenit fluc¬

Expanded text:
quillitate componere. Justitiam praedicare juquillitate componere. Justitiam praedicare judicibus erubescit, quam ipse personae potentis favore corrumpit: nec defendit oppressos, si personas aut honorat, aut despicit: et quidquid boni non facit, aut mali committit, nec jubebit fieri, nec vetabit: quia necessariam docendi auctoritatem, contrarietate suae actionis, aut amittit aut minuit.e his similia memorantes episcopatus vos accepti poenituit: qui, sicut administratorem suum, si probe administretur, illustrat, ita contemptorem suum condemnat. Denique volentes Ecclesiam vobis creditam, velut impares ei regendae dimittere, atque in aliquam solitudinem non tam studio quietis quam ipsius officii vestri desperatione secedere, nulla res alia vobis exegit in melius mutare consilium, nisi quod veriti in tempestate relinquere? Ad quam sicut satius est non ascendere, ita semel susceptam convenit fluc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cogitat: quẽ ñ delinquentiũ peccata contris¬
tant. nec ꝓficientitĩ bona letificant: s de se tan¬
tum. plerũq autẽ nec de se om̃ino sollicitus
quid a suiᷤ bonimaliue geratur ignorat: qͥ
ñ predicat ꝑseuerantiã nistis: penitentiam
prauis: contẽptũ mundi conuers is: futuras
penas auersis: qͥ ñ potest dicere contẽptoribꝰ
ammonitionis suȩ. futurũ cogitate iudictũ.
quod ipse forte ñ cogitat: amatorib mundi no-¬
lite diligere mundũ. si eũ mundi amor oblec¬
tat: ambitiosiᷤ ambitioni iam finẽ imponite.
si eũ ambitio ruinosa p̾c̃ipitat: ebriosis ebrie-¬
tatẽ cauete. si se mero usq ad alienationẽ m̃tiᷤ
ingurgitat. Suptuosᷤ dapib crudꝰ. ñ potest
sins laudare abstinentiam quã calcat: uitio
cupiditatis ad dictuᷤ cupidi ᷤᷤ amorẽ ñ potest
dissuadere pecumȩ : inimiciciarũ tenax. ñ
audebit animos dissidentiũ sacerdotali tran-¬

Expanded text:
non cogitat. Quem non delinquentium peccata contrisnon cogitat. Quem non delinquentium peccata contristant, nec proficientium bona laetificant, sed de se tantum, plerumque autem nec de se omnino sollicitus, quid a suis boni malive geratur, ignorat. Qui non praedicat perseverantiam justis, poenitentiam pravis, contemptum mundi conversis, futuras poenas aversis. Qui non potest dicere contemptoribus admonitionis suae, Futurum cogitate judicium, quod ipse forte non cogitat. Amatoribus mundi, Nolite diligere mundum, si eum mundi amor oblectat. Ambitiosis, Ambitioni jam finem imponite, si eum ambitio ruinosa praecipitat. Ebriosis, Ebrietatem cavete, si se mero usque ad alienationem mentis ingurgitat. Sumptuosis dapibus gravidus, non potest suis abstinentiam laudare, quam calcat. Vitio cupiditatis addictus, cupidis amorem non potest dissuadere pecuniae. Inimicitiarum tenax, non valebit animos dissidentium sacerdotali tran
Abbreviated transcription (Latin):
ene cuipiam meus sermo p̃sũptuosus ap-¬
pareat. si quales ñ eẽ uł eẽ clebeant om̃s
sacerdotes ostendat: ñ generalit̾ s de uno uide
o mͥ eẽ dicendũ: & de te potissimũ qͥ hoc mͥ ut
pace tua chixerim. temere delegasti ꝑieulosi set-¬
monis officium. Nec incognita uobis s ustta¬
ta debeo comp̃hendere: quȩ solemꝰ int̾ nos
mutua confabulatione conferre. Qͥbꝰ breuĩt de¬
claxatis. ñ puto qd̃ relationẽ magis ꝙͣ disputationẽ meã.¬
iustȩ quisquã possit alicuiꝰ temeritatiꝰ argue¬
re: quasi patres meos audeam docere: a qͥbus
normam uiuendi accipe sum paratus et
discere
ecolite gͦ quȩ quanta & qualia. me audi¬
ente & ꝓbante dicere soleatis de amini¬
nistratione pontificis. qui populisͥ cõmissi cu¬
ra post habita. ardentiꝰ bona presentia deside¬
rat quã futura: & oblitꝰ quod non solum de
se. s etiam de grege sͥ credito rationẽ pastori
pastoꝵ om̃ium reddat. sua suoꝵq decrim̃ta

Expanded text:
ne cuipiam meus sermo praesumptuosus appareat, si quales non esse vel esse debeant omnes sacerdotes ostendat; non generaliter, sed de uno mihi video esse dicendum, et de te potissimum qui hoc mihi pace tua dixerim temere delegasti periculosi sermonis officium. Nec incognita vobis, sed usitata debeo comprehendere, quae solemus inter nos mutua confabulatione conferre. Quibus breviter declaratis, non puto quod relationem meam, magis quam disputationem quisquam juste possit alicujus temeritatis arguere; quasi patres meos audeam docere, a quibus normam vivendi accipere sum paratus et discereecolite ergo, etc. quanta et qualia, me audiente atque probante, dicere solebatis de administratione pontificis, qui, populi sibi commissi cura posthabita, ardentius bona praesentia desiderat, quam futura; et oblitus quod non solum de se, sed etiam de grege sibi credito, rationem pastori pastorum omnium reddet, sua suorumque detrimenta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecti qui alta radice firmati sunt. & sifla-
non deiciunt᷑: s ꝓtinus firmitatis  radice ᷤ
ad se redeunt. B ona mens ad mału nec pre¬
miis. nec terrorib uincitur. Nam iniqui t̃-¬
rorem blandiciis miscent: ut aut oblecta¬
tione quempiam decipiant: aut t̾rorib
frangant. Qui laudatur in auditorum
amore inseritur. s si ueraciter & non ficte
laudetur: hoc est si uera funt quȩ de eo
dicuntur
xxxi. Be itrramento.

Expanded text:
Perfecti, qui alta radice fundati sunt, etsi flamiPerfecti, qui alta radice fundati sunt, etsi flaminon dejiciuntur, sed protinus firmitate radicis ad se redeunt. 233 12. Bona mens ad malum nec praemiis, nec terroribus vincitur. Nam iniqui terrorem blanditiis miscent, ut aut oblectatione quemquam decipiant, aut terroribus frangant. 13. Qui laudatur in auditorum amore inseritur, sed si veraciter et non ficte laudetur, hoc est, si vera sunt quae de illo dicuntur. CAPUT XXXI. De juramento.
Abbreviated transcription (Latin):
ne mentitur. Sũmoꝑe cauenđu ẽ omne.
mendaciũ: qũauis nomũiqu̾a sit aliqͦd
mendatii genus culpe leuioris: si quisqm̃
pro salute hominũ mentiat᷑. S qͥa scͥptũ
est. os qͦd mentit᷑ occidit animam: & ꝑdes
eos qui locuntur mendaciũ: hoc quoq
genus mendatii ꝑfecti uiri summopere
refugiunt: ut nec uita cuiuslibet ꝑ eoꝵ
fallaciam defendatur: ne suȩ animȩ no.¬
credimꝰ relaxari. Nam si quelibet culpa
sequenti mercede purgatur: quantomagis
hȩc facile abstergitur. qmͣ merces ipsa comi¬
tatur.  Multa mentiunt᷑. multaq fingunt
homines: ꝓpt̾ hominũ laudẽ. S ieq fit. ut¬
& isti mentiendo ꝑeant: & alios qͦs laudant
ad uane głȩ ruinam ꝑducant. S icut bene
sibi conscitis non metuit alienȩ lingue con¬
uicium: ita & qui laudatur ab alio non
debet errorem alienȩ linguȩ attendere: s
ille qui eum laudat. Opus enim suum unꝰ-¬
conscientia sua: non palam in aliena lingua.

Expanded text:
sola mentitur. Summopere cavendum est omne sola mentitur. Summopere cavendum est omne mendacium, quamvis aliquando sit aliquod mendacii genus culpae levioris, si quisquam pro salute hominum mentiatur, sed quia scriptum est: « Os quod mentitur occidit anieos qui loquuntur mendacium ; hoc quoque mendacii genus perfecti viri summopere fugiunt, ut nec vita cujuslibet per eorum fallaciam defendatur, ne suae animae nocredimus relaxari. Nam si quaelibet culpa sequenti mercede purgatur, quanto magis haec facile abstergitur, quam merces ipsa comitatur? 8. Multa mentiuntur multaque fingunt homines propter hominum laudem; sicque fit ut et isti mentiendo pereant, et eos quos laudant ad vanae gloriae ruinam perducant. 9. Sicut bene sibi conscius non metuit alienae linguae convicium, ita et qui laudatur ab alio non debet errorem alienae laudis attendere; sed ille qui eum laudat. 10. Opus enim suum unussua conscientia, non palam in aliena lingua. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
gentilium dixit. Quoq magis tegitur:
tectu magis estuat ignis. Cecus enim lan-¬
guor uehemens est ae nimiꝰ qͥa tacitũ uruit
sub pectore uulmis: xxx. De mendatio.
endaces faciunt: ut nec uera dicentib
credat᷑. Reddit enĩ sepe hominẽ mul¬
ta falsitas: etiam in ueritate suspectũ. Sepe
uera p̃mittit. qͥ falsa dicturꝰ est: ut cũ pͥmũ
acquisierit fidem: ad reliqua mendatia au¬
dientes credulos faciat. Multis uidentur
uera eẽ quȩ falsa sunt: & ido non ex deo sed
ex suo mendatiũ locuntur. Nonnũqͣm fal¬
sitas ueriloquio adiungitur: & plerumq
a ueritate incipit. qui falsa confingit. Latẽt
sepe uenena circumlita melle uerboꝵ:. et
tamdici deceptor ueritatẽ simulat: qͦusq
dacium meditari: qmͣ loqui. Nam int̾đu
quisq incautuᷤ solet ex p̾cipitatione loqui
mendacium. Meditari autẽ non potest
nͥ ꝑ studium. Orauiꝰ eego ille ex studio m̃¬
tiri ꝑhibetur: qm is qui ex sola p̃cipitatio-

Expanded text:
gentilium dixit: Quoque magis tegitur, gentilium dixit: Quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis. Caecus enim languor vehemens est ac nimius, quia tacitum vivit sub pectore vulnus. CAPUT XXX. De mendacio. 1. Mendaces faciunt ut nec vera dicentibus credatur. Reddit enim saepe hominem multa falsitas etiam in veritate suspectum. 2. Saepe vera praemittit, qui falsa dicturus est, ut cum primum acquisierit fidem, ad reliqua mendacia audievera esse quae falsa sunt, et ideo non ex Deo, sed ex suo mendacio loquuntur. Nonnunquam falsitas veriloquio adjungitur, et plerumque a veritate incipit qui falsa confingit; latent saepe vera circumlinita melle verborum, et tandiu deceptor veritatem simulat, quousque dacium meditari quam loqui. Nam interdum quisque incautus solet ex praecipitatione loqui mendacium. Meditari autem non potest nisi per studium grave. Pejus ergo ille ex studio mentiri perhibetur, quam is qui ex praecipitatione
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd debuit non egit: & mału qͦd ñ oporte¬
bat admisit. Mali mala respondent pro
bonis: & aduersa pro optimis. B oni bona
respondent pro malis: & ꝓspera ꝓ aduer-¬
sis. A duersꝰ conuiciũ linguȩ. fortitudo ad-¬
hibenda est patientie: unt tẽptatio uerbi q̃
foris impugnat: tolerantiȩ uirtute deunc-¬
ta discedat. N on om̃is qui ꝓbra patitur
est iustus: sed qui pro ueritate innocens
patitur. ille tantũmͦ nistus est. Int̾ uitu-¬
perationes lingue & obprobria hominũ.
isto se remedio mens iusti corroborat: ut
tanto solidius in dm figatur interius:
Qui illatas sͥ contumelias tranquillo ami-¬
mo prodit. dolorem cordis aꝑit: & uirꝰ quod
feruet in animo facile reicit. Nulnera enim.
mentis aꝑta cito exalant: clausa nimis exul¬
cerant. Qui dolorem inuiriȩ clauso pecto¬
re tegit: quanto amplius silendo linguam
p̃mit: tanto acriorem dolorem intrinsecus
nutrit. Unde & uere quidam poerarum

Expanded text:
quod debuit non egit, et malum quod non oportequod debuit non egit, et malum quod non oportebat, admisit. 22. Mali mala respondent pro bonis, et adversa pro optimis. Boni bona respondent pro malis, et prospera pro adversis. 23. Adversus convicium linguae fortitudo adhibenda est patientiae, ut tentatio verbi, quae foris impugnat, tolerantiae virtute devicta discedat. 24. Non omnis qui patitur probra justus est; sed qui pro veritate innox patitur, ille tantummodo justus est. 25. Inter vituperationes linguae et opprobria hominum isto remedio mens justi se corroborat, ut tanto solidius in Deum figatur interius, bus. 26. Qui illatas sibi contumelias tranquillo animo prodit, dolorem cordis aperit, et virus quod fervet in animo facile rejicit. 231 27. Vulnera enim mentis aperta cito exhalant, clausa nimis exulcerant. 28. Qui dolorem injuriae clauso pectore tegit, quanto amplius silentio linguam premit, tanto acriorem dolorem intrinsecus nutrit. Unde et vere quidam poetarum
Abbreviated transcription (Latin):
humilit̾ annuntiare uidetur. Mału male
loquit᷑: qͥ aliquod flagitiũ ꝑsuadere conat᷑.
Bonũ male loquit᷑: qͦ quodcũq rectũ ar¬
rogant p̃dicare uidetur. Alalũ bene loqͥt᷑.
qͥ aliquod narrando uitium detestat᷑. ut ab
eo homines auertant᷑. Corde bene loquitur: qͥ
caritatẽ ñ simulat. Ore bene loquit᷑: qͥ ueri-¬
tatẽ annunciat. factis bene loquit᷑: qͥ alios
bonis exemplis eclificat. C orde male loquit᷑.
qui interius cogitationes noxias meditatur
&e cogitat. Lingua male loquit᷑: qui ꝓ eo
quod male agit flagellatur & murmurat.
fãctis male loquitur: qui male uiuendo. ex¬
emplis suis alios ad praue agendu infor-¬
mat. S emel bene loqͥt᷑ qͥ se penitendo redar
mel male loqͥt᷑. qͥ pꝰ uiciũ cito corrigit᷑. Bis
male loqͥt᷑: qͥ ⁊ male uiuit ⁊ male docet. Itẽ
bis male loqͥtur: qͥ ⁊ male cogitat. ⁊ male
refert cogitata. It̾e bis male loqͥt᷑: qͥ⁊ bonũ

Expanded text:
humiliter annuntiare videtur. Malum male humiliter annuntiare videtur. Malum male loquitur, qui quodlibet flagitium persuadere conatur. Bonum male loquitur, quid quodcunque rectum arroganter praedicare sentitur. Malum bene loquitur, qui aliquod narrando vitium detestatur, ut ab eo homines avertantur. 18. Corde bene loquitur, qui charitatem non simulat. Ore bene loquitur, qui veritatem annuntiat. Factis bene loquitur qui alios bonis exemplis aedificat. 19. Corde male loquitur qui interius cogitationes noxias meditatur et cogitat. Lingua male loquitur qui pro eo quod male agit flagellatur, et murmurat. Factis male loquitur qui male vivendo exemplis suis alios ad prave agendum informat. 20. Semel bene loquitur qui se poenitendo redargmel male loquitur qui post vitium cito corrigitur. Bis male loquitur qui male vivit et male docet. Item bis male loquitur qui et male cogitat, et male refert cogitata. Item bis male loquitur qui et bonum
Abbreviated transcription (Latin):
tores: si du sint ab eis dicta sapient̾. nimiũ
tam̃ eloquent̾̃. Horret enĩ sapientia spu¬
meum uerboꝵ ambitũ: ac fucũ mundialeᷤ
eloquentiȩ inflatis sermonib pornatum.
Quidam curiosi delectant᷑ audire qͦs li¬
bet sapientes: ñ ut ueritatẽ ab eis querant:
s ut facundiã sermonis eorũ cognoscant:
more poetarũ. qͥ magis compositionẽ uer¬
boꝵ. qu̾a sententiam ueritatis secuntur.
Quadrimoda est dicendi ratio: qua p̃uiden¬
dum est. qͥd.cui. quando. uł qͦmͦ aliquid
ꝓferatur. Item quadrimoda ẽ dicendi rato.
quia aut bene sentiendo quid bene ꝓfert᷑
aut nichil sentiendo nichil dr: aut parũ
sentiendo sola loquacitas ostendit᷑: aut
optime sentiendo ñ elegant̃ ꝓfertur qͦd in¬
telligitur. Item quadriꝑtita est loquendi
ratio: qua uł bonĩi bene. uł malii male.
seu bonũi male. uł mału bene ꝓfert᷑. B onu
quippe bene loquitur: qui ea quȩ recta et

Expanded text:
tores, si dum sint ab eis dicta sapienter, nimium tores, si dum sint ab eis dicta sapienter, nimium tamen eloquenter. Horret enim sapientia spumeum verborum ambitum ac fucum mundialis eloquentiae inflatis sermonibus perornatum. 13. Quidam curiosi delectantur audire quoslibet sapientes, non ut veritatem ab eis quaerant, sed ut facundiam sermonis eorum agnoscant, more poetarum, qui magis compositionem verborum quam sententiam veritatis sequuntur. 14. Quadrimoda est dicendi ratio, quia praevidendum est quid, cui, quando, vel qualiter aliquid proferatur. 15. Item quadrimoda est dicendi ratio, cum aut bene sentiendo quid bene profertur, aut nihil sentiendo nihil dicitur, aut parum sentiendo loquacitas sola ostentatur, aut optime sentiendo non eleganter profertur quod intelligitur. 16. Item quadripartita est loquendi ratio, qua vel bonum bene, 230 vel malum male, seu bonum male, vel malum bene profertur. 17. Bonum quippe bene loquitur, qui ea quae recta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑: ita ociosa uerba a ꝑfectis uiris ui
bent. Nam sicut malos mores bona collaqͥa
corrigunt: ita praua colloqͥa bonos mores
corrumpunt. Custodia ori ponit᷑: łu quisq
ñ se iustũ s qͦd magis uerũ est peccatorem
fatetur. Manũ suꝑ os ponit: qui bonis oꝑibꝰ
linguȩ excessum oꝑit. Alanũ suꝑ os ponit.
qͥ male locutionis culpas bone actionis ue¬
lamine tegit. Loquens quȩ ad dm ꝑtineqt
nec faciens. & si inittilis sͥ est: audientibus
tam̃ ꝓdest. Qui de sapientia se laudari af¬
fectant: loquentem ꝓpħam attendant.
Ue qͥ sapientes estis in ocłis ur̃is: & corã
uobismetipsis prudentes. Recte ex senten¬
tia dicit: qui ueram sapientiam gustu in¬
tñi saporis sentit. A sentiendo enĩ sententa
dicit᷑: ac ꝑ hoc arrogantes qui sine humili¬
tate dicunt: de sola scientia dicunt: ñ de
sententia. Ille enĩue̾ sapit: qͥ recte & scđ̾m
dm̃ sapit. In suã dicunt contumeliã doc¬

Expanded text:
cuntur, ita otiosa verba a perfectis viris vicuntur, ita otiosa verba a perfectis viris vibent. Nam sicut malos mores bona colloquia corrigunt, ita prava bonos mores corrumpunt . 6. Custodia ori ponitur , dum quisbue non se justum, sed, quod magis verum est, peccatorem fatetur. 7. Manum super os ponit, qui bonis operibus linguae excessus operit. Manum super os ponit, qui malae locutionis culpas bonae actionis velamine tegit. 8. Loquens quae ad Deum pertinent, nec faciens, etsi inutilis sibi est, audientibus tamen prodest. 9. Qui de sapientia se laudari affectant, loquentem prophetam 226 attendant: Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes . 10. Recte ex sententia dicit, qui veram sapientiam gustu interni saporis sentit. A sentiendo enim sententia dicitur. Ac per hoc arrogantes, qui sine humilitate dicunt, de sola scientia dicunt, non de sententia. 11. Ille enim sapit, qui recte et secundum Deum sapit. 12. In suam dicunt contumeliam doc
Abbreviated transcription (Latin):
sensib regnant. N eq enĩ aliunde peccamꝰ:
nͥ uidendo. audiendo. attrectando. gustan-¬
do. atq tangendo. Unde & alias dicit᷑. Intra¬
uit moes ꝑ fenestras nr̃as. Ce alibi. Et ex¬
tranei ingrediebant᷑ ꝑ portas eiꝰ. & suꝑ ihe¬
rusale mittebant sortem. Extranei quippe
immundi sunt spiritꝰ: qͥ tamqͣm ꝑ portas
ita ꝑ sencꝰ carnis anim̾a irrepunt: & eam il¬
lecebrando deuincunt: xxix. De sermone.
libere ac sine metu committimꝰ: ad potiora
scelera & horrenda peccandi consuetudine.
labimur. Sicut plerũq multiloquorum
stulticia rep̾hendit᷑: ita rursum nimis
tacentiũ uiciũ denotat᷑. Illi enĩ satis lax-¬
ando lingũa in leuitatis uitiũ defluunt:
isti nimis reticendo ab utilitate torpeseuił.
Imperiti sic̃ loqͥ nesciunt: ita tacere non
possunt. Mente enĩ ineruditrore loqua¬
ces uerbis ꝑstrepunt: sensu nichil dicug
Sic̃ falsitatis cͥmina a ꝓficientib ꝑtimes¬

Expanded text:
sensibus regnant. 2. Neque enim aliunde peccamus, sensibus regnant. 2. Neque enim aliunde peccamus, nisi videndo, audiendo, attrectando, gustando, atque tangendo. Unde et alias dicitur: Intravit mors per fenestras nostras. Et alibi: Extranei ingrediebantur per portas ejus, et super Jerusalem mittebant sortem. Extraneos quippe immundos esse spiritus, qui tanquam per portas, ita per sensus carnis animam irrepunt, et eam illecebrando devincunt. 228 CAPUT XXIX. De sermone. libere ac sine metu committimus, ad potiora scelera et horrenda peccandi consuetudine labimur. 2. Sicut plerumque multiloquorum stultitia reprehenditur, ita rursus nimis tacentium vitia denotantur. Illi enim satis laxando linguam in levitatis vitio defluunt, isti nimis reticendo ab utilitate torpescunt. 3. Imperiti, sicut loqui nesciunt, ita tacere non possunt. Mente enim ineruditi, ore loquaces, verbis perstrepunt, sensu nihil dicunt. 4. Sicut falsitatis crimina a proficientibus pertimes
Abbreviated transcription (Latin):
sanctoꝵ. xxuii. Be iutentione mentis.
culus hominis. intentio oꝑis eiꝰ est.
Si gͦ intentio eiꝰ bona est. & opꝰ in¬
tentionis ipsiꝰ bonũ est. Alioquin malȩ
nitentionis etiam si bonũ in factis opus
tione aut ꝓbatur bonum: aut reꝓbat᷑
indignum᷑. Bona est gͦ intentio mentis.
que ꝓpter d̾m est: mala uͭ quȩ pro t̾reno¬
luero aut uana gła est. Qui opꝰ bonũ bo
na intentione ñ facit: ꝑ hoc magis cecat᷑
opꝰ. ꝑ qͦd illumminari poterat. Unusqͥsq bo¬
num opus qͦd agit. intentione bona agat:
qm̃ pro mala intentione plerũq opꝰ bonu
examen diligentissimi & acutissimi iudicis
reproba detegunt᷑. Id̾oq om̃is sc̃s ueretur:
ne forte bonũ qͦd agit: pro aliqua animi
Ient: & ponet unusquisq solium suũ in in-¬
troitu portarũ iherłm. Regna aquilonis
uicia sunt: quȩ sedes suas in portis ponirł:
quando ꝑ sensus carnis labem animȩ in¬
gerunt. Id̾oq in ipsis portis: id÷ in ipsis

Expanded text:
De intentione mentis. 1. Oculus hominis intentio operis ejus est. Si ergo intentio ejus bona est, et opus intentionis ipsius bonum est. Alioquin malae intentionis etiam si bonum in factis opus tione aut probatur bonum, aut reprobatur indignum. Bona est ergo intentio, quae propter Deum est; mala vero, quae pro terrenolucro aut vana gloria est. na intentione non faciunt, per hoc magis caecantur opere per quod illuminari potuerant. 3. Unusquisque bonum opus, quod agit, intentione bona agat; quoniam pro mala intentione plerumque opus bonexamen diligentissimi et acutissimi judicis reproba deteguntur. Ideoque omnis sanctus veretur ne forte bonum quod agit, pro aliqua animi uilone venient, et ponet unusquisque solium suum in introitu portarum Jerusalem . Regna Aquilonis vitia sunt, quae sedes suas in portis ponunt, quando per sensus carnis labem animae ingerunt; ideoque in ipsis portis, id est, in ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
intellectu rationis discernat. Item nil iu¬
uat quod uit̾ bonũ & mału sensu pruden-¬
tiori discernimꝰ: nͥ oꝑe aut mala cognita
caueam̾: aut bona intellecta faciamus:
bat: etiam ante penas gehennȩ ꝑ incondi¬
tum animȩ appetitũ. iam penas conscien¬
tiȩ patitur. O m̃ia fugere pot̾it homo:
p̃ter cor suũ. Non enim potest a se quisq
recedere. Ubicumq enĩ abierit: reatus
sui conscientia illum non derelinquit.
Quamuis humana iudicia subt̾fugiat
om̃is qͥ male agit: iudicium tam̃ consci¬
entiȩ suȩ effugere non potest. Nam & si
aliis celat quod egit: sibi tamen celare ñ
potest. qͥ plene nouit małii eẽ quod gessit.
Duplex gͦ fit in eum iudiciũ: quia & hic
suȩ conscientiȩ reatu punitur: & illuc ꝑ¬
petuali pena dampnat᷑. Hoc enĩ significat:
abyssus abẏssum inuocat in uoce cata¬
ractarũ tuarũ. Abẏssum enĩ abyssum in¬
uocare est: de iudicio suȩ conscientiȩ. ire

Expanded text:
intellectu rationis discernat. 10. Item nihil juintellectu rationis discernat. 10. Item nihil juvat quod inter bonum et malum sensu prudentiori discernimus, nisi opere aut mala cognita caveamus, aut bona intellecta faciamus. bat, etiam ante poenas gehennae per incognitum animae appetitum jam poenas conscientiae patitur. 2. Omnia fugere poterit homo praeter cor suum. Non enim potest a se quisque recedere. Ubicunque enim abierit, reatus sui conscientia illum non derelinquit. 3. Quamvis humana judicia subterfugiat omnis qui male agit, 226 judicium tamen conscientiae suae effugere non potest. Nam etsi aliis celat quod egit, sibi tamen celare non potest, qui plene novit malum esse quod gessit. Duplex fit ergo in eo judicium, quia et hic suae conscientiae reatu punitur, et illic perpetuali poena damnatur. 4. Hoc enim significat: Abyssus abyssum invocat in voce cataractarum . Abyssum enim abyssum invocare est de judicio suae conscientiae ire
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m est. P lerumq fieri solet. ut immũ-¬
dȩ coeporaliũ rerũ species quas uidimꝰ.
nr̃is mentib opponant᷑. & nolentes eas
cogitemꝰ: quantũq ab eis aciem mentis
aũtere nitimur. tanto illȩ se magis am-¬
mo ingerunt: obscenisq in nob̾ motib
obrepunt. S fit hoc ꝓ conditione mor-¬
tali: qũã meruit primꝰ homo in penã
sui peccati. Dum unusquisq diuina
illuminatione p̃uenit᷑.: statim molestiis
turpium cogitationũ pulsatur. Sed
dei seruus iudicio timoris di earũ tẽp¬
tam̃ta a semetipso reicit. bonisq contra
obiectis cogitationes turpes a se repellit.
Magna obseruantia circa cordis est cus-¬
todiam adhibenda: qͥa aut bonȩ aut ma-¬
le rei ibi consistit origo. Nam sic̃ scͥptũ
est: ex corde exeunt cogitationes male. Idõ¬
q si pͥus prauis cogitationib resistimus: in
lapsum oꝑis ñ incurrimus. Non est timen-¬
dum si bona malaqͣ in cogitationẽ ueniaĩ:
s magis głandu est. si mens bona a malis

Expanded text:
rum est. 6. Plerumque fieri solet ut immundae corporalium rerum species, quas didicimus, nostris mentibus opponantur, et nolentes eas cogitemus; quantumque ab eis aciem mentis avertere nitimur, tanto illae se magis animo ingerunt, obscenisque in nobis motibus obrepunt. Sed fit hoc pro conditione mortali, quam meruit primus homo in poenam sui peccati. 7. Dum unusquisque divina illuminatione praevenitur, statim molestiis turpium cogitationum pulsatur. Sed Dei servus judicio timoris Dei earum delectamenta a semetipso rejicit, bonisque contra objectis cogitationibus turpes a se repellit. 8. Magna observantia circa cordis est custodiam adhibenda, quia aut bonae, aut malae rei ibi consistit origo, nam, sicut scriptum est: Ex corde exeunt cogitationes malae. . Ideoque si prius pravae cogitationi resistimus, in lapsum operis non incurrimus. 9. Non est timendum si bona malaque in cogitationem veniant; sed magis gloriandum, si mens mala a bonis
Abbreviated transcription (Latin):
cet: pro solius tamen cogitationis prauȩ¬
malicia non erit innocens. Unde & do¬
minus ꝑ ysaiam. Auferte inquit ma-¬
lum cogitationũ ur̃arum: ab oculis me¬
is. N on enim solum factis. s & cogitati¬
onib delinqͥmus: si eis illicite occur¬
rentib delectem᷑. Sicut iuꝑa a filiis in
utero positis lacerata ꝑimit᷑: ita nos co¬
gitationes nr̃ȩ intra nos enutrite occi-¬
dunt: & conceptȩ mitriꝰ iuꝑeo ueneno
consumunt: animãq nr̃am crudeli uul-¬

Expanded text:
cet, pro solius tamen pravae cogitationis malitia non erit innocens. Unde et Dominus per Isaiam: Auferte, inquit, malum cogitationum vestrarum ab oculis meis . Non enim solum factis, sed et cogitationibus delinquimus, si eis illicite occurrentibus delectemur. Sicut vipera a filiis in utero positis lacerata perimitur, ita nos cogitationes nostrae intra nos enutritae occidunt, et conceptae interius vipereo veneno consumunt, animamque nostram crudeli vul
Abbreviated transcription (Latin):
ut prauoꝵ mentib prius amorem
debeant int̾nȩ pacis infundere: qͣti¬
nus eis postmodum ualeat exterior
pax ꝓdesse: ut dũ eorũ cor in illius
cognitione suspenditur: nequaqͣm
ad nequitiam ex huius ꝑceptione
rapiatur:dumq suꝑna ꝓuident :
t̾rena nullomͦ ad usum suȩ deterio-¬
rationis inclinent. Cum uͦ ꝑuersi
quiq tales sunt. ut nocere bonis ne-¬
queant etiã si concupiscant: int̾
hos nimirum debet terrena pax
cõstrui. & priusqͣm ab eis ualeant
suꝑna cognosci: ut hi scilicet qͦs cont᷑
dilectionem di malicia suȩ impie-¬
tatis exasꝑat. saltẽ ex ꝓximi amore
mansuescant: & quasi e uicino ad
melius transeant: ut ad ilła quȩ a se longe
est pacem conditoris ascendant. Qđ alit̃

Expanded text:
ut pravorum mentibus prius amorem ut pravorum mentibus prius amorem debeant internae pacis infundere, quatenus eis postmodum valeat exterior pax prodesse; ut dum eorum cor in illius cognitione suspenditur, nequaquam ad nequitiam ex hujus perceptione rapiatur; dumque supernam provident, terrenam nullo modo ad usum suae deteriorationis inclinent. Cum vero perversi quique tales sunt, ut nocere bonis nequeant, etiamsi concupiscant, inter hos nimirum debet terrena pax construi et priusquam ab eis valeat superna cognosci; ut hi scilicet quos contra dilectionem Dei malitia suae impietatis exasperat, saltem ex proximi amore mansuescant; et quasi e vicino ad melius transeant, ut ad illam quae a se longe est, pacem Conditoris ascendant. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
nium eius: coherentia sibi. Hinc
sub squamarum specie: de eius satel¬
litib ꝑhibetur. Lina uni iungit᷑.
& ne spiraculum quidẽ incedit
ꝑ eas. Sequaces quippe illiuis qͦ
nulla int̾ se discordiȩ auersitate
diuisi sunt: eo in bonoꝵs grauius
nece glomerantur. Qui gͥ iniquos
pace sociat. miquitati uires amministt᷑:
quia bonos deterius deprimunt: qͥs
& unanimit̾ ꝑsequuntur. Linde p̃
dicator egregius graui phariseoꝵs
inter semetipsos diuidere studuit.
quos contͣ se unitos grauiter uidit:
cum clamauit dicens. Luri fr̃s.: ego
phariseus sum. filius phariseoꝵ: de
spe & resurrectione mortuoꝵ ego
iudicor. Dumq saducei spem re¬
surrectionẽq mortuoꝵ es se denega-¬
rent. quam pharisei iuxta satri elo-¬
quii p̃cepta crederent: facta in ꝑse¬
cutors unanimitate dissensio est:
& diuisa turba illesus paulus exiit:
quȩ hunc unita prius immaniter
p̃ssit. Ammonendi itaq sunt qͥ
faciendȩ pacis studiis occupantur.

Expanded text:
nium ejus cohaerentia sibi . Hinc nium ejus cohaerentia sibi . Hinc sub squamarum specie de ejus satellitibus perhibetur: Una uni conjungitur, et ne spiraculum quidem incedit per eas . Sequaces quippe illius quo nulla inter se discordiae adversitate divisi sunt, eo in benorum gravius nece glomerantur. Qui ergo iniquospace sociat, iniquitati vires administrat, quia bonos deterius deprimunt quos et unanimiter persequuntur. Unde et praedicator egregius gravi Pharisaeoruinter semetipsos dividere studuit quos contra se unitos graviter vidit, cum clamavit, dicens: Viri fratres, ego Pharisaeus sum, filius Pharisaeorum, de spe et resurrectione mortuorum ego judicor . Dumque Sadducaei spem resurrectionemque mortuorum esse denegarent, quam Pharisaei juxta sacri eloquii praecepta crederent, facta in persecutorum unanimitate dissensio est, et divisa turba illquae hunc unita prius immaniter pressit. Admonendi itaque sunt qui faciendae pacis studiis occupantur,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam perpetrant: ab humanis cordib
cunctas simul uirtutes eradicant.
In uno enĩ malo innumera pagunt:
qͥa seminando discordiã. caritatẽ quȩ
nimirum est uirtutum omnium
mat̾. extingunt. Quia autẽ nichil
nichil desiderabilius diabolo est. ex
ꝑimit: hosti di familiarius seruit:
quia qua ille amissa cecidit: hãc iste
uulneratis cordib subtrahens. eis it
as censionis abscidit. At contͣ am¬
monendi st̃ pacifici ne tantȩ actio¬
nis pondus leuigent: Si inter quos
fundare pacem debeant ignorent.
Nam sicut multum nocet. si initas
desit bonis: ita ualde est noxium.
si non desit malis. Si gͦ ꝑuersoꝵ ne-¬
quitia in pacem iungitur: ꝓfecto
eoꝵ malis actib robur auget᷑: quia
quo sibi in malicia congriuint: tan¬
to se robustius bonoꝵs afflictionib
illidunt. Hinc namq est quod
contra dampnati illius uasis uide¬
licet anticristi predicatores: diuina
uoce beato iob dicit᷑. Menbra car¬

Expanded text:
tiam perpetrant, ab humanis cordibus tiam perpetrant, ab humanis cordibus cunctas simul virtutes eradicant. In uno enim malo innumera peragunt, quia seminando discordiam, charitatem quae nimirum virtutum omnium mater est, exstinguunt. Quia autem nihil nil est desiderabilius diabolo exstinctperimit, hosti Dei familiarius servit, quia qua ille amissa cecidit, hanc iste vulneratis cordibus subtrahens, eis iter ascensionis abscidit. At contra admonendi sunt pacifici, ne tantae actionis pondus levigent, si inter quos fundare pacem debeant, ignorent. Nam sicut multum nocet si unitas desit bonis, ita valde est noxium si non desit malis. Si ergo perversorum nequitia in pace jungitur, profecto eorum malis actibus robur augetur; quia quo sibi in malitia congruunt, eo se robustius bonorum afflictionibus illidunt. Hinc namque est quod contra damnati illius vasis, videlicet Antichristi praedicatores, divina ' voce beato Job dicitur: Membra car
Abbreviated transcription (Latin):
tur. prauo corde machinatur malum:¬
& in om̃i tempore uirgia seminat. Le¬
ce quẽ seminantem uirgia dice uoluit.
prius apostatã nominauit: quia nisi
more suꝑbientis angłi a conspectu
conditoris prius intus auersione m̃¬
tis caderet: toras postmodũ usq ad
seminanda iurgia non ueniret. Qͥ
recte describit᷑ qđ annuit oculis. di-¬
gito loquit᷑: terit pede. Interior nãq
est custodia: quȩ ordinate seruat ex¬
terius menbra. Qui gͦ statum mentis
ꝑdit. subsequent foras in inconstantia
motionis fluit: atq exceriore mobili¬
tate indicat: qđ nulla interius radice
so colligant: qͥa si dei uocant᷑ filii qui
pacem faciunt: ꝓculdubio sathanȩ st̃
filii qui confundunt. Om̃s enin qui
ꝑ dis cordiam separant᷑. auiriditate
dilectionis arefiunt: quia & siboni
oꝑis fructus insuis actib ꝓferunt:
ꝓfecto nulli sunt: quia ñ ex unitate
caritatis oriuntur. Hinc gͦ ppendãt
seminantes iurgia quã multiplici¬
ter peccant: quia dum unam neqͥ.¬

Expanded text:
pravo corde machinatur malum, et omni tempore jurgia seminat . Ecce quem seminantem jurgia dicere voluit, prius apostatam nominavit: quia nisi more superbientis angeli a conspectu Conditoris prius intus aversione mentis caderet, foras postmodum usque ad seminanda jurgia non veniret. Qui recte describitur quod annuit oculis, digito loquitur, terit pede. Interior namque est custodia, quae ordinata servat exterius membra. Qui ergo statum mentis perdidit, subsequenter foras in inconstantiam motionis fluit, atque exteriori mobilitate indicat, quod nulla interius radice so colligant, quia si filii Dei vocantur qui pacem faciunt, proculdubio Satanae sunt filii qui confundunt. Omnes autem qui per discordiam separantur a viriditate dilectionis, arefiunt. Qui etsi boni operis fructus in suis actionibus proferunt, profecto nulli sunt, quia non ex unitate charitatis oriuntur. Hinc ergo perpendant seminantes jurgia, quam multipliciter peccant: qui dum unam nequi