comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parebit: si eius menbrũ quod dictũ est
necessarium. rursum intria hec subdiui¬
datur: stabile iniuolabile incomutabi¬
le. Et quidem stabile dixerim. quod ita
ẽ necissariũ. ut non ciulibet hominũ
mutare illud fas sit. nisi solis dispensa¬
torib misterioꝵ dei idest ppositis. ut u̾
bi grã regule scõꝵ basilii augustini. bene¬
dicti. necnon & autentici canones: & si
qua sint alia eccłiastica instituta digne
sancita stabiliter ꝑseuerant: nec omino
ciuus subiectoꝵ ea aliquo modo uaria¬
re uel mutare conceditur. Quiatñ ab
hominib. etiam ꝑhomines loco &
officio illis canonica electione succedẽ¬
tes: licite int̾dum innoxieq ꝓ causis.
ꝑsonis. locis. & temporib dispensan¬
tur. ubi sane qui hec legit attendat
me caute non dicere ea posse. uł abistis
leuiter ꝓuoluntate mutari: s ex ratio¬
ne fideliter dispensari. Ideo aũ hanc
ipsammutationẽ taliter & atalib re¬

Expanded text:
parebit, si ejus membrum quod dictum est parebit, si ejus membrum quod dictum est necessarium, rursus in tria haec subdividatur: Stabile, Inviolabile, Incommutabile. Et quidem Stabile dixerim, quod ita est necessarium, ut non cuilibet hominum illud mutare fas sit, nisi solis dispensatoribus mysteriorum Dei, id est praepositis, 502 ut, verbi gratia, Regulae sanctorum Basilii, Augustini, Benedicti, necnon et authentici canones, et si quae sunt alia ecclesiastica instituta dignaeita sunt, sancita stabiliter perseverant, nec omnino cuivis subjectorum ea aliquo modo variare vel mutare conceditur. Quia tamen ab hominibus, etiam per homines, loco et officio illis canonica electione succedentes, licite interdum innoxieque pro causis, personis, locis et temporibus dispensantur. Ubi sane qui haec legit, attendat me caute non dicere, ea posse vel ab istis leviter pro voluntate mutari, sed ex ratione fideliter dispensari. Ideo autem hanc ipsam mutationem taliter et a talibus re
Abbreviated transcription (Latin):
homo ut ministros xꝑi: & dispensatores
misterioꝵ dĩ. Nouit autem fidelis seruiiˢ¬
& prudens. quem constituit dñs suꝑ fa¬
miliam suam. ibi tantum usurpare dis¬
pensationem: unde bonam possit ha¬
bere recompensationem. hoc quippe
queritur inter dispensatores: ut fideliᷤ
quis inueniatur. Et eadem fortasse fide¬
litas a subditis nichilominus exigitur
in obtemꝑando: que ap̃positis in dis¬
pensando. Constat igitur exhis quȩ di¬
cta sunt. uram illam diuisionẽ integrã
ẽẽ ac sufficientẽ. si modo ꝑsone diftingu¬
antur & tempora: dum subiectis quidẽ
sit omĩs regularis institutio. quantum
dumtaxat ad corporales obseruantias
ꝑtinet: ante ꝓfessionem uoluntaria.
post ꝓfessionem necessaria: prelatis uͦ
partim uoluntaria. ut quȩ inuenta
abhomine: partim necessaria. ut quȩ
fuerint diuinitus instituta. Quam ob
rem fortassis tum potissimũ. congrua
& luculenta magis eadem diuisio ap¬

Expanded text:
homo ut ministros Christi, et dispensatores homo ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei . Novit autem fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam, ibi tantum usurpare dispensationem, unde bonam possit habere recompensationem. Hoc quippe quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Et eadem fortasse fidelitas a subditis nihilominus exigitur in obtemperando, quae a praepositis in dispensando. Constat igitur ex his quae dicta sunt, vestram illam divisionem integram esse ac sufficientem, si modo personae distinguantur et tempora, dum subjectis quidem sit omnis regularis institutio quantum duntaxat ad corporales observantias pertinet ante professionem voluntaria, post professionem necessaria: praelatis vero partim voluntaria, ut quae inventa ab homine; partim necessaria, ut quae fuerint divinitus instituta. 4. Quam ob rem fortassis tunc potissimum congrua et luculenta magis eadem divisio ap
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ non susciꝑe lib̾um habuit. Ideoq
qd̃ ex uoluntate suscepit. ex necessitate te¬
nebit: quia omnino necesse ẽ eum reddere
uota sua. quȩ distinxert labia sua: & ex
ore suo aut condẽnari iam aut iustifi¬
exceptis sane nonnullis desꝑualibus.
uerbicausa caritate. humilitate. mansu¬
etudine. quȩ non tam ipsum quam dm̃¬
constat instituisse & obhoc penitꝰ ñ eẽ mu¬
tanda. decetero reliqua uniuersa. ñ ꝓfitẽ¬
tib quidem monita tantum. seu consi¬
lia censenda sunt. nec grauant n obserua¬
ta: cum tam̃ ꝓficentib in precepta p̃ua¬
ricantib incrimina fiant: siue ut uob̾
ur̃a reddam. illis uoluntaria uł factitia.
istis necessaria. & tanquã naturalia ñ
immerito reputantur. Ita sane necessaria
dixerim: ut exeis minime preuidicet᷑
necessatiis. rationabilibq dispensationi¬
ẽ dispensatio. nisi his dumtaxat qui cũ
aplĩs dicere possunt. Sic nos existimet

Expanded text:
tamen non suscipere liberum habuit. Ideoque tamen non suscipere liberum habuit. Ideoque quod ex voluntate suscepit, ex necessitate  al. add. jam tenebit: quia omnino necesse est eum reddere vota sua quae distinxerunt labia sua, et ex ore suo aut condemnari jam, aut justifiexceptis sane nonnullis de spiritualibus, verbi causa, charitate, humilitate, mansuetudine, qua non tam ipsum constat instituisse quam Deum, et ob hoc penitus non esse mutanda; de caetero reliqua universa non profitentibus quidem monita tantum, seu consilia censenda sunt, nec gravant non observata: cum tamen profitentibus in praecepta, praevaricantibus in crimina fiant, sive ut vestra vobis reddam illis voluntaria vel factitia, istis necessaria, et tanquam naturalia non immerito reputantur. Ita sane necessaria dixerim, ut ex eis minime praejudicetur necessariis rationabilibusque dispensationiest dispensatio, nisi his duntaxat qui cum apostolis dicere possunt: Sic nos existimet
Abbreviated transcription (Latin):
uł oꝑe suȩ quibꝙ debeat obseruantiis.
hic ẽ quantum recoso totus ur̃e illiꝰ par¬
ticionis sensus: & si non uerba. Qd autẽ
subiungitis & ꝑgitis inquirere de obe¬
dientia. quib gradib distinguat᷑. qͥb
claudatur limitib: ad eandem arbitror
ꝑtingere diuisionẽ: quippe quȩ indecre¬
tis regłarib precipua habetur: & puto
cum ad illam satis responsum fuerit. de
ista iam nil suꝑerit quod ambigat᷑.
taq ut sentio ego regula scĩ benedicti om̃i
homini ꝓponitur: imponit᷑ nulli. Pdest
si deuode suscipitur & tenetur: ñ tñsi ñ
suscipitur obest. Quod aũ inuoluntate ẽ
suscipientis. non inpotestate ꝓponentis:
uoluntarium merito dixerim ñ necessa¬
rium. Attam̃ hocipsum quod dico uolũ¬
tarium. siquis exꝓpria uoluntate semel
admiserit. ꝓmiserit deinceps tenendũ
ꝓfecto in necessarium sibi ipse conuertit.
nec iam liberũ habet dimittere. quod añ

Expanded text:
vel operae suae quibusque debeat observantiis. vel operae suae quibusque debeat observantiis. Hic est, quantum recolo, totus vestrae illius partitionis sensus, etsi non verba. Quod autem subjungitis et pergitis inquirere de obedientia, quibus gradibus distinguatur, quibus claudatur limitibus; ad eamdem arbitror pertinere divisionem, quippe quae in decretis regularibus praecipua habetur: et puto, cum ad illam satis responsum fuerit, de ista jam nil supererit quod ambigatur. 2. Itaque, ut sentio ego, Regula sancti Benedicti omni homini proponitur, imponitur nulli. Prodest, si devote suscipitur et tenetur; non tamen, si non suscipitur obest. Quod autem in voluntate est suscipientis, non in potestate proponentis; voluntarium merito dixerim, non necessarium. Attamen hoc ipsum quod dico voluntarium, si quis ex propria voluntate semel admiserit et promiserit deinceps tenendum, profecto in necessarium sibi ipse convertit, nec jam liberum habet dimittere, quod ante
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ si fuero ego longior in exponendo: cũ
uos eas tantum ponendo. duas ⁊ ipsas satiᷤ
longas epłas texueritis. Primagͥ questio¬
fallor & relique om̃s aut pene om̃s oruuit᷑.
Queritis nempe illa regłaris institutio qͦ¬
mͦ & quatenus sit pensanda ꝓfitentib
eam: utrum uidelicet cuncta quȩ conti¬
net putanda sint eẽ precepta: consequẽ¬
der & damnosa transgredienti: an consilia
tantum uł monita: & ob hoc nullius¬
aut non magni sit ponderis ipsoꝵ ꝓ
fessio. nullius aut nongrauis culpe ip̃oꝵ
p̃uaricatio: an certe quedam sint depu¬
tanda imꝑiis. quedam ꝓconsiliis reputã¬
da: quo partim ealiceat. partim non liceat
omnino pretergredi. Et si hoc ultimũ
detur distingui ametunc demũ certos
ac ꝓpͥe cuiusq partis limites flagitatis:
ne cui forte ꝑuarias sui sensus opini¬
ones licentius uagandi detur occasio:
sicq liquare culicem. & ca melũ gluti¬
re contingat: si nesciat quantum cure

Expanded text:
non est, si fuero ego longior in exponendo: cum non est, si fuero ego longior in exponendo: cum vos tantum eas ponendo, duas et ipsas satis longas epistolas texueritis. CAPUTfallor et reliquae omnes, aut pene omnes oriuntur. Quaeritis nempe, Regularis illa institutio quomodo et quatenus sit pensanda profitentibus eam: utrum videlicet cuncta quae continet, putanda sint esse praecepta, consequenter et damnosa transgredienti: an consilia tantum vel monita, et ob hoc nulliusaut non magni ponderis sit ipsorum professio; nullius, aut non gravis culpae ipsorum praevaricatio: an certe quaedam sint deputanda imperiis, quaedam pro consiliis reputanda, quo partim ea liceat, partim non liceat omnino praetergredi. Et si hoc ultimum detur, distingui a me tunc 501 demum certos ac propriae cujusque partis limites flagitatis: ne cui forte per varias sui sensus opiniones licentius vagandi detur occasio; sicque liquare culicem et camelum glutire contingat, si nesciat quantum curae
Abbreviated transcription (Latin):
ua mente iãtacebo:
Qua fronte tamen
loquar. Crebris e¬
pistolis & nunciis
cogitis me aut ꝓpͥã
ꝓdere impitiam:. aut
officium renuere caritatis. At ego malens si¬
ne illa quȩ inflat. quam absq illa que e¬
dificat inueniri: uictus tandem precibus
urĩs duris inicio nodis ungues teneros: &
ut uereor ego non aliud quãterendos.
S hoc incassum. Nam mea me ut scͥbitis
& prescribitis. tam absentis scripta quã
uerba presentis arguunt excusantẽ. Quis
enim iam relinquitur mͥ uł de impossibi¬
litate causandi locus: presertim apud uos.
qui exore & corde meo satis certum tenere
uos creditis. quantum possim intalib:
fidei ꝓinde ur̃e non meo fidens ingenio. a¬
byssum ingredior questionũ: nesciens ds scit
quaemersurus. Presto caritas erit utinã ita ⁊
ueritas. Si quominus: excuset effectum de¬
fectus potus ingenii: uoluntatẽ certe non
culpabitis. Temptabo aũ easdẽ si potero
gere &e si non epła breui. Mirum siquidẽ

Expanded text:
ua mente jam tacebo? qua fronte tamen loquar? Crebris epistolis et nuntiis cogitis me aut propriam prodere imperitiam, aut officium renuere charitatis. At ego malens sine illa quae inflat, quam absque illa quae aedificat, inveniri; victus tandem precibus vestris, duris injicio nodis ungues teneros, et, ut vereor ego, non aliud quam terendos. Sed hoc incassum. Nam mea me, ut scribitis et praescribitis, tam absentis scripta quam verba praesentis arguunt excusantem. Quis enim jam relinquitur mihi vel de impossibilitate causandi locus, praesertim apud vos, qui ex ore et ex corde meo satis certum tenere vos creditis, quantum possim in talibus? Fidei proinde vestrae, non meo fidens ingenio, abyssum ingredior quaestionum; nesciens Deus scit qua emersurus. Praesto charitas erit, utinam ita et veritas. Si quominus, excuset effectum defectus potius ingenii: voluntatem certe non culpabitis. Tentabo autem easdem, si potero, gere, etsi non epistola brevi. Mirum siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
temptus damnabilior. quã actꝰ lau¬
dabilior estimetur.
am si & de hoc satis est:uideamus
quatenus etiam tenenda sit ipsa quȩ
inꝑfessione firmari solet loci ftabili¬
tas & quib. siquib tam̃ excausis rũ¬
ꝑe illam uł liceat cuiquã uł expediat
Et hinc si quidẽ dubitare uos dicitis.
Ad quod interim nunc securus respõ¬
derim. a bono quod semel quis uoue¬
rit. descendere non licere: & ad hoc mu¬
tare locum quem sibi quisq delegerit
& cui se sua uoluntate & uoce firmau̾it.
omnino nonconsulo. S nec sc̃s papa
gregorius. Ait enim̃. ꝑfectiquiq ma¬
gna se discretionis subtilitate conspi¬
ciunt: ne ad deteriora unqͣm uł in oꝑe
uł incogitatione dilabant᷑. S quod
hinc sensit uir apłicus. hoc se apłs im¬
plere głatur: quȩ inquiens retro oblitꝰ
& adea que ante sunt extentus An ⁊
ꝓpħa iezechies idem non significauit.
cum de scĩs animalib diceret᷑. ñ reu̾¬

Expanded text:
temptus damnabilior, quam actus lautemptus damnabilior, quam actus laudabilior aestimetur. si de hoc satis est, videamus quatenus etiam tenenda sit ipsa, quae in professione firmari solet, loci stabilitas, et quibus si quibus tamen ex causis rumpere illam vel liceat cuiquam, vel expediat. Et hinc siquidem dubitare vos dicitis. Ad quod interim nunc securus responderim, a bono quod semel quis voverit, descendere non licere: et ad hoc mutare locum, quem sibi quisque delegerit, et cui se sua voluntate et voce firmaverit, omnino non consulo, sed nec sanctus papa Gregorius. Ait enim: « Perfecti quique magna se discretionis subtilitate conspiciunt, ne ad deteriora unquam vel in opere, vel in cogitatione dilabantur. » Sed quod hinc sensit vir apostolicus, hoc se Apostolus implere gloriatur: Quae, inquiens, 518 retro oblitus, et ad ea quae ante sunt extentus . An et propheta Ezechiel idem non significavit, cum de sanctis animalibus diceret: Non reve
Abbreviated transcription (Latin):
cruce coruos. Et in eugłio. Si diligitiᷤᷤ
eos qui uos diligunt: quam merce¬
dem habebitis: Et si salutaueritis
frẽs urõs tantum: quid amplius fa¬
cietis: Deniq & uniuersalit̃. Cum
feceritis inquit omnia que manda¬
ta fuerint uob̃: dicite quia serui in¬
utiles sumus: que facere debiumꝰ
fecimus. Ac si dicat. Si solis contenti
estis preceptis. & traditionib imposi¬
te legis: & non sponde etiã ꝑfectionᷤ
uos consiliis & suasionib manci¬
patis: liberi quidem estis a debito.
non tamen ꝓmerito głosi. Euasistiᷤ
penam: s non acquisistis coronam.
Quenam igitur necessitas cogit. parẽ¬
nos in singulis quȩ inuincta fuerit
& formidare ultionem de transgressio¬
ne: & de obseruatione sꝑare remu¬
nerationem: Ea ꝓpt̃ intalib gn̾alis
hec regła teneatur: ut indificiliorib
quidem agendis obeditio gratior.
quam grauior preuaricatio iudicet᷑¬
& infaciliorib minusq onerosis cõ¬

Expanded text:
cruce corvos. Et in Evangelico: Si diligitis cruce corvos. Et in Evangelico: Si diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? et si salutaveritis fratres vestros tantum, quid amplius facitis? Denique et universaliter, Cum feceritis omnia quae mandata sunt vobis, dicite quia servi inutiles sumus, quae facere debuimus, fecimus. Ac si dicat: Si solis contenti estis praeceptis et traditionibus impositae legis, et non sponte etiam perfectionis vos consiliis et suasionibus mancipatis; liberi quidem estis a debito, non tamen pro merito gloriosi: evasistis poenam, sed non acquisistis coronam. Quaenam ergo nos necessitas cogit parem in singulis, quae injuncta fuerint, et formidare ultionem de transgressione, et de observatione parare remunerationem? Eapropter in talibus generalis haec regula teneatur, ut in difficilioribus quidem agendis obeditio gratior, quam gravior praevaricatio judicetur: et in facilioribus minusque onerosis con
Abbreviated transcription (Latin):
grauet mobedientia: ut uerbi gr̃a. uł
abraham de immolando filio. uł ille
nescio quis de filio itidẽ furni incen¬
diis exponendo. tantum diuinȩ indig¬
nationis & ultionis merito incurrissẽt.
si nonobedissent: quantum laudis ⁊
gr̃e receꝑunt ꝓ eoquod obedieit. Ed
uob quidem & durum uidet᷑ & ne¬
cessarium: s non ẽ ita. Enimu̾ constat
nonnulla nec fieri sine gla. & posse ñ
fieri sine culpa: ideoq si fiant digna
ẽẽ premiis: non tamen suppliciis si ñ
fiant. Nam & non tangere mulierẽ
meriti est non mediocris: & nulliꝰ tñ
delicti ꝓpriam amplecti coniugem.
Istuismodi sunt quecũq euangłico ill
capitulo congruere possunt: qui pot
trarium neglecta quidem offensam
& auctorem nongłificant. Talia ft̃
quecũq diuinitus lege publica im¬
ponuntur hominib. sine qͥb nec sal¬
uari queunt. Hinc illud apud gen¬
tilem. Non feci furtũ: non pasces in

Expanded text:
gravet inobedientia: ut verbi gratia, vel gravet inobedientia: ut verbi gratia, vel Abraham de immolando filio , vel ille nescio quis de filio itidem furni incendiis exponendo , tantum divinae indignationis et ultionis merito incurrissent, si non obedissent, quantum laudis et gratiae receperunt pro eo quod obedierunt. Quod vobis quidem et durum videtur, et necessarium: sed non est ita. Enimvero constat nonnulla nec fieri sine gloria, et posse non fieri sine culpa; ideoque si fiant, digna esse praemiis, non tamen suppliciis si non fiant. Nam et non tangere mulierem, meriti est non mediocris; et nullius tamen delicti propriam amplecti conjugem. Istiusmodi sunt quaecunque evangelico illi capitulo congruere possunt: Qui poteaedam per contrarium, neglecta quidem offensam et auctorem non glorificant. Talia sunt quaecumque divinitus lege publica imponuntur hominibus, sine quibus nec salvari queunt. Hinc illud apud gentilem: Non feci furtum. Non pasces in
Abbreviated transcription (Latin):
recta. Siue itaq malum putes bonum
quod forte agis. siue bonum malu q̃d̃
oꝑaris: utrunq peccatum ẽ. quia neu¬
trum exfide: licet sane ad modũ leuiuiᷤ
peccetur. ubi sanaintentione sola rep̃¬
hensibilis actio foris apparet: quã ubi
Uerum quod absq uł minimo peccato ñ
ẽ: purum bonum minime ẽ. Quo pacto
ergo bonum non purũ. puro malo com¬
parabitur inefficientia. hoc ẽ ut tã efficax
ad bonum illud sit. quã ad malũ istud:
Et hec suꝑ hac questione sufficiant. siã
ad suꝑiores quoq satis ẽẽ reor responsũsu¬
ꝑius. Et quidem uos easdẽ sepius dubi¬
tationes iteratis atq reuoluitis. s mea ñ
interest ipsaꝵ dotiens repet̾e solutiones.
ufficit enim semel soluisse: etiã qd
crebrius inquestione uersatũ fu̾it.
Querentib itẽ de obedientie pond̾e seu
discrimine inobedientie. incidit a
dum: utrum uidelicet inquibq pre¬
ceptis. quantũ obedientia ualet. tantũ

Expanded text:
recta. Sive itaque malum putes bonum recta. Sive itaque malum putes bonum quod forte agis, sive bonum malum quod operaris, utrumque peccatum est, quia neutrum ex fide: licet sane levius admodum peccetur, ubi sana intentione sola reprehensibilis actio foris apparet, quam ubi Verum quod absque vel minimo peccato non est, purum bonum minime est. Quo pacto ergo bonum non purum puro malo comparabitur 517 in efficientia, hoc est ut tam efficax ad bonum illud sit, quam ad malum istud? Et haec super hac quaestione sufficiant. Nam ad superiores quoque satis reor esse responsum superius. Et quidem vos easdem saepius dubitationes iteratis atque revolvitis: sed mea non interest ipsarum toties repetere solutiones. Sufficit enim semel solvisse etiam quod crebrius in quaestione versatum fQuaerentibus item de obedientiae pondere, seu discrimine inobedientiae, a latere dum, utrum videlicet in quibusque praeceptis quantum obedientia valet, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur exigere. ut plus ille noceat
quam ꝓsit iste: Neq enĩ consequens
ẽ. ut tantum ualeat in bonũ bonũ
unum: quantum duo mala in malũ.
Et quidẽ laude dignam dixeri uł solã
intentione piam: nec plane condigna
remuneratione fraudabit᷑ ioꝑe qͦ ñ bo
noñ ipsa bona uoluntas. attam̃ sine
malo quocumq nonerit decepta sim¬
plicitas. Cur inquis: Nunquid ñ ex
fide: Prorsus ex fide s falsa uł certe po¬
tius non ex fide: quia fides falsa fides ñ
ẽ. Deniq de fide uera non falsa puto di¬
xisse apłm. Omne quod non est ex fi¬
de. peccatũ est. Non autẽ ex fide uera bo¬
num creditur. quod malum ẽ. Est eni
falsum. Peccatum gͥ est. Utrumq igit᷑¬
ꝑinde complectitur presens capitulum.
omne quod non est ex fide peccatũ est.
& cecam uidelicet maliciam & deceptã
innocentiã: quia quod a nesciente fit.
& bonum prsus condemnat intentio
praua: & malum non penitus excusat

Expanded text:
videtur exigere, ut plus ille noceat, videtur exigere, ut plus ille noceat, quam prosit iste? Neque enim consequens  ut tantum valeat in bonum bonum unum, quantum duo mala in malum. Et quidem laude dignam dixerim vel solam intentionem piam: nec plane condigna remuneratione fraudabitur in opere quoque non bono ipsa bona voluntas. Attamen sine malo quocumque non erit decepta simplicitas. Cur inquis? nunquid non ex fide? Prorsus ex fide, sed falsa; vel certe potius non ex fide, quia fides falsa, fides non est. Denique de fide vera, non falsa puto dixisse Apostolum: Omne quod non est ex fide, peccatum est . Non autem ex fide vera bonum creditur quod malum est: est enim falsum. Peccatum igitur est. Utrumque proinde complectitur praesens capitulum, Omne quod non est ex fide peccatum est, et caecam videlicet malitiam, et deceptam innocentiam: quia quod a nesciente fit, et bonum prorsus condemnat intentio prava, et malum non penitus excusat
Abbreviated transcription (Latin):
di. Nam reliqui duo. quoꝵ neuter u¬
trumq aut bonum habet aut malũ.
& si ex parte possunt: non tam̃ toti suf¬
ficiunt uł lucem dare uł tenebras cor
unculam reuertamur. is uere ocłs ne¬
quam ẽ. qui ꝑuersus pariter & cecus
bonum agit. & malum credit: utiq
recte oꝑando s opinando iniq̃ bonũsib
inmalũ uertit. & tantum malũ qͣn¬
tum crediderit: quandoquidẽ iuxta¬
dñi sententiam. totum corpus dene¬
brosum reddit ocłs nequam. Quid
enim luci relinquitur:ubi nec pia
intentio nec uera opinio inuenitur:
At non ideo sequitur. ut qui e contͣrio
malũ facit & bonum putat. iuxta
fidem suam similiter & ipse inueniat.
Quare: Non ẽ quippe simplex ocłs
ille. qui ex iudicio ueritatis totum
corpus lucidum reddat: quale ꝓfec¬
to suꝑuis diffiniuimus. Neq enĩ ex
toto ad huc tenebre desunt: ubi ig¬
norantia ueritatis lucem obscurat
utrumq malum. is uͦ minime u¬
trũq habeat bonum: nonne ratio

Expanded text:
di. Nam reliqui duo, quorum neuter udi. Nam reliqui duo, quorum neuter utrumque aut bonum habet, aut malum; etsi ex parte possunt, non tamen toti sufficiunt vel lucem dare, vel tenebras corpunculam revertamur is vere oculus nequam est, qui perversus pariter et caecus bonum agit, et malum credit; utique recte operando, sed opinando inique, bonum sibi in malum vertit; et tantum malum, quantum crediderit: quandoquidem juxta sententiam Domini, totum corpus tenebrosum reddit oculus nequam. Quid enim luci relinquitur, ubi nec pia intentio, nec vera opinio invenitur? At non ideo sequitur, ut qui e contrario malum facit, et bonum putat, juxta suam fidem similiter et ipse inveniat. Quare? Non est quippe simplex oculus ille, qui ex judicio Veritatis totum corpus lucidum reddat, qualem profecto superius definivimus. Neque enim ex toto adhuc tenebrae desunt, ubi ignorantia veritatis lucem obscurat utrumque malum, is vero minime utrumque habeat bonum; nonne ratio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ faciat: & bonum faciat qd̃ ñ uult.
Obscuratum ẽ nempe insipiens cor
eoꝵ qui istiusmodi sunt: & quasi iã
tͣditi in reꝑbum sensum. bonũ oĩno
nec diligere nec dinoscere queunt.
Detalib scriptum ẽ. Impius cũ ue¬
nerit inꝑfundum maloꝵ. contẽnit.
sam qui huiuismodi ẽ. cauere ꝓfecto
malum nec uult. etiã si possit. nec si
uelit scit. Quamobrẽ hunc ocłm
insupiori diuisione illo alt̾o censui
ñ immerito peiorem: ñ quia maligni¬
or. sit s quia ꝑiculosior. Ignorantia qͥppe
securiorẽ. securitas segniorem facit: ñ ne¬
quiorem. Est tñ ex hoc proculdubio de¬
terior: quod ille solum h̃t malũ. malã
intentionẽ: iste & falsam considerationẽ.
Iule uno caret e duob bonis bono zelo:
iste & uͦ iudicio. Ex hoc itaq pessimo ocło
qui neutrum h̃t bonum. & itẽ exillo
optimo qui neutro caret. sentiendũ ẽ
ueritatem disseruisse: aut tenebris ob¬
uolui totum corpus aut luce perfun¬

Expanded text:
non faciat, et bonum faciat quod non vult. non faciat, et bonum faciat quod non vult. Obscuratum nempe est insipiens cor eorum qui istius modi sunt, et quasi jam traditi in reprobum sensum, bonum omnino nec diligere, nec dignoscere queunt. De talibus scriptum est: Impius cum venerit in profundum malorum, contemnit . Nam qui hujusmodi est, cavere profecto malum nec vult, etiam si possit; nec si velit, scit. Quamobrem hunc oculum in superiori divisione illo altero censui non immerito pejorem, non quia malignior sit, sed quia periculosior. Ignorantia quippe securiorem, securitas segniorem facit, non nequiorem. Est tamen ex hoc procul dubio deterior, quod ille solum habet malum, malam intentionem; iste et falsam considerationem. Ille uno caret e duobus bonis, bono zelo; iste et vero judicio. Ex hoc itaque pessimo oculo, qui neutrum bonum habet, et item ex illo optimo qui neutro caret, sentiendum est Veritatem disseruisse, aut tenebris obvolvi totum corpus, aut luce perfun
Abbreviated transcription (Latin):
siquidem nequã quasi nequaquam.
ut is solũmodo nequam appellet᷑. qui
nequaquam hocẽ innullo penitus
appareat bonus: s sit utroq bono ua¬
cuus: tam udelicet uerinoticia. quã ⁊
beniuolentia. Alius ẽ itaq pius ocłs.
non quidẽ fallere ꝓmptus. s tam̃ ut
dictum ẽ falli ꝓnus: de quo ꝓph̃a effra¬
im inquit quasi colũba seducta ñ ha¬
bens cor: alius is quem dñs simplicem
dicit. tam nec fauere facilis. quam nec
falli: de quo & apłi docentur. cum eis
dr̃. estote prudentes sicut serpentes
& simplices sicut columbe. Et itẽ aliꝰ
ẽocłs simpliciter malus. failens utiq
libenter. s non facile falsus: qualem ꝓ
fecto habent illi. qui ore dñico astriuin¬
tur prudentiores ẽẽ filiis lucis ingen̾a¬
tione sua: & alius quẽ nequã ẽẽ diffi¬
niuimus. quia sit dupliciter malus:
cui quippe & malicia parit ignoran¬
tiam. & ignorantia maliciã oꝑit. ita
ut sepe nesciens. & malũ quod uult

Expanded text:
siquidem nequam, quasi nequaquam, siquidem nequam, quasi nequaquam, ut is solummodo nequam appelletur, qui nequaquam, hoc est, in nullo penitus appareat bonus; sed sit utroque bono vacuus, tam videlicet veri notitia, quam et benevolentia. Alius est itaque pius oculus, non quidem fallere promptus, sed tamen, ut dictum est, falli pronus, de quo propheta: Ephraim, inquit, quasi columba seducta, non habens cor . Alius is quem Dominus simplicem dicit, tam nec fallere facilis, quam nec falli, de quo et Apostoli docentur cum eis dicitur: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. 40. Et item alius est oculus simpliciter malus, fallens utique libenter, sed non facile falsus: qualem 516 profecto habent illi qui ore dominico astruuntur prudentiores esse filiis lucis in generatione sua. Et alius quem nequam esse definivimus, quia sit dupliciter malus, cui quippe et malitia parit ignorantiam, et ignorantia malitiam operit, ita ut saepe nesciens et malum quod vult
Abbreviated transcription (Latin):
notescit. scdm hoc duplex malũ &
illud item geminum bonũ diuida
num & meliorẽ. in malum & peiorẽ:
& subdamus exempla. Est qui bonũ
tam̃ simplex. quia cecus. Et ẽ qui bo¬
num & libenter agit: & prudenter
intelligit. Istius reuera ocłm ñ imme¬
rito simplicem dixerim. ut pote eui
neutrum bonum desit: nec zelus sci¬
licet bonus nec scientia. Hunc ꝓfecto
requirit ocłi ds̃: cum respicit suꝑ fili¬
os hominum. ut uideat si est intelli¬
gens aut requirens dm̃. Est econtͣrio
qui bonũ minime diligens ex malicia
quidẽ ꝑu̾sus ẽ: s sapiens ut faciat
malũ. ꝑ ignorantiam cetus ñ est Qiẽ qͥ¬
dem ideo nondum appellauerĩ nequã.
quod unum ei licet ad suũ malũ non
desit bonum: id ẽ scientia. S ẽ qͥ bonũ
forte nescius quod ñ diligit agit̾ cui ꝓ¬
fecto non incongrue id quod dr nequã
assignauerim: eo quod neutro careat ma¬
lo: nec cecitate scilicet. nec ꝑuersitate. Dr̃

Expanded text:
notescit: secundum hoc duplex malum, et notescit: secundum hoc duplex malum, et illud item geminum bonum, quadrinum et meliorem, in malum et pejorem. Et subdamus exempla. Est qui bonum tamen simplex, quia caecus. Et est qui bonum et libenter agit, et prudenter intelligit. Istius revera oculum non immerito simplicem dixerim, utpote cui neutrum bonum desit, nec zelus scilicet bonus, nec scientia. Hunc profecto requirit oculum Deus, cum respicit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum . Est e contrario qui bonum minime diligens, ex malitia quidem perversus est: sed sapiens ut faciat malum, per ignorantiam caecus non est. Quem quidem ideo nondum appellaverim nequam, quod unum ei, licet ad suum malum, non desit bonum, id est scientia. 39. Sed est qui bonum forte nescius quod non diligit, agit: cui profecto non incongrue id quod dicitur nequam assignaverim, eo quod neutro careat malo, nec caecitate scilicet, nec perversitate. Dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
misit gͦ prudentiã. sine qua neminẽ
Itasꝰ Scptũ ẽeñ Ignoras
ignorabit᷑. Patet gͦ laudabilem illã
& a dño laudatam simplicitatẽ absq
his duob non eẽ bonis. beniuolentia
atq prudentia: ut oclłs udelicet cor¬
dis non solum piusqui fallere nolit.s
& cautus sit qui falli non possit. Cȩte¬
rũ sicut ocłm simplicem duo ista fa¬
cunt bona amor boni & cognitio
ueri: sic nequam ocłm duoe regione
mala constituunt. cecitas qua fit ut
ueritatẽ non agnoscat. & ꝑuersitas.
qua ut diligat iniquitatẽ. Porro in¬
ter duohec bona que nec fallere nec
falli sinunt. & duo illa malaquȩ tã
falli quam fallere faciunt. duo sunt
media: unum quidẽ bonũ ꝑ quod
ocłs int̾ior & si falliqueat ignorantia
ueri. zelo tñ boni fallere penitus ñ
consentit: alterum uͦ malum qd̾ licet
ueri noticiam ñ impediat. amorẽ tñ
boni pre malicia minime sentit. &
qm̃ omnis res melius diuisione in¬

Expanded text:
misit ergo prudentiam, sine qua neminem misit ergo prudentiam, sine qua neminem itas? Scriptum est enim: Ignorans ignorabitur . Patet ergo laudabilem illam et a Domino laudatam simplicitatem absque his duobus non esse bonis, benevolentia atque prudentia: ut oculus videlicet cordis, non solum pius qui fallere nolit, sed et cautus sit qui falli non possit. 37. Caeterum sicut oculum simplicem duo ista faciunt bona, amor boni, et cognitio veri: sic nequam oculum duo e regione mala constituunt, caecitas, qua fit ut veritatem non agnoscat; et perversitas, qua fit ut diligat iniquitatem. Porro inter duo haec bona, quae nec fallere, nec falli sinunt; et duo illa mala, quae tam falli, quam fallere faciunt, duo sunt media: unum quidem bonum per quod oculus interior, etsi falli queat ignorantia veri, zelo tamen boni fallere penitus non consentit: alterum vero malum, quod licet veri notitiam non impediat, amorem tamen boni prae malitia minime sentit. 38. Et quoniam omnis res melius divisione in
Abbreviated transcription (Latin):
ri. S uidete ne forte non sit uere ocłs sum¬
plex: qui fallit̾. fallitur eninit̾a qui bo¬
num malum. quã qui malũ bonum
putauerit. Scitis aũ neutrũ hoꝵ. ue il¬
lud eiutare ꝓpheticum. ue qui dicitis
bonum malum & malum bonũ: cum
tñ nemo. qui hoc uelit cauere maledie¬
tum: de quo ueritas ꝓnuntiat. quod sit
lucis totius corporis. id est oꝑis argum̃¬
dum. S absit ut preco ueritatis clamet
contra ueritatẽ: maledicat is qͦdilla
ꝓbauerit. Ego uͦ ut int̾ior ocłs uere sim¬
plex sit. duo illi eẽ arbitror necessaria:
caritatẽ in intentione. & in electione
ueritatẽ. Nam si bonum qͥdẽ diligat. s
uerum ñ eligat: ht̃ ħ qͥd̃e ⁊elum dei. s
ñ scdm scientiã: & nescio quẽad modũ
iudicio ueritatis uera ẽẽ possit cũ falsi¬
tate simplicitas. uolens deniq aduerã
ueritas: estote inquit prudentes sicut ser¬
pentes: & simplices sicut colũbe. Fre¬

Expanded text:
ri . Sed videte, ne forte non sit vere oculus simri . Sed videte, ne forte non sit vere oculus simplex, qui fallitur. Fallitur enim tam qui bonum malum, quam qui malum bonum putaverit. Scitis autem neutrum horum Vae illud evitare propheticum, Vae qui dicitis bonum malum, et malum bonum : cum tamen nemo, qui hoc 515 velit cavere maledictum, de quo Veritas pronuntiat, quod sit lucis totius corporis, id est operis, argumentum. Sed absit ut praeco Veritatis clamet contra Veritatem; maledicat is quod illa probaverit! 36. Ego vero ut interior oculus vere simplex sit, duo illi esse arbitror necessaria, charitatem in intentione, et in electione veritatem. Nam si bonum quidem diligat, sed verum non eligat; habet quidem zelum Dei, sed non secundum scientiam: et nescio quemadmodum judicio Veritatis vera esse possit cum falsitate simplicitas. Volens denique ad veram Veritas, Estote, inquit, prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Prae
Abbreviated transcription (Latin):
cule: quȩ incidit uobis ex occasione
apłici presentis capituli. Queritis nẽpe
utrũnam ista de idolotitis pauli senten¬
ei qui putat quid cõmune ẽẽ. illi cõmune
ẽ. & rursum si comederit damnatus est
quia ñ ex fide. ingeneralẽ regulã trahi
possit. quatinus malũ eusꝙ sit bonũ
qͦq qd̾ agit. si malum ẽẽ crediderit: ac
tantum malum quantum crediderit.
Quod si annuero: rursum ꝑgitis inqͥrere.
cur non econtrario tantũ cuiq bonũ sit
qd̾ oꝑatur. quantum uł falso opinatur.
Airum quippe uobis immo & nuustũ
iuidetur: ut plus in maloquã in bono hu-¬
mane ualeat intentionis opinio.Si res¬
pondero de malis quidẽ merito ita cre¬
di ꝓpt̃ ocłin nequam: respondebitis ni
mirum & mͥ non immerito qͦq ꝓpt̃ sim¬
plicem ocłm idem ȩque putandum &
debonis. Namqui dixit ex ocłõ nequã
corporis tenebras estimari: indicauit ⁊
de simplici lucem eque corporis approba¬

Expanded text:
culae, quae incidit vobis ex occasione culae, quae incidit vobis ex occasione apostolici praesentis capituli. Quaeritis nempe, utrumnam ista de idolothytis Pauli senten nisi ei qui putat quid commune esse, illi commune est; et rursum, Si comederit, damnatus est, quia non ex fide ; in generalem regulam trahi possit, quatenus malum cuilibet sit bonum quod agit, si malum esse crediderit; ac tantum malum, quantum crediderit. Quod si annuero, rursum pergitis inquirere, cur non e contrario tantum cuique bonum sit quod operatur, quantum vel falso opinatur. Mirum quippe vobis, imo et injustum videtur, ut plus in malo, quam in bono humanae valeat intentionis opinio. Si respondero, de malis quidem merito ita credi propter oculum nequam: respondebitis et mihi non immerito quoque propter simplicem oculum idem aeque putandum et de bonis. Nam qui dixit ex oculo nequam corporis tenebras aestimari, indicavit et de simplici lucem aeque corporis approba
Abbreviated transcription (Latin):
non inobedientia s impenitentia facit p̃¬
uaricatorẽ: hoc quippe ut iam dixi ꝓfi¬
tentium nemo spondet ut iam ñ peccet:¬
& obhoc non continuo ut quispiã aliqͦ
mͦ non obedit. preuaricatorẽ se constituit:
nisi qui se forte sic ꝓfessũ falso existimat.
quales uos utiq asseritis ẽẽ non paucos.
ẽ & quod subditis: quod nil aliud utiq
illa talis eoꝵ credulitas. uł potius crude¬
litas. insius ipsoꝵ oꝑatur conscientiis: ꝙͣ
noxia illa recumbentium in idolio lib̾taᷤᷤ
in alienis. Necesse ẽ enim qui huiꝰmodi
ẽ ex ꝓpria ꝑire sententia. que madmodum
in illius scientia clamat apł̃s infirmum
ꝑire frẽm. Et quomͦ nichil ẽẽ commune
item ipse ꝑhibet. quodcũ gr̃aꝵ actione
muneꝰ ita & regłaris ꝓfessio quantũ inse
ẽ damnabilis non ẽ. nisi ei qui damnabi¬
lẽ putat: quod quatemis putari oporteat.
puto satis suꝑius demonstratum est.
unc iam respondendum ẽ questiũ¬

Expanded text:
non inobedientia, sed impoenitentia facit prnon inobedientia, sed impoenitentia facit praevaricatorem? Hoc quippe, ut jam dixi, profitentium nemo spondet, ut jam non peccet: et ob hoc non continuo, ut quispiam aliquo modo non obedit, praevaricatorem se constituit nisi qui se forte sic professum falso existimat, quales vos utique asseritis esse non paucos. est et quod subditis, quod nil utique aliud illa talis eorum credulitas, vel potius crudelitas in suis ipsorum operatur conscientiis, quam noxia illa recumbentium in idolio libertas in alienis. Necesse est enim qui hujusmodi est, ex propria perire sententia, quemadmodum in illius scientia clamat Apostolus infirmum perire fratrem . Et quomodo nihil esse commune item ipse perhibet, quod cum gratiarum actione mune : ita et regularis professio, quantum in se est, damnabilis non est, nisi ei qui damnabilem putat. Quod quatenus putari oporteat, puto satis superius demonstratum.unc jam respondendum est quaestiun
Abbreviated transcription (Latin):
uerum ẽ. s leuis culpa in obedien¬
tie ẽ. & facił cura eius inuenit᷑ in re¬
gula. si quidem sit transgressio abs¬
q contemptu. Si autem ⁊ ipsũ deẽe
aliquando ñ posse contenditis. id qͥ¬
dem falsum ẽ: s nec talem tam̃ in obe¬
dientiam sine cura relinquit diligẽ¬
tia regłaris. ftlicet fortiori egeat cu¬
rationis medicam̃to. caret tñ morbo
p̃uaricationis: nisi cũ ⁊ ipsũ forte me¬
dicamentũ contemnitur. Quȩ cum
ita sint. frustra de impossibilitate
causamur. qui regłam ꝓfitem᷑ frust᷑
nobis de peccandi necessitate blandim᷑.
ut ideo iusta imꝑia prelatoꝵ dõñ im¬
putanda. stanquã hominũ contẽnẽ¬
da putemus: ne remuidelicet impossi¬
bilem continere nr̃a ꝓfessio uideat᷑. si
tantum exea hominib quantũ d̃o obe¬
dientiȩ deberi asserimus. Cui enĩ iam
uel ita ꝓfesso impossibile. immo ꝑ dĩgr̃am
ñ ꝑfacile sit cauere preuaricationẽ: ubi

Expanded text:
verum est: sed levis culpa inobedienverum est: sed levis culpa inobedientiae est, et facilis cura ejus invenitur in Regula, si quidem sit transgressio absque contemptu. Si autem et ipsum deesse aliquando non posse contenditis, id quidem falsum est: sed nec talem tamen inobedientiam sine cura relinquit diligentia regularis. Et licet fortiori egeat curationis medicamento, caret tamen morbo praevaricationis, nisi cum et ipsum forte medicamentum contemnitur. 34. Quae cum ita sint, frustra de impossibilitate causamur qui Regulam profitemur: frustra nobis de peccandi necessitate blandimur, ut ideo justa imperia praelatorum Deo non imputanda, sed tanquam hominum contemnenda putemus: ne rem videlicet impossibilem continere nostra professio videatur, si tantum ex ea hominibus, quantum Deo obedientiae deberi asserimus. Cui enim jam vel ita professo impossibile, imo per Dei gratiam non perfacile sit cavere praevaricationem, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
fregisse uotum. iuolasse ꝓpositum.
pactum preuaricasse: qui & precep¬
tum contempserit & remediũ. Nã
illum sane dico securũ: qui etiã si int̃¬
dum obedientiȩ limitẽ preterit consi¬
lium non respuit penitentiẽ. Regla¬
res nanq terminos. & si sepe delique¬
rit non euadit: qui censure que ex
regła ẽ disciplinam non subt̾fugit.
Pars siquidem regłe ẽ regularis cor¬
reptio: & in ea reppitur non solum
bonȩ uitȩ instructio: s & emendati¬
o praue. Inueniuntur in ea ⁊ pre¬
cepta obedientiȩ. & inobedientie re¬
media: ut ne peccando qͥdẽ a regła re¬
cedat᷑. Fateor sane impossibile cuiui
mortalium. uł uenialiter int̾dum
non delinquere in preceptis obedi¬
entiȩ: s nulla iam de impossibilita¬
te querela: quandoquidẽ & ex regła
licet hic quoq. quod criminaliter
delinqui contigerit emendare. Qd̃ gͦ
dicitis a nullis posse obseruari ad in¬
tegrum quicquid amagistri p̃cipit᷑.

Expanded text:
fregisse votum, violasse propositum, fregisse votum, violasse propositum, pactum praevaricasse, qui et praeceptum contempserit, et remedium. Nam illum sane dico securum, qui etiamsi interdum obedientiae limitem praeterit, consilium non respuit poenitentiae. Regulares namque terminos, etsi saepe deliquerit, non evadit, qui censurae, quae ex Regula est, disciplinam non subterfugit. Pars siquidem Regulae est regularis correctio, et in ea reperitur non solum bonae vitae instructio, sed etiam emendatio pravae. Inveniuntur 514 in ea et praecepta obedientiae, et inobedientiae remedia, ut ne peccando quidem a Regula recedatur. Fateor sane impossibile cuivis mortalium vel venialiter interdum non delinquere in praeceptis obedientiae: sed nulla jam de impossibilitate querela, quandoquidem et ex Regula licet id quoque, quod criminaliter delinqui contigerit, emendare. Quod ergo dicitis a nullis posse observari ad integrum quidquid a magistris praecipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
lo se ultra transgressurũ. hoc ẽ iam
non peccaturum. Alioquim aut ꝑu¬
rat qui ita iurat: aut sanctior ẽ illo qͥ
ait. in multis offendimus om̃s. Qd̃ si
consequens falsum ẽẽ uidet᷑: uidendũ
ẽ ⁊ de eo qd antecedit. ne forte lexquȩ
data ẽ ꝓpter transgressiones cohiben¬
das. non solum non eas coherceat. s &
augeat insuꝑ crimine ꝑiurii. si qͥdẽ
id ꝓmittere nos in nr̃a ꝓfessione creda¬
mus. qd̾ certum est non posse teneri.
arcienda ẽ ꝓinde nobis induo
uniuersa hec obseruatio regła¬
ris: in precepta uidelicet & remedia.
Preceptis instituitur uita contra pet¬
catum: remediis restituitur post pec¬
catum in innocentia. Sic gͦ utraq ista
cõplestit niã ꝑfessio: ut ꝓfessus qͥsq
cum in aliquo forte regłariũ man¬
datoꝵ deliquerit. si ad remediũ ȩquȩ
regulare confugerit & si conuincit᷑
transgressor mandati. ñ tam̃ pacti
preuaricator. Solum itaq censuerĩ

Expanded text:
tra in nullo transgressurum; hoc est, jam tra in nullo transgressurum; hoc est, jam non peccaturum. Alioquin aut perjurat qui ita jurat, aut sanctior est illo qui ait: In multis offendimus omnes . Quod si consequens falsum esse videtur; videndum est et de eo quod antecedit, ne forte lex quae data est propter transgressiones cohibendas, non solum non eas coerceat, sed et augeat insuper crimine perjurii: siquidem id promittere nos in nostra professione credamus, quod certum est non posse teneri. 33. Partienda est proinde nobis in duo universa haec observatio regularis, in Precepta videlicet, et Remedia. Praeceptis instituitur vita contra peccatum; Remediis restituitur post peccatum innocentia. Sic ergo utraque ista complectitur nostra professio, ut professus quisque cum in aliquo forte regularium mandatorum deliquerit, si ad remedium aeque regulare confugerit, etsi convincitur transgressor mandati, non tamen pacti praevaricator. Solum itaque censuerim
Abbreviated transcription (Latin):
non possumus: S si uolumus & non
possumus: securi sumus. Si possumus
& nolumus suꝑbi sumus P orro ad ca¬
uendam suꝑbiam. illam uere annue¬
rim necessariam ẽẽ cautelam quam
dicitis: ne forte incurratur inobedien¬
tie crimen. Quod sumpossibile uos pu¬
tatis. ut non uidelicet imꝑiis prelatoꝵ
ꝑcontemptum int̾dum suꝑbie resista¬
tur: scitote non paucos s innumeros
aliter omnino sentire: nec aliud qͦd qͣm
ꝓpͥodidicerunt exꝑimento. Si autẽ ñ
impossibile quidem. s tamen difficile
ẽẽ sentitis. magistros non contemnere
& dum ideo consentitis. qm̃ grauami¬
niñ suꝑbe saꝑe. murmuratis ad u̾sus
obedientiȩ legem. affirmantes ꝑicu¬
losum ꝓmittere. quod tam laboriosũ
est obseruare: ad hoc ego respondeo:.im¬
mo non ego. s dñs. Qui potest inquit
caꝑe capiat. Hoc quippe ẽ quod paulo su¬
ꝑius dixi: quia antequam edificium
inchoares ꝓuidisse debueras unde ꝑ¬

Expanded text:
non possumus? Sed si volumus et non non possumus? Sed si volumus et non possumus, securi sumus. Si possumus et nolumus, superbi sumus. Porro ad cavendam superbiam, illam vere annuerim necessariam esse cautelam quam dicitis, ne forte incurratur inobedientiae crimen. Quod si impossibile vos putatis, ut non videlicet imperiis praelatorum per contemptum interdum superbiae resistatur; scitote non paucos, sed innumeros aliter omnino sentire, nec aliud quam quod proprio didicerint experimento. Si autem non impossibile quidem, sed tamen difficile esse sentitis magistros non contemnere; et dum ideo consentitis, quoniam gravamini, non superbe sapere, murmuratis adversus obedientiae legem, affirmantes periculosum promittere, quod tam laboriosum est observare; ad hoc ego respondeo, imo non ego, sed Dominus: Qui potest, inquit, capere capiat. Hoc quippe est quod paulo superius dixi, quia antequam aedificium inchoares, providisse debueras unde per
Abbreviated transcription (Latin):
uestroꝵ sensum breuiter colligam quod
ad integrum mandata obseruari dĩ uix
ualeant. abbatis non ualeant: cum ue¬
ritas ipsa testetur. ne unum quidem io¬
ta preteritum iri. Cȩterum qui ita sentit.
uidetur michi ut ur̃a pace dixerim nec¬
dum gustasse quam suaus ẽ dñs: sub iu¬
go legis gemere adhuc. nondum respirarȩ
exꝑtus. ideoq certissime ad huc infirmari
ꝑcarnem: quia sꝑc ñ adiuuat eius infirmi¬
tatem. Quid uͦ sibi uult illa distinctio.
qd̾ dei quidẽ uł ux prelati uͦ hominis
nequaquã omnino aquolibet iussa pos¬
se deneri ꝓhibitaue conceditis: quasi uero
illa queant absq istis integre custodiri:
S si atcenditis de male quoq uiuentib
prelatis: dei preceptum est. quȩ dicunt
facitẽ. Igitur qui non facit: aꝑte non in
hominem tantum. s & in dm̃ preuari¬
cator existit. Itane gͦ nullus mandata
ꝑfecte exequitur sui magistri: Quam¬
obrem putatis: Quia nolumus:. aut qͥa

Expanded text:
vestrorum sensum breviter colligam quod vestrorum sensum breviter colligam quod ad integrum mandata Dei observari vix valeant, abbatis non valeant: cum Veritas ipsa testetur, ne unum quidem iota praeteritum iri . Caeterum qui ita sentit, videtur mihi ut pace vestra dixerim necdum gustasse quam suavis est Dominus; sub jugo legis gemere adhuc, nondum respirare sexpertus; ideoque certissime adhuc infirmari per carnem, quia spiritus non adjuvat ejus infirmitatem. 32. Quid vero sibi vult illa distinctio, quod Dei quidem vel vix praelati vero hominis nequaquam omnino a quolibet jussa posse teneri prohibitave conceditis? quasi vero illa queant absque istis integre custodiri. Sed si attenditis, de male quoque viventibus praelatis Dei praeceptum est, Quae dicunt facite . Igitur qui non facit, aperte non in hominem tantum, sed et in Deum praevaricator existit. Itane ergo nullus mandata perfecte exsequitur sui magistri? Quamobrem putatis? quia nolumus, aut quia
Abbreviated transcription (Latin):
etiam damnabiliter. An & hoc durum
fortasse uideatur: Hec quippe ft̃ ur̃a si
bene recolo uerba: cum difficultatẽ. seu
impossibilitatẽ ut uobis iudet᷑ denen¬
de obedientie uel cauende inobedientie
considerantes. in uitã ita monachicam
exclamatis. Heccine ẽ illa eo securior.
quo artior eo certior quo magis ar¬
dua ueniendi ad dm̃ uia: ut monacho
naturalit̾ mala uix cauere. naturaliter
bona uix ꝓcommuni infirmitate ualẽ¬
ti implere̾. non minor tn necessaria sit
cautela ad cauenda uł obseruanda quȩs
prelatus suus uł ꝓhibere uoluerit uel iu¬
bere: Et subditis. Quod cum amultis cre¬
datur. licet apaucis uł & a nullis ad in¬
degrum obseruetur: quid aliud oꝑatur
talis sententie credulitas. quam qd̃ illa
ab apło tantum culpata manducandi
dolotita lib̾tas: Nil plane aluid: si ita eẽt
ut dicitis. Bene prorsus non potest consci¬
us ẽẽ sibi: qui se non implere confidit. q̃d
debere se credit. Creditis itaq ut uerboꝵ

Expanded text:
et damet damfortasse videatur? Haec quippe sunt vestra, si bene recolo, verba, cum difficultatem seu impossibilitatem, ut vobis videtur, tenendae obedientiae, vel cavendae inobedientiae, considerantes, in vitam ita monachicam exclamatis: « Haeccine est illa eo securior, quo arctior; eo certior, quo magis ardua veniendi ad Deum via, ut monacho naturaliter bona vix cavere, naturaliter bona vix pro communi infirmitate valenti implere, non minor tamen 513 necessaria sit cautela ad cavenda, vel observanda quae sibi praelatus suus vel prohibere voluerit, vel jubere? » Et subditis: « Quod cum a multis credatur, licet a paucis, vel etiam a nullis ad integrum observetur; quid aliud operatur talis sententiae credulitas, quam quod illa ab Apostolo tantum culpata manducandi idolothyta libertas? » Nil plane aliud, si ita esset, ut dicitis. Bene prorsus non potest conscius esse sibi, qui se non implere confidit quod debere se credit. Creditis itaque ut verborum