comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ds̃ iratus fuerit & homines & ea que ho¬
minum sunt : similẽ interitũ sentient. Q succen-¬
detur inqͥt haut dubiũ quin furor dnĩ & non
extinguetur: qͥa non agit popłs ꝑ que possto
extingui. Hec dic̃ dñs exercttuũ di̾ isrł. Holo¬
caustomata urã addite uictimis urĩs: & comedi

Expanded text:
autem deus iratus fuerit, et homines et ea, quae hoautem deus iratus fuerit, et homines et ea, quae hominum sunt, similem interitum sentient. \'et succendetur\', inquit — hau dubium quin furor domini —, \'et non extinguetur, quia non agit populus, per quae possit extingui.\' Haec dicit dominus e.cercituum, deus Israhel: holocaustomata uestra addite uictimis
Abbreviated transcription (Latin):
posuit uł uxorũ: ut milla ȩtas sit: que abimpi¬
etate dissenserit. Ideo hec diẽ dñs ds̃ Ecce furor
meus & indignatio mea conflata ẽ. siue stilla¬
uit suꝑ locũ istũ. suꝑ uiros & suꝑ iuñta. &
suꝑ lignũ regionis. & suꝑ fruges terrȩ: & succen¬
detur & non extinguetur. Qui supra dixerat
numquiad me ad iracundiã ꝓuocant. quomͦ nẽ
dicit. ecce furor meus & indignatio mea stala
lit̾ ñ irascor: s illi ita agunt ut me ad rraci¬
diã ꝓuocent. & meã uideor mutare naturã. Sen¬
tiant gͥ nratũ : qđ qͣntũ in se ẽ. facere conantur.
Pulebreq non ait effusus ẽ. furor meus suꝑ locũ
istũ: s stillauit ut moderatã penã significet.
Sin autẽ instilla furoris tanta duricia e. qͥa fi&
si om̃is ymber fuerit effusus: s & conflati sic
intelligi potest ut quod diu facere noluit. peo¬
catoꝵ multitudine facere compellatur. Cum

Expanded text:
posuit uel uxorum, ut nulla aetas sit, quae ab impiposuit uel uxorum, ut nulla aetas sit, quae ab impietate dissenserit. Ideo haec dicit dominus deus : ecce furor meus et indignatio mea conflata est — siue stillauit-super locum istum, super uiros et super iumenta et super lignum regionis et super fruges terrae et succendeNunquid me ad iracundiam provocant? quomodo nunc dicit: Ecce furor meus et indignatio mea stillaliter non irascor; sed illi ita agunt, ut me ad iracundiam provocent, et meam videar mutare naturam. Senitur iratum, quod, quantum in se est facere conantur.\' pulchreque non ait: effusus est\' furor meus super locum istum. sed: stillauit, ut moderatam poenam significet. sin autem in 86 stilla furoris tanta duritia est. quid fiet. si omnis imber fuerit effusus? sed et \'conflatio\' sic intellegi potest, ut. quod diu facere noluit, peccatorum multitudine facere conpellatur. cum
Abbreviated transcription (Latin):
Uis in qͥd audire ꝓpħa cur tibi dixerim noli ora¬
re ꝓpopło hoc : hec faciunt quę sequnt᷑ & intꝰ
& foris. & in plateis. & in exitib ierłm. filii
ligna comportant. & patres ignẽ succendunt:
&̾ mulieres consꝑgunt adipẽ cũ farina ut
faciant chauonas quas nos placentas int̾p̾tati
sumus. siue p̃parationes. ut omẽ genus osten¬
dat sacrificii regine cęli quã lunã debemus
acciꝑe : uł certe militie cęli ut om̃s stellas in¬
telligamus. & pꝰ hȩc libent diis alienis. Non qͦ
sint s quo sub nominib eorũ demonib thura
suecendant: & me ad iracundiã ꝓuocent ista fa¬
cientes. nec intelligunt miseri qđ ista contencio
non me ledat quẽ nunquã ira commutat: s
sem& ipsos in confusione uultus sui. & igno¬
miniã sempiternã. Quicquid gͥ facimꝰ. non dm̃
ledimus qͥ ledi nunquã potest : s nobis int̾itũ
p̃paramus. thesaurizantes trã in die irȩ. Ideo
autẽ diuersa officia filiorũ patrũq & matrũ

Expanded text:
im; Noli orare pro populo hoc? haec faciunt quae sequuntur: Et intus et foris, et in plateis, et in exitibus Jerusalem, filii ligna comportant, et patres succendunt ignem, et mulieres conspergunt adipem cum farina, ut faciant CHAUONIM   quas nos placentas interpretati sumus, sive praeparationes, ut omne genus ostendat sacrificii reginae coeli, quam lunam debemus accipere; vel certe militiae coeli, ut omnes stellas intelligamus. Et post haec libent diis alienis: non quo sint, sed quo sub nominibus eorum daemonibus thura succendant, et me ad iracundiam provocent ista facientes. Nec intelligunt miseri quia ista contentio non me laedat, quem numquam ira commutat: sed semetipsos in confusionem vultus sui, et in ignominiam sempiternam. Quidquid igitur facimus, non Deum laedimus, qui laedi numquam potest, sed nobis interitum praeparamus thesaurizantes iram in die irae. ideo autem diuersa officia filiorum patrumque et matrum
Abbreviated transcription (Latin):
magnã. Et in psalins seribitur. & stetit finees
& placauit. & cessauit quassatio.: & reputatum
ẽ. ei. ad iusticiã. Aaron quoq arrepto turibulo
nit̾ ignẽ arsurũq popłm medius stetit : & dei
ira cessauit. Ac ne putemus crudelitatẽ dei. qͥ
diat dicens. Nonne uides quid isti faciant inci¬
uitatib uida & in plateis ierłm: filii colligunt
ligna. & patres succendunt ignẽ : & mulieres
consꝑgunt adipẽ ut faciant placentas. siue

Expanded text:
r: et stetit Finees et placauit et cessauit quassatio et reputatum est ei ad iustitiam. Aaron quoque arrepto turibulo inter ignem arsurnmque populum medius stetit et dei ira cessauit. ac ne putemus crudelitatem dei, quidiat, dicens: Nonne uides, quid isti faciant in ciuitatibus Iuda et in plateis Hierusalem? filii colligunt ligna et patres succendunt ignem et mulieres cons
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ tribũ uida cũ beniamin se abieeturũ eẽ.
testatur. Ab iecit igit᷑ suo: & abiecturꝰ tẽplũ
abiecit decẽ trib abiecturꝰ & duas quicqͥd
iii popło dicitur.: intelligamꝰ & nobis si simi¬
lia fecerimus. Tu gͦ noli orare ꝓpopłõ hoc. nec
assumas ꝓ eis laudẽ & orationẽ siue nec ro
michi. quia non exaudiã te: ne uideatur
rogans ꝓpħa ñ impetrare qđ postulat. Prȩce¬
pit ds̃ ne ꝓpopło peccatore & nullã agente
penitentiã depcet᷑. Quod autẽ diõ. & ñ resi¬

Expanded text:
et tribum Iuda cum Beniamin se abiecturum esse et tribum Iuda cum Beniamin se abiecturum esse testatur. abiecit igitur Silo, abiecturus et templum; abiecit decem tribus, abiecturus et duas. quidquid illi populo dicitur, intellegamus et nobis, si similia fecerimus. Tu ergo noli orare pro populo hoc nec adsumus pro eis laudem et orationem — siue nec rogmihi, quia non exaudiam te. Ne uideatur rogans propheta non inpetrare, quod postulat, praecipit deus. ne pro populo peccatore et nullam agente paenitentiam dep
Abbreviated transcription (Latin):
qđ posuimus mane consurgens & loquens: in
loere. non habetur. Mane autẽ consurgit dl. non
quod ei aliquod tempus absq diluculo sit.
sed quo post noctis quietẽ iuirib corporis in¬
stauratis. anima hominũ uegetior sit. & neqͣ¬
quã uoluptatib occupata. cibiq desiderio au-¬
dire & facere ualeat quȩ dicuntur. Unde &
illud in psalmo legimus. Mane exaudies uo¬
cem meaͬ mane astabo tͥ Qiudebo. Ꝙ in isaia.
filios lucis paulus apłs appellat: & non noctis
neq tenebrarũ. Nec dormientes sic̃ & ceteri dor¬
miunt : qui dĩ mandata non sentiunt. Quia gͥ
ds uocauit eos de nocte consurgens. ut & ipsos
de tenebris liberar&. cũ comminatus ei similia
se eẽ. facturũ templo in ierusolimis quȩ fec̃
loco ¶ silo. ubi pͥmũ fuit tabernaculũ. ut pec¬
cata similia pari sententia feriãtur. & quomͦ
uocabantur isrł: & habebant pͥncipes ꝓpter
ieroboã filiũ nabath. de tribu ephraim quȩ
eadẽ appellabatur trib ioseph. sic etiã ierłm

Expanded text:
 posuimus, mane consurgens et loquens, in Septuaginta non habetur. Mane autem consurgit Deus: non quo aliquod ei tempus absque diluculo sit; sed quo post noctis quietem viribus corporis instauratis anima hominum vegetior sit, et nequaquam voluptatibus occupata, cibique desiderio, audire et facere valeat quae dicuntur. Unde et illud in psalmo legimus: Mane exaudies vocem meam: mane astabo tibi et videbo . Et in Isaia: filios lucis Paulus apostolus appellat , et non noctis neque tenebrarum, nec dormientes, sicut et caeteri dormiunt, qui Dei mandata non sentiunt. Quia igitur Deus vocavit eos, de nocte consurgens, ut et eos de tenebris liberaret, comminatur eis similia se esse facturum Templo in Hierosolymis, quae fecit loco Silo, ubi primum fuit tabernaculum: ut peccata similia pari sententia feriantur. Et quomovocabantur Israel, et habebant principes propter Jeroboam filium Nabath de tribu Ephraim, quae eadem appellabatur tribus Ioseph, sic etiam Hierusalem
Abbreviated transcription (Latin):
de habitatione uos faciã. siue uos ipsos iuxta
simmachum firma habitatione fundabo : qͥ ait.
Et confirmabo uos in loco isto. Nolite confidẽ
siuie dixeritis uias urãs & studia ur̃ã. si fece¬
ritis iudiciũ int̾ uirũ & ꝓximũ suũ adue¬
ne & pupillo & uidue ñ feceritis calumnia.

Expanded text:
de habitatione uos faciam, siue uos ipsos\' — iuxta de habitatione uos faciam, siue uos ipsos\' — iuxta Symmachum — \'firma habitatione fundabo\', qui ait: et confirmabo uos in loco isto. Nolite confidere siue direxeritis — uias uestras et studia uestra, si feceritis indicium inter uirum et proximum suum, aduenae et p
Abbreviated transcription (Latin):
si de theodotione ex hebraico additũ ẽ. Im¬
ꝑ quã ad adorandũ ingreditur popłi mutti-¬
tudo: ut ꝑ hanc occasionẽ possint audire
quȩ dñs p̃cipit. ꝑ quod intelligimus duriciã
popłi iudeoꝵ. qđ quasi mendaces atq uesanos
habuerint ꝓpħas. dũ ꝑ occasionẽ & celebrita¬
tem loci audire cogunt᷑ uerba dñi: & non ꝓ¬
citiũ ds̃ isrł. Bonas facite siue dirigite uias
urãs & studia ur̃a siue adinuentiones urãs:
& habitabo uobiseũ in loco isto siue habitare
uos faciã in loco isto. Clementissimꝰ medicꝰ: om̃s
uulneratos cupit sanare medicamine. Quan¬
do autẽ dic̃ bonas facite iuas ur̃as siue cor¬
rigite uias ur̃ãs: ostendit eas eẽ. ꝑuersas.⁊¬
& nichil in se habere boni. Et quia naturale ẽ.
ut unusquisq genitale diligat solũ: & nichil
dulciꝰ habeat patria : pollicetur p̾mia obe¬
dientibꝰ. Habitabo inquid uobiscũ ut securos

Expanded text:
 habetur, sed de Theodotione ex Hebraico additum est. Im habetur, sed de Theodotione ex Hebraico additum est. Imr quam ad adorandum Dominum ingreditur populi multitudo, ut per hanc occasionem possint audire quae Dominus praecipit. Per quod intelligimus duritiam populi Judaeorum, quod quasi mendaces atque vesanos habuerint prophetas, dum per occasionem et celebritatem loci audire coguntur verba Domini, et non pcituum, deus Israhel: bonas facite — siue dirigite — uias uestras et studia uestra — siue adinuentiones uestras — et habitabo uobiscum in loco isto siue habitare uos faciam in loco isto. Clementissimus medicus omni uulneratos cupit sanare medicamine. quando autem dicit: bonas facite siue corrigite uias uestras, ostendit eas esse peruersas et nihil in se habere boni. et quia naturale est, ut unusquisque genitae diligat solum et nihil dulcius habeat patria, pollicetur praemia oboedientibus. \'habitabo,\' inquit, \'nobiscum, ut securos
Abbreviated transcription (Latin):
riũ in igne: quẽ significantiꝰ greci pͥUCNT N OUA¬
appellant. Consumptũ ẽ. plubũ: frustra confla¬
uit conflator siue argentarus. malicię enim. eoꝵ
non sunt consumpte. Argentũ reꝓbũ uocate
eos: quia dñs piec̃ illos. Dat̾ ꝓpħa popło incre¬

Expanded text:
rium in igne — Quem significantius Graeci φυϭητῆρα appellant —, consumtum est plumbum, frustra conflauit conflator — siue argentarius —: malitiae enim eorum non sunt consumtae. argentum reprobum uocate eos, quia dominus proiecit illos! Dat
Abbreviated transcription (Latin):
teritis qoc & p̃sentia. & dicentib tẽplũ dnĩ
tẽplũ dnĩ. tẽplũ dm̃: & p̃ciose domius fulgo¬
re gauidentib silo ubi pͥmũ fu̾it tabernaculũ
dĩ recordatur historie de qua in psalmo scriptũ
ẽ. & reppulit tabernaculũ silo ut quomͦ ille
locus in ruias cineresq conlapsus ẽ: ita &
teplũ corruat. cũ similiũ habitatio fuerit
peccatoꝵ. Sic̃ gͥ suo tepli exemplũ ẽ. ita tẽ¬
plũ ẽ. orbis quando tempus aduenerit illius
testimonii putas ueniens filus hominis inue¬
nia& fidẽ suꝑ terrã: & nunc quia fecistis onr̃a
oꝑa hec dic̃ dñs. & ioquittꝰ sum ad uos mane
confargens & loquens & non audistis : & uoca-¬

Expanded text:
teritis docet praesentia et dieentibus: templum domini, templum domini, templum domini et pretiosae domus fulgore gaudentibus Silo, ubi primum fuit tabernaculum dei, recordatur historiae. de qua in psalmo scriptum est: et reppulit tabernaculum Silo, ut, quomodo ille locus in ruinas cineresque conlapsus est, ita et templum corruat, cum similium habitatio fuerit peccatorum. sicut igitur Silo templi exemplum est, ita templum nobis, quando tempus aduenerit illius testimonii: putas, ueniens filius hominis inueniet fidem super terram? Et nunc, quia fecistis omnia opera haec, dicit dominus, et locutus sum ad uos mane consurgens et loquens et non audistis
Abbreviated transcription (Latin):
puto: scriptũ ẽ. domꝰ patris mei domꝰ orationis
uocabitur. Uos autẽ fecistis eã speluncã latronũ.
siue ut in euanglio scriptũ ẽ. domũ negotiatio¬
nis. Eccłia dĩ uertitur in speluncã latronũ: qͣn-¬
do furta homicidia. adulteria. ꝑuiria. sacrile¬
giũ. hereseos. adinuentio. & om̃ã in eis scelera
non uile palliolũ possid&. Unde infert. Ego¬
sum.ego sũ. ego uidi dic̃ dñs. mei ocli condẽ¬
plati sunt. Qđ uos putatis occulta tenebre thes-¬
auroꝵ meã non faguint conscientiã: qͥ cũ di-¬
ues eẽt. ꝓnobis pauꝑ factus ẽ. nc̃ in nrĩs diui¬

Expanded text:
puto: scriptum est: domus patris mei domus orationis puto: scriptum est: domus patris mei domus orationis uocabitur: uos autem fecistis eam speluncam latronum siue. ut in alio euangelio scriptum est. domum negotiationis. ecclesia dei uertitur in speluncam latronum, quando furta. homicidia, adulteria, periuria, sacrilegium, hereseos adinuentio et omnia in ea scelera non uile palliolum possidet. unde infert: ‘ego. ego sum. ego uidi. dicit dominus; mei oculi contemplati sunt, quod uos putatis occultum. tenebrae thesaurorum meam non fugiunt conscientiam\'. qui. cum diues esset, pro nobis pauper factus e
Abbreviated transcription (Latin):
ratis. Et uenistis & stetistis corã me in domo hac
in qua inuocatũ ẽ. nomen meũ : & dixistis. Libe¬
rati sumꝰ siue desiuimus. eo quod fecerimꝰ om̃s
abhominationes istas. Frustra eos habere fiduci
am in templo sequentia peccata demonstrant.
Quid enĩ ꝑdest audacter ingredi limen domꝰ
dei. erecta stare ceruice. & non solu̾ cor. s &
manus habere pollutas. furto. homicidio. ad¬
ulterio ꝑuirio. sacrilegio. & cultu eorũ deoꝵ
quos nescias. Hec sp̃aliter accidere in eccła
nemo dubitat. quando p̃sentis teporis con-¬
siderantis felicitatẽ sua peccata non reputan.
& latere arbitrantur dm̃. quia non statĩ uindi-¬
cta consequitur : quin potius in tantã ꝓrumpunt
amentiã ut liberatos se putent. quia pꝰ mala
oꝑa etiã acultu dm̃ recesserunt. Numqͥa spelũ-¬
ca latronũ facta ẽ. domꝰ ista siue mea. inqͣ inuo¬
catũ ẽ. nom̃ meũ in ocłis uris: ego sũ ego sũ. ego
uidi dic̃ dñs. De hoc loco in euangłio assumptũ

Expanded text:
istis et stetistis coram me in domo hac, in qua inuocatum est nomen meum, et dixistis: liberati sumus — siue desiuimus — eo, quod fecerimus omnes abominationes istas. Frustra eos in templo habere fiduciam sequentia peccata demonstrant. quid enim prode est audacter ingredi limen domus dei, erecta stare ceruice et non solum cor sed et manus habere pollutas furto, homicidio, adulterio, periurio, sacrilegio et cultu eorum deorum. quos nescias? haec spiritaliter accidere in ecclesia nemo dubitat, quando praesentis temporis considerantes felicitatem sua peccata non reputant et latere arbitrantur deum, quia non statim uindicta consequitur: quin potius in tantam prorumpunt amentiam, ut liberatos se putent. quia post mala opera etiam a cultu domini recesserunt. Numquid spelunca latronum facta est domus ista siue mea —, in qua inuocatum est nomen meum. in oculis uestris? ego, ego sum, ego uidi, dicit dominus . De hoc loco in euangelio adsumtum
Abbreviated transcription (Latin):
ligentiã spiritalẽ. iustus uir eccłiasticꝰ si fidem
euangłicã p̃dicarit. & filius eiꝰ heretico fuerit
errore deceptus : uocabitur pestilens : de qͦ & in
pͥmo psalmo scribitur. in cathedra. pestilentie ñ
pestilems appellatur. Iste effudit sanguinẽ de
ceptoꝵ: & omã peccata congeminat : comedens
in montib stꝑbie. & eccłiam poetmi fui polluens.
egenos & pauꝑes in scientia scripturarũ contri¬
stans. oppͥmens atq supplantans: rapma rapiens
eos quos de eccłia seduxerit: pignus ñ reddens qđ
a magistro acceꝑat ut impler&. qđ scriptũ eͥ.
gratis accepistis gratis date : & ad idola atq
simulachra quę de suo corde confixit. leuans
oculos suos. cunctasq faciens ab hominationes.
& dans adusurã pecuniã. ut errorẽ magistri
discipłoꝵ augeat diligentia. & repetens ab
his qͥb tribuit amplius quã dederat : certe
uiuere ñ poterit. s in suo sanguine moriet᷑. Qđ si

Expanded text:
ligentiam spiritalem justus vir ecclesiasticus, si fidem ligentiam spiritalem justus vir ecclesiasticus, si fidem evangelicam praedicaverit, et filiuserrore deceptus, vocabitur pestilens. De quo et in primo psalmo describitur: « Et in cathedra pestilentiae non pestilens appellatur. Iste effundit sanguinem de, et omnia in se peccata congeminat, comedens in montibus superbiae, et ecclesiam proximi sui polluens, egenos et pauperes in scientia scripturarum contristans, opprimens atque supplantans, rapinam rapiens, eos quos de ecclesia seduxerit. Pignus non reddens, quod a magistro acceperat, ut impleret quod scriptum est: « Gratis accepistis, gratis date . » Et ad idola atque simulacra, quae de suo corde finxit, levans oculos suos, cunctasque faciens abominationes, t dans ad usuram pecuniam, ut errorem magistri discipulorum augeat diligentia, et repetens ab his, quibus tribuit amplius, quam dederat. Certe non poterit, sed in suo sanguine morietur. « Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
polluentẽ: egenũ & pauꝑẽ contristantẽ siue oppͥ¬
mentẽ : rapientẽ rapinas: pignꝰ ñ reddentẽ : et
ad idola leuantẽ ocłos suos: abhominationẽ faci¬
entẽ. ad usurã dantẽ & amplius accipientẽ: num¬
quid uiu&: Cũ uniuersa detestanda hec fecerit
morte moriet᷑ : sanguis eius in ipso erit. P latrone
& theodotio pestilentẽ int̾pretati funt. Quomͦ au¬
tẽ pestilentia morbos creat. & passim regiones
inquib incubuerit uastare consueuit : sic pestilens
homo uniuersa populat᷑. Dicamusq pͥmũ urxta
historiã. Ut sciatis iniqͥtates patrũ ñ redundare
ad filios: si iustus fecerit quȩ suꝑior sermo ꝑor
dinẽ texuit. uita inu&. Qđ̃ si genuerit filiũ re¬
cedentẽ adñĩ seruitute & patris uirtutes uiciis
cominutantẽ. ut faciat quȩ ille ñ fecit. & ñ faciat
que ille oꝑatꝰ ẽ. nũquid iuuere poterit : Certe ñ
inu& : s erit reus sanguinis sui. Porro uycta intel¬

Expanded text:
olluentem, egenum et pauperem contristantem, rapientem rapinas, pignus non reddentem, et ad idola leuantem oculos suos, abominationem facientem, ad usuram dantem et amplius accipientem; numquid uiuet? non uiumorte morietur: sanguis ejus in ipso erit. Pro latrone uaginta et Theodotio pestilentem interpretati sunt. Quomodo autem pestilentia morbos creat, et passim regiones in quibus incubuerit, vastare consuevit, sic pestilens homo universa populatur. Dicamusque primum juxta historiam, ut sciatis iniquitates patrum non redundare ad filios. Si justus fecerit quae superior sermo per ordinem texuit, vita 213 vivet. Quod si genuerit filium reccommutantem, ut faciat quae ille non fecit, et non faciat quae ille operatus est, numquid vivere poterit? Certe non vivet, sed erit reus sanguinis sui. Porro juxta intel
Abbreviated transcription (Latin):
apłm. factꝰ ẽ. nobis iusticia. & scĩficatio. & redẽp¬
uidicandũ. Terciũ ẽ. in montib ñ comederit : qđ
uidei estimant ad idolatrie ꝑtinere peccatum.
Crebro enm legimus in regũ & parali pomenon
libris: uerũtam̃ ab excelsis ñ recesste. adhuc po
idolis hostias immolauerint. & thura succenderias.
Nos autẽ dicemꝰ comedere eũ in montib. qͥ dicit
milis publicano. Ieunobis in sabbato. decimas do
om̃s substantie mee. & cetera. Econtrario publica¬
nus audiens eũ qͥ dixerat. discite ame qr mansu¬
etꝰ sũ & humilis corde : ꝑcuciebat pectꝰ manu.
hoc ẽ. pessimarũ cogitationũ thesaurũ: & odõs
ad cęlũ ñ audebat extollere. Sed & illud qđ ali¬
bi dicit᷑. Alaiora te ñ requiras. & fortiora te non
scruteris : om̃s hereticos arguit in montib come¬
dere. suꝑbie & eccliasticã despicere dignitatẽ: &
nescire de se scriptũ eẽ. Os suꝑbis resistit: humi¬
libꝰ autẽ dat gram̃. Quarto loco ponit᷑. & oculos

Expanded text:
 factus est nobis justitia, et sanctificatio, et redempjudicandum. Tertium est, in montibus non comedere, quod Judaei aestimant ad idololatriae pertinere peccatum: crebro enim legimus in Regum et Paralipomenon libris, « verumtamen ab excelsis non recessit, adhuc pop montibus lucisque idolis hostias immolarint, et thura succenderint. Nos autem dicemus comedere eum in montibus, qui dicimilis publicano, jejuno bis in sabbato, decimas do omnis substantiae meae, » etc. E contrario publicanus audiens eum qui dixerat: « Discite a me, quia mansuetus sum et humilis corde ; » percutiebat pectus suum manu, hoc est, pessimarum cogitationum thesaurum, et oculos ad coelum non audebat extollere. Sed et illud quod alibi dicitur: Majora te non requiras, et fortiora te non scruteris , omnes haereticos arguit in montibus comedere superbiae, et Ecclesiasticam despicere simplicitatem, et nescire de se scriptum: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Quarto loco ponitur, et oculos
Abbreviated transcription (Latin):
qͥtate patris sui s uita uiu&e. Pat̃ eius qr calun¬
matꝰ ẽ. &uim fecit fri. & malũ oꝑatus ẽ. in me¬
dio popłi sui : hic mortuus ẽ. ininiqͥtate sua. Neo
inquit miremini si iusti uiri filius declinans ad
uicia atq peccata morte moriatur : cũ econtrario
filius peccatoris & impii si uiderit ꝑuersitatẽ
uiarũ patris sui & conuerterit se ut mala non
faciat. & facit bona. reus pat̾noꝵ scelerũ non
teneat᷑. Qđ & in nobis accipi potest : qͥb in psal¬
mis dicitur. Audi filia & uide & mclina aurẽ
tuã & obliuiscere popłm tuũ & domũ patris tui:
& concupisc& rex decorẽ tuũ: & qͥ de gentiũ su

Expanded text:
ris sui, sed vita vivet. Pater ejus quia calumniatus est, et vim fecit fratri et malum operatus est in medio populi sui, hic mortuus est in iniquitate sua. » Nec, inquit, miremini, si justi viri filius declinans ad vitia atque peccata morte moriatur, cum e contrario filius peccatoris et impii si viderit perversitatem viarum patris sui, et converterit se, ut mala non faciat, et faciat bona, reus paternorum scelerum non teneatur. Quod et in nobis accipi potest, pro quibus in Psalmis dicitur: « Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui: et concupiscet rex dec
Abbreviated transcription (Latin):
trũ in filios in t̾ciã & quartã generationẽ ita
edisserant: ut ad animã sententiã referant : pa-¬
trẽ in nobis leuẽ punctũ sensuũ & incentiua inci-¬
orũ eẽ. dicentes: filiũ uͦ si cogitatio peccatũ cͥ¬
ceperit: nepotẽ si quod cognaueris atq concepe-¬

Expanded text:
trum super filios in tertiam et quartam generationem, ita trum super filios in tertiam et quartam generationem, ita edisserant, ut ad animam humanam sententiam referant, patrem in nobis levem punctum sensuum, incentiva vitiorum esse dicentes; filium vero, si cogitatio peccatorum conceperit; nepotem, si, quod cogitaveris atque concepe
Abbreviated transcription (Latin):
penã differre peccati. Quando eñ dic̃ dñs diꝰ mi
& infert reddens iniqͥtatẽ patrũ suꝑ filios. &
pumat. s sententiã differat puniendi. Sin au-¬
tẽ uindicta peccantut differtur in t̾ciã & quar¬
tã generationẽ ᷑ cũ iustis scisq qͥd amplius fa¬
cit: Seqr̃. Et seruans iusticiã & misediã in mul¬
ta milia: his qͥ custodiunt mandata eiꝰ. & facum
ba dentib noxia ẽi & fumꝰ oculis: sic iniqͥtas his
qͥ utunt᷑ ea. Ex quo ꝑspicuũ ẽ: ñ alioꝵ dolere den¬
tes & obstupescere : s eorũ qͥ uuã acerbã comede¬
runt. Est autẽ loci istius hic sensus. Quomꝰ siquis
uelit dicere patres uiiã acerbã comederunt et
dentes filiorũ obstupuerunt. ridiculũ ẽ. & nul¬
lã habens consequentiã : sic inquũ ẽ. atqi ꝑtier¬
sũ peccare patres. & filios nepotesq cruciari. St̃¬
qͥ hoc qđ in exodo scriptũ ẽ. reddens iniqͥtates pa¬

Expanded text:
poenam differre peccati. Quando enim dicit: Dominus Dpoenam differre peccati. Quando enim dicit: Dominus Drationis, et infert: reddens iniquitates patrum super filios et puniat, sed sententiam differat puniendi. Sin autem vindicta peccantium differtur in tertiam et quartam generationem, cum justis sanctisque quid amplius facit. Sequitur: « Et servans justitiam et misericordiam in multa millia, his qui custodiunt mandata ejus, et faciunt ba dentibus noxia est, et fumus oculis, sic iniquitas his qui utuntur ea . » Ex quo perspicuum est, non aliorum dolere dentes, et obstupescere, sed eorum qui uvam acerbam comederunt. Est autem loci istius hic sensus, quomodo si quis velit dicere: Patres uvam acerbam comededentes filiorum obstupuerunt, ridiculum est et nullam habens consequentiam, sic iniquum est atque perversum, peccare patres, et filios nepotesque cruciari. Item: Sunt qui hoc quod scriptume: reddens iniquitates pa
Abbreviated transcription (Latin):
qtatẽ filii iusticia iusti suꝑ eũ erit. & impietas
impii erit suꝑ illũ. Soluit questionẽ: quã econ¬
trario poterat auditor opponere. Soletis ait
dicere quare filius iustus ñ portabit iniqͥtatẽ
patris: atq ipse respond&. Uidelic& qr fuius
bene oꝑatus ẽ : & patris delicta ñ fecit. Instũq
ẽ ut quomͦ peccator in suo scelere morit᷑. sic iu¬
stus in suis uiuat uirtutib. & moriat᷑ amma
quȩ peccauerit: & uiuat quȩ dĩ p̾cepta custodie¬
rit. Si autẽ impius egerit pęnitentiã ab omĩb
peccatis suis quȩ oꝑatꝰ ẽ. & custodierit uniuersa
u& ⁊ ñ moriet̾᷑. In tantũ ait peccata patrũ ad
filios ñ redundant. nec iustũ faliũ sceleratus
p̃grauat pater. neq alii ꝓ alioꝵ scelerib puniunt᷑:
ut ipse untis atq idẽ qͥ prius impius fuit atq pec¬
cator. si egerit penitentiã & ad meliora comier

Expanded text:
 filii. Justitia justi super eum erit, et impietas impii erit super illum. » Solvit quaestionem, quam e contrario poterat auditor opponere. Soletis, ait, dicere: quare filius justus non portabit iniquitatem patris? Ad quae ipse respondet: Videlicet, quia filius bene operatus est, et patris delicta non fecit. Justumque est, ut quomodo peccator in suo scelere moritur; sic justus in suis vivat virtutibus: et moriatur anima quae peccaverit; et vivat quae Dei praecepta custodierit. Si autem impius egerit poenitentiam ab omnibus peccatis suis quae operatus est, et custodierit universa us est vivet. » In tantum, ait, peccata patrum ad filios non redundant, nec justum filium sceleratus praegravat pater, neque alii pro aliorum sceleribus puniuntur, ut ipse unus atque idem, qui prius impius fuit atque peccator, si postea egerit poenitentiam, et ad meliora conver
Abbreviated transcription (Latin):
abundantiã qͥeqͥd illud ẽ. si abeo qđ̃ dederit plus
accep̾it. Quartꝰ decimus gradus. abiniqͥtate auer
terit manũ suã: ut omĩ oꝑe fugiat inqͥtatẽ. Non
enĩ solũ manu s & aliis menbris cõmettit᷑ miqui¬
tas: dicente salomone : iniqua labia ate ꝓcul re
moue. & in psalmis: iniqͥtatẽ in excelsũ loquati
sunt. les quoq currit adiniqͥtatẽ : & oculus si ali¬
enã mulierẽ concupiscit: ne sit eius imitator de
quo dicit̾. Inqͥtatẽ ñ fecit : & dolus non ẽ. inuentꝰ
in ore eiꝰ. Unde & iniqͦ mãmona iubemur facere
nobis amicos: qͥ nos mȩt̾na recipiant taberna¬
cula. Quintũ decimũ ẽ: iudiciũ uerũ fecerit int̾

Expanded text:
erabundantiam, 211 quidquid illud est, si ab eo quod dederit, plus erabundantiam, 211 quidquid illud est, si ab eo quod dederit, plus acceperint. Quartus decimus gradus: Ab iniquitate, ait, averterit manum suam, ut omni opere fugiat iniquitatem. Non enim solum manu, sed et aliis membris committitur iniquitas, dicente Salomone: Iniqua labia procul a te remove . Et in Psalmis: Iniquitatem in excelso locuti sunt . Pes quoque currit ad iniquitatem, et oculus si alienam mulierem concupiscat, nec sit ejus imitator, de quo dicitur: Iniquitatem non fecit, et dolus non est inventus in ore ejus . Unde et de iniquo mammona jubemus facere nobis amicos, qui nos in aeterna recipiant tabernacula. Quintum decimum est: Judicium verum fecerit inter
Abbreviated transcription (Latin):
dã usurã tantũ eẽ. in peccuma: qđ p̾uidens script᷑a
diuina om̃i rei aufert suꝑ abundantiã : ut plus
ñ recipias quã dedisti. Solent in agris frum̃ti &
milii. uimi & olei ceterarũq specierũ ussrȩ exigi:
sue ut appellat sermo diunus abundantiã. Uerbi
grã. Ut hiemis tẽprẽ demus decẽ modios. & mines-¬
se recipiamꝰ quindecĩ: hoc ẽ. amplius partẽ mediã.
Qui iustistimũ se putauerit: quartã plus accipte
portionẽ. Et solent arguntari hoc dicere. Dedi
unũ modiũ : qui satis fecit decẽ modios. Nonne
iustũ ẽ. ut mediũ modiũ de meo plus accipiã:
eũ ille mea liberalitate nouẽ & semis de meo
utrũ habenti dederit an non habenti. Si habent:
utiq dare non debuerat: s dedit quafi non ha¬
benti. Ergo plus exigit quasi ab habente: Aui
ꝓpecunia fenerata solent munuscula acciꝑe diuer¬
si generis: Q ñ intelligunt usurã appellari & suꝑ¬

Expanded text:
idam usuram tantum esse in pecunia. Quod praevidens Scriptura idam usuram tantum esse in pecunia. Quod praevidens Scriptura divina, omnis rei aufert superabundantiam, ut plus non recipias quam dedisti. Solent in agris frumenti et milii, vini, et olei, caeterarumque specierum usurae exigi, sive ut appellat sermo divinus, abundantiae: verbi gratia, ut hyemis tempore demus decem modios, et in messe recipiamus quindecim, hoc est, amplius partem mediam. Qui justissimum se putaverit, quartam plus accipiet portionem, et solent argumentari ac dicere: Dedi unum modium, qui satus fecit decem modios. Nonne justum est, ut medium modium de meo plus accipiam, cum ille mea liberalitate, novem et semis de meo utrum habenti dederit, an non habenti? Si habenti, utique dare non debuerat, sed dedit quasi non habent. Ergo quare plus exigit quasi ab habente? Alii pro pecunia fenerata solent munuscula accipere diversi generis, et non intelligunt usuram appellari et sup
Abbreviated transcription (Latin):
de quo scriptũ ẽ. Quotquot enĩ in xp̃o baptizati
uestẽ non habens nuptialẽ ꝓiectus ẽ. de conuiuo.
De hac nuditate : & ad ierlm dñs loquit᷑. Tu autẽ
eras nuda : & confusionis plena. Quodecimũ mime¬
rũ ten&. Eadusurã non cõmodauerit : sine ut lxx.
tͥnstulerunt peccunã suã ad usurã ñ dederit. In
hebraico cunctarũ specierũ usura ꝓhibetur: in loxx
tantũ peccuniȩ: uixta qđ in quarto decimo psalmo
seriptũ ẽ. qͥ peccuniã suã non dedit ad usurã. Et
quomͦ dr̃. fr̃i tuo ñ fenerabis. alieno autẽ fęnera¬
bis. s uide ꝓfectũ. In principio legis afrĩb tantũ
fenus tollitur: in ꝓpħa ab om̃ib usura ꝓhibetur. di¬
cente iezechiele. Peccuniã suã ñ dedit ad usura.
Porro in euangłio uirtutis augm̃tũ ẽ: p̃cipiente
dño. feneramini his aqͥb ñ sꝑatis reciꝑe. Seq̃r in
t̾eio decimo loco: & amplius non acceꝑit. Putant qͥ¬

Expanded text:
de quo scriptum est: Quotquot enim in Christo baptizati de quo scriptum est: Quotquot enim in Christo baptizati vestem non habens nuptialem, projectus est de convivio. De hac nuditate et ad Jerusalem Dominus loquitur: « Tu autem eras nuda et confusionis plena . » Duodecimum numerum tenet: Et ad usuram non commodaverit, sive ut LXX transtulerunt, pecuniam suam ad usuram non dederit. In Hebraico cunctarum specierum usura prohibetur; in LXX tantum pecuniae. Juxta quod et in quarto decimo psalmo scriptum est: Qui pecuniam suam non dedit aur: Fatri tuo non fenerabis, alieno autem fenerabis . Sed vide profectum: In principio Legis a fratribus tantum fenus tollitur; in propheta ab omnibus usura prohibetur, dicente Ezechiele: Pecuniam suam non dedit ad usuram. Porro in Evangelio virtutis augmentum est, praecipiente Domino: Feneramini his a quibus non speratis recipere . Sequitur in tertio decimo loco: Et amplius non acceperit. Putant qu
Abbreviated transcription (Latin):
& sitiunt iusticiã: qͥ ꝙ ustus ẽ. communẽ omiũ
panẽ. suũ faciat ꝓpͥũ qͥ defecerat in uidea. ꝓpħa
dicente. Aufera a uobis fortitudinẽ. siue baculũ
panis. hoc qđ loqͥmur si tam̃ xpĩ sumus. immo
qđ ꝓpħa cõmemorat. panis credentiũ ẽ. & esurien¬
tiũ : qͥ omĩno ñ dandus ẽ. his qͥ manducauerunt
&biberunt & saturati funt: & incrassati calcitra¬
uerunt : de qͥb dicit᷑. Ue qͥ saturati estis nunc. qr
esurietis : ne euomant eũ. dicente salomone: euo¬
met enĩ & contaminabit sermones tuos bonos. Qđ
aliis uerbis saluator loqͥt᷑: ne detis sem̃ canib : neq
mittatis margaritas urãs ante porcos. Undecimũ
possid& locũ : & nudũ oꝑuerit uestim̃to. Qͥ ser¬
mo ureta suꝑioris uersicłi explanationẽ. duplicit̾
disserendus ẽ. Ut & nudis tribuamꝰ oꝑimentũ sal¬
uatore dicente : nudus erã & oꝑuistis me : & nu¬
dis fide atq uirtutib tribuamꝰ uestim̃tũ xpĩ

Expanded text:
nt . Quia qui justus est, communem omnium panem, suum facit proprium, qui defecerat in Judaea, propheta dicente: Auferam ab eis fortitudinem, sive baculum panis. Hoc quod loquimur, si tamen Christi sumus immo quod propheta commemorat, panis credentium est et esurientium. Qui omnino non dandus est his, qui manducaverunt et biberunt et saturati sunt, et incrassati calcitraverunt, de quibus dicitur: Vae qui saturati estis nunc, quia esurietis , ne evomant illum, dicente Salomone: Evomet enim et contaminabit sermones tuos bonos . Quod aliis verbis Salvator loquitur: Ne detis sanctum canibus: neque mittatis margaritas vestras ante porcosidet locum: Et nudum operuit vestimento. Qui sermo juxta superioris versiculi explanationem, dupliciter disserendus est: ut et nudis tribuamus operimentum, Salvatore dicente: Nudus eram, et operuistis me , et nudis fide atque virtutibus tribuamus vestimentum Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
illuminans oculos. In qͦ querit᷑ qͦmͦ in hoc eodem
ꝓpħa dixerit ds̃: dedi eis iustificationes ñ bonas. in
quib ñ uiuant in eis. Facilisq responsio ẽ. & plem¬
or in consequentib ñ uiuere iudeos sequentes occiden¬
tẽ litterã : & uiuere xpĩanos intelligentes spm ui
uificantẽ. Longũ ẽ. si uoluerimꝰ ꝓlare testimoniis
ubi p̾cepta dñi. & ubi iustificationes eẽ. dicantꝰ:
& qͥb singła uł diuersitatib uł obscuritatib in¬
uoluantur. Unde & in p̃senti loco infert᷑. Hic iustꝰ
ẽ: uita iu& ait dñs dĩ. Qͥ hec fecerit & illa non
fecerit : nequaquã punet᷑ delictis patris. s suis
inu& uirtutib. Qđ sigenuerit filiũ latronẽ ef¬
fundentẽ sanguinẽ. & fecerit unũ de istis. siue

Expanded text:
illuminans oculos. » In quo quaeritur quomodo in hoc eodem propheta dixerit Deus: « Dedi eis justificationes non bonas, in quibus non vivant in eis . » Facilisque responsio est et plenior in consequentibus, non vivere Judaeos sequentes occidentem litteram, et vivere Christianos intelligentes spiritum vivificantem. Longum est, si voluerimus probare testimoniis, ubi praecepta Domini et ubi justificationes esse dicantur, et quibus singula vel diversitatibus, vel obscuritatibus involvantur. Unde et in praesenti loco infertur: « Hic justus est, vita vivet, ait Dominus Deus. » Qui haec fecerit et illa non fecerit, nequaquam punietur delictis patris, sed suis vivet virtutibus. « Quod si genuerit filium latronem effundentem sanguinem, et fecerit unum de i
Abbreviated transcription (Latin):
epm transtulerit : cũ eusebii quoq cesariensis
pͥmũ ꝓ origene librũ pamphili martiris uoca¬
bulo cõmutarit: ut faciliꝰ tali laudatore libroᷤᷤ
impiissimos neeiaexcoM. romanis conciliar& au-¬
rib Seq̃r in loco septimo: & hominẽ ñ contristaue¬
rit. siue ut laxx transtulerunt ñ oppresserit ꝑ
potentiã : quo uitio atq peccato nescio quis alie¬
nus sit. Et egiptii enim oppͥmebant hebreos ꝑ po¬
tentiã : unde & abbacuc quęrit᷑ quare impius
opprimat iustũ. Adq utinã de solis his diceret᷑
qͥ foris funt: & ñ de his qͥ intus. Solent enĩ &
pͥncipes ȩccliarũ oppͥmere plebẽ ꝑ suꝑbiã : de qͥbꝰ¬

Expanded text:
episcopum transtulerit: cum Eusebii quoque Caesariensis episcopum transtulerit: cum Eusebii quoque Caesariensis primum pro Origene librum, Pamphili martyris vocabulo commutarit, ut facilius tali laudatore libros impiissimos περὶ ἀρχῶν Romanis conciliaret auribus. Sequitur in loco septimo: Et hominem non contristaverit, sive, ut LXX transtulerunt, non oppresserit per potentiam. Quo vitio atque peccato nescio quis alienus sit. Et Aegyptii enim opprimebant Hebraeos per potentiam. Unde et Abacuc queritur, quare impius opprimat justum . Atque utinam de solis his diceretur qui foris sunt, et non de his qui intus. Solent enim et principes Ecclesiarum opprimere plebem per superbiam. De q
Abbreviated transcription (Latin):
feda in utroq sexu corpora. paruitate uł enor
Precipitur gͦ uiris ut ñ solũ in alienis mulierib s
m suis quoq qͥb uident̾ lege coniungi seriptura
dicente. crescite & multiplicamini & replete ter¬
rã : certa concubitus norint temprã. quando coeun¬
tempꝰ longe fieri a complexib. Caueat gͦ & uxor
ne forte uicta desiderio coeundi celet uirũ: &
maritus ne uim faciat uxori : putans omĩ tem¬
prẽ subiectũ sibi eẽ. debere coniuigii uoluptatẽ.
Unde & paulus. Ut nouerit inquit unusquisq
possidere uas suũ: in scĩtate & pudicicia. Pul¬
chre in systi pitagorici sententiolis dicitur: ad¬
ulter ẽ. uxoris ꝓp̾e amator ardentior. Quẽ librũ
quidã in latinã linguã transferens. martiris sy¬
sti nomine uoluit illustrare : non considerans in
toto uolumine qđ in duas partes frustra diuisit
gentilẽ philosophũ in martirẽ & romane urbis

Expanded text:
foeda in utroque sexu corpora, parvitate  Al. prfoeda in utroque sexu corpora, parvitate  Al. prPraecipitur ergo viris, ut non solum in alienis mulieribus, sed in suis quoque, quibus videntur lege conjungi Scriptura dicente: Crescite et multiplicamini, et replete terram , certa concubitus norint tempora, quando coeuntempus longe fieri a complexibus . Caveat ergo et uxor, ne forte victa desiderio coeundi illiciat virum, et maritus, ne vim faciat uxori, putans omni tempore subjectam sibi esse debere conjugii voluptatem. Unde et Paulus: Ut noverit, inquit, unusquisque possidere vas suum in sanctitate et pudicitia . Pulchre in Xysti Pythagorici sententiolis dicitur: Adulter est uxoris propriae, amator ardentior. Quem librum quidam in Latinam linguam 207 transferens, martyris Xisti nomine voluit illustrare: non considerans in toto volumine, quod in duas partes frustra divisit,gentilem philosophum in martyrem et Romanae urbis
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ uͦ & ignotoꝵ conuiges libere polluamꝰ. oi¬
mus gͦ omĩs homo hominis accipiendus. uixta
parabolã euangłii que asaluatore ꝓponit᷑ cuiꝰ¬
hominis qͥ iericũ descendens. a latronib uulneratꝰ
ẽ : quando interrogat phariseos qͥs fuerit ꝓximꝰ
eiꝰ: docens illũ eẽ. ꝑximũ qͥ bene fecerit. Potest
uixta mysticos intellectus icor intelligi scĩ ui¬
ri sapientia : dicente salomone. Ama illã. & am¬
plexabit᷑ te : dilige illã & custodi& te. Quã
contaminare desiderat. qͥ alioꝵ benedicta rephen¬
dit: & facib accensus inuidie. scã uiolat: casta
corrũpit: pura contaminat. Sextũ ẽĩ & ad mu¬
lierẽ siue uxorẽ menstruatã ñ accesserit. ꝑsin-¬
gulos menses grauia atq torpentia mulierum
corpora immundi sanguinis effusione releuant᷑:
quo tẽpre si uir coierit eũ muliere. dicunt᷑ con¬
cepti ferus uitiũ seminis trabere: ita ut lepsi
& elephantiaci ex hac conceptione nascant᷑: &

Expanded text:
o, et ignotorum conjuges libere polluamus. Proximus ergo omnis homo hominis accipiendus, juxta parabolam Evangelii, quae a Salvatore proponituho  Al. Hierichum descendens, a latronibus vulneratus est: quando interrogat Pharisaeus, quis fuerit proximus ejus, docens illum esse proximum, qui bene fecerit. Potest juxta mysticos intellectus uxor intelligi sancti viri, sapientia, dicente Salomone: Ama illam, et amplexabitur te: dilige illam, et custodiet te . Quam contaminare desiderat, qui aliorum benedicta reprehendit, et facibus accensus invidiae, sancta violat, casta corrumpit, pura contaminat. Sextum est: Et ad mulierem, sive uxorem menstruatam non accesserit. Per singulos menses, gravia atque torpentia mulierum corpora, immundi sanguinis effusione relevantur. Quo tempore si vir coierit cum muliere, dicuntur concepti foetus vitium seminis trahere: ita ut leprosi et elephantiaci ex hac conceptione nascantur, et
Abbreviated transcription (Latin):
suũ : ne de rapinis & usuris & alieno malo quesitũ
panẽ uertamꝰ in miscdiã. Redemptio enĩ amnane ui
tes & pauꝑes & agricolas. ut taceã de militantiũ
& uidicũ uiolentia oppͥmunt ꝑ potentiã. uł furta
cõmittunt: ut de multis parua pauꝑib tribuant.¬
& in suis scelerib głient᷑: publiceq dĩaconꝰ in eccłiis
rectt& offrciũ nomina. Tantũ offert illa: ille tan
tũ pollicitꝰ ẽ: placentq sibi ad plausũ popłi tor¬
quente eos conscientia. Damusq materiã miseris
ut gaudeant ad ea quȩ tribuunt. & ñ lugeant
ad ea quȩ rapuerint. Melius autẽ ẽ. ut intelligamus
panẽ iusti eũ eẽ. qͥ dic̃: ego sũ panis qͥ de celo descen¬
di : & quẽ in oratione nobis tribui dep̾cam̃. panem
nrm̃ substantiuum fuie suꝑuenturũ da nobis: ut
que postea sẽꝑ accepturi sumꝰ. in p̾senti scło quo¬

Expanded text:
suum, ne de rapinis et usuris, et alieno malo quaesitum suum, ne de rapinis et usuris, et alieno malo quaesitum panem vertamus in misericordiam. « Redemptio enim animae virtes et pauperes et agricolas, ut taceam de militantium et judicum violentia, qui opprimunt per potentiam, vel furta committunt, ut de multis parva pauperibus tribuant, et in suis sceleribus glorientur. Publiceque diaconus in Ecclesia recitet offerentium nomina, quantum offert illa tantum ille pollicitus est. Placentque sibi ad plausum populi torquente eos conscientia. Damusque materiam miseris, ut gaudeant ad ea quae tribuunt, et non lugeant ad ea quae rapuerint. Melius autem est, ut intelligamus panem justi eum esse qui dicit: « Ego sum panis, qui de coelo descendi ; » et quem in oratione nobis tribui deprecamur, « panem nostrum substantivum, » sive superventurum « da nobis, » ut quem postea semper accepturi sumus, in p
Abbreviated transcription (Latin):
remini. Econtrario aduersarie potestates in ꝑni¬
ciẽ eoꝵ quos rapiunt. p̃dã rapere festinant : qđ
significat & iacob dicens: bestia mala comedit
eũ. bestia mala comedit ioseph. Unde & oues dni
que sequunt᷑ eũ : ñ rapiunt᷑ de manib eius. Et
ipse dicit : pater qđ dedit mͥ mauis omĩb ẽ.: & ne
patris filiiq potestas. uirtꝰ atq substantia. Si enĩ
de filii manu quȩ dedit pater nemo potest raꝑe.
& hec eadẽ in patris mami sunt quȩ ñ rapiunt᷑
abeo : liqͥdo copbat᷑ omĩa patris & filii eẽ. commu¬
ma: & in filii manu tenere patrẽ sic̃ patris ma¬
mi tenent᷑ quȩ filii sunt. Decimũ ẽ. panẽ suum
esurienti dederit : ꝑ quod docem᷑ elemosinã non sa¬
turis faciendã s efurientib: nec dandũ pane̾ his qui
ructant plenitudine. s his qͥ manitate cruciantur.
In pane autẽ: omĩs continetꝰ eib. & significant̃ dr̃

Expanded text:
remini . Et e contrario adversariae potestates in perniremini . Et e contrario adversariae potestates in perniciem eorum quos rapiunt, praedam rapere festinant. Quod significat et Jacob, dicens: Bestia mala comedit eum: bestia mala rapuit Joseph . Unde et oves Domini quae sequuntur eum, no rapiuntur de manibus ejus. Et ipse dicit: Pater quod dedit mihi, omnibus majus epatris filiique potestas, virtus atque substantia; si enim de filii manu, quod dedit pater, nemo potest rapere, et haec eadem in patris manu sunt quae non rapiuntur ab eo, liquido comprobatur omnia patris et filii esse communia, et in filii manu tenere patrem sicut patris manu tenentur, quae filii sunt. Decimum est: « Panem suum esurienti dederit; » per quod docemur eleemosynam non saturis faciendam, sed esurientibus: nec dandum panem his qui ructant plenitudine, sed his qui inanitate cruciantur. In pane autem omnis continetur cibus. Et significanter dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ultor eiꝰ ẽ. iniurie. Sin autẽ uixta ea quȩ sequun
tur panẽ efurienti dare debeamꝰ. & nudũ oꝑire
uestim̃to: quanto magis suũ reddere. si tam̃ debi¬
toris indubitata pauꝑtas ẽ : Possumꝰ qͦq pignꝰ debi¬
tori reddere : quando ei cui dilectione comungim
& qͥ nobis deb& mutuã l aritatẽ reddimꝰ pignꝰ
suũ. nichil debiti eiꝰ apud nos ultra retinentes.
Nonũ possid& locũ: ꝑium nichi rapuerit: siue uix
loquitur: quod int̾reteros peccatores ne uescendũ
qͥdẽ cũ huiuscemodi sit: omĩsq rapina mixta
uiolentia ẽ. Ilisi enĩ uis fuerit inlata: rapina
ñ ꝓficit. Est autẽ & scã iuolentia. rapinaq op¬
tabilis : de qua seribit & euangłiũ. Adieb ioħis
baptiste regnũ cȩ̨loꝵ um patit᷑ : & iuolenti diri¬
piunt illud. De qua & uidas frͣ iacobi loqͥt᷑. e
alios qͥdẽ de igne rapite : alioꝵ qͥ iuidicant᷑ mise¬

Expanded text:
ultor est ejus injuriae. Sin autem juxta ea, quae seultor est ejus injuriae. Sin autem juxta ea, quae setur, panem esurienti dare debemus, et nudum operire vestimento : quanto magis suum reddere, si tamen debitoris indubitata paupertas est? Possumus quoque pignus reddere debitori, quando ei, cui dilectione conjungimur, et qui nobis debet mutuam charitatem, reddimus pignus suum, nihil debiti ejus apud nos ultra retinentes. Nonum possidet locum: Per vim nihil rapuerit, sive juxtloquitur, quod inter caeteros peccatores ne vescendum quidem cum hujuscemodi sit: omnisque rapina mixta violentiae est . Nisi enim vis fuerit illata, rapina non proficit. Est autem et sancta violentia, rapinaque optabilis, de qua scribit et Evangelium: A diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud . De qua et Judas frater Jacobi loquitur: Et alios quidem de igne rapite: aliorum vero qui judicantur mise
Abbreviated transcription (Latin):
hebraicũ dr̃. & hominẽ ñ contristauerit: aplico con¬
gruit testimonio: nolite contristare spm̃ scm̃ qͥ
crimina. qͥ fris sui sp̃m contristauerit. Sin autẽ
tristicia alteriꝰ int̾ficit contristantẽ : quid de
miqͥtate & tyranica m̃te dicendũ ẽ : cui illud
conuenit. quid głiatur terra & cinis : ut oblitꝰ
conditionis sue quomͦ plenus pituitꝰ. felle. sterco¬
ribꝰ. & pꝰ paululũ uermib exarandus : ponat in
celũ os suum & lingua eiꝰ ꝑtranseat usq in ter¬
rã : & dicat cũ uero nabucho donosor ascendam
in celũ suꝑ sidera cęli ponã thronũ meũ. ero simi¬
lis altissimo. Oetauum ẽ. pignus debitori reddide
rit. ñ omi debitori: alioqͥn mutas occasio recipiendoꝵ
pignoꝵ fi& diuitiarũ materia: s ei debitori de quo
in lege scribit᷑. quod pauꝑ sit. & ꝓpͥũ opposuerit
uestimentũ : & ante solis occasũ oꝑimentũ reciꝑe
debeat. ne cruciatus frigore clam& ad dnm̃. qui

Expanded text:
Hebraicum dicitur, et hominem non contristaverit, Apostolico congruit testimonio: Nolite contristare Spiritum sanccrimina, qui fratris sui spiritum contristaverit. Si autem tristitia alterius interficit contristantem, quid de iniquitate et tyrannica mente dicendum est, cui illud convenit: Quid gloriatur terra et cinis ? ut oblitus conditionis suae quomodo plenus pituitis, felle, stercoribus, et post paululum vermibus exarandus, ponat in coelum os suum, et lingua ejus pertranseat usque in terram, et dicat cum vero Nabuchodonosor: Ascendam in coelum, super sidera coeli ponam thronum meum, et ero similis Altissimo . Octavum est: Pignus debitori rit. » Non omni debitori, alioquin multis occasio recipiendorum pignorum fiet divitiarum materia. Sed ei debitori, de quo in lege scribitur, quod pauper sit, et proprium opposuerit vestimentum, et ante solis occasum operimentum recipere debeat, ne cruciatus frigore clamet ad Dominum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
li funt & ꝑuenit ad ꝑfectũ uirũ: & tam̃ maiori
sententia indiget ut possit ad ueritatẽ iudicu ꝑ¬
uenire. Seqͣr in sexto decimo loco. in p̾ceptis meis
ambulauerit : & in septimo decimo loco rudicia
siue iustificationes meas custodierit ut faciat
ea factaq custodiat. Quorũ utrũq multiplicẽ
habent intelligentiã : si uelimꝰ oma legis man¬
data replicare. inqͥb p̾cepta dni & in qͥb iustifi¬
cationes eẽ. dicant᷑. Plenus ẽ. p̾ceptoꝵ & iustisi¬
cationũ centesimꝰ octauus decimꝰ psalmꝰ: & ex par¬

Expanded text:
it usque ad perfectum virum: et tamen majoris sententia indiget, ut possit ad veritatem judicii pervenire. Sequitur. In sexto decimo loco: « In praeceptis meis ambulaverit; » et in decimo septimo: « Judicia sive justificationes meas custodierit, ut faciat ea factaque custodiat. » Quorum utrumque multiplicem habet intelligentiam, si velimus omnia legis mandata replicare, in quibus praecepta Domini, et in quibus justificationes esse dicuntur. Plenus est praeceptorum et justificationum C