comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsatrinitas unus ds̃: Et quia non tantũ in uisibilis uerũ etiam in commutabilis :
sic apparet quib: uoluerit in quauo luerit specie. ut apud eũ in tegramaneat
eius in uisibilis in cõmut abilis quenatura : De sideriũ autem ueraciterpiorum
quo uideredm̃ cupiunt et inhi anter ardescunt : non opinor in ecm speciem con¬
tuendam flagrat quaut uult apparet qđ ipsenon ẽ sed in eã substantiã qua ipse
est qđ est huiusenim desiderii sui flãmã sc̃smoyses fidelis famulu seius ostendit:
ubi ait dõ cũ quo ut amicus faciead faciem loquebatur: Si in uenigratiam antete.
ostendemichi temetipsum: quidergo ille non erat ipse  sinon eẽt ipse : non ei
diceret osten demichi temetipsum: quidergo illenonerat ipse: si non ẽẽt ipse :
non eidiceret ostendemichi temetipsum sed ostende michi dm̃: Et tamensicius na¬

Expanded text:
ipsa trinitas, unus deus, et quia non tantum inuisibilis uerum etiam incommutabilis, ipsa trinitas, unus deus, et quia non tantum inuisibilis uerum etiam incommutabilis, sic apparet, quibus uoluerit, in qua uoluerit specie, ut apud eum integra maneat eius inuisibilis incommutabilisque natura. desiderium autem ueraciter piorum, quo uidere deum cupiunt et inhianter ardescunt, non, opinor, in eam speciem contuendam flagrat, qua, ut uult, apparet, quod ipse non est, sed in eam substantiam, qua ipse est, quod est. huius enim desiderii sui flammam sanctus Moyses, fidelis famulus eius, ostendit, ubi ait deo, cum quo ut amicus facie ad faciem loquebatur: Si inueni gratiam ante te, ostende mihi temet ipsum. quid ergo? ille non erat\' ipse? si non esset ipse, non ei dinon ei diceret \'ostende mihi temet ipsum\', sed \'ostende mihi deum\', et tamen, si eius na
Abbreviated transcription (Latin):
exutero uirginis tribuunt. nec uolunt credere qđ et antea fuerit: Sed quia
uidebat alios idest arrianos pernicio sius insidiantes. quorum ꝓculdubio er¬
ror ad struitur si patrisnatura in uisibilis . filii uero uisibiliscreditur : utriusq
unã pariter que in uisibilem asseruit essenaturã ad iungens etiam sp̃s scĩ : Quod
breuiter quidem sed ad mirabiliter intimauit : ubi secutusait: Autcerterefell
non potest uel patrem uel filium. uelcertespm̃ scm̃ si tamen est sci sp̃s uisio ea
specieuideri : quã uolunta selegerit non natura formauerit : potuitdicere non
natura monstrauerit : sed maluit dicere formauerit neipsam speciem in quads̃
elegit apparere desuanatura formare putaretur. et ex hoc utiq: conuincere¬
tur conuertibilis esse mutabilis que substantiae. qđ ipsed safide piorũ miseri¬
corsetbenignus auerterit: In uisibilis ẽ igiturnatura ds̃ : non tantũ pater sed et

Expanded text:
ex utero uirginis tribuunt nec uolunt credere,I, quod et antea fuerit. sed quia ex utero uirginis tribuunt nec uolunt credere,I, quod et antea fuerit. sed quia uidebat alios, id est Arrianos perniciosius insidiantes, quorum procul dubio error adstruitur, si patris natura inuisibilis, filii uero uisibilis creditur, utriusque unam pariterque inuisibilem adseruit esse naturam adibreviter quidem, sed admirabiliter intimavit, ubi secutus ait: Aut certe refelli non potest, vel Patrem, vel Filium, vel certe Spiritum sanctum, si tamen est specie uideri, quam uoluntas elegerit, non natura formauerit\\ potuit dicere \'non natura monstrauerit\', sed maluit dicere formauerit>, ne ipsam speciem, in qua deus elegit apparere, de sua natura formare putaretur et ex hoc utique conuinceretur conuertibilis esse mutabilisque substantia, quod ipse deus a fide piorum misericors et benignus auerterit! Inuisibilis est igitur natura deus non tantum pater sed et
Abbreviated transcription (Latin):
quinos in omnem plenitudinẽ dĩmi sericordia sua implere dignetur . ut uide¬
ripossit a nobis: Si haec uerba intellegis quidrestat qđ ameamplius requi¬
ratur . cumiam illa quae difficilis uidebatur soluta sit quaestio : Discretuẽ
qui ppe quomodo dictum sit dm̃ ne mouiditum quã : et quomodo dm̃ iusti antiqui
uiderint: sed illud ꝓpterea dictũ ẽ : qm̃dsnatura ẽ in uisibilis: Illi autem ideo
uiderunt quicũq dm̃ uiderunt : qui a cui uoluerit sicut uoluerit apparet ea spe¬
cie quam uoluntas elegerit etiam latentenatura : Namsipatres quando dm̃
uiderunt ipsa illis natura eius apparuit quam uis si noluis sec utiq non apparu¬
isset quomodo dm̃nemouiditum quã . cum eo uolente ipsa eius a tot patribus na¬
tura conspecta sit : qđ sidicitur filius a patrib: uisus. ut dedõpatredictum acci¬
piatur qđ eum nemoum quã uiderit : Non quidem amisit occasionẽ ambrosius
ut hinc quo sdam hereticosredar gueret id est fotinianos qui principiũ filiodĩ

Expanded text:
qui nos in omnem plenitudinem dei misericordia sua implere dignetur, ut uideri possit a nobis\'. Si haec uerba intellegis, quid restat, quod a me amplius requiratur, cum iam illa, quae difficilis uidebatur, soluta sit quaestio? discretum est quippe, quo modo dictum sit: Deum nemo uidit umquam, et quo modo deum iusti antiqui uividerunt, quicumque Deum viderunt, quia cui voluerit, sicut voluerit, apparet ea specie, quam uoluntas elegerit, etiam latente natura. nam si, patres quando deum uiderunt, ipsa illis natura eius apparuit, quamuis, si noluisset, utique non apparuisset, quo modo deum nemo uidit umquam, cum eo uolente ipsa eius a tot patribus natura conspecta sit? quod si dicitur filius a patribus uisus. ut de deo patre dictum accipiatur, quod eum nemo umquam uiderit, non quidem amisit occasionem Ambrosius, ut hinc\' quosdam haereticos redargueret, id est Photinianos, qui principium filio dei
Abbreviated transcription (Latin):
filius ipse en arrabit: mentium magis quam oculorũ uisio declaratur. Spe¬
cies enim uidetur : uirtusuero n arratur : Illa oculis haec mente conp̃hendi¬
tur: Sed quid detrinitatedicam : seraphin: Quando uoluit apparuit: et
uocem eius esaiassolus audiuit: Apparuit angelus : et nunc praesto ẽ sed
non uidetur : Neque enim in potestate nr̃a ẽ uidere: sed in potestate illius
apparere tamen et si potestas non est uidendi: est gratia ꝓmerendiut
uidere possimus : Etideo quihabuit gratiam: meruit copiam: Noscopiã
non meremur : quia dm̃ uiden digratiam non habemus: Et quidm irũ sin
p̃senti saeculonisi quando uult dñs non uidetur : in ipsa quoqueresurrectio¬
ne non facileẽ dm̃ uideri : nisi his quicorde sintmundo : Et ideo bectimundi
corde : ipsi enim dm̃uidebunt: Quantos beatosiam numerauerat. et tamen

Expanded text:
filius ipse enarrrauit, mentium magis quam oculorum uisio declaratur; spefilius ipse enarrrauit, mentium magis quam oculorum uisio declaratur; species enim uidetur, uirtus uero narratur; illa oculis, haec mente conprehenditur. Sed quid de trinitate dicam? Seraphin quando uoluit apparuit et uocem eius Esaias solus audiuit. apparuit angelus et nunc praesto est, sed non uidetur; neque enim in potestate nostra est uidere, sed in potestate illius apparere. tamen, etsi potestas non est uidendi, est gratia promerendi, ut uidere possimus. et ideo qui habuit gratiam meruit copiam; nos copiam non meremur, quia deum uidendi gratiam non habemus. et quid mirum si in praesenti saeculo nisi quando uult dominus non uidetur? in ipsa quoque resurrectione non facile est deum uidere nisi his qui corde sint mundo. et ideo beati mundo corde; ipsi eni
Abbreviated transcription (Latin):
cum lapidaretur apopulo aperirecaelum: uisus ẽ etiam ihs stans ad dexteram dĩ
etnon estuisus a populo : Viditesaias dñm sabaoth sed aliu suidere non potuit
quia cuiplacuit apparuit : Et quid de hominib: loquimur cumetiam deipsis
caelestib uirtutibus et potestatib: legerimus quia dm̃ nemo uiditum quam :
et ad dit qđ ultra caelestes ẽ potestates : Vnigenitus filius quiẽ in sinupatris : ip¬
sen arrabit : Aut ad quiescatur igitur necesseest sidm̃patrem nemoui ditumquã¬
filium ui sum ee in ueteri testamento et desinant heretici exuirgine ei principiũ
dare qui ante quã nasceretur ex uirgine uidebatur: aut certe refelli non potest
in columba: Et ideo dm̃ nemouiditum quam : quia ettm quae in dõ habitat ple¬
nitudinem diuinitatis nemo conspexit. nem omente aut oculis comp̃hendit:
Vidit enim adutrum quereferendum est: Deniquecum auditur unigenitus

Expanded text:
cum lapidaretur a populo, aperiri caelum, uisus est etiam Iesus stans ad dexteram dei cum lapidaretur a populo, aperiri caelum, uisus est etiam Iesus stans ad dexteram dei et non est uisus a populo; uidit Esaias dominum sabaoth, sed alius uidere non potuit, quia, cui placuit, apparuit. et quid de hominibus loquimur, cum etiam de ipsis caelestibus uirtutibus et potestatibus legerimus quia: Deum nemo uidit umquam? et addidit, quod ultra caelestes est potestates: Unigenitus filius, qui est in sinu patris, ipse narrauit. aut adquiescatur igitur necesse est, sifilium uisum esse in neteri testamento et desinant haeretici ex uirgine ei principium dare, qui antequam nasceretur ex uirgine uidebatur, aut certe refelli non potest in columba. et ideo deum nemo uidit umquam, quia eam quae in deo habitat plenitudinem diuinitatis nemo conspexit, nemo mente aut oculis conprehendit; uidit enim ad utrumque referendum est. denique cum additur: unigenitus
Abbreviated transcription (Latin):
tem plotacchariae sacerdoti ex hac occasione uide quanta et quali ad edĩeti amui¬
sione disseruit : Non in merito inquit angelus uidetur intemplo : qui aueri sacer¬
dotisiam nuntiabatur aduentus et caeleste sacrificium parabatur in quo ange¬
liminis trarent : Etbeneapparuisse dicitur ei qui eum repente conspexit. hoc
specialiter aut de angelis aut dedõ scriptura diuina tenere consueuit : ut quo d
non potest p̃ui deri appareredicatur: Sic enim habes apparuit ds abrahae
adilicem mambrae : Nam quia ante non p̃sentitur sed repentino uidetur
aspectu : Apparerememoratur : Non enim similiter sensibili a uidentur :
et iscuius in uoluntate situm ẽ uideri et cuius naturae est non uideri. uolun
tatis uideri : Nac̃ si non uult nonui decur: Siuult : uidetur: Apparuitenim ds̃
abrahae qui a uoluit : aliis quia noluit non apparuit. Vi sus est etiam stephano

Expanded text:
templo Zachariae sacerdoti, ex hac occasione uide quanta et qualia de dei etiam uitemplo Zachariae sacerdoti, ex hac occasione uide quanta et qualia de dei etiam uisione disseruit. mTon inmerito\', inquit, \'angelus uidetur in templo, quia ueri sacerdotis iam nuntiabatur aduentus et caeleste sacrificium parabatur, in quo angeli ministrarent. et bene apparuisse dicitur ei, qui eum repente conspexit. hoc specianon potest praevideri, apparere dicatur. sic enim habes: Apparuit Deus Abrahae ad ilicem Mambrae. Nam qui ante non praesentitur, sed repentino videtur aspectu, apparere memoratur. Non enim similiter sensibilia videntur, et is cuius in voluntate situm est videri: et cuius ntatis uideri. nam si non uult, non uidetur; si uult, uidetur. apparuit enim deus Abrahae, quia uoluit; aliis, quia noluit, non apparuit. uisum est etiam Stephano,
Abbreviated transcription (Latin):
tremquis quã putandus ẽ uidisse nec filiũ secundũ qđ ds̃ est et filius et cũ patre unusds̃
Nam secundum id quod homoẽ : utique in terra uisus est et cum hominib: conuersatus est:
Sed magna quaestioẽ : quomodo non sit contrariũ quia tot antiqui uiderunt dm̃ sidm̃ ne¬
mouiditum quam quemnemohominum uidit nec uidere potest : Vides quã diffici¬
lẽmichiꝓposueris quaestionẽ : unde mealiquid plixe copiose que scribere uoluisti ex
occasione breuis epistolaem eae quaetibi uisa ẽ diligentius et uberius explicanda:
Vis ne ergo attendere quae apud aliosinterim comperidiuinarum scripturarũ egre¬
gios tractatores quid deuisi onedĩ senserint ne forte sufficiant desiderio tuo quam¬
uiseti forsitan noueris: pauca ergo ista attende si placet : Cum euangeliũ exponen
beatus ambrosius mediolanensis ep̃s uenis sec ad eum locũ ubi angelus apparuit in

Expanded text:
trem quisquam putandus est uidisse nec filium, secundum quod deus est filius et cum patre unus deus; trem quisquam putandus est uidisse nec filium, secundum quod deus est filius et cum patre unus deus; nam secundum id, quod homo est, utique in terra uisus est et cum hominibus conuersatus est. Sed magna quaestio est, quo modo non sit contrarium, quia tot antiqui uiderunt deum, si deum nemo uidit umquam, quem nemo hominum uidit nec uidere potest. uides, quam difficilem mihi proposueris quaestionem, unde me aliquid prolixe copioseque scribere uoluisti ex occasione breuis epistulae meae, quae tibi uisa est diligentius et uberius explicanda. uisne ergo adtendere, quae apud alios interim comperi diuinarum scripturarum egregios tractatores, quid de uisione dei senserint, ne forte sufficiant desiderio tuo, quamuis ea forsitan noueris? pauca ergo ista adtende, si placet. cum euangelium exponens beatus Ambrosius, Mediolanensis episcopus, uenisset ad eum locum, ubi angelus apparuit in
Abbreviated transcription (Latin):
ipso dm̃ui sumputant sic accipientes qđ scriptũ ẽ in libro iob uenisse cũ angelis
et diabolum in conspectudĩ. ut iam et illud ueniat in quaestionem quomodo dictũ sit:
Beatimundi cordes quia ipsidm̃ ui debunt: ł tillud pacem sectam ini cumomnib: et sc̃ĩfica¬
tionem si ne qua nem opoterit uideredm̃ : Multum enimmiror sieo usquȩ ꝓgrediuntur
qui existimant impios uisu ros dm̃ etadiabulo uisum dm̃: ut eos et mundo essecorde
et pacem ac sc̃i ficationem cũ omnib sec tari asseuerent : Nam qđ dñs ait qui meuidit
uidit et patrem : potest paulo at tentius consideratum non uideri esse contrarium
ei quod dixit dm̃ nemouidit umquam : Neq enim dixit qui a meui distis uidistis et patrẽ :
sed dicendo quimeuidit uidit et patrem. osten dereuoluit unitatem substantia e
patris et filii. nein aliquo interseputarentur es se dissimiles: Ac ꝑ hocqmuerũ dictũẽ

Expanded text:
ipso Dipso Det diabolum, in conspectu dei, ut iam et illud ueniat in quaestionem, quomodo dictum sit: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, et illud: Pacem sectamini cum omnibus et sanctificationem, sine qua nemo poterit uidere deum. multum enim miror, si eo usque progrediuntur, qui existimant impios uisuros deum et a diabolo uisum deum, ut eos et mundo esse corde et pacem ac sanctificationem cum omnibus i,I sectari adseuerent. . Nam quod dominus ait: Qui me uidit, uidit et patrem,I potest paulo attentius consideratum non uideri esse contrarium\' ei, quod dixit: Deum nemo uidit umquam. neque enim dixit: Quia me uidistis, uidistis et patrem, sed dicendo: Qui I me uidit, uidit et patrem ostendere uoluit unitatem sub-\' stantiae patris et filii, ne in aliquo inter se putarentur esse dissimiles. ac per hoc, quoniam uerum
Abbreviated transcription (Latin):
et repugnantia non eẽ contraria nec repugnare ꝓbalimus . Nequc enĩ fieriul
lomodõ potest : ut haec scripturarum auctoritas aliquar ex parte mentisteri
dicimus in eo qđ scriptũ ẽ dm̃ nemouiditum quã homines tantũ modo intellegendos
nonopus fuis seut quisquam illi testimonium perhiberet dehomine qm̃ ipse sciebat
quidesset in homine : Nam hoc apłs planius explicans quẽnemo inquid hominum¬
uidit hec uiderepotest: Siergo it adictum ẽ dm̃nem ouiditum quã Acsi diceret᷑
nemo hominũ : actenus illa quaestio soluta uidebitur. ut non sit huic sententia e
contrarium quod dñsait angelieorũ semꝑuident faciem patris mei. ut scilicet an¬
cissima scriptura testatur qđ dm̃ uiderint sid m̃nemoum quã hominũ uidit nec uidere
potest : quã quã non nulli uolentes ꝓbare etiam impios uiro sdm̃: adiabolo quoque

Expanded text:
et repugnantia, non esse conet repugnantia, non esse conlo modo potest ut haec Scripturarum auctoritas aliqua ex parte mentiatur. Si dicimus in eo quod scriptum est, Deum nemo vidit unquam, homines tantummodo intelligendos,non opus fuisse ut quisquam illi testimonium perhiberet de homine. quoniam ipse sciebat quid esset in homine . Nam hoc Apvidit nec videre potest . » Si ergo ita dictum est, « Deum nemo vidit unquam, » ac si diceretur nemo hominum; hactenus illa quaestio soluta videbitur, ut non sit huic sententiae contrarium quod Dominus ait: « Angeli eorum semper vident faciem Patris mei , » ut scilicet ancissima Scriptura testatur quod viderint, si Deum nemo unquam hominum vidit, nec videre potest? Quanquam nonnulli volentes probare etiam impios visuros Deum, a diabolo quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi enim dm̃ uidebunt dictũ ẽ non uider . et nonuidimus seduidebimus cũ sicutiest
Pro in dehis sententiis non ẽ contrariũ dm̃ nemouiditum quã : uidebunt enim quẽ
non uider̃ : quimundocorde filiidi eẽ uoluerint : Quidest igitur uidi dm̃ raduc
ad faciem et salua facta ẽ animamea : Anec hoc non est contrariũ illiqđ dictũe¬
dm̃ nemouiditumquã : et illud qđ demorse scriptum ẽ qui alo quebatur caumdõ
facie ad faciem sicut quis loquitur ad amicũ suue ł tillud qđ propbeta eianado
deipsolo quens ait. Vididm̃ saba othsedentẽ inthrono: Et siqua adia solent sum¬
lia testimonia exeadem auctoritate ꝓferri quomodo nonscontraria sententiae
quadictũ ẽ dm̃nemo uidit umquã quãquã et ipsum euangeliũ pocest putarisibi
Sidm̃ nemouiditumqua : quaigitur regula intellegentiae istaueluti coraraismei

Expanded text:
ipsi enim deum uidebunt, dictum est, non \'uiderunt\', et non uidimus sed \'uidebimus eum sicuti est. ipsi enim deum uidebunt, dictum est, non \'uiderunt\', et non uidimus sed \'uidebimus eum sicuti est. proinde his sententiis non est contrarium: Deum nemo uidit umquam. uidebunt enim, quem non uiderunt, qui mundo corde filii dei esse uoluerint. quid I est igitur: Vidi deum facie ad faciem et salua facta est anima mea? an et hoc non est contrarium illi, quod dictum nemo vidit unquam? » Et illud quod de Moyse scriptum est, « quia loquebatur cum Deo facie ad faciem, sicut quis loquitur ad amicum suum ; » et illud quod propheta Isaias de seipso loquens ait: « Vidi Dominum Sabaoth sedentem in throno , » et si qua alia solent similia testimonia ex eadem auctoritate proferri, quomodo non sunt contraria sententiae qua dictum est: « Deum nemo vidit unquam? » Ipsum quoque Evangelium potest putari sibi » Si Deum nemo vidit unquam? Qua igitur regula intelligentiae ista veluti contraria
Abbreviated transcription (Latin):
Scimus possedm̃ uideri : qm̃ scriptũe. Beatimundicordes quia ipsidmi debunti sE
forte non debui dicere scimus sed credimus : qm̃ dm̃ nec corpore aliquando uidimis
sicut hanclucem nec mente sicut ipsam in nobis qua id credimus fidem Sedtantum
quia scriptum ẽ in ea scriptura cuius fidelessumus : quoduerũ sit minime dubitam̃:
A płstamen iohannes cumtale aliquid diceret: scimus in quid quia cuma ppanierat
similes ei erimus qm̃ ui debimus eũ sicutiest: Ecce scire sedixit qđ nondã factũ fuerat.
nec uidendo sed credendo cognouerat: Recteitaque diximus scimus possedm̃ uide¬
ri : quamuis eum non uiderimus sed diuinae auctoritati quae scĩs libris continetur
crediderimus: Quid est ergo qđ etidemdicit auctoritas dm̃ nemouidit um quaon is
Anfortisserespondetur quodilla testimonia deuidendo dõ sunt non diquso:

Expanded text:
scimus posse deum uideri, quoniam scriptum est: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt. an scimus posse deum uideri, quoniam scriptum est: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt. an forte non debui dicere scimus sed \'credimus\', quoniam deum nec corpore aliquando uidimus sicut hanc lucem nec mente sicut ipsam in nobis, qua id credimus, fidem, sed tantum quia scriptum est in ea scriptura, cuius fideles sumus, quod uerum sit minime dubitamus? apostolus tamen Iohannes cum tale aliquid diceret: Scimus, inquit, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est. ecce scire se dixit. quod nondum factum fuerat nec uidendo sed credendo cognouerat. recte itaque diximus: \'Scimus posse deum uideri\\ quamuis eum non uiderimus, sed diuinae auctoritati, quae sanctis libris continetur, crediderimus. Quid est ergo, quod eadem dicit auctoritas: Deum nemo uidit umquam? an fortasse respondetur, quod illa testimonia de uidendo deo sunt, non de uiso?
Abbreviated transcription (Latin):
satis utputo stamea praelocutione cognouisti quid sit uidere ułmente uel corpo¬
re : et quid ab eis distet credere qđ qui demfit mente et uideturmente : q mineato
corporis nri sicut ab est corpus inquox p̃sresurrexit et abaspectumentis alta¬
rius. Sicut ab est ab aspectumentis meae fidestua. quã uisetim ẽe intetredam.
cũ eã non uideã corpore qđ nectu potes nec mente qđ tupotes sicut egome ã quãtu
non potes: Nemo enim scit quidagatur in homine nisi sp̃s hominis qui inipso est:
nescordis ut easnon solumquisque sua suideat sed et aliorũ Secundũ hoc enim dix
apłs neminem scire quidagatur in homine nisi sp̃s hominis qui inipso ẽ. secundũ
qđ uidemus in nobis: Nam secundũ id qđ credimus necuidem : Et multos fidel este
nouimus. et multis noti sumus Siergo iam ista distincta sunt: uemiamus ad caustt

Expanded text:
satis, ut puto, ista mea praelocutione recognouisti, quid sit uidere uel mente uel corpore et quid ab eis distet; credere. quod quidem fit mente et uidetur mente, quoniam mecorporis nostri, sicut abest corpus, in quo Christus resurrexit, et ab aspectu mentis u alterius, sicut abest ab aspectu mentis meae fides tua, quamuis eam esse in te credam, cum eam non uideam corpore, quod\' nec tu potes, nec mente, quod tu potes, sicut ego meam, quam tu non potes. nemo enim scit, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in ipso est, it cogitationes cordis, ut eas non solum quisque suas uideat sed et aliorum. secundum hoc enim dixit apostolus neminem scire, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in ipso est, secundum quod uidemus in nobis; nam secundum id, quod credimus nec uidemus, et multos fideles esse nouimus et multis noti sumus. Si ergo iam ista distincta sunt, ueniamus ad causam.
Abbreviated transcription (Latin):
non om̃s ex caecati sunt. Erant enim ex illis quixp̃m cognouerunt. Plenitudo
autem gentium in his in trat qui secundũ ꝓpasitũ uocatisunt sipsiuerius sisrł¬

Expanded text:
non omnes excaecati sunt; erant enim ex illis, qui Christum cognouerunt. plenitudo non omnes excaecati sunt; erant enim ex illis, qui Christum cognouerunt. plenitudo autem gentium in his intrat, qui secundum propositum uocati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qui ppeilladiuitiarũ sapientiae et scientia edĩ. et illa inscrutabilia iudicia eius
et inuestigabiles uiacius. Hanc fidelib cordib magnam ingerunt ad mirationẽ.
qui deillius sapienti a pertendente afineusq in fine fortiter et omnia suauiter dispo¬
nente non dubitant quid sit qđ ei placet ut nascatur crescant. hac multiplicentur hi
quoset simalosipsenon fecit tamenmalos futuros ẽe presciuit. Nimi senim consilium
eius in abdito ẽ quo etiam malis beneutitur ad ꝓuectũ bonorũ et iam in hoc mi¬
rificans omnipotentiam bonitatissuae: quia sicut illorum nequitiaeẽ maleutibo¬
nisoperibus eius sic illius sapienti & es sebeneutimalisoperibus eorum. Hanc
igitur altitudinem sacramenti. sic commendatapłs. Nolouosignorare fr̃ssacra¬
mentũ hoc ut nonsitis uobis sapientes quia caecitas ex parteisrł factaẽ. Donec

Expanded text:
quippe illa diuitiarum sapientiae et scientiae dei et illa inscrutabilia iudicia eius quippe illa diuitiarum sapientiae et scientiae dei et illa inscrutabilia iudicia eius et inuestigabiles uiae eius hanc fidelibus cordibus magnam ingerunt admirationem, qui de illius sapientia pertendente a fine usque in finem fortiter et omnia suauiter disponente non dubitant, quid sit, quod ei placet, ut nascantur, crescant ac multiplicentur hi, quos etsi malos ipse non fecit, tamen malos futuros esse praesciuit. nimis enim consilium eius in abdito est, quo etiam malis bene utitur ad: prouectum bonorum etiam in hoc mirificans omnipotentiam bonitatis suae, quia, sicut illorum nequitiae est male uti bonis operibus eius, sic illius sapientiae est bene uti malis operibus eorum. Hanc igitur altitudinem sacramenti sic commendat apostolus: Nolo uos ignorare, fratres, sacra-mentum hoc, ut non sitis uobis sapientes, quia caecitas ex parte in Israhel facta es
Abbreviated transcription (Latin):
manȩ cogitationis infirmitas ex istimaret non ẽẽ ista facienda prohis a quib: perse¬
cutionem patiebatur eccta. cũmem braxp̃iexomni essent hominũ genere colligenda
Vnde adiungit et dicit : łoc enim bonum est et acceptum coram saluatore dõnr̃o qui
om̃s homines uult saluosfieri et in agnitionem ueritatisuenire : Et nequis quam dice¬
ret posse esse salutisiam inbona conuersatione etunius dĩomni potentis cultusine
participatione corporis et sanguinis xp̃i . Vnusenimds inquid et unus mediatordi
nullo aliomodo intellegatur praestari nisi permediatorem nondm̃ quod semꝑ
erat uerbum sed hominem xp̃m ihm . Cum uerbũ caro factũ est ethabittuut in no¬
bis Vndenec illad temoueat qđ deuida eis idem apłsdicit: Secundũ euangelium
quidem in imiciꝓpteruos secundũ electionẽ autem dilectiꝓpt̃ patres. Altitudo

Expanded text:
manae cogitationis infirmitas, existimaret non esse ista facienda pro his, a quibus persemanae cogitationis infirmitas, existimaret non esse ista facienda pro his, a quibus persecutionem patiebatur ecclesia, cum membra Christi ex omni essent hominum genere colligenda. unde adiungit et dicit: Hoc enim bonum est et acceptum coram saluatore deo nostro, qui omnes homines uult saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. et ne quisquam diceret posse esse salutis uiam in bona conuersatione et unius dei omnipotentis cultu sine participatione corporis et sanguinis Christi, unus enim deus, inquit, et unus mediator denullo alio modo intellegatur praestari nisi per mediatorem non deum, quod semper erat uerbum, sed hominem Christum Iesum, cum uerbum caro factum est et habitauit in nobis. Unde nec illud te moueat, quod de Iudaeis idem apostolus dicit: Secundum euangelium quidem inimici propter uos, secundum electionem autem dilecti propter patres. altitudo
Abbreviated transcription (Latin):
essemansuro sutique in compagecorporis xp̃i. Cuiusrei sacramentum ẽ. quod unus
panis unum corpus multisumus . Ideo in huius scĩficatione et distributionis p̃paratio¬
ne existimo a postolum iussisse ꝓpriaefieri proseuchas. Id est orationes uelut non¬
nulliminus peritaeinter praetati sunt ad orationes. Hoc est enim ad uotũ qđ usita¬
tius inscripturis nuncupatur euche : Interpellationes autem siue ut uri codices ha¬
bent postulationes funt cum populus benedicitur : Tuncenim antistites uelut ad¬
uocati sisceptos suos ꝑmanu s in positionẽmisericor dissi maeofferunt potestati: Quib
peractis et participatotanto sacramento gratiarum actio cuncta concludit quã
inhis ctiam uerbis ultimam commendauĩt apłs: H aecautem causa p̃cipua fuit istadi¬
cendi uthis breuiter perscriptis atq significatis non putaretur neglegendum enre

Expanded text:
esse mansuros, utique in compage corporis Christi. cuius rei sacramentum est, quod unus esse mansuros, utique in compage corporis Christi. cuius rei sacramentum est, quod unus panis, unum corpus multi sumus. ideo in huius sanctificatione et distributionis praeparatione existimo apostolum iussisse proprie fieri rcpossoxa. id est orationes uel, ut nonnulli minus perite interpretati sunt, adorationes, hoc est enim ad uotum, quod usitatius in scripturis nuncupatur eoa. interpellationes autem siue, ut uestri codices habent, postulationes fiunt, cum populus benedicitur; tunc enim antistites uelut aduocati susceptos suos per manus inpositionem misericordissimae offerunt potestati. quibus peractis et participato tanto sacramento gratiarum actio cuncta concludit, quam in his etiam uerbis ultimam commendauit apostolus. Haec autem causa praecipua fuit ista dicendi, ut his breuiter perstrictis atque significatis non putaretur neglegendum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ intellectũ etiam uerbi greci origonos adiuuat : Nam eam quam dicunt euchen
raro ita striptura ponitut intellegatur oratio Sed plerũ que ut multo usitatius uotũ
appellatur eũchẽ. Nro seuchen uero qđ uerbũ itapositũẽ unde tractamus sempert
orationẽ uocant : Vndehanc uerbi originẽ sicut superius dixi nonnulliminus cradi¬
tae intuentes. proseuchen non orationẽ sed ad oratione dicer euoluer quaepotius
procynesis dicitur. Sed quia oratio interdũ uocatur eũche. adoratio putataẽ .p¬
seũche. Porrosiusitatius ut dixi inscripturis uotum appellatur eũchẽ exceptono¬
mine generali orationis. ea ꝓpriaeintellegendaẽ oratio quã facimus aduo itum
id est ꝓscuchen. uouentur autem omnia qua cofferuntur dõ maxim escĩ altaris
oblatio quo sacramento p̃dicatur nr̃m illud maximũ uotũ quo nos uimus inxp̃o

Expanded text:
quem intellectum etiam uerbi Graeci origo nos adiuuat; nam eam quam dicunt εὐκήν quem intellectum etiam uerbi Graeci origo nos adiuuat; nam eam quam dicunt εὐκήν raro ita scriptura ponit, ut intellegatur oratio; sed plerumque et multo usitatius uotum appellatur εὐκή, 7rpoaeoav uero, quod uerbum ita positum est, unde tractamus, semper orationem uocat. unde hanc uerbi originem, sicut superius dixi, nonnulli minus erudite intuentes irpoaeoxav non orationem sed adorationem dicere uoluerunt, quae potius jrpoaxuvraat? dicitur; sed quia oratio interdum uocatur eua, adoratio putata est TtpoaeoxVj. porro si usitatius, ut dixi, in scripturis uotum appellatur εὐκή, excepto nomine generali orationis ea proprie intellegenda est oratio, quam facimus ad uotum, id est rcpoc εὐκήν. uouentur autem omnia, quae offeruntur deo, maxime sancti altaris oblatio, quo sacramento praedicatur nostrum illud maximum uotum, quo nos uouimus in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
interpellatdm̃. Ad hoc interpellet ut oret et pcetur. quid sibi uult quo dista ita po¬
suit apłs. ut non sit eorũ neglegenda distinctio: exceptoitaquenomine generali et
salua loquendi consuetudine secundũ quã siuaedicas p̃catione. siueorationẽ sueint̃¬
pellationẽ uel postulationẽ una eadẽqueres intellegitur: Ali quaetiam singu¬
lorũ istorũ ꝓprietas inquirendaẽ : sed eam liquido peruenire difficileẽ : Multa
quippehine dicipossunt. quacim probanda non sint: Sedeligo in his uerbis hoc in¬
tellegere quod omnis uel peneomnis frequentat eccła ut p̃cationes accipiamus dic¬
tas quas facimus incelebratione sacramentorũ. Antequã illud qđ est in dm̃ mensa
incipiat benedi&sorationes. cum benedicitur et scĩ ficatur et ad distribuendũ cõmi¬
nuitur i quam totã petitionẽ fere omniseccła. dominica oratione condudit : Ad

Expanded text:
interpellat deum, ad hoc interpellet, ut oret et precetur, quid sibi uult, quod ista ita pointerpellat deum, ad hoc interpellet, ut oret et precetur, quid sibi uult, quod ista ita posuit apostolus, ut non sit eorum neglegenda distinctio? excepto itaque nomine generali et salua loquendi consuetudine, secundum quam, siue dicas precationem siue orationem siue interpellationem uel postulationem, una eademque res intellegitur, aliqua etiam singulorum istorum proprietas inquirenda est, sed ad eam liquido peruenire difficile est; multa quippe hinc dici possunt, quae inprobanda non sint. Sed eligo in his uerbis hoc intellegere, quod omnis uel paene omnis frequentat ecclesia, ut precationes accipiamus dictas, quas facimus in celebratione sacramentorum, antequam illud, quod est in domini mensa, incipiat benedici, orationes. cum benedicitur et sanctificatur et ad distribuendum comminuitur, quam totam petitionem fere omnis ecclesia dominica oratione concludit. ad
Abbreviated transcription (Latin):
duo qđ alii postulationes alii interpellationes interp̃tati sunt unũ uerbũ trans¬
ferre uoluerunt : quod grecus habet edeuxis et ꝓfecto aduertis et nosti aliud
ẽẽ in terpellare. aliud postulare : Nonenim solemus dicere postulant inter¬
pellaturi sed in terpellant postulaturi : Verũ tamen ex uicinitate uerbũ usur pa¬
tũ cui ꝓpinquita sipsaim petrat intellectũ . Non ẽ uelut censoria notationecul¬
quid nam in terpellat. et non etiam postulat. immouero quia postulat ꝓeo
positũ ẽ in terpellat: Euidenter quippealibi deillo dicitur Et siquis peccaue
terpellat ꝓ nobis. sed postulat ꝓ nobis. In graeco enĩ quo uerbo hicpositaesunt in¬
terpellationes quas ipse posuisti postulationes. Ipsum et illic uerbũ ẽ ubiscrip¬
tũ ẽ interpellat ꝓnobis. Cumigitur etqui praecatur. et qui orat p̃cetur. et qui

Expanded text:
duo, id est quod alii postulationes, alii interpellationes interpretati sunt, unum uerbum transduo, id est quod alii postulationes, alii interpellationes interpretati sunt, unum uerbum transferre uoluerunt. quod Graecus habet, ἐντεὐξεις. et profecto aduertis et nosti aliud esse interpellare, aliud postulare. non enim solemus dicere \'postulant interpellaturi\' sed \'interpellant postulaturi\'; uerum tamen ex uicinitate uerbum usurpatum, cui propinquitas ipsa impetrat intellectum, non est uelut censoria notatione culquidnam interpellat et non etiam postulat? immo uero, quia postulat, pro eo positum est \'interpellat\'. euidenter quippe alibi de illo dicitur: Et si quis peccauterpellat pro nobis\' sed \'postulat pro nobis\'; in Graeco enim, quo uerbo hic positae sunt interpellationes, quas ipse posuisti postulationes, ipsum et illic uerbum est, ubi scriptum est: Interpellat pro nobis. Cum igitur, et qui precatur et qui orat, precetur et, qui
Abbreviated transcription (Latin):
maledicere: De p̃cariautem mala p̃cando depellere. sedusita tum iam loquen¬
dimodum potius sequamur. et siue p̃cationes siuedep̃cationes inuenimꝰ quã greci
deesis uocant non putemus ee emendandum. Orationes uero quas grecus
habet proseuchas. distinguere a p̃cib: uel p̃cationib: omnino disficileẽ qđ
uero quidam codices non habent orationes sedorationes quia nondictum ẽ
in greco euchas. sed proseuchas non arbitror scienter interp̃tatum pro¬
seuchas enim orationes dici a graecis notissimũ ẽ. Et utiq aliudẽ orare aliua
ad orare. Denique nonisto uerbo sed aliolegitur ingrȩco : Dñm dm̃tuũ adora¬
bis. Et ad orabo ad tem plũ scm̃tuũ et siquã similia : Sinterpellationib: autẽ
qđ nñi habent secundũ codices credo uros postulationes posuisti. Haet interim

Expanded text:
maledicere. deprecari autem mala precando depellere. sed usitatum iam loquenmaledicere. deprecari autem mala precando depellere. sed usitatum iam loquendi modum potius sequamur et, siue precationes siue \'deprecationes\' inuenerimus, quas Graeci δεήσεις uocant, non putemus esse emendandum. orationes uero, quas Graecus habet προσευχὰς, distinguere a precibus uel precationibus omnino difficile est. quod uero quidam codices non habent \'orationes\' sed \'adorationes\', quia non dictum est in Graeco εὐχὰς sed προσευχάς arbitror scienter interpretatum; προσευχάς enim orationes dici a Graecis notissimum est. et utique aliud est orare, aliud adorare. denique non isto uerbo sed alio legitur in Graeco: Dominum deum tuum adorabis et: Adorabo ad templum sanctum tuum et si qua similia. Pro interpellationibus autem, quod nostri habent, secundum codices, credo, uestros postulationes posuisti. haec interim
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit eplam sed ꝑeo quod in latino ẽ obsecro ille grecedixit p̃aracalo ꝓ eo
uero quod latinus uester obsecrationes illepo suit de esis proinde alii codices
in quibus et nr̃is non habent obsecrationes sed dep̃cationes tria porro quȩ
secuntur : orationes in terpellationes gratiarũ actiones. plerique latini co¬
dices sic habent : Vn de siuelimus secundum latine linguae proprietatem
ista discernere morelo quendi nrãm uelqualem que selentiam fortasse tene¬
bimus Sedinirum si sententiam greci sermonis uel consuetudinis optinebimꝰ:
Praecationem et dep̃cationẽ multinr̃i hocidem putant. Et hoccotichano usur
iamomnino p̃ualuit: Quiautem distinctius latine locuti sunt p̃cationibus
utebantur in optandis bonis dep̃cationib: uero indeuitandismalis : Praecari
enim dicebant ẽẽ p̃candobona obtare: in p̃carimala . quod uulgo iam dicitur

Expanded text:
scripsit epistulam; sed pro eo, quod in Latino est obsecro, ille Graece dixit uapaxaXd; pro eo scripsit epistulam; sed pro eo, quod in Latino est obsecro, ille Graece dixit uapaxaXd; pro eo uero, quod Latinus uester habet obsecrationes, ille posuit seTQoei?. proinde alii codices, in quibus et nostri sunt, non habent \'obsecrationes\' sed \'deprecationes. tria POITO quae sequuntur: Orationes, interpellationes, gratiarum actiones plerique Latini codices sic habent Unde si uelimus secundum Latinae linguae proprietates ista discernere more loquendi, nostram uel qualemque scientiam fortasse tenebimus; sed mirum si sententiam Graeci sermonis uel consuetudinis obtinebimus. precationem et deprecationem multi nostri hoc idem putant et hoc cotidiano usu iam omnino praeualuit. qui autem distinctius Latine locuti sunt, precationibus utebantur in optandis bonis, deprecationibus uero in deuitandis malis. precari enim dicebant esse precando bona optare, inprecari mala, quod uulgo iam dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
niup sedideo cum p̃dixis set pastores subiunxisse doctores ut intelle gerentꝰ
pastoresado fficium suum ꝑtinere doctrinam: Ideo enimnonait. quosdam
autem pastores quosdam uero doctores sed cum superiora ipso locutionis ge¬
nere distin gueret dicendo: quosdam aut̃ apłos quosdam autem ꝓphetcis
quosdamuero euanglistassed hoctam quam unum aliquid duobus nominib:
am plexus est : quo sdam autem pastores et doctores : Illa plane difficillime discer¬
nuntur ubiadtimotheum scribensait : Obsecro iteque primum omniumfieri
obsecrationes orationes interpellationes gratiarum actiones secundum grecũ
enimeloquium discernenda sunt: Nam nostriinter p̃tes uixrepperiuntur quiea di¬
ligenter et scienter transferre curauerint : Ecceenim sicutet ipseposuiti. obsecro
fieri obsecrationes : non eodemuerbo utrum quedixit apłs. quiutique greceillã

Expanded text:
mus; sed ideo, cum praedixisset pastores, subiunxisse doctores, ut intellegerent mus; sed ideo, cum praedixisset pastores, subiunxisse doctores, ut intellegerent pastores ad officium suum pertinere doctrinam. ideo enim non ait: Quosdam autem pastores, quosdam uero doctores, sed cum superiora ipso locutionis genere distingueret dicendo: Quosdam autem apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam uero euangelistas, sed hoc tamquam unum aliquid duobus nominibus amplexus est: Quosdam autem pastores et doctores. Illa plane difficillime discernuntur, ubi ad Timotheum scribens ait: Obsecro itaque primum omnium fieri obsecrationes, orationes, interpellatio nes, gratiarum actiones. secundum Graecum enim eloquium discernenda sunt; nam nostri interpretes uix reperiuntur, qui ea diligenter et scienter transferre curauerint. ecce enim sicut ea ipse posuisti: Obsecro fieri obsecrationes, non eodem uerbo utrumque dixit apostolus, qui utique Graece illam
Abbreviated transcription (Latin):
en ecdae laudibus cum prophetia exereretur. lingua canum est commemorata
non dentes. Tuorum autem canum dixit ex in imicis id est ut quierant in imicitui
fierent canestui eda trarent ꝑte : qui seui ebant inte:. Ad didit autem ab ipso
ut non a scipsis hoc factum intellegerent sed ab ipso idẽ miseri cordia eius et gratia
Depphetis quod ait apłs quosdam quidem dedit ds in ecclesia a postolos. quosdã
autem ꝑphitas. hoc intellego quo dipse scripsisti ꝓphetas eosdictos isto loco exqͥ¬
bus agabus erat non illos quiuenturum in carne dñm ꝓphetauerunt euangelis¬
tasuero inuenimus quos a postolos fuis se non legimus: sicut fuerunt marcus
et sucas ipastures utem et doctores quos maxime ut discernerem uoluisti eos¬
dem putoee sicut ectibiuisum ẽ ut non alios pastores aliosdoctores intellega¬

Expanded text:
in ecclesiae laudibus, cum prophetia exereretur, lingua canum est commemorata, in ecclesiae laudibus, cum prophetia exereretur, lingua canum est commemorata, non dentes. tuorum autem canum, dixit, ex inimicis, id est ut, qui erant inimici tui, fierent canes tui et latrarent pro te, qui saeuiebant in te. addidit autem ab ipso\', ut non a se ipsis hoc factum intellegerent sed ab ipso, id est misericordia eius et gratia. De prophetis quod ait apostolus: Quosdam quidem dedit deus in ecclesia apostolos, quosdam autem prophetas, hoc intellego, quod ipse scripsisti, prophetas eos dictos isto loco, ex quibus Agabus erat, non illos, qui uenturum in carne dominum prophetauerunt. euangelistas uero inuenimus, quos apostolos fuisse non legimus, sicut fuerunt Marcus et Lucas. pastores autem et doctores, quos maxime ut discernerem uoluisti, eosdem puto esse, sicut et tibi uisum est, ut non alios pastores. alios doctores intellega
Abbreviated transcription (Latin):
ria. Aliud in intellectu et effectu Insex a gesimo autem septimo psalmo quodquȩ¬
ris quid sit. Verum tamen ds̃ conquas sauit capita inimicorum suorum uerti¬
cem capilli perambulantium indelictissus : Nonmichiuidetur alud dictum
quam ds̃ conquas sabit capita inimicorum suorum nimium suꝑ bientium. nimiũ se
et tanta elatione incedentẽ qua si capilli uerticem perambulando calcarent : Itẽ
in eodem psalmo quodscriptum est. Linguacanũ tuorũ exinimicis ab ipso. Non
semp inmalo accipiendi sunt canes. Alio quin non rep̃henderentur apud ꝓphetã¬
canes nescientes latrare et amantes dormittre. profecto enimlaudabiles
canes essent siedatrare scirent et uigilare amarent: et certe illĩ recentiin nu¬
mners perucis litteram sacratissimo noneligerentur aduictoriam faciendam
quetanquam canes lomberent aquamnisi aliquid significarent: Vigilant enim

Expanded text:
ria, aliud in intellectu et effectu. In sexagesimo autem et septimo psalmo quod quaeria, aliud in intellectu et effectu. In sexagesimo autem et septimo psalmo quod quaeris quid sit: Verum tamen deus conquassabit capita inimicorum suorum, uerticem capilli perambulantium . in delictis suis, non mihi uidetur aliud dictum quam deus conquassabit capita inimicorum suorum nimium superbientium, nimium se xtollentem et tanta elatione incedentem, quasi capilli uerticem perambulando calcarent. item in eodem psalmo quod scriptum est: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso, non semper in malo accipiendi sunt canes. alioquin non reprehenderentur apud prophetacanes nescientes latrare et amantes do.rmitare; profecto enim laudabiles canes essent, si et latrare scirent et uigilare amarent. et certe illi trecenti in numero per crucis litteram sacratissimo non eligerentur ad uictoriam faciendam, qui tamquam canes lamberent aquam, nisi aliquid magnum significarent. uigilant enim
Abbreviated transcription (Latin):
compulsi paenitus qualicum que nom en sua ereligionis minime retinerent : Quod
in eorum figura etiam dequ inscriptum ẽ quod constituit in eo dñs signum n equis
occideret eum : Deniq: cum dixis set neoccideris eos nequando obliuiscanturle¬
gistuae uelut quaereretur . quid deillis esset faciendum ut in aliquo susustestimo¬
nii ueritatis non occidantur. id est non consumantur neque obliuis cantur legis
dĩ: continuo subiunxit : Dispergeillosinuitutetua : Si enim uno in loco essent
terrarũ non adiuuarent testimonio p̃dicationẽ euangelii. quae fructificat toto
orbeterrarum: Ideo dispergeillos in uirtute tua ut eius ipsius cuius fuer̃ nega¬
tores. persecutores inter fectores ubi que sint testes. peripsam legem quam
non obliuiscantur in qua ẽ ille ꝓphetatus quem non secuntur : Neque enim eisali¬
quid ꝓdest quod eam non obliuiscuntur. Aliud est enim legemdĩ habere in memo¬

Expanded text:
compulsi penitus qualecumque nomen suae religionis minime retinerent. quod compulsi penitus qualecumque nomen suae religionis minime retinerent. quod in eorum figura etiam de Cain scriptum est, quod constituit eo dominus signum, ne quis occideret eum. denique cum dixisset: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae, uelut quaereretur, quid de illis esset faciendum, ut in aliquos usus testimonii ueritatis non occidantur. id est non consumantur neque obliuiscantur legis dei, continuo subiunxit: Disperge illos in uirtute tua. si enim uno in loco essent terrarum, non adiuuarent testimonio praedicationem euangelii, quae fructificat toto orbe terrarum. ideo: Disperge illos in uirtute tua, ut eius ipsius, cuius fuertores, persecutores, interfectores, ubique sint testes per ipsam legem, quam non obliuiscuntur, in qua est ille prophetatus, quem non sequuntur. neque enim eis aliquid prodest, quod eam non obliuiscuntur; aliud est enim legem dei habere in memo
Abbreviated transcription (Latin):
cideris eos. nequando obliuiscantur legistuae : Conuenienter michiuidetur intellegi
ita e ẽ p̃nuntiatũ eandem gentem ctiam debellatam at quesubuersam in populiuictoris
superstitiones non fuis secessuram. sed in uetere lege mansuram ut apud ecm esset testi¬
q moniũ scripturarũ toto orbeterrarum. unde eccta fuerat euocanda : Nullo enim eui¬
dentiore documento ostenditurgentib: quod saluberrime aduertitur . non in opinatũ
et repentinũ aliquid institutum spũ pracesumptionis humanȩ. ut xp̃inomen inspesalu¬
tis aeternae tanta auctoritate praepolleat : sed olim fuisse ꝓphetatũ atq conscriptum:
Nam ipsa ꝓphetiaquidaliud nisi anr̃is putaretur esse conficta sinon de inimicorum co¬
dicibus probaretur . Id eon eoccideriseos neipsius gentis nomen extincxeris nequan¬
do obliuiscantur legistuae. quod utique fieret siritus et sacragentium colore

Expanded text:
cideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae, conuenienter mihi uidetur intellegi cideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae, conuenienter mihi uidetur intellegi ita esse praenuntiatum: eandem gentem etiam debellatam atque subuersam in populi uictoris superstitiones non fuisse cessuram, sed in ueteri lege mansuram, ut apud eam esset testimonium scripturarum toto orbe terrarum, unde ecclesia fuerat euocanda. nullo enim euidentiore documento ostenditur gentibus, quod saluberrime aduertitur, non inopinatum et repentinum aliquid institutum spiritu praesumptionis humanae, ut Christi nomen in spe salutis aeternae tanta auctoritate praepolleat. sed olim fuisse prophetatum atque conscriptum. nam ipsa prophetia quid aliud nisi a nostris putaretur esse conficta, si non de inimicorum codicibus probaretur? ideo: Ne occideris eos, ne ipsius gentis nomen extinxeris, ne quando obliuiscantur legis tuae, quod utique fieret. si ritus et sacra gentium colere
Abbreviated transcription (Latin):
illorũ erant in multiplicatione in firmitatum. fornicatores idolis seruien¬
tes. adulteri molles masculorũ concubitores. fures. auari raptores
ebriosi maledici. Et quicum que alii regnumdi non possidebunt. sed ubi habundante
peccato superhabundauit gratia. Etpostea accelerauerunt : Haec quidem fuerunt
spiritudĩ nr̃i. Ideo non memor erit nominũ eorũ perlabia sua : Sanecodices emenda¬
tiores ecclectiorqs auctoritatis nonh abene uoluntatessuas. seduolunta tes meas qđ
tantum ualet quia expersona filiidĩ dicitur: Ipse quippeloquitur quem uer¬
ba illa euidenter ostendunt. quibus et apłius sunt Non derelinques animã metm
in inferno necdabis scm̃tuum uiderecorruptionem ł adem sunt uti quem unera
gratiae patriset filii ec sp̃s scĩ Etideo rectissime et filius eas potest dicere uoluntates
suas : Quoduero in psalmo quinquagesimo octauo deuid a eis intellegitur dicente neoc¬

Expanded text:
illorum erant in multiplicatione infirmitatum fornicatores, idolis seruienillorum erant in multiplicatione infirmitatum fornicatores, idolis seruientes, adulteri, molles, masculorum concubitores, fures, auari, raptores, ebriosi, maledici et quicumque alii regnum dei non possidebunt. sed ubi abundante peccato superabundauit gratia et postea accelerauerunt, haec quidem fuerunt, spiritu dei nostri; ideo non memor erit nominum illorum per labia sua. sane codices emendatiores et electioris auctoritatis non habent \'uoluntates suas\' sed \'uoluntates meas\\ quod tantundem ualet, quia ex persona filii dei dicitur. ipse quippe loquitur, quem uerba illa euidenter ostendunt, quibus et apostoli usi sunt: Non derelinques animam meam in inferno nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. eadem sunt utique munera gratiae patris et filii et spiritus sancti et ideo rectissime et filius eas potest dicere uoluntates suas. Quod uero in psalmo quinquagesimo octauo de Iudaeis intellegitur dicente: Ne oc