comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut que uolui et tenuerint fedus meũ. dabo eis in domo mea
et m muris mieis locũ et nomen meliꝰa filiis ⁊ filiabꝰ. Eu¬
nuch̃i quippe sunt qui cõpressis motibꝰ carnis affectũ in se
pui oꝑis abscidũt: Quo aũt apud patrem loco habeant᷑ osten¬
uit᷑ qui in domo patris uidelis et̾na mãsiore etiã filiis p̃ferũt᷑¬

Expanded text:
enuerint foedus meum, dabo eis in domo mea, et in muris meis locum, et nomen melius a filiis et a filiabus . Eunuchi quippe sunt qui, compressis motibus carnis, affectum in se pravi operis abscidunt. Quo autem apud Patrem loco habeantur ostenditur, quia in domo Patris, videlicet aeterna mansione, etiam filiis praeferunt
Abbreviated transcription (Latin):
eite ad hut ⁊ pꝰ tergũ deud subsequens moriet q eciã pa
culpam ad se redire ꝑsuasit: Auersũ t̾uotat. cũ tõmissa non
ispicit: et ru̾t̾enti sinũ pietatis expandit uoce ergo pꝰ tergũ

Expanded text:
ecce adhuc et post tergum Deus subsequens monet, qui etiam post ecce adhuc et post tergum Deus subsequens monet, qui etiam post culpam ad se redire persuadet. Aversum revocat, commissa non respicit, revertenti sinum pietatis expandit. Voce
Abbreviated transcription (Latin):
manũ quippe genꝰ dñs in facie monuit. quãdo in parado¬
so condico homuti atq inlibero arbito stanti quid̃ facere qd̾¬
ue nõ facere deberet indixit: Er homo in dei facie terga
dedit: cũ suꝑbiens eiꝰ iusta contẽpsit. nec tamen sũpbi¬
ente deus deseruit. quid̃ ad reuocand̃ homine lege dedit.¬
et exhortãtes angelos misit.et in carne nr̃e mortalitat ap¬
paruit: Rego pꝰ tergũ stans nõ ammonuit qͥ ad recupati¬
onez nos gr̃e eciã ꝯtemptꝰ uocauit. Qd igit᷑ generalit sit
potuit dici de cũctis: hoc necesse ẽ specialit᷑ sentiri de singul
Quasi enĩ corã deo positus. q̃sq uercba monicõ eiꝰ ꝑcipit.
cum priusꝙͣ peitata ꝑpetret. uolũtatii eiꝰ p̃cepta cognoscit
Adqũc em̃ ante eiꝯ̃ faciem stare est. nec dui oũ pectan¬
do contempnere: Cum uͦ derelito bono ⁊̃ nocentie miq̾¬
tatem esigens appetit. igta iam m eiq̃ faciem initit᷑. s

Expanded text:
manum quippe genus Dominus in faciem monuit, quando in paradiso condito homini, et in libero arbitrio stanti, quid facere, quidve non facere deberet indixit, sed homo in faciem Dei terga dedit, cum superbiens ejus jussa contempsit. Nec tamen superbientem Deus deseruit, quia ad revocandum hominem legem dedit, exhortantes angelos misit, in carne nostrae mortalitatis apparuit, ergo post tergum stans nos admonuit, qui ad recuperationem nos gratiae etiam contemptus vocavit. Quod igitur generaliter simul potuit dici de cunctis, hoc necesse est specialiter sentiri de singulis. Quasi enim coram Deo positus quisque verba monitionis ejus percipit, cum priusquam peccata perpetret, voluntatis ejus praecepta cognoscit. Adhuc enim ante faciem ejus stare, est necdum eum peccando contemnere. Cum vero derelicto bono innocentiae, iniquitatem eligens appetit, jam terga in ejus faciem mittit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
quc in semetipis inreger pulsãtis ꝯcupistencie corruptione rici¬
ant᷑. Ammonẽdi sũt peccata caritis expetti: ut uigilanti cura
conspiciãt pꝰ delicta nõb̃ ad se r̾deuntibꝰ. deus qnͣta beniuolẽ¬
cia sinũ sue pietatis expandat. cũ ꝑ ꝓpham dicat: Si dimiserit
Tũ aũt fornitata es cũ amatoribꝰ multis. tamen r̾u̾tere
ad me dicit dñs: Ette de fornitante et derelicta nuibiere argu¬
mentũ iusticiẽ ꝓponitͥ et tamen nob̃ pꝰ lapsũ r̾deuntibꝰ
nõ iusticia ẜ pietas exhibet᷑. ut hinc utiq colligamiꝰ. si nob̃
desinquentibꝰ tanta pietate parcit᷑ ͥ a nobis nec post delictũ
r̾deuntib̾ꝰ qnͣta imꝑbitate peccat᷑. aut que ab illo erit super
imꝓbos uenia : qui nõ cessat rocare post culpã. Caie nimiꝵ¬

Expanded text:
huc in semetipsis integri pulsantis concupiscentiae corruptione vitihuc in semetipsis integri pulsantis concupiscentiae corruptione vitiantur. Admonendi sunt peccata carnis experti, ut vigilanti cura conspiciant post delicta nobis ad se redeuntibus Deus quanta benevolentia sinum suae pietatis expandat, cum per prophetam dicat: Si dimiserit icata es cum amatoribus multis, tamen revertere ad me, dicit Dominus . Ecce de fornicante et relicta muliere argumentum justitiae proponitur, et tamen nobis post lapsum redeuntibus non justitia, sed pietas exhibetur. Ut hinc utique colligamus, si nobis delinquentibus tanta pietate parcitur, a nobis nec post delictum redeuntibus quanta improbitate peccatur; aut quae ab illo erit super improbos venia, qui non cessat vocare post culpam. Quae nimi
Abbreviated transcription (Latin):
ta et tibi noluisti crubescere: Ammonẽdi itaq sũt ut
stnideant q̃temꝰ si accepta nature bõna integra noluerũt ser¬
uare: salam scissa r̾sarciauit: Euib niniꝵ necesse est. ut
ꝓpendant in tam magno fideliũ numero qñi multi et
se illibatos custodiant᷑. et alios as errore quertãt: Quid i¬
asu dicturi sunt ꝙ alos ĩ itegritate stantibꝰ : ipsi nec post dã¬
pna resipiscunt Quid dicturi sũt si cũ multi et alios  setũas re¬
gnũ deferũt: hy expectanti dño nec semetipõs iducant᷑ qm¬
monendi sunt ut p̾terita cõmissa considerent. et ĩminenia
infutur erubescãt dicens: Fornicate sũt merypto in adolescen
cia sua: fornitate sũt. ibi subacta sut iurbera eaꝵ. et fracte sũt
maine pubertatis eaꝵ: In egipto quippe ubera subĩgũt᷑. ciĩ tur¬
pi q̃uiꝰ mũdi desiderio humane mẽtis uolũtas substerint. Iri
egypto pubertat mãme frãgũt᷑. quãdo naturales sensus ad¬

Expanded text:
ta est tibi, noluisti erubescere . Admonendi itaque sunt ut studeant quatenus si accepta naturae bona integra servare noluerunt, saltem scissa resarciant. Quibus nimirum necesse est ut perpendant 82 in tam magno fidelium numero quam multi et se illibatos custodiant, et alios ab errore convertant. Quid esti dicturi sunt, si aliis in integritare stantibus, ipsi nec post damna resipiscunt. Quid dicturi sunt, si cum multi et alios secum deferunt ad regnum, hi exspectanti Domino nec semetipsos reducunt? Amonendi sunt, ut praeterita commissa considerent, et imminentiain futuris erubescant, dicens: Ftia sua; ibi subacta sunt ubera eorum, et fractae sunt mammae pubertatis earum . In Aegypto quippe ubera subiguntur, cum turpi hujus mundi desiderio humanae mentis voluntas substernitur. In Aegypto pubertatis mammae franguntur, quando naturales sensus ad
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾rã ruerent. lectũ cadentibꝰ ostendit: Unde adhuc infirmanti¬
hus subdit. uxori uir debitũ r̾ddat. simiłitꝰ aũt ⁊ uxor uiro: Q̾b
dũ in magna honestate ꝯiuigii aliquid̾ de uoluptate sargiret᷑ ad¬

Expanded text:
in terram ruerent, lectum cadentibus ostendit. Unde adhuc infirmantiin terram ruerent, lectum cadentibus ostendit. Unde adhuc infirmantibus subdit: Uxori vir debitum reddat: similiter autem et uxor viro . Quibus dum in magna honestate conjugii aliquid de voluptate largiret
Abbreviated transcription (Latin):
toues s er gosegen unimitando cõplemꝰ quado et aori bo¬
nensi quoq sunt. ut cor quisq non tã que ab altero tolerat.
quaꝙ ab ip̃o tolerant᷑ ad̾tendat Gi enĩ sua que portane cor¬
sidurat ca que ab altero sustinet leuius portat. Ammonẽdi st̃
qiuges ut sustipiende ꝓlis se meminerint causa giũctos. et
aimmnoderate ãmponom secuierites ꝓpagationis articulũ
in usum tñsferunt uosuptatis: ꝑpend̾ant qd sicet extra nõ
exeunt. in ipso tamen quigio ꝯuigii iura tũscendũt Unde¬
necesse est ut crebris orationibꝰ deleant. qd pulchrã copule speciẽ
celestis apłꝰ nõ tam sanos instituit quã infirmis medicamẽ¬
ta mõstrauit dicens De quibꝰ st̃psistis mih̾i bonũ ẽ homini mu¬
lierẽ nõ tangere: Propt̾ fornicacionẽ aut̃ unusquisq suã uxo¬
re habeat. et ona queq suũ uirũ habeat: Qui eñ formiacion¬
metũ p̃misit. ꝓfecto non srantibꝰ p̃ceptũ contulit s ne fortasse

Expanded text:
bonendi quoque sunt, ut eorum quisque non tam quae ab altero tolerat, quam quae ab ipso tolerantur attendat. 80 Si enim sua quae portantur considerat, ea quae ab altero sustinet, levius portat. Admonendi sunt conjuges, ut suscipiendae prolis se meminerint causa conjunctos, et cum immoderatae admistioni servientes, propagationis articulum in usum transferunt voluptatiexeant, in ipso tamen conjugio conjugii jura transcendunt. Undenecesse est ut crebris orationibus defleant quod pulchram copulae speciem coelestis Apostolus, non tam sanos instituit, quam infirmis medicamenta monstravit, dicens: De quibus scripsistis mihi, bonum est homini mulierem non tangere. Propter fornicationem autem unusquisque suam uxorem habeat; et metum permisit, profecto non stantibus praeceptum contulit; sed ne fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
norãtes. ne suꝑioris ordinis celsitudine secetis p̃serant: cum
ab̃ inferioribꝰ quanta se meliꝰ agant᷑ ĩgnorant. In examine
namq recti iudicis. mutat merita ordinũ. qualitas actionũ.
Quis em̃ ꝯsderatis ip̃is rebꝰ imaginib ꝰ nesciat: qd in natura
gẽmaꝵ carbuncula p̃fert hyacincto: s iñ cerulei cołor hratĩt¬
tus p̃fert pallenti carbũculoͣ quia et illi qd ordo natũe subt̃qit
speties decoris adiũgit. et hũc quẽ nãs ord̾o p̃tuserat: coloris q̃¬
litas fedat. Gic ergo in humano gnẽ et quidã in meliori or¬
dine deteriores sunt. et quidã in denori meliores. quia et isti
sortez extremi habitꝰ beneuiuẽdo m̃scendũt: et illi suporis lon
meritũ moribꝰ non exequẽdo diminĩt:¬

Expanded text:
norantes, ne superioris ordinis celsitudine se caeteris praeferant, cum norantes, ne superioris ordinis celsitudine se caeteris praeferant, cum ab inferioribus quanta se melius agantur ignorant. In examine namque recti judicis mutat merita ordinum, qualitas actionum. Quis enim consideratis ipsis rerum imaginibus, nesciat quod in natura gemmarum carbunculus praeferatur hyacintho? Sed tamen caerulei coloris hyacinthus praefertur pallenti carbunculo; quia et illi quod naturae ordo subtrahit, species decoris adjungit; et hunc quem naturalis ordo praetulerat, coloris qualitas foedat. Sic ergo in humano genere et quidam in meliori ordine deteriores sunt, et quidam in deteriori meliores, quia et isti sortem extremi habitus bene vivendo transcendunt, et illi superioris loci meritum moribus non exsequendo dimi
Abbreviated transcription (Latin):
nulli ad dm̃i pꝰ carnis pectata redeũtes. tanto se ardericia mbon
opibꝰ exhibent: qnto dampnabiliores se de malis uident. et
sepe quidã in carmo integtitate ꝑdurãtes. cũ muis se ispiciũt
habere qd defleant: plene sibi sufficere uite sue mnotentiã pu¬
tant. atq ad feruore spũs. nullis se ardoris sermulis inflãmat¬
se fit plerũq deo gracior amore ardens uita pꝰ culpai. quã seci¬
ritate torpens mnocentia unde et poce iudicis de Reimitũtur
unũ penitente. magis quã suꝑ nonaginta nouẽ iustos. qͥd̃q
nõ ẽ opꝰ penitentia: Qd ciciꝰ et ex ipso usu colsigimꝰ si m̃em̃t
iudicia pensemꝰ polus nãꝙ terrã diligimꝰ que pꝰ spinas exant¬
ra fuctꝰ uberes ꝓducit. quã que nullas spinas habuit. s cameri
exculta sterile segete gignit: Ammonẽdi sũt peccata carnis ig¬

Expanded text:
nulli ad Dominum post carnis peccata redeuntes, tanto se ardentius in bonis nulli ad Dominum post carnis peccata redeuntes, tanto se ardentius in bonis operibus exhibent, quanto damnabiliores se de malis vident; et saepe quidam in carnis integritate perdurantes, cum minus se respiciunt habere quod defleant, plene sibi sufficere vitae suae innocentiam putant, atque ad fervorem spiritus nullis se ardoris stimulis inflammant. Fit plerumque Deo gratior amore ardens vita post culpam, quam securitate torpens innocentia. Unde et voce Judicis dicitur: Remittuntur nitente, magis quam super nonaginta novem justis, quibus non opus est poenitentia . Quod citius ex ipso usu colligimus, si nostrae mentis judicia pensemus. Plus namque terram diligimus quae post spinas exarata fructus uberes producit, quam quae nullas spinas habuit, sed tamen exculta sterilem segetem gignit. Admonendi sunt peccata carnis ig
Abbreviated transcription (Latin):
pectatoꝵ caris ignari. qd ꝑsemetipsar dehat integritate
peritas dicat Nlõ oeõ capiũt uerbũ hoc÷ sed eo innotuit¬
esse sũmũ: quo denegauit ommnũ : et dũ p̃dicit quia diffra¬
le capit᷑ : audientib̃ꝰ innuit ceptũ. aĩ qua cautela teneat᷑:
Ammonẽdi itaq sunt peccata carnis ignorãtes. ut et p̃mi¬
nere u̾ginitate quigiis sciant: et tamen se suꝑ cõuiges nõ
exrollant: quatenꝰ dũ et uirginitate p̃fer̃t. et se post ponũt.
et illud̾ non deserũt qd̃ esse melius estimant: et se custodiũt
quo se manit non craltant: Ammonẽdi sũt ut ꝯsiderent qd
plerũq actione seculariũ. uita ꝯfutidit᷑ continenciũ.: cũ et illi
ultra q̃abitũ assumũt oꝑa ͦ et isti iuxta ordine ꝓp̾m non ex¬
Quasi enĩ ꝑ uocem maris ad uerecũdiã sdon adducit. qñ
ꝑ ꝯpaitior es uite sclariũ. atꝙ in hoc miũdo fluctuanciũ eiꝰ qui
munitus est: et quasi stabilis cerit. iuta xpbat᷑: Exepe em̃ nõ¬

Expanded text:
atorum carnis ignari, quod per semetipsam de hac integritate Veritas dicit: Non omnes capiunt verbum hoc . Quod eo innotuit summum, quo denegavit omnium; et dum praedicit quia difficile capitur, audientibus innuit coeptum cum qua cautela teneatur. Admonendi sunt peccata carnis ignorantes, ut et praeeminere virginitatem conjugio sciant, et tamen se super conjuges non extollant; quatenus dum et virginitatem praeferunt, et se postponunt, et illud non deserant quod esse melius aestimant, et se custodiant quo se inaniter non exaltant. Admonendi sunt ut considerent quod plerumque actione saecularium vita confunditur continentium, cum et illi ultra habitum assumunt opera, et isti juxta ordinem proprium non ex. Quasi enim per vocem maris ad verecundiam Sidon adducitur, comparationem vitae saecularium atque in hoc mundo fluctuantium, ejus qui munitus et quasi stabilis cernitur vita reprobatur. Saepe non
Abbreviated transcription (Latin):
ta r̾uertim᷑ Ddebemꝰ igit᷑ pietate uocantis crubescere. si u¬
sticiã nosumꝯ formidare. quia tanto giuori inꝓbĩtate cõtẽpni¬
cue ÷ qnͣto et ꝯtemptꝰ adh̃ut uocare non dedignat᷑ At cont¬
cmonedi sũt peccata carnis ignorãtes: ut canto solliciciꝰ p̃a¬
pitem riuinã metuant: qnͣto alcius stãt: Ammonẽdi sunt
ur nouermt quia quo magis loco p̃minenti ꝯsistunt: co ce¬
bris sagittis insidiatoꝵ impetunt᷑: qui tarito ardencius solet
erigi qnio se robuitꝗ conspicit umci. tantoq nitosseraba¬
liꝗ de dignat iunci qñto contrn se uidet ꝑ integra infirme

Expanded text:
 revertimur. Debemus igitur pietatem vocantis erubescere, si justitiam volumus formidare, quia tanto graviori improbitate contemnitur, quanto et contemptus adhuc vocare non dedignatur. orantes, ut tanto sollicitius praecipitem ruinam metuant, quanto altius stant. Admonendi sunt, ut noverint, quia quo magis loco prominenti consistunt, eo crebrioribus sagittis insidiatoris impetuntur. Qui tanto ardentius solet erigi, quanto robustius se conspicit vinci; tantoque intolerabilius dedignatur vinci, quanto contra se videt
Abbreviated transcription (Latin):
nͦ in medio segor ciuitas que fugiente saluet infirmũ. qr
uidelicet aĩ sib̾i ꝑ inꝯtinẽciã miscenit quiges. et lapsus sceleꝵ
fugiunt. et tamẽ uenia saluant᷑: Quasi paruã quiipe a¬
uitate inueniũt. in qua ab ugnibꝰ defendant᷑. quia qiuigalis
hec uita ñ quidẽ in u̾tutibꝰ mira est s camen a sippliciis secu¬
ra: Unde ide soth̃ ad angelũ dicit: Et cruitas hõt iuxta ad
quã possum fugere parua ot saluabor in ea Nũquid non

Expanded text:
st in medio Segor civitas, quae fugientem salvet infirmum; quia st in medio Segor civitas, quae fugientem salvet infirmum; quia videlicet cum sibi per incontinentiam miscentur conjuges, et lapsus scelerum fugiunt, et tamen venia salvantur. Quasi parvam quippe civitatem inveniunt, in qua ab ignibus defendantur; quihaec vita, non quidem in virtutibus mira est, sed tamen a suppliciis secura. Unde idem Loth ad angelum dicit: Est civitas hic juxta, ad quam possum fugere, parva, et salvabor in ea. Nunquid non
Abbreviated transcription (Latin):
laxet᷑ quãto nõ ꝑ hant illicitũ quid agit᷑ . si hoc qd est licitũ
sub moderamine nõ teneat᷑: Qd bene loth ĩ semetipõ exprimit᷑
qui ardẽte sodomã fugit. s tamẽ segor muenieris. ne quaquã
mox mõtana conscendit Ardente quippe sodomã fugere est. il¬
sicita carnis intendia dedinare: Alutudo uͦ monciũ ẽmũdicia
continenciũ. uł certe quãi in mõte sunt qui eciã carnali copule
inherent: sed tamen extra suscipiẽde ꝓlis amixtionẽ debitã nul¬
la carnis uoluptate soluũt᷑: In monte quippe siare᷑ quide est
nisi fructũ ꝓpaginis in carne nõ q̃rere. In mõte stare est. car¬
ni carnaliter nõ ad herere. Ez quia młti sunt qui sielera q̾de
carnis deserant nec tamen in quigio positi usus solũmͦ debit
iura conseruent: exiit quide lotq̃ sodomia: sed tamen mox
admontana non ꝑuenit: quia iam dãpnabi uita u̾siquit᷑.
s adque celsitudo qugalis ꝯtinenciẽ subtilit non tenet᷑. Oi

Expanded text:
laxetur, quanto non per hanc illicitum quid agitur, sed hoc quod est licitum, sub moderamine non tenetur. Quod bene Loth in semetipso exprimit, qui ardentem Sodomam fugit; sed tamen Segor inveniens, nequaquam mox montana conscendit . Ardentem quippe Sodomam fugere, est illicita carnis incendia declinare. Altitudo vero montium, est munditia continentium. Vel certe, quasi in monte sunt, qui etiam carnali copulae inhaerent; sed tamen extra suscipiendae prolis admixtionem debitam, nulla carnis voluptate solvuntur. In monte quippe stare quid est nisi fructum propaginis in carne non quaerere? In monte stare est non carni carnaliter adhaerere. Sed quia multi sunt qui scelera quidem carnis deserunt, nec tamen in conjugio positi usu solummodo debiti jura conservant, exiit quidem Loth Sodomam, sed tamen mox ad montana non pervenit, quia jam damnabilis vita relinquitur, sed adhuc celsitudo conjugalis continentiae subtiliter non tenet
Abbreviated transcription (Latin):
fecto intimãdũ ẽ. qd quedã uicia quibusd̾a ꝯsparsionisꝰ iuxta
sunt: Hhabent emĩ leti ex ꝓpinqiͦ luxuriã. tristes irã: unde ne¬
cesse est. ut nõ solũ quiiq ꝯsideret qd ex comsparsione sustinet
s eciã qd ex uicino dereriꝰ purget. nedũ nequaquã pugnat
contra hoc qd tolerat. ei quoq aquo se liberũ estimat. uitio sut¬
cumbat:¬

Expanded text:
andum est quod quaedam vitia quibusdam conspersionibus juxta sunt. Habent enim laeti ex propinquo luxuriam, tristes iram. Unde necesse est ut non solum quisque consideret quod ex conspersione sustinet, sed etiam quod ex vicino deterius perurget; ne dum nequaquam pugnat contra hoc quod tolerat, ei quoque a quo se liberum aestimat, vitio succumbat
Abbreviated transcription (Latin):
liter ammonẽdi sũt leti atq alit̾ tristes Letis uidelicet
mferẽda sũt. trisiicia que sequũt᷑ ex supplicio. tristiba uẽo
inferenda sunt leta que ꝓmittũt᷑ ex regno. Discant leti ex mi¬
naꝵ asperitate qd̃ timeant. audiant tristes p̃nnor gaudia de
quibꝰ p̃sumant: Illis quippe dicit᷑. Ue uodis qui uidens nũt. qm̃
flebitis: Isti uero eodem magistro dicente audiant: Iterũ iudebo

Expanded text:
admonendi sunt laeti atque aliter tristes . Laetis videlicet inferenda sunt tristia quae sequuntur ex supplicio; tristibus vero inferenda sunt laeta, quae promittuntur ex regno. Discant laeti ex minarum asperitate quod timeant; audiant tristes praemiorum gaudia, de quibus praesumant. Illis quippe dicitur: Vae vobis qui ridetis nunc, quoniam flebitis . Isti vero eodem Magistro dicente audiunt: Iterum videbo
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eiꝰ bonũ. aut facite arborẽ malã et fructũ eiꝰ malin.
Gatis amionens ex arbore quidẽ bona. malos. aut ex mala
bonos. nasici fructꝰ non posse: ex ipsa tamen t̾ra cui loquebat.
nib uersus placet. felix qui potuit reꝵ cognosce̾ causas. non
nob̾ rideat ad felicitate ꝯsegñdã ꝑtinere: si sciamꝰ causas
magnaꝵ inmũdo corpaliũ motionũ. q̃ abditissimis nate
simbꝰ occultant᷑. Gũꝰ tremor t̾ris qͣ ui maria alta tumes¬
cant obicibꝰ ruptis rursusq in seipã r̾sidant et cetã hui moĩ.
s bonaꝵ et malaꝵ reꝵ causas nosse debemꝰ: et id̾ actenꝰ qͣtinꝰ
cas hominis in hac uita ecroribꝰ crumpnisq plenissima ad
cosdem errores et erũpnas euadendas nosse ꝯcedit᷑ No illa q̃p¬
pe felicitate tenend̃ est: ubi nulla q̃ciam crumpna millo
errõe fassam. Mã si cause natutaliũ motionũ nostende nos

Expanded text:
tum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum : tum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur, ille versus placet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. et caetera hujusmodi: sed bonarum et malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis
Abbreviated transcription (Latin):
si boniũ non esset. in quo esset ꝓrsus nec in alũ esse ponus¬
set: quia nõ mõ ubi ꝯsisteret. s und̾e oriret᷑ corruptio nõ ha
mala orta sunt: et n in aliquibꝰ bonis non sũt. nec erat uñ
griret᷑ ulla mali nata᷑. Mãsi ẽẽt.in qnͣtũ. natura ẽẽt. ꝑfecto bo¬
na esseł. et aut incorruptibil natira. magnũ eet̃ bonũ. aut
eciã natura corruptibił: nulło mõ esset nꝰ aliqd bonũ. qđ bo¬
nũ corũpendo posset ei nocere corrupcio. S cũ masa exbo
fragari q̃ dixit. Non põt arbor bona: fructꝰ malos facere
non põt enimsũ uecitas ait colligi uua de spiris quia nõ
pt̃ nasci uua de spinis: s ex bona terra et uites nasci posse u¬
tiri iulũtas mala et bona p̃t ⁊ mala Met fuit ꝓrsꝯ unde pͥmi¬
cus oriret᷑ uolũtas mala: n eo angeli et hominis natã bona.
Qd et ipẽ dñs code loto ubi de arbore et fiuctibꝰ loquebat᷑
aprissime ostendit Ait emi Aut facite arborẽ bonã et fruc¬

Expanded text:
si bonum non esset in quo esset malum, prorsus nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non hamala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corruptio. CAPUT XV. Quomodofragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non potest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse vriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fruc
Abbreviated transcription (Latin):
sit erraĩ: nõ est tamen ꝯsequens ut ꝯtinuo eirot quisquis¬
aliquid̃ nescit. sed quisqͥs se existimat stire qd nescit Pro uͦ ĩp¬
pe appbat falsu qd̃ erroris est ꝓpũ. uerũtamẽ in qua re quisq er¬
ret: int̾ est plurimũ. Nam m una eadẽq re et nesciẽti sciens et
erranti non errans: recta racione pp̾onit᷑ in dusis aũt reb̾ꝰ id̃ cũ
iste scĩt asia. ille alia. et ipte utiliora ilłe mingutisia.ł eciã nor¬
ia: quis nõ in eis que ille scit ei p̃ferat nesciente : Gũt enĩ qdã
q̃ nestire q̃ͣ scire sit meliꝰ¬

Expanded text:
sit errari; non est tamen consequens ut continuo erret quisquisaliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit: pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta ratione praeponitur. In diversis autem rebus, id est, cum iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, vel eta: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam quae nescire quam scire sit meli
Abbreviated transcription (Latin):
pita ur̃a tũt et uos apparebit cũ ilło in głia. Duobꝰ aũt mod¬
utipi pt̃ ꝙ iuuos et mortuos iudicabit: siue ut riuos ĩtel¬
luamꝰ. quos hic nõdum mortuos. s adhuc in ista carne ur¬
uentes iuentur ꝰ est eiꝰ ad̾uentꝰ ͥ mortuos aũt qui de cor¬
repriꝰ quã ueniat exiert. uł exituri sunt. suie uiuos iis¬
ẽ illud̾. qui aut̃ male egert in resurrectione iudicii ͥ aliquã
do et in bono scđm qđ dictũ est deus in nõie tuo saluũ me
Sat et in u̾tute tua iudica me ꝑd iudiciũ qruippe dei fit ipã
bonoꝵ maloꝵq distrecio  ut liberadi a malo nõ ꝑdendi cũ
malis bom ad dextetã segregent᷑ P ropt̾ qd̾ ille claniat. indi¬
ta me deus et quid̃ dixerit uelut exponẽs: et discerne in quie
causã meã de gente non sancta De¬

Expanded text:
od vivos et mortuos judicabit. Sive vivos intelligimus quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus; mortuos autem qui de corpore priusquam veniat, exierunt vel exituri sunt. Sive vivos juse illud est: Qui autem male egerunt, in resurrectionem judicii . Aliquando autem et in bono, secundum quod dictum est: Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me . Per judicium quippe Dei fit ipsa bonorum malorumque discretio, ut liberandi a malo, non perdendi cum malis, boni ad dextram segregentur. Propter quod ille clamat: Judica me, Deus; et quid dixerit veluti exponens: Et discerne, inquit, causam meam de gente non sancta
Abbreviated transcription (Latin):
operiri. ut cũ sermõe aliis insonant ip̃i eciã uite splendore ful¬
gescant: De quibꝰ apte subdit: Qui semꝑ erũt in circul nec
iuiquã extrahent᷑ ab eis. quia nimiꝵ necesse est ut qui ad of¬
ficiũ p̃ditacionis excubant a sacre lectionis studio nõ r̾cedat᷑:
Nd hoc nãq uectes esse in circul semꝑ iubent ut cuĩ portari
uoca oportunitas exigit. de intromictẽdis uectibꝰ portandi iti¬
ditas mlla generet᷑. quia uidelicet cũ spale aliquid a subor¬
tis pastor inquirit᷑ ignomimosũ ualde ẽ si tunt quat discẽ
cũ q̃stionẽ deb̾et onodare: S circulis uectes inhereant. ut doc¬
tores semꝑ in suib cordib eloquia sacra meditantes. testam̃ti
arcã sine mora eleuent. si quid necesse. ẽ ꝓtinꝰ doceant:
Unde pͥmꝰ bene pastar eccle̾. pastores ceteros ãmonet dicẽs:
parati semꝑ ad satisfactione omni poscenti.aios racione

Expanded text:
operiri, ut dum sermone aliis insonant, ipsi etiam vitae splendore fuloperiri, ut dum sermone aliis insonant, ipsi etiam vitae splendore fulgescant. De quibus apte subditur: Qui semper erunt in circulis, nec unquam extrahentur ab eis, quia nimirum necesse est ut qui ad officium praedicationis excubant, a sacrae lectionis studio non recedant. Ad hoc namque vectes esse in circulis semper jubentur, ut cum portari arcam opportunitas exigit, de intromittendis vectibus portandi tarditas nulla generetur, quia videlicet cum spirituale aliquid a subditis pacum quaestionem debet enodare. Sed circulis vectes inhaereant, ut doctores semper in suis cordibus eloquia sacra meditantes, testamenti arcam sine mora elevent, si quidquid necesse est, protinus doceant. Unde bene primus pastor Ecclesiae pastores caeteros admonet, dicens: «Parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem
Abbreviated transcription (Latin):
aurcos quos pones ꝑ qͣtuor arce angulos faciesq ixctes de li¬
quis sechim et opeties auro. inducesq ꝑ circulos q̃ sũt mad¬
de sãteribꝰ ut portet᷑ meis. qui semp erũt inctuls nec uniquã
extrahent᷑ ab eis Quid̃ ꝑ artã. ñ eccłia scã figurat᷑. Cui qͣtuo
circudi aurei ꝑ q̃stuor angulos iubent adiungi. quia in eo qđ
prqualuis mudi partes dilatata tendit᷑. ꝓuildubio q̃tuo stĩ eñ¬
geto libris acancta p̃dicat᷑. uectesq delignis sethim fiunt qui
usdem ad portandũ tirculis inserũt. quia fortes ꝑseuerãtes q
doctores uelud inputribilia signa q̃rendi sut̃.qui instrution¬
sacroꝵ uoluminũ semꝑ inherẽtes stẽ eccłe unitate denũci¬
ent. et quasi intromissi cirtulis arcã portent: Wect̾is ꝰ ariã¬
quippe arcã portare est. bons doctoribꝰ sctam eccł̃ia ad rudes
infideliũ mẽtes pdicando deducere qui auto quoq iubent

Expanded text:
aureos, quos pones per quatuor arcae angulos, faciesque vectes de liaureos, quos pones per quatuor arcae angulos, faciesque vectes de lignis sethim, et operies auro, inducesque per circulos qui sunt in arcae lateribus, ut portetur in eis qui semper erunt in circulis, nec unquam extcirculi aurei per quatuor angulos jubentur adjungi, quia in eo, quod per quatuor mundi partes dilatata tenditur, procul dubio quatuor sancti Evangelii libris accincta praedicatur. Vectesque de lignis Sethim fiunt, qui eisdem ad portandum circulis inseruntur, quia fortes perseverantesque doctores velut imputribilia ligna quaerendi susacrorum voluminum semper inhaerentes, sanctae Ecclesiae unitatem denuntient, et quasi intromissis circulis arcam portent. Vectibus quippe arcam portare, est bonis doctoribus sanctam Ecclesiam ad rudes infidelium mentes praedicando deducere. Qui auro quoque jubentur
Abbreviated transcription (Latin):
ed ome hoc rite a rectore agit᷑ si superne formidinis
et dilectionis spũ afflatꝰ stridiose cottidie sacri eloquii
p̃cepta meditet᷑. ut in eo uim sollicitudinis et erga celeste uitã
puide ccũspectionis quã humane quersacionis u̾sus indesinẽ¬
ter descruit. diuine amonitionis uerba r̾raurent. et qui ad
uetustate uite ꝑ societate seculariũ ducit. ad amore semper
spãlis patrie ꝯpũctionis aspiratione r̾nouet: Walde namq
int̾ humana uerba cor defluit cũq indubitant constet̾
qd ex t̾renis occupationũ tumultibꝰ inpulsũ a semetipso
cortuat. studere incessabilit᷑ debet. ut ꝑ erudicionis studiũ re¬
siregat Innc ẽ emĩ qd p̃latũ gregi discpulũ ꝑ aulꝰ ãmonet
dicens. Nũ uenio adtende lectioni: Hinc dauid ait Quomiͦ
dilexi legẽ tuã dniẽ. tota die meditacio mea est. Hinc moy¬
s dñs deportanda arta p̃cepit dicens: fãcies qͣtuor circulos

Expanded text:
ed omne hoc rite a rectore agitur, si supernae formidinis et dilectionis spiritu afflatus, studiose quotidie sacri eloquiicepta meditetur; ut in eo vim sollicitudinis et erga coelestem vitam providae circumspectionis, quam humanae conversationis usus indesinenter destruit, divinae admonitionis verba restaurent; et qui ad vetustatem per societatem saecularspiritalis patriae compunctionis aspiratione renovetur. Valde namque inter humana verba cor defluit; cumque indubitanter constet quod externis occupationum tumultibus impulsum a semetipso corruat, studere incessabiliter debet, ut per eruditionis studium resurgat. Hinc est enim quod praelatum gregi discipulum Paulus admonet, dicens: Dum venio attende lectioni . Hinc David ait: Quomodo dilexi legem tuam, Domine, tota die meditatio mea est . Hinc Moysi Dominus de portanda arca praecepit, dicens: Facies quatuor circulos
Abbreviated transcription (Latin):
sies homines sasnos fieri q̃nis certũ s nobis nor omineoho¬
mio ues rasuos ficos non tamen ideo debeni  orim potentissuie
ger uosuntatis aliquid derogare s ita intelluse ꝙ scriptũ est
qui omĩs homines iuilt saluos fieri. tamꝙͣ diceret. nulũ hoie
fieri saluũ. nͥ quẽ fieri ipse uoluerit nõ ꝙ nullꝰ sit hominũ.
ñ que saluũ fieri uelit. s ꝙ nulsꝰ fiat. nͥ que uelit. et ideo sit
rogandꝰ ut relit. qr necesse est fieri si uoluerit. De orando deo
in eaogelio st ptũ est qui issiiminat onine homine ñ q¬
fier. ñ u nullus hominũ esset quẽ salũ fiera nollet satus

Expanded text:
es homines salvos fieri, quamvis certum sit nobis non omnes homines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare, sed ita intelligere quod scriptum est: Qui omnes homines vult salvos fieri, tanquam diceretur, nullum hominem fi quia nullus fiet al., sed quod nullus fiat, nisi quem velit; et ideo sit rogandus ut velit, quia necesse est fieri si voluerit. De orando quipin Evangelio scriptum est: Qui illuminat omnem hominem . fieri; non quod nullus hominum esset quem salvum fieri nolit al.,
Abbreviated transcription (Latin):
ntelligamiꝰ ꝑ guascũt differencias distributũ. xges p̾uatos
nobles ignobiles sublimes humiles doctos indoctos. intefui
corporis debiles ingeniosos tardi corde. fatuos. Iiuites paupes
mediocres. mares feminas. infances pueros adolescentes nu¬
nes. semores senes. in lingius om̃ibꝰ. in moribꝰ omibꝰ. i aͥ¬
tibꝯ om̃ib̃ꝰ. in ꝓfessionibꝰ om̃ibꝰ. in uolũtatũ et ꝯscienciaꝵ
unrietate. in numerabili ꝯstitutos. et si quid aliud differẽtiaꝵ
est in h̃ominibꝰ. Quid est enĩ eoꝵ. unde nos deus ꝑ unigem¬

Expanded text:
ntelligamus, per quascunque differentias distributum, reges, privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes, in linguis omnibus, in moribus omnibus, in artibus omnibus, in professionibus omnibus, in voluntatum et conscientiarum varietate innumerabili constitutos, et si quid aliud differentiarum est in hominibus. Quid est enim eorum unde non Deus per Unigen
Abbreviated transcription (Latin):
ideo em̃aꝰ dtͣ quia de totiꝰ eccĩe disciplina r̾ligiose quꝰ¬
sacõ q magna cura et rõne sit editꝰ De hys duobꝰ Ieroꝰ
sic dicit fert᷑ panarethos iħũ fily syrach̃ liber et alius
psendogͣph̃ꝰ q̃ sapia saloniõ inscribit᷑ quoꝵ p̾ore hebrar¬
cũ repperi nõ ecclesiasticũ. ut apud latinos. s ꝑabolas

Expanded text:
icus dicitur, quod de totius Ecclesiae disciplina religiosae conversationis, magna cura et ratione sit deditus. De his duobus Hieronymus sic dicit. Fertur paranetos Jesu filii Sirac liber, et alius pseudographus, qui Sapientia Salomonis inscribitur, quorum priorem Hebraicum reperi, non Ecclesiasticum apud
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝯ eionͣ ͭͣ quã ꝓphta edidit libꝵ suũ / cuiꝰ oẽ textũ eloquẽ¬
cie ꝓsa incedit canticũ uero exametͦ et pettametͦ uersu
discurrit. Ieremias siłit edidit libꝵ suũ cũ trenis ei q. qͦs¬
nos lamenta rocamꝰ eo ꝙ intristioribꝰ rebꝰ funeribus.
adhibeant᷑. in quibꝰ qͣdruplice diuso mõ ꝯposuit alphabe¬
tum Quoꝵ p̾ma duo quaĩ saphico metro s̃pta sunt qr
tres u̾siculos qui sibi quexi sũt et ab una tm̃ lrã incipũt
heroicũ coma ꝯtludit Terciũ alphabetũ trimetͦ stp̾tũ est ⁊¬
pereat dies in qua na sũ. usq ad eũ locũ Iocto ipẽ me re

Expanded text:
 potius quam propheta edidit librum suum, cujus omne contextum eloquentiae prosa incedit. Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Jeremias similiter librum suum cum Threnis quos lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funebribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alphabetum, quorum duo prima quasi sapphico metro scripta sunt, quia tres versiculos qui sibi nexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concluditPereat dies in qua natus sum usque ad eum locum ubi ait:
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendi rgulamq ꝯsipserũt ꝑt̾hec alia uoluiã a pocpha
nũcupant᷑ apocripha aũt dicta .a. secreta. qr in dubiũ re-¬
mũt Est emĩ eoꝵ occulta origo. nec p pr̃ibꝰ a quibus us¬
q ad nos auctoritas ueraciũ c̾tissiã et notissiã successioẽ
ꝑuenit In hys apocripl. et si inuennit᷑ aͣ ui̾tas tñ ꝑt

Expanded text:
olumina apocrypha nuncupantur. Apocrypha autem dicta, id est secreta, quia in dubium veniunt. Est enim eorum occulta origo nec patet Patribus, a quibus usque ad nos auctoritas veracium scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In iis apocryphis etsi invenitur aliqua verit
Abbreviated transcription (Latin):
benun dicũt. eta ꝓmissior ꝓpło diuidi᷑ Liber iudicũ dicta
est a pn̾cipibꝰ qui iudicabant ppłm istł anquã r̾ges essẽt
in eõ ppło huic quidã ꝯpingut hystoriã ruth sub uno rolu¬
mine. Liber samuel dictꝰ est quia nẽtate eiꝰ. et sacerdotũ
gesta destribit qui lic eciã hystoriã saul et dd ꝯtineat utq¬

Expanded text:
dividitur. Liber Judicum dictus est a principibus qui judicabant populum Israel, antequam reges essent in eodem populo. Huic quidam compingunt historiam Ruth sub uno volumine. Liber Samuel dictus est, quia nativitatem ejus et sacerdotium et gesta describit. Qui licet etiam historiam Saul et David contineat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut penetrae peierare et de rebꝰ ad dei cultũ ꝑtinẽnbus
ac de ipa dei natura falsũ aliquid dicere: nõnũuã bonum
piũq opꝰ esse ꝯtendant miħi aũt uidet᷑ peccatũ quidẽ esse.
omne mẽdaciũ: ẜ multũ int̾eẽ quo animo et de quibꝰ rebus
q̃iusq menciat᷑ mlon enĩ sic pectat q̃ ꝯsulendi. qͦmõ ille q̾
nocendi uolũtate mentit᷑. Haut uͦ tantũ nocet qͥ uiatorẽ

Expanded text:
ut et pejerare, et de rebus ad Dei cultum pertinentibus, ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus esse contendant. Mihi autem videtur peccatum quidem esse omne mendacium: sed multum interesse quo animo, et de quibus rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat qui consulendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentit
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: qm̃ id ueꝵ putat: qmi qͥ menciẽdi animũ̃ sciens ge¬
rit nesciens uer esse qd dicit. slle namq nõ aliud haber
in animo. aliud in uerbo: Ihuit uero qualeciuq ꝑ seipsum
sit qd ab eo dĩcit  aliud tamen clausũ in pectore  alius in
singua ꝓptũ est: qd malũ ẽ pp̾m menciẽts¬

Expanded text:
uoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud in lingua promptum est; quod malum est proprium mentient
Abbreviated transcription (French):
ĩres pueri snrpe reqiado¬
ri menioria gliosi scienta
eruditi. fide pares denocioe
stabiles incorrupta irpo¬
qmnolatis ne quatu pollu¬
ri segiiininbꝯ uita degen¬
tes et olerib e onfere

Expanded text:
Tres pueri, ex stirpe regia clari, memoria gloriosi, scientia eruditi, fide pares, devotione stabiles, in corrupti corpoimmolatis nequaquam polluti, leguminibus vitam degentes et oleribus. 100.
Abbreviated transcription (Latin):
angelum domini asserũt
uocitatũ. quia quetũq
p̃dicabat confestum ange¬
ło de celis aduenientem
ꝯfirmabat ᷑ Hic autem
qui dauid r̾gem legom dei
docuit et pctm qd erat inber¬
sãbee p̃uaricatꝰ mamfestau
Anc̃ enia qd non edificaiet
hic salomonẽ unxit. in pre¬
cipem ꝯsecrauit Obiit aũt
senex in terrã suã. et sepul¬
tus est cũ dignitate. lui¬
obi filiꝰ a namhel ex tribu
neptasim de ciuitate cibihel
q̃ ẽ in regione gahlee. hi
captiuꝰ ducta est asalmana¬
sar r̾ge assyrioꝵ inninue
oir intimore dei sumus
in ope magnificꝰ in mse¬
ricordia głiosus. in exequiaz
curis deuotꝰ Qui dũ mo

Expanded text:
 asserunt vocitatum, quia quaecunque praedicebat, 175 confestim, angelo de coelis veniente confirmabantur. Hic autem qui David regem legem Dei docuit, et peccatum quod esset in Bethsabee praevaricatus manifestavit. Hic etiam quod non aedificaret Hic Salomonem ungens, in principem consecravit. Obiit autem senex in terra sua, sepultusque est cum dignitate. CAobias filius Ananiel, ex tribu Nephthalim de civitate Cibel, quae est in regione Galilaeae. Hic captivus ductus est a Salmanasar rege Assyriorum in Ninive. Vir in timore Dei summus, in opere magnificus, in misericordia gloriosus, in exsequiarum curis devotus; qui dum mo
Abbreviated transcription (Latin):
orobabel. et neenuas ex
tribu iuda sub dario rege
temꝑlum edificant miuros
ad p̾stinũ statũ educunt
Cultũ quoq cͥligionis
iusq sacerdotũ ł leuitaꝵ
restituũt. Idem ⁊ ipsi in
mardochei de surpe bemia¬
min captiua de irłm in
urbe susi tnslata atq ppt
aspectu forme ⁊ ꝑspicuã
uregiitat excellentrã re¬
gi ꝑsaꝵ in conubio copu¬
latã est. Ihec ut populũ su¬
um aꝑiculo liberaret mo¬
ti se obtulit. aman ami¬
cũ regis aduersa populũ
dei nefaria ꝑsuadente ca
tradendũ ꝓsuasit gentẽgn
liberani ab excidio liberarͭ
et a seruitute ecipiue nas¬

Expanded text:
orobabel et Nehemias, ex tribu Juda, sub Dario rege templum Domini aedificant, muros ad pristinum statum reducunt, cultum quoque religionis jusque sacerdotum et Levitarum restituunt. Item et ipsi in Mardochaei, de stirpe Benjamin, captiva de Jerusalem in urbem Susim translata est, atque aspectu formae, et perspicua virginitatis excellentia regi Persarum connubiis copulata. Haec, ut populum suum a periculo liberaret, morti se obtulit, amicumque regis adversus populum Dei nefaria persuadentem, cruci tradendum persuasit, gentemque liberam ab excidio eruit atque a servitute eripuit. Ja
Abbreviated transcription (Latin):
Ftinxert quo caminit
framiatis icendis ec intꝰ
horredas spisse calutimis
bus cecinert hacent eba¬
bylona parit sub uno specu
positi et magna cũ uenera¬
pione sepulti lor¬

Expanded text:
tinxerunt quoque camini flammantis incendia, et inter horrendas spissa caligine bus cecinerunt. Jacent in Babylonia pariter sub uno specu positi, et cum magna veneratione sepulti
Abbreviated transcription (Latin):
mentis s pñciũ reꝵ euidẽcia edicit credidisse. hoc est fidem ac¬
comodasse. mon ita uidet᷑ absurdꝰ. ut recte tp̃gendat᷑ in uerho
eiq dicat᷑: uidisti go: non credidisti. Uñ putai̾ põt nõ esse
ꝯsequens. ut nõ uideat᷑ res queñq cũ cred̾it᷑. S meliꝰ hãt
appellamꝰ fidem. quã diuina eloquia docuerũt: eaꝵ sulic¬

Expanded text:
m acm accommodasse. Non ita videtur absurdius ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur: vidisti? ergo non credidisti; unde putari potest, non esse consequens ut non videatur res quaecunque creditur. Sed melius hunc appellamus fidem quam divina eloquia docuerunt: earum scilic
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m : ꝙ iam p̃teriit. Credimꝰ sede̾ ad dexterã patr. ꝙiuc̾
est. Credimꝰ uenituꝵ ad iudicandũ. ꝙ futuꝵ ẽ. Ytes fides
et suaꝵ reꝵ est. et alienaꝵ. Namq et se quisq ꝓ credit. aliqñ
esse cepisse nec fuisse utiq sempie̾nũ: et alios atꝙ alia. Nec
solũ de aliis hominibꝰ multa. que ad religione ꝑtinent.
uerũ eciã deanges credimꝰ. Spes aũt nõ nꝰ bonaꝵ reꝵ ẽ. nec
n̾ futuraꝵ : et ad eũ ꝑtinẽtiũ qui eaꝵ spem gerere ꝑhibet᷑.
Que cũ ita sint ꝓpt̾ has causas distiguẽda erat fides ab spe.
siẽ uocabulo. ita incionabili differẽtia. Alam qui attinet ad nõ
uidere. siue que credũt᷑ siue ⁊ que sꝑant᷑ fidei speiq quiuẽ est.
In eplã qe ad hebreos. qͣ teste usti sũt illustres catho ͭ ͤ egule de¬
sensores. fides esse dicta est conuictio reꝵ que nõ uident᷑: quã¬
nõ uis quãdo se quisq nõ uerb̃. nõ testibꝰ nõ deniq ulł argu

Expanded text:
m praeteriit; credimus sedere ad dextram Patris, quod nunc est; credimus venturum ad judicandum, quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum. Et alios atque alia nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos, qfensores, fides esse dicta est cognitio rerum quae non videntur. Quamvis quandoque se quisque non verbis, non testibus, non denique ul
Abbreviated transcription (Latin):
infinita rideat Tũ aut̃ enchiridion a nob̃ postulas: id qd ma
cria redeamꝰ ꝑ que dixima colendũ deũ. fidem spem carita¬
te: facile est ut dicat᷑ quid credend quid spand̃. quid amadũ
sit. S quẽadmod̾ adusꝰ eoꝵ qui di̾sa senciũt calũpnas defẽ¬
dat᷑: oꝑosioris uberiorisq doct̾ne ẽ. Queut hẽat. ñ breui en¬
chiridion manꝰ debet impleri: s gnͣdi studio pectꝰ accendi
luit legit᷑. Quid faciliꝰ ienorie ꝯmẽdat᷑. Quia enĩ de p

Expanded text:
ntineri. Tu autem Enchiridion a nobis postulas, id est, qtria redeamus, per quae diximus colendum Deum, fidem, spem, charitatem; facile est ut dicatur quid credendum, quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui diversa sentiunt calumnias defendatur, operosioris uberiorisque doctrinae est; quae ut habeatur, non brevi enchiridio manus debet impleri, sed grandi studio pectus accendiaut legitur? quid facilius memoriae commendatur? Quia enim
Abbreviated transcription (Latin):
testimomũ ꝯtinuo subiecit. Quomiõ aũt inuocabũt. in quẽ
nõ cͣdider̃t: ꝓpropt̾ hoc simbolũ. In hys duobꝰ reia illa intue̾
fides credit. spes ⁊ caritas orant. s sine fide esse nõ possunt:
ac ꝑhoc ⁊ fides orat. ꝓpot̾ea quippe dictũ est. Quomͦ inuoca¬
bunt. in quem non credider̃t. Quid̾ aũt sꝑari põt qđ non
Orro aliquid eciã qd nõ sperat᷑: credi pt̃. Quis namq
fideliũ. penas non credit impioꝵ: Rec sperat tamẽ
Et quisqͥs eas inminere sibi credit ac fugati motu anign
liore ꝓp̾ie dictũ est. hunc ego si potui tantũ sꝑare dolorem
Deniq ñnulli in arte gͣmatica u̾bi quiꝰ utũt exemplo. ad
ostendendã inꝓp̾ia dictionẽ et auict: sꝑare dixit ꝓtinere
Est itaq fides̾ et malaꝵ reꝵ et bonaꝵ. quia et bona credũ¬
tur et masa: et qoc fide bona. non mala Est eciã fides ⁊¬

Expanded text:
inuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non credideorro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi liore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere. Est itaque fides et malarum rerum, et bonarum: quia et bona creduntur, et mala; et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides
Abbreviated transcription (Latin):
non roꝵ natua ita rimãda est.quẽadmod̾ ab eis ns phi¬
sicos gr̾ uocant. Met metuẽd̃ est ne aliq̃d deuiet uumero
elem̃toꝵ de motu atq ordine. et defectibꝰ sydeꝵ: de sigura
celi. de gm̾bꝰ et natur animaliũ: friiticũ. lapidum. fonãt.
fluminũ monciũ despaciis locoꝵ et tempoꝵ. de signis d¬
minenciũ tempestatũ: et talia sexcenta dehis reb̃ꝰ. quas il¬
li uł inuener̃t .ł inuenisse se existimant xpiãnꝰ ignoret:
quia nec ipĩ oiã repꝑerũt tanto excellẽtes ingemo. plagrã¬
ces studio abũdãtes ocio et quedã humana giectura inue¬
stigantes. quedã uͦ hystorita exꝑientia ꝑstrutantes: et in
eis que se inuenisse glant᷑ plura opinãtes pociꝰ quã scien¬
tes Satis ẽ xpiãno reꝵ creatãiꝵ causam. siue celestiũ. siue
trestriũ ͥ siue uisibiliũ. siue inuisibiliũ: non ñ bonicate

Expanded text:
odum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum causam, sive coelestium sive terrestrium, s
Abbreviated transcription (Latin):
bitoꝵ similis spine quã achantũ dicũt. cuiꝰ gutta uiridis
ai amara iudet᷑. Ende ⁊ nomen accepit Gutta eiꝰ spontema¬
uans p̃ciosior est elicita coruicis uulne̾ ulior iudicat᷑ las¬
menta eiꝰ arabes igne accendũt quoꝵ fumo satis nario nͥ ad
odore toracis accurm̃t plerũ in sanabiles morbus coñħũt
Cinamomi cinnamoniũ dictũ ẽ qd cortex eiꝰ in modũ canne
sit rotundꝰ et gͣilis gigint᷑ in indie et ethiopie regionibus
frutice breui duoꝵ cantũ cubitoꝵ colore sub ngro uł ainerco
tenuissimaꝵ uirgaꝵ Nã qd in grossitudine extendit᷑ despeaul¬
mentũ emittit ad ĩmagine nebule uł puluex: salami salamꝰ¬

Expanded text:
 dicunt: cuius gutta viridis atque amara; unde et nomen accepit myrra. Gutta eius sponte manans pretiosior est, elicita corticis vulnere vilior iudicatur. Sarmentis eius Arabes ignes fovent, quorum fumo satis noxio, nisi ad odorem storacis occurrant, plerumque insanabiles morbos contNam cinnamomum dictum, quod cortex ejus in modum cannae sit rotundus et gracilis. Gignitur in Indiae et Aethiopiae regionibus, frutice brevi duorum tantum cubitorum, colore subnigro vel cinereo, tenuissimarum virgarum. Nam quod in crassitudinem extenditur, despementum emittit ad imaginem nebulae seu pulveris. De balsa