comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus adȩmone est tentus inuinculis
Imnia illa quae inergumim solent fer¬
re perpessus: quinto demum men¬
se purgatus est: Non tantum dę mo¬
Sed mihi ista replican¬
ti. Nr̃a infelicitas. nr̃a occurrit infirmitas
Iuis enĩ nrm est. quẽ si unus homunculus
humilis salutauerit. aut fatuis atq ad¬
ulantibus uerbis femina una laudauerit.
non continuo elatus sit superbia. Non
statim inflatus sit uanitate. ut etiam sinon
habeat conscientiam scĩtatis. tamen quia
uel stultorum adulatione. aut for¬
tassis errore sc̃s esse dicatur. scĩssimũ
se putabit.
am uero siei munera
crebra mittantur. dĩse magnificentia
ad serit honorari.
Cui dormienti
atq resoluto. Necessaria conferentur.
uodsi uel demodico ei aliqua uistutis
signa succederent. angelum seputar&.
corterum cumneq opere neq uirtute
conspicuussit. Siquis clericus fur¬
rit effectus. dilatat continuo fimbrias
suas. gaud& salutationibus. inflatur

Expanded text:
tus a daemone est, tentus in vinculis. tus a daemone est, tentus in vinculis. Omnia illa quae energumeni solent ferre, perpessus, quinto demum mense purgatus est non tantum dSed mihi ista replicanti nostra infelicitas, nostra occurrit infirmitas. Quis enim nostrum est, quem si unus homunculus humilis salutaverit; aut fatuis atque adulantibus verbis femina una laudaverit, non continuo elatus sit superbia, non statim inflatus sit vanitate? ut etiamsi non habeat conscientiam sanctitatis, tamen, quia vel stultorum adulatione aut fortassis errore sanctus esse dicatur, sanctissimum se putabit. Jam vero si ei munera crebra mittantur, Dei se munificentia asseret honorari, cui dormienti atque resoluto necessaria conferantur: quod si vel de modico ei aliqua virtutis signa succederent, angelum se putaret. Caeterum cum neque opere neque virtute conspicuus sit, si quis clericus fuerit effectus, dilatat continuo fimbrias suas, gaudet salutationibus, inflatur
Abbreviated transcription (Latin):
loquar. Negallus hoc audiat . uiii. tan¬
tum caricis sustentari. INterea scõ uiro
ut exuistute honor. ita exhonore uani¬
tas coepit obripere. Quod malum
ille ubi primum potuit inse sentire gras¬
stri. diumultumq discutere conatus est.
sed repelli penitus uel tacita conscientia
uanitatis per seuerante uistute non potiit.
Ibiq nomen eius demones fatebantur
Excludere ase confluentium populos
Nonualebat. Uirus interim latens¬
serpebat inpectore. & cuius nutu exali¬
orum corporibus demones fugabantur
seipsum occultis cogitationibus uanita¬
tis purgare non poterat
igitur prrecibus conuersus addm̃ fer¬
tur orasse. ut permissa inse mensibus
quinq diaboli potestate. similis his fier&
quos ipse curauerat. Quid mul¬
morer.
Ille prrepotens ille qui¬
signis atq uistutibus toto oriente uulga¬
tus. ille ad cuius limina populi ante con¬
fluxerant. ad cuius fores summȩ istius
seculi se prostrauerant potestates. correp

Expanded text:
loquar, ne Gallus hoc audiat — sex tanloquar, ne Gallus hoc audiat — sex tantum caricis sustentari. interea sancto uiro ut ex uirtute honor, ita ex honore uanitas coepit obrepere. quod malum ille ubi primum potuit in se sentire grassari, diu multumque discutere conatus est, sed repelli penitus uel tacita conscientia uanitatis perseuerante uirtute non potuit. ubique nomen eius daemones fatebantur: excludere a se confluentium populos non ualebat. uirus interim latensserpebat in pectore, et cuius nutu ex aliorum corporibus daemones fugabantur, se ipsum occultis cogitationibus uanitatis purgare non poterat. totis igitur precibus conuersus ad Deum fertur orasse, ut permissa in se mensibus quinque diabolo potestate similis his fieret, quos ipse curauerat. quid mmorer? ille praepotens, ille signis adque uirtutibus toto Oriente uulgatus, ille ad cuius limina populi ante confluxerant, ad cuius fores summae istius saeculi se prostrauerant pote
Abbreviated transcription (Latin):
erit aduersus inflationẽ miserę uani¬
tatis exemplum: alterum aduersus
falsam iustitiã. Non medioere docu¬
mentum
uidam ergosẽs fugan¬
dorum decorporibus obsessis doemo¬
num incredibili praceditus potesta¬
te. In audita ꝑsingulos dies signa
faciebat. N onsolum enim prre¬
sens. neq uerbo tantum. sed absens quoq
interdum cilicii sui fimbriis. aut episto¬
lis missis corpora obsessa curabat
Hic ergomirum inmodum frequentabatur
apopulis. ex toto ad eum orbe uementi¬
biis : Eaceo deminoribus. praefecti
comitesq ac diuersarũ iudices potesta¬
tum. proforibus illius sȩpe iacuerunt
Episcopi quoq scĩssimi sacerdotali aucto¬
ritate deposita. contingise ab eo atq
benedici humiliter postulantes. scĩfica¬
tos se ac diuino munere in lustratos. quo¬
tie s manũ illius uestemq contigerant.
non immerito crediderunt. Hic fere¬
batur omni potu inperpetuum penitus
abstinere. ac procibo tibi sulpici In aurẽ

Expanded text:
erit aduersus inflationem miserae uanierit aduersus inflationem miserae uanitatis exemplum, alterum aduersus falsam iustitiam non mediocre documentum. quidam ergo sanctus, fugandorum de corporibus obsessis daemonum incredibili praeditus potestate, inaudita per singulos dies signa faciebat. non solum enim praesens, neque uerbo tantum, sed absens quoque interdum cilicii sui fimbriis aut epistulis missis corpora obsessa curabat. hic ergo mirum in modum frequentabatur a populis ex toto ad eum orbe uenientibus. taceo de minoribus: praefecti comitesque ac diuersarum iudices potestatum pro foribus illius saepe iacuerunt. episcopi quoque sanctissimi, sacerdotali auctoritate deposita, contingi se ab eo adque benedici humiliter postulantes, sanctificatos se ac diuino munere inlustratos, quotiens manum illius uestemque contigerant, non inmerito crediderunt. hic ferebatur omni potu in perpetuum penitus abstinere ac pro cibo - tibi, Sulpici, in aurem
Abbreviated transcription (Latin):
Iraponit. ut tamdiu uirgulȩ aquam
hiriguam ministrar&. donee quod
contir omnẽ naturam enrt. lignum
aridum insolo arente uiuiscer&
Subiectus aduena durae legis impe¬
rio. aquam propriis humeris coti¬
die conuehebat. quae anilo flumine
ꝑduo fer me milia petebatur
q emenso anni spacio. labor non
cessabat operantis. & defructu operis
spes esse non poterat. Iamen oboe¬
dientię uistus. in labore durabat
equens quoq annus. uanũ laborẽ
iam adfecti fratris eludit
estio demum succedentium temporum
labente cifriculo. cum neq nocte neq
ipterdiu aquarius ille cessar& operr
tor. uirga floruit. Ego ipsam
exilla uirgula arbusculam. quae
hodie intra atrium monasterii est¬
prmis uirentibus uidi. quasi in testi¬
monium manens quantum oboedien¬
tia meruit. & quantum fides possit
ostendit. Sed me dies ante defici&.
quam diuersa miracula quae mi hi
consũmem¬
UIO UOBIS adhuc preclara memo¬
rabo. quorum unum egregium

Expanded text:
inponit, ut tamdiu uirgulae aquam inponit, ut tamdiu uirgulae aquam inriguam ministraret, donec, quod contra omnem naturam erat, lignum aridum in solo arente uiresceret. subiectus aduena durae legis imperio aquam propriis umeris cotidie, conuehebat, quae a Nilo flumine per duo fere milia petebatur. iamque emenso anni spatio labor non cessabat operantis, et de fructu operis spes esse non poterat: tamen oboedientiae uirtus in labore durabat. sequens quoque annus uanum laborem iam affecti fratris eludit. tertio demum succedentium temporum labente curriculo, cum neque noctu neque interdiu aquarius ille cessaret tor, uirga floruit. ego ipsam ex illa uirgula arbusculam uidi, quae hodieque in atrio monasterii ramis uirentibus quasi in testimonium manens, quantum oboedientia meruerit et quantum fides possit, ostendit. sed me dies ante deficiet, quam diuersa miracula, quae mihi dconsummemuo uobis adhuc praeclara memorabo: quorum unum egregium
Abbreviated transcription (Latin):
igitur aduenam illum. iub& magister
inturre. Nec distulit parere precep¬
to. medias flammas ruchil cunctatus
ingreditur. Quae mox tam au daci
fide uictȩ. uelut illis quondam hebrȩis
pueris cessere uenienti superata natura
est. fugit incendium. & qui putabꝰ¬
tur arsurus. uelut frigido rore per¬
fusus seipse miratus est. Sed quic
mirum situum xp̃e tyronem ignis
ille non adtigit. ut nec abbatem pige¬
r& dura mandasse. Nec discipulum
peniter& imperio paru isse. qui eo quo
aduenerat die dum temptaretur infir¬
mus. ꝑ fectus inuentus est Merito
felix. merito gloriosus. Probatus
oboedientia. glorificatus est passione
NTODIM autem
monasterio factũ id quod dicturussũ.
recenti memoria ferebatur. Quidã
itidẽ ad eundẽ abbatem recipiendus
dientię poneretur ac ꝑpetẽ pollicere¬
tur sea domnia uel extremã patientiã.
casu abbas storacinam uirgam. lampri¬
dem aridam manu gerebat. anc
solo fixit. adq illi aduenȩ idoperis

Expanded text:
ic aduenam illum iubet magister ic aduenam illum iubet magister intrare, nec distulit parere praecepto: medias flammas nihil cunctatus ingreditur, quae mox tam audaci fide uictae uelut illis quondam Hebraeis pueris cessere uenienti. superata natura est, fugit incendium: et qui putabatur arsurus, uelut frigido rore perfusus se ipse miratus est. sed quid mirum, si tuum, Christe, tironem ignis ille non adtigit? ut nec abbatem pigeret dura mandasse nec discipulum paeniteret imperio paruisse: qui eo quo aduenerat die, dum temptaretur infirmus, perfectus inuentus est: merito felix, merito gloriosus, probatus oboedientia, glorificatus est passione. In eodem autem monasterio factum id, quod dicturus sum, recenti memoria ferebatur. quidam itidem ad eundem abbatem recipiendus dientiae poneretur ac perpetem polliceretur ad omnia uel extrema patientiam, casu abbas storacinam uirgam iam pridem aridam manu gerebat. hanc solo figit adque illi aduenae id operis
Abbreviated transcription (Latin):
uo uobis referam ancredibilis
oboedientiȩ. ad modum magna miracula :
Lic& suppetant plura recolenti. sed ad exci¬
tandam ustutum aemulationẽ cui pau¬
ca non sufficiunt. multa non proderunt
rgo cum quidam saeculi actibus abdicatis
monasterium magnae dispositionis
ingressus  coepiss& rogare. abbas ei coepit
multa proponere. graues esse istius disci¬
plinȩ labores. sua uero dura imperia.
quae nullius facileualeret implere pati¬
entia: Aliud potius monasterium
ubi facilioribus legibus uiueretur ex¬
peter&. Non temptar& ad gredi. quod
implere non poss&. Ille uero in hil
his terroribus ꝑmoueri. sed magis ita
omnẽ oboedientiam polliceri. ut sicũ
abbas inignem ire preciper&. nonre¬
cusar& intrare Quam illius pro¬
fessionẽ ubi magister accepit. pion
cunctatus probare ꝓfitentem. casu
clibanus propt̾ ardebat. qui multo ig¬
ne succensus coquendis panibus para
Exundabat abruptis flamma
fornacibus. & intrir camini illius concaua
totis habenis regnabat incendium. Hacͥ¬

Expanded text:
uo uobis referam incredibilis oboedientiae admodum magna miracula, licet suppetant plura recolenti: sed ad incitandam uirtutum aemulationem, cui pauca non sufficiunt, multa non proderunt. ergo cum quidam saeculi actibus abdicatis monasterium magnae dispositionis ingressus suscipi se rogaret, abbas ei coepit multa proponere: graues esse istius disciplinae labores, sua uero dura imperia, quae nullius facile ualeret inplere patientia: aliud potius monasterium, ubi facilioribus legibus uiueretur, expeteret: non temptaret adgredi, quod inplere non posset. ille uero nihil his terroribus permoueri, sed magis ita omnem oboedientiam polliceri, ut, si eum abbas in ignem ire praeciperet, non recusaret intrare. quam illius professionem ubi magister accepit, non cunctatus probare profitentem. casu clibanus propter ardebat, qui multo igne succensus coquendis panibus parabatur: exundabat abruptis flamma fornacibus, et intra camini illius concaua totis habenis regnabat incendium. h
Abbreviated transcription (Latin):
semper & sapiam a egrpti monachos pre¬
dicabo. laudabo anachoritas. minrbor
heremitas. MART INUM semper
exp&cam. Non illi ego audeo monachoꝵ
certe Non episcoporum quempiam
comparare

Expanded text:
semper et sapiam, Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas: Martinum semper excipiam: non illi ego audeo monachorum, certe non episcoporum quempiam conparare
Abbreviated transcription (Latin):
niumq. celestium uirtutũ oc¬
currit exercitus
presumptione confunditur. ex¬
clesia uirtute roboratur. sacer¬
dotes reuelatione glorificantur.
quem michahel assumpsit cum
angelis. maria suscepit cũ uir¬
ginum choris. paradysus reti¬
n& laetum cum scĩs
Sedquid
Nos in laudem eius temptamus.
quod non sufficimus adimplere.
pse est enim laus illius. cuius las
ab eius ore numquam recessit¬
Iam nos utinam uel simplicem
possimus historiam multiplicare

Expanded text:
niumque caelestium virtutum ocniumque caelestium virtutum occurrit exercituspraesumptione confunditur, eclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michahel adsumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retenet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laude eius temptamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cuius laus ab eius ore numquam recessitNam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare
Abbreviated transcription (Latin):
Nẽ beati pauli proferr&. beatis¬
simus antistes ambrosius super
scm̃ altare obdormir&. Qu
uidentes multi. cum nullus eum
poenitus excitare prȩsumer&.
trans actis fere duarum aut triũ
horarum spatis. excitauerunt
dicentes
Iam hora preteriit.
iubeat domnus lectorem lectionẽ
legere. expectat enim populus
ualde iamlassus. Responders
autem beatus ambrosius. Nolite
inquit turbari. multum enim
mihi ualet sic obdormisse. cui
tale miraculum dñs ostendere
dignatus sit. Nam noueritis
fratrem meum MARTINum
sacer dotem egressum decor pore
fuisse. meautem eius funeri ob¬
sequium praebuisse. Per ac¬
toq exmore seruitio. capitel¬
lum tantum uobis excitantibus
non expleui.Tunc illi stupe¬
facti pariter & admirantes. diem
& tempus notant. sollicite requi¬
rentes. Qui ipsã diẽ tempusq
reperiunt. quo beatus confessor
dixerat se eius exsequiis deser¬
uisse Obeatum uirum. Incu¬
uis transitu scõrum canit numer.
angelorum exultat chorus. om¬

Expanded text:
nem beati Pauli proferret, beatisnem beati Pauli proferret, beatissimus antistis Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnus lectori lectionem legere; spectat enim populus valde iam lassus'. Respondens autem beatus Ambrosius: 'Nolite', inquid, 'turbari. Multum enim mini valet obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendisse dignatus sit. Nam noveritis, fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem eius funere obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi'. Tunc illi stupefacti pariter et admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsa die tempusque repperiunt, quod beatus confessor dixerat, se eius exsequiis deservisse. O beatum virum, in cuius transitu sanctorum canit numerus, angelorum exultat chorus, om
Abbreviated transcription (Latin):
direntur. diabolus eum cum ini¬
quis angelis retinere tẽptauit.
i hilq suu̾m in eo repperiens. con¬
fusus abscessit. Quidergo de
nobis peccatoribus erit. sitantũ
sacer dotẽ uoluit pars iniqua no¬
cere : Haec sacerdote lo
cere.
aec sacerdote lo¬
quente. potato temposearchi¬
diaconus turonis misit uelocites
qui haec diligenter inquirer&
manifestissime cognouit tran¬
sisse beatum uirum. quo sc̃s seue¬
rinus audiuit psallentiũ chorũ
Sed & seueri recurramus histo¬
riam. ipsa hora eum sibi scripsit
cum libro uitȩ sue fuisse reue¬
latum¬
OAMq tempore beatus
ambrosius cuius hodie flores
eloquii per totam ecclesiam re¬
dolent. mediolanensi ciuitati
prae erat episcopus Cuice¬
lebranti festa dominice dieiista
erat consuetudo. ut ueniens
lector cum libro. Non antea legere
presumer&. quam sc̃s nutu iussisset
actum est autem. ut illa domimi¬
ca prophetica lectione iam lec¬
ta.ante altare stante quilectio¬

Expanded text:
direntur, diabolus eum cum inidirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque suum in eundem repperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tantum sacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdote locere?' Haec sacerdote loquente, notatum tempus, archidiaconus Turonus misit velociter qui haec diligenter inquireret. manifestissime cognovit transisse beatum virum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed si ad Severi recurramus historiam, ipsa hora eum sibi scripsit cum libro vitae suae fuisse revelatum tempore beatus Ambrosius, cuius hodie flores eloquii per totam eclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebranti festa dominici diei ista erat consuetudo, veniens lector cum libro non antea legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset. Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica lectione iam lecta, ante altare stante qui lectio
Abbreviated transcription (Latin):
EAT US autem seuermus
colonensis ciuitatis episcopd
uir honestat uitae & per
cuncta laudabilis: dum
die dominico loca scã
cuir& illa hora qua uir beatus obut
audiuit chorum canentium In
sublimi. Uocatoq archidia¬
cono. Interrogauit si aures eius
ꝑcuterent uoces: quas ille ad¬
tentius audir& Respondit
equaquam. Tunc ille: Di¬
ligenter inquit ausculta: Ar¬
chidiaconus autem cotpit sur¬
sum collum extendere. aures
erigere : & suꝑ sum mos articules
baculo sustentante stare. Sed
credo eum non fuisse aequalis me¬
riti. qui haec non merebatur audire
unc prostrati terrae ipse pariter
& beatus episcopus. dnm̃ depreca¬
bantur : ut hoc ei diuina pietas au
dire permitter&. Erectis autẽ.
rursum interrogauit senex. Quic
audis. uiait. Uoces
psallentium tamquam incaelo au¬
dio. sed quid sit prorsus ignoro
uille: Ego tibi quid sit nar¬
rabo : Domnus MaRTINUs
episcopus migrauit exhoc mun¬
do. & nunc angeli canendo eum
deferunt in excelsum. Et cum
parumper mora esset uthaec au¬

Expanded text:
eatus autem Severinus Coloniensis civitatis episcopus, vir honestae vitae, et per cuncta laudabilis, dum die Dominica loca sanct, illa hora qua Beatus obiit, audivit chorum canentium in sublimi. Vocatumque archidiaconum interrogavit si aures ejus percuterent voces quas ille attentus audiret. Respondit: Nequaquam. Tunc ille: Diligentius, inquit, ausculta. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere, et super summos articulos, baculo sustentante, stare. Sed credo eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati terrae, ipse pariter et beatus episcopus, Dominum 1006 deprecantur, ut hoc ei divindire permitteret. Erectis autem, rursum interrogat senes: 'Quid audis?' Qui ait: 'Voces psallentium tamquam in caelo audio, sed quid sit prorsus ignoro'. Cui ille: 'Ego tibi quid sit narrabo. Domnus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo, et nunc angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper mora esset, ut haec au
Abbreviated transcription (Latin):
flammarum globi ferebantur. Quo
ubi MAR IINUS aduertit. rapido cursu
tectum domus scandit. obuiũ se adueni¬
entibus flammis inferens
ignem retor queri. ut conpugnantium in¬
terse clementorum quidam conflictus uide¬
nur. Ita uistute M ARIINI. ibi tantum
ignis est operrtus. ubi iussus est

Expanded text:
flammarum globi ferebantur. quod flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens.ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est
Abbreviated transcription (Latin):
ruit: Adeo ut rusticos qui tuto in loco
steterant pene prostrauerit. Lum uero
incȩlum clamore sublato. gentiles stu¬
pere miraculo. monachi flere pregau¬
dio. xp̃i nomen in cõmune ab omnib
predican. atisq constitit eodie
salutẽ illi uenisse regioni. am nemo
fere exin nani illa multitudine gentiliũ
fuit. qui non inpositione manus deside¬
rata. dnm̃ ihm̃ relicto impietatis errore
crediderit. Et uere ante MARTINU
pauci admodum. immo pęne nulli in illis
regionibus. xp̃i nomen receperant. Quod
ad eo uirtutibus illius exemploq conualuit.
ut iam ibi nullus locussit. qui non aut
ecclesiis frequentissimis. aut monasterus
sit repl&us Nam ubi fana destriyee¬
nrt. statim ibi aut ecclesias. aut monaste¬
ria construebat
EC MINORIM sub eodem fere tempore.
eodem in opere uircutẽ edidit Nam
cum inuico quodam fano antiquissimo &
celeberrimo ignem inmisiss&. in proxima
immo adherente domũ agente uento.

Expanded text:
ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento
Abbreviated transcription (Latin):
se pollic&ur. Hic uero adistiusmodi
conditionẽ. omnis illa gentiliũ turba
consentit. facilẽq arboris suę habuere iac¬
turam. sunimicũ sacrorum suorũ casu illu
obruissent. taq cum unam in pastẽ
pinus illa & adclinis. ut non ess& dubiũ
quã in pastẽ succisa corruere. eo loco
unctus statuitur pro arbitrio rusticorũ.
quo arborẽ esse casuram nemo dubitabat
uccidere igitur ipsi suam pinum. cum in¬
genti gaudio lacitiaq coeperunt
derat eminus turba mirantiũ. i amq pau¬
latim nutare pinus. &ruinam suam casupe
mui tari. Pallebant eminus monachi.
& periculo iam propiore conterriti. spem
omnẽ fidemq perdiderant: solam
MARTINI mostem expectantes. At ille
confisus in dño hatrepidus opperiens.
cum iam fragorem sui pinus concidens
edi diss&. iam cadenti. iam super ruenti.
eleuat obuiam manum. signum salutis
opponit. Cum uero turbinis modo
retro actam putares. diuersam in parte

Expanded text:
se pollicetur. hic uero ad istius modi se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem
Abbreviated transcription (Latin):
uir comperiss& exequi arũ esse illam
frequentiam nonsacrorum. eleuata rursũ
manu : dat eis ab eundi & tollendi cor¬
poris potestatẽ. Ita cos & cũ uoluit
stare compulit. & cum libuit abire ꝑ¬
misit
TEM DUM Inuico quodam templum anti¬
quissimũ diruiss&. & arborẽ pinũ quȩ
fano erat proxima ess& adgressus exci¬
dete. tum uoro anti stites loci illius. ceteraq
gentilium turba coepit obsistere. Et cũ
idem illi dum templum cuestitur imperante
dño quieuissent. succidi arborẽ nonpatie¬
bantur. Ille eos sedulo commonere. Nihil
esse religionis instipite. dm̃ potius cuiser uir&
ipse sequerentur. arborem illam excidi
opostere. quia & doemoni delicata.
um unus exhis quierat audatior ceteris.
si habes inquit aliquã de dõ tuo quem
dicis de colere fiduciã. nos i& ipsi succi¬
dimus hanc arborem. turuentẽ excipe.¬
tsi tecum est tuus ut dicis dñs euades
um ille intrepide confisus in dño. facturũ

Expanded text:
uir conperisset exequiarum esse illam uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum
Abbreviated transcription (Latin):
ccidił aulia insequenti tempore dũ
iter ager&. ut gentilis cuiusdã corpis
quod ad sepulchrũ cum suꝑstitioso funere
deferebatur. obuium haberet. Conspica¬
tusq eminus uenientiũ turba. quidnam
idess& ignarus. paululum stetit. am¬
tum fere quingentorũ passuũ inter uallũ
erat. ut difficile fuerit dinoscere quid ui¬
der&. tamen quia rusticã manũ cerner&.
& agente uento linteamina corpori super¬
iecta uolitarent. prophanos sacrificiorũ
ritus agi credidit. Quia ess& haec gal¬
candido tecta uelamine. misera ꝑ agros suos
arcũ ferre dementia. Eleuato ergo in ad¬
uersossigno crucis. imperat turbe Non mo¬
uere loco. onusq deponere: Hic uero
mirum immodũ uideres miseros. primũ
uelut saxa riguisse. Deinde cũ primo¬
mouere se summo conamine niterentur
ultra accedere nonualentes : ridiculam
inuertiginẽ rotabantur. donce uicti cor¬
poris onus deponunt: attoniti & sem&
inuicẽ aspectantes. quidnam sibi accidis¬
s& taciti cogitabant. D ed cumbeatus¬

Expanded text:
ccidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Galcandido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatu
Abbreviated transcription (Latin):
uam quam &iam exhis quae comperta
nobis erant plura omisimus. qͥuia sufficere
credidimus. sitantum excellentia nota¬
rentur: Smul & legentibus consulendum
fuit. nequod his parer& copia. congestar&
fastidium. Obsecro autem eos quileeturi.
sunt. ut fidem dictis adhibeant req
me quic quam nisi compertum & pro¬
batum scripsisse arbitrentur
Alioquin. taccre quam falsa diccre
mashissenr.

Expanded text:
quamquam etiam ex his, quae conperta quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere maluissem.
Abbreviated transcription (Latin):
sedpie scẽ religioseq uiuendo. Qui quidẽ
error humanus litteris trrditus intantũ
ualuit. ut multos tamen aemulos uel
ix ane philosophiȩ. uel stultȩ illius unrtutis
inuenerit. Eride facturus mihi opere
pretium uideor. siuitam sc̃issimĩ uiri
exemplo aliis mox futuram perscripsero
uo utiq adueram sapientiam & caclestẽ
militiam. diunamq uistutem legentes
incitabuntur. Inquo ita rostri quoq
rationem commodi ducimus. ut nor
mantm abͥ omnibus memoriam. sed act̃¬
num adõ premium expectemus: Quia
& si ipsi nonita uiximus ut exemplo aliis
esse possimus. dedimus tamen operam.
sc̃ĩ MARTINI uitam scribere exordiat
et quac uel ante episcopatum. uel inepis¬
copatu gesserit: quamuis nequaquam
adomnia illius potuerim peruaure.
adeo ea inquibus ipse tantum sibi consciu̾s
fuit nesciuntur: Quia laudem abhomi¬
nibus non querens. quantum in ipso
fuit. omnes ustutes suas latere uoluiss&

Expanded text:
sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, s. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset
Abbreviated transcription (Latin):
lari in aniter dediti &xindeper ennem ut puca¬
bant memoriam nominis sui quȩ siuerunt
siuitas clarorum uirorum stilo inlustrassent
ucres utiq non ꝑ ennem quidem. sed aliquan¬
conceptȩ spei fructũ afferebat.
uia & sui m̾emoriam lie& in cassum propa¬
gabat. & propositis magnorum uirorũ
exemplis. non parua emulatio legentibi
excitabatur: Sed tamen nihil adbeatã
illam a&ernamq uitam.hęc eorum cura
pertinuit Quid enim aut ipsis occasura
cum sȩtulo scriptorum suorum gloria pro¬
fuit : aut quid posteritas emolumenti tulit
legendo haectorem pugnantem. aut
socratem philosophantem: cum eos non
solum imitari stultitia sit. sed non acer¬
rime &iam lmpugnare dementia
iuppe. quihumanam uitam pręsentibus
tantum actibus aestimantes. spessuas fabu¬
lis. animas sepulchris dederint
Siquidem adsolam hominum memoriã
se ꝑp&ruandos crediderunt. cum hominis
officium sit ꝑennem potius uitam. quã
perennem memoriam querere: Nonseri¬
bendo aut pugnando uel philosophando.

Expanded text:
lari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesierunt, si uitas clarorum uirorum stilo inlustrassent. quae res utique non perennem quidem, sed aliquanconceptae spei fructum adferebat, quia et suam memoriam, licet incassum, propagabant, et propositis magnorum uirorum exemplis non parua aemulatio legentibus excitabatur. sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque uitam haec eorum cura pertinuit. quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem aut Socraten philosophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando,
Abbreviated transcription (Latin):
alebatur. mitẽ se atq tranquillum
beato uiro prȩsente prȩstabat Me¬
mini quodam die ad eum uenisse
MARTINUM. quiubi secretarium
eius ingressus est. uid& posttergũ
ipsius demonẽ mirae magnitudinis
adsidentem : quememinus ut uerbo
quia ita necesse est parũ latino loqua¬
mur exsufflans. auitianus se exsuf¬
flari ex istimans:
Quidme inquit
scẽ sic aspicis.
nonte inquit. sedeum quicer uici
tuae teter incubuit. Ita recessit
diabolus. & reliquit familiare sub¬
sellium. Satisq constat ab illo
die auitianum mitiorem fuisse. seu
quod intellexerit egisse se semper
ad sidentis sibi uoluntatem diaboli.
seu quod inmundus sp̃s ab illius con¬
sensu ꝑ mart ixum fugatus. priuati
est potestate grassandi. cumerubes¬
cer& minister auctore. nec minis¬
trum auctor urguer&

Expanded text:
alebatur, mitem se adque tranquillum alebatur, mitem se adque tranquillum beato uiro praesente praestabat —: memini quodam die ad eum uenisse Martinum : qui ubi secretarium eius ingressus est, uidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis adsidentem. quem eminus, ut uerbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur, exsufflans, Auitianus se exsufflari existimans, quid me, inquit, sancte, sic accipis? non te, inquit, sed eum, qui ceruici tuae taeter incumbit. cessit diabolus et reliquit familiare subsellium: satisque constat post ilium diem Auitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit egisse se semper adsidentis sibi diaboli uoluntatem, seu quod inmundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus priuatus est potestate grassandi, cum erubesceret minister auctore nec ministrum auctor urgueret.
Abbreviated transcription (Latin):
prrestitum putaretur. eo anno quo
ille defunctus est. rursum incubuit
rediuiua tempestas. Ad eo sensit¬
& mundus uirifidelis excessum. ut
cuius uita iure gaudebat. eiusdem
mostem luger&. Ceterum si ad
haec probanda quae diximus testes
etiam infirmior auditor exiger&
Non unũ egohominẽ sed multa milia
producam : & totã intestimoniũ uirtu¬
tis exparte senonum aduocabo regi¬
onem. Et tamen tu refrigeri prb̃tr
credo meministi . Nuper nobis super
hoc cum romulo auspicuillius filio
honorato & religioso uiro fuisse ser¬
monẽ. qui haec nobis tamquã in cõ¬
ꝑta referebat: & cũ futuris ꝓuentib
ꝑ assidua dampna trepidar&. ut
ipse uidisti magno secũ merore luge¬
bat. MARTINUM Non mhȩc temꝰ¬
pora reseruatum¬
EdUT ad auitianum recurram. qui
cum in omnibus locis cunctisq ur¬
bibus eder& crudelitatis suȩ infan¬
da moni menta. turonis tantum
Innocens erat. & illa bestia quae hu¬
mano sanguine & infeliciũ mortib

Expanded text:
praestitum putaretur, eo anno, quo praestitum putaretur, eo anno, quo ille defecit, rursum incubuit rediuiua tempestas: adeo sensit et mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed milia multa producam, et totam m testimonium uirtutis expertae Senonum aduocabo regionem. et tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro, fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouentibus per adsidua damna trepidaret, ut ipse uidisti, magno secum maerore lugebat, Martinum non in haec tempora reseruatumed ut ad Auitianum recurram - qui cum in omnibus locis cunctisque in urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia, quae humano sanguine et infelicium mortibus
Abbreviated transcription (Latin):
res miseros diuerso exitu ꝑurg eri.
hos sublatis in sublime pedibus. quasi
denube pendere. ectamen ues¬
tis defluer& superfaciem. ne facer&
ut recundiam nudata parscorporũ
tinpaste alia uideres sine interroga¬
tione uexatos & sua crimina confiten¬
tes. Nomina etiam nullo in terrogan¬
te prodebant. Ille se iouem. iste
mercurium fatebantur. Postremo
cunctos diaboli ministros. cum ipso
cerneres auctore cruciari. Vtiam
quod scriptum est. qm̃ scĩ deangelis
iudicabunt¬
AGUM quendam insenonico.
annis singulis grando uastabat
Compulsi extremis malis in colae
AMARTNO auxiliũ poposcerunt
missa ꝑ auspiciũ praefectorium uirũ
satis fida legationͤcuius agros specialit̃
grauior quam ceterorũ ad sueuerat ꝓ¬
cella populari: sed facta ibiorationie
MARTINUS. ita uniuersam penitꝰ
liberauit ab ingruenti peste regionẽ.
ut ꝑ uiginti annos quibus postea man¬
sit incorpore. grandinẽ in illis locis
Nemo pertulerit. Quodne for¬
tuitum esse & non potius MARTINΟ

Expanded text:
res miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli micerneres auctore cruciari; ut jam quod scriptum est: Quoniam sancti de angelis judicabuntagum quemdam in Senonico annis siconpulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt: missa per Auspicium praefectorium uirum satis fida legatio, cuius agros specialiter grauior quam ceterorum adsuerat procella populari. sed facta ibi oratione Martinus ita uniuersam penitus liberauit ab ingruenti peste regionem, ut per\' uiginti annos, quibus postea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. quod ne fortuitum esse et non potius Martino
Abbreviated transcription (Latin):
ODEMQ tempore tetradii cuiusdam¬
proconsularis uiri seruus doemonio correptus.
dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo
MARTIN US ut ei manum inponer&. deduci
eum ad se iub&. Ded nequam sp̃s nullo¬
proferrimodo excella inqua erat potuit:
ta in aduenientes norbidis dentibus seiuebat
um tetirdius ad genua beati uiri ad uolui¬
tur. onrns ut ad domum inqua doe moni¬
acus habebatur. ipse descender&. Lum
uero MARTINUS. Negare se profani & gen¬
tilis domum adire nonposse. Nam te¬
dirdius eodem tempore. adhuc gentilitatis
errore implicatus tenebatur Opondit
ergo se sidepuero doemon fuiss& exactus.
xp̃ianum fore TAMARTINUS inpO¬
sita manu puero. inmundum abeo spm̃ eiecit
uouiso tetradius. dnm̃ Nr̃m ihm xp̃m
credidit. statimq caticuminus factus. nec
multum post baptizatus est: semperque
MARTINum salutis sue auctorem miro
coluit affectu

Expanded text:
odem tempore Tetradii cujusdamproconsularis viri servus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, deduci eum ad se jubet; sed nequam spproferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu
Abbreviated transcription (Latin):
fastidias uisitare ossa peregrina. multas
illic lacrimas tamex affectũ tuo. quam
ex nostris funde uisceribus. ac lic& in¬
ani munere solum ipsum flore pur¬
pureo. & suaue redolentibus sparge
graminibus. Dices tamen illi. sed
Non aspere. Non acerbe. compatien¬
tis alloquio. Non ex probantis elogio.
Quodsi uelte quondam uel me semꝑ
audire uoluisset. & MARTINUMn
magis quam illum quem nominare
Nolo fuiss& imitatus. Numquam ame
tam crudeliter disparatus. ignoti pul¬
ueris regione tegeretur
fragi sorte praedonis passus in medio
mari mortem. & uix in extremo
nanctus litore srpulturam.
ideant hoc opus suum. qui cumque
erunt.Uideant gloriam suam.
& uel nunc aduersum me grassari
desinant uindicati. Haec cum
maxime flebili uoce gemereinus.
omnium lacrimis per nostra lamen¬
ta commotis. cummagna quidem
MARTIN admiratione. sed non mino¬
re exnostris fletibus dolore disces

Expanded text:
fastidias uisitare ossa peregrina. multas fastidias uisitare ossa peregrina. multas illic lacrimas tam ex affectu tuo quam ex nostris funde uisceribus, ac licet inani munere solum ipsum flore purpureo et suaue redolentibus sparge graminibus. dices tamen illi. sed non aspere, non acerbe, conpatientis alloquio, non exprobrantis elogio: quod si uel te quondam uel me semper audire uoluisset, et Martinum magis quam illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus , numquam a me tam crudeliter disparatus ignoti pulueris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem et uix in extremo nanctus litore sepulturam. uideant hoc opus suum, quicumque erunt, uideant gloriam suam et uel nunc aduersum me grassari desinant uindicati. Haec cum maxime flebili uoce gemeremus, omnium lacrimis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem Martini admiratione, sed non minore ex nostris fletibus dolore disces
Abbreviated transcription (Latin):
chartagini. Lic& iam pridem ut ipse
dixisti uirum nouerit. tamen nunc
prȩcipue de eoplura cognoscat. ne solũ
ibi crprianum mastyrem suum quãuis
scõ illins sanguine consecrata miretur
amsi adleuam achaiȩ sinum paululũ
diuexus in traueris. sciat corinthus. sci¬
ant̃ athȩnae. non sapientiorem Iri
achacdemia platonem. Nec socraten
incarcere fortiorem. Felicem qui¬
dem gretiam. quaemeruit audire
apostolum predicantem. sed nequaquã
axp̃o gallias derelictas. quibus dona¬
uerat habere MARTNUM. Cume
uero adȩgyptum usq per ueneris. quã¬
quam illa suorum scõrum Numero
& uirtutibus sit superba. tamen non
dedignetur audire . qua illi uel uniuer¬
sae asie insolo MARTNo europa non
cesserit
ET ERUM cumhiero solimam
indepetiturus uentorum cirsu
uela commiseris. Negotium tib
Nostri doloris iniungo. ut siumquam
in lustrisillius tholomaidis litus acces¬
seris. sollitus inquiras ubi sit consepul¬
tus noster ille pompinius

Expanded text:
Carthagini: licet iam, prout ipse Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti, uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, miretur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum deuexus intraueris. sciat Corinthus. sciant Athenae, non sapientiorem in academia Platonem nec Socraten in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem, sed nequaquam a Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Martinum. cum uero ad Aegyptum usque perueneris, quamquam illa suorum sanctorum numero sit et uirtutibus superba, tamen non dedignetur audire. quam illi uel uniuersae Asiae in solo Martino Europa non cesserit. Ceterum cum Hierosolyma inde petiturus uentis rursum uela commiseris, negotium tibi nostri doloris iniungo. ut si umquam inlustris illius Ptolemaidis litus accesseris, sollicitus inquiras, ubi sit consepultus noster ille Pomponius, nec
Abbreviated transcription (Latin):
debetur
EMART INO autem expectare
Non debes. ut ulla sit meta referen¬
di. lacius ille diffunditur. quamut
ullo ualeat sermone concluhi
sta interim de illo uiro portabis ori¬
enti. seddum recurris. diuersasq¬
regiones. loca. postus. insulas urbesq
preterlegis. MARTIN nomen &
gloriam sparge perpopulos. In
primis memento non preterire
campaniam. & si maxime cursus inde¬
uio sit. pontamen tibi tanti sint uel
magnarum morarum ulla dispendia.
quin illic adeas in lustrem uirum. ac coto
laudatum orbe paulmum.
lli quȩ so
te primum sermonis nostri quđuel ester¬
rio confecimus. uel hodie diximus uolum̃
euolue. illiomnia referes. illi cuncta reci¬
tabis. ut mox per illum sacras uirilaudes
roma cognoscat. sicut primum illum
nostrum libellum non ꝑitaliam tantum.
sed pertotum eciam diffudit illiricum
lle MARTINi non inuidus gloriarum scã
tor. Non abnuet prȩsulem nostrumcũ
suo felier componere.Inde si for¬
te adafricam trans fretabis. refer aucdita

Expanded text:
debetur. debetur. de Martino autem exspectare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti, et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in primis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, sed per totum etiam diffudit Illyricum. ille Martini non inuidus gloriarum sancttor non abnuet praesulem nostrum cum suo Felice conponere. inde si forte ad Africam transfretabis, referes audita
Abbreviated transcription (Latin):
plum noster iste deproximo. quicũ
sit sapiens. immemor presentium.
immemor futurorum. si fuerit of¬
fensus insanit. Insua se non habens
potestate. Daeuit inclericos.
grassatur inlaicos. totumq terrarũ
orbem in suam commou& ultionẽ
fiqua pertriennium iugiter dimi¬
catione consistens. Nectempore nec
rirtione sedatur. Dolenda ho¬
minis & miseratda conditio. etiã¬
sihac sola insanabilis mali peste pre
ferre sȩpius galle debueras. ut sci¬
r& irasci. & scir& ignoscere. Qui
si isꝰtum ipsum breuiter insertum
sermonẽ meum inse prolatum
foste cognouerit. scias magis non¬
ore inimici. quam amici animo me
locutum Quia sifieri poss&. opta¬
rẽ ut MARTINO potius episcopo. quã
fallari tyranno similis diceretur
ed istum cuius commoratio parum sua¬
uis est transeamus. & admARTINŨ
Nostrum galle redeamus. Tumeg
cumiam adesse uesperum occiduo
sole sentirem. dies inquam abiit.
postumiane surgendum est. simul
tam studiosis auditoribus cenia

Expanded text:
plum noster iste de proximo. qui cum plum noster iste de proximo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premferre saepius, Galle, debueras, ut nrasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: simul tam studiosis auditoribus cena
Abbreviated transcription (Latin):
isse. & nunc ꝑ in anes suꝑstitiones
& phantasmata uisionum. ridicula
prorsus inter deliramenta senuisse
aec cum multa atq alia etiã quae
reticere melius est acerbiora uo¬
muisset. egressus tandem furore
saciato. quasi quise penitus uindicas¬
MARTIN orationes. fugatis ab illis
corde dȩ monibus reductus inpeni¬
tentiam. mox reuertitur. atq ad
MARTIi segenua prosternit. uentã
poscens. fatetur errorem. Nec sine
demone se fuisse tandem sanior con¬
fitetur. Nonerat apudm ArtNU
labor iste difficilis. ut ignosceret sup
ademonibus uidiss& agitari. se con¬
uit̾is non moueri. quae magis illi
a quo essent effusa nocuissert
xinde cum idem brictio multis
apud eum magnisq criminibus ꝑ¬
sȩpe premereur. cogi non potuit
ut eum apres biterio submouer&.
ne suam ꝑsequi uideretur iniuriã
illud sȩpe commemorans.ixp̃s
iudam passus est . cur ego non patidr
brictionem. Adhaec postumi¬
anus: Audiat inquit istud exẽ¬

Expanded text:
isse, et nunc per inanes superstitiones isse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus uindicasMartini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur errorem nec sine daemone se fuisse tandem sanior confitetur. non erat apud Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret suppa daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe commemorans: si ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exem