comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dicitur sp̃c helye qͥ est sp̃c dĩ ciuꝰ
particeps factus helẏas. illa potuit.
donata a dõ: de qua loquens apłs
udeos arguens dic̃. Ignorantes dĩ
iustitiã &. suã uolentes constituere:
idiẽ. tamquã sibi a se paratã. con-¬

Expanded text:
iritus Eliae qui est spiritus Dei, cujus particeps factus Elias illa potuit: donata a Deo. De qua loquens Apostolus, Judaeos arguens dicit: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, id est, tanquam a se sibi paratam. Con
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo. Ignorantes enĩ iustitiã.&. su¬
am uolentes constituere: iustitiȩ
dei ñ sunt subietti. Głantes inqͥt
tamquã de oꝑibus. excludunt a
gr̃am .&. tamquã de sanitate su
falsa p̃sumentes: respuunt mes¬
cinã. Gontra tales enĩ & dñs dn¬
rat. Non ueni uocare iustos. s ps¬
catores in penitentiã. Non ẽ opꝰsi
uis medicꝰ: s male habentibꝰ. he¬

Expanded text:
ustitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Gloriantes, inquit, tanquam de operibus, excludunt a se gratiam; et tanquam de sanitate sua falsa praesumentes respuunt medicinam. Contra tales enim et Dominus dixerat: Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam; non est opus sanis medicus
Abbreviated transcription (Latin):
sanaberis : qͥ de metdicamento tuo.
erubescis  Elige tẽpꝰ: nẽ est tẽpꝰ.
Postea contẽptus ille: ueni& ãmirandꝰ
Ludicatꝰ ille: ueni& iudicaturus:
Occisus ille: ueni& excitaturus.
Ex honoratꝰ ille: ueni& honoratus.
Modo & postea. Modo in fide resẽ:
postea in manifestatione erit. E ligi
hoc temꝑe. quã partẽ teneas in fu¬
turo. De xp̃i nomine erubescis:
bonis: qͦd minatꝰ ẽ malis. S̾bi eris
tu. qͥd facies. si te attendat ille ex¬
celsus. &. dicat tibi: erubuisti de hu¬
militate mea: ñ eris in claritati
mea : Disceclat gͦ mala uerecundis
accedit salubris impudentia. si
imnpudentia dicenda ẽ. S tamen
fĩs extorsi mͥ ut hoc dicerẽ: nec ti¬
credidimꝰ in crucifixum: in occisũ.
P lane in occisũ: s de qͦ sanguis nͥ¬
manar&.. cy rographũ peccatoꝵ
nr̃oꝵ aclhuc maner& Prorsus in
occisũ credidi. S hoc in illo occisũ

Expanded text:
quomodo sanaberis, qui de medicamento tuo erubescis? Elige tempus. Nunc est tempus: postea contemptus ille veniet admirandus, judicatus ille veniet judicaturus, occisus ille veniet excitaturus, exhonoratus ille veniet honoraturus. Modo, et postea: modo in fide res est, postea in manifestatione erit. Elige hoc tempore quam partem teneas in futuro. De Christi nomine erubescis? bonis, quod minatus est malis. Ubi eris tu? Quid facies, si te attendat ille excelsus, et dicat tibi, Erubuisti de humilitate mea, non eris in claritate mea? Discedat ergo mala verecundia; accedat salubris impudentia, si impudentia dicenda est: sed tamen, fratres, extorsi mihi ut hoc dicerem, nec credimus in crucifixum, in occisum. Plane in occisum; sed de quo nisi sanguis manaret, chirographum peccatorum nostrorum adhuc maneret. Prorsus in occisum c
Abbreviated transcription (Latin):
ntrare qͥsquã eccłam potest nolens
accetlere ad altare potest nolens. ae¬
ciꝑe sacram̃tũ potest nolens: crede¬
re ñ potest. nͥ uolens. Si corꝑe cre¬
deret᷑: fier& in nolentibꝰ. S ñ corꝑe
credit᷑. Apłm audi. Corde crelitur
ad iustitiã. & qͥd seqͥtur: Ore aũ
confessio fit ad salutẽ. De radice cor¬
dis: surgit ista confessio. Aliquan¬
do audis confitentẽ: & nescis creden¬
tẽ. Sed nec debes uocare confitentem.
quẽ iudicas ñ credentẽ. Hoc ẽ enun
confiteri: dicere qͦd habes in corde.
Si aũ aliud in corde habes. aliud dicis.
loqueris ñ confiteris. Ex tract᷑. ꝑsal¬

Expanded text:
ntrare quisquam ecclesiam potest nolens, accedere ad altare potest nolens, accipere Sacramentum potest nolens: credere non potest nisi volens. Si corpore crederetur, fieret in nolentibus: sed non corpore creditur. Apostolum audi: Corde creditur ad justitiam. Et quid sequitur? Ore autem confessio fit ad salutem . De radice cordis surgit ista confessio. Aliquando audis confitentem, et nescis credentem. Sed nec debes vocare confitentem, quem judicas non credentem. Hoc est enim confiteri, dicere quod habes in corde: si autem aliud in corde habes, aliud dicis; loqueris, non confiteris. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
me cõmendantẽ. De cuiꝰ cõmenda¬
tione habebat iudeos inimicos. ue¬
lut de legis littera p̃sumentes . &.
tãquã iustitiam diligentes atq iac¬
tantes : de qͥbꝰ dic̃. Testimoniũ ꝑbi¬
beo illis qͦd ⁊elũ dĩ habent. s ñ scdm
scientiã. Et tãquã ei diceret᷑. Quid

Expanded text:
am commendantem: de cujus commendatione habebat Judaeos inimicos, velut de Legis littera praesumentes, et tanquam justitiam suam diligentes atque jactantes; de quibus dicit: Testimonium perhibeo illis, quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Et tanquam ei d
Abbreviated transcription (Latin):
Fr̃s uoluntas bona qͥdem cordis mei
& obsecratio ad dm. ꝓ illis in salutẽ.
Orat ꝓ ñ credentibꝰ. Quid: nͥ ut cre¬
dant: Non enĩ alit̾ consecunt᷑ salu¬
tẽ. Si gͦ fides orantiũ. dĩ p̃uenit gra¬

Expanded text:
untas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis fit in salutem . Orat pro non credentibus, quid, nisi ut credant? Non enim aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gra
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũq illũ fide ex pectant: cum
uenerit gaudebunt: qͥ sine fide stͥ.
cũ uenerit qͦd nc̃ ñ uident. erubes¬
cent. Et confusio illa ñ erit uniꝰ di¬
ei o& transiet. qͦmͦ solent confundi qͥ
inueniunt᷑ in aliqua culpa: & eis in¬
sultat᷑ ab hominibꝰ. Confusio illa tra¬
duc& confusos ad sinistrã: ut audi¬
ant. Ite in ignẽ eternũ qͥ paratꝰ ẽ
diabolo.⁊ angłis eiꝰ. A aneamꝰ gͦ in
u̾bis eiꝰ: ne confundam᷑ cũ uenerit.

Expanded text:
Quicumque illum fide exspectant, cum venerit gaudebunt: qui sine fide sunt, cum venerit quod nunc non vident, erubescent. Et confusio illa non erit unius diei et transiet, quomodo solent confundi qui inveniuntur in aliqua culpa, et eis insultatur ab hominibus. Confusio illa traducet confusos ad sinistram, ut audiant, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Maneamus ergo in verbis ejus, ne confundamur cum vener
Abbreviated transcription (Latin):
fecit celũ & terrã. a qͦ & se factũ natu.¬
raliter. sentit & recte uiuendo. eiꝰ im¬
pleant uoluntatẽ. nulla fide passiõis
xp̃i & resurrectionis imbuta. Quod
si fieri potuit. aut potest. hoc & ego
dico: quod de lege dic̃ apłs. Ergo

Expanded text:
fecit caelum et terram, a quo et se factam natufecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de lege dixit aposto
Abbreviated transcription (Latin):
hoc natura humani generis ex illiꝰ
uniꝰ p̃uaricatoris carne ꝓcreata. si po¬
test sibi sufficere. ad implendã legẽ
ꝑficiendãq iustitiã. de p̃mio de¬
b& eẽ secura. hoc ẽ de uita eterna:.
etiã si in aliqua gente aut aliqͦ su¬
ꝑiore temꝑe. fides eã latuit sangui¬
tos fraud& mercede iustitie. si eis ñ
est annuntiatũ sacram̃tũ diuinitatis
& humanitatis xp̃i : qͦd manifesta¬
tũ ẽ in carne. Quomͦ enĩ crederent.
quẽ ñ audierunt: Aut qͦm audirẽt
sine p̃dicante: fides enĩ ex auditu
Sed dico inqͥt. Numqͥd ñ audierunt: In
omnẽ terrã exiuit sonꝰ eorũ: & in fines
orbis terre u̾ba eoꝵ. S añquã. hoc in¬
orbis terre p̃dicatio ipsa ꝑueniat. qm̃
ñ desunt adhuc ultime gentes lic&
ut ꝑhibet᷑ paucissime. qͥbꝰ hoc ñ fue¬
rit nuntiatũ. qͥd faciat humana na-¬
tura. uł qͥd fec̃. uł qͦd reuelante. non
audierat. hoc futurũ. uł adhuc ñ cõ¬
perit factũ: nͥ ut credendo in dm̃. qͥ

Expanded text:
hoc natura humani generis ex illius unius praevaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad implendam legem perficiendamque justitiam, de praemio debet esse secura, hoc est, de vita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguitos fraudet mercede justitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum divinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum est in carne . Quomodo enim crederent quod non audierunt? aut quomodo audirent sine praedicante? Fides enim ex auditu,Sed dico, inquit, Numquid non audierunt? In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inorbis terrae praedicatio ipsa perueniat — quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
upis paruus erat. offenderunt in il¬
I & confracti sunt. Et creuit lapis.
factꝰ ẽ mons magnꝰ. & qͥd ait scrip¬
ura: Quicũq offenderit in lapiclẽ
sũ. conquassabit᷑: & suꝑ quẽ uene¬
et lapis iste conter& eum. Discer¬
nenda sunt uerba. Offendentẽ dix̃
conquassari: suꝑ quẽ euenerit con¬
teri. Primo quia humilis. offenderͣt
in illũ homines: quia excelsus uentu¬
nis est ad iudiciũ. suꝑ quẽ uenerit
conter& eum. Sed illũ ñ conter&.
uenturus: quẽ ñ quassauit eũ ue¬
nit. Qui in humilẽ ñ offendit:
ñ formidabit. excelsũ. Om̃ibus enĩ¬

Expanded text:
t in illum, et fracti sunt. Sed crevit lapis, et factus est mons magnus ; et quid ait Scriptura? Quicumque offenderit in lapidem istum, conquassabitur; et super quem venerit lapis iste, conteret eum . Discernenda sunt verba: offendentem dixit conquassari; super quem autem venerit, conteri. Primo quia humilis venit, offenderunt in illum homines: quia excelsus venturus est ad judicium, super quem venerit, conteret eum. Sed illum non conteret venturus, quem non quassavit cum venit. Qui in humilem non offendit, non formidabit excelsum. Brevi
Abbreviated transcription (Latin):
dere in lapidẽ offensionis Cuius enĩ¬
grãm denegas: ipsũ offendis. Minus
sit. A deo tͥ sit: tua non sit. Sacerdo
impetres. plora ut impetres. crede ut
impetres. Qui inuocauerit nomen
dm̃ saluus erit. Quasia febre aut ag¬
te. aut apodagra. aut aliqͦ corꝑis ciolor
Non sic. Sed saluus erit: uitꝰ erit. qͥa in
ẽ opꝰ sanis medicus. s male habentibis
Exposuit cum dix̃ ñ ueni uocare iustis
Hides xp̃i est. credere in tentiarũ ꝓsi¬
eum qͥ iustificat impiũ. Credere in m¬
diatorẽ: sine qͦ nullus reconciliatur c̃o
Credere in saluatorẽ: qͥ uenit querere
&. saluare quod perierat: cretlere in
eum qͥ dix̃ sine me nichil potestis fau¬
re. S hanc fidem ñ app̃hendit. qͥ is.¬
narans dĩ iustitiã. qua iustificatur
impiꝰ. suã uult constituere: qua con¬
uincatur suꝑbus. Talia enĩ sentientis
sua elatione obdurantur. & excecant
quia negando clĩ gr̃am. ñ adiuuant᷑.¬

Expanded text:
dere in lapidem offensionis. Cujus gratiae derogas, in ipsum offendis. Minus sit, a Deo tibi sit; non tua sit. Sacerdotimpetres, Plora ut impetres, crede ut impetres. Qui, inquit, invocaverit nomen Domini, salvus erit . Apeste, aut a podagra, aut aliquo dolore corporis? Non sic, sed salvus erit, justus erit. Quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. Exposuit cum dixit, Non veui vocare justos, Fides Christi est, credere in eum qui justificat impium: credere in Mediatorem sine quo nullus reconciliatur Deo, credere in Salvatorem qui venit quaerere et salvare quod perierat, credere in eum qui dixit, Sine me nihil potestis facere . Sed hanc fidem non apprehendit, qui ignorans Dei justitiam qua justificatur impius, suam vult constituere qua convincatur superbus. Talia enim sentientes sua elatione obdurantur, et excaecantur: quia negando Dei gratiam non adjuvant
Abbreviated transcription (Latin):
Uoluntas ut a uera creclenda. episcopũ.¬
moueatur. ñ sibi sufficit. nͥ ꝑ grãm
dĩ opituletur. dicente ipso d̃no. cum
de ñ credentibꝰ loqueret᷑. Hemo uenit
ad me. nͥ ei cdatũ fuerit a patre. Prop¬
ter hoc & apłs qͣmuis eis instanter euan¬
nisi ꝓ illis etiã orar& ut crederent.
Ait enĩ. fr̃s. uoluntas bona qͥdem cor¬
dis mei: &: dep̃catio ad dm ꝓ illis in

Expanded text:
uoluntas, ut ad uera credenda moueatur, non sibi sufficit, nisi per gratiam deus opituletur, dicente ipso domino, cum de non credentibus loqueretur: Nemo uenit ad me. nisi ei datum fuerit a patre, propter hoc et apostolus, quamuis eis instanter euannisi pro illis etiam oraret, ut crederent; ait enim: Fratres, bona uoluntas quidem cordis mei et deprecatio ad deum fit pro illis in
Abbreviated transcription (Latin):
to &. gratis iustificato. quantũ beneficu
conferat᷑. qͦd alter equaliter reus sine
punientis uuqͥtate punit᷑. Deniq sub¬
iungit &. dicit. Igit᷑ non uolentis neq
currentis. s miserentis ẽ dĩ. hoc ꝑꝑ
eos dictũ ẽ. qͥ ꝑ grãm liberati iustisi¬
cant᷑. Ppter eos aũ suꝑ qͦs ira dĩ mans
quia & ipsis ds bene utit᷑. ad clocendos
alios qͦs liberare dignat᷑: subiunxit at¬
q ait. Dicit enĩ seriptura pharoni: qa
ad hoc te excitaui. ut ostendã inte po¬
meũ in uniuersa terra. deniq ad utril¬
ret᷑: &. quẽ uult obdurat: ꝓfecto ne¬

Expanded text:
to et gratis justificato, quantum beneficii to et gratis justificato, quantum beneficii conferatur, quod alter aequaliter reus sine punientis iniquitate punitur. Non t et dicit: Igitur non nolentia neque currentis sed miserentis est dei. hoc propter eos dictum est, qui per gratiam liberati iustificantur. propter eos autem, super quos ira dei manet. quia et ipsis deus bene utitur ad docendos alios, quos liberare dignatur. subiunxit atque ait: Dicit enim scriptura Pharaoni, qad hoc te excitavi, ut ostendam in te pameum in universa terra . Denique ad utrumretur, et quem vult obdurat. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare. & eandẽ questionẽ sibi ipse ꝓ-¬
ponens. qͥd gͦ dicemꝰ inqͥt: numqͥd iiiqͥ¬
tas ẽ apud d̃m̃. continuo respondit ab¬
sit. rationẽq redlens cur absit: idẽ cur
ñ sit iniqͥtas ap̃ d̃m. bonait. merita enĩ
uł oꝑa iudicat. etiã paruulorũ: etiam¬
si adhuc sint in materno utero constitu¬
ti. Quom enĩ hoc dicer&e qͥ iam dixe¬
rat de ñdũ natis & de his qͥ nichil ad-¬
huc egerint uł boni uł mali. quod non
ex oꝑibꝰ s ex uocante dictũ sit maior ser¬
eur ui his non sit iniqͥtas apud deum:
la massa pͥmi hoĩs cui merito mors
debet᷑. ñ ad merita hominũ. s. ad dei
misericordiã ꝑtinere qͦd qͥsq lib̾atur
atq ita ñ eẽ iniqͥtatẽ ap̃ dm. qͥa neq ue
inittendo. neq exigendo qͦd debetur
iniustꝰ ẽ. Ibi enĩ grata ẽ indulgen¬
tia: uͥ iusta poss eẽ uindicta: ut hiunic
euidentiꝰ apparer&. a pęna debita lib̃a¬

Expanded text:
cogitare. et eandem quaestionem sibi ipse prcogitare. et eandem quaestionem sibi ipse proponens: Quid ergo dicemus inquit; numquid iniquitas est apud deum? continuo respondit: Absit. rationemque reddens, cur absit, id est cur non sit iniquitas apud deum, non ait: \'Merita enim uel opera iudicat etiam paruulorum, etiamsi adhuc sint in materno utero constituti\' — quo modo enim hoc diceret, qui iam dixerat de nondum natis et de his, qui nihil adhuc egerint boni aut mali, quod non ex operibus sed ex uocante dictum sit: Maior sercur in his non sit iniquitas apud deum: lla massa primi hominis, cui merito mors debetur, non ad merita hominum, sed ad Dei misericordiam pertinere quod quisque liberatur: atque ita non esse iniquitatem apud Deum; quia neremittendo, neque exigendo quod debetur, injustus est. Ibi enim gratuita est indulgentia, ubi justa posset esse vindicta, ut hinc evidentius appareret a poena debita libera
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ampło responsuri sunt. qͥ cũ & hos
geminos ad documentũ gratuiti grͣ̃e
cõmemorandos uidera. nondũ enim
inqͥt natis nec aliqͥd agentibꝰ. boni uł
mali. ut scdm electionẽ ꝓpositũ dei
maneroe.. non ex oꝑibꝰ. s uocante die
tum est: maior seruia minori. Deiñ
aduingens testimoniũ ꝓpħẽ. longe qͥdẽ
post ista dicentis. s tam̃ de hacre anti¬
quũ dĩ consiliũ declarantis. sic̃ scriptũ ẽ
inqͥt: iacob dilexi: esau aũ olio habui.
b empe doctor gentiũ in fide & ueritate. is¬
tos geminos ñdũ natos nichil bom aut
mali egisse testat᷑. ut gr̃a cõmendetur.
ut quod dictũ ẽ maior serui& minori
ñ ex operibꝰ. s ex uocante dictũ intelli¬
gat᷑. ut sccdm electionẽ ꝓpositũ clĩ mane¬
r&: ñ meritũ hominis añ ir&e. Hon
enm dicit electionẽ uoluntatis humane.
siue naturȩ. cũ pꝰreẽt in utroq mortis
s facit. Ludit utiq qͥd his auditis. hu¬
mana poss infirmitas uł ignorantia

Expanded text:
quid apostolo responsuri sunt. qui. cum et hos geminos ad documentum gratuitae gratiae commemorandos uideret: Nondum enim natis, inquit, nec aliquid agentibus boni aut mali, ut secundum electionem dei maner major serviet minori ? deinde adjungens testimonium prophetae longe post quidem ista dicentis, sed tamen de hac re antiquum Dei consilium declarantis, Sicut scriptum est, inquit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui . 15. Nempe Doctor Gentium in fide et veritate istos geminos nondum natos nihil boni aut mali egisse testatur, ut gratia commendetur; ut quod dictum est, Major serviet minori, non ex operibus, sed ex vocante dictum intelligatur, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non meritum hominis anteiret. Non enim dicit electionem voluntatis humanae sive naturae, cum par esset in utroque mortis it. uidit utique, quid his auditis humana posset infirmitas uel ignorantia
Abbreviated transcription (Latin):
contumeliã ñ inqͥtati dĩ. que absit ut
dũ ẽ. Hoc qͥqͥs cũ eccła catholica sapit
ñ contra gr̃am ꝓ meritis disputat: s
nec miscdiam. recus& ingratꝰ: nec iu¬

Expanded text:
contumeliam, non iniquitati Dei, quae absit ut dum est. Hoc quisquis cum Ecclesia catholica sapit, non contra gratiam pro meritis disputat, sednec misericordiam recuset ingratus, nec ju
Abbreviated transcription (Latin):
firmitas mouet᷑ scilic& eorũ qͥ sccł̃m
conlecturas cordis humani inscrutabi¬
lia altitudinẽ iudiciorũ clĩ cogitari
conantur. hanc sibi ex aduerso oppo¬
nens apłs. ait. dicis itaq mͥ. Ruid̃
adhue conquerit᷑.ͣ Nã uoluntatieꝰ.
qs resistit:: blobis hoc dictũ putemus.
Quid g̃ aliud quã quod respondit a¬
płs: respondere debemꝰꝰ Aut & si
nos talia mouent. qͥa homines sumꝰ &¬
nos simul o port&e. om̃s audiamꝰ dicen¬
tẽ. D homo: tuqͥs es qͥ respondeas do¬
l ũqͥd dicit figm̃tũ ei qͥ se finx̃: qͣre
me finxisti sic: An ñ hab&e potesta¬
tẽ figulꝰ luti ex eadẽ massa facere.
aliuduas in honorẽ: aliud in contu¬
meliã : Hec massa si ess utiq media
ut quẽ admodũ nichil boni. ita nec
mali aliqͥd mereret᷑. non frustra uide¬
retur iniqͥtas: ut ex ea fierent uasa in
contumeliã. Cum uͦ ꝑ lib̃m arbitͥum
pͥmi homininis coͣndẽpnationẽ uniu¬
sa defiuxerit. ꝓculdubio qͦd ex ea fiunt¬

Expanded text:
firmitas eorum scilicet, qui secundum coniecturas cordis humani inscrutabilem altitudinem iudiciorum dei cogitare conantur. Hanc sibi ex aduerso opponens apostolus ait: Dicis itaque mihi: \'Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' nobis hoc dictum putemus. quid ergo aliud, quam quod respondit apostolus. respondere debemus? aut si et nos talia mouent, quia et nos homines sumus, simul oportet omnes audiamus. dicentem:s o homo, tu quis e s. qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei. qui se fihabet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud uas in honorem aliud in contumeliam? haec massa si esset ita media, ut quem ad modum nihil boni ita nec mali aliquid mereretur, non frustra uideretur iniquitas, ut ei ea fierent uasa in contumeliam; cum uero per liberum arbitrium primi hominis in condemnationem ex uno uniuersa defluxerit, procul dubio, q
Abbreviated transcription (Latin):
ditia sua ñ manifestauit eis. Quã tam̃
aĩ lege̾ sua iustitia se arbitrabantur
ĩplere: cũ magis eiꝰ pͣuaricatores eẽnt.
Unde illis irã o ꝑabatur abiidante pec¬
cato. qͦd ab scientibꝰ ꝑpetrabat᷑: qr &
qͥcũq faciebant. qͦd lex iubebat. non
adiuuante sp̃u gr̃e. timore penȩ fa.¬
ciebant. n amore iustitiȩ: ac ꝑ hoc
corã dõ ñ erat in uoluntate. qͦd corã
hominibꝰ apparebat in oꝑe: potiꝰq
ex illo rei tenebant᷑. qͦd eos nouerat
d̾s male si fieri possit. ĩpugne cõmit.
tere. Circuncisionẽ aũ cordis. dicit
purã scilic& ab om̃i illicita concu¬
yiscentia uoluntatẽ : qͦd ñ fit litt̾a
docente. & minante: s sp̃u adiuan-¬

Expanded text:
dicia sua non manifestauit cis. quam tamen dei legem sua iustitia se arbitrabantur implere, cum magis eius praeuaricatores essent. unde illis iram operabatur abundante peccato, quod ab scientibus perpetrabatur, quia et quicumque faciebant quod lex iubebat non adiuuante spiritu gratiae, timore poenae faciebant, non amore iustitiae. ac per hoc coram deo non erat in uoluntate, quod coram hominibus apparebat in opere, potiusque ex illo rei tenebantur, quod eos nouerat deus matere. Circumcisionem autem cordis dicit, puram scilicet ab omni illicita concupiscentia voluntatem: quod non fit littera docente et minante, s
Abbreviated transcription (Latin):
OmNia oꝑa uł mala. uł bona: a c¬
tatione ꝓcedunt. In cogitatione
in nocens: ĩ cogitatione reus ẽ: ꝓpt
bit te. Et alibi legitur. in cograt¬
onibꝰ ĩii int̾rogatio erit. E⁊ aps¬
tatione miser ẽ : Aut qͦmͦ ibi ñ inu
est: qͥ ad nichilũ redactꝰ ẽ : Magna
qͥppe sterilitas. iniqͥtas. Merito dic
ẽ: confundant᷑ iniqͣ facientes uan
id ẽ ĩanit̾. tãq redacti ad nichilũ.

Expanded text:
Omnia opera, vel mala, vel bona, a cogitatione procedunt: in cogitatione quisque innocens, in cogitatione reus est. Proncta servabit te» : et alibi legitur: «In cogitationibus impii interrogatio erit» : et Apitatione miser est? aut quomodo ibi non miser est qui ad nihilum redactus est? Magna quippe est sterilitas, iniquitas. Merito dictum est: «Confundantur iniqui facientes vane» ; id est, inaniter, tanquam redacti ad nihilum.
Abbreviated transcription (Latin):
apđ barbaros. sibi ẽe potuisse refugi-¬
um. Sentit iniqͥtatẽ. qͥa patit᷑: tufor¬
ti non sentis. S oport& ut & te cogl¬
tes ꝑegrinũ. & uideas qͦmͦ tͥ possit
displicere. qͥ tͥ ñ pͣstiterit: qͦd tu in
patͥa tua ñ uis ꝑe grino p̃ͣstare.

Expanded text:
apud barbaros sibi esse potuisse refugium. Sentit iniquitatem, quia patitur: tu forte non sentis; sed oportet ut et te cogites peregrinum, et videas quomodo tibi possit displicere qui tibi non praestiterit quod tu in patria tua non vis peregrino praestare.
Abbreviated transcription (Latin):
minẽq inde liberari. nͥ renascendo
ꝑ xỹm. tã inconcusse tenere debemꝰ.
ut sciamꝰ eũ qui hoc negauerit. nul-
tur. pusillis & magnis. dĩ gr̃am ꝑtine-¬
re. Unde si origo animȩ lateat. dũ
tam̃ redẽptio clareat: periculũ ñ ẽ.

Expanded text:
minemque inde liberari nisi renascendo per Christum, tam inconcusse tenere debemus. ut sciamus eum, qui hoc negauerit, nullotur pusillis et magnis, dei gratiam pertinere. unde si origo animae lateat, dum tamen redemptio clareat, periculum non est;
Abbreviated transcription (Latin):
respondeo: qm ds iudex ẽ: ac ꝑ hoc . &.
gratis ab eo dat᷑ gr̃a: &. iusto eiꝰ in aliis
iuditio demonstrat᷑. qͥd in eis qͥbꝰ dat᷑.
conferã gr̃a. Hon itaq simꝰ ingra¬
ti. quod scđm placitũ uoluntatis suȩ
in laudẽ gle gre sue tam multos libe-¬
rat misericors ds̃. de tã debita ꝑditiõe.
ut si inde neminẽ liberar&. non eẽt
iniustꝰ. Ex uno qͥppe om̃s in con¬
filii ire:s iustã. Qui gͦ liberatur
grãm diligat: qͥ ñ liberat᷑ debitum
agnoscat. Si in remitendo debitũ tar
ĩ exigendo eqͥtas intelligat᷑. nusqͣ.
eẽ a pud dm iniqͥtas inuenitur.

Expanded text:
respondeo, Quoniam Deus judex est. Ac per hoc et gratis ab eo datur gratia; et justo ejus in aliis judicio demonstratur, quid in eis quibus datur conferat gratia. Non itaque simus ingrati, quod secundum placitum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae tam multos liberat misericors Deus de tam debita perditione, ut si inde neminem liberaret, non esset injustus. Ex uno quippe omnes in conire, sed justam. Qui ergo liberatur, gratiam diligat, qui non liberatur, debitum agnoscat. Si in remittendo debito bonitas, in exigendo aequitas intelligitur, nusquam esse apud Deum iniquitas invenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Osedientia ẽ in hominibꝰ & in om̃i
rationali creatura. om̃is iustitiȩ ori.¬
go atq ꝑfectio: ita ut duoꝵ homi¬
nũ id ẽ adã qͥ fuit caput mortis
sicͣ ꝑ inobediedientiã uniꝰ homi¬
nis. peccatores constituti sunt mul¬
ti. ita &. ꝑ obedientiã uniꝰ homi

Expanded text:
od est in hominibus et in omni rationali creatura omnis justitiae origo atque perfectio; ita ut duorum hominum, id est, Adam qui fuit caput mortis sicut per inobedientiam unius hominis, peccatores constituti sunt multi; ita et per obedientiam uni
Abbreviated transcription (Latin):
cipit. & unꝰ ẽ hic litterarũ ma¬
ter. qui om̃s doc&. Neq sbi po¬
sunt intelligi om̃s nͥ qui nascurat᷑.
q hic om̃s nͥ quidiscunt. Non tan
om̃s qui nascunt᷑. lit teras discui
s cui uis clar&. & qͦd illic rectłi¬
tũ ẽ. om̃s excipit. p̃ter cuiꝰ manꝰi
mo nascitur . &. hic recte dictũ e

Expanded text:
litterarum magister, qui omnes docet\', neque ibi possunt intellegi omnes, nisi qui nascuntur, neque hic omnes, nisi qui discunt; non tamen omnes qui nascuntur litteras discunt, sed cuiuis claret, quod et illic recte dictum est: \'omncs excipit, praeter cuius manus nemo nascitur\', et hic recte dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
qͣppe caro peccati. in qͦ om̃s ad dãp¬
nationẽ nascunt᷑. & una ẽ caro in
similitudinẽ carnis peccati. ꝑ quã
om̃s. a dãpnatione liberant᷑. Nec
ita dictũ ẽ om̃s. uelut qͥcũq nascun¬
tur in carne peccati. idẽ ipsi om̃s
mundari intelligant᷑. ꝑ carnẽ simi¬
lẽ carnis peccati. ñ enĩ om̃ium ẽfi¬
des: s om̃s ꝑtinentes. ad generati-¬

Expanded text:
ppe caro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur; et una est caro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnatione liberantur. Nec ita dictum est omnes, velut quicumque nascuntur in carne peccati, iidem ipsi omnes mundari intelligantur per carnem similem carnis peccati; non enim omnium est fides : sed omnes pertinentes ad generati
Abbreviated transcription (Latin):
in condẽpnationẽ. grͣa aũ ex multis
delictis in iustificationẽ. Quia utiq
illud unũ qͦd originaliter trabit᷑. eti¬
am si solũ sit. obnoxios dã ꝑnationi fac̃.
grã uͦ ex multis delictis. ustificat ho-¬
minẽ. qui pͣter illud unũ . cõmunit̾
cũ om̃ibꝰ originaliter trax᷑. sua qͦq pro¬
pͥa multa cõmisit.Uerũtam̃ qͦd

Expanded text:
multis delictis in justificationem . » Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum, quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua quoque propria multa commisit. Verumtamen quod
Abbreviated transcription (Latin):
turũ ĩ carne xpͣm pͣmintiauert. quẽ
etiã illi. qui eũ uenisse nuntiauer̃t.
sacraĩnta ẽẽ putuer̾t. ꝓ tẽporũ diu̾¬
sitate diu̾sa. ad unitatẽ tam̃ eiꝰdẽ fi¬
fidi. concordissime recurrentiã. Nc̃¬

Expanded text:
quem etiam illi qui eum venisse nuntiarunt sacramenta esse potuerunt per temporum diversitatem diversa, ad unitatem tamen ejusdem fidei concordissime recurrentia. Sc
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec scripturarũ diuinarũ.mn¬
festo eloquio declaret᷑. utrũ ꝓptn
nichil bomi uł mali. nondũ natio
se credendist̾: ͥa ñ ex aliis ꝓpagiti
s mox ex nichilo creatas animast
guli accipiunt. an quia cũ essen
tam̃ sit fides salua. qua credimꝰ i
hominũ. siue maioris. siue paria
quãlib& exerecentis ȩtatis. libei
a contagio mortis antique. & al¬
tione peccati. qͦd pͥma natuutus
traxͣ. nͥ ꝑ unũ mediatorẽ di. &¬
eiꝰdemq dĩ saluberrima fide eal

Expanded text:
eribus Dei, ut nec Scripturarum divinarum manifesto eloquio declaretur, utrum propterea nihil boni uel mali nondum nati egisse credendi sint, quia non ex aliis propagatas sed mox ex nihilo creatas animas singuli accipiunt, an quia, cum essenilla tamen sit fides salua, qua credimus nullum hominum sine maioris siue paruulae quamlibet et recentis aetatis liberari a contagione mortis antiquae et obligatione peccati, quod prima natraxit, nisi per unum mediatorem. Ce Dei saluberrima fide etia
Abbreviated transcription (Latin):
tere anime ĩgnẽ : ut ñ tam̃ eã par¬
tẽ dĩ ẽẽ credamꝰ. s creaturã: nec de
dõ natã .s. ab illo factã. Itq in eiꝰ
genꝰ adoptandã mirabili dignatiõe
gratie. ñ parili dignitate naturȩ.
utiq s creaturã. Nec ido uenisse.
in hoc corpꝰ corruptibile qͦ graux¬

Expanded text:
 eam partem Dei esse credamus, sed creaturam. Nec de Deo natam, sed ab illo factam, atque in ejus genus adoptandam mirabili dignatione gratiae, non parili dignitate naturae. utique, sed creatum. Nec ideo venisse in hoc corpus corruptibile quo gra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ xp̃i baptismũ sub ueniri morciꝰ
uentũ. idcirco talẽ fuisse. idẽ sine laua¬
ero regenerationis. exisse. quia ẽẽ aliud
ñ potuit. Ibsoluat gͦ eũ: & aꝑiat ei
contrasententiã dñi regnũ cęlorũ
S ñ eũ absoluit apls qͥ ait. Deꝵ unũ
hominẽ yeccatũ intrauit in mun-

Expanded text:
i baptismum subueniri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum absoluit apostolus, qui ait : per unum hominem peccatum intrauit
Abbreviated transcription (Latin):
iusti. hoc ẽ ueraces di cultores siue
añ in carnationẽ. siue post incarna-¬
tionẽ xpͣi. nec iuxerint nec unuant.
nͥ ex fide incarnationis xp̃i. in qͦ ẽ grẽ
plenitudo. ꝓfecto qͥd scriptũ ẽ. ñ ẽẽ ali

Expanded text:
iusti, hoc ejt ueraces dei cultores siue ante incarnationem siue post incarnationem Christi nec uixerint nec uiuant nisi ex fide incarnationis Christi, in quo est gratiae plenitudo, profecto, quod scriptum est non esse ali
Abbreviated transcription (Latin):
ficiat. s ñ se dimittat. Magnũ ai¬
uitoriũ hab&. uinc& qͦd in illa sibn
bellat. ꝑ seuer& in yugnando. Ef
peceatũ in corꝑe tuo .s: ñ regna¬
Iongͦ regna inqͥt peccatũ in ur̃
mortali corꝑe: ad obediendũ con¬
piscenciis eiꝰ. Si ñ ob audieris. a si
quod suadeat. quod delect& ad il¬
malũ. ñ obtẽ ꝑando. facis ut ñ ris¬
n& qͦd ẽ. & ita fi& postea ut ñ ss
quod erat. Quando: Cũ absorbills
mors in uictoriã. cũ corruptibileb
in duerit in coruptelã. Ibi ñ erits

Expanded text:
deficiat, non se dimittat, magnum adjutorium habet. Vincit quod in illa sibi rebellat, si perseverat in pugnando. Est peccatum in corpore tuo, sed non regnergo regnet, inquit, peccatum in vestro mortali corpore, ad obaudiendum desideriis ejus . Si vero non obaudieris; etsi est quod suadeat, quod delectet ad malum; non obtemperando facis ut non regnet quod est, et ita fiet postea ut non sit quod erat. Quando? Cum absorbebitur mors in victoriam, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem : ibi non erit
Abbreviated transcription (Latin):
sub lege.s sub gr̃a: ñ qr lex mala ẽ.
s qͥa sub illa st̃. qͦs reos fac̃ iubendo
ñ adiuuando. Gr̃a qͥppe adiuat ut
legis qͥsq sit factor. sine qua gr̃a. sub
lege positꝰ. tantũmͦ erit legis audi¬
tor. I alibꝰ itaq dic̃: qͥ in lege iusti¬
ficamini. a gr̃a excididistis Huma

Expanded text:
ub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis . CA
Abbreviated transcription (Latin):
uiribꝰ tuis. Hoc ipsr̃i inqriã. hoc ip¬
sũ qͦd ñ fiunt m̃bra tua arma mmi-¬
qͥtatis: tu tͥ p̃stas uiribꝰ tuis: Cum
enĩ ñ fiunt mbra tua arma uniqͥta¬
tis. ẽ quidẽ iniquitas in menbris tuis
in desideriis illicitis: s ñ regnat.
Quomͦi reguat: quȩ arma ñ hab& Pars
tua caro tua. Concupiscentia carni̾
tue: languo rebellat adusũ tẽ. Lan¬
guor iste tẏrannꝰ ẽ. Si uiste tyran¬
ni ẽẽ uictorẽ: xp̃m inuoca impate.¬
rẽ. Nolo tͥ hoc arrogare. ne ꝑdas qͦa
accepisti. & incipias frustra roga¬
re. Non times as suꝑbis resistit. humi¬

Expanded text:
tas? Hoc ipsum, inquam, hoc ipsum quod non fiant membra tua arma iniquitatis, tu tibi praestas viribus tuis? Cum enim non fiunt membra tua arma iniquitatis, est quidem iniquitas in membris tuis, in desideriis illicitis, sed non regnat. Quomodo regnat, qui arma non habet? Pars tua, caro tua, concupiscentia carnis tuae languore rebellat adversus te. Languor iste tyrannus est: si vis te tyranni esse victorem, Christum invoca impe. Noli tibi hoc arrogare, ne perdas quod accepisti, et incipias frustra rogare. Non times, Deus superbis resistit, humi
Abbreviated transcription (Latin):
mortale. ẽ ibi peccatũ. S qͥa ait:
on g̃ regn& peccatũ in ur̃ o mortali
iore. Quid ẽ ñ regna: Iyse expo¬
suit. Ad obediendũ inqͥt desideriis
es. Sunt desideria existunt desideria.
Non tu obedis desideriis tius: ñ sequeris
ipsa desiaeria. ñ illis consentis Est ibi
peccatũ.s: amisit regnũ. quando ia
ñ inte ragnat peccatũ. Ex serm̃d ubꝰ¬

Expanded text:
est ibi peccatum: sed quid ait? Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore. Quid est, non regnet? Ipse exposuit: Ad obediendum, inquit, desideriis ejus . Sunt desideria, existunt; desideria non tu obaudis desideriis tuis, non sequeris ipsa desideria, non illis consentis: est tibi peccatum, sed amisit regnum, quando jam in te non regnat peccatum;
Abbreviated transcription (Latin):
qͣdãmͦ peccato mortuus ẽ. dũ mori¬
tur carni. ĩ qua erat similitudo pec
qua ĩ peccato mortui fueramꝰ. relu¬
uiscentẽ uitã nouã. sua resurrectio¬
ne signar&. Iysũ ẽ qͥd in nobis cele.¬
bratur. magnũ baptismatis sacra¬
mentũ. ut qͥcũq ad istã ꝑtinent grã.
moriant᷑ peccato. sic̃ ipse mortiuis¬
ero renascendo. sic̃ ipse a sepulchro
usq ad decrepitũ senẽ. si c̃ nullus ẽ
ꝓhibendus a baptismo: ita nullus ẽ
qui ñ peccato moriat᷑ in baptismo.
Sed paruuli tantũ originali: maio.¬
res aut̃ etiã his mͣoriunt᷑ peccatis
qͣcũq male uiuendo addiderunt.

Expanded text:
modo peccato mortuus est, dum moritur carni in qua erat similitudo peccqua in peccato mortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriantur peccato, sicut ipse mortucro renascendo, sicut ipse a sepulcro usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a baptismo, ita nullus est, qui non peccato moriatur in baptismo; sed parvuli tantum originali, majores autem his omnibus moriuntur peccatis, quaecunque male vivendo addiderun
Abbreviated transcription (Latin):
Si non potes ñ habere malitiã: uł
oderis illã. Cũ enĩ odisti illã: uistͥ
suppetit ut aliqͥd bom facias. Est e¬
nĩ ƿeccatũ in mortali corꝑe. S qͥd
dic̃ apłs. Non regn& peccatũ in
ur̃o mortali corꝑe: ad obȩdiendũ¬

Expanded text:
s. Non potes, non habere malitiam? vel oderis illam. Cum enim odisti illam, vix tibi subrepit, ut aliquid mali facias. Est enim peccatum in mortali corpore. Sed quid dicit Apostolus? Non regnet peccatum in vestro mortali corpore, ad obe
Abbreviated transcription (Latin):
A płm audi. Non regn& peecatũ inuro
mortali corꝑe. Quid ẽ ñ regnas.
dobediendũ desideriis eiꝰ. Hon dixit
noli habere desideria mala. Q uom
em̃ in hac carne mortali. ubi caro
motali corꝑe ad obediendu desicdis eiꝰ.
Et si st̃ desideria ñ eis obediat᷑. ne it¬
qͥtas dñet᷑. Nec exibeatis menbra ur̃a
arma iniqͥtatis peccato. Nonfiant
m̃bra tua arma uqͥtatis peccato:
& ñ dñabitur uobis om̃is iniqͥtas.
S etiã in hoc ut ñ fiant mbratua

Expanded text:
m: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore. Quid est, Non regnet? Ad obediendum desideriis ejus. Non dixit, Noli habere desideria mala. Quomodo enim in hac carne mortali, ubi caro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus. Etsi sunt desideria, non eis obediatur, ne iniquitas dominetur. Nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non fiant membra tua arma iniquitatis, et non dominetur tibi omnis iniquitas. Sed etiam hoc, ut non fiant
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ sine oꝑibꝰ. & aliꝰ dic̃ inanẽ fidẽ
fidẽ p̃cedunt. iste auͣ de his quȩ
fidẽ sequunt᷑. sicͣ etiã ipse paulus
multis locis ostendit. Ex libro de fi
arbitrari se iustificari hominẽ
ꝑfidẽ sine oꝑibꝰ legis. ñ hoc agit.
ut ꝑcepta ac ꝓfessa fide. oꝑa iusti¬
tiȩ contẽnant᷑: s ut sciat se qͥsq
ꝑ fidẽ posse iustificari. etiã silegis
oꝑa ñ p̃cesserint. Sequunt᷑ etũ uis¬
tificatũ: ñ p̃cedunt iustificandũ.
Qm gͦ hec opinio tunc fuerat exͥorta.
intentionẽ. ut uehemter adstru¬
ant fidẽ. sine oꝑibꝰ ñ ꝓdesse: sic̃ etiã
ipse paulꝰ. ñ qͣlemlib& fidẽ. qua in
d̃m credit᷑. s eã salubrẽ planeq

Expanded text:
dem sine operibus, et alius dicit inanem esse fidem praecedunt, iste de iis quae fidem sequuntur; sicut etiam ipse Paulus multis locis ostendit. LXXVII. De tiarbitrari se iustificari hominem per fidem sine operibus legis, non hoc agit, ut percepta ac professa fide opera iustitiae contemnantur, sed ut sciat se quisque per fidem posse iustificari, etiamsi legis opera non praecesserint. sequuntur enim iustificatum, non praecedunt iustificandum.go haec opinio tunc fuerat exorta, aintentionem, ut vehementer astruant fidem sine operibus non prodesse: sicut etiam ipse Paulus, non qualemlibet fidem, qua in Deum creditur, sed eam sal
Abbreviated transcription (Latin):
lectione ꝓcedunt. Fides inquit quȩ
ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Uñ illã fidẽ.
quȩ sufficere ad salutẽ qͥbꝰdã uide¬
tur. ita nichil ꝓdesse asseuerat
cũ dicat. Si habeã om̃em fidẽ ita
ut montes tranfferã. caritatẽ aũ
ñ habeã: nichil sũ. Ubi aut̃ fidelis

Expanded text:
cedunt. et fides, inquit, quae per dilectionem operatur. unde illam fidem, quae sufficere ad salutem quibusdam uidetur, ita nihil prodesse adseuerat, ut dicat: si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. ubi autem fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut ꝓbara&. iustificari hominẽ. per
fidẽ sine oꝑibꝰ legis. Cũ enĩ bona oꝑa
cõiemorat habrahȩ quȩ eiꝰ fidi cõii-¬
tata sunt: satis ostendit apłm paulum
ñ ita ita ꝑ abraham docere iustificari
hominẽ ꝑfidem sine oꝑibꝰ ut si qͥs credi¬
derit nͣ ad eũ ꝑtineat bene oꝑari: s. ad
ficationis quȩ ẽ infide. In hoc enĩ se
gentibꝰ in xp̃m credentibꝰ iudei p̃fer¬
re cupiebant: quod dicebant se meri¬

Expanded text:
ari hominem per fidem sine operibus Legis . Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit Paulum apostolum non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari; sed ficationis, quae est in fide. In hoc enim se Gentibus in Christum credentibus Judaei praeferre cupiebant, quod dicebant se meri
Abbreviated transcription (Latin):
& in sp̃u dĩ nr̃i. Quib sententiis:
manifestissime doc&r non eos yͣte¬
rito bono oꝑe. ad fidi iustificatio¬
neͣ ꝑuenisse. nec meritis eoꝵ. ad
satis ostendit iã ex quo crediderint.
bene debere oꝑari. Quod & iaco¬
bus dicit. & multis om̃ino locis
idẽ apłs paulus. satis aꝑteq pͣ̃di¬
cat. recte uuendũ om̃ibꝰ qͥ in xp̃m
credidert.: ne ad pęnas ꝑueniant.

Expanded text:
 nostri . Quibus sententiis manifestissime docet non eos praeterito bono opere ad fidei justificationem pervenisse; nec meritis eorum issatis ostendit, jam ex quo crediderunt, bene operari debere. Quod et Jacobus dicit, et multis omnino locis idem apostolus Paulus satis aperteque praedicat, recte vivendum omnibus qui in Christo crediderunt, ne ad poenas perveniant.
Abbreviated transcription (Latin):
Apłs yͣdicans iustificari hominẽ tertii.
ꝑfidem sine oꝑibꝰ. Nonbene intellee
tꝰ ab eis qui sic dictũ acceꝑunt: ut puta¬
rent cũ semel in xpͣm credidissent: eti¬
am si male oꝑarent᷑. & facinorose fla
pauli apłi. Qͣmͦ sit intelligendꝰ. ex ponit.
tur. uacuã eẽ fidẽ. si non bene oꝑet᷑.¬

Expanded text:
praedicans justificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic dictum acceperunt, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiam si male operarentur, et facinorose flagPauli apostoli quomodo sit intelligendus exponit. tur, vacuam esse fide
Abbreviated transcription (Latin):
Nã iustificatꝰ ꝑfidẽ. qͦmͦ potest nͥ uis¬
IIIIIIIte deince psoꝑari: quãuuis nichil anͣ
iuste oꝑatꝰ. ad fidĩ ustificationẽ ꝑue¬
nerit: Non merito bonoꝵ oꝑm.
cũ iam ꝑ dilectionẽ bene oꝑatur. Qd
si crediderit. mox de hac uita disces¬
serit. iustificatio fidi man& cũ illo.
nec pͣcedentibꝰ bonis oꝑibꝰ. quia ñ me¬
rito ad illã. s. gr̃a ꝑuenit: nec conseqͦn¬
tibis quia in hac uita. ẽẽ ñ sinii
oꝑibꝰ. ñ itaintelligendũ ẽẽ. ut
cepta fide. si uixerit dicamꝰ eũ u
etiã si male uixerit. Ido exẽ plo ab¬
hȩ .&. apłs paulus. utitͣ. quia sin¬
ꝑibꝰ sine oꝑibꝰ legis quã ñ acceꝑai
ipsius abrahȩ. oꝑa botia consecut
demonstrat: ostendens quẽ adma
intelligendũ sit quod paulus il¬

Expanded text:
potest nisi juste deinceps operari, quamvis nihil antea juste operatus ad fidei justificationem pervenerit, non merito bonorum opecum jam per dilectionem bene operatur. Quod si cum crediderit, mox de hac vita decesserit, justificatio fidei manet cum illo, nec praecedentibus bonis operibus, quia non merito ad illam, sed gratia pervenit, nec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. operibus , non ita intelligendum esse, ut accepta fide, si vixerit, dicamus eum justum, etiamsi male vixerit. Ideo exemplo Abrahae et apostolus Paulus utitur, quia sine operibus legis, quam non acceperat, ipsius Abrahae opera bona consecuta esse demonstrat, ostendens quemadmodum intelligendum sit quod Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
suas. uolentes disputare de di ꝓfun¬
do. mersi sunt in ꝓfundũ. Occurrit
enĩ eis apłs. uolens gram cõmencdare
& elegit illos geminos in utero rebecce
& dicit. Nundũ enĩ natis. nec aliqͥl
agentibꝰ boni aut mali. lude queadmo¬
dũ tulit uanis hominibꝰ. fantasias conũ

Expanded text:
suas; volentes disputare de Dei profunsuas; volentes disputare de Dei profundo, mersi sunt in profundum. Occurrit enim eis Apostolus, volens gratiam commendare, et elegit illos geminos in utero Rebeccae, et dicit: Nondum enim natis, nec qui aliquid egerint boni aut mali . Vide quemadmodum tulit vanis
Abbreviated transcription (Latin):
xisti sic.ͤ An ñ hab&e potestatẽ figu¬
lus luti ex eadam massa facere aliutd
qͥdẽ uas in honorẽ aliud uͦ ĩ contumne¬
liã: Hoc loco enĩ. qͥłã stulti putans
apłm. in responsione defecisse. & in¬
opia reddendȩ rationis rep̃ssise coausꝰ¬
ditris audaciam. Sed magnũ pon-¬
dus quod dictũ est. o homo tu qͥs & in
ibo qͥdem breui: s re ipsa magna
redditio rationis. Si enĩ hec ñ capit.
q ẽ qͥ respondeat: Si aũ capit ma¬
qi non inuenit qͥd respondeat. Lud&
enim si capit uniuersũ genꝰ humanũ
isto iudicio diuino. in apostatica ra¬
dice uiciatũ. ut etiã si nullus inde
iberaretur. nemo recte poss&e tli ui¬
mipare iustitiã: & qui liberantur sie
oportuisse liberari. ut expluribꝰ non
misedĩa subueniss&.: ut uolentiũ de
sius meritis głari. om̃e os obstruiat᷑
querentes reddere rationẽ. in fabu
la uanitatis aliqͥ abierunt dicentes.
ritis dirigunt᷑. & dignis sibi carceribꝰ
includunt᷑. ierunt post cogitationes

Expanded text:
testatem figulus luti ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum dus quod dictum est: O homo, tu quis es,verbo quidem brevi, sed reipsa magna, est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat? Si autem capit magis, non invenit quid respondeat. Videt igitur, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiam si nullus inde liberaretur, nemo recte Dei posset vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non misericordia subveniret, ut volentium de suis meritis glorierentes reddere rationem, etc., ulas vanitatis abierunt, dicentes qritis diriguntur, et dignis sibi quasi carceribus includuntur. Ierunt post cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa sic̃ dicit apłs. ñ pͥus quod sp̃uale
est. s qͥd animale: postea sp̃uale.
Sol&e & sic intelligi hoc quod qͦs dic¬
cũ ẽ. ut in esaufiguratꝰ sit populus
d̃ hoc est isrliticus scłm carnẽ ꝑ
lacob aut̃ figuratꝰ sit ipse iacob se q̃bl
hystorica ꝓpͥetate hoc responsũ inue¬
nitur eẽ cõpletũ. uͥ ppłs isrł hoc est
ucob minor filiꝰ suꝑauerit idumeos.
hocẽ gentẽ quã ꝓpagauit esaui. eosq
fraerunt tͥbutarios ꝑ daiid. ꝗͥd diu fu¬
sua deposuerunt. Sicut scriptũ¬

Expanded text:
us quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. solet et sic intellegi hoc quod dictum est, ut in Esau figuratus sit maior populus dei, hoc est Israheliticus secundum carnem. per Iacob autem figuratus sit ipse Iacob secundum historica proprietate hoc responsum inuenitur esse completum, ubi populus Israhel, hoc est Iacob minor filius, superauit Idumaeos, hoc est gentem, quam propagauit Esau, eosque fecerunt tributarios per Dauid: sua deposuerunt, secundu
Abbreviated transcription (Latin):
refellis: uade potiꝰtͥ ad illas uagatis
& dic qͥa in celo peccauerunt: & ins
in corꝑa p̃cipitati sunt. Non dico nsꝰ
Quare nͣ dicis.  Quia dicit apłs ñdu
natis nec aliqͥd agentibꝰ boni uł mali
Si gͦ eos aͣccusas in celo: quare accuasi
utero: Ad utrũq respond& apls̃a
eis respondo qͥ dicunt in cęlo pecue¬
runt.&. eis responcdo. qͥ dicunt u
utero peccauerunt: qͥa ad utrũq ui

Expanded text:
llas vagationes, et dic: Quia in coelo peccarunt, et inde in corpora praecipitantur. Non dico, inquit. Quare non dicis? Quia dicit Apostolus, Nondum natis, nec aliquid agentibus boni aut mali. Si ergo non eos accusas in coelo, quare accusas in utero? Ad utrumque respondet Apostolus, et eis respondet qui dicunt, In coelo peccaverunt; et eis respondet qui dicunt, In uter
Abbreviated transcription (Latin):
euidentẽ sententiã respuit catholica fi¬
des. quod anime in celis pͥus uiuant.
& conu̾sentur. & illic recipiendorũ cor¬
ꝑm merita assumant. mͥ isti nouelli
qui sicut audiuimꝰ ipsorũ ita dicunt.
Prorsus inqͥunt ꝓ meritis suis om̃s mori
ueniens de peccato. Sed ego cũ hoc au¬
dio: idõ laudo. quia pͥmam illã lau¬
cdem intueor. & illiꝰ pͥmi hominis pec¬
catũ. Audio enĩ apłm: sic̃ in ada om̃s

Expanded text:
evidentem sententiam respuit catholica fides, quod animae in coelis prius vivant et conversentur, et illic recipiendorum corporum merita assumant, modo isti novelli qui, sicut audivimus, ipsorum ita disputant: Prorsus, inquiunt, pro meritis suis omnes homiveniens de peccato. Sed ego, cum hoc audio, ideo laudo, quia illam primam mortem intueor et illius primi hominis peccatum. Aud
Abbreviated transcription (Latin):
fit miscclia. ñ iniqͥtas fit s iudiciũ. ñ
est qͥppe iniqͥtas ap̃ d̃m: continuo sub¬
uinxit atq ait. Dicit enĩ scripti
pharaoni: qͥa ad hoc ipsũ te exeitas¬
te ut ostendam in te potentiã mars
& ut annuntiet᷑ nom̃ meũ in unu¬
na bonitate. obdurat nulla unuiqi¬
te: ut nec liberatꝰ de suis meritis
glẽtur. nec dampnatꝰ nͥ de siusniꝰ¬
ritis conquerat᷑. Sola enĩ gr̃a rede¬
tor discernit a ꝑditis quos in una
ꝑditionis massa concreauerat: abon¬
gine ducta causa communis. Hoc
aũ qui eo mͦ audit. ut dicat. quid
adhuc conquerit᷑ nã uoluntati eius
qui resistit: tamꝙͣ ꝓpt̾a malus ñ ui¬
deatur eẽ culpandus malꝰ qͥa ds
cuiꝰ ulilt miseret᷑ & quẽ uult indu

Expanded text:
fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in unina bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus c