comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdã rotunditas unius & dimidii cubiti.
Ita fabre facta ut luter de suꝑ posset inpo¬
ni:. Luterũ qͥppe mensura unius erit cu¬
biti & dimidis : quia nimirũ ea fide infon¬
te uite lauam᷑ : ut ꝑ oꝑa iusticie ad uitã in¬
trire meream᷑: quam uis sine peccato dũ
hic uiuimꝰ. ee nequimꝰ: ipsam uero ui¬
ce celesta dulcedine: gustare ex parto ao
dillgere in hac in cerem uita ꝑfecte aut
iuder nulla ratione ualeamꝰ. Roce quoq
uno ac dimidio cubito mensurantuquo
seriptura lec tionis euangeliee qͣ lit bi ꝙ
ꝑfasti eẽ uelint uiuere debeant ostenoit :¬
pemq nobis acernȩ retͥbutionis in psenti
de monstrat: Ipsã uero retͥbutionis illius qͣ¬
litatẽ: infuturo nobis pandendã simul & do¬
nendam ẽẽ ꝓmittit: Bases etiã ipsȩ unũi habe¬
bant cubitũ ac semissȩ amplitudinis in sũmi
tate sui : ubi luteres reciꝑent: quia ipsi docꝰ¬
tores sũmi ac ministri lauacri salutaris :

Expanded text:
quaedam rotunditasquaedam rotunditasita fabrefacta, ut luter desuper posset imponi. » Luterum quippe mensura unius erat cubiti et dimidii, quia nimirum ea fide in fonte vitae lavamur, ut per opera justitiae ad vitam intrare valeamus: quamvis sine peccato dum hic vivimus esse nequeamus. Ipsam vero vitae coelestis dulcedinem gustare ex parte, ac diligere in hac interim vita, perfecte autem videre nulla ratione valemus. Rota quoque uno ac dimidio cubito mensuratur quia Scriptura lectionis evangelicae, qualiter hi qui erfecti esse velint, vivere debeant ostendit, spemque nobis aeternae retributionis in praesenti demonstrat, ipsam vero retributionis illius qualitatem in futuro nobis pandendam simul et donandam esse promittit. Bases etiam ipsae unum habebant cubitum ac semissem amplitutate sui, ubi luteres reciperent, quia ipsi doctores summi, ac ministri lavacri salutaris,
Abbreviated transcription (Latin):
patris & filii & sp̃u sc̃i baptitamur : dicen¬
te apło : Unus dñs una fides unũ baptis¬
ma. Unus ds & pat̾ omium  & ipsũ osin
capitis erat sũmitate: ut ad cȩlestia nobis
regna ꝑbaptisma iter ẽẽ. pate fac̾tũ doce¬
ret Ipse uero luter in amplitudine cubitũ
ger & eñi cubitus in lutere : ꝑfection em
bonȩ designat actionis : quam absq ul¬
la oubietate habebat ille: de quo tentia¬
tori antiquo dñs aiebat: Nunqͥd consiłas¬
i seruũ meũ iob qđ nonsit ei similis suꝑ
terrã. homo simplex & ractus ac tonens
bitus duinȩ uisionis : qͥex parte ñ nulla
etiã in hac ad huc uita recentis fidelib do¬
nari consueuit: ut idẽ iob de uic̾to ad uer¬
sario cũ dño loquens ait Auditu auriũ
audiui te: nuc aũt oculus meus uidet ce
Scriptum namq ẽ. in sequentibus: Una
rota habebat altitudinis cubitũ & semis
& paulo post Insũmitate aũt̃ basis erat

Expanded text:
Patris et Filii et Spiritus sancti baptizamur, dicenPatris et Filii et Spiritus sancti baptizamur, dicente Apostolo: Unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus et Pater omnium. Et ipsum os in capitis erat summitate , ut ad coelestia nobis regna per baptisma iter esse patefactum doceret. Ipse vero luter in amplitudine cubitum ger etenim cubitus in lutere, perfectionem bonae designat actionis. Quod absque ulla dubietate habebat ille, de quo tentatori antiquo Dominus aiebat: Nunquid considerasti servum meum Job, quod non sit ei similis in terra, homo simplex et rectus, ac timens bitus divinae visionis, qui ex parte nonnulla etiam in hac adhuc vita recentibus fidelibus donari consuevit. Ut idem Job, devicto adversario, cum Domino loquens, ait: Auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus videt te . Scriptum namque est in sequentibus: Una rota habebat altitudinis cubitum et semis. Et paulo post: In summitate autem basis erat
Abbreviated transcription (Latin):
uelut in missi rotis axes altius basim a terra
sub leuant: Porroꝰ itineruli qui rotis ante po¬
siti ne ab xxibus de labi possent obsistebant:
siti contra se in uicem fuerint respoc̾ tantes :
quia nimirũ om̃is scriptura ꝓpħiea sibimet
in uicẽ consentanea ẽ : ut potẽ uno dĩ sp̃u
condita: Quatuor auĩt fuere ꝑbasses singulas
humeruli : uidelicet uixta numerũ rotarũ
Non quia qͣtuor st̃ tantũ libri ꝓpħici: sed quia
in om̃ib quȩ locuti sunt ꝓpħȩ & moyses : dic¬
tis quatuor euangelistarũ teftoniũ p̾bue¬
rȩ. Ut ex consensu utriꝰq testamenti: una
fidel & dilectio xp̃i nr̃a om̃ium corda firira¬
ret. Os quoq luteris intͥnsecꝰ erat in capi¬
tis sũmitate: & qđ forinsecus apparebat
unius cubiti erat totũ rotundũ : pariterq
habebat unũ cubitũ & dimidũi Os lute¬
ris uniꝰ erat cubiti: ꝓpter unitatẽ confẽs¬
sionis & fidei. qua omnes in confẽssione

Expanded text:
velut immissi rotis axes altius basim a terra velut immissi rotis axes altius basim a terra sublevant? Porro humeruli, qui rotis antepositi, ne ab axibus delabi possent, obsistebant,siti, contra se invicem fuerint respectantes, quia nimirum omnis Scriptura prophetica sibimet invicem consentanea est, ut pote uno Dei Spiritu condita. Quatuor autem fuere per bases singulas humeruli, videlicet juxta numerum rotarum; non quia quatuor sunt tantum libri prophetici, sed quia in omnibus quae locuti sunt prophetae et Moyses dictis quatuor evangelistarum testimonium praebuere, ut ex consensu utriusque testamenti una fides et dilectio Christi nostra omnium corda firmaret. « Os quoque luteris intrinsecus erat in capitis summitate, et quod forinsecus apparebat unius cubiti erat totum rotundum; pariterque habebat unum cubitum et dimidium. » Os luteris unius erat cubiti propter unitatem confessionis et fidei, qua omnes in confessione
Abbreviated transcription (Latin):
euangelioꝵ. libri: Qui aptissime rotis conpa¬
rant᷑ : quia sic̃ uolubilitas rote. citissimo cur
mundi plagas impletit: Sic̃ rota suꝑ impo¬
sitũ sibi currũ a terra sub leuat: & subleua¬
tum cũ auriga dirigit portat : lta euangeli¬
ca p̃̾dicatio mentes el& tͥoꝵ aterrenis cupidi¬
tatib in celestia desidia suspendio : ac suspes¬
riũ p̾dicationis quocũq ad uiuans gra sp̃s
uoluerit duc̃ Namq insequentib dicitur:
quia tales erant rotȩ.qͣles solent in curru fie¬
ri. Legimꝰ aũt de scĩs Currus dĩ decẽ mi¬
lia milia multiplex lȩtantium : Si gͦ basses
luterũ sc̃ĩ sunt doctores. qͥ lau̾chrũ nobis ui¬
tȩ ministrant : & rotȩ qͣterne basiũ. qͣtuor
sunt libri euangelioꝵ : qͥd aces rotarum qͥ.
basses gestant: nisi ipsa eoꝵ dẽ sunt corda doc¬
coꝵ: quȩ dũ p̃ceptis euangelicis sedulo inten¬
dentia eos ab infimoꝵ appetiti sustollunt:

Expanded text:
Evangeliorum libri, qui aptissime rotis compaEvangeliorum libri, qui aptissime rotis comparantur, quia sicut volubilitas rotae citissimo cursmundi plagas implevit. Sicut rota superimpositum sibi currum a terra sublevat, et sublevatum quo auriga dirigit portat, ita evangelica praedicatio mentes electorum a terrenis cupiditatibus in coelestia desideria suspendit, ac suspenrium praedicationis quocunque adjuvans gratia spiritus voluerit, ducit: Namque in sequentibus dicit: « Quia tales erant rotae quales solent in curru fieri. » Legimus autem de sanctis: « Currus Dei decem millibus multiplex millia laetantium . » Si ergo bases luterum sancti sunt doctores, qui lavacrum nobis vitae ministrant, et rotae quaternae basium quatuor sunt libri Evangeliorum, quid axes rotarum, qui bases gestant, nisi ipsa eorumdem sunt corda doctorum, quae dum, praeceptis evangelicis sedulo intendentia, eos ab infirmorum appetitu sustollunt,
Abbreviated transcription (Latin):
missi fs̃ feruorẽ aspe in uec̾tionis exerce¬
re ñ tardent habent c̃leonib boues
quando ipsã in uectionẽ corripiendi c̃ sp̃inars
suetudinis exibent: qͣdo inferuore arguerdi
numqͣ fixam habers ungulam discrete ac¬
cionis acloquele:Numꝗͣ. uerba diuine lestio¬
nis uelut ruminando in ore uolu̾e cessant:
Et suꝑ leones & boues: qͣsi lora ex aers depen¬
dentia : Suꝑ leones qͥppe & boues lora depeis¬
dent: quando sc̃ĩ doctores & in seueritate dis¬
trictionis qua peccantes uidicant: & in man¬
suetudine lenitatis qua penitentib remitauns.
iudiciũ sibi timent auctoris : Ne forte inius¬
tȩ ligando. aut soluendo quẽ piam: lam uis¬
te ligari ipsi ab eo cuius uidiciũ errare. ne¬
qͥt mereant᷑ : Et qͣttior rote ꝑbases singulas :¬
& aces aerei. & ꝑ quatuor parces quasi hu¬
meruli subter luterẽ fusiles : contra se iniui¬
cem respectantes: Quatuor rote: quatuor st̃

Expanded text:
missi sunt, fervorem asperae investigationis exercemissi sunt, fervorem asperae investigationis exercere non tardent. Habent cum leonibus boves, quando ipsam invectionem corripiendi cum spiritu mansuetudinis exhibent, quando in fervore arguendi nunquam habere fissam ungulam discretae actionis vel loquelae, nunquam verba divinae lectionis velut ruminando in ore volvere cessant. Et super leones et boves quasi lora ex aere dependentia, super leones quippe et boves lora dependent, quando sancti doctores et in severitate districtionis, qua peccantes judicant, et in mansuetudine lenitatis, qua poenitentibus remittunt, judicium sui timent auctoris, ne forte injuste ligando aut solvendo quempiam, jam juste ligari ipsi ab eo cujus judicium errare nequit, mereantur. Et quatuor rotae per bases singulas, et axes aenei, et per quatuor partes quasi humeruli subter luterem fusiles, contra se invicem respectantes. Quatuor rotae, quatuor sunt
Abbreviated transcription (Latin):
re uidetur eas qͥbus ipsȩ luterũ tabulȩ si¬
bimet in uic̃ẽ conexȩ st̃: ut scilicet qua¬
tuor siue qͥnq tabulis una fieret basis:
Quales autẽ scalpturas bases in ter has
uncturas idẽ in ipsis siuis laterib ante
& retro dextra & sinistra & supͣ quoq.
habrerint ÷ sub dendo aꝑitͦ cũ dicto᷑  In¬
ter coronulas & plec̾t̾as leones & boues
& cherubim & unc̾turas similit desuꝑ
Non gͦ plana erat ulla ex parte suꝑficies
basũ : sed undiq uersũta mysticis scalp¬
nis & uacua p̃teriit : In qua piis uacare
oꝑib ł sermonib ł cerce cogitationibus
de sistant: Coronulas qͥppe inse scalptas
habent : cũ ad in gressum uite phenins
infatigabili desiderio anhelant. Plec tas
habent: ẽ in desidia uite cȩlestis q̃ sur sũ
& plectas leones : cũ ita ad sꝑanda cęlestu
mentẽ eriguno : lta ad diligendos ꝓximosi
dilatant: ut inpeccantes quosq qͥ sibi com¬

Expanded text:
re videtur eas, quae ipsae luterum tabulae sire videtur eas, quae ipsae luterum tabulae sibimet invicem connexae sunt: ut scilicet quatuor sive quinque tabulis una fieret basis. Quales autem sculpturas bases inter has juncturas, id est, in ipsis suis lateribus ante et retro, dextra et sinistra, et supra quoque habuerint, subdendo aperitur, cum dicitur: « Inter coronulas et plectas leones et boves et cherubim et juncturas similiter desuper. » Non ergo plana erat ulla ex parte superficies basium; sed undique versum mysticis scnis et vacua praeteriit, in qua piis vacare operibus vel sermonibus, vel certe cogitationibus desistant; coronulas quippe in se sculptas habent, cum ad ingressum vitae perennis infatigabili desiderio anhelant. Plectas habent, cum inter desideria vitae coelestis, quae sursum et plectas leones, cum ita ad speranda coelestia mentem erigunt, ita ad diligendos proximos dilatant, ut in peccantes quosque, qui sibi com
Abbreviated transcription (Latin):
altitudo ꝑtinet ad spem suꝑne retͥbutionis:
Quatuor aũt sunt pͥncipales uirtutes : quib
cȩt̾a uirtutũ structura inminet Scilicet
& ideo qͣternoꝵ erat cubitoꝵ longitudo
& latitudo basiũ. quia sc̃i p̃dicatores siue
ad uersa mundi & longitudinẽ exitii ac
laboꝵ p̾sentiũ foris tollerent: seu cor in
dilectione sui conditoris suoꝵq ꝓximo¬
rum interna exultatione dilatent: semꝑ
oꝑam dare uirtutib curant: Prudenter
uidelicet. in ter bona & mala discernen¬
tes: fortit̾ ad uersa sustinentes : cor ab ap¬
petitu uoluptatũ temꝑantes : iusticiã in
oꝑatione tenentes. Trlum uero cubitoꝵ
fit altitudo basium : cũ ꝑ exercitiũ uir¬
tutũ quas cũ patientia m̾aloꝵ & dilecti¬
one bonoꝵ exercent: continua intentione
ad uisionẽ sc̃e tͥnitatis puenire sataguns:
Et ipsũ opus basiũ inter rasile erat: &
scusture inter iuncturas: luncturas dice¬

Expanded text:
altitudo pertinet ad spem supernae retributionis. altitudo pertinet ad spem supernae retributionis. Quatuor autem sunt principales virtutes, quibus caetera virtutum structura imminetEt ideo quaternorum erat cubitorum longitudo et latitudo basium, quia sancti praedicatores sive adversa mundi et longitudinem exitus ac laborum praesentium foris tollerent: seu cor in dilectione sui Conditoris, suorumque proximorum interna exsultatione dilatent, semper operam dare virtutibus curant: prudenter videlicet inter bona et mala discernentes, fortiter adversa sustinentes, cor ab appetitu voluptatum temperantes, justitiam in operatione tenentes. Trium vero cubitorum fit altitudo basium, cum per exercitium virtutum, quas compatientia malorum et dilectione bonorum exercent, continua intentione ad visionem sanctae Trinitatis pervenire satagunt. « Et ipsum opus basium interrasile erat. Et sculpturae inter juncturas. » Juncturas dice
Abbreviated transcription (Latin):
tibus scriptũ ẽ: qđ iudelic& qͥnq ex his po
siti sunt ad dexterã partẽ templi &̃ quinq
ad sinistr̃a: magis in eis qͥnarii numeri st̃
intuenda mẏsteria: In utͣq & eñi partȩ
templi st̃ posioe bases luterũ: ut utͥq dei po¬
pulo sacri fontes gr̃a designaret᷑ esse pandes¬
da: & qͥnq st̃ inutraq parte : ut sicut in
expositione maris qd̃ qͥnq cubitis altũ ẽ.
iam diximꝰ: de monstraret᷑ typice uniuer¬
sa fidelib quȩ ꝑ qͥnq sensus corporis delique
to erat orbi p̃dieanda: lta etiã ꝑduos ordi¬
nes luterũ mystice ostendit᷑: quia gentili¬
tas cũ udea in unum fidei consortum ꝑ baf¬
tismatis erat undã colligenda: Qd aũt qͣ¬
tuor cubitoꝵ longitudinis & qͣtuor cubi¬
coꝵ laticudinis triũ cubitoꝵ altiaudinis
basses singulȩ fuere: facile in tellectu ełt
Longitudo & enim ad patientiã longani¬
mnitatis. latitudo ad dilatationẽ dilectionis:

Expanded text:
tibus scriptibus scripsiti sint ad dexteram partem templi, et quinque ad sinistram, magis in eis quinarii numeri sunt intuenda mysteria. In utraque etenim parte templi sunt bases luterum, ut utrique Dei populo sacri fontis gratiam designarent esse pandendam. Et quinque sunt in utraque parte: ut sicut in expositione maris, quod quinque cubitis altum est, jam diximus demonstraretur typice, universa fidelibus quae per quinque sensus corporis deliquerto erat orbi praedicanda, ita etiam per duos ordines luterum mystice ostenditur, quia gentilitas cum Judaea in unum fidei consortium per baptismatis erat undam colligenda. Quod autem qutuor cubitorum longitudinis, et quatuor cubitorum latitudinis, et trium cubitorum altitudinis, bases singulae fuere, facile intellectu est. Longitudo etenim ad patientiam longanimitatis, latitudo ad dilatationem dilectionis,
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalis cuius & mare tẏpum gerebant:
Siqͥdem ut uerba dierũ narrand: om̃ia
in eis quȩ in holocaustũ oblaturi erant
lauabant. Holo caustum aũt dñi genera¬
liter om̃is electoꝵ multitudo potest intel¬
leͥgi: quȩ iu̾sta uocẽ p̃cursoris baptiste
.ab ipio in sp̃u sc̃o & igni. Sic̃ gͦ sacer¬
aotes qui in mari lauabant᷑ formã expri¬
munt eoꝵ qui ꝑbaptisma efficiunt᷑ sum¬
aptissime p̃tendunt: cum post ablutionẽ
namq in lutere hostia: cũ quis fidelũ aqͣ
baptismi ꝑfundit᷑: Offertur uero in holo¬
caustũ: cum ꝑ impositionẽ manus episco¬
pi donũ sp̃s sẽi accipit: Qđ uero ad por¬
tandos luteres decẽ sunt bases facte : pot̾¬
at ita mylice interp̃tari. quia ministri
lauacri uitalis ad ȩterne gaudia beatitu¬
dinis quȩ denario solent numaro figura¬
ri. eos quos inbuunt uocent. Uerũ quia de
eis dẽ luteribus litterib distinctae in sequens¬

Expanded text:
spiritalis, cujus et mare, typum gerebant: spiritalis, cujus et mare, typum gerebant: siquidem, ut Verba dierum narrant, omnia in eis quae in holocaustum oblaturi erant, lavabant. Holocaustum autem Domini, generaliter omnis electorum multitudo potest intelligi, quae juxta vocem praecursoris baptizata est ab ipso in Spiritu sancto et igne . Sicut ergo sacerdotes qui in mari lavabantur, formam exprimunt eorum qui aptissime praetendunt, cum post ablutionem namque in lutere hostia, cum quis fidelium aqua baptismi perfunditur. Offertur vero in holocaustum, cum per impositionem manus episcopi donum sancti Spiritus accipit. Quod vero ad portandos luteres, decem sunt bases factae, poterat ita mystice interpretari, quia ministri lavacri vitalis, ad aeterna gaudia beatitudinis quae denario solent numero figurari eos quos imbuunt, vocent. Verum quia de eisdem luteribus distincte in sequen
Abbreviated transcription (Latin):
dios tres ipsa ẽ & oephi qđ illi epha nun¬
cupant: Sed oephi ad mensurã ꝑtinet fra
tus uero ẽ inspecieb liquidis uino & oleo¬
& aqua: ltaq batus quia certe norma mes¬
sura ẽ: oꝑa designat aequitatis & uisticis qͥbꝰ hii
qui in remisionẽ peccatoꝵ baptitant᷑ necesse
habent institui Battis qͥppe nulle capiebat
mare: cũ aqua bapasmatis plebẽ uideoꝵ
abliens ad regnũ cęleste transmisit. Reci¬
piebat & alios mille: cum etiã turbas na¬
tionum eodẽ fonte renatas & oꝑib iusticie
confirmatas: eiusdem regnĩ ꝑhennis fec̃
ẽẽ participes:
t fec̃ basses decẽ aereas: Quatuor cubito¬
rum longitudinis basses singulas : & q̃¬
tuor eubitoꝵ latitudinis: & tͥum cubitoꝵ
altitrdinis: Mulcifaris & multis modis
boues mare portantes designati sunt : desig¬
nantꝰ etiã ꝑba. ses . quȩ portandꝰ luteribus
p̃paratȩ: quonͦi ipsi luteres eius de lauacbri

Expanded text:
dios tres. Ipsa est ephi, quod illi epha nundios tres. Ipsa est ephi, quod illi epha nuncupant. Sed ephi ad mensuram pertinet vatus vero est in speciebus liquidis, vino, oleo, aqua. Itaque Batus, quia certae norma mensurae est, opera designat aequitatis et justitiae, quibus hi, qui in remissionem peccatorum baptizantur, necesse habent institui. Batos quippe mille capiebat mare, cum aqua baptismatis plebem Judaeorum abluens, ad regnum coeleste transmisit. Recipiebat et alios mille, cum etiam turbas nationum eodem fonte renatas et operibus justitiae confirmatas ejusdem regni perennis fecit esse participes. « Et fecit bases deceis bases singulas, et quatuor cubitorum latitudinis, et tres cubitorum altitudinis. Multifariam multisque modis ostolici, qui per boves mare portantes designati sunt, designantur etiam per bases, quae portandis erant luteribus praeparatae, quomodo ipsi luteres ejusdem lavacri
Abbreviated transcription (Latin):
tum unciarũ est hȩc grossitudo: dũ robo¬
re fidei spei & dilectionis ꝑceptio baptismi
cõmunitur Neq alit̃ ꝑficuum ẽẽ accipi¬
entib ostenditur : Nisi harũ firma cercitu¬
do uirtutũ mentẽ accipientium simul &
oꝑe confirmes: Labiumq. eiꝰ quasi labi
pe calicis gustus dñicȩ passionis : ꝑ folium
repandi lilii pate fac̃ta claritas resurrecti¬
onis ipsius expͥmit᷑: Duo milia batos ea¬
piebat: Millenariꝰ namq num̾us ꝓsigni¬
ficatione ꝑfectionis solet pora in sc̃ripturis :
faciunt: que uidelicet figura iã qͣdrata:
sed ad huc płena ẽ. Uerum ut altitudinẽ
stabilis & in suꝑabilis: & uelut conqua¬
drata lustoꝵ conscientia designat᷑: Quo¬
cũq em̃i uerteris quadratum: stabit : Sic
& animus elec̃toꝵ stabit nullo temptatio¬
nũ occursu nouit: astatu suȩ rec̾titudi¬
nis inclinari. Batus aũt hebreoꝵ mensu¬
ra ẽ: quam ipsi bathnominant. habens mo¬

Expanded text:
trium unciarum est haec grossitudo, dum robotrium unciarum est haec grossitudo, dum robore fidei, spei et dilectionis, perceptio baptismi communitur. Neque aliter proficuum esse accipientibus ostenditur, nisi harum firma certitudo virtutum, mentem accipientium simul et opera confirmet: « Labiumque ejus quasi labiupe calicis, gustum Dominicae passionis: per folium repandi lilii, patefacta claritas resurrectionis ipsius, exprimitur. « Duo millia batos capiebat. » Millenarius namque numerus, pro significatione perfectionis solet poni in Scripturis. Qufaciunt. Quae videlicet figura jam quadrata, sed adhuc plena non est. Verum ut in altitudine stabilis et insuperabilis et velut conquadrata justorum conscientia designatur; quocunque enim verteris quadratum, stabit. Sic et animus electorum nullo tentationum occursu novit a statu suae certitudinis inclinari. Batus autem Hebraeorum mensura est, quam ipsi Bath nominant, habens mo
Abbreviated transcription (Latin):
apłi apłoꝵ q. suocessores in uinctũ sibi
euuangłizandi offitiũ ꝓpta inplere deuo¬
tionȩ satagunt : Tres qͦ: ad aquilone. & tres
ad occidentem. tres ad meridiem. & tres ad
orientem respiciunt: Cum in uniuersis
qͣdrati orbis partib fidẽ p̃dicant sc̃ȩ tͥnita¬
ts: Quoꝵ posteriora uniu̾sa: intͥsecus
latitabant: In tͥnsecus namq latitant uni¬
u̾sa boum posteriora: quia qua merte¬
de scĩ p̃dicatores inꝑpetuum donent᷑ : in
interni arbitrii examine lam dispositũ:
sed nobis qui ad hric foris sumꝰ manet om¬
nimodis occultum: Quib tam̃ hoc ẽẽ oc¬
cultum. Nullatenus potest : qđ om̃is qui
lauaerũ baptisini ad salutẽ accipit: & utã
fidẽ spem & caritatẽ debet hab̾e : Nec sine
his tͥhus iurtitib qsq aliqͥd iam oꝑari:
neq in trare ad uitã ualet. Wnde recte sub¬
uingit᷑ Grossitudo aũt luteris: trium un¬
ciarũ erat : Grossitudo & enim luteris in
mare : firmitas ẽ iuitutis in baptisino Et

Expanded text:
apostolorumque successores, injunctum sibi evangelizandi officium prompta implere devotione satagunt. Tresque ad Aquilonem, et tres ad Occidentem, et tres ad Meridiem, et tres ad Orientem respiciunt, cum in universis quadrati orbis partibus fidem praedicant sanctae Trinitatis. « Quorum posteriora universa intrinsecus latitabant. » Intrinsecus namque latitant universa boum posteriora, quia qua mercede sancti praedicatores in perpetuum donentur, in interni arbitris examine jam dispositum est, sed nobis, qui adhuc foris sumus, manet omnimodis occultum. Quibus tamen hoc esse occultum nullatenus potest, quod omnis qui lavacrum baptismi ad salutem accipit et vitam, fidem, spem et charitatem dertutibus quisque aliquid jam operari, neque intrare ad vitam valet: unde recte subjungitur: « Grossitudo autem luteris trium unciarum erat. » Grossitudo enim luteris, id est maris, firmitas est virtutis in baptismo. Et
Abbreviated transcription (Latin):
eñi .xx. cubitos longiaidinis & tocidẽ cubitos
latitudinis : & .x. cubitos altitudiris De quo
qͥdẽ nuniero: supͣ in expositione templi & les¬
tibuli eius diximꝰ. Sed & nunc dicendũ bre¬
uiter: quia si altare. holocausti illoꝵ in ec¬
cłia typũ tenet: qui suũ corpus & animã
deo consecrare ꝑ ignẽ amoris illiꝰ quer̃: ꝑse

Expanded text:
enim viginti cubitos longitudinis, et totidem cubitos enim viginti cubitos longitudinis, et totidem cubitos latitudinis, et decem cubitos altitudinis. De quo quidem numero supra in expositione templi et vestibuli ejus diximus. Sed et nunc dicendum breviter, quia si altare holocausti illorum in Ecclesia typum tenet, qui suum corpus et animam Deo consecrare per ignem amoris illius quae
Abbreviated transcription (Latin):
decẽ cubitoꝵ altitudinis Et qͥdẽ altare hy¬
miamatis moyses fec̃ inheremo: habens
cubitũ longitudinis & alter̃ latitudinis.
& duos cubitos in altitudine: Quante aũto
magnitudinis hoc salomor fec̾it scriptu¬
ra non dic̃: sed tantũ qđ altare a ħxũ fec̾it
dic̃: Constat aut quia tantũ fac̾e ñ potuit :
qͣntũ fec̃ holocausti : Quia Sixx cubitoꝵ
in longitudine & latitudinȩ factũ eẽt: tatã
templi latitudinẽ impleret: Quanto gͥ ex¬
t̃ius erat positũ altare holocausti quã in ces¬
si: qua in quantũq gen̾e oblationes ac uili¬
tate metalli Ignobiliꝰ fuit : tantũ quantita¬
te mensure & hostgrũ frequentia p̃stabat:
Quia nimirũ plures st̃ multo qͥb dicat᷑ siuus
ad uitã in gredi serua mandata : quã quos au¬
dire delectet siuis ꝑfectus ẽẽ uade uende que
habes & da paupib ⁊̃ Hec tañi huiꝰ mensuꝑa al¬
taris mystici: ratione caret & numero Hab&

Expanded text:
et X cubitorum altitudinis . Et quidem altare thyet X cubitorum altitudinis . Et quidem altare thymiamatis Moyses fecit in eremo, habens cubitum longitudinis, et alterum latitudinis, et duos cubitos in altitudine. Quantae autem magnitudinis hoc Salomon fecit, Scriptura non dicit, sed tantum quod altare aureum fecerit dicitur. Constat autem quia tantum facquantum fecit holocausti; quia si viginti cubitorum in longitudine et latitudine factum esset, totam templi latitudinem impleret. Quanto igitur exterius erat positum altare holocausti, quam incensi, quantumque genere oblationis ac utilitate metalli ignobilius fuit, tantum quantitate mensurae et hostiarum frequentia praestabat. Quia nimirum plures sunt multo quibus dicatur: Si vis ad vitam ingredi, serva mandata: quam quos audire delectet: Si vis perfectus esse, vade, vende quae habes, et da pauperibus . Nec tamen hujus mensura altaris mystica ratione caret et numero. Habet
Abbreviated transcription (Latin):
ta tantũ incendebant᷑: Quoꝵ fumꝰ ad suꝑi¬
ora ascendens: oꝑiebat arcam atq oracũ¬
lũ odore suaiutatis implebat: In quo figu¬
poraliũ rerũ cupiditatib: tota in tentione
cȩlestia q̃runt uelut in tus in uicinio ora¬
culi sunt posit: Nec longe st̃ remoti auelo
quo cẽplũ & sc̃a scõꝵ dirimunt᷑: quia cor¬
pora tantũ t̾ram in colunt: cȩter̃ scđm in¬
t̾iorẽ hominẽ totã habent conu̾sationẽ in
cȩlis: Ascenditq ab huiꝰ modi altari fumꝰ
c̃ orationes scõꝵ. flãma caritatis excitatȩ ad
celũ usq ꝑueniunt ubi xp̃s s̃ in dextera dĩ
sedens: Non eñi in hoc altari sanguis hostia¬
rũ sed thymiama tantũ incendit᷑ quia
tales uiri ñ habent oꝑa carnis & sanguinis.
quȩ in ara sui cordis in molantes dño macꝰ¬
tant: sed solũm lacrimarũ & orationis ei
uota: ꝓdesiderio regni oelestis offerunt.⁊
gitudinis. & .xx. cubitoꝵ̃. latiaidinis &

Expanded text:
ta tantum incendebantur: quorum fumus ad superita tantum incendebantur: quorum fumus ad superiora ascendens operiebat arcam, atque oraculum odore suavitatis implevit; in quo figuporalium rerum cupiditatibus, tota intentione coelestia quaerunt, velut intus in vicino oraculi sunt positi. Nec longe sunt remoti a velo, quo templum et sancta sanctorum dirimuntur, quia corpora tantum terram incolunt, caeterum secundum interiorem hominem totam habent conversationem in coelis. Ascenditque ab hujusmodi altari fumus cum orationes sanctorum flamma charitatis excitatae ad coelum usque perveniunt, ubi Christus est in dextera Dei sedens . Non enim in hoc altari sanguis hostiarum, sed thymiama tantum incenditur : quia tales viri non habent opera carnis et sanguinis, quae in ara sui cordis immolantes Domino mactant, sed solummodo lacrymarum et orationis ei vota pro desiderio regni coelestis offerunt. gitudinis, et XX cubitorum latitudinis,
Abbreviated transcription (Latin):
regulã lusticis quã seqͣm̃ ostendit : sc̃oꝵq
nobis exempła qui in igne tibulationiis
inuincibiles ꝑseu̾arunt: In om̃ib sequenda
p monstrat : si uasa in domo dñi electa ac
p̾ciosa eẽ concupiscimꝰ Aesq igno liq fac¬
tũ argillȩ formas in gredit quo uas posst
aptũ ministeris cȩlestib effici: c̃ ipsi sa¬
lubriter humiliati & flãma siue duune
caritatis: siue etiã humanȩ aduerstti ẽ mol¬
liti uiam patrũ bene oꝑando intͣmus : ut ad
pͥmia patrũ bene currendo ꝑueniamus
ec̃q salomos omĩa uasa: altarȩ aureũ & mensa suꝑ quã pone
corda significat ꝑfectoꝵ uistoꝵ internȩ Alares
caritatis & castitatĩs luce chorusça: quoꝵ
sublimitati significande eciã locꝰ con¬
uenit eiusdẽ altaris. Stabat eñi ante hostaũ
te legimꝰ In quo uidelicet altare ñ hostia¬
rũ sangius iseq libamina: sed tymiama¬

Expanded text:
regulam justitiae, quam sequamur, ostendit, sanctorumque regulam justitiae, quam sequamur, ostendit, sanctorumque nobis exempla, qui in igne tribulationum invincibiles perseveraverunt, in omnibus sequenda praemonstrat, si vasa in domo Domini electa ac pretiosa esse concupiscimus. Aesque igne liquefactum argillae formas ingreditur, quo vas possit aptum ministeriis coelestibus effici, cum ipsi salubriter humiliati, et flamma tis, sive etiam humanae adversitatis emolliti, viam patrum bene operando intramus, ut ad praemia patrum bene currendo perveniamus. « Fecitque Salomon omnia vasa, altare aureum, et mensam super quam ponecorda significat perfectorum justorum, internae charitatis et castitatis luce corusca, quorum sublimitati significandae etiam locus convenit ejusdem altaris. Stabat enim ante ostium ste legimus. In quo videlicet altari non hostiarum sanguis, neque libamina, sed thymiama
Abbreviated transcription (Latin):
aquarũ nobis elementũ in ablutionẽ pecca¬
toꝵ ecmnu̾tit: & quia ominȩ fideliũ baptas¬
ma quo dño conseerant᷑: in exemplũ celebra
tur baptismatis illiꝰ. quo ipse aquas santifica¬
uit rec te in regione iordanis uasa sunt domꝰ
dm̃ fact̾a : bleq eñi alit̃ uasa electionis e
miscdie fieri possumꝰ:. Nisi & baptisma ei
qđ illo in fluminȩ subiit respicientes. & ipsi
uitali flumine satagimꝰ ablui: Hotandũ
aũt qđ non cantũ in regionȩ lordanis: sed
& in campestri regione illius. fac̃ta dic̃
eadẽ uasa: Significans multiplicationẽ
fideliũ: quȩ non solũ inuidea sed & inom¬
niũ nationũ erat latitudine futura: Ex
terra de ꝗͣ fact̾e sũt forms ad funden¬
da uasa dñi: quȩ meliꝰ qua scriptura sa¬
era de qua regilã bene iuuendi accipimꝰ
ualet in tellegi: Quasi eñi argilla igni¬
bus durita formã uasis dñi quanta & qͣlia
fieri debeant exhibet: cũ nobis seriptura

Expanded text:
aquarum nobis elementum in ablutionem peccaaquarum nobis elementum in ablutionem peccatorum convertit: quia omne fidelium baptisma quo Domino consecrantur, in extur baptismatis illius quo ipse aquas sanctificavit, recte in regione Jordanis vasa sunt domus Domini facta. Neque enim aliter vasa electionis et misericordiae fieri possumus, nisi et baptisma ejus, quod illo in flumine subiit, respicientes, et ipsi vitali flumine satagamus ablui. Notandum autem, quod non tantum in regione Jordanis, sed etiam campestri regione illius facta dicit eadem vasa, significans multiplicationem fidelium, quae non solum in Judaea, sed et in omnium nationum erat latitudine futura, expterra, de qua factae sunt formae ad fundenda vasa Domini, quae melius quam Scriptura sacra, de qua regulam bene vivendi accipimus, valet intelligi? Quasi enim argilla ignibus durata formam vasis Domini, quanta et qualia fieri debeant, exhibet, cum nobis Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
nificat nos ꝑlauacrũ baptismi ad regnu
cȩleste qđ iuire uocabulo dexore figurat᷑.
deb̾e ꝑuenire: Qui eñi erediderit & bapi¬
tiratus fuerit : saluus erit :Nãq ubidi¬
supͣ diximꝰ uel p̃sentẽ eccłiȩ uitã & futurã:¬
łleta scłi & tͥstia: ł aliq̃ designat huius mo¬
diAbi uero absolute inbono ponit᷑ dextra ac¬
terna sepius gaudia demonstrat : Qđ uͦ con¬
qa orientẽ posuit marȩ: ad eandȩ ꝓpe signi¬
sicationẽ respiẽ: qđ iudelicet ꝑlauachrũ sa¬
cat fideles ꝑacceptionẽ scĩ sp̃s ad flagranti¬
am solere uerȩ caritatis aocendi : feruor &¬
eñi meridiami solis: consueut inscripturis
incordibus electoꝵ¬
mĩa uasa quȩ fec̃ hyrã regi salomoni
in domo dñi: de auricaleo erant: Inregio¬
ne iordanis: fudit earex in argillosa terra
apte in regione iordanis fusa st̃ uasa domꝰ
dñi: in quo uidelices flumine dñs nr̃ bap¬
tizari dignatus ẽ: Ciusq tinc̾tus undis:

Expanded text:
nificat nos per lavacrum baptismi ad regnum nificat nos per lavacrum baptismi ad regnum coeleste, quod jure vocabulo dextrae figuratur, debere pervenire: Qui enim crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit . Namque ubi desupra diximus vel praesentem Ecclesiae vitam et futuralaeta saeculi et tristia, vel aliqua designat hujusmodi. Ubi vero absolute ponitur dextera, aeterna saepius gaudia demonstat. Quod vero contra Orientem posuit mare, ad eamdem prope significationem respicit: quod videlicet per lavacrum sacat per acceptionem sancti Spiritus ad flagrantiam solere verae charitatis accendi. Fervor etenim meridiani solis consuevit in Scripturis in cordibus electoia vasa quae fecit Hiram regi Salomoni in domo Domini, de aurichalco erant, in regione Jordanis fudit ea rex in argillosa terra. Apte in regione Jordanis fusa sunt vasa domus Domini, in quo videlicet flumine Dominus noster baptizari dignatus est; ejusque tinctus undis,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ aliice ueritatis & flãma diuine carita¬
tis aliena ẽẽ consiło Mare aut posuit ad
dextrã partẽ tẽpli: contͣ orientẽ ad meridiẽ
Et hoc in eodẽ atͥo positũ ẽ: ad orientẽ: Ađ̃
aũt ait ad dextrã partẽ templi: hoc ẽ qđie
petit dicens: ad meridĩẽ : In gredientib eñi
atͥum aboriente pͥmo diu̾tendũ erat adma¬
ridiẽ : ubi mare in ipso angulo stabat ad
lauandũ sacerdotib paratũ : Deindȩ pro¬
gredientib In qo occurrebant lut̾es: ad la¬
uandas hostias abut᷑q partȩ positi intͣ hor
bassis erat aenea : qͥnq cubitoꝵ longitudi¬
nis & qͥnq cubitoꝵ latitadinis : & cum cu¬
bitoꝵ altitudinis : In qua stans salomon de¬
dicabat tẽplũ: Dein ult̃ ꝓ gredientib oc¬
currebat altare holocausti : contͣ mediũ atͥi
deinde porticus tẽpli siue uestibulũ : In qͦ
erant columpnȩ aeree. circa hostiũ tẽpli
Qđ gͦ mare posuit ad dextr̃a partẽ cẽpli: su¬

Expanded text:
aritatis aliena esse considero. « Mare autem posuit ad dextram partem templi contra Orientem ad Meridiem. » Et hoc in eodem atrio positum est ad Orientem. Quod autem ait ad dexteram partem templi, hoc est, quod repetit, dicens, ad Meridiem. Ingredientibus enim atrium ab Oriente, primo divertendum erat ad Meridiem, ubi mare in ipso angulo stabat, ad lavandum sacerdotibus paratum. Deinde progredientibus intro occurrebant luteres ad lavandas hostias ab utraque parte positi. Intra hos basis erat aenea, quinque cubitorum longitudinis, et quinque cubitorum latitudinis, et trium cubitorum altitudinis, in qua stans Salomon dedicabat templum. Deinde ultra progredientibus occurrebat altare holocausti, contra medium atrii. Deinde porticus templi sive vestibulum, in quo erant columnae aereae circa ostium templi. Quod ergo mare posuit ad dexteram partem sig
Abbreviated transcription (Latin):
Seuerantiã boni oꝑis etiã in ꝑsecutionib
serlant & hilaritatẽ dilectionis etiã in eos
qͥ ꝑsecunt᷑ exibent: Denario aũt nim̾o spes
celestiũ p̃mioꝵ solet designari: dño ad fir¬
mante : cũ eos qui in uinea magnipatris¬
familias laborant: denario remunerandos
ẽ testat᷑. & idẽ altare qđ in figura fac tum
est electoꝵ: obsignificandã eoꝵ uitã ꝑpetu¬
am .x. erat cubitis altũ. Cũ uero dietimẽ
quia fec̃ salomon altare aureũ: ad ditũ ẽ
continuo
ponerent᷑ panes ꝓpositionis aureã: Mensa
autẽ aurea scͥptura ẽ sacra: spiritalis in celle¬
gentiȩ claritate fecunda de qͣ psalmista dño
parast in qͥt in conspectu med mensã. ad uer¬
sus cos qͥtribulant me: He eñi nos ad u̾sarii

Expanded text:
antiam boni operis etiam in persecutionibus servant, et hilaritatem dilectionis etiam in eos qui persequuntur exhibent. Denario autem numero spes coelestium praemiorum solet designari, Domino affirmante, cum eos qui in vinea magni patrisfamilias laborant denario remunerandos esse testatur . Et idem altare, quod in figura factum est electorum, ob significandam eorum vitam perpetuam, decem erat cubitis altum. Cum vero dictum est quia fecit Salomon altare aureum, additum est continuo. ponerentur panes propositionis, auream. Mensa autem aurea Scriptura est sacra spiritualis intelligentiae claritate fecunda; de qua Psalmista Domino: Parasti inquit in conspectu meo mensam, adversus eos qui tribulant me . Ne enim nos
Abbreviated transcription (Latin):
internũ gaudiũ scõꝵ. qđ cũ rege suo
Nec ñ & loca ipsa qͥbus termini terrȩ is¬
rahel discripti st̃: Emath uideł & riuus
ȩgypti : huic significatione ñ contͣdicuis
emath eñi: in terp̃tat᷑ dñi ueritas. Q rũu
siue torrentẽ aegypti. quẽ melius intelle

Expanded text:
 gaudium sanctorum quod cum rege suo Nec enim loca ipsa quibus termini terrae Israel descripti sunt, Emath videlicet et rivus Aegypti, huic significationi contradicunt. Emath enim interpretatur Domini veritas: et rivum sive torrentem Aegypti
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ aũt longituoo & latitudo altaris uice.¬
noꝵ erat cubitoꝵ: magnã utiq ꝑfectio¬
nẽ de signat eiusdẽ in defesae longanimi¬
catis ac sincere dilectionis: quş ꝑutusq
testamenti nõbis obseruantiã tͥbuit᷑. Qua¬
ter eñi quini: uicenariũ num̾ũ conpless
Quinq aũt libri mosaicȩ legis : qͣtuor st̃
eiũngłioe lib̃tatis & cũ ad intellegentiã
atq custediã legis spiritalẽ in lustrante¬

Expanded text:
gitudo et latitudo altaris vicenorum erat cubitorum, magnam utique perfectionem designat ejusdem indefessae longanimitatis, ac sincerae dilectionis, quae per utriusque Testamenti nobis observantiam tribuitur. Quater enim quini vicenarium numerum complent. Quinque autem libri Mosaicae legis quatuor sunt evangelicae libertatis. Et cum ad intelligentiam atque custodiam legis spiritale
Abbreviated transcription (Latin):
ł uerba salutaria ad exemplũ uitȩ ꝓposita:
sẽꝑ in diuinis paginis qͥs qͥs bene quent in¬
uenit Ande aptȩ idẽ panes in exodo .xii.
fieri p̃cepti st̃: uidelicet ꝓpt̃ apłos xxii. ꝑ qͦ¬
ministerĩ & nobis scͥptura testamenti cos¬
dita ẽ : & instrumenti ueteris donante dño
reuelata misteria: Quo nimirũ numero
ñ cantũ idẽ apłi. sed om̃s sunt de signati.
qͥ u̾bũ p̃dicando. pabulũ uitȩ fidelib mi¬
nistrant: Qui om̃s utiq ipsam doctroe

Expanded text:
 verba salutaria, ad exemplum vitae proposita, semper in divinis paginis quisquis bene quaerit invenit. Unde et apte iidem panes in Exodo duodecim fieri praecepti sunt, videlicet pministerio nobis Scriptura Tesmenti condita est, et Instrumenti Veteris, donante Domino, revelata mysteria. Quo nimirum numero non tantum iidem apostoli, sed omnes sunt designati, qui, verbum praedicando, pabulum vitae fidelibus ministrant: quia omnes utique ipsam doctrinae
Abbreviated transcription (Latin):
cubitoꝵ siue latitudinẽ stu designet altitu¬
dinẽ nichilominꝰ ratio figure ꝑspicua ẽ. Quia
ñ nisi ꝑ eiũigłiũ exoptatssima illa mundo
uox insonuit: penitentiã agite ad ꝓpinqͣ¬
bit eni regnũ cȩloꝵ: Qđ uero seqͥtur. Et
rursũ alia capitella insũmitate columna
narũ de suꝑ iuxta mensurã columnȩ con¬
tra retiacula:. luxta mensurã columnȩ
tantȩ amplitudinis quanta erat & colũna:
Cuiꝰ tam̃ altitudo quanta fuerit: minimẽ
narrat᷑. Hȩc autẽ capitella qͣlia ẽq & ꝗͣta¬
cũq fuerint: ñ eñi mensurã earum aꝑte
scriptura de signat: in ore lilioꝵ uden¬
tur esse ad posita. De quoꝵ fac̃tura si qͥd
mysticũ in quirere delectat : illã regni
ꝑ hennis sub limitatẽ potest non in congrue
desigare: quã nec oculus uidit nec auris
audiuit Nec in cor hominis ascendit quȩ p̾

Expanded text:
cubitorum, sive latitudinem seu designet altitucubitorum, sive latitudinem seu designet altitudinem, nihilominus ratio figurae perspicua est, quia non nisi per Evangelium exoptatissima illa mundo vox insonuit, dicens: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . Quod vero sequitur: Et rursum alia narum desuper juxta mensuram contra retiacula, » juxta mensuram columnae tantae amplitudinis quanta erat et columna, cujus tamen altitudo quanta fuerit minime narratur. Haec autem capitella qualiacunque et quantacunque fuerit non enim mensuram eorum apeScriptura designat in ore liliorum videntur esse apposita. De quorum factura, si quid mysticum inquirere delectat, illam regni perennis sublimitatem potest non incongrue designare, quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ erantꝰ suꝑ capita columnarũ: qͣsi ope
lilii fabricata erant in portieu qͣtuor cubi¬
toꝵ:. Quid eñi ꝑlilia nisi suꝑnȩ clarita¬
tis patͥa atq in mortalitatis florib redo¬
lens paradisi desigrat᷑ amenitas: Quid ꝑ
qͣtuor cubitos: Nisi euuangłicus sermo :
Cũ gͦ sc̃i doctores. ꝓmissa nobis limmina
regni cȩlestis in qͣtuor sẽĩ euuangłis libris
oftendunt : quasi captea columnarũ opus
in se lilii quatuor cubitoꝵ exhibent. bi
notandũ iuxta litterã quia c̃ opus lilii in
capitellis quatuor eubitoꝵ ẽẽ memorant ᷤ
neq additur latitudinis ait alticudinis : lec¬
toris utiq ludicio utrũ in altitudine an
in latitudine in tellegi debeat relic̾tũ est
Constat aũt abiq ulla ꝓrsus dubietate:
quia columna quã duodecim cubitoꝵ res¬
tis ambiebat: quatuor cubitos habebat gros¬
situdinis Om̃is & eñi circulus quantũ ha¬
bet spatii in diametro: tantũ habet ter in
gẏro: Deniq mare aeneum quia diame¬

Expanded text:
rant super capita columnarum, quasi opere lilii fabricata erant in porticu, quatuor cubitorum. Quid per lilia nisi supernae claritas patriae, atque immortalitatis floribus redolens, paradisi designatur amoenitas? Quid per quatuor cubitos, nisi evangelicus sermo, qCum ergo sancti doctores promissa nobis limina regni coelestis in quatuor sancti Evangelii libris ostendunt, quasi capita columnarum opus in se lilii quatuor cubitorum exhibent. Ubi notandum juxta litteram, quia cum opus lilii in capitellis quatuor cubitorum esse memoratur, neque addidit latitudinis aut altitudinis, lectoris utique judicio, utrum in altitudine an in latitudine intelligi debeat, relictum est. Constat autem absque ulla prorsus dubietate, quia columna, quam duodecim cubitorum restis ambiebat, quatuor habebat cubitos grossitudinis. Omnis etenim circulus quantum habet spatii in diametro, tantum habet ter in gyro. Denique mare aeneum, quia diame
Abbreviated transcription (Latin):
cibitũ & dimidiũ: & neq ibi ałtitudinẽ
ar̃plitudinẽ significaret. ad iecto: iudet᷑
quia fundũ ipsus luteris. huiꝰ eẽ amplitu¬
dinis uoluerit in tellegi Qđ ex mensura
nifallor basis inqua p̾ositus erat qͥsq luter
facillime conicit᷑ quȩ ita describit᷑: In sũ¬
mitate aũt basis erat quedã rotunditas unꝰ
& dimidii cubiti: Ita fabrefacta ut luter
de suꝑ posset imponi : Latitudo gͦ fundi in
luterib uniꝰ erat cubiti ac dimidii Ipsa uͦ
capacitas luterũ: qͣtuor habebat cubitos S
utrũ in altitudine an in ãplitudinȩ an in
utro q ⁊ dicat qͥ nouerit : Et constituit deõe
bases: Qunq ad dextrã parcẽ templi. &
qͥnq ad sinistram: Dextram partẽ tẽpli &
siniftrã. Non intus in ipso tẽplo sed ante tem¬
plũ dic̃: ad orientalẽ plagã uidelic& in ꝗtͥo
in teriore: quod sacerdotũ ꝓpͥe uocabat᷑: qͥn¬
q. aut posuit ad dexterã partẽ tẽpli ꝓpt̃ iu¬

Expanded text:
itum et dimidium, et neque ibi altitudinem an amplitudinem significaret adjecit, videtur quia fundum ipsius luteris hujus esse amplitudinis voluerit intelligi. Quod ex mensura ni fallor basis, in qua positus erat quisque luter, facillime conjicitur, quae ita describitur: In summitate basis erat quaedam rotunditas unius et dimidii cubiti ita fabrefacta, ut luter desuper posset imponi. Latitudo ergo fundi in luteribus unius erat cubiti ac dimidii, ipsa vero capacitas luterum quatuor habebat cubitos; sed utrum in altitudine, an in amplitudine, an in utraque, dicat qui noverit. Et constituit decem bases, et quinque ad dexteram partem templi, et quinque ad sinistram. Dexteram partem templi et sinistram non intus in ipso templo, sed ante templum dicit, ad Orientalem plagam, videlicet in atrio interiore, quod sacerdotum proprie vocabatur. Quinque autem posuit ad dexteram partem templi propter Ju
Abbreviated transcription (Latin):
nube fuerunt: & om̃s mare transierunt : &
om̃ns in moyse baptirati sunt in nube & in
mari : Sacramentũ aũt baptismi: & uttȩ
nobis munditiã querit in hoc scło & uite
nobis a et̾n& głam ꝑmitait in futuro Qđ
utrumq inmari hoc aeneo una sententia
de signatur cũi ẽẽ decẽ cubitoꝵ a labio usque
labiũ ꝑhibet᷑: Decẽ namq p̾ceptis in lege
dñs om̃ia quẽ facere debeamꝰ ex p̃ssit: dena¬
rio aeque mercedẽ bene factoꝵ signauit: c̃
hunc in iunea laborantib dandum ẽẽ p̃di¬
xit. Erat gͦ mare .x. cubitoꝵ alabio usq nd

Expanded text:
nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes imari. Sacramentum autem baptismi et vitae nobis munditiam acquirit in hoc saeculo, et vitae nobis aeternae gloriam promittit in futuro Quod utrumque in mari hoc aeneo una sententia de signatur, cum esse decem cubitorum a labio usque ad labium perhibetur. Decem namque praeceptis, in Lege Dominus omnia quae facere debeamus, expressit. Denario aeque mercedem benefactorum signavit, cum hunc in vinea laborantibus dandum esse praedixit. Erat ergo mare dec
Abbreviated transcription (Latin):
lumnas domus dei uideri atq apellari uo¬
lunt: cũ nil in se ꝓrsus firme fidei ad con¬
temnendas scłi ponpas ac desid̾anda bona¬
in uisibilia : Nil habeant roboris ad cõrriges¬
dos sil in dustriȩ saltem ad in tellegendos
eoꝵ quib p̾lati sunt errores:
ecit quoq mare fusile decẽ cubitoꝵ alabo
usq ad labũi. rotudum in circuitu Ma¬
re hoc fusile infigurã lauacri salutaris qͥ
in remissionẽ peccatoꝵ emundam᷑ factũ
ẽ: Namq sacerdotes in eo lauabant᷑: ut uer¬
ba dierũ aꝑte testant᷑. Sacerdotes aut constat
om̃s electos typice in scripturis uocari: eo qđ
sint menbra sũmi sacerdotis dñi nr̃i iħu xp̃t
Q rec̾te huic uasõ scriptura maris nom̃ indi¬
dit: in memoriã uidelicet maris rubri in qͦ
pͥus ꝑ extinctionẽ aegyptioꝵ & populi dĩ
lib̾ationẽ: baptisini forma p̾cessit Expones¬
te apło ac dicente : qm̃ patres nr̃i om̃s sub

Expanded text:
lumnas domus Dei videri atque appellari volumnas domus Dei videri atque appellari volunt, cum nil in se prorsus firmae fidei ad contemnendas saeculi pompas, ac desidinvisibilia, nihil habeant roboris, ad corrigendos, nihil industriae, saltem ad intelligendos, eorum quibus praelati sunt, errores. « Fecit quoque mare fusile decem cubitorum, a labio usque ad labium rotundum in circuitu. » Mare hoc fusile in figuram lavacri salutaris quo in remissionem peccatorum emundamur, factum est. Namque sacerdotes in eo lavabantur, ut Verba dierum aperte testantur. Sacerdotes autem constat omnes electos typice in Scripturis vocari, eo quod sint membra summi sacerdotis Domini Jesu Christi. Et recte huic vasi Scriptura maris nomen indidit, in memoriam videlicet maris Rubri, in quo prius per exstinctionem Aegyptiorum, et populi Dei liberationem, baptismi forma praecessit; exponente Apostolo ac dicente, Quoniam patres nostri omnes sub
Abbreviated transcription (Latin):
incireuitu capitelli scdi Diximꝰ enĩ mala gͣ¬
fideliũ typum tenere: Centenariꝰ uero nu¬
merus qui ad dexterã manũ pͥmus ꝑuenit:
non ñ quã in ȩternȩ beatitudinis sigura po¬
ni consueuit. Duplicat᷑ aũt hic numeris ma¬
lagͣnatoꝵ In cirerutu capitelli scdi: ut insi
cendus coronã. Et statuit duas columnas
inporticu templi : Cũ statuisseo columnam
tas: Similit̃ erexit columnã scđam: & uo
na ut supͣ diximꝰ illoꝵ expͥmit fĩgura doc¬
toꝵ : qͥ pͥmituiã in hierusolimis in stituer̃¬
eccłiam. Scđa eoꝵ: qͥ ad p̾dicandũ genti¬
bus destinati sunt. ł certe dextra columna
uenisse. & mundũ suo sanguine redemisse
testant. E apte simili uocabulo ambe cense¬
bantꝰ columnȩ : Cum una firmitas altera
in robore dic̃ta ẽ At una fidei & oꝑis for¬
titudo cunct̾is in esse. doctorib monstra¬
rec᷑: Pr̃iq temporis in ertia tacite notare¬
tur NU̾bi se ñ nulli doc̾tores sac̃dotes & co¬

Expanded text:
uitu capitelli secundi. » Diximus enim malografidelium typum tenere. Centenarius vero numerus, qui ad dexteram manum primus pervenit, nonnunquam in aeternae beatitudinis figura poni consuevit. Duplicatur autem hic numerus malogranatorum in circuitu capitelli secundi, ut insincendus coronam. « Et statuit duas columnas in porticu templi. Cumque statuisset columnam tas. « Similiter erexit columnam secundam et na, ut supra diximus, illorum exprimit figuram doctorum, qui primitivam in Hierosolyma instituerEcclesiam, secunda eorum qui ad praedicandum gentibus destinati sunt. Vel certe dextra columna venisse et mundum suo sanguine redemisse testantur. Et apte simili vocabulo ambae censebantur columnae, cum una, firmitas, altera, in robore, dicta est, ut una fidei et operis fortitudo cunctis inesse doctoribus monstraretur, nostrique temporis inertia tacite notaretur, ubi se nonnulli doctores, sacerdotes et co