comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accõmodata sũt homo igit utitur igne ad
usũ calefaciedi et lumiuis . toque̾doꝵ ciboꝵ. friq
fabritãdi. Ntit᷑ fontibus ad potũ et ad lanatra
flumobus ad agros irrigãdos t̾minandasq ꝯ̾giões
ad suãda bineta. Mtontibus ad usũ arboꝵ atq
lignoꝵ utit᷑ mari no solũ ad cõmertia et copias
ex long̃ quis ⁊ligiodbus ferendas. beꝵ ecꝭ ad
ubertatẽ om̃is gnie̾ pistuõ . Eꝵ si hiisͥ elemẽtꝭ btis
quibꝰ est propiꝰ nõ est dubiũ quin et celo. quo ͣ
celestiũ rep officia ad fetilitatẽ terre ex qua
biuimꝰ tẽpeata sui yt Sol ĩ requietis cursibus
et spaciis ĩequabilisꝰ orbes aiõs cõficit ut oriẽs
Dic promittit ad laborẽ. et octides noctẽ suꝑducit
ad RRequiẽ et cũ abscessũ longuis ad meridie̾. tut̾
accessi propius ad septẽtonẽ. iemis et estatis
uicissitudiee facit. ut et hiberius humo. bus at
priuis in bbertate terra pingnestat. et estuus
caloibus herbide fouges maturitate durent

Expanded text:
unt. Homo utitur igni ad usum calefaciendi et luminis, et molliendorum ciborum, ferrique fabricandi: utitur fontibus ad potum et ad lavacra; fluminibus ad agros irrigandos terminandasque regiones: ad conserenda uineta, montibus ad usum arborum atque lignorum, utitur mari non solum ad commercia et copias ex longinquis regionibus ferendas, uerum etiam ad ubertatem omnis generis piscium. quod si his elementis utitur to quibus est proximus, non est dubium quin et caelo, quoniam et caelestium rerum officia ad fertilitatem terrae ex qua uiuimus temperata sunt. sol inrequietis cursibus et spatiis inaequabilibus orbes annuos conficit et aut oriens diem promit ad laborem aut occidens noctem superducit ad requiem, et tum abscessu longius ad meridiem tum accessu propius ad septentrionem hiemis et aestatis uicissitudines facit, ut et hibernis umoribus ac pruinis in ubertatem terra pinguescat et aestiuis caloribus uel herbidae fruges maturitate durentur
Abbreviated transcription (Latin):
neno suessit mullus emꝰ est qui nichil peret
muesa sud que ad perc audĩ intirent etas uiellencia
mestas otrosio p̃mum adeo subierta est fa peccato
fragilitas capnis qua induti surꝰ. at ist duti
sitesslta deui poneuot muluꝰ fortasse pancibi¬

Expanded text:
lus est enim qui nihil peccet et multa sunt quae ad peccandum inritent, aetas uinolentia egestas occasio praemium. adeo subiecta est peccato fragilitas carnis qua induti sumus, ut nisi huic necessitati deus parceret, nimium fortasse pauci
Abbreviated transcription (Latin):
manis uatũ per impunitaiẽ. hic noꝰ tohibenda
honue ditinꝰ id e̾tꝭ de deo. qui horem̃ silem̃ sui
Rerit. Omitto de figuã dei sapere in telligore
prouidẽ. sp̃stat̾. ex homĩbus aute̾ aĩalib. homo
Prlus hut habet. Ergoad deisildtudinem fcis
At t es idco procedit in uituun. qr de terrena
sr agilitate ꝑmiptur nõ potest pd quod ade

Expanded text:
majus malum per impunitatem. Hic non cohibenda homine dicimus, id etiam de Deo, qui hominem similem sui fecit. Omitto de figura Dei prouidere praestare, ex omnibus autem animalibus homo solus haec habet, ergo ad dei similitudinem factus est. sed ideo procedit in uitium, quia de terrena fragilitate permixtus non potest id qu
Abbreviated transcription (Latin):
iud opus est inquirã Ira cũ sine ħ effcũ¬
petã corrigi possũt. Atqui nullꝰ est qͥ
peccantem possit uide̾ trãquille. Possit
fortasse qui legibus p̾rdet quia faciꝰ sub
oculis eius nõ admictit moueri aduersus enm¬
qui potest ĩnocẽs ĩueniri. Cũq detectũ fatimꝰ
id ceruinus siue Id sentunꝰ indignari ne cesse est
Ipẽ eñ peccati aspectus Indignus est/ Nã qui nõ
mouetur oiõ aut probat delicta quod est turpuyꝰ
et nustius aut molestiã castigandi fagit quã
sedatus admus et quieta mẽs asꝑnat᷑᷑ at reninit
lenitate. uel sepuis ꝙͣ necẽ est. uel ecꝭ sepiis sẽp
Ignostit Is plane et illoꝵ bita ꝑdit quoꝵ auda¬
tiã nt̾t ad facinora maiora. et sibi ipẽ ad en̾iã
Tarenmuis qui tũ in agro suo cotrupta eẽ omia

Expanded text:
id opus est\' inquiunt \'ira, cum sine hoc adfectpeccata corrigi possint?\' atquin nullus est qui peccantem possit uidere tranquille. possit fortasse qui legibus praesidet, quia facinus non sub oculis eius admittitqui potest innocens inueniri, cumque detectum facinus id cernimus siue sentimus, indignari necesse est; ipse enim peccati aspectus indignus est. nam qui non mouetur omnino, aut probat delicta, quod est turpius et iniustius, aut molestiam castigandi fugit, quam sedatus animus et quieta mens aspernatur ac renuit, lenitate uel saepius quam necesse est uel etiam semper ignoscit, is plane et illorum uitam perdit quorum audaciam nutrit ad facinora maiora, et sibi ipse aeternam mTarentinus, qui cum in agro corrupta esse omnia
Abbreviated transcription (Latin):
furorẽ nel Iratũdiã nomiãre / hec nec in homiiẽ
quidẽ deb eõ. quia tota bitiosa est Ita uero q̃
ad cosstione̾ uitiorũ ꝑtinet. Hec honimi adimino
debet. nec deo potest qma et util. est Robus hnã¬
nꝰ et necessaria Oud opꝰ est inquinã Ira

Expanded text:
furorem uel iracundiam nominare, haec ne in homine quidem debet esse, quia tota uitiosa est, ira uero quae ad correctionem uitiorum pertinet, nec homini adimi debet nec deo potest. quia et utilis est rebus humanis et necessaria. \'Quid opus est\' inquiunt \'ira,
Abbreviated transcription (Latin):
Incitam᷑s ad cohercendĩ. Necesse est eñ Iestoat
bouo displitẽ q̃ prana siũ et cui maliõ displicet
mouat ⁊ tũ id p uidet. Ergo singuiꝰ ad uindictã
nõ quia lesi sulmus ⁊ sed ut distiplina se tuetur
neores corrigãtur liceñ c̃primat᷑ Alec est
Ira iusta q̃ sicut in honie̾ necia est ad pͣuitatꝭ
correctionẽ sic utiq In deo a quo in homine̾ ꝑueri̾
epe̾pło. Nam sicuti nos ptãti nr̃e subiectes coherieᷤᷤ

Expanded text:
incitamur ad coercendum. necesse est enim bono ac iusto displicere quae praua sunt, et cui malum displicet, mouetur, cum id fieri uidet. ergo surgimus ad uindictam non quia laesi sumus, sed ut disciplina seruetur. mores corrigantur, licentia conprimatur. haec est ira iusta: quae sicut in homine necessaria est ad prauitatis correctionem, sic utique in deo, a quo ad hominem peruenit exe
Abbreviated transcription (Latin):
e qui aut niocuit aut noce̾ uoluit / Aristotilis diffio
aũ quia fragois est ĩenit᷑ iniuerit eñ lesio
Soloro e dolor fagit ultiois cupiditate̾. ubi ergo
est ibla Ira aduersus delinqu̾tedꝰ que utiq nõ est
cupiditas ultionis quia nõ x̾cedit ĩiuria/ Non¬
dico de hiis qui aduersis leged pectai̾. quibus et si
Sadep sine termino yasti potest finganius tanẽ
s⁊dato pĩo tum ẽẽ debere cũ subicit peue noce̾tẽ
quia logro fet nnisteꝵ nõ amimi aut potestatꝭ sue

Expanded text:
ei qui aut nocuit aut nocere uoluit. Aristotelis definitio autem, quia fragilis est, inuenitur. inurit enim laesio dolorem et dolor facit ultionis cupiditatem. ubergo illa ira justa adversus delinquentes? quae utique non est cupiditas ultionis, quia non praecedit idico de ns qui aduersum leges peccant, quibus etsi iudex sine crimine irasci potest, fingamus tamen eum sedato animo esse debere, cum subicit poenae nocentem, quia legum sit minister, non animi a
Abbreviated transcription (Latin):
qui nocentes afficit pena/. Quod si est nocẽtes igr̾
leges habemꝰ q̃ peccãtibus supplicia sauperut̾. nocẽtis
iuidices qui scelere cõuic̾tos penacapitꝭ afficut̾ Qd
si et lex Iusta est q̃ et nocẽti retribuit quod ie̾tur / et
Iudex in̾teger at bonus dicit᷑ cũ malefacta uindicat
malis obest nocens us est. Ipẽ aiã notẽs qui aut ĩnoge̾ti
nocet aut nocẽti parcit. ut pludbus̾ noceat. libet
q̃re ab hñs qui deũ Racur̾ l̃mobilẽ Si quis habeat
rem pater familias. seruiq eius eũ põtempnẽ̾tes¬
paciã enus omiã enũ ĩnaserint ipi bonis eꝰ fruãd ᷑
ipsos familia cius honoret domiꝰ aut̃ ꝯtempnat ꝭ
ab omn/ ab om̃ibus derideat᷑. r elinquat᷑. ut n ne
sapiẽt tẽ possit qui cõtumelias nõ uindicet
suisq ⁊bus eod perfrui patiatur. In quos habeat
Si tame̾ paciã noninanda est. et nõ stupor qñdẽ
ĩensibilis. sed facile est ferre cũtemxtũ.. Quid
Bi quis pater familias liberis sais a suo ĩterfectꝭ

Expanded text:
qui nocentes adficit poena. quod si est, nocentes igitur leges habemus quae peccantibus supplicia sanxerunt, nocentes iudices qui scelere conuictos poena capitis adficiunt. quod si et lex iusta est, quae etj nocenti retnbuit quod meretur, et iudex integer ac bonus dicitur, cum male facta uindicat malis obest, nocens non est, is est autem nocens qui aut innocenti nocet aut nocenti parcit, ut pluribus noceat. libet quaerere ab iis qui deum faciunt inmobilem, si quis habeat rem domum familiam seruique eius contemini omnia eius inuaserint, ipsi bonis eius fruantur, ipsos familia eius honoret, dominus autem contemnatur ab omnibus, derideatur, relinquatur, utrumne sapiens esse possit qui contumelias non uindicet suisque rebus eos frui patiatur in quos habeat si tamen patientia nominanda est et non stupor quidam insensibilis. sed facile est ferre contemptum. quid sero si quis pater familias liberis suis a seruo interfectis.
Abbreviated transcription (Latin):
genug sed ecꝭ mũdus ipe su uilis. Ideo in ꝯuite
srortuptus et btũs quia sõꝑ quictus. Cui ergo
a dmastratio tãtaꝵ rep cessit si hᵃ a deo negligadi
q̃ uedemꝰ Ratioẽ sudma gubexuari Aut quietud
quõ ec̃ potest qui biuit et sẽtit. Nam quies se pc̃em
res est ant mortis. ed nec sõpnus hĩ quietem nã
at uigorem capiaĩ de quiete/. Quits igit̾ sẽpit̾ua
soluis mortis est /. ẜ. aut morsꝰ deum nõ actingit
deus igat᷑. ñꝙy quietus est. Dei uero actio q̃ pr̃
ẽe insi mddi admuinistratio. Si bero nũdi cubã
gerit. turat igitur homini uitã deus et aguloꝵ
artus aiaidueotet cosliy sapiẽted et bonos eẽ deidãt
hec est suolĩtas dei. hec diuina lex. quã si seqͥt᷑¬
etquiobsiuat. deo carus ẽ. Necesse est igit᷑ ut
Ira moneat᷑: adu̾sus eũ. qui hac̃ eternã diuinãq
legem. aut biolauerit, aut spreuerit, Si nocet

Expanded text:
genus, sed etiam mundus ipse sit vilis? Ideo, inquit, incorruptus est ac beatus, quia semper quietus. Cui ergo administratio tantarum rerum cessit, si haec a Deo negligantur, quae videmus ratione summa gubernari? aut quietus esse quomodo potest, qui vivit et sentit? Nam quies aut somni res est, aut mortis. Sed nec somnus habet quietem. Nam ac vigorem capiant solius mortis est. si autem mors deum non attingit, deus igitur numquam quietus est. dei uero actio quae potest esse nisi mundi administratio ? si uero mundi curam gerit, curat igitur hominum uitam deus et singulorum actus animaduertit eosque sapientes ac bonos esse desiderat. haec est uoluntas dei, haec diuina lex: quam qui sequitur. qui obseruat, deo carus est. necesse est igitur ut ira moueatur deus aduersus eum qui hanc aeternam diuinamque legem aut uiolauer
Abbreviated transcription (Latin):
aut si cõtur sus athomoꝵ. nel carens mente nat̾ã
dasq̃ sudẽnus effecit. q̃ro tur face̾ itlũ potueit
urbem aut domũ nõ potuei̾t: Pur mõtet marmoris
prtid. olũnas et simulat᷑ nõ fec̾i̾t Atqui non
debuerat auhomi ad het efficienda concurorẽ siquidẽ
muelã positiontm Relinquat̾ qua nõ epr̃mãtar
Nlam de nata que mentẽ non habeat non e st mirad
tio inchpar̾t s̃ opus mũdi quo nichil pt̾ ẽt nec
dispositut ad ordiñ nec aptuis ad utilitatem iuᶜ.

Expanded text:
Aut si concursus atomorum, vel carens mente natura, Aut si concursus atomorum, vel carens mente natura, ea, quae videmus, effecit, quaero cur facere coelum potuerit, urbem aut domum non potuerit? cur montes marmoris fecerit, columnas et simulacra non fecerit? Atqui non debuerant atomi etiam ad haec efficienda concurrere; siquidem nullam positionem relinquunt, quam non experiantur. Nam de natura, quae mentem non habeat, non est mirandcum inchoaret hoc opus mundi, quo nihil potest esse nec dispositius ad ordinem, nec ap
Abbreviated transcription (Latin):
dus offectus est q̃ sensu et figura caret. hoc
uero multo est absurdius. En natua mũdam
fecit. consilio et Ratione fecerit neceͬ est. is
eñ fecit ioquid qui aut uoluntatẽ faciendi ht̃
aut sciam̃ Si caxet sensu ac figura quõ potest
aut Istã celi spem̃ tam prouident̾ ad utilitateꝰ
uine̾tu temperatã nestio. quo casu sñ conditioẽ
sñ artificio subito extitisse. Si quid in quit est¬
Cnsẜppus quod efficiat. ea q̃ licet homo Ratione
sit preditus. facere non possit id proferto maid
et portus et sapientuas ese homine. homo auĩ nõ
polst face telistia. exgo illud qd efficiat uel
ment non ht̃ . n ͤ efficiet. In quã nchil molliet᷑
Anbi euõ nõ est cogita᷑ nec motus est bblus nec
osficatia. . auĩ consilio utitur ad intipiendũ
Aliquis. ⁊atione ad disponendĩ arte ad efficiẽs
bioture ad cõsudmanda/. potestate ad Regenduni
et Sotmnend cur natura potius ꝙ̃ deus nominet᷑

Expanded text:
dus effectus est, quae sensu et figura caret. hoc dus effectus est, quae sensu et figura caret. hoc uero multo est absurdius. si natura mundum fecit, consilio et ratione fecerit necesse est: is enim facit aliquid qui aut uoluntatem faciendi habet aut scientiam. si caret sensu ac figura, quomodo potest aaut istam caeli speciem tam prouidenter ad utilitates uiuentium temperatam nescio quo casu sine conditore, sine artifice subito extitisse. si quid est inquit Chrysippus quod efficiat ea quae homo, licet ratione sit praeditus, facere noet fortius, et sapientius homine. » Homo autem non potest facere coelestia; ergo illud, quod haec efficiet vel mentem non habet, nihil efficiet unquam, nihil molietur. Ubi enim non est cogitatio, nec motus est ullus, nec efficacia. Si autem consilio utitur ad incipiendum aliquid, ratione ad disponendum, arte ad efficiendum, virtute ad consummandum, potestate ad regendum et continendum; cur natura potius quam Deus nominetur?
Abbreviated transcription (Latin):
nõ effecerint ꝙ cur nõ retera eod̃ modo tcelligamꝰ¬
Sad q̃ro an̾ꝙͣ nundũ primordia ista generarẽt
.cur sibi diĩ habitaculũ nõ edifecaueriñt. uidel
nisi achonn toissent. celũq fecissent adhuc dh ꝑ
mediũ mane penderent/ quo igit᷑ consilio. qua
Ratione. de concursu ateruo se cõgregaueriñt oehdĩ
ut ex illis terre inferius conglobarẽt᷑. Celum
desux tenderet᷑. tanta sỹdeꝵ uarietate distinctũ
ut nchil unꝙͣ excogitari posset oruatius Tanta
ergo qui uideat/ et talia potest existunae̾ nullo
effecto ẽẽ cõsilio nulla prouidencia nulla ffatẽt
diuina . sed ex athonus subtilis ac exiguis ꝯrreta
ẽẽ tanta miracula, Nonne prodigio simile est acit
natum cẽ hommem ꝙ hec diceret. aut exertisse
qui crederent. ut democritũ qui auditor eꝰ fuit
uel epieurũ in quẽ unitas omĩs de lenciopł fõte
proseuxit / At sem̃ sicut alii dicunt. natura mã̾¬

Expanded text:
non effecerint, cur non caetera eodem modo intelligamnon effecerint, cur non caetera eodem modo intelligamquam mundum primordia ista generarent, cur sibi dii habitaculum non aedificaverint? Videlicet nisi atomi coiissent, coelumque fecissent, adhuc dii per medium inane penderent. Quo igitur consilio, qua ratione de confuso acervo se atomi congregaverunt, ut ex aliis inferius terra conglobaretur, coelumdesuper tenderetur tanta siderum uarietate distinctum, ut nihil umquam excogitari possit ornatius? tanta ergo qui uideat et talia, potest existimare nullo effecta esse consilio, nulla prouidentia, nulla ratione diuina, sed ex micis subtilibus et exiguis concreta esse tanta miracula? nonne prodigio simile est aut natum esse hominem qui haec diceret aut extitisse qui crederent, ut Democritum, qui auditor eius fuit, uel Epicurum, in quem uanitas omnis de Leucippi fonte profluxit ? at enim, sicut alii dicunt, natura mun
Abbreviated transcription (Latin):
bcritat in ficto cũ sudnm̃ et exiellens artificiũ n᷑.
aliud infe umbrã et extrema corporis lineamenta
possit mutaiꝰ Num potuet humana solertia clare oꝑi
suo aut motũ. aut se̾sum omitto usũ iudendi. audie̾di
odorandi itteroꝵq mẽbroꝵ / nel apparentiũ nel/
latentiũ mirabiles utilitates quis artifeꝵ poturt
et consilio face non possit do cocursu athomoꝵ paissun
coherentium perfici nõ potuisse. Wides in que delira¬
menta intiderurt. dum nolant affectiones curã ꝙ
reꝵ deo dac. Concedamus tñ hñs. Et ex athomis
fiant, que t̾rena sunt. Num etl celestra deos auĩt
incorruptos et̃nos beatos esse. solieq dant ĩnimi¬
tatem. ne cõciersu a thomoꝵ concreti le uideant
Si oñ deos quoq ex illis constituissent. dissipabłos
fieret. seminibus aliqñ resolutis atq in naturã
suã r̾uertentibus. Ergo si est aliquid qd athomi

Expanded text:
veritatis in ficto, cum summum et excellens artificium nihil veritatis in ficto, cum summum et excellens artificium nihil aliud, nisi umbram et extrema corporis lineamenta possit imitari? Num potuit humana solertia dare operi suo aut motum aliquem, aut sensum? Omitto usum videndi, audiendi, odorandi, caeterorumque membrorum, vel apparentium, vel latentium, mirabiles utilitates. Quis artifex potuit, et consilio facere non possit, id concursu atomorum passim cohaerentium perfici potuisse? Vides in quae deliramenta inciderint, dum nolunt effectionem curamque rerum Deo dare. Concedamus tamen his, ut ex atomis fiant quae terrena sunt: num etiam coelestia? Deos aiunt incorruptos, aeternos, beatos esse; solisque dant immunitatem, ne concursu atomorum concreti esse videantur. Si enim dii quoque ex illis constitissent, dissipabiles fierent, seminibus aliquando resolutis, atque in naturam suam revertentibus. Ergo si est aliquid, quod atomi
Abbreviated transcription (Latin):
faguratũ uidemus: adeo ut diligentissima et soler/¬
cissima õnium partium membroꝵq distretio casum
at fortunã upellat. Eed putemus artus et ossa
et neruos et sanguine̾ de athomis posse concreste
quid sensus. cogita ͦ. memoria ingenium. quisꝰ sẽĩb
coagnientati possũt mintissimis inquit Duent
ergo alia maiora. Quomo igitur insecabilia.
nemo uidet/ Sed sine suit muisibilia q̃ suitt/ In
homnie consideret. siue tactabilia. que benunt sub
aspertũ. Ratione utiq constat̾ quis nõ uidet: Qnõ
ergo sine Ratione possũt aliquid efficẽ Rationale
Gidemus em̃ nichil bẽe in omĩ mundo quod nõ habeat
In se mapimã mirabilemq rationẽ. que qr supra
hominis sensum et ingenium est / cui Rectuis ꝙ̃ diuine
proudencie t̾buenda est. An simulacrum homins et
statuam sRatio et ores fingit ipm̃ homine̾ de frustris
temere ꝯcurrẽtibus f putabimꝰ / Et quid simuile

Expanded text:
figuratum videmus; adeo ut solertissima, et diligefiguratum videmus; adeo ut solertissima, et diligentissima omnium partium membrorumque descriptio, casum ac fortunam repellat. Sed putemus artus et ossa et nervos et sanguinem de atomis posse concrescere. Quid sensus, cogitatio, memoria, mens, ingenium, quibus seminibus coagmentari possunt? minutissimis, inquit. Sunt ergo alia majora. Quomodo igitur insecabilia? nemo videt? Sed sive invisibilia quae sunt in homine consideret, sive tractabilia, quae veniunt sub aspectum, ratione utraque constare quis non videt? Quomodo ergo sine ratione coeuntia possunt aliquid efficere rationale? Videmus enim nihil esse in omni mundo, quod non habeat in se maximam mirabilemque rationem. Quae, quia supra hominis sensum et ingenium est, cui rectius, quam divinae providentiae tribuenda est? An simulacrum hominis et statuam ratio et ars fingit; ipsum hominem de frustis temere concurrentibus fieri putabimus? Et quid simile
Abbreviated transcription (Latin):
excutitar. Num in ferro aut silice athoni latent
Drus Iuclusite Aut cur sua sponte non ennttant
dt quo semma iguis in materia forgidissima perꝰ¬
mane potuerit̃. Cmitto scliem ac ferruã. oobem
uitret̃ plenũ aque si tenueris in sole. de lumine ꝙd
as aqua s̃fueget/ ignis acrendit᷑ ecꝭ ĩ durissimo
frigor. Num etꝭ in aqua ignemite toedendim qt
Arqui de sole iguis nec estate quidem accendi poteser
E de ihalueris uel si bapor leuis ãquid attigit
aut trustam mariuoris aut laminã paulatim ꝑ
minutissinos Rores aqua concrestit. Itꝭ de alitũ
terrs aut maris nebulam exiftit. que aut difpsã
bentfacit quitquid Rexerit collecta in arduos mõtes
⁊̃ sublum uento Rayta stipatur in mibem atq imbris
maxinos deicit /. usi eogo dicmius liquores natos de
mũ aniuapoe num In alitid nũ in bento . Atqui n
pocest ꝯsiste̾ in to qd nec tangr̃ nec uidetur Qruid

Expanded text:
excutitur? num in ferro aut silice atomi latent? excutitur? num in ferro aut silice atomi latent? quis inclusit? aut cur sua sponte non emicant? aut quomodo semina ignis in materia frigidissima permanere potuerunt? mitto silicem ac ferrum. orbem uitreum plenum aquae si tenueris in sole, de lumine quod ab aqua refulget ignis accenditur etiam in durissimo frigore. num etiam in aqua ignem esse credendum est? atquin de sole ignis ne aestate quidem accendi potest. si cerae inhalaueris uel si uapor leue aliquid attigerit, aut crustam marmoris aut laminam, paulatim per minutissimos rores aqua concrescit. item de halitu terrae aut maris nebula existit: quae aut dispersa umefacit quidquid texerit, aut collecta in arduos montes et in sublime uento rapta stipatur in nubem atque imbres maximos deicit. ubi ergo dicimus liquores atomos esse? num in uapore ? num in halitu ? num in uento ? atquin nihil potest consistere in eo quod nec tangitur nec uidetur. quid
Abbreviated transcription (Latin):
et comglobatio effice̾t omia et in ae̾ uniũ fa con¬
cresterẽt. Si quidem per maue achonii uõlitant¬
.cur fuge se in terra. sine Radicibus. sine humore
sine semene non herba nõ arbor nõ fruges oriyi
aut generai põt soĩ apparet unchil ex athomis fi
qñ ꝗdem. unaqueq Res habet propriam/ c̾tamq
naturã. suũ semen. suam legem ab exordio datam
Aemq entretus. quasi oblitus athomoꝵ quos asse¬
rebat ut Redargud̾t eos dicũt ex nchilo fe̾ om̃a¬
. syis arguniet bsus est. que contra ip̃sum balerẽt
sc em̃ dipit nam se de nchilo fierent ex om̃by
postea iul igitu fieri de nullo posse putand̃ est
Semen qñ opus est rebus quoq create actis et t̾ros
posset proferre ꝑ auras. Qruis hũc putat habuisse
ceres i. cũ hec diceret. ne bideret sibi eẽ contrama
turlim ex athomis ẽt credemus. Quit quid duriss̃
Rigorit matebie. si ictu behemẽtiore collidiꝰ ignis

Expanded text:
et conglobatio efficeret omnia, in aere uniuersa conet conglobatio efficeret omnia, in aere uniuersa concrescerent, siquidem per inane atomi uolitant. cur sine terra, sine radicibus, sine umore, sine semine non herba, non arbor, non fruges oriri augerique possunt? unde apparet nihil ex atomis fiquidem unaquaeque res habet propriam certamque naturam, suum semen, suam legem ab exordio datam. Denique Lucretius, quasi oblitus atomorum, quas asserebat, ut redargueret eos, qui dicunt ex nihilo fieri omnia, his argumentis usus est, quae contra ipsum ualerent. sic enim dixit: nam si de nihilo fierent, ex omnibpostea nil igitur fieri de nilo posse putandum est, semine quando opus est rebus, quo quaeque creatae aeris in teneras possint proferrier auras. quis hunc putet habuisse cerebrum, cum haec diceret nec uideret sibi esse contrarituram ex atomis esse credemus. quid quod durissimi rigoris materiae si ictu uehementiore conlidant, ignis
Abbreviated transcription (Latin):
agitur. Ex hyis ecc̃ mũdus concretus est  i¬
plenit ñm pro recte in saniẽ nichil ulteruis dici
posse sed dueuit ille tñ quod adderet. Euomam
est ergo diuieãbiles eẽ mundos. que tãta uis
suat a thomoꝵ: ut moles tam mextricabiles ex
tam miuitis conglobarentur. At primũ ⁊ quiro
⁊ q̃ sit istorum sonium uel Ratio bel origre¬
natura tantam copiam ad efficiend ĩnua̾biles mũdos
submmstrauit Ged contedam ut impune de nuddis de/¬
lirauie/ de hoc loquam᷑⁊ in quo simus et quem uidemꝰ
ait omiã ex indiudius corpustulis fi/ Si shita ess
nulla Res nocturaq sui gen̾o̾s semine indigeret sie
ouis alites naferentur: aut oua sñ partu. Itemi
ceta uiuẽtia s̃ coytu. Arbores et q̃ gignũtur e t̾ra
prop̾a semina nõ haberẽt que nos potidie tractamus
et fertuis. Cũ o foumento seges nastitur ex Rursq̃
ex segete frumẽtum Demq si athomoꝵ cohitio

Expanded text:
agitur. Ex his etiam mundus ipse concretus est. Iagitur. Ex his etiam mundus ipse concretus est. Implevit numerum perfectae insaniae; nihil videtur ulterius dici posse: sed invenit tamen ille quod adderet. « Quoniest ergo innumerabiles esse mundos\'. quae tanta uis fuerat atomorum, ut moles tam inaestimabiles ex tam minutis conglobarentur ? ac primum requiro quae sit istorum seminum uel ratio uel orignatura tantam copiam ad efficiendos et innumerabiles mundos subministrauit ? sed concedamus ut inpune de mundis delirauerit, de hoc loquamur in quo sumus et quem uidemus. ait omnia ex indiuiduis corpusculis fieri. si hoc ita esset, nulla res umquam sui generis semine indigeret, sine ouis alites nascerentur aut oua sine partu, + item cetera uiuentia sine coitu, arbores et quae gignuntur e terra, propria semina non haberent; quae nos cottidie tractamus et serῑmus. cur ex frumento seges nascitur et rursum ex segete frumentum? denique si atomorum coitio
Abbreviated transcription (Latin):
possua nec tangi nec ulla corporis parte sentiri. Iam
miliita sũt inquit ut nulla sit acies ferri tã subtil
qua setari ac deuudi possinit. uñ iblis nome̾ iobsuit ath¬
moꝵ Bed occurrebat e ꝙ si una esset om̃bus ead̃ q
nattira non possent Res offie̾ dĩsad tãta uarictat
putem ꝯ refellenda. respondeamꝰ tamẽ uelut aliqͣ
dicenti. Bi leuia sunt et Rotunda. utiq nõ possutꝰ
se duitem app̃hende ut aligd corpus efficiat̾ ut sa
quis milĩ belit in unã coangnc̃tationẽ tostrigeꝰ
Rentitudo ipc̃ granoꝑ ĩ massam coite nõ suti
hamos cumct̃e est et ã gulis emmere ut possint
amoutar ntaq qd amontari et diuelli potest
in requietis motibus uolitant. et huc atq illue
Peridt sitꝭ puluis imuinitie iudemꝰ in sole cũ per
senestra radios ac lume̾ nmerserit Ep hierarl¬
borte et g̾be et fonges om̃es orud Ex anmalia¬
eag dolundtur. feri hec potest ꝙ̃ diu de doꝯ ꝑuis

Expanded text:
possent nec tangi nec ulla corporis parte sentiri. tam possent nec tangi nec ulla corporis parte sentiri. tam minuta sunt\' inquit \'ut nulla sit acies ferri tam subtilis qua secari ac diuidi possint\'. unde illis nomen inposuit atomorum. sed occurrebat ei quod, si una esset omnibus eademque natura, non possent res efficere diuersas tanta uarietate putet refellenda, respondeamus tamen uelut aliquid dicenti. si leuia sunt et rotunda, utique non possunt inuicem se adprehendere, ut aliquod corpus efficiant, ut si quis milium uelit in unam coagmentationem constringere, lenitudo ipsa granorum in massam cim necesse est et angulos eminere, ut possint amputari. ita quod amputari ac diuelli potest, inrequietis motibus uolitant et huc atque illuc feruntur, sicut pulueris minutias uidemus in sole, cum per fenestram radios ac lumen inmiserit. ex his arbores et herbae et fruges omnes oriuntur, ex his animeadem resolvuntur. » Ferri hoc potest, quam diu de rebus parvis
Abbreviated transcription (Latin):
ni uolutꝰ ¶ diuina prouidencia. factum
tẽ mũdum. aut principiis temere Int̾ e
cocuntibus dicũt esse contretum aut Re¬
pente nãtura eptitisse: Naturã uo̾ ut u̾tratio
aỹt habe̾ in se uimi gignendi et uiuendi sed eam
net se̾sũ habẽ ullũ. nec figurã ut ⁊ telligamꝰ
omiã quasi sua sponte eẽ generata nullo artifiee
nec auctore. Et ridq uanũ et inpossiblẽ bed p̃
euenit ignorãtibus ueritate̾ ut quibꝰ potiꝰ exẜ¬
cogitent ꝙ̃ ũ sentiaĩ qd Ratio depostit / primio
mimuta illa semina quo ꝵ cont su totũ coisse ma̾diõ
loqua̾tur. ubi aut unde suit quero. Quis illa uidit
unꝙͣ. Quis ensit. uis audinit an solus lencixpus
oculos habuet. Solus mentem. qui profecto solus om̃
secus et eptors fuit qui ta loqueretur. qui uet eger
ꝯuisꝙͣ delirat̾ nec dormens posset somuiae̾ ⁊. oenaᵈ
ne alieius uestigiies uideretur insistere sed ixsoꝵ
eleue̾toꝵ alia uoluit ẽt̃ pͥmordia. que nec uoideꝑi

Expanded text:
i nolunt diuina prouidentia factum sse mundum. aut principiis inter se temere coeuntibus dicunt esse concretum aut repente natura extitisse, naturam uero, ut Straton ait, habere in se uim gignendi et minuendi, sed eam nec sensum habere ullum nec figuram, ut intellegamus omnia quasi sua sponte esse generata, nullo artifice nec auctore. utrumque uanum et inpossibile. sed hoc euenit ignorantibus ueritatem, ut quiduis potius excogitent quam id sentiant quod ratio deposcit. primum minuta illa semina, quorum concursu fortuito cohaesisse mundum locuntur, ubi aut unde sint quaero. quis illa uidit umquam? quis sensit? quis audiuit? an solus Leucippus oculos habuit? solus mentem? qui profecto solus omnium caecus et excors fuit, qui ea loqueretur quae nec aeger quisquam delirare nec dormiens posset somniare. quattuorne alienis uestigiis uideretur insistere, sed ipsorum elementorum alia uoluit esse primordia quae nec uideri
Abbreviated transcription (Latin):
plerũq confugiũt mitigãt. obsecrant
credentes eũ pose. as hiiͣs Iniuriis propulsare
habetur igitur causa miserandi .Nec em̃ tam
muitis est spuiuꝰq tõtemptor / ut auxilud laborã¬
tibuss donoget . Ĩtem pliu̾mi ꝯuibus ꝑsuasũ est
deo plare insticiam eũq qui sit dominus at paeres
õmũ beneriotur / et p̃cibus assidius atq freque̾¬
tibus uõtis dona et sacrificia offerũt. noũ̾ e
laudibus prose quũtur iustis at bonie operibus de¬
merer cum laborãtibus. Ergo est pp̃ qd deus
et possit et debeat gratificari Nã se nichil est
tam ꝯuenr̃es deo spͣ beneficentia. nichil aut̾ tam
alienũ sꝙyͣ ut at ngratus nccc est. ut optimorid̃

Expanded text:
plerumque confugiunt, mitigant, obsecrant, plerumque confugiunt, mitigant, obsecrant, credentes eum posse ab his injurias propulsare. Habet igitur causam miserandi; nec enim tam immitis est hominumque contemptor, ut auxilium laborantibus deneget. Item plurimi, quibus persuasum est Deo placere justitiam, eumque qui sit domnium, uenerantur. ei precibus adsiduis ac frequentibus uotis dona et sacrificia offerunt, nomen eius laudibus prosecuntur, iustis ac bonis operibus demereri eum laborant. est ergo propter quod deus et possit et debeat gratificari. nam si nihil est tam conueniens deo quam beneficentia, nihil autem tam alienum quam ut sit ingratus
Abbreviated transcription (Latin):
Dens autẽ in quẽ nec egestas nec Imuria. n. sblor
nec mors cadit tnue̾ nillo pacto potest. qr nighil
est qͥo es bini possit inferre : It libidinis Rano In hoiẽ
manfesta est Nã quia fragit et mortal ffertusꝰ
est inte fuit alterũ exũ diuersũq constitui cuiꝰꝰ
⁊ miptione soboles effici poet ad cõtine̾dã geneolo
ppotutatẽ. hec auĩ libido in deum locum non habet
quia fragilitas et interitus ab eo est alienalꝰ
net ulla est apud deĩ femina. tꝯ posset copulatior
gaudẽ. n et successiõe indiget. quia ẽ per futurꝰ
est. Cadem de Iuundia et cupidicate dici possiã q̃
p̃tis mam̾festisq decausis in homũ cadiã Inder̃
nullo mõ/. At suero et gracia ira et nuihatio hus
in deo materiã. recteq illis utitur sidma illa et
singularis potestas ad rerum consiuationem
uerit quispiam/ q̃ sit ista materia p̾mũ
accedentibus malis afflicti homies ad deũ

Expanded text:
Deus autem, in quem nec egestas, nec injuria, nec dolor, Deus autem, in quem nec egestas, nec injuria, nec dolor, nec mors cadit, timere nullo pacto potest; quia nihil est, quod ei vim possit inferre. Item libidinis ratio et causa in homine manifesta est. Nam quia fragilis et mortalis effectus est, necesse fuit alterum sexum diversumque constitui, cujus permistione soboles effici posset ad continuandam generis perpetuitatem. Haec autem libido in Deo locum non habet; quia et fragilitas et interitus ab eo alienus est, nec ulla est apud eum foemina, cujus possit copulatione gaudere, nec successione indiget qui semper futurus est. eadem de inuidia et cupiditate dici possunt: quae certis manifestisque de causis in hominem cadunt, in deum nullo modo. at uero et gratia et ira et miseratio habent in deo materiam recteque illis utitur summa illa et singularis potestas ad rerum conseruationemaeret quispiam, quae sit ista materia? Primum accidentibus malis afflicti homines ad Deum
Abbreviated transcription (Latin):
eptitit in hominibus natue sine de prauatione
ut ept uc̃cẽ ronstituu legem. qua possent et uita
prohiberi et uirtutis officia nuperari: Cũ igit᷑
suit In Rebus huaduis et bona et mala. quore rocẽm
et ad gram cũ Iusta fi̾ ride̾t et ad nã cũ tuit
ĩmusta. Bed occurrt nobis Epicirus et diita
G. estin deo leticie affectus ad grãm et odĩ ad Itã
uerehe habeat et tinorem et lilidine̾. et cuiditat᷑
.retorosq affectus qui suĩ Imbetillitatꝭ hũans uĩo
emiq Iracundi nimis timudi sui et nat᷑a leti minꝰ
mernt   md opus est dẽ huiuanis affectibus dice
quibus fragilitas nra succũbit / Conside uenus diui¬
noue essitatem. nolo em̃ noctura dirẽ quia deꝰ undp
tredit uatus tnuoris affectut ħt in honuẽ materiã
Ia oeo non hõ. homo quia ĩntilis rasibus et ꝑgul¬
subieetus est. mẽtuit nequanis maior ep̃istat q̃ illud̃
uorberet. Epoliet laceret affligat Interimat

Expanded text:
extitit in hominibus naturae suae depravatio; extitit in hominibus naturae suae depravatio; ut esset necesse constitui legem, qua possent et vitia prohiberi, et virtutis officia imperari. Cum igitur sint in rebus humanis bona et mala, quorum rationet ad gratiam, cum justa fieri videt; et ad iram, cum cernit injusta. Sed occurrit nobis Epicurus, ac dicit: « Si est in Deo laetitiae affectus ad gratiam, et odii ad iram, necesse est habeat, et timorem, et libidinem, et cupiditatem, caeterosque affectus, qui sunt imbecillitatis humanae. » Non denique iracundi minus timidi sunt et natura laeti minus maerent. quid opus est de humanis adfectibus dicere, quibus fragilitas nostra succumbit? consideremus diuinam necessitatem, nolo enim naturam dicere, quia deus numquam creditur natus. timoris adfectus habet in homine materiam, in deo non hsubjectus est, metuit, ne qua vis major existat, quae illum verberet, spoliet, laceret, affligat, interimat.
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ad hominem pecrata peruenerũt¬
Ie fortasse q̃rat aliquis unde ad homnnẽ
peccata peruenerũt. aut q̃ prauictas di¬
ium instituti ũgulã ad peiora de torserit
ut cũ sit ad iusticiã gẽitus oꝑa tñ efficiat ĩuista
ĩam superuis epplanatũ est simul deũ proxosuisse
siue alt̾o sicut sept docui ĩtelligimꝰ constat̾ nõ posse
Deniq ipsũ mũdũ ex duobus elemẽtis ⁊̃pugnãtibus
et ĩuitem copulatis ue concretum igneo et hunũdo¬
.Nec potuisse lucem fi ina et tenebre fuissẽt. quia ul
superũ potest ese siue infero. nec oriens siue ocridentẽ
nec callidũ sine feigido nec molle sñ duro Eac et
nos snĩ duobus eque ⁊pugnãtibus compacti sumꝰ aia
et corpoe̾. quoꝵ alteꝵ celo asst̾bitꝰ quia tenue est et
tractabile. Alterũ terre quia comprehensibile est
Alteꝵ plidũ et et̾uũ est. Alter fragile atq mortlẽ
Ergo alt̾i bonũ adheret. alteri malũ. Alti lus uita
Iusticia. Alteri tenebre: mors et nusticia. huic

Expanded text:
Unde ad hominem peccata pervenerfortasse quaerat aliquis, unde ad hominem peccata pervenerint, aut quae pravitas divini instituti regulam ad pejora detorserit, ut cum sit ad justitiam genitus, opera tamen efficiat injusta. Jam superius explanavi, simul Deum proposuisse sine altero sicut saepe docui intelligimus constare non posse: denique ipsum mundum ex duobus elementis repugnantibus et invicem copulatis enec potuisse lucem fieri, nisi et tenebrae fuissent; quia nec superum potest esse sine infero, nec oriens sine occidente, nec calidum sine frigido, nec molle sine duro. Sic et nos ex duobus aeque repugnantibus compacti sumus, anima et corpore: quorum alterum coelo ascribitur, quia tenue est et intractabile; alterum terrae, quia comprehensibile est: alterum solidum et aeternum est, alterum fragile atque mortale. Ergo alteri bonum adhaeret, alteri malum: alteri lux, vita, justitia; alteri tenebrae, mors, injustitia. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
sicut bona mirabilia data sũt quibus frui posset. sic
matiã sapĩe. nec erit homimi nccia. Positis etĩ tm̃ͦ¬
bonis ĩ conspcũ. quid erit opus sapia. cogitatione
intellcũ. stĩã. Ratione. Quocũq porrexerit mac¬
nũ ad natue̾ actũ ac tõmodũ sit. ut si quis uelit
apparatissimã cenã infantib / qui noudũ sapiat̃
aypone̾ uꝙͣ id appetetꝰ suiguli. quo unu̾que̾q. aut
impetus. aut faints. aut ecl casus attraperie
et quitquid sup̃serit id erit illis utile ac salubre
Etrnd igitur nocebit eos sicuti sũt ꝑmane et sꝑ
uel amara nł mutilia nel ueninata decipudtur¬

Expanded text:
sicut bona innumerabilia data sunt homini, quibus frui posset; sic sicut bona innumerabilia data sunt homini, quibus frui posset; sic materia sapientiae, nec erit homini necessaria. Positis enim tanto in conspectu bonis quid opus est cogitatione intellectu scientia ratione, cum quocumque porrexerit manum, id naturae aptum et adcommodatum sit? ut si quis uelit apparatissimam cenam infantibus qui nondum sapiant adponere, utique id adpetent singuli quo unum quemque aut impetus aut fames aut etiam casus attraxerit, et quidquid sumpserint, id illis erit uitale ac salubre. quid igitur nocebit eos sicuti sunt permanere etuel amara uel inutilia uel etiam uenenat
Abbreviated transcription (Latin):
Sn hoipyⁱ a qua latet. que si est ĩuemetur ãquãdo
nc̃pe adid sus mala. cũ id illi queuãt᷑ eẽ oiõ maliõ
uixera ferut᷑ exustam ĩ cmnerẽ ꝙ dilapsam . medeiꝰ
ensdẽ bestie morsiu. Qrnãto melius fuat eam
prorsus nõ esse. ꝙ remediũ contͣ se ab targã desi¬
dera ꝓ ꝯboenius igitur ac berus responde̾ potue
uiũ. sĩ huẽ muddã deus cũ formasset hominẽ ne¬
luti simuilatiã suid. qued erat opificii scimũ ĩspirauͭ
et sapiam soli. ut om̃a iperio ac dictiom sue subiu/¬
garet. onmibusq nuodi cõmodis uteretur. proposuit
tamen ei bona et mala quia sapiam dedit. cꝯ onuĩs
Ratio In disteruendis bonis ac malis sita esti. Nõ
paest cm̃ quissy eligere melia et sciã quid bonõ sit
insi stiat simul dicere et uitae̾ q̃ mala sũt ⁊̃ pum/¬
com sibi alterut᷑ couexa sũt. ut sublato alt̾i ᷑
tũ demũ opus suũ peragit sapiã. et ꝗdem bond apꝭ¬
petit ad utilitatem / malũ reicit ad salutem/. Eego

Expanded text:
quando, nempe aduersus mala, cum id illi querantur, esse omnino malum! uiperam ferunt exustam in cineremque dilapsam mederi eiusdem bestiae morsui. quanto melius fuerat eam prorsus non esse quam remedium contra se ab ea ipsa desiderari! breuius igitur ac uerius respondere potuerunt in hunc modum. Deus cum formasset hominem veluti simulacrum suum, quod erat divini opificii summum, inspiravit ei sapientiam soli, ut omnia imperio ac ditioni suae subjugaret omnibusque mundi commodis uteretur. Proposuit tamen ei et bona et mala; quia sapientiam dedit; cujus omnis ratio in discernendis malis ac bonis sita est. Non potest enim quisquam eligere meliora et scire quid bonum sit, nisi sciat simul rejicere ac vitare quae mala sunt. Invicem sibi alterutra connexa sunt; ut sublato alterutrtum demum opus suum peragit sapientia; et quidem bonum appetit ad utilitatem, malum rejicit ad salutem. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
.tũ igĩ stĩssimã legem posurerit uelitq moce̾tes des
lege̾ suã abici uirtur. appeti uoluptate̾ Qa est
nud di adiu̾strator sic ut de debet nõ utiq ꝯtexut
Id quod est In ad omi mũdo uel mapnñ ei est
prouidis ut oport deum cosuluit btiq gem̃ huladno
.quo sit bita nõd et copiosior et melior et tutior. Si
est pater acdeus uniu̾ꝰsoꝵ. c̾te et uirtu ᵇ ꝰ homõ
delectat᷑ it uitiis cõmouetᵗ: Eego et iustos diligᵗ
et impros odit ¶dio Inquit opus non est. ⁊ melsta¬
tuet bomis pͥmiũ et malꝰ penã Ekrd s aliquis Iuste
iocent̃q biuat. et ide̾ nec colat : nec curet /õmuo

Expanded text:
. cum igitur sanctissimam legem posuerit uelitque uniuersos in. cum igitur sanctissimam legem posuerit uelitque uniuersos inlegem suam, abici uirtutem, adpeti uoluptatem? quod si est mundi administrator, sicut esse debet, non utique contemnit id quod est in omni mundo uel maximum. si est prouidus, ut oportet deum, consulit utique generi humano, quo sit uita nostra et copiosior et melior et tutior. si est pater ac dominus uniuersorum, certe et uirtutibus hominum delectatur et uitiis commouetur. ergo et iustos diligit et inpios odit. \'odio inquit \'opus non est: semel enim statuit bonis praemium et malis poenam\'. quod si aliquis iuste innocenterque uiuat et idem deum nec colat nec curet omnino,
Abbreviated transcription (Latin):
ed quoniã comxactus ut diximus e
duobꝰ aĩo et corpoe̾ in altero birtutes
in altero uitia cõtrahunt᷑. et imipugnant
Iuuicem. Animi em̃ bb̃a que sut̾ In continendas libidi¬
nbus cõtraria sũi corpori et corporis boã q̃ sũt In
om̃ genẽ uoluxtatũ ñmuca sũt aĩo. Bed si uirtus
annu dpugnauã uoluptatibus easꝙ c̃presserit. er ͭ
uere dissmilis̃. unde axparet ammõ hominis q ututẽ
capiens diuina nõ esse mortalẽ. Bed discrmie̾ ills
est. quod cũ uirtus habeat amaritũ et sit dulcis
illecebra uoluptatis uincant᷑ plurinii et abstrahũͤ
ad suauitatem. hni uero qui se corposq rebusq t̾rem
abduxerũ. p̃muntᵃ in terrã nec assequi possuĩ diuim
numins gram. quia se bitioꝵ labibus Inquinauert̾
Qui auĩ secuti deũ eiq parẽtmꝰ corporis desideria
cõtemperõ. et uirtutẽ p̃fere̾ts uoluptatibꝰ m̃oce̾tiã
Insticiõq ẜuanerũ hos deus ut sibi slles ⁊tognostit¬

Expanded text:
ed quoniam conpactus est, ut diximus, duobus. animo et corpore. in altero uirtutes, in altero uitia continentur et inpugnant inuicem. animi enim bona, quae sunt in continendis libidinibus, contraria sunt corpori, et corporis bona, quae sunt in omni genere uoluptatum, inimica sunt animo. sed si uirtus animi repugnauerit cupiditatibus easque conpresserit. erit uere deo similis. unde apparet animam hominis, quae uirtutem diuinam capit, non esse mortalem. sed discrimen illud est quod cuillecebra voluptatis, vincuntur plurimi, et abstrahuntur ad suavitatem. Ii vero, qui se corpori rebusque terrenis addixerunt, premuntur in terram, nec assequi possunt divini muneris gratiam, quia se vitiorum labibus inquinaverunt. Qui autem Deum secuti, eique parentes, cocontempserint et uirtutem praeferentes uoluptatibus innocentiam iustitiamque seruauerint. hos deus ut sui similes recognoscit
Abbreviated transcription (Latin):
ete illud argut᷑ Eppcuri Dens Inquit. aut uult
tollẽ mala᷑ et nõ potest. aut potest et nõ bult
aut neqz uult neqz potest. aut bult et potest
Si uult et nõ potest imibecillis est. qd in deum
non cadit / i potest et nõ bult ĩudus qd tq̃
alienũ est a deo i. Si neqz uult neq potest, et
ĩmui̾dus et dbecillis est. ideoq nec deus ẜeSi
et bult et potest. qd solum des tõuent. unde gͦ
sũt mala: aut cur illa nõ tollit. Btio plerosq¬
philo sophotũ qui proiudentiam defendũt hog arga.¬

Expanded text:
etiam illud argumentum Epicuri. \'deus\' inquit \'aut uult tollere mala et non potest, aut potest et non uult, aut neque uult neque potest, aut et uult et potest. si uult et non potest, inbecillus est, quod in deum non cadit; si potest et non uult, inuidus, quod aeque alienum est a deo; si neque uult neque potest, et inuidus vult et potest, quod solum Deo convenit, unde ergo sunt mala? aut cur illa non tollit? Scio plerosqphilosophorum, qui providentiam defendunt, hoc arg
Abbreviated transcription (Latin):
sui epritatus ẽe uideatᵃ Ideo symonein solus acce¬
pit s iac lingnam cogitationis Interpretem dt
Ienarrat marestatem domimi sui possit Postremo
Pdĩco et tutta subierta sũtt ut factori atꝙ arti¬
fi deo esset spse subiectus. B. ĩ ergo deus
hominem suũ uoluit Te cultorem. ideoq tm illi.
honoris attribuit. ut rerꝭ uñm dominetur. utiq Ius/¬
tissimum est deũ uidelicet qui tanta prestitent
amare et hominẽ honorare qm̃ fit nobistum diuim
Iuꝵ societate coniuc̃tus. Nec eñ fas est cultore
dei a dei cultore familai uiolare. Unde itelligi
religioĩs ac Iusticit cã hominem ẽe figuratũ. Euis
re testis est. ne Tulluis in libris de legibus Ita
dicens.ed omniũ q̃ indoctorũ hominũ disputatiõe
uersant nichil est profecto p̃stabilius ꝙͣ plane Intel¬
ligi nos ad Iusticiam ẽẽ natoss qd̵ si est ue uissiñ
Seus ergo uult om̃s homines ẽẽ iustos .q. deli et
homtnes caros habe̾ . Deũ sc. honoraẽ tꝙͣ prẽm

Expanded text:
 Ideo sermonem solus accepit, ac linguam cogitationis interpretem, ut enarrare majestatem domini sui possit. Postremo idcirco ei cuncta subjecta sunt, ut factori atque artifici Deo esset ipse subjectus. Si ergo Deus hominem suum voluit esse cultorem, ideoque illi tantum honoris attribuit, ut rerum omnium dominaretur; utique justissimum est et eum qui tanta praestiterit, amare et hominem, qui sit nobiscum divini juris societate conjunctus. Nec enim fas est cultorem Dei a Dei cultore violari. Unde intelligitur religionis ac iustitiae causa esse hominem figuratum. cuius rei testis est Marcus Tullius in libris De legibus ita dicens: sed omnium quae in doctorum hominum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iustitiam esse natos. quod si est uerissimum, deus ergo uult omnes homines esse iustos id est deum et hominem caros habere, deum scilicet honorare tam
Abbreviated transcription (Latin):
uuc quoniã Respondimꝰ impie quoꝵd detesta/¬
uiliq imprudentie uel potius amẽtie Et /¬
deamus ad propositũ. Diximꝰ dligione
su blata nᶜᵃ sapiam̃ tene᷑ posse nͨ iusticiã dori
dumutato dectr quo differu ꝯ a belluis ⁊̃ homeͦ
soco tpenant ꝯusticiã quã insi cupiditates ndas
dent̃ qui fribsi nõ prtest tohertuerit stelerate impiez
binemꝰ ⁊ E pectari engo actus nostros adeo nõ
ĩo qlio ad scilitatẽ / cõmunis uite attinet sed ecꝭ
ad seritatẽ / quia Religioe̾ insticiaq detracta
uel ad stulticia pecudũ amissa rõe deuoliũtur
nee ad lestic ĩmanitatem. Lmo nõ adplius sih̾dẽ
bestie sui genib aiodlibꝰ paruunt Quid erit hoiẽ
truculẽtius quid ĩittꝰ. si dempto metu suꝑiore
bim legris et fableꝰ potuei̾t et cõtempne. Iimnori
igi÷ dei solus est qui custodit Iur̾se hominũ potie

Expanded text:
unc, quoniam respondimus inpiae quorundam detestabilique prudentiae uel potius amentiae, redeamus ad propositum. diximus religione sublata nec sapientiam teneri posse nec iustitiam, sapi homine solo reperiri justitiam, qua nisi cupiditates nostras Deus, qui falli non potest, coercuerit, scelerate impieque vivemus. Spectari ergo actus nostros a Deo, non modo ad utilitatem communis vitae attinet, sed etiam ad veritatem; quia religione justitiaque detracta, vel ad stultitiam pecudum amissa ratione devolvimur, uel ad bestiarum inmanitatem, immo uero amplius, siquidem bestiae sui generis animalibus parcunt. quid erit homine truculentius, quid inmitius, si dempto metu superiore uim legum aut fallere potuerit aut contemnere ? timor igitur dei solus est qui custodit hominum inte
Abbreviated transcription (Latin):
siã relagionẽ. Sapietes igit᷑. nõ fueruã quia
In sapititte nõ cadit me̾datiũ Ded fueruõ sapie̾s
y cãta felititas mẽtiendi. ut nõnõ udoctos ded
plathonem quoq atq Socratem fallerent et
Pytagoram Denone̾ Aristoᶜᵉ mapiiore sectaꝵ
porcipes tã facile deluderede Est igit᷑ diuina
procden ᵃ st sc̃pseriũ hii homines quos nominaui

Expanded text:
s igitur non fuerunt, quia in sapientem non cadit mendacium. sed fuerint sapientes: quae tanta felicitas mentiendi, ut non modo indoctos, sed Platonem quoque ac Socratem fallerent et Pythagoram Zenonem Aristotelem, maximarum sectarum principes, tam facile deluderent? est igitur diuina prouidentia, ut senserunt hi omnes quos nominaui
Abbreviated transcription (Latin):
assequi noluit humana prouidencia id ae ꝯuita
est ut flã de tegeret. Quatquit aut̾ fictum et
Tõmenticũ. quia nulla roe submxũ est. facile
dissebũtue. Auuis est igitur prĩceps̃ et or̾go
ror deus stos platho i I humneo et pensit et docuit
.rꝯ maiestatem tata cẽ diclarat. ut uec md̾te
comp̾hendi nec lingua expur possit. Ite estatꝰ
hermes. quẽ Ciceo ait sin mlo deoꝵ apud egio¬
dre atq artiũ sciam̃ truegistus nominatus
Et erat nõ niõ plathone. uerũ pithagoã septe̾q
illis sapientibus longe atiquior. Apud zenophonde
que uendid. quia uec iuemiri possit net enarrari /
ihagouays quoq uñ deũ lofitetur die r

Expanded text:
adsequi ualuit humana prouidentia, id adsecutus adsequi ualuit humana prouidentia, id adsecutus est, ut falsa detegeret. quidquid est enim fictum et commenticium, quia nulla ratione subnixum est, facile dissoluitur. unus est igitur princeps et origo rerum deus, sicut Plato in Timaeo et sensit et docuit: cuius maiestatem tantam esse declarat, ut nec mente conprehendi nec lingua exprimi possit. idem testatur Hermes, quem Cicero ait in numero deorum apud Aegyprumque artium scientiam Trismegistus nominatus, et erat non modo Platone, verum etiam Pythagora septemque illis sapientibus longe antiquior. Apud Xenophontemquaerendum: quia nec inveniri possit, nec enarrari.; » Pythagoras q