comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eũ cõstare ꝑsuasũ sit. quia uidet᷑ hic celũ et
re Consuetudo quippe nrarũ sc̾ptiuuꝵ ẽ aut
celi et terre noie mũdũ appellare. aut ĩter¬
dũ addere et mare ꝯler rtaq uel ad celũ ꝑti¬
nere ĩtellugitur si qua sũt ĩeius suꝑior a ꝑti¬
bus trãquillissiã et pacatissĩa spacia: uel lid
terrã ꝓpter hũc turbulentũ et caligmosũ lo¬
cũ qui hũida exalatione pinguescit: ꝙuis et
ip̃e sepius celi noĩe nũcupetiũ. Ac ꝑ hoc nõ
stptũ ẽ. ꝓducãt aque reptilia aĩaꝵ uiuaꝵ et
producat᷑ aer uolatlia uolãtia suꝑ tͥñ. s utrũ¬
Q hoc aĩantiũ genus ex aquis productũ eẽ
parutur Quid quid ergo aquarũ sine labilit
undosũ et fluuidũ ẽ. siue naporabilit tenua¬
tũ atq suspensũ. ut illud reptilib aĩaꝵ uiua
hoc uolatilibus appareat distributũ: utrũq
qui subtilissima cõsideratione qñq istos ma/¬
infestissimos corꝑis sensus scd̾m usitata qua/¬

Expanded text:
stare persuasum sit, quia videtur hic coelum, et ri. Consuetudo quippe nostrarum Scripturarum est, aut coeli et terrae nomine mundum appellare, aut interdum addere et mare. Aer itaque vel ad coelum pertinere intelligitur, si qua sunt in ejus superioribus partibus tranquillissima et pacatissima spatia; vel ad terram propter hunc turbulentum et caliginosum locum, qui humida exhalatione pinguescit, quamvis et ipse saepius coeli nomine nuncupetur: ac per hoc non scriptum est, Producant aquae reptilia animarum vivarum, et producat aer volatilia volantia super terram; sed utrumque hoc animantium genus ex aquis productum esse narratur. Quidquid ergo aquarum sive labiliter undosum et fluidum est, sive vaporaliter tenuatum atque suspensum, ut illud reptilibus animarum vivarum, hoc volatilibus appareat distributum, utrumque btilissima consideratione quinque istos manifestissimos corporis sensus secundum quattuor usi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ attingit a fine usq ad finẽ fortit᷑. et di¬
sponit oĩa suauiter. Incipit aũt hoc dici
de herbis et lignis: iqq ad hec terrena
aiãntia Nã et̾ ĩ eis que ex aquis creata
sũt qñus ĩ pma cõmeoratione dcm̃ nõ sit
ĩ ille tñ iterlitione dictũ ẽ. et fecit deꝯcetos
maguos. et oem̃ alam̃ aĩaliũ reptiliũ que

Expanded text:
 ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter? Incipit autem hoc dici de herbis et lignis, usque ad haec terrena animantia. Nam et in eis quae ex aquis creata sunt, quamvis in prima commemoratione dictum non sit; in illa tamen iteratione dictum est, Et fecit Deus cetos m
Abbreviated transcription (Latin):
apło cũ deũ atheniensib p̃dicaret ĩ ullo uiui
mꝯ mouem.et sumꝰ. liquide cogitatũ qnͣtũ
hũana mẽs ualet adiuuat hãt sentẽtiã qua
tredimꝰ et dicimꝰ deũ ĩ hiis que trrauit ĩ de¬

Expanded text:
apostolus, cum deum Atheniensibus praedicaret: in illo uiuimus apostolus, cum deum Atheniensibus praedicaret: in illo uiuimus et mouemur et sumus, liquide cogitatum, quantum humana mens ualet, adiuuat hanc sententiam, qua credimus et dicimus deum in his, quae creauit, inde
Abbreviated transcription (Latin):
dus uel ictu oculi stare poterit. si ei dñs re¬
grinẽ sui subtinxerit Pinde et qͥd̾ dñs ait.
pĩ meꝯ usq mõ oꝑatur. cõtinuationẽ quãdã o¬
ꝑis eius qua uiiuersã trectturã cõtinet ati
ãnũstrat oñdit Aliter em̃ possit ĩtelligi si
diceret et nc̃ oꝑatur. ubi nõ ẽẽ ncc̃e ut cõti
ligi tũ ait iłsq nt̃. ex illo scilicet quõ cũttti
cũ cõderet oꝑatus Ẽ Et qd̾ scpͥtũ ẽ de sapĩa
eius. ꝑtingit᷑ a fine usq ad fmẽ fortit᷑ et diꝰ¬
spomit᷑ oĩa suauiter. de qua itẽ scͥptũ ẽ ꝙ mo¬
tus eius agilior celeriorq sit oĩbus motib
satis apparet rcẽ ĩtuentib hũc ip̃m ĩtẽpabi¬
lẽ et ĩ effabilẽ.et si possit ĩtelligi stabuẽ mo¬
tũ suũ rebus eũ p̃bere suauiter disponẽtis.
quo utiq subtracto. si ab hac oꝑo ratione ces¬
saret eas cõtinuo ꝑituras Et illud qd̾ ait

Expanded text:
dus uel ictu oculi stare poterit, si ei deus redus uel ictu oculi stare poterit, si ei deus regimen sui subtraxerit. Proinde et quod dominus ait: pater meus usque modo operatur, continuationem quandam operis eius, qua uniuersam creaturam continet atque administrat, ostendit. aliter enim posset intellegi, si diceret: et nunc operatur, ubi non esset necesse, ut operis legi, cum aatus est. et quod scriptum est de sapientia eius: pertingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, de qua item scriptum est, quod motus eius agilior celeriorque sit omnibus motibus: satis adparet recte intuentibus hunc ipsum inconparabilem et ineffabilem, et si possit intellegi, stabilem motum suum rebus eam praebere suauiter disponendis, quo utique subtracto, si ab hac operatione cessauerit, eas continuo perituras. et illud, quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ. si deus istũ diẽ quo erat xp̃s ĩ sepui¬
tura quieturꝰ uolẽs etiã hoc modo p̃nũtiare
ab oꝑabus suis ĩ septiõ die requieuit. deĩceps
oꝑaturꝰ ordinẽ sclorũ. ut et illud uerũ dicere¬
requieuisse a tondendis gm̃bus creatura. qr
ultra iã nõ condidit aliqua noua gr̃a. dem¬
ceps autẽ usq nc̃ et ultra oꝑari eorũdẽ ge¬
nerũ ãnĩstrationẽ que tũc ĩ stituta sũt ⁊ ut nõ
ipõ saltẽ die saptĩo potentia eius a celi et t̾re
o nĩ q rerũ quas cõdiderat gubernatione
cessabet A lieqn cõtinuo ł dilaberẽtur. Crea/¬
toris nãq potentia et oĩpotẽtis atq oĩtenẽ
tis uirtus. causa ẽ subsistendi oĩ treature
Que uirtus ab eis que creata sũt regẽdis
si aliqñ cessaret. simul et illoꝵ cessaret spẽs
oĩs q natura cõcideret Neq em̃ sicut struc¬
tor ediũ cũ fabricau̾t abscedit atq illo ces¬
sante atq abscedente stat opus eius. ita inũ¬

Expanded text:
mirum, si deus istum diem, quo erat Christus in sepultura quieturus, uolens etiam hoc modo praenuntiare ab operibus suis in uno die requieuit, deinceps operaturus ordinem saeculorum, ut et illud uerum dicererequieuisse a condendis generibus crultra jam non condidit aliqua genera nova: deinceps autem usque nunc et ultra operari eorumdem generum administrationem, quae tunc instituta sunt, non ut ipso saltem die septimo potentia eius a caeli et terrae omniumque rerum quas condiderat gubernatione cessaret, alioquin continuo dilaberentur. creatoris namque ptis virtus causa subsistendi est omnis creaturae, quae virtus ab eis, quae creata sunt, regendis, si aliquando cessaret, simul et illorum cessarent species, omnisque natura concideret. Neque enim sicut structor aedium cum fabricaverit, abscedit, atqsante atque abscedente stat opus eius, ita mun
Abbreviated transcription (Latin):
nec noctẽ tot stellis apparentib ita lucere
et quasi de mathesi documẽtorũ ex ꝑmiẽta
etiã orandi causas nobis auferre conãtur et
ĩpia ꝑuersitate ĩ malis factis que rectissimr
rap̃hendũtur ĩ gerũt accusandũ potius deũ au¬

Expanded text:
nec noctem tot stellis apparentibus ita lucere nec noctem tot stellis apparentibus ita lucere et quasi de mathesi documentorum experimentaetiam orandi causas nobis auferre conantur, et impia perversitate in malis factis, quae rectissime reprehenduntur, ingerunt accusandu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Cur eas signorũ dñas ꝑhibẽt: Et si em̃
regradationes illas siderũ uel fortasse tar/¬
datates nõ a sole fieri quisq cõtendat. sed
aliis occultioribus causis. soli tñ istos ĩ suis
deliramẽtis quibus uimi fatorũ a ueritate de¬
uii suspicãtur ꝑ̃ciꝑuã tribuere ꝑtãtẽ ex libris
roꝵ certe maĩfestũ ẽ Sed dicat ꝙ uolũt de
celo. alieni a ꝓsẽ qui ẽ s̃ celis Nobib̃ antẽ de
ĩteruallis et magnitudĩe siderũ subtiliꝯ ali¬
quid q̃rere teliq ĩquisitione rebus grauiorib
et meliorib necessariũ tꝑs ĩpendere nõ ex¬
pedit nec cõgruit Et meliꝯ credimꝮ ea ẽs̃
erteris maiora liũaria que sacra sc̃ptura ita
lũare maius ĩ ĩchoationẽ diei et liñare minꝯ
ĩ ĩchactionẽ noctis. certe eĩ uel hoc cõcedent
oculis nr̃is ut ea manfestũ sit ãplius cet̾is
lucere suꝑ teriã. nec clayere insi luce solis

Expanded text:
tur V cur eas signorum dominas perhibent? etsi enim tur V cur eas signorum dominas perhibent? etsi enim regradationes illas siderum, uel fortasse tarditates, non a sole fieri quisque contendat, sed aliis occultioribus causis, soli tamen istos in suis deliramentis, quibus uim fatorum a ueritate deuii suspicantur, praecipuam tribuere potestatem ex libris eorum certe manifestum est. Sed dicant quod uolunt de caelo alieni a patre, qui est in caelis; nobis autem de interuallis et magnitudine siderum subtilius aliquid quaerere talique inquisitioni rebus grauioribus et melioribus tempus necessarium inpendere non expedit nec congruit. et melius credimus esse ea ceteris maiora luminaria, quae sancta scriptura ita are majus in inchoationem diei, et luminare minus in inchoationem nactis. Certe enim vel hoc concedent oculis nostris, ut ea manifestum sit amplius caeteris lucere super terram, nec diem clarere nisi luce solis,
Abbreviated transcription (Latin):
teneamꝰ auctoritate apłica dictũ. alia gloria
solis: alia gła lune. et alia gła stellarũ Etella
enĩ a stella differt ĩ gloria Sed quia possunt
ad huc dicere etiã si nõ resistãt apło. differĩt
quidẽ ĩ gła sed nõ ad oculos terrenoꝵ. aut quia
hoc ꝓpter resurgentiũ siłitudinẽ dicebat apłs.
qui nõ utiq ad oculos aliter erũt. et aliter ĩ se:
Differũt quidẽ et ĩ seipĩs sidera et gloria:
sed tñ nõnulla sut etiã sole maiora: ip̃i inderĩt
quẽ admodũ soli tribuãt tã magnũ principatũ.
ict eũ radiis suis quasdã stellas et eas quidẽ
plicãt et tenere dicãt et retro agere a carsu
ipris Nõ em̃ fit uerisise maiores aut etiã equa¬
les molentia radiorũ eiõ posse suꝑari. Aut
si suꝑius signorũ stellas uel septẽtrionũ ma¬
iores eẽ asserũt. que nichil tale a sole patiã¬
tur: cur istas ꝑ signa t̾tueũtes ãplius uenerũ¬

Expanded text:
teneamus auctoritate apostolica dictum, Alia gloria teneamus auctoritate apostolica dictum, Alia gloria solis, alia gloria lunae, et alia gloria stellarum: stella enim ab stella differt in gloria . Sed quia possunt adhuc dicere, etiamsi non resistant Apostolo: Differunt quidem in gloria, sed ad oculos terrenorum; aut, quia hoc propter resurgentium similitudinem dicebat Apostolus, qui non utique ad oculos aliter erunt et in se aliter, differunt quidem et in se ipsis sidera in gloria, sed tamen nonnulla sunt etiam sole maiora, ipsi uiderint, quemadmodum soli tam magnum tribuant principatum. ut eum radiis suis quasdam stellas et eas quidem  ceteris, et tenere dicant et retro agere a cursu proprio. non enim fit uerisimile maiores aut etiam aequales uiolentia radiorum eius posse superari. aut si superiores signorum stellas uel septentrionum maiores esse adserunt, quae nihil tale a sole patiuntur, cur istas per signa circumeuntes amplius ueneran
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia ĩ sc̃pturis dei uerba sic hñt lunã
factã ĩ ĩchoationẽ noctis Tuc̃ aut noctis exor¬
dio didetur cũ plena ẽ. alias uero et ꝑ diẽ ĩci¬
ꝑit uideri ante ꝑlenitudinẽ et ĩ ꝓgressu noc¬
tis tanto ãpliore qnͣto minuitur S quid ꝑ ĩ
et ĩ psalmis aꝑtiũs sẽptũ ẽ. solẽ ĩ ꝓtãtẽ diai.
luuã et stellas ĩ ꝑtãtẽ noctis. nõ cogitur i⁊ xiiͦ.
nũare et credere lunã fcam̃ pͥmo Cẽ nõ pmã
Quesi etiũ solet utrũ celi liũaria ista cõspicua
idest sol et luna et stelle equaliter fulgeant.
s qd̾ dĩuersis ĩteruallis distent a tra ꝓp̃terea
duiersa claritate magis minusq nr̃is oculis
bẽt illustrari Multas antẽ stellas uel equa¬
les soli uel etiã maiores audẽt dicere. sed lon¬
gius positas ꝑuas uideri. Et ꝙ nobis quid ẽ
pt fortasse suffiçere quoquomõ se ista res ha¬
beat habeat artifice deo condita sider qq̃

Expanded text:
sed quia in Scripturis Dei verba sic habent, lunam sed quia in Scripturis Dei verba sic habent, lunam factam in inchoationem noctis; tunc autem noctis exordio videtur, cum plena est: alias vero et per diem incipit videri ante plenitudinem, et in progressu noctis tanto ampliore quanto minuitur. Sed qui per et in Psalmis apertius scriptum est, Solem in potestatem diei, lunam et stellare et credere lunam factam primo esse non primam. Quaeri etiam solet, utrum caeli luminaria ista conspicua. id est sol et luna et stellae, aequaliter fulgeant, sed, quod diuersis interuallis distent a terra, propterea diuersa claritate magis minusque nostris oculis bent illustrari. Multas autem stellas vel aequales soli, vel etiam majores audent dicere, sed longius positas parvas videri. Et nobis quidem potest fortasse sufficere, quoquo modo se ista res habeat, artifice Deo condita sidera. Quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ simul deꝯ materiã cõcreauerit sed narra-¬
tionis distributione ĩtelligut dictũ. cur ĩ hoc
quod etiã oculis̃ uideri ꝓt̃ nõ ĩtuẽtur ĩtegrũ
corpus hr̃ẽ limã. et tota sua rotũditate ꝑfcm̃.
etiã cã hũo cormeulato siue ĩcipiẽs̃ ad ferras
lucere sme desmẽs̃ fulget/. Si ergo lumẽ
ĩea crescit uel ꝑficitur uel minuitur. nõ bi¬
minare ipm̃ sed illud quod accendit᷑ uariatĩ
Si aũt ex una sperule sue ꝑte sꝑ lucet. sed
dũ eã ꝑtẽ cõuertit ad terrã donec totũ cõu̾tat.
qd̾ a prmia usq ad quartã decimã fit cres¬
care iudetur sꝑ ẽ plena. sed tre habitatorib
nõ sꝑ appauit Hec eadẽ ratio ẽ. et si solis ra¬
diis illustratur. Nõ enĩ pt̃ etiã sicõ soli ꝓxĩa
ẽ. nisi lucidis cornibus apparere. quia cotera
ꝑs que tota ĩ orbẽ illustiatur nõ ẽ ad tras
ideri possit isi cũ soli cõtraria C̃. ut totũ

Expanded text:
cum simul Deus materiam rebus concreaverit, sed narracum simul Deus materiam rebus concreaverit, sed narrationis distributione intelligunt dictum, cur in hoc, quod etiam oculis videri potest, non intuentur integrum corpus habere lunam et tota sua rotunditate perfectum, etiam cum lumine corniculato sive incipiens ad terras lucere sive desinens fulget? Si ergo lumen in ea crescit vel perficitur vel minuitur, non luminare ipsum, sed illud, quod accenditur, variatur. Si autem ex una sperule sue parte semper lucet, sed, dum eam partem convertit ad terram, donec totam convertat, quod a prima usque ad quartam decimam fit, crescere videtur, semper est plena, sednon semper apparet. Haec eadem ratio est, et si solis radiis illustratur. Non enim potest etiam sic, cum soli proxima est, nisi lucidis cornibus apparere; quia caetera pars, quae tota in orbem illustratur, non est ad terras ut videri possit, nisi cum soli contraria est, ut totum
Abbreviated transcription (Latin):
q exꝑlicat. etiã ante cõtinebat occultũ: et si
nõ spe uel mole corꝑis sui tñ ratione nature
Nisi forte arbor que ꝑ hienẽ pomis nacua fo¬
liis q nudata ẽ. tũc ĩꝑfcũ dicenda Aut u̾o ĩ
p̃mordiis etiã suis cũ adhuc mulũ fructũ de¬
disset: ĩꝑfcã erat illa natura Qd̾ uero tm̃
de irbore. sed nec de ip̃o eius sc̃iẽ rc̃e dicetur:
ubi oĩa que ꝓgressu tꝑis quodãmõ ꝓcediant
modis ĩiusibilibus lat̾ent/ Om̃ꝙ sl aliquid
ĩꝑfcm̃ fecisse de ꝯ diceretur. qd̾ de inde ip̃a ꝑfice̾t
Quid rñsionis haberet ista sentẽtia. Iur e
aũt displiceret si id qd̾ ab illo ĩchoatũ eẽt. ab
rũt quã fecit dẽꝯ cũ ĩ principio fecit deꝯ celĩ
et terrã quia suisibilis erat et ĩcõposita. Et
postea terrio die cõspicua redditur atq cõpõit᷑.
quid de lina sibi tenebras faciũt questionũ s
Aut si quod de terra dictũ ẽ nõ tꝑis ĩteruallo

Expanded text:
 explicat etiam ante continebat occultum, et si non specie vel mole corporis sui, tamen ratione nature. Nisi forte arbor, que per hiemem pomis vacua foliisque nudata est, tunc imperfecta dicenda est. Aut vero in primordiis etiam suis, cum adhuc nullum fructum dedisset, imperfecta erat illa natura? Quod non tantum de arbore, sed nec de ipso semine recte diceretur, ubi omnia, que progressu temporis quodammodo procedunt, modis invisibilibus latent. Quam quod si aliquid imperfectum fecisse Deus diceretur, quod deinde ipse perficeret, quid reprehensionis haberet ista sententia? Iure autem displiceret, si id, quod ab illo inchoatum esset, ab eruntur, quam fecit Deus, cum in principio fecit Deus celum et terram, quia invisibilis erat et incomposita et postea tercio die conspicua redditur atque componitur, quid de luna sibi tenebras faciunt questionum? Aut si, quod de terra dictum est, non temporis intervallo,
Abbreviated transcription (Latin):
mnlaretur prius aliquid ĩchoctũ cui suꝑ¬
ferri dicebetus Nõ em̃ loco s oia suꝑ¬
ante ac p̃cellente potentia sta etia re¬
bus ex ila ĩchoatione ꝑfectio atq forma¬
tis. uidit deq̃ quia bonũ ẽ Placuit em̃
qd̾ ftm̃ ẽ ĩ ⁊a beugnitate qua ꝑlacuit
ut fieret Duo quippe sũt ꝓpter q̃ amat
deꝯ creaturã suã. ut sit et ut manecit
ferelutur suꝑ aquas. ut autẽ maneret:
uidit deꝯ quia bonũ ẽ Et qd̾ de luce dqñ
T̃. hoc de bĩbus Manet eñ quedã suꝑ¬
gressa oem̃ tꝑasẽ uolubilitatẽ ĩ ãplissi¬

Expanded text:
nuaretur aliquid inchoatum cui superferri diceretur; non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit ut fieret. duo quippe sunt propter quae amat deus creaturam suam, ut sit et ut maneat. ferebatur super aquam; ut autem maneret, uidit deus quia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc et de omnibus: manent enim quaedam supergressa omnem tempo
Abbreviated transcription (Latin):
illi añꝙͣ trisgerẽtur celestia corꝑa gere¬
bãt. ne ꝙ hoc mirũ ẽ si cõuersã sñt ex
pena ĩ aariã qualitatẽ: ut iã possint ab
igne idest ab elemẽto nẽ suꝑioris aliquid
pati Nec aeris saltẽ spacla suꝑiora et
puriora sed ista caligmosa tenere ꝑmiss stͥ.
qui eis pro suo gn̾e quasi quidã carͣcer ẽ usq
ad tꝑs iudicii Et si quid de hiis trãsgressorib
ãgelis diligentiꝰ requirendũ ẽ. alius erit qc¬
cõmodatior sc̃pture locus ꝓinde ꝙ nc̃ satis ẽ
si hec spacia turbi da et ꝓcellosa ꝓpt᷑ aeris na
ria corꝑa sustinere. pñt et auiũ que ꝓducta
sũt ex aquis ꝓpter aquarũ tenues halitus
qui scilicet eidẽ aeri iuxta undas et tr̾as
circũfuso atq ob hoc ĩfime ac t̾rene ꝑti de¬
putato naporalit̾ ĩserũtur. et auras ĩtexũt
que nocturnis rigoribus aggranate. sereno
etiã rore distillãt. Si aũt uehemẽtiꝯ frigus
ũ. etiã gelu cãdidius ĩalbescũt Et dixit deꝰ¬

Expanded text:
elestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conversa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut jam possint ab igne, id est ab elemento naturae superioris aliquid pati: nec aeris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissi sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est, usque ad tempus judicii. Et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit accommodatior Scripturae locus. Proinde quod nunc satis est, si haec spatia turbida et procellosa, propter aeris naria corpora sustinere; possunt et avium quae producta sunt ex aquis, propter aquarum tenues halitus: qui scilicet eidem aeri juxta undas et terras circumfuso, atque ob hoc infimae ac terrenae parti deputato, vaporaliter inseruntur, et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus aggravatae sereno etiam rore distillant; si autem vehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illud leuiꝰ celũ minutiorib guttis. et leuio¬
rib manare naporibus . Quidã enĩ nr̃iis
negãtes ꝓpter pondera elemẽtoꝵ aquas eẽ
posse suꝑͣ celũ sydereũ. de ip̃oꝵ siderũ qua¬
litatibus et meatib cõuĩcere moliũtur.
Idẽ nãq asserũt scellã quã saturm appellãt
eẽ fruridissimã. eãq ꝑ ãnos xxxͭͫ sigmferũ¬
ꝑagere c̾culũ. eo ꝙ si ꝙiore ac ꝑ ħoc ãpliore
ũbitu gradiatur Nã sol eandẽ circulũ ꝑ
ãnũ cõplet et luna ꝑ mensẽ. tãto ut dicũt
breuiꝰ ꝙto ĩferius. ut spacio loci sꝑaciũ tꝑis
cõgruat Queritur itaq ab eis uñ ista stella
frigida sit. que tanto ardẽtior ẽẽ debuerat
ꝙto sublimiore celo rapitur Nã ꝓculdubio
cũ rotonda moles circulari motuꝰ agit᷑. ĩte¬
riora eius tardiꝰ eut. exteriora celeriq ut
marora sꝑacia cũ bremorib ad eosdẽ giros

Expanded text:
per illud leuius caelum minutioribus guttis et leuioper illud leuius caelum minutioribus guttis et leuioribus inmanere uaporibus? Quidam etiam nostri istos negantes propter pondera elementorum aquas esse posse super caelum sidereum de ipsorum siderum qualitatibus et meatibus conuincere moliuntur. idem namque adserunt stellam, quam Saturni appellant, esse frigidissimam eamqagere circulum, eo quod superior, ac per hoc ampliore ambitu graditur. Nam sol eumdem circulum per annum complet, et luna per mensem; tanto, ut dicunt, brevius, quanto inferius, ut spatio loci spatium temporis congruat. Quaeritur itaque ab eis, unde illa stella sit frigida, quae tanto ardentior esse deberet, quanto sublimiore coelo rapitur. Nam procul dubio cum rotunda moles circulari motu agitur, interiora ejus tardius eunt, exteriora celerius, ut majora spatia cum brevioribus ad eosdem gyros
Abbreviated transcription (Latin):
diligentiã cõside rationẽq laude dignissi¬
ma iudico Ed̾ em̃ dixit neq cõtra fidẽ ẽ¬
et ĩ ꝓuitu posito documẽto credi pt̃ ꝙꝙ pos
torũ quõ etiã suꝑ illud sublime celũ posuit
ẽẽ aque ꝑ illas mmiritias ꝑ quas etiã suꝑ
hoc spaciũ aeris ẽẽ potuerũt Qui ꝙus
grauior et ĩferior sũmo celo subiacet pro¬
culdubio leuior ẽ aquis. et tñ it suꝑ eũ
sint uapores illi nuillo pondere ꝓhibẽtur
Sic ergo et suꝑ illud celũ ꝑt̾ mimutiorib
guttis leuior alitus hũoris extendi. qui
pondere cadere cogatur Ip̃e quippe sub
te oĩa diuidi. quia oĩs ꝑs corꝑis corpus ẽ
et om̃e corpus habeat᷑ necesse ẽ dimidiũ
ꝙͣtitatis sue Nłc̃ ꝑ hoc si pt̃ aqua sicut
uidemꝰ ad tãtas guttarũ munutias ꝑue¬
mre ut siꝑ istũ aerẽ uaporalitꝰ feu̾it᷑
qui natura leuior ẽ aquis. cur nõ possit et sy¬

Expanded text:
diligentiam considerationemque laude dignissidiligentiam considerationemque laude dignissimam iudicoet in promptu posito documento credi potest. 8. torum, quominus etiam super illud sublime coelum possint esse aquae per illas minutias, per quas etiam super hoc spatium aeris esse potuerunt. qui quamuis grauior et inferior summo caelo subiaceat, procul dubio leuior est aquis, et tamen, ut super eum sint uapores illi, nullo pondere prohibentur. sic ergo et super illud caelum potest minutioribus guttis leuior halitus umoris extendi, qui pondere cadere non cogatur. ipsi quippe subtite omnia diuidi, quia omnis pars corporis corpus est, et omne corpus habeat necesse est dimidium quantitatis suae. ac per hoc si potest aqua, sicut uidemus, ad tantas guttarum minutias peruenire, ut super istum aerem uaporaliter feratur, qui natura leuior est aquis, cur non possit et su
Abbreviated transcription (Latin):
tilia celi. cũ aues ĩ hoc aere uolare maĩfestũ
sit Et dñs cũ de nibib lequerẽtur. faciẽ ĩ¬
quit celi potestis ꝓbare ¶ubes a ut̃ etiã ꝑ
ꝓximũ terris aerẽ cõglobari sepe c̾miñq.
cũ ꝑ decliua iugorũ ita recũbũt ut plerũq
extedant᷑ etiã cacumĩbus montiũ Cͥũ ergo
ꝓbasset et hũc aerẽ celũ dici nulla alia cãu¬
sa etiã firmamentũ appellatũ uoluit existi¬
mari. insi qd ĩteruallũ eius diuidit ĩter
pe sicut exꝑti sũt qui ĩter eas ĩ mõtib ãbil¬
larũt cõgregatione et cõglobatione minu¬
tissimarũ guttarũ talẽ spem̃ reddũt Que
si spissantur ãplius ut cõuĩgãtur ĩ unã gran¬
dẽ plures gutte mĩme . nõ eã patitur. aer
apud se teneri sed eius ponderi ad yma
dat locũ. et hec ẽ pluuia. ergo ex aere
qui ẽ ĩter uapores hũidos uñ suꝑiꝯnubila
cõglobãtur.et maria subtͥfusa oñdere ille
uoluit eẽ celũ ĩter aquã et aquã Hãc egi

Expanded text:
eli , cum aves in hoc aere volare manifestum sit: et Dominus cum de nubibus loqueretur, Faciem, inquit, coeli potestis probare . Nubes autem etiam per proximum terris aerem conglobari saepe cernimus, cum per decliuia iugorum ita recumbunt, ut plerumque excedantur etiam cacuminibus montium. cum ergo probasset et hunc aerem caelum dici, nulla alia causa etiam firmamentum appellatum uoluit existimari, nisi quia interuallum eius diuidit inter pe, sicut experti sunt qui inter eas in montibus ambularunt, congregatione et conglobatione minutissimarum guttarum talem speciem reddunt: quae si spissantur amplius, ut coniungantur in unam grandem plures guttae minimae, non eam patitur aer apud se teneri. sed eius ponderi ad ima dat locum, et haec est pluuia. ergo ex aere, qui est inter uapores umidos, unde superius nubila conglobantur, et maria subterfusa, ostendere ille uoluit esse caelum inter aquam et aquam. hanc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
que spũ iite mouẽtur fiũt. et pr̃imũ aquaꝵ
ꝙaeris qualitati ꝓximũ elementũ ẽ. qr huic
delo ĩ quo sũt luiaria ita uicinꝰ ẽ aer. ut et
ip̃ĩus celi nomẽ acceꝑit Sed nescio utrũ
etiã firmamentũ possit nocari Dicũtur
aut̃ celi płalit᷑ ĩ una eadẽꝙ re: q̃ d̾i unde¬
celũ qd̾ diuidit ĩter aquas que supra. et ecis
que ĩfra sũt ĩ illo tñ ꝑsalmo et aque ĩquit
q̃ suꝑ celos sũt laudet nomẽ dñ. Et celos
celor si bñ ĩtelligamꝮ sydereos. çierios tã¬
ꝙ̃ supiores ĩferiar. et eos ĩ eodẽ ꝑsalmo
accipimꝰ ubi dcm̃ ẽ Laudate eũ celi celoꝵ
satis apparet hũc aerẽ nõ solũ celũ ẜ etiã
celos dici. sicut dicũtur et terre. nec aliud
sugnificatur ꝙͣ illa que singłarit᷑ dĩ terra.¬

Expanded text:
mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntur autem caeli pluraliter in una eademque re, quae dicoelum, quod dividit inter aquas quae supra, et eas quae infra sunt; in illo tamen psalmo, Et aquae, inquit, quae super coelos sunt, laudent nomen Domini. Et coelos coelorum si bene intelligimus sidereos aeriorum, tanquam superiores inferiorum, et hos in eodem psalmo accipimus, ubi dictum est, Laudate eum, coeli coelorum . Satis apparet hunc aerem, non solum coelum, sed etiam coelos dici: sicut dicuntur et terrae, nec aliud significatur, quam illa quae singulariter terra
Abbreviated transcription (Latin):
sũt Radicibus qui ꝓpe ista fixa sũt terre. et
ꝙus habeãt motꝰ ĩcrementoꝵ suoꝵ. de locis
tñ ꝓpriis nõ mouẽtur insibus suis. sed ubi fixa
sũt ibi alũtur et crescũt. ꝓpt̾ea maitis ꝑtinẽt
ad teriũ ꝙͣ ad genera rernͣ. que ĩ aquis et ter¬
ris mouẽtur Caua ergo iisibili mũdo cõsti¬
tuendo hoc ẽ celo et terre duo sũt attributi
dies: restat ut hiis mobilibus et iusibilib
ꝑtibus que creãtur ĩtra tres dies reliqui de¬
pͥntẽtur Et quia sicut prius celũ ftm̃ ẽ ita
prius erat ornandũ huiꝯmoĩ ꝑtib suis: quar/
tatio quoq illustretui. ĩferior. ne habitatores
eius ĩ habitationẽ tenobrosã ĩducerẽtur Et
ideo quia ĩfirma corꝑa ĩ ferior habitatoꝵ suc¬
cedente motibus qui ete reꝑantur. ftm̃ ẽ
ut c̾tũeunte sole diei noctisq uicissitudine
ꝓpter uicissitudinẽ dormiendi et uigilandi
potirẽtur Nox uero illa nõ ĩdecora remane¬
ret: sed lune ac siderũ luce et ipos cõso¬

Expanded text:
e istae fixae sunt terrae et, quamuis habeant motus incrementorum suorum, de locis tamen propriis non mouentur nisibus suis, sed, ubi fixa sunt. ibi aluntur et crescunt; propterea magis pertinent ad terram quam ad genera rerum, quae in aquis et terris mouentur. quia ergo uisibili mundo constituendo, hoc est caelo et terrae, duo sunt adtributi dies, restat, ut his mobilibus et uisibilibus partibus, quae creantur intra illum, tres dies reliqui deputentur; et quia, sicut prius est ornandum hujusmodi partibus suis; quartotatio quoque illustretur inferior, ne habitatores ejus in habitationem tenebrosam inducantur. Et ideo, quia infirma corpora inferiorum habitatorum, succedente motibus quiete reparantur, factum est ut circumeunte sole, diei noctisque vicissitudine, propter vicissitudinem dormiendi et vigilandi potirentur: nox vero illa non indecora remaneret, sed lunae ac siderum luce, et ipsos conso
Abbreviated transcription (Latin):
et fcã ẽ lux̾. et udit deꝯlutẽ quia bona ẽ E
nullo mõ repetẽs postea ꝙͣ p̃posuit et dixit
de ꝯfiat lux. nichil aliud ĩtulit isi et ftã est
lux. ac de inceps de placita luce et diuisa aͥ
teurbris. et utroq appellato noĩbus suis sine
ulla repetitione narrauit Quad sibi ergo
uult ĩ ceteris illa repetitio. An eo mõ demõ¬
stintur ꝓͥmo die quo lux ftã ẽ cõditionẽ spũa¬
sis et ĩtellcũalis creature lucis appellatione
ĩtimari: In qua natura ĩtelligũtłir oñĩs ãge¬
li sc̃i. atq urtittes. et ꝓpte̾a nõ repetũt factũ
uit intionalis creatura cõformationẽ suã.
ac deinde formata ẽ ⁊ sed ĩ ip̃ã sua cõformatio¬
ne cognouit. hoc ẽ illustratione ueritatis.: ad
quã cõuersa formata ẽ Ceta uero q̃ infra
sut ita creant᷑. ut p̾us fiãt ĩ cogintione ra-¬
tionalis creature ac deinde ĩ genere suo.

Expanded text:
et facta est lux. et uidit deus lucem quia bona est. sed et facta est lux. et uidit deus lucem quia bona est. sed nullo modo repetens, posteaquam proposuit: et dixit deus: fiat lux, nihil aliud intulit nisi: et facta est lux, ac deinceps de placita luce et diuisa a tenebris et utroque appellato nominibus suis sine ulla repetitione nan-auit. Quid sibi ergo uult in ceteris illa repetitio ? an eo modo demonstratur primo die, quo lux facta est, conditionem spiritalis et intellectualis creaturae lucis appellatione intimari — in qua natura intelleguntur omnes sancti angeli atque uirtutes - et propterea non repetiuit factum, vit rationalis creatura conformationem suam, ac deinde formata est; sed in ipsa sua conformatione cognovit, hoc est illustratione veritatis, ad quam conversa formata est: caetera vero quae infra sunt ita creantur, ut prius fiant in cognitione rationalis creaturae, ac deinde in genere suo?
Abbreviated transcription (Latin):
ut maneret factũ. ubi placebat ut fieret
ait et dixit deꝯfiat illud et sit ẽ fcm̃ iã ĩtel¬
ligatur id deũ dixisse ĩ uerbo suo et fcm̃ eẽ
ꝑ nerbũ eius: atq ibi iã nõ selũ prĩs ẜ etiã
filii possit apparere ꝑsona ¶xã si ꝓpterosten¬
dendã frlii ꝑsonã repẽtitur ac d̾i. et fecit deꝰ.
nũquid ergo nõ ꝑ filiũ cõgregauit ⁊ quã ter
cio ut appareress arida quia ibi nõ dĩ et fecit
deꝯ cõgregari aquã aut cõgregauit deꝯ aqs.
Sed tñ etiã ibi postea ꝙ̃ dixit et frm̃ ẽ sic.
tũc repetiut dicẽs. et cõgregata ẽ aqua
q̃ est sub celo NDũquid et̾iã lux nõ ꝑ filiũ
facta ẽ: ubi prorsus nullo mõ repetunt. Po¬
tuit enĩ et ulic ita dicere. et dixit deꝯ fi̾at
lux et sic ẽ factũ. et fecit deꝰ lucẽ. et idit
quia bona ẽ. aut t̾te sicut ĩ aquarũ cõgrega¬
tione. ut nõ dice̾t fecct deq. sed tm̃ iterũ repe¬
teret et dixit deꝯ fiat lux et sic ẽ factũ

Expanded text:
ut maneret factum, ubi placebat ut fieret.ait, Et dixit Deus, Fiat illud, Et sic est factum, jam intelligatur id Deum dixisse in Verbo suo, et factum esse per Verbum ejus; atque ibi jam non solum Patris, sed etiam Filii possit apparere persona. Nam si propter ostendendam Filii personam repetitur, ac dicitur, Et fecit Deus; numquid ergo non per Filium congregavit aquam tertio die ut appareret arida, quia ibi non dicitur, Et fecit Deus congregari aquam, aut congregavit Deus aquam? Sed tamen etiam ibi posteaquam dixit, Etrepetivit, dicens, Et congregata est aqua, quae est sub coelo. Numquid etiam lux non per Filium facta est, ubi prorsus nullo modo repetivit? Potuit enim et illic ita dicere, Et dixit Deus, fiat lux, et sic est factum; et fecit Deus lucem; et vidit quia bona est: aut certe sicut in aquarum congregatione, ut non diceret, Et fecit Deus, sed tantum iterum repeteret, Et dixit Deus, fiat lux, et sic est factum;
Abbreviated transcription (Latin):
si ueritas celũ stare ꝑsuaserit ĩpediri nos tͣ¬
cuctu spderũ. ne hoc ĩtelligere possimꝰ Et
ab hiis quiꝑpe q̃ui hec curiosissiẽ et ociosissiẽ
quesierut mentũ ẽ etiã celo nõ moto ẜ sola
sidera uerterẽtur fieri potuisse oĩã q̃ ĩ ip̃is
siderũ cõuersionibus a ĩadu̾sa atq cõprehẽsa

Expanded text:
 stare persuaserit, impediri nos circuiti siderum ne hoc intelligere possimus. Et ab ipsis quippe qui haec curiosissime et otiosissime quaesierunt, inventum est, etiam coelo non moto, si sola sidera verterentur, fieri potuisse omnia quae in ipsis siderum conversionibus animadversa atque comprehensa
Abbreviated transcription (Latin):
net suꝑ aquã. sed ea prupta demergit᷑ et
ꝑgit ad terrã: quo ue miẽs cẽquiescit᷑ tãꝙ in
aquis põrtabat᷑. sed cõpage tre tenebatur.
sicut sese hñt camere spelũcarũ Hic occur¬
rit ãmonere cauendũ errorẽ quẽ ĩ libro ꝑͦ¬
mo cauendũ moniumꝰ.ne forte qr sc̃ptũ
ẽ ĩ ꝑsalmis fundauit terrã suꝑ aquas. ar¬
bitretur aliquis nr̃m̃ aduersus istos de pon¬
deribus elemẽtoꝵ subtiliter disserẽtes isto
te stiõmo sc̃ptuuirũ ẽẽ intendũ. quia illi nõ
retenti auctoritate lrãrũ nrãrũ et nesci¬
entes ꝙadmodũ dictũ sit libros scõs faci¬
lius i ride bũt. ꝙ illud iepudiabiat qd̾ uel

Expanded text:
net super aquam, sed ea perrupta demergitur et net super aquam, sed ea perrupta demergitur et pergit ad terram: quo ueniens conquiescit tamquam in aquis portabatur, sed conpage terrae tenebatur, sicut sese habent camerae speluncarum. Hic occurrit admonere cauendum errorem, quem in libro primo cauendum monui, ne forte, quia scriptum est in Psalmis: fundauit terram super aquam, arbitretur aliquis nostrum aduersus istos de ponderibus elementorum subtiliter disserentes isto testimonio scripturarum esse nitendum, quia illi non retenti auctoritate litterarum nostrarum et nescientes, quemadmodum dictum sit, libros sanctos facilius inridebunt quam ill
Abbreviated transcription (Latin):
cer Nũc ergo q̃rimꝰ utrũ cõnditor uerũ
qui oiã ĩ mĩo et mẽsura et pondere dispo-¬
suit. nõ unũ locũ ꝓpriũ ponderi aquarũ cir¬
ta terrã tribuerit. sed et suꝑ celũ qd̾ nltra
limitẽ aeris circũfusũ atq solidatũ ẽ Ed̾
qui negãt ẽẽ ciedendũ. de ponderib elemẽ¬
torũ augnentãtur. negãtes ullo m̃õ ita de suꝑ
quasi quoddã pauimentũ solidatũ ẽẽ celũ
nt possit aquarũ pondera sustinere. quod
talis soliditas insi terris ẽẽ nõ possit et quid¬
quid tale nõ celũ sed terra sit Nõ em̃tmñ locis
Qd etiã qualctatib elemẽta distingui. ut pro
qualitatis ꝓoriis etiã ꝓpria loca sortuẽtur. a¬
qua scilicet᷑ suꝑ terrã. que etiã si sub t̾ra
stat aut labitilr. sicut ĩ arctris ccru̾msq ab-¬
ditis nõ tñ ea ꝑte terre quã supra sed eã
quã infrr se habet cõtinetur. Nã si ex ꝑte
supiore fuerit terre ꝑs illa delapsa nõ ma¬

Expanded text:
imus utrum conditor rerum, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuit , non unum locum proprium ponderi aquarum circa terram tribuerit, sed et super coelum quod ultra limitem aeris circumfusum atque solidatum est. 3. Quod qui negant esse credendum, de ponderibus elementorum argumentantur, negantes ullo modo ita desuper quasi quodam pauimento solidatum esse caelum, ut possit aquarum pondera sustinere, quod talis soliditas nisi terris esse non possit et, quidquid tale est, non caelum sed terra sit; non enim tantum locis, sed etiam qualitatibus elementa distingui, ut pro qualitatibus propriis etiam loca propria sortirentur. aqua scilicet super terram, quae etiam si sub terra stat aut labitur, sicut in antris cauernisque abditis, non tamen ea terrae parte, quam supra, sed ea, quam infra se habet, continetur. nam si ex parte superiore fuerit terrae pars ulla delapsa, non ma
Abbreviated transcription (Latin):
lio quid opus erat. et fecit deꝯ. et que sequũt̾
Si aut̃ quod sc̃ptũ ẽ. et sic ẽ fcm̃ a pre ĩtel¬
lexerimnꝰ fcm̃. nõ iã pr̃ dicit et filius facit. Et
p̃t aliquid facere sine filio ut deinde filius nõ
hoc sed aluid similiter faciat o qd ẽ cõtra catho¬
licã fidẽ Si aut̃ illud de quo d̾i. et sic ẽ stm̃
hoc idẽ fit cũ itidẽ dĩ. et fecit deꝰ. quid ꝓhibet
eundẽ ĩtelligere facere qd̾ dixit. qui dixit
ut fieret An etiã excepto eo qd̾ scptũ ẽ et

Expanded text:
t Deus, et quae sequuntur? Si autem quod scriptum est, Et sic est factum, a Patre intellexerimus factum; non jam Pater dicit, et Filius facit: et potest aliquid Pater facere sine Filio, ut deinde Filius non hoc, sed aliud similiter faciat; quod est contra catholicam fidem. Si autem illud de quo dicitur, Et sichoc idem fit, cum itidem dicitur: et fecit deus, quid prohibet eundem intellegere facere quod dixit, qui dixit, ut fieret? an etiam excepto eo, quod scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
et uocauit deꝯ firmamentũ relũ Et i¬
dit deꝯ quia bonũ ẽ. et fcã ẽ uesꝑa. et fac¬
tũ ẽ manie dies scd̾s De uerbo dei quod
dixit fiat firmamẽtũ et cetͣ et de placi¬
to eius quo iudit quia bonũ ẽ et de ues¬
pera et mane nõ opus ẽ hoc iterũ si¬
milit̾ disserere. et ita deinceps quoti¬
enscũq ista repetũtur scd̾m suꝑiorẽ ĩqui¬
sitionẽ ĩterĩ confideranda ee ãmone¬
mꝰ Utrũ aũt nc̃ illud celũ fiat qdͣ
excedit aeris oia spacia eiq oem̃ al¬
titudinẽ. ubi etiã liuãria stłlleq cõ¬
stituũtur. quarto die. an ipe acrꝰ uo¬
betur firmamentũ. merito queri pt¬

Expanded text:
it deus firmamentum caelum. et uidit deus, quia bonum est. et facta est uespera, et factum est mane, dies secundus. de uerbo dei, quod dixit deus: fiat firmamentum et cetera et de placito eius, quo uidit, quia bonum est, et de uespera et de mane non opus est hic iterum similiterque disserere, atque ita deinceps, quotienscumque ista repetuntur, secundum superiorem inquisitionem interim consideranda esse admonemus. utrum autem nunc illud caelum fiaexcedit aeris omnia spatia, ejusque omnem altitudinem, ubi etiam luminaria stellaeque constituuntur quarto die; an ipse aer vocetur firmamentum, quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
res ãnes Nã cõpletis aliorũ siderũ spaciis
sideribus et liuãribus fieri: ita em̃ positũ
ẽ ut ĩcertũ sit utrũ ad oiã sidara ꝑtineat
qd̾ dictũ ẽ. sint ĩ signa et ĩ tꝑa et dies et.
et dies an surna et tꝑa ad cẽt sidera. dies
uero et ãmi ad solẽ tummõ EDualis etiã lua
fcũ sit multi loquatissime ĩquirut Atquti-¬
nã ĩquirẽtes loquãtur. ac nõ potiꝰ docere co¬
nãtes Dicũt em̃ ideo plenã factã.quia nõ dece
quo sc̃ptũ ẽ qd̾ fcã sũt sidera. Qui a ut resistĩt
dicũt Ipã ergo debuit pͥma luna dici nõ quarta/
decĩa. Quis em̃ ĩcipit ita nũare : Ego autẽ
medius ĩter illos ita sũ. ut neutrũ asserã s pla¬
ne dicã siue pͥmã siue plenã lunã deꝰ fecerit

Expanded text:
res annos: nam completis aliorum siderum spatiis,res annos: nam completis aliorum siderum spatiis,sideribus et luminaribus fieri. Ita enim positum est, ut incertum sit utrum ad omnia sidera pertineat quod dictum est: sint in signa et in tempora et in dies et in annos. an signa et tempora ad cetera, dies uero et anni ad solem tantummodo. Qualis etiam luna facta sit, multi loquacissime inquirunt. atque utinam inquirentes loquantur ac non potius docere conantes! dicunt enim ideo plenam factam, quia non decebquo scriptum est, quod facta sint sidera. qui autem resistunt, dicunt: ipsa ergo debuit prima luna dici, non quarta decima; quis enim incipit ita numerare? ego autem medius inter istos ita sum, ut neutrum adseram, sed plane dicam, siue primam siue pl
Abbreviated transcription (Latin):
morarũ sed iutissitũdines asfciõnũ celi huius
¶ã si aliquis uel corꝑalis uel spũalis motus
conditionẽ istorũ lũariũ ꝓ̃cessit ut aliquid
se msi ab exordio syderũ cõditoꝵ s S certe
hore et dies et ãmi quos usitate noumꝰ. nõ
fierẽt nisi motibus syderũ Itaq si hõc mõ
ĩtelligamꝯ tꝑa et dies. et ãnos. ut articulos
cũ ab oriente usq ĩ meridianã altitudinẽ sol
Ĩsurgit. atq inde rursus usq ad co occidentẽ
uergit. ut possit deniceps aduerti uel aliqd̃
sidus ab oriente. statĩ post occasũ solis emer
tũ sole redeũte fit maue dies aut̃ totꝰ solis
ab oriente usq ad occidentẽ c̾cuitus. ãnos
uero uel istos solis usitatos anfractꝰ. nõ cũ
ad orientẽ quod cotidie facit. sed cũ ad eadĩ
diei. que ꝑs quat᷑ ducta cogit ĩterponi unũ¬
diẽ qd̾ romam bisextũ uocãt ut ad eũdẽ dĩe¬
circuitũ redecctur uel etiã maiores et occułtio¬

Expanded text:
morarum, sed uicissitudines adfectionum caeli huius. nam si aliquis uel corporalis uel spiritalis motus conditionem istorum luminarium praecessit, ut aliquid se nisi ab exordio siderum conditorum? sed certae horae et dies et anni, quos usitate nouimus, non fierent nisi motibus siderum. itaque si hoc modo intellegamus tempora, dies et annos, ut articulos cum ab oriente usque in meridianam altitudinem sol insurgit atque inde rursus usque in occidentem uergit, ut possit deinceps aduerti uel lunam uel aliquod sidus ab oriente statim post occasum solis emergcum sole redeunte fit mane; dies autem totos solis ab oriente usque ad occidentem circuitus; annos uero uel istos usitatos solis anfractus, non cum ad orientem, quod cotidie facit, sed cum ad eadem diei. Quae pars quater ducta cogit idiem, quod Romani bissextum vocant, ut ad eumdem circuitum redeatur; vel etiam majores et occultio
Abbreviated transcription (Latin):
naturã suꝑ sideriũ celũ eẽ nõ posso
qd̃ sic halẽant ordinatũ pondꝰ siũ
alt liet suꝑ terras flutent uel in
aero terris proximo uaporaliter ferantur
Neq quisꝙ istos debet ita refellere ut di¬
cat cd̾m oĩpotentiã dei cui cuc̃ta possibilia
sũt oportere nos credere aquas etiã tã gra¬
ues quã nouimꝰ atq sentimꝰ celesti corꝑi
ĩ quo sũt sydera suꝑfusas Nũc em̃ quẽ ad¬
modũ deꝰ ĩstituerĩt naturas rerũ scd̾m sc̃p¬
turas enis. nos cõuenit q̃rere Nõ quid in
eis uel ex gis miraculũ ad potentie sue ue¬
lit oꝑari Neq em̃ si uellet deꝰ sub aqua o¬
leãi c̃li qñ manare nõ fieret. nõ ex eo tñ o
lei natum nobis eẽt ĩcognita ꝙ ita fc̃a sit̾

Expanded text:
elum esse non posse, quod sic habeant ordinatum pondus suum, ut uel super terras fluitent uel in aere terris proximo uaporaliter ferantur. neque quisquam istos debet ita refellere, ut dicat secundum omnipotentiam dei, cui cuncta possibilia sunt, oportere nos credere aquas etiam tam graues, quam nouimus atque sentimus, caelesti corpori, in quo sunt sidera, superfusas. nunc enim, quemadmodum deus instituerit naturas rerum, secundum scripturas eius nos conuenit quaerere, non, quid in eis uel ex eis ad miraculum potentiae suae uelit operari. neque enim, si uellet deus sub aqua oleum aliquando manere, non fieret; non ex eo tamen olei natura nobis esset incognita, quod ita facta sit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quẽ dies ĩferiorebmũdi ꝓtibus appareret
Pt̃ et hoc dici auctũ ẽẽ fulgorẽ diei sole
Ladito. ut ꝑ ullã lucẽ niimꝰ fulgẽt dies ꝓitt̃ ꝙͣ¬
nt ẽ fuisse credatur Etiã hoc a quodã dic̃
te fcm̃ sit fuisse cõmemoratũ oldine diego
quo uisit̃ ⁊̃ ceratori cũcta ẽẽ facienda. Que
Matura lucis quo trãsierit fcã uesꝑa nt ui¬
cissnu nox ꝑageret nec ille dixit nec fa/¬
aile iuentri põsse arbitior Neq̃ em̃ eẽ¬
utinctũ credendũ ẽ ut nocturne tenebre
succederẽt et rursũ actensã ut mane fieret
lĩꝙ hoc solis officio gereretur ꝙ a quarto
I ⁊̃ insi forte molẽ terrenã et aquosã añ¬
ꝙͣ eẽt ab alt̾utro utrũq discretũ ꝙͦ tercia
Sie ftm̃ describitur tenebras deũ appel¬
lasse quis dixerit ꝓpter crassiorẽ corpillẽ¬
tiã quã lux penetiate nõ poterat uel ꝓptꝰ
obscdirissimã ũbrã tnnte mnoliõ quã aciqua

Expanded text:
per quem dies inferioribus mundi partibus appareret? per quem dies inferioribus mundi partibus appareret? Potest et hoc dici, auctum esse fulgorem dici sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies quam nunc est fuisse credatm sit fuisse commemoratum, ordine dierum, quo visum est Creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta vespera, ut vicissim nox perageretur, nec ille dixit, nec facile inveniri posse arbitror. Neque enim exsse credendum est, ut nocturnae tenebrae succederent, et rursus accensam, ut mane fieret, antequam hoc solis officio gereretur, quod a quae difficile est. nisi forte molem terrenam et aquosam, antequam esset ab alterutro utrumque discretum, quod tertio die factum scribitur, tenebras deum appellasse quis dixerit propter crassiorem corpulentiam, quam lux penetrare non poterat, uel propter obscurissimam umbram
Abbreviated transcription (Latin):
se mari ĩmergere. atq inde ad locũ ex a¬
lia ꝑte mane surgere/ Em̃ꝙͣ̃ si tta dẽt.
abĩssus ip̃a pñtia solis illustrares᷑ Atq ibi
et dies posset em̃ et aquas illiũare qñ
as eis nõ mosset grtintsi & ed hoc mõstru¬
sũ ẽ suspitari ¶nud̃ quod etiã sol nĩdũ
rint: Quappt᷑ si spũalis lux pͥmo die fc̃a
ẽ nũquid nã occidit ut ei sũccede̾t nox .
ut disceru diosti q nõ possit/. ad eandẽ
difficultatẽ reditur soluende huiꝰ questio-¬
nis. quia et ista lux eodẽ mõ quo sol trĩ¬
ꝙ comes eius ab occasu ĩ ortũ c̾tiuẽs ix¬
cogit qd̾ absit ĩ una ꝑte credere deũ fuisse
quã ꝑtẽ lux ista desereretut posset ei uesꝑa
potestatẽ diei. qui luceret sup̃ terrã si lux
lua diei faciendo suffecãt que dies etiã uõ¬
çata ẽ An illa prior regiones suꝑiores a
terra longinquas illustrabat. ut sentiri
nõ posset ĩ terris atq oportebat solẽ fieri

Expanded text:
m mari se immergere, atque inde lotum ex am mari se immergere, atque inde lotum ex alia parte mane surgere. Quanquam si ita esset, abyssus ipsa praesentia solis illustraretur, atque ibi esset dies. Posset enim et aquas illuminare, quando ab eis non posset exstingui. Sed hoc monstruosum est suspicari. Quid querat. Quapropter, si spiritalis lux primo die facta est, numquid- , nam occidit, ut ei succederet nox? siut discerni dinoscique non possit, ad eandem reditur difficultatem soluendae huius quaestionis, quia et ista lux eodem modo quo sol tamquam comes eius ab occasu in ortum circumiens recogit, quod absit, in una parte credere Deum fuisse, quam partem lux ista desereret, ut posset ei vesperpotestatem diei , qui luceret super terram, si lux illa diei faciendo suffecerat, quae dies etiam vocata est? An illa prior regiones superiores a terra longinquas illustrabat, ut sentiri non posset in terris; atque ita oportebat solem fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
no id est ĩcõmutabilid sapĩe ĩ termõ etinsq
rationibus nõ corꝑali nocis sono nocait deꝗ
lucẽ diẽ et tenebras noctẽ Nursus eñsꝰ
queritur si uerbis quib utimur uocalit
poralis ullꝰ auditꝰ et nõ ĩnemtir A n di¬
cendũ ẽ qd̾ cũ cito aꝑctũ eẽt hoc apus dei
diurnũ spaciũ ꝑageritur: et tã diu mãsit
nox luci succedens̃ donec spaciũ nocturm
tꝑis p̃teriret. et mane fieret diei sequẽtis.
uno primoq trãsacto Sed si hoc dixera ue¬
reor lie deridear. et ab hiis qui certissime co¬
gnonerũt et ab hiis qui possũt facillime ad¬
uertere qd̃ eo tꝑe quo nox apud nos ẽ eas
ei nespa fieret cũ ab ea ꝑte ĩ aliã ꝓtelux
abscedebet Nã et ĩ libro qui appellat᷑ eccła¬
siastes ita scͥptũ ẽ Oritur soi et occidit sol
et ĩ locũ suũ ducitur. Hoc ẽ ĩ eũ locũ unde
mentis cor ĩclinandũ ẽ ut credamꝰ solẽ¬

Expanded text:
rno, id est incommutabilis sapientiae internis aeternisque rno, id est incommutabilis sapientiae internis aeternisque rationibus, non corporali uocis sono uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. rursum enim quaeritur, si uerbis, quibus utimur, uocauitporalis ullus auditus. et non inuenitur. An dicendum est, quod, cum cito peractum esset hoc opus deidiurnum spatium perageretur; et tamdiu mansit nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane fieret diei sequentis, uno primoque transacto? Sed si hoc dixero, vereor ne deridear et ab iis qui certissime cognoverunt, et ab iis qui possunt facillime advertere quod eo tempore quo nox apud nos est, eas ei vespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux abscederet? Nam et in libro qui appellatur Ecclesiastes, ita scriptum est: Et oritur sol, et occidit sol, et in locum suum ducitur; hoc est, in eum locum unde mentis cor inclinandum est, ut credamus sole