comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uellẽ. etiã maiora pro mittere.
degerare coepi. & nomen eius
obtestans dicere: Dñe sium quã
ha buero codices saeculares. si le¬
gero te negaui. Inhȩc sacramenti
uerba dimissus. reuertor ad supe¬
ros. Mirantibus cunctis oculos
aperio. tanto lacrimarũ imbre
perfusos. ut ętiã in credulis fidẽ
facerẽ exdolore. Nec uero sopor
ille inanis fuit: Aut uana somnia
quibus sepe deludimur. teste
est tribunal ante quod iacui.
iuditiũ teste quod timui. ita mi¬
hi numquã contingat talẽ in¬
cidere questionẽ. liuentes ha¬
buisse mescapulas. plagas senss
persomniũ. & tanto dehin
studio diuina legisse quanto
mortalia antea non legeram
Interea hieronimus romanae
aecclesiae. prȩsbit̃. os damasi
sacerdotis. sacrȩ bibliothece sgy¬
tator diuinorũ dissertor uolim¬
nũ. dũ pertrihenniũ continũ
carus acceptꝰq apopularibus¬
ueneraretur. omniumq iudno
dignus eẽ summo sacerdotio qͥ¬
cernitur : quidã exclericorun

Expanded text:
uellem etiam maiora promittere, uellem etiam maiora promittere, deiurare coepi et nomen eius obtestans dicere: Momine, si umquam habuero codices saeculares, si legero, te negaui\'. in haec sacramenti uerba dimissus reuertor ad superos et mirantibus cunctis oculos aperio tanto lacrimarum perfusos, ut etiam incredulis fidem facerem ex dolore. Nec vero sopor ille inanis fuit, ut vana somnia, quibus saepe deludimur. Teste est tribunal ante quod jacui, judicium teste quod timui; ita mihi nunquam contingat talem incidere quaestionem. Livientes buisse scapulas, plagas sensisse per somnium; et tanto dehinc studio divina legisse, quanto mortalia antea non legeram. Interea Hieronymus Romanae Ecclesiae Presbyter, os Damasi Sacerdotis, sacrae Bibliothecae scrutator, divinorum dissertor voluminum, dum per triennium continuum carus acceptveneraretur, omniumque judicio dignus esse summo sacerdotio decerneretur, quidam ex clericorum
Abbreviated transcription (Latin):
penti pectusculo palpitabat.
Cum subito raptꝰ inspũ. ad tribu¬
nal iudicis ꝑtrahor. ibi tantũ
luminis. & tantũ erat excircum¬
stantiũ claritate fulgoris ut pro¬
iectus in terra. sursũ aspicere non
auderem. In terrogatus conditionẽ
christianũ me esse respondi. Et
ille qui praesidebat mentiris ait.
Cironius es non christiamis. ubi
thesaurus tuus est. ibi & cortuũ.
Ilico ommutui. & inter uerbera nã
cędi me iusserat. conscientie ma¬
gis igne torquebar. Illũ me cum
uersiculũ reputans. in inferno aut̃
quis confitebitur tibi .N. Glamare
tamen coepi. &heiulans dicere.
miserere mei dñe miserere mei.
Hȩc uox interflagella resonabat.
Tandẽ ad praesidentis genua pro¬
uoluti . qui asstiterant praecabant᷑
ut ueniam tribueret adolescenti¬
Ac. & errori locũ poenitentiac
commodar&. exacturus deinde
crutiatũ si gentiliũ litterarũ li¬
bros alligando legissem. Ego
qui tanto constrictus articulo

Expanded text:
pente pectusculo palpitabat. pente pectusculo palpitabat. Cum subito raptus in spiritu ad tribunal judicis pertrahor, ubi tantum luminis, et tantum erat ex circumstantium claritate fulgoris, ut projectus in terram, sursum aspicere non auderem. InteChristianum me esse respondi. et ille, qui residebat: \'mentiris\', ait, \'Ciceronianus es, non Christianus; ubi thesaurus tuus, ibi et cor tuum\'. ilico obmutui et inter uerbera — nam caedi me iusserat — conscientiae magis igne torquebar illum mecum uersiculum reputans: in inferno autem quis confitebitur tibi? clamare tamen coepi et heiulans dicere: miserere mei, domine, mise. rere mei. haec uox inter flagella resonabat. tandem ad praesidentis genua prouoluti, qui adstiterant, precabantur, ut ueniam tribueret adulescentiae, ut errori locum paenitentiae commodaret exacturus deinde cruciatum, si gentilium litterarum libros aliquando legissem. ego, qui tanto constrictus articulo
Abbreviated transcription (Latin):
cognatis. & quod his difficilius est
consuetudine lautioris cibi ꝓpt̃
caelorũ me regna castras sem. &
hierosolimã militaturus perge¬
rem: bibliotheca quã romae
cum summostudio ac labore con¬
feceram carere non poteram.
Itaq miser ego lecturus tulliũ.
ieiunabam post noctium cre¬
bras ingilias. post lacrimas quas
mihi praeteritorii recordatio
peccatorui eximis uisceribus
eruebat: plato sumebatur in
manibus. Siquando in mem& ip¬
sum reuersus prophetas lege¬
re coepissem. sermo horrebat
incultus : & quia lum cęcis ocu¬
lis non uidebam. non oculoꝵ
culpã putabam sed solis: Oum
me itaq antiquus serprns illu¬
deret: in media ferme quadra¬
gesima medullis infusa febris
corpus meum inuasit ex austũ.
& sine ulla requie quod dictu
quoq incredibile sit. sic infeli¬
cia membra de pasta sunt. ut
ossibus uix hęrerent. Interim
parabantur exequię & uitalis
animi calor toto friges cente
iam corpore. insolo tantuꝰ. te¬

Expanded text:
cognatis, et quod his difficilius est  cognatis, et quod his difficilius est  consuetudine lautioris cibi propter coelorum me regna castrassem, et Jerosolymam militaturus pergerem, bibliotheca, quam Romae cum summo studio ac labore confeceram, carere non poteram. Ita miser ego lecturus Tullium jejunabam: post noctium crebras vigilias, post lacrymas, quas mihi praeteritorum recordatio peccatorum ex imis visceribus eruebat Plautus, Plato sumebatur in manibus. Si quando in memetipsum reversus, Prophetas legere coepissem, sermo horrebat incultus; et quia lumen caecis oculis non videbam, non oculorum culpam putabam, sed solis. Dum me itaque antiquus serpens illuderet, in media ferme Quadragesima medullis infusa febris corpus meum invasit exhaustum; et sine ulla requie quod dictu quoque incredibile sit sic infelicia membra depasta sunt, ut ossibus vix haererent. Interim parabantur exequiae, et vitalis animi calor, toto frigescente jam corpore, in solo tantum te
Abbreviated transcription (Latin):
TERONI MUS NOSTER .XX
moppido stridonis. quod agothis
cuersum dalmatiae quondam
pannonieq confiniũ fuit: patre
eusebio natus est. Uestem xpͥi
puer romȩ suscepit: ibiq litteris
grecis & latinis aprimeuo cru.¬
ditus est. In arte quidẽ grãmati.¬
ca donatũ habuit praeceptorẽ
inrethorica autem uictorinum
oratorem. Postquã uero omne
mundanarũ studiũ litcerarum
adeptus est: probatissimorum
quoq monachorũ habitũ facto
imitatus est. Cupiditatẽ si qui.¬
dem animȩ iugi sinceritate
calcans. uoluptatemq corporis
perhenni frangens ieiunio.:
meliores fore suo docuit insti¬
tuto. Quodã igitur tempore
dum exmore idẽ hieronimus
liuma adlegendũ pandit uo¬
lumina. & mortalẽ bibliothe¬
cȩ suȩ auctorem tulliũ recordat᷑:
mox cęlitus natales quandoq re¬¬
uolueret libros. salutifero castiga.¬
tus est uerbere. Ita enim ipse de
se ad custo chiũ uirginẽ scribens
asserit. Cum ante annos pluri.¬
mos domo. parentibus. sorore.

Expanded text:
eronymus noster in oppido Stridonis, quod a Gothis nunc eversum, Dalmatiae quondam Pannoniaeque confinium fuit, patre Eusebio natus est. Vestem Christi puer Romae suscepit, ibique litteris Graecis ac Latinis a primaevo eruditus est. In arte quidem Grammatica Donatum habuit praeceptorem, in Rhetorica autem Victorinum oratorem. Postquam vero omnem mundanorum studiorum litteraturam adeptus est, probatissimorum quoque Monachorum habitum factumque imitatus est. Cupiditatem siquidem animae jugi sinceritate calcans voluptatemque corporis perenni frangens jejunio, pmeliores fore suo docuit instituto. Quodam igitur tempore, dum ex more idem Hieronymus, divina ad legendum pandit volumina, et mortalem bibliotheae suae auctorem Tullium recordatur. Mox coelitus, ne tales quandoque revolveret libros, salutifero castigatus est verbere. Ita enim ipse de se ad Eustochium virginem scribens asserit: Cum ante annos plurimos domo, parentibus, sorore,
Abbreviated transcription (Latin):
nos redimer& ab omni iniquita¬
te. & mundaret sibi populũ ac.¬
ceptabilẽ. sectatorẽ bonorũ ope¬
rũ. Cui gloria & laus. uirtus &
imperiũ. potes & regnũ. cum dõ
patre & spũ sco: in omnes perpe¬¬
tuitates scłorũAMEN

Expanded text:
omni iniquitate et emundaret sibi populum acceptabilem sectatorem bonorum operum, cui gloria et laus, uirtus et imperium, potestas et regnum cum Deo patre et Spiritu Sancto in omnes perpetuitates saeculorum. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
rat. usibus restitutis untus medica in¬
discrete soluebat. Crebrius & enim
oculorũ captus lumme. purgatis te¬
nebris prȩsidiũ contemplationis in¬
clusit: & rediuiuȩ lucis compendia
desertis habitaculis restaurauit.
Dulta quoq & in numera uirtutũ sua¬
rũ insignia. quȩ diebus singulis exmo¬
re concrescunt. rllatio nr̃a prȩterut:
ut nec later& silentio magnitudo
operis. nec diei consumer& spatium.
tanta prolixitas dictionis. Huius ergo
pũ maiestatẽ fusis indesinent̃ prȩcib
indulgentia cunctis generale pręsi¬
diũ: qui speciale sollempnitatis suę
bodie mindo prestitit ornamentum.

Expanded text:
rat, usibus restitutis, virtus medica inrat, usibus restitutis, virtus medica indiscrete solvebat. Crebrius etiam oculorum captis lumine, purgatis tenebris, praesidium contemplationis indulsit, et redivivae lucis compendia desertis habitaculis restauravit. Multa quoque et innumera virtutum suarum insignia, quae diebus singulis ex more concrescunt, relatio nostra praeteriit, ut nec lateret silentio magnitudo operis, nec diei consumeret spatium tanta prolixitas dictionis. 13. Hujus ergo piam Majestatem fusis indesinenter precibus indulgentia cunctis generale praesidium, qui speciale solemnitatis suae hodie mundo praestitit ornamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
tutibus. quantisq prodebilium
clamor adtollatur emendationl
tropheis. Aquo quicquid filis
prȩcibus exprcitur : incunctu
effectibus obtinttur. Cuas g̃¬
cempli preforibus. paralyticus quidam
depositus & ciectus. quẽ omuiũ mem¬
brorũ debilitas diuerso iure discrete
dampnauerat: pristinȩ incolumititis me¬
ruit augmenta suscipere. & salutis gloriã
optinere : ut singulis ingor artubus
redditus. confestim suffragante reme¬
dio asstar& in lesus. Et cuius prius cõ¬
minis usum sermonis adnexa palato
lingua confuderat: uirtutẽ scĩ antis¬
tois resoluta oris compage laudabat.
rotinus scilic& sȩpe palã triumphan¬
te nysterio. quos inqua ferrei ponde¬
es retentacula gressibus negatis as¬
trinxerant: ad templi oraculum sum¬
mis antistes uemendi prestrtit facul¬
titẽ: & robustã metalli naturã exsipe¬
rans uasta conpedũ uincla confregit.
Pultos igitur promiscui sexus quos mẽ¬
brorũ debilitas miseranda contraxe¬

Expanded text:
rtutibus quantisque pro debilium rtutibus quantisque pro debilium clamor attollat emundatione tropaeis; a quo quidquid fusis precibus expetitur, incunctanter effectibus obtinetur. Hujus igitempli pro foribus paralyticus quidam depositus et ejectus, quem omnium membrorum debilitas diverso jure discreta damnaverat, pristinae incolumitatis meruit augmenta suscipere, et salutis gloriam obtinere, ut singulis vigor artubus redditus confestim, suffragante remedio, astaret illaesus, et cujus prius communis usum sermonis adnexa palato lingua confuderat, virtutem sancti antistitis resoluta oris compage laudabat. 12. Protinus scilicet saepe palam triumphante mysterio, quos iniqua ferri ponderis retentacula gressibus negatis astrinxerant, ad templi oraculum summus antistes veniendi praestitit facultatem; et robustam metalli naturam exsuperans, vasta compedum vincla confregit. Multos igitur promiscui sexus, quos membrorum debilitas miseranda contraxe
Abbreviated transcription (Latin):
medardus accepit corporis transiu
ipsius horȩ momento caeli prorsus
aperti sunt: & ante sc̃ĩ corpusculũ
fere pertres horas diuina lumia.¬
ria cunctis udentibus astiterunt.
Mox interrã grande fluxit diluuim
ita ut pluer& multũ calida aqua
denubilo. Cuius corporis sollemp.¬
ne pignus. prȩcellentissimi chlochi¬
ru principis francorũ uel deuona¬
ne uel tempore: suessionensiũ
urbs tanti muneris prȩmio dita
promeruit. Sed cum omniũ popu¬
lorum fides sollempni ambitio.¬
ne gratissima. feretro tradenda
sepulture membra conueheret.
& unanimitate uel amore gestn.¬
di onus leue sentiret: tuc obiũ
aditibus surdus quidã. occurrens
pretiosi uelaminis peplũ osciliis.
psallentiũ quȩ ilico stupens meles
audiuit: & fraudati sensus usum
recipere mundatus fide promeris
Postquã igitur deuotione fidelũ
maximo decore prȩfulta eius a¬
muliurna exornata surrexit: pro¬
lixum est narrare quantis se us¬

Expanded text:
Medardus accepit corporis transitum, Medardus accepit corporis transitum, ipsius horae momento coeli prorsus aperti sunt et ante sancti corpusculum fere per tres horas divina luminaria cunctis videntibus astiterunt; moxque in terra grande fluxit diluvium, ita ut plueret multum calida aqua de nubilo. 10. Cujus corporis solemne pignus, praecellentissimi Clotarii principis Francorum vel devotione vel tempore, Suessionensium urbs, tanti muneris praemio ditata, promeruit. Sed cum omnium populorum fides solemni ambitione, gravissimo feretro, tradenda sepulturae membra conveheret, et unanimitate vel amore gestandi onus leve sentiret, tunc obviaaditibus, surdus quidam occurrens; et pretiosi velaminis peplum osculans, psallentium illico stupens melos audivit, et fraudati sensus usum recipere mundatus fide promeruit. 11. Postquam igitur, devotione fidelium maximo decore praefulta ejus tumuli urna exornata surrexit, prolixum est enarrare quantis se vi
Abbreviated transcription (Latin):
gione nullo hominũ sequente. ad
scm̃ uirũ reducti sunt. Nec hoc inter
reliqua miranda signa prętereat.
Quidã tosio nomine. demoni grauiter
oppressus infestatione curari meruit:
ex presso uiri dĩ signaculo. Sed cum
iam multimodis uirtutũ fulger& stu¬
dus. famaq eius perdiuersa orbis spa-¬
tia gratia crescente prȩceller&: de.¬
functo ui ro mendensiũ urbis pontifi¬
ce. in eiuis loco consecratur episcopiis.
Ubi conuersatione cęlesti ter̃ quinis an¬
norũ circulis. inscĩmonia ipsius of¬
ficii sacerdos extitit prȩtiosus: & nisi
quod percussor corporis defuit.¬
nã martyrium confessor impleuit.
Sustinuit iugiter diabolo pręliante
calumpniam: sed peruenit uictor
meritis ad coronã. Tunc pontifex ba¬
tissimus membrorũ compage proxi¬
ta. longeuitate defessus. sp̃m̃ requr̃
deprȩcatus amisit. & conuexa cel
athleta triumphalis ascendit. Inter
reliquos &iam asseuerantes ut uidr
uuilla charius prȩsbit quando sc̃s

Expanded text:
gione, nullo homine sequente, ad gione, nullo homine sequente, ad sanctum virum reducti sunt. Nec hoc inter reliqua miranda signa praetereat. Quidam, Tosio nomine, daemonis graviter oppressus infestatione, curari meruit expresso viri Dei signaculo. 9. Sed cum jam multimodis virtutum fulgeret studiis, famaque ejus per diversa orbis spatia gratia crescente praecelleret, defuncto Viromandensium urbis pontifice, in ejus locum consecratur episcopus. Ubi conversatione coelesti ter quinis annorum circulis in sanctimonia ipsius officii sacerdos exstitit pretiosus; et nisi quod percussor corporis defuit, martyrium confessor implevit. Sustinuit jugiter diabolo praeliante calumniam, sed pervenit victor meritis ad coronam. Tunc pontifex beatissimus, membrorum compage, protenta longaevitate defessus, spiritum requiem deprecatus emisit, et convexa coeli athleta triumphalis ascendit. Inter reliquos, etiam asseverante ut vidit Willacario presbytero, quando sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
ctiam pietatis studio non seruabat.
Ita demũ reddito iure naturȩ. cępit
speties in animata celare: nec sonitu
se nisi pulsa detegere. Sc̃s igitur
athlȩta xp̃i. absq reatu proprio prode¬
licto confunditur alieno: atq ideo mer¬¬
cedẽ reo proculpa tribuit. ne in ani am.¬
bitione tristior remear&.
Quadã uice prȩcelsus chlotharius rex inpro¬
na omnia quȩ uemebant loca prȩdan¬
tes & pecora: peruenientes int̾ castellum
quod fertur nouo magũ &isara fluuiũ
quicquid fuit uehiculorũ carra uel
sagmata trabentiũ. pedes affigentes
deloco nullatenus mouerunt pertriduũ.
Aduillã scĩ medardi senlentiacũ quȩ di-¬
citur occurrunt uiro scissimo: & data
oratione discarricantes quȩ tulerant.
laxati pergunt itinera. Nec illud omit.¬
tendum est: quod peripsum miracu.¬
lũ factum est. Cũ porcari sin inglan¬
dẽ porcos deducerent. &abimquis
hominibus furto subducti fuissent:
diuina mox uirtute soli delongare.¬

Expanded text:
etiam pietatis studio non servabat. etiam pietatis studio non servabat. Ita demum reddita juri naturae, coepit species se non animata celare, nec sonitu se nisi pulsa detegere. Sanctus igitur athleta Christi, absque reatu proprio, pro delicto confunditur alieno; atque ideo mercedem reo pro culpa tribuit, ne inani ambitione tristior remearet. 7. Quadam vice praecelsus Clotarius rex in prom, omnia quae inveniebant loca praedantes et pecora, pervenientes inter castellum quod fertur Noviomagum, et Isaram fluvium, quidquid fuit vehiculorum, carra, vel summas trahentium, pedes affigentes, de loco nullatenus moverunt per triduum. Ad villam sancti Menardi, quae Sellentiacum dicitur, occurrunt viro sanctissimo; et data oratione discaricantes quae tulerant, laxati pergunt itinera. 8. Nec illud omittendum est, quod per miraculum factum est. Cum porcarii sui in glandem porcos deducerent, et ab iniquis hominibus furto subducti fuissent, divina mox virtute soli, de longa re
Abbreviated transcription (Latin):
indulgentia reum non dampnabat
excrimine. quẽ ipsa ultrix prȩda torque
Accidit & iam simile sub hac proditio¬
ne mysteriũ. Dum uator quidã iuxta
domũ eius agendi itineris copiã prȩteri¬
r&. capieus illius callida fraude iuurencũ.
furti scelere tintinnabulũ collo pręri¬
puit. atq hiatũ ipsius impressi graminis
fraude condempnans. nullius contempla¬
tione de prȩliensus abcessit. Etcũ iam
secensuit uel criminis euasisse periculũ.
uel sortitũ compendia fuisse perfurtum.
obstaculo nullo serata ipsa dedit prȩda
timitũ. cupiens dñi redire prȩsidio.
Quȩ quamlib& abditis penetralibus.
studio diligenti locata uel serrata clau¬
strorum obseratione retrusa maner&
tinmente. ambitu. scelus nullo modu¬
lante uulgabat. hiatu ingenti uomens.
auctorẽ criminis quęrela geminante
confudit. Tunc latro preteritis memo¬
rans confusa mente periclis. reuexit
dño territus quod abstulerat: quod

Expanded text:
indulgentia reum non damnabat indulgentia reum non damnabat ex crimine, quem ipsa ultrix praeda torquebat. 6. Accidit etiam simile sub hac proditione mysterium. Dum viator quidam juxta domum ejus agendi itineris copia praeteriret, capiens illius callida fraude juvencum, furti scelere tintinnabulum collo praeripuit; atque hiatum ipsius impressi graminis fraude condemnans, nullius contemplatione deprehensus abscessit; et cum jam se censuit vel criminis evasisse periculum, vel sortitum compendia fuisse per furtum, obstaculo nullo serata, ipsa dedit praeda tinnitum, cupiens domini redire praesidio: quae quamlibet abditis penetralibus studio diligenti locata vel ferrata claustrorum obsecratione retrusa maneret, tinniente ambitu scelus nullo modulante vulgabat, hiatu ingenti vomens, auctorem criminis querela geminante confudit. Tunc latro praeterita memorans, confusa mente perculsus, revexit domino territus quod abstulerat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
quod praesumpserat: nec auferre fas
habuit quod ambiebat. Sed cum ini¬
bi primo diluculo rei prȩscius uineę
dominator occurrer&. furẽ repperit
quẽ sua iam praeda prȩumxerat: &
uterq aliũ mutato iure seruabat.
unc usq adeo sc̃i ultio rei seuit incri¬
mine. utͥlias propria manu discer¬
pens. augmentũ magis illi profusa
oblatione tribuer&. & delictũ ob¬
urgatione castigans remeandi adi
Pari igitur meruit poena percelli.
uel perdurante insidia coherceri: qui uasa
eius domũ nocturna obreptione prȩut¬
niens. distenta melle furatus fuerat
Custodes deceptione callida fallere potuit.
petus quod rapuerat temerarius non
euasit. Castrorũ habitacula sublatȩ
apes cum indignatione liquebant. ubiq
furẽ non casto ditantes opere. sed acule¬
orum sȩuitia persequentes: quo usque
latronis ditecta confusio. sc̃o quod frau¬
dauerat reddidit. & ueniã prostratus
muenit. Sednec mmerito pia sacerdotis

Expanded text:
quod praesumpserat, nec auferre fas quod praesumpserat, nec auferre fas habuit quod ambiebat; sed cum inibi primo diluculo, rei praescius, vineae dominator occurreret, furem reperit, quem sua jam praeda praevinxerat, et uterque alium mutato jure servabat. Tunc usque adeo sancti ultio rei saevit in crimine, ut uvas propria manu discerpens, augmentum magis illi profusa oblatione tribueret, et delictum objurgatione castigans, remeandi aditum Pari igitur meruit poena percelli, vel perdurante insidia coerceri, qui vasa ejus, domum nocturna obreptione praeveniens, distenta melle, furatus fuerat. Custodes deceptione callida fallere potuit, pecus quod rapuerat temerarius non evasit. Castrorum habitacula sublatae apes cum indignatione linquebant; ubique furem non casto ditantes opere, sed aculeorum saevitia persequentes, quousque latronis detecta confusio, sancto quod fraudaverat reddidit, et veniam prostratus invenit; sed nec immerito pia sacerdotis
Abbreviated transcription (Latin):
aegit. Quid plura. o Uthospes ceruere¬
tur in scło. &iã possessor esset incelo:
porũ. acclesiastici moris tenorẽ percur¬
rens: presbiterii officiũ dectus excepit.
probatus obtinuit: & ita sc̃ deinceps scis
cepit publicare uirtutibus ut xp̃i me¬
rito putaretur alumnus.
Contigit ergo ut autumni temporis
fructus mitescente botri suco uindemię
ubertas ostenderetur : perquã latronis
timeritas ens gratiã publicar&. Intẽ¬
pesti igitur nocte cũ potius in humanis
corporibus curarũ diuersitate sẽ clusa
dommnante silentio blandi soporis onus
incumbit: uineã suã cupidine fraudis
mpulsus latro capiendus exprtut. te¬
nendus irriipit. Tunc prędã gladio se¬
cante corripiens. ipse magis prȩdatus.
intra patentia septa constringitur.
Etquod effringere uiolentis uoluit:
nequaquã euasit inposterũ suo crimi¬
ne captiuatus. Gustũ habere de furto
non meruit. & redrundi aditũ ebrius
non inuenit. Nec amittere poterat

Expanded text:
elegit. Quid plura? Ut hospes cernereelegit. Quid plura? Ut hospes cerneretur in saeculo, et jam possessor esset in coelo, porum, ecclesiastici moris tenorem percurrens, presbyterii officium electus excepit, probatus obtinuit; et ita se deinceps sanctis coepit publicare virtutibus, ut Christi merito putaretur alumnus. 4. Contigit ergo ut, autumni tempore, fructus mitescente botri succo, varicantem vindemiam ubertas ostenderet, per quam latronis temeritas ejus gratiam publicaret. Intempesta igitur nocte, cum potius in humanis corporibus, curarum diversitate seclusa, dominante silentio, blandi soporis onus incumbit, vineam suam, cupiditate fraudis impulsus, latro capiendus expetiit, tenendus irrupit. Tunc praedam gladio secante corripiens, ipse magis praedatus, intra patentia septa constringitur; et quod effringere violentus voluit, nequaquam evasit. In posterum, suo crimine captivatus, gustum habere de fructu non meruit, et redeundi aditum ebrius non invenit; nec mittere poterat
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate. pastor est datus a ecclesue.
Ita sc̃s quod prȩdixit. quasi prophita
diuino spu iam probauit. Demdecu
crebrius ad templorũ oracula fin
monitu promulgante discurrers.
& tenerositatis annos libratis pacino
moribus temperar&. perpropriȩ i¬
luntatis arbitriũ dũ mundi inlec¬
bras uitando dispicer&: officiũ sie¬
dotis excepit. Parit̃ & animo cari¬
sus & habitu: morum caritate pt¬
cellens. confestim claruit apudunl
pontificẽ conuersatione prȩcipus
apud cunctos mentis puritate siut¬
rus. Numquã sẽ lȩtitiȩ uberat
plus extulit: numquã meroris as¬
bitate turbauit. Fuit semꝑ toleras
in aduersis. mitis inprosperis. cuꝰ¬
tos sibi obȩdientiȩ sedulitate pral¬
ferens. egentibus larga msertis¬
ne succurrens. Et exomnibus ell¬
cato uitiorũ fomite angusti cill
tramitẽ. scẽ conuersationis gresis
surgente conscendens: quiequl
aduersũ est horruit: quicquid prȩtiosũ

Expanded text:
civitate pastor est datus ecclesiae. civitate pastor est datus ecclesiae. 7 Ita sanctus quod praedixit quasi propheta divino spiritu iam probavit. 8 Deinde cum crebrius ad templorum oracula fidei monitu promulgante discurreret et teneros aetates annos libratis pacientiae moribus temperaret propriae voluntatis arbitrio, dum mundi inlecebras vitando despiceret, officium sacerdotis excepit pariter et animo conversus et habito. Morum caritate praecellens, confestim claruit apud urbis pontificem conversatione praecipuus, apud cunctos mentis puritate sincerus. 9 Numquam se laeticiae ubertate plus extulit, numquam maeroris acerbitate turbavit. Fuit semper tolerans in adversis, mitis in prosperis, cutos sibi obedientiae sedulitate praeferens, egentibus larga miseratione succurrens, et ex omnibus calcato vitiorum fomite, angusti callis tramitem, sanctae conversationis gressu surgente, conscendens, quidquid adversum est horruit, quidquid pretiosum
Abbreviated transcription (Latin):
uero romana nomine protagia: abso¬
lutis claruit seruitute natalilnis.
Quȩ inxp̃i tabernaculis ut censemus
pretioso fecunda partu plus placuit.
quã si integritate seruata nequaquã
sc̃ uinculis uirilibus tradidiss&. Quoꝵ
inui romandensi territorio: & habi¬
tatio fuisse dinoscitur & origo. Inqua
urbe cũ ad olescens adscolã recur
rer&. casulã quã ei sua genitrix fis
peripsum ad artisicẽ componendo
direxit : quã initinere cȩco ase n¬
to mox prabuit. Similit̾ quicqu
adescam accipere deber& dum sus
parentũ gregẽ pascer&. si pauperi
uidiss&. cibos egenti porrigebat.
ipseq ferebat inopiã drei ducens eu¬
na. Nec illud est reticendũ. re gest
mysterium. Dum ad huc esset isseo
uir sc̃s paruus & innocens: dicitad
leutheriũ quen dã putrulũ compi¬
rẽ. quod publica inactione comti
assumer&. Et cum triginta annori
spatiũ captr&. ipsũ dixit futurum
summũ dĩ pontificẽ. Qui intornaco

Expanded text:
vero Romana, nomine Protagia, absovero Romana, nomine Protagia, absolutis claruit servitute natalibus: quae in Christi tabernaculis ut censemus pretioso fecunda partu plus placuit, quam si integritate servata nequaquam se vinculis virilibus tradidisset; quorum in Viromandensi territorio et habitatio fuisse dignoscitur, et origo. In qua urbe cum adoret, casululam quam ei sua genetrix fecerat per ipsum ad artificem conponendam direxit, quam in itinere caeco a se invento mox praebuit. Similiter quicquid ad aescam accipere deberet, dum suorum parentum gregem pasceret, si pauperem vidisset, cibos egeno porrigebat, ipse ferens inopiam, diei ducens ieiunia. 6 Nec illud est reticendum rei gestae mysterium. Dum adhuc esset in scolis vir sanctus, parvus et innocens, dicit ad Eleutherium quendam puerulum conparem, quod publica in actione comitivam adsumeret, et cum triginta annorum vitae spatium caperet, ipsum dixit futurum summum dei pontificem, qui in Tornaco
Abbreviated transcription (Latin):
EATISSIATI NEDARDI
antistitis uitã quȩ per
uniuersũ orbẽ uirtutũ
Ipropalatur insignibus
iequiuimus silentio
prȩterire : quã uis non ualeamus gestorũ¬
eius insignia cuncta perstringere. Et
quia sollempnitatis eius diẽ ueneratione
perspicuũ. omniũ populoꝵ cateruas
quot annis expetere depositionis suȩ
commemoratio principalis muitat: cres¬
cat uniuersorũ pectoribus profidei
ardore deuotio. dum scõrũ suorũ pan-¬
ditur magnitudo: ut si in hac rarus sit
qui existat imitator operis. cunctos
tamen faciat eius intercessio potiores.
Huius ergo origint̃ propterea primũ
suggestio nr̃i sermonis insinuat: ut
nullus forsitan desperationis obstacu¬
lo magis culpandus offendat: Qm̃
dm̃ integro amore diligere non facit
gentiũ diuisa discretio. sed unita fider
plenitudo: ne diuina gratia quȩ uo-¬
lentibus cunctis generalis ostenditur.
spetialis esse uditio fallente credatur.
nectardus. deforti francorĩi genere
non fuit infimus libertate. Mater

Expanded text:
eatissimi Medardi antistitis Vitam, quae per universum orbem virtutum propalatur insignibus, nequivimus silentio praeterire, quamvis non valeamus gestorum cuncta perstringere. Et quia solemnitatis ejus diem, veneratione perspicuum, omnium populorum catervas quotannis expetere, depositionis suae commemoratio principalis invitat; crescat in universorum pectoribus pro fidei ardore devotio, dum sanctorum panditur magnitudo, ut si in hac rarus sit qui existat imitator operis, cunctos tamen faciat ejus intercessio potiores. Hujus ergo originem propterea primum suggestio nostri sermonis insinuat, ut nullus forsitan desperationis obstaculo magis culpandus offendat, quoniam Deum integro amore diligere, non facit gentium divisa discretio, sed unita fidei plenitudo, ne divina gratia, quae volentibus cunctis generalis ostenditur, specialis esse judicio fallente credatur. 2. Nectardus, de forte Francorum genere, non fuit infimus libertate. Mater
Abbreviated transcription (Latin):
pulchritudinc. suꝑ eminenti carita¬
tis gloria: Et uictrici fidei fortitu¬
dine. & suauissima xp̃i bonitate
spei. Sequentes semꝑ sc̃orũ patrũ
uestigia: ut per eñ gradientes ex¬
empla illorũ societate digni effici
hoc scło: expectantes beatã spẽ
& aduentũ gloriae magnidĩ. &

Expanded text:
pulchritudine, supereminenti caritapulchritudine, supereminenti caritatis gloria et uictrici fidei fortitudine et suauissima Christi bonitate spei, sequentes semper sanctorum patrum uestigia, ut per eorum gradientes exempla illorum societate digni efficiehoc saeculo exspectantes beatam spem et aduentum gloriae magni Dei et
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt adillũ. Nampat& ex
mira culis: qualis est exmeritis.
Et ante acta uita fulgescit inopere
subsequenti. Ita ut nonsit opus
dubitare desc̃itate. dum tantus
est inuirtutr. Intelligitr fratre
xp̃o. quales modo hab& diui¬
tias cum xp̃o. Et qui appetit
contemptibilis. ẽẽ. int̾ homines.
quã gloriosus nunc regnat mt
angelos. Et honorẽ quẽ fugic
interris: nunc possid& in cęlis.
Qua propt̃ dignũ est. ut ab homi¬
nibus honorificetur. qui omniĩ
dñm semꝑ amabat. Propensius
tamen anobis. qui rius corpori
cotidie adsistimus: quati nus
quos filios genuit indoctrins.
dignos possideat heredes in
meritis. Nec illo tantũ nr̃a
prodest laudatio: quantũ nob
eius imitatio. Magis illi plac&
imitator deuotus: quã laudu&
sc̃e congregationis populus qui ad
tanti patroni festa couurnistis dig¬
nos uos facite : ut ds̃ om̃ps perrius
intercessiones ur̃as ex audiat oratio¬
nes. Ornate uof ictipsos spiritali

Expanded text:
ueniunt ad illum. Nam patet ex ueniunt ad illum. Nam patet ex miraculis qualis est ex meritis et anteacta uita fulgescit in opere subsequenti, ita ut non sit opus dubitare de sanctitate, dum tantus est in uirtute. Intellegite, fratres Christo, quales modo habet diuitias cum Christo et qui appetit contemptibilis esse inter homines, quam gloriosus nunc regnat inter angelos et honorem quem fugit in terris nunc possidet in caelis. Quapropter dignum est, ut ab omnibus honorificetur, qui omnium Dominum semper amabat, propensius tamen a nobis qui eius corpori cotidie adsistimus, quatenus quos filios genuit in doctrinis dignos possideat heredes in meritis. Nec illi tantum nostra prodest laudatio, quantum nobis eius imitatio. Magis illi placet imitator deuotus quam laudator sanctae congregationis populus qui ad tanti patroni festa conuenistis, dignos uos facite, ut Deus omnipotens per eius intercessiones uestras exaudiat orationes. Ornate uosmet ipsos spiritali
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃e richari: soluenos & statim
ruptis uinculis absoluti suntom̃s.
Itẽ cladis magna quȩ uocatur pa-¬
nocula. seu uenenosa lacerta.
longe lateq morte a mara hac¬
bitatores interfecit terrar: &
uix aliquis ab ea tactus uiuus
euasit. Percussusq est ea peste
quidã efratribus scĩ richarii:
qui lic& mortẽ timeret propt̃
cladẽ. uitã tam̃ non desperauit
propt̃ patronũ. Quasi ad certa
suffragia: comitantibus fratribus
cucurrit ad sepulchrũ serui dĩ
aplaga. Nec aliquis racillis ftatrib
mortifera cladis illius uastatione
percussus est & nec sołu illi libra¬
ti sunt : sed & si aliquis alonge uem¬
ens plaga tactus pestifera. ad sc̃i
richarii cum fide fugiens solatũ
ȩtiam claue eius decoctus mortis
euasit periculũ. Unde intellegi
datur. quantã habrat apud din
potestatẽ pro nr̃is intercedere
peccatis si cum fide clamrmus
adillũ : qui tant᷑a hab& uirturẽ
abillis depellere morbos qui cũ fide

Expanded text:
«Sancte Richari solue nos» et statim «Sancte Richari solue nos» et statim ruptis uinculis, absoluti sunt omnes. Item cladis magna quae uocatur panocula seu uenenosa lacerta longe lateque morte amara habitatores interfecit terrae et uix aliquis ab ea tactus uiuus euasit. Percussusque est ea peste quidam e fratribus sancti Richarii, qui licet mortem timeret propter cladem, uitam tamen non desperauit propter patronum. Quasi ad certa suffragia, comitantibus fratribus cucurrit ad sepulchrum serui Dei,a plaga nec aliquis ex illis fratribus mortifera cladis illius uastatione percussus est. Et nec solum illi liberati sunt, sed etsi aliquis a longe ueniens plaga tactus pestifera, ad sancti Richarii cum fide fugiens solacium, etiam claue eius decoctus, mortis euasit periculum. Unde intellegi datur, quantam habeat apud Deum potestatem pro nostris intercedere peccatis, si cum fide clamemus ad illum qui tantam habet uirtutem illis depellere morbos qui cum fide
Abbreviated transcription (Latin):
nunc cũ magna meritor gła requi¬
escit. Ibi prȩstante dõ perserui sui
reliquias: noua sepius audiuntur
miracula geri: Ut fides praecantiũ
patefiat . & merita scĩ dĩ ostendant᷑.:
Et inseruo suo xp̃i laus cȩlebretur.
ut dictũ est: laudate dñm inscĩs
eius. Quidã igitur contractus.
corpore debilis sed fide robustus:
frequentabatur orando sc̃i dĩ se¬
pulchrũ. Qui optatã subito sani¬
tatẽ recepit : dans głam dõ quod
infirmus uenit. & sanus recessit.
Incuius miraculi memoriã: usq: ho¬
die sustentacula infirinitatis illius
pendent in aeccła sci richarii.
Sed & multoties demoniaci ad corpus
sc̃idĩ suorũ obsequio deducti: diui¬
na concedente clementia. Auexa¬
tione maligni sp̃s liberabantur
Quodã uero tempore
uincu.¬
lati & catenati quidã perpublicã
ducebantur stratã: quę prope aec¬
clesiã brati richarn iac&. Quidũ
eminus uiri dĩ ui derent templũ:
uoce magna clamare ceperunt.

Expanded text:
nunc cum magna meritorum gloria requinunc cum magna meritorum gloria requiescit. Ibi praestante Deo per serui sui reliquias noua saepius audiuntur miracula geri, ut fides precantium patefiat et merita sancti Dei ostendantur et in seruo suo Christi laus celebretur ut dictum est: «Laudate Dominum in sanctis eius». Quidam igitur contractus corpore debilis sed fide robustus frequentabatur orando sancti Dei sepulchrum. Qui, optata subito sanitate recepta, dans gloriam Deo, quod infirmus uenit et sanus recessit. In cuius miraculi memoriam usque hodie sustentacula infirmitatis illius pendent in ecclesia sancti Richarii. Sed et multotiens daemoniaci ad corpus sancti Dei suorum obsequio deducti, diuina concedente clementia, a uexatione maligni spiritus liberabantur. Quodam uero tempore dum uinculati et catenati quidam per publicam ducebantur stratam, quae prope ecclesiam beati Richarii iacet, qui dum eminus uiri Dei uiderunt templum, uoce magna clamare coeperunt:
Abbreviated transcription (Latin):
orationis spm emisit. Positusq est
insepulchro a discipulo: in loco
ubi ipse praeceperat. Sed mirũ
dictu int̾ ex equia paterna subi¬
to discipulus sopore oppressus.
udit in uisu quasi raptus ess&
in alllã splendidissimã omniq
decore pulcherrimã. immosolis
luce clariorẽ : in quã beatũ ri¬
charium praeclaro & hilari uul¬
tu uidit habitantẽ. sibiq lo.¬
quentẽ. Ecce frat̾ sigobarde
qualẽ mansionẽ preparauit iihi
ds̃ prouili quã habui interra
pulcherrimã incęlo : procontẽp¬
tibili gloriosã: pro obscura luci.¬
dissimã : & profumosa omni sua-¬
uitate renitentẽ. Qui euigilatꝰ
lȩtior opus ex equiarũ perfecit.
dõ prouidente ut filius consolare¬
tur. & patris gloria ostenderct᷑.
Conditus est ut praedixi miles
xp̃i: ubi suo regi maxime mili¬
tabat. Sed non multo post. fr̃s
acentulo monasterio cum suo
abbate ocialdo uiro religioso
& corpus sc̃i richarii tulerunt.
& posuerunt in loco quo &

Expanded text:
orationis spiritum emisit positusque est orationis spiritum emisit positusque est in sepulchro a discipulo in loco ubi ipse praeceperat. Sed mirum dictu inter exequia paterna subito discipulus sopore oppressus uidit in uisu quasi raptus esset in aulam splendidissimam omnique decore pulcherrimam, immo solis luce clariorem in qua beatum Richarium praeclaro et hilaro uultu uidit habitantem sibique loquentem: «Ecce frater Sigobarde, qualem mansionem praeparauit mihi Deus: pro uili quam habui in terra pulcherrimam in caelo, pro contemptibili gloriosam, pro obscura lucidissimam et pro fumosa omni suauitate renitentem». Qui euigilans laetior opus exequiarum perfecit Deo prouidente ut filius consolaretur et patris gloria ostenderetur. Conditus est, ut praedixi, miles Christi ubi suo regi maxime militabat. Sed non multo post fratres a Centulo monasterio cum suo abbate Ocioaldo uiro religioso et corpus sancti Richarii tulerunt et posuerunt in loco quo et
Abbreviated transcription (Latin):
ad propinquat. tibi adueniat.
paratũ tẽ inueniat. Ego uero
uado uiã totius mundi: tantũ
mihi misericors sit saluator mun-¬
di: & memodo defendat ab hoste.
qui me olim redemit abhoste.
Et quẽ praesentis uite habui conso¬
latorẽ : aeternę uitae mihi inue¬
niã largitorẽ. Hac discipulus
a patre audiens. lacrimis perfusus.
tantũ praecepta secutus. lignũ
inueniens findit. cauauit. & cor¬
pori patris coaptauit: & fletu
opus rigauit quod fecit. Et pene
prius lacrimis impleuit amaris:
quã paternis membris. Aptatũq
ut potuit sarcõfagũ: in loco praefi.¬
nito a patre conposuit. Interim
dum tristitia patri filius parar&
obsequia. ualidior patrẽ coquebat
infirmitas: & infrigido corpusculo
uixalitus remansit extremiis.
Nec tamen ab orationis cessauit offi.¬
cio: uel diuinae laudis obsequio.
Etdum salutifero corporis xp̃i &
sanguinis uiatico suũ it̃ mimiuit:
int̃ gratiarũ actionis & uerba

Expanded text:
adpropinquat tibi aduenerit, adpropinquat tibi aduenerit, paratum te inueniat. Ego uero uado uiam totius mundi; tantum mihi misericors sit saluator et me modo defendat ab hoste qui me olim redemit ab hoste et quem praesentis uitae habui consolatorem aeternae uitae mihi inueniam largitorem». Haec discipulus a patre audiens lacrimis perfusus, tantum praecepta secutus, lignum inueniens fidit, cauauit et corpori patris coaptauit et fletu opus rigauit quod fecit et pene prius lacrimis implens amaris quam paternis membris aptatumque ut potuit sarcofagum in loco praefinito a patre composuit. Interim dum tristia patri filius pararet obsequia ualidior patrem coquebat infirmitas et in frigido corpusculo uix alitus remansit extremus nec tamen ab orationis cessauit officio uel diuinae laudis obsequio et dum salutifero corporis Christi et sanguinis uiatico suum iter muniuit inter gratiarum actiones et uerba
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃itatt̾ paucis perstringere
uerbis : ne in eloquentia mee
tarditate multiplex signorins
percum gestorũ fama magis obscu¬¬
retur quã laudetur. doctioribus
illa relinquens. Quo uero fine
praesens hoc scłm scã illa anima
desereret: solũ mili dicere sufficiat
am prascius die aduocationis suae
qua felicitatẽ diudesideratã ac.¬
cepturus erat. & semꝑ ad iungi
xp̃o quẽ semꝑ amabat: uocauit
ad se praefatũ sigobardũ conmili¬
tonẽ suum dicens. Scio filimi scio.
quod finis m̃s non tardat: & regẽ
meũ quẽ diu cupiui citius uidebo:
Etutinã tam propitiũ mibi seruo
suo. quã desiderabilẽ sc̃is suis.
Sedtu fili prȩpara uasculũ corpus.¬
culo meo. quo condiatur: non sup̃¬
fluo studio. sed necessario usu:
Utillic seruetur millũ diẽ. quo
corruptela hȩc uertatur inin¬
corruptionẽ : & mortale hoc in-¬
duatur inmortalitate. Et paratẽ
omni diligentia dulcissimi fili:
ut dũ dies illa que mihi modo

Expanded text:
sanctitatem paucis perstringere sanctitatem paucis perstringere uerbis ne ineloquentiae meae tarditate multiplex signorum per eum gestorum fama magis obscuretur quam laudetur. Doctioribus ergo illa relinquens quo uero fine praesens hoc saeculum sancta illa anima deseruit solum mihi discere sufficiat. Nam praescius diem aduocationis suae qua felicitatem diu desideratam accepturus erat et semper adiungi Christo quem semper amabat uocauit ad se praefatum Sigobardum commilitonem suum dicens: «Scio, fili mi, scio quod finis meus non tardat et regem meum quem diu concupiui citius uidebo et utinam tam propitium mihi seruo suo uideam quam desiderabilem sanctis suis. Sed tu, fili, praepara uasculum corpusculo meo quo condatur, non superfluo studio sed necessario usu ut illic seruetur in illum diem quo corruptela haec uertatur in incorruptionem et mortale hoc induatur immortalitate. Et para te omni diligentia, dulcissime fili, ut dum dies illa quae mihi modo
Abbreviated transcription (Latin):
dõ proximus. Illum cotidie uincer
inheremo. aquo adã olym uictꝰ
est in paradyso. Suꝑ aspidẽ & ba¬
siliscũ ambulans. caput cotidie
antiqui cõnterens serpentis: Tem.¬
poralia contempnens. acterna sola
suspirans. scalã somniantis iacob
ommi hora ascendens. peran¬
gustã uiã quȩ ducit adiuitã iter
suũ assiduis munnut orationibus.
N ec clausa tamen heremi angustu
lucis columpna latere potuit:
quin magis sui fulgoris radus
longe lateq innotuit. Qua propt̃
undiq ad hominẽ dĩ diuersis
fatigati infirmitatibus confluxe.¬
runt: quos sc̃arũ medicinis
orationũ sanauit. Omnesq ad se
quocumq morbo afflictos ue¬
nientes. uel tristitiae cuiusli.¬
b& rancõre angustiatos: sanos
& hilares domũ remeare fecit.
Nec indomo salutis diu morbus
manere ualuit: sed quanto
propius accessit. tanto uelocus
recessit. Nec miln singulas uir¬
tutũ eius speties nominatim
en arrare propositũ est: sed uitę

Expanded text:
Deo proximus illum cotidie uincens Deo proximus illum cotidie uincens in heremo a quo Adam olim uictus est in paradiso super aspidem et basilicum ambulans, caput cotidie antiqui conterens serpentis, temporalia contemnens, aeterna sola suspirans, scalam somniantis Iacob omni hora ascendens atque per angustam uiam quae ducit ad uitam iter suum assiduis muniuit orationibus. Nec clausa tamen heremi angustia lucis columna latere potuit quin magis sui fulgoris radiis longe lateque magis innotuit. Quapropter undique ad hominem Dei diuersis fatigati infirmitatibus confluxerunt quos sanctarum medicinis orationum sanauit omnesque ad se quocumque morbo afflictos uenientes uel tristitiae cuiuslibet rancore angustiatos sanos et hilaros domum remeare fecit; nec in domo salutis diu morbus manere ualuit sed quanto proprius accessit tanto uelocius recessit. Nec mihi singulas uirtutum eius species nominatim enarrare propositum est sed uitae
Abbreviated transcription (Latin):
incentulo uico xpo fundauit.
Cui gislemarus uir in lustris &
x p̃ianȩ religionis deuotus ama.¬
tor. simul & maurontus nobilis
quidã uir. & terrarũ uel siluarũ
ad regẽ pertinentiũ seruator.
prȩbuerunt locũ manendi insil¬
ua chrisciacensȩ. Qui & ipse
maurontus postea seculari habitu
dcposito : monachus factus est.
neodemq loco ubi uiro dĩ mansi¬
one solitariã prȩparauerunt.
xp̃o monasteriũ construere in.¬
choauit. Quã uir dĩ habitatio.¬
nẽ cum solo con militone ingres¬
sus. paruo tantũ tuguriunculo.
uilissimo opere facto contentus.
ut habitatio uite conueniret.
Superfluũ aestimans scłi contemp.¬
torẽ. aliquid scłi delitiarũ ha¬
bere indere Atinbi tantȩ sc̃ mor¬
tificationi cariis castigauit. tant
iriuniorũ & uigiliarũ assiduitate
macerauit: ut uix ossa arentia
trementia baculo regenti uesligi
difficile mouebatur. ac mente sđ
maior sola cęlestia cõgitabat.
Quantumq mundo alienus. tantũ

Expanded text:
in Centulo uico Christo fundauit. in Centulo uico Christo fundauit. Cui Ghislemarus uir inluster et christianae religionis deuotus amator simul et Maurontus nobilis quidam uir et terrarum uel siluarum ad regem pertinentium seruator praebuerunt locum manendi in silua Chrisciacense qui et ipse Maurontus postea, saeculari habitu deposito, monachus factus est in eodemque loco. Ubi uiro Dei mansionem solitariam praeparauerunt Christo monasterium construere inchoauit. Quam uir Dei habitationem cum solo commilitone ingressus paruo tantum tuguriunculo uilissimo opere facto contentus ut habitatio uitae conueniret, superfluum aestimans saeculi contemptorem aliquid saeculi delitiarum habere uidere. At inibi tanta se mortificatione carnis castigauit, tanta ieiuniorum et uigiliarum assiduitate macerauit ut uix ossa arentia trementia baculo regenti uestigia difficile mouebat ac mente saeculo maior sola caelestia semper cogitabat quantumcumque mundo alienus tantumque
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ in lustraretur. Et quod ei¬
intus fulgebat infide. hoc foris
fulgescer& in aeccła: Memor
praecepti dominici quo dicitur.
Sic luceat luxurã corã hominibus.
ut uideant opera ur̃a bona. &
glorificent patrẽ ur̃m qui ince¬
ls est. Itẽ in psalmo. In lumint
tuo uidebimus lumeri: id est inlu¬
mine fidei quod fulg& inmente.
Iumen foris scintillat: quod splen¬
desc& in opere. Ex inde famulus
dĩ quia ab hominibis uenerabat᷑.
homines fugere meditabatur: ut
honores temporales declinando
honores acciperet perpetuos.
Heremũ cupiuit. quati nus liberius
solidõ uacaret . & contemplatiuos
carperet fructus : qui usq inactu.¬
alibus haud segnit̃ desudabat:
Sciens adño dictũ demaria secus
pedes eius sedenti. & uerbũ uite
intentius audienti. optimã partẽ
elegit sibi maria. que non aufere¬
turabea. Huius memor sententiac
monasticã petit uitã : quã secretuꝰ
sola celestia mente rimar&: Eccłe
regimen alteri tradens. quã ipse

Expanded text:
Domini inlustraretur et quod Domini inlustraretur et quod intus ei fulgebat in fide, hoc foris fulgesceret in ecclesia, memor praecepti dominici quo dicitur: «Sic luceat lux uestra coram hominibus ut uideant opera uestra bona et glorificent patrem uestrum qui in caelis est item in psalmo: «In lumine tuo uidebimus lumen», id est in lumine fidei quod fulget in mente lumen foris scintillat quod splendescit in opere. Exinde famulus Dei, quia ab hominibus uenerabatur, homines fugere meditabatur ut honores temporales declinando honores acciperet perpetuos. Heremum cupiuit, quatenus liberius soli Deo uacaret et contemplatiuos carperet fructus, qui usque id in actualibus haud segniter desudabat sciens a Domino dictum de Maria secus pedes eius sedenti et uerbum uitae intentius audienti: «Optimam partem elegit sibi Maria quae non auferetur ab ea». Huius memor sententiae monasticam petit uitam qua secretius sola caelestia mente rimaret ecclesiae regimen alteri tradens quam ipse
Abbreviated transcription (Latin):
prȩ ẽẽ. quã sub. ẽt: Quia qui sub¬
est. prose solo rationẽ redd& dõ.
Qui autẽ prae est: pro omnibus red.¬
diturus crit. qui sub enis sunt po-¬
testatr constituti. Qua castigatio¬
ne rex ut fuit sapientissimus benig.¬
ne suscepta: congaudens eius libe¬
r& ueritatis fiducia. sacerdotẽ xp̃i
secũ ad conuiuia uenire rogauit.
Q ui xp̃i confortatus exemplo sęcula¬
riũ non respuentis conuiua. ut
pracdicationis nancisceretur
occasionẽ : uenit cum rege admen.¬
sam suam. Totaq die illa & nocte
int̃ aepulas latitia: uerbi dĩ dapes
salutiferas conuiuiss suis ministrauit.
Cuius constantia morũ & instantia
pracdicationis praefatus rex
delectatus est: cepit eum amare
& honore prosequi: intantũ.
ut ea ipsa die aliquid decensu suo
adlummaria domus dĩ ei con¬
donar&. Ratũ estimans. ut sicut
ille inuisibili praedicationis
lumine abeo inluminatus est.
sic uisibile luce pereum domus

Expanded text:
praeesse quam subesse quia qui subpraeesse quam subesse quia qui subest pro se solo rationem reddet Deo; qui autem praeest pro omnibus redditurus erit qui sub eius sunt potestate constituti. Qua castigatione rex ut fuit sapientissimus benigne suscepta congaudens eius libera ueritatis fiducia sacerdotem Christi secum ad conuiuia uenire rogauit. Qui, Christi confortatus exemplo saecularium non respuentis conuiuia ut praedicationis nancisceretur occasionem, uenit cum rege ad mensam suam totaque die illa et nocte inter epulas laetitiae uerbi Dei dapes salutiferas conuiuis suis ministrauit. Cuius constantia morum et instantia praedicationis praefatus rex delectatus est, coepit eum animo amare et honore prosequi, in tantum ut ea ipsa die aliquid de censu suo ad luminaria domus Dei ei condonaret, ratum aestimans ut sicut ille inuisibili praedicationis lumine ab eo inluminatus est, sic uisibili luce per eum domus