comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et uent̃ inquit meus conturbatꝰ¬
Sẽ. suꝑ eum. Et̃ surrexi ego aꝑire
fiatri meo Manus meȩ distillauer̃
Smyrram: digiti mei myrra pleni
sunt. suꝑ manus clausurae: Quid
hoc significet. consideremus
Primum oꝑib suis uidet᷑ ut dixi.
ds̃ uerbum. tamquã ꝑ cauernã
ñplene atq ꝑfecte. Deinde auge¬
tur amor et conceptus adole¬¬
scit: atq ex seminib. eius quae
quodã utero intelligibilis suscepe¬
rit anima: totam plenitudinẽ
diuinitatis eius habitantem in
eo corpor aliter ut legimus. ui¬
dere desiderat. Surrexit ut
ipso ꝓcessus eius significatur.
quod surrex̃ per uigorẽ atq
uirtutem. Prȩsentia enĩ uerbi
hausit anima uirtutem: sicut
prȩsentia mariae cũ utero grauis
eẽt: eruditͣ iohannem inutero
constitutũ. ad eo ut exiliret
ex utero et exultaret dñi p̃sen¬
tiam recognoscens. Surrexit
aꝑire: et oꝑa eius et facta morti¬
ficata sunt mundo. Talis enim
debet eẽ. anima. quae dĩ uerbũ

Expanded text:
Et venter, inquit, meus conturbatuEt venter, inquit, meus conturbatus est super eum. Et surrexi ego aperire fratri meo. Manus meae distillaverunt myrrham, digiti mei myrrha pleni sunt super manus clausurae . Quid hoc significet consideremus. Primum operibus suis videtur, ut dixi, Deus Verbum tamquam per cavernam, non plene atque perfecte: deinde angetur amor, et conceptus adolescit, atque ex seminibus ejus quae quodam utero intelligibili susceperit anima, totam plenitudinem divinitatis ejus habitantem in eo corporaliter, ut legimus, videre desiderat. Surrexit, ut processus ejus significatur, quod surrexit per vigorem atque virtutem. Praesentia enim Verbi hausit 373 anima virtutem, sicut praesentia Mariae, cum utero gravis esset, erudivit Joannem in utero constitutum, adeo ut exsiliret in utero, et exsultaret Domini praesentiam recognoscens. Surrexit aperire, et opera ejus et facta mortificata sunt mundo. Talis enim debet esse anima quae Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
ad eẽ si ad esset inspũ: confirmans
se ad eius uoluntatẽ ut esset et
ipsa conformis imaginis xp̃ĩ. ĩã
non sentiat᷑ exuuias. iam quasi
sp̃s exuit se corporis coniunctione.
iam quasi oblita et quae si uelit
copulae illius meminisse ñpossit:
ait. Exui tunicã meã: quomodo
induam eam: Exui tunicã illã
pelliciam: quã acceperunt adã
et eua post culpam: tunicam
corruptelȩ. tunicam passionum
Quomodo induã eam: Non
requirit ut induat: sedita signi¬
ficat abiectã. ut iã indumento
sibi ẽẽ nonpossit. Laui pedes
meos. quomodo inquinabo eos:
Hoc ẽ. uestiaia mea laui. dum
egrederer ac me eleuarẽ decor¬
poris contubernio. deilla conexi¬
one. ut familiaritatẽ carnis am¬¬
plexus. quomodo inquinabo ea.
ut incorporis claustrum et illũ
tenebrosum passionũ eiꝰ carcerẽ
reuertant᷑: Dum haec illa dixit.
misit operationẽ suam uerbũ
tam quã ꝑ cauernam. non adhuc
faciẽ ad faciẽ. misit tamꝗ manum:

Expanded text:
adesse, si adesset in spiritu; conformans adesse, si adesset in spiritu; conformans se ad ejus voluntatem, ut esset et ipsa conformis imagini Christi, jam non sentit carnis exuvias; jam quasi spiritus exuit se corporis conjuactionem; jam quasi oblita, et quae si velit, copulae illius meminisse non possit, ait: Exui tunicam meam, quomodo induam eam? Exuit enim tunicam illam pelliceam, quam acceperunt Adam et Eva post culpam, tunicam corruptelae, tunicam passionum. Quomodo induam eam? Non requirit ut induat: sed ita significat abjectam, ut jam indumento sibi esse non posset. Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? Hoc est, vestigia mea lavi, dum egrederer, ac me elevarem de corporis contubernio, de illa connexione et familiaritate carnalis amplexus, quomodo inquinabo ea; ut in corporis claustrum, et illum tenebrosum passionum ejus carcerem revertantur? 53. Dum haec illa dicit, misit operationem suam Verbum tamquam per cavernam, non adhuc facie ad faciem, misit tamquam manum:
Abbreviated transcription (Latin):
reclinet caput: cuinon.ẽ. requies
nisi supra humilẽ et quietum.
Audiens anima aꝑi mihi: et
caput roris plenũ. hoc. ẽ. tempta¬
tionib sȩcularibus. subito turba¬
ta. et quasi surrectura quae
surgere iubebatur: ait. cũ aloen
redoleret et mẏrrã insignia se¬
pulturȩ TExui tunicã meam.¬
: quomodo induam eã : Laui
pedes meos. quomodo inqui¬
nabo illos: Ueretur enim ne
iterum intẽptationes resurgat.
ne iterũ inculpã redeat atq
peccatũ. et egressus suos. uirtu¬
tumq ꝓcessus. terrenis incipiat
uestiguis in quinare Certe etiã
hoc modo ꝑfectionẽ uirtutis suȩ
indigeat. quȩ tantũ xp̃i meruit
caritatẽ. ut ad eum ueniat et
pulset ianuam eius. et ueniat cũ
patre. et cȩnet cum eadẽ anima
et ipsa cum eo. sicut in apocalỹpsi
dixit iohannes. Et enĩ cum in
superiorib audisset. ad es adhuc
alibano sponsa. adesadhuc aliba¬
no. Et cum aduerteret in carne
se xp̃o ad eẽ non posse. sed tunc

Expanded text:
reclinet caput, cui non est requies reclinet caput, cui non est requies nisi supra humilem et mansuetum. 52. Audiens anima: Aperi mihi . . . . et caput roris plenum , hoc est, tentationibus saecularibus, subito turbata, et quasi surrectura quae surgere jubebatur, ait, cum aloem redoleret et myrrham insignia sepulturae: Exui tunicam meam, quomodo induam eam? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo eos ? Veretur enim ne iterum in tentationes resurgat, ne iterum in culpam redeat atque peccatum, et egressus suos virtutumque processus terrenis incipiat vestigiis inquinare. Certe etiam hoc modo perfectionem virtutis suae indicat, quae tantam Christi meruerit charitatem; ut ad eam veniat, et pulset januam ejus, et veniat cum Patre, et coenet cum eadem anima, et ipsa cum eo, sicut in Apocalypsi dixit Johannes . Etenim cum in superioribus audisset: Ades huc a Libano sponsa, ades huc a Libano ; et cum adverteret in carne se Christo adesse non posse, sed tunc
Abbreviated transcription (Latin):
postea non amitteret. Ad sũmã
haec compendioso sermone per¬
strinxi: Nunc discutiã singula
Et si dormias. simododeuotionẽ
animae tuae nouerit xp̃c: uenit
et pulsat eius ianuam et dicit:
CAperi mihi soror mea sponsa
Bene soror: quia nuptiȩ spirita¬
les sunt uerbi atq animae
Neq enĩ animȩ norunt coniugioꝵ
federa. et usus copulȩ corporalis.
sed sunt sicut angłi incȩlo. Aperi
inquit mihi. sed extraneis claude.
claude scło. claude mundo. neq
ipsã foras ad illa materialia pro¬
deas. neq tuũ relinquens lumen.
alienũ requiras. quia materiale¬
lumen tenebrosum infundit cali¬
ginẽ : ut non uideatur lumen
uerȩ głȩ aperiergo michi.
noli aꝑire aduersario. neq des
locum diabolo Aperite ipsãm
mihi: noli coartari. sed dilatare.
et adimplebo te: Et qr decursõ
orbe terrarũ. plus molestiarum
et offensionis reperi. nec facile
habui ubi requiescerẽ: ideo tu
aperi. ut inte filius hominis

Expanded text:
postea non amitteret. Ad summam postea non amitteret. Ad summam haec compendioso sermone perstriuxi . Nunc discutiamus singula. 51. Et si dormias, si modo devotionem animae tuae noverit Christus, venit, et pulsat ejus januam, et dicit: Aperi mihi, soror mea . Bene soror, quia nuptiae spiritales sunt Verbi atque animae. Neque enim animae norunt conjugiorum foedera, et usus copulae corporalis, sed sunt sicut angeli in coelo. Aperi, inquit, mihi, sed extraneis claude: claude saeculo, claude mundo, neque ipsa foras ad illa materialia prodeas, neque tuum relinquens lumen, alienum requiras; quia materialelumen tenebrosam infundit caliginem, ut non videatur lumen verae gloriae. Aperi ergo mihi, noli aperire adversario, neque locum des diabolo. Aperi ipsam te mihi, noli coarctari, sed dilatare, et adimplebo te. Et quia decurso orbe terrarum, plus molestiarum et offensionis reperi, nec facile habui ubi requiescerem: ideo tu aperi, ut in te Filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ caritatis impatiens. et uerbi
moras nonferens. rogabat ut
oscula mereretur : et meruit
desideratũ uidere. Introducta
cum mutua misceret alloquia: in
umbra eius requi euit. et subito
uerbum ei demedio sermone
discessit. Quaerenti tamen non
diu ab fuit. sed saliens suꝑ montes.
et transiliens suꝑ colles aduenit.
Nec multo post quasi capreolus
aut ceruoꝵ hỹnulus dum affatur
dilectã : exiluit et reliquit
¶Tercio cum incubi liet noctib.
inciuitate. et foro. et plateis quȩsitũ
non reperisset: aliquando orationi¬
bus suis. grãq reuocauit a dõ. ut
etiam ꝓpius uocaret᷑ a sponso.
Quarto iam ipsa ab eodormiens.
excitatur. quamuis corde uigilaret:
ut continuo uocem pulsantis au¬
diret. Sed morã passa. dũ surgit.
quia uelocitatẽ uerbi ñ poterat
comp̃hende. dũ aꝑit ostium
transiuit uerbum. et ipsa exiuit
in uerbo eius. et per uulnera
requisitũ sed uulnera caritatis
uix tandẽ inuenit et tenuit: ut

Expanded text:
enim charitatis impatiens, et Verbi enim charitatis impatiens, et Verbi moras non ferens rogabat, ut oscula mereretur, et meruit desideratum videre. Secundo introducta cum mutua misceret alloquia, in umbra ejus requievit, et subito Verbum ei de medio sermone discessit; quaerenti tamen non diu abfuit, sed saliens supra montes et transiliens super colles advenit. Nec multo post quasi capreolus, aut cervorum hinnulus dum affatur dilectam, exsilivit et reliquit. Terito cum in cubili, et noctibus, in civitate, in foro, et in plateis quaesitum non reperisset, aliquando orationibus suis gratiaque revocavit, adeo ut etiam propius vocaretur a sponso. Quarto ipsa jam ab eo dormiens excitatur, quamvis corde vigilaret, ut continuo vocem pulsantis audiret. Sed moram passa dum surgit, quia velocitatem Verbi non poterat comprehendere, dum aperit ostium, transivit Verbum, et ipsa exivit in verbo ejus, et per vulnera requisitum, sed vulnera charitatis, vix tandem invenit, et tenuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq tanto secura p̃conio. conqui¬
escere aquilonẽ grauẽ uentum
petit. ne flores discutiat: spirare
austrũ. hoc. ẽ. uult hiemẽ p̃terire.
et mollioris flatus uernare tẽpe¬
riem. in uitat sponsum inortum
suum. Descendit sponsus. et fru¬
ctuũ eius diuersitate delectatus
inuenerit etiã dulciorẽ. Est enim
uelut panisquidam uerbi et mel.
alius uehementior. alius suasorius¬
ẽ sermo. Est et fides alia feruenti¬
or ut uinum: alia lucidior ut
sucus ẽ. lactis Hunc cẏbũ xp̃c
epulatur in nobis. hoc poculũ
bibit. et eius potus ebrietate
nos ꝓuocat: ut ad meliora et
optima ab inferiorib faciamus
excessum. Audiens hȩc anima.
hausit mysterioꝵ ebrietatẽ cȩlesti¬
um: et uelut soporata aumo.
et quasi in excessu uł stupore¬
posita: dicit. Ego dormio: et
cormeum uigilat Tum uero prȩ¬
uisset inflexis oculis excitatus
a uerbo. Quartus autẽ hic iam¬
ꝓcessus. ẽ. animae IPrimũ et¬

Expanded text:
Itaque tanto secura praeconio, conquiItaque tanto secura praeconio, conquiescere aquilonem gravem ventum petit, ne flores discutiat: spirare austrum, hoc est, velut hyemem praeterire, et mollioris flatus vernare temperiem. Invitat Sponsum in hortum suum, descendit sponsus, et fructuum ejus diversitate delectatus,em cibum, invenerit etiam dulciorem. Est enim velut panis quidam Verbi et mel, alius vehementior, alius suasorius sermo. Est et fides alia ferventior, ut vinum; alia lucidior, ut succus est lactis. Hunc cibum Christus epulatur in nobis, hoc poculum bibit, et ejus potus ebrietate nos provocat, ut ad meliora et optima ab inferioribus faciamus excessum. 42. Audiens haec anima hausit mysteriorum ebrietatem coelestium, et velut soporata a vino, et quasi in excessu posita dicit: Ego dormio, et cor meum vigilat . Tum verbi prae requievisset inflexis, excitatur a Verbo. Quartus autem hic processus est animae. Primo et
Abbreviated transcription (Latin):
s toꝵ: cum fructu pomoꝵ cypri
Laudatur sponsa. eo qđ ortus
sit : habens inse odorẽ agri
illius pleni. dequo dicit isa ac
Odor filii mei.: tãquã odor agri
pleni Bona ergo anima fraglat
odores iustitiȩ Et fortasse ager
ẽ. patriarcha: ortus. ẽ. anima inferi¬
oris alicuius. quasi agri portio. et
ortus clusus ne in cursetur abestus.
et fons signatus: quȩ integritate
signaculi. ꝑseuerantiaq fidei pro¬
pria peccata diluerit. Numqͥd
eccłia accipit: Habet quod ad
uirginitatis gr̃am referat: eo ꝙ
in paradiso delectationis posita.
sine labore fructus capiat spirita¬
les. ut ei patriarcharũ animae
rurali quodam labore fructus
suos conferant. quos ista capere
possit ꝑpetuam suauitatẽ: Quae
merito fons signatus dicitur: eo
quod imago dei mea iuisibilis ex¬
primatur: Laudant etiã munera
animȩ. quȩ missa sunt sponso. qͥb.
dotata ueniebat. Dos autẽ piae
animȩ boniodores sunt : mẏrra.

Expanded text:
torum cum fructu pomorum Cypri torum cum fructu pomorum Cypri . Laudatur sponsa, eo quod hortus sit, habens in se odorem agri illius pleni, de quo dicit Isaac: Odor filii mei tamquam odor agri pleni . Bona ergo anima fragrat odore justitiae. Et fortasse ager est Patriarcha; hortus est anima inferioris alicujus, quasi agri portio; et hortus clausus, ne incursetur a bestiis; et fons signatus quae integritate signaculi perseverantiaque fidei propria peccata diluerit. Nam quae de Ecclesia accepit, habet quod ad virginitatis gratiam referat; eo quod in paradiso delectationis posita sine labore fructus capiat spiritales, ut ei patriarcharum animae rurali quodam labore fructus suos conferant, quo ista capere possit perpetuam suavitatem. Quae merito fons signatus dicitur, eo quod imago Dei invisibilis in illa exprimatur. Laudant etiam munera animae quae missa sunt a sponso, quibus dotata veniebat. Dos autem piae anim
Abbreviated transcription (Latin):
debes Adesto prȩsens. ad esto
absens. et si adhuc incorpore es:
mihi enĩ om̃s prȩsentes sunt: quoꝵ
fides mecum. ẽ Ad . ẽ mihi qui ex̃
de sȩculo: ad est mihi qui me cogi¬
tat. me intuetur. de me sperat: cui
ego portio sum. adẽ mihi qui affu¬
erit sibi. ad est mͥ qͥse negauerit
Ille mecũ ẽ. quiintrase non. ẽ:
qm̃ qui in carne. ẽ. non . ẽ. in spũ
Ille mecũ ẽ: qui ex se ipso egredi¬
tur . llle uxta me: qui extra se
fuerit Ille mihi integer. qui per
Et ideo ad es. ad essponsa: tran¬
sibis a principio fider. Transit et
ꝑtransit eterris: et ꝑtransit quȩ
fidei. et oꝑum claritate: quae
lucent suꝑ nir. et hermonim.
hoc. ẽ. uia lucernȩ. Transit deui¬
ctis temptationib scłi. et superatis
nequitus spiritalibus: legitimi
petens coronã certaminis: Et idõ
meruit xpo iudicante laudari.
IOrtus clusus soror mea sponsa:
s ortus clusus. fons signatus ł missi¬
Sones tuae paradisus maloꝵ grana¬

Expanded text:
debes. Adesto praesens, adesto debes. Adesto praesens, adesto absens, etsi adhuc in corpore es. Mihi enim omnes praesentes sunt, quorum fides mecum est. Adest mihi, qui exiit de saeculo. Adest mihi, qui me cogitat, me intuetur, de me sperat, cui ego portio sum. Adest mihi, qui abfuerit sibi. Adest mihi, qui se negaverit sibi. Ille mecum est, qui intra se non est; quoniam qui in carne est, non est in spiritu. Ille mecum est, qui ex se ipso egreditur. Ille juxta me est, qui extra se fuerit. Ille mihi integer est, qui Et ideo, ades sponsa, ades, transibis a principio fidei. Transit et pertransit e terris, et pertransit quae erito, et operum claritate, quae lucet sicut Sanyr et Hermonum, hoc est, via lucernae transit devictis tentationibus saeculi, et superatis nequitiis spiritalibus, legitimi petens coronam certaminis; et ideo meruit Christo judicante laudari. 48. Hortus conclusus soror mea sponsa, hortus conclusus, fons signatus, emissiones tuae paradisus malorum grana
Abbreviated transcription (Latin):
tudinib & cogitationib sȩculi
Exite deangustiis corporalibus.
exite deuanitatib mundi. et ui¬
dete quã rex pacificus indie
sponsaliũ suoꝵ habeat caritatem.
quã gloriosus sit: quia corporib
resurrectionẽ dedit. et animas
sibi iunxit hȩc magniẽ corona
certaminis. hoc prȩclarũ mimus
sponsaliũ xpĩ: sanguis eius et
passio. Quid enĩ plus potuit dare.
qui sibi etiam non peꝑcit. et ꝓnob̃
huius. confessione. grã. et collau¬
datis eius meritis. propius eam
aduocat dicens: Ad es adhuc
alibano sponsa. ad es ad huc ali¬
bano. transibis et ꝑtransibis
aprincipio fidei: a capite sanir
et hermonim. aspeluncis leonũ.
amontib pardorum:. hoc. ẽ. egres¬
dere decorpore.: et totã te exue
Non potes enĩ mihi ad eẽ: nisi ante
peregrineris a corpore. qm̃ qui in
carne sunt peregrinant᷑ ad ei re¬
gno ad es inquit ad es: Bene
repetiuit. qui a siue prȩsens. siue
absens ad essed et placere dño dõ

Expanded text:
tudinibus et cogitationibus saeculi, tudinibus et cogitationibus saeculi, exite de angustiis corporalibus, exite de vanitatibus mundi, et videte quam rex pacificus in die sponsalium suorum habeat charitatem; quam gloriosus 370 sit, quia corporibus resurrectionem dedit, et animas sibi junxit. Haec magni est corona certaminis, hoc praeclarum munus sponsalium Christi, sanguis ejus et passio. Quid enim plus potuit dare, qui sibi etiam non pepercit, et pro hujus, confessione, gratia, et collaudatis ejus meritis, propius eam advocat dicens: Ades huc a Libano, sponsa, ades huc a Libano: transibis et pertransibis a principio fidei a capite Sanyr, et Hermonum, a speluncis leonum, a montibus pardorum , hoc est: Egredere de corpore, et totam te exue. Non potes enim mihi adesse, nisi ante peregrineris a corpore; quoniam qui in carne sunt, peregrinantur a Dei regno. Ades, inquit, ades. Bene repetivit, quia sive praesens, sive absens, adesse et placere Domino Deo tuo
Abbreviated transcription (Latin):
chas IIn hoc lecto recubans archi¬
sinagogȩ filia: surrex̾ amorte
In hoc lecto iacens iuduȩ defim¬
ctus: mortis uincula. xp̃iuocatꝰ
uoce dissoluit. Perducta igitur
sponsa usq ad sp̃onsi requiem.
nuptiale canunt carm̃. discentes¬
caritatẽ afiliabus hierusalem:
E gredimini et uidete in rege
salomone: incorona quacoro¬
is nauit eũ mater eius. indie spon¬
s salium eius: Canunt epithala¬
mium: et uocant cȩteras potesta¬
tes cęloꝵ uł animas.: ut uideant
caritatẽ quã circa filias hierusa¬
lem habet xp̃c. Vnde et meruit
coronari amatre. quasi filius ca¬
ricatis: sicut paulus ostendit
dicens. quia ds̃ eripiut nos de
potestate tenebrarũ. &transtulit
in regnum filii caritatis suȩ Cari¬
tatis itaq filius. et ipsẽ caritas est:
non ex accedentib habens carita¬
tem. sed habens semꝑ insubstantia sua
sicut regnũ. Dequodicit Ego
in hoc natus sum: Ideoq dicunt
Egredimini id.ẽ. exite desollici¬

Expanded text:
chas. In hoc lecto recubans archichas. In hoc lecto recubans archisynagogi filia surrexit a morte. In hoc lecto jacens viduae defunctus mortis vincula Christi vocatus voce dissolvit. 46. Perducta igitur sponsa usque ad sponsi requiem, nuptiale canunt carmen dicentes filiabus Hierusalem: Egredimini, et videte regem Salomonem in corona qua coronavit eum mater ejus in die sponsalium ejus . Canunt epithalamium, et vocant caeteras potestates coelorum, vel animas; ut videant charitatem quam circa filias Hierusalem habet Christus. Unde et meruit coronari a matre quasi filius charitatis, sicut Paulus ostendit dicens: Quia Deus eripuit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum filii charitatis suae . Charitatis itaque filius et ipse charitas est, non ex accidentibus habens charitatem: sed habens semper in substantia sua sicut regnum, de quo dicit: Ego in hoc natus sum . Ideoque dicunt: Egredimini, id est, exite de sollici
Abbreviated transcription (Latin):
fumus natus ex igni. atq alta
petens: Tum pręterea bonis odori¬
b. fraglet. Odor autẽ ille oratio¬
nis pię redolet suauitatẽ: quae
dirigitur sicut incensũ in conspectu
dei. Et in apocalipsi legimus: quod
ascendit fumus incensoꝵ deoratio¬
nib scõꝵ. Quȩ incensa deferunt᷑
ante sedem dĩ. & tam quã suane piȩ¬
precationis fraglat unguentũ :
quia de ȩternoꝵ et inuisibilium.
non decorporaliũ petitione cõpo¬
sitũ . ẽ. Precipue tamen myrrã
redolet. et thus: eo qđ peccato
mortua sit. et dõ uiuat. Hanc
igitur ascendentẽ. et non resi¬
ftentẽ uidentes. et meritoꝵ eius
odorib. delectatȩ. agnoscentes
quoq salomonis illius eẽ. pacifici
sponsam: etiã comitatu sedulo
ꝓsequuntur. usq ad lectũ salomonis.
corda requiescunt ln hoc lecto
requieuit isaac: et benedixit
filiũ minorem dicens. Malor serui¬
et minori. Vn hoc lecto recubans
iacob benehx̃ duodecĩ patriar¬

Expanded text:
fumus natus ex igni, atque alta fumus natus ex igni, atque alta petens, tum praeterea bonis operibus flagret. Odor autem ille orationis piae redolet suavitatem, quae dirigitur sicut incensum in conspectu Dei. Et in Apocalypsi legimus quod: Ascendit fumus incensorum de orationibus sanctorum , quae incensa deferunturante sedem Dei, et tamquam piae precationis suave flagrat unguentum; quia de aeternorum et invisibilium, non de corporalium petitione compositum est: praecipue tamen myrrham redolet et thus, eo quod peccatis mortua sit, et Deo vivat. 45. Hanc igitur ascendentem et non resistentem videntes, et meritorum ejus odoribus delectatae, agnoscentes quoque Salomonis illius pacifici esse sponsam, etiam comitatu sedulo prosequuntur usque ad lectum Salomonis; corda requiescunt. In hoc lecto requievit Isaac, et benedixit filium juniorem dicens: Major serviet minori . In hoc lecto recubans Jacob benedixit duodecim Patriar
Abbreviated transcription (Latin):
Teneo tẽ: & inducã te. indomum
matris meȩ. et insecretũ eius quae
concepit me: ut cognoscam
mysteria tua. ut hauriã sacram̃ta
tua. Suscipe igitur euam. iã non
ficulneȩ folus adoꝑtam. sed scõ
amictam sp̃u. & noua gloriosam
grã: quia iã non tamꝗ nudata
absconditur. sed tam quã circum¬
cdata uestimenti fplendore ful¬
gentis occurrit. quia uestit eã
gloria. Sed nec adam primo
nudus erat: quando eũ innocen¬
tia uestiebat. Nidentes itaq
eam filiȩ hierusalem xp̃o in hȩ¬
rentem. & ad huc ascendentem
cum eo. dignatur enĩquae¬¬
rentib frequent̃ occurrere. et
conscendere ut eos eleuet: dicuNt.
Quȩ. ẽ. hȩc quȩ descendit adeserco:
Desertus hic terrȩ locus et incultꝰ
uidet᷑. sentib & spinis nr̃õe obsitus
delictoꝵ: Mirantes uidelicet quo¬
modo anima quȩ ante in inferno
relinquebatur. inhȩreat di uerbo:
et ascenderit sicut uitis propago.
insuperiora se subrigens. uelut

Expanded text:
Teneo te, et inducam te in domum Teneo te, et inducam te in domum matris meae, et in secretum ejus quae concepit me; ut cognoscam mysteria tua, ut hauriam sacramenta tua. Suscipe igitur Evam jam non ficulneae foliis adopertam, sed sancto amictam Spiritu, et nova gratia gloriosam; quia jam non tamquam 369 nudata absconditur: sed tamquam circumdata vestimenti splendore fulgentis occurrit, quia vestit eam gratia. Sed nec Adam primo nudus erat quando eum innocentia vestiebat . 44. Videntes itaque eam filiae Hierusalem Christo inhaerentem, et adhuc ascendentem cum eo dignatur enim quaerentibus frequenter occurrere, et condescendere ut eos elevet dicunt: Quae est haec quae ascendit a deserto ? Desertus hic terrae locus et incultus videtur, sentibus et spinis nostrorum obsitus delictorum. Mirantur videlicet quomodo anima quae ante in inferno derelinquebatur, inhaereat Dei Verbo, et ascenderit sicut vitis propago, in superiora se subrigens, velut
Abbreviated transcription (Latin):
eum: & curata ẽ sanguinis fluxu.
dequa doxit Tetigit me aliquis
exisse. Tange gͦ. et fide tene. et¬
constringe fideliter pedes eius:
ut uirtus deeo exeat. et sanet
animã tuam . Et sidicat. nolime
tangere: tutene. Dondũ enim
ascendi ad patrẽ meũ. dix̃semel:
dixit noli me tangere. quando
resurrexit Aut forte illi dixit.
quȩ putabat furto eẽ sublatum.
et non uirtute ꝓpria resuscitatũ.
Deniq in alio libro habes: quia
tenentib pedes. et ad orantibus
dixit. Nolite timere: Tene ergo
& tu anima. sicut tenebat et
maria: et dic Tenuieũ. et non di¬
mittam. Cum dicebant ambȩ. tene¬
mus te: uade ad patrẽ. sed non re¬
linquas eũ ne iterum labatur.
Tecũ eã ducito: iã non errantem.
sed arborem uitae tenentem:
Rape tuis pedib in hȩrentem:
ut tecum ascendat: Noli me dimit¬
tere: neiterum serpens uenena sua
fundat. neiterum quȩrat femineũ
mordere uestigiũ. ut supplantet
adam. Dicat ergo anima tua.

Expanded text:
eum, et curata est sanguinis fluxu, eum, et curata est sanguinis fluxu, de qua dixit: Tetigit me aliquis; exisse . Tange ergo, et fide tene econstringe fideliter pedes ejus; ut virtus de eo exeat, et sanet animam tuam. Et si dicat: Noli me tangere : tu tene; Nondum enim ascendi ad patrem meum, dixit semel. Dixit: Noli me tangere, quando resurrexit: aut forte illi dixit quae putabat furto esse sublatum, et non virtute propria resuscitatum. Denique in alio libro habes, quia tenentibus pedes et adorantibus dixit: Nolite timere . Tene ergo et tu anima, sicut tenebat et Maria, et dic: Tenui eum, et non dimittam , sicut dicebant ambae: Teneamus te. Vade ad Patrem, sed non relinquas Evam, ne iterum labatur. Tecum eam ducito, jam non errantem, sed arborem vitae tenentem. Rape tuis pedibus inhaerentem, ut tecum ascendat: noli me dimittere, ne iterum serpens venena sua fundat, ne iterum quaerat femineum mordere vestigium, ut supplantet Adam. Dicat ergo anima tua:
Abbreviated transcription (Latin):
s tenui eũ. & non dimisi eũ. Omis enim
qui quȩrit inuenit: et qui inuenerit
adhȩrere debet. ne possit amittere:
mus ad illam mariam. ueniamus
ad magelalenã: consideremꝰ quem¬
ad modũ xp̃m incubili corporis sui
in quo defunctus iacebat. innoctib
quaesiuerint: quando dix̃illis angłs
Iħm qui crucifixus ẽ. quęritis:
non .ẽ.hic. Surrexit enr. Quid
igitur quęritis uiuentẽ cũ mortuis:
Quid queritis insepulchro eũ. quiiã
incęlo sedet: Quid quęritis inum¬
culis sepulturȩ. uniuersoꝵ uincula
soluentẽ: Non sepulchrũ huic
sedes. sed celum ẽ. Et ideo dicit
una exhis: quȩ siuieũ. et non in ue¬
ni eum. Tamen dum uadunt apłis
nuntiare: miseratus quȩrentes. oc¬
currit eis iħc. dicens Auete. Et illȩ¬
autẽ accesserunt. & tenuer̃ pedes
eius: et ad orauerunt eũ. Tenetur
ergo iħc. sed delectatur sic teneri.
quia fide tenetur. Deniq delecta¬
uit eũ & illa mulier quȩ tetigit

Expanded text:
, tenui eum, et non dimisi eum . Omnis enim , tenui eum, et non dimisi eum . Omnis enim qui quaerit, invenit; et qui invenerit, adhaerere debet, ne possit amittere. mus ad illam Mariam, veniamus et ad Magdalenam. Consideremus quemadmodum Christum in cubili corporis sui in quo defunctus jacebat, in noctibus quaesiverint, quando dixit illis angelus: Jesum qui crucifixus est quaeritis: non est hic, surrexit enim. Quid igitur quaeritis viventem cum mortuis ? Quid quaeritis in sepulchro eum qui jam in coelo sit? Quid quaeritis in vinculis sepulturae universorum vincula solventem? Non sepulchrum huic sedes, sed coelum est. Ideo dixit una ex his: Quaesivi eum, et non inveni eum . 43. Tamen dum vadunt Apostolis nuntiare, miseratus quaerentes, occurrit eis Jesus dicens: Avete. Illutem accesserunt, et tenuerunt pedes ejus, et adoraverunt eum . Tenetur ergo Jesus, sed delectatur sic teneri, quia fide tenetur. Denique delectavit eum et illa mulier quae tetigit
Abbreviated transcription (Latin):
sciplina periti: ꝑ eos uerbũ dei
quaeritur. Querã inquit inforo
illius ciuitatis. in illo foro ubi
tractant iura consulti. ubi oleũ
uenditur quod euangelicae
uirgines emunt. ut semꝑ faces
suae luceant. ne eas fumus iniqͥ¬
tatis extinguat. Quȩrã inquit
inplateis. inquib superfluunt
aquae deillis fontib ꝓrũpentes
dequib salomon dic̃. et̃ potandũ¬
Dum quaerit icitur xp̃m. inue¬
nit custodes. qui inministerio
quae dm̃ quęrit: etiã custodes
transit. Sunt enĩ mysteria: quae
etiã angłi concupiscunt uidere.
Vnde petrus ait. Nunciata st̃
inquit uobis per eos quibus euan
uerbum inuenit. Transunt ioħs.
qui uerbũ apud patrẽ muenit
Multiquoq sunt qui motio
quęrunt xp̃m. & non inueniunt.
et inueniunt eũ inꝑsecuctionibus
& cito inueniunt. et ideo quasi
post temptationes. quia inꝑiculis
fidelium suoꝵ ad ẽ. ¶Quã modicũ
sinquit cumtransiui abeis: inuenieũ.¬

Expanded text:
sciplinarum periti, per quos Verbum Dei sciplinarum periti, per quos Verbum Dei quaeritur. Quaeram, inquit, in foro illius civitatis, in illo foro ubi tractant jura consulti, ubi oleum venditur, quod Evangelicae virgines emunt, ut semper faces suae luceant, nec eas fumus iniquitatis exstinguat. Quaeram, inquit, in plateis in quibus superfluunt aquae de illis fontibus prorumpentes, de quibus Salomon dicit esse potanduDum quaerit igitur Christum; invenit custodes qui in ministerio quae Deum quaerit, etiam custodes transit. Sunt enim mysteria quae etiam angeli concupiscunt videre, unde Petrus ait: Nuntiata sunt, inquit, vobis per eos quibus evanVerbum invenit. Transivit Joannes, qui Verbum apud Patrem invenit. Multi quoque alii sunt qui in otio quaerunt Christum, et non inveniunt, et inveniunt eum in persecutionibus, et cito inveniunt. Et ideo quasi post tentationes, quia periculis fidelium suorum adest: Quam modicum inquit, cum transivi ab eis, inveni eum
Abbreviated transcription (Latin):
eum. quem dilex̃ anima mea. Qui
bene quȩrit: incubiliquęrat. in
noctibus quaerat. nec diesferiatus
nec noctes sint. nullũ tempus uacet
apietatis officio:. Et si non inuene¬
rit primo: ꝑ seueret inqͣuirendo
Ideoq dixit. ¶Ex urgam itaq:
et quȩram inciuitate: inforo. in
plateis. Et fortasse ideo non in¬
uenit adhuc: quia inftro quȩssnt
ubi lites sunt: inplateis ubi nũndi¬
nae rerum uenalium. Non enĩ ulla
xp̃s pecunia comparatur Possumus
et sic intelligere Incubiliquaerit
xp̃m: quȩ requirit eũ cũ tranquilli¬
enĩ tenebras latibulum sim̃. et nox
nocti indicat scientiam. Deinde
q̃m quȩ dicimus in corde nr̃o. et
nos compungere incubilibus
debent. sed tamen nec sic inuenit
et ideo dicit: exurgã id. ẽ. erigã.
et attollã intentionẽ meã: ut
quȩrã impigre. quȩ ram sollicite.
introibo inciuitatẽ. ¶Est et anima
quȩ dicit: ego ciuitas mimita.
salem incęlo. inqua abundant
diuinȩ legis interpretes. et di¬

Expanded text:
sivi quem dilexit anima mea. Qui bene quaerit, in cubili quaerat, in noctibus quaerat, nec dies feriatus, neque noctes sit. Nullum tempus vacet a pietatis officio; et si non invenerit primo, perseveret in requirendo. Ideoque dicit: Exsurgam itaque, et quaeram in civitate, in foro, in plateis . Et fortasse ideo non invenit adhuc, quia in foro quaesivit, ubi lites sunt; in plateis, ubi nundinae rerum venalium. Non enim ulla Christus pecunia comparatur. 39. Possumus et sic intelligere. In cubili quaerit Christum, quae quaerit eum cum tranquillienim tenebras latibulum suum; et nox nocti indicat scientiam. Deinde quoniam quae dicimus in corde nostro, ea nos compungere in cubilibus debent. Sed tamen nec sic invenit, et ideo dicit: Exsurgam, id est, erigam, et attollam intentionem meam, ut quaeram impigre, quaeram solliintroibo in civitatem. Est et anima quae dicit: Ego civitas munita, salem in coelo, in qua abundant divinae legis interpretes et di
Abbreviated transcription (Latin):
nculi iactare t̾rorem. Sit enimuł
propt̃ hanc uitã securitas. ut nul¬
los p̃uaricationis post hanc futurȩ
laqueos formidemus: Ergo qui¬
cũq fuerit in paradr̃so ascensione
uirtutis. audit mysteriadĩ. archa¬
na illa atq secreta. audiet dicentẽ
dñm tamꝗ latrom illt abscelere
ad confessionẽ. & ad fidẽ ala troci¬
mo reuertenti. hodie mecũ eris in
paradrso. TSerpens autẽ erat
sapientior omĩũ bestiarũ. quae
erant suꝑ trã. quã fec̃ dñs deus
Et dix̃ serpens mulieri Quidutiq
dix̃ ds̃. ne edatis ab omi ligno qđ ẽ.¬

Expanded text:
riculi iactare terrorem; sit enim uel riculi iactare terrorem; sit enim uel propter hanc uitam securitas, ut nullos praeuaricationis posthac futurae laqueos formidemus. ergo quicumque fuerit in paradiso ascensione uirtutis audiet mysteria dei arcana illa atque secreta, audiet dicentem dominum tamquam latroni illi a scelere ad confessionem et ad fidem a latrocinio reuertenti: hodie mecum eris in paradiso. Serpens autem erat sapientior omnium bestiarum, quae erant super terram, quas fEt dixit serpens ad mulierem: Quare dixit Deus ne edatis ab omni ligno qu
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ mentis tuȩ iugore rapiaris.
hoc ẽ quia primũ unus quisque
homo ẽ corporalis. scđo animalis.
tertio spiritalis. Siita rapiaris ad
terciũ cȩlũ. ut uideas fulgor ẽ grẽ
spiritalis. animalis enĩ homo quȩ
sunt sp̃s nescit. & ideo tercu cęli
ascensio. tibi ẽ necessaria : Rapie¬
ris in paradysũ. rapieris iã sine
periculo. ut possis diuidicare
omnia. quia spiritalis diudicat
omĩa. ipse autẽ anemine diiudicat᷑
Et fortasse quasi adhuc fragilis
audies uerba ineffabilia. quae
ñ licet hominiloqui. & tunc cũ
acceperis reseruato. & quod au¬
dieris custodi Paulus apłs custo¬
diebat ne laberetur. uł alios certe
faceret errare Aut fortasse ideo
dixit paulus. quia ñ licet homini
loqui. quia erat adhuc incorpore
constitutus. hoc ẽ uidebat istius
corporis passiones. uidebat legẽ
carnis suȩ repugnantẽ legim̃tis
suȩ. Hoc enĩ malo intelligi. ne
uideam᷑ quendã adhuc futuri pe¬

Expanded text:
tium mentis tuae uigore rapiaris, tium mentis tuae uigore rapiaris, hoc est quia primum unusquisque homo est corporalis, secundo animalis, tertio spiritalis, si ita rapiaris ad tertium caelum, ut uideas fulgorem gratiae spiritalis — animalis enim homo quae sunt spiritus nescit, et ideo tertii caeli ascensio tibi est necessaria, ut rapiaris in paradisum — rapieris iam sine periculo, ut possis diiudicare omnia, quia spiritalis diiudicat omnia, ipse autem a nemine diiudicatur, et fortasse quasi adhuc fragilis audies uerba ineffabilia, quae non liceat homini loqui, et tunc quod acceperis reseruato et quod audieris custodi. Paulus apostolus custodiebat, ne laberetur uel alios certe faceret errare. aut fortasse ideo dixit Paulus: quae non licet h omini loqui, quia erat adhuc in corpore constitutus, hoc est uidebat istius corporis passiones, uidebat legem carnis suae repugnantem legi mentis suae. hoc enim malo intellegi, ne uideamur quendam adhuc futuri pe
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tẽ tuã eẽ cognosceres. Cur quȩ
tibi similia minime reperisti. a¬
sciscere tibi & copulare uoluisti:
Dedit tibi certe sensum. qͦuniuersa
cognosceres. & decognitis iudicares.
meritoq deillo fecundo paradrsi
agro eiectus es. quia non potiusti
seruare mandatũ. Sciebat enĩ ds̃
eẽ fragilẽ. sciebat iudicare ñ posse.
ideo dix̃. quasi fragiliorib: nolite
iudicare. ut ñ iudicemini Ergo qͥa
sciuit infirmantẽ eẽ adiudicandũ.
uoluit obȩdientẽ eẽ mandato:
ideo p̃ceptũ posuit: Quodsi non
p̃uaricatus esses. periculũ incerti
iudicii incidere nequiuisses ltaq
q̃m iudicare nolusti. ideo addidit
Ecce adam factus est unꝰ ex nobis.
ut scias bonũ & malum. Goliusti
tibi arrogare iudiciũ. pęnã praui
iudicii refutare nondebes Posu¬
it tam̃ te contra paradisum: Ne
memoriã eiꝰ posses abolere
Deniq iustimpara dr̃sũ rapiunt᷑.
ad secundũ. a secundo cȩlo ad ter¬

Expanded text:
mentem tuam esse cognosceres. cur quae mentem tuam esse cognosceres. cur quae tibi similia minime repperisti adsciscere tibi et copulare uoluisti? dedit tibi certe sensum, quo uniuersa cognosceres et de cognitis iudicares, meritoque de illo fecundo paradisi agro eiectus es, quia non potuisti seruare mandatum. sciebat enim deus esse te fragilem, sciebat iudicare non posse: ideo dixit quasi fragilioribus: nolite iudicare, ut non iudicemini. ergo quia sciuit infirmum te esse ad iudicandum, uoluit oboedientem esse mandato: ideo praeceptum posuit. quod si non praeuaricatus esses, periculum incerti iudicii incidere nequiuisses. itaque quoniam iudicare uoluisti, ideo addidit: ecce Adam factus est quasi unus ex nobis, ut sciat bonum et malum. uoluisti tibi adrogare iudicium: poenam praui iudicii refutare non debes. posuit tamen te contra paradisum, ne memoriam eius posses abolere. denique iusti in paradisum rapiuntur, ad secundum, a secundo caelo ad ter
Abbreviated transcription (Latin):
diuersȩ sint corporis passiones.
uel turbulentiores uł etiã langui¬
diores. Clolatilia autẽ cȩ̨liqͥd
aliud aestimamus. nisi in anes cogi¬
tationes:: Quȩ uelut uolatilium
more. nr̃am circũ uolant animã. &
huc atq illuc uario motu sȩpe trans¬
ducunt. Propterea nullus inuentꝰ
ẽ menti nrȩ̃ similis adiutor. nisi
sensus hoc ẽ esthesis. Similem
sibi solam nors nr̃ potuit inuenire
Sed forte arguas. quia hȩc quoq
ds̃ intali paradr̃so locauit. ho᷑ est
possessiones corporis. & uanitatẽ
quandã fluctuantiũ. uł in aniũ
cogitationũ. qđ ipse nr̃ĩ fuerit au
ctor erroris. Considera qͥd dicat
habete inquit potestatẽ pisciũ
maris. & uolatiliũ cȩli. & omniũ
repentiũ quȩ repunt suꝑ terram
Vides qđ ille tibi tribuerit pote¬
statẽ. ut de om̃ib iudicare tu de¬
beas. singuloꝵ genera iudicii tui
sobria definitione discernere
Uocauit adte omĩa ds̃ ut supͥomã

Expanded text:
diuersae Sint corporis passiones diuersae Sint corporis passiones uel turbulentiores uel etiam languidiores. uolatilia autem caeli quid aliud aestimamus nisi inanes cogitationes, quae uelut uolatilium more nostram circumuolant animam et huc atque illuc uario motu saepe transducunt? propterea nullus inuentus est menti nostrae similis adiutor nisi sensus, hoc est αἴσθησις. similem sibi solam voo? noster potuit inuenire. Sed forte arguas quia haec quoque deus in tali paradiso locauit, hoc est passiones corporis et uanitatem quandam fluctuantium uel inanium cogitationum, quod ipse ctor erroris. Considera quid dicat: Habete, inquit, potestatem piscium maris, et volatilium coeli, et omnium repentium quae repunt super terram . Vides qstatem, ut de omnibus iudicare tu debeas, singulorum genera iudicii tui sobria definitione discernere. uocauit ad te omnia deus, ut supra omnia
Abbreviated transcription (Latin):
anima. sed os deossib meis & caro
de carne mea. Hȩc uocabit᷑ mulier.
Ergo causa humanȩ generationis
agnouimꝰ. Sed quia plerosq mouet.
qui diligentius intuent᷑. quomo do
si uł primo magnũ mimus di fuit cir¬
ca homines. ut in paradiso homines
collo carent᷑. uł postea magnorum
remuneratio uidet᷑ eẽ meritorum.
ut ad paradr̃ sum iustus unus quisq
rapiat᷑. Dicunt᷑ etiã bestiȩ. & peco¬
ra agri. & uolatilia cȩli. in paradỹso
fuisse Vnde pleriq parady sum
animã eẽ hominis uoluer̃. in qua
uirtutũ quȩdã germina pullula¬
uerint. Hominẽ autẽ &adoꝑandũ
& ad custodiendũ paradry sũ eẽ. po¬
sitũ. hoc ẽ. mentẽ hominis. cuius
uirtus uidet᷑ animã excolere: Non
solũ ex colere. sed etiã cũ excolue¬
rit custodire. ¶Bestiȩ aut̃ agri
& uolatilia cęliquȩ adducuntur
ad adã. nr̃ĩ irrationabiles motus
sunt. eo qđ bestiȩ uł pecora quȩdã.

Expanded text:
anima, sed os de ossibus meis et caro anima, sed os de ossibus meis et caro de carne mea haec uocabitur mulier. ergo causam humanae generationis agnouimus. set quia plerosque mouet. qui diligentius intuentur, quomodo si uel primo magnum munus dei fuit circa homines, ut in paradiso homines collocarentur uel postea magnorum remuneratio uideretur esse meritorum, ut ad paradisum iustus unusquisque rapiatur, dicuntur etiam bestiae et pecora agri et uolatilia caeli in paradiso fuisse. unde plerique paradisum animam hominis esse uoluerunt, in qua uirtutum quaedam germina pullulauerint, hominem autem et ad operandum et ad custodiendum paradisum esse positum, hoc est mentem hominis. cuius uirtus animam uidetur excolere, non solum excolere, sed etiam cum excoluerit custodire. bestiae autem agri et uolatilia caeli, quae adducuntur ad Adam, nostri inrationabiles motus sunt, eo quod bestiae uel pecora quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ ex masculo & femina. & ipse usu
exẽploq cognosceret necessarium
sibi consortiũ mulleris adiectum:
¶Et immisit inquit ds̃ soporẽ in adã.
& obdormiuit. Quis. ẽ. iste sopor. nisi
quia paulisꝑ ad conugiũ copulandũ
cũ intendimus animũ. ueluti intentos
oculos. adi regno inclinare atq infle¬
somnũ istius mundi. & paulis ꝑ ob¬
dormire diuinis. dũ in sȩcularibus
mundanisq requiescimus Denique
postea quã soporẽ inquit immisit
inadam. & dormiuit: tunc ȩdificauit
dñs ds̃ costã quã sumpsit deadam
in mulierẽ. TBene aedificauit dix̃.
ubi demulieris creatione loquebat᷑:
quia in uiro & muliere domꝰ uidet᷑
quȩdã plena eẽ ꝑfectio. Quisine
uxore ẽ. quasi sine domosit. sic habet᷑
Sic̃ enĩ uir publicis officus. ita
mulier domesticis ministeriis habi¬
lior aestimat᷑ Consida: quia excor¬
pore costã sup̃sit. Non ex anima
portio ẽ. hoc ÷ non anima ex

Expanded text:
id est ex masculo et femina et ipse usu id est ex masculo et femina et ipse usu exemploque cognosceret necessarium sibi consortium mulieris adiectum. Et inmisit inquit deus soporem in Adam, et obdormiuit. quis est iste sopor nisi quia paulisper, ad coniugium copulandum cum intendimus animum, ueluti intentos oculos ad dei regnum inclinare atque inflesomnum istius mundi et paulisper obdormire diuinis, dum in saecularibus mundanisque requiescimus? denique posteaquam soporem, inquit, inmisit in Adam et dormiuit, tunc aedificauit dominus deus costam, quam sumpsit de Adam, in mulierem. bene aedificauit dixit, ubi de mulieris creatione loquebatur, quia in uiro et muliere domus uidetur quaedam plena esse perfectio. qui sine uxore est quasi sine domo sit sic habetur; sicut enim uir publicis officiis ita mulier domesticis ministeriis habilior aestimatur. considera quia ex corpore costam sumpsit, non ex anima portionem, hoc est: non anima ex
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑ adiutor. ut & inusu reperimꝰ
humano. quia dignitate potiores
plerũq adiutorẽ menti inferioris
a sciscunt ESpecta nunc cur ds̃
adhuc finxerit de terra om̃s bestias
agri. & omĩa uolatilia cęli. & ad du¬
xerit ea ad adam.ut uideret qͥd
uocaret ea. Qua ratione hoc factũ
ẽ. cũ tantũ modo bestias agri& uo¬
latilia cęli adadam adduxerit ds̃:
Erant eñ pecora scđm suũ gemus
Demiq habes infra. quia imposuit
adã nomina om̃ib pecorib. om̃ib q.
bestus agri. Adȩ autẽ nẽ inuentus
adiutor similis illi. Quȩ igit᷑ ab solu¬
tio ẽ. nisi quia indomite bestiȩ. &
uolatilia cęli. diuina potestate ad
hominẽ deducunt᷑. De pecoribus
autẽ domitis congregandis. et
homo habuit potestatẽ: Itaque
illud diuinȩ oꝑationis fuerit. hoc
humanȩ diligentiȩ. Simul accipe.
qua causa omnia deducta sint ad
adam: ut in om̃ib uidet ex utroq
sexu substantiam constare naturȩ.

Expanded text:
dicatur adiutor, ut et in usu repperimus dicatur adiutor, ut et in usu repperimus humano, quia dignitate potiores plerumque adiutorem menti inferioris adsciscunt. I Specta nunc cur deus adhuc finxerit de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli et adduxerit ea ad Adam, ut uideret quid uocaret ea. qua ratione hoc factum est, cum tantummodo bestias agri et uolatilia caeli ad Adam adduxerit deus? erant enim pecora secundum suum genus. denique habes infra quia inposuit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus bestiis agri; Adae autem non est inuentus adiutor similis illi. quae igitur absolutio est nisi quia indomitae bestiae et uolatilia caeli diuina potestate ad hominem deducuntur? de pecoribus autem domitis congregandis et homo habuit potestatem. itaque illud diuinae operationis fuerit, hoc humanae diligentiae. simul accipe qua causa omnia deducta sint ad Adam, ut in omnibus uideret ex utroque sexu substantiam constare naturae,
Abbreviated transcription (Latin):
adam ñ ẽ seductus. mulier autem
seducta  inp̃uaricatione fuerit.
salua tam̃ inquit erit ꝑfiliorum
generationẽ. int̾ quos generauit
& xp̃m. Hec illud ociosum. quod
non deeadem terra dequa plasma¬
tus ẽ adam. sed deipsius adȩ costa
facta sit mulier. ut sciremus unam
a principio facti. uir & mulier neq
duo uiri. neq duȩ mulieres. sed
primũ uir. deinde exeo mulier
Vnã enĩ naturam uolens homi¬
num constituere ds̃. ab uno princi¬
pio creaturȩ huius incipiens. mul¬
tarum & dispariũnaturarũ eripuit
facultatẽ Faciamꝰ inqͥt ei adiutoriũ.
simile sibi. Adiutoriũ ad generati¬
onẽ constitutionis humane in telli¬
gimus. & uere bonũ adiutorium
Namsi ꝓmeliore accipis adiutoriũ.
maior quȩdã in causa generationis
oꝑatio mulieris reperitur. sicut
istius terrȩ quȩ semina primo ac¬
cepta. cohibendo paulatĩ fotu
suo adolescere facit. & ꝓducit in
segetẽ In eoigit᷑ adiutoriũ bonũ
mulieris. quãquã etiam inferior

Expanded text:
Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuerit, salua tamen inquit erit per filiorum generationem, inter quos generauit et Christum. i Nec illud otiosum, quod non de eadem terra, de qua pla- smatus est Adam, sed ae ipsius Adae costa facta sit mulier, ut sciremus unam a principio facti uir et mulier neque duo uiri neque duae mulieres, sed primum uir, deinde ex eo mulier. unam enim naturam uolens hominum constituere deus ab uno principio creaturae huius incipiens multarum et disparium naturarum eripuit facultatem. faciamus inquit ei adiutorium simile sibi. adiutorium ad generationem constitutionis humanae intellegimus, et uere bonum adiutorium. nam si pro meliore accipis adiutorium. maior quaedam in causa generationis operatio mulieris repperitur sicut istius terrae, quae semina primo accepta cohibendo paulatim fotu suo adolescere facit et producit in segetem. in eo igitur adiutorium bonum mulieris, quamquam etiam inferior
Abbreviated transcription (Latin):
uult eẽ participẽ. ut ait. dissolui et
cũ xpõ eẽ. multo enĩ melius Et aliꝰ
Heu me qđ in colatusm̃s ꝓlongatꝰ ẽ.
Dolens utiq cũ consortia uite spet
aet̃nȩ. istius uitȩ fragilitate se con¬
ceri. &ideo possũ econtrario dicere.
quia & si uita uiuere bonũ ẽ. uitae
tam̃ uiuere ambiguũ sitł otest enim
dicere quis. Uitȩ uiuere. hoc. ẽ uitȩ
aeternȩ. istius uita corporis militare
Potest etiã dicr Uitȩ uiuere. hoc
ẽ. uł quẽcũq uł scm̃ istius uitȩ hab̾e
desideriũ corporalis. Ut i uerbi grã.
Siquis ideo honeste putet eẽ ui¬
uendũ. ut his longeuitatẽ uitae
bonis actib consequat᷑. quales ple¬
riq infirmiores st̃. qͦs haec uita dele¬
ctat. Sic̃ ergo uitȩ uiuere quid
sit accipimus. quid sit mortimori

Expanded text:
uult esse participem, ut ait: dissolui et uult esse participem, ut ait: dissolui et cum Christo esse; multo enim melius et alius: heu me quod incolatus meus prolongatus est, dolens utique cum consortia uitae speret aeternae, istius uitae fragilitate se contineri. et ideo possum e contrario dicere quia, etsi uita uiuere bonum est, uitae tamen uiuere ambiguum sit. potest enim dici quis uitae uiuere, hoc est uitae aeternae istius uita corporis militare, potest etiam dici uitae uiuere, hoc est uel quemcumque uel sanctum istius uitae habere desiderium corporalis, uti uerbi gratia si quis ideo honeste putet esse uiuendum, ut is longaeuitatem uitae bonis actibus consequatur, quales plerique infirmiores sunt quos haec uita delectat. sicut ergo uitae uiuere quid sit accepimus, quid sit morti mori
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere. ad mirabilẽ quandã illã
uitã beatãq significet. & hunc
uiuendi usũ. spirandiq munus
cũ beatȩ uitȩ grã ueluti coniunctũ.
& quadã participatione ꝑmixtũ
demonstrare uideatur hoc. ẽ
enĩ uita uiuere. uirtute uiuere.
beatȩ uitȩ actus hab̾e inistius cor¬
poris uita. Contra autẽ morte mori.
quid ÷ aliud nisi cũ morte corporis
deformitatẽ significare morientis.
cuius & caro cõmuni uiuendi mu¬
nere defrudet᷑ & anima uitȩ ȩt̃nȩ
usum habere ñ possit ¶Est etiã qui
uita morit᷑. ut qui uiuit corpore sed
actu moritur suo. quales illi sunt.
quiut ait ꝓpheta: descendunt
in infernũ uiuentes. Et illa dequa
¶Quartũ suꝑẽ. quod sunt qui etiam
morte uiuunt. ut martires sc̃i. qui
utiq. moriunt᷑ ut uiuant. Morit᷑
caro. sediiuit grã mortuoꝵ Ergo
absit anobis. ut participes mortis
uiuamus. sed contra participes intȩ
moriam᷑. Sc̃s enĩ nec uitȩ istius se

Expanded text:
uiuere admirabilem quandam illam uiuere admirabilem quandam illam uitam beatamque significet et hunc uiuendi usum spirandique munus cum beatae uitae gratia ueluti coniunctum et quadam participatione permixtum demonstrare uideatur. hoc est enim uita uiuere, uirtute uiuere, beatae uitae actus habere in istius corporis uita; contra autem morte mori quid est aliud nisi cum morte corporis deformitatem significare morientis, cuius et caro communi uiuendi munere defrudetur et anima uitae aeternae usum habere non possit? est etiam qui uita moritur, ut qui uiuit corpore, sed actu moritur suo, quales 1111 sunt qui, ut ait propheta, descendunt in infernum uiuentes et illa de quaquartum superest, quod sunt qui etiam morte uiuunt, ut martyres sancti, qui utique moriuntur ut uiuant. moritur caro, sed uiuit gratia mortuorum. ergo absit a nobis, ut participes mortis uiuamus, sed contra participes uitae moriamur; sanctus enim nec uitae istius se