comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dinantur a symoniacis. quos
cum ordinantur nesciunt esse
symoniacos. qui & tunc pro
catholicis habentur: eorum
ordinatio misericordit̃ sustinẽt᷑.¬

Expanded text:
dinantur a simoniacis, quos, cum ordinantur, nesciunt esse simoniacos, qui et tunc pro catholicis habentur; eorum ordinatio misericorditer sustinet
Abbreviated transcription (Latin):
sicut pars istius ꝑsonȩ non ẽds̃:
quod si de ꝑsona intelligitur. ma¬
nifestum est quia ꝑsona nonẽ
pars ꝑsone. Posita e diligenter
sententia secunda. & eius expla¬
natio: cui in nullo uel inmodico
obuiant auctoritates: in tercia
sententia inducte: quȩ iam con¬
sideranda est. In tercia senten
que sit premissarum loquuti

Expanded text:
sicut pars istius personae non est Deus. sicut pars istius personae non est Deus. Quod si de persona intelligatur, manifestum est quia persona non est pars personae. Posita est diligenter sententia secunda, et ejus explanatio: cui in nullo vel in modico obviant auctoritates in tertia sententia inductae, quae jam consideranda est. 10. Tertia sententia, quae sit praemissarum proposi
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur huic sententiȩ opposita.
st autem & aliud: qd̾ huic
sententiȩ plurimum uidẽt
obuiare. Ait enim augustinus
in libro contra maximinum.
xp̃c una ꝑsona est gemine sub¬
stantiȩ: quia & ds & homo est:
nec tamen ds uł homo pars hu¬
us ꝑsonȩ dici potest. Alioqͥn
filius dei deus antequam susci¬
peret formam serui. non erat to¬
tus: & creuit cum homo diui¬
nitati eius accessit. Fcce deum
dicit. non esse partẽ illius ꝑsone.
Unde uidet᷑ illa persona ñ con¬
stare ex deo &e homine.Ad q̃d
etiam illi dicunt illam
ꝑsonam nonita constare ex deo
& homine: quasi totum ex par¬
tibus. Itaenim partes alicuius
totius conueniunt: ut ex illis
quod ñ erat constituat᷑. Non
aũ sic humana & diuina nat᷑a
inxp̃o uniuntur. In explicabi¬
lis enim est istius unionis quȩ ñ
est partium ratio. Quidam ta¬
men nomine di ibi ꝑsonã sig¬
nificari putant: quia de trib
agebat ꝑsonis: quarum nullã
trinitatis esse partem dicebat:

Expanded text:
idetur huic sententiae opposita. Est autem et aliud quod huic sententiae plurimum videtur obviare. Ait enim August., in lib. 1 contra Maximinum: Christus una persona est geminae substantiae, quia et Deus est et homo est; nec tamen Deus vel homo, pars hujus substantiae dici potest, alioquin Filius Dei Deus, antequam susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homo divinitati ejus accessit. Ecce Deum dicit non esse partem illius personae. Unde videtur illa persona non constare Deo et homine. Ad quod etiam illi dicunt illam personam non ita constare ex Deo et homine, quasi totum ex partibus. Ita enim partes alicujus totius conveniunt, ut ex illis quod non erat constituatur. Non autem sic humana et divina natura in Christo uniuntur. Inexplicabilis enim est istius unionis, quae non est partium, ratio. Quidam tamen nomine Dei ibi personam significari putant, quia de tribus agebat personis, quarum nullam Trinitatis partem esse dicebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ilud autem preceptũ. ñ penituᷤ
impletur abhomine in hac mor¬
taliuita. sed ex parte non ex totõ:
quia ex parte diligimus sicut ex
parte cognoscimus. In futuro autẽ
implebitur ex toto. Unde augͦtinꝰ
Cum aliquid ẽ adhuc carnalis cõ¬
cupiscentiȩ:. non omnimodo exto¬
ta anima diligitur d̾s. Caro ta¬
men non dicitur concupiscere nͣ
quia carnaliter anima concupis-¬
cit. Cum autem uenerit quod
ꝑfectum ẽ. ut destruatur quod
ex parte est. idest ut iã ñ ex par¬
te sit sed ex toto: caritas non au¬
feretur: sed augebit᷑ & implebit᷑.
Inqua plenitudine illud precep¬
tum caritatis implebitur. diligeᷤᷤ
ra. Tunc erit iustus sine peccato:
quia nulla erit lex repugnans
menti. Tunc ꝓrsus toto corde. to¬
ta anima. tota mente diliges de¬
um: quod est suminum p̃ceptũ.

Expanded text:
lud autem praeceptum non penitus impletur ab homine in hac mortali vita, sed ex parte, non ex toto, quia ex parte diligimus, sicut ex parte cognoscimus. In futuro autem implebitur ex toto. Unde August. Cum adhuc est aliquid carnalis concupiscentiae, non omni modo ex tota anima diligitur Deus. Caro autem non dicitur concupiscere, nisi quia anima carnaliter concupiscit. Cum autem venerit quod perfectum est, ut destruatur quod ex parte est, id est, ut jam non ex parte sit, sed ex toto, charitas non auferetur, sed augebitur et implebitur. In qua plenitudine illud praeceptum charitatis implebitur: Diliges etc. Tunc erit justus sine peccato, quia nulla erit lex repugnans menti. Tunc prorsus toto corde, tota anima, tota mente, diliges Deum, quod est summum praeceptum.
Abbreviated transcription (Latin):
hominib dediti ubi uoluit. Et
etiam penitentiã fruse iosa.
Ioeo hic penitentia fructuosae.
quia potest hic homo deposita
malicia bene uiuere. & ai qa
uoluntate. merita simul oꝑa
placeant. Quod qui in hoc
ea non fecerit. habebre quidẽ
penitentiam in futuro seculo
de malis sius: sed indulgentiã
in conspectu dĩ ñ inueniet: qͥa
& si erit ibi stimulus penitudi¬
nis: nulla ibi erit correctio uo¬
luntatis. Atalib enim ita cul¬
pabitur iniquitas sua: ut nul¬
latenus ab eis possit uel diligi
uel desiderari iusticia. Uoluntaᷤᷤ
enim eorum talis erit. ut ha¬
beat in se iẽꝑmangnitati suc iup¬
plicium: numquã tamen reciꝑe
possit bonitatis affectum. Qͥa
sicut illi qui cum xp̃o regnabt̃
nullaᷤ in se male uoluntatis re¬
liquias habebunt: ita illi qui
erunt in supplicio ignis ec̃ni.
cum diabolo & eius angelis
deputati. sicut nullam habebt̃
uiterius requiem. sic bonam

Expanded text:
hominibus dedit, ubi voluit etiam esse poenitentiam fructuosam, ideo autem hic poenitentia fructuosa est, quia potest hic homo, deposita malitia, bene vivere et mutata voluntate merita simul operplaceant Deo; quod qui in hac vita non fecerit, habebit quidem poenitentiam in futuro saeculo de malis suis, sed indulgentiam in conspectu Dei non inveniet, quia etsi erit ibi stimulus poenitudinis, nulla ibi erit correctio voluntatis, a talibus enim ita culpabitur iniquitas sua, ut nullatenus ab eis possit vel diligi, vel desiderari justitia. Voluntas enim eorum talis erit, ut habeat in se semper malignitatis suae supplicium, nunquam tamen recipere possit bonitatis affectum. Quia sicut illi qui cum Christo regnabunt nullas in se malae voluntatis reliquias habebunt, ita illi qui erunt in supplicio ignis aeterni cum diabolo et ejus angelis deputati, sicut nullam ulterius habebunt requiem, sic bonam
Abbreviated transcription (Latin):
ic oritur questio. ex p̃mis¬
sis ducens originem. Supͣ
malis in inferno dampnatis.
& bonis in celo głificatis dixit:
quod nec bonis uoluntas. nec
malis facultas peccandi esse¬
poterit. Et de bonis qͥd̃ constat:
sit eos ñ peccare. cum malam
habeant uoluntatẽ. Quidam
autumant illã malã uolun-¬
tatem ñ eẽ peccatum: s suppli¬
cium tantum. Alii uero pecca¬
tum ẽẽ fatent᷑: s ꝑ illud eos ñ
mereri aliꝗͣ penam: quia non
ẽ ibi locus merendi. Illudgͦ
peccatum dicunt ñ eẽ meritõ¬
supplicii: sed suppliciũ mah
meriti. quod in hac uita p̃cesfit.
Dhor autem augustiꝰ ita

Expanded text:
ic oritur quaestio ex praemissis ducens originem. Supramalis in inferno damnatis, et bonis in coelo glorificatis, dixit quod nec bonis voluntas, nec malis facultas esse peccandi poterit. Et de bonis quidem constat, on peccare, cum malam habeant voluntatem. Quidam autumant illam voluntatem non esse peccatum, sed supplicium tantum. Alii vero peccatum esse fatentur, sed per illud eos non mereri aliquam poenam, quia non est ibi locus merendi. Illud ergo peccatum dicunt non esse meritsupplicii, sed supplicium mali meriti, quod in hac vita praecessit. De hoc autem Augustinus ita
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiam queri. si circũci¬
sio amisit statum suum
ab institutione baptismi. Ad
quod dicimꝰ in xpi morte ter¬
minata legalia omnia. Ex tc̃¬
igitur circumcisio ꝑdidit uim
suam. ita quod postea non pro¬
fecit: potius obfuit obserua¬
toribus suis. Sed usq ad obla¬
tionem uere hostiȩ potuit ꝓdes¬
se. Sienim ante passionem lega¬
lia finem habuissent: non ea
imminente uetus pascha cum
discipulis manducasset. De cau
innouatio mentis. ut homo qͥ
ꝑ peccatum uetus fuerat. peR
grãm baptismi renouetur: qd̾
fit depositione uitioꝵ: & col¬
latione uirtutum. Sic enim fit
quisq nouus homo: cumabo¬
litis peccatis ornatur uirtutib
Abolitio peccatorum pellit fe¬
ditatem: appositio uirtutum
affert decorem. Et hec ẽ res hu¬
ius sacramenti: scilicet interior
mundicia. Si queritur utrũ
baptismus aꝑuerit celum. qđ
non aꝑuit circumcisio. dicimus.
quia nec baptismus nec circum
sed hostia saluatoris: quȩ si tem¬
pore circumcisionis oblata fuis¬

Expanded text:
olet etiam quaeri si circumcisio amisit statim vim suam ab institutione Baptismi. Ad quod dicimus in Christi morte terminata esse legalia omnia. Ex tunc ergo circumcisio perdidit vim suam, ita quod postea non profecerit, sed potius obfuerit observatoribus suis. Sed usque ad oblationem verae hostiae potuit prodesse. Si enim ante passionem legalia finem habuissent, non ea imminente vetus pascha cum discipulis manducasset. 11. De innovatio mentis: ut homo qui per peccatum vetus fuerat, per gratiam Baptismi renovetur, quod fit depositione vitiorum et collatione virtutum. Sic enim fit quisque novus homo, cum abolitis peccatis ornatur virtutibus. Abolitio peccatorum pellit foeditatem: appositio virtutum affert decorem, et haec est res hujus sacramenti, scilicet, interior munditia. 12. Quaeritur an Baptismus aperuit coelum, quod non aperuit cirquia nec Baptismus, nec circumcsed hostia Salvatoris; quae si tempore circumcisionis oblata fuis
Abbreviated transcription (Latin):
ri non potest. Neq enim latro¬
ille pro nominẽ xp̃i crucifixus
est. sed pro meritis facinoꝵ sũo¬
rum: nec quia credidit passꝰ ẽ
sed dum patitur credit. Quã¬
etiam baptismi sacramento qd¬
ait apł̃s. corde creditur ad ius¬
ticiam. ore autem confessio fit
ad salutem in illo latrone decla¬
ratum ẽ: sed tunc impletur in¬
usibiliter. cum misteriũ bap¬
tismi non contemptus religio¬
nis. sed articulus necessitatis
excludit. Et baptismus quid̃
potest etiam eẽ. ubi conuers io
cordis defuerit: conuersio autẽ
cordis potest quidem ineẽ ñ ꝑ¬
cepto baptismo. s ꝯtẽpto baptis¬
ꝯtẽpnit᷑ sacͣmtũ ut inlatͦne illo ostẽ¬
dit̾ qui ñ ꝑ passionẽ s ꝑfidẽ salua¬
tus ẽ. sine baptismo. Sed dict̃
plum: sed non sententiam. Ait
tismo. Cũ dicerẽ uicẽ baptisinipos¬
se habere passionem: non satiᷤ
posui idoneum illiꝰ latronis ex¬
emplum: quia utrum ñ fue¬
rit baptiratus incertum ẽ. Cõ¬

Expanded text:
ri non potest. Neque enim ille lri non potest. Neque enim ille latro pro nomine Christi crucifixus est, sed pro meritis facinorum suorum; nec quia credidit passus est, sed dum patitur credit. Quanbilis Baptismi sacramento; q 10: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem; in illo latrone declaratum est; sed tunc impletur invisibiliter, cum mysterium Baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis, excludit. Et Bappotest inesse ubi conuersio cordis defuerit, conuersio autem cordis potest quidem inesse non percepto baptismo, sed contempto baptiscontemnitur sacramentum, ut in latrone illo ostenditur, qui non per passionem, sed per fidem salvatus est sine Baptismo. Sed dicuntract., c. 18, sed non sententiam. Ait 4: Cum dicerem vicem Baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum; quia utrum non fuerit baptizatus, incertum est. Con
Abbreviated transcription (Latin):
unt & alii ut supraposui¬
mus: qui suscipiunt rem
& non sacramentũ. Qui enim
effundunt sanguinem pro no¬
mine xp̃i: & si non sacramentũ
rem tamen ꝑcipiunt. Unde
pro confessione xp̃i moriuntur
tantum eis ualet ad dimitten¬
da peccata. quantum si ablue.¬
rentur sacro fonte baptismi.
Audisti: quod passio pro nomi
ne iħu suscepta supplet uicem
baptismi. Nec tantum passio
uim baptismi implet: sed etiã
fides & contritio. ubi necessitaᷤᷤ
excludit sacramentum: sicut
aꝑte docet augustinus dicens.
Baptis mi uicem aliquando ĩ¬
plere passionem. de latrone illo
cui non baptirato dictum est.
hodie mecum eris in paradyso.
beatus cyprianus in libro debap¬
tismo quarto non leue documen¬
tum assumit. Quod etiã atq
etiam considerans. inuenio ñ
tantum passionẽ ꝓ nomine xp̃i
id quod baptismo deerat posse
supplere: sed etiam fidem & cõ¬
uersionem cordis: si forte ad ce¬
lebrandum misterium baptis-¬
mi. in angustiis tempoꝵ succur¬

Expanded text:
t alii, ut supra posuimus, qui suscipiunt rem et non sacramentum. Qui enim effundunt sanguinem pro nomine Jesu, etsi non sacramentum, rem tamen accipiunt. Unde pro confessione Christi moriuntur, tantum eis valet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte baptismi. Audistis quod passio pro Christi nomine suscepta supplet vicem Baptismi. Nec tantum passio vicem Baptismi implet, sed etiam fides et contritio, ubi necessitas excludit sacramentum, sicut aperte docet Aug, dicens Baptismi vicem aliquando implere passionem. De latrone illo cui non baptizato dictum est, Luc. 23: Hodie mecum eris in paradiso, B. Cyprianus, in lib. 4 de Baptismo, non leve documentum assumit; quod etiam atque etiam ego considerans, invenio non tantum passionem pro nomine Christi, id quod Baptismo deerat posse supplere, sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium Baptismi in angustiis temporum succur
Abbreviated transcription (Latin):
dei filius in carne agnoscitur
uerus hominis filius. Item cũ
dicitur uidimus plenum gr̃e
& ueritatis. grãm referi mũs ad
scientiam & ueritatem ad sapien¬
tiam: quia in xp̃o sapientia fuit¬
& scientia plenare: & nos scientiã
& sapientiam de eo habemus.
qui deus est & homo.
In quo differat sapientia ab ĩtellech

Expanded text:
ei Filius; in carne agnoscitur verus hominis filius. Item cum dicitur: Vidimus plenum gratiae et veritatis; gratiam referamus ad scientiam, et veritatem ad sapientiam; quia in Christo sapientia et scientia fuit plenaria, et nos scientiam et sapientiam de eo habemus qui est Deus et homo. 2. In quo differat sapientia ab intellec
Abbreviated transcription (Latin):
hec scientiȩ deputatur: quam¬
ius & illa quȩ sapientia ẽ. possit
nuncupari scientia: ut apłs loquit᷑
tiã ꝓfecto contemplationis dei
uult intelligi. In hoc ergo differen¬
tiaẽ: quia ad contemplationem
sapientia ad actionem uero scĩa
ꝑtinet. Ecce aꝑte demonstratum
ẽ. in qͦ d differat sp̃c̃ sapientie &
spc̃ scientiȩ: scilicet ut sapientia
diuinis. scientia humanis attri¬
buta sit rebus: & ut docet augus

Expanded text:
haec scientiae deputatur, quamhaec scientiae deputatur, quamvis et illa quae sapientiae est, possit nuncupari scientia, ut Apostolus asstiam profecto contemplationem Dei vult intelligi. In hoc ergo differentia est, quia ad contemplationem sapientia, ad actionem vero scientia pertinet. Ecce aperte demonstratum est in quo differant spiritus sapientiae et spiritus scientiae, scilicet ut sapientia divinis, scientia humanis attributa sit rebus. Et, ut docet Augus
Abbreviated transcription (Latin):
ab hominẽ potest in rebus hu¬
manis. ubi plurimum suꝑua¬
cue uanitatis & noxiȩ curiositati
est. huic scientiȩ tribuo: sed illud
tantum quo fides saluberrima
quȩ ad ueram beatitudinem
ducit. gignitur nutritur defen¬
ditur roboratur.: qua scientia nõ
pollent fideles plurimi: quamus
polleant & ipsa fide plurii. A¬
liud ẽ enim scire tantummõdo
quid homo credere debeat. ꝓpt̃
adipiscendam uitam beatam:
aliud est scire quomodo hoc ip¬
sũ ⁊ pis opituletur & contra
impios defendatur: quȩ proprio
uocabulo appellatur scientia. De
his quoq duabus uirtutibus.
diffiniens ait. Sapientia ẽ pietaᷤ.
scientia uero est abstinere amalis.
Pietatem uero hoc loco posuit dei
cultum quȩ grece dicit᷑ theosẽ¬
bia: quȩ ẽ in cognitione & dilec¬
tione eus quod semꝑ est. & in¬
commutabiliter manet quod
ds ẽ. Abstinere uero amalis: est
in medio prauȩ nationis prudẽ¬
actio qua bene utimur tempo¬
ralibus rebus: & illa sapientiȩ.

Expanded text:
ab homine potest in rebus humanis, ubi plurimum supervacuae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuo; sed illud tantum quo fides saluberrima quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur; qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam; aliud est scire quomodo hoc ipsum et piis opituletur vel contra impios defendatur; quae proprio vocabulo appellatur scientia. De his quoque duabus virtutibus idefiniens, ait, c. 28: Sapientia est pietas; scientia vero, abstinere a malis. Pietatem vero hoc loco posuit Dei cultum; quae Graece dicitur Θεοσεέια, quae est in cognitione et dilectione ejus quod semper est et incommutabiliter manet, quod Deus est. Abstinere vero a malis, est in medio pravae nationis prudenactio qua bene utimur temporalibus rebus; et illa sapientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
nos nisi iunculis peccatorum
nr̃orum: isteerant cathene cap¬
tuorum. Uenit ille: alligauit
fortem uinculis passionis suȩ an¬
trauit in domum euis. idest in
corda eorum ubi ipse habitabat:
& uasa eius scilicet nos eripuit:
quȩ ile impleuerat amaritudine
sua. Deus autem noster uasa eiuᷤ
eripiens & sua faciens. fudit a¬
mautudinem & impleuit dulce¬
dine: ꝑ mortem suam a peccatis
redimens: & adoptionem glorie
filiorum largiens.
homo mortalis: ut morien¬
do diabolum uinceret Nisi enim
homo eẽt qui diabolũ uinceret:
non iuste sed uiolenter homo ei
tolli uideretur: qui se illi sponte
subiecit. Sed si eum homo uicit
iure manifesto hominem ꝑdit:
& ut homo uincat necesse est ut
deus in eo sit: qui eum a peccatiᷤᷤ
immunem faciat. Sienim ꝑ se
homo esset uel angłs in homine.
facile peccaret:cum utramq na¬
turam ꝑ se constet cecidissẽ. Ideo
dei filius hominem passibilem
sumpsit: in quo etiam mortẽ gus¬
tauit. quo celum nobis aꝑuit: &

Expanded text:
nos, nisi vinculis peccatorum nostrorum; istae erant catenae captivorum. Venit ille, alligavit fortem vinculis passionis suae; intravit in domum ejus, id est, in corda eorum ubi ipse habitabat, et vasa ejus, scilicet nos eripuit, quae ille impleverat amaritudine sua. Deus autem noster vasa ejus eripiens et sua faciens, fudit amaritudinem, et implevit dulcedine, per mortem suam a peccatis redimens, et adoptionem gloriae filiorum largiens, homo mortalis, ut moriendo diabolum vinceret. Nisi enim homo esset qui diabolum vinceret, non juste, sed violenter homo ei tolli videretur, qui se illi sponte subjecit. Sed si eum homo vicit, jure manifesto hominem perdidit; et ut homo vincat, necesse est ut Deus in eo sit; qui eum a peccatis immunem faciat. Si enim per se homo esset, ve angelus in homine, facile peccaret, cum utramque naturam per se constet cecidisse. Ideo Dei Filius hominem passibilem sumpsit, in quo et mortem gustavit, quo coelum nobis aperuit et
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eum. ungentes eũ oleo in
nomine d̾ni: & alleuiabit eũ
dominus: & si in peccatis sit di¬
mittent᷑ ei. In quo ostenditur.
duplici ex causa sacramentũ hoc
institutũ: scilicet ad peccatoꝵ
remissionem: & ad corporalis in¬
firmitatis alleuiationẽ. Unde
constat. eum qui hanc unctio¬
nem fideliter deuoteq ꝑcipit.
& in corpore & in anuma alleui¬
ari: si tamen expedit ut in utͦq
alleuietur. Quod si forte corporiꝰ
ualitudinem illi habere ñ expe¬
dit: illam quȩ ẽ anime sanita¬
tem in hoc sacramento acqͥrit.
Et sicut in aliis sacramentis:
ita & in isto aliud sacramentũ¬
ẽ. aliud res sacramenti. Sacra¬
mentum ẽ ipsa unctio exterior.
res sacramenti unctio interior:
quȩ peccatoꝵ remissione & uir¬
tutum ampliatione ꝑficitur:
& si ex contemptu uel negligen¬
tia hoc sacramentũ pretmitti¬
tur: ꝑiculosum ẽ & dampnabi
De iteratione huiꝰ sacramenti.

Expanded text:
 eum, ungentes eum oleo in nomine Domini, et alleviabit eum Dominus; et si in peccatis fuerit, dimittentur ei. In quo ostenditur duplici ex causa sacramentum hoc institutum, scilicet, ad peccatorum remissionem, et ad corporalis infirmitatis alleviationem. Unde constat eum qui hanc Unctionem fideliter devoteque percipit, et in corpore et in anima alleviari, si tamen expetit ut in utroque allevietur. Quod si forte corporis valetudinem illi habere non expedit, illam quae est animae sanitatem in hoc sacramento acquirit. Et sicut in aliis sacramentis, ita et in isto, aliud est sacramentum, aliud res sacramenti. Sacramentum est ipsa Unctio exterior; res sacramenti, unctio interior, quae peccatorum remissione et virtutum ampliatione perficitur. Et si ex contemptu vel negligentia sacramentum hoc praetermittitur, periculosum est et damnabile. 3. De iteratione hujus sacramenti.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam filii gehenne non ex illa
secto modus iste quonatus est
xp̃e de maria sicut filius. & de
sp̃u scõ non sicut filius. insinuat
nobis grãm deiquar homo
nullis mei tris precedentib. in
ipse xordio nature suȩ quo esse
cepit. uerbo di copularetur. in
tantam ꝑsone unitatem. ut sõ
essec filius dei qui filu. hominiᷤ.
& filius hominis qui filius des:
a sic in naturȩ humane suscep¬
tione fieret quodammõdo ipsa
gratia illi homini naturalis:
qua nullum possit ammittere
peccatum. Que gracia ideo per
se proprie sic ẽ d̾s: ut sit etiã dĩ
donũ ꝑ hoc ergo quod despũ
scõ esse natiuitas xp̃i dicitur. qͥd
aliuid quam ipsa grã demon¬
stratur: qua homo mirabili &
ineffabili modo uerbo dei est ad¬
iunc̃tus atq concretus: & diuina
gracia corporaliter repletus:¬

Expanded text:
etiam filii gehennae, non ex illaetiam filii gehennae, non ex illar filius, profecto modus iste quo natus est Christus de Maria sicut filius, et de Spiritu sancto non sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis meritis praecedentibus in ipso exordio naturae suae quo esse coepit, Verbo Dei copularetur in tantam personae unitatem ut idem esset Filius Dei, qui filius hominis, et filius hominis qui Filius Dei: et sic in naturae humanae susceptione, fieret quodammodo ipsa gratia illi homini natqua nullum posset admittere peccatum. Quae gratia ideo per sic proprie est Deus, ut sit etiam Dei donum. Per hoc ergo quod de Spiritu sancto esse nativitatem Christi dicitur, quid aliud quam ipsa gratia demonstratur, qua homo mirabili et ineffabili modo Verbo Dei est adjunctus atque concretus, et divina gratia corporaliter repletus
Abbreviated transcription (Latin):
sec indum hominem: qd̃ eum
sp̃s sanctus tamquã pater eiꝰ e
d ast debit cum hoc ita sit
absurdum. ut nulle fidelium
a ires id ualeant sustinere: Pro¬
inde crm fateamur xp̃m natũ
de sp̃u sc̃o ex maria uirgine quo¬
modo non sit filius sp̃c sc̃. & at
⁊ e illa sĩt natus: explicare diffi¬
cile est. ̾culeubio non sic de illo
ut de patre sic autem de illa ut
dematrenatus est. Non ẽ autem
concedendum: quicquid de aliꝯͣ
renascitur. continuo eiusdemtri
filium nuncupandum. Ut enĩ
omittam aliter de homine na¬
sci filium. aliter capillum pedi¬
culum lumbricum. quoꝵ nichil
est filius: ut ergo hec dimittã.
qm̃ tante rei deformiter comꝑan¬
tur: certe qui nascuntur ex aqͣ
dixerit quispiam: sed dicuntur
filii dei patris & matris eccłe. Sic
ergo de sp̃u scõ natus est xp̃c. nec
tamen filius ẽ sp̃c scĩ: sicut econ¬
uerso. non omnes qui dicunt̃
alicuius filii. consequens est ut
de illo etiam nati dicantur esse.
ut illi qui adoptantur: dicunt᷑

Expanded text:
secundum hominem, quod eum Spiritus sanctus tanquam Pater ejus de dicere audebit, cum hoc ita sit absurdum, ut nullae fidelium aures id valeant sustinere? Proinde cum fateamur Christum natum de Spiritu sancto ex Maria Virgine, quomodo non sit Filius Spiritus sanctit de illo et de illa sit natus, explicare difficile est. Procul dubio non sic de illo, ut de Patre; sic autem de illa, ut de matre natus est. Non est autem concedendum quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, aliter pediculum et lumbricum, quorum nihil est filius; ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur, certe qui nasdixerit quispiam; sed dicuntur Dei filii Patris, et matris Ecclesiae. Sic ergo de Spiritu sancto natus est Christus, nec tamen filius est Spiritus sancti; sicut e converso non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est ut de illo etiam nati dicantur esse, ut i
Abbreviated transcription (Latin):
qua pena. Temporali & et̃na.
Ab eterna quidem relaxando
Sebitum: a temporali uero penitus
nos liberabit in futuro: quando
nouissima mors inimica destruẽt.
Adhuc enim expectamis redemp¬
tionem corporis. scđ̾m animas uero
iam redempti sumus ex parte nõ
ex toto: a culpa. non a pena: nec
omnino a culpa. Nonenim ab easic
redempti sumus. ut non sit: sed ut
idest penã peccatorum nr̃oꝵ
dicitur in corpore suo suꝑ lignum
portasse: quia ꝑ ipsius penam ꝗͣ
incruce tulit. omnis pena temꝑa¬
so in baptismo penitus laxatur.
ut nulla abaptitato exigatur: & ĩ
penitentia minoratur. Nonenim
sufficeret illa pena. qua penitenteᷤᷤ
iustorum qui fuerunt ante aduẽ¬
tum. in sustentatione dei fuisseus¬
ostensionem iusticie eius in hoc tẽ¬
pore. Ecce ex parte expositum est:

Expanded text:
qua poena? temporali et aeterna. Ab aeterna quidem, relaxando debitum; a temporali vero penitus nos liberabit in futuro, quando novissima mors inimica destruetur, ad Cor. 15. Adhuc enim expectamus redemptionem corporis; secundum animas vero jam redempti sumus ex parte, non ex toto, a culpa, non a poena, nec omnino a culpa. Non enim ab ea sic redempti sumus, ut non sit, sed ut id est, poenam peccatorum nostrorum dicitur in corpore suo super lignum portasse; quia per ipsius poenam quam in cruce tulit, omnis poena temporaur, in baptismo penitus relaxatur, ut nulla a baptizato exigatur, et in poenitentia minoratur. Non enim sufficeret illa poena qua poenitentes justorum, qui fuerunt ante adventum, in sustentatione Dei fuisse usostensionem justitiae ejus in hoc tempore. Ecce aperte expositum
Abbreviated transcription (Latin):
ab electis abscidetur corruptio:
& ꝑ xp̃i resurrectionem octaua
die factam circumcidit᷑ a pecca¬
tis anima cuiusq in eum cre
ta ẽ circumeisio ꝑ baptis mum:
quia sacramentũ baptismi. &¬
cominunius ẽ & ꝑfectius: quia
pleniori gr̃a accumulatum. Ib
enim peccata solum dimittẽbã¬
tur: sed nec gracia ad bene ope

Expanded text:
ab electis abscindetur corruptio; ab electis abscindetur corruptio; et per Christi resurrectionem octava die factam, circumciditur a peccatis anima cujusque in eum credta est circumcisio per Baptismum, quia sacramentum Baptismi communius est et perfectius, quia pleniori gratia accumulatum. Ibi enim peccata solum dimittebantur, sed nec gratia ad bene ope
Abbreviated transcription (Latin):
cumcisionis habuit. ad proba¬
tionem obedientiȩ: nec ei soli
precepta fuit circumcisio. sed &
semini eius. idest omnibus he¬
breis: quȩ fiebat scđm legem
octaua die lapideo cultro in
carne preputii. Data autem
fuit circumcisio pluribus de
causis: scilicet ut ꝑ obedientiã
mandati abraham plac̾e̾t d̃õ:
cui ꝑ preuaricationem adã dis¬
plicuerat. Data etiam fuit in
signum magne fide abrahe:
qui credidit se habiturũ filiũ:
in quo fieret benedictio omniũ
Deinde ut hoc signo aceteRis
nationibus discerneret᷑ popłs
iste. In carne uero preputii. ido
iussã ẽ fieri circumcisio: quia in
remedium instituta ẽ origina¬
lis peccati. quod a parentibus
trahimus ꝑ concupiscentiam.
quȩ in parte illa magis domi¬
natur: & quia in parte illa cul¬
pam inobedientiȩ prius homo
sensit: decuit ut ibi signum
obedientiȩ acciꝑet ¶In¬
iebat autem octaua die pe¬
trino cultro: quia ⁊ in resurrec¬
tione cominuni. octaua etate
futura ꝑ petram xp̃m. omnis

Expanded text:
cumcisionis habuit, ad probationem obedientiae; nec ei soli praecepta fuit circumcisio, sed et semini ejus, id est, omnibus Hebraeis; quae fiebat secundum legem octava die lapideo cultro in carne praeputii. Data autem fuit circumcisio pluribus de causis: scilicet, ut per obedientiam mandati Abraham placeret Deo, cui per praevaricationem Adam displicuerat: data etiam fuit in signum magnae fidei Abrahae, qui credidit se habiturum filium in quo fieret benedictio omnium. Deinde, ut hoc signo a caeteris nationibus discerneretur populus ille. In carne vero praeputii ideo jussa est fieri circumcisio, quia in remedium instituta est originalis peccati, quod a parentibus trahimus per concupiscentiam carnis, quae in parte illa magis dominatur, et quia in parte illa culpam inobedientiae primus homo sensit, decuit ut ibi signum obedientiae accipeFiebat autem octava die, petrino cultro, quia et in resurrectione communi et octava aetate futura, per petram Christum omnis
Abbreviated transcription (Latin):
in lumbis abraheqtande de¬
cinatus esefidro pal ha dech¬
mat nra sunt. quia . sn alis¬
quam rationem nonineat
ibi fuerat marie caro. Ilcergo
decimatus est in abralam qui
sic fuit in lumbis abrade sicit
ille fuit in lumbis patris sui:
idest sicẽ natus de patre nbrabã.
sieut ille de suo parius est.
scilicet ꝑ legente umisibi¬

Expanded text:
brahae, quando decimatus est, ideo pariter decimati non sunt, quia secundum aliquam rationem non ibi fuerit Mariae caro. Ille ergo decimatus est in Abraham, qui sic fuit in lumbis Abrahae, sicut ille fuit in lumbis patris sui; id est, qui sic est natus de patre Abraham, sicut ille de patre suo natus est, scilicet per legem
Abbreviated transcription (Latin):
Interdum enim qui foras mitti¬
tur. intus ẽ: & qui foras est.
intus uidetur retineri. Ecce qͣ¬
lis & quantus ẽ usus apłicaꝵ
clauium. Iam ostensum est
ex parte. qualiter sacerdotes di¬
mitunt peccata uel tenent: &
tamen retinuit sibi d̃s quan¬
dam singularem potestatem
dimittendi uel retinendi: quia
ipse solus ꝑse debitum eternȩ
mortis soluit: & animam inte¬
rius purgat.
Que sint intioreᷤ

Expanded text:
Interdum enim qui foras mittiInterdum enim qui foras mittitur, intus est; et qui foras est, intus videtur retineri. Ecce qualis et quantus est usus apostolicarum clavium. Jam ostensum est ex parte qualiter sacerdotes dimittant peccata vel teneant, et tamen retinuit sibi Deus quamdam singularem potestatem dimittendi vel retinendi, quia ipse solus per se debitum aeternae mortis solvit, et animam interius purgat. 9. Quae sint interiore
Abbreviated transcription (Latin):
Auquando enuim ostendt̃ solutoᷤᷤ
uel ligatos qui non sunt apud
deum & pena satis factionis uel
excommunicationis interdum
indignos ligant uel soluunt &
indignos sacramentis ammit¬
tunt. & dignos am̾mitti arcent.
Sed intelligendum ẽ hoc in uł:
quorum merita solui uel ligari
postulant. Tunc enim sententia
sacerdotis iudiciodei & totius
celestis curiȩ approbat᷑ & con¬
firmatur: cum ita ex discretione
prodit. ut reoꝵ merita ñ ꝯtradi¬
cant. Quoscumq gͦ soluunt uł
ligant. adhibentes clauem disc̃¬
tionis reorum meritis. soluunt᷑
uel ligantur in celis. idest apud
Deum: quia diuino uidicio sentẽ¬
tia sacerdotis sic progressa ap¬
probatur & confirmatur. Quoᷤ
ergo scđm merita sententia eccłe
deum. Qui autem ñ meruit. sen¬
tentia ecclȩ non leditur: nisi cõ
quis a ueritate. a fide. a caritate.
ꝑ hoc exit de castris eccłe etiam¬
si ep̃i uoce ñ abiciatur: sicut a¬
ras mittitur. Sed si ñ egit ut ñ¬
mereretur exire. nichil leditur.

Expanded text:
quando enim ostendunt solutos vel ligatos, qui ita non sunt apud Deum; et poena satisfactionis vel excommunicationis interdum indignos ligant vel solvunt; et indignos sacramentis admittunt, et dignos admitti arcent. Sed intelligendum est hoc in illis quorum merita solvi vel ligari postulant. Tunc enim sententia sacerdotis judicio Dei et totius coelestis curiae approbatur et confirmatur, cum ita ex discretione procedit, ut reorum merita non contradicant. Quoscumque ergo solvunt vel ligant, adhibentes clavem discretionis reorum meritis, solvuntur vel ligantur in coelis, id est, apud Deum, quia divino judicio sacerdotis sententia sic progressa approbatur et confirmatur. Quos ergo secundum merita sententia EcclesDeum. Qui autem non meruit, sententia Ecclesiae non laeditur, nisi contquis a veritate, a fide, a charitate, per hoc exit de castris Ecclesiae, etiamsi episcopi voce non abjiciatur, sicut cras mittitur; sed si non egit ut mereretur exire, nihil laeditur.
Abbreviated transcription (Latin):
riam beatoꝵ an beatitudini
eorum ꝓficiat. De hoc ita ait
pena repboꝵ: Quia ubi iam
compassio miserie non erit. mi¬
nuere beatoꝵ leticiam ñ ua¬
lebit: & licet iustis sua gaudia
sufficiant: ad maiorem tamen
głam uident penas naloꝵ qͣs¬
ꝑ gr̃am euasert̃: quia qui di cla¬
inditem utdentꝰ nichil in creat᷑a
Non eautem mirandũ si sc̃
iam immortales reprobos iii¬
deant mentis intelligentia cũ
pr phe ad huc mortales uidere
hec omnia meruerunt. Egre
intelligentia. uel uisione ma¬
nifesta: ad uidendũ impioꝵ
cruciatus. quos uidentes ñ do¬
lore afficientur. s leticia satia¬
buntur: agentes gracias de sua
liberatione iuisa impioꝵ inef¬
fabili calamitate. Unde ysoraᷤᷤ
impiorum tormenta describẽs:
& ex corum uisione leticiam bo¬
norum exprimens ait. Egredi¬
entur electi scilicet. & uidebũt
cadauera uirorum qui p̃uarica¬
ti sunt in me. Uermis eoꝵ non
morietur: & ignis ñ extinguet᷑.
& erunt usq ad sacietatẽ uisi:¬

Expanded text:
riam beatorum, an eorum beatitudini proficiat. De hoc ita Gregpoena reproborum, quia ubi jam compassio miseriae non erit, minuere beatorum laetitiam non valebit. Et licet justis sua gaudia sufficiant, ad majorem tamen gloriam vident poenas malolaritatem vident, nihil in creatura Non est enim mirandum, si sancti jam immortales reprobos videant mentis intelligentia, cum prophetae adhuc mortales videre haec omnia meruerunt. Unde intelligentia, vel visione manifesta ad videndum impiorum cruciatus, quos videntes non dolore afficientur, sed laetibuntur, agentes gratias de sua liberatione, visa impiorum ineffabili calamitate . Unde Isaias impiorum tormenta describens, et ex eorum visione laetitiam bonorum exprimens, ait c. ult.: Egredientur, electi scilicet, et videbunt cadavera virorum, qui praevaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis non extinguetur, et erunt usque ad satietatem visi
Abbreviated transcription (Latin):
tamen asserunt. uerum st̃¬
coniugium non contrahi an¬
te traductionem & carnalem
copulam: nec uere coniuiges eẽ
aliquos antequam intercedat
commixtio senͣsꝰ. Sed a prima
fide desponsationis uir spons
& mulier sponsa ẽ: ñ coniunx.
Sponsos autem. & sponsas. cõ¬
iuges frequenter appellari di¬
cunt: non quia sint. sed quia
futuri sunt. cuius rei sponsio¬
nem inuicem fecerunt: & scd̃
hoc uerba p̃missarũꝰ. auctori¬
tatum intelligenda fore tradt̃.
Qua ratione nituntur..

Expanded text:
tamen asserunt verum conjugium non contrahi ante traductionem et carnalem copulam: nec vere conjuges esse aliquos antequam intercedat commixtio sexus; sed a prima fide desponsationis vir sponsus, et mulier sponsa est, non conjux. Sponsos autem et sponsas conjuges frequenter appellari dicunt, non quia sint, sed quia futuri sunt; cujus rei sponsionem invicem fecerunt. Et secundum hoc verba praemissarum auctoritatum intelligenda fore tradunt. 7. Qua ratione nituntur.
Abbreviated transcription (Latin):
dabitur uidicii sententia.
Sed non ẽ ꝑspicuum id expli¬
care. Non enim scͥptura aꝑte¬
tiꝰ an uirtute iudicis ita fiat cõ¬
dicis potentiȩ effectus ipsiꝰ dic
scientiis expmenda plurimi pu¬
tant quam uerbis. Quia apłs
in momento & in ictu ocłi mis¬
terium consũmandũ tradit.
Sed illud ad resurrectionis sta¬
tum tantũ referunt non ad
iudicium: qui iudicii sententi

Expanded text:
illa judicii sententia, sed non est perspicuum id explicare. Non enim Scriptura deur, an virtute Judicis ita fiat conuod Judicis potentiae effectus ipsius dicscientiis exprimenda plurimi putant, quam verbis; quia Apostolus in momento, in ictu oculi mysterium consummandum tradit. Sed illud ad resurrectionis statum tantum alii referunt, non ad judicium; quia sententi
Abbreviated transcription (Latin):
nentis. mox efficiunt᷑ coniugeᷤ:
cur iurant in futuro se factu¬
ros. quod inpresenti effici¬
unt: Item. Si ex quo iurant
mox efficiunt᷑ coniuges: tunc
rant se facturos. Ideo dico. qͥa
conuigium tunc ñ fuit: sed fu¬
turum ꝓmittitur. Siuero ille
post uxorem duxit. & illa ma¬
rito nupsit: conuigiũ utriq
fuit: & non potest dissolui. Pre¬
cedens igitur mendaciũ uel
ꝑuirium̃. penitentia ẽ corrigen¬
dum: sed conuigium sequens
non ẽ dissoluendum. Non au¬
tem sic ẽ. quando iuramentũ
conuigii presentis consensꝰ at¬
testatione firmatur: quia post
talem consensũ. siquis alii se
copulauerit. etiam si prolem
procreauerit. irritũ debet fie¬
ri: & ipse ad priorem copulam
reuocari.
.i. Que uidetur obiuare
remisse autem sententie. ui¬
detur obuiare illud quod

Expanded text:
nentis mox efficiuntur conjuges, nentis mox efficiuntur conjuges, cur jurant in futuro se facturos, quod in praesenti efficiunt? Item, si ex quo jurant, mox efficiuntur conjuges, tunc rant se facturos. Ideo dico quod conjugium tunc non fuit, sed futurum promittitur. Si vero ille post uxorem duxit, et illa marito nupsit, conjugium utrinque fuit, et non potest dissolvi. Praecedens ergo mendacium vel perjurium, poenitentia est corrigendum, sed conjugium sequens non est dissolvendum. Non autem sic est quando juramentum conjugii praesentis consensus attestatione firmatur, quia post talem consensum si quis alii se copulaverit, etiamsi prolem procreaverit, et irritum debet fieri, et ipse ad priorem copulam revocari. 2. Quae videntur obviare aemissae autem sententiae videtur obviare illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
si carnis commixtio illic seqͣt᷑.
ad pͥorem copulam reuocandꝰ¬
ẽ. Si consensus de futuro c̃ uiram̃to
faciat conuigium.
ic queri debet. utrum con¬
sensꝰ de futuro. addito etiã
iuramento conuigiũ efficiat. ut
si quis ꝓmittat uel etiam iuret
alicui. se usq ad tempꝰ placitỹ
illam ducturum. & illa ꝓmittat
uel uiret se illi nupturam: nũ¬
qui d talis sponsio eos coniuge
fecit: Si mutato proposito alt̾
uel ut̃q ad alienam copulam
transit: numquid ob priorem
sponsionem uiramento subni¬
xam. scd̃e federationis pactũ
scindet᷑ Considera quia lon
ge aliud ẽ ꝓmittere: & aliud
facere. Qui ꝓmittit: nondum
facit. Qui ergo ꝓmisit se in ux¬
rem ducturũ aliquã. ñdũ eã
duxit uxorẽ & quȩ spopondit se
nupturã. nondum nupsit. Q ͦ¬
modo ergo conuiges appellari
possunt. qui nondũ contrahũt:
sed in futuro se contracturos ui¬
rando ꝓmittunt: Item. Si ex
ui uiramenti ad futurũ ꝑti¬

Expanded text:
si carnis commixtio illic sequatur, si carnis commixtio illic sequatur, ad priorem copulam revocand. SI CONSENSUS DE FUTURO CUM JURAMENTO FACIAT CONJUGIUM. 1. Hic quaeri debet utrum consensus de futuro, addito etiam juramento, conjugium efficiat: ut si quis promittat vel etiam juret alicui se usque ad tempus placitum illam ducturum, et illa promittat vel juret se illi nupturam, numquid talis sponsio eos conjuges facit? Si mutato proposito alter vel uterque ad alienam copulam transit, numquid ob priorem sponsionem juramento subnixam, secundae foederationis pactum scindetur? Considera quia longe est aliud promittere, et aliud facere. Qui promittit, nondum facit. Qui ergo promisit se in uxorem ducturum aliquam, nondum eam duxit in uxorem; et quae spopondit se nupturam, nondum nupsit. Quomodo ergo conjuges appellari possunt, qui nondum contrahunt, sed in futuro se contracturos jurando promittunt? Item, si ex vi juramenti ad futurum perti
Abbreviated transcription (Latin):
e nuptialib pactis ubi ẽ
tantum sponsio futuri:
maritus datam: quã suspira¬
uit sponsus dilatam. Que sponꝰ
est pacta. mortuo sponso non
remanet uidua: quia ñ fuerat
uir eius. Unde si quis eã dux̾it
ad sacros ordines conscend̾e ñ
ꝓhibet᷑: quia ñ duxit uiduã.
uidue enim maritus equȩ sic̃
bigamus sacerdos fieri ꝓhibet᷑:
ex tali autem copula nullus
arcetur a sacris ordinib. Scd̃m
pelagius papa. De illo qui mor
tum ad hunc articulũ attinet.
quod ei obuiet de canonicis in¬
stitutis: quin ad sacros ordines
ꝓmoueri ualeat. Si uero talis¬
sponsa fuisset. inter quam &
sponsum eius consensus de pre¬
senti intercessisset: eo mortuo
uidua remansisset: eui copulatꝰ
in conuigio ulterius ad sacros
ordines non accederet. cum ui¬
ouam duxerit. Non ẽ igit᷑ am¬
bigendum. quin solus de p̾senti
consensꝰ conuigium efficiat: &
exinde ueri coniuiges appellent᷑.
Ideo post talem consensum. si
quis alii se copulauerit: etiam¬

Expanded text:
e nuptialibus pactis, ubi est tantum sponsio futuri amaritus datam, quam suspiravit sponsus dilatam. 13. Quae sest pacta, mortuo sponso non remanet vidua, quia non fuerat vir ejus. Unde si quis eam duxerit, ad sacros ordines conscendere non prohibetur, quia non duxit viduam. Viduae enim maritus aeque sicut bigamus, sacerdos fieri prohibetur. Ex tali autem copula nullus arcetur a sacris ordinibus. 14. Pelagius papa, de illo qui morttum ad hunc articulum attinet, quod ei obviet de canonicis institutis, quin ad sacros ordines promoveri valeat. Si vero talissponsa fuisset inter quam et sponsum ejus consensus de praesenti intercessisset. eo mortuo vidua remansisset; cui copulatus in conjugio, ulterius ad sacros ordines non accederet, cum viduam duxerit. Non est ergo ambigendum quia solus de praesenti consensus conjugium efficiat, et exinde veri conjuges appellentur. Ideo post talem consensum si quis alii se copulaverit, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uodfaciat solum matͥmoniũ.
autem consensꝰ matrimont¬
monium faciat: subditis
ꝓbat᷑ testimoniis. Ait enim
ysidorus. Consensus facit ma¬
trimonium. Item nicholauᷤᷤ
papa. Sufficiat solus scd̃m
leges eorum consens. de quoꝵ
coniunctionib agitur. Qui
solus si forte innuptiis defue¬
rit: cetera etiam cum ipso coi¬
tu celebrata frustrant᷑. Itẽ
monium quidem ñ facit coitꝰ
sed uoluntas: & ideo ñ soluit
illud separatio corporis. Itẽ
sed pactio conuigalis. Ex hiᷤᷤ
apparet. quod consensꝰ idest
pactio conuigalis matrimo¬
nium facit. & ex tunc conui¬
gium ẽ. etiam si ñ precessit ł
sequitta sit copula carnalis.
Quando incipiat ẽẽ conuigium.
uod enim ab ipsa
desponsatione. in qua pac¬
tio coniuigalis exprimit᷑ con¬
uiges sint: scõrum testimonia
Cum initiat coniugiũ: coniu¬
gii nomen asciscitur. Cũ con¬
iungitur uiro. conuigium ẽ:
ñ cum uiri ammixtione cog¬
noscitur. Item ysidorus. Con

Expanded text:
us facit Matrimonium. Quod autem consensus Matrimonium faciat, subditis probatur testimoniis. Ait enim Isidorus: Consensus facit Matrimonium. Item Nicolaus papa: Sufficiat solus secundum leges eorum consensus, de quorum conjunctionibus agitur; qui solus si forte in nuptiis defuerit, caetera etiam cum ipso coitu celebrata frustrantur. Item monium quidem non facit coitus, sed voluntas; et ideo non solvit illud separatio corporis. Item sed pactio conjugalis. Ex his apparet quod consensus, id est, pactio conjugalis, Matrimonium faciat; et ex tunc Conjugium est, etiam si non praecessit vel secuta est copula carnalis. 5. Quando incipiat esse Conjuginim ab ipsa desponsatione in qua pactio conjugalis exprimitur, conjuges sint, sanctorum testimonia Cum initiatur conjugium, conjugii nomen asciscitur; cum conjungitur viro, conjugium est, non cum viri admixtione cognoscitur. Item Isidor, in
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. quod in argumentati¬
one suꝑiori inductum ẽ: quodsi
tia rationalis: ergo ꝑsona. Nam
& modo anima xp̃i est substãtia
rationalis: non tamen ꝑsona:
quia non est ꝑse sonans: umo
alii rei coniuncta. Illa tamen ꝑ¬
sonȩ descriptio: non est data pro
illis tribus ꝑsonis.
alia proba

Expanded text:
sequitur quod in argumentatione superiori inductum est, quod stia rationalis, ergo persona. Nam et modo anima Christi est substantia rationalis, non tamen persona, quia non est per se sonans, imo alii rei conjuncta. Illa tamen personae descriptio non est data pro illis tribus personis. 3. Alia proba
Abbreviated transcription (Latin):
susceptas soboles alteriꝰ copulȩ.
propinquitati pͥoris credit legi¬
time sociari: hic negat dĩ uerbũ
hibet. si mortuo pͥmo uiro uxor
eius alii nupserit. filios de scd̾̃o
iuro genitoᷤ duce uxores de cognatio¬
ne prioris uiri: quia filii medi¬
ante matre ad cognationẽ pͥ¬
oris uiri ꝑtinent: cum quo mat̾
eorum una caro extiterat. Hoc
idem etiam innocentius p̃patt.
transierit. & ex eis sobolẽ genu̾it:
nullatenus podest ad consortiũ
cognationis pͥoris uiri ꝑtinge̾.
hõc autem obseruandum ẽ. usq
ad septimũ generis grãdũ: sed
maxime usq ad terciũ uel quar¬
tum: sicut supra positum ẽ.
Si conugiumsit int̃ eos: qui nota
ꝯsangiuntate diuiduntur

Expanded text:
susceptas soboles alterius copulae propinquitati prioris credit legitime sociari; hic negat Dei verbum,hibet, si mortuo primo viro uxor ejus alii nupserit, filios de secundo viro genitos ducere uxores de cognatione prioris viri, quia filii mediante matre, ad cognationem prioris viri pertinent, cum quo mater eorum una caro extiterat. Hoc idem etiam Innocentius papa aittransierit, et ex eis sobolem genuerit, nullatenus potest ad consortium cognationis prioris viri pertingere. Hoc autem observandum est usque ad septimum generis gradum; sed maxime usque ad tertium et quartum, sicut supra positum est. 3. Si conjugium sit inter eos qui nota consanguinitate dividuntur
Abbreviated transcription (Latin):
de imo. ut de pedib. uideretur
ad seruitutem subicienda. S
quia nec in dominã nec ĩ an¬
cillam assumitur: facta est de
medio. idest de latere: quia ad
conuigalem societatẽ assumit᷑.
Cum ergo sic conueniunt ut di¬
cat uir. accipio te in meam cõ¬
iugem. & dicat mulier accipio
te in meum uirum: his uerbis
uel aliis idem significantibꝰ
exprimitur. consensus ñ copłe
carnalis uł cohabitationis cor¬
poralis: sed conuigalis societatᷤ.¬

Expanded text:
de imo, ut de pedibus, videretur de imo, ut de pedibus, videretur ad servitutem subjicienda. Sed quia nec in dominam, nec in ancillam assumitur, facta est de medio, id est, de latere, quia ad conjugalem societatem assumitur. Cum ergo sic conveniunt ut dicat vir: Accipio te in meam conjugem; et dicat mulier: Accipio te in meum virum, his verbis vel aliis idem significantibus exprimitur consensus, non copulae carnalis vel cohabitationis corporalis, sed conjugalis societat
Abbreviated transcription (Latin):
trimonium. Sicarnalis copulȩ:
tunc inter mariã & ioseph ñ
fuit conuigiũ. P roposuerat
enim maRia in uirginitate ma¬
nere. nisi deus aliter facere iube¬
ret: scđm quod uidet᷑ angelo
dixisse. Cmͦ fiet istud: qm uirũ
non cognosco: idest me non cog¬
nituram ꝓposui. Neq enim
quia tunc uirum ñ cognoscebat.
necesse erat inquiri quomodo
posset habere filium: sed quia
numquã se cogniturã ꝓposu¬
erat. Dicit enim beda: quod in
Si igitur contra suum ꝓpositũ
post consensit in cainalẽ copulã:
iudetur facta uoti rea mente.
& si ñ oꝑe uiolati. Dicamus igi¬
tur quod consensꝰ cohabitati¬
onis uel carnalis copulȩ. ñ fac̃
coniugium. sed consensꝰ conui¬
galis societatis. uerbis scdm p̃¬
sens tempus expressus: ut cum
uir dicit. ego accipio te in meã.
mo nec de imo a pͥncipio forma¬
ta ẽ. sed de latere uiri:ob conui¬
galem societatem. Si de sũmo
fieret ut de capite: uderetur ad
oominationem creata. Siuero

Expanded text:
trimonium. Si carnalis copulae, trimonium. Si carnalis copulae, tunc inter Mariam et Joseph non fuit conjugium. Proposuerat enim Maria in virginitate manere, nisi Deus aliter facere juberet: secundum quod videtur angelo dixisse: Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco, id est, me non cognituram proposui. Neque enim quia virum tunc non cognoscebat, necesse erat inquiri quomodo posset habere filium; sed quia se nunquam cognituram proposuerat. Dicit enim Beda, ad c. 1 si ergo contra suum propositum post consensit in carnalem copulam, videtur facta voti rea, mente, etsi non opere violata. Dicamus ergo quod consensus cohabitationis vel carnalis copulae non facit conjugium; sed consensus conjugalis societatis, verbis secundum praesens tempus expressus: ut cum vir dicit: Ego accipio te in meam, mo, nec de imo a principio formata est, sed de latere viri, ob conjugalem societatem. Si de summa fieret, ut de capite, videretur ad dominationem creata; si vero