comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ungui. timendũ cunctis uno lapide go¬
liam sternere.a rege ꝓposita extinctis al¬
lophilis numerosa p̃putia reportare.
ꝓmissum tandẽ regnũ ꝑcipere. cunctũq
isrłiticũ ppłm sine ulla contradictione
possidere: Et tam̃ cũ archã dĩ ierłm re¬
ppłis ante archã saltabat. Et qͥa corã ar-¬
cha saltare ut credit᷑ uulgi mos fuerat.
rex se in diuino obsequio ꝑ saltatũ rotat
Ecce quẽ dñs cunctis singularit᷑ p̾tulit sese
se exhibendo contemnit. Non potestas re¬
gni ad memoriã reducit᷑. ñ subiectoꝵ
oculis saltando uilescere metuit. ñ se ho¬
nore p̾latum cȩtĩs ante eiꝰ archã qͥhonorẽ
dederat. recognoscit. Corã dõ egit debilia
uł extrema. ut illa ex humilitate solida¬
ret. quȩ corã hominib gesserat fortia.
Quid de erꝰ factis ab aliis sentiat᷑ ignoro.
ego dauid plus saltantẽ stupeo ꝙͣ pugnan¬
tẽ. Pugnando qͥppe hostes subdit. sal¬

Expanded text:
ungi, timendum cunctis, uno lapide Goungi, timendum cunctis, uno lapide Goliath sternere, a rege proposita exstinctis Allophylis, numerosa praeputia reportare, promissum tandem regnum percipere, cunctumque Israeliticum populum sine ulla contradictione possidere? Ecce tamen cum arcam Dei in Hierusalem repulis, ante arcam saltabat. Et quia coram arca saltare ut creditur vulgi mos fuerat, rex se in divino obsequio per saltum rotat. Ecce quem Dominus cunctis singulariter praetulit, sesea exhibendo contemnitur. Non potestas regni ad memoriam reducitur, nec subjectorum oculis saltando vilescere metuit, non se honore praelatum caeteris ante ejus arcam qui honorem desiderat recognoscit. Coram Deo egit debilia vel extrema, ut illa ex humilitate solidaret, quae coram hominibus gesserat fortia. Quid de ejus factis ab aliis sentiatur ignoro: ego Datem; pugnando quippe hostem subdidit, sal
Abbreviated transcription (Latin):
ca comp̾hensus atq in cruce suspensꝰ.
ludibriũ eis fuit. In qua eruce uelut
nudꝰ cis apparuit. dũ potentiã diuini¬
tatis suȩ illis abscondens infirmitatẽ
tantũ carnis ostendit. Ancillas uͦ scruoꝵ
dauid de quib ei michol imꝓperata ẽ:
psonã gestasse scõꝵ ñ dubiũ est. De
quib uere dauid hoc est manufortis
dñs post ascensionẽ suã in cęlos per
eugłicam p̾dicationem. ꝑ uirtutũ mira¬
cula. & ad extremũ ꝑ martyrii triũphũ
głosior effectus est in gentib. multoma¬
gis quã in passione sua iudeis uisꝰ fuerat:
gitur micholñ est natus filius.
Nichol in tẏpo sẏnagogȩ sterilis ꝑmansit
Ecce allegorice. Deinceps moraliter
intueri libet. qnta uirtutũ munera
dauid ꝑceperat. atq in his om̃ib ꝙͣ forti
se humilitate seruabat. Quẽ enim ñ
extolleret ora leonũ frangere. ursoꝵ
brachiã dissipare. despectis priorib fr̾ĩb
eligi. reꝓbato rege ad regni gubernacula

Expanded text:
ce suspensus, ludibrium eis fuerit. In qua cruce velut nudus eis apparuit, dum potentiam divinitatis suae illis abscondens, infirmitatem tantum carnis ostendit. Ancillas vero servorum David de quibus ei Michol improperata est, personam gestasse sanctorum non dubium est. De quibus verus David, hoc est manu fortis Dominus, post ascensionem suam in coelis, per evangelicam praedicationem, per virtutum miracula, et ad exin gentibus multo magis quam in passione sua Judaeis visus fuerat. « Michol non est natus filius. » Michol in typo Synagogae sterilis permansit: ecce allegorice. Deinceps moraliter intueri libet quantum virtutum munera David perceperat: atque in his omnibus qui forte se humilitate servabat. Quem enim non extolleret? ora leonum frangere, ursorum brachia dissipare, despectis prioribus fratribus eligi, reprobato rege, ad regni gubernacula
Abbreviated transcription (Latin):
conteri & conculcari tunc inibis p̃li
ꝓ tunc egrediet᷑ dñs ante faciem tuã ut
oratiat castra philistiim. in eoꝵ namq
dolis dñs iudicia fecit. sicut & in diis
rntioꝵ. Ergo qͥa nr̃am int̾pretationẽ
uciã credo. sicut in p̾fatione nr̃ int̾pres
ui tib linguis pitus. galeatũ ponit
cmplũ. de arborib simplicit᷑ intel¬
ligit allophiloꝵ. Sed qͥa hystoriã dida¬
scalo consentiente ꝓpalauimꝰ. deinceps
cõpendioso sermone strictim tangere
agoredimur qͥd allegorice significet.
In hoc enĩ qđ ait. cũ audieris sonitũ
gradientis in cacumine piroꝵ. & cęt̾a.
aduentũ dnĩ significat. suꝑ celsitudi-
nitatis suȩ sup gradientẽ. sicut in can¬
ticis canticoꝵ scriptũ est: ecce iste ue-
niet in montib. transiliens colles.
Piroꝵ autẽ cacumina. arbor significañ
sũmitates. Quid ꝑ arbores. nͥ sublimeᷤ
patres intelligunt᷑: In quoꝵ cacumi-¬

Expanded text:
conteri et conculcari, tunc inibis praelium: conteri et conculcari, tunc inibis praelium: quia tunc egredietur Dominus ante faciem tuam, ut percutiat castra Philistiim. In eorum namque idolis Dominus judicia fecit, sicut et in diisreliqua. Ergo quia nostram interpretationem veram credo, sicut in praefatione noster interpres in tribus linguis peritus galeatum ponit exemplum, de arboribus simpliciter intelligit Allophylorum. Sed quia historiam didascalo consentiente propalavimus, deinceps compendioso sermone strictim tangere aggredimur, quid allegorice significet. In hoc enim quod ait: « Cum audieritis sonitum gradientis in cacumine pyrorum. » etc. Adventum Domini significatnitatis suae supergradientem, sicut in Canticis canticorum scriptum est: « Ecce iste veniet saliens in montibus, transiliens colles » Pyrorum autem cacumina arborum significant summitates. Quid per arbores, nisi sublimes patres intelliguntur? In quorum cacumi
Abbreviated transcription (Latin):
lech. ds m̃s saluans. Quȩ interp̃tatio¬
nes apte ut diximꝰ fidelib congruunt
qͥ diuina p̾cepta libent᷑ audiunt. & ad
opationem fidĩ conuertunt᷑. His gͥ ta¬
ctis.: ad ea quȩ sequunt᷑ sermonẽ c̃uertanꝰ.
t aadiderunt iterũ philistum
ut ascenderent & pugnarent cont᷑
dauid. Consuluit autẽ dauid dñm.
Qui respondit. Non ascendes. s gira post
uolumine legi. contendunt ñ habere
idoloꝵ suoꝵ. ubi scilicet idola eoꝵ erant
in quib confidebant. quȩ ut inquiunt
ꝓut ex tͣditione hebreoꝵ didicert̃. iccir¬
coflentiũ uocant᷑. qͥa fletu digna sunt.¬
& eos qͥ ea colunt. ad fletũ miseriarum
ꝑducunt. Plentiũ itaq eoꝵ idola ob
blasphemiã hic sermo diuinꝰ uocat.
sicut alibi uocat᷑ idolũ moab. contaii¬
t cũ audieris sonitũ gradientis in
cacumine flentiũ. hoc est ut ferunt¬
cũ audieris a potestatib angłicis eoꝵ
idola in quib oĩs fortitudo eoꝵ est.

Expanded text:
let, Deus meus salvans: quae interpretatiolet, Deus meus salvans: quae interpretationes aptae, ut diximus, fidelibus congruunt, qui divina praecepta libenter audiunt, et ad operationem fidei convertuntur. His igitur tactis, ad ea quae sequuntur sermonem convertamus. « Et addiderunt iterum Philisthiim ut ascenderent et pugnarent contra David. Consuluit autem David Dominum. Qui respondit: Non ascendas, sed gyra postvolumine legi, contendant non habere idolorum suorum, ubi scilicet idola erant in quibus confidebant: quae ut inquiunt, prout ex traditione Hebraeorum didicerunt idcirco flentium vocantur, qet eos qui ea colunt, ad fletum miseriarum perducunt. Flentium itaque eorum idola ob blasphemiam hic sermo divinus vocat: sicut alibi vocatur idolum Moab, contami cum audieris sonitum gradientis in cacumine flentium: hoc est, cum audieris a potestatibus angelicis eorum idola in quibus omnis fortitudo eorum est
Abbreviated transcription (Latin):
samua. & sobab. & nathan. & salomon.
alisama. & helida. & heliphelech.
erũ quia hec nomina subiunximꝰ. ratũ
duximꝰ interp̃tationes eoꝵ ponere:. ut
suꝑiori intellectui sꝑualis intelligentia
iuxta prudentiã prudentis lectoris c̃ue¬
niat. Si enĩ aliqͥd spualiter sermo hysto¬
riȩ innuere noluisset. nequaꝙͣ addere cu¬
rasset qͥ essent filii qͥ nati eẽnt dauid in
icrłm. Nam si idem dauid significat sal¬
uatorẽ. gͦ ñ immerito filii eiꝰ credentes
significant. ex utraq eccłia iudeoꝵ scilicet
& nationũ. Unde & in paralipomenonis
libro quattuor fuisse ex bethsabee uxore
uriȩ legimꝰ. samua uidelicet. sobab. nathan.
& salomon. Que typũ gessit ȩccliȩ gentiũ
sicut in sequentib xp̃o duce latiꝰ dicti¬
ri sumꝰ. Porro samua int̾pretat᷑ auan
sobab conuertens. ibaar. elegit. disu
dĩ mei salꝰ.: nefeg. applicans ori. gasi
illuminat uł ostendit. helisama as
m̃s audiens. helida. ds̃ m̃s scit. heliphe¬

Expanded text:
 Salomon Elisama et Elida et Eliphelet. » Verum quia haec nomina subjunximus, ratum duximus interpretationes Judaeorum ponere, ut superiori intellectui spiritales intelligentiae juxta prudentiam prudentis lectoris conveniant. Si enim aliquid spiritaliter sermo historicus innuere noluisset, nequaquam addere curasset qui essent filii, qui nati essent David in Hierusalem. Nam si idem David significat salvatorem, ergo non immerito filii ejus credentes significant, ex utraque Ecclesia, Judaeorum scilicet et nationum. Unde et in Paralipomenon libro quatuor fuisse ex Bethsabee uxoris Uriae Hethaei: Samua videlicet et Sobab, Nathan et Salomon, quae typum gessit Ecclesiae gentium, sicut in sequentibus, Christo duce, latius dicturi sumus. Porro Samua interpretatur audacia: Sobab, convertens: Ibaar, elegit: Elisua, Dei mei salus: Nepheg, applicans ori: Japhia, illuminat vel ostendit: Elisama, Deus meus audiens: Elida, Deus meus scit: Eliphe
Abbreviated transcription (Latin):
n hac hystoria beati regis & ꝓphetȩ
dauid. q̃ archam dñi adduxisse narratur.
humilitas approbata. suꝑbia damnata.
& temeritas uindicata monstrat᷑. qͥa &
ipse dauid qͥ corã archa dñi humilit̾ salta¬
re ñ erubuit. mox ꝓmissionẽ filii di. &
sua ex stirpe nascituri suscipe ꝓmeruit.
& coniunx quȩ eandẽ illiꝰ humilitatẽ
despexit. ciꝰ semine fecundari ñ meruit.
qͦ qui archã inconsiderata temeritate.
tetigit. ausus sui reatũ immatura morte.
purgauit. Ubi intueri necesse est quantũ
delinquat. qͥ ad corpꝰ dñi reus accesserit.
si deuotꝰ ille sacerdos morte multat᷑. qͥ
archã illã dñici uidelicet corporis figurã
minori ꝗͣ debuit ueneratione compuit.
erũ iuxta allegoriã. dauid xp̃m. archa¬

Expanded text:
n historia beati regis et prophetae David, qua arcam Dei reduxisse narratur, humilitas approbata, superbia damnata, et temeritas vindicata monstratur. Quia et ipse David, qui coram arca Domini humiliter saltare non erubuit, mox promissionem Filii Dei ex sua stirpe nascituri suscipere promeruit. Et conjux, quae eamdem ejus humilitatem despexit, ejus semine fecundari non est merquoque qui arcam Dei inconsiderata temeritate tetigit, ausus sui reatum immatura morte purgavit. Ubi intueri necesse est quantum delinquat qui ad corpus Domini reus accesserit, si devotus ille sacerdos morte multatur, qui arcam illam, Dominici videlicet corporis figuram, minori quam debuit veneratione corripuit. Veru
Abbreviated transcription (Latin):
de magdolo usq syenem. Porro ieremias
iudeos qͥ secũ fugerant babylonioꝵ impetũ
declinantes in hac urbe ȩgypti habitasse re¬
fert. Alerra. qd̾ int̾pretat᷑ a maritudo. Est aut̃
locus in qͦ amaras aquas iactu ligni moyses
in dulcẽ uertit saporẽ. De numeris & deuteron̾.
Uemoriȩ. id÷ sepulchra concupiscentiȩ.
castra filioꝵ isrł in deserto. ubi pꝰesum carni¬
um ascendit ira dĩ suꝑ eos. Maceloth. castra
filioꝵ isrł in solitudine. Masuruth. castra

Expanded text:
de Magdolo usque Syenen. Porro Jeremias de Magdolo usque Syenen. Porro Jeremias Judaeos, qui secum fugerant, Babyloniorum impetum declinantes, in hac urbe Aegypti habitasse refert. Merra, quod interpretatur amaritudo. 243 Est autem locus, in quo amaras aquas jactu ligni Moses in dulcem vertit saporem. DE NUMERIS ET DEUTERONOMIO. Memoriae, id est, sepulcra concupiscentiae, castra filiorum Israel in deserto, ubi post esum carnium ascendit ira Dei super illos. Maceloth, castra filiorum Israel in solitudine. Masuruth, castra
Abbreviated transcription (Latin):
ex cȩthura sic uocata. Est autẽ tñs arabiam ad¬
meridiẽ in deserto sarracenoꝵ contͣ orientẽ
maris rubri. unde uocant᷑ madianei. & ma-¬
dianea regio. Legimꝰ & filias obad soceri mroy¬
si filias madian. s hȩc alia ciuitasẽ omoni-¬
nos eiꝰ uxta arnonem & areopolim. cuiꝰ nunc
ruinȩ tantũmͦ demonstrant᷑. Aloab. ab uno
filioꝵ loth. qͥ uocabat᷑ moab urbs arabiȩ q̃
nc̃ areopolis dicit᷑ sic uocata ẽ. cuiꝰ & supra
meminimꝰ. Appellat᷑ autẽ moab ex nomine
urbis & regio. Porro ipsa ciuitas qͣsi ꝓprium
uocabulũ possidet. Rabathinoab. id gran¬
dis moab. Mafraca. ciuitas regni edom circa
gebulenen. Mabsar. usq ad presentẽ diẽ uicꝰ
grandis in regione gebalena appellat᷑ mab¬
sara. ad urbẽ petrã ꝑtinens. Magdihel. &
hec in regione gebalena possessa a ducib edom.
cum exissent de egypto ꝑuenerunt ante ꝗͣ
tͣnsirent mare rubrũ. Legimꝰ & in iezechiel.

Expanded text:
ex Cethura sic vocata. Est autem trans Arabiam Eudex Cethura sic vocata. Est autem trans Arabiam Eudaemonem in deserto Saracenorum, contra orientem maris Rubri unde vocantur Madiani et Madianea regio. Legimus et filias Joab, soceri Moysi, filias Madian dictas. Sed haec alia civitas est homonymos ejus, juxta Arnonem ruinae tantummodo demonstrantur. Moab, ab uno filiorum Lot, qui vocabatur Moab, urbs Arabiae, quae nunc Areopolis dicitur, sic vocata est: cujus et supra meminimus. Appellatur autem Moab ex nomine urbis et regio. Porro ipsa civitas, quasi proprium vocabulum possidet. Rabbath Moab id est grandis Moab. Masseca, civitas regni Edom, circa Gebalenen. Mabsar, usque ad praesentem diem vicus grandis in regione Gebalena, appellatur Mabsara ad urbem Petram pertinens. Magediel, et haec in regione Gebalena possessa quondam a ducibcum exissent de Aegypto, pervenerunt, antequam transirent mare Rubrum. Legimus et in Ezechiel
Abbreviated transcription (Latin):
Laboemath. ꝓ qͦ aqͥla int̾pretatur ingressus
emath. Lesem. hanc filii dan ui capta cogno¬
minauert̃ dan. Luza. alt̾a iuxta bethel. int̾ra
cethim. ꝗͣ. condidit ille qͥ abierat de bethel sic̃
narrat hystoria. Lechin. ꝓ qͦ aquila & theodo¬
tion int̾pretant᷑ maxillã. de qͣ & supra ĩa di¬
ximꝰ. Laisa. hanc filii dan captã manu posse¬
derunt. cũ eẽt ꝓcul a sidone. & uocauerunt
eadan. fu̾it autẽ terminꝰ iudeȩ t̾rȩ contͣ sep¬
tentrionẽ a danusq bersabee tendentis.
Meminit & huiꝰ ysaias. Sita ẽ autẽ iuxta pane¬
adem de qua iordanis fluuius erumpit
ionathan iacula dirigebat. ꝓ quo aquila int̾¬
pretat᷑ ad signũ. simmnachꝰ ad condictum
Ladabar. ubi erat mifiboseth. Lodabar. ubi
fuit machir. Libanꝰ. mons fenicis altissimꝰ.
Luith. huiꝰ meminit ysaias. & est usq hodie
uicꝰ int̾ areopolim. & zorã nomine luitha:
habitauert̃. filii iectan. filii eber. Mam¬
bre. hȩc ẽ hebron. iuxta quã sepultus est

Expanded text:
Laboemath: pro quo Aquila interpretatur, ingressus Emath. Lesem: hanc filii Dan vi captam, cognominaverunt Dan. Luza altera, juxta Bethel, in terra Cetthim, quam condidit ille qui abierat de Bethel, sicut narrat historia. Lechi: pro quo Aquila et Theodotio interpretantur, maxillam de qua jam et supra diximus. Laisa, hanc filii Dan captam manu, possederunt, cum esset procul a Sidone, et vocaverunt eam Dan. Fuit autem terminus terrae Judaeae, contra Septentrionem, a Dan usque ad Bersabee se tendentis. Meminit hujus et Isaias. Sita est autem juxta Paneadem, de qua Jordanis fluvius erumpit.Jonathan jacula dirigebat, pro quo Aquila interpretatur, ad signum: Symmachus, ad condictum. Ladabar, ubi erat Miphibosthe. Lodabar, unde fuit Machir. Libanus, mons Phoenicis altissimus. Luith, hujus meminit Isaias: et est usque hodie vicus inter Areopolim et Zoaram nomine Luitha. habitaverunt filii Jectan, filii Heber. Mambre, haec est Chebron, juxta quam sepultus est
Abbreviated transcription (Latin):
rath. terminꝰ urbis ammã. q̃ & fila delphia
dicit᷑. Maabares. quã nos uocamꝰ heremũ.
hanc hebrei madbarim nominant. Misaida.
filioꝵ iachim. locus in solitudine in quo
obiit aaroi.
de libro inui naue.

Expanded text:
 terminus urbis Amman, quae et Philadelphia dicitur. Madobares, quam nos vocamus eremum, hanc Hebraei Madrarim nominant. Misaida, filiorum Jacim, locus in solitudine, in quo obiit Aaron. DE LIBRO JESU. Mace
Abbreviated transcription (Latin):
dñs etiã uiuente patre qͣsi sũmi sacer¬
dotis faceret. Sed hoc qđ ait supiꝰ. ii
hȩc polluta est. s scĩficabitur in uaisis
ita ñnulli edisserunt. Nentiendo ens
iter polluit᷑. dũ a rege missũ me fingo
& hoc necessitate mortis: s scificabit
in illis. quoꝵ causa enã fugio. qͥa illoꝵ
ñ solũ mei ꝑiculi causa mentiar.
Nam ipsi huiꝰ rei causa saluabuntur
Hactenꝰ hẏstoriã: nunc sꝑualem intil¬
ligentiã tangamꝰ. Dauid fugiens
saul. ad abimelech sacerdotem qui
quoꝵ typũ saul tenuit. ad apłos tͣnsit
Quib int̾̃pretatio nominis abimelech
congruit. qͦs dñs rex regũ fr̃s uocart
dignatꝰ est dicens. ite nuntiate fr̾ib
meis. cũ quib & desideratum cibum
sũpsit. desiderio enĩ desiderauit pa¬
scha manducare. Dauid ad abimelee
solus uenit. & xp̃c in passione sua sol
relictꝰ est. Qđ autẽ ait dauid illo &

Expanded text:
Dominus, etiam vivente patre, quasi summi sacerDominus, etiam vivente patre, quasi summi sacerdotis faceret. Sed hoc quod ait superius: Via haec polluta est, sed sanctificabitur in vasis, ita nonnulli edisserunt. Mentiendo enim iter polluitur, dum a rege missum me fingo, et hoc necessitate mortis, sed sanctificabitur in illis, quorum causa etiam fugio, quia illorum non solum mei periculi causa mentior: nam ipsi hujus rei causa salvabuntur. Hactenus historiam nunc spiritalem intelligentiam tangamus: David fugiens Saul ad Achimelech sacerdotem, quiquorum typum Saul tenuit, ad apostolos transiens, quibus interpretatio nominis Achimelech congruit, quos Dominus, Rex regum, fratres vocare dignatus est, dicens: « Ite, nuntiate fratribus meis , » cum quibus et desideratum cibum sumpsit: « Desiderio enim desideravi hoc pascha manducare . » David ad Achimelech solus venit, et Christus in passione sua solus relictus est. Quod autem ait David: « Illum et
Abbreviated transcription (Latin):
erant. quomͦ introiit in domũ dñi sub
abiathar pͥncipe sacerdotũ & panes
ꝓpositionis manducauit. qͦs ñ licebat
manducare nͥ sacerdotib & dedit eis
qui cũ eo erant: S requirendum est¬
qͥd est qd hic abimelech sacerdos legit᷑
a quo dauid panes accepit. & dñs in eugło
abiathar nominat: Qđ enĩ dñs abia¬
thar principẽ sacerdotũ ꝓ abimelech
appellat. nichil habet dissonantię.
Ambo & enĩ fuerunt illic. cũ ueniens
dauid panes petiit. & accepit. abime¬
lech uidelicet pͥnceps sacerdotũ. & abi¬
athar filiꝰ eiꝰ. Occiso autẽ abimelech
a saule cũ uiris domꝰ suȩ generis sacer¬
dotalis octoginta qͥnq fugit ablathi
ad dauid. & comes factꝰ est totiꝰ gxilis ẽ
postea regnante eo sũmi sacerdoti &
ipse gradũ accepit. ac toto tempore
regni illiꝰ inpontificatu ꝑseuerans.
multo maioris excellentiȩ ꝙͣ pat̾ sunc
effectꝰ est idõq dignꝰ fuit cuiꝰ menionꝰ

Expanded text:
erant, quomodo introiit domum Domini sub erant, quomodo introiit domum Domini sub Abiathar principe sacerdotum et panes propositionis manducavit, quos non licebat manducare nisi sacerdotibus, et dedit eis qui cum eo erant? » Sed requirendum quid est quod hic Achimelech sacerdos legitur, a quo David panes accepit, et Dominus in Evangelio Abiathar nominat? Quod enim Dominus Abiathar principem sacerdotum pro Achimelech appellat, nihil habet dissonantiae: Ambo etenim fuerunt illic, cum veniens David panes petiit et accepit, Achimelech videlicet princeps sacerdotum et Abiathar filius ejus. Occiso autem Achimelech a Saule cum viris domus suae generis sacerdotalis octoginta quinque, fugit Abiathar ad David; et comes factus totius exsilii ejus. Postea regnante eo, summi sacerdotii et ipse gradum accepit, ac toto tempore regni illius in pontificatu perseverans, multo majoris excellentiae quam pater suus effectus est. Ideoque dignus fuit cujus memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
dauia & pueri sui qͦs in illũ & illũ locum
conduxisse se dixerat mundi eent. dauid
uͦ enigmatice pluralit̾ & de scipso respon¬
dit dicens: & fuerunt uasa pueroꝵ sc̃a.
scilicet a concubitu conuigali. Qd uͦ
ait porro uia hȩc polluta est .s in hebreo
legit᷑. porro uia laica est. sic intelligen¬
dum. ac si diceret: in lege p̃ceptum est
ut extraneus ñ comedat ex eis. & tu
int̾rogas utrũ mundi sint pueri: Qui
etiã si mundi essent. nequaꝙͣ eis uesci
deberent. Iccirco uia est laica. quia tu
laicalit᷑ int̾rogas. S & ipsa hodie scĩfica¬
bitur in uasis. Utiq in uasis idest m̃te
sua scĩficari dicit. quia nͥ necessitate cor¬
poris & piculo uitȩ urguente nequaꝗͣ
uesceret᷑ eis. Nontam̃ aꝑte eosdẽ legit᷑
dauid panes comedisse. sicut hebrei tra-¬
dunt. Sed lege eugłm: ubi dñs de hac̃
sententia iudeis loquit᷑ dicens: nunꝙͣ
legistis qͥd fecerit dauid. qnͣdo necessi¬
tatẽ habuit & esuriit ipse & qui cum eo

Expanded text:
David et pueri sui, quos in illum, et in illum locum conduxisse se dixerat, mundi essent. David vero aenigmatice pluraliter de seipso respondit, dicens: Et fuerunt vasa puerorum sait: « Porro via haec polluta est, » et in Hebraeo legitur, « Porro via laica est, » sic intelligendum est ac si diceret: In lege praeceptum est ut extraneus non comedat ex eis, et tu interrogas utrum mundi sint pueri? Qui, etiamsi mundi essent, nequaquam eis vesci deberent. Idcirco via est laica, quia tu laicaliter interrogas. « Sed et ipsa hodie sanctificabitur in vasis. » Ipsa utique in vasis, id est mente sua sanctificari dicit, quia nisi necessitate corporis et periculo vitae urgente, nequaquam vesceretur eis. Non tamen aperte eosdem legitur David panes comedisse, sicut Hebraei tradunt. Sed lege Evangelium, ubi Dominus de hac sententia Judaeis loquitur, dicens: « Nunquam legistis quid fecerit David, quando necessitatem habuit, et esuriit ipse et qui cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
testate habuit. & ñ occidit.: Scriptum
erat de eisꝑ ꝓpħam: ne occideris eos.
Tantũmͦ deniq dauid summitatẽ cla¬
midis eiꝰ silent̾ abscidit. ut ostenderet
ꝑsecutione sua uacua sede uł imperio
reliquisse. Clamidis enĩ abscisio. regni
est amputatio: Hoc etiã alio loco iđt san
cũ ꝑ inobȩdientiã peccasset. ostendit
Nam cũ ueniã precaret᷑ & rogaret sami¬
helem ut reuerteret᷑ cũ illo ad placan¬
dum dm̃ & noluisset. atq conuerte
faciẽ suã ab iret. tenuit saul penulã
uestim̃ti eiꝰ. & dirupit eã. Et dix̃ aa
eũ samuhel. Dirupit dñs regnũ isrł
de manu tua hodie. & dabit illud ꝓri¬
mo tuo. & diuidet᷑ isrł in duos ppłos.
Ergo israhelis ꝑsonã figurate gerebat
rex iste. significans quia ppłs amissurꝰ
erat regnum dum ꝑsequitur xp̃m
Sed qͥa hanc sententiã diffuse supiꝰ put
doctores exposuerunt digessimꝰ. nunc
breuit᷑ replicabimꝰ. Dauid ꝑsecutione

Expanded text:
testate habuit, et non occidit. Scriptum enim testate habuit, et non occidit. Scriptum enim erat de eis per prophetam: Ne occideris eos. Tantum denique David summitatem chlamydis ejus silenter abscidit, ut ostenderet persecutione sua vacuos sede vel imperio reliquisse. 7. Chlamydis enim est amputatio: hoc etiam alio loco idem Saul cum per inobedientiam peccasset ostendit. Nam cum veniam precaretur rogaretque Samuelem ut reverteretur cum illo ad placandum Deum, et noluisset, atque convertens faciem suam abiret, tenuit Saul pinnulam vestimenti ejus, et dirupit eam, et dixit ad eum Samuel: Dirupit Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit illud proximo tuo, et dividetur Israel in duos populos. Ergo Israelis personam figurate gerebat rex iste, qui populus amissurus esed quia hanc sententiam diffuse superius prout doctores exposuerunt, digessimus, nunc breviter replicabimus. David persecutionem
Abbreviated transcription (Latin):
le quȩrentib terrã. seruauit ditatem¬
bene quęrentib uitã. Eugitgͦ scđm car¬
nem in speluncã a facie saul. qͥa passus
est usq adeo se occultans iudeiꝰ ut more¬
retur. S qͣre usq ad mortẽ uoluit esse
patiens: Ut fugeret a facie saul inspe¬
luncã. Et enĩ spelunca inferior pars
potest accipi. Et certe qd manifestum
& notũ est om̃ib. corpus eiꝰ in monu¬
mentũ positũ est. qd erat excisum in
petra. Hoc gͦ monumentũ spelunca
erat. illuc fugit nr̃ dauid a facie saul.
Tamdui enĩ ꝑsecuti sunt illũ iudei. quo¬
adusq poneret᷑ in speluncã: S quid est
qd saul ꝑsecutor ad purgandũ uentrẽ
fetidũ emiserunt. & cogitata apud se no¬
ostendert̃: S tam̃ dauid saulẽ occidere
noluit. & cũ eũ in abdito occultatꝰ antro
haberet in potestate. seruare potiꝰ qua
occidere maluit: ita & xp̃c dũ esset in
spelunca carnis. psecutorẽ ppłm in po-¬

Expanded text:
le quaerentibus terram, servavit le quaerentibus terram, servavit bene quaerentibus vitam: fugit ergo secundum carnem in speluncam a facie Saul, quia passus est, usqretur. Sed quare usque ad mortem voluit esse patiens, ut fugeret a facie Saul in speluncam? Etenim spelunca inferior terrae pars potest accipi. Et certe quod manifestum est, et notum est omnibus, corpus ejus in monumento positum est, quod erat excisum in petra. Hoc ergo monumentum spelunca erat, illuc fugit noster David a facie Saul. 5. Tamdiu enim persecuti sunt illum Judaei, quoad usque poneretur in spelunca. Sed quid est quod persecutor ad purgandum ventrem fetidum emiserunt, et cogitata apud se noostenderunt. 6. Sed tamen David Saulem occidere noluit, et cum eum in abdito occultatum antro haberet in potestate, reservare potius quam occidere maluit; ita et Christus, dum esset in spelunca carnis, persecutorem populum in po
Abbreviated transcription (Latin):
suo. ipse incidet in eã. Dauid autẽ bona
ꝓ malis retribuens inimicũ ñ occidit.
s ꝓtestimonio facti orã clamidis regiȩ¬
amputans abstulit. cũ faciliꝰ eẽt se exce-¬
ptum insidiis aduersariũ ꝑdere magis
quã fallere. Quid gͦ est qd̾ iste fugiens
a facie saul in spelunca latuit: Quare
autẽ latuit. nͥ ut occultaret᷑ & ñ inue¬
niretur: Quid est contegispelunca. nͥ
contegi terra: Qui enĩ in spelunca est. a
terra tegit᷑ ne uideat᷑. Portabat autem
occultabat. ne a iudeis inueniretur ds.
Si eñ cognouissent nunꝗͣ dnm crucifi¬
Quia spelunca se texerat. id est carnis in¬
firmitatẽ oculis obiciebat. & maiestatẽ
diuinitatis in tegmine corporis tanquã
speluncȩ abdito contegebat: Iili gͦ non
cognoscentes dm̃ ꝑsecuti sunt hominẽ.
nec mori potuit nisi in homine. nec cru¬
cifigi potuit nͥ in homine. quia nec teneri
potuit nisi in homine: Opposuit gͦ ma¬

Expanded text:
suo, ipse incidet in eam . » David autem bona suo, ipse incidet in eam . » David autem bona pro malis retribuens, inimicum non occidens, sed pro testimonio facti, oram chlamidis regiae abstulit: cum facilius esset exceptum insidiis adversarium perdere magis, quam fallere. Quid ergo est quod iste fugiens a facie Saul, in spelunca latuit? Quare autem latuit? nisi ut occultaretur et non inveniretur. Quid est contegi spelunca, nisi contegi terra? Qui enim in spelunca est, a terra tegitur, ne videatur. Portabat autem occultabat, ne a Judaeis inveniretur Deus. « Si enim cognovissent, nunquam DomiQuia in spelunca se texerat, id est, carnis infirmitatem solum objiciebat, et majestatem divinitatis corporis tegmine tamquam speluncae abdito contegebat. Illi ergo non cognoscentes persecuti sunt hominem, nec mori potuit nisi in homine, nec crucifigi potuit nisi in homine, quia nec teneri potuit nisi in homine. Opposuit ergo ma
Abbreviated transcription (Latin):
chermel. qͥ inscripturis carmelꝰ appel¬
latur. Sic enĩ appellat᷑ uicus hodie iu-¬
deoꝵ. unde fuit nabal carmelꝰ Sed &
unꝰ de posteris caleb dictꝰ est ⁊iph.
Lege paralipomenon. Ergo ut dictũ est
suꝑiꝰ de uiris ceilȩ. sic & ⁊ iphei qͥ dauid
cũ eo mortẽ ei meditati st̃ qͥ int᷑pre¬
tantur germinantes seu florescentes.
significant iudeos: qui cũ in regno
t̾reno germinare appetebant ap̃ pͥnci-¬
pes suos tractabant de nece saluatori.
qualit̾ eũ ꝑ discipłm suũ ꝓditum appre¬
henderent. & p̾sidi ad interficiendũ tra¬
derent. Significant etiã & ꝑfidos qͦsq.
qui dũ ꝓspera requirunt & ꝓsperat᷑ eis
Dehinc sequit᷑ qđ in heremo engaddi
cum ad ꝑsequendũ dauid saul appeteret.
ingressus est dauid in speluncam & ibi
latebat. Sed rex imꝓuisis exceptꝰ insi
diis. qđ innocuo moliebat᷑ inciderat.
Scriptũ est enĩ: qui fouit foueã ꝓximo

Expanded text:
Charmelum, qui in Scripturis Carmelus appelCharmelum, qui in Scripturis Carmelus appellatur. Sic enim appellatur vicus hodie Judaeorum: unde fuit Nabal Carmelius. Sed et unus de posteris Caleb dictus est Ziph. Lege Paralipomenon . Ergo, ut dictum est superius de viris Ceilae, sic et Ziphaei, qui cum eo mortem ejus meditati sunt, qui interpretantur gemmantes seu florescentes. Significant Judaeos, qui cum in regno terreno germinare appetebant, apud principes suos tractabant de nece Salvatoris: qualiter eum per discipulum suum proditum apprehenderent, et praesidi ad interficiendum traderent . Significant etiam et perfidos quosque, qui dum prospera requirunt, et prosperatur eis Dehinc sequitur quod in eremo Engaddi cum persequendum David Saul appeteret, ingressus est David in speluncam, et ibi latebat. Sed rex, improvisis exceptus insidiis, in hoc quid innocuo moliebatur inciderat. Scriptum est enim: « Qui fodit foveam proximo
Abbreviated transcription (Latin):
secũ habens aescenderat. & cetera:¬
phot illud erat. qd̾ moỹses iubente
cal in manꝰ saul. & si descendet ipse
scut audiuit seruus tuus: Et ait dñs.
scendet. Ac si diceret: si hic steteris de¬
sendet saul. & tradent te uiri ceilȩ in
manꝰ eiꝰ. łoꝵ uoluntatẽ ei indicabat
Et merito uiri ceilȩ sicut qui ingrati be¬
neficiis dauid extiterant. cũ cos ipse de
manib philistiim eruerit. significabatł
infilicitatẽ seu inconstantiã iudeoꝵ. qͥ
redemptoris nr̃i semꝑ pietati ingrati
gistentes apud scłi potestates cont᷑ eũ
insidiando meditabant᷑. Int̾pretatur
eñ ceila ad fundã iacta. siue excellens
sibimet. Et in psalmo scriptũ est: in
artu̾itu impii ambulant: Etalibi. stultꝰ
ut luna mutat᷑. Unde & sequit᷑ de ⁊ ipheiᷤ.
Iorro dauid erat in deserto AILIi¬
⁊iph in silua. & cęt̾a usq uenert̃ ⁊ iphei¬
adsaul dicenteᷤ ecce dauid latitat ap̃ nos¬
iph est mons squalidꝰ & caligans
siue nebulosꝰ. in quo sedit dauid ꝓpter

Expanded text:
secum habens descenderat, » etc. Ephod illud erat quod Moyses, jubente Ceilae in manus Saul, et si descendet ipse sicut audivit servus tuus? Et ait Dominus: Descendet. » Ac si diceret: Si hic sterilis, descendet Saul, et tradent te viri Ceilae in manus ejus, eorum voluntatem ei indicabat. Et merito viri Ceilae, sicut qui ingrati beneficiis David exstiterant, cum eos ipse de manibus Philistim eruerit, significabant infidelitatem seu inconstantiam Judaeorum, qui Redemptoris nostri semper pietati ingrati existentes, apud saeculi potestates contra eum insidiando meditantur. Interpretatur autem Ceila, ad fundam jacta, sive excellens sibimet. Et in psalmo scriptum est: « In circuitu impii ambulant . » Et alibi: « Stultus ut luna mutatur . » Unde et sequitur de Ziphaeis: « Porro David erat in deserto Ziph in silva, » ad Saul, dicentes: Ecce David latitat apud nos. » Ziph mons squalidus vel caligans, sive nebulosus, in quo sedit David prope
Abbreviated transcription (Latin):
da recte iudicant᷑. Si quando uͦ contͣ
eos uł inminimis lingua labit᷑. neces¬
se est ut ꝑ afflictionẽ penitentiȩ cõpri¬
mat᷑ qͣtinꝰ ad semetipsũ redeat. & cũ
ppositȩ potestati deliquerit. ei contͣ
sc iudiciũ a qͦ sibi plata est ꝑhorrescat.
am cũ in p̃positos delinquimꝰ. eiꝰ ordi¬
nationi qͥ eos nob̾ p̃tulerat obuiamus.
Inde moyses ꝙͦ cũ cont᷑ se & aaron con¬
queri ppłm cognouisset ait: nos enĩ quid
sumꝰ. Nec contra nos est murmur

Expanded text:
da recte judicantur. Si quando vero contra da recte judicantur. Si quando vero contra eos vel in minimis lingua labitur, necesse est ut per afflictionem poenitentiae cor prematur, quatenus ad semetipsum redeat, positae potestati deliquerit, ejus contra se judicium, a quo sibi praelata est, perhorrescat. Nam cum in praepositos delinquis, ejus ordinationi, qui eos nobis praetulit, obviamus. Unde Moses, cum contra se, et Aaron conqueri populum cognovisset, ait: Nos enim quid sumus? Nec contra nos est murmur
Abbreviated transcription (Latin):
uentrẽ purgare est prauos p̃positos
conceptã in corde maliciã usq ad opa
aoiseri odoris extendere. & cogitata ap̃
s noria factis exteriorib exequendo
monstrare. Quoꝵ facta licet sint teter¬
rna ab humilib subditis oris gladio
sitienda ñ sunt. etiã cũ recte rep̃hen¬
denda iudicant᷑. Unde dauid ferire
inetuit. qͥa piȩ subditoꝵ mentes ab om̃i¬
se peste obtrectationis abstinentes. p̃po¬
sitoꝵ uitã nullo lingue gladio pcuti¬
unt etiã cũ de imꝑfectione rephenat̃
qui & si qnͣdo ꝓpt̾ infirmitatẽ sese absti¬
nere uix posst̃ ut extrema quȩdã atq
s tam̃ humilit̾ cũ loquunt᷑. qͣsi oram
dũ p̃lati dignitati saltẽ innoxiȩ & la¬
tenter derogant. qͣsi regis suꝑpositi
uestẽ fedant: sed tam̃ ad semetipsos
redeunt. seq uehementissime uł de
tenuissima uerbi laceratione rep̃hen¬
dunt. Unde & bene illic scriptum est.
post hȩc dauid ꝑeussit corsuũ. & reliqͣ
dio ferienda ñ sunt. etiã cũ rep̃henden¬

Expanded text:
ventrem purgare est pravos praepositos conceptam in corde malitiam, usque ad operam miseri odoris extendere, et cogitata apud se noxia, factis exterioribus exsequendo monstrare. Quorum facta, licet sint teterrima, ab humilibus subditis, oris gladio ferienda non sunt, etiam cum recte reprehendenda judicantur. Unde David ferire metuit, quia ise peste obtrectationis abstinentes praepositorum vitam nullo linguae gladio percutiunt, etiam cum de imperfectione reprehendunt. Qui et si quando pro infirmitate sese abstinere vix possunt, ut extrema quaedam atque sed tamen humiliter loquantur, quasi oram dum praelati dignitati saltem innoxie et latenter derogant, quasi regis superpositi vestem foedant. Sed tamen ad semetipsos rtenuissima verbi laceratione, reprehendunt. Unde et bene illic scriptum est: « Post haec David percussit cor suum, » etc. dio ferienda non sunt, etiam cum reprehenden
Abbreviated transcription (Latin):
Dixitq doech idumeus ad saus Uidi
filium ysai in nobee. & reliqua.
Quantũ ad spualem intelligentuam
p̃tinet. in docch y dumeo qͥ uoto scobsi¬
gauerat sicut in hebreo legit᷑ ꝓut udn
tradunt ut aliquantisꝑ dieb in tabt¬
naculo dñi immoraret᷑. & orationi un¬
caret. iudȩ ꝓditoris ꝑsona consistit
ꝑ que ista oꝑatus est ⁊ abulꝰ ut ciꝰ pdi¬
tione facta in xp̃o. postea ꝑsecutionẽ
eccłia pateret᷑. & occiderent᷑ ꝗͣ plurimi
discipłi xp̃i & sacerdotes. ꝓ nomine ers
ꝑsecutiones grauissimas ꝑferrent.
His gͦ a quib receptus est xp̃c tribulatio¬
nes induxit diabolꝰ & mortẽ. Om̃s eni

Expanded text:
« Dixitque Doeg Idumaeus ad Saul: Vidi « Dixitque Doeg Idumaeus ad Saul: Vidi David filium Isai in Noba, » et reliqua. Quantum ad spiritalem intelligentiam pertinet, in Doeg Idumaeo, qui voto se obligaverat, sicut in Hebraeo legitur, prout Judaei tradunt, ut aliquantisper in tabernaculo Domini immoraretur, et orationi vacaret, Judae proditoris persona consistit, per quem ista operatus est Zabulus, ut ejus proditione facta in Christo, postea persecutionem Ecclesia pateretur, et occiderentur quamplurimi discipuli Christi et sacerdotes, et pro nomine ejus persecutiones gravissimas perferrent. His ergo quibus receptus est Christus, tribulationes induxit diabolus et mortem. « Omnes enim,
Abbreviated transcription (Latin):
nec habent latitudinẽ caritatis. & oppssi
sunt ȩre alieno. hoc est censu peccatoꝵ
quẽ exoluebant diabolo. qnͣdo exhibue¬
runt menbra sua seruire iniquitati ad
iniquitatẽ. necesse est ut amaro sint ani-¬
mo. hoc est ut digne penitentiã gerant
de delictis suis p̃teritis. & ueniant ad
dauid desideratũ uidelicet nr̃m. quatinꝰ
fiat eoꝵ pͥnceps. qͥa ipse est qͥ constitutꝰ
est a do udex uiuoꝵ & mortuoꝵ. ds.
fortis. pat̾ futuri scłi. pͥnceps paciᷤ. cuiꝰ
regni ñ erit finis. & dominabit᷑ a mari
in prȩsidio. sed uade in terrã iuda.
iromodo hic introducit᷑ gad ꝓpħa. cũ
ĩn p̾cedentib eiꝰ nulla facta fuerit men¬
tio. Sic itaq hic introducit᷑. sicut helias
ꝓpħa in loco ubi dicit᷑: &dixit helias thes¬
bites de habitatorib gala ad. Ex ore itaq
dni gad ꝓpħa dauid dixit: ut ñ morq¬
tur int̾ gentes & in terra polluta. selm
terra iuda rediret. & ibi iuxta uolun¬
tem dñi ꝑsecutionẽ inimicoꝵ ferret.

Expanded text:
os, nec habent latitudinem charitatis, et oppressi sunt aere alieno, hoc est, censu peccatorum quem exsolvebant diabolo quando exhibuerunt membra sua servire iniquitati ad iniquitatem , necesse est, ut amaro sint animo, hoc est, ut digne poenitentiam gerant de delictis suis praeteritis, et veniant ad David, ad desideratum videlicet nostrum, quatenus fiat eorum princeps; quia ipse est qui « constitutus est a Deo judexfortis, Pater futuri saeculi, princeps pacis, cujus regni non erit finis, et dominabitur a mari in praesidio: sed vade in terram Juda. » Miro modo hic introducitur Gad propheta, cum in praecedentibus ejus nulla facta fuerit mentio. Sic itaque hic introducitur, sicut Elias propheta in loco ubi dicitur: Et dixit Elias Thesbites de habitatoribus Galaad. Ex ore itaque Domini Gad propheta David dixit, ut non moraretur inter gentes, et in terra polluta, sed in terram Judam rediret, et ibi juxta voluntatem Domini, persecutionem inimicorum ferret.
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Sed qͥa infirmũ dĩ fortiꝰ est homi¬
nib. ñ tantũ saluias attende.s attende
quia suꝑ barbã decurrunt. Quomͦ enĩ
in saliuiis infirmitas. sic in barba uirtꝰ
ostendit᷑. Texit gͦ uirtutẽ suã corporis
infirmitate. & qd forinsecꝰ infirmabat᷑

Expanded text:
t. Sed quod stultum est Dei fortius est hominibus, non tanquam salivam attendas, sed attende quia super barbam decurrit. Quomodo enim in salivis infirmitas, sic in barba virtus ostenditur. Texit ergo virtutem suam corpore infirmitatis suae. Et quod forinsecus infirmabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
uid est qd̾ manente dauid in spelunca.
uenert̃ ad eũ om̃s fr̃s ciꝰ. & om̃is domus
patris eiꝰ. nͥ qd redemptor nr̃ pacta passi¬
one sua acredẽptione humani generis.
de plebe isrłitica in iudea pͥmũ eccłiam
collocauit. de gente in qͣ carnẽ assumere.
dignatꝰ est: Ubi fr̃s erꝰ idest apłi & domꝰ¬

Expanded text:
in spelunca, venerunt ad eum omnes fratres ejus et omnis domus patris ejus, nisi quod Redemptor noster, peracta passione sua ac redemptione humani generis, de plebe Israelitica in Judaea primum Ecclesiam collocavit, de gente in qua carnem assumere dignatus est? Ubi fratres ejus, id est apo
Abbreviated transcription (Latin):
mine iacula tua ibunt. & reliqͣ.
ollegit autẽ puer ionathȩ sagittas &
attulit ad dnm suu̾. & qͥd ageret᷑ penitꝰ
ignorabat. Sic & iudaicus ppłs libroᷤ
legis & ꝓpħarũ portans qͣsi diuinitus
conscriptos ignorabat. s & eũ qu̾ẽ moỹ¬

Expanded text:
mine jacula tua ibunt , » et reliqua. mine jacula tua ibunt , » et reliqua. Collegit autem puer Jonathae sagittas, et attulit ad Dominum suum: et quid ageretur penitus iglegis et prophetarum portans, quasi divinitus conscriptos honorabat, sed eum, quem Moy
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est qđ ionathan dauid seruare uo¬
lens. cũ ille lateret in agro iuxta lapidẽ.
ad signũ duas iecit sagittas. quaᷤ puer
paruulꝰ ignorans qͥd fecerit. collegit
& in ciuitatẽ retulit. nͥ qđ ds pat̃ filiũ
suũ unigenitũ quẽ ad salutẽ humani
generis mittendũ decreuerat. in littera
legis udeis nescientib absconditũ habu¬
erat: Dauid gͦ absconditꝰ est in agro xp̃c
celatus est in mundo. In mundo inquit
lapidẽ sedebat. qͥa in tabulis legis scriptꝰ¬
in uanũ. Nam saul odio dauid habens
int̾ epulas sedens filiũ mortis eũ iudica¬
bat. & udaica plebs in paschȩ epulis con¬
uiuans de nece xp̃i tractabat.
ũ gͦ illuxisset mane uenit ionatban in
agrũ uxta placitũ dauid. & puer paruulꝰ
cũ eo. lecit unã sagittã. & iecit aliam.
t ds pat̾ illu cescente mane credulitatiᷤᷤ
primũ testimoniũ legis de xp̃o ꝓtulit.
deinde ꝓpħas misit qui de aduentu erꝰ
testificarent᷑. Unde abacuc ait: in lu¬

Expanded text:
Quid est quod Jonathan David servare volens, cum ille lateret in agro juxta lapidem ad signum duas jecit sagittas, quas puer parvulus, ignorans quid fecerit, collegit, et in civitatem retulit: nisi quod Deus Pater Filium suum unigenitum, quem ad salutem humani generis mittendum decrevelegis, Judaeis nescientibus, absconditum habuerat? David ergo absconditus est in agro, Christus celatus est in mundo. « In mundo, » inquit lapidem sedebat quia in tabulis legis scriptin vanum . » Nam Saul odio habens David, inter epulas sedens, filium eum mortis esse judicabat. Et Judaica perfidia, in paschae epulis convivans, de nece Christi tractabat. Cum ergo illuxisset mane, venit Jonathas in agrum juxta placitum David, et puer parvulus cum eo. Jecit unam sagittam, jeciet Deus Pater illucescente mane credulitatis, primum testimonium legis de Christo protulit, deinde prophetas misit, qui de adventu ejus testificarentur. Unde Habacuc ait: « In lu
Abbreviated transcription (Latin):
one. atq inde collapsꝰ est. in manib eoꝵ:
qnͣdo eũ comp̾hendentes crucifixerunt
Et ꝓcedebat ad ostiũ portȩ. hoc est humi¬
liauit se. hoc est ꝓcedere usq ad ostium
fidei nr̃e. Ostiũ enĩ portȩ anitiũ fidei:
Inde incipit ȩccłia. & ꝑuenit usq ad spe¬
ciem. ut cũ credit ea quȩ ñ uider. mereat᷑¬
illis ꝑfrui. cũ eũ uidere facie ad faciem
cepit. Qđ uͦ in illo qͣsi furioso saliuȩ de¬
currebant suꝑ barbã eiꝰ. apls hȩc aꝑit
dicens: iudei signa petunt. & greci sapi-

Expanded text:
one, atque inde collapsus est in manibus eorum, one, atque inde collapsus est in manibus eorum, quando eum comprehendentes crucifixerunt. Et procedebat ad ostium portae, hoc est humiliabat se: hoc est procedere usque ad ostium fidei nostrae. Ostium enim portae, initium fidei nostrae. Inde incipit Ecclesia, et pervenit usque ad speciem: ut cum credit ea, quae non videt, mereatur perfrui, cum eum videre facie ad faciem coeperit. Quod vero in illo quasi furore salivae decurrebant super barbam ejus, apostolus haec aperit dic
Abbreviated transcription (Latin):
mundas uideoꝵ actiones impollutus
ꝑtransiit. Qđ autẽ ait. s cipsa hodie
nomine achis. Sed cũ gła erꝰ fuisset
cõmemorata. ne ꝑliuorẽ ad quẽ con-¬
fugerat aliqͥd ad eũ machinaret᷑. fuixit
insaniã. & qͣsi furore correptꝰ mutauit
ossuũ. defluebantq saliuȩ in barbã eiꝰ.
collabebat᷑q in manib eoꝵ. & ꝓcedebat
ad ostia portȩ. Et dixit achisrex. Quid
huc mͥ adduxistis istũ: Nunqͥd deerant
nobis furiosi: Et sic eum dimisit.
chis int̾pretat᷑ quomͦ est . Fer qđ signi-¬
ficatur ignorantia. & uerbũ mirantis
& ñ agnoscentis. Qđ ingente iudeoꝵ
impletũ est. qͥ dũ uidert̃ xp̃m ñ agnoue.¬
runt. Corã quib mutauit ossuũ. &
abiit. Erant enĩ ibi p̾cepta legis carna¬
lia. erat & sacrificiũ scđm ordinẽ aaron.
& postea ipse de corpore & sanguine.
suo instituit sacrificiũ scd̾m ordinẽ
melchisedech utauit gͦ ossuum in
sacerdotio. mutauit in p̃ceptis. dans
aliud testamentũ euacuata carnali oꝑati¬

Expanded text:
mundas Judaeorum actiones, impollutus pertransivit. Quod autem ait: « Sed et ipsa hodie nomine Achis. Sed cum gloria ejus fuisset commemorata, ne per livorem, ad quem confugerat, aliquid ad eum machinaretur, finxit insaniam, et quasi furore correptus, mutavit os suum: defluebantque salivae in barbam ejus, collabebaturque in manibus eorum; et ad ostia portae procedebat; et dixit Achis rex: Quid mihi adduxisti istum? Nunquid deerant nobis furiosi? Et sic eum dimisit. Achis interpretatur quomodo est. Per quod significatur ignorantia ad verbum mirantis et non agnoscentis, quod in gente Judaeorum impletum est, qui dum viderunrunt: coram quibus mutavit os suum, et abiit. Erant enim ibi praecepta legis carnalia, erat sacrificium secundum ordinem Aaron, et postea ipse de corpore et sanguine suo instituit sacrificium secundum ordinem Melchisedech. Mutavit ergo os suum in sacerdotio, mutavit in praeceptis, dans aliud testamentum, evacuata carnali operati
Abbreviated transcription (Latin):
subiunxit. & reqͥsiuit dñs de manu
inimicoꝵ dauid. ꝑ anticipationẽ imq
fecit. priꝰ hẏstoriã int̾serendo. quia
multo post tẽpore factũ est. cũ inter¬
fecto saule regnũ ad domum dauid
translatũ est. & qͥ innocentẽ eũ iniusse
ꝑ sequebantur. iuste sunt diuinitus
ultione multati. Tunc enĩ requisuit
dñs de manu inimicoꝵ. quare uirum
scm̃ afflixerint. Tunc cogebant᷑ ratie¬
nẽ reddere odioꝵ. quib contra illum
tanto tẽpore seuierant. Qd & de abso¬
lon & de siba filio bocri. & de cętis hosili
dauid potest intelligi. Alit̃ si scut uis
qͥd de manu mimicoꝵ druid reqͥsieris
ans. potest nisi fallor a supiorisenten¬
ai qua dictũ est. quia fedus perigerit
ionathan cũ domo dauid intelligi. qͥa
hoc de manu inimicoꝵ dauia requisie¬
Nit idest qͣre ñ & ipsi fedus cũ co pacis
mire uoluerint. cũ quo eẽ dñm uide

Expanded text:
subjunxit: « et requirat Dominus de manu inimicorum David, » per anticipationem utique fecit, prius historiam interserendo, quia multo post tempore factum est, cum interfecto Saule, regnum ad domum David translatum est. Et qui innocentem eum injuste persequebantur, justa sunt divinitus ultione multati. Tunc enim requisivit Dominus de manu inimicorum, quare virum sanctum afflixerint: tunc cogebantur rationem reddere odiorum, quibus contra illum tanto tempore saevierant, quae et de Absalon et de Siba filio Bochri, et de caeteris hostibus David potest intelligi. Aliter: Si scire vis quod de manu inimicorum David requisierit Dominus, potest nisi fallor a superiori sententia, qua dictum est, quia foedus pepigerit Jonathas cum domo David, intelligi, quia hoc de manu inimicorum David requisierit. Id est quare non et ipsi foedus cum eo pacis inire voluerint, cum quo esse Dom
Abbreviated transcription (Latin):
atrat. qnͣdo eradicauerit inimicos
tiuid unũquẽq de t̾ra uerũ ẽẽ com-¬
ꝓlaret. qͥa uidelicet eradicati sunt ini¬
inici dauid de t̾ra. ñ ipso dauid se de
aduersariis ulciscente s iudicante
dno ꝓ illo. Bene autẽ subiungitur.
& addidit ionathan deierare dauid
to qã diligeret illũ. sicut enĩ animã
suã ita diligebat cũ. ut ille nimirũ qui
tã ꝑpfecto iuxta legẽ dĩ amore comple¬
ctebatur dauid. a ꝑditione inimicoꝵ
er ostenderet᷑ immunis. Qui & si cita
morte ꝑemptꝰ regnũ cũ eo ut sꝑabat
terrenũ habere nequiuit cõmune. absq
ulla tantũ c̃tradictione regni cȩlestis
consortiũ cũ eo quẽ gła uirtutũ tantiͦꝑ

Expanded text:
xerat: Quando eradicaverit Dominus inimicos David unumquemque de terra, verum esse comprobaret, quia videlicet eradicati sint inimici David de terra, non ipso David se de adversariis ulciscente, sed judicante Domino pro illo. Bene autem subjungitur: et addidit Jonathan dejerare David eo quod diligeret illum: sicut animam suam itam perfecto juxta legem Dei amore complectebatur David, a perditione inimicorum ejus ostenderetur immunis. Qui et si ista morte praeventus, regnum cum eo, ut sperabat, terrenum habere nequivit commune, absque ulla tamen contradictione regni coelestis consortium cum eo quem g
Abbreviated transcription (Latin):
d enĩ ait sit dñs tecũ sicut fuit cũ
patre meo. mͥ uidet᷑ ita posse intelligi.
ac si aꝑte diceret: ꝑmaneat sp̃s dñi
tecũ sicut fuit priꝰ in patre meo. & sic
sublime faciat regnũ tuuͭ. sic̃ sublime
fecit patris mei regnũ. Et si uixero
sim in regno tuo. & si mortuus fuero
ñ auferes miscdiam tuã a domo mea
usq in sempiternũ. Qđ uͦ subiungitꝰ¬

Expanded text:
d enim ait, « sit Dominus tecum, sicut fuit cum patre meo, » mihi videtur ita posse intelligi, ac si aperte diceret: Permaneat Spiritus Domini tecum, sicut fuit prius in patre meo, et sic sublime faciat regnum tuum sicut sublime fecit patris mei regnum. « Et si vixersim in regno tuo. « Sin vero mortuus fuero, non auferes misericordiam tuam a domo mea usque in sempiternum. » Quod vero subjungit
Abbreviated transcription (Latin):
subditi etiã cũ displicet magistrum ue¬
nerent᷑. S & hoc est sollert᷑ intuendũ.
ne quẽ imitari despicis uenerare con¬
temnas. Suptilis &enĩ uia tenenda ẽ
rectitudinis & humilitatis. ut sicrey¬
hensibilia magistroꝵ facta displice¬
ant. quatinꝰ sub ditoꝵ mens a serum¬
da magisterii reuerentia ñ recedat
rat autẽ angłs dñi iuxta aream
areune iebusei. & cętã.

Expanded text:
subditi, etiam cum displicet, magistrum vesubditi, etiam cum displicet, magistrum venerentur. Sed et hoc solerter intuendum est, ne aut quem imitari despicis, venerari contemnas. Subtilis etenim via tenenda est rectitudinis et humilitatis, ut sic reprehensibilia magistrorum facta displiceant, quatenus subditorum mens a servanda magisterii reverentia non recedat. « Erat autem angelus Domini juxta aream A