comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adhesit usce. ñ recedens a templo q̃n frã
ẽ saparafo in seruo salomonis: ẽt̃ enĩ t̾b
iuda q̃ erat regia ꝙ tͥb beniamin ꝙ trib
leui que erat sac̾dotał remanser̃t simul
ñ receclentes a ierłm & a templo. Et ego
origo trahit᷑ ñ ab heber. Hoc enĩ augꝰ re¬
tractat ita clicens. Q̾ idixi ex abraham ce
pisse gentẽ hebreoꝵ est qͥdem ꝙ hoc credi¬
bile ut hebrei uelud habrahei dc̃i ẽẽ ui¬
deant᷑. s ex illo ueriꝰ intelligunt᷑ appellati
qͥ uocabat᷑ heber tanqͣ heberei. ꝙ fui ẜ le
gem in qͣ egregiꝰ etam phariseus .i. ñ contẽp¬
erant ꝙ qͣi ad nobilitatẽ uidaitã seg̃gati
ñ ꝯtẽptibili plebi cõmixti qͥ dicebant᷑ pha¬
risei. nã dr̃ hoc uerbũ qͣi seg̃gatõem int̾p̃¬

Expanded text:
adhaesit non recedens a templo quando facta est separatio in servo Salomonis. Tunc enim tribus Juda quae erat regia, et tribus Benjamin, et tribus Levi quae erat sacerdotalis remanserunt simul non recedentes a Jerusalem et a templo; et ego origo trahitur, non ab Heber. Hoc autem Augustinus retractat ita, dicens: Quod dixi pisse gentem Hebreorum est quidem et hoc credibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua regem; in qua egregius fui. Pharisaeus, id est non contemperant, et quasi ad nobilitatem Judaicam segregati, non contemptibili plebi commixti, qui dicebantur Pharisaei. Nam dicitur hoc verbum, quasi segregationem interpr
Abbreviated transcription (Latin):
Gras ago ꝙ c̃. Hic gr̃aᷤ¬
tu eraut int̾ illos. In illa eĩ plebe alii erant bo¬
ni qͥ digni erant laude alii digni increꝑatõe.
Post salutatoem gͦ pͥmũ ꝓponit de bonis ut hasᷤᷤ
alii conform̃t᷑. dicens. Etas ago corde. lingua.

Expanded text:
s ago, etc. Hic grani erant inter eos. In illa enim plebe alii erant boni qui digni erant laude, alii digni increpatione. Post salutationem ergo primum proponit de bonis ut his aliis conformentur dicens: Gratias ago, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ꝓbo ip̃a u̾itate dicente qñ ut̾rogauit uideos.
Sapt̃s ioħ̾is unde est: oͦ ne tot bapt̃i dic̾e̾nt᷑ qͦt
essent serue qͥ uaptirarent. sibi tenuit cłñs pͣatẽ
baptizanidi. seruis mist̾mm dedit. Si gͦ seruꝰ
dit̃ se baptizare recte dic̃. s tanqͣ mist̾ baptirat.
ꝙͣ io ñ differt siue bonꝰ siuie malus cui baptizan¬
di ꝯtig̃ m̃ist̾ium baꝑtirat. Inde ꝙ̃ nemo dĩc bap
alio mag̾̃ minꝰue baptiratꝰ siue ab infi̾ore siue¬

Expanded text:
bo, ipsa Veritate dicente, quando interrogavit Judaeos: Baptismus Joannis unde est? Ergone tot baptismi dicerentur quot essent servi qui baptizarent, sibi tenuit Dominus potestatem baptizandi, servis ministerium dedit. Si ergo servus dicit se baptizare, recte dicit, sed tanquam minister baptizat, et ideo non differt sive bonus sive malus cui baptizandi contigit ministerium. Inde etiam nemo dicit, bapalio mag
Abbreviated transcription (Latin):
qͦꝵ eloq̃ntia ꝙ t̾rena pħia delectabant᷑. ut sub
nõie xͥ hiis imbuerent᷑ q̃ ꝯtͣria st̃ fidei. Inslati
qͦ erant: eo ꝙ. ñ iret ad eos apłs. Fornicatorẽ qͦ
qͥ uxorẽ pr̃is tenebat: int̾ se eẽ patiebant᷑. St̃
Y alia capitula in suis locis notanda de hiis:¬

Expanded text:
phia delectabantur, ut sub nomine Christi his imbuerentur quae contraria sunt fidei. Inflati quoque erant eo quod non iret ad eos Apostolus. Fornicatorem quoque qui uxorem patris tenebat inter se esse patiebantur. Sunt et alia capitula in suis locis notanda.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ aliud deo eẽ. aliud posse. Si gͦ ñ potuit eis da¬
re ut essent ꝙ ip̃e ẽ nͨ potuit eis dare posse suũ ł
tuit eis dare q̃ ip̃e ẽ potuit eis xp̃s clare ut ip̃i
essent ꝙ ip̃e ẽ. ad ꝙ. diciniꝰ ꝙ ñ potuit eis xp̃s da¬
re ut essent ꝙ ip̃e ẽ &. tñ potuit eis dare pͥatẽ qͣm

Expanded text:
n est aliud Deo esse, aliud posse. Si ergo non potuit eis dare, ut essent quod ipse, nec potuit dare posse suum, vntiam suam potuit eis dare, quae ipse est, potuit eis dare ut ipsi essent quod ipse est. Ad quod dicimus quod non potuit eis Chr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝓ ilł ualde sollicitꝰ erat. Ecce ꝑ eũ qͥ int̾ eos
ꝯuersabat᷑ culꝑas eoꝵ se seire innuit. Ideo ã
illo. ostendens ꝙ ñ malo aĩo de eis ei nutia¬
uit. s ex caritate ꝙ desid̾io correctõis. Paulus
ut uos facitis eam arbit᷑utes mĩst̾i̾oꝵ dispẽ¬
satores ẽẽ grãꝵ auctores. ita eĩ eẽt occ̃a hoim

Expanded text:
is valde sollicitus erat. Ecce per eum qui inter eos conversabatur, culpas eorum se scire innuit. Ideo autillo, ostendens quod non malo animo de eis nuntiavit, sed ex charitate, et desiderio correctionis. Paulus, ut vos facitis eam, arbitrantes ministeriorum dispensatores esse gratiarum auctores. Ita enim esset Ecclesia hom
Abbreviated transcription (Latin):
eis ab errorib ad rectã fidem. & a scismatib
eos reuocans ad uuitatẽ. Est gͥ initentõ apłi
in hac epła corinthios ab errorib ꝙ scisma¬
tib ad fidem rectam. ꝙ a uitiis ꝙ aliis pec¬
catis ad bonos mores reucare ꝙ ui eis ꝯfir¬
mare. Modꝰ talis ẽ. Huic epłe sit̃ ꝙ aliis saluta¬
tõem p̃scribit. ꝙ nom̃ suũ ꝙ celebre erat in õibꝰ
gentib p̃ponit. ut magr̃i noĩe audito acqͥes¬
cant correctõi. ꝙ qr eis uiluerat apponit dig¬
nitatis nõia ñ ħuilitatis ut seruꝰ. Post satuta¬
tõem ꝓ bonis eoꝵ qͥ beni erant uit̾ eos gẽis agit.
dein increpat illos qͥ de baptistis se iactabant.
pt retͣhit eos ab amore t̾rene sap̃ie. Deũi re¬
darguit eos de forncatore qise int̾ se eẽ fere¬
bant. deinde increpat eos qͥ sibi inuicẽ iniuri¬
as ꝙ fraudes faciebant. ꝙ infidelisi iuulitũ
examina reqͥrebant. Postea instruit eoo de
matͥmoniis ꝙ de ꝑceptõe eucharistie ubi płi¬

Expanded text:
oribus ad rectam fidem et a schismatibus eos revocans ad unitatem. Est igitur intentio Apostoli in hac Epistola Corinthios ab erroribus et schismatibus ad fidem rectam, et a vitiis et aliis peccatis ad bonos mores revocare, et in eis confirmare. Modus talis, huic Epistolae sicut et aliis salutationem praescribit, et nomen suum quod celebre erat omnibus gentibus, praeponit ut magistri nomine audito acquiescant correctioni, et quia eis vilis erat apponit dignitatis nomina non humilitatis, ut servus, post salutationem pro donis eorum qui boni erant inter eos gratias agit. Deinde increpat illos qui de baptistis se jactabant, post retrahit eos ab amore terrenae sapientiae. Deinde redarguit eos de fornicatore quem inter se esse ferebant. Deinde increpat eos quia 67 sibi invicem injurias, et fraudes faciebant, et infidelium examina requirebant. Postea instruit eos de matrimoniis, et de perceptione Eucharistiae, ubi pluri
Abbreviated transcription (Latin):
dei ꝑmittentis filiũ nascitm ꝙ postea dicen¬
tis occide mͥ filiũ tuũ s erat in corde eiꝰ fides
incontussa & ñ deficiens qͣ credid̾ deũ qͥ dedit
ut elle de senib nast̾et᷑ posse ꝙ̃ de morte repa
herens cornib int uepres .i. carox laborans
intͥ uideos incornib crucis potuit deo offer¬
ti spinis iudaias ante coronata.

Expanded text:
Dei promittentis filium nasciturum, et postea dicentis: Occide mihi filium tuum. Sed erat in corde ejus fides inconcussa et non deficiens qua credidit Deum qui dedit, ut ille de senibus nasceretur posse, etiam de morte reparhaerens cornibus inter vepres, id est caro laborans inter Judaeos in cornibus crucis, potuit Deo offerri spinis Judaicis ante coronata.
Abbreviated transcription (Latin):
mo misit in illũ manꝰ qr ñ dũ uen̾at hora eiꝰ.
hoc ẽ qr nolebat. Non eĩ dns sub fato natꝰ est
ħ nͨ de te credend̾ ẽ. ne dũ de illo ꝑ quẽ fr̃s es.
ñ est enĩ hora eiꝰ uel ur̃a nͥ uoluntas eiꝰ. Non
gͦ horam dix̃ qͣ cog̾et᷑ mori s qͣ dignaret᷑ oc

Expanded text:
mo misit in illum manus, quia nondum venit hora ejus . Hoc est, quia nolebat. Non enim Dominus sub fato natus est: hoc nec de te credendum est, nedum de illo per quem factus es. Non est enim hora ejus vel nostra, nisi voluntas ejus. Non ergo horam d
Abbreviated transcription (Latin):
sio siue filii siue sp̃s sc̃i. ꝙ qr in epłã ad ro¬
manos ꝑtractatũ ẽ uixͣ hũane capatitatis
ualitudi̾em hic ꝑstringimꝰ ad alia festinan¬
tes. Sĩ tñ sobrie de cłi filio q̃ digua st̃ opine¬
mur: io missum intellig̾e̾ debemꝰ qi ex illo
incõprehensibili in enarrabiliq secreto ma¬
iestatis ꝓfunide dedit se cõprehendend̾ m̃tibꝰ
nr̃is dei u̾bum. ñ solum cũ se exinaniret

Expanded text:
 in Epistola ad Romanos pertractatum est juxta humanae capacitatis valetudinem, hic perstringimus ad alia festinantes. Si tamen sobrie de Dei Filio quae digna sunt opinemur, ideo missum intelligere debemus, quia ex illo incomprehensibili inenarrabilique secreto majestatis profundae, dedit se comprehendendum mentibus nostris Dei Verbum; non solum cum se exinaniret,
Abbreviated transcription (Latin):
pora. Sciehat eĩ qñ uenire deberet uel etiã
pati & cet̾a fac̾e. ante tñ longa series p̃conũ
p̃mittenda erat. Non enĩ aliqͥs paruus uẽ¬
turꝰ erat. cłii fu̾at p̃dicendꝰ. semꝑ tenendꝰ.
Qnto maior uidex ueniebat: tanto p̃conũ
series longior p̃ced̾e debebat. Ideo ait. uͥ ue.¬

Expanded text:
pora. Sciebat enim quando venire deberet, vel etiam pati, et caetera facere. Ante tamen longa series praeconum praemittenda erat. Non enim aliquis parvus venturus erat, diu fuerat praedicendus, semper tenendus: quanto major judex veniebat, tanto praeconum series longior praecedere debebat. Ideo ait, ubi ve
Abbreviated transcription (Latin):
onis młres dit ñ uirginitate corruptas
s feminas sit̃ in genesi legͣ de eua qn ip̃a
sta ẽ. formauit eam in młłem nec adhuc
passa erat ꝯcubttũ uiri. Item. ñ te offendat
ꝙ ait. fc̃m cũ confiteam᷑ natũ. fc̃m enĩ ñ
ꝯfitem᷑ nisi ħorem. Ds̃ aũ semꝑ faciens ẽ:¬

Expanded text:
n virginitate corruptas, sed feminas, sicut legitur de Eva, quando ipsa facta est: Formavit eam mulierem , nec adhuc passa erat concubitum viri. Item, non te offendat quod ait, factum cum confiteamur natum. Factum enim non confitemur nisi hominem. Deus autem semper faciens e
Abbreviated transcription (Latin):
dum. hoc ẽ mitti. De illo tñ eiuuigłista dicit.
Illuc aũ missus ẽ quo uenit. Et si in he mund̃
missus ẽ qr exiit a pr̃e ꝙ uenit in h̃c mun¬
dum: & in hoc mundo erat: illuc gͦ missus
ẽ ubi erat. Unde & illud in ꝓpħa cdic̃. Celum
ꝙ t̾ram ego unpleo. Ꝙ si de pr̃e dc̃m accipla¬
t᷑ ubi potuit esse sñ uerbo suo sũ sap̃ia sua

Expanded text:
dum : hoc est mitti. De illo tamen evangelista dicit: Illuc autem missus est quo venit, et si in hunc mundum missus est, quia exivit a Patre, et venit in hunc mundum, et in hoc mundo erat, illuc ergo missus est ubi erat. Unde et illud in propheta dicit: Coelum et terra ego impleo . Quod si de Patre dictum accipiatur, ubi potuit esse sine Verbo suo, sine sapientia sua,
Abbreviated transcription (Latin):
actore ꝙ tutore anqͣ sit adultꝰ: ita uideis ad¬
hue paruuilis lex fuit pedagogꝰ qͥ timore cõ¬
p̃ssit ꝙ p̃ceptis dei seruire coegit. Fuit ꝙ̃ tu¬
tor ꝙ actor iudeis qͦs deus h̾edes instituit.
fuit lex tutoris loco dum contͣ malignoꝵ
sp̃uum impugnatões ꝙ gentiliũ ꝑsuasiones
qui ad ydolatriam therent illos dofendebat
amonendo increpando aliq̃n puniendo. ꝙ sic

Expanded text:
et tutore, antequam sit adultus, ita Judaeis adhuc parvulis lex fuit paedagogus, quia timore compressit, et praeceptis Dei servire coegit. Fuit etiam tutor et actor Judaeis quos Deus haeredes instituit, fuit lex tutoris loco dum contra malignorum spirituum impugnationes et gentilium persuasiones, qui ad idololatriam traherent, illos defendebat admonendo, increpando, aliquando puniendo, et sic
Abbreviated transcription (Latin):
dei nob̃ credentib ñ aliis. qr ꝑ doctrinã euͣgłi¬
cã ꝑcc̃m dimittit᷑ credenti. ꝙ c̾u res exig̾ fiunt
miracula: qͥb cõm̃datur doctrina. Qͥa enĩ eis¬
incredibile uidebat᷑ qd̾ p̃dicabat᷑. ideo signis ac
ꝓdigiis ab apłis fcĩs firmabat᷑. ne diffid̾ent ho¬
mines de hiis q̃ dicebant qͥ tanta faciebant:¬
Nualli eñ dubiũ ẽ uirtuti uerba crede. sdeoq ñ se
diẽ apłs erubesc̾e de eũgłio dl̃i. ilos aũ erubescere
sigcat. qͥ qd tͣdid̾ant in rẽphensionẽ ueniebat. nͦ
qͦqͣm uircutis testimonio firmabat᷑. ꝙ discorda¬
inuitat ad fudem. ꝙ dat salute om̃i cretlenti. dũ
pcc̃a remittit. ꝙ uistificat. ut a sid̾a morte deui¬
neri ñ ualeat: signatꝰ minist̾io crucis. Unde
subd̃. Euͣgłimn dico. ualens in salutẽ oĩ credenti.
Qd̾ uͦ dix̃ õi. det̾minat uideo pͥmũ credenti. ꝙ
greto .i. gentili. qd̾ in g̃ro manifestũ ẽ. In g̃co

Expanded text:
liis: quia per doctrinam evangelicam peccatum dimittitur credenti, et, cum res exigit, fiunt miracula quibus commendatur doctrina. Quia enim incredibile videbatur quod praedicabatur, ideo signis et prodigiis ab apostolis factis firmabatur, ne diffiderent homines de his quae dicebant qui tanta faciebantli enim dubium est virtuti verba cedere. Ideoque non se dicit Apostolus erubescere de Evangelio Dei; illos autem erubescere significat, quia quod tradiderant, in reprehensionem veniebat, nec quoquam virtutis testimonio firmabatur, et discordainvitat ad fidem, et dat salutem omni credenti dum peccata remittit, et justificat, ut a secunda morte detineri non valeat, signatus mysterio crucis. Unde subdit: Evangelium dico, valens in salutem omni credenti. Quod vero dixit omni, determinat: Judaeo primum credenti, et Graeco, id est gentili, quod in Graeco manifestum est. In Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
bulate .i. ꝓfictte ñ extͣ eum s in ip̃o ambula¬
te dico o uos minores radicati in actiua ui¬
ta ut arbor al fructificand̾. & uos maiores
qͥ in ꝯfeplatõe estis suꝑ alios edificati ꝙ hoc
cognifõe & habetis mat̾iam gr̃aꝵ. uos dico
ħundantes donis in illo qͥ solus dat incre¬
m̃tum. & in
hac ambłatõe
Uidete neqͥs uos
decipiat ꝑ philosophiam ꝙ inanẽ

Expanded text:
bulate, id est proficite non extra eum, sed in ipso ambulate, dico, vos minores, radicati in activa vita, ut arborum ad fructificandum, et vos majores qui in contemplatione estis, super alios, aedificati et hoc cognitione, et habetis materiam gratiarum. Vos dico, abundantes, donis in illo, qui solus dat incrementum. Et in hac ambulatione, videte ne quis vos decipiat per philosophiam A
Abbreviated transcription (Latin):
co. Bonũ est homini ñ tangere mulierem.¬
ropter fornicatõem autem
unusqͥsq suam uxorem habeat.¬
ꝙ unaqueq suũ urum habeat.¬
Uxori uir debitũ reddat. simiłr

Expanded text:
 Bonum est homini non tangere mulieremropter fornicationem autem unusquisque suam uxorem habeat unaquaeque virum suum habeat.Uxori vir debitum reddat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ itaq sine mĩtoniũ ẽ maritał ꝯiuncto ma¬
no ꝙ femine int̾ legitimas ꝑsonas indiui¬
dualem uite ꝯsuetudinẽ retinens. Hac aũ
descͥptõe mrioniũ fidelium ac legitimoꝵ tm̃
inclulit᷑ ꝙ ẽ bona res ꝯiugiũ. Est enĩ unũ
de satͣmts etclie tenens ymaginẽ ꝯiũctõis¬

Expanded text:
monium, est maritalis conjunctio maris et feminae inter legitimas personas, individualem vitae consuetudinem retinens. Hac autem descriptione matrimonium fidelium ac legitimorum tantum includitur, et est bona res conjugium. Est enim unum de sacramentis Ecclesiae, tenens imaginem co
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ salutaris ñ uenenũ mortiferũ ꝙͥ edie.
S usde si dduntitis debitorib. nã si ñ dim¬
tis m̃tiris. ꝙ ei m̃tiris quẽ ñ fallis. Men¬
tiri deo potes s ip̃m false ñ potes. uitꝰ enĩ te
inspic̃ & examinat. Dico ꝓbet se qͥsq. nã
qͥ ałr agit. mortem sumit. Et ħ ẽ ꝙ subd̾.
Qui enim mauducat ꝙ bi

Expanded text:
 mortiferum quod edis. Sed vide si dimittis debitoribus; nam si non dimittis mentiris, et ei mentiris quem non fallis. Mentiri Deo potes, sed ipsum fallere non potes. Intus enim te inspicit et examinat. Dico, probet se quisque, nam qui aliter agit, mortem sumit. Et hoc est quod subdit: Qui enim manducat et bi
Abbreviated transcription (Latin):
bit delicta q̃ m̃bra appellat ut post acceptã u̾¬
tatis ronem bone uite oꝑamdarent. Multũ
eĩ obest scire rõnẽ u̾itatis & ñ eam fc̃ĩs exeqͥ
Qͥ enĩ scit uolintatẽ dñi sui ꝙ ñ fac̃: uapula¬
bit młtis. Fornicato ẽ oĩs ꝯcubitꝰ p̃ter legi

Expanded text:
bit delicta, quae membra appellat, ut post acceptam veritatis rationem bonae vitae operam darent. Multum enim obest scire rationem veri, et non eam factis exsequi. Qui enim scit voluntatem domini sui, et non facit, vapulabit multis.
Abbreviated transcription (Latin):
sedens in dex. dei .i. regnans in eqͣlitate pr̃ĩs
ꝙ ita in suma ẽ excellentia. ꝙ ꝑ hoc certũ est
ꝙ ꝑ eum ad excelsa ꝑuenire potestis. Queri¬
te dico q̃ sursũ st̃. inuenra aũ io cunda habete.
ẜ hoc ẽ ꝙ subdit. sapite ꝙ̃ intelligentia & ca¬

Expanded text:
 id est regnans in aequalitate Patris, et ita, in summa est excellentia, et pro hoc certum est, quod per eum ad excelsa pervenire potestis. Quaerite dico, quae sursum sunt; inventa autem jucunda habete. Et hoc est quod subdit: Sapite intelligentia et cha
Abbreviated transcription (Latin):
uas si diu uerba in eiuigłio diligent᷑ in¬
uestigamꝰ. pastoris. m̾cennarii suris.
Nastor u̾tate u̾itatẽ anũtiat. Mercenna¬
riꝰ uͦ occasione u̾itatẽ amiitiat: aliud que
lateo u̾tatẽ negat ꝙ tollit. Diligendꝰ est

Expanded text:
i verba Evangelii diligenter investigamus, pastoris, mercenarii, furis. Pastor veritate, veritatem annuntiat. Mercenarius vero occasione veritatem annuntiat, aliud quaelatro, veritatem negat et tollit. Diligendus est
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ dei. ꝙ hoc potiꝰ agat aĩo: ꝙ elegit
ds̃ ñ ꝙ elegit uoluntas humana. q ex de¬
sid̾io uite p̃sentis fit lucta cũ morte. ꝙ ad¬
hibet pat̃am ꝙ fortitudiem ut eqͦ aĩo mo¬
riat᷑. Iste patient̾ morit᷑. qͦui uͦ ilesid̾at sĩẽ¬

Expanded text:
ntatem Dei; et hoc potius agit animo, quod eligit Deus, non quod eligit voluntas humana: et ex desiderio vitae praesentis fit lucta cum morte; et adhibet patientiam et fortitudinem, ut aequo animo moriatur: iste patienter moritur. Qui autem desiderat, si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtendert̃ .y ꝯfutati st̃. Et ne uid̾e̾nt᷑ cor¬
recti addit. ñ sintere .i. ñ puro animo
tes hoc ut si qͥs de p̾ditatõe eos ateuset¬
in me auctorẽ eiꝰ uindicent. Astutia gͦ
simłatois isti xp̃m annuntiabant ut pos¬
sent seditões excitare apło.q. auctori qui
młtos aggregau̾at suo collegio. Ecce .iiiiͦ.

Expanded text:
tenderunt et confutati sunt. Et ne viderentur correcti, addit, non sincere, id est non puro animo,tes hoc, ut si quis de praedicatione eos accusetin me auctorem ejus vindicent. Astutia ergo simulationis isti Christum annuntiabant, ut possent seditiones excitare Apostolo, quasi auctori, qui multos aggregaverat suo collegio. Augustinus
Abbreviated transcription (Latin):
fudit sangͥnẽ ut lauaret macłam eccłit
Mextendit se in cruce ut colłet rugã sic ꝙ
uiri si opꝰ ẽ debent mori ꝑ saluandis uxo¬
rib. & uetbo eas uite instruere ut exhibe¬
ant eas deo. Item: ita ̃ debent uiri dilige̾
uxores suas ut corꝑa sua .i. se ip̃os qi ambo
una caro st̃. ꝙ mulier portio corꝑis uiri est.
ꝙ bñ clixi ut cliligant uxores sit corꝑa sua

Expanded text:
fudit sanguinem ut lavaret maculam Ecclesiae, et extendit se in cruce, ut tolleret rugam, sic et viri, si opus est, debent mori pro salvandis uxoribus, et verbo vitae eas instruere, ut exhibeant eas Deo. Item, ita etiam debent viri diligere uxores suas, ut corpora sua, id est seipsos, quia ambo una caro sunt, et mulier portio corporis viri est. Bene dixi, ut diligant uxores sicut sua
Abbreviated transcription (Latin):
ditens. Non legistis qr qͥ fec̃ ab initio mas-¬
cłm ꝙ feminã fec̃ eos ꝙ clix̃. Ppt̾ hoc relinq̃t
łp ꝙõ. Ut scias ꝑ extasim saporis q̃ p̃cessit
in adam in qͣ angłice curie i̾fuit ing̃ssus
in sẽuariũ dei ut intellige̾t nouissima. hoc
eũ diuinitꝰ tanqͭ ipħam dit̾e̾ potuisse. &
ut ostentłet ꝙͥ in hiis u̾bis q̃retemꝰ ut non
ꝯiecturis nr̃is aliqͥ ausi dr̃e uideam᷑. subd̾

Expanded text:
itio masculum et feminam fecit eos, et dixit, propter hoc relinquet homo, etc. . Ut scias per exstasim soporis qui praecessit in Adam, in qua angelice interfuit, ingressus in sanctuarium Dei ut intelligeret in novissima, hoc eum divinitus tanquam prophetam dicere potuisse. Et ut ostenderet quid in his verbis quaereremus, ut non conjecturis
Abbreviated transcription (Latin):
dilig̃ inuiͥt eccłiam ut cͣnẽ suam. Et est
sensus. ita debet uir fac̾e de itxore q̃ ẽ caro
cibo corpis sui & fouet eã sp̃ualib inlu¬
ẽ. ꝙ. hꝰ corpis sumꝰ m̃bra õs fideles & alii de
tͣne eiꝰ st̃ .i. infirmi qͥ indigent sustentari
fortib. ut caro sustentatur ossib .ꝙ. alii
lierẽ uidiss: in genesi dic̃. Hñt os ex ossi¬

Expanded text:
diligit Ecclesiam, ut carnem suam. Et est sensus: Ita debet vir facere de uxore, quae caro cibo corporis sui, et fovet eam spiritualibus induest, et hujus corporis sumus membra omnes, fideles, et alii de carne ejus, id est infirmi qui indigent sustentari fortibus ut caro sustentatur ossibus, et alii:lierem vidisset, in Genesi dixit: Hoc os de ossi
Abbreviated transcription (Latin):
repit ua xͥano ñ debet di teneri ꝙ fieri pͥdi¬
ana. eitienda ẽ de corde añꝗͣ occidat lux ista
ut ira ñ duret. qr si durat dat᷑ occ̃o diabo¬
lo. Iratꝰ enĩ mala cogitat ꝙ sic se diabolus
inserit ut mala ꝑagat. Uñ subdit. nolite q¬

Expanded text:
ristiano, non debet diu teneri et fieri pridiana: ejicienda est de corde antequam occidat lux ista ut ira non duret, quia si durat, datur occasio diabolo. Iratus enim male cogitat, et sic diabolus se inserit ut mala peragat. Unde subdit: Nolite lo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ Propt̾ea¬
at q̃rite cui placet ut om̃ia ꝓuide ꝙ cũ mo¬
destia agant. nicħ ꝑturbare. ꝙ cũ strepitu.
ꝙ uos qͤ huic prudentie oꝑam tlatis: noli¬
tas arguentli. Sõbrii enĩ posst̃ hr̃e fiduti¬
am arguendi q bona ꝯu̾safo t̾rorẽ incutit
delinq̃nti. ĩo temꝑand̾ ẽ auino ꝙ ebrietas

Expanded text:
 Proptereaat. Quaerite cui placet, ut omnia provide et cum modestia agantur, nihil perturbate et cum strepitu. Et vos qui huic prudentiae operam datis, tas arguendi. Sobrii enim possunt habere fiduciam arguendi, quia bona conversatio terrorem incutit delinquenti. Ideo temperandum est a vino in quo es
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ litib. Uel ita siis redim̃tes tẽpꝰ .i. ꝙ mi
nꝰ fecistis in uno tẽꝑe restituite in alio cli¬
midiantes dies qͦs ĩpii ñ dimidiant. Alii
eĩ dimuliant alii implent dies. alii nec in¬
tipiunt .i. alii moruint᷑ in egypto. alii in
deserto. alii in t̾ra sc̃a. nec mirũ si minꝰ fe¬
impedimta. nec posst̃ om̃ia agi ꝓ libitu.

Expanded text:
Redimamus ergo tempus. Quid est tempus redimere?  fecistis in uno tempore, restituite in alio, dimidiantes dies quos impii non dimidiant. Alii enim dimidiant, alii implent dies, alii nec incipiunt; id est, alii moriuntur in Aegypto, alii in deserto, alii in terra sancta. Nec mirum si minus fecio tecum contendere, et tunicam tollere, dimitte
Abbreviated transcription (Latin):
minũ. Cet̾m dieo isti qͣnt̃ ꝑtinet ad spatia ho¬
raꝵ ordinati st̃. duc̃t̃ enĩ uices. agt̃ tẽpora.
orit᷑ enĩ sol & occidit tͣnseunt temꝑa. cui mo
ẽẽ tõis. Ex qͦ eĩ lapsus ẽ adam ꝙ de paradyso ex¬
pulsus ñꝙͣ fuert dies nͥ mali ꝙ ostendit pu¬
er qͥ nascitur. qͥ a ploratu incipit nͨ ridere pͥ.

Expanded text:
minum. Caeterum dies isti, quantum pertinet ad spatia horarum ordinati sunt. Ducunt enim vices, agunt tempora. Oritur enim sol et occidit, transeunt tempora, cui molesse communis. Ex quo enim lapsus Adam de paradiso expulsus, nunquam dies nisi mali: quod ostendit puer qui nascitur, quia a ploratu incipit, nec ridere potest:
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ corde disiungamini. ad tepꝰ caute cor¬
ꝑe copulamini. tolerate paleam in tͥtura.
tołate in area ꝙ eñĩ hic tołatis in horreo ĩ¬
tilator qͥ cdiuidet bonos a mał eritq corꝑa¬
lis seꝑatio qͣm debet sp̃uał p̃cedete. i̾o ait.¬
noł cõ.o. if̾.i. mał ut cũ bonis sit pars

Expanded text:
semper disjungamini. Ad tempus cavete, copulamini corpore, tolerate paleam in tritura, tolerate in area: quod enim toleretis in horreo tilator qui dividet bonos a malis, eritque corporalis separatio, quam debet spiritualis praecedere. Ideo aitosis, id est malis ut cum bonis sit pars
Abbreviated transcription (Latin):
uebetis loqͥ uob̃ .i. instruere uos de his. ꝙ post
locutõem hoꝵ estote ip̃o actu cantantes .i. de
ũ laudantes. ꝙ de etͥnis exultantes sĩc̃ hy¬
nus ꝙ cantitũ docent. ꝙ psallentes bono o¬
ꝑe ut p̃s docet. ꝙ hoc incordib u .i. spon¬

Expanded text:
ebetis loqui vobis, id est instruere vos de his. Et post locutionem horum, estote ipso actu, cantantes, id est Deum laudantes, et de aeternis exsultantes, sicut hymnus et canticum docent, et psallentes, bono opere, ut psalmus docet: et hoc, in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
militisdĩe ade p̃uaricauer̃t .i. qͥ sub specie id¬
loꝵ seriuert diabolo. tales erant fe̾ os usꝙ id
segẽ. ꝓpauci ut abrahã uni deo f̾uiert̃. ꝙ u eoᷤ
spe s̾u̾ati st̃ in aduentu xͥ lib̾andi sic̃ de abrcha
leg᷑. Qtͥ a qͣmuis ap̃ info̾s fu̾it discretꝰ tñ lonto
int̾uallo erat a pcc̃orib. ita ut chaos ess ugẽs
int̾ iꝰtos ꝙ pec̃ores. Et sciend̾ qd̾ libros qͥ ałr ĩit
dic̃ ambrosiꝰ esse corruptos uͥ .s. scͥptũ ẽ. mortẽ¬

Expanded text:
militudinem Adae peccaverunt, id est qui sub specie idolorum servierunt diabolo. Tales erant fere omnes usque ad legem; perpauci, ut Abraham, uni Deo servierunt, et non  in adventu Christi liberandi, sicut de Abraham legitur, quia quamvis apud inferos fuerit discretus, tamen longo intervallo erat a peccatoribus, ita ut chaos ingens esset inter justos et peccatores . Et sciendum quod liberos qui aliter habent dicit Ambrosius esse corruptos, ubi scilicet scr
Abbreviated transcription (Latin):
Id̾oq sicut ille cõicare potuit fuiis suis pcc̃m
ꝙ mortẽ: sit iste sins iꝰ ticiã suã ꝙ uitã. ꝙ ꝙ̃ iste
plꝰ boni suis confert: ꝙͣ ale mali. ꝙ ideo mag̾
p̃ saluare quã ule perdere. Et hoc est qd̾ subdit.

Expanded text:
ille communicare potuit filiis suis peccatum et mortem, sic iste suis justitiam suam et vitam, et etiam iste plus boni suis confert quam ille mali, et ideo potest magis salvare quam ille perdere. Et hoc est quod subdit.
Abbreviated transcription (Latin):
esse ꝙ io̾ ap̃ eũ ĩpune fut᷑a poc̃a s ñ ap̃ hoĩes.
Non eĩ lex nat᷑ał penitꝰ obtorpuetat. qr ñ ig¬
norabant ꝙ ñ debebant fac̾e̾ aliis. ꝙ pati no¬
lebant. Nã usq adeo poc̃m ñ erat ignotũ int̾
hõies ꝙ ioseph qͣmuis ꝑ calũpniã tñ qͣ reus
clausus ẽ in cͣcere. ꝙ pistor ꝙ pinc̾na pħots.¬

Expanded text:
eum impune futura peccata, sed non apud homines. Non enim lex naturalis penitus obtorpuerat, quia non ignorabant quod non debebant facere, aliis, quod pati nolebant. Nam usque adeo peccatum non erat ignotum inter homines quod Joseph, quamvis per calumniam, tum quasi reus clausus est in carcere, et pistor, et pincerna P
Abbreviated transcription (Latin):
iuris ꝙ dignitatis in domo dei t̃ sc̃is. & de¬
Dũas qͥpe ciuitates in toto mundo faciunt
duo amores. Uerłm: facit amor dei. babiloni¬
am: amor scłi. Int̾roget gͦ se qͥsq ꝙͥ amet:
& inueniet unde sit ciuis: uos dico suꝑed̾.¬

Expanded text:
juris et dignitatis in domo Dei cum sanctis, et doDuas quippe civitates in toto mundo faciunt duo amores, Jerusalem facit amor Dei, Babylonia amor saeculi. Interroget ergo se quisque quid amet, et inveniet unde sit civis. Haimo Nos d
Abbreviated transcription (Latin):
familiarior cura sibi ẽ qͦmͦ habebit diligen¬
tiam eccłie dei q̃ maior ẽ uͭ tot & alieni sunt:
hodie pontifex ẽ. ħi in theatro: hodie in eccłia.
p̃ cetis ddigniorem se putans nouitate potes¬
tatis inflatꝰ q. eo incligeat religio inuidat
in iudiciũ diaboli .i. ruat ꝑ arroganttam si¬

Expanded text:
familior cura sit, quomodo habebit diligentiam Ecclesiae Dei, quae major est ubi tot et alieni sunt? hodie pontifex est; heri in theatro, hodie in Ecclesia; prae caeteris digniorem se putans novitate potestatis inflatus, quasi eo indigeat religio, incidat in judicium diaboli, id est ruat per arrogantiam si
Abbreviated transcription (Latin):
Dinc offensione estore iudeis qͥ¬
fiant. abhorrent ydola ꝙ gentib q̃ ñ sic
arguunt᷑ s in suo errore firmant᷑. ꝙ eccłie
dei qͣnt ad infirmos qͥ sunt in eccłia qͥb fũt
offendiła dũ eoꝵ exemplo adherent hiis q̃
inimica st̃ deo. estote dico ut placeatis õĩb
sit̃ ꝙ ego qͥ ꝑ om̃ia om̃ib plateo sñ scanda¬
lo cuiꝙͣ agens. hoc ẽ enĩ om̃ib ꝑ om̃ia pla¬

Expanded text:
ine offensione estote Judaeis, qui abhorrent idola, et gentibus, quae sic non arguuntur, sed in suo errore firmantur; et Ecclesiae Dei, quantum ad infirmos qui sunt in Ecclesia, quibus fiunt offendicula, dum eorum exemplo adhaerent his quae inimica sunt Deo. Estote, dico, ut placeatis omnibus, sicut et ego, qui per omnia omnibus placeo, sine scandalo cujusquam agens. Hoc est enim per omnia
Abbreviated transcription (Latin):
sathane q̃r diabolo instigante q acoꝑan¬
te qui illum possidebit totũ faciet ñ tñ sñ
sensu ut frenetiq qͥ culpam ñ ħnt de ma¬
lis. ita si uexaret᷑ a diabolo tanꝙͣ freneticꝰ
ñ ei imputaret᷑ qͥtqͥd ageret. ꝙ illiꝰ aduentꝰ
erit in om̃i uirtute humane potestatis ꝙ
diuitiaꝵ & signis minorib ꝙ ꝑdigiis

Expanded text:
Satanae. Quia diabolo instigante et cooperante qui illum possidebit totum faciet, non tamen sine sensu ut phraenetici qui culpam non habent de malis, ita si vexaretur a diabolo tanquam phraeneticus non ei imputaretur quidquid ageret. Et illius adventus erit in omni virtute humanae potestatis et divitiarum. Et signis minori
Abbreviated transcription (Latin):
i. si ꝑfc̃ fierent cessassent ille hostie offri. io̾
utiq ꝙ cultores semel .i. ꝑfecte. una hostia
qr suffic̃ ad om̃ia ꝙ oem ꝯscĩamn a pr̃co la¬
uat ꝙ ñ ẽ uetus. Si enũ hoc fat̾et non esset
opuo itari. Dic medicanñũ cũ forte fuit
ꝙ salutis efficax ꝙ ualens tunctã ualitu¬
diuẽ replere semel impositũ totũ oꝑat᷑. si uͦ
semꝑ apponit᷑ manifestũ indiciũ est ñ con¬
tulisse salutẽ. sic qr ił satͥficiis nemo cum¬
bat᷑ freq̃nt̾ offe̾bant᷑. Qͥa ẽ pͥma hostia nl
offe̾bat᷑ & alia. Erat ibi hostiaꝵ freq̃ntafo:
ñ culpaꝵ ꝯsũpfo. s potiꝰ ui ip̃is hostiis ꝑ sin.
hostias in qͥb ẽ cõmemoratio poc̃oꝵ ñ ãb¬
solutõ infirmitatis. accusat̃o ñ uirtutis
ostensio. ꝓpt̾ infirmitatẽ gͦ ostendendã ꝙ

Expanded text:
i perfecti fierent, cessassent illae hostiae offerri. Ideo utique quod cultores semel, id est perfecte una hostia quia sufficit ad omnia et omnem conscientiam a peccato lavat: quod non vetus. Si enim hoc faceret vetus non esset opus iterari. Sicut medicamentum cum fuerit forte, et salutis efficax, et valens cunctam valetudinem replere semel impositum totum operatur; si vero semper apponitur manifestum judicium est non contulisse: sic, quia illis sacrificiis nemo curabatur frequenter offerebantur, quia enim prima hostia nil et alia. Erat enim hostiarum frequentatio non culparum consumptio. Sed potius in ipsis hostiis per singulos hostias in quibus est commemoratio peccatorum, non absolutio infirmitatis; accusatio non virtutis ostensio. Propter infir
Abbreviated transcription (Latin):
edit cũ gr̃aꝵ aftõe edat ꝙ qͥ abstinet ꝓ deo faci¬
at. Uel in suo sensu .i. iͥi suo ꝯsilio dimittat᷑. ne
scandalũ passꝰ a caritate q̃ ẽ m̃r om̃iũ uirtutũ
recedat. dito ꝙ in suo sensu sit ħundans ꝙ ita
laudẽ dñi ꝙ honorẽ cuiꝰ om̃ia creata credit nũ¬
manducet: effectus indicat. Gras enĩ ag̃ deo
ꝑ bonis creatis qͥb sustentat᷑ ꝙ pascit᷑. ꝙ siłr qͥ¬

Expanded text:
edit cum gratiarum actione edat, et qui abstinet pro Deo faciat. Vel, in suo sensu, id est in suo consilio dimittatur ne scandalum passus, a charitate quae est mater omnium virtutum recedat. Dico quod in suo sensu sit abundans. Et ita laudem Domini et honorem, cujus omnia creata credit munmanducet, effectus indicat; gratias enim agit Deo, pro omnibus creaturis quibus sustentatur et pascitur. Et si
Abbreviated transcription (Latin):
uel ita. stabit aũ ꝙͣ uis de oĩb regn̾atis ꝙ pie
uiuentib loq̃ret᷑ apłs dicens. seruũ alienũ
ꝯtinuo tñ respex̃ ad p̃destinatos c̃ ait. stabit
aũ. hoc de p̃destinatis dic̃. & ne sibi stare arro¬
get dic̃. Potens eĩ ẽ ds̃ statuere illũ de qͦ nulli
est ambiguũ. ꝑ hoc aũ ꝙ ait stat aut caiłit.
ost̾̃ se nescire quo aĩo ille se agat in dubiis.
cũ uͦ addit stabit aũ. hic innuit ꝙ ambigua
debemꝰ in meliorẽ partẽ u̾tere. ꝙ plus salu¬
tẽ ꝙͣ mortẽ reoꝵ optare ꝙ in futo᷑ sꝑem boni
hr̃e ꝙ. si aliter
ht en plant. Nam alius uidi¬

Expanded text:
eratis, et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens servum alienum, continuo tamen respexit ad praedestinatos cum ait, stabit autem, hoc de praedestinatis dicit. Et ne sibi stare arrogent subdit: Potens est enim Deus statuere illum, de quo nulli est ambiguum. Per hoc autem quod ait, stat aut cadit, ostendit se nescire quo animo ille se agat in dubiis. Cum vero addit, stabit autem, hic innuit quod ambigua debemus in meliorem partem vertere, et plus salutem quam mortem reorum optare, et in futuro spem boni habere, etsi aliter sit in praesenti. Nam alius judi
Abbreviated transcription (Latin):
ita int̾ romanos erat ꝯtentõ. Uñ p̃cipit hic
apłs tales assume ñ abic̾e̾ s patiendo ad fidẽ
b cogitat᷑onũ.i. ñ ita ut de occultis uulicetis
eñ reũ. Non ẽ enĩ dãpnandꝰ eiiꝰ cogitatõ ñ est
aꝑta. Uel de qͦ noscimꝰ qͣł post sit fut᷑s. Non gͥ¬
uod̾ usurpemꝰ diuiditare cogitatões alioꝵ s deo
p̃beamꝰ cogitatões nr̃as. & faciem boni uidentes
gaudeamꝰ cor uͦ deo c̃omtitamꝰ ꝑ quo oremꝰ di¬
posse maudutare om̃ia huanis usib data. ꝙ hit¬
cernit reprtatis alios mundos alios ĩmundos
manducet olus. hic indiget assumi qͥ ꝑmittit᷑ ed̾e
timet casus uitoꝵ: manducet olus .i. tenues
ꝙ atidos cibos qͥ ñ st̃ fom̃tũ uitioꝵ. ꝙ abstine¬
at ab alł qͥb libido excitat᷑. Crassitdo enĩ cͣni¬
ũ ꝙ delitõse epule ꝓuocant corpꝰ ad libidinẽ. Seqͦ.¬
Is qͥ manducat ñ manducantem¬

Expanded text:
ita inter Romanos erat contentio. Unde praecipit hic Apostolus tales assumere, non abjicere; sed patiendo ad fidem bus cogitationum, id est non ita ut de occultis judicetis eum reum. Non est enim damnandus, cujus cogitatio non est aperta, vel de quo nescimus nobis usurpemus dijudicare cogitationes aliorum, sed Deo praebeamus cogitationes nostras, et faciem boni videntes gaudeamus; cor vero Deo committamus, pro quo oremus. Diposse manducare omnia, humanis usibus data; cernit reputans alios mundos, alios immundos, manducet olus. Hic indiget assumi qui permittitur ed est qui timet casus vitiorum, manducet olus, id est tenues et aridos cibos qui non fomentum vitiorum, et abstineat ab illis quibus libido excitatur. Crassitudo enim carnium, et deliciosae epulae provocant corpus ad libidinem. Is qui manducat.
Abbreviated transcription (Latin):
s qͥ mandrcat. Sitpͣ p̾cepit ñ disceptare de
rent̾ ñ sꝑuat ñ manducantẽ .i. abstiuentem
oꝑ uoluntatis ẽ edẽ ꝙ ñ ed̾e. ꝙ ĩo q̃stio hinc fĩ¬
s̃i debet. Om̃ia enĩ uoluntati ħuane subiatẽt
sic̃ ꝙ dño huano sb̾iecta sunt. ꝙ qͥ ñ mandu¬
ciat. De manifestis aũ ñ de occultis iuclicand̾
stupra. blasphemie. furta ꝙ hͦ de qͥb uidicare
scetis eos. s ea q̃ dubia ft̃ qͦ aĩo fiant in meliorẽ
aĩo fi̾ ꝙ ñ bono uolebant illi cũ hoies essent
ferre sñam in occulta cordis de qͥb solus deus
iudicat. Uñ clt. nolite aũ tẽpues iudicare. St̃

Expanded text:
s qui manducat. Supra praecepit non disceptare de renter non spernat non manducantem, id est abstinentem, quia voluntatis est edere, non debet. Omnia enim voluntati humanae subjaceant, sicut dominio humano subjecta sunt. Et qui non manduciat. De manifestis enim, non de occultis judicandum stuprscetis eos . Sed ea quae dubium est, quo animo fiant, in meliorem animo fieri, et non bono, volebant illi, cum homines essent, ferre sententiam in occulta cordis, de quibus solus Deus judicat. Unde dicitur: Nolite ante tempus judicare . Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
¶sumus.
Quoniam aũ estis filii dei mi¬
sit cds sp̃m filii sui in cortla nr̃a
clamantẽ alba pater. Itaq iã
ñ est seruꝰ s filius. Q si filius

Expanded text:
sumus. Quoniam autem estis filii Dei, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamantem: Abba, Pater. Itaque jam non est
Abbreviated transcription (Latin):
lege ut curũcisus appareat.q. filius abrahe
aui ꝑmissus erat signũ ħus eiꝰ cui ꝓmissus
erat᷑. in qͦ impleta ẽ circũtisio. ꝙ ideo iã sig¬
ẽ. ꝙ hostia legał ꝓ illo oblata ẽ. nͨ mirũ si
ꝙ illa legis oꝑa sustinuit ex qͥb lib̾aret e¬
os qͥ eis seruiłr tenebant᷑ qͥ ꝙ̃ mortẽ sus¬
gis sũ sub aliis penis. ñ ut ab ea expiaret᷑
uñ subdit. ut eos qͥ sub lege erant pressi ꝙ¬
rei redini̾et a d̾iabolo. a ꝑditõe ꝙ a peccatis.
aAd id eĩ ꝙ dix̃ factũ sb̾ lege: illud retulit.

Expanded text:
lege ut circumcisus appareat, quasi filius Abrahae cui promissus erat, signum habens ejus cui promissus fuerat, in quo impleta est circumcisio, et ideo jam sigest, et hostia legalis pro illo oblata. Nec mirum si et illa legis opera sustinuit ex quibus liberaret eos qui eis serviliter tenebantur; qui etiam mortem susgis, sicut sub aliis poenis; non ut ab ea expiaretur, Unde subdit: Ut eos qui sub lege erant pressi rei, redimeret a diabolo, a perditione, a peccatis. Ad id enim quod dixit factum sub lege, illud retulit,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ uocati st̃. dicens: om̃ia Unficia eis uel
grãm collata fore. Et gͦ intentõ apłi in hac
epła ephesios in bonis habitis ꝯfirmare ꝙ
ail ult̾iora ꝓuocare. necñ ad ħiuilitatẽ acti¬
onẽq gr̃aꝵ informare. Modus tctandi ta¬
lis ẽ. De more suo salutatõem p̃mitrit. de¬
inde gr̃as agit deo exponens pͥus ħnficia
lta. deiñ ephetiis ip̃is ostendens a qͦ ꝙ ad
qͥd uocati sint. deĩn xͥ dignitatẽ ꝙ p̃latõnẽ
ostendit. postea ad patientiã ꝙ taritatẽ
eos inuitat. uuitatẽ fidei ꝙ. eccłie cõmen¬
dans. ꝙ doua gr̃e ꝯnum̾aus. taudem ad

Expanded text:
num vocati sunt, dicens, omnia beneficia eis vel gratiam collata fore. Est igitur intentio Apostoli in hac Epistola Ephesios in bonis habitis confirmare, et ad ulteriora provocare, nec non et ad humilitatem actionemque gratiarum informare. Modus tractandi talis est: De more suo salutationem praemittit. Deinde gratias agit Deo, exponens prius beneficia lta, deinde Ephesiis ipsis ostendens a quo et ad quid vocati sint. Deinde Christi dignitatem et praelationem ostendit, postea ad patientiam et charitatem eos invitat, unitatem fidei et Ecclesiae commendans et dona gratiae connumerans. Tandem ad
Abbreviated transcription (Latin):
milicie xͥane armat᷑am descbit. pͥus gͦ sa¬
Paulus inqͣ scribit uel mandat. ł ego pau¬
lus scribo ł mando. om̃ib qͥ st̃ ephesi sc̃is
ex̾citio uirtutũ ꝙ fidelib fide recta q̃ ẽ in xͦ
credit᷑ bona uita. si fides ẽ inxͦ iħu. tc̃ uere¬

Expanded text:
istianae armaturam describit. Prius ergo saPaulus, inquam, scribit vel mandat, vel ego Paulus scribo sive mando omnibus qui sunt Ephesi sanctis exercitio virtutum, et fidelibus fide recta quae est creditur bona vita, si fides est in Christo Je
Abbreviated transcription (Latin):
L ex ã. q. ex fide ẽ iusticta & uita s lex
ñ ẽ ex fide ut ꝓ futis impleat᷑ s ꝓ timore.
Posset eĩ uideri ꝙ oꝑa legis ex fide fierent
ut ꝓ eis sꝑarent eterna: de qͥb fides ẽ. qd̃
utiq ũ faciebant s ex timore pene ala ser-¬
uabant. Uñ suld̾. s qͥ sec̾it ea uiuet in ilł.
Non ait qͥ fccit eam: uiuet in ea. cũ p̃mi¬
siss lex ñ ẽ ex fide ut intelligas legẽ in ħ
loco ꝓ ip̃is oꝑib q̃ in ilł obseruatoib fie¬
bant posita. Qͥ aũ uiuebant in his oꝑi¬
brttiebant utiq. a ca ñ fecissent lapida¬

Expanded text:
 dicat: Ex fide est justitia et vita, sed lex non est ex fide, ut profuturis impleatur, sed timore. Posset enim videri quod opera legis ex fide fierent, ut pro eis sperarent aeterna, de quibus fides est, quod utique non faciebant, sed ex timore poenae illa servabant.Non ait qui fecerit eam, vivet in ea, cum praemisisset, lex non est ex fide, ut intelligas legem in hoc loco pro ipsis operibus quae in illis observationibus fiebant positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique, si ea non fecissent, lapida
Abbreviated transcription (Latin):
uerã ẽȩ mortẽ. Preuidit eĩ moyses heticos¬
ẽẽ fut᷑os. ꝙ uerã łm mortẽ negato᷑s. ꝙ i̾o
uolentes ab hoc maledc̃o xp̃m seiungere
longe futos ħeticos delonge clamat moy¬
ses. Sine cã t̾giu̾samini o hetici qͥb dis¬

Expanded text:
veram esse mortem. Praevidit enim Moyses haereticos futuros, et veram Domini mortem negaturos. Et ideo volentes ab hoc maledicto Christum sejungere, longe futuros haereticos de longe clamat Moyses: Sine causa tergiversamini, o haeretici, quibus dis
Abbreviated transcription (Latin):
maledẽs appellatꝰ ẽ qͥ pendet ut ligno ꝯtu¬
melia in deũ putanda ẽ. ex parte oͥsppe mor¬
tali: pependit in ligno. Mortalitas ã ex¬
maledictõe pcc̃i pͥmi hõis ẽ. Si gͦ dr̃et morᷤᷤ
maledc̃a ẽ/ nemo exhorresc̾e̾t. Itẽ si cliceret
pccm maledcm ẽ: nemo miraret᷑. Qͥd aũ
pependit in ligno nisi caro mortał crius

Expanded text:
maledictus est appellatus qui pendet in ligno, contumelia in Dominum putanda est. Ex parte quippe mortali pependit in ligno: mortalitas autemaledictione peccati primi hominis est. Si ergo diceret: Mors maledicta est, nemo exhorresceret. Item, si diceret: Peccatum maledictum est, nemo miraretur. Quid autem pependit in ligno nisi caro mortalis, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
at. ꝙ ideo maledisti erant ds̃ qͥ sub lege erãt
qri in om̃ib eiãt reatꝰ tnͣsgssionis. a qͦ illi¬
soluti erant qͥ ui gr̃a ꝯfidebant. sp̃italit̾
saltẽ legem implentes uni qͦ innuit ꝯfide¬
mand̃ esse saluatorẽ qͥ finẽ ponat his ꝙ
lib̾et ñ solũ ab aliis pc̃cis s õs a maledc̃o

Expanded text:
at. Et ideo maledicti erant omnes qui sub lege erant, quia in omnibus erat reatus transgressionis, a quo absoluti erant qui in gratia confidebant; spiritualiter saltem legem implentes in quo innuit desiderandum esse Salvatorem, qui finem ponat his, et liberet non solum ab aliis peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
Ile iꝰtificat᷑ ap̃ deũ. qͥ eũ gratis colit .s. ñ
cupiditate appetendi aliqͦ ab ip̃o p̃t ip̃m.
ł timore amittendi. In ip̃a eĩ sola uera no¬
stra b̃itudo ẽ. ꝙ ꝑfc̃a s̃. Manifestũ est dico:
qr ait abacu. Iustus ex fide uuit. Iustꝰ ẽ

Expanded text:
le justificatur apud Deum, qui eum gratis colit, scilicet non cupiditate appetendi aliquid ab eo praeter ipsum, vel timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo est. Manifestum est, dico, quod ait Habacuc: Justus ex fid
Abbreviated transcription (Latin):
ita. ħo ẽ ymago dei. Hõ eĩ ẽ imago dei imitã¬
do deũ s ñ qͣlis umago ẽ filiꝰ. Ałr eĩ ẽ imago
dei ui filio ałr in hoie. sic̃ alr̾ ẽ unago regis
go dei coli debet nͥ illa q̃ hoc ẽ ꝙ ille. nͨ ella ꝓ
illo s cũ illo. Imago dico inuisibst᷑ .i. incom

Expanded text:
mitando, sed non qualis imago est Filius. Aliter enim est imago Dei in filio, aliter in homine; sicut aliter est imago regis go Dei coli debet, nisi illa quae hoc est quod ille; nec illa pro illo, sed cum illo. Imago Dei, dico, invisibilis,
Abbreviated transcription (Latin):
dẽpt̃o ẽ destructa potestate diaboli facultas
lib̾tatis q̃ nobͣ data ẽ fuso illiꝰ sangͥne qͥ nul¬
lũ ħuit poc̃m. ut q diabolꝰ illos mito tenebat
qͦs poc̃i reos ꝯditõe mortis obstrix̃ hos ꝑ eũ
m̾ito cdinuitt̾et. quẽ ulliꝰ poc̃i reũ ĩm̾ito pena
mortis affet̃. hac iusticia uictꝰ. ꝙ hoc uintulo
uinctꝰ est fortis. ꝙ io ñ ẽ opus aliis hostiis. qr

Expanded text:
 facultas libertatis, quae vobis est data fuso illius sanguine qui nullum habuit peccatum. Ut, quia diabolus illos merito tenebat quos peccati reos conditione mortis obstrinxit, hos per eum merito dimitteret, quem nullius peccati reum immerito poena mortis affecit. Hac justitia victus, et hoc vinculo vinctus est fortis. Et ideo non est opus aliis hostiis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Meliꝰ ẽ enĩ scire infirmitatẽ urãm: ꝙͣ nat᷑am re¬
rũ. Laisdabilior ẽ eiũ animꝰ cui nota ẽ infir¬
mitas sua. ꝙͣ qͥ ea ñ respecta: siderũ uiã scru¬
tat᷑. ꝙ t̾raꝵ fundam̃ta & celoꝵ fastigia. s me¬
desid̾io patrie & ꝯditoris. Siqͥs .qͣ. hetis sci¬
qͥs existimat se scire aliqͥd . s. ꝙ licet eis uti.

Expanded text:
irmitatem nostram, quam naturam rerum. Laudabilior enim est animus cui nota est infirmitas sua, quam qui ea non respecta, siderum viam scrutatur, et terrarum fundamenta, et coelorum fastigia; sed medesiderio patriae et conditoris. Si quis s existimat se scire aliquid, scilicet quod licet eis uti,
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥs uirtꝰ ẽ ingenita simplex hꝰ aũ uirtutis
qͣm simplicẽ ẽẽ dlixisti ñꝙͥ partes st̃ bonitas.
sapia & clem̃tia ꝙ potentia : Si dix̾is partes
st̃: simplex gͦ uirtꝰ ex ꝑtib ꝯstat. q̃ te diffini¬
ente unꝰ ẽ ds̃ gͦ deũ ex partib cõpositũ dicis.
ñ dico inqͥs. ñ st̃ gͦ partes. Sigͦ in una prĩs

Expanded text:
ta simplex. Hujus autem virtutis quam simplicem esse dixisti, nunquid partes sunt bonitas, sapientia, clementia, et potentia? Si dixeris, partes sunt, simplex ergo virtus ex partibus constat, quae te diffiniente unus est Deus, ergo Deum ex partibus compositum esse dicis. Non dico, inquis, non sunt ergo partes. Si ergo in una Patris
Abbreviated transcription (Latin):
nam ꝙsi sunt qͥ dicant᷑ dii ꝑticipatõe dĩtatis
ut scĩ siue in celo iã recepti ut qͥ de corꝑe exie¬
it̃. siue in t̾ra morantes. ut qͥ in mortali cor¬
ꝑe ꝑeg̾nant᷑ adhuc. ꝙ ñ falso putatos dico
deos. s in uitate clii st̃. siqͥdẽ młti st̃ dii p̃ar¬

Expanded text:
nam etsi sunt qui dicantur dii, participatione deitatis, ut sancti, sive in coelo, jam recepti, ut qui de corpore exierunt, sive in terra, morantes, ut qui adhuc in mortali corpore peregrinantur, et non falso putatos, dico deos, sed in veritate Dei sunt, siquidem multi sunt dii, par
Abbreviated transcription (Latin):
pent. qr ñ ẽ amatͥx pecunie. Non irritat᷑
cui: s ñ cogitat malũ. ñ gaudet sr̃ iniqͥtate
s dolet uidens aliꝙͥ ruere in uuqͥtatẽ. con¬
gaudet aũ u̾itati .i. oꝑib iusticie ł u̾bis iu̾
tatis. Om̃ia suf. in actu ꝓ u̾tate sic̃ in noe
apparet: q̃ młta sustinuit᷑. Om̃ia cre. q̃ u̾
tas siradet sic̃ in abraham apparuit. qͥ credi¬
dit deo uocantt ꝙ ꝓmittenti. Et nota ꝙ. ait

Expanded text:
petit, quia non est amatrix pecuniae. Non irritaturcui, sed non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, sed dolet videns aliquem ruere in iniquitatem, congtatis, omnia suffert, in actu pro veritate, sicut in Noe apparet, qui multa sustinuit, omnia credit, quae veritas suadet, sicut in Abraham apparuit, qui credidit Deo vocanti et promittenti. Et nota quod ait,
Abbreviated transcription (Latin):
ginẽ cbstutã. Uidemꝰ enĩ aliqͣs creat᷑as in qͥb
aliqͣ sclitudo dei telucet ꝙ hoc satis obscure. ꝙ
in enigiate .i. ꝑ obscutã allegoriam. Attẽ¬
de ꝙ addidit in enugmate ꝙ utiq młtis iri¬
cognitũ ẽ qͥ eas lit̾as nesciunt ui qͥb ẽ doct¬
na de locutõnũ modis qͦs g̾ci tropos uocant.
qͦ uocabło ꝙ̃ nos utim᷑ ꝓ latino. ut enĩ scema¬
ta usitatiꝰ dicimꝰ ꝙͣ figuras: ita usitatiꝰ tro¬
pos ꝙͣ modos. Est aũ allegoria tropꝰ qͥdã. huiꝰ

Expanded text:
ginem obscuram. Videmus enim aliquas creaturas, in quibus aliqua similitudo Dei relucet, et hoc satis obscure. Et in aenigmate, id est per obscuram allegoriam. Attende quod addidit, in aenigmate, quod utique multis incognitum est, quia eas litteras nesciunt, in quibus est doctrina de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, quo vocabulo etiam nos utimur pro Latino. Ut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius tropos quam modos. Est autem allegoria, tropus quidam hujus
Abbreviated transcription (Latin):
arma p̾misit patientiã & benignitatẽ. Qͣ¬
rũ alta illata aꝓximis mala eqͣnmit̾ por¬
tat. alt̾a sua bona ꝓximis desid̾a̾biłr unpen¬
dit. Mens cͥpe sc̃oꝵ in hoc tẽptatõis prelio
& inunita patĩe clipeo ꝙ gladio amoris ac¬
cucta. ad mala fe̾nda sumit fortitudiuẽ. ꝙ
ad rependenda bona erigit unitatẽ. qͣtinꝰ
ꝙ odioꝵ tela potent̾ excipiat. ꝙ amoris
iacula ualenter reddat. ñ enĩ ad bella ar¬
matꝰ ꝑgit. qui aut clipeũ sumens gladies
ñutitut. aut utens gladiis clipeo ñ munit᷑.
Uñ ꝙ iles dei adu̾sitatis bello dep̾hensus
ꝙ scutũ patĩe debet añferre ad p̃ditandum
ꝓmptꝰ amoris iacula
infre ut uincat. Seqͣ. Caritas nũt

Expanded text:
misit patriam et benignitatem. Quarum altera illata a proximis mala aequanimiter portat, altera sua bona proximis desiderabiliter impendit. Mens quippe sanctorum, in hoc tentationis praelio, et munita patientiae clypeo et gladio amoris accincta, ad mala ferenda sumit fortitudinem, et ad rependenda bona erigit unitatem, quatenus et odiorum tela potenter excipiat, et amoris jacula valenter reddat. Non enim ad bella armatus pergit, qui aut clypeum sumens gladiis non utitur, aut utens gladiis clypeo non communitur. Unde et miles Dei adversitatis bello deprehensus, et scutum patientiae debet anteferre, et ad praedicandum promptus amoris jacula inferre, ut vincat. C
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est iustificatꝰ abuaham qͥ mulcũ aute
legem fuit. Qd̃ qr dr̃e ñ possunt: cogun¬
tur fat̾i non legis oꝑib iustificari homi¬
nem s fide. simul is nos cogit intelligere
õs antiqͦs qͥ iustificati st̃ ex ip̃a fide usti¬

Expanded text:
non est justificatus Abraham, qui multum ante Legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non Legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos qui justificati sunt, ex ipsa fide justi