comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerulus quidã ma
ex alliiense: tabescẽ¬
te diuersis morbis stoma¬
cho. cibum potumq¬
horruit. Ipsum
quod accipere
debatur: cum
gra. I ui reiciebat a¬
maritudine. Cumq per-
multos dies in hoc labore
desiderium habuit ueni¬
ẽdi ad basilicam bea¬
ti confessoris. In qua per
triduum icumãs et orãs
die quarta accipiendi ci¬
bi desiderum capit. uinĩ¬
q ore libans: confortatꝰ¬
est. Dehinc gr̃as agens.
sanus abscessit.
ulier quedam et ip¬
sa ut aiunt ex au¬
decauo ueniens: que om¬
nib quidem membris
arida erat. sed precipue
dexteram cum digitis
aridiorem ceteris artu¬
bus deferebat ad sepul¬
chrum sc̃i prosternitur.
Ex inde egressa: per pau¬
cum tempus in ato
cõmorata est. Suc  cui¬
rente uero interu¬
tu antistitis glo¬
riosi: uena san Igui¬
nem cutis ruborem cor¬
pus reliquum fortitu¬
dinem recipiens solida¬
tum est. Cui hec fuit cau¬
sa ut ista perferret
quia die sabbati post so¬
lis occasum quod nocti
dnĩce adiacebat panem uo¬

Expanded text:
uerulus quidam ex Albigensi, tabescente diversis morbis stomacho, cibum potumquhorrebat; ipsum quod accipere debatur cum gravi rejiciebat amaritudine. Cumque per multos dies in hoc labore desiderium habuit veniendi ad basilicam beati Confessoris. In qua per triduum jejunans et orans, die quarta accipiendi cibi desiderium capit, vinumque ore delibans confortatest. Dehinc gratias agens, sanus abscessit. 31. Mulier quaedam, et ipsa, ut aiunt, ex Andecavo veniens, quae omnibus quidem membris arida erat, sed praecipue dexteram cum digitis aridiorem ceteris artubus deferebat, ad sepulchrum sancti prosternitur. Exinde egressa, per paucum tempus in atrio commorata est. Succurrente vero interventu antestitis gloriosi, vena sanguinem, cutis roborem, corpus reliquum fortitudinem recipiens, solidatum est. Cuius haec fuit causa, ut ista perferret, quia die sabbati post solle occasum, qui nocti dominicae adiacebat, panem
Abbreviated transcription (Latin):
qui longo tempore
lumine caruerat oculo¬
rum: ad eandem festi¬
uitatem uenit. Et fac¬
ta oratione: duman
te sepulchrum staret.

Expanded text:
qui longo tempere lumen· caruerat oculorum, ad eandem festivitatem venit. Et facta oratione, dum ante sanctum sepulchrum staret
Abbreviated transcription (Latin):
lemmitatis uirtu¬
tem non nulli alii coopetã¬
te xp̃i gr̃a persenserunt.
super alii ceci. in hac festi
uitate uisum per opem
beati antistitis receperũt
inerguini pleriq mũ

Expanded text:
lemnitatis die virtutem nonnulli, cooperante Christi gratia, persenserunt. super alii cvitate visum per opem beati antistitis receperunt; inergumini plerique mu
Abbreviated transcription (Latin):
istunt: Prima quippe uigi¬
lia: primeue etatis cuttodia
est. Sed neq sic desperandũ
est: et a bono opere cessandũ.
Nam longanimitatis sue pa¬
tientiam insinuet dñs cum
subdit. Et si uenerit in scd̾a
ingilia. et si in tercia ueneri¬

Expanded text:
istunt? Prima quippe vigilia primae aetatis custodia est. Sed neque sic desperandum est, et a bono opere cessandum. Nam longanimitatis suae patientiam insinuans Dominus, subdit: Et si venerit in secunda vigilia, et si in tertia
Abbreviated transcription (Latin):
sanus properat ad octur¬
sum. Beatus autem mar¬
tinus: sacerdotalis gr̃e ac¬
cepit principatum. Rex
est. Squalor lepre apopulo
pellitur: et omes infirmi
saluantur. Nec unquam
wbi postea usq nunc. super
aliquem lepre morbus ap¬
in aduentu pignoꝵ beati pa¬
troni dñs tribuit: ut uir¬
tutes que ibidem illa die
facte sunt enarrare per lõ¬
gum sit. Nam tantum ĩ
ille promptus est: ut om̃s
martirium libentissime
susciperent: si tempus per¬
secutionis ad esset.

Expanded text:
sanus properat ad occursanus properat ad occursum. Beatus autem Martinus sacerdotalis gratiae accepit principatum. Rex est. Squalor leprpellitur, et omnes infirmi salvantur, nec unquam ibi postea usque nunc super aliquem leprae morbus apin adventu pignorum beati patroni Dominus tribuit, ut virtutes, quae ibidem illa die factae sunt, enarrare perlongum sit. Nam tantum in ille promptus est, ut omnes martyrium libentissime susciperent, si tempus persecutionis adesset.
Abbreviated transcription (Latin):
as simul q gras beato mͣr¬
tino pro sui absolutione
reddentes quod cos digna¬
tus fuerit sua pietãte sal¬
tis per sacerdotem a iudi¬
ce culpis: incolumes dimis¬
si sunt. Quod uidentes ge¬
statores reliquiaꝵ: gauist
sunt ualde dicentes. Nũe
cognouimus: quod digna¬
tur beatus antistes nobis
peccatorib propitium se
prebere. Et sic grãs agẽtes.
nauigio prospero sequen¬
te patroni presidio. undis
lenib. temperatis. flatib.
uelo pendulo. mare tran¬
quuillo. uelociter ad portũ
gallicie peruenerunt. Tuc
commonitus a deo beatus
martinus de regione lon¬
ginqua. qui ibidem nunc
sacerdos habetur aduenit.
Sed nec hoc credo sine diui¬
na fuisse prouidentia: qd̾
ea die se commouerit de
patria qua beate reliquie
de loco leuate sunt: Et sie
simul cum ipsis pignorib
gallicie portum ingressus
sit Que pignora cum sũ¬
ma ueneratione suscipiẽ¬
tes: fidem miraculis fir¬
mant. Nam fuius regis:
amissa omni egritudine.

Expanded text:
ias simulque et gratias beato Marias simulque et gratias beato Martino pro sui absolutione reddentes, quod eos dignatus fuerit sua pietate saltis per sacerdotem a iudice culpis, incolomes dimissi sunt. Quod videntes gestatores reliquiarum, gavisi sunt valde, dicentes: 'Nunc cognovimus, quod dignatur beatus antistis nobis peccatoribus propitium se praebere'. Et sic gratias agentes, navigio prospero, sequente patroni praesidio, undis lenibus, temperatis flatibus, velo pendulo, mare tranquillo, velociter ad portum Galliciae pervenerant. Tunc commonitus a Deo beatos Martinus de regione longinqua, qui ibidem nunc sacerdos habetur, advenit. Sed nec hoc credo sine divina fuisse providentia, quod ea die se commoveret de patria, qua beatae reliquiae de loco levatae sunt, et sic simul cum ipsis pignoribus Galliciae portum ingressus sit. Quae pignora cum summa veneratione suscipientes, fidem miraculis firmant. Nam filius regis, amissa omni aegritudine,
Abbreviated transcription (Latin):
expetito patrono: que posui¬
mus plus insequenti pensa¬
bunt: eruntq nobis inbe¬
nedictionem quesita per
fidem. Uigilata ergo una
nocte: facto mane que po¬
suerant pensitabant. Incͥ¬
b tanta ueati uiri infusa
est. gr̃a: ut tam diu eleua¬
rent in sullime ercam li¬
bram: quantum habere po¬
terat quo ascenderet morã¬
tana. Cumq eleuate fuiꝰ¬
sent reliquie cum magno
triumpho:audierunt uo¬
ces psallentium qͥ erant
in ciuitate detrusi in car¬
cerem. Et admirantes
suauitatem sonus: in¬
terrogant custodes quid
hoc esset. Qui dixerunt.
Reliquie donmi marti¬
ni in galliciam transmi¬
ttuntur: et ideo sic psalli¬
tur. Tunc illi flentes ĩuo-¬
cabant sanctum marti-¬
num: ut cos sua uisitati¬
one liberet. Exterritis q cꝰ¬
todib et in fugam u̾sis:
diruptis obicib retinacu¬
loꝵ. liber populus surgit
a uinculo. Et sic usq ad
sancta pignora populo ex¬
pectante uenerunt᷑: oscũ¬
lantes flendo beatas reliqͥ¬

Expanded text:
expetito patrono, quae posuiexpetito patrono, quae posuimus plus in sequenti pensabunt, eruntque nobis in benedictione quaesita per fidem'. Vigilata ergo una nocte, facto mane, quae posuerant pensitabant. In quibus tanta beati viri infusa est gratia, ut tam diu elevarent in sublimi aeream libram, quantum habere poterat quo ascenderet momentana. Cumque elevatae fuissent reliquiae cum magno triumpho, audierunt voces psallentium qui erant in civitate detrusi in carcere, et admirantes suavitatem sonus, interrogant custodes, quid hoc esset. Qui dixerunt: 'Reliquiae domni Martini in Gallicia transmittuntur, et ideo sic psallitur'. Tunc illi flentes invocabant sanctum Martinum, ut eos sua visitatione liberaret. Exterritisque custodibus et in fugam versis, disruptis obicibus retenaculorum, liber populus surgit a vinculo, et sic usque ad sancta pignora, populo expectante venerunt, osculando flentes beatas reliqu
Abbreviated transcription (Latin):
toq ad filii sui pondus:
transmisit ad uenerabi¬
lem locum sepulchri. Qͦ
perlati: oblatis muneri¬
bus exorant ad beatum
tumulum pro egroto. S
insidente adhuc in patris
pectore secra: non continu¬
o integram recipere me¬
ruit medicinam. Reuer¬
si aut̾ nuncu narraue¬
runt regi se multas uir¬
tutes ad beati tumulum
uidisse: dicentes. Cur ñ
seruauerit filium tuum:
ignoramus. At ille intel¬
in honorem beati marti¬
ni fabricauit miro opere¬
ecclesiam. Expeditamq.
proclamat. Si suscipere
mereor uiri iusti reliqui¬
as: quodcimq predicaue¬
rint sacerdotes credam.
Et sic iterum snos dirigit:
maiori cum munere. Qi
uenientes ad beatum lo¬
cum: reliquias postula¬
bant. Cumq ei offerrẽ¬
tur ex consuetudine: di¬
uerunt. Nonita faciemꝰ.
sed nobis quesumus licẽ¬
tia tribuatur ponendi q̃
exinde iterum assuma
tem pallii scrici pẽ¬
satam super beatum sepul¬
chrum posuerunt: dicẽtes.
Siinuenimus grãm coram

Expanded text:
toque ad filii sui pondus, toque ad filii sui pondus, transmisit ad venerabilem locum sepulcri. Quo perlati, oblatis muneribus exorant ad Beati tumulum pro aegroto. Sed insidente adhuc in patris ejus pectore secta, non continuo integram recipere meruit medicinam. Reversi autem nuntii narraverunt regi se multas virtutes ad Beati tumulum vidisse, dicentes: Cur non sanatus fuerit filius tuus, ignoramus. At ille intelin honorem beati Martini fabricaeclesiam, expeditamque, proclamat: 'Si suscipere mereor viri iusti reliquias, quodcumque praedicaverint sacerdotes, credam'. Et sic iterum suos dirigit maiori cum munere. Qui venientes ad beatum locum, reliquias postulabant. Cumque eis offerrentur ex consuetudine, dixerunt: 'Non ita faciemus, sed nobis, quaesumus, licentia tribuatur ponendi quae exinde iterum adsumamus'. tem pallii sirici pesatam super beatum sepulchrum posuerunt, dicentes: 'Si invenimus gratiam coram
Abbreviated transcription (Latin):
tantas cupiens enar¬
rare uirtutes. Chararici
cuiusdam regis gallicie
filius: grauiter egrotabat.
Quitale cedium incurre¬
rat: ut solo sp̃u palpita¬
ret. Pater autem eius.
fetide se illi arriane secce
una cum incolis loci sub¬
diderat. Sed et regio illa.
plus solito quam alie ꝓ-¬
uincie a lepra sordebat.
Cumq rex uideret ur¬
gueri filium in extͤmis.
dicit suis. Martinus
ille quem in galliis di¬
cunt multis uirtutib
effulgere: cuius queso
religionis uir fuerit e¬
narrare. Cui aiunt. Ca¬
cholice fidei populum
pastorali cura in corpore
posinis gubernauit: asserẽs
filium cum patre et sancto
sp̃u equali substantia uel
ommipotentia uenerari. S
et nunc celi sede locatus: as¬
siduis beneficiis nõ cessat
plebi proprie ꝓuidere. Qui
ait. Si hec uera sunt que
profertis:discurrant us¬
q ad eius templum fidele
amici: multa munera de¬
portantes. Et si obtinent
mei infantuli medicinã:
inquisita fide catholica
que ille credidit credam.
Pensato ergo auro argẽ¬

Expanded text:
tantas cupiens enarrare virtutes. Charrarici cujusdam regis Galliciensis filius graviter aegrotabat, qui tale taedium incurrerat, ut solo spiritu palpitaret. Pater autem ejus foetidae se illi Arianae sectae una cum incolis loci illius subdiderat. Sed et regio illa plus 1013 solito quam aliae provinciae lepra sordebat. Cumque rex videret urgeri filium in extremis, dicit suis: Martinus ille, quem in Galliis dicunt multis virtutibus effulgere, cujus, quaeso, religionis vir fuerit, enarrate? Cui aiunt: Catholicae fidei populum pastorali cura in corpore positus gubernavit, asserens Filium cum Patre et Spiritu sancto aequali substantia vel omnipotentia venerari debere: sed et nunc coeli sede locatus, assiduis beneficiis non cessat plebi propriae providere. Qui ait: Si haec vera sunt quae profertis, discurrant usque ad ejus templum fideles amici mei, multa munera deportantes; et si obtineant mei infantuli medicinam, inquisita fide catholica, quae ille credidit credam. Pensato ergo auro argen
Abbreviated transcription (Latin):
lpinus quoq comes
turonice ciuitatis. cũ
per totum annum gra¬
uiter ab imius pedis do¬
lore consumere et die
noctuq requiem nõ ha-¬
beret: sed inter torture
suc uoces beati martini
iugiter auxilium implo

Expanded text:
lpinus quoque comes Turonicae civitatis com per totam annum graviter ab unius pedis dolore consumeretur et die noctuque requiem non haberet, sed inter ipsas torturae suae voces beati Martini iugiter auxilium inplo
Abbreviated transcription (Latin):
grauiter urebatur. drde¬
bant enim extrinsecus
membra: intrinsecus ue¬
ro sitis ualida erat. Et si
potum aliquod accipiebat.
mox reiciebat abstoma¬
cho: nichil tamen capiẽs¬
cibi. Cumq in hoc labore
quarto. aut quinto die.
parumper exhiberent de¬
depulchri puluere ad bibẽ¬
dum. Quo cxhibito. uino¬
q deluto: ut hausit fide¬
ab humore pedum freꝙ̃¬
tius laboraret: unuis
pedis usum qui indebili¬
tatem redactus fuerat ꝑ¬
didit. Post hec: ad beatam
aduenit basilicam In qͣ
dum crebras effundit
preces: amota debilitate do¬
ed et alia  natͤ¬
mulier de andegauo
territorio. digitis in palma
defixis: ut ad locum sc̃m̃n
preces effudit: digitis di¬
rectis sanata manu dis¬
cessit

Expanded text:
graviter urebatur. Ardebant enim extrinsecus membra, intrinsecus vero sitis valida erat; et si potum aliquod accipiebat, mox reiciebat ab stomacho, nicibi. Cumque in hoc labore quarto aut quinto die parumper exhiberent pulveris de sepulcro ad bibendum. Quo exhibito, vinoque diluto, ut hausit fideab humore pedum frequentius laboraret, unius pedis usum, qui in debilitatem redactus fuerat, perdidit. Post haec ad beatam advenit basilicam, in qua dum crebras effunderet preces, amota debilitated et alia mulier de Andegavo territorio, digitis in palma defixis, 1088 ut ad locum sanctum preces effudit, digitis directis, sanata manu discessit
Abbreviated transcription (Latin):
ne ultionis accessisse sentẽciã.
t quia bis aut ter.n¬
cio de sola gloriosi nomi¬
nis inuocatione et uirtuteᷤ
factas et pericula sedata nar¬
rauimus: qualiter cuidã
pereunti. in ipso mortis pre¬
cipio beatus pontifex inuo¬
catus sustentatulum pre¬
buisset euoluam. Ammoni¬
us quidam. agens sc̃e basilice
dum de cena madefactus in¬
noueniret: de excelsa rupe q̃
uie coniingitur inimico
inpingente precipitatur.
Erat autem profundum
loci illius: fert ducenteno¬
rum pedum. Cummo per pro¬
funditatem precipitu illi¬
us rotaretur: et scorsum
sine alaꝵ remigio uolitaret:
sci martini auxilium per
singula descensionis sue mo¬
menta clamabat. Tunc qͣi
manib alioꝵ de iumento
suo excussus: super arlores
que ualli merant deicit᷑.
Et sic paulatim per singłos
ramos descendens: sine mor¬
tis periculo ad terram uso
peruenit. Tamen ut opus
insidiatoris non usqueqͣ
uideretur cassatum quod
fuerat inchoatum: imum

Expanded text:
nae ultionis accessisse sententiam. nae ultionis accessisse sententiam. t quia bis aut tertio de sola gloriosi nominis invocatione, et virtutes factas, et pericula sedata narravimus, qualiter cuidam pereunti in ipso mortis praecipitio beatus Pontifex invocatus sustentaculum praebuisset, evolvam. Ammonius quidam agens sanctae basilicae, dam de caena madefactus vino veniret, de excelsa rupe, quae viae coniungitur, inimico inpingente, praecipitatur. Erat autem profundum loci illius fere ducentenum pedum. Cumque per profunditatem praecipitii illius rotaretur et deorsum sine alarum remigio volitaret, sancti Martini auxilium per singula discensionis suae momenta clamabat. Tunc quasi manibus aliorum de iumento suo excussus, super arbores, quae valli inerant, deicitur. Et sic paulatim per singulos ramos discendens, sine mortis periculo ad terram usque pervenit. Tamen, ut opus insidiatoris non usquequaque videretur cassatum, quod fuerat inchoatum, unum
Abbreviated transcription (Latin):
ob honorẽ: per parum fa¬
cultatis habentes: nisi ꝙ
eas deuotoꝵ alit sepe deuoto.
Erant tamen eis quodam
tempore: pauca apium al¬
uearia. Que cum quidã
inuidus conspexisset: ait infra
se. utinam aliqua de hiis ua¬
sis possim auferre. Secuta au¬
tem nocte instigatus a demo¬
ne allatis trib uasis nauẽ
onerat: ut scilicet transito
anme facilius que abstule¬
rat uindicaret. Sed credo er
impedimento fuisse hoc fur¬
tum: sicut post ea manife¬
ste probatum est. Igitur cũ
sole oriente ad portum flu¬
minis causa transmeandi
homines properarent. nauẽ
ad litus conspicimt: apes¬
q ex alucariis cateruatĩ
emergere:hominemq seor¬
sum lacere prostratum. S
putantes eum occupatũ
sonmo: sicut qui iam di¬
dicerant a puellis furtũ
factum. quantocius pro¬
perant ad alligandum eũ.
Sed accedentes: mortuũ
reperiunt. Statim q pu¬
ellis notum factum: qd̃
furatum fuerat cellule re¬
stituunt:admirantes tam
uelocem in hominem diui¬

Expanded text:
ob honorem parumper faob honorem parumper facultatis habentis, nisi quod eas devotorum alit saepe devotio. Erant tamen eis quodam tempore pauca apium alvearia, quae cum quidam invidus conspexisset, ait infra se: 'Utinam aliqua de his vasis possim auferre'. Secuta autem nocte instigatus a daemone, ablatis tribus vasis navem onerat, ut scilicet, transito amne, facilius quae abstulerat vindicaret. Sed credo, inpedimentum fuisse hoc furtum, sicut postea manifeste probatum est. Igitur cum sole oriente ad portum fluminis causa transmeandi homines properarent, navem ad litus conspiciunt, apesque ex alveariis catervatim emergere hominemque seorsum iacere prostratum. Sed putantes eum occupatum somno, sicut iam didicerant a puellis furtum factum, quantotius properant ad alligandum eum; sed accedentes, mortuum repperiunt. Statimque puellis notum factum, quod furatum fuerat cellulae restituunt; admirantes, tam velocem in homine divi
Abbreviated transcription (Latin):
ali non poterat. Iacente au¬
tem eo in loco illo per mul¬
tos dies: directus est pes eiꝰ
qui fuerat debilis: manꝰ¬
q eius sicca infectis san¬
gume uenit sanata est.
Et ita omni corpore accep¬
ta beati confessoris ope for
denuo fuisse renatum. Qͥ
puerulus a iustino comi¬
te redemptus: et ingenuuᷤ
dimissus est. Et post ea bap¬
tismum consecutus: usq
hodie sub patrocinio sc̃e ec¬
clesie persistit. incolumis.
Quis unquam ista sic ex or¬
dine inquirere aut referre
poterit: aut laudare suffi¬
ciet: Tamen nos quantũ
in uestigare potuimus scri-
tes mercedis retributionẽ
accipere: ut dum hec legun¬
tur in laudem scĩssimi sac̾¬
dotis nobis fortassis tribua¬
tur refrigerium pro delic¬
tis: dicente poeta. Forsan
et hec olim meminisse iu¬
Aporta ambianensi inqͣ
quondam uir beatus paupe¬
rem algentem clamide de¬
cisa contexit: oratorium a
fidelib est edificatum. In
quo nue puelle religiose
deseruiunt sc̃i antistitis

Expanded text:
aleri non poterat. Iacente aualeri non poterat. Iacente autem eo in loco illo per multos dies, directus est pes eius qui fuerat debilis, manusque eius sicca, infectis sanguine venis, sanet ita omni corpore, accepta beati Confessoris ope, fordenuo fuisse renatum. Qui puerulus a Justino comite redemptus, et ingenuus dimissus est: et postea baptismum consecutus, usque hodie sub patrocinio sanctae ecclesiae persistit incolumis. Quis unquam ista sic ex ordine inquirere, aut referre poterit, ut ex aequo laudare sufficiat? Tamen nos, quantum investigare potuimus, scribtes retributionem mercedis accipere, ut dum haec leguntur in laudem sanctissimi Sacerdotis, nobis fortasse tribuatur refrigerium pro delictis, dicente poeta: Forsan et haec olim meminisse juportam Ambianensi, in qua quondam vir beatus pauperem algentem clamide decisa contexit, oratorium a fidelibus est aedificatum, in quo nunc puellae religiosae deserviunt, sancti antestitis
Abbreviated transcription (Latin):
iacens ad scm̃ ostium lumẽ
pariter gressumq recepit.
Osi totum proderetur in pu¬
blicum quod singuli quiq
dum fideliter poscunt laten¬
ter accipiunt: et retinet oc¬
cultum multoꝵ conscienti¬
a: quod fideliter poscendo clã
quesita sanitas est adepta.
Quod si hec ut diximus cũ¬
cta publicarentur: non so¬
lum libros. sed nec ipsũ mũ¬
dum ut ait euanglista de
dño arbitror potuisse reciꝑe.
clausulam petit.: unũ
uobis adhuc preclarum mi¬
raculum prius quamliber
finem accipiat enarrabo. Ad¬
olescens quidam nomine secu¬
rus: ex utero matris egredi¬
ens. manum aridam pedem¬
q protulerat. Et ita omni¬
um membroꝵ siccata compa
ge diriguerat: ut monstrũ
aliquod similaret. Erat au¬
tem et iugo seruitutis in¬
nexus. Quem cum uiderẽt
domini sui iamper septem
annos nichil ommino pos¬
se proficere:manib depor¬
tantes. posuerunt eum eran¬
ante beatum sepulchrum:
ut uel a pretereuntib pas¬
ceretur: qui labore proprio

Expanded text:
jacens ad sanctum ostium, lumen jacens ad sanctum ostium, lumen pariter gressumque recepit. O si totum proderetur in publicum, quod singuli quique, dum fideliter poscunt, latenter accipiunt, et retinet occultum multorum conscientia, quod fideliter poscendo clam quaesita sanitas est adepta! Quod si haec, ut diximus, cuncta publicarentur, non solum 1034 libros, sed nec ipsum mundum, ut ait evangelista de Domino, arbitror potuisse recipereclausulam petit, unum vobis adhuc praeclarum miraculum priusquam liber finem accipiat, enarrabo. Adolescens quidam, nomine Securus, ex utero matris egrediens, manum aridam pedemque protulerat, et ita omnium membrorum siccata compage diriguerat, ut monstrum aliquod simularet; erat autem et iugo servitutis innexus. Quem cum viderent domini sui iam per septem annis nihil omnino posse proficere, manibus deportantes, posuerunt eum ante beatum sepulchrum, ut vel a praetereuntibus pasceretur, qui labore proprio
Abbreviated transcription (Latin):
go ad auxilia consueta cõ¬
fugiens: sc̃i martini presidł¬
um flagitabam. Quod mn
protinus dignanter assist̃s
ita cos conterruit: ut mchil
contra nos agere possent a
uersa uice qui uenerant ut
timerentur. timere ceperũt:
et cursu uelocissimo fugere.
Sed ego non immenor apli
bere satiari: potum eis offer¬
re precipio. Qui nequaquã
expectantes: quantum pote¬
rant fugiebant. Crederes eos
fustib agi: aut inuitos con¬
tra possibilitatem caballoꝵ
suoꝵ currere cogi. Et sic tribu¬
ente dño. iuuante patrono:
ubi dirigebamus aduenimꝰ.
De quantis me tribulationi¬
b et erummis eripuit: in
quantis michi necessitatib
sua pietas astint. uel quã¬
tas in me amaritudines su¬
a uirtute compescuit: non
dicam ad scribendum sed eti¬
am ad referendum per lon¬
gum est.o secunda
comeria quedam ceca
iter illud per manus alioꝵ
crebris occursib utitur. quo
ad beati basilicam itur tã¬
dem ab eius pietate respecta.

Expanded text:
go ad auxilia consueta congo ad auxilia consueta confugiens, sancti Martini praesidium flagitabam. Quod mihi protinus dignanter assistens, ita eos conterruit, ut nihil contra nos agere possent. Sed versa vice qui venerant ut timerentur, timere coeperunt, et cursu velocissimo fugere. Sed ego non immemor Apostbere satiari , potum eis offerri praecipio. Qui nequaquam exspectantes, quantum poterant, fugiebant. Crederes eos fustibus agi, aut invitos contra possibilitatem caballorum suorum currere cogi; et sic, tribuente Domino, et juvante patrono, quo dirigebamus advenimus. De quantis me tribulationibus et aerumnis eripuit, in quantis mihi necessitatibus sua pietas astitit, vel quantas in me amaritudines sua virtute compescuit, non dicam ad scribendum, sed etiam ad referendum perlongum est. CAomena quaedam caeca ivens, dum iter illud per manus aliorum crebris occursibus utitur, quo ad Beati basilicam itur, tandem ab ejus pietate respecta,
Abbreviated transcription (Latin):
quecimq preceperis adim¬
plebo. Obstupe factus: inter¬
rogo quid hoc eẽt. Quiait.
Intelligo me ualde sanum.
Sed unus error est animi:
quod nescio de qua hie par¬
te aduenerim. Et incipiẽs
ita mͥ impendit seruitiũ.
sicut erat solitus ante tedi¬
um. Tunc ego exultans et
flens pre gaudio: gr̃as om̃i¬
potenti deo tam pro me qm
pro ip̃o refero: quod inter¬
cedente patrono incolumẽ
me corpore. illum mente red¬
diderit: et umius occursus
ex fide. etiam alteri amenti
qui nec petere nouerat. presti¬
tisset. Sed nec hoc preteribo.
quod post dies . xl. codem die
primo uinum delectatus sũ
bibere: cum illud faciente
in commodo. usq nunc ex¬
osum habuerim. le rima.
actum est au¬
tem quodam tempore:
ut uisitationis studio ad
uenerabilem matrem me¬
am inburgundiam ambu¬
larem. Cuim autem siluas
illas que trans berberim fui¬
uium site sunt preterirem.
latrones incurrimus. Qui
circundantes nos: uolebant
spoliare et interficere. Eine¬

Expanded text:
quaecumque praeceperis adimquaecumque praeceperis adimplebo'. Obstupefactus interrogo, quid hoc esset. Qui ait: 'Intellego me valde sanum; sed unus error est animi, quod nescio, de qua hic parte advenerim'. Et incipiens, ita mihi inpendit servitium, sicut erat solitus ante taedium. Tunc ego exultans et flens prae gaudio, gratias omnipotenti Deo tam pro me quam pro ipso refero, quod, intercedente patrono, incolomem me corpore, illum mente reddiderit, et unus occursus ex fide etiam alteri amenti, qui nec petere noverat, praestetisset. Sed nec hoc praeteribo, quod post dies quadraginta eodem die primo vinum delectatus sum bibere, cum illud, faciente incommodo, usque tunc exosum habuerim. 34.actum est autem quodam tempore, ut visitationis studio ad venerabilem 1032 matrem meam in Burgundiam ambularem. Cum autem silvas illas quae trans Berberem fluvium sitae sunt praeterirem, latrones incurrimus. Qui circumdantes nos, volebant spoliare et interficere. Tunc e
Abbreviated transcription (Latin):
o tempore unus ex cleri¬
cis meis armentarius
nomine. bene eruditus inspi¬
ritualib scripturis: cui tã
facile erat sonoꝵ modulatio¬
nes appechendere. ut cum ñ
putares hoc meditari s scri¬
bere: inseruitio ualde stre¬
nuus et in commisso fidel.
lis malis sensum omnem ꝑ¬
diderat: et ita redactus fue¬
rat. ut nichil penitus aut
intelligere posset. aut ag̾e.
Tartia uero nocte postquã
aducnimus: ad scãm basi¬
licam uigilare disposuimꝰ.
Quod impleuimus. Ma¬
ne autem facto: signo ma
tutinis horis commoto: re
uersi fuimus ad mecatũ.
Qui lectulis quiescentes.
usq ad horam ꝓpc scd̾am
dormiuimus. Experge factus
ego: amotam onmem lãguo¬
ris et cordis amaritudinem.
sentio me pristinam recepisse
salutem. Et gaudens: puer̃
familiarem qui michi ser¬
uiret euoco. Exurgens aut̃
armentarius. uelociter co¬
ramme stetit: et ait. Domi¬
ne. ego parebo quod iusseris.
At ego estimans eum adhue
esse exensem: aio. Si potes
uoca puerum. Et ait. Ego

Expanded text:
o tempore unus ex clericis meis, Armentarius nomine, bene eruditus 1030 in spiritualibus Scripturis, cui tam facile erat sonorum modulationes apprehendere, ut eum non putares hoc meditari, sed scribere, in servitio valde strenuus, et in commisso fidelislis malis omnem sensum perdiderat, et ita redactus fuerat, ut nihil penitus aut intelligere posset, aut agere. Tertia autem nocte postquam advenimus ad sanctam basilicam, vigilare disposuimus, quod et implevimus. Mane autem facto, signo ad matutinas commoto, reversi fuimus ad metatum. Qui lectulis quiescentes, usque ad horam prope secundam dormivimus. Expergefactus ego, amota omnem languoris et cordis amaritudinem, sentio me praestinam recepisse salutem, et gaudens puerum familiarem, qui mihi serviret, evoco. Exsurgens autem Armentarius velociter, coram me stetit et ait: 'Domine, ego parebo quod iusseris'. At ego aestimans eum adhuc esse exsensim, aio: 'Si potes, voca puerum'. Et ait: 'Ego
Abbreviated transcription (Latin):
re sc̃i martini auxilia prõ¬
pti. dolore cogente. rcoutit
dicentes. Potest hic insi¬
diaꝵ nudare maliciam.
qui detexit umbram ut
audiuimus falso religio¬
nis nomine adoratã. Quĩ
de regione commotum. ml¬
serunt ad scam̃ basilieam.
Ibiq in oratione cum span¬
ma parcitate se continẽs.
opem sc̃i poscebat assidue.
Cumq in hac fide diutius
commoratus sbi fuisset.
omni pauore dempto. sensũ
ut habuerat ante recepit.
Oblitisq parentib: in co

Expanded text:
illi sancti Martini auxilia promilli sancti Martini auxilia prompti, dolore cogente, requirunt, dicentes: Potest hic insidiarum nudare malitiam, qui detexit umbram multam, ut audivimus, falso religionis nomine adoratam. Quem de regione commotum miserunt ad 1025 sanctam basilicam, ibique in oratione cum summa parcitate se continens, opem Sancti poscebat assidue. Cumque in hac fide diutius commoratus ibi fuisset, omni pavore dempto, sensum ut habuerat ante, recepit, oblitisque parentibus in eo
Abbreviated transcription (Latin):
raret: apparuit ei beatꝰ
confessor in uisu nocte. hila¬
ri nultu arridens: et cõsu¬
eta deferens arma. bcatum
signaculum sc̃e crucis suꝑ
pedem infirmi imposu¬
it. Mox omni dolore fu¬
gatõ sanus surrexit a letu
regis chlotharii. cui man̾
et pedes ab humore contra
xerant: uenit ad scãm ba¬
silicam. Et orationi incõ¬
bens per duos aut tres mẽ¬
ses: ⁊ bcato antistite uisi¬
tatus membris directis sa¬
nitatem obtinere prome¬
ruit. Et postea ante dicti
regis domesticus fuit. ml¬
ta q beneficia populo tu
qualiter diabolice ar¬
tis insanie ad eius basili¬
cam denudentur. Quidã
a quilinus nomine. dum
uenationem cum patre
suo in siluis franciẽ exerce¬
ret: pauorem pessimumĩ¬
imico insidiante incurrit.
Erat enin tremor cordis:
et interca indebatur ex sẽ¬
sis. Parentes uero cuis. in¬
telligentes eum diaboli ĩ¬
missione multari: ut mos
rusticoꝵ habet. a sortilogis
et hariolis ligamenta ei
et potiones deferebant. Sed
cum nichil ualerent ex mo

Expanded text:
raret, apparuit ei beatus Confessor in visu nocte, hilari vultu arridens, et consueta deferens arma; ut beatum signaculum sanctae crucis super pedem infirmum imposuit, mox omni dolore fugato, sanus surrexit de lectregis Clotarii, cui manus et pedes ab humore contracti erant, venit ad sanctam basilicam, et orationi incumbens per duos aut tres menses, a beato Antistite visitatus, membris debilibus sanitatem obtinere promeruit: qui postea antedicti regis domesticus fuit, multaque beneficia populo Turqualiter diabolicae artis insaniae ad ejus basilicam denudentur. Quidam, Aquilinus nomine, dum venationem cum patre suo in silvis Franciae exerceret, pavorem pessimum, inimico insidiante, incurrit. Erat enim ei tremor cordis, et interea videbatur exsensus. Parentes vero ejus intelligentes eum diaboli immissione turbari, ut mos rusticorum habet, a sortilegis et ariolis ligamenta ei et potiones deferebant. Sed cum nihil valerent ex more,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs iħc mndiscipłos suos: di¬
cebat. Beati pauperes: quia
ur̃m est regnum dei. Et Nł.¬
Et si generaliter omibz
loquitur: specialius tamen
oculos in discipulos saluator¬
leuat. ut iis qui uerbum in.¬
tenta cordis aure percipiunt:

Expanded text:
dicebat: Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Etsi generaliter omnibus loquitur, specialius tamen oculos Salvator in discipulos levat, ut his qui verbum intenta cordis aure percipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
prima ingilia uoluit
custodiat uel scd̃am. Ut qͥ
conuerti a prauitatib
suis in puericia neglexe¬
rit: ad uias uite saltem
in tempore iuuentutis
cigilet. Et qui uigilare ĩ
scd̾a iugilia uoluit tercis
ingilie remedia non amit¬
tat. Ut qui iniuuentute ad
uias uite non uigilat: saltẽ
in senectute resipiscat.R¬

Expanded text:
prima vigilia noluit custodiat vel secundam, ut qui converti a pravitatibus suis in pueritia neglexit ad vias vitae saltem in tempore juventutis evigilet. Et qui evigilare in secunda vigilia noluit tertiae vigiliae remedia non amittat, ut qui in juventute ad vias vitae non evigilat saltem in senectute resipiscat.
Abbreviated transcription (Latin):
bulo deposttimi: incolũ
adduxit ad eccłiam. Ibiq
uidentes eum stupescebant
et admirabantur dicentes.
Quomodo uiuit: Et inter¬
rogabant eum:qualiter
liseratus esset. Ille autem di¬
cebat. Beatus martinus me
de presenti morte liberauit.
et huc usq perduxit. Uere
ego hanc uirtutem iuxta
mei sensus intelligentiam
non inferiorem censeo quã
mortuum suscitatum: quẽ
sic beatus confessor ut ita
dicam confracto mortis hi¬
atu et eius ab ore retractũ.
uite restituit. Qui usq ho¬
die ad testimonium uirtu¬
tis beati uiri. uiuus hale¬
tur in seculo.

Expanded text:
bulo depositum, incolumem bulo depositum, incolumem adduxit ad ecclesiam: ibique eum videntes stupescebant, et admirabantur, dicentes: Quomodo vivit? Et interrogabant eum qualiter liberatus esset. Ille autem dicebat: Beatus de praesenti morte liberavit et hucusque perduxit'. Vere hanc ego virtutem iuxta mei sensus intellegentiam non inferiorem censeo quam mortuum suscitatum; quem sic beatus confessor, ut ita dicam, confracto mortis hiatu, et eius ab ore retractum vitae restituit Qui usque hodie ad testimonium virtutis beati viri vivus habetur in saeculo.
Abbreviated transcription (Latin):
on credo uaberi superfin¬
um: si inseratur lectio¬
ni qualiter inuocatio no¬
minis eius uitam presti¬
terit morituro. Quodam
loco umus ꝓpter furti scele¬
ra comprehensus atos gra¬
uiter uerberib actus: du¬
ctus est ad patibulum. ut
condenmaretur suspendio.
Cunq in hunc exitum mor¬
te iam appropinquante ue¬
nisset: orandi spatium pe¬
tiit. Tunc sicut erat ligatiᷤ
post tergum manib iactauit
se pronus intaram: et cepit
cum lacrimis inuocare no¬
men beati martini: ut et¬
si in hac necessitate non suc¬
curreret: uel a culpis eum
in posterum excusaret.Cũ
sus fuisset: recesserunt mi¬
nistri a loco illo. Ipse autẽ
ore semi aperto. parumper
labia mouens: sc̃i martin
semper nitebatur auxiliũ
implorare. Discedentib ta¬
men illis: statim solute st̾
manus et pedes eius. Et sic
per biduum pendente eo: re¬
leuatum est cuidam religi¬
ose ut eum tolleret. Que
ueniens: inuenit eũ ad¬
huc uiuentem. Tunc adiu¬
torio beati martini de pati¬

Expanded text:
on credo haberi superfluum, si inseratur lectioni qualiter invocatio nominis ejus vitam praestiterit morituro. Quodam loco unus propter furti scelera comprehensus, atque gravibus verberibus actus, ductus est ad patibulum, ut condemnaretur suspendio. Cumque in hunc exitum, morte jam appropinquante, venisset, orandi spatium petiit. Tunc sicut erat ligatis post tergum manibus, jactavit se pronus in terram, et coepit cum lacrymis iuvocare nomen beati Martini, ut etsi in hac necessitate ei non succurreret, vel a culpis eum in posterum excusaret. Cumsus fuisset, recesserunt milites Gat. ministri a loco illo: ipse autem ore semiaperto parumper labia movens, sancti Martini semper nitebatur auxilium implorare. Discedentibus tamen illis, statim solutae sunt manus et pedes ejus. Et sic per biduum pendente eo, revelatum est cuidam religiosae ut eum tolleret. Quae veniens invenit eum adhuc viventem. Tunc adjutorio beati Martini de pati
Abbreviated transcription (Latin):
urbib ederet crudelitatis
sue infanda monimenta.
turonis tantum innocẽs
ernt: et illa bestia que
humano sanguine et in¬
fidelium mortib alebat᷑
mitem se atq tranquillũ
beato uiro presente prefta¬
bat. memmi quodam die
ad eum uenisse martinĩ
qui ubi secretarium eiꝰ
ingressus est: uidet post
tergum ipsius demonem
mire magnitudinis assidẽ¬
tem. Quem eminus ut u̾¬
bo quia ita necesse est pa¬
rum latino loquamur
exusflans: auicianus se
exusflari existimans qͥd
me inquit sc̃e sic aspicit
Lum martims. Nonte
inquit: sed eum qui cer¬
uici tue teter incubuit.¬
Ita recessit diabolus: et re¬
liquit familiare subselli¬
um. Satiso constat ab
illo die auicianum nri¬
tiorem fuisse: seu quod
intellexcrit egisse se sem¬
per assidentis sibi diaboli
uoluntatem: seu quod
immudus sp̃s ab illius
consessu per martinum
fugatus. priuatus est po¬
testate grassandi: cũ eru¬
besceret minister auctorẽ.¬
nec ministrum auctorur¬

Expanded text:
urbibus ederet crudelitatis urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia, quae humano sanguine et infelicium mortibus alebatur, mitem se adque tranquillum beato uiro praesente praestabat —: memini quodam die ad eum uenisse Martinum qui ubi secretarium ejus ingressus est, vidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis assidentem. Quem eminus ut verbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur exsufflans; Avitianus se exsufflari existimans, Quid me, inquit, Sancte, sic accipis? Tum Martinus, Non te, inquit, sed eum qui cervici tuae teter incumbit. Cessit diabolus, et reliquit familiare subsellium: satisque constat, ab illo die Avitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit egisse se semper assidentis sibi diaboli voluntatem, seu quod immundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus, privatus est potestate grassandi, cum erubesceret minister auctorenec ministrum auctor ur
Abbreviated transcription (Latin):
b postea mansit in cor¬
pore grandinem in illis
locis nemo pertulerit. Qd̾
ne fortuitum esse et non
potius martino prestitũ
putaretur: co anno quo
ille defunctus est rursũ
incubuit rediuiua tem¬
pestas. Ad eo sensit ⁊ mũ¬
dus uiri fidelis excessum:
ut cuius uita iuregau¬
debat: eiusdem mortem
lugeret. Eeterum si ad
hec probanda que dixi¬
mus testes etiam infir¬
mior auditor exegerit.
non unum ego homi¬
nem sed milia multa
producam: et totam
in testimonium uirtu¬
tis experte senonum ad uo¬
cabo regionem. Et tamen
tu refrigerii presbit̾ credo
meminsti nuper nobis su¬
per hoc cum romulo auspi¬
cu illius filio. honorato &.
religioso uiro. fuisse sermo¬
nem qui hec nobis tanqͣm
in comperta referebat. Et
cum futuris prouentib
per assidua dampna crepi¬
daret: ut ipse uidisti ma¬
gno secum merore lugebat.
martinum non inhec tẽ¬
pora reseruatum. lc. iii.¬
ed ut ad auicianum
recurram: qui cum
in omnib locis cunctis q

Expanded text:
bus postea mansit in corbus postea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. quod ne fortuitum esse et non potius Martino praestitum putaretur, eo anno, quo ille defecit, rursum incubuit rediuiua tempestas: adeo sensit et mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed milia multa producam, et totam m testimonium uirtutis expertae Senonum aduocabo regionem. et tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro, fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouentibus per adsidua damna trepidaret, ut ipse uidisti, magno secum maerore lugebat, Martinum non in haec tempora reseruatum. Sed ut ad Auitianum recurram - qui cum in omnibus locis cunctisque in
Abbreviated transcription (Latin):
uerso exitu perurgeri. Hoᷤᷤ
sublatis in sublime pedi¬
b quasi de nube pendere.
nec tamen uestes deflue¬
re super faciem: ne facet
uerecundiam nudata pat̾
corpoꝵ. At in parte alia
uideres sine interrogatio¬
ne uexatos: et sua crimi¬
na confitentes. Nomina
etiam nullo interrogante
prodebant. Ille se iouem.
iste mercurum fatebat᷑.
Postremo cunctos diaboli
ministros cum ip̃o cerne¬
res auctore cruciari: ut iã
in martino illud fateam᷑
impletum quod scriptũ
est quoniam scĩ de ange¬
lis iudicabunt. lc. scda¬
agum quendam in
senonico annis singu¬
lis grando uastabat. Com¬
pussi extremis malis ĩ¬
cole: a martino auxili¬
um poposcerunt. Missa
ꝑ auspicium prefectoꝵ
uirum satis fida legati¬
o: cuius agros specĩali¬
ter grauior quam ceteroꝵ
assueuerat procella popu¬
lari. S ed facta ibi oratio¬
ne. martinus. ita uniu̾¬
sam penitus liberauit ab
ingruenti peste regionem.
ut per uiginti annos qui¬

Expanded text:
uerso exitu perurgueri: hos uerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedius quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod scriptum est: quoniam sancti de angelis iudicabunt. Pagum quendam in Senonico annis singulis grando uexabat. conpulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt: missa per Auspicium praefectorium uirum satis fida legatio, cuius agros specialiter grauior quam ceterorum adsuerat procella populari. sed facta ibi oratione Martinus ita uniuersam penitus liberauit ab ingruenti peste regionem, ut per\' uiginti annos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
martini uirtutib xp̃iani.
quas demones fatebantur:
Monasterium beati uiri.
duob a ciuitate erat mi¬
lib disparatum. S ed si ͦ¬
ciens uenturus ad eccle¬
siam pedemextra cellule
sue lunen extulerat: ui¬
deres per totam ecclesiam
in erguminos rugientes.
et quasi adueniente iu¬
dice agmina dampnan¬
da trepidare:ut aduen¬
tum ep̃i clericis qui uen¬
turum esse nescirent de¬
monioꝵ gemitus indica¬
ret. uidi quendam appro¬
piante martino in aera
raptum manib extensim
in sullime suspendi: ut
nequaquam solum pedi¬
bus attingeret. Si quando
autem exorcizandoꝵ demo¬
num martinus operam
recepisset: neminem ma¬
nib attrectabat: nemi¬
uem sermonib increpabat.
sicut plerum q per cleri¬
cos rotatur turbo uerbo¬
rum: sed admotis iner¬
guminis ceteros iubebat
abscedere ac forib obsera¬
tis. in medio eccłie cilicio
circuntectus cinere resper¬
sus. solo stratus orabat. Tũ
uero cerneres miseros di¬

Expanded text:
Martini uirtutibus Christiani, Martini uirtutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros di
Abbreviated transcription (Latin):
qui uel tenuem sen¬
sum religionis habeat. tã¬
tum piaculi uelle cõmit
tere: ut putet quenquã
de martino posse mentiri.
Facessat aquoquam qui
sub deo uiuit ista suspicio.
Neq enim martinus hoc
indiget: ut mendaciis as¬
seratur. Sed tamen toci¬
us ser monis fidem apud
te xp̃e depromimus: nos
nẽc alia dixisse nec alia
dicturos: quam que aut
ipsi uidimus. aut que
manifestis auctorib nel
plerumq ip̃o refe̾nte cog¬
nouimus. Ceterum et si
dialogi speciem quo ad le¬
uiandum fastidium le¬
ctio uariaretur assummp¬
simus: nos pie prestru¬
ere profitemur ystorie ue¬
ritatem. Hec me extrin¬
secus inserere: non nullo¬
rum in credulitas non si¬
ne meo dolore compulerit.
Sed redect ad nr̃m sermo
concessum: in quo cum
me tam studiose audiri
uideam: fateor necesse est
aprum fecisse constanter.
qui repulit infideles: cos
tantum iudicans audire
delere qui crederent. lc i¬
fferor si quidem credi¬
tis sp̃u. et pre dolore
totus insanio. Non credent¬

Expanded text:
qui uel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi uelle comtere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. Facessat a quoquam qui sub Deo vivit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis asseratur. Sed tamen totius sermonis fidem apud te, Christe, depromimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi vidimus, aut quae manifestis auctoribus vel plerumque ipso referente cognovimus. Caeterum etsi dialogi speciem, quo ad relevandum fastidium lectio variaretur, assumpsimus, nos pie praestare profitemur historiae veritatem. Haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas, non sine meo dolore, compulerit. Sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri videam, fatear necesse est, Aprum fecisse constanter, qui repulit infideles, eos tantum judicans audire debere, qui crederent. VI. Efferor siquidem credite spiritu, et prae dolore totus insanio: non cred
Abbreviated transcription (Latin):
usib quereretur. d pri¬
mum iactum mreti per¬
modico unmanem esocem
diaconus extraxit: et ad
monasterium letus accur¬
rens: nimirum ut dixce po¬
eta nescio quis utimur. enĩ
uersu scolastico quia inter
scolasticos fabulamur: cap¬
tiuum q suem mirantib
intulit argis. Uere xpisti
iste discipulus gestarum
a saluatore uirtutum qͣs
in exemplum scis suis edi¬
dit emulator. xp̃m in se
monstrabat operantem
qui sc̃m suum usquequa¬
q glorificans. diuersaruu
munera gr̃aꝵ in unum ho¬
minem conferebat

Expanded text:
usibus quaereretur. ad priusibus quaereretur. ad primum iactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis - utimur enim uersu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur - captiuumque suem mirantibus intulit Argis. uere Christi iste discipulus, gestarum a Saluatore uirtutum, quas in exemplum sanctis suis edidit, aemulator, Christum in se monstrabat operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑstabat. parabat euer¬
tere: sed nulla erat facul¬
tas qua id daretur effectui.
Tum ad orationem suo
more conuertitur. uisã
certum est parilem quo¬
dammodo columiã ru¬
ere de celo: que impacta
idolo. totam illam in ex¬
pugnabilem molem sol¬
uit inpiluerem. Parũ
fulicet. si muisibiliter q¬
li uirtutib uteretur. nͥ
ipse urtutes iusibiliter ser¬
uire martino humanis
etiam oculis cernerent᷑. Ic¬
iscem pasche diebz
edere consuetus:pau¬
lo ante horam refectionis
interrogat. an haberetur
in promptu. Tunc cato di¬
aconus ad quem monaste
sibi ullam cessisse capturã.
Sed neq alios piscatores
qui uendere solebant: qͥcꝙͣ
agere quiuisse. Uade inqͥt
mitte linum tuum: cap¬
tura proueniet. Contigua
fluini ut sulpicuis iste
descripsit habebamus ha¬
bitacula. Processimus
cunti. ut pote feriatis di¬
eb uiderc piscantem om¬
nium spebus intentis. sĩ
incassum futura tempta¬
mina: quib piscis mar¬
tino auctore. martini

Expanded text:
superstabat, parabat eversuperstabat, parabat evertere: sed nulla erat facultas qua id daretur effectui; tum ad orationem suo more convertitur. Visam certum est parilem quodammodo columnam ruere de coelo, quae impacta idolo totam illam inexpugnabilem molem solvit in pulverem: parum scilicet, si invisibiliter coeli virtutibus uteretur, nisi ipsae virtutes visibiliter servire Martino humanis etiam oculis cernerentur. Iiscem Paschae diebus edere consuetus paulo ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monastersibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini
Abbreviated transcription (Latin):
uico autem ambacia¬
censi. id est castello illo ue¬
teri quod nunc frequens
habitatur a fratrib. ido¬
lum noueratis grandi ope¬
re constructum. Politissi
mis saxis molis turrita
surrexerat. que inconum
sublime procedens super¬
stitionem loci operis dig¬
nitate seruabat. Huius
destructionem: marcel¬
lo ibidem consistenti pecs¬
bitero uir beatus sepe mã¬
dauerat. Post aliquan¬
tum tempus regressus.
increpat presbiterum.
cur adhuc idoli structu¬
ra consisteret. Ille causa¬
tur uix militari manu
et ui publice multitudi¬
nis tantain molem pos¬
se subuerti. ne dum id
facile putaret. per imbe¬
cillos clericos aut infir¬
mos monachos quiuisse
curari. Tum martinus
recurrens ad nota subsidia
noctem totam in oratione
peruigilat. Mane orta tera¬
pestas: edem idoli usq ad
fundamentum prouolu¬
it. Uerum hec marcello te¬
ste dicta sint.
uam eius non dissimi
lem in simili opere uͥ¬
tutem refrigerio astipu¬
lante perhibco. Colummã
in mense molis cui idolũ

Expanded text:
ico autem Ambatiensi, id est, castello illo veteri quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noveratis grandi opere consmis saxis moles turrita surrexerat, quae in conum sublime procedens superstitionem loci operis dignitate seruabat. huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam molem posse subuerti, nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuisse curari. tum Martinus recurrens ad nota subsidia nocte tota in oratione peruigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum prouoluit. uerum haec Marcello teste dicta sint. Aliam eius non dislem in simili opere virtutem Refrigerio astipulante perhibeo. Columnam immensae molis, cui idolum