comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mel putemus ardorẽ fidei suf
aucẽ portat in m̃te. Sciendũ
uͦ ẽ quod sũt nõ nulli. qui carniꝰ
abstinentiã nõ ꝓ deo. s ꝓinani
gła exibent. Et sũt plenq qui
cõpassionẽ ꝓximis nõ sp̃ualit̾¬
s carnalit̾ impendũt: ut eis nõ
ad uirtutẽ. s quasi miserando
ad culpaᷤ faueant. Hii itaq cru¬
cẽ quidem uidentur ferre : sed
abstinentiam. uł cõpassionez
ꝓximo. studio et̾ne intentioĩs
exhibere. Nam quisqͥs hec ꝓ
tp̃rali intentione exhib: cru¬
dem quidẽ portat. s ire post
dnm recusat. Seqt᷑.¬

Expanded text:
mel putemus ardorem fidei posscrucem portat in mente. Sciendum vero est quod sunt nonnulli qui carnis abstinentiam non pro Deo, sed pro inani gloria exhibent. Et sunt plerique qui compassionem proximo non spiritaliter impendunt, ut ei non ad virtutem sed quasi miserando ad culpas faveant: hi itaque crucem quidem videntur ferre, sed Dabstinentiam, vel compassionem proximo studio aeternae intentionis exhibere: nam quisquis haec pro temporali intentione exhibet, crucem quidem bajulat, sed ire post Deum recusat. Q
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ̃. Ꝙ enĩ duo sũt gen̾a ꝑse¬
cutoꝵ. unaͣ palã semientiũ alt̾¬
am ficte fraudulentq blandi¬
entiũ: cõtra utrũq nos muni¬
re atq iustituere uolẽs saluator¬
⁊ supͣ ab ypocritis phariseoꝵ at¬
tendere. ⁊ hic a carnificũ cede
p̾cipit no timere. qr uidelic
post mortẽ nec hoꝵ crudelitas.
nec hoꝵ ual simulatio durare.
dño potiꝰ qui semꝑ uid̾at pla¬
cendũ. dñm qui semꝑ punire
us lib̾are queat ẽẽ timendũ.
Nonne duo passeres¬
Si minutissima inqͥt aĩalia
⁊ que qͦlib ꝑ aera ferunt᷑ uo¬
latilia d̾s obliuisci nõ potest.
uos qui ad yͥmaginẽ fc̃i estis
creatoris nõ debetis terreri ab
his qͥ occidũt corpꝰ. qr qͥ irrati¬
onabilia gub̃nat. rationabi¬
lia curare nõ desinit. Querit¬

Expanded text:
m. Quia duo sunt genera persecutorum, unum palam saevientium, alterum ficte fraudulenterque blandientium: contra utrumque nos munire atque instituere volens Salvatot supra ab hypocrisi Pharisaeorum attendere, et hic a carnificum caede praecipit non timere, quia videlicet post mortem nec horum crudelitas, nec illorum valeat simulatio durare. Domino potius qui semper videat placendum, Dominum qui semper punire vel liberare queat, esse timendum. Nonne quinque passereSi minutissima, inquit, animalia, et quae quolibet per aera feruntur volatilia Deus oblivisci non potest, vos qui ad imaginem facti estis Creatoris, non debetis terreri ab iis qui occidunt corpus, quia qui irrationabilia gubernat, rationabilia curare non desinit. Di
Abbreviated transcription (Latin):
rem dolorẽ mala inger᷑ que ab
extraneis inferuntur. Idlus
uero in nobis ea torm̃ta seuiũt
que ab illis patimur de quoꝵ
no corporis. mala uos cruciant
amisse caritatis. O m̃s gͦ elec
ci qr sĩ capitis m̃bra sunt:
cap̃ qͦq siuĩ inpassionibꝰ sec̾cũ¬
cur. ut ipsos adu̾sarios in sua
morte sentiant de quoꝵ uita
p̾sumebãt. Et tanto eis cres¬
cat m̾ces oꝑis: qnͣto eis u̾tutiꝰ
luctũ ꝓficit ex aliene dapno:

Expanded text:
rem dolorem mala ingerunt, quae ab extraneis inferuntur; plus vero in nobis ea tormenta saeviunt, quae ab illis patimur, de quorum no corporis mala nos cruciant amissae charitatis. Sed ti, quia summi capitis membra sunt, caput quoque suum in passionibus sequuntur, ut ipsos adversarios in sua morte sentiant, de quorum vita atque ait: Ut tanto eis crescat merces operis, quanto eis virtutis lucrum proficit ex alienae dampno
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ eũ timete qͥ põt ⁊ aĩam &
corpꝰ ꝑd̾e ingrhennã. Nomẽ
gehenne inueteribꝰ libris non
monis huiꝰ occasio. U dolũ ba¬
hal finsse iuxta ihrłm ad radi¬
ces mõtis moria in quibꝰ syloa
fluit. Nõ semel legimꝰ hecual¬
lis ⁊ parui campi planities ir¬
rigua erat: ⁊ nemorosa plena
q delitiis. ⁊ lucus mea ydolo.
secrat᷑. In tantã aũt ppłs ifrł
dem̃tiam uenerat. ut deserta
cẽpli uicinia ibi hostias ĩmola¬
ret: ⁊ rigorẽ religionis delicie
uincerẽt. filiosq suos incende¬
rẽt demoniis: uł initiarẽt. &
appellabat᷑ locꝰipse gehenno:
idẽ uallis filioꝵ ennon. Hoc
regũ uolum̃ inͥparalipomenõ
⁊ iheremias scribũt plenissiẽ.
Et cõminat᷑ ds se locũ ipsum
impleturũ cadauibꝰ mortuo¬
tumulꝰ mortuoꝵ. Euturagͦ¬

Expanded text:
tius eum timete qui potest et animam et corpus perdere in gehennam. Nomen gehennae in veteribus libris non monis hujus occasio. Idolum Baal fuisse juxta Hierusalem, ad radices montis Moria, in quibus Siloa fluit, non semel legimus. Haec vallis et parva campi planities irrigua eraque deliciis, et lucus in ea idolo consecratus. In tantam autem populus Israel dementiam venerat ut deserendo templi vicinia, ibi hostias immolaret, et rigorem religionis deliciae vincerent, filiosque suos incenderent daemoni vel initiarent; et appellabatur lucus ipse Gehenon, id est vallis filiorum Ennon. Hoc Regum volumen, et Paralipomenon, et Jeremias scribunt plenissime. Et comminatur Deus se locum ipsum impleturum cadaveribus mortuotumulus mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
Uũ aũt ⁊ capilli õs nũati s̾.
Non mactu ꝯputationis. s ĩ
facultate cognitionis accipit᷑
Non enĩ sollicitaᷤ ds cure nu¬
merantis intendit excubiã.
s cui cognita sũt omĩa. quasi
numerata sũt. Bene tamen
num̾ata dicuntꝰ. quã que uolu qm̃¬
bi im̃sam dĩ erga hoĩes ostẽ¬
dit ꝓuidentiã. ⁊ in effabilez
signat asfectũ. qd̾ nil nr̃m de¬
Nolite timere. multis passeri¬
plures estis legendũ qd̾ ad cõ¬
parationẽ numeri ꝑtinet: s
pluris estis. Hocẽ maioris apd̾
dñi meriti. dignitatis ⁊ esti¬
mationis: quã in numera pas¬
serum uł corpora uł genera cõ¬

Expanded text:
ati sunt. Non in actu computationis, sed in facultate cognitionis accipitur: non enim sollicitam Deus curae numerantis intendit excubiam, sed cui cognita sunt omnia, quasi numerata sunt omnia. Bene tamen numerata dicuntur, quia quae volumubi immensam Dei erga homines ostendit providentiam et ineffabilem significat affectum. Quod nihil nNolite ergo timere, multis passeriplures estis, legendum, quod ad comparationem numeri pertinet, sed pluris estis, hoc est majoris apud Deum meriti, dignitatis, et aestimationis, quam innumera passerum, vel corpora, vel genera com
Abbreviated transcription (Latin):
Prudentissimo sillogismo qͦ
arguit eos filios ee̾ homici¬
darũ. dum ipsi opinione bo¬
nitatis ⁊ głe in ppło sepulcra
edificassent ꝓpharum: quos
maiores eoꝵ interfecerunt.
⁊dicunt. Si fuissemꝰ mil
lo tp̃r. non fecissemꝰ ea que
fecerunt patres nr̃i. Hoc ãt
etiam si ẜmone nõ dicant.
oꝑe locuntur. ex eo quod am¬
bitioise ⁊ magnifice edifi¬
cant memorias occisoꝵ. qͦs
a patribꝰ suis ẽẽ iugulatos
re. s intͥ fectores ꝓpħarum
iitare sceleris ẽ. Iudei
gͦ ꝓpħarum monum̃ta edi¬
ficando. patrũ suoꝵ facta qͥ
hos occiderunt arguebant.
s pat̾na facinora emulan
tentiã retorquebant. cadẽ
uidelicz ipsi que in parenti¬
bꝰ dampnabant agentes.

Expanded text:
prudentissimo syllogismo, qui arguit eos filios esse homicidarum, dum ipsi opinione bonitatis et gloriae in populo sepulcra aedificant prophetarum, quos majores eorum interfecerunt, et dicunt : « Si fuissemus in illo tempore, non fecissemus ea quae fecerunt patres nostri. Hoc autem etiam si sermone non dicant, opere loquuntur, ex eo quod ambitiose et magnifice aedificant memorias occisorum, quos a patribus suis esse jugulatos re, sed interfectores prophetarum imitari, sceleris est. Judaei ergo prophetarum monumenta aedificando, patrum suorum facta qui hos occiderunt arguebant, sed paterna facinora aemulandtentiam retorquebant, eadem videlicet ipsi quae in parentibus damnabant agentes.
Abbreviated transcription (Latin):
tuos. In eo aũt quod dicit
gregat pullossuos sub alas.
animantis magnũ affectũ
in filios h̃t. ita ut eoꝵ ui fir¬
mitate affecta ⁊ ipsa in fir¬
metur. ⁊ qd̾ difficiliꝰ in ce¬
teris aiãntibꝰ inuenies. aliᷤᷤ
suns filios ꝓtegens. cõtͣ mil¬
uũ pugnet. Sic etiã mat̾
nr̃a sapientia dĩ ꝑ carnis
susceptionẽ infirmata quo
tem nram ⁊ resistit diabło
ne nos rapiat. In qua de¬
fensione quod illa aduersꝰ
miluũ conatur affectu.ħ
aduersꝰ diabłm ꝑficit pote¬
uersꝰ impiam ciuitatem.
quotiens nolui congregare
filios tuos ⁊ uoluisti: appa¬
rere uidetur tanꝙͣ dĩ uolũ¬
tas suꝑata sit hominũ uo¬
luntate. ⁊ infirmissimis
nolendo inpedientibꝰ. non
potuent facere potentissimꝰ
qd̾ uolebat. ⁊ ubi est omni¬
potentia illa que in celo &
int̾ra om̃ia quecumq uolu¬
it fecit. si colligere filios ihe¬
rusalem uoluit ⁊ non potu¬
it : an potiꝰ illa quidẽ filioᷤ
suos ab ipso colligi noluit.

Expanded text:
t. In eo autem quod dicit:gregat filios suos sub alas, animantis magnum affectum in filios habet, ita ut eorum infirmitate affecta et ipsa infirmetur; et quod dfificilius in caeteris animantibus invenies, alis suis filios protegens, contra milvum pugnet: sic etiam mater nostra Sapientia Dei, per carnis susceptionem infirmata quodtem nostram, et resistit diabolo, ne nos rapiat. In qua defensione, quod illa adversus milvum conatur affectu, haec adversus diabolum perficit poteversus impiam civitatem, Quoties volui congregare filios tuos et noluisti? apparere videtur tanquam Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus, non potuerit facere potentissimus quod volebat. Et ubi est illa omnipotentia, qua in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit; si colligere filios Jerusalem voluit, et non fecit? An potius illa quidem filios suos ab ipso colligi noluit,
Abbreviated transcription (Latin):
rusalem.no saxa ⁊ edificia ci¬
uitatis s habitatores uocat.
ꝙͣ patris plangit affectu. sic̃
⁊ inalio loco legimus. qd̾ ui¬
dens cam fleuerit suꝑ illam:

Expanded text:
rusalem non saxa et aedificia civitatis, sed habitatores vocat, quam patris plangit affectu, sicut et in alio loco legimus quod videns eam fleverit. In eo
Abbreviated transcription (Latin):
ad hostes ꝑtinent: sediciones
ad cuies. ¶B. Que utraq a
ip̃re dñice passionis in ppło
uideoꝵ qui sibi ꝓsaluatore xͦ¬
seditiosum latronẽ elegit. sa¬
tis suꝑ qͦue constat habundasse
tur. qr uidelicet nõ statim fi¬
nis. qui in qͣdragesimũ potius
differenda sit annũ: idest de¬
bis ac templi sequatur excidi¬

Expanded text:
Seditiones, ad cives. Quae utraque a tempore dominicae passionis in populo Judaeorum, qui sibi pro Salvatore seditiosum latronem elegit, satis superque constat abundasse.tur. Quia videlicet non statim finis, qui in quadragesimum potius differendus sit annum, id est, debis ac templi sequatur excidi
Abbreviated transcription (Latin):
bñ complacuit ammemee.
Non qd̾ as̃ ammã habeat. s
ꝙ ꝑ auimam om̃is dĩ mõstre¬
cur affectus. Et nõ mirum
siin dõ anima nominetur:
cum uniu̾sa humani corpo¬
tis membra. scdin logis tro¬
pologiam ⁊ diu̾sas intelligẽ¬
tias habere dicatur. Idonã¬

Expanded text:
complacuit anima Dei: non quod Deus animam habeat; sed quod in anima omnis Dei monstretur affectus. 856 Et non mirum, si in Deo anima nominetur, cum universa humani corporis membra, secundum leges tropologiae, et diversas intelligentias, habere dicatur. Po
Abbreviated transcription (Latin):
quid de turba. s pharisei ca¬
lumpniahant᷑ ⁊ scribe : sic̃
alii eugliste testantur. Tur¬
bis quippe que minꝰ erudite
uidebantur. dñi semꝑ facta
mirantibꝰ: illi contra ułne¬
gare hoc. ul que uegare neqͥ¬
uerant. sinistra int̾pretatio¬
ne ꝑuertere laborabant. q̃si
di sp̃s oꝑa fuissent. id ẽ beel¬
zebub qui ds̃ erat accaron.
Nam bel quidẽ ipse ẽ bahal.
zebub aũt musca nocatui.
Nec iuxta quedã mẽdosa exẽ¬
plaria. uł .l. lit̾a uł .o. infine
ẽ uois legenda: s .B. Beelze¬
bub gͦ baal muscaꝵ. idẽ iuir
muscaꝵ siue hñs muscas in¬
terp̾tatur. obsordes uidelie
immolaticii cruoris. excuiꝰ
spurcissimo rituuł noĩe. prin¬
cipem demonioꝵ cognomina¬

Expanded text:
qui de turba, sed pharisaei calumniabantur et scribae, sicut alii Evangelistae testantur. Turbis quippe, quae minus eruditae videbantur, Dei semper facta mirantibus, illi contra, vel negare haec, vel quae negare neqverant, sinistra interpretatione pervertere laborabant, quasi spiritus opera fuissent. Ideo in Beelzebub, qui deus erat Accaron. Nam Beel quidem ipse est Baal. Zebub autem, musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, l littera vel d in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est, vir muscarum, sive habens muscas, interpretatur. Ob sordes videlicet immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu vel nomine principem daemoniorum cognomina
Abbreviated transcription (Latin):
ut generationis senes texeret᷑. Id̾o̾
au̾t ceceris p̾cermissis hoꝵ filium
nũcupauit. qr ad hos t̾antũ est
facta de xp̃o reꝓmissio. Ad abrah¬
am: in semine̾ inquit tuo benedi¬
centur om̃s gentes qd̾ ẽ xp̃s. Ad¬

Expanded text:
enerationis series texeretur. Ideo autem, caeteris praetermissis, horum filium nuncupavit; quia ad hos tantum est facta de Christo repromissio, ad Abraham: In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes , quod est
Abbreviated transcription (Latin):
minis dem̃ostrandi. seu docen¬
di. que scđm ueritatẽ gesta sũc
tradiderũt. Hec affricamis his
ipsis sillabis ꝓfert: excepto qd̃
ꝓ mathat: posuit melchi. qr for¬
tasse uł codex illiꝰ sic habuit. uł
inhystoria in qua hec didicerat:
eundẽ matath inuenit ẽẽ bin¬

Expanded text:
minis demonstrandi, seu docenminis demonstrandi, seu docendi quae secundum veritatem gesta sunt, tradiderunt. Haec Africanus his ipsis syllabis profert, excepto quod pro Matthat, posuit Melchi, quia fortasse vel codex illius sic habuit, vel in historia in qua haec didicerat, eumdem Matthat invenit esse
Abbreviated transcription (Latin):
iacob qr fr̃ erat. uxorẽ ad suscitã¬
dum frĩs sem̃ acceꝑat. & ꝑ hoc
rata inuenitꝰ acq integra gene¬
racio. Et ea quã matheus enu¬
merat dicẽs. Iacob aũt genuit
ioseph. ⁊ ea quã luchas cõmpe¬
tenti obẜuatione de fignat di¬
cens. qui putabatur filus ẽẽ
ioseph. qui fuit heli qui ⁊ ipse
sub sonante eadẽ distinctione
heli esse filiꝰ putabatur. qͥ fu̾at
machat: qr legalem hanc sucres¬
sionẽ que uelut adoptione quadã
erga defunctos constat magisꝙͣ.
germinis ueritate. in cõpetenti
satis ꝑ hoc designauit indicio.
Obsuans eu̾głista ne om̃mo in
huiꝰ cemodi successionibꝰ genu¬
isse aliquẽ noĩaret: ꝑ qͦd digna
distinctione nõ descendẽs. s as¬
cendens usq ad adam & ad ipsũ
usq ꝑuenit dm̃. Hec aũc non
nob ad subitũ reꝑta aut absq ul¬
lis auccoribꝰ cõm̃tata sunt. sed
ipsi hec saluatoris nr̃i scdm car¬
nem ꝓpinqͥ. seu studio tanti se¬

Expanded text:
Jacob quia frater erat, uxorem ad suscitanJacob quia frater erat, uxorem ad suscitandum fratri semen acceperat. Et per hoc rata invenitur atque integra generatio, et ea quam Matthaeus enumerat dicens: Jacob autem genuit Joseph: et ea quam Lucas competenti observatione designat, dicens: Qui putabatur esse filius Joseph, qui fuit Heli. Qui et ipse subsannante eadem distinctione, Heli esse filius putabatur, qui fuerat Matthat, quia legalem hanc successionem, quae velut adoptione quadam erga defunctos constat, magis quam germinis veritatem competenti satis per hoc designavit indicio, observans Evangelista, ne omnino in hujuscemodi successionibus genuisse aliquem nominaret, per quod digna distinctione non descendens, sed ascendens, usque ad Adam et ad ipsum usque pervenit Deum. Haec autem non nobis ad subitum reperta, aut absque ullis auctoribus commentata sunt, sed ipsi haec Salvatoris nostri, secundum carnem propinqui, seu studio tanti se
Abbreviated transcription (Latin):
os patres ex diu̾sa ꝓ auoꝵ stir¬
pe uenientes: uũ quẽ luchas.
alterũquẽ matħs cõmemorat:
habe potuerit. Dicit enĩ matħs
Ndathan aũt: genuit iacob. Ia¬
cob aũt genuit iosephuirũ ma¬
rie. S huiꝰ nodũ questionis af
scribens. aꝑtissime soluit. N̾ꝯa¬
than inqͥt & matha: diu̾sis tẽ¬
poribꝰ de una eademq uxore es¬
tha noĩe. singlos filios ꝓcreart̃.
qr mathan qui ꝑ salomonẽ des¬
cendit: uxorẽ eam pͥmũ acce pe¬
rat. & relicto uno filio iacob
noĩe: defunctus ẽ. Post cuiꝯo
genus ducit. cũ eẽt ex eadem
tribu s nõ exeodem gen̾e: relic¬
tam mathe accepit uxorẽ. ex q̃
& ipse accepit filiũ. noĩe heli: ꝑ
qd ex diu̾so patrũ genere efficiũ¬
tur iacob ⁊ heli uterini fr̃s. qͦꝵ
alter idẽ iacob frĩs heli sine libe¬
ris defuncti. uxorẽ ex mandato¬
legis accipiens: genuit iacob
natura qͥdẽ geminis suũ filiũ.
ꝓpt̾ qͦd & scribitur iacob aũt: ge¬
tum heli efficitur filiꝰ. cuius

Expanded text:
os patres ex diversa proavorum stirpe venientes, unum quem Lucas, alterum quem Matthaeus commemorat, habere potuerit. Dicit enim Matthaeus: Mathan autem genuit Jacob. Jacob autem genuit Joseph, virum Mariae. Sed hujus nodum quaesscribens, apertissime solvit. Mathan, inquit, et Mathat diversis temporibus de una eademque uxore Estha nomine singulos filios procreaverunt. Quia Mathan, qui per Salomonem descendit, uxorem eam primus acceperat, et relicto uno filio Jacob nomine, defunctus est. Post cujus genus ducit, cum esset ex eadem tribu, sed non ex eodem genere, relictam Mathae accepit uxorem, ex qua et ipse suscepit filium nomine Heli: per quod ex diverso patrum genere efficiuntur Jacob et Heli uterini fratres, quorum alter, id est, Jacob, fratris Heli sine liberis defuncti, uxorem ex mandatlegis accipiens, genuit Joseph, natura quidem germinis, suum filium: propter quod et scribitur: Jacob autem getum Heli efficitur filius, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
& amasias: oziam. Uerum qr
eũglista matħs ꝓposuerat ab a¬
iosaphat generi semiscuerat ĩ¬
pussime iezabel. Et idcurousz
ad t̾ciam generationẽ eiꝰ memo¬
ria tollitur. ne in sc̃ẽ natiuitatiꝰ
ordine poneret᷑. Ioathã aut ge

Expanded text:
et Amasias Oziam . Sed quia evangelista proposuerat ab Aoram generi se miscuerat impiissimae Jezabel, et idcirco usque ad tertiam generationem memoria tollitur, ne in sanctae nativitatis ordine poneretur. Quanquam e
Abbreviated transcription (Latin):
qr nimiꝵ ⁊ humane erat nat᷑e.
de ꝓienie patriarchaꝵ siuie re¬
gum ueritatẽ carnis suscipere.
⁊ diuine fuit potentie. eu̾głiuz
mundo p̾dicare. Eũgłm quippe
ominis itaq ẽ humanitꝰ nasci:
dĩ uͦ regni celestis introitũ peni¬
tentibꝰ p̾dicare. & ido matħs
recte filiũ dd̾ nũcupat: quẽ ĩ car¬
ne uenientẽ assenerat. Recte
marchuis filiũ dĩ. quẽ in primͣ uo¬
luminis sui fronte auctorẽ euã¬
głii. & sponsorẽ regni de signat e¬

Expanded text:
 nimirum et humanae erat naturae de progenie patriarcharum, sive regum, veritatem carnis suscipere, et divinae fuit potentiae Evangelium mundo praedicare. Evangelium quippe ominis itaque est humanitus nasci, Dei vero, regni coelestis introitum poenitentibus praedicare. Et ideo Matthaeus recte Filium David nuncupat, quem in carne venientem asseverat. Recte Marcus Filium Dei, quem in prima voluminis sui fronte auctorem Evangelii et sponsorem regni designat ae
Abbreviated transcription (Latin):
aũt genuit phares ⁊ zaram de
chamar. Notandũ ingencalogi¬
a saluacoris nullã sc̃aꝵ assumi:
mulieꝵ s eas qͣs scriptura repre¬
hendit. ut qͥ ppt̾ pecc̃ores uen̾at:
de peccatoribꝰ nascẽs om̃iũ pec̾ca
deleret. Uñ ⁊ incõsequentibꝰ ruch¬

Expanded text:
autem genuit Phares et Laram de Thamar. Notandum in genealogia Salvatoris, nullam sanctarum assumi mulierum, sed eas quas Scriptura reprehendit, ut qui propter peccatores venerat, de peccatricibus nascens, omnium, peccata deleret. Unde et in consequentibus Ru
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ est incelligendꝰ. E capte pͥ¬
mus eu̾głista filiũ hominis eũ.
scđs filiũ dĩ nominat: ut anũio¬
ribꝰ paulati ad maiora sensꝰ nr̃
ex surgeret.Ac ꝑ fidem ⁊ sacram̃¬
ta humanitatis assũpte: ad ag¬
nitionẽ diuinc et̾intatis a scen¬
deret. Apte qͥ humanã erat ge¬
nerationẽ descripturꝯ a filio ho¬
munis cep̃. qͦd uidelicet siue abra¬
he de quoꝵ stirpe subam carnis

Expanded text:
Filius est intelligendus. Et apte primus evangelista Filium hominis eum, secundus Filium Dei nominat, ut a minoribus paulatim ad majora sensus noster exsurgeret, ac per fidem et sacramenta humanitatis assumptae, ad agnitionem divinae aeternitatis ascenderet. Apte qui humanam erat generationem descripturus a Filio hominis coepit, David videlicet sive Abrahae, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
eiero in patrẽ. ⁊ ille mͦ infiliũ.
dictum ẽ. filius m̃s es tu ego
onẽ errasse. ⁊ deo fortasse tã gra¬
uit̾ neerrarent homines: et
ad ipsum manasse crederent᷑¬

Expanded text:
atrem, et ille mihi in filium . dictum est: Filius meus es tu, ego onem fortasse ideo errasse tam graviter, ne errarent homines, et ad ipsum crederet
Abbreviated transcription (Latin):
gregationẽ gentiũ. ⁊ sacro sc̃e ec¬
clesie cecum oracło dunno huic
pͥmo ẽẽ ꝓmissũ. ⁊ ideo is auctor
generis debuit designari. qui in¬
staurande eccłie ꝓmissionẽ pri¬
mus emeruit. Dauid qͦ m̾ito
ipse auctor generis declaratur.
qr ure iurando responsũ qd̾ ex

Expanded text:
gregationes gentium et sacrosanctae ecclesiae coetum oraculo diuino huic primo esse promissum. et ideo is auctor generis debuit designari, qui instaurandae ecclesiae sponsionem primus emeruit. Dauid quoque merito et ipse auctor generis declaratur, quia cum iureiurando responsum quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
uenire de xp̃o eudentibꝰ signͣ¬
tur oracłis: nec posse diuine fr̃¬
tum potentie ad salomonis gra¬
ciam diruari: qui dd̃ filuis fu¬
it. cuiꝰ finis aut dubie cognos¬
citur. Emis enu fuit regni sa¬
lomonis ⁊ pacis: ut in regnoꝵ
lectionibꝰ demonstratur. Unꝰ
finẽ. Deinde nõ nullis salomõ

Expanded text:
uenire de Christo euidentibus signatur oraculis. nec posse diuinae fructum potentiae ad Salomonis gratiam deriuari, qui Dauid filius fuit, cuius finis haud dubie cognoscitur; finis enim fuit regni Salomonis et pacis, ut Regnorum lectionibus demonstratur. unus fine
Abbreviated transcription (Latin):
isti uiri. in qͦs manauer̾ ꝓmissa
diuina. Idrior abrahã qui ante¬
derelinquens. cognosce̾s dm̃ me¬
nut fidei testimoniũ. qr credidit
deo. ⁊ reputatum ẽ ei ad iusticiã.
qui ⁊ a dco accepit oracłm dicen¬
te sibi: exi de t̾ra tua ⁊ de cogna¬
tione tua . & de domo patus tui.
⁊ uade in t̾ram quã monstrabotͥ.
&faciã te ingentẽ magnã. ⁊ bene

Expanded text:
isti uiri, in quos manauerunt promissa diuina. prior Abrahaderelinquens, et cognoscens Deum, meruit fidei testimonium; quia Credidit Deo, et reputatum est ei ad justitiam : qui etiam a Deo accepit oraculum, dicente sibi: Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, et vade in terram quam tibi monstrabo, et faciamte
Abbreviated transcription (Latin):
dispensationẽ nb̃
dñice incarnatio¬
nisscriptã ieliq̃r᷑.
uno quidẽ sp̃u ac¬
censi. ad officiũ scribendi accesse¬
runt. s diuersum narrationis
sue pͥmordiũ. singli diu̾sũ statu¬
ere t̾minũ. Matħs namq ana¬
ciuitate dñica exordiũ sumẽs:
ad tempꝰ usq dñice resurrectio¬
nis senẽ suc narrationis ꝑdux̃.
Marchꝰ ab itio euglice p̾dica

Expanded text:
dispensationem nobis dominicae incarnationis scriptam reliquere, uno quidem spiritu accensi ad officium scribendi accesserunt, sed diversum narrationis suae primordium singuli, diversum statuere terminum. Matthaeus namque, a nativitate dominica exordium sumens, ad tempus usque dominicae resurrectionis seriem suae narrationis perduxit. Marcus, ab initio evangelicae
Abbreviated transcription (Latin):
causam qͥ ex cireũcisione crede¬
bant: nec tam̃ a legis cerimoniiᷤ
ꝙͣuis renati in xp̃o ualebant euel¬
li.⁊ ꝓpt̾ea satagebat cos a carnal
iegis ⁊ ꝓpharum sensuad sp̃ualẽ

Expanded text:
causam qui ex Judaeis credebant, nec tamen legis ceremoniis, quamvis renati in Christo, valebant avelli. Et propterea satagebat eos a carnali legis et prophetarum sensu, ad spiritualem,
Abbreviated transcription (Latin):
pus usq ascensionis dñi. ⁊ p̾di¬
cationẽ discipłoꝵ eiꝰ cunctis gen¬
tibꝰ ꝑ orbẽ. Luchas a natiuitate
p̾cursoris inco̾hans eugłm: ter¬
minauit in ascensionẽ dñicam.
cũ redeuntes discipli iherosoli¬
mã: aduentũ scĩ sp̃s diuinis in
landibꝰ expectarunt. Iohs abe¬
ternitate uerb̾dĩ ꝑ qd̾ om̃ia fc̃a¬

Expanded text:
 ascensionis Domini, et praedicationis discipulorum ejus cunctis gentibus per orbem. Lucas, a nativitate praecursoris inchoans Evangelium terminavit in ascensione dominica, cum redeuntes discipuli Jerosolymam adventum sancti Spiritus divinis in laudibus exspectabant. Joannes, ab aeternitate verbi
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͥ ⁊iuuente dd̃ regnare ce¬
pit. sic enĩ habes. qd̾ cũ eẽt nun¬
ciatũ dd̃ regnare salomonem:
adorauit rex incubiculo suo
⁊ dixit. Benedictus dñs ds̃
isrł: qui deditm̃ hodie de seĩe
meo sedentẽ inthronomeo. et
ocłi mei uidẽt. Sierrauit si of
spondit: ⁊ idõ istos duos gen̾is
auctores eu̾głia delegit. Unũ
qui ꝓmissũ accepit de congre¬
gatione ppłoꝵ. alterũ qui dege¬
neratione xp̃i oracłm consecutꝰ
ẽ. &̾ idõ licet ordine sit successio¬
nis posterior. prior tam̃ ꝙͣ abra¬
ham in dñi generatione descri¬
bitut. qr plus ẽ ꝓmissũ accepis¬

Expanded text:
 et uiuente Dauid regnare coepit — sic enim habes quod, cum esset nuntiatum Dauid regnare Salomonem, adorauit rex cubili suo et dixit: benedictus dominus deus Israhel. qui dedit mihi hodie de semine meo sedentem in throno meo, et oculi mei uident — si errauit, si ofspopondit. et ideo istos duo generis auctores euangelista delegit, unum qui promissum accepit de congregatione populorum, alterum qui de generatione Christi oraculum consecutus est. et ideo licet ordine sit successionis posterior, prior tamen quam Abraham in domini generatione describitur, quia plus est promissum accepis
Abbreviated transcription (Latin):
gumitatis originem ducere:
satis erat scđm istam rationem
acciꝑe xp̃m filiũ dd̃. Qua ratio¬
ne etiam ioseph pat̾ eiꝰ recte apel¬
latus ẽ. qnͣtomagis qr cũ euiden¬
ter dicat apłs paulus. ex semune
dauid scđm carnem xp̃m: ipsam
qͦ mariã de stirpe .d.iuid aliquã
consanguinitatẽ duxisse dubi¬
tare utiq ñ debemꝰ Non ergo¬

Expanded text:
guinitatis originem ducere, guinitatis originem ducere, sat erat secundum istam rationem accipere Christum filium Dauid, qua ratione etiam Ioseph pater eius recte appellatus est: quanto magis, quia, cum euidenter dicat apostolus Paulus ex semine Dauid secundum carnem Christum, ipsam quoque Mariam de stirpe Dauid aliquam consanguinitatem duxisse dubitare utique non debemus!
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ omia facta sũt. ita ineffãbi¬
lis ẽ: ut de illa dictum aꝓpheta
intelligatur. Generationẽ eiꝰ
quis enarrauit: E xsequit᷑ gͦ
humanã gen̾atione̾ xp̃i matħs.
ab abraham generatores cõme¬
morãs: qͦs ꝑduc̃ ad iosephuirũ
Marie. de qua nat ꝯ ẽ iħs. Neq
eñ fas erat. ut eũ ob hoc a ꝯiugio
mare separandum putaret. qͦd
ñ ex ciꝰ concubitu. s uirgo peꝑit¬
xp̃m. Neq eĩ ꝓpt̾e̾a ñ erat appel¬
landus ioseph pat̾ xp̃i. qr nõ eũ
ꝯcumbendo genuerat: qnͣdo qui¬
dem rectiꝰ pat̾ eẽt etiã eiꝰ. quã si¬
ñ ex sua coniuge ꝓcreatũ aliũde
ex cõcubitu ioseph s ex maria uir¬
ata maria patrẽ eiꝯ appellat. nisi
qr uirum marie eũ recte incelli¬
gunus sine cõmixtione carnis
ipsa copulatione cõnigii: ⁊ ob ħ
etiam xp̃i pacre multo conueni¬
entiꝰ quiexerꝰ cõiuge natus sit:
quã sicẽt aliunde adoptatꝰ. Ac¬
ꝑ hoc etiam si demonstrare aliqͥs
poss mariã ex dd nullã consan¬

Expanded text:
ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta intellegatur: generationem eius quis enarrabit? exsequitur ergo humanam generationem Christi Mattheus ab Abraham generatores commemorans, quos perducit ad Ioseph uirum Mariae, de qua natus est Iesus. neque enim fas erat ut eum ob hoc a coniugio Mariae separandum putaret, quod non ex eius concubitu, sed uirgo pe neque enim propterea non erat appellandus Ioseph pater Christi, quia non eum concumbendo genuerat, quando quidem recte pater esset etiam eius quem non ex sua coniuge procreatum alicunde ex concubitu Ioseph, sed ex . Maria uirum patrem eius appellat, nisi quia et uirum Mariae recte intellegimus sine commixtione carnis ipsa copulatione coniugii et ob hoc etiam Christi patrem multo coniunctius, qui ex eius coniuge natus sit, quam si ei esset aliunde adoptatper hoc, etiamsi demonstrare aliquis posset Mariam ex Dauid nullam consan
Abbreviated transcription (Latin):
entia tua. punctiones tibi
⁊ aculeos uicioꝵ ꝓcreare nõ
desistet. Quod uero iuxta
eugłium luche. dñs apud
herodem alba ueste induit᷑.
in ceteris nͦ eugłistis amiliti¬
bꝯ pilati sub coccino siue pur¬
pureo habitu illusꝰ cẽ ꝑhibe¬
tur: collata utraq narrati¬
one. iiuno iinocentia ⁊ cas¬
titas assumpte humauita¬
tis: in alt̾o aũt ueritas pas¬
sionis. ꝑ quã ad głam regni
in mortalis eẽt ꝑuentus
expͥmitur. Sicut enĩ pur¬
pura colorẽ sanguius qui
ꝓ nobis effusꝰ ẽ unitat᷑᷑ ita
⁊ habitum regni qd̾ post
passionẽ intrauit nobisq
intranclum patefecit : in¬
pocest in hoc utroq dñiha¬
bitu. inimicoꝵ quidẽ dñi¬
sententia ꝓbroso. s ipsius
dĩ electione głosissimo õis
electoꝵ eiꝰ mu̾ltitudo.q ĩ
mres uenerandos ⁊ cete¬
ram fideliũ plebem distin¬
guitur. aptissune designa¬
ri. Alba enun ueste uidu¬
itur : cum munda iustoꝵ
confessione circumdatur.

Expanded text:
entia tua punctiones tibi, entia tua punctiones tibi, et aculeos vitiorum procreare non desistet. Quod vero juxta Evangelium Lucae Dominus apud Herodem alba veste induitur, in caeteris vero evangelistis a militibus Pilati sub coccineo sive purpureo habitu illusus esse perhibetur, collata utraque narratione, in uno innocentia et castitas assumptae humanitatis, in altero autem veritas passionis, per quam ad gloriam regni immortalis esset perventurus, exprimitur. Sicut enim purpura colorem sanguinis qui pro nobis effusus est imitatur, ita et habitum regni quod post passionem intravit, nobisque intrandum patefecit, in, potest in hoc utroque Domini habitu inimicorum quidem sententia probroso, sed ipsius Domini electione gloriosissimo, omnis electorum ejus multitudo, quae in martyres venerandos, et caeteram fidelium plebem distinguitur, aptissime designari. Alba etenim veste induitur, cum munda justorum confessione circumdatur.
Abbreviated transcription (Latin):
purpura. I bi intelligitur
neam circũ dederũt ei. hoc
marchꝰ dixisse indutum eũ¬
purpura. ꝓd regia enĩ pur¬
pura clamis illa coctinca ab
illudentibꝰ adhibita erat:
⁊ ẽ rubra quãdam p᷑pura co¬
co simillima. Potest etiã
fieri ut purpurã etiã marchꝰ
cõmemorauerit: quã clamiꝰ
habebat ꝙͣuis eẽt coccinea.¬
S Distice gͦ inpurpura qua
indutus ẽ dñs ipsa cius ca¬
ro quã passionibꝰ obiecit in¬
sinuatur. De qͣ p̾missa di¬
xerat ꝓphetia. Quare ergo
rubrum ẽ indum̃tum tiuuiͬ.
et uestim̃ta tua sic̃ calcanti¬
um intorculari: In corona uͦ
quam portabat spinea. nr̃oꝵ
susceptio poccatoꝵ: ꝓ qͣ mor¬
talis fien dignatus ẽ osten¬
ditur. Iuxta qͥ precur sor ip¬
siꝰ cestimoniũ ci ꝑhibens a¬
it. Ecor agnus dei ecce qͥ
collit peccata mũdi. Nãq
spinas insignificationem
peccatoꝵ poni solere.testat᷑
inpeccatum plapso dice¬
bat. Terra tua spinas ⁊
tribulos germinabit tibi.
Qd̾ est aꝑte dicere. Cõsci¬

Expanded text:
um. Ubi intelligitur neam circumdederunt ei, hoc Marcus dixisse indutum purpura. Pro regia enim purpura chlamys illa coccinea ab illudentibus adhibita erat, et est rubra quaedam purpura cocco simillima. Potest etiam fieri ut purpuram etiam Marcus commemoraverit, quam chlamys habebat, quamvis esset coccinea. Mystice ergo in purpura qua indutus est Dominus, ipsa ejus caro quam passionibus objecit insinuatur. De qua praemissa dixerat prophetia: Quare ergo rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua quasi calcantium in torculari . In corona vero quam portabat spinea, nostrorum susceptio peccatorum, pro qua mortalis fieri dignatus est, ostenditur. Juxta quod praecursor ipsius testimonium ei perhibens, ait: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. Namque spinas in significatione peccatorum poni solere testatur in peccatum prolapso dicebat: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi . Quod est aperte dicere: Consci
Abbreviated transcription (Latin):
simul cum illo: ut euacuet᷑
hons ut ultra nõ seruiamꝰ
peccato. Quãdui id agunt
oꝑa nr̃a. ut euacuetur corpꝰ
peccati: quã dui extior homo
corrumpitur ut iit̾ior reno¬
uetur de die indiẽ: cp̃s est
crucis. Hec sũt etiam bona
boriosa: quoꝵ m̾ces requieᷤᷤ
esͤ. U id̾o ar̃ spe gaudentes.
ut requiẽ futura̾ cum ylari¬
tate in laboribꝰ oꝑemͣ. Hac̃
ylaritatẽ significat. crucis la¬
titudo intransu̾so ligno: ubi
figuntur ananꝰ. ꝑ manus
enim oꝑa intelligimꝰ. ꝑ lati¬
tudinẽ ylaritatem oꝑantis:
qr tusticia facit angustias.
Paltitudinẽ aũt cui caput
adiungitur. expectatio reti¬
butionis de sublimi iusticia dĩ:
qui reddet unicuiq scđm oꝑa
nam. Itaq etiam longitudo
qua totũ corpꝰ extendit᷑: ipsã
colerantiã significat: unde lõ¬
ganimes dicunt᷑ qui tolerãt.
Ifundum aũt qd teire infi¬
xum ẽ: secretum sacramenti
p̾figurat. Necordaris ni fal¬
lor que uerba apłi ista de sig¬
nnificatione crucis expediam:

Expanded text:
t euacuaretur  ultra non seruiamus peccato. quamdiu ergo id agunt opera nostra, ut euacuetur corpus peccati, quamdiu exterior homo corrumpitur, ut interior renouetur de die in diem, tempus est crucis. haec sunt etiam bona boriosa, quorum merces requies est. Sed ideo dicitur, spe gaudentes , ut requiem futuram cum hilaritate in laboribus operemur. Hanc hilaritatem significat crucis latitudo in transverso ligno, ubi figuntur manus. Per manus enim opera intelligimus, per latitudinem hilaritatem operantis, quia tristitia facit angustias. Per altitudinem autem, cui caput adjungitur, exspectatio retributionis de sublimi justitia Dei, qui reddet unicuique secundum opera nam. Itaque etiam longitudo, qua totum corpus extenditur, ipsam tolerantiam significat, unde longanimes dicuntur qui tolerant. Profundum autem quod terrae infixum espraefigurat. recordaris enim, nisi fallor, quae uerba apostolica in ista designatione crucis expediam,
Abbreviated transcription (Latin):
possemꝰ nos ita ĩtelligere. ꝙͣ¬
admodum loqui scripture
solent sic̃ dixi aparte totũ.
ut ꝑacta quinta. ⁊ in coata
sexta. gererentur hec que
narrata sunt in crucifixione
diũ nr̃i. donec completa. uiͣ
illo pendente fierẽt tenebre.

Expanded text:
possemus nos ita intellegere, qupossemus nos ita intellegere, quemadmodum loqui scripturae solent, sicut dixi, a parte totum, ut peracta quinta et inchoata sexta gererentur haec quae narrata sunt in crucifixione domini nostri, donec completa sexta illo pendente fierent tenebrae,
Abbreviated transcription (Latin):
braice aũt galbatha. Sq̃t
enim parasceue pascħ hora
quasi sexta : ⁊ dicit uideis.
ra quasi sexta. pilato seden¬
te ꝓ tribunali traditus est
aucifigendus iudeis. qͦmͦ
hora tercia crucifixꝰ ẽ sic̃
uerba marchi non intelligẽ¬
tes qui dam putauerunt᷑.
Prius enĩ qua hora crucifigi
potuerit iudeamꝰ: deinde ui¬
debimꝰ cur hora .iii. crucifi¬
xum dixerit marchꝰ. Hora
aũt quasi sexta cum traditꝰ
est crucifigendus apilato se¬
dente ut dictum ẽ ꝓtribu¬
nali. Nonenun adhuc ple¬
na sexta erat: s quasi sexta.
idẽ ꝑacta quinta.⁊ aliquid
etiam de sexta ẽẽ ceꝑat. Nũ¬
quã au̾t isti dicerẽt quinta
⁊ quad rans. aut quinta ⁊
triens: aut quinta senus aut
aliqͥd huiꝯ modi. Habent
enu istum morẽ scripture.
ut a parte totum ponant. qr¬
tam mod̾ate id ẽ ioħs locutꝰ
ẽ. ut nõ diceret sexta. s quasi
sexta. Quod si ita nõ diceret.
s tantummͦ sextam diceret:

Expanded text:
braice autem Gabbatha . Sequitur braice autem Gabbatha . Sequitur enim: Parasceve paschae hora quasi sexta. Et dicit Judaeis: ra quasi sexta Pilato sedente pro tribunali traditus est crucifigendus Judaeis, quomodo hora tertia crucifixus est, sicut verba Marci non intelligentes quidam putaverunt? Prius enim qua hora crucifigi potuerit videamus; deinde videbimus cur hora tertia crucifixum dixerit Marcus. Hora erat quasi sexta cum traditus est crucifigendus a Pilato sedente, ut dictum est, pro tribunali. Non enim jam plena sexta erat, sed quasi sexta, id est, peracta quinta aliquid etiam de sexta esse coeperat. Nunquam autem isti dicerent, Quinta et quadrans, aut quinta et triens, aut quinta et semis, aut aliquid hujusmodi. Habent enim istum morem Scripturae, ut a parte totum ponant, tam moderate idem Iohannes locutus est, ut non diceret: "sexta" sed: quasi sexta. quod si ita non diceret, sed tantummodo sextam diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
gentis uirtus appareat
rat rex iudeoꝵ. illud ostendit.
qr nec occidendo esfice̾ potue¬
runt ut eum regẽ nõ habe¬
rent: qui eis mani festissim̃
⁊ emi n̾etissima potestate
scđm sua oꝑa redditurꝰ est
Wude inpsalmo canit᷑. Ego
ẽ: cum eximiam patͥ sue car¬
nis hostiam in altare crucis
offeuet. Regis quoq qͣ pre¬
diturus erat dignitatẽ titło
p̾tendit : ut cuuctis legere
hoc ẽ audire ⁊ credere u̾olen¬
tibꝰ insinuaret: qr ꝑcrucis
patibulum. nõ ꝑdid̾it suũ
s confirmarit potiꝰ ⁊ corro¬
boranit imꝑium. Restat
adhuc res que diligentissiẽ
consid̾anda ẽ: nen magnũ
faciat eirorẽ. Sit̃ enim qͥ
arbitrantur hora quidem
.iiiͦ. dñm crucifixũ. a sexta
ãt hora tenebras factas usq
adnona: ut consũpte incel¬
ligantur .iii. hore exquo cru¬
cifixus ẽ usq ad tenebras fac¬
tas. Eposset quidẽ hoc rex¬
tissime intelligi : insi ioħs
diceret hora quasi sexta pi
latum sedisse ꝓtuibunali.
in loco qui dr̃ litostratus. he¬

Expanded text:
gentis appareat.rat: Rex Judaeorum, illud ostendit, quod nec occidendo efficere potuerunt, ut eum regem non haberent qui eis manifestissima et eminentissima potestate secundum sua opera redditurus est. Unde in psest, cum eximiam Patri suae carnis hostiam in altari crucis offerret, regis quoque, qditus erat dignitate, titulo praetendit, ut cunctis legere, hoc est audire et credere volentibus insinuaret quod per crucis patibulum non perdiderit suum, sed confirmarit potius et corroborarit imperium. Et ae res diligentissime consideranda est, ne magnum faciat errorem. sunt enim qui arbitrentur hora quidem tertia dominum crucifixum, a sexta autem hora tenebras factas usque ad nonam, ut consummatae intellegantur tres horae, ex quo crucifixus est, usque ad tenebras factas. et posset quidem hoc rectissime intellegi, nisi Iohannes diceret hora quasi slatum sedisse pro tribunali in loco qui dicitur Lithostrotos, He
Abbreviated transcription (Latin):
rex iudeoꝵ. ꝯ Dilites qͥdẽ
qr rex uideoꝵ fuerat appel¬
latus. ⁊ hoc ei scribe ⁊ sacer¬
dotes crim̃ obiecerant qͣ si¬
bi inppło isrłitico usurpar
imꝑium: illudentes hoc
faciunt. ut nudatum p̾stinis
uestibꝰ uduant purpura quo
regem ueteres utebantur. ⁊
ꝓ diademate ponant ei coro¬
nam spineã: ꝓ sceptro rega¬
li clent calamum. ⁊ adorent
qua si regẽ. Nos aũt om̃ia
hoc. intelligamꝰ mistice. Qͦ¬
modo enim cayphas dix̃. oz
unum hominẽ mori ꝓ om̃ibꝰ.
nesciens quid dicerẽt. Sic¬
⁊ isti qd̾cumq fecerũt. licet¬

Expanded text:
rex Judaeorum. Milites quidem quod rex Judaeorum fuerat appellatus, et hoc ei scribae et sacerdotes crimen objecerant, quod sibi in populo Israelitico usurparet imperium, illudentes hoc fvestibus induant purpura, qua reges veteres utebantur, et pro diademate, ponunt ei spineam coronam, pro sceptro regali dant calamum, et adorant quasi regem. Nos autem et haec omnia intelligamus mystice. Quomodo enim Caiphas dixit, Oportet unum hominem mori , etc., nesciens quid diceret: sic isti quaecunque fecerunt, ig
Abbreviated transcription (Latin):
iħm : ⁊ flagellauit. Ac de¬
inde subiungit. E̾ milites
plectentes coronam de spniᷤ.
inposuerũt suꝑ caput eius.
⁊ cet̾a. Quod quidem id̾o fe¬
cisseatq ideo credendus ẽ
militibꝰ eum illudendum
tradisse: ut saciata penis ⁊
ob ꝓbriis eiꝰ uidei. mortem
eius ultra desisterẽt: ⁊ desi¬
nerent uelle occidere: cum¬
Hoc aũt factum ẽ ut quia
scriptum erat multa flagel¬
la peccatoꝵ. illo flagellato
noᷤꝰ a uerberibꝰ liberaremur.
dicente scriptura. flagẽllũ
nõ appropinquauit tabna¬
milites p̾sidis suscipientes

Expanded text:
c deinde subjungit: Et milites plectentes coronam de spinis, imposuerunt capiti ejus, etc. . Quod quidem ideo fecisse atque ideo credendus est militibus eum illudendum tradidisse, ut satiati poenis et opprobriis ejus, mortem ejus ultro sitire desisterenthoc factum est, quia scriptum erat: Multa flagella peccatoris , ut illo flagellato, nos a verberibus liberaremur, dicente Scriptura. Flagellum non appropinquabit tabernamilites praesidis, etc. Milites
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ ueꝵ denegant. Et qr
ꝑ arundineni scriptura so
confici¬
set quasi arundine caput
xp̃i feriunt. qui diuinita¬
ti illiꝰ contradicentes: er¬
rorem suũ confirmare aue¬
toritate sacre scuipture conã¬
tur. Spuunt in faciem eiꝰ:
qui eiꝰ pͥsentiam gr̃e. uerb
execrandis ex interna cece
m̃tis insania conceptis res
ne uenisse denegant. Et
quidẽ milites. eum quasiqͥ
dm̃ se ipse falso dixiss. ado
s ꝑuersis actibꝰ mox u̾ba
eiꝰ quasi fabulosa despici¬
unt: ac ꝓmissa regni illiꝰ.
tp̃ralibꝰ illecebris longe pꝰ¬

Expanded text:
erum denegant. Et quia per arundinem scriptura solet confici, quasi arundine caput Christi feriunt, qui, divinitati illius contradicentes, errorem suum confirmare auctoritate sacrae Scripturae conantur. Spuunt in faciem ejus, qui ejus praesentiam gratiae verbis exsecrandis ex internae caecae mentis insania conceptis respin carne venisse denegant. Et quidem milites eum, quasi qui Deum se ipse falso dixisset, illsed perversis actibus mox verba ejus quasi fabulosa despiciunt, ac promissa regni illius temporalibus illecebris longe po
Abbreviated transcription (Latin):
diue uͦ: carumdẽ gentium
infirmitas atq manitas
manu comp̾hensa signat᷑.
qnͥ etiam capiti eiꝰ indit᷑.
Capiti ut opinor de ictu
auuidinis non grandis in¬
iuria ẽ. s tipica in eo ratio
seruatur. ut infirmitas gẽ¬
tiliũ corpoꝵ manu xͥ ante
comp̾hensa. etiam in diñ
patrẽ qͥd̾ caput eiꝰ ẽ acqui¬
dum illuditur adorat᷑. E¬
mrilites pilati. hoc usq ho¬
die faciunt heretici ⁊ paga¬
ni: milites utiq diaboli.
Quia enĩ caput xp̃i ds̃.¬

Expanded text:
o vero earumdem gentium infirmitas atque inanitas manu comprehensa firmatur. Quin etiam capiti ejus illiditur. Capiti, ut opinor, de ictu calami non grandis injuria est: sed typica in eo ratio servatur, ut infirmitas gentilium corporum manu Christi antea comprehensa, etiam in Deum patrem, quod caput ejus est, acquihristus dum illuditur adoratur milites Pilati, haec usque hodie faciunt haeretici et pagani, milites utique diaboli. Quia enim caput Chris
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ẽ qui condempnat
iħm : s causam refert in
diluens dimitteret᷑ apre¬
side: ⁊ crucis utilitas dif¬
gis sanctione. s annua gẽ¬
tis cui ꝑ talia placere gau¬
debat consuetudine deuine¬

Expanded text:
quidem est qui condemnat Jesum, sed causam refert in diluens dimitteretur a praeside, et crucis utilitas difgis sanctione, sed annua gentis, cui per talia placere gaudebat, consuetudine devinc
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ huic argumentum sume¬
re conantur. uł infideles ul
inꝑiti homines: quasi ad
ostendendam dissonancia
scõꝵ eũgłistarum. hoc potiꝰ¬
debent assumere fideles ⁊ doc¬
ti. ad ostendendam unitatẽ
cens. Tues rex iudeoꝵ: h Pi¬
lato nicħ aluid criminis in¬
trogante. nͥ utrum rex uidco¬
rum sit: arguuntur impie¬
tatis iudei. qd̾ ne falso qui¬
dem inuenire potuerĩt. qd̾
obicerent saluatori. Dicit
dit ut et ueꝵ diceret. ⁊ ser¬
mo eiꝰ calũpniam nõ pate¬
ret. Et attende qd̃ pilato
qui inuitꝰ ferebat sententiã.
aliqͣ in parte responderit. sa¬
cerddotibꝰ aũt ⁊ pͥncipibus
respondere noluerit. in dig¬
S qmͣ diuersꝰ sermo ẽ qui
fuerat ad sac̾dotem. illi enĩ
de p̾teritis sacerdoti. qr sem¬
ꝑ uenturũ xp̃m ex lege ip̃e
dixiss. Huic uͦ legis igna¬
salus gentiũ ẽ: ⁊ qd̾ hoc
de se ille qui antea ignora¬
bat loquatur: qd̾ hii ne¬
gent qui autea loquebant᷑¬

Expanded text:
go hinc argumentum sumere conantur vel infideles vel imperiti homines, quasi ad ostendendam dissonantiam sanctorum Evangelistarum, hoc potidebent assumere fideles et docti ad ostendendam unitatem atus: Tu es rex Judaeorum? Pilato nihil aliud criminis interrogante nisi utrum rex Judaeorum sit, arguuntur impietatis Judaei, quod ne falso quidem invenire potuerint quod objicerent Salvatori. At illdit ut et verum diceret, et sermo ejus calumniae non pateret. Et attende quod Pilato, qui invitus ferebat sententiam, aliqua in parte responderit, sacerdotibus autem et principibus respondere noluerit, indigquam diversus sermo est, qui fuerat ad sacerdotem? Illi enim de praeteritis sacerdoti, quia semper venturum Christum ex lege ipse dixisset. Huic vero legis ignasalus gentium est, et quod hoc de se ille qui antea ignorabat loquatur, quod hi negent qui antea loquebant
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine. impietatis
pondꝰ exclusit. Uidens
uidas dñ adiudicatum
morti: p̾cium retulit sac̾doti¬
bus. quasi inpotestate sua
eẽt. ꝑ secutoꝵ mutare sentẽ¬
ciam. Itaq licet mutau̾it
uoluntatẽ suã. tam̃ uolun¬
tatis pͥme exitum nõ mu¬
tauit. Si aũt peccauit ille
qui tradidit sanguinẽ uis¬
tum. qͣntomagis peccauert̃
qui recdemerunt sanguinẽ
iustum. ⁊ offerendo p̾cium
ad ꝑditionem discipłm ꝓ
Quid ad nos: Tuuideris.
hił. Professio audax atq ce¬
ca ẽ: emisse se usti sanguinẽ
audunt. ⁊ extra iudicii rea¬
cum futuros ẽẽ se credunt.
cum tam̃ dicendo tuuderis.
facinus ipsum inuendente
stituãt. Contra aũt uenden¬
te̾s testuonio. scelus empͣti¬
ꝓfuit egisse penitentiã ꝑ ꝙͣ
scelꝰ corrigere nõ potuit. Sic
qnͣdo fr̃ sic peccat inftẽm. ait
em̃dare ualeat qd̾ peccauit:
potest ei dimiti. Si aut ꝑ
manent oꝑa: frustra uoce ad¬
hocẽ qd̾ in psalmo de eodem in
ꝓprii homicidii crimen addi¬

Expanded text:
magnitudine impietatis pondus exclusit. Videns Judas Dominum adjudicatum morti, pretium retulit sacerdotibus, quasi in potestate sua esset persecutorum mutare sententiam. Itaque, licet mutaverit voluntatem suam, tamen voluntatis primae exitum non mutavit. Si autem peccavit ille qui tradidit sanguinem justum, quanto magis Judaei peccaverunt, qui emerunt sanguinem justum, et offerendo pretium, ad proditionem discipulum quid ad nos? Tu videris . Professio audax atque caeca est. Emisse se justi sanguinem audiunt, et extra judicii reatum futuros esse se credunt: cum tamen dicendo: Tu videris, facinus ipsum in vendente constituant, contra autem vendentis testimonio scelus ementifuit egisse poenitentiam, per quam scelus corrigere non potuit. Si quando frater sic peccat in fratrem, ut emendare valeat quod peccavit, potest ei dimitti; sin autem permanent opera, frustra voce aHoc est quod in Psalmo de eodem inoprii homicidii scelus addi
Abbreviated transcription (Latin):
xͥani longis discesset᷑. ut ec¬
clesiastica narat hytoria. ⁊ tnͣ
iordanẽ secedentes. manebãt
ad tempꝰ inciuitate pellam
ronianoꝵ imꝑio subditos age¬
bat. Iuxta uͦ sensꝰ sp̃uales ẽ
uiderimꝰ ab hominationẽ de¬
solationis stare ubino debet.
hoc ẽ hereses ⁊ flagitia regna¬
re int̾ eos qui celestibꝰ miste¬
riis uidebantur eẽ conseerati.
cum oꝑantes iniquitatẽ. loꝙͣ¬
tes m̃datium. uiros sangͥnũ
⁊ dolosos qͦs abhominabitur
dñs pacem fidelium turbare
ꝑꝑenderimꝰ: tunc quicũq in
uidea hoc ẽ inconfessione u̾e
fidei ꝑsistimus. ñ terrenis in fi¬
misq actibꝰ mancipari. s tan¬
to altius uitutũ culm̃ debemꝰ
ascendere: qnͣto plures ampla
⁊ errabunda uitioꝵ seqͥ itin̾a
uidemꝰ. Tunc qui suꝑ tectũ
c̃. hoc ẽ qui excedens anĩo car¬
nalia tanꝙͣ in aura lib̾a sp̃ua¬
lit̾ uuit. ne descendat ad in¬
fimos actus pͥstine conu̾sacio¬
nis. neq ea que reliquerat
mundi: carnis sue desidia re¬

Expanded text:
ani, longius discesserunt, ut ecclesiastica narrat Historia, et trans Jordanem sedentes manebant ad tempus in civitate Pella, Romanorum imperio subditus agebat. Juxta vero sensus spiritales, cum viderimus abominationem desolationis stare ubi non debet, hoc est haereses et flagitia regnare inter eos qui coelestibus mysteriis videbantur esse consecrati, cum operantes iniquitatem, loquentes mendacium, viros sanguinum et dolosos quos abominabitur Dominus, pacem fidelium turbare perpenderimus, tunc quicunque in Judaea, hoc est in confessione verae fidei persistimus, non terrenis infirmisque actibus mancipari, sed tanto altius virtutum eulmen debemus ascendere, quanto plures ampla et errabunda vitiorum sequi itinera videmus. Tunc qui super tectum est, hoc est qui excedens animo carnalia, tanquam in aura libera spiritualiter vivit, ne descendat ad infimos actus pristinae conversationis, neque ea quae reliquerat mundi carnisve desideria re