comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inimico amicꝰ. & de ꝑsecutore pessi¬
exultat. cũ eo regnat. Iste dat exem-¬
plum orandi ꝓ ꝑsecutoribꝰ: ille dat
exemplũ ueniȩ conu̾tentibꝰ. hꝰ fr̃s ka¬
na deuotione ẽ martyris: qr excellit
sc̃o legitur unꝗͣ datũ fuisse sex mor¬
tuos pꝰ mortẽ resuscitasse. Suscitauit
enĩ bãtus stepħs pꝰ mortẽ in affrica
sicͣ beato augustino didicimꝰ referẽ¬

Expanded text:
inimico amicus, de persecutore pessiexsultat et cum eo regnat. Iste dat exemplum orandi pro persecutoribus; ille dat exemplum veniae convertentibus. Hujusna devotione martyris, quia praecellit to legitur unquam datum fuisse sex mortuos post mortem resuscitasse? Suscitavit enim beatus Stephanus post mortem in Africa, sicut beato Augustino referen
Abbreviated transcription (Latin):
dñe ignosce ilł qr nesciunt qͥd faci¬
unt. S dicet aliqͥs. Gnrͣdis labor est ĩ¬
nmicos dilig̾e ꝓ ꝑseq̃ntibꝰ supplicare:
nec nos neganiꝰ Nõ paruus labor est¬
in hoc scło. s gͣnde p̾miũ infuturo. Au¬
di qͣntũ p̾miũ. Scephanꝰ cuiꝰ hodie na¬
diaconibꝰ ab apłis ordinatiᷤᷤ int᷑uit in
synagogã. & cepit cũ uideis disputare
et nullꝰ sp̃ui qͥ in eo loq̃batur pot̾at re¬
sistere. Eiecert̾ autẽ cũ extra ciuitatẽ:
et lapidabant eũ. Ipse uͦ aspiciens in
cęlũ: ait. Uideo cȩlos aꝑtos: et iħm stã.¬

Expanded text:
ia nesciunt quid faciunt . » Sed dicet aliquis: Grandis est labor inimicos diligere, pro persequentibus supplicare. Nec nos negamus. Non est parvus labor in hoc saeculo; sed grande praemium in futuro. Audi quantum praemium. Stephanus, cujus hodie diaconibus ab apostolis ordinatus intravit in synagogam, et coepit cum Judaeis disputare, et nullus spiritui, qui loquebatur, poterat resistere. Ejecerunt autem eum extra civitatem, et lapidabant eum. Ipse vero aspiciens in coelum, ait: « Video coelos apertos, et Jesum stan
Abbreviated transcription (Latin):
ad recipiendũ. ⁊ ad auxiliandũ. Uñ
ei assurrex̾at : Quia uidit eũ stantẽ.
uͦ auxiliantis. Cũ gͦ clamamꝰ tota¬
die qui sedes ad dext̾am patͥs: mise.
nob̾: Modo step hanꝰ uidet eũ stantẽ
qr honorẽ martyri suo deferre uole¬
bat.⁊ ad auxiliandũ se. paratũ ẽẽ os¬
tend̾e. Stephanꝰ pͥmꝰ martẏr fuit pꝰ as

Expanded text:
ad recipiendum, ad auxiliandum, unde ei assurrexerit, quia vidit eum stantem. vero, auxiliantis. Cum ergo clamemus quotidie: « Qui sedes ad dexteram Patris, miserere nobis, » modo Stephanus videt eum stantem, quia honorem martyri suo volebat deferre, et ad auxiliandum se paratum esse ost
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ. Et unũ st̃: sicͣ et nos il nũ si¬
mus. Hanc unitatẽ in corꝑe suo
tunica designauit. Cũ enĩ mili¬
tes fregissent crura latronũ ad
Eodẽ mͦ de tunica q̃ erat inconsu
qr tumca est eccłia. qua xͦ qͣsi ue¬

Expanded text:
e, ut unum sint, sicut et nos unum sumus . » Hanc unitatem in corpore suo tunica sua designavit. Cum enim milites fregissent crura latronum, veEodem modo de tunica, quae erat inconsutquia tunica est Ecclesia, qua Christu
Abbreviated transcription (Latin):
s. cũ impiis nimis incola fuit ani
int̾ gemitus tam̃ fructus bone oꝑa¬
tionis parit. S que consolatio in¬
ter hos gemitus: Uideamꝰ causas
gementiuũ. deide ad consolatiõe
redeamꝰ. qͦtuor st̃ cause nr̃i doloris¬
rias. ꝓpt̾ compassionẽ ꝓximi. ꝓpter

Expanded text:
 cum impiis nimis incola fuit anim sed inter gemitus, tamen fructus bonae operationis parit. Sed quaenam est consolatio inter gemitus? Prius videamus causas gemitus, deinde ad consolationem redeamus. Quatuor sunt causae nostri dolorisrias
Abbreviated transcription (Latin):
qr om̃s in fide scẽ tͥmtatis: oportet ꝑ¬
dala diuidunt᷑. ⁊ alii in alios insurgt̃.
Iusti incorrupti ꝑseuerant. ⁊ constan¬
tes. nec diuiduntur. uolucres descen¬
dentes suꝑ cadauera: st̃ꝰ demones. qͦꝵ
cib: est discordia carnaliũ. Abraam¬
qui abigit uolueres: sig̾c malorem

Expanded text:
quia omnes in fide sanctae Trinitatis oportet perdala dividuntur, et alii in alios insurgunt; justi vero incorrupti perseverant, et constantes non dividuntur. Volucres descendentes super cadavera, sunt daemones, quorum cibus est discordia carnalium. Abraham abigens volucres,
Abbreviated transcription (Latin):
sic dña. In monachis &̾ ñ ẽ ꝑfecta reli¬
gio: s sunt similes symoni cyreneo.
quẽ angariauer̾t iud̾i ut portarce
crucẽ dñi. Portat crucẽ ⁊ nõ moritur:
at uiuit mundo. Portat crucẽ: s coac¬
tus. Sic monachi macerant totũ corpꝰ:
cũ ad opꝰbonũ ex bona uoluntate ñ
ducitꝰ᷑: rem iusti sine fructu peccator
ꝑatur. Quid de sac̾dotibꝰꝰ dict̃ ⁊ ñ
faciunt. ⁊ ĩo scd̾m oꝑa eoꝵ nolite fac̾e.
De quibꝰ ⁊ aliis pͥncipib ait ysaias in

Expanded text:
perfecta religio, sed sunt similes Simoni Cyrenaeo, quem angariaverunt ut portaret Crucem Domini. Portat crucem, et non moritur, at vivit mundo; portat crucem, sed coactus. Sic monachi macerant corpus suum; cum ad opus bonum ex bona voluntate non ducitur, rem justi sine fructu peccator operatur. » Quid de sacerdotibus? « Dicunt, et non faciunt; et ideo secundum opera eorum nolite facere . » De quibus et aliis principibus
Abbreviated transcription (Latin):
mini. domꝰ isrł est. H ec sũt u̾ba
parentis q̃ rentis de uinea. Uinea
facta est. eccłia dilecto. idest ad hono
in ea. idest penitentiã q̃ torquendo
ꝑ carnis macerationẽ purificat ui¬
nũ. idest fideles. qui alios p̃dicando ⁊
faciendo t̾rena obliuisci inhebͥant ut
cat martyres qui patiendo dant aliis
exemplũ. Uł notat passionẽ xͥ. Uñ scͥp¬
tũ est. Torcular calcaui solus ⁊ de gen¬
tib ñ est uirmecũ. ꝑ uuas bona o¬
ꝑa. ꝑ labrucas: acida ⁊ mala et e¬
rit in direptionẽ hominib ⁊ demo¬
nib ⁊ diripient eã. ꝑ matheriã ac¬
cipit munimentũ seripturarũ. q̃ di¬
u̾sis sentencus facte. cemento eiusdẽ
fidei munitꝰ. Nõ putabunt᷑ suꝑflua
diuiciaꝵ: Nec fodietur abiectis spi¬
nis uicioꝵ. Hubes sunt apłi: ⁊ alii
p̾lati qui defendentes ab estu uicioꝵ:
Uñ ẏsaias. Qui sunt isti qui ut nubeᷤᷤ
uolant ad celestia: Mito ds de uinea
corq̃ritur: qr corruptist̾ ⁊ abhomina¬

Expanded text:
 domus Israel est. Haec sunt verba Patris quaerentis de Ecclesia. Vinea facta est Ecclesia dilecto, id est ad honorin ea, id est poenitentiam, quae torquendo per carnis mortificationem, purificat vinum, id est fideles, qui alios, praedicando et faciendo terrena oblivisci, inebriant,cat martyres, qui patiendo dant aliis exemplum; vel notat passionem Christi. Unde scriptum est: « Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum . » Per uvas, bona opera; per labruscas, occidua et mala; et erit in direptionem hominibus et daemonibus, et diripient eam. Per maceriam accipit munimentum Scripturarum, quae diversis sententiis factae, caemento ejusdem fidei muniuntur. Non putabuntur superflua divitiarum, nec fodientur abjectis spinis vitiorum. Nubes sunt apostoli, et alii praelati qui defendentes ab aestu vitiorum, Unde Isaias: « Qui sunt isti qui ut nubes volant ad coelestia? » Merito Deus de vinea conqueritur, quia corrupti sunt, et abomina
Abbreviated transcription (Latin):
d.s. sur̾ .s. de sompno obliuionis. S
funt quidã qui tot ⁊ tantis uiciis st̃
occupati: qđ se ueniã ħre diffidant.
hii sunt. similes diabło. qui fastu dia¬
conformẽs uide ꝓditori. qui desꝑans
p̃ magnitudine sccłis. laqueo se sus¬

Expanded text:
 scilicet de somno oblivionis. Sed sunt quidam qui tot et tantis vitiis sunt occupati, quod se veniam habere diffidunt. Hi sunt similes diabolo, qui fastu conformes Judae proditori, qui desperans prae magnitudine sceleris, laqueo se sus
Abbreviated transcription (Latin):
os ⁊ neit. Non diffisꝰ ẽ latro in cru¬
riti sui suppliciũ in martyriũ. Ores
digna penitentia ex hereditatũ: re
longe fuerat: penitendo appinqͣt. S
fr̃s bemĩñom̃iꝰ penitentia saluat. s
digna penitentia tm iustificat. Que
ẽ g digna: digne penit̾e̾ est añ facta¬

Expanded text:
 . » Non diffisus est latro in cruriti sui supplicium in martyrium. O res digna! poenitentia exhaeredatum a regnlonge fuerat, poenitendo appropinquat. Sed, fratres, non omnis poenitentia salvat, sed digna tantum justificat. Quae est ergo digna
Abbreviated transcription (Latin):
defletis peccata. Q̾tam̃ plus ualent
lacͥmȩ inpententia: ꝗͣ multi tẽꝑis
cũ gaudio ⁊ risu ieuinia. Petrꝰ ter
negans dñin: fieuit ainare. Uñ di¬
ctionẽ ñlegi. Maria peccatͥx acces¬

Expanded text:
 Et tamen plus valent lacrymae in poenitentia, quam multi temporis cum gaudio et risu jejunia. Petrus ter negans Dominum, flevit amare. Unde quictionem non legi. Maria mulier peccatrix acces
Abbreviated transcription (Latin):
tam p̃sentẽ tribuit: multomagis
celestem impecͣt. Flete gͦ peccata
ur̃ã iꝰ p̾senti. spontanei: ne defleatis
in futuro coacti. Uñ scͥptũ est. ibi
erit fletus ⁊ stridor .d. Ant ħ. aut ibi

Expanded text:
raesentem vitam tribuit, multo magis coelestem impertit. Flete ergo peccata vestra in praesenti spontanei, ne defleatis in futuro coacti. Unde scriptum est: « Ibi erit fletus et stridor dentium » et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
se p̃cipitent. dies ħominis st̃: qr hoĩes
in potestate hominũ st̃ .i. sac̾dotũ. ut
mͦ cos soluant: mͦiligent. Ultra uͦ po¬
testas eoꝵ ñ porrigitur: Uñ dr̃ d̾s cui
soli competit medicinã p̃stare pꝰ mor¬

Expanded text:
cipitent. Dies hominum sunt, quia homines in manu hominum sunt, id est sacerdotum, ut modo eos solvant, modo eos ligent. Ultra vero potestas eorum non porrigitur. Unde dicitur: Deus, cui soli competit medicinam praestare post mor
Abbreviated transcription (Latin):
ta eius. Increpat uos qr mortui estis
moriã uos reducat: qͥd eẽ debeatis. dics.
di ad discebas: auribꝰ ꝑcipe ut scias
prudentiã. Wide quid sis. ⁊ ad qͣntã
miseriã redactus sis qui pͥus b̾atus e¬
ras Miser inuet̾asti. qui pͥꝰ renouatꝰ
eras inbaptismate ꝑ nouũ hoĩem:

Expanded text:
ta ejus. Increpat vos, quia mortui estis moriam reducat quid esse debetis, dicens: hujus mundi discebas, auribus percipe, ut scias prudentiam. Vide quid sis, et ad quantam miseriam redactus es, qui prius beatus eras. Miser inveterasti, qui prius renovatus eras in baptismate per novum hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
boni. de qͦ aliquis potatꝰ ñ siciet in
et̾nũ. qr abluit peccata mundi. Undi
stis: minferno deputati estis. heu
milicia: turpis corona. Stipendia
enĩ peccati ut ait apło. morꝰ ñ ho¬

Expanded text:
boni, de quo aliquis potatus non sitiet in aeternum, qui abluit peccata mundi, unde stis, in inferno deputati estis. Heu! militia, turpis corona. « Stipendia enim peccati » ut ait Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est igitur ne contͣ sac̾dotes do
mim quis audeat in surg̾e. ne
dñs illos qͥ uice sua sungunt᷑ ue¬
lit asꝑe undicare. hi aut̃ posi¬
ti st̃ mneccłia ad utilitatẽ nr̃am
ut nob ꝓuideant.⁊ ꝓ salute nr̃a
rationẽ reddant.⁊ unitatẽ ecłiȩ
cnstodiant. de qua unitate dñs
nos uoluit cẽ sollicitos. ne ꝑ de¬
uia incedentes. ⁊ scismata faciẽ¬
tes ꝑ diu̾sos errores ab unitate
fidei diuisi ẽẽmꝰ. Sic̃ enĩ unꝰ d̾s

Expanded text:
simi, ne contra sacerdotes Dei aliquis audeat insurgere, ne Dominus illos qui vice sua funguntur velit aspere vindicare. Hi autem positi sunt in Ecclesia ad utilitatem nostram ut nobis provideant, ut de salute nostra rationem reddant, et unitatem Ecclesiae custodiant, de qua unitate nos Dominus voluit esse sollicitos, ne per devia incedentes et schismata facientes per diversos errores ab unitate fidei divisi essemus; sic enim unus Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
sum ido me ostendo seruilẽ spon¬
sam. hec est uoluntas dĩ: ut pͣua
clause estis: ne nũciꝰ intret diabłi
qui tẽptat uos deciꝑe. Claudite gͦ
ñ solum claustra s &̾ corda atem

Expanded text:
sum, ideo me ostendo servilem personam. » Haec est voluntas Dei, ut prava clausae sitis, ne nuntius intret diaboli, qui vos tentet decipere. Claudite ergo non solum claustra, sed et corda. Cavete a
Abbreviated transcription (Latin):
monis. Qnͣto maior es: humilia
te in omĩb. humił enĩ dĩ filius
qui ñ uenit ministrͣi s ministrͣe.
trẽ: uult & ħ̾re humiles filids. qͥ
ñ est humilis ñ est filius patͥs qui
in cęlis est. Ipsa c̾e ait in cantico suo
deposuit potentes de sede &e exalta¬

Expanded text:
monis: « Quanto major es, humilia te in omnibus . » Humilis enim Filius, qui « non venit ministrari, sed mintrem, vult et habere humiles filias. Qui non est humilis, non est filius Patris, qui in coelis est. Ipsa etiam ait in cantico suo: « Deposuit potentes de sede, et exalta
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ paulus uen̾ans ait. Nescu¬
bam fr̃s qͥr pontifex ẽ. Scͥptũ e
enĩ. P rincipi plebis tuȩ ñ ma¬
ledices. Cũ gͥ antiquũ sacdotis
legis uet̾is legis intanta auetes¬

Expanded text:
n, Paulus venerans, ait: « Nesciebam, fratres, quia pontifex esset. Scriptum est enim: Principi plebis tuae non maledices . » Cum igitur antiquum sacerdotium legis veteris in tanta auctor
Abbreviated transcription (Latin):
multi soliᷤ radii. s lum̃ unũ. ⁊ ra¬
mi arboris multi. s robur unum
tenati robore fundatũ. & c̃ de fon
Ab arbore frange ramũ. fractus ger¬
minare ñ potest. de fonte p̾scinderi-¬
uirm: p̾cisus arescit. Sic eccłia dñilu¬
ce ꝑfusa ꝑ totum orbem radios porrig̃̾.
unũ tamen lum̃ qd uͥq diffunditur
nec unitas corꝑis seꝑatur. Ranios fu¬
os ꝑ uniu̾sam t̾ram copia ub̾tatis
caput est.⁊ uita origo. ⁊ una mat̾¬

Expanded text:
multi radii, sed lumen unum, et rami arboris multi, sed robur unum tenaci charitate fundatum. Et cum de fontAb arbore frange ramum, fractus germinare non potest. De fonte praescinde rivum, praecisus arescit. Sic Ecclesia Dei luce perfusa per totum orbem, radices suos porrigit; unum tamen lumen, quod ubique diffunditur, nec unitas corporis separatur. Ramos suos per universam terram copia ubertatiscaput est et origo una, et
Abbreviated transcription (Latin):
cariꝰ eius. idõ oportet nos adirelre
pastores eccłie ut caput ferientes n¬
bra cõmoueant᷑ t̃rore. Nec solũ ib
xxtͣneis patit᷑ eccłia: s etiã adomi¬
ticis ⁊ frĩb suis. ⁊ peiora st̃ intelli¬
na b ella a quibꝰ ñ cauet᷑: ꝙͣ fernse¬

Expanded text:
carius ejus: ideo oportet nos adire limpastores Ecclesiae, ut caput ferientes, membra commoveantur terrore; nec solum enim ab extraneis patitur Ecclesia, sed et a domesticis et a fratribus suis; et pejora sunt bella
Abbreviated transcription (Latin):
nulla decͣctio. s sola sitͣ ailectid. Tc̃
erit d̾s in medio ur̃m. N olite contͥsta¬
ri. s abiecte sitis. qr regine cũ rege
ur̃o regnabitis. G filie syon exultenł
in rege suo. Audite qͥd p̾s. Elegi ab¬

Expanded text:
 dilectio. Tunc erit Deus in medio vestrum. Nolite contristari si abjectae estis, quia reginae cum Rege vestro regnabitis. Ergo filiae Sion exsultent in rege suo. Audite quid ait Da
Abbreviated transcription (Latin):
gła fuit in fimbriis aureis .i. in
pseu̾antia bonoꝵ oꝑum. Fimbriȩ
enĩ que sunt in fine uestim̃ti: ꝑ¬
seu̾antiã designant. Aurũ bona
oꝑa: luce caritatis decorata. Et
qͣuis in occulto lateat gła consci¬
entiȩ: tam̃ ipsa erat circũamie
gerebat in corde: ostendebat in cor¬
ꝑis exhibitione. Cuiꝰ uͦ mens fuit¬
purior. uultus humilior. sermo
exemplũ totius bonitatis. hec sẽꝑ
se ancillam uocabat. Ecce ancił¬
luna. electa ut sol. Quid ꝑ singła:
Hec pͥmã similẽ est uisa: nec h̾re
seqntẽ. Hec inpͥmo loco adducta
est dño qr hanc p̾ aliis elegit.

Expanded text:
a fuit in fimbriis aureis, in perseverantia bonorum operum. Fimbriae enim, quae sunt in fine vestimenti, perseverantiam designant. Aurum, bona opera, et luce claritatis decorata; et quamvis in occulto latebat gloria innocentiae, tamen ipsa erat circumamicta gerebat in corde, ostendebat in corporis exhibitione. Dominus quipurior, vultus humilior, sermo exemplum totius bonitatis. Haec se semper ancillam vocabat. « Ecce, iluna, electa ut sol. Quid per singula? Nec primam similem visa est, nec habere sequentem. Haec in primo loco adducta est Domino, quia hanc prae aliis elegit,
Abbreviated transcription (Latin):
mat: qui ñ est mecũ: contͣ me estꝰ.¬
⁊ qui ñ colligit mec̃ disꝑgit. Triti¬
cũ ñ rapit uentꝰ. nec arborẽ solida
radice fundatã ꝓcella subu̾tit. In¬
anes palee tempestate iactant᷑.
Inualide arbores. turbinis incur¬
sione ĩtunt᷑. Appareant filii dĩ in
fide stantes. Ut. eos cȩlestis patꝰ remu¬

Expanded text:
mat: « Qui non est mecum, contra me est; qui non colligit mecum, dispergit . » Triticum non reperit ventus, nec arborem secura radice fundatam procella subvertit. Inanes paleae tempestate jactantur; invalidae arbores turbinis incursione evertuntur. Appareant filii Dei, ut eos stantes in fide coelestis Pater remu
Abbreviated transcription (Latin):
ant t̾renis. De ilł m̾ito inqͥt dauid.
Anni nr̃i sic̾ aranea meditabũtur.
q̃ faciendo telas uiscera consumit.
ut capiant uilẽ p̾dam .i. muscas sic
lia. Uñ salomon. Uanitas ⁊ cͥmen.⁊¬

Expanded text:
ant terrenis; de illis merito inquit David: « Anni nostri sicut aranea meditabuntur , quae faciendo telas, viscera consumit ut capiat vilem praedam, id est muscas. Sic lia. Unde Salomon: « Vanitas van
Abbreviated transcription (Latin):
et tũc ueniens offeres. munꝰtuus.
S ut ait g̾gorius. arrogantia facit noᷤ
eẽ in odio. Dic̃ enĩ. Si uirgiũ forte cõ¬
tigit cũ ꝓximo: erubescimꝰ pͥores sa¬
tiffacere. S d̾s humił. pͥus nos mni¬
micos suos ad reconciliationẽ in ui¬
tauit ꝑ se. ⁊ mittendo nobis legatos
cit. Qui erubuerit me ce sermones me¬
os: hunc erubuerit filiꝰ hominis in
Quid de fornicatoribꝰ Paulꝰ dicit.
formcator aut auarꝰ h̾ebit heredita¬
tẽ xp̃i. Quid de adult̾is inquit apłe⁊¬

Expanded text:
et tunc veniens, offeres munus tuum . » Sed, ut ait Gregorius: Arrogantia facit nos esse in odio. Dicit enim: « Si jurgium forte contingit cum proximo, erubescimus priores satisfacere; sed Deus humilis prius nos inimicos suos ad reconciliationem invitavit per se, et mittendo nobis legatos,cit: « Qui erubuerit me et sermones meos, hunc erubescet Filius hominis in Quid de fornicatoribus Paulus dicit? fornicator, neque avarus habebunt haereditatem Christi . » Quid de adulteris inquit P
Abbreviated transcription (Latin):
pugnat.⁊ eu̾ oportet tot hostib re¬
uitant. qui uicis ñ resistunt. uͥ pa¬
rebuntꝰ Ceci estis. ebrii estis. dorra¬
tis qui hec ñ cognoscitis. Omiseri. mi
paret qr peccatores uos estis qd̾ diui¬
cias amatis. qd̾ ait dauid. Ecce ipsi

Expanded text:
um tamen oportet tot hostibus revitant, qui vitiis non resistunt, ubi parebunt? Caeci estis, ebrii estis, dormitis qui haec non cognoscitis. O miseri, misparet quod peccatores estis, quia divitias amatis. Quod ait David: « Ecce ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝙͣ om̃s opp̾ssi fugiunt. in qua
uuln̾ati fugitiui sanant᷑. ꝑ hanc:
maria magdalene sanata ẽ. ꝑ hãc
petrus pꝰ negationẽ apłatũ recepit.
ꝑ hanc latro subipso mortis articło
Ex sola bonitate ut ait dauid. Con¬

Expanded text:
ad quam omnes oppressi fugiunt, 752 in qua vulnerati fugitivi sanantur. Per hanc Maria Magdalena salvata est. Per hanc Petrus post negationem, apostolatum recuperavit. Per hanc latro sub ipso mortis articulo Ex sola Dei bonitate, ut ait David: « Con
Abbreviated transcription (Latin):
ius uesrant. Qui ergo tali intencione cibat et potat
maneum suum: non eum diligit sicuet ibnit ꝓsimo¬
lsam suit: carbones illi congerit suꝑ capud qus. hoc
est amortem caritatis. Carbo enim. si mortuus coniungit᷑
nos exosos ħabebat. si se uiderit a nobis diligi. solet qui¬

Expanded text:
ter cibat vel potat inimicum suum, non eum diligit sicut se. Sicum suum, carbones ignis illi congeret super caput, hoc est amorem charitatis. Carbones enim mortui, si vivo nos exosos
Abbreviated transcription (Latin):
Non solũ aut̃ de miraculo. qđ acciderat. uerũ etuĩ et de side
huius ceci : hii qui aderant dnm glorificabant: Ita et nos si¬
bona opera fecerimus. in scĩs conusationib nr̃is tales nos ostende
debemus. ut xp̃c in nobis glorificetur. sic̃ ipse nos ammonet
dicens: Luceat lua ur̃a corã hominib : ut uideant opera ũa
bona. et glorificent patrẽ ur̃m qui in cęlis est:¬

Expanded text:
solum autem de miraculo quod acciderat, verum etiam et de fide ipsius caeci, hi qui aderant Dominum glorificabant: ita et nos bona opera facientes, in sanctis conversationibus nostris tales nos ostendere debemus, ut in nobis glorificetur Deus, sicut ipse admonet, dicens: « Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant vestra bona
Abbreviated transcription (Latin):
plantat ẽ aliꝗͥd o neq qui rigat: s qui increm̃tũ dat deus:
Mintare quippe et rigare: adiuuare ẽ: Qđ utrũq uacuum
int ministeriũ : si ds in corde ñ dederit increm̃tum Iui uͦ
de sensu suo alta sentiunt. esse dei adiutores humiliter
nolunt: qm̃ dũ deo se inutiles fore estimant. afructu suȩ̨ uti¬
ltatis alienant᷑: Unde et ueritatis uoce. ad discipulos dr̃: sũ
feceritis om̃ia quȩ p̃cepta sunt uob̾: dicite Serui inutiles
sumꝰ: qđ debuimiis facere fecimꝰ: Plerũq etiã dm̃ qui uidelicet¬
it in becillis ñ est : humilit̃ agentes adiuuant. Unde et per
ille ꝑ sp̃m agit intrinsecus. ut nos exterius ministerio uocis
adiuuemur Et tunc solũ nr̃a exortatio ad perfectionem
ducitur cum in corde fuerit. deus. qui ad uiuet:
quid ue bona terra: Unũ ad inquirendũ nob̃ reliquit. uidelicet

Expanded text:
plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Plantare quippe et rigare adjuvare est: quod utrumque vacuum erit ministerium, si Deus in corde non dat incrementum. Sed qui de sensu suo alta sapiunt, esse humiliter Dei adjutores nolunt, quia dum se Deo utiles esse aestimant, a fructu se utilitatis alienant. Unde et voce Veritatis discipulis dicitur: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Serviest, quia plerumque etiam Deum, qui videlicet imbecillis non est humiliter agentes adjuvamus. Unde et per itum sanctum agit intrinsecus nos exterius ministerio vocis adjuvamus. Et tunc solum nostra exhortatio ad perfectionem ducitur, cum in corde fuerit Deus qui adjuvet. quid, ne
Abbreviated transcription (Latin):
OST INFIROnS Repditam sanitatem.
post diuitũ increpatã duritiam. post apłorũ
spontaneam pauꝑtatẽ. et et̾nã reꝓmnissionẽ.
remuneratã : transiit dñs ad passionis suae
consequi. nec terrena relinquere. et cęlestia adp̃hende:
nisi ille moreretur ꝓ omniũ salute. qui ẽ salus omniũ¬

Expanded text:
ost infirmis redditam sanitatem, post divitum increpatam duritiam, post apostolorum spontaneam paupertatem aeterna promissione remuneratam, transit ad passionis suae onsequi, nec terrena relinquere, et ad coelestia apprehendere, nisi ille moreretur pro omnium salute, qui est salus omniu
Abbreviated transcription (Latin):
arguere possunt: tã de p̃teritis. quã de futuris quȩ
perpetiari possunt: Dñm autẽ nr̃m iħm xp̃m. nec de
p̃teritis nec de futuris ullus redarguere p̃ualet: quia¬
ueniens in mundũ. carnẽ quidẽ ex carne traxit adam.
sed tam̃ nullã contagionẽ peccati. ex horigine sũpsit adã¬

Expanded text:
teritis, sive de futuris, quae perpetrari possunt: Dominum autem Jesum Christum nec de praeteritis, nec de futuris ullus redarguere praevalet, quia carnem quidem ex carne traxit Adam, sed tamen nullam culpam peccati ex origine traxit Ada
Abbreviated transcription (Latin):
tro sequere me. id est crucẽ paciendo me imitare.¬
statim surrexit a loco coniuiinii ⁊ abire iam cepit. Se¬
cutus est autẽ petrus dñm. ętiã incessu pedum: cupi¬
ens implere quod audierat. sequere me. Secutus est
eimangium. Neq enĩ arcendũ se a consectatu illius¬
indignũ estimabat : qui nõ minoris gr̃e dilec¬
tionis a xp̃o amplexatũ se nouerat. Ncq enim
in credibile. quod petrus ⁊ ioħs. etiam uestigio corpo¬
sali dñm sunt secuti : quia nec dũ ad huc intelligebat.
quid sp̃aliter significaret. hoc quod dñs petro dixerat.
Sequere me. Ergo quia beatꝰ ioħs. ꝑ sonã sua ex nomine
innotescere noluit : de signauit ex merito cum dix.
Uidit illũ discipłm. quẽ diligebat iħs. diligebat eũ¬

Expanded text:
Petro, Sequere me, id est, crucem patiendo imitare, surrexit de loco convivii, et abire jam coepit. Secutus est autem eum Petrus etiam incessu pedum, cupiens implere quod audivit, Sequere me. Secutus est eque enim arcendum se a consectatu Christi putabat, qui non minori se gratia dilectionis a Christo complexum noverat. Neqincredibile est quod Petrus et Joannes vestigio corporali Dominum sint secuti, quia necdum adhuc intelligebant quid spiritualiter significaret hoc quod Dominus Petro dixerat, « Sequere me. » Sed quia beatus Joannes personam suam ex nomine innotescere noluit, designavit ex merito, cum dixit: « Vidit illum discipulum, quem diligebat Jesus. » Diligebat e
Abbreviated transcription (Latin):
nullus fuit qui gustasset uitã. qui non gustauerit mor¬
tem.Nam et helias ⁊ henoc: ad huc inin esse creduntur.
tamen sciendũ est quia si ad tempus mortẽ corporis di¬
stulerunt: nõ penitus euaserunt. quia si ad temptribus
antixp̃i in t̾ficiendi sunt. Esi dñs in formam humanitatis

Expanded text:
ullus est qui gustet vitam qui non gustet mortem. Denique, etsi Elias et Enoch adhuc vivi esse creduntur, tamen sciendum est quia ad tempus mortem corporis distulerunt, non penitus evaserunt, quia temporibus Antichristi interficiendi sunt. Etsi Dominus in forma h
Abbreviated transcription (Latin):
hic deuotio anne demonstratur: quȩ cum haberet po¬
testatẽ in scđis nupciis. matrimonio se copulare : noluit
hac potestate uti. sed maluit in castitate dõ seruire.
quȩ dñi sunt : quomodo placeat deo. Quȩ autem nupta
est: cogitat que sunt mundi. quomodo placeat uiro.¬

Expanded text:
 devotio illius ostenditur, quia, cum haberet potestatem in secundis nuptiis se matrimonio copulare, noluit hac potestate uti, sed etiam maluit in potestate Deo servire, quae sunt Dei, ut placeat Deo: quae autem nupta est, cogitat quae sunt mundi, ut placeat viro
Abbreviated transcription (Latin):
quibus loquimur ad uersarii ueritatis. lege ꝑ moisen
data. inspirata diuinitus ꝓpħarũ oracula respuerunt.
ipsasq ȩuangłicas. et apłicas paginas. quedam auferendo.
et quedã inferendo iuolarunt: confingentes sibi sub
apłorũ nominibus. et sub ipsius uerbis saluatoris. multa
uolumina falsitatis. quibus errorẽ suum cõmendantes mu¬
nirent : et decipiendorũ mentibus mortiferũ uenenum in¬
funderent. Uidebant enĩ sibi uinuersa obsistere: om̃ia
reclamare. & non solum nouo sed ȩtiam ueteri destam̃do
sacrilege impietatis sue dementiã confutari : et tamen
furiosi ñdaciis ꝑsistentes: ȩccłiam dei. de ceptionibus
ꝑ turbare non cessabant. hoc miseris quos inlaqueare
potuerint ꝑsuadentes. ut negent a dño iħu xp̃o. hu¬
manã naturã uerã esse susceptã: negent eum uere ꝓ
mundi salute crucifixũ. negent de eius latere lancea
uulerato. sanguinẽ redemptionis. et aquã fluxisse
baptismi. negent eũ sepultum. ac die tercia resuscita¬

Expanded text:
quibus loquimur, adversarii veritatis, legem per Mosen datam et inspirata divinitus prophetarum oracula respuerunt, ipsasque evangelicas et apostolicas paginas, quaedam auferendo et quaedam inserendo violaverunt: confingentes sibi sub apostolorum nominibus, et sub verbis ipsius Salvatoris, multa volumina falsitatis, quibus erroris sui commenta munirent, et decipiendorum mentibus mortiferum virus infunderent. Videbant enim sibi universa obsistere, omnia reclamare, et non solum novo, sed etiam veteri Testamento sacrilegam impietatis suae dementiam confutari. Et tamen in furiosis mendaciis persistentes, Ecclesiam Dei deceptionibus suis perturbare non desinunt: hoc miseris quos illaqueare potuerint persuadentes, ut negent a Domino Jesu Christo humanam naturam vere esse susceptam; negent eum vere pro mundi salute crucifixum; negent de ejus latere lancea vulnerato sanguinem redemptionis et aquam fluxisse baptismatis; negent eum sepultum, ac die tertia suscita
Abbreviated transcription (Latin):
uoli ad om̃s. Uerbum ap̃i: doctrina xp̃i dicit. habitet
in uobis habunde. id est hoc quod intelligitis. oꝑe com¬
pleatis. Abundat enim quis libet cum recte intelligit.
lud quod dñs dicit. Quis putas est fidelis dispensator et
prudens. quem constituit dñs suꝑ familiam suam: ⁊ iterũ.
m̃is scriba doctus in regno celorũ. similis est homini pa
tri familias : qui pro fert de thesauro suo noua ⁊ uetera.
Cum om̃i sapientia. Id est in ueteri. ⁊ in nouo testamento.
qui enĩ recipit nouum testamentũ. ⁊ respuit uetus non est

Expanded text:
isti, HABITET IN VOBIS ABUNDANTER, ut hoc quod intelligitis opere compleatis. Abundanter enim in quolibet, cum recte intelligit, ter illud quod Dominus dicit: Quis putas est fidelis dispensator et prudens quem constituit Dominus super familiam suam? Et iterum: Omnis scrs, qui profert de thesauro suo nova et vetera. IN OMNI SAPIENTIA, id est in Veteri et in Novo Testamento. Qui enim recipit Novum Testamentum, et respuit Vetus, non est
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta quod alibi dicit discipłis. Qui docet in doctrina : qͥ
ex ortatur in ex ortando. hoc ⁊ hic dicit. quod ibi dicit. qui
docet in doctrina: ⁊ hic dicit docentes uos. quod ibi ait.
tes uos metipsos. Unde ⁊ ad titum dicit. hec loquere: ⁊ ex¬
ortare. In quo enĩ commonere debeamus. eiudenter osten¬

Expanded text:
uod aliis discipulis dicit: Qui docet in doctrina, qui exhortatur in exhortando. Quod ibi dicit, qui docet in doctrina, hoc et hic dicit docentes. Et quod ibi, tes VOSMETIPSOS. Unde et ad Titum: Haec loquere et exhortare. Sed in quo se commonere deberent, evidenter aper
Abbreviated transcription (Latin):
suo ꝑimunt. quarũ coceptio tarde euenit. Sed quo¬
cies cũq euenerit: ita fit ut in cõceptione moriat᷑
amore stringens: capud illius abscidit. Cũ uero
tepus parturicionis ad uenerit: scinditur uent̾
natris ⁊ sic filii egrediuntur. & ita fit ut in con¬
ceptione moriatur pat̾: ⁊ in parturicione mater

Expanded text:
interimitur. Quarum conceptio tarde evenit, sed quotiescunque evenerit, ita fit ut in conceptione moriaturamore stringens caput illius abscindit. Cum vero tempus parturitionis evenit, scinditur venter matris, et sic filii egrediuntur, et ita fit ut in conceptione moriatur pater, et in parturitione mater
Abbreviated transcription (Latin):
de liramentis sompniorũ descendit. quã ex rei ueritate.
Sed cũ abhis ex cludimur. recurrit mens ad regnorum
librũ. in quo legimus quia horia rege mortuo. surrexia
impiissima atalia regina in loco eiꝰ. et int̾fecit om̃e
sem̃ regiũ. Tunc iorada pontifex ad sumpsit fibi unũ de
filiis regis nomine iohas minorẽ natu: ⁊ abscondit eũ

Expanded text:
deliramentis descendit quam ex veritate. Sed cum ab his excludimur, recurrit mens ad Regnorum libros, in quibus legimus quia, Ozia rege mortuo, cum Athalia impiissima regina locum ejab his excludimur, recurrit mens ad Regnorum libros, in quibus legimus quia, Ozia rege mortuo, cum Athalia impiissima regina locum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Aliquando enĩ natura fr̃s dicuntur. aliquando cognaton
aliquando gente: aliquando ȩtiã dilectione. Natura si
cap̾m. et abel: esau. ⁊ iacob. petrus ⁊ andreas. Cognato
ut abrahã. et loth: iuxta quod ipse abrahã ait. Nequs
sit nurgiũ int̾ me et te: unt̾ pastores meos. ⁊ pastors
tuos: frs enĩ sumꝰ Similit̾ iacob. et laban. eodẽ labm¬
dicente. Nũquid fr̃ ms es. gratis seruies michi:. Gentes
sic̃ oñs uidei fr̃s dicti sunt dicente ipso legis latore mo¬
gentis hominẽ constituere: sed eũ qui sit fr̾ tuus. id est de

Expanded text:
Aliquando enim natura fratres dicuntur, aliquando cognatione, Aliquando enim natura fratres dicuntur, aliquando cognatione, aliquando gente, aliquando etiam dilectione. Natura, sicut Cain et Abel, Esau et Jacob, Petrus et Andreas. Cognatione, ut Abraham et Lot, juxta quod ipse Abraham ait: « Ne, quaeso, sit jurgium inter me et te, et inter pastores meos et pastores tuos, fratres enim sumusdicente: « Num quia frater meus es, gratis servies mihi? » Gente, sicut omnes Judaei fratres dicti sunt, dicente ipso latore legis Mogentis hominem constituere, sed eum qui sit frater tuus, id est de
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s dilectus. Ea quibꝰ unus fuit iste ioħs a quo talia reuelata
sunt: ⁊ ꝑ quẽ talia signa monstrata sunt qđ nullus alius fa¬
cere posset : nisi qui hunigenitus patris esset. Nã ⁊ post re¬
surrectionẽ. sp̃s sc̃s eosdẽ discipłos obumbrare. atq replere
dignatus est eos: ut ꝑ hec ⁊ hunigenitũ dĩ cognoscerent filiũ.
⁊ ex matre pͥmogenitũ. Sed hec est differentia. int̾ unigenitũ
et pͥmogemtũ : quia nõ om̃s pͥmogeniti unigeniti. sed om̃s
umgeniti. pͥmogeniti uocantur. Primogenitũ enĩ dicimus.
nõ solũ quẽ alii secuntur : sed ȩtiã quẽ nullus p̾cedit. E x co
autẽ ut ait luchas euuangłista : donec peperit filiũ suum pͥ
mogenitũ occasionẽ trahere uoluer̃ heretiei : beatȩ mariȩ
arginitatẽ in famare cupientes : qui dixerunt eam alios
Ilios post dnm̃ ex ioseph habiusse: et ipsos esse uoluerunt.
qui in cuuangłio frs dñi appellantur: non considerandesi
fandissimi. quia fr̃s inscripturis. uarus modis uocant

Expanded text:
 De quibus unus fuit iste Joannes, de quo talia revelata sunt, et per quem talia signa sunt monstrata, quae nullus facere posset, nisi qui Unigenitus Patris esset. Nam et post resurrectionem Spiritus sanctus eosdem discipulos obumbrare atque replere dignatus est, ut per haec et unigenitum Dei cognoscerent Filium, et ex matre primogenitum. Sed est differentia inter unigenitum et primogenitum, quia non omnes primogeniti unigeniti, sed omnes unigeniti primogeniti vocantur. Primogenitum enim dicimus, non solum quem alii sequuntur, sed etiam quem nullus praecedit. Ex eo aute trahere voluerunt haeretici, beatae Mariae virginitatem infamare cupientes. Dixerunt enim eam alios filios post Dominum ex Joseph habuisse, et ipsos esse voluerunt qui in Evangelio fratres Domini appellantur, non considerantes quia fratres in Scripturis variis modis vocantur.
Abbreviated transcription (Latin):
bona ualde. Qđ uͦ quedã creatura mala uidet᷑: ꝓpt̃ pec¬
catũ hominũ contingit. sic̃ ꝑ quendã sapientẽ dicit᷑. Besti¬
arũ dentes. scorpiones. ⁊ serpentes: om̃ia inuidicta era
sunt.Nã peccatũ quia subsistendi naturã nõ habet: nõ
sub sistit nichil est : sic̃ de cultura idolorũ apłs dicit. Semꝰ¬

Expanded text:
pter peccatum hominis contigit, sicut per quemdam sapientem dicitur: Bestiarum dentes, scorpii et serpentes, omnia in vindictam creata sunt. Nam peccatum, quia subsistendi naturam non habet, non ; et quidquid non subsistit, nihil est, sicut de cultura idolorum Apostolus dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
auenti saciauerat. quos interra repromissionis eiectis
hostibꝰ habitare fecerat. quibꝰ legis noticiã dederat. et
ad quorũ erudicionẽ ꝓpħas miserat : et ex quibꝰ nasci ele¬
gerat. Siue certe in ꝓpria uenit: quia in mundo apparuit
S edsui cũ nõ receperunt: idest homines quos adimagiẽ
⁊ similitudinẽ suã fecerat. magna ex parte in cũ credere
noluerunt. Sed nõ om̃s: ab eun noticia alicna remanserunt.
Aã sequitur. Quot quot autẽ receperunt cũ : dedit eis po¬

Expanded text:
asciverat, quos in terra repromissionis, ejectis hostibus, habitare fecerat, quibus legis notitiam dederat, et ad quorum eruditionem prophetas miserat, et ex quibus nasci elegerat. Sive certe « in propria venit, » quia in mundo apparuit « Sed sui eum non receperunt. » Id est, homines quos ad imaginem et similitudinem suam fecerat, magna ex parte in eum credere noluerunt. Sed nunquid omnes ab ejus notitia alieni remanserunt? Non. Nam sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
nc putares hanc natiuitate carmale esse ⁊ nõ spiritalẽ
artis gramaticȩ fecit: quia apud gramaticos sanguis sey
uiri tantũ uideret significare sem̃: sed nõ plenit᷑ quos
uellet explicaret. Cũ dicit ex sanguinibꝰ: uiri parit̃ &
femine conunctionẽ ostendit. Unde ne quis introgart

Expanded text:
ne putares hanc nativitatem carnalem esse et non spiritualem, artis grammaticae fecit, quia apud grammaticos sanguis sempviri tantum videretur significare semen, et non pleniter quod vellet exprimeret: cum vero dicit « ex sanguinibus, » viri pariter et feminae conjunctionem ostendit. Unde ne quis interrogaret
Abbreviated transcription (Latin):
ponatur cecus ad solẽ : sicut ipse non uidet lumen s&
sed cirtum funditur ab ipso: sic p̃dicti homines nõ uide
eum s uidentur ab eo. & idõ quia ds̃ eos uidet: lurn
tenebris lucet. id est inpsis hominibꝰ. Uel certe intene¬
bris lux lucet : quia in ipsa sapientia ꝑ quã nos homines
essea cognoscimus. ⁊ aliquid facere intelligimus. inqua sen

Expanded text:
ponatur caecus ad solem, sicut ipse non videt lumen solis, ponatur caecus ad solem, sicut ipse non videt lumen solis, sed circa confunditur ab ipso, sic praedicti homines non vident Deum, sed videntur a Deo: et ideo quia Deus hos videt, lux in tenebris lucet, id est, in ipsis hominibus; vel certe in tenebris lux lucet, quia ipsa sapientia per quam nos homines esse cognoscimus, et aliquid facere intelligimus, comparati
Abbreviated transcription (Latin):
ad ulteri. raptores. in mundi : ⁊hissimilia patrantes. de qͥbꝰ.
ꝑ iohannẽ dicit᷑. Om̃is qui hodit fratrẽ suũ : in tenebris est.
nde ⁊ apłs ait credentib Fuistis aliquando tenebre: nunc
autẽ lux in dño. S lux intenebris lucet. quia hi qui carnalii
unuunt. de ignorantia excusationẽ habere nõ poterunt.
quando sapientes sunt ut faciant mala : bene autẽ facete
nescierunt. Quia enĩ sensum racionalẽ. ꝑ quẽ ⁊ dm̃ ⁊ eiꝰ uo¬
uuntatẽ cognoscere possunt. carnalit̾ uiuentes obtene¬
brantur. lux in tenebris lucet. ⁊ tenebre eã nõ conp̾hende¬
int. Solet autẽ contingere aliquocies. ut maioris sensus
lucet: quia quãuis iniqui homines uideant lucẽ. idei
xp̃m. tamen oꝑa eorũ mala uidentur aluce. sciliceta
xp̃o. cuiꝰ occłis nuda ⁊ aꝑta sunt om̃ia: psalmista deste qͥ
ait. Uuultꝰ autẽ dñi. suꝑ facientes mala. Uerbi gr̃a. Si

Expanded text:
adulteri, raptores, immundi, et his similium patratores. De quibus adulteri, raptores, immundi, et his similium patratores. De quibus per Joannem dicitur: « Omnis qui odit fratrem suum, indentibus ait: « Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . » Sic lux in tenebris lucet, quia hi qui carnaliter vivunt, de ignorantia excusationem habere non possunt, quando sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nesciunt. Quia enim sensum rationalem, per quem unt cognoscere, carnaliter viventes obtenebrant, lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Solet autem contingere aliquoties ut majoris sensus lucet, quia quamvis iniqui homines non videant lucem, id est Christum, tamen opera eorum mala videntur a luce, scilicet a Christo, cujus oculis nuda et aperta sunt omnia, Psalmista teste, qui ait: « Vultus autem Domini super facientes mala . » Verbi gratia, si
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. lux est hominũ. id est racionabiliũ creaturarũ.
nõ in racionabiliũ. Nõ enĩ bestie ⁊ peccora. s homines.
in luminantur : quia racionabiles sunt. Licet nãq bestiȩ
uiuant. tam̃ nõ inluminant᷑. ut possint sapientiã ⁊ in¬
tellectũ. atq spm discretionis hab̾e. Quibusdã enĩ creaturis
tribuitur esse uiuere. sentire. s nõ discernere : ut animalibꝰ.
A lus esse uiuert. s nõ sentire: ut arboribꝰ. Aliis ȩtiã nec uiuere.
nec sentire : ut petris. homini autẽ tribuit᷑. esse: auuere.
sentire. atq discernert. Unde bene inluminati funt : qui
ad imaginẽ dĩ facti sunt : s animalis quicũq est homo. nõ
ꝑcipit ea quȩ sunt sp̃s dĩ. Quia ergo nullã excusationẽ. de
ignorancia. carnalit̾ uiuentibꝰ. ȩterna dĩ sapientia reliquid.
recte sub infertur. & lux in tenebris lucet: ⁊ tenebre eã
nõ conprehenderunt. Tenebre enĩ sunt om̃s iniqui. homicide.

Expanded text:
eaturarum, non irrationabilium. Non enim bestiae et pecora, sed homines illuminantur, qui rationabiles sunt. Licet namque bestiae vivant, tamen non illuminantur, ut possint sapientiam et intellectum atque spiritum discretionis habere. Quibusdam enim creaturis tribuit esse, vivere, sentire et non discernere, ut animalibus; aliis esse, vivere, sed non sentire, ut arboribus; aliis etiam esse, nec vivere, nec sentire, ut petris. Hominibus autem tribuit esse, vivere, sentire atque discernere, unde bene illuminati sunt, qui ad imaginem Dei creati sunt. Sed et animalis quicunque est homo, non percipit ea quae sunt Spiritus Dei . Sed quia nullam excusationem de ignorantia carnarecte subinfertur: « Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. » Tenebrae enim homines sunt iniqui, homicidae,
Abbreviated transcription (Latin):
At quid testimoniũ ꝑhibuit de lumine: de claratur cũ
subditur. Yt om̃s crederent ꝑ illũ. Non dixit. ut om̃scre¬
derent illũ : quia maledictus homo qui confidit in homine :
s ut om̃s crederent ꝑ eũ : id est ꝑ eiꝰ testimoniũ om̃s cre¬
credere uero in illum nisi ad dm̃ꝰ ꝑtinet. Uerbi gr̃a. Credo
credo in paulum : sed in dm̃ quẽ p̃dicat. Non erat ille lux.¬

Expanded text:
» Ut quid testimonium perhibuit de lumine? declaratur cum » Ut quid testimonium perhibuit de lumine? declaratur cum subinfertur: « Ut omnes crederent per illum. « Non dixit ut omnes crederent in illum, quia « maledictus homo qui confidit in homine , » sed « ut omnes crederent per autem in illum, nisi ad eum non pertinet, verbi gratia: Credo men non credo in Paulum, sed in Deum quem praedicat. « Non erat ille lux
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendatur : cum dicit. fuit homo mussus a dõ. Non enbi
asemet ipso: id est sua p̃sumptione uenit. sed adõ msil
mitti. Ase quippe uenit : qui p̃sumꝑtue in eo quod docet.
suã gr̃am querit. Unde pseudo ꝓpħis dictũ est. Ipsi uenie¬
bant᷑. et non mittebã eos: loquebantur ⁊ nõ p̃ceꝑam
eis. Ergo non erat de talibus ioħs. sed pocius ex illis erat
deo quippe mittitur : qui in eo quod docet. dĩ laudẽ. et¬
animarũ lucrũ querit. Qualis erat mor̃ses: cui dictũ est.
yeni mittã te in egiptũ. Qualis erat ętiã rsaias ꝓpħa. qͥ
dicente dño quem mittimꝰ. et quis ibit ex nobis ad ppłm
istũ : Respondit. Ecce ego mitte me. Talis quoq erat
ioħs baptista : de quo dicit᷑. Fuit homo missus a dõ. Quid
uocabatur homo ille : Sequitur. Cui nom̃ erat ioħs.
d quod autẽ missus sit : a dõ manifestatur cũ dicit᷑. Hic
uenit in testimoniũ: ut testimoniũ ꝑ hiberet de lumine.

Expanded text:
commendatur, cum dicitur: « Fuit homo missus a Deo. » Non enim commendatur, cum dicitur: « Fuit homo missus a Deo. » Non enim a semetipso, id est sua praesumptione venit, sed a Deo missus mitti. A se quippe venit, qui praesumptive, in eo quod docet, suam gloriam quaerit. Unde de pseudoprophetis dictum est: « Ipsi veniebant, et non mittebam eos: loquebantur, cum non praeceperam illis » : ergo non erat de talibus Joannes, sed potius ex illis erat derat Moyses, cui dictum est: « Veni, et mittam te in Aegyptum, » qualis erat Isaias propheta, qui, dicente Domino: « Quem mittam, et quis ibit nobis ad populum istum? » Respondit: « Ecce ego, mitte me . » Talis erat Joannes Baptista, de quo dicitur: « Fuit homo missus a Deo. » Qui vocabatur homo ille, sequitur: « Cui nomen erat Joannes. » Ad quid autem missus fuit a Deo, manifestatur cum subditur: « Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine.
Abbreviated transcription (Latin):
pientibus uerã lucẽ id est dm̃. nos qui sumus tenebre
nõ con p̃hendimus. Ande bene dicit ȩuuangłista. & tenebre
eam non conp̾henderunt. Nulla quippe participatio luci¬
bris posita. subito uenientẽ sustinere nõ poterat. Ne in his
tenebris remaneret ipsa lux uentura mundo. p̃misit hon¬
nem ante se magni meriti: uelut lucernã ante solẽ. luna¬
humana p̃pararetur. ⁊ cognosccretur ds̃ ⁊ homo. Si enim
dñi lux subito nobis appareret : magis inde ex cecaremur.
quã illuminaremur. Sed paulatim dñs ꝑ patriarchas ⁊ płas
suũ aduentũ nob̾ de nunciare uoluit : ut uerbi gr̃a. si cum
in conualle consistimus. orientẽ solẽ cernere non possumus.
tamen in eiꝰ summitatẽ ascendentes: illius ortũ splendere ul¬
demus: et scimus ipsum radiare cito ita et dñs ꝑ scõs suos
mentes nr̃as. ad lucẽ suã contẽplandã tradere uoluit.
qualibus montibus funit iste : de quo hic subditur. ẜ ut hͦ
msus a dõ. Ubi in primo uerbo. obedientie uirtus uillb

Expanded text:
ti, veram lucem, id est, Deum, nos qui sumus tenebrae, non comprehendimus. Unde bene dicit evangelista: « Et tenebrae eam non comprehenderunt. » « Nulla quippe participatio,bris posita, subito venientem sustinere non poterat, ne in his tenebris remaneret, ipsa lux ventura, mundo praemisit hominem ante se magni meriti, velut lucernam ante diem luhumanae praepararetur, et cognosceretur Deus et homo. Si enim Domini lux subito nobis appareret, magis inde excaecaremur quam illuminaremur. Sed paulatim Dominus per patriarchas et prophetas suum adventum nobis denuntiare voluit, ut, verbi causa, sicut cum in valle consistimus, orientem solem cernere non possumus, tamen in ejus summitatem ascendentes, illius ortum resplendere videmus, et scimus ipsum radiare cito: ita et Dominus per sanctos suos mentes nostras ad suam lucem contemplandam trahere voluit. De quibus montibus fuit iste de quo et subditur: « Fuit homo missus a Deo. » Ubi in primo verbo obedientiae virtus in illo
Abbreviated transcription (Latin):
A dillos spetialit̾ ꝑtinet. quibꝰ uisibilit̾ apparuit: ⁊ cum
quibꝰ corporalit est conuersatus. Uł aliter habitauit
mnobis : ut habitaremus in ipso. habitabit in nobis. ꝓte¬
gendo. habitamus et nos in ipso: ut ꝓtegamur ab illo. Ut
autẽ innos habitare posset. cũ essẽt in forma dĩ. nõ rapinã
arbitratꝰ est esse se equalẽ dõ: sed semet ipsum exinanuit.

Expanded text:
tinet, quibus visibiliter apparuit, et cum quibus corporaliter conversatus est. Vel aliter, « habitavit in nobis, » ut habitaremus in ipso, habitat in nobis protegendo, habitamus et nos in ipso ut protegamur ab illo. Ut autem inter nos habitare posset, « cum esset in forma Dei, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
as homo factus est ex anima racionali. ut diximus et
arne. Euerunt enĩ non nulli heretici: qui dixerunt
dñm carnẽ absq anima suscepisse. Si enim quod minus
et fecit : utiq et quod mauis est suscepit. Qui ergo ꝓ
lberandis animabus carnẽ suscepit: sine dubio humanã
habuit animã. de quo ipse loquitur. Potestatẽ habeo
ponendi anmã meã : et iterũ sumendi gã. &iterũ. Tristis

Expanded text:
Deus homo factus est ex anima rationali, ut diximus, et carne. Fuerunt enim nonnulli haeretici qui dixerunt Dominum carnem absque anima suscepisse. Si enim quod minus est fecit, utique et quod majus est suscepit. Qui enim pro liberandis animabus carnem suscepit, sine dubio humanam animam suscepit. De qua ipse loquitur: « Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi
Abbreviated transcription (Latin):
uos estis lux mundi. Sed adhec facilis patet responsio: quia
alia lux quȩ illuminat. alia que illumiatur. Lux est quȩ
illuminat. que nec iniciũ accipit : nec fine concluditur.
nec augmentũ capit. nec de fectũ patitur : sed semꝑ ę̧quał
ꝑmanet. Cui luci id est xp̃o. si cõparentur homines. tam
minores quã ꝑfectiores : tenebre cõputabuntur. Nam et
nr̃e iusticię. si illius iusticia conputaretur : in iusticia re¬
putabitur. In luminabuntur enim sic homines. ut lux sint

Expanded text:
Vos estis lux mundi , » sed a haec facilis patet responsio, quia alia est lux quae illuminat, alia quae illuminatur. Lux est quae illuminat, quae nec initium accipit, nec fine concluditur, nec augmentum capit, nec defectum patitur, sed semper aequalis permanet. Cui luci, id est Christo, si comparentur homines, tam minores quam perfectiores, tenebrae computabuntur. Nam et nostra justitia, si illius justitiae comparetur, injustitia reputabitur. Illuminantur enim
Abbreviated transcription (Latin):
maria post̾ eũ nati sunt sed quia ante illũ nullus. Quod au¬
tt̃ sub iungitur. Plenũ grẽ et ucritatis. Singulari gr̃ dĩ
filio in homine quẽ ad sumꝑsit datũ est a patre: ut exqͦ
homo esse inciꝑet. ꝑ fectus esset ds̃. ꝑfectus ⁊ homo. Nec
eandẽ. gram ad mensurã accepit: ut puri homines: sed

Expanded text:
n solum alii ex Maria post eum nati non sunt, sed quia ante eum nullus. Quod autem subjungitur, « plenum gratiae et veritatis, » singulari gratia Dei Filio in homine quem assumpsit datum est a Patre, ut ex quo homo esse inciperet, perfectus esset Deus, perfectus et homo. Nec eamdem gratiam ad mensuram accepit ut