comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ei humanitas ⁊ opus iniscłie quod
infide ih̾u xp̃i gerendum susceꝑant
in pauperes: sic remitti ⁊ expiar i ciede¬
bat. Nou enu sꝑabat ad commanend̾ti
cum eis uel ad eos ultra se reuersurum.
nec alicuius offensionis notam in cos re-¬
linquere quos ẽt̃ sciebat in dei ⁊ sua ⁊ oĩ¬
um fidelium congregatos dilectione. ue¬
ri in hoc magr̃i sequens exemplum: qui
cum dilexisset suos in finem dilexit eos.¬
Exinde ꝓcessit ad quod nitebatur: ⁊ ueni¬
ens spiram. Saxones ⁊ clericos partheno¬
polis cuutatis ex magna parte ad eli¬
gendum archiep̃m cõram Rege lotha¬
rio cong̾gatos inuenit: Qui audlientes
hunc aduenisse hominem quem ꝑ di¬
uersas t̾rarum nationes uirum scm̃
ppł̾s acclamabat uocauerunt eum. et
ad sermonem faciendum in quo libẽ¬
ter audiri solebat: ⁊ audiendum cõ¬
silium suꝑ quibusdam negotiis qd̾
quorundam qui conuenerant neces¬
sitas exposcebat. Et primo quidem ꝑ¬

Expanded text:
ei humanitas et opus misericordiae, quod ei humanitas et opus misericordiae, quod in fide Jesu Christi gerendum susceperant in pauperes, sic remitti et expiari credebat; non enim sperabat, ad commanendum cum eis, ad eos se ultra reversurum; nec volebat alicujus offensionis notam in eos relinquere, quos esse sciebat in Dei, et sua et omnium fidelium congregatos dilectione, veri in hoc Magistri sequens exemplum, qui « cum dilexisset suos, in finem dilexit eosExinde processit ad quod mittebatur: et veniens Spiram, Saxones et clericos Parthenopolis civitatis ex magna parte, apud eligendum archiepiscopum, coram lege Lothario congregatos, invenit. Qui audientes hunc advenisse hominem, quem per diversas terrarum nationes virum sanctum populus acclamabat, vocaverunt eum, et ad sermonem faciendum, in quo libenter audiri solebat, et ad audiendum consilium super quibusdam negotiis, quod quorumdam eorum qui convenerant necessitas exposcebat. Et primo quidem P
Abbreviated transcription (Latin):
dinis ⁊ deceptionis causam ẽẽ suspicã¬
tes consilio uuto magnis precib roga¬
tus est pater siorb̾tus ut ꝓcederet in oc¬
cursum euis: ⁊ renuntiaret utrum¬
ne uera eẽt huius dilationis. Acquie¬
uit homo precib deprecantium: suũ ⁊
imꝓperium ẽẽ reputãs si ñ usq ad fi¬
nem ꝑduceret curam quam de eodem
ir̃ĩmonio gerendam susceꝑat. Et ac¬
ceptis octo marcis argenti misit eas
fr̃ib sius p̃monstrati qui eo absente
quingentos pauꝑes pascendos susceꝑãt.
qr tempus famis erat: ⁊ alimenta sibi
⁊ pauꝑibz emebant. Et qr ex hoc eis
uatus fuerat. precepit quatinus in
suo nomine centum uigunti adhuc
pauꝑes suꝑadderent: ita qd̃ centum
ex eis plenariam haberent de cibo com¬
muni refectioem tredetun uͦ in hospita¬
li domo pane ⁊ carne ⁊ uino recrearẽ¬
tur: septem uͦ cum canonicis essent in
refestorio. Offensam enim quam deo
⁊ fr̃ib intulerat eo quod displicuerat

Expanded text:
dinis et deceptionis causam esse suspicandinis et deceptionis causam esse suspicantes, consilio inito, magnis precibus rogatus est Pater Norbertus, ut procederet in occursum ejus, et renuntiaret utrumne vera esset hujus dilationis occasio. Acquievit homo precibus deprecantium, suum etiam improperium esse reputans, si non usque ad finem perduceret curam, quam de eodem matrimonio gerendam susceperat. Et acceptis octo marcis argenti, misit eas fratribus suis Praemonstrati, qui eo absente quingentos pauperes pascendos susceperant, quia tempus famis erat, et alimenta sibi et pauperibus emebant. Et quia ex hoc eis iratus fuerat, praecepit, quatenus in suo nomine centum viginti adhuc pauperes superadderent, ita quod centum ex eis plenariam haberent de cibo communi refectionem, tredecim vero in hospitali domo pane et carne et vino recrearentur, septem vero cum canonicis essent in refectorio. Offensam enim quam Deo et fratribus intulerat, eo quod displicuerat
Abbreviated transcription (Latin):
signaculum similitudinis lux cum
ẽẽᷤ tenebras suꝑbiendo merusti. recede
nunc precipio tibi. quia nulla conuẽ¬
tio xp̃i ad belial. nulla sotietas luci
ad tenebras: nulla ꝑs fideli cum infide¬
li. Recede festinanter. scis quia nulli
nocere potes uisi ꝑmissus: ⁊ tunͦ hiis
qui pccĩs suis exigentib tue subditi
sunt potestati. Et hiis dictis: ip̃e mendax
uerba ueritatis ferre ñ preualens dis¬
paruit¬
am tunc tempus aduenerat in quo
die det̾minato ꝑ internuntios loco e¬
tiam statuto comes . T̃. de quo suꝑus
mentio fcã ẽ future uxori sue ⁊ prĩ
eius. parentumq suorum multitudi¬
ni occurere debebat. ⁊ inuitato patre
Norb̾to qui conuinctionis huiꝰ dederat
consilium: secum usq ad eundem locũ
ꝑduxit. Quo cum ꝑuentum fuisset ñ
inuenerunt eam: remanserat enim ĩ
iua gͣui infirmitate detenta. Qua de
re cum comes ⁊ cuncti qui cum eo
erant mirarentur. alicuius penitu¬

Expanded text:
signaculum similitudinis Dei, lux cum signaculum similitudinis Dei, lux cum esses, tenebras superbiendo meruisti. Recede nunc, praecipio tibi, quia nulla conventio Christi ad Belial; nulla societas luci ad tenebras; nulla pars fideli cum infideli . Recede festinanter, scis quia nulli nocere potes, nisi permissus; et tunc his qui peccatis suis exigentibus tuae fuerint subditi potestati. Et his dictis ipse mendax, verba veritatis ferre non praevalens, disparuitam tunc tempus advenerat, in quo die determinato per internuntios, loco etiam statuto, comes Theobaldusmentio facta est, futurae uxori suae et patri ejus, parentumque suorum multitudini occurrere debebat, et invitato Patre Norberto, qui conjunctionis hujus dederat consilium, secum usque ad eumdem locum perduxit. Quo cum perventum fuisset, non invenerunt eam; remanserat enim in via gravi infirmitate detenta. Qua de re cum comes, et cuncti qui cum eo erant, mirarentur, alicujus poenitu
Abbreviated transcription (Latin):
capiti certamina debebantur: Si
ra quidem ut pote qui ip̃i inimico ma¬
uis dap̃num intulerat: ⁊ adhuc per¬
maximum ip̃i in futuro inferencdum
preuidebat. Unde cum noctẽ quamdã
totam insopnem duxisset uir dei oran
quod in primorclio conuersionis sue ĩ
premonstratensi loco susceꝑat. astitit re¬
tro eum sathan ille in modum horribi¬
liᷤ uisi: dentib ⁊ ungulis terribilem ge¬
stans aspectum. Cumq uerteret se hõ ⁊
uellet ꝓcedere ut iembra debilia mo¬
dico sopore recrearet. ex inꝓuiso uidens
astantem beluam expauit. sed qmͣcito
ad se reuersus ⁊ ostium oratorii clau¬
sum considerans. nec alicuuis intran¬
tis sonitum se prius audisse recogitans:
ꝑsecutoris sui cognouit ẽẽ insidias. Et
parumporando iurib resumptis: qͥd
inquid expectas cruenta bestia: Ongu¬
le tue inanes sunt. ⁊ horribiles dentes
tui uentus.⁊ hirsuta pellis tua fumus:
⁊ uapor maniter ꝑtransiens ⁊ uelud
umbra que sole recedente disparet. Tu

Expanded text:
capiti certamina debebantur? Si ra quidem, utpote illi qui ipsi inimico majus damnum intulerat, et adhuc permaximum ipsi in futuro inferendum praevidebat. Unde cum noctem quamdam totam insomnem vir Dei orandquod in primordio conversionis suae in Praemonstratensi loco susceperat, astitit retro cum Satan ille in modum horribilis ursi, dentibus et ungulis terribilem gestans aspectum. Cumque verteret se homo, et vellet procedere, ut membra debilia modico sopore recrearet, ex improviso videns astantem belluam, expavit; sed quam cito ad se reversus, et ostium oratorii clausum considerans, nec alicujus intrantis sonitum se prius audisse recogitans, persecutoris sui recognovit esse insidias. Et parumper orando, viribus resumptis: « Quid, inquit, exspectas, cruenta bestia? Ungulae tuae inanes sunt, et horribiles dentes tui ventus, et hirsuta pellis tua fumus, et vapor inaniter pertransiens, et velut umbra, quae sole recedente disparet. Tu
Abbreviated transcription (Latin):
uenissem ⁊ locutus eis fuissem pecm̃ ñ
haberent. intelligens etiam quod in pp¬
sum usq ad faisi criminis inuectioem
urruerunt eorũ detrimentum ac ꝑditi¬
onem potuis qmͣ quod sibi nocere possẽt
dituum quib plurimũ habundabat in
eccã fu̾at consequittus. uenditis insuꝑ
domib ac ceteris om̃ib que uel ex prĩmo¬
nia uł aliunde uire hereditario possidebat¬
cum om̃i suꝑlectili sua. ⁊ pauꝑib eroga¬
tis nichilq sibi retinens preter .x. martas
argenti ⁊ muilam unam capellamq u¬
nam ad missam celebrandam: assumptis
secum cduob tantum laicis comitib iti¬
neris sui. exemplo patriarche abralx spõ¬
tancam adiit ꝑegrinatic̃em.

Expanded text:
venissem, et locutus eis non fuissem, peccatum non venissem, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent sum usque ad falsi criminis injectionem irruerent, eorum detrimentum ac perditionem potius quam quod sibi nocere possent, dituum, quibus plurimum abundabat, in Ecclesia fuerat consecutus. 22. Venditis insuper domibus, ac caeteris omnibus, quae vel ex patrimonio vel aliunde jure haereditario possidebatcum omni supellectili sua, et pauperibus erogatis; nihilque sibi retinens, praeter decem marcas argenti, et mulam unam, capellamque unam ad missam celebrandam, assumptis secum duobus tantum laicis comitibus itineris sui, exemplo patriarchae Abrahae spontaneam adiit peregrinationem.
Abbreviated transcription (Latin):
sclm bf̃placitum uoluntatis us. cõ¬
silium eius dirigeret ⁊ ꝓpositum adu¬
uaiet: ac sic cum in oratione ꝑnoctas¬
set summo diluculo paululum max¬
illam mani sustentans obdormuit.
Et ecce ad uersarius affuit sperans ali¬
quid se facere ꝑ seipm. cum nichil priꝰ
in membris siuis ꝑ quos aduersus eũ
nio litus fuerat potuisset. ita subsannã¬
Do ⁊ insultando loquens. eya eya multa
ꝓposuisti: sed ad quem finem deueni¬
re spas qui nec in unius noctis spatio
ꝑsenerare potiusti. Exꝑgefastus itaq
homo. ⁊ insidiantis insidias inimici
ñ ignorans respondet. Quis minis cuis
crederet c̃um ab initio teste ueritate m̃¬
dex sis.⁊ mendatis pater. Caliter gͦ ma¬
lignus sic̃ confusus recessit ab eo. uidẽs
aut homo dei qr omnes eeñt contra eũ
⁊iam ueritas cui testimonium ꝑhi¬
bebat ex suꝑhabundanti multoꝵ mẽ¬
datio susfocaretur. p̃sertim cum pccm̃
ipõꝵ ex relatiõe uerbor dei amplius in¬
ualesceret iuxta id qd̾ dñs dixit. si ñ

Expanded text:
beneplacitum voluntatis suae consilium ejus dirigeret, et propositum adjuvaret; ac sic in oratione pernoctasset, summo diluculo paululum maxillam manu sustentans; et, ecce, adversarius adfuit, sperans aliquid se facere per seipsum, cum nihil prius in membris suis, per quae adversus eum molitus fuerat, potuisset, ita subsannando et illudendo, loquens: « Eia, eia, multa proposuisti; sed ad quem finem devenire speras, qui nec in unius noctis proposito perseverare potuisti? » Expergefactus itaque homo et insidiantis insidias inimici non ignorans, respondet: « Quis minis tuis crederet, cum ab initio, teste Veritate, mendax sis, et mendacii pater? » Taliter lignus confusus recessit ab eo! Videns autem homo Dei, quia omnes essent contra eum, et jam veritas, cui testimonium perhibebat, ex superabundanti multorum mendacio suffocaretur, praesertim cum peccatum eorum ex relatione verborum Dei amplius invalesceret, juxta id quod Dominus dixit: « Si non
Abbreviated transcription (Latin):
siuis gloriosus ẽ: ⁊ ibidem ii ocłis pecca¬
torum hanc eandem demonstrauit glo¬
riam. Ille uero confusione ñ minima
consusus. ad uocem clamantium ad
eccłiam coram uiro dei rediit. ⁊ ꝓstratꝰ
ueniam petens. quod prius ab ip̃o pete¬
batur quantocus gratanter annuit:
⁊ absolutiouem eo quod sanctum dei
uirum offenderat petiit ⁊ accepit. Et
sic impletum est ui eo qd̃ scriptum ẽ.
Imple facies eoꝵ ignomĩa ⁊ q̃rent nom̃ tuũ añe

Expanded text:
suis gloriosus est, et ibidem in oculis peccasuis gloriosus est, et ibidem in oculis peccatorum hanc eamdem demonstrabat gloriam. Ille vero confusione non minima confusus ad vocem clamantium, ad ecclesiam coram viro Dei rediit; et prostratus veniam petens, quod prius ab eo petebatur, quantocius gratanter annuit; et absolutionem, quod sanctum Dei virum offenderat, petiit et accepit. Et sic impletum est in eo quod scriptum est: « Imple facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
t ꝓcedens uide uenit ad ꝓrimam
ciuitatem q̃ uocatur colrois. ⁊
qr fama de eo undiq iam ꝑcrebruerat:
ppłs de eadem iucinia ad audiendum
csermonem confluebat.⁊ post celebrati¬
onem nusse. audito finitoq sermone:
sicut consueuat de pace ⁊ concorclia¬
⁊ si inter eos aliquod discidium eẽt ce¬
pit inquirere. Cum aũt noĩarent in¬
humili exortatione aueteris odii liti¬
b reuocare. Onde cum unus ex ip̃is
multis rogatus precib nullatenus pe¬
ticioni eius ⁊ om̃ium circumastanti¬
um adquiesceret. foras exiliit ⁊ ascen¬
dens equum suum. miles enimerat
nitebatur fugere: sed cum ferociter cal¬
carib it̾m atq it̾m urg̾et eum. nullatenꝰ
uel passum unum potuit ꝓcedere. Exe¬
untib aut̃ ceteris qui in ecclia remã¬
serant ⁊ undiq concurrentib cum
stupore ⁊ ammiratione nimia qui¬
dam subsannando clamare. quidam
condolendo flere ceꝑunt: ouies tamen u¬
ua uoce deuin laudabant qui ⁊ in scĩs

Expanded text:
cedens inde, venit ad proximam villam, quae vocatur Colrois: et, quia fama de eo jam undique percrebuerat, populus de eadem vicinia ad audiendum sermonem confluebat. Et post celebrationem missae, audito finitoque sermone, sicut consueverat, de pace et concordia, si inter eos aliquod dissidium esset, coepit inquirere. Cum autem nominarent quhumili exhortatione a veteris odii litibus revocare. Unde cum unus ex ipsis, multis rogatus precibus, nullatenus petitioni ejus et omnium circumstantium acquiesceret, foras exsiliit, et ascendens equum suum miles enim erat nitebatur fugere; sed cum ferociter calcaribus iterum atque iterum urgeret eum, nullatenus vel passum unum potuit procedere. Exeuntibus autem caeteris qui in ecclesia remanserant, et undique concurrentibus cum stupore et admiratione nimia; quidam subsannando clamare, quidam condolendo flere coeperunt; omnes tamen una voce Deum laudabant, qui et in sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
negligentem in obedientia.⁊ in om̃ib
ti humane conceditur in ueritate am¬
bulare nitimur. nec est ulla ueritatis
cum falsitate conuentio: nec aliqua fi¬
delis cum in fideli partitipatio. Cui caput
uelim tibi furari: Pauꝑ ẽ sed omni ha
forte quidam ad conuersionem uenerat.
⁊ cum paruula substantia sua aliqnͣ¬
tulum argenti detulerat: quod retro al¬
tare pauꝑis oratorii quod tunc solum ha-¬
bebant ꝓiectum iacebat. Nocte uero qua¬
dam nouitius ille horam sibi preuidens
competentem aigentum ip̃m rapiens
au fugit. Sic gͥ deceptor ille plenus frau¬
de.⁊ minister diaboli pauꝑes eos in corde
ut nulla remaneret eis substantia unde
sumptus ꝓcurari possent unius cliei. Qͥd
gͦ: ꝓbandi erant primo alimentis corpo¬
ris qui regni celorum possessores auclierãt
ẽẽ eos quos constaret pauꝑes fieri ñ reb
⁊ duttiis: sed spũ pauꝑtatis: Obandi e¬
rant inminorib ut stare possent in ꝓcel¬

Expanded text:
negligentem in obedientia, et in omnibnegligentem in obedientia, et in omnibti humanae conceditur, in veritate ambulare nitimur; nec est ulla veritatis cum falsitate conventio, nec aliqua fidelis cum infideli participatio. » Cui illevelim tibi furari? Pauper es; sed omni habforte quidam ad conversionem venerat, et cum parvula substantia sua aliquantulum argenti detulerat: quod retro altare pauperis oratorii, quod tunc solum habebant, projectum jacebat. Nocte vero quadam Anglicus ille, horam sibi praevidens competentem, argentum ipsum rapiens, aufugit. Sic igitur deceptor ille, plenus fraude et minister diaboli, pauperes eos in corde ut nulla remaneret eis substantia, unde sumptus procurari possent unius diei. Quid ergo? Probandi erant primo alimentis corporis, qui regni coelorum possessores audierant esse eos, quos constaret pauperes fieri, non rebus et divitiis, sed spiritu paupertatis. Probandi erant in minoribus ut discerent stare in procel
Abbreviated transcription (Latin):
deniq die cum reuerteretur a fie¬
nuis cum quibusdam sociis suis ⁊ du¬
obus nouitiis. sius quos de seculo sermo
diuinus traxerat ad eos fc̃s ⁊ incederẽt
cum silentio ꝑ uiam. in deo suo medi¬
tantes: uox quedam de nube aurib eo¬
rum in hunc modum insonuit. Hec
ẽ inquit frĩs norberti societas. Ad qmͣ
uox altera ex altero latere responclit. Nõ
est de his duob nouitis. aiter eorum de
societate ceterorum. Hoc audiebat homo
⁊ alii qui comitabantur eum ⁊ rem
taciti considerabant nichil mali suspi¬
cantes: sed tamen quid nam fieri debẽt
hesitabant. at pr̃ norbertus cui maior
in cumbebat sollicitudo. sciens quod ñ es¬
uina hee uoces audirentur:perquire¬
bat omni orõnum instantia a deo quor¬
sum darent responsum. mores ⁊ actus
eoꝵ considerans de clie in diem de quib
fuerant prolate.Cumq considerasset
atterum eoꝵ minus deuotum in confes¬
sione. leuem in uerbis inquietum cor-¬
ꝑe u constantem morib tepidum in or̃ce.

Expanded text:
denique die, cum reverteretur a Remis, cum quibusdam sociis suis et duobus novitiis, quos de saeculo sermo divinus traxerat ad eos factus, et incederent cum silentio, per viam in Deo suo meditantes, vox quaedam de nube auribus eorum in hunc modum insonuit: « Haec est, inquit, fratris Norberti societas; » ad quam vox altera ex altero latere respondit: « Non est de his duobus novitiis alter eorum de societate caeterorum. » Hoc audiebat homo ille et alii qui comitabantur illum, et rem taciti considerabant, nihil mali suspicantes: sed tamen quidnam fieri deberet haesitabant. At Pater Norbertus, cui major incumbebat sollicitudo, sciens non supevina hae voces audirentur, perquirebat omni orationum instantia quorsum darent responsum, mores et actus eorum considerans de die in diem, de quibus fuerant prolatae. Cumque considerasset alterum eorum, minus devotum in confessione, levem in verbis, inquietum corpore, inconstantem moribus, tepidum in oratione,
Abbreviated transcription (Latin):
Penset gͥ aulitor quilibet quanta fue¬
rit in uiro dei uirtus discretionis qui
de duob principib alteri cuncta fecit re¬
linquere: alteriuero precepit tamquam
nichil habenti cuncta possidere. Conside¬
rauit enim in altero quod aliena etiam
ꝓpria indigentib largiri ñ cessaret.U¬

Expanded text:
» Penset igitur quilibet auditor quanta fue» Penset igitur quilibet auditor quanta fuerit in viro virtus discretionis, qui de duobus principibus alterum fecit cuncta relinquere, alteri vero praecepit, tanquam nihil habente cuncta possidere. Consideravit quippe in altero quod aliena etiam tero quod propria indigentibus largiri non cessaret.
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ceterarum necessitatum gian¬
de subsidium: auclierat similiter hũc
patrem cẽ orphanorum. sponsum uidu
arum dapiferum pauꝑum. insuꝑ so¬
presumebat orclinare: quem a deo ho¬
rum om̃ium ministrum considera¬
bat electum fuisse. Expectabat autem
ille responsum de contemptu muncli.
⁊ renuntiandis omnib. cui homo dei
accepto diuinitus post datas indutias
consilio. ñ erit inquit ita. uigum enĩ
domini ut cepisti cum uigo cõuigai
societatis portabis. ⁊ semen tuum cũ
benedictione patrũ tuorũ precedentiũ
terram tuam largissimam obtinebit:
de te diuiua dispositio ante omĩa tem¬
pora in hiis nouissims temporib uo¬
luit ordinare. Ad hec initulit princeps
Si sic ait necesse confirmas uenerande
pater ex dei uoluntate:domini ẽ terra
⁊ plenitudo eus nec ex ea quisqmͣ ali
cere: sed certum tibi sit qr nullam ducã¬
in matrimonium ducam nisi qmͣ do¬
munus deus ꝑte michi uolu̾it copulare.

Expanded text:
quoque caeterarum necessitatum granquoque caeterarum necessitatum grande subsidium. Audierat similiter hunc patrem esse orphanorum, sponsum viduarum, pauperum dapiferum, insuper som praesumebat ordinare, quem a Deo horum omnium ministrum considerabat electum fuisse. Exspectabat autem ille responsum de contemptu mundi et renuntiandis omnibus; cui homo Dei, accepto divinitus post datas inducias consilio: « Non erit, inquit, ita; jugum enim Domini, ut coepisti, cum jugo conjugalis societatis portabis, et semen tuum, cum benedictione patrum tuorum praecedentium, terram tuam largissimam obtinebit, de te divina dispositio ante omnia tempora in his novissimis temporibus voluit ordinare. » Ad haec intulit princeps: « Si sic, ait, necesse confirmas, reverende Pater, ex Dei voluntate: « Domini est terra, et plenitudo ejus , » nec ex ea quisquam aliqucere, sed certum tibi sit, quia nullam in matrimonium ducam, nisi quam Dominus Deus per te mihi voluerit copulare.
Abbreviated transcription (Latin):
more dulcedinis dei ⁊ omĩs mansuetu¬
dinis sic ꝑfusa ẽ. it statun se ip̃m totũ
cum tota possessione fua uiri dei subdẽt
potestati. Erã eium et ip̃e homo prudẽs
⁊ bene doctus: ⁊ sanam doctrinam ⁊ sa¬
pientiam uerborum dei sapienter in cor¬
de suo ⁊ laudabiliter colligebat. Sed iur
dei econuerso uidens generosi principis
cor nobile. nobilemq ⁊ deuotam quam
de se ip̃o bene diuidens offerebat oblatio¬
nem. ⁊ holocaustum quod de cunctis
lexerat enim quod princeps ille amplis¬
simas hab̾et facultates ⁊ castra qnͣt plu¬
rima. nec cucta facile possent destrui
⁊ maucipari alicui religioni: tũ ꝓpter
regni munitioẽm. tum ꝓpt̾ aliorum
multorum principum nobilium qui
sub eodem principe principes fcodati e¬
rant destructioẽm. Auclierat etiam ip¬
sum ẽẽ lagissimum in dancdis elemosi-¬
nis. in eccliis. claustris ⁊ ceteris religio¬
sorum officuus edificaudis addens

Expanded text:
more dulcedinis Dei et omnis mansuetumore dulcedinis Dei et omnis mansuetudinis sic perfusa est, ut statim seipsum totum, cum tota sua possessione, viri Dei subderet potestati; erat enim et ipse homo prudens et bene doctus, et sanam doctrinam et sapientiam verborum Dei sapienter in corde suo et laudabiliter colligebat. Sed vir Dei e converso videns generosi principis cor nobile, nobilemque et devotam, quam de seipso bene dividens offerebat oblationem, et holocaustum quod de cunctis lexerat enim quod princeps ille amplissimas haberet facultates, et castra quamplurima, nec cuncta facile possent destrui et mancipari cuidam religioni, tum propter regni imminutionem, tum propter multorum aliorum principum nobilium, qui sub eodem principe principes feodati erant, destructionem. Audierat etiam ipsum esse largissimum in dandis eleemosynis, in ecclesiis, claustris, et caeteris religiosorum officinis aedificandis, addens
Abbreviated transcription (Latin):
ulta
de cauto patre narrari possunt
sed tamen plurima pretermictuntur:
qr ñ contingit unt alicui scire cuncta
que ꝑeum deus oꝑatus est. Erat enim
uere lucerna ardens. satis temporib mo¬
dernis spectabilis. lumen ñ submodio
sed suꝑ montem positum. ⁊ tam in ger¬
gnum nomen euis habebatur ⁊ maui¬
festum. unde contigit ut cum in fran¬
cia reuerteretur. ⁊ fama de conuersiõe
supradc̃i principis mirantib multis
diuulgaretur. eo quod cum habitu in
religionem mutasset. ⁊ castra ⁊ castroꝵ
militiam. ⁊ totum comitatum destru-¬
xisset seruitioq dei cuncta mancipass:
exemplo huius commotus ⁊ compũc¬
tus quidam nobilissimus princeps frã¬
cie comes uidelicet theobaldus honu¬
nem dei adiit: de salute sua. ⁊ de remis-¬
sione pccõrum suorum. simili modo con¬
silium quesiturus. Considerans aũt ho¬
minis dei fatundiam ⁊ uultus elegã¬
tiam ⁊ maturitatem in uerbis ⁊ resp̃o¬
sis eius.pietatis affectu mens eius in a¬

Expanded text:
ulta de tanto Patre narrari possunt, sed tamen plurima praetermittuntur, quia non contingit uni alicui scire cuncta, quae per eum Deus operatus est. Erat enim vere lucerna ardens, satis temporibus modernis spectabilis; lumen non sub modio, sed super montem positum, et tam in Gergnum nomen ejus habebatur et manifestum. Unde contigit ut cum in Franciam reverteretur, et fama de conversione supradicti principis, mirantibus multis, divulgaretur, eo quod cum habitu in religionem mutasset et castra et castrorum militiam, et totum comitatum destruxisset, servitioque Dei cuncta mancipasset, exemplo hujus commotus et compunctus quidam nobilissimus princeps Franciae, comes videlicet Theobaldus, hominem Dei adiit, de salute sua, et de remissione peccatorum suorum simili modo consilium quaesiturus. Considerans autem hominis Dei facundiam, et vultus elegantiam, et maturitatem in verbis et responsis ejus, pietatis affectu mens ejus in a
Abbreviated transcription (Latin):
stabantur qui cum eo extiterant. ꝙ
ñ uidit eum quisqmͣ uel ad modicũ
pallescere. Ip̃e uero econtͣ martyrum cõ¬
stantiam leuem ⁊ suꝑ mel ⁊ fauum ẽẽ¬
dulcissunam asserebat. Sic eum dñs
eripuit complens ꝓmissa illius qui

Expanded text:
stabantur qui cum eo exstiterant, quod stabantur qui cum eo exstiterant, quod non vidit eum quisquam vel ad modicum pallescere; ipse vero econtra martyrum constantiam levem, et super mel et favum dulcissimam esse asserebat. Sic eum Dominus eripuit, complens promissa ipsius qui
Abbreviated transcription (Latin):
eis constituit. qua uenirent omẽs uis¬
tam querimoniam habentes aduer¬
sus epiñ iusticiam excͤuteri ⁊ accep¬
turi. Recesserunt gͦ illi ad p̃ceptum ui¬
dicis at dei saceidos iutrauit eandem et¬
desiam ꝓ qua tota cõmotio facta fuerat
set ad altare. accersitis circumstantib
ecce inquit integra sunt omĩa salua¬
q ⁊ sana qͦ denuntiata fisant confra¬
cta ⁊ asportata. Celebrauit gͥ missam ĩ
eodem loco. sed ⁊ epłam ⁊ euuangłium
ip̃emet legit. recesserant enim omẽs mi¬
nistri sui tedio ⁊ timore affecti: ita ut
uere dici posset de eo sicut de sũmo ca¬
pite nr̃o ih̾u xpõ. relicto eo omẽs fuge¬
runt. finita aut̃ missa uenit ad pala¬
tium purpureã miro ⁊ ineffabili mͦ
gestans faciem ut pote calice dñi sui
bene potus. ut dicere posset cum ꝓph̃a.
Calicem salutaris accrpi ⁊ nomen do¬
muni inuocabo. Hunc quippe colorem
in ip̃o mortis ꝑiculo tenuerat. ⁊ hoc te¬

Expanded text:
eis nominavit, qua venirent omnes juseis nominavit, qua venirent omnes justam querimoniam habentes adversus episcopum, justitiam exsecuturi et accepturi. Recesserunt ergo illi ad praeceptum judicis. At Dei sacerdos intravit eamdem ecclesiam, pro qua tota commotio facta fuerat,set ad altare, accersitis circumstantibus: « Ecce, inquit, integra sunt omnia, salvaque et sana, quae denuntiata fuerant confracta et asportata. » Celebravit igitur missam in eodem loco, sed et Epistolam et Evangelium ipsemet legit; recesserant enim omnes ministri sui taedio et timore affecti; ita ut vere dici posset de eo, sicut de summo capite nostro Jesu Christo: « Relicto eo, omnes fugerunt . » Finita autem missa, venit ad palatium, purpuream miro et ineffabili modo gestans faciem, utpote calice Domini sui bene potatus, ut dicere posset cum Propheta: « Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo . » Hunc quippe colorem in ipso mortis periculo tenuerat; et hoc te
Abbreviated transcription (Latin):
que qmͣdui uixit homo eodem asꝑsa
sanguine mittra comparuit. Uidentes
aut̃ quidam qui stabant ex aduerso rei
exitum expectantes illi qui plus homi
tur quia a quibdam parcebatur. a qͥ¬
busdam uero ꝑcussus ñ ledebatur: cucur¬
rerunt ⁊ reliquias scõrum concito de¬
ferentes eas in meclio posuerunt. dicen¬
tes magnum inconueniens eẽ. quod
sic uidecenter pastor ab ouib impug¬
naretur. Hec pretendebant: falsam si¬
mulantes humanitatẽ. Nam ⁊ ip̃i ip¬
sum in hoc articulo positum cogebant:
ut frẽs suos de ecclia beate marie expo¬
neret qui in ea positi erãt ut suꝑuis
distum ẽ. At ip̃e negabat asfirmans fa-¬
ctum hoc qmͣdui iuiueret numqmͣ ab
eis infirmaturũ: quod regali poten¬
tia ⁊ romana dignitate dolebant con-¬
firmatum. Dum hec agerentur ad¬
uenit eusdem urbis comes de uia ⁊
quasi euentus euis nescuis inter me¬
dios tumultuantes cucurrit. diuidẽs¬
q eos ab inuicem diem det̾minatam

Expanded text:
quae, quandiu vixit homo, eodem aspersa quae, quandiu vixit homo, eodem aspersa sanguine mitra apparuit. Videntes autem quidam qui astabant, ex adverso rei exitum exspectantes illi qui plus homintur, quia a quibusdam parcebatur, a quibusdam vero percussus non laedebatur, cucurrerunt, et reliquias sanctorum concito deferentes, eas in medio posuerunt, dicentes magnum inconveniens esse quod sic indecenter pastor ab ovibus impugnaretur. Haec praetendebant, falsam simulantes humanitatem; nam et ipsi ipsum in hoc articulo positum cogebant, ut fratres suos de ecclesia B. Mariae exponeret, qui in ea positi erant, ut superius dictum est. At ipse negabat, affirmans factum hoc, quandiu viveret, nunquam ab eis infirmandum; quod regali potentia et Romana auctoritate dolebant confirmatum. 108. Dum haec agerentur, advenit ejusdem urbis comes in via et quasi eventus hujus nescius, inter medios tumultuantes cucurrit, dividensque eos ab invicem, diem determinatam
Abbreviated transcription (Latin):
ex camerariis suis qui fideliter ei adhe¬
rebat quẽdam introitum defendentẽ
a precedentib putabaut ipm eundem
cameraruini eo qd̃ dĩm suum dili¬
gebat olio habentes gladio ꝑcusserunt:
⁊ usq ad guttur collum ei absciden¬
tes semiuiuum. mortuum tñ ipm̃
existimantes reliquerunt. Qd̃ uidẽs
uir dei om̃ib inuitis in mediam tur¬
bam ꝓsiliit. ⁊ uumicis dans de se facl̾¬
tatem morti se obtulit: eligens mori
potius qmͣ aliquis alius eo suꝑstite
moreretur. Cernens aũt eum ille idẽ.
qui seruũ suum ꝑcusserat furore di¬
abolico ⁊ iquitate plenus adhuc sã¬
giuneum gladium euaguiatũ tenẽs
extendit manum suam in pontifi cẽ¬
⁊ audaci presumptiõe gnͣdem ictum ei
suꝑ humeros obtulit. sed resilit glachiꝰ
uelut si ꝑcuteretur suꝑ lapidem ad¬
amantinum ⁊ de recenti quo erat in¬
tuictus sanguine. fimbrias episcopal̾¬
in ittre qmͣ in capite gestabat intinexit:

Expanded text:
ex camerariis suis, qui fideliter ei adhaeex camerariis suis, qui fideliter ei adhaerebat, quemdam introitum defendentem a praecedentibus putantes, ipsum eumdem camerarium, eo quod dominum suum diligebat, odio habentes, gladio percusserunt; et usque ad guttur collum ei abscindentes, semivivum, mortuum tamen ipsum esse existimantes, reliquerunt. Quod videns vir Dei, omnibus invitis in mediam turbam prosiliit, et inimicis dans de se facultatem, morti se obtulit; eligens mori potius, quam aliquis alius, eo superstite, moreretur. 107. Cernens autem eum ille idem qui servientem suum percusserat, furore diabolico et iniquitate plenus, adhuc sanguineum gladium evaginatum tenens, extendens manum suam in pontificem, audaci praesumptione grandem ictum ei super humeros obtulit. Sed resiliit gladius, velut si percuteretur super lapidem adamantinum, et de recenti, quo erat intinctus sanguine, fimbrias episcopalis mitrae quam in capite gestabat, intinxit;
Abbreviated transcription (Latin):
tum turris insistunt alii sagitis alii
iaculis pontificem ⁊ dericos suos impe¬
tunt: quidam qui mortem suam iuraᷤ¬
se dicebantur. tamqmͣ auidicres cru¬
delis illiuis necis appetitores quocumq
modo irrumpentes ad suꝑiora turris
audact̾ ĩuaserunt. Quos ut uidit hõ
distriactis gladiis irruere. ne in alio¬
rum morte dese uirent. ꝓgrediens ĩ
obuiam magri sui exemplum secutꝰ.
unum iuquit hominem queritis ec¬
ce ego: parcite istis qui nullam mortis
sententiam meruerunt. At illi eo uiso
ut erat amictus adhuc episcopali ⁊ sa¬
cerdotali ueste purpurea territi sunt
⁊ paululum retro cedentes ui mom̃to
deus cuius nutu omia disponebant᷑.
declarata martiris sui quanta in eo
fuit cõstantia. tanta ip̃orum ꝑsecutoꝵ
mentes mutatioẽ compunxit. ut ad
pedes eius corruentes ueniam de tanto
ausu p̃carentur ⁊ acciperent: ⁊ ex ad¬
ũsariis. uidefensores ꝓdirent. Alii ue¬
ro festiuãter ursequentes eos. unuin

Expanded text:
tum turris insistunt, alii sagittis, alii tum turris insistunt, alii sagittis, alii jaculis pontificem et clericos suos impetunt; quidam, qui mortem suam jurasse dicebantur, tanquam avidiores crudelis illius necis appetitores, quocunque modo irrumpentes, ad superiora turris audacter evaserunt. Quos ut vidit homo districtis gladiis irruere, ne in aliorum mortem desaevirent, progrediens in obviam, magistri sui exemplum secutus: « Unum, inquit, hominem quaeritis; ecce ego. Parcite istis, qui nullam mortis sententiam meruerunt. » At illi, eo viso, ut erat amictus adhuc episcopali et sacerdotali veste purpurea, territi sunt; et paululum retrocedentes, in momento Deus, cujus nutu omnia disponuntur, declarata martyris sui, quantum in eo fuit, constantia, tanta ipsorum persecutorum mentes mutatione compunxit, ut ad pedes ejus corruentes, veniam de tanto ausu precarentur et acciperent, et ex adversariis in defensores prodirent. Alii vero festinanter insequentes eos, unum
Abbreviated transcription (Latin):
in illum diem uistus uidex. Hac sidu¬
cia quidam ex ip̃is stantes ñ trepidabãt
sed alii adhuc seculo ⁊ sue carnalitati
terrere inherentes: ⁊ euilatu ñ minimo
ingemiscentes dicebant. Heu heu ut qͥd
hunc secuti sumus hominem ut cum
eo moreremur in pccĩs nrĩs: Quib uir
sanctus ut poterat melliflua consolati¬
nolite terreri dei est enum quod a no¬
bis gestum est. dei est quod geritur: di
ẽ ꝑmissio quando ab iimicis suis su¬
um aliquod bonum opus impugnat᷑.
Hec aliquando dicebat interdum aũ
ꝓ ipĩs ne deficiendo desparent attentius
orabat: ipõꝵ defectu crescebat eius oran¬
di affectus ⁊ ut ip̃e postea asserebat ñ
tantum metuebat mortem: qnͣtum ti¬
mebat ue desꝑando illi deficerent. Cong̃¬
gabatur ꝑ totam noctem pars aduer¬
saria: multiplicabat orationum preces
in aiticulo talis necessitatis sacer sacer¬
dos ⁊ societas cum eo congregata. Fc̃o
aũt̃ mane cum sumio diluculo lux
cepisset illucessere. dum alii ad insul¬

Expanded text:
in illum diem justus judex . » Hac fiducia quidam ex ipsis, stantes non trepidabant; sed alii adhuc saeculo et suae carnalitati tenere adhaerentes, et ejulatu non minimo ingemiscentes, dicebant: « Heu, heu! quid huc secuti sumus hominem, ut cum eo moreremur in peccatis nostris? » Quibus vir sanctus, ut poterat, melliflua consolatinolite terreri: Dei est enim quod a nobis gestum est; Dei est quod geritur; Dei est permissio, quando ab inimicis suis suum aliquod bonum opus impugnatur. » Haec aliquando dicebat, interdum autem pro ipsis, ne deficiendo desperarent, attentius orabat; ipsorum defectu, crescebat ejus orandi affectus; et, ut ipse postea asserebat, non tantum metuebat mortem, quantum timebat ne desperando illi deficerent. 106. Congregabatur per totam noctem pars adversaria; multiplicabant orationum preces, in articulo talis necessitatis, sacer sacerdos et societas cum eo congregata. Facto autem mane, cum summo diluculo lux coepisset illucescere, dum alii ad insul
Abbreviated transcription (Latin):
canticis exultationis laudes deo in ho¬
nore precdicatoris egregii pauli uocib
inmensis resonabant: isti uero insul¬
tantes uoces damorib inordinatis mł¬
tiplicantes. sacerdotem dei reum ẽẽ mor¬
tis ꝓclamabant. Erat equidem ꝓrima
uox post diem qua sit sollempnitas bõꝵ
petri ⁊ pauli in martirio: ⁊ sicut nocte
pristina ꝓ altero idest beato petro celebrat
eccłia. sic insequenti ꝓ altero idest pau¬
lo celebrabant sollempuia: sicut ecclie
solet ẽẽ consuetudo. Cantabant qui fue¬
rant obsessi de eo quem obsessum fuisse
narrat eius hystoria. resumunt iures
de tunore martirii cum resonat in au¬
rib eorum beati pauli depositum qd̃ ie¬
seruatum sibi confirmat in gla. Ait
enun: Scio cui credidi ⁊ certus sumr qr
potens est depositum meum seruare ĩ
illum diem. Et it̾um. Reposita ẽ michi¬

Expanded text:
canticis exsultationis laudes Deo in hocanticis exsultationis laudes Deo in honore praedicatoris egregii Pauli vocibus immensis resonabant; isti vero insultationis voces clamoribus inordinatis multiplicantes, sacerdotem Dei reum esse mortis proclamabant. Erat equidem proxima nox, post diem qua fit solemnitas beatorum Petri et Pauli in martyrio, et sicut nocte pristina pro altero, id est beato Petro, celebrat Ecclesia, sic in sequenti pro altero, id est Paulo, celebrabant solemnia, sicut Ecclesiae solet esse consuetudo. Cantabant qui fuerant obsessi, de eo quem obsessum fuisse narrat ejus historia; ac resumunt vires de timore martyrii, cum resonat in auribus eorum beati Pauli depositum, quod reservatum sibi confirmat in gloria: ait enim: « Scio cui credidi, et certus sum, quia potens est depositum meum servare in illum diem
Abbreviated transcription (Latin):
crudelis ⁊ stupenda facta fuisset ad e¬
os a quibusdam aduersariis scilicet
quod fregisset episcopus altaria. sacra¬
rium reserasset. feretra ⁊ filacteria
dissoluisset. sibiq reposuisset:⁊ cum
huis omĩb sub euisdem noctis tenebs.
cum omĩ etiam thesauro eccĩe fugere
disposuisset. Audientes hoc qui cum
uiro dei erant t̾riti sunt. alii plus a¬
lii minus: sed ille imꝑterritꝰ ad eos ex¬
ire uolebat ut interrogaret quid nã
esset. Porros alu omĩmodis ꝓhibebant:
cdicentes hunc plebeium tumultum
egerunt eũ ut ascenderet quoddam mu¬
nicipium quod ab unꝑato¬
re otho ne ibi construstum e¬
rat anti quitus loco turris cuusdam
huc amisti uestib. mortem potuis corꝑ¬
is turpissimam qmͣ uitam expectantes.
Inualescebant uoces insultantium ⁊ ĩ¬
silientium. thiedu⁊ thieduz ingeminã¬
tes. hoc est exite exite. sed illi inturri de¬
suꝑ econtra in matutinarum sollemp¬
nus laudes deo canentes cum hymnis ⁊

Expanded text:
crudelis et stupenda facta fuisset ad ecrudelis et stupenda facta fuisset ad eos a quibusdam adversariis, scilicet quod fregisset episcopus altaria, sacrarium reserasset, feretra et phylacteria dissolvisset, sibique reposuisset, et cum his omnibus sub ejusdem noctis tenebris, cum omni etiam thesauro ecclesiae fugere disposuisset. Audientes hoc qui cum viro Dei erant, territi sunt, alii plus, alii minus. Sed ille imperterritus ad eos exire volebat, ut interrogaret quidnam esset. Porro alii omnimodis prohibebant, dicentes hunc plebeium tumultum egerunt eum, ut ascenderet quoddam municipium, quod ab imperatore Ottone ibi constructum erat antiquitus, loco turris cujusdamhuc amicti vestibus, mortem potius corporis turpissimam quam vitam exspectantes. Invalescebant voces insultantium et insilientium. « Theid-ut, theid-ut, ingeminantes, hoc est exite, exite. » Sed illi in turri desuper econtra in matutinarum solemniis laudes Deo canentes, cum hymnis et
Abbreviated transcription (Latin):
etiam quod ꝓhiberetur facere qd̃ erat
tis duob epĩs quos tunc secum habe¬
bat ⁊ p̃positum eiusdem eccłie qui in
hoc fauebat ei ⁊ qmͣ plurib de fr̃ĩb
sius lericis intrauit eccãm. induti¬
q sacris uestib ⁊ aqua consecrata il¬
lud officium sicut exigebat quo p̃¬
missum ẽ negotium sincera deuoti¬
one compleuerunt. Isti locum ad cõ¬
secrandum dñici corꝑis sanguinem
diuina benedictione ut fieri oportet
ex officio debito consecrabant: sed p̃¬
scripti aduersarii hoc fc̃m execran¬
tes de sanguine innocentis sacerdotis
manus stias implere festinabant. ui¬
gilant isti ut agni sanguinem colli¬
gant: iugilant illi ut sanguinem ĩ¬
nocentis effundant.
slam statim
pactum est officium adhuc om-¬
nib qui aderant in sacris uestib exi-¬
stentib clamor nimuis ⁊ tumultus
grandis ppłi foris auditus ẽ. commno¬
ta quippe fuerat omĩs ciuitas furore
ñ minimo ⁊ inerrabili eo quod uox

Expanded text:
etiam quod prohiberetur facere quod eratetiam quod prohiberetur facere quod erattis duobus episcopis, quos tunc secum habebat, et praeposito ejusdem ecclesiae, qui in hoc favebat ei, et quampluribus de fratribus suis clericis, intravit ecclesiam, indutique sacris vestibus, et aqua consecrata, illud officium, sicut exigebat quod praemissum est negotium, sincera devotione compleverunt. Isti locum ad consecrandum Dominicum corpus et sanguinem divina benedictione, ut fieri oportet, ex officio debito consecrabant; sed praescripti adversarii hoc factum exsecrantes, de sanguine innocentis sacerdotis manus suas implere festinabant. Vigilant isti, ut Agni sanguinem colligant, vigilant illi, ut sanguinem innocentis effundant. Nam statim ut peractum est officium, adhuc omnibus qui aderant in sacris vestibus existentibus, clamor nimius, et tumultus grandis populi foris auditus est. Commota quippe fuerat omnis civitas, furore non minimo et inenarrabili, eo quod vox
Abbreviated transcription (Latin):
ut premissu ẽ fidem ꝓbauerat ⁊ pa¬
tientiam ñ distulit sed occasioneni
⁊ tempus uitulit: ut ⁊ furorem esu¬
rientium sanguinem satiaret ⁊ eiu¬
dentis tribulationis igne tironem
suum purgaret contigerat aũt eodem
temꝑe quoddam in fortunium in ec¬
desia maiori quod secrete uiro dei
fuerat reuelatum. Cumq hoc seno¬
rib indicasset eccĩe. ⁊ ꝑtestaretur ꝓ
re tali expiari debere eccl̃iam sccł̃m ca¬
nonum auctoritatẽ: illi adquiescere ei
noluerunt clicentes ñ ẽẽ denuo cõ¬
secrandam eccłiam illam quam con¬
stabat multorum regum ⁊ pontifi¬
cum auctoritate fuisse consecratam.
Hoc illi ꝓhibebant. sed ille econtra asse¬
rebat uumqmͣ se in ea cdiuna celeb¬
re uelle misteria: nisi ab ea demonũ
qua fuerat irretita paterẽtur effuga-¬
contendebãt. sed uir ille qui uersu¬
tias eoꝵ ñ metuebat dum tantum
deus eẽt in causa. notum fecit omni
ppło rei euentum in pulpito: ostendẽs

Expanded text:
ut praemissum est, fidem probaverat et paut praemissum est, fidem probaverat et patientiam; non diu distulit, sed occasionem et tempus intulit, ut et furorem esurientium sanguinem satiaret, et evidentis tribulationis igne tironem suum purgaret. Contigerat autem eodem tempore quoddam infortunium in ecclesia majori ; quod secrete viro Dei fuerat revelatum. Cumque hoc senioribus indicasset ecclesiae, et protestaretur, pro re tali expiari debere ecclesiam, secundum canonum auctoritatem, illi acquiescere ei noluerunt, dicentes non esse denuo consecrandam ecclesiam illam quam constabat multorum regum et pontificum auctoritate fuisse consecratam. Hoc illi prohibebant: sed ille econtra asserebat nunquam se in ea divina celebrare velle mysteria, nisi ab ea daemonum infestationem, qua fuerat irretita, paterentur effugacontendebant, sed vir ille qui versutias eorum non metuebat, dum tamen Deus esset in causa, notum fecit omni populo rei eventum in pulpito, ostendens
Abbreviated transcription (Latin):
ta romano munimine fecit innoua¬
ii ⁊ corrigi: apponens eaque receꝑat
de manib eorũ qui illa inuiste ⁊ u¬
olenter rapuerant: ut suꝑuis antno¬
tatum ẽ. Addidit preterea aluid priui¬
legium secreto: ut cum daretur opor¬
tunitas. romana fultus auctoritate.
sue religionis ordinem in ep̃ali ꝓpagͣ¬
ret eccłia. Finito consilio cum ad sedẽ
ꝓpriam reuerteret᷑ iamq ex parte di¬
uulgatum eẽt qd̃ fecerat scilicet quo¬
modo gladio spũau ⁊ castrorum me¬
niis ⁊ ꝓpugnacłis se contra eos arma¬
uerat. magis fremebant dicentes ad
alt̾utrum. Regnum nrm ñ stabit ⁊¬
gła nra nichil est: sed ⁊ honor om̃iũ
stiuetur: uisi qmͣcito tollamus eum
de terra nr̃a. Et exinde querebant opor¬
tunttatem ut facerent caute iuxta ꝙ
inordinate ⁊ insipienter machinabãt᷑.
Cum aut̃ ei qui elegerat eum ⁊ assũp¬
serat in opus ministerii sui placuit
ut quereret uiri constantiam qui

Expanded text:
ta Romano munimine fecit renovata Romano munimine fecit renovari et corrigi. Apponens ea quae receperat de manibus eorum, qui ea injuste et violenter rapuerant, ut superius adnotatum est. Addidit praeterea aliud privilegium secreto, ut, cum daretur opportunitas, Romana fultus auctoritate, suae religionis ordinem in episcopali propagaret Ecclesia. Finito concilio, cum ad sedem propriam reverteretur, jamque ex parte divulgatum esset quod fecerat; scilicet quomodo gladio spirituali et castrorum moeniis et propugnaculis se contra eos armaverat, magis fremebant, dicentes ad alterutrum: « Regnum nostrum non stabitnostra nihil est; sed et honor omnium struetur, nisi quam cito tollamus eum de terra nostra. » Et exinde quaerebant opportunitatem ut facerent caute, juxta quod inordinate et insipienter machinabantur. 103. Cum autem ei qui elegerat eum et assumpserat in opus ministerii sui, placuit ut quaereret viri constantiam; qui,
Abbreviated transcription (Latin):
einde ueate memorie pp̃ hono¬
rio ad suam p̃destinatam et̾ni¬
tatem uocato. Innocentioq sce Roma¬
ne sedi canonica electione sub rogato
cum sedem optinere ñ posset ꝓpt̾ intru¬
sionem petri leonis. ⁊ sediticem sue ꝓ¬
geniei. exiens uide contulit se in fran¬
ciam: ubi ut decuit honorifice suscep¬
tus est. Conuocatoq remis concilio. o¬
uen̾unt undiq epi de diuersis natõi¬
b. aduenit ⁊ pat̾ siorbertus. ubiq illũ
petrum intrusũ excommnuni cauert̃.
⁊ electõe innocentii aꝓpbata: eundem
petrum leonis leoni rugienti nisi re¬
sipisceret deuorandum tradidunt.
In hoc tractatu tractanda de romanis
pontificib alicui uidebitur eẽ suꝑflu
umi: sed aliomodo seriatim disseri ñ
possunt quedam que de milite xp̃i p̃
termuti ñ debent que ab eo magni-¬
fice ⁊ laudabiliter gesta modernis tẽ¬
porib dinoscuntur. Attulerat namq
secum eccłie sue priuilegia uetustissi¬
ma ⁊ fere au̾mib consumpta q̃ cũc¬

Expanded text:
einde beatae memoriae papa Honorio ad suam praedestinatam aeternitatem vocato, Innocentioque sanctae Romanae sedi canonica electione subrogato, cum sedem obtinere non posset, propter intrusionem Petri Leonis et seditionem suae progeniei, exiens inde contulit se in Franciam, ubi, ut decuit, honorifice susceptus est. Convocatoqnvenerunt undique episcopi de diversis nationibus: advenit et pater Norbertus: ibique illum Petrum intrusum excommunicaverunt, et electione Innocentii approbata, eumdem Petrum Leonis leoni rugienti, nisi resipisceret, devorandum tradiderunt. In hoc tractatu tractare de Romanis pontificibus, alicui videbitur superfluum esse, sed alio modo seriatim disseri non possunt quaedam, quae de milite Christi praetermitti non debent, quae ab eo magnifice et laudabiliter gesta modernis temporibus dignoscuntur. Attulerat namque secum Ecclesiae suae privilegia vetustissima, et fere a vermibus consumpta, quae cunc
Abbreviated transcription (Latin):
sibi cominissum fuisset. mecum donec
infra ianuam recluderetur conserua¬
uit. Aucliens hoc uir dei date inquit ei
aliquod pabulum. m̾cedem enim de s̾¬
uitio impenso requirit: qr dignus ẽ m̃¬
cenuarius cibo suo. Cumq ad preceptũ
uiri carnes ei piecte fuissent. qiͣ ꝑ merte¬
de rapuit eas ⁊ recessit: qui etiam ñ post
multum de manu cuiusdam pueri
uitulos custodientis quadam uice panẽ
suscepit. Quid ẽ hoc fr̃s: fere rabide ratio¬
nis exꝑtes mansuescunt.⁊ hominib o¬
bediunt: homo rationabilis claudit au¬
sideret. Non audit miser homo. quia
cum placisint me euis deo: omẽs inimi¬
ci eus pacifici erunt. Et alibi. Pugnabit
orbis t̾rarum contra insensatos. Hoc iur
dei om̃ib preclicabat. hoc docebat suos:⁊
hoc modo ante eos uolitans oꝑe demonstͣ¬

Expanded text:
si commissus ei fuisset, mecum, donec si commissus ei fuisset, mecum, donec intra januam recluderetur, conservavit. » Audiens hoc vir Dei: « Date, inquit, ei aliquod pabulum; mercedem enim de servitio impenso requirit, quia dignus est mercenarius cibo suo. » Cumque ad praeceptum viri Dei carnes ei projectae fuissent, quasi pro mercede rapuit eas, et recessit; qui etiam non post multum, de manu cujusdam pueri vitulos servantis, quadam vice panem suscepit. Quid est hoc, fratres? Ferae rabidae rationis expertes mansuescunt, et hominibus obediunt; homo rationabilis claudit ausideret . Non vadit miser homo; quia « cum placuerint viae ejus Deo, omnes inimici ejus pacifici erunt , » et alibi: « Pugnabit orbis terrarum contra insensatos . » Hoc vir Dei omnibus praedicabat, hoc docebat suos, et hoc modo ante eos volitans opere demonst
Abbreviated transcription (Latin):
tera parte lupus gregem intiare com¬
pellebat. Introcdusto uero grege cum fr̃ ia¬
nuam clausisset lupo exduso quasi de
illata iniuria conquerens. ⁊ mercedem
debitam sibi reddi postulans: pede ꝓut po¬
terat pulsabat ad ianuam. pulsabat cre-¬
bris ictib se uelle iutrare obtestans. ⁊ a¬
licuius alimenti portionem ꝑcipere. Qd̃
cum uir dei audisset: quare inquit pl'¬
santi hospiti ñ aꝑitis: Cui cum respon¬
deretur ñ hospitem sed lupum eẽ. qui se
in portune ingẽbat. nec ꝓ ipis omĩb uel¬
let recedere: aduocatis omĩb ꝑcunctaba¬
tur qua occasione huc uenisset. Sed cũ
tacerent om̃es: accs̃ito clico illo quem s̃
mane ad custoclienclum gregem mise¬
rat. sciscitabatur quis iuuisset eum in
custodia gregis. At ille indicare quid ei
contigerat tumens interrogata tamen
celare ñ presumens. illa inquit fera q̃
pulsat ad ostium que hodie mecum¬
fuit. ⁊ grgem michi cominissum ac si¬

Expanded text:
tera parte lupus gregem intrare comtera parte lupus gregem intrare compellebat. Introducto vero grege, cum frater januam clausisset lupo excluso, quasi de illata injuria conquerens, et mercedem debitam sibi reddi postulans, pede, prout poterat, pulsabat ad januam; pulsabat crebris ictibus se velle intrare ostentans, et alicujus alimenti portionem percipere. Quod cum vir Dei audisset: « Quare, inquit, pulsanti hospiti non aperitis? » Cui cum responderetur, non hospitem, sed lupum esse qui se importune ingerebat, nec pro ipsis omnibus vellet recedere, advocatis fratribus percunctabatur, qua occasione illuc venisset. Sed cum tacerent omnes, accersito clerico illo, quem in mane ad custodiendum gregem miserat, sciscitabatur quis juvisset eum in custodia gregis. At ille, indicare quod ei contigerat timens, interrogata tamen celare non praesumens: « Illa, inquit, fera est quae pulsat ad ostium, quae hodie mecumfuit, et gregem mihi commissum, ac