comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominis causa conciliũ gerebat᷑:
fragor om̃iũ repente atcollitur.
magũ esse athanasiũ & decipere
intuentiũ oculos acclamatur. nec
debere ullo modo ultra talẽ ho¬
minẽ uiuere. Factoq impetu.
suis eũ discerpere manib parant
Sed archelaus qui cũ cȩteris exprȩ¬
cepto imperatoris concilio prx̧side
manib ꝑ occultos exttus eduxit
ac fugę se qua solũ posset salutẽ¬
consequi. monuit comendare
Conciliũ tam̃ rursũ conueniens
tanquã sibi nichil omĩno dep̃hen¬
sum fuisset. ut confessum de in¬
tẽptatis criminib athanasium
condemnat. Et gesta in hunc mo¬
dũ ficta ꝑ orbem terrȩ mieten¬
tes: ad sceleris sui consensũ. im¬
ꝑatore cogente cȩteros episco pos
dũ suꝑerat locus Tribuni. prȩ¬
ctis imꝑialib premia delatoribꝰ
ꝓponuntur. siquis uiuũ maxime
sin minus: certe caput athana¬
sii deculisset. Ita totis regni
uirib frustra aduersus eum
cui ds aderat certabatur. In¬

Expanded text:
hominis caussa concilium gerebatur, hominis caussa concilium gerebatur, fragor omnium repente attollitur, magum esse Athanasium, et decipere intuentium oculos, conclamatur, nec debere ullo modo ultra talem hominem vivere: factoque impetu, suis eum discerpere manibus parant. Sed Archelaus, qui cum caeteris ex praecepto Imperatoris concilio praesidebmanibus, per occultos exitus eduxit, ac fugae qua solum posset salutem monuit commendare. Concilium tamen rursum conveniens, tanquam si nihil omnino deprehensum fuisset, ut confessum de intentatis criminibus Athanasium condemnat. Et gesta in hunc modum ficta per orbem terrae mittentes, ad sceleris sui consensum, Imperatore cogente, caeteros Episcopos pdum supererat locus. Tribuni, Praectis imperialibus. Praemia delatoribus proponuntur, si quis vivum maxime, si id minus, caput certe Athanasii detulisset. Ita totis regni viribus frustra adversum eum, cui Deus aderat, certabatur. In
Abbreviated transcription (Latin):
quiunt. ubi nemo possit uerboꝵ
prȩstigi is decipi. res oculis agit᷑
uerbĩs cessantib Brachiũ hoc
te aiunt athanasi accusat excisũ
Hȩc est arseni i dextera. quã tu
quomodo uł ad quos usus excide¬
ris indicato. Tum ille. Quis enĩ
inqͥt urm̃ arseniũ nouerat. ut
hanc ipsius. ẽẽ dexterã cognosca¬
tis: Exurrexerunt aliquanti.
qui se dicerent optime scisse ar¬
seniũ. In quib nonnulli erant
absꝙ conscientia factionis Orat
dehinc a iudicib athanasius.
ut hominẽ suũ quẽ negotiũ de¬
poscer& iubeant introduci. Cũꝙ
intro ductus esset arsenus: eleuã¬
to eꝰ uultu. athanasius concilio
& iudicib ait. Hic est ar senius
Et alleuans eiꝰ nichilominus dex
unde sit uos requirite. Tum uelut
oculis infusȩ. quid agerent. quo
se uerterent nesciebant: Ipsum
& enĩ esse ar seniũ testes qui paulo
ante scure se dixerant. confirmabant
Uerũ quia non uidicandi sed oppͥm̃di

Expanded text:
quiunt, ubi nemo possit verborum quiunt, ubi nemo possit verborum praestigiis decipi, res oculis agitur, verbis cessantibus: Brachium hoc te, aiunt, Athanasi, accusat excisum. Haec est Arsenii dextera, quam tu quomodo, vel ad quos usus excideris, indicato. Tum ille: Quis enim, inquit, vestrum Arsenium noverat, ut hanc ipsius esse dexteram cognoscatis. Exsurrexerunt aliquanti, qui se dicerent optime scisse Arsenium, in quibus nonnulli erant absque conscientia factionis. Orat dehinc a judicibus Athanasius, ut hominem suum, quem negocium deposceret, jubeant introduci. Cumque introductus esset Arsenius, elevato ejus vultu, Athanasius concilio et judicibus ait: Hic est Arsenius. Et allevans ejus nihilominus dextunde sit, vos requirite. Tunc Al. accusatorum oculis infusae, quid agerent, quo se verterent, nesciebant. Ipsum etenim esse Arsenium testes qui paulo ante scire se dixerant, confirmabant. Verum, quia non judicandi, 246 sed opprimendi
Abbreviated transcription (Latin):
suspicantẽ uim corruptionis
esse ꝑpessam. Introduci ad hȩc
iubetur achanasius Ingredit᷑
cũ timotheo prbo suo. eumꝙ
monet ut postea quã mulier
dicendi finem fecisset: se tacen¬
te ipse adea quȩ dixerat. respo¬
nder&. Cũq mulier ea quȩ
edocta fuerat ꝑ orasset: timo¬
theus conuersus ad eã. uere
inqͥt mulier ego mansi apud te
aliquando. aut uim tibi ut as¬
seris feci: Tunc illa ut muli¬
erũ se taliũ ꝓcacitas habet.
obbuccans timotheũ. tu tũ
inqͥt mͥ uim fecisti. tuin illo loco
cõmaculasti castitatẽ meã Si mul
conuersa adiudices. obtestari fi¬
dẽ dñi coepit. uera sedicere Tum
om̃s ridiculosus pudor haber e
factio cõpositi criminis patuisset.
Nec tam̃ ꝑmissi sunt iudices habere
de muliere quȩstionẽ unde hȩc
uł ꝑ quos aut quomͦ fuisset aptata
calumnia. qm̃ iudicandi libertas
penes accusatores erat Hinc tran¬
situr ad aliud crim̃. Profert᷑ faci¬
nus seculis in auditũ Hoc est in¬

Expanded text:
suspicantem, vim corruptionis suspicantem, vim corruptionis esse perpessam. Introduci ad haec jubetur Athanasius: ingreditur cum Timotheo presbytero suo, eumque monet, ut posteaquam mulier dicendi finem fecisset, se tacente, ipse ad ea quae dixerat responderet. Cumque mulier ea quae edocta fuerat, perorasset, Timotheus conversus 245 ad eam: Vere, inquit, mulier, ego mansi apud te aliquando, aut vim tibi, ut asseris, feci? Tunc illa ut mulierum se talium procacitas habet objurgans Timotheum: Tu tu, inquit, mihi vim fecisti, tu in illo loco commaculasti castitatem meam. Simul et conversa ad judices, obtestari fidem Dei coepit, vera se dicere. Tum omnes ridiculosus pudor habere factio compositi criminis patuisset. Nec tamen permissi sunt judices habere de muliere quaestionem, unde haec, vel per quos, aut quomodo fuisset aptata calumnia, quoniam judicandi libertas penes accusatores erat. Hinc transitur ad aliud crimen. Profertur facinus seculis inauditum. Hoc est, in
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Per idem tempus paphnu¬
tius confessor de quo supr a
memorauimꝰ ad erat. achanasi i
innocentiȩ conscuis. Is cũ uidis¬
set maximũ tunc ierusolimorũ
ep̃m qui una secũ effosso oculo
& poplite succiso confessor excite¬
rat. uirũ ꝓ nimia simplicitate
nichil de sacerdocũ scelere suspi¬
cantẽ. con sedisse cũ cȩteris quos
factionis macula sociauerat:
mediũ consessum adire non ue¬
ritus. te inquit o maxime cũ qͦ
michi unũ atq idem confessio¬
nis in signe est. cũ quo mͥ parit̃
mortalẽ lumen effossũ. clario¬
rẽ diuini luminis conciliauit
aspectũ te inquã non patiar se¬
dere inconcilio malignantium.
&cũ iniqua gerentib introiRe.
Iniectaq manu eleuans eũ de
medio eorum. ac de singulis
instruens: ꝑpetua dehinc atha¬
nasi i cõmunione sociauit. Sed
interim causa dicitur. Prima
introducitur accusatio mulie¬
ris cuiusdã quȩ se diceret ali¬
quando hospitio athanasiũ

Expanded text:
unt. Per idem tempus Paphnuunt. Per idem tempus Paphnutius confessor, de quo supra memoravimus, aderat, Athanasii innocentiae conscius. Is cum vidisset Maximum Jerosolymorum Episcopum, qui una secum effosso oculo, et poplite succiso, confessor extiterat, verum pro nimia simplicitate nihil de sacerdotum scelere suspicantem, consedisse cum caeteris quos factionis macula sociaverat, medium consessum adire non veritus: Te, inquit, o Maxime, cum quo mihi unum atque idem confessionis insigne est, cum quo mihi pariter mortale lumen effossum, clariorem divini luminis conciliavit aspectum: te, inquam, non patiar sedere in concilio malignantium, et cum iniqua gerentibus introire. Injectaque manu elevans eum de medio eorum, ac de singulis instruens, perpetua dehinc Athanasio communione sociavit. Sed interim caussa dicitur. Prima introducitur accusatio mulieris cujusdam, quae se diceret aliquando hospitio Athanasium
Abbreviated transcription (Latin):
congregari uibet: ẜo deducitur
athanasius. Loculus cũ humano
brachio circũfertur. Inuidiȩ
horror. non solũ religiosas sed
& uiles animas ꝑuasit
ic ar senius cuiꝰ brachiũ dice¬
bat᷑ excisum. lector aliqͣndo
athanasii fuerat. & ob culpam
correptionẽ ueritus. frequentiȩ
sese subtraxerat. Cuius latebras
opportunas sibi adhuiꝰcemodi
cõm̃tũ flagitiosi homines rati.
initio compositi criminis occultatiĩ
latebris positũ. quid suo nomine
criminis intentaretur athanasio
Et siue eũ ipsa humanitatis contem¬
platio. siue diuina ꝑculit ꝓui¬
dentia : occulte ꝑ noctis silentia
euadens claustris. enauigauit
tyrũ Et pridie quã causȩ di¬
cende ad esset ultimꝰ dies: atha¬
nasio sese ar senus obtulit. utq
se rerũ gestarũ series haberet
bet. Interea conciliũ cogitur.
nquod aliquanti concinnatę
calum niȩ conscii. om̃s pęne in¬
fenso animo aduersum atha¬
nasiũ prȩiudicatoq conueni¬

Expanded text:
congregari jubet. Eo deducitur congregari jubet. Eo deducitur Athanasius: loculus cum humano brachio circumfertur: invidia et horror non solum religiosas, sed et viles animas pervaditic Arsenius, cujus brachium dicebatur excisum, Lector aliquando Athanasii fuerat, et ob culpam correptionem veritus, frequentiae sese subtraxerat. Cujus latebras opportunas sibi ad hujuscemodi commentum flagitiosi hominem rati, initio compositi criminis occultatum elatebris positum quid suo nomine criminis in intentaretur Athanasio. Et sive eum ipsa humanitatis contemplatio, sivi divina perpulit providentia, clam per noctis silentia evadens claustris, enavigavit Tyrum, et pridie quam caussae dicendae adesset ultimus dies, Athanasio sese Arsenius obtulit, utque se rerum gestarum series haberet, tia, jubet. Interea Concilium cogitur, in quod aliquanti concinnatae calumniae conscii, omnes pene infenso animo adversum Athanasium praejudicatoque conveni
Abbreviated transcription (Latin):
constans utriusq germanus. occi¬
dentẽ satis industrie gubernabat.
Nã constantius natura & ani mo
regio dũ primis illis regni sui
fautorib satis indulget: ꝑ eunu¬
chos arte in ꝑfidia decipitur a
ꝑuersis sacerdotib. & intento
satis studio prauis eorũ contenti¬
onib obsecundat Sed illi ueren¬
tes ne force adeundi regiscopia
quandoq fier& athanasio. & ꝑ
cum de ueritate fidei quã ꝑuer¬
tebant. scđm scripturas edocere¬
tur : om̃imodo insimulare eũ
rũ ac flagitiorũ reũ aggrediun¬
tur exponere. usque quo humani
corporis brachium loculo delatũ
imꝑatori ostendunt qđ abatha¬
nasio excisum magicȩ artis gr̃ã
de ar senii cuiusdã corpore con¬
firmabant. Sed & alia quã plu¬
rima criminosa simul & flagi¬
Etiosa
ũ condẽpnari. Idq apud tyrũ.
misso elatere suo uno ex comitib.
annitente quoq archelao tunc
comite orientis. nec non & eoqui
phenicẽ ꝓuintiã gubernabat :

Expanded text:
Constans utriusque germanus, OcciConstans utriusque germanus, Occidentem satis industrie gubernabat. Nam 243 Constantius natura et animo regio, dum primis illis regni sui fautoribus satis indulget, per eunuchos arte in perfidiam decipitur a perversis sacerdotibus; et intento satis studio, pravis eorum contentionibus obsecundat. Sed illi verentes, ne forte adeundi regis copia quandoque fieret Athanasio, et per eum de veritate fidei quam pervertebant, secundum Scripturas edoceretur, omnimodis insimulare eum ium scelerum ac flagitiorum adgrediuntur exponere, usquequo humani corporis brachium loculo delatum Imperatori ostendunt: quod ab Athanasio excisum magicae artis gratia de Arsenii cujusdam corpore confirmabant. Sed et alia quam plurima criminosa simul et flagitiosa um condemnari. Idque apud Tyrum misso e latere suo uno ex Comitibus, adnitente quoque Archelao tunc Comite Orientis, nec non et eo qui Phoenicem provinciam gubernabat
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt. ut etiam de hoc uidea¬
tur dictũ esse illud qđ scriptũ
est Ego enĩ ostendã ei quanta
eũ patioportet ꝓ nomine meo
In huius & enĩ ꝑsecutiones uni¬
uersus conuirauit orbis. & cõ¬
moti sunt principest̾rȩ. Gen¬
tes regna. exercitus. coierunt
aduersus eũ. Ille aut̃ diuinũ illud
conseruabat eloquiũ. dicens Si
consistant aduersũ me castra. non
timebit cor ineũ. Si exurgat i
me proeliũ. in hoc ego sꝑabo Verũ
qm̃ canta ac talia eiꝰ gestã sunt. ut
magnitudo quidẽrerũ nichil me
prȩterire patiat᷑. multitudo uero
gestorũ quã plurima cogat omitte¬
re: in incercoestuat animꝰ. cũ deli¬
berare ñ ualet. quid teneat. quid
omictat. Et ideo pauca nos quȩ ad
rẽ ꝑtinent memorabimꝰ. reliqua
eiꝰ fama narrabit sine dubio mino¬
ra uero nunciatura. Nam nichil
quod addere possit inueniet.
gnũ solus obtinuit. constantino
fratre ñ longe ab aquileia apud
alsam fluuiũ a militib int̾ fecto:

Expanded text:
fuerunt, ut etiam de hoc videafuerunt, ut etiam de hoc videatur dictum esse illud quod scriptum est: Ego enim ostendam ei, quanta eum pati oporteat pro nomine meo . In hujus etenim persecutiones universus conjuratus orbis, et commoti sunt principes terrae: gentes, regna, exercitus coierunt adversus eum. Ille autem divinum illud conservabat eloquium, dicens: Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum: si insurgat in me praelium, in hoc ego sperabo . Verum quoniam tanta ac talia ejus gesta sunt, ut magnitudo quidem rerum nihil me praeterire patiatur: multitudo vero gestorum quam plurima cogat omittere, incertus aestuat animus, dum deliberare non valet quid teneat, quid omittat. Et ideo pauca nos quae ad rem pertinent memorabimus, reliqua ejus fama narrabit sine dubio minora vero nuntiatura. Nam nihil quod addere possit, inveniet.gnum solus obtinuit, Constantino fratre non longe ab Aquileia apud Alsam fluvium a militibus interfecto,
Abbreviated transcription (Latin):
qui baptitati dicebantur. quid
int̾rogati fuerint. quidue re spo¬
nderint. simul & abeo qui int̾ro¬
gauerat: ubi uidet scđm religio¬
nis nrẽ ritũ cuncta constare. col¬
locitꝰ cũ concilioclericorũ statu¬
isse tradit᷑. illis quib integris
int̾rogationib & responsionibus
aqua fuerat infusa. iteraRi
baptisinũ ñ debere sed adimple
Athanasiũ uero atq eos quos lu¬
dus ille uł presbiteros habere
uisus fuerat uł ministros. con¬
uocatis parentib sub dĩ obtesta¬
tione tradit ȩccłe nutriendos
Paruo aut̃ tempore exacto: cum
a notario integre & a grãmati¬
co sufficient᷑ athanasius fuiss&
instructus: continuo tanquam
fidele dñi cõmendatũ aparenti¬
b restituitur sacerdoti: ac ue¬
lut samuhel quidã intẽplo dñi
nutritur. & abeo ꝑgente ad pa¬
tres insenectute bõna. ad portan¬
dũ post se ephod sacerdotale de¬
ligitur. Sed huius tanti in ȩc¬
cła ꝓ fidei integritate agones

Expanded text:
qui baptizati dicebantur, quid qui baptizati dicebantur, quid interrogati fuerint, quidve responderint, simul et ab eo, qui interrogaverat, ubi videt secundum religionis nostrae ritum cuncta constare, collocutus cum concilio clericorum, statuisse traditur illis, quibus integris interrogationibus et responsionibus aqua fuerat infusa, iterari baptismum Athanasium vero atque eos quos ludus ille vel presbyteros habere visus fuerat, vel ministros, convocatis parentibus, sub Dei obtestatione tradit Ecclesiae suae nutriendos. Parvo autem tempore, cum a Notario integre, et a Grammatico sufficienter Athanasius fuisset instructus, continuo tanquam fidele Domini commendatum a parentibus, restituitur sacerdoti, ac velut Samuel quidam in templo Domini nutritur, et ab eo pergente ad patres in senectute bona, ad portandum post se ephod sacerdotale deligitur. Sed hujus tanti in Ecclesia pro fidei integritate agones
Abbreviated transcription (Latin):
ipso uitã duxerant accepimꝰ. me¬
morare. Tempore quo apud
alexandriam. petri martyris
diẽ alexander ep̃s agebat. cum
post expleta solennia conuenturos
ad conuiuiũ suũ clericos expec¬
taret : in loco mari uicino uidet
eminꝰ puerorũ suꝑ ora maris
ludũ. imitantiũ ut fieri solet
ep̃m atq ea quȩ in ecclesi is geri
mos est Sed cũ intentus duiti¬
no pueros inspectar& uidet ab
iis geri quȩdã etiã secretiora &
mistica Perturbatꝰ ilico uocari
ad se clericos iubet. atq eis quid
eminꝰ ipse uideret ostendit
Tunc abire eos. & comprehensos
ad se ꝑducere om̃s pueros imꝑat
Cũq adessent. quis eis ludus. &
quid egissent. uł quomͦ ꝑcunctat᷑
Illi ut talis habet ȩtas. pauidi nega¬
re prumo. dein remgestã ꝑ or̃¬
dinẽ pandunt. & baptizatos a
se quosdam cathecuminos confi¬
tentur. ꝑ athanasiũ qui ludi ip¬
sius puerilis ep̃s fuerit simulatꝰ
ũ ille diligent̃ inquirens. abi is

Expanded text:
ipso vitam duxerant, accepimus, meipso vitam duxerant, accepimus, memorare. TemAlexandriam Petri martyris diem Alexander episcopus agebat, cum post expleta sollemnia conventuros ad convivium suos clericos expectaret, in loco mari vicino videt eminus puerorum super ora maris ludum imitantium, ut fieri solet, episcopum atque ea quae in aecclesiis geri mos est. Sed cum intentu diutino pueros inspectaret, vidit ab his geri quaedam etiam secretiora et mystica. Perturbatus illico vocari ad se clericos iubet atque eis, quid eminus ipse videret, ostendit. Tum abire eos et comprehensos ad se perducere omnes pueros imperat. Qui cum adessent, quis eis ludus, et quid egissent vel quomodo, percontatur. Illi, ut talis habet aetas, pavidi negare primo, dein rem gestam per ordinem pandunt et baptizatos a se esse quosdam catecuminos confitentur per Athanasium, qui ludi illius puerulus episcopus fuerat simulatus. Tum ille diligenter inquirens ab his,
Abbreviated transcription (Latin):
nis suȩ seuerius aliquid regia au¬
ctoritate decerneret: componunt
ceptos tenebant. utide arrii mor¬
te imꝑator quã fieripossit cõpo¬
site &ͥ cõmunit̾ noscere. neque
aliquid qđ dĩ uindictã indicare ui¬
deret᷑ audiret. Quib ita gestis.
de causa fidei ut coeperant ꝓsequ
driã defuncto alexandro. acha¬
nasius susceperat sedẽ. Qđ uero
esset idẽ uir acris ingenii. & in
ecclesiasticis negotiis apprime
uigilans. satis iam tunc hereticis
innotuerat. cũ ad conciliũ niceã
cũ ep̃o suo sene alexandro uene¬
rat. cuiꝰ suggestionibꝰ hereticorũ
doli ac fallaciȩ uigilant̃ detege¬
banturꝰ. Statim ergo ut eũ ep̃m
indicabat sua negotia ꝑ illius
sollicitudinẽ non facile ꝓ cessu ra.
omĩbꝰ modis quęrere aduersum
eũ machinas deceptionũ parabant
Uerũ ñ michi absq ordine uidet᷑.
pauca de huuis uiri origine supͣ
repetere. & cuiꝰ a puero institu¬
tionis fuerit sicuti abiis quicũ

Expanded text:
nis suae severius aliquid ex regia aunis suae severius aliquid ex regia auctoritate decerneret, componunt ceptos tenebant, uti de Arii morte Imperator quam fieri posset composite et communiter nosceret, neque aliquid quod Dei vindictam indicare videretur, audiret. Quibus ita gestis, de caussa fidei ut coeperant, prosedriam, defuncto Alexandro, Athanasius susceperat sedem. Quod vero esset idem vir acris ingenii, et in ecclesiasticis negotiis apprime vigilans, satis jam tunc haereticis 241 innotuerat, cum ad Concilium Nicaenum cum Episcopo suo sene Alexandro venerat, cujus suggestionibus haereticorum doli ac fallaciae vigilanter detegebantur. Statim ergo ut eum episcindicabat, sua negotia per illius sollicitudinem non facile processura, omnibus modis quaerere adversus eum machinas deceptionum parabant. Verum non mihi absque ordine videtur, pauca de hujus viri origine supra repetere, et cujus a puero institutionis fuerit, sicuti ab his qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ prȩsens adquiescer&e: expulsus ce
uerantia. uł eu sebi arruq instan¬
tia declinaret. Cũq cunctorum
animi essent ut intalire expecta¬
constipatus. humanȩ necessitatis
causa ad publicũ locũ declinat Ubi
uiscera in secessus cuniculũ de flu¬
xere. Ita tali in loco dignã mortẽ
blasphemȩ & fetidȩ mentis exol¬
uit. Qđ postea quã in eccła nunci¬
atũ est eusebio atq iis qui una se¬
cũ scm̃ & innocentẽ uirũ alexan¬
drũ de arrio recipiendo fatigabant:
suꝑati pudore & ad oꝑti confusione
discedunt. Tunc complecus est ser¬
dicens. iudica dñe int me & eusebii
minas & arrii. Sed hȩc ad prȩsens
quidẽ paululũ pudoris habuere:
Conuenientes uͦ int̾ se heretici. ue¬
riti ne forte si ut resgesta est. in¬
tegre ad imꝑatorẽ constantiũ ꝑ-¬
uenisset. ñ solũ aꝑfidia eoꝵ inqua
callide irrecicus tenebat᷑ ab scede¬
ret. uerũ & in auctores deceptio¬

Expanded text:
nisi praesens adquiesceret, expulsus cednisi praesens adquiesceret, expulsus cedverantia, vel Eusebii Ariique instantia declinaret. Cumque cunctorum animi essent, ut in tali re, expectaconstipatus, 240 humanae necessitatis caussa ad publicum locum declinat. Ubiviscera in secessus cuniculum defluxere: ita tali in loco dignam mortem blasphemae ac foetidae mentis exsolvit. Quod postea quam in Ecclesia nuntiatum est Eusebio, atque his qui una secum sanctum et innocentem virum Alexandrum de Ario recipiendo fatigabant, superati pudore, et adoperti confusione discedunt. Tunc completus est serdicens: Judica, Domine, inter me et Eusebii minas atque Arii vim. Sed haec ad praesens quidem paululum pudoris habuere. Convenientes vero inter se haeretici, veriti ne forte si, sicut res gesta est, integre ad Imperatorem Constantium pervenisset, non solum a perfidia eorum, in qua callide irretitus tenebatur, abscederet: verum et in auctores deceptio
Abbreviated transcription (Latin):
latione in subscribendo supradi¬
ximus. apta spacia temporis nactꝰ.¬
& principi ꝑ presbiterũ familia¬
ris effectus: reuoluere omĩa atq
in irritũ reuocare concili igesta
moltt᷑. arriũ uequaquã apud
alexandriã cõmorantẽ uenire facit.
& imperialib edictis concilium
denuo constantinopolĩ conuocari
Quo conuenire illi maxime qui ar¬
riũ atq eusebiũ sectabantur. qͥq
sepe cũ alexandro congressi ut
arriũ susciperet. nec tam̃ aliquid
ꝓ fligantes: ne ab iniuriis quidẽ
eiꝰ temperabant. Adultimũ cer¬
tã ei diẽ statuentes denunciant.
ut aut ipse arriũ susciperet. aut
si reniteret᷑ se eccła pulso & in
exiliũ truso. abalio eũ suscipi¬
endũ sciret. Tum ille noctẽ quȩ¬
crimis totã ꝑuigilẽ ducens: ec¬
cũ suis om̃ibꝰ uelut hȩretici belli
signifer. domũ arrii matutinus
ascendit eũq ꝓpere sequi se ad ec¬
cłam iubet. ꝓtestatꝰ qđ alexander

Expanded text:
latione 239 in subscribendo supra dilatione 239 in subscribendo supra diximus, amplam temporis nact Principi per presbyterum familiaris effectus, revolvere omnia, atque in irritum revocare Concilii gesta molitur. Arium nequicquam apud Alexandriam commorantem venire facit, et Imperialibus edictis concilium denuo Constantinopolim convocari. Quo convenere illi maxime, qui Arium atque Eusebium sectabantur, quique saepe cum Alexandro congressi, ut Arium susciperet, nec tamen aliquid profligantes, ab injuriis quidem ejus temperabant. Ad ultimum certam ei diem statuentes denuntiant, ut aut ipse Arium susciperet, aut si reniteretur, se Ecclesia pulso et in exilium truso, ab alio eum suscipiendum sciret. Tum ille nocte crimis totam pervigilem ducens Eccum suis omnibus velut haeretici belli signifer, domum Arii matutinus ascendit, eumque propere sequi ad Ecclesiam jubet, protestatus quod Alexander,
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ & exinde familiarit̃ habi¬
tũ. tradidisse ei testam̃tũ qđ scri¬
pserat. & obtestatus sub sacram̃to
ne ulli nisi constantio cũ uenisset
in manꝰ traderet. Cui etiã quod
eunuchi qui erant in palatio fa¬
uebant. arce indicio de imꝑato¬
ris morte suppresso usꝙ ad con¬
Estantii¬
prȩsentiã. multis noua tẽptantibꝰ
oppressis. res tutȩ integręq
mansere. Cũ uͦ constantius affu¬
issec. depositũ presbit᷑ restituit.
uiꝰ beneficii grã imꝑator regni
cupidus. ita ei deuinctus est: ut
qui imꝑare cunctis ambiret. ab illo
sibi imꝑari ęquanimit̃ pateretur.
Ex quo deuincto sibi imꝑatore. coe¬
pit de arrii resticutione suggere¬
re. & nolentes adquiescere Sacer¬
alexander: inierusolimis ma¬
ximus confessor. apud constanti¬
nopolim &q alexander: ut ex a¬
thanasii scriptis cõperimꝰ. sacer¬
docio fungebatur. Sed eusebius qͥ
apud nicomediã erat. de cuiꝰ simu¬

Expanded text:
diximus, et exinde familiariter habidiximus, et exinde familiariter habitum, tradidisse ei testamentum quod scripserat, et obtestatus sub sacramento, ne ulli nisi Constantio cum venisset, in manus traderet. Cui etiam quod eunuchi qui erant in Palatio favebant, arte indicio de Imperatoris morte suppresso usque ad Constantipraesentiam, multis nova tentantibus oppressis, res tutae integraeque remansere. Cum vero Constantius affuisset, depositum presbyter restituit. Cujus beneficii gratia Imperator regni cupidus, ita ei devinctus est, ut qui imperare cunctis ambierit, ab illo sibi imperari aequanimiter pateretur. Ex quo, devincto sibi Imperatore, coepit de Arii restitutione suggerere, et nolentes adquiescere sacerAlexander, in Jerosolymis Maximus confessor, apud Constantinopolim aeque Alexander, ut ex Athanasii scriptis comperimus, sacerdotio fungebantur. Sed Eusebius qui apud Nicomediam erat, de cujus simu
Abbreviated transcription (Latin):
correctũ: clementi erga ipsũ ui¬
dicio uterentur. quando quidem
tanta fuerit concilii moderatio.
ut ñ in ꝑsoniã eiꝰ sed indogmatũ
prauitatẽ fuertc lata sententia.
si tam̃ & ep̃i eiꝰ alexandri cõmo¬
daret᷑ assensus Sed abi is quidẽ
qͥ pͥmo coeptis eiꝰ fauentes cũ simu¬
latione subscripserant. facile re¬
ceptꝰ est. Cũ uͦ alexandriã ꝑre¬
xisset: ibi om̃e eiꝰ frustratur in¬
coeptũ qm̃quidẽ dolis apud igno¬
rantes locus est. scientib uͦ dolũ
intendere: ñ aliud est. quã risũ
mouere. Intereadũ hȩc apud
alexandriã frustra agitantur:
uenerabilis augustus constanti
nis in suburbana uilla nicome¬
diȩ. trice simo & pͥmo imꝑii sui
anno defunctus est. liberis de
successione romani orbis testam̃to
heredib scriptis. Quo in tp̃re
qm̃quidẽ constantus cui orientis
regnũ decreuerat p̾sens nonerat:
dicit᷑ secreto accersiens presbite¬
rũ quẽ a sorore cõmendatũ supra

Expanded text:
correctum, clementi erga ipsum jucorrectum, clementi erga ipsum judicio uterentur quandoquidem tanta fuerit Concilii moderatio, ut non in personam ejus, sed in dogmatum pravitatem fuerit lata sententia si tamen et Episcopi ejus Alexandri accommodaretur assensus. Sed et ab his quidem qui primo coeptis ejus faventes, cum simulatione subscripserant, facile receptus est. Cum vero Alexandriam perrexisset, ibi omne ejus frustratur inceptum: quoniam quidem dolis apud ignorantes locus est, scientibus vero, dolum intendere, non aliud est quam risum movere. Interea dum haec apud Alexandriam frustra agitantur, venerabilis Augustus Constantinus 238 in suburbana villa Nicomediae trigesimo et primo imperii sui anno diem functus est, liberis de successione Romani orbis testamento haeredibus scriptis. Quo in tempore quoniam quidem Constantius, cui Orientis regnum decreverat, praesens non erat, dicitur secreto accersiens presbyterum, quem a sorore commendatum supra
Abbreviated transcription (Latin):
curare. ꝓ fr̃ĩs uͦ stati. ẽẽ. sollicitã.
ne forte innocentiũ poenis regni
sui pateret᷑ excidiũ: Quib ille
montcis a sorore susceptis & fide¬
lẽ ꝓse germanȩ sollicitudinem
credens. accomodauit aurẽ prb̃o.
& interim accersiri de exilio ar¬
riũ iubet . ut quẽ admodũ de fide
sentira exponer&. Tum ille fidẽ
conscripsit. quȩ ñ quidẽ sensum
nrm. tam̃ uerba nr̃a continere
ꝓfessionẽq uideret᷑. Miratꝰ quidẽ
est imꝑator. & putauit unã ean¬
demꝙͣ in ipsius & concili i dudũ
gesti expositionẽ sententiã contine ni¬
am̃ innullo relaxat animi uigorẽ.
sed rur sus eũ ad concilii remittit
exam̃. qnĩquidẽ ad dedicationẽ ie¬
rusolimorũ ex omĩ orbe coire sa¬
cerdotes inuitabantur. Hȩc ad eos
de nomine eiꝰ scribens. ut siexposi¬
tione fidei eiꝰ ꝓbarent. & eũ uł ꝑ
inuidiã ut asserebat tunc circũuen¬
tũ dinoscerent. uł nunc aber rore

Expanded text:
curare, pro fratris vero statu esse sollicitam, curare, pro fratris vero statu esse sollicitam, ne forte pro innocentum poenis regni sui pateretur excidium. Quibus ille monitis a sorore susceptis, fidepro se germanae sollicitudinem credens, accommodavit aurem presbytero: et interim accersiri de exilio Arium jubet, ut quemadmodum de fide sentiret, exponeret. Tum ille fidem conscripsit, quae non quidem sensum nostrum, tamen verba nostra continere professionemque videretur. Miratus quidem est Imperator, et putavit unam eandemque in ipsius et Concilii dudum gesti expositione sententiam contineamen in nullo relaxat animi vigorem, sed rursus eum ad concilii remittit examen: quoniam quidem ad dedicationem Jerosolymorum ex omni orbe coire sacerdotes invitabantur, haec ad eos de nomine ejus scribens, ut si expositionem fidei ejus probarent, et eum vel per invidiam, ut asserebat, tunc circumventum dinoscerent, vel nunc ab errore
Abbreviated transcription (Latin):
redeamꝰ. Postea quã religiosi pͥn
cipis mat̾ heleua sũmis romat u
regni honorib affecta. ex hac
luce discessit : constantia quondã
licini i derelicta. fris augusti so¬
lati is utebat᷑. Hiuc accidit prbm
quendã uenire in noticiã. latent᷑
partib arrii fauentẽ. Sed is pri¬
mo nichil om̃ino de his apud soro¬
rẽ principis aꝑire. Ubi uero mul¬
ta familiaritas copiã tribuit:
paulatim sermonẽ coepit asꝑgere.
& ꝓ simultatib priuatis ep̃m suũ
rem contentiose exagitauisse.
emulationis stimulo confixũ qͦd¬
arrius apud plebẽ satiscarus
haberet᷑. H ȩc atq huiꝰ modialia
frequentius suggerens. animos
constantiȩ suos effecit. Quȩ cum¬
abeo blande religioseq cõpellare¬
tur : extremã dicitur abeo grãm
poposcisse. ut prb̃m in familiari¬
tate reciꝑet. & quȩ sibi abeo ꝓspẽ
& salute suggererent᷑ audiret. Se
quidẽ iã exluce discedentẽ nichil

Expanded text:
redeamus. CAPUT XI. De reliquus numerus columnarum tanta redeamus. CAPUT XI. De reliquus numerus columnarum tanta cipis mater Helena summis Romani regni honoribus affecta, ex hac luce discessit, Constantia tunc Licinii relicta, fratris Augusti solatiis utebatur. Huic accidit presbyterum quendam venire in notitiam, latenter partibus Arii faventem. Sed is primo nihil omnino de his apud sorogesta exponitur: sacerdotes mitta familiaritas copiam tribuit, paulatim sermonem coepit aspergerepro simultatibus privatis Episcopum suum rem contentiose exagitavisse, perio gentes et regna ignota junArius apud plebem satis carus haberetur. Haec atque hujusmodi alia frequentius suggerens, animos Comes cui summa erat cura et reatre, atque ab eo blande religioseque compellaretur, extremam dicitur ab eo gratiam poposcisse ut presbyterum in familiaritatem reciperet, et quae sibi ab eo pro spe et salute suggererentur audiret. Se quidem jam ex luce discedentem nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sensim supra basẽ suã nullo con¬
tingente colũna deposita. sũma
cũ sibratione consedit. Post hoc
reliquus numerꝰ colũnarũ tanta
facilitate suspensus est: ut om̃s quȩ
suꝑ fuerant. ipsa die locarentur.
Post̾ea uͦ quã eccła magnifice con¬
structa est. & popłi fidem dĩ mar¬
ore ardore sitiebant : captiuȩ mo¬
nitis ad imꝑatorẽ constantinũ to¬
cius gentis legatio micit᷑. Res
gesta exponicur. sacerdotes mit¬
cere exoratur: qui coeptũ erga se
dĩ munꝰ implerent. Quib ille cũ
omĩ gaudio & honore transmis¬
sis. multo amplius ex hoclȩtatꝰ
.ẽ. quã si incognitas romano im¬
ꝑio gentes & regna ignota iun¬
xissec. Hȩc nob̾ itagesta. fidelis¬
simus uir bacurius gentis ipsi¬
us rex & apud nos domesticorũ
comes cui sũma erat cura & re¬
ligionis & ueritatis exposuit
cum nobiscũ palestini cunc li¬
mitis dux in ierusolimis satis
unanimit degeret. Sed ad in coeptũ

Expanded text:
sensim supra basim suam, nullo consensim supra basim suam, nullo contingente, columna deposita, summa cum libratione consedit. Post horeliquus numerus columnarum tanta facilitate suspensus est, ut omnes quae superfuerant, ipsa die locarentur. Postea vero quam Ecclesia magnifice constructa est, et populi fidem Dei majore ardore sitiebant, captivae 236 monitis ad Imperatorem Constantinum totius gentis legatio mittitur: res gesta exponitur: sacerdotes mittere oratur, qui caeptum erga se Dei munus explerent. Quibus ille cum omni gaudio et honore transmissis, multo amplius ex hoc laetatus est, quam si incognitas Romano imperio gentes et regna ignota junxisset. Haec nobis ita gesta, fidelissimus vir Bacurius, gentis ipsius rex, et apud nos Domesticorum Comes cui summa erat cura et religionis et veritatis exposuit, cum nobiscum Palaestini tunc limitis Dux, in Jerosolymis satis unanimiter degeret. Sed ad coeptum
Abbreviated transcription (Latin):
nib machinis & boum hominũꝙ
uirib. cũ media iã in obliquũ
fuisset erecta & pars reliqua
nullis machinis erigeretur.
repecitis scđo & tercio ac sepius
uiribꝰ. ne loco quidẽ moueri
accritis om̃ib potuit Ad mira¬
tio erat totius popłi. regis ani¬
mositas ebescebat. quid fieRi
deber& om̃s simul latebat. Sed cũ
int̾uentu noctis om̃s abscessissenͭ.
cunctiq mortales & ipsa oꝑa ces¬
sarent: captiua sola in oratio.
ne ꝑnoctans. mansit intrinsecꝰ.
is om̃ib ingrediens rex. uidet
colũnã quã tot machinȩ ac tot
popłi mouere ñ quiuerant erec¬
tã. & suꝑ basem suã librate sus¬
pensã. nec tam̃ suꝑ positã. sed qͣn¬
cũ unius pedis spacio in aere pen¬
dentẽ: Tum uero om̃s popłi cori¬
tuentes & magnificantes dĩ. uerã
.ẽe̾. regis fidẽ & captiuȩ religionẽ.
p̾sentis miraculi testimonio ꝑhibe¬
bant. Et ecce mirantibꝰ adhuc &
stupentib cunctis. in oculis eorũ

Expanded text:
nibus machinis, et boum hominumque nibus machinis, et boum hominumque viribus, cum media jam in obliquum fuisset erecta, et pars reliqua nullis machinis erigeretur, repetitis secundo et tertio ac saepius viribus, ne loco quidem moveri attritis omnibus potuit. Admiratio erat totius populi, regis animositas hebescebat: quid fieri deberet, omnes simul latebat. Sed cum interventu noctis omnes abscessissent, cunctique mortales et ipsa opera cessarent, captiva sola in oratione pernoctans mansit intrinsecus:is omnibus ingrediens rex, videt columnam, quam tot machinae ac tot populi movere non quiverant, erectam, et supra basim suam librate suspensam, nec tamen superpositam, sed quantum unius pedis spatio in aere pendentem. Tunc vero omnes populi contuentes et magnificantes Deum, veram esse regis fidem, et captivae religionem praesentis miraculi testimonio perhibebant. Et ecce mirantibus adhuc et stupentibus cunctis, in oculis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
se de his tenebris liberet. ut ip¬
sũ ex hoc omissis om̃ibꝰ coleret.
licõ ut hec nondum uerbo sed
sola mente deuouerat: reddita
mundo dies. regẽ ad urbẽ ꝑducit
incolumem. Quiq reginȩ rem
ꝓtinus ut gesta ÷ pan̾dit. euoca¬
ri iã iãq captiuã & colendi ritũ
ut sibi t̾radat exposcit. nec se
ultra aliũ dm̃ quã xp̃m uenera¬
turũ. ẽẽ. confirmat. Ad est cap¬
fas erat pandit Fabricari tam̃
eccłam monet. formamꝙ descri¬
bit. Igit᷑ rex totius gentis popło
conuocato. rem abinitio quȩ er¬
ga se ac reginã gesta fuerat ex¬
ponit. fidemq edocet & nondũ
iniciatus insacris. fit suę gentis
apłs. Credunt uiri ꝑ regẽ. fe¬
minȩ ꝑreginã. Cunctisq idem
uolentib. eccła excruitur iN¬
stanter. Et eleuato iã ꝑnicit᷑ mu¬
rorũ ambitu: tẽpus etat quo co¬
lũnȩ collocari deberent. Cumq
erecta prima uł scđa uentum
fuisset ad t̾ciam: consũptis om¬

Expanded text:
se de his tenebris liberet, ut ipse de his tenebris liberet, ut ipsum ex hoc omissis omnibus coleret. Illico ut haec nondum verbo, sed sola mente devoverat, reddita mundo dies, regem ad urbem perducit incolumem. Quique reginae rem protinus ut gesta est pandit. Evocari jam jamque captivam, et colendi ritum ut sibi tradat, exposcit: neque Al. nec se ultra alium Deum quam Christum veneraturum esse confirmat. Adest capfas erat, pandit. Fabricari tamen Ecclesiam monet, formamque describit. Igitur rex, totius gentis populo convocato, rem ab initio quae erga se ac reginam gesta fuerat, exponit, fidemque edocet, et nondum initiatus in sacris, fit suae gentis Apostolus. Credunt viri per regem, feminae per reginam: cunctisque idem volentibus Ecclesia exstruitur instanter: et elevato jam perniciter murorum ambitu, tempus erat quo columnae collocari deberent. Cumque erecta prima vel secunda, ventum fuisset ad tertiam, consumtis om
Abbreviated transcription (Latin):
& regib regna distribuat. &
mortalib uitã. At illa cũ lȩci¬
cia domum regressa. marito
ꝑcunctanti causã tã subitȩ
sanitatis aꝑuit. Quiq cũ ꝓ sa¬
lute coniugis lȩtꝰ. mulieR
munera deferri iuberet: il¬
la horũ inquit o rex nichil
captiua dignatur. Aurũ des¬
picit. argentũ respuit. ieui¬
nio quasi cibo pascitur. Hoc
solũ ei ꝓmunere dabimꝰ. si eũ
qui me illa inuocante sanauit.
xp̃m dm̃ colamꝰ. Ad hoc tune
rex segnior fuit. & interim
dĩstulit. sepuis licet ab uxore
cõmonitus. donec accidit quadã
die uenante eo insiluis cũ co¬
mitib suis obscurari densissi¬
mis ten ebris diem. & ꝑ tetrȩ
noctis horrorẽ luce subducta
cȩcis it̃ gressib denegari Aliꝰ
alio diuersi ex comitib ober¬
rabant. ipse solus densissima
obscuritate circundatꝰ. quid¬
ageret. quo se uerteret ignorabat.
Tum repente anxios salutis desꝑa-¬
tione animos. cogitatio talis ascen

Expanded text:
et regibus regna distribuat, et et regibus regna distribuat, et mortalibus vitam. At illa cum laetitia domum regressa, marito percontanti caussam tam subitae sanitatis aperuit, quique cum pro salute conjugis laetus, et mulieri munera deferri juberet, illa: Horum, inquit, o rex, nihil captiva dignatur: aurum despicit, argentum respuit, jejunio quasi cibo pascitur: hoc solum ei muneris dabimus, si eum, qui me, illa invocante, sanavit, Christum Deum colamus. Ad hoc tunc rex segnior fuit, et interim distulit, saepius licet ab uxore commonitus, donec accidit quadam die venante eo in silvis cum comitibus suis, obscurari densissimis tenebris diem, et per tetrae noctis horrorem luce subducta, caecis iter gressibus denegari. Alius alio diversi ex comitibus oberrant, ipse solus densissima obscuritate circumdatus, quidageret, quo se verteret nesciebat: cum repente anxios salutis desperatione animos cogitatio talis ascend
Abbreviated transcription (Latin):
cunctas lustrando cepissec: ue¬
nit etiã ad captiuã. ut siquid
sciret ostenderet. Illa se quidem
humani remedii nichil scire
testatur. dm̃tam̃ xp̃m suũ quem
colebat. dare ei desperatam ab
hominib salutẽ posse confirmat.
Cũq cilicio suo paruulũ suꝑpo¬
suisset. atq ipsa de suꝑ orationẽ
fudisset ad dm̃: sanũ matri red¬
didit infantẽ. Sermo defertur
ad plures. factiq fama magnifi¬
ci usq ad aures reginȩ ꝑlabitur
Quȩ dolore quodã grauissimo cor¬
poris afflicta. indesꝑatione ma¬
xima erat. Rogat ad se captiuã
deduci: Illa ire ab nuit. ne prȩ¬
sumere amplius aliquid quã
sexus sineret uideretur. Ipsa se
regina deferri ad captiuȩ cellu¬
lam iubet. Quã similit̾ suꝑ cilici¬
ũ suũ positã. inuocato xp̃ĩ no¬
mine continuo post precem sanã
tẽ hanc contulerit docet. eumq
quẽ sibi auctorẽ suȩ sciret esse
incolumitatis & uitȩ: cõmonet
inuocandũ. Ipsũ nanq esse qͥ

Expanded text:
cunctas domos lustrando, caepisset, vecunctas domos lustrando, caepisset, venit etiam ad captivam, ut si quid sciret, ostenderet. Illa se humani quidem remedii nihil scire testatur, Deum tamen suum Christum quem colebat, dare ei desperatam ab hominibus posse salutem, confirmat. Cumque cilicio suo parvulum superposuisset, atque ipsa desuper orationem fudisset ad Dominum, sanum matri reddidit infantem. Sermo defertur ad plures, factique fama magnifici usque ad aures reginae perlabitur. Quae dolore quodam gravissimo corporis afflicta, in desperatione maxima erat. Rogat ad se captivam deduci. Illa ire abnuit, ne praesumere amplius aliquid quam sexus sineret, videretur. Ipsam se regina 234 deferri ad captivae cellulam jubet. Quam similiter supra cilicium suum positam, invocato Christi nomine, continuo post precem, sanam tem hanc contulerit, docet: eumque quem sibi auctorem suae sciret esse incolumitatis et vitae, commonet invocandum. Ipsum namque esse, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi dĩ foedera & fidẽ futuri
suscepit regni Sed huius tantiboni
prȩsticit causam mulier quȩdam
captiua. quȩ apud eos reꝑta cum
fidelẽ satis & sobriã ac pudicam
duceret uitã. totisq dieb ac noctib
obsecrationes dõ ꝑuigiles exhi¬
beret. in admirationẽ. ẽẽ ipsa rei
nouitas barbaris coepit. & quid
hoc sibi uellet curiosius ꝑ qui rebant
Illa ut res erat. simplicit̃ xp̃m se
dm̃ hoc ritu colere fatebatur. Hi¬
chil ex hoc amplius barbari.
prȩt̃ nouitatẽ nominis mirabant᷑
Uerũ ut fieri solet. ipsa ꝑseuerantia
curiositatẽ quandã mulierculis
inferebat. siquid emolumenti
extanta deuotione caperetur
Moris apud eos. ẽẽ. dicitur. ut si
paruulus egrotet circũ feratur
a matre ꝑ singulas domos. quo
scilicet siquid exꝑti aliquid re¬
medi i nouerit: conferat labo¬
ranti Cũq mulier quędã par-¬
uulũ suũ ꝑ om̃s circuntulisset
ex more. nec aliquid remedi i

Expanded text:
verbi Dei foedera, et fidem futuri verbi Dei foedera, et fidem futuri susceperat regni. Sed hujus tanti boni praestitit caussam mulier quaedam captiva, quae apud eos reperta, cum fidelem et sobriam satis ac pudicam duceret vitam, totisque diebus ac noctibus obsecrationes Deo pervigiles exhiberet, in admiratione esse ipsa rei novitas Barbaris caepit, et quid hoc sibi velit, curiosius perquirebant. Illa, ut res erat. simpliciter Christum se Deum hoc ritu colere fatebatur. Nihil ex hoc amplius Barbari praeter novitatem nominis mirabantur. Verum ut fieri solet ipsa perseverantia curiositatem quandam mulierculis inferebat, si quid emolumenti ex tanta devotione caperetur. Moris apud eos esse dicitur, ut si parvulus aegrotet, circumferatur a matre per singulas domos, quo scilicet si quis experti aliquid remedii noverit, conferat laboranti. Cumque mulier quaedam parvulum suum per omnes circumtulisset ex more, nec aliquid remedii,
Abbreviated transcription (Latin):
congregatis iã plurimis.xp̃ianis &
eccle si is constructis inbarbarico
solo ep̃m mittat. Tum uͦ athanasius.
namis nuꝑ sacerdotiũ susceperat.
attentius & ꝑpensius frumentii
dicta gestaq considerans: in coN¬
cilio sacerdotũ ait. Quẽ aliũ inue¬
niemus uirũ talẽ. in quo sit sp̃s dĩ
sicut in te. qui hȩc ita possit imple¬
re: Et tradito ei sacerdotio. redire
eũ cũ dmĩ grã unde uenerat iubet.
Quiq cũ ep̃s ꝑ rexisset ad indiã : tan¬
ta ei data ÷ esse a deo uirtutũ grã
dr̃. ut signa ꝑ eũ apłica fierent.
& infinitꝰ numerus barbarorum
conuerteretur ad fidem Ex quo
inindiȩ partib & popłi xp̃ianorũ
& ȩccłȩ factȩ sunt. & sacerdotiũ coepit
Quȩ nos ita gesta non opinione uulgi
sed ipso idesio tyri presbitero post¬
modũ facto qui frumenti i comes
prius fuerat referente cognouimꝰ¬
ER idẽ tempus etiã hyberorũ
gens quȩ subaxe pontico iacet.

Expanded text:
congregatis jam plurimis Christianis, et congregatis jam plurimis Christianis, et Ecclesiis constructis in Barbarico solo, Episcopum mittat. Tum vero Athanasius  nam is nuper sacerdotium susceperat attentius et propensius Frumentii dicta gestaque considerans, in concilio sacerdotum ait: Et quem alium inveniemus virum talem, in quo sit spiritus Dei in ipso sicut in te, qui haec ita possit implere? Et tradito ei sacerdotio, redire eum cum Domini gratia, unde venerat, jubet. Quique cum Episcopus perrexisset ad Indiam, tanta ei data esse a Deo virtutum gratia dicitur, ut signa per eum Apostolica fierent, et infinitus numerus Barbarorum converteretur ad fidem. Ex quo in Indiae partibus et populi Christianorum et Ecclesiae factae sunt, et Sacerdotium caepit. Quae nos ita gesta, non opinione vulgi, sed ipso Edesio Tyri presbytero postmodum facto, qui Frumentii comes prius fuerat, referente cognovimer idem tempus etiam Iberorum gens, quae sub axe Pontico jacet,
Abbreviated transcription (Latin):
haberet in manib. dõ mentẽ eiꝰ
& animos instigante: requirere sollicitiꝰ
coepit siqui int̾ negotiatores romanos
xp̃iani essent. & ipsis potestatẽ ma¬
ximã dare. ac monere ut conuenti¬
cula ꝑ loca singula facerent. atque
romano ritu orationis causa conflu¬
erent. sed & ipse magis eadẽ facere.
& ita cȩteros cohortari. fauore & bene¬
ficiis inuitare. prestare quicquid
opportunũ fuisset. loca edifici is.
aliaq necessaria prebere. & omni¬
modo gestire ut xp̃ianorũ inibi
semenexurgeret. Sed cũ adoleuis¬
regni gerebant. expletis om̃ib &
ex fidẽ traditis. multũ licet deti¬
nentib & rogantib ut manerent
regina uł filiõ. ad orbẽ tam̃ nr̃ i¬
denuo reuertuntur. Et idesio fe¬
stinante tyrũ parentes ꝓpinquosq
reuisere : frumentius alexandriam
cultare dominicũ. Igit᷑ remomem
ut gesta est exponit ep̃o. ac monet
ut ꝓuideat uirũ aliquẽ dignũ quẽ

Expanded text:
haberet in manibus, Deo mentem ejus haberet in manibus, Deo mentem ejus et animos instigante 232 requirere sollicitius coepit, si qui inter negociatores Romanos Christiani essent, et ipsis potestatem maximam dare, ac monere, ut conventicula per loca singula facerent, ad quae Romano ritu orationis caussa confluerent. Sed et ipse multo magis eadem facere, et ita caeteros cohortari, favore et beneficiis invitare, praestare quicquid opportunum fuisset, loca aedificiis, aliaque necessaria praebere, et omnimodo gestire, ut Christianorum inibi semen exsurgeret. Sed cum regni gerebant, expletis omnibus et ex fide traditis, multum licet detinentibus et rogantibus, ut manerent, regina vel filio, ad orbem tamen nostrum revertuntur. Et Edesio festinante Tyrum, parentes propinquosque revisere, Frumentius Alexandriam cultare Dominicum. Igitur rem omnem, ut gesta est exponit Episcopo, ac monet, ut provideat virum aliquem dignum, quem,
Abbreviated transcription (Latin):
in ibi barbarorũ. ut siquando foe¬
dus sibi cũ romanis turbatũ uicinȩ
apud eos ex romanis inuenci fuerint
iugulentur. Inuadit᷑ nauis phi¬
lo sophi. cuncti cũ ipso parit̃ pe¬
rimunt᷑. Pueruli reꝑti subarbo¬
re meditantes & lectiones suas
parantes. barbarorũ miseratio¬
ne seruati ducuntur ad regem.
Horũ ille alcerũ idest idesium sibi
pincernã fecit. frumentio uero
quẽ quasi ꝑspicacẽ dep̃henderat
& prudentẽ. rationes suas scri¬
niaꝙ commisit Ex quo & iN
honore magno apud regẽ habiti¬
sunt & in amore: At uͦ moriens
rex. uxorẽ cũ paruulo filio regni
reliquit hȩredẽ. adolescentib aut̃
quid uellent agendi dedit libe¬
rã facultatẽ. Quos tam̃ regina
supplicit̃ exorat tanquã quȩ ni¬
chil haberet in toto regno fidelius:
ut secũ usque quo adolesceret
filius. regendi regni sollicitudinẽ
prudentia ad moderandũ suffi¬
ceret regnũ. Namalius fidem
purã & sobriã mentẽ simplicit̾

Expanded text:
inibi Barbarorum, ut siquando foeinibi Barbarorum, ut siquando foedus sibi cum Romanis turbatum vicinae apud eos ex Romanis inventi fuerint jugulentur. Invaditur navis philosophi: cuncti cum ipso pariter perimuntur. Pueruli reperti sub arbore meditantes, et lectiones suas parantes, Barbarorum miseratione servati, ducuntur ad regem. Horum ille alterum, id est, Edesium sibi pincernam fecit. Frumentio vero, quem quasi perspicacem deprehenderat et prudentem, rationes suas scriniaque commisit. Ex quo et in honore magno apud regem habiti, et in amore. At vero moriens rex, uxorem cum parvulo filio regni dereliquit haeredem: adolescentibus autem quid vellent, agendi dedit liberam facultatem. Quos tamen regina suppliciter exorat, tanquam quae nihil haberet in toto regno fidelius, ut secum, usquequo adolesceret filius, regendi regni sollicitudinem ntium, cujus prudentia ad moderandum sufficeret regnum. Nam alius fidem puram, et sobriam mentem simpliciter
Abbreviated transcription (Latin):
& matheo ȩchiopia. eiq adhȩrens
citerior india bartholomeo dicit᷑
sorte decreta. Int̾ quã. parchi¬
tractu india ulterior iacet.
multis uari isq linguis & gen¬
tib habitata. quã uelut longe
remotã nullus apłicȩ prȩdic̃ati¬
onis uomer impresserat: Quȩ
tam̃ tẽporib constantini. tali
quadã excausa semina fidei pͥ¬
ma suscepit. Metrodorus qui¬
dã philosophus inspiciendorũ
locorũ & orbis ꝑscrutandi gr̃a.
ulteriorẽ dicitur indiã penetras¬
meropius quidã tyrius phylo¬
Tsophus.
simili ex causa adire indiam uoluit.
habens secũ duos puerulos quos li¬
beralib litteris ut pote ꝓpinquos
insticuebat. Quorũ unus qui erat
iunior. idesus. alt̃ frumentius
uocabatur. Igit᷑ ꝑuisis & in noti¬
ciã captis iis quib animꝰ pascebat᷑:
cũ philosophus redire coepisset
aquȩ uł cȩterorũ necessariorũ
causa. ad portũ quendã nauẽ qua
uehebatur applicuit. Moris est

Expanded text:
et Matthaeo Aethiopia, eique adhaerens et Matthaeo Aethiopia, eique adhaerens citerior India Bartholomaeo dicitur sorte decreta. Inter quam Parthitractu, India ulterior jacet, multis variisque linguis et gentibus habitata, quam velut longe remotam, nullus Apostolicae praedicationis vomer 231 impresserat, quae tamen temporibus Constantini tali quadam ex caussa semina fidei prima suscepit. Metrodorus quidam philosophus, inspiciendorum locorum, et orbis perscrutandi gratia, ulteriorem dicitur Indiam penetrasMeropius quidam Tyrius philosophus simili ex caussa adire Indiam voluit, liabens secum duos puerulos, quos liberalibus litteris utpote propinquos instituebat. Quorum unus qui erat junior Edesius, alter Frumentius vocabatur. Igitur pervisis, et in notitiam captis his quibus animus pascebatur, cum philosophus redire caepisset, aquae vel caeterorum necessariorum caussa ad portum quendam navis, qua vehebatur applicuit Al. applicavit. Moris est