comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ exclusȩ st̃. nichilq pret̾ hominẽ atq omnẽ hominẽ tali defim-¬
tione comp̾hendimꝰ. ñne censes aliqͥd etrã huic addendũ eẽ qͦ inde
abiungat᷑ qd̾ tenet alienũ. nͦ qͥcqm in ea nͥsensꝰ. ⁊ om̃is sensꝰ intelliga¬
tur: Deod. Censeo qͥdẽ. s qͥd addi possit ignoro. Augꝰ. Sensꝰ
eͥ certe. om̃is passio corꝑis. ñ latens ammã. S conu̾ti n potest hȩc
enuntiatio ꝓpt̾ passionẽ illã corꝑis. quã uelcrescit uel decrescit sci¬
entib nobis. id÷. ut ñ laceat animã. Deod̾. Ita e̾. Augꝰ. Qͥd: hȩc
Per aliud plane.
Aliud ẽ enĩ uidere ungues maiores. aliud scire qd̾ crescant. Augꝰ

Expanded text:
bantur, exclusae sunt, nihilque praeter hominem atque omnem hominem tali definibantur, exclusae sunt, nihilque praeter hominem atque omnem hominem tali definitione comprehendimus; nonne censes aliquid etiam huic addendum esse, quo inde sejungatur quod tenet alienum, nec quidquam in ea nisi sensus, et omnis sensus intelligatur? E. Censeo quidem, sed quid addi possit ignoro. A. Sensus est certe omnis passio corporis non latens animam: sed converti non potest haec enuntiatio, propter passionem illam corporis, qua vel crescit vel decrescit scientibus nobis, id est, ut non lateat animam. E. Ita est. A. Quid? haec Per aliud plane: aliud est enim videre ungues majores, aliud scire quod crescant. A.
Abbreviated transcription (Latin):
re. quȩ docent᷑.⁊ uerboꝵ plena. ⁊ tenebrarũ. quȩ paulatĩ ubi
oportunũ uidebit᷑. conabor ut discas. Nunc conu̾te ammum
ad illã definitionẽ nr̃am ⁊ eã ꝑitior cũ aiscusseris corrige. Inue¬
neramꝰ enĩ eã cũ definitio sensꝰ c̾et. complecti aliud qd̾ sensꝰ ñ eẽt.
⁊ ideo ñ eẽ cũ conuertit᷑ uerã. F ortasse enĩ uerũ ẽ om̃is sensus.
passio corꝑis ẽ animã ñ latens. ut uerũ ẽ. om̃is ħ̾o. animal mor-¬
tale ẽ. At ut falsũ ẽ. om̃e animal mortale. ħo ẽ. qͥa idem eͥ ⁊ bestia:
ita falsũ ẽ. om̃is passio corꝑis ñ latens animã. sensꝰ e. Qͥa nunc¬
nobis ungues crescunt. neq animã latet. Id enĩ scimꝰ. neq id sentimꝰ
s comiectatione cognoscimꝰ. Queadmodũ gͦ illi definitioni homi¬
nis. ut ꝑficeret᷑ additũ ẽ rationale. qͦ addito. bestiȩ quȩ simul contine¬

Expanded text:
re quae docentur, et verborum plena et tenebrarum, quae paulatim ubi re quae docentur, et verborum plena et tenebrarum, quae paulatim ubi opportunum videbitur, conabor ut discas. 48. Nunc converte animum ad illam definitionem nostram, et eam peritior cum discusseris, corrige: inveneramus enim eam cum definitio sensus esset, complecti aliud quod sensus non esset, et ideo non esse, cum convertitur, veram. Fortasse enim verum est, omnis sensus passio corporis est animam non latens; ut verum est, omnis homo animal mortale est: at ut falsum est, omne animal mortale homo est, quia id est et bestia; ita falsum est, omnis passio corporis non latens animam, sensus est; quia nuncnobis ungues crescunt, nec animam latet, id enim scimus; neque id sentimus, sed conjectatione cognoscimus. Quemadmodum ergo illi definitioni hominis ut perficeretur, additum est rationale, quo addito, bestiae, quae simul contine
Abbreviated transcription (Latin):
ñ continent᷑. Et obhoc. ista ꝑ primã illã ꝓpositionẽ falsa ẽ. Cũ autẽ
conuertit᷑. uera. falsũ ẽ enĩ. om̃is ho. animal rationale mortale
grãmaticũ ẽ. s uerũ ẽ. om̃e animal rationale mortale grãmati¬
cũ. h̾o ẽ. Cũ autẽ neq ꝑ primã ꝓpositionẽ. neq ꝑ conusionem
enuntiatio uera ẽ: his singulis ẽ ꝓfecto uitiosior. Ut st̾ istȩ duȩ
Homo eꝰ animal candidũ. aut h̾o ẽ aĩal quadrupes. Nã ⁊ si dicas om¬
nis h̾o aĩal candidũ ẽ. aut aĩal quadrupes: falsũ dicis. Et si conu̾tas.
S hoc int̾ se differt̾. qd̾ illa pͥma in atiqͦs homines cadit. nã pleriq st̾
nõies candidi. Hȩc altera in neminẽ. Non enĩ qͥsqͣm hõ quaarupes.
Hȩc ꝓ temꝑe ad explorandas definitiones didiceris. quẽ ad modum
ꝓpositione atq conu̾sione iudicent᷑. Sunt alia multa de hoc gene-¬

Expanded text:
non continentur: et ob hoc ista per primam illam propositionem falsa est; cum autem non continentur: et ob hoc ista per primam illam propositionem falsa est; cum autem convertitur, vera. Falsum est enim, omnis homo animaomne animal rationale mortale grammaticum homo est. Cum autem neque per primam propositionem, neque per conversionem enuntiata vera est, his singulis est profecto vitiosior: ut sunt istae duae, homo est animal candidum; aut, homo est animal quadrupes. Nam et si dicas, omnis homo animal candidum est; aut animal quadrupes, falsum dicis; et si convertas. Sed hoc inter se differunt, quod illa prima in aliquos homines cadit; nam plerique sunt homines candidi: haec altera in neminem, non enim quisquam homo quadrupes. Haec pro tempore ad explorandas definitiones didiceris, quemadmodum propositione atque conversione judicentur: sunt alia multa de hoc gene
Abbreviated transcription (Latin):
re deberes. s supposita ei particula id om̃is. conu̾tere illam et
intueri. utrũ etiã comui̾sa uera ẽet̃. hoc÷ utrũ quẽad modum
uerũ ẽ om̃is homo animal mortale eͥ. itauerũ eẽt. om̃e animal mor¬
tale h̾o ẽ. Quo alit̾ inuento impbare defintionẽ ꝓpt̾ illud uitiũ
qd̾ aliena comp̾hendit. Non enĩ solus h̃o. animal e̾ mortale. s etiã
quȩuis bestia. Hȩc gͥ hominis definit̾o ꝑfici solet. cũ addit᷑ mor¬
tali rationale. Nã homo. animal rat̾onale mortale ẽ. Atq ut om̃is
ho aĩal ratonale mortale. ita om̃e aĩal rat̾onale mortale. ħo ẽ.
Piꝰ continendo gͦ. suꝑior desint̾o uitiosa erat.Bestra enĩ.
cũ homine continebat. Ista. ꝑfecta e̾. Nã ⁊ omnẽ hominẽ. ⁊ m¬
chil plꝰ qm hominẽ tenet. Tenendo autẽ minꝰ. ita uitiosa ẽ. si addas
grãmaticũ. Quanqͣm enĩ om̃e aĩal rationale mortale grãmati¬
cũ ho sit. plures tn homines qͥ grãmatici ñ st̃. in hac definitione

Expanded text:
re deberes, sed superposita ei particula, id est, omnis, convertere illam et intueri, utrum etiam conversa vera esset: hoc est, utrum quemadmodum verum est, omnis homo animal mortale est; ita etale homo est: quo aliter invento, improbare definitionem propter illud vitium quo aliena comprehendit; non enim solus homo est animal mortale, sed etiam quaevis bestia. Haec igitur hominis definitio perfici solet, cum additur mortali rationale: nam homo est animal mortale rationale; atque ut omnis homo animal rationale mortale est, ita omne animal rationale mortale homo est. Plus continendo ergo superior definitio vitiosa erat, bestiam enim cum homine continebat: ista perfecta est; nam et omnem hominem, et nihil plusquam hominem tenet. Tenendo autem minus, ita vitiosa est si addas grammaticum; quanquam enim omne animal rationale mortale grammaticum homo sit, plures tamen homines, qui grammatici non sunt, hac definitione
Abbreviated transcription (Latin):
ut dictũ ẽ. Sequit᷑. Scd̾m hanc gͥ rationẽ cuncta oportet ẽẽ iu¬
Ide gͥ bonũ ẽẽ qͦd ustũ. Nobis uͦ ñ ẽ idẽ ẽẽ qͦd agere. ñ enĩ sim
plices sumꝰ. Non ẽ gͥ nob̃ id ẽ bonis ẽẽ qͦd iustis. S idẽ nob̾ ẽ ẽẽ
om̃ib in eo qͦd sumꝰ. Bona gͥ om̃ia. sumꝰ. ñ etiã. iusta. Ampliꝰ.
Honũ qͥdem generale ẽ. iustũ uͦ speciale. Nec species descendit in
om̃ia. Iccirco alia qͥdem iusta. alia aliud om̃ia. bona. Oppositionẽ¬

Expanded text:
in eo quod sunt. Secundum hanc igitur rationem cuncta oportet esse iuidem igitur bonum esse quod iustum. Nobis uero non est idem esse quod agere; non e bonis esse quod iustis, sed idem nobis est esse omnibus in eo quod sumus. Bona igitur omnia sunt, non etiam iusta. Amplius bonum quidem generale est, iustum uero speciale nec species descendit in omnia. Idcirco alia quidem iusta alia aliud omnia bona.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd st̃ ca quȩ alba. st̃. q̃m ex uoluntate dĩ fluxer̃t. ut eẽnt alba:
Minime. Aliud ẽ enĩ eẽ. aliud albus ẽẽ: hoc uło q̃m qͥ ea. ut es¬
sent effecit. bonꝰ qͥdem ẽ. minime uͦ albꝰ. Uoluntatẽ gͥ boni co¬
mitatũ ẽ ut bona eẽnt in eo qͦd st̃: uoluntatẽ uͦ ñ albi ñ ẽ co¬
mitata. talis eiꝰ qͥdem ꝓprietas. ut eẽnt albũ in eo qͦd ẽ: neq enĩ
ex albi uoluntate. fluxert̃. Itaq qͥa uoluit ea ẽẽ alba. qͥ erat
ñ albꝰ. st̾ alba tantũ. Quia uͦ uoluit ea ẽẽ bona qͥ erat bonꝰ

Expanded text:
rtebit ea quae alba sunt, quoniam ex uoluntate dei fluxerunt ut essent, alba minime. Aliud est enim esse, aliud albis esse; hoc ideo, quoniam qui ea ut essent effecit bonus quidem est, minime uero albus. Voluntatem igitur boni comitatum est ut essent bona in eo quod sunt; uoluntatem uero non albi non est comitata talis eius quod est proprietas ut esset album in eo quod est; neque enim ex albi uoluntate defluxerunt. Itaque quia uoluit esse ea alba qui erat non albus, sunt alba tantum; quia uero uoluit ea e
Abbreviated transcription (Latin):
denti declapuit. ubi dixit. Age enĩ stet qͥsqͣm. Ei gͥ si acce¬
dam dexter. erit ille sinister. ad me cõparatꝰ. ñ qͦd ille ipse
sinister sit. s qͦd ego dexter accesserim. Rursꝰ ego sinister
accedo. item ille. fit dexter. ñ qͦd ita sit ꝑ se dexter uelud albꝰ
ac longꝰ. s qđ me accedente fit dexter. atq id qđ est. a me
& ex me est. minime. uͦ ex sese. Bonũ & om̃i eudentia ple

Expanded text:
ens ad idem. Age enim stet quisquam. Ei igitur si accedam dexter, erit ille sinister ad me comparatus, non quod ille ipse sinister sit, sed quod ego dexter accesserim. Rursus ego sinister accedo, item ille fit dexter, non quod ita sit per se dexter uelut albus ac longus, sed quod me accedente fit dexter atque id quod est a me et ex me est minime uero ex sese. Quare quae secundum re
Abbreviated transcription (Latin):
tałẽ relatiuã ẽe p̃dicationẽ. ut semꝑ ad differens p̃dicet᷑. ut
ẽ seruus ad dñm. Differ̃t enĩ. Nam om̃e ȩquale. eqͣli eqͣle est.¬
& simile simili simile ẽ. & ide ei qͦd ẽ iłe idem ẽ. & similis est
relatio in tͥnitate patͥs ad filiũ. & utriꝰq ad sp̃m sc̃m. ut eiꝰ qͦd ẽ
idem ad id qͦd idem. Cum sepe dictũ sit patrẽ & filiũ & sp̃m scm̃¬

Expanded text:
ut semper ad differens praedicetur, ut est seruus ad dominum; differunt enim. Nam omne aequale aequali aequale est et simile simili simile est et idem ei quod est idem idem est; et similis est relatio in trinitate patris ad filium et utriusque ad spiritum sanctum ut eius quod est idem ad id quod est idem. Quod si i
Abbreviated transcription (Latin):
Tantũq int̾ nr̃aꝵ rerũ p̃sens qđ est ñc interest ac diuinaꝵ
qđ nr̃m ñc qͣsi currens tempꝰ facit & sempitnitatẽ: diuinũ
uͦ ñc ꝑmanens neq mouens sese. atq consistens etuitatẽ fa¬
cit. Qui nomini si adicias semꝑ. facies eiꝰ qđ ẽ ñc. iugem in¬
defessumq ac ꝑ hoc ꝑpetuũ cursũ. qd ẽ sempit̾nitas. Diui¬

Expanded text:
nter nostrarum rerum praesens, quod est nunc, interest ac diuinarum, quod nostrum nunc quasi currens tempus facit et sempiternitatem, diuinum uero nunc permanens neque mouens sese atque consistens aeternitatem facit; cui nomini si adicias semper, facies eius quod est nunc iugem indefessumque ac per hoc perpetuum cursum quod est sempiternitas. Ru
Abbreviated transcription (Latin):
excedit. Sequit᷑. Iam ne patet quȩ sit differentia p̾dicatio¬
nũ. qͥd aliȩ qͥdem qͣsi rem monstrant. aliȩ uͦ qͣsi circũstantias
rei: qͦdq illa que ita p̃dicant᷑ ut ẽẽ aliqͥd rem monstrent.
illa uͦ ut ñ ẽẽ. s: potiꝰ extͥnsecꝰ aliqͥd qͦdam mͥ affigant. Illa¬
gͥ quȩ aliqͥd ẽẽ designant. scđm rem p̾dicationes uocentus.
Quȩ cũ de reb subiectis dicunt᷑. uocant᷑ accidentia sođm rem:
cũ uͦ de dõ qͥ subiectꝰ ñ ẽ. scd̾m substantiã rei p̃dicatio nun-

Expanded text:
e enim sunt. Iamne patet quae sit differentia praedicationum? Quod aliae quidem quasi rem monstrant aliae uero quasi circumstantias rei quodque illa quidem 1 ita praedicantur, ut esse aliquid rem ostendant, illa uero ut non esse, sed potius extrinsecigitur quae aliquid esse designant secundum rem, praedicationes vocentur, quae cum de rebus subjectis dicuntur, vocantur accidentia, secundum rem; cum vero de Deo, quo subjectus non est, secundum substantiam rei praedicatio n
Abbreviated transcription (Latin):
naꝵ tũ : cum infert᷑. Triũ gͥ idonee constituta ẽ unitas.
subdit. S q̃m nulla relatio ad seipsã referri potest. icturo qđ ea
quȩ scm seipsam ẽ p̃dicatio relatione caret. facta qͥdem ẽ tͥnita¬
tis numerositas in eo qđ ẽ p̃dicatio relationis. seruata uͦ unitas
in eo qͦd ẽ indifferentia. substantiȩ uel oꝑationis. uel om̃ino eiꝰ.

Expanded text:
atem. Trium igitur idonee constituta est unitas. quoniam nulla relatio ad seipsum referii potest, idcirco quod ea secundum seipsum est praedicatio quae relatione caret, facta quidem est trinitatis numerositas in eo quod est praedicatio relationis, seruata uero unitas in eo quod est indifferentia uel substantiae uel operationis uel omnino eius
Abbreviated transcription (Latin):
uel de homine p̃dicari potest: de homine ut in foro. de deo
ut ubiq. s ita ut ñ quasi ipsa. sit res id qͦd p̃dicatur. de qua
dr̃. ñ enĩ ita. hẽ dr̃ ẽẽ in foro. quẽ admodũ eẽ. albꝰ uł longus.
nec quasi circũfusꝰ & det̾minatꝰ ꝓprietate aliqua. qua designari
scd̾m se possit. s tantũ qͥd sit illud aliis informatũ reb ꝑ

Expanded text:
uel de deo praedicari potest, de homine ut in foro, de deo ut ubique, sed ita ut non quasi ipsa sit res id quod praedicatur de qua dicitur. Non enim ita homo dicitur esse in foro quem ad modum esse albus nec quasi circumfusus et determinatus proprietate aliqua, qua designari secundum se possit, sed tantum quod sit illud aliis informatum rebus, per
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ. quȩ nec intentione crescunt. nec retractatione. minu¬
untur. nec uariationib ꝑmutant᷑: s in ꝓpria semꝑ ui sue se
naturȩ subsidis nixa custodiunt. Hȩc sunt. autẽ qualitates. qͣn¬
titates. forme. magnitudines. paruitates. equalitates. habitu¬
dines. actus. dispositiones. loca. tẽpora : & qͥcqͥd adunatũ qͦdã mͦ
corporib inuenit᷑. Quȩ ipsa. qͥdem natura incorꝑea. st̃. & im
mutabilis substantiȩ. ratione uigentia: participatione uͦ corꝑis
ꝑmutantur. & tactu uariabilis rei mũtibilẽ inconstantiam

Expanded text:
dicimus, quae nec intentione crescunt, nec retractione minuuntur, nec variationibus permutantur, sed in propria semper vi, suae se naturae subsidiis nixa custodiunt. Haec autem sunt qualitates, quantitates, formae, magnitudines, parvitates, aequalitates, habitudines, actus, dispositiones, loca, tempora, et quidquid adunatum quodammodo corporibus invenitur. Quae ipsa quidem natura incorporea sunt, mutabilis substantiae ratione uigentia, participatione uero corporis permutantur et tactu uariabilis rei in uertibilem inconstantiam
Abbreviated transcription (Latin):
tum specie. tum numero. diu̾sitas constat. Quotiens enĩ ilem
genere. ut idem h̃o qdđ equus. quia idem genꝰ est ut animal
uel specie. ut idem cato qđ acero. quia eadem species ut homo:
uel numero. ut tulliꝰ & cicero: quia unꝰ ẽ numero. qua re diũ¬
sum etiã uel genere uel specie uel numero dr̃. Postqͣm in alterita.¬

Expanded text:
tum specie tum numero diuersitas constat; quotiens enim idem genere ut idem homo quod equus, quia his idem genus ut animal; uel specie ut idem Cato quod Cicero, quia, eadem species ut homo; uel numero ut Tullius et Cicero, quia unus est numero. Quare diuersum etiam uel genere uel specie uel numero dicitur. Sed numer
Abbreviated transcription (Latin):
Uaxime inquit indubitant̃ qđ unũ ẽ numero idem ab om̃ibꝰ
uidet᷑ dici. solet autẽ & hoc assignari multiplicit̃. Proprie
autẽ & pͥmũ. qndo nomine uel diffinitione. assignatũ idem
fuerit. ut uestis tunicȩ. & animal gressibile bipes homini.
Sccd̃o autẽ qͣndo ꝓprio idem. ut disciplinȩ susceptibile homi¬
ni. & qͦd natura sursum fert᷑ igni. Terciũ uͦ qͣndo ab acci-¬
deute. ut sedens uel musicũ socrati. Om̃ia enĩ hȩc inqͥt aris¬

Expanded text:
axime autem indubitanter quod unum est numero, idem ab omnibus videtur dici. Solet autem et hoc assignari multipliciter, propriissime autem et primo, quando nomine vel termino idem assignatum fuerit, ut vestis indumento, et animal gressibile bipes homini. Secundum autem, quando proprio, ut disciplinae susceptibilis homini, et quod natura sursum fertur igni. Tertium vero, quando ab accidente, ut sedens, vel musicum Socrati, omnia enim ha
Abbreviated transcription (Latin):
neq enĩ ẽẽt forma s imago. Sequit᷑. Ex hiis enĩ formis
quȩ p̃ter materiã. st̃. istȩ formȩ uener̃t quȩ st̃ in materia &
corpꝰ efficiunt. Nam ceteras quȩ in corꝑib sunt. abutim̃ for¬
mas uocantes. dum unagines st̃: assimilant᷑ enĩ formis hiis.
quȩ ñ st̃ in mat̾ia constĩtute. Ep̃c pictauensis hoc in loco

Expanded text:
. Ex his enim formis quae praeter materiam sunt, istae formae uenerunt quae sunt in materia et corpus efficiunt. Nam ceteras quae in corporibus sunt abutimur formas uocantes, dum imagines sint. Adsimulantur enim formis his quae non sunt in materia constitutae. Nulla
Abbreviated transcription (Latin):
plicat cum dicit. De forma enĩ eiꝰ suꝑiꝰ demonstratũ ẽ. qm̃
is sit forma. & unde uere. nec ulla. płalitas. Sequit᷑. S: hȩc
p̃dicam̃ta talia sunt. ut in qͦ st̃. ipsũ ẽẽ faciant qđ dr̃. Diui¬
sȩ quidem in cȩt̾is. in do uͦ coniuntȩ atq copulatȩ hoc mͦ. Nã
p̃dicatur. ipsum sit substantia. ut substantia hõ uel deus.
S distat. qm̃ hõ ñ itegre ipsũ hõ ẽ. ac ꝑ hoc nec substan-¬

Expanded text:
 magno. De forma enim ejus superius demonstratum est, quoniam is sit forma et unum vere, nec ulla pluralitas. Sed haec praedicamenta talia sunt, ut, in quo sunt, ipsum esse faciant quod dicitur; divise quidem incaeteris, in Deo vero conjuncte atque copulate, hoc modo: nam praedicatur ipsum sit substantia, ut substantia homo vel Deus. Sed distat, quoniam homo non integre ipsum homo est, ac per hoc nec substan
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑. sic dicentis. Pleriq inouere assolent questionẽ. de qͥbꝰ
magis aristotiles p̾dicam̃toꝵ uoluerit inchoare tradatũ. Pri¬
pit animo. lingua. ꝓsequente declarat. Et his enum̾atis. themi¬
losopho placet. de. hũs aristotiles tractare intendit quȩ ꝑcipi-¬
untur. queq ipse uocat greco nomine. simenomema siue phan¬

Expanded text:
Cap. 19. Sed plerique mouere assolent quaestionem de quibus magis Aristoteles uoluerit inchoare tractatum: pripit animo, lingua prosequente declarat. Sed ut Themilosopho placet, de his Aristoteles tractare incipit quae percipiuntur quaeque ipse uocat graeco nomine shmainovmena siue fan
Abbreviated transcription (Latin):
endũ ẽ. an ex b̃i aug̾tini scͥptis semina rationũ aliqͦs in nos
uenientia. fructꝰ intulerint. At de pposita. questione. hinc su¬
mamus exordium.
religionis reuerentiã. multi usur¬
ac solitarie. quȩ tum ꝓpter um¬
uersaliũ p̃cepta regulaꝵ. quib
eiusdem religionis intelligat᷑ auctoritas. tum ꝓpterea. qđ eiꝰ cultꝰ
ꝑ om̃s pene mundi t̃minos emanauit. catholica uel uniũsalis uo¬

Expanded text:
endum est, an ex beati Augustini scriptis semina rationum aliquos in nos uenientia fructus extulerint. Ac de proposita quaestione hinc sumamus initium. religionis reuerentiam plures usurac solitarie quae cum propter uniuersalium praecepta regularum, quibus eiusdem religionis intellegatur auctoritas, tum propterea, quod eius cultus per omnes paene mundi terminos emanauit, catholica, uel uniuersalis uo
Abbreviated transcription (Latin):
dũ maris rubri sicco ue¬
stigio tnͣsier̃t. ⁊ rane de
fluuiis ꝓcedentes. domoᷤ
egypuoꝵ. impleuer̃t.
Ignis cũ grandine mix¬
nis aquã. nec aqua ignẽ

Expanded text:
dum maris Rubri sicco vestigio transierunt, et ranae de fluviis procedentes, domos Aegyptiorum impleverunt. Ignis cum grandine misnis aquam, nec aqua ignem
Abbreviated transcription (Latin):
piscib eructuauit fluuiꝰ multitudinẽ ranaꝵ.
Iouissime autẽ uiderunt nouã creaturam
auiũ. cum abducti concupiscentia. postula uer̃t.
escas epulationis. In allocutione enĩ desiderii¬
ascendit illis de mari ortigometra. & uexationes
paratorib suꝑuenert̃. ñ sine illis quȩ ante facta
Sic nos oportet libe-¬
ratori nr̃o exultando
gr̃as agere. dicentes.
Benedic anima mea
int̾missione orate. in
oĩb gr̃as agite. ⁊ cet̾a.¬

Expanded text:
piscibus eructavit fluvius multitudinem ranarum novissime autem viderunt novam creaturam avium cum abducti concupiscentia postulaverunt escam epulationis in adlocutione enim desideriiascendit illis de mari ortygometra et vexationes peccatoribus supervenerunt non sine Sic nos oportet liberatori nostro exsultantes gratias agere dicentes: Benedic, anima mea, intermissione orate, in omnibus gratias agite .Sic nos oportet libe
Abbreviated transcription (Latin):
certo uisu potest. N grestia enĩ in aquatica
conu̾tebant᷑. & quȩcũq erant natantia: in¬
terrã tnͣsibant. Ignis in aqua ualebat
supͣ suã uirtutẽ. & aqua extinguentis natu-¬
re obluuscebat̃. Elammȩ ẽ contrario corrup.

Expanded text:
certo potest. Agrestia enim in aquatica convertebantur; et quaecunque erant natantia, intransibant. Ignis in aqua valebat supra suam virtutem, et aqua exstinguentis naturae obliviscebatur. Flammae e contrar
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s nuncupatur. tres unitates ñ faciunt. pluralitatẽ numeri
in eo qͦd ipsȩ sunt. si adũtamꝰ ad res numerabiles. ac ñ ad ipsũ
numerum. Illic enim unitatũ repetitio. numerũ faat. In eo
autẽ numero qͥ in reb numeralib constat. repetitio unitatũ
atq płalitas. minime facit numerabiliũ rerũ numerosam

Expanded text:
s nuncupatur, tres unitates non faciunt pluralitatem numeri in eo quod ipsae sunt, si aduertamus ad res numerabiles ac non ad ipsum numerum. Illic enim unitatum repetitio numerum facit. In eo autem numero qui in rebus numerabilibus constat, repetitio unitatum atque pluralitas minime facit numerabilium rerum numerosam
Abbreviated transcription (Latin):
patiebant̃ scdm suas nequicias. etenĩ detestabi¬
liorem inhospitalitatẽ instituer̃t. Alii quidẽ.
ignotos ñ recipiebant aduenas. Aliĩ autem
bonos hospites in seruitutẽ accipiebant. & ñ
solum hȩc: s & alius qͥdem respectꝰ erat illoꝵ.¬
cum leticia receꝑunt. hos qui eisdem usi erant
institutis: seuissimis afflixerunt dolotib
Percussi sunt autẽ cecitate. sicut illi in
forib iusti. cum subitaneis cooꝑti essent

Expanded text:
patiebantur secundum suas nequitias. Etenim detestabiliorem inhospitalitatem instituerunt; alii quidem ignotos non recipiebant advenas, alii autem bonos hospites in servitutem redigebant. Et non solum haec, sed et alius quidam respectus illorcum laetitia receperunt hos qui eisdem usi erant justitiis, saevissimis afflixerunt doloribus. Percussi sunt autem caecitate: sicut illi in foribus justi, cum subitaneis cooperti essent
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fluuiꝰ ranas. culto¬
rib autẽ dĩ t̾ra dat
fructũ. ⁊ mare carnis
inimicis uͦ: condignũ
tormentũ ꝑ subditã
sibi creaturam inferat:.¬
antiqͦs dĩ seruos ad se ui

Expanded text:
 fluvius ranas; cultoribus autem Dei terra dedit fructum, et mare carnis Inimicis vero condignum tormentum per subditam sibi creaturam inferat.ant
Abbreviated transcription (Latin):
mã ꝑueniri qͣ conciudit᷑ ratio. nͥ aliqͥd priꝰ concederetur: Conce¬
di autẽ recte. qͥ possit qd̾ nesciretur: Ita ista ratio nͥ inueniret in
me aliqͥd cognitũ. qͦ mnintens ad incognitũ auceret. nichil om̃tno
ꝑ illã discerẽ. nͨ eã prorsꝰ rationẽ nominarẽ. Quã obrẽ. frustra
mͥ ñ assentiris ante rationẽ necessario eẽ in nob̾ aliquã scientiam
unde ip̃a rat̾o sumat ȩxordiũ. Augꝰ. Gerãtͥ morẽ. Et te quidẽ
ut institui. quotiens alicuiꝰ dati penitet. emendare ꝑmittam.
S ne quȩso abutaris ista licentia. ⁊ negligent̾ cũ int̾rogo at¬
tendas ne assidue male concessa etiã de his quȩ bene concedunt᷑
dubitare te cogant. Deod. Perge potiꝰ ad cȩtera. Qͣmuis emm
addã uigilantiȩ meȩ qͥcqͥd possũ nã ⁊ me pudet de sententia
cadere totiens. nunqͣm tñ det̾rear pudori huic reniti. ⁊ lapsũ

Expanded text:
mam pervenire qua concluditur ratio, nisi prius aliquid concederetur? Concemam pervenire qua concluditur ratio, nisi prius aliquid concederetur? Concedi autem recte qui posset quod nesciretur? Ita ista ratio nisi inveniret in me aliquid cognitum, quo innitens ad incognitum duceret; nihil omnino per illam discerem, nec eam prorsus rationem nominarem. Quamobrem frustra mihi non assentiris ante rationem necessario esse in nobis aliquam scientiam, unde ipsa ratio sumat exordium. A. Geram tibi morem, et te quidem ut institui, quoties alicujus dati poenitet, emendare permittam: sed ne, quaeso, abutaris ista licentia, et negligenter, cum interrogo, attendas; ne assidue male concessa, etiam de iis quae bene conceduntur, dubitare te cogant. E. Perge potius ad caetera: quamvis enim addam vigilantiae meae quidquid possum nam et me pudet de sententia cadere toties, nunquam tamen deterrear pudori huic reniti, et lapsum
Abbreviated transcription (Latin):
.c̃ Seod̾ Non ita ẽ. augꝰ. Ergo ꝑtemeritatẽ: Deod̾. Qͥs hoc
nichil. qͥa scientia insita e̾ nob̾.
augꝰ. Oblitꝰ mͥ uideris. qͥd int̾ nos suꝑiꝰ conuenerit. cũ rogassem
utrũnã putares tunc e̾ẽ scientiã. cũ res aliqͣ firma ratione ꝑcipit᷑
Nã respondisti ut opinor. hanc tͥ uideri humanã scientiã. Nc
uͦ dicis posse hominẽ habere aliquã scientiã. cũ rẽ nulla ratione
ꝑceperit. Qͥs autẽ ñ uideat nichil sibi aduersiꝰ eẽ qͣm ista duo sunt¬
⁊ ñ eẽ scientiã nͥ cũ resaliqͣ firma ratione ꝑcipit᷑ ⁊ ẽẽ cuiꝰdã reiscientiã
nulla ratione ꝑcepte: Itaq nosse cupio. utrũ hoꝵ eligas. Nã utrũq
uerũ eẽ. nullo pacto potest. Deod. Hoc eligo qd̾ paulo ante dixi.
Nã illud suꝑiꝰ. temere me dixisse confiteor. Cũ enĩ ratione int̾ nos
uerũ quȩramꝰ idq fiat rogando ⁊ respondendo qͦmͦ possit ad sũ¬

Expanded text:
. A. Ergo per temeritatem? E. Quis hoc nihil, quia scientia insita est nobis. 51. A. Oblitus mihi videris, quid inter nos superius convenerit, cum rogassem utrumnam putares tunc esse scientiam, cum res aliqua firma ratione percipitur. Nam respondisti, ut opinor, hanc tibi videri humanam scientiam: nunc vero dicis posse hominem habere aliquam scientiam, cum rem nulla ratione perceperit. Quis autem non videat nihil sibi adtiam, nisi cum res aliqua firma ratione percipitur; et esse cujusdam rei scientiam nulla ratione perceptae. Itaque nosse cupio, utrum horum eligas; nam utrumque verum esse nullo pacto potest. E. Hoc eligo quod paulo ante dixi: nam illud superius temere me dedisse confiteor. Cum enim ratione inter nos verum quaeramus, idque fiat rogando et respondendo; quomodo posset ad sum
Abbreviated transcription (Latin):
chil aliud dicã. uel ipsã sapientiã. quã cũ e̾e̾t stultꝰ ansserendo for¬
tasse aut quoqͦmͦ alio poterat reqͥrebat. Augꝰ. Recte dicis. Quare
intelligas uolo. ñ ẽẽ istã rationẽ. dũ ꝑ ea quȩ concedunt᷑ atq cog¬
nita st̃. ad aliqd̾ ñ incognitũ ducim᷑. Hoc enĩ ñ semꝑ ut iãcon

Expanded text:
hil aliud dicam, vel ipsam sapientiam, quam, cum esset stultus, disserendo forhil aliud dicam, vel ipsam sapientiam, quam, cum esset stultus, disserendo fortasse, aut quoquo modo alio poterat, requirebat. A. Recte dicis: quare intelligas volo non esse istam rationem, dum per ea quae conceduntur atque cognita sunt, ad aliquid i
Abbreviated transcription (Latin):
int̾eẽ uideat᷑. int̾ rationẽ ⁊ ratiociationẽ. Deod. Non satis ualeo
discenere ista. Augꝰ. Hoc gͦ intuere utrũ existimes homini iam
adolescenti. uel uiro aut ut omnẽ ambagẽ auferã. sapienti: sine int̾¬
missione inee̾ rationẽ dũ mente sanꝰ ẽ. sicut bonã ualituamẽ corpori
dũ peste ac utilnerib caret: ansic̃ ambulare. sedere. loqͥ. mͦ messe mͦ
dee̾ẽ. Deod. Sane menti. semꝑ puto inc̾e̾ rationẽ. Augꝰ. Qͥd. hoc dũ
ꝑ ea quȩ concedunt᷑ ac manifesta st̃. uel int̾rogando aliũ uelcone¬
ctendo alia. ꝑducimꝰ nos ad alicuiꝰ rei cognitionẽ: uidet᷑ne tͥ aut
nos aut quiuis sapiens semꝑ facere: Deod. Non semꝑ. Non enim¬
semꝑ homo qͥlibet aut sapiens. qͣntũ opinor. uel secũ uel cũ alio
querit aliqͥd disserendo. Nã sicut qͥ quęxit nondũ inuenit. ita
si semꝑ querit. nunqͣm inuenit. Sapiens autẽ. iã inuenit ut ni-¬

Expanded text:
interesse videatur inter rationem et ratiocinationem. E. Non satis valeo ista discernere. A. Hoc ergo intuere, utrum existimes homini jam adolescenti, vel viro, aut ut omnem ambagem auferam sapienti sine intermissione inesse rationem, dum mente sanus est, sicut bonam valetudinem corpori, dum peste ac vulnerimenti semper puto inesse rationem. A. Quid hoc? dum per ea quae conceduntur ac manifesta sunt, vel interrogando alium, vel connectendo alia, perducimus nos ad alicujus rei cognitionem; videturne tibi aut nos, aut quivis sapiens semper facere? E. Non semper: non enimper homo quilibet aut sapiens, quantum opinor, vel secum vel cum alio quaerit aliquid disserendo: nam qui quaerit, nondum invenit; ita si semper quaerit, nunquam invenit. Sapiens autem jam invenit, ut ni
Abbreviated transcription (Latin):
Fateor me deceptũ. cũ tͥ concessi scientiã tunc ee̾. cũ aliqͥd firma
ratione ꝑcipit᷑. Solos enĩ homines. cũ hoc rogabas intuebar.
Nã neq possũ dicere. ratione uti bestias. nͨ eis possũ scientiã denegare.
Sciebat enĩ ut opinor dñm canis. quẽ pt uiginti annosse cogno
uisse ꝑhibet᷑. ut taceã de ceteris innumerabilib. Augꝰ. Dic mͥoro
te. si duȩ quȩdã restͥ ꝓponant᷑ una ad quã ꝑuemiendũ sit. altera
ꝑ quã ꝑuenire possis. quã istarũ plurispendis. ⁊ quã cui preponis:
Deod̾ Qͥs dubitat eã p̾stare. ad quã sit ꝑuemendũ: augꝰ. Ergo
cũ sint duȩ res quedã. scientia ⁊ ratio. ꝑ scientiã ꝑueniemꝰ ad ra-

Expanded text:
Fateor me deceptum, cum tibi concessi scientiam tunc esse cum aliquid firma ratione percipitur. Solos enim homines, cum hoc rogabas, intuebar: nam neque possum dicere ratione uti bestias, nec eis possum scientiam denegare. Sciebat enim, ut opinor, dominum suum canis, quem post viginti annos recogno. A. Dic mihi, oro te, si duae quaedam res tibi proponantur, una ad quam perveniendum sit, altera per quam pervenire possis; quam istarum pluris pendis, et quam cui praeponis? E. Quis dubitat eam praestare ad quam sit perveniendum? A. Ergo cum sint duae res quaedam scientia et ratio, per scienti
Abbreviated transcription (Latin):
tũ arbitror ita nexa ẽ. ut ꝑ alterutrã. ad alterã perueniri possit.
Namq ad ipsã rationẽ ñ ꝑuentremꝰ. nͥ ad eã ꝑueniendũ ẽẽ sciremꝰ.
Precessit gͦ scientia ut adrationẽ ꝑ eã ꝑueniremꝰ. Augꝰ. Qͥd ad
ipsã scientiã quã dicis precedere. sine ratione ꝑuenitur: Deod̾.
N unqͣm hoc dixerĩ. Nã ẽ ista sũma temeritas. Augꝰ. Per rat̾onẽ¬

Expanded text:
iri possit. Namque ad ipsam rationem non perveniremus, nisi ad eam perveniendum esse sciremus. Praecessit ergo scientia, ut ad rationem per eam perveniremus. A. Quid? ad ipsam scientiam quam dicis praecedere, sine ratione pervenitur? E. Nunquam hoc dixerim: nam est ita summa temeritas. A. Per ratione
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ gͦ crescere ipsũ sit passio quã nullo sensu attingimꝰ. magnitudo
autẽ illa quã sentimꝰ eadẽ passione facta sit. ñ ipsa sit passio: ma¬
infestũ e̾ talẽ passionẽ ñ ꝑ seipsã scrre nos. s ꝑ aliud. Si gͦ ñ ꝑ aliud
animã ñ lateret. ñne sentiret᷑ potiꝰ. qm comceretur: Deodai
Intelligo augꝰ. Qͥd gͦ dubitas. qͥd illi definitioni sit addendum:
Deod̾. Iã uideo sic e̾e̾ definiendũ. ut sensꝰ sit passio corꝑis ꝑ¬

Expanded text:
Cum ergo crescere ipsum sit passio, quam nullo sensu attingimus, magnitudo autem illa quam sentimus, eadem passione facta sit, non ipsa sit passio; manifestum est talem passionem non per seipsam scire nos, sed per aliud. Si ergo non per aliud animam non lateret, nonne sentiretur potius quam conjiceretur? E. Intelligo. A. Cur ergo dubitas, quid illi definitioni sit addendum? E. Jam video sic esse definiendum, ut sensus sit passio corporis
Abbreviated transcription (Latin):
grãm cõm̃dandã nolit eũ de qͦ dictũ ẽ iacob dilexi. nͥ in dño głari:
ut cũ ex eocde patre eadẽq matre uno concubitii. anteqͣ. aliqͥo¬
boni egissent aut mali alterũ diligit ds alterũ odit: intel¬
ligit iacob ex illa massa originalis miqͥtatis. ubi frẽm cũ quo
habuit cõmunẽ causam. uidet ꝑ iusticiã meruisse dampnari.
ñ nͥ ꝑ grãm se potuisse discermi. Nondũ enĩ nascentib inqͥt nͥ aliqo
agentib bom aut mali ut scł̃m electionẽ ppositũ di maner et:
ñ ex oꝑibꝰ sex uocante dictũ ẽ ei: maior seruiet minori. Electionẽ

Expanded text:
am commendandam nolit eum, de quo dictum est: Iacob dilexi. nisi in domino gloriari, ut. cum ex eodem patre. eadem matre, uno concubitu. antequam aliquid egissent boni aut mali, alterum diligit deus, odit alterum, intellegat Iacob ex illa massa originalis iniquitatis, ubi fratrem, cum quo habuit communem causam, uidet per iustitiam meruisse damnari, nonnisi per gratiam se potuisse discerni. nondum enim nascentibus. inquit, nec aliquid agentibus boni aut mali. ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus sed ex uocante dictum est ei: Maior seruiet minori.\' Electionem
Abbreviated transcription (Latin):
ut aũ homo se facẽ dicat qd̾ ꝓmiserit ds̃: suꝑbȩ impietatis est
reprobꝰ sensus. Comm̃dans gͦ filios ꝓmissionis: hoc pͥus significa¬
tũ ostendit. ꝑ ysaac filiũ abrahȩ. Euidentius nãq opꝰ apparet dei.
meo quẽ ñ genuit usitatus ordo nature. de sterilib uisceribꝰ et
senectute confectis: ut in filiis dĩ qͥ futi p̃nunciabant᷑. hoc esset
signũ diumi oꝑis ñ humani. In ysaãc inqͥt: uocabtẽ tͥ sem̃. Hoc ẽ
ñ qͥ filii carnis hii filii di: s filii ꝓmissionis deputant᷑ in semine.¬

Expanded text:
ut autem homo se facere dicat, quod promiserit deus, superbae impietatis est ut autem homo se facere dicat, quod promiserit deus, superbae impietatis est reprobus sensus. Commendans ergo filios promissionis hoc prius significatum ostendit per Isaac. filium Abrahae. euidentius namque opus dei apparet in eo. quem non genuit usitatus ordo naturae de sterilibus uisceribus et senectute confectis. ut in filiis dei, qui futuri praenuntiabantur, hoc esset signum diuini operis non humani, in Isaac, inquit, uocabitur tibi semen. hoc est non qui filii carnis, hi filii d
Abbreviated transcription (Latin):
pictũ eẽ. maior seriuet minori: moysi enĩ dicit inqͥt. misere¬
bor cui misertus ero÷ & misccłiam p̾stabo. cui misericors fue¬
ro. Igit᷑ ñ uolentis neq currentis: s miserentis ẽ dĩ. Ubi nũc
rib adimpleta uł adimplenda: Nonne aptã ꝓtulit apłs de
grutuite gr̃ẽ hoc ẽ uerȩ gr̃ẽ cõm̃datione sententiã: Nonne
stuitã fecit ads hereticoꝵ sapientiã. Qoautẽ agebat᷑ ut hoc
apłs dicẽt: ut eoꝵ geminoꝵ cõmemoraret exemplum: Qͥo ꝑsua¬
dere moliebat᷑: qͥd inculcare cupiebat: Nempe hoc qͦd ipsoꝵ op¬
pugnat amentia: qͦd suꝑbi ñ capiunt: qd̾ saꝑe nolunt. qͥ igno¬
rantes łi iusticiã & suam uolentes uolentes ꝯstituere. iusticiȩ
sionis filios cõm̃dabat. Qd̃ enĩ ꝓmittit ds: ñ facit nͥ ds. Habet
nãq aliqͥd rationis & ueritatis ut homo ꝓmittat & d̾s faciat:

Expanded text:
dictum esse, Major serviet minori? Moysi enim dicit, inquit, Miseredictum esse, Major serviet minori? Moysi enim dicit, inquit, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Igitur ribus adimpleta vel adimplenda? Nonne apertam protulit Apostolus de gratuitae gratiae, hoc est verae gratiae commendatione sententiam? Nonne stultam fecit Deus haereticorum sapientiam? 36. Quid autem agebatur, ut hoc Apostolus diceret, ut eorum geminorum commemoraret exemplum? quid persuadere moliebatur? quid inculcare cupiebat? Nempe hoc quod ipsorum oppugnat amentia, quod superbi non capiunt, quod sapere nolunt qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constitusionis filios commemorabat. quod enim promittit deus. non facit nisi deus; habet namque aliquid rationis et ueritatis. ut homo promittat et deus faciat;
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Ido inquiunt ñdũ natoꝵ aliũ oderat. aliũ diligebat: qͥa
eoꝵ fucura oꝑa p̾udebat. Qͥs istũ acutissimũ sensũ defu¬
isse apło ñ miret᷑: hoc qͥppe ille ñ uidit: qͣndo sibi uelut ad¬
u̾santis obiecta questione. ñ id potiꝰ tã breue tã aꝑtũ. tã sic̃
isti putant uerũ absolutũꝙ respondit: Cũ enĩ rem stupen¬
dam ꝓposuss quomͦ de ñdũ natis ñ aliqd agentibꝰ bomi aut
mali. recte dici potuerit qͦd unũ dilexerit. alterũ odio habu¬
erit. ipse sibi obiecta questione motũ expͥmens auditoris:
qͥd gͦ dicemꝰ inquit: Dunqͥd miqͥtas apud dm : Absit. Hic gͦ
pebat: qͣndo minori maiorẽ seruiturũ ẽẽ dicebat. Non autẽ
hoc apłs dicit: s potiꝰ ne qͥsqͣm de suoꝵ oꝑum m̾itis audeat
Cum eñ dixiss. absit ut sit miqͥtas apud d̾̃m ÷ tanqͣm ei di¬
ceremꝰ. unde hoc ostendis. cũ asseras ñ ex oꝑib s exuocante

Expanded text:
tis. \'Ideo\', inquiunt. nondum natorum alium oderat, alium diligebat, quia tis. \'Ideo\', inquiunt. nondum natorum alium oderat, alium diligebat, quia eorum futura opera praeuidebat.\' quis istum acutissimum sensum defuisse apostolo non miretur? hoc quippe ille non uidit, quando sibi uelut aduersantis obiecta quaestione non id potius tam breue, tam apertum, tam, sicut isti putant, uerum absolutumque respondit. cum enim rem stupendam proposuisset. quo modo de nondum natis nec aliquid agentibus boni aut mali recte dici potuerit, quod unum deus dilexerit, alterum odio habuerit, ipse sibi obiecta quaestione motum exprimens auditoris: Quid ergo dicemus? inquit, numquid iniquitas apud deum? absit! hic ergo  praeuidebat. quando minori maiorem seruiturum esse dicebat." non autem hoc apostolus dicit, sed potius, ne quisquam de suorum operum meritis audeat Cum enim dixisset, Absit ut sit iniquitas apud Deum; tanquam ei diceremus, Unde hoc ostendis, cum asseras non ex operibus, sed ex vocante
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo qͥ dẽ ille rebeccȩ utero habenti geminos. ex uno con-¬
cubitu ysaac patris nr̃i cũ illi ñdu nati nicħ egissent bo
muł mali. ut scłm electionẽ ꝓpositũ eiꝰ maneret. electi¬
onẽ scilicet gr̾ẽ ñ debiti. electionẽ qua eligendos facte ipse
ñ inuenit. ñ ex oꝑib s ex uocante dicit imori seruiturũ eẽ
ħabui: ut intelligeret᷑ hoc aꝑtũ postea ꝑ ꝓphas: qͦd anteqͣm
illi nascerent᷑. erat i dĩ p̾destinatione ꝑ grãm. Qͥd em̃ uilige.¬
bat m iacob anteqm natꝰ feciss aliq̃d boni: ñ gratuitũ mise¬
ricordiȩ sue donum: Et qͥd oderat in esauanteqͣm natꝰ feciss
aliqͥo mali : nͥ originale peccatũ. Nam nͨ in illo diligeret
nisticiã. quã nullã ille fecerat: neq misto odiss naturam.
quã ipse bonã fecerat. Mirũ ẽ autẽ cũ hiis coartant᷑ angu¬
stiis: in qͣnta se abrupta p̾cipitent. metuentes retia uerita¬

Expanded text:
quandoquidem ille Rebeccae habenti geminos ex uno conquandoquidem ille Rebeccae habenti geminos ex uno concubitu Isaac patris nostri, cum illi nondum nati nihil egissent boni uel mali, ut secundum electionem propositum eius maneret. electionem scilicet gratiae, non debiti, electionem. qua eligendos facit ipse. non inuenit, non ex operibus sed ex uocante dicit minori seruiturum esse abui, ut intellegeretur hoc apertum postea per prophetamm diligebat in Iacob. antequam natus fecisset aliquid boni. nisi gratuitum misericordiae suae donum? et quid oderat in Esau, antequam natus fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? nam nec in illo diligeret iustitiam, quam nullam ille fecerat. neque in isto odisset naturam. quam bonam ipse fecerat. Mirum est autem, cum his coartantur angustiis. in quanta se abrupta praecipitent metuentes retia uerita
Abbreviated transcription (Latin):
mana contendunt: ne sit ꝑsonaꝵ acceptor ds: Quȩ tandẽ
hic mi̾ta p̃cesserunt: Si eoꝵ dẽ cogitaueris paruuloꝵ: nulla
st̾ ꝓpͥa. Utrisq ẽ illa massa communis. Si parentũ attenderiᷤ:
bona sunt illa. quoꝵ filii repentinis mortibꝰ sine xp̃i baptis¬
mate ꝑierunt: mala uͦ illa quoꝵ filii ꝑ xp̃ianoꝵ aliquã po¬
testatẽ ad sacram̃ta eccłie ꝑuenerẽ. Et tñ ꝓuidentia di cui¬
nr̃i capilli numerati st̃. sine cuiꝰ uoluntate ñ cadit passer
interram ÷ quȩ ñ fato p̃mit᷑. nͥ fortiutis casib impedit᷑. nͥ ulla mi¬
quitate corrumpit᷑ : ut renascant᷑ ad hereditatẽ cȩlestem. non
consulit om̃ib paruulis filioꝵ suoꝵ: & ñ nullis consulit etiã
paruulis imꝑioꝵ. Iste infans de fidelibꝰ coniugatis ortus. le¬
ticia parentũ susceptus. matͥs uł nutricis sommnolentia suf¬
focatus. fit exsors & expers suoꝵ fidi: ille infans de sacrilego

Expanded text:
mana contendunt, ne sit personarum acceptor deus? quae tandem mana contendunt, ne sit personarum acceptor deus? quae tandem hic merita praecesserunt? si eorundem cogitaueris paruulorum, nulla sunt propria, utrisque est illa massa communis: si parentum adtenderis, bona sunt illa, quorum filii repentinis mortibus sine Christi baptismate perierunt, mala uero illa, quorum filii per Christianorum aliquam potestatem ad sacramenta ecclesiae peruenerunt. et tamen prouidentianostri capilli numerati sunt, sine cujus voluntate non cadit passer in terram; qui nec fato premitur, nec fortuitis casibus impeditur, nec ulla iniquitate corrumpitur, ut renascantur ad hereditatem caelestem, non consulit omnibus paruulis filiorum suorum et nonnullis consulit etiam paruulis impiorum. iste infans de fidelibus coniugatis ortus. laetitia parentum susceptus. matris uel nutricis somnolentia suffocatus fit exsors expers suorum fidei; ille infans de sacrilego
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ clicit᷑. qd̾ gͦ excogitauer̃t cũ hec eos aꝑtissima moles u̾itatis
urgeret: qͥs ñ xpĩanꝰ irrideat. qͣmlibet uersutissimũ cernat:
Dicunt enĩ ueracit̾ quidẽ respondere paruulos ꝑ orage stan¬
tiũ. in remissionẽ se credere peccatoꝵ: ñ tam̃ qͥa sibi remitunt᷑.
s qͥa credant qd̾ mȩccł̃ia uł in baptysmo remittuntur in quibꝰ
muenunt᷑. ñ in quib nulla sunt: ac ꝑ hoc nolunt eos ita baptyrari inre¬
missionẽ peccatoꝵ. tanqͣm ineis fiat remissio. qͦs contendunt nullum
habere peccatũ ÷ s qm̃ licet sine peccato. in eo tam̃ baptysmate bapty¬
rant᷑. quo sit in qͥb̾cũq peccatorib remissio peccatoꝵ. Fieri qͥdẽ potest

Expanded text:
quod dicitur: quod ergo excogitaverunt, cum haec eos apertissima moles veritatis quod dicitur: quod ergo excogitaverunt, cum haec eos apertissima moles veritatis urgeret, quis non christianus irrideat, quamlibet versutissimum cernat? Dicunt enim, Veraciter quidem respondere parvulos per ora gestantium, in remissionem se credere peccatorum, non tamen quia sibi remittantur, sed quia credant quod in Ecclesia vel in Baptismo remittantur, in quibus inveniuntur, non in quibus nulla sunt: Ac per hoc nolunt eos ita baptizari in remissionem peccatorum tanquam in eis fiat ipsa remissio, quos contendunt nullum habere peccatum; sed quoniam licet sine peccato, in eo tamen Baptismate baptizantur, quo fit in quibusque peccatoribus remissio peccatorum. 46. Fieri quidem potest
Abbreviated transcription (Latin):
cultatis: ita in agro xp̃i ñ impedit oꝑarios eiꝰ. quo miꝰ ab eis in
remissionẽ peccatoꝵ baptyzent᷑ infantes. siue de fidelib siue
ue infidelibꝰ nati sint: sic̃ agricolas ñ impedit. quo minꝰ ab eis
inserendicura moleas conu̾tant᷑ oleastri. siue de oleastris. siue
de oleis oriant᷑. Nam & hoc si ut respondeat rustico ꝓponat᷑ quȩ
causa sit. ut cũ aliud sit olea aluid oleaster ÷ ñ tam̃ noleaster
istã soluere questionẽ. Alioqͥn dũ ex oliuȩ semine erorta uir¬
gulta ñ aliud qm oleas eẽ estimat: efficit desidia uanitatis.
ut totus ille ager amara sterilitate siluescat. Nam illud quod
excogitauerunt cũ u̾itatis pondere p̃merent᷑. qͥa fidelis dñs
in uerbis suis. & ꝑpt̾ea eiꝰ eccłia nullomͦ fallacit̾ paruulos in
remissionẽ peccõꝵ baptyzat. s ut fide agat᷑ qd agit᷑. utiq fit

Expanded text:
cultatis, ita in agro Christi non impedit operarios ejus quominus ab eis in cultatis, ita in agro Christi non impedit operarios ejus quominus ab eis in remissionem peccatorum baptizentur infantes, sive de fidelibus, sive de infidelibus nati sint, sicut agricolas non impedit quominus ab eis, inserendi cura, in oleas convertantur oleastri, sive de oleastris, sive de oleis oriantur. Nam et hoc, si ut respondeat, rustico proponatur, quae causa sit ut cum aliud sit olea, aliud oleaster, non tamen nisi oleaster istam soluere quaestionem: alioquin, dum ex oliuae semine exorta uirgulta non aliud quam oleas esse existimat, efficit desidia uanitatis, ut totus ille ager amara sterilitate siluescat. Nam illud, quod excogitauerunt, cum ueritatis pondere premerentur, quia fidelis dominus in uerbis suis et propterea eius ecclesia nulremissionem peccatorum baptizat, sed ut fide agatur quod agitur, utique fit
Abbreviated transcription (Latin):
monstrant᷑ infantes. & cũ exorcirant᷑. & cũ ei ꝑ eos a qͥb gestant̃ renun
tiare respondent. a dnãtione diaboli liberari: & ñ inuenientes
qua ereant. ꝑgunt in p̾cipitẽ stulticiã: dum nolunt mutare senten¬
tiam. Illud sane uident᷑ sibi acutissime dicere. quomͦ peccatũ tͣnsit
in filios fideliũ : qd̾ in parentib ñ dubitamꝰ dinissum eẽ ꝑ bap¬
tẏsinũ: qͣi ꝓpt̾ea possit ñ habere generatio carnalis. qͦd sola tollit
regeneratio spũalis: aut uͦ in baptysmo concupiscentiȩ carnis
infirmitas continuo sanet᷑. sic̃ continuo reatus eiꝰ ab olet᷑: s grã
renascendi: ñ conditione nascendi. Unde qͥs qͥs ꝑ hanc concupis¬
centiã etiã de renato nascit᷑: sine dubitatione oberit nato. nisi
& ipse similit̾ renascat᷑. Uerũ qͥcqͥd ẽ in hac questione diffi¬

Expanded text:
demonstrantur infantes, et cum exorcizantur et cum ei sedemonstrantur infantes, et cum exorcizantur et cum ei sespondent, a diaboli dominatione liberari; et non invenientes qua exeant, pergunt in praecipitem stultitiam, dum nolunt mutare sententiam. 44. Illud sane sibi videntur acutissime dicere: Quomodo peccatum transit in filios fidelium, quod in parentibus non dubitamus dimissum esse per Baptismum? Quasi propterea possit non habere generatio carnalis quod sola tollit regeneratio spiritualis: aut vero in Baptismo concupiscentiae carnis infirmitas continuo sanetur, sicut continuo reatus ejus aboletur, sed gratia renascendi, non conditione nascendi. Unde quisquis per hanc concupiscentiam, etiam de renato nascitur, sine dubitatione oberit nato, nisi et ipse similiter renascatur. Verum quidquid est in hac quaestione diffi
Abbreviated transcription (Latin):
illa puniunt᷑. quȩ licet ñ fecerit. fuerat tam̃ uiuendo facturus:
Postremo cur ñ ad ꝑcipiendũ regenerationis lauachrũ. ei magis
consulit᷑ morituro. qͥ male fuerat uicturꝰ si uiu̾et: ut ei peccata
quȩ fuerat cõmissurꝰ. remĩtant᷑ in baptysmo.: Qs enĩ tã uecors
qͥ ea neget ꝑbaptẏsmũ posse dimitti: qͥ sine baptyfmodic̃ posse
pimiri ꝰ S cdisputando adu̾sus eos. qͥ usqueqͦq conuicti etiam ñ
cõmissoꝵ peccatoꝵ ħm ꝑsuadere moluint᷑ uitorẽ : uerendum ẽ
ne nos ineos ista fing̾e existimem᷑: illi aũ nullomͦ tã hebetes ẽẽ cre¬
dant᷑: ut hec uł sentiant. uł cuiqͣm ꝑsuadere conent̃. Nerũptũ
nͥ eos hec dicere audissem: refellenda ẽe ñ arbitrarer. Circũsti-¬
pant᷑ enĩ e cliumaꝵ auctoritate lectionũ: & antiqͥtus tradito
ac retento firmo eccłiȩ riti in baptysmo paruuloꝵ: ubi aꝑtissime

Expanded text:
illa puniuntur. quae licet non fecerit, fuerat tamen uiuendo facturus? illa puniuntur. quae licet non fecerit, fuerat tamen uiuendo facturus? postremo cur non ad percipiendum regenerationis lauacrum ei magis consulitur morituro, qui male fuerat uicturus, si uiueret, ut ei peccata, quae fuerat commissurus, remittantur in baptismo? quis enim est tam uecors. qui ea neget per baptismum posse dimitti, quae sine baptismo dicit posse puniri? Sed disputando aduersus eos, qui usquequaque conuicti etiam non commissorum peccatorum deum persuadere moliuntur ultorem, uerendum est, ne nos in eos ista fingere existimemur, illi autem nullo modo tam hebetes esse credantur, ut haec uel sentiant uel cuiquam persuadere conentur. uerum tamen nisi eos haec dicere audissem, refellenda esse non arbitrarer. circumstipantur enim et diuinarum auctoritate lectionum et antiquitus tradito ac retento firmo ecclesiae ritu in baptismate paruulorum, ubi apertissime