comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fmxerĩt ip̃m aureo ymbres ferreos dicunt cum
mulcitudine telorum sagictarum q destribũt ra-¬
pusse dicitur in aquila cachamitũ poeticus co-¬
lor est sz aut ꝑ legionem rapuit auꝰ insigue a¬
quila est aut nauis in qua est impoĩtus cute¬
lam hũit in aquila figuiritam sicut taurus cũ
rapuit et tñ suox europam. Eodem mõ conu̾tis¬
se in bouem traditur yo. in achi. filiam que ut
iram iunomiꝰ effuge̾t ut erat laisetis obsita boꝰ
tũsucutasse dicitur mare in egyptum ꝙ uenisse
atq ibi recepta p̾stina op̃e dea facta que nunc
ysis nocatur quo igitur argumento probari põt
nec europam in tauro sedisse nec yo. bouem fam
ꝙ c̾cus dies hẽbatur in festis quo ysidus nauigi¬
um celebratur que res docet nõ transuaccasse
illam ẜ naigasse. ¶Igitur qui saꝑe fibi udentꝰ
quia intelligunt uiuũ t̾renum ꝙ corpus in celo
esse non posse totam gammeduam fabulam pro
plo repudiant nec sencunt id in t̾ra ẽẽ factum

Expanded text:
figura qua imbres ferreos dicunt, cum multitudinem telorum sagittarumque describunt. rapuisse dicitur in aquila Catamitum: poeticus color est. sed aut per legionem rapuit cuius insigne aquila est aut nauis in qua est inpositus tutelam habuit in aquila figuratam, sicut taurum, cum rapuit et transvexit Europam. eodem modo conuertisse in bouem traditur lo Inachi filiam, quae ut iram Iunonis effugeret, ut erat iam saetis obsita., iam bos, tranasse dicitur mare in Aegyptumque uenisse atque ibi recepta pristina specie dea facta quae nunc Isis uocatur. quo igitur argumento probari potest nee Europam in tauro sedisse nec Io bouem factam? quod certus dies habetur in fastis quo Isidis nauigium celebratur: quae res docet non tranasse illam, sed nauigasse. igitur qui sapere sibi uidentur, quia intellegunt uiuum terrenumque corpus in caelo esse non posse, totam Ganymedeam fabulam pro falso repudiant nec sentiunt in terra id esse factum,
Abbreviated transcription (Latin):
postremo eciam si ita sit ut uolunt qui magis
abscissũ eẽ celum putemus ꝙͣ om̃no sine gem¬
talib natum nam si ꝑ se gignit non indiget
ntiq ꝙ in genitalib eum saturnũ ip̃m ꝓcre¬
aret. Si u̾o hũit et a filio abstisa sunt ortus
rex et natura omĩs int̾iss qd qd ip̃i saturno
non diinũ modo sẜum s huanũ quoq ad¬
inuũt cum affirmant eum esse saturnũ qui
cursum et conu̾sionum spacioꝵ ac temporum
continet cumq grece id ip̃m nomen habere¬
ronos. idest pspacium temporis. Saturnus
aũt est appellatus ꝙ satinetur annis. Hec
ciceronis uerba sunt exponentis snñam stoico
que qui nana sit cui ius intellig̾e̾ promptissi-¬
mumꝰ est si emm sacurnus celi est filius quõ
potuit aut tempus celo giginit aut celũ atꝑe
abstidi aut post tempus imꝑio spoliari a filio
soue aut quomodo iupit̾ a tempore natus est
aut quib annis saturari possit et̾nitas cui

Expanded text:
postremo etiamsi ita sit ut uolunt, qui magis postremo etiamsi ita sit ut uolunt, qui magis abscisum esse Caelum putemus quam omnino sine genitalibus natum? nam si per se gignit, non indigebat utique genitalibus, cum Saturnum ipsum procrearet: si uero habuit et a filio abscisa sunt, ortus rerum et natura omnis interisset. quid quod ipsi Saturno non diuinum modo sensum, sed humanum quoque adimunt, cum adfirmant eum esse Saturnum, qui cursum et conuersionem spatiorum ac temporum continet eumque Graece id ipsum nomen habereχρόνος id est spatium temporis, Saturnus autem est appellatus, quod saturetur annis. haec Ciceronis uerba sunt exponentis sententiam Stoicorum; quae quam uana sit, cuiuis intellegere promptissimum est. si enim Saturnus Caeli est filius, quomodo potuit aut tempus e Caelo gigni aut Caelum a tempore abscidi aut postea tempus imperio spoliari a filio Ioue? aut quomodo Iuppiter natus ex tempore est? aut quibus annis saturari possit aeternitas, cui
Abbreviated transcription (Latin):
inquid altissimam echeria ꝙ naturam idest
igneam que ꝑ sese onã gignendi nacare no¬
luerunt ea ꝑte corꝑis que ꝯuĩctõne alc̾ius ege̾t
ad procreandun. ¶Que rõ muestam potuit cõ¬
uenire si mascułꝰ dic̾etur idcirco enĩ iurginez
putant uestam quia ignis in uiolabile fit ele-¬
mentum nich ꝙ possit nasti ex eo quippe qui
onĩa que arripuerit absumat. ¶Ouidius in-
fastis nec tu aliud uestam quam iuiuam intel¬
lige flammnam nataq de flamnna corpora nulla
uides sure gͣ uirgo est que senma nulla remit¬
tit nec capit et comites iurginitatis amat.
uulcano quoq id potuit astribi quid idem pu-¬
tatur ignis et tamennus poete non abscidere
potuit et soli in quo est natura et cã gignen¬
cium. Nam sine solis igneo calore neq nasti
quitꝙͣ neq augeri põt ut nulli elemento
maius opus fit genitalibus quã calori cuiꝰ
fotu concipiuntur nascuntur suscentantur oĩa

Expanded text:
inquit altissimam aetheriamque naturam id est inquit altissimam aetheriamque naturam id est igneam, quae per sese omnia gigneret, uacare uoluerunt ea parte corporis, quae coniunctione alterius egeret ad procreandum. quae ratio in Vestam potuit conuenire, si mas diceretur. idcirco enim uirginem putant Vestam, quia ignis inuiolabile sit elementum nihilque nasci possit ex eo, quippe qui omnia quae arripuerit absumat. Ouidius in Fastis: nec tu aliud Vestam quam uiuam intellege flammam nataque de flamma corpora nulla uides. iure igitur uirgo est, quae semina nulla remittit nec capit, et comites uirginitatis amat. Vulcano quoque id potuit adscribi, qui quidem putatur ignis, et tamen eum poetae non absciderunt. potuit et Soli, in quo est natura et causa gignentium. nam sine Solis igneo calore neque nasci quicquam neque augeri potest, ut nulli alii elemento minus opus sit genitalibus quam calori, cuius fotu concipiuntur nascuntur sustentantur omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificasse iupit̾ inuenit᷑ cesar quoq in arato
refert aglusthemen dic̾e̾ Iouem cum insula
uaxso adu̾sus titanos ꝓficiste̾tur et sacrificiũ
fuc̃t in sictore aquilam ei in anspiciũ ad uolase ꝙ̃
iuator bono homẽ acceptam tutele subuigarit
Rucra u̾o bostoria eciam ante consedisse illi aqͥ¬
lami icapite atꝙ regnũ pretendisse testatur
cui S sacͥficare iupit᷑ potuit insi celo euo quẽ
tia sepultum. ¶ Qm̃ reuelauimꝰ misteria poe¬
tarum ac faturni parentes inuenimꝰ ad ututes
eius et sc̃a redeamus Instii in regno fuit
pͥmũ ex hoc ip̃o iam seus non est ꝙ fuit de¬
nide ꝙ ne iustum quidem fuit s impus non
modo in filios quos uecauit uerum eciam
in pr̃em cuiꝰ dicit᷑ abstidisse genitalia ꝙ forsitã
u̾o acciderit. S homĩes respectu elementi ꝙ
dicitur celum totam fabulam explodũt tamꝙͣ
meptissime fuctam quã tam̃ stoici ut solent ad

Expanded text:
sacrificasse Iuppiter inuenitur. Caesar quoque in Arato sacrificasse Iuppiter inuenitur. Caesar quoque in Arato refert Aglaosthenen dicere, Iouem cum ex insula Naxo aduersus Titanas proficisceretur et sacrificium et in litore, aquilam ei in auspicium aduolasse, quam uictor bono omine acceptam tutelae suae subiugarit. Sacra uero Historia etiam ante consedisse illi aquilam in capite atque ei regnum portendisse testatur. cui ergo sacrificare Iuppiter potuit nisi Caelo auo, quem cia sepultum? Quoniam reuelauimus mysteria poetarum ac Saturni parentes inuenimus, ad uirtutes eius et facta redeamus. iustus in regno fuit. primum ex hoc ipso iam deus non est, quod fuit: deinde, quod ne iustus quidem fuit, sed impius non modo in filios, quos necauit, uerum etiam in patrem, cuius dicitur abscidisse genitalia, quod forsitan uere acciderit. sed homines respectu elementi quod dicitur caelum totam fabulam explodunt tamquam ineptissime fictam, quam tamen Stoici ut solent ad
Abbreviated transcription (Latin):
tissimos appet gͦ non ex ceło ẽẽ natum ꝙ fieriñ
pocest s ex eo homine cui nomen urano fuit ꝙ
cẽ uerum trismegistus auctor est qui cũ diceret
ad modum pancos excitisse in quib esẜ ꝓfecta
docteia in hiis uranũ Saturnũ. M̾curiũ noĩauit
cognatos suos hoc ille quia ignorauit alio
traxit historiam quia quõ argumentari potu¬
erit oñdit nunc dicamus quom ubi a quo
fit hoc factum non enĩ sacurnꝰ hoc ẜ iupiter
fecit in sacͣ historia sic heninꝰ tradidit denide põ-
cum deducit in montem qui uocatur celi stella
postꝙͣ ascenbit ꝯtemplatus est late t̾ram sibi ꝙ
in eo monte aram creat celo pͥmuꝰ q mea stra
Iupit̾ sacͥficauit eo loco suspexit in celum quad
nnc nos noniãnius idq qd̾ sup̃ mũdũ erat
ꝙ echer nocabatur de sui aui nomĩe culũ no¬
pͥmum celum nominauit eamq hostiam qm
ibi fac̾ficauit totam a boleuit nec hic tantum

Expanded text:
tissimos. apparet ergo non ex caelo esse natum, quoa fieri non tissimos. apparet ergo non ex caelo esse natum, quoa fieri non potest, sed ex eo homine cui nomen Urano fuit. quod esse uerum Trismegistus auctor est, qui cum diceret admodum paucos extitisse in quibus esset perfecta doctrina, in his Uranum Saturnum Mercurium nominauit cognatos suos. haec ille quia ignorauit, alio traduxit historiam: qui quomodo argumentari potuerit, ostendi. nunc dicam quomodo, ubi, a quo sit hoc factum: non enim Saturnus hoc, sed Iuppiter fecit. in Sacra Historia sic Ennius tradit: deinde Pan eum deducit in montem, qui uocatur Caeli stela. postquam eo ascendit, contemplatus est late terras ibique in monte aram creat Caelo primusque in ea ara Iuppiter sacrificauit. in eo loco suspexit in caelum quod nunc nos nominamus, eique quod supra mundum erat, quod aether uocabatur, de sui aui nomine caelum noplacans primus caelum nominauit eamque hostiam quam ibi sacrifiauit, totam adoleuit. nec hic tantum
Abbreviated transcription (Latin):
eciam tũ cũ regnaret ita esse hĩtum potuit
sic argumentari. ¶ Saturnus cũ potentissimꝰ
rex ess ad recinendam patentũ suoꝵ memo¬
riam nomia eoꝵ celo t̾req indidisse. Cum
hec pͥus aliis nocabulis appellarentur qua
ratõne et montib et flũĩb nomina scimus
impoĩta. Neq enĩ tũ dicãt poete de progene
aclantis aut machi fluminis id potissimt
dicunt honnẽs et reb sensu carentib potius¬
se gn̾ari s eos utiq significant qui nati sũt
ex hiis homĩb qui uel uiui uel mortui no-¬
mina montib auc flumĩb indiderũt. Nã
id apud uet̾es maximeq grecos fuit usicatũ¬
fit maria eor traxisse nomen accepiius hiis qui de¬
siderant in ea ut egeum ytiom̃ bellespontum et in
lacio auentiumis monti uocabum dedit in quo
sepulrus est. ¶ Cibermꝰ uel tibris amiri quo i̾isꝰ
est non eiũ mirandim si nomĩa eoꝵ celo terre¬
que actributa eeñt qui reges gennerent poten¬

Expanded text:
etiam tum cum regnaret ita esse habitum. Potuit etiam tum cum regnaret ita esse habitum. Potuit sic argumentari Saturnum, cum potentissimus rex esset, ad retinendam parentum suorum memoriam, nomina eorum celi terreque indidisse, cum hi aliis vocabulis appellentur, qua ratinposita. neque enim cum dicunt poetae de progenie Atlantis ant Inachi fluminis, id potissimum dicunt, homines ex rebus sensu carentibus potuisse generari, sed eos utique significant qui nati sunt ex iis hominibus qui uel uiui uel mortui nomina montibus aut fluminibus indiderunt. nam id apud I ueteres maximeque Graecos fuit usitatusic maria eorum traxisse nomen accipimus qui deciderant in ea, ut Aegaeum Icarium Hellespontum, et in Latio Auentinus uocabulum monti dedit in quo sepultus est, Tiberinus uel Thybris amni quo mersus est. non ergo mirandum si nomina eorum caelo terraeque attributa essent, qui reges genuerant poten
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ramq fundauit. Saturnus aũt si ex hiis
natus est ut putatur quem admodum potest
deus esse qui aliis ortum suum debet aut qͥs
p̾fuit mundo pͥusꝙͣ saturnus gen̾etur s hoc¬
ẜ hoc petitum est ut dicebam Paulo ante sig¬
mentum Nec enĩ fieri potãt ut elementa insẽ¬
sibilia tantoq int̾uallo seꝑata in unũ coirent
ac filium ꝓcrearent aut hiis qui natus eẽt
non potissũ genitorib simul exist̾e̾t s eam
formain gerẽt quam pentes sut non habebũt
Queramus gͦ quid nccatis sub hac figu¬
ra lateat minuicus felix in eo libro qui octa¬
uius instribitur sic argumentatus est satur¬
num cum fugatus eẽt a filio miculeam q
nouiss celi filium dictum ꝙ soleamus eos
quoꝵ urtutem muemur aut eos qua repẽ¬
tino aduenĩt de celo occidisse dic̾e̾. t̾re aut
parentib natos t̾re filios nomimemꝰ sunt
ħ quid similia ueri non tũ uera quia cõstat

Expanded text:
terramque fundauit. Saturnus autem si ex his terramque fundauit. Saturnus autem si ex his natus est ut putatur, quemadmodum potest deus esse principalis qui aliis ortum suum debet aut quis praefuit mundo, priusquam Saturnus gigneretur? sed hoc poeticum est ut dicebam paulo ante figmentum. nec enim fieri poterat ut elementa insensibilia tantoque interuallo separata in unum coirent ac filium procrearent aut is qui natus esset non potissimum genitoribus similis existeret, sed eam formam gereret quam parentes sui non habebant. quaeramus ergo quid ueritatis sub hac figura lateat. Minucius Felix in po libro qui Octauius inscribitur sic argumentatus est: Saturnum, cum fugatus esset a filio in Italiamque uenisset, Caeli filium dictum, quod soleamus eos quorum uirtutem miremur aut eos qui repentino aduenerint, de caelo cecidisse dicere, Terrae autparentibus natos Terre filios nominemus. Sunt hec quidem similia veri, non tamen vera, quia constat
Abbreviated transcription (Latin):
cum tres ioues a theologis enum̾ari dic̾e̾t ait
tercium fuisse creten. seui sacurni filiũ cuius
milla insula sepulcrum oñditur. ¶Quomodo
igitur p̃t alibi esse deus uuꝰ alibi mortuus
alibi hr̃e templum alibi sepulcrũ. sciant ergo
mum caput religionum pablicaꝵ nichil esse
aliud ꝙͣ mane monumẽtum. ¶ uenianus
nunt ad eius pr̃em qui ante regnauit et qͥ
fortasse plus hẽãt in se ꝙ ex coitu tantorum
elementoꝵ genitus ẽẽ dicatur. uideamus ꝙ
in eo fu̾it deo dignum in p̾mis illud qd au-¬
reum seculum narratur hũisse ꝙ instĩa sub
eo fu̾it in t̾ra. teneo aliquid in hoc ꝙ in eius
filio non fuit quid enĩ tam conuemiens deo
ꝙͣ iustum regnnuem ac pium seculum s cum
eodem rõne natum esse cogito non possum pu-¬
tare deum sumnũ quo iideam aliquid esse an-¬
tiquius celum seculum atq t̾ram. ac ego deũ
quero ultra quem nichil sit omm̃o qui fons ⁊
origo sic reꝵ hic sic ncc̃e est qui celum ip̃m cõ-

Expanded text:
cum tres loues a theologis enumerari diceret, ait tertium fuisse Cretensem Saturni filium, cuius in illa insula sepulchrum ostenditur. quomodo igitur potest alibi deus esse uiuus alibi mortuus, alibi habere templum alibi sepulchrum? sciant ergo mum caput religionum publicarum nihil esse aliud quam inane monumentum. Veniamus nunc ad eius patrem, qui ante regnauit et qui fortasse plus habeat in se, quod ex coitu tantorum elementorum genitus esse dicatur.. uideamus quid in eo fuerit deo dignum, in primis illud quod aureum saeculum narratur habuisse, quod iustitia sub eo fuerit in terra. teneo aliquid in hoc, quod in eius filio non fuit. quid enim tam conueniens deo quam iustum regimen ac pium saeculum? sed cum eadem ratione natum esse cogito, non possum putare deum summum quo uideam esse aliquid antiquius, caelum scilicet atque terram. at ego deum quaero ultra quem nihil sit omnino, qui fons et origo sit rerum: hic sit necesse est qui caelum ipsum condidit
Abbreviated transcription (Latin):
culcoꝵ religiosos se putant cum sunit suꝑstitio¬
si nec religiostoses nem possunt a suꝑstitõe
disternere nec significanciam notm̃ expͥmere
duximus nomen religionis a maculo pieta-¬
tio esse deductam ꝙ hominem sibi deus religa¬
uit et pietate constrixit quia ẜuire nos ei ut
dño et obsequi ut patri ncc̃e est. Melius erge
id nomen lucrecius int̾pretatum est qui ait
religionũ se nodos solue̾ suꝑstitõsi aũt uocãt᷑
non qui filios supstices optant om̃s enim op

Expanded text:
cultores religiosos se putant, cum sint superstitiocultores religiosos se putant, cum sint superstitiosi, nec religionem possunt a superstitione discernere, nec significantiam nominum exprimere, diximus nomen Religionis a vinculo pietatis esse deductum, quod hominem sibi Deus religaverit, et pietate constrinxerit; quia servire nos ei ut domino, et obsequi ut patri necesse est. Melius ergo id nomen Lucretius interpretatus est, qui ait, religionum se nodos exsolvere. Superstitiosi autem vocantur, non qui filios suos superstites optant omnes enim op
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicata obsequia demerentur pocius ꝙͣ
offendũt non enim nobis odiosi uident᷑ hni
famuli qui assidui et frequentes ad obsequiũ
fuerint s magis tari & ur igitur sic in culpa¬
et nomen rephẽsibilis suscipiat qui aue filios suos
diligit aut deos magis honorat laudetur aũt qui
nimis ꝙ argunientum et̃ ex contrario ualet si
erum totos dies precari et ĩolare cͥmĩs enim
gͦ et semel si suꝑstites filios subinde optare ui¬
siosum est suꝑsticiosum gͥ et ille qui eciam
raro id adoptau̾it aut cur uicii nomen sit
ex eo tractum quo nichil honestius nchil
iustius optari potest riam ꝙ ait religiosos
a relegendo appellatos qui retractent ea dili-¬
genter que ad cultum deoꝵ ꝑtineant. cur ad
siduitate ip̃a relegant ea quib dii coluntur
quid gͦ est minirum religio ueri cultus est su-¬
ꝑsticio falsi et om̃s quid colas int̾ est nõ ꝙ̃ad¬
modum colas aut quid p̾cere. s quia deorũ

Expanded text:
multiplicata obsequia demerentur potius quam multiplicata obsequia demerentur potius quam offendunt. Non enim nobis odiosi videntur ii famuli, qui assidui et frequentes ad obsequium fuerint, sed magis chari. Cur igitur sit in culpaet nomen reprehensibile suscipiat, qui aut filios suos magis diligit, aut deos magis honorat, laudetur autem qui minus? Quod argumentum etiam ex contrario valet. Si enim totos dies precari et immolare criminis est; ergo et semel. Si superstites filios subinde optare vitiosum est, superstitiosus igitur est et ille, qui etiam raro id optaverit. Aut cur vitii nomen, si ex eo tractum, quo nihil honestius, nihil justius optari potest? Nam quod, ait religiosos a relegendo appellatos, qui retractent ea diligenter, quae ad cultum deorum pertineant, cur ergsiduitate ipsa relegant ea, quibus dii coluntur? Quid ergo est? Nimirum religio veri cultus est, superstitio falsi. Et omnino quid colas interest, non quemadmodum colas, aut quid precere. Sed quia deorum
Abbreviated transcription (Latin):
abstti deo et religtia sunuo uñ ip̃a religio nomẽ
accepit non ut cecero int̾pretatus est a relegan¬
do qui in libro de natura deoꝵ sclo ita dixit nõ
enĩ phĩ solum uerum eciã maiores nr̃i suꝑstitõe
ac religione seꝑauerũt ⁊ iain qui totos dies pre¬
dicabãtur et inmolabant ut sui sibi liberi suꝑ-¬
stices eẽnt suꝑsticiosi sunt appellati qui autem
omĩa que ad cultum deoꝵ ꝑtinerent retracta¬
rent et tanꝙͣ ielegerent. hn sunt dicti religiosi
religioso. altum uicii nomen alcum laudis
h int̾ptatio qm̃ mepta sit ex re ip̃a. lic noste̾
riam si in huisdem discolendis et suꝑsticõ et re-¬
ligio uersatur exigua uel pocus nulla distã¬
tia est quid enĩ mͥ afferret cause cur precari
pro saluce filioꝵ femel religiosi et idem decies
facere suꝑsticiosi ẽẽ homines arbitrentur si eĩ
semel facere optimũ est qͣnto magis sepuis si
hora p̾ma ergo et tota die si una hostia placa¬
bilis placabiliores itaq hostie plures quia

Expanded text:
ti deo et religati sumus: unde ipsa religio nomen accepit, non ut Cicero interpretatus est a relegendo, qui libro de natura deorum secundo ita dixit: non enim philosophi solum, uerum etiam maiores nostri superstitionem a religione separauerunt. nam qui totos dies precabantur et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati, qui autem omnia quae ad cultum deorum pertinerent, retractarent et tamquam relegerent, ii sunt dicti religiosi religioso, alterum vitii nomen, alterum laudis. » Haec interpretatio quam inepta sit, ex re ipsa licet noscere. Nam si in iisdem diis colendis, et superstitio, et religio versatur, exigua, vel potius nulla distantia est. Quid enim mihi afferet causae, cur precari pro salute filiorum semel, religiosi, et idem decies facere, superstitiosi esse hominis arbitretur? Si enim semel facere optimum est, quanto magis saepius? Si hora prima; ergo et tota die. Si una hostia placabilis, placabiliores utique hostiae plurimae, quia
Abbreviated transcription (Latin):
collocare quia ꝓfecto qui hec non ꝑfecerit
hic panꝑ. hic nubus. hic mendicus putan-¬
dus est. danda igitur oꝑa ut indumenta
iusticie pietatisq uelemur. Quo nos exuat
nemo quod nobis sempit̾num p̾beat ornatũ
nam si deorum cultores simulacra insensibi-¬
lia colunt et quicquid preciosi habent in ea
conferunt quibus nec uti possunt nec gr̃as¬
agere qui accoperint quanto iustius est et
uerius inuentia dei simulacra excolere ut
promereare uiuentem que sicut usui habent
quecũq acceperint et grãs agunt. Ita deus¬
in cuiuo conspectu bonum feceris et ꝓbabit et merce-¬
dem pietatis exsoluet.

Expanded text:
conlocare: qua profecto qui eget, licet conlocare: qua profecto qui eget, licet hic pauper, hic nudus, hic mendicus putandus est. Danda igitur opera, ut indumento justitiae pietatisque velemur, quo nos exuat nemo, quod nobis sempiternum praebeat ornatum. Nam si deorum cultores simulacra insensibilia excolunt, et quidquid pretiosi habent, in ea conferuntagere, quod acceperint, quanto iustius est et uerius uiuentia dei simulacra excolere, ut promereare uiuentem ? quae sicut usui habent quidquid acceperint et gratias agunt, ita deusin cuius conspectu bonum feceris, et probabit et mercedem pietatis exsoluet.
Abbreviated transcription (Latin):
ad sũmũ culmen tristicia ꝓcedit pͥmus uir¬
tutis est gradus malio oꝑibus abstin̾e. Scdꝰ
eciam malis uerbis. Tertius eciam cogitatõe
rerum malarum. p̾mum gradum qui ascẽdit
satis iustus est. qui scd̃m iam ꝑfecce uirtutis si¬
quidem neq factis neq ẜmone delinquat Qui
tercium u̾o is similitudinem dei assecutus ui¬
detur. Est emm pene supͣ hũanum modum
ne in cogitatõe quidem admitt̾e̾ quod sit uel
factu malum uel improbum dictu staq eciã
iusti homines qui frenare se possunt ab omĩ
oꝑe iniusto non nũꝙͣ tamen ip̃a fragilitate
uincũtur ut uł in ira malum dicant uel
in aspectu reꝵ delectabilium cogitatõe tacita
concupistant Quod si mortalis condicio nõ
patitur eẽ hominem ab omĩ macula purum
debẽt ergo largitõe ꝑpetua peccata carnis
aboleri. unũ est emm sapientis et iusti et ui¬
talis uiri opus diuicias suas in iusticia sola¬

Expanded text:
ad summum columen iustitia procedit. primus est uirad summum columen iustitia procedit. primus est uirtutis gradus malis operibus abstinere, secundus etiam malis uerbis, tertius etiam cogitatione rerum malarum. qui primum gradum ascenderit, satis iustus est, qui secundum, iam perfectae uirtutis, siquidem neque factis neque sermone delinquat, qui tertium, is uero similitudinem dei adsecutus uidetur. est enim paene supra humanum modum ne in cogitationem quidem admittere quod sit uel factu malum uel inprobum dictu. itaque etiam iusti homines, qui frenare se possunt ab omni opere iniusto, nonnumquam tamen ipsa fragilitate uincuntur, ut uel in ira malum dicant uel in aspectu rerum delectabilium cogitatione tacita concupiscant. quodsi mortalis condicio non patitur esse hominem ab omni macula purum, debent ergo largitione perpetua peccata carnis aboleri. unum est enim sapientis et iusti et uitalis uiri opus diuitias suas in sola iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
tempt̃ari te a deo crede an sio dignus audiri cir¬
conspice constientiam tuam et quantũ medere
uulm̾bus nec tamen quia peccata largitione
tolluntur. dari tibi licenciam peccandi putes
abolentur emi si ideo largiari quia peccan̾as
Niam si fiducia largiendi p̾ces non abolentur
deus enim puegari hominem a pcc̃is maxime
re se ulterus non peccaturum. ignostitur itaꝙ
hiis qui ad peccatum imprudent̾ incanteq
labuntur ueniam non habet qui stiens pec¬
cat. nec tamen si aliquis purificatus fuit
ab omĩ labe peccati temꝑandum sibi ab oꝑe
largitõĩs existimet quia non habeat pecca¬
ta que deleat ĩno non tamen magis iusti¬
ciam debet oꝑari cum factus est iustus ut
quod aute in medelam uulnerum fecerat pꝰ-¬
modum faciat in laudem głiamq uirtutis
Eo accedit ꝙ nemo esse sine delicto põt ꝙͣ
diu indumento carnns oneratus est Cuius
infirmitas triplici modo subiacet dominio
peccati factis dictis cogitatõe ꝑ hos gradus

Expanded text:
temptari te a deo crede an sis dignus audiri. circumspice conscientiam tuam et quantum potes, medere uulneribus. nec tamen quia peccata largitione tolluntur, dari tibi licentiam peccandi putes: abolentur enim, si ideo largiare, quia peccaueris. nam si fiducia largiendi pecces, non abolentur. deus enim purgari hominem a peccatis maxime re se ulterius non peccaturum. ignoscitur itaque iis qui ad peccatum inprudenter incauteque labuntur, ueniam non habet qui sciens peccat. nec tamen si aliquis purificatus fuerit ab omni labe peccati, temperandum sibi ab opere largitionis existimet, quia non habeat peccata quae deleat. immo uero tum magis iustitiam debet operari, cum factus est iustus, ut quod ante in medellam uulnerum fecerat, postmodum faciat in laudem gloriamque uirtutis. eo accedit quod nemo esse sine delicto potest, quamdiu indumento carnis oneratus est. cuius infirmitas triplici modo subiacet dominio peccati, factis dictis cogitatione: per hos gradus
Abbreviated transcription (Latin):
stͥpserunt. ¶Nam et dauid in pͥncipio psal¬
moꝵ suoꝵ prouidens in sp̃ũ qnͣtum facimuus
admissuri eẽnt. beatum eẽ ait qui non abie-¬
rit in consilio impioꝵ. Et salomon in libro
sapĩe hiis uerbis usus est circũueniamꝰ ius¬
et obꝓbrat nõb̾ pcc̃a legis ꝓmittit scĩam dei

Expanded text:
cripserant. nam et Dauid in principio psalcripserant. nam et Dauid in principio psalmorum suorum prouidens in spiritu quantum facinus admissuri essent, beatum esse ait qui non abierit in consilio inpiorum. et Solomon in libro sapientiae his uerbis usus est: circumueniamus iuset exprobrat nobis peccata legis. promittit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ uenerabilem celum q dignũ s sola est u̾tus
solam iusticiam que potest uerum bonũ et celeste
et ꝑpetuum indicari quia nec dicatur cuiꝙͣ nec
aufertur qua uirtute ac iustitia qm̃ xp̃t instruc
tus uenit in terram ymo uero qm̃ ip̃e uirtus et
ip̃e iusticia est destendit ut eam doceret hoĩem¬
q formaret quo magisterio ac dei legatione
ꝓfunctus ob eam ip̃am nrtutem qmͣ simul
et docuit et fecit ab omĩb gentib et meruit
et potuit deus credi gͦ cum magnus pplus
ad eum uel iusticiam quam docebat uel ob
miracula que faciebat subinde conflueret
et p̾cepta eius audiret et a deo missum deiq
filium crede̾t tunt p̾mores udeoꝵ ac sac̾dotes
et ira stimulati ꝙ ab eo tanꝙͣ pcc̃ores intre¬
pabancur et murdia depranati ꝙ confluẽte
fuit stulcitia et errore cetati et inmemores
p̾ceptorum celestium ac ꝓpħaꝵ coierunt ad¬
uersus eum impiũ ꝙ consiliũ de eo tollendo

Expanded text:
esse uenerabile caeloque dignum, sed sola est uirtus, esse uenerabile caeloque dignum, sed sola est uirtus, sola iustitia quae potest uerum bonum et caeleste et perpetuum iudicari, quia nec datur cuiquam nec aufertur. qua uirtute ac iustitia quoniam Christus uctus uenit in terram, immo uero quoniam ipse uirtus et ipse iustitia est, descendit, ut eam doceret hominemque formaret. quo magisterio ac dei legatione perfunctus ob eam ipsam uirtutem, quam simul et docuit et fecit, ab omnibus gentibus et meruit et potuit deus credi. ergo cum magnus populus ad eum uel ob iustitiam quam docebat uel ob miracula quae faciebat subinde conflueret et praecepta eius audiret et a deo missum deique filium crederet, tum primores Iudaeorum ac sacerdotes et ira stimulati, quod ab eo tamquam peccatores increpabantur, et inuidia deprauati, quod confluente t, stultitia et errore caecati et inmemores praeceptorum caelestium ac prophetarum coierunt aduersus eum inpiumque consilium de eo tollendo
Abbreviated transcription (Latin):
.d. et eo amplius lecte fuissent a pplõ iudeorum
auerant nec ullo modo poterant que illi loq̃-¬
bantur intelligi nisi fuissent uniu̾sa completa
uemo m̃t ad ip̃am passionem que uelut S¬
ob probriũ nobis obiectari solet ꝙ et hominẽ
et ab hominib insigni supplicio affectum et
crutiatum colamꝰ ut doceam ip̃am passionẽ
a deo cum magna et diuina ratione susceptã
et in ea sola et uirtutem et m̾tatem et sapĩa
contineri et neꝙ enim si beatissimꝰ int̾ra fu-¬
isset et ꝑ om̃em uitam in sũma felicitate ieg¬
nass quisqmͣ illum sapions aut dm̃ credibisset
aut honore diuino dignũ indicass ꝙ faciunt
uere diuinitatis ex ꝑtes qui caducas opes et
fragilem potentiam et aliem bñficii bona nõ
tm̃ suscipiunt uerum eciam consecrant et sti-¬
entes memoriam mortuoꝵ deẜmũt fortunã
iam extinctam colentes ꝙͣ ne uniam quid p̃-¬
sentem q sapientes colendam sibi uuꝙͣ puta-¬
uerũt / nec enim potest aliquid in reb terremꝰ

Expanded text:
 et eo amplius lectae fuissent a populo Iudaeorum,auerant — nec ullo modo poterant quae illi loquebantur intellegi, nisi fuissent uniuersa conpleta. Venio nunc ad ipsam passionem, quae uelut obprobrium nobis obiectari solet, quod et hominem et ab hominibus insigni supplicio adfectum et cruciatum colamus, ut doceam eam ipsam passionem adeo cum magna et diuina ratione susceptam et in ea sola et uirtutem et ueritatem et sapientiam contineri. neque enim si beatissimus in terra fuisset et per omnem uitam in summa felicitate regnasset, quisquam illum sapiens aut deum credidisset aut honore diuino dignum iudicasset: quod faciunt uerae diuinitatis expertes, qui caducas opes et fragilem potentantum suspiciunt, verum etiam consecrant, et scientes memoriae mortuorum deserviunt, fortunam jam extinctam colentes; quam ne vivam quidem praesentemque sapientes colendam sibi umquam putaverunt. Nec enim potest al
Abbreviated transcription (Latin):
neq homĩem ꝑfecta doct̾na eẽ posse nͥ suit idem
deus ut auc̃te celesti ncc̃item ꝑ eudi homĩb impo¬
not neꝙ dñi nͥ mortali corꝑe induatur ut p̾cep¬
ta sua factis adimiplendo ceteros ꝑendi necessita¬
te constrinstat liquide igit᷑ aꝑꝑet eum qui uite dix
et iusticie sit mag̃r corꝑalem ẽẽ oꝑtere nec alit̾
fieu posse ut sit illius plena et ꝑfeca doctrina hẽnt¬
q radicem et fundamentun stabilio q apud hoĩeꝰ
ac fixa ꝑmaneat. ip̃m aũ subire carnis et corꝑiꝰ¬
inbecillitatem uirtutemq in se reciꝑe auꝰ doctor ẽ
ut eam simul et uerbis doceat et factis. stem
subiectum ẽẽ morti et passionib cuitis quome
et in passione tolleranda et in morte sub eunda
uirtutis efficiam. uersantur ꝙ omĩa ut dixi cõ¬
sũmatus doctor ꝑferre d ut doceat posse ꝑferriũ¬

Expanded text:
neque hominem perfecta doctrina esse posse, nisi sit idem neque hominem perfecta doctrina esse posse, nisi sit idem Deus, ut auctoritate coelesti necessitatem parendi hominibus imponat; neque Deum, nisi mortali corpore induatur, ut praecepta sua factis adimte constringat. liquido igitur apparet eum qui uitae dux et iustitiae sit magister corporalem esse oportere nec aliter fieri posse ut sit illius plena et perfecta doctrina habeatque radicem ac fundamentum stabilisque aput homines ac fixa permaneat, ipsum auimbecillitatem, virtutemque in se recipere, cujus doctor est, ut eam simul, et verbis doceat, et factis. Item subjectum esse morti, et passionibus cunctis; quoniam et in passione toleranda, et in morte subeunda virtutis officia versantur: quae omnia, ut dixi, consummatus doctor perferre debet, ut doceat posse perferri
Abbreviated transcription (Latin):
dobet arrom ab co qui docendus est ut si forte dix
impossibilea precipis respondeat ecce ip̃e facio. ac
dominatur in opes contempn̾e difficile est quia
uiui alit̾ non põt in hoc corꝑe. ecce et michi corpꝰ
est et tñ pugno ꝯͣ om̃em cupiditatem. non pos¬
sum ꝓ iustitia nec dolerem ferre nec mortẽ quia
fragili sum. Etce in me dolor ac mors hẽt potes¬
tatem et ea ip̃a que times unico ut uictorens te
faciam doloris at mortis p̾or nade ꝑ ea que sũsti¬
neri non posse precendis. si precipientem sequi
non potes sequere antecedentem sublata hoc mͦ
omĩs excusatio est et fateri nec hoĩem ẽẽ ẽ cum
sua culpa inustum eẽ qui doctorem u̾tutis et eũ-¬
dem ducem non sequitur. ¶ uides gͦ qͣnto ꝑfectõr
sit mortalis doctor quia dux ẽẽ mortali potest
qm̃ inmortalis quia paciãm doc̾e non põt qui
subiectus passiomib non est. ¶ Rec hoc tamen
eo ꝑtinet ut homĩẽm deo p̾feram s ut oñdam

Expanded text:
debet opponi ab eo qui docendus est, ut si forte dixerit \'inpossibilia praecipis\', respondeat \'ecce ipse facio.\' at dominatur.\' mihi opes contemnere difficile est, quia uiui aliter non potest in hoc corpore: \'ecce et mihi corpus est et tamen pugno contra omnem cupiditatem.\' \'non possum fragilis sum. Ecce et in me dolor ac mors habet potestatem, et ea ipsa quae times vinco, ut victorem te faciam doloris ac mortis. Prior vado per ea, quae sustineri non posse praetendis; si praecipientem sequi non potes, sequere antecedentem. Sublata est hoc modo omnis excusatio; et fateri hominem necesse est, sua culpa injustum esse qui doctorem virtutis, et eumdem ducem non sequatur. Vides ergo quanto perfectior sit mortalis doctor, quia dux esse mortali potest, quam immortalis, quia patientiam docere non potest, qui subjectus passionibus non est. Nec hoc tamen eo pertinet, ut hominem Deo praeferam: sed ut ostendam,
Abbreviated transcription (Latin):
sustencat et quasi pat̾na indulgentia fonet. uuint
profecto gram̃ sibi referre et honorem dari nec
constare homĩ ratõ pietatis põt si celestibus bñ-¬
ficiis extit̾it ingratus qd non est utiq sapiẽ
sunt longe q discreta. si quidem alii sunt ꝓfes¬
sores sapiẽ ꝑ quos utiq ad deo non adit᷑ alii
religionis antistices ꝑ quos saꝑe non discit᷑ ap¬
paret nec illain ẽẽ uerain sapĩam nec hauc re-¬
ligionem idcirco nec phĩa potuit u̾tatem cõ-¬
p̾hende̾ ne religio deoꝵ ratõnem sui qua car
redde̾ ubi aũt sapĩa tñ religione inseꝑabili nexu¬
cohẽt utrumq ẽẽ uerum nec est quia et nnco¬
lendo saꝑe debenus. Idem stire quid nobis et
quõ sic colendum et insipiendo cole̾ .i. re et
actu ꝙ seierimꝰ implere ubi ergo sapĩa cum
religione coniũgitur ibi stil ubi deus colit᷑
unus ubi uita et accus om̃s ad unũ capud
et ad unã sumã refertur. demq idem ẜm doc¬

Expanded text:
sustentat, et quasi paterna indulgentia fovet, vult profecto gratiam sibi referri, et honorem dari: nec constare homini ratio pietatis potest, si coelestibus beneficiis extiterit ingratus; quod non est utique sapiensunt, longeque discreta, si quidem alii sunt professores sapientiae, per quos utique ad deos non aditur, alii religionis antistites, per quos sapere non discitur; apparet, nec illam esse veram sapientiam, nec hanc religionem. Idcirco nec philosophia potuit veritatem comprehendere, nec religio deorum rationem sui, qua caret, reddere. Ubi autem sapientia cum religione insecohaeret, utrumque esse uerum necesse est, quia et in colendo sapere debemus, id est scire quid nobis et quomodo sit colendum, et in sapiendo colere id est re et actu quod scierimus inplere. ubi ergo sapientia cum religione coniungitur? ibi scilicet ubi deus colitur unus, ubi uita et actus omnis ad unum caput et ad unam summam refertur, denique idem sunt doc
Abbreviated transcription (Latin):
possunt ẽẽ nec dñi deos aũt et pr̃es rrilti ⁊ dños
nũcupari ncce est ncc̃e est teneri gͦ u̾o ueritas
non põt ubi homo idem multis pr̃ib dñis ꝙ
subiectus est ubi animus in multa disꝑsus huc
atq illuc diuagatur nec hr̃e ullam firmitatem
religio põt qñ certo et stabili domicilio caret. cuł¬
tus etiam deoꝵ ueri esse non possunt codem mͦ
ros hz. ẜ hec aut meretrix aut adult̾a noĩabit᷑
a qua emĩ pudor castitas fides abest uirtute ca¬
reat nc̃ce est. sic et religio deoꝵ impudica est
et intesta quia fide caret quia honos ille instabilis
et incestus caput atq originem nõ hẽc.¬

Expanded text:
possunt esse nec domini, deos autem et patres et dominos possunt esse nec domini, deos autem et patres et dominos nuncupari necesse est. teneri ergo ueritas non potest ubi homo idem multis patribus dominisque subiectus est, ubi animus in multa dispersus huc atque illuc diuagatur, nec habere ullam firmitatem religio potest, quando certo et stabili domicilio caret. cultus igitur deorum ueri esse non possunt, eodem moros habet, sed haec aut meretrix aut adultera nominabitur: a qua enim pudor castitas fides abest, uirtute careat necesse est. sic et religio deorum iupudica est et incesta, quia fide caret, quia honos ille instabilis et incertus caput atque originem non h
Abbreviated transcription (Latin):
est qui põt uere pat̾ noĩari Idem eciam dñs
sit ncc̃e est quia sicut põt indulg̾e ita ecia
cohcere pat̾ ideo appellandus est quia multa
et magna largitur dñs ideo quia castigãdi
ac puniendi h maximam potestatem. Dñm
no enmd̾ ẽẽ qui sit pac̾ et iam uiris couilis
demonstrat ratio qui .n. pot̾it filios educa¬
re insi heãt ieos dñi potestutem nec inmerito
pater familias dicitur licz tm̃ filios hẽat iudel¬
quitur et nomen eciam familie complectit᷑ eciam
puos quia pat̾ antecedit. unde apparet euudẽ ip̃m
et pr̃em esse ẜuor et dñm filioꝵ demq et filius
pat̾milias nomĩatur ut appareat enm duplici
idem dñs. qui et pr̃. sicut igitur nature ncãte
non pat̾ ẽẽ insi unus pat̾. ita nec dñs insi unꝰ
uerunt. Ergo contra ratõe contra naturã sũt
relixiones multoꝵ deoꝵ. siquidem nec prẽs mlti

Expanded text:
est, qui potest vere pater nominari. Idem etiam dominus est, qui potest vere pater nominari. Idem etiam dominus sit necesse est; quia sicut potest indulgere, ita etiam coercere. Pater ideo appellandus est, quia nobis multa et magna largitur: dominus ideo, quia castigandi ac puniendi habet maximam potestatem. Dominum vero eumdem esse, qui sit pater, etiam juris civilis ratio demonstrat. Quis enim poterit filios educanisi habeat in eos domini potestatem? Nec immerito paterfamilias dicitur, licet tantum filios habeat: vindelquitur, et nomen familiae complectitur etiam filios, quia pater antecedit: unde apparet eumdem ipsum, et patrem esse servorum, et dominum filiorum. Denique et filius si propterea paterfamilias nominatur, ut appareat eum duplici idem dominus, qui et pater. Sicut igitur naturae necessitate non potest esse nisi unus pater, ita nec dominus nisi unus; ontra rationem contraque naturam sunt religiones multorum deorum, siquidem nec patres multi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯiungitue phĩa cum religione si et phia int̾
sacra cessauit et religio qñ phĩa tractat᷑ illa
enĩ religio muta est non tm̃ quia mutoꝵ est
s quia ritus enis in manu et indigitis est
non incorde aut in lingua sicut nr̃a que u̾a
est idcirco et in sapĩa religio et in religione su-
ad est insi deum uerum iustis ac piis cultib
honorare multoꝵ aũt deoꝵ cultum non esse
sm naturam et̾ hoc argumento colligi et cõ¬
p̾hendi põt ome enĩ qd̵ ab homine colit᷑ ncc̃e
est int̾ solempnes ritus et p̾dicatõnes pr̃em
nũcupari non tm̃ honoris gr̃a uerum eciam
ratoĩs ꝙ et antiquior est homine et ꝙ iutã
salutem uictum prãt ut pat̾ itaq ut iubiter
a precantib pater nocatur ⁊ saturnus et sanꝰ
et liber et cet̾i deniceps ꝙ lucilius in deoꝵ cõ¬
silio irridet uti nemo sit nr̃m qͥn aut pater
uniꝰ homĩs multi pr̃es ex uno enĩ procreã
ergo eciam deo multos colere contra natirã
est contraq pietatem unus igitur colendus

Expanded text:
ilosophia cum religione, sed et philosophia inter sacra cessabit, et religio, quando philosophia tractabitur. illa enim religio muta est, non tantum quia mutorum est, sed quia ritus eius in manu et in digitis est, non in corde aut in lingua, sicut nostra, quae uera est. idcirco et in sapientia religio et in religione sapialiut est nisi deum uerum iustis ac piis cultibus hsecundum naturam, etiam hoc argumento colligi potest et comprehendi: Omnem Deum, qui ab homine colitur, necesse est inter solemnes ritus et precationes patrem nuncupari, non tantum honoris gratia, verum etiam rationis; quod et antiquior est homine, et quod vitam, salutem, victum praestat, ut pater. Itaque et Jupiter a precantibus pater vocatur, et Saturnus, et Janus, et Liber, et caeteri deinceps; quod Lucilius in deorum concilio irridet: Ut nemo sit nostrum, quin pater unius hominis multi patres ex uno enim procreatur ergo deos etiam multos colere contra naturam est, contraque pietatem. Unus igitur colendus
Abbreviated transcription (Latin):
atur sicut homerus bellantes int̾ se deos fixit
cum alii troiam capi nellent alii repugnarent¬
¶ Umiꝰ igit᷑ arbitrio mundum regi necesse ẽ insi
enum singuloꝵ ꝑcium põtas ad unam ꝓuidentiã
referatur non potit sũma ip̃a constare uno quoz
non curante amplius ꝙͣ qd ad eum ꝓprie ꝑtiu
sicut ne res quidem milicaris nnsi unum hẽat
ducem acq rectorem ꝙ si in uno excitu cot fue¬
rint imꝑatores quot legiones quot choortes
quoc cunei quot ale. pͥmũ nec instrui poterit
acies uno quoq ꝑiculum recusante nec regi
facile ut temꝑariq ꝙ suis ꝓpriis consiliis utã¬
tur omnes quoꝵ diu̾sitate plus noceant qm̃
ꝓsint. Sic in hoc rerum nature impio insi unꝰ
fu̾it ad quem tocius sũme cura referatur uni¬
nersa soluentur et corruent.. dice̾ aũt mulco-¬
rum arbitrio regi mũdum tale est quale si qͥs
affirmet in uno corpore mulcas ẽẽ mentes qm̃

Expanded text:
atur; sicut Homerus bellantes inter se deos finxit, atur; sicut Homerus bellantes inter se deos finxit, cum alii Troiam capi uellent, alii repugnarent. unius igitur arbitrio mundum regi necesse est. nisi enim singularum partium potestas ad unam prouidentiam referatur, non poterit summa ipsa constare, uno quoque nihil curante amplius quam quod ad eum proprie pertinet, sicut ne res quidem militaris nisi unum habeat ducem atque rectorem. quodsi in uno exercitu tot fuerint imperatores quot legiones, quot cohortes, quot cunei, quot alae, primum nec instrui poterit acies uno quoque periculum recusante nec regi facile aut temperari, quod suis propriis consiliis utantur omnes, quorum diuersitate plus noceant quam prosint: sic in hoc rerum naturae imperio nisi unus fuerit ad quem totius summae cura referatur, uniuersa soluentur et conruent. dicere autem multorum arbitrio regi mundum tale est, quale si quis adfirmet in uno corpore multas esse mentes, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
a plibus potuiss. ¶Quamilib multos. quamilib
magnos faciat quitquid in multis magnitudinis
potestatis. uirtutis. marestatisq posu̾i̾t id totũ in
unũ confero et in unum esse dico ut tantũ in eo
sit istaꝵ reꝵ nec cogitari nec dici potest quia in
re qñ in sensu deficimus et uerbis quia neꝙ
tantam intelligentie lucem pectus humanum
neque explanationem tantaꝵ reꝵ capit lingua
mortalis idip̃m intellige̾ nos oportet ac dicere
Dideo rursus quid econͣrio dici possit. tales eẽ illos
ples qualez nos nolumus unũ ac hoc fieri nullo
pacto põt ꝙ singulorum pt̃as ꝓgredi longius
non ualebit occurrentibus sibi ptãtibus ceteroꝵ
Necesse est enim ut suos quisq liices aut tnͣs¬
gredi nequeat aut si transgressus fu̾it sus al¬
terum fimbus pellat non iudent qui deos ml¬
tos ẽẽ credunt fieri posse ut aliquid siu̾sum ne-¬
lut ex qua re deceptatio int̾ eos et c̾tamen ori-¬

Expanded text:
a pluribus potuisse. quamlibet multos, quamlibet a pluribus potuisse. quamlibet multos, quamlibet magnos faciat, quidquid in multis magnitudinis potestatis uirtutis maiestatisque posuerit, id totum in unum confero et in uno esse dico, ut tantum in eo sit istarum rerum, quantum nec cogitari nec dici potest. qua in re quoniam et sensu deficimur et uerbis, quia neque tantam intellegentiae lucem pectus humanum neque explanationem tantarum rerum capit lingua mortalis, id ipsum intellegere nos oportet ac dicere. uideo rursus quid e contrario dici possit, tales esse illos plures qualem nos uolumus unum. at hoc fieri nullo pacto potest, quod singulorum potestas progredi longius non ualebit occurrentibus sibi potestatibus ceterorum. necesse est enim ut suos quisque limites aut transgredi nequeat aut si transgressus fuerit, suis alterum finibus pellat. non uident qui deos multos esse credunt fieri posse ut aliquid diuersum uelint, ex qua re disceptatio inter eos et certamen ori
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet teneo si ꝑtiti sunt int̾ se officia codem reuoluit᷑
res ut ex hiis quilib suffic̾e̾ om̃ib nequeat. ¶ Pfectꝰ
igitur non erit qui cessantibus cet̾is non põt gomnia
gubn̾are Ita fit ut ad regendum mundum uinꝰ ꝑfecta
uirtute opus fit qͣm in becillitate multoꝵ. ¶ Qui
aũt putat hanc tantam magnitudinem non posse
ab uno regi fallitur neq quanta sit uis ac põtas di¬
uine maiestatis intelligit se existimat singularem
deum qui mundum fac̾e̾ potuit/ euudem rege̾ nõ
posse quen ac si concipiat ammo qͣnta sit diuini
huiꝰ oꝑis inmensitas cum antea nichil eẽt. ¶ Ta¬
men u̾tute acq consilio dei ex nichilo ẽẽ conflatã
quos opus nisi ab uno nichoari ꝑficiq non potuit
Iam intelliget multo facilius ẽẽ cib uno regi ꝙ est
ab uno constitutum. ¶ Dicat fortasse aliquis ne
fabricari quidem tam inmensum opus mundi ubi

Expanded text:
pertinet teneo: si partiti sunt inter se officia, eodem reuoluitur pertinet teneo: si partiti sunt inter se officia, eodem reuoluitur res, ut ex iis quilibet sufficere omnibus nequeat. perfectus igitur non erit qui cessantibus ceteris non potest omnia gubvirtute magis opus sit, quam imbecillitate multorum. Qui autem putat hanc tantam magnitudinem non posse ab uno regi, fallitur. Nec enim quanta sit vis potestasque divinae majestatis intelligit, si existimat singularem Deum, qui facere mundum potuit, eumdem regere non posse quem fecit. At si concipiat animo, quanta sit divini hujus operis immensitas cum antea nihil esset, tamen virtute atque consilio Dei ex nihilo esse conflatam; quod opus nisi ab uno inchoari perficique non potuit: jam intelliget, multo facilius esse ab uno regi, quod est ab uno consttabricari quidem tam inmensum opus mundi nisi
Abbreviated transcription (Latin):
neat. eodem modo eciam dii si plures sunt minꝰ
ualebunt aliis tantũdem in se h̃ẽntib uirtutiaũt
ꝑfecta natura in eo põt esse in quo totum est qͣm
meo in quo pars exigua de toto est. Deus uero
si ꝑfectus est ut esse debet / non põt ẽẽ insi unus
ut in eo sint omĩa. deoꝵ igit᷑ uirtutes ac potesta¬
ces infirmiores suit ncc̃e est quia tancum singul
deerit qͣntum in cet̾is fu̾it. Ita quanto plures tãto
minores erunt quid quod sũma illa reꝵ põtas
ac diumauis ne semel quidem dundi põt Quitꝙͥ
enĩ capit diuisionem et int̾itum capiat ncce est
Siaũt interitus procul est a deo quia incoruptiblis
est et et̾nuis consequens est ut dĩdi põtas dĩna ñ possit
deus ergo unus est si non ẽẽ aliud potest quod tantũdẽ
capiat potestatis. ¶ Et hn tamen qui multos ẽẽ arbi-
suo loco disputabimus illud int̾i qd ad pñtem locũ

Expanded text:
neat. eodem modo etiam dii, si plures sint, minus neat. eodem modo etiam dii, si plures sint, minus ualebunt, aliis tantundem in se habentibus. uirtutis autem perfecta natura in eo potest esse in quo totum est quam in eo in quo pars exigua de toto est. deus uero si perfectus est, ut esse debet, non potest esse nisi unus, ut in eo sint omnia. deorum igitur uirtutes ac potestates infirmiores sint necesse est, quia tantum singulis deerit, quantum in ceteris fuerit: ita quanto plures tanto minores erunt. quid quod summa illa rerum potestas ac diuina uis ne semel quidem diuidi potest? quidquid enim capit diuisionem, et interitum capiat necesse est. si autem interitus procul est a deo, quia incorruptibilis est et aeternus, consequens est ut diuidi potestas diuina non possit. deus ergo unus est, si nihil esse aliut potest quod : tantundem capiat potestatis: et ii tamen qui multos esse arbitrsuo loco disputabimus. illud interim quod ad praesentem locum
Abbreviated transcription (Latin):
ad mũdi regimien substinendum insi forte arbitrabim̃
si ple̾s sunit uinꝰ here singulos neruoꝵ atq uniũ
quod quidem facuent hu qui c̃ẽ multos uolient quia
nece est in becilles esse. Si quidem singuli sine auxi¬
lio reliquoꝵ tante molis gubnaculum substinere ñ
possunt. Deus aũt qui est et̾na mens ex omi utiq
ꝑte ꝑft̃e consumateq u̾tutis est quod si uerum est
unũ sit ncc̃e est. ¶ Potestas enĩ uel uirtus absoluta
retinet suam ꝓpriam firmitatem. Id autẽ solidũ exti¬
mandum est cui nichil decede̾ id ꝑfectum cui nichil
possit accede̾. Quis dubitet potentissimũ esse regez
qui totius orbis hẽat imꝑium Neꝙ innu̾to cũ illiꝰ
sunit que ubiq sunt omĩa cum ad eum solum om̃s
udiq copie congerantur ac si plures parciantur
orbem minꝰ certe opum minꝰ uirium singuli habe-¬
bunt cum intra p̾sc̾ptam portionem se quisq conti-

Expanded text:
ad mundi regimen sustinendum? nisi forte arbitrabimur, ad mundi regimen sustinendum? nisi forte arbitrabimur, si plures sint, minus habere singulos neruorum atque uirium: quod quidem faciunt ii qui esse multos uolunt, quia necesse est inbecillos esse, siquidem singuli sine auxilio reliquorum tantae molis gubernaculum sustinere non possunt. deus autem, qui est aeterna mens, ex omni utique parte perfectae consummataeque uirtutis est: quod si uerum est, unus sit necesse est. potestas enim uel uirtus absoluta retinet suam mandum est, cui nihil decedere; id perfectum, cui nihil possit accedere. Quis dubitet potentissimum esse regem, qui totius orbis habeat imperium? neque immerito: cum illius sint, quae ubique sunt omnia; cum ad eum solum omnes undique copiae congerantur. At si plures partiantur orbem, minus certe opum, minus virium singuli habebunt, cum intra praescriptam portionem se quisque c