comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tu euasisti cruentas tyberis manꝰ in qͣs
asimꝰ gallus orator incidit infausta pro¬
genres tua quẽ diris ab illo suppliciis ene
urgenti iam fato ꝑopturia mors affuit
que oculos tuos saltem tã tristi spectacło
lib̾aret uantis expectandũ ã̾ins erat
Ut mestissimd nati conres aut spectator
fieres cuius euẽti si ut quibusdã sapienti¬
bus insum ẽ extinctos cangit fortuaa suꝑ¬
stitũ non ꝑua felicitati tue portio subtra¬
hitur unũ tacita dissimłatione tnsire fide¬
lis amiticie lex uetat qr clariorũ oĩs eni
hõim cineri ac fame nõ alit̾ ac pñtiũ ob¬
stringor Illud ergo tuũ in displicuit quod
m. tullio cuiꝰ nourẽ tuo in p̾mis pc̃omo¬
telebrari par fuat et attosli censor acerims
bo sit ip̃am tibi noñ iuideo lib̾tatẽ s ea c̾te
pcius urendũ fuisse denũcio sero licet, et¬
si adirersus ip̃m mũdi dũm sepe usus ab
alis ueniã facile mearis Et sane in t̾ãta

Expanded text:
tu, evasisti cruentas Tiberii manus, in quas tu, evasisti cruentas Tiberii manus, in quas Asinius Gallus orator incidit, infausta progenies tua, quem “diris” ab illo “suppliciis” enevergenti iam fato, peroportuna mors affuit, que oculos tuos saltem tam tristi spectaculo liberaret; paucis expectandum annis erat, ut mestissimus nati comes aut spectator fieres; cuius eventu, si, ut quibusdam sapientibus visum est, extinctos tangit fortuna superstitum, non parva felicitati tue portio subtrahitur. 5 Unum tacita dissimulatione transire fidelis amicitie lex vetat, qua clarorum omnis evi hominum cineri ac fame non aliter ac presentium obstringor; illud ergo tuum michi displicuit quod Marco Tullio, cuius nomen tuo in primis precocelebrari par fuerat et attolli, censor acerrimurobo sic ipsam tibi non invideo libertatem, sed ea certe parcius utendum fuisse denuntio — serum licet —, etsi eadem adversus ipsum mundi dominum sepe usus, ab aliis veniam facile merearis. Et sane in tanta
Abbreviated transcription (Latin):
stiũ falutes Ombus nũcia nichil feliciores eorũ¬
uigilias eorũ uigilias fuisse ꝙͣ tuas Eternũ
uale rerũ gestarũ nremorie ꝯsultor optime
sepultus es in uestibulo iustine u̾gnus et ante
ip̃m sepuleri tui lapidẽ .uii. kl. marcias ã ͦ
ab illius ortu inẽ paulo amplius tibi uiuen¬
dũ erat ut cernes ul audires natũ nulłs¬
¶ Adasinũ pollionẽ oratorem
Ranciscus A simo pollioni salutem
dũ ueniss in añm ut familiaribus
epłis ali quot ꝓcul absentes eloquii duces ⁊
rara quedã lingue Italie ornamenta ꝯplec¬
terer silencio tuũ nomẽ ebrue̾ nolui qd̾ mag¬
norũ testimonio sup̃mis quoq noñbꝰ par
uidebã Sed qñ pene nuda rerã ad nos
ac triũphali niro tũ ꝓ sũmi ingenii flori¬
amãtissimo pͥncipe semisti extimatorem
rerũ nactus ydoneum. E felix qui adhuc
incolumi angusto instã uiuendi nrẽsura
assecutꝰ octuage  etatis ãno in tuscula¬
no rure p̃clarã uitã tͣnquillo claudẽs exi¬

Expanded text:
stium salutes, quibus nuntia nichilo feliciores eorum vigilias fuisse quam tuas. Eternum vale, rerum gestarum memorie consultor optime.sepultus es, in vestibulo Iustine virginis et ante ipsum sepulcri tui lapidem, VIII Kalendas Martias, anno ab Illius ortu quem paulo amplius tibi vivendum erat ut cerneres vel audires natum, M9 Ad Asinium Pollionem oratorem. 1 Franciscus Asinio Pollioni salutem. Dum venisset in animum ut familiaribus epystolis aliquot procul absentes eloquii duces et rara quedam lingue itale ornamenta complecterer, silentio tuum nomen obruere nolui, quod magnorum testimonio supremis quoque nominibus par videbam; sed quoniam pene nuda rerum ad nos ac “triumphali” viro, cum pro summi ingenii floriamantissimo principe senuisti, extimatorem rerum nactus ydoneum. 3 O felix qui adhuc incolumi Augusto iustam vivendi mensuram assecutus, “octuagesimo etatis anno in Tusculano” rure preclaram vitam tranquillo claudens exi
Abbreviated transcription (Latin):
sciã Equin tñ xxistimo nr̃is imꝑatoribus
salutandos linquere si tũ hos non allorum
pudet quoꝵ studio ac u̾tute fũdatũ imꝑiũ
euerterũt Et̾nũ uale uir uigilantissime
apud suꝑos in capite orbis Roma q̃ tua fiit
et mea pr̃ia fcã est kl̃ nouembĩ almio ab or¬
tuxuiis quem utinã nouisses m ͦ cec l

Expanded text:
sciam, equius tamen extimo nostris imperatoribus sciam, equius tamen extimo nostris imperatoribus salutandos linquere, si tamen hos non illorum pudet, quorum studio ac virtute fundatum imperium everterunt. Eternum vale, vir vigilantissime. Apud superos, in capite orbis Roma, que tua fuit et mea patria facta est, Kalendis Novembris anno ab ortu Eius quem utinam novisses, MCCCL
Abbreviated transcription (Latin):
longa et sollicita spe nichil est iportuniꝰ
consc̃ia ꝑcipieus mortalia ꝑiisse ne doleas
screbas pitura dũ strib̾es mortali enĩ ingenio
nichil efficit᷑ mortale Quid aũt refert an
statĩ ai post centũ ãnorũ milia ꝑrat quod
aliq̃n ꝑire est nc̃ce Est quid̃ illustris sumli
studio flagͣntiũ cohors haud ꝙ quaꝙͣ fortuna¬
tior laboꝵ quibꝰ exemplis utrũq fortẽ tuã
eqͣninus ferre debes Ex hiis nĩt aliqͦs iuat
dulcis est Eũt aũt ln m. cato censorius.
atheuit capito Gaiuis bassus ueraciꝰ ponti¬
ficalis e ctamꝰ herseniꝰ Corueliꝰ balbus
Massiriꝰ sabinꝰ Serius sulpicius cleatiꝰ
uerus gaius flaccus pomprius festus cas¬
sins eninus fabius pictor statius tulliaas
nõĩa quos ẽes meis u̾bis tuo salutatos ue¬
lim iuliũ et augustũ cesares et aliqͦt alios
ex illo ordine ꝙͣuis studiosissimos atq doc¬
tissimos teq nõmillis horũ familiarissimũ

Expanded text:
longa et solicita spe nichil est importuniulonga et solicita spe nichil est importuniuconscientia percipiens, mortalia periisse ne doleas; sciebas peritura dum scriberes: mortali enim ingenio nichil efficitur immortale. Quid autem refert an statim an post centum annorum millia pereat quod aliquando perire est necesse? Est quidem illustris simili studio flagrantium cohors haudquaquam “fortunatior laborum”, quibus exemplis utcunque sortem tuam equanimius ferre debes. 10 Ex his nunc aliquos iuvat dulcis est. Sunt autem hi: Marcus Cato Censorius, Ateius Capito, Gaius Bassus, Veratius Pontificalis, Octavius Hersennius, Cornelius Balbus, Massurius Sabinus, Servius Sulpitius, Cloatius Verus, Gaius Flaccus, Pompeius Festus, Cassius Emina, Fabius Pictor, Statius Tullianusnomina; quos omnes meis verbis tuo ore salutatos velim. 11 Iulium et Augustum Cesares et aliquot alios ex illo ordine, quamvis studiosissimos atque doctissimos teque nonnullis horum familiarissimum
Abbreviated transcription (Latin):
catonis p̃cepto rõne ocii sc̾xsisti cuius ut
uiuaciora sint opa stili forsitan dulcedo p̃sti¬
tis Secundus uir quid̾ sc̃issimꝰ et diuino
ingenio angustinꝰ orignie affer eloquio
Romanus cũ c̃o utinã de libris d̾ma tctũtiba
delibare potuisses magnꝰ nẽpe theologus
futurꝰ qui eam quã poteras theo logiam
tã scrupulose tͥctasti tã auxie diuisisti ut
u̾o rerũ tuatũ nichil ignores ꝙͣuis ita de
te scriptũ sit legisse ce tã multa ut aliqͥd
t̾ scribe uacasse nuren᷑. tã młta st̾ psisse
ꝙͣ młta uix ꝙ̃ꝙͣ legisse potuisse credama.
ulle tñ extant sru admodũ late᷑ inoꝵ oꝑũ
reliquie e quibꝰ aliqͥ pridẽ indi et recorda¬
tions torq̃or sũmis ut auĩt labiis gustate
dulcedinis et ra ip̃a p̃cipue dmarũ et hu¬
manarũ libros rerũ qui nomẽ tib scnatius
peꝑere ad huc alicubi latitare suspitor ea qz
multos iam ꝑ annos mne fatigat cura qͣm̃

Expanded text:
Catonis precepto “ratione otii”, scripsisti, cuius ut Catonis precepto “ratione otii”, scripsisti, cuius ut vivaciora sint opera, stili forsitan dulcedo prestitit; secundus vir quidam sanctissimus et divino ingenio, Augustinus, origine afer eloquio romanus, cum quo utinam de libris divina tractantibus deliberare potuisses, magnus nempe theologus futurus, qui eam quam poteras theologiam tam scrupulose tractasti, tam anxie divisisti. 8 Ut vero rerum tuarum nichil ignores, quamvis ita de te scriptum sit, “legisse” te «tam multa ut aliquid tibi scribere vacasse miremur, tam multa scripsisse multa vix quenquam legere potuisse credamus», nulle tamen extant seu admodum lacere tuorum operum reliquie, e quibus aliqua pridem vidi, et recordatione torqueor summis, ut aiunt, labiis gustate dulcedinis, et ea ipsa, precipue divinarum et humanarum rerum libros, qui nomen tibi sonantius peperere, adhuc alicubi latitare suspicor; eaque multos iam per annos me fatigat cura, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
enumerẽ quot librorũ tuorũ nõĩa totidẽ
fame nr̃e sunc unlir̾a p̾stat igit᷑ siluisse
Nam et contractioe uuluo retrudescit et so¬
pitus dolor dãpni memoria excitat᷑. Ez
ouicredibilis famne ius uiiut nomẽ sepł¬
tis oꝑibur et cũ de uarrone ꝓpe ul appeat
doctorũ tñ onn consensu doctissimꝰ uatro
est ꝙ sine ulla dubitatõe marcus cicero
hiis ip̃is in libris in quibꝰ nichil affinã¬
dũ disputat aff̾mare nõ tinuit ut quo¬
quos rõnorũ doctissin nomẽ hẽs Alni ad
gretorũ metas extendũt x̃cipus lactãtiꝰ
uir ex nr̃is eloĩtia et religione clarissiꝰ
qui nullũ uarrone doctiorẽ ne ap̃ grecos
quidẽ iuxisse non dũbitat Sed int̾ ĩnunia¬
biles p̃cones tues famosissum duo sunt
pͥuis est ille ciuꝰ supͣ mentõem fea corta¬
nens et cõciuis et condiscipulus tuus cit̾o
quimulta tibi et ci tu multa siuata ex

Expanded text:
enumerem? quot librorum tuorum nomina, totidem enumerem? quot librorum tuorum nomina, totidem fame nostre sunt vulnera; prestat igitur siluisse, nam et contrectatione vulnus recrudescit et sopitus dolor damni memoria excitatur. 5 Sed, o incredibilis fame vis, vivit nomen sepultis operibus, et cum de Varrone prope nichil appareat, doctorum tamen omnium consensu “doctissimus” Varro est, quod «sine ulla dubitatione» Marcus Cicero his ipsis in libris in quibus nichil affirmandum disputat, affirmare non timuit, ut quoquos Romanorum doctissimi nomen habes, alii ad Grecorum metas extendunt, precipueque Lactantius, vir ex nostris eloquentia et religione clarissimus, qui nullum Varrone “doctiorem ne apud Grecos quidem vixisse” non dubitat. 7 Sed inter innumerabiles precones tuos famosissimi duo sunt: primus est ille cuius supra mentionem feci, coetaneus et concivis et condiscipulus tuus, Cicero, qui multa tibi et cui tu multa, servata ex
Abbreviated transcription (Latin):
Uanciscus martõ uarroni salm ut
te amem et uener tua me singlar
uirtus e̾t industria tuũ me clarissinũ nõ¬
men cogit ⁊uit ques bñficiis ac meritis
uit̾ offendentibus ip̃i doct̾ius instruũt ex¬
pa etas nr̃a libros tuos ꝑdidit. Mmid¬
in aũt unia mĩot custodie studiosa quis
ticie rerũ supͣ fidem deditus non ideo actu¬
ose inte semitã decliuasti utroq calle cõ¬
spicuus et illis sũmis uiris magno pom¬
prio ac iulio tesari mito tuo carus ĩtaq
sub alt̾o militasti ad alt̾am scripsisti mi¬
inter bellorũ et publicoꝵ imim diuisfissias
curas magna laus nõ inigenii mõ s ꝓpoit
posse et uelle non etatitue tantũ s oĩbꝰ
sclis pdesse hn tanto studio e laborati lib̾
dign nõ sunt hĩti qui ꝑ manus nr̃as ad
posteros ꝓuenirent ardorrm tnũ nr̃a uicͭ
ignama neme tam ꝑcus pat̾ unꝙͣ fuit cꝰ
non longenã ꝑsimoniã brem tp̃re lux̾iosꝰ
filius poss euerte̾ Quid nũc libͦs ꝑditos

Expanded text:
anciscus Marco Varroni salutem. Ut te amem ac venerer tua me singularis virtus et industria, tuum me clarissimum nomen cogit. Sunt quos benificiis ac meritis aviter offendentibus, ipsi doctrinis instruunt expa. Etas nostra libros tuos perdidit: quidni autem, unius numorum custodie studiosa? quis titie rerum supra fidem deditus, non ideo actuose vite semitam declinasti, utroque calle conspicuus, et illis summis viris Magno Pompeio ac Iulio Cesari merito tuo carus. 3 Itaque sub altero militasti, ad alterum scripsisti liinter bellorum et publicorum munerum diversissimas curas. Magna laus non ingenii modo sed propositi, posse et velle non etati tue tantum sed omnibus seculis prodesse. 4 Hi tanto studio elaborati libri digni non sunt habiti qui per manus nostras ad posteros pervenirent; ardorem tuum nostra vicit ignavia; nemo tam parcus pater unquam fuit, cuius non longevam parsimoniam brevi tempore luxuriosus filius posset evertere. Quid nunc libros perditos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ĩmemorẽ srpe pñtiũ malorũ scłis me feli¬
cioribus insẽis ut int̾ legendũ saltẽ cũ cor¬
neliis scipioniba affricanis leliis sabiis ma¬
xinus metellis brutis deciis catonibꝰ ue¬
qulis cursoribꝰ/ Torquatis ualeriis Cor¬
nins s almatoribꝰ Mandiis marcellis
Nerombꝰ enuliis fulmis flamiiis ati¬
liis. Guitilis ac sanullis et nõ cũ ex̾mis
furibꝰ int̾ quos adu̾so sidere natus sũ mn
uideor etatẽ agere Et o si totus in contĩ
nequeo apud alios sparsim lego ũsertim
in eo libro ubi te totũ s in angustias sit co¬
actũ uideo ut librorũ m̃s nichil rebꝰ ip̃is
infinitũ desit die ueli de antiquioribꝰ poli

Expanded text:
quod immemorem sepe presentium malorum seculis me feliquod immemorem sepe presentium malorum seculis me felicioribus inseris, ut inter legendum saltem cum Cornelius, Scipionibus Africanis, Leliis, Fabiis Maximis, Metellis, Brutis, Deciis, Catonibus, Regulis, Cursoribus, Torquatis, Valeriis Corvinis, Salinatoribus, Claudiis Marcellis, Neronibus, Emiliis, Fulviis, Flaminiis, Atiliis, Quintiis ac Camillis, et non cum his extremis furibus, inter quos adverso sidere natus sum, michi videar etatem agere. 5 Et o si totus michi contnequeo, apud alios sparsim lego, presertim in eo libro ubi te totum sed in angustias sic coactum video ut librorum numero nichil, rebus ipsis infinitum desit. 6 Tu velim d
Abbreviated transcription (Latin):
Ranciscus tito lano salm optarem
ex mĩo tuorũ ꝓfecto nõ romã mõ te uiden¬
digr̃a s in dinoia ex galliis aut hispamã
potiturus Runs uo qua datur te in libris
studio/ ꝙͣtisq laboribꝰ uix triginta ex cĩbꝰ
suꝑsunt O mos pessimꝰ nosinetipos de in¬
dustria fallendi dixi tͥginta qr om̃s uulgo
id dicũt ego aũt deesse unũ ex hiis ixsis ĩ¬
uenio nouẽ et uiginti sunt plane tres de¬
cades pͥma t̾cia et qͣrta/ cui lib̾rorũ nimerq
nõ ꝯstat in hiis tam ꝑuis tuis reliquiis ex¬
erteor quociẽs hec lota uł tỹra et hos mõ¬
res obliuisti uolo et semꝑ acri cũ indigͣtiõe
aĩ aduersus studia hõim nr̃o rũ quibꝰ nncħ
in p̃cio est nisi aurũ et argentũ et uolux¬
tas que si in bonis hñda sunt multo plenis
multoq ꝑst̃ius nõ tm̃ mute pecudis s mo¬
bilis ẽt et insensibilis elementi ꝙͣ rõnalis
t̾ia est mĩt u̾o tibi pocius tp̃us est ut gr̃as
agam t̾u promittis tam tũ ꝓ eo nõiatim

Expanded text:
ranciscus Tito Livio salutem. Optarem,ex numero tuorum, profecto non Romam modo te videndi gratia, sed Indiam ex Galliis aut Hispania petiturus. Nunc vero qua datur te in libris studio quantisque laboribus! Vix triginta ex omnibus supersunt. O mos pessimus nosmet ipsos de industria fallendi! Triginta dixi quia omnes vulgo id dicunt, ego autem deesse unum his ipsis invenio: novem et viginti sunt, plane tres decades, prima tertia et quarta, cui librorum numerus non constat. 3 In his tam parvis tuis reliquiis exerceor quotiens hec loca vel tempora et hos mores oblivisci volo, et semper acri cum indignatione animi adversus studia hominum nostrorum, quibus nichil in precio est nisi aurum et argentum et voluptas, que si in bonis habenda sunt, multo plenius multoque perfectius non tantum mute pecudis sed immobilis etiam et insensibilis elementi quam rationalis hteria est; nunc vero tibi potius tempus est ut gratias agam cum pro multis tum pro eo nominatim,
Abbreviated transcription (Latin):
adeo diligent ab illo instructus orator a te
cõptus oruatus qt est ut młta ab illo uł neg¬
lecta ul non aĩadusa uideant᷑ atq ita singłatĩ
omĩa colligis duci tuo elapsa ut ꝙͣtũ uiici
eloquio tĩi diligentiã unncẽ̾ Uecto in fallor
indicio dici possis ille riũ suũ oratorẽ ꝑ ar¬
dua carum ac sũmos eloꝙ̃cie u̾tices agit et in¬
dicialibꝰ bellis ad nctoriã format tu longes
reperens oratorẽ tuũ ꝑ om̃is longe me flexꝰ
ac latebras ab ĩis in cunabłis ad suprema
eloquii artẽ ducis placet delectat ⁊ mirari
cogit eo nãq aspirantibꝰ nidil ucilius Ci¬
ceromana claritas ꝓuectos illunũat ⁊ celsũ
ualidis iter signat cua sedulitas ip̃osquoq
fouet iualidos et optima mitrix ingemiorã
lacte huili tenerã pascit infanciã Ced ne

Expanded text:
Adeo diligenter ab illo instructus orator a te Adeo diligenter ab illo instructus orator a te comptus ornatusque est, ut multa ab illo vel neglecta vel non animadversa videantur, atque ita singulatim omnia colligis duci tuo elapsa, ut quantum vinci eloquio tantum diligentia vincere recto ni fallor iudicio dici possis. 4 Ille enim suum oratorem per ardua causarum ac summos eloquentie vertices agit et iudicialibus bellis ad victoriam format; tu longius repetens, oratorem tuum per omnes longe vie flexus ac latebras ab ipsis incunabulis ad supremam eloquii arcem ducis; placet, delectat et mirari cogit; eo namque aspirantibus nichil utilius. Ciceroniana claritas provectos illuminat et celsum validis iter signat, tua sedulitas ipsos quoque fovet invalidos et optima nutrix ingeniorum, lacte humili teneram pascit infantiam. 5 Se
Abbreviated transcription (Latin):
sero ingemũ tuũ nom oratoriarũ institutionũ
liber hen discerptus et lacen ueniti ad mauꝰ
meas agnoui etatẽ uastat̾cem om̃i et dixi
mecũ satio ut solita es il bona fide custodis nͥ
ꝙ ꝑdere lucrũ erat Cetas segnis ⁊ insolens
cles in remittis insignes uiros cũ ignauissi¬
mos colas e sceleris et feda ꝑs tempoꝵ tot
errau̾am errori finẽ aduenisse gͣtulor uidi
formosi corpis artus effusos admiratio aĩm
dolorq ꝯtussit Et fortasse nũc apud aliꝙ̃ totꝰ
et apud tłem forsitan qui suũ hospitẽ habet ĩ¬
cognitũ Qiisqͥs in te reꝑiendo fortunacior fuit
sciat se rem magni p̃cii possidere quãq si no¬
nerit pͥmas inter diuicias locet lñ quidẽ in hix
libris qui quet sint neftio Ced haud dubie młti
sunt rem a cicone iam sens sũmo scudio t̾ctatã
refricare ausus qd factu imposͭ ͤ indicabam
post tanti uiri uestigia nouã non mutatõnis
s doctͥue ꝓprie p̃clariq oꝑis głiam ĩuenisti

Expanded text:
sero ingenium tuum novi: Oratoriarum Institutionum liber, heu, discerptus et lacer, venit ad manus meas. Agnovi etatem vastatricem omnium et dixi mecum: ‘Facis ut solita es; nil bona fide custodis, nisi quod perdere lucrum erat. O etas segnis et insolens, tales michi remittis insignes viros cum ignavissimos colas! o sterilis et feda pars temporum tot erraveram; errori finem advenisse gratulor. Vidi formosi corporis artus effusos; admiratio animum dolorque concussit; et fortasse nunc apud aliquem totus es, et apud talem forsitan qui suum hospitem habet incognitum. Quisquis in te reperiendo fortunatior fuit, sciat se rem magni precii possidere, quamque si noverit, primas inter divitias locet. 3 Tu quidem in his libris, qui quot sint nescio sed hauddubie multi sunt, rem a Cicerone iam sene summo studio tractatam refricare ausus, quod factu impossibile iudicabam, post tanti viri vestigia novam non imitationis sed doctrine proprie preclarique operis gloriam invenisti.
Abbreviated transcription (Latin):
mĩat quorũ cũ ip̃is fama sepultir est cum
nec dũ tua fema sit sepulta nec tu illo
eĩ sub nerone obiit tu post illuus neronis
obitũ sub galba rõm ex hispania uenisti.
multosq ibi post ãnos soroꝵ domician pͥn¬
cipis nepotũ curã ip̃o mandante suscipiẽs
morũq et studiorũ iuueniliũ censor st̃us ut̾¬
usq rei eximua spe ostensa qd̵ in te fuit cre¬
do fidẽ impleuis cũ ut statĩ post plutarch
ad eraianũ scribit tuorũ adolescentiũ teme¬
ritas in te refundit᷑ Wicħ mõ qd̾ scriberẽ
aliud fuit opto te incolumẽ inde̾ et sicubi to¬
tus es oro ne diuciꝰ me lateas uale apud

Expanded text:
numerat “quorum cum ipsis fama” sepulta est, cum numerat “quorum cum ipsis fama” sepulta est, cum necdum tua fama sepulta sit, nec tu illo  Ille etenim sub Nerone obiit, tu post illius et Neronis obitum sub Galba Romam ex Hispania venisti, multosque ibi post annos sororis Domitiani principis nepotum curam ipso mandante suscipiens morumque et studiorum iuvenilium censor factus, utriusque rei eximia spe ostensa, quod in te fuit, credo fidem impleveris; tamen, ut statim post Plutarchus ad Traianum scribit, “tuorum adolescentium temeritas in te refunditur”. Nichil modo quod scriberem aliud fuit; opto te incolumem videre, et sicubi totus es, oro ne diutius me lateas. Vale. Apud
Abbreviated transcription (Latin):
intelligas in terp̃o Inq aliis undeq sit in¬
geniũ unũ par ad om̃ia ut nõ aliqͣ in ꝓte
se uince̾t, Mognus fateor uir fuisti s insti¬
tuendis formandis q magnis uiris maximꝰ
et qui si mat̾iam ydoneã natus ẽẽ te maio¬
rẽ ex te facile gigneres doctus nobiliũ cul¬
tor ingeniorũ suit añt tibi eniulatio non
lems magni ciiꝰdam uuri altius anneum
seneça dico/ qͦs etas qͦs ꝓfessio quos natio
iũxerat se iũxit ꝑiide pestis liuor qua in
re nescio an tu modestior uideare. Ci quidẽ
nec tu illũ pleno ore laudare potes Es ille
de te ꝯteptissime loquit᷑ Ego si tautas inter
ptes index sim ꝙͣ ꝙͣ indicari a parius mag̾
uerear ꝙͣ uiditare de magnis mẽar mecum
indiciũ dicã tñ ille ub̾ior tu acutior ille alci¬
or tu caucior. Et tu quidẽ ingenũ eius et
studiũ et doct̾ua eius laudas elcĩonez ac
uidiciũ nõ laudas stilum u̾o corruptũ et oĩ¬
bus uiciis fractũ dicis Ille aũt te int̾ eos

Expanded text:
ligas in te ipso inque aliis nunquam sic ingenium unum par ad omnia, ut non aliqua in parte se vinceret. Magnus fateor vir fuisti, sed instituendis formandisque magnis viris maximus et qui si materiam ydoneam nactus esses, te maiorem ex te facile gigneres, doctus nobilium cultor ingeniorum. 8 Fuit autem tibi emulatio non levis magni cuiusdam viri alterius, Anneum Senecam dico; quos etas, quos professio, quos natio iunxerat, seiunxit parium pestis, livor; qua in re nescio an tu modestior videare: siquidem nec tu illum pleno ore laudare potes, et ille de te contemptissime loquitur. Ego si tantas inter partes iudex sim, quanquam iudicari a parvis magis verear, quam iudicare de magnis merear, meum iudicium dicam tamen. 9 Ille uberior tu acutior, ille altior tu cautior; et tu quidem ingenium eius et studium et doctrinam laudas, electionem ac iudicium non laudas, stilum vero corruptum et omnibus vitiis fractum dicis; ille autem te inter eos
Abbreviated transcription (Latin):
s h medioeritꝰ illud exinue atq adeo excel¬
bentꝰ ut iux̃ quitq̃t adici iã hũano posse iude¬
bat᷑ ingenio E quidẽ ꝙͣtũ hoc tuo magnifico
ope tollato cũ eolibro quẽ de taĩs edidisti qd
p̾cipue negligentẽ mediocrꝭ nõ ita satis in¬
celligrentibꝰ patet mlto te melia totꝭ officio
sũctũ ẽẽ ꝙͣ gladii. et oratorẽ formare potẽti

Expanded text:
ximie, atque adeo excellenter ut vix quicquam adici iam humano posse videatur ingenio. 6 Equidem quantum hoc tuo magnifico opere collato cum eo libro quem de causis edidisti — qprecipue negligentem, mediocrium non ita —, satis intelligentibus patet multo te melius cotis officio functum esse quam gladii et oratorem formare potenti
Abbreviated transcription (Latin):
moria necdũ mihiarũ suis ullus appeat
Quid de ciro rege ꝑsarũ loquar qui ut
ꝓprie dicam uictor in põlio in uictoria uictꝰ
fuit Quid de alexandro macedone qui
bello inerlumis in cõnino ꝑiit a gamenõ
famosam iᵈ ac suꝑbum ylion strauit affri¬
canus minor nñ ut ita dixm policertes
q felicior ꝙͣ domi quos non minq moribꝰ
ꝙ locis tp̃ribꝰq distantes stiẽs in hac
ide̾ amborũ exitus uideret᷑ uictores hostiũ
quisq sua ꝑdomita ac subacta barbarie ut᷑
rerũ sidutia subsistendũ ꝓcedendũq longis
assidue ac more cesareo urgendũ ĩpign̾e
successũ instandũq fauori niminis creden¬
dũ q nichil actũ dũ agendũ aliqd suꝑsit.
Alioquĩ multis bello suspect̾orem fuisse uicto¬
riã et uerendũ ualde nes nelius fuit non
cepisse ꝙͣ cextũ medio ꝓcurrẽtis fati calle
deserere uale ⁊ uigila gͣs
¶d eund̃ nil nonũ sub sobe u

Expanded text:
moria, necdum miseriarum finis ullus appareat. 10 moria, necdum miseriarum finis ullus appareat. 10 Quid de Ciro rege Persarum loquar, qui, ut proprie dicam, victor in prelio, in victoria victus fuit? Quid de Alexandro Macedone, qui bello incolumis in convivio periit? Agamemnon famosum illud ac superbum Ylion stravit; Africanus minor — noster, ut ita dixerim, Policertes que felicior quam domi; quos non minus moribus quam locis temporibusque distantes sciens, in hac idem amborum exitus videretur: victores hostium, quisque sua perdomita ac subacta barbarie, inter rerum fidutia subsistendum, procedendumque longius assidue, ac more Cesareo, urgendum impigre successum instandumque favori numinis, credendumque nichil actum dum agendum aliquid supersit; alioquin, multis bello suspectiorem fuisse victoriam et verendum valde ne melius fuerit non cepisse, quam ceptum medio procurrentis fati calle deserere. Vale et vigila. 4 Ad eundem, nil novum sub sole
Abbreviated transcription (Latin):
nere po abire ꝑmisit siue ignorãtia
rei bellice in duce ꝓbatissimo sine fortu¬
na familiari suo in extremis nccitatibꝰ
opem ferens sine que uulgatior fama
est mira prsus atq utinã felix hũanitas
illa fuit ex qua mox ỹthesalia calaĩtas
publica ⁊ in egipto ducis ip̃ius mors mi¬
ferabilis ꝯfecuta est. Et in affrica catho¬
ms siuił at lib̾tatis int̾itus Et in hys¬
pania trists reliquiarũ strages Et ro¬
me spoliatũ erariũ opp̃sse leges atq ibi¬
dem succinctꝰ ferro abdito senatus Et
uictor in capitolio qd qͣtuor triũphis or¬
nauerat interfectus huic pusui ⁊ unitie
grauis obsidio et crudelissima ꝓmensĩ
clades Ciuꝰ in philippitis sicero menuut
Et pharsalia nr̃e sangture rursus infecta
Et sub leucadio atꝯr ethueo uerticibꝰ ĩla
ingentia bella naualia/ Postremo inde
usq in seculũ nr̃m tantorũ series in alorũ
ut xt nposᷝiᷤ enuatio sic et amara me-¬

Expanded text:
nere posset, abire permisit, sive ignorantia nere posset, abire permisit, sive ignorantia rei bellice in duce probatissimo, sive fortuna familiari suo in extremis necessitatibus opem ferens, sive — que vulgatior fama est — mira prorsus, atque utinam felix, humanitas illa fuit; ex qua mox in Thesalia calamitas publica, et in Egipto ducis ipsius mors miserabilis consecuta est, et in Africa Catonis simul ac libertatis interitus, et in Hispania tristis reliquiarum strages, et Rome spoliatum eratium, oppresse leges, atque ibidem succinctus ferro abdito Senatus, et victor in Capitolio, quod quattuor triumphis ornaverat, interfectus; 9 hinc Perusii ac Mutine gravis obsidio, et crudelissima Parmensium clades, cuius in Philippicis Cicero meminit, et Pharsalia nostro sanguine rursus infecta, et sub Leucadio atque Ethneo verticibus illa ingentia bella navalia; postremo, inde usque in seculum nostrum tantorum series malorum, ut et impossibilis enumeratio sit et amara me
Abbreviated transcription (Latin):
yͣ facilis uade igr̃ ad c̾tam uictoriã pociꝰ
ad ambignũ c̾tamen et uade nõ tam ꝓpriis
sio pugnarũt. Quodq ait claudianꝰ Tibi
mttet ab astris solus armatas hyemps
tibi militabit ether Et quirati uemiẽt ad
clasica uenti Ram et tu quo cruͣtis hostibꝰ
licet xp̃i nomẽ usurpantibus bellũ geris
quod sit ẽẽ nouus Eugeniꝰ Ex agno lupꝰ
tirãnus ex cłico et opp̾sse ac imidate per
Ĩtaliã testãtur eccłie Te nõ tuarũ magis
y suarũ uindicẽ offẽsarũ possit lesa dĩnitas
tum ymo multũ ymo płimũ yno nichil
cũ pͥncipio fiis desit. Ne queso cũ uicto̾ia
uti possis frui malis quia in re nr̃o quidẽ
optimo s pessimo fc̃o suo errasse tantꝰ
quiq erunt om̃ibus secłis abunde can¬
tiomis ⁊ documẽti p̃stareꝵ debent ne tũ
in tam magno negocio uiiꝰ exempli cõ¬
memoratõe mouearis ⁊ nr̃a ⁊ ꝑeg̾na
subiciã Magnus pomipriꝰ ad dĩra chiũ
uictor iuliũ cesarem ꝓpe cap tũ dũ reti¬

Expanded text:
 facilis; vade igitur ad certam victoriam potius quam ad ambiguum certamen, et vade non tam propriis sio pugnaverunt, quodque ait Claudianus, tibi mittet ab astris “Eolus armatas hiemes”, tibi militabit “ether et coniurati” venient “ad classica venti”; nam et tu quoque cum Crucis hostibus, licet Cristi nomen usurpantibus, bellum geris; quod sic esse, novus Eugenius ex agno lupus, tyrannus ex clerico, et oppresse ac nudate per Italiam testantur ecclesie; te non tuarum magis quam suarum vindicem offensarum poscit lesa divinitas. tum, imo multum, imo plurimum; imo nichil, cum principio finis desit. Ne, queso, cum victoria uti possis, frui malis; qua in re, nostro quidem optimo sed pessimo fato suo, errasse tantusquique erunt omnibus seculis, abunde cautionis ac documenti prestare debeat, ne tamen in tam magno negotio unius exempli commemoratione moveasubiciam. 8 Magnus Pompeius ad Dyrachium victor Iulium Cesarem prope captum dum reti
Abbreviated transcription (Latin):
atq unus duos suꝑbissimos hostes incantꝰ¬
yz idem et ꝓpe semieriis pmeditatos illos
et instructos mopino marce tã celeriter
oppssisses Aderat ꝓculdubio celeste p̃sidiũ
aderitq quocieus nõ mutata iusticia ꝑtꝭ
ture pie reuenterq postulabit᷑ .i. tanto
securus duce et decessorũ sangũe renascẽ¬
tem puerũ eccłiarũ spoliis oueratũ p̃dam

Expanded text:
atque unus duos superbissimos hostes, incautuatque unus duos superbissimos hostes, incautusque idem ac prope semiermis premeditatos illos et instructos, inopino marte tam celeriter oppressisses? Aderat proculdubio celeste presidium, aderitque quotiens, non mutata iustitia partis tue, pie reverenterque postulabitur. 4 I tanto securus duce, et de cesorum sanguine renascentem puerum ecclesiarum spoliis honeratum predam
Abbreviated transcription (Latin):
Otiusti uir fortissume unnicẽ scite
Sapiẽtissime uir uti uictoria ne¬
q̃uis unꝙͣ nr̃m tibi possit obicere qd̵ canue¬
si quondã die mahar bal hanbali qui si
ꝯsilio obsecutus recto calłe abacie roma
sangũe nr̃o rorãtia signa u̾tisset q̃ nam
sit hrsto ͨ ͦ : opĩo nõ ignoras s illius ĩpiis
ausibꝰ obstitit Italie fauens deus idẽ pios
adumãs conatus acrem tuã cõitabit᷑ uesti¬
gia diriget se duce uict̾tia signa nõ deserẽt
Ille tibi nũc ꝑpetuã uictoriã ultiͣͫq tuorũ
hostiu ext̾muuũ pollicet᷑ qui de tot olim bar¬
baricis legionibus piã pautitatẽ th eodo¬
sũ pͥncipis saluã fecit et tu profc̃o iustissiã
cãm foues, et qui illius tũe iusticie fuit tur
nũc testis est xp̃us deuotissĩẽ tibi diebus
ac noctibus m̃notandus ut xagat qd̾ incepł
nõ equidẽ ꝓcul ille s iuxta est tecũ est et
tecũ erat michi crede dum uince̾s/ Alio quin
quo nã modo tũ pancis tñi fudisses ex̾citũ

Expanded text:
otuisti, vir fortissime, vincere; scito, sapientissime vir, uti victoria, nequis unquam nostrum tibi possit obicere quod Cannensi quondam die Maharbal Hanibali; qui si consilio obsecutus recto calle ab acie Romam sanguine nostro rorantia signa vertisset, quenam sit historicorum opinio non ignoras. 2 Sed illius impiis ausibus obstitit Italie favens Deus; idem, pios adiuvans conatus, aciem tuam comitabitur, vestigia diriget, se duce victricia signa non deseret; ille tibi nunc perpetuam victoriam ultimumque tuorum hostium exterminium pollicetur, qui de tot olim barbaricis legionibus piam paucitatem Theodosii principis salvam fecit. 3 Et tu profecto iustissimam causam foves, et qui illius tunc iustitie fuit, tue nunc testis est, Cristus, devotissime tibi diebus ac noctibus invocandus ut peragat quod incepit: non equidem procul ille, sed iuxta est, tecum est, et tecum erat, michi crede, dum vinceres. Alioquin quonam modo cum paucis tantum fudisses exercitum,
Abbreviated transcription (Latin):
diittã Que u̾tus lie q̃ marestas q̃ głia
hec apud cesarẽ augustũ eñ tenuit locum
quẽ tu hodie apud rius successorẽ cesarem
nr̃m tenes non thori tm̃ s consiliũ tocius¬
q inte ꝑticeps facunda añ om̃s ⁊̃ affabilis
et que fide prudentua suaq meruit integrũ
atq ꝑpetuũ tanti pͥncipis amorez quẽ au te
se cõuigũ nulla meruerat qd te quid̃ hnsdẽ
artibꝰ et fecisse et scũrã ẽẽ ꝯfido Sed ne
sermo longior tediũ ferat filiã tibi datam
celitus uelut arrã nobilioris ꝑtus ⁊ gaudii
plenioris leta ꝯplecte̾ et qd̾ te seq dignũ
est tuis illam moribꝰ imbue. cui effice nura¬
tricem neq diffidas quã cesar ex te gemiͭ
et pentibus silem et cesares quoq ꝯugio
dignã fore aredio laui .x. krl iumas
¶Ad socratẽ suñ consolatio tũ consilio

Expanded text:
dimittam, que virtus Livie que maiestas que gloria! dimittam, que virtus Livie que maiestas que gloria! Hec apud Cesarem Augustum eum tenuit locum quem tu hodie apud eius successorem Cesarem nostrum tenes, non tori tantum sed consilii totiusque vite particeps; facunda ante omnes et affabilis, et que fide prudentiaque sua meruit integrum atque perpetuum tanti principis amorem, quem ante se coniugum nulla meruerat; 30 quod te quidem iisdem artibus et fecisse et facturam esse confido. Sed ne sermo longior tedium ferat, filiam tibi datam celitus velut arram nobilioris partus et gaudii plenioris leta complectere, et quod te seque dignum est, tuis illam moribus imbue, tui effice miratricem; neque diffidas quam Cesar ex te genuit, et parentibus similem et cesareo quoque coniugio dignam fore. Mediolani, X Kal. Iunias. 9 Ad Socratem s
Abbreviated transcription (Latin):
honore et p̃mio dignã duxit Quis corne
fortissimos int̾fectos a ppłoatqz humatos
et in tyberĩ ab iectos ocłis suis ip̃a conspex¬
erat tantã ruinã atq orbitatẽ uiribes qͣs
am̃os concusserãt tã muicte ꝑtulit ut null
cõploranciũ matnarũ fletibꝰ induci poss
quin se nõ miserã s felicem dice̾t que tles
filios genuisẜ digna me indite mulier que
scieus nolensq p̃cereo p̾cipue tibi notissĩas
e uirginibꝰ nr̃is que nõ pro t̾renis affr̃ibꝰ
s pro pirtate prou̾itate ꝓ castitate ꝓ fide
ꝓ et̾ne inte desiderio teneris corꝑibꝰ fortibꝰ
añs dura tulere supplicia diuas inortes
Et faceor in hiis ip̃is de industria longus sũ
ut sus cui infamando scptoꝵ aliqͥ studuere
qualicũq stilo u̾o certe in fallor rerũ testi¬
monis ornatus laudũ suaꝵ ꝑte nõ careat
uni ut in sũmo pedẽ figam teq p̃lustris
angusta cũ altissima oñi et tue sortis feĩa

Expanded text:
honore et premio dignam duxit? 26 Quis Cornelhonore et premio dignam duxit? 26 Quis Cornelfortissimos interfectos a populo atque inhumatos et in Tyberim abiectos oculis suis ipsa conspexerat, tantam ruinam atque orbitatem, viriles quoque animos concussuram, tam invicte pertulit, ut nullis complorantium matronarum fletibus induci posset quin se non miseram sed felicem diceret, que tales filios genuisset; digna, me iudice, mulier que sciens volensque pretereo precipue tibi notissimas e virginibus nostris, que non pro terrenis affectibus sed pro pietate pro veritate pro castitate pro fide pro eterne vite desiderio, teneris corporibus fortibus animis dura tulere supplicia, duras mortes. Et, fateor, in his ipsis de industria longus sum, ut sexus, cui infamando scriptorum aliqui studuere, qualicunque stilo, vero certe, ni fallor, rerum testimonio ornatus, laudum suarum parte non careatum ut in summo pedem figam, teque, prelustris Augusta, cum altissima omnium et tue sortis femina
Abbreviated transcription (Latin):
hactenꝰ Rrc indeo cur nõ cũ ip̃a mundi
etate mansura sit Itale urbes mantua
parthenope Caiecta laicima graya in¬
suꝑ urbs athrue ne cũctas enume̾m quid
sunt aliud ꝙͣ młiebria noĩa ¶ Quid uõ
nũt rõnas eloqͣr matronas quibꝰ nichil
honestius hũit nichil candidius orbis t̾re
ꝓfecto si cexo uix desmã ¶ unꝰ enim
or̃onis qd de magni pompei landibꝰ acti
Cicero difficiliꝰ est xxitũ ꝙ principium
muenire ¶uam qͥs queso lucreciã uerbis
equet pudicicie serenissimũ exẽplar. Cuuis
et si fc̃m usq qͣnq non ꝓbem ꝙ alienũ scelus
tam guiter in suo corꝑe ulta est nequeo tñ
gnosam iram et om̃is turpitudinis ĩpacren¬
tẽ ãm nõ mirari ¶ Quis cloeliã uirgniẽ
digne explicet que hostilis ex̾citus elusa
custodia tiberino gurgiti ĩnatans u̾gnieã
aciem puellarũ obsidũ pr̃ie reddidit quã
u̾tute eque scupuit hostis ac eiuus eque

Expanded text:
hactenus, nec video cur non cum ipsa mundi hactenus, nec video cur non cum ipsa mundi etate mansura sit. Itale urbes Mantua Parthenope Caieta Lavinia, graia insuper urbs Athene, ne cuntas enumerem, quid sunt aliud quam muliebria nomina? 24 Quid vero nunc romanas eloquar matronas, quibus nichil honestius habuit, nichil candidius orbis terre? Profecto si cepero, vix desinam; «huius enim orationis» quod de Magni Pompeii laudibus ait Cicero, «difficilius est exitum quam principium invenire». Nam quis, queso, Lucretiam verbis equet, pudicitie severissimum exemplar? cuius etsi factum usquequaque non probem, quod alienum scelus tam graviter in suo corpore ulta est, nequeo tamen generosam iram et omnis turpitudinis impatientem animum non mirari. 25 Quis Cloeliam virginem digne explicet, que hostilis exercitus elusa custodia, tyberino gurgiti innatans, virgineam aciem puellarum obsidum patrie reddidit, quam virtutem eque stupuit hostis ac civis, eque
Abbreviated transcription (Latin):
suppliciũ sumebat᷑ ꝑnutatis uestibꝰ et ꝑ
sprm doloris capitibꝰ obuolutis et hora
consiliũ adiuuãte illis emuissis eorũ in se
ꝑiculum tnstulerũt ut in xadẽ urbe leoni
pͥma bellũ pr̃ĩe ĩminens deprehendit.
¶ Quis nõ nouit in asya exhesũ urbesq
alias a fenũs conditas Asyeq olim et
enrope magnã ꝑtem a femĩs subiugatã.
Quis nescit in affrica Carthaginense
imꝑiũ uniꝰ uidus u̾tute fundatũ Quis
non legit israeliticũ ppłm et duarũ unius
uiri cõiigũ totidemq sponsaliũ ãcillarum
fecunditate ꝓgenitũ Et unꝰ uidus ꝯstãtia
liberatũ ducis hostiũ caput in gremio re¬
fe̾ntis ¶ Quroxa quid̾ nnsi amore decipior
miꝰ azia nũo tertia spacio dimidia ꝑs¬
mundi et ip̃a femineũ nomẽ est Ita t̾na
triptitia orbis appellatio dcũ mirũ ⁊ pro
sexu infiniore magnificũ nõ aliunde ꝙͣ
de triũ femĩarũ ꝓgressa nomĩbꝰ nuoiet

Expanded text:
supplicium sumebatur, permutatis vestibus et per supplicium sumebatur, permutatis vestibus et per speciem doloris capitibus obvolutis et hora consilium adiuvante, illis emissis eorum in se periculum transtulerunt? ut in eadem urbe Leonidprima bellum patrie imminens deprehendit? 21 Quis non novit in Asia Ephesum urbesque alias a feminis conditas Asieque olim et Europe magnam partem a feminis subiugatam? Quis nescit in Africa carthaginiense imperium unius vidue virtute fundatum? Quis non legit israeliticum populum et duarum unius viri coniugum totidemque sponsalium ancillarum fecunditate progenitum, et unius vidue constantia liberatum, ducis hostium caput in gremio referentis? 22 Europa quidem, nisi amore decipior minus Asia, numero tertia, spatio dimidia mundi pars, et ipsa femineum nomen est. 23 Ita trina tripartiti orbis appellatio — dictu mirum et pro sexu infirmiore magnificum — non aliunde quam de trium feminarum progressa nominibus, manet
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃m eẽ inl ꝓhibet p̃sertĩ cũ histo ͭͥ quidã
eiuonis athemensiũ magmi ducis filiã
Cerum ut omissis dubiis certa ꝯmemorẽ
cũ admiratõ pͥmũ orta ꝙ ultrã nͣlem moͥͥ
tibi mops iuta p̃tenderet᷑ demq obẜna ͦ
intentior adhibita ẽẽt atq ita res a cus¬
todibus incollecta ad tiinũ qͥ suppliciis
p̾erat ac ꝑ rũ ad p̃toris qui suĩam tule
tate dignũ opus donati libis ereptiq
legibus rei et utͥusq filie pietatẽ parẽtis
spectacula illa nõ flect̾ent iuuenis uate
ubrra famelica mater aus s multo
maxt̃e media confectꝰ et semo suggens
pr̃ Itaq hic illud amplius sacellũ ex car¬
tere et in memoriã pii actus pietatis cõse¬
cratũ locũ leginꝰ ¶ Iam quis illud apud
lacedomomos nõ audiuit ut fidissie uxo¬
res qi uiros capitaliũ rerũ reos supinum
allocutõe ꝑmissu custodũ noctu cart̾em in¬
gresse quo tp̃re more gentis de cõdẽpnat᷑

Expanded text:
factum esse nil prohibet, presertim cum historici quidam factum esse nil prohibet, presertim cum historici quidam Cimonis Atheniensium magni ducis filiam, erint. 18 Ceterum ut omissis dubiis certa commemorem, cum admiratio primum orta quod ultra naturalem modum cibi inops vita protenderetur, intentior adhibita esset atque ita res a custodibus intellecta, ad triumviri qui suppliciis preerat ac per eum ad pretoris qui sententiam tulertate dignum opus, donati liberis ereptique legibus rei et utriusque filie pietatem parentis oro, animum spectacula illa non flecterent, iuvenis nate ubera famelica mater anus, sed multo maxime inedia confectus et senio sugens pater? Itaque hic — illud amplius — sacellum ex carcere et in memoriam pii actus Pietati consecratum locum legimus. 20 Iam quis illud apud Lacedemonios non audivit, ut fidissime uxores, quasi viros capitalium rerum reos supremum allocuture, permissu custodum noctu carcerem ingresse, quo tempore more gentis de condemnatis
Abbreviated transcription (Latin):
prior ancipitẽ augusto uictoriam faceret
Dcdam u̾o amelianus pͥnceps et pug̾ntẽ
metuere indeat᷑ et domitam gloriet ¶
Dt ne totũ sibi uendicet uecustas apud
nos imꝑ non exignã matildis comitissa
p̾atem ĩtalie possedit et ip̃a rõni impii
nõ leuis emula et que uirili aĩo bella trac¬
taret imꝑiosa suos in hostes ac̾rima libe¬
ralissima in amicos Cuiꝰ profusã ⁊ plus¬
ꝙͣ femineã largitatẽ rõna in pͥmis eccłia
testat᷑ ¶ Minora illa forsitã relatũ urra
destinatã ultimo supplicio s in ꝯmiẜatõ¬
ne resiuatã ut fame cõsume̾tur exorato
custode sepe admissa filia s excussa dili¬
gentiꝰ ne qͥd alimomie sbinferret clam
uberibꝰ suis pauit Alt̾a autem patri
eodẽ in statu par obsequiũ impendit.
Quod uł athens uł rome fc̃m oppinari
licet nam et utroq cͥhentes cõiecturas
hẽo descptorũ dictis nec ab ut̾usq urbis
reliquis moribꝰ res abhorret Et nt̾biq

Expanded text:
prior ancipitem Augusto victoriam faceret, prior ancipitem Augusto victoriam faceret, secundam vero Aurelianus princeps et pugnantem metuere videatur et domitam glorietur. 15 Ac ne totum sibi vendicet vetustas, apud nos nuper non exiguam Matildis comitissa partem Italie possedit, et ipsa romani imperii non levis emula et que virili animo bella tractaret, imperiosa in suos, in hostes acerrima, liberalissima in amicos; cuius profusam et plusquam femineam largitatem Romana in primis Ecclesia testatur. 16 Minora illa forsitan relatu, vera destinatam ultimo supplicio, sed commiseratione reservatam ut fame consumeretur, exorato custode sepius admissa filia, sed excussa diligentius nequid alimonie subinferret, clam uberibus suis pavit; altera autem patri eodem in statu par obsequium impendit. 17 Quod vel Athenis vel Rome factum opinari licet; nam et utroque trahentes coniecturas habeo de scriptorum dictis, nec ab utriusque urbis reliquis moribus res abhorret et utrobique
Abbreviated transcription (Latin):
babiloniã contend̾e̾t adiuitq fortuna
uirtutẽ ut nõ prius ad ordinẽ come ꝑs
ꝙͣ tota ciuntas ad obsequiũ remearet
Ciꝰ fc̃i testis statua eodẽ illo festinantis
Regnie hĩtu multis scłis ineadem urbe ꝑ¬
mansit ¶ fuit apud Scithas thanuris
tanti ãmi regnia ut formidatũ illũ famo¬
sumq regem asye eĩrũ cũ ducentis milibꝰ
ꝑsarũ uno p̃lio trucidaret inq filii uni¬
dictã et solamen sui tãtas ten̾is mambus
Daret inferias Capite insuꝑ regis trũ¬
co et in plenũ cruoris utrem merso ex pro¬
brata crudelitate ꝙ huan sangĩs siciẽs
atq insaciabilis extitiss ¶ Reg̾uit ap̃
egipcios cleopatra Cenobia apud ꝑsas
que se regniã dice̾t orientis młt fiducie
ingentis clarissiẽq u̾tutis inter cet̾a qd̾
cleopatre de fuit castitatis eximis cuiꝰ
laudẽ forme raritas genũabat. harũ
utraq rõnã imuasit imꝑiũ tanto insũ ut

Expanded text:
Babilona contenderet; adiuvitque fortuna Babilona contenderet; adiuvitque fortuna virtutem, ut non prius ad ordinem come pars quam tota civitas ad obsequium remearet; cuius facti testis statua eodem illo festinantis regine habitu multis seculis in ea urbe permansit. 13 Fuit apud Scithas Thamiris tanti animi regina ut formidatum illum famosumque regem Asie Cirum cum ducentis milibus Persarum uno prelio trucidaret, inque filii vindictam et solamen sui tantas teneris Manibus daret inferias, capite insuper regis trunco et in plenum cruoris utrem merso, exprobrata crudelitate quod humani sanguinis sitiens atque insatiabilis extitisset. 14 Regnavit apud Egiptios Cleopatra, Zenobia apud Persas, que se reginam diceret Orientis, mulier fidutie ingentis clarissimeque virtutis, inter cetera — quod Cleopatre defuit — castitatis eximie, cuius laudem forme raritas geminabat; harum utraque romanum invasit imperium tanto nisu ut
Abbreviated transcription (Latin):
nõ mõ dũ res auceps scetit si metũ et̃ ac
desertũ a suis sola ꝑ om̃s casus indefessa
pietate comitata est neglecta qua singu¬
larit̾ pollebat forme cura mutatoq hĩtu
equo et armis et laboribus cũctis assue¬
facto corꝑe ꝙ inter delicias regias educa
solaciũ in extremis miseriis ꝯuiux fuit.
bellicosissimas gentes quibusdã ĩ preliis
aĩosius mlieres egisse ꝙͣ uiros notissime
locũtur historie. Magna h maiora illa¬
¶ Apud assyrios semiranus nõ regͣnit
nõ s mirũ in modũ platauit auxitq
regnifines Iudis atq ethyopibꝰ̃ uex¬
atis bello babylonẽ pͥmã qd̵ quibusdam
placet condidit qd nemo dubitat maro
ciuxit amplissimo Cuiꝰ urbis inopnia
rebellio cũ sibi capitis cultui muliebrit̾
intente subito meiata ẽẽt tantꝰ aĩmi
feminei ardor fuit ut alt̾a comarũ ꝑte
cõposita alt̾a aut̃ adhuc sparsa sicut
erat armis arreptis ad expugnandã

Expanded text:
non modo dum res anceps stetit, sed victum etiam ac non modo dum res anceps stetit, sed victum etiam ac desertum a suis sola per omnes casus indefessa pietate comitata est? Neglecta qua singulariter pollebat forme cura mutatoque habitu, equo et armis et laboribus cuntis assuefacto corpore, quod inter delitias regias educatsolatium in extremis miseriis coniunx fuitbellicosissimas gentes, quibusdam in preliis animosius mulieres egisse quam viros, notissime loquuntur historie. 11 Magna hec, maiora illa. Apud Assyrios Semiramis non regnavit modo, sed mirum in modum prolatavit auxitque regni fines, Indis atque Ethiopibus vexatis bello. Babilonem primam, quod quibusdam placet, condidit; quod nemo dubitat, muro cinxit amplissimo. 12 Cuius urbis inopina rebellio cum sibi capitis cultui muliebriter intente subito nuntiata esset, tantus animi feminei ardor fuit, ut altera comarum parte composita, altera autem adhuc sparsa, sicut erat, armis arreptis ad expugnandam
Abbreviated transcription (Latin):
¶ porcha quedã adelphi uxor utusqz gua¬
ra simonis apud grecos homericis apud
nos u̾giliauis uersis in rem sũa u̾sibus
nundi orignie ⁊ fortimas patrũ ⁊ xp̃i
aduentũ. historiãq breuissiẽ suo quidem
ordĩe alienis u̾bis amplexa ẽ ¶ Trãsro
sibillas dĩnas fem̃as et p̃scias futurorũ
patria et etate distantes marco uarrone
oĩm sibille nomẽ a doctoribꝰ nr̃s ꝓpħaꝵ
genus ꝯfe̾landis attingendũ ẽ Orithia
amazonũ regina ut reliquas sileã tãta
bellistia et u̾tute tradit᷑ fuisse ut inter
.xii.ᵃ famo sissuuos labores quos herculi
illi ĩuicto auristheus grecie rex ĩuixit
ceu rem impos le afferri sibi regine huis
arma deposc̾et ¶ Eiuisde gn̾is ⁊ pruthe¬
siles apud troyam Et camlle ꝑ italiaz
nota u̾tus Cuiꝰ nõ ad aurẽ uenit hipsi¬
crathee regnie ꝯugalis amor et ĩuicti
nigor ãnneq nut̾datẽ suũ ponti regem
illo gͣui et diut̾no qd̾ cũ rõnis gessit bello

Expanded text:
; Proba quedam, Adelphi uxor, utriusque gna; Proba quedam, Adelphi uxor, utriusque gnara sermonis, apud grecos homericis apud nos virgilianis versis in rem suam versibus, mundi originem et fortunas patrum et Cristi adventum historiamque brevissime suo quidem ordine alienis verbis amplexa est. 7 Transeo Sibillas, divinas feminas et prescias futurorum patria et etate distantes, Marco Varrone m Sibille nomen a doctoribus nostris prgenus feminee laudis attingendum est. Orithia, Amazonum regina, ut reliquas sileam, tanta belli scientia et virtute traditur fuisse, ut inter duodecim famosissimos labores, quos Herculi illi invicto Eurysteus Grecie rex iniunxit, ceu rem impossibilem afferri sibi regine huius arma deposceret. Eiusdem generis et Penthesilee apud Troiam et Camille per Italiam nota virtus. 9 Cuius non ad aurem venit Ipsicratee regine coniugalis amor et invicti vigor animi, que Mithridatem suum Ponti regem, illo gravi et diuturno quod cum Romanis gessit bello,