comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ideo anna uniuira beatior fuit : quia &
ꝓphetissa xꝑi ẽẽ meruit. Quam credendũ ẽ
&̃ si filios nullos habuit qͦd qͥdem scͥptura
reticendo reliquit incertum: eosꝑu preui
quo potuit agnoscere & paruulũ. Unde
merito etiam sine filiis. si tñ eos ñ habuit. scd̾aᷤᷤ
Qͦ xꝑo non officio pariendi. s studio continẽ¬
di: nec coniugalib fetandis uiscerib. s ca¬
men. unde xꝑe carnẽ fuerat habiturus. &
huic scientiȩ nubendo exhibuit minist̾iũ:
ñ audeo iam dicere beatiorẽ fuisse anne ui¬
diutatem. quam illius fecunditatẽ. Itẽ ex eode.¬
sc̃aꝵ uiduaꝵ iste sit sensus. ut xꝑc eis uideat᷑
quasi scds maritus. Ipsum enĩ habebant &e
sa cuiꝰ menbra sunt. coniunx ẽ: quȩ fid̾i spei¬
& caritatis integritate. ñ in solis uͥginibꝰ scĩs
s etiam inuiduis. & coniugatis fidelib. tota
uirgo ẽ. Uniu̾sȩ quippe eccłie cuiꝰ illa omĩa

Expanded text:
ta ideo Anna uniuira uidua beatior fuit, quia et ta ideo Anna uniuira uidua beatior fuit, quia et prophetissa Christi esse meruit. quam credendum est, etiamsi filios nullos habuit — quod quidem scriptura reticendo reliquit incertum — eo spiritu se uenturum, quo potuit agnoscere et paruulum: unde merito etiam sine filiis, si tamen eos non habuit, secundas sse, quo Christo non officio pariendi, sed studio continendi nec coniugalibus fetandis uisceribus, sed camen, unde Christus carnem fuerat habiturus, et huic scientiae nubendo exhibuit ministerium, non audeo iam dicere beatiorem fuisse Annae uiduitatem quam illius fecunditatem. Tu autesanctarum uiduarum iste sit sensus, ut Christus eis uideatur quasi secundus maritus; ipsum enim habebant et sa, cuius membra sunt, coniux est, quae fidei, spei, caritatis integritate non in solis uirginibus sanctis, sed etiam in uiduis et coniugatis fidelibus tota uirgo est. uniuersae quippe ecclesiae, cuius illa omnia
Abbreviated transcription (Latin):
magis uides ñ tantũ ilo deuitari mala. s
quedam etiã bona suꝑari. Mala sunt enĩ:
adusterium uł fornicatio. Abhis aũ illici¬
tis ualde. longe ẽ que uoti lib̾tate se obstrin¬
xit: & sibi etiam licita ne licerent. non imꝑio
legis. s consilio castitatis effecit. Et bonũ ẽ
pudicitia coniugalis: s meliꝰ bonum ẽ con¬
laude. dampnat᷑. Nec quia dixi ruth beatã.
annam beatiorẽ. cum illa bis nupserit. hec
uni uiro cito uiduata. diu uixerit. continuo
etiam te meliorẽ putes eẽ. quã ruth. Alia
quippe ꝓpħicis temporib sc̃aꝵ feminarũ
dispensatio fuit. quas nubere obedientia
non concupiscentia compellebat. ut ꝓpaga¬
& ipse ppłs ꝑ ea quȩ in figura contingebart
illis. siue in his qui scirent. siue inillis qui
ex quo nasceretur etiam caro xꝑi. Proinde scq̃¬
in isrł ñ haberet: mortuo uiro. quesiuit al¬
terum de qͦ haberet. Hac itaq bis conuiga¬

Expanded text:
magis uides non tantum illo deuitari mala, sed magis uides non tantum illo deuitari mala, sed quaedam bona etiam superari. mala sunt enim adulterium uel fornicatio. Ab his autem inlicitis ualde longe est, quae uoti libertate se obstrinxit et sibi etiam licita ne licerent non imperio legis, sed consilio caritatis effecit. et bonum est pudicitia coniugalis, sed melius bonum est conlaude damnatur. Annam beatiorem, cum illa bis nupserit, haec univira cito viduata diu vixerit, continuo etiam te meliorem putes esse quam Ruth; alia quippe propheticis temporibus sanctarum feminarum dispensatio fuit, quas nubere obedientia, non concupiscentia compellebat, ut propaga ipse populus per ea. quae in figura contingebant in illis, siue in his qui scirent siue in his qui ex quo nasceretur etiam caro Chrisin Israhel non haberet, mortuo uiro quaesiuit alterum, de quo haberet. hac itaque bis coniuga
Abbreviated transcription (Latin):
dit beatam ẽẽ in dño etiã post mortẽ
uiri. iterum nubentẽ fidelem. s in eode
dño uiduam beatiorẽ: hoc ẽ ut scͥpturaꝵ
ñ tantum uerbis. uerũetiam exemplis lo¬
quar. beatam eẽ ruth: s annam ẽẽ meliorẽ.
Quaꝑpter hoc pͥmum oportet ut noueri ᷤ.
bono quod elegisti ñ dampnari scd̃as nup-¬
tias: s inferiꝰ honorari. Nam sicut bo¬
num sc̃ȩ uirginitatis qd̃ elegit filia tua. ñ
Dampnat unas nuptias tuas: sic nec ui¬
duitas tua cuiusquam scdas. Hinc enim
maxime catafrigaꝵ & nouatianoꝵ hereseᷤᷤ
tumuerunt: quas buccis sonantib. ñ sa¬
pientib tertullianis inflauit: dũ scd̃as
nuptias tanquã illicitas maledico dente
concidit: quas omĩno licitas. apłs sobria
mente concedit. Ab hac sanitate doctrinȩ nul¬
lius indocti. nulliꝰ docti disputatione moue¬
aris: nec extollas ita bonum tuũ ut quod
malum ñ ẽ. tanquã malũ crimin̾is alienũ:
s tantomagis gaude bono tuo. quanto

Expanded text:
dit beatam esse in domino etiam post mortem uiri iterum nubentem fidelem, sed in eodem domino uiduam beatiorem: hoc est, ut scripturarum non tantum uerbis, uerum etiam exemplis loquar, beatam esse Ruth, sed Annam beatiorem. Quapropter hoc primum oportet ut noueris, bono, quod elegisti, non damnari secundas nuptias, sed inferius honorari. nam sicut bonum sanctae uirginitatis, quod elegit filia tua, non damnat unas nuptias tuas, sic nec uiduitas tua cuiusquam secundas. hinc enim maxime Cataphrygarum ac Nouatianorum haereses tumuerunt, quas buccis sonantibus, non sapientibus etiam Tertullianus inflauit, dum secundas nuptias tamquam inlicitas maledico dente concidit, quas omnino licitas apostolus sobria mente concedit. ab hac sanitate doctrinae nullius indocti, nullius docti disputatione mouearis; nec ita extollas bonum tuum, ut quod malum non est, tamquam malum crimineris alienum, sed tanto magis gaude tuo bono, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
felicitate uersemur. penitere tam̃ nos de¬
bet huius uite: ut ad illam incorruptio¬
nem tota auiditate curramus. In de est
corꝑe. ꝑegͥnamur adño. E fidem enĩ am¬
bulamus: non ꝑspeciem. Quis gͦ festinat
atq optat ad patriam remeare. & illã spe¬
ciem quȩ ẽ faciȩ ad faciem contemplari:¬
nisi quem peregrinationis suȩ penituerit:
Ex quo dolore penitentie & uox uia misera¬
bilis erumpit: & sonat. Heu mequia ꝑ egri¬
natio mea longinqua facta ẽ. Et ne ꝑutes
ñdum fidelem ista loqui: uide qͥd sequat᷑.
In habitaui cum tab̾naculis cȩdar: cũ his qͥ
oderunt pacem erã pacificus: cum loquebar
eis impugnabant me gratis. Non solũ fi¬

Expanded text:
felicitate versemur, poenitere tamen nos debere hujus vitae, ut ad illam incorruptionem tota aviditate curramus? Inde est corpore, peregrinamur a Domino: per fidem enim ambulamus, non per speciem . Quis ergo festinat atque optat ad patriam remeare, et illam speciem quae est facie ad faciem contemplari,nisi quem peregrinationis suae poenituerit? Ex quo dolore poenitentis, etiam vox illa miserabilis erumpit et sonat: Heu me! quoniam peregrinatio mea longinqua facta est. Et ne putes nondum fidelem ista loqui, vide quid sequitur: Inhabitavi in tabernaculis Cedar: cum his qui oderunt pacem, eram pacificus; cum loquerer eis, impugnabant me valde . Non solum ho
Abbreviated transcription (Latin):
S cum absorta fuerit mors in uictoriã. &
corruptibile hoc induerit in corruptionẽ. &
mortale hoc induerit immortalitatem ÷
nullus erit fletus quia nullus lapsꝰ: & nul¬
lus lapsus. quia nulla corruptio: & id̾o iã
ñ ambiemus placere: s omnino placebimꝰ
in conspectu dñi in regione uiuoꝵ. Itẽ ex¬

Expanded text:
in victoriam, et corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ; tunc nullus erit fletus, quia nullus lapsus; et nullus lapsus, quia nulla corruptio. Et ideo jam non ambiemus placere, sed omnino placebimus in conspectu Domini, in regione vivorum. IN
Abbreviated transcription (Latin):
ncipitur gͦ a fide: ut ꝑueniatur ad speciẽ.
Uia curritur: patria quęritur. In ꝑegna¬
tione dicit anima nr̃a. qm̃ ante te ẽ om̃e
desiderium meum: & gemitus m̃s ate ñ
ẽ absconditꝰ. In patria uͦ orandi locus nullus¬
erit: s tantum laudandi. Quare orandi
lotus nullus erit: Quia nicħ deest. Quod
hic creditur: ibi uidet᷑. Qd̃ hic speratur. ibi
tenebitur. Quod hic petitur: ibi accipit᷑¬

Expanded text:
ncipitur ergo a fide, ut perveniatur ad speciem: via curritur, patria quaeritur. In peregrinatione dicit anima nostra: Quoniam ante te est omne desiderium meum, et gemitus meus a te non est absconditus . In patria vererit, sed tantum laudandi. Quare orandi locus nullus erit? Quia nihil deest. Quod hic creditur, ibi videtur; quod hic speratur, ibi tenetur; quod hic petitur, ibi accipit
Abbreviated transcription (Latin):
dhuc enim in ista carne quaindiu ꝑe¬
grinamur adño. ad angłos scõs qui
hec uident in fantes sumus: lactandi fide.
pascendi specie. Sic enim dicit apłs. Quam¬
diu sumus in corꝑe ꝑegrinam a dño: ꝑ fi¬
dem enĩ ambulamus. ñ ꝑ speciem. Uentu

Expanded text:
dhuc enim in ista carne; quamdiu peregrinamur a Domino, ad Angelos sanctos, qui haec vident, infantes sumus, lactandi fide, pascendi specie. Sic enim dicit Apostolus: Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino. Per fidem enim ambulamus, non per speciem . Ventu
Abbreviated transcription (Latin):
netur totum. non ita molestetur. ut ꝑi
mat & bonam uoluntatem. Hanc autẽ
mortẽ peccato meruimus. Quod ꝑeccatũ
erat omnimͦ in libero arbitrio. cũ in para¬
dyso nullus dolor denegate delectationis.
uoluntati bonȩ hominis resistebat. si¬
uenatio delectauit. omnimodo liber ẽ
utrum uelit uenari. an nolit: nec eum
cruciat. quisquis hoc ꝓhibet. At si ista li¬
bertate male usus. uenatus fuerit contra
ꝓhibentis imꝑium. paulatim subreꝑens
delectatio mortificat animã: ut si se absti¬
nere uelit. sine molestia &e angore ñ possit.
tum id ante tota sanitate ñ ageret. Ergo
aculeus mortis peccatũ ẽ: quia peccato
facta est delectatio. quȩ iam resistere pos¬
sit uoluntati: & eum dolore cohiberi. Quã
delectationem quia in defectum ẽ animȩ
deterioris effecte: iure mortẽ uocamus.
uirtus aũ peteati. lex ẽ.: quia multo scele¬
ratius & flagitiosius quȩ lex ꝓhibet com¬

Expanded text:
netur unetur umat etiam bonam uoluntatem. hanc autem mortem peccato meruimus. quod peccatum erat omnino in libero arbitrio, cum in\' paradiso nullus dolor denegatae delectationis bonae uoluntati hominis resistebat, sit, quem numquam uenatio delectauit, omni modo liber est, utrum uenari uelit an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc prohibet; at si ista libertate male usus uenatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat! animam, ut, si se abstinere uelit, sine molestia et angore non possit, cum id ante tota sanitate non ageret. ergo aculeus. mortis peccatum est, quia peccato facta est delectatio,\' quae iam possit resistere uoluntati et cum dolore cohiberi. quam delectationem, quia in defectu est animae deterioris effectae, iure mortem uocauit. uirtus autem peccati lex est, quia multo sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet com
Abbreviated transcription (Latin):
tio tua mors. ubi ẽ mors aculeus tu¬
tus: Aculeus aũ mortis peccatũ: uirtus
Caũ peccati lex. Mortẽ significari arbitror
hoc loco. carnalem consuetudinẽ. quȩ resi¬
stit bone uoluntati: delectatione tempo¬
ẽ contentio tua. si non restitisset & repug¬
nasset ipsus contentio: etiam illo loco
describitur. caro concupiseit adu̾sus sꝑm¬
sꝑe aũ aduersus carnem. Hec enim sibi¬
inuicem aduersantur: ut ñ quȩ uultis¬
illa faciatis. fit gͦ ꝑscĩficationem ꝑfectã:
ut omnes carnales appetitꝰ. sꝑui nr̃o illu¬
minato & uiuificato. id est bone uolunta¬
ti subiciantur. Et sicut nunc uidemus.
ꝓuerilib multis delectationib nos carere:
quȩ nos pueros si denegarentur. acerri¬
me cruciabant: ita credendum ẽ de omĩ
carnali delectatione futurum ẽẽ cum ꝑ¬
fecta scĩtas totum hominem reparauerit.
unc autẽ quandiu ẽ nobis quod resistat
bone uoluntati. auxilio dĩ ꝑ bono hoĩes.
& bonos angłos indigemus: ut donec sa¬

Expanded text:
tio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis peccatum, virtus vero peccati lex . Morte significari arbitror hoc loco carnalem consuetudinem, quae resistit bonae voluntati delectatione tempo Ubi est, mors, contentio tua? si non restitisset et repugnasset. Ipsius contentio etiam illo loco describitur: Caro concupiscit adversus spiritus aduersus carnem; haec enim inuicem sibi resistunt, ut non quae uultis faciatis. fit ergo per sanctificationem perfectam, ut omnis carnalis appetitus spiritui nostro inluminato et uiuificato, id est uoluntati, subiciatur. et sicut nunc uidemus multis puerilibus delectationibus nos carere, quae nos pueros, si denegarentur, acerrime cruciabant: ita credendum est de omni carnali delectatione futurum esse, cum perfecta sanctitas totum hominem reparauerit. nunc autem, quamdiu est in nobis quod resistat bonae uoluntati, auxilio\' dei per bonos homines et bonos angelos indigemus, ut, donec sa
Abbreviated transcription (Latin):
tas corporis ñ ẽ in uoluntate. Ita nullꝰ
nullꝰ qñ uult nascit᷑. ubi aũ natiuitas in uo¬
luntate ẽ: &e crementũ in uoluntate ẽ. Nemo
ex aqua &e spũ nascit᷑. nisi uolens. Ergo si uult
crescit: si non uult decrescit. Quid ẽ crescere:
ꝓficere. Quid ẽ decrescere: Deficere. Quisquis
nouit natum ẽẽ se ut audiat. quia puer ẽ &
infans: auide inhiet uberib matͥs: & cito cres¬
cit. Est aũ mater eccłia: ce ub̃a eiꝰ duo testam̃ta¬
ut nutritus atq roboratus ꝑueniat ad manꝰ¬
ducandum cibum: qͦd ẽ in principio erat

Expanded text:
tas corporis non est in voluntate. Ita nullusnullus quando vult nascitur: ubi autem nativitas in voluntate est, et crementum in voluntate est. Nemo ex aqua et Spiritu nascitur nisi volens. Ergo si vult, crescit: si vult, decrescit. Quid est crescere? Proficere. Quid est decrescere? Deficere. Quisquis novit natum se esse, audiat quia puer est et infans; avide inhiet uberibus matris, et cito crescit. Est autem mater Ecclesia; et ubera ejus duo Testamut nutritus atque roboratus perveniat ad manducandum cibum, quod est, In principio erat
Abbreviated transcription (Latin):
nupserit non ẽ rea: ñ enim ussa ẽ nubere.
illud confirmandum. ut ñ facile uxor dimit¬
tatur: solam causam fornicatiõis excepit.
Ceteras aũ uniu̾sas molestias si quȩ forte exti¬
derint: iubet ꝓfide coniugali. & ꝓ castitate
fortiter sustineri. Et mechum dicit eũ uirũ
qui eam duxerit. quȩ ñ solita ẽ a uiro. Cuni
rei apłs paulus testimonium ostendit: qͥ
tam diu obseruandum dicit: quãdiu uir
eiꝰ uiuit. Iuo aũ mortuo: dat nubendi li¬
centiam. Hanc regulam &̃ ipse tenuit: & in
ea ñ suum consiliũ sicut & in nonnullis mo¬
nitis. s preceptum dñi ubentis ostendit. cũ
ait. Eis aũ qui in coniugio sunt p̃cipio ñ e¬
go s dñs: mulierẽ auiro ñ discedere. Quod si
discesserit manere innuptam. aut uiro suo
reconciliari: & uir uxorem ne dimittat. Cre¬
do simili forma ut si dimiserit. ñ ducat aliꝰ̃.
aut reconciliet᷑ uxori. ficri enim potest ut
dimittat uxorem causa fornicationis. qͣm

Expanded text:
nupserit, non est rea; non enim jussa est nubere, nupserit, non est rea; non enim jussa est nubere, illud confirmandum, ut non facile uxor dimittatur, solam causam fornicationis excepit: caeteras vero universas molestias, si quae exstiterint, jubet pro fide conjugalfortiter sustineri. Et moechum dicit etiam virum qui eam duxerit quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit. Quia tandiu observandum dicit quandiu vir ejus vivit. Illo autem mortuo dat nubendi licentiam. Hanc etiam regulam ipse tenuit, et in ea non suum consilium, sicut et in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem quae nuptae sunt praecipio non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedere, qdiscesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Et vir uxorem ne dimittat. » Credo simili forma, ut si dimiserit, non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimitteret uxorem causa fornicationis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc edificari. ut arbitrarent᷑ se
talia facturos in regno cȩloꝵ. qualia fi
carnis habet: non speciescarnis. Iudei¬
futuram putabant carnalit̃: ut ea uita
ẽẽt in resurrectione. qualem illo tempore

Expanded text:
a remanere, ut arbitrarentur se talia facturos in regno Dei, in illa aetercarnis habet, non ipsa species carnis. futuram putabant, ut ea vita esset in resurrectione, qualem in hoc saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ nos amasti pater bone. qui filio
tuo unico ñ peꝑcisti: s ꝓ nobis impiis tra¬
didisti eum: Quomodo nos amasti: ꝓ quib
ille non rapinam arbitratus ẽe equalis tͥ
factus ẽ subditus usq ad mortem crucis:
Unus ille in mortius liber. potestatẽ hñs
ponendi animã. potestatẽ hñs iterũ su¬
mendi eam: ꝓ nobis tibi uictor & uictima.
& ideo uictor quia uictima. Pro nob tͥ sacer¬
dos: & sacrificium. Et ideo sac̾dos. qr sacͥfici¬
um: faciens nos tibi de seruis filios: de te
nascendo. nob̾ seruiendo.

Expanded text:
o nos amasti, pater bone, qui filio tuo unico non pepercisti, sed pro nobis impiis tradidisti eum. quomodo nos amasti pro quibus ille non rapinam arbitratus esse aequalis tibi factus est subditus usque ad mortem crucis, unus ille in mortuis liber, potestatem habens ponendi animam suam et potestatem habens iterum sumendi eam; pro nobis autem tibi uictor et uictima, et ideo uictor, quia uictima; pro nobis tibi sacerdos et sacrificium, et ideo sacerdos, quia sacrificium, faciens nos tibi de seruis filios de te nascendo, nobis seruiendo.
Abbreviated transcription (Latin):
hendere uerbum caro factum ẽ. & habitauit
in nobis. Uidete uerbum: udete u̾bũ carnẽ.
Ubi hic sanguis: Ecce iam auctortuus: s ñ¬
dum ẽ precium tuum. Unde gͦ redemptus:
Quia uerbum caro factum ẽ: & habitauit in

Expanded text:
hendere, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Videte Verbum, videte Verbum carnem, Ubi hic sanguis? Ecce jam auctor tuus, sed nondum est pretium tuum. Unde ergo redemptus? Quia Verbum caro factum est, et habitavit in
Abbreviated transcription (Latin):
iħuxꝑi: in cuius morte satis consistit. ñ istã
t̃renam transitoriãq felicitatẽ. ad nõ deo ꝓ
magno munere sꝑandam &e optandã.: qñqͥ¬
dem in unigenito filio suo quem tanta
illa ꝑpeti uoluit. longe aliud a se peti. ex¬
pectariq oportere. aꝑtissima distinctione de¬
clarauit.
oc gͦ sacͥficium ubi sacerdos ẽ iuctima.
redemit nos. fuso sanguine creatoris:
non tñ nos creauit cum sanguine. s rede¬
mit sanguine. Creauit nos in pͥncipio qd̃
erat u̾bum. & uerbum quod erat apd̃ dm̃:

Expanded text:
tri Iesu Christi? in cuius morte satis constitit non istam tri Iesu Christi? in cuius morte satis constitit non istam terrenam transitoriamque felicitatem a domino deo pro magno munere sperandam et optandam: . quandoquidem in unigenito filio suo, quem tanta illa perpeti uoluit, longe aliud a se peti expectarique oportere apertissima distinctione declarauit.Hoc ergo sacrificium, ubi sacerdos est victima, redemit nos fuso sanguine Creatoris. Non tamen creavit nos cum sanguine, sed redemit sanguine. Creavit enim nos in principio quod erat Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Ista distinctio legis quec̃q constituit
dñs. Proculdubio non ẽ distinctio: nͥ int̾ aliqͣ
duo. uel plura. Nam singłaritas. distincti¬
onẽ non requirit. Nec distinctionẽ cuius¬
libet rei cõmemorauit. s addidit legis:
& secutus adiunxit. quec̃q constituit
dñs. precipiendo utiq. non creando. Nã
&̃ ñ nulli int̾pretes: queẽq precepit dñs
transtulerunt. Si ergo hec ẽ distinctio legis
quetumq precepit dñs: ꝓculdubio magna
ẽ ista distinctio: quia recte intelligitur duo
destam̃ta distinguere. Fadem quippe sunt
in uetere. & nouo. Ibi obumbrata hic reue¬
lata: ibi p̾sigurata. hic manifestata. Nam
ñ solum sacram̃ta diuersa st̃: uerum etiã
ꝓmissa ibi uidentur temporalia ꝓponi qͥ¬
b sp̃uale premium occulte significet᷑: hic
autẽ manifestissime sꝑualia ꝓmittuntur
eterna. Temporalium aũ bonoꝵ atq carna¬
lium & sꝑualium atq ȩt̃noꝵ quȩ clarior
certiorq distinctio ẽ. quam passio dnĩ nr̃i

Expanded text:
cens: ista distinctio legis, quaecumque constituit dominus. procul dubio non est distinctio nisi inter aliqua duo uel plura; nam singularitas distinctionem non requirit. nec distinctionem cuiuslibet rei commemorauit, sed addidit: leg; secutus adjunxit quaecumque constituit Dominus, praecipiendo utique, non creando. Nam etiam nonnulli interpretes, quaecumque praecepit Dominus, transtulerunt. Si ergo haec est distinctio Legis, quaecumque praecepit Dominus; procul dubio magna est ista distinctio: et recte intelligitur duo Testamenta distinguere. Eadem quippe sunt in Vetere et Novo: ibi obumbrata, hic revelata; ibi praefigurata, hic maninon solum sacramenta diuersa sunt uerum etiam promissa. ibi uidentur temporalia proponi, quibus spiritale praemium occulte significetur ; hic autem manifestissime spiritalia promittuntur et aeterna. temporalium autem honorum atque carnalium et spiritalium atque aeternorum quae clarior certiorque distinctio est quam passio domini nos
Abbreviated transcription (Latin):
erat lux hominũ: & lux in tenebris lucet. &
tenebre eam non comprehender̃t. Ad huc
ds̃ ẽ. Adhuc illud dr. quod incõmutabile
semꝑ manet. Ad huc illud dr̃: cui uiden¬
do corda mundanda sunt. Unde aũ mun¬
dentur nondum dicit. Lux inquit intene¬
bris lucet: sed tenebre eam ñ comp̃hender̃t
S ut ñ sint tenebre possintq comp̃hendere.

Expanded text:
lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Adhuc Deus est: adhuc illud dicitur, quod incommutabile semper manet; adhuc illud dicitur, cui videndo corda mundanda sunt: unde autem mundentur, nondum dicit. Lux, inquit, lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt. Sed ut non sint tenebrae, possintque eam comprehender
Abbreviated transcription (Latin):
uis enim nescit uxorem marito. tamqꝗͣ
dño debere seruire: S quõd ad m̃bra
corꝑis aitinet quib sexus ipse distinguitur:
apłs dicit. Similiter & uir sui corporis po¬
testatem ñ habet s mulier: ut cũ incęt̾is acti¬
b ad humanã pacem ꝑtinentib. uiro mulier
debeat seruitutem. huiꝰ unius rei qua sexus
utͥusq carnali sorte discernitur. & carnalit᷑
cõmixtione concernitur. similem inse habe¬
ant potestatẽ: uir inuxorẽ. & uxor in uirũ.

Expanded text:
uis enim nescit uxorem marito tamquam domino debere seruire? sed quod ad membra corporis adtinet, quibus sexus ipse distinguitur, apostolus dicit: similiter et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. ut cum in ceteris actibus ad humanam pacem pertinentibus mulier uiro debeat seruitutem, huius unius rei, qua sexus utriusque carnali sorte discernitur et carnali conmixtione conceraitur, similem in se habeant potestatem uir in uxorem ut uxor in uirum.
Abbreviated transcription (Latin):
uod ait apłs auferte malũ ex uobis
ipsis. ut ex seipso quisq malũ aufe
rat non sic ẽẽ intelligendum. s sic potius.
ut homo malus auferatur ex hominib
bonis. quod fit ꝑ eccł̃iasticam disciplinam.
satis greca lingua indicat: ubi sine. ambi
guitate scriptum ẽ. ut intelligatur hunc¬

Expanded text:
uod ait Apostolus: Auferte malum ex vobis ipsis; ut ex seipso quisque auferat malum, non sic esse intelligendum est; sed potius, ut homo malus auferatur ex hominibus bonis, quod fit per ecclesiasticam disciplinam, satis Graeca lingua indicat; ubi sine ambiguitate scriptum est, ut intellegatur: \'homi
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ipsas correꝑtiones quas asperas & ama¬
ras sentiunt qui corripiuntur. cũ caritate
ẽẽ faciendas. Unde & alibi cum dixisset cor¬
ripite inquietos. consolamini pusillanimeᷤᷤ
suscipite infirmos. patientes estote ad omnes:
mox addidit. Uidete ne quis malũ ꝓ malo a¬
licui reddat. Ergo & quando corripiuntur
inquieti. non malum ꝓ malo: s potiꝰ bonũ

Expanded text:
etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo, sed potius bonum
Abbreviated transcription (Latin):
quod mͦ comparatur: qͦd mͦ emit᷑ sanguine
xꝑi. frit aliquando manifestũ regnum eiꝰ.
quando aꝑta erit claritas scõꝵ eiꝰ: post iu¬
paulus apłs dicit: cum tradiderit regnum
deo & patri. Unde etiam ipse: uenite bene¬
dicti patris mei. ꝑcipite regnum qd̾ uobis
paratum ẽ ab origine mundi.

Expanded text:
quod modo comparatur, quod modo emitur sanguine Christi: erit aliquando manifestum regnum ejus, quando aperta erit claritas sanctorum ejus post juApostolus dixit: Cum tradiderit regnum Deo et Patri . Unde etiam ipse ait: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi
Abbreviated transcription (Latin):
Dedisti mͥ ut sim. & potuit mͥ aliꝰ dare ut bo¬
nus sim: Si tu dedisti ut sim. & aliꝰ dedit
michi ut bonus sim: melior ille qui michi
dedit ut bonus sim. quam ille qui dedit mͥ¬
or᷑ aqͦ accepi ut eẽm. ab illo accepi ut bonꝰ eẽm:

Expanded text:
Dedisti mihi ut sim, et potuit mihi alius dare ut boDedisti mihi ut sim, et potuit mihi alius dare ut bonus sim? Si tu mihi dedisti ut sim, et alius mihi dedit ut bonus sim; melior est ille qui mihi dedit ut bonus sim, quam ille qui mihi dedit or; a quo accepi ut essem, ab illo accepi ut bonus essem.
Abbreviated transcription (Latin):
iscd̾ia eiꝰ preueniet me. Cogitate quod
dictum est p̃ueniet me. Si aliqͥd tuum
primum attulisti: & extuo aliquo bono pri¬
mo dĩ miscdiam meriusti: ñ te preuenit. Qñ
q attendens omĩa bona quecũq habere
possumus. siue innatura. siue in institiito.
siue in ipsa conuersatione. in fide. in spe. in
caritate. in morib bonis. in iusticia. in timo¬
re dĩ: totum ñ ẽẽ nisi ex illius donis ita con¬
clusit. D̾s meus miscłia mea. Non inuenit
impletus bonis dĩ quid appellaret dm̃
suum: nͥ miscdiam suam. O nomen. sub
lus mea: intelligo quia dat saliitẽ. Si dicaᷤ
refugium meum: intelligo qͥa confugis
ad eum. Si dicas fortitudo mea: intelligo
quia dat tibi fortitudinem. Miscdia mea
quid ẽ : Totum quicqͥdsum: de tua miscdłia
qͥd egi: Si enĩ egi aliquid ut eẽm: iam eram
antequam ẽẽm. forro si omnino nicħ̃ erã
antequam ẽẽm: nicħ te ꝓmerui ut essem.
fecisti ut eẽm: & ñ tu fecisti ut bonus eẽm:

Expanded text:
dia ejus praeveniet me. Cogitate quod dictum est, praeveniet me. Si aliquid tuum primum attulisti, et ex tuo aliquo bono primo Dei misericordiam meruisti, non te praevenit. Quando que attendens omnia bona quaecumque habere possumus, sive in natura, sive in instituto, sive in ipsa conversatione, in fide, in spe, in charitate, in bonis moribus, in justitia, in timore Dei, totum non esse nisi ex illius donis, ita conclusit: Deus meus misericordia mea. Non invenit impletus bonis Dei, quid appellaret Deum suum, nisi misericordiam suam. O nomen, sub lus mea, intelligo quia dat salutem; si dicas, Refugium meum, intelligo quia confugis ad eum; si dicas, Fortitudo mea, intelligo quia dat tibi fortitudinem: Misericordia mea, quid est? Totum quidquid sum, de misericordia quid egi? Si enim egi aliquid ut essem, jam eram antequam essem. Porro si omnino nihil eram antequam essem, nihil te promerui ut essem. Fecisti ut essem, et non tu fecisti ut bonus essem?
Abbreviated transcription (Latin):
titũ ẽ . fides. ꝓles. sacramentũ. In fide arten¬
dit᷑. ne prẽt uincłm conuigale. cũ alt̾a uł
cum altero concũbatur. In ꝓle ut amant̃
suscipiat᷑: benigne nutriatur. religiose
educetur. In sacramento. ut coniugiũ ñ
separetur: & dimissus. aut dimissa. nec
causa ꝓlis alt̾i coniungat᷑. Hec ẽ tamquã
regła nuptiaꝵ qualis nature decorat᷑ fecũ¬
ditas: uł incontinentie regitur prauitas.

Expanded text:
itum est, fides, proles, sacramentum. In fide attenditur, ne praeter vinculum conjugale cum altera, vel altero concumbatur: in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur: in sacramento, ut conjugium non separetur, et dimissus, aut dimissa, nec causa prolis alteri conjungatur. Haec est tanquam regula nuptiarum, qua vel naturae decoratur fecunditas, vel incon
Abbreviated transcription (Latin):
sexus infirmitas ꝓpendens in ruinõ
durpitudinis. recte excipit᷑ honestate
nuptiaꝵ: ut qd̾ sanis eẽ posset officiũ. sit
egrotis remedium. Neq enim qͥa inconti¬
nentia malũ est. id̾̃o conubium uł qͦ incõ¬
tinentes copulant᷑ ñ ẽ bonum: immo uͦ
ñ ꝓpt̃ illud malũ culpabile ẽ hoc bonũ:s
ꝓpt̾ hoc bonũ ueniale ẽ illud malũ. Qm̃ id¬
quod bonũ hñt nuptie. & qd̾ bone st̃ nup

Expanded text:
sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis recte excipitur honestate nuptiarum, ut, quod sanis esse posset officium, sit aegrotis remedium. neque enim quia incontinentia malum est, ideo conubium uel quo incontinentes copulantur, non est bonum; immo uero non propter illud malum culpabile est hoc bonum, sed propter hoc bonum ueniale est illud malum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. si non sumus idonei cogitare aliqͥd
quasi ex nob̾met ipsis. s sufficientia nr̃a
ex deo est: ꝓfecto non sumus idonei cred̾e
aliquid quasi ex nob̃met ipsis. quod sine
cogitatione non possumus: s sufficientia
nr̃a qua credẽ incipiamꝰ. ex deo est. Ex ł¬

Expanded text:
Apostolus, si non sumus idonei cogitare aliquid Apostolus, si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine cogitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est.
Abbreviated transcription (Latin):
dans istam gr̃am quȩ non dat᷑ scd̃m
aliqua merita. s efficit omnia bona mita.
ñ quia idonei simus inqͥt cogitare aliquid
quasi ex nob metipsis: s sufficientia nrã ex
deo ẽ. Attendant hic & uerba ista ꝑpen¬
tant. qui putant ex nob̃ ẽẽ fidei ceptum:
& ex deo eẽ fidei supplementum. Quis enĩ
non uideat prius ẽẽ cogitare. ꝙͣ crederes
Nullus quippe credit aliquid. nͥ pͥus cogi¬
tauerit ẽẽ credendum. Quamuis enim
raptim. quamuis celerrime credendi uo¬
luntatem quȩdam sc̃e cogitationes ante¬
uolent. moxq illa ita sequatur. ut qͣsi
coniunctissima comitetur: necesse ẽ tam̃
ut omĩa quȩ creduntur. p̃uemente cogi¬
tatione credantur: quãꝙͣ & ipsum cred̾e
nicħ est aliud quã cum assensione cogita¬
re. Non enim omĩs qui cogitat. credit: cũ
ideo cogitant pleriq necredant. S cogi¬
tat omnis qui credit: & credendo cogitat.
& cogitando credit. Quod gͦ ꝑtinet ad re¬
ligionem atq pietatẽ de qua loquebat᷑

Expanded text:
dans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem de qua loquebatur
Abbreviated transcription (Latin):
e terciis &e de quartis & de ultra pluri¬
b nuptiis: solent homines mouere
questionẽ. Unde ut breuit̃ respondeam.
nec ullas nuptias debeo dampnare: nec
eis uerecundiã numerositatis auferre. S¬
ne cuiquã breuitas huiꝰ responsionis meȩ
forte displiceat: uberiꝰ disputantẽ rep̃henso¬
rem meum audire paratus sum. fortassis enĩ
affert aliquam rationem. quare scdȩ nuptie ñ
dampnentur. t̃cie dampnent᷑. Nam ego siciit
in exordio sermonis huiꝰ ammonui: ñ audeo¬
plus saꝑe. quam oportet saꝑe. Qͥs enĩ sũ qͥ
putem diffiniendũ: qd̃ nec apłm uideo definis¬
se: Ait enim. Alulier alligata ẽ quandiu uir eiꝰ
uiuit.: ñ dixit pͥmꝰ aut scs. aut t̾cius. aut

Expanded text:
e tertiis et de quartis et de ultra pluribus nuptiis solent homines mouere quaestionem. unde ut breuiter respondeam, nec ullas nuptias audeo damnare nec eis uerecundiam numerositatis auferre. sne cuiquam breuitas huius responsionis meae forte displiceat, uberius disputantem reprehensorem meum audire paratus sum. fortassis enim adferat aliquam rationem, quare secundae nuptiae non damnentur, tertiae damnentur. nam ego, sicut in exordio sermonis huiplus sapere quam oportet sapere . Quis enim sum, qui putem definiendum, quod nec Apostolum video definisse? Ait enim: Mulier alligata est, quamdiu vir ejus vivit. Non dixit, primus; aut, secundus; aut
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ata ẽ: cuiuult nubat tantũ in dño. Beati¬
or aũ erit: si sic ꝑmanserit. Qͥd huie senten¬
tiȩ quantũ adhanc rem attinet. addi uł de¬
trahi possit. ignoro. Deinde ipsum qͦq apłi
uniuiram. uł biuiram. s si dici potest septi¬
uiram in resurrectione. cuius futura ẽẽt uxor:
increpans enĩ eos ait. frratis nescientes scͥp¬
turas neq uirtutem dĩ. In resurrectione enĩ
nec nubent. neq uxores ducent: non enĩ
incipient mori: s erunt equales angłis dĩ
Eorũ itaq resurrectionẽ memorauit. qui re¬
surgent ad uitã: ñ qͥ resurgent ad ꝑpenam.
Potuit gͦ dicere erratis. nescientes sc̃ript᷑as
neq uirtutẽ dĩ. in illa enĩ resurrectione mul¬
tinube iste eẽ ñ poterunt: deinde ad dere. net
aliqua ibi nubet. s nec ipse ut uidemꝰ tot
maritoꝵ mulierem. ulla sue sententie sig¬
nificatione dampnauit. Qua ꝓpt̃ nec contͣ
humane uerecundie sensum audeo dicere.
ut quotiens uolu̾it. uiris mortius nubat

Expanded text:
 cui vult nubat, tantum in Domino. Beatior autem erit, si sic permanserit . Quid huic sententiae, quantum ad hanc rem attinet, addi vel detrahi possit, ignoro. Deinde ipsum quoque Apouniuiram uel biuiram, sed, si dici potest, septiuiram in resurrectionem cuius futura esset uxor. increpans enim eos ait: erratis, non scientes scripturas neque uirtutem dei. in resurrectione enim nec nubent nec uxores ducent; non enim incipient mori, sed erunt aequales angelis dei. eorum itaque resurrectionem commemorauit, qui resurgunt ad uitam, non qui resurgunt ad poenam. potuit ergo dicere: erratis, nescientes scripturas neque uirtutem dei; in illa enim resurrectione multinubae istae esse non poterunt, deinde addere: quia nec aliqua ibi nubit. sed nec ipse, ut uidemus, tot maritorum mulierem ulla suae sententiae significatione damnauit. quapropter nec contra humanae uerecundiae sensum audeo dicere, ut, quotiens uoluerit, uiris mortuis nubat
Abbreviated transcription (Latin):
faciebant. hoc ipsoꝵ erat ꝓpͥum detestabile
uitium. Qd̾ uͦ sciebant xꝑm ꝓ se ẽẽ crucifixũ.
ce se meiꝰ noĩe baptizatos.: ñ erroris eoꝵ s dĩ¬
uini apd̃ eos munis erat. Hãc dĩ ueritatẽ: in
iniqͥtate suoꝵ scismatũ detinebant. Hanc
destructa ce istã destruit: s ꝑ hanc confirmatã
illa em̃danda conuincit. Nũ qͥd paulꝰ ꝓ uob
inqͥt crucifixꝰ ẽ. aut in nomine pauli baptira¬
ti estis: Ut ꝑuerũ dĩ qd̾ tenebant. de suo fal

Expanded text:
faciebant; hoc ipsorum erat proprium detestabile uitium. quod uero sciebant Christum pro se esse crucifixum et se in eius nomine baptizatos, non erroris eorum, sed diuini apud eos muneris erat; hanc dei ueritatem in iniquitate suorum schismatum detinebant. hanc destructa etiam istam destruit, sed per hanc confirmatam illa emendanda conuincit — numquid Paulus pro uobis, inquit, crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? —, ut per uerum dei quod tene
Abbreviated transcription (Latin):
moyse baptizati sunt. in nube & in
mari: &e om̃s eandem escam sꝑualẽ man¬
ducauert̃: & om̃s eundẽ potum sp̃ualẽ bi¬
berunt. Mare rubrum significat baptis¬
mũ: moyses ductor ꝑmare rubrũ signifi¬
cat xꝑm. Popłs transiens. significat fideles.
Mors egyptioꝵ. significat abolitionẽ peccatoꝵ.
In signis diu̾sis: eadem fides. Significata gͦ¬
sunt omĩa: numqͥd ñ eadem credebant. ꝑ
bant. s illi uentura eẽ: nos aũ uenisse. Ideo
& sic ait. Fundẽ potum sꝑualẽ biberunt.
S sꝑualẽ eundẽ: nã corporalẽ ñ eundẽ. Qͥd
no sacram̃to eiusdẽ xꝑ̃i biberunt aquam de
deles. Si speciẽ uisibilẽ intendas. aliud ẽ. si in¬
telligibilem significationẽ cundẽ potũ sꝑualẽ
biberunt.

Expanded text:
i sunt, in nube et in mari, et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Mare Rubrum significat Baptismum; Moyses ductor per mare Rubrum significat Christum; populus transiens significat fideles; mors Aegyptiorum significat abolitionem peccatorum. In signis diversis eadem fides: sic sunt omnia. Numquid non eadem credebant, per bant: sed illi ventura esse, nos autem venisse. Ideo et sic ait, Eumdem potum spiritualem biberunt. Spiritualem eumdem, nam corporalem non eumdem. Quid no sacramento ejusdem Christi biberunt aquam prodeles. Si speciem visibilem intendas, aliud est: si intelligibilem significationem, eumdem potum spiritualem biberunt.
Abbreviated transcription (Latin):
et anuus nutans. cũ se obtemꝑare ñ
posse existimat: & ñ obtẽꝑare formidat: Si
enim bona oꝑa sua in luce posuerit hoĩb
intuenda. ut faciat quod preceptũ est. sic
bitur. quia contra p̃ceptum fecit. ubi d̾r.
attendite ne iusticiam urãm faciatis corã
hominib. ut uideamini ab eis. Rursꝰq
si hoc timens & cauens ea quȩ bene facit
absconderit: ñ se putabit seruire imꝑanti
& dicenti. liiceat ium̃ ur̃m corã hoĩb

Expanded text:
et animus nutans, cum se obtemperare non posse existimat, et non obtemperare formidat? Si enim bona opera sua in luce posuerit hominibus intuenda, ut faciat quod praeceptum est, Sic bitur, quia contra praeceptum fecit, ubi dicitur, Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. Rursusque si hoc timens et cavens, ea quae bene facit absconderit, non se putabit servire imperanti et dicenti, Luceat lumen vestrum coram hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
se tam quam in noc̃te huius scłi caute pru¬
denterq uersari: ut abstinendo quisq ab
iniquitate non confundatur tenebris ꝓpͥis
muneris luce discretus: Cum gͦ apłs concordẽ¬
grãꝵ ueritatem in hominib dei uellet ostẽ¬
dere: hec in pͥmis duo posuit dicens. Alii qͥd̾e
solem in potestatem diei: alii sermo scientie
qͦdammͦ stellas commemorari puto. in eo qd
dicitur: alii fides in eodem sꝑu. alii curatio¬
num donatio in uno sꝑuͥ alii oꝑatio¬
nes urtutum: alii ꝓpħia: alii diiudicatio
sꝑuum: alti genera linguaꝵ: alii interp̃tatio
sermonum. Nicħ enim hoꝵ ẽ. quod non in
huius scłi nocte sit necessarium: que cum
transierit necessaria ista ñ erunt.¬

Expanded text:
versae, tanquam in nocte hujus saeculi, caute pruversae, tanquam in nocte hujus saeculi, caute prudenterque versari ; ut abstinendo quisque ab iniquitate non confundatur tenebris, proprii muneris luce discretus? Cum ergo quodgratiarum varietatem in hominibus Dei vellet ostendere, haec in primis duo posuit dicens, «Alii quide«Solem in potestatem diei: Alii sermo scientiaequodammodo «stellas» commemorari puto in eo quod dicitur, «Alii fides in eodem Spiritu, alii curationum donatio in uno Spiritu, alii operationes virtutum, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio sermonum» . Nihil enim horum est quod in hujus saeculi nocte non sit necessarium: quae cum transierit, necessaria ista non erunt
Abbreviated transcription (Latin):
Decit d̾s cęlos in intellectu. sꝑuales scõs suos:
quibus ñ tantum credere. uerũ etiã¬
diuina intelligere donauit. Hoc qui nondũ
possunt. & solam fidem firmissimã tenent:
tamquã infra celos terre nomine figurant᷑.
Et quia in baptismo quem acceꝑunt. in con-¬
cussa credulitate consistunt: ideo dictũ ẽ.
sapientiȩ & scientiȩ absconditi: hec autem
duo. id est sapientiam & scientiam distare
inter se aliquid alia quoq scripturaꝵ testant᷑
eloquia: maxime loquente scõ iob. ubi quo¬
dammͦ singula definiunt᷑: ait enĩ dix̃ aũ hõi
ecce pietas est sapientia. abstinere aũ amalo
sapientiam in cognitione & dilectione eius.
qd̃ semꝑ ẽ atq in commutabilit̾ manet qd
dsẽ. Nam & quod ait. ecce pietas ẽ sapientia:
theosebia dicta ẽ in greco. Quod ut totum
latine exprimat᷑. dei cultus dici potest: absti¬
nere autem amalo quod dix̃ ẽẽ scientiã. qͥd ẽ
aliud. quã in medio nationis tortuose & ꝑũ¬

Expanded text:
ecit Deus coelos in intellectu,» spirituales sanctos suos, quibus non tantum credere, verum etiam intelligere divina donavit: hoc qui nondum possunt, et solam fidem firmissimam tenent, tanquam infra coelos terrae nomine figurantur. Et quia in Baptismo quem acceperunt, inconcussa credulitate consistunt; ideo dictum est,sapientiae et scientiae absconditi» ; haec autem duo, id est sapientiam et scientiam, distare inter se aliquid, alia quoque Scripturarum testantur eloquia, maxime loquente sancto Job, ubi quodammodo singula definiuntur; ait enim, «Dixit autem homini, Ecce pietas est sapientia, abstinere autem a malo sapientiam in cognitione et dilectione ejus quod semper est, atque incommutabiliter manet, quod Deus est. Nam et quod ait, «Ecce pietas est sapientia,» θεοσέβεια dicta est in graeco: quod ut totum latine exprimatur, Dei cultus dici potest. «Abstinere autem a malo,» quod dixit esse scientiam, quid est aliud, quam in medio nationis tortuosae et per
Abbreviated transcription (Latin):
latine os dr. Ergo in quit qͦddam ossum
meum. intus in abscondito. Lu fecisti intuᷤ
ossum mͥ in abscondito: & ñ ẽ absconditum
a te. In abscondito enim fecisti: s nũqͥd &
tibi hoc abscondisti: hoc ossum nrm fac¬
tum a te in abscondito homines ñ uident.
homines ñ nouerunt: tu aũ nosti. Ossum¬

Expanded text:
li. Ergo est, inquit, quoddam ossum meum intus in abscondito; tu fecisti intus ossum mihi in abscondito, et non est absconditum a te. In abscondito enim fecisti; sed numquid et tibi hoc abscondisti? Hoc ossum meum factum a te in abscondito homines non vident, homines non noverunt; tu autem nosti,
Abbreviated transcription (Latin):
ant: illud qd̾ d̾s in abscondito fecit. firmũ
in nob̾ ẽ. frangi non pot̃. ñ cedit. A dño enĩ
fac̾ta ẽ quedam firmitas patientiȩ nr̃ȩ. de qͣ
dr in alio psalmo. Ueruintam̃ dõ subicietur
anima mea: qm̃ ab ipso ẽ patientia mea.¬
Et attende apłm paulum habentẽ intꝰ. hoc
geniis firmitatis. Quasi tͥstes inqͥt: sc̃ꝑ aũ gau¬
dentes. Unde quasi tͥstes: Contumeliis. ob ꝓbriis.
ꝑsecutionib. flagellis: plagis. lapidationibus
carcerib. catenis. Quis ñ eos tunc miseros esti¬
maret: Nec illi ipsi ꝑsecutores seuirent in eos
enĩ eos ex sua infirmitate coniciebant: qui ñ
habebant ossum absconditum int̾ius. Iili uͦ
qͥ habebant. hominib foris t̾stes uidebant᷑
intus aũ gaudebant deo: cui ñ erat abscondi¬
tum os ipsoꝵ. qd̾ fecerat in abscondito. Aꝑit
aũ hoc ossum in abscondito factum a dño. idẽ
ris in tribulationib : scientes quia tͥbulatio
patientiã oꝑatur. Uide quomͦ sit formata il

Expanded text:
ant; illud quod Deus in abscondito fecit firmum, in nobis frangi non potest, non cedit. A Domino enim facta est quaedam firmitas patientiae nostrae, de qua dicitur in alio psalmo: «Verumtamen Deo subjicietur» «anima mea; quoniam ab ipso patientia meaEt attende apostolum Paulum, habentem intus hoc genus firmitatis: «Quasi tristes,» inquit; «semper autem gaudentes» . Unde «quasi tristes?» Contumeliis, opprobriis, persecutionibus, flagellis, plagis, lapidationibus, carceribus, catenis. Quis non eos miseros tunc existimaret? Nec illi ipsi persecutores saevirent in eos,enim eos ex sua infirmitate conjiciebant, qui non habebant ossum absconditum interius: illi vero qui habebant, hominibus foris tristes videbantur, intus autem gaudebant Deo; cui non erat absconditum ossum ipsorum, quod fecerat in abscondito. Aperit autem hoc ossum in abscondito factum a Deo idem ris? «In tribulationibus, scientes quia tribulatio patientiam operatur.» Vide quomodo formata sit
Abbreviated transcription (Latin):
unt. & anteꝙͣ capiant ipso ꝓfectu &e accessu
ad nouũ ꝑtinent: & si pͥusquã spiritaies fi¬
ant ex hac uita rapiant᷑ custoditi ꝑ sacram̃¬
ti scĩtatem: in t̾ra uiuentiũ computabunt᷑.
ubi ẽ spes nr̃a. & portio dñs. Nec inuenio¬

Expanded text:
unt, et antequam capiant ipso profectu et accessu unt, et antequam capiant ipso profectu et accessu ad nouum pertinent. et si priusquam spiritales fiant ex hac uita rapiuntur, custoditi per sacramenti sanctitatem in terra uiuentium conputantur, ubi est spes n
Abbreviated transcription (Latin):
tales homines ẽẽ ceꝑint in hac uita iã diui
adhuc tam̃ carnalit̾ sapiant. ce carnalia de dõ
siue in hac uita siue pꝰ hanc uitam sꝑent
res ẽ: in aliis hominib habens animalem
portionẽ: in aliis aũ sp̃alem. Ad animales
ꝑtinet uetus testam̃tum: ad spiritales nouũ.
S pͥmis temporib utrumq occultũ fuit ab
adam usq ad moysen. Amoyse aũ manifestũ
ẽ uetus. Et in eo ipso occultabat᷑ nouũ: qͥa
occulte significabat᷑. Postea uͦ quã in carne
dñs uenit. reuelatũ ẽ nouum: ueteris aut̃ẽ
sacram̃ta cessarunt: s concupiscentie tales
ñ cessauerunt. In illis enim sunt quos apłs
iam ꝑ sacram̃tum noui testam̃ti natos: ad¬
ti uiuebant quidam spiritales. ad nouũ scili¬
cet testam̃tum quod tẽ occultabat᷑ occulte ꝑ¬
tinentes: sic & nunc in sacram̃to noui testa¬
menti quod iam reuelatũ ẽ pleriq uiuunt
animales. Qui ꝓficere si nolunt ad ꝑcipi
ad uetus testam̃tũ ꝑtinebunt. Si aũ ꝓfici¬

Expanded text:
tales homines esse coeperint in hac uita, ut iam dadhuc tamen carnaliter sapiant et carnalia de deo siue in hac uita siue post hanc uitam sperent res est, in aliis hominibus habens animalem portionem, in aliis autem spiritalem. ad animales pertinet uetus testamentum, ad spiritales nouum. sed primis temporibus utrumque occultum fuit ab Adam usque ad Moysen. a Moyse autem manifestatum est uetus et in eo ipso occultabatur nouum, quia occulte significabatur. postea uero quam in carne dominus uenit reuelatum est nouum. ueteris autem sacramenta cessarunt, sed concupiscentiae tales non cessauerunt. in illis enim sunt quos apostolus iam per sacramentum noui testamenti natos adti uiuebant quidam spiritales ad nouum scilicet testamentum quod tunc occultabatur occulte pertinentes, sic et nunc in sacramento noui testamenti quod iam reuelatum est plerique uiuunt animales. qui proficere si nolunt ad percipad uetus testamentum pertinebunt. si autem profici
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitatis nr̃e ex qua de adam nascimͣ:
ñ ẽ priꝰ qd̾ spiritale. s qd̃ animale: postea
sp̃ale. Ex ipso aũ animali sensu quia homo
animalis non ꝑcipit que st̃ sp̃c dĩ: omnes
dissensiones ce scismata generant᷑. In quo
sensu ꝑseuerantes apłs dicit ad uetustatẽ¬

Expanded text:
mortalitatis nostrae, ex quo de Adam nascimur, non est prius quod spiritale, sed quod animale, postea quod spiritale. ex ipso autem animali sensu, quia homo animalis non percipit quae sunt spiritus dei, omnes dissensiones et his schismata generantur. in quo sensu perseuerantes apostolus dicit ad uetus te
Abbreviated transcription (Latin):
rum in sporta sũmi̾sus ẽ: ut manꝰ
ꝑ sequentis euaderet. Non gͦ illi fuit cura
de ouib quas lupo ueniente deserebat :
fuit plane. S eas pastori in celo sedenti o¬
rationib cõmendabat: se aũ utilitati eaꝵ
fugiendo seruabat: sicut qͦdam loco ait.
manere in carne necessariũ ꝓpt̃ uos. Ab ip¬
so namq pastore om̃s audierant: si uos
ꝑsecuti fuerint in una ciuitate. fugite in
disti: & fugisti. Respondet forte & dicit.
Ecce hic sum: ñ fugi. fugisti: quia taciusti.
Taciusti: qͥa timiusti. fuga animi: timor ẽ.
Corpore stetisti: sp̃u fugisti. Quod ille ñ
faciebat. qui dicebat: et si corꝑe absens sũ.
sꝑu uobiscum sum. Quomͦ enĩ s̃ꝑu fugie¬
bat: qui &ẽ corꝑe absens fornicatores lit¬

Expanded text:
rum in sporta submissus est, ut manus persequentis evaderet . Non ergo illi cura fuit de ovibus, quas lupo veniente deserebat? Fuit plane, sed eas pastori in coelo sedenti orationibus commendabat: se autem utilitati earum fugiendo servabat, sicut quodam loco ait, Manere in carne necessarium propter vos . Ab ipso namque pastore omnes audierant, Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in disti, et fugisti. Respondet forte et dicit: Ecce hic sum, non fugi. Fugisti, quia tacuisti; tacuisti, quia timuisti. Fuga animi, timor est. Corpore stetisti, spiritu fugisti: quod ille non faciebat qui dicebat, Etsi corpore absens sum, spiritu vobiscum sum . Quomodo enim spiritu fugiebat, qui etiam corpore absens, fornicatores lit
Abbreviated transcription (Latin):
isi ipse ẽẽt & filius
hominis ꝓpt̾ formam serui ꝙͣ accepit.
qui est filius di ꝓpt̃ dĩ formam in qua ẽ:
cognouissent. numquã dñm gle crucifixis¬
sent. Ex forma enim serui crucifixus ẽ: &¬

Expanded text:
idem ipse esset filius hominis, propter formam servi, quam accepit, qui est Filius Dei propter Dei formam, in qua estcognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Ex forma enim servi crucifixus e