comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui nõ tm̃ ꝑfectus orator sed
etiã phylophus fuit nquide
solus exritit platonis ⁊mita¬
tor. meo libro quo se ip̃e de mõ¬
te filie ꝯsolatus ẽ nõ dubita¬
uit dicere deos qui publice
colerentur homines fuisse.
ꝙ ip̃ius testimoniũ eo deb
gauisissimũ iudicari. ꝙͦ et
augurale habuit sac̾clotiũ.
et eostẽse colere uenerariq
testatur. Itaq ĩtra paucos
uersiculos duas res nobis
dedit. Nam dũ ymaginẽ
filie eodẽ se mͦ ꝯsecraturum
ẽẽ ꝓfiteret᷑. quo illi a ueteri¬
bus sint ꝯsecrati. et illos
mortuos ẽẽ doeuit et origi¬
nẽ uane supstitionis oste¬
dit cũ uo inquit et mares
et fenimas cõplures ex ho¬
agris angustissima delubra
uenerentur. assentiamus
eoꝵ sapientie. quoꝵ ĩgenis
et ĩuentis om̃em iit legi¬
bus et institutis excultx
costitutãq halemꝰ ꝙͦ ⁊ ullũ
uniquam animal oseryam¬
dũ fuit illiro ꝓfecto fuit si
cadmi ꝓgenies aut ampbi¬
trionis aut tyndaridis in
celũ tollenda fama fuit. hu¬

Expanded text:
qui non tantum perfectus orator, sed etiam philosophus fuit, siquidem solus extitit Platonis imitator, in eo libro quo se ipse de morte filiae consolatus est, non dubitauit dicere deos qui publice colerentur homines fuisse. quod ipsius testimonium eo debet grauissimum iudicari, quod et augurale habuit sacerdotium et eosdem se colere uenerarique testatur. itaque intra paucos uersiculos duas res nobis dedit. nam dum imaginem filiae eodem se modo consecraturum esse profitetur quo illi a ueteribus sint consecrati, et illos mortuos esse docuit et originem uanae superstitionis ostendit. cum uero inquit et mares et feminas complures ex hoagris augustissima delubra ueneremur, adsentiamur eorum sapientiae quorum ingeniis et inuentis omnem uitam legibus et institutis excultam constitutamque habemus. quod si ullum umquam animal consecrandum fuit, illud profecto fuit. si Cadmi trionis, aut Tindaris in celum tollenda fama fuit, hu
Abbreviated transcription (Latin):
runt etĩa et poete. et cõpositiᷤ
ad uoluptatẽ carminib ĩ celũ
eos sustulerunt. sic̃ faciunt qͥ
apud reges etia nalos pane¬
giricis mdatib adulantur.
qd̾ malũ agrecis ortũestĩq
leuitas instructa dicendi fa¬
cultate et copia. incredibile
ẽ quantas ñidatioꝵ nebulaᷤ
excitauerit. Itaq ammira¬
ti eos et susceperunt pͥmi sacͣ
illoꝵ. et unu̾sis gentib tradi¬
derunt. Obhanc uanitatem
sibillasic eos increpat. Grecia
quid cõfidis iniuris ee recto¬
res et cur inania dona mor¬
tuis affers hostias ydolis ce¬
lebras quis tibi errore inuĩcte
posuit ut hec facias derelicta

Expanded text:
runt etiam poetae et compositis runt etiam poetae et compositis ad uoluptatem carminibus in caelum eos sustulerunt, sicut faciunt qui apud reges etiam malos pangyricis mendacibus adulantur. quod malum a Graecis ortum est, quorum leuitas instructa dicendi facultate et copia incredibile est quantas mendaciorum nebulas excitauerit. itaque ati eos et susceperunt primi sacra illorum et universis gentibus tradiderunt. Ob hanc vanitatem Sibilla sic eos grece increpat: Grecia quid confidis in viris esse rectores et cur inania dona mortuis affers, hostias idolis celebras? Quis tibi errorem in mente posuit ut hec facias derelicta
Abbreviated transcription (Latin):
nũ peni xranu Latini faunũ
Sabii Ancũ Romani a¬
Miueruã. Samos Iunonem.
giones uara sacra suscepta
sunt. Dum hoĩes grati ẽẽ in
suos pͥncipes cupiunt. et qͦs
alios honores uita carentib
deferant inuenire nõ possũt
Preterea pietas eoꝵ qui suc¬
cesseru̾nt plurimũ ꝯtulit ao
aderrorẽ. Quiut diuinastĩ¬
pe nati uiderent᷑ diuinos ho¬
nores parentib detulerunt
deferriq iusserunt. an potest
aliquis dubitare quom̃o
religiones deorũ sint insti¬
tute. cũ apiro maronẽ legat
enee uerba sociis imꝑantis.
nunc pateras libate ioui pre¬
cibq uocate anchisenͣgen¬
torẽ cuino tantũ mimorita¬
litatẽ. uerũ etiã uentoꝵ tribu¬
it potestatẽ. Poscamꝰ uentos
atq hienie sacra quot anis.
Urbe uelit posita tẽplis sibi fer¬
re dicatis. itẽ scilicet de ioue.
Liber et pan mercuriꝰ et apol¬
lo fecerunt. ac postea de his ⁊¬
ip̃is successores eoꝵ. Accesse¬

Expanded text:
m, Poeni Uraniam, Latini Faunum, m, Poeni Uraniam, Latini Faunum, Sabini Sancum, Romani QMineruam, Samos Iunonem, giones uaria sacra suscepta sunt, dum homines grati esse in suos principes cupiunt et quos alios honores uita carentibus deferant, inuenire non possunt. praeterea pietas eorum qui successerant plurimum contulit ad errorem: qui ut • diuina stirpe nati uiderentur, diuinos honores parentibus detulerunt deferrique iusserunt. an potest aliquis dubitare, quomodo religiones deorum sint institutae, cum apud Maronem legat Aeneae uerba sociis imperantis: nunc pateras libate Ioui precibusque uocate Anchisen genitorem —? cui non tantum immortalitatem, uerum etiam uentorum tribuit potestatem: poscamus uentos, atque haec me sacra quotannis urbe uelit posita templis sibi ferre dicatis. idem scilicet de Ioue Liber et Pan et Mercurius et Apollo fecerunt ac postea de his ipsis successores eorum. accesse
Abbreviated transcription (Latin):
allicerent adbene imꝑairoi
cuproitatẽ. Qd cicero de na
cellentes uiros incelũ fama
ac uoluntate tollerent. Hic
hercules. hinc castor. hinc
pollux. hinc esculapius. hĩc
liber: et alio loco atq ĩpleris¬
q ciuitatib intellegi potest.
acuende uirtutis gr̃a. aut qͦ
libentiꝰ rei publice causa pe¬
riculu adiret optimꝰ quis
uiroꝵ fortiũ memoriã hono¬
re deoꝵ in mortaliũ ꝯsecratã
He scilicet ratione roiani ce¬
sares suos ꝯsecrauerunt. et
mauri suos reges.Sic paula¬
tim religiones ẽẽ ceperunt.
dũ illi pͥmi qui eos nouerãt
eo ritu suos liberos ac nepo¬
tes de uide om̃s posteros mi¬
buerunt. Et hiͥ tam̃ sũmi ⁊¬
reges obcelebritatẽ noĩs in
prouinciis oĩb colebantur.
Priuatim ũo singuli populi
gentis aut urbis sue ꝯdito¬
res seu uiri fortitiroine ĩ signe̾
erant seu femine castitate⁊
mirabiles sũma ueneratione
coluerunt. ut egyptiis isder
mauri Iubã. macedones Sabirũ¬

Expanded text:
adlicerent ad bene imperandi adlicerent ad bene imperandi cupiditatem. quod Cicero de natcellentis uiros in caelum fama ac uoluntate tollerent. hinc Hercules, hinc Castor, hinc Pollux, hinc Aesculapius, hinc Liber. et alio loco: atque in plerisque ciuitatibus intellegi potest acuendae uirtutis gratia aut quo libentius rei publicae causa periculum adiret optimus quisque, uirorum fortium memoriam honore deorum inmortalium consecratam. hac scilicet ratione Romani Caesares suos consecrauerunt et Mauri suos reges. sic paulatim religiones esse coeperunt, dum illi primi qui eos nouerant eo ritu suos liberos ac nepotes, deinde omnes posteros imbuerunt, et hi tandem summi reges ob celebritatem nominis in prouinciis omnibus colebantur. priuatim uero singuli populi gentis aut urbis suae conditores, seu uiri fortitudine insignes erant seu feminae castitate mirabiles, summa ueneratione coluerunt, ut Aegyptus Isidem, Mauri Iubam, Macedones Cabiru
Abbreviated transcription (Latin):
Tlib ex reb cũ cõstet
illos hommes fuisse.
nõ ẽ obscurũ qua ratione
dizceperiut nominari. Si
enĩ nulli reges ante saf᷑¬
nũ uł uranũ ferunt ꝓpt̾̃
hominũ raritatẽ qͥ agre¬
stẽ uita sine ullo rectore ui¬
uebant. nõ est dubiũ qu
illis temporibꝰ homines
regẽ ip̃m totãq gentem
iactare sũmis laudib ce¬
perint. ut etiã deos appella¬
rent. siue obiniraculũ uir¬
tutis hoc uere putabant ru¬
des adhuc et simplices. siũ
ut fieri solet in adulatione
p̾sentis potentie siue obbeñ¬
ficia quiberant adhumani¬
tatẽ cõpositi. De inde ip̃i re¬
ges cũ carifuissent hĩs quo¬
rũ uitã cõposuerant. magnũ
sui desideriũ mortini relique¬
runt. Itaq homines eoru
simulacra finxerunt. ut ha¬
berent aliquod ex ymaginũ
cõtẽplatione solatiũ. Progͦs¬
siq longius ꝑamorẽ. meio¬
riã defunctoꝵ colere ceperũt.
Ut et grã referre bene meritis
uiterent᷑ et successores eorũ

Expanded text:
ibus ex rebus cum constet illos homines fuisse, non est obscurum qua ratione dii coeperint nominari. si enim nulli reges ante Saturnum uel Uranum fuerunt propter hominum raritatem, qui agrestem uitam sine ullo rectore uiuebant, non est dubium quin illis temporibus homines regem ipsum totamque gentem mactare summis laudibperint, ut etiam deos appellarent siue ob miraculum uirtutis — hoc uere putabant rudes adhuc et simplices — siue, ut fieri solet, in adulationem praesentis potentiae siue ob beneficia quibus erant ad humanitatem conpositi. deinde ipsi reges cum cari fuissent iis quorum uitam composuerant, magnum sui desiderium mortui reliquerunt. itaque homines eorum simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solacium, progressique longius per amorem memoriam defunctorum colere coeperunt, ut et gratiam referre bene meritis uiderentur et successores eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Nam et aues et ex mutis pe¬
ne om̃es celũ uident. s nobiᷤ
ꝓprie datũ est celũ rigrois ac
stantib intueri: ut religionẽ
ibi queramꝰ Ũt deũ cuiꝰ. il la
se des ẽ quẽ oculis nõ possuꝰ
animo cõtemplem᷑  qd̾ ꝓfc̃o
nõ facit. qui es aut lapidem
que sunt f̾rena uenerat᷑. est
aũt prauissimũ cũ ratio corpo
ris recta sit qd̃ est temporale.
lem fieri. cũ figura et status
nichil aliiro significent. nisi
ñitẽ hominis eospectare opõ¬
tere quo uultũ. et animum
tam rectũ esse debere ꝙͣ corpꝰ
ut id cui dominan debet imi¬
tef᷑ uerũ homines et nominiᷤᷤ
sui et rationis obliti oculos
suos abalto deiciunt soloq
defigunt actiment oꝑa digi¬
toꝵ suoꝵ. quasi u̾o qui qua
ẽe possit artifice suo maius:

Expanded text:
nam et aues et ex mutis paenam et aues et ex mutis paene omnia caelum uident, sed nobis proprie datum est caelum rigidis ac stantibus intueri, ut religionem ibi quaeramus, ut deum, cuius illa sedes est, quoniam oculis non possumus, animo contemplemur: quod profecto non facit qui aes aut lapidem, quae sunt terrena, ueneratur. est autem prauissimum, cum ratio coris recta sit, quod est temporale, lem fieri; cum figura et status nihil aliud significent, nisi mentem hominis eo spectare oportere, quo vultum et animum tam rectum esse debere, quam corpus, ut id, cui dominari debet, imitetur. Verum homines, et nominis sui, et rationis obliti, oculos suos ab alto dejiciunt, soloque defigunt, atque timent opera digitorum suorum, quasi vero quidquam esse possit artifice suo majus.
Abbreviated transcription (Latin):
sui ẜuent. Nam cũ cetere aui¬
mantes pronis corporib in
humũ spectent. qr rationem
ac sapientiã nõ acceperunt.
nobis aũt cũ status rectus sb̃¬
limis uultus ab artifice do
datus sit: apparet istas religi¬
ones deoꝵ nõ ẽẽ rationis hu¬
mane qr curuant celeste ani¬
mal adueneranda t̾rena. Pa¬
rens enim ille ñrunus et solu̾
cũ fingeret hominẽ idest aĩal
intelleͥgens et rationis capax eũ u̾
ex humo subleuatũ ad cõtẽ¬
plationẽ sui artificis erexit:
Qd̃ optime ingeniosus poeta
sigͣnificauit. Pronaq cum
spectent animalia cetera ter¬
ramiOs homini sublime de¬
dit celũq uitere Iussit ⁊ ere¬
ctos adsitera tollere iuiltus.
auerunt ꝙͦ sursũ specret. Ip̃i
gͦ sibi renuntiant seq homi¬
nũ nomine abdicant quiñ
sursum aspiciunt s deorsum.
Nisi forte idip̃m qd rectisumꝰ
sine causa homini attributũ
putant. spectare nos celum
deus uoluit. utiq nõ frustra.

Expanded text:
sui seruent? nam cum ceterae anisui seruent? nam cum ceterae animantes pronis corporibus in humum spectent, quia rationem ac sapientiam non acceperunt, nobis autem status rectus, sublimis uultus ab artifice deo datus sit, apparet istas religiones deorum non esse rationis humanae, quia curuant caeleste animal ad ueneranda terrena. parens enim noster ille unus et solus cum fingeret hominem id est animal intellegens et rationis capax, eum uero ex humo subleuatum ad contemplationem sui artificis erexit. quod optime ingeniosus poeta signauit: pronaque cum spectent animalia cetera terram, os homini sublime dedit caelumque uidere iussit et erectos ad sidera tollere uultus. auerunt, quod sursum spectet. ipsi ergo sibi renuntiant seque hominum nomine abdicant qui non sursum aspiciunt, sed deorsum: nisi forte id ipsum quod recti sumus sine causa homini adtributum putant. spectare nos caelum deus uoluit utique non frustra.
Abbreviated transcription (Latin):
inuocat. siquis aliqua ui af̾¬
flictat᷑. hunc potius umnplorat.
siquis ad extremã m̃dicandi
necessitatẽ deductus: uictum
precib exposeit. deũ solũ obte¬
statur. peiꝰ diuinũ atq unicũ
nom̃: hominũ sibi niiclaͣmͣi que¬
rit. Nñquã gͥ dei mnemieñt
nisi dũ inmalis sunt. Postqͣm
metus deserit et picula reces¬
senint tunc uͣo alacres ã deoꝵ
templa ꝯcurrunt. his libant.
his sacrificant hos coronant.
Deo aũt quẽ in ip̃a necessitate
implorauerant. ne u̾bo quitez
gr̃as agunt. Adeo exrerũ pro¬
spitate luxuria ex luxuriauo
ut uitia omĩa.sic impietas ad¬
u̾sus d̾m nascitur. qua nã istiro
ex causa fieri putemꝰ nisi ẽẽ ali¬
quã pu̾sam potestatẽ que ueri¬
tati sit semꝑ iumica. que i
humanis errorib gauteat.
cui unũ acꝑpetuũ sit opus
effundere tenebras. et homi¬
nũ cecare mentes ne lucem
uideant ne deniq in celum
aspiciant. ac naturã corpõis

Expanded text:
inuocat, si quis aliqua ui adinuocat, si quis aliqua ui adflictatur, hunc potius inplorat, si quis ad extremam mendicandi necessitatem deductus uictum precibus exposcit, deum solum obtestatur, per eius diuinum atque unicum nomen hominum sibi misericordiam quaerit. numquam igitur dei meminerunt, nisi dum in malis sunt: postquam metus deseruit et pericula recesserunt, tum uero alacres ad deorum templa concurrunt, his libant, his sacrificant, hos coronant. deo autem quem in ipsa necessitate implorauerant, ne uerbo quidem gratias agunt. adeo ex rerum prosperitate luxuria, ex luxuria uero ut uitia omnia sic inpietas aduersus deum nascitur. quanam istut ex causa fieri putemus nisi esse aliquam peruersam potestatem, quae ueritati sit semper inimica, quae humanis erroribus gaudeat, cui unum ac perpetuum sit opus offundere tenebras et hominum caecare mentes, ne lucem uideant, ne denique in caelum aspiciant ac naturam corporis
Abbreviated transcription (Latin):
si onĩmo ab ignorantia di¬
umi nominis ueniret hic
error. cũ uo ip̃os deoꝵ culto¬
res sepe uideamꝰ deũ summũ
et ꝯfiteri et p̃dicare quã sibi
uenĩa sꝑare possint impieta
tis sue. qui nõ agnoscunt
cultũ eius quẽ ꝓrsus igno¬
rari abhomine fas nõ est.⁊
Nam et cũ iurant. et cum
optant et cũ gr̃as agunt. ñ
iouẽ aut deos multos ẜd̾m
cogente natura etiã ab inui¬
ctis pectorib er̃pit. qd̾ qͥdẽ
nõ faciunt ĩ prosꝑis reb ⁊ lã
tũ maxiine deus ex memo¬
ria hominũ elabit᷑.cũbenefi¬
ciis eiꝰ fruentes honorẽ dare ⁊¬
diuine indulgentie debent.
At uo si qua necessitas grauiᷤ
presserit tunc deũ recordantur.
si belli t̾ror infremuit. si morbo¬
rum pestifera uis incubuit./si
aliũita frugib longa siccitas
denegauit si seua tẽpestas.si
grando ingruit: ad d̾mꝯ fugit.
a deo petitur auxilĩ deus ut
sbueniat oraf᷑. Siquis in ma¬
ri uento seuiente iactaf̾. Hunc

Expanded text:
si omnino ab ignorantia disi omnino ab ignorantia diuini nominis ueniret hic error. cum uero ipsos deorum cultores saepe uideamus deum summum et confiteri et praedicare, quam sibi ueniam sperare tis suae? qui non agnoscunt cultum ejus, quem prorsus ignorari ab homine fas non est. Nam et cum jurant, et cum optant, et cum gratias agunt, non Jovem aut deos multos, sed Deum cogente natura, etiam ab invitis pectoribus erumpit; quod quidem non faciunt in prosperis rebus. Nam tum maxime Deus ex memoria hominum elabitur, cum beneficiis ejus fruentes, honorem dare divinae indulgentiae debent. At vero si qua nepresserit, tunc deum recordantur: si belli terror infremuit, si morborum pestifera uis incubuit, si alimenta frugibus longa siccitas denegauit, si saeua tempestas, si grando ingruit., ad deum confugitur, a deo petitur auxilium, deus ut subueniat oratur. si quis in mari uento saeuiente iactatur, hunc
Abbreviated transcription (Latin):
nulli deo ẽẽ nos cure/ aut pꝰt
mortẽ nichil futuros. totos
se libidinib addicͥunt : et dũ
licere sibi putant hauriendiᷤᷤ
uoluptatib sitienter ĩcũbũt.
Per quas imprudentes in
laqueos mortis ĩcurrant.
Ignorant enĩ que sit hominꝰ
ratio quã sitenere uellent. in
pͥmis dñm suũ agnoscerent.
uirtutẽ iustitiãq sequerent᷑.
t̾renis figm̃tis animas suas
no substernerent mortiferas
libidinũ suauitates nõ appe¬
terent. Deniq se ip̃os magni
posse retineri: insi cultũ ueri
parentis sui deposita prauita
ad mirarisoleo maiestatem
dei sui singularis que ꝯtiñs
regitq omĩa intanta uenis¬
se obliuionẽ: ut que solar
debeat coli. sola potissimũ
neglegat᷑: hominis aute
ip̃os adtantã cecitatẽ esse
deductos: ut u̾o ae uiuo do
mortuos p̾ferant. terrenos
aut sepultos. que in terra
ei qui fundator ip̃ius terre
fuit. et tam̃ huic impietati
hominũ posset uenia cõcedi.

Expanded text:
nulli deo esse nos curae aut post nulli deo esse nos curae aut post mortem nihil futuros, totos se libidinibus addicunt et dum licere sibi putant, hauriendis uoluptatibus sitienter incumbunt, per quas inprudentes in laqueos mortis incurrant. ignorant enim quae sit hominis ratio: quam si tenere uellent, in primis dominum suum agnoscerent, uirtutem iustitiamque sequerentur, terrenis figmentis animas suas non substernerent, mortiferas libidinum suauitates non adpeterent, denique se ipsos magni posse retineri, nisi cultum ueri parentis sui deposita prauitatadmirari soleo, maiestatem dei singularis quae continet regitque omnia in tantam uenisse obliuionem, ut quae sola debeat coli, sola potissimum neclegatur, homines autem ipsos ad tantam caecitatem esse deductos, ut uero ac uiuo deo mortuos praeferant, terrenos autem sepultosque in terra ei qui fundator ipsius terrae fuit. et tamen huic inpietati hominum posset uenia concedi,
Abbreviated transcription (Latin):
Uamquam pͥmo
libro religiones ⁊¬
deoꝵ falsas ẽẽ mõ¬
strauerim: qd̾ hii
quorũ uarios dissimilesq cul¬
tus ꝑ uniu̾sam terr̃a ꝯsensus
lonnnũ stulta ꝑsuasione su¬
scepit mortales fuerint. fim¬
ctiq uita diuine necessitati
dubitatio reluiquaf᷑. hic secũ¬
dus liber fontẽ ip̃m pate faci¬
et erroꝵ. causasq omĩs expli¬
cabit quib decepti homines.
et primitus deos ẽẽ credide¬
runt. et post modũ ꝑsuasio¬
ne inueterata in susceptis pͣ¬
uissime religionib ꝑseue¬
rauerunt. Gestio enĩ ꝯstan¬
tine imꝑator ꝯuictis m ani¬
b et hominũ impia uani¬
tate detecta singularis dei
asserere maiestat̾e suscipiẽs
utilius et maius officiũ re¬
uocandi homines a prauis
itinerib et ingrͣaͣsecũ ip̃os
reducendi. ne se ut quidam
phylosophi faciunt tantope
despiciant ne ue se infirmos
et suꝑuacuos et nichil ⁊ fru¬
stra om̃ino natos putant.
Que opinio plerosq ad uitia
cõpellit. Nam dũ existimãt

Expanded text:
uamquam primo libro religiones deorum falsas esse monstrauerim, quod ii quorum uarios dissimilesque cultus per uniuersam terram consensus hominum stulta persuasione suscepit, mortales fuerint functique uita diuinae necessitati dubitatio relinquatur, hic secundus liber fontem ipsum patefaciet errorum causasque omnes explicabit, quibus decepti homines et primitus deos esse crediderint et postmodum persuasione inueterata in susceptis prauissime religionibus perseuerauerint. gestio enim tine Imperator, convictis inanibus, et hominum impia vanitate detecta, singularis Dei asutilius et maius officium reuocandi homines a prauis itineribus et in gratiam secum ipsos reducendi, ne se, ut quidam philosophi faciunt, tanto opere despiciant neue se infirmos et superuacuos et nihili et frustra omnino natos putent, quae opinio plerosque ad uitia compellit. nani dum existimant
Abbreviated transcription (Latin):
remiauebit semꝑ ineo quod fuit.
qr ñõ est aliũdͤ generatuc necor¬
tus. Nec natiuitas eiꝰ ex aliqua
re alter pendet que illũ mutata
dissoluat. Ex se ip̃o est. ut ĩ primo
diximꝰ libro. Et ideotalis ẽ qualẽ

Expanded text:
rmanebit semper in eo quod fuit, quia non est aliunde generatus, nec ortus ac natiuitas eius ex aliqua re altera. pendet, quae illum mutata dissoluat. ex se ipso est, ut in primo diximus libro, et ideo talis est quale
Abbreviated transcription (Latin):
qua sangumẽ fudit. in suoͣ
fronte cõscripseruit. Srons eĩ
sũmũ limen bominis. et ligͫ
sanguine delibitũ. crucis sigͥ¬
ficatio ẽ. Deniq immolatio
pecudis ab his ip̃is qui facĩt
xEiii. quia passionis figuraẽ
quã deus prescius futurorũ
tradidit ꝑ moysen popło suo
celebrandã. s tñ figura ualu¬
it iupresenti addepellendũͫ
piculũ: ut apparerͣet quantã
ueritas ip̃a ualitura sit aople¬
bem dei protegendã iuextre¬
ma totius orbis necessitate.
Quomͦ aũt uł inqua plaga
ĩ sũmo corporis sui notauentͫ
ĩnouissimo libro docebo.

Expanded text:
qua sanguinem fudit, in sua qua sanguinem fudit, in sua fronte conscripserint. Frons enim summum limen est hominis; et lignum sanguine delibutum crucis significatio est. Denique immolatio pecudis ab iis ipsis, qui faciunt,  quia passionis figura est, quam deus praescius futurorum tradidit per Moysen populo suo celebrandam. sed tum figura ualuit in praesenti ad depellendum periculum, ut appareret quantum ueritas ipsa ualitura sit ad plebem dei protegendam in extrema totius orbis necessitate. quomodo autem uel in qua plaga in summo corporis sui notauerint, in nouissimo libro docebo.
Abbreviated transcription (Latin):
manus suas.orbemq dinẽ¬
sus ẽ. ut iã tunc ostenderet
abortu solis usq adoceasũ.
magnũ popłm ex om̃ibus
linguis et tubub cõgrega¬
tũsubalas suas ẽẽ uentiuũ. Et¬
Signũq illud maximum
atq sublime frontib suis
subscepturũ: cuiꝰ rei figura
iudei etiã nunc exhibent ⁊
cũ linuna sua de cruore agni
notant. Ueus enĩ pcussurs
egyptios. ut abea plaga im¬
nimes facere ͭ hebreos. p̃cepe¬
rat hiͣs ut agnũ candidum
si ne macula un molarent.
Ac signũ liminib suis det
sanguine eius imponerent.
Itaq eũ egyptiorũ primogẽĩ¬
ta una nocte iuterissent. he¬
brei soli siguo sanguinis tuti
fuerinit. nõ quia cruor pecu¬
dis tantã inse uim gerebat
ut hominibi saluti ẽẽt s yma¬
go fuerat rerũ futuraꝵ. Agnꝰ eĩ
candidus sine macula xp̃s
fuit. ide i unocens et uistus ⁊
scũs. qui ab hisdẽ iudeis im¬
molatus saluti ẽ om̃ib qui
siguũ sanguuus idẽ crucis.

Expanded text:
manus suas, orbemque dimenmanus suas, orbemque dimensus est, ut jam tunc ostenderet, ab ortu solis usque ad occasum, magnum populum ex omnibus linguis et tribubus congregatum, sub alas suas esse venturum, signumque illud maximnm, atque sublime, frontibus suis suscepturum. Cujus rei figuram Judaei etiamnunc exhibent, cum limina sua de, cruore agni notant. Deus enim percussurus Aegyptios, ut ab ea plaga immunes faceret Hebraeos, praeceperat his, ut agnum candidum sine macula immolarent, ac signum liminibus suis de sanguine ejus imponerent. Itaque cum Aegyptiorum primogenita una nocte interissent, Hebraei soli signo sanguinis tuti fuerunt; non quia cruor pecudis tantam in se vim gerebat, ut hominibus saluti esset: sed imago fuerat rerum futurarum. Agnus enim candidus sine macula Christus fuit, id est innocens, et justus, et sanctus, qui ab iisdem Judaeis immolatus, saluti est omnibus qui signum sanguinis, id est crucis
Abbreviated transcription (Latin):
di sp̃m: et resumdi. Suffixuᷤ
cessarsũ carnifices nõ putaue¬
runt ossa eiꝰ suffringere sicut
mos eoꝵ ferebat s tm̃modo
latus eiꝰ ꝑforauerunt. Sic in¬
tegrũ corpus patibulo re¬
tractũ est. et sepulchro dili¬
gent inclusũ. Que omnia
id circo facta sunt: ne lesu
ac᷑ diminutũ corpus ad re¬
surgendũ inhabile redoere¬
tur. Illa quoq p̃cipua fuit
causa. cur deus crucẽ malu¬
erit. ꝙͦ illa exaltari eũ fuit ne¬
cesse. om̃ibq gentib passĩ¬
onẽ dei notescere. Nam qũi
is qui patibulo suspenditur
et cõspicuus ẽ om̃ib et cełis
altior: crux potiꝰelecta ẽ que
sigͥfĩcaret illũ tã cõspicuu
tamq sublim̃ futuru: ut ao
eum cognoscendi pariter ⁊
colendũ cuncte nationes ex
onĩi ube cõcurrerent. Deni¬
q nulla gens tam ĩhuma¬
na ẽ. nulla religio tã remo¬
ta: cui aut passio eiꝰ aut sub¬
limitas maiestatis ignota
sit. Extendit gͦ in palłiõe

Expanded text:
di spiritum et resumendi. subfixus di spiritum et resumendi. subfixus cessarium carnifices non putauerunt ossa eius suffringere, sicut mos eorum ferebat, sed tantummodo latus eius perforauerunt. sic integrum corpus patibulo detractum est et sepulchro diligenter inclusum. quae omnia idcirco facta sunt, ne laesum ac deminutum corpus ad resurgendum inhabile redderetur. illa quoque praecipua fuit causa cur deus crucem maluerit, quod illa exaltari eum fuit necesse omnibusque gentibus passionem dei notescere. nam quoniam is qui patibulo suspenditur, et conspicuus est omnibus et ceteris altior, crux potius electa est, quae significaret illum tam conspicuum tamque sublimem futurum, ut ad eum cognoscendum paricolendum, cunctae nationes ex omni orbe concurrerent. Denique nulla gens tam inhumana est, nulla regio tam remota, cui aut passio ejus, aut sublimitas majestatis ignota sit. Extendit ergo in passione
Abbreviated transcription (Latin):
nõ recusauit: ut homo illo du¬
ce subactã et catenatã morte
cũsuis t̾rorib triũpharet ⁊
Curaũt sũmꝰ pat̾ id potissit¬
mũgenꝰ mortis elegerit quo
affici eũ sineret. Hec ratio est.
dicat eñ fortasse aliquis cur
si deus fuit et mori uoluit ⁊
nõ saltẽ honesto aliquo mor¬
tis genere affectus ẽ: Cur
potissimũ cruce. Cur ĩfami
genere supplicii. ꝙͦ etiã ho¬
mini libero. quãuis nocẽti
uiteat᷑ in dignũ: Primum
ꝙ is qui humuilis aduene¬
rat ut humilib et ĩfimis
opem ferret. et oͣmib spem
salutis ostenderet: eo gene¬
re afficiendus fuit. quo hu¬
nules et infinu solent: Ne
quis eẽt omnino quieũ non
poss imitari. Deinde ut inte¬
grũ corpus eiꝰ cõẜuaret᷑. quẽ
die t̾cio surgere ab inferis ⁊¬
oportebat. Nec hoc enĩ cui¬
quã ignorandũ est. ꝙͦ ipse
ante de sua passione pelices
etiã id notũ fecerit. haberese
potestatẽ cũ uellet deponen¬

Expanded text:
non recusauit, ut homo illo dunon recusauit, ut homo illo duce subactam et catenatam mortem cum suis terroribus triumpharet. cur autem summus pater id potissimum genus maffici eum sineret, haec ratio est. Dicat enim fortasse aliquis: cur si Deus fuit, et mori voluit, non saltem honesto aliquo mortis genere affectus est? cur potissimum cruce? cur infami genere supplicii, quod etiam homine libero quamuis nocente uideatur indignum?\' primum, quod is qui humilis aduenerat, ut humilibus et infimis opem ferret et omnibus spem salutis ostenderet, eo genere adficiendus fuit quo humiles et infimi solent, ne quis esset omnino qui eum non posset imitari. deinde, ut integrum corpus eius consernaretnr, quem die tertio resurgere ab inferis oportebat. nec hoc enim cuiquam ignorandum est, quod ipse ante de sua passione praedicans etiam id notum fecerit habere se potestatem cum uellet deponen
Abbreviated transcription (Latin):
magistro ac doctori deo as
ctat. magna meauis ac in¬
tio ẽ quã nune conabor ostẽ¬
dere. Deus nãq sicut supiꝰ
exposi cũstatuisset homine
liberare: magistrũ uirtutis
legauit ĩtram: qui et p̃cep¬
tis salutanlbi formaret hõieᷤ
adĩ uocentia et oꝑib factisq
p̃sentib iustitie uia pande¬
ret. qua gradiens homoet
doctorẽ suũ sequens. aouitã
ef̾nam ꝑuenire ͤ Is gͥ corporatꝰ
est et ueste carnis indutus.
ut honuni ad quẽ docendũ
uenerat uirtutis exempla
et incitam̃ta p̾̃beret. S eu
inomĩb uite officiis iusti¬
tie specim̃ p̾buisset ut doloĩs
quoꝵ patientiã mortisq cõ¬
tẽptũ quib ꝑfecta et consu¬
mata sib uirtus traderet hõi.
uenit ĩ manus impie natio¬
ioce et uitare potuisset sei¬
entia futuri quã gerebat. et
repellere eatẽ iurtute quami¬
rabilia faciebat. Sustitͣutgͦ
cruciatus et  u̾bera et spinas.
postremo etiã mortẽ suscipere

Expanded text:
magistro ac doctori deo adsmagistro ac doctori deo adsctat, magna in ea uis ac ratio est: quam nunc conabor ostendere. deus namque, sicut superius exposui, cum statuisset hojninem liberare, magistrum uirtutis legauit in terram, qui et praeceptis salutaribus formaret homines ad innocentiam et operibus factisque praesentibus iustitiae uiam panderet, qua gradiens homo et doctorem suum sequens ad uitam aeternam perueniret. is igitur corporatus est et ueste carnis indutus, ut homini, ad quem docendum uenerat, uirtutis exempla et incitamenta praeberet. sed cum in omnibus uitae officiis iustitiae specimen praebuisset, ut doloris quoque patientiam mortisque contemptum, quibus perfecta et consummata fit uirtus, traderet homini, uenit in manus inpiae nationis, cum et uitare potuisset scientia futuri quam gerebat et repellere eadem uirtute qua mirabilia faciebat. sustinuit ergo cruciatus et uerbera et spinas. postremo etiam mortem suscipere
Abbreviated transcription (Latin):
est odio futurã esse sapiẽtiã
nuntiabant. Aceti em̃potisᷤ
ac fellis cib. acerbitates et
amantiroines inhac uita se¬
ctatoribuentatis pollicebã¬
tur et quãquã passio ⁊p̃a p
se acerba et amara specimen
nob̾ futuroꝵ torm̃toꝵ dabat
que morantib in hoc seculo
uirtus ip̃a ꝓpoͦnit. tam̃ illuiᷤ¬
modi potus et cibo inos do¬
ctoris m̃ ueniens: pressuraꝵ
prebebat exemplũ. Que oĩa
tolerare ac ꝓpeti necesse ẽ eos
uentas ac erba ẽ et inuisa¬
ẽ om̃ib qui iuitutis exꝑ¬
tes uitã suã mortiferis uo¬
luptatib dedunt. ¶Iam
corona spinea capitieiꝰ im¬
posita ad declarabat fore. ut
diuinã sibi plebẽ de nocenti¬
b congregaret. Corona eũ
Nos aũt qui ante cognitio
notione atq oꝑib alieni ⁊¬
omĩa scelere ac libidine pol¬
luebamꝰ Electi gͦ ex diuimiᷤ
et sentib. scm dei caput cin¬
gimꝰ. quia conuocati ab ipso
et curĩfusi undiq adeu:

Expanded text:
est odio futuram esse sapientiam est odio futuram esse sapientiam nuntiabant. aceti enim potus ac fellis cibus acerbitates et amaritudines in hac uita sectatoribus ueritatis pollicebatur. et quamquam passio ipsa per se acerba et amara specimen nobis futurorum tormentorum dabat, quae morantibus in hoc saeculo uirtus ipsa proponit, tamen illiusmodi potus et cibus in os doctoris nostri ueniens pressurarum praebebat exemplum. quae omnia tolerare ac perpeti necesse est eos ueritas acerba est et inuisa omnibus qui uirtutis expertes uitam suam mortiferis uoluptatibus dedunt nam corona spinea capiti eius inposita id declarabat, fore ut diuinam sibi plebem de nocentibus congregaret. corona enimnos autem, qui ante cognitionnotione atque operibus alieni omnia scelere ac libidine polluebamus. electi ergo ex dumis et sentibus sanctum dei caput cingimus, quia conuocati ab ipso et circumfusi undique ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
uanabilis potestas ymago
uirtutis maioris fuit quei
demĩostrabat tantã uim ha¬
biturã ẽe doctrinã suã. ut gẽ¬
tes que inorbe toto queq ali¬
ene adeo subiecte morti fuert.
cogiutione ueri luminis aĩa¬
te: ad im mortalitatiͥs premia
ꝑuenirerent. Eos eni rectez
mortuos extimaueris: qui
datorẽ uite deũ nescientes.
atq animas suas a celoĩter¬
ram depͥmentes: in laqueos
et̾ne mortis ĩ currunt. Que
gͥ tũ faciebat inp̾sens: ymagi
nes erant futuroꝵ. Que lle¬
sis affectisq corporib ex hibe¬
bat: ea spiritaliũ figurã gere¬
bant. ut et inpresenti iuitutis ub̃
not̾rene oꝑa mostraret: et ĩ fu¬
turũ potestatẽ celestis sue ma¬
iestatis ostenderet. Ergo sic̃
oꝑa eiꝰ fignificantiã quoq ma¬
ioris potestatis habuerunt. ita
etia passio nõ simplex nec suꝑ¬
uacua nec forturta p̾cessit sed
ut illa que fecit magnã uir¬
tutẽ ac potestatẽ doctrine eius
significa bant: sic ea que passus

Expanded text:
arrabilis potestas imago arrabilis potestas imago uirtutis maioris fuit, quae demonstrabat tantam uim habituram esse doctrinam suam, ut gentes in orbe toto, quae alienae a deo subiectae morti fuerunt, cognitione ueri luminis animatae ad inmortalitatis praemia peruenirent. eos enim recte mortuos aestimaueris, qui datorem uitae deum nescientes atque animas suas a caelo in terram deprimentes in laqueos aeternae mortis incurrunt. quae igitur tum faciebatnes erant futurorum; quae in laesis affectisque corporibus exhibebat, ea spiritalium figuram gerebant, ut et in praesenti virtutis non terrenae opera monstraret et in futurum potestatem caelestis suae maiestatis ostenderet. ergo sicut opera eius significantiam quoque maioris potestatis habuerunt, ita etiam passio non simplex nec superuacua nec fortuita praecessit. sed ut illa quae fecit magnam uirtutem ac potestatem doctrinae eius significabant, sic ea quae passus
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis apiret᷑ ꝑ qd̾ graderẽ¬
tur homines ad dei gram cõ¬
sequendã. Is em̃ uere claudꝰ
existimandus ẽ: qui calignie
ac tenebris insipientie impli¬
catus et quotendat ignarꝰ.
offensi  et caducis gressibus
ꝑ uiam mortis incedit Item
labes et maculas inquinato¬
ri corpoꝵ repurgauit. Nõ
exigua ii mortalis potentie
opera: ueni roportendebat hec
maculis in quinatos. doctri¬
na eius purificatura ẽẽt enu¬
ditione iustitie. Leprosi enĩ
uere atqelefantiati debent
haberi. quos uł infinite cupi¬
ditates adscelera. uł insanabi¬
les uoluptates adflagitia cõ¬
pellunt: et tͤe eoꝵ maculis in¬
ustos labe afficunet sempiter¬
na. Iacentia mortuoꝵ corpora
erexit eosq nouũb suis in¬
clamatos a morte reuocauit.
qurd cõgruentius deo. quid
miraculo dignius onũum se¬
culoꝵ quã decursam uitam
resignasse completis᷑ hominũ
tẽporib adiecisse. Archana⁊
mortis reuelasseᷤ S hec men¬

Expanded text:
ueritatis aperiretur, per quod graderenueritatis aperiretur, per quod graderentur homines ad dei gratiam consequendam. is enim uere claudus existimandus est qui caligine ac tenebris insipientiae inplicatus et quo tendat ignarus offensibilibus et caducis gressibus per uiam mortis incedit. item labes et maculas inquinatorum corporum repurgauit. non exigua immortalis potentiae opera: uerum id portendebat haec maculis inquinatos doctrina eius purificatura esset eruditione iustitiae. leprosi enim uere atque elephantiaci debent haberi quos uel infinitae cupiditates ad scelera uel insatiabiles uoluptates ad flagitia conpellunt et dedecorum maculis inustos labe adficiunt sempiterna. iacentia mortuorum corpora erexit eosque nominibus suis inclamatos a morte reuocauit. quid congruentius deo? quid miraculo dignius omnium saeculorum quam decursam uitam resignasse, conpletis hominum temporibus adiecisse, arcana mortis reuelasse? sed haec inen
Abbreviated transcription (Latin):
nus uis illa celestis oꝑata est.
s declarabat breui fore. ut qui
erant ueritatis exꝑtes et au¬
dirent et intellegerent diui¬
nas dei uoces. Uere enĩ surcdoᷤ
dixens. qui celestia et uera et
facienda nõ audiunt. Mlutoꝵ
tia: s in erat huic uirtuti alia
significatio que ostendẽt mox
futinsi: ut rerũ celestiũ nuper
ignari ꝑcepta sapientie discipli¬
na de deo et uentate disseyeret.
Namqui rationẽ diuinitatis
ignorat: is uere eliguis et
nurtus ẽ. licet / oĩum dissertissi¬
mus. lingnaem̃ cũ uerũ loqui
ceꝑit. rdẽ iurtutẽ maiestatẽꝙ
dei singularis ĩ t̾pretari. tuic
demũofficio nature sue fungi¬
tur quãdiu aũt falsa laquitur
inususuo nõ est. et iteo ĩ fãs
sit necesse ẽ: quidiuina ꝓlo¬
qui nõ potest./ Pedes quoꝙ
claudorii adofficiũ gradi refor¬
mauit laudabilis diuini ope¬
ris fortitudo. s figura id ꝯtine¬
bat. qd̾ cohibitis erroribus
uite secularis ac deuie. iter

Expanded text:
nus uis illa caelestis operata est: nus uis illa caelestis operata est: sed declarabat breui fore ut qui erant ueritatis expertes, et audirent et intellegerent diuinas dei uoces. uere enim surdos dixeris qui caelestia et uera et facienda non audiunt. mutorumtia: sed inerat huic uirtuti alia significatio, quae ostenderet mox futurum ut rerum caelestium nuper ignari percepta sapientiae disciplina de deo et ueritate dissererent. nam qui rationem diuinitatis ignorat, is uere elinguis et mutus est, licet sit omnium disertissimus. lingua enim cum uerum loqui coeperit id est uirtutem maiestatemque dei singularis interpretari, tum demum officio naturae suae fungitur, quamdiu autem falsa loquitur, in usu suo non est: et ideo infans sit necesse est qui diuina proloqui non potest. pedes quoque claudorum ad officium gradiendi reformauit. laudabilis diuini operis fortitudo: sed figura id continebat, quod cohibitis erroribus uitae saecularis ac deuiae iter
Abbreviated transcription (Latin):
Ixi de humilitate et fra¬
gilitate et passione. cur
hec deus subire maluerit. Naĩc
ip̃ius crlicis ratio redoenda
ẽ. et uis enarranda. quid sũ¬
mus pat̾ a pͥncipio disposue¬
nit. et quẽadmouũ. cuncta
que gestasunt ordiuant nõ
xp̃m uera ꝓcessit. s etiã ratio
ip̃us passionis docet. quȩcũ¬
q eni passus ẽ. nõ fuerunt in¬
ania. ẜ labuerunt figuran
et figiuficãtiã magna̾. sicũt
etiã diuina illa oꝑa que fecit.
quoꝵ uis et potentia ualebat
quidẽ in p̃sens. s declarabat
aliquid ĩ futurũ. Aperuit ce¬
coꝵ lumina celestis untus¬
et lucẽ: et lugẽ nõ uitentibꝰ
recloidit. et hoc factosigͥfica¬
bat fore ut ꝯu̾sus adgentes
que deũ nesciebant: insipiẽ¬
tiũ pectora illuminaret luce
sapientie. et aduentatẽ con¬
templandã oculos cordis
a piret. Uen᷑ e nĩceci sunt qui
celestiano uidentes et tenebͥs
ignorantie circũfusi t̾rena et
fragilia uenerantꝰ. Patefecit
aures surdoꝵ: noutiq hacte¬

Expanded text:
ixi de humilitate, et fragilitate, et passione, cur haec Deus subire maluerit: nunc ipsius crucis ratio reddenda est, et vis enarranda. Quid summus pater a principio disposuerit, et quemadmodum cuncta quae gesta sunt ordinarit, non praecessit, sed etiam ratio ipsius passionis docet. Quaecumque enim passus est, non fuerunt inania, sed habuerunt figuram et significantiam magnam, sicut etiam divina illa opera, quae fecit: quorum vis et potentia valebat quidem in praesens, sed declarabat aliquid in futurum. Aperuit caecorum lumina coelestis virtus, et lucem non videntibus reddidit. Et hoc facto significabat fore, ut conversus ad gentes quae Deum nesciebant, insipientium pectora illuminaret luce sapientiae, et ad veritatem contemplandam oculos cordis aperiret. uere enim caeci sunt qui caelestia non uidentes et tenebris ignorantiae circumfusi terrena et fragilia uenerantur. patefecit aures surdorum. non utique hacte
Abbreviated transcription (Latin):
Ulomͦ aũt rofuturũ sit ne
quis icredibile arbitref
ostendã. In pͥmis multiplicabit᷑
regnui. et sũma reñ potestas per
pliuimos dissipata et concisa mi¬
nuet᷑. Tui diseordie ciuiles in ꝑ¬
petuĩ serent. nec ulla requies ⁊¬
bellis exitialib erit. donec reges
decẽ parif existant. quiorbenit¬
dum partiant᷑. Hiͣ exercitib in
immmensũ coactis. et agrorum
cultib testitutis. ꝙͦ ẽpͥncipium
eu̾sionis. et cladis: disꝑdent oĩa
et cõminuent et uorabunt. Tũ
repente adu̾sũ eos hostis poten¬
tissimꝰ ab extremis finib plage
septẽtrionalis orief qui trib
ex eonumero deletis. quitune
asia optinebunt. assumef iuso¬
cietatẽ aceteris. aͤ hͥnceps oĩũ
cõstituet᷑. Hic ĩsustentabilido¬
minatione uexabit orbẽ. diui¬
ua et humana miscebit. ĩ fan¬
da dictu et execrabilia moliet.
Noua cõsilia ĩpectore suo uolu¬
tabit. ut ꝓpriũ sibi cõstituat im

Expanded text:
utem id futurum sit, ne quis incredibile arbirtretur, ostendam. In primis multiplicabitur regnum, et summa rerum potestas per plurimos dissipata et concisa minuetur. Tunc discordiae civiles in perpetuum serentur; nec ulla requies bellis exitialibus erit, donec reges decem pariter existant, qui orbem tdum partiantur. Hi, exercitibus in immensum auctis, et agrorum cultibus destitutis, quod est principium eversionis et cladis, disperdent omnia, et comminuent, et vorabunt. Tum repente adversus eos hostis potentissimus ab extremis finibus plagae septentrionalis orietur, qui tribus ex eo numero deletis, qui tunc Asiam obtinebunt, assumetur in societatem a caeteris, ac princeps omnium constituetur. Hic insustentabili dominatione vexabit orbem: divina et humana miscebit; infanda dictu et execrabilia molietur; nova consilia in pectore suo volutabit, ut proprium sibi constituat im
Abbreviated transcription (Latin):
religionẽ cultus sui ꝑ orbemi
terre iuppiter seminauit. et
exemplũ ceteris adimitan¬
dũ dedit: siue gͥ amelisseout
droimus tradidit. colendoꝵ
deoꝵ ritus effluxit. siue ab ip̃oꝰ
ioue. ut euhemerus de tẽpo¬
retam̃ ꝯstat. quando dii coli
cepint. melisseus quidẽ mul¬
tũ antecessit etate. quippeq
eoucauenͣt iouem ꝓnepote.
et rocixo fieri põt. ul̾ ante uł
adhuc puero ioue deos cole¬
re instituerit roest alĩmisui
matre et auiã tellurẽ que fuit
urani ꝯiux patrẽq saturnũ.
et ip̃e hoc exemplo atq insti
ut postea sibi diuinos hono¬
res auderet assumerez. Quo¬

Expanded text:
religionem cultus sui per orbem religionem cultus sui per orbem terrae Jupiter seminavit, et exemplum caeteris ad imitandum dedit. Sive igitur a Melisseo, sicut Didymus tradidit, colendorum deorum ritus effluxit; sive ab ipso quoque Jove, ut Euhemerus; de tempore tamen constat quando dii coli coeperint. Melisseus quidem multum antecessit aetate, quippe qui educauerit Iouem pro nepote. et idcirco fieri potest ut uel ante uel adhuc puero Ioue deos colere instituerit id est alumni sui matrem Opem et auiam Tellurem, quae fuit Urani coniunx, patremque Saturnum et ipse hoc exemplo atque instit prouexerit, ut postea sibi diuinos honores auderet assumere. Nu
Abbreviated transcription (Latin):
tis locis ꝯstituent. Nam cus
t̾ras circũiret: ut in quãcũq
regionẽ uenerat reges pͥncipeᷤ¬
que popłoꝵ hospicio sibiet ami¬
citia copulabat. et cũ aquoq
digreteref᷑. iubeat sibi fanu
creari hospitis sui nomine qͣ¬
si ut posset amicitie ac fed̾is
memoria ꝯẜuari.si ꝯstituta
sunt templi ioui a taburio.
ioui labriandrio. Ataburus
eñ et labriandriꝰ hospites eiꝰ
atq adiutores in bello fuer̃
Itẽ ioui laprio/ ioui molioni io¬
uicasio et que sunt ineuridẽ
modũ. Qd̃ ille astutissimeex¬
cogitauit. ut et sibi houorẽ di¬
uinũ. et hospitib suis ꝑpetuũ
nom̃ acquireret eũ religione
cõiunctũ. Gaudebant gͦ illi. ⁊
huic imꝑio eiꝰ libenter obseque¬
bant᷑ et nominis sui gr̃a ritus
annuos et festa celebrabant:
simile quidã insicilia fec̃ eneaᷤ.
cũ ꝯdite urbi aceste hospitis ⁊¬
nom̃ imposuit ut eam post mo¬
dũ letus ac libens acestes dili¬
geret. augeret ornaret. hoc mͦ

Expanded text:
tis locis constituerit. nam cum tis locis constituerit. nam cum terras circumiret, ut in quamque regionem uenerat, reges principesue populorum hospitio sibi et amicitia copulabat et cum a quoque digrederetur, iubebat sibi fanum creari hospitis sui nomine, quasi ut posset amicitiae ac foederis memoria conseruari. sic constituta sunt templa Ioui Ataburio, Ioui Labryandio: Ataburus enim et Labryandus hospites eius atque adiutores in bello fuerunt; item Ioui Laprio, Ioui Molioni, Ioui Casio et quae sunt in eundem modum. quod ille astutissime excogitauit, ut et sibi honorem diuinum et hospitibus suis perpetuum nomen adquireret cum religione coniunctum. gaudebant hinc imperio ejus libenter obsequebantur, et nominis sui gratia ritus annuos et festa celebrabant. Simile quiddam in Sicilia fecit Aeneas , cum conditae urbi Acestae hospitis nomen imposuit, ut eam postmodum laetus ac libens Acestes diligeret, augeret, ornaret. Hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. et fuit ꝑeatẽ fere tempora
quib faunus.s qui etate
p̃cesserit dubitari potest. si¬
quidẽ ꝑ eosdẽ annos. latimiᷤ
priamusq regnarunt. Itẽ
pares eoꝵ picus et laume¬
don. quo regnante or ploeꝰ
cũ argonautis achilien¬
siũ litus accessit. Proceda¬
mus gͥ ulterius: et quera¬
mus quis o mĩno colẽdoꝵ
deoꝵ p̾mus auctor extitĩt
cretensiũ regẽp̾mũ dis sa¬
crificasse. Acritus nouos sa¬
croꝵq pompas introduxis¬
se. huiꝰ duas fuisse filias .s.
amaltheã et melissam que
iouẽ puerũ caprino lacte ac
melle nutrierint. Ũnte po¬
etica illa fabula origniẽ sũp¬
sit apes aduolasse atq os ⁊¬
puen melle cõplesse. melissã
ũo a patre primã sac̾dote
matri magne ꝯstitutã uñ
adhuc eiꝰdem matris anti¬
stites melisse nuncupantur.
Historia u̾õ sacratestatur.
ip̃m iouẽ postquã rerũ poti¬
tus sit intantã uenisse inso¬
lentĩã. ut ip̃e sibi fana ĩ mul¬

Expanded text:
est; et fuit per eadem fere tempora est; et fuit per eadem fere tempora quibus Faunus. sed quis aetate praecesserit dubitari potest, siquidem per eosdem annos Latinus Priamusque regnarunt, item patres eorum Faunus et Laomedon, quo regnante Orpheus cum Argonautis ad Iliensium litus accessit. procedamus igitur ulterius et quaeramus, quis omnino colendorum deorum primus auctor extiterit. Cretensium regem primum diis sacrificasse ac ritus nouos sacrorumque pompas introduxisse; huius duas fuisse filias, Amaltheam et Melissam, quae Iouem puerum caprino lacte ac melle nutrierint — unde poetica illa fabula originem sumpsit apes aduolasse atque os pueri melle complesse —; Melissam uero a patre primam sacerdotem Matri Magnae constitutam, unde adhuc eiusdem Matris antistites Melissae nuncupentur. Historia uero Sacra testatur ipsum Iouem postquam rerum potitus sit, in tantam uenisse insolentiam, ut ipse sibi fana in mul
Abbreviated transcription (Latin):
stultitiã qui simulacrad̾os
putant ẽẽ dericet his u̾sib.
Terricolas lamias fauni
quas põpiliq instituere
nume tremit ͥ  hic omĩa
pouit. ut pueri infantes cre¬
duuit signaomĩa a ena. xi¬
uere et Homines sic isti oĩa
ficta. Uera putant credũt
signis cormeẽ ia enis ꝑ¬
gula pictoꝵ ueri nichil oĩa
ficta. Poeta quitẽ stultos
homines in fantib cõꝑa¬
ruit. At ego multo im pru¬
dentiores ẽẽ dico/ illi enĩ simu¬
lacra homines . putant eẽ
hi deos illos etas facit pu¬
tare qd̾ nõ est hos stultitia.
illi utiq breui desinont fal¬
li. horũ uanitas et durat sẽ¬
per et crescit. Sacra liberit
patris primꝰ orpheus indu¬
xit ingrecsa. primꝰq cebraũ
in monte boetie thebis ubi li¬
ber natus ẽ proximo. Qui
cũfrequent᷑ cithare cantu
ꝑsonaret. citheron appella¬
tus ẽ. ea sacra etiã nunc or¬
phica nominant᷑ in ꝙͥb ip̃e
postea dilaceratus et carptuᷤᷤ

Expanded text:
stultitiam, qui simulacra deos stultitiam, qui simulacra deos putant esse, deridet his versibus: Terricolas Lamias Fauni, quas Pompiliique Instituere Numae, tremit has; hic omnia ponit. Ut pueri infantes credunt signa omnia ahena Vivere, et esse homines: sic isti oficta uera putant, credunt signis cor inesse in aenis. pergula pictorum, ueri nihil, omnia ficta! poeta quidem stultos homines infantibus conparauit, at ego multo inprudentiores esse dico. illi enim simulacra homines putant esse, hi deos; illos aetas facit putare quod non est, hos stultitia; illi utique breui desinent falli, horum uanitas et durat. semper et crescit. sacra Liberi patris primus Orpheus induxit in Graecia primusque celebrauit in monte Boeotiae Thebis ubi Liber natus est proximo; qui cum frequenter citharae cantu personaret, Cithaeron appellatus est. ea sacra etiamnunc Orphica nominantur, in quibus ipse postea dilaceratus et carptas
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ inter deos honorauit
et sororẽ suã feͣna fauiã ean¬
dẽq cõiuge̾ ꝯsecrauit. Quã
gabius bassus traoit fatu¬
am nominatã ꝙͦ mulienb
fata canere ꝯsuesset. ut fau¬
nus uiris eantẽ uano sc̾bit
tante pudititie fuisse ut ne¬
mo illa quo adiuxerit p̃ter
suũ uitũ mas uiderit. nec i¬
nom̃ eiꝰ airoierit. rocirto illi
mulieres mopto sacrificant.
et bonã deã nominant. Et se¬
xtuᷤ clodius in eo libro que
grece scripsit refert fauui hãt
uxorẽ fuisse. que quia cotra
morẽ decusq regiũ clam uini
ollamebiberat et ebria facta¬
erat uirgis misteriis auiro
usq mortẽ cesam. Postea
u̾o cũ eũ facti sui peniteret
ac desideriũ eiꝰ ferre nõ poss.
diuinũ illi honorẽ detulisse.
idcirco insacris eiꝰ obuoluta¬
uoluit uini amphorã poni.
reliquio gͥ posteris faunus¬
quoq nõ parũ erroris. quez
tam̃ prudentes. quiq ꝓspi¬
ciunt. Nam lucilius eorũ

Expanded text:
patrem inter deos honorauit patrem inter deos honorauit et sororem suam Fentam Faunam eandemque coniugem consecrauit; quam Gauius Bassus tradit Fatuam nominatam, quod mulieribus fata canere consuesset ut Faunus uiris. eandem Varro scribit tantae pudicitiae fuisse, ut nemo illam quoad uixerit praeter suum uirum mas uiderit nec nomen eius audierit. idcirco illi mulieres in operto sacrificant et Bonam Deam nominant. et Sextus Clodius in eo libro quem Graece scripsit, refert Fauni hanc uxorem fuisse; quae quia contra morem decusque regium clam uini ollam ebiberat et ebria factaerat, uirgis myrteis a uiro ad mortem usque caesam; postea uero cum eum facti sui paeniteret ac desiderium eius ferre non posset, diuinum illi honorem detulisse; idcirco in sacris eius obuolutam uini amphoram poni. reliquit quoque non parum erroris, quem tamen prudentes quique perspiciunt. Nam Lucilius eorum