comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nequit̾ fuisse uicturũ nouit. sñ baptismo fecit ⁊ mori: sic ĩ eopuni¬
ens oꝑa mala ñ quȩ fecit. s que facturus fuit. Si gͦ diumitꝰ etiã
quȩ cõmissa ñ st̃. mala oꝑa puniunt᷑: p̾mo attendant quã falso
polliceant᷑ in dãpnationẽ paruulos ñ ituros. qͥ sine baptysmate
Propt̾ ipsam qͥppe malam uitã ꝓculdubio dãpnabunt᷑: si etiam
isse uicturos: cur ñ om̃s tenent᷑ in uita. quã bonis oꝑib orna¬
turi sunt: Cur etiã coꝵ qͥ baptyzant᷑ qͥdã du uiuentes pessime
uiuunt ÷ & usq ad apostasiam aliqͣndo ꝑuemunt: Cur ipsũ con¬
iugiũ pͥmũ peccatoꝵ. qͦs utiq nouerat peccaturos ñ de paracdyso
ꝓecit ÷ ne ibi cõmitt̾ent. qͦd tã scõ loco eẽt mdignũ : si iuste peccata
etiã ñ cł cõmissa pumunt᷑: Qd demq p̾stat᷑ ei qͥ rapit᷑ ne mali¬
cia mutet intellectũ eiꝰ. & ne fictio decipiat ammã eiꝰ : si etiã iuste

Expanded text:
nouit fuisse uicturum. sine baptismo facit et mori sic in eo puniens opera mala, non quae fecit, sed quae facturus fuit.\' si ergo diuinitus, etiam quae commissa non sunt. mala opera puniuntur, primo adtendant, quam falso polliceantur in damnationem paruulos non ituros, qui sine baptismate propter ipsam quippe malam uitam procul dubio damnabuntur. si etiam isse uicturos, cur non omnes tenentur in uita, quam bonis operibus ornaturi sunt? cur etiam eorum, qui baptizantur, quidam diu uiuentes pessime uiuunt et usque ad apostasian aliquando perueniunt? cur ipsum primum coniugium peccatorum, quos utique nouerat peccaturos, non de paradiso ante proiecit, ne ibi committerent, quod tam sancto loco esset indignum, si iuste peccata etiam nondum commissa puniuntur? quid denique praestatur ei, qui rapitur. ne malitia mutet intellectum eius et ne fictio decipiat animam eius, si iuste etiam
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ qͥppe inquietudine ut scͥpturas uigilantius ꝑscrute mur.
unde ne otuili xp̃i noceant eis possit occurri: tanqͣm de somno
ignauiȩ nĩã excitet᷑ industria: ita ꝑ multiplicẽ grãm saluatoriᷤᷤ
etiã qd̾ mimicus ad ꝑniciẽ machinat᷑. ds conu̾tit i adutoriũ: qm̃ dili

Expanded text:
corum quippe inquietudine. ut scripturas uigilantius perscrutemur, corum quippe inquietudine. ut scripturas uigilantius perscrutemur, unde, ne ouili Christi noceant, eis possit occurri, tamquam de somno ignauiae nostra excitatur industria. ita per multiplicem gratiam saluatoris. etiam quod inimicus in perniciem machi
Abbreviated transcription (Latin):
los confiteant᷑. Sicut gͦ audiunt dñm dicentẽ. qͥ ñ renatuᷤ fuerit
ex aqua & spũ scõ. ñ intrabit in regnũ celoꝵ. ꝓpt̾ qd̾ eos bapty¬
zandos ẽẽ concedunt: sic audiant eundẽ dñm dicentem. qͥ ñ cre¬
diderit condẽpnabit᷑: qͥa sicut eos renasci ꝑ minist̾iũ baptiranti-¬
um. ita etiã credere ꝑ corda & ora confitentiũ confitemui. Audeañ
gͦ dicere. qd̾ a iusto dõ innocens condempnabit᷑: si nullo uinculo
originalis peccati innectitur. Si sermo iste plirus ẽ & onerosus
ocrupationibꝰ tuis. da ueniam: qͥa ut hec ad te scriberem. & oc¬
cupatꝰ litt̾is tuis. idicib erga nos beniuolentiȩ tuȩ tecũ ista
colloquerer÷ etiã ego ium feci int̾rũpendis occuꝑationib meis.
Si qua illos alia excogitare adu̾sus fidẽ catholicã scitis: & quȩcũq
adu̾sus eos ne dm̃ei gregis infima deuastent. uos qͦq fideli &
plane pastorali dilectione disseritis: nota facite nobis. hereti¬

Expanded text:
 renatus fuerit ex aqua et spiritu. non intrabit in regnum caelorum. propter quod eos baptizandos esse concedunt, sic audiant eundem dominum dicentem: Qui non crediderit. condemnabitur, quia sicut eos renasci per ministerium baptizantium ita etiam credere per corda et ora respondentium confitentur. audeant ergo dicere, quod a iusto deo innocens condemnabitur, si nullo uinculo peccati originalis innectitur. Si sermo iste prolixus est et onerosus occupationibus tuis. da ueniam, quia, ut haec ad te scriberem et prouocatus litteris tuis indicibus erga nos beniuolentiae tuae tecum ista conloquerer, etiam ego uim feci interrumpendis occupationibus meis. si qua illos alia excogitare aduersus fidem catholicam scieritis et quaecumque aduersus eos. ne dominici gregis infirma deuastent, uos quoque fideli et plane pastorali dilectione disseritis, nota facite nobis. haereti
Abbreviated transcription (Latin):
uert s cognoscentes inqͥt d̃m ñ ut d̾m głificauer̃t aut grãs egert̃ :
qͣntomagis mexcusabiles sunt. qͥ ex lege eiꝰ instructi confidunt inseipsoᷤᷤ
Uuces eẽ cecoꝵ : et alios docentes seipsos ñ docent. qui p̃dicane ñ furan¬
dũ et furant᷑: et cetera quȩ de ipsis apłs loquit᷑: Fis qͥppe dic̃. Propt̾ea
mȩxcusabilis eso homo: omĩs qͥ uidicas. In quo enĩ aliũ iudicaᷤᷤ teip̃m¬

Expanded text:
inquit, Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt : quanto magis inexcusabiles sunt, qui ex lege ejus instructi confidunt se ipsos duces esse caecorum, et alios docentes, seipsos non docent; qui praedicant non furandum, et furantur; et caetera quae de ipsis Apostolus loquitur! Eis quippe dicit: Propterea inexcusabilis es, o homo omnis qui judicas: in quo enim aliu
Abbreviated transcription (Latin):
comienit homini. O homo: tu qͥs es qͥ respondeas d̃o : & cȩt̾a
de qͥb iam qͣntũ potui satis ac sepe disserui. Audiat hec: & non
contẽpnat. Qd̃ si contẽpserit ÷ etiã obduratũ ut contẽpneret se
bicat᷑. futura p̾uidit d̾s oꝑa. qͥa uirerunt atq senuerunt. et
ꝓpt̾ea iacob dilerit. esau autẽ odio habuit: id̃o moriturorum
cciã paruuloꝵ potest qͥsqͣm dicere. ut huic ad ꝑcipiendũ baptysmt̃
ñ consulat. illi consulat. d̾m situra oꝑa eoꝵ p̾uidere. Quomͦ enĩ
futura dicunt᷑: quȩ nulla erunt . S d̾s inquiunt meis qͦs hine¬

Expanded text:
convenit homini, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? et caetera, convenit homini, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? et caetera, de quibus jam quantum potui satis ac saepe disserui. Audiat haec et non contemnat. Quod si contempserit, etiam ut contemneret, se dicatur, futura praeuidit deus opera, quia uixerunt atque senuerunt, et propterea Iacob dilexit, Esau autem odio habuit, ideo moriturorum etiam paruulorum potest quisquam dicere, ut huic ad percipiendum baptismum non consulat, illi autem consulat. deum futura eorum opera praeuidere; quo modo enim futura dicuntur, quae nulla erunt? \'Sed deus,\' inquiunt, \'in
Abbreviated transcription (Latin):
assumens. sic̃ sc̃ptũ ẽ inqͥt iacob dilexi: esau autẽ odio habui.
Et continuo qͥd gͦ dicemꝰ inqͥt Dunqͥd miquitas apud deum:
absit. S quare absit ⁊ An ꝓpt̾ oꝑa quȩ futura p̾uidebat am¬
boꝵ: Immo & hoc absit. Moysi enĩ dicit. Miserebor cui misertꝰ
ero: & misccłiã p̾stabo cui misericors fuero. Igit᷑ ñ uolentis neq
currentis: s miserentis ẽ di. Atq ut in uasis quȩ ꝑfecta sunt
ad ꝑditionẽ. quȩ dãpnatȩ debita ẽ masse. agnoscant uasa ex
eade massa in honorẽ facta. qͥd eis miscdia diuma largita sit:
dam in te potentiã meã: ut głificet᷑ nom̃ meũ muniu̾sa terra.
Deniq ad utrũq concludit. Ergo cuiꝰ uult miseret᷑. & quẽ uult
obdurat. Hoc facit: apud quẽ ñ ẽ imquitas. Miseret᷑ itaq gratu¬
itodono: obdurat autẽ ustissimo m̾ito. S dicat adhuc uł suꝑbi
infidelis elatio: uł puniti dampnabilis excusatio. Qd adhuc
conquerit᷑.: Nam uoluntati eiꝰ qͥs resistie.: Dicat & audiat qͦd

Expanded text:
ium consequenter assumens, Sicut scriptum est, inquit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui; et continuo, Quid ergo dicemus? inquit, numquid iniquitas est apud Deum? Absit. Sed quare, Absit? an propter opera quae futura praesciebat amborum? Imo et hoc absit: Moysi enim dicit, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Igitur non volencurrentis sed miserentis est dei. atque ut in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem. quae damnatae debita est massae, agnoscant ueadem massa facta in honorem, quid eis misericordia divina largita sit, dam in te patientiam meam, et ut glorificetur nomen meum in universa terra . Denique ad utrumque concludit: Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Hoc facit apud quem non est iniquitas. Miseretur itaque gratuito dono, obdurat autem infidelis elatio, vel puniti damnabilis excusatio, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? dicat, et audiat quod
Abbreviated transcription (Latin):
aliud in contumeliã debitã ꝓpt̾ irȩ iusticiã : ut notas faciat di¬
uidicioꝵ eiꝰ tã magnũ ꝓsundum: uerũtñ caueat precipitium.
Nunqͥd enim imiquitas apud deum : Absit. S inscrutabilia st̃ uidi
cia eiꝰ. & iuestigabiles iuiȩ eiꝰ. Et̃ in maioribus su̾tarat ȩtatib merito
dici potest. Hii noluerunt intelligere ut bene agerent: hii qd̾ ẽ gramꝰ
intellexerunt et ñ obediert̃: qͥa sicut scriptũ est. uerbis non emenda¬
bitur seruus durus. Si enim & intellexerit: ñ obediẽt. Unde ñ obe-¬
diet. nͥ sua pessima uoluntate : cui grauior dampnatio diuina equi¬
tate debet᷑.  Cui enĩ plus datur:. plus erigit᷑ ab eo. Istos qͥppe mexcusabi
enĩ ira cłi de celo ait apłs. suꝑ omnẽ impietatẽ et miusticiam homi

Expanded text:
aliud in contumeliam debitam propter irae justitiam, et ut notas faciat dialiud in contumeliam debitam propter irae justitiam, et ut notas faciat diiudiciorum eius tam magnum profundum. uerum tamen caueat praecipitium. numquid enim iniquitascia eius et inuestigabiles uiae eius. Et in maioribus dum taxat aetatibus merito dici potest: Hi noluerunt intellegere, ut bene agerent: hi, quod est grauius, intellexerunt et non oboedierunt, quia, sicut scriptum est. uerbis non emendabitur seruus durus; si enim et intellexerit, non oboediet. unde non oboediet nisi sua pessima uoluntate? cui grauior damnatio diuina aequitate debetur: cui enim plus datur, plus exigetur ab eo. istos quippe scripturaenim ira dei de caelo, ait apostolus, super omnem impietatem et iniustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dñm nr̃m iħm xp̃m. Nemo itaq liberat a uulnerib illius tru¬
cidatoris: nͥ uniꝰ grã saluatoris. Nemo liberat uenundatos sub
peccatis. a uinculis captiuantis. nͥ grã redim̃tis. Ac ꝑ hoc iniu̾¬
si qͥ se in nequiciis et iniqͥtatib excusatos uolunt. ido iustissime
usta eẽt: ñ inde iam grã s iusticia liberaret. Cum uͦ ñ liberat nͥ grã:
nicħ iustũ inuenit m eo quẽ liberat: ñ uoluntatẽ. ñ oꝑationem :
ñ saltem ipsam excusationẽ. Nam si hȩc muista ẽ: q̃sqͥs ea utitur ̃
merito ñ grã liberat᷑. Noummꝰ enĩ liberari qͦsd̾a ꝑ grãm xp̃i: etiã¬

Expanded text:
 dominum nostrum. nemo itaque liberat a uulneribus illius trucidatoris nisi unius gratia saluatoris: nemo liberat uenundatos sub peccato a uinculis captiuitatis nisi gratia redimentis. Ac per hoc uniuersi, qui se in uequitiis et iniquitatibus excusatos uolunt ideo iustissime iusta esset. non inde iam gratia sed iustitia liberaret. cum uero non liberat nisi gratia, nihil iustum inuenit in eo. quem liberat. non uolun saltem ipsam excusationem: nam si haec justa est, quisquis ea utitur, merito, non gratia liberatur. Novi musenim liberari per gratia
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ꝑ sp̃m u̾ͥtutis & caritatis & continentiȩ. ita sine spũ fidei ñ
ẽ recte qͥspiã crediturꝰ: nec sine spũ orationis salubrit̾ oratu¬
rus: ñ quia tot sunt sp̃c ÷ s omĩa hec oꝑat᷑ unus atq idem sp̃e.
diuidens ꝓpͥa unicuiq ꝓut uult: qͥa sp̃c ubi uult spirat. S
qd̃ fatendũ ẽ. alit̾ iuuat ñdum in habitans: alit̾ in habitans.
sam ñdum inhabitans adiuuat. ut sint fideles: ihabitans
adiuuat iam fideles. Qd̃ ẽ gͦ meritũ hominis ante grãm. quo
muera sua: Sicut enĩ ab initio fidei consecuti sumꝰ miãm.
nabit nos sicut scͥptũ m miseratione & miscdia. Non itaq

Expanded text:
m uirtutis et caritatis et continentiae. ita sine spiritu fidei non est recte quispiam crediturus nec sine spiritu orationis salubriter oraturus, non quia tot sunt spiritus. sed omnia haec operatur unus atque idem spiritus diuidens propria unicuique, prout uult, quia spiritus, ubiuult, spirat. sed, quod fatendum est. aliter adiuuat nondum inhabitans aliter inhabitans; nam nondum inhabitans adiuuat. ut sint fideles, inhabitans adiuuat iam fideles. Quod est ergo meritum homunera sua? Sicut enim ab initio fidei misericordiam consecutnabit nos, sicut scriptum est, in miseratione et misericordia . Non itaque
Abbreviated transcription (Latin):
humanũ meritũ malũ ñ dubitat᷑ ẽc peccatũ: ñ a contiario retulie
dicens. stipendiũ iusticiȩ uita ȩt̾na: s gra dĩ inquie uita ȩt̾na. Et̃
hoc ne pͥt᷑ mecdiatorẽ alia aliqua ina quereret᷑: adiecte in xp̃o iħu

Expanded text:
humanum meritum malum non dubitatur esse peccatum, non a contrario retulit, humanum meritum malum non dubitatur esse peccatum, non a contrario retulit, dicens, Stipendium justitiae vita aeterna; sed, gratia, inquit, Dei vita aeterna. Et haec ne praeter Mediatorem aliqua alia
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. Ubi autẽ iuenimꝰ etiã uitã et̾nã grãm nuncuipari:ᷤ
Habemꝰ apud eundẽ gr̃e magnificũ defensorẽ apłm ẜaylum.
lant̾ uerba posuerit: qͥbꝰ diligent̾ consideratis. questionis
huiꝰ aliqͣntulũ dilucescat obscuritas. Cum enĩ dixisset sti¬
pendiũ peccati mors. qͥs ñ eũ congruentissime & ꝯsequent̾
qͥa sicut merito peccati tanqͣm stipendiũ reddit̃ mors: tta m̾ito
tusticie tanqͣm stipendiũ iuita ȩt̾na. Aut si nollee dicẽ iusticie
picer et sidei qm nistius ex fide uuitẽ. Unde etiã &e merces appessatͥs
que nsq ad eo magnis temptat irreꝑe. ute & sibi ꝓpt̃ ipsum dicat datũ
angłm sathanȩ. a quo colaphitaret᷑. ne u̾ticẽ p̾sũptionis erigeret:
adũ sus hane g̃ elationis pestẽ tugilantisime malttans. stipendiũ inq̃t
pectati mors. Necte stipendiũ. qͥa debet̾: qͥa digne retͥbut̃: qͥa n̾ito
recldit᷑. Demde ne uisticia de humano se ertollat bono merito. sicut

Expanded text:
uenimus etiam uitam aeternam gratiam nuncupari. habemus apud eundem gratiae magnificum defensorem apostolum Paulum: lanter uerba posuerit. quibus diligenter consideratis quaestionis huius aliquantum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors, quis non eum congruentissime et consequenter quia sicut merito peccati tanquam stipendium redditur mors, ita merito justitiae tanquam stipendium vita aeterna. Aut si nollet dicere, Justitiae, diceret, fidei; quoniam justus ex fide vivit . Unde etiam et merces appellatur quae usque adeo magnis tentat irrepere, ut et sibi propter ipsam dicat datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne verticem praesumptionis erigeret : adversus hanc ergo elationis pestem vigilantissime militans, Stipendium, inquit, peccati mors. Recte stipendium, quia debetur, quia digne retribuitur, quia merito redditur. Deinde, ne justitia de humano se extolleret bono merito, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Miscdĩam ꝯsecutus sum: ut fidelis eẽm. Si dixerimꝰ meritum
p̃cedere orationis. ut donũ gr̃ẽ consequat᷑: impetrando quidẽ
oratio qͥcqͥd impetrat. euident̾ ostendit donũ d̾i ẽẽ. ne homo
existimet a seipso sibi eẽ: qd̾ si i potestate haberet᷑: ñ utiq
posceret᷑. Uerũtam̃ ne saltẽ orationis putent᷑ p̾cedere merita.
ppsa oratio int̾ gr̃e munera reppit᷑. Qͥ d enĩ oremꝰ ait doctor gen¬
tiũ sicitt oportet nescimꝰ s ipse sp̃c int̾pellat genritib menar¬
narrabilib. Qd ẽ aũ int̾pellat ÷ nͥ int̾pellare nos facit: Indi¬

Expanded text:
Misericordiam consecutus sum. ut fidelis essem. Si dixerimus meritum praecedere orationis, ut donum gratiae consequatur. impetrando quidem oratio. quicquid impetrat, euidenter ostendit donum dei esse. ne homo existimet a se ipso sibi esse, quod si in potestate haberetur, non utique posceretur. uerum tamen ne saltem orationis putentur praecedere merita, deretur —, etiam ipsa oratio inter gratiae munera reperitur. quid enim oremus, ait doctor gentium, sicut oportet, nescimus; sed ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus. quid est aut
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ si iusta ẽ excusatio: ñ iam gratuita gr̃ã. s ꝓpt̾ huiꝰ excusati¬
onis iusticiã liberant᷑. Si autẽ grã ẽ qua liberant᷑: ꝓfecto hȩc
excusatio iusta ñ ẽ. Tunc enĩ uera gr̃ã ẽ qua homo liberat᷑ : si non
scłm debitũ nusticiȩ retͥbuit᷑. Nichil gͦ sit meis qͥ dicunt. qͥo adhuc
conquerit᷑. nã uoluntati eiꝰ qͥs resistit: ñͥ qd̾ iit in libro salomo¬
nis: insipientia uri uiolat uias eiꝰ : dm autẽ causatur corde
suo. Qͣmuis itaq ds̃ faciat uasa irem ꝑdicionẽ. ite ostendat irã
& demonstret potentiã suã. qua bene iteat᷑ etiã malis: & ut notaᷤᷤ
faciat diuitias głe suȩ inuasa miscdiȩ. quȩ fecit in honorẽ ñ dãp¬

Expanded text:
excusatio. non iam gratuita gratia sed propter huius excusationis iustitiam liberantur. si autem gratia est. qua liberantur, profecto haec excusatio iusta non est. tunc enim uera gratia est, qua homo liberatur, si non secundum debitum iustitiae retribuitur. nihil ergo fit in eis. qui dicunt: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? nisi quod legitur in libro Salomonis: Insipientia uiri uiolat uias eius: deum autem causatur corde suo. Quamuis itaque deus faciat nasa irae in perditionem, ut ostendat iram et demonstret potentiam suam, qua bene utatur etiam malis, et ut notas faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i. Quo ꝑtinuit ut adderet ex uno concubitu÷ nͥ ut ñ solum
de sius neq de parentũ m̾itis alioꝵ. s nͦ de ipsiꝰ quidẽ uniꝰ patͥs
mutata forte in meliꝰ uoluntate głaret᷑ iacob. dicens ido se a cre¬
atore dilectũ. qͥa pat̾ eiꝰ qͣndo eũ seminauit meliorib laudabi¬
lior morib suit  Ex uno inqͥt concubitũ. unũ tc̃ ad eos seminan-¬
uos m̃itũ patͥs. unũ ad concipiendos m̾̃itũ mat̾s: qͥa & si mater
eos doñ pareret uisceribꝰ portaute inclusos. & forte uoluntateᷤᷤ
affectionesq uariauit: ñ uni s ambobꝰ utiq uariaute: qͦs

Expanded text:
uno con cubitu\'. nisi ut non solum de suis neque de parentum meritis aliorum sed ne de ipsius quidem unius patris mutata forte in melius uoluntate gloriaretur Iacob dicens ideo se a creatore dilectum, quia pater eius, quando eum seminauit, melioribus laudabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad eos seminandos meritum patris. unum ad concipiendos meritum matris, quia, etsi mater eos. donec pareret, uisceribus portauit inclusos et forte uoluntates affectionesque uariauit, non uni sed ambobus utique uariauit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ nature qͥde bonũ creatis. s ꝓpt̾ uitia sitpplicio destrnatis. mi¬
qtatẽ quã rectissime ueritas improbat. damꝑnare noute ipse
ñ facere.Sicut enĩ uoluntati eiꝰ tribinit᷑ humana natura. nul¬
lõdubitante laudanda: sic hominis uoluntati t̃buit̾ culpa.
nullo recusante dampnanda. Que uoluntas hominis aut
hereditariũ iritiũ transimsit in posteros. qͦs inse habuit cũ
peccaret: aut acqͥsiuit etiã cet̾a uicia. cũ in se ipso unusquisꝙ
ꝑctite uiueret. S neq ab illo originalit̾ trahit᷑ : neq ab hiis
quȩ unuisqͥsq in uita ꝓp̾a uł ñ intelligendo uł nolendo in¬
telligere mala congregat: uł etiã instructꝰ ex lege ad ditam̃to
p̾uiaricatiomis exaggerat: q̃sqͣm liberat᷑ & iustificat᷑. nͥ grã cł̃i ꝑ¬

Expanded text:
pter naturae quidem bona creatis sed propter uitia supplicio destinatis iniquitatem, quam rectissime ueritas inprobat, damnare nouit ipse, non facere. sicut enim uoluntati eius tribuitur humana natura nullo dubitante laudanda, sic hominis uoluntati culpa tribuitur nullo recusante damnanda. quae uoluntas hominis aut hereditarium uitium transmisit in posteros, quos in se habuit, cum peccaret, aut adquisiuit etiam cetera uitia. cum in se ipso unusquisque perdite uiueret. sed neque ab illo. quod originaliter trahitur, neque ab his, quae unusquisque in uita propria uel non intellegendo uel nolendo intellegere mala congregat uel etiam instructus ex lege additamento praeuaricationis exaggerat, quisquam liberatur et iustificatur nisi grati
Abbreviated transcription (Latin):
largitꝰ ẽ grãm. ꝑ legẽ inquit cognitio peccati. et peccatum ñ cogno¬
ui ñ ꝑ legẽ. nã concupiscentiã nesciebam. nͥlex dice̾t ñ concupisces :
nͦ uult intelligi hominẽ p̃ceptricis legis ignarũ. s liberatricis
indignũ gr̃ẽ uͥait. condelector enĩ legi d̃i scd̾m interiorẽ hominẽ.
Et cũ hac ñ solũ scientia uerumetiã delectatione legis. pꝰea dicie.

Expanded text:
largitus est gratiam: Per legem. inquit, cognitio peccati et: Peccatum non cognolargitus est gratiam: Per legem. inquit, cognitio peccati et: Peccatum non cognoui nisi per legem; nam concupiscentiam nesciebam. nisi lex diceret: \'Non concupisces\\ nec uult indigum gratiae, ubi dicit, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem: et cum hac non solum scientia, verum etiam et delectatione l
Abbreviated transcription (Latin):
catũ. Neq enĩ dampnant᷑. qͥ ñ peccauer̃t: qͣndoqͥdẽ illud exuno in om̃s
ꝑtransiit: i quo ante ꝓpͥa in singulis qͥbꝰq peccata om̃s cõmuniter
peccauer̃t̃. Ac ꝑ hoc mȩxcusabilis ẽ omĩs ꝑeccator. uel reatu origi
siue qͥ udicat siue qͥ ñ uidicat: qͥa ee ipsa ignorantia meisqui
incellig̾e noluerunt. sine dubitatione ꝑeccatũ ẽ. ineis autẽ qͥ ñ
potuerunt. pena peccat. Ergo in utrisq ñ ẽ iusta excusatio. s uista
dampnatio. Ideo autẽ diuma eloqͥa eos mercusabiles dicunt. qͥ ñ
ignorantes s scientes peccant: ut sccłm iudiciũ suꝑbiȩ suȩ quo
multũ confidunt de uirib ꝓpͥe uoluntatis se mexcusabiles uide¬
ant: qͥa de ignorantia iã ñ habent ercusationẽ. du ñ ẽ iusticia cui
p̃sumebant suffic̾e uoluntatẽ. At uͦ ille cui dñs & sciendi et obediendi

Expanded text:
catum. neque enim damnantur, qui non peccauerunt, quando quidem illud ex uno in omnes catum. neque enim damnantur, qui non peccauerunt, quando quidem illud ex uno in omnes pertransiit, in quo ante propria in singulis quibusque peccata omnes communiter peccauerunt. ac per hoc inexcusabilis est omnis peccator uel reatu originsiue qui iudicat sine qui non iudicat, quia et ipsa ignorantia in eis. qui intellegere noluerunt. sine dubitatione peccatum est, in eis autem, qui non potuerunt, poena peccati. ergo in utrisque non est iusta excusatio sed iusta damnatio. Ideo autem diuina eloquia eos inexcusabiles dicunt, qui non ignorantes sed scientes peccant. ut secundum iudicium superbiae suae, quo multum confidunt de uiribus propriae uoluntatis, se inexcusabiles uideant, quia de ignorantia iam non habent excusationem et nondum est iustitia, cui praesumebant sufficere uoluntatem. at uero ille, cui dominus et sciendi et oboediendi
Abbreviated transcription (Latin):
lio.Si ñ uenissem et locutus eis fuissem: peccatũ non haberent. Nunc
autẽ excusationẽ ñ habent de peccato suo. Non utiq peccatũ nullũ
haberent: qͥ plenierant aliis multis magnisq peccatis: s hoc pecc̃m
uult intelligi ñ eos habituros suisse. si ñ uenisset. quo cum audis¬
sent ñ credidert̃ i eum: hanc eos excusationẽ ñ habere asserens.
qua possent dicẽ. Non audiuimꝰ. ideo ñ credidimꝰ. Humana qͥppe
suꝑbia tanqͣm p̃sumens de uirib liberi arbitrii. ercusatã se putat:
nẽ mercus abiles dicit sc̃ptura dnuma. qͦseñq sciente peccare ꝯunicit:¬
dei tam̃ ustũ uidiciũ nͨ illis parcit qͥ ñ atdierunt. Quic̃q enĩ
sine lege peccauerunt: sine lege et ꝑibunt. Et qͣmuis se ipsi excu¬
sare uideant᷑ ÷ ñ admittit hane excusationẽ. qͥ scit se fecisse homi¬
nẽ rectũ. eiq obedientiȩ dedisse p̃ceptũ: nͨ nͥ eiꝰ quo male usus ẽ
libero arbitrio uoluntatis. etiã qͦd tͣnsiret in posteros manasse pec¬

Expanded text:
i non uenissem et locutus fuissem eis, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo. non utique peccatum nullum haberent, qui pleni erant aliis magnis multisque peccatis: sed hoc peccatum uult intellegi non eos habituros fuisse, si non uenisset. quo. cum audissent eum. non crediderunt in eum, hanc eos excusationem non habere adserens, qua possent dicere: \'Non audiuimus. ideo non credidimus.\' humana quippe superbia tamquam praesumens de uiribus liberi arbitrii excusatam se putat, nem inexcusabiles dicit scriptura diuina. quoscumque scientes peccare conuincitdei tamen iustum iudicium nec illis parcit. qui non audierunt; quicumque enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt. et quamuis se ipsi excusare uideantur. non admittit hanc excusationem, qui scit se fecisse hominem rectum eique oboedientiae dedisse praeceptum nec nisi eius, quo male usus est. libero uoluntatis arbitrio, etiam quod transiret in posteros. manasse pec
Abbreviated transcription (Latin):
Querimꝰ aũ meritũ miscdie nͨ inuenimꝰ. qͥa nullũ ẽ: ne gr̃a
euacuet᷑. si ñ gratis donat᷑ s meritis reddit᷑. Si em̃ direrimꝰ
fidẽ p̾cessisse in qua eẽt meritũ gr̃ẽ ÷ qͥd meriti habebat ħo
ante fidẽ ut acciꝑet fidem. Qͥd enĩ habet: qͦd ñ accepit
Si autẽ accepit : qͥd głat᷑ quasi ñ acceꝑit: Sicut enĩ ñ habe

Expanded text:
Quaerimus autem meritum misericordiae, nec invenimus, quia nullum est, ne gratia Quaerimus autem meritum misericordiae, nec invenimus, quia nullum est, ne gratia evacuetur, si non gratis donatur, sed meritis redditur. 15. Si enim dixerimus fidem praecessisse, in qua esset meritum gratiae, quid meriti habebat homo ante fidem, ut acciperet fidem? quid enim habet quod non accepit? si autem accepit, quid gloriatur quasi
Abbreviated transcription (Latin):
p̾bet humilitatis exempłu. Hic iterũ liberi arbitrii defenso¬
res. immo deceptores qͥa inflatores. et inflatores qͥa p̾sumpto¬
res. ñ adu̾sus nos s adu̾sum euangłiũ locuturi ÷ qͥd aliud
dicunt. qͣm id qͦd apłs sibi quasi a talib diceret᷑ obiecits Diciᷤᷤ
itaq mͥ. Qͥa acihuc conquerit᷑. Dam uoluntati eiꝰ qͥs resi¬
stit: Hanc contradictionẽ sibimet ipsi tanqͣm ab altero op¬
posuit ÷ ueluti er eoꝵ uoce qͥ nolunt acciꝑe qͦd suꝑiꝰ direrat:
gͦ cuiꝰ uult miseret᷑. & quẽ uult obdurat. Talib gͦ cũ apło
dicamꝰ: ñ enĩ meltꝰ illo iuenire possum qͥd dicamꝰ. O homo÷
tu qͥs es qͥ respondeas deo: Querimꝰ enĩ meritũ obduratio¬
nis: & muenimꝰ. Merito namq peccati: uniu̾sa massa
dampnata ẽ. Dec obdurat ds imꝑtiendo maliciam ⁊ s ñ
imꝑtiendo miscdiam. Quib enĩ ñ imꝑtit᷑. nͨ digni sunt

Expanded text:
praebet humilitatis exemplum. Hic iterum isti liberi arbitrii defensopraebet humilitatis exemplum. Hic iterum isti liberi arbitrii defensores. immo deceptores quia inflatores et inflatores quia praesumptores non aduersus nos sed aduersus euangelium locuturi quid aliud dicent quam id, quod apostolus sibi, quasi a talibus diceretur. obiecit? Dicis itaque mihi: \'Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' hanc contradictionem sibimet ipsi tamquam ab altero opposuit uelut ex eorum uoce. qui nolunt accipere, quod superius dixerat: Ergo, cuius uult, miseretur et, quem uult, obdustolo, non enim melius illo invenire possumus quid dicamus: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Quaerimus namque meritum obdurationis, et invenimus. Merito namque peccati universa massa damnata est, nec obdurat Deus impertiendo malitiam, sed non impertiendo misericordiam. Quibus enim non impertitur, nec digni sunt
Abbreviated transcription (Latin):
de gratiuto munere nob daret᷑: ñ ipse diceret. nemo potest
uenire ad me. nͥ pat̾ qͥ misit me trarerit eũ. Unde & paulopt̃
ait̃. uerba quȩ ego locutus sum uob̾. sp̃c & uita sune. s sunt
qͥdã ex uob̾ q̃ ñ credunt. Dende ȩuanglista subuingit. Scie¬
bat eñ ab mitio iħc qͥ eeñt credentes: & qͥs eẽt traditurꝰ eũ.
Et ne qͥsqͣm eristimaret credentes sic ad eiꝰ p̾sentiã ꝑtinere.
qͣm ñ credentes: io est ut ñ eis fides ipsa daret̾. stantũ eoꝵ
uoluntas futura p̾nosceret᷑: mox adiecit atq ait. Et dicebat.
Propt̾ea uixiuob. qͥa nemo potest uenire ad me: nͥ ei fuerit
datũ a patre meo. Hinc erat qd̾ eoꝵ qͥ audierant loquentem.
de carne sua & sangume suo. quida scandalizati abscesser uã.
eẽt a patre: ac ꝑ hoc & ab ipso filio. & ab spũ scõ. Neq enĩ sepa¬
rata sunt dona uł oꝑa in separabilis tͥnitatis: s filiꝰ sic hono¬
rans patrẽ ñ aufert nulliꝰ distantiȩ docum̃tũ: s magnum

Expanded text:
desuper gratuito munere nobis daretur, non ipse diceret: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, attraxerit eum. Unde et paulo post ait, Verba quae ego locutus quidam ex uobis. qui non credunt: deinde euangelista subiungit: Sciebat enim ab initio Iesus, qui essent credentes et quis esset traditurus eum. et ne quisquam existimaret credentes sic ad eius praescientiam pertinere quo modo non credentes, id est ut non eis fides ipsa desuper daretur, sed tantum eorum uoluntas futura praenosceretur: mox adiecit atque ait: Et dicebat: \'Propterea dixi uobis. quia nemo potest uenire ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo\\ hinc erat, quod eorum, qui audierant loquentem de carne sua et sanguine suo, quidam scandalizati abscesserunt, i datum esset a patre ac per hoc et ab ipso filio et ab spiritu sancto. neque enim separata sunt dona uel opera inseparabilis trinitatis; sed filius sic honorans patrem non adfert ullius distantiae documentum, sed magnum
Abbreviated transcription (Latin):
tit̾ m̃surã siłi. Oꝑa qͥppe bona fiunt ab homine ÷ fides autẽ
fit in homine: sine qua illa a nullo fuint homine. Om̃e enĩ
qͦd ñ ẽ ex fide: peccatũ ẽ. Quappt̾ ne se uł ipsiꝰ orationis m̾itũ
excollat : etiã si ad uincendas temporaliũ rerũ cupiditates.
eẽt. orare ñ posset. Quom enĩ inuocab̾e: in quemñ¬
credidert̃ : Aut qͦmͦ credent quẽ ñ audier̃t: Quomͦ autem
audient sine p̾dicante: Igit᷑ fides ex auditu. auditus autem
grãm quȩ data ẽ illi. plantator ẽ & rigator: ñ tñ qͥ plantat
ẽ aliqͥd neq q̃ rigat. s qͥ increm̃tũ dat d̾s: qͥ unicuiq par¬
tit᷑ mensurã fidi. Unde & alibi dicit᷑. Pax fr̃ib & caritaᷤ cũ
s quib d̃s partit᷑ m̃surã ficdi: sicite nͨ omĩa germinant quȩ plan¬
tant᷑ & rigant᷑: s qͥb ds dat increm̃tũ. Cur autẽ ille credat

Expanded text:
titur mensuram fidei . Opera quippe bona fiunt ab homine; fides autem titur mensuram fidei . Opera quippe bona fiunt ab homine; fides autem fit in homine, sine qua illa a nullo fiunt homine. Omne enim quod non est ex fide, peccatum est. Quapropter, ne se uel ipsius orationis meritum extollat. etiamsi ad uincendas temporalium rerum cupiditates esset, orare non posset. quo modo enim inuocabunt. in quemcrediderunt? quomodo credent, quem non audierunt? quomodo audient sine praedicante? Igitur fides ex auditu, auditus autem gratiam quae data est illi , plantator est et rigator: Nec tamen qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus , qui unicuiqtitur mensuram fidei. unde et alibi dicitur: Pax fratribus et caritas cum sed quibus deus partitur mensuram fidei, sicut nec omnia germinant. quae plantantur et rigantur, sed quibus deus dat incrementum. cur autem ille credat.
Abbreviated transcription (Latin):
rentur: s ꝓ impiis mortuus ẽ ut iustificarent᷑. Iam qͥppe homo
erat: qͥ dicebat. Miser ego homo: qͥs me liberabit de corꝑe mortis
remissionẽ peccatoꝵ ẽẽ grãm: quȩ nullis p̾cedentib meritis
datur. Qͥd enĩ possunt habere bom meriti peccatores: S nec
ipsa remissio peccatoꝵ sine aliquo merito ẽ: si fidelis hanc im¬
petrat. Deq enĩ nulłu ẽ meritũ fidei. Qua fide ille dicebat.
humilitatis: qm̃ qͥ se humiliat exaltabit᷑. Restat gͥ ut ipsam
fide unde omĩs iusticia sumit mitiũ. ꝓpe̾ qd̾ dicit᷑ in canticocan¬
ticoꝵ ad eccl̃iã. uenies & ꝑtransies ab mitio fidi: restat inquã
ut ipsam fide ñ humano qd̾ isti extollunt tͥbuamꝰ arbitrio: nͥ
ullis p̾cedentib meritis: qm inde incipiunt bona quȩcũq
sunt m̾ita: s gratuitũ donũ di ẽẽ fateam᷑ : si grãm uerã id est
sine m̾itis cogitamꝰ: qͥa sicut in eadẽ epła legit᷑. d̾s unicuiq par¬

Expanded text:
rentur, sed pro impiis mortuus est ut justificarentur: jam quippe homo erat qui dicebat, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis remissionem peceatorum esse gratiam. quae nullis praecedentibus meritis datur; quid enim habere possunt boni meriti peccatores? sed nec ipsa remissio peccatorum sine aliquo merito est. si fides hanc impetrat. neque enim nullum est meritum fidei. qua fide ille dicebat: humilitatis, quoniam, qui se humiliat, exaltabitur. restat igitur, ut ipsam fidem, unde omnis iustitia sumit initiutico canticorum, Venies et pertransies ab initio fidei : restat, inquam, ut ipsam fidem non humano, quod isti extollunt, tribuamus arbitrio, nec ullis praecedentibus meritis, quoniam inde incipiunt bona quaecumque sunt merita; sed gratuitum donum Dei esse fateamur, si gratiam veram, id est sine meritis, cogitamus: quia, sicut in eadem Epistola legitur, Deus unicuique par
Abbreviated transcription (Latin):
la p̾cedunt: qͥa m̾̃itis impii ñ grã s pena debet̾. Dec ista
eẽt grã. si ñ daret᷑ gratuita: s debita redderetur. S cum
ab his querit᷑. qͣm grãm pelagius cogitaret. sine
ullis p̾cedentib meritis dari: qm̃ anathematirabat eos. qui
dicunt grãm dĩ sccd̾m merita nr̃a dari: respondent sine ulliᷤᷤ
p̃ceddentibꝰ meritis grãm illam humanã ẽẽ natutrã. in qua
conditi sumꝰ. Neq enĩ anteqͣm eẽmꝰ: mereri aliqͥd potuimꝰ
ue eẽmꝰ. Abiciat᷑ a xp̃ianoꝵ cordibꝰ ista fallacia. Non omĩno¬
ñ istam grãm cõm̃dat apł̃s. qua creati sumꝰ it homines

Expanded text:
la praecedunt, quoniam meritis impii, non gratia, sed poena debetur: nec ista la praecedunt, quoniam meritis impii, non gratia, sed poena debetur: nec ista esset gratia, si non daretur gratuita, sed debita redderetur. Sed cum ab istis quaeritur. quam gratiam Pelagius cogitaret sine ullis praecedentibus meritis dari. quando anathematizabat eos, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari. respondent sine ullis praecedentibus meritis gratiam ipsam humanam esse naturam, in qua conditi sumus; neque enim. ante quam essemus, mereri aliquid potuimus, ut essemus. abiciatur a Christianorum cordibus ista fallacia. non, omnino non istam gratiam commendat apostolus, qua creati sumus, ut homines
Abbreviated transcription (Latin):
misccłia & ueritas occurrunt sibi: ut nͨ misccłia impediat ueri¬
tatem qua plectit᷑ dignus: nͨ ueritas miscłiam qua liberatur
indignus. Quȩ gͥ sua merita iactaturus ẽ liberatus: cum si
digna sins meritis redderent᷑. ñ eẽt ñ dampnatus. Nullane
gͥ merita iustoꝵ  Sunt plane. qͥa iusti sunt. S itt iusti fie¬
rent: merita ñ suerunt. Iusti enĩ facti sunt cũ iustificati
sunt: s sicut dixit apłs. iustificati gratis ꝑ grãm ipsuis. Cum
nidicio palestino. ñ enĩ alit̾ ĩpunitus iñ erisset: anathematirauit
eos. qͥ dicunt grãm dei scł̃m merita nr̃a dari. S nichil aluid in
coꝵ etiã postĩoribꝰ disputationib iuenit̾. qͣm meritis dari
grãm: de cuiꝰ cõm̃datione marime ad romanos apłica epła lo¬
quit᷑: ut inde se p̾dicatio eiꝰ. uelut a capite orbis toto orbe
disfunderet. ła enĩ ẽ qua iustificat᷑ impiꝰ. idest sit iustus
ꝙͣ priꝰ fuerat impius. Et ido ꝑcipiendȩ huiꝰ grẽ mertta nul¬

Expanded text:
icordia et ueritas occurrerunt sibi, ut nec misericordia impediat ueritatem. qua plectitur dignus. nec ueritas misericordiam. qua liberatur indignus. quae igitur sua merita iactaturus est liberatus. cum, si digna suis meritis redderentur. non esset nisi damnatus? nullane igitur sunt merita iustorum? sunt plane, quia iusti sunt. sed ut iusti fierent, merita non fuerunt: iusti enim facti sunt, cum iustificati sunt sed, sicut dicit apostolus, iustificati gratis per gratiam ipsius. Cum judicio Palaestino non enim aliter inde impunitus exiisset, anathematizavit eos qui dicunt gratiam Dei secundum merita dari. Sed nihil aliud in eorum etiam posterioribus disputationibus invenitur, quam meritis dari eam gratiam, de cujus commendatione maxime ad Romanos apostolica Epistola loquitur, ut inde se praedicatio ejus velut a capite orbis toto orbe diffunderet: ea est enim qua justificatur impius, id est, fit justus qui prius erat impius. Et ideo percipiendae hujus gratiae merita nul
Abbreviated transcription (Latin):
re qͥa int̾pellare nos efficit. nobisq int̾pellandi & gemendi inspi-¬
rat affectũ: sicut ẽ illud in ȩuangłio. Non eñ uos estis qͥ loqͥminis
s sp̃e patris ur̃i qͥ loquit᷑ in uob̃. Neq enĩ & hoc tta fit de nobᷤͤ.¬
ut ipse facere diceret᷑: qd̃ ut faciamꝰ facit. Nam ñ ẽẽ intelligen¬
dum sp̃m nr̃m de quo dictũ ẽ. int̾pellat gemitib menarrabilibꝰ¬

Expanded text:
t’, quia interpellare nos efficit nobis- w que interpellandi et gemendi inspirat affectum, sicut illud in euangelio: Non enim uos estis. qui loquimini. sed spiritus patris uestri, qui loquitexpressum est, ut ipse facere diceretur quod ut faciamus facit. 17. Nam non esse intelligendum spiritum nostrum, de quo dictum est, interpellat gemitibus inenarrabilibu
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutis itm̃ in timore: s accepistis sp̃m adoptionis filiorũ
in quo clamamꝰ alba pat̾. Ecce hic ñ dixit qd̾ ipse sp̃c clamet
Qm filii estis : misit cłs sp̃m filii sui in corda nr̃a clamantem
abba pat̃. Non hic ait in quo clamamꝰ : s ipsum spm̃ claman¬
tem dicere maluit. quo efficit᷑ ut clamemꝰ. ficut sunt illa.
consilio ac fortitudine p̾ualet. nemo scient̾ pius ẽ tił pie scienᷤ.
nemo timore casto deũ timet. nͥ acceꝑit sp̃m sapĩȩ & intellectus.¬

Expanded text:
e. sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: \'Abba pater\'. ecce hic non dixit, quod ipse spiritus clamet amen loco ait: Quoniam filii estis, misit deus spiritum filii sui in corda uestra clamantem: \'Abba pater\'. non hic ait in quo clamamus. sed ipsum spiritum clamantem dicere maluit, quo efficitur, ut clamemus, sicut sunt illa: consilio ac fortitudine praeualet, nemo scienter pius est uel pie sciens, nemo timore casto deum timet, nisi acceperit spiritum sapientiae et
Abbreviated transcription (Latin):
tatis notisq naturis: quas istis corꝑis sensib tangrinꝰ. Nam neque
ex t̾ra. neq ex aqua. neq aere. neq ex igne. neq ex his om̃ibus.
neq ex aliquib comunctis hoꝵ constare animã puto.S quẽ ad¬
modũ si ex me quereres. arbor ista ex quib constat. notissima ista¬
qͣtuor elementa nominarẽ. ex quib oĩa talia stare credendum est:
porro si ꝑgeres quȩrere. unde ipsa t̾ra. uel aqua. uelaer. uel ignis

Expanded text:
tatis notisque naturis, quas istis corporis sensibus tangimus. Nam neque tatis notisque naturis, quas istis corporis sensibus tangimus. Nam neque ex terra, neque ex aqua, neque ex aere, neque ex igni, neque ex his omnibus, neque ex aliquibus horum conjunctis constare animam puto. Sed quemadmodum si ex me quaereres, arbor ista ex quibus constet, notissima ista elementa quatuor nominarem, ex quibus omnia talia constare credendum est; porro si pergeres quaerere, unde ipsa terra, vel aqua, vel aer, vel ignis
Abbreviated transcription (Latin):
ł numera breuiter. quȩ de antia audire uelis Dodat
faciam. Nam sunt mͥ ista diuturna cogitatione prȩparata. Quero
igitur. unde sit aĩa. qualis sit. quanta sit cur corꝑi fuerit data.
cũ ad corpꝰ uenerit qͣlis efficiat᷑. qualis cũ abcesserit augustinꝰ.
Cũ quęris unde sit aĩa. duo quȩdã intelligere cogor. Aliter enĩ
dicimꝰ unde sit homo. quȩ sit eiꝰ patria scire cupientes: alit̾ unde sit.
cũ querimꝰ unde confistit. idest. ea quib elementis rebq compositꝰ
Quid hoꝵ scire uis. cũ interrogas unde sit aĩa. utrũnam quasi regionẽ
eiꝰ & patriã. unde huc uenerit nosse desideras. an uͦ quȩ sit eiꝰ fubstan.¬
tia requiris: Deodatꝰ. E quidem utrũq scire uellem: s quid sit sci¬
endũ prius. tuo iudicio malo cominitere
quandam habitationẽ ammȩ ac patriã. d̃m ipsũ credo ẽẽ. a qͦ creata ẽ.
Substantiã uͦ eiꝰ. nominare ñ possum. Non enĩ eam puto e̾e̾ ex his usi¬

Expanded text:
numera breviter quae de anima audire velis. E. Faciam: nam sunt mihi ista diuturna cogitatione praeparata. Quaero igitur unde sit anima, qualis sit, quanta sit, cur corpori fuerit data, et cum ad corpus venerit qualis efficiatur, qualis cum abscesserit? 2. A. Cum quaeris unde sit anima, duo quaedam intelligere cogor. Aliter enim dicimus unde sit homo, quae sit ejus patria scire cupientes; aliter unde sit, cum quaerimus unde constet, id est, ex quibus elementis rebusque compositus. Quid horum scire vis cum interrogas unde sit anima? Utrumnam quasi regionem ejus et patriam, unde huc venerit, nosse desideras; an vero quae sit ejus substantia, requiris E. Equidem utrumque scire vellem, sed quid scit sciendum prius, tuo judicio malo committereabitationem animae ac patriam Deum ipsum credo esse a quo creata est. Substantiam vero ejus nominare non possum: non enim eam puto esse ex iis usi
Abbreviated transcription (Latin):
uidemꝰ corporeꝰ ẽ. qͥsqͥs se talem reddi desiderat. qualis a deo
factus ẽ. id÷ similem deo. Non alia saltis antmȩ ẽ. aut renouatio. aut
reconciliatio auctori suo. Quã obrem quanta sit aĩa. scd̃m inqͥsi¬
tionẽ hanc tͥ resp̃odere. ñ possũ. S possũ affirmare. neque illam
longam e̾e̾. nec latã. nͦ robustã. neq aliqͥd hoꝵ quȩ in mensuris
corpoꝵ quęri solent. Et hoc cur estimem. rationẽ tibi reddã¬

Expanded text:
videmus, corporeus est, quisquis se talem reddi desiderat, qualis a Deo videmus, corporeus est, quisquis se talem reddi desiderat, qualis a Deo factus est, id est, similem Deo: non enim alia salus animae est, aut renovatio, aut reconcilaitio auctori suo. Quamobrem quanta sit anima secundum inquisitionem hanc tibi respondere non possum; sed possum affirmare, neque illam longam esse, nec latam, nec robustam, neque aliquid horum quae in mensuris corporum quaeri solent. Et hoc cur existimem, rationem tibi redda
Abbreviated transcription (Latin):
possũ facere ut ille : Augꝰ. Quomͦ nec imago corꝑis tui potest hoc
ualere qd̾ titũ corpꝰ ualet: sic aĩa ñ mirandũ est si potentram
tantã non habet: quantam ille ad citiꝰ similitudinẽ facta est.
quȩris quanta sit: Non enĩ intelligo. utrũ eiꝰ quasi spacit̃ latitudinis.
uel longitudinis. uel roboris. uel hoꝵ om̃iũ simul reqͥras: an quantũ
ualeat nosse uelis. Solemꝰ enĩ quȩrere quantꝰ fuerit hercules.
id÷ in qͦt pedes statura eiꝰ porrecta fuerit. Et itẽ. quantꝰ uir fuerit.
id quantȩ potentiȩ. atq uͥtutis. Deodatꝰ. Uc̾rũq de aĩa scire cu-¬
pio augꝰ. At qͥ illud superiꝰ dici ñ potest. nec o̾mo intelligi de ai̾a.
Non enĩ ullomͦ aut longa. aut lata. aut quasi ualida suspicanda
ẽ ai̾a corꝑi. Ista sunt ut mͥ uidet᷑. ⁊ de consuetuame corpoꝵ. si
ammã quȩrimꝰ. Ideoq bene precipit᷑ etiã in misteriis. ut om̃ia
corꝑea contẽpnat. unu̾soq huic mundo renuntiet. quiut

Expanded text:
possum facere ut ille? A. Quomodo nec imago corporis tui potest hoc valere quod tuum corpus valet; sic anima non mirandum est si potentiam tantam non habet, quantam ille ad cujus similitudinem facta est. quaeris quanta sit? Non enim intelligo utrum ejus quasi spatium latitudinis vel longitudinis, vel roboris, vel horum simul omnium requiras; an quantum valeat nosse velis. Solemus enim quaerere quantus fuerit Hercules, id est, in quot pedes statura ejus porrecta fuerit. Et item quantus vir fuerit, id est, quantae potentiae atque virtutis. E. Utrumque de anima scire cupio. A. Atqui illud superius dici non potest, nec omnino intelligi de anima. Non enim ullo modo, aut longa, aut lata, aut quasi valida suspicanda est anima: corporea ista sunt, ut mihi videtur; et de consuetudine corporum sic animam quaerimus. Ideoque bene praecipitur etiam in mysteriis, ut omnia corporea contemnat, universoque huic mundo renuntiet, qui, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sanã fidem tenent. ides se nolle mori ut ꝓficiant: cũ tp̃e profectꝰ eoñ
in eo ꝑfectꝰ sit ut mori uelint. Si gͦ uerũ loqui uolunt. ñ dicant id̾o
mori nolo ut ꝓficiam. s ideo mori nolo qͥa parũ feci. Itaq mori nolle
fidelib ñ consiliũ ẽ ut ꝓficiant. s inditium qd̾ parũ ꝓfecerint. Pro¬
inde qd̾ nolunt ut ꝑfecti sint. uelint ⁊ ꝑfecti sunt. De eo quod in¬

Expanded text:
sanam fidem tenent, ideo se nolle mori ut proficiant, cum ipse profectus eorum sanam fidem tenent, ideo se nolle mori ut proficiant, cum ipse profectus eorum in eo profectu sit, ut mori velint. Si ergo verum loqui volunt, non dicant, Ideo mori nolo, ut proficiam; sed, Ideo mori nolo, quia parum profeci. Itaque mori nolle fidelibus non consilium est ut proficiant, sed indicium quod parum profecerint. Proinde quod nolunt, ut perfecti sint; velint, et perfecti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uelit pingere totã domũ. ⁊ cogit uel nouerit locũ ubi etiã
se pingere debeat totũ mn arte habet.⁊ in p̾paratione. ⁊ in uo¬
luntate. qͣmuis certis ⁊ suis queq temꝑib explicet. Sic omnis
creat᷑a. ⁊ ip̃e homo qͥ eiusdẽ sapientię ꝑsonã mistice ⁊ innarra¬
bili susceptione gesturꝰ erat. in ip̃a sapientia tanquã dei arte
sempiterna. semꝑ erat q̃ suis queq temꝑib efficiat. q̃ perten¬
dit a fine usq ad finẽ fortiter ⁊ disponit oĩa suauiter: q̃ in
mori ꝑ uenerã. Qui iam habet sanã fidem. ⁊ uidet quo sibi
peruemiendũ sit: ad hoc iam proficit ut hbenter de hac uita disce¬
dat Non enĩ hoc est uidere qͦ sibi peruemiendũ sit: qd ẽ etiã ama-¬
re illud. ⁊ ibi iam e̾e desiderare. Qd in cuiꝰ animo effectũ fuerit.
necesse e̾ ut uibent̾ moriat᷑. Frustra itaq dicunt quidã qͥ iam¬

Expanded text:
velit pingere totam domum, et cogitet vel noverit locum ubi etiam velit pingere totam domum, et cogitet vel noverit locum ubi etiam se pingere debeat: totum in arte habet, et in praeparatione, et in voluntate, quamvis certis et suis quaeque temporibus explicet. Sic omnis creatura et ipse homo qui ejusdem Sapientiae personam mystice et inenarrabili susceptione gestaturus erat, in ipsa sapientia tanquam Dei arte sempiterna semper erat, quamvis suis quaeque temporibus efficiat, quae pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter atque in mori pervenerat, qui jam habet sanam fidem et videt quo sibi perveniendum sit, ad hoc jam proficit, ut libenter de hac vita discedat. Non enim hoc est videre quo sibi perveniendum sit, quod est etiam amare illud, et ibi jam esse desiderare: quod in cujus animo effectum fuerit, necesse est ut libenter moriatur. Frustra itaque dicunt quidam
Abbreviated transcription (Latin):
eneralem iusticiã non iolat quis. nͥ libidme transgressus
fuerit placitũ societatis humane. sicut est furtũ. rapina. ad¬
ulteriũ. incestũ. ⁊ huiꝰmodi. Aut nat᷑am. sic̃ ÷ contumela. cedes.
homicidiũ. concubitꝰ masculoꝵ. uel pecoꝵ. Aut modum in con¬
cessis. sic̃ ÷ seruũ ampliꝰ uerberare qͣm oportet. uel filiũ. uel edere.
uel bibere ampliꝰ qͣm oportet. cũ ip̃a comuge concumbere amphꝰ
qͣm oportet. ⁊ similia. Bene intelligit᷑ sp̃s sc̃s ideo pͥmũ linguarũ
donũ dedisse hõib: q̃ pacto ⁊ placito hominũ institute sc̃. ⁊ form¬
secꝰ ꝑ sensus coͣꝑis consuetudine audiendi discunt᷑. ut ostenderet
qͣm facile posset sapientes facere ꝑ sapientiã d̾i q̃ eis interna est.
Item. uoluntas uerbi sempiterm stabiliꝰ e semꝑ. qͥa simul habet
ideo mͦ hoc. mͦ illud uolumꝰ. Itẽ. sic fuer̃t̃ in illo u̾bo om̃ña q̃
facta st̃. ⁊ ip̃a susceptio hõis sic ab eo p̾cognita ÷. qͦmͦ si pictor

Expanded text:
eneralem justitiam non violat quis, nisi libidine transgressus fuerit aut placitum societatis humanae, sicut est furtum, rapina, adulterium, incestus, et hujusmodi; aut naturam, sicut est contumelia, caedes, homicidium, concubitus masculorum vel pecorum; aut modum in concessis, sicut est superbum amplius verberare quam oportet, vel superfluum edere vel bibere amplius quam oportet, cum ipsa conjuge concumbere amplius quam oportet, et similia. 3. Bene intelligitur Spiritus sanctus ideo primum linguarum donum dedisse hominibus, quae pacto et placito hominum institutae sunt, et forinsecus per sensus corporis consuetudine audiendi discuntur, ut eis ostenderet quam facile posset sapientes facere per sapientiam Dei, quae in eis interna est. 4. Item voluntas Verbi sempiterni stabilis est semper, quia simul habet ideo modo hoc, modo illud volumus. Item sic fuerunt in illo Verbo omnia quae facta sunt, et ipsa susceptio hominis sic ab eo praecognita est, quomodo si pictor
Abbreviated transcription (Latin):
estimant. in ȩt̾nã mortẽ
semetipsos p̃cipitant.
Heretici aut̃ erroꝵ suoꝵ
simulacͣ colentes. ꝑditiõis
sue causa fiunt. quoꝵ do
ctrina: falsa. uita: ĩuista.
leticia: insana. mors: ne¬
fanda. qͥa cũ ĩiuste iurãt
ĩ ydolo. nec sꝑant ĩ deo

Expanded text:
t, in aeternam mortem semetipsos praecipitant. Haeretici autem errorum suorum simulacra colentes, perditionis suae causa fiunt, quorum et doctrina falsa, vita injusta, laetitia insana, mors nefanda: quia cum injuste jurant in idolo, nec sperant in Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ex ethnna accensis. quesis¬
se ceres ĩ sicilia dr: ideo
sacra eiꝰ ardentiũ tedarũ
iactatione celebrant᷑. Si¬
milit̾ ĩ sacͥs lib̾i patͥs in¬
saniunt. ⁊ magne matͥs.

Expanded text:
ex Aetna accensis, quaesisse Ceres in Sicilia dicitur, ideo sacra ejus ardentium taedarum jactatione celebrabantur. Similiter in sacris Liberi patris insaniunt, et magnae mat
Abbreviated transcription (Latin):
uana sacra suscepta
suos pͥncipes cupiunt.
cesserant. płimũ con¬
talit ad ertorẽ. qͥ ut
diuina stirpe nati ui¬
derent᷑. diuinos hono¬
res parentib decule¬
runt. deferriq ius¬
serunt:.¬

Expanded text:
varia sacra suscepta suos principes cupiunt, cesserant, plurimum contulit ad errorem; qui ut divina stirpe nati viderentur divinos honores parentibus detulerunt, deferrique jusserunt