comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seruum autem peccati. quo uoluuntur
ꝑdiuersas noxias cupiditates. alii magis
alii minus. s om̃s mali. & ꝓ ip̃a diũsitate.
dũisis suppliciis uidicandi: aut gr̃am di
suscipuint. & temporales sunt. nec ꝑ se¬
lib̾o arbitrio. ñ accepto ꝑseuerantie dono:¬
homines corripi qnͣdo peccant: nec de
ipsa correptione argumentent᷑ contra¬
grãm. nec de gr̃a contra correptionem:
quia & peccatis iusta pena debetur. ꝙ ad
ipsa ꝑtinet iusta correptio. que medici¬
naliter adhibetur. etiam si salus egrotan¬
tis incerta est: ut si is qui corripitur ad
p̃destinatorum numerũ ꝑtinet. fit ei cor¬
reptio salubre medicam̃tum. si autem
ñ ꝑtinet. sit ei correptio penale tormen¬
tum. Sub isto gͦ incerto. excaritate ad¬
hibenda est. cuius exitus ignoratur: & ꝓ
illo cui adhibetur orandum ut sanetur.
Cum autem homines ꝑcorreptionẽ in
uam iustitie siiee ueniunt siue reñtũ¬
tur. quis oꝑatur in cordib illorum sa¬

Expanded text:
peccati autem servum, quo volvuntur peccati autem servum, quo volvuntur per diversas noxias cupiditates, alii magis, alii minus; sed omnes mali, et pro ipsa diversitate diversis suppliciis judicandi. Aut gratiam Dei suscipiunt, sed temporales sunt, nec perselibero arbitrio, non accepto perseverantiae donohomines se corripi quando peccant, nec de ipsa correptione contra gratiam argumententur, nec de gratia contra correptionem: quia et peccati justa poena debetur, et ad ipsam pertinet justa correptio, quae medicinaliter adhibetur, etiamsi salus aegrotantis incerta est: ut si is qui corripitur, ad praedestinatorum numerum pertinet, sit ei correptio salubre medicamentum; si autem non pertinet, sit ei correptio poenale tormentum. Sub isto ergo incerto ex charitate adhibenda est, cujus exitus ignoratur; et pro illo cui adhibetur, orandum est ut sanetur. Cum autem homines per correptionem in viam justitiae seu veniunt seu revertuntur, quis operatur in cordibus eorum sa
Abbreviated transcription (Latin):
eretur apotestate tenebrarum. & tͣns¬
ferẽtur in regnum filii caritatis dei. Ue¬
rumptam̃. quia & ipsa uita et̾na. qmͣ
certum est bonis oꝑibus debitam reddi.
atanto apło gr̃a dei dicitur. cum gr̃a
ñ oꝑibus reddatur. s gratis detur. sine
ulla dubitatione confitendum ẽ. ideo
gr̃am uitam et̾nam uocari. quia hiᷤᷤ
m̃itis redlitur. que gr̃a contulit hom̃i.
Recte quippe ipsa intelligit᷑. que in
berum sue uoluntatis arbitͥum. siue
cum arbitͥo uoliuitatis. ideo uere lib̾o.
quia ꝑ ip̃am grãm lib̾ato. ꝑducit ad
regnum: hi gͦ qͥ. ñ ꝑtinent adistum
certissimum & felicissimũ numerũ.
ꝓm̃itis uistissime udicant᷑. Aut enĩ
iacent sub peccato. quod originaliter
geñatione trarerunt. & cum illo hecdi¬
tario debito hinc exeunt. quod non est rege¬
neratione dimilsum: ac ꝑ lib̾um arbitri¬
um alia in suꝑ addiderunt. arbitͥum ĩ¬
qmͣ lib̾um. s ñ lib̾atum. liberum iustitie.

Expanded text:
eretur a potestate tenebrarum, et transeretur a potestate tenebrarum, et transferretur in regnum Filii charitatis Dei . Verumtamen quia et ipsa vita aeterna, quam certum est bonis operibus debitam reddi, a tanto Apostolo gratia Dei dicitur , cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur; sine ulla dubitatione confitendum est, ideo gratiam vitam aeternam vocari, quia his meritis redditur, quae gratia contulit homini. Recte quippe ipsa intelligitur quae in oluntatis arbitrium, sive cum arbitrio voluntatis, ideo vere libero, quia per ipsam gratiam liberato, perducit ad regnum: hi ergo qui non pertinent ad istum certissimum et felicissimum numerum, pro meritis justissime judicantur. Aut enim jacent sub peccato, quod originaliter generatione traxerunt, et cum illo haereditario debito hinc exeunt, quod non est regeneratione dimissum; aut per liberum arbitrium alia insuper addiderunt: arbitrium, inquam, liberum, sed non liberatum; liberum justitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
dit etiam in illo uiditio in quo iusti co¬
ronantur: inuisti uͦ damnant᷑: alios
cum miscdia. alios sine misid̾ia iudicã¬
dos. Propt̾ quod etiam mater macba¬
beoꝵ filio suo dicit. Ut in illam miserati¬
onem cum frĩbus te recipiam. Cum i
rex iustus sic̃ scͥptum est. sederit inthro¬
no. ñ aduersabitur ante eum omne
malum. quis głabitur castum se ha¬
bere cor: Aut quis głabit᷑ mundum
ie eẽ a petc̃o: Ac ꝑ hoc etiam ibi dei
misccłia necessaria ẽ. qua fit beatus eui ñ
imputabit dñs peccatum: s tunc ꝓ bono¬
rum oꝑum meritis. iusto uiditio. etiam
ipsa mĩa tribuetur. Cum enim dicitur.
udicium sine mĩa illi qui ñ fecerit mi¬
sccł̃iam. manifestatur his inquibus in¬
Non sic est nunc. qnͣdo ñ solum nullis
bonis. s etiam multis malis oꝑibus p̃¬
cedentibus misccłia eius p̃uenit hoĩ¬
nem. ut lib̾etur amalis. & que fecit et
que facturus fuerat. nͥ di gr̃a regeret᷑:
& que passurus fu̾at met̾num. nisieru¬

Expanded text:
dit etiam in illo judicio, in quo justi coronantur, injustique damnantur, alios cum misericordia, alios sine misericordia judicandos. Propter quod etiam mater Machabaeorum filio suo dicit, Ut in illa miseratione cum fratribus te recipiam . Cum enim rex justus, sicut scriptum est, sederit in throno, non adversabitur ante eum omne malum. Quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato ? Ac per hoc etiam ibi Dei misericordia necessaria est, qua fit beatus, cui non imputavit Dominus peccatum . Sed tunc pro bonorum operum meritum enim dicitur, Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam; manifestatur in his in quibus inNon sic est nunc, quando non solum nullis bonis, sed etiam multis malis operibus praecedentibus, misericordia ejus praevenit hominem, ut liberetur a malis, et quae fecit, et quae facturus fuerat nisi Dei gratia regeretur, et quae passurus fuerat in aeternum nisi eru
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris accẽpit. Hoc autẽ apłicũ
testimoniũ tam magnum est: ut be¬
atus cypͥanus ad qͥrinum scͥbens. ip¬
sum subieterit. illi titulo in quo ait.
natione. ista diuine gre largitate di¬
screti sunt: ñ ẽ dubium quod & pro¬
curatur eis audiendum euͣgłm. & cum
emendant᷑. Et quidam eorum. & si ab
hom̃ĩb non corripiuntur inuiam ꝙͣ
reliquerant redeunt: & ñ nulli accepta
gr̃a inquacunꝙ libet potestate. ꝑiculiᷤ
huius uite mortis celeritate subtrahun¬
tur. Hec enim omia oꝑatur meis. qͥ
uasa mĩscłie oꝑatus est eos. qui & ele¬
git eos infilio suo ante constitutionem
mundi: ꝑelectionem gr̃e. Si autemgͣ¬
tia: iam non ex oꝑibus. Auoquin gr̃a¬

Expanded text:
Salvatoris accepit. Hoc amem apostolicum Salvatoris accepit. Hoc amem apostolicum testimonium tam magnum est, ut beatus Cyprianus ad Quirinum scribens, ipsum subjecerit illi titulo, in quo ait, natione ista divinae gratiae largitate discreti sunt, non est dubium quod et procuratur eis audiendum Evangelium et cum emendantur, et quidam eorum etsi ab hominibus non corripiantur, in viam quam reliquerant redeunt; et nonnulli accepta gratia, in qualibet aetate, periculis hujus vitae mortis celeritate subtrahuntur. Haec enim omnia operatur in eis, qui vasa misericordiae operatus est eos, qui et elegit eos in Filio suo, ante constitutionem mundi per electionem gratiae. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gra
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ autem põt dici. id quod ñ audieras
cominutati. ꝑ seuerantiam ñ accepe¬
runt. & qui euangłio auidito uenire
ad xp̃m. hoc est in eum credere no¬
luerunt. qm̃ ipse dixit. nemo uenit
ad me. nͥ datum ei fuerit apatre meo.
& qui ꝑetatem paruulam nͨ creclere
potuerunt. s ab originali nora. solo
pꝰsent iauachro regen̾ationis ab solui.
quo tam̃ ñ accepto mortui ꝑierunt.
ñ sunt ab illa consꝑsione discreti. ꝙͣ
constat ẽẽ clamnatam: euntibus õibꝰ
ex uno incondempnationẽ. Discerñ¬
tur autem ñ meritis suis s ꝑ gr̃am
mediatoris: hoc ẽ in sanguine secundi
adam. iustificati gͣtis. Itaꝙ cum audi¬
mus. quis autem te discernit. quid aũ
habes quod ñ accepisti. si autem acce¬
pisti quid głaris quasi ñ acceꝑis. ab
illa ꝑditionis massa que facta est ꝑ
pͥmum adam. debemus intelligere
neminẽ posse cliscerni: nͥqui hoc bo¬
num habet quicqͥd ht̃. quod gr̃am

Expanded text:
modo autem dici potest, Id quod non audieras, modo autem dici potest, Id quod non audieras, commutati perseverantiam non acceperunt, et qui Evangelio audito venire ad Christum, hoc est, in eum credere noluerunt, quoniam ipse dixit; Nemo venit ad me, nisi ei datum fuerit a Patre meo , et qui per aetatem ppotuerunt, sed ab originali noxa solo possent lavacro regenerationis absolvi, quo tamen non accepto mortui perierunt; non sunt ab illa conspersione discreti, quam constat esse damnatam, euntibus omnibus ex uno in condemnationem. Discernuntur autem non meritis suis; sed per gratiam Mediatoris; hoc est, in sanguine secundi Adam justificati gratis. Itaque cum audimus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti; quid gloriaris quasi non acceperis ? ab illa perditionis massa quae facta est per primum Adam, debemus intelligere neminem posse discerni, nisi qui hoc donum habet, quisquis habet, quod gratia
Abbreviated transcription (Latin):
autem dubitante quisquis adño ut
inbono ꝑseueret p̾catur: donum euiᷤ
corripimus: qui cum bene uiuerent.
ñ ineo ꝑseuerauerunt. Ex bona qͥppe
in malam uitam sua uoluntate mu¬
tati sunt. & ideo correptione st̃ digni:¬
& si nich eis correptio ꝓfu̾it. s inuita ꝑ¬
dita usq ad mortem ꝑseueraũint. etiã
diuina inet̾num damnatione sunt
digni. Nec se excusabunt dicentes. sic̃¬
hic mͦ dicunt. quare corripimur. ita t̃c̃.
quare damnamur: qnͣdoquidem ut
ex bono reuertemur ad malum. ꝑse¬
uerantiam ñ accepimus qua ꝑmane¬
remꝰ in bono. Nullomͦ hac excusatione
a iusta damnatione se lib̾abunt. Si enĩ
sicut u̾itas loquitur nemo lib̾abitur
ex auditu sit. qnͣto minus se lib̾abt̃¬
qui dicturi sunt. ꝑseuerantiam ñ accepi¬
mus: Iustior enim iudetur excusatio
dicentium. ñ accepimus auditum. qmͣ
dicentium ñ accepimus ꝑseuerantiam:
cim̃ potest dici homini. in eo quod audi

Expanded text:
autem dubitante, quisquis a Domino ut autem dubitante, quisquis a Domino ut in bono perseveret precatur, donum ejus corripimus, qui cum bene viverent, non in eo perseverarunt. Ex bona quippe in malam vitam sua voluntate mutati sunt: et ideo correptione ; et si nihil eis correptio profuerit, sed in vita perdita usque ad mortem perseveraverint, etiam divina in aeternum damnatione sunt digni. Nec se excusabunt dicentes, sicut modo dicunt, Quare corripimur? ita tunc, Quare damnamur, quandoquidem ut ex bono reverteremur ad malum, perseverantiam non accepimus qua permaneremus in bono? nullo modo hac excusatione a justa damnatione se liberabunt. Si enim, sicut veritas loqex auditu sit, qqui dicturi sunt, Perseverantiam non accepimus? Justior enim videtur excusatio dicentium, Non accepimus audientiam, quam dicentium, Non accepimus perseverantiam: quoniam potest dici, Homo, in eo quod audie
Abbreviated transcription (Latin):
erit: Qua salute. nisi et̾na: Cum uͦ
in oratione dñica deo patͥ dicimus
sc̃ificetur nom̃ tuum. quid aliusd di¬
cimus. qmͣ ut nom̃ eius scĩficetur in
nobis: Quod cum iam ꝑlauachrum
regeñationis effectum sit. quare coti¬
die afsdelib poscitur. nͥ ut in eo quod
factum est innobis. ꝑ seueretur a no¬
bis: Nam & beatus cypͥanus hoc sit
intellexit. Exponens quippe eandemora¬
tionem. dicimus inquit. scĩficetur no¬
men tuum. ñ quod optemus deo ut
scĩficetur orationib nr̃is: s quod peci¬
mus adeo. ut nom̃ eius scĩficetur ĩnob̾.
Ceterum aquo deus scĩficatur: qui ip̃e
scĩficat: S quia dixit scĩ estote. quomͦ
ꝙ ego sc̃s sum: id petimus & rogamus.
ut qui inbaptisio sc̃ificati sumus. in eo
quod eẽ cepimus ꝑseueremus. Ecce
głosus martyr hoc sentit. quod inbis
ũbis cotidie fideles xp̃i petunt: ut ꝑ¬
seuerent meo quod esse ceꝑunt. Nullo

Expanded text:
erit . Qua salute, nisi aeterna? Cum vero erit . Qua salute, nisi aeterna? Cum vero in oratione dominica Deo Patri dicimus, Sanctificetur nomen tuum : quid aliud dicimus, quam ut nomen ejus sanctificetur in nobis? Quod cum jam per lavacrum regenerationis effectum sit, quare quotidie a fidelibus poscitur, nisi ut in eo quod factum est in nobis, perseveretur a nobis? Nam et beatus Cyprianus hoc sic intelligit: exponens quippe eamdem orationem, « Dicimus, » inquit, « Sanctificetur nomen tuum; non quod optemus Deo, ut sanctificetur orationibus nostris; sed quod petamus a Deo, ut nomen ejus sanctificetur in nobis. Caeterum a quo Deus sanctificatur, qui ipse sanctificat? Sed quia ipse dixit, Sancti estote, quoniam et ego sanctus sum ; id petimus et rogamus, ut qui in Baptismo sanctificati sumus, in eo quod esse coepimus perseveremus. » Ecce gloriosissimus Martyr hoc sentit, quod in his verbis quotidie fideles Christi petunt, ut perseverent in eo quod esse coeperunt. Nullo
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus ut stetis ꝑfecti. & plem inom̃i
uoluntate dei. Quid ẽ ut stetis. nisi ut
ꝑseueretis : Inde dictum est. de diabolo.
inu̾itate ñ stetit: quia fuit ibi. s nõ
ꝑmansit. Nam utiꝙ isti infide iam sta¬
bant. Nec aliud oramus cum oramus.
ut qui stat stet: nͥ ut ꝑseueret. Itẽ uidaᷤᷤ
apłs cum dicit. ei autem qui potens
est uos conseruare sine offensione. ꝙ cõ¬
stitiere ante conspectum głe sue mm¬
maculatos in letitia. ñne aꝑtissime
ostendit dei donum eẽ. in bono ꝑ seue¬
rare usꝙ infinem: Quid enim aliud
donat. qui conseruat sine offensione.
ut constituat ante conspectum głe sue
immaculatos in letitia. nisi ꝑseuerã¬
tiam bonam:: Quid ẽ etiam quod ĩ
apłorum actibus legimus. audienteᷤᷤ
gentes gauise sunt. & exceꝑunt uer¬
bum domini. & crediderunt quot¬
quot erant ordinati inuitam et̾nam:
Quis inet̾nam uitam potuit ordina¬
re sine ꝑseuerantie dono. qnͣdo quidẽ
qui ꝑ seueraũit usꝙ: infinem hic saluꝰ

Expanded text:
tionibus, ut stetis perfecti et pleni in omni voluntate Dei : quid est, ut stetis, nisi, Ut perseveretis? Unde dictum est de diabolo, In veritate non stetit : quia fuit ibi, sed non permansit. Nam utique isti in fide jam stabant. Nec aliud oramus, cum oramus, ut qui stat, stet, nisi ut perseveret. Item Judas apostolus, cum dicit, Ei autem qui potens est conservare vos sine offensione, et constituere ante conspectum gloriae suae immaculatostendit donum Dei esse, in bono perseverare usque in finem? Quid enim aliud donat, qui conservat sine offensione, ut constituat ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia, nisi perseverantiam bonam? Quid est etiam quod in Apostolorum Actibus legimus, Audientes autem Gentes gavisae sunt, et exceperunt Verbum Domini, et crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam ? Quis in aeternam vitam potuit ordinari, nisi perseverantiae dono? Quandoquidem qui perseveraverit usque in finem, hic salvus
Abbreviated transcription (Latin):
scłm ꝓpositum uocati sunt: ꝓfecto et
electi sunt ꝑ electionem ut dictum ẽ
gr̃e. ñ p̃cedentium meritorum suoꝵ.
quia grã illis est omne meritũ. De ta¬
libus dicit apłs. Scimus qm̃ diligen

Expanded text:
positum vocati sunt, profecto et electi sunt per electionem, ut dictum est, gratiae, non praecedentium meritorum suorum; quia gratia illis est omne meritum. 14. De talibus dicit Apostolus: Scimus quon
Abbreviated transcription (Latin):
te det ei deus penitentiã. & resipiscat
acliaboli laqueis. Correptiõis qͥppe utilita
tem. diu̾sa sentientes: ne qnͣdo det illiᷤͤ
deus peni tentiam. Nam si cdixerimus
istam ꝑseuerantiam. tam laudabilem
tamꝙ felicem. sic ẽẽ hominis. ut ei non
sit ex deo: illud pͥmitus euacuamus
quod cdixit dñs pet. Ego regaui ꝓte:
ne defitiat fides tua. Quid enim ei ro¬
gauit. nͥ ꝑseuerantiam usq in finem:
Que ꝓfecto si ab homine homini eẽt:
adeo poscenda ñ ẽ. Deinde cum dicit
apħ. oramus autem ad dm̃ ne quid fa¬
tiatiᷤᷤ mali: ꝓculdubio ꝑseuerantiam
eis rogat acddm̃. Neq en̾im nicħ mali
facit. qui bonum deserit: & aquo de¬
clinare non debet. inclinat᷑ inialũ.
ñ ꝑseuerans inbono. Illo etiam loco uͥ
dicit. gr̃as ago deo meo. in ommi me¬
moria ur̃i semꝑ in omni p̾ce mea pro
omnib uob̾. cum gaudio dep̾cationẽ
faciens. suꝑ cõmunicatione ur̃a in

Expanded text:
te det illi Deus poenitentiam, et resipiscat te det illi Deus poenitentiam, et resipiscat de diaboli laqueis. Correptionis quippe utilitattem diversa sentientes, nequando det illis Deus poenitentiam . Nam si dixerimus istam perseverantiam tam laudabilem tamque felicem sic esse hominis, ut ei non sit ex Deo; illud primitus evacuamus, quod ait Dominus Petro, Ego rogavi pro te, ne deficiat fides tua . Quid enim ei rogavit, nisi perseverantiam usque in finem? Quae profecto si ab homine homini esset, a Deo poscenda non esset. Deinde cum dicit Apostolus, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali ; procul dubio perseverantiam eis orat ad Deum. Neque enim nihil mali facit, qui bonum deserit, et a quo declinare debet, inclinatur in malum, non perseverans in bono. Illo etiam loco ubi dicit, Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri, semper in omni prece mea pro omnibus vobis cum gaudio deprecationem faciens, super communione vestra in
Abbreviated transcription (Latin):
paret. S ꝑ hominem correptio siue
nolens corripi potest dicere. quid ego
feci qui ñ accẽpi. quẽ constat accepis¬
se. & sua culpa quod accẽꝑat amisis¬
se: Possum in quit possum omnino
quando me arguis qd exbona uolũ¬
tate in malam uoluntatẽ relapsus
sim. dicere adhũc. Quid ego feci. qui
ñ accepi: Accẽpi enim fidem que per
dilectionem oꝑatur: s i illa usq in
finem ꝑseuerantiam ñ ẽẽ donum dei.
& hoc tam magnũ bonũ ita ẽẽ nr̃m.
ut quisquis id habierit. ñ ez possit
apłs dicere. quid enim hs̃ quod ñ
accepisti. qm̃ hoc sic habet ut ñ acceꝑit:
Ad hec nos negare quidem ñ possumuᷤ
eam ꝑseuerantiam in bono ꝓfitientem
usꝙ infinem. magnum eẽ dei munus:
nec ẽẽ nisi ab illo de quo scͥptum ẽ. om̃e
datum optimum & omne donum ꝑ¬
fectum desursum est descendens apat᷑
luminum. S ñ ideo ẽ euis. qui ñ ꝑse
uerauĩt negligenda correptio: ne for¬

Expanded text:
paret. Sed per hominem correptio sive paret. Sed per hominem correptio sive nolens corripi, potest dicere, « Quid ego feci, qui non accepi? » quem constat accepisse, et sua culpa quod acceperat amisisse? « Possum, » inquit, « possum omnino, quando me arguis, quod ex bona vita in malam mea voluntate relapsus sum, dicere adhuc, Quid ego feci, qui non accepi? Accepi enim fidem, quae per dilectionem operatur: sed in illa usque in finem perseverantiam non accepi.et hoc tam magnum bonum ita esse nostrum, ut quisquis id habuerit, non ei possit Apostolus dicere, Quid enim habes quod non accepisti? quoniam hoc sic habet ut non acceperit? » Ad haec nos negare quidem non possumus, etiam perseverantiam in bono proficientem usque in finem, magnum esse Dei munus: nec esse nisi ab illo de quo scriptum est, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum veraverit, negligenda correptio, ne for
Abbreviated transcription (Latin):
omnib: Immo uero corripiat᷑ & insi̾¬
gulis: quod est omniũ. Non enim ꝓp¬
terea cuuusqmͣ non est: quod ahea nul¬
lus immunis est. Pecc̃a quidem ista origi¬
nalia icleo dicuntur aliena. quod ea sĩgli
de parentibus trahunt: s ñ sine causa
dicuntur & nr̃a. quia in illo uno. om̃s
sicut dicit apłs peccauert. Corripitur
E origo dampnabilis. ut exdolore correp¬
tionis. uoluntas regen̾ationis oriatur si
tam̃ qui corripitur filus est ꝓmissio¬
nis: ut strepitu correptionis formsetus
insonante. ac flagellante. deus inillo
intͥnsecuis occulta inspiratione oꝑet᷑
s uelle. Si autem iam regen̾atus et¬
& iustificatꝰ. in malam uitam sua uo¬
luntate relabitur. certe iste ñ potest
dicere. ñ accepi: quod acceptum gr̃a
dei. suo in malum lib̾o amisit arbito.
Qui si correptione compunctus salub̾t̃
ingemiit. & ad similia bona oꝑa uel
etiam meliora reuertitur: nempe
hic aꝑtissime utilitas correptionis ap¬

Expanded text:
omnibus? Imo vero corripiatur et in sinomnibus? Imo vero corripiatur et in singulis, quod est omnium. Non enim propterea cujusquam non est, quod ab ea nullus immunis est. Peccata quidem ista originalia ideo dicuntur aliena, quod ea singuli de parentibus trahunt: sed non sine causa dicuntur et nostra, quia in illo uno omnes, sicut dicit Apostolus, peccaverunt . Corripiatur ergo origo damnabilis, ut ex dolore correptionis voluntas regenerationis oriatur: si tamen qui corripitur filius est promissionis, ut strepitu correptionis forinsecus insonante ac flagellante, Deus in illo intrinsecus occulta inspiratione operetur et velle. Si autem jam regeneratus et justificatus in malam vitam sua voluntate relabitur, certe iste non potest dicere, Non accepi: quia acceptam gratiam Dei suo in malum libero amisit arbitrio. Qui si correptione compunctus salubriter ingemit, et ad similia bona opera vel etiam meliora revertitur; nempe hic apertissime utilitas correptionis ap
Abbreviated transcription (Latin):
bilib modis uocentur ut reforment᷑.
dimur. accusamur e Quid facimus qui
ñ accipimus: Qui hec dicunt. extͣ culpã
se uideri uolunt. in hoc quod ñ obediũt
deo: quia utiq ipsa obedientia munuᷤ
euis est. Que. necesse ẽ. ut sit in eo eui
caritas in est. que sine dubio ex deo ẽ:
& dat eam pat̾ filiis suis. Hanc inqui¬
unt. ñ accepimus. Quid itaq corripi¬
mur:. quasi nos eam nob̾ dare possimꝰ.
& nr̃o arbit̾o dare nolimus: Nec atten¬
dunt si ñdum regenerati sunt. pͥmam
ẽẽ causam cur obuirgati quod sunt
in obedientes deo. sibi debeant displicẽ:
quia fecit deus hominẽ rectum ab in¬
itio humane creature. & ñ est iniqͥtas
apud dm̃. Ac ꝑ hoc pͥma pͣuitas qua
deo ñ obeditur ab homine est. qui ex
rectitudine in qua eum ds pͥmitus
fecit. sua maba uoluntate decidens. pͣ¬
corripiencla ñ est. in homine. quia ñ
euis ꝓpͥa qui corripit᷑. s cõmunis est

Expanded text:
bilibus modis vocentur ut reformentur,bilibus modis vocentur ut reformentur,dimur, accusamur? Quid facimus, qui non accepimus? » Qui haec dicunt, extra culpam se videri volunt, in hoc quod non obediunt Deo: quia utique ipsa obedientia munus ejus est; quae necesse est ut sit in eo cui charitas inest, quae sine dubio ex Deo est , et dat eam Pater filiis suis. « Hanc, » inquiunt, « non accepimus; quid itaque corripimur, quasi nos eam nobis dare possimus, et nostro arbitrio dare nolimus? » Nec attendunt, si nondum regenerati sunt, primam esse causam, cur objurgati quod sint inobedientes Deo, sibi debeant displicere, quia fecit Deus hominem rectum ab initio humanae creaturae , et non est iniquitas apud Deum . Ac per hoc prima pravitas qua Deo non obeditur, ab homine est; quia ex rectitudine, in qua eum Deus primitus fecit, sua mala voluntate decidens, prcorripienda non est in homine, quia non ejus propria qui corripitur, sed communis est
Abbreviated transcription (Latin):
ues ẽ. si uul eternas habere diuitias. diftri¬
buendo egenis ꝑdat int̾im ñ mansuraᷤ
Si enĩ qd diligit ñ uendit. nemo emere
poterit quod cupit. Auari namꝙ ideo
iniuditio a rectissimo uidice nuncupant᷑
maledicti. quia qui p̃t̾ibant eorum ha¬
bitacula. ñ dicebant. benedictio dñi super
uos. benediximus nobis in nomine cdm̃
Infelices sunt gͦ auari diuites: qui ꝓpter
res transitorias. in et̾nam dampnationẽ
dilatabuntur. E contrario beati sunt mi
tute ñ substantiam s affectum deus re¬
quirit.

Expanded text:
upidus si uult aeternas habere diuitias, distriupidus si uult aeternas habere diuitias, distribuendo egenis perdat interim non mansuras. si enim quod diligit non uendit, nemo emere poterit quod cupit. auari namque ideo in iudicio a rectissimo iudice nuncupantur maledicti, quia qui praeteribant eorum habitacula non dicebant: benedictio Domini super uos, benediximus uobis in nomine Domini. infelices ergo sunt auari diuites qui propter res transitorias in aeternam damnationem dilabuntur, et e contrario beati sunt mistute non substantiam sed affectum Deus requirit.
Abbreviated transcription (Latin):
temporales sinus: temporalib tempora
lia deseruiunt. Et cum hĩc tͣnsierimuᷤ:
et̃nis et̃na solatia p̃stabuntur. Id rirco
diligere ñ debemus ea que ñ semꝑ habe¬
bimus. Presertim eum exꝑtem ratiõis
auarum diuitem. thesauri sui & agri
& omma que habet ostendant. quia to¬
to cordis intuitu illas res amat. que
numqmͣ se diligunt. Si enim & argen¬
tum & agros. & uestimenta & cibos. &
metalla & brirta anunalia quis dilexe¬
rit. & hec omnia uicẽ sibi amoris re¬
pendere non posse. ipsa natura rerũ
ostẽlit. qͥd enĩ a ratiõe longiꝰ ẽ. ꝙͣ dilig̃e qd̃
te amare ñ ualet. & neglig̾e illũ qͥ tue di-¬
ligi mundus. s diligi pr̾orimus a deo
inbetur. quia ꝓximus uicem sui amori
potest rependere. quod mundris mini¬
me posse nõ dubitatur. licet enim ini¬
micum eẽ diligendum dñs imꝑet. ob so¬
utiq ut illa dilectio amicum illum ex
inimico effitiat. Quisquis gͦ cupidus di¬

Expanded text:
tempotempolia deserviunt: et cum hinc transierimus, aeternis aeterna solatia praestabuntur. Idcirco diligere non debemus ea quae non semper habebimus, praesertim cum expertem rationis avarum divitem, thesauri sui, et agri, et omnia quae habet, ostendant; quia toto cordis intuitu illas res amat, quae nunquam se diligunt. Si enim aurum et argentum et agros et vestimenta et cibos et metalla et bruta animalia quis dilexerit, haec omnia vicem sibi amoris rependere non posse, ipsa rerum natura ostendit. Quid ergo a ratione longius est, quam diligere quod te amare non valet; et negligligi mundus sed diligi proximus a Deo praecipitur, quia proximus uicem sui amoris potest rependere, quod mundus minime posse non dubitatur. sic etenim inimicum esse diligendum Dominus imperat, ut illa dilectio amicum illum ex inimico efficiat. quisque ergo dines c
Abbreviated transcription (Latin):
graclus est. diues sine elemosina.
qui suꝑfluos usus sua custodia in po¬
sterum recondit. & indigentibꝰ nichilꝙ
habentib ñ clistribuit. ꝑ quod efficit᷑.
ut dum in t̾ra quesita diligenti cura
custodit: celestis patrie ꝑ hennem the¬
saurum amittat. Eo quem thesaurũ
dñs iħ̾e ad olescentẽ diuitẽ qui illũ
de ꝑfectione int̾rogauerat. ita respon¬
dens inuitauit. Si uis ꝑfectus eẽ. nade¬
& uende omnia que habes & da pau¬
ꝑibus. & neni sequere me. & habebis
thesaurum incelo. Quem thesaurum.
nullus uniqmͣ hominũ habere potest.
nͥ qui pauꝑib solatia p̃stat. aut ꝑ se¬
ip̃m pauꝑ est. Non gͦ dormias inͣ the¬
frui solus nequaqm poterit. Quid gͦ¬
stultius ẽ. qmͣ ꝓpt̾ unius hominis uic¬
tum & nestitum. totam regni celestis
ne subire: Quod gͦ aliqnͣdo ꝑ necessita¬
tem amutendum est: ꝓ et̾na remunera¬
tione sponte distribuendũ ẽ. omna que
uidentur temporalia sunt. que autem
ñ uidentur et̃na sunt. Qmͣdui namq

Expanded text:
gradus est diues sine eleemosyna, qui superflua usus sui quae custodienda in posterum recondit indigentibus et nihil habentibus non distribuit: per quod efficitur, ut dum in terra quaesita diligenti cura custodit, caelestis patriae perennem thesaurum amittat. ad quem thesaurum Dominus Iesus adulescentem diuitem qui eum de perfectione interrogauerat ita respondens inuitauit: si si perfectus esse, uade uende omnia quae habes et da pauperibus, et ueni sequere me, et habebis thesauminum habere potest, nisi qui pauperibus solatia praestat, aut per seipsum pauper est. Non ergo dormiat in thefrui solus nequaquam poterit; quia stultius est quam propter unius hominis uictum et uestitum totam regni caelestisne subire ? quod ergo aliquando per necessitatem amittendum est pro aeterna remuneratione sponte distribuendum est. omnia enim quae uidentur temporalia sunt: quae autem non uidentur aeterna. quamdiu namque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ pauꝑib celi regna ꝓ mituntur. s hi ᷤ
tantuminͦ quib cum diuitiarum ĩ opia
animi humilitas comitat᷑. Pauꝑ enim
humilis: pauꝑ sp̃u appellatur. Qui ege¬
nus foris cernitur: numqmͣ insuꝑbiam
elenetur. qm̃ ad petenda regna celoꝵ
plus ualet mentis humilitas: qmͣ pre¬
sentium diuitiaꝵ temꝑalis pauꝑtas.
Et enim humiles qui bene diuitias posses
dine pauꝑtatis pͥuari. Deqiuib utrisq
scã scͥptura ita loquitur. Est quasi diues
humilis sp̃u. Et nichil habens quasi di¬
ues est pauꝑ suꝑbus: mentis affectu.
Nobilis gͦ mopia ẽ mentis humilitas.
& in epte diuitie sunt. animarũ enormi
consequi non ualent. mentis tumore
suꝑbire desinant.
onus abusionis gradus est. rex

Expanded text:
que pauperibus coeli regna promittuntur, sed his que pauperibus coeli regna promittuntur, sed his tantummodo in quibus divitiarum inopiam animorum humilitas comitatur. Pauper enim humilis pauper spiritu appellatur, qui, cum egenus foris cernitur, numquam in superbiam elevatur; quoniam ad appetenda regna coelorum plus valet mentis humitas, quam praesentium divitiarum temporalis paupertas. Etenim humiles qui bene divitias possessdine paupertatis privari. De quibus utrisque sancta Scriptura ita loquitur: Est quasi dives humilis spiritu; et nihil habens quasi dives est pauper superbus mentis affectu. Nobilis ergo inopia est mentis humilitas, et ineptae divitiae sunt animorum enormitconsequi quod cupiunt non valent, mentis tumore superbire desinant. CAPUT IX. Nonus abusionis gradus est, rex
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ illum qui ꝑ infimam miseriam ue¬
lut in t̾ra ab iectus & extremis & humiliᷤᷤ
intedere & contͥstari debuerat. suꝑ cilioso
suꝑbie tumiltu inflaminatam mentem
contra deum erigere: ꝑquod uitium
lapsi corruerunt. qui in summno celi erãt
conditi culmine. Quid gͦ uisit quasi po¬
tens int̾ra suꝑbire. qui p̃ om̃ib hom̃ib
debuerat humilis apparere: S ne de
pauꝑtate sua tͥstitiam habeant. quid
adeo accepturi sint pauꝑes attendant.
Ip̃e enim inquit. Beati pauꝑes sp̃u.
ta namꝙ dispensatione misericors ds
celi regnum illis commitit qͥb regni
t̾rarum partitipationem inter mortales ab¬
stulit. ut ipse diues in celi sede appareat. qͥ
int̾ra nichil penitus ꝓ ciirat. Cauendum
gͦ pauꝑib ẽ. ne dum ꝑ necessitatem t̾re
tiam etiam celorum regna amittant. Cum
enĩ clĩ dispensatione pauꝑtatem necessari¬
am acceꝑunt. in ipsoꝵ arbitͥo pendet. utr̃
pauꝑes sp̃u sint. Non quibuscũꝙ nam¬

Expanded text:
quam illum, qui per infimam miseriam velut in terram abjectus, extremus et humilis incedere et contristari debuerat, supercilioso superbiae tumore inflatam mentem contra Deum erigere? Per quod vitium lapsi corruerunt, qui in summo coeli conditi erant culmine. Quid ergo vult quasi potens in terra superbire, qui prae omnibus hominibus debuerat humilis apparere? Sed ne de paupertate sua tristitiam habeant, quid a Deo recepturi sunt pauperes attendant: ipse enim inquit, Beati pauperes spirta namque dispensatione misericors judex coeli regnum illis committit, quibus regni errarum participationem inter mortales abstulit: ut ipse dives in coeli sede appareat, qui in terra nihil penitus procurat. Cavendum ergo pauperibus est, ne dum per egestatem etiam coelorum regna amittant. Cum enim Dei dispensatione paupertatem necessariam acceperunt, in ipsorum arbitrio pendet utrum pauperes spiritu sint. Non quibuscumque nam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximi enĩ nom̃ ad aliquid est. nec qͥsqͣm
esse ꝓximus nisi ꝓximo potest. Nullum
autẽ exceptũ esse tui miscdie deneget᷑
officium quis non uideat: qͣndo usꝙ
ad inimicos etiã porrectum est eodem
dño dicente. diligite inimicos ur̃os. bñ¬
facite eis qui uos oderunt: Ita quoq
paulus apls docet cũ dicit. Nam non
adulterabis. non homicidiũ facies. non
furaberis. ñ concupisces. ⁊ si qͦd ẽ aliud
mandatũ. in hoc sermone capitulatur.
diliges ꝓximũ tuũ tanqͣm teip̃m. Di¬
ergo arbitrat᷑ non de om̃i homine apłm
et scelestissimũ est. uisum fuisse apło
non ẽẽ pectatũ. si quis aut ñ xp̃iani
aut inimici adulterauerit uxorem.¬
aut eum occiderit. aut eius uxorem¬
uł rem concupierit. Quod si dem̃tis
est dicere. manifestũ est om̃em homi¬
nem ꝓximũ esse deputandũ. qͥa erga
neminem oꝑandum est malum.
am uero si uel cui prebendũ. uel a quo

Expanded text:
Proximi enim nomen ad aliquid est, nec quisquam Proximi enim nomen ad aliquid est, nec quisquam esse proximus nisi proximo potest. Nullum autem exceptum esse cui misericordiae denegetur officium, quis non videat, quando usque ad inimicos etiam porrectum est, eodem Domino dicente: Diligite inimicos vestros, benefacite iis qui oderunt vos ? 32. Ita quoque Paulus apostolus docetadulterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur: Diliges proximum tuum tamquam te iergo arbitratur non de omni homine Apostolum  scelestissimum est, uisum fuisse Apostolo non esse peccatum si quis aut non Christiani aut inimici adulterauerit uxorem.aut eum occiderit, aut ejus rem concupierit: quod si dementis est dicere, manifestum est omnem hominem proximum esse deputandum, quia erga neminem operandum est malum. 33. Jamvero si vel cui praebendum est, vel a quo
Abbreviated transcription (Latin):
& caritatis meis surrexit instruc̃tio. ut ꝑ¬
fectum aliquid tenentes. ea que sunt ex
parte ñ querant. ꝑfectum sane qnͣtum ĩ
hac uita pot̃. nam incõparatione future ui¬
te nulluis iusti & scĩ est uita ista ꝑfecta.

Expanded text:
et caritatis in eis surrexit instructio, ut pet caritatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac uita potest; nam in comparatione futurae uitae nullius iusti est et sancti uita ista perfecta.
Abbreviated transcription (Latin):
gis cũ uidere ceꝑimꝰ Et si sꝑando di¬
ligimꝰ quo ñdum ꝑuenimꝰ: qͣntomag̾
cum ꝑueniremus Inter temporalia qͥ ppe
& et̾na hoc interẽ. quod temporale aliquid
plus diligit᷑ anteqmͣ habeatur. ulceseit aũ
cum aduenerit. Non enim satiat animam
cui uera est & certa sedes et̃̾nitas. Eternum
autem ardentuis diligitur adeptum qmͣ
desicdatum. Nulli enim desicłanti concedit᷑
plus de illo existimare qmͣ se habet. ut ei
uilescat cum minus inuererit. S qnͣtum
quisq ueniens existimare pocuerit. plus
ꝑueniens inuenturus est. Nomo itacfid̾ ꝙ
spe. & caritate sub nixus. eaq inconeusie
retinens ñ indiget scͥpturis nͥ ad alios in¬
struendos. Itac multi per hec tͥa etiam ĩ
solitudine sine codicib uiuuint. unde in
illis arbitror iam impletum ẽẽ quod dic¬
tum est. siue ꝓpħie euacuabuntur. suie
lingue cessabunt. siue scientia euacualn¬
tur. Quib tñ qͣsi machinis tanta ficlei ⁊spei

Expanded text:
gis, cum uidere coeperimus? et si sperando digis, cum uidere coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum peruenimus, quanto magis, cum peruenerimus ? inter temporalia quippe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur, antequam habeatur, uilescit autem, cum aduenerit — non enim satiat animam, cui uera est et certa sedes aeternitatis — aeternum autem ardentius diligitur adeptum quam desideratum. nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei uilescat, cum minus inuenerit, sed quantum quisque ueniens existimare potuerit, plus perueniens inuenturus est. Homo itaque fide, spe et caritate subnixus eaque inconcusse retinens non indiget scripturis nisi ad alios instruendos. itaque multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus uiuunt. unde in illis arbitror iam impletum esse quod dictum est: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scientia, euacuabitur, quibus tamen quasi machinis tanta fidei et spei
Abbreviated transcription (Latin):
non possit uerũ esse qͦd senserat. fitq
in eo nescio quomͦ ut amando senten¬
tiam suã scͥpture incipiat offensior
esse qͣm sibi. Quod malum si serꝑe. si¬
uerit. euertet᷑ ex eo. ꝑ fidem enim am¬
bulamꝰ: non ꝑ spẽm. Pitubabit autẽ
fides: si diunaꝵ scͥpturaꝵ uacillat
auctoritas. Porro fide titubante: cari
tas etiam ipsa languescit. Nam si a
fide quisq ceciderit: a caritate etiam
necesse est cadat. Non enĩ potest dili¬
gere. qͦd esse ñ credit. Porro si ce credit
ce diligit bene agendo. oe p̾ceptis sum¬
moꝵ bonoꝵ obtemꝑando efficit. ut ⁊̃
sꝑet se ad id qͦd diligit ẽẽ uenturum.
om̃is &e ꝓpħia militat. fides. spes. caritas:
s fidei succedit species quam uidebimꝰ.
et spei suecedit beatitudo ip̃a ad quam
ꝑuenturi sumꝰ: caritas aũ etiã istis deci¬
dentib augebit᷑ potius. Si enĩ creden¬
do diligiꝰ qͦd nondũ uidemꝰ: qͣntoma¬

Expanded text:
non possit . uerum esse quod senserat fitque non possit . uerum esse quod senserat fitque in eo nescio quomodo, ut amando sententiam suam scripturae incipiat offensior esse quam sibi. quod malum si serpere siuerit, euertetur ex eo. per fidem enim ambulamus, non per speciem; titubabit autem fides, si diuinarum scripturarum uaccillat auctoritas. porro fide titubante caritas etiam ipsa languescit. Nam si a fide quisque ceciderit, a charitate etiam necesse est cadat; non enim potest diligere quod esse non credit: porro si et credit et diligit, bene agendo et praeceptis morum bonorum obtemperando efficit, ut etiam speret se ad id quod diligit esse venturum. omnis et prophetia militat: fides, spes, charitas. Sed fidei succedit species quam videbimus, et spei succedit beatitudo ipsa ad quam perventuri sumus: charitas autem etiam istis decedentibus augebitur potius. Si enim credendo diligimus quod nondum videmus, quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
iniqͥtatem. Nemo enim mentiens. in
eo qͦd mentitur seruat fidem. Nã hoc
utiq uult ut cui mentit᷑ fidem sibi
habeat. quã tam̃ ei mentiendo non
seruat. Omĩs aũ fidei uiolator iniquuiꝰ
est. aut igitur iniquitas aliqͣndo est
utilis qͦd fieri ñ potest: aut mendacĩe
semꝑ inutile est. S quisqͥs in scrip¬
turis aliud seutit qͣm ille qͥ scripsit:
illis non mentientib fallit᷑. S tam̃ ut
dicere ceꝑam. si ea sententia fallit᷑ qua¬
edificet caritatem que finis pcepti ẽ.
ita fallit᷑ acsi qͥsqͣm errore deserens uiã.
eo tam̃ ꝑ agrum ꝑgat quo etiã iua
illa ꝑducit. corrigendꝰ est tam̃. ce qͣm
sit utiliꝰ uiam ñ deserere demonstran¬
dum ẽ. ne ꝯsuetudine deuiandi etiã
in tͣnsuersum aut ꝑuersum ire cogat᷑.
Asserendo enun demere qͦd ille ñ sentit
quem legit. plerũq incurrit in alia.
que illi sendentie contexere nequeat.
Que si uera ce certa ẽe consentit. illucl

Expanded text:
iniquitatem. nemo enim mentiens in iniquitatem. nemo enim mentiens in eo quod mentitur seruat fidem; nam hoc utique uult, ut cui mentitur fidem sibi habeat, quam tamen ei mentiendo non seruat. omnis autem fidei uiolator iniquus est. aut igitur iniquitas aliquando est utilis, quod fieri non potest, aut mendacium semper inutile est. sed quisquis in scripturis aliud sentit quam ille qui scripsit, illis non mentientibus fallitur, sed tamen, ut dicere coeperam, si ea sententia fallitur, qua aedificet caritatem, quae finis praecepti est, ita fallitur, ac si quisquam errore deserens uiam eo tamen per agrum pergat, quo etiam uia illa perducit. corrigendus est tamen et quam sit utilius uiam non deserere demonstrandum est, ne consuetudine deuiandi etiam in transuersum aut peruersum ire cogatur. Asserendo enim temere quod ille non sensit quem legit, plerumque incurrit in alia quae illi sententiae contexere nequeat. quae si uera et certa esse contendit, illud
Abbreviated transcription (Latin):
quib ferimur ꝓpter illud. ad quod
ferimur diligamꝰ. Quisqͥs gͥ sc̃pturaᷤ
diuinas uł quamlibet eaꝵ partẽ intel¬
lexisse sibi uidet᷑. ita ut eo intellectu ñ¬
edificet istam geminã caritatem dei ⁊
ꝓximi: ñdum intellexit. Qiuisqͥs uͦ
talem inde sententiã duxerit. ut huic
edificande caritati sit utilis. nec tam̃
hoc dixerit qͦd ille quẽ legit eo loco sen¬
sisse ꝓbabitur. ñ ꝑnitiose fallit᷑. nͨ om̃i¬
no mentit᷑. In est quippe in mentiente
uoluntas falsa dicendi: ⁊ ideo multoᷤᷤ
inuenimꝰ qui mentiri uelint. qui aũ
falli neminẽ. Cum igit᷑ hoc sciens homo
faciat. illud nesciens patiat᷑. satis appa¬
ret in una eademq re illum qͥ fallitur
eo qui mentit᷑ ẽẽ meliorem. qͣndoqͥdẽ
pati meliꝰ est iniqͥtatẽ qͣm facere. Om̃i
autẽ qui mentitur inique facit. Et si
cuiqͣm uidet᷑ utile aliqͣndo ẽẽ menda¬
cium: potest uideri utilem aliqͣndo ẽẽ

Expanded text:
quibus ferimur propter illud ad quod quibus ferimur propter illud ad quod ferimur diligamus. Quisquis igitur scripturas diuinas uel quamlibet earum partem intellexisse sibi uidetur, ita ut eo intellectu naedificet istam geminam charitatem Dei et proximi, nondum intellexit. Quisquis vero talem inde sententiam duxerit, ut huic aedificandae charitati sit utilis, nec tamen hoc dixerit quod ille quem legit eo loco sensisse probabitur, non perniciose fallitur, nec omnino mentitur. Inest quippe in mentiente voluntas falsa dicendi: et ideo multos invenimus, qui mentiri velint; qui autem falli, neminem. Cum igitur hoc sciens homo faciat, illud nesciens patiatur, satis ret in una eademque re illum qui fallitur eo qui mentitur esse meliorem, quando quidem pati melius est iniquitatem quam facere. omnis autem, qui mentitur, inique facit, et si cuiquam uidetur aliquando utile esse mendacium, potest uideri utilem aliquando esse
Abbreviated transcription (Latin):
ille cui est equalis agnoscit᷑. uinciente
nulla res in tua denere nos debeat. qn
ne reb temporalib qͣmius ab illo pro
salute nr̃a susceptis ⁊ gestis hereamus in¬
firmiter. s ꝑ eas potius curramꝰ alacri¬
ter: ut ad eum ip̃m qui nr̃am nat᷑am
a temporalib liberauit ⁊ collocauit ad
ad dexterã patͥs: ꝓuehi atq ꝑuenire
mereamn
Iotum igit᷑ que dicta sunt ex quo
Dẽ reb tͣctauimꝰ. hec sũma est ut in¬
telligat᷑ legis ⁊ om̃tum diuinaꝵ scrip¬
turaꝵ plenitudo. &e finis ẽe. dilectio rei
qua fruendũ est. ⁊ rei que nobiscum
ea re frui potest. Quia ut se quisq
diligat: precepto non opus ẽ. Hoc gͦ
ut noscemꝰ atꝙ possemꝰ facta ẽ tota
pro nostra salute ꝑ diuinã ꝓuiden¬
tiam dispensatio temporalis qua de¬
bemus uti. non qͣsi mansoria qͣdam
dilectione ce delectatione. sed tͣnsitoria
potius tanqͣm ue. tanqͣm uehicłoꝵ
uł alioꝵ quorũlibet instrum̃toꝵ. aut
siquid congruentiꝰ dici potest: ut ea

Expanded text:
ille cui est aequalis agnoscitur, vinciente nulla res in via tenere nos debeat, quine rebus temporalibus, quamvis ab illo pro salute nostra susceptis et gestis, haereamus infirmiter, sed per eas potius curramus alacriter, ut ad eum ipsum qui nostram naturam a temporalibus liberavit et collocavit, ad dexteram patris, prouehi atque peruehi mereamur. Omnium igitur, quae dicta sunt, ex quo de rebus tractamus, haec summa est, ut intellegatur legis et omnium diuinarum scripturarum plenitudo et finis esse dilectio rei, qua fruendum est, et rei, quae nobiscum ea re frui potest, quia, ut se quisque diligat, praecepto non opus est. hoc ergo ut nossemus atque possemus, facta est tota pro nostra salute per diuinam prouidentiam dispensatio temporalis, qua debemus uti, non quasi mansoria quadam dilectione et delectatione, sed transitoria potius tamquam uiae, tamquam uehiculorum uel aliorum quorumlibet instrumentorum aut si quid congruentius dici potest, ut ea
Abbreviated transcription (Latin):
bit. Qua ꝓpt̃ cum quisq cognou̾it finem
p̃cepti ẽẽ caritatẽ. de corde puro & conscien¬
tia bona & fide ñ ficta. omnẽ intellectũ
dininarum scͥpturarum ad ista tria re¬
laturus. ad cͣctationem illoꝵ libroꝵ securiiᷤ
accedat. Cum enĩ diceret caritas. ad didit
de corde puro. ut nichil aliud qm̃ id quod
diligendum est diligatur. Conscientiam
ẜͥ bonam conuxit᷑ ꝓpt̃ spem. Ille enim
se ad io quod eredit & diligit ꝑuenturũ
eẽ desꝑat: cui male conscientie scͥpnlus in¬
est. Tertio. & fide inquit ñ ficta. Si enim fi¬
des nr̃a mendatio caruerit: tunc & non di¬
ligius quod ñ ẽ diligendum & tecte uiuẽ¬
Do id sꝑamus. ut nullomͦ spes nr̃a fauat᷑.
Propt̾ea de rebus continentib fidem qnͣtũ
ꝓ tempore satis ẽẽ arbitratus sum dicere
uolui. quia in altis uoluminib siue ꝑ anioᷤ
sine ꝑ nos. multa iam dicta sunt. Modus
itaq sit iste libri huiꝰ. Cet̾a de signis. qnͣtũ
dñs dederit disseremus.

Expanded text:
uapropter cum quisque cognoverit finem praecepti esse charitatem, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta, omnem intellectum divinarum Scripturarum ad ista tria relaturus, ad tractationem illorum librorum securus accedat: cum enim diceret, charitas, addidit, de corde puro, ut nihil aliud quam id quod diligendum est diligatur. Conscientiam vero bonam subjunxit propter spem: ille enim se ad id quod credit et diligit perventurum esse desperat, cui malae conscientiae scrupulus inest. Tertio: Et fide, inquit, non ficta: si enim fides nostra mendacio caruerit, tunc et non diligimus quod non est diligendum, et recte vivendo id speramus, ut nullo modo spes nostra fallatur. Propterea de rebus continentibus fidem, quantum pro tempore satis esse arbitratus sum, dicere volui, quia in aliis voluminibus, sive per alios sive per nos multa jam dicta sunt. Modus itaque sit iste libri hujus. Caetera de signis, quantum Dominus dederit, disseremus.
Abbreviated transcription (Latin):
hiis reb quib fruendũ ẽ. obtinendis uł
retardem uł etiã reuocem᷑. inferioꝵ amo¬
re p̾pediti. frui est enĩ amore inherere
alicui rei ꝓpt̾ seip̃am: uti aũ qͦd in usũ
uenerit ad id qͦd amas obtinendũ referre.
si tam̃ amandũ ẽ. Nam usus illictꝰ. ab
patria non possemꝰ. eaꝙ pegrinatõe
utiꝵ mis eri ce miseriã finre cupien¬
tes. in pat̾am redire uellemꝰ. opus
esset uł t̾restib uł marinis uehiculis
quib utendũ eẽt. ut ad patͥam qua
fruendũ erat ꝑuenire ualeremꝰ. Qd̾ si
amenitas itineris ce ipsa gestatio uehi¬
culoꝵ nos delectaret. ꝯu̾si ad fruendũ
hus quib uti cdebuimꝰ. nollemꝰ cito uiã
finire. &e ꝑuersa suauitate implicati.
alienarem a patͥa cuiꝰ suauitas face̾t
beatos. sic in huiꝰ mortalitatis uita ꝑe¬
grinantes a dño. si redire in patͥam
uolumꝰ ubi beati ẽẽ possimꝰ. utendũ
est hoc mundo ñ fruendũ. ut inuisi¬

Expanded text:
his rebus, quibus fruendum est, obtinendis uel his rebus, quibus fruendum est, obtinendis uel retardemur uel etiam reuocemur, inferiorum amore praepediti. Frui est enim amore inhaerere alicui rei propter ae ipsam, uti autem, quod in usum uenerit ad id quod amas optinendum referre, si tamen amandum est. nam usus inlicitus abupatria non possemus, eaque peregrinatione utique miseri et miseriam finire cupientes in patriam redire uellemus, opus esset uel terrestribus uel marinis uehiculis, quibus utendum esset, ut ad patriam, qua fruendum erat, peruenire ualeremus; quod si amoenitates itineris et ipsa gestatio uehiculorum nos delectaret, conuersi ad fruendum his quibus uti debuimus, nollemus cito uiam finire et peruersa suauitate implicati alienaremur a patria, cuius suauitas faceret beatos: sic in huius mortalitatis uia peregrinantes a domino si redire ad patriam uolumus, ubi beati esse possimus, utendum est hoc mundo, non fruendum, ut inuisi
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ est: ñ autẽ om̃is res ⁊̃ signũ est. Et
ideo in hac detuisione rerũ atq signorum
cũ de reb loquem᷑ ita loquem ut etiã si eaꝵ
alique adhiberi ad significandũ possint. ñ
impediant partitionẽ. Qua pͥus de rebus.
postea de signis disseremꝰ: memorit̾q tene¬
amus. Id nunc in reb ꝯsiderandũ ẽẽ. qͦd
sunt: non qͦd aliud etiã p̾ter seipsas signi¬
ficant. Res gͦ alie sunt quib fruendũ ẽ.
alie quib utendũ. alie que fruunt᷑ ⁊ u¬
tunt᷑. Ille qͥb fruendũ est nos beatos faci¬
unt: istis quib utendũ ẽ. tendentes ad bea¬
titudinẽ adiuuam. ⁊ qͣsi adminiculam᷑. ut
ad illas que nos beatos facuint. ꝑuenire
atq hiis inherere possimꝰ. Nos uͦ qui frui¬
mur ce utimͣ. int̾ utrasq ꝯstituti. si eis qͥ¬
bus utendũ est frui uoluerimꝰ. impedit᷑
cursus nr̃. ⁊ aliqͣndo etiã deflectit᷑. ut ab

Expanded text:
nihil est. Non autem omnis res etiam signum est: et nihil est. Non autem omnis res etiam signum est: et ideo in hac divisione rerum atque signorum, cum de rebus loquimur, ita loquimur, ut etiamsi earum aliquae adhiberi ad significandum possint, non impediant partitionem qua prius de rebus, postea de signis disseruimus, memoriterque teneamus id nunc in rebus considerandum esse quod sunt, non quod aliud etiam praeter seipsas significant. Res ergo aliae sunt, quibus fruendum est; aliae, quibus utendum est; aliae, quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, nos beatos faciunt; istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas quae nos beatos faciunt pervenire atque his inhaerere possimus. Nos vero qui fruimur ui uoluerimus, impeditur cursus noster et aliquando etiam deflectitur, ut ab