comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iã suis ñ copulent᷑ uxorib. nos antiquũ sequentes
canonẽ. apłicȩ diligentiȩ & ostitutionis sacroꝵ uiroꝵ
legales nuptias & amͦ ualere uolumꝰ nullomͦ cũ uxorib
suis eoꝵ conubia dissoluentes. aut pͥuantes eos famili.¬
aritate adinuicẽ in tẽpore oportuno. Quicũq gͦ dignꝰ
fuerit inuentꝰ. subdiaconali ordinatione. aut diaconali.
aut sac̃dotali. hi nullo mͦ ꝓhibent᷑ ad talẽ ascendere
gradũ ꝓ uxo.ris suȩ cohabitatione. nec in tempore
ordinationiᷤ suę  ꝓfiteri cogant᷑. qd̾ abstin̾e̾ debeant
a legalis uxoris familiaritate. Itẽ Oportet eos qui
altari ministrant. in tẽpore oblationis scõꝵ otinentes
ẽẽ in oĩb. ut a d̾o̾ possint ꝯseqͥ q̃ simplicit̃ postulant

Expanded text:
am suis copularentur uxoribus, nos antiquum sequentes canonem, apostolicae diligentiae et constitutionis sacrorum virorum, legales nuptias, et amodo valere voluimus, nullo modo eum uxoribus suis eorum connubia dissolventes, aut privantes eos familiaritate ad invicem, in tempore opportuno. Quicunque ergo dignus fuerit inventus subdiaconali ordinatione, aut diaconali, aut sacerdotali, hinc nullo modo prohibentur ad talem ascendere gradum, pro uxoris suae cohabitatione, nec in tempore ordinationis suae profiteri cogatur, quod abstinere debeat a legalis uxoris familiaritate. Item: Oportet eos qui altari ministrant, in tempore oblationis sanctorum continentes esse in omnibus, ut a Deo possint consequi quod simplicit
Abbreviated transcription (Latin):
b isto die in antea istã tuã ꝯiugẽ nomine. ł. ꝗͣ inuste
dimiseras. ita tenebis sic̃ ꝑ rectũ maritꝰ suã debet hab̾e
diugẽ in dilectione. & debita disciplina. nec eã ꝑ ullũ
malũ ingeniũ a te seꝑabis. nec ea uiuente aliã accipies.
sic te d̾s adiuuet
de eadem re.
modo in antea istũ tuũ maritũ quẽ iniuste dimiseras.
ita tenebis & amplexaberis. & ei in seruitio & ĩ amore.
& in timore ita eris subdita & obȩdiens. sic̃ ꝑ rectũ uxor
debet suo subdita eẽ marito: nec unꝗͣ ab eo seꝑabis. nec
illo uiuente altĩ uiro te sociabis. nec ꝯiugio nec adult̾io
sic te d̾s adiuuet¬

Expanded text:
b isto die in antea, istam tuam conjugem nomine N. quam injuste dimiseras, ita tenebis, sicut per rectum maritus suam debet habere conjugem in dilectione, et debita disciplina. Nec eam per ullum malum ingenium a te separabis, nec ea vivente aliam accipies. Sic te Deus adjuvetDe eadem re. A modo in antea istum tuum maritum quem injuste dimiseras ita tenebis et amplexaberis, et ei in servitio, in amore et in timore ita eris subjecta et obediens, sicut per rectum uxor suo debet subjecta esse marito, nec unquam ab eo te separabis, nec illo vivente alteri viro te sociabis, nec conjugio aut adulterio: sic te Deus adjuvet
Abbreviated transcription (Latin):
iqͥs ancillã suã lib̾tate donauerit. & ĩ matrimonio
sibi sociauerit. dubitabat᷑ ap̃ qͦsdã utrũ huiꝰ modi
nuptiȩ legitimȩ eẽ uideant᷑. an ñ. Nos itaq uetu¬
stam ãbiguitatẽ decidentes. talia conubia legiti¬
ma ẽẽ censuimꝰ. Si enĩ ex affectu fiunt omnes
nuptiȩ. & nicħ impiũ & legib otrariũ in tali copula¬
tione fieri pot̾. qͣre p̃dictas nuptias inhibendas existi¬
diues & pauꝑ. liber & seruus. ȩqualit̾ ꝓ se & ꝓ aĩab¬

Expanded text:
is ancillam suam libertate donaverit, et in matrimonio sibi sociaverit, dubitabatur apud quosdam utrum hujusmodi nuptiae legitimae esse videantur, an non. Nos itaque vetustam ambiguitatem decidentes, talia connubia legitima esse censuimus. Si enim ex affectu fiunt omnes nuptiae, et nihil impium et legibus contrarium in tali copulatione fieri potest, quare praedictas nuptias inhibendas existidives et pauper, liber et servus, aequalit
Abbreviated transcription (Latin):
onfitemini alterutrũ pecc̾ã ur̃a. & orate ꝓinuicẽ ut
saluemini. In hac aũ sententia illa debet eẽ discretio.
ut cotidiana leuiaq peccata alterutrũ coȩqͣlib ꝯfite¬
amur. eoꝵq cotidiana credamꝰ oratione saluarr Por¬
ro gͣuioris leprȩ ĩmunditiã uixta legẽ sac̃̾doti panda¬

Expanded text:
onfitemini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem ut salvemini. In hac autem sententia illa debet esse discretio, ut quotidiana leviaque peccata alterutrum coaequalibus confiteamur, eorumque quotidiana credamus oratione salvari. Porro gravioris leprae immunditiam, juxta legem, sacerdoti panda
Abbreviated transcription (Latin):
diligent᷑ inspicere debent. & scđm modũ culpȩ pęniten¬
tiã ꝑ p̃fixos gradꝰ iniungant. Post hec in ȩccłiam eos¬
introducat. & cũ om̃i clero.uii. pęnitentiales psalmos
resurgens ab oratione. iuxta qd̾ canones iubent manꝰ cis
imponat. aqũã benedictã suꝑ eos spargat. cinerẽ priꝰ mit¬
tat. deinde cilicio capita eoꝵ cooꝑiat. & cũ gemitu ⁊ crebreᷤ
suspiriis eis deñtiet. qd̾ sic̃ adam ꝓiectꝰ ẽ de paradiso. ita &¬
ipsi ab ȩccłia ꝓ peccatis abiciunt᷑. Post hȩc iubeat mini¬
stris. ut extͣ ianuas ȩccłiȩ eos expellant Clerus uͦ ꝓsequa¬
tur eos cũ responsorio. In sudore uultꝰ tui uesceris panꝰ
& cȩt̾a. ut uidentes scãm eccłiam ꝓ facinorib suis tre¬
mefactã. atq omotã. ñ paruipendant pęnitentiã. In
sacra aũ dñi cęna rursꝰ ab eoꝵ decanis & eoꝵ pbris ȩđię

Expanded text:
tentiam per praefatos gradus injungere. Post haec eos in ecclesiam introducant, et cum omni clero septem poenitentiales psalmos resurgens ab oratione, juxta quod canones jubent, manus eis imponat, aquam benedictam super eos spargat, cinerem prius mittat, deinde cilicio capita eorum operiat, et cum gemitu et crebris suspiriis denunciet eis, quod sicut Adam projectus est de paradiso, ita ipsi pro peccatis ab ecclesia abjiciuntur; post haec jubeat ministris, ut eos extra januas ecclesiae expellant, clerus vero prosequatur eos cum responsorio: In sudore vultus tui vesceris pane tuo, etc., ut, videntes sanctam ecclesiam pro facinoribus suis tremefactam atque commotam, non parvipendant poenitentiam. In sacra autem Domini coena rursus ab eorum decanis et eo
Abbreviated transcription (Latin):
sensu. t̾renoꝵ corpoꝵ sensũ facile p̾cedant. celeritate
&̃ ꝓpt̾ aerei corporis suꝑiorẽ mobilitatẽ. ñ solũ cur sus
quoꝵlibet hominũ ł ferarũ. uerũ &̃ uolatꝰ auiũ in cõꝑa¬
bilit̃ uincant. Quib duab reb qnͣtũ ad aereũ corpus
tariditate mirent᷑. Accessit &̃ demonib ꝑ tam longũ
tempꝰ qͦ eoꝵ uita p̃tendit᷑. rerũ longe maior experi¬

Expanded text:
sensu terrenorum corporum sensum facile praecedant, celeritate mobilitatem non solum cursus quorumlibet hominum uel ferarum, uerum etiam uolatus auium inconparabiliter uincant. quibus duabus rebus, quantum ad aerium corpus tarditate mirentur. accessit etiam daemonibus per tam longum tempus. quo eorum uita protenditur, rerum longe maior experi
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta catholicȩ regulȩ instituta tͣdidimꝰ. & qͥd
significaret unctio q̃ diu̾sis corporis ur̃i adhibita
partib diu̾sum intellectũ designat. ꝓut dñsdonare
dignatꝰ ẽ interp̃tati sumꝰ. cũ ostenderimꝰ uos per
oleũ sc̃ificationis ad auditũ plenȩ fidi p̃paratos.
dũ diabolo ẽẽ cõmonitos. Nc̃ uͦ de interiorib iam
misteriis locut᷑i sumꝰ q̃ in ipso sc̃o fonte celebrata st̃
Emissa enĩ certissima cautione qͣ uos abreñtiare oĩb
pompis & oꝑib eiꝰ. & om̃i fornicationi diabolicȩ
spopondistis. descendentes in fontẽ. fontẽ sacrũ. fon¬
tẽ redemptionis. fontẽ scĩficatũ. uirtute cęlestr tẽ
n hoc gͦ fonte anteꝗͣ uos toto corꝑe tingueremꝰ. int̾rogauimꝰ.
Credis in dm̃ patrẽ oĩpotentẽ: Respondistiscredo Rursꝰ
de spu scõ & maria uirgine : Respondistis singuli cre
similit̃. Credo. Hoc aũ fecimꝰ iuxta dñi nr̃i r̃u xp̃i

Expanded text:
juxta catholicae ecclesiae instituta tradidimus. Et quid significaret unctio, quae diversis corporis nostri adhibita partibus diversum intellectum designat, prout Dominus donare dare, interpretati sumus, cum ostendimus vos per oleum sanctificationis ad auditum plenae fidei praeparatodum diabolo esse communitos. Nunc vero de interioribus jam mysteriis locuturi sumus, quae in ipso sacro fonte celebrata sunt. Emissa enim certissima cautione, quia vos abrenuntiare omnibus pompis et operibus ejus, et omni fornicationi diabolicae spopondistis descendentes in fontem sacrum; fontem redemptionis, fontem sanctificatum virtute coelesti. Item: in hoc fonte anis: Credo. Rursus de Spiritu sancto, ex Maria Virgine? Respondistis singuli: Credsimiliter: Credo. Hoc autem fecimus juxta Domini nostri
Abbreviated transcription (Latin):
triminandi priꝰꝗͣ se crimine qͦ p̃munt᷑ exuerint. Quia
ñ ẽ credendũ cont᷑ alios eoꝵ ꝯfessioni qͥ riminib
implicati st̃. nͥ se priꝰ ꝓbauerint innocentes. Qm̃
ꝑiculosa ẽ & admitii ñ debet rei aduersꝰ quẽ quam
ꝓfessio: familiares uͦ & sponte ofessi. atq scelerib
irretiti. ñ debent admitui. nec hi qͥ hesterna die aui
aliis sic dicere uoluerint a iudice ñ credant᷑. qr iure
& legib ostitutũ ẽ. ut spontanea ꝓfessione reus reũ
ñ faciat. neq illi de alto credat᷑ qui se criminosum¬
esse confessꝰ est

Expanded text:
riminandi priusquam se crimine quo premuntur exuerint, quia non est credendum contra alios eorum confessioni qui criminibus implicati sunt, nisi se prius probaverint innocepericulosa est et admitti non debet, rei adversus quemquam professio. Familiares vero et sponte professi atque sceleribus irretiti non debent admitti, nec hi qui hesterna die aut aliis sic dicere voluerint, a judice non credantur, quia jure et legibus constitutum est, ut spontanea professione reus reum non faciat, neque illi de altero credatur, qui se criminosum confessus est
Abbreviated transcription (Latin):
iduas aũ uelare pontificũ nullꝰ attẽptet. ꝓut statutũ
ẽ in decretis gelasii capit̾ .xiii. qd̾ nec auctoritate diui¬
na. nec canonũ forma p̃stitit. Qd si ꝓpͥa fuerit uolun¬
tate ꝯtinentiã ꝓfessa. ut in eiꝰdẽ gelasii capit̾. xxi. legit᷑.
ciꝰ intentio ꝓ se reddat rationẽ dõ. qr sic̃ scđ̾m apłm
secũ habita delib̾atione ꝓmissã fidẽ pudiciciȩ debet¬
do custodire. Nos aũ in auctoritate patrũ suffulti.
in hoc sacro ꝯuentu sanctimꝰ. & lib̾e iudicamꝰ. si spon¬
te uelam̃ qͣuis ñ ꝯsecratũ sibi imposuerit. & in ęccłia
int̾ uelatas oblationẽ dõ obtulerit. uelit nolit. sc̃imo¬
niȩ habitũ ulteriꝰ hab̃e debet. licet sacram̃to ꝯfirmare
uelit. eo tenore & ratione uelam̃ sibi imposuisse. ut
Siterum posset deponere

Expanded text:
iduas autem velare pontificum nullus attentet, prout constitutum est in decretis Gelasii, capitulo XIII, quod nec auctoritas divina, nec canonum forma praestitit. Quae si propria fuerit voluntate continentiam professa, ut in ejusdem Gelasii capitulo XXI legitur, ejus intentio secum habita deliberatione promissam fidem pudicitiae Deo debet custodire. Nos autem auctoritate Patrum suffulti in hoc sacro conventu sancimus et libere judicamus, si sponte velamen, quamvis non sacrum, sibi imposuerit, et in Ecclesia inter velatas oblationem Deo obtulerit, velit, nolit, sanctimoniae habitum ulterius habere debebit, licet sacramento confirmare velit, eo tenore et ratione velamen sibi imposuisse, ut iterum posset deponere
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ñ grauet ęccłiȩ. ꝓ suffragio monachoꝵ. ł ȩccłiis ad
parrochiã suã ꝑtinentibꝰ dedint firmũ maneat. pere¬
grinoꝵ ł clericoꝵ. & egenoꝵ necessitati. saluo iure ęccłiȩ
ȩccłiasticeabsq collaudatione & subscͥptione clericoꝵ. Ex ĩ¬
tꝯmutationes rerũ ęccłiasticarũ ualde
caueant᷑. & subtilissime si aliqn̾ fieri debent inspiciant᷑.
Quȩ in c̃sulte factȩ st̃ uixta decretũ canonicũ hyllarii papę
qͣs illicite decessor ep̃c ãmiseriͣt. ł ab aliis illicite ꝯmissȩ
st̃.ab eo qͥ successor ẽ emendet᷑¬
ad ornam̃ta diuina. aliqͥd in ꝑpetuũ alienare tẽptaue¬

Expanded text:
tatem non gravet ecclesiae, pro suffragio monachorum, vel ecclesiis ad parochiam suam pertinentium dederint, firmum maneat. Peregrinorum, vel clericorum, et egenorum necessitati, salvo jure ecclesiae, tio rei ecclesiastice, absque collaudatione et subscriptione clericorum. ommutationes rerum ecclesiasticarum valde caveantur, et subtilissime, si aliquo modo fieri debent, inspiciantur. Quae autem inconsulte factae sunt, juxta decretum canonicum Hilarii papae, quas illicite decessor episcopus amiserit, vel ab aliis illicite commissae sunt, ab eo qui successor est, emendead ornamenta divina aliquid in perpetuum alienare tentave
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s baptizauit. Non timeo adulterũ: ebriosũ. ñ
qd̾ sacram̃tũ tam scm ẽ: ut nec homicida mini¬

Expanded text:
stus baptizavit. Non timeo adulterum, nec ebriosum, nec quod sacramentum tam sanctum est, ut nec homicida mini
Abbreviated transcription (Latin):
euotis qͦ uirginib nͥ aut in epiphania. aut in albis
pascalib. aut in apłoꝵ nataliciis sacrũ minime uela¬
men imponat᷑. & ñ añ .xxu. annos nͥ forte sicut de
baptismate dictũ ẽ graui languore correptis. ne sine
hoc munere de scło exeant implorantib ñ negetur.¬

Expanded text:
uoque Deo virginibus nisi aut in Epiphania, aut in Albis paschalibus, aut in apostolorum natalitiis sacrum minime velamen imponatur et non ante 25 annos, nisi forte sicut de baptismate dictum est gravi langore correptis, ne sine hoc munere de saeculo exeant, implorantibus non negentur.
Abbreviated transcription (Latin):
cat᷑. quarũ postulatio & acceptio intͣ .u. diẽ ex offi¬
cio facienda ẽ. Ista iam suꝑsꝰ sub titulo de cautionib.
& penis appellationũ int̾pretata ẽ. qͥ intra tẽpora
p̃stituta dimissorias ñ postulauerint ł acceꝑint.
ł reddiderint: rescͥptione ab agendo sũmoueantur.
& penã appellationis ferre cogant᷑.¬

Expanded text:
 quarum postulatio et acceptio intra diem quintum ex officio facienda est. Ista jam superius de cautionibus et poenis appellantium interpretata sunt, qui intra tempora praestita dimissorias non postulaverint vel acceperint, vel reddiderint, praescriptione ab agendo submoneantur, poenam appellationis ferre cogant
Abbreviated transcription (Latin):
er singłas ȩccłias rusticanas parrochias siue possessiones
manere ĩmobiles ap̃ eos qͥ eas retinent ep̃os. & maxime
uerunt. Si uͦ int᷑.xxx. annos facta fuerit. aut fiat de
his alt̾catio. lice̾ eis qͥ se dixerint lesos ꝓpt̾ eas mouere
ap̃ synodũ ꝓuinciȩ certamen

Expanded text:
er singulas ecclesias rusticanas parochias sive possessiones manere immobiles apud eos qui eas retinent episcopos, decreverunt, Si vero intra triginta annos facta fuerit, aut fiat de his altercatio, licere eis qui se dixerint laesos, propter eas movere apud synodum provinciae certamen
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tam̃ publice agit᷑. nam cotidie nos debet pęni¬
tere peccati. S hec delictoꝵ leuioꝵ: illa grauioꝵ.¬
faciliꝰ erũ inueni qͥ innocentiã seruauert̾ quã qui
ꝯgrue egerunt pęnitentiã. An qͥsquã illã penitentiam
putat. ubi adqͥrendȩ ambitio dignitatis. uͥ uini effusio.
nͥ ipsiꝰ copulȩ ꝯuigalis usus: Renuntiandũ ẽ scło sõno ipsi
minꝰ indulgendũ. ꝗͣ nat᷑a postulat. Int̾pellandũ ẽ suspiris
riam᷑. usui. seipsũ homo abneget. & totꝰ mutet᷑. Origenes

Expanded text:
quae tamen publice agitur. Nam quotidie nos debet poenitere peccati; sed haec, delictorum leviorum illa gravioem inveni qui innocentiam servaverint, quam qui congrue egerint poenitentiam. An quisquam illam poenitentiam putat, ubi acquirendae ambitio dignitatis, ubi vini 437 effusio,  ipsius copulae conjugalis usus? Renuntiandum saeculo est: somno ipsi minus indulgendum, quam natura postulat; interpellandus est riatur usui, se ipsum sibi homo abneget, et totus mutetur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
clericoꝵ electione ac decreto. & ep̃oꝵ collegiofieri. hȩc
sca & uniu̾salis sỹnodꝰ diffiniuit. & statuit. atq ure
ꝓmulgauit. neminẽ laicoꝵ pͥncipũ ł potentũ semet¬
ipsos inserere electioni ł ꝓmotioni patriarchȩ ł me¬
tropolitani. aut cuiꝰ libet ep̃i. ne uideł in ordinata &e
collegio ȩccłiȩ suscipiat sinẽ electio futi pontificis. Si
uͦ qͥs laicoꝵ ad ꝯcertandũ & cooꝑandũ inuitat᷑ ab
ȩccłia: licet huiꝰmodi cũ reuerentia si forte uoluerit.
obtẽꝑare se a sciscentib Talit̃ enĩ dignũ sibi regłarit᷑
nẽ ac osonantẽ. atq canonicã electionẽ ȩccłiastici
ordinis agere tẽptauerit. anathema sit. donec obȩ¬
diat. & ꝯsentiat. qd̾ ȩccłia de electione & ordinatione
ꝓprii p̃sulis se uelle monstrauerit
Canones parisiaci sub la

Expanded text:
clericorum electione ac decreto et episcoporum collegio fieri haec sancta et universalis synodus definivit et statuit atque jure promulgavit; neminem laicorum principum vel potentum semet inserere electioni vel promotioni patriarchae vel metropolitani aut cujuslibet episcopi, ne videlicet inordinata et collegio aecclesiae suscipiat finem electio futuri pontificis. Si vero quis laicorum ad concertandum et cooperandum invitatur ab aecclesia, licet huiusmodi cum reverentia si forte voluerit obtemperare se asciscentibus. Taliter enim dignum sibi regulariter nem ac consonantem atque canonicam electionem ęcclesiastici ordinis agere temptaverit, anathema sit, donec obediat et consentiat quod ęcclesia de electione et ordinatione proprii presulis se velle monstraverit». Canones parisiaci:
Abbreviated transcription (Latin):
pęnitentia tanꝗͣ canes ac sues ad uomitꝰ pͥstinos & uolu¬
tabra redeuntes. & militiȩ cingulũ. & ludi cras uoluptates
& noua ꝯiugia. & inhibitos denuo appetiuere ꝯcubitꝰ.
quoꝵ ꝓfessã in otinentiã. generati pꝰ absolutionẽ filii
ꝓdiderunt. De quib qr iã suffugiũ ñ hñt pęnitendi.

Expanded text:
enitentia, tanquam canes ac sues ad vomitus pristinos et volutabra redeuntes, et militiae cingulum et ludicras voluptates, et nova conjugia, et inhibitos denuo appetivere concubitus, quorum professam incontinentiam generati post absolutionem filii prodiderint. De quibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tione iungant᷑. sacrȩ mysterioꝵ celebritati ꝗͣuis ñ me¬
reant᷑ int̾sint. A dñicȩ aut̃ m̃sȩ ouiuio segregent᷑. ut
hac saltẽ districtione correcti.⁊ ipsi in se sua errata
castigent. & aliis exemplũ tribuant. qͣtinꝰ ab obsessis
cupiditatib retͣhant᷑. Quib tam̃ qm̃ carnali fragilitate¬

Expanded text:
tione jungantur, sacris mysteriorum celebritatibus, quamvis non mereantur, intersint; a Dominicae autem mensae convivio segregentur, ut hac saltem districtione correpti et ipsi in se sua errata castigent, et aliis exemplum tribuant, quatenus ab obscenis cupiditatibus extrahantur. Quos tam
Abbreviated transcription (Latin):
smnepeccato: Nam & miles hostẽ. a uider ominis e eꝰ
nocerete s cui forte inuito atq imprudenti telũ ma¬
nos fug t ũ mͥ uidet᷑ peccare cũ hominẽ oceidit S.
assemior s homicidȩ isti appellari ñ solera. Itẽ s.¬
n ab upa tore penas luit Nonne istas leges mui¬
staꝰ ẜ potis nullas dicere audebimꝰ: nam mͥ lex

Expanded text:
sine peccato. Nam et miles hostem, judex et minister ejus nocentem, et cui forte invito atque imprudenti telum manu fugerit, non mihi videtur peccare cum hominem occidunt. Neque assentior, sed homicidae isti appellari non solent. Item mi, ab imperatore poenas luit. Nonne istas leges injustas aut potius nullas dicere audebimus? Nam mihi lex
Abbreviated transcription (Latin):
Siqͥs ingenuus homo ancillã alt̾iꝰ uxorẽ acceꝑit. &
existimat qd̾ ingenua sit. si ipsa femina pꝰea fuerit
in seruitute detecta. si eã a seruitute redimere pot̾
faciat. si ñ pot̾.si uoluerit aliã accipiat Si aut̃ eã
seruã scierat. & collaudauerat. pꝰ ut legitimã hãt
Similit̾ & mulier ingenua de seruo alt̾iꝰ face̾ debet.

Expanded text:
is ingenuus homo ancillam alterius acceperit, et aestimat quod ingenua sit, si ipsa femina postea fuerit in servitute detecta, si eam a servitute redimere potest, faciat; si non potest, si voluerit, aliam accipiat. Si autem servam eam scierat, et collaudaverat: post, ut legitimam habeat. Similiter et mulier ingenua de servo alterius facere debe
Abbreviated transcription (Latin):
ratione auctoritatis aliciuꝰ. s sola temeritate p̾su¬
mit᷑. ut passim & lib̾e natalicio xp̃i. seu apparitione.
ut asseris plebes baptismi misteriũ c̃sequant᷑. cũ
specialit̃ cũ scõ pente costen pascha defendat
uident̃ agnoscitis in baptizandis
& iciuniis scĩficandi. & frequentib p̃dicationib
imbuendi st̃. duo tantũ tẽpora .i. pasca & pentecosten¬

Expanded text:
ratione auctoritatis alicujus, sed sola temeritate praesumitur, ut passim ac libere natalitiis Christi, seu apparitionis,ut asseris, plebes baptismi mysterium consequantur, cuspecialiter cum Pentecoste sua Pascha defendatidenter agnoscitis, in baptizandis et jejuniis sanctificandi, et frequentibus sunt praedicationibus imbuendi, duo tantum tempora, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ut pessima uoluntate: qr ꝑsequebat᷑ eccłiant. n d
ꝓstratus e. ut excecaret᷑. excecatus ut mutarer ntali¬
bat u mitteret᷑ missꝯ ut q̃lia fecerat i errore. talia
pueritate pateret᷑ Si uolumntas mala semꝑ suȩ ꝑiit¬
tenda ẽ libtati. qͣre monet᷑ pat̃ in scͥpturis sc̃s filiũ

Expanded text:
uti pessima voluntate, qua persequebatur Ecclesiam, sed prostratus est, ut excaecaretur, excaecatus, ut mutaretur, mutatus, ut mitteretur, missus, ut qualia fecerat in errore, talia pro veritate pateretur? Si voluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare monetur pater in scripturi
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ dies obseruare. & m̃ses. & annos. & tempora.
sic̃ obseruant qͥ certis dieb siue m̃sib siue annis uo¬
lunt ł nolunt aliqͥd inchoare. eo qd̾ scđm uanas do¬
ctrinas hoꝵ fausta. ł infausta existiment tempora.
nͥ huiꝰ mali magnitudinẽ ex timore apłi pensarems.
qͥ talib aut timeo uos ne forte sine causa laborauerĩ in

Expanded text:
es et annos et tempora, sicut observant qui certis diebus sive mensibus sive annis volunt vel nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta existiment tempora; nisi hujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui talibus ait, Timeo vos, ne forte sine causa
Abbreviated transcription (Latin):
sidor in ethimologiis sius usq ad .uii. gn̾ationemi
Ssanguinitatis abstinendũ. & sic legitimo conubio
ꝯungendũ asseruit Inde reor eũ fecisse. qi genealogie
seriem retexens. qͦusq ordinẽ numerandi ꝑducẽ¬
redire ad conubiũ sancciuit. qñ ĩa cognationis
ordo numerari desinit.
In qͦ ramusculo osanguinitatis legitima

Expanded text:
sidorus in etymologiis suis, usque ad VII generationem consanguinitatis abstinendum et sic legitimo connubio conjungendum asserit. Inde reor eum fecisse quod genealogiae seriem retexens, quousque ordinem numerandi perduceredire ad connubium sancivit, quando jam cognationis ordo numerari desinit. IN QUO RAMUSCULO CONSANGUINITATIS LEGITIMA
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsqͥs metropolitanꝰ intͣ tres m̃ses ꝯsecrationis suȩ
ad fidẽ suã exponendã palliũq suscipiendũ ad
apłicã sedẽ ñ miserit: omissa sibi careat dignitate.
sicq licentia metropolitanis aliis. pꝰ scdam & tertiã
cõmonitionẽ. uiduatis ȩccłiis cũ osilio romani pon¬
tificis ordinando ep̃õs subuenire Si uͦ osecrandi ep̃i
negligentia ꝓuenerit. ut ult̾ tres m̃ses eccł̃ia uiduata
dsistat. ꝯmunione pͥuetur. qͦusq aut loco cedat. aut
se ꝯsecrandũ p̃bere ñ differat. Qđ si ultͣ qͥnq m̾ses
ꝑ suã negligentiã retinuerit uiduatã ȩccłiam. neq¬

Expanded text:
es consecrationis suae ad fidem suam exponendam, palliumque suscipiendum ad apostolicam sedem non miserit, commissa sibi careat dignitate; sitque licentia metropolitanis aliis, post secundam et tertiam commonitionem, viduatis ecclesiis, cum consilio Romani pontificis, ordinando episnegligentia provenerit, ut ultra tres menses Ecclesia viduata consistat, communione privetur, quousque aut loco cedat, aut se consecrandum praebere non differat. Quod si ultra quinque menses per suam negligentiam retinuerit viduatam E
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ circa pͥncipũ sui pastoralis scribens. honor fr̃s
& sullimitas ep̾alis nullis poterit comꝑationibus
adȩquari. Si regũ cõpares fulgori. & pͥncipũ diadema¬
ti. longe erit inferiꝰ. ꝗͣ si plumbi metallũ ad auri
fulgorem ꝯpares. Quippe cũ uideas regũ colla. & pͥnͥ¬
cipũ. summitti genib sac̾dotũ. & exosculata eoꝵ¬
dextera. orationib eoꝵ credant se omunicari. & pꝰ pauca
Hec cuncta fr̃s ido nos p̾̃misisse debetis cognoscere. ut
ostenderemꝰ nicħ eẽ in hoc scło excellentiꝰ sac̃dotib.
damnationis ꝓmulgauit sententiã: Sic qͦ caribertꝰ
parisioꝵ rex cũ ingobergã legitimã uxorẽ suã reliqͥs¬
set. & duas sorores meroflidem & marchouenã in uxo¬
res duxisset. a beato germano parisioꝵ ep̃o ex cõmu¬
nicatꝰ ẽ. & resipiscere nollet. ñ multo pꝰ diuino ui¬
dicio ipse defunctꝰ ẽ¬

Expanded text:
modo circa principium sui pastoralis scribens: Honor, fratres, modo circa principium sui pastoralis scribens: Honor, fratres, et sublimitas episcopalis nullis poterit comparationibus adaequari. Si regum fulgori compares et principum diademati, longe erit inferius, quam si plumbi metallum ad auri fulgorem compares, quippe quum videas regum colla et principum submitti genibus sacerdotum, et osculata eodextera orationibus eorum credant se communiri. » Et post pauca: « Haec cuncta, fratres, ideo nos praemisisse debetis cognoscere, ut ostenderemus nihil in hoc saeculo excellentius sacerdotibus, mulgavit sententiam? Sic quoque Charibertus Parisiorum rex, cum Gotbergam legitimam uxorem suam reliquisset, et duas sorores Meroflidem et Marcovevam in uxores duxisset, a beato Germano Parisiorum episcopo excommunicatus est. Et cum resipiscere nollet, non multo post divino judicio ipse defunctus e
Abbreviated transcription (Latin):
inqͣt. Nosti itaq int̾ hȩc ex illoꝵ te pendere iudicio.¬
ñ illos ad tuã redigi uoluntatẽ. Talib gͦ institutis.
talibq fulti auctoritatib pleriq pontificũ. alii re¬
ges. alii imꝑatores. ex cõmunicauert̾. Nam si speciale
aliqd̾ de ꝑsonis pͥncipũ exquirat᷑ exemplũ. beatus
Aliꝰ itẽ romanꝰ pontifex regẽ francoꝵ ñ tam ꝓ suis
iniqͥtatib q̃ ꝓeo qd̾ tante potestati erat inutilis. a
regno deposuit. & pipinũ karoli imꝑatoris patrẽ
in eiꝰ loco susstituit. om̃sq francigenas a iuram̃to
fidelitatis absoluit. Qd̾ &̃ ex frequenti auctoritate
agit scã eccłia. cũ milites absoluit a uinculo iura
pontificali gradu deponunt᷑. & beatꝰ ambrosius
aliis sac̃dotib ñ adeo grauis uidebat᷑. theodosium
magnũ imꝑatorẽ excõmunicans ab ęccłia exclusit
Qui &̃ in suis scͥptis ostendit. qd̾ aurũ ñ tam p̾ciosiꝰ sit
plumbo. ꝗͣ regia potestate sit altior sac̃dotalis. hoc

Expanded text:
inquit: « Nosti itaque ex illorum te pendere judicio, non illos ad tuam velle redigi voluntatem. Talibus ergo institutis talibusque fulti auctoritatibus, plerique pontifices, alii reges, alii imperatores excommunicaverunt. Nam si speciale aliquod de personis principum requiratur exemplum, beatus Alius autem Romanus pontifex regem Francorum non tam pro suis iniquitatibus quam pro eo quod tantae potestati erat inutilis a regno deposuit, et Pipinum Caroli imperatoris patrem in ejus loco substituit, omnesque Francigenas a juramento fidelitatis absolvit: quod etiam ex frequenti auctoritate agit sancta Ecclesia, cum milites absolvit a vinculo jurampontificali gradu deponuntur. Et beatus Ambrosius aliis sacerdotibus non adeo gravis videbatur, Theodosium Magnum imperatorem excommunicans ab ecclesia exclusit; qui etiam in suis scriptis ostendit, quod aurum non tam pretiosius sit plumbo, quam regia potestate sit altior dignitas sacerdotalis, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
iudicii sententiã supͣ eos dare p̃sumpsit. s illos ã
dños uocans in suo debere subẽẽ iudicio. uerii se ad
aloꝵ pendere arbitriũ iudicauit. Supͣdicto qͦ ana¬
stasio p̃libatus papa gelasiꝰ ꝑsuadens. ne ille intima¬
tam suis sensib ueritatẽ arbitraret᷑ iniuriã. subin¬
tulit dicens. Duo st̃ qͥppe imꝑator & augꝰte. quib
pͥncipalit̾ mundꝰ hic regit᷑. auctoritas sacra ponti

Expanded text:
udicii sententiam supra eos dare praesumpsit; sed illos etiam dominos vocans, non suo debere subesse judicio, verum ad illorum pendere se arbitrium judicavit. Supradicto quoque Anastasio praelibatus papa Gelasius persuadens ne ille intimatam suis sensibus veritatem arbitraretur injuriam, subintulit dicens : « Duo sunt quippe, imperator Auguste, quibus principaliter mundus hic regitur, auctoritas vi
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint ignoramꝰ. S ipsos baptizatos eẽ ꝑ hoc uob̾
innotescere potuit. qd beato petro dñs ait Qui lotꝰ
ẽ ñ indiget nisi ut pedes lauet

Expanded text:
fuerint ignoramus. sed si ipsos baptizatos esse per hoc nobis innotescere potuit, quod beato Petro dominus ait: qui lotus est, non indiget, ut lauet,
Abbreviated transcription (Latin):
nionẽ hereticȩ se p̃untati miscuerit: si ad ȩccłiam &
& sic in eo gradu quo erat sine aliqͣ ꝓmotione recipiat᷑
Qui tam̃ ꝓ magno hãt beneficio.si adẽpta sibi om̃i spe
ꝓmotionis in eo qͦ inuenit᷑ ordine stabilitate ꝑpetua
ꝑmaneat. si tam̃ iterata unctione ñ fuerit maculatꝰ.
Non leuẽ ap̃ dñm noxã incurrit. qͥde talib ad sacros
minatione ꝓmotio ꝯcedit᷑ inculpatis. multomagis
ñ debet licere suspectis. Igit᷑ apłica auctoritate p̃ci¬
pimꝰ. ut circũspecte ab om̃ib amͦ impleant᷑. q̃ ad
totiꝰ ȩccłiȩ incolumitatẽ. & laudabilit̾ suggesta st̃. &
salubrit̃ ordinata

Expanded text:
nionem, haereticae se pravitati miscuerit, si ad Ecclesiam e sic in eo gradu in quo erat, sine aliqua promotione recipiatur. Qui tamen pro magno habeat beneficio, si adempta sibi omni spe promotionis, in eo quo invenitur ordine, stabilitate perpetua permaneat, si tantum iterata tinctione non fuerit maculatus. Non levem apud Dominum noxam incurrit, qui de talibus ad sacros minatione promotio est, ceditur inculpatis, multo magis non licere suspectis. Igitur apostolica auctoritate praecipimus ut circonspecte ab omnibus amodo impleantur, quae ad totius Ecclesiae incolumitatem et laudabiliter suggesta sunt et salubriter or
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o pͥmatũ optinuit. sic̃ ipse beato fetro apło dixit
Tu es Petrꝰ & reł. Ergo hȩc apłica sedes cardo & caput
om̃ium ȩccłiarũ a dño & ñ ab alio ꝯstituta & sicut
cardine. hostiũ regit᷑. sic huiꝰ sc̃ȩ sedis auctoritate
om̃s eccłiȩ dño disponente regunt᷑. Igit᷑ si q̃ causȩ¬

Expanded text:
ro primatum obtinuit, sicut ipse B. Petro dixit: Tu es Petrus, etc. . Ergo haec apostolica sedes cardo et caput omnium Ecclesiarum a Domino non ab alio est constituta, et sicut cardine ostium regitur, sic hujus sanctae sedis auctoritate omnes, Ecclesiae Domino disponente reguntur. Item B. Ge
Abbreviated transcription (Latin):
illis seorsũ seiunctis. Ex radice illiꝰ trunci egrdi¬
unt᷑ isti ramusculi nepos. & neptis. primꝰ ꝓnepos
& ꝓneptis. scds: abnepos & abneptis terciꝰ: adnepos
& adneptis. quartꝰ: trinepos. & trineptis. quintus:
trinepotis nepos & trineptis nepta: sextus: Hec con¬
sanguinitas dũ se paulati in ꝓpaginũ ordinibus
dirimens usq adultimũ gradũ sese subtrarerte.
S ꝓpinquitas eẽ deserit. tc̃ primũ lex matrimonii¬
uinculũ repetit. & qͦdã mͦ reuoca  fugientẽ. Ideo

Expanded text:
illis seorsum sejunctis, ex radice illius trunci egrediuntur isti ramusculi, nepos et neptis primus, pronepos proneptis secundus, abnepos et abneptis tertius, adnepos et adneptis quartus, trinepos et trineptis quintutrinepotis filius et trineptis filia. Haec consanguinitas dum se paulatim propaginum ordinibus dirimens, usque ad ultimum gradum sese subtraxerit, et propinquitas esse desierit, eam rursus lex matrimonii repetit, et quodammodo revocat fugientem. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
liatꝰ. aut sede ꝓpria ui aut terrore depulsꝰ añꝗͣ om̃a
sibi ablata legib restituant᷑. & ipse pacifice annũ
ł plꝰ suis fruatur honorib. sediq ꝓpriȩ sit regłarit
restitutꝰ. uxta canonũ institutionẽ accusari. uoca¬
xi. iudicari. aut damnari potest¬

Expanded text:
liatur, aut a sede propria vi, aut terrore depulsus, antequam omnia sibi ablata legibus restituantur, et ipse pacifice annum vel plus suis fruatur honoribus, sedique propriae sit regulariter restitutus, juxta canonum institutionem accusari, judicari
Abbreviated transcription (Latin):
subiectos et̃ deb̾e ep̃o. & qͥeti oꝑam dare atq obseruare.
ieiunia. & orationes in locis in qͥb semel do̾ se deuouert᷑
ꝑmanentes. & neq omunicare ȩccłiasticis. neq scłares
aliqͥs attrectare actiones: relinquentes ꝓpͥa monasteria.
nͥ forte iubeant᷑ ꝓpt̾ urguentes necessitates ab ipsiꝰ ci¬
uitatis ep̃o. Et neminẽ seruoꝵ suscipi in monasteriũ
ut sit cũ eis monachꝰ. nͥ cũ dñi ꝓpria oscientia. Pretere¬
untẽ uͦ hȩc decreuimꝰ extͣ omunionẽ eẽ. ne nom̃ dñi¬

Expanded text:
are, atque conservare jejunia et orationes in locis quibus semel se Deo devoverunt, permanentes, et neque communicare ecclesiasticis neque saeculares aliquas altrectare actiones, relinquentes propria monasteria, nisi forte jubeantur propter urgentes necessitates ab ipsius civitatis episcopo, et neminem servorum suscipi in monasterium ut cum iis sit monachus, nisi cum domini propria conscientia. Praetereuntes vero haec decrevimus ext
Abbreviated transcription (Latin):
eligunt uitã. digni st̃ ꝯuenienti honore: Quia tam̃ st̃
qͥdã monachi habitantes indifferent̃ ꝑ ciuitates. necñ¬
& ꝑ monasteria. seipsos p̃sumptione ꝓpria ꝯmendantes.
placuit neminẽ aut ȩdificare aut ostituere monastĩa.
aut oratorii domũ. sine ꝯscientia ipsiꝰ ciuitatis ep̃i

Expanded text:
eligunt vitam, digni sunt convenienti honore. Quia tamen quidam sunt monachi habitantes indifferenter per civitates, nec non et monasteria, seipsos praesumptione propria commendantes, placuit neminem aut aedificare, aut constituere monasteria, aut oratorii domum, sine conscientia ipsius civitatis epi
Abbreviated transcription (Latin):
emo intelligat᷑ ꝯcubinã hab̾e. qͥ cũ multis mulierib
ocumbere. cũ aliqua solet. Nam quẽ admodũ qͥ legi¬
timam uxorẽ habet. aliã hab̾e durante eodẽ matriꝰ¬
monio ñ pot̾. ita & qͥ unam ꝯcubinã habet. ñ pot̾
alias eo tẽpore habere
Idẽ de unico baptismo libꝰ.i.
ismahel ut seꝑaret᷑ a popłõ dĩ. ñ obfuit mat̾ ancilla.
natꝰ erat. & ex ancilla susceptꝰ¬

Expanded text:
em intelligat concubinam, quae cum multis mulieribus concumbere cum aliquo solet; nam quemadmodum qui legitimam uxorem habet, aliam habere durante eodem matrimonio non potest, ita et qui unam concubinam habet, non potest alias eo tempore habere De unico baptismo, lib. I . Ismael ut separaretur a populo Dei non obfuit mater ancilla, natus erat, et ex ancilla suscept
Abbreviated transcription (Latin):
çenã dñi In cęna dñi legunt tres lectiones. de lam̃ta¬
tione ieremiȩ. Quomͦ sedet sola ciuitas. & cęt̾a. & tres
lectiones de tractatu sc̃i aug̃. in psalmo.Lxiii. Exaudi
os. Conuenientib uob̾ in unũ. Scd̾a lectio sic incipit
tione ieremiȩ. & tres de tractatu sc̃i aug̃. ĩ psalmo
.lxiii. & tres de apło uͥ ait in epła ad hebreos. festine¬
Tertia. De qͦ nob̾ grandis sermo ẽ In sabbo scõ tres lc̃¬

Expanded text:
Coenam Domini. In Coena Domini legunt tres lectiones de lamentatione Jeremiae: Quomodo sedet sola civitas , etc.; et tres de tractatu os: Convenientibus vobis in unum. Secunda lectio sic itione Hieremiae. Et tres de tractatu sancti Augustini in Psalmo LXIII. Et tres de ApoTertia: De quo nobis grandis sermo est. In Sabbato sancto, tres l
Abbreviated transcription (Latin):
iqͥs gentilis gentilẽ duxerit uxorẽ añ baptisma. pꝰ
baptismũ in potestate eiꝰ erit eã hab̾e ł ñ habere.
Simili mͦ si unꝰ ex ꝯiugatis baptiratꝰ Ex deciꝵ eiusdẽ
ẽ. & alt̃ gentilis. & sequi ñ uult. sic̃ dicit apłs infidelis
si discedit discedat

Expanded text:
is gentilis gentilem dimiserit uxorem ante baptismum, post baptismum in potestate ejus erit eam habere vel non habere. Simili modo si unus ex conjugatis baptizatus est, et alter gentilis, et sequi non vult, ut dicit Apostolus, infidelis si discedit, d
Abbreviated transcription (Latin):
ni erroris sociũ. ł a sui uoluntarie ꝓpositi tramite rece¬
dentẽ. aut sacris patrũ regulis & osti tutionib in obȩ¬

Expanded text:
ni erroris socium, vel a sui voluntarie propositi tramite recedentem, aut sacris Patrum regulis et constitutionibus inobed
Abbreviated transcription (Latin):
ortassis querit aliqͥs qͣre in aqua solũmͦ & ñ aliqn̾ in
Uino baptismꝰ ꝯsecretur. Cui respondit beatꝰ ambro
s iccirco uniformit᷑ id fieri in aqua. ut intelligat᷑
qd̃ sic̃ aqua sordes corporis aut uestim̃ti abluit.
ita illud baptisma aĩe maculas sordesq uicioꝵ
emundando abstergit

Expanded text:
ortassis quaeret aliquis quare in aqua solummodo, et non aliquando in vino baptismus consecretur. Cui respondit beatus Ambrosius: « Idcirco uniformiter hoc fieri in aqua, ut intelligatur quod, sicut aqua sordes corporis, aut vestimenti abluit, ita illud baptisma animae maculas sordesque vitiorum emundando abstergit
Abbreviated transcription (Latin):
Sane dsanguinitas q̃ in ꝓpͥo uiro obseruanda ẽ.
hȩc nimirũ in uxoris parentela de lege nuptiarum
custodienda ẽ. qr ostat eos duos fuisse in carne una.
ꝯmunis illis utraq parentela eẽ credenda ẽ. sic̃ scͥptũ
ẽ. Erunt duo in carne una
Ex c̃ł cabilonensi. cp̃.u.

Expanded text:
Sane consanguinitas quae in proprio viro observanda est, haec nimirum in uxoris parentela de lege nuptiarum custodienda est; quia constat eos duos fuisse in carne una; communis illis utraque parentela esse credenda est, sicut scriptum est: Erunt duo in carne una . Ex concilio Cabilonensi. C
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ tam̃ qͥ ꝯscientiȩ testis ẽ ita hoc accipit sic̃ ille cui
iurat᷑ intelligit. Duplicit̃ aũ reus fit. qui cũ nomen
dñi inuanũ assumit. & ꝓximũ dolo capit. Non ẽ
seruandũ sacͣmentũ qͦ malũ incaute ꝓmittitur.
ueluti si qͥspiam adulterȩ ꝑpetuã cũ ea ꝑmanendi
fidẽ polliceat᷑. tolerabiliꝰ ẽ enĩ ñ implere sacͣmentũ
quã ꝑmanere in stupri flagicium.

Expanded text:
 ille cui juratur, intelligit. Dupliciter autem reus fit, qui et Dei nomen in vanum assumit, et proximum dolo capit. Non est conservandum sacramentum quod malum incaute promittit, veluti si quispiam adulterae perpetuam cum ea permanendi fidem polliceatur. Tolerabilius est enim non implere sacramentum, quam permane
Abbreviated transcription (Latin):
liud ẽ ñ hab̾e aliqͥd. aliud ẽ ñ uire hab̾e. ł illicite usurpare
utunt᷑ ñ heretici solũ. s &̃ om̃s iniqui & impii s tam̃
illi corrigendi aut puniendi. Illa uͦ agnoscenda & ueneranda st̃

Expanded text:
liud est non habere aliquid, aliud non iure habere uel inlicite usurpare.ntur non haeretici solum sed etiam omnes iniqui et impii. sed tamen illi corrigendi aut puniendi, illa uero agnoscenda et ueneranda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
diuges infideles. ut ꝯsentientes habitare secũ ñ dimit¬
terent. Qd̾ utiq ido monendũ ñ iubendũ fuit. qr ñ
tanto pondere ꝓhibendi st̃ hoĩes facere licita. ꝗͣuis
hoc fecit parcendo infirmitati. ñ p̃dicando iussioni¬
dixit. ego dico ñ dñs: Non st̃ itaq ista similia. qr ẽ
illa q̃ iubet dñs ñ ẽ indignũ. nec ꝯtrariũ. si eadẽ¬

Expanded text:
conjuges infideles, ut consentientes habitare secum non dimitconjuges infideles, ut consentientes habitare secum non dimitterent. Quod utique imo monendum, non jubendum fuit, quia non tanto pondere prohibendi sunt homines facere licita, quamvihoc facit parcendo infirmitati, non pdixit: ego dico, non dominus? non sunt itaque ista similia, quia etiam illa, quae iubet dominus, non est indignum neque contrarium,
Abbreviated transcription (Latin):
iubet dñs. Qd̾ nͥ ita eẽt. neq contͣ ꝓhibitionẽ dñi
apłs aliqͥd moneret. neq ꝯtͣ iussionẽ eiꝰ aliqͥd
ꝓhiberet. Proinde in his duab causis una de
nubendo. ł ñ nubendo. altera de infideli ꝯiuge dimittend
ł ñ dimitendo : aliqͥd simile ẽ in u̾bis apłi. aliqͥd dissimie
Simile qͥdẽ illud qd̾ ⁊ ibi dic̃. p̃ceptũ dñi ñ habeo. ꝯsiliua
dico Illud aũ dissimile ẽ. qr de nubendo & ñ nuben¬
deli dimittendo ł ñ dimittendo. qm̃ unũ hoꝵ ñ
expedit. aliud expedit dici ñ oportet. Qui dimitut
bene facit. & qͥ ñ dimittit. meliꝰ facit. S dici opor¬
cere. meliꝰ eẽ infidelẽ ꝯiugẽ ñ dimittere. ꝗͣuis liceat
& dimittere. quẽ admodũ recte dñs meliꝰ eẽ. qd̾ & licet
& expedit. ꝗͣ id qd̾ licet nec expedit: His de causis fa¬
ctũ ẽ ut exponens dñi sermonẽ quẽ plixum in montẽ
habuit. ubi uentũ ẽ ad questionẽ de ꝯiugib dimnitten¬

Expanded text:
ubet Dominus. Quod nisi ita esset, neque contra pohibitionem Domini Apostolus aliquid moneret, neque contra jussionem ejus aliquid prohiberet. Proinde in his duabus causis una de nubendo, vel non nubendo; altera de infideli conjuge dimittendo vel non dimittendo, aliquid simile invenitur, aliquid dissimile: simile quidem illud quod et ibi dicd i co, illud autem dissimile est, quia de nubendo et non nubendeli dimittendo uel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit, dici non oportet: qui dimittit, bene facit; et qui non dimittit, melius facit, sed dici opormittere, quamvis liceat et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse quod licet et expedit, quam id quod licet nec expedit. His de causis factum est ut ego exponens Domini sermonem quem prolixum in monte habuit, ubi ventum est ad quaestionem de conjugibus dimitten
Abbreviated transcription (Latin):
ic enĩ recedere ab infidelib uxorib ł maritis fideles¬
uiri ł feminȩ ñ ꝓhibent᷑ a dño. ut neq iubeant᷑. nã si
dimittere tales ꝯiuges iuberent᷑. nullꝰ locꝰ eẽt ꝯsilio ma¬
qͥb si ñ ambo crederent s unꝰ. aut una. & infidelis
cũ fideli osentiret habitare. nec ꝓhi¬
beri
a dño debuit. fidelis infidelẽ dimitt̾e
nec iuberi. Id̾o scił ñ ꝓhiberi. qr iustitia
ꝑmittit a fornicante disce̾re. & infideł hõis forni¬
catio ẽ maior corde. nec uera eiꝰ pudicicia cũ diuge
dici pot̾. qr om̃e qd̾ ñ ẽ ex fide. peccatũ ẽ: ꝗͣuis uerã
fidelis habeat pudiciciã. &̃ cũ infideli diuge q̃ ñ ht̃
uerã. Id̾o aũ nec iuberi debuert̾ fideles ab infidelib
seꝑari. qr ñ otra iussionẽ dñi gentiles fuert̾ ambo
rit. beatior aũ erit si sic ꝑmanserit scd̾m meũ ꝯsiliũ.
ne qͥs hoc dsiliũ tanꝗͣ humanũ. & ñ diuinũ ꝯtẽnen¬
dũ putaret: adiecit. Futo aũ qd̾ & ego sp̃m dĩ habeã

Expanded text:
ic enim recedere ab infidelibus uxoribus vel maritis fidelesviri vel feminae non prohibentur a Domino, ut neque jubeantur. Nam si dimittere tales conjuges juberentur, nullus locus esset consilio moquibus si non ambo crederent, sed unus aut una infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a Domino debuit fidelis infidelem dimittere, nec juberi: ideo scilicet non prohiberi, qupermittit a fornicante discedere et infidelis hominis fornicatio est maior in corde, nec uera eius pudicitia cum coniuge dici potest, quia omne quod non est ex fide, peccatum est: quamuis ueram fidelis habeat pudicitiam etiam cum infideli coniuge, qui non habet ueram. ideo autem nec iuberi debuerunt fideles ab infidelibus separari, quia non contra iussionem domini gentiles fuerunt ambo rit, Beatior autem erit si sic permanserit secundum meum consilium , ne quis hoc consilium tamquam humanum et non diuinum contemnendum putaret. adiecit: puto autem, et ego spiritum dei habeo.
Abbreviated transcription (Latin):
s uirgo ꝯsiliũ qͦ p̃ceptũ eam ñ opellit arriꝑet lc̃
ipsiꝰ potestatis aliis affert impedimentũ salutis.
sic̃ ẽ unde iã du loquim᷑ discessio ꝯiugis fidelis ab
infideli. ꝗͣ ñ ꝓhibet dñs p̃cepto legis. qr coram illo
sissime scandalizant᷑ offensi. uerũ &̃ qr in alia ꝯiu¬
gia cũ ceciderint. uuientib eis a qͥb dimittunt᷑: ad¬
ulterinis nexib colligati difficile resoluunt᷑. id̾o hͥ
bene facit. si ñ dimiserit meliꝰ facit. sic̃ dictũ ẽ qͥ
dat nuptũ bene facit. & qͥ ñ dat nuptũ meliꝰ facit.
qm̃ illud ñ solũ utrũq parit̾ licet. unde ad nicħ hoꝵ
aliud ampliꝰ. Unde ad id qd̾ ampliꝰ expedit osilio

Expanded text:
si virgo consilium quo praeceptum eam non compellit, arriperet, si virgo consilium quo praeceptum eam non compellit, arriperet, ipsius potestatis aliis affert impedimentum salutis, sicut est, unde iam diu loquimur, discessio coniugis fidelis ab infideli, quam non prohibet dominus praecepto legis, quia coram illo sissime scandalizantur offensi, uerum etiam quia in alia coniugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus cobene faciet, si non dimiserit, melius facit, sicut dictum est: Qui dat nuptum bene facit, et qui non dat nuptum melius facit; quoniam illud non solum utrumque pariter licet unde ad nihil horaliud amplius. Unde ad id, quod amplius expedit, consilio
Abbreviated transcription (Latin):
sint oꝑa trinitatis. Dic̃ tam̃. De uirginib aũ p̃ceptũ
dnĩ ñ habeo. ꝯsiliũ aũ do: Non hoc ut ꝯsiliũ alienum
existimemꝰ a dño. cũ ꝯtinuo sequat᷑ & dicat: Tanquã
di habeã. Uerũ tam̃ aliud ẽ dñi iubentis imꝑium. ali¬
ud serui. scđm miscdiam caritatis. q̃ illi a dño est
inspirata atq donata. fidele ꝯsiliũ ibi aliud facere
ñ licet. hic aũ licet. Ita sane ut ipsũ licitũ partĩ qͥd̾e
expediat. partĩ uͦ ñ expediat. Expedit tc̃. qñ ñ solũ ꝑ
hoc impedimentũ salutis infert᷑. uelut cũ dat osiliũ
ñ nubendi apłs uirginib. unde p̃ceptũ dñi se ñ hab̾e
testat᷑. licet facere idẽ nubere. & minꝰ ꝯtinentiȩ bo¬
nũ tenere in nuptiis. ipsũq licitũ &̃ expedit. qm
inuerita. & illicita ruiturã carnis infirmitatẽ. sic
excepit honestate nubendi. ut neminẽ impediat
ad salutẽ. qͣuis mag̃ expediret mag̃q honestũ eẽt.

Expanded text:
nibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do . Non ut hoc consilium alienum aestimemus a Domino, cum continuo sequatur et dicat: Tanquam Dei habeam. Verumtamen aliud est Domini jubentis imperium, aliud inspirata atque donata, fidele consilium. Aliud ibi facere non licet hic autem licet, ita sane, ut ipsum licitum partim quidem expediat, partim vero non expediat. Expedit tunc, quando non solum per hoc impedimentum salutis infertur, velut cum dat consilium non nubendi Apostolus virginibus, unde praeceptum Domini se non habere testatur, licet aliud facere, id est nubere, et minus continentiae bonum tenere in nuptiis, ipsumque licitum etiam expedit, quoniam in vetita et illicita ruituram carnis infirmitatem sic excepit honestatem nubendi ut neminem impediat ad salutem, quam magis expediret, magisque honestum esset,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuincias ostitutis. Ualentinȩ nos clerici ciuitatis
adierunt. ꝓponentesꝑlibellũ crimina q̃ maximũ
teste tota ꝓuincia asserunt omisisse. delegata totiens co¬
gnitione: illũ ostituta semꝑ & subt̃fugisse iudicia. nec
confisũ ꝯscientia festinasse. ut si eẽt in nocens exami¬
natis õĩb purgaret᷑. q̃ totiens decreta ex nr̃arũ qͦ cartarũ
instructione cognouimꝰ. Qui econtͣrio ꝓbauit dese illa
q̃ dicta st̃. qr ad ea ꝯfutanda cũ ẽẽnt innumera a deces¬
sorib meis ꝓuincialis ẽ delegata cognitio Conuentꝰ ẽ
dicit᷑ uitasse. & ad eẽ minime uoluisse. & nullꝰ dubitat.
qi ita iudiciũ nocens subt̾fugit. quẽadmodũ ut absol
uat᷑ qͥ ẽ innocens q̃rit. S astuta cauillatio eoꝵ qͥ uersu¬
tis agendũ ẽẽ credunt osiliis. ñ quã innocentię nom̃

Expanded text:
incias constitutis. Valentinae nos clerici civitatis adierunt proponentes per libellum crimina, quae Maximum, teste tota provincia, asserunt commisisse: delegata toties cognitione illum constituta semper subterfugisse judicia, nec confisum conscientia festinasse, ut si esset innocens, examinatis omnibus, purgaretur, quae toties decreta, ex nostrarum quoque chartarum instructione cognovimus. Qui econtrario probavit de se illa, quae dicta sunt, quia ad ea confutanda, cum essent innumera, a decessoribus meis provincialis est delegata cognitio. Conventus etiam dicitur evitasse et adesse minime voluisse, et nullus dubitat quod ita judicium nocens svatur qui est innocens quaerit; sed astuta cavillatio eorum qui versutis agendum credunt esse consiliis nunquam innocentiae nomen
Abbreviated transcription (Latin):
lerici &̃ ł scłares. qͥ oblationes parentũ aut donacap̃.iiii¬
tas aut testam̃tis relictas retinere p̃sũpsert̃. aut qd̾
ipsi donauerint ȩccłiis ł monasteriis crediderint
auferendũ. sic̃ synodꝰ scã ꝯstituit. uelut necatores
pauꝑum. qͦusq reddant ab ȩccł̃iis exeludantur

Expanded text:
lerici vel seculares qui oblaciones parentum aut donatas aut testamentis relictas retinere presumpserint, aut id quod ipsi donaverunt ecclesiis vel monasteriis crediderint auferendum, sicut sinodus sancta constituit, vel ut necatores pauperum, quousque reddant, ab ecclesiis excludantur