comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum nos saluatorem natum ꝓficeam᷑: c᷑ apłs eum factum dieat ex se¬
mine dd̾. et alio loco: factum ex muliere. c alud fit fieri: aliud nasci. alicͥd
gͦ significauit: ħ dicto. C enim nõ humano semine cõtreta ẽ carodin iunt̾o
natum. Ahud ẽ enuim semine ad mit̾to sanguinis coaͣgulo gn̾are: aliud est
non ꝑmixtoe s uirtute ꝓ creare. Possunt homines gn̾are filios homineᷤ:¬
s non facere. Ecce qir clixit apłs factum: et non natum. Ne ei .s. natiuitaᷤᷤ
que fuit sine uirili semine nr̃e simił putaret᷑: que conficit᷑ seminũ ꝯmixtioe.¬

Expanded text:
cum nos Salvatorem natum profiteamur, cur Apostolus eum factum dicat ex semine David , et alio loco factum ex muliere; cum aliud sit fieri, et aliud nasci? Aliquid go significavit hoc dicto. Quia enim non humano semine concreta est caro Domini in utero natum; aliud est enim semine admixto et sanguine coagulato generare; aliud est non permixtione, sed virtute procreare; possunt enim homines generare filios, sed non facere. Ecce quare dicit Apostolus factum, et non natum, ne ejus scilicet nativitas quae fuit sine virili semine, nostrae similis putaretur, quae conficitur seminum commixtio
Abbreviated transcription (Latin):
auas hc̃ sapientias. unã non creatam. s genitam. que ip̃e est. alteram
nõ genitã. s c̾atã ⁊ ꝑ grãm ei collatam. Nam ysaias de eo p̃testatur
Requiescet suꝑ eum sp̃c̃ sapientie es intellectus. ⁊ c̾. Sp̃c gͦ sapientie
intellectꝯ .i. sapĩa ⁊ intelligentia ꝑ sp̃m .s. gratis data. xͦ erat sapiens. ẜ.¬
animã. scd̃m deũ sapiens uero erat. sapientia genita. quo ip̃e ÷. ⁊ sicitt
in qͣntũ deus ÷ bonꝰ est bonitate naturali. qͣ ip̃e est.⁊ ĩtus rtcia nat᷑ali
que ip̃e est. ita sapiens sapientia naturali quȩ ip̃e est. Anima ueto euis sicut bẽ
est. et uiste bonitate uł iustitia gratis data quȩ ip̃e ił ipsa non est. ita sapies
sapientia gratis data. quȩ ip̃a non est. et licec in xp̃o geminata sit. sapientia ura
tñ ⁊ eadem ꝑsona est. quȩ in qntum deus est. uł in qͣntum diuina natura est:. sapi

Expanded text:
pientias, unam non creatam, sed genitam, quae ipse est; alteram non genitam, sed creatam, et per gratiam ei collatam. Nam Isaias de eo protestatur, c. 11: Requiescit super eum Spiritus sapientiae et intellectus. Spiritu ergo sapientiae et intellectest. Et sicut in quantum Deus est, bonus est bonitate naturali, quae ipse est, et justus justitia naturali, quae ipse est; ita sapiens sapientia naturali, quae ipse est. Anima vero ejus sicut bona est et justa bonitate vel justitia gratis data, quae ipse vel ipsa non est; ita est sapiens sapientia gratis data, quae ipsa non est. Et licet gemina in Christo sit sapientia, una tamen eademque persona est; quae in quantum Deus est, et in quantu
Abbreviated transcription (Latin):
num sonsum ꝓfec̾it et quod infantia enis exꝑs cognitionis fuit. et patrẽ et matrẽ
ignorau̾it. quod nec eccł̃a recipit. neo p̃msse auctoritates patiuntur sic intelligi.
s ita sane potest recipi. ut qͣntum aduersus hominum et sui sensus ostensione xͦ.
profẽcisse dicatur. Profitiebat gͦ humanus sensus in eo. scd̾m ostensionẽ et alioꝵ
hominum opinionem. Ita etiam patrem et matrem dr̃ ignorasse in infantia
quia ita se habebat et gerebat. ac si agnitionis expers eẽt¬
ic queri opiis est cum amma xp̃i eẽt sapiens sap̃ia
cum deo hãt scientiã. nec omnia sciat que deus. quia in nullo equatur creatura
ht̃ cum deo sapientiam. nec gͦ deus in omni bono maiorem ht̃ suffitientiam qͣm
eius creatura. Inducunt etiam anotoritatẽ ad idem ꝓbandum. Ato enim ꝓpħa ex
potero ad eum. Suꝑ quod exponens cassiodorꝰ ait. Ueritas humane conditionis os

Expanded text:
umanum sensum Christus profecerit, et quod infantia ejus expers cognitionis fuerit, et patrem et matrem ignoraverit; quod nec Ecclesia recipit, nec praemissae auctoritates patiuntur sic intelligi. Sed ita sane potest accipi, ut quantum ad visum hominum et sui sensus ostensionem, Christus profecisse dicatur. Proficiebat ergo humanus sensus in eo secundum ostensionem, et aliorum hominum opinionem. Ita etiam patrem et matrem dicitur ignorasse in infantia, quia ita se habebat et gerebat ac si agnitionis expers eic quaeri opus est, cum anima Christi esset sapiens sapientia cum Deo habeat scientiam, nec omnia sciat quae Deus, quia in nullo creatura aequatur habet cum Deo sapientiam, non ergo Deus in omni bono majorem habet sufficientiam, quam ejus creatura. Inducunt etiam auctoritates ad idem probandum. Ait enim Prophepotero ad eam. Quod exponens Cassiodor. ait
Abbreviated transcription (Latin):
nfacere curauit. ne dei mmensitatem similitudine creature. me¬
uretur. Prxerat enim scͥptura sc̃ã ania ds pater est. seratrre nͥe¬
Et audiuit homo hõc qui hominem patrem uiderat: dm patrem
non uiderat. et cogitare cepit ita esse in creatore: rit uiderat in creaturis.
aquibꝰ hec nomina translata sunt ad creatozem. In quibꝰ. pater prio ẽ filio.¬
et filuis posterio est patre. et ex anqͣuitate: in patre defectꝰ. ex posteri¬
tate: infilio inꝑfectio sensꝰ solet notari. Ideo occurrit scͥptura. dicens patre
potentem: ne uideatur prioꝵ filio. et ideo minus potens. et filiũ fapientẽ.
ne uideatur posterio patre: et ideo minus fapiens. Dictus est etram sp̃s:
onis. et tumoris. Unde humana cõscientia ad dm̃ ꝓ rigoze et crudelitate
accedere metuit. Ideo stͥptura temꝑauit sermonem. suum sp̃m bonum
nonruras: ne crudelis putaretur qui mitis erat. non quod pater solus
sit potens. uel magis potens. et filuis solus fapiens. uel magis fapiens:

Expanded text:
facere curavit, ne Dei immensitatem similitudine creaturae metiremur. Dixerat enim Scriptura sacra, quia Deus Pater est, et et audivit hoc homo qui hominem patrem viderat, Deum Patrem non viderat; cogitare coepit ita esse in Creatore ut viderat esse in creaturis, a quibus haec nomina translata sunt ad Creatorem, in quibus pater est prior filio, filius est posterior patre, et ex antiquitate in patre defectus, ex posteritate in filio imperfectio sensus solet notari. Ideo occurrit Scriptura dicens Patrem potentem, ne videatur prior Filio, et ideo minus potens; et Filium sapientem, ne videatur posterior Patre, et ideo minus sapiens. 8. Quare Spiritui sanctonis et tumoris. Unde humana conscientia ad Deum pro rigore et crudelitate accedere metuit. Ideoque Scriptura temperavit sermonem suum, Spiritum bonum nominans, ne crudelis putaretur qui mitis erat; non quod Pater solus sit potens vel magis potens, et Filius solus sapiens vel magis sapiens,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ u̾trum ꝑ eam: potuerit stare ł non. Sciendum ẽ gͥ qd̾ homi¬
ni increatione sic̃ de angłis diximo: datum: ꝑ gr̾amꝰ auxiltum.
& collata potentia: ꝑ quam poterat stare .i. non declinare abeo.
qd̃ acceꝑtt. s non potãt ꝓficere incantum: ut ꝑ grãm ereationis si¬
ue aliti mereri salutem ualera. Poterat quidem ꝑ illud arixilium.
grẽ creationis resistere malo: s non perficere bonuim

Expanded text:
go quod homini in creatione, sicut de angelis diximus, datum est per gratiam auxilium, et collata est potentia per quam poterat stare, id est, non declinare ab eo quod acceperat; sed non poterat proficere in tantum, ut per gratiam creationis sine alia mereri salutem valeret. Poterat quidem per illud auxilium gratiae creationis resistere malo, sed non perficere bonum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit inĩ oriri poss nͥ ex bono. Dico gͦ: ꝙ uoluntatem malam nulłm
malum p̃cessit. s ea bono: originem hũit. ħ aꝑte docet᷑ pͥmam causam
⁊ originem mali: bonam fuisse natam. & nicħominus ostendit᷑: ẽ peni¬

Expanded text:
fuit unde oriri posset nisi ex bono. Dico ergo quia voluntatem malam nullum fuit unde oriri posset nisi ex bono. Dico ergo quia voluntatem malam nullum malum praecessit, sed ex bono originem habuit. Hic aperte dicitur primam causam et originem mali, bonam fuisse naturam. Et nihilominus ostenditur
Abbreviated transcription (Latin):
extitit.q ante pͥmum pecẽm ñ erat aliquid malum: uñ oruec᷑.
Cum enum originẽ & cãm hu̾it: aut ex bono aut ex malo hu̾it: s malũ:
ante nõ erat. ex bono gͥ: exortumẽ. Pris enini in angło ortumẽ pecẽm:
⁊ poea in homine. ꝙ qͥd erat angł̃s nͥ bona nat᷑a di: Nlon exdeo ortũ:
malum: ꝙ fuit ĩ angło. ñ ex alio: qͣm ex angło. ex bono gͥ ortum fuit.
Uñ aus̃ inresponsiomibꝰ ꝯ̃ ilanum ħecic̃ qui dix̾at. si ex nͣ. pecem : tẽ¬
mala :. nͣ: ait. Queso ut sipͭ. respondeat. Manfestum ÷ ex uoluntate
mala. tanꝗ̃ ex arbore mala: fi oꝑa om̃ia mala tanꝗͣ fruct malo.
s ip̃am malam uoluntatem uñ dic̃ exc᷑am nͥ ex bono: Si enm ex
angelo: qͥd : angłs nͥ bonum opꝰ dĩ: Si ex homine. qͥd erat ip̃e ħo nisi
bonum op di: immo qͥd erãt ħ duo anꝗ̃ in eis oriret᷑ mala uoluntas.
nͥ bomim opꝰ di. ⁊ bona & landanda nata: G ex bono orit᷑ malum: ñ

Expanded text:
extitit, quia ante primum peccatum non erat aliquid mali unde oriretur. Cum enim originem et causam habuit, aut ex bono, aut ex malo habuit. Sed malum ante non erat; ex bono ergo ortum est. Prius enim in angelo ortum est peccatum, et postea in homine. Et quid erat angelus, nisi bona natura Dei? Non ex Deo ortum est malum quod fuit in angelo; non ex alio quam ex angelo; ex bono ergo ortum est. Unde August., in Responsionibmala est natura, ait: Quaeso ut, si potest, respondeat. Manifestum est ex voluntate mala, tanquam ex arbore mala, fieri omnia opera mala, tanquam fructus malos; sed ipsam malam voluntatem unde dicit exortam, nisi ex bono? Si enim ex angelo, quid est angelus, nisi bonum opus Dei? Si ex homine, quid erat ipse homo, nisi bonum opus Dei? Imo quid erant haec duo antequam in eis oriretur mala voluntas, nisi bonum opus Dei, et bona et laudanda natura? Ergo ex bono oritur malum, nec
Abbreviated transcription (Latin):
icut in illo ꝯugio pͥorum hominum ẜ pens manducandum
ꝑsuasit. mulier autem non manchucauit sola s uiro suo dedᷤ
et simul mancducauerunt: ita & in quodam secreto ꝯuigioꝙ. numo
homine gerit᷑ et amoscit᷑ cum rationi scientie que inrebꝰ temporali¬
U agencd rationancdi iuuatitate seruat᷑ animał sens ingerit quã¬
dum illecebram: time uelud serpens alloquit᷑ feminam. Hinc au¬
tem illecebre ꝯsentire: de ligno uecito est edere. S iste ꝯsensꝰ si sola co
membra ut non ex ibeant᷑ arma iniquitatis peccato: sic haben¬
dum estimo uelud lignum uecitum: mulier sola comełit. Si aut
in ꝯsensu illo ita decernit᷑ quodq peccatum ut si potestas sit etiam
oꝑe impleat᷑. intelligenda: mulier dedisse uiro suo simul edend̃
illicitum cibum. Heq enum pͣ. peccatum non solum cogitand̃
suauit uerum etiam ꝑpetrandum efficatit̾. mente decerni: nisi &
illa mentis intentio penes quam sumina potestas ÷ membra in

Expanded text:
icut in illo conjugio primorum hominum serpens manducandum persuasit, mulier autem non manducavit sola, sed viro suo dedit, et simul manducaverunt; ita et in quodam secreto conjugio, quod in uno homine geritur et dignoscitur, cum rationi scientiae, quae in rebus temporalibus agendis ratiocinandi vivacitate versatur, animalis sensus ingerit quamdam illecebram, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno vetito est edere. Sed iste consensus si solamembra, ut non exhibeantur arma iniquitatis peccato, Rom. 6; sic habendum existimo, velut lignum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consensu illo ita decernitur quodque peccatum, ut, si sit potestas, etiam opere impleatur; intelligenda est mulier dedisse viro suo simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam perpetrandum efficaciter mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est membra in
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas. que non necessitate s libera uoluntate bonitate omnia
facit: prout Wlt. Ideoq hieronimꝰ. attendens non ita eẽ lib̃um ar¬
bit̾um indeo sicut ẽ in creat᷑is: ab ipso uidet᷑ excludere lib̃um arbitͥũ¬
catum non cadit ꝙ eadere non pͭ. Cetera cum fuit liberi arbitri:
mutramq partem flecti possunt. Dum ait c̃: indicat lib̃um ar¬
bitrium. sicut ÷ in cet̾is nõ eẽ indeo¬

Expanded text:
oluntas, quae non necessitate, sed libera voluntate omnia facit prout vult. Ideoque Hieron., attendens non ita esse liberum arbitrium in Deo, sicut est in creaturis, ab ipso videtur liberum arbitcatum non cadit, nec cadere potest. Caetera, cum sint liberi arbitrii, in utramque partem flecti possunt. Dum ait caetera, indicat liberum arbitrium sicut est in caeteris, non ita e
Abbreviated transcription (Latin):
est quod in aissignatione distinctionis nominum. inter alia
que suꝑͣ diligenter exsequiti sumus: quectam diximus trãs lati¬
ue ac per similitudinem de deo dici ut speculum splendo. caras¬
ter figura et huuismodi. de quibꝰ lectozi breuiter trado quod senti¬
oi ut scł ratione similitutinis conficͥata: ex causi dicendi dictoꝵ intel.¬

Expanded text:
est quod in assignatione distinctionis nominum, inter alia quae supra diligenter executi sumus, quaedam diximus translative et per similitudinem de Deo dici; ut speculum, splendor, character, figura, et hujusmodi; de quibus pio lectori breviter trado quod sentio, ut si ratione similitudinis considerata ex causis dicendi dictorum intel
Abbreviated transcription (Latin):
ic diligenter inquiri oportet cum intrintate non sit diu̾sitas uł singubari¬
tas. nec multiplicitas. uł solicudo: quid significet᷑ his nominibꝰ seł unus uł una.
pluralitas ꝑsonarum. tͥnitas ꝑsonarum. et hmodi. uidem̃ enim ħ dicentes nume¬
roꝵ quantitatẽ. ⁊ rerũ multitudinẽ. uł multiplicitate: in deo ponere. Quid ergo
ibi significant: Ipso de quo loquimur aperiente insinuare curemur
ulla dicũt᷑ ad exeludendum ea q̃ uo̾ suit iudeo: quita ad ponendum ailiqfita

Expanded text:
ic diligenter inquiri oportet, cum in Trinitate non sit diversitas vel singularitas, nec multiplicitas vel solitudo, quid significetur his nominibus, scilicet unus pluralitas personarum, trinitas personarum, et hujusmodi. Videmur enim hoc dicentes, numerorum quantitates, et rerum multitudinem vel multiplicitatem in Deo ponere. Quid ergo ista ibi significent, ipso de quo loquimur aperiente, insinuare curemus. illa dicuntur ad excludendum ea quae non sunt in Deo, quam ad ponendum aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
fusse dicũt. nec menitu pcesisse. p̃miũ tempore. s cã. iui autem iiadct̃ qͥo b̾titudnie
quam prepentit in consirmatione ꝑ gram tune appositam. non metuatunt. duantes
tuic non fuisse eis collatam gr̾am aadmerendum: s adbeate uinendũ nectunc et
datumi esse uoni quo merent᷑. s. quo felicit fruc̾rtentut. Q uoa aute tũc in p̾mumi
acepunt. ꝑ obsaquia nobis exibita ex dei obedientia oy teuerentia mereri slicun
&x ita p̃miuita precessit merita. et hoc ntihi mazis placere fateor s

Expanded text:
mium tempore, sed causa. Aliis autem videtur quod beatitudinem quam receperunt in confirmatione per gratiam tunc appositam non meruerint, dicentes tunc fuisse eis collatam gratiam non ad merendum, sed ad beate vivendum; nec tunc eis datum esse bonum quo mererentur, sed quo feliciter fruerentur. Quod autem tunc in praemium acceperunt, per obsequia nobis exhibita, ex Dei obedientia et reverentia mereri dicunt, et ita praemium praecessit merita; et hoc mihi magis placere fateor.
Abbreviated transcription (Latin):
re .. ecce et hic manifeste tradit᷑ ꝗ fides non ÷ ex lib̾tate arbitris: si¬
ue ex arbitõ uoluntatis. ꝙ suꝑioribꝰ ꝯsonat: ubi dictum: gr̾am p̃¬
uenientem ł oꝑantem eẽ uircutem q̃ uoluntatem hominis liberat
et sanat. Et aug̃ in libꝰ de sp̃u et littera: ait. Iustificati sumus¬
non ꝑ libam uoluntatem: s ꝑ grãm xp̃i. non qd̾̃ sine uoluntate nr̃a
fiat: s uoluntas nr̃a ostendit᷑ infirma ꝑ legem ut sanet gr̃a uolun¬
tatem & sana uoluntas: impleat legen.¬

Expanded text:
hic aperte traditur quod fides non est ex libertate arbitrii, sive ex arbitrio voluntatis; quod superioribus consonat, ubi dictum est gratiam praevenientem vel operantem esse virtutem quae voluntatem hominis liberat et sanat. Unde Aug., in lib. de Spiritu et Littera, cap. 9, in tomatis per gratiam ipsius; non quod sine uoluntate nostra fiat, sed uoluntas nostra ostenditur infirma per legem, ut sanet gratia uoluntatem et sana uoluntas impleat lege
Abbreviated transcription (Latin):
unde senmat̃ biũt. Quamins ⁊̃ fedior atq mniundior sit cao plis.
⁊ ideo magis corrupta ꝗͣ caro parentis: ũ m̃ ut aiunt fit pre¬
iidicium intatis. q nec ab surdum eẽ dicunt. si carius natã ma

Expanded text:
uit. Quamvis etiam si foedior atque immundior sit caro prolis, et ideo magis corrupta quam caro parentis, non tamen inde, ut aiunt, fit praejudicium veritati; quia nec absurdum esse dicunt, si carnis natura ma
Abbreviated transcription (Latin):
non habent: quia ratione carent. habent camen: sensum
et appecitum sensualitacis
motꝰ qui intenditur in corporis sensts atque appetitus

Expanded text:
non habent, quia ratione carent; habent tamen sensum et appetitum sensualitatis.motus qui intenditur in corporis sensus, atque appetitus
Abbreviated transcription (Latin):
i quem uero mouet quomodo aque nata᷑ fluide et in iura qͣles ille aqͥ¬
tabiles suꝑ celum possint consistere: de deo scͥptum esse menimerit. qui
ligas acqutas: in nubibꝰ suis. Quienin ligat infra celum aqitas. ad tempꝰ uap¬
condite suit: ipse nouit qui condidit. Ecce ostensum ẽ his nerbis qd̾ celũ fac¬
tum fit scilicet illud: inqita fixa sunt sid̾a .i. quod excedit aera. et de qua ma-¬

Expanded text:
i quem vero movet quomodo aquae naturae fluidae et in ima labiles super coelum possint consistere, de Deo scriptum esse meminerit: Qui ligat aquas in nubibus suis. Qui enim infra coelum ligat aquas ad tempus vapconditae sunt, ipse novit qui condidit. Ecce ostensum est his verbis quod coelum factum sit, scilicet illud in quo sunt fixa si
Abbreviated transcription (Latin):
uidet qd̾ etium adam ambierit qd̾ eẽt sicut cłs: Non camen credi¬
dit id fieri posse. ꝙ ideo falsum eẽ qd̃ diabłs ꝓmittebat: cognouit
Et licet diuinitatis eqrualitatem ꝯcupierit: non tñ adeo ex arsit.
nec tanta ẽ affect ambitione: ficut mulier. que illud fieri posse
putauit. et ideo magis illud ambiendo: suꝑbiuit. Uirum au¬
tem aliqqua forte amibitionis subreptio mouit: s non ita ut illud

Expanded text:
idetur quod etiam Adam ambierit esse sicut Deus, non tamen crediderit id fieri posse; et ideo falsum esse quod diabolus promittebat cognovit. Et licet divinitatis aequalitatem concupierit, non tamen adeo exarsit, nec tanta est affectus ambitione sicut mulier, quae illud fieri posse putavit, et ideo magis illud ambiendo superbivit. Virum autem aliqua forte ambitionis surreptio movit; sed non ita, ut illud
Abbreviated transcription (Latin):
loqui homo quod animo gerit. siue illud uer̃ sit siue putetur et non sit. U̾ba
Nt ao sunt insticuta nõ ut ꝑ ea homines uiuicẽ fallant: s ut ꝑ ea in alteriuis notitiã suas
cogitationes ferant. u̾bis gͦ uti ad fallatiam non ad quod sunt instituta : peccm̃ ẽ. Nec io̾
etiam ullum m̃datiũ putandam ẽ. nõ ẽẽ pecem. quia possumus alicui qͣndoq ꝓdẽe m̃tiẽ¬
do. Tossumus .it. ud supͣdictũ est ⁊ furando et adult̾ando ꝓdec̃. Mendatiũ qͦ nõ tm̃ possu¬

Expanded text:
loqui homo quod animo gerit, sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Verba enim ideo sunt instituta, non ut per ea homines invicem fallant, sed per ea in alterius notitiam suas cogitationes ferant. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod sunt instituta, peccatum est. Nec ideo etiam ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus alicui aliquando prodesse mentiendo; possumus enim, ut praedictum est, et furando et adulterando prodesse. Mendacium quoque no
Abbreviated transcription (Latin):
ssõ etiam scendum ẽ. quod in quibusoã rebus magno malo Inquib dã pario. Inqͥbdã¬
nullo fãllit̃s. In quib dã reb inch̃ int̾ẽst. ad capessendũ dĩ regnũ utr̃ credant᷑ an non. uł itẽ
uera putent᷑ anfalsa. sine sint sine nõ. in his errare .i. aliũ pro alio putare: non arbitrandũ
in maiorib s eciã in minoribꝰ rebus nec insi rer̃ ignorantia possit errari. non ẽ. tñ cõseqͥs
ut continuo aliquis erret. quisquis aliquid neso̾: S quisquis se existimat scire quodris¬
sid in ia pedũ non in ua moꝵ¬

Expanded text:
 etiam sciendum est quod in quibusdam rebus magno malo, in quibusdam parvo, in quibusnullo fallimur. In quibus rebus nihil interest ad capessendum Dei regnum, utrum credantur an non, vel utrum vera putentur an falsa, sive sint, sive non; in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum in majoribus, sed etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari, non tamen est consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed si quis se existimat scire quod nessed in via pedum, non in via mo
Abbreviated transcription (Latin):
terno. qd̾ minfernĩ cotidie descenctant. aliqui clemonii: ueri simile ẽ. qui
animas uluc dedncunt ciuctanctas. et quod illic aliqui scmꝑ siunit: alternatis forte
ieibꝰ non ꝓcul est aũ qͥ ilic animas decinent: atq crutiant. qđ autẽ anime ma¬
e sicat ttadit auctoritas erm iuitos eduxit: mniqͥs ibi reliquit. Momordit enum in¬
fernum: non absorbuit.
¶  aa putãt lnciferũ miferno religatũ: ex qͦ teptaũ

Expanded text:
no quotidie descendant aliqui daemonum, verisimile est, qui animas illuc cruciandas deducunt: et quod illic aliqui semper sint, alternatis forte vicibus, non procul est a vero, qui illic animas detinent atque cruciant. Quod autem animae maet sicut tradidit auctoritas, cum justos eduxit, iniquos ibi reliquit. Momordit enim infernum, non absorbuit. 6. Quidam putant Luciferum esse in inferno relegatum ex quo tenta
Abbreviated transcription (Latin):
ec de angelice nature conditione: dicta suffitrant. nunc suꝑẽ de aliarum qͦ¬
que rerum creatione ac p̃cipue de oꝑm .ui. dierũ distinctione: non nulla
in medium ꝓferre: cum ds̃ infapientra sira angelicos condidit sp̃s: alia ettam cre-¬
auit. sicut ostendit supͣ memorata scͥpta genesis: que dicit apͥntipio dr̃u⁊ cretalse ct¬
lum. id est angelos. et terram scilicet mat̾ram .iiiͦiͬ. elementorum. ad huc confufã
⁊ informem. que agrecis: dicca ẽ chaos. et hoc fuit ante om̃em diem. demde: ele-¬
que non simul ut quibctam scorum patrum placuit: sed per interiralla tempoꝵ

Expanded text:
ec de angelicae naturae conditione dicta sufficiant. Nunc superest de aliarum quoque rerum creatione, ac praecipue de operum sex dierum distinctione, nonnulla in medium proferre. Cum Deus in sapientia sua angelicos condidit spiritus, alia etiam creavit, sicut ostendit supradicta Scriptura, Gen. 1, quae dicit in principio Deum creasse coelum, id est, angelos, et terram, scilicet, materiam quatuor elementorum adhuc confusam et informem, quae a Graecis dicta est chaos, et haec fuit ante omnem diem. Deinde elequae non simul, ut quibusdam sanctorum Patrum placuit, sed per intervalla temporum
Abbreviated transcription (Latin):
crucifigat᷑. ⁊ corpꝰ peceati destruat᷑. non ita ut in ipsa uiuen¬
te carne ꝯcupiscentra resꝑsa et innata repente absumat᷑ et non sit:
s ne obsit mortuo que merat nato. Nam si pꝯ baptismum iuxerit:
incarne habet ꝯcupiscentiam cum qua pugnet. eamq adiuuante
dõ superet: si cam̃ non inuacuũ grãm dĩ ei suscepit. Non itaq hec
memb̾s ꝓrs extingat᷑ ⁊ non sit: s ut quicqͥd male ab omnie fas¬
tum dictum. cogitatum ẽ: cocum abholeat᷑. ac uelud factum non fu̾it.
ostend̾ ead̾ ratioẽ dimitti. ĩ baptõ ñ q nõ maneat p bapt̾m: s ꝙ re

Expanded text:
crucifigatur, et corpus peccati destruatur, non ita ut in ipsa vivente carne concupiscentia respersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo quae inerat nato. Nam si post baptismum vixerit in carne, habet concupiscentDeo superet, si tamen non in vacuum gratiam ejus suscepit. Non itaque hocmembris prorsus extinguatur et non sit, sed ut quidquid mali ab homine factum, dictum, cogitatumque est, totum aboleatur, ac velut factum non fuerit ostendit ea ratione dimitti in baptismo, non quia non maneat post baptismum, se
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad tͣctatum de consetͣcione ꝓced.
que pro xxxui. cansas questiomb sins
decisas distinguit᷑. Tertia atͣccatu ꝯse¬
cͣtionis. usq ad finẽ quam ꝓ quinq distĩc¬
tiones secant. Har̃ pͥmam ministis. se¬
cundã negotiis. tertiã eccłiasticis depu¬
tat sacͣm̃tas sc̾ptoꝵ ã cõsuetudolibꝵ istũ ĩ.¬

Expanded text:
usque ad tractatum De Benedictione procedit, quae per XXXVI causas questionibus suis decisas distinguitur. Tertia a tractatu locationis usque in finem per quinque distinctiones secant. Harum primam ministeriis, secundam negotiis, tertiam ecclesiasticis deputant sacramentis. Scriptorum consuetudo librum istum i
Abbreviated transcription (Latin):
finis int̾ntionis. q̃ causa oꝑis. quiis modꝰ tͣctã¬
di. q̃ distint̾o libri. Compositionẽ huiꝰ oꝑis
recte dix̾im gͣtianũ nõ auctorẽ. Capitła
fuit nisi foite qͥseũ auctorẽ io̾ drẽ uelit. q̃m
młta ⁊̃ ex parte sua distinguẽdo. ⁊ sc̃orum
in eccłia locum hñt. Int̾ntio ã ciꝰ est. diu̾sas
diuersoꝵ pr̃um regłas q̃ canones dñr. in
unum collige̾. ⁊ ꝯtͣrietates que in eis occͣr
in cõcordiã reuocare. Finis .i. utilitas :
scire eccłiastica negotia Su canonũ tͣt¬
tae ⁊ cͣctata canonice diffimre. Cã oꝑis

Expanded text:
finis intentionis, quae causa operis, quis modus tractandi, quae distractio libri. Compositorem hujus operis recte dixerim Gratianum, non actorem. Capitula fuit, nisi quis forte eum actorem dicere ideo velit, quoniam multa et ex parte sua distinguendo et exponendin Ecclesia locum habent. Intentio ejus est diversas diversorum Patrum regulas, qui canones dicuntur, in unum colligere, et contrariantes quae in eis occurrunt, in concordiam revocare: finis et utilitas, scire ecclesiastica negotia, de jure canonum tractare, et tractata canonice definire. Caus
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. In hoo uolumine ꝯp̃hend. Modusiẽ¬
tanditalis: pͥmum ponit uins distĩtiones
et diffr̾as. deide cansam ꝯftitutionis legũ.
et canonũ p̾ea tͣnsit ad ordinẽ ⁊ minierũ
eiliorum. ⁊ quorum dec̾cai. quibus sint p̃
ticos acceđ. doc̃ns. quib sint ofe̾ndi. et
ip̃m int̾uallis sint largiendi. qualit᷑ etiã
sit. in quib pͥmo de accuso̾nib. et cesti¬
Qius etiã mod indiu̾sis eccłiasticis uegoti¬
monis ueniens ⁊ eas sufficient̾ ꝑtͣctans.
in fine de ercłiarũ consecͣtione. de sacra¬
mento corꝑis ⁊ sanguinis donuni. de bap¬
tismo ⁊ ꝯfirmatione subꝑoñ. distingu¬
tur aũ lib̾ iste alias secundũ diligentiam
lectoꝵ. alias secũd̾ ꝯsuetudinẽ scͥptorũ lec¬
tores int̾ partes distingunt. qͦd ⁊ gat̃ uo

Expanded text:
bantur, in hoc volumine comprehendens. Modus tractandi talis est, primum ponit juris distinctiones et differentias, deinde causam constitutionis legum et canonum, postea transit ad ordinem et numerum conciliorum, et eorum decreta quibus sint praticos accedit, docens quibus sint conferenda, et us temporum intervallis sint largiendi. Qualiter etiam ccusationibus et testimodus in diversis ecclesiasticis negotigotia veniens, et sufficienter tractans, in fine de ecclesiarum consecratione, et de sacramento corporis et sanguinis Domini, de baptismo et confirmatione supponit. Distinguitur liber iste alias secundum diligentiam lectorum, alias secundum consuetudinem scriptorum. Lectores in tres partes distinguunt, quas et Gratianus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uero dande scĩȩ. date sn̾ȩ dicũt᷑
illa que insinuant tͣnsg̾ssorẽ suũ iam excõ¬
municatũ. Dande que denuntiant excõ¬
municãd ad similitudinẽ infamiũ. quoꝵ
capitula data st̃ exrigore. quedã ex dispẽ¬
satione. uł equitate. It̾ quedã data sunt¬
protm̃ꝑe. quedã ꝓloco. quedã pro ꝑsona.

Expanded text:
quae vero dandae. Datae sententiae dicuntur illa quae insinuant transgressorem suum jam excommunicatum, deinde quae denuntiant excommunicandum ad similitudinem infamium, quorum m. Ita quaedam capitula data sunt ex rigore, quaedam ex dispensatione vel aequitate. Item quaedam data pro tempore, quaedam pro loco, quaedam pro persona
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. et p̾scientia: non est nisi defutitris. O licet possit scire uel p̾scire qͥ.
urimꝗͣ est nec erit: non potest aliquid tam̃ scire uel p̾scire: ex tempore. pͥ
utiq scire uel p̾scire: quod numqitam ẽ nec erit. nec illud scitum uel
p̾scitũ est: ab ecerno. non tam̃ potest incipere scire uel p̾scire: ulud. s ita
potest modo scire uel p̾scire. sicut potest scisse uel p̾sciuisse. ab ecerno:
Si eñi dicas eum modo posse scire uel p̾scire. quod abeterno non scuiit.
uel p̃sciit. id est ita qtiod ab eterno non sciuierit uel p̾sciuerit quasi utrĩa
fimul esse possit: falsum est. Si uero dicas eum posse modo scite uel p̾scire:
quod abeterno non sciuit uel p̾sciuit .i. habere potentrã sciendi et p̃sciendi
abeterno. et mͦ aliquid nec tam̃ illud p̾scitum ẽ uel futurum: uerum. Non potest

Expanded text:
ris. Et licet possit scire vel praescire quod nunquam est vel erit, non tamen potest aliquid scire vel praescire ex tempore. Potest utique scire vel praescire quod nunquam est nec erit, nec illud scitum vel praescitum est ab aeterno; nec tamen potest incipere scire vel praescire illud, sed ita potest modo scire vel praescire, sicut potest scisse vel praescisse ab aeterno. Si enim dicatur eum modo posse scire vel praescire quod ab aeterno non scivit vel praescivit, ita quod ab aeterno non sciverit vel praesciverit, quasi utrumque simul esse possit, falsum est. Si vero dicas eum posse modo scire vel praescire quod ab aeterno non scivit vel praescivit, id est, habere potentiam sciendi vel praesciendi ab
Abbreviated transcription (Latin):
re penitẽtiã usq ĩ sinẽ uite. si tũ etiã tũg̃n̾a hatur penitẽtia: hominẽ lib̾at ⁊ uttã
uiorcuo iipecrat. Nõ sic tñ ut ulla sentiat penã nisi forte tanta sit uehem̃tta gemitus
⁊ ꝯcrictionis q̃ suffitiat ad delicti punitionẽ lit gͦ diffiile sit ut cũc sit u̾a penitentia

Expanded text:
atur poenitentia, hominem liberat, et vitam mortuo impetrat; non sic tamen ut nullam sentiat poenam, nisi forte tanta sit vehementia gemitus et contritionis, quae sufficiat ad delicti punitionem. Licet ergo sit difficile ut tunc sit vera poenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
intꝰ dari nob̾ scientiam ꝯ fitent᷑: qua ignorantia pellit᷑. li aritatem
autem negant dinintꝰ dari: qua pie uunt᷑. ut scilicet sit donum
dei scientia que sine learicate inflat. et non sit donum dei: ipsa lea¬
ritas que ut scientra non inflet: edificat. Destrunt etiam orationes
qua facit ecclia siue ꝓmfidelib et doctͥne dei resistentibꝰ ut ꝯuertant᷑
ad dm: siue pro fidelib ut augeat᷑ eis fides. ⁊ ꝑseuerent in ea. Hoc qͥp¬
pe non ab ipso accepere s ase ipsis homines habere: ꝯtendunt. Gr̃am dei
qua liberam᷑ ab impietate: dicentes scdm merita nr̃a dari. Paruulos etiã
sine ullo peccati ormalis uincło: asserunt nasci. Impdnt etquib suu¬
Impdut ei quib suu

Expanded text:
nitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur; charitatem nitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur; charitatem autem negant divinitus dari, qua pie vivitur; ut, scilicet, sit donum Dei scientia, quae sine charitate inflat; et non sit donum Dei ipsa charitas, quae ut scientia non inflet, aedificat. Destruunt etiam orationes quas facit Ecclesia sive pro infidelibus et doctrinae Dei resistentibus, ut convertantur ad Deum; sive pro fidelibus, ut augeatur Dei fides, et perseverent in ea. Haec quippe non ab ipso accipere, sed a seipsis homines habere contendunt; gratiam Dei, qua liberamur ab impietate, dicentes secundum merita nostra dari. Parvulos etiam sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci. 2. Hic ponit ea quibus suum
Abbreviated transcription (Latin):
recentissima: apeliꝰgio monacho ẽ exorta. hi dĩ grẽ qua p̃desti¬
nasti sumꝰ. ⁊ qua meruimꝰ apotestate tenebrarum erui. intantum
mumici sunt. ut si h ac credant hominem posse facere onũa diuina
mandata. Denici pelagi a frĩb increpatꝰ qd ncbil att̾b̾eret adiu¬
torio grẽ dei ad ei mandata fatienda: non eam libero arbitrio p̃po¬
nebat. s infideli callidate. supponebat. dicens ad ħ eciam dari ominib
ut que facere ꝑ lib̾um arbitum iubent᷑: faciliꝰ possinit implere per
gram. Dicendo itaq facilio possint. uoluit credi etiam si diffici¬
luis. cam̃ posse homines sine grã facere etiam diuina iussa. Illam
uͦ grãm dĩ sine qua nicħ boni possumꝰ facere non eẽ dicunt: nͥ
in lib̾o arbit̾o. qd̃ nullis suis p̃cedentibꝰ meritis ab illo accepit nata
nr̃a. Ipso ad hoc camen adiuuante nos ꝑsuam legem. atq doctͥnã:
ut discamꝰ que facere et que sꝑare debeamus. Non autem ꝑ do

Expanded text:
recentissima a Pelagio monacho exorta est. Hi Dei gratiae qua praedestinati sumus, et qua meruimus de potestate tenebrarum erui, in tantum inimici sunt, ut sine hac credant hominem posse facere omnia divina mandata. Denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adjutorio gratiae Dei, ad ejus mandata facienda, non eam libero arbitrio praeponebat, sed infideli calliditate supponebat dicens ad hoc eam dari hominibus, ut quae facere per liberum arbitrium jubentur, facilius possint implere per gratiam. Dicendo utique facilius possint, voluit credi, etsi difficilius, tamen posse homines sine gratia facere jussa divina. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit nostra natura, ipso ad hoc tantum juvante nos per suam legem atque doctrinam, ut discamus quae facere et quae sperare debeamus; non autem ad ho
Abbreviated transcription (Latin):
dict peccani. Suꝑbia enim ht̃ ꝯfusionis de formitatem: nõ ꝯfesionis
humilitatem. Nec eciam mulier ꝯfitet᷑ peccatum s refeit in alt̾uam
aicens: spens decepit me: & comedi. impari sexu: s pari fastu. Ecce
hne dicit aus quia parem fastum habuit mulier cum uiro. parit̾
suꝑbierunt. & parit peccauerunt

Expanded text:
nis humilitatem. Nec etiam mulier confitetur peccatum, sed refert in alterum, dicens: Serpens decepit me, et comedi; impari sexu, sed pari fastu. Ecce hic dicit Aug. quia parem fastum habuit mulier cum viro; pariter ergo superbierunt, et pariter peccaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
one peccare. Pnide ut ait aug̾. in .i.li. det̾ni. Sub̾am dei. sine iilla sui ꝯmutatono nu¬
tabilia facientẽ: et sine ullo sui t̾cporali motu ceporalia c̃antẽ in tueri. et nosse lie sit ant¬
fienle oparitee. Uere ergo ac pporie inꝯmutabił est sola duimitatis centia. q̃ si. sui muta¬
tione. cuctas ꝯdidit naturas:
Hic de simplicitate

Expanded text:
i sine ulla sui commutatione mutabilia facientem, et sine ullo suo temporali motu temporalia creantem, intueri et nosse, licet sit difficile, oportet. Vere ergo ac proprie incommutabilis est sola divinitatis essentia; quae sine sui mutatione cunctas condidit naturas. 4. Hic de
Abbreviated transcription (Latin):
cĩtatibꝰ meis erue me. ⁊ uoluntarium nõ in ꝯgrue appellat᷑.
quia ex uoluntate pͥm honunis ꝓcessit ut aug̃ in .iͦ.li. recc̾cionĩ:¬
ostendit dicens. Illud qd̾ in paruuł dr̃ origialẽ pecc̾m ẽ adhuc nõ
utant᷑ lib̾o ar. uoluntatis: no absurd̃ uocat᷑ uoluntariũ ꝙ expͥma
hominis mala nolũtate ꝯtͣctũ: faccum ⁊ qͦdammꝰ ħeditarium.¬

Expanded text:
essitatibus meis erue me. Et voluntarium non incongrue appellatur, quia ex voluntate primi hominis processit, ut Aug., in 1 lib., coriginale peccatum, cum adhuc non utantur libero arbitrio voluntatis, non absurde vocatur voluntarium, quia ex prima hominis mala voluntate contractum, factum est quodammodo haered
Abbreviated transcription (Latin):
tus et silii et sp̃c scĩ. et his tres eadem potentia. eadem fapientta. eadem
bonitas. unde apitur int̾nitate: sumia esse ꝑfectio. Si entm ibi de es¬
estt ꝓotentia. ut fcapientra: uel bonitas: non esset sumnnũ bonum ẽ q
ii est ꝑfercta petentra. insmita fapientia. in comnphensibnlis oonta rec¬
te dicatiar et ereditur summum bonum. Cumq uinum et idem penitꝰ

Expanded text:
 et Spiritus sancti; et hi tres eadem potentia eadem sapientia, eadem bonitas. Unde aperitur in Trinitate summa esse perfectio. Si enim ibi deesset potentia, vel sapientia, vel bonitas, non esset summum bonum. Sed quia ibi est perfecta potentia, infinita sapientia, incomprehensibilis bonitas, recte dici
Abbreviated transcription (Latin):
ient econũso non om̃s qui cłnr alicꝰ filii: ꝯseq̃ns ẽ ut de illo etiam na¬
ti eẽ dicant᷑. Ut illi: qui adoptant᷑. dñr eciam filii gehenne ut nõ
ex illa nati: s in illam preꝑati. Cum itaq de aliquo nascat᷑ aliquid et ñ
ita ut sit filiꝰ: nec rurs om̃is qui dr̃ filiꝰ de illo sit natus cum dr̃ filiꝰ: pro¬
fecto modꝰ iste quo natꝰ est. xͥ de os aRia sic̃ filiꝰ: et de sp̃u scõ non sic̃ filio:
quo cẽ cepit. uerbo dĩ copularet᷑ in tantam ꝑsone unitatem: ut idem eẽt filiꝰ¬
dĩ qui filiꝰ hominis. et fili honinus: qui filius dĩ. et sic: innatẽ ħ̃mane sus¬
ceptione fier&. quod ammͦ ip̃a grã illi homini natalis: qua nullum possit:

Expanded text:
icut e converso non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est ut de illo etiam nati esse dicantur, ut illi qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati. Cum itaque de aliquo nascatur aliquid, et non ita ut sit filius; nec rursus omnis qui dicitur filius, de illo sit natus, cujus dicitur filius, profecto modus iste quo natus est Christus de Maria sicut filius, et de Spiritu sancto non sicut filius, quo esse coepit, Verbo Dei copularetur in tantam personae unitatem, ut idem esset Dei filius qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei; et sic in naturae humanae susceptione fieret quodammodo ipsa gratia illi homini naturalis, qua nullum possit
Abbreviated transcription (Latin):
na reuocamus. q̃m inꝑpecratiõe maloꝵ milla debet esso fidutia. bonũ p̃t̾itoꝵ. Intelligend̾ ẽ.
hic ad uitã pcipiendã bona p̾cita nõ dare fidutiã ⁊ si ad mitiorẽ penã. Alicgͣn p̾misse
conĩmittat᷑ morcał culpa qͣm non delet seq̃ns penitentia. ad sensũ maioris pene ꝓfitiũt:
nõ ad uite fructũ¬

Expanded text:
 fiducia bonorum praeteritorum. Intelligendum est hoc, ad vitam percipiendam bona praeterita non dare fiduciam, etsi ad mitiorem poenam; alioquin praemissae concomitatur mortalis culpa, quam non delet sequens poenitentia, ad sensum mitioris poenae proficiunt, non ad vitae fructu
Abbreviated transcription (Latin):
ed cec̾is q̃ sine caritate habent᷑. Augꝰ. at. Siquis nõ hñs caritatẽ q̃ ꝑtiuet ad unteatẽ¬
sp̃c ⁊ uincłm ꝑacis quo eccłia cõnectitur in aliqͦ cismate ꝯsticutus. ne xͫ neget patit᷑
tribulationes. famẽ. ꝑsecutionẽ. uł flaminas. uł bestias. uł ipsam crucẽ. cimore gehenne.
millo modo ista culpanda sunt. Inmo et hic laudanda ẽ. penitentia. ħon . dr̃e poc̾i̾mus
meliꝰ ei fuisse ut xͫ negando nich̃ eorũ patet᷑ qͣ passus ẽ. ꝯfitendo. s estimandũ ẽ. fortasseto

Expanded text:
et caeteris quae sine charitate habentur Aug. aiet caeteris quae sine charitate habentur Aug. aivinculum pacis quo Ecclesia connectitur, in aliquo schismate constitutus, ne Christum neget patitur tribulationes, famem, persecutionem, vel flammas, vel bestias, vel ipsam crucem, timore gehennae, nullo modo ista culpanda sunt, imo et haec laudanda est patientia. Non enim dicere poterimus melius ei fuisse ut Christum negando ni
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa fecisse. quasi simł eod̾ tẽꝑe pecã fac̃. ⁊ iusta oꝑa. s diu̾sis tẽporib utraq fecisse.
hisi .i. bonus foret qm̃ bona feõ. nõ seminasse in t̾ra diceret᷑ bona. destructis gͦ mat
erat mottua. qr hii peccando pͥora bona urita feceruit. ⁊ sic̃ peccando siunt irnta: ita
ꝑponitẽtiã reuuuscunt. et ad m̾itũ ec̾̃nitatis: ꝓfice̾ incipiunt. Simłr ⁊ ilło̾ bonum
amat deꝰ qͦs plantauit inpeccant̃. in illo .s. qui pꝰ illõ bonũ peccauit. nõ simul peccans ⁊
bene oꝑans : exticit. quia tał hominns opꝰ nõ intelligeret deꝰ ad remunerationẽ.P
eciã accipi de oꝑib bonis q̃ ab aliqͦ fiunt dũ malus ÷ ⁊ immortali pecc̃o existit. uł ad
tempꝰ uł usq ad sinẽ. Que dñr adeo remunerari ⁊ non dari obluioni. nõ qr ꝓfitiant
ad intã cc̃nã optinendã: s ad tolerabilius ext̾mi uiditu supplituĩ sentiendũ. sic̃ de fide

Expanded text:
emque tempore peccata fecerit et justa opera; sed diversis temporibus utraque fecisse. Nisi enim bonus foret quando bona fecit, non seminasse diceretur in terra bona. Destructis ergo maerant mortua, quia hi peccando priora bona irrita fecerunt. Haec sicut peccando fiunt irrita, ita per poenitentiam reviviscunt, et ad meritum aeternitatis prodesse incipiunt. Similiter et illud bonum amat Deus quod plantavit in peccante, in illo scilicet qui post illud bonum peccavit; non simul peccans et bonum operans extitit; quia talis hominis opus non diligeret Deus ad remunerationem. Potest etiam accipitempus, vel usque in finem; quae dicuntur a Deo remunerari et non dari oblivioni, non quia proficiant ad vitam aeternam, sed ad tolerabilius extremi judicii supplicium sentiendum; sicut de fide
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mã fides expostulat. ut cũ gr̃a xp̃i in hoĩe mala destrux̾it. pͥora eciã rentuneret bona.
⁊ cũ destrux̃ qd̾ suũ nõmuenit: dilig̃ bonũ i peccante plantanit. Itẽ. Ierõ. Si qñ iudns¬
int̃ mst̃a peccã qͣmqͣm facẽ aliqua iusta oꝑa nõ ÷ tñ uiuistus deꝰ. ut ꝓpt̾̃ inł̃a mala: obluus¬
catur pancorũ bonorũ. s faciet eum metere et in horrea congregare que in bona cerreͤ

Expanded text:
a fides expostulat ut cum gratia Christi in homine destruxerit mala priora, etiam remuneret bona; a fides expostulat ut cum gratia Christi in homine destruxerit mala priora, etiam remuneret bona; et cum destruxerit quod suum non invenit, diligat bonum quod in peccante plantavit. Item Hieron., commeninter multa peccata quemquam facere aliqua iusta opera, non est tam iniustus deus, ut propter multa mala obliviscatur paucorum bonorum, sed faciet eum metere et in horrea congregare, que in bona terra
Abbreviated transcription (Latin):
est mund̃ s polluta sunt eoꝵ mens et ꝯscia ut ait apłs Inmũdi uero sunt oñis quos nõ nũdat
fides qua credr̃ in xp̃m de qua scriptũ est. Mundans fide corda eorum. S ne istas helemosinras
ila nõ omittẽ .s. helemosinas fructuum tr̃enorũ. E his datur intelligi qͦd in pecc̃õ mortali ꝑmanẽ¬
cos ⁊ si helemosinas largas fatiant : non tñ ꝑ eas satis fitiunt. quia mordinate ag̃t dum a se
ec̃nitatcis non placentes do. Hongͦ dicenda ẽ. illa peccĩ satisfactio qͣm quis aiguit pro uno pecio
si aliq̃ñ qu̾sus tacitũ ꝑpecem sacdoti fu̾it ꝯfessus de itatoꝙ imponenda s ei sacisfictio qi de pͥmo
nituienit. Iuno .¶. utrumq dimatit᷑ pecẽm et sacisfact̾io p̃cedens uiuificatur. que fuerit matã.
sic̃ baptisimus illi qui ficte accedit. tunc pͥmitus ualec: cum fictio a m̃te recedit ꝑ pentẽ¬
tiam et in huiꝰ opimonis munim̃tũ: auctoritates inducunt. ait .N. augꝰ. Piuim ẽ. cred̾e

Expanded text:
sunt eorum mens et conscientia, ut ait Apostolus. Immundi vero sunt omnes, quos non mundat fides, qua creditur in Christum, de quo scriptum est: Mundans fide corda eorum. Sed ne istas eleemosynas eemosynas fructuum terrenorum. Ex his datur intelligi quod in peccato mortali permanentes, etsi eleemosynas largas faciant, non tamen per eas satisfaciunt, quia inordinate agunt, dum a se acentes Deo. Non ergo dicenda est illa peccati satisfactio, quam quis agit pro uno peccato, si aliquando conversus tacitum peccatum sacerdoti fuerit confessus, de utroque imponenda est ei satisfactionituerit. Tunc enim utrumque dimittitur peccatum, et satisfactio praecedens vivificatur, quae fuerat mortua; sicut Baptismus illi qui ficte accedit tunc primum valet, cum fictio a mente recedit per poenitentiam. Et in hujus opinionis munimentum auctoritates inducunt. Ait enim Aug., lib. de
Abbreviated transcription (Latin):
eronimꝰ tam̃ suꝑ epłam ad titum: aluid uidet᷑ sentire dicens. Sex nilta nõdũ
temporis implent᷑ aunorum. et quantas pͥus eternitates. qitanta tempora. quantas¬
scłorum originss fuisse arbitrandũ: c inquibꝰ angeli. troni. dĩtationes. cet̾iq ordi-¬
nes seruierunt deo absq temporum uicibꝰ atq mensuris. et deo uibente substitert:
His uerb quicdam adherentes dixerunt cum mundo.cepisse tempꝰ scłare: s ante
mundum extitisse tempꝰ eternum sine mutabilitate. et in eo angelos immutabi¬
liter et intemporalit̾ astruunt deo uibente substitisse: eiq seruisse. Nos autem
qd̃ pͥus dictum est: ꝓ captu intelligentie nr̃e magis appbamꝰ. salira tam̃ reueren-¬
tra secretorũ. In quibus nichil temere asserendum est et illud ironimum dixisse.
non ita sentiendo: s aliorum opionem referendo arbitramurs

Expanded text:
eronymus tamen in epistolam ad Titum aliud videtur sentire dicens; sex millia necdum nostri temporis implenturseculorum origines arbitrandum est, in quibus Angeli, Troni, Dominationes ceterique ordines servierunt Deo absque temporum vicibus atque mHis verbis quidam adhaerentes dixerunt cum mundo coepisse tempus seculare; sed ante mundum extitisse tempus aeternum sine mutabilitato, et in eo immutabiliter et intemporaliter astruunt angelos Deo jubente substitisse, eique servisse. Nos autem quod prius dictum est, pro captu intelligentiae nostrae, magis approbamus, salva tamen reverentia secretorum, in quibus nihil temere asserendum est, et illud Hieron. dixisse non ita sentiendo, sed aliorum opinionem referendo arbitramur.
Abbreviated transcription (Latin):
pientra: idem intelligatur .i. genita ypostasis. ldeo uigilant̾ ait. idẽ ẽẽ intelligen¬
dum. cum dicit᷑ uerbum. et cum dr̃ nata sapientra .i. ead relatio. eademiq ypostas¬
is. cui mẽ ilta ꝓpͥetas. Et ex hoc ad iuuat᷑ illud: quod supͣ adiximꝰ. cilicet qd̾ cum dr̃

Expanded text:
pientia, idem intelligitur, id est, genita hypostasis. Ideo vigilanter ait idem esse intelligenpientia, idem intelligitur, id est, genita hypostasis. Ideo vigilanter ait idem esse intelligendum cum dicitur Verbum, et cum dicitur nata Sapientia, id est, eadem relatio eademque hypostasis cui inest illa proprietas. Et ex hoc adjuvatur illud quod superius diximus, scilicet cum dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum quoq est quod sicut solus filius dicit᷑ uerbum uel uitago: ita
etiam ip̃e solꝰ dr̃ sapientra nata uł genita. et ideo querit᷑: utrum ħ reba¬
t̾uie dicatur. ⁊ si rebatiue dicit᷑: an scãm eandem rebationem q̃ dr̃ uerbũm et
bum: ac si dicatur nata sapientia. ut sit et filiꝰ ⁊ imago. et hec duo cum dicũ¬
tur idest nata sapientia: in uno eoꝵ eo quod est nata: et uerbum. et unago.
et filiꝰ intelligat᷑. et in his om̃ibꝰ nominibꝰ non ostendat᷑ ee̾ntia: qr relatiue
dicunt᷑. At in altero quod ẽ sapientia: etram e̾entra demonstratur:. qm̃ et ad se
dicit᷑. se ipsa enim sapiens ẽ: et hoc ẽ eiꝰ esse: quod fapere. Unde pater et filiꝰ unta si¬
au g̃. Uidet᷑ enim dicere quod cum dr̃ nata sapientia: ibi fapientra e̾entram signifi¬
natam. quod suꝑiorib repugnat. S ad hoc dicimꝰ. quod inaltero .i. in eo qudd
ẽ irata eadem notio intelligit᷑ que notat᷑: cum dr̃ uerbum et untago. In altero

Expanded text:
ciendum quoque est quod sicut solus Filius dicitur Verbum vel imago, ita etiam ipse solus dicitur Sapientia nata vel genita. Et ideo quaeritur utrum hoc relative dicatur; et, si relative dicitur, an secundum eamdem relationem qua dicitur Verbum et bum, ac si dicatur nata Sapientia, ut sit Filius et imago. Et haec duo cum dicuntur: Hic est nata Sapientia, in uno eorum, eo quod est nata, et Verbum et imago et Filius intelligatur. Et in his omnibus nominibus non ostendatur essentia, quia relative dicuntur. At in altero quod est Sapientia, etiam essentia demonstretur, quoniam et ad se dicitAug. Videtur etiam enim dicere quod cum dicitur nata Sapientia, ibi Sapientia essentiam signifinatam, quod superioribus repugnat. Sed ad hoc dicimus quod in altero, id est, in eo quod nata est, eadem notio intelligatur, quae notatur cum dicitur Verbum et imago. In altero
Abbreviated transcription (Latin):
na hominis s nat᷑a. nulla ista peccata sunt. Si enim recedit᷑ ab eo mͦ quo
nat᷑ałr factꝯ ẽ homo: cum ħ facit ea utiq facit que deb&e. Si autẽ homo
quia itas non ẽ bonus nec ħt inpostate ut sit bonus: siue non iuden¬
do quał eẽ debeat siue uidendo ⁊ non ualendo eẽ qualem se ee̾ debere iu¬
nemo ambigit inuisto aliqͦ dñante: homini iposita ẽ. Porro q de omi¬
potentia dĩ et iusticia dubitare demetis ẽ: iusta est. hec pena et ꝓ pecc̃o¬
alicͦ impendit᷑. Hon enim quisꝗͣ̃: in uste diiat᷑. aut surciꝑe hominẽ
potuit uelud ignoranti deo aut ex torquere inuito tanq̃ mualidiori
ut hominem iiuista pena crutiaret. Relinquit᷑ ẜͦ ut ħ pena usta: dedap¬
natione hominis neniat. His atq aliis płibꝰ testimoniis docet̾ que¬
dam eẽ peceata: et penas peccati.¬

Expanded text:
na hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. Si enim non receditur ab eo modo quo naturaliter factus est homocum haec facit, ea utique facit quae debet. Si autem homo, quia ita est, non est bonus, nec habet in potestate ut sit bonus, sive non videndo qualis esse debeat, sive videndo et non valendo esse qualem se esse debere vioenam esse nemo ambigit — iniusto aliquo dominante homini inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est aliquo impenditur. Non enim quisquam injuste dominans aut surripere hominem potuit velut ignoranti Deo, aut extorquere invito tanquam invalidiori, ut hominem injusta poena cruciaret. Relinquitur ergo ut haec poena justa de damnatione hominis veniat. His atque aliis pluribus testimoniis docetur quaedam esse peccata et poenas peccati