comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dine triũ aut quottuor pedũ
humũ. deponi uas iub& infoueã
ibiq puellam ut mortuã compo¬
nens. puerũ desuꝑ iactari p̃cepit.
Positoq oꝑtorio. fossam humo re¬
pleuit. sepeliuitq eos uiuentes
dicens: quia non frustraui iura¬
mentũ meũ. ut non sepafentur
hi in sempiternũ. Quȩ cũ sacer¬
doti nuntiata fuissent. cucus¬
rit uelociter. Et increpans
hominẽ. uix optinuit ut detege¬
rentur. Uerũ tamen puerũ
uiuũ xtraxit. puellã uero rep¬
perit suffocatã. Intalibus enĩ
operibus ualde nequissimus erat.
nullã habens aliam utilitatem.
nisi incachinnis ac dolis. omni¬
busq ꝑuersis rebus. Vnde non
inmerito taliter excessit auita.
qui talia gessit cũ frueretur hac
uita. quod in posterũ digesturi
sumus. Siggo quoq referen¬
darius qui anulũ regis sigeberti
tenuerat. & ab chilperico rege
ita ꝓuocatus fuer̾at ut seruitiũ
qđ tempore fratris sui habuerat
optiner&. adchildebertũ regẽ

Expanded text:
dine trium aut quatuor pedum dine trium aut quatuor pedum humo, deponi vas jubet in foveam. Ibique puellam ut mortuam componens, puerum desuper jactari praecepit: positoque opertorio, fossam humo replevit, sepelivitque eos viventes, dicens: Quia non frustravi juramentum meum, ut non separarentur hi in sempiternum. Quae cum sacerdoti nuntiata fuissent, illuc cucurrit velociter, et increpans hominem, vix obtinuit ut detegerentur. Verumtamen puerum vivum extraxit, puellam vero repperit suffocatam. In talibus enim operibus valde nequissimus erat, nullam habens aliam potius utilitatem, nisi in caccinnis ac dolis omnibusque perversis rebus. Unde non inmerito taliter excessit a vita, qui talia gessit, cum frueretur hanc vitam; quod in posterum degesturi sumus. Siggo quoque referendarius, qui anolum regis Sigyberthi tenuerat et ab Chilperico rege ita provocatus erat, ut servitium, quod tempore fratris sui habuerat, obteneret, ad Childeberthum regem,
Abbreviated transcription (Latin):
Nostienĩ. quȩ ueneratio debeat
impendi ecclesus di. Non enim
poteris eos accipere. nisi ut fidẽ
facias de ꝑ manente eorũ coniunc¬
tione. similiter & ut de omni pȩn
cosporali liberi maneant repro¬
mittas. At ille cũ diu ambigus
cogitatione siluiss&. tandem coꝵ¬
uersus ad sacerdotẽ. posuit manꝰ
suas suꝑ altare cũ iuramento
dicens. quia numquã erunt ame
separandi. sed potius ego facian
ut in hac coniunctione ꝑ maneas
Quia quãquã mihi molestũ fuert
qđ absq mei consilii conbentia
ista sint gesta. illud tameN
libens amplector. qđ nec hic au¬
cillã alterius. neq haec extrano
sesiũi acceperit. Credidit si¬
cerdos ille simpliciter promis¬
sioNem hominis callidi. red¬
diditque homiNes
excusatos. Quib ille acceptis
& gratias agens. abscessit ad don
suam. Et statim iussit elidi
arborẽ. truncatãq columnã ei
ꝑ capita cũ eo scissam p̃cepit
excauari. Effossamq in altitu¬

Expanded text:
'Nosti enim, quae veneratio debeat 'Nosti enim, quae veneratio debeat inpendi aeclesiis Dei; non enim poteris eos accepere, nisi ut fidem facias de permanente eorum coniunctione; similiter et ut de omni poena corporali liberi maneant repromittas'. At ille, cum diu ambiguus cogitatione siluisset, tandem conversus ad sacerdotem, posuit manus suas super altarium cum iuramento, dicens, quia: 'Numquam erunt a me separandi, sed potius ego faciam, ut in hacconiunctionepermaneant, quia, quamquam mihi molestum fuerit, quod absque mei consilii coniventia ista libens amplector, quod nec hic ancillam alterius, neque haec extranei servum acceperit. Credidit sacerdos ille simpliciter promissioni hominis callidi, reddiditque homines excusatos. Quibus ille acceptis, et gratias agens, abscessit ad domum suam; et statim jussit elidi arborem, truncatamque columnam ejus per capita cuneo scissam praecepit excavari, effossaque in altitu
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ultra modũ humanȩ malitiae
atq stultitae in suos deseuiens.
nefando mnala gerebat. Namsi
ante eũ ut assol& conuiuio utenti
puer cereũ tenuss&. Nudari eiꝰ
tibias faciebat. atq tamdiu in
his cereũ comprimi: donec lumi¬
ne priuaretur . Interim cum
inluminatus fuiss&. similiter fa¬
ciebat. usq dũ totae tibiȩ famuli
tenentis exuresentur. Quodsi
uocẽ puer emittere aut se de
loco illo alia in parte mouere
conatus fuiss&. Nudus ilico gla¬
dius imminebat. fiebatq ut
hoc flente. iste magna lȩtitia
exultar&. Agebat enĩ quidã.
qđ eo tẽpore duo de famulis eiꝰ
ut sepe contingit. mutuo se amore
dilexissent. uis scilic& & puella:
Cumq haec dilectio ꝑ duorũ an:¬
norũ aut eo amplius spatia tra¬
heretur. coniuncti pariter eccle¬
siam petierunt. Quod cũ rau¬
chingus comperiss&. accedit
ad sacerdotẽ loci. rogat sibi
ꝓtinus reddi suos famulos excu¬
satos. Tunc sacerdos ait ad eũ.

Expanded text:
sed ultra modum humanae malitiae sed ultra modum humanae malitiae atque stultitiae in suos deseviens, nefanda mala gerebat. Nam si ante eum, ut adsolet, convivio utenti puer cereum tenuisset, nudari eius tibias faciebat atque tamdiu in his cereum comprimi, donec lumine privaretur; iterum cum inluminatus fuisset, similiter faciebat, usque dum totae tibiae famuli tenentes exurirentur. Quod si vocem emittere aut se de loco illo alia in parte movere conatus fuisset, nudus ilico gladius imminibat, fiebatque, ut, hoc flente, iste magna laetitia exultaret. Aiebant enim quidam, quod eo tempore duo de famulis eius, ut sepe contingit, mutuo se amore dilixisse, virum scilicet et puella. Cumque haec dilectio per duorum annorum aut eo amplius spatio traheretur, coniuncti pariter aeclesiam petierunt. Quod cum Rauchingus conperisset, accedit ad sacerdotem loci; rogat, sibi protinus reddi suos famulos excusatus. Tunc sacerdos ait ad eum:
Abbreviated transcription (Latin):
partem sibi aduersam multos ex
ea strenuos atq utdles uiros pro¬
sternens. Fugatosq sdiquos
suessionas ingreditur. Quae
post quã acta sunt. rex propter
coniugationẽ brunichildis suspectĩ
habere coepit merouechũ filiũ suũ
dicens. hoc prȩliũ eius nequitia sur¬
rexisse. Spoliatumq ab armis.
datis custodib libere custodire
prȩcepit. tractans quid de eo in
posterũ ordinar&. Godinus
autẽ qui asorte sigeberti se
ad chilpericũ transtulerat. &¬
multis ab eo munerib locuple¬
tatus est. caput belli istius fuit
Sed in campo uictus. primus fuga
dilabitur. Uillas uero quas ei
rex afisco interritorio suessonico
indulserat abstulit. & basilicȩ
contulit beati medardi. Ipse
quoq non post multũ tempus
repentina morte p̃uentus interut :
cuius coniugẽ rauchingus
accepit. uir omni uanitate re¬
pletus. suꝑbia tumidus. elatione
ꝓteruus: Qui se ita cũ subiectis
agebat. ut non cognoscer& in se
aliquid humanitatis habere

Expanded text:
partem sibi adversam, multus ex partem sibi adversam, multus ex ea strenuos atque utilis viros prosternens; fugatusque reliquos, Sessionas ingreditur. Quae postquam acta sunt, rex propter coniugatione Brunhabere coepit Merovechum filium suum, dicens, hoc praelium ejus nequitia surrexisse: spoliatumque ab armis, datis custodibus libere custodiri praecepit, tractans quid de eo in posterum ordinaret. Godinus autem, qui a sorte Sigiberti se ad Chilpericum transtulerat, et multis ab eo muneribus locupletatus est, caput belli istius fuit; sed in campo victus, primus fuga dilabitur: villas vero quas ei rex a fisco 203 in territorio Suessionico indulserat, abstulit, et basilicae contulit beati Medardi. Ipse quoque Godinus non post multum tempus repentina morte praeventus, interiit. Cuius coniugem Rauchingus accepit, vir omni vanitate repletus, superbia tumidus, elatione protervus, qui se ita cum subiectis agebat, ut non cognusceret in se aliquid humanitatis habere,
Abbreviated transcription (Latin):
dirigit At illi cum haet cognouis¬
sent. qđ eosdem separare decerne¬
r&. ad basilicam scĩ MaRTIN quȩ
super muros ciuitatis ligneis tabulis
fabricata est confugium faciunt
lose eum putantes facere non crede¬
rent. iurauit eis dicens. Si inquit
uoluntas dĩ for&. ipse hosseparare
non conaretur. Haec illi sacramen¬
ta accipientes. de basilica egressi
sunt. Ex osculatisq & dignanter
acceptis. epulabatur cũ eis. Post
dies uero paucos assũpto secũ rex
mero uecho. suessionis rediit.III.
um autẽ ibi demorarentur.
collecti aliqui de campania. sues¬
siones ad grediuntur. Fugatamq
ex ea fredegundẽ reginã atque
chlodouechũ filiũ chilperici. uole¬
bant sibi subdere ciuitatẽ. Quod
ut chilpericus sex comperit. cum
exercitu illuc dirigit. mittens nun¬
tios ne sibi iniuriã facerent. &
excidiũ de utroq euenir& exer¬
citu. Illi autẽ haec neglegentes.
p̃parantur adbellũ. Cõmissoq
prȩlio. inualuit pars chilperici:

Expanded text:
dirigit. At illi cum haec cognovisdirigit. At illi cum haec cognovissent, quod eosdem separare decerneret, ad basilicam sancti Martini, quae super muros civitatis ligneis tabulis fabricata est, confugium faciunt.lose eum putantes facere, non crederent, juravit eis dicens: Si, inquit, voluntas Dei fuerit, ipse hos separare non conaretur. Haec illi sacramenta audientes, de basilica egressi sunt, exosculatisque et dignanter acceptis, epulavit cum eis. Post dies vero paucos, adsumpto secum rex Merovecho, Suessionas rediit. III. Cum autem ibidem commorarentur, collecti aliqui de Campania, Suessionas urbem aggrediuntur, fugataque ex ea Fredegunde regina, atque Chlodovecho filio Chilperici, volebant sibi subdere civitatem. Quod ut Chilpericus rex comperit, cum exercitu illuc direxit, mittens nuntios ne sibi injuriam facerent, et excidium de utroque eveniret exercitu. Illi autem haec negligentes, praeparantur ad bellum: commissoque praelio invaluit pars Chilperici,
Abbreviated transcription (Latin):
regare coepit Anno igitur
primo regnicius. chilpericus rex
parisius uenit. apprehensamq
brunichildẽ apud rotomagensem
ciuitatẽ in exilio trusit. thesau¬
rosq eius quos parisius de tulerat
abstulit. Filias uero eius. meledis
urbe tenere p̃cepit. Iunc ruccu¬
lenus cũ cinomannicis turonos
uenit. & predas egit. & multa
scelera fecit: quod insequenti
qualiter anistute beati martini
ꝓ tantis malis quae gessit percussus
interut memorabimus.i
hileericus uero rex. filium su
merouechũ cum exercitu picta
dirigit. Atille relictã ordinane¬
nem patris. turonis uenit. ibiq &
dies scõs paschȩ tenuit. Multum
enim regionẽ illam. exercitus eus
uastauit. Ipse uero simulans ad
matrẽ suã ire uelle. rotomagum
ꝑrexit : & ibi brunichildȩ reginas
coniungitur. eamq sibi in matri¬
monio sociauit. Haec audiens
chilpericus. qđ scilic& contra fas
legemq canonicã uxorẽ patrui
accepiss&. ualde amarus dic to
citius ad supra memoratũ oppidũ

Expanded text:
regnare coepit. Anno igitur regnare coepit. Anno igitur primo regni eius Chilpericus rex Parisius venit adpraehensamque Brunichildem apud Rodomaginsem civitatem in exilio trusit thesaurisque eius, quos Parisius detulerat, abstulit; filias vero eius Meleurbe teneri praecepit. Tunc Roccolenus cum Cenomannicis Turonis venit, et praedas egit, et multa scelera fecit: quod in sequenti qualiter a virtute beati Martini pro tantis malis quae gessit, percussus interiit, memorabimus. II. Chilpericus vero filium suum Merovechum cum exercitu Pictavis dirigit. At ille relicta ordinatione patris, Turonis venit, ibique et dies sanctos Paschae tenuit. Multum enim regionem illam exercitus ejus vastavit. Ipse vero simulans ad matrem suam ire velle, Rothomagum petiit, et ibi Brunichildi reginae conjungitur, eamque sibi in matrimonio sociavit. Haec 202 audiens Chilpericus, quod scilicet contra fas legemque canonicam uxorem patrui accepisset, valde amarus, dicto citius ad supra memoratum oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
Queres tam post tanta destrixit
tempora: Discordia. Cauete
discordĩ. cauete bella ciuilia.
quae uos populumq uestrũ expug¬
nant. Quid aluid separandum
erit. pisi cum ȩxercitus uester ce¬
ciderit. uos sine solatio relicti
atq agentib aduersis oppressi.
ꝓtinus corruatis: Si tibi orex
bellũ ciuile delectat. illud quod
apostolus in hominẽ agi meminit
exerce. ut sp̃s concupiscat aduer¬
sus carnẽ. & uitia uirtutibu
cedant. & tu liber capiti tuo
id ẽ. xp̃o seruias. qui quondã radici
malorũ seruieras compeditus.
Gytur interempto sigeberto rege
apud uictoriacũ uillam. bruri¬
childis regina cum filiis parisius re¬
perlatũ fuiss&. & conturbata do¬
lore quid ager& ignorar&.
gundo uualdus apprehensũ childe¬
bertũ filiũ eius paruulũ furtim
abstalit. ereptumq ab imminenti
morte. collectisq gentib suꝑ quas
pater eius regnũ tenuerat regem
instituit uix lustro aetatis uno iam
ꝑ acto. qui die dominici natalis

Expanded text:
Quae res eam post tanta destruxit Quae res eam post tanta destruxit tempora? discordia. » Cavete discordiam, cavete bella civilia, quae vos populumque 201 vestrum expugnant. Quid aliud sperandum erit, nisi cum exercitus vester ceciderit, vos sine solatio relicti, atque a gentibus adversis oppressi protinus corruatis? Si te, o rex, bellum civile delectat, illud quod Apostolus in hominem agi meminit, exerce, ut spiritus concupiscat adversus carnem, et vitia virtutibus cedant, et tu liber capiti tuo, id est Christo, servias, qui quondam radici malorum servieras compeditus. I. Igitur interempto Sigibapud Victoriacum villam, Brunhildis regina cum filiis suis Parisius reperlatum fuisset et, conturbata dolore aclucto, quid ageret ignoraret, Gundovaldusduxadpraehensum Childeberthum, filium eius parvolum, furtim abstulit ereptumque ab immenente morte, collectisque gentibus super quas pater eius regnum tenuerat, regem instituit, vix lustro aetatis uno iam peracto. Qui die dominici natalis
Abbreviated transcription (Latin):
premerentur  Re cordam inus
quid caput uictoriarũ uestrarũ
chlodo uechus fecerit. qui aduer¬
sos reges interfecit. noxias gentes
elisit. patrias subiugauit. quarũ
regnũ uobis integrũ in lesumq
reliquit. Et cum hoc facer&
neq aurũ neq argentũ sicut
nunc est inthesauris uestris habe¬
bat. Quid agitis : Quid quęritis:
Quid non habundatis: Indamibus
delitiae suꝑcrescunt. in prõptuarus
uinũ triticũ oleumq redundat
inthesauris aurũ atq argentũ
coaceruatur. Unũ uobis de est.
qđ pacem non habentes dĩ gratia
indigetis. Cur unus tollit alteri
suum : Cur alter concupiscit ali¬
enum: Cauete illud queso apłi.¬
si ab inuicem mordetis & comẽditis.
uidete ne ab inuicẽ consumamini
Scrutamini diligenter ueterũ scris¬
ta. & uidebitis quid ciuilia bella
parturiant. Requirite quid de
cartaginensibus scribat orosius
Qui cũ post septingentos annos
subuersam dicat ciuitatẽ & regio¬
nem eorũ. addidit. Quae res
eam tandiu seruauit: Concordia

Expanded text:
premerentur. Recordamini quid caput victoriarum vestrarum Chlodovechus fecerit, qui adversos reges interfecit, noxias gentes elisit, patrias gentes subjugavit: quarum regnum vobis 200 integrum illaesumque reliquit. Et cum hoc faceret, neque aurum, neque argentum, sicut nunc est in thesauris vestris, habebat. Quid agitis? quid quaeritis? quid non abundatis? In domibus deliciae supercrescunt; in promptuariis vinum, triticum, oleumque redundat; in thesauris aurum atque argentum coacervatur. Unum vobis deest, quod pacem non habentes, Dei gratia indigetis. Cur unus tollit alteri suum? cur alter concupiscit alienum? Cavete illud, quaeso, Apostoli: Si invicem mordetis et comeditis, videte ne ab invicem consumamini . Scrutamini diligenter veterum scripta, et videbitis quid civilia bella parturiant. Requirite quid de Carthaginensibus scribat Orosius: qui cum post septingentos annos subversam dicat civitatem et regionem eorum, addidit: « Quae res eam tandiu servavit? concordia.
Abbreviated transcription (Latin):
ulta enĩ mũ moł bella gessit.
in quib & uictor extitit. Nam
post mortẽ charibti cũ chilpericus
turonis acpictauis ꝑuasiss&r. quȩ
sygebto regi ꝑ pactũ in partem
uenerant. coniunctus rex ipse cũ
gunthrãno fratre suo. mum molum
eligunt. qͥ has urbes aduerũ domini
reuocare deber&. Quituronis
ueniens. fugato exinde chlodoueo
chil perici filio exacto populo ad
partẽ regis sygebti sacramerita.
pictauũ accessit. Sed basilius ac
multitudine. resistere uoluerun
Quos de diuersis partibus cirtũdatos
oppressit. obruit. interemit. & sic
pictauũ intrans sacram̃ta exegi
Hȩc interĩ demũ molo dicta sufficia
Reliqua in posterũ sunt digerent

Expanded text:
ulta enim Mummolus bella gessit, in quibus victor exstitit. Nam post mortem Chariberti, cum Chilpericus Turonis ac Pictavis pervasisset, quae Sigybertho regi per pactum in partem venerant, coniunctus rex ipse cum Gunthchramno fratre suo, Mummolum elegunt, quihas urbes ad verum dominium revocare deberet. Qui Toronus veniens, fugato exinde Chlodovecho, Chilperici filium, exacta populo ad partem regis Sigyberthi sacramenta, Pectavum accessit. Sed Basilius ac multitudine, resistere voluerunt: quos de diversis partibus circumdatos oppressit, obruit, interemit; et sic Pictavos accedens, sacramenta exegit. Haec interim de Mummolo dicta sufficiant: reliqua in
Abbreviated transcription (Latin):
gregat. ut int̾ utrosq qđ ueritas
haber& edicerent. Sed ut bellũ
ciuile in maiorẽ ꝑnicitatẽ qesce¬
r& eos audire peccatis facientib
distulert̃. Chilpericus autẽ in
ira cõmotus. ꝑ theodebtũ filiũ suũ
seniorẽ qui asrgebto quondã ad¬
p̃hensũs sacram̃tũ dederat ut ei
fidelis ess&. ciuitates eiꝰ ꝑuadit.
contragundo ualdũ ducẽ pugnauit.
erga autẽ uertente exercitu par¬
tis gundo ualdi. magnã ibi stragẽ
depopulo illo fecit. Sed& deturoꝰ¬
nicaregione maximã partẽ incen¬
dit. & nͦisi ad tẽpus man de dissent.
totã continuo debellass&.
Cõmoto autẽ exercitu. lemouicinũ.
incendit. ministeria de trahit. de¬
ricos interficit. monasteria uiro
deicit. puellarũ deludit. & cuncta
deuastat. F uitq tẽpore illo peior

Expanded text:
gregat, ut inter utrusque quid veritas gregat, ut inter utrusque quid veritas haberit edicerent. Sed ut bellum civili in maiore pernicitate crescerit, eos audire, peccatis facientibus, distulerunt. Chilpericus autem in ira commotus, per Theodoberthum filium suum seniorem, qui a Sigybertho quondam adpraehensus sacramentum dederat, ut ei fidelis esset, civitates eius pervadit, contra Gundovaldum ducem pugnavit. Terga autem vertente exercitu partis Gundovaldi, magnam ibi stragem de populo illo fecit. Sed et de Toronicam regionem maximam partem incendit et, nisi ad tempus manus dedissent, totam continuo debellasset. Commoto in de exercitu, Lemoficinum Cincendit, ministeria distrahit, clericos interfdeicit, puellarum deludit et cuncta devastat. Fuitque tempore illo peior
Abbreviated transcription (Latin):
altius obdormissent. congregata
familia. ostiadomus quat erat
ex ligneis tabulis fabricata elau¬
dit. acceptisq clauib maetas
annone quae ad erant elidit. &
in manibus eliserant. Ita plane¬
ut operta ex his domus cerneret᷑
omnino. Iunc inmissa ꝑ partes
diuersas igne. cũ iam super hos
infelicis materia edifidi exusta
sed non fuit qui exaudir&. donec
totã domũ adustam. ipsos parit̃
ignis absorber& Vrsus deniq
metuens. basilicã scĩ iuliani
expetiit. datisq regi munerib
eiectus burdegilim habut
Denique cum apud burdegalensĩ.
ciuitatem nullo prorsus inquie
tante resider&. sygulfus quidã
eum obiecit. Quẽ fugientem. cũ
tubis & bucinis quasi labentẽ ceruũ
fugans insequebatur. Qui uix ad
pat̾rẽ regredi liberũ habuit arbi¬
triũ. tamen ꝑ andegauos regress
ad eũ rediit. Cũ autem intͥentio
inter gunthrãnũ & sygebtũ reges
uer tere t̾. gunthrãnus rex apud
parisius omnes epos regni sui con¬

Expanded text:
altius obdormissent, congregata altius obdormissent, congregata familia, ostia domus, quae erat ex ligneis fabricata dit: acceptisque clavibus, metas annonae quae aderant, elidit; ain manipulis erat, ita ut operta ex his domus cerneretur omnino. Tunc immisso per partes diversas igne, cum jam super hos infelices materia aedificii exusta  voces: sed non fuit qui exaudiret, donec tota domo adusta ipsos pariter ignis absorberet. Ursus vero metuens, basilicam sancti Juliani expetiit, datisque regi muneribus, ejectus, Burdegalam abiit. Denique cum apud Burdegalensem civitatem nullo protante, resederet, Sigulfus quidam eum obiecit. Quem fugientem cum tubis et bucinis quasi labentem cervum fugans, insequebatur. Qui vix ad patrem regredi liberum habuit aditum. Tamen per Andigavus regressus, ad eum rediit. Cum autem intentio inter Gunthchramnum et Sigyberthum regis verteretur, Gunthchramnus rex apud Parisius omnes epis
Abbreviated transcription (Latin):
regi illud protulit discedente dicñs.
Sec & hȩc mibi ursus scripsit. & ideo
gloriȩ urĩ preceptione deposco.
ut filiã suã mihi tradait in matri¬
monio. Alioquin. liceat mihi res
eius possidere. donec sedecĩ milib
solidoꝵ acceptis. me abhac causa renio¬
ueam. Iunc ad eptis p̃ceptionibus¬
regis. aruernũ rediit . ostenditq
iudici iussionẽ regis. Vrsus autẽ
se inuillauo territorio contulit.
Cũq reseius huic ronsignarentus.
& hic inuillauũ accessit. Ingres¬
susq unã ursi domũ. cȩnam sibi p̃¬
cepit p̃parari. atq aquas quibus¬
se abluer&. calefacere imperat
Sed cũ serui domus minime rudi
domino parerent. alios fustibus.
alios uirgis cedit. non nullos in¬
capite ꝑcutiens sanguinẽ elicit.
Iurbata ergo familia p̃paratur
cena. abluitur hic aquis calidis.
in ebriatur uino. & se collocat
suꝑ stratũ. Erant autẽ cum eo.
septem pueri tantum. Cũq non
minus sommno quã uino sepulti

Expanded text:
rege illo protulit discidente, dicens: rege illo protulit discidente, dicens: 'Haec et haec mihi Ursus scripsit; et ideo gloriae vestrae praeceptionem deposco, ut filiam suam mihi tradat in matrimonio. Alioquin liceat mihi res eius possedere, donec, sedicem milibus solidorum acceptis, me ab hac causa removeam'. Tunc, adeptis praeceptionibus, Arvernum redit, ostendit iudici iussionem regis. Ursus autem se in Villavo territurio contulit. Cumque res eius huic consignarentur, et hic in Villavum accessit. Ingressusque unam Ursi domum, caenam sibi praecepit praeparare atque aquas quibus ablueretur calefieri iubet. Sed cum servi domus minime rudi domino apparerent, alius fustibus, alius virgis caedit, nonnullus capita percutiens sanguinem elicuit. Turbata ergo familia, praeparatur caena, abluetur hic aquis calidis, inebriatur vino et se collocat super stratum. Erant autem cum eo septem pueri tantum. Cumque non minus somno quam vino sepulti
Abbreviated transcription (Latin):
pectora cogis auri sacra fames.
romisit itaq mulier hȩc simpliciter.
credens absente uiro huic desponsari
puellã. At ille regressus ad regem.
p̃ceptionẽ ad iudicẽ exhibuit ut puel¬
lam hanc suo matrimonio sociar&.
dicens. quia dedi arrã in desponsati¬
onẽ eius. Negauit autẽ uir ille diq̃ĩs.
Quia neq te noui unde sis. neq aliqdđ
derebus tuis habeo. Quaintenti¬
one pullulante ac uehementius in¬
crescente. andarchus expetut.
ursum in regis presentia accersiri.
Cũq ueniss& apud uillã brinnacũ.
Quẽ ad altariũ clam adductũ. iurare
ac dicere fecit. Per hunc locũ scm̃.
& reliquias martyrũ beatorum.
quia si filiã meã tibi in matrimoniũ
non tradidero. sed ecĩ milia solidoꝵ
tibi satis facere non morabor.
tabant enĩ testes in sacrario auscul¬
tantes occulta ei uerba loquentis.
demulgens uerbis lenibus ursum.
fecitq eũ sine regis presentiam
reuertiad patriam. Factoq hoc
iuramento breue sacramentorũ.

Expanded text:
pectora cogis, Auri sacra fames? 189 Promisit mulier haec simpliciter credens, absente viro, huic desponsari puellam. At ille regressus ad regem, praeceptionem ad judicem loci ehxibuit, ut puellam hanc suo matrimonio sociaret, dicens: Quia dedi arrham in desponsatione ejus. Negavit autem vir ille, dicens: Quia neque te novi unde sis, neque aliquid de rebus tuis habeo. Qua intentione pullulante, ac vehementius increscente, Andarchius expetiit Ursum regis praesentia arcessiri. Cumque venisset apud villam Brinnacum, quem ad altarium clam adductumiurare fecit ac dicere: 'Per hoc locum sanctum et reliquias martyrum beatorum, quia, si filiam meam tibi in matrimonium non tradidero, sidecem milia soledorum tibi satisfacere non morabor'. Stabant enim testes in sacrario, abscultantes occultae Verba loquentes, demulsit verbis lenibus Urso, fecitque eum sine regis praesentiam reverti ad patriam. Factoque ex hoc iuramento breve sacramentorum,
Abbreviated transcription (Latin):
trãnus relicto eo ad sygebertum
transiss&. castra mou&. & usq aua¬
lociũ carnotensi uicum habiit.
sibi p̃cepit. Ille uero timens ne con¬
liso utroq exercitu &iã regnũ eoꝵ
corrues&. pacẽ petiit. ciuitatesq
eiꝰ quas theodeb̾tus male ꝑuaserat.
reddidit. dep̃cans ut nullo casu cul¬
parent᷑ earũ habitatores. quos ille
ĩiuste igne ferroq uastans adqͥsierat.
Vicos quoq qͥ circa parisius erars maxi¬
me tunc flãma consupsit. & tã domus
quã res reliqͣ ab hoste direptȩ sunt.
ut &iã & captiui ab ducerentur.
Obtestabat᷑ enĩ rex ne hȩc fierent. sed
furorẽ gentiũ quȩ de ulteriore reni
ãnis parte uenerant suꝑare ñ pote¬
donec redire poss& ad patriã. Iunc
ex gentib illis c̃tra eũ qͥdã murmu¬
rauert̃ curse acertamine subtraxissor
Sed ille ut erat prudens. ascefiso equo
ad eos dirigit. uerbisq lenib demulsit.
multos exeis postea alapidib obrui
p̃ipiens. Sed nec hoc sine beati

Expanded text:
t relicto eo ad Sigibertum transisset, castra movit, et usque Avallocium Carnotensem vicum abiit. arari petiit. Ille vero timens, ne colliso 193 utroque exercitu, etiam regnum eorum corrueret, pacem petiit, civitatesque ejus, quas Theodobertus male pervaserat, reddidit; deprecans, ut nullo casu culparentur earum habitatores, quos ille injuste igni ferroque opprimens acquisierat. Vicos quoque, qui circa Parisios erant, maxime tunc flamma consumpsit; et tam domus quam res reliquae ab hoste direptae sunt. ut etiam et captivi ducerentur. Obtestabat enim rex, ne haec fierent; sed furorem gentium, quae de ulteriore Rheni amnis parte venerant, superare non potedonec redire possit ad patriam. Tunc ex gentibus illis contra eum quidam murmoraverunt, cur se a certamine subtraxisset. Sed ille, ut erat intrepedus, ascenso equo, ad eos dirigit eosque verbis lenibus demulsit, multos ex eis postea a lapidibus obrui praecipiens. Sed nec hoc sine beati
Abbreviated transcription (Latin):
hoc honoratꝰ. habitus aruernũ ue
ibiq cũ urso ciue urbis ipsius amis¬
citias inligat. Interĩ ut erat aq
ingenii filiã eĩ desponsare desid¬
solitȩ sunt. recondit. dicens coniu
me&ꝵ ãplius quã sedecĩmilia in ho
libello reconditã tibi cõmendo.
qđ tuũ esse poterit. simihi filiã tuã

Expanded text:
 Honoratus habitus, Arvernum venit: ibique cum Urso cive urbis ejus amicitias illigat. Interim, ut erat acris ingenii, filiam ejus desponsare desidesolitae sunt, recondit, dicens muliermeorum amplius quam sexdecim millia in hoc libellari reconditam tibi commendo, quod tuum es
Abbreviated transcription (Latin):
drocletiani. Quĩd de latta
monasterio referam: in quo beati
martini habent᷑ reliquiae.
Cu ad eũ unus cuneus hostiũ aduea¬
tar& & fluuiũ qui ꝓpinquus est
transire disponer& ut monasterui
spoliar& damauert̃ manachi
dicentes Nolite obarbari nolit
huc transire. beati enĩ martin
istud est monasteriũ. Hȩc auo¬
entes multi cõpuncti adĩtimori
regressisunt. Viginti tamenȩ
ipsis qͥ non meturbant dm̃. neq be
confessorẽ honorabant. a scendent
nauẽ illic trans grediunt᷑. Et ini¬
mico stimulante. monachos cedur
nunt ingressiq fluuiũ. protinis
uibrante carina. huc illucq feru
Cũq. amisso solatio remoꝵ hastilia
lancearũ infundũ aluei defixa
remeare conarent᷑. nauis sub pedi
eoꝵ dehiscit. & unius cuiꝰq ferriiqͣ
contra setenebat. pectori de figi
rans uerberatiq cuncti. a propris
iaculis interimunt᷑. Quib int̃feo¬
monachi ipsos & res suas ex alueos
tahentes illos sepelientes. res ils
bͥtus rex gentes illas qͦ ultra rhenũ

Expanded text:
rtunt. Quid de Latta monasterio referam, in quo beati Martini habentur reliquiae? Cum ad eum unus cuneus hostium adventaret et fluvium, qui propinquus est, transire disponeret, ut monastirium spoliaret, clamaverunt monachi dicentes: 'Nolite, o barbari, nolite huc transire; beati enim Martini istud est monasterium'. Haec audientes multi, conpuncti a Dei timore, regressi sunt. Viginti tamen ex ipsis, qui non metuebant Deum neque beatum confessorem honorabant, ascendentes navem, illuc transgrediuntur et, inimico stimulante, monachos caedunnunt. Ingressique fluvium, protinus vibrante carina, huc illucque feruntur. Cumque amisso solatio remorum, hastilia lancearum in fundum alvei defixa, remeare conarentur, navis sub pedibus eorum dehiscit, et uniuscuiusque ferrum, quod contra se tenebat, pectori defigitur, transverberatique cuncti a propriis iaculis interimuntur. Unus tantumdetrahentes, illos sepelientes, res suas tus rex gentes illas, quae ultra Rhenum
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ tuũ carebit incendio. Pro
urbe ñ obtinebimꝰ. qͥ a dominicȩ
sanctionis suꝑ eã sententia iam
p̃cessit. Inualuit enĩ peccatũ populi.
& clamor malitiȩ eoꝵ ascendit corãdõ.
Ideo ciuitas hȩc cremabit᷑ ĩcendio.
Unde ꝓculdubio ẽ. qđ horũ obtentu.
urbe uastata. oratoriũ ꝑmansit

Expanded text:
tantum tuum carebit incendio. Pro tantum tuum carebit incendio. Pro urbe vero non obtinebimus, quia Dominicae sanctionis super eam sententia jam processit. Invaluit enim peccatum populi, et clamor malitiae eorum ascendit coram Deo: ideo civitas haec cremabitur incendio. Unde procul dubio est, quod horum obtentu urbe vastata, oratorium permansit
Abbreviated transcription (Latin):
culorũ scripsimus.
git̾ chuni apannoniis egressi ut
quidã ferunt ĩ ipsa scẽ paschȩ uigͥlia
ad m& tensĩ urbẽ reliqua depopu¬
lando ꝑueniunt. Tradentes urbẽ
ĩcendio. populũ in oregladiitru¬
cidantes. ipsosq sacerdotes dni
ante sacro scã altaria perimentes.
nec remansit ĩ ea locus in ustud.
p̃ter oratoriũ beati stephani pͥmi
martrris ac leuitȩ. Deqͦ oratorio¬
quȩ aquibdã audiui. narrare non
distuli. iunt enĩ qͥa prius quã
hi hostes uenirent uidisse uirũ
fidelẽ inuisu. quasi conferentem
cũ sc̃is apłis petro & paulo beatũ
leuitã stephanũ de hoc excidio.
ac dicentẽ. Oro domini mi.
ut non ꝑmittatis obtentu uestro
mec teasi  hẽ ab inanicis exuri.
qͥa loc inea ẽ. inq. ririctatis meȩ
pignera c̃tinentur. sec Neius sen¬
Quod sitantũ facinꝰ populi suꝑese
ut aliud fieri ñ possit nisi ciuitas¬
tradat᷑ incendio. saltẽ Ehoc ora¬
toriũ ñ cremet᷑. Cui illi aiunt.
Uade ĩ pace dilectissime fr̃. oratoriũ

Expanded text:
culorumscripsimus. Igitur Chuni a Pannoniis egressi, ut quidam ferunt, in ipsa sanctae paschae vigilia ad Mettinsem urbem reliqua depopulando perveniunt, tradentes urbem incendium, populum in ore gladii trucidantes ipsusque sacerdotes Domini ante sacrosancta altaria perimentes. Nec remansit in ea locus inustus praeter oraturium beati Stefaniprimi martyresac levitae. De quo oraturioquae a quibusdam audivi narrare non distuli. Aiunt enim, quia, priusquam hi hostes venerent, vidisse virum fidelem in visu quasi conferentem cum sanctis apostolis Petro ac Paulo beatum levitam Stefanum de hoc excidio ac dicentem: 'Oro, domini mi, ut non permittatis obtentu vestro Mettensim urbem ab inimicis exuri, quia locus in ea est, in quo parvitatis meae pignera contenentur; sed potius senQuod si tantum facinus populi supercrevit, ut aliut fieri non possit, nisi citradatur incendio; saltem vel hoc oratorium non cremetur. Cui illi aiunt: Vade in pace, dilectissime frater, oratorium
Abbreviated transcription (Latin):
Scire enĩ te oportuerat dilec¬
tissime pat̃. qđ parens eras nobis
ex matre nr̃a. & suꝑ gentẽ tuã
Non debueras inducere pestẽ extra
thrãnus audiss&. conuersus ad pal¬
ladiũ rex ait. Nec tibi o palladi
ep̃e nimiũ sunt gratiae referendȩ.
tertio enĩ mihi qđ de ep̃o dici ini¬
quũ est ꝑ iurasti. mittens indiculos
dolo sitate plenos. Ame eNim
excusabaris ꝑ ep̃istolas. & germa¬
nũ meũ conseriptis aliis in uita¬
bas. Iudicauit enĩ ds̃ causã meã.
cũ ego ꝓuocare uos semꝑ tã quã
ecclesiae patres studui. & uos circa
me sẽꝑ egistis dolose. Nicasio enĩ
& antidio epĩs dixit. Quiduos
oscĩssimi patres ꝓ regionis utilita¬
te. uł regni nr̃i sospitate tractastis
edicite. Illis quoq tacentib. ab¬
lutis sex manib:. accepta a saces¬
dotib benedictione. ad m̃sã resedit
laeto uultu & hilari facie. quasi
nihil de concontẽptu suo fuiss&
effatus
III

Expanded text:
Scire enim te oportuerat, dilecScire enim te oportuerat, dilectissime pater, quod parens cras nobis ex matre nostra, et super gentem tuam non debueras inducere pestem extrantchramnus audisset, conversus ad Palladium rex, ait; Nec tibi, o Palladi episcope, nimium sunt gratiae referendae. Tertio enim mihi, quod de episcopo dici iniquum est, pejerasti, mittens 378 indiculos dolositate plenos; a me excusabaris per epistolas, et germanum meum cum scriptis aliis invitabas. Judicavit enim Deus causam meam, cum ego provocare vos semper tanquam ecclesiae patres studui, et vos circa me semper egistis dolose. Nicasio autem et Antidio episcopis dixit: Quid vos, o sanctissimi patres, pro regionis utilitate, vel regni nostri sospitate tractastis, edicite? Illis quoque tacentibus, ablutis rex manibus, accepta a sacerdotibus benedictione, ad mensam resedit, laeto vultu et hilari facie, quasi nihil de contemptu suo fuisset effatus. III
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ incurrerat. qđ ei sepius
fallacias intuliss&. Discussi eñ
ante paululũ fuerant a reliquis
ep̃is & optimatib regis. cur gin¬
douualdũ suscepissent. cur faus¬
tinianũ aquis ep̃m ad p̃ceptionẽ
eius leuissimã ordinassent. Sed
hanc causã ordinationis. palla dus
ep̃s aberthrãno metropoli suo
auftrens suꝑ sedi uoluit dicens.
Oculi metropolis mei ualde dolo¬
rib artabantur. & ego spoliatꝰ
sum. non potui aliud facere nisi
quȩ ille qui omnẽ principatum
galliarũ se testabatur accipere
imperabat. Cũ hȩc regi nun¬
tiata fuissent. ualde cõmotufe
ita ut uix optinere possit ut es
ad conuiuiũ ꝓuocar&. quos an¬
tea non uiderat. Intro eunt
itaq berchrãno. Int̃ rogatrex
Quis ait .ẽ. iste : Diu erat enim
qđ ab eo uisus ñ fuerat. Dixe¬
runtq. Hic ẽ. berthrãnus bur¬
degalinsis urbis ep̃s. Quulle.
Cratias in quit agimꝰ. qđ sic custo¬
dis fidẽ generationi tuae

Expanded text:
regis iram incurrerat, quod ei saepius regis iram incurrerat, quod ei saepius fallacias intulliset. Discussi enim ante paululum fuerant ab reliquis episcopis et optimatibus regis, cur Gundovaldum suscepissent, cur Faustianum Aquis episcopum ad praeceptionem ejus levissimam ordinassent. Sed hanc causam ordinationis Palladius episcopus a Bertchramno metropole suo auferens, super se devolvit, dicens: Oculi metropolis mei valde doloribus arctabantur, et ego spoliatussum. Non potui aliud facere, nisi quae ille, qui omnem principatum Galliarum se testabatur accipere, imperabat. Cum haec regi nuntiata fuissent, valde commotus est, ita ut vix obtineri posset, ut eos ad convivium advocaret, quos antea non viderat. Introeunte itaque Bertchramno, interrogat rex: Quis, ait, est iste? Diu enim erat quod ab eo visus non fuerat. Dixeruntque: Hic est Bertchramnus Burdegalensis urbis episcopus. Cui ille: Gratias, inquit, agimus, quod sic custodisti fidem generationi tuae.
Abbreviated transcription (Latin):
postmodũ suggessuri. Iameciti
mediante epualo. rex locrras est sa¬
cerdonbus qui adera lens
Rog ut in domo recerastii die
uestrã ꝓ mereis benedictionem
fiatq npisalus iningressu uestro
ut ex hoc saluus fiam. cũ suꝑ me
humilẽ uestrarũ benedictionum
uerba defluxerint. Haec eo dicen¬
te. om̃s gratias agentes. epulo
expleto surreximus
ANE Autẽ facto dũ rex loca
scõꝵ orationis gratia uisitar&.
ad metatũ nostrũ aduenit. Erat
enĩ ibibasilica scĩ auiti abbatis. cui
in libro miraculoꝵ meminimus.
Surrexigauisus fateor ad occursũ
eius. & data oratione dep̃cor ut in
mansione mea eulogias beati mar¬
tini dignaret᷑ accipere. Quod
ille ñ respuens. benigno animo
ingressus. hausto poculo ad monitis
nobis ad conuiuiũ laetus abscessit
Tunc berthrãnus burdegalinsis ep̃s
cũ palladio scanctonico. ualde regi
in fensus erat. ꝓsusceptione gun¬
do uualdi cui supra meminimus.
Sed & palladius ep̃s obhoc maxime

Expanded text:
postmodum suggesturi. Jam enim postmodum suggesturi. Jam enim mediante epulo rex locutus est sacerdotibus qui aderant, dicens: Rogo, ut in domo mea crastina die vestram promerear benedictionem, fiatque mihi salus in ingressu vestro, ut ex hoc salvus fiam, cum super me humilem vestrarum benedictionum verba defluxerint'. Haec eo dicente, omnes gratias agentes, epulo expleto, surreximus. Mane autem facto, dum rex loca sanctorum orationis gratia visitaret, ad metatum nostrum enim ibi basilica sancti Aviti abbatis, 377 cujus in libro Miraculorum meminimus. Surrexi gavisus, fateor, ad occursum ejus, et data oratione deprecor, ut in mansione mea eulogias beati Martini dignaretur accipere. Quod ille non respuens, benigno animo ingressus, hausto poculo, admonitis nobis ad convivium, laetus abscessit. Tunc Bertchramnus Burdegalensis episcopus cum Palladio Santonico valde regi infensus erat, pro susceptione Gundovaldi, cujus supra meminimus ; sed et Palladius episcopus ob hoc maxime
Abbreviated transcription (Latin):
domos eorũ inuitatus abibat. multũ
ꝓflua benignitate largitis est
Sed cũ adurbẽ aurelianensim uenis¬
s&. erat ea die sollẽpnitas beati
mastini . id ẽ. quarto nonas mensis
quinti. ꝓ cessitq in obuiã eius in m̃sa
populi turba cũ signis atq uexillis
canentes laudes. & hinc lingua sy¬
rorũ. hinc latinoꝵ. hinc &iã ipsoꝵ
iudeorũ indiuersis laudib uarie
concrepabat dicens. Viuat rex.
meris dilatetur. Iudai uero qui
his laudib uidebantur. ẽe. partici¬
pes. dicebant. Om̃s gentes te ad¬
orent. tibi genu flectant. atq tibi
sint sub ditę. Vnde factũ est. ut
celebratis missis cũ rex ad conuuiũ redir&.
dicer&. Ue genti iudea malae
& ꝑfida. ac subdolo semꝑ sensu ui¬
uenti. Obhoc enĩ mihi inquit hodie
laudes adulatorias acclamabat. ut
me cunctae gentes quasi dominũ ad¬
epo facturus. Oregẽ admrabili
prudentia darũ. sic intellexit do¬
lositatẽ hereti coꝵ. ut ei penitus
ponualerent subripere quȩ erant

Expanded text:
domibus eorum invitatus abibat et prandproflua benignitate largitus est. Sed cum ad urbem Aurilianensem venisset, erat ea die solemnitas beati Martini, id est quarto Nonas mensis quinti. Prccessitque in obviam eius inmensa populi turba cum signis adque vixillis, canentes laudes. Et hinc lingua Syrorum, Judaeorum, in diversis laudibus varie concrepabat, dicens: Vivat rex, meris dilatetur. Judaei vero, qui in his laudibus videbantur esse participes, dicebant: Omnes gentes te adorent 376 tibique genu flectant, atque tibi sint subditae. Unde factum est, ut celebratis Missis, cum rex ad convivium resideret, diceret: Vae genti Judaicae, malae et perfidae, ac subdolo semper sensu viventi. Ob hoc enim mihi, inquit, hodie laudes adulatorias acclamabat, ut me cunctae gentes quasi dominum adnunquam ero facturus. O regem admirabili prudentia clarum! Sic intellexit dolositatem haereticorum, ut ei penitus non valerent subripere, quae erant
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ suũ ꝑ totas gallias dilit
Iam̃ congregatis suis. quadã ud
dixisse fertur de parentib quos
ipse ꝑdiderat. Vemihi qͥ tam
peregrinꝰ int̃ extraneos reman
& non habeo deparentib qͥ mil
siuenerit aduersitas. possit al
adiuuare. Ded hoc non demorisi
hoꝵ condolens sed dolo dicebat
siforte potuisso adhuc alique
repperire. ut interficeset.
is ita trans actis. apud
Migrauit aute᷑ post uogladinse
bellũ anno quinto. fueruntq.
omẽs dies regni eiꝰ anni triginta
Itransitu ergoscĩ martini usq
ad transitũ chlodouei regis. qui
autẽ regina post mortẽ uiri sui
turonis uenit. ibiq adbasilicam.
beati martini deseruiens. cũ sũma
pudicitia atq benignitate. iri
hoc loco cõmorata.ẽ. omnib dieb
uitȩ suȩ. raro parisius uisitans.
XPLICIT LIBER SECUNIDUS:

Expanded text:
regnum suum per totas Gallias dilatavit. regnum suum per totas Gallias dilatavit. Tamen congregatis suis, quadam vice dixisse fertur de parentibus, 100 quos ipse perdiderat: Vae mihi, qui tanquam peregrinus inter extraneos remansi, et non habeo de parentibus, qui mihi, si venerit adversitas, possit aliquid adjuvare. Sed hoc non de morte horum condolens, sed dolo dicebat, si forte potuisset adhuc aliquem repperire, ut interficeret. His ita transactis, apud Migravit autem post Vogladinse bellum anno quinto. Fueruntque omnes dies regni eius anni triginta; transitu ergo sancti Martini usque ad transitum Chlodovechi regis, qui autem regina, post mortem viri sui Turonis venit: ibique ad basilicam sancti Martini deserviens, cum summa pudicitia atque benignitate in hoc loco commorata est omnibus diebus vitae suae, raro Parisios visitans. Explicit liber secundus
Abbreviated transcription (Latin):
in qđ humiliasti genus nr̃m. ut te
uincere ꝑmitteres: Melius enĩ
tibi fuerat mori. Et eleuatã securĩ
capiti eĩ defixit. Conuersusq ad
frem eiꝰ ait. Situ solatium fratri
tribuisses. alligatꝰ utiq non fuiss&.
Similit̃ & hunc securi ꝑcussũ. int̃¬
perant. esse ad ulteratũ. Quod cũ
regi dixissent. ille respondisse fert᷑.
Merito in qđ tale aurũ accipit. qui
dominũ suũ ad mortẽ ꝓpria uolun¬
tate deducit. Hoc illis qđ uiue¬
rent debere sufficere. ne male amo¬
ꝓditionẽ domino suorũ luituri.
int̾torm̃ta deficerent. Quod illi
audientes. obtabant grãm adipisci
illud sibi asserentes sufficer
si uiuere mererent᷑. Euert̃ aud
supra dicti regis propinquihus
quoꝵ. frater rignomeris nomi
apud cinomanis ciuitatẽ exus
Quib mortuis. omne regnũ eor
& thes auros chlodoueus accepe
nt̃fectisq & aliis multis regib
ł parentib suis primis dequib
Telũ habebat ne ei regnũ aufer

Expanded text:
inquid, 'humiliasti genus nostrum, ut te inquid, 'humiliasti genus nostrum, ut te vincere permitteris? Melius enim tibi fuerat mori'. Et elevatam securem capite eius defixit, conversusque ad fratrem eius, ait: 'Si tu solatium fratri tribuissis, allegatus utique non fuisset'; similiter et hunc secure percussum inteperant, esse adulterum. Quod cum rege dixissent, ille respondisse fertur: 'Merito', inquid, 'tale aurum accepit, qui domino suo ad mortem propria voluntate deducit'; hoc illis quod viverent debere sufficere, ne male proditionem dominorum suorum luituri inter tormenta deficerent. Quod ille audientes, optabant gratiam adipisci, illud sibi adserentes sufficere, si vivere mererentur. Fuerunt autem supradicti regis quorum frater, Rignomeris nomine, apud Cenomannis civitatem, ex Quibus mortuis, omne regnum eorum et thesauros Chlodovechus accepit. Interfectisque et aliis multis regibus, vel parentibus suis primis, de quibus zelum habebat, ne ei regnum auferrent,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩluxuria. ut iux ł propinquis
quidẽ parentib: indulger&. Is
ronẽ. simili spurcicia luculentũ.
De quo fert᷑. cũ aliqͥđ aut cibi
aut muneris łcuius lib& rei.
regi adlatũ fuiss& dicere solitũ.
Sint ista mihi & meo consiliario
farrone. Proqua causa. indignati¬
datis aureis armillis ł balteis
chlodoueus. se totũ assimilatum
auro. erat enĩ aes deauratũ sub
dolo factũ. dedit leudib eius
ut suꝑ eũ inuitaret᷑ Porro cum
exercitũ contra eum commouisse
& ille speculatores plerũq ad
cognoscendũ transmitter&. re¬
uersis nuntiis. ĩ terrogat quam
ualida hȩc manus for&. Qui
respondert̃. Iibi tuoq farroni¬
.ẽ. maximũ supplem̃tũ. Ueniens
autẽ chlodoueus. bellũ contrarũ
instruit. At ille deuictũ cernens
exercitũ suũ. fuga labi parat.
Sed ab exercitu cõp̃hensus. ac
ligatis post tergũ manib in con¬
spectũ chlodouei una cũ richario
frẽ suo ꝑducitur. Cui ille. Cur

Expanded text:
in luxoria, ut vix vel propinquis in luxoria, ut vix vel propinquis quidem parentibus indulgeret. His iarium simili spurcitia lutolentum, de quo fertur, cum aliquid aut cibi aut muneris vel cuiuslibet rei regi adlatum fuisset, dicere solitum, Sint ista mibi et meo consiliario Farone'. A. Pro qua causa indignatidatis aureis sive armellis vel baltheis, Chlodovechus, sedtotum adsimilatum auro – erat enim aereum deauratum sub dolo factum–haec dedit leudibus eius, ut super eum invitaretur. Porro cum exercitum coet ille speculatores plerumque ad cognoscendum transmitteret, reversis nuntiis interrogat, quam valida haec manus foret. Qui responderunt: Tibi tuoque Farroniest maximum supplimentum'. Veniens autem Chlodovechus, bellum contra eum instruit. At ille devictum cernens exercitum suum, fuga labi parat, sed ab exercitum conpraehensus ac ligatis postergum manibus in conspectu Chlodovechi una cum Richario fratre suo perducetur. Cui ille: 'Cur',
Abbreviated transcription (Latin):
Quando autẽ cũ fragrio pugna¬
uit. hnc chararicus euoratus ad
neutrã adiuuans partẽ. sed euentũ
rei exspectans. ut cui euenis & uic¬
toria. cũ illo & hic amicitiã conli¬
gar&. Obhanc causa chlodoueud
indignans. contraeũ abit. Quẽ
circũ uentũ dolis. cepit cũ filio.
uictosq totondit. Et chararicũ
quidẽ presbiterũ. filiũ uero eius
diaconũ ordinari iub&. Cumq
chararic dehumilitate sua conqͥ¬
rer&. & fler&. filius eiꝰ dixisse
fert᷑. In uiridi in qđ ligno hae
frondes suc cisae sunt. nec omĩno
arescunt sed ue lociter emergerT.
ut crescere queant. utinã tam
uelocit̾ qui hȩc fecit intereat.
Quod uerbũ sonuit inaures chlo¬
douei qͦđ scilic& minarent᷑ sibi
cesariẽ ad crescendũ laxare.
ipsũq int̾ficere. at ille iussit eos
parit̃ capite plecti. Quib mos¬
tuis. regnũ eorũ cum thȩsauris
& populis ad quisiuit.XL.¬
rat autẽ ragnacharius rex
apud camaracũ. tam effrenis

Expanded text:
Quando autem cum Siagrio pugnaQuando autem cum Siagrio pugnavit, hic Chararicus evocatus ad neutre adiuvans parti; sed eventum rei expectans, ut cui evenerit victuriam, cum illo et hic amicitia conligaret. Ob hanc causam Chlodovechus indignans, contra eum abiit. Quem circumventum dolis coepit cum filio vinctusque totondit et Chararicum quidem presbiterum, filio vero eius diaconem ordinari iubet. Cumque Chararicus de humilitate sua conquireret et fleret, filius eius dixisse fertur: 'In viridi', inquid, 'lignum hae frondis succisae sunt nec omnino ariscunt, sed velociter emergent, ut crescere queant; utinam tam velociter qui haec fecit intereat!' Quod verbum sonuit in aures Chlodovechi, quod scilicet minarentur sibi caesariem ad crescendum laxare ipsumque interficere. At ille iussit eos pariter capite plecti. Quibus mortuis, regnum eorum cum thesauris et populis adquesivit. Erat autem tunc Ragnacharius rex apud Camaracum tam effrenis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ scaldẽ fluuiũ nauigarẽ . chia¬
ricus filius parentis mei patre
suũ ĩ sequebat᷑. uerbo ferens qu
ego eũ int̾ficere uellẽ. Cumq is
ꝑ buconiã siluã fuger&. in missis
suꝑ eũ latrunculis mortitradid
& occidit. Ipse quoq dũ thesaura
eĩ aperit. a nescio quo pertussus
interut. Sed in his ego nequaqu¬
ego conscius sũ. nec enĩ possum
sanguinẽ parentũ meoꝵ effun¬
dere. quod fieri nesas est:
Sed qͥahȩc euenert̃. consiliũ uobis
p̃beo siuide t̾ acceptũ. conuerti¬
mini adme. & sub meã sitis defen¬
sionẽ. At illi ista audientes. plau¬
dentesq tã palmis quam uocibus.
eũ clrppeo euectũ suꝑse regẽ
constituunt. Regnũq sigiberti
acceptũ cũ thesauris. ipsos quoq.
suȩ ditioni asciuit. Trost̃nebat
enĩ cotidie ds̃ hostes eiꝰ submanu
ipsius. & augebat regnum eius.
eo qđ ãbular & recte coram eo
& facer& quȩ placita erant in
ost hȩc ad chanaricũ dirig̃.

Expanded text:
per Scaldem fluvium navigarem, Chloper Scaldem fluvium navigarem, Chlodericus, filius parentis mei, patrem suum insequebatur, verbo ferens, quod ego eum interficere velim. Cumque ille per Buconiam silvam fugeret, immissis super eum latrunculis, morti tradidit et occidit. Ipse quoque dum thesauros ejus aperit, a nescio quo percussus interiit. Sed in his ego nequaquam conscius sum. Nec enim possum sanguinem parentum meorum effundere: quod fieri nefas est. Sed quia haec evenerunt, consilium vobis praebeo, si videtur acceptum, convertimini ad me, ut sub mea sitis defensione. At illi ista audientes, plaudentes tam parmis quam vocibus, eum clypeo evectum super se regem constituunt. Regnumque Sigiberti acceptum cum thesauris, ipsos quoque suae ditioni ascivit. Prosternebat enim quotidie Deus hostes ejus sub manu ipsius, et augebat regnum ejus, eo quod ambularet recto corde coram eo, et faceret quae placita erant in Posthaec ad Chararicum regem dirigit.