comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et id quod inpueris necessitatis ẽ crim̃
inse facere uoluntatis. Cauendũ igit᷑
lio recũbamus : aut si certe fuerimꝰ eiꝰ
amore decepti. mundemꝰ eam. et om̃i
sordiũ errore purgemus: ne scandalũ
laude composita audierit ꝑsonare.
Inse aũt conuersus dixcit. Quanti mer¬
cenarii patris mei abundant pane:
ego aũt hie fame ꝑ eo. Mercenarios
scđm aliũ intellectũ eos animaduer-¬
timus eae iudȩis: qui obp̃sentia tantũ
bona legis p̃cepta custodiunt. Hii iusti
sunt et misericordes: non ob ipsam
et ob ipsũ miscđiȩ bonũ.
sed ut adõ terrenȩ felicitatis & longȩ
uitȩ p̃miũ consequantur. Qui autem
ista desidat. merito compellitur ad ob-¬
sequiũ p̃ceptorum : ne eorũ p̃uaricati.¬
one quȩ iussa sunt careat concupitis.
Porro ubi metus ẽ: non ẽ dilectio. Pfec¬
ta quippe dilectio: forasmittit timo¬
rem. Nam qui diligit: non idõ imꝑata
custodit: quia aut timore pęnarũ. aut

Expanded text:
et id, quod in pueris necessitatis est, crimen et id, quod in pueris necessitatis est, crimen in se facere uoluntatis. cauendum igitur, lio recumbamus; aut, si certe fuerimus eius amore decepti, mundemus eam et omni sordium horrore purgemus, ne scandalum laudes conposita audierit personare. In se autem conuersus dixit: quanti mercennarii patris mei abundant pane, ego autem hic fame secundum alium intellectum eos animadvertimus ex Judaeis, qui ob praesentia tantum bona, Legis praecepta custodiunt. Hi sunt et misericordes, non ob ipsam iustitiam et ob ipsum misericordiae bonum, sed ut a deo terrenae fertilitatis et longae uitae praemium consequantur. qui autem ista desiderat, metu conpellitur ad obsequium praeceptorum, ne eorum praeuaricatione, quae iussa sunt, careat concupitis. porro, ubi metus estnon est dilectio. perfecta quippe dilectio foras mittit timorem. nam qui diligit, non ideo imperata custodit, quia aut timore poenarum aut
Abbreviated transcription (Latin):
acutissimo desecamꝰ. Unde et apłs ꝓhi-¬
bet ne in idolio quis recumbat dicens
Uidete aũt ne hȩc licentia ur̃a offen¬
diculũ fiat infirmis. Si eñĩ quis uiđit
eum qui habet scientiam in idolio re-¬
cumbentem: nonne conscientia eiꝰ cum
sit infirma. ȩdificabitur ad manducan¬
cere: ne legas philosophos. oratores. poe¬¬
tas. nec in eorũ lectione requiescas: nec
nob̾ blandiamur siin eis quȩ sunt scrip¬
ta ñ credimꝰ. cũ aliorũ conscientia uulne¬
retur: et putem᷑ ꝓbare quȩ dũ legimus
ñ ꝓbamus: Alioquin quale erit ut ex¬
istimemꝰ apłm. eius qui uescebatur in
idolio conscientiã comꝓbasse : et eum
dixcisse ꝑfectũ. quẽ sciret de idolotitis
manducare: Absit ut de ore xp̃iano
castor: et cetera magis portenta quam
nomina. At nunc etiã sacerdotes dei.
omissis euangłuis & ꝓphis. uidemꝰ come-¬
dias legere: amatoria bucolicoꝵ uersu-¬
um uerba cantare : tenere uirgilium :¬

Expanded text:
acutissimo desecamus. unde et apostolus prohiacutissimo desecamus. unde et apostolus prohibet, ne in idolo quis recumbat, dicens: uidete autem, ne haee licentia uestra offendiculum fiat infirmibus. si enim quis uiderit eum, qui habet scientiam, in idolio . recumbentem, nonne conscientia eius, cum sit infirma, aedificabitur ad manducancere, ne legas philosophos, oratores, poetas, ne in eorum lectione requiescas? nec nobis blandiamur, si his, quae sunt scripta, non credimus, cum aliorum conscientia uulneretur et putemur probare, quae, dum legimus, non reprobamus. alioquin quale erit, ut aestimemus apostolum eius, qui uescebatur in idolio, scientiam conprobasse et eum dixisse perfectum, quem sciret de idolothytis manducare? absit, ut de ore Christiano castor\' et cetera magis portenta quam numina. at nunc etiam sacerdotes dei omissis euangeliis et prophetis uidemus comoedias legere, amatoria bucolicorum uersuum uerba cantare, tenere Vergilium
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint ac labore ꝑlecta: nichil aliud
nisi inanẽ somnũ et sermonũ strepitum
suis lectorib tribuunt. Nulla ibi saturr¬
tas ueritatis: nulla iustitiȩ refectio repꝑi¬
tur. Studiosi earũ infame ueri et uirtu¬
tũ penuria ꝑseuerant. Huiꝰ sapientiae
tẏpus. et in deuteronomio sub mulieris
captiuȩ figura describitur. Dequa di¬
uina uox prȩcipit: ut si ifrahelites eam
habe uoluerit uxorẽ. caluitiũ ei faciat:
ungues ꝑ̾secet : et pilos auferat: et cum
munda fuerit effecta tunc transeat in
uictoris amplexus. Haec si scđm litterã
intelligimus : nonne ridicula sunt:
ltaq et nos hoc facere solemus: quando
philosophos legimus: quando in manꝰ
nr̃as libri ueniunt sapientiȩ scłaris.
Siquid in eis utile repꝑimus: ad nr̃m
dogmna conuertimꝰ. Siquid uero suꝑ¬
fluum de idolis: de amore. de cura secu-¬
lariũ rerum : hȩc radimus : his caluitiũ
inducimus: hȩc inunguiũ more ferro

Expanded text:
fuerint ac labore perlecta, nihil aliud fuerint ac labore perlecta, nihil aliud nisi inanem sonum et sermonum strepitum suis lectoribus tribuunt: nulla ibi saturitas ueritatis, nulla iustitiae refectio repperitur. studiosi earum in fame ueri, in uirtutum penuria perseuerant. huius sapientiae typus et in Deuteronomio sub mulieris captiuae figura describitur, de qua diuina uox praecipit, ut, si Israhelites eam habere uoluerit uxorem, caluitium ei faciat, ungues praesecet, pilos auferat et, cum munda fuerit effecta, tunc transeat in uictoris amplexus. haec si secundum litteram intellegimus, nonne ridicula sunt? atqui et nos hoc facere solemus, quando philosophos legimus, quando in manus nostras libri ueniunt sapientiae saecularis: si quid in eis utile repperimus, ad nostrum dogma conuertimus, si quid uero superfluum, de idolis, de amore, de cura saecularium rerum, haec radimus, his caluitium indicimus, haec in unguium morem ferro
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc blanda sunt & lasciua : et sensus uo-¬
luptate demulcent. Statimq ut appa¬
ruerint: ad usum sui ꝓuocant. Quib
idõ luacuriosus adolescens non poterat
saturari: quia semꝑ uoluptas famẽ sui
habet: et transacta ñ satiat. Et satanas
cũ aliquẽ sua arte deceꝑit. et ꝓprium
ei imposuerit iugum : ultra uitiorum
tuum : sicuti multos idolatras uidemus
panis miseria et egestate confectos. Hu¬
sunt in quib ꝓpheticus sermo com¬
pletur. Om̃ib meretricib dantur mer¬
cedes: lu aũt dedisti mercedes om̃ib
amatorib tuis : et ñ accepisti mercedes.
Possumꝰ aut̃ & alit̃ siliquas int̃pretari.
Dȩ monũ cibus ẽ : carmina poetarum
scłaris sapientiȩ. rethoricorũ pompa
uerborũ. Hȩc sua om̃s suauitate delec-¬
tant: et dũ aures uersib dulci modu¬
latione currentib capiunt: anmam
quoq penitrant. et pectoris interna
deuinciunt. Uerũ ubi cũ sũmo studio

Expanded text:
haec blanda sunt et lasciua et sensus uohaec blanda sunt et lasciua et sensus uoluptate demulcent statimque, ut apparuerint, ad usum sui prouocant. quibus ideo luxuriosus adulescens non psaturari: quia semper voluptas famem sui habet, et transacta non satiat: et Satanas cum aliquem sua arte ceperit et proprium ei imposuerit jugum, ultra ad vitiorum tuum: sicuti multos idolatras videmus panis miseria et egestate confectos. sunt in quibus Propheticus sermo completur: « Omnibus meretricibus dantur mercedes: tu autem dedisti mercedes omnibus amatoribus tuis, et non accepisti mercedes » . Possumus autem et aliter siliquas interpretari. Daemonum cibus est carmina Poetarum, saecularis sapientia, Rhetoricorum pompa verborum. Haec sua omnes suavitate delectant: et dum aures versibus dulci modulatione currentibus capiunt, animam quoque penetrant, et pectodeuinciunt. uerum ubi cum summo studio
Abbreviated transcription (Latin):
seruituti. Qui misit illũ in agro suo ut
pasceret porcos. Porcus animal immun-¬
dum ẽ : quod ceno & sordib delectatur.
Talis ẽ. demonũ multitudo: quȩ ꝑ idola
manufacta cruore pecudũ. et uictimis
pascitur : et nouissime saginationis qͣdam
hostia ipsius hominis morte saturatur.
Misit ergo eum in possessionẽ suam: id. ẽ.
suũ effecit eẽ. famulũ ut pasceret porcos:
immolans ei animã suam. Et cupiebat
saturari uentrẽ suũ de filiquis porcoꝵ:
et nemo illi dabat. ld quod inr ezechiele
cũ increpatione dr̃ ad ifrahelem: et fac-¬
tum ẽ. in te ꝑuersũ ultra mulieres ante
fornicationẽ tuam: et post te non sunt
fornicate : in eo quod dedisti mercedes. &
mercedes tibi non sunt datȩ : uidemus
in filio minore completum : substantiam
suã in regione pͥncipis ꝑdidit: ec post ꝑ¬
ditas facultates missus ad porcos. aegestate
contabuit. Dȩmonũ cibus ẽ: ebrietas:
lucuria: fornicatio: et uniuersa uitia.

Expanded text:
seruituti. Qui misit illum in agro suo, ut seruituti. Qui misit illum in agro suo, ut pasceret porcos. porcus animal inmundum, quod caeno et sordibus delectatur. talis est daemonum multitudo, quae per idola manu facta cruore pecudum et uictimis pascitur et nouissime saginatiore quadam hostia, ipsius hominis morte, saturatur. misit ergo eum in possessionem suam, id est suum effecit esse famulum, ut pasceret porcos immolans eis animam suam. Et cupiebat saturare uentrem suum de siliquis porcorum, et nemo illi dabat. id, quod in Ezechiele cum increpatione dicitur ad Hierusalem: et factum est in te peruersum ultra mulieres in fornicatione tua, et post te non sunt fornicatae in eo, quod dedisti mercedes, et mercedes tibi non sunt datae, uidemus in filio minore conpletum. substantiam suam in regione principis perdidit et post perditas facultates missus ad porcos egestate contabuit. daemonum cibus est ebrietas, luxuria, fornicatio et uniuersa uitia.
Abbreviated transcription (Latin):
te uirtutum. lacta ẽ fames ualida ꝑ regi-¬
onem illam. Omĩs locus quẽ patre in co¬
limꝰ absente : fames penuriȩ et egestatis ẽ.
in regione umbrȩ mortis: luac fulgebit
suꝑ uos. At contra ẽ alia regio quã posses-¬
suri sumꝰ mundo corde atq puro uiuen¬
bona dñi interra uiuentiũ. Et ipse ce-¬
pit egere: et abiit & coniuneit se uni de
pͥncipib regionis illius. Deserto nutri-¬
cio qui ad primã uocem bona ei fuerat
cuncta largitus: iunxcit se pͥncipi mundi
huius. idẽ. diabolo rectori tenebrarum.
quẽ nunc inimicũ hominẽ. nunc iudicẽ
iniquitatis: nunc draconem: nunc sa-¬
tan: nunc malleum: nunc ꝑdicem:
nunc belial: nunc rugientem: leonem:
nunc leuiatan: nunc theninim : et mul-¬
tis aliis uocabulis scriptura cognomi¬
nat. Quod aũt ait uni de pͥncipibus:
plures eẽ. intelligendũ qui ꝑ istum uo-¬
litent aerem: et diuersorũ fraude ui¬
tiorũ. genus hominũ suȩ subiciant

Expanded text:
te virtutum. Facta est fames valida per regite virtutum. Facta est fames valida per regionem illam. Omnis locus quem patre incolimus absente, famis, penuriae et egestatis est. in regione umbrae mortis, lux fulgebit super vos . At contra est alia regio, quam possessuri sumus mundo corde atque puro vivenbona domini in regione uiuentium. Et ipse coepit egere et abiit et coniunxit se uni de principibus regionis illius. deserto nutricio, qui ad primam uocem bona ei fuerat cuncta largitus, iunxit se principi mundi huius, id est diabolo, rectori tenebrarum istarum, quem nunc inimicum hominem, nunc iudicem iniquitatis, nunc draconem, nunc satan, nunc malleum, nunc perdicem, nunc Belial, nunc rugientem leonem, nunc Leuiathan, nunc tenninim et multis aliis uocabulis scriptura cognominat. quod autem ait \'uni de principibus: plures esse intellegendum est, qui per istum uolitent aerem et diuersorum fraude uitiorum genus hominum suae subiciant
Abbreviated transcription (Latin):
quã moti sunt homines ab oriente. et a
uero lumine recesserunt: tunc aduer¬
sus dm̃ impietatis suȩ aedificauere tur-¬
rem: tunc dogmatũ suꝑbias confixcer̃:
uolentes curiositate non licita. in ipsius
cęli alta penitrare. Et uocatus ẽ. locus ille
babel: idẽ. confusio. Et ibi dissipauit
substantiã suã: uiuens luxuriose. Lu¬
xuria inimica deo: inimica uirtutib:
ꝑdit omnẽ substantiam patris: et ad p̃-¬
sens uoluntatẽ deliniens. futurã cogita¬
re non sinit pauꝑtatem. Cumq con-¬
sumpsisset omĩa: facta ẽ fames ualida
ꝑ regionem illam. Apatre acceꝑat facul¬
tates: ut inuisibilia eius ꝑ ea quȩ erant
uisibilia cognosceret: et ere pulchritudi-¬
ne creaturarũ consequent̃ intelligeret¬
creatorem. Qui ueritatẽ in iniustitia de-¬
tinens. et ꝓ dõ idola colens: naturȩ bona
uniuersa consumpsit. Et consumptis om¬
nibus: cȩpit egere uirtutib. derelicto fon¬

Expanded text:
quam moti sunt homines ab oriente et a quam moti sunt homines ab oriente et a uero lumine recesserunt, tunc aduersum deum inpietatis suae aedificauere turrem, tunc dogmatum superbias confinxerunt uolentes curiositate non licita in ipsius caeli alta penetrare. et uocatus est locus ille Babel, id est \'confusio\'. Et ibi dissipauit substantiam suam uiuens luxuriose. luxuria inimica deo, inimica uirtutibus perdit omnem substantiam patris et ad praesens uoluptate deleniens futuram cogitari non sinit paupertatem. Cumque consumpsisset omnia, facta est fames ualida per regionem illam. a patre acceperat facultates, ut inuisibilia eius per ea, quae sunt uisibilia, cognosceret et ex pulchritudine creaturarum consequentCreatorem. Qui veritatem in injustitia detinens, et pro Deo idola colens, naturae bona universa consumpsit: et consumptis omnibus, coepit egere virtutibus, derelicto fon
Abbreviated transcription (Latin):
pegre ꝓfectus ẽ. in regionẽ longinqũã.
Sids̃ tenet cȩlũ palmo. et terram pugil¬
lo Et hieremias dicit. Ds apppinquars.
et non ds̃ de longinquo. ꝑdauid quoq
quia nullus absq eo locutus sit. p̃dicatur.
Quo modo filius ꝑegre ꝓficiscitur. et a
patre discedit: Sciendũ igitur. ñ locoꝵ
spaciis. sed affectu aut eẽ. nos cũ dõ. aut
ab eo discede. Quomodo enĩ ad discipłos
loquitur : ecce ego uobcũ sũ om̃ib dieb
usq ad consũmationẽ scłi: ita ad eos qui
sui iactantiã p̃ferunt. et eẽ. cũ dño non
merentur dicit : discedite a me. non noui
uos qui oꝑamini iniquitatẽ. Recessit gͦ
iunior filius cũ uniuersa substantia a
patre: et ꝑegre ꝓfectus ẽ. Et cain egres-¬
sus a facie dni. habitauit in terra naid:
quod int̃prȩtatur fluctuatio. Quicũq
adeo recedit: statim scłi fluctib quati¬
tur: et mouentur pedes eius. Nam post¬

Expanded text:
p eregre profectus est in regionem longinquam. p eregre profectus est in regionem longinquam. si deus tenet caelum palmo et terram pugillo et Hieremias dicit: deus adpropinquans et non deus de longinquo, per Dauid quoque, quia nullus absque eo locus sit, praedicatur, quomodo filius peregre proficiscitur et a patre discedit? sciendum igitur non locorum spatiis, sed affectu aut esse nos cum deo aut ab eo abscedere. quomodo enim ad discipulos loquitur: ecce ego uobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi, ita ad eos, qui sui iactantiam praeferunt et esse cum domino non merentur, dicit: discedite a me, non noui uos, qui operamini iniquitatem. Recessit ergo iunior filius cum sua substantia a patre ret peregre profectus est. et Cain egressus a facie dei habitauit in terra Naid, quod interpretatur \'fluctuatio.\' quicumque a deo recedit, statim saeculi fluctibus quatitur et mouentur pedes eius. nam post
Abbreviated transcription (Latin):
mus. in uerba ꝓrũpimꝰ. Hoc ds̃ ȩqualit̃
uniuersis et in cõmune largitus ẽ: euan-¬
gelista dicente. Erat luax uera: quȩ illu¬
minat omnẽ hominẽ uenientem in
mundũ. lste ẽ. dexter oculus qui abscan¬
dalis obseruandus ẽ: hȩc lucerna cor¬
poris. hoc talentũ qđ non ẽ in sudario
colligãdum: id ẽ. delicate otioseq tractan¬
dum: nec in terra defodiendũ. terrenis
scilicet cogitationib obscurandũ. Qui
diuisit eis sub stantiã. Significantius in
id. ẽ. dedit liberũ arbitriũ. dedit mentis
ꝓpriȩ uoluntatẽ. Et ut uiueret unꝰqͥsq
non ex imꝑio dĩ. sed obsequio suo. id . ẽ.
ñ ex necessitate. sed ex uoluntate : ut uir¬
tus habet locũ ut a ceteris animantibus
distaret: dum ad exemplũ dĩ ꝑmissũ ẽ.
nob facere qđ uelimꝰ. Unde & inpecca¬¬
tores aequũ iudicium : et in scõs iustũ
es: collectis om̃ib adolescentior filius

Expanded text:
mus, in uerba prorumpimus. hoc deus aequaliter mus, in uerba prorumpimus. hoc deus aequaliter uniuersis et in commune largitus est euangelista dicente: erat lux uera, quae inluminat omnem hominem uenientem in mundum. iste est dexter oculus, qui ab scandalis obseruandus est; haec lucerna corporis; hoc talentum, quod non est in sudario conligandum, id est delicate otioseque tractandum, nec in terra defodiendum, terrenis scilicet cogitationibus obscurandum. Qui diuisit eis substantiam. significantius in v, id est, dedit liberum arbitrium, dedit mentis propriae uoluntatem, ut uiueret unusquisque non ex imperio dei, sed ex obsequio suo, id est non ex necessitate, sed ex uoluntate, ut uirtus haberet locum, ut a ceteris animantibus distaremus, dum ad exemplum dei permissum est nobis facere, quod uelimus. unde et in peccatores aequum iudicium et in sanctos aut in es collectis omnibus adulescentior filius
Abbreviated transcription (Latin):
sona eorũ. gentiliũ tantũ possit intelli¬
gr ltaq ne longũ faciã. ipsa euangelii.
uerba ꝓponam : et in modũ cõmentarui
quid michi uideatur ad singula quȩq
subnectam. Homo quidã habebat du¬
os filios. Hominẽ dm̃ dici: multis testi¬
moniis approbat᷑ ut ibi: duorũ hominũ
testimoniũ uerũ ẽ. et ego de me testimo¬
niũ dico : et pat̾ qui me misit. In alia
parabola pastor: in alia pat̾ familias nun-¬
cupatur. In alia uineã locat: in alia inui-¬
tat ad nuptias. Et diuersis similitudi¬
nib rem significat eandem: ut udȩoꝵ
suꝑbiam reprobet: et in cõmune om̃iũ
peccatoꝵ siue gentiliũ. siue isrł pęni-¬
tentiã ꝓbet. Quod aũt ait duos filios:
om̃s pene scripturȩ duoꝵ uocatione
popłoꝵ plenȩ sunt sacram̃tis. Et dixit
ille ad olescentior. Pat̃ damͥ portionem
substantiȩ quȩ me contingit. Substantia
dei est: omẽ quod uiuimꝰ. sapimꝰ. cogita¬

Expanded text:
rsona I eorum gentilium tantum populus possit intellersona I eorum gentilium tantum populus possit intellegi. itaque, ne longum faciam, ipsa euangelii uerba proponam et in modum commentatoris, quid mihi uideatur, ad singula quaeque subnectam. - Homo quidam habebat duos filios. hominem deum dici multis testimoniis adprobatur, ut ibi: duorum hominum testimonium uerum est. ego de me testimonium dico et pater, qui me misit. in alia parabola pastor, in alia pater familias nuncupatur, in alia uineam locat, in alia inuitat ad nuptias et diuersis similitudinibus rem significat eandem, ut Iudaeorum superbiam reprobet et in commune omnium peccatorum, siue gentilium siue Israhel, paenitentiam probet. quod autem ait \'duos filios\', omnes paene scripturae de duorum uocatione populorum plenae sunt sacramentis. Et dixit illi adulescentior: pater, da mihi portionem substantiae, quae me contingit. substantia dei est omne, quod uiuimus, sapimus, cogita
Abbreviated transcription (Latin):
rat. et omĩs popłs audiens. et publicani:
iustificauerunt dm̃. baptizati baptismo
ioħis. Aut cuiquã credibile possit uidi.
ethicũ templũ ingressum: auc dñm
cũ ethicis habuisse conuiuium: cum
id maxime caueret nelegem soluere ui-¬
deretur: et pͥmũ uenerit ad oues ꝑditas
domꝰ ifrł: cananeȩ quoq dep̃canti pro
filiȩ salute respondẽt: non oportet tolle¬
re panem filioꝵ et dare eũ canibus: et
alibi discipłis p̃ceꝑit. in uiã gentiũ ne
abieritis. et inciuitates samaritanorum
ne introieritis: Ex quib om̃ib edoce¬
mur: in publicanis. non tam gentilium.
quã generalit̾ om̃iũ peccatorũ. id ẽ. qui
erant et de gentib et de iudȩis accipi
posse ꝑsonas. Ille aũt quia iuxta in sa-¬
nas blasphemias feminas suas id dog.¬
matis defendebat. quo xp̃ianos nollet
reciꝑe pęnitentes. frustra argum̃tatꝰ ẽ.
publicanos uidȩos non fuisse: ut in ꝑ-¬

Expanded text:
ret: et\' omnis populus audiens et publicani ret: et\' omnis populus audiens et publicani iustificauerunt dominum baptizati baptismo Iohannis, aut cuiquam cre- \' dibile possit uideri ethnicum templum ingressum aut dominum cum ethnicis habuisse conuiuium, cum id maxime cauerit, ne legem soluere uideretur, et primum uenerit ad oues perditas domus Israhel, Chananaeae quoque deprecanti pro filiae salute responderit: non oportet tollere panem filiorum et dare eum canibus et alibi discipulis praeceperit: in uiam gentium ne abieritis et in ciuitates Samaritanorum ne introieritis. ex quibus omnibus edocemur in publicanis non tam gentilium quam generaliter omnium peccatorum, id est, qui erant et de gentibus et de Iudaeis, accipi posse personas. ille autem, quia iuxta insanas feminas suas id dogmatis defendebat, quo Christianos nollet recipi paenitentes, frustra ar-I gumentatus est publicanos Iudaeos non fuisse, ut in pe
Abbreviated transcription (Latin):
Tertia uero duorũ filioꝵ: dequa ut dis-¬
putarem pauca iussisti. Et de oue quidẽ
ac dragma. licet adunũ ꝑtineant intelle.¬
ctum : non ẽ istius temporis disputatio.
Hoc tantũ dixisse sufficiat. obid haspa-¬
rabolas esse ꝓpositas: ut quo modo ibi
inuentione pecoris et dragmȩ lȩtitia ẽ.
angłorũ et circũ manentiũ uicinarum:
sic in publicanorũ peccatorumq peni-¬
tentia. om̃iũ deb̾et eẽ. lȩtitia: quib in
eo libro quẽ de pudicitia aduersũ pę-¬
nitentiã scripsit. et sententiam ueterem
noua opinione dissoluit: hoc uoluisse
sentire quod publicani et peccatores
qui cũ dõ uescebantur. echiici fuerint
dicente scriptura. non erit uectigal pen¬
dens ex isrł: quasi uero et matheus ñ
ex circũcisione fuerit publicanus: et
ille qui cũ phariseo in templo orans ocu¬
los ad cęlũ ñ audebat erigere : non ex isrł
fuerit publicanus. Ac non lucas memo¬

Expanded text:
tertia uero duorum filiorum, de qua ut distertia uero duorum filiorum, de qua ut disputarem pauca, iussisti. Et de oue quidem ac dragma, licet ad unum pertineant intellectum, non est istius temporis disputatio; hoc tantum dixisse sufficiat ob id has parabolas esse propositas, ut, quomodo ibi in inuentione pecons et dragmae laetitia est angelorum et circum manentium uicinarum, sic in publicanorum peccatorumque paenitentia omnium debere esse laetitiam, quibus neo libro, quem de pudicitia aduersum paenitentiam scripsit et sententiam ueterem noua opinione dissoluit, hoc uoluisse sentire, quod publicani et peccatores, qui cum domino uescebantur, ethnici fuerint dicente scriptura: non erit uectigal pendens ex Israhel; quasi uero et Mattheus  non ex circumcisione fuerit publicanus et ille, qui cum pharisaeo in templo orans oculos ad caelum non audebat erigere, non ex Israhel fuerit publicanus ac non Lucas memo
Abbreviated transcription (Latin):
stificabatur. in effabili miscđia uincer&.
publicanos & peccatores ad pȩnitentiã
ꝓuocabat: conuiuiũ quoq eorũ expe-¬
tens ut in conuiuia docerentur: sicut
manifestum eẽ poterit ei qui euangłia
sollicita mente ꝑlegerit: quomodo et
cibus eius. et potus. et deambulatio. et
uniuersa quȩ gessit saluti hominũ ꝓcu-¬
raret. Hoc uidentes scribȩ et pharisei :¬
aduersus legem eũ facere dicebant. Ecce
homo uorax. et uini potator: amicus pu¬
blicanorũ. et peccatorũ. Nam ante reprę-¬
henderant quare curaret in sabatis. Dñs
ergo ut hanc eorũ accusationẽ clementiȩ
ratione suꝑaret: tres parabolas posuit.
Ex quib una ẽ. nonaginta nouẽ ouium
in montib relictarum: et unius ꝑditae
quȩ pastoris humeris ẽ. reducta: alia
dragmȩ quã mulier accenso lumine re-¬
quisiuit: et inuenta ea. uicinas ad letitiã
conuocauit dicens. Congratulaminim.
quia inueni dragmã quam ꝑ dideram.

Expanded text:
stificabatur, ineffabili misericordia uinceret, stificabatur, ineffabili misericordia uinceret, publicanos et peccatores ad paenitentiam prouocabat conuiuium quoque eorum expetens, ut et inter conuiuia docerentur, sicuti manifestum esse poterit ei, qui euangelia sollicita mente perlegerit, quomodo et cibus eius et potus et deambulatio et uniuersa, quae gessit, salutem hominum procurarint. hoc uidentes scribae et pharisaei aduersum legem eum facere dicebant: ecce homo uorax et uini potator, amicus publicanorum et peccatorum. nam et ante reprehenderant, quare curaret in sabbatis dominus. ergo, ut hanc eorum accusationem clementiae ratione superaret, tres parabolas posuit, e quibus una est nonaginta nouem ouium in montibus relictarum et unius perditae, quae pastoris umeris est reuecta, alia dragmae, quam mulier accenso lumine perquisiuit et inuenta ea uicinas ad laetitiam conuocauit dicens: congratulamini -mihi, quia inueni dragmam, quam perdideram,
Abbreviated transcription (Latin):
ta: sed ex donante concessa ẽ. Pax uero
qua reconciliati dõ sumꝰ. habentes ꝓpi¬
tiatorẽ dñm iħm : qui donauit nobis
delicta nr̃a: et deleuit quod erat eyro-¬
graphũ mortis contra nos. affigens il¬
lud eruerͣ et pͥncipatꝰ. & potestates fec̃
ostentui: triumphans eas inligno.
Quȩ aũt maior potest ẽẽ clementia. quã
ut filius dĩ. hominis filius putaretur :
decẽ mensiũ fastidia sustineret: partus
expectaret aduentum : in uolueretur
pannis : subiceretur parentibus: ꝑ sin¬
gulas adoleret ȩtates: Et post contu-¬
melias uocũ. alapas. et flagella crucisq
ꝓ nob̃ fieret maledictum: ut nos a male.¬
dicto legis ab solueret: patri factus obȩ¬
diens usq ad mortẽ. et id oꝑe cõpleret.
quod ante ex ꝑsona mediatoris fuerat
dep̃catus dicens. Pat̃ uolo ut quomͦ ego
& tu unũ sumꝰ : ita et isti in nob̃ unũ sint.
Ergo quia adhoc uenerat ut quoderat
impossibile legis. quia nemo ex ea iu¬

Expanded text:
ta, sed ex donante concessa est; pax uero, ta, sed ex donante concessa est; pax uero, qua reconciliati deo sumus, habentes propitiatorium dominum Iesum, qui donauit nobis delicta nostra et deleuit, quod erat chirographum mortis contra nos, adfigens illud cruci, et principatus et potestates fecit ostentui triumphans eas in ligno. quae autem potest maior esse clementia, quam ut filius dei hominis filius nasceretur, decem mensum fastidia sustineret, partus expectaret aduentum, inuolueretur pannis, subiceretur parentibus, per singulas adoleret aetates et post contumelias uocum, alapas et flagella crucis quoque pro nobis fieret maledictum, ut nos a maledicto legis absolueret patri factus oboediens usque ad mortem, et id opere conpleret, quod ante ex persona mediatoris fuerat deprecatus dicens: pater, uolo, ut, quomodo ego et tu unum sumus, et isti in nobis unum sint? ergo, quia ad hoc uenerat, ut, quod erat inpossibile legis, quia nemo ex ea iu
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorib manducat magister ũr:
Qui audiens dixit. Non necesse habent
sani medicum: sed male habentes
Euntes aũt discite quid sit miscđiam
uolo. et non sacrificiũ. Non ueni uoca¬
re iustos: sed peccatores. Marcus quoq
in eadem uerba consentit. Igitur ut
diximus om̃is exlege quęstio nasceba-¬
tur. Lex quippe iustitiȩ tenax. clem̃tiã
ñhabebat : sed quicũq adult̃. homici¬
da. fraudator ec ut breuit̃ dicã mortali
crimine tenebatur: nulla uenia pęni¬
tentiae laxabatur acrimine: oculum ꝓ
oculo. dentẽ ꝓdente. animã ꝓ anima
iubebatur exsoluere. Om̃s itaq decli¬
nauerant : simul inutiles facti erant.
Non erat qui faceret bonũ. non erat usq
adunũ. Obi abundauit peccatum: suꝑ¬
abundauit grã. Et misit ds̃ filiũ suum
factũ ex muliere: qui destructo medio
pariete. fecit utrũq unum: et austeri-¬
tatẽ legis euangłii gra temꝑauit. Unde
et paulus ad eccłias scribens. gr̃a uob

Expanded text:
peccatoribus manducat magister \'uester? peccatoribus manducat magister \'uester? qui audiens dixit: non necesse habent sani medicum, sed male habentes. euntes autem discite, quid sit: misericordiam uolo et non sacrificium. non ueni I uocare iustos, sed peccatores. Marcus quoque in eadem uerba consentit. igitur, ut diximus, omnis ex lege quaestio na- I scebatur. lex quippe iusti tenax clementiam non habebat, sed, quicumque adulter, homicida, fraudator et, ut breuiter dicam, mortali crimine tenebatur, nulla uenia paenitentiae laxabatur a crimine, oculum pro oculo, dentem pro dente, animam pro anima iubebatur exsoluere. omnes itaque declinauerunt, simul inutiles facti sunt; non erat, qui faceret bonum, non erat usque ad unum. ubi autem abundauit peccatum, superabundauit gratia et misit deus filium suum factum ex muliere, qui destructo medio pariete fecit utrumque unum et austeritatem legis euangelii gratia temperauit. unde et Paulus ad ecclesias scribens: gratia uo
Abbreviated transcription (Latin):
solusq liuore cruciatus lȩtitiȩ domus
int̃eẽ. noluerit. Itaq sicut in cȩteris pa-¬
rabolis quȩ non sunt a saluatore disertȩ:
quã ob causam dicte sint solemus inqui¬
rere: ita et in hac facere debemꝰ quare
dñs in istius modi uerba proruperit :¬
et ob quã in t̾rogationẽ responsionis si-¬
militudo ꝓlata sit. Scribȩ et pharisȩi
musitabant dicentes. Quare hic pecca¬
tores recipit: et uescitur cũ eis: Suꝑio¬
re quippe sermone p̃miserat. Erant aũt
accedentes ad eum om̃s publicam & pec-¬
catores audire eũ. ltaq hinc omĩs inui-¬
dia: cur quos legis p̃cepta damnarent.
eorũ confulationẽ. atq conuiuiũ dñs
non uitaret. Et hȩc lucas. Ceterũ ma-¬
theus ita loquitur. Cũ aũt discũbent
indomũ: ecce peccatores et publicani
uenientes recũbebant cũ ihu & discipłis
eius. Quod uidentes pharisei: dicebant
discipłis eius. Quare cũ publicanis et

Expanded text:
solusque liuore cruciatus laetitiae domus solusque liuore cruciatus laetitiae domus interesse noluerit\'. Itaque, sicut in ceteris parabolis, quae non sunt a saluatore dissertae, quam ob causam dictae sint, solemus inquirere, ita et in hac facere debemus, quare dominus in istiusmodi uerba proruperit et ob quam interrogationem responsionis similitudo prolata sit. scribae et pharisaei mussitabant dicentes: quare hic peccatores recipit et uescitur cum eis? superior quippe sermo praemiserat: erant autem accedentes ad eum omnes publicani et peccatores audire eum. itaque hinc omnis inuidia, cur, quos legis praecepta damnarent, eorum confabulationem atque conuiuium dominus non uitaret. et haec Lucas; ceterum Mattheus ita loquitur: cum autem discumberent in domo, ecce multi peccatores et publicani uenientes recumbebant cum Iesu et discipulis eius. J quod uidentes pharisaei dicebant discipulis eius: quare cum publicanis et
Abbreviated transcription (Latin):
et stolam et immolatur ei uitulus sagi-¬
natus : qui sit maior frater: et quomodo
de agro ueniens susceptioni fratris in-¬
uideat: et cȩtera quȩ in euangłio pleniꝰ
explicantur. Addis insuꝑ: scio multos
diuersa in hac lectione dixeisse: et frẽm
maiorem iudȩum. minorem ȩstimasse
gentilem: sed quȩro quo modo iudaico
popło possit aptari: ecce tot annis ser¬
uio tibi. et nunquã mandatũ tuũ prȩte¬
riui: et nunquã dedisti michi hedum
ut cũ amicis meis epularer: et illud tili
tu mecũ es semꝑ: et omiã mea tua sunt.
Si autem ais de iusto et peccatore uolue¬
rimus ẽẽ parabolam : iusto non poterit
conuenire ut de salute alterius & fratris
maxcime contristetur. Si enĩ inuidia dia-¬
boli mors introiuit in orbem terrarum.
et imitantur eũ qui sunt ex parte eius:
nunquã ꝑsonȩ iusti tam immanis inui-¬
dia poterit coaptari: ut foris steterit et
clementissimo patri rigidus obsisterit:

Expanded text:
m, stolam et immolatur ei uitulus sagim, stolam et immolatur ei uitulus saginatus? qui sit maior frater et quomodo de agro ueniens susceptioni fratris inuideat? et cetera, quae in euangelio plenius explicantur\'. addis insuper: \'scio multos diuersa in hac lectione dixisse b et fratrem maiorem Iudaeum, minorem aestimasse gentilem. sed quaero, quomodo Iudaico populo possit aptari: ecce tot annis seruio tibi et numquam mandatum tuum praeteriui, et numquam dedisti mihi haedum, ut cura amicis meis epularer, et illud: fili, tu mecum es semper et omnia mea tua sunt. si autem\', ais, \'de iusto et peccatore uoluerimus esse parabolam, iusto non poterit conuenire, ut de salute alterius, et fratris maxime, contristetur. si enim inuidia diaboli mors introiuit in orbem terrarum et imitantur eum, qui sunt ex parte ipsius, numquam personae iusti tam inmanis inuidia poterit coaptari, ut foris steterit et clementissimo patri rigidus obstiterit
Abbreviated transcription (Latin):
non uidebitis: totus hic locus sicut
ad terras signa iudȩis non intelligentib
ꝑpetrauit. Et qm̃ usq ad finẽ capituli
exeplanatio multiplexe sequitur: et exc¬
cipientis iam explicuimꝰ cęras: huc usq
dictasse sufficiat: quia et oratio quae
non ꝓpriȩ manus stilo expolitur cum
ꝑse inculta est: tum multo molestior fit.
si tedium sui ꝓlieitate congeminet: et
oculoꝵ dolore cruciati aurib tantum
studeamus et lingua. Ex pucit. iero¬
eatitudinis tuȩ int̾rogatio. digo.¬
disputatio fuit. Et sic quesisse. que¬
rendo uia ẽ dedisse quȩsitis. Sapi-¬
enter quippe int̾roganti: sapientia re-¬
putabitur. Ais. Quis ẽ. iste in euangłio
pat̃. qui duob filus substantiam diui-¬
dit: qui duo filui: qui maior: qui ue mi-¬
nor: quo modo unior acceptã substantiã
cũ meretricib dissipat: fame facta apͥn-¬
cipe regionis p̃ponitur porcis : siliquas
comedit. ad patrem redit: accipit anulũ¬

Expanded text:
non uidebitis. totus hic locus, sicut non uidebitis. totus hic locus, sicut ad terras signa Iudaeis non intellegentibus perpetrauit. Et quoniam usque ad finem capituli explanatio multiplex sequitur et excipientes iam inpleuimus ceras, hucusque dictasse sufficiat, quia et oratio, quae non propriae manus stilo expolitur, cum per se inculta est, tum multo molestior fit, si taedium sui prolixitate congeminet, et oculorum dolore cruciati auribus tantum studemus et lingua. XVIIeatitudinis tuae interrogatio disputatio fuit et sic quaesisse quaerenda uiam est dedisse quaesitis. sapienter quippe interroganti sapientia reputabitur. ais: \'quis est iste in euangelio pater, qui duobus filiis substantiam diuidit? qui duo filii? qui maior quiue minor? quomodo iunior acceptam substantiam cum meretricibus dissipat, fame facta a principe regionis praeponitur porcis, siliquas comedit, ad patrem redit, accipit anulu
Abbreviated transcription (Latin):
suo merito qũa miscđia dĩ confisus.
Postquã seraphin audierit. ecce tetigit
hoc labia tua. et abstulit iniquitates tu-¬
as. et peccata tua purgabit: otio noluisse
torꝑe. et ultro in ministeriũ dĩ quasi
apeccatis liberũ. zelo se obtulisse fidei
Moysen uero quasi scłarib eruditus
fuerit disciplinis: et int̃fecto aegyptio
conscientia eius aliqua ex parte sordu-¬
erat. Unde et uoxe ad eum de rubo facta
sit dicens Ne accesseris huc: solue calcia¬
menta de pedib tuis. locus enĩ in quo
stas terra scã ẽ. Et scierit sibi aduersus
magos. aduersus pharaonẽ pestimũ regẽ
futurũ eẽ. certam̃ se excusasse dicentem:
Prȩcor dñe non sũ dignus ꝓ quo inhebreo
legitur. non habeo labia circũcisa. Lxx.
telligi isaiam recte post circũcisa labia
in dĩ obtulisse ministerium: et morsen
adhuc in circũcisis labus tam grande
mysteriũ recusasse. Aure audietis & non
intelligetis. et cernentes aspicietis: et

Expanded text:
suo merito quam misericordia dei confisum, suo merito quam misericordia dei confisum, postquam seraphim audierit: ecce tetigit hoc labia tua et auferet iniquitates tuas et peccata tua circumpurgabit, otio noluisse torpere et ultro in ministerium dei, quasi a peccatis liberum, zelo obtulisse se fidei. Moysen uero, quia saecularibus eruditus fuerit disciplinis et interfecto Aegyptio conscientia eius aliqua ex parte sorduerit, unde et uox ad eum de rubo facta sit dicens: ne accesseris huc. solue calciamentum depedibus tuis; locus enim, in quo tu stas, terra sancta est, et scierit sibi aduersus magos, aduersum Pharao, pessimum regem, futurum esse certamen, se excusasse dicentem: precor, domine, non sum dignus, pro quo in Hebraeo legitur: non habeo labia circumcisa septuase intellegi et Esaiam recte post circumcisa labia in dei se obtulisse ministerium et aloysen adhuc incircumcisis labiis tam grande ministerium recusasse\'. Aure audietis et non intellegetis, et cernentes aspicietis et
Abbreviated transcription (Latin):
te mittã. et bibent et uoment. et insani¬
ent. et cadent a facie gladii quẽ mittã
in medio eorũ. Quod cũ audisset pro-¬
pheta. non renuit. ñ scđm eacemplum
moysi dixcit. Prȩcor dñe non sũ dignus.
et ꝓuide aliũ quẽ mictas. sed amore
populi sui et putans quia et potu cali¬
cis inimicȩ gentes int̾ficerentur & rue-¬
rent: Calicem meri libent̃ accepit: non
intelligens in om̃ib gentib etiam ierłm
comphendi. Deniq int̃ cȩteras nationes
et accepi ait: calicem de manu dñi. et
potionaui om̃s gentes ad quas misit me
dñs et ierłm. et ciuitates uida. et reges
eius. et principes eius ad ponendas eas
in desolationẽ. et in inuium. et sibilatio¬
nem. Pro qua ꝓphetia licet in pleriq co-¬
dicib ordo ꝑuersus sit. quid in alio lo¬
co dicat ausculta. Seduxisti me dñe. et
seductus sũ. tenuisti me. et posiusti. fac¬
tussum in derisum tota die: exegi in sub¬¬

Expanded text:
te mittam, et bibent et uoment et insanite mittam, et bibent et uoment et insanient et cadent a facie gladii, quem mittam in medio eorum. quod cum audisset propheta, non rennuit, non secundum exemplum Moysi dixit: precor, domine, non sum dignus et: prouide alium, quemmittas, sed amator populi sui et putans, quia ex potu calicis inimicae gentes interficerentur et ruerent, calicem meri libenter accepit non intellegens in omnibus gentibus etiam Hierusalem conprehendi. denique inter ceteras nationes: et accepi, ait, calicem de manu domini et potionaui omnes gentes, ad quas misit me dominus, et Hierusalem et ciuitates Iuda et reges eius etprincipes eius ad ponendas ea in desolationem et ininuium et in sibilationem. pro qua prophetia, licet in plerisque codicibus ordo peruersus sit, quid etiam in alio loco dicat, ausculta: seduxisti me, domine, et seductus sum; Epistula me et potuisti; factus sum in derisum, tota die egi in sub
Abbreviated transcription (Latin):
re. et aliquid uel minus uel plus dissere¬
re: uel de eo quẽ dñs coronauit. Sed
quia ipse dixeit. quęxite et inuenietis.
pulsate et aꝑietur uob̾: &iam nos ñ
de aliquo detrahamus : sed ut scriptu¬
rȩ sensũ scientes. ad eius nos dirigamus
exempla: Debemꝰ inquirere quod po-¬
test facere questionem. Quiq moysi
inquit assercor ẽ. humilitatẽ eius p̃di¬
cat ac mansuetudinẽ quod se indignũ
iudicans ministerio dĩ maior effectus
sit. lsaias uero quia ultro se obtulit in¬
cipiens ꝓphetare. a maledictis cȩpit.
pulo ꝓ insano habitus. cũ iterũ ei uox
diuina diacisset. clama sciens qđ suꝑi¬
ori facilitate se ipsum offerens ꝑtulis¬
set non ait: ecce ego. mute me. sed inter¬
rogauit quid illud eẽt. quod clamare
deberet. et diaxr Ait. quid clamabo.
Cui simile eẽt illud in hieremia. acci¬
pe calicẽ meri huius de manu mea.
et potionabis om̃s gentes ad quas ego

Expanded text:
re et aliquid uel minus uel plus adserere et aliquid uel minus uel plus adserere uelle de eo, quem dominus coronauit; sed quia ipse dixit: quaerite et inuenietis. pulsate et aperietur uobis, etiam nos, non ut de aliquo detrahamus, sed ut scripturae sensum scientes ad eius nos dirigamus exempla, debemus inquirere, quod potest facere quaestionem. qui Moysi\', inquit, \'adsertor est, humilitatem eius praedicat et mansuetudinem, quod se indignum iudicans ministerio dei maior effectus sit; Esaias uero, quia ultro se obtulit, incipiens prophetare a maledictis coepit: pulo pro insano habitus, cum iterum ei uox diuina dixisset: clama, sciens, quid superiori facilitate se ipsum offerens pertulisset, non ait: ecce ego, mitte m e, sed interrogauit, quid illud esset, quod clamare deberet: et dixi, ait: quid clamabo? cui simile est illud Hieremiae: accipe calicem uini meri huius de manu mea et potionabis omnes gentes, ad quas ego
Abbreviated transcription (Latin):
tam. et quis ibit ad popłm istum: Ee di¬
xi. Ec̃ce ego. mute me. Et ait. Uade et
dic popło huic: aure audietis & non in-¬
telligetis. Int̾rogantis sunt uerba dñi. ñ
iubentis. quẽ debeat mittere. et quis itu¬
rus sit ad popłm. Cui facilis ꝓpħa respon¬
dit. Ecce ego. mute me. Et post pollicitatio¬
nem iubetur: ut dicat. Uade et dic po-¬
pulo huic: aure audietis. & ñ intelligetis.
et cernentes aspicietis. et non uid ebitis:
et cȩtera quȩ ipsius ꝓphetiȩ sermo con¬
texuit. Audiui ego hoc in loco ñ paruã
hebrei mei disputationem : cuiꝰ pauea
ponã ut sensum hominis aduertas.
Aiebat de moyse et isaia: quis melius
fecerit: Requiramꝰ utrũ ne morses qui
cũ a dõ mitteretur ad popłm ait. Prae¬
cor dnẽ ñsũ dignus. et rursũ prouide
aliũ quẽ mittas: an isaias qui cũ non
fuisset electus ultro se obtulit dicens
ecce ego. mitte me. Nec ignoro. Dicebat
ꝑiculo sũ eẽ. de scõrũ meritis disputa¬

Expanded text:
m istum? Et dixi: Ecce ego, mitte me. Et ait: Vade et dic populo huic: Aure audietis, et non intelligetis. Interrogantis sunt verba Domini, non jubentis, quem debeat mittere, et quis iturus sit ad popdit: ecce ego, mitte me et post pollicitationem iubetur, ut dicat: uade et dic populo huic: aure audietis et non intellegetis, et cernentes aspicietis et non uidebitis et cetera, quae ipsius prophetiae sermo contexit. audiui ego hoc in loco non paruam Hebraei mei disputationem, cuius pauca ponam, ut sensum hominis aduertas. aiebat: de Moysi etEsaia, quis melius fecerit, requiramus: utrumne Moyses, qui, cum a deo mitteretur ad populum, ait: precor, domine, non sum dignus et rursum: prouide alium, quem mittas, an Esaias, qui, cum non fuisset electus, ultro se obtulit dicens: ecce ego, mitte me. nec ignoro\', dicebat, \'periculosum esse de sanctorum meritis disputa
Abbreviated transcription (Latin):
iacebis. Et tu qui hora sexeta conductus
es. nouissimo inuides: cur tecũ denariũ
id ẽ. ȩqualẽ consequat᷑ salutem: licet sa-¬
lutis ꝓlabore diuersa sit gła. Eadem de
te potest tertius dicere. Et de tertia
rursũ primꝰ. Uerũ ipsi int̃ se ob non
ȩqualẽ laborẽ et uocationis spacia diuer¬
sa: aequale p̃miũ libent̃ accipiunt. In no-¬
uissimo tantũ oꝑario. id. ẽ. ingentium sa-¬
lute. discordant. et dño iniuriã faciunt:
et sub om̃ib parabolis arguuntur in-¬
uidia. Non ambigo quin inculta tͥ nr̃ȩ
paruitatis uideatur oratio : sed sepe cau¬
satus sũ exeoli ñ posse sermonem: nisi
quẽ ꝓpria manꝰ limauerit. Itaq ignosce
dolentib oculis: id. ẽ. ignosce dictanti:
maxime cũ in eccłiasticis reb non quęran-¬
tur uerba sed sensus: id ẽ. panib sit uita
sustentanda non siliquis ExPlicit¬

Expanded text:
iacebis. et tu, qui hora sexta conductus iacebis. et tu, qui hora sexta conductus es, nouissimo inuides, cur tecum denarium, id est aequalem consequatur salutem, licet salutis pro labore diuersa sit gloria. eadem de te tertius potest dicere et de tertio rursum primus uerum ipsi inter se ob non aequalem laborem et uocationis\' spatia diuersa aequale praemium libenter accipiunt; in nouissimo tantum operario, id est in gentium salute, discordant et domino iniuriam faciunt et sub omnibus parabolis arguuntur inuidiae. Non ambigo, quin inculta tibi nostrae paruitatis uideatur oratio; sed saepe causatus sum excoli non posse sermonem, nisi quem propria manus limauerit. itaque ignosce dolentibus oculis, id est ignosce dictanti, maxime cum. in ecclesiasticis rebus non quaerantur uerba, sed sensus, id est panibus sit uita sustentanda, non siliquis. XXII
Abbreviated transcription (Latin):
inuidentem : dicens. An oculus tuus
nequã ẽ quia ego bonus sum: Unde
et ab apło solus iustus. solus dr̃ immor¬
talis. non quo angłi iniusti sint & mor¬
tales. sed quo ipse sit immortalis et
iustus: cui collata uniuersa iustitia
iniquitas inuenitur. Ut autẽ in hac
eddem parabola qũã nunc ꝓponimꝰ.
iniustitiã intelligas conductorum.
attende paulisꝑ. quia qui pͥma hora
conductus ẽ. plus meretur ab eo qui ho-¬
ra tertia ẽ missus aduineã. Rursũ horȩ
tertiȩ oꝑarius. sextȩ horȩ oꝑariũ ante-¬
cedit : et seatȩ horȩ nonȩ horȩ uincit
oꝑariũ. Quomodo igit᷑ nouissimo om̃s
inuident: et eandẽ inse iustitiã non re¬
quirunt: Tu qui hora nona conductꝰ
es. cur inuides ei qui undecima hora
ẽ. missus in uineam: Quodcũq respon¬
deris quãuis diuersũ asserueris laborẽ.
ut et p̃miũ maus in diuerso labore me-¬
rearis: eidem apud sextũ sententiȩ sub¬¬

Expanded text:
inuidentem dicens: aut oculus tuus inuidentem dicens: aut oculus tuus nequam est, quia ego bonus eum? unde et ab apostolo solus iustus, solus dicitur inmortalis, non quo et angeli iniusti sint et mortales, sed quo ipse sit inmortalis et iustus, cui conlata uniuersa iustitia iniquitas inuenitur. Ut autem in hac eadem parabola, quam nunc proposuimus, iniustitiam intellegas conductorum, adtende paulisper. qui prima hora conductus est, plus meretur ab eo, qui hora tertia est missus ad uineam; rursum horae tertiae operarius sextae horae operarium antecedit et sextae horae nonae horae uincit operarium. quomodo igitur nouissimo omnes inuident et eandem in se iustitiam non requirunt? tu, qui hora nona conductus es, cur inuides ei, qui undecima hora est missus in uineam? quodcumque responderis, quamuis diuersum adserueris laborem, ut et praemium maius in diuerso labore merearis, eidem apud sextum sententiae sub
Abbreviated transcription (Latin):
innona moyses: in undecima gentium
popłs cui dicitur: quid hic statis tota
die otiosi: et ille respondit. nemo nos
conduxeit. Quod aũt extrema hora
est. Et enĩ sicut audistis quia antixp̃s
uenit: nunc antixp̃i multi facti sunt.
Propt̃ qđ cognoscimꝰ quia nouissima
hora ẽ. Si hȩc displicet int̾p̃tatio: se-¬
quor quocũq duxceris. ita tam̃ ut eos
qui uocatisunt pͥmi. iustos eẽ fatea-¬
ris. Quod cũ obtinuero : illud inferã.
Et quomͦ iusti murmurauer̃ aduer-¬
sum patrem familias dicentes: hii qui
nouissimi uenerunt et una hora fece¬
runt: ȩquales illos nob̃ fecisti. qui por¬
tauimus pondus diei et ardorem
Videntur quidẽ iuste dicere: non
ȩqualem deb̾e ẽẽ. mercedem eius qui
a prima hora ad noctẽ usq sudaue-¬
rit: et eius qui una hora sit in labore
uersatus. Sed ipsa iustitia habet inse
liuorem : cur alterius inuideant felici¬
tati. Deniq et dñs oculũ in eis arguit

Expanded text:
in nona Moyses; in undecima gentilium in nona Moyses; in undecima gentilium populus, cui dicitur: quid hic statis tota die otiosi? et ille respondit: nemo nos conduxit. quod autem extrema hora est. etenim, sicut audistis, quia antichristus uenit, nunc antichristi multi facti sunt, propter quod cognoscimus, quia nouissima hora est. si haec displicet interpretatio, sequor, quocumque duxeris, ita tamen, ut eos, qui uocati sunt primi, iustos esse fatearis. quod cum obtinuero, illud inferam: et quomodo iustimurmurauerunt aduersus patrem familias dicentes: hi, qui nouissimi uenerunt et una hora fecerunt, aequales illos nobis fecisti, qui portauimus pondus diei et ardorem? uidentur quidem iuste dicere non aequalem debere esse mercedem eius, qui a prima hora ad noctem usque sudauerit, et eius, qui una hora sit in labore uersatus, sed ipsa iustitia habet in se liuorem, cur alterius inuideat felicitati. denique et dominus oculum in eis arguit
Abbreviated transcription (Latin):
mã suã redemptionẽ ꝓmultis. Nulli
ꝑiculosum: nulli uideat᷑ eẽ. blasphe¬
mum : qđ et in apłis inuidiȩ malum
diximꝰ. potuisse sub riꝑe: cũ etiam de
angłis hoc putemꝰ. Sidera quippe ñ
sunt munda in conspectu eius: et con¬
tra angłos suos ꝑuersũ quid intellex̃.
Et in p̾salmis dr̃. Non iustificabitur
in conspectu eius omĩs uiuens. Non
ait: non iustificabitur omis homo.
do: non angłs. ñ throni. ñ dominati¬
ones. ñ potestates. cȩterȩq uircutes.
Solus ds̃ ẽ: in quo peccatũ ñ cadet.
Cȩtera cũ sint liberi arbitrii. iuxta
qđ et homo ad imaginẽ et similitudi¬
nem dĩ factus ẽ: in utraq parte possꝰ
suã flectere uoluntatẽ. Quod si hac
sententia non adduceris. saltẽ illiꝰ auc¬
toritate parabolȩ cõmouere: in qua ꝑ
totũ diem oꝑarii mittunt᷑ ad uineã.
Et in pͥma hora uocant᷑ adam. ab el.
seth: in tercia noe. in sexta abraham.

Expanded text:
mam suam redemptionem pro multis. nulli mam suam redemptionem pro multis. nulli periculosum, nulli uideatur esse blasphemum, quod et in apostolis inuidiae malum diximus potuisse subrepere, cum etiam de angelis hoc putemus. sidera quippe non sunt munda in conspectu eius et contra angelos suos peruersum quid intellexit et in psalmis dicitur: non iustificabitur in conspectu eius omnis uiuens. non ait \'non iustificabitur omnis homo\', do - non angelus, non throni, non dominationes, non potestates ceteraeque uirtutes. solus deus est, in quo peccatum non cadit; cetera, cum sint liberi arbitrii, iuxta quod et homo ad imaginem et similitudinem dei factus est, in utramque partem possunt suam flectere uoluntatem. quodsi hac sententia non adduceris, saltem illius auctoritate parabolae commouere, in qua per totam diem operarii mittuntur ad uineam. et in prima hora uocatur Adam, Abel, Seth; in tertia Noe; in sexta Abraham;