comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debebant reuerti ea parte qua ueneranł̃.
uidelicet ut ad errores phylosophorũ.
ꝑscrutandos regrederentur: sed potius post¬
susceptionem fidei atq doctrinȩ euan¬
gelice. ad portã meridianã. id÷ ad doctri¬
nam ueteris testamenti ꝑscrutandã se
transferre. ut cũ inuentrent in eo xp̃m
multis modis esse predictũ. roboraretur
in eis fides xp̃i. Per portas autẽ duodecĩ
quas terłm habere dicitur. duodecĩ apłi
eorũq doctrina designatur. Et in portis.
angulos duodecim. Anguli duodetm
sequaces designant. Qui in portis fuisse
dicuntur: quia fidem apłoꝵ inconcussã
tenentes. eorũq doctrinam sequentes quos¬
cunq potuerunt ad fidem xp̃i trahere
studuerunt. Et nomina scripta duodecĩ
tribuũ filiorũ isił. Per nomina duode.¬
am tribuũ. patres ueteris testamenti pos.¬
sumus acciꝑe. qui a fide scͬe trinitatis
non deuiauerunt. Possumus etiã ꝑ eadẽ

Expanded text:
non debebant reverti ea parte, qua venerant; non debebant reverti ea parte, qua venerant; videlicet ut ad errores philosophorum perscrutandos regrederentur: sed potius postsusceptionem fidei atque doctrinae evangelicae ad portam meridianam, id est, ad doctrinam veteris Testamenti perscrutandam se transferre; ut cum invenirent in eo Christum multis modis esse praedictum, roboraretur in eis fides Christi. Per portas autem duodecim, quas Hierusalem habere dicitur, duodecim apostoli, eorumque doctrina designatur. Et in portis angelos vidi duodecim. Angeli duodecimostolorum sequaces, designant. Qui in portis fuisse dicuntur; quia fidem apostolorum inconcussam tenetes, eorumque doctrinam sequentes, quoscumque potuerunt, ad fidem Christi trahere studuerunt. Et nomina scripta duodecim tribuum filiorum Israel. Per nomina duodecim tribuum patres veteris Testamenti possumus accipere, qui a fide sanctae Trinitatis non deviaverunt: possumus etiam et per eadem
Abbreviated transcription (Latin):
diebantur: quia doctrinam euangłii au¬
dientes. uirtutes etiã que ꝑ xp̃m & per
ministros eius facte sunt admirantes. ad
fidem xp̃i suscipiendam currebant. Pre¬
ceptum est etiam ut ꝑ iter quo quisq
intrauerat ñ regrederetur. sed eregione
eius egrederetur. uidelicet ut qui ingre¬
diebatur ꝑ portam meridianã. egrederet᷑
ꝑ portã septẽ trionalem. & qui ingredie¬
batur ꝑ portã septẽtrionalẽ. egrederetur
ꝑ portam meridianã. Iudei quos intelli¬
gentia ueteris testamenti ad fidem xp̃i
suscipiendã ꝑducebat. ñ debebant reuerti
ea parte qua uenerant. scilicet ut obser¬
uationes legales carnaliter implerent. sed
egrech potius ꝑ portã aquilonalem. ad
euangłii uidelicet doctrinam meditandã
& ꝑscrutandam se transferre. ut disceret̃
sp̾ualiter implere qđ antea carnaliter fa¬
cere satagebant. Gentiles uͦ qui ꝑ portam
aquilonalem ingrediebant᷑. id÷ qui ꝑ do¬
ctrinam euangłi filii ȩccłe efficiebantua.

Expanded text:
diebantur; quia doctrinam Evangelii audientes, virtutes etiam quae per Christum et ministros ejus factae sunt admirantes, ad fidem Christi suscipiendam currebant. Praeceptum est etiam, ut per iter quo quisque intraverat, non regrederetur, sed e regione ejus egrederetur; videlicet ut qui ingrediebatur per portam meridianam, egrederetur per portam septentrionalem: et qui ingrediebatur per portam septentrionalem, egrederetur per portam meridianam. Judaei quos intelligentia veteris Testamenti ad fidem Christi suscipiendam perducebat, non debebant reverti ea parte, qua venerant, scilicet ut observationes legales carnaliter implerent: sed egredi potius per portam aquilonarem, ad Evangelii videlicet doctrinam meditandam et perscrutandam se transferre; ut discerent spiritaliter implere, quod antea carnaliter facere satagebant. Gentiles vero qui per portam aquilonarem ingrediebantur, id est, qui per doctrinam Evangelii filii Ecclesiae efficiebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
nouum testamentũ: non inconuenient᷑
in decimo loco ponuntur. eo qđ scientiã
ueteris ac noti testam̃ti plenissimã habu¬
erint. Posstimꝰ denariũ numerũ aliter
in telligere. Denarius qͥppe numerus. diui¬
dit & orctinat & ꝑficit om̃s numeros.
Ita & usti diuiserunt quodã modo scriptu¬
ras. cũ eas exponendo ꝑ sententias & li¬
bros partiti sunt. Ordinauerunt eas. cũ
earũ obscuritates aꝑuerunt. & que mor¬
dinata uidebant᷑. quã rectũ ordinẽ habu¬
erint manifestauerunt. Perfecerunt
autẽ. cũ ea quȩ deesse uidebant᷑ supple¬
uerunt. Undecimus iacinctus. lacinctus
cuius fpecies iacinctino colori nomeN
imposuit preciosissimus est. celi sereni
colorem habens ficuti saphẏrus. Sed ille
maculas habet. tstius autẽ ptilchritudo
nullis macuilis deturpatur. Significat
qͥ dicebat. Hr̃a autẽ conuersatio in celis est.
Qui ñ irconuenienter in undetimo loco
ponunt᷑. Per decẽ nanq scientia diuina¬

Expanded text:
non inconvenienter in decimo loco ponuntur, eo quod scientiam veteris Testamenti ac novi plenissimam habuerint. Possumus et denarium numerum aliter intelligere; denarius quippe numerus dividit et ordinat, et perficit omnes numeros: ita et isti diviserunt quodammodo Scripturas, cum eas exponendo per sententias et libros partiti sunt: ordinaverunt eas, cum earum obscuritates aperuerunt; et quae inordinata videbantur, quam rectum ordinem habuerint, manifestaverunt: per fecerunt autem, cum ea quae deesse videbantur, suppleverunt. Undecimus hyacinthus. Hyacinthus cujus species hyacinthino colori nomen imposuit, pretiosissimus est, coeli sereni colorem habens, sicut sapphirus: sed ille maculas habet, istius pulchritudo nullis maculis deturpatur. Significat qui dicebat: Nostra autem conversatio in coelis est . Qui non inconvenienter in undecimo loco ponuntur; per decem namque scientia divina
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eam intrante & exeunte. Per portã orien¬
clausa ante ingressũ principis id÷ xp̃i
nire dicunt᷑ udeos. qui autẽ abaquilo¬
nali gentes designant. Iudei itaq qui
cognitionem dĩ habebant. & quib lex
data fuerat. a parte solis id÷ abaustrali
parte in qua sol amplius feruet. noN
inconuenienter ad eccłam uenire dicuNT
Per portam australem ingrediebantur
quia cognoscentes in ueteri testamento
multipliciter xp̃m esse ꝓphetatũ. diuer¬
sisq modis prefiguratũ. eos ad fidem xp̃i
suscipiendam suę scripturȩ ꝑtrahebant.
Gentiles uͦ idolatriam deserentes. illiq ab¬
renunciantes qui dixit. sedebo in monte
testamenti in laterib aquilonis. ascendã
suꝑ altitudinẽ nubiũ. similis ero altissimo:

Expanded text:
per eam intrante et exeunte. Per portam orienper eam intrante et exeunte. Per portam orienclausa ante ingressum Principis, id est, nire dicuntur, Judaeos: qui autem ab aquilonari, gentes designant. Judaei itaque qui cognitionem Dei habebant, et quibus Lex data fuerat a parte solis, id est, ab australi parte, in qua sol amplius fervet; non inconvenienter ad Ecclesiam venire dicuntur. Per portam australem ingrediebantur, quia cognoscentes in veteri Testamento multipliciter Christum esse prophetatum, diversisque modis praefiguratum, eos ad fidem Christi suscipiendam suae scripturae pertrahebant. Gentiles vero idololatriam deserentes, illique abrenuntiantes, qui dixit: Sedebo in monte Testamenti in lateribus aquilonis: ascendam super altitudinem nubium, similis ero
Abbreviated transcription (Latin):
dicere quia in illa uita necessariȩ ñ eruit
fides & spes. Quod enĩ uidet quis qͥd sꝑat:
Ad qđ respondemus. quia sicut uestis quȩ
ex aliqua materia tinguit᷑. post tinstionẽ
materia abiesta colotem pulcherrimum
in se retinet: ita & in illa uita fide spe
humilitate abstinentia. coeterisq uirtu¬
tibus absq caritate finẽ accipientib splen¬
dor quẽ ex oꝑatione illarũ sc̃i adquisiert̃
in eos fine fine ꝑmanebit. Et habebat
muru magnũ & altũ. Iste est murus de
quo dicit ꝓpħa. Urbs fortitudinis nr̃e sẏoꝵ.
saluator ponetur in ea murus & ante¬
membris suis designat᷑. ita ut ꝑ illum
fundamentũ. ꝑ reliquã uͦ structurã eius
membra figurentur. Habens portas du¬
odecim. In etechiele scriptũ est. qͦd tẽplu
qđ ei demonstratũ est tres portas habuerit.
orientalem uiddelicet. australẽ. & aquilo¬
nalem. Precepitq ds̃ ut porta orientalis
clatisa semꝑ maneret. principe tantũmͦ

Expanded text:
dicere quia in illa vita necessariae non erunt dicere quia in illa vita necessariae non erunt fides et spes. Quod enim videt quis, quid sperat ? Ad quod respondemus quia sicut vestis, quae ex aliqua materia tingitur, post tinctionem materia abjecta colorem pulcherrimum in se retinet; ita et in illa vita fide, spe, humilitate, abstinentia, caeterisque virtutibus absque charitate finem accipientibus, splendor quem ex operatione illarum sancti acquisierunt, in eis sine fine permanebit. Et habebat murum magnum et altum. Iste est murus, de quo dicit propheta: Urbs fortitudinis nostrae Sion, Salvator ponetur in ea murus, et antem omnibus membris suis designatur; ita ut per illum fundamentum, per reliquam vero structuram ejus membra figurentur. Habentem portas duodecim. In Ezechiele scriptum est quod templum, quod ei demonstratum est, tres portas habuerit, orientalem videlicet, australem, et aquilonarem. Praecipitque Deus ut porta orientalis clausa semper maneret, Principe tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm claritatẽ dĩ habusse. Habebat pro¬
fecto claritatẽ dĩ. non suã. Sepe & enim
sol in aqua refulgens suã claritatem
aque largitur. ita ut aqua oculos in¬
tuentium reuerberet sicuti᷑ sol. Quem ad¬
modum gͥ aqua claritatem solis habet
sed non a se tpsa sed a sole: ita & scĩ ha-¬
bent claritatem dĩ sed non aseipsis. sed
a dõ a quo illuminant᷑. Lum eius simile
lapidi precioso. tanquã lapidis taspidis si¬
mile cristallo. Eece tres lapides posuit. quorꝰ
lumini lum ȩccłȩ assimilauit. unũ sine
nomine. duos uͦ nominatim exprimens.
Possumus itaq ꝑ lapidem preciosũ patrẽ.
ꝑ iaspidem filiũ. ꝑ cristallũ sp̃m sc̃m intel¬
ligere. Primus sine nomine est. quia pat̾
a se ipso est. Scd̃s & tertus nominatim ex¬
primuntur. quia filius a patre est. sp̃s uͦ
preciosũ spem. ꝑ iaspidem fidem. ꝑͥ cristal¬
lum uͥ caritatẽ intelligere. Sed potest aliqͥs

Expanded text:
ue claritatem Dei habuisse. Habebat proue claritatem Dei habuisse. Habebat profecto claritatem Dei, non suam. Saepe etenim sol in aqua fulgens, suam claritatem aquae largitur; ita ut aqua oculos intuentium reverberet, sicuti et sol: quemadmodum igitur aqua claritatem solis habet, sed non a se ipsa, sed a sole: ita et sancti habent claritatem Dei, sed non a se ipsis; sed a Deo, a quo illuminantur. Lumen ejus simile lapidi pretioso, tamquam lapidis jaspidis, simile crystallo. Ecce tres lapides posuit, quorum lumini lumen Ecclesiae assimilavit: unum sine nomine, duos vero nominatim exprimens. Possumus itaque per lapidem pretiosum Patrem, per jaspidem Filium, per crystallum Spiritum sanctum intelligere. Primus sine nomine est; quia Pater a se ipso est: secundus et tertius nominatim exprimuntur; quia Filius a Patre est, Spirituspretiosum spem, per jaspidem fidem, per crystallum vero charitatem intelligere. Sed potest aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ finẽ actus suos unusquisq ꝑducat.
In illa autẽ uita eius forma om̃ib pate¬
bit . Tunc eniꝰ liquido om̃ib apparebit.
quis fuit murus. que portȩ. quȩ fun¬
damenta. qͥ lapides structurȩ. qui lapides
preciosi. Sed querendũ nobis est. quomͦ
de celo descendere dicit᷑. cũ ad celestem
habitationẽ cotidie conscendat. in qua
sine fine ꝑmansura creditur. Scorum
actus atq merita quã diu mente ꝑtra¬
ctamus. semꝑ augentur in cordib nr̃is.
Et quanto plus consideramus. tanto am¬
plius eorꝰ magnificentia nobis eleuat᷑
At cũ oculos mentis nr̃e ad magnitudi¬
nem dĩ omnipotentis considerandã attol¬
limus: magnitudo sc̃orũ magnitudini
dt̃ comparata ualde nobis humiliatur
Ascendunt gͥ nobis sc̃i. cũ eoꝵ actus &
merita consideramus. descendunt uͦ. cũ
ad considerandã dĩ omnipotentiam ocłos
mentis nt̃e attollimus. Dicitur quoq¬

Expanded text:
quem finem actus suos unusquisque perducat: quem finem actus suos unusquisque perducat: in illa autem vita ejus forma omnibus patebit, tunc enim liquido omnibus apparebit, quis fuerit murus, qui portae, qui fundamenta, qui lapides structurae, qui lapides pretiosi. Sed quaerendum nobis est quomodo de coelo descendere dicatur, cum ad coelestem habitationem quotidie conscendat, in qua sine fine permansura creditur. Sanctorum actus atque merita quamdiu mente pertractamus, semper augentur in cordibus nostris; et quanto plus ea consideramus, tanto amplius eorum magnificentia nobis elevatur: at cum oculos mentis nostrae ad magnitudinem Dei omnipotentis considerandam attollimus, magnitudo sanctorum magnitudini Dei comparata, valde nobis humiliatur. Ascendunt igitur nobis sancti, cum eorum actus et merita consideramus: descendunt vero, cum ad considerandam Dei omnipotentiam oculos mentis nostrae attollimus. Dicitur quoq
Abbreviated transcription (Latin):
est qͦd est xp̃c reses. Et ostendit michi ci¬
uitatem sc̃am ierłm descendentẽ de cęlo
a dõ. habentẽ claritatẽ dĩ. Hotandũ quia
ez echielis ultima uisio cuͣ hac ioħis uisi¬
one concordat in aliquib locis. Ideo
placuit. ut de illa huic oꝑt pauca inise¬
ramus. Dicit nanq montem sibi fuisse
demonstratũ. suꝑ quẽ erat ciuitas & i
ea templũ. uerũ ciuitatem tantũ modo
commemorans. de templi structura mul¬
ta est locutus. Pandem gͦ significationẽ
habet illic templũ. quã & hic ciuitas.
Significant quippe ȩccł̃am. Sed ꝑ tẽplũ
illud prȩsentis temporis ȩccła. ꝑ ciuitatem
autẽ ierłm ȩccła quidem. sed qualis post
fine̾ mundi futura est designatur. Sed
dicit aliquis. Quomͦ descriptio ista ierłm
uisione describi: Ad qđ nos respondemꝰ.
quia ȩccł̃a quã diu in hac uita consistit.
agnosci ꝑfecte ñ potest. & quasi sub quodã
uelamine absconsa tenetur cũ ignorat᷑.
quis sit reꝓbus aut quis electus. aut ad

Expanded text:
stendit mihi civitatem sanctam Hierusalem descendentem de coelo a Deo, habentem claritatem Dei. Notandum quia Ezechielis ultima visio cum hac Joannis visione concordat in aliquibus locis; ideo placuit ut de illa huic operi pauca inseramus. Dicit namque montem sibi fuisse 579 demonstratum, super quem erat civitas, et in ea templum: verum civitatem tantummodo commemorans, de templi structura multa est locutus. Eamdem ergo significationem habet illic templum, quam et hic civitas; significant enim Ecclesiam: sed per templum illud praesentis temporis Ecclesia, per civitatem autem Hierusalem Ecclesia quidem, sed qualis post finem mundi futura est, designatur. Sed dicit aliquis: Quomodo descriptio ista Hierusvisione describi? Ad quod nos respondemus quia Ecclesia, quamdiu in hac vita consistit, agnosci perfecte non potest, sed quasi sub quodam velamine absconsa tenetur; cum ignoretur quis sit reprobus, aut quis electus, aut ad
Abbreviated transcription (Latin):
unusquisq fidelis ꝑ caritatis oꝑa se dila¬
tare prȩualuerit: in tantũ sibi głam
patrie cȩlestis accrescere nͨ dubiat. Et
mensus est muros eiꝰ ꝑ circuitũ. centũ
quadraginta quattuor cubitorũ. men¬
sura homtnis que est angłi. Hocsi ad¬
suꝑtora attendamus. scđm litterã stare
non potest. Suꝑius nanq dicit. quia
mensus est ciitatẽ ꝑ stadia duodecim.
Hic autẽ muros ciuitatis centũ quadra¬
ginta quattuor cubitorũ dicit esse men¬
suratos. Multo enĩ maius est spacium
quadraginta quattuor cubitorũ. Ideoq

Expanded text:
unusquisque fidelis per charitatis opera se dilaunusquisque fidelis per charitatis opera se dilatare praevaluerit, in tantum sibi gloriam patriae coelestis accrescere non dubitet. Et mensus est muros ejus per circuitum centum quadraginta quatuor cubitorum mensura hominis, quae est angeli. Hoc si superiora attendamus, secundum litteram stare non potest; superius namque dicit quia mensus est civitatem per stadia duodecim; hic autem muros civitatis centum quadraginta quatuor cubitorum dicit esse mensuratos; multo enim majus est spatium quadraginta quatuor cubitorum; ideo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ longitudo latitudo. & altitudo eius
ȩqualia sunt. Possumus gͦ in hoc loco ꝑ
tria hȩc quȩ posuit fidem spem & cari¬
tatem intelligere. ita ut ꝑ longitudinẽ
fidem. ꝑ latitudine̾ caritatẽ. ꝑ altitudi¬
nem uͦ spem intelligamus. Sed quom
equalia. eẽ possunt cũ apłs dicat. nunc
autẽ manent fides. spes. caritas. tria hec
maior autẽ his est caritas: Nam quãuis
caritas mator sit om̃ib uirtutib eoqd̃
ipsa maneat in sempiternũ. scđ̃m tamex
quendã modũ his trib uirtutib equa¬
litas ascribi potest. Dicit quippe apłs.
quia fides ꝑ caritatẽ oꝑatur. & fides si¬
ne oꝑib mortua est. Si mortua eit. illi
cui mortua est. nichil est. Et si fides per
caritatem oꝑatur. & illi mortua est qͥ
caritatis oꝑa ñ habet. Ergo fides tanta
est. quanta sunt & caritatis oꝑa. Similit᷑
spes tanta est quanta sides & caritas. qͥa
quanta sunt oꝑa fidei que est caritas.
tanta est & spes głe. In quantũ nanq

Expanded text:
 longitudo, latitudo et altitudo ejus aequalia sunt. Possumus ergo in hoc loco per tria haec quae posuit, fidem, spem, et charitatem intelligere; ita ut per longitudinem fidem, per latitudinem charitatem, per altitudinem vero spem intelligamus. Sed quomodo aequalia esse possunt, cum Apostolus dicat: Nunc autem manent fides, spes, charitas, tria haec: major autem horum est charitas ? Nam quamvis charitas major sit omnibus virtutibus, eo quod ipsa manet in aeternum; secundum tamen quemdam modum iis tribus virtutibus aequalitas ascribi potest. Dicit quippe Apostolus quia fides per charitatem operatur, et fides sine operibus mortua est . Si mortua est, ille cui mortua est, nihil est: et si fides per charitatem operatur, et illi mortua est, qui charitatis opera non habet, ergo fides tanta est, quanta sunt et opera charitatis. Similiter spes tanta est, quanta fides et charitas; quia quanta sunt opera fidei, quae est charitas, tanta est et spes gloriae: in quantum namque
Abbreviated transcription (Latin):
Decimus chrissoprassus. Crissoprassus ui-
ricis auretq coloris esse dicit᷑. Qui ꝓ eo
qđ in decimo loco ponitur. possumus
ꝑ eũ quosciã doctores ȩccłȩ intelligere. qͥ
& uerbis in corporib positi multos do-¬
cuerunt. & multo plures siris scriptis eru-¬
dierunt & erudiunt cotidie. ut fuerunt
ieronimus augustinus gregorius. & multi
alii. Qu etiuã & lumina eccłe recte dici
possunt. Qui ꝑ uiridem & aureũ colorẽ
desfignantur. eo qđ utriditate fidei fueriit̃
firmi. & saprentia ut aurũ fulgidi. Per
denarium uͦ numerũ uetus testamentũ.
ꝓptir detem uuidelict precapta legis possumꝰ
intelligere. Et quia uetus testamentum

Expanded text:
Decimus chrysoprasus. Chrysoprasus lapis Decimus chrysoprasus. Chrysoprasus lapis viridis aureique coloris esse perhibetur: qui pro eo quod in decimo loco ponitur, possumus per eum quosdam doctores Ecclesiae intelligere, qui et verbis in corporibus positi multos docuerunt, et multo plures suis scriptis erudierunt et erudiunt quotidie, ut fuerunt Hieronymus, Augustinus, Gregorius et multi alii; qui etiam et lumina Ecclesiae recte dici possunt: qui per viridem et aureum colorem designantur; eo quod viriditate fidei fuerint firmi, et sapientia, ut aurum fulgidi. Per denarium vero numerum vetus Testamentum, propter decem videlicet praecepta Legis, possumus intelligere. E
Abbreviated transcription (Latin):
copeterti gractu ad contemplatiuã tutã
consaendit. qui prius ꝑ acꝰtiue uite exer¬
citis ꝓbatus fuerit. Ilam qͥ suibito ad con¬
templatuie iate celsitudinẽ sine exercitiis
aetiue uuite transit. facile labitur. Qđ autẽ
hc lapis ractios suos circũquaq spargere
dicitur: significat hos uiros qͥ ꝑ eũ de¬
signantur. & ad actiuȩ uite oꝑa predican¬
do multos pertraxisse. & ad contẽplatirie
uite celsitudinẽ multos etiã secũ duxisse.
Qui ñ incongrue in nono loco ponuntuꝵ.
Ter enĩ terni. fiunt nouẽ. Sc̃i gͦ utri qͥ
ꝓpter amorẽ sce trinitatis in actiuȩ uite
opib prius affligentes semet ipsos exhorta¬
donibus quoscunq potuerint ad suam
imitationem ꝑtraxerunt. & iterũ ad con¬
templatiuam eiuscdẽ sc̃ę trinitatis diuini¬
tatem conscendentes multos secũ ꝑduxert̃
ñ inconuenienter in nono loco ponunt᷑.
eqcꝰ talentũ qd̃ a dño ꝑceꝑunt non solũ
duplicauerunt. sed & triplicauerunt.

Expanded text:
u ad contemplativam vitam conscendit, qui prius per activae vitae exercitia probatus fuerit; nam qui subito ad contemplativae vitae celsitudinem sine exercitiis activae vitae transit, facile labitur. Quod autem hic lapis radios suos circumquaque spargere dicitur, significat illos viros, qui per eum designantur, et ad activae vitae opera praedicando multos pertraxisse, et ad contemplativae vitae celsitudinem multos etiam secum duxisse: qui non incongrue in nono loco ponuntur; ter enim terni fiunt novem. Sancti ergo viri qui propter amorem sanctae Trinitatis in activae vitae bonis operibus prius affligentes semetipsos, suis exhortationibus quoscumque potuerunt, ad suam imitationem pertraxerunt; et iterum ad contemplandam ejusdem sanctae Trinitatis divinitatem conscendentes, multos secum perduxerunt, non inconvenienter in nono loco ponuntur; eo quod talentum quod a Domino perceperunt, non solum duplicaverunt, sed et triplicaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nanq sc̃ uri diuersis tẽptationib quis
⁊ demonib patiuntur ꝓbantur. aliquando
ꝑ tribulationes que eis a malis hominib
figeruntur. aliquando ꝑ afflctiones quas
cost sibi ingerunit. aliqtuando flagellis ctĩ.
Prodantur etiã & ꝑ actiue inte oxercitia.

Expanded text:
ncti viri diversis tentationibus quas a daemonibus patiuntur, probantur: aliquando per tribulationes, quae eis a malis hominibus ingeruntur; aliquando per afflictiones, quas ipsi sibi ingerunt: aliquando flagellis Dei etiam probantur; et per activae vitae exercitia.
Abbreviated transcription (Latin):
mittit. quia predicatores sci coeteris fidelib
quanta sit beatitudo iustorũ in quantum
possunt student demonsttare. ut eos ad
uitam eternã ꝑcipiendã accendant. quos
sponsam & uxorem agna uocat. Qđ sponsa
agni ȩccł̃a uire uocetur. ioħes baptista de¬
monstrat dicens. qͥ habet sponsam sponsus
est. Qđ autẽ & uxor dicatur. scriptura
demonstrat dicens. Propter hoc relinquet
homo patrẽ & matrẽ suã & adherebit uxo¬
ri suȩ. & erunt duo in carne una Quasi
gͥ patrem suu filius dĩ dereliquit: cũ de
illa cȩlesti beatitudine ad terras descendens
hominẽ assũpsit. quẽ ꝓ sponsa sua que
est ȩccła daret. Matrem reliquit. quiã af.¬
fectum matris abiciens. corpus qđ ex ea
assũpsit ꝓ eccł̃a sua tradidit. Quã sibi
ita uniuit: ut ipse sit caput. & ipsa
corpus. Q̾ sustulit me in montẽ ma¬
gnum & altũ. Mons iste. xp̃c est. De hoc
monte ꝓpħa loquitur dicens. Et erit

Expanded text:
mittit; quia praedicatores sancti caeteris fidelibus mittit; quia praedicatores sancti caeteris fidelibus quanta sit beatitudo justorum, in quantum possunt, student demonstrare, ut eos ad vitam aeternam percipiendam accendant. Quam etiam sponsam uxorem Agni vocat. Quod sponsa Agni Ecclesia jure vocetur, Joannes Baptista demonstrat dicens: Qui habet sponsam, sponsus est . Quod autem et uxor dicatur, Scriptura demonstrat dicens: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Quasi ergo Patrem suum Filius Dei dereliquit, cum de illa coelesti beatitudine ad terras descendens, hominem assumpsit, quem pro sponsa sua, quae est Ecclesia, daret: matrem dereliquit, quia affectum matris abjiciens, corpus quod ex ea assumpsit, pro Ecclesia sua tradidit; quam sibi ita univit, ut ipse sit caput, et ipsa corpus. Et sustulit me in montem magnum et altum. Mons iste Christus est. De hoc monte Propheta loquitur dicens: Et erit
Abbreviated transcription (Latin):
giSIO aD
TOTA MO
ILLUO TEODꝰ
quod post
resurrectio¬
nem futuru᷑
est ꝑtinet. & ordo poscebat.
ut generali resurrectione de¬
scripta. głam scorũ quã post
resurrectionem sine fine possidebunt
describeret. que subfigura eruitatis ierłm
in hac uisione describitur. Et uenit unꝰ
de septem angłis qͥ habebant phyalas. &
locutus est mecũ dicens. Ueni ostendã tibi
sponsam uxotẽ agni. Suꝑius in quinta
uisione dicit ioħes seꝑtem angłos habentes
septem phyalas sibt fuisse monstratos. &
in sequentib unũ ex his sibi ciuitatẽ dia¬
boli damnationẽq eius subspecie mulie¬
ris meretricis ostendisse. Similiter & hic
unũ ex eisdem septẽ angłis. dicit sibi ci¬
uitatem dt̃ subfigura ierłm demonistasse.
Fandem gͦ fignificationẽ habent singuli
isti. quã illi septẽ. Significant nanq prȩ¬
dicatores qͥ fuerunt & erunt usq in finẽ.¬
Ioħes uͦ tẏpu tenet coeterorũ fideliũ. Angłs
gͥ ioħ̃i se demonstraturũ cuiitatẽ dĩ repro¬

Expanded text:
io ad tota ad illud tempus quod post resurrectionem futurum est , pertinet. Et ordo poscebat, ut generali resurrectione descripta, gloriam sanctorum, quam post resurrectionem sine fine possidebunt, describeret; quae sub figura civitatis Hierusalem in hac visione describitur. Et venit unus de septem angelis, qui habebant phialas, et locutus est mecum dicens: Veni, et ostendam tibi sponsam uxorem Agni. Superius in quinta visione Joannes dicit septem angelos habentes septem phialas sibi fuisse demonstratos, et in sequentibus unum ex illis civitatem diaboli damnationemque ejus sub specie mulieris meretricis sibi ostendisse: similiter et hic unum ex iisdem septem angelis dicit sibi civitatem Dei sub figura Hierusalem demonstrasse. Eamdem ergo significationem habent singuli isti, quam illi septem; significant namque praedicatores, qui fuerunt, et erunt usque in finevero typum tenet caeterorum fidelium. Angelus igitur Joanni se demonstraturum civitatem Dei repro
Abbreviated transcription (Latin):
cim gͥ fundamenta duodecim lapidib orna¬
buntur: quͥa in illa beatitudine apłi &
ceteri prȩdicatores ꝓ ornam̃to habebunt
eos qui ꝑ eos crediderunt qm̃ ꝓ illis om̃ib
mercedem recipient. Fundamentũ primũ
iaspis. laspis. uiridi ac pressi coloris est.
Significat autẽ fideles scłares. qui a uitus
abstinentes. quãuis eorꝰ uiriditas id÷ fides
ex mundi actib aliquantulũ offuscetur.
elemosinis tam̃ & coeteris miscłie oꝑibus
peccata sua redimere ñ cessant. Net abre . eͦ
qđ tales in primo loco ponunt᷑. Apł̃i nanq
sicut sepe iã inculcatũ est. timentes his
qui ex gentib primo crediderant austeri¬
ora dñi prȩcepta cominittere. neforte du¬
ricia preceptorũ territi. ñ auderent ad su¬
serpiendam xp̃i fidem accedere: scripsert̃
eis. placuit sp̃ui scõ & nob̃ nichil imponere
uobis oneris. nisi tantumodo ut abstinea¬
tis uos a fornicatione & abescis que idolis

Expanded text:
cim ergo fundamenta duodecim lapidibus ornacim ergo fundamenta duodecim lapidibus ornabuntur; quia in illa beatitudine apostoli et caeteri praedicatores pro ornamento habebunt eos, qui per eos crediderunt, quoniam pro illis omnibus mercedem recipient. Fundamentum primum jaspis. Jaspis viridis ac pressi coloris est: significat autem fideles saeculares, qui a vitiis abstinentes, quamvis eorum viriditas, id est fides, ex mundi actibus aliquantulum obfuscetur; eleemosynis tamen et caeteris misericordiae operibus peccata sua redimere non cessant. Nec abs re est quod tales in primo loco ponantur: apostoli namque, sicut saepe jam inculcatum est, timentes iis qui ex gentibus primo crediderant, austeriora Domini praecepta committere; ne forte duritia praeceptorum territi, non auderent ad suscipiendam Christi fidem accedere, scripserunt eis: Placuit Spiritui sancto et nobis nihil imponere vobis oneris, nisi ut abstineatis
Abbreviated transcription (Latin):
& ciuitatẽ fecit. Aluros dixit ex lapide ia¬
spide esse constructos. ipsã uͦ ciuitatẽ auro
mundo & uitro mundo dixit esse similẽ.
Per uiriditatẽ nanq iaspidis. fides designa¬
tur. Per iãpidẽ gͦ simplices quiq & ꝑfecti
uiri ñ inconuenienter designant᷑ qͥ fide
saluant᷑. sicut dicit ꝓpħa lustus autem
in fide sua uiuet. Sã autẽ & ꝑfecti uiri
qͥ ꝑ ciuitatẽ designantur auro mundo
non incongrue assimilant᷑. eo qd & sapien¬
tia fuerint repleti quȩ ꝑ aurũ sepe figu¬
ratur. & diuersis tribulationib ꝓbati sic̃
aurũ qđ ꝑ ignẽ purgatur. Per uitrũ uͦ
mundum qđ cdarius est om̃ib metallis
angłi designant᷑ quos nulla macula pecati
unquam sordidare potuit. Fundamenta
muri ciuitatis. om̃i lapide precioso ornata.
Suꝑius diximꝰ ꝑ duodecim fundamenta.
duodecim apłos esse designatos. Per lapides
autẽ pretiosos. om̃s iusti designant᷑ Duode¬

Expanded text:
et civitatem fecit. Muros dixit ex lapide jaet civitatem fecit. Muros dixit ex lapide jaspide esse constructos, ipsam vero civitatem auro mundo et vitro mundo dixit esse similem; per viriditatem namque jaspidis fides designatur: per jaspidem ergo 582 simplices quique et imperfecti viri non inconvenienter designantur; qui fide salvantur, sicut dicit propheta: Justus autem in fide sua vivet . Sancti autem et perfecti viri, qui per civitatem designantur, auro mundo non inconvenienter assimilantur; eo quod et sapientia fuerint repleti, quae per aurum saepe figuratur, et diversis tribulationibus probati, sicut aurum quod per ignem purgatur. Per vitrum vero mundum, quod clarius est omnibus metallis, angeli designantur, quos nulla macula peccati umquam sordidare potuit. Fundamenta muri civitatis omni lapide pretioso ornata. Superius diximus per duodecim fundamenta duodecim apostolos esse designatos: per lapides autem pretiosos omnes justi designantur. Duode
Abbreviated transcription (Latin):
minorem ambitũ tenebunt quaꝰ illi de
qiuib suꝑius diximꝰ qutia qͥ minoris eruił
meriti. mninora ꝑcipient & proemia. Quor
mensura in duodenario numero consistit:
quia fidem apłicam intemeratã seruauert.
Duodecies nanq duodent. fiunt centũ
quadraginta quattuor. Qd autẽ dicit ciui¬
tatem & muros mensura hominis quȩ est
angłi fuisse mensuratos. demonstrat angłm
m similitudinẽ hominis sibi apparuisse.
lossumus hoc aliter intelligere. Menfurã
hominis dicit esse mensurã angłi. & ea
mensura ciuitatẽ & muros dicit. ẽẽ. men¬
furatos. qͥa sc̃ĩ uiri ȩqualitatẽ habebunt
cũ angłis. & eor mensura mensurabuNt.
qm eandẽ głam possidebunt quã & illi
sicut dñs dicit in euangłio. In resurrectio¬
ne neq nubent neq uxores ducent. secl
erunt sicut angłi in celo. Et erat structu¬
ra muri eiꝰ ex lapide taspide. ipsa uͦ cii¬
tas auro mundo similis. & uitro mundo.
Sed & hic aliquã distantiuam int̾ muros

Expanded text:
quam illi de quibus superius diximus; quia qui minoris erunt meriti, minora percipient et praemia. Quorum mensura in duodenario numero consistit; quia fidem apostolicam intemeratam servaverunt; duodecies namque duodecim fiunt centum quadraginta quatuor. Quod autem dicit civitatem et muros mensura hominis, quae est angeli, fuisse mensuratos, demonstrat angelum in similitudinem hominis sibi apparuisse. Possumus hoc aliter intelligere. Mensuram hominis dicit esse mensuram angeli, et ea mensura civitatem et muros dicit esse mensuratos; quia sancti viri aequalitatem habebunt cum angelis, et eorum mensura mensurabuntur; quia eamdem gloriam possidebunt, quam et illi, sicut Dominus dicit in Evangelio: In resurrectione neque nubent, neque uxores ducent; sed erunt sicut angeli Dei in coelo . Et erat structura muri ejus ex lapide jaspide; ipsa vero civitas auro mundo similis vitro mundo. Sed et hic aliquam distantiam inter muros
Abbreviated transcription (Latin):
xuil abhumano depellitur orbe iohannes
Et uetitus chorci est cernere regna soli.
Intrat ouans celi domino dilectus in aulam
Regis & altithroni gaudet adesse choris.
Hinc ubi subiectum sacta lumina uergit in orbẽ.
Cuerere fluctiuagas cernit ubiq rotas.
t babil ac solimani mixtis confligere castris.
Hinc atq hinc uicibus tela fugamq capi.
Sed mitem sequitur miles qui candidus agnũ
Cum duce percipiet regna beata polo.
quametis ast anguis ꝑ tartara cȩca manipłos.
Summerget flammis peste fameque suos.
uius quȩ facies stadiũue ordo ue duelli
Arsque quȩ ue falans palma uel arma forent.
Panddere dum cuperem ueterũ sata lata peragrans.
Excerpsi campis germina pauca sacris.
opia nepotior generet fastidia menfis.
Conuiuam aut tenuem tanta parare uetet
Hostra tuis ergo sapiant si fercula labris.
Sonanti laudes da super astra deo.
Sin alias animos tamen amplexatus amicos.
Quȩ cano corripiens pumace frangifiro.¬

Expanded text:
ul ab humano dum pellitur orbe Joannes, Et vetitus Coici est cernere regna soli, Intrat ovans coeli Domino dilectus in aulam, Regis et altithroni gaudet adesse choris. Hic ubi subjectum sacra lumina vertit in orbem, Currere fluctivagas cernit ubique rates, Et Babel ac Solimam mixtis confligere castris: Hinc atque hinc vicibus tela fugamque capi. Sed mitem sequitur miles qui candidus Agnum, Cum duce percipiat regna beata poli. Squammeus est anguis, per Tartara caeca maniplos Submergit flammis, peste fameque suos. Hujus quae facies studiumve ordove duelli, Ars quae, quaeve phalanx, palma vel arma forent, Pandere dum cuperem, veterum sata lata peragrans, Excerpsi campis germina pauca sacris, Copia ne potior generet fastidia mensis, Convivam aut tenuem tanta parare vetet. Nostra tuis ergo sapiant si fercula labris, Regnanti laudes da super astra Deo. Sin alias, animos tamen amplexatus amicos, Quae cano corripiens, pumice frange, ro
Abbreviated transcription (Latin):
cum memoriis nrõrũ appostolorũ. Illuc
ucensis templis et diis ereꝑta spolia por¬
tabant: nõ reelelencla uictis sed cliuidẽ¬
da uictorib: Huc aũt et quod alibi
re et obsequio religiosissiõ reportatum.
est. Ibi amissa hic seruata libertas: ibi
clausa hic interdicta captiuitas ibi possi¬
Cendi acinãntib hostib premebantur
Huc liberandi a miserantib hostib du¬
cebantur. Postreꝰ illud unonis tẽplũ
sibi elegerat auaritia et superbia leuiũ
deorũ cõmuniũ pepercerunt atq cõfu¬
gientes miseros uictosq troianos feri¬
re uelcaptiuare nõ ausi sunt. Imo uͦ¬

Expanded text:
cum memoriis nostrorum apostolorum. Illuc cum memoriis nostrorum apostolorum. Illuc incensis templis et dis erepta spolia portabantur, non donanda uictis, sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi re et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amissa, hic seruata libertas; ibi clausa, hic interdicta captiuitas; ibi possidendi a dominantibus hostibus premebantur, huc liberandi a miserantibus ducebantur: postremo illud Iunonis templum sibi elegerat auaritia et superbia leuium deorum communium pepercerunt adque illo confugientes miseros uictosque Troianos ferire uel captiuare non ausi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sacrisege peruersitatis excercent. quib
linquis usurparũt menclaciter ipsum
nomẽ ut uiuerent.. Uel quas linguas
Nlocis ei sacratis metuenolo presserunt:
ut illictuti ac muniti ubi propter eũ
uicsi ab hostib fuere: inele ĩ eũ male¬
dictis hostilib prosilirent. Ca
RSd ut dixitroia mãter romani
populi sacratis in: ocis eleorũ suo¬
rũ munire nõ potuit̾ ciues suos ab
os colentium. quĩetiam iunonis asylo
eustocles lecti fenix et clirus ulixes.
Predam asseruabãt huc uneliq troia ga
Incensis erepota aclytis̃. menseq eleorum
Enteresq auro solieli captiuaq ueltis
Conꝯeritur: pueri et pauide lõgo or¬
dine matres. Stant circum.
Flectus est ielelicer locꝯtante elee
sacratus. nõ unele captiuos nõ licc
ed ucere sed ubi captiuos liberet ia¬
espudere  Comsdara nũc asylum illa
no ceuiustibet dei gregalis. uel de
tũtba plebis: seliouis ipsius sorors
et coniugis & regine omnium deoꝵ¬

Expanded text:
sacrilegae protervitatis exercent, quibus sacrilegae protervitatis exercent, quibus linguis usurpaverunt mendaciter ipsum nomen, ut viverent; vel quas linguas in locis ei sacratis metuendo presserunt, ut illic tuti atque muniti, ubi propter cum illaesi ab hostibus fuerunt, inde in eum maledictis hostilibus prosilirent. CA, ut dixi, Troia, mater populi Romani, sacratis locis deorum suorum munire non potuit ciues suos ab deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custodes lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres Stant circum. Electus est uidelicet locus tantae deae sacratus, non unde captiuos non liceret educere, sed ubi captiuos liberet includere. Conpara nunc asylum illud non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis, sed Iouis ipsius sororis et coniugis et reginae omnium deo
Abbreviated transcription (Latin):
romam ad istam cladem nõ fuisse uẽ¬
turã nisi prius illi perissent: sed illos potiꝰ oli
fuissẽ perituros: nisi cos quãtũ potiusset roꝰ
seruasset. Nam quis nõ cũ aeluerterit ui¬
diat qͥuãta sit uanitate p̃sumptum: nõ pos¬
se uinci sub defensorib uictis .& ieleo
perisse quia custocles perdilit leos. cũ uel
sola potuert ẽẽ causa pereũdi. custoles ha¬
bere uoluisse perituros: Nonitaq cũ
ede eliis uictis illa cõscriberentur atq ca.¬
serentur poetas hhebat mentiri: sel cor¬
datos homines cogebat ueritas cõfiteri.
Ueruim ista opportunius alio loco: cliligẽ¬
ter copioseq tractancla sunt Nunc qł
institueram. de ingratis clicere hoĩb pa¬
rumꝑ explicem ut possum: qͥ ea mala qͦ
pro suorũ morũ peruersitate merito¬
Quol aũt illis eciã talib prorter chr̃
parcitur. nec clignantur attenlerẽ: et
cas linguas aduersꝰ eiꝰ nom̃ clementia

Expanded text:
non Romam ad istam cladem non fuisse uennon Romam ad istam cladem non fuisse uenturam, nisi prius illi periissent, sed illos potius olim fuisse perituros, nisi eos quantum potuisset Roma seruasset! Nam quis non, cum aduerterit, uideat quanta sit uanitate praesumtum non posse uinci sub defensoribus uictis et ideo periisse, quia custodes perdidit deos, cum uel sola esse potuerit causa pereundi custodes habere uoluisse perituros? Non itaque, cum de dis uictis illa conscriberentur adque canerentur, poetas libebat mentiri, sed cordatos homines cogebat ueritas confiteri. Verum ista opportunius alio loco diligenter copioseque tractanda sunt: nunc, quod institueram de ingratis hominibus dicere, parumper expediam ut possum, qui ea mala, quae pro suorum morum peruersitate meritoquod autem illis etiam talibus propter Christum parcitur, nec dignantur attendere, et eas linguas adversus ejus nomen dementia
Abbreviated transcription (Latin):
Illiũ in italiã portans uictosq penates.
Ita ne istis penatib uictis romã ne uĩ¬
ceretur pruclentes cõmendare debue¬
rũt: Sed hec iuno dicebat uelut urata
mulier. quiel loqueretur ignorans. Qd
eneas ipe piꝰ totiens appellatus: Nõne
ita narrat: Panthus otryades arcis
phebiq saçerdos. sacra manu uictosq̃¬
edeos paruũq nepotem ipẽ trahit:
cursuq amens aed limina tendit:
Nonne cdeos ipõs quos uictos nõ du¬
bitat dicere sibi potiꝰ quã se illis phi¬
bet cominenelatos : cũ ei dicitur.Sacra
suosq tibi cõmendat troia Penates:
Si igitur uergilius tales deos et uic¬
tos clicit. & ut uicti quoquomoclo
cuaclerent hoĩ cõmendatos. que cle¬
mentia est existimare his tutorib ro¬
eos amisisset nõ poruisse uastari:
Imo uero uictos deos tanqͣ p̃sicles ac
defensores collere. quiel est aliud qͣ
tenere nõ numiã bona seel demonia
mala: Quãto enĩ sapientius creditur

Expanded text:
Ilium in Italiam portans, victosque penates. Ilium in Italiam portans, victosque penates. Itane istis penatibceretur. prudentes commendare debuerunt? Sed haec Iuno dicebat uelut irata mulier, quid loqueretur ignorans. Quid Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat: Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tendit? Nonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra suosqne tibi commendat Troia penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit et, ut uel uicti quoquo modo euaderent, homini commendatos: quae dementia est existimare his tutoribus Roeos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est aliud quam tenere non numina bona, sed nomina mala? Quanto enim sapientius creditur,
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Neq em̃ hoĩes a simulacro: seel simu¬
lacrũ ab hoĩb seruabatur. Quõ ergo
collebatur ut porĩam eustodiret et ciues.
que suos nõ ualuit custodire custodes:¬
Cce quib cliis urbem Caz¬
romani seruandam se cõmendas¬
se gaudebant. O nimiũ mi sera¬
bisem errorem. et nobis succẽ¬
sent cũ talia cde cliis eorũ clicimus. nec
succensent authorib suis: quos ut edi¬
scerent mercedem dederunt. Boctores¬
q ipõs insuper et salario publico. et ho¬
norib dignissimos habuerũt. Nempe
apued uergiliũ quẽ ꝓpterea pariuili le¬
Preclarissimus ac optiniꝰ teneris ebi¬
bitꝰ innis: nõ facile obliuioẽ possit abo¬
leri. secũclũ illud oratii. Quo semel est
imbuta recens seruabit odorem testa diu
Apud hunc ergo uergiliũ nẽpe iuno
ĩducitur in festa troianis colo uẽtoꝵ
regi aduersus eos irritando dicere.
Gens inimica mͥ tyrrenũ nauigat ȩquor.

Expanded text:
ri. Neque enim homines a simulacro, sed simuri. Neque enim homines a simulacro, sed simulacrum ab hominibus servabatur. Quomodo ergo colebatur, ut patriam custodiret et cives, quae suos non valuit custodire custodescce qualibus diis Urbem Romani servandam se commendasse gaudebant. O nimium miserabilem errorem! Et nobis succensent, cum de diis eorum talia dicimus, nec succensent auctoribus suis, quos ut ediscerent, mercedem dederunt; doctoresque ipsos insuper et salario publico et honoribus dignissimos habuerunt. Nempe apud Virgilium, quem propterea parvuli lepraeclarissimus atque optimus teneris ebibitus animis non facile oblivione possit aboleri; secundum illud Horatii, Quo semel est imbuta recens servabit odorem Testa diu: apud hunc ergo Virgilium nempe Juno inducitur infesta Trojanis, Aeolo ventorum regi adversus eos irritando dicere: Gens inimica mihi Tyrrhenum navigat aequor,
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Bella gesta cõscripta sũt¬
uelante conditam romami
Uel ab eiꝰ exorcu et imperio: le¬
gant & proferant sic ab alie¬
nigenis aliquã captam ẽẽ ciuitatem
Ut hostes qui cęperant Parcerent eis
quos ad deorũ suorum tẽpla cõfugil¬
se cõpererant: aut aliquẽ cluce̾ bar¬
barũ p̃cepisse ut irrupto oppido
nullus feriretur. qui in illo uel illo tẽ¬
plo fuisset ĩuentus. Nonne uidit encas
priamũq peraras: Sanguẽ feclanteni quos
ipẽ sacrauerat ignes: Nonne diomedes &
Ulixes cesis sume custodib arcis. Corripu¬
ere sacram effigiẽ manibq cruentis Uir¬
gineas ausi cliue cõtingere uittas: Nec
tamen qł sequitur uerũ est. Ex illo fluere
ac retro sublapsa referri. Spes danaũ.
Postea quippe uiccrunt. postea troiã fer¬
ro ignibusq delerũt. poslea fugiẽtẽ ad
aras priamũ obtrũ cauerũt Nec ideo tro¬
Anforte custodes suos: H oc sane uerũ
est. Nam illis ĩteremptis potuit aufer¬

Expanded text:
 bella gesta conscripta suntuel ante conditam Romam uel ab eius exortu et imperio: legant et proferant sic ab alienigenis aliquam captam esse ciuitatem, ut hostes, qui ceperant, parcerent eis, quos ad deorum suorum templa confugisse compererant, aut aliquem ducem barbarorum praecepisse, ut inrupto oppido nullus feriretur, qui in illo uel illo templo fuisset inuentus. Nonne uidit Aeneas Priamum per aras Sanguine foedantem quos ipse sacrauerat ignes? Nonne Diomedes et Ulixes caesis summae custodibus arcis Corripuere sacram effigiem manibusque cruentis Virgineas ausi diuae contingere uittas? Nec tamen quod sequitur uerum est: Ex illo fluere ac retro sublabsa referri Spes Danaum. Postea quippe uicerunt, postea Troiam ferro ignibusque dele. uerunt, postea confugientem ad aram Priamum obtruncauerunt. Nec ideo Troan forte custodes suos? Hoc sane verum est: illis quippe interemptis potuit aufer
Abbreviated transcription (Latin):
Epro auro: quãta ẽent sustinenda pro
passos et erna felicitate ditaret: nõ au¬
Erum uel argentum pro quo pati miser¬
Erimum fuit. seu mentiendo ocultaret
Aleu uerũ dicendo proderetur. Hamq
inter tornienta nemo chrm̃ confitendo
amisit. nemo aurum nisi negando serua¬
uit. Quocirca utiliora erant fortasse
tormenta que bonum ĩcorruptibile a¬
manclum clocebant: quã illa bona que si
ullo utili fructu dnõs sui amore tor¬
quebant. Sed quidam etiam nõ habẽtes
quod ꝓderent. clum habere creduntꝰ
torti sunt. Et hi forte habere cupi¬
ebant nec sctã uoluntate paupere drãt
Quib de mõstrandum fuit: nõ facui¬
tades sed ipãs cupiditates talib ee
dignas cruciatib. Si uero mehoris ui¬
te proposito recõclitum aurũ argẽ¬
tumq nõ habebant: nescio quiden
utrum talium cuiꝙͣ accident. ut dũ
haberc creditur torquerctur. Ulerũ¬
tamen eciã si accidit profecto qui

Expanded text:
pro auro, quanta essent sustinenda pro pro auro, quanta essent sustinenda pro passos aeterna felicitate ditaret; non aurum et argentum, pro quo pati miserrimum fuit, seu mentiendo occultaretur, seu verum dicendo proderetur. Namque inter tormenta nemo Christum confitendo amisit: nemo aurum, nisi negando, servavit. Quocirca utiliora erant fortasse tormenta, quae bonum incorruptibile amandum docebant, quam illa bona, quae sine ullo utili fructu dominos sui amore torquebant. Sed quidam etiam non habentes quod proderent, dum non creduntur, torti sunt. Et hi forte habere cupiebant, nec sancta voluntate pauperes erant: quibus demonstrandum fuit, non facultates, sed ipsas cupiditates talibus esse dignas cruciatibus. Si vero melioris vitae proposito reconditum aurum argentumque non habebant, nescio quidem utrum cuiquam talium acciderit, ut dum habere creditur, torqueretur: verumtamen etiamsi accidit, profecto qui
Abbreviated transcription (Latin):
nolensis ep̃s ex opulentissimo diui¬
te uoluneate pauperrimus et copiosis¬
sine sanctus. quando et ip̃am nolam
barbari uastauerunt. cum ab eis tene¬
retur. sic in corele suo ut ab eo poste¬
a cognouimꝰ precabatur. Duc̃ nõ ex¬
crucier propter aurum et argentum
Ubi em̃ sunt oninia meatu scis. Ihi
enĩ habebat omnia sua ubi cum cõ¬
dere et thesaurizare ille monuerat
qui hec mala mundo uentura predi¬
xerat. Ac per hoc qui dnõ luo mo¬
nenti obedierãt ubi et quomodo
thesuiris are cleberent: nec ipãs¬
terrenas diuitias batbaris incursanti¬
b perdielerunt. Quos aũt nõ obedis¬
se penituit: quid cle talib reb faci¬
Sendũ esset si nõ precedente sapientia
Icerte cõ sequente experientia didice¬
Srunt. At em̃ quiclam boni etiam ch¬
Estiani tormentis excruciti lunt : ut
Ebona sua hostib proclerent. Iui uero
nec prodere nec perdere potueriuit bo¬
Enum: quo ip̃i boni erant¶ Admonen¬

Expanded text:
Nolensis episcopus, ex opulentissimo diuiNolensis episcopus, ex opulentissimo diuite uoluntate pauperrimus et copiosissime sanctus, quando et ipsam Nolam barbari uastauerunt, cum ab eis teneretur, sic in corde suo, ut ab eo postea cognouimus, precabatur: Domine, non excrucier propter aurum et argentum; ubi enim sint omnia mea, tu scis.\' Ibi enim habebat omnia sua, ubi eum condere et thesaurizare ille monstrauerat, qui haec mala mundo uentura praedixerat. Ac per hoc qui Domino suo monenti oboedierant, ubi et quo modo thesaurizare deberent, nec ipsterrenas diuitias barbaris incursantibus amiserunt. Quos autem non oboedisse paenituit. quid de talibus rebus faciendum esset, si non praecedente sapientia, certe consequente experientia didicerunt. At enim quidam boni etiam Christiani tormentis excruciati sunt, ut bona sua hostibus proderent. Illi uero nec prodere nec perdere potuerunt bonum, quo ipsi boni erant.
Abbreviated transcription (Latin):
ant cõmunicent thesaurisent sibi fũ¬
clamentum bonum ĩ futurũ: ut app̃¬
hendant uitam ueram. Hec qui de
sius faciebant diuitiis magnis sunt lucͥs
leuia danna solati. plusq letati ex his
que facile tribuendo tutis seruauerunt
ꝙ contristati ex his que timide reti.
piguit inde tran fferre. Nam qui re¬
ceperunt cõsilium dnĩ sui dicentis:
ros ubi tinea & rubigo exterminant
et ubi fures effoduint et furantur.
sed thesaurizate uobis in celo thesauros
quo fur nõ acredit neq tinea corrũ¬
pit. Ubi em̃ est chesaurus tuus ibi
erit et cor tuum. Tribulationis tpẽ
probauerunt ꝙͣ recte sapuerint nõ
cõteninendo ueracissimũ precepto¬
rem et thesauri sui fidelissimum
inuictissimumq custodem Nam si
multi gauisi sunt ibi se habuisse cli¬
uitias quo contigit ut hostis nõ ac¬
cederet quanto certiꝰ et securiꝰ gaude¬
re potuerunt qui monitu sui dei il¬
luc migrauerant quo acceeli omnino
no nõ poslec. Unede pau liuus noster

Expanded text:
nt sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam . Haec qui de suis faciebant divitiis, magnis sunt lucris levia damna solati; plusque laetati ex his, quae facile tribuendo tutius servaverunt, quam contristati ex his, quae timide retine terra perire, quod piguit inde transferre. Nam qui receperunt consilium Domini sui, dicentis, ra, ubi tinea et rubigo exterminant, et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate vobis thesauros in coelo, quo fur non accedit, neque tinea corrumpit: ubi enim est thesaurus tuus, ibi erit et cor tuum ; tribulationis tempore probaverunt quam recte sapuerint, non contemnendo veracissimum praeceptorem et thesauri sui fidelissimum invictissimumque custodem. Nam si multi sunt gavisi, ibi se habuisse divitias suas, quo contigit ut hostis non accederet; quanto certius et securius gaudere potuerunt qui monitu Dei sui illuc migraverant, quo accedere omnino non posset! Unde Paulinus noster,