comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiue dc̃mu. ut si dicatur iste decet palliũ.
uł iste decet istd̾ palliũ nõ dr̃ latine Et
sic hr̃ ibi talis ꝑtus decet deũ. siuerodica¬
tur talẽ ꝑtũ decet deus. uł talis ꝑtus de¬
cet deo non est latinũ. Item a decco decei

Expanded text:
tum’; si vero dicatur ‘iste decet pallium’ vel ‘isti decet illud pallium’ non dicitur latine; et sic habetur ibi ‘talis partus decet Deum’, si autem dicatur ‘talem partum decet Deus’ vel ‘talis partus decet Deo’, nil est dictu. Et a deceo hi
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur decrepitꝰ ta. tñ .i. ualde senex qiͣ
deorsũ accrepare. qr iã desierit crepare idẽ
Decretũ. a deceruo. tũ. et hoc decretũ .ti.
decretalis ⁊ hoc. le. ut ista dcã st̃ decretalia
q̃ in decretis cõtinẽtur. Et plr̃ hec decta ꝓ¬

Expanded text:
onem decrepitus -a -um, valde senex, quasi deorsum a crepore, quia desierit crepare, idest decretus -a -um, et hoc decretum -ti, decretalis et hoc -le, ut dicta decretalia que in decretis continentur; et hic et
Abbreviated transcription (Latin):
genere dũr fuisse creati daci et declinatur
hic dacus .ci. ꝓ ppło uł hoĩe illius t̾re et hec
dciũ est. uel qd melius ẽ dicamꝰ ꝙ huius¬
que designant professionẽ ut gramaticꝰ
dialeticus et q̃dam alia ut nobilis sĩe sĩt
mobilia ꝑ tria gen̾a in trib nocib ut da¬
cus.ca. cum. uł induab ut pariensis. se.
licet iuẽĩãtur poĩta sb̃stãtĩe et ĩ. ma. et ĩ¬
ĩ nentro gu̾e sb̃e poĩtis ut albũ currt. cer¬
te puer deb declinare ħ nomen sic poĩtũ¬

Expanded text:
gente dicuntur fuisse creati Daci, et declinatur hic Dacus -ci pro populo vel homine illius terre et hec dictum est; vel, quod melius est, dicamus quod huiusque designant professionem, ut grammaticus et dialecticus, et quedam alia, ut nobilis, sive sint mobilia per tria genera in tribus vocibus ut dacus -a -um, sive in duabus ut parisiensis -se, licet inveniantur posita substantive et in masculi genere substantive positis, ut ‘album currit’. Certe puer debet declinare hoc nomen sic positu
Abbreviated transcription (Latin):
et in europam plus aliis omĩb ħt famã
apax a dapes. hic et hec et hoc daꝑax¬
cis .i. loquax et facundus ex cibo. et dapa¬
nitur.a. mauifestus aꝑtus et largus da¬
psilis munificus manificus. unde da

Expanded text:
 in Europa plus omnibus habet famam. Item a dapes hic et hec et hoc dapax, loquax et facundus ex cibo, et dapanitur, idest manifestus, apertus vel largus, dapsilis, munificus et magnificus, unde dap
Abbreviated transcription (Latin):
riositatis uitiũ q̃ dũ ciiusl mẽtẽ ad ĩnestigã¬
dã uitã ꝓxumi ext̾ius ducit sẽꝑ ei sua ĩtima ab¬
scondit ut aliena scic̃s se nesciat et curiosi aĩ¬
mus ꝙͣto ꝑitus fu̾it aliem m̾iti tãto fiat igͣ¬
ũt. Stude cognoscere te ip̃m qr młto melior ⁊
landablĩor es si te ip̃m cognoscis qiͣ te uegle¬
cto cognosce̾s cursus siderũ. uires herbaꝵ com¬
plexiones hoĩm. naturas a ĩaliũ. et hr̾es oĩ¬
um celestiũ et tͣrestiũ scĩam. uide ĩ ocłs ⁊ ĩ pre

Expanded text:
riositatis est vitium, quae dum cujuslibet mentem ad investigandam vitam proximi exterius ducit, semper ei sua intima abscondit, ut aliena sciens, se nesciat. Et curiosi animus quanto peritus fuerit alieni meriti, tanto fit ignus. Stude cognoscere te: quam multo melior et laudabilior es, si te cognoscis, quam si te neglecto cognosceres cursum siderum, vires herbarum, complexiones hominum, naturas animalium, et haberes omnium coelesti
Abbreviated transcription (Latin):
nationis exhibuit dũ reꝑta eoꝵ falsita¬
te susannã ab ĩtitu liberauit uł qr dĩ ui¬
siones uł sõnia sagaci mẽte disceruens
apuit hic et desiderioꝵ uir dcũs ẽ qr panẽ
delid̾ii non manducauit. et uinũ concu¬
pienscie non bibit. et decimatur hic da

Expanded text:
nationis exibuit dum, reperta eorum falsitate, Susannam ab interitu liberavit, vel quia Dei visiones et somnia sagaci mente discernens aperuit; et hic et desideriorum vir dictus est quia panem desiderii non manducavit et vinum concupiscentie non bibit. Et declinatur Da
Abbreviated transcription (Latin):
tio. tis .i. subtilr̃ indagare. uł quate̾. detu¬
tio. tis .i. auferre uł quat̾e̾. excutio. tis.i.
quatere uł subtilt᷑ inquire̾. incutio. tis ĩ¬
icere. inferre. ĩmitte uł quate. ꝑcutio. tis.i.
ferire. recutio. tis .i. itu cutere uł quatẽ.¬
ista possũt ẽẽ cõpoĩta a quatio. tis. ꝙ magͣ
ur̃ quatũ ad significacõem. s quantũ ad
uocem potius a cutio. tis. Cutio et eius ꝙ¬
posita sũt actĩa et faciũt p̾citũ in cussi et

Expanded text:
tio -tis, subtiliter indagare vel quatere; decutio -tis, auferre vel quatere; excutio -tis, idest quatere vel subtiliter inquirere; incutio -tis, inicere, inferre, immittere vel quatere; percutio -tis, idest ferire; recutio -tis, idest iterum cutere vel quateista possunt esse composita a quatio, quod magis videtur quantum ad significationem, sed quantum ad vocem potius a cutio. Cutio et composita eius sunt activa et faciunt preteritum in -cussi et
Abbreviated transcription (Latin):
Dactilus a dactilon ꝙ est digitus dr̃ hic
dactilus .li. fructꝰ palmaꝵ qr digitoꝵ silĩtu¬
dinẽ mmitari uidetur. et hic dactilus .li. qͥdã
pes qui ad mod̾ digiti a longiori mo ĩcheãs
ius. Unde dactilicus .ca. cũ. ut dactilicum
ꝓ digito et ꝓ amilo etiã a pd̃ nos ẜm ugu.

Expanded text:
 digitus. Inde hic dactilus -li, fructus palmarum, quia digitorum similitudinem imitari videtur, et dactilus -li, quidam pes qui ad modum digiti a longiori modo inchoans  dactilicus -a -um, ut dactilicum pro digito et pro anulo etiam apud nos.
Abbreviated transcription (Latin):
gͣtates. cupimꝰ alias tes mũdanas desidera¬
mus celestia. Itẽ cupiuꝰ et pñtia et absetia
desideramꝰ tm̃ ab sentia. petimus cupitũ de¬
sideriũ mlieris q̃rimus. Itẽ scias ꝙ inqͥrimus
de quib dubitamius ĩ difficione q̃õne q̃ sol

Expanded text:
gnitates, cupimus alias res mundanas, desideramus celestia. Item cupimus et presentia et absentia, desideramus tantum absentia; petimus cupitum; desiderium mulieris querimus. Nota: inquirimus de quibus dubitamus in difficili ques
Abbreviated transcription (Latin):
geĩant qũa nou. s sepius non geĩant p̾¬
ter precurro ꝙ sepe geĩat. unde in euãgelio¬
iohĩs p̾cucunt cicius petro. itẽ curro et ab
eo cõposita st̃ neutra. precurro tñ ꝓ p̾ueĩre
et transcurro ꝓ trasire possũt eẽ actina ẜm̃¬

Expanded text:
andoque sic, sed sepius non geminant preter precurro quod sepe geminat, ut ‘precucurrit citius Petro’. Item curro et ab eo composita sunt neutra; precurro tamen pro prevenire et transcurrere pro pertransire possunt esse activa
Abbreviated transcription (Latin):
item discunibo. bis. ⁊ discubo. bas. iacẽ ad
comedeudũ ĩ triclinio licet et in alio loco so¬
lebãt enĩ iacẽtes sͣ cubitũ comedẽ. Itẽ excũ¬
bo. bis. et excubo. bas .i. ugilare causa custe¬
die qĩ extra cubare qd̃ faciunt qui ciuitates
rem alienã inuadere. et ui possid̾e̾. s ĩcũbere

Expanded text:
is’; discumbo -bis et discubo, idest iacere ad comedendum in triclinio, licet et in alio loco: solebant enim iacentes super cubitum comedere; excumbo -bis et excubo -bas, idest vigilare causa custodie, quasi extra cubare, quod faciunt qui civitates rem alienam invadere et vi possidere, sed incumbere
Abbreviated transcription (Latin):
serpẽtẽ canẽ persequebatur donec serpens
per os ĩpodicem dauinati ĩtrare cogebatur¬
enius supplicio non debuit una parari. si¬
una nec serpes unus nec culleus inus.
uel dr̃ culleus quasi occulleus ab occulo.

Expanded text:
serpentem persequebatur donec serpens per os vel per podicem damnati intrare cogebaturcuius supplicio non debuit una parari simia nec serpens unus nec culleus unus’; vel dicitur culleus quasi occuleus ab occulo.
Abbreviated transcription (Latin):
non coctus. est crudelis queq crudus.
guine inqͥnatus uł qui amat effusionẽ sã¬
guĩs. unde cruento. tas. sanguĩe inquina¬
re. et inde cruẽtatus. ta. tũ. et differt a cruẽ
s cruentus qui amat effusionẽ sangiũs.

Expanded text:
us. guine inquinatus vel qui amat effusionem sanguinis; unde cruento -as, sanguine inquinare; et inde cruentatus -a -um, et differt a cruentinatus sed cruentus qui amat effusionem sanguinis.
Abbreviated transcription (Latin):
guĩe. seuus in ira. Et cõꝑatur crudelior.
simus. Unde crudelitet. luis. me. adu̾bium
rudus a cruor dr̃ est coctũ .q. nõ sine san¬
guine. et inde ꝑ trãsiatõem dr̃ hõ crudus. qiͣ
uon coctus nec esu habilis. Est enĩ a sper et
cruditas. tis. et crudeo. des. di. esse uel fieri
crudũ. et inualescere. unde crudesco. scis. ĩcho.¬

Expanded text:
guine, sevus in ira, et comparatur -lior -simus, unde crudeliter -lius -sime adverbiumrudus -a -um, quod non est coctum, quasi non sine sanguine; et inde per translationem dicitur homo crudus quasi non coctus nec esui habilis; est enim asper et cruditas -tis et crudeo -des -dui, idest esse vel fieri crudum vel invalescere, unde crudesco -scis incho
Abbreviated transcription (Latin):
tito. tas .i. clamare coruoꝵ dr̃. unde hic cro¬
citatus. tus. tui. qd̾ et crocitus inueĩtur .i.
rocodilus. dili. quoddã aĩal quadrupes a¬
crocus dr̃ quia croceũ ht̃ colorẽ et ẽ plerũq ĩ
longitudĩe .uc. cubitoꝵ deutiũ et unguium
ĩmauitate armatus tante duricie ꝙ ꝙͣuis
fortiũ ictus lapidũ tergo reꝑcussus non sen

Expanded text:
cito -as, idest clamare corvorum, et hinc crocitatus -tus -tui, quod et crocitus invenitur, idest rocodillus, quoddam animal quadrupes, quia croceum habet colorem, et est plerumque longitudine XX cubitorum, dentium et unguium immanitate armatus et tante duritiei quod quamvis fortium ictus lapidum tergo repercussus non sen
Abbreviated transcription (Latin):
rocus .ci. quidã puer u̾sus in florẽ ẜm poe¬
cet proflore inuenitur hic crocus .a. uel hoc
crotũ gr̃ã pm̃i. uł crocũ dr̃ a coritio opido cilicie
ubi uielius et plus abũdat ꝙͣ alibi. uudecio
roma grece latĩe dr̃ color. unde cromaticꝰ¬
caicũ. qui colore non confunditur nec colo¬
rem mutat ẜm ug̃.

Expanded text:
ROCUS, quidam puer versus in florem,et pro flore inveniatur hic crocus, sed hoc fit gratia pueri; vel crocum dicitur a Coricio, oppido Cilicie, ubi melius et plus abundat quam alibi. Unde croROMA grece, latine dicitur color, unde cromaticus qui colore non confunditur nec colorem mutat. C
Abbreviated transcription (Latin):
hũc morbũ latim ab aque meatu lĩphaticum
uocãt. et fit ex canis rabidi morsu uł ex eius
spuma ꝙͣ si hõ uł bestia tetigit aut dementia
repletur aut ĩ rabiẽ u̾tit᷑.
fit ĩ aqua. Est eĩ propͥe ydromãtia in aque
inspectione ũbras demonũ euscare et yma¬
gines uł ludificacões eoꝵ uid̾e̾. et ab eis ibi a

Expanded text:
Hunc morbum Latini ab aque metu lymphaticum vocant, et fit ex canis rabidi morsu vel ex eius spuma, quam si homo vel bestia tetigerit, aut dementia repletur, vel in rabiem vertitur; in aqua: est enim proprie ydromantia in aque inspectione umbras demonum evocare et imaginationes et ludificationes eorum videre et ab eis ibi a
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur hec sentencia in dc̃u uellitis derisio uł
firina et indubitata responsio. uel animadu̾¬
sio. nel sensus uel intellectus. Item sentenci¬
a quidam color rhetoricus dicitur scilicet bre¬
iis oratio atiquid moralitatis geueraliter

Expanded text:
io hec sententia -e, iudicium vel litis decisio vel firma et indubitata responsio vel animadversio, vel sensus sive intellectus. Item sententia quidam color rethoricus dicitur, scilicet brevis oratio aliquid moralitatis generaliter
Abbreviated transcription (Latin):
di .s. cum uolumus abundantiam et expres
dauus est ipm̃i scelus. unde emphaticus. ca
cum. et huic en phatice aduerbium. ut em
Et emphatico. cas .i. emphatice loqui. Et
tor quia talium est expresse loqui.

Expanded text:
scilicet, cum volumus abundantiam et express‘Davus est ipsum scelus’. Unde emphaticus -a -um, et hinc emphatice adverbium, ut ‘emet emphatizo -as, idest emphatice loqui. Et tor, quia talium est expresse loqui.
Abbreviated transcription (Latin):
epilogi .i. super locutio alicuius rei uł brems
recapitulatio predictorũ. et proprie in fiue
causarum in i edio iudicii. uł extrema ꝑs
libri. Et iude hoc epylogium idem: et epilogo
gas .i. epilogum facere breuiter predicta reca¬
pitulare. et est actiuũ.

Expanded text:
i, idest superlocutio alicuius rei vel brevis recapitulatio predictorum, et proprie in fine causarum in memoriam iudicum, vel extrema pars libri; et hinc hoc epilogium idem, et epilogo -as, idest epilogium facere, breviter predicta recapitulare, et est activum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯgrue loquitur latiuis lrĩs. Nãlaicien¬
am italici qiͣ barbari sũt resꝑcũ literat¬
ex magna ꝑte abscondũtur uł qr st̃ ap¬
ta ad abscondendũ et ꝓtegendũ. Et ꝯꝑa¬
tur.tior. simus. Unde late. tius. sime. ad¬

Expanded text:
congrue loquitur litteris latinis: nam layci, etiam Ytalici, quasi barbari sunt respectu litterex magna parte absconduntur, vel quia sunt apta ad abscondendum et protegendum; et comparatur -tior -simus, unde late -tius -me ad
Abbreviated transcription (Latin):
unde apud grecos. lepus nocatur lago
uł lageos qr uelocit̾ cutrat. et hĩc quid̃
uitis dr̃ lageos g̾te leporina latĩe qr in
locius cunat ad matuntatẽ ut lepꝰ uł qi
uniũ eius uenas hõmi citotransit
Lagũcula. le .di. ꝓualagena. ysa.u.
decem eĩ iugera bmeaꝵ faciẽt lagũtu

Expanded text:
unde apud Grecos lepus vocatur lagos vel lageos, quia velociter currat. Et hinc quedam vitis dicitur lageos grece, leporina latine, quia velociter currat ad maturitatem, ut lepus; vel quia vinum eius venas hominum cito tranud Grecos lepus vocatur lagos vel lageos, quia velociter currat. Et hinc quedam vitis dicitur lageos grece, leporina latine, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tio trabiũ in sũmitate domus. uł laq̃a¬
ria st̃ que suꝑtigna ponũt᷑ et ipĩs tigͥ̾o
illaqueãtur. Item laq̃aria st̃ que came¬
rã subtegunt ⁊ ornãt. s laq̃ar ip̃a testu¬
do cam̾e d̾r ĩstar laqĩ curuati fcã qd̾ ali

Expanded text:
tio trabium in summitate domus; vel laquearia sunt que super tigna ponuntur et ipsis tignis illaqueantur; item laquearia sunt que cameram subtegunt et ornant, sed laquear ipsa testudo camere dicitur ad instar laquei curvati facta, quod et ali
Abbreviated transcription (Latin):
cõptus suauis. unde festine adũbiũ. et fe¬
i. ꝑua fenestra unde macrobiꝰ de saturnali¬
b̃ festra quid̾ ẽ minuscłm hostiũ in sacranio¬
ad ꝙ dĩgũtur oĩa tigna et in quo cõuem
sic ad festi solenitate hoĩes cõueniũt uel
festũ dr̃ a feria qi feriatũ. et hĩc festus. a.¬
et religionis qr ĩeis sola res dĩa sit. Et nõ
ꝙ festi dies dur̃ ex consuetu dĩe. s solẽnes
qui adhoĩes ꝑtinẽt ut ꝑentela ut cũ quis
defũcti officia expleuent dr̃ solẽma p̾stitis¬
se. et a festꝰ. festo stas. festũ celebrare solen¬

Expanded text:
comptus, suavis, unde festive adverbium, et feparva fenestra, unde Macrobius in Saturnal. Festra quidem est minusculum ostium in sacrarioia diriguntur tigna et in quo convenisic ad festum solennitatem homines conveniunt; vel festum dicitur a feria, quasi feriatum. Et hinc hoc feet religionis, quia in eis sola res divina fit; et nota quod festi dies dicuntur ex consuetudine, sed solennes qui ad homines pertinent, ut parentalia, ut cum quis defuncti officia expleverit dicitur solennia prestitisse. Et a festus festo -as, festum celebrare, solen
Abbreviated transcription (Latin):
ł ferr rubigo. et ferrugo dr̃ quidam co¬
lor silĩs ferro. et ẽ purpure sb̃nigre ⁊ fit
ferrugine existens. et ferruginosus. sa
tũ. ti .i. ĩstrim̃tũ ferreũ et accipitur col¬
lectĩe. Et hoc ferrũ .ri. ꝓ ferro equi qr ex
puro fiat ferro. et ĩ tali sigõe ferrũ hab¬

Expanded text:
 ferri, et hec ferrugo dicitur quidam color similis ferro, et est purpure subnigre, et fit ferrugine existens, et ferruginosus -a ntum -ti, instrumentum ferreum, et accipitur collective, et hoc ferrum -ri pro ferro equi, quia ex puro fiat ferro, et in tali significatione ferrum ha
Abbreviated transcription (Latin):
tio ab oꝑe seruili unde et fena dr̃ festiuus
dies in quo cessare debemꝰ ab oꝑib seruili
b in quo sola res dĩa deb gen. Et dr̃ fer¬
a aferiendis uictums. Et ẜm hoc soli festi
cipue solẽt fieri s quia quol die debemꝰ
cessare a iiciis. In de est ꝙ quilz dies p̃t
diciferia. uł feria dĩ quasi faria a fando
qr ĩc̾acõe mũdi ꝑ singulos dies fabatur
deus. ĩ pͣ eĩ die dixit fiat lux. ĩ ẜa die fi¬
at firmamẽtũ. ⁊ sic de aliis. uł dr̃ a fan

Expanded text:
tio ab opere servili, unde et feria dicitur festivus dies in quo cessare debemus ab operibus servilibus et in quo sola res divina debet geri; et dicitur feria a feriendis victimis, et secundum hoc soli festicipue solent fieri; sed quia qualibet die debemus cessare a vitiis inde est quod quilibet dies potest dici feria. Vel feria dicitur quasi faria, a fando, quia in creatione mundi per singulos dies fabatur Deus. In prima enim die ait ‘fiat lux’, in secunda ‘fiat firmamentum’, et sic in aliis; vel dicitur a fan
Abbreviated transcription (Latin):
asꝑ. et cõꝑatur. unde hec feritas. tis. ⁊ hic
et hec et hoc ferox. cis crudelis ĩmã suetꝰ
ferocitas. tis. et hec ferocia. cie. ĩ eodem sẽ¬
su. Et nõ ꝙ ferox est auimꝰ. ferus les. item
ferocitas sepe laudi hr̃ est eĩ ferocitas mi

Expanded text:
s, et comparatur, unde hec feritas -tis et hic et hec et hoc ferox -cis, crudelis et immansuetus, ferocitas -tis et hec ferocia -e in eodem se. Et nota quod ferox est animus, ferus leo. Item ferocitas sepe laudi habetur; est enim ferocitas mil
Abbreviated transcription (Latin):
corrͣ quodd̾ genus herbe et palmatoriũ m̃
baculi ꝙ ẽ tam calide nature ꝙ cũ auster
flat qui silr ẽ caudus fit quidã cõflictus
et cõfractio int̾ herbas illas et inde proca¬
tur ignis a deo magnus ꝙ qñ cõbur tur
tota regio a qua cõbustione bã agatha si¬
culos et rõnos liberasse legitur de hoc ge¬
n̾e herbaꝵ faciũt doctores palmatorum
et lenã manũ discipuloꝵ uerberãt qr cor
decerue calor illa ꝑcussione excitatꝰ usq
ad cor per acterias descendẽs calefacit sã¬
guinẽ congelatum et ita ex aĩo cetitatẽ

Expanded text:
quoddam genus herbe, et palmatorium indbaculi; quod est tam calide nature quod cum auster flat, qui similiter est calidus, fit quidam conflictus et confractio inter herbas illas et inde procreatur ignis adeo magnus quod quandoque comburitur tota regio, a qua combustione beata Agatha Romanos liberasse legitur. De hac herba faciunt palmatorium et levam manum discipulorum verberant, quia cor discernere, calor illa percussione citatur usque ad cor et per arterias descendens calefacit sanguinem congelatum et ita ex animo cecitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ malis inueniendis et statuendis ꝑseuas
diu langu̾e et pigrere et iueuẽ uiden se¬
nem et pouit sepe propigricia. ueletiã d̃
sit quel infiriuitas ꝙͣ hũt bet̾es ex cõsue¬
tosicut est obliuio grauitas guctositas ui
oratiꝰ in epy. Cur me funesco ꝓperãt aitẽ¬

Expanded text:
in malis inveniendis et statuendis persevediu languere et pigrere et iuvenem videri senem, et ponitur sepe pro pigritia; vel etiam dicitur sic quedam infirmitas quam habent veteres ex consueto, sicut est oblivio, gravitas et guttositas, unde Oratius ‘cur me funesto properant arce
Abbreviated transcription (Latin):
q. sine statione qr in troeuutes non stant
i illa ꝑte neq morãt᷑ s trãseũt ĩ interio¬
rem ꝑtẽm domus.
gii. siguũ pedis pͥma planta expressum
sic diu qr me p̾currentiũ uestigiis uestigẽt᷑
i. agnoscãt᷑. unde et sepe uestigiũ dr signũ¬

Expanded text:
 sine statione vel quia introeuntes non stant in illa parte, neque morantur, sed transeunt in interiorem partem domus. m, signum pedis prima planta expressum, sic dictum quia vie precurrentium vestigiis vestigentur, scilicet agnoscantur, unde et sepe vestigium dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
globus conuolucio congiratio quando fit
qui u̾tiginem capitis patit᷑. et ĩuenit᷑ al
surgit et terrã iuncirtuitu mitit sic in utice
hõis arterie et bene uentositatẽ ex resolu¬
ta humectacõe gignunt et ĩ oclĩs guum fa¬
ciuut unde et uertigo nũcupata est et ꝓd̾¬

Expanded text:
globus, convolutio, congiratio, sicut quanqui vertiginem capitis patitur; et nota consurgit et terram in circuitu mittit. Sic et in vertice hominis arterie et vene ventositatem ex resoluta humectatione gignunt et in oculis gyrum faciunt; unde et vertigo nuncupata est.
Abbreviated transcription (Latin):
te q̃ anĩa implent. munita Et̃ grana arene
s si multa arena ĩponatꝰ p̾uuit atq opp̃¬
nut ħ facit sentina neglecta ꝙ facit au¬
ctus irruẽs paniatĩ sentina untrat s diu
intrãdo et nõ exhauriẽdo mergit nauem

Expanded text:
e flumina implent: minuta sunt grana arenae; sed si multa arena imponatur, premit atque opprimit. Hoc facit sentina neglecta, quod facit fluctus irruens: paulatim per sentinam intrat; sed diu intrando et non exhauriendo, mergit navim
Abbreviated transcription (Latin):
Et sũt u̾mes aut terre ut scorpio aut a
redo aut bestimẽtoꝵ ut tinea. Aut cariu¬
um ut emigraneus. lũbricus ascarie co¬
sti. et pediculi. pulices lendes tarius.
ritius uria cuuex. Et dr̃ uerinis a berrẽ

Expanded text:
et sunt vermes aut terre ut scorpio, cantaredo, aut vestimentorum ut tinea, aut carnium ut emigraneus, lumbricus, ascaride, costi, pediculi, pulices, lendes, tarmus , ricinus, uria, cimex. Et dicitur vermis a ve
Abbreviated transcription (Latin):
uaha et aha sunt. Ideo aͥ abscisionẽ fc̃a ex¬
treme uocalis tũ aspiratio mansit ex suꝑi¬
or pendens nocali quia suũ ẽ int̾iectiom
noce abscondita ꝓferi. Itaꝙ ꝑs abscõdi¬
te extremitatis uidetur ꝯgrae ĩtĩectois
naturali ꝓlatione remãsisse Et ut dona¬

Expanded text:
uaha, aha sunt. ideo autem abscisione facta extremae uocalis tamen aspiratio mansit ex superiore pendens uocali, quia suum est interiectionis uoce abscondita proferri. itaque pars absconditae extremitatis uidetur congrue interiectionis naturali prolatione remansisse: n
Abbreviated transcription (Latin):
p̾põitur .u. aunttẽti ui lr̃e alia putari et a¬
na cũ id nõ facit dicimus eiũ augnis sicut
qͥs et augur sicuticur. unde si uelimus cũ
teras in latino seimone hẽmus hoc ẽ xui.¬
decun antiquas grecoꝵ et f. et .x. postea ad¬
ditas. et eas ꝙ᷑ ab eisdẽ sup̃tas nam .y. et

Expanded text:
ponitur u amittenti uim literae, alia putari, et alia, cum id non facit. dicimus enim anguis sicuti quis et augur sicuti cur. unde si uelimus cum teras in Latino sermone habemus, hoc est sedecim antiquas Graecorum et f et x postea additas, et eas quoque ab eisdem sumptas. nam y et
Abbreviated transcription (Latin):
cusacoes fuit in pcc̃is aut eĩ dicit qui se ex¬
cusat nõ feci. & feci quid̃ s benefeci aut ũ
male nõ multũ male. & si male multun
nõ mala intentione. Si autẽ et deca se¬
cut adam et ena ꝯm̃citur alienã seniit
extusare suasione. s qui prececit et iani

Expanded text:
cusationes in peccatis. Aut enim dicit qui se excusat, Non feci; aut, Feci quidem, sed bene feci; aut, Si male, non multum male; aut, Si multum male, non mala intentione. Si autem et de illa, sicut Adam vel Eva, convincitur, aliena suasione excusare se nititur. Sed qui procaciter eti
Abbreviated transcription (Latin):
unde fabarius. a. ñ. ꝙ fit de fabis uł ꝙ ꝑtiuet
ad fabas et hic fabanꝰ .rii .i. cantor. et dicebã
maxime utebantur in cibo et ꝑ compõem
hec faba fresa. fabafrese. quia hoĩes eam trẽ¬
deant .i. frangant cũ molendiuo eã cõmi¬
nuũt uł sint due ꝑtes et declinatur fre¬

Expanded text:
unde fabarius -a -um, quod fit de fabis vel quod pertinet ad fabas, et hic fabarius, idest cantor, et dicebantmaxime utebantur in cibo. Et per compositionem hec fabafresa -e quia eam homines frendeant, idest frangant, cum molendo eam comminuunt, vel sunt due partes et declinabitur fre
Abbreviated transcription (Latin):
na et statera regitur et lauces equãtur.¬
unde et in lãceis amentum dr̃. uel examẽ
dĩ iualigula que inforamine trucine uerti
tas ponderatoꝵ. uñ et examẽ dr̃ iudiciũ di¬
scretio probatio inquisitõ. examẽ etiã dr̃ cõ¬

Expanded text:
na et statera regitur et lances equantur,unde et in lanceis amentum dicitur; vel examen dicitur illa lingula que in foramine trutine vertittas ponderatorum, unde et examen dicitur iudicium, discretio, probatio, inquisitio; examen etiam dic
Abbreviated transcription (Latin):
rent. atq in illam situlam li¬
garent: ex quo iam tempore
contigit: ut isdem funis et co¬
tidie tingueret᷑ aqua: et nullo
modo rumperet᷑. Qa enim cathe¬
nam uiri dei funis ille conti¬
git: ip̃e quoq ad tollerandam
aquam ferri in se fortitudinẽ
traxit:
acta hec placent quia mira:
et multum. quia sunt re¬
centia:¬

Expanded text:
rent, atque in illa situlam lirent, atque in illa situlam ligarent. Ex quo jam tempore contigit ut idem funis et quotidie tingeretur aqua, et nullo modo rumperetur. Quia enim catenam viri Dei funis ille contigit, ipse quoque ad tolerandam aquam, ferri in se fortitudinem traxit. acta haec placent, quia mira; et multum, quia recentia
Abbreviated transcription (Latin):
dum clauso specu habitans
catena sibi ferrea. pedem liga¬
uit: eamq saxo ex parte alte¬
ra ad fixit: ne ei ultra liceret
progredi qmͣ catene eiusdem
qnͣtitas tendebat᷑ Quod uir
uite uenerabilis: Benedictus
audiens cuiꝰ superiꝰ mentionẽ
feci eidem ꝑ discipulum suil
mandare curauit: Si seruus
dei es: non te teneat cateua fer¬
martinꝰ protinus eandem com¬
pedem soluit: s niunqmͣ post¬
modum solutum tetendit pe¬
dem. ultra locum quo hunc
tendere ligatum consueuerat:
atq in tanto se spatio sine ca¬
thena cohercuit in quanto et
antea ligatus mansit
ui dum se pꝰmodum in euisdẽ
loci specu conclusiss cepit
etiam discipulos habere: qͥ ab
euis specu seorsum habitantes
ad usum uite aqmͣ de puteo
haurire consueuerant: s funis
in quo ad hauriendã aqmͣ situ¬
la dependebat crebro rumpebat᷑.
Inde factum est: ut eandem ca-¬
thenam qmͣ ex pede suo uir do¬
mini soluerat enis discipuli
peterent: eamq funi adunge¬

Expanded text:
dum clauso specu habitans, dum clauso specu habitans, catena sibi ferrea pedem ligavit, eamque saxo ex parte altera affixit, ne ei ultra liceret progredi, quam catenae ejusdem quantitas tendebatur. Quod vir vitae venerabilis Benedictus audiens, cujus superius memoriam feci, ei per discipulumandare curavit: Si servus Dei es, non te teneat catena ferprotinus Martinus eamdem compedem solvit. Sed nunquam postmodum solutum tetendit pedem ultra locum quo hunc tendere ligatum consueverat. atque in tanto se spatio sine catena coercuit, in quanto et antea ligatis mansit. Qui dum se postmodum in ejusdem loci specu conclusisset, coepit etiam discipulos habere, qui ab ejus specu seorsum habitantes, ad usum vitae aquam de puteo haurire consueverant. Sed funis in quo ad hauriendum aquam situla dependebat crebro rumpebatur. Unde factum est ut eamdem catenam quam ex pede suo vir Domini solverat ejus discipuli peterent, eamque funi adjunge
Abbreviated transcription (Latin):
eodem dignaret᷑ exire: quatinꝰ
ipse ruituram rupem ex mon¬
te pocuisset euellere: atq in
specu suo dei famulus iam se¬
curus habicaret: Cumq hoc
uir dri nequaqmͣ ad quiesceret.
ei quod posset ut faceret pre¬
cepit: et ip̃e in celle sue remo¬
tiori parte se contulit. Si tñ
moles rueret: dubium non
erat. quod simul et specum
destrueret: et martinũ neca¬
ret. Itaq dum ea que uene¬
rat multitudo conaret᷑. si pos¬
set sine ꝑiculo uiri dei ingẽs
illud quod desuꝑ incubuerat.
saxum leuare: cunctis uidentib
repente res ualde ammirabilis
contigit: qr moles ip̃a qmͣ cona¬
bant᷑ euellere. subito ab eisdem
laborantib enulsa: ne spelun¬
ce martini tectum tangeret sal¬
tum dedit. et quasi serui dei le¬
sionem fugiens longiꝰ cecidit.
Quod ad uissum onpotentis
dei angłico ministerio actum
intelligit. qui diuina ꝓuiden¬
tia disponi omnia fideliter
credit:
ie cum prius in eodem
monte se contulit nec¬

Expanded text:
eodem dignaretur exire, quatenus eodem dignaretur exire, quatenus ipse ruituram rupem ex monte potuisset evellere, atque in specu suo Dei famulus jam securus habitaret. Cumque hoc vir Dei nequaquam acquiesceret, ei quod posset ut faceret praecepit, et ipse in cellae suae remotiori se parte contulit. Si tamen ingens moles rueret, dubium non erat quod simul et specum destrueret, et Martinum necaret. Itaque dum ea quae venerat multitudo conaretur, si posset, sine periculo viri Dei, ingens illud, quod desuper incubuerat, saxum levare, cunctis videntibus, repente res valde admirabilis contigit, quia moles ipsa quam conabantur evellere, subito ab eisdem laborantibus evulsa, ne speluncae Martini tectum tangeret, saltum dedit, et quasi servi Dei laesionem fugiens, longius cecidit. Quod ad jussum omnipotentis Dei angelico ministerio actum intelligit, qui divina providentia disponi omnia fideliter credit. Hic cum primum se in eumdem montem contulit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
dine excreuit: ut arbusta
ingentia que ex eadem ualle
prodeunt: ex monte aspiti¬
entib quasi frutecta ẽẽ inide¬
antur ꝑturbati itaq sunt
cuncti qͣui ueniebant: sum¬
maq cura quesitum est: si¬
cubi corpus elapsi pueri po¬
tuisset inueniri. Quis enĩ
aliud nisi extinctum cred̾et:
Quis uł corpus integrum
ad terramn uenisse suspicare¬
tur: dum int̾positis ubiq
scopulis in partib discerpi
potuisset: Set requisitus
puer in ualle inuentus est:
non solum unuis. s etiam
incolumis Tunc cunctis pa¬
tent̾ in notuit: quod ideo ledi
ñ potuitz quia hunc in casu
suo martini oratio portanit:
Aspecu uero illius magna
desuꝑ rupis eminebat que cũ
ex parte exigua monti uideret᷑
affixa: martini celle ꝓminẽs
casum suum cotidie. et illiuis
interitum ruitura immabat᷑.
Ad hunc mascator illustris ui¬
ri armentarii nepos. cũ mag¬
na rusticoꝵ multitudine ueni¬
ens precabat᷑ ut uir dei de specu

Expanded text:
dine excrevit, ut arbusta dine excrevit, ut arbusta ingentia, quae ex eadem valle prodeunt, ex monte aspicientibus quasi fruteta esse videantur. Perturbati itaque sunt cuncti qui veniebant, summaque cura quaesitum est sicubi corpus elapsi pueri potuisset inveniri. Quis enim aliud nisi exstinctum crederet? quis vel corpus ad terram integrum pervenisse suspicaretur, dum interpositis ubique scopulis in partes discerpi potuisset? Sed requisitus puer in valle inventus est non solum vivus, sed etiam incolumis. Tunc cunctis patenter innotuit quod ideo laedi non potuit, quia hunc in casu suo Martini oratio portavit. In specu vero illius 317 magna desuper rupes eminebat, quae cum ex parte exigua monti videretur affixa, Martini cellae prominens, casum suum quotidie, et illius interitum ruitura minabatur. Ad hanc Mascator illustris viri Armentarii nepos, cum magna rusticorum multitudine veniens, precabatur ut vir Dei de specu
Abbreviated transcription (Latin):
tationis incurre metuebat uitiũ.
Quod quedam mulier audiẽs
audacter ascendit montem:
atq ad eius specũ impudent̾
prorupit. At ille paulo ło¬
gus intuens. et uenientis
ad se muliebria uestim̃ta cõ.¬
spitiens: sese in orationem
dedit. in terram faciem dep̃s¬
sit: et eo usq prostrat᷑ iacu¬
it: quo impudens mulier a
fenestra cellule illius fati¬
gata recederet. Que die co¬
dem mox ut de monte des¬
ceudit uitam finiuit: ut ex
mortis eiꝰ sententia daretur
intelligi: quia ualde ommipo¬
tenti do̾ displicuit quod eiꝰ fa¬
mulum ausu improbo contͥs¬
tauit:
lio quoq tempore dum
multi adhunc religiosa deuoti¬
one concirerent: atq arta eẽt
semita que in diuexo montis
latere ad eiꝰ cellulam properã¬
tes ducebat: puer pariulus in¬
caute gradiens: ex eodem mõ¬
te cecidit: et usq ad uallem
corruit. que sub monte eodẽ
sita. quasi in profundo con¬
spicitur. In codem quippe
loco tanta mons ip̃e altitu¬

Expanded text:
tationis incurrere metuebat vitium. tationis incurrere metuebat vitium. Quod quaedam mulier audiens, audacter ascendit montem, atque ad ejus specum impudenter prorupit. At ille paulo longius intuens, et venientis ad se muliebria indumenta conspiciens, sese in orationem dedit, in terram faciem depressit, et eo usque prostratus jacuit, quo impudens mulier a fenestra cellulae illius fatigata recederet. Quae die eodem, mox ut de monte descendit, vitam finivit, ut ex mortis ejus sententia daretur intelligi quia valde omnipotenti Deo displicuit, quod ejus famulum ausu improbo contristavit. Alio quoque tempore dum multi ad hunc religiosa devotione concurrerent, atque arcta esset semita quae in devexo montis latere ad ejus cellulam properantes ducebat, puer parvulus, incaute gradiens, ex eodem monte cecidit, et usque ad vallem corruit, quae, sub monte eodem sita, quasi in profundo conspicitur. In loco quippe eodem tanta mons ipse altitu
Abbreviated transcription (Latin):
eicere facto terrore conatus
est. Cepit et enim serpens in
spelunca inuentri solus cum
solo. eoq orante se ante il¬
lum sternere: et cum cuban¬
te parit cubarez Set uir sẽs
omnino imperterit᷑: ori euis
manum uł pedem extendebat
dicens Si licentiani accepis¬
ti ut ferias: ego non prohi¬
beoz Cumq hoc continue ꝑ
triennium gereret᷑ die qua¬
dam antiquus hostis tanta
hac eius fortitudine uictus
infremuit: seq ꝑ diuexim
montis latus in precipitul
serpens dedit. omnia q ar¬
busta loci illius. flamma
ex se exeunte concremauit
Qͥ in eo quod montis latus
omne combussit: cogente
ommipotente deo monftrare
compulsus est. qnͣte uirtutis
fuerat: qui uictus abscedebat
Perpende queso iste uir dñi
in quo mentis uertice stetit.
qui cum serpente per tͥenni¬
um iacuit securus:
inclusionis sue tempo¬
re primo decreuerat. ut ultͣ
mulierem non uideret̾: non
quia asꝑnabat᷑ sexum: set
ex contemplata spetie temp¬

Expanded text:
habitatione ejicere facto terrore conatus habitatione ejicere facto terrore conatus est. Coepit etenim serpens in speluncam venire solus cum solo, eoque orante se ante illum sternere, et cum cubante pariter cubare. Sed vir sanctus omnino imperterritus, ejus ori manum vel pedem extendebat, dicens: Si licentiam accepisti ut ferias, ego non prohibeo. Cumque hoc continue per triennium gereretur, die quadam antiquus hostis tanta hac ejus fortitudine victus infremuit, seque per devexum montis latus in praecipitium serpens dedit, omniaque arbusta loci illius flamma ex se exeunte concremavit. Qui in eo quod montis latus omne combussit, cogente omnipotente Deo, monstrare compulsus est, quantae virtutis fuerat, per quem victus abscedebat. Perpende, quaeso, iste vir Domini in quo mentis vertice stetit, qui cum serpente per triennium jacuit securus. inclusionis suae tempore primo, decreverat ut ultra mulierem non videret, non quia aspernabatur sexum, sed ex contemplata specie ten
Abbreviated transcription (Latin):
nie uir ualde uenerabilis
martinus nomine in monte
marsico solitariam uitã dux̃:
multisq annis inspecu angꝰ¬
tissimo inclusus fuit: quem
multi ex nr̃is nouerunt. eiꝰq
actib presentes extiterunt.
De quo multa ip̃e a beate
memorie papa pelagio deces¬
sore meo et aliis religiosis¬
simis uiris narrantib agno¬
uiz Cuiꝰ hoc miraculum pri¬
mum fuit: quod mox ut se
in predicti montis foramine
contulit. ex petra eadem qͦ
in semet ip̃a concaua angus¬
tum specũ fecerat aque stilla
prorupit: que martino dei
famulo in usu cotidiano suf¬
ficeret et fͤi plus adesset: nec
necessitati deessec. Qua in re¬
petre ostendit omnipotens
deus: qnͣtum famuli sui curã
gereret: cui ex uetusto mi¬
raculo. potũ in solitudine ex
petre duritia ministraret. S
antiquus hostis humani gene¬
ris eius uirib inuidens: hunc
usitata arte pellere ex eo spe¬
cu molitus est. Nam amicã
sibi bestiam serpentema scili¬
cet ingressus: hunc ab eadẽ

Expanded text:
niae vir valde venerabilis niae vir valde venerabilis Martinus nomine in monte Marsico solitariam vitam duxit, multisque annis in specu angustissimo inclusus fuit, quem multi ex nostris noverunt, ejusque actibus praesentes exstiterunt. De quo multa ipse et beatae memoriae papa Pelagio decessore meo, et aliis religiosissimis viris narrantibus agnovi. Cujus hoc miraculum primum fuit, quod mox ut se in praedicti montis foramine contulit, ex petra eadem, quae in semetipsa concava angustum specum fecerat, aquae stilla prorupit, quae Martino Dei famulo in usu quotidiano sufficeret, et nec plus adesset, nec necessitati deesset. Qua in re ostendit omnipotens Deus quantam sui famuli curam gereret, cui vetusto miraculo potum in solitudine ex petrae duritia ministraret 316 Sed antiquus hostis humani generis, ejus viribus invidens, hunc usitata arte pellere ex eo specu molitus est. Nam amicam sibi bestiam, serpentem scilicet, ingressus, hunc ab eadem
Abbreviated transcription (Latin):
bilis. Qͥd ergo mirũ si pos¬
tulantes tarde adomino audi¬
mur: qͥ precipientem dñm
aut tarde aut nullo modo au¬
dimus: Et quid nurum si flo¬
rentius in prece sua citius au
ditꝰ est. qͥ in preceptis suis do¬
minũ cituis
ichil est
quod res¬
ponderi ualeat. aperte
rationi:
tii in uia dei sotius fuerat:
magis pꝰ mort̾ẽ claruit inuir¬
tute signoꝵ: Nam cũ multa
narrare miracula: illud tam̃
est precipuũ: quod usq ad
hec longobardoꝵ cempora
ommpotens deus ꝑ uestim̃¬
tum ipsuis assidue dignaba¬
tur operari: Nam quociens
pluuia deerat: et estu nimio
terram longa siccitas exure¬
bat: collecti in unũ ciues
urbis illiꝰ euis tunicam le¬
uare: atq in conspectu dñi
cum precib offerre consueue¬
pluuia tribuebat᷑ que plene
terram satiare potuisset. Ex
qua re patuit eius anima
quid uirtutis intus quid me¬
riti haberetz cuiꝰ foris osten¬
sa uestis. iram conditoris a¬
uerceret:¬
uꝑ quoq in parte campa¬

Expanded text:
bilis . Quid ergo mirum si posbilis . Quid ergo mirum si postulantes tarde a Domino audimur, qui praecipientem Dominum aut tarde aut nullo modo audimus? Et quid mirum si Florentius in prece sua citius est auditus, qui in praeceptis suis Dominum citius Nihil est quod responderi valeat apertae rationi. tii in via Domino socius fuerat, magnus post mortem claruit in virtute signorum. Nam cum multa illud tamen est praecipuum, quod usque ad haec Langobardorum tempora omnipotens Deus per vestimentum illius assidue dignabatur operari. Nam quoties pluvia deerat, et aestu nimio terram longa siccitas exurebat, collecti in unum cives urbis illius, ejus tunicam levare atque in conspectu Domini cum precibus offerre consuevepluvia tribuebatur, quae plene terram satiare potuisset. Ex qua re patuit, ejus anima quid virtutis intus, quid meriti haberet, cujus foris ostensa vestis iram Conditoris averteret quoque in parte Campa
Abbreviated transcription (Latin):
cui: quia uir pollutꝰ labus
ego sum Qͥ cum polluta labia
haberet: aperuit cum subuuix̃.
In mediõ populi polluta labia
habentis: ego habito. Pollutio¬
nem nam̃q labioꝵ habere se
doluit.
s unde hanc
contraxe¬
rit indicauitz
cum in medio populi polluta
labia habentis se habitare per¬
hibuit: Halde enim diffitile
est: ut lingua seculariũ m̃tẽ
non coinquinet qm tangit:
quia dum plerũq eis ad que¬
dam loqñda condescendimus.
paulis ꝑ assueti hane ipam lo¬
eutionem que nobis indigna
est etiam delectabilit̾ tenemꝰ.:
ut ex ea iam redire non libeat:
ad qmͣ uelud ex condescensiõe
ducti uenimꝰ inuiti Sicq fit:
ut ab oxiosis ad noxia: a le¬
uib ad grauiora ueniamus
uerba. Et os nr̃m ab omĩpoten¬
te dũo tanto iam minus ex¬
audit᷑ in prece: qnͣto ampliꝰ
inquinat᷑ stulta locutione.
quia sicut scriptum est. qͥ
auercit aurem suã ne audiat
legem : oratio eiꝰ erit execra¬

Expanded text:
cui, quia vir pollutus labiis cui, quia vir pollutus labiis ego sum . Qui cur polluta labia haberet, aperuit, cum subjunxit: In medio populi polluta labia habentis ego habito . Pollutionem namque labiorum habere se doluit; sed unde hanc contraxerit, indicavit, 313 cum in medio populi polluta labia habentis se habitare perhibuit. Valde enim difficile est ut lingua saecularium mentem non inquinet quam tangit, quia dum plerumque eis ad quaedam loquenda condescendimus, paulisper assueti, hanc ipsam locutionem quae nobis indigna est etiam delectabiliter tenemus, ut ex ea jam redire non libeat, ad quam velut ex condescensione ducti venimus inviti. Sicque fit ut ab otiosis ad noxia, a levibus ad graviora verba veniamus; et os nostrum ab omnipotenti Domino tanto jam minus exaudiatur in prece, quanto amplius inquinatur stulta locutione, quia sicut scriptum est: Qui avertit aurem suam ne audiat legem, oratio ejus erit exsecra
Abbreviated transcription (Latin):
uid uirtutis. quid fuisse m̾ti
dicimus: quod eius ori tm̃ fẽs
est ꝓximus ommipotens deus ub̃.
pud omnipotentis dei singu¬
larem munditiam. atq sim¬
plicem nat᷑am: multũ petre
humani cordis munditia atq
simplititas ualet: Hoc ip̃m nã¬
q quod eiꝰ famuli a terrenis
actionib segregati. ociosa lo¬
qui nesciunt et mentem ꝑ uer¬
ba spargere atq inqͥnare de¬
uitant: actoris sui preceteris
exauditionem impetrant: cui
inqnͣtum ẽ possibile. ip̃a pu¬
ritate ac simplititate cogita¬
tionis. qͣsi ex quadam iãsimili-¬
tudine concordant: Nos aũt
turbis popularib ammixti
dum freqñter ociosa ñ nũꝗͣ
uero etiam grauit̾ noxia lo¬
quimur: os nr̃m ommipoten¬
ti deo tanto longinquũ fit:
quanto huic mundo ꝓximũ
Multum quippe deorsum du¬
cim᷑ ⁊ dum locutione con¬
tinua secularib ammiscem᷑
Quod bene ysaias pꝰquam
regem dñm exercituũ uidit
insemet ip̃o reprehendit: et
penituit dicens. Ne mͥ qr ta¬

Expanded text:
uid virtutis, quid fuisse meriti dicimus, quod ejus ori tantum factus est proximus omnipotens Deus? GREGOR. Apud omnipotentis Dei singularem munditiam, atque ejus simplicem naturam multum, Petre, humani cordis munditia atque simplicitas valet. Hoc ipsum namque quod ejus famuli a terrenis actionibus segregati, otiosa loqui nesciunt, et mentem per verba spargere atque inquinare devitant, auctoris sui prae caeteris exauditionem impetrant. Cui in quantum est possibile, ipsa puritate ac simplicitate cogitationis, quasi ex quadam jam similitudine concordant. Nos autem turbis popularibus admisti, dum frequenter otiosa, nonnunquam vero etiam graviter noxia loquimur, os nostrum omnipotenti Deo tanto longinquum fit, quanto huic mundo proximum. Multum quippe deorsum ducimur, dum locutione continua saecularibus admiscemur. Quod bene Isaias postquam regem Dominum exercituum vidit, in semetipso reprehendit, et poenituit, dicens: Vae mihi, quia ta
Abbreviated transcription (Latin):
oculos ad uenerandũ uirum
cassium fuisset adductus: hunc
ab eo uir diũ oratione facta sig¬
no crucis expulit qui in eum in¬
gredi ulteruis non p̃sumpsit.
Sicq factum est ut rex barbarꝰ
seruum dei ab illo iam die uene¬
raret᷑ ex corde: quem despectum
ualde iudicabat ex fãtie: Nam
qr uirum tante uirtutis uidit:
erga eum illa meus effera ab
elationis faustu detunruit:
et ecce dum facta fortium ui¬
rorum narro: repente ad me¬
moriam redit. quid erga andreã
hoc legentib ut ualeat exopto:
qͣtinus qui corpus suum conti¬
nentie dedicant. habitare cum
feminis uon p̃sumant: ne rui-¬
na m̃ti tanto repentina sur¬
ripiat: qnͣto ad hoc quod male
concupiscit᷑. etiam p̾sentia cõ¬
cupite forme fainulat᷑. Nec
res ẽ dubia qmͣ narro: quia
pene tanti in ea testes sunt: qnͣ¬
ti et eiusdem loci babitatores

Expanded text:
oculos ad uenerandum uirum oculos ad uenerandum uirum Cassium fuisset adductus, hunc ab eo uir Do- mini, oratione facta, signo crucis expulit, qui in eum ingredi ulterius non presumpsit. Sicque factum est, ut rex barbarus seruum Dei ab illo iam die ueneraretur ex corde, quem despectum ualde iudicabat ex facie. Nam quia uirum tantae uirtutis uidit, erga illum illa mens effera ab elationis fastu detumuit, ed ecce dum facta fortium virorum narro, repente ad memoriam venit quid erga Andream hoc legentibus ut valeat exopto, quatenus qui corpus suum continentiae dedicant, habitare cum feminis non praesumant; ne ruina menti tanto repentina subripiat, quanto ad hoc quod male concupiscitur etiam praesentia concupitae formae famulatur. Nec res est dubia quam narro, quia pene tanti in ea testes sunt, quanti et ejusdem loci habitatores
Abbreviated transcription (Latin):
coni iuscera illa uenena tnͣsissẽtz
Qui tamen ad inferendam mor¬
tem uenenum quidem corporale
defuit: s hunc in conspectu et̾ni
uidicis uenenum sue malitie
occidit.
petrus.
ra sunt hec et nr̃is ualde stu¬
penda temporib. set talis eiꝰ¬
dem uiri uita ꝑhibet᷑ ut qui con¬
ũsationem eiꝰ agnouerit: uirtu¬
tem non debeat mirari:6.
eq hoc petre sileam: quod
multi nunc qͥ hic de uarni¬
ensi ciuitate adsunt. mͥ sedule
thorum tempore. Cum p̃fatus
rex totila narniis uenisset: ei
uirtute uenerabilis cassius eius
urbis ep̃s occurrit: Cui qr ex
consparsione semꝑ faties rubere
consueuerat: hoc rex totila ñ
cor sparsionis ẽẽ credidit. set
assidue potationis: eumq
om̃i modo despexit: Set omĩ¬
potens deus ut qnͣtus uirͥ eẽt
qui despitiebat᷑ ostenderet: in.
narniensi campo quo rex ad¬
uenerat malignus spiritus
coram omni populo eiꝰ spatau¬
um inuasit: eumq uexare cru¬
delit̾ cepit. Qͥ cum ante regis

Expanded text:
coni viscera illa venena transissent. coni viscera illa venena transissent. Cui tamen ad inferendam mortem venenum quidem corporale defuit, sed hunc in conspectu aeterni judicis venenum suae malitiae occidit. PETR. Mira sunt haec, et nostris valde stupenda temporibus; sed talis ejusdem viri vita perhibetur ut qui conversationem ejus agnoverit, virtutem non debeat mirari.e hoc, Petre, sileam, quod multi nunc, qui hic de Nar- niensi ciuitate adsunt, mihi sedulo que tempore, cum impius rex Totila Narniam uenisset, ei uir uitae uenerabilis Cassius eiusdem urbis episcopus occurrit. Cui quia ex conspersione semper eius facies rubere consueuerat, hoc rex Totila non conspersionis esse credidit sed assiduae potationis, eum- que omnimodo despexit. Sed omnipotens Deus, ut quantus uir iste esset, qui despiciebatur, ostenderet, in Narniensi campo, quo rex aduenerat, malignus spiritus coram omni exercitu eius spatarium inuasit, eumque uexare crudeliter cepit. Qui cum ante regis
Abbreviated transcription (Latin):
in uiro tamen dei
querebat inuenit:
uius autem uenerabilis ui¬
ri cũ ad exemplum uite se.¬
quentium in longum senũ
uita traheret᷑: eius archidiaconꝰ
ambitione adipiscendi ep̃atus
accensus. eumq extuiguere ue-¬
neno molit᷑ ẽ. Qͥ cum uni
fusoris euis animũ corrupiss.
ut mixtum ei uino uenemi po
culum p̃beret: refeccõnis hora
cum iam uir dei ad edendum
discumberet: ei p̃miis corruptꝰ
puer. hoc quod ab archidiaco
mͥ bibendum prebes. Tremefac¬
tus puer deprehensum se eẽ sen¬
tiens: maluit moriturꝰ bibere
qmͣ peuas pro illa tanti homi¬
cidii culpa tolerare: Cumq sͥ
ad os calicem diceret: uir dñi¬
eum conpescuit dicens: Non
bibas: da mͥ et ego bibam. Set
uade dic ei qͥ tibi illud dedit. Ego
quidem uenenũ bibo: set cu ep̃s
non eris: Facto gͥ signo crucis.
uenenũ ep̃s bibit secuirus: Ea¬
demq hora in loco alio qͦ ine¬
rat. archidiaconꝰ eiꝰ defunctus
est: ac si ꝑ os epĩ ad archidia¬

Expanded text:
in viro tamen Dei in viro tamen Dei quaerebat invenit. Hujus autem venerabilis viri, cum ad exemplum vitae sequentium in longum senium vita traheretur, ejus archidiaconus ambitione adipiscendi episcopatus accensus, eum exstinguere veneno molitus est. Qui cum vini fusoris ejus animum corrupisset, ut mistum vino veneni ei poculum praeberet, refectionis hora cum jam vir Dei ad edendum discumberet, ei praemiis corruptus puer hoc quod ab archidiaconmihi bibendum praebes. Tremefactus puer, deprehensum se esse sentiens, maluit moriturus bibere quam poenas pro illa tanti homicidii culpa tolerare. Cumque sibi ad os calicem duceret, vir Domini compescuit, dicens: Non bibas, da mihi, ego bibo; sed vade, dic ei qui tibi illud dedit: Ego quidem venenum bibo, sed tu episcopus non eris. Facto igitur signo crucis, venenum episcopus bibit securus. Eademque hora in loco alio quo inerat archidiaconus ejus defunctus est, ac si per os episcopi ad archidia