comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rtedisfluant firma fidei & humilitats curat
uallare custooꝑa: & apto ꝓrsus mysterio
capita columnarũ malo gͣnatis erant in
giro ciret̃ioata: quia doctores scõs necessẽ ẽ
pͥoꝵ uitã fideliũ admemoriã reuocare: eo¬
rumq semꝑ exemplis actus suos ac sermo¬
nes omni ex parte conmunire. Ne si alit̃
forte quã illoꝵ habet regula uixerint
aut docuerint: errant: Cum uero dic̾tũ
sit deretiaculis ut cegerent capitella quȩ
ta ordinẽ oꝑis ipsius : quia mala gͣnatã
fuerint fact̾a in circuitu capitelloꝵ apar¬
te inferiori: atq exeisds̃ mala gͣnatis
orirent᷑ retiacula quib capitella ex parte
aliqͣ cegerent᷑: Patetq figura mysterii :
quare retiacula suꝑ sũmitatẽ fuerint
mala gͣnatoꝵ ad nexa. Quȩ ad unã pene
significationẽ: siuę ꝑsonarũ seu iurtutũ

Expanded text:
forte diffluant, firma fidei et humilitatis curat forte diffluant, firma fidei et humilitatis curat vallare custodia. Et apto prorsus mysterio capita columnarum malogranatis erant in gyro circumdata, quia doctores sanctos necesse est priorum vitam fidelium ad memoriam revocare, eorumque semper exemplis actus suos ac sermones omni ex parte communire, ne si aliter forte quam illorum habet regula vixerint aut docuerint, errent. Cum vero dictum sit de retiaculis ut tegerent capitella, quae ta ordinem operis ipsius quia malogranata fuerint facta in circuitu capitellorum a parte inferiori, atque ex eisdem malogranatis orirentur retiacula, quibus capitella ex parte aliqua tegerentur. Patetque figura mysterii, quare retiacula super summitatem fuerint malogranatorum adnexa, quae ad unam pene significationem sive personarum seu
Abbreviated transcription (Latin):
gina cũ rec̾de intellegit᷑: gr̃a ꝑ om̃ia cari¬
t̾atis sonat ac pacis: Capitella & eñi uolu¬
mina diuinoꝵ eloqͥoꝵ: retiacula sunt iuis¬
cula mutue dilectionis. &retiaculis te-¬
gunt᷑ capitella: cũ sacra eloqͥa ut ita dixe¬
rim dono caritatis undiq obantꝰ esse uestita:
Nam & ineis quȩ in scͥpturis non intellegi¬
mus caritas latet. & in eis que in tellegimꝰ.
caritas late patet : Pene aũt de eisdẽ retiacu¬
lis siue capitellis aduingit᷑: quȩ erant suꝑ
sũmitatẽ inalo gͣnatoꝵ : Oalo gͣnata namq
quoꝵ natura ẽ uno foris cortice multa in¬
teriꝰ grana circũdare : apte infigura sc̃ȩ po¬
nuntur eccłiȩ quȩ catholico unius fidei mu¬
nimine innumera elec̃toꝵ agmina solet in¬
dude: Potest aũt & uniꝰ cuiisq nisti uitã
moresq designare: qui uelut plurima
uno cortice grana circũ flectens: multa
cogidationũ iurtutũq spiritaliũ in signiane

Expanded text:
gina, cum recte intelligitur, gratiam per omnia charigina, cum recte intelligitur, gratiam per omnia charitatis sonat ac pacis. Capitella enim volumina divinorum eloquiorum retiacula sunt vincula mutuae dilectionis; et retiaculis teguntur capitella, cum sacra eloquia ut ita dixerim dono charitatis undique probantur esse vestita. Nam et in eis quae in Scripturis non intelligimus charitas latet, et in eis quae intelligimus charitas late patet. Bene autem de eisdem retiaculis sive capitellis adjungitur: « Quae erant super summitatem malogranatorum. » Malogranata namque quorum natura est uno foris cortice multa interius grana circumdare apte in figura sanctae ponuntur Ecclesiae, quae catholico unius fidei munimine innumera electorum agmina solet includere. Potest autem et unusquisque justi vitam moresque designare, qui, velut plurima uno cortice grana, circumplectens multa cogitationum virtutumque spiritalium insignia, ne
Abbreviated transcription (Latin):
& fortitudinis:. sp̃s seientie & pietatis & reple¬
uit eum sp̃u timoris dm̃ : Septena gͦ uersu¬
um Retiacula erant in capitello utroq. ql
patres utriusq testamenti ꝑ gr̃am uniꝰ eiꝰ¬
dẽq sp̃s septiformis: ut eent electi accepe¬
runt: Et fec̃ colũpnas & duos ordines ꝑcir¬
cuitũ retiaculoꝵ singuloꝵ: ut tegerent
capitella: Duo quide ordines erant reciacu¬
loꝵ in giro capitelli : sed uterq ordo septẽpli¬
ci uersuũ numero currebat: donec circũ¬
ac̾to capitello: rursũ in seipsũ qͣsi circu¬
lo facto rediret. Nec figura sacͬmenti in
loꝵ ÷ cũ c̃onstet geminȩ discretionis ẽe iuiitu¬
tẽ dilec̃tionis: quando uidelicet dm̃ ex coco
corde tota anima tota uirtute: ꝑximũ tam
quã nos ipsos amare p̃cipim̃. Sedut̃q or¬
do ille septẽ habet uersuũ reciacula: quia
ꝓximus. Fac̾ta st̃ aũt retiacula hȩc ut te¬
gerent capitella: hoc ẽ undiq in gyro cir¬
cumdarent: Quia om̃is scriptuie sc̃e pa¬

Expanded text:
 fortitudinis, Spiritus scientiae et pietatis, et replebit eum Spiritus timoris Domini . Septena ergo versuum retiacula erant in capitello utroque, et patres utriusque testamenti per gratiam unius ejusdemque Spiritus septiformis, ut essent electi, acceperunt. Et fecit columnas et duos ordines per circuitum retiaculorum singulorum, ut tegerent capitella. Duo quidem ordines erant retiaculorum in gyro capitelli, sed uterque ordo septemplici versuum numero currebat, donec, circumacto capitello, rursum in seipsum, quasi circulo facto, rediret. Haec figura sacramenti in ordines, cum constet geminae discretionis esse virtutem dilectionis, quando videlicet Deum ex toto corde, et ex tota anima, tota quam nos ipsos, amare praecipimur. Sed uterque ordo ille septem habet versuum retiacula, quia mari, nec proximus. Facta sunt autem retiacula haec, ut tegerent capitella, hoc est, undique in gyro circumdarent, quia omnis Scripturae sanctae pa
Abbreviated transcription (Latin):
habentẽ cornua septẽ & oculos septẽ & ꝯculos seꝑ¬
tẽ: mox exponendo sub uinxit. qui st̃ septẽ sp̃s
dei mussi in uniuersã terrã: Qđ ꝓpħa esayas
aꝑtius explicat: cum de nascituro in carne
dño loquens. & reqͥescet in quit suꝑ eum sp̃s¬

Expanded text:
habentem cornua septem et oculos septem, mox exponendo subjunxit, qui sunt septem spiritus Dei missi in universam terram. Quod propheta Isaias apertius explicat, cum de nascituro in carne Domino loquens: « Et requiescet inquit super eum sp
Abbreviated transcription (Latin):
tum spiritaliũ inscĩs . De qua dno cantat᷑
in psalmis: Ad stitit regina ad dextris tu
ecate diu̾soꝵ charismatũ. ł certe multi¬
plex contextio catenarũ & retis expansio:
multifarias electoꝵ ꝑsonas in sinuat Nuȩ
c̃ uerbis scõꝵ p̾dicatoꝵ fidelit̃ auscultan¬
do adq obediendo ad herent : quasi colũp¬
narũ capitib suꝑ posite retes & catenule.
miraculũ sue cõnexionis cunctis aspec̾tan¬
tib p̃bent. Septena uersuũ reciacula in
capitello uno: & septena reciacula in ca¬
pitello altero: Septenario namq num̾o
sp̃s sc̃i solet gr̃a designari. ioħe ad testanti
In apocalipsi: Qui c̃itidisse sedic̾et agnũ

Expanded text:
tum spiritualium in sanctis, de qua Domino canitur tum spiritualium in sanctis, de qua Domino canitur in Psalmis: Astitit regetate diversorum charismatum. Vel certe multiplex contextio catenarum, et retis expansio, multifarias electorum personas insinuat: quae cum verbis sanctorum praedicatorum fideliter auscultando atque obediendo adhaerent, quasi columnarum capitibus superpositae retis et catenulae, miraculum suae connexionis cunctis aspectantibus praebent. « Septena versuum retiacula in capitello uno, et septena retiacula in capitello altero. » Septenario namque numero Spiritus sancti solet gratia designari, Joanne attestante in Apocalypsi , qui cum vidisse se diceret ag
Abbreviated transcription (Latin):
dia sunt fideliũ doctoꝵ: quoꝵ deo deuotis
cogitationib sic̃ capite menbra lta ipsoꝵ
om̃ia & oꝑa dirigunt᷑ & uerba. Duo aũt ca¬
pitella quȩ his cãpitib erant suꝑ posita: duo
sunt testamerta quoꝵ meditationi atq
obseruantie doctores scĩ toto & animo sub¬
dumt᷑ & corꝑe. Unde bene utrũq capitel¬
lum quinq cubitos habebat altitudinis:
quia nimirũ qͥnq libriᷤᷤ scriptura mosaioe
legis conp̃hensa ẽ. Quinq etiã scłi etates:
tota ueteris in strumenti series conplexa
ẽ. Nouũ uero testamentũ ñ alia nobis ali¬
qua p̃dicat : quaniq̃ p̃dieat moyses p̃di¬
modũ retis & cat̾enarũ sibi in uioẽ mniro
oꝑs contextarũ : utrũq capitellum colũp¬
narũ fusile erat. Qđ in libro paralipome¬
non lta scriptũ est  Hec non & qͣsi catenu¬
las in oraculo: & suꝑ posuit eas capitib co¬
lũpnarũ: Speties namq catenarũ & simi¬
litudo retis in capitellis: uarietas ẽ iuitu¬

Expanded text:
delium doctorum, quorum Deo devotis cogitationibus sicut capite membra, ita ipsorum omnia et opera diriguntur et verba. Duo autem capitella, quae his capitibus erant superposita, duo sunt testamenta: quorum meditatione atque observantia doctores sancti toto animo subduntur et corpore. Unde bene utrumque capitellum quinque cubitos habebat altitudinis: quia nimirum quinque libris scriptura Mosaicae legis comprehensa est. Quinque etiam saeculi aetates tota veteris instrumenti series complexa est. Novum vero testamentum non alia nobis aliqua praedicat, quam quae Moyses praedimodum retis, et catenarum sibi invicem miro opere contextarum, utrumque capitellum columnarum fusile erat. Quod in libro Paralipomenon ita scriptum est: Nec non et quasi catenulas in oraculo et superposuit eas capitibus columnarum . Species namque catenarum, similitudo retis in capitellis, varietas est virtu
Abbreviated transcription (Latin):
grandis quȩ erat extra atͥum sacerdotũ: in qua
om̃is popłi mulaitudo ad orare siue ad uerbũ
audiendũ confluere solebat carnaliũ in sc̃a
eccłia uitã moresq figuralit̃ in sinuat: Qua¬
quã pariilis in xp̃o. Lac uobis potũ dedi ñes¬
cam Iui bene ꝑbasilica grandem de signan¬
tur: quia absq ulla dubietate multo maior
est in sc̃a eccłia taliũ quã ꝑfectoꝵ mim̾us:
S quantũ numero prestant tantũ succunbius
merito Unde apte basilica hȩc grandis : & si plu¬
rimos capit: Non eos tam̃ In in teriora tẽpli de¬
aurati : non ad altaris offitiũ: non in ipsũ saltẽ
atͥum sacerdotũ intromittit: Iuia carnales
quiq atq infirmi ad huc in eccłia : & si obme¬
ritũ castę fidei ac piȩtatis dño de uoti ad elec̃¬
toꝵ sortẽ ꝑtinent: longe tam̃ ab est ut illis aeq̃¬
tur qui cũ fiducia ꝓbant᷑. Non eñi audeo aliqͥd

Expanded text:
grandis, quae erat extra atrium sacerdotum, in qua grandis, quae erat extra atrium sacerdotum, in qua omnis populi multitudo adorare sive ad verbum audiendum confluere solebat, carnalium in sancta Ecclesia vitam moresque figuraliter insinuat, quaquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam. » Qui bene per basilicam grandem designantur, quia absque ulla dubietate multo major est in sancta Ecclesia talium quam perfectorum numerus. Sed quantum numero praestant, tantum succumbunt merito. Unde apte basilica haec grandis etsi plurimos capit, non eos tamen in interiora templi deaurati, non ad altaris officium, non in ipsum saltem atrium sacerdotum intromittit: quia carnales quique atque infirmi adhuc in Ecclesia, etsi ob meritum castae fidei ac pietatis Domino devotae ad electorum sortem pertinent, longe tamen abest ut illis aequentur, qui cum fiducia proloquuntur. Non enim audeo aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
salutis : Sacerdos nanq ab eo latine nom̃ accep̃:
qđ sacrũ p̾bere ducatum minorib debeat: Quo
nomine in scripturis mustice ñ soli altaris minis¬
tri episcopi uidelicet & presbiteri: sed & om̃s utiq
censent᷑ qui altitudine rectȩ conu̾sationis ac doc̃¬
tͥnȩ salutaris eminent: Nec sibimet ipsis tan¬
tium mͦ: sed & plurib: ꝓsunt: Qui dum corpo¬
ra sua hostiã uiuente᷑ sc̃am deo placentẽ exi¬
bent: sacerdotale ꝓfecto mynistęriũ sptritalit
exercent: Neq eni episcopis solum & presbit̾is :
uerũ om̃i dei eccłi& loquebat᷑ apłs petrus cũ ait:
Uos aũt genꝰ electũ regale sacerdotiũ gens sc̃a
popłs ad quisitionis: Cuiꝰ honore dignitatis etiã
antiquus popłs dei erat in signitus : dicente ip¬
so ad moysen Hȩc dices domui iacob & adnins¬
tiabis filiis isrł. & paulo post Quos eritis mͥ
regnũ sacerdotale & gens sc̃a . Basilica uero

Expanded text:
salutis. Sacerdos namque ab eo Latine nomen accepit, salutis. Sacerdos namque ab eo Latine nomen accepit, quod sacrum praebere ducatum minoribus debeat: quo nomine in Scripturis mystice non soli altaris ministri, episcopi videlicet et presbyteri, sed et omnes utique censentur, qui altitudine rectae conversationis ac doctrinae salutaris eminent. Nec sibimetipsis tantummodo, sed et pluribus, qui dum corpora sua, « hostiam viventem, sanctam, Deo placentem » exhibent , sacerdotale profecto ministerium spiritaliter exercent. Neque enim episcopis solum et presbyteris, verum omni Dei Ecclesiae loquebatur apostolus Petrus, cum ait: « Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis . » Cujus honore dignitatis etiam antiquus populus Dei erat insignitus, dicente ipso ad Moysen: « Haec dices domui Jacob, et annuntiabis filiis Israel. » Et paulo post: « Et eritis vos mihi regnum sacerdotale, et gens sancta . » Basilica vero
Abbreviated transcription (Latin):
his orabat om̃is multitudo popłi: quando incen¬
sũ ponenti. Zachariȩ angłs ad altare chymiama¬
tis appariut: eum que de p̾cursoris dñi natiuita¬
te ꝑ docuit: Non aut hȩc atria c̃ porticib siuis
aspec̾tũ templi de longe aspec̾ c̾antib abscondẽ
potuer̃: quia locus in quo tẽplũ erat situm mul¬
to sublimior erat quã ubi fundatȩ porticꝰ fuere
Nam sic̃ iosephus seribit: extremȩ atrioꝵ fabri¬
cȩ. cum inqͣdringentis cubitis essent erec̾tȩ :¬
tantũ ad u̾tic̃e usq montis in quo templũ edifĩ¬
catũ ẽ ꝑuener̃: Hȩc qͥdem de structura tẽpli
studioso lectori credidimꝰ intimanda Nerum
in eis quȩc̃q scͥptura saera referre cõmodum
duxit : figuras mysterioꝵ q̃ramus: cȩteris ꝓ
historie cognitione simpliciter utam̃ : Edifici¬
delicet qͥ & excellentia uirtutũ dño ad ꝓpinqͣre.
& aliis uerbo atq oꝑe oucatũ solent ostenderȩ

Expanded text:
his orabat omnis multitudo populi, quando incenhis orabat omnis multitudo populi, quando incensum ponenti Zachariae angelus ad altare thymiamatis apparuit, eumque de praecursoris Domini nativitate docuit . Non autem haec atria cum porticibus suis aspectum templi de longe aspectantibus abscondere potuerunt, quia locus in quo templum erat situm multo sublimior erat, quam ubi fundatae porticus fuere. Nam sicut Josephus scribit extremae atriorum fabricae cum in quadringentis cubitis essent tantum erectae, ad verticem usque montis, in quo templum aedificatum est, pervenerunt. Haec quidem de structura templi studioso lectori credidimus intimanda. Verum in eis quaecunque Scriptura sacra referre commodum duxit, figuras mysteriorum quaeramus, caeteris pro historiae cognitione simpliciter utamur. Aedificidelicet qui et excellentia virtutum Domino appropinquare, et aliis verbo atque opere ducatum solent ostendere
Abbreviated transcription (Latin):
rant ex gentib usq ad sextum purificatis
diem. Hec ut in pictura cassiodori distinc̃¬
ta repꝑimꝰ. breuit̃ ad notare curauimꝰ Rati
eum ab antiquis hȩc uideis didicisse. Neq
urum tam eruditũ uoluisse in exemplum¬
legendi ꝓponere quȩ ñ ipse prius uera ẽẽ
cagnorusset Hex sunt loca quoꝵ memunit
sup̃mus gͣduum psalmꝰ: qͥ ita incipit. Ec¬
ce nunc benedicite dñm: om̃s serui dñi
Qui statis in domo dñi : in atrus domus
dĩ nr̃i. In his porticib hieremias & ꝓpħe
alii : in his dñs &e apłi uerbũ popło p̃dicabanł.
in harũ aliqua dñs sedebat docens: quan¬
do atẽptantib pharisseis mulier illi ad ul¬
tera uidicãda oblata ẽ In his in uenit uen¬
dentes & ementes boues & oues & columbas:
hosq cũ suis mercimoniis aeliminauit etẽplo¬
In his petrus & ioħs claudũ inuenientes sanaruis :
ac sec̃ ingredientes in terius ad orandũ duxer̃: In

Expanded text:
rant ex gentibus usque ad sextum purificationis rant ex gentibus usque ad sextum purificationis diem, haec ut in pictura Cassiodori distincta reperimus breviter annotare curavimus: rati eum ab antiquis haec Judaeis didicisse, neque virum tam eruditum legendi, proponere, quae non ipse prius veraciter cognovisset. Haec sunt loca quorum meminit supremus graduum psalmus, qui ita incipit: Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini, qui statis in domo Domini, in atriis Domini Dei nostri . In his porticibus Jeremias et prophetae alii, in his Dominus et apostoli verbum populo praedicabant; in harum aliqua Dominus sedebat docens, quando a tentantibus Pharisaeis mulier illi adultera judicanda oblata est; in his invenit vendentes et ementes oves et boves et columbas, hosque cuIn his Petrus et Joannes claudum invenientes sanarunt, ac secum ingredientes interius ad orandum duxerunt . In
Abbreviated transcription (Latin):
sũ in gyto: extremũ similit̾ ex om̃i latere pri¬
orũ porticũ incircuitu: Sic q cẽplũ ͥformi
aedificioꝵ p̾sidio ab om̃i erat parte munitũ:
facto paiumento sub diuo inter ȩdificia sin¬
gula de marmore. & parietib domoꝵ inte¬
riorib hoc est eis qui ad tẽplũ respiciebant fac¬
tis. in columnis. ex teriorib uero solidis Sicq
fiebat: ut om̃is structura templi ꝓgͣduum
esset uarietate rationabilit̃ distincta : Namq
in sc̃a scõꝵ in grediebat᷑ pontifex. In ipsum
templũ sacerdotes purificati: In atͥum sacer¬
dotum: sacerdotes purificati & ñ purificati una
c̃ leuitis & cantorib. In in timũ atͥum basili¬
cae maioris: uiri uidei purificati stantes &e
orantes sub adiuo si serenũ essẽt si cẽpestas in
porticꝰ pximas sese recipientes In excerius
atͥum mulieres iuduȩ purificate: In extre¬
mum atͥum gentiles & uidei qͥ nuꝑ uene¬

Expanded text:
sum in gyro. Extremum, similiter ex omni latere prisum in gyro. Extremum, similiter ex omni latere priorum porticuum in circuitu. Sicque templum triformi aedificiorum praesidio, ab omni erat parte munitum: facto pavimento sub divo, inter aedificia singula de marmore et parietibus domorum interioribus, hoc est, eis qui ad templum respiciebant factis in columnis, exterioribus vero solidis. Sicque fiebat, ut omnis structura templi per graduum esset varietatem rationabiliter distincta. Namque in Sancta sanctorum ingrediebatur pontifex, in ipsum templum sacerdotes purificati: in atrium sacerdotum, sacerdotes purificati: et non purificati una cum levitis et cantoribus: in intimum atrium basilicae majoris viri Judaei purificati stantes et orantes sub divo, si serenum esset: si tempestas, in porticus proximas sese recipientes. In exterius atrium mulieres viduae purificatae. In extremum atrium gentiles et Judaei, qui nuper vene
Abbreviated transcription (Latin):
usq popłs hostias suas & sacͥficia inferebat:
inde suscipienda a sac̃dotib atq ad altare
ꝑferenda : De exteriori uero atͥo qđ uerba die¬
rum basilicã grandẽ uocant: Ita scͥbit losepħꝰ
E.xͥnsecus autẽ huiꝰ templi aliam edificauit
aulam qͣ dranguli chemate fac̾tã: Erigens
maximas port̾icꝰ atq latas: & portas excelsas
& amplas ꝑ quatuor mundi partes in eo cons¬
atuens: qu̾arũ singulȩ ad unũ quẽq uentũ
qͣtuor angulis ad tendebant: ubi aureas ia¬
nuas conlocauit: & paulo post In hoc gͦ sa¬
crarium. om̃s popłi qͥbus purgacio & obser¬
uatio legitimoꝵ in erat. Introibant: Has uero
porticus cassiodorus senator in pictura tẽpli
quã in pandecte posuit: ut ipse in psalmoꝵ.¬
expositione cõmemorat tͥplici ordine dixtin¬
cit Primũ iudelicet ordinẽ ponens : extͣ atri
dem mͦ extra in timas porticus. undiq uer¬

Expanded text:
usque populus hostias suas et sacrificia inferebat, usque populus hostias suas et sacrificia inferebat, inde suscipienda a sacerdotibus atque ad altare perferenda. De exteriori vero atrio, quod Verba Dierum basilicam grandem vocant, ita scribit Josephus: « Extrinsecus autem hujus templi aliam aedificavit aulam quadrangulo schemate factam, erigens maximas porticus atque latas, et portas excelsas et amplas per quatuor mundi partes in eo constituens, quarum singulae ad unumquemque ventum quatuor angulis attendebant, ubi aureas, anuas collocavit. » Et paulo post: « In hoc sacrarium omnes populi, quibus purgatio et observatio legitimorum inerat, introibant. » Has vero porticus Cassiodorus senator in pictura templi, quam in pandecte posuit ut ipse in psalmorum commemorat triplici ordine distinxit: primum videlicet ordinem ponens extra atdem modo extra intimas porticus, undique ver
Abbreviated transcription (Latin):
rum utusq sit mentio: ubi ita scriptũ ẽ: fec̃
etiam atͥum sacerdotũ & basilicam grandem :¬
& ostia in basilica quȩ texit aere: Atrium gͦ
interius qđ uocat᷑ sacerdotum : eo qđ sacerdo¬
tes & leuite ĩeo ministrarent: ex ed pͣarte erat
templo cirẽdatũ. Sed aboriente unde templi
erat in gressus : multo longuis atemplo quã
acȩxeris tͥbus plagis secretum : Quia nimirũ
in ea plaga id ẽ in facie templi fiebant minis¬
teria scõꝵ: ibi altare a eneum ad ostias dño
offerendas : ibi decem luteres ad lauandas eas¬
d̾em ostias : ibi mare aeneum erat postatm
ad lauandas manus pedesq sacerdotum: cũ¬
ad ministrandũ intragent Habebat autẽ hoc
atriũ tres cubitos alcitudinis ut iosephus nar¬
rat: qͣtenus ut ab ingressu templi oȩceros phiłie.
& solis sacerdotib hoc licere significaret:
Erat q ei ianua ad orientalem plagã: ad quã

Expanded text:
rum utriusque fit mentio, ubi ita scriptum est. « Fecit rum utriusque fit mentio, ubi ita scriptum est. « Fecit etiam atrium sacerdotum, et basilicam grandem, et ostia in basilica quae texit aere . » Atrium vero interius, quod vocatur sacerdotum, eo quod sacerdotes et levitae in eo ministrarent, ex omni parte erat templo circumdatum. Sed ab oriente ejusdem templi, erat ingressus multo longius a templo, quam a caeteris tribus plagis secretus: quia nimirum in ea plaga, id est in facie templi, fiebant ministeria sanctorum, ibi altare aeneum ad ostias Domino offerendas, ibi decem luteres ad lavandas easdem hostias, ibi mare aeneum erat positum ad lavandas manus pedesque sacerdotum. Had ministrandum intrarent. Habebat autem hoc atrium tres cubitos altitudinis, ut Josephus narrat, quatenus et ab ingressu templi caeteros prohiberet, et solis sacerdotibus hoc licere significaret. Eratque ei janua ad Orientalem plagam, ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
bebat: ueractõ unus ꝑ om̃a & continuatim ex¬
tentus paries uidetur: unũ de coris gr̃a p̃ten¬
dens aliud mẏsterii dispensatione. p̃sigurans
Qđ̾ uero descriptis templi ostiis seqͥtur: & sculp¬
sit cherubim & palmas & celaturas ualde emi¬
nentes : oꝑuitq om̃ia lãminis aureis oꝑe qua¬
dro ad regulam: quia nimirũ eadẽ archana
fidei spei & caritatis quȩ sublimes quiq acꝑ
fec̾ti sub limiter capiunt: quȩq omnes electi
plene in diuna uisione. ꝑcipiunt : etiã catheri¬
⁊andis rudibus ꝓsuo cuiq captu discenda
& confitenda tradunt᷑. Quatinus sacris initi¬
at mysteriis: quandoq etiã ad capienda ea
quȩ pie credidere ꝑueniant:
t ȩdificauit rex salomoi atrium in terius
tͥbus ordinib lapidũ politoꝵ: & uno ordine
lignoꝵ cedri : de interiori atͥo breuit̃ loqͥt᷑: de
exteriori prsus tacere uidet᷑. Uerũ inu̾bis die¬

Expanded text:
bebat, veraciter unus per omnia et continuatim exbebat, veraciter unus per omnia et continuatim extentus paries videretur, unum decoris gratia praetendens, aliud mysterii dispensatione praefigurans. Quod vero, descriptis templi ostiis, sequitur: « Et sculpsit cherubim, et palmas et caelaturas valde eminentes, operuitque omnia laminis aureis, opere quadro ad regulam, » quia nimirum eadem arcana fidei, spei et charitatis, quae sublimes quique ac perfecti sublimiter capiunt, quaeque omnes electi plene in divina visione praesciunt, etiam catechizandis rudibus, pro suo cuique captu discenda et confitenda traduntur, quatenus sacris initiati mysteriis, quandoque etiam ad capienda ea quae pie credidere, perveniant. « Et aedificavit rex Salomon atrium interius tribus ordinibus lapidum politorum, et uno ordinlignorum cedri. » De interiori atrio breviter loquitur, de exteriori prorsus tacere videtur. Verum in verbis die
Abbreviated transcription (Latin):
ac sꝑamꝰ om̃ia manifesta lucȩ iudebimꝰ: Non
labor oꝑum necessarus: ubi meirede ꝑpetua
pacientia : ubi nemo aduersi aliqͥd in rogat:
Non munificẽcia benignitaͬs: ubi nemo indi¬
get opus ẽ : Hec de ostioꝵ figura : ꝓ modulo
nr̃o. sequentes patrũ uestigia disseriumꝰ: ue¬
rum uixta formã ipsius oꝑis de coris gr̃a
ꝓiusũ ẽ : ut in uno eodẽq templi ingressu
duo essent ostia: Necesse & enĩ erat parietes
Incuuus nirairũ grossitudinis extrema parte ostid
erant ad fixa :
lta ut ęquale parieti esset ostium utrumq: & si¬
ue in cus siuo foris templũ qͥsq positus ostium in¬
spiceret: unus ei ꝑ om̃ia paries esse uid̾et᷑ Similit̃¬
& cedrinus paries ẽ uicenoꝵ in longitudine & la¬
titudine esset cubitoꝵ: non paruã &e ipse debuit
habe grossitudinẽ : Qua ꝓpt̾ &e huius in gressu
Et qm̃ easdem picturas ostium quas & paries ha¬

Expanded text:
ac speramus, omnia manifesta luce videbimus. Non ac speramus, omnia manifesta luce videbimus. Non est labor operum necessarius, ubi mercede perpetua patientia, ubi nemo adversi aliquid irrogat. Non munificentia benignitatis, ubi nemo indiget, opus est. Haec de ostiorum figura pro modulo nostro, sequentes Patrum vestigia, disseruimus. Verum juxta formam ipsius operis decoris gratia provisum est ut in uno eodemque templi ingressu duo essent ostia. Necesse etenim erat parietes in cujus nimirum crassitudinis extrema parte ostia erant affixa, ita ut aequale parieti esset ostium utrumque, ut sive intus, sive foris templum quisque positus ostium inspiceret, unus ei per omnia paries esse videretur. Similiter et cedrinus paries cum vicenorum in longitudine et altitudine esset cubitorum, non parvam et ipse debuit habere crassitudinem. Quapropter et in hujus ingressu Et quoniam easdem picturas ostium, quas et paries, ha
Abbreviated transcription (Latin):
qui natus ẽ exeo. & sic̃ iterũ dic̃. Qui ñ dili¬
git frẽm suũ quẽ uidet. dm̃ quẽ non uideo
quomodo potest diligere: Unde recde ostium
excerius dilec̾tio frat̾na : interus ẽ dilectio
intellegenda diuina: quia illa prior tempo¬
re: hec ẽ. dunitate sub limior  & ꝑ illã ad
hanc intrat᷑: quia in amore ꝑximi discit᷑ qͣltar
amari conditor debeatur: Notandum sane
dicuntꝰ. in cempli uero id ẽ. domus prioris in¬
troitu: Ita erant duo ostia ut duplex esset u¬
trumq: quia nimirũ imp̃senti eccłia. talem
nos ingredi ac ducere uitã necesse g̃ : in qua
tientiam & benignitatẽ seruemꝰ. In futura
autẽ uita ubi dm̃ & ꝓximos in luce internȩ
beatitudinis uidebimꝰ : eadẽ utiq dilectione
gemina absq ullo ꝓrsus labore. immo in
magna mulcitudine diuinȩ dulcedinis fiuem᷑:
Unde apte introitus incerioris domꝰ. duo qui¬
dem ostia. seo hȩc simplicia habebat: N on eñ¬
ibi fides necessaria ẽ: ubi ea quę nunc credimꝰ

Expanded text:
Et sicut iterum dicitur: « Qui non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere? » Unde recte ostium exterius dilectio fraterna, interius est dilectio intelligenda divina, quia illa prior tempore, haec divinitate sublimior. Et per illam ad hanc intratur, quia in amore proximi dicitur, qualiter amari Conditor debeat. Notandum sane dicuntur. In templi vero, id est domus prioris introitu, ita erant duo ostia, ut duplex esset utrumque. Quia nimirum in praesenti Ecclesia, talem nos ingredi ac ducere vitam necesse est, in qua patientiam et benignitatem servemus. In futura autem vita, ubi Dominum et proximos in luce internae beatitudinis videbimus, eadem utique gemina dilectione absque ullo prorsus labore, immo in magna multitudine divinae dulcedinis perfruemur. Unde apte introitus interioris domus duo quidem ostia, sed haec simplicia habebat: non enim fides ibi necessaria est, ubi ea quae nunc credimus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ scãm tͥnitate: sex ad oꝑationẽ qđ in eo dis¬
rum numero mundus sit fac̾tus luce la¬
rius ẽ: Et tria ꝑsex multiplicant᷑: cum
iustus ex fide uiuit: cognitionẽq piȩ creou¬
litatis : ex secutione bone actionis aocumu¬
lat: Colũpnaq ante fores cempli .x. &.uiii.
cubitis alta ẽ: cum p̾dicator qͥsq egregiꝰ. pa¬
lam cunctis in sinuat Non nisi ꝑ fidẽ &
oꝑa iusticie: nos ad suꝑnę gaudia uitȩ pos¬
bat columnã utrãq Linea .xii. cubitoꝵ :
Norma ẽ apostolios in stiationis Quȩ nimi¬
rum linea ambit colũpnã utrãq. cũ qͥsq
docter siue uideis siue gentib pdieare miss
ea tantũ facere curat ac docere quę sc̃a ꝑ apłos
sꝑnere ł ꝓsuo libitu noua quę libet statuere
malueritꝰ: Non ẽ talis columna tẽplo dei apta
Iuia dũ apłica statuta sequi cotẽpnit: qͣsi
uł exilitate in ertię sue ł elationis tumide
grossicudine: xii. cubitoꝵ lineȩ ñ conuento

Expanded text:
propter sanctam Trinitatem; sex ad operationem, quod in eo dierum numero mundus sit factus, luce clarius est . Et tria per sex multiplicantur, cum justus et fide vivit , cognationemque piae credulitatis exsecutione bonae actionis accumulat. Columnaque ante fores templi decem et octo cubitis alta est, cum praedicator quisque egregius palam cunctis insinuat, non, nisi per fidem et opera justitiae, nos ad superna gaudia vitae posbat columnam utramque. » Linea duodecim cubitorum norma est apostolicae institutionis: quae nimirum linea ambit columnam utramque, cum quisque doctor, sive Judaeis seu gentilibus praedicare missus, ea tantum facere curat ac docere, quae per apostolos spernere, vel pro suo libito nova quaelibet statuere maluerit, non est talis columna templo Dei apta: quia dum apostolica statuta sequi contemnit, quasi vel exilitate inertiae suae, vel elationis vitio, de grossitudine duodecim cubitorum lineae non convenit. «
Abbreviated transcription (Latin):
tores c̃ om̃s electi uiritim se filios ẽẽ fate¬
ant᷑ eccłiȩ: c̃ eciã de eisdẽ p̃dicatorib noiu
testamenti specialiter eĩ ꝓmittat᷑ dicente ꝓpħa
Propatrib tuis nati suntꝰ tͥ filii. constiiẽs eos
pͥncipes suꝑ omnẽ terrã : fec̃ aũt hyram om¬
ne opus salomonis : quia nimirũ doctores
sc̃ĩ dũ mynisterio uerbi fidelit̾ insistunt
opus utiq̃ dei oꝑant᷑. Im illis loquendo
foris uiam uerttatis aꝑiunt : quos intus
in lustrando ipse ad uitã p̃ordinauit eter¬
nam : Ego in quit plantaui apollo riga¬
uit: ds̃ aut̃ in crementũ dedit : fec̃ hoc opꝰ
ex aere : quia illis cõmit̾e uerbũ querit
doctor strenuus : qui hoc pie suscipe ac ꝑse¬
uerant̃ custodire desident: Quiq etiã aliis
p̃dicando latius diffamare: quęq ipsi dedi¬
cerint recta satagãt : Aeris nanq metallũ
ualde ẽẽ durabile constat: atq om̃inͦ so¬

Expanded text:
tores, cum omnes electi viritim se filios esse fatetores, cum omnes electi viritim se filios esse fateantur Ecclesiae; cum etiam de eisdem praedicatoribus Novi Testamenti specialiter ei promittatur, dicente Propheta: « Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram . » Fecit autem Hiram omne opus Salomonis, quia nimirum doctores sancti dum ministerio verbi fideliter insistunt, opus utique Dei operantur, quoniam loquendo foris viam veritatis aperiunt, quos intus illustrando ipse ad vitam praeordinavit aeternam. « Ego, inquit, plantavi, Apollo rigavit: Deus autem incrementum dedit . » Fecit hoc opus ex aere, quia illis committere verbum quaerit doctor strenuus, qui hoc pie suscipere ac perseveranter custodire desiderent, quique etiam aliis praedicando latius diffamare quae ipsi didicerint recta satagant. Aeris namque metallum valde esse durabile constat, atque omnimodo so
Abbreviated transcription (Latin):
cauo mense In om̃i oꝑe suo atq utensilib
ꝑfectum : & ipsũ septimo mense dedicatũ:
Isit quoq rex salomon & culit hyram
de tyro: filiũ mulieris uiduȩ &̃ tͥbu nep¬
talim patre tyro artificem aerarium & ple¬
nũ sapientia & in tellegentia & doc t̾rina:
ao faciendũ omne opus ex aere: Qui c̃ueni¬
set ad regẽ salomonẽ: fec̃ omne opus eiꝰ. Et
hoo myfterii gr̃a factũ ẽ Artifex qͥppe :
tyrius quẽ aduitorẽ salomoi sui ad sump¬
sit oꝑis: electos de gentib uerbi ministros
significat: Qui uidelices artifex: pulere
dicit᷑ quia filius erat mulieris uiduȩ de is¬
rahel: In qua ꝑsona solet Nonnonꝗͣi p̃sentis
temporis eccłia figurari: ꝓ qua uir siuis ui¬
delicet xp̃s morte gustata resurrex̃ atq in
celos ascendens : eam in terim ꝑegrinantẽ
a se reliqͥd interris. Non aut̃ laborandũ in ex¬
planando quomͦ huiꝰ iudirȩ filiiscĩsint p̾diea¬

Expanded text:
tavo mense in omni opere suo atque utensilibus tavo mense in omni opere suo atque utensilibus perfectum, et ipsum septimo mense dedicatum fuisse. Misit quoque rex Salomon, et tulit Hiram de Tyro filium mulieris viduae, de tribu Nephthalim patre Tyrio, artificem aerarium, et plenum sapientia, et intelligentia et doctrina, ad faciendum omne opus ex aere. Qui cum venisset ad regem Salomonem, fecit omne opus ejus . Et hoc mysterii gratia factum est. Artifex Tyrius, quem adjutorem Salomon sui assumpsit operis, electos de gentibus verbi ministros significat. Qui videlicet artifex pulchre dicitur, « quia filius erat mulieris viduae de Israel; » in qua persona solet nonnunquam praesentis temporis Ecclesia figurari: pro qua vir suus, videlicet Christus, morte gustata, resurrexit, atque in coelos ascendens eam interim peregrinantem a se reliquit in terris. Non autem laborandum in explanando, quomodo hujus viduae filii sancti sint praedica
Abbreviated transcription (Latin):
timo dedicationẽ ẽẽ conpletam: Neq autẽ
aut credibile ẽ. qd̾ .uii. qͥdẽ annis ceplũ edifi¬
cans salomon : Uiiiͦ. mense octaui anni ꝑfe¬
cerit: sed usq ad septimũ anni noni mensem
dedicationẽ ꝑfecti distulerit U̾nde potiꝰ ueri¬
simile uideti : donũ .UIi. annis ac septẽ mess¬
sibus aedificatã. Ita ut̃ eodẽ mense septano
dedicationis sit celebrata sollemnitas: Ac
die uicesimo tercio ipsius mensis ut uerba
dierũ narrant: popłos salomon ad tab̾nacũ¬
la sua dimiserit: Sicq post unã septimanã
ad ueniente mense octauo ꝑfecta in uenta
ipsa dedicatione pͥus cõnpleta : Nisi forte
putandum ẽ. post dedicatũ templũ aliqͥd ad¬
huc utensilioꝵ in mynisteria eiꝰ aoditũ fuis¬
seusq ad in gressum octaui mensis : accele.¬
rante rege: ut om̃ino mense septimo qͥ erat
totus sollemnis templũ dedicaret᷑: atq ita
uerũ repꝑiat᷑ utrũq: & tẽplũ uidelicet oc̃¬

Expanded text:
t dedicationem ejus esse completam. Neque autem incredibile est quod septem quidem annis templum aedificans Salomon octavo mense octavi anni perfecerit, vel usque ad septimum anni noni mensem dedicationem perfecte distulerit. Unde potius verisimile videtur domum septem annis ac septem mensibus aedificatam, ita ut eodem mense septimo dedicationis sit celebrata solemnitas, ac die vicesimo tertio ipsius mensis, ut verba dierum narrant , populum Salomon ad tabernacula sua dimiserit, sicque post unam septimanam, adveniente mense octavo, perfecta inventa rsis, et ipsa dedicatione prius completa. Nisi forte putandum est post dedicatum templum aliquid adhuc utensiliorum in ministeria ejus additum fuisse, usque ad ingressum octavi mensis, accelerante rege, ut omnino mense septimo, qui totus erat solemnis, templum dedicaretur; atque ita verum reperiatur utrumque, et templum videlicet oc
Abbreviated transcription (Latin):
trent & exemplo: ł certe quia de eisdẽ colũp¬
nis in libro paralipomenoss lta scriptũ ẽ: Ip¬
sasq columpnas in uestibulo templi unam
ad dextris & alterã asinistris. ideo sũt dus
facte columne atq ita dispositȩ: ut nobis &
in ꝓsꝑis & in adu̾sis in gressum patrie cęlestis
ante ocłos mentis habendũ ẽẽ doceant: No¬
tandum sane in hac sententia paralipome¬
non quã posui: quod ea portieꝰ cempli etiam
uestibulum tẽpłi uocabat᷑ & qđ in ꝓpħis le

Expanded text:
trent et exemplo. Vel certe, quia de eisdem columtrent et exemplo. Vel certe, quia de eisdem columnis in libro Paralipomenon ita scriptum est: « Ipsasque columnas posuit in vestibulo templi, unam a dextris, et alteram a sinistris: ideo sunt duae factae columnae, atque ita dispositae, ut nobis et in prosperis et adversis ingressum patriae coelestis ante octandum sane in hac sententia Paralipomenon quam posui, quod ea porticus templi, etiam vestibulum templi vocabatur, et quod in prophe
Abbreviated transcription (Latin):
bus uerbis quasi expon̾e uidet᷑ mysteriũ colũp¬
narũ materialiũ & qͥd uideł figurau̾i nt &
quare duȩ sint facte: Apłos namq & docto¬
res cunctos spiritales significant: fortes nimi¬
rum fide atq oꝑe & contemplatione ad suꝑna
erectos due sunt aũt ut & gentes & circucisio¬
nẽ p̃dicando ineccłiam in troducant dtabant
in portici ante fores cempli: & in gressũ illiꝰ
suo decore ac prileritudine exutraq parte¬
mirabilit̾ ornabant: Ostium aũt cempli do¬
minus ẽ quia nemouenit ad patrẽ nisi ꝑ ip¬
sum & sic̃ alibi dic̃. Ego sũ ostium ꝑ me
siqͥs in troierit saluabit᷑. Qđ udelic& ostiũ
columne abutroq latere corã posite circum¬
stant: cũ ministri serinonis utriq popło mn¬
troitũ regni celestis ostendunt. Ut siue alu¬
ce scientię legalis qͥsq : seu exrigore gentili¬
tatis ad fidẽ euangłii uenerit : habeat᷑ para¬
tos eos qui sibi iter salutis & uerbo de mons¬

Expanded text:
mysterium columnarum materialium, et quid videlicet figuraverint, et quare duae sint factae. Apostolos namque et doctores cunctos spiritales significant, fortes nimirum fide atque opere, et contemplatione ad superna erectos. Duae enim sunt, ut et gentes, et circumcisionem praedicando in Ecclesiam introducant. Stabant in porticu ante fores templi, et ingressum illius suo decore ac pulchritudine ex utraqmirabiliter ornabant. Ostium autem templi Dominus est: quia nemo venit ad Patrem, nisi per ipsum ; et sicut alibi dicit: Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur . » Quod videlicet ostium columnae ab utroque latere coram positae circumstant, cum ministri sermonis utrique populo introitum regni coelestis ostendunt; ut sive a luce scientiae legalis quisque, sive ex rigore gentilitatis ad fidem Evangelii venerit, habeat paratos eos qui sibi iter salutis et verbo demons
Abbreviated transcription (Latin):
a dño insp̃e uiuã. in hereditat̾e in corrupti¬
bilẽ & in contaminatã & in marcescibilem
c̃seruatã in cęlis: & benȩ lilii flores aurei
in candelabro st̃ fac̾ti domꝰ dei: quia scrip
tura diuina spretis tẽꝑalib gaudiis : ad appe¬
tenda nos bona patrie celestis ꝓuocare con¬
sueuit & quomͦi erectũ in altitudine can¬
delabrũ lilii flores & luc̾nas habet aureas
in capite: lta electi om̃s qͥ in eadẽ scͥptura
sacra continent : erecto ad suꝑna sensu cȩles¬
ta bona a dño quesisse & ꝑcepisse ꝓlunt᷑.¬

Expanded text:
ivam in haereditatem incorruptiivam in haereditatem incorruptibilem, et incontaminatam, et immarcessibilem conservatam in coelis. Et bene lilii flores aurei in candelabro sunt facti domus Domini, quia divina Scriptura, spretis temporalibus gaudiis, ad appetenda nos bona patriae coelestis provocare consuevit. Et quomodo erectum in altitudine candelabrum lilii flores et lucernas habet aureas in capite, ita omnes electi qui in eadem Scriptura sacra continentur, erecto ad superna sensu, coelestia bona a Domino quaesisse, et percepisse
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ dĩ aureumꝰ aureas eius gestat luc̾nas:
qi casta corporis sui menbra castas mentis
cogitationes ad facienda quȩ ds̃ uibet subpo¬
nere contendit : & hoc tam fica intentione :
quã candelabrũ necessẽ ẽ. firmit̃ ad suꝑna
erectũ: impositas sibi luc̾nas ñ solũ absq
ruina: sed eciã absq ulla status sui motio¬
ne seruare: Qđ uͦ cũ dixisset & candelabra
aurea qͥnq ad dextrã & qͥnq ad sĩnietrã eos¬
tra oraculũ ex auro pͥmo addidit Et qͣsi
lilii flores & luc̾nas de suꝑ aureas : uidet᷑
uixta litterã quia sup̃ma pars cande labroꝵ
in modũ sit lilii repandi de formata : quomͦ
in candelabro tab̾naculi factũ ẽẽ legimus
Cuiꝰ & stipes medius. & calami ex ipso ꝓce¬
dentes: cũ scifis & spulis lilia sc̾bunt᷑ habuis¬
se ꝑ plurima: Florẽs aũt lilis ut sepe dictũ ẽ:
nat: de qͣ dic̃ beatus petrus  Regeneratos nos¬

Expanded text:
domus Dei aureum, aureas ejus gestat lucernas, domus Dei aureum, aureas ejus gestat lucernas, quia casta corporis sui membra, castas mentis cogitationes ad facienda quae Deus jubet, supponere contendit: et hoc tam fixa intentione, quam candelabrum necesse est, firmiter ad superna erectum, impositas sibi lucernas non solum absque ruina, sed etiam absque ulla status sui motione servare. Quod vero cum dixisset: Et candelabra aurea quinque ad dexteram, et quinque ad sinistram contra oraculum ex auro primo, addidit: Et quasi lilii flores et lucernas desuper aureas, videtur, juxta litteram, quia suprema pars candelabrorum in modum sit lilii repandi efformata, quomodo in candelabro tabernaculi factum esse legimus, cujus et stipes medius et calami ex ipso procedentes cum scyphis et sphaerulis lilia scribuntur habuisse perplurima . Flores autem lilii ut saepe dictum est nant, de qua dic
Abbreviated transcription (Latin):
dant: Si aut̃ q̃ris qd inter candelabra & lu¬
c̃nas eoꝵ typioe distat: possumꝰ pecte intelli¬
gere lucernas ẽẽ uiros scõs. qͥ oleo sp̃s sc̃i in¬
fusi. & ipsi igne dilectionis ardent in corde
&̃ ꝓximis luce scientis p̃fer̃̾ in lingua. Can¬
elabra aũt quȩ has lue̾nas insublime col¬
unt ut longe lateq uideri possint: in ecłia
tnamsla lectione de monstrant : Cui ui¬
deł int̾pretationi: adnuit sermo dñi qͥ dic̃
liuna sint eloqͥa uixta illud psalmiste
qđ & supͣ posiumꝰ. Luc̾na pedib m̃is uer¬
bũ cuũ dñe & lum̃ semitis meis. Cande¬
abra aũt harũ luc̾naꝵ sc̃ĩ sint om̃s: qui
ua & corda & corpora ferendis dñi man¬
utis humili seꝑ intentione subponuq
Qiuis qͥs eñi in nullo ꝓpͥum seqͥ curat uolun¬
tatẽ: uerũ in om̃ib que scͥptura sc̃a dicat
adtendit: eiꝰq se subicere mandatis eiꝰ sata¬
git auscultaro ꝓmissis : quasi cande labrũ

Expanded text:
dant. Si autem quaeris quid inter candelabra et ludant. Si autem quaeris quid inter candelabra et lucernas eorum typice distet, possumus recte intelligere lucernas esse viros sanctos qui, oleo Spiritus sancti infusi, et ipsi igni dilectionis ardent in corde et proximis lucem scientiae praeferunt in linguam. Candelabra autem, quae has lucernas in sublime tollunt, ut longe lateque videri possint in Ecclesia, trinam sua lectione demonstrant. Cui videlicet interpretationi annuit sermo Domini quo didivina sunt eloquia, juxta illud Psalmistae, quod et supra posuimus: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine, et lumen semitis meis . Candelabra autem harum lucernarum sancti sunt omnes, qui sua et corda et corpora ferendis Domini mandatis humili semper intentione supponunt. Quisquis enim in nullo propriam sequi curat voluntatem, verum in omnibus, quae Scriptura sancta dicat, attendit, ejusque se subjicere mandatis, ejus satagit auscultare promissis, quasi candelabrum
Abbreviated transcription (Latin):
aptissime ꝑcandalabra eade diuina eloqͥa fĩ¬
gurantur uideł qr lucẽ sapientie errantib
ꝓfer̃ Hinc & eñi psalmista. Luc̾na in qͥt pe¬
dib meis uerbũ tuũ dñe: & lum̃ semitis
meis : hinc etiã salomon ait Quia manda¬
tum luc̾na ẽ: & lex lux. Quare aũt qͥnq a
dextris & qͥnq asinistris sint posita candelabya:
ex his que demensis cͣc tauimꝰ facillime pater:
Cũ uͦ dixisset qͥnq adextris &e qͥnq a sinistris:
c̃uenient̃ addidit contͣ oraculũ : Oraculum
nãq ubi erat archa ut sepe dic̾tũ ẽ: ad ditũ
sedens paternoꝵ utiq consciꝰ arcanoꝵ: Et can¬
delabra cẽpli aurea contͣ oraculũ sunt posita.
qri diuina eloqͥa sẽꝑ ad habitationẽ suꝑnȩ ci¬
uitatis aspectant: ut huiꝰ agnitionẽ ac desi¬
deriũ nr̃is cordib in funaant: & eos qͥ origi¬
nẽ carnis eterra habent ad appetendã ꝓmeress¬
umq in oelestib sedẽ ꝑpetus mansionis accer¬

Expanded text:
candelabra eadem divina eloquia figurantur, videlicet quia lucem sapientiae errantibus proferunt. Hinc etenim Psalmista: « Lucerna, inquit, pedibus meis verbum tuum, Domine, et lumen semitis meis . » Hinc etiam Salomon ait: « Quia mandatum lucerna est, et lex lux . » Quare autem quinque a dextris, et quinque a sinistris sint posita candelabra, ex his quae de mensis tractavimus facillime patet. Cum vero dixisset, « quinque a dextris et quinque a sinconvenienter addidit, contra oraculum. Oraculum namque, ubi erat arca, ut saepe dictum est, aditum sedens , » paternorum utique conscius arcanorum. Et candelabra templi aurea contra oraculum sunt posita, quia divina eloquia semper ad habitationem supernae civitatis aspectant, ut hujus agnitionem ac desiderium nostris cordibus infundant, ut eos qui originem carnis e terra habent, ad appetendam promerendamque in coelestibus sedem perpetuae mansionis accen
Abbreviated transcription (Latin):
quoq crementũ ad finẽ ipsa ꝑduc̃. Ecerte sep
Septẽ qͥppȩ dona sp̃s scĩ enumerat esayas: si¬
ne quib nemo ł fidelis effici ł fidẽ seruare ł
merito fidei ad coronã potest ꝑuenire iusticiȩ:
utensilib: ad futurũ scłm diẽq uidicii ꝑti¬
net: Qundo ad tantã iam ꝑfẽctionẽ sc̃a ecle¬
sia ꝑueniet : ut qͥd ei amplius ad di possit inue¬
niri ñ possit: Habebit eñi tunc: qđ pius ille
desid̾ator supplex adño querebat dicens Dñe osten¬
de nob̃patr̃o: & suffic̃ nob̾ S ñ contemnen f

Expanded text:
quoque crementum ad finem ipsa perducit. Vel certe septquoque crementum ad finem ipsa perducit. Vel certe septSeptem quippe dona sancti Spiritus enumerat Esaias , sine quibus nemo vel fidelis effici, vel fidem servare, vel merito fidei ad coronam potest pervenire justitiae. utensilibus, ad futurum saeculum diemque judicii pertinet, quando ad tantam jam perfectionem sancta Ecclesia perveniet, ut quid ei amplius addi possit, inveniri non possit: habebit enim tunc quod pius ille desiderator supplex a Domino quaerebat dicens: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis : constat enim
Abbreviated transcription (Latin):
ris gr̃am & impitt̾bilẽ sue naturȩ potentiã. ꝑ se¬
uerantiã famãq pie designant actionis: Ad hoc
atͥum usq uniuersi conscendunt lecti : qui fide
spe dilectione atq oꝑe deo placere appetunt:
hoc altare meritoꝵ gr̃a transcendunt ꝑfec̃ti: c̃
in tanto uircutũ culmine ꝓficiunt: ut dicere
suis auditorib possint: Iiitatores nr̃i estote: sic̃
& nos xp̃i glorient᷑ q & dicant: Nescitis qm̃ an
gelos uidicabimꝰ: quanto magis scłaria:
Nno qͣrto fundata ẽ domꝰ dñi in mensezio.
e in annoxi. mensȩ bul ipse ẽ mensis oc¬
otauus. ꝑfecta ẽ domꝰ in om̃i oꝑe suo & in uniu̾¬
sis utensilib: de dificauitqͥ eam annis septẽ:
Patet allegorie sensus. qͣre domꝰ dñi acdificata
sit annis septẽ : quia nimirum sc̃a eccłia toto
huiꝰ scłi tempore qđ sex dierũ circuitu ꝑagit᷑.
ex electis construit᷑ aramab. & c̃ fine scłi suũ

Expanded text:
ris gratiam et impris gratiam et impverantiam, famamque piae designant actionis. Ad hoc atrium usque universi conscendunt electi, qui fide, spe, dilectione atque opere Deo placere appetunt. Hoc alta meritorum gratia transcendunt perfecti, cum in tanto virtutum culmine proficiunt, ut dicere suis auditoribus possint: « Imitatores nostri estote, sicut et nos Christi ; glorienturque et dicant: Nescitis, quoniam angelos judicabimus, quanto magis secularia? » « Anno quarto fundata est domus Det in anno undecimo mense bul, ipse est octavus, perfecta est domus in omni opere suo, et in universis utensilibus. Aedificavitque eam annis septem. Patet allegoriae sensus, quare domus Domini aedificata sit annis septem, quia nimirum sancta Ecclesia, toto hujus saeculi tempore, qui sex dierum circuitu peragitur, ex electis construitur animabus, et cum fine saeculi suum
Abbreviated transcription (Latin):
conmendant᷑. Offer̃ etiã tunc hostias suas sa¬
cerdotib ꝑ eos dño conmendandas: cũ sc̃ĩs
quibq egentib necessaria mundi huiꝰ qui¬
bris ipsi habundant : sũmȩ mercedis intuitu¬
dño tribuuunt ac monente acdicente. fa¬
cite uobis amicos de mãmona iniquitatis.
ut c̃ defeceritis recipiant uos in ęt̃na tab̃na¬
cula: Bene atͥum sacerdotũ tͥbus ordinib
lapidũ politoꝵ & uno ordine lignoꝵ cedri
edificatũ esse memorat: Tres qͣppȩ ordines
sunt lapidũ politoꝵ: fides. Spes. caritas:
& recte politoꝵ : quia certe necesse ẽ discenti
sollertia qͥsq quomꝰ ꝰ crede qͥd sꝑare suie dili¬
gere debeat dinoscat. U̾nus aũt ordo ligno¬
rum cedri: ipsa ẽ bona oꝑatio ac sine corrup¬
cione simulationis exibita: sine cuius suꝑ¬
adiectione : fides spes scaritas uera ẽẽ ñ ualet:
Dictũ namq ẽ. sepius qđ ligna cedri ꝓpt̃ odo¬

Expanded text:
commendantur. Offerunt etiam tunc hostias suas sacommendantur. Offerunt etiam tunc hostias suas sacerdotibus per eos Domino commendandas, cum sanctis quibusque egentibus necessaria mundi hujus, quibus ipsi abundant, summae mercedis intuitu tribuunt, Domino admonente ac dicente: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut, cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula . Bene atrium sacerdotum tribus ordinibus lapidum politorum, et uno ordine lignorum cedri, aedificatum esse memoratum. Tres quippe ordines sunt lapidum politorum, fides, spes et charitas. Et recte politorum, quia certe necesse est discendi solertia, ut quisque quo modo credere, quid sperare, quid diligere debeat, dignoscat. Unus autem ordo lignorum cedri ipsa est bona operatio sine corruptione simulationis exhibita, sine cujus superadjectione fides, spes et charitas vera esse non valet. Dictum namque est saepius quia ligna cedri propter odo