comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uinculis erat inrecitus. flectens genua: hanc ad dñm
fudit orationẽ. Ds̃ in uisibilis. in mortalis & aeterne.:
exorabilis tuis esto supplicibus. Et sicut quondã
danielẽ liberastidelaculeonũ: ita hunc puerũ de
faucib eripe illius seui leonis ꝗͥ circum iensquẽ deuor&
quaerit: ut deillius duplici saluatione populus hic
in credulus deposita sorde idolatriȩ adueritatis
conuertatur agnitionẽ : & ꝑcunctas generationes
tuum benedicatur nomen in secula. Hac cõpleta
oratione ilico disrupta sunt uincula. ꝗbus pueri
semiuiui guttur inligatumerat: sicq inlesus ad
terram ruit Videbatur aut̃ illi ut post ipse narra¬
bat quasi sopore graui teneretur oppressus. scĩque
pontificis zona apectore ciruũligatus subleuare¬
tur om̃is eius corporis status. App̃hensaq: eius
manu pontifex sc̃s dixit. In nomine iħu xp̃i dñi.
ex surge concite sanus. quo dicto ilico in colomis

Expanded text:
vinculis erat inretitus, flectens genua, hanc ad Dominum vinculis erat inretitus, flectens genua, hanc ad Dominum fudit orationem: 'Deus invisibilis, inmortalis et aeterne, exorabilis tuis esto supplicibus, et sicut quondam Danihelem liberasti de lacu leonum, ita hunc puerum de faucibus eripe illius sevi leonis, qui circumiens quem devoret quaerit, ut de illius duplici salvatione populus hic incredulus, deposita sorde idolatriae, ad veritatis convertatur agnitionem, et per cunctas generationes tuum benedicatur nomen in secula'. Hac completa oratione, ilico disrupta sunt vincula, quibus pueri semivivi guttur inligatum erat, sicque inlesus ad terram ruit. Videbatur autem illi, ut post ipse narrabat, quasi sopore gravi teneretur oppressus, sanctique pontificis zona a pectore circumligatus, sublevaretur omnis eius corporis status. Apprehensaque eius manu, pontifex sanctus dixit: 'In nomine Iesu Christi domini exsurge concite sanus!' Quo dicto, ilico incolomis
Abbreviated transcription (Latin):
bat aut̃ dux patrio sermone. decretũ esselege ꝑenni
olim ap̃ decessoribus suis om̃iq fresionũ gente. ut
quẽcumq sorselegiss&: in eorũ sollempnus dus
offerendũ sine mora. Atuero sc̃s praesul dumꝑ
sister& in p̃cib & praefatus populi princeps eius
dignae petitioni satis facere uell& animosi gentiles
telo uant erroris deuincti sicut scriptum est. zeliᷤ
app̃hendit populũ ineruditũ. unanimes frustra¬
bantur eius p̃cem dicentes. Situus inquit xp̃s
detormento mortis eũ eripuerit: sit eiustuusq
a euo ꝑenniseruus. Adhaec sc̃s pontifex. Non
hominũ in hoc facto. sed dñi xp̃i fiat uoluntas
Appenditur dein depuer inpatibulũ aspicientib
xp̃ianorũ simulq gentiliũ turmis ꝑduarũ fere
spatiũ horarũ. extimploq sacerdos dñĩpsalute
& uita non solũ illius qͥ in tormento mortis erat¬
consticutus. uerũ ꝓobcecatione populiqui satanae

Expanded text:
bat autem dux patrio sermone, decretum esse lege perhenni bat autem dux patrio sermone, decretum esse lege perhenni olim a praedecessoribus suis omnique Fresionum gente, ut, quemcumque sors elegisset, in eorum sollemniis diis offerendum sine mora. At vero sanctus praesul dum persisteret in precibus et praefatus populi princeps eius dignae petitioni satisfacere vellet, animosi gentiles zelo vani erroris devincti, sicut scriptum est: Zelus apprehendit populum ineruditum, unanimes frustrabant eius precem, dicentes: 'Si tuus', inquit, 'Christus de tormento mortis eum eripuerit, sit eius tuusque aevo perhenni servus'. Ad haec sanctus pontifex: 'Non hominum in hoc facto, sed domini Christi fiat voluntas'. Appenditur deinde puer in patibulum, adspicientibus christianorum simulque gentilium turmis, per duarum fere spatium horarum; extemploque sacerdos Domini pro salute et vita non solum illius, qui in tormento erat mortconstitutus, verum pro obcecatione populi, qui satanae
Abbreviated transcription (Latin):
galliarũ & germanorũ. ad quos hoc factũ ꝑueniri
potuit : usque in p̃sentem diem. Nam & ipsa
patena in eodẽ coenobio fontanellensi ꝓmunere
seruata tenetur : quã isdem ueneranđ praesul una
cũ suo calice ibidem largitus est . dum monachicũ
sponder& uotum. Altare qͦq consecratum in
quatuor angulorũ locis. & in medio reliquias conti¬
nens scõrum immodũ clipei : qđ secũ dumiterager&
uehere solitus erat. Uascula qͦq & instrumenta.
& tabernacula aecdesi asticiministerii plurima
ALiud quoque eius dem patris memo¬
rabile miraculũ sicut ab eis didicimus quib factum¬
est. obaedificationẽ posterorum. narrare cur
fresionũ natione ortum. diis immolandũ duciadla¬
queum. Orabat aut̃ pontifex sc̃s incredulũ ducem
ut huius pueriuitã sibi donar& : nec hominẽ adimagi¬
nem dĩ factũ sacrificiũ execrabile daemonib: immo¬
lar& . Vocabatur aut̃ idem puer ouo. Responde¬

Expanded text:
Galliarum et Germanorum, ad quos hoc factum perveniri Galliarum et Germanorum, ad quos hoc factum perveniri potuit, usque in praesentem diem. Nam et ipsa patena in eodem coenobio Fontanellensi pro munere sacro servata tenetur, quam isdem venerandus praesul una cum suo calice ibidem largitus est, dum monachicum sponderet votum; altare quoque consecratum in quattuor angulorum locis et in medio reliquias continens sanctorum in modum clipei, quod secum, dum iter ageret, vehere solitus erat, vascula quoque et instrumenta et tabernacula aecclesiastici ministerii plurima. 6. Aliud quoque eiusdem patris memorabile miraculum, sicut ab eis didicimus, coram quibus factuest, ob aedificationem posterorum narrare cur Fresionum natione ortum, diis immolandum duci ad laqueum. Orabat autem pontifex sanctus incredulum ducem, ut huius pueri vitam sibi donaret nec hominem ad imaginem Dei factum sacrificium execrabile daemonibus immolaret. Vocabatur autem idem puer Ovo. Responde
Abbreviated transcription (Latin):
in mari rubro mirabilia ꝓpitius suis adess&
p̃cib Finita uͦ oratione. imperat diacono: ut
eũ inquẽ patena ceciderat locũ mitter& manũ.
Quo facto : mox ab imo maris eadẽ patena diuinit
reuecta. eiusdem ministri manui inhesit.
Quoduidentes nautȩ coeteriq comites nauis.
dnm cuncti potentem totis uiscerũ p̃cor diis
conlaudauerunt : qͥ ꝑ seruũ suũ tale dignat
est operari miraculum. Sicq cõmixtionẽ corpo¬
ris & sanguinis dñi isdem sc̃s pontifex faciens.
nomenq: saluatoris glorificans. sacro scã missarum
compleuit sollempnia.Nec impar hic beatus pontifex ÷¬
hoc infacto scõ heliseo prophetȩ. & beato patribenedifto
ꝑ quos similia xp̃s fecerat miracula. Adeorũ eñĩ
p̃ces de profundis a quarũ ferrea remearunt instru¬
menta: & isto p̃daro prce sule orante. lanx. aurea
diuinitus extimplo rediit ad supera: diuulgatũq
est hoc miraculũ &celebre factum apud in colas

Expanded text:
in mari Rubro mirabilia, propitius suis adesset in mari Rubro mirabilia, propitius suis adesset precibus. Finita vero oratione, imperat diacono, ut in eum in quem patena ceciderat locum mitteret manum. Quo facto, mox ab imo maris eadem patena divinitus revecta eiusdem ministri manui inhesit. Quod videntes nautae ceterique comites navis, Dominum cunctipotentem totis viscerum praecordiis conlaudaverunt, qui per servum suum tale dignatus est operari miraculum. Sicque commixtionem corporis et sanguinis Domini isdem sanctus pontifex faciens nomenque salvatoris glorificans, sacrosancta missarum complevit sollemnia'. Nec inpar hic beatus pontifex hoc in facto sancto Heliseo prophetae et beato patri Benedicto, per quos similia Christus fecerat miracula. Ad eorum enim preces de profundis aquarum ferrea remearunt instrumenta, et isto praeclaro praesule orante, lanx aurea divinitus extemplo rediit ad supera. Divulgatumque est hoc miraculum et celebre factum apud incolas
Abbreviated transcription (Latin):
itissimꝰ uuando tunc temporis dia conꝰ & coopera¬
tor eiusdẽ p̃sulis in uerbo dĩ. postea aut̃ praes¬
biter. & succedenti tempore abbas eiusdẽ mona¬
sterii fontanellensis in quo educatus erat. Dũ eñĩ
nauigaremus inquit fresiam. positis nobis in me¬
dio mari qđ ad iacens est regioni morinorum:
ad fuit horae inqua sacrificium dõ uictimȩ s alutaris
immolandum erat. Tum positis anchoris. nauis im¬
mobilis manebat. Celebrantiq eodem scõ pontifi¬
ci missarũ sollempnia: uentũ est adeũlocũ ubi
minister patenam p̃suli porrigere debuit. Exters¬
saq manu: expectabat horã qua susciper& eam.
Seddũ minister eam abluere uellet : in marececi¬
derat. Prostratusq pedib scĩ pontificis. humi¬
liter ueniam p̃cabatur : dicens qđ dũ eam ab¬
luere uoluiss&. suis manib: ui maris elapsam
ꝓfunda petisse. Moxque isdem uir dĩ flecters
eius dementiã. ut qui quondã corã patrib fecenit

Expanded text:
tissimus Wando, tunc temporis diaconus et cooperatissimus Wando, tunc temporis diaconus et cooperator eiusdem praesulis in verbo Dei, postea autem praesbiter et succedenti tempore abbas eiusdem monasterii Fontanellensis, in quo educatus erat: 'Dum enim navigaremus', inquit, 'Fresiam, positis nobis in medio mari, quod adiacens est regioni Mormorum, adfuit hora, in qua sacrificium Deo victimae salutaris immolandum erat. Tum, positis anchoris, navis immobilis manebat, celebrantique eodem sancto pontifici missarum sollemnia, ventum est ad eum locum, ubi minister patenam praesuli porrigere debuit, extensaque manu, expectabat horam, qua susciperet eam. Sed dum minister eam abluere vellet, in mare ceciderat, prostratusque pedibus sancti pontificis, humiliter veniam precabatur, dicens, quod, dum eam abluere voluisset, suis manibus vi maris elapsam profunda petisse. Moxque isdem vir Dei flectens eius clementiam, ut, qui quondam coram patribus fecerat
Abbreviated transcription (Latin):
sed in caelis ess& credenda. Haec & huius¬
modi ꝓsequente inclito xp̃i sacerdote una
cũ comitibus: libenter audiebatur. Multiq
cotidie nobilium & infimorũ abrenuntiata
sorde idolatriae: fidei fonte abluebant᷑. Nec pro¬
ibuit p̃dictus dux uerbĩut siqui uellentaudire
p̃dicaret᷑ : Interquos & filius eiusdem rathbo diducis
credens baptitatus est. imposito sibi nomine sui
genitoris ap̃fato scõ pontifice. & ab eo a sacro fonte
susceptus. ad hucque inalbis positus a carne
solutus. mundus ut creditur transiuit emundo
NECSILENTIO EST PRAETE REUNDU
quid diuinapietas ꝑ eundem scm pontificem
operari dignata est. Plurima enĩ uirtutũ mi¬
racula. & in itinere dũ ad eam ir& : et in eadem
gente ꝑ eũ fiebant. Ex quib unũ memoriȩtra¬
dere. & posteris intimare : cõmodũ duximus
deniq fr̃s qͥeũ familiariter nouerunt. & corãqͥbus
patratum est dicere solent. maxime uir reueren¬

Expanded text:
sed in caelis esset credenda. Haec et huiussed in caelis esset credenda. Haec et huiuscemodi prosequente inclito Christi sacerdote, una cum comitibus libenter audiebatur, multique cotidie nobilium et infimorum, abrenuntiata sorde idolatriae, fidei fonte abluebantur. Nec prohibuit praedictus dux, verbum ut, si qui vellent audire, praedicaretur; inter quos et filius eiusdem Rathbodi ducis credens baptizatus est, inposito sibi nomine sui genitoris a praefato sancto pontifice, et ab eo a sacro fonte susceptus adhucque in albis positus, a carne solutus, mundus, ut creditur, transivit e mundo. 5. Nec silentio est praetereundum, quid divina pietas per eundem sanctum pontificem operari dignata est. Plura enim virtutum miracula et in itinere, dum ad eam iret, et in eadem gente per eum fiebant. Ex quibus unum memoriae tradere et posteris intimare commodum duximus. Denique fratres, qui eum familiariter noverunt et coram quibus patratum est, dicere solent, maxime vir reveren
Abbreviated transcription (Latin):
steriũ ꝑ ueniens. de eodem loco eooperatores
uerbi strenuos & ad p̃dicandũ idoneos ut pote
actione simul & eruditione p̃claros assumens.
Ap̃patis om̃ibus quȩ nauigantib essenecessaria
uidebantur. in portu eius dẽ monasteru nauĩ
ascendit : & ꝑfluuiũ magnũ sequanȩ mare
introiens gallicũ. nauigauit fresiam: & genti
ilius acducienus rathbodo uerbũ dĩ ad nun¬
tiabat. dicens deos nonesse qui hominũ mani¬
bus factiessent: dĩ creandi materiã lignum
uellapidem esse non posse: quorũ recisurae
uł igni absumerent᷑. uel in uasa quȩ lib& huma¬
no usui formarent᷑. uel certe despectui foras
picerentur. & pedibus conculcata interram
uerterentur: Dm̃ potius intellegendũ maie¬
state in cõprehensilẽ. humanis oculis in uisibi¬
lem : omĩ potentẽ. Aeternũ . quicaelũ & ternĩ
maria & humanũ genus creass&. regeret.
& iudicatu᷑rus ess& orbem in aequitate
Cuius sedes aeterna. non uili & caduco metallo

Expanded text:
sterium perveniens, de eodem loco cooperatores verbi strenuos et ad praedicandum idoneos, utpote actione simul et eruditione praeclaros, assumens, praeparatis omnibus, quae navigantibus esse necessaria videbantur, in portu eiusdem monasterii navim adscendit, et per fluvium magnum Sequanae mare introiens Gallicum, navigavit Fresiam et genti illius ac duci eius Rathbodo verbum Dei adnuntiabat, dicens, deos non esse, qui hominum manibus facti essent; Dei creandi materiam lignum vel lapidem esse non posse, quorum recisurae vel igni absumerentur vel in vasa quaelibet humani usus formarentur vel certe despectui foras proicerentur et pedibus conculcata in terram verterentur. Deum potius intellegendum maiestate incomprehensibilem, humanis oculis invisibilem, omnipotentem, aeternum, qui caelum et terram, maria et humanum genus creasset, regeret et iudicaturus esset orbem in aequitate. Cuius sedes aeterna non vili et caduco metallo,
Abbreviated transcription (Latin):
glebam. alii perfenestram eiciuN.
alii aforis suscipiunt: Positã¬
q. innaui. cum omni populo ꝑ
inennam fluuiũ descendun
ngressiq ligeris alueum. adurbẽ
turonicam cum magnis laudibus
psallentium dirigunt copiosam cursum.
equorum uocibus pictaui exꝑge¬
facti. Nihil dethesauro quem cus¬
todiebant habentes. cum magna
confusione ad propria sunt reuersi
uod siquis requirit. cur post tran¬
situm gͣatiam epĩ unus tantum
idest lidorius usq ad scm̃mMUT¬
sistentibus paginis. diu ciuitas
turonica sine benedictione sacer¬
dotali fuit¬
quieo tempore esse uidebantur.
occulte perlatebras diuinum os¬
ficium cȩlebrabant. Namsiqͥ
a paganis reperti fuissent xp̃ian
aut afficiebantur uerberibus.
aut gladio truncabantur
passione ergodnĩ usq ad transitũ

Expanded text:
i 36 corporis glebam, alii per fenestram ejiciunt, i 36 corporis glebam, alii per fenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuiteo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum oficium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum
Abbreviated transcription (Latin):
dicitis. scitote quia uobiscum positd.
amplius est quam hic operatus
am ut pretermittamus plurima.
uobis sufcitauit duos mortuos
robis unum Etut ipse sȩpe
licebat. maior ei uirtus ante
episcopatum fuit. quã post episco
patum. Ergo necesse est ut
quod nobiscum non impleuit uiud.
explrat uel defunctus. U̾ obis
est enim ablatus. Nobis adõ donatꝰ
herum inquiunt simos antiquito
institutus seruatur. in urbe qua
ordinatus est. habebit dõ iubente
sepulchrum. Certe si promonas¬
terupriuilegio cupitis uindicare.
scitote quia primo ei monasteriũ
cum mediolanensibus fuit. His
ergo litigantibus. sole ruente dies
futurum ut mane facto apictauis
ꝑuiolentiam auferretur
ds̃ omnipotens. noluit ur bem tu¬
ronicam aproprio frustrare patrono
Deniq nocte media omnes pictaui¬
a somno fallacie comprimuntur.
pec ullus super fuit. qui exhac
multitudine uigilar&Igitu
ubi turonici eos conspiciunt ob¬
dormisse. apprehensam scĩssimi

Expanded text:
dicitis, scitote, quia vobiscum positus dicitis, scitote, quia vobiscum positus amplius est quam hic operatus. Nam, ut praetermittamus plurimum, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, maior ei virtus ante epipatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente nox cfuturum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehensam sanctissim
Abbreviated transcription (Latin):
TINUIS turonorum episcopus. plenis¬
uistutibus & fcĩtate. prebens infir¬
mis multa beneficia. octo gesimo
primo aetatis suȩ anno. episcopati
autem uicesimo sexto. apud con¬
datensem diocesis suȩ uicum exce¬
dens a scło. feliciter migrauit ad
xpm.ransuit autem media
nocte. quã dominica habebatur.
attico cȩsareoq consulibus
Multi enim meius transitu psallen¬
tium uoces audierunt incaelo. qđ
in libro uirtutum eius primci ple¬
nius ex posuimus. am cum¬
primum sẽs dĩ apud condatensem
ut diximus uicum egrotare coepis¬
s&. pictaui populi ad eius transitũ
sicͥut turonici conuenerunt. Quo
migrante. grandis altercatio inter
utrumq. surrexit populum. Di¬
cebant eipictaui: noster est mona¬
chus. nobis abba extitit. nos re
ticipastis coninuo. fir mati fuistis
benedictionibus: Insuꝑ & uir¬
tutibus iocundati: Sufficiant
uobis ista omnia. nobis liceat au¬
ferre uel cadauer exanime. Ad
harc turonici respondebant
Srurtutibus nobis facta sufficere

Expanded text:
tinus Turonorum episcopus, plenusvirtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octuaginsimo et primo aetatis suae anno, episcopatum autem vicissimo sexto, apud Condatinsem diccisis suae vicum excedens a saeculo, filiciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae dominica habebatur , Attico Caesarioque consolibus. Multi enim in eius transitum psallentium audierunt in caelum, quod in libro virtutum eius primo plenius exposuemus. Nam cumsanctus Dei apud Condatinsem, ut dixemus, vicum aegrotare coepisset, Pectavi populi ad eius transitum sicut Toronici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pectavi: 'Noster est monachus, nobis abba extetit, nos reqticipastis convivio, firmati fuistis benedictionebus, insuper et virtutibus iocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia, nobis liciat auferre vel cadaver exanimum'. Ad haec Toronici respondebant: 'Si virtutum nobis facta sufficere
Abbreviated transcription (Latin):
enerabilis autem p̾sul gul framnus cũ tenu¬
pspini principis. ad p̃dicandũ prefatȩ genti
fresionũ sicuti diuinitus sibi fuerat reuelatum
animũ conuertit: qui erat annus dñi cȩ in car¬
nationis dce. pipini quoq principis annꝰ xiii.
Quod opus per annos quinq infatigabiliter
peregit. ad fonta nellã monafteriũ sepiuꝰ reuer¬
tens ubi& monachicũ assũpserat habitũ. In ea¬
dẽ deniq p̃dicatione u̾bidĩ occupatus. & inmaiori
senectute iã positus. nã & pedũ dolore frequent̃
uexabatur. ordinato in episcopatu senonicȩ urbis
gerico uenerando pontifice. secessit ad prefatũ
fonta nellȩ monasteriũ. ibiq regularib. subditus
disciplinis. coronã expectabat ȩternã. Nam
& in hoc monasterio basilicã in honore scĩ stephani
primi martyris ȩdificauit. iuxta quã mansionẽ
eidẽ p̃para uerat. Hrs. ubi diuino cultui deditꝰ
sollicitus operis dĩ exhibebat᷑. Quȩ distabat

Expanded text:
Venerabilis autem praesul Vulframnus, cum tenuPippini principis ad praedicandum praefatae Fresionum genti, sicuti divinitus sibi fuerat revelatum, animum convertit, qui erat annus dominicae incarnationis DCC, Pippini quoque principis annus XIII. Quod opus per annos quinque infatigabiliter peregit, ad Fontanellam monasterium sepius revertens, ubi et monachicum assumpserat habitum. In eadem denique praedicatione verbi Dei occupatus et in maiori senectute iam positus, – nam et pedum dolore frequenter vexabatur, – ordinato in episcopatu Senonicae urbis Gerico venerando pontifice, secessit ad praefatum Fontanellae monasterium, ibique regularibus subditus disciplinis, coronam expectabat aeternam. Nam et in hoc monasterio basilicam in honore sancti Stephani primi martyris aedificavit, iuxta quam mansionem eidem praeparaverant fratres, ubi, divino cultui deditus, sollici
Abbreviated transcription (Latin):
lescer&: quodam die paucis secũ adhibitis
fratribus ad locum pergit. De in super
sepulchrũ ipsum adstans. orauit ad dñm.¬
ut quis ess& uel cuius meriti sepultus osten¬
der&. Ium conuersus ad leuã. uidit ꝓpe
ad sistere umbrã sordidam. trucẽ: imperat
riomen meritũq ut loquer&cur.Uomen
edicit. decrimine conficetur. latronem se
fuisse obscelera percussum. uulgi errore
celebratũ. Sibi cũ mastiribus Nihil esse
cõmune. cum illos gloria. se poena r&ciner&
irum immodũ. uocem loquentis quiad erant
audiebant. ꝑsonã tamen non uidebant
um MARTINUS quid uidiss& exposuit :¬
ussitq exeo loco altare quod ibi fuerat
submoueri. atq ita populũ super stitionis
illius absoluit errore

Expanded text:
lesceret, quodam die paucis secum adhibitis lesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Domut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore
Abbreviated transcription (Latin):
uod eo magissit mirũ
necesse est: quod multi inter eos nobiles
habebantur. qui longe aliter educati: ad
hanc sehumilitatẽ & patientiam coegerant
luresq ex his postea epõs uidimus
enĩ ess& ciuitas aut ęccła. quae non sibi
deMARTINI monasterio cuper& sacer dotes.
Edui reliquas uistutes eius quas in episcopatu
egit aggrediar. erat haud longe ab oppido
proximus monasterii locus. quem falsa homi¬
num opinio uelut consepultis ibi mastyribus
sacaruerat.Nam & altare ibi asuperiorib
episcopis constitutũ habebatur. Sed MAR¬
TINUS Non temere adhibens incertis fidem.
abhis quimaioris Natu erant presbiteris uel
clericis flagitabat nomen sibi mastrris. tẽpo¬
ra passionis ostendi: grandi se scrupulo per¬
moueri. quod nuhil certi constans sibi maiorũ
menioria tradidiss&. Cum aliquam diu
ergo a loco illo se abstinuiss&. Nec dero gar
religioni quia incestus erat: Nec auctoritatẽ
suam uulgo ac cõmodans. Ne suꝑ stitio conua¬

Expanded text:
od eo magis sit mirum od eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conua
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ non defiderar&. Ex uno enĩ latere
precisa montis excelsa rupe abrebatur.
reliquam planitiem liger fluuius reducto¬
paululum sinu clauserat. Ulna tantũ
eademq arta ad modũ uia adiri poterat
pse exlignis contextam cellulã habebat
ulti quidem efratribus ineo dẽ modo
pleriq saxo super ietti montis cauato. receptacula
sibi fecerent. Discipuli uero octoginta eraN
qui ad exemplum beati magistri ixstituebant᷑
emo ibi quicquam propriũ habebat. omnia
himediũ conferebantur Nonemere aut
uendere. ut plerisq monachis moris est quic¬
quam licebat Ars ibi exceptis scriptorib¬
a&cas deputabatur. maiores orationi uacabaN
arus cuiquam extra cellulam suam egressus.
nisi cum ad locum onrtionis conueniebant
ibum unũ omnes. posthorã ieiunii accipi¬
ebant. Uinum nemo nouerat. nisiquẽ
infirmitas coegiss&. Pleriq camelorũ¬
Pleriq camelorũ
setis uestiebantur: Mollior ibi habitus¬
procrimine eret. Quo¬

Expanded text:
dinem non desideraret. ex uno enim latere dinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reductpaululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebataetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habituspro crimine erat. qu
Abbreviated transcription (Latin):
tantium ꝑfecisti laudem. propter mimicos
tuos. ut destruas inimicũ & defensorem
uo lecto. clamor populi tollitur. pars diuer¬
sa confunditur : atq ita habitum est diuino
nutu psalmum hunc lectũ fuisse. ut testimo¬
Nium operis sui defensor audir&: Quia
exore infantiũ atq lactantiũ inMAR TINO
dñi laude ꝑfecta. & ostensus pariter & destruc¬
tus est inimicus. Iam uero sumpto episco¬
patu. qualem se quantumq prȩstiterit. non
est nrae facultatis euoluere. Idem enim
constantissime per seuerabat. qui prius fue¬
it. E¬
adem incorde eius humilitas. eadẽ
inuestitu cius uilitas erat. Atq ita plenus
auctoritatis & gratiȩ implebat episcopii
dignitatẽ. ut non tamen propositũ monachi
uirtutemq deserer&. Aliquam diu uero
adherenti adeccłam cellula usus est.
e in cum inqui &udinẽ frequentantiũ ferre
non posset. duobus fere extra ciuitatem
milibus monasteriũ sibi statuit

Expanded text:
tantium perfecisti laudem propter inimicos tantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit.
Abbreviated transcription (Latin):
tia: MARTINuM episcopatu esse dignissi¬
mum: felicem fore talem aecclesie sacerdotẽ
Pauci tamen & nonnulli ep̃i qui ad constituen¬
dum antistitem fuerant euocati. impie repug¬
Nabant dicentef:Ocilic& contemptibilẽ
esse ꝑsonã. Irdignũ esse episcopatu: hominẽ
uultu despicabilẽ. ueste sordidũ: erine deformẽ
ta apopulo sententię sanioris haec illorum
ifrisio dementia est: qui inlustrem uirum dũ
uituperare cupiunt. predicabant. Nec uero
aliud his facere licuit. quam quod populus
dño uolente cogebat. INter episcopos
tamen qui ad fuerant. precipue defensor
quidã nomine dicitur restitisse. Chnde
anim aduersum est. grauiter illum lectio¬
Ne prophetica tunc notatum.Nam cum
fostuitu lector cinlegendi eodie officium
erat. inter clusus apopulo defuiss& : turbatis
ministris dum expectatur quinon ad erat:
imus ecircum stantibus sumpto psalterio. quẽ
primũ uersum inuenit arripuit. Psalmi
autem hicerat. Exore infantium & lac¬

Expanded text:
tia, Martinum episcopatus esse dignissitia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino uolente cogitabat. inter episcopos tamen qui adfuerant prquidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: Ex ore infantium et lac
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uitã extorsisse. Quo cognito. cellu¬
lã in qua corpus iacebat ingreditur
xclusisq omnibus turbis. suꝑ stratus cor¬
pori aliquantisper orauit. Mox uuiscen¬
te uultu. marciscentibus oculis. in ora illus
defunctus erigitur. lentoq conamine eni¬
sus adsurgere. apprehensa beati uiri dextera
inpedes constitit : atq ita cum eo usq aduesti¬
bulũ domus. turba omni inspectante ꝓcessit.
ub eodẽ fere tempore. Adepiscopatũ turonicę
aecclesiȩ p&cebatur Sed cumerui monas¬
terio suo non facile poss&. ruricius quidam
unus eciuibus uxoris languore simulato. ad
genua illius prouolutus. ut egrederetur opti¬
nuit: Ita dispositis iam in itinere ciuiũ turbis.
sub quadam custodia ad ciuitatẽ usq deducit
Mirum immodum incredibilis multitudo Non
solũ exillo oppido. sed etiam exuicinis urbib
suffragia ferenda conuenene t. Qna om¬
nium uoluntas. eadem uota. eademq senten¬

Expanded text:
sibi uitam extorsisse. quo cognito cellusibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque senten
Abbreviated transcription (Latin):
hruunt. Mirum spectaculũ. quod
uidebant uiuere: quẽ mostuum reli¬
quissent. Ita redditus uitȩ̨. statim
baptisma consecutus: plures postea uix̃
annos. Primusq apud nos MARTINI
uistutũ. uel materia uel testimoniNi
fuit. Idem tamen referre erat solitis.
se corpore egressum. ad tribunal iudicis ductũ.
deputandumq obscuris locis & uulgaribus
turbis. tristem excepisse sententiam. Iunc
ꝑduos angelos iudici fuisse suggestũ. hunc
esse ꝓquo MARTINUS orar&: Ita ꝑ eosdẽ
angelos se iussum reduci. & MARTINΟ
redditũ: uitaeq pristine restitutum.
bhoc primo tempore beati uiri nomen
enituit. ut qui sc̃s iam ab omnibus habe¬
batur. potens &iam &uere apostolicus
haber&ur
ECMULTO postdũ agrũ lupicim cuusdã
honorati scđm scłm uiri preterir&.
clamore & luctu turbe plangentis ex¬
cipitur. Adquam cum sollicitus adsti¬
tiss&. & quis ess& hic flacus inquirer&.
indicatur unũ efamilia seruulũ. laqueo

Expanded text:
inruunt. mirum spectaculum, quod inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo
Abbreviated transcription (Latin):
positis diebus languore correptus. ui febrium
ttum MARTINUS foste disces¬
serat. Et cum ꝑtriduum de fuiss&. regres¬
sus exanime corpus inuenit
mors fuerat. ut absq baptismate humanis
rebus exceder&. Corpus in medio positum.
tristimerentiũ fratrum frequentabatur
officio. Ium MarTINUS flens & heiulans
accurrit. Ium uero tota scm̃ spm̃ mente
concipiens. egredi cellulã inqua corpus
iacebat cȩteros iub&. ac foribus obseratis.
suꝑ exanimata de functi fratris membra ꝓ¬
sternitur: & cum aliquamdiu onrtioni ineu
erectus paululũ. & in defuncti ora defixus.
orrtionis suȩ ac misericordiȩ dñi initrepi¬
dus expectabat euentum. Chixq duarũ¬
fere horarũ spatiũ intercesserat. uidit
defunctũ paulatim membris omnibus cõ¬
moueri. & laxatis inusum uidendi palpi¬
tare luminibus. Ium uero magna ad
dñm uoce conuersus. gratias agens cel¬
lulam clamore compleuerat. Quo au¬
dito qui proforibus adstiterant. statim

Expanded text:
positis diebus languore correptus ui febriumpositis diebus languore correptus ui febriumtum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incuberectus paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixqufere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim
Abbreviated transcription (Latin):
& princeps arrianorũ grauissime insectatus
est multisq affectũ in iurus. deciuitate extur¬
bauit. Cȩdendum itaq tempori arbitratꝰ.
ad insulam gallinariã nomine secessit :¬
omite quodã pures bitero magnarũ uirtu¬
tum uiro. Hic aliquam diu. radicibus uixit
herbarum. Quo tempore elleborũ uenena¬
tum ut ferunt gramen. incibum sumpsit
Sed cum iuim ueneni inse gassantis uicina iam
moste sensiss&. imminens periculum orati¬
one reppulit. O tatimq omnis dolor fuga¬
tus est.Nec multo post cum scõ hilario
comperiss& regis pęnitentia potestatẽ indul¬
tã fuisse redeundi. romȩ ei temptauit occur¬
rere. profectusq est adurbem
UMIAM hilarius preteriss&. ita eum est e¬
uestigio prosecutus. Cumq ab eo gratis¬
sime fuiss& susceptus. haud longe sibi ab oppido
monasteriũ collocauit. Quo tempore se ci
quidã caticuminus iunxit. cupiens scĩssimi
uiri institin disciplinis. Paucis quippe inter¬

Expanded text:
et princeps Arrianorum, grauissime insectatus et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque inter
Abbreviated transcription (Latin):
p̃teriss&. diabolus in itinere humana spe¬
tie ad sumpta se ei obuiũ tulit: quo tender&
quȩrens. Cumq id aMaRIMo responsi ac¬
cepiss&. se quo dñs uocar& intendere : ait
ad cum. Quocumq ieris. uel quȩcumq
temptaueris. diabolus tibi aduersabitur
mihihomo. Statimq e conspectu eius.
taq ut animo acmente
conceperat. matrẽ gentilitatis absoluit errore.
patre in malis ꝑseuerante. plures tamen suo
saluauit exemplo. Deinde cumheresis arri¬
ana ꝑ totũ orbem. & maxime intra illiricum
pullulass& : cum aduersus ꝑfidiã sacerdotũ
solus pene accrrime pugnar&. multisq sup¬
pliciis ess& affectus. nam &puplice uirgis
caesus est. & ad extremũ deciuitate exire
compulsus. italiam repetens : Cum intra
gallias quoq discessu scĩ hilarii quẽ al ex¬
iliũ her&aicorũ uis coegerat turbatã ȩccłam
comperiss&c : mediolani sibi monasterium
statuit. Ibi quoq eum auxentius auctor

Expanded text:
praeterisset, diabolus in itinere, humana spepraeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. mihi homo. statimque de conspectu eius  ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor
Abbreviated transcription (Latin):
quod postea probauit euentus
inter alpes deuia secutus. incidit in latrones
umq unus securi eleuata in capud eius
librass&. ictũ ferientis dexterae sustinuit
alter: Uinctis tamen posttergũ manibus.
uni seruandus & custo diendus traditur
uicũ adremotiora eũ duxiss&. ꝑ cunctari
ab eo coepit. quisnã ess&c. Respondit
xp̃ianum se esse. Quaerebat &iam abeo.
antimer&. Tunc uero constantissime profitẽ¬
tur. pumquã se fuisse tamsecurũ. quia scir&
misericordiam dñĩ maxime intemptationib
adfutunrm: Semagis illi dolere. qui xp̃i
misericordia ut pote latrocinia exercens ess&
indignus. INgressusq euangelicam disputa¬
tionẽ. uerbum dĩ latroni predicabat. Quid
longius morer: Latro credidit. prosecutiq
MARTINUM uIE reddidit : orans ut prose
dnm̃ precarecur. Idemq postea religiosã
agens uitam ausus est uthaec quaesuprr recu¬
limus. ab ipso audita dicantur
mariinus inde progressus cũ mediolanum

Expanded text:
quod postea probauit euentus.quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra relimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum
Abbreviated transcription (Latin):
XIN Di relicta militia. scm̃ hilarium pic¬
taue episcopum ciuitatis cuius tunc indĩ rebis
expectata & cognita fides habebatur expe¬
tiuit : & aliquan diu apud eum cõmoratus est
emptauit autem idem hilarius imposito diaco¬
sii officio. sibi eum artius implicare. & ministe¬
rio uinciri diuino. Ded cum sȩpissime restitis¬
s& indignũ se esse uociferans. intellexit uir dĩ¬
altioris ingenii hoc eum modo posse constringi:
si id ei officii imponer&. in quo quidam locis
iniuriȩ uiderocur. Itaq exorcistam eum
esse precepit. Quam ille ordinationem
nedespexisse tamquam humiliorẽ iuder&ur.
non repudiauit.: Nec multo post ammo-¬
nitus ꝑsoporẽ. ut patriã parentesq quos ad¬
huc gentilitas detinebat. religiosa sollicitu¬
dine uisitar& Ex uoluntate scĩ hilarii
ꝓfectus est. Mltisq ab eo obstrictus prę-¬
cibus & lacrimis ut redir&. mestus ut feruNT
peregrinationẽ illam aggressus est Con.¬
testatus fratres multa se aduersa passurũ.¬

Expanded text:
xinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passuru
Abbreviated transcription (Latin):
po cunctos inposita uniuersis
manu caticuminos fecit Cũ
quidẽ adnos conuersus dicer&
Non in rationabiliter incampo
caticuminos fieri. ubi solent mar¬
tyres consecrari. Uicisti in¬
quit postumianus galle. icisti
Non utique me. qui MARTINI
sum potius ad sertor. & qui haec
omnia de illo uiro & sciuisemꝑ &
credidi. sedheremitas omnes ana¬
choritasq uicisti. Demo enĩ
illorum sicut MART INUS
hic uester immo noster mostibus
imperauit
Meritoq hunc iste
sulpicius apostolis comparat &
prophetis. quem per omnia illis. ẽẽ.
consimilẽ fidei uirtus. ac uirtut ũ
opera testantur. Sedꝑge quȩ¬
so. quam quã nihil magnificentius
audire possimus. Perge tamen
galle. quod etiam Nunc de MAR¬
TINO super est sermonis euoluere
am etiã minima illius & cotidiana
animus festinat agnoscere. quia
minima illius aliorũ maximis ma¬
iora esse nulli dubium est. Ita faciã¬
gallus inquit. Uerum id quod
dicturus sum ipse non uidi. prius

Expanded text:
po, cunctos inposita uniuersis po, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus imperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostolis conparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis euoluere. nam etiam minima illius et cotidiana animus festinat agnoscere, quia minima illius aliorum maximis maiora esse non dubium est. Ita faciGallus inquit: uerum id, quod dicturus sum, ipse non uidi, prius
Abbreviated transcription (Latin):
MARTINUS operandum. &
ad nuntiante sibi spũ totus infremuit
ec mostale sonans. uerbum dĩ gentib
praedicabat.Sepius ingemiscers
cur tanta dnm saluatorẽ turba nes¬
cir&. nterea sicut nos incredibilis
circum dederat multitudo. mulier
quaedam cuius filius paulo ante de¬
fecerat. corpus exanime beato uiro
protensis manibus coepit offerre
dicens: scimus quia amicus dĩ es. resti¬
tue mihi filiũ meum. quia unicus mihi.¬
unxit se cȩtera multitudo. & matris
praecibus ad clamabat. Lum
MARTI NUS nidens proexpec¬
tantium salute ut postea nobis ipse
dicebat consequi se posse uirtutem.
defuncti corpus propriis manibus
accepit : & cum expectantibus cunc¬
tis genua flexiss&. ubi consũmata
oratione surrexit. uiuificatum par¬
nulum matri restituit.umue¬
ro multitudo omnis in caelum cla¬
more sublato xpm dm̃ fateri: postre¬
mũ cuncti cateruatim ad genua
beati uiri ruere ceperunt. fidelit̃
postulantes. ut eos facer& xp̃ianos
eccunctatus. in medio ut erat cã¬

Expanded text:
Martinus operandum et adnuntiante sibi spiritu totus infremuit, nec mortale sonans uerbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemescens, cur tanta Dominum Saluatorem turba nesciret. interea, sicut nos incredibilis circumdederat multitudo, mulier quaedam, cuius filius paullo ante defecerat, corpus exanime beato uiro protensis manibus coepit offerre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit: et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum paruolum matri reddidit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua beati uiri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant cam
Abbreviated transcription (Latin):
sentem lic& curata ess& optulit. Neque
abalio eam quam aMARTINO habi¬
tu uirginitatis iriposito passus est
CoNsecrri¬
AUILINUS uero uir magni post¬
modum futurus exempli. cum oculum
grauiter dolere cepiss&. &iam pupillam
eius crassior nubes suꝑducta texiss&.
oculum eiꝰ MARTINUS penculo
contigit. pristinamq cisanitatem sublato
omni dolore restituit

Expanded text:
sentem licet curata esset, obtulit, neque sentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrariaulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit