comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
loriosa semper et efficax¬
circa suos diuna dig¬
natio. bonis meliora supponit:
et optima. per fectionis coronat
accessu. Magna et admirabilis
Amandi gła. in salutari sc̃o glo¬
riam et decorem magnum po¬
suerat dominus super eum: s
quanta fuerit uirtutis eius scĩ¬
tatisꝙ perfectio. sequentis at¬
testatione miraculi declaratur
Ad urbem menapiorum. que tor¬
nacus uulgato nomine dicitur.
uir beatus ascenderat. patriam
gloria sanctitatis illustrans: et
gratiam suauitatis infundeus
populo iam credenti. Residebat
ibi comes doito. uidex a rege de¬
legatus. improuinciam: ũt pub¬
licis actionib ordinem. finem
controuersiis. uidiciis formam.
culpis supplicia. iusta merenti¬
bus exhiberet. Sedente eo pro
tribunali uir a lictorib exhibe¬
tur. corruptus infamia. correp¬
tus in culpa miserabilis pena:
cui mortis sententiam populus
terribiliter inclamabat. Iuilex
sicut paulo truculentior. et ui¬
dulgens ire iusto amplius erat:
ad clamorem plebis in miserũ

Expanded text:
loriosa semper et efficaxcirca suos divina dignatio bonis meliora supponit 718, et optima perfectionis coronat accessu. Magna et admirabilis Amandi gloria in salutari sancto: gloriam et decorem magnum posuerat Dominus super eum; sed quanta fuerit virtutis ejus, sanctitatisque perfectio, sequentis attestatione miraculi declaratur. Ad urbem Menapiorum, quae Tornacus vulgato nomine dicitur, vir beatus ascenderat, patriam gloria sanctitatis illustrans, et gratiam suavitatis infundens populo jam credenti. Residebat ibi comes Dotto judex a rege delegatus in provinciam, ut publicis actionibus ordinem, finem controversiis, judiciis formam, culpis supplicia, justa moerentibus exhiberet. Sedente eo pro tribunali, vir a lictoribus exhibetur, corruptus infamia, correptus in culpa, miserabilis poena, cui mortis sententiam populus terribiliter inclamabat. Judex, sicut paulo truculentior et indulgens irae justo amplius erat, ad clamorem plebis, in miserum,
Abbreviated transcription (Latin):
et assidentem iuro iłi quem
defunctum reliquerant non
sine stupore et admiratiõe cõ¬
spiciunt: magnificantes in
opere tam sollẽpni. miscłiam
redẽptoris. Quos uir sc̃s hu¬
militer obsecrat et obtestatur
in domino ne publicent hoc
secretum. s silentio supprimãt
cautiori: qđ non de merito
fragilitatis humane. s de in¬
dulgentia fuerat diuinitatis
excẽptum. Mens etenim sc̃a
numquam ab humilitatis
tenore dissiliens. nichil aliud
in operib suis nisi diumni nõis
claritatem: nisi celestis regni
gloriam requirebat. Huma¬
ni fauoris illecebras. et homi¬
num laudes: tamquam uirus
execrabatur horrendum. Loto
g̾ corpore: sic carnis scissuras
et hiantia uulnera solidauit.
ut nullum superẽẽt. de pristi¬
na corruptione uestigiũ. Mu¬
neratum taliter remittens ad
propria: sanum parentibus
et incolumem resignauit.

Expanded text:
et assidentem viro Dei, quem defunctum reliquerant, non sine stupore, et admiratione conspiciunt, magnificantes in opere tam solemni misericordiam Redemptoris. Quos vir sanctus humiliter obsecrat et obtestatur in Domino, ne publicent hoc secretum; sed silentio supprimant cautiori, quod non de merito fragilitatis humanae, sed de indulgentia fuerat divinitatis exceptum. Mens etenim sancta, nunquam ab humilitatis tenore dissiliens, nihil aliud in operibus suis, nisi divini nominis claritatem, nisi coelestis regni gloriam requirebat; humani favoris illecebras et hominum laudes, tanquam virus exsecrabatur horrendum. Loto igitur corpore, sic carnis scissuras, et hiantia vulnera solidavit, ut nullum superesset de pristina corruptione vestigium. Muneratum taliter remittens ad propria, sanum parentibus et incolumem resignavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ritorum fructib et operum
signis illecti. reuerende auc¬
toritatis et insignis excellen¬
tie patres.Reolus metropoli¬
tanus remensis. Mũmolinꝰ
nouiomiensis ep̃s. cameracensiũ
pater uindicianus. bertinus. et
Aldebertus abb̃es. Iohes blandi¬
niensis cenobii pastor egregius.
cum aliis deum timentib uiris
quorum auctoritate et consilio
dispositionis sue roborauit effec¬
tum. Disposuit igitur sub hor¬
ribilis interminatione senten¬
tie ne uiqͣ. liceret ecclesiastice
seculari ue persone corpus suũ
ab elnonensi remouere cenobio.
uel transferre cuiuslibet occasio¬
nis obtentu. s cum fratrib qui
eius inductu mundum uicerãt
depositionis sue locum presentia
sui corporis inmobiliter posside¬
ret. et resurrectionis ultime dĩe
cum eis fideliter expectaret. qͦs
nec iuuens deserere sustinebat.
nec admittebat moriens aliqua¬
tenus dimoueri. Ut ergo ambi¬
guitatem omnem huius scire
uolentib auferamus. testamen¬

Expanded text:
ritorum fructibus, et operum ritorum fructibus, et operum signis illecti, reverendae auctoritatis et insignis excellentiae Patres, Reolus metropolita Remensis, Mummolenus Noviomensis episcopus, Cameracensium Pater Vindicianus, Bertinus et Aldebertus abbates, Joannes Blandiniensis coenobii pastor egregius, cum aliis Deum timentibus viris, quorum auctoritate et consilio dispositionis suae roboravit effectum. Disposuit igitur sub horribilis interminatione sententiae, ne cuiquam liceret ecclesiasticae saecularive personae, corpus suum ab Elnonensi removere coenobio, vel transferre cujuslibet occasionis obtentu; sed cum fratribus, qui ejus inductu mundum vicerant, depositionis suae locum praesentia sui corporis immobiliter possideret; et resurrectionis ultimae diem cum eis fideliter exspectaret, quos nec vivens deserere sustinebat, nec admittebat moriens aliquatenus dimoveri. Ut ergo omnem ambiguitatem hujus rei scire volentibus auferamus, testamen
Abbreviated transcription (Latin):
olet circa posterius ge¬
nitam sobolem pater¬
na pietas esse propensior et
genuine caritaus ardorem sẽ¬
per extremis reseruat affectib
Sic magister pietatis cum di¬
do in finem dilexit eos. et iu¬
firmis alhuc rudibq disci¬
pulis. uitalem sue mortis ex¬
hibuit medicinam. Huius
imitator beatus pater aman¬
dus cum sciret articulum sui
transitus imminere. conuoca¬
tis ad se fratrib. post exhorta¬
tionis uerba post pie consola¬
tionis blanda colloquia. post
inculcata salutis eterne man¬
data. uocationis sue tempus
indicat propinquare. et quan¬
tum eos uiuens dilexerit ma¬
nifestis declarat indiciis. cũ
nec in morte sustineat ab eoꝵ
dulci collegio separari. Facto
igitur eis testamento sicut in
archiuis eiusdem monasterii
continetur:stabile de corpore
suo confirmat edictum. idẽq
constanter adiurat. precatur.
monet. hortatur. et imperat.
ut inuiolabiliter obseruetur.
Conuenerant ad eũ fama sc̃i¬
tatis opinione uirtutum. me¬

Expanded text:
olet circa posterius genitam sobolem paterna pietas esse propensior, et genuinae charitatis ardorem semper extremis reservat affectibus. Sic Magister pietatis, cum di cum dilexit eos, et infirmis adhuc rudibusque discipulis vitalem suae mortis exhibuit medicinam. Hujus imitator B. Pater Amandus, cum sciret articulum sui transitus imminere, convocatis ad se fratribus, post exhortationis verba, post piae consolationis blanda colloquia, post inculcata salutis aeternae mandata, vocationis suae tempus indicat propinquare; et, quantum eos vivens dilexerit, manifestis declarat indiciis, cum nec in morte sustineat ab eorum dulci collegio separari. Facto igitur eis testamento, sicut in archivis hujus monasterii continetur, stabile de corpore suo confirmat edictum, idemque constanter adjurat, precatur, monet, hortatur et imperat, ut inviolabiliter observetur. Convenerant ad eum fama sanctitatis, opinione virtutum, me
Abbreviated transcription (Latin):
pontificis salutarem doctrinã.
didicit a uoluntatib siuis cor au̾¬
tere. resistere carnis affectibus.
proprium uil habere. factusq
est uoluntarie municeps pauper¬
tatis: et sanctitatis laudabile ꝓ¬
positum. gloriose consummatio¬
nis exitu coronauit

Expanded text:
Pontificis salutarem doctrinam, Pontificis salutarem doctrinam, didicit a voluntatibus suis cor avertere, resistere carnis affectibus, proprium nil habere; factusque est voluntariae municeps paupertatis, et sanctitatis laudabile propositum gloriosae consummationis exitu coronavit
Abbreviated transcription (Latin):
rat ex multo tempore desi¬
derans uidere eum beatꝰ
Gislenus. qui tanquam sydus
exunium. cuius rutilans splen¬
dor ab oriente paret in occiden¬
tem: celesti ductus oraculo a gre¬
tie finib migrat in gallias. Hic
cum uiri dei uisione pariter et
alloquio fuisset instructus. et
in opus sc̃m continua fructifica¬
tione proficeret. occasione sũpta
pro dedicatione monasterii sui
quod de nouo construxerat. ser¬
uum dei studuit diligentius
euocare: ut cum Autberto ca¬
meracensi ep̃o. noui operis fabͥ¬
cam in gratie celestis habitacu¬
lum consecraret. Hic dum sacͥs
mysticis ambo insudarent. et
forme uisibilis exemplar fideliũ
mentib satagerent conuenient̾
imprimere: pio conuentus audi¬
tu. Madelgarius comes. qui et
hincentius. a scłi uanitatibus
ad diuine conuertitur obsequia
pietatis. Hic cum inter palati¬
nos principes clarus et nobi¬
lis regiq gratissimus haberetur.
mundo renuntians. iuuifice pre¬
dicationis instinctu. iuxta beati

Expanded text:
rat ex multo tempore desiderans videre eum B. Gislenus, qui tanquam sidus eximium, cujus rutilans splendor ab oriente paret in occidentem, coelesti ductus oraculo, a Graeciae finibus migrarat in Gallias. Hic cum viri Dei visione pariter et alloquio fuisset instructus, et in opus sanctum continua fructificatione proficeret; occasione sumpta pro dedicatione monasterii sui, quod de novo construxerat, servum Dei diligentius studuit evocare, ut cum B. Autberto Cameracensi episcopo, novi operis fabricam, in gratiae coelestis habitaculum consecraret. Hic dum sacris mysticis ambo pariter insudarent, et formae visibilis exemplar fidelium mentibus satagerent convenienter imprimere, pio conventus auditu Madelgarius comes, qui et Vincentius, a saeculi vanitatibus ad divinae convertitur obsequia pietatis. Hic, cum inter palatinos principes clarus et nobilis, regique gratissimus haberetur; mundo renuntians, vivificae praedicationis instinctu, juxta beati
Abbreviated transcription (Latin):
cepisti conuenienter et sollerter exe¬
quere. ut cuius exhortationis es
amplexata consilium: eius in et̾¬
nitatis gloria collegio socieris.
Hiis dictis ab inuicem recesserunt.
et fidem uerbis fidelis exitus
applicauit. Gransiit autem bea¬
tus Amandus nocte dñica octa¬
uo idus februarii. Anno ab incar¬
natione dñi sexcentesimo sexa¬
gesimo primo. presulatus uita¬
liani pape tercio. imperii constã¬
tim uicesimo tercio. qui ab era¬
cleo tercius rem publicam gu¬
bernauit. regnante in francia
theoderico. Anno uite beati p̃o¬
tificis nanagesimo: Prestante
patre et spiritu sc̃o est honor et

Expanded text:
coepisti, convenienter et solerter exsecoepisti, convenienter et solerter exsequere, ut cujus exhortationis es amplexata consilium ejus, in aeternitatis gloria, collegio socieris. » His dictis, ab invicem recesserunt, et fidem verbis fidelis exitiis applicavit. 76. Transit autem B. Amandus nocte Dominica octavo Idus Februarii, anno ab Incarnatione Domini sexcentesimo sexagesimo primo, praesulatus Vitaliani papae tertio, imperii Constantini vicesimo tertio, qui ab Eracleo tertius rempublicam gubernavit. Regnante in Francia Theoderico. Anno vitae beati pontificis nonagesimo. Praestante Patre et Spiritu sancto est honor et
Abbreviated transcription (Latin):
tur. hic est inquit seruus domi¬
ni amandus. qui cursu uite p̾¬
sentis laudabiliter et innocen¬
nat. ut sit ei iocunda quietis
mansio. post labores. et de spe
translatus ad speciem manifes¬
te contemplationis gloria sacie¬
tur. Spectabilis autem illa
dealbate multitudinis turba
que prope sequitur aut p̾cedit.
hii sunt qui sacris eius institu¬
tionib eruditi. diuina senten¬
tia preorcdinantur ad uitam.
signum apostolatus eius in do¬
mino pro imitatione sancta
glorie comites et mercedis. Uir
go dñi tegens silentio uisionẽ
nulli suorum uoluit indicare
s destinato ad sororem suam
beatam Waldetrudem nuntio.
ad colloquendum sibi cum ea
euocauit. Quib ad locũ
qui meruius uocatur: ott᷑¬
rens. familiari colloquio mys¬
terium sacre uisionis edisse¬
rit. Quod uir sancłus prudẽ¬
ter aduertens. grãs inqͥt age
deo uirgo fidelis. cui diuina¬
dignatio et serui sui meritũ.
et exitus tui ꝓximum diem
uoluit indicare. Proinde qd̵

Expanded text:
tur: « Hic est, inquit, servus Domitur: « Hic est, inquit, servus Domini Amandus, qui cursu vitae praesentis laudabiliter et innocennat, ut sic ei jucunda quietis mansio post labores, et de spe translatus ad speciem manifeste contemplationis gloria satietur. » Spectabilis autem illa dealbatae multitudinis turba, quae pone sequitur aut praecedit, ii sunt qui sacris ejus institutionibus eruditi, divina sententia praeordinantur ad vitam: signum apostolatus ipsius in Domino, pro imitatione 732 sancta gloriae comites et mercedis. 75. Virgo Domini tegens silentio visionem nulli suorum voluit indicare, sed destinato ad sororem suam B. Waldetrudem nuntio ad colloquendum sibi cum ea, evocavit. Quibus ad locum qui Mervius vocatur, occurrens, familiari colloquio mysterium sacrae visionis edisserit. Quod vir sanctus prudenter advertens: « Gratias, inquit, age Deo, virgo fidelis, cui dignatio et servi sui meritum, et exitus tui proximum diem voluit indicare. Proinde quod
Abbreviated transcription (Latin):
reciosa est in conspectu
dñi mors sc̃orum eius
que licet minus capacib iter
exterminii uideatur.magni¬
ficat tamen eos celestis aucto¬
ritas. et resurrectionis eter¬
ne głam predicat in defũc-¬
tis. Deposito carnis onere
beatus amaudus. dum noc¬
te dñica migraret ad dñm.
inclita uirgo aldegundis.
in monasterio malbodiensi
ante uenerandum altare sc̃e
Qum subito rapta in excessu
mentis uidet reuerenda ca¬
nitie uirum clarum sacerdo¬
talib indumentis. u̾ga pas¬
torali subnixum cum ingenti
gloria chorusce lucis ad super¬
na conscendere. P recedebat
et subsequebatur euntem cu¬
neus innumerabilis albatorũ
quos e uestigio sequi quorum
dulci sociari collegio. quo¬
rũ. felicib interesse gaudi¬
is affectabat et nisu quo po¬
terat uestigia sequebatur. In-¬
terrogatur ab angelo itiue¬
ris duce. sciret ne quis esset
ille tante reuerentie et głe
senex. quem stiparet tam
sollempnis candidate mul¬
titudinis comitatus. Quod¬
cum se nescire uirgo dñi fatere¬

Expanded text:
retiosa est in conspectu Domini mors sanctorum ejus, quae licet minus capacibus exterminii videatur, magnificat tamen eos coelestis auctoritas, et resurrectionis aeternae gloriam praedicat in defunctis. Deposito carnis onere B. Amandus, dum nocte Dominica migraret ad Dominum, inclyta virgo Aldegundis, in monasterio Malbodiensi, ante venerandum altare sanctus insistebat. Cum subito rapta in excessu mentis, videt reverenda canitie virum, clarum sacerdotalibus indumentis, virga pastorali subnixum, cum ingenti gloria coruscae lucis ad superna conscendere. Praecedebat, et subsequebatur euntem cuneus innumerabilis albatorum, quos e vestigio sequi, quorum dulci sociari collegio, quorum felicibus interesse gaudiis affectabat, et nisu quo poterat vestigia sequebatur. Interrogatur ab angelo itineris duce, sciretne, quis esset ille tantae reverentiae et gloriae senex, quem stiparet tam solemnis candidatae multitudinis comitatus. Quodcum se nescire virgo Domini fatere
Abbreviated transcription (Latin):
eigazofilaciũ corđ sui colligere. qđ in ꝓmptu habebat. pere¬
grina insuꝑ conduxit enigmata ⁊ quicquid phylosophrcũ terrenisq
sensibus remotissimũ sensit. hocunde cũq contraxit. Obliteratas duisc¬
tẽ liberales artesipse retexit. Iuic quid historicioratores poctȩ ⁊ phȩ¬
losoph nouũ ⁊ grande ꝑstrepunt dilgentissime cũ doctorib cuius¬
cũq linguȩ ꝑscrutatus ẽ. Et ubi magister excelluit ingenii uelocitate
ibi se discipulũ p̃buit humilitate. Sepe int̃gorũ ⁊ latinorũ doctis

Expanded text:
ei in gazophilacium cordis sui colligere, quod in promptu habebat, pereei in gazophilacium cordis sui colligere, quod in promptu habebat, peregrina insuper conduxit enigmata, et quicquid phylosophycum terrenisque sensibus remotissimum sensit, hoc undecumque contraxit. Obliteratas diu septem liberales artes ipse retexit. Quicquid historici, oratores, poete et phylosophi novum et grande perstrepunt, diligentissime cum doctoribus cuiuscumque lingue perscrutatus est, et ubi magister excelluit ingenii velocitate, ibi se discipulum prebuit humilitate. 6. Sepe inter Grecorum et Latinorum doctis
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes sime narraturũ ꝓmiserĩ nimiũ mihs sumpseri. iferen
đminime fuerĩ. Excedit enĩ laus eiꝰ ⁊ gła quicquid ł ipse cice
sibi ꝓmiteret in facundia: hic germanũ suũ Brunonẽ dõ dicatũ.
adhuc adolescentulũ honorabiliter ut parfuit escolis inpalatiũ
euocauit locũ uidelicet tãlucidissimo aptũ speculo. ubi quicquid de¬
forme ꝑ totũ pene mundũ esset instudiis liquidius e lucidaret.
uc enĩ exom̃ib ei finib confluebat totũ qđ sibi aliquid ẽę uidebat᷑,
Nihil ominus abom̃ib calumnia qualibet opp̃ssis. hoc asslum unicũ
petebatur. Exemplar ibi sapientiȩ. pietatis ⁊iusticie. supͣ homi¬
nu memoriã eminebat Inde reuersi qui sibi paulo ante domi
indebant᷑ doctissimorubore notati. rudim̃ta artiũ quasi nunc
cepidicentes aggressi sunt. Cuunleua parte mamillȩ nilsaluit. scse
ab hoc quasi celso tribunali ex inde uerecundus abstinuit. Uas
illud suũ impleuit dñs spũ sapientiȩ ⁊ intellectus. nec sufficit

Expanded text:
mium michi sumpserim et ferendus minime fuerim. Excedit enim laus eius et gloria, quicquid vel ipse Cicero sibi promitteret in facundia. Hic germanum suum Brunonem Deo dicatum, adhuc adolescentulum, honorabiliter, ut par fuit, e scolis in palatium evocavit, locum videlicet tam lucidissimo aptum speculo, ubi, quicquid deforme per totum pene mundum esset, in studiis liquidius appareret. Huc enim ex omnibus eius finibus confluebat totum, quod sibi aliquid esse videbatur. Nichilominus ab omnibus calumnia qualibet oppressis hoc asylum unicum petebatur. Exemplar ibi sapientie, pietatis et iusticie supra hominum memoriam eminebat. Inde reversi, qui sibi paulo ante domi videbantur doctissimi, rubore notati rudimenta artium quasi 'Nunc coepi' dicentes aggressi sunt. Cui in leva parte mamillę nil saluit, sese ab hoc quasi celso tribunali exinde verecundus abstinuit. Vas illud suum implevit Dominus spiritu sapientiae et intellectus. Nec suffecit
Abbreviated transcription (Latin):
legem dñi. mandata uite propẽ¬
sius amplectentes. et erectam
diuni seruitii scblam celebri ꝓ¬
sequentes instantia. Gaudet paᷤ¬
tor fidelis de boni gregis augm̾¬
to. et inuicem grex deuotus sub
tanti patris regimine de bono¬
rum communium profectibus
hylarescit. Inde nouam a fun¬
damentis in honore beati Andree
apostoli fabricari uissit ecclesiã.
quam dignis deo famulantium
decorauit obsequiis. Ipse tanqͣ
dispensator egregius. nunc exte¬
riorum suscepit turbines actio¬
num. nunc ad interiora uelami¬
nis non sine orationis incenso.
et sc̃i feruoris igne progreditur.
ut audiat quod in eo loquatur
dominus deus. et in seruos eiꝰ
pacem postulet et profectum.

Expanded text:
legem Dei, mandata vitae propenlegem Dei, mandata vitae propensius amplectentes, et erectam divini servitii scholam celebri prosequentes instantia. Gaudet pastor fidelis de boni gregis augmento, et invicem grex devotus sub tanti Patris regimine, de bonorum communium profectibus hilarescit. Inde novam a fundamentis in honore B. Andreae apostoli fabricari jussit ecclesiam, quam dignis Deo famulantium decoravit obsequiis. Ipse tanquam dispensator egregius, nunc exteriorum suscipit turbines actionum, nunc ad interiora velaminis non sine orationis incenso, et sancti fervoris igni progreditur, ut audiat quid in suo loquatur Dominus Deus, et in servos ejus pacem postulet et profectum.
Abbreviated transcription (Latin):
sollicite considerare cepit. ubi
edificationis noue fundamen¬
ta disponeret. Ingressus itaq
predicte int̾capedinis angislũ.
lere frutices. eradicare catecta.
et fluuialium demetens arbo¬
rum stipites. et harundineta
demoliens. natiuo terram uel¬
lere spolians pristine densita¬
tis horrorem complanauit in
aream. et regularib officints
locum preparauit aptissimum.
Iactis itaq fundamentis in ho-¬
nore apłoꝵ principis Petri fun¬
dauit eccliam: quem precipu¬
um sue predicationis auctorẽ
laboris ducem. molestie conso¬
latorem. frequenter habuerat.
Extruxit hic ardenti studio con¬
uenientes monastico ordini of¬
ficinas. que nec superflue cu¬
riositatis ambitum. nec attri¬
te paupertatis angustiam redo¬
lerent. Inde retia laxat pisca¬
tor sedulus in capturam. et
strennuos undiq colligit cep¬
ti operis aduitores: et institu¬
tionũ regularium ꝓuisores
fidissimos. Conueniunt ad eũ
uiri spiritu feruentes. zelantes

Expanded text:
sollicite considerare coepit, ubi sollicite considerare coepit, ubi aedificationis novae fundamenta disponeret. Ingressus itaque praedictae intercapedinis angulum, lere frutices, eradicare carecta, et fluvialium demetens arborum stipites, et arundineta demoliens, nativo terram vellere spolians, pristinae densitatis horrorem complanavit in aream, et regularibus officinis locum praeparavit aptissimum. Jactis itaque fundamentis, in honore apostolorum principis Petri fundavit ecclesiam, quem praecipuum suae praedicationis auctorem, laboris ducem, molestiae consolatorem, frequenter habuerat. Exstruxit hic ardenti studio convenientes monasterio ordinis officinas, quae nec susperfluae curiositatis ambitum, nec attritae paupertatis angustiam redolerent. Inde retia laxat piscator sedulus in capturam, et strenuos undique colligit coepti operis adjutores, et institutionum regularium provisores fidissimos. Conveniunt ad eum viri spiritu ferventes, zelantes
Abbreviated transcription (Latin):
iuertente beato hum¬
berto maricolas. uir
domini amandus secessit
elnonem. quem sibi locum
dagoberti regis munifica
manus dudum concesserat.
et ad amplificandum diui¬
nitatis cultum donatione
sollempni liberaliter assig¬
narat. Locus ipse intra me¬
napiorum positus sines. ꝓ¬
sicut regni germanici. et ro¬
mani finis est imperii. sic bel¬
gice remensis portio. sic limeᷤᷤ
dmoscitur esse francorum.
Hic duob in unum conueni¬
dib fluuiis elnone et scarpo
spatiosus in medio distendi¬
tur angulus. circa quem flu¬
entis irrigua prata. paschua¬
lis ubertas. et piscatio fecumn¬
da porrigitur. de hinc apta
uenatibus silua recessus pro¬
ductioris offertur. Gleba nͨ
ad prime fertilis nec ieuina.
lactis et mellis copiam pre¬
rogat usib incolarum. Huc
dei seruus adueniens p̾sago
mentis inturtu reclinatorium
laboris. pacis domicilium. quie¬
tis habitaculum. titulũ consũ¬
mationis habere disposuit.S
quia religioni congrua non¬
dum illic edificia collocarat.

Expanded text:
ivertente B. Humberto Maricholas, vir Domini Amandus secessit Elnonem, quem sibi locum Dagoberti regis munifica manus dudum concesserat; et ad amplificandum divinitatis cultum, donatione solemni liberaliter assignarat. Locus ipse intra Menapiorum positus fines, Psicut regni Germanici et Romani finis est imperii, sic Belgicae Rhemensis portio, sic limes dignoscitur esse Francorum. Hic duobus in unum convenientibus fluviis, Elnone et Scarpo, spatiosus in medio distenditur angulus, circa quem fluentis irrigua prata, pascualis ubertas, et piscatio fecunda porrigitur, dehinc apta venatibus silva, recessus productioris offertur. Gleba nec apprime fertilis, nec jejuna; lactis et mellis copiam praerogat usibus incolarum. Huc Dei servus adveniens, praesago mentis intuitu, reclinatorium laboris, pacis domicilium, quietis habitaculum, titulum consummationis habere disposuit. Sed quia religioni congrua nondum illic aedificia collocarat,
Abbreviated transcription (Latin):
manis concessit. Otto filius eiꝰ maior natu benedictione auctus.
noleo leticiȩ unctus. magna uoluntate ⁊ consensu principũ
regnarecepit : Centesimo octogesimo octauo lustro. sex agesin

Expanded text:
manis concessit, Otto filius eius maior natu benedictione Domini auctus et manis concessit, Otto filius eius maior natu benedictione Domini auctus et oleo letitie unctus magna voluntate et consensu principum regnare coepit centesimo octogesimo octavo lustro, sexagesimo
Abbreviated transcription (Latin):
nu suiuiuacitatẽ aufugeret. Nec uͦ ut solet aut diuiciarum
affluentia. aut turbarũ circũ strepentiũ assiduitas aut ullũ
aliunde sub repens fastidiũ. ab hoc nobili ocio animũ eius umquã
auertit ita ut munditiã cordis eius ad testaretur iugis meditacio
et in defessũ continuȩ exercitationis studiũ. cũ iã penitꝰ om̃is huius¬
modi affectio transsiret in habitũ sicut scriptũ est. Exstudus suis in¬
telligitur puer: simunda ⁊ sirecta sint opera eiꝰ. Huic accidit. qđ
sic̃ feriͦ rẽ animisui ñ passus ẽ alio& desidia ⁊ leuitate extingui.
aut suꝑ fluis uanisq corrũpi colloquiis. ita libros inquib studuit
aut quoscũq p̃oculis habuit. incaute refringi aut corrigari.
uel quo modo libet minus digenter tractari om̃ino egerrine tulit
dẽ Salomonut ait. quiminora neglegit paulatĩ decidet. Igitur
postqua pater cius fundato. ⁊ adunguẽ pacato imperio rebihu¬

Expanded text:
nii sui vivacitatem aufugeret. Nec vero, ut solet, aut divitiarum nii sui vivacitatem aufugeret. Nec vero, ut solet, aut divitiarum affluentia, aut turbarum circumstrepentium assiduitas, aut ullum aliunde subrepens fastidium ab hoc nobili otio animum ejus unquam avertit; ita ut munditiam cordis ejus attestaretur jugis meditatio et indefessum continuae exercitationis studium, cum jam penitus omnis hujusmodi affectio transiret in habitum, sicut scriptum est: Ex studiis suis intelligitur puer, si munda et si recta sint opera ejus . Huc accedit, quod sicut fervorem animi sui non passus est aliorum desidia et levitate exstingui aut superfluis vanisque corrumpi colloquiis, ita libros, in quibus studuit, aut quoscunque prae oculis habuit, incaute refringi aut corrugari vel quomodolibet minus diligenter tractari omnino egerrime tulit, iam quidem, ut Salemon ait, qui minora neglegit, paulatim decidit. 5. Igitur postquam pater eius fundato et ad unguem pacato imperio rebus hu
Abbreviated transcription (Latin):
puta bonȩ in dolis puer in geniosagaci ꝓficeret. inuisa
friguit et ecde demũ ceteraq: edificia quorũ rumȩ iux extite¬
rant hac ocasione restaurata sunt Ita nulla suextatis spacia
absq utilitate scȩ dĩ eccłȩ transigebat ꝑipsũ enĩ licet adhuc in¬
sciũ iam xp̃ianus popłs ab hostib lib̵ indĩ laudib: exultabat:
emde ubi prima grãmaticȩ artis rudim̃t a ꝑcepit. sicut ab ip¬
so indĩ om̃i potentis głam hoc sepius ruminante didicimꝰ pruden¬
tiũ poetã tradente magistro legere cȩpit. Quisic̃ est & fide
intentioneq catbolicꝰ eloquentia ueritateq p̃cipuus ⁊ metrq
eius conplacuit ut iã non tantũ exterioꝵ uerboꝵ scientiã
uerũ in timi medullã sensus. i nectar ut ita dicã liquidissimũ
maiori quã dicipossit auiditate hariret. Postea nullũ penitꝰ eratstu¬
diurũ liberaliũ genꝰ. in om̃i greca ł latina ȩloquentia qđ inge¬

Expanded text:
puta bonę indolis puer, ingenio sagaci proficeret, invisa puta bonę indolis puer, ingenio sagaci proficeret, invisa friguit et ecclesie demum cęteraque ędificia, quorum ruine vix exstiterant, hac occasione restauratę sunt. Ita nulla suę ętatis spacia absque utilitate sanctę Dei ecclesię transigebat. Per ipsum enim, licet adhuc inscium, iam christianus populus ab hostibus liber in Dei laudibus exum tabat. Deinde ubi prima grammaticę artis rudimenta percepit, sicut ab ipso in Dei omnipotentis gloriam hoc sepius ruminante didicimus, Prudentium poetam tradente magistro legere coepit. Qui sicut est et fide intentioneque catholicus et eloquentia veritateque precipuus et metrorum ejus complacuit, ut jam non tantum exteriorum verborum scientiam, verum intimi medullam sensus, et nectar ut ita dicam liquidissimum, majori quam dici possit aviditate hauriret. Postea nullum penitus erat studiorum liberalium genus in omni Graeca vel Latina eloquentia, quod inge
Abbreviated transcription (Latin):
crudelitas trans gressa terminos marahensiũ. quos sibi non
longe ante impia usurpauit licentia plerasq ꝓuincias regni
eiꝰ ferro ⁊igne longe lateque uastauit. Diesante quã huius
malimateries narandi defecerit. Trans renũ occidentẽ uersus.
nobis om̃a rebellabant. Ipsi certe regni ad huc augusti principes
insua uiscera pene in remediabiliter seinebant. Quȩ om̃a uel
resecare ł narrare nemonisi p̃cipua uirtute. ⁊ singulari p̃¬
ditus industria posset. Sed post aliquantũ tẽporistant᷑ timor
ꝑ gr̃am diuinã inuasit extraneos. ut nihil umquã eis esset for¬
midabilius tantꝰ amor conligauit domesticos: ut nihil umquã
in quo libet potentissimo regno conunctuiꝰ uideret᷑. Cotẽpore
generosa regũ ꝓles annoscitit̃ .iiii. habens. liberalib litte¬
rarũ studus inbuenda: Baldrico uenerabiliep̃oqui ad¬
huc suꝑ ẽ traiectũ missa est. Ubi cũ ipse disciplinaliter ut¬

Expanded text:
crudelitas, transgressa terminos Marahensium, quos sibi non crudelitas, transgressa terminos Marahensium, quos sibi non longe ante impia usurpavit licentia, plerasque provincias regni eius ferro et igne longe lateque vastavit. Dies ante quam huius mali materies narrandi deficeret. Trans Renum occidentem versus nobis omnia rebellabant; ipsi certe regni adhuc angusti principes in sua viscera pene inremediabiliter sęviebant, quę omnia vel resecare vel sanare nemo nisi precipua virtute et singulari preditus industria posset. Sed post aliquantum temporis tantus timor per gratiam divinam invasit extraneos, ut nihil umquam eis esset formidabilius, tantus amor colligavit domesticos, ut nihil umquam in quolibet potentissimo regno coniunctius videretur. 4. Eo tempore generosa regum proles annos circiter IIII habens liberalibus litterarum studiis inbuenda Baldrico venerabili episcopo, qui adhuc superest, Traiectum missa est. Ubi cum ipse disciplinabiliter, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ta natiuitatis eius tempus iam quasi futura bonȩ uoluntatis
eiꝰ insignia p̃ferebat. Nã cũ om̃e qđ bonũ esset semꝑ uiua¬
cissime appeteret. pacis donũ quasi nutrim̃tum et orna¬
mentũ qđ dã ceterarũ uirtutũ sollicitius expetiuit. qđ bonis
om̃ibus ꝓfuturũ presciuit. Tranquillitatis enĩ tempore nu¬
triridebent et solidariurtutes ut ꝑturbatione qualibet ingruente
astatus sua uigore hominẽ emolliri nonsinant Nunis longu est
persequo quo modo memoratus rex pater huius magni uiri de
quo agimus adillã tam gratȩ pacis serenitatẽ ꝓuemetitsi
cũ ipse om̃a regni suispacia et continuis finitamoru metipsio¬
nib et grauissimis intercuies etiã cognatos diffenstonib con¬
cussa et atoeit uexata repperit. Hine et enĩ seua danc
gens terra mariq potens indecenti fida sclauo rabies bar¬
baroꝵ frendens in horruit Vngrorũ nahil ominꝰ insecuta

Expanded text:
Ita nativitatis eius tempus iam quasi futura bone voluntatis Ita nativitatis eius tempus iam quasi futura bone voluntatis eius insignia preferebat. Nam cum omne, quod bonum esset, vivacissime semper appeteret, pacis donum quasi nutrimentum et ornamentum quoddam ceterarum virtutum sollicitius expetivit, quod bonis omnibus profuturum prescivit. Tranquillitatis enim tempore nutriri debent et solidari virtutes, ut perturbatione qualibet ingruente a status sui vigore hominem emolliri non desinant. 3. Nimis longum est persequi, quomodo memoratus rex, pater huius magni viri, de quo agimus, ad illam tam grate pacis serenitatem pervenerit, cum ipse omnia regni sui spacia et continuis finitimorum incursionibus et gravissimis inter cives etiam et cognatos dissensionibus concussa et atrociter vexata reppererit. Hinc etenim seva Danorum gens terra marique potens, inde centifida Sclavorum rabies barbarorum frendens inhorruit, Ungrorum nihilominus insecuta
Abbreviated transcription (Latin):
per studiosissime. uigilanti manu discrctionis abigerat. Ita ali¬
ud ad oculos hominũ. aliud ad testẽ cordiũ ex ibebat. Cuius con¬
uersationis exemplo plurimos salubriter institui posse cre¬
dimus si eandẽ strictim apueritia repetamꝰ Habent enĩ in il¬
la medioces et humiles unde conualescant. elati contra & di¬
uites unde obstupescant. Atauorũ eius attaui usque ad ho¬
minũ memoriã om̃s Nobilis simi. Nullus ineorũ stirpeignot :
nullus de gener facile repperitur. Hic tam̃ om̃s salua augusi¬
rũ & regũ excellentia .om̃ino perspicacissime liniamento¬
rũgrã artiũ gła et om̃igena animi superabat industria.
datus eo tempore. quo ꝑater eius hemricus rex gloriosus ꝑ¬
domita barba porũ seuitia rep̃sso etiã in testinȩ cladispe¬
riculo. diru ta magnostudio reedificabat et uolentẽ po¬
pulũ iusticiȩ frenis intutissima demũ pace regebat.

Expanded text:
per studiosissime vigilantis manu discretionis abegerat. Ita aliper studiosissime vigilantis manu discretionis abegerat. Ita aliud ad oculos hominum, aliud ad testem cordium exhibebat. Cuius conversationis exemplo plurimos salubriter institui posse credimus, si eandem strictim a pueritia repetamus. Habent enim in illa mediocres et humiles, unde convalescant, elati contra et divites, unde obstupescant. Attavorum eius attavi usque ad hominum memoriam omnes nobilissimi, nullus in eorum stirpe ignotus, nullus degener facile reperitur, hic tamen omnes, salva augustorum et regum excellentia, omnino perspicacissime liniamentorum gratia, artium gloria et omnigena animi superabat industria. Natus eo tempore quo pater eius Heinricus, rex gloriosus, perdomita barbarorum sevicia, represso etiam intestinę cladis periculo, diruta magno studio reędificabat et volentem populum iustitię frenis in tutissima et optatissima demum pace regebat.
Abbreviated transcription (Latin):
tate partit quibus habundanter om̃ia dat ad fruendũ . i delicer
scipsum. ut sit ds̃ om̃ia inom̃ibus. Dispar hȩc claritas & diuersa
donorũ largitas. Nunc est admirabilis questio. quandoq epit
admirabilis pulcritudo & ornatus domus dñi dequa dicitꝰ
dõ. Sc̃ã est templũ tuũ mirabile inequitate. Conꝑtũ
est nuꝑ aplurimis. inuenerabili coloniensis ecđȩ arehiep̃o Bru¬
none piȩ memoriȩ. et satis aprudentioribus intellatũ ho¬
mohomini quid prestat. Cuius pleraq dicta & opera
qui familiarius eũ nouerant satis admirari nequibant.
rant enĩ in uno illo homine. res ualde dissimiles. natalium nobi¬
litas honorũ dignitas. stientiȩ quȩ inflare solet tantx ut ni
hił supra. Animi uͦ et habitus humilitas quantũ a sagatiori¬
us discerm potuit. ut nihil infraputares: media caritate constra¬
tasunt. Arridebant ei om̃a quȩ ad fastũ subpeterat. Hec asesem¬

Expanded text:
tate partitur, quibus abundanter omnia dat ad fruendum, videlicet tate partitur, quibus abundanter omnia dat ad fruendum, videlicet se ipsum, ut sit Deus omnia in omnibus. Dispar hęc claritas et diversa donorum largitas nunc est admirabilis questio, quandoque erit honorabilis pulchritudo et ornatus domus Domini, de qua dicitur Deo: Sanctum est templum tuum, mirabile in ęquitate. 2. Compertum est nuper a plurimis in venerabili Coloniensis ęcclesię archiepiscopo Brunone pię memorie et satis a prudentioribus intellectum, homo homini quid prestet. Cuius plerique dicta et opera, qui familiarius eum noverant, satis admirari nequibant. rant enim in uno illo homine res valde dissimiles: natalium nobilitas, honorum dignitas, scientie, quę inflare solet, tanta sublimitas, ut nihil supra, animi vero et habitus humilitas, quantum a sagatioribus discerni potuit, ut nihil infra putares; media caritate constrata sunt. Arridebant ei omnia, que ad fastum suppeterent, que a se sem
Abbreviated transcription (Latin):
APIENTIE NIMIRUM EST. SCIRE TNDE
sit donũ qđ quis accipit. ncͤa se sibi hoc eͥe̾ aut adõ
quidẽ sed sibi debitũ putet. Sienĩ querimus qͥd no¬
bis debeatur. nihil inuenimꝰ nisi suppliciũ. Miscđa
autẽ dĩ prerogauit nobis grãmut haberet quib redderet
gr̃am ꝓ gr̃a. et hoc etiã esset debitũ quia ds uoluit nonqͥa
homo meruit. Quid enĩ habes ait apł̃s. quod non accepistiꝰ
iautẽ accepisti. quid gloriaris quasi non accȩperis: In¬
effabili igitur ꝓuidentia bonitatis dĩ collatũ est electis eiꝰ
et ut gratis copiosis gr̃ȩ munerib ditentur: et tamen
hoc ipsũ quo munerantur quodã modo ꝑ gr̃am mereantur.
Alius sic alius uerosic. Vnus quis que scđm qđ meo operatur unꝰ
adq idem sp̃s. diuidens singulis ꝓut uult. Soli unigenito. non
admensuramdat ds̃ sp̃m. In ipsonamq ut ait apłs. habitat aom̃is
plenitudo diuinitatis corporaliter. menbris eius ꝓsua cuiꝙ uolun¬

Expanded text:
apientiae nimirum est scire, unde sit donum, quod quis accipit, ne a se sibi hoc esse aut a Deo quidem, sed sibi debitum putet. Si enim querimus, quid nobis debeatur, nihil invenimus nisi supplicium. Misericordia autem Dei pręrogavit nobis gratiam, ut haberet, quibus redderet gratiam pro gratia, et hoc iam esset debitum, quia Deus voluit, non quia homo meruit. Quid enim habes, ait apostolus, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis?. Ineffabili igitur providentia bonitatis Dei collatum est electis eius, ut et gratis copiosis gratie muneribus ditentur et tamen hoc ipsum, quo munerantur, quodammodo per gratiam mereantur, alius sic, alius vero sic, unusquisque secundum quod in eo operatur unus atque idem spiritus dividens singulis prout vult. Soli Unigenito non ad mensuram dat Deus spiritum. In ipso namque, ut ait apostolus, habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, membris eius pro sua cuique volun
Abbreviated transcription (Latin):
tum sectatrix prisca genti¬
litas: eo quod blandiciis le¬
nis et amenitate precipuuꝰ
uideretur. Ubi deo seruien¬
tium probata constituens of¬
ficia clericorum: cure pasto¬
ralis officium discipło suo uixo
uenerabili tradidit floreber¬
to. Sub illius felici magiste¬
rio. sc̃s Bauo secretum uoti¬
ue reclusionis intrauit. post¬
quam a uanitate seculi bea¬
ti amandi predicatione cõ-¬
uersus est: et ecclesiastico ri¬
tu benedictionis gr̃a tonso¬
ratus. In qua uigiliis. ieui¬
niis. orationib. conuenien¬
ter intentus: se ip̃o d̃o patri
hostiam uiuam. scãm. bene¬
placentem. uixta institutio¬
uem uiri dei satagebat fide¬
liter exhibere.

Expanded text:
tum sectatrix prisca gentitum sectatrix prisca gentilitas: eo quod blanditiis lenis, et amoenitate praecipuus videretur. Ubi Deo servientium probata constituens officia clericorum, curae pastoralis officium, discipulo suo viro venerabili tradidit Floreberto. Sub illius felici magisterio, S. Bavo secretum votivae reclusionis intravit, postquam a vanitate saeculi B. Amandi praedicatione conversus est, et ecclesiastico ritu, benedictionis gratia tonsuratus. In qua, vigiliis, jejuniis, orationibus convenienter intentus, se ipsum Deo Patri hostiam vivam, sanctam, beneplacentem, juxta institutionem viri Dei satagebat fideliter exhibere.
Abbreviated transcription (Latin):
ichil est tam arduum
tamquam difficile qd̃
non expuguet opera pertinax
et frequens lua conplanet.
maxime cum diligentie co¬
mes grã suffragatur. Aperi¬
tur tandem laborib sc̃is os¬
tium grande: et magnatis ad
fidem cum ppło confluenti-¬
bus. uir sc̃s in uirtute dei cõ¬
fringit ydola. templa destru¬
it. altaria demolitur. cultum
misere superstitionis exclu-¬
dit. et abdicat decepte genti¬
litatis errores. Ad laudeni gͥ
et gloriam nominis dei uiui¬
fice crucis erigitur triumpha¬
le uexillum: mutato ritu ꝓ
fidelibus offeruntur hostie
salutares. et carnificini liba¬
minis cruore sublato. religio¬
nis catholice cultus eucharis
instauratur. Edificatur in
eodem loco fidelium sũptib
fabrica celebris. que in fidei
domicilium. sollempnibus
edita. sacramentis sub apłoꝵ
principis honore et uomuie
beati amandi ministerio cõ¬
secratur. Construitur item
altera cultib duinis eccl̃ia
in loco quem blandiniũ uo¬
care consueuerat uolupta¬

Expanded text:
ihil est tam arduum, tamque difficile, quod non expugnet opera pertinax, et frequens lima complanet; maxime cum diligentiae comes gratia suffragatur. Aperitur tandem laboribus sanctis ostium grande, et magnatis ad fidem cum populo confluentibus, vir sanctus in virtute Dei confringit idola, templa destruit, altaria demolitur, cultum miserae superstitionis excludit, et abdicat deceptae gentilitatis errores. Ad laudem igitur et gloriam nominis Dei vivificae crucis erigitur triumphale vexillum: mutato ritu, pro fidelibus offeruntur hostiae salutares; et carnificini libaminis cruore sublato, religionis catholicae cultus eucharis instauratur. Aedificatur in eodem loco fidelium sumptibus fabrica celebris, quae in fidei domicilium solemnibus edita sacramentis, sub apostolorum Principis honore et nomine, B. Amandi ministerio consecratur. Construitur item altera cultibus divinis ecclesia, in loco quem Blandinium vocare consueverat volupta
Abbreviated transcription (Latin):
nno itaq circiter quin¬
to iam predicti
regis Hylderici dum lau¬
duni moraretur. uenit a cd
eum beatissimus pater am̃a¬
dus. et agente deo. gratiam
inuenit in oculis eius. Aã
dilatandum itaq diuni
cultus obsequium et propa¬
gandum regularis ordinem
discipline. nobile predium
Garisiacum nomine cum õi¬
bus eius pertinentiis regia
liberalitate et debita liberta¬
te beato uiro contradidit
quod benigne cum gratiarũ
actione suscipiens. pro loci et
temporis oportunitate mo¬
nasterium inibi dispositiõe
congrua collocauit.congre¬
gatisq in eo deum timentib
uiris. et xp̃i ꝓfessis miliciã
uenerabilem et deo dignum
anlream discipulum suũ
pro iula dispensatione pre¬
fecit successorem sibi in elno¬
nensi monasterio mox fitturũ.

Expanded text:
nno itaque circiter quinto, jam praedicti regis Hilderici, dum Lauduni moraretur, venit ad eum beatissimus Pater Amandus, et agente Deo, gratiam invenit in oculis ejus. Ad dilatandum itaque divini cultus obsequium, et propagandum regularis ordinem disciplinae, nobile praedium Barisiacum nomine, cum omnibus ejus pertinentiis, regia liberalitate, et debita libertate beato viro contradidit, quod benigne cum gratiarum actione suscipiens, pro loci et temporis opportunitate, monasterium inibi dispositione congrua collocavit, congregatisque in eo Deum timentibus viris, et Christi professis militiam, venerabilem et Deo dignum Andream discipulum suum provida dispensatione praefecit, successorem sibi in Elnonensi monasterio mox futurum.
Abbreviated transcription (Latin):
tesimnquictos tantũq uitȩ etiã suȩ plerũꝙ periculo decerta¬
uit nonominis quoq cius fama quousq ꝑuenit bella seda ret
pacẽ formaret studiũ in om̃ibus bonis artibus firmaret. scȩ re¬
ligionis ⁊ saluti ferȩ quietis grãm ampliaret Qm̃igitur bu¬
milis iste pbilo xp̃stimeliorũ ardens emulator carisinatũ seruus
ani bruno scđn dignitatẽ sedissuç. romanȩ quoque sedis napos¬
toliee benedictionis priuilegiodebuit insigniri. ⁊ cũ cis pa¬
riter quitraditã ab eato petro apło sana seruare doctrina
catholiđe fidei integritate. inuera confessione ⁊ inuiolabili

Expanded text:
tes et inquietos tantumque vite etiam sue plerumque periculo decertates et inquietos tantumque vite etiam sue plerumque periculo decertavit, ut nominis quoque eius fama, quousque pervenit, bella sedaret, pacem formaret, studium in omnibus bonis artibus firmaret, sanctę religionis et salutiferę quietis gratiam ampliaret. 26. Quoniam igitur humilis iste philochristus et meliorum ardens emulator carismatum, servus Domini Bruno secundum dignitatem sedis suę Romane quoque sedis et apostolice benedictionis privilegio debuit insigniri et cum eis pariter, qui traditam a beato Petro apostolo sanam servare doctrinam catholice fidei integritate, in vera confessione et invio
Abbreviated transcription (Latin):
consulere. ut petitũ tanta constantia uisitatorẽ. festinant̃
addestituti gregis custodiã mitteret. Mlissus tandẽ ecastris
terreni imperii. incelestis regis tabernacula cũ spiritib ne¬
quicus pugnaturꝰ intrauit. artes secũ exercitationesq uir¬
tutũ arma fidei referens. In illo mox noui eius comites
uiderant ⁊ qđ blandiebat᷑. ⁊ qđ terrebat. Affabilẽ nãq se
ualde ⁊ mitẽ p̃buit. ⁊ cũ eiꝰ industriã inagendis nihileffugeret
requisiũ tam̃ unde cũq sillicitius. quid agendũ sibi esse. qui
salutẽ famx aut̃ ⁊ multitudinis iudiciominimũ motus
est suo sibi iuditio usus est. ⁊ inquo recta ꝓbauit. non ut sibi.
seđ dõ placeret optauit Itaq ut paucis multa conp̃hendã
plura omittã intus foris. domi miliciȩq inaefessus dñi p̃¬
lator animi plusquã corporis uiribus tadiu contra pestilen¬

Expanded text:
consulere, ut petitum tanta constantia visitatorem festinanter consulere, ut petitum tanta constantia visitatorem festinanter ad destituti gregis custodiam mitteret. Missus tandem e castris terreni imperii in coelestis regis tabernacula cum spiritualibus nequitiis pugnaturus intravit, artes secum exercitationesque virtutum, arma fidei prae se ferens. In illo mox novi ejus comites viderant et quod blandiebatur et quod terrebat. Affabilem namque se valde et mitem praebuit, et cum ejus industriam in agendis nihil effugeret, requisivit tamen undecunque sollicitius quid agendum sibi esset, quisalutem. Fama autem et multitudinis iuditio minimum motus est, suo sibi iuditio usus est, et in quo recte probavit, non ut sibi, sed Deo placeret, optavit. Itaque, ut paucis multa comprehendam, plura omittam, intus et foris, domi militięque indefessus Domini preliator animi plus quam corporis viribus tamdiu contra pestilen
Abbreviated transcription (Latin):
expediret. hoc uno int̃ spẽ metũq dubuferentus. qđ honoris dig¬
nitatẽ. ⁊ iuiri głam mecientes. in dignũ fore tantȩ sublimitati
metuebant: qđ ei cũ tanto ambitii p̃parabant. Itreuera siqͥs
intoto hoe regno locus eet augustior. aut certo clero popło eccle¬
sis om̃iq: apparatu eligantior. hic tanti pastoris p̃ceptui ab om̃i¬
b quieũ nouerant. dignior putaretur. Conspirantib: itaq om̃ib.
uidẽ in xp̃o sentientib cũ adhuc inbimatũ ⁊ adoculos positũ
scđm consuetudinẽ loci corpus bonȩ memoriȩ decessoris eius
aspicerent. electi sunt a senatu scisimo.iiii. sũmi uiri. ⁊ eodẽ nu¬
mero laicioms ad pͥme eruditi. qui om̃a hec ꝑferrent ad pala¬
ciũ. ⁊ patefacta post defletã destitutionẽ electionis unanimi¬
tate memoratũ desolatis flagitarent solaciũ. Quid multa
complacuit dõ gr̃as imperatoriȩ actoritati sic ⁊ tẽpori ⁊ loco

Expanded text:
expediret. Hoc uno inter spem metumque dubii ferebantur, quod honoris digexpediret. Hoc uno inter spem metumque dubii ferebantur, quod honoris dignitatem et viri gloriam metientes indignum fore tante sumetuebant, quod ei cum tanto ambito praeparabant. Et revera si quis in toto hoc regno locus esset augustior, aut certe clero, populo, ecclesiis, omnique apparatu elegantior, hic tanti pastoris receptui ab omnibus qui eum noverant dignior putaretur. 12. Conspirantibus itaque omnibus et idem in Christo sentientibus, cum adhuc inhumatum et ad oculos positum secundum consuetudinem loci corpus bonae memoriae decessoris ejus aspicerent, electi sunt a senatu sanctissimo quatuor summi viri et eodem numero laici, omnes apprime eruditi, qui omnia haec perferrent ad palatium, et patefacta post defletam destitutionem electionis unanimitate, memoratum desolatis flagitarent solatium. Quid multa? Complacuit, Deo gratias, imperatoriae auctoritati, sic et tempori et loco
Abbreviated transcription (Latin):
cupidi ciuilib cladib intenti. aliorũ ditescere misenis p̃
optabant Tunc sc̃ȩ̃ coloniensis eccłȩ pastor Uuicfriđ. diu
admodũ in becillus. regiȩ tam̃ maiestati.i patriȩ satis fiđ
fessis tandẽ relictis terrȩ artub suꝑnis spiritib sociatꝰ est.
Ples aut̃ destituta pastore. in ipsa confusione nilanceps. nil
uariũ molita unicũ unice optatũ in domno brunone mag¬
nifico uiro⁊ ꝓbatissimo sibi delegit solaciũ. secuta magnatũ
⁊ tocius cleri consiliũ. Qui uuenili corpore morib: matur.
in maximo nobilitatis fastu humilis ⁊ mansuetꝰ erat. In
sublimita te sapientiȩ quã ꝑcepit mñ plus sapere quã oportet
sapere sed sapere ad sobrietatẽ animũ induxit. In regali affiuentia
parcussibi diues amicis fuit in ea primũ electione p̃ter ceteros
Iodefriđ floruit ep̃s. Sed quis aliũ uoto p̃iret: difficile quispiã

Expanded text:
cupidi, civicupidi, civi Tunc sanctę Coloniensis ecclesiae pastor Wicfridus, diu admodum inbecillis, regię tamen maiestati et patrie satis fidus, fessis tandem relictis terre artubus supernis spiritibus sotiatus est. Plebs autem destituta pastore in ipsa confusione nil anceps nil varium molita unicum unice optatum in domno Brunone, magnifico viro et probatissimo, sibi delegit solatium secuta magnatum et totius cleri consilium. Qui in iuvenili corpore moribus maturus, in maximo nobilitatis fastu humilis et mansuetus erat, in sublimitate sapientię, quam percepit, non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem animum induxit, in regali affluentia parcus sibi, dives amicis fuit. In ea primum electione preter ceteros Godefridus floruit episcopus, sed si quis alium voto preiret, difficile quispiam