comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ed queritur quid sic ꝓpter qd nastimur quid
efficit uirtus possimius sic inuestigare duo sũt
ex quibus homo constat aminus et corpus mltã
sunt ꝓprie amini multa ꝓprie corporis. mlta u¬
teiq cõmunia. sicut est ip̃a uirtus que quociens
ad corpus refertur disternendi grã fortitudo noĩa¬
tur. Qm̃i igitur utriq subiacet fortitudo utriq
ꝓposita dimicatio est et utriq ex dimicatõe uicto¬
ria. Corpus quia solidum est et comp̾hensibi¬
le cum solidis et comp̾hensibilib conflictat ncc̃e
est ammus autem quia tenuis est et inuisibi¬
lis cum hus congreditur hostibus qui inderi
tangiqz non possunt. Qui sunt autem hostes
amini Cupiditates uitia peccata. Que sl nice¬
rit uirtus ac fugau̾it innaculatus erit ami
ac purus unde igitur colligi põt quid efficit
animi fortitudo. rimnurũ excõũcto et pari
hoc est ex corporis fortitudine. Qd cum in aliquã
congressionem certamenq nemt quid aliud¬
aliud ex uictoria ꝙͣ uitam petit Sine enĩ cũ

Expanded text:
 quaeritur quid sit propter quod nascimur, quid efficiat uirtus, possumus sic inuestigare. duo sunt ex quibus homo constat, animus et corpus. multa sunt propria animi, multa propria corporis, multa utrique communia, sicut est ipsa uirtus: quae quotiens ad corpus refertur, discernendi gratia fortitudo nominatur. quoniam igitur utrique subiacet fortitudo, utrique proposita dimicatio est et utrique ex dimicatione uictoria: corpus quia solidum est et conprehensibile, cum solidis et conprehensibilibus confligat necesse est, animus autem quia tenuis est et inuisibilis, cum iis congreditur hostibus qui uideri tangique non possunt. qui sunt autem hostes animi nisi cupiditates uitia peccata? quae si uicerit uirtus ac fugauerit, inmaculatus erit animus ac purus. unde igitur colligi potest quid efficiat animi fortitudo? nimirum ex coniuncto et pari hoc est ex corporis fortitudine: quod cum in aliquam congressionem certamenque uenerit, quid aliut ex uictoria quam uitam petit? siue enim cum
Abbreviated transcription (Latin):
qd̵ quidem in custulanus disputatõib aꝑte
ꝓfessus est ad eam ip̃am conusa oratõe tãꝙͣ¬
secus se declamatorio dicendi gn̾e iactaret o
uite phĩa dux inquit o u̾itatis indagatrix
hominũ finete uita ẽẽ potuiss. tu iuenterx
legum tu magr̃a moꝵ et discipline fiusti. qͣi
n̾o aliquid ꝑ se ip̃am sentiret ac non potius
ille landandus ẽẽt qui eam tribuit potuit
potuit eodem modo grãs age cibo ⁊ potui ꝙ
sine hiis rebus constare uita non possit in
quibus ut sẜꝰ ita bñ ficii nichil est at qm̃
ut illa corporis alimienta sunt sit aĩe sapĩa.
Ectius itaq lucret᷑ cum eum laudat qͥ
sapientiam p̾mus inuenit. Co¬

Expanded text:
quod quidem in Tusculanis disputationibus aperte professus est ad eam ipsam conuersa oratione, tamquam se declamatorio dicendi genere iactaret. o uitae philosophia dux inquit o uirtutis indagatrix hominum sine te esse potuisset? — tu inuentrix legum, tu magistra morum et disciplinae fuisti: quasi uero aliquid per se ipsa sentiret ac non potius ille laudandus esset qui eam tribuit. potuit eodem modo gratias agere cibo et potui, quod sine his rebus constare uita non possit, in quibus ut sensus ita beneficii nihil est: atquin ut illa corporis alimenta sunt, sic animae sapientia. Rectius itaque Lucretius, cum eum laudat qui sapientiam primus inuenit,
Abbreviated transcription (Latin):
rissimus et quasi affricanus int̾ deos hẽtur nõ¬
ne orbem tre quem ꝑagasse ac purgasse narrã.
scupris adulteriis et libidinib inquinauit nec
mirũ cum ẽẽt adultio genitus alcimene quid
candem potuit in eo esse diuini qui suis ipse

Expanded text:
rissimus et quasi Africanus inter deos habetur, nonne orbem terrae, quem peragrasse ac purgasse narratur, stupris adulteriis libidinibus inquinauit? nec mirum, cum esset adulterio genitus Alcimenae. quid tandem potuit in eo esse diuini, qui suis ipse
Abbreviated transcription (Latin):
possit. Quid qđ in hiis om̃ib contempnendis
iurtutis offitia consiscũt. riam uoluptates opes
potentias. honores eaq onña que ꝑ boms ha¬
bentrir non concupisce non appet̾e̾ non amare
qd cet̾i faciũt uicti cupiditate .i. ꝓfecto uirtus
aliud ergo subluius atq p̾clarius efficit nec
frustra hus frequentibus bonis eluitatur insi
qd maiora et ueriora desiderat non despenius
muenri posse modouiet̾ret secogitatio in omĩa. neq
enim leuia aut ludicra petuntur pͥmia. Capⁿ. xii.

Expanded text:
possit. Quid, quod in his omnibus contemnendis possit. Quid, quod in his omnibus contemnendis virtutis officia consistunt. Nam voluptates, opes, potentias, honores, eaque omnia, quae pro bonis habentur, non concupiscere, non appetere, non amare, quod caeteri faciunt victi cupiditate, id est profecto virtutis. Aliud ergo sublimius atque praeclarius efficit; nec frustra his praesentibus bonis reluctatur, nisi quod majora, et veriora desiderat: non desperemus inveniri posse, modo verset se cogitatio in omnia. Neque enim levia aut ludicra petuntur praemia. CAPUT XII.
Abbreviated transcription (Latin):
põt si enĩ uicia obturpitudinem fugienda¬
sunt uitus sibi appetenda est ob decorem. Quid gͦ
põt ne fieri ut quod bnum quod honestum cẽ con-¬
stat. Mercede ac p̾mio careat Sitq tam sterille ut
michi ex se comodi pariat laborille magnus et
difficultas et luitatio adu̾sus mala quibus hec
uita plena est aliquid magni bom pariat necesse
est id non quid cẽ dicimus non uoluptatem aut
nichil turpe ex honesto nasti põt non diuitias
rion potentatus. ac ea quidem fragilia sunt et
caduca. non głiam. non honorem. non memori¬
am noĩs. ac hec omĩa nõ sunt in ip̃a urtute
s in alioꝵ existimatõe atq arbitrio posita nã
seque mrtus et inuisa est et malo afficit᷑. Debet
autem id bonũ qd̾ ex eo nastitur ita coherere
ut diuelli atq abstrahi nequeat. nec alit̾ sum-¬
mũ bonum uderi põt ꝙͣ si et ꝓpriũ sic uirtu¬
tis. S tale ut neq adici quitꝙͣ neq detrahi

Expanded text:
potest. si enim uitia ob turpitudinem fugiendapotest. si enim uitia ob turpitudinem fugiendasunt, uirtus igitur adpetenda est ob decorem. quid ergo? potestne fieri ut quod bonum, quod honestum esse constat, mercede ac praemio careat sitque tam sterile, ut nihil ex se commodi pariat? labor ille magnus et difficultas et eluctatio aduersus mala, quibus haec uita plena est, aliquid magni boni pariat necesse est. id uero quid esse dicemus? num uoluptatem? at nihil turpe ex honesto nasci potest. num diuitias? num potentatus? at ea quidem fragilia sunt et caduca. num gloriam? num honorem? num memoriam nominis? at haec omnia non sunt in ipsa uirtute, sed in aliorum existimatione atque arbitrio posita. nam saepe uirtus et inuisa est et malo adficitur. debet autem id bonum quod ex ea nascitur ita cohaerere, ut diuelli atque abstrahi nequeat, nec aliter summum bonum uideri potest, quam si et proprium sit uirtutis et tale, ut neque adici quicquam neque detr
Abbreviated transcription (Latin):
appetitur a cũctis. S hec et coĩs est eum belius
et honestum non ht̃ et sacietatem affert et minia
nocet et processu minuitur etatis et multis
non concingit nain qui oꝑibus carent quoꝵ
maior est numerus eciamn noluptate careant
necesse non est igitur slimũ bonum ẜ ne bonuz
quidem uoluptas quid diuicie musto magis
nam pautioribus et plexq casu et mertibus
sepe et nõ nũꝙͣ scelere contingunt et nõ optan¬
tur ab hus qui eas Iain tenent. Quid regnũ
ip̃m ric id quidem non emm cucti honñes reg¬
nare possunt et necesse est uniu̾sos sũmi borica
paces ẽẽ Queramus igitur aliquid quod ppo-¬
situm om̃ib sit / nam urtus negari nõ potest
quin et bonum sit et omniũ certe bonũ. Sed
si beate esse non põt quia uis et natura eius
in maloꝵ ꝑferentia posita est non est ꝓfecto
sũmũ. Querannus aliud an nichil uirtute
pulcrius nichil sapientia dignius inueniri

Expanded text:
adpetitur a cunctis, sed haec et communis est cum beluis adpetitur a cunctis, sed haec et communis est cum beluis et honesti uim non habet et satietatem adfert et nimia nocet et processu minuitur aetatis et multis non contingit; nam qui opibus carent, quorum maior est numerus, etiam uoluptate careant necesse est. non est igitur summum bonum, sed ne bonum quidem uoluptas. quid diuitiae? multo magis: nam et paucioribus et plerumque casu et inertibus saepe et nonnumquam scelere contingunt et optantur ab iis qui eas iam tenent. quid regnum ipsum? ne id quidem: non enim cuncti homines regnare ppaces esse. Quaeramus igitur aliquid, quod propositum sit omnibus. Num virtus? Negari non potest, quin et bonum sit, et omnium certe bonum. Sed si beata esse non potest, quia vis et natura ejus in malorum perferentia posita est, non est profecto summum bonum. Quaeramus aliud. At nihil virtute pulchrius, nihil sapiente dignius inueniri
Abbreviated transcription (Latin):
Oustat igit᷑ totius hũam gen̾is consensu
religionem suscipi oportere s quomodo in ea erre¬
tur explicandum est naturam hominis deus
hanc esse noluit ut duaꝵ reꝵ cupidus et ap¬
petens esset religionis et sapiẽ ẜ homies ideo
falluntur qd aut religionem suscipũit obmisa
sapĩa aut sapiencie soli student omissa religtiõe
cum alterum sine alc̾o uerum esse nõ possit
cadunt ergo ad multiplices religiones s ideo fal-¬
sas quia sapĩãm relinquerunt que illos doce
pot̾at deos mulcos ẽẽ non posse aut student
sapientie. ẜ ideo false quia religionem sũmi
dei omiserunt qui eos ad ueri scienciam potuit
erudire Sic homines qui alt̾utritm suscipi-¬
unt uiam deuiam maximis ꝙ erroribus ple¬
plenam secuntur. Qm in hiis duobus nisepabi¬
lit̾ cõnexis officium homĩs et iu̾tas omĩs inclu¬
qui sedem ac domicilium sũmi lom reꝑiret po-¬
tuerũt enim sic quer̾e quodcũq sũmũ lonuim
necesse est om̃ib eẽ ꝓpositum uoluptas est que

Expanded text:
onstat igitur totius humani generis consensu religionem suscipi oportere. sed quomodo in ea erretur explicandum est. naturam hominis deus hanc esse uoluit, ut duarum rerum cupidus et adpetens esset, religionis et sapientiae. sed homines ideo falluntur, quod aut religionem suscipiunt omissa sapientia aut sapientiae soli student omissa religione, cum alterum sine altero uerum esse non possit. cadunt ergo ad multiplices religiones, sed ideo falsas, quia sapientiam reliquerunt, quae illos docere poterat deos multos esse non posse, aut student sapientiae, sed ideo falsae, quia religionem summi dei omiserunt, qui eos ad ueri scientiam potuit erudire. sic homines qui alterutrum suscipiunt uitam deuiam maximisque erroribus plenam secuntur, quoniam in his duobus inseparabiliter conexis et officium hominis et ueritas omnis incluqui sedem ac domicilium summi boni reperiret. potuerunt enim sic quaerere: quodcumque est summum bonum, necesse est omnibus esse propositum. uoluptas est quae
Abbreviated transcription (Latin):
et encreã se nonniatam in prelocuta est cum
esset orta babillome ẜ et nos confuse sibillam
dicemus sic ubi testimoniis eaꝵ fu̾it ab utẽdũ¬
¶ Ommes Igitur hee sibille bnum deum p̾di¬
cant maxime tamen ericrea que celebrior int̾
cet̾us ac nobilior hẽtur. si quidem fenestella di-¬
ligentissimꝰ sc̃ͥptor de qͥndecun uiris dicens ait
restituto capitolio retulisse ab senatum . C. Ca¬
rionem consulem ut legati ericras mittentur
qui carmĩa sibille conquisita Romani deporta-¬
rent. Itaq missos esse P. gabinum .m. octa¬
cilium. ualenuz qui de sc̃ptos a pͥnatio u̾sus
circa nulle romam deportarunt idem dixisse

Expanded text:
et Erythraeam se nominatum iri praelocuta est, cum et Erythraeam se nominatum iri praelocuta est, cum esset orta Babylone: sed et nos confuse Sibyllam dicemus, sicubi testimoniis earum fuerit abutendum. Omnes igitur hae Sibyllae unum Deum praedicant; maxime tamen Erythraea, quae celebrior inter caeteras ac nobilior habetur: siquidem Fenestella, diligentissimus Scriptor de quindecim viris dicens, ait, restituto Capitolio, retulisse ad Senatum C. Curionem Cos. ut legati Erythras mitterentur, qui carmina Sibyllae conquisita Romam deportarent; itaque missos esse P. Gabinium, M. Otacilium, L. Valerium, qui descriptos a privatis versus circa mille Romam deportarunt. Idem supra o
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib ciuitatib et ytalicis et gretis pecipne
et ytriis coacti allati sunt romami curꝰ cũꝙ no¬
mine sibille fueruit. ¶Octanam elesponsiam
magro troiano natam uiço marmesso c̾ta opi¬
dum gergitium quam st̃pbit erachides ponti
Solonitus cori fuisse temporib. ¶ Ronã seygi¬
am que naticinata sit ancite. ¶ decimam ti¬
burtem nomĩe albimeam que tiburi colatur
ut dea iuxta ripas maris anuis amenis cuiꝰ
in gurgite simulaciũ eius iuentũ esse dicie
tenens in manu bbrum cucꝰ sortes senatio in
capitoleum obstulerit ¶Iarum omiũ sibillaꝵ
carmĩa et ferunt᷑ et hñtur p̾t̾ quam. Cmiee
ciuꝯ libri a romans ocultantur net eos ab
ullo insi a qͣ̃nlecm uiris inspici fas hñt et sunt sui¬
gulari singuli libri qui quia sibille nomĩe scbũt᷑¬
ueluti uniꝰ eẽ creduntur. Suncq confusi nec
discermi ac suum uerum cuiq assignari potest
insi ericree que et nomen suũ ueꝵ carmũ inẜuit

Expanded text:
omnibus ciuitatibus et Italicis et Graecis praecipueque omnibus ciuitatibus et Italicis et Graecis praecipueque Erythraeis coacti adlatique sunt Romam cuiuscumque Sibyllae nomine fuerunt; octauam Hellespontiam in agro Troiano natam, uico Marmesso circa oppidum Gergithium, quam scribat Heraclides Ponticus Solonis et Cyri fuisse temporibus; nonam Phrygiam, quae uaticinata sit Ancburtem, nomine Albuneam, quae Tiburi colitur ut dea, juxta ripas amnis Anienis, cujus in gurgite simulacrum ejus inventum esse dicitur, tenens in manu librum: cujus sortes Senatus in Capitolium transtulerit. Harum omnium Sibyllarum carmina et feruntur et habentur, praeterquam Cumaeae, cujus libri a Romanis occuluntur, nec eos ab ullo, nisi a quindecim viris inspici fas habent. Et sunt singularum singuli libri: qui quia Sibyllae nomine inscribuntur, unius esse creduntur; suntque confusi, nec discerni ac suum cuique assignari potest: nisi Eruthraeae, quae et nomen suum verum carmini inseruit,
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ Nertiam delphidam de qua crisippus loquitur
in eo libro quem de diumatõne composuit. est
Quartam cimienam in ytalia quã ne¬
ius in libris belli pũiti piso in annalib no¬
net.Quintam erichream quam appollodoeꝰ
erichreꝰ affirmat suam fuisse ciuem eam q
grais ilium pendentib naticinatam ⁊ ꝑĩturã
esse troxã et homerum mendacia seͥpturum¬
¶Deyta samam de qua scribit erachostenes in
antiquis annalib samioꝵ reꝑisse se scriptum¬
¶ Septimam cumanam nomĩe amalitheaam q
ab aliis erifile uel demophile nommetur eame
nonien libros actulisse ad regem torqumo ñ ptil¬
cum ac pro hus c̾tetentos philiꝓpeos postulasse
mulieris insemiam illam in conspectu reg̾ io toes
comsesss se at pro resiquis idem pͥeun poros¬
sisse u Tarqueniũ in mulco magus. esinepo
mllierem putauisse que demio crit ałio. euas¬
tistum in eodem precio ꝓseuerares morũ esse
uogem at residuos crecentis auieror epusse qͥe
postea numerꝰ sit anctus capitosio uefecto o eo

Expanded text:
 tertiam Delphida, de qua Chrysippus loquatur in eo libro quem de diuinatione conposuit; quartam Cimmeriam in Italia, quam Naeuius in libris belli Punici, Piso in annalibus nominet; quintam Erythraeam, quam Apollodorus Erythraeus adfirmet suam fuisse ciuem eamque Grais Ilium petentibus uaticinatam et perituram esse Troiam et Homerum mendacia scripturumextam Samiam, de qua scribat Eratosthenes in antiquis annalibus Samiorum repperisse so scriptum; septimam Cumanam nomine Amaltheam, quae ab aliis Herophile uel Demophile nominetur, eamque nouem libros attulisse ad regem Tarquinium Priscum ac pro iis trecentos philippeos postulasse mulieris insaniam; illam in conspectu regis tris combussisse ac pro reliquis idem pretium poposcisse; Tarquinium multo magis insanire mulierem putauisse; quae denuo tribus aliis exustis cum in eodem pretio perseueraret, motum esse regem ac residuos trecentis aureis emisse; quorum postea numerus sit auctus, Capitolio refecto, quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
deorum penam sempit̾ne mortis effugient que
est actimadu̾sio ueri dm̃ adu̾sus fugctiuos sue
maiestatis ac noĩs deum u̾o esse pr̃em eundem¬
q dñm utriq ignorauerunt tam cultores deoꝵ
dum putauerunt aut religiones falsas aꝓp-¬
baunt aut eciam si uini pocestatem q sũmi
dei intellex̾unt ut plato ait unũ ẽẽ fabrica¬
torem mundi dm̃i. et .ii. tullius qui facetur
hominem p̾clara quidem condicõe a sũmo deo
osse genatum tamen ei debitum cultum tãꝙͣ
summo pr̃i non reddiderunt ꝙ erant cõseqũs
sunt non tm̃ multitudo ut supͣ oñdi s ecia
ratio declarat quia neq fictum a diis hoĩem
traditur neq deos ip̃os auteced̾e originem ho¬
minis inuenit᷑ si quid fuisse in t̾ra homĩes añ-
ꝙͣ uulcanꝰ et lib̾ et appollo et ip̃e iupit̾ naste¬
rentur apparet s neq saturno fictio homĩs neq
celo pr̃i eus assignari solet. ꝙ si nullis corũ
qui coluntur formasse a pͥncipio atq instituisse

Expanded text:
deorum poenam sempiternae mortis effugient, quae est animadversio veri domini adversus fugitivos suae majestatis ac nominis. Deum vero esse patrem, eumdemque dominum, utrique ignoraverunt, tam cultores deorudum putaverunt, aut religiones falsas approbaverunt, aut, etiamsi vim potestatemque summi Dei intellexerunt, ut Plato, qui ait unum esse fabricatorem mundi Deum, et M. Tullius, qui fatetur hominem praeclara quadam conditione a summo Deo esse generatum; tamen ei debitum cultum tamquam summo patri non reddiderunt, quod erat consequens non tantum multitudo, ut supra ostendi, sed etiam ratio declarat, quia neque fictum esse a diis hominem traditur neque deos ipsos antecedere originem hominis inuenitur, siquidem fuisse in terra homines ante quam Vulcanus et Liber et Apollo et ipse Iuppiter nasrentur, apparet. Sed neque Saturno fictio hominis, neque Coelo patri ejus assignari solet. Quod si nullus eorum, qui coluntur, formasse a principio atque instituisse
Abbreviated transcription (Latin):
minora et exigua magnor figuras et p̾mõs¬
cratoẽs ẽẽ et hunc diem nr̃m qui ortu solis¬
usq occasuq finitur dies magni spẽm g̾ere
quem circuitus annoꝵ .m. det̾minat. Eod
modo eciam figuratõ t̾rem homĩs celestis
pplĩ p̾ferebat imposterum fixionem nam
sicut ꝑftĩs om̃ĩb que in usum hoĩs molitꝰ
est deus. ip̃m hominem sexto die ult ͫ. fecit
eumq induxit in hunc mundũ tãꝙͣ ĩ do¬
mum iam diligent̾ ꝯstructã ita nũc .uiͦ. die
et sicut tũt mor ͧ ᷤ atq imꝑfectus et̾ra fac¬
cus est ut mille anni in hec mundo uue̾t
rͣ nũt ex hoc t̾restri seculo ꝑfectus hõ singĩ
ac iuuificatus a deo in hoc eodem ẜ mũdo
futura sit et qͣlis exitus huͣꝰ reb ĩpẽdeat
si quis dĩas lr̃as fu̾it scrutatꝰ mueniet

Expanded text:
minora et exigua magnorum figuras et praemonsminora et exigua magnorum figuras et praemonstrationes esse, ut hunc diem nostrum, qui ortu solis occasuque finitur, diei magni speciem gerere, quem circuitus annorum mille determinat. eodem modo etiam figuratio terreni hominis caelestis populi praeferebat in posterum fictionem. nam sicut perfectis omnibus quae in usum hominis molitus est deus ipsum hominem sexto die ultimum fecit eumque induxit in hunc mundum tamquam in domum iam diligenter instructam, ita nunc sexto die et sicut tunc mortalis atque inperfectus e terra fictus est, ut mille annis in hoc mundo uiueret, ita nunc ex hoc terrestri saeculo perfectus homo fingitur, ut uiuificatus a deo in hoc eodem mundo futura sit et qualis exitus humanis rebus inpendeat, si quis diuinas litteras fuerit scrutatus, inueniet.
Abbreviated transcription (Latin):
et .uii. stelle que non occidunt et .uii. sidera
que uocantur errantia quorum dispares cur¬
sus et mequabiles motus reꝵ ac temporur
uarietates effic̾e c̾duntur. Ergo qͣ ui. dieb
noꝵ. ui. milia man̾e̾ in hoc statu mundum
ncc̃e est dies .ii. magnus dies nlle annoꝵ
circulo termĩatur sic indicat ꝓpha qui dic̃
ante oculos tuos dũe mille ãni tanꝙͣ dies
unus et uͭ deus sex illos dies in tantis reb
fabricandis laborauit ita religio eius et
i̾tas in hiis sey milibus ãnoꝵ laboret ncc̃e
est maliͣ p̾ualente atq dñante. Et rursias
qm̃ ꝑfectis opibus requienit die septimo
eniq benedix̃ ncc̃e ut in fine sexti nuille¬
simi anni maliͣ om̃is aboleatur eterra
et regnet ꝑ annos mille iusticia sicq tnͣ¬
quillitas et requies a laboribz quos m̃dꝰ
iam dui ꝑfectus tulit n̾m quatenꝰ id eue¬
niat ordine suo explicabo sepedixinuuis a¬

Expanded text:
et septem stellae, quae non occidunt; et septem sidera et septem stellae, quae non occidunt; et septem sidera quae vocantur errantia, quorum dispares cursus, et inaequabiles motus, rerum ac temporum varietates efficere creduntur. Ergo quoniam sex diebus norum sex milia manere in hoc statu mundum necesse est. dies enim magnus dei mille annorum circulo terminatur, sicut indicat propheta, qui dicit: ante oculos tuos, domine, mille anni tamquam dies unus. et sicut deus sex illos dies in tantis rebus fabricandis laborauit, ita et religio eius et ueritas in his sex milibus annorum laboret necesse est, malitia praeualente atque dominante. et rursus quoniam perfectis operibus requieuit die septimo eumque benedixit, necesse est ut in fine sexti millesimi anni malitia omnis aboleatur e terra et regnet per annos mille iustitia sitque tranquillitas et requies a laboribus quos mundus iam diu perfert. uerum quatenus id eueniat, ordine suo explicabo. saepe diximus
Abbreviated transcription (Latin):
cherimꝰ mũdi extic̾it ornatus sicuti for-¬
casse caldeos qui ut cicero tradidit in libro
de diuinatõe pͥmo quadrĩgenta et septua-¬
ginta nulia annoꝵ monumẽtis ꝯp̾hẽsa
se hre delirant in quo se quia posse argui
non putabant liberum sibi crediderunt
nemq cognonimꝰ de quo nũt in fine
opis disseremus qm̃ de p̾ncipio in ẜo
ordio mundi seculoꝵ nulla enum̾ant
clusum quo muo expleco ꝯsũmacõm fieri
necesse et humanoꝵ reꝵ statum in meliꝰ
reformari. Euꝰ rei argumẽtũ pͥus enar-¬
randum est quo ratõ eluceat mundũ de
et hoc rerum n ͨ adiuirable opus sicut
spatio consũmauit diemq septimũ quo ab
oꝑibus suis requienat sanxͭ. hic est aũt dies
babbati qui ligͣ hebreorum anno nom̃ accep̃
unde septẽnarius mũs legitimꝰ ac plenꝰ est
riam et dies feptimus uii. sunt quibus per
uitem reuolictis orbes conficiũtur annoru

Expanded text:
pulcherrimus mundi extiterit ornatus: secuti forpulcherrimus mundi extiterit ornatus: secuti fortasse Chaldaeos, qui ut Cicero tradidit in libro de Divinatione primo quadringenta septuaginta millia annorum monimentis comprehensa se habere delirant: in quo quia se posse argui non putabant, liberum sibi crediderunt nemque cognovimus, de quo nunc in fine operis disseremus; quoniam de principio in secundo ordio mundi saeculorum millia enumerant, clusum: quo numero expleto, consummationem fieri necesse est, et humanarum rerum statum in melius reformari; cujus rei argumentum prius enarrandum est, quo ratio eluceat. Mundum Deus, et hoc rerum naturae admirabile opus sicutspatio consummavit; diemque septimum, quo ab operibus suis requieverat, sanxit. Hic est autem dies Sabbati, qui lingua Hebraeorum a numero nomen accepit, unde septenarius numerus legitimus ac plenus est. Nam et dies septem sunt, quibus per vicem revolutis orbes conficiuntur annorum;
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam de ĩmortalitate amme diximiꝰ
sequĩtur ut doceannus qͣteꝰ hõi et quando tri-¬
buatur ut in hoc quo pͣuitatis ac sculticie
sue ꝓspiciant errores qui mortales quosdã
dec̾tis. placitisq mortalium deos eẽ factos
opinantur uel quod artes muenerant uel ꝙ
lia ite hõm prodiderant uel ꝙ imianes hos-¬
mota sint et docuimus in prioribus libris et
nunc docebimus ut appeat solam ẽẽ iusticiã
que uitam homini pariat ec̾nam et solum
deum qui et̾ne inte p̾miũ largiat᷑. nã illi
qui suis m̾itis ĩortales st̃i ẽẽ dicunt᷑ quia
nec iusticia nec ulla in hns u̾a uirtus fuit
Non ĩortalitatem sibi s mortem ꝓcc̾is ac
libidinib quesierunt neq celeste p̾mium
s eterna supplicia meruerunt que pendent
simul cum om̃ĩbus qui cos coluerient Qua
indicii ꝓpinquare tp̃c oñdam ut et iustuis¬
norarent originem reꝵ supp̾mũq illud
tempus quo mundus eẽt effectus młtã
milia seculoꝵ fluxisse dixerunt ex quo pl

Expanded text:
uoniam de immortalitate animae diximus, sequitur ut doceamus quatenus homini et quando tribuatur, ut in hoc quoque prauitatis ac stultitiae suae perspiciant errores qui mortales quosdam decretis placitisque mortalium deos esse factos opinantur, uel quod artes inuenerant uel qulia uitae hominum , prodiderant uel quod inmanes bestmota sint, et docuimus in prioribus libris et nunc docebimus, ut appareat solam esse iustitiam quae uitam homini pariat aeternam, et solum deum qui aeternae uitae praemium largiatur. nam illi qui suis meritis inmortales facti esse dicuntur, quia nec iustitia nec ulla in his uera uirtus fuit, non inmortalitatem sibi, sed mortem\' peccatis ac libidinibus quaesierunt neque caeleste praemium, sed inferna supplicia meruerunt, quae pendent simul cum iis omnibus qui eos coluerunt. cuius iudicii propinquare tempus ostendam, ut et iustisnorarent originem rerum supremumque illut tmillia saeculorum fluxisse dixerunt ex quo hic
Abbreviated transcription (Latin):
ex ip̃a noĩs arrogancia nullum coꝵ qui uo¬
carentur apparoat fuisse sapientem. Et tam̃
naturalibus querere ac disputare sunt ausi
sapientes haberi appellari ꝙ meruerũt. O
miẜum calamitosum q scłm quo ꝑ orbem
totum .uii. soli fuere qui hom̃i nocabulo
eicerent᷑ nemo ñt pot̃ mrdici homo nisi qͥ¬
a deo ab huis affuit sapĩa ut ne postea quidem
increscente doctrina et multis magnis q inge-¬
niis inxp̃m semꝑ intentis non potuit ꝑfici¬
ac ueritas comp̾hendi. Nan post illox .uii.
sapienciũ głiam incredibile est ꝙͣto scudio inqͥ¬
rende u̾itatis gre  omĩs exarẜit at pͥmũ nom̃
ip̃m sapĩe arrogans putauerũt seq nõ sapi¬
entes ẜ scudiosos sapĩe nocauerũt quo facto
et illos qui tenre fapientiũ sibi nomen assume-¬
rant erroris stulticieq dampnar̃ et se quoq
ip̃os ignorantie quã quidem non difficeban¬
tur nam ubicũq reꝵ natura ingeniis eorũ

Expanded text:
ex ipsa nominis adrogantia nullum eorum qui uoex ipsa nominis adrogantia nullum eorum qui uocarentur appareat fuisse sapientem. et tamennaturalibus quaerere ac disputare sunt ausi, sapientes haberi appellarique meruerunt. o miserum calamitosumque saeculum, quo per orbem totum septem soli fuerunt qui hominum uocabulo cierentur! nemo enim potadeo ab iis afuit sapientia, ut ne postea quidem increscente doctrina et multis magnisque ingeniis in id ipsum semper intentis potuerit perac ueritas conprehendi. nam post illorum septem sapientium gloriam incredibile est, quanto studio inquirendae ueritatis Gripsum sapientiae arrogans putaverunt, seque non sapientes, sed studiosos sapientiae vocaverunt. Quo facto, et illos, qui temere sapientum sibi nomen asciverant, erroris stultitiaeque damnaverunt, et se quoque ipsos ignorantiae, quam quidem non diffitebantur. Nam ubicumque rerum natura ingeniis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
suos in celum tollẽ ẜ deorsum mentes hommũ
depresse t̾rems ut religionib sic enĩ boms inhe-¬
rebant secutum est dissidium gͣuis hũani et
frans et nephas om̃e quia spẽtis ct̾uis atq
in corruptis bomis que sola debent ab homme
concupisci temporalia et breuia maluerunt
maior ꝙ hominib ad malum fides fuit qui
p̃uum recto qui pñtis fua̾t pretulerunt sit hũa¬
nam uitam prioris secłis in clarissima luce u̾sa-¬
tam caligo ac tenebre comprehenderunt et qd
huit p̃uitati congruens erat postꝙͣ sapĩa subla¬
ta est tamen deuium sibi hommnes erat sapiẽ-¬
cium nomen mendicare ceperunt cũ aut̃ nẽo
sapiens uocabatur cum omnes erant. utinã¬
ꝙq nomen illud aliquando pu ͤ ꝙͣuis ad paucos
redactum tamen iũ suam retineret possent
emm fortasse pauti illi uel ingenio nel auc̃te
uel assiduis hortamentis liberare ppłm̃ uiciis
et errorib s a deo in totum sapĩa occiderat ut

Expanded text:
suos in coelum tollere: sed deorsum mentes hominum suos in coelum tollere: sed deorsum mentes hominum depressae, terrenis ut religionibus, sic etiam bonis inhaerebant. Secutum est dissidium generis humani, et fraus, et nefas omne; quia spretis aeternis atque incorruptis bonis, quae sola debent ab homine concupisci, temporalia et brevia maluerunt, majorque hominibus ad malum fides fuit, qui pravum recto, quia praesentius fuerat praetulerunt. Sic humanam vitam prioribus saeculis in clarissima luce versatam caligo ac tenebrae comprehenderunt; et quod huic pravitati congruens erat, postquam sublata sapiea est, tunc demum sibi homines sapientium nomen uindicare coeperunt. tum autem nemo sapiens uocabatur, cum omnes erant: utinamque nomen illut aliquando publicum quamuis ad paucos redactum tamen uim suam retineret. possent enim fortasse pauci illi uel ingenio uel auctoritate uel adsiduis hortamentis liberare populum uitiis et erroribus. sed adeo in totum sapientia occiderat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
credentis in tantam subito ignoratõn sui uentum
est ut ablata ex oculis ueritate neq religio dei
ueri neq hũanitatis ratio teneretur hominib
non in celum suminũ bonum querentib s in t̾ra
quia ob cãm ꝓfecto scloꝵ ueteꝵ mutata folicitas
est ceperunt enm relicto parente et constitu-¬
tore omi deo insensibilia digitor suoꝵ figmẽ¬
ta uenari que prauitas quid effec̾it aut quid
maloꝵ actulerit res ip̃a declarat. au̾si namq
a sũmo bono ꝙ ideo beatum ac sempit̾nũ est
quia uidei tangi conp̾hendi non põt auirtuti-¬
bus et bono congruentibz que sunt eque ĩnor¬
tales ad hos coruptos et fragiles deos lapsi
et studentes hiis rebus quib solum corpus or-¬
natur alit̾ delectatur mortem sibi ꝑꝑetuam
cum diis et cum bonis corͣlib quesierunt qr
morti corpus om̃e subiectum est. Insecuta est
igitur huiꝰ mundi religiones iniusticia et imi¬
pietas sicuti fuerat ncc̃e desierunt enĩ uultus

Expanded text:
credentis in tantam subito ignorationem sui uentum est, ut ablata ex oculis ueritate neque religio dei ueri neque humanitatis ratio teneretur, hominibus non in caelo summum bonum quaerentibus, sed in terra. quam ob causam profecto saeculorum ueterum mutata felicest. Coeperunt enim, relicto parente et constitutore omnium Deo, insensibilia digitorum suorum figmenta venerari. Quae pravitas quid effecerit, aut quid malorum attulerit, res ipsa declarat. Aversi namque a summo bono, quod ideo beatum ac sempiternum est, quia videri, tangi, comprehendi non potest, et a virtutibus ei bono congruentibus, quae sunt aeque immortales, ad hos corruptos et fragiles deos lapsi, et studentes iis rebus, quibus solum corpus ornatur, alitur, delectatur, mortem sibi perpetuam cum diis et cum bonis corporalibus quaesierunt; quia morti corpus omne subjectum est. Insecuta est igitur hujusmodi religiones injustitia et impietas, sicuti fuerat necesse. Desierunt enim vultus
Abbreviated transcription (Latin):
rei ħ est imꝑiti ac insipientes falsas rłiones
pro n̾is habent quia neque ueram sciũit neq
falsam intelligunt prudentiores autem quia
ueram nestiunt aut in hiis quas fla̾s eẽ intellgt̃
ꝑseuerant ut aliquid ten̾e uideantur aut omno nͥl
colunt ne incidant in errorem cum id ip̃m maxĩ
sit erroris uitam pecudum sub figura hominis
mutari flũ no incellig̾e̾ est quidem sapĩe s hũa¬
ne ultra hunc modum procedi ab homine non
uerũ aũt stire diuine sapĩẽ est. homo autẽ ꝑ se
ip̃m ꝓuenire ad hanc st̃am non potest insi do¬
assequi tamen nequiuerunt ut intelligerent
quid sic Nota citeronis nox est utinam tam
facile ua inuenire possem qm sla conuinc̾e
ꝙ quia iures hũane conditõnis excedit eus
officii facultas nob̾ actributa est quib tradi-¬
dit deus scĩam u̾tat cui explicande .iiiiͦͣ. pos¬
teriores libri ẜuient Nunc int̾im falsa ut

Expanded text:
rei haec est. mperiti et iusipieutes falsas reiigioucs rei haec est. mperiti et iusipieutes falsas reiigioucs pro ueris habent, quia neque ueram sciunt neque falsam intellegunt, prudentiores autem quia ueram nesciunt, aut in his quas falsas esse intellegunt perseuerant, ut aliquid tenere uideantur, aut omnino nihil colunt, ne incidant in errorem, cum id ipsum maximi sit erroris, uitam pecudum sub figura hominis imitari. falsum uero intellegere est quidem sapientiae, sed humanae, ultra hunc gradum procedi ab homine non uerum autem scire diuinae sapientiae est; homo autem per se ipsum peruenire ad hanc scientiam non potest, nisi doadsequi nequiuerunt, ut dicerent quid sit. nota Ciceronis uox est: utinam tam facile uera inuenire possem quam falsa conuincere. quod quia uires humanae condicioiiis excedit, eius officii facultas nobis adtributa est, quibus tradidit deus scientiam ueritatis. cui explicandae quattuor posteriores libri seruient: nunc interim falsa ut
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt sapienciores ꝙ intellexerunt fle re-
uigionis errorem tanto sunt siue stultõres quod
eẽ aliquam u̾am non putauerunt Itaq quia fa-¬
ciluis est de aliems uidicare ꝙͣ de suis dũ alioꝵ
p̾cipicum iuderit non prospexerut quid añ
muenitur et odor quidam sapientie ut possis
dubitare quos dicas potissimũ scultõres illos¬
ne qui falsam religionem sustipiũt an eos qͥ
nullam s ut dixi uenia concedi p̃t imꝑitis qͥ
qui sapiãm professi sunt stulticiã pocius exhi¬
bent. Non sum equidem tam miqus ut cos
putem diumare debuisse ut uitatem ꝑ se ipõs
muenirent ꝙ ego fieri non posse conficeor ẜ h
ab hus exigo qd rõne ip̃a prestare potuerũt
eam que ua ess ab hominib non teni. S mo-¬
nerit eos fortasse illud qd si qua ẽẽt ua̾ religi¬
o ex̾cẽt se ac muudicaret nec patẽtur eẽ alius
quidꝙͣ indere enim nullo modo potat qr aut

Expanded text:
fuerunt sapientiores, quod intellexerunt falsae fuerunt sapientiores, quod intellexerunt falsae ligionis errorem, tanto sunt facti stultiores, quod esse aliquam ueram non putauerunt. itaque quoniam facilius cst de alienis iudicare quam de suis, dum aliorum praecipitium uident, non prospexerunt quid ante t summa stultitia inuenitur et odor quidam sapientiae, ut possis dubitare quos dicas potissimum stultiores, illosne qui falsam religionem suscipiunt an eos qui nullam. sed ut dixi uenia coucedi potest inperitiqui sapientiam professi stultitiam potius exhibent. non sum equidem tam iniquus, ut eos putem diuinare debuisse ut ueritatem per se ipsos inuenirent, quod ego fieri non posse confitear, sed hoc ab iis exigo quod ratione ipsa praestare potuerunt. eam quae uera esset ab hominibus non teneri. sed mouerit eos fortasse illut, quod si qua esset uera religio, exereret se ac uindicaret nec pateretur esse aliut quicquam. uidere enim nullo modo poterant quare aut
Abbreviated transcription (Latin):
ri uert̾e̾ se ad lapides atq omes accede̾ ad aras
et procumibe humi ꝓstratum et pande palmas
ante deum delubir nec aras sanguĩe multo. Gꝑ¬
gere quadrupedum nec uocis necte̾ nota. Que
limes animos aduocari atq in t̾ram p̾emi s
nichil aliud qmͣ celestia cogitare impugnate
sunt gͦ a prudentiorib flẽ eliõnes quia senti-¬
ebant eas flas s non est inducta na quia qͣlis
aut ubi ẽẽt ignorabant itaq sic hũerunt tãꝙͣ
nulla ẽẽt omĩo quia u̾am non potant mue-¬
nire et eo modo incderũt in errorem multo
maiorem quam illi flam tenebant Nam isti
fragilium cultores ꝙͣuis sint mepti qui celes¬
tia constitiuint in rebus coruptibilib acq
t̾renis aliquid tamen sapĩe retinent et hr̃e
ueniam possunt quia sũmũ homĩs officiũ
et si non re ip̃a tamen ꝓpoĩto tenent si qͥd
hõim atq brutoꝵ uel solum uel certe maxi-¬
mũ in religione distrimen est. ¶ Hn uo ꝙͣto

Expanded text:
ri Vertere se ad lapidem, atque omnes accedere ad aras, ri Vertere se ad lapidem, atque omnes accedere ad aras, Et procumbere humi prostratum, et pandere palmas Ante deum delubra, nec aras sanguine multo Spargere quadrupedum, nec votis nectere vota. Quae s animos avocari, atque in terram premi, sed nihil aliud quam coelestia cogitare. Impugnatae sunt ergo a prudentioribus falsae religiones, quia sentiebant esse falsas: sed non est inducta vera, quia qualis, aut ubi esset, ignorabant. Itaque sic habuerunt, tanquam nulla esset omnino, quia veram non poterant invenire. Et eo modo inciderunt in errorem multo majorem quam illi qui falsam tenebant. Nam isti fragilium cultores, quamvis sint inepti, quia coelestia constituunt in rebus corruptibilibus atque terrenis, aliquid tamen sapientiae retinent, et hueniam possunt, qui summum hominis officium etsi non re ipsa, tamen proposito tenent, siquidem hominum atque mutorum uel solum uel certe maximum in religione discrimen est. hi uero quanto
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃at omĩa oblectant friuolis et spẽ simla̾cro¬
rum capitur nec ponderare secum unãqm̃ q
rem p̃t ut intelligat nicħ colendum eẽ ꝙ ocłis
martalib t̾int quia mortale sit ncc̃e est nec
mirandum ẽẽ si deum non uideat cũ ip̃i ne
homĩem quidem iudeant quem urde̾ se putãt
hoc enĩ ꝙ ocłis subiectum est non homo sed
homĩs receptaculum est cuiꝰ qualitas et fig̾ã
non ex limamentis nascli̾ quo continent ẜ
ex ft̃s ac morib prouidetur.¶Qui gͦ colunt
soulac̃ coẽ sunt homĩb carentia quia se cor¬
poralib dedider̃t nec iident plus aliquid m̃te
qm̃ corpore cum sit ãĩ offin ea subtiliꝰ c̾uere
et abicctos qui contͣ nature sue ratõm ad uen̾anda
se t̾rena prost̾nuntur ait enim. ¶ Et faciunt aĩos
hũiles fonndine diuum dep̾ssosq p̾munt ad t̾ra
lio loco religiones et cultos deoꝵ mane ẽẽ offĩ
conficetur ⁊ iec pretas ulla est uelatum sepe inde¬

Expanded text:
spectat omnia, oblectatur friuolis et specie simulacrospectat omnia, oblectatur friuolis et specie simulacrorum capitur nec ponderare secum unam quamque rem potest, ut intellegat nihil colendum esse quod oculis mortalibus cernitur, quia mortale sit necesse est! nec mirandum est si deum non uideat, cum ipsi ne hominem quidem uideant quem uidere se credunt. hoc enim quod oculis subiectum est non homo, sed hominis receptaculum est: cuius qualitas et figura non ex liniamentis uasculi quo continetur, sed ex factis ac moribus peruidetur. qui ergo colunt simulacporalibus dediderunt, nec vident plus aliquid mente quam corpore; cum sit animi officium ea subtilius cernere, et abjectos, qui contra naturae suae rationem ad veneranda terrena se prosternant: ait enim : Et faciunt animos humiles formidine divum, Depressosque premunt ad terram. lio loco religiones deorum et cultus inane esse officium confitetur : Nec pietas ulla est, velatum saepe vide
Abbreviated transcription (Latin):
ne te in tam bonam cãm deficiat or̃o qui
sepe eciam malas copiose ac fortit̾ defendis-¬
ti. S niniꝵ sacratis carcerem times iõq
pr̃ocimum u̾itatis sustipe non audes at
mortem ut sapiens contempnere debiusti
et erat multo pulcriꝰ ut ob bñ dicta pocius¬
qm̃ ob mala dicta moreris nec plus tibi lendis
philippice afferre potuerunt qmͣ discussus error
gͣuis hũam et mentes hõĩm ad sanitatem tuã
disputõne reuocare. S concedamus timidita¬
ti que insapientes ẽẽ non debuit quid ergo ip̃e
in eodem u̾saris errore. ¶uideo te terrena et
manu facta adorare uenari uana ẽẽ incelligꝭ
et tamem eadem facis que faciunt hu quos
ip̃e seriltissimos conficeris.¶ Quid igit᷑ ꝓfuit
uidisse te uitatem qm̃ nec defensirus eẽs nec se¬
cutirrus si libent̾ errant etiam hii qui errare¬
se senciunt qͣnto magis uulgus indoctũ quod
pompis manibus gandet aĩsq puerilibus

Expanded text:
ne te in tam bona causa deficiat oratio, qui ne te in tam bona causa deficiat oratio, qui saepe etiam malas copiose ac fortiter defendisti. Sed nimirum Socratis carcerem times, ideoque patrocinium veritatis suscipere non audes. At mortem ut sapiens contemnere debuisti. Et erat quidem multo pulchrius, ut ob bene dicta potiusam ob maledicta morereris. Nec plus tibi laudes Philippicae afferre potuerunt, quam discussus error humani generis, et mentes hominum ad sanitatem tua disputatione revocatae. Sed concedamus timiditati, quae in sapiente esse non debet. Quid ergo ipse in eodem versaris errore? Video te terrena et manufacta venerari: vana esse intelligis, et tamen eadem facis quae faciunt ipsi, quos ipse stultissimos confiteris. Quid igitur profuit vidisse te veritatem, quam nec defensurus esses, nec secuturus? Si libentse sentiunt: quanto magis uulgus indoctum, quod pompis inanibus gaudet animisque puerilibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ied quid prodest ad̃ uulguo ec̃ ad homines
Imꝑitos hoc modo concionari cum indeamꝰ
doctos ac prudentes iuros cum religionum
incelligant uanitatem nichilomiiꝰ tamen
in hiis ip̃is que dampnant colendis nestio
qua pranitate parare. ¶Intelligebat cicero
falsa ẽẽ que homnẽs adorarent nam cum
multa dixiss que ad eu̾sionem religionum
ualerent ait tamen non esse illa uulgo dis-¬
putanda ne susceptas pnͣ religiones disputa-¬
tio talis extinguat. Quid de eo facias qui
cum errare se sentiat ultro ip̃e in lapides inpĩ-¬
gat ut pplus omĩs offendat ip̃e sibi oculos
nis accedit errorib nec utitur tandẽ sapiẽ
sue bono ut stĩs impleat ꝙ mente ꝑcepit s
peudens et sciens pedem laqueo inẜit ut
simul cum cet̾is quos libare ut prudencior
debu̾it et ip̃e capiat. Quĩ pocius si quid
tibi cicero iurtutis est exꝑire pplm̃ sticere
sapientem digna res est ut om̃s eloq̃ncie
tue iures ex̾eras non emm u̾enduin est

Expanded text:
Sed quid prodest ad vulgus et ad homines imperitos hoc modo concionari? cum videamus etiam doctos et prudentes viros, cum religionum intelligant vanitatem, nihilominus tamen in iis ipsis, quae damnant, colendis nescio qua pravitate perstare. Intelligebat Cicero falsa esse, quae homines adorarent. Nam cum multa dixisset quae ad eversionem religionum valerent, ait tamen non esse illa vulgo disputanda, ne susceptas publice religiones disputatio talis extinguat. Quid de eo facias, qui, cum errare se sentiat, ultro ipse in lapides impingat, ut populus omnis offendat? ipse sibi oculos nis accedit erroribus, nec utitur tandem sapientiae suae bono, ut factis impleat, quod mente percepit, sed prudens et sciens pedem laqueo inserit, ut simul cum caeteris, quos liberare ut prudentior debuit, et ipse capiatur? Quin potius, si quid tibi, Cicero, virtutis est, experire populum facere sapientem: digna res est, ubi omnes eloquentiae tuae vires exerceas. Non enim verendum est
Abbreviated transcription (Latin):
dñi sui. Isol aũt me non cognouit et ppłus meꝰ
non intellexit. Ierennias quoque simlit̾ ait
Cognouit tempus suum turt᷑ et hyrundo r
ruris passeres custodierunt temꝑa introitus
sui ppłs aũt meus non cognouit iudicia dm̃
quomodo dicetis sapientis sumus et lex dm̃
nobiscum est in cassum facta est metatura
falsi stribe confusi sunt sapientes trepidaue¬
runt et capti sunt quia uerbum dñi repro¬
bauerunt. Ergo ut ceꝑam dic̾e cum statiuss
deus doctorem nirtutis mitte̾ ad honñẽs re-¬
nasti eum denuo in carne p̾cepit et ip̃i hõi
similem fieri cui dux et comes et magr esset
suos deus ad eos ip̃os eum misit quos ode¬
rat ne illis in ꝑꝑetuũ salutis uam clande̾t
s daret hiis libent̾ facultatem sequendi dm̃
ut et p̾miũ uite ad ipiste̾ntur si secuti fuissẽt
qd plurimi eoꝵ faciunt acq fecerunt et cul¬
pa sua in penam mortis incurrerent si re¬
gem suum repubiassent apud illos igitur
et ex coꝵ semñe regenari eum iussit ne si fu¬

Expanded text:
t et populus me non intellexit. Hieremias quoque similiter ait: cognouit tempus suum turtur et hirundo, et ruris passeres custodierunt tempora introitus sui, populus autem meus non cognouit indicium domini. quomodo dicetis: sapientes sumus et lex domini nobiscum est? in cassum facta est metatura falsa scribae, confusi sunt sapientes, trepidauerunt et capti sunt, quia uerbum domini reprobauerunt. ergo, ut coeperam dicere, cum statuisset deus doctorem uirtutis mittere ad homines, renasci eum denuo in carne praecepit et ipsi homini similem fieri, cui dux et comes et magister essuos deus, ad eos ipsos eum misit quos oderat, ne illis in perpetuum salutis uiam clauderet, sed daret iis liberam facultatem sequendi deum, ut et praemium uitae adipiscerentur, si secuti fuissent, quod plurimi eorum faciunt atque fecerunt, et culpa sua in poenam mortis incurrerent, si regem suum repudiassent. aput illos igitur et ex eorum semine regenerari eum iussit, ne si fu
Abbreviated transcription (Latin):
homines ad iusciciam apud cic̾onem catulus
mortensio phĩam rebus omĩb p̾ferens malle
se dicit uel unum ꝑuum de officio libellum
ꝙͣ longam orõnem ꝑ sedicõso homine corne¬
lio que sentenͣ non utiq cartuli qui illud¬
fortasse non dixit s ciceronis est putanda qͥ
scpsit credo ut libros quos de officus erat
scͥpturas cõmendaret in quibus ipĩs nichil
ẽẽ testatur in omĩ phĩa melius et fructuosiꝰ
non est u̾tas cognita quanta magis no fac̾e̾
debemus qui odeo eruditi et illuminati possi¬
mus uera ꝑcipere nec tamen sicut docebimꝰ
quasi pͥma uirtutis elementa credamus ꝙ
est infinitum s tamꝙͣ docendum suscepertiꝰ
eum qui apud illos iam ꝑfectus ẽẽ iudeatur
manentibus enm p̾ceptis eoꝵ que solent ad ꝓ¬
bitatem recte dare ignota illis suꝑstruenins
ad ꝑficiendam constmandam ꝙ iusticiam ꝙͣ
non tenent ea que possunt cum illis cẽ cõmumiã

Expanded text:
homines ad justitiam. Apud Ciceronem Catulus in homines ad justitiam. Apud Ciceronem Catulus in Hortensio philosophiam rebus omnibus praeferens, malle se dicit vel unum parvum de Officio libellum, quam longam orationem pro seditioso homine Cornelio. Quae sententia non utique Catuli, qui fortasse illud non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit. Credo, ut libros, quos de Officiis erat scripturus, commendaret: in quibus ipsis, nihil esse testatur in omni philosophia melius et fructuosiusnon est veritas cognita; quanto magis nos facere debemus, qui a Deo eruditi et illuminati possumus vera praecipere? Nec tamen sic docebimus, ut quasi prima virtutis elementa tradamus, quod est infinitum: sed tanquam docendum susceperimus eum, qui apud illos jam perfectus esse videatur. Manentibus enim praeceptis eorum, quae solent ad probitatem recte dare, ignota illis superstruemus, ad perficiendam consummandamque justitiam, quam non tenent. Ea vero, quae possunt cum illis esse communia,
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis effusus quo aras inquinant insi for¬
te deus existimant eo nosci ꝙ homines asper¬
uantu attingere et quitquid illis hanc sa-¬
gniam p̾stit̾it ꝙͣnis ille crassator adulter
ueneficu patritida sit beatus ac felix erit
hunc diligunt hunc tuentur. hunt omĩa q̃
sue more deridet quia ti in quit mercede deoꝵ
emeris auriculas pulmone et lactib unctis
senciebat iudelz non carne opus esse as pla¬
candam celestem magestatem s mente sancta
et iusto ammo et pectore ut ip̃e ait ꝙ natu¬
ralis sit honestate generosum hec est religio
celestio non que constat ex rebus coꝵł ẜ que ur
tutibus animi qui oritur e celo hic uerus est
cultus in quo mens colentis se ip̃a deo mina¬
culatam uictinam sistit. Id ante ip̃m quomͦ
consequendum quomodo prestandum sit doce¬
bit huiꝰ libri dispuͦ et nichil enm tam p̾cla¬
rum hoñnq cõueniens potest c̃ẽ ꝙͣ erudire

Expanded text:
sanguis effusus quo aras inquinant? nisi forsanguis effusus quo aras inquinant? nisi forte deos existimant eo vesci, quod homines aspernantur attingere. Et quisquis illis hanc saginam praestiterit, quamvis ille grassator, adulter, veneficus, parricida sit, beatus ac felix erit. Hunc diligunt, hunc tuentur; huic omnia, quae superstitiones suo more deridet: Qua tu inquit mercede deorum Emeris auriculas; pulmone et lactibus unctis? Sentiebat videlicet non carne opus esse ad placandam coelestem majestatem, sed mente sancta, et justo animo, et pectore ut ipse ait quod naturali sit honestate generosum. Haec est religio coelestis, non quae constat ex rebus corruptis, sed quae virtutibus animi, qui oritur e coelo. Hic verus est cultus, in quo mens colentis seipsam Deo immaculatam victimam sistit. Id autem ipsum quomodo consequendum, quomodo praestandum sit, docebit hujus libri disputatio. Nihil enim tam praeclarum, hominique conveniens potest esse, quam erudire