comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
robore atq exploso qua cunctis clari¬
or es. omissis etiã quib pugnare sole¬
bas crẏsippeis argum̃tis. ptꝰ posita pau¬
lulum dialectica. quȩ neruoꝵ suoꝵ lu-¬
ctamine nichil certi cuiquã relinquere
nititur. ipsa re apꝓbes qui sit iste ds̃.
quẽ uobis xꝑiani quasi ꝓpriũ uendica¬
tis: &e in locis abditis p̃sentem uos ui¬
dere cõponitis. Nos etenĩ deos nrõs lu¬
ce palam ante ocłos atq aures om̃iũ
mortaliũ piis p̃cib adoram᷑: &e ꝑsuaueᷤ
hostias ꝓpicios nobis efficimꝰ: & a cunehsͤ
hȩc cerni & ꝓbari contendimꝰ. S ulteriꝰ
huic certamini me senex inualidꝰ sub¬
traho: & in sententiã mantuani recho¬
ris libent̃ ꝑgo: trahit sua quẽq uolup¬
tas. Post hȩc ñ dubito uir eximie. qͥ a
mea secta deuiasti. hanc ȩpłam aliquoꝵ
furto detractã. fłamis uł quolibet pa¬
cto ꝑituram. Qd si acciderit: erit dãp¬
nũ cartule ñ nr̃i sermonis: cuiꝰ exem¬

Expanded text:
robore atque exploso, qua cunctis clarrobore atque exploso, qua cunctis clarus es, omissis etiam, quibus pugnare solebas, Chrysippeis argumentis postposita paululum dialectica, quae neruorum suorum luctamine nihil certi cuiquam relinquere nititur, ipsa re adprobes, qui sit iste deus, quem uobis Christiani quasi proprium uindicatis et in locis abditis praesentem uos uidere componitis. nos etenim deos nostros luce palam ante oculos atque aures omnium mortalium piis precibus adoramus et per suaues hostias propitios nobis efficimus et a cunctis haec cerni et probari contendimus. Sed ulterius huic certamini me senex inualidus subtraho et in sententiam Mantuani rhetoris libenter pergo: Trahat sua quemque uoluptas. post haec non dubito, uir eximie, qui a mea secta deuiasti, hanc epistulam aliquorum furto detractam flammis uel quolibet pacto perituram. quod si acciderit, erit damnum chartulae, non nostri sermonis, cuius exem
Abbreviated transcription (Latin):
mulare ñ possũ. Qͥs enĩ ferat ioui ful¬
mna uibranti p̃ferri migenem: iuno¬
ni mineruȩ ueneri uesteq sunamem:
& cunctis ꝓnefas diis immortalib ar-¬
chimartyrẽ nãphamonẽ: Int̾ quos
etiã lucitas haut minore cultu suscipi¬
tur: atq alia int̾minato numero diis
hominibq odiosa numina: q̃ conscia
nefandoꝵ facinoꝵ specie. głosȩ mortis
scelera scelerib cumulantes. dignũ mo¬
rib factisq sius exitũ macłati repper̃t.
Hoꝵ busta si memoratu dignũ est. relictsᷤ
tẽplis. neglectis maioꝵ suoꝵ manib stul¬
ti frequentant: ita ut p̾sagium uatis
illiꝰ indigne ferentis emineat: inq d̾m
tẽplis iurabit roma ꝑ umbras. S mͥ hac
tẽpestate ꝓpemodũ uidet᷑ bellũ actiati¬
cum rursus exortũ: quo egyptia mon¬
stra in romanoꝵ deos audeãt tela ui-¬
brare. minime duratura. S illud q̃so
uir sapientissime. uti remoto facundiȩ

Expanded text:
mulare non possum. quis enim ferat Ioui fulmulare non possum. quis enim ferat Ioui fulmina uibranti praeferri Migginem, Iunoni, Mineruae, Veneri Vestaeque Sanamem et cunctis, pro nefas ! diis inmortalibus archimartyrem Namphamonem ? inter quos Lucitas etiam haud minore cultu suspicitur atque alii interminato numero, diis hominibusque odiosa nomina, qui conscientia nefandorum facinorum specie gloriosae mortis scelera sua sceleribus cumulantes dignum moribus factisque suis exitum maculati reppererunt. horum busta, si memoratu dignum est, relictis templis, neglectis maiorum suorum manibus stulti frequentant, ita ut praesagium uatis illius indigne ferentis emineat: Inque deum templis iurabit Roma per umbras. sed mihi hac tempestate propemodum uidetur bellum Actiacum rursus exortum, quo Aegyptia monstra in Romanorum deos audeant tela uibrare minime duratura. Sed illud quaeso, uir sapientissime, uti remoto facundiae
Abbreviated transcription (Latin):
abens crebro tuis aff̾atib le¬
tificari. re instinctu tui sermo¬
nis quo me paulo ante. iocũ¬
dissime salua caritate pulsasti. par ia
redibere ñ destiti: ne silentiũ meum
penitudinẽ appellasses. S queso ut
si hȩc quasi seniles artus ẽẽ duxeris:
benignarũ auriũ indulgentia ꝓseq̃riᷤ
Olimpũ montẽ dõꝵ ẽẽ habitaculũ. sub
incerta fide grecia fabulat᷑. at uͦ nr̃e
urbis forũ salutariũ numinũ freqͦn¬
tia possessum. nos cernimꝰ & ꝓbamus.
Eqͥdem unũ ẽẽ dm summũ sine initio
sine ꝓle naturȩ. seu patrẽ magnũ atꝙ
magnificũ: quis tã demens tã mente
captus neget ẽẽ certissimũ: Huiꝰ nos
uirtutes ꝑ mundanũ opꝰ diffusas.
multis uocabulis inuocamꝰ. qm̃ nom̃
Nam d̾s. om̃ib religionib cõmune no¬
men ẽ. Ita fit: ut dũ eiꝰ quasi quedã
m̃bra carptĩ uariis supplicationib
ꝓsequimꝰ: totũ eolere ꝓfecto uideam᷑.
S inpatientẽ me ẽẽ tanti erroris. dissi¬

Expanded text:
Avens crebro tuis affatibus laetificari, et instinctu tui sermonis, quo me paulo ante jucundissime salva charitate pulsasti, paria redhibere non destiti, ne silentium meum poenitudinem appellares. Sed quaeso ut si haec quasi seniles artus esse duxeris, benignarum aurium indulgentia prosequaris. Olympum montem deorum esse habitaculum, sub incerta fide Graecia fabulatur. At vero nostrae urbis forum salutarium numinum frequentia possessum nos cernimus et probamus. Equidem unum esse Deum summum, sine initio, sine prole naturae ceu patrem magnum atque magnificum quis tam demens, tam mente captus neget esse certissimum ? huius nos uirtutes per mundanum opus diffusas multis uocabulis inuocamus, quoniam nam deus omnibus religionibus commune nomen est. ita fit, ut, dum eius quasi quaedam membra carptim uariis supplicationibus prosequimur, totum colere profecto uideamur. Sed inpatientem me esse tanti erroris dissi
Abbreviated transcription (Latin):
rexit: cũ ex quo resurrexit tot anni
transierint. Cur nemo tã ineptꝰ ẽ. ut
nos ita loquentes arguat ẽẽ m̃titos:
nisi qͥa istos dies scdm illoꝵ qͥb hȩc
gesta st̃ similitudinẽ nuncupamꝰ. ut
dieatur. ipse dies qͥ ñ est ipse. s reuolu¬
tione tpr̃is similis eiꝰ ce dicat᷑ illo die
fieri ꝓꝑt̾ sacram̃ti celebrationẽ. qd̾ ñ
illo cdie. s iã olim factũ est: Nonne se¬
mel immolatꝰ ẽ xp̃c in seipso: & tam̃
in sacram̃to ñ solũ ꝑ om̃s paschȩ sollẽ¬
nitates. s omĩ die ppłis immolat᷑. Hec
utiq m̃titur: qͥ int̾rogatus eũ respol¬
derit immolari. Si enĩ sacram̃ta. qnͣ¬
dam similitudinẽ rerũ earũ quaꝵ
sacram̃ta st̃ non haberent: omino sa¬
eram̃ta ñ essent. Ex hac aũt similitu¬
dine: plerũq etiã ipsarũ rerũ nomi¬
na accipiunt. Sicut gͦ scdm quenda
modu sacram̃tũ corꝑis xp̃i corpꝰ xp̃i ẽ: sacra

Expanded text:
rexit\', cum, ex quo resurrexit, tot anni rexit\', cum, ex quo resurrexit, tot anni transierint. cur nemo tam ineptus est, ut nos ita loquentes arguat esse mentitos, nisi quia istos dies secundum illorum, quibus haec gesta sunt, similitudinem nuncupamus, ut dicatur ipse dies, qui non est ipse sed reuolutione temporis similis eius, et dicatur illo die fieri propter sacramenti celebrationem, quod non illo die sed iam olim factum est? nonne semel immolatus est Christus in se ipso et tamen in sacramento non solum per omnes paschae sollemnitates sed omni die populis utique mentitur qui interrogatus eum responderit immolari? Si enim sacramenta quamdam similitudinem earum rerum quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. Ex hac autem similitudine plerumque etiam ipsarum rerum nomina accipiunt. Sicut ergo secundum quemdam modum sa
Abbreviated transcription (Latin):
sponsionẽ breuem: & qͥs quis id popos¬
ciss egerrime ferebat: eũq si eiꝰ ꝑsona
pateretur. uultu indignabundus &
uoce cohibebat: indignũ reputans
qͥa talia quereret: cũ de re tanta ꝙͣ
multa dici possent deberentq. nescirae:
S ego tͥ ñ similit̃ ut solebat. ille suc¬
censeo: es enĩ ep̃e multis curis occupa¬
tus ut ego.Unde nec tͥ facile uacat
ꝓlixũ aliqͥd legere: nec mͥ scribere. Nã
ille tẽ adolescens. qͥ talia breuit̃ nole¬
bat audire. & multa in nr̃a sermoci¬
natione querebat. &e ab ocioso quere¬
bat ociosus. Tu uͦ cogitans nẽ qͥs et
a quo ista flagites: breuit̃ de re tanta
respondere me iubes. Ecce facio qnͣtũ
possũ: dñs adiuuet ut qd̃ postulas
possim. Nempe sepe ita loquim᷑. ut
uł ꝑendinã dñi passionẽ: cũ ille añ
tam multos annos passus sit: nec oĩ¬
no nͥ semel illa passio facta sit. Nempe
ipso die dñico dicimꝰ. hodie dñs resur¬

Expanded text:
sponsionem breuem. et quisquis id popossponsionem breuem. et quisquis id poposcisset, aegerrime ferebat eumque, si eius persona pateretur, uultu indignabundus et uoce cohibebat indignum deputans, qui talia quaereret, cum, de re tanta quam multa dici possent deberentque, nesciret. sed ego tibi non similiter, ut solebat ille, suscenseo; es enim episcopus multis curis occupatus ut ego; unde nec tibi facile uacat prolixum aliquid legere nec mihi scribere. nam ille tunc adulescens, qui talia breuiter nolebat audire et de me multa in nostra sermocinatione quaerebat, ab otioso quaerebat otiosus; tu uero cogitans nunc, quis et a quo ista flagites, breuiter de re tanta respondere me iubes. ecce facio, quantum possum; dominus adiuuet, ut, quod postulas, possim. Nempe saepe ita loquimur, ut uel perendinam domini passionem, cum ille ante tam multos annos passus sit nec omnino nisi semel illa passio facta sit. nempe ipso die dominico dicimus: Hodie dominus resur
Abbreviated transcription (Latin):
dit: &e ad cȩtã sic repondentur u singła
quȩ gerunt᷑. Inde miror parentes in
istis reb tam fident̃ ꝓparuulo respoi¬
quȩ ad horam qua baptizat᷑ baptiza¬
tor int̾rogat. Tam̃ eade hora si subiciã.
erit castus qͥ baptizat᷑. aut ñ erit fur.
nescio utrũ audet aliqͥs dicere. aliqͥd
hoꝵ erit aut ñ erit: sicut mͥ sine du¬
bitatione respondet qͦd credat in
dm̃: &e qd̾ se conu̾tat ad dm̃. Dein de
tua scͥpta concludens: adiungis ae diciᷤᷤ.
Adistas gͦ questiones peto breuit̃ re-¬
spondere digneris: ita ut ñ mͥ de coi-¬
suetudine rescribas. s rationẽ reddaᷤ.
His litteris tuis lectis &e relectis. & qnͣ¬
tum sinebant tpr̃is angustiȩ conside-¬
ratis: recordatꝰ sum nebridiũ amicũ
meũ. Qui cũ eẽt rerũ obcurarũ ad
doctrinã pietatis maxime ꝑtinentiũ.
diligentissimꝰ ce acerrimꝰ inquisitor:
ualde oderat de questione magna re.¬

Expanded text:
dit; et ad cetera sic respondetur singula, dit; et ad cetera sic respondetur singula, quae quaeruntur. Unde miror, parentes in istis rebus tam fidenter pro parvulo responquae ad horam, qua baptizatur, baptizator interrogat, tamen eadem hora, si subjiciam, erit castus qui baptizatur, aut non erit fur? nescio, utrum audeat dicere aliquis, horum erit aut non erit, sicut mihi sine dubitatione respondet, quod credat in deum et quod se conuertat ad deum.\' deinde tua scripta concludens adiungis et dicis: Ad istas ergo quaestiones peto breuiter respondere digneris, ita ut non. mihi de consuetudine praescribas, sed rationem reddas.\' His litteris tuis lectis et relectis et, quantum sinebant temporis angustiae, consideratis recordatus sum Nebridium amicum meum, qui cum esset rerum obscurarum ad doctrinam pietatis maxime pertinentium diligentissimus et acerrimus inquisitor, ualde oderat de quaestione magna re
Abbreviated transcription (Latin):
qd in eugłio scriptũ est. cũ dñs int̾¬
rogass. qͥs illi a latronib sauciato &e
semiuiuo in uia derelicto ꝓximꝰ fuiss.
responsũ est. eũ qͥ in illũ fecit mĩam.
Difficillimã sane questionẽ tͥ ꝓposuisse
iusus es in extremo inqͥsitionis tuȩ:
ea uidelicet intentione qua soles ue¬
hem̃ter cauere m̃dacium. Si constituã
inqͥs ante te paruulũ. & int̾rogẽ utr ũ
cũ creuerit futurus sit castꝰ. uł fur
ñ sit futurus. sine dubio respondebis
nescio: & utrũ in eadẽ paruula ȩtate
constitutꝰ. cogitet aliqͥd boni uł mali
dices nescio. Si itaq de morib eiꝰ futiͣs
nichil audes certi ꝓmittere. & de eiꝰ
p̾senti cogitatione: qͥd ẽ illud qd̾ qñ
ad baptismũ offerunt᷑. ꝓ eis parentes
tanquã fidedictores spondent. & di¬
cunt illos facere qd̾ illa ȩtas cogitare
mus. credit in dm̃. de illa ȩtate quȩ
utrũ sit d̾s ignorat: &e respondent cre¬

Expanded text:
quod in euangelio scriptum est, cum dominus intequod in euangelio scriptum est, cum dominus interrogasset, quis illi a latronibus sauciato et semiuiuo in uia derelicto proximus fuisset; responsum est enim: Qui in illum fecit misericordiam. Difficillimam sane quaestionem tibi proposuisse uisus es in extremo inquisitionis tuae ea uidelicet intentione, qua soles uehementer cauere mendacium. si constituam\', inquis, ante te paruulum et interrogem, utrum, cum creuerit, futurus sit castus uel fur non sit futurus, sine dubio respondebis: Nescio, et utrum in eadem paruula aetate constitutus cogitet aliquid boni uel mali, dices: Nescio. si itaque de moribus eius futuris nihil audes certi promittere et de eius praesenti cogitatione, quid est illud, quod, quando ad baptismum offeruntur, pro eis patanquam fidei auctores respondent, et dicunt illos facere quod illa aetas cogitare mus: Credit in Deum? de illa aetate, quae utrum sit Deus ignorat. Respondent: Cre
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia etiã ꝑstipulȩ ministeriũ frum̃¬
ta purganda portant᷑: ut ad masse so¬
cietatem mediante area ꝑducant᷑. Il¬
lud aũt nolo te fallat. ut existimes re¬
atus uinculũ ex acda tractũ. alit̾ nos
posse dirũpi. nͥ paruuli ad ꝑcipiendã
xꝑi grãm a parentib offerant᷑: sic enĩ
scribens dicis. ut sicut parentes fuer̃t
auctores ad eoꝵ penã. ꝑfidẽ parentũ
identidem iustificent᷑: cũ uideas mul¬
dos ñ offerri aparentib. s etiã a qͥb¬
libae n extraneis. sicut a dnĩs seruuli
aliquando offerunt᷑. & ñ nunquã mor¬
tius parentib siuis paruuli baptirait᷑:
ab eis oblati. qͥ in illis huiꝰmodi miãm
deliter parentes exposuerint. nutri¬
endi a quiblibet ñnunquã asaeris
uirginib colligunt᷑. & ab eis offeruit᷑
ad baptismũ. quȩ certe ꝓprios filios nͦ
habuer̃t ullos. nec habere disponunt:
ac ꝑ hoc nich aliud hic fieri uides. nͥ

Expanded text:
ecclesia etiam per stipulae ministerium frumeecclesia etiam per stipulae ministerium frumenta purganda portantur, ut ad massae societatem mediante area perducantur! lllud autem nolo te fallat, ut existimes reatus uinculum ex Adam tractum aliter non posse disrumpi, nisi paruuli ad percipiendam Christi gratiam a parentibus offerantur; sic enim scribens dicis: \'Ut, sicut parentes fuerunt auctores ad eorum poenam, per fidem parentum identidem iustificentur\', cum uideas multos non offerri a parentibus sed etiam a quibuslibet extraneis, sicut a dominis seruuli aliquando offeruntur. et nonnumquam mortuis parentibus suis paruuli baptizantur ab eis oblati, qui in illis huius modi misedeliter parentes exposuerint, nutriendi a quibuslibet, nonnumquam a sacris uirginibus colliguntur et ab eis offeruntur ad baptismum, quae certe proprios filios nec habuerunt ullos nec habere disponunt. ac per hoc nihil aliud hic fieri uides, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
simplicit᷑ ignorantiũ: uerũetiam dãp¬
nabiliter indignoꝵ. Offerunt᷑ qͥppe
paruuli ad ꝑcipiendã sp̃alem grãm.
ñ tam ab eis quoꝵ gestant᷑ manib ꝙͣ¬
us ce ab ipsis sice ipsi boni fideles suñ:
quã ab uniu̾sa societate sc̃oꝵ atq fi¬
delium. Ab omĩb nãq offerri recte.
intelligunt᷑ quib placet qd̾ offerunt᷑.
ae quoꝵ sc̃a atq indiuidua caritate.
ad cõmunicationẽ sc̃ĩ sp̃c adiuuant᷑.
Tota hoc gͦ mat̃ eccł̃ia quȩ in scĩs ẽ facit:
qͥa tota om̃s. tota singłos parit. Nam
sixꝑiani baptismi sacramentũ. qnͣdo
unũ atq id ipsũ est. etiã apud hereti¬
cos ualet ae sufficit ad consecrationem:
quãuis ad uite ȩt̃nȩ participationẽ ñ
sufficiat: quȩ consecratio reum qͥdem
facit hereticũ. extra dñi gregẽ habentẽ
dnĩcum karacterẽ: corrigendũ tam̃ am¬
monet sana doctrina. ñ itu̾m similit
consecrandũ: quanto potiꝰ in catholica

Expanded text:
simpliciter ignorantium uerum etiam damsimpliciter ignorantium uerum etiam damnabiliter indignorum. offeruntur quippe paruuli ad percipiendam spiritalem gratiam non tam ab eis, quorum gestantur manibus, quamuis et ab ipsis, si et ipsi boni fideles sunt, quam ab uniuersa societate sanctorum atque fidelium. ab omnibus namque offerri recte intelleguntur, quibus placet, quod offeruntur, et quorum sancta atque indiuidua caritate ad communicationem stota hoc ergo mater ecclesia, quae in sanctis est. facit, quia tota omnes, tota singulos parit. nam si Christiani baptismi. sacramentum, quando unum atque id ipsum est, etiam apud haereticos ualet et sufficit ad consecrationem, quamuis ad uitae aeternae participationem non sufficiat, quae consecratio reum quidem facit haereticum extra domini gregem habentem dominicum characterem, corrigendum tamen admonet sana doctrina, non iterum similiter consecrandum, quanto potius in catholica
Abbreviated transcription (Latin):
gestu corꝑis eiꝰ ostendere. qͥd illi qͥ ce m
se & in paruulos suos peccauerant cu¬
rare deberent. Ceterũ cũ infans nos
redeat in parentẽ. ut cũ illo & in illo
unꝰ homo sit. s omĩno alt̃ sit habens
carnẽ suã &e anim̃a suã: anima quȩ
peccaui̾t ipsa moriet᷑. Nec illud te mo¬
ueat. qd̃ quidã ñ ea fide ad baptismũ
ꝑcipiendũ paruulos ferunt. ut grã
sp̃ãli ad uitã regenerent᷑ ȩterña: s
qd̾ eos putant hoc remedio. tẽporałẽ
retinere uł reciꝑe sanitatẽ. Non enĩ
ꝑꝑt̾ea illi ñ regenerant᷑: qͥa ñ ab istis
hac intentione offerunt᷑. Celebrant᷑
enĩ ꝑ eos necessaria ministeria & u̾ba
sacram̃toꝵ: sine qͥb consecrari paruu¬
lus ñ potest. Spẽ aũt ille sc̃s qͥ habitat
in scĩs. ex quib una illa colũba dear¬
gentata caritatis igne conflat᷑. agit qd
agit. etiã ꝑ seruitutẽ aliqnͣdo ñ solũ

Expanded text:
gestu corporis eius ostendere, quid illi, qui et in gestu corporis eius ostendere, quid illi, qui et in se et in paruulos suos peccauerant, curare deberent. ceterum cum infans non redeat in parentem, ut cum illo et in illo unus homo sit, sed omnino alter sit habens carnem suam et animam suam, anima, quae peccauerit, ipsa morietur. Nec illud te moueat, quod quidam non ea fide ad baptismum percipiendum paruulos ferunt, ut gratia spiritali ad uitam regenerentur aeternam, sed quod eos putant hoc remedio temporalem retinere uel recipere sanitatem. non enim propterea illi non regenerantur, quia non ab istis hac intentione offeruntur. celebrantur enim per eos necessaria ministeria et uerba sacramentorum, sine quibus consecrari paruulus non potest. spiritus autem ille sanctus, qui habitat in sanctis, ex quibus una illa columba deargentata caritatis igne conflatur; agit, quod agit, etiam per seruitutem aliquando non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ristiam miris motib respuisse. ido mͥ
uidet᷑ diuinitꝰ factũ: ne maiores puta¬
rent nicħ se in paruulos in illa iniqͥta¬
de peccare. s potiꝰ intelligerent. ꝑ illũ
significantẽ quodamͦ gestũ corꝑis eoꝵ
qui loqui ñ poterant. se mirabilit̾ am¬
moneri: qͥd ipsi facere deberent. qͥ ptꝰ
tantũ illud nefas gr̃ȩ sacram̃ti saluta¬
ris irruebant: unde se utiq peniten¬
do abstinere deberent. Nec cũ tale ali¬
qͥd diuina ꝓuidentia ꝑ infantulos agit:
ipsos id agere scientia uł ratione cre¬
dendũ est. Neq enĩ qͥa cuiꝰdam ꝓpħȩ
dem̃tiam. ds̃ uoluit etiã asina loquen¬
te coercere: ido iam miranda ẽ asino¬
rum sapientia. Porro sicut ꝑ animal
irrationabile sonuit aliqͥd homini
simillimũ: qd̾ miracło diuino ñ asini
no cordi tribuendũ sit: ita potuit
omp̃c ꝑ infantis animã ñ uͥ ratio
nulla erat. s uͥ adhuc sopita erat.

Expanded text:
ristiam miris motibus respuisse, ideo mihi ristiam miris motibus respuisse, ideo mihi videtur divinitus factum, ne majores putarent nihil se in parvulos in illa iniquitate peccare, sed potius intellegerent per illum significantem quodam modo gestum corporis eorum, qui loqui non poterant, se mirabiliter admoneri, quid ipsi facere deberent, qui post tantum illud nefas sacramentis salutaribus inruebant, unde se utique paenitendo abstinere deberent. nec cum tale aliquid diuina prouidentia per infantulos agit, ipsos id agere scientia uel ratione credendum est. neque enim, quia cuiusdam prophetae dementiam deus uoluit etiam asina loquente cohercere, ideo iam miranda est asinorum sapientia. porro si per animal inrationale sonuit aliquid homini simillimum, quod miraculo diuino, non cordi asinino tribuendum sit, ita potuit omnipotens per infantis animam, non ubi ratio nulla erat, sed ubi adhuc sopita erat,
Abbreviated transcription (Latin):
subiceret dicens. Nonne illi cũ iudieii
dies aduenerit dicent. nos nicħ fecimꝰ:
nec derelicto cibo ce poculo dñi. ad ꝓ¬
fana contagia sponte ꝓpauuimꝰ. Edidit
nos aliena ꝑfidia: parentes sensimus
parricidas. Illi nobis ȩccłiam matr̃ẽ.
illi patrẽ dm̃ negauer̃t: ut dũ parui
&e imꝑuidi. &e tanti facinoris ignari.
ꝑ alios ad consortiũ eriminis iungim᷑:
aliena fraude caꝑeni. Hanc defensionẽ
ñ subnecteret. nͥ iustissimã crederet:
& in di iudicio paruulis ꝓfuturã. Si
enĩ uere dicit᷑ nos nicħ fecimꝰ. anima
quȩ peccauĩt ipsa moriet᷑. nec illi ꝑib̃t
sub dĩ iusto iudicio. qͦs parentes suo
scelere qnͣtum ad seipsos attinet ꝑdide¬
runt. Illud uͦ qd̃ in eadẽ cõmemorat᷑
ȩpłã. quandã paruula turbatis infu¬
ga parentib nutrici derelictã. atq
ab eadẽ nutrice demonũ sacrilegiis
impactã: ptꝰea in ęccłia illatamsͥ eucha¬

Expanded text:
subiceret dicens: \'Nonne illi, cum iudicii subiceret dicens: \'Nonne illi, cum iudicii dies uenerit, dicent: Nos nihil fecimus nec derelicto cibo et poculo domini ad profana contagia sponte properauimus; perdidit nos aliena perfidia, parentes sensimus parricidas; illi nobis ecclesiam matrem, illi patrem dominum negauerunt, ut, dum parui et inprouidi et tanti facinoris ignari per alios ad consortium criminis iungimur, aliena fraude caperemur?\' hanc defensionem non subnecteret, nisi iustissimam crederet et in dei iudicio paruulis profuturam. si enim uere dicitur: Nos nihil fecimus; aniquae peccaverit, ipsa morietur, nec illi peribunt sub Dei justo judicio, quos parentes suo scelere quantum ad seipsos attinet, perdiderunt. 4. Illud vero quod in eadem commemoratur epistola, quamdam parvulam turbatis in fugam parentibus, nutrici derelictam, atque ab eadem nutrice daemonum sacrilegiis impactam, postea in ecclesia illatam sibi Eucha
Abbreviated transcription (Latin):
s qnͣtum in ipsis ẽ. int̾fectores fiunt.
Recte illis dicit᷑: qnͣdo ab hoc scelere ꝓhi¬
bent᷑: nolite occidere paruulos urõs.
ipsis ẽ extinctores eiꝰ merito dicunt᷑:
qui sic agunt ut extinctũ uelint. Isto
sensu recte intelligi potest. qd̾ seripsit
beatissimꝰ cyprianꝰ in ȩpła de lapsis:
cũ eos qͥ tpr̃e ꝑsecutionis idolis immo¬
lauerant arguens: ac ne. qͥd deeẽt. in¬
quit ad eriminis cumulũ. infantes qͦ
parentũ manib impositi uł attracti:
amiserunt paruuli. qd̾ in pͥmo statim
natiuitatis exordio fuerant consecuti.
Amiserunt dixit. qnͣtum attinuit ad
illoꝵ scelus. a qͥb amittere coacti suit:
amiserunt. in eoꝵ m̃te ac uoluntate.
qui in illos tantũ facinꝰ cõmiserunt.
Ham si in seipsis amisissent: remansissen
utiq diuina sententia sine ulla defen¬
sione dãpnandi. Qd̾ si sc̃s eyprianus
arbitraret᷑. ñ eoꝵ defensionẽ continuo

Expanded text:
sed, quantum in ipsis est, interfectores fiunt. sed, quantum in ipsis est, interfectores fiunt. recte illis dicitur, quando ab hoc scelere prohibentur: \'Nolite occidere paruulos uestros\',ipsis est, extinctores eius merito dicuntur, qui sic agunt, ut extinctum uelint. isto sensu recte intellegi potest, quod scripsit beatissimus Cyprianus in epistula de lapsis, cum eos, qui tempore persecutionis idolis immolauerant, arguens: Ac ne quid deesset\', inquit, ad criminis cumulum, infantes quoque parentum manibus inpositi uel adtracti amiserunt paruuli quod in primo statim natiuitatis exordio fuerant consecuti\'. amiserunt, dixit, quantum adtinuit ad illorum scelus, a quibus amittere coacti sunt; amiserunt in eorum mente ac uoluntate, qui in illos tantum facinus commiserunt; nam si in se ipsis amisissent, remansissent utique diuina sententia sine ulla defensione damnandi. quod si sanctus Cyprianus arbitraretur, non eorum defensionem continuo
Abbreviated transcription (Latin):
mine ẽẽ unus sp̃c sc̃s: etiã si inuiẽe nesci¬
ant. ꝑ quẽ sit utriꝰꝙ gra cõmunis. Nor
aũt potest sp̃c hominis ẽẽ ce huiꝰ ae illiꝰ:
ꝑ quẽ peccante altero &e altero ñ peccan¬
de. sit tam̃ eulpa cõmunis. Ae ꝑ hoc pot̃
paruulus semel ex parentũ carne ge¬
neratus. dĩ sp̃u regenerari: ut ex illis
obligatio contracta soluatur: ñ potest
aũt semel dĩ spu regeneratꝰ. ex parentũ
carne regenerari. ut obligatio q̃ semel
soluta ẽ iterũ contrahat᷑: ce ido semel
ꝑceptã paruulus xꝑi grãm ñ amittit.
nͥ ꝓpria impietate. si ętatis accessu tam
malus euaserit. Tunc enĩ etiã ꝓpria in¬
cipiet habere peccata: quȩ ñ regenerati¬
one auferant᷑. s alia curatione sanent᷑.
Uerũptamen recte dicunt᷑ parentes uł
quicũq maiores. filios seu quoslibet
paruulos baptiratos. demonioꝵ saclegiᷤᷤ
obligare conantes: sp̾aliter homicidȩ.
Nam in illis qͥdem int̾fectionẽ ñ facuiñ.

Expanded text:
ciant per quem sit utriusque gratia communis. non autem potest spiritus hominis esse et huius et illius, per quem peccante altero et altero non peccante sit tamen culpa communis; ac per hoc potest paruulus semel ex parentum carne generatus dei spiritu regenerari, ut ex illis obligatio contracta soluatur. non potest autem semel dei spiritu regeneratus ex parentum carne regenerari, ut obligatio, quae soluta est, iterum contrahatur. et ideo semel perceptam paruulus Christi gratiam non amittit nisi propria impietate, si aetatis accessu tam malus euaserit. tunc enim etiam propria incipiet habere peccata, quae non regeneratione auferantur, sed alia curatione sanentur. Verum tamen recte dicuntur parentes uel quicumque maiores filios seu quoslibet paruulos baptizatos daemoniorum sacrilegiis obligare conantes spiritaliter homicidae. nam in illis quidem interfectionem non faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ut si ante maioris usum ȩtatis de hac ui¬
ta migrauerit: ꝑ ipsũ sacram̃tum. cõmen¬
dante eccłiȩ caritate. ab illa condẽpnatio¬
ne quȩ ꝑunũ hominẽ intrauit in mu¬
dum . xꝑiano adiutorio liberet᷑. Hoc qͥ nos
credit &e fieri ñ posse arbitrat᷑. ꝓfecto
infidelis ẽ. & si habeat fidi sacram̃tũ:
longeq melior ẽ ille paruulus. qͥ etiã
si fidẽ ñdum habet in cogitatione. ñ
ei tam̃ obicem contrarie cogitationis
opponit: unde sacram̃tum eiꝰ salubrit̃.
ꝑcipit. Respondi sic̃ existimo questio¬
nib tuis. qnͣtum attinet adminꝰ ca¬
paces a contentiosos. ñ satis: qͣntũ aũt
ad pacatos & intelligentes. plus forte
quã sat ẽ: nec tͥ ad excusationẽ meã
obieci firmissimã consuetudinẽ: s salu¬
berrimȩ consuetudinis reddidi quã
potui rationẽ.

Expanded text:
ut, si ante maioris usum ex hac uiut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, Christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui, etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obicem contrariae cogitationis opponit, unde sacramentum eius salubriter percipit. respondi, sicut existimo, quaestionibus tuis, quantum adtinet ad minus capaces et contentiosos, non satis, quantum autem ad pacatos et intellegentes, plus forte quam satis. nec tibi ad excusationem meam obieci firmissimam consuetudinem, sed saluberrimae consuetudinis reddidi, quam potui, rationem.
Abbreviated transcription (Latin):
est aliud credere: quã fidẽ habere.
qui fidi ñdum habet affectũ: respos-¬
detur fidẽ habere ꝓpt̾̃ fidĩ sacram̃tum.
& conu̾tere se ad dm̃ ꝓꝑt̾ conuersionis
sacram̃tum: qͥa ce ipsa responsio ad ce
lebrationẽ ꝑtinet sacram̃ti:. sic̃ de ipso
baptismo apłs. consepulti inqͥt sumꝰ¬
pulturam significauimꝰ. s ꝓrsus ait
consepulti sumꝰ. Sacram̃tum gͦ tantȩ
rei: ñ nisi eiꝰdem rei uocabulo nuncu¬
pauit. Itaq paruulũ &e si ñdum fides
illa quȩ in credentiũ uoluntate con¬
sistit: ĩa tam̃ ipsiꝰ fidi sacram̃tum fi¬
delem facit. Nam sic̃ credere respon¬
detur. ita etiã fidelis uocat᷑. ñ rem
ipsam m̃te annuendo: s ipsẽ rei sacra¬
mentũ ꝑcipiendo. Cum aũt saꝑe homo
ceꝑit. ñ illud sacram̃tum repetit s intel¬
ligit: eiꝰq ueritati consona etiã uolun¬
date coaptat᷑. Hoc quãdiu ñ potest. uale¬
bit sacram̃tum ad eiꝰ tutelam aduersus
contrarias potestates: & tantũ ualebit.

Expanded text:
est aliud credere quam fidem habere; qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum, et convertere se ad Deum propter conversionis sacramentum, quia et ipsa reslebrationem pertinet sacramenti, sicut de ipso baptismo Apostopulturam significauimus, sed prorsus ait: Consepulti sumus. sacramentum ergo tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur non rem ipsam mente adnuendo sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetet, sed intelleget eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quam diu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit,
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃. ꝓdest offerentiũ uoluntas paruulo
oblato. Qnͣdo aũt in paruulũ maiores
peccant. offerentes eũ atq obligare co¬
nantes demonũ sacrilegis uincłis: ñ ẽ
anima utroꝵq cõmunis: ut etiã culp̃ã
possint habere cõmunem. Non enĩ sic
communicat᷑ culpa ꝑ alteriꝰ uoluntatẽ:
quẽadmodũ communicat᷑ grã ꝑ sci sp̃c

Expanded text:
spiritus prodest offerentium uoluntas paruulo spiritus prodest offerentium uoluntas paruulo oblato. quando autem in paruulum maiores peccant offerentes eum atque obligare conantes daemonum sacrilegis uinculis, non est anima utrorumque communis, ut etiam culpam possint habere communem. non enim sic communicatur culpa per alterius uoluntatem, quem ad modum communicatur gratia per sanc
Abbreviated transcription (Latin):
qua diceret᷑: & anima patͥs mea ẽ. & a¬
nima filii mea ẽ. Iam itaq cũ homo
in seipso ẽ ab eo qui genuit alt̃ effectꝰ.
peccato alteriꝰ sine sua consensione ñ
tenetur obnoxiꝰ Traxit gͦ reatũ: qͥa u¬
nus erat cũ illo & in illo a quo traxit:
qnͣdo qd̃ traxit admissũ est: ñ aũt tra¬
hit alter ab altero: qñdo uno qͦq sua ꝓpͥa
uita uiuente. ĩa est unde dicat᷑: anima
quȩ peccaui̾t ipsa moriet᷑. It aũt pos¬
sit regenerari ꝑofficiũ uoluntatis ali¬
enȩ. cũ offert᷑ consecrandus: facit hoc
unꝰ sp̃c . ex quo regenerat᷑ oblatꝰ. Hon
enĩ scͥptum ẽ. nisi qͥs renatꝰ fuerit ex
parentũ uoluntate. aut. ex offerentiũ
uł ministrantiũ fide:. s nͥ quis renatꝰ
fuerit ex aqua &e spũ. Aqua gͥ exhibeis
intrinsecus beneficiũ gr̃e. soluens uincu¬
lum culpȩ. concilians bonũ naturȩ: rege
est: ido ꝑhanc societatẽ uniꝰ eiusdemq

Expanded text:
qua diceretur: Et anima patris mea est et aqua diceretur: Et anima patris mea est et anima filii mea est. iam itaque cum homo in se ipso est ab eo, qui genuit, alter effectus, peccato alterius sine sua consensione non tenetur obnoxius. traxit ergo reatum, quia unus erat cum illo et in illo, a quo traxit, quando, quod traxit, admissum est; non autem trahit alter ab altero, quando sua unoquoque propria uita uiuente iam est, unde dicatur: Anima, quae peccauerit, ipsa morietur. Ut autem possit regenerari per officium uoluntatis alienae, cum offertur consecrandus, facit hoc unus spiritus, ex quo regeneratur oblatus. non enim scriptum est: <Nisi quis renatus fuerit ex parentum uoluntate\' aut \'ex offerentium uel ministrantium fide sed: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu. aqua igitur exhibens intrinsecus beneficium gratiae, soluens uinculum culpae, reconcilians bonum naturae regenest; ideo per hanc societatem unius eiusdemque
Abbreviated transcription (Latin):
onifacio coep̃õ: augustinꝰ ind̾no
salutẽ. Queris a me. utrũ pa¬
rentes baptizatis paruulis
sus noceant. cũ eos dȩmonioꝵ sacri¬
ficiis sanare conant᷑. & si ñ nocent. qͦ¬
mꝰ eis ꝓsit cũ baptirant᷑ parentũ fides:
quoꝵ eis ñ potest obesse ꝑfidia. Ubi re¬
spondeo. tantã illiꝰ sacram̃ti hoc ẽ bap¬
tismi salutaris ẽẽ uirtutẽ. in scã cõpage
corꝑis xꝑi̾ ut semel generatꝰ ꝑ alioꝵ car¬
nalem uoluptatẽ. cũ semel regeneratus
fuerit ꝑ alioꝵ sp̃alem uoluntatẽ. demn¬
ceps ñ possit uincło alienȩ iniquitatis
astringi: cui nulla sua uoluntate con¬
sentit. Et anima enĩ patͥs mea ẽ inqͥt.
& anima filii mea ẽ. Anima q̃ peccauĩt:
ipsa moriet᷑. Non aũt peccat ipsa: cum
parentes ei omino nescienti. uł qͥlibet
aliꝰ adhibet sacrilegia demonioꝵ. S
idõ ex adam traxit qd̾ sacram̃ti illius¬
grã solueret᷑. qͥa ñdum erat anima se¬
paratim uiuens. id ẽ altera anima de

Expanded text:
ONIFACIO coepiscopo, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Quaeris a me, utrum parentes basuis noceant, cum eos daemoniorum sacrificiis sanare conantur? Et si non noceant, quomodo eis prosit, cum baptizantur, parentum fides, quorum eis non potest obesse spondeo tantam illius sacramenti, hoc est baptismi salutaris, esse virtutem, in sancta compage corporis Christi, ut semel generatus per aliorum carnalem voluptatem, cum semel regeneratus fuerit per aliorum spiritalem voluntatem, deinceps non possit vinculo alienae iniquitatis obstringi, cui nulla sua voluntate consentit. Et anima enim patris mea est, inquit, et anima filii mea est: anima quae peccaverit ipsa morietur. Non autem peccat ipsa, cum parentes ei omnino nescienti vel quilibet alius adhibet sacrilegia daemoniorum. Sed ideo ex Adam traxit quod sacramgratia solueretur, quia nondum erat anima separatim uiuens, id est altera anima, de
Abbreviated transcription (Latin):
bus ait auditũ de illo ẽẽ. qd̾ discessi¬
onem doceat a moyse. qd utiq nefaᷤᷤ
est. ut credentes in xp̃m discindant᷑
xp̃c dicit. Si crederetis moysi: crede¬
retis & mͥ. De me enĩ ille scͥpsit. Atten¬
de enĩ obsecro ipsa uerba iacobi. ui
qͥ crediderunt in xp̃m. ce hi om̃s emu¬
latores st̃ legis: Audiert̃ aũt de te.
qͥa discessionẽ doces a moyse. eoꝵ qͥ
ꝑ gentes st̃ iudȩoꝵ: dicens ñ debere
circũcidere eos filios suos. neq sed̾m¬
consuetudinẽ. ingredi. Qd̃ gͦ est:
Utiq oportet conuenire multitudi¬
nem: audient enĩ suꝑuenisse te. B¬
gͦ fac qd̃ tͥ dicimꝰ. Sunt nobis uiri
quatuor: uotũ habentes suꝑ se. his
assũptis scĩfica te cũ ipsis:. & impen

Expanded text:
bus ait auditum de illo esse, quod discissibus ait auditum de illo esse, quod discissionem doceat a Moyse, quod utique nefas est, ut credentes in Christum discindanturChristus dicit: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. Adtende enim, obsequi crediderunt in Christum: et hi omnes aemulatores sunt Legis. Audierunt autem de te, quia discissionem doces a Moyse, eorum qui per gentes sunt Judaeorum, dicens non debere circuconsuetudinem ingredi quid ergo est utique oportet convenire multitudinem audient enim te supervenisse hoc ergo fac quod tibi dicimus sunt nobis viri quattuor votum habentes super se his ads
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ñ mentior: Ego qͥdem illud petrũ
sic egisse credo: ut gentes cogeret iu¬
daizare. Hoc enĩ lego scͥpsisse paułu.
quẽ m̃titum ẽẽ ñ credo: et ido ñ rec¬
te agebat hoc petrus. Erat contͣ exĩa¬
głii ueritatẽ: ut putarent qͥ credebanͭ
in xp̃m. se sine illis ueterib sacram̃tiˢ
saluos ẽẽ ñ posse. Hoc enĩ contendebañ
antiochiȩ qͥ ex circũcisione credide¬
rant: contͣ quos paulus perseuerant̃
acrit̃q confligit. Ipsũ uͦ paułu ñ ad hoc
id egisse. qd̃ uł timotheũ circũcidit.
uł cenchris uotũ ꝑsoluit. uł hierosoli¬
mis a iacobo ammonitꝰ. cũ eis qͥ uoue¬
rant legitima illa cȩlebranda susce
pit: ut putari uideret᷑ ꝑ ea sacram̃ta
etiã xp̃ianam salutẽ dari: s ne illa
quȩ priorib ut congruebat tẽporibꝰ.
in umbris rerũ futuraꝵ ds fieri uisse¬
rat. tanquã idolatriã gentiliũ d̾ãp¬
nare crederet᷑. Hoc ẽ enĩ qđ̃ illi iaco¬

Expanded text:
quia non mentior. Ego quidem illud Petrum quia non mentior. Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. et ideo non recte agebat hoc Petrus; erat enim contra euangelii ueritatem, ut putarent, qui credebant in Christum, sine illis ueteribus sacramentis saluos se esse non posse. hoc enim contendebant Antiochiae, qui ex circumcisione crediderant, contra quos Paulus perseueranter acriterque confligit. ipsum uero Paulum non ad hoc id egisse, quod uel Timotheum circumcidit uel Cenchris uotum persoluit uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uouerant, legitima illa celebranda supit, ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari. sed ne illa, quae prioribus, ut congruebat, temporibus in umbris rerum futurarum deus fieri iusserat, tamquam idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quod illi Iaco
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ ȩdificandã memoriȩ comiñdata.
non a quiblibet s ab ipsis apłis. ac ꝑ
hoc incanonicũ auctoritatis culm̃
suscepta. ex omĩ parte uerax atq in¬
dubitanda ꝑsistat. Nam si hoc fecit. pe¬
trus qd̃ facere debuit: mentitꝰ ẽ paulꝰ.
qd̃ eũ uiderit ñ recte ingredientẽ ad
ueritatẽ ęuãgłii. Quisqͥs enĩ hoc facit
qd̃ facere debet. recte utiq facit: & idõ
de illo falsũ dicit. qͥ dicit eũ ñ recte
fecisse: qd̾ eũ nouit facere debuisse.
Si aũt uerũ scͥpsit paulus: uerũ ẽ qd̾
petrus ñ recte tc̃ ingrediebat᷑ ad ue¬
ritatẽ ȩuãgłii. Id gͦ faciebat: qd̃ facere
non debebat. Et si tale aliqͥd paulus
ipse iã fecerat: correctũ potiꝰ etiã ipsũ
credã coapłi sui correctionẽ ñ potuisse
negligere: quã mendacit̃ aliqͥd in sua
bet: qnͣtomagis in illa in qua p̃locut᷑
ait. quȩ aũt scribo uobis. ecce corã dõ

Expanded text:
fidem aedificandam memoriae commendata fidem aedificandam memoriae commendata non a quibuslibet sed ab ipsis apostolis ac per hoc in canonicum auctoritatis culmen recepta ex omni parte uerax atque indubitanda persistat. nam si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii. quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique facit et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad ueritatem euangelii; id ergo faciebat, quod facere non debebat. et si tale aliquid Paulus ipse iam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam coapostoli sui correctionem non potuisse neglegere, quam mendaciter aliquid in sua bet, quanto magis in illa, in qua praelocutus ait: quae autem scribo uobis, ecce coram deo,
Abbreviated transcription (Latin):
quib eoꝵ nefariꝰ epror clarissima
sententiaꝵ ꝑspicuitate coniuncit᷑. qͥa
in aliũ sensũ detorquere ñ posst̃ falsa
ẽẽ contendunt: ita tam̃ ut eandẽ fal¬
sitatẽ ñ scribentib apłis tribuant. s
nescio quib codicũ corruptoribꝰ. Qd̃
tam̃ qͥa nec plurib nec antiquiorib
exemplaribꝰ. nec p̃cedentis linguȩ au¬
ctoritate unde latini libri int̾p̃tati
st̃. ꝓbare aliquando potuert̃: notissi¬
ma om̃ib ueritate suꝑati confusiq
discedunt. Itane ñ intelligit scã pru¬
dentia tua. quanta maliciȩ illoꝵ pa¬
tescat occasio. si ñ ab aliis apłicas lit¬
teras ẽẽ falsatas. s ipsos apłos falsa
scͥpsisse dicamꝰ. Non ẽ inquis credibi¬
le: hoc in petro paułu qd̃ ipse paulus
fecerat argusse. Non nẽ quero qͥd fe¬
cerit: qͥd scͥpserit quero. Hoc ad que¬
stionem quã suscepi maxime ꝑtinet:
ut ueritas diuinaꝵ scͥpturaꝵ. ad nrãm

Expanded text:
quibus eorum nefarius error clarissima quibus eorum nefarius error clarissima sententiarum perspicuitate conuincitur, quia in alium sensum detorquere non possunt, falsa esse contendunt, ita tamen, ut eandem falsitatem non scribentibus apostolis tribuant, sed nescio quibus codicum corruptoribus. quod tamen quia nec pluribus siue antiquioribus exemplaribus nec praecedentis linguae auctoritate, unde Latini libri interpretati sunt, probare aliquando potuerunt, notissima omnibus ueritate superati confusique discedunt. itane non intellegit sancta prudentia tua, quanta malitiae illorum patescat occasio, si non ab aliis apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos falsa scripsisse dicamus? \'Non est\', inquis, \'credibile hoc in Petro Paulum, quod ipse Paulus fecerat, arguisse\'. non nunc quaero, quid fecerit; quid scripserit, quaero. hoc ad quaestionem, quam suscepi, maxime pertinet, ut ueritas diuinarum scripturarum ad nostram
Abbreviated transcription (Latin):
recte ingredientes ad ueritatẽ ęuã¬
głii: ac petro in faciẽ restitisse. ñ ob
aliud. nͥ qd̾ gentes coegiss iudaira¬
re. At enĩ satius ẽ credere apłm¬
stołu petrũ ñ recte aliqͥd egisse:
Hoc si ita ẽ. dicamꝰ qd̾ absit satiꝰ ẽẽ cre¬
dere mentiri euangłiũ. quã negatũ
brũ. quã tantũ ꝓpħam a dño do tã
excellenter electum. & in concupiscen¬
da atq ab ducenda uxore aliena
commisisse adulteriũ: & in marito
eiꝰ necando tã horrendũ homicidiũ.
Immo uͦ sc̃ãm scͥpturam. in sũmo &e cȩ¬
lesti auctoritatis culmine collocandã.
de ueritate riꝰ certus ac securus legã:
& in ea homines uł approbatos uł em̃¬
datos uł dãpnatos. ueracit̾ disc̃a po¬
tius quã facta humana: ne dũ in qͥb¬
dam laudabilis excellentiȩ ꝑsonis. ali¬
quando credere timeo rep̾hendenda.
ipsa diuina eloquia mͥ sint uͥq suspecta.
Manichei pluruma diuinaꝵ scͥpturaꝵ.

Expanded text:
recte ingredientes ad ueritatem euanrecte ingredientes ad ueritatem euangelii ac Petro in faciem restitisse non ob aliud, nisi quod gentes cogeret iudaizare? At enim satius est credere apostolum Petrum non recte aliquid egisse.\' hoc si ita est, dicamus — quod absit — satius esse credere mentiri euangelium, quam negatum brum, quam tantum prophetam a domino deo tam excellenter electum et in concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium et in marito eius necando tam horrendum homicidium. immo uero sanctam scripturam in summo et caelesti auctoritatis culmine conlocatam de ueritate eius certus ac securus legam et in ea homines uel adprobatos uel emendatos uel damnatos ueraciter discam potius, quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda, ipsa diuina eloquia mihi sint ubique suspecta. Manichei plurima diuinarum scripturarum,
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽ. Absit hoc a pia humilitate ce
ueraci de temet ipso cogitatione: qͥ
nisi eẽt preditꝰ ñ utiq diceres. utin̾a
mererem᷑ cõplexus tuos. & collatione
mutua uł doceremꝰ aliqua uł disce
remus. Qd̾ si teipsũ consideratione
uitȩ ac moꝵ tuoꝵ. ñ simulate. ñ falla¬
citer dixisse credo: quantomagis e¬
quũ est me credere. apłm paułu ñ
aliud sensisse quã scͥpserit: uͥ ait de
petro & barnaba. cũ uiderẽ qͥa ñ re¬
dixi petro corã om̃ib. si ti cũ sis iu¬
deus gentilit̾ & ñ iudaice uiuis. qͦ¬
mͦ gentes cogis iudaizare: De qͦ enĩ
certus sim. qd̾ me scribendo uł loqͦn
Do ñ fallat: si fallebat apłs filios su¬
os quos iterũ parturiebat. donec
Quib cũ p̾misiss dicens. quȩ autem
scribo uobis ecce corã dõ qͥa ñ m̃tior:
ñ tam̃ ueracit̾ scribebat. s nescio
qua dispensatoria simulatione. falle¬
bat uidisse se petrũ & barnaban. ñ

Expanded text:
um est. absit hoc a pia humilitate et um est. absit hoc a pia humilitate et ueraci de temet ipso cogitatione, qua nisi esses praeditus, non utique diceres: \'Utinam mereremur complexus tuos et conlatione mutua uod si teipsum consideratione vitae ac morum tuorum, non simulate, nec fallaciter dixisse credo: quanto magis aequum est me credere Apostolum Paulum non aliud sensisse quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: Cum viderem quia non redixi Petro coram omnibus: si tu: cum sis Iudaeus, gentiliter et-non Iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? de quo enim certus sim, quod me scribendo uel loquendo non fallat, si fallebat apostolus filios suos, quos iterum parturiebat, donec Quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. non tamen ueraciter scribebat, sed nescio qua dispensatoria simulatione fallebat, uidisse se Petrum et Barnaban non
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ sine ullo timore offensionis tanꝙͣ
in campo luditur: s mirũ si nob̾ ñ
illuditur. Ego enĩ fateor caritati
tuȩ. solis eis scͥpturaꝵ libris qui iam
canonici appellant᷑. didici hc̃ timorẽ
honorẽq deferre: ut nulłu eoꝵ auc¬
torem scribendo errasse aliqͥd firmis¬
sime cred̾a. Ac si aliqͥd in eis offende¬
ro litteris. qd uideat᷑ contrariũ ue¬
ritati: nichil aliud quã uł mendosũ
ẽẽ codicem. uł int̾pretem ñ assecutũ
ẽẽ qd̾ dictũ est: uł me minime in¬
tellexisse ñ ambigã. Alios aũt ita
lego: ut qͣntalibet scĩtate doctri¬
naq p̾polleant: ñ ido uerũ putem
qͥa ipsi ita senserunt:. s qͥa mͥ uł ꝑ¬
illos auctores canonicos. uł ꝓbabili
ratione qd̾ a uͦ ñ abhorreat ꝑsuade¬
re potuert̃ Nec te mi fr̾ sentire aliud
existimo ꝓrsus in quã ñ te arbitror
sic legi tuos libros uelle. tanquã ꝓ
omi errore careant. dubitari nefari¬

Expanded text:
uero sine ullo timore offensionis tamquam uero sine ullo timore offensionis tamquam in campo luditur, sed mirum si nobis non inluditur. ego enim fateor caritati tuae solis eis scripturarum libris, qui iam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si aliquid in eis offendero litteris, quod uideatur contrarium ueritati, nihil aliud quam uel mendosum esse codicem uel interpretem non aesse quod dictum est, vel me minime intellexisse, non ambigam. Alios autem ita lego, ut quantalibet sanctitate doctrinaque praepolleant, non ideo verum putem, quia ipsi ita senserunt; sed quia mihi illos auctores canonicos uel probabili ratione. quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt. nec te, mi frater, sentire aliud existimo; prorsus, inquam. non te arbitror sic legi tuos libros uelle tamquam procriptis, quod omni errore careant, dubitare nefari
Abbreviated transcription (Latin):
patrib custoditȩ. tanquã saerilegia
diabolica a posteris detestande: Iam
enim cũ ueniss fides quȩ prius illis
obseruationib p̾nuntiata. pt᷑ mortẽ
et resurrectionẽ dñi reuelata ẽ. ami¬
serant tanquã uita officii sui: uerũp
tam̃ sicut defuncta corꝑa necessarioꝵ.
deducenda erant quodamodo ad se¬
pulturam. nec simulate s religiose: ñ
aũt deserenda continuo. uł inimicoꝵ
obtrectationib tanquã canũ morsib
brare uoluerit: tanquã sopitos cine¬
res eruens. ñ erit pius deductor uł
baiulus corꝑis:. s impiꝰ sepulturȩ uio¬
lator. fateor sane in eo qd mea epł̃a con¬
tinet. qd ido sacram̃ta uidoꝵ paulus
celebranda susceꝑit. cũ iam xp̃i eẽt apls.¬

Expanded text:
patribus custoditae tamquam sacrilegia patribus custoditae tamquam sacrilegia diabolica a posteris detestatae ? iam enim cum uenisset fides, quae prius illis obseruationibus praenuntiata post mortem et resurrectionem domini reuelata est, amiserant tamquam uitam officii sui, uerum tamen sicut defuncta corpora necessariorum deducenda erant quodam modo ad sepulturam nec simulate, sed religiose, non autem deserenda continuo uel inimicorum obtrectationibus tamquam canum morsibus brare voluerit, tanquam sopitos cineres cruens, non erit pius deductor, vel bajulus corporis, sed impius sepulturae violator. » 17. « Fatcor sane in eo, quod epistola continet mea, quod ideo sacramenta Judaeorum Paulus celebranda susceperat, cum jam Christi esset Apos
Abbreviated transcription (Latin):
si filios circũcidant. si sabbatũ obseruen.
ut paulus in timotheo & õs obserua¬
uere udei: dum mͦ hȩc simulate ac
fallaciter agant. Hoc si ita ẽ: ñ iam
in heresym hebionis. uł eoꝵ qͦs uulgo
nazareos nuncupant. uł quãlibet
aliam ueterem.s in nescio quã nouã
delabimur: quȩ sit eo ꝑniciosior: qͦ ñ
errore s ꝓposito ẽ ac uoluntate falla¬
ci. Qd̾̃ si respondes ut te abhac pur¬
ges sententia. tunc apłõs ista laudabi¬
liter simulasse. ne scandaliz arent᷑ in¬
firmi qui ex uideis multi credideran.
& ea respuenda ñdum intelligebañ :
nunc uͦ confirmata ꝑ tot gentes doc
recitentur. qͥs quis ea simulando age¬
re uoluerit insanire: cur mͥ ñ licet di¬
cere apłm paułu ce alios recte fidi xͥanos.
tunc illa uetera sacram̃ta paululum
obseruando ueracit̃ comm̃dare de¬
buisse: ne putarent᷑ ille ꝓpheticȩ sig¬
nificationis obseruationes. a piissimtͤ

Expanded text:
si filios circumcidant, si sabbatum observent, si filios circumcidant, si sabbatum observent, ut Paulus in Timotheo et omnes obseruauere Iudaei, dum modo haec simulate ac fallaciter. agant? hoc si ita est, non iam in heresin Hebionis uel eorum, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, uel quamlibet aliam ueterem, sed in nescio quam nouam delabimur, quae sit eo perniciosior, quo non errore, sed proposito est ac uoluntate fallaci. quodsi respondes, ut te ab hac purges sententia, tunc apostolos ista laudabiliter simulasse, ne scandalizarentur infirmi, qui ex Iudaeis multi crediderant et ea respuenda nondum intellegebant, nunc uero confirmata per tot gentes doctrecitentur, quisquis ea simulando agere uoluerit, insanire, cur mihi non licet dicere apostolum Paulum et alios rectae fidei Christianos tunc illa uetera sacramenta paululum obseruando ueraciter commendare debuisse, ne putarentur illae propheticae significationis obseruationes a piissimis