comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
remus & maio.ra &e minora bona
ñ eẽ nͥ ex do: qͦd ñ tam dilucide osten¬
di posset. nͥ pͥus adu̾sus opiniones un¬
piȩ stulticiȩ. qua dicit insipiens iN
corde suo ñ ẽ d̾s. qualiscunq de re
tanta ꝓ nr̃o modulo inita ratio. eo¬
dem ipso dõ in tam ꝑicłoso itinere
nobis opitulante in aliquid manife¬
stum intenderet᷑. Quȩ duo tam̃ id est
dm̃ eẽ. & omĩa bona ex ipso eẽ: quam¬
quã in concussa fide etiam antea tene¬
rentur: sic tam̃ tractata sunt. ut hoc
qͦq tercium. int̾ bona ẽẽ numeran¬
dam liberam uoluntatẽ. manifestis¬
sime appareat. Iam enim suꝑiore dis¬
putatione patefactum ẽ. constititq
int̾ nos naturã corporis inferiore gra¬
du eẽ quam animi naturã: ac ꝑ hoc
animũ maius bonum eẽ quã corpꝰ.
Sigͦ in corporis bonis inuenimus ali¬
qua. quib ñ recte uti homo possit: nec
tam̃ ꝓpterea dicimus ñ ea dari debu-¬
isse.q̃m eẽ confitemur bona: qͥd mi¬

Expanded text:
remus et majora et minora bona remus et majora et minora bona non esse nisi ex Deo. Quod non tam dilucide ostendi posset, nisi prius adversus opiniones impiae stultitiae, qua dicit insipiens in corde suo, Non est Deus , qualiscumque de re tanta pro modulo nostro inita ratio, eodem ipso Deo in tam periculoso itinere nobis opitulante, in aliquid manifestum intenderetur. Quae duo tamen, id est, Deum esse, et omnia bona ex ipso esse, quanquam inconcussa fide etiam antea tenerentur, sic tamen tractata sunt, ut hoc quoque tertium, inter bona esse numerandam liberam voluntatem, manifestissime appareat. 48. Jam enim superiore disputatione patefactum est, constititque inter nos, naturam corporis inferiore gradu esse quam animi naturam, ac per hoc animum majus bonum esse quam corpus. Si ergo in corporis bonis invenimus aliqua quibus non recte uti homo possit, nec tamen propterea dicimus non ea dari debuisse, quoniam esse confitemur bona; quid mi
Abbreviated transcription (Latin):
uunt & sunt. siue quȩ tantũ iuuunt
&e sunt. siue que tantũ st̃ ex do sunt.
unciam terciam questionẽ uideei¬
amꝰ: utrum expediri possit. inter
bona eẽ numerandam liberam uolũ¬
tatem. Quo demonstrato. sine dubi¬
tatione concedam dm dedisse nob̃ eã:
dariq oportuisse. Au Bene memini¬
sti ꝓposita: & scd̾am questionẽ iam ex¬
plicatam uigilant̾ animadutisti: s
uidere debuisti etiam istam t̾ciam
iam solutam. P ropterea quippe tͥ ui¬
deri dixeras. dari ñ debuisse liberum
uoluntatiᷤ arbitͥum: qͦd eo quisq pec¬
cat. Cui sententiȩ tuȩ cum ego retulis¬
sem. recte fieri ñ posse. nͥ eodem libero
uoluntatiᷤᷤ arbitrio: atq ad id potius
hoc di dedisse asseuerarẽ: respondi¬
sti. liberam uoluntatẽ ita nobis da¬
ri debuisse. ut iusticia data ẽ: qua
nemo uti nͥ recte pot̾. Que responsio
tua. in tantoᷤᷤ circiuitus disputatio¬
nis nos ire cõ pulit: quib tͥ ꝓba¬

Expanded text:
vunt et sunt, sive quae tantum vivunt vunt et sunt, sive quae tantum vivunt et sunt, sive quae tantum sunt, ex Deo sunt. Nunc jam tertiam quaestionem videamus, utrum expediri possit, inter bona esse numerandam liberam voluntatem. Quo demonstrato, sine dubitatione concedam Deum dedisse nobis eam, darique oportuisse. A. Bene meministi proposita, et secundam quaestionem jam explicatam vigilanter animadvertisti: sed videre debuisti etiam istam tertiam jam solutam. Propterea quippe tibi videri dixeras, dari non debuisse liberum voluntatis arbitrium, quod eo quisque peccat. Cui sententiae tuae cum ego intulissem, recte fieri non posse, nisi codem libero voluntatis arbitrio, atque ad id potius hoc Deum dedisse asseverarem; respondisti liberam voluntatem ita nobis dari debuisse, ut justitia data est, qua nemo nisi recte potest uti. Quae responsio tua in tantos circuitus disputationis nos ire compulit, quibus tibi proba
Abbreviated transcription (Latin):
gna. quãuis minima: nͥ ex d̃o eẽ ñ poᷤᷤ¬
sunt. Quid enim maiꝰ in creaturis quã
uita intelligens: aut quid minꝰ potest
eẽ quã corpus: Quȩ quantumlibet
deficiant. & eo tendant ut ñ sint. tam̃
aliquid formȩ illis remanet. ut quoqͦ
modo sint. Quicquid autẽ forme cui¬
piam rei deficienti remanet: ex illa for¬
ma ẽ que nescit deficere: motusq ipsoᷤᷤ
rerum deficientium Iuł ꝓficientiũ
excedere numeroꝵ suoꝵ leges
ñ sinit. Quicquid Egͥ laudabile ad¬
u̾titur in rerũ natura. siue exigua si¬
ue ampla laude dignum iudicetur:
ad excellentissimã & ineffabiłe laudẽ
referendum ẽ conditoris: n qͥd habes¬
ad hec. Ad̾. Satis mͥ ꝑsuasum ẽẽ fate¬
or: &e quẽadmodu manifestum fiat.
quantũ in hac uita atq int̾ tales
quales nos sumꝰ potest. dm ẽẽ. & ex
deo ẽẽ omĩa bona: quandoqͥde omĩa
quȩ sunt. siue quȩ intelligunt &e ui¬

Expanded text:
gna, quamvis minima, nisi ex Deo esse non posgna, quamvis minima, nisi ex Deo esse non possunt. Quid enim majus in creaturis vita intelligens? aut quid minus potest esse quam corpus? Quae quantumlibet deficiant, et in id tendant ut non sint; tamen aliquid formae illis remanet, ut quoquo modo sint. Quidquid autem formae cujuspiam rei deficienti remanet, ex illa forma est quae nescit deficere, motusque ipsos rerum deficientium vel proficientium excedere numerorum suorum leges non sinit. Quidquid igitur laudabile advertitur in rerum natura, sive exigua, sive ampla laude dignum judicetur, ad excellentissimam et ineffabilem laudem referendum est Conditoris .  47. E. Satis mihi persuasum esse fateor, et quemadmodum manifestum fiat, quantum in hac vita atque inter tales, quales nos sumus, potest, Deum esse, et ex Deo esse omnia bona: quandoquidem omnia quae sunt, sive quae intelligunt et vi
Abbreviated transcription (Latin):
gere: qͣnto & ipsa uia ꝑ ilła pulchra ẽ. ad
qͣm exestuat ꝑuenire. Tu autẽ si pͥt̾ id qͦd
ẽ ⁊ ñ uiuit. ⁊ id qͦd ẽ⁊ uiuit neq intelligit.
et id quod est et uiuit et intelligit.
inueneris aliquod aliud creaturarũ
genus. tunc aude dicere aliqͦd bonũ
ec̃. qͦd ñ sit ex do. Tria enim hȩc duob
etiam nominib enunciari possunt.
si appellent᷑ corpus & uita. qͥa & illa
quȩ tantũ uiuit neq intelligit. qua¬
lis ẽ pecorũ & hec quȩ intelligit sicuti
ẽ hominũ. rectissime uita dicit᷑. Hȩc
autẽ duo id est corpꝰ & uita. quȩ qͥdem
creaturȩ deputat᷑. nam & creatoris ipsiꝰ
uita dicit᷑. & ea sumina uita ẽ. istȩ gͥ
duȩ creaturȩ corpus &e uita. qm̃ forma¬
bilia sunt sicuti suꝑus dicta docuert᷑:
amissaq om̃ino forma in nichilum
recidunt. satis ostendunt. ex illa forma
subsistere quȩ semꝑ eiusmodi ẽ. Quã ob¬
rem quantacũq bona. quamuiᷤᷤ ma¬

Expanded text:
gere, quanto et ipsa via per illam pulchra est, ad gere, quanto et ipsa via per illam pulchra est, ad quam exaestuat pervenire. 46. Tu autem si praeter id quod est et non vivit, et id quod est et vivit neque intelligit, et id quod est et vivit et intelligit, inveneris aliquod aliud creaturarum genus; tunc aude dicere aliquod bonum esse, quod non sit ex Deo. Tria enim haec duobus etiam nominibus enuntiari possunt, si appellentur corpus et vita: quia et illa quae tantum vivit, neque intelligit, qualis est pecorum, et haec quae intelligit, sicuti est hominum, rectissime vita dicitur. Haec autem duo, id est, corpus et vita, quae quidem creaturae deputantur nam et Creatoris ipsius vita dicitur, et ea summa vita est: istae igitur duae creaturae corpus et vita quoniam formabilia sunt, sicuti superius dicta docuerunt, amissaque omnino forma in nihilum recidunt, satis ostendunt se ex illa forma subsistere, quae semper ejusmodi est. Quamobrem quantacumque bona, quamvis ma
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe qͦd ñ habet. Nulla gͦ res ut
diximꝰ formare se potest. Quid autẽ ã¬
plius de mutabilitate corporis & am¬
mi dicamꝰ: Suꝑiꝰ enim satis dictũ ẽ.
Conficitur itaq ut & corpꝰ &e animꝰ
forma quadam incõmutabili & sem¬
Annos sine defectu ꝓ et̾nitate. posuit
ꝓphica locutio. De hac item forma dictũ
est. qͦd in se ipsa manens innouet omĩa.
Hinc etiam comp̾henditur: omĩa ꝓui¬
dentia gubernari. Si enim omĩa q̃ st̃
forma penitus subtracta nulla erunr:
forma ipsa incõmutabilis ꝑ quã mu¬
tabilia cuncta subsistunt. ut formaꝵ
suarũ numeris impleant᷑ & agantur:
ipsa ẽ eoꝵ ꝓudentia. Non enĩ ista
eeñt: si illa ñ eẽt. Intiutus gͦ &e consi¬
derans uniu̾sam creaturã quicunq
it̾agit ad sap̃iam. sentit sapĩam in uia se
sibi ostende hilarit̾. & in õi ꝓuidentia occͣ¬
ieres. Et tanto alatriꝰ ardescit uĩa istã ꝑa¬

Expanded text:
accipere quod non habet. Nulla ergo res, ut accipere quod non habet. Nulla ergo res, ut diximus, formare se potest. Quid autem amplius de mutabilitate corporis et animi dicamus? superius enim satis dictum est. Conficitur itaque, ut et corpus et animus forma quadam incommutabili et semAnnos sine defectu, pro aeternitate posuit prophetica locutio. De hac item forma dictum est, quod in seipsa manens innovet omnia . Hinc etiam comprehenditur omnia providentia gubernari. Si enim omnia quae sunt, forma penitus subtracta nulla erunt, forma ipsa incommutabilis, per quam mutabilia cuncta subsistunt, ut formarum suarum numeris impleantur et agantur, ipsa est eorum providentia: non enim ista essent, si illa non esset. Intuens ergo et considerans universam creaturam, quicumque iter agit ad sapientiam, sentit sapientiam in via se sibi ostendere hilariter, et in omni providentia occurrere sibi: et tanto alacrius ardescit viam istam pera
Abbreviated transcription (Latin):
igͦ quicqͥd mutabile aspexeris uł
sensu corporis. uł animi considera¬
tione caꝑe ñ potes. nͥ aliqua mimero¬
rum forma teneatur. qua detracta in
nichil recidat: noli dubitare. ut ista
mutabilia ñ int̾cipiant᷑. s dim̃sis mo¬
tib & distincta uarietate formarum.
qͣsi quosdam u̾sus tempoꝵ ꝑagant.
eẽ aliquã formã ȩt̾nam &e incõmuta¬
bilem. quȩ neq contineat᷑. & qͣsi dif
fundatur locis. neq protendat᷑ atq ua-¬
rietur temporib. ꝑ quã cuncta ista for¬
mari ualeant: &e ꝓ suo genere imple¬
re atq agere locoꝵ ac tempoꝵ nume¬
ros. Omĩs enim res mutabilis: etiã for¬
mabilis sit necesse ẽ. Sicut aũ muta¬
bile dicimꝰ qͦd mutari potest: ita forma¬
bile qͦd formari potest appellauerĩ. Nul¬
la autẽ res formare se ipsam potest:qͥa¬
nulla res potest dare qͦd ñ habet: ce u¬
tiq ut habeat formam. format᷑ aliqͥd.
Quappter quelibet res. si quã habet for¬
mam: ñ ei opus est acciꝑe qͦd habet Si

Expanded text:
go quidquid mutabile aspexeris, vel sensu corporis, vel animi consideratione capere non potes, nisi aliqua numerorum forma teneatur, qua detracta in nihil recidat; noli dubitare, ut ista mutabilia non intercipiantur, sed dimensis motibus, et distincta varietate formarum, quasi quosdam versus temporum peragant, esse aliquam formam aeternam et incommutabilem; quae neque continefundatur locis, neque protendatur atque uarietur temporibus, per quam cuncta ista formari ualeant et pro suo genere implere atque agere locorum ac temporum numeros. Omnis enim res mutabilis etiam formabilis sit necesse est. Sicut autem mutabile dicimus, quod mutari potest, ita formabile, quod formari potest appellauerim. Nulla autem res formare se ipsam potestnulla res potest dare sibi quod non habet; et utique ut habeat formam, formatur aliquid. Quapropter quaelibet res si quam habet formam, non ei opus est accipere quod habet; si
Abbreviated transcription (Latin):
repugnantia: ut ce ds p̾scius sit omĩ¬
um futuroꝵ: & nos ñ necessitate s uo¬
luntate peccemꝰ. Si enim p̾scius ẽ ds
inquis. peccaturũ ẽẽ hominẽ: neces¬
se ẽ ut peccet. Si autẽ necesse elñ gͦ ẽ
in peccando uoliutatis arbitrium:
s potiꝰ in euitabilis & fixa necessitas.
Qua ratiocinatione hoc uidelicet ne
conficiat᷑ times: ut aut ds futuroꝵ oĩ¬
um prescius impie negetur:aut si
hoc negare ñ possumus. fateam᷑ ñ
uoluntate s necessitate peccari. An
aliquid alud te mouet: ad̾ Nich̾
interim aliud.

Expanded text:
Deus praescius sit omnium futurorum, et nos non necessitate, sed voluntate peccemus. Si enim praescius est Deus, inquis, peccaturum esse hominem, necesse est ut peccet: si autem necesse est, non in peccando voluntatis arbitrium, sed potius inevitabilis et fixa necessitas. Qua ratiocinatione hoc videlicet ne conficiatur times, ut aut Deus futurorum omnium praescius impie negetur, aut si hoc negare non possumus, fateamur non voluntate, sed necessitate peccari: an aliquid aliud te movet? E. Nihil interim aliud.
Abbreviated transcription (Latin):
UONIam satismͥ ma¬
nifestatum ẽ. int̾ bona
&e ea qͥdẽ ñ minima.
numerandam eẽ libe¬
ram uoluntatẽ: ex qͦ
etiam fateri cogimur eam diuinitus
datam eẽ. dariq oportuisse:iam si o¬
portunum existimas. cupio ꝑ te cognoᷤ¬
cere. unde ille motꝰ existat. quo ipsa uo¬
luntas au̾titur a cõmuni atq incom¬
mutabili bono: & ad ꝓpͥa uł aliena uł
infima. atq omĩa cõmutabilia bona

Expanded text:
uoniam satis mihi manifestum est, inter bona, et ea quidem non minima, numerandam esse liberam voluntatem, ex quo etiam fateri cogimur eam divinitus datam esse, darique oportuisse: jam si opportunum existimas, cupio per te cognoscere unde ille motus existat, quo ipsa voluntas avertitur a communi atque incommutabili bono, et ad propria vel aliena vel infima, atque omnia
Abbreviated transcription (Latin):
conscientiȩ sue clamarent. ego dixi
Dñe miserere mei. cura animã meã qm̃
peccaui tͥrita certis itin erib diuinȩ mi¬
sericordiȩ in sapientiã ducerent᷑: ut neq
inuentis reb inflati. neq ñ inuentis tͣ¬
bulenti: & cognoscendo instructiores
fierent ad uiuendu & ad querendu
ignorando mitiores. Tibi uͦ cui hoc
iam ꝑsuasũ eẽ ñ dubito: uide quã fa¬
cile de tam magna questione respon¬
deam: cum mͥ pͥor interroganti pauca

Expanded text:
conscientiae suae clamarent: Ego dixi, conscientiae suae clamarent: Ego dixi, Domine, miserere mei, cura animam meam, quia peccavi tibi : ita certis itineribus divinae misericordiae in sapientiam ducerentur, ut neque inventis rebus inflati, neque non inventis turbulenti, et cognoscendo instructiores fierent ad videndum, et ad quaerendum ignorando mitiores. Tibi vero cui jam hoc persuasum esse non dubito, vide quam facile de tam magna quaestione respondeam, cum mihi prior interroganti pauca
Abbreviated transcription (Latin):
bitrantur: aut se quoq cũ eadem ceci¬
tate & sentire ista fateant᷑ ce dicere. Nec
enim talib absurde etiam conceditur
casib eos agere omĩa. quando agendo
cadunt᷑ s adu̾sus hanc opimonẽ ple¬
nam stultissimi & dem̃tissimi erroriᷤᷤ
satis ut arbitror scda nr̃a sermocina¬
tione disertum ẽ: alii uͦ quã quã nega¬
re non audeant p̾sidere humanȩ ui-¬
tȩ ꝓuidentiã di: malunt tam̃ eam
uł infirmam uł inuistam. uł mała
nefario errore credere: quã sua pecca¬
ta pietate supplici confiteri. Qui om̃s
si ꝑsuaderi sibi paterent᷑. ut cum de
optimo & iustissimo &e potentissimo
cogitant. bonitatẽ & iusticiam & po¬
tentiam di longe maiorẽ suꝑiorẽq
ẽẽ crederent. quã quicqͥd cogitatione
concipiunt: considerantesq semet ip¬
sos. gras do se debere intelligerent. eti¬
amsi aliquid inferius eos uoluisset eẽ
quã sunt: omnibq ossib &e medullis

Expanded text:
bitrantur, aut se quoque cum eadem caecibitrantur, aut se quoque cum eadem caecitate et sentire ista fateantur et dicere. Nec enim talibus absurde etiam conceditur casibus eos agere omnia, quando agendo cadunt. Sed adversus hanc opinionem plenam stultissimi ac dementissimi erroris, satis, ut arbitror, secunda nostra sermoncinatione dissertum est. Alii vero quanquam negare non audeant praesidere humanae vitae providentiam Dei, malunt tamen eam vel infirmam, vel injustam, vel malam nefario errore credere, quam sua peccata pietate supplici confiteri. Qui omnes si persuaderi sibi paterentur, ut cum de optimo et justissimo et potentissimo cogitant, bonitatem et justitiam et potentiam Dei longe majorem superioremque esse crederent, quam quidquid cogitatione concipiunt; considerantesque semetipsos, gratias Deo se debere intelligerent, etiamsi aliquid inferius eos voluisset esse quam sunt, omnibusque ossibus et medullis
Abbreviated transcription (Latin):
faciendo bonitatẽ suã ostenderat. o¬
stendit etiam in puniendo iusticiã.
& in liberando miscdiam: ñ itaq dico
ñ eum faceret: s hoc dico. qͣm peccatu¬
rum eẽ p̾sciuerat. necesse erat id fieri.
qͦd futurum eẽ p̾sciebat ds. Quom̃ ẽ
gͥ uoluntas libera: uͥ tam in euitabiliᷤ
apparet necessitas: Au Pulsasti ue¬
hement̾ miscdiam diadsit. aꝑiatq
pulsantib Uerumptam̃. maximam
part̾e hominũ ista questione torqueri
ñ ob aliud crediderimt̃ nͥ qͥa ñ pie que¬
runt: uelocioresq sunt ad excusatio¬
nem ꝗͣ ad confessionẽ peccatoꝵ suoꝵ
b humanis libent̾ opinantur: dũq
fortiutis cõmittunt casib & animos
& corpora sua. tradunt se ferendos &
dilaniandos libidinib. diuina iudi¬
cia negantes. humana fallentes. eos
a quib accusant᷑ fortunȩ patrocinio
ꝓpulsare se putant. quam tam̃ oecam
effingere ac pingere consuerunt: ut
aut meliores ea sint a qua se regi ar¬

Expanded text:
faciendo bonitatem suam ostenderat, ofaciendo bonitatem suam ostenderat, ostendit etiam in puniendo justitiam, et in liberando misericordiam: non itaque dico, non eum faceret; sed hoc dico, quoniam peccaturum esse praesciverat, necesse erat id fieri, quod futurum esse praesciebat Deus. Quomodo est igitur voluntas libera ubi tam inevitabilis apparet necessitas? 5. A. Pulsasti vehementer: misericordia Dei adsit, aperiatque pulsantibus. Verumtamen maximam partem hominum ista quaestione torqueri non ob aliud crediderim, nisi quia non pie quaerunt, velocioresque sunt ad excusationem, quam ad confessionem peccatorum suorum. bus humanis libenter opinantur, dumque fortuitis committunt casibus et animos et corpora sua, tradunt se feriendos et dilaniandos libidinibus, divina judicia negantes, humana fallentes, eos a quibus accusantur, fortunae patrocinio propulsare se putant; quam tamen caecam effingere ac pingere consueverunt, ut aut meliores ea sint a qua se regi ar
Abbreviated transcription (Latin):
neq culpandꝰ hõ eẽt. cũ ad infi̾ora
detorquet quasi quenda cardinem
uoluntatis: neq omino monendus
eẽt. ut istis neglectis et̾na uellet adi¬
pisci: atq ut male nollet uiuere. uel¬
let autẽ bene. Hoc autẽ. monendũ ñ
ẽẽ hominẽ quisqͥs existimat: de hoĩ¬
num numero ext̾minandus ẽ.iii.
uȩ cum ita sint. ineffabilit̾ me mo¬
uet. quomͦ fieri possit. ut ce ds p̾¬
scius sit omniũ futuroꝵ: &e nos nul¬
la necessitate peccemus. Quisquis
enim dixerit aliter euenire aliquid¬
posse. quã ds ante p̾sciuit: p̃scientiã
dei destriiere insanissima impietate
molit᷑. Quappter si p̾sciuit ds peccatu¬
rum ẽẽ pͥmum hominẽ. qͦd necesse ẽ con¬
cedat mͥ. quisquis mecum omniũ fu¬
turoꝵ p̾scium fatetur din:̃ sigͦ ita est.
ñ dico ñ eum faceret. bonum enĩ fecit.
nec obesse quicquã do posset peccatũ
eius quẽ bonum ipse fecit: immo in qͦ

Expanded text:
neque culpandus homo esset cum ad inferiora neque culpandus homo esset cum ad inferiora detorquet quasi quemdam cardinem voluntatis; neque omnino monendus esset ut istis neglectis aeterna vellet adipisci, atque ut male nollet vivere, vellet autem bene. Hoc autem monendum non esse hominem, quisquis existimat, de hominum numero exterminandus est.e cum ita sint, ineffabiliter me movet, quomodo fieri possit ut et Deus praescius sit omnium futurorum, et nos nulla necessitate peccemus. Quisquis enim dixerit aliter evenire posse aliquid quam Deus ante praescivit, praescientiam Dei destruere insanissima impietate molitur. Quapropter, si praescivit Deus peccaturum esse primum hominem, quod necesse est concedat mihi quisquis mecum omnium futurorum praescium fatetur Deum; si ergo ita est, non dico non eum faceret, bonum enim fecit, nec obesse quidquam Deo posset peccatum ejus quem bonum ipse fecit: imo in quo
Abbreviated transcription (Latin):
au̾titur ab incõmutabili bono ad
cõmutabile bonũ: cũ eum ñ nͥ ani¬
mi &e uoluntariũ. & ob hoc culpabi¬
lem eẽ fateamur: omĩsq de hac re
disciplina utilis ad id ualeat. ut eo
motu imꝓbato atq cohibito. uolũ¬
tatẽ nr̃ãm ad fruendum sempit̾no
bono. a lapsu temporaliũ conu̾tamꝰ:
34
Ad̾ Uideo & quodammͦ tango ac te¬
neo uera eẽ que dicis. Non enim qͥc¬
quam tam firme atq intime sentio.
quã me habere uoluntatẽ: eaq me
moueri ad aliquid fruendum. Qd̃
autẽ meũ dicam ꝓrsus ñ inuenio:
si uoluntas qua uolo ce nolo non ẽ
mea. Quaꝑpter cui tͥbuendum ẽ.
siquid ꝑ illam male facio: nisi mͥ:
Cum enim bonus ds me fecerit: nec
bene aliquid faciam nͥ ꝑ uoluntatẽ:
ad hoc potius datam eẽ a bono dõ
satis apparet. Motus aut̃ẽ quo huc
aut illuc uoluntas conu̾titur. nͥ eẽt
uoluntariꝰ atq in nr̃a positus pote¬
state: neq laudandus cũ ad suꝑiora.

Expanded text:
avertitur ab incommutabili bono ad avertitur ab incommutabili bono ad commutabile bonum, cum eum nonnisi animi, et voluntarium, et ob hoc culpabilem esse fateamur; omnisque de hac re disciplina utilis ad id valeat, ut eo motu improbato atque cohibito, voluntatem nostram ad fruendum sempiterno bono, a lapsu temporalium convertamus ? 3. E. Video, et quodammodo tango, et teneo vera esse quae dicis: non enim quidquam tam firme atque intime sentio, quam me habere voluntatem, eaque me moveri ad aliquid fruendum; quid autem meum dicam, prorsus non invenio, si voluntas qua volo et nolo non est mea: quapropter cui tribuendum est, si quid per illam male facio, nisi mihi? Cum enim bonus Deus me fecerit, nec bene aliquid faciam nisi per voluntatem, ad hoc potius datam esse a bono Deo, satis apparet. Motus autem quo huc aut illuc voluntas convertitur, nisi esset voluntarius, atque in nostra positus potestate, neque laudandus cum ad superiora,
Abbreviated transcription (Latin):
eius sit ꝓpͥus iste motus. quo fruendi
uoluntatẽ ad creaturã a creatore con¬
uertit: qui motus si culpe deputat᷑.
unde qui dubitat irrisione dignus
tͥ uisus ẽ. ñ ẽ utiq naturalis. s uolũ¬
tarius. In eoq similiᷤ ẽ illi motui qͦ
deorsum u̾sus lapis fertur: qͦd sicut¬
iste ꝓpͥus ẽ lapidis: sic ille animi. Ue¬
rumptam̃ in eo dissimilis: qͦd in po¬
testate ñ habet lapis cohibere mo¬
tum. quo fertur inferiꝰ. Animus uͦ
dum ñ uult. ñ ita mouetur. ut suꝑi¬
orib desertis inferiora deligat: & ido
lapidi naturalis ẽ ille motus: ani¬
mo uͦ iste uoluntariꝰ. Hinc ẽ qͦd lapi¬
dem siquis dicat peccare. qͦd pondere
suo tendit in infima: ñ dicam ipso
lapide stolidior. s ꝓfecto demens iu¬
dicatur. Animũ uͦ peccati arguimꝰ:
cum eum conuincimꝰ suꝑiorib de¬
sertis. ad fruendum inferiora p̾pone¬
re.P ropterea quid opus ẽ querere.
unde iste motus existat. qͦ uoluntaᷤᷤ

Expanded text:
ejus sit proprius iste motus, quo fruendi ejus sit proprius iste motus, quo fruendi voluntatem ad creaturam a Creatore convertit: qui motus si culpae deputatur unde qui dubitat, irrisione dignus tibi visus est, non est utique naturalis, sed voluntarius; in eoque similis est illi motui quo deorsum versus lapis fertur, qiste proprius est lapidis, sic ille animi. Veruntamen in eo dissimilis, quod in potestate non habet lapis cohibere motum, quo fertur inferius; animus vero dum vult, non ita movetur, ut superioribus desertis inferiora deligat: & ideo lapidi naturalis est ille motus, animo vero est voluntarius. Hinc est quod lapidem siquis dicat peccare, cum pondere suo tendit in infima, lapide stolidior, sed profecto demens judicatur: animum vero peccati arguimus, cum eum convincimus superioribus desertis ad fruendum inferiora praeponere. Propterea, quid opus est quaerere unde iste motus existat, quo voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ad t̾ram nutu suo uergit &e cadit. Ad.
Non eqͥdem nego motũ quo ita ut
dicis inclinat᷑. & una petit. motũ ẽẽ la¬
pidis: s naturalẽ. Si autẽ hoc modo
etiam illum motũ habet anima:
ꝓfecto etiam ipse naturalis ẽ:nec ex
eo qͦd naturalit̾ mouet᷑. recte uitupe¬
rari potest: quia etiamsi ad ꝑnitiẽ
mouet᷑: naturȩ suȩ tam̃ necessitate cõ¬
pellitur. P orro quia istum motũ ñ
dubitamꝰ eẽ culpabiłe: omĩm negan¬
dum ẽ ẽẽ naturałe: & id̾o ñ ẽ similiᷤᷤ
illi motui. quo naturalit̾ mouet᷑
lapis. Au Egimiisne aliqͥd suꝑiorib
duab disputationib: Ad Egimuᷤ
sane. Au Credo gͦ meminisse te in pͥ¬
ma disputatione. satis eẽ comꝑtum.
nulla re fieri mentẽ seruã libidinis:
nͥ ꝓpͥa uoluntate. Nam neq a suꝑi¬
ore neq ab equali eam posse ad hoc
dedecuᷤ cogi. quia iniustum ẽ. neq ab
inferiore quia ñ potest. Restat gͥ. ut

Expanded text:
ad terram nutu suo vergit et cadit. E. ad terram nutu suo vergit et cadit. E. Non equidem nego motum quo ita ut dicis inclinatur, et ima petit, motum esse lapidis, sed naturalem. Si autem hoc modo etiam illum motum habet anima, profecto etiam ipse naturalis est; nec ex eo quod naturaliter movetur, recte vituperari potest: quia etiamsi ad perniciem movetur, naturae tamen suae necessitate compellitur. Porro quia istum motum non dubitamus esse culpabilem, omnimodo negandum est esse naturalem; et ideo non est similis illi motui quo naturaliter movetur lapis. A. Egimusne aliquid superioribus duabus disputationibus? E. Egimus sane. A. Credo ergo meminisse te, in prima disputatione satis esse compertum, nulla re fieri mentem servam libidinis, nisi propria voluntate : nam neque a suore, neque ab aequali eam posse ad hoc dedecus cogi, quia injustum est; neque ab inferiore, quia non potest. Restat igitur ut
Abbreviated transcription (Latin):
cis: Dixisti enĩ. si ita data ẽ uolun¬
tas libera. ut naturałe habeat istũ
motũ: iam necessitate ad hec conu̾¬
titur. Neq ulla culpa dep̾hendi
potest:uͥ natura necessitasq dñat᷑
Nullomͦ autẽ dubitare debusti
ñ eẽ ita datam: quando istũ motũ
culpabiłe̾ eẽ ñ dubitas. ad Ego ip¬
sum motũ culpabiłẽ dixi: & ido mͥ
displicere. & rep̾hendendũ eẽ dubita¬
re non possum. Animã uͦ quȩ isto mo¬
tu ab incõmutabili bono ad cõmuta¬
bilia detrahit᷑. nego ẽẽ culpandam: si
eiꝰ natura talis ẽ. ut eo necessario mo¬
uiꝰ ẽ iste motus: quẽ ꝓfecto culpã
ẽẽ concedis: ad In animo eũ ui¬
deo: s cuiꝰ sit nescio. Au Nunqͥd negaᷤᷤ
eo motu animũ moueri: ad Non
nego. Auslegas gͦ motũ quo mouet᷑
lapis: motum eẽ lapidis: Neq enim
illum dico motũ quo eum nos mo¬
uemus. uł aliqua ui aliena mouet᷑.
ueluti cum in celum iacitur: s eũ qͦ

Expanded text:
cis? Dixisti enim: Si ita data est voluncis? Dixisti enim: Si ita data est voluntas libera, ut naturalem habeat istum motum, jam necessitate ad haec convertitur; neque ulla culpa deprehendi potest, ubi natura necessitasque dominatur. Nullo modo autem dubitare debuisti non esse ita datam, quando istum motum culpabilem esse non dubitas. E. Ego ipsum motum culpabilem dixi, et ideo mihi displicere, et reprehendendum esse dubitare non possum: animam vero quae isto motu ab incommutabili bono ad commutabilia detrahitur, nego esse culpandam, si ejus natura talis est, ut eo necessario mous est iste motus, quem profecto culpandum esse concedis? E. In animo eum video, sed cujus sit nescio. A. Numquid negas eo motu animum moveri? E. Non nego. A. Negas ergo motum quo movetur lapis, motum esse lapidis? Neque enim illum dico motum quo eum nos movemus, vel aliqua vi aliena movetur, veluti cum in coelum jacitur, sed eum quo
Abbreviated transcription (Latin):
dominat᷑. Au Placet ne tͥ iste motꝰ
an displicet:Ad̃ Displicet. Au Rep̾¬
hendis gͦ eum: Ad̾ Utiq rep̾hen¬
do.Au Reprehendis gͥ animi mo¬
tum inculpabile: ad Inculpabile
animi motũ ñ rep̾hendo: s nescio
an nulla culpa sit. relicto incõmuta¬
bili bono ad cõmutabilia conu̾ti.
Au Rep̾hendis gͦ qͦd nescis: ad No¬
li u̾bo p̾mere. Ita enim dixi. nescio
an nulla culpa sit: ut intelligi uo¬
luerim. sine dubio culpam eẽ. Nam
hoc uerbo qͦd dixi nescio. satis ꝓfecto
irrisi dubitationẽ de re manife¬
sta. au uide quid sit certissima ue¬
ritas: quȩ te coegit tam cito obli¬
uisci. qͦd pauloante dixisti. Si enĩ
natura uł necessitate iste motus exi¬
stit: culpabilis ẽẽ nullo pacto potest.
Tu uͦ eẽ culpabilẽ ita firmissime te¬
nes: ut dubitationẽ de hac re tam
certa etiam irridendam putaueris.
Cur gͦ tͥ uł affirmandũ. uł certe cũ
aliqua dubitatione dicendũ uisũ
ẽ. qͦd ꝑspieue falsum eẽ ipse conuĩ¬

Expanded text:
ste motus, an displicet? E. Displicet. A. Reprehendis ergo eum. E. Utique reprehendo. A. Reprehendis igitur animi motum inculpabilem. E. Inculpabilem animi motum non reprehendo, sed nescio an ulla culpa sit, relicto incommutabili bono ad commutabilia converti. A. Reprehendis ergo quod nescis. E. Noli verbo premere: ita enim dixi, Nescio an ulla culpa sit, ut intelligi voluerim sine dubio culpam esse. Nam hoc verbo quod dixi, Nescio, satis profecto irrisi dubitationem de re manifesta. A. Vide quid sit certissima veritas, quae te coegit tam cito oblivisci quod paulo ante dixisti. Si enim natura vel necessitate iste motus existit, culpabilis esse nullo pacto potest: tu vero esse culpabilem ita firmissime tenes, ut dubitationem de hac re tam certa etiam irridendam putaveris. Cur ergo tibi vel affirmandum, vel certe cum aliqua dubitatione dicendum visum est, quod perspicue falsum esse ipse convin
Abbreviated transcription (Latin):
istum sentit:. ñ te credo inuenturũ re¬
gulam. qua fidere possimꝰ. om̃e senti¬
ens melius eẽ quã id qͦd ab eo sentitur:
ne fortassis ex hoc etiam cogainur di¬
cere. om̃e intelligens melius eẽ. quam
id qͦd ab eo intelligitur. Hoc enim fal¬
sum ẽ: quia homo intelligit sapienti¬
amĩ &e ñ ẽ melior quã ipsa sapientia.
Quamobrẽ uide qua causa tͥ uisum
sit: sensum int̾iorẽ huic sensui qͦ senti¬
mus corpora. eẽ p̾ferendum. ad Qa
moderatorẽ &e iudicẽ quendam huiꝰ.
illum eẽ cognosco. Nam ce siqͥd huic
in officio suo defuerit: ille tanquam
debitũ a ministro flagitat. sicut pau¬
loante disputatũ est. Non enim se
uidere aut ñ uidere. sensus ocłi uidet.
Et quia ñ uidet: ñ potest quid sibi
desit. aut quid satis sit iudicare. sed
ille int̾ior: quo ammonet᷑ et anima
bestie aꝑire oculum clausum: & qͦd de¬
eẽ sentit implere. Nulli autẽ dubiũ
e eum qui iudicat. eo de quo iudi¬

Expanded text:
istum sentit, non te credo inventurum reistum sentit, non te credo inventurum regulam qua figere possimus, omne sentiens melius esse quam id quod ab eo sentitur, ne fortassis ex hoc etiam cogamur dicere, omne intelligens melius esse quam id quod ab eo intelligitur. Hoc enim falsum est; quia homo intelligit sapientiam, et non est melior quam ipsa sapientia. Quamobrem vide qua causa tibi visum sit, sensum interiorem huic sensui quo sentimus corpora, esse praeferendum. E. Quia moderatorem et judicem quemdam hujus illum esse cognosco. Nam et si quid huic in officio suo defuerit, ille tanquam debitum a ministro flagitat, sicut paulo ante disputatum est. Non enim se videre, aut non videre sensus oculi videt, et quia non videt, non potest quid sibi desit, aut quid satis sit judicare; sed ille interior, quo admonetur et anima bestiae aperire oculum clausum, et quod deesse sentit implere. Nulli autem dubium est eum qui judicat, eo de quo judi
Abbreviated transcription (Latin):
uid illud sensum int̾iorem quẽ
qͥdem infra rationẽ. & adhuc no¬
bis cõmunẽ cũ bestiis suꝑiꝰ indaga¬
uimꝰ. dubitabis ne huic sensui p̾pone¬
re quo corpus attingimꝰ ̃e quẽ iam
ipsi corpori p̾ponendum eẽ dixisti:
ad Nullom dubitauerim. auẼtiã hoc
cur ñ dubites. uolo abs te audire: ñ
enĩ poteris dicere hunc sensum int̾io¬
rem iam in eo genere tͥum illoꝵ eẽ p̾po¬
nendum. qͦd etiam intelligit: s adhuc
in eo qͦd & ẽ. & uiuit. etiã su ntellectu
caret. Iste enim sensus inest & bestiis:
quib intellectus ñ in est. Que cũ ita
sint: quero cur p̾ponas sensum int̾io¬
rem huic sensui. quo corporalia senti¬
unt᷑: cum sit uterq in eo genere qͦd
uiuit.Sensum autẽ istum qͥ corpora
attingit. ido p̃posuisti corporib. quia
illa ft in eo genere qͦd tantũ ẽ: iste uͦ
in eo qͦd etiam uiuit. In quo cũ &e ille
int̾ior reꝑiatur: cur eum meliorem
putes dic mͥ. Si enim dixeris qͥa ille

Expanded text:
uid? illum sensum interiorem, quem quidem infra rationem, et adhuc nobis communem cum bestiis superius indagavimus, dubitabisne huic sensui praeponere quo corpus attingimus, et quem jam ipsi corpori praeponendum esse dixisti? E. Nullo modo dubitaverim. A. Etiam hoc cur non dubites, volo abs te audire. Non enim poteris dicere hunc sensum interiorem jam in eo genere trium illorum esse ponendum, quod etiam intelligit, sed adhuc in eo quod et est et vivit, etiamsi intellectu caret: iste enim sensus inest et bestiis, quibus intellectus non inest. Quae cum ita sint, quaero cur praeponas sensum interiorem huic sensui quo corporalia sentiuntur, cum sit uterque in eo genere quod vivit. Sensum autem istum qui corpora attingit, ideo praeposuisti corporibus, quia illa sunt in eo genere quod tantum est, iste vero in eo quod etiam vivit: in quo cum et ille interior reperiatur, cur eum meliorem putes dic mihi. Si enim dixeris, quia ille
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uoluntatẽ beatitudinis. cũ ẽẽ ce¬
peris beatus ñ tͥ aufert p̾scientia ddi.
que hodie de tua futura beatitudi
ne certa ẽ: sic etiam uoluntas culpa¬
bilis. si qua in te futura ẽ. ñ ꝓpterea uo¬
luntas non erit: qm̃ ds eam futurã

Expanded text:
autem voluntatem beatitudinis, cum esse coeautem voluntatem beatitudinis, cum esse coeperis beatus, non tibi aufert praescientia Dei, quae hodieque de tua futura beatitune certa est; Sic etiam voluntas culpabilis, si qua in te futura est, non propterea voluntas non erit, quoniam Deus eam futuram
Abbreviated transcription (Latin):
ptime de te ueritas clamat: ñ enĩ
posses aliud sentire ẽẽ in potestate
nr̃a: nisi qͦd cum uolumus facimus.
Quappter: nichil tam in nr̃a potesta¬
te quam ipsa uoluntas ẽ. Ea enĩ ꝓrsꝰ
nullo int̾uallo. mox ut uolumus pre¬
luntate senescimus s necessitate: aut ñ
aut ñ uoluntate morim᷑. s necessitate.
ce siquid aliud huiꝰmodi:. ñ uoluntate
autẽ uolumꝰ. quis uł delirus audeat
dicere: Quamobrẽ. quamius p̾sciat
d̃s nras uoluntates futuras: ñ ex eo
tam̃ conficitur. ut ñ uoluntate aliqͥd
uelimus:. nam & debeatitudine qͦd
dixisti. ñ abs te ipso beatũ fieri. ita di¬
xisti. quasi hoc ego negauerĩ. s dico
cum futurus es beatus. ñ te inuitũ.
s uolentẽ futurũ. Cum gͥ p̾scius sit
d̾̃s futurȩ beatitudinis tuȩ. nec aliter
aliquid fieri possit. quã ille prescitut:
alioquin nulla p̾scientia em̃ tamen
ex eo cogimur sentire qͦd absurdissi¬
mum ẽ. & longe aueritate seclusum
ñ te uolentem beatum futurũ. Sieut

Expanded text:
m, de te ueritas clamat. non enim posses aliud sentire esse in potestate nostra nisi quod, cum uolumus, facimus. quapropter nihil tam in nostra potestate quam ipsa uoluntas est. ea enim prorsus nullo interuallo mox, ut uolumus, praelon voluntate morimur, sed necessitate; et si quid aliud hujusmodi: non voluntate autem volumus, quis vel delirus audeat dicere? Quamobrem, quamvis praesciat Deus nostras voluntates futuras, non ex eo tamen conficitur ut non voluntate aliquid velimus. Nam et de beatitudine quod dixisti, non abs teipso beatum fieri, ita dixisti, quasi hoc ego negaverim: sed dico, cum futurus es beatus, non te invitum, sed volentem futurum. Cum igitur praescius Deus sit futurae beatitudinis tuae, nec aliter aliquid fieri possit quam ille praescivit, alioquin nulla praescientia est; non tamen ex eo cogimur sentire, quod absurdissimum est et longe a veritate seclusum, non te volentem beatum futurum. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ nichil potest aliter fieri quã p̾sci¬
uit: necesse ẽ ut uelim qͦd ille p̾sciuit.
Si autẽ necesse ẽ ñ iam uoluntate s
necessitate id me uelle fatendum ẽ.
Ostulticiam singularẽ. Quom gͦ ñ po¬
test aliud fieri quã p̾sciuit ds. siuolun¬
tas ñ erit: quã uoluntatẽ futuram
ille p̾sciuerit:

Expanded text:
quam praescivit, necesse est ut velim quod ille praescivit: si autem necesse est, non jam voluntate, sed necessitate id me velle fatendum est. O stultitiam singularem! Quomodo ergo non potest aliud fieri quam praescivit Deus, si voluntas non erit, quam voluntatem futuram ille praesciverit?
Abbreviated transcription (Latin):
te iuidicare: quãquã ne id qͥdem iam
querendum putẽ. utrũ de isto sen¬
su iudicet ratio. Namq in his ipsiᷤ
que infra eam sunt. id est in corpori¬
b & in sensib corporis. & isto int̾iore
sensu. quomͦ sit aliud alio meliꝰ. & ꝗͣ
sit illis ipsa p̾stantior: quȩ tande
nͥ ipsa renuntiat: Quod ꝓfecto nul
lom̃ posset: ñ de his ipsa uidicaret.
Ad Manifestum est:¬

Expanded text:
te judicare: quanquam ne id quidem jam te judicare: quanquam ne id quidem jam quaerendum putem, utrum de isto sensu judicet ratio. Namque in iis ipsis quae infra eam sunt, id est in corporibus et in sensibus corporis et isto interiore sensu, quomodo sit aliud alio melius, et quam sit illis praestantior ipsa, quae tandem, nisi ipsa renuntiat? quod profecto nullo modo posset, nisi de his ipsa judicaret. E. Manifestum est
Abbreviated transcription (Latin):
ernis gͦ etiam istum corporis sen¬
sum: de corporib qͦdam mͦ uidica¬
re: Ad illum enĩ ꝑtinet uoluptas
&e dolor: cum uł leniter. ul aspere cor¬
pore attingitur. N am sicut ille in¬
tior. quid desit uł satis sit o culoꝵ sen¬
sui iudicat: sic ipse sensus oculoꝵ qͥd
desit uł satis sit colorib iudicat. Itẽ
sicut ille int̾ior de auditu nr̃o iudicat.
utrum minꝰ an sufficient̾ intentꝰ sit:
sic iudicat auditus ipse de uocib qd
earum lenit̾ influat aut aspere ꝑstre¬
pat. Non necesse ẽ ceteros sensus corpo¬
ris ꝑsequi. Iam enim ut opinor ani¬
madu̾tis. quid uelim dicere: ita scił
sensum illum int̾iorem de istis corpo¬
ris sensib uidicare. cum eoꝵ &e inte¬
gritatẽ ꝓbat. & debitũ flagitat: quẽ¬
admodum &e ipsi corporis sensus de
corporib udicant:assumentes in
eis lenem tactum. reicientesq contra¬
rium. ad̾ Cerno sane: &e uerissima eẽ
Iam enĩ ũ quero. utrũ eam meliorẽ
illo sensu eẽ dubites. qͥa ñ dubito id

Expanded text:
ernis ergo istum etiam corporis sensum de corporibus quodammodo judicare? Ad illum enim pertinet voluptas et dolor, cum vel leniter vel aspere corpore attingitur. Nam sicut ille interior quid desit vel satis sit oculorum sensui judicat; sic ipse sensus oculorum quid desit, vel satis sit coloribus judicat. Item sicut ille interior de auditu nostro judicat, utrum minus an sufficienter intentus sit; sic judicat auditus ipse de vocibus, quid earum leniter influat, aut aspere perstrepat. Non necesse est caeteros sensus corporis persequi: jam enim, ut opinor, animadvertis quid velim dicere, ita scilicet sensum illum interiorem de istis corporis sensibus judicare, cum eorum et integritatem probat, et debitum flagitat, quemadmodum et ipsi corporis sensus de corporibus judicant, assumentes in eis lenem tactum, rejicientesque contrarium. E. Cerno sane, et verissima esse Jam enim non quaero utrum eam meliorem illo esse dubites, quia non dubito id
Abbreviated transcription (Latin):
uł siquid aliud huiꝰmodi nominanda
ẽ. Qnappt̾ omĩa temporalia quȩ in hoc
rerum ordine locata sunt. ut nͥ defici¬
ant ñ possint p̾teritis futura succede¬
re. ut tota tempoꝵ in suo genere pul¬
chritudo ꝑagatur: absurdissime dici¬
niꝰ ñ debere suffic̾e. Qnͣtum enĩ acceꝑunt
tantum agunt: & tantũ reddunt ei
cui debent quod sunt. in quantũ cũq
sunt. Qui enim dolet ea deficere. sermo¬
nem suum oportet attendat: eũ certe
ipsum quo ista conquerit᷑. si iustũ &
a prudentia ꝑfectum ẽẽ arbitratu.
Cuiꝰ sermonis qͦd ad sonum eiꝰ attinet.
siquis unam particulam deligat. nec
eam uelit cȩt̾is deficiendo locũ dare
quib decedentib & succedentib totꝰ
sermo ille contexitur: mirabilis dem̃tiȩ
udicabitur. In his gͥ reb quȩ id̃o defi¬
ciunt. qͥa ñ ultra eẽ acceꝑunt. ut suis
temporib omĩa ꝑagantur. nemo defe¬
ctum recte uituꝑat. qͥa nemo potest di¬

Expanded text:
vel si quid aliud hujusmodi nominanda vel si quid aliud hujusmodi nominanda est. Quapropter omnia temporalia, quae in hoc rerum ordine ita locata sunt, ut nisi deficiant, non possint praeteritis futura succedere, ut tota temporum in suo genere pulchritudo peragatur, absurdissime dicimus non debere deficere. Quantum enim acceperunt, tantum agunt, et tantum reddunt ei cui debent quod sunt in quantumcumque sunt. Qui enim dolet ea deficere, sermonem suum oportet attendat, eum certe ipsum quod ista conqueritur, si justum et a prudentia profectum esse arbitratur; cujus sermonis quod ad sonum ejus attinet, si quis unam particulam diligat, nec eam velit caeteris deficiendo locum dare, quibus decedentibus et succedentibus totus ille sermo contexitur, mirabilis dementiae judicabitur. 43. In iis igitur rebus quae ideo deficiunt, quia non ultra esse acceperunt, ut suis temporibus omnia peragantur, nemo defectum recte vituperat; quia nemo potest di
Abbreviated transcription (Latin):
lo habeant qͦd naturȩ st̃. & in tantum
uiciose sint. in quantũ ab eiꝰ qua facte
sunt arte discedunt: & in tantũ recte
uituꝑant᷑. in quantũ eaꝵ uituꝑator
artẽ qua facte st̃ uidet: ut hoc in eis
uituperet. quod ibi ñ uidet . Et si ars
ipsa ꝑ quã facta sunt omĩa. hoc ẽ sũ¬
ma &e incõmutabilis sapientia di. ue¬
re summeq ẽ. sicuti ẽ. respice qͦ tendat
quicqͥd ab illa discedit. Quitam̃ de¬
fectus ñ eẽt uituꝑatione dignus.: nͥ eẽt
uoluntarius:
ttende enim queso utrũ recte ui¬
tuperes: qͦd ita ẽ sicuti ẽẽ debuit.
Non opinor. s utiq qͦd ñ ita ẽ ut debu¬
it. Nemo aũ debet. quod ñ accepit. Et
quisqͥs debet: cui debet nͥ a quo accepit
ut debeat: Nam & quȩ reddunt᷑ tra-¬
legando: ei reddunt᷑ qui tralegauerit.
Et qͦd creditoꝵ iustis successorib reddit᷑:
ipsis utiq reddit᷑ quib isti iure suocedt̃.
Auit̾ ñ redditio. s cessio. uł amissio:

Expanded text:
lo habeant quod naturae sunt, et in tantum lo habeant quod naturae sunt, et in tantum vitiosae sint, in quantum ab ejus qua factae sunt arte discedunt, et in tantum recte vituperentur, in quantum earum vituperator artem qua factae sunt videt, ut hoc in eis vituperet, quod ibi non videt! Et si ars ipsa per quam facta sunt omnia, hoc est summa et incommutabilis Sapientia Dei, vere summeque est, sicuti est, respice quo tendat quidquid ab illa discedit. Qui tamen defectus non esset vituperatione dignus, nisi esset voluntarius. Attende enim, quaeso, utrum recte vituperes quod ita est sicuti esse debuit: non opinor; sed utique quod non ita est ut debuit. Nemo autem debet, quod non accepit: et quisquis debet, cui debet, nisi a quo accepit ut debeat? Nam et quae redduntur translegando, ei redduntur qui translegaverat. Et quod creditorum justis successoribus redditur, ipsis utique redditur quibus isti jure succedunt. Aliter non redditio, sed cessio vel admissio,
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ipsiꝰ rei. cuiꝰ ẽ uiciũ. Unde manife¬
stum ẽ. hanc eandẽ rem cuiꝰ uicium
uituꝑatur. natura ẽẽ laudabilem:
ita ut omĩno hanc ipsam uituꝑatio¬
nẽ uicioꝵ. naturaꝵ laudẽ ẽẽ fatea¬
mur:eaꝵ scilicet. quaꝵ uicia uitu¬
ꝑant᷑. Quia enĩ uiciũ natuix adu̾sa¬
tur: tantũ ad ditur maliciȩ uirioꝵ:
quantũ naturarũ integritati minii¬
itur. Cum gͦ uituꝑas uiciũ. id ꝓfe¬
cto laudas. cuiꝰ integritatẽ desideras.
Cuiꝰ aũ. nͥ nature integritatẽ: Natura
enim ꝑfecta ñ solũ nulla uituꝑatiõe:
s etiam laude in suo genere digna
ẽ. Quod gͦ ꝑfectioni nature deesse per¬
spexeris. id uocas uiciũ. satis tͥ eã pla¬
cere contestans. quã uituꝑatione im¬
ꝑfectionis eiꝰ uelles eẽ ꝑfectam. Si gͥ¬
uituꝑatio uitioꝵ. apsarũ etiam quaꝵ
sunt uicia naturaꝵ decus dignitatẽ¬
q cominendat: quantomagis ds con¬
ditor omniũ naturarũ. etiã in earum
uiciis laudandus ẽ. cum & hoc ab il¬

Expanded text:
psius rei cujus est vitium. Unde manifestum est hanc eamdem rem cujus vitium vituperatur, natura esse laudabilem; ita ut omnino hanc ipsam vituperationem vitiorum, naturarum laudem esse fateamur, earum scilicet quarum vitia vituperantur. Quia enim vitium naturae adversatur, tantum additur malitiae vitiorum, quantum naturarum integritati minuitur. Cum ergo vituperas vitium, id profecto laudas cujus integritatem desideras: cujus autem, nisi naturae integritatem? Natura enim perfecta, non solum nulla vituperatione, sed etiam laude in suo genere digna est. Quod ergo perfectioni naturae deesse perspexeris, id vocas vitium, satis tibi eam placere contestans, quam vituperatione imperfectionis ejus velles esse perfectam. uperatio vitiorum ipsarum etiam, quarum sunt vitia, naturarum decus dignitatemque commendat, quanto magis Deus conditor omnium naturarum etiam in earum vitiis laudandus est; cum et hoc ab il
Abbreviated transcription (Latin):
Hec gͥ pͥmo qͦd cuiuis animaduertere
facile ẽ. corpꝰ hoc terrenũ atq mortale
p̾sentia sua uiuificat: colligit in unũ.
atq in uno tenet:. defluere atq conta¬
bescere ñ sinit: alim̾ta ꝑ membra eqͣ¬
liter suis cinq redditis distribuit: fa¬
cit congruentiã eiꝰ. modũq conseruat:
ñ tantũ in pulchritudine. s etiam in
crescendo ato gignendo. S hec omĩa.
homini etiã cũ arbustis cõmunia ui¬
deri queunt. Hec enĩ etiã dicimꝰ uiue¬
re: in suo uͦ qͦdq illoꝵ genere custodi¬

Expanded text:
aec igitur primo, quod cuivis animadvertere aec igitur primo, quod cuivis animadvertere facile est, corpus hoc terrenum atque mortale praesentia sua vivificat; colligit in unum, atque in uno tenet, diffluere atque contabescere non sinit; alimenta per membra aequaliter, suis cuique redditis, distribui facit; congruentiam ejus modumque conservat, non tantum in pulchritudine, sed etiam in crescendo atque gignendo. Sed haec etiam homini cum arbustis communia videri queunt: haec enim etiam dicimus vivere, in suo vero quidque illorum genere custodi
Abbreviated transcription (Latin):
rosum ẽ ut fortasse oppͥmat. ne subi¬
re aut imponere uelis. D Cedo ꝓrsuᷤ.
& quod tͥ congruent̾ uidet᷑ iecũ agi
posse qͣntum ualet anima. expecto
ut exponas. M Outinã doctissimũ a
liquẽ. neq id tantũ. s etiã eloquentiᷤ¬
simũ. & omĩno sapientissimũ ꝑfectũ¬
q hominẽ. de hoc ambo interrogare
possemus: qͦuam ille mͦ qͥd anima
in corpore ualeret. qd in se ipsa. qͥda
pͣud dm̃. cui mundissima ꝓxima ẽ.
&e in quo habet summũ atq suum
om̃e bonum. dicendo ac disputando
explicaret. Nunc autẽ cũ mͥ ad hanc
rem desit alius: audeo tam̃ tͥ ñ deesse
S hoc mercedis ẽ. qͦd dum qͥd ualeat
anima. indoctus expedio: qͥd ipse ua¬
leam securꝰ exꝑior. In pͥmis tam̃ ut tͥ
amputẽ latissimã quandã & infini¬
tam expectationẽ: ne me de om̃i aĩa
dicturum putes. s tantũ de huma¬
na: quã solam curare debemus. si no¬
bismet ipsis cuix sumus. Pi¬

Expanded text:
rosum est, ut fortasse opprimat, ne subirosum est, ut fortasse opprimat, ne subire aut imponere velis. E. Cedo prorsus, et quod tibi congruenter mecum videtur agi posse, quantum valeat anima, exspecto uliquem, neque id tantum, sed etiam eloquentissimum, et omnino sapientissimum, perfectumque hominem de hoc ambo interrogare possemus! Quonam ille modo quid anima in corpore valeret, quid in seipsa, quid apud Deum cui mundissima proxima est et in quo habet summum atque omne bonum suum, dicendo ac disputando explicaret! Nunc autem cum mihi ad hanc rem desit alius, audeo tamen tibi non deesse: sed hoc mercedis est, quod dum, quid valeat anima, indoctus expedio; quid ipse valeam securus experior. In primis tamen tibi amputem latissimam quamdam et infinitam exspectationem, ne me de omni anima dicturum putes, sed tantum de humana, quam solam curare debemus, si nobismetipsis curae sumus. H
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ corpꝰ posse partiri.
Nunc accipe a me si uoles. uł potiꝰ
recognosce ꝑ me quanta sit anima:
ñ spacio loci ac temporis. s ui ac po¬
tentia. Nam ita si meministi ꝓposi¬
tum ac distributũ iam dui nobis ẽ.
De numero uͦ animaꝵ nescio qͥd tͥ
respondeam: cũ hoc ad istam questi¬
onem ꝑtinere putaueris. Citiꝰ enim
dixerim ñ eẽ omĩno querendũ. aut
certe tͥ nunc differendũ: quã uł nu¬
merũ. ac multitudinẽ ñ ꝑtinere ad
quantitatẽ: uł tam inuolutã que¬
stionẽ. mͦ a me tͥ posse expediri Si
enĩ dixero unã eẽ animã: contur¬
baberis qͦd in altero beata ẽ. in alt̾o
misera. nec una res simul & beata
& misera potest eẽ. Si unam simul &
multas dicam eẽ ridebis: nec mn facile
unde tuũ risũ compͥmã. suppetit. S in
multas tantumm ẽẽ dixero. ipse me¬
deridebo: minusq me mͥ displicen¬
tẽ quam tͥ ꝑferam. Audi gͦ qͦd ex
me bene te audire posse polliceors qͦd
uͦ aut ambob aut alu̾ nr̃m ita one¬

Expanded text:
 corpus posse partiri. 69. Nunc accipe a me, si voles, vel potius recognosce per me, quanta sit anima non spatio loci ac temporis, sed vi ac potentia: nam ita si meministi, propositum ac distributum jamdiu nobis est. De numero vero animarum, nescio quid tibi respondeam, cum hoc ad istam quaestionem pertinere putaveris: citius enim dixerim non esse omnino quaerendum, aut certe tibi nunc differendum, quam vel numerum ac multitudinem non pertinere ad quantitatem, vel tam involutam quaestionem modo a me tibi posse expediri. Si enim dixero unam esse animam, conturbaberis, quod in altero beata est, in altero misera; nec una res simul et beata et misera potest esse. Si unam simul et multas dicam esse, ridebis; nec mihi facile, unde tuum risum comprimam, suppetit. Sin multas tantummodo esse dixero, ipse me ridebo, minusque me mihi displicentem, quam tibi, perferam. Audi ergo quod ex me bene te audire posse polliceor; quod vero aut ambobus, aut alteri nostrum ita one