comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
res pignoti obligate erant. ẜ uũ q̃
emerat redhibũt. andesmat ẜuia¬
nalocus eẽ : ⁊ magis ẽ ne desinat nͥ
eruoluntate c̃ditoris ħ factum ẽ.¬
¶Si iunditioe pignoris ꝯsenserit
ẽditor. łut debitor hancrẽ ꝑmutet
łdonz. ł indotẽ detur. dicendũ erit
pignus lib̾ariͦ. ñ saluã cã pignoris
creditor. sictñ um̃ dicione fecerit ne
discederet apignore nͥ ei satis fiat:
dicendũ ert excep̃nonẽ ei ñ nocert.
s ⁊ siñ ꝯcesserat pignus uenũ dari.
siratã huit unditionẽ: id̾ erit ꝓbã¬
omin uelle̾. ¶ Queritur si forte uẽ¬
diciorei spalit obligate ñualeat. an
no cere ħ̃ res creditori debeat. ꝗ ꝯsensit.
utputa siqua ratio uirĩ unditionẽ in¬
pediat᷑: dicen dumẽ pignus uałe.¬

Expanded text:
res pignori obligatae erant, seruum quem emerat redhibuerit, an desinat Seruianae locus esse? et magis est, ne desinat, nisi ex uoluntate creditoris hoc factum est.Si in uenditione pignoris consenserit creditor uel ut debitor hanc rem permutet uel donet uel in dotem det, dicendum erit pignus liberari, nisi salua causa pignoris creditor, sic tamen uenditionem fecit, ne discederet a pignore, nisi ei satisfiat, dicendum erit exceptionem ei non nocere. sed et si non concesserat pignus uenumdari, sed ratam habuit uenditionem, idem erit probandum.Belle quaeritur, si forte uenditio rei specialiter obligatae non ualeat, an nocere haec res creditori debeat quod consensit, ut puta si qua ratio iuris uenditionem impediat? dicendum est pignus uale
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑsona accio contraeum cͥoitori ꝙ pi¬
gnora suareliquit ñ coupetit. necutił
dandaẽ. nec furti rerũ mobilium grã:
recte conuemetur. quia ꝓͥam cãm or¬
dinis errore ductus ꝑ secutus ui detur.
p̃ sertim eumait creditor fu̾turo pos¬
sessionẽ nͣ fu̾it. q̃ ap̃ eum ñ anniserit.
adexhibendum quoꝙ f̾ntia utem
excipiẽt. quianeq possid neꝙ dolo
fecit. ut desi.nerẽt possidere. Seqn̾it
ut sdo̾s ereditor possessioris int̃pella

Expanded text:
personam actio contra eum creditori, qui pignora sua requirit, non competit nec utilis danda est: nec furti rerum mobilium gratia recte conuenietur, quia propriam causam ordinis errore ductus persecutus uidetur, praesertim cum alter creditor furto possessionem, quae non fuit apud eum, non amisserit. ad exhibendum quoque frustra litem excipiet, quia neque possidet neque dolo fecit, ut desineret possidere. sequitur, ut secundus creditor possessores interpella
Abbreviated transcription (Latin):
põt dici dereliqͥ parte abinitio agio¬
portere : nec obstat exceptio. ¶Illũ
triusꝙ pars ꝓ indiuiso ꝓparte dimidia
manebit obligata
ta. ita niͣsu .f. extincto pignis y potħ¬
caue ꝑit. ¶ Creditor nepignori rpo¬
theçeue sit res paciscipotest. et idõsic

Expanded text:
st dici de reliqua parte ab initio agi oportere nec obstat exceptio.Illud teutriusque pars pro indiuiso pro parte dimidia manebit obligatata, ita et usu fructu exstincto pignus hypothecave perit. Creditor, ne pignori hypothecaeve sit res, pacisci potest: et ideo si
Abbreviated transcription (Latin):
Sitm̃ debitor ñ int̾ueniente qr edito¬
orepignus uendid̾it. einsq p̃ci
pͥori cirditori soliũt: ep̃tor potent
offerri. ꝙ ad alum creditorem de
nũmis eius ꝑuenit: ⁊usure meꝯitẽ¬
poris. nic̾ enim int̃ ẽ debitor piͣgnus
datum uñdidit: andenuo pignori

Expanded text:
Si tamen debitor non interueniente creditore pignus uendiderit eiusque pretium priori creditori soluerit, emptori poterit offerri quod ‹ad› alium creditorem de nummis eius peruenit et usurae medii temporis: nihil enim interest, debitor pignus datum uendidit an denuo pignori
Abbreviated transcription (Latin):
oportet: ⁊ si sine scptis consensent.¬
¶Sidebiton concessuisit᷑. ⁊ hr̃łm̃¬
hͣcium subtilitates abiudicib ñ ad¬
mĩtuntur. ¶ Si debitor forte ꝯces¬
sauenditione desierit pꝰsid̾e. ⁊ nouu̾
possessor undid̾it anduret pignus
ius r pothecam accep̃ ꝯcessit e̾ditor
tionẽ. fi siuita atmũ aut biemnũ
ꝯsõserit creditor ũn dere: pꝰ ħtẽpus
uendendo ñ aufert pignus c̾ditoi.¬
¶ Sicreditor ypothecaria usus apoᷤ¬
sessore utis estimationẽ ꝯsccutꝰ fuit.
rtadebitore petat debitũ: puto doli
mali exceptionẽ ei ob statut̾am.¬

Expanded text:
oportet et si sine scriptis consenserit.Si debitori concessum sit et hhae enim suptilitates ab iudicibus non admittuntur.Si debitor forte concessa uenditione desierit possidere et nouus possessor uendiderit, an duret pignus,quo hypothecam accepit, concessit creditortionem.Sed si intra annum aut biennium consenserit creditor uendere, post hoc tempus uendendo non aufert pignus creditori.Si creditor hypothecaria usus a possessore litis aestimationem consecutus fuerit et a debitore petat debitum, puto doli mali exceptionem ei obstaturam.
Abbreviated transcription (Latin):
escpͥtumẽ ab imꝑatore
ubellos agente pãpano ereditoẽ ade¬
bitore pignus emereposse ꝗa indñio
manz debitõris. ¶ Sialienares pigͦ¬
ridata fuĩt. ⁊ creditor eam undid̾it
ditorꝰ lib̾ẽ debitorẽ ꝑ soali accõne pecẽ¬

Expanded text:
escriptum est ab imperatore libellos agente Papiniano creditorem a debitore pignus emere posse, quia in dom‹i›nio manet debitoris.Si aliena res pignori data fuerit et creditor eam uendiderit, ditor liberet debitorem personali actione pec
Abbreviated transcription (Latin):
Negonatori marmor. ditor subpig̾re
lapidũ qͣuoꝵ p̃cia undittres expecunia
c̃ditoris acceꝑant nuãuit. Id debitor
ꝯouctot horreonrũ cesaris fuit obqͣꝵ
pensiones aliqͦt annis insolutas ꝓ¬
curator exactioni ĩpositus.: ad lapi¬
dim ũditionẽ offitum suũ exten¬
dit. q̃ situmẽ. auiure pignoris eos c̾¬
ditor retinere possit. R. scd̃mea q̃¬

Expanded text:
Negotiatori marmorum credit‹u›r sub pignore lapidum, quorum pretia uenditores ex pecunia creditoris acceperant: idem debitor conductor horreorum Caesaris fuit, ob quorum pensiones aliquot annis non solutas procurator exactioni praepositus ad lapidum uenditionem officium suum extendit: quaesitum est, an iure pignoris eos creditor retinere possit. respondit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter c̾ditorẽ pͥorem. ⁊ quiabeo emit.
cuniam a meuio. ⁊ pactus ẽ cumeo.
pecuiã tibi ut tͣiio solueres. ⁊paci¬
scitur tecũ utid̾ p̃ dium eipignori
xpotheceuesit: ⁊locũ eius subeat. Nĩ
ħ medius t̃cio potior ẽ quipactus ẽ
nttitiosoluta pecunia inpleatur cõ¬
oitio. ⁊ t̃cius desuanegligentiaq̃ri
fer̾endus ẽ ¶Sit̾cius c̾ditor pignoã
sũ aͣ distrabi ꝑmittit. ad ħ ut ptiotipe¬
cuia exsointa malũdpignus pͥori
succedat. successurũm eĩ pũp .ł.xi. Rꝵ.¬

Expanded text:
em creditorem et qui ab eo emit.A cuniam a Maeuio et pactus est cum eo, pecuniam tibi, ut Titio solueres, et paciscitur tecum, ut idem praedium ei pignori hypothecaeue sit et locum eius sube‹a›t: num hic medius tertio potior est, qui pactus est, ut Titio soluta pecunia impleatur condicio, et tertius de suaeferendus est.Si tertius creditor pignora sua distrahi permittit ad hoc, ut priori pecunia soluta in aliud pignus priori succedat, successurum eum Papi
Abbreviated transcription (Latin):
ditium in quo pͥma creditrix supata
ẽ a t̃cio creditore scds eͥditor certi¬
or optiuerit. potĩt uti exceptione
reiudicate adu̾sus pͥmã c̃ oitricem.
iuulomodo ut oppinor. gͥ nec t̃cius o¬
c̾ditor successit meuis locũ ꝗ̃ exclu¬
sit. nec int̃ alios res iudicata alii ꝓdã

Expanded text:
dicium, in quo prima creditrix superata est a tertio creditore, secundus creditor tertium optinuerit, poterit uti exceptione rei iudicatae aduersus primam creditricem? nullo modo, ut opinor. igitur nec tertius creditor successit in eius locum quem exclusit, nec inter alios res iudicata alii prodesse
Abbreviated transcription (Latin):
dañ conuenerit. poster᷑ior deipothe¬
ca uñdenda conuenerit. uerus est
pͥorĩpotiorẽ ẽẽ.nam̃ impignore
placet sipͥor comenern depigͣnoie.
lici posteriori res tradat᷑. adhuc po
pͥoris anni pensionẽ mͥ inseq̃tium tͥ

Expanded text:
ne conuenerit, posterior uero de hypotheca uendenda conuenerit, uerius est priorem potiorem esse: nam et in pignore placet, si prior conuenerit de pignore, licet posteriori res tradatur, adhuc pooris anni pensionem mihi, sequentium tibi
Abbreviated transcription (Latin):
tuum anteꝗͣ aliam pecunam iue̾de¬
res. eid̾ debitori seius cͥdidissit quinqͣ¬
ob .i. antibi in qua dragnita cederet
pignoris rpotheci ᷤ finge seium ꝑatũ
eẽ offerre tibi sumimã pͥmo ordine e̾¬
ditam dixit ꝯsequens ẽẽ ut seuis poti¬
orsit. ineo ꝙ amplius ẽ ipignore. ⁊
oblata abeo sũa primoordine c̾dita
usuraꝵ ꝙ eius pꝰponatur pͥmus e̾ditor
quaextutela ei ꝯ dẽpnatus erat obliga
cum ampignori tes suas om̃s obligaũ.¬
sũmã nouatione facta eidꝰ ꝓmisit. inq̃
obligatione simulit ut᷑ sͣ depignore cõ¬

Expanded text:
tuum, antequam aliam pecuniam tu crederes, eidem debitori Seius credidisset quinquo›b quinquaginta an tibi in quadraginta cederet pignoris hyperocha. finge Seium paratum esse offerre tibi summam primo ordine creditam. dixi consequens esse, ut Seius potior sit in eo quod amplius est in pignore, et oblata ab eo summa primo ordine credita usurarumque eius postponatur primus creditqua ex tutela ei condemnatus erat, obligacuniam pignori ei res suas omnes obligausummam nouatione facta eidem promisit, in qua obligatione similiter ut supra de pignore co
Abbreviated transcription (Latin):
steriõrẽ t̾enisẽ ¶ Si tecũdypoiheca pa¬
ciscat᷑ debuor. dm̃ id cũ alio iauolun¬
tate uolumtate. scds potior erit.pecu¬
nia aut ioluita scdõ. anrursus tenet̃ tͥ:
rectequeritn. ent aũt facti questio a¬
gĩtanda. quid int̾ eos actumsit utrũ
iłtondedatur ab ipotheca in totũ. cũ pͥ¬

Expanded text:
steriore tertius est.Si tecum de hypotheca paciscatur debitor, deinde idem cum alio tua uoluntate, secundus potior erit: pecunia autem soluta secundo an rursus teneatur tibi, recte quaeritur. erit autem facti quaestio agitanda, quid inter eos actum sit, utrum, ut discedatur ab hypotheca in totum, p
Abbreviated transcription (Latin):
coͣmienit̃ ut iuducta infundũ illa¬
ta ibinata pignorieeñt. ⁊ antequã ĩ¬
ducat alii iẽ ypothecaria nomine
obligani̾t. tũc deinde in fundumeã
indurerit pociorerit quispãlĩt puẽ
ãcõepit. quia ñ exconu̾entione p̾ori
obligatur. s⁊ exea qd̾ inductares ẽ qd̾
posterius factumẽ. ¶ Si defutinra reꝯ
ue̾nerit ut i pothece sit. sicutiẽ de¬

Expanded text:
conuenit, ut inducta in fundum illata ibi nata pignori essent, et antequam inducat, alii rem hypothecae nomine obligauerit, tunc deinde eam in fundum induxeaccepit, quia non ex conuentione priori obligatur, sed ex eo quod inducta res est, quod posterius factum est.Si de futura re conuenerit, ut hypothecae sit, sicuti est de
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ desua pecunia dimisit. in locũeiꝰ
sub̾sutuit: ineaqntitate qͣ supioriee¬
solut. fuer̃ igiur qui dicerent ħͥ ꝙ.
pͥmã creditricẽ iuditio conuenisse t̃¬
cum c̃ditorem. ⁊ exceptione alioue

Expanded text:
mum de sua pecunia dimisit, in locum eius substituitur in ea quantitate, quam superiori exsoluit: fuerunt igitur qui dicerent hic quprimam creditricem iudicio conuenisse tertium creditorem et exceptione alioue
Abbreviated transcription (French):
⁊ eius cuus ñimis ꝯp᷑arataẽ.¶
tibi que habuurus sum obligauim
meum ꝑuenent. mox dnĩum eius
acquisiero. Putat marrelł ꝯcurrẽ
utrũꝙ creditorem ⁊ iupignore.
mo debitor aedit. Q̾ inspe cu res

Expanded text:
et eius cuius nummis comparata est.Si tibi quae habiturus sum obligauerim meum peruenerit, mox dominium eius adquisiero, putat Marcellus concurrere utrumque creditorem et in pignore: mmos debitor dederit,
Abbreviated transcription (Latin):
peccumã. ⁊ accepit rpothecã. ꝗͣuis
antca conuen̾it᷑ ñ accipere abeopee¬
cumam ¶ Uiceamꝰ auud̾ dicendumsit.
si sub conditione stipulatioe facta
rpotħ data sit. quapendenteᷤᷤ alter

Expanded text:
pecuniam et accepit hypothecam, quamuis ante conuenit, non accipere ab eo pecuniam.Uideamus, an idem dicendum sit, si sub condicione stipulatione facta hypotheca data sit, qua pendente alius
Abbreviated transcription (Latin):
f. acpꝰ ea residuum p̃ciũ ep̃tori littĩs
stra p̃dium qui successerat in locum
uenditoris apparint. enns pigͦris
solutumeẽ pucnumpma uolũt atedo¬
natioris ꝯstabat. qm̃ inutilẽ pecẽ dx
nationẽ lex facit. cuiñe locus inpig¬
re luando. ¶ Defem̾dr ab sentis. cau¬
nͥione iudicatũ solui p̃stitit. inidmn
iudicio postea tnͣs lato. fide nissores
obiẽ iudicatã quos defensor dedit
ñten̾ebinit̃. necp̃ĩgnora q̃ deder̾.¬

Expanded text:
set ac postea residuum pretium emptori litteris petere praedium, qui successerat in locum uenditoris, apparuit, cuius pignoris solutum esse pactum prima uoluntate donationis constabat, quoniam inutilem pecuniae donationem lex facit, cui non est locus in pignore liberando.Defensor absentis cautionem iudicatum solui praestitit: in dominum iudicio postea translato fideiussores ob rem iudicatam quos defensor dedit non tenebuntur nec pignora quae deder
Abbreviated transcription (Latin):
tione maritus eand̾ rem ꝑigͣoᷠ ̃ de¬
dit. mox residuequantitatis miãtio
inpleta ẽ: querebatur depͦignoie. cũ
excausa ꝓmissionis ad uniinseqnͣti¬
tatis ex solutionẽ qui dotẽ ꝓmisit
conpellitur. ñutiꝙ solutionũ ẜ uan¬
dasunt ipĩa ri dies cont̾racte obliga

Expanded text:
tione maritus eandem rem pignori alii dedit: mox residuae quantitatis numeratio impleta est: quaerebatur de pignore. cum ex causa promissionis ad uniuersae quantitatis exsolutionem qui dotem promisit compellitur, non utique solutionum obseruanda sunt tempora, sed dies contractae obliga
Abbreviated transcription (Latin):
scindatur: ut intra illud ip̃s pocunia
ixu. amiserit. debitor aut pupillus
tumsit c̃ c̾ditore neliceat denbitori
uiris  .⁊ anpactio nullasit tał quasiꝯ
tra uis sit postta. Idõꝙ uire ueni:¬
re possit ⁊ certũẽ nullam eẽ uñdiͣtiõẽ:
in pactioͫ stetetur.
t̃. expignorib sibi obligatis quib
uelit ditrãctis ad suum ꝯmodum ꝑ
tuiss andebitor lił̾atus eẽt. putaui

Expanded text:
scindatur, intra illud tempus pecunia i quinque debitor aut pupillus tum sit a creditore, ne liceat debitori iuris sit, et an pactio nulla sit talis, quasi contra ius sit posita, ideoque ueniri possit. et certum est nullam esse uenditionem, ut pactex pignoribus sibi obligatis quibus uelit distractis ad suum commodum tuisset, an debitor liberatus esset. putaui,
Abbreviated transcription (Latin):
dumdiamꝰ alt onstra heret ꝑignũ
intelũ gĩ contractum existinaui.
q̃m̃ scd̾m pignus adeampartẽ oirec¬
tum udebatur quã ultra partem su¬
ã f̃r non con sentiente socio ñpotu¬
it obligͣare.¬

Expanded text:
dimidiam alter distraheret. pignus intellegi contractum existimaui, quoniam secundum pignus ad eam partem directum uidebatur, quam ultra partem suam frater non consentiente socio non potuit obligar
Abbreviated transcription (Latin):
tus ñerat usitm .ł. anusit partẽ di¬
midiam dũtaxat ꝗ̃ anͣnsit. quiliten
contestatus ẽ. aduersus eũ quilitise
opͣtulit aposses ore ꝯsequit̃. Parcu
collegatarii ipsiaccrescit ñ dñopͥe¬

Expanded text:
m amisit, partem dimidiam dumtaxat, quam amisit qui litem contestatus est aduersus eum qui se liti optulit, a possessore consequitur: pars enim collegatarii ipsi adcrescit, no
Abbreviated transcription (Latin):
auis .⁊. Et sitraͣdideris alicui ꝓͥ¬
etatem. dedueto usu fructu incho
minus putat uillanus accrescere.
rum ẽ. ut quid quis amiserit ad pͥe¬
tatem reuertetur. ¶Si michiusꝰ
fructus funoipure. ⁊ tibi subcõ¬
oitione legatus sit. pot̃ oiei totiꝰ
fundi usum fructum ad meꝑtinẽ
interun᷑  sicapite muilitus fuero.
totum amnttere. S⁊ si extiterit ꝯ¬
a forte capite ominutus sum. Ce¬
tm̃ cum inmeostatumaneo. coica¬
tes fient. ut unã habeant heredes.
cum meuio: an ita illi t̾ illi ⁊ me¬
ligendum in eo qͣui solos literos
hedes scripierit. lie ñ utlegatar¬
os eos noiãu̾ẽrit. s⁊ ut ostend̾et ma¬
g̃ u̾elle se matrẽ i tafrui ut libos
secum hãt fruentes.¶ S⁊ ⁊ põponiꝰ
querit. quid simixti fum̃t liberi
⁊etu̾anei heredes.⁊ ait fuios lega¬
tanos ẽẽ intelligendos. ⁊econtra¬
rio iluoluerit eos lib̾os simul cũ
matre frui debere dici matremle¬

Expanded text:
ale. et si tradideris alicui proprietatem deducto usu fructu, nihilo minus putat Iulianus adcrescere, rum est, ut, quisquis amiserit, ad proprietatem reuertetur. Si mihi usus fructus fundi pure, tibi sub condicione legatus sit, potest dici totius fundi usum fructum ad me pertinere interim et si capite minutus fuero, totum amittere: sed si extiterit cnere, si forte capite deminutus sum, ceterum cum in meo statu maneo, communicates fient, ut unam habeant heredes, cum Maeuio' an ita 'illi et illi et Mdem intellegendum in eo, qui solos liberos heredes scripserit, licet non ut legatarios eos nominauerit, sed ut ostenderet magis uelle se matrem ita frui, ut liberos secum habeat fruentes. sed et Pomponius quaerit: quid si mixti fuerint liberi et extranei heredes? et ait filios legatarios esse intellegendos et per contrarium, si uoluit eos liberos simul cum matre frui, debere dici matrem le
Abbreviated transcription (Latin):
.f. oetelinquere. uest cogendus do¬
mũ reficere. inquib casib usufruc¬
tuario ħ omis incumbit. S⁊ ⁊ post
acceptum contraeum iudiciũ ꝑato
fructuario relinquere usum. f. di¬
cendumẽ ab  solui eum deb̾e auidi
debeat ꝙ suo su̾oꝵ ꝙ facto deterius

Expanded text:
tum derelinquere, non est cogendus domum reficere, in quibus casibus et usufructuario hoc onus incumbit. sed et post acceptum contra eum iudicium parato fructuario derelinquere usum fructum dicendum est absolui e‹u›m debere a iudidebeat quod suo suorumque facto deterius
Abbreviated transcription (Latin):
Nituis meuio fundũ tuscu¬
uanũ reiquit. eiusq̃ fidei ꝯmisit
uteuisd fundi partis dimidieusũ.s.
dis ⁊ conẜuandis fructib edificaũ.
Quesitumẽ an sumptus partẽppor¬
tione usus .ẜ. titia agnoscere debe

Expanded text:
Titius Maeuio fundum Tusculanum reliquit eiusque fidei commisit, ut eiusdem fundi partis dimidiae usum fdis et conseruandis fructibus aedificauit: quaesitum est, an sumptus partem pro portione usus fructus Titia adgnosc
Abbreviated transcription (Latin):
lonos sublatis. Quesmimẽ intrũ pensio
ouidi debeant int̾ heredem fructu¬
Respondi. rem publicã quid̾ cũ co¬
lono. nullam actionẽ hĩe. Fructua¬
rie ud hedem suadie scom ea que ꝓ¬
ponerent̃. integiã pensionẽ ꝑceptu¬
rum. ¶ Semꝓnio dolego exredactu
fructuũ oleris ⁊ porrine ꝗͦ heo ina¬
grum ferarioꝵ partẽ sextam. Qrit̃
anhis uerbis usus .ẜ. legatus uideit̃:¬

Expanded text:
lonos sublatis quaesitum est, utrum pensio diuidi debeat inter heredem fructurespondi rem publicam quidem cum colono nullam actionem habere, fructuariae uero heredem sua die secundum ea quae proponerentur integram pensionem percepturum. 'Sempronio do lego ex redactu fructuum holeris et porrinae, quae habeo in agro Farrariorum, partem sextam.' quaeritur, an his uerbis usus fructus legatus u
Abbreviated transcription (Latin):
sit: occicere nonpossit. a lias siquã
mitio incluserit opis suis ł post doi¬
in ipẽ inciderint. delapieue fua̾nt.
i ͣ fruetuaru sint iuris. Connodissi¬
metam̃ n eꝑ singła ammalia facui.¬
tãtis sru̾ctuarui ꝓp̃t disciẽtionẽ dif¬

Expanded text:
sit, occidere non possit? alias si quas initio incluserit operis suis uel post sibimet ipsae inciderint delapsaeue fuerint, hae fructuarii iuris sint? commodissime tamen, ne per singula animalia facultatis fructuarii propter discretionem dif
Abbreviated transcription (Latin):
tuanus i con᷑tu meliose iniuriose¬
i arte mstituent uius fructuarius:
forma aque duetus que ꝑagrũ tram¬
sit pedatur adhonus fiuctuani ꝑti¬
nebit. Srusiquid ad collationẽ iue
putoħ quoꝙ fructuarium subitũm.
Ergo ⁊ ꝙ obtiansitumꝰ exercitus con¬
fertur exfructib s⁊ ⁊ siquio minu¬
cipio. Hamsolent possessores certã
pntem fructuum minucipio uili¬
on p̃cio adoicere. solent ⁊ fusco fu¬
na emptus sit. int̾dictis certis qui¬
bdam. ansi nsus.f. eius fuerit le¬
gatus. ob ẜuare ħ fru̾c̾tu arius dẽ¬
brat: ⁊puto debere eum obẜuari.
Alioqum ñbõm uiri arbitratu utit

Expanded text:
tuarius uel contumeliose iniurioseuel arte instituerit usufructuarius, formam aquae ductus, quae per agrum transit, pendatur, ad onus fructuarii pertinebit: sed et si quid ad collationem uiae, puto hoc quoque fructuarium subiturum: ergo et quod ob transitum exercitus confertur ex fructibus: sed et si quid municipio, nam solent possessores certam partem fructuum municipio uiliori pretio addicere: solent et fisco fui seruus sub poena emptus sit interdictis certis quibusdam, an si usus fructus eius fuerit letus, obseruare haec fructuarius debeat? et puto debere eum obseruare: alioquin non boni uiri arbitratu utit
Abbreviated transcription (Latin):
ħ. mõ. sulle ħedi ineo ꝓmiserit ꝑ señ
fore quoaltius ea edificia tollantur.
quã uti nuncs̃ edificateñerunt. il¬
li nsũ .f. dolego. ¶ Siarbort̾ uẽto
deiectas dñs ñtollat. ꝑ q̃d̾ incon¬

Expanded text:
 'Si ille heredi meo promiserit per se non fore, quo altius e‹a› aedificia tollantur, quam uti nunc sunt, aedificatae non erunt, illi usum fructum do lego.' Si arbores uento deiectas dominus non tollat, per quod inco
Abbreviated transcription (Latin):
celsi dicentis. totiens ius accresꝑõe
dicẽ quotiens induob ꝗm̃solidũ
habuerunt ꝯcursu diuisus ẽ. unde
oi dnĩ deoucto usufructu ꝓͥetatẽ¬
usum fructum ad ꝓ̾etatem redi
fructum ei parti accede̾: quã ipse
tradid̾it. Ad eamenim partẽ redire

Expanded text:
Celsi dicentis totiens ius adcrescendi esse, quotiens in duobus, qui in solidum habuerunt, concursu diuisus est. Undedi domini deducto usu fructu proprietusum fructum ad proprietatem rfructum ei parti accedere, quam ipse tradiderit: ad eam enim partem redire
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ̾ agit. ñmagis quã ẜuus alie
ario con̾ducat. meñ obligauit : Aar¬
głarit̃ definit quicquio ab alio sti¬
pulandom adquirit. idamestipłan.¬
co nicb̾ agit nisi forte inquit noiã:¬
tĩ onõsuo stipulet̃ anie. łconducat.

Expanded text:
nihil agit, non magis quam seruus alienario conducat, me non obligabit. et regulariter definiit: quod quis ab alio stipulando mihi adquirit, id a me stipulando nihil agit: nisi forte, inquit, nominatim domino suo stipuletur a me uel conducat.
Abbreviated transcription (Latin):
uanus seribit. Scilie ꝓrataporti
one p̃cii soluti: Quid tam̃ siforte
simul soluĩt exrentrius ꝙ inputa
int̾erit cuius priores ñmos sol
ad condic̾tionẽ ꝑtiuent ¶ Siuõ suul
insacculo soluit nic̾ fecit accipiẽ¬
tis. ⁊ idõ ñdum adquisisse cuiquã
dñium iudr̃. quia cũ plus p̃cio sol¬
uiͣt ẜuus ñ faciet nũmos accipĩen¬
b usus .f. mansit: ad qunet̃ fructu¬
ario. seqͣntiũ nõ stipulatio adꝓpͥeta¬
riũ transit semel acquisita fruetu¬
ario ꝗͣuis ñsoleat stipulatio semel
ciꝙ ad ꝗsita adalium tñsire. nͥ ad
ħedem ĩ adrogatoie. udestfoite

Expanded text:
anus scripsit, scilicet pro rata pretii soluti. quid tamen si forte simul soluerit ex re utriusque, ut puta intererit, cuius priores ‹n›ummos sad condictionem pertinent: si uero simul in sacculo soluit, nihil fecit accipientis et ideo nondum adquisisse cuiquam dominium uidetur, quia cum plus pretium soluit seruus, non faciet nummos accipienfructus mansit, adquiretur fructuario, sequentium uero stipulatio ad proprietarium transit semel adquisita fructuario, quamuis non soleat stipulatio semel cui quaesita ad alium transire nisi ad heredem uel adrogatorem. proinde
Abbreviated transcription (Latin):
ros reliꝗss tesfator. fructuarius
eos foret sioielegati cͤedent ad huc
pendentes dep̃ hendiss. Mamertan¬
tes fructus. adusu fructuariũ ꝑti¬
nerẽt. ¶ Sidũs solitus fuit tab̾ius
admerres suas uti. ł aonegotiano¬
nẽ. utꝙ ꝑmittet̃ fructuario loca¬
reeas. ⁊ adalias merces ¶⁊ illud solũ¬

Expanded text:
ros reliquisset testator, fructuarius eos feret, si die legati cedente adhuc pendentes deprehendisset: nam et stantes fructus ad fructuarium pertinent. Si dominus solitus fuit tabernis ad merces suas uti uel ad negotiationem, utique permittetur fructuario locare eas et ad alias merces
Abbreviated transcription (Latin):
id fructuarius frum̃potuiss. Ht̃s
enã fruetuarii eo noĩe habebit acti¬
onẽ qnͣti fruetuario int̃ fuiss ñ ces¬
iab sente siuctuario hs
qinegotum eui gerens reficiat.
negotioꝵ .g. actionẽ adiuersus
fructuarium ht̃. ta ⁊ sisibi infutuꝵ
hñs ꝓspiceret. Si ⁊ si paratus fuit te¬
ordere ab usu .ẜ. fruetuarius: ñ est

Expanded text:
id fructuarius frui non potuisset, heres etiam fructuarii eo nomine habebit actionem, quanti fructuarii interfuisset non cesabsente fructuario heres quasi negotium eius gerens reficiat, negotiorum gestorum actionem aduersus fructuarium habet, tametsi sibi in futurum heres prospiceret. sed si paratus sit recedere ab usu fructu fructuarius, non est
Abbreviated transcription (Latin):
estimationẽ logatituli. nichilo mã¬
gis eumꝰ᷑ ub̃m fore sabinus rx. ¶Nãꝙ
uid̾i me uti frui homine ꝓ quo aliq̃
eius eand̾ manere itant mortis mee
aut capitis dimmintionis int̾uentu

Expanded text:
estimationem legati tuli: nihilo magis eum liberum fore Sabinus respondit namque uideri me uti frui homine, pro quo aliquam ertatis eandem manere, ita ut mortis meae aut capitis d
Abbreviated transcription (Latin):
iectas habemis. Nich aũt̃ uetat ser¬
uomẽo hede inlituto. legari ꝓͥetatẽ
tus rei adfructu ariumꝑtim. ⁊ autrei
soli. autreimobilis usus .s. legatur
Reisoli. utputa edium Eusu fructule¬
gato qui cũꝙ rei ᷤ idditus ẽ. adusu̾¬
tulegato põt marea edificipisni.¬
ta hãt Siqua tñ uetustate corriuss :.
neuttium cogireficere. Is ⁊ sihr̃s re¬
fecerit pissurum fructuarium uti.
Uñcelsus demõ sartatecta hndiqnt.
si que uetustate corruerunt: reficẽ
noncogitur. SModicagͥ resectio ad

Expanded text:
iectas habemus. Nihil autem uetat seruo meo herede instituto legari proprietatem tus rei ad fructuarium pertinet. et aut rei soli aut rei mobilis usus fructus legatur. Rei soli, ut puta aedium, usu fructu legato quicumque reditus est, ad usutu legato potest in area aedificium pta habeat: si qua tamen uetustate corruissent, neutrum cogi reficere, sed sifecerit, passurum fructuarium uti. unde Celsus de modo sarta tecta habendi quaerit, si quae vetustate corruerunt reficere non cogitur: modica igitur refectio ad
Abbreviated transcription (Latin):
denorẽ condictionẽ fructuarii fa¬
ciat ꝓprietarius: ¶ Sol qͣueri an ser¬
ũ dñꝰo cohẽrteiepossit: ⁊ aristo ap̃
cassium notat. plenissimã eum os¬
terit. siħ sine dolomalo faciat. qm̃
noxe deditio iure ppĩmit usũf̾. ñma¬
usũ.f. ꝯtingit̾. Debebit plane dene¬
garĩ uͦsus .f. ꝑ secutio. siei quino re
accepit. litis estinatio ñ offeratut a¬
utilem actione exemplo ãqͦ lie fruc¬
tuariodandã nũꝙ̃ dubitari

Expanded text:
orem condicionem fructuarii faciat proprietarius, solet quaeri, an servum dominus coercere possit. et Aristo apud Cassium notat plenissimam eum coterit, si hoc sine dolo malo faciat, quoniam noxae deditio iure non peremit usumum contingit. debebit plane denegari usus fructus persecutio, si ei qui noxae accepit litis aestimatio non offeratur autilem actionem exemplo Aquiliae fructuario dandam numquam dubitaui
Abbreviated transcription (Latin):
fruetuario aut furtĩ actionẽ. qm̃¬
int̾fuit e̾us fruetus ñ ẽẽ ablatos.
fructus istos nactus fuĩt fruetu¬
arius. fort᷑assis fiant᷑ eius. Tlani
si fumt quaration̾eħ ueunt. nea¬
ut interimi fierent ꝓͥetarii. mox¬
adp̃hensi fructuarii efficiuntur.¬

Expanded text:
fructuario autem furti actionem, quoit eius fructus non esse ablatos. fructus istos nactus fuerit fructuarius, fortassis fiant eius: nam si fiunt, qua ratione hoc eut interim fierent proprietarii, moxhensi fructuarii efficientur
Abbreviated transcription (Latin):
ditionẽ coꝵ uti. Nã silibrarium: rus
nuttat᷑ cͣqualũ ⁊ calcem portare co¬
gat. ł hystrionẽ bal neatorem fact¬
lestra sterco rãndis la̾iruus p̃ponat.
abutiuidebitum ꝓͥetate. Sufficienĩ¬

Expanded text:
dicionem eorum uti: nam si librarium rus mittat et qualum et calcem portare cogat, histrionem balniatorem facestra stercorandis latrinis praeponat, abuti uidebitur proprietate. Sufficien
Abbreviated transcription (Latin):
ratiuam. cuius sit. Nam sierre frue¬
tuarii. recie fructuarii funs. Ioꝙ
ẽ i si fortestipulat᷑us sit ẜuus nuã¬
turuo pecuniam. Nã nuãtio decla¬
rabit cuius sit acquisita stipulatio.
õ ostendimus impendenti eẽ onĩum
donec p̃cium mimeret ¶Qd gͥ siamisso

Expanded text:
raturam, cuius sit: nam si ex re fructuarii, retro fructuarii fuisse. idemque est et si forte stipulatus sit seruus numeraturus pecuniam: nam numeratio declarabit, cui sit adquisita stipulatio. ergo ostendimus in pendenti esse dominium, donec pretium numeretur. quid ergo si amisso
Abbreviated transcription (Latin):
dicinas hãt. ⁊ lapides᷑ cedereuelit. ł
creti fodiuas hãt. ł arenas. om̃ib
his nsuum sabinus ait. qiͣ bonũpa¬
trẽ fanuilias. Quam sententiã pu¬
toueram.¶S⁊ si ⁊ metalla post usum
fructũ ⁊ legatum sint in̾uenta. cũ
totius agnrelinquatur. usus .f. ñ¬
uicmns tractatus ẽ quisol in eo ꝗ
accre̾cit tractari. Et placuit alluui
ñ est. Nam ubi late̾t increm̃tũ. ⁊ u¬
sus . f. augetur. u̾ aũt apparet seꝑa¬
tim fructuano non accedit. ¶ au¬
cassus ait .ł .uiii. iuris cuulis ad fr¬
uctuarim ꝑtinere. Ergo ⁊pudatio¬
mã ¶ Seminarios aũt fructus puto
adfructuarium ꝑtinete. itatñ ⁊ut
tuend̾e̾ ei ⁊ semiuare liceat. Debr
aut ꝯserendi agri cã seminarium
paratũ sẽꝑ renouare quasi ĩnstru¬
m̃tum agri ut finito usu fructudo

Expanded text:
em caedere uelit uel cretifodinas habeat uel harenas, omnibus his usurum Sabinus ait quasi bonum patrem familias: quam sententiam puto ueram. Sed si haec metalla post usum fructum legatum sint inuenta, cum totius agri relinquatur usus fuicinus tractatus est, qui solet in eo quod accessit tractari: et placuit alluuione: nam ubi latitet incrementum, et usus fructus augetur, ubi autem apparet separatum, fructuario non accedit. AuCassius ait libro octauo iuris ciuilis ad fructuarium pertinere: ergo et piscationum. Seminarii autem fructum puto ad fructuarium pertinere ita tamen, ut et uendere ei et seminare liceat: debet tamen conserendi agri causa seminarium paratum semper renouare quasi instrumentum agri, ut finito usu
Abbreviated transcription (Latin):
It̃ uerua eumeui ediũ usus .f. lega¬
tus sit altius tolleireũposse: q̃ ius lu¬
mina ñ obscurent̃ quia tectum ma¬
eũposre. ¶t̃ si domius usus .ẜ. lega¬
tus sit. meritoria ulic face fructu¬
arius ñdebr. nec ꝑ cenacula diuid̾e
comũ. At quinlocart põt. Sr opor¬
tebit quasi doͣmũ locare. nec balie¬
uni ibi faciendumẽ Qd̾ aũt dicit
meritoria ñ factũm ita accipe. que
b dũcis solitum uacare. inultuya
purte domꝰ. ł it̾ dietas amenã. nõ¬

Expanded text:
item Nerua eum, cui aedium usus fructus legatus sit, altius tollere non posse, quamuis lumina non obscurentur, quia tectum maeum posse. Item si domus usus fructus legatus sit, meritoria illic facere fructuarius non debet nec per cenacula diuidere domum: atquin locare potest, sed oportebit quasi domum locare. nec balineum ibi faciendum est. quod autem dicit meritoria non facturum ita accipe quae bus dominicis solitum uacare in intima parte domus uel inter diaetas amoenas, no
Abbreviated transcription (Latin):
ropossessio.etiam sun fugaxiii
sit᷑. p̃ãri ratione etiam usus .ẜ. ie
tinetur id̾ tractatꝰ. Quio siqͥs po̾¬
sessionẽ eius nactus sit. anquẽad¬
modum aꝓͥetario possideri desinit
itaetiam usus .f. amittat̃: ⁊ p̾ͥmo
quidẽ. ait posse dici amit᷑t᷑i usũ .f.
intra constitutum tp̃s exre fruetu¬
arii stipulatus ẽ. fructuario ad ꝗ¬
n᷑ põt. ꝑ qo colligiposse didici. ne

Expanded text:
rio possessio, etiamsi in fuga seruus sit, pari ratione etiam usus fructus retinetur. Idem tractat: quid si quis possessionem eius nactus sit, an, quemadmodum a proprietario possideri desinit, ita etiam usus fructus amittatur? et primo quidem ait posse dici amitti usum fructuintra constitutum tempus ex re fructuarii stipulatus est, fructuario adquiri potest. per quod colligi posse dici, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tis significat᷑. sip̃ agͣnitam rõnoꝵ
poi seiiionẽ decesserit. eẽ suocessionẽ
accusationis. Et siñ sit petita bono
dam inofficiosi quetelam deces ẜit.
puto adherẽdem transire.
temquis uideatur. ⁊ possit tu̾s mit¬
tere actionẽ: uideamus. ⁊ ponamꝰ
inpotestate fuisse eim. utleꝙ bo¬
noꝵ possessio ei neces saria ⁊ aditio
ħeditatis supͣuacuasit. Is si ꝯmina¬

Expanded text:
significatur, si post adgnitam bonorum possessionem decesserit, esse successionem accusationis. et si non sit petita bonordam inofficiosi querellam decessit, puto ad heredem transire. tem quis uideatur, ut possit transmittere actionem, uideamus, et ponamus in potestate fuisse eum, ut neque bonorum possessio ei necessaria et aditio hereditatis superuacua sit: is si commina
Abbreviated transcription (Latin):
deinofficioso. Preterea dicẽdumẽ ñ
uendicandum. ⁊ defendendũ tõtũ
semissem auferendum. qiͣ semiᷤ totꝰ
adeam ꝑtineat. Scdmꝙ ñ uitotũ¬
testam̃tum infirmat̃. suparte ĩũte¬
stata effic̾itur. licz quasi furiose ui¬
dicium ultimũ eius dãpn᷑et̃. Ceteꝵ
siquis putauit siuia oꝑtinente totũ
testam̃tum intu muari dicendũ est ⁊̃
institutam ab utestato posse adire
Qd cuenit in patrono quiuidiciũ
defuncti falsa opinione motus am
tatem p̃teritam uendicare. cũ rescĩ¬
sotestam̃to etiam institute saluum
noꝵ possessionẽ nondeb accipere.
ł onens enimea indulgenda ẽ. quo¬
tiens siuere filius eẽt. hrs eet. aut
bonoꝵ possessor. ut interm ⁊ possi

Expanded text:
de inofficioso: praeterea dicendum est nvindicandum et defendendum totum semissem esse auferendum, quasi semis totus ad hanc pertineat. stestamentum infirmatur, sed pro parte intestata efficitur, licet quasi furiosae iudicium ultimum eius damnetur. ceterum si quis putaverit filia optinente totum testamentum infirmari, dicendum est etiam institutam ab intestato posse adire quod evenit in patrono, qui iudicium defuncti falsa opinione motus amptatem praeteritam vindicare, cum rescisso testamento etiam institutae salvum norum possessionem non debet accipere totiens enim ea indulgenda est, quotiens, si uere filius esset, heres esset aut bonorum possessor, ut interim et possi
Abbreviated transcription (Latin):
sum ꝗ hͣt fal cidiam. fałcidia aut
lib̾tates ñimnuit ᷑. Poͣt d̾iei dedue¬
tłsꝰ lib̾tatib quartam minuẽdam.
Cumgͥ placet quartam minui ꝑlib̾ta¬
si forteħ filius siñ fuit inpotestate¬
mttens q̃ relam inofficiosi insti
ni parere testator Redem uissit
iuꝑsona filii. łaltius quieandẽ
querelam mouere põt. ⁊ sciẽns is
accepit. uidendum. neab moffici¬
osi querela ercludat᷑. a gnoint enĩ
iuditium. Ioce ⁊ silegatarius ei¬

Expanded text:
diam, Falcidia autem libertates non minuit: potest dici deductis libertatibus quartam ineundam. cum igitur placet quartam minui per libertasi forte hic filius, si non fuit in potestatmittens querellam inofficiosi institni parere testator heredem iussit in persona filii uel alterius qui eandem querellam mouere potest et sciens is accepit, uidendum, ne ab inofficiosi querella excludatur: adgnouit enim iudicium. idem est et si legatarius e
Abbreviated transcription (Latin):
acelr.⁊ s ppare iudicantuundem
officioso testamto ce testam̃tũ par
scd̾m id sententiam dedit. ꝙͣ inter¬
duinfieri solet. humanius erit. seꝗ
eius partis sententiam. q̃ scd̾m testa¬
iñtum spectãut. nisi si apte idicẽ
se apparebit. ¶llud notissimũ ẽ
eum quilegatum ꝑccꝑit. ñ recte

Expanded text:
. Si pars iudicantium de inofficioso testamento contra testamentum, pars secundum id sententiam dederit, quod interdum fieri solet, humanius erit sequi eius partis sententiam quae secundum testamentum spectauit: nisi si aperte iudicse apparebit. Illud notissimum est eum qui legatum perceperit non recte
Abbreviated transcription (Latin):
heregitatem quã ꝙ̃ ueius eẽt pote
in accusare. Nlam indignatio filuẽ
Et querebutur si ñoptinusset in ac¬
cusando. anꝙ patridatumẽ puibli¬
caretur. qnĩ alii conmodum ucto¬
rieparat. ⁊ inhac cã uicħ exoffici¬
opatris. s⁊ totum dem̾eritis filii agͥ
datum. siscdm testam̃tum ꝓnunci¬
atum fuisset. Multomag̾̃ simichi
legatum testatoroedit. cuius de
inofficioso testam̃to filius agens
decessit me h̾ede telicto. egoꝙ here¬
eius quimichi legatum dedit. li¬
temꝙ pegero nomine fii. nec ͤ¬
optinuero. ꝑ dereleganum nono¬
portet. quia nonsum dignus uͥau

Expanded text:
hereditatem, quamquam in eius esset poteii accusare: nam indignatio filii est. Et quaerebatur, si non optinuisset in accusando, an quod patri datum est publicaretur? quoniam alii commodum victoriae parat et in hac causa nihil ex officio patris, sed totum de meritis filii agitur. datum, si secundum testamentum pronuntiatum fuisset. Multo magis si mihi legatum testator dedit, cuius de inofficioso testamento filius agens decessit me herede relicto, egoque hereeius qui mihi legatum dedit, litemque peregero nomine filii nec optinuero: perdere me legatum non oportet, quia non sum indignus, ut au
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatem. dem̃ inquerela. mof¬
fitiosi nonõpͣtinnt. id ꝙ uir̃e fal¬
cidie potuit habere solum ꝑ dere.
Siquis im̃pubes arrogatus sit. ex
his ꝑ sonis que ⁊citra adoptionẽ ⁊ e¬
mancipationẽ queri demofficioso

Expanded text:
hereditatem, deinde in querella inofficiosi non optinuit, id quod iure Falcidiae potuit habere solum perdere. Si quis impubes adrogatus sit ex his personis, quae et citra adoptionem et emancipationem queri de inofficioso
Abbreviated transcription (Latin):
ude hereois sꝙͥti quasi t̾ciam partẽ
ħxoitatis. tacite i oͣgatus eẽt ei resti¬
turre. reliquit eam actionẽ ñude¬
ri deẜuuse querelam ⁊idõ ñ ꝓhib̾i
eum repetere inchoatam actionẽ.
Qt̃ quesitumẽ anhĩs audiendus est
ante inofficiosi querelam actamd¬
sida̾ns ꝓestitui sibr ea quesoluit. Re.

Expanded text:
ude heredis scripti, quasi tertiam partem hereditatis tacite rogatus esset ei restituere, reliquit eam actionem, non videri deseruisse querellam et ideo non prohiberi eum repetere inchoatam actionem. Item quaesitum est, an heres audiendus est, ante de inofficiosi querellam actam desiderans restitui
Abbreviated transcription (Latin):
t raturalẽ ergafilios caritatẽ. t̃ baͣto
tñ orome mortalitatie. ñmnus pa¬
ientib quãlibis pierelinquĩ deb᷑.
¶heredieus ꝗ p̾ lit̃e dẽm̾officioso
sparatã mutata uoluate docessit.
ñ datur demofficioso querela. Nõ
enimsufficit litẽ inslituere. siñ ine
aꝑseu̾eret. ¶ Filius ꝗ demofficiosi
actione adu̾sus duos ħedes exꝑtus.
oui̾sas sententiasͥ iudicumi tulit.

Expanded text:
t naturalem erga filios caritatem: turbato tamen ordine mortalitatis non minus parentibus quam liberis pie relinqui debet. Heredi eius, qui post litem de inofficioso praeparatam mutata voluntate decessit, non datur de inofficioso querella: non enim sufficit litem instituere, si non in ea perseueret. Filius, qui de inofficiosi actione aduersus duos heredes expertus diuersas sententias iudicum tulit
Abbreviated transcription (Latin):
iudicatumẽ. Aonoꝵ possessor. si
ħ sẽ conte̾ndit. ⁊ libtates ipy ire
ñualerẽt. nec legata debent spse
lutarepetuntur. aut ab eo ꝗ solile.
aut ab eõ quioptuuut. ⁊ ħ utiliactł¬
one repenintur. fere aũt si gñ ⁊̃tre¬
u̾siam motam solutas quioptinuit
rescpserunt. plane si post quinqũ¬
mum in officio sum dici ceptiẽ
exmagna nusta causa lib̾tates p̃eẽ
reuocandas q̃ conpetierint.⁊ p̃stite

Expanded text:
iudicatum est et bonorum possessor, si hoc se contendit: et libertates ipso iure non valent: nec legata debentur, sed soluta repetuntur aut ab eo qui solvit, aut ab eo qui optinuit et haec utili actione repetuntur. fere autem si ante controversiam motam soluta sunt, qui optinuit rescripserunt. Plane si post quinquennium inofficiosum dici coeptum est ex magna et iusta causa, libertates non esse reuocandas, quae competierunt ue
Abbreviated transcription (Latin):
tũ departe᷑ ante egit. ⁊ optimut.
filia quenegit. aut ñ optmuit in¬
¶Contin tabula̾s filii pͥosẽssionẽ iu¬
⁊ bonoꝵ possessiõnẽ adeptus est.
postea filia de functi qͣua ipeet ħr¬

Expanded text:
tum de parte ante egit et optinuit, filia, quae non egit aut non optinuit, inContra tabulas filii possessionem iuet bonorum possessionem adeptus est: postea filia defuncti, quam ipse
Abbreviated transcription (Latin):
manumisissz. ⁊ pꝰ ea quã manumisit
moffitiosũ ł uiustũ testam̃tũ ꝓnũ¬
ciet᷑. equũ ẽ huic quoꝙ succurri.ũ ẜa¬
iup̃cuĩ amanumisso acciprat. nefru
m̃to accusatioẽ celite pacto tns actũ
t ¶ Eiquise filiumeiꝰ eẽ affirmat¬
dicẽ. necmiles põt. ¶ demoffitioso
testam̃to nepos contra patruũ sumi
i alum sc̃ptum ħedem ꝓportiõe ega̾t
⁊oytinuerat. si scpͥtus m̃s appellaue¬
rat. placint intĩm ꝓpt̃ inopiã pupil¬

Expanded text:
manumisit inofficiosum vel iniustum testamentum pronuntietur: aequum est huic quoque succurri, ut servi pretium a manumisso accipiat, ne frumento accusatione de lite pacto transactumt. Ei, qui se filium eius esse adfirmatdicere nec miles potest. De inofficioso testamento nepos contra patruum suum vel alium scriptum heredem pro portione egerat et optinuerat, sed scriptus heres appellaverat: placuit int
Abbreviated transcription (Latin):
rescisso testam̃to. alt̃ quoꝙ ad su¬
ccessionẽ au intestatouocat̃. ⁊ õ
unuisam hereditatem ñrecte ñ¬
dicassi. ħ sioptinũt utẽiet̃ rei
ludicate aucto ntate qiͣ centum¬

Expanded text:
rescisso testamento alter quoque ad successionem ab intestato uocatur, et ideo uniuersam hereditatem non recte uindicasset: hic si optinuerit, uteretur rei iudicatae auctoritate,
Abbreviated transcription (Latin):
gatum siius ex ħesatus agnouent
anfiuo ẜ uoue relictum ꝯ secutus
sit. Utipbiꝙ enim p̃scpͥtione subm¬
onebitur. Quinetiam si ĩdͣ institu¬
tum ẜ lum prius quã adire ħeoita¬
tem iuberet manumi serit.: ut ille
suo arbitrio adeat ħ̾editatẽ. id ꝙ
fraudulento conscilio fecerit. sub¬
mouebitur ab actione. ¶ Sic¬

Expanded text:
gatum filius exheredatus adgnouerit an filio seruoue relictum consecutus sit: utrubique enim praescriptione submouebitur. quin etiam si idem institutum seruum priusquam adire hereditatem iuberet manumiserit, ut ille suo arbitrio adeat hereditatem, idque fraudulento consilio fecerit, summouebitur ab actione. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ceũ.ł. ¶itiafiliam ẜedem iusti¬
tint. filio legatum dedit. eod̾te¬
stam̃to iracauit: ea omiã q̃ supra
dari. fieriuissi. ea dari. fieri uolo.
ab om̃iħede bonoꝵne possessore
ꝗ mͥerit etiamiure in testatI. Itẽ
quedari inssero eauti dentur. fiãt¬
suoror centu ułrali iudicio opti¬
querit. anti dĩ ꝯmissa. excap̾ite su¬
pͣ scpto debeantur. Respondi. Siħ
q̃ratur an̾iineeo. quos quis sibi
⁊ nepotem exeoretimut. Emãci¬
patus suscepto posteafiuo duober
hedatis. paͣtre p̃terito uta oeces¬
sit. In questiõne demoffitioso te¬
stam̃to p̃cedentẽ causa filioꝵ pa¬
tris intentio ad huc pendet. Qd̾si
contra filios iudicetur pat̾rẽ adq̃¬
ł̾elam uocatur ⁊ suam intenniõe

Expanded text:
um. Titia filiam heredem instituit, filio legatum dedit: eodem testamento ita cauit: 'Ea omnia quae supra dari fieri iussi, ea dari fieri uolo ab omni herede bonorumue possessore qui mihi erit etiam iure intestato: item quae dari iussero, ea uti dentur fiantsi soror centumuirali iudicio optinuerit, an fideicommissa ex capite supra scripto debeantur. respondi: si hoc quaeratur, an iure eorum, quos quis sibi  nepotem ex eo retinuit: emancipatus suscepto postea filio, duobus exheredatis patre praeterito vita decessit. in quaestione de inofficiosi testamenti praecedente causa filiorum patris intentio adhuc pendet. quod si contra filios iudicetur, pater ad querellam vocatur et suam intentione
Abbreviated transcription (Latin):
nͣrritũ ee dicat testam̃tum. lrup¬
tum iinofficio sum: condmo ei
ceferri debeat utrum pris mouẽ
uolet᷑. ¶ Sifilius ex hedatus inp¬
sessione sit ħeditatis. scptus ꝗ dẽ
nĩs petẽt᷑ hereditatem. filius uõ
mmodũ contradictionis querelã
inducat ꝗ̃ ad modum ageret. si ñ
posside̾t. sipeteret. ¶ Memmisse¬
tĩnuit idꝙ intestaito ac̾cep̃ ꝑd̾e
nid fisto uendic̾ari quasi indigno
ab lãt᷑uͣm. Sieidemũ aufert̃ ꝙ te¬

Expanded text:
rritum dicat testamentum uel ruptum et inofficiosum, condicio ei deferri debet, utrum prius mouere uolet. Si filius exheredatus in possessione sit hereditatis, scriptus quidem heres petet hereditatem, filius uero in modum contradictionis querellam inducat, quemadmodum ageret, si non possideret, stinuit, id quod in testamento accepit perdere et id fisco vindicari quasi indigno ablatum. sed ei demum aufertur
Abbreviated transcription (Latin):
stituerat plane Si quis cognita
rei ueritate suum negotium dese¬
rueritꝰ. nolens inlitem in ꝓba pͥse¬
uerare ꝗͣ calũpniecã ñ insituerat.
his destit̾isse non uidetnr. sucitatat¬

Expanded text:
stituerat. plane si quis cognita rei veritate suum negotium deseruerit nolens in lite improba perseverare, quam calumniae causa non instituerat, is destitisse non videtur. I
Abbreviated transcription (Latin):
tarat de᷑pͣeculio. ⁊ꝙ uirẽ eius u̾sũ
ẽ¶Certe si quasi ꝓcurator alicuius.
filiꝰ familias iuditium acceꝑit. mõ¬
tuo eo ineum ꝗ̃ defenderit. tns la
tio iudiciumdatur.

Expanded text:
taxat de peculio et quod in rem eius versum est. certe si quasi procurator alicuius filius familias iudicium acceperit, mortuo eo in eum quem defenderit transactio vel iudicati datur.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dẽmatris testam̃to agant. ⁊ opti¬
nere assioue soleant. ¶ huius aũ
dignepreteritum. łetiãm ex heda¬
tionẽ sũmotum. Resꝙ. illocolore
defenditur ap̃ iudicẽ ut uideatur
ille non quasi sanem̃tis fuisse cũ
testantum uuꝙ ordinaret.

Expanded text:
 de matris testamento agant et optinere adsidue soleant. huius autem digne praeteritum vel etiam exheredatione summotum: resque illo colore defenditur apud iudicem, ut videatur ille quasi non sanae mentis fuisse, cum testamentum inique ordinaret.
Abbreviated transcription (Latin):
suus lñs łlegñtimus potiuiset fiꝰ.
intestato potuit bonori possessiõẽ
accipere. Quie gͦ c̃is imputatur cur
intestati non decesserãt. Sħ nemo
ap̃iudicem põt imnpenme. Nenĩ

Expanded text:
imus potuisset fieri, intestato potuit bonorum possessionem accipere. quid ergo? eis imputatur, cur intestati non decesserant? sed hoc nemo apud iudicem potest impetrare:
Abbreviated transcription (Latin):
cansa abeẽ ceꝑunt. cump̃sentium
eoꝵ qunĩ cesenduitur aminstrati
ncerni iextimari possit. ¶ Cum
posteas iuis. apparuerit cui noiẽꝑ
ꝓcuratorem fuerit actiuu ab soliu
debitoirm opoitet. queret dnõqũꝙ¬

Expanded text:
causa abesse coeperunt, cum praesentium et eorum qui non defenduntur administratio discerni et aestimari possit. Cum postea servus apparuit, cuius nomine per procuratorem fuerat actum, absolvi debitorem oportet: quae res do
Abbreviated transcription (Latin):
cipib. ¶ Sihĩs ertiterim eiquieo
testam̃to institutus ẽ qd̾ de inꝯiłi¬
cioso arguere uolo ĩmichi nõce¬
bit smaxime sieam portionẽ ñ poᷤ¬
sidcã łiuire suo ꝑ ossid̾a diu̾sũ dicemꝰ.
silegauĩt michi eanirẽ quã ꝗs ereo

Expanded text:
cipibus. Si heres extiterim ei, qui eo testamento institutus est quod de inofficioso arguere volo, non mihi nocebit, maxime si eam portionem non possideam vel iure suo possideam. Diversum dicemus, si legaverit mihi eam rem, quam quis ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
iͥepetere quidem ñ poise. negotioꝵ
tam̃ gestoꝵ eiactionẽ conpetere. id¬
u̾sus heredem. qui sane exceptione
doli tueri sẽpo̾ssit. si ab actore con
tumpetelut̃ adeẽ. ⁊ ordine edictoꝵ
pacto ꝓnuntiauĩt ab sentẽ debere.
ñutiꝙ ndei quideiudicato cogno¬
scit. deb deptoris sententia cogno¬
scere᷑. alioquin illinoria erunt hu¬
ius modi dicta. ⁊ dec̾ta ptor. ¶Mar¬
celluo nõtat. Si ꝑdolum sciens fal¬
so aliquid allegauit. ⁊ ħmodo con¬
mitt᷑ere¶ꝓuluis notat. Siaũt mor¬
onẽ iudicati uidicati eocasu incũ
denegandam. ł ersequi p̃torẽ ita
iudicatum nondebere.
lphenꝰ .i. Proponebatur exhisu¬
dicib in ꝗ ineãdem rẽ datieent. ñ¬
nullos causa cognita excusatoᷤ eẽ
inꝙ eoꝵ locum alios eẽ sumptos.
Et qnerebatur singłoꝵ iudicũ mu÷
tam̃ ⁊ eand̾ rem. ⁊ iudicum id̾ qd̾
antea fuiss ꝑ mꝰanere. qũ neq inħ
solum eueniret. ut partib ꝯmuta¬
tis ead̾ res eẽ existi maret̃: S⁊ un

Expanded text:
epetere quidem non posse, negotiorum tamen gestorum ei actionem competere adversus heredem: qui sane exceptione doli mali tueri se possit, si ab actore contum petebatur adesse et ordine edictorum peracto pronuntiaverit absentem debere, non utique iudex, qui de iudicato cognoscit, debet de praetoris sententia cognoscere: alioquin lusoria erunt huiusmodi edicta et decreta praetorum. Marcellus notat: si per dolum sciens falso aliquid allegavit et hoc modo conmittere. Paulus notat: si autem moronem iudicati eo casu in eum denegandam vel exsequi praetorem ita iudicatum non debere.roponebatur ex his iudicibus, qui in eandem rem dati essent, nonullos causa audita excusatos esse inque eorum locum alios esse sumptos, et quaerebatur, singulorum iudicum mutarem eandem et iudicium idem quod antea fuisset permanere: neque in hoc solum euenire, ut partibus commutatis eadem res esse existimaretur, sed et in