comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
interius ducerentur. iste autẽ habitus non est
exprimo genere. non enĩ manens inse natura
hõis naturã dĩ cõmutait: neq ex secundo nonenĩ¬
& inmutauit homo dm̃ & mutat̾ ab illo est. neq
ex quarto. nonenĩ sic ad sũpt̾ ẽ. homo ut neq ipse
motar& dm̃nec abillo motar&ur sed putius ex teritio
& habeo firmar& infabiliter excellentius atque
coiunctius quam uestis ab homine cũ induitur.
hocergo nomine habitus satis significauit apłs:
quẽ ad modũ dixerit insimilitudinẽ hoĩm factus.
quia non trans figuratione inominẽ sedhabitu
factus est. cũ inditus est homine quã siliuemens
quodam modo atq confirmans in mortalitati
et̃nitati que: sociar& sillũ habitũ quiest mꝑceptione
sapientiȩ & discipline g̃ci. ex inuocant nunc autẽ
secundũ quã dicimꝰ uestitũ uel armatũ scema potius
appellant ex quo intellegitur deisto genere habitꝰ

Expanded text:
interius ducerentur. iste autem habitus non est interius ducerentur. iste autem habitus non est ex primo genere; non enim manens in se natura hominis naturam dei commutauit. neque ex secundo; non enim immutauit homo deum, ut mutatus ab illo est. neque ex quarto; non enim sic assumtus est homo, ut neque ipse mutaret deum nec ab illo mutaretur. sed potius ex tertio;  ineffabiliter et excellentius atque coniunctius quam uestis ab homine, cum induitur. hoc ergo nomine habitus satis significauit apostolus, quemadmodum dixerit: in similitudinem hominum factus, quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus est, cum indutus est homine, quem sibi unions quodam modo atque conformans immortalitati aeternitatique sociaret sed illum habitum, qui est in perceptione sapientiae et disciplinae, Graeci f;tJl uocant, hunc autem, secundum quem dicimus uestitum uel armatum, axwa potius appellant. ex quo intellegitur de isto genere habitus
Abbreviated transcription (Latin):
insuo statu maneant. potͤst esse etiã quartũ genꝰ
cũ ea quȩ accidunt ad faciendũ habitũ nec mutant¬
ea quibus accidunt nec ab eis ipsa mutantur. sic̃ anullũ
digito si nonnimis subtilit̃ ad tendat᷑. uertñ hoc genꝰ
aut nullũ sidiligent̃ discutias aut omnino rarissimũ:
rapina id est quasi alienũ appetͤre. sisẽper manens
inea equalitate nollet hominẽ indui & ominib:
& homo apparere sedsem& ipsum exinaniuit
non firmã suã motans sed serui accipiens: neq c̃uersus
& trans motatus inominẽ amissa in cõmutabili
stabilitate sed quam quã uerum hominẽ factus.¬
non ꝓdens sibi sed eis. quibus in homine apparuit
&abitu inuentus ut ͥ omo id est hsgabendo homine
inuentus ut homo est. nonenĩ poterat inueri ut ds̃¬
ab hiis quicor inmundũ habebant & uerbũ ap̃patrẽ
uidere non poterant nisi hoc sus cipiendo
quod possent uidere. perquod ad illud lumen

Expanded text:
in suo statu manent. potest esse etiam quartum genus, in suo statu manent. potest esse etiam quartum genus, cum ea quae accidunt ad faciendum habitum nec mutant quibus accidunt nec ab eis ipsa mutantur, sicut anulus digito, si non nimis subtiliter attendatur. uerum tamen hoc genus aut nullum est, si diligenter discutias, aut omnino rarissimum. rapina, id est quasi alienum appetere, si semper manens in ea aequalitate nollet homine indui et hominibus ut homo apparere; sed semet ipsum exinaniuit, non formam suam mutans, sed formam serui accipiens, neque conuersus aut transmutatus in hominem amissa incommutabili stabilitate, sed tamquam uerum hominem susnon sibi, sed eis quibus in homine apparuit, et habitu inventus ut homo, id est, habendo hominem inventus, ut homo est. Non enim poterat inveniri ab his qui cor immundum habebant, et Verbum apud Patrem videre non poterant, nisi hoc suscipquod possent uidere et per quod ad illud lumen
Abbreviated transcription (Latin):
potest auitus ergo in ea rediritur quȩ nobis ut habet
accidit.uerũ tamen hoc inter est quod quȩdam
eorũ quȩ accidunt nobis ut habitũ faciant ñ montant᷑
a nobis sed ipsa nos motant inse ipsis integra
& incussa manȩntia sicuti sapientia cũ accidit
homini non ipsa motant᷑. sed hominẽ motat q̃destulto
sapientẽ facit. quȩdã uero sic accidunt ut & mutent¬
& mutentur sicuti cibus ipse amittens speciem suam
incõpus nr̃m uertit᷑ & nos refecti cibo abexilitate
atq: langore in robor atq ualentiã. cõmuta mur
t̃tiũ genus est . cũ ipsa q̃ accidunt motant᷑ ut habitũ
faciunt. & quodã modo firmant᷑ abeis quib: habitũ
faciunt sicuti est uestis. nam cũ piecta uel repossita. ẽ.
non ht̃ eam firmã quã sumit: cũ induitur atq inducit᷑
membris. ergo induta accipit firmã quã non habebat
exuta cuipsa membra & cũ induunt᷑ &cũ exuuntur

Expanded text:
potest. habitus ergo in ea re dicitur, quae nobis ut habeatur potest. habitus ergo in ea re dicitur, quae nobis ut habeatur accedit. uerum tamen hoc interest, quod quaedam eorum quae accidunt nobis, ut habitum faciant. non mutantur a nobis, sed ipsa nos mutant in se ipsa integra et inconcussa manentia: sicuti sapientia cum accidit homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. quaedam uero sic accidunt, ut et mutent et mutentur: sicuti cibus et ipse amittens speciem suam in corpus nostrum uertitur, et nos refecti cibo ab exilitate atque languore in robur atque ualentiam commutamur. tertium genus est, cum ipsa quae accidunt mutantur, ut habitum faciant, et quodam modo formantur ab eis quibus habitum faciunt, sicuti est uestis. nam cum proiecta uel proposita est, non habet eam formam, quam sumit, cum induitur atque inducitur membris. inducta ergo accipit formam, quam non habebat exuta, cum ipsa membra, et cum induuntur et cum exuuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
sed quod nolo malũ. ago si autẽ quod nolo hoc facio
Iultis modis habitũ dicimꝰ uel habitũ animi. sicuius¬
cumque disciplina perceptio ussuraborata atq
firmata: uel habitũ corporis. ẜquẽ dicimꝰ aliũ alio
esse sucillentiorẽ &uali diorẽ quȩ magis ꝓprie
dantur extrinsecus. s q̃e dicim̃ uestitũ calciatũ arma¬
tũ & siquid eiꝰ modi est. in quib omnib generib siqͥdẽ
nomen hoc ductũ est ab illo uerbo ꝙ ẽ. habere
manifestũ est inea. redici habitũ ꝗ̃ accidit alicui
ita ut eã possit etiã ñhabere.nam & doctrina
accidit animo. sucus acrobur corpori & uestis atq
arma non dubiũ est quod accidant membris nr̃is.
ita ut inperitus poss& esse animꝰ siei doctrina
non accider& &exile atque languidũ corpus
sñ suco uiscerũ & robure. &nidus sñ ueste & mermis
sñarmis & pede nudus sñ calciamentis esse homo

Expanded text:
sed quod nolo malum, hoc ago. si autem quod nolo ego hoc facio, sed quod nolo malum, hoc ago. si autem quod nolo ego hoc facio, Multis modis habitum dicimus: vel habitum animi, sicut est cujuscumque disciplinae perceptio, usu roborata atque firmata; vel habitum corporis, secundum quem dicimus alium alio esse succulentiorem et validiorem, quae magis proprie dantur extrinsecus, secundum quem dicimus vestitum, calceatum, armatum, et si quod ejusmodi est. In quibus omnibus generibus si quidem nomen hoc ductum e— manifestum est in ea re dici habitum, quae accidit alicui, ita ut iam possit etiam non habere. nam et doctrina accidit animo et sucus ac robur corporis et uestis atque arma non dubium - est quod accidant membris nostris, ita ut et imperitus possit esse animus, si ei doctrina non accederet, exile atque languidum corpus sine suco uiscerum et robore et nudus sine ueste et inermis sine annis et pede nudus sine calciamentis esse homo
Abbreviated transcription (Latin):
nondũ spiritali gratia liberatus uenundatus
sub peccato id est peccans pretio tẽporaliũ
uoluntatũ. qui ȩ nĩ operior ignoro id est non agnosco
esse inpreceptis ueritatis. ubiest uera scientia.
scđa hanc locutionẽ dicit dñs peccatorib ñ noui
uos. non enĩ eũ aliquid latet sed quia peccata
non inueniunt᷑ in regulis preceptorũ quas ht̃
ueritas idõ ipsa ueritas dicit pecca toribus
non noui uos nisi enĩ tenebre oculis nonuidendo
ita peccata mente ignorando sentiuntur
exista locutione dictũ arbitror inpsalmis
delitta quis intellegit. non enĩ quod uolo hõc ago
sed quod odi illud facio. si autẽ quod nolo hoc ago
consentio legi. qm̃ bona est. nunc autẽ iam non ege
operor illud: sed id ꝙ inme habitat peccatum
scio enĩ qu od non habitat in me hoc est incarne
mea bonũ uelle enĩ adiac& mihi perficere autẽ
bonũ non inuemo non enĩ quod uolo facio bonum

Expanded text:
nondum spirituali gratia liberatus: venumdatus nondum spirituali gratia liberatus: venumdatus sub peccato, id est, peccans pretio temporalium voluptatum. Quod enim operor, ignoro: id est, non agnosco esse in praeceptis veritatis, ubi est vera scientia. Secundum hanc locutionem dicit Dominus peccatoribus, Non novi vos.  quas habet veritas, ideo ipsa Veritas peccatoribus dicit, Non novi vos. Sicut enim tenebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorando sentiuntur. Ex ista locutione dictum arbitror in Psalmis, Delicta quis intelligit ? Non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio. Si autem quod nolo, hoc ago, consentio legi quoniam bona est. Nunc autem jam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non. non enim quod uolo facio bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
& paulo pͬ adueniente inquid mandato peccatũ
reuixit. Ego autẽ mortuus sũ & inuentũ est mͥ
mandatũ quod erat inuitã hoc esse ad mostem
petcatũ enim occassione acepta ꝑmandatũ
fefellit me & per illud occidit. quod ergo ait
mostuus sũ uult intellegi mostuũ me esse cognoui:
quia iam etiã preuaricatione peccat qui uid&
perlegẽ quid facere nondebeat & tñ facit.
quod autẽ ait fe felit me peccatũ occassione
accepta. per mandatũ siue quia sua. sio delextati¬
onis adpeccadũ uehem̃tior est c̃ ad est ꝓhibitio
sũ quia etiã siquid homo fecerit secunda iusa
legis si ad huc nonsit fides quȩ ingratia est sibi
uult tribuere non dõ superbiendo plus peccat
sequitur ergo & dic& itaque lex quidẽ scã
mihi factũ est mori absit: sed peccatũ ut apareat
peccatũ perbonũ mihioꝑatũ est mostẽ. ut fiat
supͣmodũ peccator aut peccatũ delinquens
permandatum scimus autẽ quialex spiritalis
est ego autẽ carnalis sũ id est carni consentio

Expanded text:
 adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum. et inuentum est mihi mandat u m, quod erat in uitam, hoc esse i n mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me per illud occidit. ite esse cognovi: quia jam etiam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit. Quod autem ait, Fefellit me peccatum, occasione accepta per mandatum: sive quia suasio delectationis ad peccatum vehementior est, cum adest prohibitio; sive quia etiam si quid homo fecerit secundum jussa legis, si adhuc non sit fides, quae in gratia est, vult sibi hoc tribuere, non Deo, et superbiendo plus peccat. Sequitur ergo, et dicit: Itaque lex quidem sanctmihi factum est mors? Absit: sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem, ut fiat supra modum peccator, aut peccatum delinquens per mandatum. Scimus autem quia lex spiritualis est, ego autem carnalis sum, id est, carni consentio,
Abbreviated transcription (Latin):
&it̃ũ sine legeenim peccatũ mostuũ estegols¬
in uebã aliquando sine lege quod enĩ hic dicit
mortuũ est h est quod sp̃s dicit nonde putabat᷑
id est latebat quod manifestat in consequentib
peccatũ manifestũ est quia superius idõ dicebat.
mostuũ & non deputari quia non apparebat
ante quã lege prohibente ostenderetur. ad scđam
actionẽ ista testimonia conueniunt. lex autẽ
sub intrauit ut abundar& delictũ: accessit enĩ
& preuaricatio quȩ nonerat & illud ꝙiã memora turẽ:¬
opeabant᷑ in membris nr̃is ut fructũ ferrentꝰ
mosti. & illud quidergo dicemꝰ lex peccatũ est
absit sed peccatũ non cognoui nisi perlegẽ nã
concupisceftiã ne sciebam nisi lex dicer& non
concupisces occassione autẽ accepta peccatũ

Expanded text:
iterum: Sine lege enim peccatum mortuum est; ego autem vivebam aliquando sine lege. Quod enim hic dicit, mortuum est; hoc est quod superius dicit, non deputabatur, id est, latebat. Quod manifestat in consequentibuspeccatum; manifestum est quod superius ideo dicebat mortuum et non deputari, quia non apparebat antequam lege prohibente ostenderetur. 5. Ad secundam actionem ista testimonia conveniunt: Lex autem subintravit, ut abundaret delictum . Accessit enim et praevaricatio, quae non erat. Et illud quod jamoperabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Et illud: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cognovi nisi per legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepta, peccat
Abbreviated transcription (Latin):
animales carnales quȩ nasceremur: prima est
actio ante legẽ scđa sublege tertia subgratia quarta
carnales concupiscentias sublege ẽ. actiocu iã
prohibemur a peccato & tñ ei c̃suetudine uicti peccamꝰ
qm̃ nos ñdũ adiubat fides t̃tia actio .ẽ. qño iã ple¬
nissime credim̃ libatori nr̃o nec nr̃is meritis
aliquid tribuimꝰ sed misericordiã diligendo iã non
umcim᷑ delectatione consuetudinis male: c̃ad pec¬
catũ nos ducere nitit᷑ sed tamen adhuc eam
inter pellentẽ patimur quam uis ei nontradam᷑:
quarta ẽ. actio c̃ omnino nihil estͥ omine ꝙresistat
spũ sedomia sibim& concordit̃ inncta & conexta¬

Expanded text:
animales carnalesque nasceremur; prima est animales carnalesque nasceremur; prima est actio ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta carnales concupiscentias. Sub Lege est actio, cum jam prohibemur a peccato, et tamen consuetudine ejus victi peccamus, quoniam nos nondum adjuvat fides. Tertia actio est, quando jam plenissime credimus Liberatori nostro, nec meritis nostris aliquid tribuimus, sed ejus misericordiam diligendo, jam non vincimur delectatione consuetudinis malae, cum ad peccatum nos ducere nititur; sed tamen adhuc eam interpellantem patimur, quamvis ei non tradamur. Quarta est actio, cum omnino nihil est in homine quod resistat spiritui, sed omnia sibimet concorditer juncta et c
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ oꝑat̾as in membris nr̃is ut fructũ ferrent
mosti subistis passionib: tãquã subuiro dominante
agebat anima añq uenir& gratia ꝑfidẽ hiis
ergo passionib moritur qui iã seruit m̃te legi
dĩ. quis ipse passiones nondũ mostue sint
quam diu seruit tarne lei peccati restat ergo
adhuc aliquid ei quiest subgratia ꝙ eũ ñ uincat
nec captiũu ducat ut mosti feceretur totũ quod
consue tudine praua robora tũ est & unde
corpus etiam nunc mortuum esse dicitur quandiu
non perfecte seruit spĩ contingit at ut ꝓfecte
serinat confuerit &ipsũ mortale corpus uiuificatũ.
ex quo conprehendimꝰ quatuor esse deferantias
etiã inuno homine. quib gradatĩ ꝑactis inuita
ȩt̃na manebit᷑ quia enĩ oportebat atq id iustũ
erat ut post ea quã natura nr̃a peccauit amisa
beatitudine spiritali quȩ paradisi nomine significat᷑

Expanded text:
 legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent  legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antequam veniret gratia per fidem. His ergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, nec captivum ducat, donec mortificetur totum quod consuetudine prava roboratum est et unde corpus etiam nunc mortuum esse dicitur, quamdiu non perfecte servit spiritui. Continget autem ut perfecte serviat, cum fuerit et ipsum mortale corpus vivificatum. 3. Ex quo comprehendimus quatuor esse differentias etiam in uno homine, quibus gradatim peractis in vita aeterna manebitur. Quia enim oportebat atque id justum erat, ut posteaquam natura nostra peccavit, amissa beatitudine spirituali, quae paradisi nomine significatur,
Abbreviated transcription (Latin):
similitudine uideamꝰ muliere uir̃ &legẽ & rursũ
in hac rẽ p̃p̃ quã simili tudo adhibita. ẽ tria animũ
peccatũ & legẽ peccati hoc solũ hic diuersũ est
ꝓinilla similitudine uir morit᷑ ut nubat mulier
cuiuol& &alege uiri soluatur. hĩc autẽ ipsa
anima moritur peccato nubat xp̃o cũ autẽ
moritus peccato morit̾ etiã legi peccati. Ita que
ait fratres mei & uos mostuiestis legi ꝑ corp xp̃i
ut sitis alterius quiex: mortuis re surrexit ut fructi¬
cemꝰ̃ dõ cũ enĩ essemꝰ in carne inquid id est carnalib
desideris obstricti tenerem᷑ passiones peccatoꝵ
quȩ per legẽ st̃ opabant᷑ in membris ut fructu
ferrent morti aucta .ẽ. concupiscentia cũ lex
ꝑib& ubi nonerat fides & ad cumulũ peccatorũ
preuaricationis crem̃ adiectũ quia ubi non est
lex nec p̃uaricatio has dicit passiones q̃plegẽ

Expanded text:
similitudine videamus, mulierem, virum, et legem; et rursum similitudine videamus, mulierem, virum, et legem; et rursum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir moritur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo; cum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Itaque, ait, fratres mei, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Cum enim essemus in carne, inquit, id est, carnalibus desideriis obstricti teneremur, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia peccatorib in ponitur idõ etiã lex mortis
quia stipendiũ peccati mors. acculeus mortis peccatũ
uirtus autẽ peccati. lex peccando em̃ ad mortẽ
labimur uehement̾is enĩ peccam̃ lege ꝓhibente
qum si nulla lege prohiberem᷑ accedente autẽ
gratia id ipsũ quod lex onerose iusserat iamsine
onere aclibentis sme inplenus: lex gͦ peccati & mortis
id est quȩ ĩpossita est peccantib: atque morientib
iusa legis non iam seru legis. pertimorẽ sed amici
percaritate & serui iustrãȩ: Vnde illa lexi
ꝓmulgata est. iustitia autẽ non seruiliter sed liberalit̃
seruiendũ est id est caritate potis: quã timore
idõ que uerissime dictũ ẽ legẽ ergo euacuamꝰ
perfidẽ absit sedlegẽ statuimꝰ hoc enĩ efficit
iussa reos ten&. ut eos gentes & non ualentes
implere quȩ iussa sunt ad gratiã liberatoris
aliquando conuertat: Cũ ergo tria q̃dam in illa

Expanded text:
sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mortis, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mortis, quia stipendium peccati, mors ; aculeus mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id est, quae imposita est peccantibus atque morientibus, et impleamus jussa legis, non jam servi legis per timorem, sed amici per charitatem, et servi justitiae unde illa lex promulgata est. Justitiae autem non serviliter, sed liberaliter serviendum est, id est, charitate potius quam timore. Ideoque verissime dictum est, Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus . Hoc enim efficit jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valentes implere quae jussa sunt, ad gratiam Liberatoris aliquando convertat. 2. Cum ergo tria quaedam in illa
Abbreviated transcription (Latin):
nec preuaricatio & hoc est quod dicitur ut fiat suꝑ
modũ peccator aut peccatũ ꝓmandatum
qua propter legẽ quisa peccindo prohibeat
non tamen sic dicit datam ut liberar& apeccato.
sed ut demonstrar& peccatũ: cuiseruiens anima
deb& & sẽ ad gratiã liberatoris conuertere ut apeccato
liberetur. perlegẽ enĩ cognitio peccati & alio loco
dicit sed peccatũ ut apareat peccatũ perbonũ mihi
operatũ est mortẽ. ubi ergo non est gratia liberatoris
aug& peccandi desideriũ prohibitio peccatorũ:
quod quidem ad hoc utile est ut sentiat anima
se ipsũ nonsufficire ad dextra hendũ se deseruitute
peccati. adque hoc modo detuescente atque
extincta omi superbia subdatus libera tori
suo sinceret̾q hoc modo dicat ad e sit anima mea p̾te.
ꝙest iã non esse sublege peccati sed in lege iustitia.
lex. peccati autẽ dicitur non ꝗ lex ipsa peccatũ ẽ.

Expanded text:
nec praevaricatio . Et hoc est quod dicit, Ut fiat supra nec praevaricatio . Et hoc est quod dicit, Ut fiat supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberetur. Per legem enim cognitio peccati . Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Ubi ergo non est gratia Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te : quod est jam non esse sub lege peccati, sed in lege justitiae. Lex autem peccati dicitur, non quia lex ipsa peccatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
lege uiri tria quȩdã consideranda cõmendat muerẽ¬
de uirũ &legẽ. mulierẽ scilic& subiugatã uiro ꝑuinculũ
legis quo uinculo morte uirilibat᷑ ut cui uult nubat᷑
sic̃ em̃ dicit mulier enĩ sub uiro uiuo marito uctae
legi Siaut mortuus fuerit uir ei euacuta est alege
uiri agitur uiuente uiro uocabitur adultera si fuerit
cum alio uiro: Siautẽ mortuus fuerit uirei liberata
est alege ut nonsit adultera si fuerit cũ alio uiro
hue usque similitudo est de inde incipit ĩ Iogui
cui explanande ac probande similitudinẽ induxit
inqua etiã retria similit̃ adtendenda sunt homo
peccatũ lex tã diu enĩ dicit esse sublege hominem
quiã diu uiuit peccato : quã amodũ tamdiu mulier
sub lege um est quaẽ dinuunit uiro hoc autẽ peccatũ
hinc intellegendũ est quod accessit plegento
quod peccatum dicit sup modũ esse qm iam
cum appareat esse peccatũ fit tñ & adiuncta
p̃uaricatione comulatur. ubiem̃ non est lex

Expanded text:
viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir ejus, evacuata est a lege viri. Igitur vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro: si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mulier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem. Quod peccatum dicit supra modum esse; quoniam cum jam appareat esse peccatum, fit tamen, et adjuncta praevaricatione cumulatur. Ubi enim non est lex,
Abbreviated transcription (Latin):
ingentes pisces.c. quinqua etres miratib discipulis
quod ẽtã magniessent r&ia non sunt disrũpta
dispensatione & et̃na regeneratione ꝑfectam
quȩ diximꝰ quinqua genario numero cõmendari
quia enĩ non opuserit tunc corporalib adiumentis
canima continebitur fides ab sapientia qͥa amimo
ternariũ numerũ tributũ diximus quinquaginta
quinqua ginta tres quinumerus pisciũidexteram

Expanded text:
ingentes pisces centum quinquaginta tres, mirantibus discipulis, quod cum tam magni essent, retia non sunt disrupta. dispensatione, et aeterna regeneratione perfectam, quam diximus quinquagenario numero commendari. Quia enim non opus erit tunc corporalibus adjumentis, et animo continebitur fides atque sapientia quia animo ternarium numerum tributum diximus, quinquaginta quinquaginta tres, qui numerus piscium ad dextram
Abbreviated transcription (Latin):
pror sus more pisciũ tãq in ꝑcello sqͥmari sic
inturbalenta populi administratione ũsari.
bant ambas enĩ solus ille sustinuit. & non
figurate sed proprie solus impleuit: nã & rex
demonstrauit exemplũ incarne mostali peccata
nr̃a suscipens. tẽtationib inimicineq: in lice brosis
neq: ĩterribilib cedens. postremo exuen sse¬
carne principatus & potestatiiͣs exemplans
fiducia liter. & triũ phans cas in sem& ipso itaq¬

Expanded text:
prorsus more piscium tanquam in procelloso mari, sic prorsus more piscium tanquam in procelloso mari, sic in turbulenta populi administratione versari.bant. Ambas enim solus ille sustinuit, et non figurate, sed proprie solus implevit. Nam et rexdemonstravit exemplum; in carne mortali peccata nostra suscipiens, tentationibus inimici neque illecebrosis neque terribilibus cedens: postremo exuencarne, principatus et potestates exemplavit, fiducialiter triumphans eos in semetipso
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ necesse ẽ agat donec ueniat adiubenalẽ
ȩtatẽ ubuã non est necesse carnalit̃ saꝑe spt̃
naturȩ disciplinaq c̃tinguit. hocꝓportione muniũ so
egenere humano fieri ꝑ diunã ꝓuidentiã ꝑagiq
pulcherrimũ est: lxxuiii. i¬

Expanded text:
hominem necesse est agat, donec veniat ad juvenilem hominem necesse est agat, donec veniat ad juvenilem aetatem, ubi jam non est necesse carnaliter sapere, snaturae disciplinaque contingit, hoc proportione in universo genere humano fieri per divinam providentiam, peragique pulcherrimum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Querisol& quo modo p̾resurrextionẽ atq
immotationẽ corporis quȩ scĩs promittit᷑
cogitationis nras uidere possimꝰ comectiua
itaque capienda ẽ. exea parte corporis nr̃i
quȩ plus ht̃ lucis qm angelica corpora qͥlia nos
ẽ si gͦ multimotꝰ animi nr̃i nc̃ agnoscunt᷑ inocubis
ꝓbabile ẽ ꝙ nullus motus animi latebit cũ totũ
fuerit corpus &heriũ incuius conparatione
tẽporalia & humana gesta ꝑcurrens alia mox
t̃tiũ q̃ primo creduntur & postea intellegunt᷑
qualia sunt ea q̃ de diuinis reb non possunt
intelleginisi ab his quimundo sunt corde. ꝙ sit
perceptis seruatis q̃ de benuiuendo accipiuntur lxxuii.
uare tilii isranel sacriticapatit uisibili ter
Que sunt sacra sp̃italia qͦrũ imagines carnalẽ
Ipo polũ. celebrare oportebat ut p̃figuratio
noui populi seruitute u&eris fier& quorũ duoꝵ
populoꝵ. deferentiã et̃ĩ inino quoq̃ nr̃m lic&
aduertere cũ quisq ab utero matris uet̃en

Expanded text:
rectionem atque immutationem corporis, quae sanctis promittitur, cogitationes nostras videre possimus. Conjectura itaque capienda est ex ea parte corporis nostri, quae plus habet lucis; quoniam angelica corpora, qualia noest: si ergo multi motus animi nostri nunc agnoscuntur in oculis, probabile est quod nullus motus animi latebit, eum totum fuerit corpus aethereum, in cujus comparatione temporalia et humana gesta percurrens. Alia quae mox,Tertium, quae primo creduntur, et postea intelliguntur: qualia sunt ea quae de divinis rebus non possunt intelligi, nisi ab his qui mundo sunt corde; quod fit praeceptis servatis, quae de bene vivendo accipiuntur. XLIX. Quare filii Israel sacrificetiam sacra spiritalia, quorum imagines carnalem populum celebrare oportebat, ut praefiguratio novi populi servitute veteris fieret, quorum duorum populorum differentiam etiam in unoquoque nquisque ab utero matris veterem
Abbreviated transcription (Latin):
COMEUBINA ET OMNI ADOLESCENTUPO QUAHM
Denarius numerus potest significare uni¬
uersitatis scientiã q̃ si adĩ teriora & ad
indelligibilia referatur quȩ senario mimero
significantur fit quasi deciens sexieas ꝙ est
sextaginta: siat terrena &corruptibilia
quȩ acto nario numero significaripossunt
fiunt decies octiens quod est octoginta:
regine ergo suiit anima regnantes intelli¬
gibilib: & sp̃italib: concubine q̃ mercidem
accipiunt terrenos .x. de quib dictũ est
acciperunt mercidem suam adulescentule
quas .x. non est numerus quarũ non est
de terminata scientia ad diũsis doc matib
periclitari possunt : numerus dictũ signific&
certam & indubitatam confirmationem
scientia: DETEMNORIBUS AETERNIS
ueri potest quomodo aba postolo paulo
dictũ sitante tempora ȩ̨terna: sienim
intellegiuoluit. quia sidixiss& ante tẽpora
neque ad diss& ȩ̨terna poss& accipiante
quȩdã tẽ porai que ante se aberent alia

Expanded text:
concubinae, et adolescentulae quarum Denarius numerus potest significare universitatis scientiam. Quae si ad interiora et intelligibilia referatur, quae senario numero significantur, fit quasi decies sexies, quod est sexaginta: si ad terrena et corruptibilia, quae octonario numero significari possunt, fiunt decies octies, quod est octoginta. Reginae ergo, sunt animae regnantes in intelligibilibus et spiritualibus. Concubinae, quae mercedem accipiunt terrenorum, de quibus dictum est, Acceperunt mercedem suam . Adolescentulae quarum non est numerus, quarum nodeterminata scientia et diuersis dogmatibus periclitari possunt, ut numerus quod dictum est significet certam et indubitatam confirmationem scientiae. DE TEMPORIBVS AETERNIS.. Quaeri potest, quomodo ab apostolo Paulo dictum sit: ante tempora aeterna. si eniintellegi uoluit. quia, si dixisset: ante tempora, neque addidisset: aeterna, posset accipi ante quaedam tempora, quae ante se haberent alia
Abbreviated transcription (Latin):
imago eiꝰ sed inqͦ in habitat om̃is plenitudo diuinitatis:
cũ autẽ ei omĩa subiccta fuerint tunc & ipse filiũ subit̾
eritei qui illi subiecit omĩa non quasi modo non ita
eisit sed tunc manifestũ erit secundũ locutionẽ
superius tractatã ut ds̃ sit omĩa in om̃ib ipse est
finis quã suprȩ cominemorauit cũ totũ primo
bẽuiter uell& c̃cludere. demnde quasi membratĩ
explicare & exponere loquebatur desurrexione
ubi ait in itiũ xp̃s deinde hiqui sunt xp̃i inp̃sentia
eiꝰ deinde finis ipse scilic& finis est ut sit dsomĩa

Expanded text:
nitatis . 7. Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia. Non quasi modo non ita sit, sed tunc manifestum erit, secundum locutionem superius tractatam. Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse est finis, quem superius commemoravit, cum totum primo breviter vellet concludere, deinde quasi membratim explicare et exponere. Loquebatur enim de resurrectione, ubi ait, Initium Christus; deinde ii qui sunt Christi in praesentia ejus; deinde finis. Ipse scilicet finis est, ut sit Deus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
nonfieri perse uerantius quando dõ autẽ manifestis
erit regnũ xp̃i quam cumomnib: darauerit inimicis
mouissima inimica distruetur mors. non enĩ erit
aliud quod distruatur postea quã mostale hoc
induerit in mostalitatẽ: omĩa enĩ subiect subpedib eiꝰ
manifestum quia p̃ter eũ qui subiecit illi omĩa patrẽ
uult intellegi omĩa filio sub iecisse sic̃ multis locis
idem dñs in euangelio cõmendat & predicat non solũ
p̃p formam serui sed etiã p̃p pͥncipiũ deqͦ ẽ & deqͦeqͣlisẽ¬

Expanded text:
non fieri perseverantius. Quando autem manifestius non fieri perseverantius. Quando autem manifestius erit regnum Christi, quam cum omnibus claruerit inimicis? 6. Novissima inimica destruetur mors. Non enim erit aliud quod destruatur, posteaquam mortale hoc induerit immortalitatem. Omnia enim subjecit sub pedibus ejus: , manifestum est quia praeter eum qui subjecit illi omnia: Patrem vult intelligi omnia Filio subjecisse, sicut multis locis idem Dominus in Evangelio commendat et praedidicat, non solum propter formam servi, sed etiam propter principium de
Abbreviated transcription (Latin):
omẽs inimicos sub pedib: suis non sit postea regnaturu
sedo port& regnare donecponat onniẽs inimicos
suos subpedib suis oport& eũ inquid ad tantã
euidentiã suũ regnũ perducere. donec mimici
eius nullo modo audeant negare ꝙregnat.
fuerit oculos ab eo debem̃ auertere intantũ
est enĩ beatitudo nor̃a in quantũ eius c̃tẽplatione
perfrumur sic ergo & hoc dictum est oculorum
nr̃oꝵ intentio ad dñm non porrigitur nisiusque
acdħ̃ petationẽ miseri cordia ipsius nonut post
inde auertatur sed ut nihil inde ampliaus reqͥrat.
donet ergo proeo possitũ est ut nonamplius
intellegas. quo enĩ amplius idest usq: ad quã maiorẽ
manifestationẽ manifestabit᷑ regnũ xp̃inisi
quousq om nes inuicieũ regnare fateantur
aliud est ergo non amplius manifestari aliud
non amplius non permanere non amplius mani¬
festari ẽ nonfier mani festus non amplius ꝑmanere

Expanded text:
 inimicos suos sub pedibus suis, non sit postea regnaturus:  inimicos suos sub pedibus suis, non sit postea regnaturus: sed, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; oportet eum, inquit, ad tantam evidentiam regnum suum perducere, donec inimici ejus nullo modo audeant negare quod regnfuerit, oculos ab eo debemus avertere. In tantum est beatitudo nostra, in quantum ejus contemplatione perfruimur. Sic ergo et hoc dictum est. Oculorum nostrorum intentio ad Dominum non porrigitur, nisi usque ad impetrationem misericordiae ipsius, non ut postea inde avertatur, sed ut nihil inde amplius requirat. Donec ergo pro eo positum est, ut non amplius, intelligas. Quo enim amplius, id est, usque ad quam majorem manifestationem manifestabitur regnum Christi, nisi quousque omnes inimici eum regnare fateantur? Aliud est ergo non amplius manifestari, aliud non amplius permanere. Non amplius manifestari, est non fieri manifestius: non amplius permanere,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sc̃m scđm quod erat quidicit possede nos
neque enĩ non ipse possed& omĩa secundum
quod dicitur &iam illud. cum serui essetis peccati
liberi eratis iustitia euacuebit gͦ omñe pͥncipatũ
& omnẽ potestatẽ & uirtutẽ & nulli patrem
in tuenti perfiliu opus sit aut liberat incinus¬
quã creature uel insua conquiescere potestate
oport& enim eum regnare donec ponat om̃s
inimicos suos sub pedib suis id est oport& regnũ
eius in tantũ manifestari donec homines inimici
eiꝰ regnare fate antur hoc eni intellegitur subpe¬
dib eiꝰ futuros inimicos quod si de iustis acciperimiꝰ
idõ dictum est mnimicos quia ex iniustis iustifi¬
cantur & ei credendo subdunt᷑ de iniustis aũ tẽ
qui ad iustorũ beati tudine futurã non pertinent
sic accipendũ ẽ : q̃m & ipsi eũ regnare ipsa regni
eius manifestatione confussi fatebuntur. ergo
oport& cum regna donec ponat om̃is inimicos
sub pedibus suis nonita dictũ est quasi cũ possuerit¬

Expanded text:
st, secundum quod orat qui dicit, Posside nos . Neque enim non ipse possidet omnia. Secundum quod dicitur etiam illud: Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae . Evacuabit ergo omnem principatum et omnem potestatem et virtutem, ut nulli Patrem intuenti per Filium opus sit aut libeat in cujusquam creaturae vel in sua conquiescere potestate. 5. Oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: id est, oportet regnum ejus in tantum manifestari, donec omnes inimici ejus ipsum regnare fateantur. Hoc enim intelligitur, sub pedibus ejus futuros inimicos. Quod si de justis acceperimus, ideo dictum est, inimicos, quia ex injustis justificantur, et ei credendo subduntur. De injustis autem qui ad justorum beatitudinem futuram non pertinent, sic accipiendum est, quoniam et ipsi eum regnare ipsa regni ejus manifestatione confusi fatebuntur. Ergo, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus suis, non ita dictum est, quasi cum posuerit
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sed putius se inuicẽ consulari sĩ &tristes
dere una magis seportant. & quasi incũbunt¬
sibi quamsiunus tristis ess& & alius gauder&
Si autẽ aduersum se tristes sint prursus
se tollerare non possunt & idõ in huius modi
affectionib suscipienda est aliquantulum
egritudo ipsa dequa uis perte alium liberari.
& sic suscipienda. ẽ. ut ad auxiliũ non adeqatẽ
miserie ualeat . quẽ ad modũ seindinat qͥ manũ
iacenti porrigit. non em̃ ipse ꝓpiecit ut ãbo
iaceant sed incurbat tñ ut iacentẽ erigat
neq̃ uulla res officio suptum laborẽ ad portanda
onera aliorum facit libenter inplendi. nisi
cogitamus quanta pronob̾ pertulerit dñs:
Hinc enĩ ammonens ait apostolus: hoc sentite
inuobis quod & in xp̃o iħu quicũ in forma
dĩ ess& non rapinã arbitratus est esse se eqͣlẽ¬

Expanded text:
sunt, sed potius se invicem consolari. Sicut et tristes sunt, sed potius se invicem consolari. Sicut et tristes de re una, magis se portant et quasi incusibi, quam si unus tristis esset et alius gauderet; si autem aduersum se tristes sint, prorsus se tolerare non possunt. et ideo in huius modi affectionibus suscipienda est aliquantulum ipsa aegritudo, de qua uis per te alium liberari, et sic suscipienda, ut ad auxilium, non ad aequalitatem miseriae ualeat, quemadmodum se inclinat qui manum iacenti porrigit. non enim se proicit, ut ambo iaceant, sed incuruat tamen, ut iacentem erigat. Neque ulla res officiosum istum laborem ad portanda onera aliorum facit libenter impendi, nisi cum cogitamus, quanta pro nobis pertulerit dominus. hinc enim admonens ait apostolus: hoc sentite in uobis quod et in Christo Iesu, qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequale
Abbreviated transcription (Latin):
tatis genus: sed diuersa tẽpora & diuersa
genera infirmitatis faciunt ut honera nr̃a
inuicem portare ualeamꝰ: uerbi gratia iram
fratris tumc portabis cum̃tu aduersus eum
non iras ceris utrur sum eo tempore qͥte
ira preuenerit ille te lenitate & trangillitate
support&: hoc exemplũ adid pertin&
cum diuersa sunt tempora portantium
onera sua : quamuis : diuersa non sit diuersitas:
inambobus enĩ ab inuicem ira potatur addiũ sũ
autẽ infirmitatis genus aliud exemplum
uidendum est. uelutiquis inse loquacitatẽ
uicerit: & pertienaciam non dum uicerit.
alius uero ad huc loquax. sed iam pertinax
non sit deb& illehs̃ loquacitatẽ &iste illiũ
pertinaciam. donec illud millo & hoc inisto
sanetur caritate portare: par quippe
infirmitas in duobus siuno accidat tẽpore.
tole rare se inuicẽ nonuallent. cũ aduersũ
se intenditur. nam aduersus aliquem tertiũ
& duo irati sibi conueniunt. & se tollerant:
quam quã nec tollerare se inuicẽ dicendi

Expanded text:
tatis genus; sed diversa tempora, diversa genera infirmitatis faciunt ut onera nostra invicem portare valeamus. Verbi gratia, iram fratris tunc portabis, cum tu adversus eum non irasceris, ut rursum eo tempore quo te ira praeoccupaverit, ille te lenitate et tranquillitate supportet. Hoc exemplum ad id pertinet, cum diversa sunt opera portantium onera sua, quamvis ipsa diversa non sit infirmitas: in ambobus enim ad invicem ita portatur. Ad diversum autem infirmitatis genus aliud exeuidendum est; ueluti si quis in se loquacitatem uicerit et pertinaciam nondum uicerit, alius uero adhuc loquax, sed iam pertinax non sit, debet ille huius loquacitatem et iste illius pertinaciam, donec illud in illo et hoc in isto sanetur, caritatinfirmitas in duobus si uno accidat tempore, tolerare se invicem non valent, cum adversum se intenditur. Nam adversus aliquem tertium, et duo irati sibi conveniunt, et se tolerant: quanquam nec tolerare se invicem dicendi
Abbreviated transcription (Latin):
uerationes diuina mente continentur neq
eñi indiuina quisquã nisi ȩternũ atque in cõmo¬
tabile. p̃t esse atq̃ has rationes rerũ pͥncipales
appellat idaeas plato non solũ sunt ida ea
sed ipsa uere sunt quia ģt̃na sunt & eiusdẽ¬
modi atque in cõmotabiles manent quarũ
participatione fit ut sit quid quid est sed
anima rationalis intereas res quȩ sunt
adõ condite omiã superat & dõ proxima est
quando pura est eique inquantũ caritate
coheserit intantum abeo lumine illo
intellegibili perfussa quod ãnt miodo & in lustrata
cernit nonper corporeos ocullsi sed ꝑ ipsũ
principale quod excellit id perintelegentiã
suam istas rationes quarũ uisione fitꝰ
beatissima quas rationes ut dictũ sũ ida eas
siue formas siuespecies siuerationes lic&
uocare & multis conciditur appellare ꝓlib&

Expanded text:
ve rationes in divina mente continentur, neque ve rationes in divina mente continentur, neque in divina mente quidquam nisi aeternum atque incommutabile potest esse; atque has rerum rationes principales appellat ideas Plato: non solum sunt ideae, sed ipsae verae sunt, quia aeternae sunt, et ejusmodi atque incommutabiles manent; quarum participatione fit ut sit quidquid est, quoquomodo est. Sed anima rationalis inter eas res quae sunt a Deo conditae, omnia superat; et Deo proxima est, quando pura est; eique in quantum charitate cohaeserit, in tantum ab eo lumine illo intelligibili perfusa quodam modo et illustrata cernit, non per corporeos oculos, sed per ipsius sui principale, quo excellit, id est per intelligentiam suam, istas rationes, quarum visione fit beatissima. Quas rationes, ut dictum est, sive ideas, sive formas, sive species, sive rationes licet vocare, et multis conceditur app
Abbreviated transcription (Latin):
tamen audeat immo non etiam profiteatur
omnna quȩ sunt id est quȩ cumq in suo genere
propria quȩdã natura continentur ut sint
auctore dõ esse procreata eaquȩ auctore omiã
quȩ uiuut uiuere atque uniuersalẽ rerum
in columitatẽ ordinẽq ipsum. quoea q̃ motant᷑
suos temporales cursus certo moderamine
celebrant summnidĩ. legib: contineri & gubernari
quo conꝰstituto atque concessu quis audeat
dicere dm̃ in rationabiliter omĩa c̾didisse.
quod sidici recte uel credi non propter
restat ut omnia ratione sint condita
nec eadẽ ratione homines qua ȩquus. hoc em̃
absordũ: existimare: singula igitur ꝓprius
sunt creata rationib: hãs autem rationes
ubi esse arbitrandũ est nisi inipsa mente
creatoris nonenĩ extranse quisquã possitũ
in tuebatur ut scđdm̃ id constieret quod con¬
stituebat namhoc opinari sacri legũ est
ꝓsi he rerum omniũ creandarũ creatarum¬

Expanded text:
tamen audeat, imo non etiam profiteatur, tamen audeat, imo non etiam profiteatur, omnia quae sunt, id est, quaecumque in suo genere propria quadam natura continentur, ut sint, Deo auctore esse procreata, eoque auctore omnia quae vivunt vivere, atque universalem rerum incolumitatem, ordinemque ipsum quo ea quae mutantur, suos temporales cursus certo moderamine celebrant, summi Dei legibus contineri et gubernari? Quo constituto atque concesso, quis audeat dicere Deum irrationabiliter omnia condidisse? Quod si recte dici vel credi non potest, restat ut omnia ratione sint condita. Nec eadem ratione homo, qua equus: hoc enim absurdum est existimare. Singula igitur propriis sunt creata rationibus. Has autem rationes ubi arbitrandum est esse, nisi in ipsa mente Creatoris? Non enim extra se quidquam positum intuebatur, ut secundum id constitueret quod constituebat: nam hoc opinari sacrilegum est. Quod si hae rerum omnium creandarum creatarum
Abbreviated transcription (Latin):
dictum sit rẽ uidiamꝰ quȩ maxime c̃siderande
adquo noscendea est in potestate c̃sticutis
uocabilis. ut quod uol& quisque appell&
rem quam cognouerit. idaeas igitur latine
possumus uel formas uel specias dicere
ut uerbum e uerbo trans ferre uideamur
appellantur nonide sed tamen quisquis
ab orrebit: sunt namque idete pͥnopales
quȩdã forme uel rationes rerum stabiles
atque in commo tabiles. quȩ ipse forme¬
temporales non sunt. ac perhoc ȩterna
acsemper eodẽ modo se se habentes
uero negatur eas in tueri posse nisi rationalis
ea sui parte qua excellit id est ipsa mente
atque ratione. quasi quadam facia uel oculo
suo interiore atque intellegibili &ea qͥdẽ.
idonea. id est quȩ illũ ipsum oculũ quo uident᷑
ista sanum & sincerum & serenũ & similem
his rebus quas uidere intendit habuerit
quis autẽ relegiosa & uerea religione inbut᷑
quamuis nondum hȩc possit intuerinegare

Expanded text:
dictum sit: rem videamus, quae maxime consideranda dictum sit: rem videamus, quae maxime consideranda atque noscenda est, in potestate constitutis vocabulis, ut quod volet quisque, appellet rem quam cognoverit. 2. Ideas igitur latine possumus vel formas vel species dicere, ut verbum e verbo transferre videamur. appellantur, non ideae: sed tamen quisquis aberrabit. Sunt namque ideae principales formae quaedam, vel rationes rerum stabiles atque incommutabiles, quae ipsae formatae non sunt, ac per hoc aeternae ac semper eodem modo sese habentes, vero negatur eas intueri posse, nisi rationalis, ea sui parte qua excellit, id est ipsa mente atque ratione, quasi quadam facie vel oculo suo interiore atque intelligibili. Et ea quidem idonea: id est, quae illum ipsum oculum quo videntur ista, sanum, et sincerum, et serenum, et similem his rebus quas videre intendit, habuerit. Quis autem religiosus et vera religione imbutus, quamvis nondum possit haec intueri, negare
Abbreviated transcription (Latin):
rata dĩ miseri cordia cogitandũ ÷. ne xp̃m neglegamꝰ
propter infirmũ cum in firmũ debeamꝰ diligere
daeis plato pͥmꝰ appellasse ꝑhib&᷑ ñ tom̾ si hoc nomen
antequam ipse constituer& nonerat idõ uel
res ipse nonerant quas ida eas uocauit uel
a nullo erant intellecte sed alio fortassis
atque alio nominẽ ab alis atque alis nuncu¬
pate sunt. lic& enim cuique rei incognita
fuisse añ platonẽ aut istas quas plato ut dictũ ẽ
idȩas uocat quȩcũq fessint non intellex inse
siquidẽ tanta in eis uis constituitur ut nis
his intellectis sapiens esse nemo posit
credibile est etiam fuisse p̃t̃ greciam in alis
gentib sapientes quod etiã plato ipse non solũ
peregrinando sapientiȩ perifiende causa
satis testatur sed etiã in libris suis cõmemorat.
hos ergo siqui fuerunt non existi mandum e
ida eas ignorasse quamuis ali alio fortasse
nomine uocitauerint sed de nomine ac tenus

Expanded text:
rata dei misericordia cogitandum est, ne Christum neglegamus rata dei misericordia cogitandum est, ne Christum neglegamus propter infirmum, cum infirmum debeamus diligere us appellasse perhibetur: non tamen si hoc nomen antequam ipse institueret, non erat, ideo vel res ipsae non erant, quas ideas vocavit, vel a nullo erant intellectae; sed alio fortasse atque alio nomine ab aliis atque aliis nuncupatae sunt. Licet enim cuique rei incognitaefuisse ante Platonem; aut istas quas Plato, ut dictum est, ideas vocat, quaecumque res sint, non intellexisse: siquidem tanta in eis vis constituitur, ut nisi his intellectis sapiens esse nemo possit. Credibile est etiam praeter Graeciam fuisse in aliis gentibus sapientes: quod etiam Plato ipse non solum peregrinando sapientiae perficiendae gratia satis testatus est, sed etiam in libris suis commemorat. Hos ergo, si qui fuerunt, non existimandum est ideas ignorasse, quamvis alio fortasse eas nomine vocaverint. Sed de nomine hactenus
Abbreviated transcription (Latin):
etiam temerariũ benuolentia iudicium
cauendum est necũ taͦtũ bonũ putaueris
ea quȩ postea mala apparauerint securũ
& inparatum te inueniant & grauius offendant
ut eum quem temere dilexeras acerui sodens
quod nefas. est. quia etiã sinulla est bona
precederent & hȩc quȩ post ⁊ ea appa¬
ruerant mala prius eminerent tolle¬
renda tam̃nerant donec omĩa cumillo
ageres. quibus talia sanari solent quanto
magis cum ea bona precesserunt quȩ tã quã
pignera nõs debent & posteriora tollerenda
facile sustinemꝰ infirmitate alterns etiã
quem nondum propter suabona diligimꝰ
Cogitamꝰ enĩ quia illee quamdiligimꝰ dñs
propter eum mortuus est quam caritatem
nobis apostolus paulus ingessit cum dicer&.
propter uitium infirmus est minus diligam̃
illum in eo consideremꝰ qui mostuus est ꝓpter
ipsum: xp̃m autẽ non diligere non firmitas
sedmors. est qua propter ingenticura &implo¬

Expanded text:
etiam temerarium beniuolentiae iudicium etiam temerarium beniuolentiae iudicium cauendum est, ne, cum totum bonum putaueris, ea quae postea mala apparuerint securum et imparatum te inueniant et grauius offendant, ut eum quem temere dilexeras, acerbius oderis. quod nefas est, quia etiam si nulla eius bona praecederent et haec quae post apparuerant mala prius eminerent, toleranda tamen erant, donec omnia cum illo ageres, quibus talia sanari solent; quanto magis, cum ea bona praecesserunt, quae tamquam pignera nos debent ad posteriora toleranda facile sustinemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter sua bona diligimus. cogitamus enim, quia ille quem diligimus, dominus propter eum mortuus est. quam caritatem nobis apostolus Paulus ingessit, cum diceretpropter uitium, quo infirmus est, minus diligimus, illum in eo consideremus qui mortuus est propter ipsum. Christum autem non diligere, non infirmitas, sed mors est. quapropter ingenti cura et implo