comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c̾tissima felicitate p̃pollent boni dm̃ colentes. a quo
solo ꝯferri pot̾. Illa gͥ res publica. moribꝰ cũ ꝑiret
nicħ dii eorum ꝓdirigendis uł ꝓcorrigendis eger̃
moribꝰ ne ꝑirent. ymino depͣuandis ⁊ corrũpend̾ ad¬
dider̃ moribꝰ ut ꝑiret. Nec se bones fingant. quod
ułut offensi eiũ iniqͥtate discesseriuit. ꝓrsus ibi
erant. ꝓdunt᷑. ꝯuinicunt᷑. nec sub uenire p̃cipiendo.
nec latere tacendo potuer̃. Omito qd̾ mariꝰ ami¬
serantibꝰ mint᷑nensibꝰ maricȩ dee in luco eiꝰ cõm̃datꝰ
e. ut ei omnia ꝓsꝑaret ⁊ ex summa desꝑatione re
u̾sus incolumis. in urbem dux̃ crẽdele crudeł ex̾ci¬
tum. uͥ qͣm cruenta qͣm incuuł hostiliq ĩmanior
eiꝰ uictoria fr̃it. eas qui sc̃pser̃ legant qui uolunt.
S ħ ut dixi omitto. Nec maricȩ nescio eui tbuo marii
sanguineam felicitate. s oceultȩ potuis ꝓuidentiȩ

Expanded text:
certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. Illa igitur res publica malis moribus cum periret, nihil di eorum pro dirigendis uel pro corrigendis egerunt moribus, ne periret; immo deprauandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod uelut offensi ciuium iniquitate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, conuincuntur; nec subuenire praecipiendo nec latere tacendo potuerunt. Omitto quod Marius a miserantibus Minturnensibus Maricae deae in luco eius commendatus est, ut ei omniaversus incolumis, in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum: ubi quam cruenta, quam incivilis, hostilique immanior eius uictoria fuerit, eos qui scripserunt legant qui uolunt. Sed hoc, ut dixi, omitto, nec Maricae nescio cui tribuo Marii sanguineam felicitatem, sed occultae potius prouidentiae
Abbreviated transcription (Latin):
inhis tͣnseuntibꝰ ⁊ temporalibꝰ bonis uł his qͦs hoder̃
nocent. uł eis quos diligt ꝓsunt. ut qͥd colunt᷑: ut
quid tanto studio colendi reqͥrunt᷑: Cur laboriosis
t̾stibꝰq tp̃ribꝰ tãqͣm offensi abscesserint murmurat᷑.
⁊ ꝓpt̾ eos xp̃iana religio ouiciis indignissimis ledit᷑:
Si aũt hũt inhis rebꝰ uł bñficii. uł maleficii potestatẽ.
cur in eis affuer̃ pessimo uiro mario. ⁊ optimo regło
defuer̃: An ex ħ ipsi intelligunt᷑ inustissimi ⁊ pessi¬
mi: Qd̾ si ꝓpt̾ea mag̃ tim̃di ⁊ colendi putant᷑. neq h
putet᷑. neq enĩ miniis eos inuenit᷑ regłs coluisse qͣm
mariꝰ. Nec idõ uita pessima eligenda uideat᷑ qr mag̃
mario qͣm regło dii fauisse existuant᷑. Metellꝰ enĩ ro¬
manoꝵ laudatissimꝰ. qͥ habuit .u. filios consulares
&̃ rer̃ tp̃raliũ felix fuit. ⁊ catilma pessimꝰ opp̾ssꝰ ĩopia.
⁊ in bello sui cęleris ꝓstratꝰ infelix ⁊ uerissima atq

Expanded text:
seuntibus et temporalibus bonis uel eis quos oderunt nocent, uel eis quos diligunt prosunt, ut quid coluntur, ut quid tanto studio colendi requiruntur? Quur laboriosis tristibusque temporibus, tamquam offensi abscesserint, murmuratur et propter eos Christiana religio conuiciis indignissimis laeditur? Si autem habent in his rebus uel beneficii uel maleficii potestatem, quur in eis adfuerunt pessimo uiro Mario, et optimo Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelleguntur iniustissimi et pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque hoc putentur; neque enim minus eos inuenitur Regulus coluisse quam Marius. Nec ideo uita pessima eligenda uideatur, quia magis Mario quam Regulo di fauisse existimantur. Metellus enim Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporalium felix fuit, et Catilina pessimus obpressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix, et uerissima adque
Abbreviated transcription (Latin):
Cur nõ engo hinc magis ipsi intelleet sunt non iese
ds ueri. nec omnino digni quibꝰ diuinos honoreᷤ
defferer illa res publica. Quos enum coli mimniine
dos conuicus iomanor quoni queso eosendi puta

Expanded text:
Quur non ergo hinc magis ipsi intellecti sunt non esse Quur non ergo hinc magis ipsi intellecti sunt non esse di ueri nec omnino digni, quibus diuinos honores deferret illa res publica? Quos enim coli minime ndos conuiciis Romanorum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
scipio laudas hanc poetis romanis negatã eȩ̃ licentiã
ut cuiqͣm ob ꝓbrium infligerent romanoꝵ. eum ui¬
deas eos nulli doꝵ peꝑcisse urõrum: Ita ne pluris
tͥ habenda uisa ẽ existimatio curiȩ ur̃ȩ qͣm capitolii.
ymino romȩ unius qͣm celi totius. ut linguã male¬
dicam in ciues tuos exerere poetȩ ȩtiam lege ꝓhibẽt᷑.
⁊ indos suos securi tanta conuitia nullo sanatore.
nullo censore. nullo pͥncipe. nullo pontifice ꝓhibente
iacłarentur: Indignum uidelic fuit. ut plautus
aut neuiꝰ publio ⁊ gneo scipioni. aut ceciluis inarro
catoni maledicerent: ⁊ dignum fuit. ut terentuis
ur̃ flagitio iouis optimi maximã adolescentium
ueret. quomꝰ nos ista inpunita &ȩ nollemus. quȩ ipsi
dii saera ꝙ̃ noluerunt. eum ludos scenicos ubi
talia celebrant᷑ dictitantur. acfitant᷑. ⁊ romanis
morib̾ inuexcer. ⁊ siuis honorib dicari exibiq usser:

Expanded text:
Scipio, laudas hanc poetis Romanis negatam esse licentiam, Scipio, laudas hanc poetis Romanis negatam esse licentiam, ut cuiquam obprobrium infligerent Romanorum, cum uideas eos nulli deorum pepercisse uestrorum? Itane pluris tibi habenda est existimatio curiae uestrae quam Capitolii, immo Romae unius quam caeli totius, ut linguam maledicam in ciues tuos exercere poetae etiam lege prohiberentur, et in deos tuos securi tanta conuicia nullo senatore nullo censore, nullo principe nullo pontifice prohibente iacularentur? Indignum uidelicet fuit, ut Plautus aut Naeuius Publio et Gn. Scipioni aut Caecilius M. Catoni malediceret, et dignum fuit, ut Terentius uester flagitio Iouis optimi maximi adulescentium ueret: Quo modo nos ista inpunita esse nollemus, quae ipsi di sacra esse uoluerunt, cum ludos scaenicos, ubi talia celebrantur dictitantur actitantur, et Romanis moribus inuexerunt et suis honoribus dicari exhiberique iusserunt?
Abbreviated transcription (Latin):
ista. adistribuant᷑ ob sequia. competentisime greci
uttosq honori dueunt. ⁊ sac̾dotes ꝑ quos uictimȩ
ministiut᷑ . ⁊ scenicos ꝑ quos ludi exibent᷑. ne uł om̃ibꝰ
dis suis si ludi omnibꝰ grati sunt uł qd̾ ẽ indignius
his quos bonos putant. si ludi ab eis soł amantꝰ fac̃ẽ
comuncant᷑. inuiriã. At romani sic̃ in illa de re pub¬
lica disputatione scipio głiat᷑ ꝓbris ⁊ iniuriis poeta¬
rum. subiectam uitam famaq hab̾e noluer̃. capite
&̃ sanctientes. tale carm̃ cde siquis aud̾et. Qd̃ erga
se quidem satis honeste constituer̃. s erga dos suos suꝑ¬
be et irreligiose. quos cum scirent non solũ pacient̾.
uer̃ & libent̃ poetarum ꝓbris maledictisq lacerari.
se potiuis qͣm illos h̾cemodi iniuriis indignos eẽ di¬
xerunt. seq ab eis &e lege munier̃. illoꝵ aut̃ ista g̃ẽ
sacris sollempnitatibꝰ miscuerunt. Ita ne tandem.

Expanded text:
ista distribuantur obsequia, conpetentissime Graeci ista distribuantur obsequia, conpetentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministrantur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amantur, facere conuincantur iniuriam. lica disputatione Scipio gloriatur, probris et iniuriis poetarum subiectam uitam famamque habere noluerunt, capite etiam sancientes, tale carmen condere si quis auderet. Quod erga se quidem satis honeste constituerunt, sed erga deos suos superbe et inreligiose; quos cum scirent non solum patienter, uerum etiam libenter poetarum probris maledictisque lacerari, se potius quam illos huiusce modi iniuriis indignos esse duxerunt seque ab eis etiam lege munierunt, illorum autem ista etiam sacris sollemnitatibus miscuerunt. Itane tandem,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim cause reppire possent cur sacerdotes hono¬
rarent. qr ꝑ eos uictimas diis acceptabiles offerebat.
⁊ scenicos ꝓbrosos hr̃ent. ꝑ quos illam uoluntatẽ
siue honorem diis exib̾i petentibꝰ. ⁊ nisi fieret iras¬
centibꝰ eoꝵ ãmonitione didicerant. cum p̃sertĩ la¬
beo quẽ huicemodi terum ꝑitissimũ p̾dicant. nu¬
mina bona anuminibꝰ mał ista ętiam cultus di¬
u̾isitate disting̾at. ut malos ꝓpiciari cedibꝰ ⁊ tristi¬
bus supplicatiomibus asserat. bonos aut̃ obsequiis
letis atq iocundis qualia sunt ut ipse ait. ludi.
comuiua lectisternia: hoc totum q̃le sit. postea
si deus uiuerit diligentius disserenius. Nc̃ ad rem
p̃sentem quo attinet siuie omnibꝰ omnia tanq̃m bo¬
nis piieta tbuant᷑. noq enum ascet es dos malo s.
cui potiuisꝰ isti qͥ in mnundi sunt spẽ omis surt mali. si¬
uererta discretione sic lab com iisũ ẽ. illis illa. istis

Expanded text:
Quid enim causae reperire possent, quur sacerdotes honoQuid enim causae reperire possent, quur sacerdotes honorarent, quia per eos uictimas dis acceptabiles offerebant, et scaenicos probrosos haberent, per quos illam uoluptatem siue honorem dis exhiberi petentibus et, nisi fieret, irascentibus eorum admonitione didicerant? cum praesertim Labeo, quem huiusce modi rerum peritissimum praedicant, numina bona a numinibus malis ista etiam cultus diuersitate % distinguat, ut malos deos propitiari caedibus et tristibus supplicationibus adserat, bonos autem obsequiis laetis adque iucundis, qualia convivia, lectisternia. Quod totum quale sit, postea, si Deus juverit, diligentius disseremus. Nunc ad rem praesentem quod attinet, sive omnibus omnia tanquam boni potius isti, quia inmundi sunt spiritus, omnes sint mali, siue certa discretione, sicut Labeoni uisum est, illis illa, istis
Abbreviated transcription (Latin):
nõ paruo ciuitatis honore dignos existimar᷑. siqͥd ẽ
qd̃ ineo quoq libro de re publica cõmemorat᷑ ⁊ echi¬
nes atheniensis uir eloquentissimus. cũ ad olescen
tragedias actitauiss rem publicã capessiuit. ⁊ aristo¬
demum tragicuĩ item auctorem maximis de rebꝰ paciꝰ
ac belli legatum ad philippũ atͥenienses sepe miser̃.
Non enim consentaneum putabat᷑ cum easdẽ artes.
cosdemq scenicos ludos ȩtiam diis suis acceptos ui¬
d̾ent. illos ꝑ quos agerentur infamium loco ac nu¬
mero deputare. Hȩc greci turpit̾ quidẽ. s sane diis
siuis omnino congruent̾. qui nec uitam cunũ lacerã¬
dam. linguis poetaꝵ ⁊ istrionũ subtrahere ausi fc̃.
a quibꝰ cernebant dõꝵ uitam eisdẽ ipsis diis uolen¬
tibus ⁊ libentibꝰ carpi. ⁊ ipsos homines ꝑ quos istain
theatris agebant᷑ quȩ numinibꝰ quibꝰ subditi erant
grata eẽ cognouerant. non solum minime in ciui

Expanded text:
non paruo ciuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, non paruo ciuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica libro commemoratur, Aeschines Atheniensis, uir eloquentissimus, cum adulescens tragoedias actitauisset, rem publicam capessiuit et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de rebus pacis ac belli legatum ad Philippum Athenienses saepe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes eosdemque scaenicos ludos etiam dis suis acceptos uiderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero deputare. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane dis suis omnino congruenter, qui nec uitam ciuium lacerandam linguis poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus cernebant deorum uitam eisdem ipsis dis uolentibus et libentibus carpi, et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae numinibus quibus subditi erant grata esse cognouerant, non solum minime spernend
Abbreviated transcription (Latin):
ligni sp̃e quos isti a̾os putant. ętiã flagicia quȩ ñ
admiserunt de se dici uolunt. dum tam̃ humanaᷤ
mentes suis opinionibꝰ ułut retibꝰ induant.:⁊ ad p̃deᷤ¬
tinatum supplicium secum trabant. siue homines
ista cõmiserint quos dõs hab̾i. gaudent qͥ humanis
erroribꝰ gaudent. ꝓ quibꝰ se ȩtian colendos. mille no¬
cendi fallendiq artibꝰ int̾ponunt. siue ꝯe nulloꝵ ho¬
minum illa crimina uera sint. quȩ tam̃ de numi¬
nibꝰ fingi libent̾ accipiunt fallacissimi sp̃s ut ad
scelesta ac turpia ꝑpetͣnda ułut ab ipso cȩlo traduci
ad t̾ras satis iodonea uideat᷑ auctoritas. Cum gͥ grrci
talium numinum seruos se ẽẽ sentirent. it̾ tot
⁊ tanta eoꝵ theatrica obꝓbria. parrendum sibi a
poetis nullomͦ putauerunt. uł diis sius oẽ sie con¬
similari appetentes. uł metuentes ne honestiorẽ
famam ipsi requirendo ⁊ eis se ħ mͦ p̃ferendo illos.

Expanded text:
ligni spiritus, quos isti deos putant, etiam flagitia, quae non ligni spiritus, quos isti deos putant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siue homines ista commiserint, quos deos haberi gaudent, qui humanis erroribus gaudent, pro quibus se etiam colendos mille nocendi fallendique artibus interponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacissimi spiritus, ut ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur auctoritas. Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter tot et tanta eorum theatrica obprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putauerunt, uel dis suis etiam sic consimilari adpetentes, uel metuentes, ne honestiorem famam ipsi requirendo et eis se hoc modo praeferendo illos
Abbreviated transcription (Latin):
inuerecundiꝰ. tamen conuenientius lic̾e uoluer̃. cũ
ud̾ent diis suis accepta ⁊ grata ẽẽ obꝓbria. nõ tan¬
tum hominum uerum ⁊ ipsorum dõꝵ inscenicis
fabulis siue apoetis ẽẽnt illa conficta. siue flagitia
corum uera commemorarent᷑. ⁊ agerent᷑ in theatriᷤ.
atq ab eoꝵ cultoribꝰ utinam solo risu ac ñ ꝙe imita¬
cione digna uid̾ent᷑. Nimis enim suꝑbum fuit fa¬
me parcere pͥncipum ciuitatis ⁊ cunũ. ubi suȩ famȩ
ne non illa uera in dõs dici. s falsa atq conficta.
id ipsum ẽ cęlestiꝰ si pietatem consulas religionis.
Si aut̃ maliciam demonum cogites. quid astueiꝰ ad
decipiendum atq callidius : Cum enim ꝓbrum ia¬
citur in principem patriȩ bonum atq utilem nõne
tanto ẽ indignius quanto aueritate remoeiꝰ ⁊ auita
illius alieniꝰ : Quȩ gͥ supplitia sufficiunt. cum dõ
fit ista tam nefaria.tam insignis iniuria: S ma¬

Expanded text:
inuerecundius, tamen conuenientius licere uoluerunt, cum inuerecundius, tamen conuenientius licere uoluerunt, cum uiderent dis suis accepta et grata esse obprobria non tantum hominum, uerum et ipsorum deorum in scaenicis fabulis, siue a poetis essent illa conficta, siue flagitia eorum uera commemorarentur et agerentur in theatris adque ab eorum cultoribus utinam solo risu, ac non etiam imitatione digna uiderentur. Nimis enim superbum fuit famae parcere principum ciuitatis et ciuium, ubi suae famae ne, non illa uera in deos dici, sed falsa adque conficta, id ipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum adque callidius? Cum enim probrum iacitur in principem patriae bonum adque utilem, nonne tanto est indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae igitur supplicia sufficiunt, cum deo fit ista tam nefaria, tam insignis iniuria? Sed ma
Abbreviated transcription (Latin):
aut cecilius mairo catoni maledicẽ. Deinde paulo
post nr̃e inquit contͣ .xxii. tabulȩ cum ꝑ paucas res
capite sanxcissent. inhis quoq hane sanctienda pu¬
tauerunt. si quis occentauiss siuȩ carm̃ condidiss
qd̃ infamiam face̾t. Flagitium ue alt̾i p̃clare. Iu¬
dicis enim magistratuum. disceptacionibꝰ legiti¬
mis ꝓpositam uitam. non poetaꝵ ingeniis hab̾e
debemꝰ. nec ꝓbrum audire. nisi ea lege ut responde
liceat ⁊iudicio defende. Hhȩc ex ciceronis qͣrto de
re publicalibꝰ ad u̾bum excerpenda arbitratꝰ sum.
non nullis ꝓpt̾ faciliorem intellectũ uł p̃t̾missis
uł paululũ cõmutatis. Multum enim ad rẽ ꝑtinet
qͣm molior ex plicare si pot̾o. dicit deinde alia. et
sic concludit hc̃ locum. ut hostendat uet̾ibꝰ displi¬
cuisse romanis. uł laudari quẽqͣm inscena uiuũ
hominem uł uituꝑari. S ut dixi hoc greci ꝗͣꝗͣ

Expanded text:
aut Caecilius Marco Catoni maledicere.\' Dein paulo aut Caecilius Marco Catoni maledicere.\' Dein paulo post: \'Nostrae, inquit, contra duodecim tabulae cum perpaucas res capite sanxissent, in his hanc quoque sanciendam putauerunt, si quis occentauisset siue carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumue alteri. Praeclare. Iudiciis enim magistratuum, disceptationibus legitimis propositam uitam, non poetarum ingeniis habere debemus, nec probrum audire nisi ea lege, ut respondere liceat et iudicio defendere.\' Haec ex Ciceronis quarto de re publica libro ad uerbum excerpenda arbitratus sum, nonnullis propter faciliorem intellectum uel praetermissis uel paululum commutatis. Multum enim ad rem pertinet, quam molior explicare, si potero. Dicit deinde alia et sic concludit hunc locum, ut ostendat ueteribus displicuisse Romanis uel laudari quemquam in scaena uiuum hominem uel uituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
tate composite. quas etiam int̾ studia quȩ honesta ac
lib̃alia uocant᷑. pueri legẽ ⁊ ediscere eogunt᷑ a senibꝰ¬
libris quos de re publica scripsit. uͥ scipio disputans
ait. Hũqͣm comediȩ nisi consuetudo uite pateretur
ꝓbare sua theatris flagicia potuissent. & greci quidẽ
antiquiores uitiosȩ sue opinionis qͣndam conuenien¬
tiam seruauerunt. Apud quos fuit &̃ lege concessum.
ut qd̃ uellet comedia nominatĩ de quo uellet dic̃et.
non atcigit. uł potiꝰ quẽ non uerauit. eui peꝑcit:
Esto ppłares homines in ꝓbos. in re publica seditiosoᷤ.
cleonẽ. cleofõtẽ yꝑbolũ lesit. Patiar inquid. ⁊ si eius
modi ciues a censore meluis ẽ qͣm apoeta notari.
Sed ꝑͥclencũ iam suę ciuitati maxima auctoritate
plurimos annos domi ⁊ bello p̾fuisset uiolari u̾si¬
bus. ⁊ eos agi inscena non plus decuit. qͣm si plautꝰ
inquit nr̃ uoluisset aut neutꝰ publio ⁊ gneo scipioni.

Expanded text:
tate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac tate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere et discere coguntur a seniblibris, quos de re publica scripsit, ubi Scipio disputans ait: \'Numquam comoediae, nisi consuetudo uitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent\'. Et Graeci quidem antiquiores uitiosae suae opinionis quandam conuenientiam seruarunt, aput quos fuit etiam lege concessum, ut quod uellet comoedia, de quo uellet, nominatnon adtigit, uel potius quem non uexauit? cui pepercit? Esto, populares homines inprobos, in re publica seditiosos, Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi eius modi ciues a censore melius est quam a poeta notari. Sed Periclen, cum iam suae ciuitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, uiolari uersibus et eos agi in scaena non plus decuit, quam si Plautus, inquit, noster uoluisset aut Naeuius Publio et Gn. Scipioni
Abbreviated transcription (Latin):
dico quod negantes conuinc̃ ystoria eosdem illos ludoᷤ
inquibꝰ regnant figm̃ta poetaꝵ. non ꝑ inꝑitum obse¬
quiun sacris doꝵ suoꝵ intulisse romanos. s ipsos do ᷤᷤ
ut sibi sollempnit̾ ederentur: ⁊ honori suo consecrarent᷑.
acerbe imꝑando ⁊ quodãmͦ extorq̃ndo fecisse. qd̾ inpͥmo
libro breui cõmemoratione ꝑstrinxi. Nam ingraues¬
cente pestilentia ludi scenici auctoritate pontificum
rome pͥmitꝰ instituti sunt. Iius gͥ in agenda uita nõ
ea sibi potius sectanda arbitretur quȩ actitant᷑ ludis
auctoritate diuina institutis. qͣm ea quȩ scͥptitant᷑
legibꝰ humano consilio ꝓmulgatis : Adult̾m iouẽ si
poete fallacit̾ ꝓdid̾unt. dii utiq casti qura tantum
nefas ꝑhumanos ludos confictum ẽ. non quia neglec¬
tum irasci ac iundicare debuer̃. & ħ sunt scenicoꝵ
dinȩ. s nulla saltem sicut alia multa uerboꝵ obsceni¬

Expanded text:
dico, quod negantes conuincit historia, eosdem illos ludos, dico, quod negantes conuincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendo fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda uita non ea sibi potius sectanda arbitretur, quae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas per humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci ac uindicare debuerunt. Et haec sunt scaenicorum dine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obsceni
Abbreviated transcription (Latin):
solet: quanto sattꝰ erit ao eridiendam uisticia luiuen¬
tutem. publicȩ recitari leges dorum. qͣm laudari ina¬
niter leges atq instituta maioꝵ: Omnes enĩ cultore
talium dorum. mox ut eos libido ꝑpulerit. feruẽti
ut ait ꝑsius tincta ueneno. magis intuentur quid
iupit̾ fecerit. qͣm quid docuerit plato. uł censuerit¬
cato. Hinc apud t̾encium flagiciosus adolescens spec¬
tat tabulam quandã pictam inpariete. ubi inerat
pictura hȩc iouem quo pacto dane misisse auint in
gremium qͦndã imbrẽ aureũ atq ab hac tanta aue¬
toritate adhibet patrocinium turpitudinis suȩ. cũ
in ea se iactat imitari dm̃. at quẽ dm inquit : c̃em¬
pla qui cęli summo sonitu corecutit. Ego homuncio
id non fac̾em: Ego uero illud feci ac libens. At enim
non traduntur ista saeris dorum. s fabulis poetaꝵ
Noli dic̾e illa mistica qͣni ista theatrica ẽȩ̃ turpiora. ħ

Expanded text:
solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuensolet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum quam laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uCato. Hinc apud Terentium flagitiosus adolescens spectat Tabulam quamdam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Jovem Quo pacto Danaae misisse aiunt in gremium quondam imbrem aurem: atque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinum turpitudini suae, cum in ea se jactat imitari deum. At quem deum? inquit Qui templa coeli summo sonitu concutit. Ego homuncio hoc non facerem? Ego vero illud feci, ac libens. non traduntur ista sacris deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora; hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tiocinandi regłis certa conexione traheret᷑. aut quid nõ
ẽẽt consequens. uł cẽ repugnaret. E quidam eoꝵ quedã
magna qͣntum diuinitꝰ aduiti sunt inuener̃. quantũ
aut̃ humanit̾ impediti sunt errauer̃. maximȩ cum coꝵ
suꝑbiȩ iuste ꝓuidentia diuina resisteret. ⁊ uuiã pietatis
ab humilitate insuꝑna surgentẽ. &̃ istoꝵ comparatiõe
monstraret. unde p̾ea nob̾ erit indĩ ueri diĩ uoluntate
disquirendi ⁊ disserendi locus. Uerumptamĩ si philoso¬
phi aliquid inuener̃. qd̾ agende bonȩ uitȩ beateq adi¬
piscende satis eẽ possit. quanto iustius talibꝰ diuni ho¬
nores decern̾ent᷑. qͣnto melius ⁊ honestiꝰ in platonis tẽ¬
plo libri eius legentur.qͣm in templis demonii galli
ab seidentur. molles conseeratent᷑. insani secarentur
et quid qͥd alud uł crudele. uł turpe. us turpit erude¬
le. us erudelit̾ turpe in sacris talium aoꝵ delebrar

Expanded text:
tiocinandi regulis certa conexione traheretur, aut quid non tiocinandi regulis certa conexione traheretur, aut quid non esset consequens uel etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus inpediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superbiae iuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae satis esse possit: quanto iustius talibus diuini honores decernerentur! Quanto melius et honestius in Platonis templo libri eius legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari
Abbreviated transcription (Latin):
rum. quid sumus ⁊ qͥdnã uicturi gignimur. Ordo qͥs
datus ant mete qͣm mollis flexus: uiñ quis modꝰ ar¬
genti. quid fas optare. quid asꝑ utile niimꝰ ht̃ patriȩ:
Carisq ꝓpinquis quantũ largiri deceat que te ds eẽ
uusit ⁊humana qua parte locatus ẽ in re. dicat᷑ inqͥbꝰ
locis hȩc dorum docentium soleant p̃cepta recitari.⁊
acultoribꝰ eorum ppłis frequent̾ audiri: sicut nos osten¬
dimus ad ħ eccłias institutas. qͣqͣ uersum religio xp̃iana
diffunditur. An forte nob̃ pbilosophoꝵ scolas disputa
tionesq menorabunt᷑: Primo ħ non romana s ge̾a s̃.
Aut si ꝓpt̾ea iam romana qr ⁊ groeia facta ẽ romana ꝓni¬
tia. non doꝵ p̾cepta sunt s hominũ inuenta. qui ut¬
cumq conati sunt ingeniis accutissimis p̾diti ratio¬
cinando uestigare quid in terum natura latitaret. qͥd
in moribꝰ appetendum eẽt atq fugiendũ. qͥd in ipsis ra¬

Expanded text:
rum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis rum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatus es in re. Dicatur in quibus locis haec docentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio Christiana diffunditur. tionesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ra
Abbreviated transcription (Latin):
atq peccunia. non deniq in ipso corpr̃e qd̾ m̃ti sub¬
ditur.s in ipsa mente. in ipso rectore carnis am̃o eos
impleri ac pessimos fieri. sinc ulla sua t̾ribili pro¬
hibitione ꝑuuit̾ent. Aut si ꝑbibebant. Hoste ndue
potius .i pbetur. nec nob nescio quos susurieis paueiꝰ
sinorum auribꝰ anclates ⁊ archana ułut religione tira¬
ditos lactent. quib uite ꝓbitas casticasa cdiseatri. se de¬
monstient᷑ uł comemorentur loca talibius aliqr̃s̃ con¬
uonticulis conserata. non uͥ ludi agent̃ obscenio ao¬
cious i motis istioniui. nec uͥ frigialia celebratent᷑ effusa.¬
omini licentia turpitudinum ⁊ ⁊ uere frigita. s. pudoris
ihonestatis. s. ubi ppłi audirent quid dii p̾cipent. de
cohbenda auaritia. ambitione frangenda. luxuria
iefrenanda. ubi discent miseri qd̾ discendiĩ ꝑsuis in¬
erepat dicens. discite o miseri: ⁊ causas cognoseite re¬

Expanded text:
adque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subadque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos inpleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si prohibebant, hoc ostendatur potius, hoc psimorum auribus anhelatos et arcana velut religione traditos jactent, quibus vitae probitas castitasque discatur: sed demonstrentur vel commemorentur loca talibus aliquando conventiculis consecrata; non ubi ludi agerentur obscenis vocibus et motibus histrionomni licentia turpitudinum et uere Fugalia, sed pudoris et honestatis; sed ubi populi audirent quid di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite re
Abbreviated transcription (Latin):
cerent ꝓilla ⁊ ꝓpinqui⁊ ⁊ maritꝰ ⁊ lib̾i: ꝓ inde talis
mat̾ doꝵ qualem hr̃e matrem pud̾et quelibet
ꝯ̃e pessimum uirum romanas occupatura m̃tes.
quesiuit optimũ uirũ ñ quẽ monendo ⁊ adiuuã¬
do fac̾et. s quẽ fallendo deciꝑet ei simił de qua scͥꝑ¬
tum ẽ. Mulier aut̃ urorum p̾ciosas amãs captat.
ut ille magnȩ indolis am̃s. ħ ułut diuino testimo¬
nio sublimatus: ⁊ uere se optimum existimans. uerã
pietatem religionẽq non quereret. sine qua omne
quamuis laudabile ingenuĩ suꝑbia uaneseit et
decidit. Quomͦ gͥ minsidiose quereret dea illa op¬
timum uirum. cum talia g̃rat in suis sacris. qͣlia
uiri optuni aborrent siuis ad hib̾e coniuuiis: Hinc
ẽ quod de uita ⁊ de morbꝰ ciuitatum atq ppłoꝵ a
quibꝰ colebant᷑ illa numina nõ curar̃. ut tã orren¬
dis eos ⁊iͨ testabilibꝰ mał ñ in agͦ ⁊ uitibꝰ. ñ indomo

Expanded text:
cerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis cerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis mater deum, qualem habere matrem puderet quemlibet etiam pessimum uirum, Romanas occupatura mentes quaesiuit optimum uirum, non quem monendo et adiuuando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae indolis animus hoc uelut diuino testimonio sublimatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uanescit et decidit. Quo modo igitur nisi insidiose quaereret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent suis adhibere conuiuiis? Cest quod de uita et moribus ciuitatum adque populorum a quibus colebantur illa numina non curarunt, ut tam horrendis eos et detestabilibus malis non in agro et uitibus, non in domo
Abbreviated transcription (Latin):
constat quibꝰdam decreuisse mortalibꝰ quoꝵ erga
se bñficia magni penłant. eosq in mortales factoᷤ
atq in dõꝵ nunerum receptos eẽ credid̾ant. Pro¬
fecto ille tantam felicitatem suȩ matri si fieri poss
optarit. Porro si ab illo deuide quereremꝰ utrum ĩt̾
euis diuinos honores uellet illa turpia cęlebrari.
nonne se malle clamaret. ue sua mat̾ sine ullo
sensu mortua iaceret. qͣn ad ħ dca iiueret. ut illa
libent̾ audiret: Absit ut senator ppłi romani ea
mente p̃ditus qua theatrum ȩdificari in urbe for¬
tium uiroꝵ ꝓhibuit. sic uellet coli matrẽ suam
ut talibꝰ deã sacris ꝓpiciaretur. qualibꝰ matrona
uerb̃ offendetur. nec ullom᷑ ered̾ et uerecundiam
laudabił finȩ ita in contrariũ diuinitate mutari.
ut honoribꝰ eam talibꝰ aduocarent cultores sui. qͣlibꝰ
conuiciis inquẽpiã iaculatis cum int̾ homines ui¬
ueret. nisi aures claudẽt. seseq subtraheret. erubes¬

Expanded text:
constat quibusdam decreuisse mortalibus, quorum erga constat quibusdam decreuisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque inmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores uellet illa turpia celebrari: nonne se malle clamaret, ut sua mater sine ullo sensu mortua iaceret, quam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter audiret? Absit, ut senator populi Romani ea mente praeditus, qua theatrum aedificari in urbe fortium uirorum prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec ullo modo crederet uerecundiam laudabilis feminae ita in contrarium diuinitate mutari, ut honoribus eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubes
Abbreviated transcription (Latin):
fusa. Quȩ sunt saclegia. si illa erant saera : Aut
quȩ inquinatio. si illa lauatio: & hec fercula ap
pellabant᷑. quasi cęlebraret᷑ conuuiũ. quo ułut
suis epulis inmunda demonia. pascerentur. Quis
enim non sentiat qd̾ eiusmodi sp̃c̃ talibꝰ obscenita¬
tibus delectent᷑. nͥ uł nesciens utrum omnino sit̃
ulli inmundi spc̃ doꝵ nomine decipientes. uł ta¬
lem agens uitam in qua istos potius qͣm uerũ dm
et optet ꝓpicios ⁊ formidet iratos: Neqͣqͣm istos qͥ¬
flagiciosissime consuetudinis uicis oblectari ma¬
gis qͣm obluctari student. s illum ipsum nasicã
scipionem. qui uir optimꝰ a senatu electꝰ ẽ. cuiꝰ ma¬
mbus eiusdem demonis simulacriĩ susceptũ ẽ i
urbemq ꝑuectum. hab̾e de ac re uidicem uellẽ.
dicet nob̾ utrum matrẽ suam tam optime de re
publica uellte mereri. ut ei diuini honores decer¬
nerentur. sicut ⁊ grecos ⁊ romanos aliasq gentes

Expanded text:
fusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut fusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut quae inquinatio, si illa lauatio? Et hpellabantur, quasi celebraretur convivium, quo velut suis epulis immunda daemonia pascerentur. Quis enim non sentiat cujusmodi spiritus talibus obscenitatibus delectentur, nisi vel nesciens utrum omnino sint ulli immundi spiritus deorum nomine decipientes, vel talem agens vitam, in qua istos potius quam Deum verum et optet propitios, et formidet iratos? CAPUT V.-- flagitiosissimae consuetudinis vitiis oblectari magis quam obluctari student, sed illum ipsum Nasicam Scipionem, qui uir optimus a senatu electus est, cuius manibus eiusdem daemonis simulacrum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei diuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Romanos aliasque gentes
Abbreviated transcription (Latin):
tabamus arrepticios. audiebamꝰ simphoniacos ludi
turpissimis qui diis deabꝰq exhibebantur oblecta¬
bantur. cȩlesti uirgini ⁊ berecintiȩ matri omĩũ añ
cuiꝰ lecticã die sollempni libationis eus talia per
publicũ cantitabant᷑ a nequissimis scenicis qͣlia nõ
dico matrem d̾oꝵ. s matrẽ qualuĩcũq senatorum
uł quoꝵ libet honestoꝵ uiroꝵ. ymino uero qualia
nec matrem ipsoꝵ senicoꝵ deceret audire. ht̃ enĩ qͥd¬
dam erga parentes humana uerecundia. qd̾ nec ip̃a
nequitia possit auferre. Illam ꝓinde turpitudinẽ
obscenoꝵ dictoꝵ atq factoꝵ. scenicos ipsos domi
suę. ꝓludendi causa coram matribꝰ suis agere pudẽt.
quã ꝑ publicũ agebant coram d̾oꝵ matre spectã¬
te ⁊ audiente utriq sexus frequentissima multi¬
tudine. Quȩ se illecta curiositate ad ȩẽ potuit cir¬
cumfusa. saltem offensa castitate debuit abire cõ¬

Expanded text:
tabamus arrepticios, audiebamus synphoniacos, ludis tabamus arrepticios, audiebamus synphoniacos, ludis turpissimis, qui dis deabusque exhibebantur, oblectabamur, Caelesti uirgini et Berecynthiae matri omnium, ante cuius lecticam die sollemni lauationis eius talia per publicum cantitabantur a nequissimis scaenicis, qualia, non dico matrem deorum, sed matrem qualiumcumque senatorum uel quorumlibet honestorum uirorum, immo uero qualia nec matrem ipsorum scaenicorum deceret audire. Habet enim quiddam erga parentes humana uerecundia, quod nec ipsa nequitia possit auferre. Illam proinde turpitudinem obscenorum dictorum adque factorum scaenicos ipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant coram deum matre spectante adque audiente utriusque sexus frequentissima multitudine. Quae si inlecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate debuit abire con
Abbreviated transcription (Latin):
fitia ꝓhib̾ent᷑. Primo ipsos mores ne pessimos hab̾ent
quare dii eorum curare noluerunt: Deus enim uerꝰ
eos a quibꝰ non colebatur m̾ito neglex̃. dii aut̃ illi a
quoꝵ cultu se ꝓhiberi homines ingratissimi con¬
querunt᷑ cultores suos ad bñ uiuendum qͣre nullis
legibus adiuuer̃: Utiq dignum erat ut quomͦ isti
illorum sacra. ita illi istorum facta curarent. S res¬
pondetur. qd̾ uoluntate ꝓp̾a quisq malus ẽ. Quis
ħ negauerit: Uerumptam̃ ꝑtinebat ad consulto¬
res dos uite bone p̾cepta non occultare ppłis cul¬
toribus suis. s p̾clara p̃dicatione p̾bere. ꝑ uates &̃
conuenire atq arguere peccantes. palam minari
penas male agentibꝰ p̃mia recte uiuentibꝰ polliceri.
Quid ũqͣm tale in d̾oꝵ illorum templis ꝓmpta emi¬
nente uoce concrepuit: ueniebamꝰ nos etiam aliqño
adolescentes ad spectacła ludibriaq sacͥlegioꝵ. spec¬

Expanded text:
ficia prohibeficia prohibequare di eorum curare noluerunt? Deus enim uerus eos, a quibus non colebatur, merito neglexit; di autem illi, a quorum cultu se prohiberi homines ingratissimi conqueruntur, cultores suos ad bene uiuendum quare nullis legibus adiuuerunt? Utique dignum erat, ut, quo modo isti illorum sacra, ita illi istorum facta curarent. Sed respondetur, quod uoluntate propria quisque malus est. Quis hoc negauerit? Verum tamen pertinebat ad consultores deos uitae bonae praecepta non occultare populis cultoribus suis, sed clara praedicatione praebere, per uates etiam conuenire adque arguere peccantes, palam minari poenas male agentibus. praemia recte uiuentibus polliceri. Quid umquam tale in deorum illorum templis prompta et eminenti uoce concrepuit? Veniebamus etiam nos aliquando adulescentes ad spectacula ludibriaque sacrilegiorum, spec
Abbreviated transcription (Latin):
ex quoꝵ imꝑitia illud quoq ortum ẽ uulgale ꝓ¬
u̾bium. pluuia defit causa xp̃iani. Sunt namq
qui eorum studiis lib̾alibꝰ instituti. amant istoriã
qui facillime ista nouer̃. s ut nob̾cum in erudi¬
torum turbas infestissimas reddant. se nosse dissi¬
mulant. atq b̃ apud uulgum confirmare nitun¬
tur. elades quibus ꝑcerta int̾ ualla locorum et
tempoꝵ genus humanum oportet affligi causa
accid̾e nominis axp̃iam. quod contra dos suos in¬
genti fama ⁊ p̃clarissima celebritate ꝑcuncta dif¬
fundit᷑. Re colant gͦ nob̾cum. ante qͣm xp̃s ueniss
in carne. añ qͣm eius nomen ea cui frustra inuident
defendant dos suos. si ꝓpte̾a colunt᷑ ne ista mala
patiantur cultores eoꝵ. quoꝵ si quid nc̃ passi fuerĩt.
nob̾ imputanda ẽẽ contendunt. Cur enĩ ea quȩ die¬
turus sum ꝑmiserunt accide cultoribꝰ suis. añ qͣm
eos declaratum xpĩ nomen offendet. eorumq sacri¬

Expanded text:
ex quorum imperitia illud quoque ortum est vulgare pex quorum imperitia illud quoque ortum est vulgare proverbium: Pluvia defit, causa Christiani. Sunt namque qui eorum studiis liberalibus instituti amant historiam, qua facillime ista noverunt: sed ut nobis ineruditorum turbas infestissimas reddant, se nosse dissimulant; atque hoc apud vulgus confirmare nituntur, clades quibus per certa intervalla locorum et temporum genus humanum oportet affligi, causa accidere nominis christiani, quod contra deos suos ingenti fama et praeclarissima celebritate per cuncta diffunditur. Recolant ergo nobiscum, antequam Christus venisset in carne, antequam ejus nodeos suos, si propterea coluntur, ne ista mala patiantur cultores eorum; quorum si quid nunc passi fuerint, nobis inputanda esse contendunt. Quur enim ea, quae dicturus sum, permiserunt accidere cultoribus suis, antequam eos declaratum Christi nomen offenderet eorumque sacri
Abbreviated transcription (Latin):
tissima exagitant. eum sic nequissimi ⁊ in reueren¬
tissimi longe ab eis ipsis romanis degen̾es. quorum
pͥclara multa laudantur:⁊ litt̾arum memoria cȩ¬
lebrantur. imino illorum gła uehement̾ aduersi.
Romã quipꝑpe partam uet̾mi auctamq laboribꝰ fedio¬
re stantem fecerant qͣm ruenzẽ. qu̾o qͥdem inriuna
eius lapides ⁊ ligna. in istorun aut̃ uita. omnia
non muioꝵ s moꝵ mimim̃ta atq ornamenta ceci¬
der̃. cum funestioribꝰ corum corda cupiditatibꝰ qͣm
ignibus. tecta illius urb̃ ard̾ent. Quibꝰ dictis. pͥmũ
t̾minaui librũ. Dem̃ itaq dicere institui quȩ ma¬
la ciuitas illa ꝑpessa sit ab origine sua. siue apud
se ipsam. siue in ꝓuinciis sibi iam subditis. quȩ
omĩa xp̃ĩane religioni tͥbuerent. si iam tunc euũ¬
glica doctrina aduersus falsos ⁊ fallaces eorum
os testificatione liberruma ꝑsonaret. Mem̃to aũ

Expanded text:
tate inpudentissima exagitant, cum sint nequissimi et inreuerentate inpudentissima exagitant, cum sint nequissimi et inreuerentissimi, longe ab eis ipsis Romanis degeneres, quorum praeclara multa laudantur et litterarum memoria celebrantur, immo illorum gloriae uehementer aduersi. Romam quippe partam ueterum auctamque laboribus foediorem stantem fecerant quam ruentem, quando quidem in ruina eius lapides et ligna, in istorum autem uita omnia non murorum, sed morum munimenta adque ornamenta ceciderunt, cum funestioribus eorum corda cupiditatibus quam ignibus tecta illius urbis arderent. Quibus dictis primum terminaui librum. Deinceps itaque dicere institui, quae mala ciuitas illa perpessa sit ab origine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, si iam tunc euangelica doctrina aduersus falsos et fallaces eorum deos testificatione liberrima personaret. CAPUT III.
Abbreviated transcription (Latin):
timore confictum sic honorauerunt. ut qd̾ in eis
belli iurȩ fieri licuisset illieitum sibi eẽ udicarent
Inde incidit questio cur hȩc diuina bñfitia.⁊⁊ ad
impcos in gratosq peruen̾int ⁊ cur illa itidem
dura quȩ hostilit̾ facta sunt. pios eum impiis pa¬
rit̾ afflicerint. Quam questionẽ ꝑmulta diffusã.¬
in omnibꝰ enim cotidianis uł dĩ muueribꝰ. uł
hominum cladibꝰ. quoꝵ utq bene ac male uiuen¬
tibus ꝑmiatȩ atq in diserete sepe aceidunt. solent
multos mouere. ut ꝓ suscepti oꝑis uecessitate dis¬
soluerem. aliquantum in moratus sum macime ad
consolandas scãs fmñas ⁊⁊ pie castas. inquibꝰ ab hoste ali¬
quid ꝑpetratum ẽ. qd̾ initulit uerecundiȩ dolorem.
⁊ si non abstulit pudicitiȩ firmitatem. ne peniteat
eas uiuere. quas non ẽ unde possit penitere nequi¬
tiȩ. deinde panca dixi in eos qui cepĩanos adu̾sis
illis rebus affeccos. ⁊ p̃cipue pudorem humiliataꝵ

Expanded text:
timore confictum sic honoraverunt, ut quod in eos timore confictum sic honoraverunt, ut quod in eos belli jure fieri licuisset, illicitum sibi esse judicarent. Inde incidit quaestio, cur haec divina beneficia etiam ad impios ingratosque pervenerint; et cur illa itidem dura, quae hostiliter facta sunt, pios cum impiis pariter afflixerint. Quam quaestionem in omnibus enim cottidianis uel Dei muneribus uel hominum cladibus, quorum utraque bene ac male uiuentibus permixte adque indiscrete saepe accidunt, solet multos mouere ut pro suscepti operis necessitate dissoluerem, aliquantum inmoratus sum maxime ad consolandas sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid perpetratum est, quod intulit uerecundiae dolorem, etsi non abstulit pudicitiae firmitatem, ne paeniteat eas uitae, quas non est unde possit paenitere nequitiae. Deinde pauca dixi in eos, qui Christianos aduersis illis rebus adfectos et praecipue pudorem humiliataru
Abbreviated transcription (Latin):
rem atꝙe infatigabilit̾ uani sune. Quorum dicta
aria si tociens uelimus refellere. quotiens ob¬
uira fionte statuerint non cogitare quid dicant.
si inifinitum ⁊ crumnosũ ⁊ infructuosuĩ uides.
uam obrem nec te ipsum fili mi marcelline. nec
seruit. tales m̃oꝵ scͥpturoꝵ uelim iudices qui reᷤ¬
ponsionẽ semꝑ desident cum his que leguntur au¬
dierint aliquid contradici. ne fiant similes earum
libro cum de eiuitate dĩ dicere instituissem. unde
ħ uniũsum opus illo adiuuante in manus sumptũ
bella quibꝰ istȩ mundus cont̾itur. maximeq roma¬
ne urbis recentem abarbaris uastationem xp̃ianȩ
religioni tͥbuunt. qua ꝓlbent᷑ nefandis sacͥficiis
seruire demonibꝰ. cum potius ħ deb̾ent tͥbuere xp̃o.
quod ꝓpt̾ eus nomen contra institutum morẽq bel¬
lorum eis quo fugerent religiosissima ⁊ amplissima
loca barbari libera p̾buerunt. atq in multis fa¬
mulatum deditum xp̃o non solum uerum. s ẽẽ

Expanded text:
tem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitare quid dicant, sit infinitum et aerumnosum et infructuosum uides. Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec seruit, tales meorum scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant similes earum libro, cum de civitate Dei dicere instituissem, unde hoc universum opus, illo adjuvante, in manus sumptum bella, quibus mundus iste conteritur, maximeque Romanae urbis recentem a Barbaris vastationem christianae religioni tribuunt, qua prohibentur nefandis sacrificiis servire daemonibus: cum potius hoc deberent tribuere Christo, quod propter ejus nomen, contra institutum moremque bellorum, eis, quo confugerent, religiosa et amplissima loca Barbari libera praebuerunt; atque in multis famulatum deditum Christo non solum verum, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ riuna rei publice.ut magni auctores eoꝵ
eam tẽ amissam ñ dubitent dice̾. Recte aut̃ absces¬
serat. ut ammnitt̾ent᷑ os aditis arisq relictis dii si eoꝵ
de bona uita atq iusticia ciuitas p̃cepta ꝯtempserat.
Nẽ uͦ quales queso dis fuerunt. si uoluer̃ cũ ppło eul¬
tore suo uiuere. quẽ male uiuentẽ nõ docuerant bñ
implendis. ⁊ hostñdunt᷑ ñ p̃fuisse refrenandis. Qui
eni mariũ nonũ honunẽ ⁊ ignobilẽ eruentissimũ
auctorẽ belloꝵ eiuliũ atq gestorẽ ut septies consul
fieret ad uuier. ator ut in septimo suo consulatu more¬
retur senex. ne inmamis sillȩ futuri mor iuctoꝵeo

Expanded text:
facta est ruina rei publicae, ut magni auctores eorum facta est ruina rei publicae, ut magni auctores eorum eam tunc amissam non dubitent dicere. Recte autem abscesserant, ut amitteretur, omnes adytis arisque relictis di, si eorum de bona uita adque iustitia ciuitas praecepta contemserat. Nunc uero quales, quaeso, di fuerunt, si noluerunt cum populo cultore suo uiuere, quem male uiuentem non docuerant bene implendis, et ostenduntur non praefuisse refrenandis? Qui enim Marium, novum hominem et ignobilem, cruentissimum auctorem bellorum civilium atque gestorem, ut septies consul fieret adjuverunt, atque ut in septimo suo consulatu moreretur senex, nec in manus Syllae futuri mox victoris
Abbreviated transcription (Latin):
religione xp̃iana. quod ac offensi eos dii sui deserue¬
rint. qũ quidẽ maiores eorum iam pͥdẽ moribꝰ suis
ab urbis altaribꝰ tam multos ac minutos. dos tãqͣm
muscas ab egerunt. S tani ħ numinũ turba uͥ erat.
cum longe antea qͣm mores corrumꝑent antiqui. a
gallis roma capta ⁊ incensa ẽ; An p̾sentes forte dor¬
miebant: Tunc enĩ tota urbe in hostium potestate
redacta solꝰ collis capitolinꝰ remanserat. qui ȩtiam
ipsȩ caꝑetur. nisi saltem anseres dii dormientibꝰ ui¬
gilarent. unde pene insuꝑsticionẽ egiptioꝵ bestiaᷤ
auesq colentiũ roma decid̾ant. cum auseri sollemp¬
nia cęlebrabant. Uerũ de his aduẽticiis.⁊ corporiꝰ
potius qͣm amĩ mał quȩ uł ab hostibꝰ uł alia clade
accidunte. nondũ int̾im disputo. Nuc̃ ago de labe
morum quibꝰ pͥmum paulatĩ decoloratis. deĩ torrẽ¬
tis mͦ p̃cipitatis. tanta qͣmuis integris tectis m̃tibꝰq

Expanded text:
religione christiana, quod hac offensi eos dii sui deseruereligione christiana, quod hac offensi eos dii sui deseruerint: quoniam quidem majores eorum jam pridem moribus suis ab Urbis altaribus tam multos ac minutos deos, tanquam muscas abegerunt. Sed tamen haec numinum turba ubi erat, cum longe antequam mores corrumperentui antiqui, a Gallis Roma capta et incensa est? an praesentes forte dormiebant? Tunc enim tota Urbe in hostium potestatem redacta, solus collis Capitolinus remanserat; qui etiam ipse caperetur, nisi saltem anseres diis dormientibus vigilarent. Unde pene in superstitionem Aegyptiorum bestias avesque colentium Roma deciderat, cum anseri solemnia celebrabant. Verum de his aduenticiis et corporis potius quam animi malis, quae uel ab hostibus uel alia clade accidunt, nondum interim disputo: nunc ago de labe morum, quibus primum paulatim decoloratis, deinde torrentis modo praecipitatis tanta quamuis integris tectis moenibusque