comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd ẽ exitũ: Quando temptam᷑: intramꝰ. Qñ
uincimꝰ tẽptationẽ: eximꝰ. Audi introitũ.
audi exitum. Uasa figuli ꝓbat fornax. ait
scͥptura: & homines iustos temptatio tri¬
bulationis. Sic ft̃ hoĩes iusti quom uasa
qͥ ñ h̃ñt uentum suꝑbiȩ. Humilitas gͦ custo¬
dit in omni temptatione. qͥa a conualle plo¬
rationis ascendimus. cantantes canticũ gra¬
duum. Et custodit dñs introitũ. ut salui in¬
tremꝰ. & sane fidi simus quando accẽdit tẽpta¬
tio: & custodit exitũ. ex hoc nc̃ & usq in scłm.
Cum enĩ exierimꝰ ab omĩ temptatione. iã in
et̃num nulla nos temptatio t̾rebit: nulla cõ¬
cupiscentia saltim sollicitabit. Audi apłm
id ipsum cõmemorantẽ id qd̾ pauloante cõ¬
memoraui: fidelis ds qͥ ñ ꝑmittat tẽptari¬
uos supra quã potestis ferre. Ecce introitus
tuus custodit᷑: quando ñ tͥ sinit d̾s accedere tẽp¬
tationẽ quã ñ potes ferre. Intͦitũ tuũ custo¬

Expanded text:
quid est, «exitum?» Quando tentamur, intramus: quando vincimus tentationem, eximus. Audi, «introitum;» audi, «exitum. Vasa figuli probat fornax,» ait Scriptura, «et homines justos tentatio tribulationis» . Si sic sunt homines justi, quomodo vasa qui non habent ventum superbiae. Humilitas ergo custodit in omni tentatione: quia a convalle plorationis ascendimus cantantes Canticum graduum; et custodit Dominus introitum, ut salvi intremus. Sana fide simus quando accidit tentatio, et custodit «exitum ex hoc nunc et usque in saeculum.» Cum enim exierimus ab omni tentatione, jam in aeternum nulla nos tentatio terrebit, nulla concupiscentia saltem sollicitabit. Audi Apostolum idipsum commemorantem, quod paulo ante commemoravi: «Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra quam potestis ferre.» Ecce introitus tuus custoditur; quando non tibi sinit Deus accidere tentationem quam non potes ferre, introitum tuum custo
Abbreviated transcription (Latin):
tione loqueretur: si distribuero omĩa mea
pauꝑib & tradidero corpus meũ ut ardeã.
caritatem aũ ñ habeam: nicħ mͥ ꝓdest. Po¬
test enim quisquã hoc facere sine caritate:
Potest. Nam qui ñ habent caritatẽ: diuise¬
runt unitatem. Querite ibi & multos
uidebitis multa tribuere pauꝑib. uidebi¬
tis alios paratos ad suscipiendam mortẽ:
ita ut desistente ꝑ secutore seipsos preci¬
pitent. Isti sine dubio: sine caritate hoc
de quaitem dicit. Opus autem suũ ꝓbet
utrum de radice dilectionis rami bonoꝵ oꝑũ
piillulent. Opus aũ suum ꝓbet unusquisq
ait. & tunc in semetipso głam habebit. & ñ
in altero: ñ quando illi testimoniũ ꝑhibet¬
lingua aliena: s quando ꝑhib et illi consci¬
entia ꝓpria.

Expanded text:
tione loqueretur, Si distribuero omnia mea tione loqueretur, Si distribuero omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Potest enim quisquam hoc facere sine charitate? Potest. Nam qui non habent charitatem, diviserunt unitatem. Quaerite ibi, et videbitis multos multa tribuere pauperibus; videbitis alios paratos ad suscipiendam mortem, ita ut desistente persecutore, seipsos praecipitent: isti sine dubio sine charitate hoc de qua idem dicit: Opus autem suum probeutrum de radice dilectionis rami bonorum operum pullulent. Opus autem suum probet unusquisque, ait, et tunc in semetipso gloriam habebit, et non in altero: non quando illi perhibet testimonium lingua aliena, sed quando perhibet conscientia propria.
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo tantum & lingua: s oꝑe & ueri¬
tate. Querimus in quo oꝑe. in qua ueritate
potest ẽẽ manifestius opus: quam tͥbuere
pauꝑib. Multi hoc iactantia faciunt. non
dilectione. Potest eẽ manifestius opus: quã
mori ꝓ fr̃ib: Et hoc multi nolunt putari
facere iactantia nominis comparandi: ñ uis¬
cerib dilectionis. Restat ut diligat ille frẽm
qui ante dm̃ ubi solus uidet cordi suo ꝑsua¬
det. & int̾rogat cor suum. an uere ꝓp̃t frũm
dilectionẽ hoc faciat: &e ꝑhibet illi testimo¬
nium oculus qui penetrat cor: quo homo
attendere ñ potest. Ideo paulus apłs quia
paratus erat mori ꝓfr̃ĩb dicebat. Ipse impen¬
dar ꝓ animab ur̃is. Tamen quia d̃s hoc ui¬
debat in corde ipsius ñ homines quib loqͦ¬
batur: ait illis. Michi aũ minimũ ẽ ut a
uob̾ iudicer: aut ab humano die. Et osten¬
dit etiam ipse quodam loco quia solent ista
fieri inani iactantia: ñ firmam̃to caritatis.
Ait enim cum de ipsius caritatis cõmenda¬

Expanded text:
erbo tantum et lingua, sed opere et veritate. Quaerimus, In quo opere, in qua veritate? Potest esse manifestius opus, quam tribuere pauperibus? Multi hoc jactantia faciunt, non dilectione. Potest esse majus opus, quam mori pro fratribus? Et hoc multi volunt putari se facere, jactantia nominis comparandi, non visceribus dilectionis. Restat ut ille diligat fratrem, qui ante Deum ubi solus videt, cordi suo persuadet, et interrogat cor suum an vere propter fratrum dilectionem hoc faciat; et perhibet illi testimonium oculus qui penetrat cor, quo homo attendere non potest. Ideo Paulus apostolus, quia paratus erat mori pro fratribus, et dicebat, Ipse impendar pro animabus vestris : tamen quia Deus hoc videbat in corde ipsius, non homines quibus loquebatur, ait illis, Mihi autem minimum est ut a vobis dijudicer, aut ab humano die . Et ostendit etiam ipse quodam loco quia solent ista fieri inani jactantia, non firmamento charitatis: ait enim cum de ipsius charitatis commenda
Abbreviated transcription (Latin):
entiles quippe philosophoꝵ argum̃tiᷤ
nobiscum agere student: ut dicant
enim scͥpturas non nouerunt: nesciunt
quomodo dictum sit seminat᷑ corpꝰ aĩale.
surget corpus sꝑuale. Non enim ita dictũ
est. quasi corpus uertatur in sꝑm & sꝑc
dr. non in animam uersum ẽ & anima
factum: s sꝑuale corpus intelligit᷑ quod
ita sꝑui subditum ẽ ut cȩlesti habitatio¬
ni conueniat: omni labe ac fragilitate
terrena. in celestem puritatem. ac sta¬
immutabimur. Quam immutationẽ ñ
in deterius. s in melius fieri docet. cũ dicit
& nos immutabimur. Resurget gͥ corpꝰ.
nunc caro attendit. qualis autẽ futura
sit non considerat: quia illo tempore im
mutationis angłicȩ. non iam caro erit &
sanguis: s solummodo corpus. Cum enĩ
lia serpentium: & corpora cȩlestia. Non¬
uocant ȩtherea. Et ideo non carnis resur¬
rectioni contradicit illud quod ait. caro &
sanguis regnum di non possidebunt.¬
quia in carne &e sangune uentrem &

Expanded text:
entiles plerumque philosophorum argumentis nobiscum agere student, ut dicant enim scripturas non nouerunt nec sciunt quomodo dictum sit: seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. non enim ita dictum est, quasi corpus uertatur in spiritum edicitur, non in animam uersum est et anima factum; sed spiritale corpus intellegitur, quod ita spiritui subditum est, ut caelesti habitationi conueniat, omni fragilitate ac labe terrena in caelestem puritatem et stainmutabimur. quam inmutationem non in deterius, sed in melius fieri docet idem, cum dicit: et nos inmutabimnunc caro attendit ; qualis autem futura sit, non considerat : quia illo tmutationis angelicae non jam caro erit et sanguis, sed tantum corpus. Cum enim lia serpentum; et corpora coelestia, vocant aetherea. Et ideo non carnis resurrectioni contradicit illud quod ait, Caro et sanguis regnum Dei non possidebuntquia per carnem et sanguinem ventrem et
Abbreviated transcription (Latin):
gite fr̃s gratuitam: & aliqͥs emit gratis. Et
sine argento: Quando emis ñ argentum
das. te ipsum das: & tam̃ emis. Si emis. aliqͥd
das. Non tam̃ argentũ das: teipsũ das. Sindo¬
nem enim referte ad illa linea. Sꝑualia sunt
dati & accepti. Nam in omni uenditione. ratio
Pulla mͥ inquit ȩccłia cõmunicauit. in ratio¬
ne dati & accepti. S ile qui sic uendit. non
querit datum. s requirit fructũ: ne quasi
uenditorem eugłii putetis. Est quidẽ ille mer
carnalia. Debentur quidem & ista. S ñ ista
querebat apłs dicens. Non enĩ quero ur̃a: s
uos ipsos. Date gͦ precium: date & uosipsos
Neq enim & ioseph in egypto frum̃ta ñ uen¬
debat: s tam̃ ipsos ementes. seruos regios facie¬
bat. Uolentes uiuere in illa fame accipiebant
bolo erimus & famem patiemur: & potesta¬
tẽ ueri dñi ñ effugiemꝰ. Teipsum da: & eme
tibi sindonem. idest sꝑuale amictorium.

Expanded text:
gite gratuitam, et aliquis emit gratis. Undte vobis sine argento . Quando emis, non argentum das, teipsum das, et das; non tamen argentum das: te ipsum das. Sindones enim referte ad illa linea, quae spirituadati et accepti: nam in omni venditione ratio Nulla, inquit, mihi Ecclesia communicavit in ratione dati et accepti . Sed ille qui sic vendidit, non quaerit datum, sed requirit fructum: ne quasi venditorem Evangelii putetis. Est quidem ille merccarnalia? Debentur quidem et ista: sed non ipsa quaerebat Apostolus, dicens, Non enim quaero vestra, sed vos ipsos . Date ergo pretium, date vos ipsos. Neque enim et Joseph in Aegypto frumenta non vendebat: et tamen ipsos ementes, servos regios faciebat . Volentes vivere in illa fame, accipiebant bolo erimus, et famem patiemur, et potestatem veri Domini non effugiemus. Te ipsum da, et eme tibi sindonem, id est, spirituale
Abbreviated transcription (Latin):
ta ds nobis erit notus atq conspicuus. ut
Uideatur ab altero in altero. uideat᷑ inscipso:
uideatur in cȩlo nouo. & terra noua ato
in om̃i quȩ tunc fuerit creatura. Uideatur
&& ꝑ corpora in omĩ corpore: quoc̃q fuerint
sꝑualis corporis ocłi acie ꝑueniente directi
Patebunt etiam cogitationes nr̃e in inuicem
nob̾. Tunc enim implebitur quod ait apłs:¬

Expanded text:
ta Deus nobis erit notus atque conspicuus, ut obis, videatur ab altero in altero, videatur in seipso, videatur in coelo novo et terra nova, atque in omni quae tunc fuerit creatura, videatur et per corpora in omni corpore, quocunque fuerint spiritalis corporis oculi acie perveniente directi. Patebunt etiam cogitationes nostrae invicem nobis. Tunc enim implebitur quod Apos
Abbreviated transcription (Latin):
t sc̃a possunt obesse. In bonis cẽ sc̃a
ad salutem insunt: in malis ad iudi¬
cium. Certe enim fr̃s nouimus qd̃ accipi¬
amus: & utiq sc̃m̃ ẽ qd̾ accipimus. & nemo
dicit non ẽẽ scm̃. Et quid dicit apłs: Qui
aũ manducat & bibit indigne: iudiciũ
sibi manducat & bibit. Non ait qͥa res
illa mala ẽ: s quia ille malus male ac¬
cipiendo. ad iudicium accipit bonũ qd̃
accipit. Non enim mala erat buccella:
que tradita est nidȩ a dño. Absit. Medi¬
cus ñ daret uenenum: salutem medicus
dedit: s indigne accipiendo ad ꝑniciem
accepit: qui non pacatus accepit. Ex tct᷑¬

Expanded text:
t sancta possunt obesse: in bonis enim sancta ad salutem insunt; in malis ad judicium. Certe enim, fratres, novimus quid accipiamus, et utique sanctum est quod accipimus, et nemo dicit, non esse sanctum: et quid ait Apostolus? Qui autem manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Non ait quia illa res mala est: sed quia ille malus, male accipiendo, ad judicium accipit bonum quod accipit. Num enim mala erat buccella quae tradita est Judae a Domino ? Absit. Medicus non daret venenum: salutem medicus dedit; sed indigne accipiendo, ad perniciem accepit qui non pacatus accepit. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
ctione macularet᷑. nec pollueret᷑ tangendo
pollutum. ne cuiusꝗͣ fermento corrumꝑet᷑.
Hec enum fiunt consensione peccatoꝵ. qua
ꝑfeminã serpens hominẽ pͥmũ etiã in para¬
disi felicitate decepit: ñ commnunione sacra¬
mentoꝵ. in qͣ ꝯdiscipłos iudas. mundos im¬
mundꝰ contaminare ñ potuit. Amalis aũ cũ
qͥb di facram̃ta cõmiinicant. &̃ nc̃ in area ñ¬
dũ inhorreo. ia tñ boni discedt̃ & separant᷑.
moꝵ dissimilitudine. ñ corpoꝵ segregatione:
aliter uiuendo. ñ ad alia conuenticu¬
la ueniendo. Sic nec cum malis unũ fiunt:
nec ab ȩccłiȩ unitate discedunt. Expur¬

Expanded text:
ctatione macularetur nec pollueretur tangendo ctatione macularetur nec pollueretur tangendo pollutum nec cuiusquam fermento corrumperetur. haec enim fiunt consensione peccatorum, qua per feminam serpens hominem primum etiam in paradisi felicitate decepit, non communione sacramentorum, in qua condiscipulos ludas mundos inmundus contaminare non potuit. a malis autem, cum quibus dei sacramenta communicant, etiam nunc in area, nondum in horreo, iam tamen boni discedunt et separantur morum dissimilitudine, non corporum segregatione, aliter uiuendo, non ad alia conuenticula ueniendo. sic nec cum malis unum fiunt nec ab ecclesiae unitate discedunt. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
uult tantus furor separationis istoꝵ
ab unitate corporis xp̃iͥ quȩ sicut ꝓpħatũ
legitur. impleri iam cernitur toto orbe t̾raꝵ.
atq in om̃ib gentib dilatatur: Hic certe
sicut scriptum ẽ filius malus ipse se iustũ
dicit. exitum aũ suum non abluit: hoc est
ñ excusat. non diluit. ñ defendit: quod fu¬
rore scismatico in hereticam pestem de do¬
mo dei exire ñ timuit: quia si uere iustꝰ eẽt.
sicut paulus apłs cum fr̃ib falsis. de quib
ulla sui cõmunitatione ꝑsisteret. Nec bonos
ꝓpter malos desereret. s malos ꝓpter bonos
potius toleraret: tamquam granũ cũ palea.
pondere caritatis trituram ferens. ñtãquã
leuissimus puluis etiam ante uentilatio¬
nem flatib cedens. Eo quippe mͦ cũ iniquis.
quos necesse ẽ usq ad litus retia ista contine¬
ant. in unitate catholica ꝑseuerans. ñ tamen
cum fure concurreret: nec peccatis cõmuni¬
caret alienis. ne cuiꝰ quã immundicie contra¬

Expanded text:
uult tantus furor separationis istorum ab unitate corporis Christi, quae, sicut prophetatum legitur implerique iam cernitur, toto orbe terrarum atque in omnibus gentibus dilatatur? hic certe, sicut scriptum est, filius malus ipse se iustum dicit, exitum autem suum non abluit, hoc est non excusat, non diluit, non defendit, quod furore schismatico in haereticam pestem de domo dei exire non timuit, quia, si uere iustus esset, sicut apostolus Paulus cum fratribus falsis, de quibus ulla sui commaculatione persisteret nec bonos propter malos desereret, sed malos propter bonos potius toleraret, tamquam granum cum palea pondere caritatis trituram ferens, non tamquam leuissimus puluis etiam ante uentilationem flatibus cedens. eo quippe modo etiam cum iniquis, quos necesse est usque ad litus retia ista contineant, in unitate catholica perseuerans non tamen cum fure concurreret nec peccatis communicaret alienis nec cuiusquam inmunditiae contre
Abbreviated transcription (Latin):
in excelsis loqͥt᷑: carnalib aũ ut loqͣt᷑ descendit.
Nã ut sciatis qi cũ descendit de illo qͥ descendit
loquitur: ecce ioħes in se manentẽ loquitur.
in pͥncipio erat u̾bum. & uerbũ erat apd̃ dm.
& ds erat uerbũ: hoc erat in pͥncipio apud
dm̃. Omĩa ꝑ ipsum facta sunt: &e sine ipso
factum ẽ nichil. Cape si potes: arripe cib ẽ.
S dicturus es mͥ. Iue quidem cib ẽ: s ego
infans sum. Lactandus sum. ut idoneus fie¬
ri possim ad manducandũ cibum. Ergo qͥa
tu lacte nutriendus es. ille aũ cib ẽ: ipse
cib ꝑ carnem tibi traiectus ẽ ad fauces. Q mͦ
gͦ cibum mat̾ comedit. ut ꝑ carnẽ traiciat
ad infantẽ lac factum: sic cib angłoꝵ dñs
dando lac. descendit ad paruulos: &e qͥa descen¬
dit. descendentẽ dedit. Ait enĩ. Numqͥd dixi
me aliquid inter uos scire nisi iħm xꝑm: &e hc̃¬

Expanded text:
in excelsis loquitur; carnalibus autem ut loquatur, descendit. Nam ut sciatis quia cum descendit, de illo qui descendit loquitur; ecce Joannes manentem in se loquitur: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil.» Cape, si potes; arripe, cibus est. Sed dicturus es mihi, Ille quidem cibus est, sed ego infans sum, lactandus sum, ut idoneus fieri possint ad manducandum cibum. Ergo quia tu lacte nutriendus es, ille autem cibus est, ipse cibus per carnem tibi trajectus est ad fauces. Quomodo ergo cibum mater comedit, ut per carnem trajiciat ad infantem lac factum; sic cibus Angelorum Ddando lac descendit ad parvulos; et quia descendit, descendentem dedit. Ait enim: «Numquid dixi me aliquid inter vos scire, nisi Jesum Ch
Abbreviated transcription (Latin):
uisquis a catholica ȩccłia fuerit separat᷑
quantumlibet laudabiliter se uiuere
existimet: hoc solo scelere quod a xp̃i unitate
disiunctus ẽ. non habebit uitam: s ira dei
bene uixerit. nicħ ei p̾iudicant aliena pet¬
cater: quia unusquisq in ea ꝓpͥũ onꝰ porta¬
bit. sicut apłs dicit. Et quic̃q in ea corpꝰ xꝑi
manducauerit indigne: iudicium sibi man¬
ducat ce bibit. Cum enim dicit iudicium sͥ
manducat & bibit. satis ostendit. quia ñ
alteri iudicium manducat. s sibi: quia cõ
tione sacramentoꝵ s ꝯsensione factoꝵ. Nã
si in malis factis non eis quisq consentiat.
portat malꝰ causã suã & ꝑsonam suam:
non p̃iudicat alteri. quem in consensione
mali oꝑis. socium ñ ht̃ criminis.

Expanded text:
uisquis a catholica Ecclesia fuerit separatus, quantumlibet laudabiliter se vivere existimat, hoc solo scelere, quod a Christianitate disjunctus est, non habebit vitam; sed ira Dei bene vixerit, nihil ei praejudicant aliena peccata, quia unusquisque in ea proprium portabit, sicut Apostolus dicit: Et quicunque in ea corpus Christi manducaverit indigne, judicium sibi manducat et bibit : cum enimanducat\', satis ostendit, quia non alteri iudicium manducat sed sibi. hoc nos etione sacramentorum sed consensione factorum. nam si in factis malis non eis quisque consentiat, portat malus causam suam et personam suam nec praeiudicat alteri, quem in consensione mali operis socium non habet criminis.
Abbreviated transcription (Latin):
tibulum ꝑtinet. quod in eo decalogo qui
datus est in monte syna. hoc solum p̃ecpto
figurato occultatum ẽ. quod ad sabbatũ ꝑti¬
cat. qd̾ illo die popłs ab omni oꝑe seruili
abstinere preceptus ẽ quo significat᷑ pectm̃.
nͥ quia ñ pectare scificationis ẽ. hoc ẽ mu
abus lapideis tabulis conscripta ẽ. solum
inter cetera. in umbra figurate positũ ẽ.
in quo uidei salbatum obseruant: ut hoc
ipso significaret᷑ tempus tunc fuisse oceul¬
tande grẽ.: que nouo testam̃to fuerat ꝑ xꝑi
passionem. tamquã scissione ueli reuelan
da. Cum enun transierit inqͥt adxꝑm: au¬
ideo dicat sine grã dei nos eẽ iustos ñ posse.
quia legem dedit. qr doctrinã instituit: qr
bona precepta mandauit. Illa enim sine
adiuuante sꝑii: ꝓculdubio ẽ littera occi¬
dens. Cum gͦ ad est uiuificans sꝑe. hoc ipsũ
intus conscriptum facit diligr: quod foris
seriptũ. faciebat lex timeri.

Expanded text:
tibulum pertinet, quod in eo Decalogo, qui tibulum pertinet, quod in eo Decalogo, qui datus est in monte Sina, hoc solum praecepto figurato occultatum est. quod ad sabbatum pertistra illo die populus ab omni opere seruili abstinere praeceptus est, quo significatur peccatum, nisi quia non peccatum sanctificationis est, hoc est munabus lapideis tabulis conscripta est, solum inter cetera in umbra figurae positum est, in qua ludaei sabbatum obseruant, ut hoc ipso significaretur tempus tunc fuisse occultandae gratiae, quae nouo testamento fuerat per Christi passionem tamquam scissione ueli reuda. Cum enim, inquit, transierit ad Cine operatione gratiae dei nos iustos esse non posse, quia legem dedit, quia doctrinam instituit, quia bona praecepta mandauit. illa enim sine adiuuante spiritu procul dubio est littera occidens; cum uero adest uiuificans spiritus, hoc ipsum intus conscriptum facit diligi, quod foris scriptum lex faciebat timeri.
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Apparet gͥ. luterȩ uetustatem si
desit nouitas sꝑe reos facere potiꝰ cogni¬
tione peccati: quam liberare a peccato.
Unde & alibi scriptũ est. Qui apponit sci¬
entiã apponit & dolorem: ñ quia lex ipsa
mala ẽ. s quia mandatũ bonum habet
in littera demonstrante. ñ in adiuuante
sꝑu: qd mandatũ si fit timore penȩ. non
amore iusticie. seruilit̾ fit. ñ liberaliter:
& ideo nec fit. Non enim fructus ẽ bonus.
qui de caritatis radice ñ surgit. Porro aũ si
adsit fides quȩ ꝑdilectionem oꝑatur: in¬
cipit condelectari legi dei scdm int̾iorem
hominem. Quȩ delectatio. ñ littere s sꝑs
donum ẽ: etiam si alia lex in menbris ad¬
huc repugnat legi mentis. donec in no¬
uitatem que de die indiem in interiore
homine augetur. tota uetustas mutata
ꝑtranseat: lib̾ante nos de coepore mortis
que inxꝑi euangłio reuelata ẽ dispensatiõẽ
temꝑoꝵ ordinatissima. sicut ds nouit cunc¬
⁊a disponere. Et fortasse ad illud ipsũ eius la¬

Expanded text:
i. Apparet igitur litterae uetustatem, si desit nouitas spiritus, reos facere potius cognitione peccati quam liberare a peccato. unde et alibi scriptum est: qui apponit scientiam, apponit dolor e m, non quia ipsa lex malum est, sed quia mandatum bonum habet in littera demonstrante, non in adiuuante spiritu. quod mandatum si fit timore poenae, non amore iustitiae, seruiliter fit, non liberaliter et ideo nec fit. non enim fructus est bonus, qui de caritatis radice non surgit. porro autem si adsit fides, quae per dilectionem operatur, incipit condelectari legi dei secundum interiorem hominem, quae delectatio non litterae, sed spiritus donum est, etiamsi alia lex in membris adhuc repugnat legi mentis, donec in nouitatem, quae de die in diem in interiore homine augetur. tota uetustas mutata pertranseat liberante nos de corpore mortis quae in Christi euangelio reuelata est dispensatione temporum ordinatissima, sicut deus nouit cuncta disponere. et fortasse ad illud ipsum eius la
Abbreviated transcription (Latin):
intendere filii isrł in faciem moysi. ꝓpter
głam uultus eiꝰ quȩ euacuat᷑: quare ñ
magis ministratio sꝑc. erit in gła: Si
enim ministratio dampnationis gła ẽ:
multomagis abundabit ministerium
iusticie. in gła. Aduerte quã dicat lit¬
terã quȩ occidit: eui uelut e contrario
uiuificantẽ ingerit sꝑm. Ea certe ẽ mi¬
nistratio mortis in litt̾is figurata lapi¬
deis. & ministratio dampnationis: quia
lex sub intrauit ut abundaret delictũ.
Porro aũ precepta ipsa tam st̃ utilia faci¬
enti atq salubria: ut nͥ quis ea fecerit. uitã
habere non possit. Attende & uide utrũ¬
quicꝙͣ ꝓpter circumcisionẽ uł sabbatũ. uł
qͥd aliud umbrati uł sacram̃ti. ac ñ totũ
ꝓpt̾ hoc dicat. quod littera ꝓhibens pecca
augendo concupiscentiã. & iniquitatem
p̃uaricatione cumulando. nͥ liberet gr̃ã ꝑ

Expanded text:
 in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus quae evacuatur; quare non magis ministratio spiritus erit in gloria? Si enim ministratio damnationis gloria est, multo magis abundabit ministerium ius. nunc autem aduerte quam dicat litteram quae occidit, cui uelut e contrario uiuificantem ingerit spiritum. ea certe est ministratio mortis in litteris figurata lapideis et ministratio damnationis, quia lex subintrauit, ut abundaret delictum. porro autem praecepta ipsa tam sunt utilia facienti atque salubria, ut nisi quis ea fecerit uitam habere non possit. an uerquidquam propter circumcisionem, vel Sabbatum, vel quid aliud umbratilis sacramenti, ac non totum propter hoc dicat; quod littera prohibens, peccaaugendo concupiscentiam, et iniquitatem praevaricatione cumulando, nisi liberet gratia per
Abbreviated transcription (Latin):
Quis audeat manducare dñm suũ : Et tñ ait.
Qͥ manducat me. uiuit ꝓpt̾ me. Quando
xꝑe mandueat᷑: uita manducat᷑. Nec oces¬
ditur ut manducetur: s mortuos uiuificat.
Quando manducatur reficit: s ñ deficit.
ne forte finiamus illum: & postea qͦd man¬
ducemus ñ inueniamus. Manducetur xꝑc.
uiuit manducatus: quia resurrexit occisus.
Nec qñ manducamꝯ: partes de illo faciamus.
Et quide insacram̃to sic fit. et nor̃t fideles
que admodum manducent carnẽ xp̃i: unus¬
quisq accipit partem suam. Unde & ipsa
grã partes uocantur. ł partes manducat᷑.
& manet integer totꝰ. ꝑ partes manducat᷑
manet integer totus. incorde tuo. Totus
enĩ erat apud patrẽ. quando uenit in uͥgi¬
nẽ. Impleuit illam: nec recessit ab illo. Ue¬
niebat in carnem. ut eũ homines mandu¬
carent: & manebat integer apud patrem.
ut angłos pasceret. Quod enim sciatis fr̃s.¬
&e qui scitis. & qui nescitis. scire debetis. qͣn¬

Expanded text:
m suum? Et tamen ait: Qui manducat me, vivit propter me . Quando Christus manducatur, vita manducatur; nec occiditur ut manducetur, sed mortuos vivificat; quando manducatur reficit, sed non deficit. Nne forte sinamus illum, et postea qui manducemus, non inveniamus. Manducetur Christus, vivit manducatus, quia resurrexit occisus, nec quando manducemus, partes de illo facimus. Et quia in sacramento sic fit, et norunt fideles, quemadmodum manducent carnem Christi. Unusquisque accipit partem suam, unde ipsa gratia partes vocantur. Per partes manducatur, et manet integer totus in coelo, manet manet integer totus in corde tuo; totus enim erat apud Patrem, quando venit in Virginem. Implevit illam, nec recessit ab illo; veniebat in carnem, ut eum homines manducarent; et manebat integer apud Patrem, ut anget quod scitis et quod nescitis scire debetis, q
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ ego dico tͥ. tu es petrus. Symon qͥppe antea
uocabat᷑. Hoc aũ ei nom̃ ut petrꝰ appella¬
retur: adnõ impositũ ẽ. Et hoc in ea figura ut
petrus & suꝑ hanc petrã quã confessus es.
suꝑ hanc petrã quã cognouisti dicens. tu es
xꝑc filiꝰ di uiui ȩdificabo eccłiã meã: id est
suꝑ me ipsũ filiũ dĩ uiui edificabo eccł̃iã meã.
tes homines edificari suꝑ hoĩes. dicebant
Ego quidem sũ pauli. ego aũ apollo: ego uͦ cephȩ
Ipse ẽ petrꝰ. Et alii qui nolebant edificari suꝑ

Expanded text:
es Petrus. Simon quippe antea vocabatur. Hoc autem ei nomen, ut Petrus appellaretur, a Domino impositum est: et hoc in ea figura, utPetrus; et super hanc petram quam confessus es, super hanc petram quam cognovisti, dicens, Tu es Christus Filius Dei vivi, aedificabo Ecclesiam meam : id est, Super me ipsum Filium Dei vivi, aedificabo Ecclesiam meam. tes homines aedificari super homines, dicebant: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ipse est Petrus. Et alii qui nolebant aedificari sup
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ aũ lux. s in dño. Qõ nemo potest in paulo
nemo in petro. nemo in alio ullo apłoꝵ: hoc
potest. in dño. Peo bene paulus utilit̾ se con¬
tẽpnens. illũ cõmendans: ñ qͥd paulus in qͥt
ꝓ uob̾ crucifixus ẽ. aut in noĩe pauli bapti¬
ꝑati estis: Non gͦ in me. s mecũ: ñ sub me. s

Expanded text:
nunc autem lux; sed in Domino . Quod nemo potest in Paulo, nemo in Petro, nemo in alio ullo Apostolorum, hoc potest in Domino. Ideo bene Paulus utiliter se contemnens, illum commendans: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis? Non ergo in me, sed mecum; non sub me,
Abbreviated transcription (Latin):
Queri potest que sunt uasa mortis.
an forte beretici: nam & ipsi ex eodem arcu
mandas. s uenenis ꝑimendas insiluint. qd̃
ñ contingit nisi ꝓmeritis. Propt̾ea diuine
ꝓuidentiȩ etiam ista dispositio tribuen¬
ordinat cum peccauerint. Alalo enĩ uoto
ꝑ peccatum legentes. male cogunt᷑ intelli¬
gere: ut ipsa sit pena pecc̃i. Quoꝵ tñ morte
filii catholicȩ eccłȩ. tamquã quibꝰdam spinis
ant inter uos. hoc ẽ inter homines: cum
manifesti sint deo

Expanded text:
quaeri potest quae sint vasa mortis? An forte haeretici? Nam et ipsi ex eodem arcu,mmandas, sed venenis perimendas insiliunt, quod non contingit nisi pro meritis. Propterea divinae providentiae etiam ista dispositio tribuenordinat cum peccaverint. Malo enim voto per peccatum legentes, male coguntur intelligere, ut ipsa sit poena peccati; quorum tamen morte filii catholicae Ecclesiae, tanquam quibusdam spinis, ant inter vos ; hoc est inter homines, cum manifesti sint Deo
Abbreviated transcription (Latin):
iħmice hc̃ crucifixũ. Eis enim loquebatur.
qui caꝑe altiora de xp̃i dĩtate ñ pot̾ant. Qͥb
cẽ paulopost dicit. Non potui loqui uobis
quasi sp̃ualib: s quasi carnalib. Hoc gͦ int̃
illos nesciebat. qd̃ ꝑ illũ scire ñ poterant: &
hoc solum se scire dicebat. qd eos ꝑ illũ
scire oportebat. Deniq sciebat int̾ ꝑfectos.
q̃d int̾ paruulos nesciebat: ibi quippe ait.
sapientiam loquim int̾ ꝑfectos. Eonamq
genere locutionis nescire quisq dr quod oc¬
ture qd̃ in consuetudine humana ñ inue¬
niat᷑ qͥa utiq hoĩb locunt᷑:¬

Expanded text:
m, et hunc crucifixum. Eis enim loquebatur qui capere altiora de Christi deitate non poterant; quibus etiam paulo post dicit Non potui loqui vobis quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Hoc ergo inter illos nesciebat, quod per illum scire non poterant, et hoc solum se scire dicebat, quod eos per illum scire oportebat: denique sciebat inter perfectos, quod inter parvulos nesciebat. Ibi quippe ait: Sapientiam loquimur inter perfectos. Eo namque genere locutionis, nescire quisquis dicitur quod octurae, quod in consuetudine humana non inveniatur, quia utique hominibus loquunt
Abbreviated transcription (Latin):
humanam susciꝑet: menbra eiꝰ non eẽnt
nisi animȩ nr̃e. Quia uero & corpus susce¬
pit ꝑ quod etiam caput ẽ nobis. qui ex
anima & corpore constamus: ꝓfecto illius
menbra sunt & corpora nr̃a. Si gͦ unus¬
quisq cupiens fornicari uilescat sibi. &
in seipso contempnat seipsum: ñ inse con¬
tempnat xꝑm. Non dicat faciã: nicħ sũ.
Omnis caro fenum.: s corpus tuum men¬
brũ ẽ xꝑi. Quoibas: Redi. Quo te tãꝙͣ
precipitare cupiebas: Parce in te xꝑo: ag¬
nosce inte xꝑmi. Tollens gͦ menbra xp̃i: fa¬
ciam menbra meretricis: Meretrix ẽ enĩ:
que tibi ad adulterium consentit. Et for¬
te ipsa xꝑiana tollit menbra xꝑi: & fac̃
menbra adulteri. Inuicem in uobis con¬
tempnitis xꝑm: nec agnoseitis dñm ur̃m
nec cogitatis precium ur̃m. Qualis aũ
ille dñs: qui seruos suos fecit fr̃s suos. S
parum erat fr̃s suos: nͥ faceret menbra
sua. Itane tanta dignitas uiluit: quȩ tã

Expanded text:
humanam susciperet; membra ejus non essent nisi animae nostrae: quia vero et corpus suscepit, per quod etiam caput est nobis, qui ex anima et corpore constamus; profecto illius membra sunt et corpora nostra. Si ergo unusquisque cupiens fornicari, vilescebat sibi, et in se ipso contemnebat se ipsum; non in se contemnat Christum: non dicat, Faciam, nihil sum: Omnis caro fenum . Sed corpus tuum membrum est Christi. Quo ibas? Redi. Quo te tanquam praecipitare cupiebas? Parce in te Christo, agnosce in te Christum. Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? Meretrix est enim quae tibi ad adulterium consentit: et forte ipsa christiana tollit membra Christi, et facit membra adulteri. Invicem in vobis contemnitis Christum, nec agnoscitis Dominum vestrum, nec cogitatis pretium vestrum. Qualis autem ille Dominus, qui servos suos fecit fratres suos? Sed parum erat fratres suos, nisi faceret membra sua. Itane tanta dignitas viluit? Quia tam
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o obscurum atq adoꝑtum ẽ. Statimq
quippe idem apłs subicit. Cũ aũ transie¬
ris ad xp̃m: auferetur uelam̃. Non ait
grãm tamquã inutilia ibi tegerentur
ablata sunt: s tegnien potius quo te¬

Expanded text:
Christo obscurum atque adopertum est. statim quippe idem apostolus subicit: cum autem transieris ad Christum, auferetur uelamen; non enim uam inutilia ibi tegerentur, ablata sunt; sed tegmen potius, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sunt uiliã. cara sunt. Quid ẽ carius ipsa cari¬
tate: Sic autem cõmendatur caritas ab apło
ut dicat suꝑeminentiorẽ uiam uobis demo¬
stro. Si linguis hominum loquar &e angłoꝵ
caritatem autem ñ habeam: factus sum exam̃

Expanded text:
n sunt vilia, chara sunt; quid est charius ipsa charitate? Sic autem commendatur charitas ab Apostolo, ut dicat: « Supereminentiorem viam vobis demonstro. Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ sum. Et si distribuero omnia mea pau¬
ꝑib & tradidero corpus meum ita ut ardeã:
caritatem autem non habeam: nichil michi
ꝓdest. Quanta ẽ ergo caritas. quȩ si desit. fru¬
stra habentur cȩtera: si ad sit habent᷑ omĩa:
Tamen caritatem laudans apłs paulus copi¬
osissime atq uberrime: minus de illa dix̃
quam quod ait breuit̃ apłs iohannes. Neq¬

Expanded text:
omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest » . Quanta est ergo charitas, quae si desit, frustra habentur caetera; si adsit, recte habentur omnia? Tamen charitatem laudans apostolus Paulus copiosissime atque uberrime, minus de illa dixit quam quod ait breviter apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is. ꝑ sꝑm scm̃ qui datus est nobis. Quis gͦ
nominet patrem & filium: & non ibi in¬
telligat caritatem patris & filii: Quam cũ
tuum sine sꝑu quod ẽ anima tua si fuerit.
mortuum est: sic anima tua sine sꝑu scõ.
id est sine caritate si fuerit: mortua depu¬
tabitur.

Expanded text:
ritum sanctum qui datus est nobis . Quis ergo nominet Patrem et Filium, et non ibi intelligat charitatem Patris et Filii? Quam cum tuum sine spiritu, quod est anima tua, si fuerit, mortuum est; sic anima tua sine Spiritu sancto, id est, sine charitate si fuerit, mortua deputabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cramentũ diuinum ẽ. Habes baptismum: &
ego confiteor. S quid dicit idem apłs: Si scie¬
ro omnia sacramenta. & habuero ꝓphetiam. &
omnem fidem. ita ut montes transferam: ne
habeam caritatem. Confitebantur & demoneᷤᷤ
xꝑm. Ergo credendo. s ñ diligendo dicebant: qͥd
nobis &̃ tibi: fidem habebant. caritatem ñ
habebant ĩdeo demones erant. Noli de fide gla¬
ri. Adhuc demonib comparandus es. Audi quid
dicat apłs. Si distribiero omnia mea pauꝑib
& tradidero corpus meum ut ardeam: caritatẽ
autem non babeam. Ecec quod ñ habes. Si tra¬
didero corpus meum inquit ut ardeam. Et
utiq pro nomine xꝑi. S quia st̃ multi. qui ia¬
ctanter illud facunt non cum caritate: ideo si
tradidero corpꝰ meũ ut ardeã. caritatem aũ non
habeam: nichil michi ꝓdest. Catitate fecerunt
martyres. illi qui intempore ꝑsecutionis passi st̃.
caritate fecerunt: isti autem de tumore faciunt.

Expanded text:
cramentum divinum est; habes Baptisma, et cramentum divinum est; habes Baptisma, et ego confiteor. Sed quid dicit idem apostolus? Si sciero omnia sacramenta, et habuero prophetiam et omnem fidem, ita ut montes transferam: ne habeat charitatem. Confitebantur et daemones Christum. Ergo credendo, sed non diligendo dicebant, Quid nobis et tibi ? Fidem habebant, charitatem non habebant: ideo daemones erant. Noli de fide gloriari; adhuc daemonibus comparandus es. Noli dtribuero omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam. Ecce quod non habes. Si tradidero, inquit, corpus meum ut ardeam; et utique pro nomine Christi: sed quia sunt multi qui jactanter illud faciunt, non cum charitate, ideo, Si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Charitate fecerunt martyres illi qui in tempore persecutionis passi sunt; charitate fecerunt: isti autem de tumore et de sup
Abbreviated transcription (Latin):
caritatem significat᷑. Unde hoc ꝓbamꝰ:
Quomͦ enim oleum nullo humore premitur.
s diruptis omnib exilit & suꝑeminet: sic ẽ
caritas. Non pot̾̃ premi inima: neceẽ ẽ ut ad su¬
ꝑna emicet. Propterea de illa dicit apłs. Ad huc
suꝑeminentiorẽ uiam uobis demonstro. Ca
diximus de oleo quia suꝑeminet: ne forte ñ
de caritate dix̾it apłs. suꝑeminentiorem uiã
uobis demonstro: audiamus quid sequitur.
Si linguis hominũ loquar & angłoꝵ: carita¬
tem autem ñ habeam: factus sum tamquã
eramentum sonans. & cimbalum tinniens.
I. nunc donate & clama: disertus sum. I. excla¬
ma doctus sum. Quantum disertus: Quan¬
tum doctus: Dumquid linguis angłoꝵ locui¬
tus es: Et tamen si linguis angłoꝵ loquereris
caritatem non habens: audirem era sonantia.
aut cymbala tinnientia. Soliditatẽ aliquam
quero. fructum in foliis inueniam: ñ sint sola
uerba. habent oliuam: redeant ad archam.
S inquies. habeo sacramentũ. Uerum dicis. Sa¬

Expanded text:
aritatem significat. Unde hoc probamus? Quomodo enim oleum a nullo humore premitur, sed disruptis omnibus exsilit et supereminet: sic et charitas non potest premi in ima; necesse est ut ad superna emineat. Propterea de illa dicit Apostolus, Adhuc supereminentiorem viam vobis demonstro. Quia diximus de oleo, quia supereminet, ne forte non de charitate dixerit Apostolus, Supereminentiorem viam vobis demonstro, audiamus quid sequitur: Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum tanquam aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens . I nunc, Donate, et clama, Disertus sum: i nunc, et clama, Doctus sum. Quantum disertus? quantum doctus? numquid linguis Angelorum locutus es? Et tamen si linguis Angelorum loquereris, charitatem non habens, audirem aera sonantia et cymbala tinnientia. Soliditatem aliquam quaero, fructum in foliis inveniam: non sint sola verba, habeant olivam, redeant ad arcam. 21. Sed, inquies, habeo sacramentum. Verum dicis: Sa
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam egenus & indigus amor ita di¬
ligit. ut reb quas diligit subiciat᷑. ꝓpt̾ea
cum commemoraretur sꝑc d̾i. in quo sc̃a eius
beniuolentia dilectioq intelligitur. suꝑ ferri
dictus ẽ: ne facienda oꝑa sua ꝑ indigentie necessi¬
tatem potius. quam ꝑ abundantiã benefici¬
entiȩ. deus amare putaret᷑. Cuius rei memor
apłs. dicturꝰ de caritate. suꝑeminentiorem
uiam demonstraturũ se ait. Et alio loco.
Suꝑeminentem inquit scientie caritatẽ xꝑi.¬

Expanded text:
uoniam egenus atque indigus amor ita diligit, ut rebus quas diligit subjiciatur; propterea cum commemoraretur Spiritus Dei, in quo sancta ejus benevolentia dilectioque intelligitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua, per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficentiae Deus amare putaretur? Cujus rei memor Apostolus dicturus de charitate, supereminentem viam demonstraturum se ait : et alio loco, Supereminentem, inquit, scientiae charitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ide amatores ueritatis. ñ accipientes in
uanum nom̃ dĩ sui. loqui sapientiã int̾
ꝑfectos: etiam int̾ imꝑfestos ñ quidẽ loqui qd̾
saꝑe ñ possunt: ñ tam̃ recedere aueritate. &
ꝑgere in uanitatẽ. Quãuis imꝑfecti ñ capi¬
ant. si quid paulo excelsius fuerit disputatũ
de u̾bo dĩ dõ apud dm̃. ꝑ qd̾ facta st̃ omĩaͥ. pos¬
sintq eaꝑe quod int̾ eos loquit᷑ paulus tãꝙͣ
inter paruulos xp̃i. iħm xp̃m &e hunc cruci¬
fixum: ñ tam̃ ula ẽ ueritas. & ista uanitas.
s finxisse diceremus: si uulnera illa in fan¬
tasmate fuisse: si sanguinẽ ñ uerũ s simu¬
latum de uulnerib emanasse: si falsas eũ ci¬
catces tãꝙͣ post falsa uuln̾a demõstrasse. Cũ uͦ
ista omĩa uera dicinꝰ. fac̾ta dicimꝰ certa. ex¬
p̃ssa. impleta credimus e p̃dicamꝰ : quamuis
de sublimmi illiꝰ & de incõmutabili u̾itate
ñ loquam᷑: ñ tam̃ imꝰ in uanitatẽ. Qui aũ
illa omĩa in xpo falsa & simulata dicunt:¬

Expanded text:
ide amatores ueritatis, non accipientes in uanum nomen domini dei sui, loqui sapientiam inter perfectos, etiam in perfectos; non quidem loqui quod sapere non possunt, non tamen recedere a ueritate et pergere in uanitatem. quamuis enim imperfecti non capiant si quid paulo excelsius fuerit disputatum de uerbo dei, deo apud deum, per quod facta sunt omnia, possintque capere quod inter eos loquitinter paruulos Christi, Iesum, et hunc crucifixum, non tamen illa est ueritas et ista est uanitas. sed finxisse diceremus, si uulnera illa in phantasmate fuisse, si sanguinem non uerum, sed simulatum de uulneribus emanasse, si falsas eum cicatrices tamquam post falsa uulnera demonstrasse. cum uero ista omnia uera dicimus, . facta dicimus, certa, expressa, impleta credimus et praedicamus, quamuis de sublimi illius et de incommutabili ueritate non loquamur, non tamen imus in uanitatem. qui autem illa omnia in
Abbreviated transcription (Latin):
laudamini. qd̾ utiq bene oꝑantes.
merito possunt: addidit. in nomine sco eiꝰ:
ut qui głatur in dño głetur. Qui gͦ ñ sibi
s ei uolunt psallere: caueant fac̾e iusticiam
suam coram hominib ut uideant᷑ ab eis.
Alioquin: mercedẽ ñ habebunt apd̃ patrẽ qͥ
incelis ẽ. S luceant oꝑa eoꝵ corã hominib.
ñ eo fine ut ipsi uideant᷑ ab eis: s ut uide¬
ant bona oꝑa eoꝵ & glificent patrẽ eoꝵ qͥ in
celis ẽ: hoc ẽ laudamini innoĩe scõ eius.¬

Expanded text:
Laudamini,» quod utique bene operantes merito possunt; addidit, «in nomine sancto ejus:» ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Qui ergo non sibi, sed ei volunt psallere, caveant facere justitiam suam coram hominibus, ut videantur ab eis; alioquin mercedem non habebunt apud Patrem, qui in coelis est : sed luceant opera eorum coram hominibus, non eo fine ut ipsi videantur ab eis, sed ut videant bona opera eorum, et glorificent Patrem eorum, qui in coelis est . Hoc est lauda
Abbreviated transcription (Latin):
do illam rectissime dimitti. si uiro dicat.
ñ ero uxor tua nisi michi de latrocinio di¬
uitias ꝯgreges. aut nisi solita lenocinia qͥbꝰ
nr̃am domum transigebas etiam xꝑianꝰ
exerceas: aut si quid aliud uł facinorosum.
aut flagitiosum inuiro nouerat: quo de¬
lectata rapinam libidinẽue explebat. uel
facilem uictum habebat: uł etiam incede¬
bat ornatior. Tunc enim ille cui uxor dixit.
si ueracit᷑ egit penitentiam ab oꝑib mor¬
tius. qñ accessit ad baptismũ. habetq in
fundamento fidem que ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑.
ꝓculdubio plus tenebitur amore diuine
gr̃e. quam carnis uxorie & menbrũ qd̃ eũ
scandalitat. fortiter amputet

Expanded text:
do illam rectissime dimitti, si uiro suo dicat: non ero uxor tua, nisi mihi uel de latrocinio diuitias congeras aut nisi solita lenocinia, quibus nostram domum transigebas, etiam Christianus exerceas, aut si quid aliud uel facinerosum uel flagitiosum in uiro nouerat, quo delectata uel libidinem explebat uel facilem uictum habebat uel etiam incedebat ornatior. tunc enim ille, cui hoc uxor dicit, si ueraciter egit paenitentiam ab operibus mortuis, quando accessit ad baptismum habetque in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, procul dubio plus tenebitur amore diuinae gratiae quam carnis uxoriae, et membrum, quod eum scandalizat. fortiter amputat
Abbreviated transcription (Latin):
ids̃ sꝑs sc̃s non eẽt: templũ utiq nosipso ᷤᷤ¬
templum alicui scõ angelo & excellentissimo de
remus eam seruitutẽ. quȩ uni tantũ debet᷑ dõꝰ
Si gͦ sacrilegi eẽmus. faciendo templũ cuicũq
creaturȩ: quomͦ ñ est d̾s uerus. cui non templũ
facimus. s nos ipsi templũ sumus:¬

Expanded text:
s sanctus non esset, templum utique nos ipsos notemplum alicui sancto angelo excellentremus eam servitutem, quae uni tantum debetur Deo? Si ergo sacrilegi essemus faciendo templum cuicumque creaturae, quomodo non est Deus verus cui non templum facimus, sed nos ipsi templum sumus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑc sc̃s si creatura ñ creator ẽẽt. ꝓfecto crea¬
tura rationalis ẽẽt: ipsa ẽ enim sũma
creatura. Et ideo in regła fidi ñ poneret᷑ an
eccłiam. qͥa & ipse ad ęccł̃iam ꝑtineret. in
illa eius parte que in celis ẽ: nec hab̾et tẽ¬
plum. s etiam ipse templũ eẽt. Templũ aũ
tis adeo: de quib alio loco dicit. nescitis qͥa
corpora ur̃a menbra sunt xpir Quomͦ ergo
d̃s non ẽ qui tẽplum habet: aut minor xp̃o
apłs: nescitis quia templum di estis: Ed ut ꝓ¬
baret adiecit. & sꝑc d̃i habitat in uob̃. Ds̃ ergo
habitat in templo suo. ñ solum sꝑc sc̃s̃. s cẽ pat
& filiꝰ. qui cẽ de corꝑe suo ꝑ quod factꝰ ẽ caput
ȩccłiȩ quȩ in hominib ẽ. ut sit in om̃ĩb iꝑse
pͥmatum tenens. ait. Soluite templũ hoc: & pꝰ
triduũ suscitabo illud. Templũ gͦ dĩ hoc ẽ to¬
tius sũme trinitatis. sc̃a ẽ eccłia: scilicet uniu̾¬
sa in celo & int̾ra¬

Expanded text:
ctus si creatura, non creator, esset, profecto creatura rationalis esset; ipsa est enim summa creatura. Et ideo in Regula fidei non poneretur ante Ecclesiam, quia et ipse ad Ecclesiam pertineret in illa ejus parte quae in coelis est. Nec haberet templum, sed etiam ipse templum esset. Templum autem vobis est, quem habetis a Deo? De quibus alio loco dicit: Nescitis quia corpora vestra membra sunt Christi ? Quomodo ergo Deus non est, qui templum habet? aut minor ChrisApostolus, Nescitis quia templum Dei estis: quod ut probaret, adjecit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus ergo habqui etiam de corpore suo, per quod factus est caput Ecclesiae, quae in hominibus est, ut sit ipse in omnibus primatum tenens , ait, Solvite templum hoc, et in triduo suscitabo illud . Templum ergo Dei, hoc est totius summae Trinitatis, sancta est Ecclesia, scilicet universa in coelo et in ter
Abbreviated transcription (Latin):
mortis ẽ peccatum: continuo subiunxit uͥtꝰ
ꝓhibendo: immo uͦ mala ꝓhibendo & bo¬
na iubendo. Uirtus tñ est peccati lex. Qͥa
subintrauit in quit lex. ut abundaret de¬
lictum. Quid est ut abundaret delictum:
Quia ubi grã non erat: auxit ꝓhibitio desi¬
derium. Et cum quasi de ꝓprio presumitur
uirtus factum ẽ grande uicium d quid
fecit gr̃a: Nbi abundauit peceatũ: supet¬
abundauit grã. Uenit d̃ns. Totum qd de a¬
dam traxisti. totum quod tuis prauis mo¬
rib addidisti: totum dimisit. totum de¬
leuit. Orationem docuit: grãm ꝓmisit.
Certamen indixit: laboranti subuenit. uic̃¬

Expanded text:
mortis est peccatum; continuo subjunxit, Virtmortis est peccatum; continuo subjunxit, Virtprohibendo: imo vero mala prohibendo, et bona jubendo. Virtus autem peccati lex: quia, Subintravit, inquit, lex ut abundaret delictum. Quid est, ut abundaret delictum? Quia ubi gratia non erat, auxit prohibitio desiderium: et cum quasi de propria praesumitur virtute, factum est grande vitium. Sed quid fecit gratia? Ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Venit Dominus: totum quod de Adam traxisti, totum quod tuis pravis moribus addidisti, totum dimisit, totum delevit; orationem docuit, gratiam promisit; certamen indixit, laboranti subvenit, vic
Abbreviated transcription (Latin):
fit. si tune fiet. Quid tunt fietꝰ Ser¬
mo qui scriptus ẽ absorta est mors in uicdo¬
riã. Ubi est contentio tua: ubi ẽ mors acu¬
leus tuus: Tunc fiet ut nusquam sit acule¬
Quid festinas: Tunc fiet. Mereatur in te hu¬
militas. ut tunc inte fiat: ne suꝑbia ñ ꝑ¬
mittat. ut uł tunc inte fiat. Tunc fiet: mo¬
do interim dum pugnas. dum laboras. dũ
ꝑielitaris. dic. dic. Dimitte nob̾ debita nr̃a.
Pic omnino eum pugnas. Uerum die: ex a
non habere peccatum: cum hic ñ simꝰ si ne
peccato. Dicamus gͦ ueritatem: ut aliq̃n
inueniamus securitatẽ. Sit uitas in pug¬
na: ut adquirat᷑ securitas in uictoria. Tunt
data ẽ tibi lex: & clatum ẽ tͥ preceptũ. Bonũ
ẽ tibi ut sꝑc te uiuificet: ne lutera occidat.
uolo ut uelis: s non sufficit ut uelis. Adiuuan¬
dus es ut plene uelis: oe impleas quod uelis.
Nam uis uidere. quid ualeat sine sꝑu adiu¬
uante littera iubens: Ibi dixit. Cum dictũ
eẽt ubi ẽ mors aculeus tuus. aculeus autẽ

Expanded text:
 fiet? Sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Tunc fiet ut nusquam sit aculeQuid festinas? Tunc fiet, tunc fiet. Mereatur in te humilitas, ut tunc in te fiat; ne superbia non permittat ut vel tunc in te fiat. Tunc fiet. Modo interim dum pugnas, dum laboras, dum periclitaris, dic, dic, Dimitte nobis debita nostra . Dic omnino dum pugnas, dic, verum dic, ex annon habere peccatum; cum hic non simus sine peccato. Dicamus ergo veritatem, ut aliquando inveniamus securitatem. Sit veritas in pugna, ut acquiratur securitas in victoria. Tunc data est tibi lex, et datum est tibi praeceptum. Bonum est tibi ut Spiritus te vivificet, ne littera occidat. Volo ut velis; sed non sufficit ut velis. Adjuvandus es ut plene velis, et impleas quod velis. Nam vis videre quid valeat sine Spiritu adjuvante littera jubens? Ibi dixit. Cum dictum est, Ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem
Abbreviated transcription (Latin):
corporis quam peccand. oo amisimꝰ.
habebat tantam felicitatem: ut in defec¬
tũ ñ uergeret senectutis. Huic gͦ pristine
stabilitati. restituetur hoc corpus in resur¬
rectione mortuorum. Sed habebit
amplius. ut nec alim̃tis corporalibus
sustentetur: s ad sufficientiam uiuificet᷑ solo
sꝑu cum resurrexerit in sꝑm uiuificantem.
Qua causa etiam sꝑuale ẽ. Illud aũ qͦd pͥmũ
fuit. quamuis non moriturum nisi homo
peccasset. tamen alimale factum ẽ: hoc est
in animam uiuentẽ.

Expanded text:
corporis, quam peccando amisimus, habebat tantam felicitatem, ut in defectum non uergeret senectutis. huic ergo pristinae stabilitati restituetur hoc corpus in resurrectione mortuorum, sed habebit amplius, ut nec alimentis temporalibus sustentetur, sed ad sufficientiam uiuificetur solo spiritu, cum resurrexerit in spiritum uiuificantem, quia iam etiam spiritale erit. illud autem, quod primum fuit quamuis non moriturum, nisi homo peccasset, tamen animale factum est, hoc est in animam uiuentem.