comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
naturis: & ꝑsona subsistens in
duabus & exduab naturis di¬
cttur esse deus. idest uerbum uel
diuina natura: potest enim pre¬
dicari ꝑsona simplex uel natura
de ꝑsona composita. Non est autẽ
ut ait iohs damascenus. idem di¬
cere naturam uel ꝑsonam. Quõd¬

Expanded text:
sona subsistens in duabus et ex duabus naturis dicitur esse Deus, id est, Verbum vel natura divina. Potest enim praedicari persona simplex vel natura de persona composita. Non est autem, ut ait Joan. Damasc., idem dicere naturam vel personam.
Abbreviated transcription (Latin):
ulla cognationis causa. Uxor e¬
nim fris: fr̃issa potius quã cogꝰ
uitrantes. Uiri soror: glos ap¬
pellatur. Sororis autẽ uir. non
habet speciale nomen: nec ux
duum famosa questione: ali¬
quid licet minꝰ sufficient̃ diximꝰ.
Iam de spũali cognatione adda¬
mus: quȩ &̃ ꝑsonasimpeditut ñ
sint legitime ad ineundas nup¬
tias. Tria quedam sunt: con¬
sanguinitas: affinitas: & sp̃u¬
alis germanitas. Consangui¬
nitas ẽ inter eos qui iungunt᷑¬

Expanded text:
ulla cognationis causa. Uxor eulla cognationis causa. Uxor enim fratris, fratrissa potius quam cognaintrantes. Viri soror, glos appellatur. Sororis autem vir non habet speciale nomen, nec uxoduum famosa quaestione, aliquid, licet minus sufficienter, diximus. Jam de spirituali cognatione addamus, quae etiam personas impedit ut non sint legitimae ad ineundas nuptias. Tria quidem sunt: consanguinitas, affinitas, et spiritualis germanitas. Consanguinitas est inter eos qui jungunt
Abbreviated transcription (Latin):
ic dicendum ẽ.
quod aliud ẽ fornicatio: ali¬
ud stuprum: aliud adulterium:¬
b alud incestus: aliud raptus.
ornicatio licet sit genus omĩs
illiciti eoitus. qui fit extra uxorẽ:
tamen specialiter intelligit᷑ inu¬
su uiduaꝵ uel meretͥcũ uel con¬
cubinaꝵ. Stuprum proprieẽ.
uirginum illicita defloratio. ad¬
ulterium ẽ. alieni thori uiolatio:
unde adulteriũ dicitur. quasi¬
ad alteriꝰ thoꝵ accessio. Incestꝰ ẽ:
consanguineaꝵ uel affiniũ ab-¬
usus. Unde incestuosi dicuntur:
qui consanguineis uel affinib
suis abutuntur. Raptus ad¬
mittitur. cum puella a domopa
uxorem habeat: siue puelle siue
parentib us illata constiterit.
hic morte mulctat᷑: s si ad eccł̃am
cum rapta confugerit. pͥuilegio
eccłȩ mortis impunitatẽ me̾t᷑. Atten¬
dendum ẽ etiam illud alexand̾.
quod ait. Quod fr̃ soror ue uxo¬
ris tuȩ cognati dicunt᷑. eqͥuoca.¬
tionis uire fit: & necessitate uul¬
garis appellationis potiꝰ quã

Expanded text:
ic dicendum est quod aliud est fornicatio, aliud stuprum, aliud adulterium, aliud incestus, aliud raptus. Fornicatio, licet sit genus omnis illiciti coitus qui fit extra uxorem, tamen specialiter intelligitur in usu viduarum, vel meretricum, vel concubinarum. Stuprum proprie est virginum illicita defloratio. Adulterium est alieni thori violatio, unde adulterium dicitur quasi alterius thori accessio. Incestus est consanguineorum, vel affinium abusus. Unde incestuosi dicuntur, qui consanguineis vel affinibus suis abutuntur. Raptus admittitur, cum puella violenteruxorem habeatur. Sive puellae, sive parentibus vis illata constiterit, hic morte mulctatur; sed si ad Ecclesiam cum rapta confugerit, privilegio Ecclesiae mortis impunitatem meretur. Addendum est etiam illud Alexandri, qui ait: Quod frater sororve uxoris tuae cognati dicuntur, aequivocationis jure fit, et necessitate vulgaris appellationis potius, quam
Abbreviated transcription (Latin):
olet queri.utrũ aliquid deci
deo cognoscat aliquis ma¬
gis meritꝰ ut petrus: quod
non cognoscat aliquis minuᷤ
meritus ut linus. Pluribus
usdetur. quod omnia de dõ ad
beatitudinem spectantia. õs
communiter electi cognoscãt.
sed differenter. Nichũ enim ĩ
deo noscibile maius dignius¬
ꝙ uidetur. quam eũ intellig̾e̾
trinum & unum: hoc autẽm
omnes tunc ꝑ speciem cognos¬
cent. Unde sequitur: ut non
sit aliquid beatitudini ꝑtinẽs.¬
& quasi conuigiũ reputatuR:
quia bona fide & ꝑ manũ eccłȩ
conuener̃t. Unde & filii eoꝵ le¬
gitimi habent᷑. Nlii uero dict
fuisse coniugium. licet non eẽnt
legitime ꝑsonȩ: quia talium con¬
iunctiones uocat canones diugia.
ubi de ꝑsonis agunt: quarum
testimonio consanguneoꝵ sit
dirienda coniuinctio. Unde ur
tres consanguimitatẽ iureuiran¬
oo firmauerut: uel ipsi forte cõ¬
fessi fuerint: conuigia dissoluan¬
tur. Si ueroneutrũ contigerit:
quatinus palam fateantur. si
se recognoscunt consanguineos.

Expanded text:
 quaeri utrum aliquid de Deo cognoscat aliquis magis meritus, ut Petrus, quod non cognoscat aliquis minus meritus, ut Linus. Pluribus videtur quod omnia de Deo ad beatitudinem spectantia omnes communiter electi cognoscant, sed differenter. Nihil enim in Deo noscibile majus digniusque videtur, quam eum intelligere trinum et unum. Hoc autem omnes tunc per speciem cognoscent. Unde sequitur ut non sit aliquid beatitudini pertinens quasi conjugium reputatur, quia bona fide et per manum Ecclesiae convenerunt. Unde et filii eorum legitimi habentur. Alii vero dicunt fuisse conjugium, licet non essent legitimae personae, quia talium conjunctiones vocant canones conjugia, ubi de personis agitur, quarum testimonio consanguineorum sit dirimenda conjunctio. Unde Urbtres consanguinitatem jurejurando firmaverint, vel ipsi forte confessi fuerint, conjugia dissolvantur. Si vero neutrum contigerit, quatenus palam fateantur, si se recognoscunt consanguineos.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquitatem uiramento fir¬
mauerint: uel sitres uel duo ex
antiquiorib genuensib quib
hec ꝓpinquitas ẽ nota. qui bo¬
ne fame & ueraciᷤ testimonii sit.
remoto amore timore precio
& omni malo studio. predicto¬
modo firmauerint: sine mora
conuigia dissoluantur. Consan¬
guineos uero extraneoꝵ nullus
accuset: uel consanguinitatem
in synodo computet: s ꝓpinqui
ad quoꝵ noticiam ꝑtinet. Si au¬
tem ꝓgenies tota defecerit: ab
antiquiorib & ueraciorib quib
propinquitas tota nota sit. ep̃c
canonice ꝑquirat: & si inuenta fu¬
erit separentur. Fece quib accu¬
santib & testificantib dirim̃da

Expanded text:
tatem juramento firmaverint; vel si duo vel tres ex antiquioribus Januensibus quibus haec propinquitas est nota, qui bonae famae et veracis testimonii sunt, remoto amore, timore, pretio et omni malo studio, praedicta firmaverint, sine mora conjugia dissolvantur. Consanguineos vero extraneorum nullus accuset, vel consanguinitatem in synodo computet; sed propinqui ad quorum notitiam pertinet. Si autem progenies tota defecerit, ab antiquioribus et veracioribus, quibus propinquitas tota nota sit, episcopus canonice perquirat; et si inventa fuerit, separentur. Ecce quibus accusantibus vel testificantibus d
Abbreviated transcription (Latin):
spiritib defunctoꝵ corꝑa
sua in resurrectione reciꝑe. si ens po¬
test sine corporibꝰ summa beati¬
tudo preberi. difficilis questio ẽ:
nec potest a nob ꝑfecte diffiniri.
Sed tamen dubium ñ ẽ. & raptã
acarnis sensib hominis mentẽ.
&̾ post mortem ipsa carne depo¬
sita. non sic uidere posse in cõmu
causa. siue ideo. quia in est eina¬
turalis quidam appetitꝰ corpꝰ
amministrandi: quo retardat᷑
quodam modo. ne tota intentio¬
ne ꝑgat in ilud summũ celũ.
donec ille appetitꝰ conquiescat.
Porro sitale sit corpꝰ cuius sit dif¬
ficilis & grauis amminist᷑¬
tio. sicut heccaro quȩ corrum¬
pitur. multomagis auertitur
mens abilla uisione summi ce¬
li. Proinde cum hoc corpꝰ iã
nature suȩ modũ obediens &
ĩꝑans. iuiuficata & uiuificans
tam ineffabili facilitate. ut sit
ei głȩ: quod fuit sarcinȩ.

Expanded text:
spiritibus defunctorum corpora sua in resurrectione recipere, si eis potest sine corporibus summa beatitudo praeberi, difficilis quaestio est, nec potest a nobis perfecte definiri. Sed tamen dubium non est, et raptam a carnis sensibus hominis mentem, et post mortem ipsa carne deposita non sic videre posse incommutacausa, sive ideo, quia inest ei naturalis quidam appetitus corpus administrandi, quo retardatur quodammodo, nec tota intentione pergat in illud summum coelum, donec ille appetitus conquiescat. Porro si tale sit corpus, cujus sit difficilis et gravis administratio, sicut haec caro quae corrumpitur, multo magis avertitur mens ab illa visione summi coeli. Proinde cum hoc corpus jam naturae suae modum, inobediens et imperans, vivificata et vivificans tam ineffabili facilitaei gloriae, quod fuit sarcinae.
Abbreviated transcription (Latin):
sam in agro uel quolibet loco
oppresserit. uel adduxerit in do¬
mum suam. moriatur: quia ux¬
orem proximi sui uiolauit: ñ
quȩ iam uxor erat: sed quȩ apa-¬
rentib uxor fieri debebat. Ex
his colligitur. quod sponse que¬
oam conuiges sunt. ante com¬
mixtionem sexuũ. Sed forte illd̃
mouet quod in fine capituli di¬
citur. non quȩ iam uxor erat:
sed quȩ uxor fieri debebat. Qd̃
ñ ita debet intelligi. quasi ux¬
or uere non fuerit. ex quo pac¬
tio conuigalis intercessit: sed q
nondum traducta fuerit: nec
res uxoria intercesserat. scilicet
concubitus conuigalis. Quo
alit accipitur in his aliis capitulis
quȩ sic uiro desponsata ẽ.
ut non intercesserit consensꝰ
de p̃senti. sed sponsio futuri:¬

Expanded text:
sam in agro vel quolibet loco sam in agro vel quolibet loco oppresserit, vel adduxerit in domum suam, moriatur; quia uxorem proximi sui violavit; non quae jam uxor erat, sed quae a parentibus uxor fieri debebat. Ex his colligitur quod sponsae quaedam conjuges sunt ante commixtionem sexuum. Sed forte illud movet quod in fine capituli dicitur: Non quae jam uxor erat, sed quae uxor fieri debebat. Quod non ita intelligi debet, quasi uxor vere non fuerit, ex quo pacto conjugalis intercessit; sed quia nondum traducta fuerat, nec res uxoria intercesserat, scilicet concubitus conjugalis. 11. Quod aliter accipitur in his aliis capitulis quae sic viro desponsata est ut non intercesserit consensus de p
Abbreviated transcription (Latin):
sa in subditis capitulis.
liquando enim sponsas uo¬
cant. quȩ talem habuert̃
desponsationem ubi fuit pactio
conuigalis de presenti & ille ue¬
re coniuiges sunt. Unde gregoriꝰ
uel subarrauerit. quamquam
postmodum preueniente die
mortis. eius nequiuerit eã du¬
cere in uxorem: tamen nulli de
consanguinitate eius licet acci¬
pere eam in coniugio: & si inuẽ¬
tum fuerit factum. separetuR
omnino. Item iulius papa. Si
quis desponsauerit uxorem uel
subarrauerit. & uel preuenien¬
te die mortis uel irruentibꝰ qui¬
busdam causis. eam ñ cogno¬
uerit: nec frater euis nec ullus
de consanguinitate eius. eandẽ
sibi tollat in uxorem ullo umꝗͣ
tempore. Item gregorius. Qui
desponsatam proximi sui puel
lam ceꝑit in coniuigiũ anathe¬
ma sit ipse. & omnes consenti¬
entes ei. quia scđm legem di mo¬
ri decernitur. Nam diuine legis
ẽ mos. sponsas appellare conui¬
ges: ut in euangelio. Accipe ma¬
riam coniuigẽ tuã. Et in deute.¬
ronomio.Si quis alteriꝰ spon¬

Expanded text:
sa in subditis capitulis. Aliquando enim sponsas vocant, quae talem habuerunt desponsationem, ubi fuit pactio conjugalis de praesenti; et illae vere conjuges sunt. Unde Greg., 27vel subarrhaverit, quanquam postmodum praeveniente die mortis ejus nequiverit eam ducere in uxorem, tamen nulli de consanguinitate ejus licet accipere eam in conjugio; et si inventum fueomnino. » Item Julius papa: « Si quis desponsaverit uxorem vel subarrhaverit, vel praeveniente die mortis, vel irruentibus quibusdam causis eam non cognoverit; nec frater ejus, nec ullus de consanguinitate ejus eamdem sibi tollat in uxorem ullo unquam tempore. » Item Gregorius: « Qui deslam ceperit in conjugium, anathema sit ipse, et omnes consentientes ei, quia secundum legem Dei mori decernitur. Nam divinae legis non est sponsas appellare conjuges, ut in Evang., Matth. 1: Accipe Mariam conjugem tuam. Et in Deut.: Si quis alterius spon
Abbreviated transcription (Latin):
sam filii oppresserit. & post
filius eius eam duxerit: pater
postea ñ habeat uxorem. nec
mulier uirum: filius qui patͥs
facinus ignorauit. aliã ducat.
Si conuux illa fuisset: qd̾ utiq
foret si in sponsalib pactio con¬
uigalis intercessiset: ñ ꝑmitte
retur sponsꝰ aliam ducere. Me¬
chis autem pena ñ nubendi
ex rigore infligitur: ut alii ter¬
reantur. Item ex eõdem. Quidã
desponsauit uxorem & dotauit:¬
& cum ea coire non potuit: qͣm
clanculo frater eus corrupit:
&̾ grauidã reddidit. Decretum ẽ
ut quamuis nupta ñ potuerit
esse legitimo uiro. desponsatã
tamen fratri frater habere ñ
possit: sed mechus & mecha for¬
nicationis quidem uindictam
sustineant: licita uero eis con¬
uigia non negent᷑. F.

Expanded text:
sam filii oppresserit, et post filius ejus eam duxerit, pater postea non habeat uxorem, nec mulier virum; filius qui patris facinus ignoravit, aliam ducat. Si conjux illa fuisset quod utique foret, si in sponsalibus pactio conjugalis intercessisset, non retur sponso aliam ducere. Moechis autem poena non nubendi ex rigore infligitur, ut alii terreantur. Idem ex eodem: Quidam desponsavit uxorem et dotavit, et cum ea coire non potuit, quam clanculo frater ejus corrupit et gravidam reddidit, decretum est, ut quamvis nupta non potuerit esse legitimo viro, desponsatam tamen fratri frater habere non possit. Sed moechus et moecha, fornicationis quidam vindictam sustineant, licita vero eis conjugia non negentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ancillam in matͥmonio acceꝑtt.
ñ habeat licentiã dimittere eã:
si consensu amboꝵ coniuncti st̃:
nͥ ob fornicationẽ. De illis agit.
quib alterutriꝰ conditio nõta
ancillam alteriꝰ acceꝑit.
an sit inter eos conuigiũ. De hoc
ita statutũ est. Dictum ẽ nobis.
quod quidam legitima seruo¬
rum matͥmonia. potestatiua
quadam p̃sumptione dirimãt:
s inuno ꝯiugio ꝑmanentes dñis ser¬
pituli uͥ uidet᷑ innui p̃t̃ uoluntatẽ
dñoꝵ.inter seruum & ancillam
non posse contrahi coniugium:
uel si contrahitur non eẽ ratũ.

Expanded text:
ancillam in matrimonio acceperit, ancillam in matrimonio acceperit, non habet licentiam dimittendi eam, si consensu amborum conjuncti sunt, nisi ob fornicationem. De illis agit quibus alterutrius conditio nota eancillam alterius acceperit, an sit inter eos conjugium. De hoc ia dirimunt. Dictum est nobis, quod quidam legitima servorum matrimonia potestativa quadam praesumptione dirimant, sed in uno conjugio permanentes dominis serpituli, ubi videtur innui praeter voluntatem dominorum inter servum et ancillam non posse contrahi conjugium, vel si contrahitur non esse ratum.
Abbreviated transcription (Latin):
unc de conditione uideamꝰ.
an ualeat conuigiũ diuide.
Ad quod dicimꝰ. quia ñ negat᷑
ingenua posse nubere seruo:s
si nescitur esse seruilis condi¬
tionis libere potest dimitti. cũ
seruitus eius fuerit dep̃hensa:
homo. ancillam alterius uxorẽ
acceꝑit: & estimat quod ingenu¬
a sit. si ipsa femina fuerit pꝰea
in seruitutem detecta. si eam aser¬
uitute redimere potest faciat.
Si ñ potest. si uoluerit aliam
accipiat. Siuero ancillam eam
scierat. & collaudauerat: posteã¬
ut legitimam habeat. Itẽ ex eo¬
dem. Si femina ingenua acceꝑit
seruum. sciens qd seruus eẽt. ha¬
beat eum: quia õs unũ patr̃e ha
in celis. Una lex erit uiro
& femine. Cum dicit᷑ sciens
illum seruum. dat᷑ intelligi: qd̾
si nescierit illũ seruũ eẽ ñ cogit᷑
manere cum ipso. Si enu illa
conditionis dolũ patit᷑: ñ cog¬
tur adherere ei. cuius fraude de¬
cepta ẽ. Si autem scierit uir cõ¬
ditionem mulieris. uel ecõu̾so:
ñ ualet eam dimittere. Unde

Expanded text:
Nunc de conditione videamus an valeat conjugium dividere. Ad quod dicimus quia non negatur ingenua posse nubere servo; sed si nescitur esse servilis conditionis libere potest dimitti cum servitus ejus fuerit deprehensa homo ancillam alterius uxorem acceperit, et aestimat quod ingenua sit; si ipsa femina fuerit postea in servitutem dejecta, si eam a servitute redimere potest, faciat; si non potest, si voluerit aliam accipiat. Si vero ancillam eam scierat et collaudaverat post,ut legitimam habeat. Item ex eodem: Si femina ingenua acceperit servum, sciens quod servus esset, habeat eum; quia omnes unum Patrem habemus in coelis, una lex erit viro et feminae. Cum dicitur sciens illum servum, datur intelligi quod si nescierit illum servum esse, non cogitur manere cum ipso. Si enim conditionis dolum patitur, non cogitur adhaerere ei cujus fraude decepta est. Si autem scierit vir conditionem mulieris, vel e converso, non valet eam dimittere. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
An illud facturus paruulꝰ spon¬
detur. cum creuerit: sicut et
omnib pompis diabol spon¬
detur abrenunciare: Quods ñ
seruauerit factus aduitus: te¬
nebitur ipse uł sponsor Sane di
ci potest ibi sponderi ꝓ paruulo.
quod ad maiorem etatem si uene¬
rit. & pompis diaboli renunti¬
abit. & sanã fidem tenebit. cu¬
uis tc̃ sacramentũ recipit. Hac
autẽ sponsione paruulus pro
quo fit tenebit᷑ non sponsor: s
tamen ut caitio impleat᷑ quan¬
tũ in se ẽ. & oꝑam dederit: quia
exigitur a patrino diligens cura
eum. pro quo respondit sollici¬
tudo. De hoc augustinus. Cer¬
tissimam emisistiᷤ cautionẽ: qua
renuntiare pompis diaboli spo

Expanded text:
An illud facturus parvulus sponAn illud facturus parvulus spondetur cum creverit, sicut et omnibus pompis diaboli spondetur abrenuntiare, quod si non servaverit factus adultus, tenebitur ipse, vel sponsor? Sane etiam dici potest ibi sponderi pro parvulo, qui ad majorem aetatem, si venerit, et pompis diaboli renuntiabit, et sanam fidem tenebit, cujus tunc sacramentum recipit. Hac autem sponsione parvulus pro quo fit, tenebitur, non sponsor, si tamen ut cautio impleatur, quantum in se est, operam dederit, quia exigitur a patrino, ut sit diligens circa eum pro quo spondit sollicitudo. De hoc Aug.: Certissimam emisistis cautionem, qua abrenuntiare pompis diaboli spo
Abbreviated transcription (Latin):
Si uero ꝓ eo qui respondere po¬
test. alius respondeat: ñ itidem
ualet sicut dictum ẽ. Etatẽ ha¬
ber: pro se loquatur. Siuero q̃¬
ritur ex quo sensu pro paruulo
dicatur credo uel fidem peto. di¬
cimus de sacram̃to fidei id eẽ in¬
telligendum. quod respondetur
petere cum defert᷑ ad ȩccl̃am &
habere cum baptiatur ut sit
sensus. cum dicitur fidẽ peto.
idest sacramentũ fidei presto
sum recipere: credo. idest sacra¬
mentum fidei suscipio. quodẽ
hic paruulus presto ẽ sacramen¬
tum fidei accipere. Unde augꝰ
detur credere paruulus. qui fidi
nondum habet effectum: res
pondetur fidem habere ꝓpter
fidei sacramentũ: & conuert̾e
se ad deum propter conu̾sionis
sacramentum. Sed adhuc que¬
ritur ex quo sensu pro paruulo
respondeatur. credo ind̾m patrẽ.
Numquid de sacramento fidei.
an de fide mentis ibi agitur.i
Si de sacramento: cur nõmina¬
tim distinguntur persone: Si
uero de fidei affectu: quomodo

Expanded text:
Si vero pro eo qui respondere poSi vero pro eo qui respondere potest, alius respondeat, non itidem valet, sicut dictum est. Aetatem habet, pro se loquatur. Si vero quaeritur ex quo sensu pro parvulo dicatur: Credo, vel: Fidem peto, dicimus de sacramento fidei id esse intelligendum, quod respondetur petere cum defertur ad ecclesiam, et habere fidem cum baptizatur; ut sit sensus cum dicitur: Fidem peto, id est, sacramentum fidei praesto sum recipere: Credo, id est, sacramentum fidei suscipio; quod est: Hic parvulus praesto est sacramentum fidei accipere. Unde Aug.,ndetur credere parvulus qui fidei nondum habet effectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum, et convertere se ad Deum propter conversionis sacramentum. Sed adhuc quaeritur ex quo sensu pro parvulo respondeatur: Credo in Deum PatremNumquid de sacramento fidei, an de fide mentis ibi agitur? Si de sacramento, cur nominatim distinguuntur personae? Si vero de fidei affectu, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ueat. quod quidam non ea fide
eternam: sed eos putant hoc re¬
medio temporalẽ retinere uł re¬
cipere sanitatem. Non enim ꝓp¬
terea illi non regenerantur: qͥa¬
nec ab illis hac intentione offe
inbaptrrandis electis duo tem¬
pora eẽ obseruanda: id est pasca
& pentecosten: ut in sabbato pas¬
che uł pentecostes baptismi sacͣ¬
mentum celebretur. Qui uero
necessitate mortis uel periculi
urgentur omni tempore debent
baptirari. De responsione patri¬
orro cuncti ad bap norum¬
tismum uenientes fidẽ suã
profiteri debent. & exponere qͥd
petere uenerint ad ȩcclesiam.
Unde & abaptiando queritur.
Quid uenisti ad eccłam petere :
Qui si adultus ẽ: pro se respon¬
det. fidem idest sacramentũ
fidei: & doctrinam. Ita etiam
ꝑ singula interrogatus. respon¬
dec se credere in patrem & filiũ
baptitantur:. qui adhuc loqui
uel credere nesciunt: sicut etiã
proegris mutis uel surdis. aliꝰ
ꝓfitetur dum baptirant᷑. Sic &
de penitentib agendum est.

Expanded text:
ueat, quod quidam non ea fide aeternam, sed quod eos putant hoc remedio temporalem retinere uel recipere sanitatem. non enim propterea illi non regenerantur, qnec ab illis hac intentione offerin baptizandis electis duo tempora esse servanda, id est, Pascha et Pentecosten, ut in sabbato Paschae vel Pentecostes Baptismi sacramentum celebretur. Qui vero necessitate mortis vel periculi urgentur, omni tempore debent baptizari. 7. De responsione patriPorro cuncti ad Baptismum venientes, fidem suam profiteri debent et exponere ad quod petendum venerint ad ecclesiam. Unde etiam a baptizando quaeritur: Quid venisti ad ecclesiam petere? Qui, si adultus est, pro se respondet: Fidem, id est, sacramentum fidei et doctrinam. Ita etiam per singula interrogatus, respondet se credere in Patrem, et Filiubaptizantur, qui adhuc loqui vel credere nesciunt: sicut etiam pro aegris, mutis, vel surdis alius profitetur dum baptizantur, sic et de poenitentibus agendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ liberantur ꝑ xp̃m: resurgent
quidem etiam ipsi. unusquisq
cum sua carne: sed ut cũ diabolo
eiusq angelis puniant᷑. Utrũ
uero ipsi cum uitiis & defor¬
mitatib suoꝵ corpoꝵ resur¬
gant. quecumq in eis gestart̃:
inrequirendo laborare quido¬
pꝰ est. Non enim fatigare nos

Expanded text:
non liberantur per Christum, resurgent non liberantur per Christum, resurgent quidem etiam ipsi, unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo ejusque angelis puniantur. Utrum vero ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecumque in eis gestarunt, inquirendo laborare quid opus est? Non enim fatigare nos
Abbreviated transcription (Latin):
te: sicut sine ulia corruptione
onere difficultate: in quib tan¬
ta facilitas quanta felicitaᷤ erit.¬
X.
Propt̃ qd̾ & spũalia dicta sunt:
cum proculdubio corpora sint
futura ñ sp̃c. Ex his apparet.
quod una erit etas omnium
resurgentĩ. scilicet uiuenilis: sta¬
tura uero diuersa: scilicet quam
quisq habuit in iuuenili etate:
uel erat habiturꝰ si ante est de¬
functus. Nec de substantia de
qua hominis caro creatur ali¬
quid ꝑibit: s omniũ particu¬
larum ante disꝑsaꝵ collectioẽ
redintegrabit᷑ naturalis sub¬
stantia corporis. Scõꝵ quoq
corpora sine omni uitio fulgida
sicut sol resurgent: precisis cũc¬
tis deformitatib quas hic ha¬
buerunt:
T. Si mali tunc habeant
quas hic habuerunt deformitates.
e repbis autem queri solet
an̾ cum de formitatibus
hic habitis resurgant. Hoc au¬
tem augustinus ñ asserit: sed
dubium relinquit: ita inqͥens.¬
Quicumq ab illa ꝑditionis
massa quȩ ꝑ adam facta est.

Expanded text:
te, sicut sine ulla corruptione, te, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate: in quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit. Propter quod et spiritualia dicta sunt, cum procul dubio cofutura, non spiritus. Ex his apparet quod una erit aetas omnium resurgentium, scilicet, juvenilis; statura vero, diversa, scilicet, quam quisque habuerat in juvenili aetate, vel erat habiturus, si ante est defunctus. Nec de substantia de qua hominis caro creatur, aliquid peribit; sed omnium particularum ante dispersarum collectione redintegrabitur naturalis substantia corporis. Sanctorum quoque corpora sine omni vitio fulgida sicut sol, resurgent, praecisis cunctis deformitatibus quas hic habuerunt. 4. Si mali tunc habeant quas hic habuerunt deformitates. De reprobis autem quaeri solet an cum deformitatibus hic habitis resurgant. Hoc autem August. non asserit, sed dubium relinquit, ita inquiensQuicumque ab illa perditionis massa quae per Adam facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
in puluerẽ. uł confunderẽt᷑ in maᷤ¬
sam: & eam uellet artifex rursũ
ex illius materia & quantitatere¬
parare: nichil int̾eẽt ad eius inte¬
gritatem. quȩ particula mat̾ie
cui membro statuȩ redderẽt᷑. dũ
tamen totum ex quo constituta
fuerat. restituta resumeret: ita
deus mirabiliter atq ineffabilr̃
artifex. de toto quo caro nr̃a ex¬
titerat. eam mirabili celeritate
restituet: nec aliquid attinebit
ad eius redintegrationẽ utrũ ca¬
pilli ad capillos redeant. & un¬
gues ad ungues: an quicquid
eorum ꝑierãt mutetur in carnẽ.
& in partes alias corporis. reuo¬
cetur: curante artificis ꝓuidẽtia
nequid indecens fiat. Indecorum
quippe aliquid ibi ñ erit: s quic¬
quid futurum ẽ hoc decebit: ꝙ
nec futurum ẽ siñ decebit.
Quod sancti sine omni deformita¬
te resurgent
oc autem in corporib scõrum
gent igitur scõrum corpora sine
ullo uitio: sine ulla deformita¬

Expanded text:
in pulverem, vel confunderetur in masin pulverem, vel confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursum ex illius materia et quantitate reparare, nihil interesset ad ejus integritatem, quae particula materiae cui membro statuae redderetur; dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret; ita Deus, mirabiliter atque ineffabiliter artifex, de toto quo caro nostra extiterat eam mirabili celeritate restituet, nec aliquid attinebit ad ejus redintegrationem, utrum capilli ad capillos redeant, et ungues ad ungues; an quidquid eorum perierat, mutetur in carnem, et in partes alias corporis revocetur; curante artificis providentia ne quid indecens fiat. Indecorum quippe aliquid ibi non erit; sed quidquid ibi futurum est, hoc decebit, quia nec futurum est, si non decebit. 3. Quod sancti sine omni deformitate resurgent. Hoc autem in corporibus sanctorum gent igitur sanctorum corpora sine ullo vitio, sine ulla deformita
Abbreviated transcription (Latin):
materies. de qua mortaliũ
crẽatur caro: sed inquemlibet
puluerem cinerem ue soluatur:
in quolibet alitus aurasq diffu¬
giat: in quamcũq alioꝵ cor¬
porum substantiam uel in ip̃a
elementa uertat᷑: in quoꝵ cũq
animaliũ etiam hominũ cy¬
bum carnemq mutet᷑: illi a¬
nie puncto temporis redit:
quȩ ilam pͥmitus ut homo fi¬
eret cresceret uiueret aĩauit.
Ipsa igitur terrena materies.
que discedente anuma fitcada¬
uer: non ita resurrectione repa
rabitur. ut ea que dilabuntur.
& in alias atq alias rerũ specieᷤ
uertuntur. quamuis ad corpus
redeant unde dilapsa st̃ ad eas¬
dem quoq corporis partes ubi
fuerunt. redire necesse sit. Alio¬
quin si capillis redit. quod tã
crebra tonsura detraxit: si ungui¬
bus quod totiens depressit ex¬
sectio. immoderata & indecẽs
cogitantib resurrectionẽ carnis
& ĩdeo ñ credentib occurrit in¬
firmitas. S quemammodũ si
statua cuiuslibet solubilis metal¬
li igne liquesceret & conteretur

Expanded text:
materies, de qua mortalium creatur / caro, sed in quemlibet pulverem cineremve solvatur, in quoslibet halitus aurasque diffugiat, in quamcumque aliorum corporum substanciam vel in ipsa elementa vertatur, in quorumcumque animalium eciam hominum cibum carnemque mutetur, illi anime puncto temporis redit, que illam peret, cresceret, viveret, animavit. Ipsa itaque terrena materies, quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reprabitur, ut ea quae dilabuntur et in alias atque alias rerum species vertuntur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt, redire necesse sit. Alioquin si capillus redit, quem tam crebra tonsura detraxit; si unguibus, quos toties depressit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus resurrectionem carnis, et ideo non credentibus, occurrit infirmitas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli igne liquesceret, vel contereretur
Abbreviated transcription (Latin):
nia & sacrilega eẽ & eoꝵ alta¬
ria falsa & illicita sacerdotia.
& sacͥficia sacrilega: qui more
simiaꝵ quȩ cum homines non
sint. formam imitant᷑ huma¬
nam: uultũ eccłe catholicȩ. &
auctoritatẽ sibi uendicant cũ
ip̃i in eccła ñ sint: & cũ sint
saclegi sacerdotiũ amministnͣt.¬
& altare ponunt: cũ nec sacri¬
ficari oblatio illic possit. ubi
spc̃ sc̃s non sit: nec cuiquã do¬
minus ꝑ eius preces & oratioẽs
ꝓsit: qui dm̃ ipsũ uiolauit.
asserit. omnia quȩ offerunt᷑
ab hereticis contaminata ẽẽ
in conspectu dñi: quia licet
sancta uideant᷑:specie sui ta¬
men quia contacta sunt ab
illo qui pollutus ẽ. polluunt᷑
dem. Odit d̾s sacrificia hereti¬
corum. & a se ꝓicit: & quociẽs
in nomine eius congregati fu¬
erint. detestat᷑ fetorẽ ẽoꝵ: &
claudit nares suas. Idem Illi
offerunt panem sacrilegũ. &¬

Expanded text:
nia et sacrilega esse; et eorum altania et sacrilega esse; et eorum altaria falsa et illicita, et sacerdotia et sacrificia sacrilega, qui more simiarum, quae, cum homines non sint, formam imitantur humanam, vultum Ecclesiae catholicae et auctoritatem sibi vendicant, cum ipsi in Ecclesia non sint, et cum sint sacrilegi, sacerdotium administrant, et altare ponunt; cum nec sacrificari oblatio illic possit, ubi Spiritus sanctus non sit; nec cuiquam Dominus per ejus preces et orationes prosit, qui Dominum ipsum violavit. asserit omnia quae offeruntur ab haereticis contaminata esse in conspectu Domini, quia, licet sancta videantur specie sui, tamen quia contecta sunt ab illo qui pollutus est, polluuntur Odit Deus sacrificia haereticorum, et a se projicit; et quoties in nomine ejus congregati fuerint, detestatur foetorem eorum, et claudit nares suas. Idem: Illi offerunt panem sacrilegum,
Abbreviated transcription (Latin):
tradere sacros ordines: & si ab
eis ordinati. redeuntes ad ȩccłȩ
unitatem debeãt reordinari.
hanc questionem ꝑplexã ac
pene indissolubilem. faciunt.
doctoꝵ uerba: qui plurimum
dissentire uident᷑. Uident᷑ enim
quidam tradere hereticos sacroᷤᷤ
ordines dare ñ posse: nec illos
qui ab eis ordinati uidentur
grãm reciꝑe. Dicit enim in
dotii uel ministerii alicꝰ digni¬
tate. Quib solum baptisma
ratum eẽ ꝑmittit: quod in no
dare sp̃m scm̃ quem amisert̃:
& ordinatos ab hereticis caput
habere uulneratũ: & eũ qui ho¬
norem amisit. honorem dare
ñ posse: nec illum aliquid ac¬
cepisse: qm̃ in dante nichil erat
quod ille posset acciꝑe. Tradit
etiam uenientib ab hereticis
ꝑ manus impositionẽ. laicam
tantũ tͥbuendã communionẽ:
nec ex his aliquem in clericatꝰ
honorẽ uel exiguum subroga¬
legam eẽ arrianoꝵ con¬
secrationem: cũ ex eoꝵ manu
communio ꝑcipitur. Cypria.

Expanded text:
tradere sacros ordines, et si ab tradere sacros ordines, et si ab eis ordinati, redeuntes ad Ecclesiae unitatem debeant reordinari. Hanc quaestionem perplexam ac pene insolubilem faciunt doctorum verba, qui plurimum dissentire videntur. Videntur enim quidam tradere haereticos sacros ordines dare non posse, nec illos qui ab eis ordinati videntur gratiam recipere. Dicit enim Inndotii vel ministerii alicujus dignitate; quibus solum Baptisma tantum esse permittit, quod in nomdare Spiritum sanctum quem amiserunt, et ordinatos ab haereticis caput habere vulneratum; et eum qui honorem amisit honorem dare non posse, nec illum aliquid accepisse, quoniam in dante nihil erat quod ille posset accipere. Tradit etiam venientibus ab haereticis per manus impositionem laicam tantum tribuendam communionem, nec ex his aliquem in clericatus honorem vel exiguum subrogalegam esse Arianorum consecrationem, cum ex eorum manu communio percipitur. Cyprianu
Abbreviated transcription (Latin):
dulatur in cantu. Huius st̃ duo
genera precentoꝵ & succentoꝵ:
precentor qui uocem p̃mittit
in cantu: succentor qui subsequẽ¬
ter canendo respondet. Concen¬
tor autẽ dicit᷑: quia consonat.
Qui autẽ ñ consonat nec conci¬
nit concentor ñ erit. his breuit̃
tractatis ãmonendi sunt xp̃i
ministri. quatinus sicut excel¬
lunt ordinis dignitate. ita pre¬
cellant uitȩ sc̃itate: ut plebs eis
cominissa. eoꝵq disciplinis e¬
docta. gratanter eis obediat. &
eoꝵ imitatione de die indiẽ ꝓ¬
ficiat: a quib diuina sacram̃¬
ta ꝑcipiunt. & missaꝵ sollẽpnia
audiunt. Missa aitẽ dicitur.
uel quia missa ẽ hostia. cuuis
commemoratio fit in illo officio:
unde dicit᷑. ite missa ẽ. idest se¬
quimini hostiam quȩ missa est
ad celestia. tendentes post eam:
uł qͥa missus celestis uenit ad
consecrandũ dominicũ corpuᷤ.
ꝑ quem ad altare celeste defert᷑
hostia: unde & dicit᷑ missa est.
precisi & dampnati possĩt

Expanded text:
dulatur in cantu. Hujus sunt duo dulatur in cantu. Hujus sunt duo genera: praecentor, et succentor. Praecentor qui vocem praemittit in cantu, succentor qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur, quia consonat. Qui autem non consonat nec concinit, concentor non erit. His breviter tractatis admonendi sunt Christi ministri, quatenus sicut excellunt ordinis dignitate, ita praecellant vitae sanctitate, ut plebs eis commissa, eorumque disciplinis edocta, gratanter eis obediat, et eorum imitatione de die in diem proficiat, a quibus divina sacramenta percipiunt, et missarum solemnia audiunt. Missa autem dicitur, vel quia missa est hostia, cujus commemoratio fit in illo officio: unde dicitur: Ite missa est, id est: Sequimini hostiam quae missa est ad coelestia, tendentes post eam; vel quia missus coelestis venit ad consecrandum dominicum corpus, per quem ad altare coeleste defertur hostia. Unde et dicitur: Missa est. praecisi et damnati possint
Abbreviated transcription (Latin):
ciis p̾minẽt. quoꝵ auctoritati
& doctrine ceteri sacerdotes
subiecti sunt. Sollicitudo enĩ
quod archiẽpoꝵ nomine. pri¬
mates suꝑus significasse uide¬
tur: & metropolitaꝵ quos nc̃
archiepõs dicimꝰ. Hoꝵ autem
discretio a gentilib introducta
udetur: qui suos flamines a¬
lios simpliciter Flamines. alioᷤᷤ
archiflamines. alios ꝓthofla¬
mines appellabãt. Sacerdotes
enim gentiliũ flamines diceban¬
t᷑ qͥ habebart in capite pilleũ:
in quo erat breuis uirga. de¬
suꝑ habens aliquid lane: quod
cum ꝑ estum ferre ñ possent:
filum tantũ in capite ligare
ceꝑunt. Nudis enim capitibꝰ
eis incedere: nefas erat. Unde¬
& a filo quo utebantur fla¬
mines dicti sunt quasi filami¬
nes: sed in festis diebus filo de¬
posito pilleum imponebant.
ꝓ sacerdotii eminentia. cxxiiui¬
ades auim̃tis appellati st̃ . cuiiꝰ
sigc̃atio multiplex ẽ. Modo
enu sacerdotem: modo ꝓpħã:
mͦ poetam significat. cixu¬
antor uͦ uocat᷑: qui uocẽ mo¬

Expanded text:
minent, quorum auctoritati et doctrinae caeteri sacerdotes subjecti sunt. Sollicitudo enim quod archiepiscoporum nomine, primates superius significasse videtur, et metropolitanorum, quos nunc archiepiscopos dicimus. Horum autem discretio a gentilibus introducta videtur, qui suos flamines, alios simpliciter flamines, alios archiflamines, alios protoflamines appellabant. Sacerdotes enim gentilium flamines dicebantur, qui habebant in capite pileum, in quo erat brevis virga, desuper habens aliquid lanae, quod cum per aestum ferre non possent, filum tantum in capite ligare coeperunt. Nudis enim capitibus eis insidere nefas erat. Unde a filo quo utebantur flamines dicti sunt, quasi filamines. Sed festis diebus filo deposito pileum imponebant pro sacerdotii eminentia. Vates a vi mentis appellati sunt, cujus significatio multiplex est. Modo enim sacerdotem, modo prophetam, modo poetam significat. Cantor vero vocatur, qui vocem mo
Abbreviated transcription (Latin):
ad petrum. Reconciliati sumus
ꝑ solum filium scd̾m carnem sed
non soli filio scd̾m deitatem. Tri¬
nitas enim nos sibi reconciliauit:
ꝑ hoc quod solum uerbum car¬
nem ipsa trinitas fecit:. ẽ rinitas
fecit. sed uerbo. non patri. uel
spĩscõ. Si enim pater sibi. & fi¬
lius sibi. uel pater filio & filius
patri. carnis assumptionem ꝯ¬

Expanded text:
am Dei. 23. Reconciliati sumus igitur per solum Filium secundum carnem, sed non soli Filio secundum divinitatem. Trinitas enim nos sibi reconciliavit per hoc quod solum Verbum carnem ipsa Trinitas fecit. In quo fecit, sed Verbo, non Patri vel Spiritui sancto. Si enim Pater sibi, et Filius sibi, vel Pater Filio, et Filius Patri carnis assumptionem
Abbreviated transcription (Latin):
Mmine tota himana na¬
tura uitio corrupta erat: totã
assumpsit. idestanimam &
carnem: ut totam curaret & sc̃¬
ficaret. Quod autem humanȩ¬
iohannes ostendit. differentẽ
rationem dicti assignans. cum
natura humana in xp̃o nomi¬
uatur: & cum una dicttur na¬
tura ommum hominum. Ait

Expanded text:
mine tota humana natura vitio corrupta erat, totam assumpsit, id est, animam et carnem, ut totam curaret et sanctificaret. Quod autem humanJoannes ostendit, differentem rationem dicti assignans, cum natura humana in Christo nominatur, et cum una dicitur natura omnium hominum. Ait
Abbreviated transcription (Latin):
tuum sicut te ipsum Si enim
omnis homo ꝓximus est: tunc
inimicus. Precipimurergo & i¬
nimicos diligere. Et quia illud
preceptum generale est omnib.
precipĩt õshoĩes diligere. etiam
inimicos. Quidam quod hicdici¬
tur simpliciter tenere uolentes.
illud preceptum determinant di¬
centes. ułd ꝑfectis dari in precep¬
tum diligereomnem hominem
etiam inimicum: minorib uero
in consilium: in preceptum uero
eos diligere qui nichil mal fece¬
runt eis. & inimicos non odire.
Sed melius ẽ ut intelligat᷑ om̃ib
illo mandato precipi cunctos di¬
ligere. etiam inimicos: cui sensus
attestantur suꝑus posite auctori¬
tates & alie multe. Illud ueso
augustini nouissime positum de
ꝑfec̃ta caritate dictum intelligit᷑.
quȩ tantum ẽ ꝑfectorum: qui ñ
solum amicos. sed etiam inimicoᷤ
ꝑfecte diligunt eisq benefaciũt.
Que ꝑfectio dilectionis non ẽ tan¬
te multitudinis quanta exau¬
ditur in oratione domnica: & hoc

Expanded text:
tuum sicut teipsum? Si enim tuum sicut teipsum? Si enim omnis homo proximus est, tunc et inimicus; praecipimur ergo et inimicos diligere. Et quia illud praeceptum generale est omnibus, praecipitur omnes homines diligere, etiam inimicos. Quidam quod hic dicitur simpliciter tenere volentes, illud praeceptum determinant, dicentes illic perfectis dari in praeceptum diligere omnem hominem, etiam inimicum; minoribus in consilium. In praeceptum vero, eos diligere qui nihil mali fecerunt eis, et inimicos non odire. Sed melius est ut intelligatur omnibus illo mandato praecipi cunctos diligere etiam inimicos; cui sensui attestantur superius positae auctoritates, et aliae multae. Illud vero August. novissime positum, de perfecta charitate dictum intelligitur, quae tantum est perfectorum; qui non solum amicos, sed etiam inimicos perfecte diligunt, eisque benefaciunt. Quae perfectio dilectionis non est tantae multitudinis, quanta exauditur in oratione Dominica, et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ peccata ur̃a. Eece hinc haberi
uidetur. quod etiam pretaxauimꝰ:
scilicet maioris uirtutis eẽ dilige¬
re inimicum & benefacere ei. qͣm
illum qui nichil mali nobis fecit.
uel amicum. Quod si quis conce¬
dere simpliciter noluerit. dicens
intensiꝰ diligitur amicus quam
iimicus. & sdeo illud potus isto:
determinet ista scđm premissam
intelligentiam. dicens ibi compa¬
rationem factam. inter dilectionẽ
illam qua amicus & inimicus di¬
ligitur. Illud uero quod sequit᷑
magis nos mouet: quod scilicet di¬
cte. noneẽ tantȩ multitu dinis di¬
ligere inimicos. quanta ex audit᷑
cum dicitur. dimitte nobis & ce
terã Ubi dat intelligi quod ali¬
cui adeo duittuntur peccata ñ
diligentiinimicum: si iñ fratri
roganti qui in se peccauit dimit¬
tit. Sed cum peccata non dimit¬
tuntur alicui adulto. nisi carita¬
tem habeat: sequitur ut carita¬
tem habeat. qui nondiligit ini¬
micum. Quomodo ergo nõmine
proximi omnis homo intelligit᷑
in ilo mandato: diliges proxim̃

Expanded text:
hic haberi videtur, quod et praetaxavimus, scilicet majoris virtutis esse diligere inimicum et benefacere ei, quam illum qui nihil mali fecit nobis, vel amicum. Quod si quis concedere simpliciter noluerit, dicens: Intensius diligitur amicus quam inimicus, et ideo illud potius isto, determinet ista secundum praemissam intelligentiam, dicens ibi comparationem factam inter dilectionem illam qua amicus et inimicus diligitur. Illud vero quod sequitur, magis nos movet, quod scilicet dicit non esse tantae multitudinis diligere inimicos, quanta exauditur cum dicitur, Dimitte nobis debita nostra, etc., ubi dat intelligi quod alicui a Deo dimittuntur peccata non diligenti inimicum, si tamen fratri roganti qui in se peccavit, dimittit. Sed cum peccata non dimittantur alicui adulto, nisi charitatem habeat, sequitur ut charitatem habeat qui non diligit inimicum. Quomodo ergo nomine proximi omnis homo intelligitur in illo mandato: Diliges proximum
Abbreviated transcription (Latin):
cus: ut eum diligere fit difficile si¬
cut erat quando inimiticias exer¬
cebat. Quis quis uero roganti &
penitenti non dimittit. ñ estimet
adomino sua peccata dimitti:
quia mentiri ueritas non potest.
Quȩ cum docuisset orationemhãc:
in ea positam sententiam com¬

Expanded text:
cus, ut eum diligere sit difficile, sicus, ut eum diligere sit difficile, sicut erat quando inimicitias exercebat. Quisquis vero roganti et poenitenti non dimittit, non existimet a Domino sua peccata dimitti, quia mentiri Veritas non potest; quae cum docuisset orationem, hanc in ea positam sententiam com
Abbreviated transcription (Latin):
neficum: illud multo grandius
& magnificentissime bonitatis ẽ.
ut tuum quoq inimicũ diligas:
& ei qui tibi malum uult. & sĩ po¬
test facit: tu semꝑ bonum uelis.
faciasq quod possis: audiens di¬
stros: benefacite his qui odert̃ uo:
& orate pro ꝑsequentib & calũp¬
niantibus uos. S quoniã ꝑfectoꝵ
filiorum di est istud. quo quidẽ
se debet omnis fidelis extendere.
& humanum animum ad hunc
affectum orando dnm̃. secumq
agendo luctandoq ꝑducere.: tam̃
ꝙ̃ hoc tam magnum bonum tã¬
te multitudinis non est quantã
credimus exaudiri. cum dicitur.
si homo qui nondum ita ꝓfecit.
ut etiam diligat inimicum. ta¬
menqñ rogatur ab homine qͥ
peccauit in eum. ut ei pecc̃a di¬
mittat. dimittit ex corde: quie¬
tiam sibi roganti uult dimitii.
cum orat & dicit. sicut & nos di¬
mittimus. d .n. Quicumq uero
rogat hominem inquem pecca¬
uit. si peccato suo mouet᷑ ut roget.
non ẽ adhuc deputandus inimi¬

Expanded text:
neficum; illud multo grandius neficum; illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et si potest facit, tu semper bonum velis faciasque quod possis, audiens diite his qui odiunt vos; et orate pro persequentibus et calumniantibus vos. Sed quoniam perfectorum filiorum Dei est istud, quo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere, tamen quia hoc tam magnum bonum tantae multitudinis non est, quantum credimus exaudiri cum dicitur isi homo qui nondum ita profecit ut etiam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum ut ei dimittat, dimittit ex corde, qui etiam sibi roganti vult dimitti, cum orat et dicit, sicut et nos dimittimus debitoribus. Quicumque vero rogat hominem in quem peccavit, si peccato suo movetur ut roget, non est adhuc deputandus inimi
Abbreviated transcription (Latin):
ic solet queri quid potius sit
plurisq meriti diligere a¬
micos an diligere inimicos: Ced
hec comparatio implicita ẽ.Si e¬
nim conferatur dilectio amicoꝵ
tantum dilectioni amicoꝵ ⁊ eti¬
am inimicoꝵ. ꝑspicua ẽ absolu¬
tio. Sed si in aliquo uno homine
qui diligit simul amicum & ini¬
micum. quid horum potuis sit
queratur: obscura ẽ responsio.qͥa
de motumentis agitur. de quo ñ
est nob̾ facile iudicium: an unus
& idem motus sit erga amicum.
& inimicum: sed erga amicum in¬
tensior: an duo. unus erga inimi¬
cum qui dicitur difficilior: alter¬
slec incongrue putatur melior.
qui est feruentior: uel suinus idẽꝙ
est. inde potior ubi est ardentior
non imꝓbe estimatur. Augusti¬
esse diligere inimicum quam ami¬
cum: qui ꝑfectorum eẽ dicit dili¬
gere inimicos & benefacere eis: ne¬
q hoc a tanta multitudine
impleri. quanta exauditur in
oratione dominica. cum dicitur.
amultis impleri: qui nondum
diligunt inimicos. Ait enim. Ma

Expanded text:
ic solet quaeri quid potius sit plurisque meriti, diligere amicos, an diligere inimicos. Sed haec comparatio implicita est. Si enim conferatur dilectio amicorum tantum dilectioni amicorum et etiam inimicorum, perspicua est absolutio. Sed si in aliquo uno homine qui diligit simul amicum et inimicum, quid horum prius sit quaeratur, obscura est responsio, quia de motu mentis agitur, de quo non est nobis facile judicium, an unus et idem motus sit erga amicum et inimicum, sed erga amicum intensior; an duo, unus erga inimicum, qui dicitur difficilior, alternec incongrue putatur melior qui est ferventior. Vel si unus idemque est, idem potior ubi est ardentior, non improbe existimatur. Augustesse diligere inimicum quam amicum, quia perfectorum esse dicit diligere inimicos, et benefacere eis; neque hoc a tanta multitudine impleri, quanta exauditur in oratione Dominica, cum dicitur, a multis impleri, qui nondum diligunt inimicos. Ait enim sic:
Abbreviated transcription (Latin):
orarium. idest stolam suꝑ le¬
uum humerum: ut ꝑ hoc intel¬
ligant se accepisse uigũ dñi sua¬
ue. qͦ ad sinistram ꝑtinentia di¬
uinotimori subiciant. Accipi¬
unt & textum euangelii: ut ĩ¬
telligant se eẽ precones euange¬
lii xp̃i. Hii autem antequam
ordinentur. probent᷑ ut docet
apłs: & sic ministrent nullum
crimen habentes. Hoc officio usꝰ
ẽ xp̃c. quando post cenam sac¬
mentum carnis & sanguinis
disciplis dispensauit: & quando
apłos dormitantes ad orationẽ
incitauit. dicens. Uigilate & o¬
rate: ut ñ intretis inteptationẽ.

Expanded text:
orarium, id est stolam, super laeorarium, id est stolam, super laevum humerum, ut per hoc intelligant se accepisse jugum Domini suave; quo ad sinistram pertinentia, divino timori subjiciant. accipiunt et textum Evangelii, ut intelligant se esse praecones Evangelii Christi. Hi autem antequam ordinentur, probentur, ut docet Apostolus, et sic ministrent, nullum crimen habentes. Hoc officio usus est dominus, quando post cenam sacramentum carnis et sanguinis discipulis dispensavit, et quando apostolos dormitantes ad oracionem incitavit dicens: Vigilate et orate, ne intretis in temptacionem.
Abbreviated transcription (Latin):
thecuminoꝵ nominũ. Ipse p̃¬
monet aures habere ad diĩp¬
sedonat pacem. & ipse annun¬
tiat. Quod autem huic ordini
a moyse statutum ẽ. hoc etiam
in nouo testamento rep̃sentat᷑.
cum diacono suꝑ leuũ hume¬
rum stola ponitur. & casula
indieb ieuinii complicatur.
quia quicquid laboris & susti¬
nentiȩ in hac uita tolerat᷑. quasi
in leua portatur: donec in dex¬
tera idest in eternitate requ̾ieᷤᷤ
habeat᷑. Hic ordo ab apłis ẽ ce¬
lebratꝰ. quando ut legit᷑ in ac¬
tibus apłoꝵ. septem uiros ple¬
nos spũ scõ. ad hoc officiũ elege¬
runt: & oratione p̃missa manꝰ
eis imposuert̃. Unde & consue¬
tudo moleuit: ut in omni matͥce
eccła. septem diacones circa xp̃i
aram quasi septem columpne
assistant. Hu sunt septẽ angeli
tuba canentes in apocalypsi:
qui quales eẽ debeant. apłs do¬
cet timotheo scribens. Hii cum
ordinantur. solus ep̃c eis ma¬
nus imponit:quia ad ministe¬
rium applicantur. Ponit enĩ

Expanded text:
techumenorum nominum. Ipse prtechumenorum nominum. Ipse praemonet aures habere ad Dominum; ipse donat pacem et ipse annuntiat. Quod autem huic ordini a Moyse statutum est, hoc etiam in novo Testamento repraesentatur, cum diacono super laevum humerum stola ponitur, et casula in diebus jejunii complicatur; quia quidquid laboris et sustinentiae in hac vita toleratur, quasi in laeva portatur, donec in dextera, id est, in aeternitate, requies habeatur . Hic ordo ab apostolis celebratus est, quando, ut legitur in Actibus apostolorum, septem viros plenos Spiritu sancto ad hoc officium elegerunt, et oratione praemissa manus eis imposuerunt. Unde et consuetudo inolevit, ut in omni matrice ecclesia septem diacones circa Christi aram, quasi septem columnae, assistant. II sunt septem angeli tuba canentes in Apocalypsi, qui quales esse debeant Apostolus docet Timotheo scribens. Hi cum ordinantur, solus episcopus eis manum imponit, quia ad ministerium applicantur. Ponit eis