comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quãꝙͣ ĩ tellige̾ mͥ bideor
qua mẽte id fecĩt ¶õ
enĩ uere existĩauit eum
stultũ ẽẽ qͥ mstus eẽt si
cũ sciret nõ ẽẽ et rõnẽ tñ
cur ita uid̾et᷑ nõ ꝯp̃hẽdẽt
uoluit oñde̾ latẽ ĩ abdito
b̾itatẽ ut decretũ discipli¬
ne sue tuereͬ cuius lum
ma smña est nichil ꝑcipi
posse..
Ideamus gͦ utrũ¬
ne iusticia fedus
aliquod habere cũ stulti¬
cia possit iustus inqͥt si
autem equũ santio aut
tabulã naufrago nõ ad¬
emerit ut ip̃e animam
suã liberet stultus ẽ¶ꝑ
mũ om̃ nego nullo mõ
fieri posse ut hõĩ qͥ quidẽ
uere iustus sit eius modi
ur em̃ nauiget ał qͥd
petat ex aliena t̾ra cuisuf¬
ficit sua Cur aũt bellige¬
ret ac se aliems furori¬
bus misceat ĩ cuiꝰ aĩmo
pax cũ homĩb ꝑpetua uer¬
ã hũano sanguĩe delc̃a¬
bit᷑ qui nec lucrũ sciat
appetere cui sufficit uictꝰ
et nõ mõ ip̃e cedẽ facere
s int̾esse facientib ac .i
spectare ducat nephas

Expanded text:
quam intellegere mihi uideor qua mente id fecerit. non enim uere existimauit eum stultum esse qui iustus est, sed cum sciret non esse et rationem tamen cur ita uideretur non conprehenderet, uoluit ostendere latere in abdito ueritatem, ut decretum disciplinae suae tueretur, cuiusma sententia est, Nihil percipi posse. Videamus ergo, utrumne justitia foedus aliquod habere cum stultitia possit. Justus, inquit, si aut equum saucio, aut tabulam naufrago non ademerit, ut ipse animam suam liberet, stultus est. Primum omnium, nego ullo modo fieri posse, ut homini, qui quidem vere justus sit, ejusmodi ur enim naviget, aut quid petat ex aliena terra, cui sufficit sua? Cur autem belligeret, ac se alienis furoribus misceat, in cujus animo pax cum hominibus perpetua veraut humano sanguine delectabitur, qui nec lucrum sciat appetere, cui sufficit victus; et non modo ipse caedem facere, sed interesse facientibus, ac spectare ducat nefas.
Abbreviated transcription (Latin):
liares illi pitagorei lau¬
daut̃ a nobis quoꝵ alter
se tyrãno badẽ mortis. ꝓ
alt̾o dedit alter ad p̃stitũ
tp̃s cũ iam sponsor eius
duceret᷑ pñciã sui fecit
eũ q int̾uentu suo lib̾a¬
uit Quoꝵ uirtus ĩ tãta
głia nõ habere᷑ cũ alter
pro amico alter etiã pro
fide mori uoluit si stulti
putarent᷑ ¶ Deniq ob
hanc ipãm uͥtutẽ tirãnꝰ
hiis grãm retulit btrũq
seruando ĩ homĩs crude

Expanded text:
liares Pythagorei laudantur a uobis, quorum alter se tyranno uadem mortis pro altero dedit, alter ad praestitutum tempus, cum iam sponsor eius duceretur, praesentiam sui fecit eumque interuentu suo liberauit? quorum uirtus in tanta gloria non haberetur, quod alter pro amico, alter etiam pro fide mori uoluit, si stulti putarentur. denique ob hanc ipsam uirtutem tyrannus iis gratiam rettulit utrumque seruando et hominis crude
Abbreviated transcription (Latin):
qͣlia ille ꝓposuit
Unc magis a me
exigi sentio ut oñ¬
dam qͣre iusticiã deus stul¬
ticie spẽ cõuolutã ex ocu¬
lis hom̃i uoluent aufr̾e
si p̾us furio respondo qͥ
parũ plene respondit le¬
liꝰ qͥ ꝓfc̃o licet sapiẽs fu¬
erit ut bocabat᷑ prõtina¬
ri tũ uẽ iusticie nullo ͦ
potãt qr caput ip̃m fron¬
tẽ q iusticie nõ tenebat
Nobis aĩtem facilior
est ista defensio qͥbus ce¬
lesti bñficio familiaris
est ac penitus nota iusti
nouinꝰ ¶ Nõ plato et
aꝵ ᷝ ͤ ᷤᷤ honesta equidẽ uo¬
lũtate iusticiã defendere
cupierũt Erecissent q
aliqͥd si conatus eoꝵ bo
eoꝵ ĩ ane atq ĩ utile ia¬
cuit nec cuiꝙͣ hõmi per¬
suadere potuerũt ut eoꝵ
p̃scripto biu̾et qr fũdam̃¬
tũ a celo disciplina illa
nõ huit Nostrũ opus
c̃ciꝰ sit ncc̃e ẽ quos deus
docuit Illi em̃ depinge¬
bant u̾bis et ymagina¬
bant᷑ iusticiã q̃ ĩ ꝯspc̃u
nõ erat nec pñtib exem¬
plis cõfirmare poterant

Expanded text:
qualia ille proposuit. Nunc majus a me exigi sentio; ut ostendam, quare justitiam Deus stultitiae specie convolutam, ex oculis hominum voluerit auferre, si prius Furio respondero, quia parum plene respondit Laelius: qui profecto licet sapiens fuerit, ut uocabatur, patrocinari tamen uerae iustitiae nullo modo poterat, quia caput ipsum fontemque iustitiae non tenebat. nobis autem facilior est ista defensio, quibus caelesti beneficio familiaris est ac penitus nota iustitnouimus. nam Plato et Aristoteles honesta quidem uoluntate iustitiam defendere cupierunt effecissentque aliquid, si conatus eorum bonillorum inane atque inutile iacuit nec cuiquam hominum persuadere potuerunt ut eorum praescripto uiueret, quia fundamentum a caelo disciplina illa non habuit. nostrum opus certius sit necesse est, quos deus docuit. illi enim depingebant uerbis et imaginabantur iustitiam quae in conspectu non erat, nec praesentibus exemplis confirmare poterant
Abbreviated transcription (Latin):
li ht̃ abstinet se a nocẽ¬
do etiã cũ ĩ cõmodo suo
qd aĩal irrõnale facere
nõ p̃t et iõ inter sũmas
hoĩs b̾tutes ĩ nocẽtia mi¬
m̾at᷑ ¶Quib reb appa-¬
ret sapientissi ͫ eẽ qui
mauolt ꝑire ne noceat
ut id offm̃ quo a mutis
uendent errorẽ nõ redar¬
guit ut aurũ ꝑuo emat
ã qͥ nõ ꝓfitet᷑ fugitinũ
ẜuũ uł pestilentẽ se do¬
mũ uende̾ lucro et cõmo¬
do suo ꝯsulens nõ ẽ ille
sapiẽs ut carneades bidĩ
uolebat sed calidus ⁊ astu¬
tus Caliditas aũt et as¬
tucia ĩ mutis quoq aĩa¬
libus sũt uł cũ insidiãt᷑
aliis et dolo capũt ut de¬
uorent uł cũ insidias a¬
lioꝵ uario gn̾e deludunt¬
¶ Sapĩa bero ĩ hoĩem
solũ cadit Sapĩa ẽ em̃
intelligẽtia uł ad bomũ
rcm q faciendũ uł ab
ri officiũ est errores hoĩ¬
nũ corrig̾e̾ eos q ĩ biaim
redute̾ Si qͥdẽ socialis
est homũs ac bñficia ña
quo solo cognacõnem tũ
deo habet.o.¬

Expanded text:
li habet, abstinet se a nocendo, etiam cum incommodo suo, quod animal irrationale facere non potest; et ideo inter summas hominis virtutes innocentia numeratur. Quibus rebus apparet sapientissimum esse, qui mavult perire ne noceat; ut id officium, quo a mutis vendentis errorem non redarguit, ut aurum parvo emat, aut qui non profitetur fugitivum servum, vel pestilentem se domum vendere, lucro et commodo suo consulens, non est ille sapiens, ut Carneades videri volebat, sed callidus et astutus. Calliditas autem et astutia in mutis quoque animalibus sunt, vel cum insidiantur aliis et dolo capiunt ut devorent, vel cum insidias aliorum vario genere deludunt. Sapientia vero in hominem solum cadit. Sapientia est enim intelligentia vel ad bonum rectumque faciendum uel ad ri officium est errores hominum corrigere eosque in uiam reducere, siquidem socialis est hominis ac benefica natura, quo solo cognationem cum deo habet. S
Abbreviated transcription (Latin):
ri testis Si sapiẽs ẽ fa¬
ciet ip̃i eĩ ꝑ eũdũ est nͥ
fecerit Si aũt mori ma¬
luerit ꝙͣ manꝰ ĩ ferre al¬
stultus qͥ uite sue nõ ꝑ¬
cat dũ ꝑcit aliene Item
si acie suoꝵ fusa hostes
ĩ sequi ceꝑint et iustꝰ il¬
le nactus fuit aliquem
sauciũ equo ĩ sidentẽ ei¬
ne parcet ut ip̃e occidat᷑
an deiciet ex equo ut ip̃e
hostem possit effugere
Dd̾ si fecit sapiens s
idẽ malus si nõ feci̾t iu¬
stus s idẽ stultus sit ncce
est ¶ Ita gͦ insticiã cũ
in duas ꝑtes diuisisset
alterã tiuilẽ ẽẽ dicens
sit qͥdem s iusticia non
sit ¶Naturalis aũt
illa iusticia sit qͥdẽ s nõ
sit sapĩa Airguta h pla¬
ne ac benenata sũt ⁊ q̃
marcus tulliꝰ potui̾t re

Expanded text:
ri testis? Si sapiens est, fari testis? Si sapiens est, faciet; ipsi enim pereundum est, nisi fecerit. Si autem mori maluerit, quam manus inferre alst, qui uitae suae non parcat, dum parcit alienae. item si acie suorum fusa hostes insequi coeperint, et iustus ille nanctus fuerit aliquem saucium equo insidentem, eine parcet, ut ipse occidatur, an deiciet ex equo, ut ipse hostem possit effugere? quod si fecerit, sapiens, sed idem malus, si non fecerit, iustus, sed idem sest. » Ita ergo justitiam cum in duas partes divisisset, alteram civilem esse dicens, sit quidem, sed justitia non sit, naturalis autem illa, justitia sit quidem, sed non sit sapientia. Arguta haec plane ac venenata sunt, et quae Mar
Abbreviated transcription (Latin):
tebit᷑ bonꝰ quidẽ qr non
fallit s tñ stultus indica¬
bit᷑ qr uł ꝑuo uend uel
om̃o nõ bendet. ¶Si cela
uerit qͥdẽ sapiens qr rei
cõsulet s idẽ malus qͥa
fallet Rursus si reꝑiat
aliquẽ qui auricalcũ se
putet uend̾e cũ sit iᵈ au¬
reũ & plũbeũ cũ sit argẽ¬
teũ tacebit ne ut iᵈ ꝑuo
emat ã iudicabit auͥ tẽ
magͣ ¶ Stultũ pla¬
ne uidet᷑ male mag pa¬
no bñ intelligi nolein¬
bat et eũ qͥ sit iustus ac
bonus stultũ et eũ qͥ sa¬
piens malũ et tñ sine ꝑ¬
uicie fieri posse ut suit ho¬
mines pauꝑtate contẽti
tnͣscendebat gͦ ad maio¬
ra ĩ qͥbus nemo posset sũ
ꝑiculo uite iustus ẽẽ dice¬
bat emĩ ¶Nẽpe iusticia ẽ
hoĩe nõ occidere alienũ
prsus nõ actinge̾ qͥd gͦ i
iustus faciet Si forte
naufragiũ fecit et aliqͥs
ĩ becillior birib tabulam
ceꝑit nõne illũ tabula de¬
turbabit ut ip̃e cõscẽdat
eaq nirꝰ euadat maxie
cũ sit nullus medio ma¬

Expanded text:
tebitur, bonus quidem, quia non fallet, sed tamen stultus iudicabitur, quia uel paruo uendet uel omnino non uendet; si celabit, erit quidem sapiens, quia rei consulet, sed idem malus, quia fallet. rursus si reperiat aliquem qui orichalcum se putet uendere, cum sit illut aurum, aut plumbum, cum sit argentum, tacebitne, ut id paruo emat, an indicabit, ut magno? stultum plane uidetur malle magno. unde intellegi uolebat et eum qui sit iustus ac bonus stultum esse et piens, malum. Et tamen sine pernicie fieri posse, ut sint homines paupertate contenti. Transcendebat ergo ad majora, in quibus nemo posset sine periculo vitae justus esse. Dicebat enim: « Nempe justitia est, hominem non occidere, alienum prorsus non attingere. Quid ergo justus faciet, si forte naufragium fecerit, et aliquis imbecillior viribus tabulam ceperit? Nonne illum tabula deturbabit, ut ipse conscendat, eaque nixus evadat; maxime cum sit nullus medio ma
Abbreviated transcription (Latin):
tata hec tãꝙͣ foueã p̃ter¬
gressus ẽ ut bideat᷑ idẽ
leliꝰ nõ nalem q̃ in cͥmẽ
stulticie uen̾at s illã ciui¬
lem defendisse nisticiam
nebat oñdi quõ iusticia
silĩtudinẽ stulticie gerat
ut aꝑꝑeat nõ sine tã deci¬
pi eos qͥ putant nr̃e reli-

Expanded text:
am foueam praetergressus est, ut uideatur idem Laelius non naturalem, quae in crimen stultitiae uenerat, sed illam ciuilem defendisse iustitiam,nebat ostendi quomodo iustitia similitudinem stultitiae gerat, ut adpareat non sine causa decipi e
Abbreviated transcription (Latin):
tẽte fr̾i ꝓuide ã nullam
aliems ꝯmodis cõsulẽs
Et inferebat hec argu ͭ ͣ
om̃ib ppli̾s qͥ florerẽt ĩ¬
tocius orbis potirent᷑ si
iusti uelint ẽẽ hoc ẽ si a¬
liena restituãt ac casas
ẽẽ redeũdũ Et ĩ egestate
ac miseriis iacẽdũ cũ o¬
si hẽat seruũ fugitiuũ ł
domũ ĩ salubrẽ ac pestilẽ¬

Expanded text:
cente ferri; proinde aut nullam cente ferri; proinde aut nullam alienis commodis consulens. et inferebat haec argumenta: omnibus populis qui florerent intotius orbis potirentur, si iusti uelint esse, hoc est si aliena restituant, ad casas esse redeundum et in egestate ac miseriis iacendum. tum osi habeat seruum fugitiuum uel domum i
Abbreviated transcription (Latin):
tͣria sũt et bigorẽ men¬
tis enarrãt q̃ tandẽ p̃t f̾
ma ẽẽ nobilitas q̃ opes q̃
potẽcia cũ possit deus re¬
ges quoq ip̃os młiores et̃
ĩ fimis facere et iõ cõsu¬
lens nobis deus int̾ dĩna
potẽtia p̃cepta iᵈ p̃cipue
posuit qͥ se extollit hũili¬
abit̾ et qͥ se hũiliat exal¬
tabit᷑¶ Quiꝰ p̃cepti salu¬
britas docet ꝙ qͥ se apud
hoĩes planũ feci̾t huilẽ¬
q p̃buerit hic apud dñi
p̃cellens et in signis ha¬
beat᷑. Neq em̃ falsa est
illa snnĩa que apud erupi¬
dem fert̃ ĩ hũc modũ ẽ
hoc mala putãtur hec st̃
n celo bona. co.¬
xposui causã cur
ph̃i nec ĩ uenire
iusticiã nec defende̾ potu¬
erũt nĩc redeo ad id qd̵
daciã refellendi qr refel¬
li posse ĩ tellexit ¶Euis
disputacoĩs sũma hͨ fu¬
it iura sͥ hoĩes ꝓ utili ͭ ͤ¬
sanxisse sailz uaria ꝓ mori¬
bus et aipud eosdem ꝓ tꝑi¬
bus sepe mutata Ius ãt
hoĩes ut aĩantes alias
ad utilitates suas ña du¬

Expanded text:
ria sunt, et vigorem mentis enervant; quae tandem potest firma esse nobilitas, quae opes, quae potentia, cum possit Deus reges quoque ipsos inferiores etiam infimis facere? Et ideo consulens nobis Deus, inter divina praecepta illud praecipue posuit: Qui se extollit, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Cujus praecepti salubritas docet, quod qui se apud homines planum fecerit, humilemque praebuerit, hic apud Deum praecellens et insignis habeatur. Nec enim falsa est illa sententia, quae apud Euripidem fertur in hunc modum: Quae hic mala putantur, haec sunt in coelo bona. Cxposui causam cur philosophi nec invenire justitiam, nec defendere potuerunt. Nunc redeo ad id quod idaciam refellendi, quia refelli posse intellexit. Ejus disputationis summa haec fuit: iura sibi homines pro utilitsanxisse, scilicet uaria pro moribus, et aput eosdem pro temporibus saepe mutata, ius autem homines et alias animantes ad utilitates suas natura du
Abbreviated transcription (Latin):
candi quod ip̃m laudabi¬
le est ĩ hoĩe iusto s se
equalitatẽ bocat ¶ Deꝰ
em qͥ hoĩes gn̾at et in¬
spirat om̃s equos id ẽ
pares ẽẽ uoluit eandem

Expanded text:
candi quod et ipsum laudabile est in homine iusto, sed se equalitatem vocat. Deus enim qui hominem generat et inspirat, omnes equos, id est pares, esse voluit, eandem
Abbreviated transcription (Latin):
s ec̃ qͣi mĩorem se ges¬
serit utiq młto altio¬
sa rẽ dignitatis gradũ¬
n deo iudice cõsequet᷑¬
¶ Nã ꝓfcõ ĩ hac uita se¬
cular qm̃ breuia et cadu
ca sũt oĩa Et p̃ferũt le
altĩs hoĩes et digͣtate cõ¬
tendũt quo nichil fediꝰ
nichil arrogantus nł a
sapientis rõne semociꝰ
sũt ista uniu̾sa t̾rena
entia ẽ sic deo hũilis et
abiectus ẽ qͥ fuerit ꝯspi¬
cuus et sb̾limis ĩ terra
Nã ut taceã ꝙ hec pñ¬

Expanded text:
si minorem se gesserit, utique multo altiorem dignitatis gradum deo iudice consequetur. nam profecto in hac uita saeculari quoniam breuica sunt omnia, et praeferunt se alteris homines, et de dignitate contendunt: quo nihil foedius, nihil arrogantius, nihil a sapientis ratione semotius. sunt ista universa terrena.entia est: sic Deo humilis et abjectus est, qui fuerit conspicuus et sublimis in terra. Nam ut taceam, quod haec p
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quͥ etiã dep̃catus esse
dr̃ ut se t̾ciũ in amiciciã
reciꝑent nõ uciq tamꝙͣ
stultos s tãꝙͣ bonos ⁊ sa¬
pientes uiros ¶Itaq nõ
bideo qͣre cũ ꝓ amiticia ⁊
fide mori sũma gloria cõ¬
putet᷑ nõ etiã ꝓ ĩ nocen¬
cia ꝑire sit hoĩ gloriosũ
¶Rigo stultissimi st̃ qͣ
nobis cͥmimi dãt mori i¬
uelle ꝓ deo cũ ip̃i eũ qui

Expanded text:
catus esse dicitur ut se tertium in amicitiam reciperent, non utique tamquam stultos, sed tamquam bonos et sapientes uiros. itaque non uideo quare, cum pro amicitia et fide mori summa gloria conputetur, non etiam pro innocentia perire sit homini gloriosum. ergo stultissimi sunt qui nobis crimini dant mori uelle pro deo, cum ipsi eum qui
Abbreviated transcription (Latin):
nuit oĩb ĩ mortalitatẽ
spopondit ¶Lemo a
ueneficiis eis celestib
segrega ¶Nã sicut
omib unicũ suũ lumẽ
equalr̃ dĩdit emittit oĩ¬
instrat qͥetẽ sõpm dul¬
cssima tribuit sic oĩb
equitatẽ birtutẽq lar¬
git᷑ Nemo apud eũ ser
indiget᷑ Nemo timidꝰ
mo deniq egregius insi
bonus et ĩ nocens fuerit¬
¶ Nemo clarissimꝰ uͦ
¶Memo ꝑfectissimꝰ
nͥ qͥ om̃s gradus uͥtutis
gradibus hoĩes habuer̃t
a pauꝑib ad diuites ab
humilib ad potẽtes a
pͥuatis deniq usq ad re¬
gũ sblissimas pt̃ates uͦ
equitas non ẽ et exclu¬
dit ĩ equalitas ip̃a insti¬
ciã tuiꝰ uis om̃is ĩ eo est
ut pares faciat eos qͥ ad
huiꝰ uite cõdicõem pari
sorte uenerũt ¶Duobs
gͦ illis iusticie fontibus
ĩ nutatis omĩs birtus
et oĩs beritas tollit᷑ et
ip̃a iusticia remigrat ĩ
populo reuelatũ est. S¬
Icet aliqͥs nonnie
st̃ apud nos alii
pauꝑes alii diuites alii
serui alii dĩ ¶Nõue

Expanded text:
atem spopondit: nemo a beneficiis ejus coelestibus segregatur. Nam sicut omnibus unicum suum lumen aequaliter dividit, emittit omnnistrat, quietem somni dulcissimam tribuit: sic omnibus aequitatem virtutemque largitur. Nemo apud eum servindiget; nemo dives, mo denique egregius, nisi qui bonus et innocens fuerit; nemo clarissimus, nnemo perfectissimus, nisi qui omnes gradus virtutis gradibus homines habuerunt, a pauperibus ad divites, ab humilibus ad potentes, a privatis denique usque ad regum sublimissimas potestates. Ubi aequitas non est, et excludit inaequalitas ipsa iustitiam, cuius uis omnis in eo est, ut pares faciat eos qui ad huius uitae condicionem pari sorte uenerunt. Duobus igitur illis iustitiae fontibus immutatis omnis uil-tus et omnis ueritas tollitur et ipsa iustitia remigrat in populo reuelatum est. meet aliquis: \'nonne sunt aput uos alii pauperes, alii diuites, alii serui, alii domini? nonne
Abbreviated transcription (Latin):
toca usticis Dz capit
eius et origo ĩ illo pͥmo
aliud ẽ ꝙͣ dei notio sic̃
t̾megiscus uerissime dif¬
fimuit ut alio loco dixiꝰ
Si gͦ pietas ẽ cognosc̾e
deũ cuiꝰ cognicõis h sũ
uia est ut colas ignorat
utiq iusticiã qͥ religio¬
nem dĩ nõ tenet ¶ Dũo
enĩ p̃t eã ip̃am nosse qͥ
uñ oriat᷑ ignorat Pla¬
to quidẽ multa de bno
deo locutus ẽ a quo ait
de religione sõpniau̾at
enĩ deũ nõ cognouerat

Expanded text:
tota justitia. Sed caput ejus et origo in illo primo aliud est quam Dei notio; sicut Trismegistus verissime definivit, ut alio loco diximus. Si ergo pietas est cognoscere Deum, cujus cognitionis haec summa est, ut eum colas, ignorat utique justitiam, qui religionem Dei non tenet. Quomodo enim potest eam ipsam nosse, qui unde oriatur ignorat? Plato quidem multa de uno Deo locutus est, a quo ait de religione; somniaverat enim Deum, non cognoverat
Abbreviated transcription (Latin):
gemitus edũt unicũtur
em̃ dolore qr de est illis
ĩ spirata pacĩa nr̃i autẽ
ut de biris tateã pu̾i et
muliercule tortores suos
taciti bincũt et expͥmere
illis geĩtũ n ͨ ignis p̃t E¬
rant roͣm nec mutio
glorient᷑ aut regulo quo¬
rũ alter necandũ se hosti¬
bus tradidit ꝙ captinũ
puduit bui̾e alter ab ho¬
stibus dep̃hensus cũ iude¬
ret mortẽ se bitare non
posse manũ foco miecit
ut ꝓ facinore suo satisfa¬
ceret hosti quẽ boluit oc¬
cidere eaq pena ueniam
ꝙͣ nõ meruerat accepit¬
¶ Ecce lexus fẽm̃eus et
fragilis etas dilaterari
se toto corꝑe iniq ꝑpetiͦ
nõ ncc̃itate quã licet ui¬
tare si ueluit s bolũtate
qr confidũt in deo
Et est uera birtus

Expanded text:
gemitus edunt, uincuntur gemitus edunt, uincuntur enim dolore, quia deest illis inspirata patientia: nostri autem, ut de uiris taceam, pueri et mulierculae tortores suos taciti uincunt et exprimere illis gemitum nec ignis poteseant Romani et Mucio glorientur aut Regulo, quorum alter necandum se hostibus tradidit, quod captiuum puduit uiuere, alter ab hostibus deprehensus cum uideret mortem se uitare non posse, manum foco iniecit, ut pro facinore suo satisfaceret hosti quem uoluit occidere, eaque poena ueniam quam non meruerat accepit: ecce sexus infirmus et fragilis aetas dilacerari se toto corpore urique perpetitur non necessitate, quia licet uitare si uelint, sed uoluntate, quia confidunt deo. haec est uera uirtus
Abbreviated transcription (Latin):
placabilẽ putẽt ut bide¬
at̾ is iã xanus ẽẽ nõ pos¬
le qui diis deoꝵ coactus
unctus q libarit nͥ forte
ꝯtamĩatos semel putãt
aĩm tnͣslaturos ut sua
sponte iã face̾ ĩcipiant
qd̾ ꝑ tormẽta fecerũt¬
¶ Quis id offm̃ libens sb̾¬
eat qd̃ ab ĩ iuria cepit¬
uis cũ uideat laceꝵ
suoꝵ cicatͥtes nõ magis
oderit dõs pp̃ quos et̾na
penarũ ĩ signia et ĩ p̃ssis
uiscĩb sius notas gescet
Ita fit ut data dĩnitꝰ
pace et qͥ fuerũt au̾si re¬
deant et aliꝰ pp̃ miracu¬
lũ u̾tutis nouus ppłus ac¬
cedat ¶Nã cũ uideat
uulgus dilacerari hoĩes
uariis tormẽtoꝵ geni̾b
et inter fatigatos carm¬
fices ĩ uictã ten̾e pacĩam
existĩant id qd̃ res ẽ nec
cõsensũ tã młtoꝵ nec ꝑ¬
seuerantiã morientiũ
uanã ẽẽ nec ip̃am paciẽ¬
tiã sñ deo cruciatus tan¬
tos posse suꝑare latͦnes
et robusti corꝑis biri eiꝰ¬
modi laceracõnes ꝑferre
nõ q̃runt exclamãt et

Expanded text:
ent, ut uideatur is iam Christianus esse non posse qui diis eorum coactus inuitusque libarit? nisi forte contaminatos semel putant animum translaturos, ut sua sponte iam facere incipiant quod per tormenta fecerunt. quis id officium libens obeat quod ab iniuria coepitquis cum uideat laterum suorum cicatrices, non magis oderit deos, propter quos aeterna poenarum insignia et inpressas uisceribus suis notas gestet? ita fit ut data diuinitus pace et qui fugerunt uniuersi redeant et alius propter miraculum uirtutis nouus populus accedat. nam cum uideat uulgus dilacerari homines uariis tormentorum generibus et inter fatigatos carnifices inuictam tenere patientiam, existimant, id quod res est, nec consensum tam multorum nec perseuerantiam morientium uanam esse nec ipsam patientiam sine deo cruciatus tantos posse superare. latrones et robusti corporis uiri eiusmodi lacerationes perferre non queunt, exclamant et
Abbreviated transcription (Latin):
ri et gẽmarũ donis cor¬
ruptibilib s et̾ius uirtu¬
tũ munerib ornat᷑. e¬
iscite gͦ si qͥs bobis
relique mẽtis est
hoĩes ideo malos et ĩ ius¬
tos ẽẽ qr dii colũt᷑ ⁊ ideo
mala om̃ia reb hũanis
mũdi effector et guber¬
nator derelictus ẽ qr sus
nõ eent discensiones et
bella cũ scirent hoĩes uniꝰ
se dei filios ẽt̃ ideoq dĩne
necessitudĩs sacro et ĩ uo¬
labili uinculo copulatis
nulle fierent isi die cum
scirent cuiꝰ modi penas
deus aĩarũ ĩ terfectorib
p̃pciret qui claudestina sce¬
lera et ip̃as etiã cogitacõ¬
nes ꝓuidet ¶Nõ eeñt
fraudes et rapine si deo p̃¬
cipiente didiscissent et
suo et ꝑuo ẽẽ cõtenti ut
fragilib et caducis soli¬
da et eterna p̃ferrẽt Nõ
eeñt adulteria et stupra ⁊
mulierũ ꝓstitucões si eẽt
om̃ib nocũ dãpnari a dõ

Expanded text:
orruptibilibus, sed aeternis uirtutum muneribus ornatur. discite igitur, si quid uobis reliquae mentis est, homines ideo malos et iniustos esse, quia dii coluntur, et ideo mala omnia rebus humanis huius effector et gubernator derelictus est, quia non essent dissensiones et bella, cum scirent homines unius se dei filios esse ideoque diuinae necessitudinis sacro et inuiolabili uinculo copulatos, nullae fierent insidiae, cum scirent cuiusmodi poenas deus animarum interfectoribus praepararet, qui clandestina scelera et ipsas etiam cogitationes peruidet, non essent fraudes et rapinae, si deo praecipiente didicissent et suo et paruo esse contenti, ut fragilibus et caducis solida et aeterna praeferrent, non essent adulteria et stupra et mulierum prostitutiones, si esset omnibus notum damn
Abbreviated transcription (Latin):
ci adulteri ꝑ uiri cupidi
frandulent¶
le biu̾e pudet qr peccãtiũ
frontẽ et si nõ u̾bis quia
Castigare em̃ bidet᷑ qͥcũq
dissentit nec ẽ magnoꝑe
mirandũ si adu̾sus hoĩes
ita fuĩt cũ adu̾sus ip̃m
deũ pp̃ eandẽ cãm ĩ surrex¬
erit etiã ppłus in spe cõsti¬
tuens nec dei nescinꝰ Se¬
quit᷑ iustos eadẽ ncc̃itas
torẽ berant gͦ et exqͥsitis
penarũ generib excruciãt
parũq hñt int̾ficere quos
oderũt nͥ etiã crudelitas i¬
corꝑib illudat Si qͥ aũt
doloris uł mortis metu ł
sua ꝑte ꝑfidia celeste sa¬
cramentũ deẜuerint ⁊ ad
funesta sacrificia cõsense¬
rint eos laudãt et hono¬
rib magnificãt ut eorũ
eremplo cetõs illicitãt¶
Qui autẽ magni estĩa¬
uerint ĩ eos uõ totis car

Expanded text:
ci adulteri periuri cupidi ci adulteri periuri cupidi fraudulenti?le uiuere pudet, qui peccantium frontem etsi non uerbis, quia castigare enim uidetur quicumque dissentit. nec est magnopere mirandum, si aduersus homines ista hunt, cum aduersus ipsum deum propter eandem causam insurrexerit etiam populus in spe constitutus nec dei nescius, sequiturque iustos eadem necessitas ctorem. uexant ergo et exquisitis poenarum generibus excruciant paoderunt, nisi etiam crudelitas corporibus illudat. Si qui autem doloris vel mortis metu, vel sua perfidia coeleste sacramentum deseruerint, et ad funesta sacrificia consenserint, eos laudant, et honoribus mactant, ut eorum exemplo caeteros illiciant. Qui autem magni aestimaverint
Abbreviated transcription (Latin):
uentris sed cordis rabies
efferauit n ͨ a terra nebu¬
p̃dicacõne grassant᷑ nec
unꝙͣ eos ꝯscĩa scelerũ reuo¬
cat nec sc̃m ac puĩ nomiẽ
iusticie ore illo biolent ꝙ
cruore innocentiũ tãꝙͣ ri¬
tus bestiarũ madet ¶ Huiꝰ
tanti et tã ꝑtinacis odii ꝙͣ
potissimũ cãm ẽẽ dicamꝰ
Derũ ne ueritas odiũ pa¬
rit ut ait poeta qͣi dĩno
spũ instinctus an erubes¬
cũt corã iustis et boĩs ẽc̃
neꝙͣ an potius utrũq ¶
Nã et ueritas ideo semꝑ
ĩ iusa ẽ ꝙ hiis qui pectat
uolt hr̃e liberũ pectandi
locũ nec aliter se putat
malefcõrũ uoluptate se¬
curiꝰ ꝑfrm posse quasi ne¬
mo sit cui delicta nõ place¬
ant ¶ Ergo tamꝙͣ scelerũ
et malicie sue testes exstir¬
pare funditus nitũt᷑ ⁊ tol¬
lere graues qͥ sͥ putant᷑
tãꝙͣ uita eorũ coarguatur
Cur em̃ sũt aliqͥ ĩ tẽpesti¬
ue bom qͥ corruptis mõibz
faciũt Cur nõ oms sine
eque mali rapaces ĩpudi¬

Expanded text:
ventris, sed cordis rabies ventris, sed cordis rabies efferavit; nec atra in nebudatione grassantur; neca scelerum revocat, ne sanctum ac pium nomen justitiae ore illo violent, quod cruore innocentium, tanquam rictus bestiarum madet. Hujus tanti et tam pertinacis odii quam potissimum causam esse dicamus? Utrumne Veritas odium parit, ut ait poeta, quasi divino spiritu instinctus? An erubescunt coram justis et bonis esse nequam? an potius utrumque? Nam et veritas ideo semper invisa est, quod is, qui peccat, vult habere liberum peccandi locum; nec aliter se putat malefactorum voluptate securius perfrui posse, quam si nemo sit, cui delicta non placeant. Ergo tanquam scelerum et malitiae suae testes extirpare funditus nituntur, et tollere, gravesque sibi putant, tanquam vita eorum coarguatur. Cur enim sint aliqui intempestiue boni, qui corruptis moribus faciant? cur non omnes sint aeque mali rapaces inpudi
Abbreviated transcription (Latin):
rit quã uerã putãt eã reti¬
piẽt qͥ lauiãt et occidũt eo ᷤ
qͦs et ip̃i facentur imita¬
tatores esse nuistorum qͥ
bona operentur et insta
cum si tantum modo n¬
malos occiderent digni
essent ad quos iusticia
non ueniret cui nulla
fuit alia causa liꝙ̃di¬
cruoris effusio ꝙͣto magis
pios int̾ficiant et ip̃os is¬
ticie sectatores ꝓ hostibus
hostib quib utiq cũ aĩas
eoꝵ et opes et liberos ferro
et igne appetant tñ ꝑcitur
uictis et est locus int̾ ar¬
ma clementie ⁊lut si ado
seueri placuit nichil plus
ĩ eo fit ꝙͣ ut occidant᷑ uel
i seruitutẽ abducantur
hoc uõ in euarrabile est
qd̾ fit adu̾sus eos qͥ male¬
facere nesciũt et nulli no¬
centẽ res habent᷑ ꝙͣ qui
sũt ex omĩb ĩ nocentes
Audent gͦ hoĩes inpbil¬
simi iusticie facere men¬
tionẽ q̃ feras in auitate
uincũt qͥ placidissiͫ dei
gregẽ uastant lupi seu
raptores atra ĩ nebula
qͦs inppba uentris exegit
cecos rabies berũ hos non

Expanded text:
rit, quam veram putant, eam recipient, qui laniant et occidunt cos, quos et ipsi fatentur imitatores esse justorum, quia bona operentur et justa; cum, si tantummodo malos occiderent, digni essent ad quos justitia non veniret, cui nulla fuit alia causa linquecruoris effusio. Quanto magis, cum pios interficiant, et ipsos justitiae sectatores pro hostibus hostibus? quibus, utique cum animas eorum, et opes et liberos ferro et igni appetant, tamen parcitur victis; et est locus inter arma clementiae: aut si adeo saevire placuit, nihil plus in eos fit, quam ut occidantur, vel in servitutem abducantur. Hoc vero inenarrabile est, quod fit adversus eos qui malefacere nesciunt. Et nulli nocentiores habentur, quam qui sunt ex omnibus innocentes. Audent igitur homines improbissimi justitiae facere mentionem, qui feras immanitate vincunt, qui placidissimum Dei gregem vastant, Lupi ceu Raptores atra in nebula, quos improba ventris Exegit caecos rabies. Verum hos non
Abbreviated transcription (Latin):
ut possit illa sicut fecit
eu̾te̾ Erat em̃ facillimũ
iusticiã radices nõ hñtẽ
cũ ulła in t̾ra fuit ut
quid eẽt aut qualis a
scĩe ad implendã defen¬
sionẽ sũme u̾tutis ha¬
buissẽt cuiꝰ origo ĩ religi¬
oue rõ in eqͥtate ẽ ¶S¬
hii q̃ pͥmã illã ꝑtẽ nescie¬
rũt nec sccam quidẽ te¬
nere pocuerũt
Olo aũt pͥꝰ circũ¬
scripte ac breuit̾
qͥd sit ostendere ut ĩ telli¬
gatur ph̾os ignorasse ⁊¬
iusticiã nec id quod inim¬
me nouerãt potuisse de¬
fend̾e̾. Iusticia ꝙͣuis om̃s
simł uirtutes amplecta¬
tur tñ due sũt om̃i pnͣci¬
pales que ab illa diuelli
seperariq non possunt
¶Pietas et eqͥtas
¶Nam fides tẽporan¬
cia probitas ĩ nocentia
integritas et cet̾a huiꝰ¬
modi uł natura uł ĩsti

Expanded text:
ut posset illam, sicut fecit, ut posset illam, sicut fecit, euertere. erat enim facillimum iustitiam radices non habentem tum nulla in terra fuit, ut quid esset aut qualis a scientiae ad inplendam defensionem summae uirtutis habuissent, cuius origo in religione, ratio in aequitate eii, qui primam illam partem nescierunt, ne secundam quidem tenere potuerunt. Volo autem prius circumscripte, ac breviter, quid sit ostendere, ut intelligatur philosophos ignorasse justitiam, nec id, quod minime noverant, potuisse defendere. Justitia quamvis omnes simul virtutes amplectatur, tamen duae sunt omnium principales, quae ab illa divelli separarique non possunt, pietas et aequitas. Nam fides, temperantia, probitas, innocentia, integritas, et caetera hujusmodi, vel natu
Abbreviated transcription (Latin):
phĩs cuiꝰ ĩ disserendo q̃
acumẽ qͥ nescit ip̃m exp̃¬
aut lucilii apud ꝙ̃ disse¬
rens neptimꝰ de re diffi-¬
cillĩa oũdit nõ posse idex¬
plicari nec si carneadem
ip̃m ortus remittat Is
cũ legatus acheniẽsib
romã missus eẽt dispu-¬
tauit de iusticia copiose
audiẽte galba et catone¬
tẽsorib maxĩs ct̃ orato¬
ribus sed idẽ post dispu¬
tacõnem suã post t̾die
ꝯͣria disputacõe subñtit
et iusticiã quã pͥdie lau¬
dauerat sustulit nõ qͥdẽ
cie firma et stabilis d
cii gn̾e ĩ btrãq ꝑtẽ dis¬
serendi qd̃ ille fac̾e sole¬
bat ut alios quidl asse¬
rẽtes posset refutare Eã
disputa s qua iusticia sb̾¬
u̾tit̾ apud cicõnẽ lucius
furiꝰ recordatui ¶Cre¬
do qm̃i de re pubͭͣ disẜe¬
bat ut defensionẽ lau¬
qua putabat regi non
posse rẽ publicã Carne¬
ades aũt ut arstotilẽ
refellẽt ac platonẽ nis¬
ticie patͦnes pͥma illa di¬
sputacõe collegit omĩa

Expanded text:
disserendo quae acumen, qui nescit, ipsum ex praut Lucilii, apud quem disserens Neptunus de re difficillima, ostendit non posse id explicari, nec si Carneadem ipsum Orcus remittat. Is, cum legatus ab Atheniensibus Romam missus esset, disputavit de justitia copiose, audieCensorio maximis tunc oratoribus. sed idem disputationem suam postridie contraria disputatione subuertit et iustitiam quam pridie laudauerat sustulit, non quidem cuius firma et stabilis debtii genere in utramque partem disserendi. quod ille facere solebat, ut alios quidlibet adserentes posset refutare. eam disputationem, qua iustitia euertitur, aput Ciceronem Lucius Furius recordatur, credo quoniam de re publica disserebat, ut defensionem lauqua putabat regi non posse rem publicam. Carneades autem ut Aristotelen refelleret ac Platonem iustitiae patronos, prima illa disputatione collegit ea omnia
Abbreviated transcription (Latin):
putassemꝰ ut et nos nũ
cupatis et ut indei tunc
putauerũt si nõ illa fac¬
deũ credimꝰ nõ magis ex
fãs oꝑibus q mirandis

Expanded text:
putassemus, ut et uos nunc putatis et Iudaei tunc putauerunt, si non illa ipsa facdeum credimus non magis ex factis o
Abbreviated transcription (Latin):
na suscepta sit et omĩs
sexus et omĩs etas ⁊ gẽs
et regio bnis ac ꝑibus
aĩs deo seruiãt eadẽ sit
ubiq paciẽtia idẽ ꝯtẽptus
mortis intellig̾e debu̾at
siue cã usq ad mortẽ de¬
fendat᷑ aͥd fũdam̃ti ac so¬
liditatis ꝙ eã religionẽ
nõ tm̃ miuis et uexacõne
nõ soluat sed augeat sẽꝑ¬
et faciat firmiore ¶Nã
fũditus religionẽ dei o¬
pinãtur si hoĩes ĩ qͥuaue¬
rũt tũ ⁊ do satisface̾ lice¬
at et ulls sit tã malus
dei cultor qnͥ data facul¬
tate ad placandũ deũ re¬
u̾tat᷑ et quidẽ deuotõe i¬
scĩa et metus pene reli-¬
giosorẽ facit semꝑ młto
firimor ẽ fides quã repo¬
uit penitẽtia ¶Si gͦ
ip̃i cũ deos arbitrãtur sͥ

Expanded text:
ina suscepta sit et omnis ina suscepta sit et omnis sexus, omnis aetas et gens et regio unis ac paribus animis deo seruiat, eadem sit ubique patientia, idem contemtus mortis, intellegere debuerant sine causa usque ad mortem defendatur, aliquid fundamenti ac soliditatis quod eam religionem non tantum iniuriis et uexatione non soluat, sed augeat seet faciat firmiorem. Namtisse se funditus religionem Dei opinantur, si homines inquinaverint; cum et Deo satisfacere liceat, et nullus sit tam malus Dei cultor, quin data facultate, ad placandum Deum revertatur; et quidem devotione scientia et metus poenae religiosiorem facit; et semper multo firmior est fides quam reponit poenitentia. Si ergo ipsi, cum deo
Abbreviated transcription (Latin):
sis relinꝙͣtui ¶Si gͦ
cultores deoꝵ sapiẽtes st
et uos stulti qͥd metuũt
ne sapientes illiciantur
augeat᷑ nũꝙͣ u̾o ne ĩ ip̃a
quidẽ ꝑsecucõe minuat᷑
qm̃ pectare hoĩes et inqͥ¬
nari sacͥficio pñt auerti
aũt non possũt a dõ balz
Ed illi malicia et
furore cecantͤ ne
uideant stultosq arbitr̃ã¬
potestate supplicia bitare
cruciari tñ et emori ma¬
lunt cũ possint ex eo ip̃o
ꝑuidere non ẽẽ stulticiã
in quã tanta hominũ¬
ꝑ milia ꝑ orbem totum
Una et pari mente con¬
sexus ĩ firmitate labun¬
tur nã interdũ isti mu¬
liebrẽ et auilẽ suꝑsticio¬
nẽ uocant bni certe sapi-¬
unt si pu̾i si adolescẽtes
imꝓuidi sunt ꝑ etatem
Maturi c̾te ac senes ha¬
bent stabile iudiciũ siɨ
una ciuitas decipit cet̾e̾
utiq ĩ m̃abiles stulte
untia una natio proui¬
dentiã caret cetãs om̃s
hr̃e intelligentiã recti ne¬
cesse ẽ Cũ bero ab ortu
solis usq ad occasũ lex dĩ¬

Expanded text:
sis relinquantur? si ergo cultores deorum sapientes sunt et nos stulti, quid metuant ne sapientes inliciantur augeatur, numquam uero, ne in ipsa quidem persecutione minuatur — quoniam peccare homines et inquinari sacrificio possunt, auerti autem non possunt a deo: ualet entia? sed illi malitia et furore caecantur, ne uideant, stultosque esse arbitranpotestate supplicia uitare, cruciari tamen et emori malunt, cum possint ex eo ipso peruidere non esse stultitiam in quam tanta hominum milia per orbem totum una et pari mente consexus innrmitate labuntur - nam interdum isti muliebrem aut anilem superstitionem uocant — uiri certe sapiunt. si pueri, si adulescentes inprouidi sunt per aetatem, maturi certe ac senes habent stabile iudicium. si una ciuitas desipit, ceterae utique innumerabiles stultae rouincia, una natio prudentia caret, ceteras omnes habere intellegentiam recti necesse est. cum uero ab ortu solis usque ad occasum lei diu
Abbreviated transcription (Latin):
mone describant ꝯq̃ren¬
tes eius absentiã cũ fa
cillimũ bonos ẽẽ si uelint
Ꝙ̾ nobis manẽ iusticiã
depingitis et optatis ca¬
dere de celo tanꝙͣ ĩ aliqͦ
simłachro figuratã Ecce
ĩ conspectu nro est susci¬
pite si potestis eã q in do-¬
micilio ur̃i pectoris cõsti¬
tuite nec difficile autem
alienũ a tꝑib existĩetis
Estote equi ac bomi ⁊ seq̃¬
m᷑ uos sua sponsa iusticia
quã q̃ritis Deponite õẽz
malã cogitatõem de cordi¬
bus uestris et statini bob̾
tẽpus illud aureũ reu̾tet᷑
quod alit̾ cõsequi nõ potes

Expanded text:
mone describant conquerenmone describant conquerentes eius absentiam, cum sit facillimum bonos esse, si uelint? quid nobis inanem iustitiam depingitis et optatis cadere de caelo tamquam in aliquo simulacro figuratam? ecce in conspectu uestro est: suscipite si potestis eamque in domicilio uestri pectoris conlocate, nec difficile aut alienum a temporibus existimetis. estote aequi ac boni, et sequetur uos sua sponte iustitia quam quaeritis. deponite omnem malam cogitationem de cordibus uestris, et statim uobis tempus illut aureum reuertetur: quod alit
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ inquit uirtus ẽẽt ĩ uocẽ¬
tia nͥ laudẽ raritas dediss
u̾m qr natura sit ꝯꝑatum
ẽ ut odiũ cupiditas ira ĩ
id qd̾ ĩcubuerint agãt ce¬
cos supͣ hoĩem bidetur cul¬
pa bacare Allioqnͣ si uat᷑a
pares omib affectus de¬
disset pietas nichil erat
est malis ac biciis fortit᷑
repugnare aꝑꝑet sũ ma¬
lo ac uicio nillã ẽẽ uͥtu¬
tem ꝙͣ deus ut absolutã
ꝑfectamq redderet retinu¬
it id qd̾ erat ei cõtrariũ
cũ quo depugnare possit
Agicata em̃ malis quaci¬
entib stabilitatẽ capit ⁊
ꝙͣto frequent̾ nupellitur
tãto finiter roboratur.
Ec nimirũ cã efficͭ
ut ꝙͣuis sit hõibus
missa iusticia tñ aureui
scłm nõ ẽẽ dicatur qr malũ
nõ sustulit ut retinẽt di-¬
u̾sitatẽ que sacramentũ
dĩne religionis cõtinet so¬
la ¶D ui gͦ putant iuis¬
hñt iusticiã sed eã uolũt
tenere Quid ẽ em̃i ꝙ illã
uł ĩ carmĩb uł ĩ omi ser¬

Expanded text:
quae inquit uirtus esset innocenquae inquit uirtus esset innocentia, nisi laudem raritas dedisset? uerum quia natura sic conparatum est, ut odium cupiditas ira in id quod incubuerunt agant caecos, supra hominem uidetur culpa uacare. alioquin si natura pares omnibus adfectus dedisset, pietas nihil erat. est malis ac uitiis fortiter repugnare, apparet sine malo ac uitio nullam esse uirtutem. quam deus ut absolutam perfectamque redderet, retinuit id quod erat ei contrarium, cum quo depugnare posset: agitata enim malis quatientibus stabilitatem capit et quanto frequenter inpellitur, tanto firmiter roboratur. haec nimirum causa efficit ut quamuis sit hominibus missa iustitia, tamen aureum saeculum non esse dicatur, quia malum non sustulit, ut retineret diuersitatem, quae sacramentum diuinae religionis continet sola. Qui ergo putant iustitiam, sed eam nolunt cernere. quid est enim cur illam uel in carminibus uel in omni ser
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ fortasse c̃ si hec sit iusti¬
cia nõ oĩ hñano gm̾ sit da¬
ta nec ĩ eã multitudo uni-¬
u̾sa ꝯsensent magne hoc
disputacõis ẽ cur a deo cũ
iusticiã t̾re daret sit reten¬
ta diu̾sitas qd̃ et alio loco
decłaui et ubicũq opor ⁿͫ
inciderit explicabitur.
¶Qũc desigͣre id breuissi¬
me satis ẽ bututẽ ã c̾ui
atur adu̾sis hanc eñ deꝰ
bonorũ ac malorũ uoluit
ẽẽ distanciãt ut qͣlitatem
bom ex malo sciam ¶Itẽ
mali ex bono nec altiꝰ ra¬
tio intelligi sublato alt̾o
p̃t ¶Deus ergo non ex¬
clusit malũ ut ratio uir¬
tutis constare posset Qͦ¬
modo em̃ paciencia uim
suã nomẽq retine̾t si uł.
eẽt qd̃ pati cogeremur.
deo suo fides nͥ eẽt aliqͥs
qͥ a deo uellet auertere
iustos ꝑmisit ut cog̾e adma¬
los possẽt.¶deo plures ut
uirtus ẽẽt p̃ciosa ꝙ rara ẽ
qd̃ quidẽ ip̃m qnͣtillianus
egregie at breuit̾ ostẽdit
ĩ capite obuoluto ¶Nã

Expanded text:
quem fortasse, cur si haec sit iustiquem fortasse, cur si haec sit iustitia, non omni humano generi sit data nec in eam multitudo uniuersa consenserit. magnae hoc disputationis est, cur a deo, cum iustitiam terrae daret, sit retenta diuersitas: quod et alio loco declaraui et ubicumque opportune inciderit explicabitur. nunc designare id breuissime satis est, uirtutem aut cerni atur aduersis. hanc enim deus bonorum ac malorum uoluit esse distantiam, ut qualitatem boni ex malo sciamus, item mali ex bono: nec alterius ratio intellegi sublato altero potest. deus ergo non exclusit malum, ut ratio uirtutis constare posset. quomodo enim patientia uim suam nomenque retineret, si nihil esset quod pati cogeremur? deo suo fides, nisi esset aliquis qui a deo uellet auertere? iustos permisit, ut cogere ad malum possent, ideo plures, ut uirtus esset pretiosa, quod rara est. quod quidem ipsum Quintilianus egregie ac breuiter ostendit in Capite obuoluto. nam
Abbreviated transcription (Latin):
ligionis putanda ẽ q̃ so¬
la efficit ut homo hoĩez
carũ habeat eũq sibi fr̃¬
intatis uincłõ sciat ẽẽ cõ¬
strictũ. ¶ Si quidẽ pater
prĩs q coĩs bñficia cũ hiis
qui nõ habent parciatur
nulli noceat nillũ p̃mat
nõ fores claudat hospiti
nõ aurẽ p̃canti sed sic lar¬
gus beneficiis liberalis¬
¶ Quas regias ẽe laudes
tullius existĩauit het est
ꝓfecto iusticia et hoc au¬
te primũ corruptũ mox
et ip̃o et om̃i eius proge¬
me cõsetrata deoꝵ q mul¬
toꝵ cultu suscepto fuerat
om̃e sublatum . co. ex¬
Ed deus ut ꝑens
ĩ dulgentissimus
appiuꝙͣte bltimo temꝑe
nĩtiũ misit qͥ uetus illd̾
sclm fugatã q iusticiam
reduceret ne hũanũ ge¬
nus maxĩs et ꝑpetius a¬
gitaret᷑ erroribus ¶ Re¬
diit gͦ spẽs illiꝰ aurei tẽ¬
poris et reddita quidem
t̾re sed paucis assignata
iusticia ẽ que nł aliud est
ꝙͣ dei binci pia et religiosa
cultura ¶S moueãt ali¬

Expanded text:
ligionis putanda est, quae soligionis putanda est, quae sola efficit ut homo hominem carum habeat eumque sibi fraternitatis uinculo sciat esse constrictum, siquidem pater patrisque communis beneficia cum iis qui non habent partiatur, nulli noceat, nullum premat, non forem claudat hospiti, non aurem precanti, sed sit largus beneficus liberalis: quas regias esse laudes Tullius existimauit. haec est profecto iustitia et hoc auregnante corruptum, mox et ipso et omni eius progenie consecrata deorumque multorum suscepto cultu fuerat omne sublatum. Sed deus ut parens indulgentissimus adpropinquante ultimo tempore nuntium misit, qui uetus illut saeculum fugatamque iustitiam reduceret, ne humanum genus maximis et perpetuis agitaretur erroribus. rediit ergo species illius aurei temporis et reddita quidem terrae, sed paucis adsignata iustitia est, quae nihil aliut est quam dei unici pia et religiosa cultura. sed moueat ali
Abbreviated transcription (Latin):
uicãt occisione deleuerat
¶Quid mirũ si omnis
młtitudo ĩ solito metu p̃s¬
sa ĩ uniꝰ adulacõez ꝯcesse¬
rat hunc ben̾abant᷑ huic
honorẽ maximũ defere¬
bant Et qm̃ mores ac
bicia regis imitari genus
obsequii iudicabant abie¬
cerũt om̃s pietatẽ ne ex¬
ꝓbare regi scelus biderẽt᷑
si pie biuerẽt ¶Sic as¬
sidua mutacõe corrupti
dĩnũ fas reluiq̃runt et
paulatĩ male biuẽdi con¬
suetudo mos fcñs ẽ ¶ec
iã quitꝙͣ ex antecedẽtis se¬
culi pio atq oꝑtimo sta¬
tu mãsit s explosa iusti¬
cia et beritatẽ secũ tͣhens
relinqͥt homĩb errorem
ignorantiã cecitatẽ Im¬
prudẽtes gͦ poete qͥ eam¬
ad celũ cõfugisse cecine¬
rũt ad ioius regnũ ¶Si
em̃ sclo qd̾ bocant aureũ
iusticia ĩ terra fuit a io¬
ue utiq pulsa est qui i¬
aureũ scłm cõmutauit
seculi aũt cõmutatio et
expulsio iusticie nł ad ẽ
ut dixi ꝙͣ desertio dĩne re¬

Expanded text:
uicerat, occisione deleuerat? uicerat, occisione deleuerat? quid mirum si omnis multitudo insolito metu pressa in unius adulationem concesserat? hunc uenerabantur, huic honorem maximum deferebant. et quoniam mores ac uitia regis imitari genus obsequii iudicatur, abiecerunt omnes pietatem, ne exprobrare regi scelus uiderentur, si pie uiuerent. sic adsidua imitatione corrupti diuinum fas reliquerunt et paulatim male uiuendi consuetudo mos factus est. nec iam quicquam ex antecedentis saeculi pio atque optimo statu mansit, sed explosa iustitia et ueritatem secum trahens reliquit hominibus errorem ignorantiam caecitatem. inprudenter igitur poetae, qui eam confugisse cecinerunt ad Iouis regnum. si enim saeculo quod uocant aureum iustitia in terra fuit, a Ioue utique pulsa est, qui aureum saeculum commutauit. saeculi autem commutatio et expulsio iustitiae nihil aliut ut dixi quam desertio diuinae re
Abbreviated transcription (Latin):
officia sũt hũanitas equi¬
tas misericordia ¶Iam
suꝑba et tumuida ĩ equali¬
tate gandebant altõres
q cetĩs homib satellitũ
comitatu et ferro ĩ signi
ueste faciebant huic hono¬
res sͥ et purpuras et fa¬
stes ĩ uenerũt bt secuuo¬
rũ gladioꝵ q t̾rore sb̃uixi
qͣi iure dñoꝵ ꝑculsis ac pa¬
uẽtib ĩ ꝑarent ¶ In hac
ꝯdicõne hũanã uitã rex
ille cõstituit q̃ debellato
ac fugato ꝑente nõ reg.
s impiã tyrãuidẽ ui et ho¬
mĩb armatis occupauit
et aureũ illud iustũq se¬
culũ sustulit coegit q hoi¬
nes malos et ĩpios fĩ uł
ex hͦ ip̃o ꝙ eos adũtit ad¬
eo ad se adorandũ ꝙ t̾ror
ĩ solentissĩe pc̃atis exp̃sse¬
rat ¶Duis eñ nõ me¬
tueret eñ quẽ arma fĩge¬
bat quẽ ferri et gladioꝵ
fulgor ĩsuetus ccũdabat
Nut cui ꝑceret alieno
cerat quẽ uo̾ metueret qͥ
ticãnam robustã et excel¬
lentẽ birib gentẽ bello

Expanded text:
officia sunt humanitas aequiofficia sunt humanitas aequitas misericordia, iam superba et tumida inaequalitate gaudebant altioresque se ceteris hominibus satellitum comitatu et ferro et insigni ueste faciebant. hinc honores sibi et purpuras et fasces inuenerunt, ut securium gladiorumque terrore subnixi quasi iure dominorum perculsis ac pauentibus imperarent. in hac condicione humanam uitam rex ille constituit, qui debellato ac fugato parente non regnum, sed impiam tyrannidem ui et hominibus armatis occupauit et aureum illud iustumque saeculum sustulit coegitque homines malos et inpios fieri uel ex hoc ipso, quod eos auertit a deo ad se adorandum: quod terror insolentissimae potestatis expresserat. quis enim non metueret eum quem arma cingebant, quem ferri et gladiorum fulgor insuetus circumdabat? aut cui parceret alieno cerat? quem uero metueret qui Titanum robustam et excellentem uiribus gentem bello
Abbreviated transcription (Latin):
dei religione boni qͣz aci
mali scĩam ꝑdiderunt¬
¶ Sic hõĩb int̾cidit cõitaᷤᷤ
uite et direptũ fedus so¬
cietatis hũane ¶ Eũ int̾
se manꝰ ꝯsere ceꝑunt et
ĩ sidiari et głiam sͥ ex hu¬
mano sanguĩe cõpare qͦꝵ
oĩm maloꝵ fons cupidi
¶Nõ tm̃ eĩ non ꝑticipa¬
bant aliis qͥbus aliquid
affluebat s aliena quoq
rapiebant ĩ p̾uatũ lucrũ
trahentes omĩa et q̃ ante¬
a ĩ usus hom̃i etiam sin¬
guli laborabant ĩ pautoꝵ
domos ꝯferebant᷑ ut eñ ce¬
ĩ p̾mis nccia uite subdu¬
cere et collig̾e ceꝑunt ea¬
q firut᷑ ꝯclusa seruare
ut bñficia celestia face̾nt
sua nõ ꝓpter hũanitatẽ
q̃ nulla ĩ hiis erat s ut
omĩa cupiditatis et aua¬
ricie ĩ strumẽta cõtrade̾nt
mimitas ĩ iqͥssimas in¬
iustissimas qz sanxerunt
quib rapinas et auarici¬
am suã contͣ uim multi
¶ Et qm̃ nullũ ĩ hiis ⁊¬
uestigiũ insticie fuit cuiꝰ

Expanded text:
dei religione boni quoque ac dei religione boni quoque ac mali scientiam perdiderunt. sic hominibus intercidit communitas uitae et diremptum est foedus societatis humanae. tum inter se manus conserere coeperunt et insidiari et gloriam sibi ex humano sanguine conparare. Quorum omnium malorum fons cupiditnon tantum enim non participabant alios quibus aliquid afluebat, sed aliena quo- » que rapiebant in priuatum lucrum trahentes omnia, et quae antea in usus omnium etiam singuli laborabant, in paucorum domos conferebantur. ut enim sein primis necessaria uitae subducere et colligere coeperunt eaque firmiter conclusa seruare, ut beneficia caelestia facerent sua, non propter humanitatem, quae nulla in eis erat, sed ut omnia cupiditatis et auaritiae instrumenta conraderent. nomine iniquissimas iniustissimasque sanxerunt, quibus rapinas et auaritiam suam contra uim multit. et quoniam nullum in iis uestigium iustitiae fuit, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
ul adeptis cũ iam ppłus
uł ioiu regis metu uł sua
sponte depͣuatus dm̃i cołe
desisset regẽ q pro deo hr̃e
cepisset cũ ip̃e ꝓpe modũ
parricidã ex ͦ ceti̾s ẽẽt ad
biolendã pietatẽ deseruit
ꝓpͥe terras iustissĩa u̾go
S nõ ut ait cco Et
ioius ĩ regno celi q ꝑte
resedit Qũo em̃ poterat
ĩ eius regno residere aut
cõmorari qͥ pr̃em regno
expulit bello ꝑsecutꝰ est
exulẽ toto orbe iactauit
Ille malũ uirꝰ ẜpenti¬
bus addidit acuis ¶ P̾re¬
dari q lupos iussit idem
odiũ et ĩ iudiã et dolũ
homĩb ĩ seruit ut tã cẽnt
ꝙͣ serpentes uenenati tam
dem faciũt hii qͥ iustos ac
fideles dõ ꝑsecũtur dantq
iudicib semendi adn̾sus
ĩ noxios pt̃atẽ fortasse ad
eiusmodi Iupit̾ feci̾t ad
expugnandã tollendamq
iusticiã et iõ efferasse ser¬
pentes ac lupos acuisse tͣ¬
ditu ¶ Qũ belli rabies
et amor successit hñdi ne¬
q ĩ mĩto Sublata enim

Expanded text:
ul ademptis, cum iam populus ul ademptis, cum iam populus uel noui regis metu uel sua sponte deprauatus deum colere desisset regemque pro deo habere coepisset, cum ipse propemodum parricida exemplo ceteris esset ad uiolandam pietatem, deseruit propere terras iustissima uirgo, sed non, ut ait Cicero, et Iouis in regno caelique in parte resedit. quomodo enim poterat in eius regno residere aut commorari qui patrem regno expulit, bello persecutus est, exulem toto orbe iactauit? ille malum uirus serpentibus addidit atris praedarique lupos iussit, id est odium et inuidiam et dolum hominibus inseuit, ut tam essent am serpentes uenenati, tam uere faciunt ii qui iustos ac fideles deo persecuntur dantque iudicibus saeuiendi aduersus innoxios potestatem. fortasse aliquid eiusmodi Iuppiter fecerit ad expugnandam tollendamque iustitiam et idcirco efferasse serpentes ac lupos acuisse tradatur. tum belli rabies et amor successit habendi. neque inmerito. sublata enim