comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sociis ꝓꝓmauit amico. Qui dupplici robora¬
tus caritate: remeauit in ꝓpria. Sed fa¬
mulus xꝑi. nẽ uanis iactantiȩ uerbis. uł
rumigero ppłi cęlebraretur fauore: sub
magna attestatione precepit puero. om̃i¬
b uitȩ suȩ dieb tacere hoc miraculum:
plus deo soli cognitus ex̃ cupiens quã
hominib: certissime sciens ẽẽ om̃ium
uirtutũ uerã in humilitate custodiam: et
hanc eẽ. quȩ caritatis gradib altissima ce¬
li regna conscendit: ipsa dicente ueritate.
Om̃is qui se humiliat: exaltabitur.
fama. & caritatis in eo munificentia.
&e religio uitȩ. & uerbi di instantia longe
lateq ab om̃ib celebraretur: uisum est
beatissimo pontifici Remigio. tam precla¬
ram di lucernã. meliꝰ ẽẽ suꝑ canilelabrũ
ponere. ut splendidissimo suȩ sc̃ĩtatis
fulgore. latius ad salutẽ luceret multoꝵ.
quã sub uniꝰ loci latebris ꝓpemodũ ab¬
scondita latuisset. Diuma dispensatione

Expanded text:
sociis propinauit amico; qui duplici roborasociis propinauit amico; qui duplici roboratus caritate remeauit in propria. Sed famulus Christi ne uanis iactantiae uerbis uel rumigero populi celebraretur fauore, sub magna attestatione praecepit puero omnibus uitae suae diebus hoc tacere miraculum, plus Deo soli cognitus esse cupiens quam hominibus, certissime sciens omnium esse uirtutum ueram in humilitate custodiam et hanc esse qui caritatis gradibus altissima caeli regna conscendat. Ipsa dicente ueritate: «Omnis qui se humiliat exaltabitur». fama et caritatis in eo munificentia et religio uitae et uerbi Dei instantia longe lateque ab omnibus celebraretur uisum est beatissimo pontifici Remedio tam praeclaram Christi lucernam melius esse supra candelabrum ponere ut splendidissimo suae sanctitatis fulgore latius ad salutem luceret multorum quam sub unius loci latebris propemodum abscondita latuisset. Diuina dispensatione
Abbreviated transcription (Latin):
fectus. uł corpore confortatus. domũ redi¬
ret. Sed ꝓpt̾ hospitũ frequentiã. & uiri dĩ
largam hominib munificentiã: ñ arida
patris caritate. aridũ muenit uasculum.
in quo unũ seruari solebat. Mox tͥstis ta¬
cito murmure: hoc ipsũ puer pat̾nis inti¬
mauit aurib. Qui uerecundiȩ rubore ꝑ-¬
fusus. caritatis tam̃ dulcedine habun-¬
dans corde: in diuina confisus suffragia.
de diuino dubitans auxilio. nil de suȩ
peticionis hesitans effectu : totus in eiuᷤ
credens clem̃tia. qui de arida petra sitien-¬
ti ppło fontẽ aquȩ uiue ꝓduxit. uł in cha-¬
na galileȩ aquã in mirabilis uini conũ̾¬
tit saporem: dixit puerõ. Uade in dĩ con-¬
fidens. pietate: & quodcũq inueneris in
uasculo. ñ tricare nobis afferre. Qui celer
pat̾no obeiens precepto cucurrit: & uaᷤ
uino optimo suꝑasfluens inuenit. Gr̃as
agens do: alacri animo uenienti & sus

Expanded text:
fectus uel corpore confortatus domum redifectus uel corpore confortatus domum rediret. Sed propter hospitum frequentiam et uiri Dei largam hominibus munificentiam non arida patris caritate aridum inuenit uasculum in quo uinum seruari solebat. Mox tristis tacito murmure hoc ipsum puer paternis intimauit auribus. Qui uerecundiae rubore perfusus caritatis tamen dulcedine habundans, corde in diuina confisus suffragia de diuino dubitans auxilio, nihil de suae petitionis hesitans effectu, totus in eius credens clementiam qui de arida petra sitienti populo fontem aquae uiuae produxit, uel in Cana Galileae aquam in mirabilis uini conuertit saporem. Dixit puero: «Vade in Dei confidens bonitatem et quodcumque inueneris in uasculo non tricare nobis adferre». Qui celer paterno oboediens praecepto cucurrit et uas uino optimo superaffluens inuenit. Gratias Deo agens alacri animo uenienti et suis
Abbreviated transcription (Latin):
nobilium uł plebialium. uirũ dĩ uisitare
solebant: ut consolarent᷑ ꝑ gr̃ãm. quȩ ha¬
Ibundabat in labiis illius. Et quia ex ha¬
bundantia cordis os loquit᷑: &e quia frat̾no
ãmore om̃s diligebat: omĩb se asfabilem
prestabat. Alioꝵ salutẽ suũ deputans lui¬
erum. nec dñicȩ talentũ pecumȩ pigritȩ
obruit humo: sed cotidiano caritatis suł¬
dore multiplicare studebat: ne uacuusi
reuemente dño suo. in conspectu apparera.
illius. Igit᷑ quidã uir nobilis & religiosus
int̾ alios. famulũ uenit iusitare .xꝑi. ut per
eum celestis doctrinȩ reficeretur melle.
Et dũ sermo dulcissimȩ allocutionis in
longũ traheretur: & sol mediũ celi tͣnsieis.
centrum crescentes dupplicaret umbras:
nolebat uir dĩ hospitẽ suũ. absq caritatis
dimittere uiatico. Mandauit autẽ puero. ut
si qͥa illi remansisset uini. earo pocula por¬
taret amico: quatinꝰ utrimq uł anima re-¬

Expanded text:
nobilium uel plebialium uirum Dei uisitare nobilium uel plebialium uirum Dei uisitare solebant ut consolarentur per gratiam quae habundabat in labiis illius. Et quia ex habundantia cordis os loquitur et quia fraterno amore omnes diligebat, omnibus se affabilem praestabat. Aliorum salutem suum reputans lucrum nec dominicae talentum pecuniae pigritiae obruit humo sed cotidiano caritatis sudore multiplicare studebat, ne uacuus, reueniente Domino suo, in conspectu appareret illius. Igitur quidam uir nobilis et religiosus inter alios famulum uenit uisitare Christi ut per eum caelestis doctrinae reficeretur melle. Et dum sermo dulcissimae allocutionis in longum traheretur et sol medium caeli transiens centrum, crescentes duplicauit umbras, nolebat uir Dei hospitem suum absque caritatis dimittere uiatico. Mandauit puero ut, si quid illi remansisset uini caro pocula portaret amico, quatenus utrumque uel anima re
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it enĩ moꝵ dignitate religiosus: cari¬
tate p̃cipuus: frat̾na dilectione iocundꝰ.
humili pietate eximius. orationũ uigi¬
lantia assiduus ÷ sermone modestus. cor-¬
pore castus. ieiunio sobrius. miseroꝵ con¬
solator: ñ de crastino cogitans: sed sem¬
ꝑ de dĩ confidens clem̃tia. om̃s ad se ue¬
mentes. ȩt̾nȩ uitȩ pane pascebat. Nullũ
in sua despiciebat angustia: sed pie con-¬
solationis uerbo reficiebat mestos. Ne¬
mini uł uerbo nocuit: sed frat̾no amo¬
re cunctis ꝓdesse satagebat. Unde & ã
quã plurimis illustrib frequentabat᷑ ui¬
ris: ut illius sacratissimo allo quio. uł in
tͥsticia cuiꝰlibet sollicitudinis susciꝑent
consolationẽ: uł in religione eccłiastice ex¬
ercitationis. ab eo puram audirent ueri¬
tatẽ. Vnde & illius pia deuotione. multi a
diaboli laqueis liberati sunt: &e uias iutȩ
diximꝰ ob celeberrimã sc̃itatis famã.

Expanded text:
Fuit enim morum dignitate religiosus, cariFuit enim morum dignitate religiosus, caritate praecipuus, fraterna dilectione iocundus, humili pietate eximius, orationum uigilantia adsiduus, sermone modestus, corpore castus, ieiunio sobrius, miserorum consolator. Non de crastino cogitans sed semper de Dei confidens clementia, omnes ad se uenientes aeternae uitae pane pascebat. Nullum in sua despiciebat angustia, sed piae consolationis uerbo reficiebat maestos. Nemini uel uerbo nocuit, sed fraterno amore cunctis prodesse satagebat. Unde et a quam plurimis inlustribus frequentabatur uiris, ut illius sacratissimo alloquio uel in tristitia, cuiuslibet sollicitudinis susciperent consolationem, uel in religione ecclesiasticae exercitationis ab eo puram audirent ueritatem. Unde et illius pia deuotione multi a diaboli laqueis liberati sunt et uias uitae diximus, ob celeberrimam sanctitatis famam
Abbreviated transcription (Latin):
baptizet᷑ a unusquisq ur̃m in nomine
ꝑet. Sciens uͦ beatus pontifex apłm di¬
cere paulũ. omia ur̃a honeste & cũ ordi¬
ne fiant: statuit diem quo rex eccłiam
intraret. ad suscipienda diuinȩ pietatis
sacram̃ta. Quale fuit tunc scis dĩ gau-¬
aiũ. qualis in eccłia xꝑi leticia: cũ ui¬
derent regem ninue ad predicationẽ
ionȩ de solio maiestatis suȩ descendisse.
&e in cinere sedisse penitentiȩ: & sub pia
dĩ sacerdotis dextera suȩ excellentie ca.¬
put humiliare̾. Baptizatus ẽ itaq
rer cũ optimatib suus & ppło: qtui diui¬
na p̃ueniente gr̃a salu toris lauachri
gaudebat susciꝑe sacramentũ. Utrũq
& uictoria ex hostib & suȩ salutis uoti
compas. ad sceptra regni regenda reu̾¬
sus ẽ : scm̃q uedastum beato pontifici
cõmendauit remigio. Qui ibi moratus:
uitȩ meritis & uirtutũ claruit exempliᷤ.
Om̃ĩb amabilis: & uenerabilis factus ẽ.

Expanded text:
baptizetur unusquisque vestrum in nominebaptizetur unusquisque vestrum in nomineperet. Sciens uero beatus pontifex apostolum dicere Paulum: «omnia uestra honesta cum ordine fiant», statuit diem quo rex ecclesiam intraret ad suscipienda diuinae pietatis sacramenta. Quale fuit tunc sanctis Dei gaudium, qualis in ecclesia Christi laetitia, cum uiderent regem Nineue ad praedicationem Ionae de solio maiestatis suae descendisse et in cinere sedisse penitentiae et sub pia Dei sacerdotis dextera suae excellentiae caput humiliare. Baptizatus itaque rex cum optimatibus suis et populo qui, diuina praeueniente gratia, salutaris lauacri gaudebat suscipere sacramentum utrumque et uictoria ex hostibus et suae salutis uoti compos ad sceptra regni regenda reuersus est, sanctumque Vedastum beato pontifici commendauit Remedio. Qui ibi moratus uitae meritis et uirtutum claruit exemplis, omnibus amabilis et uenerabilis factus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ille oxcus lumine recepto: gaudens ꝑ¬
rexit uiam suã. In quo loco. tempore se-¬
quenti a religiosis uiris ȩccłia ẽ edifi¬
cata. in testimoniũ miraculi istius: in
qua orantib & credentib usq hodie be¬
neficia p̃stantur diuuina.
situr rex a uiro dĩ euangłicis ad p̾me
imbutus doctrinis. & hoc p̃senti mira¬
culo in fidem firmit̾ confortatus ÷ nil
moratus in uia. nil dubitans in fide.s
magna a lacritate animi. magna festina¬
tione itineris. scĩssimũ pontificẽ remi¬
gium uidere ꝓperauit: ut illius sacra-¬
tissimo ministerio sp̃ti scõ oꝑante. in re-¬
missionẽ peccatoꝵ & spem uitȩ et̾nȩ. cat¬
holici baptismatis uiuo ablueret᷑ fonte.
Cũ quo aliquantis moratus ẽ dieb. ut
eccłiasticis satisfaceret sanctionib: et
penitentiȩ scđ̾m apłicum p̃ceptum pͥus
ablueretur lacrimis: dicente beato pe¬
tro pͥncipe apłoꝵ. penitentiã agite. &

Expanded text:
ille caecus lumine recepto, gaudens pille caecus lumine recepto, gaudens perrexit viam suam. In quo loco tempore sequenti a religiosis viris aedificata est ecclesia in testimonium miraculi istius, in qua orantibus et credentibus usque hodie beneficia praestantur divina. IX. Igitur rex a viro Dei evangelicis apprime imbutus doctrinis, et hoc praesenti miraculo in fide firmiter confortatus, nil moratus in via, nil dubitans in fide, sed magna alacritate animi, magna festinatione itineris, sanctissimum pontificem Remigium videre properavit, ut illius sacratissimo ministerio, Spiritu sancto operante, in remissionem peccatorum et spem vitae aeternae, catholici baptismatis vivo ablueretur fonte. Cum quo aliquantis moratus est diebus, ut ecclesiasticis satisfaceret sanctionibus, et poenitentiae secundum apostolicum praeceptum prius ablueretur lacrymis, dicente beato Petro principe apostolorum: Poenitentiam agite, et
Abbreviated transcription (Latin):
uit illis oecus quidam: huiꝰ diutissime
solaris expers luminis. Forte nec sui cȩ¬
eatus culpa. sed ut manifestarent᷑ oꝑa dĩ
in eo: & ꝑ illius illuminationẽ presentẽ.
plurimoꝵ illuminarent᷑ corda sp̃ualiter.
Qui cũ intellexisset a pretereuntibꝰ. sc̃m
uedastũ xꝑi seruũ in eodem iter agere
comitatu: clamauit. Dc̃e & electe deo
uedaste miserere mei: & suꝑnã pio
pectore diligentiꝰ deposce potentiam:
ut meȩ subueniat miseriȩ. Non aurũ
posco nec argentũ. s ut mͥ lum̃ ꝑ sanctitatis
tuȩ preces restituat oculoꝵ. Sensit ita¬
q uir dĩ uirtutẽ sibi adeẽ suꝑnam: ñ
esfudit preces: in diuina fidens pietate.
dexteram cũ signo crucis posuit suꝑ
oculos oeci dicens. Dñe iħu qui es lum
uerũ. qui aꝑiusti oculos cȩci ad te cla¬
mantis: aꝑi oculos & istiꝰ: tit intelligat
ppłs iste presens. quia tu es ds solus.
laehs miraoia in celo & int̾ra. Mer

Expanded text:
vit illi caecus quidam hujus diutissime vit illi caecus quidam hujus diutissime solaris expers luminis: forte nec sua caecatus culpa, sed ut manifestarentur opera Dei in illo, et per illius illuminationem praesentem plurimorum illuminarentur corda spiritualiter. Qui cum intellexisset a praetereuntibus, sanctum Vedastum Christi servum in eodem iter agere comitatu, clamavit: Sancte et electe Deo Vedaste, miserere mei, et supernam pio pectore diligentius deposce potentiam, ut meae subveniat miseriae. Non aurum posco, nec argentum, sed ut mihi lumen per sanctitatis tuae preces restituat oculorum. Sensit itaque vir Dei virtutem sibi adesse supernam: non oeffudit preces, in divina fidens pietate, et dexteram cum signo crucis posuit super oculos caeci, dicens: Domine Jesu, qui es lumen verum, qui aperuisti oculos caeci nati ad te clamantis, aperi oculos et istius, ut intelligat populus iste praesens, quia tu es Deus solus, faciens mirabilia in coelo et in terra. Mox
Abbreviated transcription (Latin):
narrat hẏstoria. dñm iħm iericho ꝑ-¬
gentẽ. ad confirmandã fidem suȩ maiesta-¬
tis in corda ppłi presentis. ciudam cȩco ad
se clamanti lum̃ reddidisse ocłoꝵ. ut ꝑ cor-
xxp̃o donante ꝑ cuiꝰda ilbuminationt u
dem qͣm uerbo p̾dicauit. in corde regi mtacłõ
confirmauit: ut rex ipse intellig̾et. tã sibi cẽne¬
cessariũ cordiᷤᷤ lum̃. qͣm oȩco ocłoꝵ illustrationẽ :¬
& quod diuina oꝑata ẽ gr̃a ꝑ preces famu¬
li sui. in oculis oeca nocte castigatis. hoc
ꝑ sermones eiꝰdem famuli. eadem oꝑante
potentia. ꝑ sp̃ualis intelligentiã lucis in
suo pectore ꝑficeretur. Nam regia excel¬
lentia condigno comitatu. cũ multitudi-¬
ne maxima ppłi. iter agentib illis. uene¬
runt in quendam pagum. qui incolarũ
t̾rȩ illius consuetudine. uungise pagus
dicitur: ꝓpe reguliacam uillam. quȩ sita
ẽ suꝑ florigeras axonȩ fluminis ripas.
Et eoce eiusdem fluminis pontẽ rege
transeunte. cũ multitudine ppłi. obina¬

Expanded text:
num Iesum Hiericho pergentem ad confirmanda in fidem suae maiestatis corda populi praesentis cuidam caeco ad se clamanti lumen reddidisse oculorum ut per corpoo donante, per cuiusdam inluminationem caeci fidem quam uerbo praedicauit in corde regis miraculo confirmauit, ut rex ipse intellegeret tam sibi esse necessarium cordis lumen quam caeco oculorum inlustrationem et quod diuina operata est gratia per preces famuli sui in oculis caeca nocte castigatis, hoc per sermones eiusdem famuli, eadem operante potentia, per spiritalis intellegentiam lucis in suo pectore perficeretur. Nam regia excellentia condigno comitatu cum multitudine maxima populi, iter agentibus illis, uenerunt in quoddam pagum quod incolarum terrae illius consuetudine Vungise pagus dicitur, prope Reguliacam uillam, quae sita est super florigeras Axnae fluminis ripas. Et ecce eiusdem ftranseunte cum multitudine populi, obvia
Abbreviated transcription (Latin):
trinis. & catholicȩ fidei firmis intiaretur
fundam̃tis: ut paratus fide & uirtutũ sci¬
entia. a tanto pontifice sp̃uali ablueretur
lauachro. & ab illo donis cȩlestib confirma¬
retar: quod ab isto pͥus diuina p̃ueniente
gr̃a. euangłicis ceptum fuerat p̾dicationi-¬
b. Hic ad fontẽ uitȩ festinantẽ deducebat
regem: ille in fonte salutis ȩt̾nȩ uenientẽ
abluebat. Ambo ꝓpe modũ pari pietate pa-¬
tres. Hic doctrina fidei: ille baptisinatis
unda. Utriq ȩt̾no regi. regem temporalẽ
munus obtulerunt acceptabile. Hi funt
duȩ oliuȩ candelabra lucentia: a quibuᷤ
rex p̃fatus in uia dĩ eruditꝰ. & a diaboli
cathenis erutus. miserante dõ portam ꝑ-¬
petuȩ lucis ingressus. cũ fortissima gen-¬
te francoꝵ credidit. xꝑo÷ & facta ẽ gens
scã. ppłs adquisitionis: ut annuntientur
in eo uirtutes illiꝰ. qui eos de tenebris
uocauit in ammirabile lumen suum.

Expanded text:
trinis et catholicae fidei firmis initiaretur trinis et catholicae fidei firmis initiaretur fundamentis, ut paratus fide et uirtutum scientia, a tanto pontifice spiritali ablueretur lauacro et ab illo donis caelestibus confirmaretur quod ab isto prius diuina praeueniente gratia euangelicis coeptum fuerat praedicationibus. Hic ad fontem uitae festinantem deducebat regem, ille in fonte salutis aeternae uenientem abluebat. Ambo propemodum pari pietate patres, hic doctrina fidei, ille baptismatis unda, utrique aeterno regi regem temporalem munus obtulerunt acceptabile. Hi sunt duo oliuae, candelabra lucentia a quibus rex praefatus in uia Dei eruditus et a diaboli catenis erutus, miserante Deo, portam perpetuae lucis ingressus, cum fortissima gente Francorum credidit Christo. Et facta est gens sancta, populus adquisitionis ut adnuntientur in eo uirtutes illius qui eos de tenebris uocauit in admirabile lumen suum.
Abbreviated transcription (Latin):
ante diximꝰ. regi ppłoq suo causa fuit sa¬
lutis ȩt̾nȩ : & ne lucerna sc̃s uidelicet ue¬
dastus sub modio lateret absconditus: sed
supra candelabrũ positus. ȩremplis uł p̃¬
dicationib in domo dĩ lucens. ab errore
idolatriȩ. & caligine ignorantiȩ. m
uiam plurimos educeret ueritatis. Igit᷑
suꝑatis hostib. & reb in pace composi¬
tis. & alamannis suȩ subiectis ditioni:
rex ouans cũ laude t̾umphi patͥam re-¬
diit. Et ut fidelis tantȩ sibi głȩ largito¬
ri sponsor appareret : festinauit seruoꝵ
xꝑi saera imbui p̃dicatione: & scĩ bapti ᷤ¬
matis ablui sacram̃tis. Uenit ad tullũ op¬
pidũ. ubi sc̃m agnouit uedastũ laudabi¬
li religione soli seruire dõ: & dulcissimos
contemplatiue uitȩ carꝑe fruictus. Hinc
dotẽ. remoꝵ ꝓꝑans ciuitatẽ. sibi socium
assũpsit: quatinus ꝑsingulos itineris sui
gressus. saluberrimis ab eo imbueret᷑ doc¬

Expanded text:
ante diximus, regi populoque suo causa fuit saante diximus, regi populoque suo causa fuit salutis aeternae, et ne lucerna, sanctus videlicet Vedastus, sub modio lateret absconditus, sed supra candelabrum positus, exemplis vel praedicationibus in domo Dei lucens, ab errore ololatriae et caligine ignorantiae in viam plurimos educeret veritatis. Igitur superatis hostibus, et rebus in pace compositis, et Alemannis suae subjectis ditioni, rex ovans cum laude triumphi ad patriam rediit. Et ut fidelis tantae sibi gloriae largitori sponsor appareret, festinavit servorum Christi sacra imbui praedicatione, et sancti baptismatis ablui sacramentis. Venit autem ad Tullum oppidum, ubi sanctum agnovit Vedastum laudabili religione soli servire Deo, et dulcissimos contemplativae vitae carpere fructus. Hunc dotem Remanam properans ciuitatem sibi socium adsumpsit, quatenus per singulos itineris sui gressus saluberrimis ab eo inbueretur doc
Abbreviated transcription (Latin):
gina rothildis colit. confitetur ad orat¬
q: concede mͥ hodie de inimicis meis
iuctoriam. Nam ex hac die: tu solus
mͥ eris ds̃. & ueneranda potestas. Tu mͥ
tͥumphum presta: & tͥ ego seruitiũ ꝓmit¬
to sempit̾num. Mox diuina oꝑante pie¬
tate. terga uerterunt alamanni: uicto¬
ria cessit regi & francis.
mira om̃ipotentis dĩ clem̃tia: om
effabilis bonitas: qui sic exaudit.
debent : dũ paganus rex ad uniꝰ precis
effectũ. tantam ꝓmeruit uictoriã: Cui
ex antiquis huius diuine pietatis auxili¬
um. ad equare debemus. qui ob uniꝰ mo¬
menti lacrimas. tam cęlebrem futuro
suo seruo contulit tͥumphum. nisi erechiȩ
regi: qui in angustia tribulationis. una
tantũ peticione ꝓmeruit. ñ solũ ã p̃senti
uastatione ciuitatẽ suꝑna ꝓtectione defen¬
di: sed etiam in eadem nocte qua preces
in diuinas effuderat aures. centũ octo¬
ginta quinq milia hostiũ. letus & libera.

Expanded text:
gina Hlothild colit, confitetur et adoratgina Hlothild colit, confitetur et adorat, concede mihi hodie de inimicis meis uictoriam; nam ex hac die Tu solus mihi eris Deus et ueneranda potestas. Tu mihi triumphum praesta et ego Tibi seruitium promitto sempiternum». Mox, diuina operante pietate, terga uerterunt Alamanni. Victoria cessit regi et Francis.mira omnipotentis Dei clementia! O ineffabilis bonitas qui sic exaudiet debent, dum paganus rex ad unius precis effectum tantam promeruit uictoriam. Cui ex antiquis huius diuinae pietatis auxilium adaequare debemus qui ob unimenti lacrymas tam celebrem venturo suo servo contulit triumphum; nisi Ezechiae regi, qui in angustia tribulationis una tantummodo petitione promeruit, non solum a praesenti vastatione civitatem superna protectione defendi, sed etiam in eadem nocte, qua preces in divinas effuderat aures, centum octoginta quinque millia hostium laetus et liberatu
Abbreviated transcription (Latin):
mines saluos fieri. competentẽ suo fa¬
mulo preuidebat causam. quomͦ opor¬
tune ad ministeriũ uerbi dĩ ꝑuentre tia¬
luisset. Contigit uͦ prefatũ francoꝵ regẽ
hludouicũ. alamannis bellũ inferre: ꝯtui
tunc tẽporis regno suo ꝑ se potiti sunt:
sed ñ eos ita offendit imparatos. ut uolu¬
it. Nam fortissima collecta manu. regi cir¬
ea ripas rheni fluminis obuiauiauert̃:
unanimes bellica uirtute patͥam defen-¬
dere: uł libera mant ꝓ patria mori.łt
fortissime utrimq decertatũ ẽ: hi ne
micos uidit fortit̾ pugnare. & suos
pene ad int̾nitionẽ uinci: magis cepit
de salute desꝑare: quã de uictoria sꝑa¬
re. Et si necdum uoluntate renatus eẽt
in xꝑo: tam̃ necessitate cogente ad xꝑi
confugit auxiliũ. Et quia reginã habu¬
it religiosam. baptisiniq sacram̃tis ini¬
ciatam. nomine rothildem: oculos cum
hac uoce ad celum leuauit. O d̾s unioȩ
potestatis. & suminȩ maiestatis. quẽ re¬

Expanded text:
mines saluos fieri conpetentem suo famines saluos fieri conpetentem suo famulo praeuidebat causam quomodo oportune ad ministerium uerbi Dei peruenire ualuisset. Contigit uero praefatum Francorum regem Hlodouium Alamannis bella inferre qui tunc temporis regno suo per se potiti sunt. Sed non eos ita offendit inparatos ut uoluit. Nam fortissima collecta manu regi circa ripas Reni fluminis obuiauerunt unanimes bellica uirtute patriam defendere uel libera manu pro patria mori. Et fortissime utrimque decertatum est, hi ne micos uidit fortiter pugnare et suos pene ad internicionem uinci magis coepit de salute disperare quam de uictoria sperare. Etsi necdum uoluntate renatus esset in Christo, tamen necessitate cogente ad Christi confugit auxilium. Et quia reginam habuit religiosam baptismique sacramentis initiatam nomine Hlothild, oculos cum hac uoce ad caelum leuauit: «O Deus unicae potestatis et summae maiestatis quem re
Abbreviated transcription (Latin):
etricꝙ ignorantiȩ tenebras. to
depelleret orbe: multa sc̃oꝵ lumina
oloꝵ euangłice p̃dicationis lucȩ ful¬
gentia. toto diuiserat mundo: ut sicut
cęlum fulgentib ornatur stellis. quȩ
tam̃ om̃s ab uno illustrant᷑ sole: sic &
lata t̾rarum spacia. scĩs splendescerent
doctorib : qui tam̃ ab ȩt̾no sole illumina¬
ti. diuina preueniente gr̃a. eȩcas igno¬
rantiȩ tenebras. uere fidei fulgore. & gło
strantib longa ab initio scłi esuries ȩt̾nȩ
uitȩ epulis satiaretur. De quoꝵ numero
sc̃s dĩ sacerdos uedastus. & p̃dicator egre¬
gius. temporib fortissimi regis tunc tẽpo¬
ris francoꝵ hludouici. in has diuina di-¬
rigente gr̃a. ob multoꝵ salutẽ ꝑuenit re-¬
giones: quatinus suꝑne pietatis sufful¬
tus auxilio. ppłm diabolica fraude decep¬
tũ. & erroꝵ laqueis captiuũ. inuiam
dirigeret salutis ȩt̾nȩ ÷ & uerȩ quȩ in
ait. ecce nc̃ tempus acceptabile. eoce nẽ
dies salutis: dñs iħc qui uult om̃s ho¬

Expanded text:
etricas ignorantiae tenebras toto depelleret orbe, multa sanctorum lumina doctorum, euangelicae praedicationis luce fulgentia, toto diuiserat mundo ut, sicut caelum fulgentibus ornatur stellis, quae tamen omnes ab uno inlustrantur sole, sic et lata terrarum spatia sanctis splendescerent doctoribus, qui tamen ab aeterno sole inluminati, diuina praeueniente gratia, caecas ignorantiae tenebras uerae fidei fulgore et glorstrantibus, longa ab initio saeculi esuries aeternae uitae epulis satiaretur. De quorum numero sanctus Dei sacerdos Vedastus et praedicator egregius temporibus fortissimi regis tunc temporis Francorum Hloduuii in has, diuina dirigente gratia, ob multorum salutem peruenit regiones, quatenus supernae pietatis suffultus auxilio populum diabolica fraude deceptum et errorum laqueis captiuum in uiam dirigeret salutis aeternae et uerae quae in ait: «Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis». Dominus Iesus qui uult omnes ho
Abbreviated transcription (Latin):
hunt᷑ s ꝑarit̃ corruunt. Domus uacuȩ relin¬
quunt᷑ filioꝵ funera parentes aspiciunt. ⁊ sui
eos ad int̾itum heredes precedũt unusqͥsꝙ gͦ
nr̃m ad penitentiȩ lam̃ta confugiat. dũ flere
ante ꝑcussionẽ uacat. Reuocemꝰ ante oculos
m̃tis quicqͥd errando cõmisimꝰ ⁊ qͦd nequiter
egimus flendo puniamus. Preueniamꝰ faciẽ
corda nĩa cum manib ad d̃m Ad dm qͥppe cor-¬
da cũ manib leuare ẽ: orationis nr̃e studium
cũ merito bone oꝑationis erigere. Dat ꝓfecto.
Nolo mortẽ peccatoris: sut conu̾tat᷑ ⁊ uiuat
Nullꝰ aũ de iniqͥtatũ suaꝵ immanitate desꝑet
uet̾nosas nãꝙ niniuitaꝵ culpas triduana pͥe
nitentia abstersit: et conu̾sus latro. uite p̃mia
&̃ in ipsa sententia sue mortis emeruit. Mute¬
mus gͥ corda: ⁊ p̃sumamꝰ nos iã ꝑcepisse qd
petimus. Eitius ad p̃cẽ iudex flectitur. si apͣ¬
uitate sua petitor corrigat᷑. Imminente gͦ tante

Expanded text:
huntur, sed pariter corruunt. Domus vacuae relinhuntur, sed pariter corruunt. Domus vacuae relinquuntur, filiorum funera parentes aspiciunt, et sui eos ad interitum haeredes praecedunt. Unusquisque ergo nostrum ad poenitentiae lamenta confugiat, dum flere ante percussionem vacat. Revocemus ante oculos mentis quidquid errando commisimus, et quod nequiter egimus, flendo puniamus. Praeveniamus faciecorda nostra cum manibus ad Deum . Ad Deum quippe corda cum manibus levare, est orationis nostrae studium cum merito bonae operationis erigere. Dat profecto, Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat . Nullus autem de iniquitatum suarum immanitate desperet. Veternosas nanitentia abstersit , et conversus latro vitae praemia etiam in ipsa sententia suae mortis emeruit . Mutemus igitur corda, et praesumamus nos jam percepisse quod petimus. Citius ad precem judex flectitur, si a pravitate sua petitor corrigatur. Imminente ergo tantae
Abbreviated transcription (Latin):
data ꝑceptione ipsũ ordinari p̃cepit. Interim
dũ ab urbe regia imꝑatorius p̃stolaret᷑ assensꝰ
⁊ lues ipsa ppłm uehem̃tius deuastaret: uenera¬
bilis leuita gregoriꝰ u̾bũ adplebẽ exorsꝰ ẽdicens.¬
portet fr̃s dilectissimi. ut flagella axxui¬
dĩ que metuere uentura debemꝰ: saltem
presentia ⁊ exꝑta timeamus. Conu̾sionis nobis
aditũ dolor aꝑiat. ⁊ cordis nr̃i duritiã ipsa qͣm
patim̃ pena dissoluat. Ut enĩ ꝓpħa teste p̃dictũ
ẽ. ꝑuenit gladius usq adanimã. Ecce etenĩ cun-¬
cta plebs celestis irȩ mucrone ꝑcutit᷑ ⁊ repenti¬
na singłi cȩde uastant᷑. Nec langor mortẽ pre¬
uenit.: s langoris moras ut cernitis mors ipsa
p̃currit. Reussus quisꝙ ante rapit᷑ qͣm ad lam̃¬
ta penitentiȩ conu̾tat᷑. Pensate gͦ qli añ cõspe¬
ctum distrcti iudicis ꝑuenit: cui ñ licet flere
qͦd fecit. Et habitatores qͥdẽ ñ ex parte subtra¬

Expanded text:
data praeceptione ipsum ordinari praecepit. 41. Interim data praeceptione ipsum ordinari praecepit. 41. Interim dum ab urbe regia imperatorius praestolaretur assensus, et lues ipsa populum vehementius devastaret, venerabilis levita Gregoriportet, fratres dilectissimi, ut flagella Dei, quae metuere ventura debuimus, saltem praesentia et experta timeamus. Conversionis nobis aditum dolor aperiat, et cordis nostri duritiam ipsa quam patimur poena dissolvat. Ut enim est: Pervenit gladius usque ad animam . 1661 Ecce enim cuncta plebs coelestis irae mucrone percutitur, et repentina singuli caede vastantur. Nec languor mortem praevenit, sed et languoris moras, ut cernitis, mors ipsa ecurrit. Percussus quisque ante rapitur quam ad lamenta poenitentiae convertatur. Pensate ergo qualis ante conspectum districti Judicis pervenit, cui non licet flere quod fecit. Et habitatores quidem non ex parte subtra
Abbreviated transcription (Latin):
modũ seuiente qͥa eccl̃ia dĩ sine rectore ẽẽ ñ
poterat. gregoriũ licet totis uirib renitentẽ cle¬
rus senatꝰ ppłsꝙ romanꝰ sibi concordĩt põtificem
delegert̃. Quẽ ille apicẽ totis uirib eutare de¬
cernens. sese in dignũ tanto honore clamitabat:
uidelicet metuens ne mundi pompa ꝙͣ pͥus ab¬
iecerat. ei sub eccłiastici colore regiminis aliqͣm
subriꝑe potuiss. At ubi decretũ gen̾alitatis eua-¬
dere neqͥuit: consensurũ se tandẽ aliqͣndo simu¬
lauit. ⁊ imꝑatori mauricio. cuiꝰ filiũ ex lauacro
scõ susceꝑat. latent̃ litt̾as destinauit: adiurans
& multa p̃ce deposcens ne unqͣm assensũ ppłis
p̃beret: ut se hius honoris gla sublimaret S
p̃fectꝰ urbis germanꝰ nomine eiꝰ nuncium¬
anticipauit: cõprehensũq ac disruptis epłis
consensum quẽ ppłs fecerat imꝑatori edixerat.
At ille grãs dõ agens ꝓ amicitia diaconi. eo qd̃
locũ deferendi ei honoris ut cupierat repꝑisset:

Expanded text:
m saeviente, quia Ecclesia Dei sine rectore esse non poterat, Gregorium, licet totis viribus renitentem, clerus, senatus populusque Romanus sibi concorditer pontificem delegerunt. Quem ille apicem totis viribus evitare decernens, sese indignum omnino tali honore clamitabat; videlicet metuens ne mundi gloria, quam prius abjecerat, ei sub ecclesiastici colore regiminis aliquo modo subrepere potuisset. 40. At ubi decretum generalitatis evadere nequivit, consensurum se tandem aliquando simulavit, et imperatori Mauricio, cujus filium ex lavacro sancto susceperat, latenter litteras destinavit, adjurans, et multa prece deposcens, ne unquam assensum populis praeberet ut se hujus honoris gloria sublimaret. Sed praefectanticipavit: comprehensoque eo ac disruptis epistolis, consensum quem populus fecerat imperatori direxit. At ille gratias Deo agens pro amicitia diaconi, eo quod locum ei deferendi honoris ut cupierat reperisset,
Abbreviated transcription (Latin):
tent eũ in eccłia plebis: & in cathedra seni¬
oꝵ laudent eũ. Bene autẽ eum in eccłia ex¬
altari p̃cepit dñs: quia dignũ ẽ. ut fun-¬
damentũ hoc in eccłia honoretur: ꝑ quod
ad celum ascenditur. Quod ergo natalis
hodie cathedre colitur: sacerddotale ho-
norat᷑ officiũ. Quȩ etiam tanto necesse est
plus habeat in ęccłia dignitatis: quã sa-¬
cerdotale officiũ plus honoris. Et quam

Expanded text:
tent eum in Ecclesia plebis, et in cathedra seniorum laudent eum . Bene autem eum Deus in Ecclesia exaltari praecepit; quia dignum est ut fundamentum hoc in Ecclesia honoretur, per quod ad coelum conscenditur. Quod natalis ergo cathedrficium honoratur. Quae etiam tanto necesse est plus habeat in Ecclesia dignitatis, quanto sacerdotale officium plus honoris. Dies ergo
Abbreviated transcription (Latin):
decem milia hominũ credentes. do bap¬
tizati sunt. & scĩficatione consecrati: ita
uit om̃i auiditatis desiderio. teophilus
qui erat cunctis potentib in ciuitate sub¬
limior. domꝰ suȩ ingentẽ basilicam ȩccłiȩ
nomine consecraret: in qua petro apło
conueniens. credebat sanȩ doctrinȩ: quã
accedens faustinianꝰ: ꝓcidit ad pedes pet
dicens. Semina uerbi tui quȩ ager meȩ
m̃tis accepit. iam nata sunt: atq ad fe-¬
cundam maturitatẽ ꝓͣtecta sunt. Repone
me in horreo dñico: faciens me mense
diuinȩ participem. Tunc petrus indix̃¬
ieiuniũ omĩ plebi: & uenienti die dñica
eiꝰ exposuit: ita ut om̃is ciuitas quasi
angłm eũ aspiceret: & ñ minorẽ ei gra-¬
pulũ. Et uno ex his qui sequebant᷑ eũ
ordinato eꝑo: aliis etiam p̾sbiteris : bap¬
tizauit quoq plurimũ ppłm: om̃ib qͥ
Sermo odilonis: in

Expanded text:
X millia hominum credentes Deo, bapX millia hominum credentes Deo, baptizati sunt, et sanctificatione consecrati, ita ut omni aviditatis desiderio Theophilus, qui erat cunctis potentibus in civitate sublimior, domus suae ingentem basilicam ecclesiae nomine consecraret. In qua basilica Peconveniens, credebat sanae doctrinae, quae accedens Faustinus, procidit ad pedes Petri, dicens: Semina verbi tui quae ager mentis meae accepit, jam nata sunt, atque ad fecundam maturitatem provecta: repone me in horreo Dominico, faciens me mensae divinae participem. Tunc Petrus ejunium omni plebi, et veniente die Dominica bs ejus exposuit, ita ut omnis civitas quasi angelum aspiceret, et non minorem ei grajubet, et uno ex his qui eum sequebantur ordinato episcopo, aliis etiam presbyteris, baptizatis quoque plurimis, et omnibus qui s
Abbreviated transcription (Latin):
filii cui adimplere dignaris: ut cognos¬
cat om̃is creatura: quia tu solus es d̃s
in cęlo & in t̾ra. Hȩc & his similia dicenͤ.
ascendit in eminentiori loco: & iussit an¬
milem uobi ᷤ hominẽ me eẽ uidentes.
nolite putare quod a me possitis recu-¬
ꝑare salutẽ: sed ꝑ eũ qui de cęlo descen¬
dens. ostendit credentib sibi integram
anime & corporis medicinã. Unde uex
ur̃a testẽ habeat hunc omnẽ popłm: qͥa
xꝑm: ut sciant etiam se ipsos ab ipso
posse saluari. Cũq omĩs multitudo infir-¬
mantiũ una uoce clamarent. hunc uerũ
dm̃ quẽ petrus adminciat: subito imm̃¬
sũ lum̃ gr̾e dĩ in medio plebis apparuit.
&e ceꝑunt paralitici currere ad pedes
petri sani. oeci recepto uisu clamare.
claudi recepto gressu gr̃as agere: lan¬
guentes recepta sanitate gaudere. Non¬
nulli etiã solo flatu uiuentes: iam sine
ostendit: ut om̃s a minimo usq ad maximũ
immorer: & intra septẽ dies. plusquam

Expanded text:
Filii tui adimplere dignaris, ut agnosFilii tui adimplere dignaris, ut agnoscat omnis creatura quia tu solus es Deus in coelo et in terra. Haec et his similia dicens, ascendit in eminentiorem locum, et jussit anmilem vobis hominem me esse videntes, nolite putare quod a me possitis recuperare salutem, sed per eum qui de coelo descendens, ostendit sibi credentibus integram animae et corporis medicinam; unde vestra fides testem habeat hunc omnem populum, quum Christum, ut sciant etiam semetipsos ab ipso posse salvari. Cumque omnis multitudo infirmantium una voce clamaret hunc verum Deum quem Petrus annuntiat, subito immensum lumen gratiae Dei in medio plebis apparuit, et coeperunt paralytici currere ad pedes Petri sani, caeci recepto visu clamare, claudi restaurato gressu gratias agere, languentes recepta sanitate gaudere, nonnulli etiam solo flatu viventes, jam sine ostendit, ut omnes a minimo usque ad maximum m. Et intra septem dies plusquam
Abbreviated transcription (Latin):
intra quadraginta dies euenerit: facere
eam nobis debet scõꝵ dierũ reuerentia
gratiorem. Bene natalem cathedrȩ int̾
ipsa ieiunioꝵ initia nobis d̾s prestitit: ut
dies quȩ erat prius intemꝑantiȩ. nunc sit
sobrietatis: quȩ erat gule. sic abstinentiȩ:
quȩ erat peccati. sit sc̃itatis. Huiꝰ autẽ sol¬
lempnii religio: sic eccłiis introducta ẽ.
cineres sparserunt in capite: cilicio indu¬
ti sunt: nudis pedib penitentiã agentes:
quod contra p̾dicationẽ eiꝰ cũ symone ma¬
go consensissent. Hȩc & his similia ꝓseqͦn¬
tes: offerunt ei ueratos languorib. & de¬
uersa ꝑicula patientes. Et erat infinita
multitudo simul languentiũ. Quos iudenᷤ
integram fidem exhibere d̃o. ut etiã om̃s
diuersas egritudines patientes. credereit
ꝑ eum posse saluari: expandit manꝰ suas
ad cęlum: & cũ lacͥmis orationẽ effundeis.
gr̃asq referens do dicebat. Benedico te
pat̾ p̃dicande: qui om̃e uerbũ & ꝓmissũ

Expanded text:
intra Quadragesimae dies evenerit, facere eam nobis debet sanctorum dierum reverentia gratiorem. Et bene natalem Cathedrae inter ipsa jejuniorum initia nobis Deus praestitit, ut dies quae erat prius intemperantiae, nunc sit sobrietatis; quae erat gulae, sit abstinentiae; quae erat peccati, sit sanctitatis. Hujus autem solemnii religio sic Ecclesiis introducta est: cineres sparserunt in capite, cilicio induti sunt, nudis pedibus poenitentiam agentes, qui contra praedicationem ejus cum Simone Mago consensissent. Haec et his similia prosequentes, offerunt ei vexatos languoribus et faversa pericula patientes, et erat infinita multitudo simul languentium. Quos videns integram fidem exhibere Deo, ut omnes diversas aegritudines patientes, crederent per eum posse salvari, expandit manus suas ad coelum, et cum lacrymis orationem effundens, gratiasque referens Deo, dicebat: Benedico te, Pater praedicande, qui omne verbum et promissum
Abbreviated transcription (Latin):
honoris assumptio: qtiia reuerendũ pa¬
tronũ nr̃m hodierna die uenerabiliter
recolimꝰ ordinatũ: atq saluti plurimoꝵ.
suꝑna dirigente clem̃tia pontificem cęli¬
tus datũ. Hec gͦ summo deuotionis of¬
ficio honestissime celebremꝰ. eundemq
orationũ nr̃aꝵ adiutorẽ. ac suffragatorẽ
queramꝰ. Plurimũ quippe in celestibus
sedib obtinere posse creditur. iam
cũ xꝑo positus: cui in t̾ris conu̾satus.
in om̃ib bonis actib seruire studuit

Expanded text:
honoris adsumptio, quia reverendum pahonoris adsumptio, quia reverendum patronum nostrum hodierna die venerabiliter recolimus ordinatum atque saluti plurimorum, superna dirigente clementia, pontificem caelitus datum. Haec ergo summo devotionis officio honestissime celebremus eundemque orationum nostrarum adiutorem ac suffragatorem quaeramus. Plurimum quippe in caelestibus sedibus obtinere posse creditur iam cum Christo positus, cui in terris conversatus in omnibus bonis actibus servire studuit
Abbreviated transcription (Latin):
anniu̾sario. septimo kalendarũ nouem¬
briũ die. debito oelebrat᷑ honore. Ordi-¬
natis igitur omĩb. atq tiniu̾sis quȩ ad
ornatũ loci siue stipendia ordinis mo¬
nastici ꝑtinebant. ꝓ facultate sua bene
congruent̾q dispositis:. singuli quiq
fideliũ. ad ꝓpria repedarunt gauden¬
tes. gr̃as scẽ & indiuiduȩ tͥnitati. suꝑ
ienarrabilib eiꝰ agentes muneribu ᷤ.
quib ab initio scłi. om̃ib se in ueritate
querentib ẽ misereri dignatꝰ. Rationẽ
ut credimꝰ hodiernȩ festiuitatis reddi¬
dimꝰ. atq quid in ea colimꝰ. ut cũq ho
paucissimis sermonib explicauimꝰ. sacrȩ
tudelicet basilicȩ dedicationẽ. atq transla-¬
tionẽ in ipsam pontificis xꝑi amandi me¬
morabilem. Preterea ut etiam ueneran¬
da huiꝰ sollempintas diei. trino ñ indeco¬
ra sit calculo: tereia supradictȩ celebrita¬
ti causa concurrit. episcopalis scilicet

Expanded text:
anniversarie septimo Kalendarum Novemanniversarie septimo Kalendarum Novembrium die debito celebratur honore. Ordinatis igitur omnibus atque universis, quae ad ornatum loci sive stipendia ordinis monastici pertinebant, pro facultate sua bene congruenterque dispositis, singuli quique fidelium ad propria repedarunt gaudentes, gratias sanctae et individuae trinitati super inenarrabilibus eius agentes muneribus, quibus ab initio saeculi omnibus se in veritate quaerentibus est misereri dignatus. Rationem, ut credimus, hodiernae festivitatis reddidimus, ac quid in ea colimus, utcumque his paucissimis sermonibus explicavimus, sacrae videlicet basilicae dedicationem atque translationem in ipsam pontificis Christi Amandi memorabilem. Praeterea, ut etiam veneranda huius sollemnitas diei trino non indecora sit calculo, tertia supradictae celebritati causa concurrit, episcopalis scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ eo audito. ñ obtemꝑasse se eiꝰ salubribꝰ
monitis meminerant: se hȩc paruipen¬
disse sũmo meroris lam̃to plangebant.
At qui eiꝰ magisterio p̃cepta uitalia nũ¬
Icianti inheserant: se hȩc & aurib audis¬
se. & actib exercuisse gaudebant.
t uͦ durbis quamuis adhuc deside¬
rantib p̃dictꝰ antistes eligiꝰ dux̾ satisfa-¬
ctum: preciosissimũ depositi corporis thes¬
aurũ. altius telluri ut tunc moris erat
credidit abscondendũ: uidelicet ut oĩb
ñ pie querentib. inuemendi illud nega.¬
retur facultas. Illius itaq translationiᷤ
ac sepulturȩ decus. & qui aderant uotiᷤ
celebrauere sollempnib. atq suis poste¬
ris cȩlebrandũ decretis statuere salubri¬
b. sacrȩ scilicet encenia basilicȩ. atq die
eadem deportati corꝑis ꝓdigium memo¬
rabile: quod actenus a nobis numeroso
ppłoꝵ cȩtu. adhȩc sollempnia confluente

Expanded text:
tem, eo audito, non obtemperasse se eius salubribus tem, eo audito, non obtemperasse se eius salubribus monitis meminerant, se haec parvi pendisse summo meroris lamento plangebant. At qui eius magisterio praecepta vitalia nuntianti inhaeserant, se haec et auribus audisse et actibus exercuisse gaudebant. Ut vero turbis, quamvis adhuc desiderantibus, praedictus antistes Elegius duxit satisfactum, pretiosissimum depositi corpusculi thesaurum altius telluri, ut tunc moris erat, credidit abscondendum, videlicet ut omnibus non pie quaerentibus inveniendi illud negaretur facultas. Illius itaque translationis ac sepulturae decus et qui aderant votis celebravere sollemnibus atque suis posteris celebrandum decretis statuere salubribus, sacrae scilicet enkenias basilicae atque die eadem deportati cadaveris prodigium memorabile, quod hactenus a nobis, numeroso populorum coetu ad haec sollemnia confluente,
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotes amandus atq elignus. ordi¬
ne & merito incliti. uelut duo lumina¬
ria mundi. celestia meritis. & t̾rena cõ¬
plentes uirtutũ radiis. coram diuino al-¬
tario positi. suffragia orationũ suarum
largirent᷑ turbȩ circũstanti. Unus hoꝵ
suꝑata antiqui hostis tiraninde. iam cũ
xꝑ̃o. rege scilicet suo. in cȩlesti gła tͥum¬
phans: alter inter uaria huiꝰ mundi
certamina ꝓ eodem ut muincibilis ago¬
nicheta desudans: unus ex his ut enie-¬
ritus miles. iam sine labore p̾mia inde¬
fectiua recensens: alter contra numero¬
sos huiꝰ uitȩ labores. ac multiplicia ꝑi¬
cet suo ꝑacto officio repausans: alt̾
necdũ terminatis sollempniis. ut ponti-
te igitur in sacratissimo famuli dĩ aman-¬
di corpore incorruptione m̃broꝵ & me¬
ritoꝵ. si qui intererant. qui eo uiuente.
de signoꝵ ipsius magnitudine dubitaue¬
rant. in mortuo quod multiplici timoriᷤᷤ
anxietate pauescerent. uidebant. Qui au¬

Expanded text:
sacerdotes Amandus atque Elegius ordisacerdotes Amandus atque Elegius ordine et merito inclyti, velut duo luminaria mundi, caelestia meritis et terrena complentes virtutum radiis, coram divino altario positi, suffragia orationum suarum largirentur turbae circumstanti : unus horum, superata antiqui hostis tirannide, iam cum Christo, rege scilicet suo, in caelesti gloria triumphans, alter inter varia huius mundi certamina pro eodem ut invincibilis agonotheta desudans; unus ex his ut emeritus miles iam sine labore praemia indefectiva recensens, alter contra numerosos huius vitae labores ac multiplicia pericet suo, peracto officio, repausans, alter, necdum terminatis sollemniis, ut pontifelans. Flagrante igitur in sacratissimo famuli Dei Amandi corpusculo incorruptione membrorum et meritorum, si qui intererant, qui, eo vivente, de signorum ipsius magnitudine dubitaverant, in mortuo, quod multiplici timoris anxietate pavescerent, videbant. Qui au
Abbreviated transcription (Latin):
rabilium oꝑum indiciis declarata. ser¬
uare potusse m̃bra. uascula uidelioet
sua in quib habitauerat incontaminata.
Deportatũ itaq beati pontificis aman¬
di corpus. sibi preparatȩ eademq die
dedicate basilice intrauit habitaculum:
ibiq usq in sequentẽ diem. famulantiũ
ẽ obsequio custoditũ: donee completa
a p̾fato antistite eligio missarũ cȩlebrati
se plebi p̾buit. ad has exequias congre¬
gatȩ. C ollocatũ etenim in medio cẽpli
atrio. coram altario corpus honorificũ.
om̃ib circũastantib prebuit contẽplan¬
dũ: eiꝰdemq uenerabilem uultũ detectũ.
cupientib turbis monstrauit intuendũ.
Paciferos insuꝑ ipsius sc̃i pedes.atq ma-¬
nus concessit osculari. uirtutũ oꝑatrices.
Qualis quantusq ibi stupor gaudio mix¬
tus fuerit: excellentia tam mirabilis fa¬
cti ꝓdit. Inenarrabile etenim tunc xꝑi¬
colis popłis inerat gaudiũ: cũ gemini

Expanded text:
rabilium operum indiciis declarata, serrabilium operum indiciis declarata, servare potuisse membra, vascula videlicet sua in quibus habitaverant, incontaminata. Deportatum itaque beati pontificis Amandi corpusculum sibi praeparatae eademque die dedicatae basilicae intravit habitaculum. Ibique usque in sequentem diem famulantum st obsequio custoditum, donec, completa a praefato antistite Elegio missarum sollemni rsae plebi praebuit ad has exsequias congregatae. Collocatum etenim in medio templi atrio coram altario corpus honorificum omnibus circumstantibus praebuit contemplandum, eiusdemque venerabilem vultum detectum cupientibus turbis monstravit intuendum, paciferos insuper ipsius sancti pedes atque manus concessit osculari virtutum operatrices. Qualis quantusque ibi stupor gaudio mixtus fuerit, excellentia tam mirabilis facti prodit. Inenarrabile etenim tunc christicolis populis inerat gaudium, cum gemini
Abbreviated transcription (Latin):
plurima quippe in suȩ diocesis sollicitudi-¬
ne. sagacitatis industria pollebat.
bi uero tumulo sacro remouit cooꝑ¬
culũ: repꝑit insperatũ diuinȩ uirtu¬
tis miraculũ: corpus uidelicet scĩ patris.
ut ibi ante sedecim annos positũ fuerat
incorruptũ. Tum demũ tam inopinati
stupefactus nouitate miraculi. gr̃as egit
summȩ diuinitati: qͥa scĩtas quȩ in uiuen¬
te claruerat. in mortuo ñ latebat. Ne eu
forte hoc pro sui magnitudine ꝓdigium
uideatur incredibile. ñ desunt adhuc. qui
mirabilius aliquid in ipsius scĩ uiri sacra¬
tissimo corpore. nr̃a iam ętate miraculũ
se confirmant uidisse: quod etiam in alte¬
ro de eleuatione incorrupti cadaueris eiꝰ
sermone habito. qui uoluerit nr̃a qualia¬
cũq sint legere poterit cognoscere.
Si enim aro mata pigm̃tarioꝵ arte
confecta. bumana nequaquã post mor¬
tẽ si nunt putrescere cadauera. multõma¬
gis credi decet tanti patroni merita. mi¬

Expanded text:
plurima quippe in suae diocesis sollicitudiplurima quippe in suae diocesis sollicitudine sagacitatis industria pollebat. Ubi vero tumulo sacro removit cooperculum, repperit insperatum divinae virtutis miraculum, corpusculum videlicet sancti patris, ut ibi ante sedecim annos positum fuerat, incorruptum. Tum demum tam inopinati stupefactus novitate miraculi, gratias egit summae divinitati, quia sanctitas, quae in vivente claruerat, in mortuo non latebat. Ne cui forte hoc pro sui magnitudine prodigium videatur incredibile, non desunt adhuc, qui mirabilius aliquid in ipsius sancti viri sacratissimo corpore nostra iam aetate miraculum se confirmant vidisse; quod etiam in altero de elevatione incorrupti cadaveris eius sermone habito, qui voluerit nostra, qualiacumque sint, legere, poterit cognoscere. Si enim aromata pigmentariorum arte confecta humana nequaquam post mortem sinunt putrescere cadavera, multo magis credi decet tanti patroni merita, mi
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ in ipsa qua nunc requieseit positꝰ
ẽ basilica:. sed in altera quȩ adhuc suꝑ¬
est. pͥncipis apłoꝵ petri nomine dedi¬
cata. Que qm̃ pro su paruitate tanti
p̃sulis tumulo uisa fuit incongrua. at¬
q etiam scđo sexui ꝓpter monachorum
habitacula in accessa: freq̃nti religio¬
soꝵ uiroꝵ conuentus uisũ ẽ. aliam ma¬
gnitudine prestantẽ debere edificari:
quȩ e utidq sexus. ac confluenti illo suf¬
ficeret multitudini populari. Com¬
pleto itaq deo deuotoꝵ sũptu opere
illius edificii: tempus aderat quo illo
suꝑerat adhuc humanis reb ueneran.¬
dus xꝑi confessor. mirabiliũq oꝑum
patrator eligius: qui beatissimo ponti-¬
fici amando. dũ aduiueret fuerat famili¬
arissimꝰ. ac sci̾tatis ipsius ñ ignarut. Hic
itaq ad dedicationẽ noue eccłiȩ atq ad
transferendas in illam sacri corporis re-¬
liquias. ab urbe nouiomagensi uenerat:

Expanded text:
tamen in ipsa qua nunc requiescit positus tamen in ipsa qua nunc requiescit positus est basilica, sed in altera quae adhuc superest principis apostolorum Petri nomine dedicata, quae quoniam pro sui parvitate tanti praesulis tumulo visa fuit incongrua atque etiam secundo sexui propter monachorum habitacula inaccessa, frequenti relegiosorum virorum conventui visum est aliam magnitudine praestantem debere aedificari, quae et utroque sexui ac confluenti illo sufficeret multitudini populari. Completo itaque Deo devotorum sumptu opere illius aedificii, tempus aderat, quo illous supererat adhuc humanis rebus venerandus Christi confessor mirabiliumque operum patrator Elegius, qui beatissimo pontifici Amando, dum adviveret, fuerat familiarissimus ac sanctitatis ipsius non ignarus. Hic itaque ad dedicationem novae ecclesiae atque ad transferendas in illam sacri corporis reliquias ab urbe Noviomagensi venerat;