comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr in humano corpore caput tenet sũ¬
mũ locũ: pes imum: cormediũ ce intimũ.
Caput liberũ arbitriũ: cor consiliũ: pes
carnale desideriũ. Caput toti corpori suꝑ¬
eminet: & liberũ arbitriũ toti actioni
p̃sidet. Cor mediũ locũ & intimũ tenet:
ce salubre consiliũ uix de occulto erui.
&e in secreto inueniri ualet. Des in imo
iacet: & carnale desideriũ ꝑ appetitũ infi¬
mis inheret. Liberũ arbitriũ p̃sidet oi acti¬
oni immo ae appetitui: qr etiã cũ male egeres
cũ iam forib peccatũ affuerit: subt̃ te tam̃
erit appetitus eiꝰ: & tu dñaberis ei. Qd ẽ
erit subt̃ te. nͥ sub arbitrio tuo: eo qd̾ qͥuis
appetitus in actũ ñ ꝓdeat sine nutu spon¬
taneo &e consensu uoluntario.¬

Expanded text:
 in humano corpore caput tenet summum locum, pes imum, cor medium et intimum. Caput liberum arbitrium, cor consilium, pes carnale desiderium. Caput toti corpori supereminet, et liberum arbitrium omni actioni praesidet. Cor medium et intimum locum tenet, et salubre consilium vix de occulto erui, et in secreto inveniri valet. Pes in imo jacet, et carnale desiderium per appetitum infimis inhaeret. Liberum arbitrium praesidet omni acti imo est appetitui, quia etiam cum male egeris peccatum adfuerit, subter te tamen erit appetitus ejus, et tu dominaberis illius. Quid est, erit subter te, nisi sub arbitrio tuo, eo quod quivis appetitus in actum non prodeat sine nutu spontaneo et consensu voluntario
Abbreviated transcription (Latin):
meo: hinc ostendit de p̾t̾itis peccatis
factum ẽẽ ut donarent᷑: ut in eo suꝑa¬
bundaret gr̃a. ut p̃uaricata peccata
dimitterent᷑ Er̃go quisqͥs ad huc qͦrit
augmenta peccati. ut augmentũ gr̃e sen¬
tiat: non intelligit scd̾m id agere. ut ni¬
cħ in eo grã oꝑetur. Opus enĩ gr̃e ẽtut
moriamur peccato.

Expanded text:
in eo? hinc ostendit de praeteritis peccatis in eo? hinc ostendit de praeteritis peccatis factum esse ut donarentur, et in eo superabundasse gratiam, ut praeterita peccata dimitterentur. Ergo quisquis adhuc quaerit augmenta peccati, ut augmentum gratiae sentiat, non intelligit se id agere, ut nihil in eo gratia operetur. Opus enim gratiae est ut moriamur peccato.
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores constituti st̃ multi: ita ⁊ ꝑ uniꝰ
obedientiã iusti ostituent᷑ multi. Hec ẽ
forma futuri adam: de qua suꝑiꝰ loqui
tulerat ordinem: ad quẽ nẽ redeundo
ꝯclusit dicens. Itaq sic̃ ꝑ uiuꝰ delictum
mom̃s homines: & cetera.
d̾ aut̃ ait. lex subintrauit ut ha¬
bundaret delictũ: ipso ũbo satis sig¬
nificauit nescisse iuideos. qd̾ dispensati¬
one lex data sit. Non enĩ data ẽ quȩ pos¬
set uiuificare: quia grã uiuificat ꝑ fi¬
dem. S̾ data ẽ lex ad ostendendũ qͣntiᷤ
qmͣq arctis uinculis peccatoꝵ ꝯstring̾ent᷑:¬
qͥ de suis uirib adimplendã iusticiam
p̃sumebant. Sic habundauit pecẽm. cũ
& ocupiscentia ex ꝓhibitione ardentior
facta ẽ: & peccantib contͣ legem p̃uarica¬
tionis crimen accessit. Qd̃ intelligit: qui
scdm̃ gradũ in illis quatuor gͣdibꝰ sid̾at.¬
d autẽ ait. qͥd gͦ dicemꝰ. ꝑ manebimꝰ
in peccato ut gr̃a abundet. absit.
qui enĩ mortui sumꝰ pecc̃o qͦmͦ uiuemꝰ

Expanded text:
peccatores constituti sunt multi; ita et per unius obedientiam justi constituentur multi. Haec est forma futuri Adam, de qua superius loqui tulerat ordinem, ad quem nunc redeundo conclusit, dicens, Itaque sicut per unius delictum in omnes homines, etc.d autem ait, lex subintravit, ut abundaret delictum, ipso verbo satis significavit nescisse Judaeos qua dispensatione lex data sit. Non enim data est quae posset vivificare, quia gratia vivificat per fidem: sed data est lex ad ostendendum quantis quamque arctis vinculis peccatorum con de suis viribus ad implendam justitiam praesumebant. Sic abundavit peccatum, cum et concupiscentia ex prohibitione ardentior facta est, et peccantibus contra legem praevaricationis crimen accessit. Quod intelligit qui secundum gradum in illis quatuor gradibus consid autem ait, Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Absit. Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus
Abbreviated transcription (Latin):
bitrium esfic̃ ñ ut ñ peccemꝰ: s tm̃ ut
peccare nolimus. Gr̃ã uͦ efficit ut non
tm̃ uelimus recte facere. s &̃ possimꝰ
non uirib nr̃is s lib̾atoris auxilio:
qui nob̾ &̃ ꝑfectam pacem in resurre¬
ctione tribuet: quȩ pax ꝑfecta bonã
uoluntatẽ consequit᷑. Gła enĩ in ex¬
celsis dõ: & in terra pax hominib bonȩ

Expanded text:
bitrium ut non peccemus, sed tantum ut peccare nolimus; gratia vero efficit, ut non tantum velimus recte facere, sed etiam possimus, non viribus nostris, sed liberatoris auxilio, qui nobis etiam perfectam pacem in resurrectione tribuit, quae pax perfecta bonam voluntatem consequitur. Gloria enim in excelsis Deo, et in te
Abbreviated transcription (Latin):
delidiis eiꝰ. Hinc enĩ ostendit eẽ deside¬
ria: quib non obediendo. pecc̃m in no¬
quȩ trahimꝰ ex pͥmo pecc̃o pͥmi hoĩs.
unde carnalit̾ nascim᷑: ñ fiment᷑ hȩc.
nͥ resurrectionẽ corꝑis immutationẽq
illam quȩ nob̾ ꝓmittit᷑ meruerimꝰ:
uͥ ꝑfecta pax erit. cũ in quarto gradu
constituem᷑. Ideo autẽ ꝑsecta pax: quia
nich̾ nob̾ resistet ñ resistentib do. Hoc
ẽ qͦd dic̃ apłs. Corpus quidẽ mortuum
ẽ ꝓpter pecc̃m: sp̃c autẽ uita ẽ ꝓpter¬

Expanded text:
entiis ejus . Hic enim ostendit esse desideria, quibus non obediendo peccatum in noquam trahimus ex primo peccato primi hominis, unde carnaliter nascimur, non finientur haec nisi resurrectione corporis immutationem illam, quae nobis promittitur, meruerimus, ubi perfecta pax erit, cum in quarto gradu constituemur. Ideo autem perfecta pax, quia nihil nobis resistet non resistentibus Deo. Hoc est quod dicit Apostolus, Corpus quidem mortuum est propter pecc
Abbreviated transcription (Latin):
ista p̾su̾ptio: immo &̃ tm̃ nocet᷑: ut &
uehementiore pecc̃i desidio pariatur:
& in peccatis & p̃uaricator inueniat᷑
Ubi enĩ non ẽ lex: nec p̃uaricatio. S ic
gͦ iacens cũ se quisq cognou̾it ꝑ se¬
ip̃m surg̾e ñ ualere: imploret lib̾a¬
toris auxiliũ. Uenit gͦ gr̃a quȩ donet
peccã pret̾ita: & conantẽ adiuuet: &¬
tribuat caritatẽ iusticiȩ: & auferat metũ.
Qd̾ cũ fit: tñ desideria quędã carnis dũ
in hac uita sumꝰ adu̾sus spm nr̃m pug
Non enĩ in ipso desid̾io prauo. s in nr̃a
consensione peccamꝰ. Ad hoc ualet. qd̾
dicit idem apłs. Non gͦ regnet pecc̃m¬

Expanded text:
ista praesumptio: imo etiam tantum nocet, ut et ista praesumptio: imo etiam tantum nocet, ut et vehementiori peccati desiderio rapiatur, et in peccatis etiam praevaricator inveniatur. Ubi enim non est Lex, nec praevaricatio . Sic ergo jacens cum se quisque cognoverit per seipsum surgere non valere, imploret Liberatoris auxilium. Venit ergo gratia quae donet peccata praeterita, et conantem adjuvet, et tribuat charitatem justitiae, et auferat metum. Quod cum fit, tametsi desideria quaedam carnis, dum in hac vita sumus, adversus spiritum non enim in ipso desiderio pravo, sed in nostra consensione peccamus: ad hoc valet quod dicit idem Apostolus: Non regnet pecc
Abbreviated transcription (Latin):
cognitio peccati. & cet̾a similia. quȩ qͥd am
putant in contumeliam legis obicienda.
istos gradus hoĩs distinguam᷑ante legẽ:
sub lege: sub gr̃ã. in pace. Ante legẽ. seqͥm᷑
concupiscentias carnis. Sub lege trahimꝰ
ab ea. Sub gr̃a: nec sequim᷑ eã. nec trahi¬
mͦ ab ea. In pace: nulla ẽ concupiscentia
carnis. Ante legem gͦ non pugnamus:
qͥa non solum concupiscimꝰ & peccamꝰ:
s &̃ approbamꝰ peccata. Sub lege pugna¬
mus: s uincim̾. fatemͣ enĩ mala ẽẽ quȩ
du ostendit᷑ nob̾ quomͦ iaceamꝰ. & dũ
surgere uolumꝰ & cadimꝰ grauius affli¬
gimur. Inde hic dicit᷑: lex subint᷑uit
ut abundaret delictum. Inde & qd̾ nc̃
positum ẽ: ꝑ legem enĩ cognitio pecca¬
ti. Non enĩ ablatio peccati ẽ: quia ꝑ so¬
lam grãm aufert᷑ pecc̃m. Bona ẽ gͦ
lex quȩ ea uetat quȩ uetanda ft̃: & ea
iubet quȩ iubenda sunt. S cũ qͥsq
illam uiribꝰ suis se putat implere. ñ
ꝑ grãm lib̾atoris sui: nichil ei ꝓdest

Expanded text:
cognitio peccati, et caetera similia, quae quidam putant in contumeliam Legis objicienda, istos gradus hominis distinguamus; ante Legem, sub Lege, sub gratia, in pace. Ante Legem, sequimur concupiscentiam carnis: sub Lege, trahimur ab ea: sub gratia, nec sequimur eam, nec trahimur ab ea: in pace, nulla est concupiscentia carnis. Ante Legem ergo non pugnamus; quia non solum concupiscimus et peccamus, sed etiam approbamus peccata: sub Lege pugnamus, sed vincimur; fatemur enim mala esse quae du ostenditur nobis quomodo jaceamus, et dum surgere volumus et cadimus, gravius affligimur. Inde hic dicitur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Inde et quod nunc positum est, Per Legem enim cognitio peccati. Non enim ablatio peccati est; quia per solam gratiam aufertur peccatum. Bona est ergo Lex, quia ea vetat quae vetanda sunt, et ea jubet quae jubenda sunt. Sed cum quisque illam viribus suis se putat implere, non per gratiam Liberatoris sui, nihil ei prodest
Abbreviated transcription (Latin):
głam hominũ querit. nec terrenas
diuitias ꝯcupiscit. & tam̃ gła & di¬
tat. cũ spe uitȩ eterne qͣm cũ homi¬
nib adulantib in marmoratis laq̃¬
atisq tectis. cũ timore mortis ecernȩ.
Huiꝰ enĩ iusticia manet in scłm scł̃i:
ipsa eiꝰ gła. ipse diuitiȩ. Illiꝰ atitem
purpura & bẏssꝰ & epulȩ splendidȩ.
oe cũ p̃sto sunt tnseunt. & cũ ad sinẽ
uenerint. aquȩ guitã ex digito stil¬
lante uesiderans ardens lingua ela

Expanded text:
gloriam hominum quaerit, nec terrenas gloriam hominum quaerit, nec terrenas divitias concupiscit; et tamen, «Glotat cum spe vitae aeternae, quam, hominibus adulantibus, in marmoratis laqueatisque tectis cum timore mortis aeternae. Hujus enim justitia manet in saeculum saeculi: ipsa ejus gloria, ipsae divitiae. Illius autem purpura et byssus et epulae splendidae, et cum praesto sunt, transeunt; et cum ad finem venerint, aquae guttam ex digito stillante desiderans, ardens lingua cla
Abbreviated transcription (Latin):
metemꝰ. E iterum. Hoc autẽ inquit
qͥ parce seminat: parce & metet. Qid au¬
tem fr̃s potentiꝰ. qͣm ut regnũ celoꝵs
ñ solũ racheus emat dimidio rerũ suaꝵ.
s ce uidua duob minutis: & tantũd̾e
ibi uterq possideat: Quid potenti.
qͣm ut idem regnũ & thesauris diui¬
tis. & calice aquȩ frigide pauꝑis uale¬
at ⁊. Sunt autẽ qͥ ista faciunt. dum
terrena ꝯquirunt: aut hic mer¬
cedem sꝑantes a dño: aut hoĩb
ꝓlacere cupientes. Sed generati¬
o rectoꝵ benedicet᷑. id est oꝑa eor
quoꝵ bonꝰ deus istł qͥ recto sunt
corde. Rectũ autẽ cor ẽ. ñ resistere
patri emendanti. & credere polli¬
centi. ñ eoꝵ quib ꝯmouent᷑ pedes.
&e effundunt᷑ gressꝰ atq labunt᷑. sic̃
in alio psalmo canit᷑. dum ⁊elant in
peccatorib pacẽ peccatoꝵ uidentes:
&e putant ꝑire oꝑa sua. qͥa ñ eis m¬
ces reddit᷑ ꝑitura. At iste uir qͥ ti¬
met dñm. & in templũ scm̃ dei cõ¬
uersione recti cordis aptatur: nec

Expanded text:
inquit, qui parce seminat, parce et metet . Quid autem, fratres, potentius, quam ut regnum coelorum, non solum Zachaeus emat dimidio rerum suarum , sed et vidua duobus minutis , et tantumdem ibi uterque possideat? quid potentius, quam ut idem regnum et thesauris diviti, et calice aquae frigidae pauperi valeat? Sunt autem qui ista faciant dum terrena conquirunt, aut hic mercedem sperantes a Domino, aut hominibus placere cupientes: sed, Generatio rectorum benedicetur; id est, opera eorum quorum bonus Deus Israel, qui recto sunt corde; rectum autem cor est, non resistere patri emendanti, et credere pollicenti: non eorum quibus commoventur pedes, et effunduntur gressus atque labuntur, sicut in alio psalmo canitur, dum zelant in peccatoribus pacem peccatorum videntes, et putant perire opera sua, quia non eis merces redditur peritura . At iste vir qui timet Dominum, et in templum sanctum Dei conversione recti cordis aptatur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
cogit intelligi. E siqͥd aliud tale
in scĩs libris inuenitur: ad id ui¬
detur impellere: ut nullos homi¬
nũ existimet᷑ immortalitatem nͥ
mors p̃cesserit a depturoᷤᷤ. Proinde
uͭ dixit apłs. ot nos iuuentes qui
reliqui sumꝰ. in aduentu dm̃ non
preueniemꝰ eos qͥ ante dormierutb.

Expanded text:
cogit intelligi; et si quid aliud tale cogit intelligi; et si quid aliud tale in sanctis Litteris invenitur, ad id videtur impellere, ut nullus hominum existimetur immortalitatem, nisi mors praecesserit, adepturus. Proinde ubi dixit Apostolus, Et nos viventes qui reliqui sumus in adventum Domini, non praeveniemus eos
Abbreviated transcription (Latin):
cũ talia de his dici possint. qͣlia de illis
Dicta sunt duob. enoch scilicet ꝙ hella.
Sed ce reuera qͣntum ad uerba apłi ꝑ
tinet. uidetur asserere qͦdam in fine
cłi adueniente dño. cum futura ẽ re¬
surrectio mortuoꝵ. non eẽ morituros :
s uiuos reꝑtos in illã immortalitatẽ
que scĩs etiam ceteris datur. repente
mutandos: & simul cum illis rapiendos.
sicut dicit in nubib. Nec aliqͥd aliud
mͥ uisum ẽ. qͦtiens de his uerbis uolui
cogitare. s uellem hinc potiꝰ audire do¬
ctiores: ne illis etiã qͥ putant aliquos
morte ñ p̃cedente uiuificatos. ad uitã
ꝑpetuã transituros. dicere inueniat᷑
apłs. Stulte tu qͦd seminas non iu¬
uificatur: nisi moriatur. Nam ꝙ illud
quod in plerisq codicib legitur
om̃s resurgemꝰ. unde fieri potu
nͥ om̃s moriamur. Le surrectio
quipe nͥ mors precesserit. nullaẽ.
E qd̾ nonnulli coclices habent om̃s
dormiemꝰ multo faciliꝰ & aꝑtiꝰ id

Expanded text:
cum talia de his dici possint, qualia de illis cum talia de his dici possint, qualia de illis dicta sunt duobus, Enoch scilicet et Elia. sed re uera, quantum ad uerba beati apostoli pertinet, uidetur adserere quosdam in fine saeculi adueniente domino, cum futura est resurrectio mortuorum, non esse morituros, sed uiuos repertos in illam inmortalitatem, quae sanctis etiamutandos, et simul cum illis rapiendos, sicut dicit, in nubibus: nec aliquid aliud mihi visum est, quoties de his verbis volui cogitare. 3. « Sed vellem hinc potius audire doctiores; ne illis etiam qui putant aliquos morte non praecedente vivificatos, ad vitam perpetuam transituros, dicere inveniatur Apostolus: Stulte, tu quod seminas, non vivificatur, nisi moriatur. Nam et illud quod in plerisque codicibus legitur, Omnes resurgemus , unde fieri poterit, nisi omnes moriamur? Resurrectio quippe, nisi mors praecesserit, nulla est. Et quod nonnulli codices habent, Omnes dormiemus, multo facilius et apertius id
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ ẽẽ uidiciũ. puto qd sufficiat
fides simboli. qua ꝯfitem᷑ xp̃m a patris
pextera eẽ uenturũ. ad uiuos & mortu¬
os udicandos. Cum gͦ ipsa sit ei causa
ueniendi: qd aliud acturus ẽ mox ut
uenerit. nͥ ꝓpter qͦd ueniet ⁊ De illis
autem qͥ rapientur in nubib in qͣdã
epła qͣm scripsi ad filiũ meũ nomine
mercatore. ꝓculdubio notissimũ uobis.
cũ me ꝯsuluiss de quibusda qͣstionib
pelagianoꝵ. qͥ negant mortẽ peccato ẽẽ
retributã. qͣtenus disputauerim in sub¬
ditis lege. Illi autẽ inqͣm de quibus
pixit apłs cũ loqueretur de resurrec¬
tione mortuoꝵ. & nos uiuentes qͥ reli¬
qui sumꝰ simul cũ illis rapiem᷑ in nu¬
bib obuiam xp̃o in aera. & ita semꝑ
cum dnõ erimꝰ: afferunt qͥdem aliqͣd
questionis.s ꝑ seipsos:. non ꝓpter istos.
Nam &e si non sunt etiã ipsi morituri.
quid istos adiuuent omĩno non uideo:

Expanded text:
futurum esse judicium, puto quod sufficiat futurum esse judicium, puto quod sufficiat fides Symboli, qua confitemur Christum a Patris dextera esse venturum ad vivos et mortuos judicandos. Cum ergo ipsa sit ei causa veniendi, quid aliud acturus est mox ut venerit, nisi propter quod veniet? De illis autem qui rapientur in nubibus, in quadam epistola quam scripsi ad filium meum nomine Mercatorem, procul dubio notissimum vobis, cum me consuluisset de quibusdam quaestionibus Pelagianorum, qui negant mortem peccato esse retributam, quatenus disputaverim, in subditis lege: « Illi autem, inquam, de quibus dixit Apostolus, cum loqueretur de resurrectione mortuorum, Et nos viventes qui reliqui sumus, simul cum illis rapiemur in nubibus obviam Christo in aera; et ita semper cum Domino erimus; afferunt quidem aliquid quaestionis, sed per se ipsos, non propter istos: nam et si non sunt etiam ipsi morituri, quid istos adjuvent omnino non video,
Abbreviated transcription (Latin):
gessit in corpore ⁊ Cum gͦ sacrificia siue
altaris siue quarũcũq elemosinarum.
pro baptiratis desunctis om̃ib offerũt᷑.
pro ualde bonis grãrũ actiones sunt.
pro non ualde malis ꝓpitiationes sunt:
pro ualde malis etiã si nulla st̃ adiu¬
menta mortuoꝵ: quales cũq uiuoꝵ cõ¬
solationes sunt. Quib autẽ prosunt:
aut ad hoc ꝓsunt ut sit plena remissio:
aut certe ut tolerabilior siat ipsa dam¬
natio.
ercia tua questio est. utrum
statim in aduentu dnĩ credendũ sit
futurũ ẽẽ iudicium: an spatio interpo¬
sito temporis. In cuiꝰ dieb aduentus. qm̃
legimꝰ inquis qd̾ qui suꝑerunt. rapi¬
entur in nubib obuiam. xͦ in aera. &
sic semꝑ cũ dño futuri sunt. nosse de¬
sidero utrũ mox iudiciũ comitet᷑ ad¬
uentũ: & hi qͥ rapiunt᷑ in nubes absol¬
uantur in mortẽ: n forte ad uicẽ mortiᷤᷤ
ipsam immutationem debeamꝰ acciꝑe.
Huic interragationi tuȩ qua queris. u¬
Trũ in aduentu diũ mox credendũ sit

Expanded text:
ssint ita prodesse. Cum ergo sacrificia, siue altaris, siue quarumcumque eleemosynarum, pro baptizatis defunctis omnibus offeruntur: pro valde bonis gratiarum actiones sunt, pro non valde malis propitiationes sunt: pro valde malis, etiam si nulla sunt adiumenta mortuorum, qualescusolationes sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt ut sit plena remissio, aut certe ut tolerabilior fiat ipsa damnatio. ertia tua quaestio est, « Utrum statim in adventu Domini credendum sit futurum esse judicium, an spatio interposito temporis. In cujus diebus adventus, quoniam legimus, inquis, quod qui superabunt, rapientur in nubibus obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino futuri sunt; nosse desidero, utrum mox judicium comitetur adventum; et ii qui rapientur in nubes, an solvantur in mortem: nisi forte ad vicem mortis ipsam immutationem debeamus accipere. » 2. Huic interrogationi tuae, qua quaeris utrum in adventu Domini mox credendum sit
Abbreviated transcription (Latin):
q̃n uellet sua dogmata p̃dicaret: ⁊ si habe¬
ret etiam cũ ea potestate sũmani
rerũ p̾scientiamͥ nusqͣm & ñqͣm
appareret : nͥ ubi & qͣndo sibi ho¬
mines credituros eẽ p̃nosceret. Pro¬
inde cũ &ͦ ñ obiciant qͦd eiꝰ doctri¬
nam ñ om̃s sequnt᷑ : sentiunt e¬
nim & ip̃si nequaqͣm hoc recte
obici posse uł sapientie philoso¬
phors. uł etiã nomini deoꝵ suoꝵ.
quid respondebunt. si excepta alti
aliud diuinũ ꝯsilium longe secre¬
tius latet. sine p̃iuidicio etiam
forte causaꝵ. quȩ a prudentibus
uestigari queunt. hoc solũ eis bre¬
uitatis grã in huiꝰ questionis dispu¬
tatione dicamꝰ. tc̃ uoluisse hõĩbꝰ appa¬
rere xp̃m. & apud eos p̃dicari doc¬
trinam suam: qͣndo sciebat. & uͥ scie¬
bat eẽ qͥ in eũ suerait crediturt. h̃s enĩ

Expanded text:
quando uellet, sua dogmata praedicaret, et si habequando uellet, sua dogmata praedicaret, et si haberet etiam cum ea potestate summam rerum praescientiam, nusquam et numquam appareret, nisi ubi et quando sibi homines credituros esse praenosceret. proinde, cum Christo non obiciant, quod eius doctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri? his enim
Abbreviated transcription (Latin):
latitabat. Sed utrũ illi dii ueri
aut colendi sint. & utrũ illa phi-¬
losophia saluti animarũ aliquid
prosit ÷ hoc cũ eis agimꝰ. hoc inqͤstio¬
nem uocamꝰ: hoc disputando conuel¬
limꝰ. Besinant gͥ obicere nobis: quod
omĩ sectȩ & omĩ nomini religionis
obici potest. Cum enĩ non fortuitu
labi sed diuina ꝓuidentia tempora or¬
dinari fateantur ÷ qͥd cuiq tempori
aptũ & oportunũ sit. humanũ con¬
silium pret̃greditur: & illinc disꝑ¬
titur. unde ipsa prouidentia reb
consulit. Si enĩ dixerint. propte¬
rea ñ semꝑ nec ubiq fuisse pycha¬
goricam disciplinã. qͥa pythagoraᷤᷤ
homo fuit. neq in potestate habe̾
potuit: numqͥd hoc possunt dicẽ.
eo ipso tempore qͣndo fuit. & biᷤt̾ra¬
rũ locis ubi illa philosophia ui¬
guit. omnes qͥ eũ potuerunt au-¬
dire. etiã credere sectariq uoluisse
Acper hoc magis si tante potestatis
suiss pythagoras. ut uͥ uellet. &

Expanded text:
latitabat, sed utrum illi dii ueri latitabat, sed utrum illi dii ueri aut colendi sint et utrum illa philosophia saluti animarum aliquid prosit; hoc cum eis agimus, hoc in quaestionem uocamus, hoc disputando conuellimus. desinant igitur obicere nobis, quod omni sectae et omni nomini religionis obici potest. cum enim non fortuito labi sed diuina prouidentia tempora ordinari fateantur, quid cuique tempori aptum et opportunum sit, humanum consilium praetergreditur et illinc dispertitur, unde ipsa prouidentia rebus consulit. Si enim dixerint propterea non semper nec ubique fuisse Pythagoricam disciplinam,. quia Pythagoras homo fuit neque hoc in potestate habere potuit, numquid etiam hoc possunt dicere eo ipso tempore, quando fuit, et terrarum locis, ubi illa philosophia uiguit, omnes, qui eum potuerunt audire, etiam credere sectarique uoluisse? ac per hoc magis, si tantae potestatis fuisset Pythagoras, ut, ubi uellet et
Abbreviated transcription (Latin):
anñtiatur. qͦd tunc futurũ p̃ñtia¬
batur: ideo fides ipsa uariata. uł
salꝰ ipsa diu̾sa ẽ: nec qͥa una eadeq
aliis atq aliis sacͥs & sacram̃tis uł
prophatur uł predicatur: ideo ali
as & alias res uł alias salutes opor¬
tet intelligi. Qd̃ autẽ qͣndo fuit qͦd
ad unam eandemq fideliũ & pioꝵ
liberationẽ ꝑtincat ÷ ꝯsiliũ deo tri¬
buamꝰ: nobis obecdientiã teneamꝰ.
Proinde aliis tẽ nominib & signis.
aliis autẽ nẽ: & pͥꝰ occultiꝰ postea ma¬
nifestius: & priꝰ a pauciorib post
a plurib: una tam̃ eademq uera re-¬
ligio significatur & obseruatur. Nec
nos eis obicimꝰ qͦd alit̾ numa ponpi¬
lius łos colendos romanis institu¬
it : atiq ab eis uł italis antea cole¬
bantur: nec qd̃ pythagoreis tempo¬
rib illa philosophia celebrata est.
que antea uł omĩno ñ erat : uł in
paucissimis ẽadem sentientibꝰ. ñ ta¬
men eodem ritu uiuentibꝰ fortas se

Expanded text:
adnuntiatur, quod tunc futurum praenuntiaadnuntiatur, quod tunc futurum praenuntiabatur, ideo fides ipsa uariata uel salus ipsa diuersa est nec, quia una eademque res aliis atque aliis sacris et sacramentis uel prophetatur uel praedicatur, ideo alias et alias res uel alias et alias salutes oportet intellegi. quid autem quando fiat, quod ad unam eandemque fidelium et piorum liberationem pertineat, consilium deo tribuamus, nobis oboedientiam teneamus. proinde aliis tunc nominibus et signis aliis autem nunc et prius occultius postea manifestius et prius a paucioribus post a pluribus una tamen eademque uera religio significatur et obseruatur. Nec nos eis obicimus, quod aliter Numa Pompilius deos colendos Romanis instituit, atque ab eis uel Italis antea colebantur, nec quod Pythagoreis temporibus illa philosophia celebrata est, quae antea uel omnino non erat uel in paucissimis eadem sentientibus non tamen eodem ritu uiuentibus fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
gentem. ꝑ qͣm sui aduentus mani¬
festationem ꝯgrius sacram̃tis p̃sigu¬
raret: & ipsis temporib istabelitici
regni. & deinde. cum se in carne de
uirgine accepta mortalib mortalit̾
demonstrauit: & deinceps usq nẽ cũ
& ab hinc usq in finem scł̃i qͦ sanctoᷤ
ab impiis dirẽpt᷑us ẽ. & sua cuiq re¬
tributurꝰ. idem ipse ẽ filiꝰ dei patri
coet̾nus & incõmutabilis sapientia:. per
qͣm creata ẽ uniu̾sa natura. & curus
participatione. oĩs rationalis anima
fit beata. Itaq ab exordio generis hu¬
mani qͥcunq in eũ crediderunt. e¬
umiq utcumq intellexerunt: et
scd̃m eiꝰ p̃cepta pie iustẽq uixerutt:
qͣnlibet & ubilibet fuerint. ꝑ eũ pro¬
culdubio salui facti sunt. Sicut enim
nos in eũ credimꝰ & apud patrẽ manẽ¬
tem. & qͥ in carne iam uenerit: sic
in eũ credebant antiqͥ & apud patrẽ
manentẽ. & in carne uenturũ. Nec
qͥa ꝓ tempoꝵ uarietate nẽ factum

Expanded text:
gentem, per quam sui aduentus manigentem, per quam sui aduentus manifestationem congruis sacramentis praefiguraret, et ipsis temporibus Israhelitici regni et deinde, cum se in carne de uirgine accepta mortalibus mortaliter demonstrauit, et deinceps usque nunc, cum  abhinc usque ad finem saeculi, quo sanctos ab impiis dirempturus est, et sua cuique retributurus, idem ipse est Filius Dei, Patri coaeternus, et incommutabilis Sapientia, per quam creata est uniuersa natura et cuius participatione omnis rationalis anima fit beata. Itaque ab eiordio generis humani quicumque in eum crediderunt eumque utcumque intellexerunt et secundum eius praecepta pie iusteque uixerunt, quando libet et ubi libet fuerint, per eum procul dubio salui facti sunt. sicut enim nos in eum credimus et apud patrem manentem et qui in carne iam uenerit, sic in eum credebant antiqui et apud patrem manentem et in carne uenturum. nec, quia pro temporum uarietate nunc factum
Abbreviated transcription (Latin):
tis instituere sibi possunt: Qͥb autẽ
sacris diuinitati ꝯgriierent. uolun¬
tatem dei secuti sunt: qui recte sa¬
puerunt. Que omĩno nunqͣm de fu¬
it ad salutem. iusticiȩ pietatiq mor¬
talium: & si qua in aliis atq aliis
popłis una eadẽq religione societatis
uarie celebrant᷑. Etinꝰ autẽ fiat pluri¬
mũ refert: qͦ & humana exhortetur
uł toleretur infirmitas: & diuina
ñ oppugnetur auctoritas. Quã ob rẽ
cũ xp̃m dicamꝰ uerbũ dei ꝑ qͦd facta st̃
oĩã: ꝙ ido filiũ qͥa uerbũ. nec uerbũ
dictũ atq transactum. s apud in¬
cominutabilem patrem in cõmuta¬
bile ipsum. atq incõmutabilit̾ ma¬
nens: sub cuiꝰ regimine uniuersa
creatura sꝑitalis & corporalis. ꝓꝯgru¬
entia tempoꝵ locorumq amministratur:
cuiꝰ moclerandȩ & gubnandȩ. quid
qͣndo & ubi circa eam fieri oporteat.
sapientia & scientia penes ipsum est:
ꝓfecto & anteqͣm ꝓpagaret hebreoꝵ

Expanded text:
tis instituere sibi possunt, quibus autem tis instituere sibi possunt, quibus autem sacris diuinitati congruerent, uoluntatem dei secuti sunt, qui recte sapuerunt. quae omnino numquam defuit ad salutem iustitiae pietatique mortalium et, si qua in aliis atque aliis populis una eademque religione sociatis uarie celebrantur, quatenus fiat, plurimum refert, quo et humana exhortetur uel toleretur infirmitas et diuina non oppugnetur auctoritas. Quam ob rem cum Christum dicamus uerbum dei, per quod facta sunt omnia, et ideo filium, quia uerbum, nec uerbum dictum atque transactum sed apud incommutabilem patrem incommutabile ipsum atque incommutabiliter manens, sub cuius regimine uniuersa creatura spiritalis et corporalis pro congruentia temporum locorumque administratur, cuius moderandae et gubernandae quid quando et ubi circa eam fieri oporteat, sapientia et scientia penes ipsum est profecto - et ante, quam propagaret Hebraeorum
Abbreviated transcription (Latin):
cur ñ idem modꝰ ꝑseuerauit in poste¬
ros  Qͥd opꝰ erat instruere nouiti-
a osec̾tione: q̃ antiqͥtꝰ ñ fuert̃:ꝰ Hic si dic̃t de¬
os quidẽ ipsos fuisse semꝑ. & ad libe
randos cultores suos ubiq pariter
ualuisse: s pro uarietate rerũ tem¬
poraliũ ac terrenarũ. quȩ scirent
certis temporib locisq congruere.
in his alias atq alias. alibiꝰ atq ali¬
bi. aliter atq aliter sic uoluisse ser¬
uari: cur hanc questionẽ ingeruns
religioni xpĩanȩ. in qua nobis ipsi
pro diis suis aut respondere ñ pos¬
sunt: aut si possunt. in eo sibi etiã
pro nrã religione responcleant. ita
latur si quod colitur scm̃ ẽ. sicut
nichil interest ꝓ diuersa linguarum
Auditoꝵq ꝯgruentia. qͣm diuersis
sonis clicatur si qͦd dicitur uerũ est:
dum hoc sane intersit. qͦd lingue sonoᷤ
quib inter se sua sensa ꝯmunicent:¬
etiam homines pacto quodła societa¬

Expanded text:
cur non idem modus perseuerauit in postecur non idem modus perseuerauit in posteros? quid opus erat instituere nouitias consecrationes, quae antiquitus non fuerunt? Hic si dicunt dos quidem ipsos semper fuisse et ad lrandos cultores suos pariter abique valuisse, sed pro varietate rerum temporalium ac terrenarum, quae scirent certis temporibus locisque congruere, in his alias atque alias, alibi atque alibi, aliter atque aliter sibi voluisse serviri; cur hanc quaestionem christianae religioni ingerunt, in qua nobis ipsi pro diis suis aut respondere non possunt, aut si possunt, in eo ipso sibi etiam pro nostra religione respondeant, ita nlatur, si quod colitur sanctum est, sicut nihil interest pro diversa linguarum auditorumque congruentia, quam diversis sonis dicatur, si quod dicitur verum est: dum hoc sane intersit, quod linguae sonos, quibus inter se sua sensa etiam homines pacto quodam societa
Abbreviated transcription (Latin):
tor qui dictus ẽ. tot sese scłis subdu¬
critꝰ S ne dicant inqͥt lege uidai¬
ca uetere hominũ curatũ genus:
longo post tempore lex iudeoꝵ appa
ruit ac uiguit angusta syriȩ regio¬
ne. Postea uero prorepsit etiã in finẽ
italos: sed post cesarem gaium. aut
certe ipso imꝑante. Qd gͥ actũ de
romanis animab uł latinis : q̃ grã
nondũ aduenientis xͥ uisitate st̃¬
erint hominib deoꝵ suoꝵ sacra:
quȩ constant certis temporib insti¬
titta ꝙ Quȩ si negant aliqͥd ꝓfuisse
ad animarũ salutem: nobiscũ ea de¬
struunt: & eẽ mania confitentur
Nos quid̾e etiam ꝑnitiosa monstra¬
mus. S parũ est : ut ipsi interim
priꝰ inania fateantur. Si uͦ ea defen¬
dunt. & sapienter atq utilit̾ asse¬
runt instituta: quero qͥd actũ sit
de his. qͥ anteqͣm hec instituta eẽnt
morte obierunt. Hac enĩ utiq salu¬
de atq utilitate fraudati sunt. Si

Expanded text:
tor qui dictus est, sese tot saeculis subdutor qui dictus est, sese tot saeculis subduxit? sed ne dicant, inquit, lege Iudaica uetere hominum curatum genus, longo post ruit ac viguit angusta Syriae regione, postea vero prorepsit etiam in fines Italos; sed post Caesarem Caium, aut certe ipso imperante. Quid igitur actum de Romanis animabus vel Latinis, quae gratia nondum advenientis Christi erint hominibus deorum suorum sacra, quae constat certis temporibus instituta. Quae si negant aliquid profuisse ad animarum salutem, nobiscum ea destruunt, et esse inania confitentur. Nos quidem etiam perniciosa monstramus; sed parum non est ut ipsi interim prius inania fateantur. Si vero ea defendunt, et sapienter atque utiliter asserunt instituta; quaero quid actum sit de his qui antequam haec instituta essent, morte obierunt: hac enim utique salute atque utilitate fraudati sunt. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ille medicus cicatͥces finxisse dicẽt᷑:
qͥa cũ ꝑ artem efficere potuerit.
ut ñ eeñt: certa existente causa ꝑ
artem effecit pociꝰ ut. eent: quȩ
uno solo m sicut suꝑsꝰ dixi false
conuincerẽt᷑: si nulla uulnera sa
quiunt salutis se uiam licit grãm
& ueritatẽ : in se q solo ponit ani¬
mis sibi credentib reditũ ÷ qͥd ege¬
runt tot scłoꝵ homines ante xp̃mo
Ut dimittã inquit tp̃ra ante latiũ
regnatum: ab ipso latio quasi pͥn¬
cipiũ humani nominis sumamus
In ipso latio ante albã: dii culti st̃.
In alba eque religiones ritusq
ualuere temploꝵ: non paucioribꝰ
scłis ipsa roma longo scłoꝵ tractu
sine xp̃ĩana lege fuit. Qͥd inquit ẽ
actũ de tam innumeris animabi:
quȩ omĩno in culpa nulla suito Si
quidẽ is cui credi poss: ñdum ad¬
uentũ suũ hominib commendarat.
Orbis quoq cum ipsa roma in ritibꝰ
temploꝵ caluit. Quare inqͥt. salua¬

Expanded text:
ille medicus cicatrices finxisse diceretur, ille medicus cicatrices finxisse diceretur, quia, cum per artem efficere potuerit, ut non essent, certa existente causa per artem effecit potius, ut essent. quae uno solo modo, sicut superius dixi, falsae conuincerentur, si nulla uulnera sanquiunt, \'salutis se uiam dicit, gratiam et ueritatem in seque solo ponit animis sibi credentibus reditum, quid egerunt tot saeculorum homines ante Christum? ut dimittam, inquit, tempora ante Latium regnatum, ab ipso Latio quasi principium humani nominis sumamus. in ipso Latio ante Albam dii culti sunt. in Alba aeque religiones ritusque ualuere templorum. non paucioribus saeculis ipsa Roma longo saeculorum tractu sine Christiana lege fuit. quid, inquit, actum de tam innumeris animis, quae omnino in culpa nulla sunt, si quidem is, cui credi posset, nondum aduentum suum hominibus commodarat? orbis quoque cum ipsa Roma in ritibus templorum caluit. quare, inquit, salua
Abbreviated transcription (Latin):
proposuit questiones. xp̃m pꝰ resur¬
rectionem cicatrices non uulnera de¬
monstrasse dubitantib: ꝓpter qͦs etiã
cibũ ac potũ sumere uoluit. ñ semel
s sepiꝰ: ne illud ñ corpꝰ sed sp̃m esse
arbit᷑rentur: & sibi ñ deside s imagi¬
naliter apparere. Tunc autẽ ille fal¬
se cicatrices fuissent: si nulla uuilnera
precessissent. Ꝙ tam̃ nec ipse eeñt: si
eas ẽẽ noluiss. uoluit autẽ certe dis¬
pensationis grã : ut eis qͦs edificalat
in fide non ficta. ñ aliud ꝓ alio.
sed hoc qd crucifixũ uiderant
resurrexisse monstraret. Qͥd ẽ gͦ qͦd
dicit᷑: si ꝓpter incredulũ fecit fin¬
orit & Quasi uͦ si quisqͣm uir fortis
pro patria dimicans. multa adu̾sa
uulnera exciperet. & peritissimo
medico qͥ hec curare ita ualeret.
ut cicatrices nullȩ apparerent: ipse
potiꝰ diceret. sic se uelle sanari. ut
magis eeñt in corpore suo uestigia
uulnerũ. tanq̃m tituli głaꝵ: id̾o

Expanded text:
proposuit quaestiones, Christum post resurproposuit quaestiones, Christum post resurrectionem cicatrices, non uulnera demonstrasse dubitantibus, propter quos etiam cibum ac potum sumere uoluit non semel sed saepius, ne illud non corpus sed spiritum esse arbitrarentur et sibi non solide sed imaginaliter apparere. tunc autem illae falsae cicatrices fuissent, si nulla uulnera praecessissent; et tamen nec ipsae essent, si eas esse noluisset. uoluit autem certae dispensain fide non ficta, non aliud pro alio, sed hoc quod crucifixum viderant, resurrexisse monstraret. Quid est ergo quod dicitur. Si propter incredulum fecit, finxit? quasi vero si quisquam vir fortis pro patria dimicans, multa adversa vulnera exciperet, et peritissimo medico, qui hut cicatrices nullae apparerent, ipse potius diceret sic se uelle sanari, ut magis essent in corpore suo uestigia uulnerum tamquam tituli gloriarum, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ de corporib humanis dum dila¬
buntur assumit. resurrectioni futu¬
re tota & integra redditurum. Qͦ
modo autẽ contrariũ ẽ & xp̃m post
resurrectionẽ cibatũ. & in resurredi¬
one quȩ promittit᷑ ciboꝵ indigentiã
ñ futaͣm. cũ & angłos legamꝰ eius modi
escas eodemq mͦ sumpsisse. ñ ficto phã¬
tasmate. sed manifesta ueritate: nec
tamen necessitate s potestate: Alit̾ enĩ
absorbet aquã terra sitiens: alit̾ so¬
lis radius cãdens. Illa indigentia: iste
potentia. futurȩ gͦ resurrectionis
corpus imꝑfecte felicitatis erit: si ci¬
bos sumere ñ potuerit. Imꝑfecte feli¬
citatis: si cibis eguerit. Possem hic de
ꝯmutatiõibꝰ corporaliũ qualitatũ. &
de p̃potenti ualentia inferiora corpora
corpoꝵ suꝑioꝵ latiꝰ disputare: s bre¬
uiter mͥ respondere ꝓpositum est: et
talib ingeniis hoc scribit᷑. quȩ ammo¬
nere suffecerit. Sciat sane qui has

Expanded text:
quae de corporibus humanis, dum dilaquae de corporibus humanis, dum dilabuntur, absumit, resurrectioni futurae tota et integra redditurum. Quo modo autem contrarium est et Christum post resurrectionem cibatum et in resurrectione, quae promittitur, ciborum indigentiam non futuram, cum et angelos legamus eiusdem modi escas eodemque modo sumpsisse non ficto phantasmate sed manifestissima ueritate nec tamen necessitate sed potestate? aliter enim absorbet aquam terra sitiens aliter solis radius candens, illa indigentia iste potentia. futurae ergo resurrectionis corpus inperfectae felicitatis erit, si cibos sumere non potuerit, inperfectae felicitatis, si cibis eguerit. possem hic de commutationibus corporalium qualitatum et de praepotenti ualentia in inferiora corpora corporum superiorum latius disputare; sed breuiter mihi respondere propositum est et talibus ingeniis hoc scribitur, quae admonere suffecerit. Sciat sane, qui has
Abbreviated transcription (Latin):
t utrumq impossibile est: diuinȩ au¬
tem potestati utrumq facillimũ. Ut
enim radius ocłi nr̃i non citiꝰ ꝑuenit
ad ꝓpinqͥora. tardius ad longinquiora:
sed utraq interualla parili celeritate
ꝯtingit: ita cũ in ictu ocłi sicrit apłs di¬
cit fit resurrectio mortuor: om̃ĩpotẽ¬
tiȩ dei & ineffabili nutui tam facile
est queq recentia. q̃m diuturno tem¬
pore dilapsa cadauera suscitare. Incre¬
dibilia sunt hec quibusda qͥa iexꝑ¬
ta: cũ omĩs natura rerum tam sit
plena miracłis. ut non quasi facili
ꝑ uestigatione rationis. sed uidendi con¬
suetudine mira non sint: atq ob hos nͤ
consideratione nec inquistaone digna
uideantur. Nã ego. et mẽcũ qͥcumq
inuisibilia dei per ea que facta sunt
intelligere moliuntur: aut non minꝰ
aut ampliꝰ ammiram᷑. in uno seminis
Tam paruulo grano omĩa quȩ laudamꝰ
in arbore. tanquã liciata latiusse: quã
mundi huius tam ingentem sinum.

Expanded text:
ti utrumque inpossibile est, diuinae auti utrumque inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque facillimum. ut enim radius oculi nostri non citius peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora, sed utraque interualla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cadauera suscitare. incredibilia sunt haec quibusdam, quia inexperta, cum omnis natura rerum tam sit plena miraculis, ut non quasi facili peruestigatione rationis sed uidendi consuetuconsideratione, nec inquisitione digna videantur. Nam ego, et mecum quicumque invisibilia Dei per ea quae facta sunt intelligere moliuntur , aut non minus aut amplius admiramur, in uno seminis tam parvulo grano, omnia quae laudamus in arbore tanquam mundi huius tam ingentem sinum,
Abbreviated transcription (Latin):
ts. intersit aliquid ad naturam
eoꝵ quȩ ꝓereata sunt ex terraᵗ
& eoꝵ quȩ illis coetintib orta siis.
Similiter enĩ uiuunt. similit̾q
moriuntur: quamius dissimili¬
ter nata sint : ita non est absur-¬
dum ut similit̾ resurgant corꝑa.
quȩ dissimiliter orta sint. huius
modi autem homines non ualen¬
des intueri ad qͣm rem inter sit
aliqͥd diuersum: & ad qͣm non
intersit: ubi adu̾terint aliquam
distantiam primordioꝵ:. etiam
omnia consequentia distare oporte.¬
re contendunt. Possunt tales pu¬
tare oleum ex adipib. non debere na¬
tare suꝑ aq̃m. sicut illud qͦd ex oli¬
ua est: qͣm longe utruisq origo dis¬
similis : qͣndo illud ex ligno. hoc ex
carne ꝓfluxerit. Entũ autẽ attinet
ad illam differentiam. qͦd xp̃i corpus
non dissolutũ tabe atq putredine die
tercio resurrexit ÷ nrã uero post longũ
dempꝰ ex quada qͦ soluta discesserant
confusione repabunt᷑. humanȩ faculta¬

Expanded text:
tis intersit aliquid ad naturam tis intersit aliquid ad naturam eorum, quae procreata sunt ex terra, et eorum, quae illis coeuntibus orta sunt. similiter enim uiuunt similiterque moriuntur, quamuis dissimiliter nata sint. ita non est absurdum, ut similiter resurgant corpora, quae dissimiliter orta sunt. huius modi autem homines non ualentes intueri, ad quam rem intersit aliquid diuersum et ad quam non intersit, ubi aduerterint aliquam distantiam primordiorum, etiam omnia consequentia distare oportere contendunt. possunt tales putare oleum ex adipibus non debere natare super aquam sicut illud, quod ex oliua est, quoniam longe est utriusque origo dissimilis, quando illud ex ligno hoc ex carne profluxerit. Quantum autem adtinet ad illam differentiam, quod Christi corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum tempus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabuntur, humanae. faculta
Abbreviated transcription (Latin):
mors illi ultra non clominabitur.
Quod etiã ꝓmissũ est resurrectu¬
ris in fine scłi : etiam cum illo reg¬
naturis in eternũ. Sic autẽ non
ꝑtinet ad resurrectionẽ differen
sine uirili semine. nos autẽ ex ui
ro & femina creati sumus: sicut
non ꝑtinet ad ipsius mortis cliffe¬
rentiam. Non enim ꝓpterea illius
non uera mors fuit. quia sine ui-¬
rili semine natus est : sicut nec
ipsiꝰ pͥmi hominis aliter exorta
tib de t̾ra creatus ẽ: nos uͦ ex parentibꝰ.
aliqͥd attulit ad differentiã mortis : ut ali¬
ter ille moreret᷑. aliter nos. Sicut
autem ad mortis. sic nec ad resurre¬
ctionis differentiam ualet: diuer¬
sa natiuitas. Sed ne hoc ipsum
qͦd scriptum est de primo homi¬
ne. similit̾ infideles nolint crede¬
re: querant uł animaduertant
si uel hoc possunt. quã multoꝵ
animaliũ genera sine parentibus
ex terra procreentur. que tamen
coeundo pariant etiã sui similem:
nec propter diu̾sitatem natiuita¬

Expanded text:
mors ei ultra non dominabitur. mors ei ultra non dominabitur. quod etiam promissum est resurrecturis in fine saeculi et cum illo regnaturis in aeternum. sic autem non pertinet ad resurrectionem differentsine uiriro et femina creati sumus, sicut non pertinet ad ipsius mortis differentiam. non enim propterea illius non uera mors fuit, quia sine uirili semine natus est, sicut nec ipsius primi hominis aliter exorta tibus de terra creatus est nos uero ex parentibus, aliquid adtulit ad differentiam mortis, ut aliter ille moreretur aliter nos. sicut autem ad mortis sic nec ad resurrectionis differentiam ualet diuersa natiuitas. Sed ne hoc ipsum, quod scriptum est de primo homine, similiter infideles nolint credere, quaerant uel animaduertant, si uel hoc possunt, quam multorum animalium genera sine parentibus ex terra procreentur, quae tamen coeundo pariant etiam ipsa sui similem prolem nec propter diuersitatem natiuita
Abbreviated transcription (Latin):
ee requirunt de duab resur¬
rectionib quȩ conueniat promissȩ
resurrectioni: utrũnam xpĩ an larza¬
conuenire resurrectiom natoꝵ ex
semine eiꝰ. qui nulla seminis con¬
ditione natus ẽ: Si autẽ lazari re¬
surrectio conuenire asseritur:
ne hec quiłe congriiere uidetur.
Siquidem lazari resurrectio facta
sit de corpore ñclum tabescente:
de eo corpore qͦ latarus dicebatur:
nrã autẽ multis scłis post ex con-¬
fuso eruetur. Deinde si post resur¬
rectionem status beatis suturus
est. nulla corporis iniuria÷ nulla
necessitate famis ÷ qͥd sͥ uult ciba¬
tum fuisse xp̃m. & uulnera mon¬
strauisse & Sed si ꝓpt̾ incredulum
fecit: finxit. Si autẽ uerũ osten¬
dit: ergo in resurrectione accepta
futura sunt uulnera. Qͥbus respon¬
detur. ideo ñ lazari resurrectionẽ
sed potiꝰ xp̃i congruere promisse
resurrectioni: quia lazarus ita
resurrexit. ut iterũ moreretur:
xp̃ẽ autẽ sicut de illo scͥptũ ẽ. sur¬
gens a mortius iam non moritur:

Expanded text:
et requirunt de duabus resurrectionibus quae conueniat promissae resurrectioni, utrumnam Christi an Lazaconuenire resurrectioni natorum ex semine eius, qui nulla seminis condicione natus est? si autem Lazari resurrectio conuenire adseritur, ne haec quidem congruere uidetur, si quidem Lazari resurrectio facta sit de corpore nondum tabescente, de eo corpore, quo Lazarus dicebatur; nostra autem multis saeculis post ex confuso eruetur. deinde si post resurrectionem status beatus futurus est nulla corporis iniuria, nulla necessitate famis, quid sibi uult cibatum fuisse Christum et uulnera monstrauisse? sed si propter incredulum fecit, finxit; si autem uerum ostendit, ergo in resurrectione accepta futura sunt uulnera\'. Quibus respondetur ideo non Lazari resurrectionem sed potius Christi congruere promissae resurrectioni, quia Lazarus ita resurrexit, ut iterum moreretur, Christus autem, sicut de illo scriptum est, surgens a mortuis iam non moritu
Abbreviated transcription (Latin):
dentiꝰ. sicut ꝯgruere tẽporib diuinitꝰ
uisum ẽ. nec propħari destitit: nec qͥ
in eũ crederent desuerunt ab adam
it: & in aliis gentib. antequã ueniss
in carne. Cum enĩ ñnulli ꝯmemoran¬
tur in scĩs hebraicis libris iam ex tẽ¬
pore abrahȩ. nec de stirpe carnis gꝰ.
nec ex popło isrł. nec aduenticia soci¬
etate in popło isrł: qͥ tam̃ huiꝰ sacꝰ¬
menti participes fuerunt: cur non
creclamꝰ etiam in ceteris hac atq il¬
lac gentib alias alios fuisse: quam¬
uis eos ꝯmemoratos in eisdẽ auctori¬
tatib ñ legamuso Ita salus religio¬
nis huiꝰ. ꝑ quã solam uerã salus u̾e¬
ra ueracit᷑q ꝓmittit᷑. nulli umꝗͣ defuit qͥ
Dignꝰ fuit: & cui desuit dignꝰ ñ fuit: ab exordio
propagationis humane usq in finẽ.
quibdam ad p̃miũ: qͥbusd̾a ad iudi¬
cium p̃dicatur. Ac per hoc & quibus
omĩno anñtiata ñ ẽ. ñ credituri p̃sci¬

Expanded text:
dentius, sicut congruere temporibus diuinitus dentius, sicut congruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in finem quibusdam ad praemium quibusdam ad iudicium praedicatur. ac per hoc et, quibus omnino adnuntiata non est, non credituri praesci
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑorib & his locis. quib eũgłiũ
eiꝰ ñ ẽ p̃dicatũ : tales om̃s in eꝰ p̃di¬
catione futuros ẽẽ p̃sciebat: quales
ñ qͥdem om̃s. sed tam̃ multi in eius
nec suscitatis ab eo mortius credere
uoluerunt ÷ quales etiam nẽ multos
uidemꝰ. cũ tanta manifestatione de
illo ꝯpleant᷑ p̃conia propħaꝵ. nolle
adhuc credere: & malle humana astu¬
tia resistere. qͣm tam clarȩ atq ꝑ¬
spicuȩ. tam sublimi & sublimit̃ dif¬
famate diuinȩ cedere auctoritati:
qͣmdiu paruus & infirmꝰ ẽ intelle¬
ctus hominis. diuinȩ cedere uerita¬
ti. Qͥd gͦ mirũ si tam infidelib ple
uerat. ut eis apparere uł p̃dicari
merito nollet: qͦs nec uerbis nec mira¬
culis suis credituras eẽ presciebat.
Neq enĩ increcdibile est tales suisse
tunc om̃s: quales ab eiꝰ aduentu usq
ad hoc tempꝰ tam multos fuisse atq
esse mramur. E tam̃ ab initio gene¬
ris humani alias occultiꝰ. allas eui¬

Expanded text:
temporibus, et his locis, quibus Evangelium non est praedicatum, tales omnes in ejus praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes, sed tamen multi in ejus nec susciuoluerunt, quales etiam nunc multos uidemus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere et malle humana astutia resistere quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamatae diuinae cedere auctoritati, quam diu paruus et infirmus est intellectus hominis diuinae cedere ueritati. quid ergo mirum, si tam infidelibus pleuerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias eui
Abbreviated transcription (Latin):
de homine &e dõ. Qui enĩ alt̾nos dies iudi
catꝰ. hõ ẽ. Pot̃ enĩ hodie aliud. cras aliud iudi¬
care .i. ut quẽc̃q hodie malum. ꝯuictũ ꝯfes¬
sũ dampnauerit: cras bonũ inueniat cũ
se correx̾iti uł contͣ cũ aliquẽ iustũ hodie
laudau̾it: cras inueniat depͣuatũ. Qui au¬
tẽ iudicat onnẽ diẽ ds̃ ẽ: quia ñ solum
qualis quisq sit. s &̃ qualis omi die fut᷑s
sit nouit. Ergo unꝰquisq in suo intellectu
habundet inqͥt: .i. qͣntũ humano intelleo¬
tui. uł unicuiq hoĩ ꝯcessum ẽ. tm̃ audeat
sta in p̾sentia iudicau̾is.
lxxii.

Expanded text:
de homine et Deo. Qui enim alternos dies judide homine et Deo. Qui enim alternos dies judicat homo est: potest enim hodie aliud, cras aliud judicare, id est, ut quemcunque hodie malum convictum confessumque damnaverit, cras bonum inveniat cum se correxit: vel contra cum aliquem justum hodie laudaverit, cras inveniat depravatum. Qui autem judicat omnem diem, Deus est; quia non solum qualis quisque sit, sed etiam qualis omni die futurus sit, novit. Ergo, Unusquisque in suo intellectu abundet, inquit: id est, quantum humano intellectui, vel unicuique homini concessum est, tantum audeat sta in praesentia judicaveris. LXXXI.