comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meis proculdubio uel quid iri se caelesti
uerbo placeat. uel quid displiceat ag¬
noscunt Quae quamdiu in hac uit̾a
sunt a&erna tabernacula ingredi ne¬
quaquã possunt Sed tamen ad ostiũ
tabernaculi mulieres excubant. quia
scãe animȩ & iam cum infirmitate ad¬
huc carnis grauantur. amore tamen con¬
tinuo ingressum a& erni introitus obser¬
uarit Moyses ergo labrũ sacerdotib
de speculis mulierum fecit. quia lex dĩ
lauacrũ compunctionis peccatorum nr̃oꝵ
maculis exhib&. dum ea semꝑ per quȩ
scae Animȩ superno sponso placuerurit.
intuenda Nobis caelestia praecepta
preb& Quibus sidiligenter intendimꝰ.
internȩ nostire imaginis maculas uide¬
mus Uidentes autẽ maculas in paeni¬
tentiae dolore cõpungimur. compunc¬
ti uero quasi in labro de speculis muli¬
erum lauamur. Est autem ualde re¬
cessarium ut cum de nobis in cõpimctio¬
ne afficimur. & iam cõmissorum nobis
uitam ⁊elemur Sic ergo nos amari¬

Expanded text:
in eis procul dubio vel quid in se coelesti in eis procul dubio vel quid in se coelesti viro placeat, vel quid displiceat agnoscunt. Quae quandiu in hac vita sunt, aeternum tabernaculum ingredi nequaquam possunt. Sed tamen ad ostium tabernaculi mulieres excubant, quia sanctae animae etiam cum infirmitate adhuc carnis gravantur, amore tamen continuo ingressum aeterni introitus observant. Moyses ergo labrum sacerdotibus de speculis mulierum fecit, quia lex Dei lavacrum compunctionis peccatorum nostrorum maculis exhibet, dum ea per quae sanctae animae superno sponso placuerunt intuenda nobis coelestia praecepta praebet. Quibus si diligenter intendimus, internae nostrae imaginis maculas videmus. Videntes autem maculas. in poenitentiae dolore compungimur; compuncti vero, quasi in labro de speculis mulierum lavamur. 11. Est autem valde necessarium ut cum de nobis in compunctione afficimur, etiam commissorum nobis vitam zelemus. Sic ergo nos amari
Abbreviated transcription (Latin):
pungimur. cum praecepta dĩ studiose ꝑ¬
scrutamur. & ꝑhȩc proficere ipsi conten¬
dimus. per quȩ iam profecisse Nouimus
quos ueneramur. Hinc .ẽ. enim quod de
moyse scriptum est Posuit & labrum
aeneum in quo lauarentur a aron & fi
fecit de speculis mulierum quae excu¬
babant in ostio tabernaculi Labrũ
quippe aeneum morses ponit in quo sa¬
cerdotes lauari debeant. & sc̃a sc̃orum
ingredi. quia lex dĩ prius nos lauari ꝑ
cõpimctionẽ praecipit. ut nostra im¬
munditia ad pen& randam secr&orum
dĩ miniditiam non sit indigna Quardi
labrum de speculis mulierum perhib&
factum. quȩ ad tabernaculi ostium ir¬
desinenter excubabant. Specula quip¬
pe sunt mulierum praecepta dĩ. ir
quib scãe animȩ semꝑ aspiciunt. &
siquȩ meis sunt focditatis maculȩ de¬
prehendunt. Cogitationum uitia corri¬
gunt. & quasi renitentes uultus uelut ex
reddita imagine cõponunt. Quia dum
prȩceptis dominicis sollerter intendunt.

Expanded text:
pungimur, cum praecepta Domini studiose ppungimur, cum praecepta Domini studiose perscrutamur, et per haec proficere ipsi contendimus, per quae jam profecisse novimus quos veneramur. Hinc est enim quod de Moyse scriptum est: Posuit et labrum aeneum in quo lavarentur Aaron et filtorum, quod fecit de speculis mulierum quae excubabant in ostio tabernaculi . Labrum quippe aeneum Mocerdotes lavari debeant, et Sancta sanctorum ingredi; quia lex Dei prius nos lavari per compunctionem praecipit, ut nostra immunditia ad penetrandum sanctorum Dei munditiam non sit indigna. Qui bene labrum de speculis mulierum perhibet factum, quae ad tabernaculi ostium indesinenter excubant. Specula quippe sunt mulierum praecepta Dei, in quibus se sanctae animae semper aspiciunt, et si quae in eis sunt foeditatis maculae, deprehendunt. Cogitationum vitia corrigunt, et quasi renitentes vultus velut ex reddita imagine componunt, quia dum praeceptis dominicis solerter intendunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ir ea Et saepe uidemus quod p&ra
salis brutis animalib ponitur. ut ex cadẽ
salis paera lambere debeant & meliorari
Quasi ergo in terbruta animalia p&ra salis.
deb& ẽẽ. sacerdos inpopulis Curare riamq
sacerdoti recesse. ẽ. quae singulis dicat. imũ¬
quemq qualiter moneat. Ut quis quis sa¬
cerdoti umgitur. quasi ex salis tactu. a&er¬
nae uitae sapore condiatur. Sal & enim
terrae non sumus. si corda audientiũ non
condimus Quod profecto condimentum
ille ueraciter proximo inpendit. qui prae¬
dicationis uerbum non subtrrhit Sed
tunc uere aliis recte praedicamus. si dicta
bus ostendimus. si ipsi pos diuino amore con¬
pungimur. & humanȩ uitae quȩ sine
culpa transire requaquã potest. cotidia¬
nas maculas lacrimis lauamus Tunc
autẽ de nobis uere conpungimur. si studi¬
ose patrum prȩcedentium acta pensamꝰ.
ut ex conspecta illorũ gloria in nr̃is nob
oculis pra uita sordescat. Tumc uere cõ¬

Expanded text:
in ea . Et saepe videmus quod petra in ea . Et saepe videmus quod petra salis brutis animalibus ponitur, ut eamdem salis petram lambere debeant, et meliorari. Quasi ergo inter bruta animalia petra salis debet esse sacerdos in populis. Curare namque sacerdotem necesse est, quae singulis dicat, unumquemque qualiter admoneat, ut quisquis sacerdoti jungitur, quasi ex salis tactu, aeternae vitae sapore condiatur. Sal etenim terrae non sumus, si corda audientium non condimus. Quod profecto condimentum ille veraciter proximo impendit qui praedicationis verbum non subtrahit. 10. Sed tunc vere aliis recta praedicamus, si dicta rebus ostendimus, si nosipsi divino amore compungimur, et humanae vitae, quae sine culpa transire nequaquam potest, quotidianas lacrymis maculas lavamus. Tunc autem de nobis vere compungimur, si studiose patrum praecedentium facta pensamus, ut ex conspecta illorum gloria, in nostris nobis oculis nostra vita sordescat. Tunc vere com
Abbreviated transcription (Latin):
sumat alimenta. Tunc enĩ de terra pr̃a
cum pecuia fructus comedimus. quando
sumentes ecclesiastica subsidia in predica¬
tione laboramus Praecones namq uen¬
turi iudicis sumus. Quis ergo uenturum
iudicem mundi runti&. si praeco tac&:
Promde considerandum nobis est. ut in
quantum ual& quisq in quantũ sufficit.
& terrorem uenturi iudicii. & dułcedinẽ
regni susceptȩ ecclesiȩ insinuare contendit
Et qui una eademq ex ortationis uoce
Non sufficit. simul cunctos ad monere.
deb& singulos in quantum ual& instruere.
priuatis locutionib aedificare. exortati¬
one simplici fructum in filiorũ suorum
cordib quaerere. Debemus namq pen¬
sare continuo qđ sc̃ĩs apostolis dicitur.
& ꝑ apostolos nobis. uos estis sal terrae
Si igitur salsumus. condire mentes fideliũ
debemus Uos igitur qui pastores estis.
pensate quia di animalia pascitis. de
quib: profecto animalib dõ ꝑpsalmistã
dicitur. Animalia tua habitabunt

Expanded text:
sumat alimenti. Tunc enim de terra nostra sumat alimenti. Tunc enim de terra nostra cum pecunia fructus comedimus, quando sumentes ecclesiastica subsidia in praedicatione laboramus. Praecones namque venturi judicis sumus. Quis ergo venturum judicem nuntiet, si praeco tacet? 9. Proinde considerandum nobis est ut, in quantum valet quisque, in quantum sufficit, et terrorem venturi judicii, et dulcedinem regni, susceptae Ecclesiae insinuare contendat. Et qui una eademque exhortationis voce non sufficit simul cunctos admonere, debet singulos, in quantum valet, instruere, privatis locutionibus aedificare, exhortatione simplici fructum in filiorum suorum cordibus quaerere. Debemus namque pensare continuo quod sanctis apostolis dicitur, et per apostolos nobis: Vos estis sal terrae . Si ergo sal sumus, condire mentes fidelium debemus. Vos igitur, qui pastores estis, pensate quia Dei animalia pascitis. De quibus profecto animalibus Deo per Psalmistam dicitur: Animalia tua habitabunt
Abbreviated transcription (Latin):
comedere dicitur. nisi quia peccata
delinquentium fouent. ne temporalia
stipendia amittant. Sed & nos qui
ex oblatione fidelium uiuimus. quas illi
pro suis peccatis optulerunt. si comedimꝰ
& tacemus. corum proculdubio pecca¬
ta manducamus. Pensemus ergo cuius¬
sit apud dm̃ criminis. peccatorum precia
manducare. & nihil contra peccata prccan¬
tium agere. Audiamus quid beati iob uoce
dicitur: Si aduersum me terra mea clamat.
& cum ipsa sulci eius deflent. si fructus eius
comedi :absq pecunia. Terra & enim contur
possessorẽ clamat. quando contra pastorem
suum iuste ecclesia murmurat. Cuius &iã
sulci deflent. si corda audientium quae a
praecedentib sunt patrib prȩdicationis uoce
& ugore inuectionis & arata. uident ali¬
quid quod lugeant de uita pastoris. Cuius
uidelic& terrae fructus posfessor bonus sine
pecimia non manducat. quia discr&us
pastor praerogat talentum uerbi. ne ad
dãpnationem suam de ecclesiae stipendio

Expanded text:
comedere dicuntur, nisi quia peccata comedere dicuntur, nisi quia peccata delinquentium fovent, ne temporalia stipendia amittant? Sed et nos qui ex oblationibus fidelium vivimus, quas illi pro peccatis suis obtulerunt, si comedimus et tacemus, eorum procul dubio peccata manducamus. Pensemus ergo cujussit apud Deum criminis peccatorum pretium manducare, et nihil contra peccata praedicando agere. Audiamus quid beati Job voce dicitur: Si adversum me terra mea clamat, et cum ipsa sulci ejus deflent, si fructus ejus comedi absque pecunia . 1500 Terra enim contra possessorem suum clamat quando contra pastorem suum juste Ecclesia murmurat. Cujus etiam sulci deflent, si corda audientium, quae a praecedentibus sunt patribus praedicationis voce et vigore invectionis exarata, vident aliquid quod lugeant de vita pastoris. Cujus videlicet terrae fructus possessor bonus sine pecunia non manducat, quia discretus pastor praerogat talentum verbi, ne ad damnationem suam de Ecclesia stipendium
Abbreviated transcription (Latin):
quid nos o pastores agimus. qui & mer¬
cedem consequimur. & tamen operaru
Nequaquã sumus: Fructus quippe sc̃ȩ
ecclesiae in stipendio cotidiano percipi¬
mus. sed tamen pro a&erna ecclesia mini¬
me in praedicatione laboramu
Pensemus cuius dãpnationis sit. sine labo¬
re hic ꝑcipere mercedem laboris. Ecce
ex oblatione fideliũ uiuimus. sed nũquid
pro animab fidelium laboramus: Illa
in pr̃o stipendio sumimus. quae pro redi¬
mendis peccatis suis fideles optulerunt.
rectamen contra peccata eadem uel onr¬
tionis studio. uel praedicationis ut dignũ
est insudamus Uix proculpa sua quẽ¬
piam aperta uoce reprehendimus. & ad¬
huc quod ẽ. grauius aliquando si ꝑsona
in hoc mundo potens sit. eius forsitaN
errata laudantur. Ne si aduers&ur per
rracundiam. munus subtrahat quod in¬
pendebat. Sed debemus sine cessatione
meminisse quod dequibusdam in osee¬
scriptum est Peccata populi mei come¬
dent. Cur autẽ peccata populi mei¬

Expanded text:
quid nos, o Pastores, agimus, qui et merquid nos, o Pastores, agimus, qui et mercedem consequimur, et tamen operarii nequaquam sumus? Fructus quippe sanctae Ecclesiae in stipendio quotidiano percipimus, sed tamen pro aeterna Ecclesia minime in praedicatione laboramus. Pensemus cujus damnationis sit sine labore hic percipere mercedem laboris. Ecce ex oblatione fidelium vivimus, sed quid pro animabus fidelium laboramus? Illa in stipendium nostrum sumimus quae pro redimendis peccatis suis fideles obtulerunt, nec tamen contra peccata eadem vel orationis studio, vel praedicationis, ut dignum est, insudamus. Vix pro culpa sua quempiam aperta voce reprehendimus. Et adhuc quod est gravius aliquando si persona in hoc mundo potens sit, ejus forsitan errata laudantur, ne, si adversetur, per iracundiam munus subtrahat quod impendebat. Sed debemus sine cessatione meminisse quod de quibusdam scriptum est: Peccata Populi mei comedent . Cur autem peccata populi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o operi. duae mercedes debentur
Una inuia. altera in patria. Una quȩ
nos in labore sustentat. alia quae nos
in resurrectione remimerat. Merces itaq
quȩ in prȩsenti recipitur. hoc in nobis de¬
b& agere. ut ad sequentẽ mercedem
robustius tendatur. Uerus ergo quisq
predicator. non ideo praedicare deb&
ut in hoc tempore mercedem recipiat.
sed ideo mercedem recipere ut predicare
subsistat. Quisquis namq ideo prȩdi¬
cat. ut hic uel laudis. uel mimeris mer¬
cedem recipiat. a&erna procul dubio
mercede se priuat. quis quis uero uelea quȩ
dicit ideo placere hominib app&it. ut
dum plac& quod dicitur ꝑ eadem dicta
non ipse sed dñs am&ur: uel id circo terre¬
na stipendia in pnredicatione consequitur.
ne a praedicationis uoce per indigentiam
lass&ur. huic proculdubio ad recipiendã
mercedem. Nihil obstat in patria. qui a
sumptus sũpsit inuia: Sed quid nos quod
tamen dicere sine dolore Non possumꝰ.

Expanded text:
nostro operi duae mercedes debentur, nostro operi duae mercedes debentur, una in via, altera in patria; una quae nos in labore sustentat, alia quae nos in resurrectione remunerat. Merces itaque quae in praesenti accipitur: hoc in nobis debet agere, ut ad sequentem mercedem robustius tendatur. Vetus ergo quisque praedicator non ideo praedicare debet, ut in hoc tempore mercedem recipiat, sed ideo mercedem recipere, ut praedicare subsistat. Quisquis namque ideo praedicat ut hic vel laudis vel muneris mercedem recipiat, aeterna procul dubio mercede se privat. Quisquis vero vel ea quae dicit, ideo placere hominibus appetit, ut, dum placet quod dicitur, per eadem dicta non ipse, sed Dominus ametur, vel idcirco terrena stipendia in praedicatione consequitur, ne a praedicationis voce per indigentiam lassetur, huic procul dubio ad recipiendam mercedem nil obstat in patria, quia sumptus sumpsit in via. 8. Sed quid nos quod tamen sine dolore dicere non possum
Abbreviated transcription (Latin):
dicator sine fructu erit: quia ad eum pax
reuertitur. qm̃ ei adño merces prolabore
sui operis reconpensatur. Ecce autem
qui peram & sacculum poftare prohibuit.
sumptus & alimenta ex eadem praedica¬
tione concedit. Nam sequitur In eadẽ
autem domo man&e. edentes & biben¬
tes quae apud illos sunt. Dignus est
enim operarius mercede sua.Si pax
pr̃a recipitur. dignum ẽ. ut in eadem
domo maneamus. edentes & bibentes
quae apud illos sunt. Ut ab eis terrena
stipendia consequamur. quib praemia
patriȩ caelestis offerimus Unde &iam
paulus haec ipsa prominimo suscipiers
dicit. Sinos uobis spiritalia semiaui¬
mus. magnum ẽ. si uestra carnalia me¬
tamus. Et notandũ quod subditur.
dignus est operarius mercede sua
Quia iam de mercede sui operis sunt ipsa
alimenta sustentationis. ut hic merces
de labore praedicationis incho&ur. quȩ
illic de ueritatis uisione perficitur
Qua in re considerandum est quod iuni

Expanded text:
dicator sine fructu non erit, quia ad eum pax dicator sine fructu non erit, quia ad eum pax revertitur, quoniam ei a Domino pro labore sui operis recompensatur. Ecce autem qui peram et sacculum portari prohibuit, sumptus et alimenta ex eadem praedicatione concedit. Nam sequitur: In eadem autem domo manete, edentes et bibentes quae apud illos sunt. Dignus est enim operarius mercede sua. Si pax nostra recipitur, dignum est ut in eadem domo maneamus edentes et bibentes quae apud illos sunt, ut ab eis terrena stipendia consequamur, quibus praemia patriae coelestis offerimus. Unde etiam Paulus haec ipsa pro minimo suscipiens, dicit: Si nos vobis spiritalia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus? Et notandum quod subditur: Dignus est operarius mercede sua, quia jam de mercede sunt operis ipsa alimenta sustentationis, ut hic merces de labore praedicationis inchoetur, quae illic de veritatis visione perficitur. Qua in re considerandum est quod uni
Abbreviated transcription (Latin):
multi . qui prauitatẽ suam ex alienis proc¬
uitatib tuentur. Quia enĩ alios talia
fecisse considerant. se haec facere licen¬
ter putant hi quid aliud faciunt. pusi
pedes suos ex mortuorum animalium
munire pellib conantur : Omĩs uero¬
qui salutat inuia. ex occasione salutat
itineris. non ex studio optandę eiusdẽ
salutis Qui igitur ponamore acernȩ
patriȩ. sedd procemiorum ambitu salutẽ
audientib procedicat. quasi initinere
salutat. quia ex occasione & non ex m¬
tentione salutẽ audientib ex optat.¬
Sequitur. In quamcumq domũ intraue¬
ritis. primũ dicite. Pax huic domui¬
Et si ibi fuerit filius pacis requiesc&
suꝑ illum pax ur̃te Sin autẽ. ad uos
reuert&ur. Pax quae abore praedi¬
catoris offertur. aut requiescit in do¬
eundem praedicatorẽ reuertitur. quia
aut erit quisq prxedestinatus ad uitam.
& cacleste uerbum sequitur quod audit
aut si nullus audire uoluerit. ipse prae¬

Expanded text:
multi qui pravitatem suam ex alienis pramulti qui pravitatem suam ex alienis pravitatibus tuentur. Quia enim alios talia fecisse considerant, se haec facere licenter putant. Hi quid aliud faciunt, nisi pedes suos ex mortuorum animalium munire pellibus conantur? Omnis qui salutat in via, ex occasione salutat itineris, non ex studio obtinendae ejusdem salutis. Qui igitur non amore aeternae patriae, sed praemiorum ambitu salutem audientibus praedicat, quasi in itinere salutat, quia ex occasione, et non ex intentione, salutem audientibus exoptat. In quamcunque domum intraveritisEt si ibi fuerit filius pacis, requiescet super illum pax vestra. Sin autem, ad vos revertetur. Pax quae ab ore praedicatoris offertur, aut requiescit in doeumdem praedicatorem revertitur, quia aut erit quisque praedestinatus ad vitam, et coeleste verbum sequitur, quod audit; aut si nullus audire voluerit, ipse prae
Abbreviated transcription (Latin):
homini illi ꝑ quem scandalum uenit
Quod autem ait necesse est. tale . ẽ acsi
dicer&. non potest. cẽ. ut scandala ron
Et alia scriptura. Uasa figuli. probat
fornat: & homines iustos. temptatio tri¬
bulationis. Pacis autem tempore non
facile discerni potest. qui bonus malusue
ciem uenti proici&. grana uero congre¬
gabit in horrea xp̃i. Llȩ ergo homini
illi. qui talem se exhib&. ut malũ qđ

Expanded text:
homini per quem scandalum venit. homini per quem scandalum venit. » Quod autem ait, « necesse est, » tale est ac si diceret: Non potest esse ut scandala non . » Et alia Scriptura: « Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . » Pacis autem tempore non facile discerni potest, quis bonus malusve ciem venti, grana vero congregabit in horrea Christi. Vae ergo homini illi qui talem se exhibet, ut malum quod
Abbreviated transcription (Latin):
tores occultas sententias scripturae sacrae
aperientes in teriorem sensum eorũ mani¬
festant. uel uitam siue refectionem anima¬
rum scãrum. Uac mundo abscandalis
Mundus cui uae dicitur. non ille est quẽ
uenit filius hominis quaerere & saluare.
sed ille qui in maligno positus. id est mim¬
di amatores. de quo dñs alibi ait
Pater iuste mundus te non cognouit.
Qui enim mente & desiderio scłm incolunt.
recte mundus appellantur. De quibus
iohannes ait. Mundus transit. & concu¬
piscentia eius Mundi & enim amatores
dum ꝓpter cupiditatem scłi alios non me¬
tuunt scandalizare. tamen ipsi scandalũ
sustinent aliquando corpore. semꝑ autẽ
mente. & ideo uae illis. quia ducunt ir
bonis dies suos. & in puncto ad inferna de¬
scendint. Quibus ꝑ iohannem dicitur
Qui uoluerit amicus. eẽ. scłi huius. ini
micus di constituitur Ad quos ꝑtin&.
quod ad huc sub iungitur Necesse . ẽ. enĩ.
ut ueniant scandala:. Ucrumtamen. uę̃

Expanded text:
tores occultas sententias Scripturae sacrae tores occultas sententias Scripturae sacrae aperientes, interiorem sensum earum manifestant, vel vitam sive refectionem animarum sanctarum. Vae mundo ab scandalis. Mundus cui vae dicitur, non ille est quem venit Filius hominis quaerere et salvare, sed ille qui in maligno positus est, id est mundi amatores, de quo Dominus alibi ait: Pater juste, mundus te non cognovit . Qui enim mente et desiderio saeculum incolunt, recte mundus appellantur, de quibus Joannes ait: Mundus transibit, et concupiscentia ejus . Mundi enim amatores dum propter cupiditates saeculi alios non metuunt scandalizare, tamen ipsi scandalum sustinent, aliquando quidem corpore, semper autem mente. Et ideo vae illis, quia ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt. Quibus per Jacobum dicitur: Qui voluerit amicmicus Dei constituitur , » ad quos pertinet quod adhuc subjungitur: « Necesse est enim ut veniant scandala; verumtamen vae
Abbreviated transcription (Latin):
oriatur. magis ueritas eligenda ẽ. quã
scandalum uitandum. Uel certe per
molam asinariam quae pondus hab&
sed nullum iter explicat. uolubilis amor
saeculi exprimitur. Cum ergo ait . ex¬
pedit ei ut suspendatur mola asinaria
in collo eius. & dimergatur in profim¬
dum maris. carnales quoq & mundi
amatores a regimine ecclesi astico pro¬
hib&. qm̃ melius est ut mundi amator
in hoc scło carnaliter uiuens se solum
ꝑdat. quam in regimine ecclesiastico
constitutos. & alios ꝑuerse uiuendo ad
in teritum trahat. quia cuius uita despi¬
citur. restat ut & prȩdicatio contẽpnat᷑.
Nam dum infirmi discipuli patroni sequintur
exemplum. & ipsi pereunt. & illorum ꝑditio
in eius capud redundat. qui auctor est cri¬
minis Siue certe ꝑ molam asinariam
doctores intelliguntur. quia sicut mola
granum tritici frangitur. ut medulla cius
ad sustentationem uel refectionem huma¬
nae naturae ostendatur. ita quoq & doc¬

Expanded text:
oriatur, magis veritas eligenda est, quam oriatur, magis veritas eligenda est, quam scandalum vitandum. Vel certe per molam asinariam quae pondus habet, sed nullum iter explicat, volubilis amor saeculi exprimitur. Cum ergo ait: Expedit ei, ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris, carnales quosque et mundi amatores a regimine ecclesiastico prohibet, quoniam melius est quod mundi amator in saeculo vivens carnaliter, se solum perdat, quam in regimine ecclesiastico constitutus, se et alios perverse vivendo ad interitum trahat; quia cujus vita despicitur, restat ut ejus praedicatio contemnatur, quoniam dum infirmi discipuli patroni sequuntur exemplum, et ipsi pereunt, et illorum perditio in ejus caput redundat, qui auctor est criminis. Sive certe per molam asinariam doctores intelliguntur, quia sicut mola granum tritici frangitur, ut medulla ejus ad sustentationem vel refectionem humanae naturae ostendatur, ita quoque et doc
Abbreviated transcription (Latin):
& dimergatur in profundum maris
Ubi considerandum est quam graue pec¬
catum sit scandaliz are fratrem. quan¬
do & iam scandalizantib talis umdicta
cõminatur. Quod autem ait. expedit
ei ut suspendatur mola asinaria in col¬
iuxta morem ꝓuincię loquitur. ubi apud
u& eres iudaeos capitalia crimina hoc
supplicio pimiebantur. Non ergo arbi¬
tr&ur leue peccatum. eẽ. scandalum fra¬
tris. cum scandalizantib: talis pęna prȩ¬
dicitur. qm̃ sicut alibi ait in euangelio.
qui dixerit fr̃ĩ suo fatue. reus erit gehen¬
ne ignis. Quod se cauere omĩno apłs
ostendit cum ait. Melius enim mihi
non manducare carnem & non bibere
uinum. Neq aliud quid in quo fratrem¬
meum scandalizem. A quo peccato
& iam discipulos compescit dicens
Quare tuscandalizes frẽm tuum.a
Aut quare spernis cum Igitur ira
quantum possumus iuxta apłi ammo¬
nitionem. scandalum fr̃is uit are debe¬
mus Si autem ꝓ ueritate scandalum

Expanded text:
et demergatur in profundum maris. et demergatur in profundum maris. » Ubi considerandum est, quam grave peccatum sit scandalizare fratrem, quando etiam scandalizantibus talis vindicta comminatur. Quod autem ait: « Expedit ei ut suspendatur mola asinaria in coljuxta morem provinciae loquitur, ubi apud veteres Judaeos capitalia crimina hoc supplicio puniebantur. Nemo ergo arbitretur leve peccatum esse scandalum fratris, cum scandalizantibus talis poena praedicitur, quoniam sicut alibi in Evangelio ait: Qui dixerit fratri suo fatue, reus erit gehennae ignis . Quod se cavere omnino Apostolus ostendit, cum ait: Melius enim mihi est non manducare carnem, neque bibere vinum, neque aliquid in quo fratrem scandalizem . A quo peccato etiam discipulos suos compescit, dicens: Quare tu scandalizas fratrem tuum, aut quare spernis illum? Igitur, in quantum possumus, juxta Apostoli admonitionem, scandalum fratrum vitare debemus, si autem pro veritate scandalum
Abbreviated transcription (Latin):
impenciit. in quorum uita & moribus xp̃m
habitare cognoscit. profecto illi tribuit
pro cuius amore impendit. Unde bene
dicitur: In nomine meo. Multi enim
bona temporalia in nomine xp̃i. sed ut
laudem hominum capere possint tribu¬
unt. de quib scriptum est. Quȩsierunt
gloriam hominum. magis quam głam dĩ
Amendico uobis. receperunt mercedẽ suã
Et ne ad suscipiendos hospites uel pere¬
grinos. pigri remaneremus. seipsum m his
suscipi ꝓmisit cum ait Qui susceperit
imumi paruulum talem in nomine meo
me suscipit. Vnde & ipse alibi ait
Qui sisscipit proph&am in nomine pro¬
ph&ae. mercedem ꝓph&ae accipi&
Et qui suscipit iustum in nomine iusti.
mercedem iusti accipi& &iterum
nit. me spernit Sicut autem suscipien¬
tibus merces ꝓmittitur. sic duris & aua¬
ris pęna indicitur. cum sub infertur
Qui autem scandaliz auerit imum de pu¬
sillis istis qui in me credunt. expedit ei uit
suspendatur mola asinaria in collo eius.

Expanded text:
impendit, in quorum vita et moribus Christum impendit, in quorum vita et moribus Christum habitare cognoscit, profecto illi tribuit pro cujus amore impendit. Unde bene dicitur, in nomine meo. Multi enim bona temporalia non in nomine Christi, sed ut laudem hominum captare possint, tribuunt. De quibus scriptum est: Quaesierunt gloriam hominum, magis quam Dei . Et Amen dico vobis, receperunt mercedem suam . Et ne ad suscipiendos hospites vel peregrinos pigri remaneremus, seipsum in his suscipi, promisit, cum ait: Qui susceperit unum parvulum talem in nomine meo, me suscipit. Unde et ipse alibi dicit: Qui suscipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet, et qui suscipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet. Et nit, me spernit . Sicut autem suscipientibus merces promittitur, ita duris et avaris poena indicitur, cum subinfertur: Qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis qui in me credunt, expedit ei ut suspendatur mola asi
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde nos alia scriptura ammon& di¬
cens Quanto magnus es humilia te
in omĩbus. & coram dõ muenies grãm
Et iterum: Humiliamini sub potenti
contẽpuendum. qui propter dnm hic
se humiliat. congruam sententiam
ad unxit dicens Qui susceperit unũ
paruulum talem in nomine meo. me
suscipit. Hoc est qđ dñs infuturun se
ꝓmisit dicturum. Quamdiu inu ex
ininimis meis fecistis. mihi fecistis
Et signanter ait. qui susceperit unũ¬
paruulum talem in nomine meo. me suscipit
Quamius enim non sit dicendum. cin iuxta
scripturae uocem bene facere debeamus.
illis tamen qui propter dm̃ paruuli & hu¬
miles. eẽ. eligunt. In quorum uitae morib
xp̃m esse cognoscimus. specialẽ beniuolen¬
tiam inpendere debemus Unde cum
pius pater filium instruer&. Ait Panem
tuum & uinum tuum suꝑ sepulturam iusti
constitue. & ne cõmunicaueris exco cum
peccatoribus. & iterum. Desud& le¬
mosina tua in manutua. donec inuenias
iustum cui tradas cum. Hinc & apłs ait

Expanded text:
 nos alibi Scriptura admonet, dicens: Quanto magnus es, humilia te in omnibus, et coram Deo invenies gratiam . Et iterum: Humiliamini sub potenti contemnendum, qui propter Deum hic se humiliat, congruam sententiam adjunxit, dicens: Et qui susceperit unum parvulum talem in nomine meo, me suscipit. Hoc est quod Dominus in futurum se promisit dicturum: Quandiu fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis . Et signanter ait: Qui susceperit unuparvulum talem in nomine meo, me suscipit. Quamvis enim non sit eligendum cui juxta Scripturae vocem benefacere debeamus, illis tamen qui propter Deum parvi et humiles esse eligunt, in cujus vitae moribus Christum esse cognoscimus, specialem benevolentiam impendere debemus. Unde cum pius pater filium instrueret, ait: Panem tuum et vinum tuum super sepulturam justi constitue, et ne communicaveris ex eo cum peccatoribus . Et iterum: Desudet eleemosyna in manu tua, donec invenias justum cui tradas eam . Hinc et Apostolus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
gredi debilẽ uel claudum. quam duas
manus uel duos pedes habentem. mit¬
ti in gehennam ignis. Et si oculus tu¬
us scandaliz at te . erue eum. & proice
abste. Bonum tibi est cum uno oculo
t&. sed cum ad litteram excludimur.
spiritalis sensus est requirendus Per
hoc ergo quod manus. pes. oculi. prĩs
ra sunt. ꝓpinquorum carissimorum
designatur. Ac si dicer& dñs. Siqͥs
& auia dĩ te recedere per suaserit. huius
amorem abscide. & proice abste. Melius
est te solum intrare aduitam. quam cũ
multa turba propinquorum mitti in ig¬
nem a&ernum. Quid ꝓficit homini si
totum lucretur mundũ. animȩ autem
suae d& rimentum patiatur. Uerbi
gratia. Blanditur uxor. minatur
pater. per suad& mater. lacrimatur
frater & soror. tuautem in uia dĩ sta
firmus. ne nos in utiliter amando adĩ
a more recedas. sed iuxta illud quod
alibi ait. Sine mortuos sepelire mor
tuos suos. tu autem sequere me Neq
hoc dicimus. quod parentib uel amicis
in grati uel in oboedientes esse debeamus.

Expanded text:
gredi debilem vel claudum, quam duas manus vel duos pedes habentem, mitti in gehennam ignis. Et si ocutus tuus scandalizet te, erue illum, et projice abs te. Bonum est tibi cum uno oculo tet. Sed cum a littera excludimur, spiritualis sensus est requirendus. Per hoc quod manus, pes, oculus, nostris ra sunt, propinquorum et charissimorum designatur, ac si diceret Dominus: Si quis a via Dei te recedere persuaserit, hujus amorem abscinde, et abs te projice. Melius est te solum intrare ad vitam, quam cum multa turba propinquorum mitti in ignem aeternum. Quid proficit homini, si totum lucretur mundum, animae autem suae detrimentum patiatur ? Verbi gratia: Blanditur uxor, minatur pater, persuadet mater, lacrymantur frater et soror, tu autem in via Domini sta firmus, ne illos inutiliter amando, a Dei amore recedas, sed juxta illud quod alibi ait: Sine mortuos mortuos suos sepelire, tu autem sehoc diximus, quod parentibus et amicis ingrati et inobedientes esse debeamus,
Abbreviated transcription (Latin):
mis. sed mente humilis dicebat. Cus¬
todiens paruulos dñs. humiliatus sum
& liberauit me. Et iterum Iud am
& uilior fiam plusquam factus sum.
& ero humilis in oculis meis Paruu¬
lus enim est. qui sibi disciplic& ut dõ
placcat. tantoq ante dm̃ erit pulchri¬
or. quanto apud sem& ipsum fuerit
humilior. Vnde & subditur Qui cũq
enim humiliauerit se sicut paruulus
iste. hic ẽ. maior in regno caelorum
Habemus ergo uirtutẽ humilitatis. si

Expanded text:
mis, sed mente humilis, dicebat: Cusmis, sed mente humilis, dicebat: Custodiens parvulos Dominus, humiliatus sum, et liberavit me . Et iterum: Ludam, et vilior fiam plus quam factus sum, et ero humilis in oculis meis . Parvulus enim est qui sibi displicet ut Deo placeat, tantoque ante Deum erit pulchrior, quanto apud semetipsum erit humilior. Unde et subditur: Quicunque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hic major est in regno coelorum. Habeamus ergo virtut
Abbreviated transcription (Latin):
regnum caelorum quod humilib & sim¬
plicib est prȩparatum. intrare nequa¬
quam potestis Cuius uiam nemo suꝑ¬
bus graditur. nemo tumidus incedit
quia ardua uia ẽ. & angusta quȩ du¬
cit aduitam. & pauci sunt qui inueni¬
unt eam. Ciii ergo ait. nisi conuersi
fuerias & efficiamini suut paruuli.¬
tale . ẽ. ac si dixiss&. si uos delectat
locus sublimis. prius exerceatur humi¬
liatio uitae in nocentis. non qđ apłos
corpore uell& esse paruulos. sed ut iino¬
centiam paruulorum mente possiderent
Huius cemodi paruulos dñs suos uolebat
esse discipulos. quibus dicebat. Sinite
paruulos uenire ad me. talium. ẽ. enim
regnum caelorum Et paulus apostoł
talium innocentiã paruulorum uolebat¬
suos habere discipulos. quib per epłam
precipiebat. Nolite pueri effici sensib
sed malitia paruuli estote. sensibus autẽ
ꝑfecti estote. Talem se nouerat rex¬
ille proph&icus. qui in regali solio subli¬

Expanded text:
regnum coelorum quod humilibus et simregnum coelorum quod humilibus et simplicibus est praeparatum, intrare nequaquam potestis. Cujus viam nemo superbus graditur, nemo tumidus incedit, quia ardua via et angusta quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam . Cum ergo ait: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvulitale est si dixisset: Jam si vos delectat locus sublimis, prius exerceat humiliatio vitae innocentis, non quod apostolos corpore vellet esse parvulos, sed ut innocentiam parvulorum in mente possiderent. Hujuscemodi parvulos Dominus suos volebat esse discipulos, quibus dicebat: Sinite parvulos venire ad me, talium est enim regnum coelorum . Et Paulus apostolus talium innocentiam parvulorum suos volebat habere discipulos, quibus per epistolam praecipiebat: Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote, sensibus autem perfecti sitis . Talem se noverat rex propheticus, qui in regali solio subli
Abbreviated transcription (Latin):
in medio corum & dixit Amendico uobis
nisi conuersi fuerits & efficiamini sicut par¬
uuli. non intrabitis in regnum ręłorum
laudabilis nimis. & magnitudinis cius
nion .ẽ. finis. ut nos excelsos facer&. par¬
uulus natus . ẽ. nobis. & filius datus est
nobis. Et est sensus Nisi mei exem¬
plo uos humiliaueritis. quia non ueni
ministrari sed ministrare. & factus sum
in medio urm sicut qui ministrat. &
non qui uel quasi recumbens. regnum
caelorum quod humilib est prȩparatũ.
intrare non potestis. Si autem simpli¬
citer quem lib& paruulũ intellegim iis
facile pat&. quia non solũ adhumilita¬
tem. sed & iam ad simplicitatem seruan¬
dam. hoc exemplo monstratur. Ac sidi¬
cer& Sicut paruulus iste cuius uobis
exemplum proposui uidens pulchram
mulierẽ non concupiscit. non alienas
diuitias app&it. lesus non recedit. non
aliud cogitat & aliud loquitur. & iratus
non ꝑp&uas ten& discordias. ita & uos
nisi talem habuerias in nocentiam in
mente qualẽ iste hab& incorpore iri

Expanded text:
xit: Amen dico vobis: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum coelorum.laudabilis nimis, et magnitudinis ejus non est finis , ut nos excelsos faceret, parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis . Et est sensus: Nisi meo exemplo vos humiliaveritis, qui non veni ministrari, sed ministrare, et factus sum in medio vestrum sicut qui ministrat, sed non qui vel quasi recumbens, regnum coelorum quod humilibus est praeparatum, intrare non potestis. Si autem simpliciter quemlibet parvulum intelligamus, facile patet, quia non solum ad humilitatem, sed etiam ad simplicitatem servandam hoc exemplo nos hortatur. Ac si diceret: Sicut parvulus iste cujus vobis exemplum proposui, videns mulierem pulchram non concupiscit, non alienas divitias appetit, laesus non relaedit, non aliud cogitat, et aliud loquitur, et iratus non perpetuas tenet discordias, ita et vos nisi talem habueritis innocentiam in mente, qualem iste habet in corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
lucida guttatim aqua dilabitur. quã
incolae stillã uocant. Ob hoc & uitre¬
um uas eiusdem receptui preparatum.
argentea pendit catena suspensum.
morisq est populo cum cõmunicant
singulos adhoc uasculum ascendere¬
ꝑ gradus. donimiq caelestis de gusta¬
re liquoris. ram & gustu suauis est¬
& tactu salubris. Demq non nulli post
longas febrium flauias. hac hausta stilla.
celeri confestim refrigerio potiuntur
salutis. In numeris quoq & aliis modis
ibi crebro sanantur egroti. & multa quę
angelicȩ tantum lic& potestati geri
miracula cõꝑbantur. in axine tamen
eiusdem die sollẽpnitatis. cum & de pro¬
umcus circum positis plus solito conflu¬
entes turbȩ recurrant. & angelicae
uirtutis maior quodã modo credatur
ad esse frequentia. ut quae sp̃u aliter
quia angeli sunt administratorii sp̃s
in ministerium missi. propter eos qui
hereditatem capunt salutis in xp̃o ihũ

Expanded text:
lucida guttatim aqua delabitur, quam lucida guttatim aqua delabitur, quam incolae stillam vocant. Ob hoc et vitreum vas eiusdem receptui preparatum argentea pendit catena suspensum, morisque est populo communicato singulos ad hoc per gradus, donumque coelestis degustare liquoris. Nam et gustu suavis et tactu salubris; denique nonnulli per longas febrium flammas hac hausta stilla, celeri confestim refrigerio potiuntur salutis. Innumeris quoque et aliis modis ibi crebro sanantur aegroti, et multa quae angelicae tantum congruunt potestati, geri illic miracula comprobantur, maxime tamen ejusdem die natalis, cum et de provinciis circumpositis plus solito conflua turba recurrit, et angelicae virtutis major quodammodo creditur adesse frequentia, ut quod spiritualiter Quia angeli sunt administratorii spiritus in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis, in
Abbreviated transcription (Latin):
rubroq contectum palliolo. prope
medium pari&is meridiani ostenders
Est autem ipsa domus angulosa.
non in more operis humani pari&ib
erectis. sed instar speluncȩ pracruptis.
et sȩpius eminentib asperata scopulis
Culmina quoq diuersȩ altitudinis
quac hic uertice tangi. alibi uix ma¬
nu possint attingi Credo docentẽ
archangelu dñi non ornatus lapidũ.
sed cordis quęrere & diligere puritatẽ.
Uert& uero montis extrinsecus. par
tim cornea silua tegitur. p̃artim uiren¬
ti planitie dilatatur. Missarũ itaq
celebratione cõpl&a. magno atconia
gaudio. quiq redierunt in sua. Ep̃s
sacerdotũq offitio. & mansione con¬
structa. omnẽ ibidem cotidie psalmo¬
rum missarumq cursum. congruo prȩ¬
cepit ordine celebrari: Nullus autẽ
huc nocturno. ẽ. tempore ausus ingre¬
di. sed aurora trans acta. ibidem matu¬
tinos cantant ymnos. Ex ipso autẽ
saxo quo sacra contegitur aedes. ad
aquilonem altaris dulcis & nnnium

Expanded text:
rubroque contectum palliolo, prope rubroque contectum palliolo, prope medium parietis meridiem ostendens. Erat autem ipsa domus angulosa, non in more operis humani parietibus erectis, sed instar speluncae praeruptis et saepius eminentibus asperata scopulis, culmine quoque diversae altitudinis, quod hic vertice tangi, alibi manu vix possit attingi, credo docente archangelo, Deum non ornatum lapidum, sed cordis quaerere et diligere puritatem. Vertex vero montis extritim cornea silva tegitur, partim virenti planitiae dilatatur. 6. Missarum itaque caelebratione conpleta, magno attoniti gaudio quique redierunt in sua. Episcsacerdotumque offitio, et mansione constructa, omnem ibidem cotidie psalmorum missarumque cursum congruo precepit ordine celebrari. Nullus autem huic nocturno tempore est ausus ingredi, sed aurora transacta matutinos ibidem cantant ymnos. Ex ipso autem saxo, quo sacra contegitur aedis, ad aquilonem altaris dulcis et nimium
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas : quaerenda. Hoc ergo tempore
imminente. agamus ambo cum ciuibus
tes: ut miera quae ꝑsꝰminum suae
sedis ministi conferre dignatus. ẽ: ad
certum usq finem perducat Factũq
est. ut suggesat antistes: Nocte uero
apparens: non .ẽ. inquid uobis opus hanc
quam ego aedificau dedicare basilica:
ipse eni qui condidi &iam dedicaui: uos
tantum in trate: & me adstante patro¬
tio precib locum frequentate Et te
quidem eras ibi missas celebrante. popłs
iuxta morem cõminic&: meum autẽ
erit ostendere quomodo ꝑmem& ipsum
uenientes mane cum oblationib sius.
& mag̃na instantia precum. intrantes
regiam australem: & ecce longa porti¬
cus in aquilonẽ porrecta. atq illam
attingens posterulam. extra quam ues¬
tigia marmori diximus impressa
Sed priusquã huc ꝑuenias. appar&
ad orientẽ basilica ꝑgrandis. qua ꝑ
gradus ascenditur. Haec ipsa cum
porticu sua. quingentos fere homines
capere uid&ur Atare uenerandũ

Expanded text:
voluntas quaerenda. Hoc ergo tempore voluntas quaerenda. Hoc ergo tempore imminente, agamus ambo triduanum cutes ut munera quae per summum suae sedis ministerium conferre dignatus est, ad certum usque finem perducat. Factumque est ut suggesserat antistes: nocte vero apparens. Non est, inquit, vobis opus hanc quam ego aedificavi dedicare basilicam: ipse enim qui condidi etiam dedicavi: vos tantum intrate, et me assistente patrono, precibus locum frequentate; et te quidem cras ibi missam celebrante, populus juxta morem communicet: meum autem erit ostendere quomodo per memet veniunt mane cum oblationibus, et magna instantia precum intrant regiam australem, et ecce longa porticus in aquilonem porrecta, atque illam attingens posterulam extra quam vestigia marmori diximus impressa. Sed priusquam huc pervenias, apparet ad orientem basilica praegrandis, qua per gradus ascenditur. Haec cum ipsa porticu sua quingentos fere homines capere videbatur, altare venerandum,
Abbreviated transcription (Latin):
ianuã septentrionalem quam prȩdixi
instar posterulȩ̨ pisillac. quasi homi¬
nis uestigia marmori artius impressa:
agnoscuntq beatum michahelem hoc
pręsentiae suae signũ uoluisse monstra¬
ecła obsigna uestigiorum: apodonia .c̃.
uocata: Interea mota ẽ. dubitatio int̾
sepontinos quid de loco agerent: & utrũ
intrart uel dedicare illic debeant eccłam:
Unde collatione facta: Adorientem loci
illius. beati pari apostolorum principis
nomine condunt ecclesiam & dedicant:
Tandem antistes salubri reꝑto consilio.
romanum pontificem quid de his agen¬
dum sit per nuntios scissitatur: qui uco¬
tumnc forte in monte fere quinquagesi
uocant. co qđ & ipse ibi quondam exu¬
lauerit profidei ꝑsecutione. de lituerto:
in srrapti monte. taliaq mandata re¬
mittit: Si hominis .c̃. dedicare basilicã:
hoc utro quo uictoria data . ẽ. fien opor¬
t&: Sin autem alias scõ prouisori pla¬
cuerit: eodem precipue die illius in hoc

Expanded text:
ianuam septemtrionalem, quam predixi, ianuam septemtrionalem, quam predixi, instar posteruli pusilla quasi hominis vestigia marmori artius inpressa, agnoscuntque, beatum Michaelem hoc presentiae suae signum voluisse monstraecclesia ob signa vestigiorum Apodonia est vocata. 4. Multa interea dubitatio inter Sepontinos erat, quid de loco agerent, et ubi intrari vel dedicari illa debeat ecclesia. Unde conlatione facta, ad orientem loci illius beati Petri apostolorum principis nomine condunt ecclesiam et dedicant. Tandem antistes, salubri reperto consilio, Romanum episcopum, quid de his agendum sit, per nuntios sciscitabatur. Qui tunc forte in monte fere quinquagesimvocant, eo quod et ipse ibi quondam exulaverat et pro fidei persecutione delituerat in Zirapti monte, taliaqmisit. Si hominis est illam dedicare basilicam, hoc maxime die quo victoria data est, fieri oportet; sin autem alias sancto provisori loci placuerit, eodem die, praecipue illius est in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ta dici hora. bello pręmon& hostib occur¬
rendum: La&i ergo mane. & de ange¬
lica certi uictoria neapolitanis demoni¬
atq in primo belli paratu garganus in¬
menso tremore concutitur: fulgura cre¬
bra uolant: & caligo tenebrosa totum
montis cacumen obduxit: impl&a pro¬
ph&ia quȩ dñm laudans dicit Qui fa¬
cit angelos suos sp̃s: & ministros suos¬
Ii flamantagnis : Fugiunt. pagani. par¬
am ferro hostium. partim igniferis im¬
pulsi sagitas: ncapolim usq sequentib
atq ex trema quacq cedentibus aduer¬
sariis: inoenia tandẽ suae urbis mori¬
bundi sub intrant. Qui autẽ euasere
pericul̃. compto quia anglus dĩ iri
adiutorium uenerat xp̃ianis. Nam
& sexcentos ferme suorum uidebant
in teremptos: regi regum xp̃o continuo
colla sub mittentes : armis indiumtur
fideiE umq demũ reuersi uictores.
uota dño gratiarum ad templum refer¬
rent archangelo: uident mane iuxta

Expanded text:
ta diei hora bello premonet hostibus occurta diei hora bello premonet hostibus occurrendum. Laeti ergo mane et de angelica certi victoria, Neapolitani demoniatque in primo belli apparatu Garganus inmenso tremore concutitur; fulgura crebra volant, et caligo tenebrosa totum montis cacumen obduxit, impleta prophetia, quae Dominum laudans dicit: 'Qui facit angelos suos spiritus et ministros suos flammam ignis'. Fugiunt pagani, partim ferro hostium, partim igniferis inpulsi sagittis, et Neapolim usque sequentibus atque extrema quaeque cedentibus adversariis, moenia tandem suae urbis moribundi subintrant. Qui autem evaserant periculum, comperto, quod angelus Dei in adiutorium venerat christianis – nam et sexcentos ferme suorum fulmine videbant interemptos –, regi regum Christo continuo colla submittentes, armis induuntur fidei. Cumque domum reversi victores vota Domino gratiarum ad templum referebant archangeli, videntes mane iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ assisto: locumq hic in terris incoli
rituq seruari instituens. hoc uolui ꝓbare
inditio. omnium quȩ. ibi geruntur. ipsiusq
poscere michahelem: Duas quidem ibi¬
ianuas cernentes. quarum australis quȩ
& maior erat. aliquot gradib in occa¬
sum uergentibus adiri poterat: sed ne
ultra criptam intrare ausi sunt : prę
foribus cotidie orationib uacabant:
Inter haec peapolitani paganis adhuc
ritib ob errantes. seponanos & beneuen.¬
tanos qui ducentis quinquaginta milib
ase ponto distant: bello lacessere tẽp¬
tant: Qui antistitis sui monits edoca
trduo p&unt indutias: ut triduano ieu¬
nio ibi licer& quasi fideli patrocino scĩ.
michahelis implorare presidium: quo tem¬
pore pagani ludis scenicis. falsorum iui¬
tant auxilia deorum: Ecce autẽ nõcte
quae belli prȩceder& diem. ad est inuisi¬
one sc̃s michahel: antistitis preces dixit
ex auditas: spondet se ad futurum: & quar¬

Expanded text:
semper assisto, locumque hunc in terris incolere, semper assisto, locumque hunc in terris incolere, tutumque servare instituens, hoc volui indicio probare, omnium quae ibi geruntur, ipsius quposcere Michaelem. Duas quippe januas ibi cernentes, quarum australis, quae et major erat, aliquot gradibus in occasum vergentibus, adiri poterat, sed nec ultra cryptam intrare ausi, prae foribus quotidie orationi vacabant. Inter haec Neapolitani paganis adhuc ritibus aberrantes, Sepontinos et Beneventanos, qui centum quinquaginta milliaribus a Seponto distant, bello lacessere tentant. Qui antitriduo petunt indutias, ut triduano ieiunio liceret eis quasi fideli patrocinio sancti Michaelis implorare presidium. Quo tempore pagani ludis scenicis falsorum invitant auxilia deorum. Ecce autem nocte ipsa quae belli precederet diem adest in visione sanctus Michael antistiti, preces dixit exauditas, spopondit se affuturum, et quar
Abbreviated transcription (Latin):
lebat. passim ꝑ diuexa montis latera pa¬
scerentur: contigit taurum armenti. gre¬
gis consortia spernentem. singularẽ ince¬
dere solitum: & ex tremum redeuntibus
pecorib domum non . cẽ. regressum:
Quem dñs collecta multididine seruorum.
ꝑ deuia quacq requirens: inuenit stantẽ
inuertice montis. & foribus cuiusdam
assistere spelumcȩ: iraq permotus cursoli¬
uagus inceder&ꝰ arrepto arcu app&ut
illum sagitta toxicata: Quȩ uelut fla¬
mine r&orta. eum a quo iactata est. mox
reuersa ꝓcussit: Turbati ciues & stupe¬
facti: qualiter res fier& effecta ignora¬
bant Non enim accedere. propius au¬
debant: consulentes ep̃m quid facto opus
ess&: Qui indicto ieumio triduano. adõ
dicens: Iam bene fecistis quod homines
latebat ado querendum misterium. ui
delic& hominẽ suo telo ꝑcussum: sciatis uII¬
hoc mea gestum uoluntate: Ego sum
michahel archangelus. qui in conspectu diũ

Expanded text:
lebat, passim per divexi montis latera palebat, passim per divexi montis latera pascerentur, contigit, taurum, armenti congregis consortia spernentem, singularem incedere solitum et extremum, redeunte peccore, domum non esse regressum. Quem dominus, collecta multitudine servorum, per devia quaeque requirens, invenit tandem in vertice montis foribus cuiassistere speluncae. Itaque ira permotus, cur solivagus incederet, arrepto arcu appetiit illum sagitta toxicata. Quae veluti venti flamine retorta, eum a quo jacta est, mox reversa percussit. Turbati cives et stupefacti qualiter res fuerit effecta, non enim accedere propius audebant, consulunt episcopum, quid facto opus sit. Qui indicto jejunio triduano, a Deodicens: Jam bene fecisti, quod homines latebat, a Deo quaerendo mysterium, causam videlicet hominis suo telo percussi. Sciatis hoc mea gestum voluntate. Ego enim sum Michael archangelus, qui in conspectu Domini