comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hec muliercula quam eccc iam multis
antis multis & ꝓplexis peccatorum
nodis sathanas alligauit suꝑ statu sa¬
uitis suȩ nr̃e paruitatis consilium ex¬
petiit. & tale accepit. ut pꝰ multũ
uidelicet ac diuturnum erratum ad
ꝓprii pastoris sinum ꝓfuga ouicula
fident̃ recurreret. qui utiq eo citiꝰ ac
solliciciꝰ inopi fertet opem quo se cer¬
tius scit atq districtius de sibi com¬
missa agno qui ꝓipsa mortuus ẽ. red¬
diturum rationem. Nr̃m fuit deui¬
antẽ corrigere. ur̃m sit peccattem ñ
despicere. immo penitentẽ susciꝑe.
& si uera ẽ. suȩ quam nob̃ exposuit in¬
felicitatis hẏstoria. aut uiro suo pͥori
si adhuc uiuit reconciliare. aut si ille
noluerit. sicut banc innuptã. sic il¬
lum cogeie absꝙ uxore manere. Ual.¬

Expanded text:
Haec muliercula, quam ecce jam multis annis, multis et perplexis peccatorum nodis Satanas alligavit, super statu salutis suae, nostrae parvitatis consilium expetiit: et tale accepit, ut post multum videlicet ac diuturnum erratum, ad proprii pastoris sinum profuga ovicula fidenter recurreret: qui utique eo citius ac sollicitius inopi ferret opem, quo se certius scit atque districtius de sibi commissa, Agno qui pro ipsa mortuus est, redditurum rationem. Nostrum fuit deviantem corrigere; vestrum sit peccatricem non despicere, imo poenitentem suscipere: et si vera est suae, quam nobis exposuit, infelicitatis historia; aut viro suo priori, si adhuc vivit, reconciliare; aut, si ille noluerit, sicut hanc innuptam, sic illum cogere absque uxore manere. Val
Abbreviated transcription (Latin):
ciatis. decreui semꝑ diligere uos. etĩã
non dilectꝰ. Occasiones querat qui
uult recedere ab amico. mͥ studii est¬
& erit nec cuiqͣm amicoꝵ iustam in
me discessionis causam dare. nec scru¬
tari in alio. quod hoc quide ficte. al¬
lud uͦ neglectȩ amicitiȩ sit. Et quia
scđ̾m ꝓpħam glutino bonum est.
solu̾e uł potius abrumꝑe. uos pot̾i.¬
tis: s non me. Adherebo uob̾. & si
nolitis. adherebo & si nolim ipse.
Olim me alligaui forti uinculo. cari¬
tate non ficta. illa quȩ nunqͣm ex¬
cidit. Cum t̃batis ero pacificꝰ. cont̃¬
bantib quoq dabo locum ire. ne
diabolo dem. Uincar uirgiis. uin c̃a
obsequiis. Inuitis p̾stabo. ingͣtis ad-¬
itiam. honorabo & contempnenteᷤ me.
Et nunc tͥstis est anima mea qd̾ qua¬
cũq occasione offenderim uos. eritq
tristis usq dum ur̃a indulgentia re¬
leuetur. Si tardaueritis: ibo & excu¬
babo ꝓ forib. ꝑseuerabo pulsans.

Expanded text:
ciatis, decrevi semper diligere vos, etiam ciatis, decrevi semper diligere vos, etiam non dilectus. Occasiones quaerat, qui vult recedere ab amico: mihi studii est, et erit, nec cuiquam amicorum justam in me discessionis causam dare, nec scrutari in alio: quod hoc quidem fictae, illud vero neglectae amicitiae sit. Et quia secundum prophetam glutino bonum est ; solvere, vel potius abrumpere vos poteritis, sed non me. Adhaerebo vobis, etsi nolitis: adhaerebo, etsi nolim ipse. Olim me alligavi forti vinculo, charitate non ficta, illa quae nunquam excidit. Cum turbatis ero pacificus, conturbantibus quoque dabo locum irae, ne diabolo dem. Vincar jurgiis, vincam obsequiis. Invitis praestabo, ingratis adjiciam, honorabo et contemnentes me. Et nunc tristis est anima mea quod quacunque occasione offenderim vos; eritque tristis, usquedum vestra indulgentia relevetur. Si tardaveritis, ibo, et excubabo pro foribus; perseverabo pulsans,
Abbreviated transcription (Latin):
mulganda sententia. int̾dicti. p̃ser¬
tim addita p̃uaricatione.. Ego tñ
sꝑans tandem aliq̃n uinc̾e in bono
malum. eandem sententiã differri fe-¬
ci. usq ad octauas epiphanie si forte
interim uir ille recogitaret. ut uł for-¬
mam uidicii exequeret᷑. uł composit¬
onem aliqm obseruaret. Atq utm̃a
sic contingat. & faciat ds pacis. ut
queri debeatis. cum iustius nos de
uob̾ ut apparet ut apparet queri pos¬
simus. Reliquũ est ut diligentes uos
diligatis. p̃sertim solliciti seruare.
unitatem sp̃c in uinculo pacis. Iuo
inqmͣ uincło quod int̃ nos & uoscau¬
sa pacis caritatsq firmatũ est. utili¬
ter quidem & non minus forsitan uo¬
bis qm nob̾. Si rumpendũ decerni¬
tis. non expedit. quide. s nec licere.
ullatenus puto. Nempe ubi cõmu¬
nis est causa ꝑsonȩ reatus p̾iudicare.
non deb̾et. & si uera eẽnt quȩ in nos
dicitis. Ego autem fr̃s quicqͥd uos fa¬

Expanded text:
mulganda sententia interdicti, praesermulganda sententia interdicti, praesertim addita praevaricatione? Ego tamen sperans tandem aliquando vincere in bono malum, eamdem sententiam differri feci usque ad octavas Epiphaniae, si forte interim vir ille recogitaret, ut vel formam judicii exsequeretur, vel compositionem aliquam observaret. Atque utinam sic contingat, et faciat Deus pacis, ut queri debeatis: cum justius nos de vobis, ut apparet, queri possimus. Reliquum est ut diligentes vos diligatis, praesertim solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis: illo, inquam, vinculo, quod inter nos et vos causa pacis charitatisque firmatum est, utiliter quidem, et non minus forsitan vobis quam nobis. Si rumpendum decernitis, non expedit quidem, sed nec licere ullatenus puto. Nempe ubi communis est causa, personae reatus praejudicare non deberet, etsi vera essent quae in nos dicitis. Ego autem, fratres, quidquid fa
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa uiolare. etiam sententia. eum
eccłiastica cogere uoluit. ut debebat.
lue uͦ ut redimeret. tempꝰ sũmi ponti¬
sicis audientiam appellauit. Uentũ
est ante eum. Qui post qmͣ testimo¬
giosoꝵ indubitant̃ agnouit abb̾em
sc̃i foillani non solum resiste a com¬
positionib. s & iudicio contͣire. eccle¬
siam eius inbanniri uissit. donec sa¬
uiffecisset. Demũ rogastis tam uos qm
sente etiam ipso ep̃o. qui ꝓmulgan¬
de sententie. int̾dicti mandatum ac¬
repat. ut ꝓuid̾etur adhuc aliqua
forma pacis. Absente abb̃e de iullari
tractata est compositio. dictumq ep̃o
est. ut si uł ipsam obseruaret abb̃s
sc̃i foillani abstinet ab int̃dicto. Dis¬
cedens autem nec illam tenuit. s do¬
mum qmͣ & iudicii sententia. & com¬
positiones om̃s diuidenda ẽẽ diffim¬
rrãt. ita ut semel etiam diruta iam
suisset. atq iterum contͣ conuentio-¬
nem & udicium reedificata. hanc in¬
qͣm tenuit & tenet. & alterã quoq

Expanded text:
omnia violare, etiam sententia eum omnia violare, etiam sententia eum ecclesiastica cogere voluit, ut dicebat. Ille vero, ut redimeret tempus, summi Pontificis audientiam appellavit. Ventum est ante eum: qui postquam testimogiosorum 253 indubitanter agnovit abbatem Sancti-Foillani non solum resilire a compositionibus, sed et judicio contraire, ecclesiam ejus imbanniri jussit, donec satisfecisset. Demum rogastis tam vos, quam aesente etiam ipso episcopo, qui promulgandae sententiae interdicti mandatum acceperat, ut provideretur adhuc forma aliqua pacis. Absente abbate de Villari, tractata compositio, dictumque episcopo est, ut si vel ipsam observaret, abbas Sancti-Foillani abstineret ab interdicto. Discedens autem nec illam tenuit, sed domum, quam et judicii sententia, et compositiones omnes diruendam esse definierant, ita ut semel etiam diruta jam fuisset, atque interim contra conventionem et judicium reaedificata; hanc, inquam, et tenuit, et tenet, et alteram quoque
Abbreviated transcription (Latin):
diret. Neq hoc cõbustum malic
sicut fideli narratione cognoumꝰ
s qd̾ positum in agro quoda ftum
igniacensium terrã octuparet. qũ
excoli oportebat. Deniq uir unoti¬
ata est nũmulo domũcula he.s
abb̃i de brena ita iam ni fallor sip
hoc satiffactũ est. ut om̃ino ne qu.¬
rat᷑. nec habeat unde querat᷑ Sim¬
nus ubi id nos rescire feceritis. poro¬
ti sumus ad omẽm satiffactionen
Sic & de abb̃e longi ponti ubi pͥmo
querelam urãm accepimus qd̃ inft
t̾minos urõs domum uellet edif¬
care ꝓhibuimꝰ eum. etiam crediuꝰ
destitisse. Sin autem & id fiet ubi
mirũ ualde. si non etiam uob̃. Ii
gͦ dico uob̾ hinc indignamini Sll¬
dem ipse. est. cuius aut cupiattas
breuit intimabo. Post duas aut plu-¬
res compositiones pacis. post diffim¬
tuam sententiam iudicii. iuxta man¬
bates ꝓmulgatas. accitꝰ demum ca-¬
meracensis ep̃c. ad cuius parrochiã
locus sc̃i foillani ꝑtinere. cognoscit᷑.
cum uideret abb̃em obstinato animo

Expanded text:
stodiret. Neque hoc combustum malitia, sicut fideli relatione cognovimus: sed quod positum in agro quodam fratrum Igniaciensium, terram occuparet, quam excoli oportebat. Denique vix uno taxata est nummulo domuncula haec: et abbati de Brena ita jam, nisi fallimur, super hoc satisfactum, ut omnino nec queratur, nec habeat unde queratur. Si quominus, ubi id nos rescire feceritis, parati sumus ad omnem satisfactionem. Sic et de abbate Longi-Pontis, ubi primo querelam vestram accepimus, quod inter terminos vestros domum vellet aedificare, prohibuimus eum: et jam credimus destitisse. Sin autem; et id fiet, ubi mirum valde, si non etiam vobis. Ita ergo dico vobis, huic indignamini: siquidem ipse est, cujus aut cupiditas, breviter intimabo. Post duas aut plures conventiones pacis, post definitivam sententiam judicii, juxta manbates promulgatam, accitus demum racensis, ad cujus parochiam locus Sancti Foillani pertinere cognoscitur, cum videret abbatem obstinato animo
Abbreviated transcription (Latin):
de ur̃a incolumitate & gła. de
pace & ꝓsꝑitate. ȩccliȩ. de curiȩ sta¬
tu. florente & ualente. Postremo de
gr̃a & beniuolentia quȩ nob̾ ap̃ uos
ꝑseu̾at. bene sua miscdia d̾̃s dignatꝰ
placet difficile adimplebit᷑. p̃sertim
cum non sit copia ꝑsonarum que
ẽẽ solebat. Si quid̾e p̾ter illos qui bi¬
loca. tria ex eis noua monast̾ia ex quo
auob̾ discessimꝰ integre ordinata st̃
& adhuc restant alia ꝓxime ordinan¬
da. Curamus tñ undecũq euocare
quos uob̃ mttamꝰ. cupientes ꝑ omĩa
ur̃is obedire mandatis.

Expanded text:
de vestra incolumitate et gloria, de pace et prosperitate Ecclesiae, de curiae statu florente et valente, postremo de gratia et benevolentia, quae nobis apud vos perseverat. Bene sua misericordia Deus dignatus d vos fratribus placet, difficile adimplebitur, praesertim cum non sit copia personarum quae esse solebat. Siquidem praeter illos qui biloca; tria ex eis nova monasteria, ex quo a vobis discessimus, integre ordinata sunt; et adhuc restant alia proxime ordinanda. Curamus tamen undecunque evocare, quos vobis mittamus; cupientes per omnia vestris obedire mandatis.
Abbreviated transcription (Latin):
cripta ur̃a & salutationes. regẽ¬
tam deuotꝰ suscipio: qm̃ modicꝰ
sum ad illa. Modicus dixerim
dignitate: s non deuotione. Queri¬
moniȩ regis nr̃e sunt: & marime illa
qm dignant̃ expͥmitis de inuasione
imꝑii. Regis dedecꝰ. regni diminutio¬
nem. nũqm uolui: uolentes odit ani¬
ma mea. Legi quippe. Om̃ĩs anima.
potestatib sublimiorib subdita sit.
& qui potestati resistit. dĩ ordinatiõi
resistit. Qmͣ tam̃ sententiam cupio
uos & om̃imodis moneo custodire.
in exhibenda reu̾entia suminȩ &
apłice sedi & beati petͥ uicario. sic̃
ipsam uob̾ uultis ab uniu̾so serua¬
ri imꝑio. Sunt quȩ non putaui scri-¬
benda. p̃sens ea fortassis oportunus
intimarem.

Expanded text:
cripta vestra et salutationes tam devotus suscipio, quam modicus sum ad illa. Modicus dixerim dignitate, sed non devotione. Querimoniae Regis nostrae sunt, et maxime illa, quam dignanter exprimitis de invasione Imperii. Regis dedecus, regni diminutionem nunquam volui: volentes odit anima mea. Legi quippe: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit: et, Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit . Quam tamen sententiam cupio vos, et omnimodis moneo custodire, in exhibenda reverentia summae et apostolicae Sedi, et beati Petri Vicario, sicut ipsam vobis vultis ab universo servari imperio. Sunt quae non putavi scribenda: praesens ea fortassis opportunius intimarem.
Abbreviated transcription (Latin):
noui. qͣm ꝓpt̃̾ militem illum qui
terram eis uisus est dedisse. quigͥ¬
uabat eos in multis. ita ut de eo
plurimum quererent᷑. Qmͣuis &¬
si ꝓ sola caritate nr̃a id uolunta¬
rie dimisissent nec religionẽ eoꝵ
deciusset. nec meritis forsitan p̾sti¬
tisse bñficium uiderentur. Miror
sane unde hȩc tandem querela
em̾serit. cum & abb̃s ille in bona.
ni fallor & deuota. erga nos uolun¬
tate p̃sentẽ finierit. uitam. & qui
substitut᷑ est ei freq̃nt̃ & familiarit
conueniens nos in necessitatib suis.
nullam nob querimoniae huius
aliqñ fec̾it m̃tionem. Deniq & in
eadem postea domo humanissi¬
me susceptꝰ hospicio. nichil hinc¬
uł ab ipso abb̃e uł alio quoqͣm au¬
diui.S & nob̾ cum in claraualle.
postinodum p̃sens fuit abb̃s. & nu-¬
ꝑrime barri iam instante capło nr̃o
niose uenerunt. & nec hic nec ibi
suꝑ hoc siue ab eo siue auob u.
nuiter quidem memini me suis.
conuentum. Pret̾ea causammiq¬

Expanded text:
novi, quam propter militem illum, qui novi, quam propter militem illum, qui terram eis visus dedisse gravabat eos in multis, ita ut de eo plurimum quererentur. Quamquam etsi pro sola charitate nostra id voluntarie dimisissent, nec religionem eorum dedecuisset, nec immeritis forsitan praestitisse beneficium viderentur. Miror sane unde haec tandem querela emerserit, cum et abbas ille in bona, nisi fallor, et devota erga nos voluntate praesentem finierit vitam: et qui substitutus est ei, frequenter et familiariter conveniens nos in necessitatibus suis, nullam nobis querimoniae hujus aliquando fecerit mentionem. Denique et in eadem postea domo humanissime susceptus hospitio, nihil hinc ab ipso abbate, vel alio quoquam audivi. Sed et vobiscum in Clara-Valle postmodum praesens fuit abbas, et nuperrime Barri, jam instante capitulo veniosae, venerunt: et nec hic, nec ibi super hoc, sive ab eo, sive a vobis, vel tenuiter quidem memini me fuisse conventum. 8. Praeterea causami
Abbreviated transcription (Latin):
dite eam nunc uł a nob̾ ac deinde
suta placet ipsos int̾rogate. Ceꝑant
edificare locum ubi aliquas e soro¬
ribus suis constituerent longe. qui¬
dem ab abbatia sua in confinio aũ
duarum gͣngiaꝵ domus nr̃e. & ꝓpe
pascua ouium nr̃arum. Rogauimꝰ
cos tanqͣm amicos & quib forte ñ
mitiles fuissemꝰ. ne seminariũ scan¬
dali & dissensionũ fomitem siuis pa.¬
riter & nr̃is pararent postis relin¬
quendũ. At illi nichilominꝰ edifi¬
cabant. Hȩc fuit tota iuolentia nr̃a.
sic nos de medio tulimus domũ ilłã.
In excus abiles sumus. si rogare inde
quod oratorium in suo ep̃atu. s &
feodi sui edificare se in consulto pre¬
sumpsissent. cepto int̾uenit oꝑi. qm¬
uis frustra. Nam nec ueitu ab eo de¬
stiterunt. Exinde tnͣseunti mͥ ꝑ t̾ras
illas. is qui tunc erat bassi fontis oceͤ¬
rens. in dicauit quod ab eidificati-¬
one cessasset. Uerumptam̃ non tam
ꝓpt̾ nos sicut illius relatione. cog¬

Expanded text:
dite eam nunc vel a nobis, ac deinde, dite eam nunc vel a nobis, ac deinde, si ita placet, eos interrogate. Coeperant aedificare locum, ubi aliquas e sororibus suis constituerent, longe quidem ab abbatia sua, in confinio autem duarum grangiarum domus nostrae et prope pascua ovium nostrarum. Rogavimus eos tanquam amicos, et quibus forte non inutiles fuissemus, ne seminarium scandali, et dissensionum fomitem suis pariter et nostris pararent, posteris relinquendum. At illi nihilorminus aedificabant. Haec fuit tota violentia nostra: sic nos de medio tulimus domum illam. Inexcusabiles sumus, si rogare, vim quod oratorium in suo episcopatu, sfeudi sui aedificare se inconsulto praesumpissent coepto intervenit operi, quamvis frustra; nam nec vetiti ab eo destiterunt. Exinde transeunti mihi per terram illam, is qui tunc erat abbas, Bassi-Fontis occurrens, indicavit quod ab aedificatione cessassent. Verumtamen non tam propter nos, sicut ex ejus relatione cog
Abbreviated transcription (Latin):
stati non obedire. nefas ducimus.
Qͣmqͣm & uen̾abilis abb̃s Godescalc
qui de ur̃is est. nam & si is adño papa.
ad uos huius rei gr̃a fuerat destina¬
tus. non plane. negau̾it. se repor¬
tasse auob̃ & liberam fris emancipa.¬
cionem. & urãm ipsi spontane
eum sine uoluntaria abb̃is sui con¬
cessione receꝑim. Quod quid̃e nec
uos latuisse amara illa epła demõ¬
strat. in qua nob̾ de sola capituli ñ
expectata conuientia calumniam
struitis. Quasi uͦ uł inmutua nr̃a
conuentione id ꝓhibitum fuerit.
uł emancipatio filii ad capitłm. &
non potius ad solum spectet abb̃em.
Adicitis & de domo quadam fr̃m ur̃oꝵ.
de basso fonte. quod eam nos de me¬
dio tulimus. licet extra statutos ter¬
minos constitutam atq utinam pͥ¬
us qm nos argueretis. eosdem int̾ro¬
gassetis fr̃s. non solum quis eam de
medio tulerit. s etiam qua de causa.
Neq enim celassent uobis ut confidi¬
mus. huius rei uerttatem. Cȩt̾m au-¬

Expanded text:
stati non obedire nefas ducimus. stati non obedire nefas ducimus. Quanquam et venerabilis abbas Godescalcus, qui de vestris est nam is a domino Papa ad vos hujus rei gratia fuerat destinatus, non plane negaverit reportasse se a vobis, et liberam fratris emancipationem, et vestram ipsius spontaneaeum sine voluntaria abbatis sui concessione receperim: quod quidem nec vos latuisse amara illa epistola demonstrat in qua nobis de sola capituli non exspectata conniventia calumniam struitis. Quasi vero vel in mutua nostra conventione id prohibitum fuerit: vel emancipatio filii ad capitulum, et non potius ad solum spectet abbatem. 6. Adjicitis et de domo quadam fratrum vestrorum de Basso-Fonte, quod eam nos de medio tulimus, licet extra statutos terminos constitutam. Atque utinam priusquam nos argueretis, eosdem interrogassetis fratres, non solum quis eam de medio tulerit, sed etiam qua de causa. Neque enim celassent vobis, ut confidimus, hujus rei veritatem. Caeterum au
Abbreviated transcription (Latin):
sis. quos hodie non haberetis. nisi
anob suasi essent uł coacti. Parco
aũt non mobs materie. s uerecun¬
die satisfaciens diues. Inueni ego in
daustris ur̃is qui adu̾bum predica¬
tonis nr̃e cõpuncti. & conu̾si ad nos
uenire disposuerant. cum ecce sollici¬
tantib ur̃is rethentes pedem. recep¬
n a retenti sunt in ordine & habitu
ur̃o. post modum uͦ remordente.
cos conscientia exire uoluerunt. &¬
nifallor exissent. nisi nr̃o firmarent᷑
non assensu tantum: s & hortatu.
S iam audite. quia it̾m uultis au¬
dire: quomͦ tandem frẽm Rob̃tũ
nceꝑim. Dñs papa p̃cepit. nempe.
nogatus ab illo & euis amicis. Dice¬
bat autẽ ur̃m se & abb̃is eius assen¬
sim p̃ce sua optinuisse: nequis dicat
quod p̃cepto extorsit. negatis. Qd
alnos Ipse uiderit. Si uob̾ sum¬
nũ & scm̃ pontificẽ falsitatis argue¬
re libet. ignoscite nob̾ quia nos tan-
t scitati non credere & tantȩ maie-¬

Expanded text:
sos: quos hodie non haberetis, nisi sos: quos hodie non haberetis, nisi a nobis suasi fuissent, vel coacti. Parco autem, non inops materiae, sed verecundiae satisfaciens dives. Inveni ego in claustris vestris, qui ad verbum praedicationis nostrae compuncti et conversi ad nos venire disposuerant: cum ecce sollicitantibus vestris retrahentes pedem, recepti et retenti sunt in Ordine et habitu vestro. Postmodum vero, remordente eos conscientia, exire voluerunt: et, ni fallor, exissent, nisi nostro firmarentur non assensu tantum, sed et hortatu. 4. Sed jam audite quia iterum vultis audire quomodo tandem fratrem Robertum receperim. Dominus papa praecepit, nempe rogatus ab illo et ejus amicis. Dicebat vestrum sese et abbatis ejus assensum prece sua obtinuisse, ne quis dicat quod praecepto extorsit. Negatis: quid ad nos? ipse viderit. Si vobis summum et sanctum Pontificem falsitatis arguere libet, ignoscite nobis: quia nos tantae sanctitati non credere, et tantae maje
Abbreviated transcription (Latin):
tis uos. extant epłe nr̃e ad beate m¬
moriȩ papam innocentiũ. huiꝰ
ueri iudices .& qͣsi uiui testes. Iiust
limus. Propter qd̾ hoꝵ uultis reat
ab amicis:. Num qͥd reddit᷑ ꝓbas
malum. quia minammi uiolan.
pactum. maledicere paci. societal
deserere. scindere. unitatem es: sd
De bono oꝑe non me lapidatis. sa
inficior apud nos est. Putaueral
autem me suꝑ hoc satisfecisse uabl
cum susceptionis eius rationem
dinem necessitatem uiua & ueril
uoce exposui. idq non seme Ql¬
.A
uͥ necdũ quiescitis non erit m pi
qum rescribere quod responde¬
am q̃m uob̾ durum non est re¬
scters quod extusaueram. Minime
sis etiret sollicitaui. magis autem
umiltis annis id cupientem non se.¬
n s sepe cõpressi. Qnã deniq mͦ
supectꝰ haberi possum. qd̾ frem Ro-¬
hum subduxerim uob̾. cuius con¬
Nlo e hortatu magistrũ ottonẽ
hare. siue conu̾sos ad uos siue reu̾.¬

Expanded text:
itis vos, exstant epistolae nostrae ad beatae mitis vos, exstant epistolae nostrae ad beatae memoriae papam Innocentium, hujus rei veri judices, et quasi vivi testes. Illis de limus. 2. Propter quod horum vultis recedere ab amicis? Numquid redditur pro bono malum, quia minamini violare pactum, valedicere paci, societatem deserere, 251 scindere unitatem? Sed esto. De bono opere non me lapidatis, sed de inficior, apud nos est. Putaveram autem me super hoc satisfecisse vobis, cum susceptionis illius rationem, ordinem, necessitatem, viva et veridica voce exposui, idque non semel. Quia vero necdum quiescitis, non erit mihi pigrum rescribere quod responderam, quando vobis durum non est repetere quod excusaveram. 3. Minime bis exiret, sollicitavi: magis autem a multis annis id cupientem, non semel, sed saepe compressi. Quonam denique modo suspectus haberi possum, quod fratrem Robertum subduxerim vobis, cujus consilio et hortatu magistrum Othonem nare, sive conversos ad vos, sive rever
Abbreviated transcription (Latin):
udiui audicionem ur̃am & ti
inui. Scribitis enim contͣ me
amaritudines. absit aut̃ẽ. ut
tam rationabilit̾ qͣm terribiliter.
Quid peccaui. An quod urãm ꝑso¬
nam semꝑ amaui. ur̃m ordinẽ fo¬
ui. & ꝓmoui semꝑ quod in me fuit.
Eidem si u̾b̃ non habet᷑. oꝑa faciunt.
Ut quid mͥ mea conscientia respon¬
det. ego auob̃ debui cõmendari. S
quia contͣria potius loqui & scrib̾e
libet. dabo ego uoci meȩ uocem uir¬
tutis. ex factoꝵ testimonio.Id qui¬
quod quidem non decuerat. U
nus sapiens faciam. uos me coqni
le loci ꝑ manum ep̃i ante donal
Deinde quod hi de bello loco
uob̾ se associauerunt. nr̃i po¬
tissimum studii fuit. Apud ierosi¬
limam rex Balduinꝰ dum adhc
ueret locum scĩ s amuelis uob dom
uit. & mille aureos simul de qul
edificaretur. Uos dono nr̃o & lot̃
habetis. & aureos habuistis. Aps
uirdunũ ꝓ eccłia sc̃i Pauli ut can
uos haberetis. qͣntum laborauer
multi norunt. & qͣntum ꝓfecerim
ipsi sentitis. Si quominꝰ recognose¬

Expanded text:
udivi auditionem vestram, et timui. Scribitis enim contra me amaritudines: absit autem ut tam rationabiliter quam terribiliter. Quid peccavi? an quod vestram personam semper amavi, vestrum Ordinem fovi, et promovi semper, quod in me fuit? Fidem, si Ut quidem mea mihi conscientia respondet, ego a vobis debui commendari. Sed quia contraria potius loqui et scribere libet, dabo ego voci meae vocem virtutis ex factorum testimonio. Id quiquod utique non decuerat. Ut minus sapiens faciam, vos me cogiticolae loci per manum episcopi ante donaverat. Deinde quod hi de Bello Loco vobis se associaverunt, nostri potissimum studii fuit. Apud Jerosolymam rex Balduinus, dum adhuc viveret, locum Sancti-Samuelis donavit nobis, et mille aureos simul, de quibus aedificaretur: vos dono nostro et locum habetis, et aureos habuistis. Apud Virdunum pro ecclesia beati Pauli, ut eam vos haberetis, quantum laboraverim, multi norunt: et quantum profecerim, ipsi sentitis. Si quominus recognosc
Abbreviated transcription (Latin):
luisus sum multociens scrib̾e
fateor ꝓpt̾ uos. & quod statu¬
eram non fateor ob ur̃am odibilẽ
duriciam. s caritas p̾ualebit. Uo¬
lo uob̃ ur̃os amicos retinere. & non
dignamini. uolo reconciliare inimi¬
cos & non patimini. Non uultis
hr̃e pacem manib ac pedib accer¬
sitis ur̃am cont̾bationẽ. s confusioñẽ.
s depositionẽ. Multiplicatis uobis
accusatores. defensores subtͣhitis.
Excitatis tt̾m in uos olim sopita dis¬
crimina. ꝓuocatis adu̾sarios. patro¬
nos offenditis. Ubiq apud uos ꝓ ra-¬
tione uoluntas. totum ꝓ impio ni¬
chil extimore dĩ. Qui de uob̃ non
rident inimici. non conquerunt᷑
amici. Quomͦ deuestistis hominẽ
non dico iudicio non conuictum:
scandaliabit qͦt ora ad subsannãdũ.
qͦt corda ad succẽ sendũ mouebit. Itane
putatisꝑisse iusticiã de toto orbe
sicut de ur̃o corde. ut homo sic ab¬
latum ꝑdat archidiaconatũ: S uos
forsitan plus amatis reddẽ & ꝑde.
te queso nolite facere hanc rem. qmͣ

Expanded text:
isus sum multoties scribere, fateor, propter vos, et statueram non facere ob vestram odibilem duritiam: sed charitas praevalebit. Volo vobis amicos vestros retinere, et non dignamini: volo reconciliare inimicos, et non patimini. Non vultis habere pacem: manibus ac pedibus accerstram conturbationem, sed confusionem, sed depositionem. Multiplicatis vobis accusatores: defensores subtrahitis. Excitatis iterum in vos olim sopita discrimina, provocatis adversarios, patronos offenditis. Ubique apud vos pro ratione voluntas; totum pro imperio, nihil ex timore Dei. Qui de vobis non rident inimici, non conqueruntur amici? Quomodo devestistis hominem, non dico judicio non convictum, scandalizabit? quot ora ad subsannandum, quot corda ad succensendum movebit? Itane putatis periisse justitiam de toto orbe, sicut de vestro corde, ut homo sic ablatum perdat archidiaconatum? Sed vos forsitan plus amatis reddere, et pete, quaeso, nolite facere hanc rem: quam
Abbreviated transcription (Latin):
lud. caritas cooꝑit multitudinem pec¬
catoꝵ. ut illa humilitas. qua ꝓpͥe conser
infirmitatis sc reputat imꝑfectum.
Si quidem & de ipsa scriptum ẽ. Us̃
non habeas. quippe cum sit & inge¬
nium uelex ad intelligendum. quod
dr̃ & uoluntas agilis ad eligendum.
quod utilit᷑ suadetur. Sed licet speci
aute m ut meũ iã olun familiarissi¬
mum. paucis & cum ommi fidutia
moneo. ne iam duitiꝰ anunas desidan¬
tium te. in tuȩ quidem anunȩ hor¬
rendum ꝑiculum tui expectatione
suspendas. En tua coꝵq ni fallor qͥ
tecum sunt. & mors & uita in manu
tua ẽ. Arbitramur enim qͥcqͥd fecetss
tu aut uolueris. illos cẽ. facturos.
Alio quin aꝑte denuntia illis. quia
uieta om̃ium abbatum nr̃oꝵ ñ contẽp¬
neudam sententiam. quȩ merito ꝓces¬
sit in uos. qui redierint uiuent: qui
rennuerint morientur.U¬

Expanded text:
lud, Charitas operit multitudinem peclud, Charitas operit multitudinem peccatorum ; aut illa humilitas, qua propriae conscius infirmitatis se reputat imperfectum: siquidem et de ipsa scriptum est: Deus huminon habeas; quippe cui sit et ingenium velox ad intelligendum quod dicitur, et voluntas agilis ad eligendum quod utiliter suadetur, sed licet speciaautem, ut meum jam olim familiarissimum, paucis et cum omni fiducia moneo, ne jam diutius animas desiderantium te, in tuae quidem animae horrendum periculum, tui exspectatione suspendas. En tua eorumque ni fallor qui tecum sunt, et mors, et vita in manu tua est. Arbitramur enim quidquid feceris tu aut volueris, illos esse facturos. Alioquin aperte denuntia illis, quia juxta omnium abbatum nostrorum non contemnendam sententiam, quae merito processit in vos: Qui redierint, vivent; qui renuerint, morientur.
Abbreviated transcription (Latin):
milit᷑ non facuint: Non. Sed au¬
di quid & de ipsis sentiam. & noli
frustra calumpniari. Quid me uis
odiosum facere multis milib sc̃oꝵ
qui sub nr̃a ꝓfessione non nr̃o conũ¬
santes more. tam̃ aut sc̃e uiuunt
aut beate defuncti sunt: Num ig¬
noro quod reliquerit ds̃ sͥ septem
milia uirorum. qui ñ curuauerunt
monasteriis ad nr̃a uenientes recipi¬
endos censueru. N unquid ñ uenien¬
tes dampnaui: Excuso illos ñ accuso.
Soli sunt inuidi. quos exeusare non
uolo nec ualeo. Quib exceptis si quis
cȩterorum ad regulȩ cupiat transire
puritatẽ. si ꝓpt̃ scandaliun ũ audeat.
aut certe etiam ob certam corꝑis infir¬
mitatẽ. puto quia non peccat dum tñ
studeat in suo loco sobrie & iuste &
pie conu̾sari. Nam si qua ex monaste¬
rii more iuius forte districte quam
regula constituisse uidetur. obseruari
compellitur. exensabit hoc forsitan
aut illa caritas qua cunctatur migra¬
re ad melius ꝓpt̾ scandalum iuxta il¬

Expanded text:
militer non faciunt? Non: sed aumiliter non faciunt? Non: sed audi quid et de ipsis sentiam; et noli frustra calumniari. Quid me vis odiosum facere multis millibus sanctorum, qui sub nostra professione non nostro conversantes more, tamen aut sancte vivunt, aut beate defuncti sunt? Non ignoro quod reliquerit sibi Deus septem millia virorum, qui non curvaverunt monasteriis ad nostra venientes, recipiendos censuerim. Nunquid non venientes damnavi? Excuso illos, non istos accuso. Soli sunt invidi, quos excusare nec volo, nec valeo. Quibus exceptis, si quis caeterorum ad Regulae cupiat transire puritatem, sed propter scandalum non audeat, aut certe etiam ob certam corporis infirmitatem; puto quia non peccat, dum tamen in suo studeat loco sobrie, et juste, et pie conversari. Nam si qua ex more monasterii minus forte districte, quam Regula constituisse videtur, observare compellitur; excusabit hoc forsitan aut illa charitas, qua cunctatur migrare ad melius propter scandalum, juxta il
Abbreviated transcription (Latin):
nescis quod inuidia diaboli intrauit
mors in orbem terrarum: Attende
itaq tͥ. Si enim ubi inuidia ibi mors
ꝓfecto non potes simul & inuidere
& iuuere. Quid molestus es fr̃i tuo
qm̃ satagit quemadinodum quȩ ꝓces-¬
serunt de labiis sius non faciat irrita:
Si querat homo uͥ & quomͦ ꝑsoluet
quod pollicitꝰ ẽ. dõ. quid tu ꝑdis: For¬
tassis si aliquantȩ pecunȩ tu eum de¬
bitorem teneres. circuire cogeres mare
& aridam donec usq ad nouissi mum
quadrantẽ debitum redderet uniũ¬
sum. Quid gͥ meruit de te ds̃ tuus.
ẽ. debitore recipiat: Immo uni inui¬
dens. duos tͥ reddis infensos. duni &
dnm serui obsequio. & dñi gr̃a seruũ
fraudare conaris. Tu quare illum po¬
tuis ñ imitaris. & ipse uidelicet ꝑsol¬
uendo quod debes: Putas ne & tuũ ñ
requiretur debitum: An potrꝰ ꝓpt̾
hoc magis irritas dm̃ impie: quia
dicis in corde tuo non requiret: Quid
inquis: Omnes gͦ dampnas qui si¬

Expanded text:
nescis quod invidia diaboli intravit nescis quod invidia diaboli intravit mors in orbem terrarum . Attende itaque tibi. Si enim ubi invidia, ibi mors; profecto non potest simul et invidere, et vivere. Quid molestus es fratri tuo, quoniam satagit quemadmodum quae processerunt de labiis suis, non faciat irrita? Si quaerat homo, ubi et quomodo persolvat quod pollicitus est Deo; quid tu perdis? Fortassis si aliquantae pecuniae tu eum debitorem teneres, circuire cogeres mare et aridam, donec usque ad novissimum quadrantem debitum redderet universum. Quid igitur meruit de te Deus tuus,est, debitore recipiat? Imo uni invidens, duos tibi reddis infensos: dum et dominum servi obsequio, et domini gratia servum fraudare conaris. Tu quare illum potius non imitaris, et ipse videlicet persolvendo quod debes? Putasne et tuum non requiretur debitum? An potius propter hoc magis irritas impie Deum, quia dicis in corde tuo, Non requiret? 19. Quid inquis? omnes ergo damnas qui si
Abbreviated transcription (Latin):
qui de aliis monasteriis fracto stabi¬
litatis uoto & contempto senioꝵ im¬
ꝑio ad nr̃m ordinem ueniunt. Ad
quos quidem breuis responsio. sed
ꝑiculosa. U ereor namq dispicere qui¬
b̾dam quod dicturus sum. Cȩterũ
magis mͥ uerendum puto. ne tacen¬
do i̾ntatem illum u̾siculum ñ uera¬
citer cantem. Iusticiam tuam ñ ab¬
scondi in corde meo. uitatem tuam
& salutare tuum dixi. Hac gͦ illos
ratione suscipimus. qm̃ non puta¬
mus ẽẽ. malum si uota labiorum suoꝵ
quȩ in locis suis potuerunt quidem
ꝓmittere. sed nequaquam ꝑsoluere.
dõ qui ubiq ẽ. ubicumq poterunt
reddant. & soliꝰ ruptȩ stabilitatis
dampna. reliquoꝵ regłariũ p̃ceptoꝵ
integra obseruatione conpensent.
Si cui dispͥicet hoc & mur murat.
aduersꝰ hominem querentẽ salutẽ
suam. respondebit ꝓ eo salutis auctor
Nonne oculus tuus ncquam . ẽ. quia
ille bonus: O quisquis es qui saluti
inuides alienȩ parcito uel tuȩ. An

Expanded text:
qui de aliis monateriis, fracto stabiqui de aliis monateriis, fracto stabilitatis voto, et contempto seniorum imperio, ad nostrum Ordinem veniunt. Ad quod quidem brevis responsio, sed periculosa. Vereor namque displicere quibusdam quod dicturus sum. Caeterum mihi magis verendum puto, ne tacendo veritatem, illum versiculum non veraciter cantem: Justitiam tuam non abscondi in corde meo: veritatem tuam et salutare tuum dixi . Hac ergo illos ratione suscipimus, quoniam non putamus esse malum, si vota labiorum suorum, quae in locis suis potuerunt quidem promittere, sed nequaquam 25 persolvere; Deo qui ubique est, ubicumque poterunt, reddant; et solius ruptae stabilitatis damna reliquorum regularium praeceptorum integra observatione compensent. Si cui displicet hoc, et murmurat adversus hominem quaerentem salutem suam; respondebit pro eo salutis Auctor: Nonne oculus tuus nequam est, quia ille bonus? O quisquis es qui saluti invides alienae, parcito vel tuae. An
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. ꝑdes omnes qui loquuntur
mendatium. & quia unusquisq onꝰ
suum portabit. & unusquisq ꝓ se ra¬
tionem reddet. Alioquin qua fronte
psallam. mentiens in conspectu dĩ.¬
& angłoꝵ illud de psalmo. reddam
tͥ uota mea quę distinxerunt labia
mea: U iderit deniq abbas m̃s quid
sͥ faciendum putet. de eo quod ex re¬
gula ad ipsum specialit᷑ dirigitur.
ut p̾sentem regulam in omib con¬
& nemo excipitur. ut omnes scilicet
ꝑ omiua magistram sequantur regulã
nec ab ea temere deuictur a quoquã.
ego sic eum ipsum sequi decreui semꝑ
& ubiq magistrum ut nequaquam
a regłe quam teste ipso uiraui & sta¬
tui eustodire deuiem mnagisterio.
Occurramus breuit questioni quȩ
a latere nob̾ surgere posse udetur.
& sic iam nimis longam finiamus
epłam. U ideor nempe contraria loqͥ
rei quam facio. Queri & enu a me
potest si hos dampno qui abbatis
sui non solum consensu. sed & iussu
suum monasterium deseruerunt.
quo pacto illos recipiam & retineã.

Expanded text:
rdes omnes qui loquuntur mendacium ; et quia unusquisque onus suum portabit , et unusquisque pro se rationem reddet . Alioquin qua fronte psallam mentiens in conspectu Dei et angelorum illud de Psalmo: Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea? Viderit denique abbas meus, quid sibi faciendum putet de eo quod ex Regula ad ipsum specialiter dirigitur, « Ut praesentem regulam in omnibus con nemo excipitur, « Ut omnes » scilicet « per omnia magistram sequantur regulam; nec ab ea temere devietur a quoquam . » Ego sic ipsum sequi decrevi semper et ubique magistrum, ut nequaquam a Regulae, quam teste ipso juravi et statui custodire, deviem magisterio. 18. Occurramus breviter quaestioni, quae a latere nobis surgere posse videtur, et sic jam nimis longam finiamus epistolam. Videor nempe contraria loqui rei quam facio. Quaeri etenim a me potest, si hos damno, qui abbatis sui non solum consensu, sed et jussu suum monasterium deseruerunt, quo pacto illos et recipiam, et retineam,
Abbreviated transcription (Latin):
ac regularit᷑ ꝓfiteri quemq in p̾sentia
alb̃is. In presentia gͥ tm̃. non etiam
ad nutum ipsius fit cuiꝰq ꝓfessio.
Testis ꝓinide adhibetur abbas ñ dictator
ꝓfessionis. adiutor ñ fraudator ad un¬
pletionis. uindex ñ auctor. p̃uaricati¬
onis. Quid gͥ: Ponam in manu abb̃is
quod absq ulla exceptione coram dõ &
ens ex regła sc̃i benedicti si quando alit̃
fecero. a dõ me ẽẽ. dampnandum quẽ
irrideo: Si albas m̃s aut etiam angłs
de celo alit̃ contraria uisserit. libere re¬
cusabo huiꝰmodi obedientiam quȩ me
transgressorem ꝓpͥi uoti. & peierare
faciat nomen dĩ mei. Seio enum me
uixta scripturȩ ueritatẽ ex ore meo
uel condempnandum uel iustifican¬
dum. & quia os quod mentitur occi¬

Expanded text:
ac regulariter profiteri quemque in praesentia ac regulariter profiteri quemque in praesentia abbatis. In praesentia ergo tantum, non etiam ad nutum ipsius fit cujusque professio. Testis proinde adhibetur abbas, non dictator professionis; adjutor, non fraudator adimpletionis; vindex, non auctor praevaricationis. Quid igitur? Ponam in manu abbatis quod absque ulla exceptione coram Deo etens ex Regula , si quando aliter fecero, a Deo me esse damnandum, quem irrideo? Si abbas meus, aut etiam angelus de coelo contraria jusserit, libere recusabo hujusmodi obedientiam, quae me transgressorem voti proprii, et pejerare faciat nomen Dei mei. Scio enim me juxta Scripturae veritatem ex ore meo vel condemnandum , vel justificandum;
Abbreviated transcription (Latin):
uinculum. pacis firmam̃tum ñ de se¬
ro: Et si corpus absentauit obedien¬
tia. sed sp̃m semꝑ ibidem p̃sentem te¬
net. concors deuotio. & in nullo dis¬
similis conu̾satio. Qua die autẽ qͦd
quidem ds̃ au̾tat. aliis incipiam ui¬
uere legib aliis morib conũsari. diũ¬
sis deseruire obseruantiis. adinuenire
noua. extraneas nsurpare consuetis¬
dines. trausgressor ꝓfessionis. ꝓmis¬
sam stabilitatem. iam ñ me tenere
confido. Dico gͦ abb̃i ꝑ omnia obtẽ¬
pandum. sed salua ꝓfessione.
Uerum tu ꝓfessꝰ scđm regłam.
sc̃i benedicti. ubi ꝓmisisti obe¬
dientiam. ꝓmisisti & stabilitate. Quod
si obedieris quidem. stabilis autem n fu¬
eris. dum offendis in uno factus es oium
reus. Si omnium. & ipsiꝰ obedientiȩ.
U ides itaq pondus tuȩ obedientiȩ:. Qm
nempe stabilitatis trans gressionem suf¬
ficit excusare quȩ nec sͥ quidem ualet
patcinari: Item. Hotum. ẽ. sollempiut̃

Expanded text:
vinculum, pacis firmamentum non desevinculum, pacis firmamentum non desero? Et si corpus absentavit obedientia, sed spiritum semper ibidem praesentem tenet concors devotio, et in nullo dissimilis conversatio. Qua die autem quod quidem Deus avertat aliis incipiam vivere legibus, aliis moribus conversari, diversis diservire observantiis, adinvenire nova, extraneas usurpare consuetudines: transgressor professionis, promissam stabilitatem jam non me tenere confido. Dico ergo abbati per omnia obtemperandum, sed salva professione. Verum tu professus secundum Regulam sancti Benedicti, ubi promisisti obedientiam, promisisti et stabilitatem. Quod si obedieris quidem, stabilis autem non fueris; dum offendis in uno, factus es omnium reus: si omnium, et ipsius obedientiae. 17. Vides itaque pondus tuae obedentiae? Quomodo nempe stabilitatis transgressionem sufficit excusare, quae nec sibi quidem valet patrocinari? Idem notum est solemniter
Abbreviated transcription (Latin):
Porro si decestaris in loco ꝑseuerantẽ¬
qui alb̃is forte subdi contempuit un¬
piis. miraris si rep̃hendimus obedi¬
entiam. quȩ uob̃ ur̃m deserendi locũ
uel causa extitit uel occasio. p̃sertumn
cum in ꝓfessione regłari. sic ꝓmitat᷑
stabilitas. ut de subiectione abb̃i exhi¬
benda nulla penitus mentio fiat:
gͦ tu de stabilitate tua facis. quam
ap̃ cist̾cium firmasti. & nunc alibi ba¬
bitas: Ad quod respondeo. E go qui¬
dem cist̾ciensis monachꝰ ibidem ꝓfess
ab abb̾e meo ubi nunc habito missus
sum. sed missus in pace. missus si ne
scaudalo. sine discordia. missus uixta
consuetudinem & communẽ institu¬
tionẽ. Quaidiu gͦ in eadem qua
missus sum pace & concordia ꝑseuero.
quaidui in unitate sto. cominunib
pͥuata ñ p̾fero. quietus & subiectus
in quo positus sum ꝑmaneo. secura
dico conscientia quod ꝓmisi firmit᷑
teneo. Quomͦ enim stabilitatis notũ¬
p̃uaricor. qui unanimitatis ñ rumpo

Expanded text:
Porro, si detestaris in loco licetPorro, si detestaris in loco licetqui abbati forte subdi contemnit imperiis; miraris si reprehendimus obedientiam, quae vobis vestrum deserendi locum vel causa exstitit, vel occasio? praesertim cum in professione regulari sic promittatur stabilitas, ut de subjectione abbati exhibenda nulla penitus mentio fiat. 16. Quid ergo 24 tu de stabilitate tua facis, quam apud Cistercium firmasti; et nunc alibi habitas? Ad quod respondeo: Ego quidem Cisterciensis monachus ibidem professus, ab abbate meo ubi nunc habito missus sum, sed missus in pace, missus sine scandalo, sine discordia, missus juxta consuetudinem et communem institutionem. Quandiu ergo in eadem qua missus sum, pace et concordia persevero, quandiu in unitate sto, communibus privata non praefero, quietus et subditus in quo positus sum permaneo, secura dico conscientia, quod promisi, firmiter teneo. Quomodo enim stabilitatis praevaricor votum, qui unanimitatis non rumpo
Abbreviated transcription (Latin):
conscientiam quod cȩteris collegis sinis
frna corla graui scandalo concutienti
ipse unt̾ fr̃es in ꝓposito & in ordine suo
sine querela conũsetur. Cuiꝰ ego si op¬
tio detur pigram potiꝰ elegerim inobe¬
dientiam cum ipsuis conscientia. quã
horum studiosam obedientiam cum
scandalo. Estimo enum quia melius
agit iste sic inobedicns alb̃i. sed ñ cari¬
tati. seruando unitatẽ in uinculo pacis.
quam illi qui ita optemꝑant homini
uni. ut iuium p̾ferant unitati. E iden¬
ter & hoc addiderim ex pedire magis
cuilibet sola uniꝰ homuns piclitari
obedientia. quam reliquis omnibꝰ pie
nob̃ in monasteriis conũsantib obser¬
uanda traduntur. subiectio abb̃i &
stabilitas in loco. Et ita obseruanda.
quod neutrum p̃pediat alterum. nec
alt̾utrum sͥ p̾iudicent. ut ũbi gr̃a
sic te stabilem in loco exhibeas. ut alb̃i
subici ñ contempnas. sic obedias abbi¬
subiectus. ut stabilitatẽ ñ amittas.

Expanded text:
conscientiam, quod caeteris collegis suis conscientiam, quod caeteris collegis suis fraterna corda gravi scandalo concutientibus, ipse inter fratres in proposito et Ordine suo sine querela conversetur? Cujus ego, si optio detur, pigram potius elegerim inobedientiam eum ipsius conscientia, quam horum studiosam obedientiam cum scandalo. Aestimo enim, quia melius agit iste sic inobediens abbati, sed non charitati, servando unitatem in vinculo pacis; quam illi qui ita obtemperant homini uni, ut unum praeferant unitati. Fidenter et haec addiderim, expedire magis cuilibet sola unius hominis periclitari obedientia, quam reliquis omnibus pienobis in monasterio conversantibus observanda traduntur; subjectio abbati, et stabilitas in loco: et ita observanda, quod neutrum praepediat alterum, nec alterutrum sibi praejudicent. Ut, verbi gratia, sic te stabilem in loco exhibeas, ut abbati subjici non contemnas: sic obedias subjectus abbati, ut stabilitatem non amittas.
Abbreviated transcription (Latin):
corum: Deniq & orat dicens. Ab oc¬
cultis meis munda me dñe. & ab alie¬
nis parce seruo tuo. Unde etiam maloꝵ
quoꝵ noluit participare malum. stu¬
duit declinare consortium. Ait etenĩ
Non sedi cum concilio uauitatis. &
cum iniqua gerentib ñ introibo. Hiue
ũsiculo conuenit & subsequens. Odiui
inquit ęccłam malignantium. & cum
impiis non sedebo. Audi deniq &
sapientis consilium. Eili mi ait. si te
lactai̾int peccatores. ne acquiescas eis.
Tu gͥ aduersꝰ hȩc atq alia. in hunc
modum ĩnumera ĩuitatis testimonia
putasti euipiam obediendum: O odi¬
osa pũsitas. Obedientiȩ uirtus
quȩ semꝑ militat u̾itati. adu̾sꝰ
u̾itatem accingitur: Felicẽ
ego dixerim fris henrici in¬
obedientiam. cui resi piscen¬
ti ab errore cito. & reu̾tenti
ex itincre. talem conti¬
git non ẽꝑiri obedien¬
tiam. Quam potiorẽ
nunc & dulciorem suȩ
huiꝰmodi inobedientiȩ
carpit. iam iamq degustat.
fructum. bonam habens

Expanded text:
eorum? denique et orat dicens, Ab oceorum? denique et orat dicens, Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Unde etiam malorum, quorum noluit participare malum, studuit declinare consortium. Ait etenim: Non sedi cum concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Huic versiculo concinit et subsequens: Odivi, inquit, ecclesiam malignantium, et cum impiis non sedebo . Audi denique et Sapientis consilium: Fili, mi, ait, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . 14. Tu ergo adversus haec atque alia in hunc modum innumera veritatis testimonia, putasti cuipiam obediendum? O odiosa perversitas! Obedientiae virtus quae semper militat veritati, adversus veritatem accingitur. Felicem ego dixerim fratris Henrici inobedientiam, cui cito resipiscenti ab errore, et revertenti ex itinere, talem contigit non experiri obedientiam. Quam potiorem nunc et dulciorem suae hujusmodi inobedientiae carpit, jamjamque degustat fructum, bonam habens
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi fures & socii furum. similem sunt
excepturi sententiam. Ibi par subi¬
bunt idicium. & qui lactant
& qui lactantur peccatores. ꝑge
gͥ iam dicere. quid ad me. illes
uiderit. Tange picem & dic non
sum inquinatus ab ea. Abscon¬
de ignem in sinu tuo. & teiac¬
tato non aduri. Pone deniq
portionem tuam cum adul¬
teris. nichilq tua inter eẽ.
putato. Non ita ysaias.
Redarguit enum se ip¬
sum nͨ solum quia ip̃e
unmundus. sel & quod
socius sit immundorum.
quia inquiens uir pollutꝰ
labiis ego sum. & iii medio
ppłi immunda labia habentis ego ha¬
bito. Redarguit autem se dixerun. ñ
quia cum alus babitaret. sed quia mala
non redarguerit. Sic namq ait. Ue mͥ
quia tacui. Quando uͦ ipse malum
facere acquiesceret quod se in aliis ñ
redarguisse redarguit: Quid enum
etiam dauid. nonne alieni contagione
peccati. se senserat inquinari posse. cũ
diceret. cum hominib oꝑantib iniqui¬
tatem. & ñ cominunicabo cum electis

Expanded text:
Ibi fures et socii furum similem sunt Ibi fures et socii furum similem sunt excepturi sententiam. Ibi par subibunt judicium et qui lactant, et qui lactantur peccatores. Perge igitur jam dicere, Quid ad me? ille viderit. Tange picem, et dic: Non sum inquinatus ab ea. Absconde ignem in sinu tuo, et te jactato non aduri. Pone denique portionem tuam cum adulteris, nihilque tua interesse putato. Non ita Isaias: redarguit enim se ipsum, non solum quia ipse immundus, sed et quod socius sit immundorum: Quia, inquiens, vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi immunda labia habentis ego habito. Redarguit autem se dixerim, non quia cum malis habitaret, sed quia mala non redarguerit. Sic namque ait: Vae mihi quia tacui! Quando vero ipse malum facere acquiesceret, quod se in aliis non redarguisse redarguit? Quid enim etiam David? nonne alieni contagione peccati se senserat inquinari posse, cum diceret, Cum hominibus operantibus iniquitatem, et non communicabo cum electis
Abbreviated transcription (Latin):
ueam quoq pꝰ eum non quidem cȩcis
sed aꝑtis oculis more balaam cadere ñ
cunctatus sis. tu ne inquam illum tuo
ita beandum putasti obsequio. ut mor¬
te illi grauiorem exhibueris obedientiã:
Reuera nunc exꝑior quam uera sit illa
nonue si sapis gemis. & si non desipis
tremis. quippe cuiꝰ obedientia nͨ meo.
sed u̾itatis uidicio peior inuenta . ẽ.
homicidio: Si bȩc non ignoras. quomͦ
non trepidas: Quod si trepidas. quomͦ
ñ emendare festinas: Alioquin qualẽ
hinc ad illud tribunal t̾rificum con¬
scientiam portas. nbi iudex teste non
indiget. ubi u̾itas disentit intentiones.
ubi inquisitio culparum ꝑtingit ad
abdita cordis. ubi deniq sccretissunos
recessus meutium diuinus ille inuesti¬
gat intuitus. & ad subitum illum soł
fulgorem anumarum expansi sinus.
cuncta siue bona siue mala euomunt
quȩ celabant: Ibi fr̃ adam facientes
& consentientes pari pęna pument᷑.

Expanded text:
veam quoque post eum, non quidem caecis, veam quoque post eum, non quidem caecis, sed apertis more Balaam, oculis cadere non cunctatus sis: tune, inquam, illum tuo ita beandum putasti obsequio, ut morte illi graviorem exhibueris obedientiam? Revera nunc experior, quam vera sit illa nonne, si sapis, gemis; et si non desipis, tremis? Quippe cujus obedientia non 23 meo, sed Veritatis judicio, pejor inventa est homicidio. 13. Si haec non ignoras, quomodo non trepidas? quod si trepidas, quomodo non emendare festinas? Alioquin qualem hinc ad illud tribunal terrificum conscientiam portas, ubi judex teste non indiget, ubi veritas discutit intentiones, ubi inquisitio culparum pertingit ad abdita cordis, ubi denique secretissimos recessus mentium divinus ille investigat intuitus, et ad subitum illum Solis justitiae fulgorem, animarum expansi sinus, cuncta sive bona, sive mala evomunt quae celabant? Ibi, frater Adam, facientes et consentientes pari poena punientur.