comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
predecessoros sin regos langobat dond abstu¬
Iriant cis rostiturior. Et hoc non soca semrel
ot bis. sos er tercio ad suggostione pons
aatum est t aistulphus rex in sua ur¬
sũa ꝑfĩbia ꝑmant̃s ut alter pharao / omo
restituote nolut.
ppinꝰ aũt rex postꝙͣ illũ dic obstinatũ
in sua ꝑtinacia iudir coritra illũ exer¬
citum cõgregauit.Bt cñ iam auediũ itmeris
confecisset. Denno puis pastor eccit ne cã
effusionis xpĩam sanginis ẽẽ iundereturꝰ
obsotratorias et admonitorias illi diregitltas.
per quois per oĩa duuna misteria et futuri
duum exanunis euridõ impiissimũ regõ
adiranit. ut pacifice et absq hũam sangiĩs
offusione ea q̃ ad sanctam romanã eccĩaro
et romaria rempucam ꝑtinebãt restituerer.
ed in sua nequitia obstmatus non tantũ
dosistere noluit. sod sancto uiro cominatus
cuditit illi non dubitanit occuirero
sod diuina potentia fractus a francis suporaiꝰ
usq ad interintionẽ suorũ ost contritus

Expanded text:
essores sui reges Langobardorum abstulerant, eis restitueret. Et hoc non solum semel et bis, sed et tercio ad suggestionem pontificis actum est. At Aistulphus rex in sua perfidia permanens, ut alter Pharao, omnimodo restituere noluit. ppinus autem rex, postquam illum sic obstinatum in sua pertinacia vidit, contra illum exercitum congregavit. Et cum iam medium itineris confecisset, denuo pius pastor ecclesie, ne causa effusionis christiani sauguinis esse videretur, obsecratorias et admonitorias illi direxit litteras, per quas per omnia divina misteria et futuri diem examinis cundem impiissimum regem adiuravit, ut pacifice et absque humani sanguinis effusione ea que ad sanctam Romanam ecclesiam et Romanam rem publicam pertinebant, restitueret. Sed in sua nequitia obstinatus, non tantum desistere noluit, sed sancto viro comminatus itudine, illi non dubitavit occurrere, sed divina potencia fractus, a Francis superatus, usque ad internitionem suorum est contritus
Abbreviated transcription (Latin):
et om̃ sanctorũ ab om̃ibus dcre uenerari
et honolari. Damnantes et anathomati¬
santes synodũ prido in ꝑtibus gretie cogẽte
ponstanitino miꝑatoro celebiatam. que
Socieueiar Scas ymagines deponendas

Expanded text:
et omnium sanctorum ab omnibus debere venerari et honorari, damnantes et anathematisantes synodum pridem in partibus Grecie cogente Constantino imperatore celebratam, que decreverat dictas ymagines deponendas
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o or sm p̾docessores a iure sancto romant
icẽro abstulissomi. Que cũ onña hoc rite com
completa. Scũs rex niclitus cũ exercitu suo
ad partes suas se recepir. et ꝑiforiniter
Sanina que a francorũ rego receperar aĩo

Expanded text:
e sancte Romane ecclesie abstulissent. Que cum omnia hec rite essent completa, dictus rex inclitus cum exercitu suo ad partes suas se recepit, et pariformiter damna que a Francorum rege receperat animo
Abbreviated transcription (Latin):
paulũ diaconũ germanũ sim̃ uitũ santissimm̃
latq ambrosiũ p̾miceriũ plutimis cñ munrrib
misit ad eurido aistuilpliĩ regẽ ad pacis federa
adinuemenda. t dde profeonꝰ rex. antiqui
hostis inuasus uersutia. ac pacis fodera spernrẽs
multasq chanctissimo into stephano pape
ac populo romano inferons molestras: uabe
cũ prłia adiacentẽ suo imperio conabas subicero
Ob quã cam papli rogis francre pipun auxi¬
liũ conatus est petere. unde in franciã ei
suis clericis eogitur uenrro. Cini uemendo
in una noctiũ apparini magnũ signũ in celo
globus su igueus a parte anstrali: Docliniãs
a gallie fimbus ad partes langobardorũ
uõd anstulphus Rep audieris modicũ
timuit estimãs ꝙ si regis franci aupi¬
lio papa uibis/ potuotris. ip̃e non posser do
facili Romã cũ finitima regione obtmere
Conide ad hoc impodiendũ Aarlomanũ monachũ
cassinesõ de quo pͥmiseramꝰ. ad pipinũ
premiftendũ depcitauit. ut ip̃o samũ pon

Expanded text:
um sanctissimum, atque Ambrosium primicerium plurimis cum muneribus misit ad eundem Aistulphum regem ad pacis federa adinvenienda. At idem protervus rex antiqui hostis invasus versutia ac pacis federa spernens multasque sanctissimo viro Stephane pape ac populo Romano inferens molestias, Urbem cum patria adiacente suo imperio conabatur subicere. Ob quam causam papa regis Francie Pipini auxilium conatus est petere. Unde in Franciam cum suis clericis cogitur venire. Cui in veniendo in una noctium apparuit magnum signum in celo, globus scilicet igneus a parte australi declinans a Gallie finibus ad partes Langobardorum. 33. Quod Aystulphus rex audiens, modicum timuit, estimans, quod, si regis Franci auxilio papa Urbis potiretur, ipse non posset de facili Romam cum finitima regione obtinere. Unde ad hoc impediendum Karlomannum monachum Cassinensem, de quo premiseramus, ad Pipinum premittendum deputavit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Puio pipinꝰ ut audint sumũ pontifice¬
ad regnũ suũ uenisse. mimenso gandio
repletus. eũ optimatibus suns usq ad regni fines
processit. ebs scũ illũ appropinquare cerneret
per friũ miliariũ spatrũ ex equo desiliens
cum magria h̃mlitate pedes obia illi obm̃a¬
eñ uxore sua et liberis / usq ad ip̃m peruemꝑ¬
eti quo ꝑuenisser ad toitã prostratus xmbsacros
pedos uenerabilites ostularta est. Ax indo ince¬

Expanded text:
audivit, summum pontificead regnum suum venisse, immenso gaudio repletus, cum optimatibus suis usque ad regni fines processit. Sed cum illum appropinquare cerneret per trium miliarium spatium, ex equo desiliens, cum magna humilitate pedes obviam illi cum uxore sua et liberis usque ad ipsum pervenit. Quo cum pervenisset, ad terram prostratus, eius sacros pedes venerabiliter osculat
Abbreviated transcription (Latin):
młtis q oũ ditatũ regiis mimeribus gem
Nem fecit. Contra quos krarolus non longe
Andibona bellum cõmittons. eos sicut et
pus maxĩe cede prostrauit. peerato satracem
gallorũ fines ingressi. usq ad prouinciam
uoneru. Et capta aelato. oĩa crcũquaq
Soiolia sunt Dunc liarolus legatos crm
muneribus ad liudprandum regẽ mittẽs
ab eo tontra sacracenos aux iliũ popostit.
Qui nichil moratus cũ om̃i langobardorũ
uxercitu. in eius adintoriũ proporauit.
Sno comꝑto gens sarraconorũ mox ab illis
ĩtrionibꝰ anfugit. Luidpiandꝰ uero cũ
oñ suo exercitu ad italiõ rediit. Mrilta idẽ
regnaitor cõtia romanos bella gessit. in
quibus semꝑ uictor extitit. p̾ter ꝙ semeb
in arimino eo absento onis pexercitiio cesus õ.
Et alia uce cũ apud uĩcũ pilleñ Rage põta¬
tibus cesa uel capta est Bursus cũ rauẽnã
hil dobiandus regis nepos et perodeo uinre¬
tuuis duy optintrõi. inrnẽtibus subito
ueneticis hildobranidus abeis captus est

Expanded text:
ditatum regiis muneribus geninem fecit. Contra quos Carolus non longe a Narbone bellum committens, eos sicut et prius maxima caede prostravit. Iterato Sarraceni Gallorum fines ingressi, usque ad Provinciam venerunt, et capta Arelate, omnia circumquaque demoliti sunt. Tunc Carolus legatos cum muneribus ad Liutprandum regem mittens, ab eo contra Sarracenos auxilium poposcit; qui nihil moratus cum omni Langobardorum exercitu in eius adiutorium properavit. Quo conperto gens Sarracenorum mox ab illis regionibus aufugit; Liutprandus vero cum omni suo exercitu ad Italiam rediit. Multa idem regnator contra Romanos bella gessit, in quibus semper victor extitit, praeter quod semel in Arimino eo absente eius exercitus caesus est, et alia vice, cum aput vicum Pilleum, rege in Pentatibus caesa vel capta est. Rursus cum Ravennam Hildeprandus, regis nepos, et Peredeo Vicentinus dux optinerent, inruentibus subito Veneticis, Hildeprandus ab eis captus est,
Abbreviated transcription (Latin):
Socũ gallia tam sanctis ossibus uiduari.
uis aĩosuls et prudons. et in ꝯgmunt
p. comisso ualdo sollicitus hic nͣ pͦmĩ domiꝰ
regit maior consideras hlderici sin regis
mertiã ad inemnoratũ papã zachariã sollenrs
misie inderos ip̃m q consuluit quis potius
Rex cõ dorer et dici. n qui õs regni
Labores assumerer: an qui ocio et lugurit
Seditus solo regio noĩt regereturr cin sios
pontifex dinandasse fertur illũ merito doĩe
regnare qui iõ publitã strẽrine gubernaro
S̾crroi et posster. Hoc aũi postꝙͣ indin¬
puncipi/ et platorĩ consilio. de god ꝯsensĩ
et boluntate õñ. hildericũ solo nõir regẽ
Aregni fastigio Sepormũ et monastito illis
habitu induentes in monasterio bt̃ĩ potri
qued sicm de inclũdiunt sub pr̃e wantbario
pipnlĩ no suꝑ francos regnare facunt
oitibus uolentibus et gandentibus Enq
de fecit lira Regũ mnerourorii que a mrtouro
rege francorĩ pͥmo originẽ traxutey qua rgm

Expanded text:
– Gallia tam sanctis ossibus viduari vir animosus et prudens et in regimine sibi commisso valde sollicitus. Hic igitur primum domus regie maior considerans Hilderici sui regis inertiam, ad memoratum papam Zachariam sollemnes misit nuncios ipsumque consuluit, quis potius rex esse deberet et dici, an qui omnes regni labores assumeret, an qui ocio et luxurie deditus solo regio nomine tegeretur. Cui summus pontifex remandasse fertur: illum merito debere regnare, qui rem publicam strennue gubernare sciret et posset. Hec autem postprincipum et prelatorum consilio, de communi consensu et voluntate omnium Hildericum solo nomine regem a regni fastigio deponunt, et monastico illum habitu induentes, in monasterio sancti Petri quod Sithiu dicitur includunt sub patre Nanthario, Pipinum autem super Francos regnare faciunt, omnibus volentibus et gaudentibus. Sicque defecit linea regum Meroveorum, que a Meroveo rege Fra
Abbreviated transcription (Latin):
ilprandũ ne potem limprandi olim
Igis quc̃ ipo in ultimis siuis Diebus
tregom̃ Langobardis designauerat a Lango¬
bardis reprobatur : Et Rathcis duy p̾fatus
Rognar. pro co siptem annuis.
s hac luce fubtracto Romano pon ͬ tercio
iegono. zachauas grecus genere papa
uibis efficituo Qui in principio su pontifitatꝰ
ꝑfalie regionr̃ inuemit ualde tniblitã. et
presertim cuntatem Boranã agentibus
ꝑsitutiombus quas langobardorũ gens
romanis inferebat qu duci spoletanorimr
transemindo fauebant. ipm q intra uib claustra
tnebantus. Hobrem langobardus Rey
cũ gonte sua Roniã obsedit. młtas q inbes
que tpibno istis dicio uibis subiectẽ erant
obsessas cepir. captas q a omano dinĩo
abstulu eos non pꝰ mltm tp̃ĩs ad iͥquestã
et admonitionẽ hmꝰ alim ponss. cis qui
Dillũ supes hoc facto ut se cuuitates

Expanded text:
ilprandum, nepotem Liutprandi olim egis, quem ipse in ultimis suis diebus regem Langobardis designaverat, a Langobardis reprobatur. Et Rathcis dux prefatus regnat pro eo septem annis. 20. Ab hac luce subtracto Romano pontifice tercio regorio, Zacbarias Grecus genere papa Urbis efficitur. Qui in principio sui pontificatus Italic regionem invenit valde turbatam et presertim civitatem Romanam, agentibus persecutionibus, quas Langobardorum gens Romanis inferebat, quia duci Spoletanorum Trasemundo favebant ipsumque intra Urbisclaustra tuebantur. Quam ob rem Langobardus rex cum gente sua Romam obsedit multasque urbes, que temporibus istis dominio Urbis subiecte erant, obsessas cepit, captasque a Romano dominio abstulit. Sed non post multum temporis ad requestam et admonitionem huius almi pontificis, qui ad illum super hoc fac
Abbreviated transcription (Latin):
atq pet annos iã tuigrrita possedorãt Iusi
Rabmã. assisuĩ. anthonã. ol rumana beato
pontifici restituit atq pace cum Romanib in
triginta annos pepegil Desq captiuos ex
diuersis prouincns romanorũ / quos ip̃e et sin
predecossores in diuersis locis coperãt per totã

Expanded text:
atque per annos iam triginta possederant; insuper atque per annos iam triginta possederant; insuper Narniam, Assisium, Anchonam et Cumanam beato pontifici restituit atque pacem cum Romanis in triginta annos pepigit. Omnesque captivos ex diversis provinciis Romanorum, quos ipse et sui predecessores in diversis l
Abbreviated transcription (Latin):
papa in rrubun ꝑsonałr ad dcm regõ
LLangobardorio accodore. Uomrs itaq ad
cinitatẽ interãms ubi tunc dr̃ñs rex cum
sius exercitibus erat. cũ Rex andiret eius
Duentum oõs duces exercitnũ suorumm
maiores usq ad octo miliaria misit obmã
illi÷ bod et ip̃o rex usq ad mediũ miliare
procossit obmd̃i sachatie samo pontifico.
Allum q cũ gandio magno et sĩcmna ⁊uerẽtia
mtra cuntatem sustepit: Cumq in eccłiae
Sã ualentim ambo consedissent. Diuina ꝑfusa
qr̃a/ papa adeo rogõ dulcibus uerb̾ emolliant
⁊ seomomibus placidis. ut oĩa quecũq ab eo
peleret statim impetraret. uasit euim
sregi ab hostili tõiotione pͥmũ quiestere
Rb efsusiour hũam sanguinis abstmrre¬
t ea que ad pacem spoctant semꝑ sectari
Hinꝰ ani sonictis ꝑsuasiomibus compictꝰ
Rox langobardus ad mandatum porifificis
cuntates quas Romanis abstrserci restituit
Cilo er sabineuse prĩmoniũ quõd a iure
Romaur occłie lahigobardorũ reges abstubadũ

Expanded text:
m regem Langobardorum accedere. Veniens itaque ad civitatem Interamnis, ubi tunc dictus rex cum suis exercitibus erat, cum rex audiret eius adventum, omnes duces exercituum suorum maiores usque ad octo miliaria misit obviam illi. Sed et ipse rex usque ad medium miliare processit obviam Zacharie summo pontifice, illumque cum gaudio magno et summa reverentia intra civitatem suscepit. Cumque in ecclesia beati Valentini ambo consedissent, divina perfusus gratia papa adeo regem dulcibus verbis emollivit et sermonibus placidis, ut omnia quecumque ab eo peteret statim impetraret. Suasit enim regi, ab hostili commotione primum quiescere, ab effusione humani sanguinis abstinere et ea que ad pacem spectant semper sectari. Huius autem sanctis persuasionibus compunctus rex Langobardus, ad mandatum pontificis civitates, quas Romanis abstulerat, restituit. Silicet et Sabinense patrimonium, quod a iure Romane ecclesie Langobardorum reges abstulerant
Abbreviated transcription (Latin):
Dum illa aurea clauẽ quidã langobardus
cutatem ingressus in transpadanis ꝑtĩb
iuenisset qe sancti petri claius eẽt despi¬
tiens. sad pro eo ꝙ eam aureã indit facero
sibi cex illa aliquũ aliud nolens. oduxit
cultellũ ut eam incideret. Qui mox cul¬
tellum cũ quo oã per ꝑtes miltere uoluit
arreptus per malignũ spm s in gueture
Sefixit. Radõ q hora. Sefuntus cecidit
Et illic rex langobardoru autharith atq alii
multi eius hõres gum adoent. et ille qui
srip̃m ꝑcusserat seoisum mortuꝰ clars
uero scorsum iaceret in torra fañ est om̃ib
nehomctissimꝰ tuor. ut eandõ clanẽ do

Expanded text:
D um illam auream clavem quidam Langobardus D um illam auream clavem quidam Langobardus civitatem ingressus in Transpadanis partibus invenisset, quia sancti Petri clavis esset, despiciens, sed pro eo quod eam auream vidit, facere sibi ex illa aliquid aliud volens, eduxit cultellum, ut eam incideret. Qui mox cultellum, cum quo eam per partes mittere voluit, arreptus per malignum spiritum, sibi in gutture defixit, eademque hora defunctus cecidit. Et illic rex Langobardorum Autharith atque alii multi eius homines cum adessent, et ille qui se ipsum percusserat seorsum mortuus, clavis vero seorsum iaceret in terra, factus est omnibus vehementissimus timor, ut eandem clave
Abbreviated transcription (Latin):
in ip̃o processit. ui in regno e succoderor.
ei mce euis in bulgares ultris sit. Thetu
usq ad annos plta talis fuit recũ gostarã
corĩ cõsequentia.
nh guldooch et filio eiuus claffone rege¬
septo in Bugiland hĩtanerũt. etub
tattour aiui septimo rege in campis affẽd
steteriũ. ubi tercio anno Bodulho heruloꝵ
rego a tattoue ꝑempto. et regno herulorũ
Sestructo. Langobardorũ creuit potencia
Tattone Wuascho ꝑouut et regnũ octanꝰ¬
Waltarich successorem regin reliquit. qui
regnauit annus septem et mortus est
post hunc audom septendecim antus.
Albom filius eus ãniis trignita uno. se
uiginti et quĩq in pãnomia et sex in italia
Cleb annus doco postꝙͣ duobus fuereũ sub
ducibus Nost hot autharim regẽ statuiea
Quẽ ob dignitate flaniũ inecupauorunt
a quo doniceps oĩm langobardorũ reges
ẜlaun noĩati sunt. hinc anni sex annotãs
⁊ claue sancti petri apłi sub xodd̃
rege hoc refertur gostum miraculũ

Expanded text:
tutis processit, ut in regno ei successerit, et necem ejus in Bulgares ultus sit. Lethu usque ad annos 40, talis fuit rerum gestarum horum consequentia. Sub Gudeoch et filio ejus Claffone sextrege in Rugilant habitavere. Sub Tattone septimo rege in campis Asfeld habitavere; ubi tertio anno, Rodulfo Herulorum rege a Tattone perempto et regno Herulorum destructo, Langobardorum crevit potentia. Tattonem Wacho peremit, et ipse octaWaltarich successorem regni reliquit ib.. Qui regnavit annis septem et mortuus est. Post hunc Audoin septemdecim annis. Alboin, filius eius, annis triginta uno, scilicet viginti et quinque in Pannonia et sex in Italia. Cleb annis decem, postquam duobus fuerant sub ducibus. Post hec Autharim regem statuerunt, quem ob dignitatem Flavium nuncupaverunt, a quo deinceps omnium Langobardorum reges Flavii nominati sunt. Huic anni sex annotantur. 6. De clave sancti Petri apostoli sub eodem rege hoc refertur gestum miraculum.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ lacloniãns  deo amabilis monachus
germanꝰ filii nrrd pipiꝰ excellentissumi dgt¬
fiantorid. por hos pñtes dligiosos dei semuos
monachos. concordit et paris sermours
usro eũ et griphonẽ frc̃m nub expedure nos
tpamꝰ excellenitie hauidc̃i pipini filii nri ut
ad paris concordia ddeant nõb̃ proptes deũ
pacisicis nrdiatoribus ueru ecia pro corꝑg
ẜai bonedt̃i qõd furtim ablatum est aͦ suo
Siltõns ac sanctitatem nam. ut pͥmũ oñ¬

Expanded text:
 Carlomannus Deo amabilis monachus, germanus filii nostri Pippini excellentissimi majorisdomus, per hos praesentes religiosos Dei servos monachos concordiae et pacis sermones inter eum ac Grifonem fratrem ejus expedire nos gamus excellentiae jam dicti Pippini filii nostri, ut ad pacis concordiam redeant, vobis propter Deum pacificis mediatoribus. Verum etiam pro corpore B. Benedicti, quod furtive ablatum est a suo sdilectionem ac sanctitatem vestram, ut primum o
Abbreviated transcription (Latin):
Onsequẽti tp̃o Leo fercis imꝑator
somꝑ sin goneris uilitatõ domonstrare
studi mbim oculis fcũs fabula et improꝑiũ
ingta legiseatoris prolata: Dris inquĩes ꝑ̾duꝰ
in prouerbiũ et pabulã om̃ibus populis
ad qios to introduxerit doꝰ. Pos młtos
qui sanctas y magines uenrrabantrro.¬

Expanded text:
onsequenti tempore Leo tercius imperator semper sui generis vilitatem demonstrare studuit, in omnium oculis factus fabula et improperium iuxta legislatoris prolata: 'Eris', inquiens, 'perditus in proverbium et fabulam omnibus populis ad quos te introduxcrit Dominus'. Ideo multos qui sanctas ymagines honorifice r
Abbreviated transcription (Latin):
peli succodir Liihbortus filius eiꝰ adbrit
pues. habouis pro tritore ansprandũ Dus
Sux Ragubootus suꝑanir mnadons regnũ
tomiur anno uix/ uns. Quo mortuo ariꝑtus
successir uns nonẽ. Cum quo filius arusprãdi
conflixit eoq fugientẽ et in flurũ dimerso
regnũ recepit᷑ ebed eo cuoluto trimestri mortuo
Luprandus filius cius regnauit. annuis
trginta et uno septem adiectis mensibus
unc gã ad gontis Langobardorũ prosequẽ¬
dam historiã debet se nr̃ uerbere stilus
Sous qui ppe hac affluens terrenis opibus
sin coguntionẽ doreliquit et imꝑũ Romanũ
auitum et sublune plurimũ cepit infestare
oblita promissionis suo. licert antra ypr̃a¬
Ro augustus Romano potitus imꝑio
tosio ortauo ꝓp̃nis regnatoris octario ano
uẽs sanctas ymagines ut in suꝑioribus po¬
siumꝰ dostri precopit. Max̃io oñi odis cas

Expanded text:
Illi succedit Liuthbertus, filius eius adhuc Illi succedit Liuthbertus, filius eius adhuc puer, habens pro tutore Ansprandum. Quem dux Ragimbertus superavit, invadens regnum tenuit anno vix uno. Quo mortuo, Aripertus successit annis novem. Cum quo filius Ansprandi conflixit, eoque fugiente et in fluvium dimerso, regnum recepit. Sed eo evoluto trimestri mortuo, Liutprandus, filius eius, regnavit annis triginta et uno, septem adiectis mensibus. 8. Nunc iam ad gentis Langobardorum prosequedam historiam debet se noster vertere stilus. Gens quippe hec afflucns terrenis opibus, sui cognitionem dereliquit et imperium Romanum avitum et sublime plurimum cepit infestare, oblita promissionis sue, licet antea chrisLeo augustus Romano potitus imperintesimo octavo, ipsius regnatoris octavo anno omnes sanctas ymagines, ut in superioribus posuimus, destrui precepit. Maximo enim odio eas
Abbreviated transcription (Latin):
et elomosinis deditꝰ minulphus noĩre uoca᷑
qui bant de terra leuainit. Antharith uero
pro codem miraculo aliã clauẽ aureã fecit
Aetq cum ea pariteo ad dom papã trans-¬
misit indicans quale per eam miracuilum
tõtigisset
Diro pꝰ atharith regnauit agilulphꝰ
amus uig̃iti et quĩq Et agilulpho
succossir adaloaldus filius oiꝰ annus quĩꝙ.¬
Quo de rogno eircto Arioaldus succodir ains
duodecim. ⁊rioaldo uero succossit Rothatib
auus sexdocim cũ mensibus quatuor ꝓoꝰ
cũ reg̾nauit Bodoaldus filius eus amius
quinq et diebus septõm pllo ꝓpt̾ adultetĩ
interempto rognauit in italia lcripertus
ans noud. Hmꝰ fili do regno cõtenderũt
anno uinico. Quotũ godebertum Grimoaldꝰ
dux thaurinaciũ Solo ꝑeuut. enis q regnĩ
arripini et sororẽ ouuis duxit uyore. regñas
Aiis nonẽ poꝰ hunc bertaridus filius ariꝑti
ams docem et septom. Cin fuccossiu mi
italia Cumbertus filius otis ãnis duodecim

Expanded text:
et elemosinis deditus, Mimilphus nomine, vocatur, qui hanc de terra levavit. Autharith vero pro eodem miraculo aliam clavem auream fecit atque cum ea pariter ad dominum papam transmisit, indicans, quale per eam miraculum contigisset. 7. Porro post Atharith regnavit Agilulphus annis viginti et quinque, et Agilulpho successit Adaloaldus, filius eius, annis quinqQuo de regno eiecto, Arioaldus succedit annis duodecim. Arioaldo vero successit Rotharis annis sexdecim cum mensibus quatuor. Post eum regnavit Rodoaldus, filius eius, annis quinque et diebus septem. Illo propter adulterium interempto, regnavit in Italia Aripertus annis novem. Huius filii de regno contenderunt anno unico, Quorum Godebertum Grimoaldus dux Thaurinatium dolo peremit eiusque regnum arripuit et sororem eius duxit uxorem, regnans annis novem. Post hunc Bertaridus, filius Ariperti, annis decem et septem. Cui successit in Italia Cunibertus, filius eius, annis duodecim.
Abbreviated transcription (Latin):
nos illum dlintre non possumꝰ. Cbi bero bie
dinanere disponit quo propter plurimarũ
aiarum salm transferri sua meribra ꝑiinisit
certissimũ habetote impotes uotiurĩ uosine tipos
ad propria redituros. His dictis sũbus
focius congregationis ad se enocatis. intra
uicinã b̃ti potri occĩam se cum eis delusit

Expanded text:
non illum retinere possumus; sin vero hic remanere disposuit, quo propter salutem plurimarum animarum transferri sua membra permisit, certissimum habe tote, impotes voti vestri vosmetipsos ad propria redituros. His dictis, fratribus totius congregationis ad se vocatis, intra vicinam beati Petri ecclesiam se cum eis reclu
Abbreviated transcription (Latin):
Et qui nã exiro dorerr. missa sorte q̃sterũ¬
prout missa sors olegerat oncibus agion
inicerti et uagabundi et a młtis frequẽteo bellis
impotiti. Oiriliterq pro aĩa res erat illis
Orro agion et qbos mortiris Regnauit
pͥmus supes eos agel mundꝰ. annns
se inst̃o. ⁊ bulgaribus cñ multis suorũ est
extunctus. ꝓbeo ide fere tpñs florueriũ flẽs¬
uterim sancti medardꝰ a gildardus una die
nati. una die epĩ conseciati. uria dit mortin
atq una die a cristo assumpti.

Expanded text:
rent, missa sorte quaesiveruprout eos missa sors elegerat, ducibus Agion incerti et vagabundi; et a multis saepe bellis impetiti, viriliter, quia pro anima res erat illis, orro Agion et Ibor mortuis, regnavit rimus super eos Agelmundus 23 securius, a Bulgaribus cum multis suorum est extinctus ib.. Per idem fere tempus floruerunt fratuterini sancti Medardus et Gildardus una die nati, una die episcopi consecrati, una die mortui atque una die a Cristo assumpti.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ tp̃o pomi polagn successoris uigili ppp̃o
Langobelidi in ptaliã uentrũ. Genb eiat geo¬
manica Winiloꝵ pluriiũ pplosa. q̃ do
Listoribus occeami ꝑto soptotrionali egressa
cũ de insula sradinaniti. per bellorũ młta
certann̾a diuersoꝵ q circuitus tandõ pãno¬
mã deuenisser ułtra nõ audẽs procodere
sde iͥ in ea ꝓpotue mansionis institint
Bi gͣ in standinania stithie insula ad huc¬

Expanded text:
 primi Pelagii, successoris Vigilii pape, Langobardi in Italiam venerunt. Gens erat Germanica Winilorum plurimum populosa, que de littoribus occeani parte septentrionali egressa, cum de insula Scandinavia per bellorum multa certamina diversorumque circuitus tandem Pannoniam devenisset, ultra non audens procedere, sedem sibi in ea perpetue mansionis instituit. Hi igitur in Scandinavia Scithie insula –
Abbreviated transcription (Latin):
Limprandus Rex rauẽnat obsidens
capit enitatem classe rauennatiũ.
Et de ire Romam pontificis gregorn
uebes multas et castolla tulit pro ⁊fugio
trascinundi diccis spoletam.U
Ootuo tando nuipio Leour augristo ar̃r
sił et corꝑis inorte. fit imꝑii impretarꝭ
ens saccessos Constantimis filius annis
tugnita quinq. cũ eẽr ãnus a conditione
mũdi iixta romanos millesimꝰ sextus
et ducontestimus quadragesimꝰ octauꝰ
oed som cõputationt egiptiorũ et alexã¬
drinorũ uiꝰ millosimꝰ triscosimus secuudꝰ

Expanded text:
Liutprandus rex Ravennam obsidens, capit civitatem Classe Ravennantium. Et de iure Romani pontificis Gregorii urbes multas et castella tulit, pro refugio Trasmundi ducis Spoletani. 15. Mortuo tandem impio Leone augusto anime simul et corporis morte, fit imperii impictatis eius successor Constantinus filius annis triginta quinque, cum esset annus a conditione mundi iuxta Romanos millesimus sextus et ducentesimus quadragesimus octavus. Sed secundum computationem Egiptiorum et Alexandrinorum 6 millesimus tr
Abbreviated transcription (Latin):
Ropositũ quidõ hniꝰ suꝑadditĩ seꝑtum¬
libri est priora comatice reconsere
nõmilla omissa recẽftietexere. et triũ subsa¬
quõtrũ langobardorn eegu noĩa et lpa nrcs
gesta secundum traditiones priñ subnotate
e grinꝰ sub gestis Romanorã pontificũ¬

Expanded text:
ropositum quidem huius superadditi septimlibri est priora comatice recensere, nonnulla omissa retexere et trium subsequentium Langobardorum regum nomina et tempora necnon gesta secundum traditiones patrum subnotare. 2. Legimus sub gestis Romanorum pontificu
Abbreviated transcription (Latin):
Add iisssi regio liud prandi. isdõ rorarus¬
tuntas roddita est/. Contra hunt faroald
Ducõ. filius suꝰ hansem̃ dus insinteor
H̾is Sirbus thondo baroatiorũ dux gentis
orõmib gra Romã ad btorum apłorum
uestigia nemt.

Expanded text:
d iussu regis Liutprandi hisdem Romanis reddita est. Contra hunc Faroaldum ducem filius suus Transamundus insurrexit, His diebus Teudo Baioariorum dux gentis orationis gratiam Romam ad beatorum apostolorum vestigia venit.
Abbreviated transcription (Latin):
Langobardorũ Rex stepbano pppo grauos
intuilit calimmas.
Conaͬ francos langobaidꝰ rex haistulphꝰ
Siuellere ab augilio Rom̃ pon .
Etpopondit Rex pippinꝰ se defensurũ
Dippinꝰ rex expoditionr monet in ꝓtaliã
Uuncũ ͦ Langobardi uincentibus francis
Rux francorũ papiam obsidet.
Langobardotũ rex haistulphris papia
egreditᵒ et sacra lo fidei aftringi ad reddeñ
Haistulphus perfidus Rom̃a obfĩdet
Rex pippmꝰ sedatio itałiã intrat adueri
Langobardũ reg̃o.
Ablata a langobardis restituũᵈ uom tcipnᵒ
Rey haistulphus aduersarius eccłie Roni
infeliciter moritus.
Desiderius Rex Nom eccłie promissas
Paulus pontifox stephano fu succodit
in sede potri ꝑt do moribus eis
Stephanꝰ tercius paulo defuncio sedem
tus Romanos molestat
Urianꝰ papa uibom munitut aduersꝰ
Exercitum mouet carolus Rex et Lango¬
bardos comprimit.
Cõmisso prelio uincũturo langobardi er rex
corũ desideris fugã miit

Expanded text:
32. Langobardorum rex Stephano pape graves intulit calumnias. 33. Conatur Francos Langobardus rex Haistulphus divellere ab auxilio Romani pont35. Spopondit rex Pippinus, se defensurum Pippinus rex expeditionem movet in Italiam. 37. Vincuntur Langobardi, vincentibus Francis. 38. Rex Francorum Papiam obsidet. 39. Langobardorum rex Haistulphus Papia egreditur et sacramento fidei astringitur ad reddendum. 40. Haistulphus perfidus Romam obsidet 41. Rex Pippinus secundario Italiam intrat adversus Langobardum regem. 42. Ablata a Langobardis restituuntur Romane reRex Haistulphus adversarius ecclesie Romane infeliciter moritur. Desiderius rex Romane ecclesie promissas Paulus pontifex Stephano fratri succedit in sede Petri, et de moribus eius. 47. Stephanus tercius, Paulo defuncto, sedemtus Romanos molestat. 50. Adrianus papa urbem munivit adversus Exercitum movet Carolus rex et Langobardos comprimit. 53. Commisso prelio, vincuntur Langobardi, et rex eorum Desiderius fugam iniit.
Abbreviated transcription (Latin):
di bemdc̃us suis sanctis manib cõstripsit
paterna pietate concessit. Monasterud uero
Hai uincetũ martiris. quod ixtã Uultrionis
fluminis fontom sitrm ost. et nc magna
congregatione refrilgeti a tribus frĩbus
in uolimũr quod de hac ro cõposuit scripta
significant. conꝑstite sanc adhuc bto
papa gregorio iomant sedis grmanĩ
sum. castrũ ꝙ ip̃m a romanis est receptis
oro tinꝰ tastri rodemptiont. pontifex
septuiaginta libras auri sicut pomitus
in Loco: les augustus subrogatuo.
sicet pes milta bella et certamnia. De manu
ragonfudi principatum sustrilit. Alã cũ
in cala torteretur. Duunlo nitri crextus
anfugit. ec pͥmũ cõtra Ragenfudum
tum paucis bis terq certamen uint. sio¬
enm inggno certanuint suptranu. Euni

Expanded text:
dictus suis sanctis manibus conscripsit, paterna pietate concessit. Monasterium vero beati Vincentii martyris, quod juxta Vulturni Fluminis fontem situm est, et nunc magna congregatione refulget, a tribus nobilibus onposuit, scripta significant. Superstite sane adhuc beato papa Gregorio Romanae sedis, Cumanum sunt. Castrum quoque ipsum a Romanis est receptum. Pro cuius castri redemptionem pontifex septuaginta libras auri, sicut primitus in loco Leo augustus subrogatur. licet per multa bella et certamina, de manu Raginfridi principatum sustulit. Nam cum in custodia teneretur, divino nutu ereptus aufugit, ac primum contra Raginfridum cum paucis bis terque certamen iniit nomagno certamine supera
Abbreviated transcription (Latin):
et monasteriñ fecit. Pari ocꝭ mͦ mmilta
ꝑ loca singula duuna tompla institrnt
putra suti ꝙͦ palatrũ oraculũ diri salua¬
toris odificauit. Et ꝙ milli alii reges ha¬
buorant sacerdotes et clericos institint
qui ei cotidic Diuina offitia docantarent
Buiꝰ rogis tribus fiui in loco ui forã nols̃.
nxta fluniti tanaꝵ uro mire sanctitatis¬
Baudelinꝰ nõie. Iqui multis miraculis
ꝓpĩ grã suffragante dfrilsit. Qui sexo
putura p̾dixit: absentia q quasi ptĩtia
m̃iciarit. Domq cũ rex lueprandũs
in uibe siluã uonatum isset. unꝰ ex enis
conitibus ceruũ sagitta ꝑcritero insus
enisdo regis iepotõ hoc õ sororib ciꝰ filiũ¬

Expanded text:
et monasterium fecit. Pari etiam modo multa et monasterium fecit. Pari etiam modo multa per loca singula divina templa instituit. Intra suum quoque palatium oraculum domini Salvatoris aedificavit, et quod nulli alii reges habuerant, sacerdotes et clericos instituit, qui ei cotidie divina officia decantarent. Huius regis temporibus fuit in loco cui Forum nomen est, iuxta fluvium TanarBaodolinus nomine, qui multis miraculis, Christi gratia suffragante, refulsit. Qui saepe futura praedixit, absentia quoque quasi praesentia nuntiavit. Denique cum rex Liutprandus in Urbem silvam venatum isset, unus ex ejus comitibus, cervum sagitta percutere nisus, ejusdem regis nepotem, hoc est, sororis ejus filiu
Abbreviated transcription (Latin):
ueio l u prando spoletiũ ꝑuemiens¬
trasemundum ducatu expulit. oũq clo¬
ricum focit Ciꝰ in loco. agibrandio
suũ nepotem constitint. Cum uero bone¬
nõtumꝰ properaret. godescalens audito
eius aductu. nauom constondero atq
in greciã fugero molitus ost. Qui pꝰꝙͣ
imposuisser. et nonissime illo ascendero
uellor. nuẽtibus benenõtanib gisulphi
fidolibus extiuctus est. Uxor sanr ibliꝰ
cum om̃ibus que hebat. constantino¬
polim ꝑlata est
unt Rox lindprandus bentuẽtũ
ꝑuomiẽs. gisulẜum suui n potom
iteru in loco proprio ducõ constituit.
Robus q ita compoꝵ ad suũ palatũ
romear. Hic gloriosissimꝰrex miltas
in x honore por singła loca ubi degere
solebat basilitas toustruxit. Hic mon
bt̃i potri quod foras muros ticinensis cun¬
tatis situm est. ot colũ aureũ appollat᷑
instituit. In olonna onchilorinꝰ suo
prohastio miro oꝑo in honoro sancti anastasĩ
martiris xpo domiciliũ statrrt. in quo

Expanded text:
ero Liutprandus, Spoletum pervenTrasemundum ducatu expulit, eumque clericum fecit. Cujus in loco Agibrandum suum nepotem constituit. Cum vero Beneventum properaret, Godeschalcus, audito ejus adventu, navem conscendere atque in inposuisset et novissime ipse ascendere vellet, inruentibus Beneventanis, Gisulfi fidelibus, extinctus est. Uxor sane illius cum omnibus quae habebat Constantinopolim perlata est. 58. Tunc rex Liutprandus Beneventum perveniens, Gisulfum, suum nepotem, iterum in loco proprio ducem constituit. Rebusque ita conpositis, ad suum palatium remeavit. Hic gloriosissimus rex multas in Christi honore per singula loca ubi degere solebat basilicas construxit. Hic monasterium beati Petri, quod foras muros Ticinensis civitatis situm est et Coelum Aureum appellatur, icavit. In Olonna nihilominus suo proastio miro opere in honore sancti Anastasii martyris Christo domicilium statuit, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
supplicarit. iõui cũ ad steruã dai ꝑgeret
pner dofinctrs est Cin cxp̃i faruilus
Ld se ꝑuemẽti ita dixit ebtio quã obtam
M tu is qui missus fuorat regi qued
scmo dei audierat reliũciasset. rex łe do¬
luerit quod effectum supplirationib stic
hio non potuit. tamen qo uio dñi baodolinꝰ¬

Expanded text:
supplicaret. Qui cum ad servum Dei pergeret, puer defunctus est. Cui Christi famulus ad se pervenienti ita dixit: 'Scio, quam ob causam Quod cum his qui missus fuerat regi quod a servo Dei audierat renuntiasset, rex, licet doluerit, quod effectum supplicationis suae habere non potuit, tamen quia vir Domini Baodolinu
Abbreviated transcription (Latin):
ares parimodo oppida cepit Dui gnsul fub tp̃e
iohis pape cũ onti sua uirtuto cãpaniã nouit
incõdia et dep̾dationes facirus nlłros capti¬
uorũ cepit./ et usq in locũ qui horrea d castra
Ad hunc pontisex missis sacerdotib cum
apłiris dinariis uniuersos captinos de coiũ
pranibus redonut. ip̃m q dugõ cñ suo exercitu
ad propa repodare focir¬
3 Ept auꝑtus rex langobardorũ dona¬
tiomẽ pr̃morin alpiũ cottĩaru que qͦndã
ad is ꝑtinuerant apłie sodis. soda lan¬
gobardis młto tpe fuerani ablata. restituit
Et hant donatidur̃ anrois eparata Litteris

Expanded text:
Arcem pari modo oppida cepit. Qui Gisulfus tempore Iohannis papę sua omni cum virtute Campaniam venit, incendia et depredationes faciens, multos cępit captivos. Et usque in locum, qui Horrea dicitur,  resistere potuit. Ad hunc pontifex missis sacerdotibus cum apostolicis donariis, universos captivos de eorum manibus redemit, ipsumque ducem suo cum exercitu ad propria repedare feciipertus rex Langobardorum, donationem patrimonii Alpium Cottiarum, quae quondam ad jus pertinuerant apostolicae sedis, sed a Langobardis multo tempore fuerant ablatae, restituit, et hanc donationem aureis exaratam l
Abbreviated transcription (Latin):
Nũs infendar actos in hot libio dostubere
q Quibus epĩbus langobardi italĩa ueneriũ
¶ De pͥmo rego eoruido mortius ducibus
Q Loienis duolutio subsequentiũ Negñ
copondiosa ceterotũ regũ nauatio

Expanded text:
ere. 2. Quibus temporibus Langobardi Italiam venerunt. 3. De primo rege eorundem, mortuis ducibus. 4. Brevis revolutio subsequentium regum.7. Compendiosa ceterorum regum narratio.
Abbreviated transcription (Latin):
Lionem beubarorũ olum tratisdala et honbrisite¬
suscepta fucrant condita fodarant misitr
ei dato precio magno accepit. et transtu¬
Rit ea in iubom tremersem dibi q cur
Sobito tanto pr̃i honore condidit. his diebꝰ
narrna citas a langobardis ꝑuasa est
patriciꝰ ex raue̾na mifit qui pon  intori¬
nerẽt etod langobardis prꝰ defensiont
pontificis repugnantib spolitanis in fa¬
Clario ponto tex ea aliis ꝑtĩbus langobardib
insrib e sistentibus cõsiliũ Rauẽnatiũ dissi¬
patrm est. Hac tempestate leo iꝑor lipud
ponstantinopolim scoꝵ nagiues depoͭas
ssed pontifex hoc facere cõtompsir. Dis qͦ¬

Expanded text:
tionem barbarorum olim translata et honorifitionem barbarorum olim translata et honorifice fuerant condita, foedarent, misit, et dato magno pretio, accepit et transtulit ea in urbem Ticinensem ibique cum debito tanto patri honore recondidit. His diebus Narnia civitas a Langobardis pervasa espatricius ex Ravenna misit qui pontificem interemerent; sed Langobardis pro defensione pontificis repugnantibus, Spoletinis in Salario ponte et ex aliis partibus Langobardis Tuscis resistentibus, consilium Ravennantium dissipatum est. Hac tempestate Leo imperator aput Constantinopolim sanctorum imagines depositas Sed pontifex hoc facere contempsit. Omnis q
Abbreviated transcription (Latin):
cipe tum distordiã habebat Aui tamt ino
unũ se cõningontes cõtra eosdẽ sarracenos
pari consilio Sumcariũ. Nã petietes franti
partõ mille et quingõti tantum ibi cocider
Sudo qͦ cum suis super eorũ castra uruens
pari modo multos interficieris orã donastauit
Di eciã tpo oadem satraconiorũ gens
cum inimenso epoercitu ueniẽs. cõstan¬
Itinopolim circiundedit. ac cõtime per
trioinũ obsedit. Donce cnubus młta instãtia
ad deum clãmantibus pl̾urum eorũ fame
et frigore. bollo ar pestillentia perirent
At sic ꝑtesi obsidiotus abstederenit. Li
inde egressi. Nolgarũ gontem que est sup
uicti. ad suas naues refugnũ. quibus cũ
altum poterent inuote subito tempestate
pliuntu ecia uersis sine contritis nambus
perieriũ. ꝑntra constantinopolm uero
Itrecõta milia hoim pestilentia interieru.
iudprandus uero audirus quod sarra¬
comi dopopulata sardima ocia leca illa
ubi ossa sangti angustrm opĩ propter uasta¬

Expanded text:
cipe tunc discordiam habebat; qui tamen in unum se coniungentes contra eosdem Sarracenos pari consilio dimicarunt. Nam irruentes Franci parte mille et quingenti tantum ibi ceciderunt. Eudo quoque cum suis super eorum castra inruens, pari modo multos interficiens, omnia devastavit etiam tempore eadem Sarracenorum gens cum inmenso exercitu veniens, Constantinopolim circumdedit ac continuo per triennium obsedit, donec, civibus multa instantia ad Deum clamantibus, plurimi eorum fame et frigore, bello pestilentiaque perirent, ac sic pertaesi obsidionis abscederent. Qui inde egressi, Vulgarum gentem, quae est super victi, ad suas naves refugiunt. Quibus, cum altum peterent, inruente subita tempestate, plurimi etiam mersi sive contritis navibus perierunt. Intra Constantinopolim vero trecenta milia hominum pestilentia interierunt. 48. Liutprand quoque audiens, quod Sarraceni, depopulata Sardinia, etiam loca illa, ubi ossa sancti Augustini episcopi propter vasta
Abbreviated transcription (Latin):
Rogantes zachatiã Rom̃ pontificẽ. ut liãs pipino
francorũ regi dirigeret qtũs btissimiꝰ corpꝰ
bonedc̃i / quod floriacenses monachi furtimꝰ ebⁱ
uondicauerant. anno restituat loco. Quib¬
isdom Romanꝰ pontifex amnõs. per cundõ

Expanded text:
rogantes Zachariam magnum pontificem, ut litteras Pipino Francorum regi dirigeret, quatinus beatissimi corpus Benedicti, quod Floriacenses monachi furtim sibi vendicaverant, avito restituat loco. Quibus Romanus pontifex annuens, per eundem
Abbreviated transcription (Latin):
germanio et aliquibris uiris fortissinus
oõ illu pugne pondus sustiugriles uiri¬
Liter q cortantes młtis q trucidatib se
suos q inde preter ut dixi pancis fonatꝭ¬
sauciatis exsomerunt Irbi quibusdame
spolitanorũ fortissimus berto noĩr. noĩa¬
tino ralchis acclamanb. armis instructꝰ
uellor. oum pirtato solita fugere ꝑuisu
Qi mambus podibrs q reptatis. siluã
ingressts enasit. tuꝑ aistulohũ bero
in quodã ponto duo fortissin spolotam
⁊ tergo uementes. unid eorũ aduersacus¬
pddo feuons de eodõ ponte dorccit altotũ

Expanded text:
germano et aliquibus viris fortissimis germano et aliquibus viris fortissimis omne illud pugnae pondus sustinentes, viriliterque certantes, multisque trucidatis, se suosque inde, praeter, ut dixi, paucos sauciatos, exemerunt. Ibi quidam Spoletanorum fortissimus, Berto nomine, nominative Ratchis acclamans, armis instructus vellent, eum pietate solita fugere permisit. Qui manibus pedibusque reptans silvam ingressus evasit. Super Ahistulfum vero in quodam ponte duo fortissimi Spoletani a tergo venientes, unum eorum adversa cuspide feriens, de eodem ponte dejecit; alterum
Abbreviated transcription (Latin):
est significari enuis principatum mutilo
pore. tox autõ litidpratidub cum hoc
Se infiontate cõnalestoris. cũ regin sin
consortõ hia. duoliu dohine aliqͦt
annub. transemundꝰ qui roniã fugerat
spoletium rediens hildericũ extiuxit
Bursum q contra rege rebollionis audatiã
simipsi
ł uero Mregoriis dum apid benruẽ¬
tum annis septem dixcatũ gessisser
nta exemptus est poꝰ cꝰ obitum godestaleꝰ
dux effoctus. annis tribꝰ bentuẽtanis p̾stun
m in cõngio uyor sociata noĩe anna
fuit. Rex g lindprandus talia de
spoletio sine de bortenõto audieris. rursto
tũ epxercitu spoletiuc potũt. Qui
Horũ es imphrorni ꝑ gorot. in siluã quo
an medio ost spoletim se cũ romanis
sociantes magna incomodo regibexerci¬
tun ontrileriũ. Quirex in aionissimo
Poco ratchis ducõ et ouis frõm aistulfũ
cũ forouilianis constitĩt conpra quob
spoleti ot romamuruẽtes aliqͦbex els
Colueraueriu ebod tñ ratchis cum sno

Expanded text:
est significari, ejus principatum inutilem est significari, ejus principatum inutilem fore. Rex autem Liutprandus cum hoc tate convalescens, eum regni sui consortem habuit. Evolutis dehinc aliquod annis, Transamundus, qui Romam fugerat, Spoletium rediens, Hildericum extinxit rursumque contra regem rebellionis audaciam sumpsit. 56. At vero Gregorius dum aput Beneventum annis septem ducatum gessisset, vita exemptus est. Post cuius obitum Godescalcus dux effectus, annis tribus Beneventanis praefuit; cui in coniugio uxor sociata nomine Anna fuit. Rex igitur Liutprand talia de Spoletio sive Benevento audiens, rursum cum exercitu Spoletium petiit. Qui forum Sempronii pergeret, in silvam quae in medio est, Spoletani se cum Romanis sociantes, magna incommoda regis exercitui intulerunt. Qui rex in novissimo loco Ratchis ducem et ejus fratrem Ahistulfum, cum Forojulianis constituit. Supra quos Spoletani et Romani irruentes, aliquos ex eis vulneraverunt. Sed tamen Ratchis cum suo
Abbreviated transcription (Latin):
norum duce qui uiginti et sey ducatã
poomeret aib gisulfus cuis filues adbuc
piulus umansit. Cortra que aliqui
Ansurgentes eum molis sunt cexturguere
eed boncuõtanond ppłus qui suis dut¬
foubus sempor fidolis extitit cos pomriu
sin ducis uolam sernãtos. Qui gisulxobꝰ
cũ propter otatem puerile idonrꝰ ad¬
rex Bentuentum trnt uemẽs dũ egiũdo¬
abstulit. et apud bontuõtum suũ nepote
gregoriũ ditcõ ordinauit. Cm in matre¬
momio byor sociata giselberga uoĩt fuit
Ita rex lindprandũs rebus compositis
ad sũ soliũ renicauit. Gisultũ suũ
inpotem pr̃na pirtale erudiens. ei comi¬
betgã nobili ortam progenit in ouatri¬
monũ m̃pit. ꝓpo rex eo tpo inl angorõ
Socidons. morsi approxunarut Qug
Bangobardi uta cexcedere existimantes
eius ipotom hilprandum foras muiros
Em dum contum sicut moris est trado¬
returo. in ouis conti sumitato cucrlus
anis uolitando uonirns insedit. Cunt
aliquubus prudentibus hoc porterito insa

Expanded text:
iginti et sex ducatum tenuerat annis, Gisulfus, eius filius adhuc parvolus, remansit. Contra quem aliqui insurgentes, eum moliti sunt extinguere; sed Beneventanorum populus, qui suis ductoribus semper fidelis extitit, eos perimerunt, sui ducis vitam servantes Qui Gisulfus dum adhuc propte rex Beneventum tunc veniens, eum exindabstulit, et apud Beneventum suum nepotem Gregorium ducem ordinavit. Cui in matrimonio uxor sociata Giselberga nomine fuit. Ita rex Liutprandus rebus compositis, ad suum solium remeavit. Gisulfumque suum nepotem paterna pietate erudiens, ei Conibergam, nobili ortam progenie, in matrimonium junxit. Ipse rex eo tempore in languorem cidens, morti adproximavit. Quem Langobardi vita excedere existimantes, eius nepotem Hilprandum foras muros Cui dum contum, sicut moris est, traderent, in ejus conti summitate, cuculus avis volitando veniens, insedit. Tunc aliquibus prudentibus hoc portento visum
Abbreviated transcription (Latin):
hum sius disposuit ut in sclauoꝵ priam
fugeret eb Ratchis euis filiꝰ a rego suppli¬
cauit. pr̃em q in regꝭ gr̃am reduxit
Accepta itaq pẽmo fiducia quõd nichil
mali patereti. ad rege cum oĩbus lan¬
gobardis quibus consiliũ hũcrat ꝑrexir
Duunc Rex in iuditio dsideno põmorem
et onis Dnos filios Ratchait et haistul¬
tum ratchis concodens eos pꝰ suã sedõ
consistore procepit. Rex uero elenata
uocs põs illlos qui põmonii adheserant

Expanded text:
cum suis disposuit, ut in Sclavorum patriam cum suis disposuit, ut in Sclavorum patriam fugeret; sed Ratchis, eius filius, a rege supplicavit patremque in regis gratiam reduxit. Accepta itaque Pemmo fiducia, quod nihil mali pateretur, ad regem cum omnibus Langobardis, quibus consilium habuerat, perrexit. Tunc rex in iudicio residens, Pemmonem et eius duos filios Ratchait et Aistulfum Ratchis concedens, eos post suam sedem consistere praecepit. Rex vero elevata voce omnes illos qui Pemmoni adhaeser
Abbreviated transcription (Latin):
Docrdonte amatos in enis loco epr̃is ordina¬
trib est usq ad oundõ enim dir̃ supioret
priacthe qr in aquileia propter romanorũ
ncursioneͤ hĩtare ninime poterant sodẽ
in foronili sod in cormones habobant
Se calixto qui erat nobilitate conspicnꝰ
satis displicuu ut in onio diocesi eum
duice et Pangobardis habitaret epr̃s. et
ip̃o tantum uulgo sociatus uitam duceret
Quid plura: Contia eundo amatorẽ ep̃m
ogit. oñq de foromili expulit. atq hn
illius domo sibi habitatiane statuit. Hac
De cã põmo dux contra eundẽ prĩarcham
eñ multis nobilibus langobardis ꝯsiliũ
miit. apprebensuum q emm ad castellũ
pontiũ quod supra mare situm est duxit
iude q eum animare precipitare noliut
esed tame deo inhibento mnimine focit
ntra carcere tame en dtinint. pare
tribulationis sustentaiit Oy rex luid¬
prandus audiens in magnã iram cexarsir
DSucatumq põmoni anferẽs iarchis eiꝰ
filiũ in enisi loco ordinauit. Cume pẽrno

Expanded text:
decedente, Amator in ejus loco ordinatus est. Usque ad eumdem enim diem superiores patriarchae, quia in Aquileia, propter Romanorum incursionem, habitare minime poterant, sedem non in Foro-Julii, sed in Cormones, habebant. Quod Calisto, qui erat nobilitate conspicuus, satis displicuit, ut in ejus dioecesi, cum duce et Langobardis habitaret episcopus, et ipse tantum vulgo sociatus vitam duceret. Quid plura? Contra eumdem Amatorem episcopum egit, eumque de Forojulii expulit, atque in illius domo sibi habitationem statuit. Hac de causa Pemmo dux, contra eumdem patriarcham cum multis nobilibus Langobardis consilium iniit, apprehensumque eum ad castellum Pontium, quod supra mare situm est, duxit, indeque eum in mare praecipitare voluit. Sed tamen, Deo inhibente, minime fecit, intra carcerem tamen eum retentum pane tribulationis sustentavit. Quod rex Liutprandus audiens, in magnam iram exarsit, ducatumque Pemmoni auferens, Ratchis, eius filium, in eius loco ordinavit. Tunc Pemmo
Abbreviated transcription (Latin):
młtitudine stlauorũ interficieris / coru onna
deuastauit. ubi cum selau subito super eũ
uruissent. et ip̃o adhnc lanceã suã ab̾
armigero nõ accepisset: eũ qui p̾mꝰ ei occiurit
claua quã manu gestabat percutiens
ens intamn ext̾iuxit

Expanded text:
ciens, eorum omnia devastavit. Ubi cum Sclavi super eum subito irruissent, et ipse adhuc lanceam suam ab armigero non abstulisset, eum qui primus ei occurrit, clava quam manu gestabat, percutiens, ejus vitam exstinxit
Abbreviated transcription (Latin):
Patesus suꝰ gcomanꝰ eobibnisset . hot m̃o
his Cangobardis cõptehensis herfernar
ibasilitam bs michaelis confugit Ac
Sonade iegis mdulgõtia solub impunitata
nrinit. ceteris longo tp̃e i uintuł egauciatꝭ¬

Expanded text:
Ratchis, suus germanus, cohibuisset. Hoc modo his Langobardis conprehensis, Herfemar, in basilica beati Michahelis confugit, ac deinde regis indulgentia solus inpunitatem promeruit, ceteris longo tempore in vinculis excruciat