comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ocui ꝙͣtum in ea medioctas tlit longe deui¬
um phõs itẽ a u̾itate tenuisse stio tm̃ ꝙͣ multa
tot ac tanta ingeͣ. in reb fłĩs ẽẽ consũpta ne
quis forte a pͣmis rl̃ionib exclusus ad cos se
homĩs una salus in hac doctrina quam defet̾im
poͫ est. Omĩs sapĩa homĩs in hoc uno est. ut
runt ne ñꝙͣ tñ inuestigare ten̾e conp̾hendere
hũam iitam non insteuũt ẜ curbant ꝙͥ enim
docent aͭ ꝙ̃ instruũt se ipos nũdũ instruxer̃t
Quem sanare egroti ꝙ̃ reg̾e̾ ceci possunt huc
intenebris lumen iueniat aͭ demot̾tus uͥtͭ ͤ
de puteo extrahat an Eupodocles dilatz aĩ sui
semitas aͭ archesilas et carneades uideant senciãt
ꝓcipiant uox ecce de celo docens u̾tatem et nob
sole ip̃o clariꝰ lumen ostens ꝙͥ nob̃ iniqui surmꝰ
et sapĩam susciꝑe cũctam᷑ ꝙͣ dari homines ꝯt̾iꝭ
inquirendo etatib suis nꝙͣ reꝑire potuer̃t qui
uult sapiens ac bc̃s ẽẽ audiat dei uocem distat

Expanded text:
ocui, quantum mea mediocritas tulit, longe deuium philosophos iter a ueritate tenuisse, sentio tamen quam multa tot ac tanta ingenia in rebus falsis esse consumpta, ne quis forte a prauis religionibus exclusus ad eos se homini, una salus in hac doctrina, quam defendimus, posita est. Omnis sapientia hominis in hoc uno est, ut runt, nec unquam tamen investigare, comprehenderehumanam uitam non instruunt, sed turbant. quid enim docent aut quem instruunt qui se ipsos nondum instruxerunt? quem sanare aegroti, quem regere caeci possunt? hucin tenebris lumen inueniat aut Democritus ueritatem de puteo extrahat aut Empedocles dilatet animi sui semitas aut Arcesilas et Carneades uideant sentiant percipiant? uox ecce de caelo ueritatem docens et nobis sole ipso clarius lumen ostendens. quid nobis iniqui sumus et sapientiam suscipere cunctamur, quam docti homines contritis in quaerendo aetatibus suis numquam reperire potuerunt? qui uult sapiens ac beatus esse, audiat dei uocem, discat
Abbreviated transcription (Latin):
facilius ire potuissent. ẜ adu̾sos esse arbitror di¬
uina ꝑuidentia nestire possent ueritatem qr
non dum fas erat alienigenis homĩb religi¬
onem dei ueri iustitiam que notest̾e statuerat
.ni. deo aꝓpiquante ultĩo tempore ducem mag-¬
num celitus mitte qui eam ꝑfido ingrato ꝙ
ppło ablatam cet̾is nationib reuelaret qua de
re in hoc libro agrediar disputare ẜ pͥus ostẽ¬
dero sapĩam cum religione sic cohercere ut di¬
uelli iurũq nõ possit.

Expanded text:
facilius ire potuissent. Sed aversos esse arbitror difacilius ire potuissent. Sed aversos esse arbitror divina providentia, ne scire possent veritatem; quia nondum fas erat alienigenis hominibus religionem Dei veri justitiamque notescere. Statuerat enim Deus, appropinquante ultimo tempore, ducem magnum coelitus mittere, qui eam perfido ingratoque populo ablatam, exteris gentibus revelaret. Qua de re in hoc libro aggrediar disputare, si prius ostendero, sapientiam cum religione sic cohaerere, ut divelli utrumque non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
uare si neq illi fuere sapientes qui sunt ap¬
pellati neq post̾ĩores qui non dubitauerunt in-¬
sipĩam conficeri quid suꝑ est insi ut alibi sit q̃¬
renda sapĩa que non est ubi querebatur inuẽta
Quid aũt putenus fuisse cause cur tot ingeniis
totq temporib sũmo studio et labore quesita nõ
reꝑiretur nͥ quod eam phĩ exͣ fines suos que¬
sierunt. qui qm̃ ꝑagratis et exploratis omĩb
nusꝙͣ ullam sapĩam comp̾henderunt et alicu¬
bi ẽẽ illam nc̃ce est aꝑꝑet ibi potissimũ c̃ẽ q̃rẽ¬
dam ubi stulticie titulus apparet cuiꝰ uelam̃¬
saurũ sapĩe ac u̾itatis abscondit. Unde quidẽ¬
solco murari ꝙ cum pictagoras et postea placo
amore indagande ueritatis incensi ad egyptios
et magos et ꝑsas usq penetrassent et coꝵ gen¬
cium ritũ et sacra cognost̾e̾nt supplicabantur
enĩ sapĩam in religione u̾sari. ad iuideos tamen
non accesẜint penes quos tũc solus erat. et quo

Expanded text:
uare, si neque illi fuere sapientes, qui sunt appellati, neque posteriores, qui non dubitaverunt insipientam confiteri: quid superest, nisi ut alibi sit quaerenda sapientia, quando non est, ubi quaerebatur, inventa? Quid autem putemus fuisse causae, cur tot ingeniis totque temporibus summo studio et labore quaesita non reperiretur; nisi quod eam philosophi extra fines suos quaesierunt? Qui quoniam peragratis et exploratis omnibus, nusquam ullam sapientiam comprehenderunt, et alicubi esse illam necesse est; apparet, illic potissimum esse quaerendam, ubi stultitiae titulus apparet; cujus velamesaurum sapientiae ac veritatis abscondit. Unde equidsoleo mirari, quod cum Pythagoras et postea Plato, amore indagandae veritatis accensi, ad Aegyptios, et Magos, et Persas usque penetrassent, ut earum gentium ritus et sacra cognoscerent suspicabantur enim, sapientiam in religione versari ad Judaeos tamen non accesserint, penes quos tunc solos erat, et quo
Abbreviated transcription (Latin):
ne uirtutem quia flagisiosa et turpis ab insi-¬
pientib indicetur Que qm̃ inuidia premi
ac nexari põt ut sit ip̃a ꝓpriũ ac ꝑpetuũ bonũ
nullo extrinsecus adiunento indige̾ dobet qͥn
sius ꝑ se nrtutibus nitatur et constet. Itaq
nec ullum ei ab homine bonũ sꝑandum est
nec ullum malum recusandum uenio nunc
ad ue sapientie suiũ bonũ cuiꝰ natura hoc
modo detminanda est.¬

Expanded text:
sne uirtutem, quia flagitiosa et turpis ab insisne uirtutem, quia flagitiosa et turpis ab insipientibus iudicetur? quae quoniam inuidia premi ac uexari potest, ut sit ipsa proprium ac perpetuum bonum, nullo extrinsecus adiumento indigere debet, quin suis . per se uiribus nitatur et constet. itaque nec ullum ei ab homine bonum sperandum est nec ullum malum recusandum. Venio nunc ad uerae sapientiae summum bonum. cuius natura hoc modo determinanda est
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ꝑ quam ꝑueniatur. Qan in suscipiendis
ac ꝑferendis laboribus us officiũq uirtutis
efficet uirtus ant quo tenderet honestius aũt¬
nichil repirent substiterunt in ipius iurtutis noĩe
quam nullo ꝓposito emolumento appetendam esse
dixerunt ut bonum sibi consticuerent quod bono
indiget. Aristotiles ab his non longe recessit qͥ
iurtatem cum houestate sũũ bonũ esse putauit
quasi possit illa cẽ uirtus in honesta at non siqͥd
habuit turpitudinis nirtus eẽ desiat s iudit
fieri posse ut de uirtute p̃uo iudicio male senci-¬
atur. Et ideo existimationi hominũ ẜmiendum
putanit quod qui faciat arecto bonoq discedit
quia non est in nr̃t põtate ut iurtus ꝓ suis me¬
ritis honestetur. Nam quid est honestas insi
honor ppetuus ad aliquem scdo pp̃łi rumore
delatus. Quis ergo fiet si errore ac pranitate
hominũ mala extimatio subsequatur abiciemꝰ¬

Expanded text:
esse per quam perueniatur, quoniam in suscipiendis esse per quam perueniatur, quoniam in suscipiendis ac perferendis laboribus uis officiumque uirtutis -efficeret uirtus aut quo tenderet, honestius autnihil reperirent, substiterunt in ipsius uirtutis nomine, quam nullo proposito emolumento adpetendam esse dixerunt, ut bonum sibi constituerent quod bono indigeret. Aristoteles ab his non longe recessit, qui uirtutem cum honestate summum bonum putauit: quasi possit ulla esse uirtus inhonesta ac non, si quid habuerit turpitudinis, uirtus esse desinat. sed uidit fieri posse ut de uirtute prauo iudicio male sentiatur, et ideo existimationi hominum seruiendum putauit: quod qui faciat, a recto bonoque discedet, quia non est in nostra potestate ut uirtus pro suis meritis honestetur. nam quid est honestas nisi honor perpetuus ad aliquem secundo populi rumore delatus? quid ergo fiet, si errore ac prauitate hominum mala existimatio subsequatur? abiciemu
Abbreviated transcription (Latin):
põt utrũq intellectum facile est Quero enĩ utrũ¬
ne ad p̃clarum illus bonum facile ꝑueniri putẽt
an cum difficultate ac labore expediant acumen
suum erroremq defendant. Si sticile ad illus ac
sue ullo labore ꝑueniri põt sũmũ boniem non est
quid enĩ nos cruciemus Quid conficiamus eni¬
tendo diebus et noctib. qñ quidem tam in ꝓmptu¬
id quod querimus iacet ut illud quilz sine ulla
contentione amini comprehendat. S cõmune
qdq ac mediocre quodl bonũ non insi labore
assequimur qm̃ bonoꝵ natura in arduo posita ẽ
maloꝵ in p̾cipicio. Sũmo igitur labore sũmuz
bonum assequi necesse est qd si est uerissimum
ergo alt̾a urtute opus est ut ꝑuemiamiꝰ ad eaz
urtutem que dicitur sũmum bonũ Quod si est
incongruens et absurdum ut uirtus ꝑ se ip̃az
ꝑuemiat ad se ip̃am si non põt si non põt ad ullũ
bonũ inisi ꝑ laborem ꝑueniri apparet urtutẽ

Expanded text:
potest. Utrumque intellectu est facile. Quaero enim, utrumpotest. Utrumque intellectu est facile. Quaero enim, utrumne ad praeclarum illud bonum facile perveniri putent, an cum difficultate ac labore? Expediant acumen suum, erroremque defendant. Si facile ad illud, ac sine labore perveniri potest, summum bonum non est. Quid enim nos cruciemus, quid conficiamus, enitendo diebus et noctibus? quandoquidem tam in id quod quaerimus iacet, ut illut quilibet sine ulla contentione animi comprehendat? sed si commune quoque ac mediocre quodlibet bonum non nisi labore adsequimur, quoniam bonorum natura in arduo posita est, malorum in praecipiti, summo igitur labore summum bonum adsequi necesse est. quod si est uerissimum, ergo altera uirtute opus est, ut perueniamus ad eam uirtutem quae dicitur summum bonum: quod est incongruens et absurdum, ut uirtus per se ipsam perueniat ad se ipsam. si non potest ad ullum bonum nisi per laborem perueniri, apparet uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
uel quitquid de celo phisici delirant Quid qd
carum reꝵ non est stientia s opmatio que pro
ingemiis uaria naria est restat ut stientiam bo¬
noꝵ ac malorum sũmũ lonũ sit. Cur ergo str̃a
maluit ꝙͣ ip̃am sapientiam sũmũ bonũ dicere
cum sit utriusq significatio et us eadem nemo
tamen usq adhuc sũmũ bonũ dixit eẽ sapiẽtiã
quid melius dici pocuit nam stiencia parũ est
ad bonũ sustipiendum malumq fugiendũ insi
accedat et uirtus multi . enĩ phõrum cũ de bo-¬
nis malisq disererent alit̾ tam̃ quã loqueban᷑
natura cogente iuxerunt quia uirtute carue¬
diffimnco sapierint uirtus autem cum stiencia coniuĩcta sa
pientia est/ suꝑest ut eos eciam refellanus
qui nirtutem ip̃am suimũ bonũ putauerunt
In qua opimione eciam marchus tullius fuit
in qua multum inconsiderati fuerunt. Non
enm uirtus ip̃a est sũmũ bonũ ẜ effectrix et mat̾

Expanded text:
uel quidquid de caelo physici delirant? quid quod uel quidquid de caelo physici delirant? quid quod earum rerum non est scientia, sed opinatio, quae pro ingeniis naria est? restat ut scientia bonorum ac malorum summum bonum sit. cur ergo scientiam maluit quam ipsam sapientiam summum bonum dicere, cum sit utriusque significatio et uis eadem? nemo tamen usque adhuc summum bonum dixit esse sapientiam, quod melius dici potuit. nam scientia parum ost ad bonum accedat et virtus. Multi enim philosophorum, cum de bonis, malisque dissererent, aliter tamen, quam loquebantur, natura cogente, vixerunt, quia virtute caruerunt. Virtus autem cum scientia conjucta est sapientia. Superest ut eos etiam refellamus qui virtutem ipsam summum bonum putaverunt, in qua opinione etiam M. Tullius fuit; in quo multum inconsiderati fuerunt. Non enim virtus ipsa est summum bonum, sed effectrix et mater
Abbreviated transcription (Latin):
uel ad̃ subsidia inte uel ad uoluptatẽ que non¬
funt uel ad głiam. non est igitur sũmum bonũ
qd non ꝓpter se expecitur Quid ergo int̾est utͣ
stientiam sũmũ bonũ putemus an illa ip̃a que
scientia ex se parit .i. uictum głiam uoluptatem
solum ẜ eciam mutis inest Quid cupiditas glie
nõne mequis dep̾henditur cum uctores exul-¬
tant uicci dolent. Tantus amor landum tanta
est uictoria cure nec in merito sũmus poeta ex¬
piendum esse ait. Et quis cuiq dolor nictoq
regula palnie. Oe si ca que parit snentia cõmumia sut
cum aliis aminalibus non est ergo sũmũ bonũ sci¬
entiam p̾stare. non mediocre huiiis diffinitoĩs ẽ
uitiũ qd scientia nude ponitur incipient enim
ut tam beatus sit qui uenena didicerit temꝑare
ꝙͣ qui mederi Quero igitur ad quam rem scieñ
refenda sit si ad cansas reꝵ naturalium que be-¬
atitudo mͥ erit ꝓposita si stiero unde inlus orit᷑

Expanded text:
uel ad subsidia uitae uel ad uoluptateuel ad subsidia uitae uel ad uoluptatem uel ad gloriam. non est igitur summum bonum quod non propter se expetitur. quid ergo interest utrum scientiam summum bonum putemus an illa ipsa, quae scientia ex se parit id est uictum gloriam uoluptatem? solum, sed etiam mutis inest. quid cupiditas gloriae? nonne in equis deprehenditur, cum uictores exultant, uicti dolent? tantus amor laudum, tantae est uictoria curae. nec inmerito summus poeta experiendum esse ait,. et quis cuique dolor uicto, gloria palmae. quodsi ea quae parit scientia communia sunt cum aliis animalibus, non est ergo summum bonum scientia. praeterea non mediocre huius definitionis est uitium, quod scientia node ponitur. incipient enim ut tam beatus sit qui uenena didicerit temperare quam qui mederi. quaero igitur ad quam rem scientia referenda sit. si ad causas rerum naturalium, quae beatitudo mihi erit proposita, si sciero unde Nilus oriatur
Abbreviated transcription (Latin):
zenonem. nam is int̾dum iurtutem sompii¬
at. Sũmũ in quit est bonũ cũ natura cõsenta¬
nee iuere. Beluaꝵ igitur nobis more uiuẽ¬
dum est nam que abesse debent ab homme
ab huis omña deprehenduntur uoluptates appetũt
mecuũt. fallunt insidiantur. occidunt. et quod
ad rem maxime attinet deum nestiunt Quid
ergo me docet ut uiuam scdm naturam que ip̃a
indeterius prona est et quibusdam blaudimentis
leuioribus in uicia p̾cipitat uel si aliam mutoꝵ
aliam hominis dicit cẽ naturam quod homo ad
uirtutem sit genitus non nichil dicit s tamen
non erit diffinitio sũmi boni quia nullum ẽ aĩal
qd non ẜui naturam suam uiuit qui stientiã
sũmi boni fecit aliquid homini dedit ꝓpriũ ded ͭ
s stientiam altius rei grã homines appetunt
non ꝓpt̾ ip̃am Quis enm scire contentus est
non expectens aliquem fritaor fructum stientie
artes id̾eo discuntur ut ex̾ceantur ex̾centur aũt

Expanded text:
Zenonem: nam is interdum uirtutem somniZenonem: nam is interdum uirtutem somniat. \'summum\' inquit est bonum cum natura consentanee uiuere.\' beluarum igitur nobis more uiuendum est. nam quae abesse debent ab homine, in his omnia deprehenduntur: uoluptates adpetunt, metuunt fallunt insidiantur occidunt et, quod ad rem maxime attinet, deum nesciunt. quid ergo me docet ut uiuam secundum naturam, quae ipsa in deterius prona est et quibusdam blandimentis lenioribus in uitia praecipitat? uel si aliam mutorum, aliam hominis dicit esse naturam, quod homo ad uirtutem sit genitus, nonnihil hoc, sed tamen non erit definitio summi boni, quia nullum est animal quod non secundum naturam suam uiuat. qui scientiam summum bonum fecit, aliquid homini proprium dedit, sed scientiam alterius rei gratia homines adpetunt, non propter ipsam. quis enim scire contentus est non expetens aliquem fructum scientiae? artes ideo discuntur ut exerceantur, exercentur autem
Abbreviated transcription (Latin):
aluid possumus ꝙͣ optare Sũmũ ancẽ bonum
non põt effic̾e quem ꝙͣ beatum insi semꝑ fu̾it
in ipũs potestate hoc autem non urtus hõi
non doctrina non labor s natura ip̃a cunctis
aminalibus prestat qui noluptatem cũ hones¬
tate iinxerunt coĩonem hanc effuge̾ uoluer̃t
s effecerunt reꝑugnans bonumi qm̃ qui uo¬
luptati dedicus est honestate careat necesse
est qui honestati studet uoluptate ꝑipateticoꝵ
bonũ niiũ mulciplex et exceptis amini bo¬
nis que ip̃a que suit magna contentio est
cõmune cum belius põt ideri nam corporis
bona .i. iicolumitas indolentia ualitudo nõ
minus sũt mutis ꝙͣ homini necessaria. nescia
an eciam magis quia homo et medellis et mi-¬
insteriis subleuari põt muta non possunt. Itẽ
quid appellant fortune bonũ riam sicut ho¬
mini opibus ad uitam tuendam sic illis p̾da
et pabulis opus est. Ita inducendo bonũ quod
non sit in homĩs potestate totum hominem a¬
liene dictoĩ subiugarunt. Andiamus eciam

Expanded text:
possumus quam optare? summum autem bonum non potest efficere quemquam beatum, nisi semper fuerit in ipsius potestate: hoc autem 11011 uirtus homini, non doctrina, non labor, sed natura ipsa cunctis animantibus praestat. qui uoluptatem cum honestate iunxerunt, communionem hanc effugere uoluerunt, sed effecerunt repugnans bonum, quoniam qui uo-luptati deditus est, honestate careat necesse est, qui honestati studet, uoluptate. Peripateticorum bonum nimium multiplex et exceptis animi bonis, quae ipsa quae sint magna contentio est, commune cum beluis potest uideri. nam corporis bona id est incolumitas indolentia ualetudo non minus sunt mutis quam homini necessaria ac nescio an etiam magis, quia homo et medellis et ministeriis subleuari potest, muta non possunt. item, quae appellant fortunae bona: nam sicut homini opibus ad uitam tuendam, sic illis praeda et pabulis opus est. ita inducendo bonum quod non sit in hominis potestate, totum hominem alienae dicioni subiugauerunt. audiamus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cum ante oculos eoꝵ cotidie fierent illa miracda
nec tamen tantaꝵ urtutum contemplatione re¬
pelli potuerunt ut dem̃n crederent quid indebãt
ꝓpt̾e̾a dauid quem p̾t̾ cet̾os ꝓphas uel maxime
legant in psalmo .xxuiiͦ. sic eos dampnat red¬

Expanded text:
cum ante oculos eorum cottidie fierent illa miracula? nec tamen tantarum uirtutum contemplatione inpelli potuerunt ut deum crederent, quem uidebant. propterea Dauid, quem praeter ceteros prophetas uel maxime legunt, in psalmo XXVII sic eos damnat: red
Abbreviated transcription (Latin):
et reginien accepit. ꝓpħe uo de eo loquebãt᷑
qui cum nastetur postꝙͣ do cum pr̃ib suis
requieuisẜ. p̾tea salomonis imꝑium ꝑpetu¬
domus ꝙͣ edificauit non est fidem consecu-¬
ta sicut ecc̃a que est uerũ templum dei ꝙ
non in parietib est s in corde at fide et hõmi
qui credunt in eum ac uocantur fideles il¬
lud no salomoniũ templum quia manufcm̃m̃
est manu cecidit. demq eius pat̾ in psalmo
.cxxui. de oꝑibus filii sui ꝓphauit. hoc mõ
si dñs non edificau̾it domũ in uanũ labo-

Expanded text:
o de eo loquebantur qui tum nasceretur, postquam Dauid cum patribus suis requieuisset. praeterea Solomonis imperium perpetudomus quam aedificauit non est fidem consecuta sicut ecclesia, quae est uerum templum dei, quod non in parietibus est, sed in corde ac fide hominum qui credunt in eum ac uocantur fideles: illut uero Solomonium templum quia manu factum est, manu cecidit. denique pater eius in psalmo CXXVI de operibus filii sui prophetauit hoc modo: si dominus non aedificauerit dom
Abbreviated transcription (Latin):
uolente deo templum fabricare et fuit uerbũ
dñi ad nathã dicens uade et dic ẜuo meo dd.
hec dicit dñs deus omĩpotens. non tu edifica-¬
bis mͥ domũ ad nhĩtandum s cum impleti
fuerut dies tui dormies cum prĩb tuĩs susti-¬
cabo semẽ tuum post te et ꝑabo regnũ eius
hic edificauit in domũ in nomine meo et eri¬
gam tronũ eius usq in scl̃m et ego eram ei in
pr̃ẽm et ip̃e erit mͥ in filio et sidem consequetur
domus eius et reginien eius usq in seculum s
hec uidei non intellexerunt illa fuit causti ꝙ
salomon filius darad templum deo edificauit
et cuutatem quã de suo nomĩe iorosolimam
nuĩcupauit. Itaq ad ip̃m que a ꝓpħa dc̃a sũt

Expanded text:
volentem Deo templum fabricare; et fuit verbum Domini ad Nathan dicens . Vade, et dic servo meo David: Haec dicit Dominus omnipotens; Non tu aedificabis mihi domum ad inhabitandum: sed cum impleti fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, et parabo regnum ejus. Hic aedificabit mihi domum in nomine meo: et erigam thronum ejus usque in saeculum; et ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium, et fidem consequetur domus ejus, et regnum ejus usque in saeculum. Sed haec ut Judaei non intelligerent, illa fuit causa, quod Solomon filius David Deo templum aedificavit, et civitatem, quam de suo nomine Hierosolyma nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
iri ẜm carnem et ip̃e ddͥ et alii ꝓphẽ amĩciaue¬
rant apud ysaiam ita scͥptum est erit in illadie
radix iesse et qui exurget pͥncipari in naciones
meum gñtes sperabunt et erit requies eius
in honore et alio loco exiet uga de radice iesse
et flos de radice eus ascendet et requiescet

Expanded text:
m carnem et ipse Dauid et alii prophetae adnuntiauerunt. aput Esaiam ita scriptum est: et erit in illa die radix Iesse et qui exsurget principari in nationes: in eum gentes sperabunt et erit requies eius in honore. et alio loco: exiet uirga de radice Iesse et flos de radice ascendet: et requiescet
Abbreviated transcription (Latin):
si ppło ac legi ciuiles iudices p̾sidebant nõ tñ
mannũ consticuti sicut romani consules sed
ppetua me̾dictõe subuixi tñ sublato iudicum
nomĩe potestas regalis inducta est uerũ iudi
cos aliemgenis subiuigabat donet rursus peni-¬
tentia ppłi mitigatus libaret eos ẜuitutẽ. Itm̃
sub regib sũtimoꝵ bellis obdelicta uexati post̾¬
mo capti abductiq in babilonem penas inpi¬
etatis sue grami ẜuitio pependerunt donec ꝙy¬
rus ueniret in regnui qui statim uideos res¬
tituit edicto exinde tetrarchas hũerunt usq
ad herodem qui fuit sub imꝑio theru cesaris
reꝵ textus. hic ordo in archanis stãꝵ lr̃arũ
continetur. S pͥns ostendam qua de causa in
t̾ra uen̾it xp̃s ut fundamentum diuĩẽ religio¬
nis et ratio clarestat
Capitłm xi..

Expanded text:
fuerunt, sed populo ac legi ciuiles iudices praesidebant, non tamen fuerunt, sed populo ac legi ciuiles iudices praesidebant, non tamen in annum constituti sicut Romani cperpetua jurisdictione, subnixi. Tum sublato Judicum nomine, potestas regalis inducta est. Verum Judiceos alienigenis subjugabat, donec rursus poenitentia populi mitigatus liberaret eos servitute. Item sub regibus finitimorum bellis ob delicta vexati, postremo capti, abductique Babylonem, poenas impietatis suae gravi servitio pependerunt; donec Cyrus veniret in regnum, qui statim Judaeos restituit edicto. Exinde Tetrarchas habuerunt usque ad Herodem, qui fuit sub imperio Tiberii Caesaris; rerum textus, hic ordo in arcanis sanctarum Litterarum continetur. Sed prius ostendam, qua de causa in terram venerit Christus, ut fundamentum divinae Religionis et ratio clarescat. CAPUT XI.
Abbreviated transcription (Latin):
aque ppłmꝙ recreauit quo rursus crusuriente
celestis almmienti pluĩa destendit. Qm̃ eciam cõ¬
c̾uites in castͣ coꝵ untus iuexit ut non modo
pane celesti s eciam instructoribus epulis satu-¬
rarentur pro hus tamen diuinis bñficiis hono¬
rem deo non reddiderunt. S depulsa iam ẜuitu¬
te iam sici fameq de posita in luxuriam ꝓlapsi
ac ꝓfanos egyptõꝵ ritus ãnnos trãstulerunt
Cum .ii. moyses dux eoꝵ ascendiss in montem
atq ib̃i .xl. diebus moraretur aureum caput
lonis quem uotant apĩ ꝙ eis in signo prece:¬
deret figurarunt quo pcc̃o ac stelere offensus
deus impium et ingiatum ppħn pro mito gra¬
uibus pennis affecit et legi quia ꝑ moysen
dederit subiũganit. postea u̾o cum indeẜta qͣ¬
dam ꝑte syrie consedissent amiserunt uetus
nomen hebrei et qm̃ pͥnceps exanũs coꝵ uidis
erat. Iudei sunt apellati et terra quã in colu̾e̾
uidea et pͥmo quidem non doniño regũ subiecti

Expanded text:
aquae populumque recreauit. quo rursus esuriente aquae populumque recreauit. quo rursus esuriente caelestis alimenti pluuia descendit; quin etiam coturnices in castra eorum uentus inuexit, ut non modo pane caelesti, sed etiam instructioribus epulis saturarentur. pro his tamen diuinis beneficiis bonorem deo non reddiderunt, sed depulsa iam seruitute, iam siti fameque deposita in luxuriam prolapsi ad profanos Aegyptiorum. ritus animos transtulerunt. cum enim Moyses dux eorum ascendisset in montem atque ibi quadraginta diebus moraretur, aureum caput bouis, quem uocant Apim, quod eos in signo praecederet, figurarunt. quo peccato ac scelere offensus deus inpium et ingratum populum pro merito poenis grauibus adfecit et legi quam per Moysen dederat subiugauit. postea uero cum in deserta quadam parte Syriae consedissent, amiserunt uetus nomen Hebraei, et quoniam princeps examinis eorum ludas erat, Iudaei appellati et terra quam incoluere Iudaea. et primo quidem non dominio regum subiecti
Abbreviated transcription (Latin):
hac sola religione u̾sari. ¶ Nũc a p̾ncipio
totius sacramenti origo narranda est ma-¬
iores nr̃i qui erant pͥncipes hebreoꝵ cũ ste¬
relitate atq mopio laborent transierunt
in egyptum rei frumentane gr̃a ibiq diu¬
cius cõmorantes incollerabilis ẜuitutis
iugo p̾mebantur tñ mẜtus eoꝵ deus edux.
eos ac liba̾uit de manu regis egyptõꝵ pꝰ
lex illis a deo data est in qua eductõne os¬
tendit uirtutem maiestatis sue deus. traie-¬
cit .ii. ppłm̃ medio mari Rubro anteceden-¬
te anglo extindentem aquam ut ppls per
siccum gradi possꝰ quem ueruis ut ait poe¬
ta curuata in montis faciem circũstitit
unda quare audita tyraniꝰ egyptoꝵ cu
magna suoꝵ manu in secutꝰ. et mare adhuc
potens teni̾e ingressus coeuntib aquis cũ¬
omĩ excitu delusus est Nebrei uõ egressi in solitu¬
dine multa mirabilia uiderunt nam q cũ sitim
paterentur ictu uirge rupe ꝑcussa ꝓsiliuit fõs

Expanded text:
hac sola Religione versari? Nunc a principio hac sola Religione versari? Nunc a principio totius sacramenti origo narranda est. Majores nostri, qui erant principes Hebraeorum, cum sterilitate atque inopia laborarent, transierunt in Aegyptum rei frumentariae gratia, ibique diutius commorantes intolerabili seruitutis iugo premebantur. tum misertus eorum deus eduxit eos ac liberauit de manu regis Aegyptiorum lex illis a deo data est. in qua eductione ostendit uirtutem maiestatis suae deus. transiecit enim populum medio mari rubro praecedente angelo et scindente aquam, ut populus per siccum gradi posset, quem uerius, ut ait poeta, curuata in montis faciem circumstetit unda. qua re audita tyrannus Aegyptiorum cum magna suorum manu insecutus et mare adhuc patens temere ingressus coeuntibus aquis cuexercitu deletus est. Hebraei uero ingressi in solitudinem multa mirabilia uiderunt. namque cum sitim paterentur, ictu uirgae rupe percussa prosiliuit fons
Abbreviated transcription (Latin):
oz sic a pͥncipio ꝓcessisse dispositõm sũmi dei
templum doceretq iusticiam uerũptaniẽ nõ
in uirtute angeli aut in potestate celesti s in
fugura homĩs et condicõne mortali et tam̃
magist̾io functus fuiss trade̾tur in manus
impioꝵ mortemq susciꝑet ut ea quoq per
uirtutem domĩca resurgeret et hõi quid indu-¬
erat quem gerebat et spem mittende mortis
afferret et ad p̾mia inmortalitatis admit¬
teret hant gͦ dispoĩtõm ne quis ignoret de
docebimus p̾dc̃a ẽẽ omĩa que in xp̃o uidemꝰ
esse completa. Nemo asseuãtõĩ nr̃e fidem
comodet insi ondero ꝓphãs aũ multam tempo¬
rum seriem p̾dicasse fore ut aliquando filius
dei nasteretur sicut homo et mirabilia face̾t
et cultum dei ꝑ totam terram semmaret ⁊
postremo patibulo figeretur que omĩa cũꝓ¬
bau̾o coꝵ ip̃oꝵ lrĩs qui deum suum mortali
corpore ucentem molau̾t quid aliud obsta¬
bit quominꝰ ueram sapĩam clarum sic in

Expanded text:
 sic a principio processisse dispositionem summi Detemplum, doceretque justitiam: verumtamen non in virtute Angeli, aut potestate coelesti, sed in figura hominis, et conditione mortali, ut cum magisterio functus fuisset, traderetur in manus impiorum, mortemque susciperet, ut ea quoque per virtutem domita, resurgeret, et homini, quem induerat, quem gerebat, et spem vincendae mortis afferret, et ad praemia immortalitatis admitteret. Hanc ergo dispositionem ne quis ignoret, docebimus praedicta esse omnia, quae in Christo videmus esse completa. Nemo asseverationi nostrae fidem commodet; nisi ostendero, Prophetas ante multam temporum seriem praedicasse, fore aliquando ut filius Dei naceretur sicut homo, et mirabilia faceret, et cultum Dei per totam terram seminaret, et postremo patibulo figeretur, et um litteris, qui Deum suum mortali corpore utentem violaverunt, quid aliud obstabit, quominus veram sapientiam clarum sit in
Abbreviated transcription (Latin):
quasi terrestres deos et quasi depulsores ma¬
lorum que ip̃i facuent et irrogant qui qm̃
sinuant se corporib hominum et oculte inuis¬
ceribus oꝑati ualitudinem uiciant morbos
citant sompniis ammos terrent. Mentes fu-¬
roribus quatĩt ut honniẽs hiis malis cogãt
ad eoꝵ auxilia de currere.
Capͫ xui.

Expanded text:
quasi terrestre deos, et quasi depulsores maquasi terrestre deos, et quasi depulsores malorum, quae ipsi faciunt et irrogant. Qui quosinuant se corporibus hominum, et occulte in visceribus operati, valetudinem vitiant, morbos citant, somniis animos terrent, mentes furoribus quatiunt, ut homines his malis cogant ad eorum auxilia decurrere. CAPUT XVI.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ custodes eos humano generi deus miserat
s et ip̃i cum sint ꝑditoreo hominũ custodes tñ
se uideri uolunt ut ip̃i colantur et dens non¬
colatur philosophi quoq̃ de huio dixerunt.
diam plato etiam naturas eorum in simposio
expͥmere conatus est et Socrates ẽẽ circa se
assiduum demona loquebatur qui puero sibi
ad hesisset cuiꝰ mitu et arbitrio sua uita ge-¬
tur. magorum quoq ars omĩs et potentia hoꝵ
aspiratoĩb constat aquibus inuocati iusus hõii
p̃stigiis obceantib falluntur ut non uideant ca
que sunt et iidere se putent illa que non sunt
hn ut dico sp̃us contaminati ac ꝑditi ꝑ omnez
terram uagantur et in solatiũ ꝑdicionis sue
ꝑdendis hominib oꝑantur. Itaq omĩa insidiis
frandibus dolis erroribus complent adherent¬
enim singulis hominib et omĩs hostiatim do¬
mos occupant ac sibi genior nomen assumũt
sit enĩ latino ẜmone demonas int̾pretantur
hos in suis penetralibus consetrant. hiis coti

Expanded text:
quoniam custodes eos humano generi deus miserat; sed et ipsi, cum sint perditores hominum, custodes tamen se uideri uolunt, ut ipsi colantur et deus noncolatur. philosophi quoque de his disserunt. nam Plato etiam naturas eorum in Symposio exprimere conatus est et Socrates esse circa se adsiduum daemona loquebatur, qui puero sibi adhaesisset, cuius nutu et arbitrio sua uita regeretur. ma.gorum quoque ars omnis ac potentia horum adspirationibus constat, a quibus inuoca-ti uisus hominum praestigiis obcaecantibus fallunt, ut non uideant ea quae sunt et uidere se putent illa quae non sunt. hi ut dico spiritus contaminati ac perditi per omnem terram uagantur et in solacium perditionis suae perdendis hominibus operantur. itaque omnia insidiis fraenim singulis hominibus, et omnes ostiatim domos occupant, ad sibi geniorum nomen assumunt: sic enim latino sermone daemonas interpretantur. Hos in suis penetralibus consecrant: his quotid
Abbreviated transcription (Latin):
esse stiunt illi quidem futura multa ẜ nõ oĩa
Quippe quibus penitus conciliũ dei scire nõ
liceat et ideo solent respousa in ambiguos ex-¬
itus temꝑare Eos poete et sciũt ẽẽ demones
et locuntur. Esiodus ita tradidit. Tonnen¬

Expanded text:
esse. sciunt illi quidem futura multa, sed non omnia, esse. sciunt illi quidem futura multa, sed non omnia, quippe quibus penitus consilium dei scire non liceat, et ideo solent responsa in ambiguos exitus temperare. eos poetae et sciunt esse daemonas et locuntur. Hesiodus ita tradit:
Abbreviated transcription (Latin):
un ergo numerus hominiũ cepisset
icrestere ꝓuidens deus ne frandib suis
dyabolus cui ab mitio dederat p̃tatem t̾re
in exordio fecerat misit angelos ad tutellã
cultũq genis hũani quibus p̾cepit ante
omniã ne terre contagione maculati substã-
ut uemamn spare non possent itaq illos cũ
hominib cõmorantes dominator ille fal-
licissimuo consuetudine ip̃a paulatim ad uicia
pellexit et mulierum congressibus inquinauit
cum in celum ob peccata in quibus se inmerse-¬
runt non recepti ceciderunt in terram. sic eos
dyabolus ex angelis dei suos fecit satellites
ac ministros Qui aũt sunt ex hiis procrea-¬
ti quia neq angeli neq homines fuerũt S
mediam quandã naturam gentes non sunt
apud inferos recepti sicut in celum parentes
eoꝵ ita duo gena demonũ facta sunt unum
coleste et alterũ terrenũ hii sunt in mundi
spiritus maloꝵ que geruntur auctores quoꝵ
idẽ dyabolus est p̾nceps. unde illum Taie¬
gistus demoniarchen uocat. demones autẽ

Expanded text:
um ergo numerus hominum coepisset increscere, prouidens deus ne fraudibus suis diabolus, cui ab initio dederat terrae potestin exordio fecerat, misit angelos ad tutelam cultumque generis humani: quibus praecepit ante omnia, ne terrae contagione maculati substantiut ueniam sperare non possent. itaque illos cum hominibus commorantes dominator ille terrae fallacissimus consuetudine ipsa paulatim ad uitia pellexit et mulierum congressibus inquinauit. tum in caelum ob peccata quibus se inmerserant non recepti ceciderunt in terram. sic eos diabolus ex angelis dei suos fecit satellites ac ministros. qui autem sunt ex his procreati quia neque angeli neque homines fuerunt, sed mediam quandam naturam gerentes, non sunt ad inferos recepti sicut in caelum parentes eorum. ita duo genera daemonum facta sunt, unum caeleste, alterum terrenum. hi sunt immundi spiritus, malorum quae geruntur auctores, quorum idem diabolus est princeps. unde illum Trismegistus daemonia-rchen uocat. daemonas autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdat Que si doctrina est scientia constet necesse
est Si non est quis tam stultus ut discendum
id putet in quo nichil discitur aut eciã dediscit᷑
Quare si neq omĩa stiri possunt quod phisici

Expanded text:
perdat? Quae si doctrina est, scientia constet necesse perdat? Quae si doctrina est, scientia constet necesse est; si non est, quis tam stultus est, ut discendum id putet, in quo aut nihil discitur aut etiam dediscitur? Quare si neque omnia sciri possunt, quod physici
Abbreviated transcription (Latin):
qd nichil sciatur Si autem scitur non posse stiri fal¬
sum est ergo qd dicitur nichil stiri posse. Sic indu¬
citur dognna sibi ip̃i repugnans seq dissoluens
S homo uersutus ceteris phĩs stĩam uoluit eri¬
pere ut eam domi absconderet uam sibi illam ꝓ¬
fecto non ademit qui aliquid affirmat ut cet̾is
adimat s nichil agit. apparet enĩ ac furem suũ
cansas iationesq dum taxat reꝵ celestiũ seu na¬
curaliũ quia funt abdite nec stire posse quia nul-¬
lus doceat nec queri oportere quia iueniri q̃rẽ¬
do non possunt/. Qua exceptõe int̾poĩta et phi¬
sicos ad monuisẜ ne quererent ea que modum
excelerent cogitatõis hũane et se ip̃m calũpnie
imuidia liberasẜ et nobis certe dediss aliquid¬
quod sequeremur. Nuinc aũt cum ab aliis se¬
quendis nos retraxit ne uelimꝰ plus scire ꝙͣ
possumꝰ non minꝰ a se quisq ip̃o retraxit quis
enĩ uelit laborare ne quitꝙͣ sciat aut hmõi susti-¬
pere doctrinam ut eciam cõmunem stientiam

Expanded text:
d nihil sciatur, si autem scitur non posse sciri, falsum est ergo quod dicitur nihil sciri posse. sic inducitur dogma sibi ipsi repugnans seque dissoluens. sed homo uersutus ceteris philosophis scientiam uoluit eripere, ut eam domi absconderet — nam sibi illam profecto non adimit qui aliquid adfirmat, ut ceteris adimat —: sed nihil agit; apparet enim ac furem suum causas rationesque dumtaxat rerum caelestium seu naturalium quia sunt abditae nec sciri posse, quia nullus doceat, nec quaeri oportere, quia inueniri quaerendo non possint. qua exceptione interposita et physicos admonuisset, ne quaererent ea quae modum excederent cogitationis humanae, et se ipsum calumniae inuidia liberasquod sequeremur. Nunc autem cum ab illis sequendis nos retraxerit, ne velimus plus scire, quam possumus, non minus a se quoque ipso retraxit. Quis enim velit laborare, ne quidquam sciat? aut ejusmodi suscipere doctrinam, ut etiam communem scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
hominem fuisse in t̾raq regnasse dep̾hendi¬
mus sr̃ est ut mortem quoq eius iuestige¬
mus. Euimr᷑ on sacra spptura de scriptis oĩb
que in uita sua gessit adultimum sic ait. de
q alia bona fecit in mortali głia memoriaq
affectus sepit̾na monumenta suis reliquit
etate pessũ acta increta iutam cõmutauit
et ad deos abiit eum ꝙ euretes filu sui cu-¬
rauer̃t decorauerunt q eum et sepulcrum
ens increta in opido nosso et dicit ⁊ usta
hanc urbem creanisse in quo sepultro eius
est inscptum antiquis lr̃is grecis/. rac le¬
ponoya idest latine supit̾ Satͣm hoc c̾te nõ
poete tradunt ẜ antiquarum reꝵ sc̃ptores
que a deo u̾a sunt ut ea sibilinis uerfib cõ-¬
firmentur qui sunt tales. Demonas etichu-¬

Expanded text:
hominem fuisse, in terraque regnasse deprehendihominem fuisse, in terraque regnasse deprehendimus, superest ut mortem quoque ejus investigemus. Ennius in sacra Historia, descriptis omnibus quae in vita sua gessit, ad ultimum sic ait: Deique alia bona fecit, immortali gloria, memoriaque affectus, sempiterna monimenta suis reliquit: aetate pessum acta, in Creta vitam commutavit, et ad deos abiit, eumque Curetes filii sui curaverunt, decoraveruntque eum; et sepulcrum ejus est in Creta et in oppido Cnosso, et dicitur Vesta hanc urbem creavisse; inque sepulcro ejus est inscriptum antiquis litteris graecis, ΖΑΝ ΚΡΟΝΟΥ, id est latine, Jupiter Saturni. Hoc certe non poetae tradunt, sed antiquarum rerum scriptores: quae adeo vera sunt, ut ea sybillinis versibus confirmentur; qui sunt tales:
Abbreviated transcription (Latin):
contub̃mo cõuigis filieq coli non solent mide
id nomen eo transferri ubi nec minerua est
ulla nec nno quid qd huiꝰ nomĩs ꝓpͥetas
int̾p̾tatur et iupit̾ qͣi uiuans pat̾ dicit̾ quod
nomen in dm̃ mĩme congruit quia iurare ẽ¬
homĩs opis aliquid conferentis in eum qui
sit alienus et exigui bñsicii nemo deum fit¬
dep̾catur ut se adiuuet. s ut ẜuet itam salu¬
tem q tribuat qd multo plus ac maius est
pat̾ dicitur filios irare cum eos gena̾t aut
educat illud enĩ seuius est ꝙͣ ut eo uerbo mag̾¬
tudo pr̃m bnficii expͥmatur ꝙͣto id magis in¬
conueniens est deo qui uerus p̃r̃ est ꝑ quez
illuminam̃ qui nobis iutam imptit selutem t̾buit
uictum multiplicem submĩstrat. ¶ Non intelli-¬
git bñficia diuina qui se tantũm᷑ a deo iuuare
putat gͦ non imꝑitus modo s eciã imꝑui est
qui nonĩe Iouis u̾tutem sũme pocestatis innuit
quare si iouem et ex rebus gestis et ex moribz

Expanded text:
contubernio coniugis filiaeque coli non solet. unde contubernio coniugis filiaeque coli non solet. unde id nomen eo transferri ubi nec Minerua est ulla nec ulla. quid quod huius nominis proprietas interpretatur et Iuppiter quasi iuuans pater dicitur: quod nomen in deum minime congruit, quia iuuare hominis est opis aliquid conferentis in eum qui sit alienus, et exigui beneficii. nemo sic deum precatur, ut se adiuuet, sed ut seruet, ut uitam salutemque tribuat: quod multo plus ac maius est pater dicitur filios iuuare, cum eos generat aut educat. illud enim leuius est quam ut eo uerbo magnitudo paterni beneficii exprimatur. quanto id magis inconueilluminamur; qui nobis vitam impertit, salutem tribuit, victum multiplicem subministrat. Non intelligit beneficia divina, qui se juvari tantummodo a Deo putat. Ergo non imperitus modo, sed etiam impius est, qui nomine Jovis virtutem summae potestatis imminuit. Quare si Jovem et ex rebus gestis et ex moribus
Abbreviated transcription (Latin):
figuris uarus ꝙ colorib uenustatem ac lepo¬
rem carminib suis addant qui aũt nõ in¬
telligunt quomõ aut quare quid quod finga¬
tur poetas uelut mendaces et sac̾legos inse-¬
cuntur. ¶ Hoc errore decepti eciam phylo¬
sophi ꝙ ea que de soue feruntur minime cõ-¬
uenire et in deum uidebant. ¶ duos Ioues fe¬
cerunt unum naturalem alterum fabulosũ
uulgari consuetudine rłionis inducti erraue-¬
runt qd in deum nomen homĩs trãsculert̃¬
qui ut supͣ dix̾iius quia solus est non indiget
noune Iouem aũt illum eẽ qui scit ex ope satur¬
no ꝙ natus negari non p̃t nana igitur ꝓsua¬
sio est eorum qui nomen Ioius sũmo deo tri¬
buunt. ¶Solent enum quidem errores suos
hac excusatione defendere qui cum uicti de uno
deo cum id negare non possunt ip̃m se colere
affirmant uerum hoc sibi plac̾e ut iupit̾ no-¬
minetur quo quid absurdius iubit̾ enĩ sine

Expanded text:
figuris uersicoloribus uenustatem ac lepofiguris uersicoloribus uenustatem ac leporem carminibus suis addant. qui autem non intellegunt quomodo ant quare quidque figuretur, poetas uelut mendaces et sacrilegos insecuntur. hoc errore decepti etiam philosophi, quod ea quae de Ioue feruntur minime conuenire in deum uidebantur, duos Ioues fecerunt, unum naturalem alterum fabulosum.uulgari consuetudine religionis inducti errauerunt, quod in deum nomen hominis transtulerqui ut supra diximus quia solus est, non indiget nomine. Iouem autem illum esse qui sit ex Ope Saturnoque natus, negari non potest. uana igitur persuasio est eorum qui nomen Iouis summo deo tribuunt. solent enim quidam errores suos hac excusatione defendere: qui conuicti de uno deo cum id negare non possunt, ipsum se colere adfirmant, uerum hoc sibi placere ut Iuppiter nominetur. quo quid absurdius? Iuppiter enim sine
Abbreviated transcription (Latin):
habebant maxie que in fano iours t̾philii nͥ
auream colũpnam poĩtam eẽ ab ip̃o Ioue ti¬
tuli iudicabat in qua colũpna sua gesta pre¬
stripsit ut monumentũ posteris eẽt rerũ suaꝵ¬
¶ Hanc hystoriam et int̾pretatus est enimus
et secutus cuiꝰ uerba ħ sunt ibi supit̾ neptũo
re. neta. sunt ergo que locuntur poetess optẽ¬
tu aliquo spẽq uelato. Potest et mons olim-¬
pus figuram poetis dedisse ut iouem dic̾ent
celi regnũ esse sortitum ꝙ olimpus ambiguũ
nomen et montis et el celi in olimpo autem
iouem habitasse docet eadem hystoria que dicit
ea tempestate. Iupit̾ in monte olimpo maxĩa
partem uite colebat et eo ad eum ĩius ueniẽ
bant. Si queres in controu̾sia erant. ¶tem
siquis quid noui iuenerant qd ad utam
qũaram uiclẽ eẽt co ueniebant atq Ioui ostẽ¬
debat multa in hunc modum poete tñsserũt
non ut udeo menciant᷑ quos colunt ẜ ut

Expanded text:
habebantur maximeque in fano Iouis Triphylii, ubi habebantur maximeque in fano Iouis Triphylii, ubi auream columnam positam esse ab ipso Ioue titulus indicabat, in qua columna sua gesta perscripsit, ut monumentum posteris esset rerum suarum. hanc historiam et interpretatus est Ennius et secutus. cuius haec uerba sunt : ubi Iuppiter Neptuno ret. uera sunt ergo quae locuntur poetae, sed optentu aliquo specieque uelata. potest et mons Olympus figuram poetis dedisse, ut Iouem dicerent caeli regnum esse sortitum, quod Olympus ambiguum nomen est et montis et caeli. in Olympo autem Iouem habitasse docet eadem historia, quae dicit: ea tempestate Iuppiter in monte Olympo maximam partem uitae colebat et eo ad eum in ius uenie-, bant, si quae res in controuersia erant. item si quis quid noui inuenerat quod ad uitam humanam utile esset, eo ueniebant atque loui ostendebant. multa in hunc modum poetae transferunt, non ut in deos mentiantur, quos colunt, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ interra res gesta est. gͦ illud uerum est ꝙ
regnum orbi ĩ ꝑtici sortitiq sunt ut orientis
impium Iouis cederet plutoni cui cognomẽ
hage sysao fuit pars occidentis obtinge̾t eo
qd̵ plaga orientis ex qua lux mortalibus
datur suꝑior occidentis autẽ inferior esse ude¬
atur sic m̾tatem mendatio uelau̾ut ut u̾itas
ip̃a ꝑsuasioni puͤ. nichil derogaret. ¶ de neptum
maiifestum est cuiꝯ regnum forte fuisse dixi¬
mus quale iantomii fuit infinitum illud
imꝑium cui totius ore maritime potestatẽ
se natus decrenãt ut p̾dones ꝑsequeretur ac
mare om̃ẽ placaret sic neptimo omĩa mari-¬
tima cum insulis obuenerunt quomͦ id pro¬
bari potest numꝵ uet̾es hystorie docent anti¬
quꝰ auctor enhemerꝰ qui fuit ex ciitate mes¬
sene res gestas Iouis et cet̾oꝵ qui dii putãt᷑
collegit hystoriamq contexuit extitulis et
inscͥptõnib sacrisq mantiquissimis templis

Expanded text:
quod in terra gesta res est. Ergo illud in vero est, quod quod in terra gesta res est. Ergo illud in vero est, quod regnum orbis ita partiti sortitique sunt, ut Orientis imperium Jovi cederet; Plutoni, cui cognomen Agesilao fuit, pars Occidentis obtingeret: eo quod plaga Orientis, ex qua lux mortalibus datur, suatur. sic ueritatem mendacio uelarunt, ut ueritas ipsa persuasioni publicae nihil derogaret. de Neptuni sorte manifestum est: cuius regnum tale fuisse dicimus, quale Marci Antoni fuit infinitum illud imperium, cui totius orae maritimae potestatem senatus decreuerat, ut praedones persequeretur ac mare omne pacaret. sic Neptuno maritima omnia cum insulis obuenerunt. quomodo id probari potest? nimirum ueteres historiae docent. antiquus auctor Euhemerus, qui fuit ex ciuitate Messene, res gestas Iouis et ceterorum qui dii putantur collegit historiamque contexuit ex titulis et inscriptionibus sacris quae in antiquissimis templis
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur deus si non est qui ex sacurno et ope natꝰ
est non oportuit nisi solius simulacrum in tẽ¬
plis omĩbus collocari. Quid sibi mulierum
effigies uolunt quid sexum infirmus in quẽ
si cecidit hic iupit̾ eum u̾o̾ ip̃i lapides homĩes
fatebuntur mentitos ẽẽ poetas aiunt et hiis
tam̃ credant ymo non esse mentitos re ipsa
probant. Ita enĩ deoꝵ simulac᷑. confingunt ut
ex ip̃a diu̾sitate sexus aꝑpeat nera esse que
dicunt poete Nam ꝙ aliud argumentum ht̃
ymago catamitti et effigiem aquile cum ante
pedes iouis ponũtur in templis et cũ ip̃o ꝑit̾
adorantur insi ut nefandi sceleris ac scupri¬
memoria maneat met̾num nichil igitur
a poetis in totum fictum est aliquid fortasse
traductum et obliqua figura rõne obstura¬
tum quo u̾itas innolutam geretur sicut
illud de soir̃e ragnoꝵ auint enim iou celũ¬
obtigisse neptimo mare inferua pluctom cur
non terra pocius in fortem terciam uenit nͥ

Expanded text:
dicitur deus, si non is est qui ex Saturno et Ope natus dicitur deus, si non is est qui ex Saturno et Ope natus est, non oportuit nisi solius simulacrum in templis omnibus conlocari. quid sibi mulierum effigies uolunt? quid sexus infirmus? in quem si cecidit hic Iuppiter, eum uero ipsi lapides hominem fatebuntur. mentitos esse poetas aiunt et his tamen credunt: immo uero non esse mentitos re ipsa probant. ita enim deorum simulacra confingunt, ut ex ipsa diuersitate sexus appareat uera esse quae dicunt poetae. nam quod aliud argumentum habet imago Catamiti et effigies aquilae, cum ante pedes Iouis ponuntur in templis et cum ipso pariter adorantur, nisi ut nefandi sceleris ac smemoria maneat in aeternum? Nihil igitur a poetis in totum fictum est: aliquid fortasse traductum, et obliqua figuratione obscuratum, quo veritas involuta tegeretur; sicut illud de sortitione regnorum. Aiunt enim Jovi coeluobtigisse, Neptuno mare, inferna Plutoni. Cur non terra potius in sortem tertiam venit; nisi
Abbreviated transcription (Latin):
quia res a quo libido ip̃a t̾rena est non gͦ res
ip̃as gestas finxerint poete ꝙ si fric̾ent essent
uanissu s rebus gestis addiderunt quenidã
colorem non enm obtrectantes illa dicebant ẜ
ornare cupientes. ¶ Nuic hommes decipunitur
maxime ꝙ dum hec omĩa ficta ẽẽ a poetis arbi-¬
trantur colunt qd ignorant nestiunt enĩ qui
scit poetice licencie modus quoque progredi
fingendo liceat cum offĩn poete in eosit ut ca
quo uere gesta sunt in alia sp̃e oblignis figura¬
tromibus cum decore aliquo conu̾sa t̾ducat to¬
tum autem qd referas fingere id est metum
ẽẽ ⁊ mendacem potius qmͣ poetam s fmx̾it
ista re fabulosa creduntur. unde eciam illa q̃
de diis femĩs deoꝵ ꝙ comubis dicta sunt cur
igitur sic figurantur sic coluntur insi forte ñ
tantum poete s et putores eciam futoresq y-¬
maginũ mentiũtur si enĩ hic est iupit̾ qui anob̾

Expanded text:
quia res ac libido ipsa terrena est. non ergo res quia res ac libido ipsa terrena est. non ergo res ipsas gestas finxerunt poetae, quod si facerent, essent uanissimi, sed rebus gestis addiderunt quendam colorem. non enim obtrectantes illa dicebant, sed ornare cupientes. hinc homines decipiuntur, maxime quod dum haec omnia ficta esse a poetis arbitrantur, colunt quod ignorant. nesciunt enim qui sit poeticae licentiae modus, quousque progredi fingendo liceat, cum officium poetae in eo sit, ut ea  uere gesta sunt in alias species obliquis figurationibus cum decore aliquo conuersa traducat. totum autem quod referas fingere, id est ineptum esse et mendacem potius quam poetam. sed nnxennt ista. quae fabulosa creauntur: num etiam illa quae de diis feminis deorumque conubiis dicta sunt? cur igitur sic figurantur, sic coluntur? nisi forte non tantum poetae, sed pictores etiam fictoresque imaginum mentiuntur. si enim hic est Iuppiter qui a uobis