comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lege st̃. ut exe seris filii fiant. nee
sic tn ut serui ẽẽ desistant: s ut tan¬
quã filii dño liberalit̾ seruiant. qͥa
os hoc accepert̃. Dedit enĩ porestatẽ
ille unicus filios dei fieri. credenti¬
b in nomine eius. eosq admonuit
petere querere pulsare. ut accipi¬
ant os inuemant cs aꝑiat᷑ eis: addens
increpationẽ &s dicens. Si uos cũ si
bit bona petentib se: ᷤ Cũ gͦ uirtꝰ
peccat lex inflãmauerit aculeũ mor¬
tis. ut occasione accepta peccatũ ꝑ
mandatũ oꝑet᷑ omnẽ concupiscen¬
tiã: a quo petenda est contmentia.
nͥ ab illo qui nouit bona data dare
petentibꝰ se. An forte nescit in sipi¬
ens. qd nemo ẽe possit continens nͥ
ds̃ det.: ᷤ Hoc gͦ ut sciat: ip̃a indiget
sapientia. Cur itaq ñ audit patriᷤ
te & accipietis: loquentẽ etrã ꝑ ia¬
indiget sapientia postulet a deo. qͥ
dat om̃ib affluenter ce ñ imꝓꝑat.

Expanded text:
lege sunt, ut ex servis filii fiant, nec sic tamen, ut servi esse desistant, sed ut tanatri liberaliter seruiant, quia et hoc acceperunt; dedit enim potestatem ille unicus filios dei fieri credentibus in nom i ne eius eosque admonuit petere, quaerere, pulsare, ut accipiant et inueniant et aperiatur eis, addens increpationem et dicens: si u o s, cum bit bona petentibus s e! cum ergo uirtus peccati lex inflammauerit aculeum mortis. ut occasione accepta peccatum per mandatum operetur omnem concupiscentiam, a quo petenda est continentia nisi ab illo, qui nouit bona data dare filiis suis? an forte nescit insipiens, quod nemo esse possit continens, nisi deus det ? hoc ergo ut sciat, ipsa indiget sapientia. cur itaque non audit patris te. et accipietis ? loquentem etiam in aindiget sapientia., postulet a deo, qui dat
Abbreviated transcription (Latin):
in aliã uitã tͣnsfert. beatã & ȩter¬
nã legẽ habet. immnaculatã. conu̾¬
tentẽ animas: ut ex illo lumine re¬
nouent᷑. fiatq in eis. signatũ est su¬
ꝑ nos lumen uultus tui dñe. Snde
auersi abolescere meruer̃t: renoua¬
ri autẽ. nisi gr̃a rep̃iana. hoc ẽ iͥ me¬
diatoris int̾ressione ñ posst̃. Unus
enĩ ds̃ & unus mediator dei &s hõi-

Expanded text:
in aliam uitam transfert beatam et aeterin aliam uitam transfert beatam et aeternam, legem habet inmaculatam, conuertentem animas. ut ex illo lumine renouentur fiatque in eis: signatum est super nos lumen uultus t u i, dum i n c. unde auersi obsolescere meruerunt; renouari autem nisi gratia christiana, hoc est nisi mediatoris intercessione, non possunt. unus eni m d eni, unus et mediato
Abbreviated transcription (Latin):
in cordib suis. id ẽ ñ om̃imͦ deletũ
ẽ. qͦd ibi ꝑ imaginẽ dĩ cũ crearent᷑
imp̃ssum ẽ: etiã sic illa differentia
ñ ꝑturbabit᷑. qua distat a uetere te¬
stamentũ nouñ: eo qͦd ꝑ nouũ scri¬
bit᷑ lex dei in corde fideliũ. que ꝑ ue¬
tus in tabulis scripta ẽ. Hoc enĩ il¬
lic scribit᷑ ꝑ renouationẽ. qͦd non
om̃im᷑ deletũ est ꝑ uetustatẽ. Na
sic̃ ipsa nago dei renouat᷑ in men¬
te credentiũ ꝑ testam̃tũ nouũ ꝙͣ ñ
penitꝰ impietas ab oleu̾it: nã reman¬
serat utiq id qͦd amina hominis
nisi rationalis ẽẽ ñ potest. ita etiã
ibi lex dĩ ñ ex om̃i parte deleta ꝑ
inusticiã ꝓfecto scribit᷑ renouata
ꝑ gr̃am. Nec istã inscriptionẽ que
iustificatio est poterat efficere in
niddeis lex in tabulis scripta: s solũ
p̃uaricationẽ. sła o ip̃i homines e¬
rant: & uis illa naturȩ inerat eis.
qua legitimũ aliqͥd animal ratio¬
nale ce sentit &e facit. S pietas qͦ

Expanded text:
n cordibus suis, id est non omni modo deletum est, quod ibi per imaginem dei cum crearentur inpressum est —, etiam sic illa differentia non perturbabitur, qua distat a uetere testamentum nouum, eo quod per nonum scribitur lex dei in corde fidelium, quae per uetus in tabulis scripta est. hoc enim illic scribitur per renouationem, quod non omni modo deletum est per uetustatem. nam sicut ipsa imago dei renouatur in mente credentium per testamentum nouum, quam non penitus impietas aboleuerat — nam remanserat utique id quod anima hominis nisi rationalis esse non potest — ita etiam ibi lex dei non ex omni parte deleta per iniustitiam profecto scribitur renouata per gratiam. nec istam scriptionem, quae iustificatio est, poterat efficere in Iudaeis lex in tabulis scripta, sed solam praeuaricationem. nam et ipsi homines erant et uis illa naturae inerat eis, qua legitimum aliquid animal rationale d sentit et facit; sed pietas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uacuat᷑ s statuit᷑. Neq enĩ lex im¬
plet᷑ sine libero arbitrio: s ꝑ legẽ
cognitio peccati: ꝑ fide̾ impetratio
gr̃ȩ contra peccatũ: Per gr̃am sana¬
tio ammȩ a uitio pectati. ꝑ animȩ
sanitatẽ libertas arbitrĩ ꝑ liberũ
arbitriũ iusticie dilectio ꝑ iusticie
dilectionẽ legis oꝑatio. Ac ꝑ hoc

Expanded text:
 sed statuitur. neque enim lex inpletur nisi libero arbitrio. sed per legem cognitio peccati, per fidem inpetratio gratiae contra peccatum, per gratiam sanatio animae a uitio peccati, per animae sanitatem libertas arbitrii, per liberum arbitrium iustitiae dilectio, per iustitiae dile
Abbreviated transcription (Latin):
ihu xp̃i: &e nos in xp̃o sħu credimus.
Ecce p̃putiũ dixit iustificari ea fide
ce circũcisionẽ ꝑ fid̾e. si t̾n eireu̾eisio
iusticiã dĩ teneat. Sic enĩ gentes que
ñ sectabant᷑ iusticiã: app̃hender̃t̃ iu¬
trando. eam ex deo ñ exx semet ipsis
p̃sumendo. Isrł uͦ ꝑseqͦns legẽ iusti¬
ciȩ in legẽ iusticie ñ ꝑuenit. Qua¬
re:  Qͥa ñ ex fide s quasi ex oꝑib:¬

Expanded text:
isti. et nos in Christo Iesu cred imus. ecce et praeputium dixit iustificari ex fide et circumcisionem per fidem. si tamen circumcisio iustitiam fidei teneat. sic enim gentes, quae non sectabantur iust itiam. adprehenderunt iutrando eam ex Deo, non ex semetipsis praesumendo. Israel vero persequens legem justitiae, in legem justitiae non pervenit. Quare? Quia non ex fide, sed tanquam ex o
Abbreviated transcription (Latin):
ctores legis iustificabunt᷑. continuo
subiecit de his qui legẽ ñ habentes
naturalit̾ que legis st̃ faciunt. si ñ
illi st̃ intelligendi qui ꝑtinent ad
gr̃am mediatoris. s illi potius qͥ cum
uerum deum uera pietate ñ colãt.
habent tñ queła oꝑa bona in uita
impia:  An forte hoc ipso ꝓbandũ
credidit qͦd supͣdixerat. qͥa ñ est ꝑ-¬
sonarũ acceptio apud deũ. oe qͦd p̾t¬
ea dioeit qͥa ñ iudeoꝵ ẽ d̃s tantũ s ce¬

Expanded text:
ctores legis iustificabuntur, continuo ctores legis iustificabuntur, continuo subiecit de his, qui legem non habentes naturaliter quae legis sunt faciunt, si non illi sunt intellegendi, qui pertinent ad gratiam mediatoris, sed illi potius, qui cum deum uerum uera pietate non colant, habent tamen quaedam opera bona in uita impia? an forte hoc ipso probandum credidit, quod supra dixerat, quia non est personarum acceptio apud deum, et quod postea dixit
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m illũ modũ de quo suꝑius satiͤ
diximꝰ. naturalit̾ que legis st̾ faci¬
unt: qͥd eis ꝓderunt exrusantes co¬
gitationes. in die qua iudicabit
d̃s̃ occulta hominũ. nisi forte ut
mitius pumant᷑: ᵈ Sicut enĩ ñ
impediunt ad uitã ȩternã iustũ
quetła peccata uenalia. sine quibꝰ
hec uita ñ ducit᷑: sic ad salutẽ et̾¬
nã nichil ꝓst̾ impio aliqua bona
oꝑa. sine quib difficillime uita
cuꝰlibet pessimi hominis iueni¬
t᷑. Nerũtñ sic̃ in regno dei uelut
stella ab stella in głam differt sc̃i:
sic & in dãnationẽ pęnȩ sempiter¬
nȩ. tolerabilius erit sodomȩ quã
alteri ciuitati. os erunt quid̃a du¬
plo amplius quibꝰdã gehennie filii.
Ita nec illud in iudicio dĩ uacabit:
qͦd in illa impietate dãnabili. magiᷤᷤ
alius alio minisue peccauerit. Qͥd
gͦ hinc apłs efficere uoluit. qͦd iactan¬
tiã cohibens iudeoꝵ cũ dixisset. ñ au-¬
ditoies legis iusti st̃ apud deũ. s fa¬

Expanded text:
o superius satis diximus, naturaliter quae legis sunt faciunt, quid eis proderunt excusantes cogitationes in die, qua iudicabit deus occulta hominum. nisi forte ut mitius puniantur? sicut enim non inpediunt a uita aeterna iustum quaedam peccata uenialia, sine quibus haec uita non ducitur, sic ad salutem aeternam nihil prosunt impio aliqua bona opera, sine quibus difficillime uita cuiuslibet pessimi hominis inuenitur. uerum tamen sicut in regno dei uelut stella ab stella in gloria differunt sancti, sic et in damnatione poenae sempiternae tolerabilius erit Sodomae quam alteri ciuitati et erunt quidam duplo amplius quibusdam gehennae filii. ita nec illud in iudicio dei uaeabit, quod in ipsa impietate damnabili magis alius alio minusue peccauerit. Quid ergo hinc apostolus efficere uoluit, quod iactantiam cohibens ludaeorum, cum dixisset: non auditores legis insti sunt apud deum, sed fa
Abbreviated transcription (Latin):
secus uł ut legeret᷑ apparint: uel
ut audiret᷑ insonuit. Na si ꝑ legẽ
Porro autẽ siñ gratis mortuus ẽ. as¬
cendit in altũ captiuã ducit capti¬
uitatẽ. & dedit dona hominib. Inde
aut id qͦd habet auferet᷑ ab eocmiᷤ
aliquã differentiã dictũ ẽ. tanquã
aliud sit ex fide & aliud ꝑ fide. s
ad uarietatẽ locutionis. Alio quip¬
pe loco cũ de gentib diceret hoc
ẽ de p̃putio. p̃uidens in qͥt scriptura
qͥa ex fide iustificat gentes ds̃. Itẽq¬

Expanded text:
secus, vel ut legeretur apparuit, vel secus, vel ut legeretur apparuit, vel ut audiretur insonuit. Nam si per legPorro autem si non gratis mortuus est, ascendit in altum, captivam duxit captivitatem, et dedit dona hominaut id quod habet, auferetur ab eo aliquam differentiam dictum est, tanquam aliud sit ex fide, aliud per fidem; sed ad varietatem locutionis. Alio quippe loco, cum de gentibus diceret, hoc est de praeputio: Praevidens, inquit, Scriptura quia ex fide iustificat omnes
Abbreviated transcription (Latin):
is imaginis dei. quã ñ contẽnit cũ
in eũ credit apd̃ quẽ ñ est acceptio
ꝑsonarũ: S qͦdlibet hoꝵ accipia¬
tur: constat grãm dei ꝓmissã ẽẽ testa-¬
mento nouo etiã ꝑ ꝓphetiã eandẽi
gr̃am in eo definitã ut scribant᷑ legeᷤ
dĩ in cordib hominũ. ꝑueniãtq ad
cognitionẽ dĩ:ubi ñ docebit unus¬
cognosce deũ. om̃s enĩ cognoscent
eũ aminore usq ad maiorẽ eoꝵ.
hoc donũ sp̃s sc̃i ẽ: quo diffundit᷑
caritas in cordib nr̃is. Caritas ñ qͦ¬
libet. s caritas dei decorde puro ce
conscientia bona oe fide ñ ficta. exe
qua iustus in hac ꝑegrinatione ui¬
uens. ad speciẽ quoq ꝑducit᷑ pꝰt spe¬
culũ & enigma. & quicqͥso erat exc
parte: ut facie ad faciẽ cognoseat. si¬
cut & cognitꝰ est.Unã enĩ petit ã
dño hanc requirit: ut inhabitet
in domo dm̃i ꝑ om̃s dies uite suȩ:
ad hoc ut contẽpletur delectationẽ
se putet accepisse. qͥa littera extrin-¬

Expanded text:
is dei, quam non contemnit, cum in eum credunt, apud quem non est acceptio personarum? sed quodlibet horum accipiatur, constat gratiam dei promissam esse testamento nouo etiam per prophetam eandemque gratiam in eo definitam, ut scribantur leges dei in cordibus hominum perueniantque ad eam cognitionem dei, ubi non docebit unusCognosce Deum; quia omnes cognoscent eum a minore usque ad majorem eorum. Hoc donum Spiritus sancti est, quo diffunditur charitas in cordibus nostris: charitas non quaelibet, sed charitas Dei de corde puro et conscientia bona et fide non ficta , ex qua justus in hac peregrinatione vivens, ad speciem quoque perducitur post speculum et aenigma, et quidquid erat ex parte, ut facie ad faciem cognoscat, sicut et cognitus est . Unam enim petiit a Domino, et hanc requirit, ut inhabitet in domo Domini per omnes dies vitae suae, ad hoc ut contempletur delectationem se putet accepisse, quia littera extrin
Abbreviated transcription (Latin):
trema remanserint. unde merito
diei possit. etiam in ipsa impreta¬
te uitȩ suȩ facere aliqua legis
uł sapere. si hoc ẽ qd̾ dictũ est qͥa gͣn¬
tes que legẽ ñ habent hoc est legẽ
d̃iaiaturalit̾ que legis st̃ faciunt:

Expanded text:
trema remanserint — unde merito trema remanserint — unde merito dici possit etiam in ipsa impietate uitae suae facere aliqua legis uel sapere, si hoc est quod dictum est, quia gentes quae legem non habent, hoc est legem dei, naturaliter quae legis sunt faci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtͣnsiit. in quo om̃s peceauert̃. Et
iło qͥa ñ est distinctio egent gla dei:
iustificati gratis ꝑ gratrã ipsius. Qua
gr̃a interiore homine renouato iusti¬
cia scribit᷑: quã culpa deleuerat. Et
hec misciłia suꝑ genus humanumꝑ¬
unus ce mediator dĩ & hominũ ho¬
mo xp̃c iħc. Si autẽ hi qui natura¬
lit̾ que legis st̃ faciunt. ñ dum st̃
habendi in numero eors quos xep̃i
iustificat gr̃a. s eors potius quorũ
etiã impioꝵs nec deũ uerũ ueracit᷑
iusteq colentiũ. queiła t̃n facta uł
legimus uł nouimꝰ uł audiuimꝰ qͦ
scdm iusticiȩ regłam ñ solũ uitu¬
ꝑare ñ possumꝰ. ueru̾etiã merito re¬
cteq laudamus. quãqͣm si discutian¬
t᷑ quo fine fiant. uix inueniuntur
que iusticiȩ debitã laude defensio¬
nẽ ue mereant᷑. ueru̾t̾n qͥa ñ usq
adeo in anima humana.i mago dei
terrenoꝵ affectuũ labe detrita ẽ.
ut nulla in ea uelut liniam̃ta ex¬

Expanded text:
pertransiit, i 11 quo omnes peccauerunt. et pertransiit, i 11 quo omnes peccauerunt. et ideo quia non est distinctio, egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius. qua gratia in interiore homine renouato iustitia scribitur, quam culpa deleuerat, et haec misericordia super genus humanumunus et mediator dei et hominum homo Christus Iesus. Si autem hi, qui naturaliter quae legis sunt faciunt, nondum sunt habendi in numero eorum, quos Christi iustificat gratia, sed in eorum potius, quorum etiam impiorum nec deum uerum ueraciter iusteque colentium quaedam tamen facta uel legimus uel nouimus uel audiuimus, quae secundum iustitiae regulam non solum uituperare non possumus, uerum etiam merito recteque laudamus — quamquam si discutiatur, quo fine fiant, uix inueniuntur quae iustitiae debitam laudem defensionemue mereantur. Verum tamen quia non usque adeo in anima humana imago dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut nulla in ea uelut liniamenta ex
Abbreviated transcription (Latin):
cũtisione deputabit᷑. Et ꝓpt̾ea in
domo uiri isrł in quo dolus ñ est
participes st̃ testam̃ti nomi qͥa dat
d̃s leges in mentẽ eors. & in cordi-¬
sc̃o qͦd ibi diffundit᷑ caritas que
legis ẽ plenitudo. Nec moueat
qͦd naturalit̾ eos dixcit que legis
st̾ facere ñ spũ dĩ. ñ fide ñ gratia.
Hoc enĩ agit sp̃s gr̃e: ut imaginẽ
dĩ in qua naturalit̾ facti sumꝰ instau¬
ret in nobis. Uiciũ quippe cont᷑ na¬
turã ẽ. qͦd utiq sanat gratia ꝓpter
quã deo dicit᷑. Miserere mei: sana
animã meã. qm peccaui tibi. P rom¬
de naturalit̾ homines que legis st̃
faciunt: qui enĩ hoc ñ faciunt uici
ose ñ faciunt. quo uicio lexc dei ẽ de¬
leta de cordib. Ac ꝑ hoc uicio sana¬
to cũ illud scribitur. fiunt que le¬
gis st̃ naturalit̾: ñ qͦd ꝑ naturã ne¬
gata sit gr̃a. s potrus ꝑ gr̃am repa¬
rata natura. Per unũ quippe homi¬
nẽ peccatũ intraiit in mundũ. & ꝑ
peccatũ mors: & ita in om̃s homines

Expanded text:
deputabitur? et propterea in domo ueri Israhel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti noui, quia dat deus leges in mentem ipsorum et in cordisancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. Nec moueat, qoud naturaliter eos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia. hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturam negata sit gratia, sed potius per gratiam reparata natura. per unum quippe hominem peccatum intrauit in mundum e t per peccatum mors et ita in omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
b suis: quale est illud ad cormthi¬
os. ñ in tabulis lapideis s in tabu¬
lis cordis carnalib. Ita enĩ fiunt
de domo isrł.cũ p̃putium eoꝵ in
cirrũcisionẽ deputatur: eo qͦd n¬
sticiã legis ñ p̃cisione carnis osten¬
dunt. s cordis caritate custodiunt:

Expanded text:
bus suis : quale est illud ad Corinthibus suis : quale est illud ad Corinthios, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Ita enim fiunt de domo Israel, cum praeputium eorum in circumcisionem deputatur, eo quod justitiam legis non praecisione carnis ostendunt, sed cordis charitate custodiunt:
Abbreviated transcription (Latin):
dib eors: qͥa ce ip̃i ꝑ insertionẽ quã
oleastro p̃stitã dicit. ad eande oleã
hoc ẽ ad eundẽ dei popłm ꝑtinent.
potiꝰq concordat ꝓphico etiã hoc apli¬
cũ testimoniũ. ut hoc sit ꝑtinere
ad testamentũ nouũ. legẽ dei habe-¬
re ñ in tabulis s in cordib scriptã:
hoc est in intimo affectu iusticiãle¬
gis amplecti. uͥ fides ꝑ dilectionẽ oꝑa-¬
t᷑ qͥa ex fide iustificat gentes ds̃.
Qͦd scriptura p̃iidens. p̾nuntiauit¬
abrahe dicens in semme tuo bñdi¬
cent᷑ om̃s gentes: ut ꝑ hãc ꝓmissi¬
onis grãm oliuȩ insereret᷑ oleaster:
& fierent fideles gentes filii abra¬
hã in semine abrabe qͦd est xp̃c:. se
ctantes eius fidẽ. qui ñ accepta in ta¬
bulis lege. ñdũq habens ipsã circũ¬
cisionẽ credidit deo. & deputatũ ẽ
ei ad insticiã: ac sic tale erit hoc qͦd
de eiusmodi gentib dixcit apł̃s. qͦd

Expanded text:
dibus eorum, quia et ipsi per insertionem, quam dibus eorum, quia et ipsi per insertionem, quam oleastro praestitam dicit, ad eandem oleam, hoc est ad eundem dei populum, pertinent, potiusque concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. ut hoc sit pertinere ad testamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur, quia ex fide iustificat gentes deus, quod scriptura praeuidens pn semine tuo benedicentur omnes gentes: ut per hanc promissionis gratiam olivae insereretur oleaster, et fierent fideles Gentes filii Abrahae in semine Abrahae, quod est Christus ; sectantes ejus fidem, qui non accepta in tabulis lege, nondumque habens ipsam circumcisionem, credidit Deo, et deputatum est illi ad justitiam . Ac sic tale erit hoc quod de ejusmodi Gentibus dixit Apostolus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
abuntur: non qui erant s ut
sint. ut sic intelligerentur etiã
iudei legis auditores. indigere se
gratia iustificatoris. ut possint
ẽẽ factores. Aut certe ita dictũ ẽ
iustificabimt᷑. ac si diceret᷑ iusti habe¬
bunt᷑. iusti deputabunt᷑. sic̃ dictũ ẽ de
qͥa ille aut̃ uolens nstificari ad ẽ
ut iustus haberet᷑ & deputaret᷑.
R nde alit̾ dicimus d̃s scĩficat scõs
suos: alit̾ autẽ scĩficetur nomen
tuũ. Iud ideo. qͥa ipse illos fecit
ut qͦd semꝑ apud se sc̃m ẽ. scm̃ etiã
ab hominib habeat᷑. id ẽ sc̃e timea¬
t᷑. Si gͦ gentes cõmemorans natura¬
lit̾ que legis st̃ facientes. os scriptũ
habentes opus legis in cordib. illo s
intelligi uoluit qui creidlunt in
xxp̃m: qͥa ñ sic̃ iudi p̃missa sibi lege
ueniunt ad fułe. ñ ẽ eur eos cone¬
m̃ discernere ab his quib dñs ꝑꝓ
phetã ꝓmittens testamentũ nouũ.
dicit leges suas se scripturũ in cor¬

Expanded text:
abuntur\', non quia erant, sed ut abuntur\', non quia erant, sed ut sint, ut sic intellegerent etiam Iudaei legis auditores indigere se gratia iustifieatoris, ut possint esse factores. aut certe ita dictum est \'iustifieabuntur\',ac si diceretur\'iustihabebuntur,\' \'iusti deputabuntur\', sicut dictum est de quodam: ille autem uolens se iustificare, id est ut iustus haberetur et deputaretur. unde aliter dicimus \'deus sanctificat sanctos suos\', aliter autem sanctificetur nomen tuum; nam illud ideo, quia ipse illos facit ut quod semper apud se sanctum est sanctum etiam ab hominibus habeatur, id est sancte timeatur.. Si ergo gentes commemorans naturaliter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in cordibus illos intellegi uoluit, qui credunt in Christum, quia non sicut Iudaei praemissa sibi lege ueniunt ad fidem, non est cur eos conemur discernere ab his quibus dominus per phetam promittens testamentum nouum dixit leges suas se scripturum in cor
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ gr̃a. S sic intelligendũ est facto¬
res legis iustificabunt᷑: ut sciamus
eos alit̃ ñ ẽẽ factores legis nͥ iustificen¬
t᷑ ut ñ iustificatio factorib acceilat:
s ut factores iustificatio p̃cedat.
Qd est enĩ aliud iustificati quã iusti
factiꝰ. ab illo scilicet qui iustificat
impĩ. ut ex impio fiat iustus:ͦ
Si enĩ ita loqueremur ut diceremꝰ
homines liberabunt᷑: hoc utiq intel¬
ligeret᷑. eis qui homines iã eeñt acce¬
dere liberationẽ. Si autẽ diceremuᷤ
hommes creabuntur. non utiq in¬
telligeretur eos creari qui erant:
sed ipsa creatione homines fieri.
Ita si dictum esset factores legis
honorabuntur: recte non accipe¬
remus. nisi honorem illis qui iã
essent factores legis accedere.
Cum uero dictum est factores
legis iustificabuntur: quid aliud
factores enim legis utiq iusti
sunt: ac ꝑ hoc tantundem est
acsi diceretur factores legis cre¬

Expanded text:
non est gratia. sed sic intellegendum est factonon est gratia. sed sic intellegendum est factores legis iustificabuntur, ut sciamus aliter eos non esse factores legis, nisi iustificentur, ut non iustificatio factoribus accedat, sed ut factores iustificatio praecedat. quid est enim aliud \'iustificati\' quam \'iusti facti\', ab illo scilicet qui iustificat impium, ut ex impio fiat iustus? si enim ita loqueremur, ut diceremus \'homines liberabuntur\', hoc utique intellegeretur eis, qui iam homines essent, accedere liberationem; si autem diceremus \'homines creabuntur\', non utique intellegeretur eos creari qui iam homines erant, sed ipsa creatione homines fieri. ita si dictum esset \'factores legis honorabuntur\', recte non acciperemus nisi honorem illis qui iam essent factores legis accedere; cum uero dictum est factores legis iustifica buntur, quid aliud ficabuntur\' ? factores enim legis utique iusti sunt. ac per hoc tantundem est, ac si diceretur \'factores legis cre
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ significatus ẽ. naturalit̾ qͦ
legis st̃ facientiũ. os que scriptũ ha¬
bent opus legis in cordib suis: ꝓ¬
fecto ad euangłm ꝑtinent gentes.
quib lex in cordib scripta est. Eis
qͥppe credentib uirtus dei est in
salutẽ. Quib autẽ gentib bñ ope¬
Qͥ a enĩ ꝑsonarũ acceptio ñ ẽ apd̃
deũ & ñ auditores legis s factores
iustificant᷑: ideo siue iudeus siue
grecns hoc ẽ quilibet ex gentib
crediderit. salutẽ in euanglio pa¬
rit̾ habebit. Non enĩ ẽ distinctio:
sic̃ postea dicit. Om̃s enĩ peccaue¬
r̃t oe egent gła dei.iustificati gra¬
tis ꝑ gr̃am ipsius&nde autẽ facto¬
rẽ legis grecũ iustificari diceret
sine gr̃a saluatoris: ᷤᷤ sleq enĩ cont᷑
stificari hominẽ ꝑ fide̾ sine oꝑib le¬
gis & nichil aliud uelit intelligi in
eo qͦd dicit gratis. nͥ qͥa iustificationẽ
oꝑa ñ p̃cedunt. Aꝑte quippe alibi di¬
cit. Si gr̃a ñ ex oꝑib. Alioqͥn gr̃a. iam

Expanded text:
catus est naturaliter quae legis sunt facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene opequia enim personarum acceptio non est apud deum et non auditores legis, sed factores iustificantur, ideo siue Iudaeus siue Graecus, hoc est quilibet ex gentibus crediderit, salutem in euangelio pariter habebit; non enim est distinctio, sicut postea dicit. omnes enim peccauerunt e t egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius unde autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? Neque enim contra stifieari hominem per fidem sine operibus legis nihilque aliud uelit intellegi in eo quod dicit \'gratis\', nisi quia iustificationem opera non praecedunt. aperte quippe alibi dicit: s i gratia, non ex operibus; alioquin gratia iam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ legẽ cognoscunt quẽ ad modũ sit
homini uiuendũ. ñ iustificat ipsa
gͦ factors id est operũ. ꝑ quã ñ ex¬
eludit᷑ illa głatio. & lex ficuĩ ꝑ quã
exxcludit᷑ quo int̾ se differt̃ oꝑe p̾ci¬
um ẽ considerare: sitñ ualemus
adũtere ati discernere. Recte eñ
qͥsos dixcerit legẽ operũ ẽe in iuda¬
ismo. legẽ autẽ fidi in ẽp̃iansmo:
ꝓpt̾ea qͥa circu̾ensio ceteraq oꝑa talia
tio. iã diu qͥdem ẽ ut molim᷑ osten¬
dere: & acutis ad dmoscendũ tibiq
potissimũ ac talib. fortasse iã osten
dimus. Uerũtñ q̃m res magna est:
ñ incongruent̾ in ea manifestanda
plurib etiã atq etiã testimoniis
immoram᷑. Ipsã enĩ dicit legẽ ex qͣ
nemo nustificat᷑. quã dicit subint᷑s¬
se ut abundaret delictũ. Quã t̾n
ne qͥsqͣm ob hoc imꝑitꝰ argueret os
sacrilegus accusaret: defendit eã
dicens. Qͥd gͦ dicemus: lede peccatũ

Expanded text:
per legem dei cognoscunt quemadmodum sit per legem dei cognoscunt quemadmodum sit homini uiuendum, non iustificat ipsa ergo factorum, id est operum, per quam non excluditur illa gloriatio, et lex fidei, per quam excluditur, quo inter se differant operae pretium est considerare, si tamen ualemus aduertere atque discernere. cito enim quisque dixerit legem operum esse in Iudaismo, legem autem fidei in Christianismo, propterea quia circumcisio ceteraque opera talia tio, iam diu quidem est ut molimur ostendere et acutis ad dinoseendum tibique potissimum ac talibus fortassedimus: verumtamen quoniam res magna est, non incongruenter in ea manifestanda pluribus etiam atque etiam testimoniis immoramur. Ipsam enim dicit legem ex qua nemo justificatur, quam dicit subintrasse ut abundaret delictum , quam tamen ne quisquam ob hoc imperitus argueret et sacrilegus accusaret, defendit eam, dicens: « Quid ergo dicemus? Lex peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
mine tuo uidebimꝰ lumen: ab ip¬
so lumme incõmutabilis uerita¬
tis auersi st̃. & obscuratũ ẽ insipi¬
ens cor eors. Non enĩ sapiens cor.
quãuis cogno uissent deũ: s insi¬
piens potius. qͥa ñ sic̃ deũ glifica¬
uert: aut gr̃as egert̃. Dicit enim
homini. ecce pietas ẽ sapientia:
ac ꝑ hoc dicentes se ẽẽ sapientes.
qͦd ñ aliter intelligendũ ẽ nisi hoc
ipsũ sibi tribuentes: stulti facti
st̃. Iã que sequunt᷑. qͥd opus ẽ di¬
cõmemorant᷑ a nobis. Neq isto o¬
ri ad operandã isticiã qͦd d̾̃s legẽ
dedit plenã bonis scĩs q p̃ceptis:
s cͦd ip̃a noluntas nr̃a sine qua
oꝑari bonũ ñ possumus. ad iuue¬
ne quo ad iutorio doctrina illa lit
tera ẽ oecidens: qͥa reos potꝰ p̃uari¬
eationis tenet. quã iustificat impi
lutẽ. qͥa cognoscentes deũ ñ sic̃ de¬
ũ głificauert̃ aut gr̃as egerunt. di¬
centes se ẽe sapientes: ita eos qui

Expanded text:
mine tuo uidebimus lumen, ab ipmine tuo uidebimus lumen, ab ipso lumine incommutabilis ueritatis auersi sunt et obscuratum est insipiens cor eorum. non enimsapiens cor, quamuis cognouissent deum, sed insipiens potius, quia non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. dixit enim homini: ecce pietas est sapientia. ac per hoc dicentes se esse sapientes, quod non aliter intellegendum est nisi \'hoc ipsum sibi tribuentes,\' stulti fact i sunt. lam quae sequuntur quid opus est dicommemoratur a nobis. neque enim isto ori ad operandam iustitiam, quod legem deus dedit plenam bonis sanctisque praeceptis, sed quod ipsa uoluntas nostra, sine qua operari bonum non possumus, adiuuene quo adiutorio dotera est occidens, quia reos potius praevaricationis tenet, quam justificat impiolutem, quia cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt dicentes se esse sapientes, ita eos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
bilis dei. in similitudinẽ imaginiᷤ
corruptibilis. hominis & noluerũ.
& quadrupedũ & serpentiũ.Un¬
de quẽadmodũ ñ eos dixerit ue¬
ritatis ignaros. s qͦd ueritatẽ in
iniqͥtate detinuerint: qͥa occur¬
rebat animo ut quereret᷑. unde
illis ẽẽ potuerit cognitio uerita¬
tis quib ds̃ legẽ ñ dederat: nec
hoc tacuit. unde habere potue¬
rint. Der uisibilia nãq creature.
ꝑuenisse eos dieit ad intelligen¬
tiã muisibiliũ creatoris q̃m reue¬
ra sic magna ingenia querere ꝑ¬
stitert̃. sic inuenire potuert̃. Nbi
gͦ impietas. ᷤ Qͥa idelicet cũ cog¬
nouissent dm̃ ñ sic̃ deũ glificaue¬
runt aut gr̃as egerunt. s euanu¬
ert̃ in cogitationib suis. Eors qͥp¬
pe uanitatis ꝓprie morb est. qui
se ipsos seducunt. dũ indent᷑ sibi
aliqͥd ẽẽ eũ nichil sint. Demq hoc
tumore suꝑbie sese obumbrantes.
cuiꝰ pedẽ sibi ñ uenire dep̃catur
sc̃s ille cantator qui dixcit. in lu¬

Expanded text:
ilitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. uide quemadmodum non eos dixerit ueritatis ignaros, sed quod ueritatem in iniquitate detinuerint. et quia occurrebat animo, ut quaereretur, unde illis esse potuerit cognitio ueritatis, quibus deus legem non dederat, neque hoc tacuit unde habere potuerint; per uisibilia namque creaturae peruenisse eos dixit ad intellegentiam inuisibilium creatoris, quoniam reuera sic magna ingenia quaerere perstiterunt, sic inuenire potuerunt. ubi ergo impietas? quia uidelicet cum cognouissent deum, non sicut deum glorifieauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis. eorum proprie uanitas morbus est, qui se ipsos seducunt, dum uidcntur sibi aliquid esse, cum nihil sint. denique hoc tumore superbiae sese obumbrantes, cuius pedem sibi non uenire deprecatur sanctus ille cantator qui dixit: in lu
Abbreviated transcription (Latin):
lio quolibet modo qui me in p̾sen¬
tia forsitan fugit. minores maioreᷤ¬
q accipiendi st̃. Illud tñ qͣntum po¬
tes diligent̾ attende. qͦd tanto moli¬
mine conor ostendere.cũ testamen¬
tũ nouũ ꝓpħ̾a ꝓmitteret. ñ scđ̾m te¬
stamentũ qͦd prius factũ ẽ popło
isrł ex egypto liberato. nichil eũ
de sacrificiors uł quorsq sacram̃¬
toꝵ cõmutatione dixisse: quãuis
& ipsa sine dubio fuerat secutura.
siẽ secutã uidemus. cũ multis alis
s tantũm᷑ istã cõmendasse distantĩã.
qͦd leges suas daturus eẽt ds̃ in men¬
tẽ eoꝵ. qui ꝑtinent ad hoc testam̃¬
tũ & eoꝵ scripturuᷤ in cordib Wn
dei uiui. ñ in tabulis lapideis s in
tabulis cordis carnalib: sempit̾nã¬
q mercedẽ iustificationis huiuͤ.
ñ terrã de qua pulsi amorrei &
cethei & aliȩ gentes. que ibi com¬
memorant᷑: s ipsũ dñm eui adhe¬
rere bonũ ẽ: ut bonũ dĩ qͦd diligũt

Expanded text:
quolibet alio modo, qui IIIC in praesenquolibet alio modo, qui IIIC in praesentia forsitan fugit, minores maioresque accipiendi sunt. Illud tamen, quantum potes, diligenter adtende, quod tanto molimine conor ostendere, cum testamentum nouum propheta promitteret non secundum testamentum quod prius factum est populo Israhel ex Aegypto liberato, nihil eum de sacrificiorum uel quorumque sacramentorum commutatione dixisse, quamuis I\'t ipsa sine dubio fuerat secutura, sicut secutam uidemus, quod multis aliis sed tantummodo istam commendasse distantiam, quod leges suas daturus esset deus in mentem eorum, qui pertinerent ad hoc testamentum, et eorum scripturus in cordibus — dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus — sempiternamque mercedem iustificationis huius non terram de qua pulsi sunt Amorrei et Cethei et aliae gentes, quae ibi commemorantur, sed ipsum deum, cui adhaerere bonum est, ut bonum dei, quod diligunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uẽ suũ aut frẽm suũ dicens. cog¬
nosce dñm: om̃s enĩ cognoscent
eũ ammore usq ad maiorẽ eoꝵ.
Qd multis modis intelligi potest:
siue qͥa os illic qͥsq scõꝵ tanqͣm
stella ab stella differt in gla ner
ad rẽ quicqͣm int̾est. utrũ a ma¬
iore usq ad minorẽ sic̃ dictũ est.
an si a minore usq ad maiorẽ di¬
ceret᷑. Qͦd similit̾ nichil int̾est etiã¬
siminores intellexerimꝰ qui tantũ¬
mͦ credere. maiores autẽ. qui etiã
intelligere qͣntũ in hac uita pot̾.
lumen incorporeũ atq incõmuta¬
bile ualuert̃. siue minores tẽpore
posteriores. maiores autẽ tẽpore
priores intelligunt᷑. Simul enĩ ꝓ¬
missã dei contẽplationẽ accepturi
st̃ om̃s: qͥa os illi ꝓ nobis meliora ꝓ¬
uidert̃: ne sine nobis ꝑfecti ꝑfice¬
rent᷑. Et ideo uelut pͥores repperi¬
unt᷑ maiores: qͥa minus dilati st̃. sic̃
tudinẽ dicit᷑. quẽ prius accipiunt
qͥ posterius uenert ad uineã. siue a¬

Expanded text:
ns: cognosce dominum; omnes enim cognoscent cum a minore usque ad maiorem eorum. quod multis modis intellegi potest: siue quia et illic quisque sanctorum tamquam stella ab stella differt in gloria — nec ad rem quicquam interest, utrum a minore us q ue ad maiorem, sicut dictum est, an si a maiore usque ad minorem diceretur; quod similiter nihil interest, etiamsi minores intellexerimus, qui tantummodo credere, maiotes autem, qui etiam intellegere, quantum in hac uita potest, lumen incorporeum atque incommutabile ualuerunt —, sine minores tempore posteriores, maiores autem tempore priores intellegi noluit simul enim promissam dei contemplationem accepturi sunt omnes, quia et illi pro nobis meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur, et ideo uelut priores repperiuntur minores, quia minus dilati sunt, sicut tudinem dicitur, quem prius accipiunt qui posterius uenerunt ad uineam , siue
Abbreviated transcription (Latin):
rem᷑ subinferens. reuelat᷑ enĩ in¬
qͥt ira dei decelo suꝑ omnẽ impi¬
etatẽ os in iusticiã hominũ. eors
qui u̾itatẽ in imniqͥtate detinent:
qͥa qͦd notũ est dei manifestũ est
in illis. D̃s enĩ illis reuelaiit. In¬
uisibilia enĩ iysius. a creatura mũ¬

Expanded text:
remur subinferens: reuelatur enim, inremur subinferens: reuelatur enim, inquit, ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum qui ueritatem in iniquitate detinent, quia quod not estdei manifestum est in illis; deus enim illis manifestauit. inuisibilia enim eius
Abbreviated transcription (Latin):
uelat᷑ in eo exc fide in fidẽ: sic̃ scͥp¬
tũ ẽ. Iustus autẽ ex fide muit. Hec
ẽ iusticia dei. que in testam̃to uete¬
re uelata. in nouo reuelat᷑. Que
ideo iusticia dei dicit᷑. qͦd in ꝑcipi¬
endo eã iustos facit. siẽ dñi est sa¬
lus. qua saluos facit. ce hec est fi¬
des ex qua oe in qua reuelat᷑. exe fi¬
de scilicet annuntiantiũ. in fide
obedientiũ. Qua fide ih̃u xp̃i. ul est
quã nobis contulit xep̃c. credims
ex deo nobis ẽẽ plemusq futurũ
ẽẽ qͦd iuste uiuimus: unde illi ea
pietate qua solus colendus ẽ gr̃as
agimus. Nec inmerito apłs ere hoc
articulũ conuertit ad eos cũ de¬
testatione cõmemorandos. qui ui¬
tio illo qͦd suꝑius memoraui leues
& inflati. ac ꝑ se ipsos uelut ꝑ in¬
ane sublati. ubi ñ reqͥescerent
s fracti dissilirent. in fragm̃ta ido¬
lore tanqͣm in lapides decidert̃.
Qͥa enĩ cõmendauerat pietatẽ
fidi qua deo iustificati grati ẽe de¬
bemus: uelut contͣriũ qͦd decesta¬

Expanded text:
in fidem, sicut scriptum est: iustus autem ex fide uiuit. haec est iustitia dei, quae in testamento uetere uelata in nouo reuelatur; quae ideo iustitia dei dicitur, quod inpertiendo eam iustos facit, sicut domini est salus, qua saluos facit. et haec est fides, ex qua et in quam reuelatur, ex fide scilicet annuntiantium in fidem oboedientium. qua fide Iesu Christi, id est quam nobis contulit Christus, credimus ex deo nobis esse pleniusque futurum esse quod iuste uiuimus. unde illi ea pietate, qua solus colendus est, gratias agimus. Xec inmerito se apostolus ex hoc articulo conuertit ad eos cum detestatione commemorandos, qui uitio illo, quod superius memoraui, leues et inflati ac per se ipsos uelut per inane sublati, ubi non requiescerent, sed fracti dissilirent, in figmenta idolorum tamquam in lapides deciderunt. quia enim commendauerat pietatem fidei, qua deo iustificati grati esse dcbemus, uelut contrarium quod detesta
Abbreviated transcription (Latin):
siue scientia euacuabit᷑. illa scil
paruuloꝵ scientia. in qua hic ui¬
uit᷑ que ex parte ẽ ꝑ speculũ in
eingmate. Propt̾ hanc enĩ neces¬
sarie st̃ ꝓphene. cũ adhuc p̾teritiᷤᷤ
futura succedunt᷑: propt̾ hanc lin¬
guȩ id est multiplicitas significa¬
tionũ. cũ ex alio atq alio aliud at¬
q aliud admonet᷑: qͥ ñdũ ȩternam
lucẽ ꝑspicuȩ ueritatis mente pͣ¬
gatissima contẽplat᷑. Cũ autẽ ue¬
nerit qͦd ꝑfectũ est. & totũ hoc qͦd
ex parte ẽ fuerit enacuatũ. tẽ qͥ¬

Expanded text:
siue scientia, euacua bitur, illa scilicet siue scientia, euacua bitur, illa scilicet paruulorum scientia, in qua hic uiuitur, quae ex parte est per speculum in enigmate. propter hanc enim necessaria est praeteritis, cum adhuc praeteritis futura succedunt; propter hanc linguae, id est multiplicitas significationum, cum ex alio atque alio aliud atque aliud admonetur, qui nondum aeternam lucem perspicuae ueritatis mente purgatissima contemplatur. cum autem uenerit quod perfectum est et totum hoc quod ex parte est fuerit euaeuatum, t
Abbreviated transcription (Latin):
naiit illos & uocainit: quos autẽ
uocauit illos os iustificauit: quos
autẽ iustificauit. illos os glificauit.
ge est. id est qͦd ex ueteri testam̃¬
to uenit ad nouũ. s ei qͦd ex fide
ẽ ñ sibi p̃missa lege. Eoc fide autẽ
abrah̾a. id est imitatores fid̃i abra¬
hã. qui ẽ pater omniũ nr̃m sic̃ scrip¬
tũ ẽ: qͥa patrẽ multarũ gentiũ po¬
sui te. Om̃s gͦ hi p̃destinati uocati
iustificati. głificati. cognoscent deũ
gr̃a testam̃ti nom. aminore usq
ad maiorẽ eoꝵ. Sic̃ gͦ lex factoꝵ
scripta in tabulis lapideis. merce ᷤ¬
q enus terra illa ꝓmissionis. quã
carnalis donns isrł cũ ex egypto
liberata eẽt accepit. ꝑtinet ad te¬
stamentũ uetus.: ita leoc fidi scͥp¬
ta in cordib. merresq ens species
contẽplationis. quã sp̃ualis domuᷤ
isrł ab hoc mundo liberata ꝑcipi¬
et. ꝑtinet ad testam̃tũ nouũ. Tẽ
fiet. qͦd apłs dicit. Siue ꝓphetiȩ e¬
uacuabunt᷑. siue lingue cessab̃t.

Expanded text:
los et vocavit, quos autem vocavit, illos et justificavit; quos autem justificavit, illos et glorificavit .ge est, id est, quod ex Vetere Testamento venit ad Novum; sed et ei quod ex fide est, non sibi praemissa lege. Ex fide autem Abraham, id est, imitatores fidei Abraham: qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est, quia patrem multarum gentium posui te. omnes ergo hi praedestinati, uocati, iustificati, glorificati cognoscent deum gratia testamenti noui a minore usque ad maiorem eorum. Sicut ergo lex factorum scripta in tabulis lapideis mercesque eius terra illa promissionis, quam carnalis domus Israhel, cum ex Aegypto liberata esset, accepit, pertinet ad testamentum uetus, ita lex fidei scripta in cordibus mercesque eius species contemplationis, quam spiritalis domus Israhel ab hoc mundo liberata pertinet, pertinet ad testamentum nouum. tunc fiet quod apostolus dicit: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd gͦ est om̃s a minore usq ad ma¬
iorẽ eoꝵs: nisi om̃s ꝑtinentes sp̃ua¬
lit̾ ad domũ isrł & ad domũ iuda:
hoc ẽ ad filios isaac ad semen abra-¬
he.  Ip̃a ẽ enĩ ꝓmissio qua ei dictũ
ẽ: in isaac uocabit᷑ tibi semen. Non
enĩ qui filii carns hi filn dei. s filii
ꝓmissionis deputant᷑ in semine.
ł romissionis aut̃ uerbũ hoc ẽ. Ad¬

Expanded text:
minore usque ad maiorem eorum\' nisi omnes pertinentes spiritaliter ad domum Israhel et ad domum Iuda, hoc est ad filios Isaac, ad semen Abrahae? ipsa est enim promissio, qua ei dictum est: in Isaac uocabitur tibi semen. non enim qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. promissionis autem uerbu
Abbreviated transcription (Latin):
entes. nt absorbeat᷑ mortale a uita.
nos simus iusticia dei in ipso. Hec
est illa iusticia dei. ñ qua ip̃se iustꝰ
ẽ:s qua nos ab eo facti. Nemo gͦ
xxp̃ianors aberret ab hac fide: que
sola xp̃iana ẽ. Neq quisqͣm cũ ue¬
recundatꝰ fuerit dicere. ꝑ nos ipso ᷤᷤ¬
nos fieri iustos. ñ hoc in nobis ope¬
rante gr̃a dei. qͥa uidet hoc a fidelib
ce piis ferri ñ posse cũ dicit᷑. ad hoc
se comu̾tat. ut dicat iło sine operan
te dĩ gr̃a nos iustos ẽe ñ posse. qͥa le¬
gẽ dedit: qͥa doctrinã instituit: qͥa
bona p̃cepta mandauit. Ila enĩsi¬
ne adiuuante sp̃u ꝓculdubio est
littera occidens: cũ uͦ ad est inui¬
ficans sp̃s. hoc ipsũ intus conscrip¬
tũ facit diligi. qͦd foris scriptũ lex
faciebat timeri. Inspice hoc pau¬
lulũ: & in eo testimonio. qͦd ꝑ ꝓphe¬
tã de hac re p̾clarissimũ edictũ
ẽ. Eece dies ueniunt dicit dñs. os
consũmabo suꝑ domũ isrł &e suꝑ

Expanded text:
entes, ut absorbeatur mortale a uita, entes, ut absorbeatur mortale a uita, nos simus iustitia dei in ipso. haec. est illa iustitia dei, non qua ipse iustus est, sed qua nos ab eo facti. Nemo ergo Christianorum aberret ab hac fide, quae sola christiana est, neque quisquam, cum uerecundatus fuerit dicere per nos ipsos fieri nos iustos non hoc in nobis operante gratia dei, quia uidet hoc a fidelibus et piis ferri non posse cum dicitur, ad hoc se conuertat, ut dicat ideo sine operatione gratiae dei nos iustos esse non posse, quia legem dedit, quia doctrinam instituit, quia bona praecepta mandauit. illa enim sine adiuuante spiritu procul dubio est littera occidens; cum uero adest uiuificans spiritus, hoc ipsum intus conscriptum facit diligi, quod foris scriptum lex faciebat timeri. Inspice hoc paululum et in eo testimonio quod per prophetam de hac re praeclarissimum editum est: eeee dies uenient, dicit dominus, et consum mab
Abbreviated transcription (Latin):
mo quẽ ad huiꝰ ipsiꝰ gr̃ȩ testificatio¬
nẽ cõmemorat idem apłs. beatus in¬
qͥt cui ñ imputauit dñs peccatum:
neq est in ore eius dolus. Hec ẽ hu¬
miliũ scõꝵ confessio: ñ se iactantiũ
ẽẽ qͦd ñ st̃. Et paulopꝰt. Non enĩ nos¬
qͥa ds̃ qui dixeit de tenebris lumen
clarescere: claruit in cordib nr̃is.
ad illuminationẽ scientiȩ głȩ eius
in faciẽ xxp̃i ih̾u. Hec est scientia
głe eius. qua scimus ipsũ ẽẽ lum̃.
quo tenebre nr̃e illuminant᷑. Et
id ipsũ attende: quẽ ad modũ in cul¬
cet. Habemus autẽ thesaurũ istũ
in uasis fictilib. ut emmentia uir¬
tutis di sit os ñ ex nob̾. St paulo
pꝰt cũ eande gratiã uberns in do¬
mino ihũ xp̃o cõmendans. usq
ad illud ueniret indumentũ iusti¬
ciȩ fidei. quo induti ñ nudi inuem¬
amur & ꝓpter hoc ingemiscentes
mortalit̾ p̃grauati. habitaculum
nr̃m qͦd de cȩlo ẽ suꝑindui cupi¬

Expanded text:
mo, quem ad huius ipsius gratiae testificatiomo, quem ad huius ipsius gratiae testificationem commemorat idem apostolus: beatus, inquit, cui non inputauit dominus peccatum neque est in ore eius dolus. haec est humilium sanctorum confessio, non se iactantium esse quod non sunt. et paulo post non enim nosquia deus, qui dixit de tenebris lumen clarescere, claru i tin cordibus nostris ad inluminationem scientiae gloriae eius in faciem Christi Iesu. haec est scientia gloriae eius, qua scimus ipsum esse lumen, quo tenebrae nostrae inluminantur. et id ipsum adtendo quemadmodum inculcet: habemus autem, inquit, thesaurum istum in uasis fictilibus, ut eminentiauirtutis sit dei e t noti ex nobis. et paulo post, cum eandem gratiam uberius in domino Iesu Christo commendans usque ad illud ueniret indumentum iustitiae fidei, quo induti non nudi inueniamur et propter hoc ingemescimus mortalitate praegrauati habitaculum nostrum quod de caelo est superindui cupi
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ministros noui testam̃ti ñ lit-¬
tere s sp̃s. Uittera enĩ occidit. sp̃s¬
autẽ uiuificat. P romde qͥa leax sic̃
alibi dicit p̃uaricationis gr̃a posita
ẽ. i est littera ista exctra hominẽ scͥp¬
ta ꝓpt̾ea eã & ininistrationẽ mortis
& ministrationẽ d̾anationis appel¬
lat. Hanc autẽ id est noui testam̃ti
ministrationẽ sp̃s &s ministrationẽ
insticie dicit: qͥa ꝑ donũ sp̃s oꝑamur
iusticiã: & a p̃uaricationis dãnatione
liberamur. Ideo illud euacuat᷑. hoc
manet: q̃m terrens pedagogus aufe¬
ret᷑: cũ timori successerit caritas. Ubi
enĩ sp̃s dñi. ibi libertas. Hanc autẽ
ministrationẽ:ñ edc meritis nr̃is s ex
bentes ministrationẽ hanc. sic̃ mise¬
ricordiã consecuti ñ infirmem. s abi¬
ciamꝰ occulta confusionis. ñ ambulan¬
tes in astutia neq dolo ad ulterantes
uerbũ dei. Nanc astutiã &e dolũ ypo¬
crism uult intelligi. qͥa uolunt iu¬
sti suꝑbi uideriWnde & in illo psal¬

Expanded text:
nistros noui testamenti non litterae, sed spiritus; littera cnim occidit, autem uiuificat. Proinde quia 1 e x, sicut alibi dicit, praeuaricationis gratia posita est, id est littera ista extra hominem scripta, propterea eam et ministrationem mortis et ministrationem damnationis appellat; hanc antem, id est nouitestamenti, ministrationem spiritus et ministrationem iustitiae dicit, quia per donum spiritus operamur iustitiam et a praeuaricationis damnatione liberamur. ideo illud euacuatur, hoc manet, quoniam terrens paedagogus auferetur, cum timori successerit caritas; ubi enim spiritus domini li bertas. hanc autem ministrationem non ex meritis nostris, sed ex bentes ministrationem hanc sicut misericordiam consecuti non infirmemur, sed abiciamus occulta confusionis non ambulantes in astutia neque dolo adulterantes uerbum d e i. hanc astutiam et dolum hypocrisin uult intellegi, qua uolunt iusti uideri superbi. unde et in illo psal
Abbreviated transcription (Latin):
illius emmentiȩ ꝑfectionẽ que tẽ
futura ẽ. qͦd hoc aut qͣntũ est. siqͥ¬
dẽ apłs ad illa meffabilia. quale¬
cũq adhibens de notis reb exem¬
plũ. paruuła etatẽ uirili cõpara¬
ut etati. Cũ eẽm inqͥt paruulu ᷤ
quasi paruulus loquebar. quasi
pariniilus sapiebã: quasi paruulꝰ
cogitabã. Cũ autẽ factus sũ uir:
que paruuli erant deposui.Cur
autẽ hoc dixerit consequent̾ ostñ¬

Expanded text:
illius eminentiae perfectionem, quae tunc illius eminentiae perfectionem, quae tunc futura est, quid hoc, aut quantum est? Siquidem apostolus ad illa ineffabilia qualadhibens de notis rebus exemplum paruulam aetatem uirili conparauit aetati: cum essem, inquit, paruulus, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uiri, quae paruuli erant deposui. cur autem hoc dixerit consequenter osten
Abbreviated transcription (Latin):
nũ uerũ deũ & quẽ misisti ih̾m
xcp̃m: id est te os quẽ misisti ih̃m
ip̃e ꝓmittit dilectorib suis dicenᷤ.
Qui diligit me:. mandata mea cu¬
stodit. Et qui diligit me diliget᷑
a patre meo: o ego diligã eũ os o¬
stendã me ip̃m illi utiq in forma
dei in qua equalis ẽ patri: ñ in for¬
ma serui. in qua se ce impiis osten¬
det. Tunc enĩ fiet qͦd scriptũ est.
tollat᷑ impius &e ñ uideat gl̾am
dñi: qͣndo ibunt simstri in ignem¬
eternũ. iusti autẽ in uitã eternã.
Que uita ȩterna sic̃ cõmemoram de¬
finita est ea ẽẽ: ut cognoscant unũ
uerũ deũ. Hinc dicit &s ioħ̾es. Uile¬
ctissimi filii dei sumus: ce ñdũ ap¬
paruit qͥd erimꝰ. Scimꝰ qͥa cũ appa
ruerit similes ei erimus:q̃i inde¬
bimꝰ eũ sicuti ẽ. Hec similitudo nẽ
incipit renouari: quãdiu homo in¬
terius renouat᷑ de die in diẽ. scdm
imaginẽ eius qͥ erxaiit eũ. S ad

Expanded text:
num uerum deum et quem misinum uerum deum et quem misiChristum : id est, te et quem misisti Jesum ipse promittit dilectoribus suis, dicens, Qui diligit me, mandata mea custodit: et qui diligit me, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et ostendam me ipsum illi : utique in forma Dei in qua aequalis est Patri; non in forma servi, in qua se et impiis ostendet. Tunc enim fiet quod scriptum est, Tollatur impius, ut non videat gloriam Domini . Quando ibunt siaeternum; justi autem in vitam aeternam . Quae vita aeterna, sicut commemoravi, definita est ea esse, ut cognoscant unum verum Deum. Hinc dicit et Joannes: « Dilectissimi, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. Scruerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . » Haec similitudo nunc incipit reformari, quandiu homo interius renovatur de die in diem, secundum imaginem ejus qui creavit eum. Sed ad