comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic nondum quibus dam persuademus. quia non
res eorum sed ipsos quaerimus. Apostolus
petrus quando saluatorem negauit et fleuit.
et a postolus mansit nondumacceperat promis¬
sum spm̃ scm̃i sed multo magis istieum non acce¬
perunt. ubia corporis compage diuisi quod solum
corpus uiui ficat sp̃s sc̃s extraecclesiam et contra
ecclesicm ecclesiaesa cramenta tenuerunt : Et tã quã
aciuili bello nostris contranoserectis signis armisq
pugnarunt: ueniant fiat pax in uirtute hierusalẽ :
qua euirtus caritas ẽ. Cuiscã cciuitatidictum ẽ fiat
pax in uirtutetua et abundantia in turribus tuis
Non seextollant aduersus maternam sollicitudinẽ
quam proipsis et protantis populis quosdecipiunt
uel decipiebant colligendis. et habuit et habetnon
superbiant quia siceos suscipit : uon referantade¬
lationis suae malum quod facit ipsa propterpa¬
cis bonum : sic multitudinibus perschis mata et he¬

Expanded text:
sic nondum quibusdam persuademus, quia non sic nondum quibusdam persuademus, quia non res eorum sed ipsos quaerimus. apostolus Petrus quando saluatorem negauit et fleuit et apostolus mansit, nondum acceperat promissum spiritum sanctum; sed multo magis isti eum non acceperunt. ubi a corporis compage diuisi, quod solum corpus uiuificat spiritus sanctus, extra ecclesiam et contra ecclesiam ecclesiae sacramenta tenuerunt et tamquam ciuili bello nostris contra nos erectis signis armisque pugnarunt. ueniant; fiat pax in uirtute Hierusalem, quae uirtus caritas est, cui sanctae ciuitati dictum est: Fiat pax in uirtute tua et abundantia in turribus tuis. non se extollant aduersus maternam sollicitudinem, quam pro ipsis et pro tantis populis, quos decipiunt uel decipiebant, colligendis et habuit et habet: non superbiant. quia sic eos suscipit; non referant ad elationis suae malum. quod facit ipsa propter pacis bonum. Sic multitudinibus per schismata et hae
Abbreviated transcription (Latin):
nituit : et tamena postolus mansit. sed non ideo suꝑ¬
uacua putanda ẽ posteriorum di ligentia qui ubi
saluti nihil detrahebatur. humilitatialiquid
addiderunt quosalus tutius muniretur Expertia
credo aliquorum fictas paenitentias. peraffectatas
honorum potentias : cogunt enim multas inuenire
medicinas multorum experimenta morborum.
uerum in huius modi causis. ubi pergrauesdissensio¬
num scissuras non huius aut illius hominis . ẽ. peri¬
culum sed populorumstrages iacent detrahendũ
est aliquid sacueritati ut maioribus malissanandis.
caritassincera subueniat: habeant ergo isti de prae¬
terito detestabili errore: sicut petrus habuit de
menda cutimore amarum dolorem et ueniant
ad ecclesiam xp̃i uerꝗm hoc ẽ matrem catholicã
sint in illa clerici sint episcopi utiliter: qui contrix
illam fuerunt hostiliter: Non inuidemus immo
amplectimur. optamus hortamur et quos in
uiis et saepibus inuenimus. intrarecogimus. et

Expanded text:
nituit et tamen apostolus mansit. sed non ideo supernituit et tamen apostolus mansit. sed non ideo superuacua putanda est posteriorum diligentia, qui, ubi saluti nihil detrahebatur, humilitati aliquid addiderunt, quo salus tutius muniretur, experti, credo, aliquorum fictas paenitentias per affectatas honorum potentias. cogunt enim multas inuenire medicinas multorum experimenta morborum. uerum in huius modi causis, ubi per graues dissensionum scissuras non huius aut illius hominis est periculum, sed populorum -strages iacent, detrahendum est aliquid seueritati. ut maioribus malis sanandis caritas sincera snbueniat. Habeant ergo isti de praeterito detestabili errore, sicut L etrus habuit de mendaci timore, amarum dolorem et ueniant ad ecclesiam Christi ueram, hoc est matrem catholicam; sint in illa clerici. sint episcopi utiliter, qui contra illam fuerunt hostiliter; non inuidemus, immo amplectimur, optamus, hortamur et. quos in uiis et saepibus inuenimus, intrare cogimus. et
Abbreviated transcription (Latin):
fusis coalescente in sitorum paceramorum cari¬
tas cooperit multitudinem peccatorum : ut enĩ
constitueretur in ecclesia nequisquam postalicu¬
ius criminis paenitentiam clericatum accipiat
uel adclericatum redeat uel indericatum ma¬
neat : Nondes peratione indulgentiae sed rigore
factum ẽ disciplinae. Alio quin contraclccues
datas ecclesi a edisputabitur dequibus dictum ẽ
quaes olucritis in terra solutaerunt et incaelo:
sed neforsitan eticm deiectis criminibus. spe hono¬
ris eclesiastici animus intumescens. superbea gerea
paenitentiã saeuerissime placuit᷑ ut post actam decri¬
minedamnabili paenitentiã nemosit clericus ut despe¬
ratione temporalis altitudinis medicina maioret
uerior esset humilitatis. Namet sc̃s dauid decri¬
minibus mortiferis egit paenitentiã et ta men inho¬
nore suo perstiat et beatum petrum quando ama¬
rissimas lacrimas fudit uti qued nm̃ negas se pae¬

Expanded text:
fusis coalescente insitorum pace ramorum carifusis coalescente insitorum pace ramorum caritas cooperit multitudinem peccatorum. Ut enim constitueretur in ecclesia, ne quisquam post alicuius criminis paenitentiam clericatum accipiat uel ad clericatum redeat uel in clericatu maneat, non desperatione indulgentiae sed rigore factum est disciplinae; alioquin contra claues datas ecclesiae disputabitur, de quibus dictum est: Quae solueritis in terra, soluta erunt et in caelo. sed ne forsitan etiam detectis criminibus spe honoris ecclesiastici animus intumescens superbe ageret paenitentiam, seuerissime placuit, ut post actam de crimine damnabili paenitentiam nemo sit clericus, ut desperatione temporalis altitudinis medicina maior et uerior esset humilitatis. nam et sanctus Dauid de criminibus mortiferis egit paenitentiam et tamen in honore suo perstitit et beatum Petrum, quando amarissimas lacrimas fudit, utique dominum negasse pae
Abbreviated transcription (Latin):
pacis ipsus compessationesanaretur : sed sibi hocdicant
et multo maxime humiliterdoleant. qui in totamor¬
te praecisionis iacent. ut isto quod ammodo uulnere
matris catholicae reuiuiscant : cum enim praecisus
ramus inseritur : fit aliud uulnus in arbore quopos¬
sit recipi ut uiuat quisineuita radicis peribat: sed cum
receptus recipienti coluerit : et uigor consequetur.
et fructus. si autem non coaluerit: illequidem ares¬
cit sed uita arboris permanebit: ẽ enim et tale in-¬
serendigenus ut nullo praccisoramo qui intus est:
illequiforis ẽ inseratur. Nonta men nullo sed uel
leuissimo arboris uulnere. Itaergo et isticumad
radicemcatholicam ueniunt nec eis quamuis post er¬
roris sui paenitenti cmihon orclericatus aut episco¬
patus aufertur : fit quidem aliquid tam quam in¬
cortice arboris matris. contra inte gritatem sae¬
ueritatis uerũ tamenquianeq: qui plantat ẽ. aliquio
ne quequi rigat ad dĩmisericordiam praecibus

Expanded text:
pacis ipsius compensatione sanaretur. sed sibi hoc dicant pacis ipsius compensatione sanaretur. sed sibi hoc dicant et multo maxime humiliter doleant. qui in tanta morte praecisionis iacent, ut isto quodam uulnere matris catholicae reuiuiscant. cum enim praecisus ramus inseritur, fit aliud uulnus in arbore, quo possit recipi, ut uiuat, qui sine uita radicis peribat; sed cum receptus recipienti coaluerit, et uigor consequetur et fructus, si autem non coaluerit, ille quidem arescit, sed uita arboris permanebit. est enim et tale inserendi genus, ut nullo praeciso ramo, qui intus est. ille. qui foris est, inseratur non tamen nullo sed uel leuissimo arboris uulnere. ita ergo et isti cum ad radicem catholicam ueniunt nec eis quamuis post erroris sui paenitentiam honor clericatus aut episcopatus aufertur, fit quidem aliquid tam quam incortice arboris matris contra integritatem seueritatis. uerum tamen, quia neque, qui plantat, est aliquid neque, qui rigat, ad dei misericordiam precibus
Abbreviated transcription (Latin):
correctum nisidolecs fuis seperuersum: qui dergo
inquit apuduos . cuma duostransimus accipimus
respondeo non quidem accipitis baptismum quiuo¬
bis extra conpagem corporis xp̃i in .eẽ. potuit: pro¬
des senon potuit . sed accipiti s unitatem sp̃s inuinculo
pacis sinequa nemo poterit uidered nm̃ et caritatem
quae sicut scriptum ẽ. cooperit multitudinem pec¬
catorum : quodtam magnum bonum sine quo nec
linguas hominum et angelorum nec scienti cmom¬
nium sacramentorum nec propheticm nec tantum
fidem quamontes trans ferantur : Nec omnicquȩ possid&
homo distributa pauperibus. Neccorporis inignibus
passionem prodesse aliquid a postolus testis ẽ. hocer¬
gotam magnum bonum si paruum uel nullum puta
sus ecclesicm fuis sepaeniteat ut salui eẽ possimus
quomodo postistam paenitentiam apud uosdericiuł
eticm episcopi permanemus hoc non fieret quoniam
reuera quod fatendum ẽ fierinon deberetinisi

Expanded text:
correctum. nisi doleas fuisse peruersum? Quid ergo. correctum. nisi doleas fuisse peruersum? Quid ergo. inquit, apud uos, cum ad uos transimus, accipimus? respondeo: Non quidem accipitis baptismum. qui nobis extra compagem corporis Christi inesse potuit, prodesse non potuit, sed accipitis unitatem spiritus in uinculo pacis, sine qua nemo poterit uidere deum, et caritatem, quae, sicut scriptum est, cooperit multitudinem peccatorum. quod tam magnum bonum, sine quo nec linguas hominum et angelorum nec scientiam omnium sacramentorum nec prophetiam nec tantam fidem, qua montes transferantur, nec omnia. quae possidet homo, distributa pauperibus nec corporis in ignibus passionem prodesse aliquid apostolus testis est, hoc ergo tam magnum bonum si paruum uel nullum putatsus ecclesiam fuisse paeniteat, ut salui esse possimus, quo modo post istam paenitentiam apud uos clerici uel etiam episcopi permanemus? hoc non fieret, quoniam re uera, quod fatendum est, fieri non deberet, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
sit incorpore : Inhuius ergo compagem corporis ue¬
niant et labores suos non dominan dicupiditate.
sed bene utendi pictate. possideant. Nos autem
uolunta tem nostram ut iamdictum .ẽ. abhuius
cupiditatis sordibus quo libet inimico iudicante
purgamus. quando eos ipsos quorum laboresdicun¬
tur ut nobiscumet illis et nostris insocietatecatholi¬
ca utantur quantum ualemus inquirimus: sed hoc ẽ
inquiunt quod nos mouet. sIINiustisumus quarenos
quaeritis quibus respondemus: Quaerimus uos in ius¬
tos nepermaneatis in iusti . quaerimus perditos. ut de
inuentis gaudere possimus dicentes. mortuus erat fra¬
ter et reuixit. perierat et inuentus . ẽ: Quareergo
in quit menon baptizas ut ab luccs apeccatis. respon¬
deo quia non facio iniuricmcharacteri imperato¬
riscumerrorem corrigo desertoris: quare inquit
a pud te uel paenitentiam nonago immonisiegeris :
saluus. eẽ non poteris: quomodo enim gaudebiste eẽ

Expanded text:
sit in corpore. in huius ergo compagem corporis uesit in corpore. in huius ergo compagem corporis ueniant et labores suos non dominandi cupiditate sed bene utendi pietate possideant. nos autem uoluntatem nostram, ut iam dictum est, ab huius cupiditatis sordibus quolibet inimico iudicante purgamus, quando eos ipsos, quorum labores dicuntur. ut nobiscum et illis et nostris in societate catholica utantur, quantum ualemus, inquirimus. Sed hoc est. inquiunt, quod nos mouet: si iniusti sumus, quare nos quaeritis? quibus respoudemus: Quaerimus uos iniustos, ne permaneatis iniusti: quaerimus perditos, ut de inuentis gaudere possimus dicentes: Mortuus erat frater et reuixit, perierat et inuentus est. Quare ergo me, inquit. non baptizas, ut abluas a peccatis? respondeo: Quia non facio iniuriam characteri imperatoris. cum errorem corrigo desertoris. Quare, inquit, apud te uel paenitentiam non ago? Immo nisi egeris. saluus esse non poteris; quo modo enim gaudebis te esse
Abbreviated transcription (Latin):
sed stabit catholicus aduersus hereticum qui abstulit
labores eius. quando praeualebant furo res impio¬
rum circum cellionum: Ipsa quippe soluit scribtura
quaestionem quaenonait tunc stabunt homines
sed tunc stabunt iusti. et ideo inma gna constantia.
quia in bona conscientia : iustus autem hicnemo ẽ ius¬
titia sua id ẽ tam quam sibi aseipso facta: sed ut dic
a postolus sicut unicuique ds̃ partitus ẽ mensurã
fidei: sequitur autem et adiungit. sicut enim in uno
corporemulta membra habemũs. Omnia autem
membra non eosdem actus habent : itamultiunum
corpussumus inxp̃o: acper hoc nemopotest eẽ ius¬
tus quam diu fuerit abunita tehuius corporis se¬
paratus : quem ammodum enim membrum si
praccidatur ab hominis uiui corpore non potest
tenere spm̃uitae : sic homo qui pracciditur dexp̃i
iusticorpore. Nullomodo potest spm tenereius¬
titiaeetiam sifiguram membriteneat: quam sũp¬

Expanded text:
sed stabit catholicus aduersus haereticum, qui abstulit sed stabit catholicus aduersus haereticum, qui abstulit labores eius, quando praeualebant furores impiorum Circumcellionum. ipsa quippe soluit scriptura quaestionem. quae non\' ait tunc stabunt homines sed \'tunc stabunt iusti\' et ideo in magna constantia\', quia in bona conscientia. lustus autem hic nemo est iustitia sua. id est tamquam sibi a se ipso facta, sed, ut dicit apostolus, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. sequitur autem et adiungit: Sicut enim in uno corpore multa mem bra habemus. omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. ae per hoc nemo potest esse iustus, quam diu fuerit ab unitate huius corporis separatus. quem ad modum enim membrum, si praecidatur ab hominis uiui corpore. non potest tenere spiritum uitae, sic homo, qui praeciditur de Christi iusti corpore, nullo modo potest spiritum tenere iustitiae; etiamsi figuram membri teneat, quam sump
Abbreviated transcription (Latin):
rum et corporixp̃i thensa urizantur diuitia eimpi¬
orum Non debent impii foris remanere . ut calum¬
nientur. sed intrarepotius ut iustificentur. Vnde et
illud quod dedieiudicii scribtum .ẽ. tunc stabunt iusti
in magna constantia aduersus eos qui seangustaue¬
runt et abstulerunt laboreseorum. non utiq
sic intellegendum .ẽ. quia stabit cananeus aduersis
isrł cum cananei labores abstuleriti srł sed stabit na¬
but teus. aduersus achab: quonicm labores nabuttei abs¬
tulit achab: Cananeus quippe impius. nabut theus iustis
eodemmodo non stabit paganus aduersus xpĩ anum
qui abstulit labores eius: quando idolorum expoliata
uel donaista sunt templa sed stabit xp̃ianus aduersus
paganum quiabstulit labores eius quando martrrũ
strata sunt corpora: sic ergo nonstabit bereticus ad¬
uersus catholicum qui accepit labores eius quando
pracualuerunt leges catholicorum imperatorũ:

Expanded text:
rum et corpori Christi thesaurizantur diuitiae impirum et corpori Christi thesaurizantur diuitiae impiorum, non debent impii foris remanere, ut calnmnientur. sed intrare potius, ut iustificentur. Unde et illud, quod de die iudicii scriptum est: Tunc stabunt iusti in magna constantia aduersus eos, qui se angustia uerunt et abstulerunt labores eorum. non utique sic intellegendum est, quia stabit Chananaeus aduersus Israhel, cum Chananaei labores abstulerit Israhel. sed stabit Nabuthaeus aduersus Achab, quoniam labores Nabuthaei abstulit Achab; Chananaeus quippe impius, Nabuthaeus iustus. eodem modo non stabit paganus aduersus Christianum. qui abstulit labores eius. quando idolorum expoliata uel donata sunt templa, sed stabit Christianus aduersus paganum, qui abstulit labores eius, quando martyrum strata sunt corpora. sic ergo non stabit haereticus aduersus catholicum, qui accepit labores eius, quando praeualuerunt leges catholicorum imperatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
mana infirmitate contrabitur quarumqueculparũ
propteripsum laua crum dimittitur: neque enim ali¬
quid prodest non baptitato dicere dimit te nobis debi¬
ta nr̃a. it a modomundat ecclesiam suam lauaro aquae
in uerbo ut tunc eam sibi exhibeat non habentem ma¬
culam autrugam aut aliquid eius moditotam scilic&
pulchram atq perfactam quando absorbebitur
mons inuictoricm : Nuo cergo inquantum uiget in
nobis quod exdonatisumus exfideuiuentes iusti sumus¬
inquantum autem reliquias mortalitatis exadam
trahimus si ne peccato nonsumus. Et illud enim uerũ ẽ
quinatus ex dõ non peccat: et illud uerum. Si dixeri¬
mus quia peccatum non habemus. nos ipsos seducimus
et ueritas in nobis non ẽ : Dñs ita que xp̃s et iustus ẽ
et iustificans. Nos autem iustificati gratis pergratiã
ipsius : Non autem iustificat nisicorpus suum: quod
ẽ ecclesia. Et ideo si corpus xpĩtollit spolia impio¬

Expanded text:
mana infirmitate contrahitur quarumque culparum, mana infirmitate contrahitur quarumque culparum, propter ipsum lauacrum dimittitur. neque enim aliquid prodest non baptizato dicere: Dimitte nobis debita nostra. Ita modo mundat ecclesiam suam lauacro aquae in uerbo, ut tunc eam sibi exhibeat non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi, totam scilicet pulchram atque perfectam, quando absorbebitur mors in uictoriam. nunc ergo, in quantum uiget in nobis, quod ex deo nati sumus ex fide uiuentes, iusti sumusquantum autem reliquias mortalitatis ex Adam trahimus, sine peccato non sumus. et illud enim uerum est: Qui natus est ex deo, non peccat. et illud uerum est: Si d.ixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. dominus itaque Christus et iustus est et iustificans. nos autem iustificati gratis per gratiam ipsius. non autem iustificat nisi corpus suum. quod est ecclesia, et ideo, si corpus Christi tollit spolia impio
Abbreviated transcription (Latin):
si a siicm etiam in hacuita non habet maculam aut
rugam. aut aliquid eius modi contemnant et a posto¬
lumio hannem clacmantem in episto lasua. sidixerimis
quia peccatum non habemus nos ipsos decepimus
et ueritas in nobis non ẽ: si autem confessi fuerimus
peccata nostra fidelis ẽ et iustus qui dimittẽt nobis
peccata et mundet nos ab omni in iquitate : propt̃
hanc spem dicit uniuersa ecdesix dimitte nobis debita
nostra ut non superbientes. sed confitentes mundet
ab omni iniquitate: At queita sibi ex hibect dñs xp̃s
in illa diegloriosam ecclesiam non habentem maculam
autrugam aut aliquid eius modi. quam modo mundat
la uacro a quae in uerbo quia neque aliquid remanet
in baptismoquod non dimittatur praeteritorum om
nium peccatorum sita menipsebaptismus non frustra
foris habecctur. sed aut intus detur. aut si icmforis
datus ẽ non foris cum illoremanectur. et quicquid
ab eis qui post acceptum baptis mum hic uiuunthũ¬

Expanded text:
sia. si iam etiam in hac uita non habet maculam aut sia. si iam etiam in hac uita non habet maculam aut rugam aut aliquid eius modi? contemnant et apostolum Iohannem clamantem in epistula sua: Si dixerimus! quia peccatum non habemus. nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. si autem confessi fpeccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate . Propter hanc spem dicit universa Ecclesia, Dimitte nobis debita nostra, ut non superbientes, sed confitentes mundet nos ab omni iniquitate, atqueDominus Christus in illa die gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid ejusmodi, quam modo mundat lavacro aquae in verbo: quia neque aliquid remanet in baptismo, quod non dimittatur, praetnium peccatorum - si tamen ipse baptismus non frustra foris habeatur, sed aut intus detur aut. si iam foris datus est, non foris cum illo remaneatur —. et, quicquid ab eis, qui post acceptum baptismum hic uiuunt. hu
Abbreviated transcription (Latin):
ut aut sucom iustitiam uelit constituere: id ẽ quas:
Aseipso sibidatam cumdicatur ei: Quid enim habes
quod non accepisti : aut sine peccato se eẽ iactare
audeat in hacuita sicut ipsi innostra conlatione
dixerunt Inea se cẽ ecclesia quaeiam non habet macu¬
lam autrugam. aut aliquid eius modi nescientes
hoc in eis modo compleriquiuel postbaptis inum continuo
uel dimissis debitis quaed imittenda in oratione poscun¬
tur. dehocexeunt corpore: in tota uero eclesia tunc
futurum ut sit omnino non habens macula metru¬
gcm aut aliquid cius modi. quando dicendumerit.
ubi ẽ mors uictorictua ubi ẽ mors aculeus tuus
aculeus enim mortis ẽ peccatum: in hac autem uita
ubi corpus quod corrumpitur aggrauatanimam
siecclesia eorum iam talis .ẽ. Nonergodicant dõ quod
dñs orarenos docuit. Dimit te nobis debita nrã. cum enĩ
inbaptis mocuncta dimissasin ut quid hoc poscit ecde¬

Expanded text:
ut aut suam iustitiam uelit constituere, id est quasi ut aut suam iustitiam uelit constituere, id est quasi a se ipso sibi datam, cum dicatur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? aut sine peccato se esse iactare audeat in hac uita, sicut ipsi in nostra conlatione dixerunt in ea se esse ecclesia, quae iam non habet maculam aut rugam aut aliquid eius modi, nescientes hoc in eis modo compleri, qui uel post baptismum continuo uel dimissis debitis, quae dimittenda in oratione poscuntur, de hoc exeunt corpore, in tota uero ecclesia tunc futurum. ut sit omnino non habens maculam aut rugam aut aliquid eius modi, quando dicendum erit: Ubi est, mors, uictoria tua? ubi est. mors, aculeus tuus? aculeus enim mortis est peccatum. In hac autem uita, ubi corpus, quod corrumpitur. adgrauat animam, si ecclesia eorum iam talis est. non ergo dicant deo, quod dominus orare nos docuit: Dimitte nobis debita nostra. cum enim in baptismo cuncta dimissa sint. ut quid hoc poscit eccle
Abbreviated transcription (Latin):
quaerendum qui habecentres hereticorum : sequisinT
in societa te iustorum : scimus quidemillos tantam sibi
arrogareiustitiam ut eam seiactent. Non solum ha¬
bere sed etiam aliis hominibus dare: a sequippedicunTt
iustificaricum quem baptizaueriNubinihil eis restat.
nisi dicereilliqui baptizatur ab eis. ut inbaptitato rẽ
suum credat: Quur enim non faciat quando a postł
dicit credentiineum quiustificat impium deputa¬
tur fides eius adiustitiam : In ipsumergo credit
sieum ipseiustificat ut deputetur fidescius adiusti¬
ticm: sed puto quod ipsi seipsos horrent : si tamen
i stec uel cogitare dignatur Iustusenim et iustificans
Non ẽ nisids̃ potest autem et deistis dici quod dixit apos¬
tolus deiuda cis. quia ignorantes dĩ iustitiam et suamus¬
titicm uolentes constituere iustitiaedĩ non sint subiecti
absit autem ut quisquam nostrum ita seiustumdicat.

Expanded text:
quaerendum, qui habeant res haereticorum, sed qui sint quaerendum, qui habeant res haereticorum, sed qui sint in societate iustorum. scimus quidem illos tantam sibi adrogare iustitiam, ut eam se iactent non solum habere sed etiam aliis hominibus dare. a se quippe dicunt iustificari eum, quem baptizauerint. ubi nihil eis restat nisi dicere illi, qui baptizatur ab eis, ut in baptizatorem suum credat. cur enim non faciat, quando apostolus dicit: Credenti in eum, qui iustificat impium, deputatur fides eius ad iustitiam? in ipsum ergo credat, si eum ipse iustificat, ut deputetur fides eius ad iustitiam. sed puto, quod etiam ipsi se ipsos horrent, si tamen ista uel cogitare dignantur. iustus enim et iustificans non est nisi deus. potest autem et de istis dici, quod dixit apostolus de Iudaeis, quia ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. Absit autem, ut quisquam nostrum ita se iustum dicat,
Abbreviated transcription (Latin):
cumergonobiscum sint plebese arundem ecclesi¬
arum nobiscum pauperes. qui eisdem possessiun¬
culis alebantur. ipsi potius foris positidesinant
concupiscere aliencosed intrentinunitatis socie¬
tatem ut pariter gubernemus non illatanũ que
dicunt sua: uerum eticm quaedicuntur et nrã:
scribtum ẽ enim omnia uestra. uos autem xpĩ.
xp̃s autem dĩ subillo capite in uno eius corpore
unumsimus et deististalibus rebus faciamus quod
scribtum ẽ in actibus a postolorum erat illis anima
tamus Eccequam bonum et quam iocundum habi¬
ta refratres in unum ut sic experiantur. et scicent quã
ueraciter ad eosclamet mater catholica quod scribit.
bcatus a postolus adcor inthios. Non quaero quae s unt
uestra seduos: si autem consideremus quod scribtum. ẽ
in librosapientiae . Ideo iustitulerunt spoli impiorum.
Item quod legitur in pro uerbis. thesauritantur au¬
tem iustis diuitiae impiorum : Tunc uidebimus non eẽ.

Expanded text:
cum ergo nobiscum sint plebes earundem ecclesicum ergo nobiscum sint plebes earundem ecclesiarum, nobiscum pauperes, qui eisdem possessiunculis alebantur, ipsi potius foris positi desinant concupiscere aliena, sed intrent in unitatis societatem, ut pariter gubernemus non illa tantum, quae dicunt sua. uerum etiam, quae dicuntur et nostra. scriptum est enim: Omnia uestra, nos autem Christi, Christus autem dei. sub illo capite in uno eius corpore unum simus et de istis talibus rebus faciamus, quod scriptum est in actibus apostolorum: Erat illis anima tamus: Ecce quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum, ut sic experiantur et sciant, quam ueraciter ad eos clamet mater catholica, quod scribit beatus apostolus ad Corinthios: Non quaero, quae sunt uestra, sed uos. Si autem consideremus, quod scriptum est in libro sapientiae: Ideo iusti tulerunt spolia impiorum, item quod legitur in prouerbiis: Thesaurizantur autem iustis diuitiae impiorum, tunc uidebimus non esse
Abbreviated transcription (Latin):
et inuidio sissime sibi conqueri uidentur. quod eos
in nostram commnunionem uiolento legum imperio
cohartamus: hocutique nullo modo faceremus:
sires corum possidere uellemus : quis auarus quae¬
rit conpossessorem quisdominandicupiditate in¬
flammatus uel fastudominationis elatus desiderat
habereconsortẽ : Ips oscerte ad tendant : quondam
suosiamnostros socios et fraterna nobis dilectione
coniunctos. quemad modum suateneant: non solũ
qua e habecent. sed etiam nostra quae non habebañ
quaeta mensi pauperum compauperes sumus :
et nostra sunt et illorum : si autem priuatim
qua enobis sufficiant possidemus : Nonsunt illa
nostra sed pauperum quorum procurationem
quod ammodo gerimus. non pro prictatem nobis
usurpationedamnabili uindicamus Quicquid
ergo nomin eeccles iccrũ partis donati posside¬
batur. xpĩani imperatores legibus religiofis. cũ
ipsis ecclesiis ad catholicam transireius serunt:

Expanded text:
et inuidiosissime sibi conqueri uidentur, quod eos et inuidiosissime sibi conqueri uidentur, quod eos in nostram communionem niolento legum imperio coartamus. hoc utique nullo modo faceremus, res eorum possidere uellemus. quis auarus quaerit conpossessorem? quis dominandi cupiditate inflammatus uel fastu dominationis elatus desiderat habere consortem? ipsos certe adtendant quondam suos iam nostros socios et fraterna nobis dilectione coniunctos, quem ad modum sua teneant non solum, quae habebant. sed etiam nostra, quae non habebant, quae tamen, si pauperum conpauperes sumus. et nostra sunt et illorum; si autem priuatim, quae nobis sufficiant, possidemus, non sunt illa nostra sed pauperum, quorum procurationem quodam modo gerimus. non proprietatem nobis usurpatione damnabili uindicamus. Quicquid ergo nomine ecclesiarum partis Donati possidebatur, Christiani imperatores legibus religiosis cum ipsis ecclesiis ad catholicam transire iusserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mur cogitemus: puto quodsi plurimi essent indomo
ruitur& et inde saltim unus liberari posset adq: id
cum facere conaremur. alii seipsos praecipitione¬
darent dolorem deceteris nostrum deunius saltim
s alutem consolccremur non tamen neseipsos alii
perderent. perireuniuersos uullo liberato permit¬
teremus : Quidigitur deo peremisericordiae: quod pro
uita aeterna adipiscenda et poena aeternae uitan¬
da hominibus debemus in pender eiudicandum .ẽ. si
prosccluteista non solum temporali sed etiam breui.
ad ipsum tempus exiguum liberanda sicnos homi¬
nibis subuenire ratiouera et benigna compellit : quod
autem nobis obiciunt. quod reseorum concupisca¬
mus et auferamus utincm catholici fiantiet non
solum quaedicunt sua sed eticmnostra in pacenob¬
cum et caritate possidetent usque ad eo autem calum¬
nianditatex accantur ut non adtendantiquam sint
inter secontraria quae locuntur ipsicertedicunt.

Expanded text:
mnr, cogitemus, puto. quod, si plurimi essent in domo mnr, cogitemus, puto. quod, si plurimi essent in domo ruitura et inde saltem unus liberari posset atque, id cum facere conaremur, alii se ipsos praecipitio necarent, dolorem de ceteris nostrum de unius saltem salute consolaremur, non tamen, ne se ipsos alii perderent, perire uniuersos nullo liberato permitteremus. quid igitur de opere misericordiae, quod pro uita aeterna adipiscenda et poena aeterna euitanda hominibus debemus inpendere; indicandum est, si pro salute ista non solum temporali sed etiam breui ad ipsum tempus exiguum liberanda sic nos hominibus subuenire ratio uera et benigna compellit? i Quod autem nobis obiciunt, quod res eorum concupiscamus et auferamus, utinam catholici fiant et non solum, quae dicunt sua, sed etiam nostra in pace nobiscum et caritate possideant! usque adeo autem calumniandi cupiditate caecantur, ut non adtendant, quam sint inter se contraria, quae loquuntur. ipsi certe dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
culum non adherent puto nisi faceremus non
in merito crudeles iudicaremur: porrosiunus
illorum nobis diceret quando intraueritis erue¬
reno finet ipsum continuotrucidabo alter autem
necexire quidem inde. nec erui uellet. sed neq ne.¬
care seccuderet quideli geremus utrumambos
ruinae opprimendos relinquere . anunosaltim
permiseri cordem nostramoperam liberato alterũ
nonculpanostra sed sua potius interire : nemo est
tam infelix qui non quid fieri intalibus causis opor¬
tect. facillim eiudicet: et deduobus hominibus
uno scilicet perdito et uno liberato : similitudinem
stam proposui quidergo sentiendum ẽ dequi¬
busdem paucis perditis innumerabili multitudi¬
ne populorum liberatorum : Nonenimuel tot
sunt illi homines quis ua uo lunta tepereunt. quo d
liberantur peristas leges. ab illa pestifera ae¬
ternaque pernicie fundi pagi. uici. castella muni¬
cipia ciuitates si autem diligentius rem dequoloqui¬

Expanded text:
culum non auderent, puto, nisi faceremus, non culum non auderent, puto, nisi faceremus, non inmerito crudeles iudicaremur. porro si unus illorum nobis diceret: Quando intraueritis eruere nos, me ipsum continuo trucidabo\\ alter autem nec exire quidem inde nec erui uellet sed neque necare se auderet. quid eligeremus? utrum ambos ruinae opprimendos relinquere, an uno saltem per misericordem nostram operam liberato alterum non culpa nostra sed sua potius interire? nemo est tam infelix, qui non, quid fieri in talibus causis oporteat, facillime iudicet. et de duobus hominibus uno scilicet perdito et uno liberato similitudinem istam proposui. quid ergo sentiendum est de quibusdam paucis perditis et innumerabili multitudine populorum liberatorum? non enim uel tot sunt illi homines, qui sua uoluntate pereunt, quot liberantur per istas leges ab illa pestifera aeternaque pernicie fundi. pagi, uici, castella, municipia, ciuitates. Si autem diligentius rem, de qua loqui
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis et cum indignatione. detestatione men¬
dacium magistrorum. quod modo cognoscant de
nostrissacramentis quam falsa iactauerint : multo¬
rum etiam in eis confessiones. quodo limuellent
eẽ catholici nec inter hominestanti furoris aude¬
rent: horumergo populorum congregationes.
perplurimas africae regiones. ab illa perditio¬
ne liberatorum si subuno conspectuuider es tunc
diceres nimiae fuis secredulitatis. sidumtime tur
ne homines desperati et istorum innumerabili
multitudini nulla aestimation e conparandisuis
et uoluntariis ignibus cremarentur. istiinaet᷑¬
numperdendi et sempi ternis ignibus cruciandire¬
linquaerentur: si enimduo inunadomohabitarent:
qua me certissime sciremus esseruituram nobisq
id praenuntiantibus nollent credere at que in eama¬
nere persisterent. si eos inde possemus eruere uel
inuitos quib: imminentem illamruincmpostea
morstraremus ut redire ulterius subeius peri¬

Expanded text:
ueritatis et cum indignatione et detestatione menueritatis et cum indignatione et detestatione mendacium magistrorum, quod modo cognoscant, de nostris sacramentis quam falsa iactauerint, multorum etiam in eis confessiones, quod olim uellent esse catholici nec inter homines tanti furoris auderent, horum ergo populorum congregationes per plurimas Africae regiones ab illa perditione liberatorum si sub uno conspectu uideres, tunc diceres nimiae fuisse crudelitatis, si, dum timeretur, ne homines desperati et istorum innumerabili multitudini nulla aestimatione comparandi suis et uoluntariis ignibus cremarentur, isti in aeternum perdendi et sempiternis ignibus cruciandi relinquerentur. Si enim duo aliqui in una domo habitarent, quam certissime sciremus esse ruituram, nobisque id praenuntiantibus nollent credere atque in ea manere persistant, si eos inde possemus eruere uel inuitos, quibus imminentem illam ruinam postea monstraremus, ut redire ulterius sub eius peri
Abbreviated transcription (Latin):
nus affectus ignosceret. quideirestitit nisi perdi¬
tum flere. et sui regnipace adquisita sucm maes¬
titicm consolccri: sic ergocatholica mater bellan¬
tibus aduersus eccm quid alitidquam filiis suis
quia utique ex ipsa magna arbore quacra morũ s uorũ
porrectione toto orbediffunditur. isteina frica
ramusculus fractus ẽ cumeos caritate parturiat
ut redecent adradicem sine qua ueram uitam habe¬
re non possunt : si aliquorum perditione tam multos
ceteros colligit praesertim quia istinon sicut ab essa¬
lon ca subellico sed sponta neo magis interitu pereuNt.
dolorem maternicordis. laeniter sanat tantorum
liberatione populorum. Quorum siuideas in xpi
pace lactitias. frequentias a lacritates et adbrmnos
Audiendos. et canendos. et aduerbum dĩ percipiendũ.
celebres hilaresq: conuentus. multorum que in eis
cum doloremagno recordationem praeteritier¬
roris. et cumgaudio considerationem cognitae

Expanded text:
nus affectus ignosceret, quid ei restitit nisi perdinus affectus ignosceret, quid ei restitit nisi perditum flere et sui regni pace adquisita suam maestitiam consolari? sic ergo catholica mater bellantibus aduersus eam quid aliud quam filiis suis, quia utique ex ipsa magna arbore, quae ramorum suorum porrectione toto orbe diffunditur, iste in Africa ramusculus fractus est, cum eos caritate parturiat, ut redeant ad radicem, sine qua ueram uitam habere non possunt, si aliquorum perditione tam multos ceteros colligit, praesertim quia isti non sicut Absalon casu bellico sed spontaneo magis interitu pereunt, dolorem materni cordis lenit et sanat tantorum liberatione populorum. quorum si uideas in Christi pace laetitias, frequentias. alacritates et ad hymnos audiendos et canendos et ad uerbum dei percipiendum celebres hilaresque conuentus multorumque in eis cum dolore magno recordationem praeteriti erroris et cum gaudio considerationem cognitae
Abbreviated transcription (Latin):
misericors. quem cotidie roga mus. ut etiamce¬
teris d& paenitenticm et si piscant dediaboli la¬
quaeis a quocaptiui tenentur : secundum ipsius uo¬
luntatem qui non quaerunt nisi unde nobis calum¬
nientur. et retribuant mala probonis . quia nec
intellegerenouerunt: queincirca eos animum
dilectionem que seruemus et quomodo eos uelimꝰ
secundum dñĩ praeceptũ . quod perhie techielem
prophetam pastoribus oedit reuocare erran¬
tes et perditos inuenire : Illi autem quod etalibi
aliquando diximus. et quod nobis faciunt sibi non
inputantant et quod sibi faciunt nobis imputaN
qui senim nostrum uelit: nonsolum aliquem illorũ¬
ñ perire uerum etiam aliquid perdere : sed si aliter
non meruit habere pacem domus dauid nisi ab es¬
scdon filius eius inbello quod contrapatrem ge¬
rebat fuis set extinctus quam uis magnacura
mandauerit suis autem quantum possent uiuũ
saluam que seruarent. et es set cui penitenti. pater¬

Expanded text:
misericors. quem cotidie rogamus, ut etiam cemisericors. quem cotidie rogamus, ut etiam ceteris det paenitentiam et resipiscant de diaboli laqueis, a quo captiui tenen tur secundum ipsius uoluntatem, qui non quaerunt. nisi unde nobis calumnientur et retribuant mala pro bonis, quia nec intellegere nouerunt, quem circa eos animum dilectionemque seruemus et quo modo eos uelimus secundum domini praeceptum, quod per Ezechielem prophetam pastoribus dedit, reuocare errantes et perditos inuenire. Illi autem, quod et alibi aliquando diximus. et, quod nobis faciunt, sibi non inputant et, quod sibi faciunt, nobis inputant. quis enim nostrum uelit non solum aliquem illorum perire uerum etiam aliquid perdere? sed si aliter non meruit habere pacem domus Dauid, nisi Absalon filius eius in bello, quod contra patrem gerebat, fuisset extinctus, quamuis magna cura mandauerit suis, ut eum, quantum possent, uiuum saluumque seruarent, ut esset, cui paenitenti pater
Abbreviated transcription (Latin):
obtem perarunt: aliquanto diutius laboratum ẽ
ex hissunt in quibus adhuc laboratur. in quola¬
bore multa catholiciet maximae episcopi et cderiq
horenda et dura perpessi sunt. quaccommemorare
longum ẽ quando quorundam et oculi extincti sunt
et cuius damepis copimanus et lingua praecisa ẽ
Non nulli etiam trucidati sunt tacco crudelis si¬
mascedes et domorum de praedationes. pernoctur¬
nas aggressiones et incendia non solum priuatorũ
habita culorum uerum etiam ecclesiarum inquas
flamias non defuerunt qui et codices dominicos
miterent: sed nos huius modia fflictos malis con¬
sequens consuͥlatus ẽ fructus: Namubicum que
aperditis sta commis sa sunt: ibi feruentices atq
perfectius unitas xp̃iana profecit et uberiu slccu¬
datur dñs quodo nare dgnatus ẽ ut seruicius pas¬
sionibus suis lucrarentur fratressuos. et oueseus
mortifero erroredis pensas in pacem sclutis acter¬
nae suo sanguinccongregarent: potensẽ dñs et

Expanded text:
obtemperarunt, aliquanto diutius laboratum est. obtemperarunt, aliquanto diutius laboratum est. ex his sunt, in quibus adhuc laboratur, in quo labore multa catholici et maxime episcopi et clerici horrenda et dura perpessi sunt, quae commemorare longum est, quando quorundam et oculi extincti sunt et cuiusdam episcopi manus et lingua praecisa est, nonnulli etiam trucidati sunt. taceo crudelissimas caedes et domorum depraedationes per nocturnas adgressiones et incendia non solum priuatorum habitaculorum uerum etiam ecclesiarum; in quas flammas non defuerunt qui et codices dominicos mitterent Sed nos huius modi afflictos malis consequens consolatus est fructus. nam ubicumque a perditis ista commissa sunt, ibi feruentius atque perfectius unitas Christiana profecit et uberius laudatur dominus, qui donare dignatus est, ut serui eius passionibus suis lucrarentur fratres suos et oues eius mortifero errore dispersas in pacem salutis aeternae suo sanguine congregarent. potens est dominus et
Abbreviated transcription (Latin):
docuit enimeos sollicitudo quos neclegentes securitas
fecerat: Istorum autem omnium praccedentium
auctoritatem et per suasionem secuti sunt multiqui
minus idoneierant. perscipsos intellegere quid
distaret interdonatistarum errorem : et catholi¬
camueritatem ita cum magna agmina populorũ
uera matre insinum gaudens pe tipereremanseruns
turbaedurae et inilla peste infeliciani mositate
esistentes ex his quoque plurimis emulando com¬
municauerunt: alii paucitate latuerunt. sed illi
quisimulabant paulatim assuescendo et praedi¬
cationem ueritatis audiendo. maximepost con¬
lationem et disputationem quae internos et epis¬
coposeorum apud carthaginem fuit ex ma ncc
parte correcti sunt: In quibusdam uero locis ubi per¬
tinatior et impacatior praeualuit multitudo cui re¬
sistere non poterant pauciores quorumerat melior
de com munione sententia aut urbȩ auctoritati pau¬
corum potentiorum subditae in malcm partem

Expanded text:
docuit enim eos sollicitudo, quos neglegentes securitas docuit enim eos sollicitudo, quos neglegentes securitas fecerat. istorum autem omnium praecedentium auctoritatem et persuasionem secuti sunt multi, qui minus idonei erant per se ipsos intellegere, quid distaret inter Donatistarum errorem et catholicam ueritatem. Ita cum magna agmina populorum uera mater in sinum gaudens reciperet, remanserunt turbae durae et in illa peste infelici animositate sistentes. ex his quoque plurimi simulando communicauerunt, alii paucitate latuerunt. sed illi, qui simulabant, paulatim adsuescendo et praedicationem ueritatis audiendo maxime post conlationem et disputationem, quae inter nos et episcopos eorum apud Carthaginem fuit, ex magna parte correcti sunt. in quibusdam uero locis, ubi pertinacior et inpacatior praeualuit multitudo, cui resistere non poterant pauciores, quorum erat melior de communione sententia, aut turbae auctoritati paucorum potentiorum subditae in malam partem
Abbreviated transcription (Latin):
dit quid facere postea deberenT xpĩ dispensatores:
quando imperatores xpĩanos periclitante eccle¬
sia repperirent. Hinc ergo factum ẽ. ut impera¬
tor religiosus et pius. perlatis in notiti am suam
talibus causis mallet pussimis legibus illius im¬
terrendo et coherendoredigere: quam seuienditan¬
tum modo afferrelicentiam et errandi acpere¬
undi relinquere iamuero cumipsȩleges uenissent¬
inafricam praecipucilli qui qua erebant occasio¬
nem aut saeuitiam furentium metuebant aut
suos uerecundabantur offendere. et ad ecclesiam
continuo transierunt: multi eticmquisola illica
parentibus tradita consuetudine tenebantur:
qualem uero causam ipsa heresis habereti numquã
ante a cogitauerant. Num quam quaerere considera¬
reuoluerant . mox ubi coeperunt aduertere : et ni¬
hil in eadignum inuenire. propter quodtantadam¬
napaterentur : sinculla difficultate catholici facti suNt

Expanded text:
dit, quid facere postea deberent Christi dispensatores, dit, quid facere postea deberent Christi dispensatores, quando imperatores Christianos periclitante ecclesia reperirent. hinc ergo factum est, ut imperator religiosus et pius perlatis in notitiam suam talibus causis mallet piissimis legibus illius imterrendo et cohercendo redigere quam saeuiendi tantum modo auferre licentiam et errandi ac pereundi relinquere. 1 lam uero cum ipsae leges uenissentin Africam, praecipue illi. qui quaerebant occasionem aut saeuitiam furentium metuebant aut suos uerecundabantur offendere, ad ecclesiam continuo transierunt. multi etiam. qui sola illic a parentibus tradita consuetudine tenebantur, qualem uero causam ipsa haeresis haberet numquam antea cogitauerant, numquam quaerere et considerare uoluerant, mox. ubi coeperunt aduertere et nihil in ea dignum inuenire, propter quod tanta damna paterentur. sine ulla difficultate catholici facti sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
natissima apparuit cica tricibus suis tam multis
tamingentibus. tamrecentibus. Nonfrustra fic¬
ma mortuum mortuum senuntiabis semonstra¬
uit Auxiliumego petiuit ab imperatore
xp̃iano nontam sui ulciscendicausam quam¬
quamtuenda eclesiae sibicreditae. quod si practer¬
misisset noneius fuisse laudanda patientia sed ne¬
glegentia merito culpanda: Nequeenim et a postolus
paulus uitacsuae transitoria e consulebat sed ecle¬
sia edĩ quando contraillos qui eum occidere cons¬
pirauerant consilium illorum tribuno ut ꝓerde¬
retur effecit: unde factum ẽ ut eum ad locum quo
fuerat perducendus deduceret miles armatus. ne
illorum pateretur insidias. romanas etiam leges
implorarem in ime dubitabit. ciuem romanum se
esse proclamans quostunc affligi uerberibus non
licebat: Item que neiuda eis eum interimere cupien¬
tibus traderetur caesaris poposcit auxilium roma¬
niquidem principis sed non xp̃iani ubisatis osten¬

Expanded text:
natissima apparuit, cicatricibus suis tam multis, natissima apparuit, cicatricibus suis tam multis, tam ingentibus, tam recentibus non frustra ._-famam mortuum se nuntiasse monstrauit. Auxilium ergo petioit ab imperatore Christiano non tam sui ulciscendi causa quam tuendae ecclesiae sibi creditae. quod si praetermisisset, non eius fuisset laudanda patientia sed neglegentia merito culpanda. neque enim et apostolus Paulus t suae transitoriae consulebat sed ecclesiae dei. quando contra illos, qui eum occidere conspirauerant, consilium illorum tribuno ut proderetur, effecit; unde factum est. ut eum ad locum, quo fuerat perducendus, deduceret miles armatus, ne illorum pateretur insidias. Romanas etiam leges inplorare minime dubitauit cinem Romanum se esse proclamans. quos tunc affligi uerberibus non licebat. itemque, ne Iudaeis eum interimere cupientibus traderetur, Caesaris poposcit auxilium, Romani quidem principis sed non Christiani. ubi satis osten
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis effluens eum ex animem redderet. Nisi ei
aduitam maior eorum scuitia profuis set. Nam
cum grauiter sauciatum perterram in supertra¬
herent exundantiuenae puluis extrusus sanguiuẽ
abstinuit cuius effusione ibat in morte : De indecũ
ab eis tandem relictum nostricum psalmis aufer¬
retemptarent . Illi ira ardentiore succensi eum
deportantium manibus abstulerunt. malemul¬
tatis fugatisq catholicos quos ingentimultitudine
superabant et facile seuiendo ter rebant : indeqͣuan¬
dam turrem leuatumiam defecisse arbitrantes.
cumille adhuc uiueret : abiecerunt sed quodam mol¬
li aggere exceptus. et a quibusdam nocte transcun¬
tibus perlucemam conspectus. agnitus at quecol¬
lectus. et adredigiosam domum adportatus. ad¬
hibita magnacura postmultos dies ab illa despe¬
ratione recreatus ẽ: Occisum ta men eum fama
scelere do natistarum etiam intransmarinun
nontiauerat. Quopostecquamuenit . et uita eius in opi¬

Expanded text:
sanguis effluens eum exanimem redderet, nisi ei sanguis effluens eum exanimem redderet, nisi ei ad uitam maior eorum saeuitia profuisset. nam cum grauiter sauciatum per terram insuper traherent, exundanti uenae puluis obstrusus sanguinem abstinuit, cuius effusione ibat in mortem. deinde cum ab eis tandem relictum nostri cum psalmis auferre temptarent, illi ira ardentiore succensi eum de portantium manibus abstulerunt male mulcatis fugatisque catholic-is. quos ingenti multitudine superabant et facile saeuiendo terrebant. inde in quandam turrem leuatum iam defecisse arbitrantes. cam ille adhuc uiueret, abiecerunt. sed quodam molli aggere exceptus et a quibusdam nocte transeuntibus per lucernam conspectus, agnitus atque collectus et ad religiosam domum adportatus adhibita magna cura post multos dies ab illa desperatione recreatus est. sed occisum tamen eum fama scelere Donatistarum etiam trans mare nuntiauerat: quo posteaquam uenit et uita eius inopi
Abbreviated transcription (Latin):
is sedibus exturbati praeci pue horrenda et incredi¬
bilis caedes maximianicatholiciepis copi ecclesiae ua¬
gaiensis effecit ut nostralegatio iam quid a geret non
haberet : Ia menim lex fuerat promul gata ut
tanteiminanitatis haeresis donatistarum cuicrude¬
lius parciuidebatur. quam ipsas euidebat. Non
tantum uiolenta eẽ sed omnino essedinoest
nonsineretur impune. non ta men supplicio capi¬
tali propter seruandam etiam circa indignos
man suetudinem xp̃ianam sed pecuniariisdam¬
nis. propositis. et in epis copos uelministroseorum.
exilio constitutos supradictum quippe epis copum
uagaiensẽ quoniam apud or dinarium iudicem
dicta inter partes sententia obtinuerat ba silicam
quam illicum catholica es set inuaserunt stantem
adaltare inruentes horrendo in petu et furore
crudeli fustibus et cuiuscemodi telis. lignis denique
eius demaltaris e t fractiinma niter ceciderunt : pu¬
gioneeticm percus serunt in inguine quo uulnere

Expanded text:
is sedibus exturbati; praecipue horrenda et incrediis sedibus exturbati; praecipue horrenda et incredibilis caedes Maximiani catholici episcopi ecclesiae Bagaiensis effecit, ut nostra legatio iam, quid ageret, non haberet. iam enim lex fuerat promulgata, ut tantae immanitatis haeresis Donatistarum, cui crudelius parci uidebatur, quam ipsa saeuiebat, non tantum uiolenta esse, sed omnino esse non sineretur impune non tamen supplicio capitali propter seruandam etiam circa indignos mansuetudinem Christianam sed pecuniariis damnis propositis et in episcopos uel ministros eorum exilio constituto. Supra dictum quippe episcopum Bagaiensem, quoniam apud ordinarium iudicem dicta inter partes sententia obtinuerat basilicam, quam illi, cum catholica esset, inuaserunt, stantem ad altare inruentes horrendo impetu et furore crudeli fustibus et cuiusce modi telis, lignis denique eiusdem altaris effractis immaniter ceciderunt; pugione etiam percusserunt in inguine, quo uulnere