comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
id facit ut tancum fecisse udeat᷑ s ut u as
illud effc̃m capiat aliꝙ neccͣiũ. similit̾ cet̾a
cetera quecũq fuint non utiq insuꝑ uacuũ¬
s adu̾sus aliquos utilites laborantur mundo
igitur a deo factus est non utiq pro parte ip̃m
mundum neq emm aut calorem solis et lu
ne aut aspiratõe uentor aut humore ymbri¬
um aut alimonia frugum cum sensu careat
nidiget ẜ ne illus quidem dici põt qd deus
ꝓpt̾ se ip̃m fec̾it mundum qm̃ potest esse sine
in eo quoq generantur deus ip̃e non utitur
apparet igitur ammantiũ cã mũdum esse
constructum qm̃ rebus hnis quib constat am-¬
mantes fruintur que ut uiuere et constare
possent omĩa hus ncciͣa temporibus terris
subiumnistrantur Rursus cet̾as ammantes
homĩs cã eẽ futas ex eo clarũ est ꝙ homini
ẜuiũt et tutele eius atq usibus data sunt
qm̃ sine t̾rene sunt sine aqͣtiles non senciũt

Expanded text:
id facit, ut tantum fecisse uideatur, sed ut uas id facit, ut tantum fecisse uideatur, sed ut uas illut effectum capiat aliquod necessarium. similiter cetera quaecumque fiunt, non utique in superuacuumd ad usus aliquos utiles laborantur. mundus igitur a deo factus est non utique propter ipsum mundum: neque enim aut calore solis aut lumine lunae aut adspiratione uentorum aut umore imbrium aut alimonia frugum, cum sensu careat. indiget. sed ne illut quidem dici potest, quod deus propter se ipsum fecerit mundum, quoniam potest in eo sunt, quaeque generantur, Deus ipse non utitur. Apparet ergo animantium causa mundum esse constructum; quoniam rebus iis, quibus constat, animantes fruuntur: quae ut uiuere, ut constare possint, omnia iis necessaria temporibus certis sumministrantur. rursus ceteras animantes hominis causa esse fictas ei eo clarum est, quod homini seruiunt et tutelae eius atque usibus datae sunt, quoniam, siue terrenae sunt siue aquatiles, non sentiunt
Abbreviated transcription (Latin):
muuis quõ si est ut apparet ex mirabilitate o¬
porum suoꝵ ncc̃e est eciam hominem ceteras¬
q ammantes eadem ꝓuideñ creau̾it. Uidea-¬
mus gͦ que racõ fuit fingendi gen̾is hũa¬
in qm̃i constat id ꝙ stoiti auint hominũ cã
mundum ẽẽ fabricatum quamꝙͣ in hoc ip̃o
mediocrit᷑ pectent ꝙ non hommis causa
diciuit s hoñm uinꝰ emm siigularis appel¬
latõ totum cõp̾hendit humanũ genus sec
hoc idco quia ignorant unũ hominẽ esse
a deo formatum. putantq hoĩes in oĩbus
terris ecigrio camꝙͣ fungos cẽ generatos
ac hermes non ignorauit homnĩem et a deo
et ad dei similitudinem fc̃m et̾ s redeo ad
ꝓpositum et nichil est ut opnior ꝙ sit p̃p se
ip̃m fc̃m s quicquid omm̃io fit ad us aliꝙ̃
fieri ncc̃ẽ est quis enĩ uel tam meptꝭ uel¬
tam ociosus ut agrediatur aliquis facere
frustra ex quo nullam utilitatem nullum
cõmodum speret si que domũ edificat nõ
uas aliqs instituit ac format nõ ꝓpterea

Expanded text:
mus: quae si est, ut apparet ex mirabilitate operum suorum, necesse est etiam hominem ceterasque animantes eadem prouidentia creauerit. uideamus ergo quae ratio fuerit fingendi generis humani, quoniam constat, id quod Stoici aiunt, hominum causa mundum esse fabricatum; quamquam in hoc ipso non mediocriter peccent, quod non hominis causa dicunt, sed hominum: unius enim singularis appellatio totum conprehendit humanum genus. sed hoc ideo, quia ignorant unum hominem a deo esse formatum putantque homines in omnibus terris et agris tamquam fungos esse generatos. at Hermes non ignorauit hominem et a deo et ad dei similitudinem fictum. sed redeo ad propositum. nihil est, ut opinor, quod sit propter se ipsum factum, sed quidquid omnino fit, ad usum aliquem fieri necesse est. quis est etam otiosus, ut aggrediatur aliquid facere frustra, ex quo nullam utilitatem, nullum commodum speret? Qui domum aedificat, non uas aliquod instituit ac format, non propterea
Abbreviated transcription (Latin):
sepsit mas puᵈ ͦ lecꝰ erroribus. Quos ut discute̾
possemus ip̃mꝙ actorem malorum iñcere illiũ
disserendum ẽ.

Expanded text:
s laetus erroribus: quos ut discutere possemus, ipsumque auctorem malorum vincere, illumidisserendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iam qui diumitatem ꝓ se ip̃os affectare non
poterant. astinerent sibi omĩa pocentiũ regu
sus quoꝵ titulis honores sibi deoꝵ iũdicarent
qui error distuti potest et in lucem ueritas ꝓtia-¬
hi ram si quis stud̃ alt̾ius inquirere congre¬
pollinem paciem q oĩm saturnũ respondebũt
abinferis om̃es et int̾rogati loquentur et de se
ac deo fatebuntur post hec euocent xp̃m nõ
adderit non appebit quia non amplius qm̃
biduo apud inferos fuit quid hac ꝓbatõne
cercius ꝓferri potest. Ego n̾o non dubito qͥn
ad mũtatem trismegistis hac aliqua intione
puenit qui de deo patre onia de filio locutꝰ
est multa que diuinis continentur archamis.

Expanded text:
. Nam quia divinitatem per seipsos affectare non . Nam quia divinitatem per seipsos affectare non poterant, adsciverunt sibi nomina potentium regum, sub quorum titulis honores sibi deorum vindicarent. Qui error discuti potest, et in lucem veritatis protrahi. Nam si quis studet altius inquirere, congrepollinem, patremque omnium Saturnum. Respondebunt ab inferis omnes, et interrogati loquentur, et de se ac Deo fatebuntur. Post haec evocent Christum, non aderit, non apparebit; quia non amplius quam biduo apud inferos fuit. Quid hac probatione certius proferri potest? Ego vero non dubito, quin ad veritatem Trismegistus hac aliqua ratione pervenerit, qui de Deo Filio locutus est multa, quae divinis continentur arcanis.
Abbreviated transcription (Latin):
in medio et is quem constat in cursum demo
nis ppeti ac delphiti apollinis nates codem
modo dei nomen horrebunt et tam celerit̾ ex¬
cedat de nate suo apollo qmͣ de homĩe spũs ille
demomacus et adiurato fugato q deo suo na-¬
tes imppetuũ conticesset. gͦ idem sunc democ̃s
quos fatentur execrandos ẽẽ. idem dni quibus
supplicant. ¶ Si nobis credendum esse non putãt
credant homo qui slimũ illum sonem demo-¬
mbuo agregauit s et aliis poetis ac philoso¬
phis qui eosdem demones modo deos mĩcupãt
quoꝵ alteꝵ uerum alt̾um falsum est illi enim
nequissimi spũs ubi admirantur ibi se demoẽs
conficentur nbi coluntur ibi sedeos mentiunt᷑
errores homĩb imittunt et auocent a ueri
dei nocione ꝑ quam solam potest mors et̾na
uitari. Idem sunt qui deiciende homines tam
uarios sibi cultus ꝑ diu̾sa regionũ crediderũt
mentitis tamẽ assumptisq nomĩb ut falle̾nt¬

Expanded text:
in medio et is quem cin medio et is quem cnis perpeti, et Delphici Apollinis vates, eodem modo Dei nomen horrebunt; et tam celeriter excedet de vate suo Apollo, quam ex homine spiritus ille daemoniacus, et adjurato fugatoque deo suo, vates in perpetuum conticescet. Ergo iidem sunt daemones, quos fatentur execrandos esse, iidem dii, quibus supplicant. Si nobis credendum esse non putant, credant Homero, qui summum illum Jovem daemonibus aggregavit: sed et aliis poetis ac pbilosophis, qui eosdem modo daemonas, modo deos nuncupant; quorum alterum verum, alterum falsum est. Illi enim nequissimi spiritus, ubi adjurantur, ibi se daemonas confitentur; ubi coluntur, ibi se deos mentiuntur, ut errores hominibus immittant, et avocent a veri Dei notione, per quam solam potest mors aeterna vitari. Iidem sunt, qui dejiciendi hominis causa, varios sibi cultus per diversa regionum condiderunt, mentitis tamen assumptisque nominibus, ut fallerent
Abbreviated transcription (Latin):
subactos cade̾ sibi cogit si negant testimonus¬
rentias genis utͥusq ut stiamus quid colen-¬
dum quid execrandum sit. hẽant ne int̾ se
aliquod consortiũ an no inmici sunt si sĩt
aliqua ncc̃ate copulati quatenꝰ eos disterne¬
mus aut quomõ utriusq genis honorem
cultum ꝙ miscebimꝰ. si aũt suit inmiti cur
aũt demones deos non timent. aut dii de¬
mones fugare non possunt. Ecce aliquis in-¬
stinctu demonis ꝑiturus denicit et fertur in¬
sanus ducamius hunc in Ionis optĩ maximi
templum uel quia sanare horumes iupit̾ nescit
in estul apii uel appollims fanũ iubebat ut̾sq
sac̾dos dei sui nomĩe ut nocens ille sp̃t excedat
ex homimne muillo id pcc̃o fieri potest que igit̃ nis
deoꝵ est si subiectos demones non hũt at nero
id est demones admirati ꝑ nomen dei ueri pro¬
non timeant nͥ ꝙ idem sunt demones quos uul-¬
gus deos ẽẽ opinatur demq si constituantur

Expanded text:
subactos cedesubactos cederentiam generis utriusque, ut sciamus quid colendum, quid execrandum sit; habeantne inter se aliquod consortium, an vero inimici sint. Si sunt aliqua necessitudine copulati, quatenus eos discernemus? aut quomodo utriusque generis honorem cultumque miscebimus? Si autem sunt inimici, cur aut daemones deos non timent, aut dii daemones fugare non possunt? Ecce aliquis instinctu daemonis percitus dementit, effertur, insanit: ducamus hunc in Jovis optimi maximi templum; vel, quia sanare homines Jupiter nescit, in Aesculapii vel Appollinis fanum. Jubeat utriuslibet sacerdos, dei sui nomine, ut nocens ille spiritus excedat ex homine: nullo id pacto fieri potest. Quae igitur vis deorum est, si subiectos sibi daemonas non habent? at uero idem daemones adiurati per nomen dei ueri proeant, Iouem non timeant, nisi quod idem sunt daemones quos uulgus deos esse opinatur? denique si constituantur
Abbreviated transcription (Latin):
plum seque non sacrilegio contaminarent ꝙ
grauissimis ꝓsequentiũ penis exspiraretur nͨ
tamen ex hoc ip̃o ceci homĩes incellige̾ possunt
aut hant eciam ueram religionem cui adiũcẽ¬
dum tanta uis iest aut illain falsam que
subsistere aut congredi non potest sz aiunt
hoc deos non metũ uerum odio fac̾e qi quisꝙͣ pos¬
sit odisse inisi eum qui aut noceat aut possit noc̾e
ymo non congruens maiestati fuit ut eos qͦs
oderant presentibus penis affice̾t pocius ꝙͣ fu-¬
gerent s qm̃ neq acced̾e̾ ad eos possunt in qͥb
celestem notani uiderint nec hiis noc̾e quos
signũ inmortale minuerint tanꝙͣ in expug¬
nabilio murus lacessunt eos ꝑ honnes et
manibus ꝑsequitur alienis quos ꝓfecto si¬
esse iustos confitentur intimus. Necesse est
enĩ ueram hanc ẽẽ religionem que et ratõe
demonũ nouit et astutiam incelligit ⁊ uiini
restĩdit et eos spalib armis dormitos ac

Expanded text:
plum, seque vero sacrilegio contaminarent, quod plum, seque vero sacrilegio contaminarent, quod gravissimis persequentium poenis expiaretur. Nec tamen ex hoc ipso caeci homines intelligere possunt, aut hanc esse veram religionem, cui ad vincendum tanta vis inest, aut illam falsam, quae subsistere, aut congredi non potest. Sed aiunt, hoc deos non metu, verum odio facere; quasi quisquam possit odisse nisi eum, qui aut noceat, aut possit nocere. Immo vero congruens majestati fuit, ut eos, quos oderant, praesentibus poenis afficerent potius, quam fugerent. Sed quoniam neque accedere ad eos possunt, in quibus coelestem notam viderint, nec iis nocere, quos signum immortale munierit tamquam inexpugnabilis murus; lacessunt eos per homines, et manibus persequuntur alienis: quos esse conStentur, uicimus. necesse est enim ueram esse hanc religionem, quae et rationem daemonum nouit et astutiam intellegit et uim retundit et eos spiritalibus armis domitos ac
Abbreviated transcription (Latin):
sit demombus hoc signim. stiet qui legeni quate¬
fugiant nam sicut ip̃e cum int̾ homines egẽt
uniu̾sos demones fugabat uerbo hominũq mẽ-¬
tes emotas et malis incursib furiatas in sensꝰ
pristinos reponebat ita nũc sectatores eius eos
sp̃c inquinatos de homĩb et nomĩe magr̃i sui
et signo passionis excludunt cui rei non diffi-¬
cilis est probatio riam cum diis suis immolãt
si assistat aliquis signatam frontem gerens sa-¬
cra nullo modo litandi nec responsa põt cõsul¬
tus redde̾ nates et hec sepe causa precipua uis-¬
ticiam ꝓsequendi mal regib fuit cũ eã mĩstro-¬
nr̃i sac̾ficantib demoniis assist̾ent impoĩto sc̃õ¬
tibus signo deos illoꝵ fugauerunt ne possent
in iusterib hostiaꝵ futura depuige. et ꝙ cum
intelligerent aruspices instigantib husdem
demombus quibus consecrant consequentes
ꝓphanos homines sacris int̾esse egerunt pͥn¬
cipes suos infurorem ut expurgarent dei tẽ-¬

Expanded text:
sit daemonibus hoc signum, sciet qui uiderit quatefugiant. nam sicut ipse cum inter homines ageret, uniuersos daemonas uerbo fugabat hominumque mentes emotas et malis incursibus furiatas in sensus pristinos reponebat, ita nunc sectatores eius eosdem spiritus inquinatos de hominibus et nomine magistri sui et signo passionis excludunt. cuius rei non difficilis est probatio. nam cum diis suis immolant, si adsistat aliquis signatam frontem gerens, sacra nullo modo litant nec responsa potest consultus reddere uates. et haec saepe causa praecipua iustitiam persequendi malis regibus fuit. cum eninostri sacrificantibus dominis assisterent, imposito frontibus signo, deos illorum fugaverunt, ne possent in visceribus hostiarum futura depingere. Quod cum intelligerent aruspices, instigantibus iisdem daemonibus, quibus prosecant, conquerentes profanos homines sacris interesse, egerunt principes suos in furorem, ut expugnarent Dei tem
Abbreviated transcription (Latin):
ui de scla natiuitate diximus qui se homĩb
li pc̃ca non sua que utiq non hẽbat s carnis
quĩ gerebat aboleret ut ꝙ̃admodum udeos
suscepta circũsitione sic eg eciã gens baptismo
idẽ purifici roris ꝑfusione saluaret. Tũt uox
audita de celo est. filius meus estu ego hodie
genuite/ que uox apud dauid p̾dc̃a inuenit᷑
et descendit suꝑ eum sp̃s dei formatus in spe¬
columbe candide maxiãs deinde iurtutes ce-¬
pit opari non p̾stigiis magitis que nichil
ueri ac solidi ostentant s in hac potestate ce¬
lesti que Iam p̾dem ꝓphis nũtiantib canebãt᷑
que oꝑa tam multa sunt ut unus lib ad com-¬
plectenda omĩa sac̾ non sit emim̾abꝰ igitur

Expanded text:
 de secunda natiuitate diximus, qua se hominibus li peccata non sua, quae utique non habebat, sed carnis quam gerebat aboleret, ut quemadmodum Iudaeos suscepta circumcisione, sic etiam gentes baptismo id est purifici roris perfusione saluaret. tum uox audita de caelo est: filius meus es tu, ego hodie genui te. quae uox aput Dauid praedicta inuenitur. et descendit super eum spcolumbae candidae. Exinde maximas virtutes coepit operari, non praestigiis magicis, quae nihil veri ac solidi ostentant, sed vi ac potestate coelesti quae jampridem prophetis nuntiantibus canebantur. Quae opera tam multa sunt, ut unus liber ad complectenda omnia satis non sit. Enumerabo igitur
Abbreviated transcription (Latin):
religionem non posse didici suꝑest ut de ip̃a re-¬
ligione ac sapĩa disserannis. sencio quidẽ qmͣ
sit difficilis de rebus celestib disputatio. s tam̃
audiendum est ut illustrata u̾itas paceat. mlti¬
q ab errore atq int̾itu liberent᷑ qui eam sub
uelamĩe stulticie latentem asꝑnantur ac res-¬
puunt. s pͥusꝙͣ incipiam de deo et oꝑib cus
dic̾e mͥ pauca de ꝓphĩs aute dicenda sunt. qͦꝵ
testimomiis nc uti necesse est ꝙ in p̾orib lib̾s
ne facerem temꝑaui. Ante omña qui u̾itatẽ
studet ꝯp̾hendere non modo intelligendis ꝓ¬
phaꝵ uocibus amimũ d intendere s eciam
temꝑa ꝑ que quisq ille fu̾it diligentissime re¬
quirere ut stiat et que futura p̾dixerint et
post quot annos p̾dc̃a complecta suit ut dif¬
ficultas in hiis colligendis mest ulla. testati
sunt enim sub quo quisq rege diuimi sp̃s fuit
passus instinctum multiq sc̃ptores libros de

Expanded text:
religionem non posse diduci, superest ut de ipsa religione ac sapientia disseramus. Sentio quidem, quam sit difficilis de rebus coelestibus disputatio: sed tamen audendum est, ut illustrata veritas pateat, multique ab errore atque interitu liberentur, qui eam sub velamine stultitiae latentem aspernantur ac respuunt. Sed prius quam incipiam de Deo et operibus ejus dicere, mihi pauca de prophetis ante dicenda sunt, quorum testimoniis nunc uti necesse est; quod in prioribus libris ne facerem, temperavi. Ante omnia, qui veritatem studet comprehendere, non modo intelligendis prophetarum uocibus animum debet intendere, sed etiam tempora per quae quisque illorum fuerit diligentissime requirere, ut sciat et quae futura praedixerint et post quot annos praedicta conpleta sint. nec difficultas in his colligendis inest ulla. testati sunt enim sub quo quisque rege diuini spiritus fuerit passus instinctum, multique scriptores libros de
Abbreviated transcription (Latin):
tanib lacessitus ꝙ hũano gen̾e pͥncipium fuit ma¬
lorum. ¶ Quib uictis et pace inmꝑpetuũ comꝑa¬
ta relinquã suam uitam instripris adulceriis ꝙ
consũpsit omitto ugies quas ĩminuit. Idemĩ
tollerabile iuidicari solet ¶amphitonem ac tũ-¬
daꝵ pret̾nre non possum quorum domõ dedecore
acq infanna plenissimas reddidit illud non
sũme inpietatis ac steleris ꝙ regiũ puerum
rapuit ad struprum parũ enim iundebatur si
in expugnanda feminaꝵ pudicicia maculosꝯ
esset ac turpis inisi eciam sexui suo faciat in¬
optimus non est̾ nomen acorruptorib abad¬
ule̾nus ab intestis abest insi forte non eramꝰ
honnĩes qui talia facientes scelatos uocamꝰ
ac ꝑditos omĩb ꝙ penis dignissimos iudica
teria abiecit eadem enĩ iubit᷑ quem concolebat
admisit qui .p. dodio sororis incestum at illi
maximo optimo eadem fuit et soror et cõmx.
uis est enm tam excors qui. Car¬

Expanded text:
tanibus lacessitus; quod humano generi principium fuit malorum: quibus victis, et pace in perpetuum comparata, reliquam suam vitam in stupris adulteriisque consumpsit. Omitto virgines, quas imminuit. Id enim tolerabile judicari solet. Amphitryonem ac Tyndarum praeterire non possum, quorum domos dedecore atque infamia plenissimas reddidit. illut uero summae inpietatis ac sceleris, quod regium puerum rapuit ad stuprum. parum enim uidebatur, si in expugnanda feminarum pudicitia maculosus esset ac turpis, nisi etiam sexui suo faceret inOptimus non est: quod nomen a corruptoribus ab adulteris ab incestis abest, nisi forte nos erramus homines, qui talia facientes sceleratos uocamus ac perditos : omnibusque poenis dignissimos iudicam adulteria obiecit: eadem enim Iuppiter quem colebat admisit; qui Publio Clodio sororis incestum: at illi Optimo Maximo eadem fuit et soror et coniunx. Quis est igitur tam excors qui
Abbreviated transcription (Latin):
uarum oñ omnium fallatiaꝵ ratio ex¬
ꝑtibus uitatis obstirra est ꝓdesse enim putant eos
cum nocere desinunt qui nichil possunt aliud ꝙͣ
noc̾e. Dicat fortasse aliquis collendos ẽẽ ne no-¬
ceant si quidem possunt. Nocent illi quidẽ sed
hiis a quibus timnentur quos manus dei potẽs
et excelsa non protegit qui profam sunt a sa-¬
cramento iũtatis. Iustos antem .i. cultores dec
metuũt cuiꝰ nomĩe adiurati de corporib excediũ
Quoꝵ uerbis tanꝙͣ flagellis u̾berati non mõ
demones sese confitentur. s eciam nonnĩa sua
edunt illa que in templis adorantur et plerũꝙ
corã cultorib suis faciũt non utiq in obprobri¬
um religionis et honoris sui quia nec deo per
quem adiurantur nec iustis quoꝵ uoce torquẽ¬
tur mentiri possunt. Itaq magnis sepe ullula¬
tibus editis uerberari se et ardere et iam iãq
exire proclamant. tantũ habet coguitio dei ac
iusticia potestatis Cui ergo nocere possunt nͥ

Expanded text:
uarum omnium fallaciarum ratio expertibus ueritatis obscura est. prodesse enim putant eos, cum nocere desinunt, qui nihil possunt aliut quam nocere. dicat fortasse aliquis colendos ergo esse, ne noceant, siquidem possint nocere. nocent illi quidem, sed iis a quibus timentur, quos manus dei potens et excelsa. non protegit, qui profani sunt a sacramento ueritatis. iustos autem id est cultores dei metuunt. , cuius nomine adiurati de corporibus excedunt: quorum uerbis tamquam flagris uerbera.ti non modo daemonas esse se confitentur, sed etiam nomina sua edunt, illa. quae in templis adorantur. quod plerumque coram cultoribus suis faciunt, non utique in obprobrium religionis, sed honoris sui, quia nec deo per quem adiurantur nec iustis quorum uoce torquentur mentiri possunt. itaque maximis saepe ululatibus editis uerberan se et ardere et iam iamque exire proclamant: tantum habet cognitio dei ac iustitia potestatis. cui ergo nocere possunt nisi
Abbreviated transcription (Latin):
asclepus quoq audicor eus eandem snñam la¬
cius explicauit in illo ẜmone ꝑfecto quem scrip¬
sic ad regem ut̾q no̾ demonas affirmat inmicoꝰ
et uexatores hominũ. Quos ideo trismegistus
angelos ponerꝰ appellat. Adeo non ignorauit

Expanded text:
Asclepius quoque auditor eius eandem sententiam latius explicauit in illo sermone perfecto quem scripsit ad regem. uterque uero daemonas esse adfirmat inimicos et uexatores hominum, ἀγγέλους πονηροὺς appellat: adeo non ignoravit
Abbreviated transcription (Latin):
exube̾t. ut nec libri modum nec finem reperiat
oratio. S nos idcirco bremit̾ omĩa colligenius
quia ea que allaturi sumus tam clara sunt et lu-¬
sapientes uulgo putantur uel qd̃ tancumm insteu¬
endi nob̾ hommes erunt. hoc est ab errore quo
sunt implicati ad rectiorem uam reuocandi qd̾
si fu̾imus ut spero assecuti mittemus eos ad ip̃m
doctrine ubr̾imũ ac plenissimũ fontem cuiꝰ hastu
atq potu conceptam iusterib sitim sedem ardorẽq

Expanded text:
exuberet, ut nec libri modum nec finem reperiat exuberet, ut nec libri modum nec finem reperiat oratio. sed nos idcirco breviter omnia colligemus, quod ea quae adlaturi sumus tam clara sunt et lusapientes uulgo putantur, uel quod tantummodo instituendi nobis homines erunt hoc est ab errore quo sunt implicati ad rectiorem uiam reuocandi. quod si fuerimus ut spero adsecuti, mittemus eos ad ipsum doctrinae uberrimum ac plenissimum fontem, cuius haustu atque potu conceptam uisceribus sitim sedent a
Abbreviated transcription (Latin):
phĩs terrene anctoribus nchil cerci afferentibus as¬
grediamur uiam rectam. Quos equidem si putarẽ
satis ydoneos ad bñ uiuendum duces osse , et ip̃e
sequerer et alios ut sequerentur ortarer. D cum
int̾ se magna conc̾tatione dissidant secumq ip̃i
plerumq discordent apparet eoꝵ iter ne quaquam
ẽẽ directum. di quidem sibi quiq ut est libitũ ꝓpͥis
iuas inpresserunt confusionemq magnam querẽti¬
bus ueritatem reliquerunt. niobis aut qui sacram̃-¬
tum u̾e religionis accepimius cum sit u̾itas reue-¬
laca diuinitus Cum doctorẽ sapientie ducem u̾tatis
dñi sequaniur. uniu̾sos siune ullo discrimiẽ. uel sex¬
us uel etatis ad celeste pabulum conuocamus.
Nullus enim suauior ammo cibus est quam cog¬
nicio ueritatis. Cui asẜende atq illustrande septẽ
uolumina destinanimmus. Quamiuis ea res infi¬
niti sit pene oꝑis et minensi. ut si quis h dilatare
ac exequi plenissime uelit tanta illi rerũ copia

Expanded text:
phiae auctoribus nihil certi afferentibus, aggrediamur viam rectam: quos equidem, si putarem satis idoneos ad bene vivendum duces esse, et ipse sequerer, et alios, ut sequerentur, hortarer. Sed cum inter se magna concertatione dissideant, secumque ipsi plerumque discordent, apparet eorum iter nequaquam esse directum: siquidem sibi quique, ut est libitum, proprias vias impresserunt, confusionemque magnam inquirentibus veritatem reliquerunt. Nobis autem, qui sacramentum uerae religionis accepimus cum sit ueritas reuelata diuinitus, cum doctorem sapientiae ducemque uirtutis deum sequamur, uniuersos sine ullo discrimine uel sexus uel aetatis ad caeleste pabulum conuocamus: nullus enim suauior animo cibus est quam cognitio ueritatis. cui adsereudae atque inlustrandae septem uolumina destinavimus, quamuis ea res infiniti sit paene operis et inmensi, ut si quis haec dilatare atque exsequi plenissime uelit, tanta illi rerum copia
Abbreviated transcription (Latin):
tus sui meniorem non nisi ad suꝑna inti sẽꝑ
ac tenle Quod qui fecerit hic plane sapiens
hic iustus homo hic demiq celo dignus indi¬
cabitur quem sis pares non humilem nec
ad t̾ram more quadrupedis abiectũ s statẽ
pocius ac rectũ sicut eum fecit agnou̾it

Expanded text:
tus sui memorem, non nisi ad superna niti semper, tus sui memorem, non nisi ad superna niti semper, ac tendere. Quod qui fecerit, hic plane sapiens, hic justus, hic homo, hic denique coelo dignus judicabitur; quem suns parens non humilem, nec ad terram more quadrupedum abjectum, sed stantem potius, ac rectum, sicut eum fecit, agnoverit.
Abbreviated transcription (Latin):
maior est homine. Supͣ ergo non infra est nec¬
in mia potrus s in sum̃mna religione querendus
est. Quare non est dubium quin religio nulla
sic ubicũq simulacrũ est nam si religio ex di¬
uinis reb est diuini autẽ nichil est nisi in reb¬
celestib. Carent ergo religione simulacra quia
nichil põt esse celeste mea re que sit ex terra ꝙd¬
quod quidem de nonĩe ip̃o aꝑpere sapienti potest
Quitquid emm sinuilatur id falsum sic necesse
est nec põt unꝙͣ ueri nomen accipe qd̾ ueritatẽ
fuco et mutatione mentitur Si autem omĩs
mutatio non res potissimũ seria s quasi ludꝰ
ac iocus est non religio in simulacris s minꝰ
religionis est p̾ferendum est igitur falsis omĩb
uerum caltanda terrena ut celestia consequam᷑
Ita enĩ se res hẽt ut quis quis ammã cuiꝰ origo
de celo est ad inferna et imia ꝓstrauit eo cadait
quo se ip̃e deiecerit Id eoq oportet ratoĩs ac sta¬

Expanded text:
maior est homine: supmaior est homine: supin ima potius, sed in summa regione quaerendus est. Quare non est dubium quin religio nulla sit, ubicumque simulacrum est. Nam si religio ex divinis rebus est, divini autem nihil est, nisi in coelestibus rebus; carent ergo religione simulacra, quia nihil potest esse coeleste in ea re, quae fit ex terraQuod quidem de nomine ipso apparere sapienti potest. Quidquid enim simulatur, id falsum sit necesse est; nec potest unquam veri nomen accipere, quod veritatem fuco et imitatione mentitur. Si autem omnis imitatio, non res potissimum seria, sed quasi ludus ac jocus est, non religio in simulacris, sed mimus religionis est. Praeferendum est igitur verum omnibus falsis: calcanda terrena, ut coelestia consequamur. Ita enim res se habet, ut quisquis animam suam, cujus origo de coelo est, ad inferna et ima prostraverit, eo cadat quo se ipse dejecerit. Ideoque oportet rationis, ac sta
Abbreviated transcription (Latin):
Est enĩ piaculum maximũ addice̾ se potestati
eoꝵ quibus si insticiam sequare potentior eẽ pos¬
sis et deos adinratõe diuini nomĩs expellere
ac fugare Qd si apparet religiones istas tot
modis eẽ uanas quibus docui manifestũ est eos
qui uel mortius supplicant uel t̾ram uena̾ntur
uel spiritib importinis animas suas manci¬
pant rationem hominum non tenere cosq im-¬
pietatis ac sceleris sui supplicia penstiros qui
rebelles aduersus parentes gen̾i̾s humani deũ
susceptio mexpiabilib sacris fas omẽ uiolane
uicũq igitur sacramentũ. Ca¬
hominis tueri rationemꝙ nature sue intitur
obtine̾ ip̃e se ab humo sustitet et erecta mente
oculos suos tondat in celum. Non sub pedibus
deum querat nec auestigiis suis erigat quod
adoret quia quitquid homini subiacet intra
hominem sit necesse est d querat in sublimi
querat in sũmo quia nichil põt esse homine
maius insi qd fu̾it supͣ hominem deus autem

Expanded text:
est enim piaculum maximum addicere se potestati est enim piaculum maximum addicere se potestati eorum quibus, si iustitiam sequare, potentior esse possis et eos adiuratione diuini nominis expellere ac fugare. quodsi apparet religiones istas tot modis esse uanas quibus docui, manifestum est eos qui uel mortuis supplicant uel terram uenerantur uel spiritibus inpuris animas suas mancipant, rationem hominum non tenere eosque inpietatis ac sceleris sui supplicia pensuros, qui rebelles aduersus parentem generis humani deum susceptis inexpiabilibus sacris fas omne uiolauerint. Quicumque igitur sacramentum hominis tueri rationemque naturae suae nititur obtinere, ipse se ab humo suscitet et erecta mente oculos suos tendat in caelum. non sub pedibus deum quaerat nec a uestigiis suis eruat quod adoret, quia quidquid homini subiacet, infra hominem sit necesse est: sed quaerat in sublimi, quaerat in summo, quia nihil potest esse homine maius nisi quod fuerit supra hominem. deus autem
Abbreviated transcription (Latin):
curuari ut adoret terram que il circo pedibus
nris subiecta est ut calcanda nobis non adorãda
sit qui sumus Rdeo excitati ex ea statum q sub-¬
limem p̾ter ceteras ammantes accepimꝰ ut nõ
reuoluanuir deorsum ne hunc celestem uultum
proiciamus ad terram. S oculos eo erigamꝰ
quo illos nature sue conditio direxit nichilq
aliud adoremus nichil colannus insi soliuis
artifics parentisq nr̃i uiicũ nomen qui ꝓpte¬
rea hominem rigidum figuranit ut stianus
nos ad suꝑna et celestia ꝓuotari. Tertio qd
spiritus qui p̾sunt ip̃is ieligionibus cõdemp¬
nati et abiecti a deo ꝑ terram uolutentur qͥ
non tantum nichil p̾stare cultorib suis possũt
qm̃ reꝵ potestas penes unũ est uerum eciam
mortiferis eos illecebris et terrorib pdant qm̃
hec illis coctidianũ sit opus tenebras hominib
obduc̾e ne queratur ab huis uerus deus. ⁊ ion
igitur colendi sunt quia sententie dei subiacẽt

Expanded text:
curuari, ut adoret terram? quae idcirco pedibus curuari, ut adoret terram? quae idcirco pedibus nostris subiecta est, ut calcanda nobis, non adoranda sit, qui simus ideo excitati ex ea statumque sublimem praeter ceteras animantes acceperimus, ut non reuoluamur deorsum nec hunc caelestem uultum proiciamus ad terram, sed oculos eo dirigamus quo illos naturae suae condicio direxit nihilque aliut adoremus, nihil colamus nisi solius artificis parentisque nostri unicum nomen, qui propterea hominem rigidum figurauit, ut sciamus nos ad superna et caelestia prouocari. tertio, quod spiritus qui praesunt ipsis religionibus condemnati et abiecti a deo per terram uolutentur; qui non tantum nihil praestare cultoribus suis possint, quoniam rerum potestas penes unum est, uerum etiam mortiferis eos inlecebris et erroribus perdant, quoniam hoc illis cottidianum sit opus, tenebras hominibus obducere, ne quaeratur ab iis uerus deus. non igitur colendi sunt, quia sententiae dei subiacent.
Abbreviated transcription (Latin):
nequissimos spiritus quisquis ueneratus fu̾it
ac secutus neque celo neq luce pocietur que
sunt dei S in illa decidet que in distributione
reꝵ actributa eẽ ip̃i maloꝵ pͥncipi disputani¬
mus in tenebras scilz et inferos et supplicuiz
sempit̾mem docu religiones deoꝵ tripłici modo
uanas eẽ. uno qd simulacra ista que colunt
effigies sint hominũ mortuoꝵ. Esse autem
puersum et incõgeuens ut simulacrũ homĩs
asmiulacio dei colatur. Colet enĩ qd est de¬
cerius et mibecillius tum in expiabile facimꝰ
esse deserere uinentem insi defunctoꝵ montinẽtis
seruias qui nec uitam nec lucem dare cuiꝙͣ possũt
qua ip̃i carent nec esse alium deum quẽꝙͣ preter
uiuũ cuiꝰ iudicio ac potestati omĩs anima subiecta
sic. alcerum qd ip̃e ymagines sacre quib honniẽs
uanissimi ẜuiũt omĩ sensu careant qm̃ terra sint
Quis aũt non intelligat nefas ẽẽ rectum ammal

Expanded text:
nequissimos spiritus quisquis ueneratus fuerit nequissimos spiritus quisquis ueneratus fuerit ac secutus, neque caelo neque luce potietur, quae sunt dei, sed in illa decidet quae in distributione rerum adtributa esse ipsi malorum principi disputauimus, in tenebras scilicet et inferos et supplicium sempiternum. Docui religiones deorum triplici modo uanas esse: uno, quod simulacra ista quae coluntur effigies sint hominum mortuorum; esse autem peruersum et incongruens ut simulacrum hominis a simulacro dei colatur: colit enim quod est deterius et inbecillius; tum inexpiabile facinus esse deserere uiuentem, ut defunctorum monumentis seruias, qui nec uitam nec lucem dare cuiquam possunt, qua ipsi carent; nec esse alium quemquam deum praeter unum, cuius iudicio ac potestati omnis anima subiecta sit. altero, quod ipsae imagines sacrae quibus homines inanissimi seruiunt omni sensu careant, quoniam terra sint. quis autem non intellegat nefas esse rectum animal
Abbreviated transcription (Latin):
iit aliquis Cur ergo deus hec fieri pati¬
tur nec tam malis succurrit errorib ut mala
cum boins ꝑugnent et uicia fiit aduersa mr̃¬
tutib ut hẽat alios quos pumat alios quos
honoret ultimuis enim tpr̃ib statuit de uiuis
at mortus iundicare de quo Iudicio michi erit
in ultimo libro disputatio. differt igitur donec ue¬
mat temporum fins quo effundat iram suam
in potestate ac uirtute celesti sicut natũ pie dicta
pͥorum terribili monitu horrificant. Nuinc autẽ
patitur homies errare et adu̾sum se quoq
impios ẽẽ et ip̃e iustus et mitis et paciens nec
enim fieri põt ut non in quo ꝑfecta sit uirtus
Sic etiam ꝓfecta pacientia. unde quidam pu¬
tant ne irasti quidem deum ꝯm̃ĩno qd affec¬
tibus qui sunt ꝑturbatões amini subiectus ñ
sit quia fragilẽ est omne ammal qd afficit̾
et cõmouetur que ꝑsuasio ueritatem ac reli-¬
gionem funditus tollit. s seponatur int̾im no¬
teria et ore ꝓprio lacius exequenda. Illos ergo

Expanded text:
t aliquis \'cur ergo deus haec fieri patitur nec tam malis succurrit erroribus?\' ut mala cum bonis pugnent, ut uitia sint aduersa uirtutibus, ut habeat alios quos puniat, alios quos honoret. ultimis enim temporibus statuit de uiuis ac mortuis iudicare; de quo iudicio mihi erit in ultimo libro disputatio. differt igitur, donec ueniat temporum finis, quo effundat iram suam in potestate ac uirtute caelesti, sicut uatum praedicta piorum terribili monitu horrificant. nunc autem patitur homines errare et aduersum se quoque inpios esse, ipse iustus et mitis et patiens. nec enim fieri potest ut non is in quo perfecta. sit uirtus, sit etiam perfecta. patientia. unde quidam putant ne irasci quidem deum omnino, quod adfectibus, qui sunt perturba-tiones animi, subiectus non sit, quia fragile est omne animal quod adficitur et commouetur. quae persuasio ueritatem ac religionem funditus tollit. sed seponatur interim noteria et opere proprio latius exequenda.. illos ergo
Abbreviated transcription (Latin):
crepaci ergo a xp̃o sepe indei exprobrante illis
pc̃ca et iniusticiam et a pplõ pene deẜti concitati
sunt ad eum necandum. cuiꝰ rei audaciam dedit
illis humilicas eius nam cum legerent cũ qnͣta
uirtute et claritate filius dei uenturus esẜ e celo
Ihm̃ aũt cernerent humilem sordidum in formem

Expanded text:
crepiti ergo a Christo saepe Iudaei exprobrante illis crepiti ergo a Christo saepe Iudaei exprobrante illis peccata et iniustitiam et a populo paene deserti concitati sunt ad eum necandum: cuius rei audaciam dedit illis humilitas eius. nam cum legerent cum quanta uirtute et claritate filius dei uenturus esset e caelo, Iesum autem cernerent humilem sordidum informem
Abbreviated transcription (Latin):
granis est nobis eciam ad uidendum qũi dissimi¬
lis est alus uita illius et mutate sunt uie illius
cãꝙͣ migates estimati sumus ab eo continet se a
uiis nr̃is quasi ab mminũdiciis et prefert nouis¬
sima iuscorum et głiatur pr̃em hr̃e dm̃. Ouidea¬
mus ergo si ẜmonem illuis ueri sunt et tempte¬
mus que uentura sunt illi. contumelia et tormẽ¬
tis introgeninis et stiamus reu̾entiam illius moe
te turpissima condempnemus eum. Hec cogitane¬
runt et errauerunt excecauit enĩ illos stulcicia
eoꝵ ip̃oꝵ et nestierunt sacramenta dei non ne ita
descͥpsit ne pharium illud consiliũ ab impus initũ
ꝯͣ deum ut plane int̾fuisse indeatur at qui a sa¬
lomone qui hec ceciuit usq ad id tempus quo
gesta res est mille ac decem anni fuerunt nich
nos affingimus nichil addimus hẽbant hoc
qui fecerunt legebant in quos hec dc̃a sunt s
ot nũc heredes nomĩs ac scelerius illoꝵ et hũc
que pars est et ip̃a dampnatõis admittunt. In-¬

Expanded text:
grauis est nobis etiam ad uidendum, quoniam dissimilis est aliis uita illius et mutatae sunt uiae illius. tamquam nugaces aestimati sumus ab eo, continet se a uiis nostris quasi ab inmunditiis et praefert nouissima iustorum et gloriatur patrem dominum. uideamus ergo si sermones illius ueri sunt, et temptemus quae euentura sunt illi. contumelia et tormenta interrogemus eum, et sciamus reuerentiam illius eus eum. Haec cogitaverunt, et erraverunt. Excaecavit enim illos stultitia ipsorum; et nescierunt sacramenta Dei. Nonne ita descripsit nefarium illud consilium ab impiis initum contra Deum, ut plane interfuisse videatur? Atqui a Salomone, qui haec cecinit, usque ad id tempus, quo gesta res est, mille ac decem anni fuerunt. Nihil nos affingimus, nihil addimus. Habebant haec, qui fecerunt: legebant, in quos haec dicta sunt. Sed et nunc haeredes nominis ac sceleris illorum haec quae pars est et ipsa damnationis, admittunt. in
Abbreviated transcription (Latin):
legendi uel audiendi pacientiam cõmodare, chulti enĩ
suꝑstitõnibus uanis ꝑtinacit̾ inherentes obdurantur
contͣ manifestam u̾itatem / non tam de suis religiõib
quas praue asserunt bñ m̾iti quam de se male qͥ heãnt
it̾ rectum secuntur deuios anfractus / planũ deserũt
ut ꝑ p̾cipicium labantur lucem relincũt ut intene¬
bris ceci ac debiles iaceant his consulendum est ne
contra se pugnent ueluitq se tandem ab mueteratis
errorib libari. Quod utiq facient. si qua re sint na¬
ti aliqñ ꝑuideũt. hoc enm prauitatis est cã .s. ig¬
noratio sui Quam si quis cognita m̾tate discusẜit
sciet quo refenda et qm adm̃ sibi uita dirigẽda sit
Quius scĩe summam breuit̾ circũscribo : ut neq re¬
ligio illa sine sapĩã suscipienda sit nec ulla sine
religione probanda sapientia.

Expanded text:
legendi uel audiendi patientiam commodare. multi enim superstitionibus uanis pertinaciter inhaerentes obdurant contra manifestam ueritatem, non tam de suis religionibus quas praue adserunt bene meriti quam de se male. qui cum habeant iter rectum, deuios secuntur anfractus, planum deserunt, ut per praecipitium labantur, lucem relinquunt, ut in tenebris caeci ac debiles iaceant. his consulendum est, ne contra se pugnent uelintque se tandem ab inueteratis erroribus liberari: quod utique facient, si quare sint nati aliquando peruiderint. haec enim prauitatis est causa, ignoratio sui: quam si quis cognita ueritate discusserit, sciet quo referenda et quemadmodum sibi uita degenda sit. cuius scientiae summam breuiter circumscribo, ut neque religio ulla sine sapientia suscipienda sit nec ulla sine religione probanda sapientia.
Abbreviated transcription (Latin):
et arbitri equitatis institutiones cuulis iuris con¬
poĩtas ediderunt quib cuuũ dissidencium lites cõ¬
tentõnesꝙ sopirent qͣnto melius nos et rectuis di¬
uinas institutioẽs licteris ꝑ sequemur. In quibus ñ
de stillicidus aut aquis arcendis aut de manu cõ¬
ferenda. s de spe. de uita. de salute. de inmortalitate
de deo loquemur ut su ꝑsticiones mortiferas. errore¬

Expanded text:
et arbitri aequitatis, Institutiones civilis juris comet arbitri aequitatis, Institutiones civilis juris compositas ediderunt, quibus civium dissidentium lites contentionesque sopirent: quanto melius nos et rectius divinas Institutiones litteris persequemur; in quibus non de stillicidiis, aut aquis arcendis, aut de manu conserenda, sed de spe, de vita, de salute, de immortalitate, de Deo loquemur, ut superstitiones mortiferas, errore
Abbreviated transcription (Latin):
ad om̃o Mustum tñ nobis ext̾itatõ ilła fictarũ litiũ
contulit. uti nnc maiore copia et facultate dicẽdi
cãm intatis poremus. Que licet possit sine eloquẽ¬
cia defendi/ ut est a multis sepe desensa tamẽ clari¬
tate ac nitore ẜmonis illustranda et quodam mͦ¬
disserenda est ut potentius in animos influat ⁊
unns insticuitur disputatio Nam si quidã maxi¬
mi oratores professionis sue qͣi ueteram decursis o¬
pil actionum suaritm postremo se pħye tradider̃t
eamq sibi requiem laboruam iustissimam putauer̃t
si ammos suos in eaꝵ rerum que nueniri non po¬
terant inquisitione torquerent ut non tam ocium
sibi ꝙ̃ negocium quesisse uideantur et quidẽ mlto
molestius quam in quo fuerant ante uersati qͣnto
iustius ego me ad illam piam ueram sapientia
diuinam qͣiͣ ad portum aliquem tutissimũ confera
in qua onĩa dictu ꝓna sunt auditu suauia facilia
intellectu honesta susceptu. Et si quidam prudẽtes

Expanded text:
ad omnes. multum tamen nobis exercitatio illa fictarum litium contulit, ut nunc maiore copia et facultate dicendi causam ueritatis peroremus. quae licet possit sine eloquentia defendi, ut est a multis saepe defensa, tamen claritate ac nitore disserenda est, ut potentius in animos influat et nis instituitur disputatio. Nam si quidam maximi oratores professionis suae quasi veterani, decursis operibus actionum suarum, postremo se philosophiae tradiderunt, eamque sibi requiem laborum justissimam putaverunt; si animos suos in earum rerum, quae inveniri non poterant, inquisitione torquerent, ut non tam otium sibi, quam negotium quaesisse videantur, et quidem multo molestius, quam in quo fuerant ante versati: quanto justius ego me ad illam piam, veram, divinamque sapientiam, quasi ad portum aliquem tutissimum conferam, in qua omnia dictu prona sunt, auditu suavia, facilia intellectu, honesta susceptu? Et si quidam prudentes,
Abbreviated transcription (Latin):
ne comuctum gandebant gͦ illi et huic impio
eius liberit̾ obsequebantur et nommis sui gr̾a
ritus ãnnos et festa celebrabant simile quid¬
dam in Cecilia fecit enias cum ꝯdite urbi aceste
hospitis nomen imposuit ut eum postinodu
letus ac libens ac estes dilige̾t aug̾et ornarz¬
et hoc modo religionem cultus sm ꝑ orbẽ t̾re
Iubit̾ senñauit et exemplum cet̾is admittandi de¬
dit siue gͥ a melisseo ut didimꝰ tradidit colendo¬
rum deorum ritus efluxit sine ab ip̃o soue ut
heu emus non de tempore tamen constat q̃ndo
dii coli cepuit meliseus quid multum anteces¬
sit etate quippe qui educauit Iouem pro nepo-¬
te ⁊ idcirco fieri p̃t uel ante uł. ad huc pu̾o Ioue
deos cole̾ institu̾it idest alumpni sui mr̃em et
auiamn tellurem que fuit urani cõuix prẽmq
satͬmz et ip̃e hoc exemplum atq instituto io¬
uem ad tantam su ꝑbiam ꝓuexit ut postea sibi
diuinos honores audet assum̾e.¬

Expanded text:
ne coniunctum. gaudebant ergo illi et huic imperio ne coniunctum. gaudebant ergo illi et huic imperio eius libenter obsequebantur et nominis sui gratia ritus annuos et festa celebrabant. simile quiddam in Sicilia fecit Aeneas, cum conditae urbi Acestae hospitis nomen inposuit, ut eam postmodum laetus ac libens Acestes diligeret augeret ornaret. hoc modo religionem cultus sui per orbem terrae Iuppiter seminauit et exemplum ceteris ad imitandum dedit. siue igitur a Melisseo, sicut Didymus tradidit, colendorum deorum ritus effluxit siue ab ipso Ioue, ut Euhemerus, de tempore tamen constat quando dii coli coeperint. Melisseus quidem multum antecessit aetate, quippe qui educauerit Iouem pro nepote. et idcirco fieri potest ut uel ante uel adhuc puero Ioue deos colere instituerit id est alumni sui matrem Opem et auiam Tellurem, quae fuit Urani coniunx, patremque Saturnum et ipse hoc exemplo atque instituto Iouem ad tantam superbiam prouexerit, ut postea sibi diuinos honores auderet assume
Abbreviated transcription (Latin):
Iouem puerum capͥnolãte ac mellis nut̾uerũt
unde poetica illa fabula originem sumpsit apes
auolasse atq os pueri mlle compleuisse et me-¬
lissam non aꝑte pͥmam sac̾dotem matͥ magne
constitutam. uñ adhuc eiusdem matris antis-¬
tites melisse nuncupantur historia nõ sacra
regnũ potitus sit in tantam uenisse insolentiã
ut ip̃e sibi fana in multis locis constitu̾it. Nã
cum t̾ras circuiret ut in qͣnq rłionem uen̾at¬
reges pͥncipes q pploꝵ hospitio sibi et amititia
copulabat et cum a quoq dig̾deret᷑ iubebat sͥ
sanũ creari hospitis sui nomĩe quasi ut poss¬
amiticie ac federis memoria conẜnari sic con-¬
stituta sunt templa iom templitõm ara uirio
iomi labriã derio atanirius enĩ et labriandrius
hospices eius adq adintores in bello fuerunt
Item ioui lapͥo iom molioni. Iour Cosio et que
sunt in enudem modum. Q ille ascussime ex¬
cogitauit ut et sibi honorem diuinũ et hospi-¬
tibus. ssi ꝑpetuum nomen acquire̾t cum rłio¬

Expanded text:
Iouem puerum caprino lacte ac melle nutrierint — unde poetica illa fabula originem sumpsit apes aduolasse atque os pueri melle complesse —; Melissam uero a patre primam sacerdotem Matri Magnae constitutam, unde adhuc eiusdem Matris antistites Melissae nuncupentur. Historia uero Sacra rerum potitus sit, in tantam uenisse insolentiam, ut ipse sibi fana in multis locis constituerit. nam cum treges principesve populorum hospitio sibi et amicitia copulabat, et cum a quoque digrederetur, jubebat sibi fanum creari hospitis sui nomiamicitiae ac foederis memoria conseruari. sic constituta sunt templa Ioui Ataburio, Ioui Labryandio: Ataburus enim et Labryandus hospites eius atque adiutores in bello fuerunt; item Ioui Laprio, Ioui Molioni, Ioui Casio et quae sunt in eundem modum. quod ille astutissime excogitauit, ut et sibi honorem diuinum et hospitibus suis perpetuum nomen adquireret cum religio
Abbreviated transcription (Latin):
ere inuistos dei cultum manem arbitrantun
in quo messe illa non cernũt et deoꝵ ritus ex¬
istimant ueros qm̃ cultores deoꝵ et diuitiis et
honoribus et regnis feuantur uerum hni qui
sunt in hac existimatõne non ꝑspiciint altus in
rõmz homĩs que tota non in corpore s in mente
in becillum fragile mortale est cuiꝰ sunt illa
omĩa que cupiditati ac miraculo sunt opes
honores imperia qm̃ corpori afferũt uolupta-¬
tes et ideo tam caduca sunt qmͣ corpus ip̃m
aunũ u̾o in quo solo est homo qm̃i subiettus
ocłis non est nec bona eus aspici possunt que
in sola uirtute sunt posita et ideo tam stabilis
et constans et ꝑpecuus sit int̃e est sicut ip̃a u̾tꝰ
in qua est anini bonuin..
Capitulũ .xxiii.

Expanded text:
ere injustos, et Dei cultum inanem arbitrantur, ere injustos, et Dei cultum inanem arbitrantur, in quo inesse illa non cernunt, et deorum ritus aestimant veros, quoniam cultores eorum, et divitiis, et honoribus, et regnis fruantur. Verum ii qui sunt in hac existimatione, non perspiciunt altius vim rationemque hominis; quae tota non in corpore, sed in mente imbecillum, fragile, mortale est; cujus sunt illa omnia bona, quae cupiditati, ac miraculo sunt, opes, honores, imperia, quoniam corpori afferunt voluptates; et ideo tam caduca sunt quam corpus ipsum. Animus vero, in quo solo est homo, quoniam subjectus oculis non est, nec bona ejus inspici possunt, quae in sola virtute sunt posita; et ideo tam stabilis, et constans, et perpetuus sit necesse est, sicut ipsa virtus, in qua est animi bonum. CAPUT XXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
cere hiis nichil possunt publicis eos odiis ꝑse¬
cuntur quos sibi graues senciunt ex̾cent q
seuiciam quam molentissime possunt ut aut
eoꝵ fidem minuant ꝑ dolorem aut si id effice
non quiuerint auferantur omm̃o de terra qui
possint corum nequitiam cohercere. Non me fu-¬
git quid responderi a contrario possit Cur ergo
deus ille singularis ille magnus quem rerum poͬ¬
tentem quem dñm oĩm confiteris hoc fieri paci-¬
cur nec cultores suos aut iundicat aut ruetur
Qur demq qui cum non colunt et opulenti et
potentes et beati sunt et honoribus regno q po-¬
ciuncur eosqs ip̃os dicõri sue ac potestati sue sus
iectos. Hunc reddenda et huiꝰ moĩ rei ratõ ne
quid ut remaneat erroris nam in p̾mis hec
cã est cur existimetur redigio dei ium nõ hre
ꝙ inducunt homines spem t̾renoꝵ ac p̾sentiũ
bonoꝵ que ad ciuram mentis nullo modo ꝑti¬
nent quibus quia carere iustos uident et afflu¬

Expanded text:
cere his nihil possunt, publicis eos odiis persecere his nihil possunt, publicis eos odiis persequuntur, quos sibi graves sentiunt; exercentque saevitiam quam violentissime possunt, ut aut eorum fidem minuant per dolorem, aut, si id efficere non quiverint, auferant omnino de terra, ne sint qui possint eorum nequitiam coercere. Non me fugit quid responderi e contrario possit. Cur ergo Deus ille singularis, ille magnus, quem rerum potentem, quem dominum omnium confiteris, haec fieri patitur; nec cultores suos aut vindicat, aut tuetur? Cur denique qui eum non colunt, et opulenti, et potentes, et beati sunt, et honoribus regnoque potiuntur eosque ipsos dicioni suae ac potestati sub- iectos habent?\' reddenda et huius rei ratio est, ne quid remaneat erroris. nam in primis haec causa est cur existimetur religio dei uim non habere, quod inducuntur homines specie terrenorum ac praesentium bonorum, quae ad cnent: quibus quia carere justos vident, et afflu