comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unã partẽ. sacerdotalẽ ut comedã bu¬
cellã panis : Sacerdotalẽ partẽ. corpꝰ
xp̃i id ẽ. eccłiã dic̃. Cuiꝰ plebis ille
petrus. Plebs scã. Regale sacerdo¬
cium. In hane partẽ sacerdotalem
postulat comedere bucellã panis.
Quib uerbis ipsũ sacrificiũ xp̃ianoꝵ
elegant᷑ exp̾ssit. De quo dic̃ sacerdos
ipse. Panis quẽ ego dabo caro mea .
ꝓ mundi uita. Ipsũ. ẽ. quippe sacrit̾¬
tationes ueteris cestam̃ti aꝓpħa illo
stei contra eos. Tollunt aut̃ isra
helitȩ archam ad tuitionẽ suã. captas
.ẽ. ab hostib archa. ipsiq non solũ
uicti sunt & infugã uersi. immo
etiã magna strages fact̾a ẽ. oc cisoꝵ
Non nichil tam̃ futuroꝵs significat
illa ab alieͣgenis capta in dicabat¬
testam̃tũ dĩ transiturũ ad gentes
Quando enim nuntiatũ. ẽ. heli sa¬
cerdoti captã fuisse archam dñi.
cecidit de sella. & mortuus est.
Transeunte archa dñi ad gentes.

Expanded text:
unam partem sacerdotalem, ut comedam buunam partem sacerdotalem, ut comedam buccellam panis. Sacerdotalem partem corpus Christi, id est Ecclesiam dicit, cujus plebis ille Petrus: Plebs sancta, regale sacerdotium . In hac parte sacerdotali, postulat comedere buccellam panis. Quibus verbis ipsum sacrificium Christianorum eleganter expressum est; de quo dicit Sacerdos ipse: Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita . Ipsum est quippe sacrifitationis Veteris Testamenti a propheta illo ilisthaei contra eos: elitae arcam ad tuitionem suam. Capta est ab hostibus arca, ipsique non solum victi sunt et in fugam versi, imo etiam magna strages facta est occisorum. Nonnihil tamen futurorum significat illa ab alietestamentum Dei transiturum ad gentes. Quando enim nuntiatum est Heli sacerdoti captam fuisse arcam Domini, cecidit de sella, et mortuus est: transeunte arca Domini ad gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdote dicit᷑. &đ uͦ ad iungit᷑. Et erit
qui remanserit in domo tua. ueniat &
heli: s illiꝰ aaron. de quo usq ad aduen¬
tũ iħu xp̃i homiues remanser̃. De quo
genere etiã huc usq ñ desunt qͥueniant
& conuertant᷑. Ne quib alius ꝓpħa dix̃
Reliquiȩ saluę fient. Unde & apłs. Sic
ergo inquid & in hoc tempore reliquię
scđm electionẽ gr̃e salue sunt. De talib
enĩ residuis bene intelligit᷑ esse quod
dictũ. ẽ. Qui remanserit᷑ indomo tua.
plurimm uenerunt. & credidert̃. Neq¬
nunc desunt qui licet rarissime tam̃
credant: ut impleat᷑ in his quod hic
homo di locutus. est. Quod uͦ continuo
secutꝰ adiunxit. & offeret numinum
argenteũ & tortã panis. Quid ꝑ nũmũ
argenteũ nisi oris confessio designat᷑
quȩ fit credentib ad salutẽ. Argentũ
enĩ ꝓ eloquio poni solet. psalmista testante
ubi canit᷑. Sloquia dñi eloquia casta.
iste qui uenit dimitce me obseero ad

Expanded text:
sacerdote dicitur. Quod vero adjungitur: Et erit, qui remanserit in domo tua, veniet ut Heli, sed illius Aaron, de quo usque ad adventum Christi homines remanserunt. De quo genere etiam hucusque non desunt qui veniant et convertantur. De quibus alius propheta dixit: Reliquiae salvae fient . Unde et Apostolus: Sic ergo, inquit, et in hoc tempore reliquiae secundum electionem gratiae salvae sunt ; de talibus enim residuis bene intelligitur esse quod dictum est: Qui remanserit in domo tua plurimi venerunt, et crediderunt. 7. Neqnunc desunt qui, licet rarissimi, tamen credant, ut impleatur in his quod hic homo Dei locutus est. Quod vero continuo secutus adjungit: « Offeret nummum argenteum, et tortam panis , » quid per nummum argenteum, nisi oris confessio designatur, quae fit credentibus ad salutem? Argentum enim pro eloquio poni solet, Psalmista testante, ubi canitur: « Eloquia Domini, eloquia casta, iste qui venit, Dimitte me, obsecro, ad
Abbreviated transcription (Latin):
labrum quoq cum septẽ lucernis.¬
xp̃c cũ septẽ eccłis. E muntoria. quoq
eius hoc. ẽ. geminũ testam̃tũ. & co¬
lũnȩ: doctores seĩ firmitate solidati.
Nes non & bases.id. ẽ. ꝓpħe suo funda¬
mine instruct̾uram gerentes eccłiȩ.
Ibi etiã & tabulȩ apłi p̾dicationis la¬
titudine dilatati. siue tentoria: prȩ-¬
positi uidelicet & p̾dicatores qui ex¬
terius laborant contra huiꝰ scłi tur¬
bines. Sunt ibi & cathedẽ. id.ẽ. distri¬
butiones hominũ. sunt & pax illi. id ẽ.
genera popłoꝵ quasi uasoꝵ. Scyfi
quoq doctrinȩ eloquia siue sensus:.
necnon & thuribula. uirtutes scilicet
a quis. ibi lilia uirginitatis candor.
siue mortariola. laboꝵ passionumq
colerantiȩ quib mortificant᷑ mebra
penitentium. Et hȩquidem speties
dispensationesq donoꝵ sunt: diuisȩ

Expanded text:
labrum quoque cum septem lucernislabrum quoque cum septem lucernisem ecclesiis. Emunctoria quoque ejus, hoc est geminum testamentum, et columnae, doctores sancti, firmitate fidei solidati; necnon et bases, id est, prophetae suo fundamine structuram gestantes Ecclesiae. Ibi etiam et tabulae, apostoli praedicationis latitudine dilatati; ibi tentoria, praepositi videlicet et praedicatores, qui exterius laborant contra hujus saeculi turbines. Sunt ibi et craterae, id est, distributiones hominum; sunt et paxilli, hoc estgenera populorum quasi vasorum; scyphi quoque, doctrinae eloquia sive sensus. Necnon et thuribula, virtutes scilicet aquis. Ibi lilia, virginitatis candor, sive mortariola, laborum passionumque tolerantiae, quibus mortificantur membra poenitentium. Et hae quidem species dispensatione
Abbreviated transcription (Latin):
pilos deplorant aspere quod libent̾
ad miserant: ecce tanta diuersitate
oꝑum. unum conficit᷑ cabernaculũ
sic̃ ex diuerso puluere unꝰ compingit᷑
terrȩ globus. infusione scĩ sp̃c irrigatꝰ.
amporro ligna sechim imputribilia
om̃s scĩ intelligunt᷑ mente & corpore
p̃ciosi. confessores. apłi. sacerdotes.
om̃sq iusti. quos ętiã lapides uiuos
beatus petrus apłs dicit. ut sitis in qͥd
lapides uiui. coȩdificati intemplũ di.
Hȩc igitur om̃ia offerunt᷑ intab̾naculo
dĩ ut nullus desperet salutẽ. Offert
& candelabrũ. altare. colũnȩ. bases.
tabulȩ. cathedrȩ. sciphi. thuribula.
fialȩ. mortariola. ȩmunctoria. paxilli.
tentoria. quib diuersitatib cota illa
tab̾nacłi id ẽ. eccłȩ pulchritudo de¬
stingunt᷑. Nam cab̾naculũ ȩccła.ẽ.
inqua.ẽ mensa id. ẽ. unitas fidei.
uł certe scriptura sacra qua uniuersi
fideles spiritali cibo pascunt᷑. Cande¬

Expanded text:
pilos deplorant aspere, quod libenter pilos deplorant aspere, quod libenter admiserunt. Ecce ex tanta diversitate operum unum conficitur tabernaculum, sicut ex diverso pulvere unus compingitur terrae globus infusione sancti Spiritus irrigatus. Jam porro ligna Sethim imputribilia omnes sancti intelliguntur, mente et corpore pretiosi, confessores, apostoli, sacerdotes, omnesque justi, quos etiam lapides vivos beatus Petrus Apostolus dicit: Ut sitis, inquit, lapides vivi, coaedificati in templo Dei . Haec igitur omnia efferuntur in tabernaculo Dei, ut nullus desperet , candelabrum, altare, columnae, bases, tabulae, cathedra, scyphi, thuribula, phialae, mortariola, emunctoria, paxilli, tentoria: quibus diversitatibus tota illius tabernaculi, id est Ecclesiae pulchritudo distinguitur. Nam tabernaculum Ecclesia est, in qua est mensa, id est, unitas fidei; vel certe Scriptura sacra, qua universi fideles spiritali cibo pascuntur. Cande
Abbreviated transcription (Latin):
stium. ꝑ pͥurã.cruor ac tolerantia pas¬
sionũ amore regni ꝑpetui exhibita.
Pbis tinctũ cocũ: caritas demonstrat᷑.
quȩ ꝑfect̾ione sui bis tinguit᷑: quia
di & ꝓximi dilectione decorat᷑. Per
byssum: inmaculata carnis incor¬
ruptio & splendidissimus sc̃imoniȩ
candor ostenditꝰ. Pissũ enĩ. linũ. ẽ.
candidum. Per pilos autẽ caprarum
ex quib cilicioꝵ asꝑitas texitur: dura
penitentiũ afflitio designatur.
Dũ igitur alii ꝑ armillas & anulos
forte magisteriũ exercent: alii per
maures & dextralia deuotam audi¬
endi obedientiã rectãq oꝑationẽ
exhibent. alii ꝑ uas aureũ p̾clarã
subtilioremq dĩ intelligentiam
tenent. alii ꝑ iacinthũ purpuram
& cocũ audita cęlestia sꝑare cre¬
dere. amare. ñ desinunt. etiã quę
ad huc subtiliori intellectu minime
cognoscunt: alii ꝑbyssũ. incorrup¬
tionẽ carnis offerunt: alii ꝑcaprarũ

Expanded text:
stium, per purpuram cruor ac tolerantia passtium, per purpuram cruor ac tolerantia passionum, amore regni perpetui exhibita. Per bis tinctum coccum charitas demonstratur: quae perfectione sui bis tingitur, qui Dei et proximi dilectione decoratur. Per byssum, immaculata carnis incorruptio, et splendidissimus sanctimoniae candor ostenditur. Byssus enim linum est candidum; per pilos autem caprarum, ex quibus ciliciorum asperitas texitur, dura poenitentiae afflictio designatur. Dum igitur alii per armillas et annulos forte magisterium exercent, alii per inaures et dextralia deendi obedientiam, rectamque operationem exhibent, alii per vas aureum praeclaram subtilioremque Dei intelligentiam tenent, alii per hyacinthum, purpuram et coccum, audita coelestia sperare, credere, amare non desinunt, etiam quae adhuc subtiliore intellectu minime cognoscunt. Alii per byssum incorruptionem carnis offerunt. Alii per caprarum
Abbreviated transcription (Latin):
fortium quȩ ꝑ iuiros exprimunt᷑. & ex¬
igua opera infirmoꝵ quȩ ꝑmulieres
intimantur omĩa locũ inueniunt.
& ad usũ sc̃ẽ edificationis accipiunt᷑.
Collatio uͦ ipsa ñ fit necessitate. sed
sponte. quia fides spontanea. est. Nam
ꝑ armillas quȩ lacertos astringunt. prȩ¬
positoꝵs ualde laborantiũ oꝑ. demon¬
strant᷑. ꝑinaures: subditoꝵ bedien¬
tia exprimit᷑. Panulos: sigiaculũ
secrecoꝵ ostendit᷑. Unde & quȩdam
minus intelligentiũ occultantes.
quasi sub signaculo recondunt doc¬
tores. ne indignis quibq di sacram̃ta
credant᷑. Unde & iustus letat᷑ & dicit.
Incorde meo abscondi eloquia tua.
ut ñ peccẽ tͥ. Porro ꝑ dextralia. oꝑa
bona: & dextra cõmemorant᷑. Per uas
aureum. indonaria dñi separatum:
diuinitatis intelligentia accipitur.
quȩ tanto ab inferoꝵ amore disiungit᷑.
quanto ad sola quȩ eterna sunt amanda
subleuat᷑. Porro ꝑ iacinthũ spes cȩle¬

Expanded text:
fortium, quae per viros exprimuntur, exfortium, quae per viros exprimuntur, exigua opera infirmorum, quae per mulieres intimantur, omnia locum inveniunt, quia ad usus sanctae aedificationis accipiuntur. Collatio vero ipsa non fit necessitate, sed sponte, quia fides spontanea est. Nam per armillas, quae lacertos astringunt, praepositorum valde laborantium opera demonstrantur. Per inaures subditorum obedientia exprimitur. Per annulos signaculum secretorum ostenditur. Unde et quaedam minus intelligentium occultantes quasi sub signaculo recondunt doctores, ne indignis quibusque Dei sacramenta credantur. Unde et justus laetatur, et dicit: In corde meo abscondi eloquia tua, ut nbona et dextra commemorantur. Vas aureum in donaria Domini separatum, divinitatis intelligentia accipitur, quae tanto ab inferorum amore disjungitur, quanto ad sola quae aeterna sunt, amanda sublevatur. Porro per hyacinthum spes coele
Abbreviated transcription (Latin):
fferunt᷑ aut̃ uno studio & tam̃ꝰl
diuersa donaria ad constructionem
cab̾nacłi iuxta qđ scriptũ. ẽ. Aurum.
argentũ. ȩs. lapides p̾ciosi. Tunc p̃tea
bẏssum. cocũ. iacinthũ. & purpuram.
pelles etiã arietũ rubricatas. & pelles
iacinthinas. sed & ligna imputribilia.
pilos quoq caprarũ ad constructionẽ
tab̾naculi. sed & quicquid in cultu &
ad uestes scãs necessariũ erat: uiri cũ
mulierib prebuerunt. armillas. &
maures. & anulos. & dextralia. om̃e
uas aureũ in donaria dñi separatum.
siquis habuit iachintũ & purpuram
cocũ bis tinctũ. bẏssum. & pilos capraꝵ̾.
F igura itaq prioris tab̾naculi. eccłȩ
txpus.ẽ. Phȩc itaq munera signifi¬
cantur merigors dona quib ornanda
erat ȩccła. fides eius auro coparatur.
sermo p̃dicationis argento. Quod uͦ
in ornam̃to siue tab̾naculo quȩ neces¬
saria sunt uiri cũ mulierib prebent:
hoc significat. quia intra ęccłã uirtutes

Expanded text:
fferuntur autem uno studio et tamen diversa donaria ad constructionem tabernaculi, juxta quod scriptum est: Aurum, argentum, aes, lapides pretiosi. Tum praeterea byssum, coccum, hyacinthum, et purpuram, pelles arietum rubricatas, et pelles hyacinthinas, sed et ligna imputribilia, pilos quoque caprarum ad constructionem tabernaculi. 2. Sed et quidquid in cultum et ad vestes sanctas necessarium ermulieribus praebuerunt: Armillas et inaures, et annulos, et dexteralia, omne vas aureum in donaria Domini separatum. Si quis habuit hyacinthum, purpuram, coccum bis tinctum, byssum, et pilos caprarum . Figura itaque prioris tabernaculi Ecclesiae typus est. Per haec itaque munera significantur meritorum dona, quibus ornatur Ecclesia. Fides ejus auro comparatur, sermo praedicationis argento. Quod vero in ornamento, sive tabernaculo necessaria sunt, viri cum mulieribus praebent, hoc significat, quia intra Ecclesiam virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc uersis uultib se respiciunt: dum
inspiritali sensu uertunt᷑. Tunc entm
alterutrũ meliꝰ sibi concordant. & in
om̃ib rectuis consonant. Si quidẽ ex
utroq latere oraculũ uel ꝓpitiatoriũ
tegunt. quia uetus & nouũ instrum̃tũ

Expanded text:
Hi versis vultibus se respiciunt, dum Hi versis vultibus se respiciunt, dum in spiritali sensu vertuntur. Tunc enim alter alterum in melius sibi concordant, et in omnibus rectius consonant. Siquidem ex utroque latere oraculum vel propitiatorium tegunt, quia Vetus et Novum Testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
R hac testam̃ti archa fuit urna au¬
rea. tabulȩ quoq & uirga. aaron.
Archa hȩc ut p̾dictũ. ẽ. eccłia est. ha¬
bens duas tabulas lapideas id. ẽ.
duplicis testam̃ti ꝑpetuã firmitatẽ.
Urnã quoq auream. carnẽ intelligimꝰ
xp̃i purã atq sincerã. quȩ reconditũ.
inse manua ꝑpetuȩ diuinitatis con¬
seruat. & angelici illius panis per-¬
hennẽ cȩlestis gerit dulcedinem.
Nec non ȩtiã uirgã a aror id. ẽ. eiusdẽ
sũmi ueriq pontificis nr̃i iħr xp̃i
salutare uexillũ: in mortalisx
memoriȩ semꝑ uiriditate frondens
insinuatur. qui int̾ dm̃ & homuinem
medius ꝓpitiator interuenit. De
quo dicit apłs. Quẽ ꝓposuit ds ꝓpi¬
tiationẽ per fidẽ in sanguine ip̃sius.
Hoc ꝓpitiatoriũ arche suꝑponitur.
tris & sinistris duo cherubin consi
stunt. qđ. est plenitudo scientię. &
duo cherubm. duo intelligunt testa¬
sacram̃ta obumbrantia teste ꝓpheta.
lnmedio duũ animaliũ cognosceris.

Expanded text:
 hac testamenti arca fuit urna aurea, tabulae quoque et virga Aaron. Arca haec, ut praedictum est, Ecclesia est, habens duas tabulas lapideas, id est, duplicis testamenti perpetuam firmitatem: urnam quoque auream, carnem intelligimus Christi puram atque sinceram, quae reconditum se manna perpetuae divinitatis conet angelici illius panis perennem caelestemque dulcedinem: nec non etiam uirgam Aaron, id est summi uerique pontificis nostri Iesu Christi salutare uexillum, inmortalis memoriae semper uirinsinuatur, qui inter Deum et hominem medius propitiator intervenit. De quo dicit Apostolus: Quem proposuit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius . Hoc propitiatorium arcae superponitur, tris et sinistris duo cherubin consistunt, quod est plenitudo scientiae, idduo cherubin, duo intelligunt testasacramenta obumbrant, testante propheta: In medio duorum animalium cognosceris.
Abbreviated transcription (Latin):
famem. & conũsus respexit ꝓcul iN
nube głam dĩ. aspexitq uesꝑe cotur¬
nicem. & mane alterius diei manna.
Quid enĩ ꝑ uolucrũ escas nisi p̃dicatio¬
nes diuinitꝰ missȩ intelliguntur.
Quȩ transcurrunt ꝑ u̾ba sonantia qͣsi
ꝑ aerem uolatilia pͥennata. quib ꝑ
fidem pascant᷑ hii qui ad patriã regni
& uolucrũ esca ueteris legis signifi¬
care eloquia. quȩ plebẽ carnalem tã¬
quã carne alebat ꝑ u̾ba diuinitus
missa quasi ꝑ uolatilia. Unde & uespe
dant᷑. quia cuncta quȩ carnaliter
illis concessa st̃. finẽ erant habitura
Manifestato aut̃ lumine fidei. datur
ti synagoge. s credenti & in illo spen
ponenti eccłiae. Hoc est aut̃ manna
indeficiens. hic ẽ panis uerus. & cell
cibus angłoꝵ. qđ dĩ ũbũ corrupti¬
biles incorruptibilit᷑ pascit. qd ut
manducaret homo caro factum est.

Expanded text:
famem; et conversus respexit procul in nube gloriam Dei, aspexitque vespere coturnicem, et mane alterius diei manna. Quid enim per volucres et escas, nisi praedicationes divinitus missae intelliguntur, quae transcurrunt per verba sonantia quasi per aerem volatilia pennata, quibus per fidem pascantur hi qui ad patriam regni et volucrum esca veteris legis significare eloquia, quae populum carnalem, tanquam carne, alebat per verba divinitus missa, quasi per volatilia. Unde et vespere dantur, quia cuncta quae carnaliter illis concessa sunt finem erant habitura. 3. Manifestato autem lumine fidei datur ti Synagogae, sed credenti et in illo spem ponenti datur Ecclesiae. Hoc est autem manna indeficiens, hic est panis coeli, et verus cibus angelorum, quo Dei verbum corruptibiles incorruptibiliter pascit, quod ut ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea iubet ds̃ ut ostenderet ei petrã
de qua bibant. quid hoc significat.
nisi quia si qͥs ẽ qui legens moysen
murmurat adũsus eũ. & displic& ei
lex. quȩ scđ̾m litterã ẽ scripta. osten¬
reficiat sitim suam :
hiesus contra amalech militat. tenet
uirgã moyses. brachiaq sua ĩ modum
erucis extendit. Sicq hostis idẽ dia-¬
bolus uiã cȩlestis patriȩ int̾cludere
moliens. signo crucis dñicȩ suꝑatur.
Dum leuaret manus moyses uincebat¬
isrł. Rursũ dum inclinaret. suꝑabat
amalech. Eleuantib enĩ nob̃̾ actus
nr̃os ad cȩlũ. rectores tenebrarum
subiciunt᷑. At contra remissis oran¬
tes manib. hoc ẽ conũsationem t̾re¬
nam sectantes. hostis uictos ĩsequit᷑.
Sedit moyses suꝑ lapidẽ de zacharia
qui septẽ habebat oculos. & in samu-¬
helis uolumine appellat᷑ lapis adiu
torii. & utramq manũ eiꝰ aaron &
hur quasi duo ppłi aut duo testam̃¬
ta sustentant.

Expanded text:
propterea jubet Deus ut ostendat ei petram propterea jubet Deus ut ostendat ei petram de qua bibant, quid hoc significat, nisi quia si quis est qui legens Moysen murmurat adversus eum, et displicet ei lex quae secundum litteram est scripta, ostenreficiat sitim suam? CJosue contra Amalech militat, tenet virgam Moyses, brachiaque sua in modum crucis extendit. Sicque hostis, id est, diabolus, vitam coelestis patriae intercludere molitus, signo crucis dominicae superatur. Dum leIsrael. Rursum, dum inclinaret, superabat Amalec. Elevantibus enim nobis actus nostros ad coelum, rectores tenebrarum subjiciuntur. At contra remissis orantes manibus, hoc est, conversationem terrenam sectantes, hostis victor insequitur. sedet Moyses super lapidem de Zacharia, qui septem habebat oculos et in Samuhelis utorii , et utramque manum ejus, Aaron et Hur, quasi duo populi, aut duo Testamenta, sustentant.
Abbreviated transcription (Latin):
moriet᷑. Isti st̃ uermes quos generat
auaritia. & diuitiarũ cȩca cupiditas.
his qui habent pecunias. & uidentes
in necessitate frẽs suos. claudunt ab
eis uiscera sua. S & huic qui post
susceptũ ũbũ dĩ peccat. efficitur
ipsũ ũbũ dĩ uermis. qui eiꝰ semper
conscientiã fodiat. & archana pecto¬
& ñ homo. Sic̃ enĩ ipse est alus in
ruinã. aliis in resurrectionẽ. ita &
ipse in manna fidelib quidẽ dulce¬
ab ardore sitis. & fons de petra eru
qua aꝑta. cuncta fluxert̃. Ad quã
uelut uirga lignũ passionis accessit.
ut manaret credentib grã. ꝑcussa
enĩ petra fons manauit. ꝑcussus ĩ
cruce xp̃c sitientib lauacri grãm
& donũ sp̃s scĩ effudit. Petram enĩ
istã figurã xp̃i habuisse ꝓbat apłs
cũ dicit. Bibebant inquit de spiri
tali consequente eos petra. Petra aut̃
erat xp̃c. Quod aut̃ sitiens populus pro
aqua murmurat adũsus moysen. &

Expanded text:
moritur. Isti sunt vermes quos generat moritur. Isti sunt vermes quos generat avaritia, et divitiarum caeca cupiditas his qui habent pecunias, et videntes in necessitate fratres suos, claudunt ab eis viscera sua. 7. Sed et iis qui post susceptum verbum Dei peccant, efficitur ipsum verbum Dei vermis, qui eorum semper conscientiam fodiat, et arcana pectoet non homo . Sicut enim ipse est aliis in ruinam, aliis in resurrectionem, ita et ipse in manna fidelibus quidem dulceab ardore sitis, et fons de petra erupqua aperta cuncta fluxerunt: ad quem velut virga lignum passionis accessit, ut emanaret credentibus gratia. Percussa enim petra, fons manavit; percussus in cruce Christus, sitientibus lavacri gratiam et donum sancti Spiritus effudit. Petram enim istam figuram Christi habuisse probat Apostolus, cum dicit: Bibebant, ituali consequente eos petra; petra autem erat Christus . Quod autem sitiens populus pro aqua murmurat adversus Moysen, et
Abbreviated transcription (Latin):
ueterẽ figurã carnalit̾ accipientes
mortui st̃. Non incongrue & ꝑ manna
etiã cȩlestia significant᷑ eloquia.
Unde & int̾̃p̃tatio nominis sic sonat.
Manna enĩ int̃p̃tat᷑ quid ẽ hoc. Cum
enĩ audimꝰ legem dĩ recitari in eccłia
int̾rogamus doctores dicentes:
quid ẽ hoc : Hoc aut̃ manna minutũ
erat sicut semen coriandri. & suaue
Quid ũbo dĩ minutius. quidue subti
qđ etiã sufficiat in sabbato: Sexta
dies ista. ẽ sexta ętas mundi. in qua
nunc sumꝰ. In hac gͦ duplũ colligit.
& audit & facit. In hac duplũ recon¬
dit. qui & bene uiuit. & aliis mise¬
ricordiã p̃bet. Quod et reponebatur
in sabbato. ñ corrũpebatur. Bona
enĩ oꝑa facta ꝓpt̾ futurã requiem.
in futuro scło ꝑͥmanent. Qui uͦ infi¬
deles erant. & p̾t̾ causam sabbati ser-¬
uabant. de manna. bulliebant ex eo uer-¬
mes. & computrescebant. Sic & qͥ ꝓpt̃
p̾sentẽ uitã & amorem scłi thesauri-¬
t̃ant. his ille uermis ebullit. qui ñ

Expanded text:
erem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. Non incongrue per manna etiam coelestia significantur eloquia. Unde et interpretatio nominis sic sonat; manna enim interpretatur, quid est hoc? Cum enim audimus legem Dei recitari in ecclesia, interrogamus doctores dicentes: Quid est hoc? Hoc autem manna minutum erat, sicut semen coriandri, et suave. Quid verbo Dei minutius? quidve subtilquod etiam sufficiat in Sabbato? Sexta dies ista est sexta aetas mundi, in quo nunc sumus. In hac ergo duplum colligit, i audit et facit; in hac duplum recondit, qui bene vivit, et aliis misericordiam praebet. 6. Quod et reponebatur pro sabbato, non corrumpebatur. Bona enim opera facta propter futuram requiem in futuro saeculo permanent. Qui vero infideles erant, et praeter causam Sabbati servabant de manna, ebulliebant ex eo vermes, et computrescebat; sic et qui propter praesentem vitam et amorem saeculi thesaurizant, his ille vermis ebullit qui nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
sed inore duors aut triũ testiũ
stabit om̃e uerbũ. Lic& historia¬
liter hȩc sit seruanda diuina
sententia: tam̃ & cũ contra quos¬
libet ĩpios ac hereticos aginus:
necesse. ẽ. nob̾ scripturas sc̃as in
testimoniũ uocare. Sensus quippe
ur̃i & attestatio sine his trib ñ
habent fidẽ. Unde magis con¬
uenit ad ꝓbationem. ut affirmẽ
uerbũ intellectus mer. adhibeo
duos testes nouũ et uetus cesta¬
mentũ. Adhibeo etiã & tres.
stabit om̃e uerbũ.

Expanded text:
sed in ore duorum aut trium testium stabit omne verbum. » Licet et historialiter haec sit divina servanda sententia, tamen et cum contra quoslibet impios vel haereticos agimus, necesse nobis est Scripturas sanctas in testimonium vocare. Sensus quippe nostri et attestatio sine his testibus non habent fidem. Unde magis convenit ad probationem, ut cum affirmem verbum intellectus mei, adhibeo duos testes, Novum et Vetus Testamentum. Adhibeo etiam tres, stabit omne verbum.
Abbreviated transcription (Latin):
beniamin. cuiꝰ ppłs graui matrem
dolore affecit. effundendo sanguinẽ
ꝓphetarũ. insuꝑ etiã in necem xp̃i
impus acclamantib uocib sanguis
eius suꝑ nos & suꝑ filios nr̃os.
nt̾ea ruben concupiscentia motꝰ libi¬
dinis. in concubinã patris sui p̾ceps
tiaretur. quãquã ⁊ in illo qui hoc
commisit consideret᷑ esse flagitium.
in scripturis aut̃ ꝓphetia ẽ futuroꝵs.
Namq ꝑ ruben pͥmogenitũ populus pri¬
mogenitus isrł ex circũcisione signifi¬
catur. qui thorũ concubinȩ polluit.
idest legem ueteris testam̃ti sepe prȩ¬
uaricando commaculauit.
uod aut̃ in concubina lex ueteris
testam̃ti ponat᷑. paulus apłs edocu¬
it dicens. Abraham duos filios habu¬
it. unũ de ancilla. & unũ de lib̾a:
hȩc aut̃ duo sunt testam̃ta. In quo
agar quȩ concubina fuit. in ueteris
testamenti ponit᷑ typo. Una est enĩ¬
ꝑfecta columba genitricis suȩ. quae
uirgo casta. regina sponsa regi xp̃o¬

Expanded text:
Benjamin, cujus populus gravi matrem Benjamin, cujus populus gravi matrem dolore affecit, effundendo sanguinem prophetarum. Insuper etiam in necem Christi impiis acclamando vocibus: Sanguis ejus super nosnterea Ruben concupiscentia motus libidinis, in concubinam patris sui praeceps tiaretur. Quanquam et in illo qui hoc commiserit consideraretur esse flagitium, in Scripturis autem prophetia est futurorum. Namque per Ruben primogenitum populus primogenitus Israel ex circumcisione significatur, qui thorum concubinae polluit, id est legem Veteris Testamenti saepe praevaricando commaculavit. Quod autem in concubina lex Veteris Testamenti ponatur, Paulus apostolus edocuit dicens: Abraham duos filios habuit: unum de ancilla, et unum de libera. Haec autem duo sunt Testamenta, in quo Agar, quae concubina fuit, in Veteris Testamenti ponitperfecta columba genitrici suae, quae virgo casta, regina, sponsa regi
Abbreviated transcription (Latin):
flere conat᷑. corruptor autẽ spem
ac securitates uacuas ante oculos
uocat. quatinꝰ utilitatem tristitię
subtrahat. recte illic adiungitur.
tristemq blandiciis deliniuit. Modo
nilesse quod ꝑpetratũ ẽ. modo mi¬
sericordem deum loquit᷑. modo ad¬
huc tempus subsequens ad pęniten¬
tiam pollicet᷑. ut dũ per hec decepta
mens ducit᷑. ab intentione pęniten¬
tiȩ suspendatur. quatinus tunc nul¬
la bona ꝑcipiat. quã nunc mala nul¬
la contristant. & tunc plenius
obruat᷑ supplicus. quȩ nunc etiã gau-
debat in delictis.
ehinc loquit᷑ ds̃ ad iacob ut habita¬
ret in bethel. ibi rachel cum parerce
beniamin. mortua ẽ. S quid sibi
uult quod cũ eundẽ beniamin rachel
pareret uocauit nom̃ eius filius dolo¬
ris mei. nisi futurũ ꝓphetans ex ea
tribu paulũ qui affligeret filios ec¬
clesiae ꝑsecutionis suȩ tempore.
Alit̃. ꝑ beniamin t̾restris figurabat᷑
hierusalem quȩ est in tribu eiusdem

Expanded text:
flere conatur; corruptor autem spes flere conatur; corruptor autem spes ac securitates vacuas ante oculos vocat, quatenus utilitatem tristitiae 334 subtrahat; recte illic adjungitur tristemque blanditiis delinit. 4. Modo nihil esse quod perpetratum est, modo misericordem Deum loquitur, modo adhuc tempus subsequens ad poenitentiam pollicetur. Ut dum per haec decepta mens ducitur, ab intentione poenitentiae suspendatur, quatenus tunc nulla bona percipiat, quam nunc mala nulla contristant; et tunc plenius obruatur suppliciis, quae nunc gaudet etiam in delictis. 5. Dehinc loquitur Deus ad Jacob, ut habitaret in Bethel. Ibi Rachel cum pareret Benjamin, mortua est. Sed quid sibi vult quod cum eumdem Benjamin Rachel pareret, vocavit nomen ejus, filius doloris mei, nisi futurum prophetans ex ejus tribu Paulum, qui affligeret filios Ecclesiae persecutionis suae tempore? 6. Aliter per Benjamin terrestris figurabatur Jerusalem, quae est in tribu ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
sichem dinam iacob filiã uiolauit.
qui post concubitũ eius familiae isrł¬
uoluerat sociari. Quem symeon & leui
fr̃s uirginitatis sororiȩ uindices.
dolo cum om̃i popło eius int̾fecerunt.
S quid sibi uult quod scriptũ est. egres¬
sa est dina ut uider& mulieres regio¬
nis illius. quam cũ uidisset sichem filius
emmor euei pͥnceps terrȩ illius. ada¬
mauit. & rapuit. dormiuitq cũ illa.
ui oppͥmens uirginem. & conglutinata
est anima eiꝰ cum ea. tristemq blandi¬
cus deliniuit. Dina quippe ut mu¬
lieres uideat extraneȩ regionis egre¬
ditur. quando una queq mens sua stu¬
dia negligens. actiones alienas curans
extra habitum atq extra ordinem
ꝓpͥum euagatur. Quam sichem pͥnceps
terrȩ oppͥmit. quia uidelic& inuen¬
tam in curis exteriorib diabolus
corrũpit. Et agglutinata ẽ anima
eiꝰ cũ ea. quia unitã sibi ꝑ iniquita¬
tem respicit. & quia cũ mens a culpa
resipiscit addicitur. atq admissum

Expanded text:
Sichem, Dinam filiam Jacob violavit, qui post concubitum ejus familiae Isrvoluerat sociari. Quem Simeon et Levi fratres, virginitatis sororiae vindices, dolo cum omni populo ejus interfecerunt. Sed quid sibi velit, quod scriptum est: Egressa est Dina, ut videret mulieres regionis illius. Quam cum vidisset Sichem, filius Hemor, princeps terrae illius, adamavit, et rapuit, dormivitque cum illa, vi opprimens virginem, et conglutinata est anima ejus cum ea, tristemque blanditiis delinivit? 2. Dina quippe ut mulieres videat extraneae regionis egreditur, quando unaquaeque mens, sua studia negligens, actiones alienas curans; extra habitum atque extra ordinem proprium evagatur. Quam Sichem, princeps terrae, opprimit, quia videlicet inventam in curis exterioribus diabolus corrumpit. 3. Et agglutinata est anima ejus cum ea, quia unitam sibi per iniquitatem respicit; et quia cum mens a culpa resipiscit, humiliatur, atque admissum
Abbreviated transcription (Latin):
H principio fecit ds̃ cȩlum ⁊ terrã.
Principiũ xp̃c ẽ. sicut ipse u
euangelio ait. Ego sũ principiũ.
quod & loquor uob̾. In hoc igitur
principio fecit ds̃ cȩlũ. idẽ spiri¬
tales. qui cȩlestia meditantur &
querunt. In ipso fecit ⁊ carnales.
uacua. Terra scilic& carnis nr̃e¬
erat in anis ⁊ uacua. priusquam
doctrinȩ acciperet formã. Et
tenebre erant suꝑ faciem abyssi:
quia delictoꝵs cecitas ⁊ ignoran¬
tiȩ ꝓfunda obscuritas. corda nr̃a
tegebat. Sp̃s aut̃ dĩ suꝑ cor nr̃m
tenebrosũ ⁊ fluidũ quasi super
aquas iam suꝑferebat᷑ in quo sub¬
sistentes requiesceremus. cuiusq¬
unda ablueremur. Dixit quoq
ds̃. Fiat lux. idest illuminatio
credulitatis appareat. Prima
enĩ die lucem fidei dedit. quia
pͥma est in conũsione fides. Un¬
de & ipsũ primũ in preceptis
mandatũ est. Dñs ds̃ cuus. deus
uuus est. Propt̾ quã fidem ipse
dñs etiam uisibiliter in mundo
apparere uoluit. Iam tunc ds̃

Expanded text:
 principio creavit Deus coelum et terram. Principium Christus est, sicut ipse in Evangelio ait: Ego principium, qui et loquor vobis. In hoc igitur principio fecit Deus coelum, id est, spiritales, qui coelestia meditantur et quaerunt. In ipso fecit et ca et vacua. Terra scilicet carnis nostrae inanis erat et vacua, priusquam doctrinae acciperet formam. Et tenebrae erant super faciem abyssi, quia delictorum caecitas et ignorantiae profunda obscuritas corda ntegebat. Spiritus autem Dei super cor nostrum tenebrosum et fluidum quasi super aquas jam superferebatur, in quo subsistentes requiesceremus, cujusquno ablueremur. Dixit quoque Deus: Fiat lux, id est, illcredulitatis appareat. Prima enim die lucem fidei dedit, quia prima est in conversione fides, unde et ipsum primum praecepti mandatum est, Dominus Deus tuus Deus unus est , propter quam fidem ipse Dominus visibiliter in mundo apparere voluit, jam tunc Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ut dictũ.ẽ. mundi gerit figuram.
De anathemate ergo eius fraudans
intab̾nacło suo abscondit. qui se¬
culares mores in secretis ȩccłiȩ
inserit qui sub cultu di manens
sollẽnitates seculi. uel spectacula
diligit. qui sortilegos. aruspices.
& augures inquirit. uł qui cȩteros
ritus ꝑsuadet. qui priis in hierico.
id.ẽ. in hoc seculo habebant᷑. Iste
ergo quia post fidei indumentũ.
conuersationis secularis cultũ
inducit: quasi palliũ de anathe¬
mate collit. S & ille de anathe¬
mate hierico fraudat: qui mȩccłiã.
hereticors infert dogina. uł suꝑ¬
stitiosa scłariũ litterarũ studia.
Hȩc est enĩ lingua aurea inluculento
sermone aptata. Hanc fraudati
sunt arrius. marcion. & basilides.
Furati sunt enĩ isti regulas aureas
de hierico. & phila sophoꝵ sect̾ã
ñ rect̾ã in eccłiã conati sunt intro¬
ducere. & maculare om̃em ȩccłiam
Ideoq abiecti: anathemate quasi
aceruo lapidũ. ita multitudine

Expanded text:
ut dictum est, mundi gerit figuram. De anathemate ergo ejus fraudans, in tabernaculo suo abscondit, qui saeculares mores in secretis ecclesiae inserit: qui sub cultu Dei manens, solemnitates saeculi vel spectacula diligit; qui sortilegos, aruspices et augures inquirit; vel qui caeteros ritus persuadet qui prius in Jericho, id est, in hoc saeculo, habebantur. Iste ergo, quia post fidei indumentum, conversationis saecularis cultum inducit, quasi pallium de anathemate tollit. Sed et ille de anathemate Jericho fraudat, qui in ecclesiam haereticorum inferrent dogma, vel superstitiosa saecularium litterarum studia. Haec est enim lingua aurea Josue, VII, 21 in loculento sermone aptata. Hanc fraudati sunt Arfraudati sunt enim isti regulas aureas de Jericho, et philosophorum sectam non rectam in Ecclesiam conati sunt introducere, et maculare omnem Ecclesiam ideoque abjecti pro anathemate, quasi acervo lapidum, ita multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
N ut iterũ saul preliũ aduersus
a malech. int̾fectisq cunctis hostib
peꝑcit agag. regi. nec uoluit dis¬
ꝑdere omia iuxta p̃ceptũ dñi. iras¬
cit᷑q ei dñs. Ueniens aut̃ samuhel
sũpsit gladiũ & infrusta concidit
agag. Quando legunt quidã in
scripturis quod sc̃i nulli hostium
pareunt: efficiunt᷑ crudeles. & hu¬
manũ sanguinẽ sitientes. Dicunt quia
& iusti ita ꝑcussert̃ hostes ut ñ dere¬
linqueret᷑ ex his qui saluus fieret:
Et non intelligunt inhis uerbis obũ¬
brari mẏsteria. & hoc magis nob̾
indicari: ut pugnantes aduersus
uitia nullũ penitꝰ ex his relinquere
debeamus: sed om̃s interimere. Nã
si peꝑcerimꝰ. reputare nob̾ in culpa.¬
sic̃ reputatũ. ẽ. saul qui uiuũ salua¬
uerat regem a malech.
Quomͦ enĩ quisq iustus manebit. si ad¬
hue aliquid peccati insemet ipso
seruauerit si c̃ saul: Ac uͦ sc̃i infigura
samuhelis. ita seuiunt suꝑ hostes suos
id. ẽ. suꝑ uitia peccatoꝵ: ut ñ ꝑmit¬

Expanded text:
niit iterum Saul praelium adversus Amalech, et interfectis cunctis hostibus pepercit Agag regi: nec voluit disperdere omnia juxta praeceptum Domini, irasciturque ei Dominus. Veniens autem Samuel sumpsit gladium, et in frusta concidit Agag. Quando legunt quidam in Scripturis quod sancti nulli hostium parcunt, efficiuntur crudeles, et humanum sanguinem sitientes dicunt, quia et justi ita percusserunt hostes ut non relinqueretur ab his qui salvus fieret: et non intelligunt in his verbis adumbrari mysteria, et hoc magis nobis indicari ut pugnantes adversus vitia, nullum penitus ex his relinquere debeamus, sed omnia interimere. Nam si pepercimus, reputari nobis in culpasicut reputatum est Saul, qui vivum servaverat regem Amalec. Quomodo enim quisque justus manebit, si adhuc aliquid peccati in semetipso servaverit, sicut Saul? At vero sancti in figura Samuelis ita saeviunt super hostes suos, id est, super vitia peccatorum, ut non permit
Abbreviated transcription (Latin):
ditate t̾rarũ & potentia. regni.
quȩ in illo ppło fuit. Et in rore ce¬
li erit benedictio tua. idestin elo¬
quuis dĩ. ipsis enĩ credita st̃ eloqͥa
dĩ. & legis testamenti. Uiues gladio.
idest quia sanguini popłs ille deditꝰ
necem in xp̃o uel ꝓphetis exercuit.
xp̃iano. Tempusq ueniet cũ excu¬
tias & soluas uigum de ceruicibus
tuis. dũ ꝑ agnitionẽ fidei ad gra¬
tiam xp̃i conũsus deposueris onus
legis quando iam non seruies mino¬
ri populo. s per fidem frater uoca¬
beris. Igitur esau post benedictionẽ
patris su inuidiȩ stimulis concitatꝰ.
necem frĩ iacob fraudulenter exco¬
gitat. Hoc nimirũ & iudaicus po¬
pulus in xp̃o p̃meditatus. ñ solum
dnm̃ patibulo crucis tradidit. ue¬
rũ etiã credentes illum usq ad effu¬
sionem sanguinis ꝑsecutus est.
acob aut̃ dolos fugiens fr̃is. relicta
domo. patria. uel parentib uadit
in regionem longinquã. ut acciꝑoꝵ

Expanded text:
ditate rerum et potentia regni, ditate rerum et potentia regni, quae in illo populo fuit, et in rore coeli erit benedictio tua, id est, in eloquiis Dei. Ipsis enim credita sunt eloquia Dei, et legis testamenta. Vives gladio, id est, quia sanguini populus ille deditus necem in Christo vel prophetis exercuit. populo Christiano. Tempusque veniet cum excutias et solvas jugum de cervicibus tuis. Dum per agnitionem fidei ad gratiam Christi conversus, deposuerilegis, quando jam non servus populi minoris, sed per fidem frater vocaberis. patris invidiae stimulis concitatus, necem fratri suo Jacob fraudulenter excogitat. Hoc nimirum et Judaicus populus in Christo praemeditatus, non solum Dominum patibulo crucis tradidit, verum etiam credentes in illo usque ad effusionem sanguinis persecutus est. Jacob autem dolos fugiens, fratris, relidomo patria vel parentibus, vadit in regionem longinquam, ut acciperet
Abbreviated transcription (Latin):
poris & sanguinis sui. Illi seruiunt
populi ex gentib ad eum conuersi.
ipsum adorant tribus. idest populi
ex circũcisione credentes. Ipse est
dñs fr̃m suoꝵ. quia plebi dominat᷑
uideoꝵ. Ipsum ad orant filui matris
eius. quia & ipse seđm carnẽ ex ea
natus est. Ipsum qͥ maledixerit ma¬
ledictus est. & qui benedixerit.
qui abeis errantib expectatur.
Ecce benedictionẽ promissam petente
maiore expauit isaac. & alium se
ꝓalio benedixisse cognoscit. nec ta¬
men indignat᷑ relato sibi sacram̃to.
sed confirmabat benedictionẽ in
filio dicens. Et benedixi eum. &
benedictus ẽ. Hȩc est benedictio
pͥma isaac. quae data ẽ minori
iorem filium penitus fuisse despe¬
ctum. quia cũ intrauerit plenitudo
gentiũ. tunc omĩs isrł saluus erit.
Cuiꝰ tam̃ scdẽ benedictionis ꝓphe¬
tatio hȩc est. In pinguedine̾ terrȩ.
& in rore cęli erit benedictio tua.
In pinguedine utiq t̾rȩ. in fecun¬

Expanded text:
poris et sanguinis sui. Illi serviunt poris et sanguinis sui. Illi serviunt populi ex gentibus ad eum conversi, ipsum adorant tribus, id est, populi ex circumcisione credentes. Ipse est dominus fratrum suorum, quia plebi dominatur Judaeorum. Ipsum adorant filii matris ejus, quia et ipse secundum carnem ex ea natus est. Ipsum qui maledixerit, maledictus est; et qui benedixerit, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictione praemissa repente stupore majore expavit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit. Nec tamen indignatur revelato sibi sacramento, sed confirmat benedictionem in filio dicens: Benedixi eum, et benedictus est. Haec est benedictio prima Isaac, quae data est minoritamen majorem filium penitus fuisse despectum, quia cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus erit. Cujus tamen statio haec est: In pinguedine terrae, et in rore coeli desuper erit benedictio tua. In pinguedine utique terrae, in fecun
Abbreviated transcription (Latin):
duoꝵ populoꝵ significat᷑ assũptio.
Quod teneros & bonos. dociles & inno¬
centes animas. Stola esau. fides
& scripturȩ sunt hebreoꝵ. quae
illis pͥmo datȩ sunt. & postmodum
gentiliũ indutus est populus. Pelles
autẽ quae eus brachus circũdatae
secum parit̾ affixit. Ipse enim it
corpore suo ñ sua. s aliena peccata
portauit. Quod isaac querit ab ia¬
cob cur tam cito uenerit. admirat᷑
uelocem in excłus credentiũ fidem.
Quod cibi delectabiles offeruntur.
hostia placens dõ. salus est peccatoꝵ.
Quod posterũ consequit᷑ benedictio.
& eius odore ꝑfruit᷑. uirtutem
resurrectionis & regni aꝑta uoce
ꝓnuntiat: talit̾ enĩ benedicitur.
Ecce odor filu mei. sicut odor agri
pleni. Odore nominis xp̃i. sicut ager¬
mundus impletur. Cuius ẽ benedi¬
ctio de rore cȩli. hoc est de uerboꝵ
pluuia diuinoꝵ. Et de pinguedine
terrȩ. hoc est congregatione populoꝵ
do est quã colligit de sacramento cor¬

Expanded text:
duorum populorum significabatur assumptio, duorum populorum significabatur assumptio, quod teneros et bonos, docibiles et innocentes animas ostendit. Stola Esau fides t scripturae sunt Hebraeorum, quae illis primo datae sunt et postmodum gentilium indutus est populus. Pelles autem quae ejus brachiis circumdata secum pariter affixit. Ipse enim in corpore suo non sua, sed aliena peccata portavit. Quod Isaac quaerit a Jacob, cur tam cito venerit, admiratur velocem in Ecclesiis credentium fidem. Quod cibi delectabiles offeruntur, hostia placens Deo, salus est peccatorum. Quod postea consequitur benedictio, et ejus odore perfruitur, virtutem resurrectionis et regni aperta voce pronuntiat. Taliter enim benedicitur: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni. Odore nominis mundus impletur; cujus est benedictio de rore coeli, hoc est de verborum pluvia divinorum, et de pinguedine terrae, hoc est, congregatione populorum. , multitudo quam colligit de sacramento cor
Abbreviated transcription (Latin):
hieronimus replicauit. in hoc loco po¬
nenda sunt. Isaac inquit portat unagi¬
nem dĩ patris. rebecca sp̃s sc̃i. esau po-
enuisse isaac consũmationem orbis
ostendit. oculos illius caligasse. fidẽ
ꝑusse de mundo. & religionis lum̃
ante eum neglectũ esse significat.
uod filius maior uocatur. acceptio le¬
gis ẽ uideoꝵ Quod escas eius atq
capturam diligit pater. homines st̃
ab errore saluati. quos ꝑ doctrinam
iustus quisq uenatur.  Sermo dei
reꝓmissionis ẽ benedictio. & spes
regni futuri. in quo cũ xp̃o scĩ regna¬
turi sunt. & uerũ sabbatũ celebra¬
turi. Rebecca plena spũ scõ & scienᷤ
quod audisset ante quam pareret
quia maior seruiet minori. formam
tur. loquit᷑ ad filiũ minorem. Ua¬
aduentum. in quo eos uł maxie
liberar&. qui peccatis tenebantur
obnoxii. Siquidẽ in omib scriptu¬
ris hedi ꝓ peccatorib accipiunt᷑.
uod aut̃ duos iubetur afferre

Expanded text:
Hieronymus replicavit, in hoc loco poHieronymus replicavit, in hoc loco ponenda sunt. Isaac, inquit, portat imaginem Dei patris, Rebecca Spiritus sancti, Esau popusive Christi. Senuisse Isaac consummationem orbis ostenperiisse de mundo, et religionis lumen ante eum neglectum esse denuntiat. Quod filius major vocatur, acceptio legis est Judaeorum. Quod escas ejus atque capturam dilexit pater, homines sunt ab errore salvati, quos per doctrinam justus quisque venatur. Sermo Dei repromissionis est benedictio, et spes regni futuri, in quo cum Christo sancti regnaturi sunt, et verum sabbatum celebraturi. Rebecca, plena Spiritu sancto, sciens quod audivit, ante quam pareret, quia major serviet minori, formam tur. Loquitur ad filium minorem: Vaadventum, in quo eos vel maxime liberaret, qui peccatis tenebantur obnoxii. Siquidem in omnibus scripturis haedi pro peccatoribus accipiuntur. Quod autem duos jubetur afferre,
Abbreviated transcription (Latin):
cati & nequitiȩ squalore stetit cir¬
cumdatus. Cuiꝰ idõ minor calca¬
neum tenuit. quia mystice maiorẽ
populũ minor suꝑaturus esset.
dedit. ac postinodum pat̃na benedi¬
ctione sibi ꝓmissa priuatus est.
pulũ. qui a dõ ut exodi indicat¬
liber primogenitus snuncupatus est:
qui ꝓpt̾ p̃sentis scłi lucra non solũ
primatus sui honorem amisit. uerũ
etiam & regni cęlestis p̾miũ p̃para¬
tum adipisci non meruit. domino
dicit. Transferet᷑ a uobis regnum
clĩ. & dabitur genti facienti fructũ eiꝰ.
rimogenita aut̃ ipsa uestis erat
sacerdotalis. qua maiores natu cũ be
ne dictione patris induti. uictimas
dõ uelut pontifices offerebant.
hoc dono. terreni amoris desiderio¬
caruerunt uidei cũ gła regni futuri.
am sequit᷑ dehinc ipsa benedictio iN
Liacob quȩ tam̃ quid figuralit̾ indicaue¬
rit. yppoliti martyris u̾ba sicut ea
excellentissimȩ scientiȩ ac doctrinae

Expanded text:
cati et nequitiae squalore exstitit circati et nequitiae squalore exstitit circumdatus? Cujus ideo minor calcaneum tenuit, quia mystice majorem populum minor superaturus esset. dedit, ac postmodum paterna benedictione sibi promissa privatus est, pulum , primogenitus filius nuncupatus est, qui propter praesentis saeculi lucra, non solum primatus sui honorem amisit, verum etiam regni coelestis praemium praeparatum adipisci non meruit, Domino dicit: Transferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus . Primogenita autem ipsa vestis erat sacerdnedictione patris induti victimas Deo, velut pontifices, offerebant. 5. Hoc dono terreni amoris desideriocaruerunt Judaei cum gloria regni futuri. Jam sequitur deinde ipsa benedictio in Jacob. Quae tamen quid figuraliter indicaverit, Hippolyti martyris verba, sicut ea excellentissimae scientiae ac doctrinae
Abbreviated transcription (Latin):
inclusi angustia. Quȩ dum ange¬
retur. int̾rogauit dnm̃. accepitq
responsum. Duȩ gentes in utero
tuo sunt. & duo ppłi in uentre tuo
diuidunt᷑. Populusq ppłm supera¬
bit. & maior seruiet minori. Quod
figuralit̾ factum etiam ipsis iuideis
non credentib notum est: qualit̾¬
pulo xp̃ianoꝵ. Siquidem & in
singulis nobis hoc dici potest. quod
duȩ gentes & duo populi sint intra
nos. uitiorum scilic& atq uirtutum.
S iste minor est: ille maior. Semꝑ enĩ
plures sunt mali quã boni. & uitia nu¬
merosiora uirtutib sunt. S tam̃
& in nobis grã dĩ ppłs populũ supe¬
rabit. & maior seruit minori. Seruit¬
& enim caro sp̃ũi. & uitia uirtutib
cedunt. Procedit aut̃ esau pͥmus
rufus. & totus tanquã pellis hirsutꝰ.
Deinde exut frater eus iacob & manꝰ
eius implexa erat calcaneo esau. Sed
cur ille totus rubeus & hispidus.
nisi quia populus pͥor ꝓphetarum
et xp̃i fuit cruore pollutus. ac pec¬

Expanded text:
inclusi angustia. Quae, dum angeinclusi angustia. Quae, dum angeretur, interrogavit Dominum, accepitque responsum: Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi de ventre tuo dividentur, populusque populum superabit, et majofiguraliter factum etiam Judaeis non credentibus notum est: qualitpulo Christianorum. Siquidem et singulis nobis hoc dici potest, quod duae gentes et duo populi sint inter nos, vitiorum scilicet atque virtutum, sed iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora sunt virtutibus; sed tamen et in nobis gratia Dei populus populum superat, et major servit minori. Servit etenim caro spiritui, et vitia virtutibus cedunt. Procedit autem Esau primus rufus, et totus tanquam pellis hirsutus; deinde exiit frater ejus Jacob, et manus ejus implexa erat calcaneo Esau. Sed cur ille totus rubeus et hispidus, nisi quia populus prior prophetarum et Christi cruore fuit pollutus, ac pec
Abbreviated transcription (Latin):
exiet sonus eoꝵ. & in fines orbis
pueri isaac ꝑ uniũsum orbẽ t̾rae
foderunt puteos. & aquã om̃ibus
ostenderunt. baptizantes om̃s gentes
quos aꝑuit isaac sic uocauit eos.
sicut & pater eius. nisi quia moyses
apud nos etiam moyses appellatur:
Et ꝓphetȩ unusquisq suo nomine
appellant᷑. nec mutantur quasi
eorundem uocabula puteoꝵ. Hec
mystice. Moraliter autem isaac
apud alienam gentẽ puteos fodissẽ
describit᷑: quo uidelic&ꝵ exemplo
discimus. ut in hac ꝑegrinationis
erumna positi cogitationũ nr̃arũ
ꝓfunda penetremus. & quousq no¬
bis uerȩ inrcelligentiȩ aqua respon
deat. nequaquam nr̃e inquisitioĩs
manus ad exhauriendam cordis
t̾ram torpescat. Quos tam̃ puteos
nimirũ inmundi sp̃s cum nos studi-¬
ose cor fodere conspiciunt. congestas
nobis temptationum cogitationes
parer& uxor eiusquȩ sterilis erat.
concessit dñs quȩ postulabat. illide¬
banturq gemini in utero eius.

Expanded text:
exiit sonus eorum, et in fines orbis exiit sonus eorum, et in fines orbis pueri Isaac per universum orbem terrae, foderunt puteos, et aquam omnibus ostenderunt, baptizantes omnes gentesquos aperuit Isaac, sic vocavit eos sicut et pater ejus, nisi quia Moyses apud nos etiam Moyses appellatur, et prophetae unusquisque suo nomine appellantur? nec mutantur quasi eorumdem vocabula puteorum. Haec mystice. Moraliter autem apud alienam gentem puteos fodisse describitur . Quo videlicet exemplo discimus ut in hac peregrinationis aerumna positi, cogitationum nostrarum profunda penetremus; et quousque nobis verae intelligentiae aqua resdeat, nequaquam nostrae inquisitionis manus ab exhaurienda cordis terra torpescat. Quos tamen puteos nimirum immundi spiritus, cum nos studiosius cor fodere conspiciunt, molestas nobis tentationum cogitationes pareret uxor ejus, quae sterilis erat, concessit Dominus quae postulabat. Illidebanturque gemini in utero ejus