comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia hoc agentes. ipsi potiꝰ ad sũã ho¬
stes dep̃dationẽ inuitant: idcirco hac tibi
auctoritate precipimus. ut supra scripto
epo int̾minare non desinas. quatinus hoc
de cet̾o facere ñ presumat: s in eccłia sua
sacerdotali more resideat. Quẽ si forte ñ
em̃dare post tuam int̾minationẽ cogno¬
ueris. in monasterio eũ deꝑutare. ⁊ nobis
curabis omimodis indicare: ut qd̾ facere
debeas. nr̃a iterũ preceptione cognoscas.
Pon mirũ si gregorius ex ministerio sibi
credito. curabat uicia quoꝵlibet p̃positoꝵ
uerbis salubrib increpare: qui lapsũ ꝓpͥe
amite. ñ dubitauerat ad instructionem
ppłi posteroꝵ memorie cõmendare. Siqͥdẽ
eugłica sententia qua dr multi st̃ uocati
ꝑauci uͦ electi. uolens multoꝵ uocationẽ
a paucoꝵ electione formis exẽploꝵ discern̾e:
phibet dicens. Pater m̃s tres sorores habuit :
que cuncte sacre uirgines fuerunt: quaꝵ

Expanded text:
Et quia sic agentes, ipsi potius ad suam hoEt quia sic agentes, ipsi potius ad suam hostes depraedationem invitant, idcirco hac tibi auctoritate praecipimus ut 102 supradicto episcopo interminari non desinas, quatenus hoc de caetero facere non praesumat, sed in Ecclesia sua, sacerdotali more, resideat. Quem si forte non emendari post tuam interminationem cognoveris, in monasterio eum deputare et nobis curabis modis omnibus indicare, ut quid facere debeas nostra iterum praeceptione cognoscas. » 38. Non mirum si Gregorius ex ministerio sibi credito curabat vitia quorumlibet praepositorum verbis salubribus increpare, qui lapsum propriae amitae non dubitaverit ad instructionem populi posterorum memoriae commendare. Siquidem Evangelica sententia qua dicitur: Multi sunt vocati, pauci vero electi , volens multorum vocationem a paucorum electione formis exemplorum discernere, perhibet, dicens: « Pater meus tres sorores habuit, quae cunctae sacrae virgines fuerunt: quarum
Abbreviated transcription (Latin):
causis mundiabb occupari uehem̃tissime
ꝓhibebat. Unde romano defensori scribit
dicens. Ferlatum ad nos ẽ reuerentissimũ
frẽm nr̃m basilium ep̃m. uelut unum
de laicis incausis occuꝑari & p̃toriis in¬
utiliter obseruare. Quȩ res qm̃ ⁊ ipsum
uilem reddit. ⁊ reuerentiã sacerdotalem
adnichilat: statim ut expientia tua hoc
preceptũ susceꝑit. eum ita ad reuerten¬
oum districta exsecitione compellat: qua¬
tinus eo illicite insistente. quinꝙ dieb
sub qualibet excusatione immorari non
liceat: ne si quolibet modo eũ ibidẽ am¬
plus moram habere ꝑmiseris: cũ iplo
apud nos grauiter incipias ẽẽ culpabilis.
dem anthemio subdiacono. Peruenit ad
nos primeniũ amalsitane ciuitatis ep̃m.
in eccłia sua residere ñ ẽẽ contemptũ: s foris
ꝑ diuersa loca uagare. Quod uidentes alii
nec ipsi in casteo se retinent. s eiꝰ exemplũ
sequentes foris magis eligunt habitare.

Expanded text:
causis mundialibus occupari vehementissime causis mundialibus occupari vehementissime prohibebat. Unde Romano, dedicens: Perlatum est ad nos reverentissimum fratrem nostrum Basilium episcopum, velut unum de laicis in causis occupari, et pretoriis inutiliter deservire. Quae res quoniam et ipsum vilem reddit et reverentiam sacerdotalem adnichilat, statim ut experientia tua hoc preceptum suscedum districta executione compellat, quatenus ei illic, te insistente, quinque diebus sub qualibet excusatione immorari non liceat: ne si quolibet modo eum ibidem amplius moram habere permiseris, cum ipso apud nos graviter incipias esse culpabilis. » 37. Item Anthemio subdiacono: « Pervenit ad nos Pimenium, Amalfitanae civitatis episcopum, in ecclesia sua residere non esse contentum, sed foras per loca diversa vagari. Quod videntes alii, nec ipsi in castro se retinent, sed ejus exemplum sequentes, foris magis eligunt habitare.
Abbreviated transcription (Latin):
plus quã necesse ẽ seruit᷑ corpori. s sola
eius infirmitas reficit᷑: ut ad usus epeiten-¬
de iurtutis habeat᷑. hec itaꝙ si uos inurĩs
conuiuiis agitis abstinentiũ fateor magi¬
stri estis. Quod gͦ pauli apłi ad me testimo
tem ñ uidicet omnino existimo incongruũ
fuisse. quia neꝙ ego ñ comedo. neꝙ ob hoc a
tatis compage conexa sunt. nullã de se ullo
mͦ curam gerant: s si neq ego ad te. neq
tualiquid ꝑtineres adme. iure tacere cõ¬
pellerer: ut eum ñ reprehenderẽ. qui em̃¬
dari non poss. hec gͦ sententia ꝓpt̃ eos solũ¬
modo dicta ẽ: qui illos iudicare student.
quoꝵ cura sibi cõmissa non ẽ. At postquã
nos auctore dño unum sumus. si uobis¬
ea que corrigenda sunt tacemus: ualde
delinquimus. Neminẽ sane pontificũ
aparrochia sua saltem parumꝑ. absq in-¬
euitabili prorsus necessitate discedere
gregorius ꝑmittebat: quos nimirũ in

Expanded text:
plus quam necesse est servitur corpori, sed sola plus quam necesse est servitur corpori, sed sola ejus infirmitas reficitur, ut ad usum exercendae virtutis habeatur. Haec itaque si vos in vestris conviviis agitis, abstinentium fateor magistri estis. Quod ergo Pauli apostoli ad me testimont, manducantem non judicet , omnino existimo incongruum fuisse: quia neque ego non comedo, neque ob hoc a tatis compage connexa sunt, nullam de se ullo modo curam gerant. Sed si neque ego ad te, neque tu aliquid pertineres ad me, jure tacere compellerer, ut eum non reprehenderem qui emendari non posset. Haec ergo sententia propter eos solummodo dicta est qui illos judicare student quorum cura sibi commissa non est. At postquam nos, auctore Deo, unum sumus, si ea quae nobis corrigenda sunt tacemus, valde delinquimus. 36. Neminem sane pontificum a parochia sua saltem parumper absque inevitabili prorsus necessitate discedere Gregorius permittebat: quos nimirum in
Abbreviated transcription (Latin):
de nr̃a estimatione dubitetis. Gaudere qͦq
beatitudinẽ urãm inuenio: si uoracis nom̃
cum rerũ auctore sustineat. Qd ego breui-¬
ter expono: quia si de uob̃ falsũ dr̃ nomen
hoc ueraciter cum rerũ auctore sustinetis.
Si uͦ de uobis uerũ ẽ. qđ de illo falsum
fuisse quis dubitet: ab soluere uos ñ ualet
par nom̃: quoꝵ dispar ẽ causa. Nam cum
eo crucem õ ꝑiturus latro ascendit. S qͦ
reatus ꝓpͥus tenuit: par crucifixio ñ ab¬
soluit. Ego tñ quantis ualeo precib de¬
posco: ut scĩssimã fr̃nitatem urãm. austo¬
iungat. Conuiuia aũ que ex intentiõe¬
impendende caritatis fuint: recte ur̃a
scĩtas in suis epistolis laudat. S tñ scien¬
dum ẽ quia tunc ueracit̾ ex caritate ꝓ de¬
unt: cum in eis nulla absentium uita
mordet᷑: nullus ex irrisione rep̃hendit᷑:
& ñ in eis inanes scłariũ negotioꝵ fabule.
s uerba sacre lectionis audiunt᷑ cũ ñ

Expanded text:
de nostra aestimatione dubitetis. Gaudere quoque de nostra aestimatione dubitetis. Gaudere quoque beatitudinem vestram invenio, si voracis nomen cum rerum auctore sustineat. Quod ego breviter expono, quia si de vobis falsum dicitur, nomen hoc veraciter cum rerum auctore sustinetis. Si vero de vobis verum est, hoc de illo falsum fuisse quis dubitet? Absolvere vos non valet par nomen, quorum dispar est causa. Nam cum eo crucem etiam periturus latro suscepit; sed quem reatus proprius tenuit, par crucifixio non absolvit. Ego autem quantis valeo precibus deposco, ut sanctissimam fraternitatem vestram auctoconjungat. Convivia auimpendendae charitatis fiunt, recte vestra sanctitas in suis epistolis laudat; sed tamen sciendum est quia tunc veraciter ex charitate prodeunt, cum in eis nulla absentium vita mordetur, nullus ex irrisione reprehenditur; et non in eis inanes saecularium negotiorum fabulae, sed verba sacrae lectionis audiuntur, cum non
Abbreviated transcription (Latin):
ut᷑ ꝙ uet̾is testam̃ti qͥa ita gesta ft̃ ꝑ hystoriã. ut
tñ signarẽt aliqͥd ꝑ allegoriã. utinã ualeamꝰ
sic res gestas legẽdo ꝑcurrere: ut possimꝰ ⁊̃ geren¬
das ꝓuidẽdo sentire. Iue qͥppe intͥb angłis unũ
salutans: trinitatis substantias uniꝰ sub-¬
stantiȩ eẽ declarauit. Iste uͦ satiatus bene¬
dicit filiũ. quia qui diuinis epulis replet᷑:
illius sensus in ꝓpħie urtutẽ extendit᷑. Di¬
uine uͦ epulȩ: sacri eloquii uerba st̃. Si gͥ
assidue legitis. si exemplũ ab exteriorib
trahentes int̾na penetratis. quasi de agri
uenatione satiati mentis uentrẽ repletis:
ut ante posito filio suscepto udelicet ppło.
possitis uentura nunciare. S iã in hoc scło
caligat. qui de cdõ aliquid ꝓpħat: qͥa ꝓfecto
dignum ẽ. ut hic iam ꝑ concupiscentiam
minus uideat: cuiꝰ sensus ꝑ intelligentiã
intus choruscat. Hec gͦ ad uosmetipsos tra¬
hite: & si uos tales agnoscitis: nichil ẽ quod

Expanded text:
eris Testamenti, quia ita sunt gesta per historiam, ut tamen signarent aliquid per allegoriam, utinam valeamus sic res gestas legendo percurrere, ut possimus etiam gerendas praevidendo sentire. Ille quippe in tribus angelis unum salutans, Trinitatis subsistentias unius substantiae esse declaravit. Iste vero satiatus benedicit filium: quia qui divinis epulis repletur, illius sensus in prophetiae virtutem tenditur. Divinae autem epulae sacri eloquii verba sunt. Si igitur assidue legitis, si exemplum ab exterioribus trahentes interna penetratis, quasi de agri venatione satiati, mentis ventrem repletis, ut anteposito filio, suscepto videlicet populo, possitis ventura nuntiare. Sed jam in hoc saeculo caligat, qui de Deo aliquid prophetat, quia profecto dignum est ut hic jam per concupiscentiam minus videat, cujus sensus per intelligentiam intus coruscat. Haec ergo ad vosmetipsos trahite, et si vos tales cognoscitis, nihil est quod
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit dicens. Ueni: ut qͥa natalẽ dñi
sine tefeci. sc̃m theophania iã tecũ faciam.
Cui illa ꝓtinꝰ de gordiane sorori suȩ salute solli¬
cita respondit. Et si sola uenio: sororem
nr̃am gordianam cui dimitto: Cui tristi
uultu iterũ dixit. Ueni. Gordiana etenĩ
soror nr̃a inter laicas deputata ẽ. Quam
uisionẽ mox molestia corꝑis ẽ secuta: atq
ita ut dictum fuerat ante dñicȩ appariti¬
onis diem. eadem molestia in grauescen¬
de defuncta ẽ. Gordiana aũ mox ut solã
remansisse se repꝑit: eiꝰ pͣuitas excreuit. Et q̃d
pͥꝰ latuit in desid̾io cogõnis: ꝑ effectũ pͣue actiõis
excreuit. Nã oblita dñici timoris. oblita ꝯsecͣciõis. cõ¬

Expanded text:
apparuit, dicens: Veni, ut quia Natalem Dominicum apparuit, dicens: Veni, ut quia Natalem Dominicum sine te feci, sanctum Theophaniae jam tecum faciam. Cui illa protinus de Gordianae sororis suae salute sollicita, respondit: Et si sola venio, sororem nostram Gordianam, cui dimitto? Cui tristi vultu iterum dixit: Veni, Gordiana etenim soror nostra inter laicas deputata est. Quam visionem mox molestia corporis est secuta; atque ita ut dictum fuerat, ante Dominicae apparitionis diem, eadem molestia ingravescente, defuncta est. « Gordiana autem mox ut solam remansisse se reperit, ejus pravitas excrevit; et quod prius latuit in desiderio cogitationis, post effectu pravae actionis exercuit. Nam oblita Dominici timoris, oblita pudoris
Abbreviated transcription (Latin):
romane eccłie antistes apparuit: eiꝙ
mansionẽ ꝑpetue claritatis ostendit di¬
cens. ueni: quia in hac te lucis mansione
suscipio. Quȩ subsequenti mox febre cor¬
repta: ad diem ꝑuenit extremũ. Et sic̃t
nobilib feminis uirisq morientib
multi conueniunt quieoꝵ ꝓximos con-¬
solent᷑: eadem hora eiꝰ exitũ p̾stolantes
uri ac femine lectulũ cirtumstetert̃.
sum subito sursum illa respiciens. iħ m
uenientẽ uidit: & cũ magna animad¬
u̾sione cepit cicũstantib clamare dicẽs.
Recedite recedite. iħc uenit. Cũq in eum
intenderet quẽ udebat: scã illa anima
bito miri odoris asꝑsa ẽ: ut ipsa qͦ sua
uitas cunctis ostenderet. illic auctorẽ
suauitatis uenisse. Cumq corpꝰ eiꝰ ex
more mortuoꝵ ad lauandũ ẽẽt nuda¬
tum: longe orationis usu. incubitis eiꝰ
⁊ genib cameloꝵ more inuenta ẽ ob¬
Hec aũgesta sunt: ante dñici natalis
diem. Quo transacto: mox emiliane so¬
rori suȩ ꝑuisionẽ nocturne uisionis

Expanded text:
Romanae Ecclesiae antistes apparuit, eique mansionem perpetuae claritatis ostendit, dicens: Veni, quia in hac te lucis mansione suscipio. Quae subsequenti mox febre correpta, ad diem pervenit extremum. Et sicut nobilibus feminis virisque morientibus, multi conveniunt qui eorum proximos consolentur, eadem hora exitus ipsius multi viri ac feminae ejus lectulum circumsteterunt. um subito sursum illa respiciens, Jesum venientem vidit, et cum magna animadversione coepit circumstantibus clamare, dicens: Recedite, recedite, Jesus venit. Cumque in eum intenderet miri odoris aspersa est, ut ipsa quoque suavitas cunctis ostenderet illic auctorem suavitatis venisse. 1643 Cumque corpus ejus ex more mortuorum ad lavandum esset nudatum, longo orationis usu in cubitis ejus et genibus, camelorum more, inventa est obHaec autem gesta sunt ante dominici Natalis diem. Quo transacto, mox Aemilianae sorori suae per visitationem nocturnae visionis
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑare: qd̃ ipse nescit custodire. Nec illud
qͥdem quod simili em̃datione radendũ est
p̃terimꝰ. s omĩno execrabile ⁊ grauissimũ¬
ẽẽ detestam᷑: eo qd sacruillic ordines ꝑ symo¬
niacã heresim. quȩ pͥma contͣ eccłam orta
⁊ districta maledictione damnata ẽ confe-¬
rant. Hinc gͦ agit᷑: ut sacerdotis dignitas
in des pectu. ⁊ sc̃s sit honor incrimine. Perit
utiq reuerentia. adimit᷑ disciplina: qͥa qͥ
culpas debuit em̃dare cõmittit: ⁊ nefaria
ambitione honorabilis sac̃dotii ducit᷑ in
dep̃dationẽ censura. Nam qͥs denuo uene¬
ret᷑ qd uendit᷑. Aut quis uile ñ putet ẽẽ
qͦd emit᷑: Unde ualde contristor ⁊ corde illiᷤ¬

Expanded text:
imperare, quod ipse nescit custodire. Nec illud imperare, quod ipse nescit custodire. Nec illud quidem, quod simili emendatione radendum est, praeterimus, sed omnino exsecrabile et esse gravissimum detestamur, eoquod sacri illic ordines per simoniacam haeresim, quae prima contra Ecclesiam orta, et districta maledictione damnata est, conferantur. Hinc ergo agitur ut sacerdotis dignitas in despectu, et sanctus sit honor in crimine. Perit utique reverentia, adimitur disciplina, quia qui culpas debuit emendare, committit, et nefaria ambitione honorabilis sacerdotii ducitur in depravationem censura. Nam quis denuo veneretur quod venditur? Aut quis non vile putet esse quod emitur? Unde valde contristor,
Abbreviated transcription (Latin):
anathemate damnandã penitus impetͣ¬
ret. Nec ante siagrio eꝑo augustudunen
suo abbate. ipsi qd̃ de ꝓpellendis heresib
moniti fuerant ad implerent. Nam ꝓhis
brunebildi regine int̃ cȩt̾a scribit dicens.
Sacerdotale officium intanta illic sic̃e di¬
dicimꝰ ambitione ꝑductũ ẽ ut sac̾dotes su¬
bito qd̃ graue nimis ẽ ex laicis ordinentur.
S qͥd isti acturi. qͥd ppło p̃staturi st̃. qui ñ ad
utilitatẽ. s fieri ad honorẽ ep̃i concupiscũti
his gͥ qui necdum qd̾ docere debeant didi¬
cerunt. quid alud agit᷑. nͥ ut paucoꝵ ꝓuectꝰ
illicitus. fiat multis interit᷑. ⁊ in confusione
ecclastice moderationis obseruantia deducat᷑.
quippe ubi nullus regularis ordo obser¬
uatur. Nam qui ad eiꝰ regimeñ imꝓuisꝰ
uł precipitatꝰ accedit. qua ãmonitione sub¬
iectos edificet: cuiꝰ exemplũ non rationẽ do¬
cuit s errorẽ: Pudet ꝓfecto ꝑudet aliis

Expanded text:
anathemate damnandam penitus impetraanathemate damnandam penitus impetraret. Nec ante, Syagrio episcopo Augustodunenssuo abbate, ipsi quod de propellendis haeresibus moniti fuerant adimplerent. Nam pro his Brunichildi reginae inter caetera scribit, dicens: « Sacerdotale officium in tantam illic, sicut didicimus, ambitionem perductum est, ut sacerdotes subito, quod grave nimis est, ex laicis ordinentur. Sed quid isti acturi, quid populo praestaturi sunt, qui non ad utilitatem, sed fieri ad honorem, episcopi concupiscunt? Hi ergo, qui necdum quod docere debeant didicerunt, quid aliud agunt, nisi ut paucorum provectus illicitus fiat multis interitus, et in confusionem ecclesiasticae moderationis observantia deducatur, quippe ubi nullus regularis ordo servatur? Nam qui ad ejus regimen improvidus vel praecipitatus accedit, qua admonitione subjectos aedificet, cujus exemplum non rationem docuit, sed errorem? Pudet 81 profecto, pudet aliis
Abbreviated transcription (Latin):
alis us uenerabilis
papa gregoriuis cõmis¬
sam sibi diuinitꝰ eccla
studiis efficacit᷑̃ gub̾¬
nabat. Iam ligures.
uenetos hiberos. aliosq a scismate sub li¬
bello confessos. calcedonensẽ synodũ uene¬
rari cõpellens: ad unitatẽ sc̃e ȩccł̃iȩ reuoca.¬
rat. Iam barbaricos sardos ⁊ campanie rusti
a paganizandi uanitate remouerat. Iam
donatistaꝵ heresim penes affricã. mani¬
cheoꝵ penes sitiliã. arrianoꝵ penes bispa¬
niam. agnoitaꝵ penes alexandriã. scͥptoꝵ
suoꝵ ualidissimis auctoritatib impor¬
tunisq allegationib dño suffragante. a
corꝑe totius sc̃ẽ matͥs eccł̃iȩ sequestrarat.
Sola penes galliam neophitoꝵ heresis. quȩ
symoniacis munerib quasi tot radicib pul-¬
lulans. longe lateq ꝓrsꝯ excreuerat ⁊ ma-¬
nabat. Contra quã uenerabilis pat̃ apud
brunehildã reginã theodericũ ꝙͦ ⁊ theode¬
bertũ francoꝵ reges fortit̃ expugnauit:
donec collesta generali synodo.hanc sub

Expanded text:
alibus venerabilis papa Gregorius commissam sibi divinitus Ecclesiam studiis efficaciter gubernabat. Jam Ligures, Venetos, Iberos, aliosque a schismate sub libello confessos, Chalcedonensem synodum venerari compellens, ad unitatem sanctae Ecclesiae revocarat. Jam Barbaricinos, Sardos, et Campaniae rustica paganizandi vanitate removerat. Jam Donatistarum haeresim penes Africam, Manichaeorum penes Siciliam, Arianorum penes Hispaniam, Agnoetarum vero penes Alexandriam, scriptorum suorum validissimis auctoritatibus importunissimisque legationibus, Domino suffragante, a corpore totius sanctae matris Ecclesiae sequestrarat. 2. Sola penes Galliam Neophytorum haeresis, quot simoniacis muneribus, quasi tot radicibus pullulans, longe lateque prorsus excreverat, et manabat. Contra quam venerabilis Pater apud Brunichildem reginam, Theodericum quoque, et Theodebertum Francorum reges, fortiter expugnavit, 80 donec, collecta generali synodo, hanc sub
Abbreviated transcription (Latin):
iustum uirũ descͥberet ꝓpħa ait. Qui excutit
manus suas ab omĩ munere. Neq enĩdicit qͥ
excutit manus suas a munere: s adiũxit ab
omĩ: qͥa aliud ẽ munꝰ ab obseqͥo. aliud munꝰ
a manu: aliud munꝰ alingua. Munus quippe
ab obsequio ẽ. subiectio indebite impensa. Mu¬
nusamanu: petunia. Alunꝰ a lingua:. fauor.
Qui gͦ sacros ordines tribuit: tunc ab oĩ mune̾
manus excutit: qnͣdo in diinis reb ñ solum

Expanded text:
justum virum describeret propheta, ait: Qui excutit justum virum describeret propheta, ait: Qui excutit manus suas ab omni munere . Neque enim dixit: Qui excutit manus suas a munere, sed adjunxit, ab omni: quia aliud est munus ab obsequio, aliud munus a manu, aliud munus a lingua. Munus quippe ab obsequio, est subjectio indebite impensa; munus a manu, pecunia; munus a lingua, favor. Qui ergo sacros ordines tribuit, tunc ab omni munere manus excuti
Abbreviated transcription (Latin):
Oportet gͦ ut neq ꝑ cõmodũ. neq ꝑ grãm. aut
quoꝵdã supplicationẽ: aliqͦs ad sacros ordi¬
nes consentiatis uł ꝑmitatis adduci. S astu¬
ta turpissime in iqͥtatis cupiditas ñ sufferẽs
tantis se cõmodis. licet turpissimis immo ꝑi¬
culosissim is angustari: cõmodũ satis artifici¬
osũ repꝑit: quo scilicet illos sac̾dotio subli¬
maret. qͥ scilicet sibi post consecrationẽ tan¬
do subiectiores ẽẽ debuissent: qͣnto ñ diuino
qͥn potiꝰ humano iudicio se fuisse ꝓmotos.
preco gregoriꝰ in eugłioꝵ tractatib. ut scili¬
cet frequentiꝰ legi uł audiri potiusset dispu¬
tans: ita inquit. Sunt ñnulli qͥ quidem nũ¬
moꝵ premia ex ordinatione ñ accipiunt: ⁊ tñ
sacros ordines ꝓ humana grã largunt᷑: atꝙ
de largitate eadem laudis solũm retͥbutionẽ
querunt. Hi nimirũ qd̃ gratis atcepunt gra¬
tis non tribuunt: qͥa de impenso officio sc̃ĩta¬
tis. expetunt nũmũ fauoris. Un de bene cũ

Expanded text:
commodum, neque per gratiam, aut quorumdam supplicationem, aliquos ad sacros ordines consentiatis vel permittatis adduci. » Sed astuta turpissimae cupiditatis iniquitas non sufferens tantis se commodis, licet turpissimis, imo periculosissimis angustari, commentum satis artificiosum reperit: quo scilicet illos sacerdotio sublimaret, qui sibi post consecrationem tanto subjectiores esse debuissent, quanto non divino, quin potius humano judicio se fuisse promotos tis Dei praeco Gregorius in Evangeliorum tractatibus, ut scilicet frequentius legi vel audiri potuisset, disputat, inquiens: « Sunt nonnulli, qui quidem nummorum praemia ex ordinatione non accipiunt, et tamen sacros ordines pro humana gratia largiuntur: atque de largitate eadem, laudis solummodo retributionem quaerunt. Hi nimirum, quod gratis acceperunt, gratis non tribuunt: quia de impenso officio sanctitatis, expetunt nummum favoris. Unde bene cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibiti despectiq sint: ⁊ dũ innocentia
pauꝑum displicet. dubiũ ñ est qd̃ p̃mi¬
um illic delicta cõmendet. qͥa ubi aurum
placet. ibi ⁊ uitiũ. Hinc gͥ ñ solũ ordina¬
toris ⁊ ordinati anime letale uulnꝰ infi¬

Expanded text:
prohibiti despectique resiliant. Et dum innocentia prohibiti despectique resiliant. Et dum innocentia pauperis displicet, dubium non est quod praemium illic delicta commendet, quia ubi aurum placet, et vitium. Hinc igitur non solum in ordinatoris et ordinati anim
Abbreviated transcription (Latin):
b diuino munere habere despiciunt. s
p̃miis assecuntur: &̃ sacerdotiũ illic sub¬
sistere du ñ arbitror. Nam uͥ dona suꝑne¬
querit᷑ s magiscont᷑ dm pecunie uenerant᷑.¬
tẽ de eisdem theoderico ⁊ theodeberto francoꝵ
regib post aliqua. fert̾ symoniaca heresis.
que pͥma contra eccłiam dĩ diabolica plan-¬
tatione subrepsit. ⁊ in ipso ortu suo telo
apłice ultionis ꝑcussa atq damata est.
in regni ur̃i finib dñari: cũ in sac̃dotib
fides sit eligenda cũ uita. Si uita deest. fides
meritum ñ h̃t̃: beato ia cobo attestante qͥ
dit. fides sine oꝑib mortua ẽ. Que enim
oꝑa ẽẽ ualeant sacerdotis: qui honores
tanti sacram̃ti coniuncit᷑ obtinere ꝑ p̃¬
miũ: Ex qua reagit᷑ ut ipsi qͦ qͥ sacros
ordines appetunt. ñ uitã corrigere. non
mores componere student: s duitrias qͥb
honor sacer emit᷑ congregare. Hinc fit &̃.
ut insontes ⁊ pauꝑes a sacris ordinib

Expanded text:
r, divino munere habere despiciunt, sed praemiis assequuntur, sacerdotium illic subsistere diu non arbitror. Nam ubi dona supequaeritur, sed magis contra Deum pecuniae Idem de eisdem Theoderico et Theodeberto regibus Francorum post aliqua: « Fertur simoniaca haeresis, quae prima contra Dei Ecclesiam diabolica plantatione subrepsit, et in ipso ortu suo telo apostolicae ultionis percussa atque damnata est, in regni vestri finibus dominari, cum in sacerdotibus fides sit eligenda cum vita. Si vita deest, fides meritum non habet, beato Jacobo attestante, qui ait: Fides sine operibus mortua est. Quae enim opera esse valeant sacerdotis, qui honorem tanti sacramenti convincitur obtinere per praemium? Ex qua re agitur, ut ipsi quoque qui sacros ordines appetunt non vitam corrigere, non mores componere studeant, sed divitias quibus honor sacer emitur satagant congregare. Hinc fit etiam ut insontes 1017 et pauperes a sacris ordinibus
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ cuutatũ desolataꝵ pontifices: gregõriꝰ
uacantib ciuitatib incardinare curabat.
fuerat honore sacerdotali tua fr̃ntas de¬
corata ita ẽ delictis facientib hostili feri¬
tate occupata ⁊ diruta. ut illuc ulteriꝰ
spes remeandi nulla remanserit: in ec¬
cłiam dealirensem quȩ iã diu pontificis¬
ẽ auxilio destituta. cardinalem scdm peti¬
tionis tue modũ. hac auctoritate constitu-¬
imus sine dubio sacerdotẽ. Ita gͦ studio ui¬
gilanti. cũ dĩ amore scdm canonũ p̃cepta
cuncta disꝑone uł ordina: ut ⁊ fr̃nitas tua
sius se desideriis gaudeat ẽẽ potitã: ⁊ eccłia
dei alt̾no gaudio repleat᷑. cardinalem se sus
Pastoralis officii cura nos ammonet. desti¬
dutis eccłiis ꝓpͥos constituere sac̾dotes. qui
gregem dñi debeant cũ pastorali sollici¬

Expanded text:
 civitatum desolatarum pontifices Gregorius vacantibus civitatibus incardinare curabat. fuerat honore sacerdotali tua fraternitas decorata, ita est, delictis facientibus, hostili feritate occupata et diruta, ut illuc ulterius spes remeandi nulla remanserit: in Ecclesiam te Aleriensem, quae jam diu est pontificis auxilio destituta, cardinalem, secundum petitionis tuae modum, hac auctoritate constituimus sine dubio sacerdotem. Ita ergo studio vigilanti cum Dei amore secundum canonum praecepta cuncta dispone et ordina, ut, et fraternitas tua suis desideriis se gaudeat esse potitam, et Ecclesia Dei alterno gaPastoralis officii cura nos admonet destitutis Ecclesiis proprios constituere sacerdotes, qui gregem dominicum debeant pastorali sollici
Abbreviated transcription (Latin):
ter cladem hostilitatis. nec in ciuitate nec
in eccłia tua ẽ ciuquã habitandi licentia: i¬
deoq te auctoritate terracinensi eccł̃ie car¬
dinalem ẽẽ constituimus sacerdotẽ: ut &¬
fundensis eccł̃iȩ pontifex ẽẽ debeas: nec cu¬
ram gub̃nationẽq eius pret̾eas. Itẽ gra

Expanded text:
 cladem hostilitatis, nec in civitate, nec in Ecclesia tua est cuiquam habitandi licentia, ideo te auctoritate nostra Terracinensi Ecclesiae cardinalem constituimus sacerdotem. Fundensis Ecclesiae pontifex esse non desinas, nec curam gubernationemque ejus praetereas, quia ita
Abbreviated transcription (Latin):
eandẽ ꝑueniens domũ. ad opus dñi sui
ut puta hominis deliciis assueti. deli¬
catum panẽ petiuit. S miro omĩpotẽ¬
tis iudicio. qui domini sui salutẽ quere
bat. inuenit mortẽ: & esurienti confer¬
recupiens quib egebat alim̃ta: reo p̃¬
parauit que meruerat torm̃ta. Hac et
dit. cui utputa auunculo nepotẽ suũ
nequaqͣ occultandũ credidit. Iusto aũ
dei agebat᷑ examine. ut qui dnm̃ suum
occidere ñ fuerat ueritꝰ. ipsum qͦq occidẽ¬
dum suus ꝓderet dnm̃ seruus. Bernardꝰ
uͦ hugoni fr̃ĩ suo. hoc idem ꝓtinus nun¬
ciauit. Hugo gͦ cõmunicato cum fr̃ib
suis consilio. licet nepotem suũ seruare ma¬
gis si tam̃ auderet. quã ꝑdere maluisset:
insulano tam̃ castellano ⁊ burgensibus
ut cito uenirent. ac tanti criminis reum
ultione qua dignum arbitrarent᷑ puni¬
rent mandauit. Cui ꝓfecto parcere si uo¬
luisset. haut dubiũ quin ⁊ ipse mag¬

Expanded text:
eamdem perveniens domum, ad opus domini sui, eamdem perveniens domum, ad opus domini sui, ut puta hominis deliciis assueti, delicatum panem petivit. Sed miro Omnipotentis judicio, qui domini sui quaerebat salutem, invenit mortem, et esurienti conferre cupiens quibus egebat alimenta, reo praeparavit quae meruerat tormenta. Hac etedit; cui ut puta avunculo, nepotem suum nequaquam occultandum credidit. Justo autem Dei agebatur examine, ut qui dominum suum occidere non fuerat veritus, ipsum quoque occidendum suus proderet dominum servus. Bernardus vero Hugoni fratri suo hoc idem protinus nuntiavit. Hugo ergo communicato cum fratribus suis consilio, licet nepotem suum servare magis, si tamen auderet, quam prodere maluisset, Insulano tamen castellano et burgensibus et cito venirent, ac tanti criminis reum, ultione, quam dignam arbitrarentur, punirent, mandavit. Cui profecto si parcere voluisset, haud dubium quin et ipse mag
Abbreviated transcription (Latin):
balaam insipientiã corripiusti. Miser itaq
ille hoc tandem miraculo compunctus.⁊
ad cor qͣndoq reuersus. nauigiũ deseruit
⁊ interram se ꝓsternens. ⁊ reũ pectus
pugno ꝑcutiens. ac ubertim lacrimas¬
esfundens. reatus sui penitudinẽ multo
cum gemitu gerere cepit. Prius nãq eum
huius peccati nunquã penituerat. Cũꝙ
post lam̃tum nauiculam iterũ mouere
temptasset. ⁊ eam ut pͥus immobilem ẽẽ¬
uidisset: uoluntate dei certius ĩa cõꝑta.
festim tristis ⁊ merens consueta repeti-¬
um au diuersis in locis dieb ñ pauciᷤ
iam latuisset: & iuxta insulam in qͦd¬
dam tuguriũ ductu cuiusda serui sui
casu diuertiss. seruũ eundẽ itineris sui
ducem ad domum bernardi auunculi sui.
ut panẽ sibi quo famelicã animã refocis¬
laret peteret. esuriebat enĩ transmisit.
Et ille quidẽ quod iubebat᷑ exeqͥ cupiẽs.
mandato eius libenter obediuit: ⁊ ad

Expanded text:
Balaam insipientiam corripuisti. 60. Miser itaque Balaam insipientiam corripuisti. 60. Miser itaque ille hoc tandem miraculo compunctus, et ad cor quandoque reversus, navigium deseruit, et in terram se prosternens, et reum pectus pugno percutiens, ac ubertim lacrymas fundens, reatus sui poenitudinem multo cum gemitu gerere coepit. Prius namque eum hujus peccati nunquam poenituerat. Cumque post lamentam naviculam iterum movere tentasset, et eam ut prius immobilem vidisset, voluntate Dei certius jam compertaet confestim tristis et moerens consueta repetiem diversis in locis diebus non paucis jam latuisset, et juxta Insulam in quoddam tugurium ductu conjusdam servi sui casu divertisset, servum eumdem itineris sui ducem ad domum Bernardi avunculi sui, ut panem sibi, quo famelicam animam refocillaret, peteret esuriebat enim transmisit. Et ille quidem quod jubebat exsequi cupiens, mandato ejus libenter obedivit, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq diu luctatus nicħ ꝓrsus ꝓfeciss socios
aduocat: ⁊ ad auxilium sibi ferendũ inuitat.
Quib statim cũ ammiratione accurrentib.
& ad illam modicam nauiculam ꝓmouen¬
dam. om̃s quas habebant uires impenden¬
tib. illa nichilominus uelut murus immo¬
bilis ꝑseuerat: quippe quã uis diuina om̃i¬
no immobilem faciebat. O rem ammiratiõe
tiam: O admirandã o detestandã burchardi
dem̃tiam. Burchardus sceleris sui immanita¬
tem pariupendit ⁊ negligit: quã lignum
insensibile execratur ⁊ refugit. Nauicula
modica robustoꝵ ualidis impulsib uiroꝵ
oꝑa: qui errantes ad iuam ueritatis conu̾tis.
⁊ supbientes ad grãm humilitatis inflectiᷤ
qui ne in ȩt̃num damnes plerũꝙ tẽporalit
punis. Tu enim nunc ꝑ nauiculȩ immobi¬
litatẽ. hunc uirum iniquũ ut suã neqͥtiã
recognosceret. & tuam iusticiã expauescẽt
monuisti: qui olim ꝑasinȩ loquelã ꝓpħȩ

Expanded text:
Cumque diu luctatus nihil prorsus profecisset, socios Cumque diu luctatus nihil prorsus profecisset, socios advocat, et ad auxilium sibi ferendum invitat. Quibus statim cum admiratione accurrentibus, et ad illam unam modicam naviculam promovendam, omnes quas habebant vires impendentibus, illa nihilominus velut murus immobilis perseverat, quippe quam vis divina omnino immobilem faciebat. O deteilem faciebat. O detestandam Burchardi dementiam! Burchardus sceleris sui immanitatem parvipendit et negligit, quam lignum insensibile exsecratur et refugit Navicula modica robustorum validis impulsibus virorum te, sunt opera, qui errantes ad viam veritatis convertis, et superbientes ad gratiam humilitatis inflectis; qui, ne in aeternum damnes, plerumque temporaliter punis. Tu enim nunc per naviculae immobilitatem hunc virum iniquum, ut suam nequitatem recognosceret et tuam justitiam expavesceret; monuisti; qui olim per asinae loquelam prophetae
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ pͥmũ marchionis uenerabilis
karoli caput ꝑcussisse cõmemorauimꝰ tũ
multas sustinuisset angustias obsessus huma¬
no quidem ad modicum usus auxilio fugit
s diuino ceptis eius obuiante consilio effu¬
ge̾ ñ ualuit. Nam sicut ex ipsuis claruit con-¬
fessione. de turri quidẽ illa egressus. pͥmum
aliquandiui latuit: ac deinde nocturno tp̃re.
sociis quibdam itineris qͦs sibi fideles non
oubitabat secũ assũptis fugam iniit consul¬
cius arbitratus longinquas regiones petere.
ut incognitus apud extraneos securiꝰ se occul¬
taret: & egenam ac miseram uitã sic saltimꝓ
trahendo qualit̾cumq ꝓtelaret. Cum gͥ ad
deuenisset. nauiculam in ripa p̃ꝑatam inue¬
nit: ⁊ in eamascendit. Quam cũ ut in ulti¬
orem dirigeret ripam. a terra repellere tẽp¬
taret: illaocculto diuine uirtutis pondere
p̃ssa. immobilis stetit ⁊ loco moueri ñ potu¬
it. Quod ut sensit. totis incepit uirib uti⁊
ut eam aripa seduceret toto conamine niti-

Expanded text:
quem primum marchionis venerabilis Caroli caput percussisse commemoravimus, cum multas sustinuisset angustias obsessus, humano quidem ad modicum usus auxilio fugit; sed divino coeptis ejus obviante consilio, effugere minime valuit. Nam, sicut post ex ejus claruit confessione, de turre illa egressus, primum quidem aliquandiu latuit, ac deinde nocturno tempore sociis quibusdam itineris, quos sibi fideles non dubitabat, secum assumptis, fugam iniit consultius arbitratus longinquas petere regiones, ut incognitus apud extraneos securius se occultaret, et egenam ac miseram vitam sic saltem protrahendo qualitercunque protelaret. Cum igiturdevenisset, naviculam in ripa praeparatam invenit, et jam eam ascendit. Quam cum ut in ulteriorem dirigeret ripam, a terra repellere tentaret, illa occulto divinae virtutis pondere pressa immobilis stetit, et loco moveri non potuit. Quod ut sensit, totis coepit viribus uti, et ut eam a ripa seduceret, quanto potuit conamine niti.
Abbreviated transcription (Latin):
si quomͦ possem ñ euadere: quã insipientiã
mea ꝑtinaciter excusando. tanto meoꝵ cumu-¬
lo peccatoꝵ. etiam fallaciam addere. fructũꝙ
mͥ humilitatis adimere: & in fastũ uanita¬
tis me maniter extollere. Utilius ẽenĩ mͥ
ut sciar insipiens quod sum: quã ut estimes
sapiens quod ñ sum. Illud nãq non infruc¬
tuosum humili timorem: istud uͦ ruinosum
suꝑbo parere poterit quod absit tumorem.
Quem cum omib aliis uicioꝵ sordib ꝓꝑi¬
tius a me dignetur auertere: qui omnem
omnino suꝑbiam sua damnauit humili¬
tate. amen.

Expanded text:
iamsi quo modo possem evadere, quam insipientiam iamsi quo modo possem evadere, quam insipientiam meam pertinaciter excusando, tanto meorum cumulo peccatorum etiam fallaciam addere, fructumque mihi humilitatis adimere, et in fastum me vanitatis inaniter extollere. Utilius enim est mihi, ut sciar insipiens, quod sum, quam ut aestimer sapiens, quod non sum. Illud namque non infructuosum humili timorem, istud vero ruinosum superbo parere poterit, quod absit, tumorem. Quem cum omnibus aliis vitiorum sordibus propitius a me dignetur avertere, qui omnem omnino superbiam sua damnavit humilitate. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑie petitioni ꝓut ualui parur ⁊ mat̾iã mei
modũ ingenii parit̾ ⁊ eloquii. ut in ipso appa¬
ret effectu tantoꝑe transcendentẽ uł contin¬
gere p̃sumens. multoꝵ me rep̃hensioni si¬
mul ⁊ irrisioni exposui. Eteñ dum stultus
ñ loquit᷑: plerũꝙ sapiens ẽẽ credit᷑. Silentiũ
nãꝙ eiꝰ ñtã putat᷑ sensus inopia: ꝙͣ humili¬
tatis custodia. Unde & ego si omnino siluissẽ
sapiens quide putari potuissẽ: s ñ eo ampliꝰ
sapiens fuissẽ. Nunc aũ quia imꝑitiã meã scͥ¬
bendo ꝓdidi: sapientes inquoꝵ manꝰ hec forte
ꝑuenerint indignabunt᷑ m:. & alii quidem
quoq stultum merito inclamabunt. Qͥd gͦ
erit pater scẽ : quod me tantarerũ euidentia
conuictum poterit excusare: possũ equide
obedientiȩ ur̃a michi auctoritate impositȩ.
ñ in congruam causam obtendere: s cõmo¬
dius arbitror calumnias huuismodi cẽ¬

Expanded text:
piae petitioni, prout valui, parui: et materiam mei piae petitioni, prout valui, parui: et materiam mei modum ingenii pariter et eloquii, ut in ipso apparet effectu, tantopere transcendentem vel contingere praesumens, multorum me reprehensioni simul et irrisioni exposui. Etenim stultus dum non loquitur, plerumque sapiens esse creditur. Silentium nempe ejus non tam putatur sensus inopia, quam humilitatis custodia. Unde et ego si omnino siluissem, sapiens quidem putari potuissem: sed non eo amplius sapiens fuissem. Nunc autem, quia imperitiam meam scribendo prodidi, sapientes, in quorum manus haec forte pervenerint, indignabuntur mihi: et alii quidem quoque stultum merito inclamabunt. Quid ergo erit, Pater sancte, quod me tanta rerum evidentia convictum poterit excusare? Possum equidem obedientiae, vestra mihi auctoritate impositae, non in congruam causam obtendere: sed commodius arbitror calumnias hujusmodi, et
Abbreviated transcription (Latin):
cogebat: Nequaꝙͣ. Nam si uere eũ suoꝵ
reatuũ peniteret: armis relictis uxori dũ
tñ illa maritale debitũ exigeret adherere.
⁊ insudore uultus sui ꝑane suo uesci di¬
stricto fatigatus ieuinio debuiss. Nunc aũ
ut multoꝵ relatione comperimꝰ irãdĩ ñ so¬
lum penitendo ñ curat placare: s corde ob¬
stinato excusationes in ꝑeccatis excusare
⁊ dm̃ magis irritans quã placans. peccatiᷤᷤ
peccata ñ ueret᷑ augmentare. Tim̃dũ ẽ gͥ ei
minũ: subito ueniat iradĩ. ⁊ intẽpore uin-¬
dicte dispdat eũ. forsitan ⁊ ideo tãdiu aliis
punitis seruat᷑: ut si tẽpore sibi indulto
ñ penituerit ⁊ dono misod̃ie dĩ suꝑbe ab-¬
usus fu̾it: iusto dĩ iudicio grauiꝰ infine feria-¬
tur. Qd &ẽ de p̾fato ingrafno ñ absurde sen-¬
tri potest. Et hec quide oĩa infra duos fere
ꝑost mortẽ comitis m̃ses consũmata st̃. Con
uerende ꝑat̾. immo iussioni ac fr̃m meoꝵ

Expanded text:
cogebat? Nequaquam. Nam si vere eum suorum cogebat? Nequaquam. Nam si vere eum suorum reatuum poeniteret, armis relictis, uxori, cum tantum illa maritale debitum exigeret, adhaerere, et in sudore sui vultus pane suo vesci, districto fatigatus jejunio debuisset. Nunc autem, ut multorum relatione comperimus, iram Dei non solum poenitendo non curat placare, sed corde obstinato excusationes in peccatis excusare, et Deum magis irritans quam placans, peccatis pecata non veretur augmentare. Timendum est igitminum, subito veniat ira Dei, et in tempore vindictae disperdat eum. Forsitan et ideo ibi tamdiu aliis invitis servatur, ut, si tempore sibi indulto non poenituerit, et dono misericordiae Dei superbe abusus fuerit, justo Dei judicio gravius in fine feriatur. Quod etiam de praefato Ingrasno non absurde sentiri potest. Et haec quidem omnia infra duos fere post mortem comitis menses consummata sunverende Pater, imo jussioni, ac fratrum meorum
Abbreviated transcription (Latin):
uirouiacũ contendit: & omĩb quȩ ipsiꝰ fue¬
rant mobilib direptis. munitionẽ totam
euertit: ⁊ nemine resistente. intantuuut nec
stipes in loco remaneret incendit. Ipse uͦ
cum iuxta tornacũ ad uillã quandã deuenis¬
set᷑ tornacensib eũ insectantib & cõp̃hen-¬
dere acpunire temptantib. uxore ⁊ ma¬
iore suoꝵ parte rebq fere omĩb amissis.
uix equũ nactus euasit: ⁊ in partes nerui¬
oꝵ duob tantum sociis contentꝰ secessit.
Ubimonast̾iũ qͦddã monachoꝵ adiit:.⁊ timo¬
re magis ut postea patuit humano quã
diuino cõpunctꝰ. monachatꝰ tonsurã ha¬
bitũꝙ ꝑresũpsit. Postea uͦ occasione uxoriᷤᷤ
sine consensu cuiꝰ hoc fecisse asserebat᷑ pau
ꝙͣ fictus arripuerit. Si enĩ uincłm uxoris.
uincłm cõpellebat solui religionis: eis
qͥb tanto abusus fuerat tẽpore cur ñ ab¬
stinuit armis: Nunqͥd ⁊ hoc lex conuigii

Expanded text:
Viroviacum contendit; et omnibus quae ipsius fueViroviacum contendit; et omnibus quae ipsius fuerant mobilibus direptis, munitionem totam evertit, et nemine resistente, in tantum ut nec stipes in loco remaneret, incendit. Ipse vero cum juxta Tornacum ad villam quamdam devenisset, Tornacensibus eum insectantibus, et comprehendere ac punire tentantibus, uxore et majore suorum parte, rebusque fere omnibus amissis, vix equum nactus evasit, et in partes Nerviorum, duobus tantum sociis contentus secessit. Ubi monasterium quoddam monachorum adiit: et timore magis, ut postea patuit, humano quam divino compunctus, monachatus tonsuram habitumque praesumpsit. Postea vero occasione uxoris, sine consensu cujus hoc fecisse asserebatur, paquam fictus arripuerit. Si enim vinculum uxoris vinculum compellebat solvi religionis, eis quibus tanto abusus fuerat tempore cur non abstinuit armis? Nunquid et hoc lex conjugii
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ. uerum hoc suȩ nequitiȩ fructu in
longũ letari ꝑmissus ñẽ. Cũ enĩ quasi ad¬
uersario deiecto tripudiaret: & de damnis
alienis insolent̃ insultaret: repentinꝰ eum
pauor inuasit: & t̾ritũ de flandriȩ finib ex¬
pefati wilłmi ñ erat claruit. innocens erat
suꝑ morte comitis impeteret᷑. & qd ipse ab
eodem willmo cui iam ꝑ subreptionẽ homi¬
niũ fecerat. diffiduciaret᷑. timere cepit. Et
pͥmũ quidẽ ad defensionẽ se parauit: s in
crastino ree tantũ stimulis conscientie eũ
exagitantib. cũ nemo eũ ad huc ꝑsequeret᷑.
uxore ⁊ paucis suoꝵ rebq quas euehere
poterat secũ assumptis. sexto die pꝰt mortẽ
comitis fuge se credidit. fugit nẽpe ut scͥp¬
tura dicit impus nemine ꝑsequente. Ca
stellanus aũ curtͥacensis qui ⁊ antea ei exti¬
terat inimicus. statim ut fugã eiꝰ audiuit.
armata multoꝵ militũ manu munitus.

Expanded text:
partem. Verum hoc suae nequitiae fructu in partem. Verum hoc suae nequitiae fructu in longum laetari permissus non est. Cum enim de adversario dejecto tripudiaret, et de damnis alienis insolenter exsultaret, repentinus eum pavor invasit, et territum de Flandriae finibus expe fati Guillelmi inierat, claruit, innocens erat, super morte comitis impeteretur, et quod ipse ab eodem Guillelmo, cui jam per subreptionem hominium fecerat, diffiduciaretur, timere coepit. Et primum quidem ad defensionem se paravit, se in crastino reae tantum stimulis conscientiae eum exagitantibus, cum nemo eum adhuc persequeretur, uxore et paucis suorum, rebusque, quas evehere poterat, secum assumptis, sexto post mortem comitis die fugae se credidit. « Fugit nempe, ut Scriptura dicit, impius, nemine persequente . » 77. Castellanus autem Curtriacensis, qui antea ei exstiterat inimicus, statim ut fugam ejus audivit, armata multorum militum manu munitus,
Abbreviated transcription (Latin):
cusauerat & ꝑfidie suȩ tenebris obcetatus
ipsius regis aspestib & comitis impuden.¬
ter se ingerere non erubuerat. ⁊ si qͥs eum
suꝑ hoc crimine impetere auderet uirilit̃
sese defensurũ ẽẽ iactauerat: diffidere cepit.
Et pͥmum qͥdem apud suos aliquandiu se
latendo continuit: acdeinde oportunitate
tẽporis nactus. om̃ib post positis suȩ con¬
sulere saluti gestiens a patria ꝓfugit: ⁊ in
t̾ra nr̃a usq in hec tempora me scilicet hec
scͥbente nusquam ultra comparuit. De¬
uiroiuacensis ⁊ ipse sic̃ alioꝵ claruit
confessione conuiratoꝵ unus. quẽ nimirũ
aliisintentus. ⁊ finis ipsiꝰ expectatione sus¬
pensus. intactũ fere reliquerã iniqͥtatẽ suã
nequaꝙͣ tãdiu occultare ualuit: s qͦd in
occulto ꝑpetrauerat. in diciis continuo ma¬
nifestis aꝑuit. Statim enĩ post comitis
occisionẽ & thesauri eiꝰ direptionẽ. uiroi¬
acum regressus: ñ minimã inde secũ attulit

Expanded text:
cusaverat, et perfidiae suae tenebris obcaecatus, cusaverat, et perfidiae suae tenebris obcaecatus, ipsius regis aspectibus et comitis impudenter se ingerere non erubuerat, et si quis eum super hoc crimine impetere auderet, viriliter sese defensurum jactaverat, diffidere coepit: et primum quidem apud suos aliquandiu se latendo continuit, ac deinde opportunitatem temporis nactus, omnibus postpositis suae saluti consulere gestiens e patria profugit, et in terra nostra usque in haec tempora, me scilicet haec scribente, nusquam ultra comparuit. 76Viroviacensis, et ipse, sicut aliorum claruit confessione, conjuratorum unus, quem nimirum aliis attentus, et finis ipsius exspectatione suspensus, intactum fere reliqueram, iniquitatem suam nequaquam tandiu occultare valuit. Sed quod in occulto perpetraverat, indiciis continuo manifestis apparuit. Statim enim post comitis occisionem et thesauri ejus direptionem Viroviacum regressus, non minimam inde secum attulit
Abbreviated transcription (Latin):
Ratrẽ gͦ p̃positi uluericũ quẽ inmortẽ eiꝰ
comurasse supramemoraiuimꝰ cũ aliis fere ui¬
ginti octo de diticiis e carcere ꝓductis. de excel¬
sa durri precipitari fecert̃. sicq homicide illi
⁊ iniqͥs auxiliũ ferendo. parib qͦdãm iniqͥta¬
tis nexib se om̃s obligauerant. Et id̃o quoꝵ
ñ abhorruerant iungi consortio. eoꝵdẽ ñ imme¬
rito st̃ puniti supplicio. Rob̾tũ aũ quẽ ⁊ ip¬
sum ex conuiratis fuisse supra ostendimꝰ. qͥb
ibidem eo qd appło uehem̃ter diligeret᷑. ⁊ mo-¬
dis quibdã excusabilior cet̾is uideret᷑ tute sa¬
tis puniri posse ñ estimabat᷑. secũ abducere de¬
creuert. Q cũ casietũ usq ꝑduxissent: & ille
reatus sui multã penitudinẽ gereret: extra
oppidũ eũ capitis abscisione animaduerti fe¬
um ea gerunt᷑ ingrafnus esnensis unꝰ ex
prenominatis conuiratorib. qͥ patrui
sui theoderici dicasmudensis presidio fretus.
usq in id tẽporis excusationes in peccatis ex¬

Expanded text:
raepositi Guelricum, quem in mortem ejus conjurasse supra memoravimus, cum aliis fere viginti octo dedititiis e carcere productis, de excelsa turri praecipitare fecerunt: sicque homicidae illi et iniquis auxilium ferendo, paribus quodammodo iniquitatis nexibus se omnes obligaverant. Et ideo, quorum non abhorruerant jungi consortio, eorumdem non immerito sunt puniti supplicio. Robertum autem, quem et ipsum ex conjuratis fuisse supra ostendimus, quique itidem eo quod a populo vehementer diligeretur, et modis quibusdam excusabilior caeteris videretur, tute satis puniri posse non aestimabatur, secum abducere decreverunt. Quem cum Casletum usque perduxissent, et ille reatus sui multam poenitudinem gereret, extra oppidum cum capitis abscissione animadverti feum ea geruntur, Ingrasnus Esnensis, unus ex praenominatis conjuratoribus, qui patrui sui Theoderici Discamudensis praesidio fretus, usque in id temporis excusationes in peccatis ex
Abbreviated transcription (Latin):
taq cum abhora diei sexta usq ad nonã utrĩq
diuersis concursib ab aquilonali parte ⁊ orien¬
tali pugnatũ fuiss uexillo qd̾ in signũ fut᷑e
ꝓditionis suꝑ sũmũ eccłie scipetri fastigium
ex ꝓposito constituerant. aduersȩ partis cuneos
accersieit̃: ⁊ porta meridiana aꝑta eos in oppi¬
dum susceꝑunt. Quib ꝓtinus totam uillã
ꝑcursantib & rapinis ac incendiis uniu̾sa
uastantib. Nuillelmꝰ destitutũ se tũ demũ
ꝑsentiens. quod solum suꝑ ẽe uidebat fugã
arripuit: s fuga sera fuit. fugientẽ enimeũ
daniel derremontensis consecutus cõphendit:¬
& armis exutũ comiti wilłmo captuiũ reddi¬
dit. Ipragͥ eodem die a porta septentͥonali usꝙ
ad portam australem spoliata ⁊ incensa. ac miu¬
ditudine militũ innum̾abilicõp̃hensa rex ⁊ comeᷤᷤ
tum abducunt. Quẽ cum postera die castella-¬
no insulȩ custodiendũ cõmendassent. ariam
prexert̃: & ea in deditione recepta. casietũ. &

Expanded text:
taque cum ab hora diei sexta usque ad nonam utrinque diversis concursibus ab aquilonali parte et orientali pugnatum fuisset, vexillo, quod in signum futurae proditionis super summum ecclesiae S. Petri fastigium ex proposito constituerant adversae partis cuneos accersierunt; et porta meridiana aperta eos in oppidum susceperunt. Quibus protinus totam villam rcursantibus, et rapinis ac incendiis universa vastantibus, Guillelmus destitutum se tum demum praesentiens, quod solum superesse videbat, fugam arripuit: sed fuga sera fuit. Fugientem enim eum Daniel Tenremundensis consecutus comprehendit, et armis exutum comiti Guillelmo captivum reddidit. Ypra igitur eodem die a porta septentrionali usque ad portam australem spoliata, et incensa ac multitudine militum innumerabili comprehensa, rex et comes cum adducunt. Quem cum postera die castellano Insulae custodiendum commendassent, Ariam perrexerunt, et ea in deditione recepta, Casletum et
Abbreviated transcription (Latin):
conspirauerant: legatos inde ad regẽ direxe¬
rant: seq ei portas aꝑturos. ⁊ ulłmum tradi¬
turos uirauerant. Ue mundo abscandalis. im¬
mo ue flandriȩ a ꝓditionib. Alirandũ nec mi-¬
nus miserandũ. quod t̾ra infelix. cui dño suo ꝑ
ꝓditionẽ orbari contigerat: ñ aliter quã ꝑ ꝓdi¬
tionẽ aliũ ad quirere ualebat. Et banc quidẽ
pauci iprensiũ disposuerant faciendam. Iudi¬
cauerant nãq cõmodius regie uoluntati pare¬
re: quã imꝑiis wilłmi. ⁊ sibi suspecte potestati
subiacere. Neq hoc ideo ut fert᷑ qd̃ ipsiuis ꝑso¬
nã in aliquo culparent. s quoꝵdã affiniũ eius¬

Expanded text:
conspiraverant, legatos inde ad Regem direxeconspiraverant, legatos inde ad Regem direxerant, seque ei portas aperturos, et Guilelmum tradituros juraverant. Vae mundo a scandalis! imo, vae Flandriae a proditionibus! Mirandum, nec minus miserandum, quod terra infelix, cui domino suo per proditionem orbari contigerat, non aliter quam per proditionem alium acquirere valebat. Et hanc quidem pauci Yprensium disposuerant faciendam. Judicaverant namque commodius regiae voluntati parere, quam imperiis Guillelmi, et sibi suspectae potestati subjacere. Neque ideo, ut ferunt, quod ipsius persona