comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& am̃ de hebrea lingua in aliam
nequaꝗͣ transfertur: ñ qͥa int̾pre¬
tari ñ queant: s sicut aiunt docto¬
res. seruat᷑ in eis antiquitas scĩoris
onib ñ om̃i tp̃re. s tantũ dnĩcis di¬
eb. & quinqͣginta pꝰt d̾ni resurrecti¬

Expanded text:
et amen, de Hebraea in aliam linguam nequaquam transferuntur, non quia intepretari minime queant, sed, sicut aiunt doctores, servatur in eis antiquitas, propter onibus non omni tempore, sed tantum Dominicis diebus et quinquaginta post Dominicam resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
intellectu. uerũ etiam in sermonib
consonantes muenirent᷑. Hȩc fuit
pͥma int̾pretatio uera. ac diuina:
hos lib̾s meditari omniũ gentiũ
in latinũ int̾pretantes: primi eo¬
clesiaꝵ ꝓuisores tradidert̃. Post hȩc
scd̾am editionẽ aquila. terciã ce qͣrtã
teodocion & syminacꝰ edidert̃: ambo
uidei ꝓseliti. Quintã uero & sextam
uerterunt: quiq etiam numerant᷑.
Nam latinoꝵ interprecũ qui de gͤco
in nr̃m eloquiũ transtulerẽ. ut me

Expanded text:
rum etiam et in sermonibus consonantes invenirentur. Haec fuit prima interpretatio vera ac divina. Hos libros meditari omnium gentium in Latinum interpretantes, primi Eprovisores tradiderunt. Post haec secundam editionem Aquila, tertiam et quartam Theodotion et Symmachus ediderunt, ambo Judaei proselyti. Quintam vero et sextam verterunt. Qui etiam et numerantur. 7. Nam Latinorum interpretum, qui de Graeco in nostrum el
Abbreviated transcription (Latin):
alła. in hoc pso utimͣ latinis uerbis:
ꝓpt̾ memoriã tantȩ tribulationis.
in qͣ pace celebrabit᷑ laus cłi. q̃ ꝯtinet᷑
Laudate d̾ inscĩs. Ee qͥa st̾ tria gn̾a ho.¬
minũ qͥ in eugłio sub noĩe lecti. molen¬
diui. agͥ. dicunt᷑. dequib in unitate
fidei pars congregabit᷑: hi tres ps̾i sub
una antiphona cantant᷑. Septu¬
agesima. dnĩca die h̃t unciũ: sabb̃o
pꝰ pascha finẽ. Sig̃cat captiuitatem

Expanded text:
 in hoc psalmo utimur Latinis verbis ob memoriam tantae tribulationis. in qua pace celebrabitur laus Dei quae continetur Laudate Dominum in sanctis. Et quia sunt tria genera hominum, qui ex Evangelio sub nomine lecti, molendini agi dicuntur, de quibus in unitate fidei pars congregabitur, hi tres psalmi sub una antiphona cantantur. Septuagesima Dominica die habet initium, Sabbato post Pas
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ uet̾is testam̃ti: quã humiliorem
intelligimꝰ. Presponsũ ido dictũ.
qd̾ uno incipiente. respondeant ce
teri: p̃dicationẽ noui testam̃ti. quȩ
excellentior est:Lectores &e can¬
tores ad officiũ surgentes. negocia
d̾ni ħnt: sic̃ illis dr. Negociamini duue¬

Expanded text:
nem Veteris Testamenti quam humiliorem intelligimus. Responsorium ideo dictum, quod uno incipiente caeteri respondeant, praedicationem Novi Testamenti quae excellentior est; lectores et cantores ad officium surgentes negotia Domini habent, sicut illis dicitur: Negotiamini, du
Abbreviated transcription (Latin):
ciatos recolit᷑. Retro in eadem parte
ministrant: qr qͣmuis in hac uita fi¬
deles adhuc positi sint. xp̃i tam̃ ȩt̾ni¬
tati semꝑ intendunt. ut ipse dicit.
ei faciem suã presentat. excepto in
uno loco: uͥ demonstrat deuotionẽ
intentissimã quã uere ht̃ in offe̾ndo
sacrificio. Hac quid̾e epĩ salutatione¬
& ppłi responsione: intꝰ affectus utiꝰq
debet eẽ. Prima salutatio ep̃i:. sig̃cat

Expanded text:
rum recolit. Retro in eadem parte ministrant, quia, quamvis in hac vita fideles adhuc positi sunt, Christi tamen aeternitati semper intendunt, ut ipse dicit: ei faciem suam praesentat, excepto in uno loco, ubi demonstrat devotionem intentissimam quam habet in offerendo sacrificio. Hac quidem episcopi salutatione et responsione internus affectus utriusque debet esse. Prima salutatio episcopi significat
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ. Signoꝵ usus a uet̾ testam̃to ẽ
sumptꝰ. Habebant enim filii ifrł tuba s
argenteas: quib ꝯuocabant popłm.
Nos aũ habenius signa erea sonoriora
& durabiliora. significan. tia ora pre¬
tpr̃alia: ñc et̾na. Plectrũ signi. lingua
doctoris. Uincłm quo ligatur signum:
predicationis mod̾atio. Lignũ a quo
tionis. Exquisitio funis sursũ: intel¬
lectus doctoris quantũ ꝓficiat in fub¬
limitate uirtutũ. Retractio funis
beorsum: consid̾atio quantũ laceat
fidelium conuentꝰ. In qua quare
ꝯueniamꝰ duo sunt. Unũ. ut audi¬
amꝰ uidicia nr̃a. siue bona. siue
mala. Alterũ. ut ibi recipiamus
d̾nicũ corpꝰ. Masculi in australi par¬
te stare debent eccłiȩ. feminȩ in bo¬
reali: ut ostendat᷑ firmiores stare
debere contͣ maiores huiꝰ scł̃i estus
ẽẽ. Cancellũ sigñcat caput. Crux ex
ut᷑q parte: brachia & manꝰ. Reliqua
pars corporis ab occidente: quicqͥd cor¬
poris uidetur suꝑeẽ. Sacrificiũ altars:

Expanded text:
. Signorum usus a Veteri Testamento est sumptus, habebant enim filii Israel tubas argenteas quibus convocabant populum . Nos habemus signa aerea sonoriora et durabiliora, significantia ora praetemporalia, nunc aeterna. Plectrum signi, linguam doctoris; vinculum quo ligatur signum, est praedicationis moderatio; lignum a quo tionis; exsecutio funis sursum, intellectus 386 doctoris, quantum proficiat in sublimitate virtutum; retractio funis seorsum, consideratio quantum jaceat fidelium conventus, in quam quare conveniamus duo sunt. Unum ut ibi audiamus judicia nostra, sive bona, sive mala; alterum ut ibi percipiamus Dominicum corpus. Masculi in australi parte stare debent ecclesiae, feminae in boreali, ut ostendantur firmiores stare debere contra majorum hujus saeculi aestus esse. Cancellum significat caput, crux ex utraque parte brachia et manus, reliqua pars corporis ab occidente, quidquid corporis videtur superesse; sacrificium altaris,
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. priusqͣm traderetur. sicut & legi¬
tur ineugłio. Accepit inquit iħc pa¬
nẽ & calicem: & benedicens dedit eis.
sacrificii ymaginarie idem expressit:
p̃ferens similitudinẽ dm & saluato¬
Hoc gͦ sacrificiũ om̃ib xp̃ianis celebra¬
re preceptũ est. relictis ac finitis uida¬
icis uictimis: quȩ in seruitutẽ ueteris
ppłi celebrau imꝑata sunt. Hoc itaq¬
semꝑ accipiuntur. Sic enĩ placuit spi
intͣret. qͣm ceteri cybi. & id̾o ꝑ uniuer¬
sũ orbem mos iste saluatoris est.
Sp̃c scĩ grã inspirante dicendu est qͥd¬
sola benedictione ep̃oꝵ uł sacerdotum.¬

Expanded text:
legitur in Evangelio: Accepit, inquit, et calicem, et benedicens dedit eis .sacrificii imaginarie idem expressit, praeferens similitudinem Domini et SalvatoHoc ergo sacrificium Christianis celebrare praeceptum est, relictis ac finitis Judaicis victimis, quae in servitute veteris populi celebrare imperata sunt. Hoc itaqs accipitur. Ex hoc enim placuit Spirintret quam caeteri cibi. Nam ideo per universum orbem mos iste servatur. Neque sancti gratia inspirante dicendum est qusola benedictione episcoporum vel sacerdotum
Abbreviated transcription (Latin):
tatis: missa celebrabat᷑. Preferri deb
thuribułu cum incenso. subseqͥ aco¬
spm̃ scm̃. Incensum: odorem boni oꝑiᷤ
scribaꝵ acoliti qui portant diuinas
scͥpturas. p̃cedunt: ad illuminanda
corda fideliũ. In loco sapientrũ. dia¬

Expanded text:
tatis, missa celebrabatur. Praeferri debet thuribulum cum incenso, subsequi acoSpiritum sanctum, incensum odorem boni operiscribarum acolythi qui portant divinas Scripturas, et praecedunt ad illuminandum corda fidelium; in loco sapientium subdia
Abbreviated transcription (Latin):
ascensioni se cõmendans. Missa est
tantũ ab offenda: usq ite missa est.
Cathecumini ab eccł̃ia ñ sunt ex¬
pellendiante eugłium. cũ precipiat᷑
ẽẽ predicandũ: s ante sacrificium.
cui ñ nisi renatis licet int̾esse. Diabo¬
lus in quadragesima acrius hu¬
manũ genus impugnat. Ideo tc̃
uedictione Ab hora tercia usꝙ¬
ad horã nouã papa tellesphorus mis
lit. Hora .iii. crucifixꝰ est uideoꝵ lin¬
guis: uͭi. crucem ascend̾: ixͣ. spm emisit.
ostituit: quia ea hora ipso nato angłi
t᷑. qͣsi in exordio natiuitatis eiꝰ: quia ex
utero matͥs spũ scõ repletus fuit. Cad̾e
rõne innatiuitate scĩ ioħis baptistȩ:
celebrat᷑ pͥmo mane. In missa ꝓ de
afficim᷑ ꝓ cari nr̃i tristicia. Et q cele¬
brat᷑ ad imitationẽ mortis xp̃i. oscłm
ñ datur hic: qͥa ibi est purgatio mor¬
tui hominis ꝑ sacrificiũ sacerdotis.

Expanded text:
ascensioni se commendat. Missa est ascensioni se commendat. Missa est tamen ab offerenda usque Ite, missa est. Catechumeni ab ecclesia non sunt expellendi ante Evangelium cum praecipiatur eis ad praedicandum, sed ante sacrificium, cui nonnisi renatis licet interesse. Diabolus in Quadragesima acrius humanum genus impugnat, ideo tuncaddita benedictione. Ab hora tertia usque ad nonam papa Telesphorus misslit, hora enim tertia crucifixus est Judaeorum linguis; sexta crucem ascendit, nona spiritum emisit. nstituit, quia ea hora ipso nato angelitur quasi in exordio nativitatis ejus, quia ex utero matris Spiritu sancto repletus fuit. Eadem ratione in nativitate sancti Joannis Baptistae celebratur primo mane. In missa pro mafficimur pro nostri chari tristitia, et quia celebratur ad imitationem mortis Christi; osculum non datur hic, quia ibi est purgatio mortui hominis per sacrificium sacerdotis.
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ stantib. eleuant calicẽ de altari
& inuoluunt in sudario. & reponunt.
Duȩ crues factȩ iuxta calicem: docent
xp̃m ꝓ duob ppłis crucifixiĩ. Oblata
in calice: sig̾cat corpus dñi. Uinum
unt᷑ calicẽ: intͣ corpꝰ sanguinẽ. Subdi¬
aconi recedentes a facie epi. cũ inci¬
pitͣ pat̾ nr: significant mulieres se¬
pulto dno a monum̃to recedentes.
pulturȩ xp̃i latitudine caritatis pati-¬
lici: ostendit corpꝰ xp̃i qd̾ resurrex̃
a mortius. Pars a sacerdote comesta.
t̾ra manentis. Pars relicta in alta¬
ri. qͣ eccłia uiaticũ sͥ sumit: sig̃cat
corpꝰ fideliũ iacens in sepulchris.
Hec pais remanet in altari usq ad
finẽ misse: qr usq in finem scłi cor¬
pora scõꝵ quiescent in sepulchris.
Mundicia corporał: sig̃cat mundi
ciã ppłi fidelis. Dñs ascensurꝰ incelũ
benedixit discipłis: & sacerdos oĩb
rite ꝑactis. benedicit ppło atq salu¬
tat. Deinde ad orientẽ conuertit᷑: xp̃i

Expanded text:
retro stantibus elevant calicem de altari, et involvunt in sudario et reponunt. Duae cruces factae juxta calicem docent Christum pro duobus populis crucifixum. Oblata in calice significat corpus Domini. Vinum intra calicem, intra corpus et sanguinem. Subdiaconi recedentes a facie episcopi cum incipitur Pater noster, significant mulieres sepulto Domino a monumento recedentes. pulturae Christi latitudine charitatis patlici ostendit corpus Christi quod resurrexit a mortuis. Pars a sacerdote comesta terra manens. Pars relicta in altari quam Ecclesia viaticum sibi sumit, significat corpus fidelium jacens in sepulcris: haec pars remanet in altari usque ad finem missae, quia usque ad finem saeculi corpora sanctorum quiescunt in sepulcris. Munditia corptiam populi fidelis. Dominus ascensurus in coelum benedixit discipulis, et sacerdos omnibus rite peractis benedicit populo atque salutat; deinde ad orientem conversus Christi
Abbreviated transcription (Latin):
laus t̾rena monstretur. O fferto¬
ria quȩ in sacͥficioꝵ honore can¬
tant᷑. eccł̃iasticꝰ liber indicat. uetes
cantare solitos quando iuictimnȩ
uminolabant᷑. Sic eium dicit. Por¬
rexit inqͥt sacerdos manũ suam
in libationẽ. & lauit de sanguine
uuȩ. & fudit infundam̃to altaris
odorẽ diuinũ excelso pͥncipi. tẽ ex¬

Expanded text:
latione consoletur. Offertoria, quae in sacrificiorum honore canunt ecclesiasticus liber inditium est, veteres cantare solitos, quando victimae immolabantur, sicut enim dicit: porrexit, inquit, Sacerdos manum suam in libationes, et libavit de sanguine uvae, et fudit in fundamentum altaris odore
Abbreviated transcription (Latin):
hic eleuata uox sacerdotis. sigc̃at ex¬
clamationẽ centurionis dicentis.
Uere. filius d̾i erat. Interim stabant
ep̃i. Minorib aũ discipłis ita intu¬
entib. apłis uͦ latitantib uenit nicho¬
demꝰ & ioseph. & depositũ corpꝰ inuol¬
uit in syndone munda. & posuert̃

Expanded text:
Hic elevata vox sacerdotis, significat exclamationem Centurionis dicentis: Vere Filius Dei erat iste . Iterum stabant episcopi; minoribus autem discipulis ita intuentibus, apostolis vero latentibus, venit Nicodemus et Joseph, et depositum corpus involverunt in sindone munda
Abbreviated transcription (Latin):
uii. petitiones continent᷑: s in trib
pͥmis et̾na poscunt᷑:. In seq̃ntib. uͦnͬ
da petuntur. Nam cum diciꝰ. scĩfice¬
uoluntas tua sicut in celo & in terra:
illa uita sꝑantur. uͥsc̃ificatio di & uo¬
luntas & regnum in scĩs suis immor
dium cybi ad exemplũ frat̾nȩ indul¬
gentiȩ postulatur. Hic ne in peccati
temptationẽ incidamꝰ: exposcimꝰ. Hic
p̾t omĩa ut amał liberem: ci auxiliũ

Expanded text:
 sed in tribus primis aeterna poscuntur, in sequentibus quatuor da petuntur. Nam cum dicimus: Sanctificeua, sicut in coelo et in terra. illa vita sperantur, ubi sanctificatio Dei, et voluntas, et regnum in sanctis suis immortdium cibi, venia de exemplo fraternae indulgentiae postulatur. Hic ne in peccati tentationem incidamus, exposcimus. Hic post omnia, ut a malis liberemur, Dei auxilium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯt̾ea mittit pontifex stio.¬
oleũ suꝑ altare. in medio altaris
crucẽ ex eo faciens: & suꝑ .iiii. angu¬
los altaris. Et quide satis congrue
ordo seruatur: ut pꝰt emundationẽ
ꝑ aquã & reliqͣ quȩ dicta sunt. ꝑfun¬
bat᷑ altare oleo: quia & scã eccł̃ia pͥus
aqua mundat᷑. in fonte baptismatis:
& sic unctione insignit᷑ ꝑ manꝰ ponti¬
ficis. ut spc̃ scĩ in se mereat᷑ aduentũ.
Nam oleum grãm significat sp̃c scĩ.¬
ad diligencłu dm & ꝓximũ. Dehine
insignit᷑ altare sacroscĩ crismatis
unctione: & interĩ cantat᷑ antipho
telligamꝰ plenitudinẽ grẽ quȩ p̃ces¬
sit in capite. & postea refullit in corꝑe:
cũ mnisso desuꝑ spũ. data ẽ apostolis
manifesta karismatũ grã. dequa dic̃¬

Expanded text:
ea mittit pontifex oleum super altare, in medio altaris crucem ex eo faciens et super quatuor angulos altaris. Et quidem satis congrue ordo servatur ut post emundationem per aquam et reliqua quae dicta sunt perfundatur altare oleo, quia et sancta Ecclesia prius aqua mundatur in fonte baptismatis et sic unctione insignitur per manus pontificis ut Spiritus sancti in se mereatur adventum, nam oleum gratiam significat Spiad diligendum Deum et proximum. Dehinc insignitur altare sacrosancti chrismatis unctione, et interim cantatur antiphontelligamus plenitudinem gratiae, quae praecessit in capite, et postea refulsit in corpore, cum misso desuper spiritu, data est apostolis manifesta chrismatum gratia, de qua dic
Abbreviated transcription (Latin):
& eccłiȩ. Prima secreta sig̃cat illud
tempꝰ. quando xp̃c uenit ad diem
festũ non manifeste s qͣsi in occulto:
uł illud qñ in xp̃o latebat agnus
paschalis immolandꝰ. quod erat se¬
crecũ omnib usq indiem cenȩ. qñ
discipłis aꝑuit. In hac secreta uocat᷑
sacrificiũ oblatio: a dnsuobiscum

Expanded text:
illud tempus quando Christus venit ad diem festum non manifeste sed quasi in occulto, vel illud quod in Christo latebat, Agnus paschalis immolandus, quod erat secretum omnibus usque in diem coenae, quando discipulis aperuit. In hac secreta vocatur sacrificium oblatio. A Dominus vobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑: depressa anmonitione uet̾is testa¬
m̃ti. hoc excitet᷑. Inu̾su quẽ solꝰ cantat:
ãmonet. ut secum tractet fragilitat̃e suã.
eos qui consid̾atione ꝓpͥe fragilitatis. qͥe¬
quid agunt humiliꝰ agunt. Hic illos de
ꝓcedunt duodies sepulturȩ: sequit᷑ terciꝰ
resurrectionis głe. Lector uł cantor offi¬
cũ suũ aucturi sup̃ gradui ascendunt.
qͥa doctor ꝑfectione uitȩ uulgus debet
nit᷑ in thuribulo suꝑ prunas incensũ:
ut suauẽ emittat odorẽ bonoꝵ oꝑum
Hec suꝑus exposita st̃. Deinde diaconꝰ
accepta benedictione. & ꝯfirmata cru-¬
cis imp̃ssione. ut securꝰ incedat. de al¬
tari eugłium sumit. si nistro brachio
suꝑponit: qͥa in uita tpr̃ali necẽe est
eugłium p̃dicari. Depositio baculoꝵ
humilitatẽ sig̃cat fideluĩ: uł ne uide¬
ant᷑ similes uideis harundinẽ tenen¬
tib inconspectu crucifixi. Thuribu¬
lũ portat᷑ suꝑ tribimal ante eugłiũ:¬
qr xͥ oꝑa precessert̃ eius doctrinã. ut

Expanded text:
 depressa admonitione Veteris Testamenti, hic excitetur. In versum quem solus cantat, admonet ut solus retractet fragilitatem suam. eos qui consideratione propriae fragilitatis quidquid agunt, humilius agunt; hic illos quiecedunt duo dies de sepulcro, sequitur tertius resurrectionis gloriae; lector vel cantor officium suum acturi supra gradum ascendunt, quia doctor perfectione vitae vulgus debet nit in thuribulo super prunas incensum ut suavem emittat odorem bonorum operum, haec superius exposita sunt. Deinde diaconus accepta benedictione, et confirmata crucis impressione ut securus incedat, de altari Evangelium sumit, sinistro brachio superponit, quia in vita temporali necesse est Evangelium praedicari; depositio baculorum humilitatem significat fidelium, vel ne videantur similes Judaeis arundinem tenentibus in conspectu crucifixi. Thuribulum portatur super tribunal ante Era praecesserunt ejus doctrinam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
turas conu̾tit. Cuiꝰ editione genaliter
ueratior sit in sententiis: & clariorin
uerb.Librum sapĩȩ salomon sc̃p¬
sisse ꝓbatur: testimoniis illis quib
legitur. Tu inqͥt elegisti me regem
ppło tuo: & dixisti. edificare templũ
in noĩe scõ tuo: & in ciuitate habita¬
tionis tuȩ. Hoc opus hebrei ut qui
turas recipiebant: s postꝗͣ compre¬
hendentes xpm int̾fecert̾: menio¬
rant᷑ in eode libro tam euidentissi¬
ma de xp̃o testimonia. quib dr.

Expanded text:
turas convertit: cujus editione generalitero eo quod veneratior sit in sententiis, et clarior in verbis. Librum Sapientiae Salomon scripsisse probatur, testimoniis illis quibus legitur: Tu me, inquit, elegisti regem populo tuo, et dixisti ut aedificarem templum in nomine sancto tuo, et in civitate habitationis tuae . 9. Hoc opus Hebraei ut quituras recipiebant. Sed postquam comprehendentes Christum interfecerunt, memorantes in eodem libro tam evidentissima
Abbreviated transcription (Latin):
aliud officiũ: oremꝰ dicendo. mones
unũquẽq ad se redire: conscĩas suas
disciitere: seipsum holocaustũ d̾o of
iriditate & humore. Illud splendr
nitore: isti uirtute. Postea cantante cho¬
ro. susceptis oblationib a popło: ep̃c
reu̾titur ad altare. Xp̃c susceptis fi¬

Expanded text:
aliud Officium, Oremus dicendo, monet unumquemque ad se redire, conscientias suas discutere, seipsum holocaustum Deo offviriditate et humore. Illud splendet nitore, isti virtute. Postea cantante choro, susceptis oblationibus a populo, episcopus revertitur ad altare. Christus, susceptis fi
Abbreviated transcription (Latin):
Doce nos orare: id est compone nobis
p̃ces. Statimq dns de libro iuris
celestis docuit. quom orarent. uł qͦmͦ
dum̃ deprecarent᷑. Ex hoc ꝑducta est¬
consuetudo eccłiȩ dñm precib exposce¬
re. contͣ egritudinẽ animȩ: & uti p̃cib
ad instar earum. quas constitint xp̃c:¬

Expanded text:
e nos orare, id est, compone nobis preces. Statim Dominus, de libro juris coelestis, docuit quomodo orarent vel quomodo Deum impetrarent. Ex hoc perducta consuetudo Ecclesiae Deum precibus exposcere contra aegritudines animae, et uti precibus ad instar earum quas constituit Chris
Abbreviated transcription (Latin):
sallere usum eẽ .ꝓximꝰ
primũ post moysen & dauid ꝓ¬
pħam: in magno myst̾io ꝓdit eccłia.
ic eni a puericia in hoc minꝰ specialit̾
a cłno electus: & cantoꝵ pͥnceps. psal¬
psalteriũ iccirco cum melodia canti¬
lenaꝵ suauiũ ab eccłia frequentat᷑:
qͦ faciliꝰ animi ad compunctionẽ flec¬
tant᷑. Primituia aũ eccłia ita psalle¬
bat. ut modico flexu uocis faceret
resonare psallente: ita ut ꝓnunci¬
anti uicinior eet. qm canenti. P rop
spũales consuetudo ẽ cantandim
stituta: ut qͥa uerb̃ non cõpungun¬
t᷑. suauitate modulationiᷤᷤ mulce¬
ant᷑. Sic namq & b̾isimꝰ augusti
nꝰ in libͥs confessionũ suaꝵ consue¬
tudinẽ canendi approbat in ecelia.
ut pꝰt oblectam̃ta inquit aurium.
infirmior animꝰ ad effectũ pietatis
exurgat. Nam in ipsis scĩs religio¬

Expanded text:
sallere usum esse primum post Moysen David prophetam, in magno mysterio prodit Ecclesia. Hic enim a pueritia in hoc munus specialiter a Domino electus, et cantorum princeps, psalpsalterium idcirco cum melodia cantilenarum suavium ab Ecclesia frequentatur, quo facilius animi ad compunctionem flectantur. 2. Primitiva autem Ecclesia ita psallebat, ut modico flexu vocis faceret resonare psallentem, ita ut pronuntianti vicinior esset quam canenti. Proptespirituales, consuetudo cantandi est instituta, ut qui verbis non compunguntur, suavitate modulaminis moveantur. Sicnus in lib. Confess. suarum consuetudinem canendi approbat in Ecclesia, ut per oblectamentum, inquit, aurium, infirmior animus ad affectum pietatis exsurgat. Nam in ipsis, ait, sancti
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ xp̃c & ꝑ suos apłos dedit. Illa lex
uetus uelut radix est: hec noua uelut
fructus ex radice ẽ. Ex lege enĩ uenit᷑¬
nifestus ẽ: ante in lege predicatus ẽ.
Immo ipse in ꝓpħis locutus ẽ: sicut¬
scͥptum est. Qͥ loquebar ꝑ propħas.¬
osũ. adsũ. Legem quidem p̃mitens. uelut
om̃ib p̾stans: ideo in illam oꝑantib¬
bona t̾re quȩ mitebant᷑: hic uͦ sub
gr̃a ex fide uiuentib regnũ celeste
hebreoꝵ traditionẽ hi scriptores ha
aũ & ruth & samuel primã partẽ
scpͥsit samuel. sequentiã samuelis
usq ad calcẽ. scripsit dauid. Mala
sisse putant: alii unũ ex ꝓpħis. Psal¬
elchana. ebiazab. Sut qͥ esdram
canticoꝵ. Ysaias scͥpsit librũ suum
Iheremias scripsit librũ suũ. cum
lam̃tationib suis. Uiri synagoge
post incensam legem a chaldeis¬

Expanded text:
tum et suos apostolos dedit. Illa lex vetus velut radix est, haec nova velut fructus ex radicenifestatus est, ante in lege predictus est, ymmo ipse in lege locutus est iscriptum est: Qui loquebar, ecce adsum: legem quidem praemittens, velut omnibus pbona terrae promittebantur, hic vero sub gratia ex fide viventibus regnum coeleste Hebraeorum traditionem 374 hi scriptores habautem et Ruth, et Samuelis primam partem conscripsit Samuel; sequentia Samuelis usque ad calcem scripsit David. Malacsisse putant, alii unum ex prophetis. 2. PsalElcana, Abiasaph. Sunt qui et Esdram, canticorum. Isaias scripsit librum suum, Jeremias librum suum cum lamentationibus ejus. Viri synagogaepost incensam legem a Chaldaeis
Abbreviated transcription (Latin):
in mediolanensi eccłia celebrari ce¬
ꝑunt. Cuiꝰ celebritatis deuotio: de¬
uat᷑ uł celebratur. Carmina autẽ
duob choris alternatĩ conemnentib.
qͣsi duo seraphyn duoq testam̃ta
inuicẽ sͥ conclamantia Apud lati¬
antiphonas insticuit. exemplũ gre¬
coꝵ imitatꝰ. dehinc in cunctis regi¬
onib occidius idem usus increbuit.
Responsoria ab italis longo ante
tempore st̃ reꝑta: & uocata hoc no¬
mine. qd̾ uno canente. chorꝰ conso¬
nando respondeat. Ante aũ id solus
quisq agebat: nc̃ interđi unꝰ. interdũ
duo uł tres cominunit̾ cantant. choro
in plurib respondente.

Expanded text:
ia Mediolanensi celebrari coeperunt. Cujus celebritatis devotio deias observatur. Carmina autem duobus choris alternatim concinentibus, quasi duo seraphim duoque Testamenta invicem sibi conclamantia. Apud Latiantiphonas instituit, Graecorum exemplum imitatus; ex hinc in cunctis Occiduis regionibus earum usus increbuit.Responsoria ab Italis longo ante tempore sunt reperta, et vocata hoc nomine quod, uno canente, chorus consonando respondeat. 371 Antea autem id solus quisque agebat; nunc interdum unus, interdum duo, vel tres communiter canunt, choro in plurimis respondente.
Abbreviated transcription (Latin):
uite gaudia suspirare. Hic plantus
hic dolor in gaudiũ uertitur: cum
ad patriã aqua exulamꝰ nc̃. peracta
ꝑegͥnatione ꝑuenitur. llude sequitur.
Conscidisti saccũ meũ. Saccus quippe ex
lanis capraꝵ & hedoꝵ contexitur. Hedi
uͦ quia petulca ammalia sunt: ꝓ pec¬
catorib in scͥptura ponunt᷑. Saccus gͦ
nr̃ conscinditur: cum passibilitas & mor¬
talitas humanȩ naturȩ de peccato ue¬
mens. in ĩmortalitatẽ mutat᷑: & leticia
incõmutabilis de reparata ĩmortalita
in carne peccato. ñ punget conscientiã
spina peccati: q̃ tanco eẽt in recorda¬
tione tristior: qͣnto fuiss ꝑpetratione
redda tͥ. Beati enĩ qui habitant in do¬
mo tua: in scła scłoꝵ laudabunt te.
Huic tam iocunde tamq festiuȩ dedi-¬
cationi gaudens. festiuus q intererit:
qͥ in hoc templo manu facto accepta ue¬
ste nuptiali. tempłu quod ipse ẽ sem̃
inuiolatũq usq ad hanc eternã min¬

Expanded text:
vitae gaudia suspirare. Hic planctus, vitae gaudia suspirare. Hic planctus, hic dolor in gaudium vertitur , cum ad patriam, a qua nunc exsulamus, peracta peregrinatione, pervenitur. Unde et sequitur: « Conscidisti saccum meum . » Saccus quippe ex lanis caprarum et haedorum contexitur. Hoedi vero quia petulca animalia sunt, pro peccatoribus in Scriptura ponuntur. Saccus ergo noster conscinditur cum passibilitas et mortalitas humanae naturae de peccato veniens, in immortalitem commutatur, et laetitia incommutabilis, de reparata immortalitatin carne peccato, non punget conscientiam spina peccati, quae tanto esset in recordatione tristior, quanto fuisset perpetratione reddam tibi. « Beati enim qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te . » Huic tam jucundae tamque festivae dedicationi gaudens festivusque intererit, qui in hoc templo manufacto, accepta veste nuptiali templum Dei, quod ipse est sanctum inviolatumque usque ad hanc aeternam in
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am ꝓ gr̃a: idest ꝓ gr̃a fidei diu̾sa ka¬
rismata. Hinc est qd̾ consecrato altari.
crismant᷑ in parietib ille duodecĩ cru¬
ppłis & gentib manifestare studuert̃.
Peracta deniq consecratione. albis uela¬
iminib cooꝑitur altare: quib & sacra¬
mentũ intelligit᷑ nouitatis: & p̃nmn¬
ciat᷑. sicut cũ de baptizatis loquerem̃
dictũ est. gła future incorruptionis.
huiꝰ enĩ templi ñ manu facti. tunc uera
& ꝑfecta erit consecratio: cũ passibile
hoc induerit impassibilitatẽ. & morta¬
le hoc acceꝑit immortalitatẽ: & cõple¬
tũ fuerit in corpore. qd̾ iam p̃cessit inca¬
pite. Unde in psalmo qui intitulat᷑ in
dedicatione domꝰ. ex uoce mediatoris.
Conu̾tisti planctũ meũ in gaudiũ mͥ: col¬
scidisti saccũ meũ. & circimmidedisti me
leticia. Panctũ dicit mortalitatẽ nr̃am:
q̃ tanidui deflenda ẽ. qͣmdiu ꝑegrina¬
mur ado. & differtur nob̃ uisio pacis:
qua ꝑfruentur quib suaue ẽ dolere in

Expanded text:
a , » id est, per gratiam fidei diversa chrismata. Hinc est, quod de consecrato altari chrismantur in parietibus illae duodecim crupopulis et gentibus manifestare studuerunt. Peracta denique consecratione, albis velaminibus cooperitur altare, quibus et sacramentum intelligitur novitatis, et praenuntiatur, sicut, cum de baptizatis loqueremur dictum est, gloria futurae incorruptionis. Hujus enim templi non manufacti tunc vera et plena erit consecratio, cum passibile hoc induerit impassibilitatem, et mortale hoc acceperit immortalitatem, et completum fuerit in corpore, quod jam praecessit in capite. Unde in psalmo, qui jam intitulatur: In dedicatione domus, ex voce mediatoris tConvertisti planctum meum in gaudium mihi, conscidisti saccum meum, et circumdedisti me laetitia . » Planctum, dicit mortalitem nostram, quae tandiu deflenda est, quandiu peregrinamur a Deo; et differtur a nobis visio pacis, qua perfruentur, quibus suave est dolere in
Abbreviated transcription (Latin):
ad flammã pietatis: cũ cantatur.
quasi ñ cantat᷑. Om̃s enĩ affectus nr̃i
ꝓ sonoꝵ diu̾sitate uł nouitate nescio
qͣm occulta familiaritate excitan¬
eundẽ dauid ꝓpħam condidisse ce
cecinisse: manifestũ est. Deinde &
alios ꝓpħas. Postea quide & tres
pueri infornace positi. conuocata¬
omĩ creatura. creatori omnium
in psalmis canendis. ñ solum ꝓpħaꝵ¬

Expanded text:
 cum cantatur, quam si non cantetur. Omnes enim affectus nostri, pro sonorum diversitate, vel novitate, nescio qua occulta familiaritate excitaneumdem David prophetam condidisse ac cecinisse, manifestum est, deinde et alios prophetas. Postea quidem et tres pueri inomnium creatura, creatori omnium et psalmis canendis, non solum p
Abbreviated transcription (Latin):
iobi reuelatũ est de morte agni: hoc
dni: & cantatur de psalmis. Si obli¬
passionẽ dni. quã predicauert̃ apłi.
Abascensione cdn usq ad pentecosten.
cantat᷑ de festõ. s & apocalipsis leg̃x.
qͥa reuelatꝰ est di filius cũ ad celos as¬
cendit. cunctis ubentib: & multa q̃
ante clausa fu̾ant. ab ipsa die reuela¬
ta patuert̃. Ab octauis pentecosten
usq ad kł. augusti. legunt᷑ libri regũ:
Cantat᷑ ds omniũ: qm̃ sicut saul. & dd̃¬
uitia & demones. Unde apłs. Nonẽ¬

Expanded text:
i revelatum erat de morte Agni hoc a Domini, et decantatur de psalmis, Si oblipassionem Domini quam praedicarunt apostoli. Ab Ascensione usque ad Pentecosten cantatur de festo, sed Apocalypsis legitur, quia revelatus est esse Dei Filius, cum ad coelos ascenderet, cunctis videntibus, et multa quae ante clausa fuerunt, ab illa die revelata patuerunt. Ab octavis Pentecostes usque ad Kalendas Augusti leguntur libri Regum, et cantatur Deus omnium. Quoniam sicut Saul et Davvitia et daemones. Unde Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħaꝵ uolumina q̃ fuerunt a gentib
corrupta. correxit: totumq testam̃tũ
in .xxii. libros constituit: ut cot libri
eẽnt in lege: qͦt habentur & luterȩ.
Pruã post esdram editionẽ de hebreo
dert̃. sub ptolomeo egiptio rege suc¬
cessore alexandri. qͥ in legendo studi¬
osus fuit: omniũq libros gentium
munũ congregauit. Iste enĩ ab ele¬
araro qͥ erat pͥnceps sacerdotũ multa
dona mittens ad templũ. petiit ut
seniores de .xii. tribub isrł transmit¬
derent᷑: qui interpretarent᷑ õs libͦs.
Et ut fidem int̾precationis adũtereit:
singłis eoꝵ qui fuerant destinati.
singłas cellulas dedit: & signans õib
om̃s scpturas iussit int̾pretari. Qi¬

Expanded text:
 volumina, quae fuerant a gentibus corrupta correxit; totumque Testamentum in XXII libros constituit, ut tot libri essent in lege, quot habentur et litterae. 4. Primam post Esdram Editionem de Hebraeo derunt sub Ptolomaeo Aegyptio rege, successore Alexandri, qui in legendo studiosus fuit, omniumque libros gentium 375 congregavit. Iste enim ab Eleazaro, qui erat princeps sacerdotum, multa dona mittens ad templum, petiit ut seni de duodecim tribubus Israel transmitterentur, qui interpretarentur omnes libros. Et, ut fidem interpretationis adverteret, singulis corum qui fuerant destinati singulas cellulas dedit, et assignans omnibus omnes Scripturas, jussit interpretari.
Abbreviated transcription (Latin):
ouũ u̾boꝵ int̾pretatione consistit
hoc ẽ laus đi. De cuiꝰ myst̾io ioħes
in apocalipsi refert. sp̃u reuelante
uidisse & audisse uocem celestis ex¬
truoꝵ dicentiũ alła. Ex quo nullꝰ¬

Expanded text:
orurn Interpretacione consistit, hoc est laus dei, de cuius misterio Iohannes in apockalipsi refert spiritu revelante se audivisse vocem celestis exitruorum dicencium Alle
Abbreviated transcription (Latin):
legitimis p̃finitis q dieb ex lege &
tur: & hȩc de ueteri patrũ institutio¬
ne seruantes. Est autẽ lectio. ñ par¬
ua audientiũ edificatio. Unde opor¬
tet. ut qͣndo psallitur. psallatur ab
om̃ib: quando oratur. oret᷑ ab om̃ib
Cumꝙ legitur lectio: facto silentio
eque audiatur ab omnib. Nam &
sicunc suꝑueniet quisquã. cũ lectio
celebrat᷑. ad oret tantũ dm.: & p̃signa¬
ta fronte. aurẽ sollicite accõmõdet.
Patet tempꝰ orandi cũ om̃s oramꝰ: patet
cũ uoluerit orare priuatĩ. Obtentu
or̃onis neꝑdideris lectionẽ: quia ñ
paratã. cum orandi potestas in ꝓmp¬
tuẽ. Nec putes paruã nasci utilitatem.
ex lectionis auditu: siquide oratio ip¬
sa fit pinguior: du mens recenti lecti
gines currit. Nam & maria soror
marthȩ q̃ sedens ad pedes iħu sorore
neglecta. uerbũ attentiꝰ audiebat. bo¬
nã partẽ sͥ elegisse d̾n uoce firmat᷑.¬

Expanded text:
legitimis praefinitisque diebus, ex lege et tur, et hoc de veteri Patrum institutione servantes. Est autem lectio non parva audientium aedificatio: unde oportet ut quando psallitur, psallatur ab omnibus; cum oratur, oretur ab omnibus; cum lectio legitur, facto silentio aeque audiatur a cunctis. Nam et si tunc superveniat quisque cum lectio celebratur, adoret tantum Deum, et, praesignata fronte, aurem sollicite accommodet. Patet tempus orandi, cum omnes oramus; patet cum voluerit orare privatim, obtentu orationis. Ne perdideris lectionem, quia non habere, cum orandi potestas in promptu sit; nec putes parvam nasci utilitatem ex lectionis auditu: siquidem oratio ipsa fit pinguior, dum mens recenti lectiogines currit. Nam et Maria soror Marthae, quae sedens ad pedes Jesu, sorore neglecta, verbum intentius audiebat, bonam partem sibi elegisse Domini voce firmat
Abbreviated transcription (Latin):
& calidꝰ & anni mediꝰ. In sexta etate
q̃ dns uenit. debemꝰ quidem ꝓpter esꝰ
ta ẽ int̾ nos ipsa sapĩa. q̃ ex ore altissi¬
mi ꝓdiit: iuide &e cor hominis conca¬
leat. & igne eius meditationis exar¬
descat: qm̃ d̾s uenit ignem mittere in
terrã. Uelquia in media etate uͥ qͥsq
ab estu uitioꝵ amplius succenditur.
N septembri legitur & cauit᷑ de ios.
tobi. esdra. hester. iudith. Hi st̃ qui
omiã adu̾sa patient̾ sustinuerunt.
Sic & nos in septima etate qua mundꝰ
tolerare patientiꝰ. Akł octobris usq
ad kł nouembs leguntur libri ma¬
chabeoꝵ: & cantatur adaꝑiat. Iste
octauꝰ mensis leticiã sigñcat resur¬
rectionis: qͥa sicut uidei finitis p̃liis
& templo restituto. in ymins & con¬
fessionib benedicebant dnm. sic &

Expanded text:
n sexta aetate qua Dominus venit, debemus quidem propter ejus ta est, inter nos ipsa sapientia, quae ex ore Altissimi prodiit, unde et cor hominis concaleat, et in ejus meditatione exardescat. Quoniam Deus ignem venit mittere in terram , vel quia immediate, ut quisque ab aestu vitiorum succenditur, In Septembri legitur et cantatur de Job, Tobia, Esther, Judith. Hi sunt qui omnia adversa sustinuerunt. Sic et nos in septima aetate qua mundus tolerare patientius. A Kalendis Octobris usque ad Novembrem leguntur libri Machabaeorum et cantatur Adaperiat. Iste octavus mensis, laetitiam significat resurrectionis, quia sicut Judaei finitis praeliis et templo restituto, in hymnis et confessionibus benedicebant Dominum, sic et
Abbreviated transcription (Latin):
canit᷑ & legit᷑ In pͥncipio. qd̾ est pentatheu¬
cũ moysi: usq ad passionẽ dm. Septua¬
gesima captiuitatẽ babylonis significat:
.i. confusionis in qͣ nos sumꝰ. du in mun¬
do captiuamͣ: de qua exeuntes. debemtꝰ
ad ihrłm redire .i. ad domũ pacis. de qͣ¬
nos diabolꝰ captiuauit. Qmuis enĩ cap¬
tiuitatis nr̃e semꝑ memores eẽ debemꝰ:¬
specialit̾ tam̃ in ilł dieb oportet. quib
legimꝰ & cantamꝰ de abiectione patͥs
nrĩ adam de paradyso: & de ꝑiculo
Noe indiluiuo: de abraham qͥ exiit¬
t de t̾ra sua: & de huiꝰ modi eoꝵ labo¬
rib. Sicut enĩ adam in exordio mun¬
di factus est: sic & in pͥncipio anni &
eccłiastici officii de illo legere & canta¬
re ꝓponimꝰ. Apassione d̾ni usq
ad pascha. legitur iheremias: qm̃ ip̃e
redemptoris nr̃i passionẽ aꝑta lam̃¬

Expanded text:
 In principio, et legitur Pentateuchus Moysi usque ad passionem Domini. Septuagesima enim captivitatem Babylonis significat, id est confusionis, in qua sumus, dum in mundo captivamur, de qua exeuntes debemus ad Jerusalem redire, id est ad domum pacis, unde diabolus nos captivavit; quamvis enim captivitatis nspecialiter tamen in his diebus oportet, quibus legimus et cantamus de abjectione patris nostri Adam de paradiso, et de periculo Noe in diluvio, de Abraham qui exivit de terra sua, et de hujusmodi laboribus. Sicut enim Adam in exordio mundi factus est, sic et in principio anni et ecclesiastici officii de illo legere et cantare proponimus. A passione Domini usque in Pascha legitur Jeremias, quoniam Redemptoris n
Abbreviated transcription (Latin):
hominib. bestiis. auib piscibq uidemꝰ:
qͥa postquã adeẽ ꝓdeunt. prius ad ꝑfe¬
ctionem uenire laborant. deinde ꝑ de¬
fectum ad ñ cẽ festinant. Sic sic cernimꝰ
altari: nunc minui: nunc ad nichilu
significat xp̃m. Archa septẽ dieb circũ
iherico portat᷑. dum xp̃c usq in finem

Expanded text:
hominibus, bestiis, avibus piscibusque videmus, hominibus, bestiis, avibus piscibusque videmus, quod postquam ad esse prodeunt, prius ad perfectionem venire laborant, deinde per defectum ad non esse festinant. Sic sic, cernimualtari, nunc minui, nunc ad nihilum Christum. Arca septem diebus circa Jericho po
Abbreviated transcription (Latin):
rcha clangentib tubis septẽ dier̃
çirculo circũ iericho dueit᷑. & ieri¬
cho subu̾tit᷑: & raab funiculo coccineo
in fenestra posito saluatur: ce achar ꝓ
furto regulȩ & pallii lapidatur. Ieri
cit & humiliat᷑. Uidemus annorũ
cuculos ꝑ quos sełm uoluit᷑: sole tem¬
pore uerno t̾re poros aꝑiente. ad simi¬
litudinẽ lunȩ pͥme. lucem pͥmariam
exponentis. germina parturire. De¬
inde sicut ꝑ diurnas successiones. cer¬
nimus lunam ad plenitudinẽ ꝑue¬
nire: sic conspicimꝰ de t̾ra queq ꝓdeuntia.
ꝑ caloris uiuificationẽ. & humoris ue¬
getationẽ. maturitatẽ & ꝑfectionẽ suã
in estate consummare. Postea uͦ qͣsi
luna decrescens minuunt᷑: dũ in autũ¬
no deficiente naturali calore & humo¬
re moruint᷑. Ad ultimũ autẽ in hieme
quasi ad qͦddam intluniũ redeunt:
dum frigoris asꝑitatib attrita. ad oc¬
cultum iterũ nature sinũ recurrunt:
&e se nr̃is aspectib subducunt. Sic & in

Expanded text:
rca clangentibus tubis septem dierum circulo circum Jericho ducitur, et Jericho subvertitur, et Raab funiculo coccineo in fenestra posito salvatur et Achan pro furto regulae et pallii lapidatur Josuecit et humiliatur. Videmus annorum circulos, per quos saeculum volvitur, sole tempore verno terrae poros aperiente, ad similitudinem lunae primae lucem primariam exponentis, germina parturire. Deinde sicut per diurnas successiones cernimus lunam ad plenitudinem venire, sic conspicimus de terra quaeque prodeuntia per caloris vivificationem et humoris vegetationem, maturitatem et perfectionem suam in aestate consummare. Postea vero, quasi luna decrescens, minuuntur, dum in autumno deficiente naturali calore et humore moriuntur. Ad ultimum autem in hieme, quasi ad quoddam interlunium, redeunt dum frigoris asperitatibus attrita ad occultum iterum naturae sinum recurrunt, et se nostris aspectibus subducunt. Sic et in
Abbreviated transcription (Latin):
citus eus occidit᷑: dum diabolo &e mi¬
nistris eiꝰ nocendi potestas diuinitus
aufert᷑:
b quos ferrũ ñ tetigerat construxit:
deuteronomiũ in eo scͥpsit: & ppłm ad
benedicendũ & maledicendũ diui¬
sit: nobiliores trib ad benedictionẽ.
ignobiliores ad maledictionẽ consti
ñ tangit: quia nulla crudelitatis cul¬
ꝑa eorrumpit. Qui dum in unitatẽ
fidii & concordiã caritatis conueniunt:
unũ altare fiunt. Deuteronomiũ quod
intͥpietat᷑ scd̾a lex: sig̃eat euangłium¬
Hoc euanglium in hoe altare scͥpsit do¬
minus. qͥndo dixit. Audistis qͥa dictũ

Expanded text:
citus ejus occiditur, cum diabolo et ministris ejus nocendi potestas divinitus aufertur.bus quos ferrum non tetigerat construxit . Deuteronomium in eo scripsit, et populum ad benedicendum et maledicendum divisit. Nobiliores tribus ad benedictionem, ignobiliores ad maledictionem constitn tangit, quia eos nulla crudelitatis culpa corrumpit. Qui dum in unitatem fidei et concordiam charitatis conveniunt, unum altare faciunt. Deuteronomium, quod interpretatur secunda lex, significat Evangelium. Quod in hoc altari scripsit Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
&e rectores tenebraꝵ haꝵ. adu̾sus sp̃italia
nequitiȩ in celestib sol nob̾ iusticie in de¬
sinent̾ assistit. nec desinit nos unquã. nec
festinat occumbere: qͥa ipse dixit. E go
uobiscũ sum om̃ib dieb usq ad consũ¬
mationẽ scł̃i. Quinq autẽ reges qͥnq¬
sensus corporis indicant: qui gabaoni¬
tas. id est carnales homines expugnant.
hi ad speluncam confugiunt: cum se
t̾renis actib in corpore obsiti mergunt.
Qui tam̃ pugnante iħu. idest p̾dicatio¬
ne euanglica suꝑantur: atq ingredi¬
ente u̾bo di in nobis. id est intra spelum¬
cam corporis nr̃i om̃s parit̾ int̾ficiunt᷑.
Extinctis deinde uł eiectis gentib: io¬
sue sorte diuidit ppłis t̾ram ꝑmissiõiᷤ¬

Expanded text:
et rectores harum tenebrarum, adversus spiritales nequitias in coelestibus . Sol nobis justitiae indesinenter assistit, nec deserit nos unquam, nec festinat occumbere, quia ipse dixit: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Quinque autem reges qsensus indicant, qui Gabaonitas, id est carnales homines expugnant. Hi ad speluncam confugiunt , cum se terrenis actibus in corpore obsiti mergunt. Qui tamen pugnante Jesu, id est praedicatione evangelica superantur, atque ingrediente verbo Dei in nobis, id est intra speluncam corporis nostri, omnes pariter interficiuntur. Exstinctis deinde vel ejectis gentibus, Josue sorte dividit populis terram promissioni
Abbreviated transcription (Latin):
quilibet xp̃ianus uł hereticus. philoso
pallium designat᷑ in eccliam inducens.
in inferno condempnat᷑. Aurum &e ar
cho. siue ciuitatũ aliaꝵ ꝑ ignem purga¬
ta in opus diũ assumunt᷑: qͥa philoso¬
phica sapientia uł eloquentia. siue que¬
libet eoꝵ doctrina. sacre scͥpturȩ exami¬
natione. ab omĩ erroris sorde purificata.
in diuinȩ p̾dicationis ministĩo ñ reꝓ¬
batur. Maledicit᷑ qui iericho rredificat:
& maledictus ẽ. qui maliciã secularẽ ĩ
baptizatis destructam. u̾bo prauo uel
exemplo reducit & restaurat. In pͥmo¬
genito suo ponit fundamentũ &e in no¬
uisimo liberoꝵ portas eiꝰ: qͥa ꝑ hanc cul¬
ꝑam amittit. &e qͦd pͥmum acceꝑat donũ
grẽ. ut iam illi ad saluationẽ nichil uale¬
at utrunq S & cuncta que illius sunt
igne consumunt᷑: dum corpꝰ eiꝰ & anima.
&e quicqͥd in utroq possidet. gehennali
conflagratione comburunt᷑. De aẏ .iii.

Expanded text:
quilibet christianus, vel haereticus philquilibet christianus, vel haereticus philpallium designatur in Ecclesiam inducens in inferno condemnatur. Sed cho, sive civitatum aliarum per ignem purgata in opus Domini assumuntur, quia philosophica sapientia, vel eloquentia, sive quaelibet eorum doctrina, sacrae Scripturae examinatione ab omni erroris sorde purificata in divinae praedicationis ministerio nrobatur. Maledicitur, qui Jericho reaedificat, et maledictus est, qui malitiam saecularem in baptizatis destructam verbo pravo vel exemplo reducit et restaurat. In primogenito suo ponit fundamentum, et in novissimo liberorum portas ejus, quia per hanc culpam amittit, et quod primum acceperat donum gratiae, ut jam illi ad salvationem nihil valeat utrumque. Sed et cuncta, quae illius sunt, igne consumuntur, dum corpus ejus, et anima, et quidquid in utroque possidet, gehennali conflagratione comburuntur. CAP. IV.
Abbreviated transcription (Latin):
in fines orbis t̾rȩ u̾ba eorũ. Tubȩ eneȩ:
fortẽ ⁊ ĩuincibiłe p̾dicationis designat
auctoritatẽ. Quas clangentes manib
tenent: dum scĩ p̾dicatores qͦd clangt̃
uoce. complent oꝑe. Muri iericho phi¬
losophica figurant argumenta siue cul¬
turam idoloꝵ ꝑ curuitũ mundi robo¬
ratam ce exaltatã. Que ꝑ cũ ductio¬
nem arche &e clangorem tubaꝵ. corruert̃.
qͥa ꝑ xp̃i p̾dicationẽ ꝑ orbem t̾rarũ so¬
nantẽ ꝑierunt. Uiri iericho int̾ficiunt᷑:
dũ homines scło & scłarib negociis de¬
diti. in ꝑpetuũ condemnant᷑. Raab me¬
retrix electam ex gentib eccliam signi¬
ficat: que qͦndam fuit seruiens. & subie¬
cta multis amatorib: id est multis de¬
monib. Raab ut saluaret᷑. funiculũ
coccineum in fenestra deforis posuit.
quẽ domi habuit: & scã eccłia ut saluet᷑
passionẽ. xp̃i ore confitet᷑. quã corde cre¬
dit. Achar regulam aurẽa. & pallium
furatur. & in ualle lapidatur: & falsus

Expanded text:
fine orbis terrae verba eorum . Tubae aeneae fortem et invincibilem praedicationis designant auctoritatem, quas clangentes manibus tenent, dum sancti praedicatores quod clangunt voce, complent opere. Muri Jericho philosophica figurant argumenta, sive culturam idolorum per circuitum mundi roboratam et exaltatam. Quae per circumductionem onem per orbem terrarum sonantem, perierunt. Viri Jericho interficiuntur, dum homines saeculi saecularibus negotiis dediti in perpetuum condemnantur. Raab meretrix, electam ex gentibus Ecclesiam significat, quae quondam fuit serviens, et subdita multis amatoribus, id est multis daemonibus. Raab, ut salvaretur, funiculum coccineum in fenestra foris posuit, quem domi habuit; et sancta Ecclesia, ut salvaretur, passionem Christi ore confitetur, quam corde credit. Achan regulam auream et pallium furatur, et in valle lapidatur: et falsus
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentia generis humani. Uiri is
aduentũ iosue ad ay. id est ante aduen¬
tum xp̃i in mundũ. quasi in nocte la¬
tuerunt: qͥa in ueteri testamento ante¬
quã oriretur sol iusticie. qui illuminat
omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mun¬
dum. dño in umbra legis. & figuris futu¬
ri saluatoris. ipsum saluatorẽ p̾cedentes
seruierunt. S rex ay ignorauit insidias
isrlitaꝵ: quia diabolo latebant obscura
enignata ꝓpħaꝵͥ &e secreta myst̾i̾a legaliũ
figuraꝵ. Et ñ nouerat modum redẽpti¬
onis: iccuro temere sieut rex ay iosue.
aggressus ẽ p̾sentiã expugnare redẽpto¬
ris. Iosue contra regem ay. se inualidũ
& impotentẽ simulauit & fugã mniit:
⁊ sic se suꝑari fingendo regem ay callide
debellauit. qͥa xp̃c humanitatis infir¬
mitatẽ p̾tendens. dum sea diabolo tep̃¬
tari. & a ministris eiꝰ ipso cooꝑante cru¬
cifigi ꝑmisit̾. diabol suꝑbiã humilit̾.

Expanded text:
upiscentia generis humani. Viri Isradventum Josue ad Hai, id est ante adventum Christi in mundum quasi in nocte latuerunt, quia in Veteri Testamento antequam nobis oriretur sol justitiae, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , Domino in umbra legis et figuris futuri Salvatoris, ipsum Salvatorem praecedentes, servierunt. Sed rex Hai ignoravit insidias Israelitarum; quia diabolum latuerunt obscura aenigmata prophetarum, et secreta mysteria legalium figurarum, et non noverat modum redemptionis, idcirco temere sicut rex Hai Josue aggressus est praesentiam expugnare Redemptoris. Josue contra regem Hai, se invalidum et impotentem simulavit, et fugam iniit, et sic se superari fingendo, regem Hai callide debellavit, quia Christus humanitatis infirmitatem praetendens, dum se a diabolo tentari et a ministris ejus, ipso coopercifigi permisit, diaboli superbiam h
Abbreviated transcription (Latin):
geniosi. & simplices. Parum hoc est
in conspectu dm̃: insuꝑ tradet etiã
moab in manus ur̃as: & ꝑcutietis
omnem ciuitatẽ munitã. Non enĩ
sufficit seruis di abdita mysti̾a scire:
ꝓmissa ẽ certa de hoste uictoria. ut
ꝑcutiant omnẽ ciuitatẽ. Ciuitas.scł̃a¬
ris ẽ prudentia:. in qua philosophi &e
cit fructum bonum. s mortiferum.
qͦd futuro examine succisum. pabułu
fiet ignis ȩtern. fontes aquaꝵ obtu

Expanded text:
geniosi et simplices. Parum hoc est geniosi et simplices. Parum hoc est in conspectu Domini; insuper tradet etiam Moab in manus vestras, et percutietis omnem civitatem munitam. Non enim sufficit viro Dei abdita mysteria Dei scire, promissa est cuncta de hoste victoria ut percutiant omnem civitatem. Civitas saecularis est prudentia, in qua philosophi et cit fructum bonum, sed mortiferum, quod futuro examine succisum pabulum fiet ignis aeterni. Fontes aquarum obtu
Abbreviated transcription (Latin):
errexerunt rer isrł̃ & rex iuda. &
rer edom. ut pugnarent contra mo¬
ab:. nec erat aqua exercitui. Tres re
ges contra moab bellantes. rectores
tis contra mundi pͥncipem. & ppłm¬
eius. id est phylosophos. hereticos. scis¬
maticos. atq om̃s iniquos. armis
sp̃ualib confligunt. Moab int̾pre¬
tatur de patre: &e conuenit eis ad qͦs
dñs ait. Uos ex patre diabolo estis. Hii
facite in alueum torrentis huius fos¬
sas & fossas. hec enim dicit dñs. N
uidebitis uentum neq pluiiam: &
alueus iste replebitur aquis: & bibe¬
tis uos & familiȩ ur̃e. & ium̃ta ur̃a.¬
fossas in alueo torrentis facit: qui ꝓ¬
funda myst̾ia in scͥpturis querit. Qẽ
absq pluuia. uento. aqua replentur:
quia sepe absq humano solatio. sa¬
pientiam confert suis inuestigatori¬
b potentia diuina. Unde ioħes dicit.
Non necesse habetis. ut aliquis uos do¬
ceat: s sicut unctio enis docet uos de
om̃ib. Unde. Bibent homines &e iu¬
menta: id est doctrinam accipient in¬

Expanded text:
errexerunt rex Israel, et rex Juda, et rex Edom, ut pugnarent contra Moab; nec erat aqua exercitui ges contra Moab bellantes, rectores fidem contra mundi principem et populum, id est philosophos, haereticos, schismaticos atque omnes iniquos armis spiritualibus confligunt. Moab interpretatur de patre, illis convenit ad quos Dominus dixit: Vos ex patre diabolo estis . Hi Facite per alueum torrentis huius, fossas & fossas. Hæc enim dicit Dominus. Non videbitis ventum, neque pluuiam, & alueus iste replebitur aquis; & bibetis vos, & familiæ vestræ, & iumenta Fossas in alveo torrentis facit, qui profunda mysteria de Scripturis quaerit, quae absque pluvia et vento aqua replentur, quia saepe absque humano solatio, sapientiam confert suis investigatoribus potentia divina, unde Joannes dicit: Non necesse habetis, ut aliquis vos doceat: sed sicut unctio ejus docet, vos de omnibus . Unde bibent homines, et jumenta , id est doctrinam accipient in