comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lerent: quȩ statim dicta. etiã atardis¬
simis derideri abiciq debuert̃. Si
enim concesseris ẽẽ athomos. si con¬
cesseris etiã concursu fortuito seipso ᷤ
pellere & agitare: num & illud eis fas
ẽ concedere. ut int̾ se athomi fortuito
concurrentes. rem aliquã ita confici¬
ant. ut eã forma modificent. figura
determinent: equalitate poliant. co¬
lore illustrent. anima uegetent:. Quȩ
omĩa nullo mͦ nisi arte diuinȩ ꝓui¬
dentiȩ fieri uidet: qͥsquis magis m̃te
quã ocłis amat uidere: idq ab eo
expetit a quo factus ẽ. Dam nec ipsos
athomos ẽẽ ullo mͦ concedendũ est:
qd̾ omissa subtilitate quȩ de diuisio¬
ne corpoꝵ a doctis tradit᷑. uidet ꝙͣ
facile scd̃m ipsoꝵ opinionẽ possit o¬
stendi. Certe enĩ ipsi dicunt. omĩa
quȩ st̃ naturȩ nichil eẽ aliud quã cor¬
pora & inane. queq his aceidant: qͦd
credo motũ & pulsũ dicere. & consequen¬

Expanded text:
lerent, quae statim dicta etiam a tardislerent, quae statim dicta etiam a tardissimis derideri abicique debuerunt. si enim concesseris esse atomis, si concesseris etiam concursu fortuito se ipsas pellere et agitare, num et illud eis fas est concedere, ut inter se atomi fortuito concurrentes rem aliquam ita conficiant, ut eam forma modificent, figura determinent, aequalitate poliant, colore inlustrent, anima uegetent? quae omnia nullo modo nisi arte diuinae prouidentiae fieri uidet, quisquis magis mente quam oculis amat uidere idque ab eo expetit, a quo factus est. nam nec ipsas atomos esse ullo modo concedendum est, quod omissa subtilitate, quae de diuisione corporum a doctis traditur, uide quam facile secundum ipsorum opinionem possit ostendi. certe enim ipsi dicunt omnia, quae sint naturae. nihil esse aliud quam corpora et inane quaeque his accidant, quod credo motum et pulsum dicere et consequen
Abbreviated transcription (Latin):
eri formas dõꝵ sempit̾nas. cũ ita dis¬
cedunt quedã corpuscula de diuino
corpe ut alia suecedant: ce dissolui
eandẽ naturã eadem successione ñ
sinant: omĩa gͦ inquit ȩt̾̃na eeñt: qͥa
nulli deest ista innumerabili o Ntas
athomoꝵ. quȩ ppetuas ruinas subin¬
de suppleat. Deinde quomͦ ñ uereat᷑ iste.
d̾s ne intereat: cũ sine ulla int̾missiõe.
pulsetur agitet᷑q athomoꝵ ineursione
sempit̾na: Pulsari enĩ dicit illud corpꝰ.
qd̾ irruentib athomis feriat᷑: & agitari
qd̾ penetret᷑. Deinde cũ ex ipso imagineᷤ
de quib ĩã satis dictũ est semꝑ efflu¬
ant: quomͦ potest de immortalitate
confidere: In quib om̃ib delira m̃tis
hȩc opinantiũ. illud p̾cipue dolendũ ẽ.
qd̾ non sufficit ea narrari: ut nulla cuiꝰ¬
quã disputatione adu̾sante respuant᷑:
s acutissimoꝵ hominũ ingenia id etiã
negociũ susceꝑunt. ut copiose ista refel¬

Expanded text:
eri formas deorum sempiternas, cum ita diseri formas deorum sempiternas, cum ita discedunt quaedam corpuscula de diuino corpore, ut alia succedant et dissolui illam naturam eadem successione non sinant, omnia ergo, inquit, aeterna essent, quia nulli deest ista innumerabilitas atomorum, quae perpetuas ruinas subinde suppleat. deinde \'quo modo non uereatur iste deus, ne intereat, cum sine ulla intermissione pulsetur agiteturque atomorum incursione sempiterna?\' pulsari enim dicit illud corpus, quod inruentibus atomis feriatur, et agitari, quod penetretur. deinde cum ex ipso imagines\', de quibus iam satis dictum est, \'semper adfluant\', quo modo potest de inmortalitate confidere? In quibus omnibus deliramentis haec opinantium illud praecipue dolendum est, quod non sufficit enan-ari, ut nulla cuiusquam disputatione aduersante respuantur, sed acutissimorum hominum ingenia id etiam negotium susceperunt, ut copiose ista refel
Abbreviated transcription (Latin):
animũ sentio. Aut si incorporeũ demo¬
critus animũ ęxistimat: epicurꝰ qͥdem
solus ista ratione urgeri potest.S etiã
ille quare ñ uidit ñ opus ẽẽ nec fieri
posse: ut incorporeus animꝰ aduentu
atq contactu corporearũ imaginum
cogitet᷑. De uisu certe ocłoꝵ: ambo pa¬
riter redarguunt᷑. Tam enĩ breues
ocłos: tam grandia imaginũ corpora
tota attingere nullo mͦ posst̃. Cũ aũt
querit᷑ ab eis. quare una iago rude¬
atur corꝑis alicuiꝰ a quo innumerabi¬
liter imagines fluunt: respondent.
eo ipso quo frequent̃ fluunt & tran¬
seunt imagines. quasi quadã eaꝵ con¬
stipatione & densitate fieri. ut ex mul¬
tis una uideat᷑. Quã uanitatẽ eicero
ita refellit: ut eo ipso neget eternũ
dm̃ eoꝵ posse cogitari: quo innume¬
rabiliter fluentib imaginib ce laben¬
tib cogitat᷑. Et qm̃ innumerabilita¬
te athomoꝵ subpeditante. dicunt fi¬

Expanded text:
animum sentio — aut, si incorporeum Demoanimum sentio — aut, si incorporeum Democritus animum existimat, Epicurus quidem solus ista ratione urgeri potest; sed etiam ille quare non uidit non opus esse nec fieri posse, ut incorporeus animus aduentu atque contactu corporearum imaginum cogitet? de uisu certe oculorum ambo pariter redarguuntur; tam enim breues oculos tam grandia imaginum corpora tota adtingere nullo modo possunt. Cum autem quaeritur ab eis, quare una imago uideatur corporis alicuius, a quo innumerabiliter imagines fluunt, respondent eo ipso, quo frequenter fluunt et transeunt imagines, quasi quadam earum constipatione et densitate fieri, ut ex multis una uideatur. quam uanitatem Cicero ita refellit, ut eo ipso neget aeternum deum eorum posse cogitari, quo innumerabiliter fluentibus et labentibus imaginibus cogitatur. et quoniam innumerabilitate atomorum suppeditante dicunt fi
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare. Quȩ tam̃ ut cogitet. imagi¬
nes dicit ab ipsis reb quas athomis
formari putat. defluere atq in ani¬
mũ introire subtiliores. quã st̃ illȩ ima¬
gines que ad ocłos ueniunt: nã ce ui¬
mundũ cõplectantur extrinsecus. In¬
telligis enĩ iam ut arbitror: quas isti o¬
pinent᷑ imagines. Miror ñ ammonuisse
democritũ uł hoc ipso falsa ẽẽ quȩ dicit:
qͥa uenientes tã magne imagines in tã
breuem animũ nr̃m. si corporeus ut illi
uolunt tã paruo corꝑe includit᷑: totȩ
illũ tangere ñ possunt. Amagno enim
corꝑe cũ paruũ corpus attingit᷑: a toto
simul attingi nullo pacto potest. Qͦ mͦ
gͥ tote simul cogitant᷑ si in tantũ cogitart᷑.
in qntum uenientes atq intrantes ani¬
mũ attingunt: quȩ nec totȩ intrare
posst̾ ꝑ tam paruũ corpa nec totȩ tam
paruũ animũ attingere: Mem̃to me
scd̾m illos hȩc dicere: ñ ego enĩ talem

Expanded text:
cogitare, quae tamen ut cogitet, imagicogitare, quae tamen ut cogitet, imagines dicit ab ipsis rebus, quas atomis formari putat, defluere atque in animum introire subtiliores, quam sunt illae imagines, quae ad oculos ueniunt — nam et uimundum complectantur extrinsecus\'. intellegis enim iam, ut arbitror, quas isti opinentur imagines. Miror non admonuisse Democritum uel hoc ipso falsa esse, quae dicit, quia uenientes tam magnae imagines in tam breuem animum nostrum, si corporeus, ut illi uolunt, tam paruo corpore includitur, totae illum tangere non possunt. a magno enim corpore cum paruum corpus adtingitur, a toto simul adtingi nullo pacto potest. quo modo igitur totae simul cogitantur, si in tantum cogitantur, in quantum uenientes atque intrantes animum adtingunt, quae nec totae intrare possunt per tam paruum corpus nec totae tam paruum animum ? adtingere? memento me secundum illos haec dicere — non enim ego talem
Abbreviated transcription (Latin):
uellem mͥ dicerent. uł de quo corꝑe. uł
qualis in eoꝵ animos ueniat imago
ueritatis: quãquã democritꝰ etiã hoc
distare in naturalib questionib ab e¬
picuro dicit᷑: qd̾ iste sentit in ẽe concur¬
sioni athomoꝵ. uim qͣndam animale
& spiritalem. qua ui eũ credo & imagineᷤᷤ
ipsas diuinitate p̾ditas. dicere ñ om̃s
omniũ rerũ. s deoꝵ: & principia m̃tis
eẽ. in uniuersis quib diuinitatẽ tri¬
buit: & animantes imagines q̃ uł ꝓdẽẽ
nobis soleant uł nocere: epicurus uͦ
neq aliqͥd in principiis rerũ ponit p̃t
athomos: id ẽ corpuscula quedã tam
minuta. ut ia diuidi nequeant. neq
sentiri aut uisu aut tactu possint.
Quoꝵ corpusculoꝵ concur su fortiuto. &
mundos innumerabiles & animantia
& ipsas animas fieri dicit: &e deos qͦs
humana forma ñ in aliquo mundo. s
extra mundos atq intͤ mundos consti¬
tuit: & ñ uult omino aliqͥd pret̃ corꝑa

Expanded text:
uellem mihi dicerent, uel de quo corpore uel uellem mihi dicerent, uel de quo corpore uel qualis in eorum animos ueniat imago ueritatis. Quamquam Democritus etiam hoc distare in naturalibus quaestionibus ab Epicuro dicitur, quod iste sentit inesse concursioni atomorum uim quandam animalem t spirabilem, qua ui eum credo et imagines ipsas diuinitate praeditas dicere, non omnes omnium rerum sed deorum, et \'principia mentis\' esse in uniuerso\', quibus diuinitatem tribuit, et \'animantes imagines, quae uel prodesse nobis soleant uel nocere\'. Epicurus uero neque aliquid in principiis rerum ponit praeter atomos, id est corpuscula quaedam tam minuta, ut iam diuidi nequeant neque sentiri aut uisu aut tactu possint. quorum corpusculorum concursu fortuito et mundos innumerabiles et animantia et ipsas animas fieri dicit et deos, quos humana forma non in aliquo mundo sed extra mundos atque inter mundos constituit; et non uult omnino aliquid praeter corpora
Abbreviated transcription (Latin):
tius ẽẽ iudicet᷑. Idõq fluctuauit er sic̃
isti dicunt. nutauitq sententia: ut aliqͣn¬
do naturã quandã de qua fluerenti¬
magines. dm̃ ẽẽ diceret: qͥ tam̃ cogitari
ñ poss. nͥ ꝑ eas imagines quas fundit ac
mittit: id ẽ quȩ de illa natura. quã nescio
quã corporeã &e sempiternã. ac ꝑ hoc etiã
diuinã putat quasi uaporis similitudi¬
nem. continua uelut emanatione ferreit᷑:
ae uenirent atq intrarent in animõ nr̃os.
ut dm̃ uł deos cogitare possemꝰ. Nullam
enĩ aliã causam cuiꝰlibet cogitationiꝰ nr̃e
opinant᷑ isti. nisi cũ ab his corporib q̃
cogitamꝰ. ueniunt atq intrant imagineᷤ.
in animos nr̃os: quasi ñ multa ac ꝓpe in¬
numerabilia cogitent᷑ incorporalit̃ atq
intelligibilit̾. abhis qui talia cogitare
nouerunt: sicut ipsa sapientia &e ueri¬
tas: quã si isti ñ cogitant: miror quomͦ
de illa uteũq disputent. Si aũt cogitan:

Expanded text:
tius esse iudicetur! ideoque fluctuauit eius, sicut tius esse iudicetur! ideoque fluctuauit eius, sicut isti dicunt, nutauitque sententia, ut aliquando naturam quandam, de qua fluerent imagines, deum esse diceret, qui tamen cogitari non posset nisi per eas imagines, quas fundit ac mittit, id est quae de illa natura, quam nescio quam corpoream et sempiternam ac per hoc etiam diuinam putat, quasi uaporis similitudine continua uelut emanatione ferrentur et uenirent atque intrarent in animos nostros, ut deum uel deos cogitare possemus. nullam enim aliam causam cuiuslibet cogitationis nostrae opinantur isti, nisi cum ab his corporibus, quae cogitamus, ueniunt atque intrant imagines in animos nostros, quasi non multa ac prope innumerabilia cogitentur incorporaliter atque intellegibiliter ab eis, qui talia cogitare nouerunt, sicut ipsa sapientia et ueritas. quam si isti non cogitant, miror, quo modo de illa utcumque disputent; si autem cogitant,
Abbreviated transcription (Latin):
docti ẽẽ uideam᷑. s nec ipsiꝰ ueri solida¬
res qua uere docti ẽẽ possumꝰ: qͣntominꝰ
eoꝵ hominũ qͥ falsa senserunt. nomina
&e doginata nr̃am posst̾ adiuuare doc¬
trinam. & latentia cognita facere: cũ si
homines sumꝰ magis nos contristari de¬
ceat. tot & tam nobilitatoꝵ hominum
errorib. si eos audire contigerit: quã
hec ꝓꝑtẽa studiose querere. ut int̾ eos
qui illa nesciunt. iactatione in anissi¬
ma. uentilem᷑: Qnͣto enĩ meliꝰ ne au¬
dissem qͥdem nom̃ demoeriti. qũa eũ
dolore cogitarẽ. nescio quẽ suis tp̃rib
magnũ putatũ. qui deos ẽẽ arbitraret᷑
imagines. quȩ de solidis corporib flue¬
rent solideq ipse ñ eeñt: easq hac atq
hac motu ꝓprio circũeundo atq illaben¬
do in animos hominũ. facere ut uis di¬
uina cogitet᷑: cũ ꝓfecto illud corpꝰ unde
imago flueret qͣnto solidio ẽ. tanto p̾stan¬

Expanded text:
docti esse uideamur, sed ipsius ueri solidadocti esse uideamur, sed ipsius ueri solidare, qua uere docti esse possumus, quanto minus eorum hominum, qui falsa senserunt, nomina et dogmata nostram possunt adiuuare doctrinam et latentia cognita facere, cum, si homines sumus, magis nos contristari deceat tot et tam nobilitatorum hominum erroribus, si eos audire contigerit, quam haec propterea studiose quaerere, ut inter eos, qui illa nesciunt, iactatione inanissima uentilemur! quanto enim melius ne audissem quidem nomen Democriti, quam cum dolore cogitarem, nescio quem suis temporibus magnum putatum, qui deos esse arbitraretur imagines, quae de solidis corporibus fluerent solidaeque ipsae non essent, easque hac atque hac motu proprio circumeundo atque inlabendo in animos hominum facere, ut uis diuina cogitetur, cum profecto illud corpus, unde imago flueret, quanto solidius est, praestan
Abbreviated transcription (Latin):
delligi uoluit. Et bene ñ ait fugit. sed
hoc posse intelligere: & idõ nicħ tale
ẽẽ arbitrant᷑. S quoꝵdã intelligentiã
quantũ homini datũ est ñ fugit. ẽẽ aꝑ¬
tam simplicẽq sapientiã atq ueritatẽ.
quȩ nulliꝰ animantis sit ꝓpria. s qua cõ¬
munit̃ omĩs que id potest anima sapi¬
ens &e uerax efficit᷑. Quã si sensit ẽẽ ana¬
xagoras eamq dm̃ ẽẽ uidit. mentẽq
appellauit: ñ solũ nom̃ anaxagore. qd̃
ꝑꝑpt̃ littere uetustatẽ om̃s ut militarit̃
loquar. litteriones libent̃ sufflant. nos
doctos ae sapientes ñ facit. s ne ipsa qͥ¬
dem er cognitio. qua id uerũ ẽẽ cogno¬
uit. Non enĩ mͥ ꝓꝑte̾a ueritas cara ẽẽ de¬
bet. qͥa ñ latuit anaxagorã: s qͥa ueritaᷤ
ẽ. etiam si nullus eã cognouiss illoꝵ. Si
gͥ nec ei hominis. qͥ uerũ forsitan uidit
cognitio nos inflare debet. ut ea quasi

Expanded text:
tellegi uoluit; et bene non ait \'fugit\' sed tellegi uoluit; et bene non ait \'fugit\' sed eminem hoc posse intellegere et ideo nihil tale esse arbitrantur. sed quorundam intellegentiam, quantum homini datum est, non fugit esse apertam simplicemque sapientiam atque ueritatem, quae nullius animantis sit propria, sed qua communiter omnis, quae id potest, anima sapiens et uerax efficitur. quam si sensit esse Anaxagoras eumque deum esse uidit mentemque appellauit, non solum nomen Anaxagorae, quod propter litteratam uetustatem omnes, ut militariter loquar, litteriones libenter sufflant, nos doctos et sapientes non facit sed ne ipsa quidem eius cognitio, qua id uerum esse cognouit. non enim mihi propterea ueritas cara esse debet, quia non latuit Anaxagoram, sed quia ueritas est, etiam si nullus eam cognouisset illorum. Si igitur nec eius hominis, qui uerum forsitan uidit, cognitio nos inflare debet, ut ea quasi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ipsa ẽ interior. frgo corpꝰ habeat
extr insecus: eui sit interior ut sit ani¬
mal. Hoc ẽ enĩ qd̾ ait. cingat᷑ gͥ corpore
externo: quasi anaxagoras dixerit. nͥ
animalis alicuiꝰ eẽt. mentẽ ẽẽ ñ posse:
si ment̾ẽ ipsam summã sapientiã esse
sentiebat. quȩ nulliꝰ quasi anmantis
ꝓpria ẽ: qͥa omũb animis se frui ualen¬
dib. ueritas cõmuniter presto ẽ. Et ido
uide: quã urbane concludat. Qd̾ qm̃
ñ placet inqͥt. hoc ẽ non placet anaxa¬
gore.ut illa mens quã dicit dm. cinga¬
tur corpore externo. quo animal ẽẽ poᷤ¬
sit: aꝑta simplexq mens nulla re ad¬
iuncta qua sentiri possit. id ẽ nullo
corpore adiuncto ꝑ qd̾ sentiri possit:
fugere intelligentie nr̃e uim & notionẽ
uidet᷑. Nichil uerius quã fugere hoc
ium &e notionẽ intelligentiȩ stoieoꝵ &e
e picureoꝵ: qͥ nisi corporalia cogitare ñ
possunt. Qd̾ aũt ait nr̃e: humane in¬

Expanded text:
quia ipsa est interior. ergo corpus habeat quia ipsa est interior. ergo corpus habeat extrinsecus, cui sit interior, ut sit animal!. hoc est enim, quod ait: \'Cingatur igitur corpore externo\', quasi Anaxagoras dixerit, nisi animalis alicuius esset, mentem esse non posse, si mentem ipsam summam sapientiam esse sentiebat, quae nullius quasi animantis propria est, quia omnibus animis se frai ualentibus ueritas communiter praesto est. et ideo uide, quam urbane concludat: \'Quod quoniam non placet\', inquit, — hoc est non placet Anaxagorae, ut illa mens, quam dicit deum, cingatur corpore externo, quo animal esse possit, — \'aperta simplexque mens nulla re adiuncta, qua sentire possit\', — id est nullo corpore adiuncto, per quod sentire possit, — \'fugere intellegentiae nostrae uim et notionem uidetur\'. Nihil uerius quam fugere hoc uim et notionem intellegentiae Stoicorum et Epicureorum, qui nisi corporalia cogitare non possunt. quod autem ait nostrae., humanae in
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis aliqͥd dixerat: ꝙ alit̃ dicit᷑. totũ
qd̾ incorporeũ est. qͥa sine finib locoꝵ
intelligitur. ut ae totũ & infinitũ dici
possit. Totũ ꝓpt̃ integritatẽ. infinitum
qͥa locoꝵ finib ñ ambit᷑. Deinde inqͥt
si mentẽ ipsam quasi animal aliqͦd ẽẽ
uoluit: erit aliqͥd interiꝰ ex quo illud
ammal nominet᷑: ut mens ista quasi
corpꝰ sit & habeat intus ammã. unde
animal appellet᷑. Nide quẽ admodũ
corporali consuetudine loquit᷑. quomͦ
solent uideri animalia. ꝓpt̃ sensũ groˢ¬
sum ut opinor eoꝵ contra quos disserit.
Et tam̃ dixit rem quȩ illos si euigila¬
re possent satis anmoneret: omne qd̾
sicut corpus uiuũ animo occurrit.
animã ẽẽ cogitari oportere. Hoc enĩ
ẽ qd̃ ait: erit aliqͥd interiꝰ ex quo illd̾
animal nominet᷑. S adiungit. Qd aũt
interiꝰ m̃te: Non gͦ potest mens ha¬
bere interiorẽ animã ut sit animal:

Expanded text:
corporis aliquid dixerat. Et aliter dicitur totum corporis aliquid dixerat. Et aliter dicitur totum quod incorporeum est, quia sine finibus locorum intelligitur, ut et totum et infinitum dici possit: totum propter integritatem; infinitum, quia locorum finibus non ambitur. 25. Deinde, inquit, si mentem ipsam quasi animal aliquod esse voluit, erit aliquid interius ex quo illud animal nominetur; ut mens ista quasi corpus sit, et habeat intus animam unde animal appelletur. Vide quemadmodum corporali consuetudine loquitur, quomodo solent videri animalia, propter sensum crassum, ut opinor, eorum contra quos disserit: et tamen dixit rem quae illos, si evigilare possent, satis admoneret, omne quod sicut corpus vivum animo occurrit, animam esse cogitari oportere. Hoc est enim quod ait: Erit aliquid interius, ex quo illud animal nominetur. Sed adjungit: Quid autem interius mente? Non ergo potest mens habere interiorem animam ut sit animal,
Abbreviated transcription (Latin):
porib aliquẽ finẽ. Iłõ ait ñ eũ uidisse.
neq motũ sensui iunctũ &e continentẽ.
id ẽ continua copulatione adherentẽ
infinito. id ẽ infinite rei ullũ ẽẽ posse.
quasi de corporib ageret: quib nicħ
iungi nisi ꝑ fines loeoꝵ potest. Sic aũt
addidit. neq sensũ om̃ino quo ñ tota
natura pulsa sentiret: quasi ille dixiss
mentẽ ilłã ordinatric̃e &e moderatric̃e.
rerũ omniũ habere sensũ: qualem ha¬
bet anima ꝑcorpꝰ. Nam manifestũ est
totã sentire animã. cũ ꝑ corpꝰ aliquid
sentit: nã totã utiq ñ latet. qͥequid il¬
lud ẽ qd̾ sentit᷑. Ad hoc aũt dixit torã
naturã sentire: ut illi quasi auferret
qd̃ ait. mentẽ infinitã. Quomͦ enĩ tota
sentit. si infinita ẽ.Sensus enĩ corꝑis
ab aliquo loco incipit. nec ꝑcurrit totũ
nisi ad curꝰ finẽ ꝑuenerit. Qd̃ in infini¬
do dici ñ potest. S neq ille de sensu

Expanded text:
poribus aliquem finem. ideo ait non eum uidisse poribus aliquem finem. ideo ait non eum uidisse \'neque motum sensui iunctum et continentem - id est continua copulatione adhaerentem — infinito — id est infinitae rei — \'ullum esse posse\', quasi de corporibus ageret, quibus nihil iungi nisi per fines locorum potest. sic autem addidit: Neque sensum omnino, quo non tota natura pulsa sentiret\', quasi ille dixisset mentem illam ordinatricem et moderatricem rerum omnium habere sensum, qualem habet anima per corpus. nam manifestum est totam sentit: nam totam utique non latet, quidquid illud est quod sentitur. Ad hoc autem dixit totam naturam sentire, ut illi quasi auferret quod ait mentem infinitam. Quomodo enim tota sentit, si infinita est? Sensus enim corporis ab aliquo loco incipit, nec percurrit totum, nisi ad cujus finem pervenerit; quod in infinito dici non potest. Sed neque ille de sensu
Abbreviated transcription (Latin):
aer ẽẽ semꝑ in motu. nequaquã contur¬
babit hominẽ. ut ꝓpt̾ea illũ dm̃ putet:
qͥ nouit omĩs corꝑis motũ inferiorẽ ẽẽ.
quã est motus animi: motũ aũt animi
longe pigriorẽ. quã est motus summȩ
atq incõmutabilis sapientiȩ. Itẽ ana¬
ragoras siue quilibet. si mentẽ dicit ip¬
sam ueritatẽ atq sapientiã: qui mͥ ẽ de
uerbo cũ homine contendere: Mami¬
festũ est enĩ omniũ rerũ descriptionẽ
& modũ ab illa fieri: eamq ñ incongrue
dici infinitã. ñ ꝑ spacia locoꝵ s ꝑ poten¬
tiam. que cogitatione humana cõp̃bendi
ñ potest. neq qd informe aliqͥd sit ipsa
sapientia: hoc enĩ corpoꝵ ẽ. ut quecũꝙ
infinita fuerint sint & informia. Cicero
aũt studio refellendi quantũ uidet᷑. ꝓpt̃
aduersarios corporalit̃ sentientes negat
infinito aliqͥd iungi potuisse. qͥa ea ex par¬
te qua qͥdq adiungit᷑. necesse est ẽẽ in cor¬

Expanded text:
aer esse semper in motu, nequaquam conturaer esse semper in motu, nequaquam conturbabit hominem, ut propterea illum deum putet, qui nouit omnis corporis motum inferiorem esse, quam est motus animi, motum autem animi longe pigriorem, quam est motus summae atque incommutabilis sapientiae. Item Anaxagoras siue quilibet si mentem dicit ipsam ueritatem atque sapientiam, quid mihi est de uerbo cum homine contendere? manifestum est enim omnium rerum descriptionem et modum ab illa fieri eamque non incongrue dici infinitam non per spatia locorum sed per potentiam, quae cogitatione humana comprehendi n potest, neque quod informe aliquid sit ipsa sapientia; hoc enim corporum est, ut, quaecumque infinita fuerint, sint et informia. Cicero autem studio refellendi, quantum uidetur, propter aduersarios corporaliter sentientes negat infinito aliquid iungi potuisse, quia ex ea parte, qua quidque adiungitur, necesse est esse in cor
Abbreviated transcription (Latin):
cogitans qͥa ille corporeũ dm ẽẽ dixerat.
aer enĩ corpus ẽ. an ipse sentiebat ẽẽ for¬
ream qua ipse animꝰ informat᷑. & ꝑ quẽ
onĩa sapientis facta pulchra ẽẽ iudica¬
mus: ut ñ tantũ refellendi gr̃a. s etiã
uerissime dixerit. qm̃ dm̃ pulcherrima
specie deceat ẽẽ: qͥa nichil ẽ puleriꝰ ipsa
intelligibili atq inmutabili ueritate:
Qd̾ aũt ait ille gigni aerem quẽ tam̃ dm̃
ẽẽ censebat: nulbo mͦ mouet hunc uirũ
qui intelligit ñ sicut aer gignit᷑. id est
aliqua causa ut sit efficit᷑. cũ omino ds̃
ñ sit. ita genitũ ẽẽ uerbũ dĩ. dm̃ apd
dm̃i. s longe alio mͦ: quẽ nemo nisi cui
ds̃ ipse inspirarit intelligit. Illũ autẽ
etiã in ipsis corporib desiꝑe qͥs ñ uideat.
cũ aerem gigni dicat. & dm̃ uelit: eũ
aũt a quo aer gignit᷑. non enĩ anullo gi¬
gni potest. ñ dicat dm̃: Cum aũt dicit᷑

Expanded text:
cogitans, quia ille corporeum deum esse dixerat, cogitans, quia ille corporeum deum esse dixerat, aer enim corpus est; an ipse sentiebat esse forati, qua ipse animus informatur et per quam omnia sapientis facta pulchra esse iudicamus, ut non tantum refellendi gratia sed etiam uerissime dixerit, quod deum pulcherrima specie deceat esse, quia nihil est pulchrius ipsa intellegibili atque incommutabili ueritate? quod autem ait ille gigni aerem, quem tamen deum esse censebat, nullo modo mouet hunc uirum, qui intellegit, non sicut aer gignitur, id est aliqua causa, ut sit, efficitur, cum omnino deus non sit, ita genitum esse uerbum dei, deum apud deum, sed longe alio modo, quem nemo, nisi cui deus ipse inspirarit, intelleget. illum autem etiam in ipsis corporibus desipere quis non uideat, cum aerem gigni dicat et deum uelit, eum autem, a quo aer gignitur, non enim a nullo gigni potest, non dicat deum? cum autem dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ita dicã imꝑitissima scientia: dum noᷤ
scire gaudemꝰ qͥd anaxinenes qͥd ana¬
xagoras. qͥd pitagoras. qͥd demoeritꝰ
senserint: & cetã huiꝰmodi. ut docti e¬
ruditiq uideam᷑: cũ hoc a uera doc¬
trina &e eruditione longe absit. Qui
enĩ didicerit dm ñ distendi. aut diffũ¬
di ꝑ locos neq finitos neq infinitos.
quasi in aliqua parte maior sit. in ali
qua minor: s totũ ubiq eẽ p̾sentem.
sicut ueritatẽ euiꝰ nemo sobrie dicit
partem eẽ in isto loco. & partẽ in illo.
qm̃ ueritas utiq ds est: nequaquam
eũ mouebit. qd̾ de infinito aere sensit.
quicũq sensit qd̾ ipse eẽt ds̃. Qͥd ad il¬
lum. si nesciat quã dicant isti corꝑis
formã. eam qͥppe dicunt quȩ undiq
finita sit. & utrũ refellendi causa. tãꝙͣ
achademicus anaximeni cicero ob¬
iecerit. formã &e pulchritudinẽ d̃m
habere oportere. quasi corporeã speciẽ

Expanded text:
ita dicam, imperitissima scientia, dum nos ita dicam, imperitissima scientia, dum nos scire gaudemus quid Anaximenes, quid Anaxagoras, quid Pythagoras, quid Democritus senserint, et caetera hujusmodi, ut docti eruditique videamur, cum hoc a vera doctrina et eruditione longe absit. Qui enim didicerit Deum non distendi aut diffundi per locos, neque finitos neque infinitos, quasi in aliqua parte major sit, in alqua minor, sed totum ubique. esse praesentem sicut ueritatem, cuius nemo sobrie dicit partem esse in isto loco et partem in illo, quoniam ueritas utique deus est, nequaquam eum mouebit, quod de infinito aere sensit, quicumque sensit, quod ipse esset deus. quid ad illum, si nesciat, quam dicant isti corporis formam — eam quippe dicunt, quae undique finita sit — et utrum refellendi causa tamquam Academicus Anaximeni Cicero obiecerit formam et pulchritudinem deum habere oportere quasi corpoream speciem
Abbreviated transcription (Latin):
litas omĩa quecũq benefacimꝰ. ce p̾ces¬
serit. & comitata ce consecuta fuerit.
ce ꝓposita quã intueam᷑. & apposita eui
adhereamꝰ & imposita qua reprimam᷑:
iam nob̾ de aliquo bono facto gauden¬
tib. totũ extorquet de manu suꝑbia.
Uicia qͥppe oȩtã in peccatis. suꝑbia uͦ etiã
in recte factis timenda ẽ: ne illa quȩ
laudabilit̾ facta st̃. ipsiꝰ laudis cupi¬
ditate amittant᷑. Itaq sicut rethor ille
nobilissim cũ int̾rogatus eẽt. qͥd ei pͥ¬
mũ uideret᷑ in eloquentiȩ p̃ceptis ob¬
seruari oportere: ꝓnuntiationẽ dicit᷑
respondisse. cũ quereret᷑ qͥd scdõ. ean-¬
dem ꝓnuntiationẽ: qͥd tercio. nich̃ aliud
quã ꝓnuntiationẽ dixisse:ita si int̾ro¬
gares. & quotiens int̾rogares de p̾cep¬
ts xꝑianȩ religionis: nichil me aliud
respondere nisi humilitatẽ liberet. &¬
si forte alia dicere necessitas cogeret.
inquã maxime aduersat᷑. quedã ut

Expanded text:
litas omnia, quaecumque bene facimus, et praeceslitas omnia, quaecumque bene facimus, et praecesserit et comitata et consecuta fuerit et proposita, quam intueamur, et adposita, cui adhaereamus, et inposita, qua reprimamur, iam nobis de aliquo bono facto gaudentibus totum extorquet de manu superbia. uitia quippe cetera in peccatis, superbia uero etiam in recte factis timenda est, ne illa, quae laudabiliter facta sunt, ipsius laudis cupiditate amittantur. itaque, sicut rhetor ille nobilissimus cum interrogatus esset, quid ei primum uideretur in eloquentiae praeceptis obseruari oportere, disse; cum quaereretur quid secundo, eamdem pronuntiationem; quid tertio, nihil aliud quam pronuntiationem dixisse: ita si interrogares, et quoties interrogares de praeceptis christianae religionis, nihil me aliud respondere nisi humilitatem liberet, etsi forte alia dicere necessitas cogeret. inquam, maxime adversatur quaedam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
certamina tam̃ etiã de loquacissimpᷤ
grecoꝵ gymnasiis. eradicata atq cõ¬
pressa sint: ita ut si qua nẽ erroris se¬
cta contra ueritatẽ. hoc ẽ contra eccłi
an xꝑi emerserit: nisi nomine coop¬
ta xꝑiano ad pugnandũ ꝓsilire non
audeat. Ex quo intelligit᷑ ipsos qͦꝙ pla¬
tonicȩ gentis philosophos. paueis mu¬
tatis quȩ xp̃iana imꝑbat disciplina.
inuictissimo uni regi xp̃o. pias cerui¬
ces oportere submittere. & intelligere
uerbũ di homine indutũ: qui uissit
&e creditũ est qd̾ illi uł ꝓferre metue¬
bant. Huic te mi dioscore ut tota pie¬
tate subdas uelim: nec aliam tͥ ad capes¬
sendam ce optinencła ueritatẽ uiam
munias. quã quȩ munita ẽ ab illo: qͥ
gressuũ nr̃oꝵ tanquã ds̃ uidit infirmi¬
tatem. Ea ẽ aũt prima humilitas. scd̾a
humilitas. t̾cia humilitas: ce quotienᷤ
int̾rogares. hoc dicerẽ: ñ quo alia ñ
sint p̃cepta quȩ dicant᷑: s nisi humi¬

Expanded text:
certamina tamen etiam de loquacissimis certamina tamen etiam de loquacissimis Graecorum gymnasiis eradicata atque compressa sint. ita ut, si qua nunc erroris secta contra ueritatem, hoc est contra ecclesiam Christi emerserit, nisi nomine cooperta Christiano ad pugnandum prosilire non audeat. ex quo intellegitur ipsos quoque Platonicae gentis philosophos paucis mutatis, quae Christiana inprobat disciplina, inuictissimo uni regi Christo pias ceruices oportere submittere et intellegere uerbum dei homine indutum, qui iussit et creditum est, quod illi uel proferre metuebant. Huic te, mi Dioscore, ut tota pietate subdas uelim nec aliam tibi ad capessendam et obtinendam ueritatem uiam munias, quam quae munita est ab illo, qui gressuum nostrorum tamquam deus uidit infirmitatem. ea est autem prima humilitas, secunda humilitas, tertia humilitas et, quotiens interrogares, hoc dicerem, non quo alia non sint praecepta, quae dicantur, sed nisi humi
Abbreviated transcription (Latin):
eo rem successione tẽpoꝵ ẽẽ deuolutã:
ut xp̃ianȩ iam ȩtatis exordio. eũ rerũ
inuisibiliũ atq eternarũ fides. ꝑuisibi¬
lia miracula salubrit᷑ predicaret᷑ homi¬
nib. qui nec uidere nec cogitare aliqͥd
pret corꝑa poterant. beato apło paulo
qui eandẽ fidem gentib p̾seminabat.
idem ipsi epicurei ae stoiei in actib apło¬
rũ contradixisse inueniant᷑. Qua in re
satis mͥ uidetur eẽ demonstratũ. erro¬
res gentiũ siue de morib siue de na¬
tura rerũ. siue de ratione inuestigan¬
dȩ ueritatis. qui quãuis eeñt multi
atq multiplices. in his tam̃ maxime
duab sectis eminebant: expugnanti¬
b doctis. & tanta disserendi subtilita¬
de atq copia subuertentib durasse
tam̃ usq in tp̃ra xꝑana. Quos iã certe
nr̃a ȩtate sic obmutuisse conspicimus:
ut uix iã in scolis rethoꝵ cõmemore¬
dur tantũ. quȩ fuerint illoꝵ sententiȩ:

Expanded text:
eo rem successione temporum esse deuolutam, eo rem successione temporum esse deuolutam, ut Christianae iam aetatis exordio, cum rerum inuisibilium atque aeternarum fides per uisibilia miracula salubriter praedicaretur hominibus, qui nec uidere nec cogitare aliquid praeter corpora poterant, beato apostolo Paulo, qui eandem fidem gentibus praeseminabat, idem ipsi Epicurei et Stoici in actibus apostolorum contradixisse inueniantur. Qua in re satis mihi uidetur esse demonstratum errores gentium siue de moribus siue de natura rerum siue de ratione inuestigandae ueritatis, qui quamuis essent multi atque multiplices, in his tamen maxime duabus sectis eminebant, expugnantibus doctis et tanta disserendi subtilitate atque copia subuertentibus durasse tamen usque in tempora Christiana. quos iam certe nostra aetate sic obmutuisse conspicimus, ut uix iam in scholis rhetorum commemoretur tantum, quae fuerint illorum sententiae,
Abbreviated transcription (Latin):
ritate apud ppłos. ut rredenda ꝑsua¬
derent. donec ad eũ habitũ ꝑducere.¬
tur animꝰ quo ista capiunt᷑: eleger̃t
occultare sententiã suã. & contra eoᷤ
disserere. qͥuerũ se inuenisse.i actares̃:
cum muentionẽ ipsam ueri in carnis sensi¬
b ponerent. Et eoꝵ qͥdem consiliũ quale
fuerit: qͥd attinet querere: Diuinũ cer¬
te uł diuina aliqua auctoritate p̾ditũ
fuit. Tantũ illud attende. qm̃ plato a cy¬
cerone multis modis aꝑtissime ostendit᷑.
in sapientia ñ humana s plane diuma.
unde humana quodammͦ accenderet᷑.
in illa utiq sapientia ꝓrsus inmutabi¬
li. atq eodẽ mͦ semꝑ se habente. uerita¬
tem constituisse &e finẽ boni. & causas
rerum & ratiocinandi fiduciã: oppug¬
natos aũt ẽẽ nomine epycureoꝵ aestoi¬
coꝵ a platonicis. eos qͥ in corꝑis uł in a¬
nimi natura ponerent & finẽ boni &e
causas rerũ. & ratiocinandi fiduciã:

Expanded text:
ritate apud populos, ut credenda persuaritate apud populos, ut credenda persuaderent, donec ad eum habitum perduceretur animus, quo ista capiuntur, elegerunt occultare sententiam suam et contra eos disserere, qui uerum se inuenisse iactarent, cum inuentionem ipsam ueri in carnis sensibus ponerent. et eorum quidem consilium quale fuerit, quid adtinet quaerere? diuinum certe uel diuina aliqua auctoritate praeditum non fuit. tantum illud adtende, quoniam Plato a Cicerone multis modis apertissime ostenditur in sapientia non humana sed plane diuina, unde humana quodam modo accenderetur, in illa utique sapientia prorsus inmutabili atque eodem modo semper se habente ueritate constituisse et finem boni et causas rerum et ratiocinandi fiduciam, oppugnatos autem esse nomine Epicureorum et Stoicorum a Platonicis eos, qui in corporis uel in animi natura ponerent et finem boni et causas rerum et ratiocinandi fiduciam,
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiã querit᷑: aut de morib aut de
natura. aut de ratione habere q̃stionẽ.
Cumgͦ epicurei nunquã sensus corꝑis
falli dicerent. stoici aũt falli aliqndo
concederent: utriq tam̃ reguła com¬
p̾hendende ueritatis in sensib pone¬
rent: qͥs istis contradicentib audir&
platonicos: Qͥs non mͦ in sapientium
s omino in hominũ numero habendoᷤᷤ
putaret. si ab eis prompte. diceret᷑. nos
solũ esse aliqͥd. qd̾ neq tactu corꝑis neq
olfactu uł gustu. neq his aurib aut
ocłis ꝑcipi possit. neq om̃ino talium
rerũ quȩ ita sentirent᷑ aliqua imagi¬
natione cogitari: s id solũ uere esse.
atq id solũ posse ꝑcipi. qͥa in cõmutabi¬
le &e sempit̾num ẽ. ꝑcipi aũt sola intel¬
ligentia: qua una ueritas quomͦ attin¬
gi potest attingit᷑: Cũ gͦ talia sentiren
platoniei. quȩ neq docerent homines¬
carni deditos. neq tanta eeñt aucto¬

Expanded text:
sapientiam quaeritur, aut de moribus aut de sapientiam quaeritur, aut de moribus aut de natura aut de ratione habere quaestionem. cum ergo Epicurei numquam sensus corporis falli dicerent, Stoici autem falli aliquando concederent, utrique tamen regulam comprehendendae ueritatis in sensibus ponerent, quis istis contra dicentibus audiret Platonicos? quis non modo in sapientium sed omnino in hominum numero habendos putaret, si ab eis prompte diceretur non solum esse aliquid, quod neque tactu corporis neque olfactu uel gustatu neque his auribus aut oculis percipi possit neque omnino talium rerum, quae ita sentirentur, aliqua imaginatione cogitari, sed id solum uere esse atque id solum posse percipi, quia incommutabile et sempiternum est, percipi autem sola intellegentia, qua una ueritas, quo modo adtingi potest, adtingitur? Cum ergo talia sentirent Platonici, quae neque docerent carni deditos homines neque tanta essent aucto
Abbreviated transcription (Latin):
dm. ꝓpositũ animo humano ad fruen¬
dum. purgato ab omi labe humana¬
rum cupiditatũ. in quo uno acquies¬
ceret omĩs beatitudinis appetit᷑. & in
quo nobis uno bonoꝵ om̃iũ finis eẽt:
ñ eos intellecturos: & repugnantib
uł epicureis uł stoicis. multo quã s
faciliꝰ palmã daturos: ita ut uera sa
risione sordesceret. Et hoc in morali¬
bus. In naturalib aũt questionibꝰ. si
isti dicerent effectric̃ẽ om̃iũ nat᷑ax
ẽẽ incorporeã sapientiã. illi aũt a
corꝑe nusquã discederẽt cũ alii atho¬
mis. alii .iiii. elem̃tis in quib ad effici¬
enda omĩa ignis p̃ualeret. principia
rerũ darent: quis ñ uideret stultoꝵ
abundantiã corꝑi deditã: cũ incorporeã
potentiã conditric̃ẽ rerũ nequaquã
ualeret intueri. in quoꝵ potiꝰ suffragiũ
raꝑetur. Restabat pars rationaliũ que¬
stionũ. Nosti enĩ qͥcquid ꝓpt̃ adipiscendã

Expanded text:
Deum propositum animo humano ad fruenDeum propositum animo humano ad fruendum, purgato ab omni labe humanarum cupiditatum, in quo uno acquiesceret omnis beatitudinis appetitus, et in quo nobis uno bonorum omnium finis esset, non eos intellecturos, et repugnantibus vel Epicureis vel Stoicis multo quam sibi facilius palmam daturos, ita ut vera salrisione sordesceret: et hoc in moralibus. 18. In naturalibus autem quaestionibus, si isti dicerent effectricem omnium naturarum esse incorpoream Sapientiam, illi autem a corpore nusquam discederent, cum alii atomis alii quattuor elementis, in quibus ad efficienda omnia ignis praeualeret, principia rerum darent, quis non uideret stultorum abundantiam corpori deditam, cum incorpoream potentiam conditricem rerum nequaquam ualeret intueri, in quorum potius suffragium raperetur? Restabat pars rationalium quaestionum. nosti enim, quicquid propter adipiscendam
Abbreviated transcription (Latin):
rationis ꝑsonam implere potuer̃t. Oib
enim defuit diuinȩ humilitatis exem¬
plo in cusꝰuis animo ferocit̃ arrogants.
om̃is suꝑbia cedit: &e frangit᷑ & emorit᷑
I łoꝙ ñ ualentes illi auctoritate turbaᷤ
terrenarũ rerũ dilectione eȩcatas. ad
inuisibiliũ fidem ducere. cũ eas uide.¬
rent epicureis maxime contentionibꝰ
commoueri. ñ solũ ad haurienda quo
ultro ferebant᷑ s etiã ad defensita ndã
corꝑis uoluptatẽ. ut in ea sũmũ bonũ
hominis constitueret᷑. eos aũt qͥ adu̾sꝰ
hanc uoluptatẽ uirtutis laude mo¬
uerentur. minꝰ difficult̃ eã contẽpla¬
ri manimis hominũ. unde factabo¬
na de quib utcũq poterant iudica¬
conarent᷑ insinuare aliquã rem diui¬
nam. ce supra omĩa in cõmutabilem.
quȩ nullo attingeret᷑ corꝑis sensu. s
sola m̃te intelligeret᷑. quȩ tam̃ etiam
naturã ipsiꝰ m̃tis excederet: eũq ẽẽ

Expanded text:
rationis personam implere potuerunt. omnibus rationis personam implere potuerunt. omnibus enim defuit diuinae humilitatis exemplo in cuiusuis animo ferociter adrogantis omnis superbia cedit et frangitur et emoritur. ideoque non ualentes illi auctoritate turbas terrenarum rerum dilectione caecatas ad inuisibilium fidem ducere, cum eas uiderent Epicureis maxime contentionibus commoueri non solum ad hauriendam, quo ultro ferebantur, sed etiam ad defensitandam corporis uoluptatem, ut in ea summum bonum hominis constitueretur, eos autem, qui aduersus hanc uoluptatem uirtutis laude mouerentur, minus difficulter eam contemplari in animis hominum, unde facta bona, de quibus utcumque poterant iudicaconarentur insinuare aliquam rem divinam et super omnia incommutabilem, quae nullo attingeretur corporis sensu, sed sola mente intelligeretur, quae tamen etiam naturam ipsius mentis excederet, eumque esse
Abbreviated transcription (Latin):
re statuit. quere cui successerit. polemo¬
nem inuenies. Quere cui polemon.
xenocraten inuenies. Xenoerati aũt
discipło: achademiã scolam suã reli¬
quit plato. Quantũ gͥ ꝑtinet ad q̃sti¬
onem de summo hominis bono. remo¬
ue ꝑsonas hominũ. atq ipsam discepta¬
tionem constitue: ꝓfecto reꝑies duos
errores se aduersa fronte collidi. unũ
constituentẽ in corꝑe. aliũ constituen¬
tem in animo summũ bonũ: rationẽ
aũt ueritatis. qua summũ bonum
nr̃m ds̃ esse intelligit᷑. utriq refiste¬
re. s ñ priꝰ docentẽ uera. quã praua
dedocentem. Idipsũ rursũ adiunctiᷤ
ꝑsonis constitue: reppies epycureos ce
stoicos acerrime int̾ se dimicantes:
eoꝵ uͦ litem conantes diiudicare pla¬
tonicos. occultantes sententiã uerita¬
tis: & illoꝵ uanã in falsitate fiduciam
conuincentes & redarguentes. S nos
sicut illi erroꝵ suoꝵ:. ita platonici uere

Expanded text:
re statuit, quaere, cui successerit: Polemore statuit, quaere, cui successerit: Polemonem inuenies; quaere, cui Polemon: Xenocraten; Xenocrati autem discipulo Academiam, scholam suam, reliquit Plato. quantum igitur pertinet ad quaestionem de summo hominis bono, remoue personas hominum atque ipsam disceptationem constitue: profecto reperies duos errores inter se aduersa fronte conlidi, unum constituentem in corpore alium constituentem in animo summum bonum, rationem autem ueritatis, qua summum bonum nostrum deus esse intellegitur, utrique resistere sed non prius docentem uera quam praua dedocentem. id ipsum rursum adiunctis personis constitue: reperies Epicureos et Stoicos inter se acerrime dimicantes, eorum uero litem conantes diiudicare Platonicos occultantes sententiam ueritatis et illorum uanam in falsitate fiduciam conuincentes et redarguentes. Sed non sicut illi errorum suorum ita Platonici uerae
Abbreviated transcription (Latin):
re ad ꝓpriam potestatẽ. Ad minꝰ enim
gaudet. quã si ad di potestatẽ gaude¬
at: quȩ utiq maior ẽ. Hoc ñ uidentes
ce potentias intuentes animi humani.
magnãq pulchritudinẽ factoꝵ atq
dictoꝵ. etiã si in corꝑe puduit ponere
summũ bonũ. in ipso tam̃ animo ponen¬
des infra utiq posuerunt: quã ubi since¬
rissima ratione ponendũ est. Int̾ hos
qͥ ista sentiunt apd grecos phylosophoᷤ
ce numero & disputandi subtilitate
stoici p̾ualuerunt: qͥ tam̃ in naturalib̾
corporea omĩa ẽẽ arbitrantes. magis a
carne quã a corꝑe animũ auertere po¬
duerunt. Int̾ eos aũt qui fruendũ dõ
nuerunt platomci: qui ñ immerito ad
officiũ suũ ꝑtinere arbitrati st̃. stoieie
&e epieureis maxune. & ꝓpe solis om̃ino
resistere. Idem qͥppe achademici q̃ pla¬
doniei: qd̃ docet auditoꝵ ipsa successio.
Archesilas enĩ qui primꝰ occultata sen¬
tentia sua nichil aliud quã istos refelle¬

Expanded text:
re ad propriam potestatem; ad minus enim re ad propriam potestatem; ad minus enim gaudet, quam si ad dei potestatem gaudeat, quae utique maior est. hoc non uidentes et potentias intuentes animi humani magnamque pulchritudinem factorum atque dictorum, etiam si in corpore puduit ponere summum bonum, in ipso tamen animo ponentes infra utique posuerunt, quam ubi sincerissima ratione ponendum est. inter hos, qui ita sentiunt apud Graecos philosophos, et numero et disputandi subtilitate Stoici praeualuerunt, qui tamen in naturalibus corporea omnia esse arbitrantes magis a carne quam a corpore animum auertere potuerunt. » Inter eos autem, qui fruendum deo,nuerunt Platonici, qui non inmerito ad officium suum pertinere arbitrati sunt Stoicis et Epicureis maxime et prope solis omnino resistere. idem quippe Academici qui Platonici, quod docet auditorum ipsa successio. Arcesilas enim, qui primus occultata sententia sua nihil aliud istos quam refelle
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq tanto minꝰ se ẽẽ stabilem sentit.
quanto minꝰ heret dõ qui sũme ẽ. &
illũ ido su̾me eẽ. qͥa nulla mutabilitate
ꝓficit seu deficit: sibi aũt ilła cõmutati¬
onem expedire qua ꝓficit. ut ꝑfecte
illi cohereat. eã uͦ commutationẽ quȩ
in defectu ẽ esse uiciosã: omnẽ aũt defe¬
ctum ad interitũ uergere: quo utrũ ali¬
qua res ꝑueniat. tam & si ñ apparet. tam̃
apparere omib eo ducere interitũ. ut
ñ sit qd̾ erat. Unde colligit᷑. ñ ob aliud
res deficere uł posse deficere. nisi qd ex
nichilo factȩ st̃ ut qd̾ in eis ẽ qd̾ funt
ce manent. & ꝓ defectib etiã suis ad uni¬
uersitatis complexũ ordinant᷑. ad eius
bonitatẽ omnipotentiãq ꝑtineat. qui
summe ẽ & conditor: qui potens ẽ etiã
ex nichilo ñ tantũ aliqͥd. s etiã magnũ
aliqͥd facere: primũ aũt peccatũ. hoc ẽ
primũ uoluntariũ defectũ ẽẽ. gaude¬

Expanded text:
itaque tanto minus se esse stabilem sentit, itaque tanto minus se esse stabilem sentit, quanto minus haeret deo, qui summe est, et illum ideo summe esse, quia nulla mutabilitate proficit seu deficit; sibi autem illam commutationem expedire, qua proficit, ut perfecte illi cohaereat, eam uero commutationem, quae in defectu est, esse uitiosam; omnem autem defectum ad interitum uergere, quo utrum aliqua res perueniat, tametsi non apparet, tamen apparere omnibus eo ducere interitum, ut non sit, quod erat. unde colligit non ob aliud res deficere uel posse deficere, nisi quod ex nihilo factae sunt, ut, quod in eis est, quod sunt et manent et pro defectibus etiam suis ad uniuersitatis complexum ordinantur, ad eius bonitatem omnipotentiamque pertineat, qui summe est et conditor, qui potens est etiam ex nihilo non tantum aliquid sed etiam magnum aliquid facere; primum autem peccatum, hoc est primum uoluntarium defectum esse gaude
Abbreviated transcription (Latin):
beatus est: alioquin nunquã eẽt mi¬
ser: & recedetur a querendo utrũ in
animo sit summũ illud. atq ut ita dix¬
erim beatificũ bonũ: uł aliqua pars
eiz Nam cũ seipso quasi sibi suo bono
animꝰ gaudet: suꝑb ẽ. Cum uͦ ꝑspicit
se ẽẽ mutabiłe. uł hoc uno saltĩ qd̾ de
stulto sapiens efficit᷑. sapientiamq ẽẽ
incõmutabilem cernit: simul oportet
cernat ẽẽ illam supra suã naturã. eiꝰq
participatione atq illustrationese u¬
berius ae certiꝰ gaudere qũã se ipso. Ita
cessans atꝙ detumescens a iactatione
atq inflatione ꝓpria: inherere dõ. atꝙ
ab illo incõmutabili refici & reforma¬
ri nitit᷑: a quo ẽe iam capit ñ solũ om¬
nem speciẽ rerum omniũ. siue quȩ sen¬
su corpis. siue quȩ intelligentia mentiᷤ
attingunt᷑: s etiã ipsam capacitatem
formationis ante formationẽ: cũ uł
informe aliqͥd dicit᷑ qd̾ formari potest.

Expanded text:
beatus est, alioquin numquam esset mibeatus est, alioquin numquam esset miser, et recedetur a quaerendo, utrum in animo sit summum illud atque, ut ita dixerim, beatificum bonum uel aliqua pars eius. nam cum se ipso sibi quasi suo bono animus gaudet, superbus est. cum uero perspicit se esse mutabilem uel hoc uno saltem, quod de stulto sapiens efficitur, sapientiamque esse incommutabilem cernit, simul oportet cernat esse illam supra suam naturam eiusque participatione atque inlustratione se uberius et certius gaudere quam se ipso. ita cessans atque detumescens a iactatione atque inflatione propria inhaerere deo atque ab illo incommutabili refici et reformari nititur, a quo esse iam capit non solum omnem speciem rerum omnium, siue quae sensu corporis siue quae intellegentia mentis adtinguntur, sed etiam ipsam capacitatem formationis ante formationem, cum uel informe aliquid dicitur, quod formari potest.
Abbreviated transcription (Latin):
pit animꝰ a corꝑe uł sũmũ bonum:¬
uł partẽ aliquã sũmi bomi. Hoc qui
non uident: cecati st̃ dulcedine car¬
nalium uoluptatũ: quã ex indigentia
sanitatis uenire ñ intuent᷑. Sanitas
aũt ꝑfecta corpis: illa extrema totiꝰ
hominis immortalitas erit. Tam
potenti enĩ natura ds fecit animã:
ut ex plenissima eiꝰ beatitudine quȩ
in fine tẽpoꝵ scĩs ꝓmittit᷑. redundet
etiã in inferiorẽ naturã. qd̾ est corpꝰ:
ñ beatitudo quȩ. fruentis & intelli¬
gentis ẽ ꝓpria: s plenitudo sanitatis id
est incorruptionis uigor. Qd qui ñ ui¬
dent ut dixibellant inquietis alt̾ca¬
tionib uarie ꝓ suo qͥsꝙ captu. in corꝑe
constituentes summũ hominis bonũ:
&e carnaliũ seditiosoꝵ turbas concitañ
int̃ quos epicurei. apud indoctã mul¬
titudinẽ excellentiore auctoritate ui¬
guerunt. Da item. qͥ cito uideat animũ
quoꝙ ipsũ non suo bono beatũ ẽẽ. cũ

Expanded text:
pit animus a corpore uel supit animus a corpore uel suvel partem aliquam summi boni. Hoc qui non vident caecati sunt dulcedine carnalium voluptatum, quam ex indigentia sanitatis venire non intuentur. Sanitas autem perfecta corporis illa extrema totius hominis immortalitas erit. Tam potenti enim natura Deus fecit animam, ut ex ejus plenissima beatitudine, quae in fine temporum sanctis promittitur, re in inferiorem naturam, quod est corpus, non I beatitudo, quae fruentis et intellegentis est propria, sed plenitudo sanitatis, id est incorruptionis uigor —, quod qui non uident, ut dixi, bellant inquietis altercationibus uarie pro suo quisque captu in corpore constituentes summum hominis bonum et carnalium seditiosorum turbas concitant; inter quos Epicurei apud indoctam multitudinem excellentiore auctoritate uiguerunt. Da item, qui cito uideat animum quoque ipsum non suo bono beatum esse, cum