comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ubiq hoc sensu. ut intelligat᷑¬
potius ẽẽ in om̃ib que sunt: qͣm tan¬
tũ in om̃ĩb locis. Et hunc intellec¬
tũ & rei ueritas exhibet: & ipsa localis
b quȩ nec loca sunt. nec cirtũscͥp¬
tione locali continent᷑. Ut si dica¬
niꝰ ibi eẽ intellectũ in anima: uͥ est
in om̃ib quȩ sunt: ut una ead̾eq
ꝑfecte tota simul sit in singulis.

Expanded text:
telligatur esse in omnibus quae sunt, quam tantum in omnibus locis, cum hunc intellectum et rei veritas exhibeat, et ipsa localis bus, quae nec loca sunt, nec circumscriptione locali continentur, velut si dicam ibi esse intellectum iin omnibus quae sunt, ut una eademque perfecte tota simul sit in singulis.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligitur. qͣndo hec u̾itas eẽ
ñ potuerit. si eẽt oratio in qua eẽ
posset: intelligat᷑ illa uĩtas sine
principio fuisse. que pͥma caus a
est huiꝰ ueritatis. Ueritas enĩ
orationis ñ semꝑ posset eẽ: si eius
causa ñ semꝑ eẽt. Etenĩ ñ est ue¬
ra oratio q̃ dicit futurũ eẽ aliqͥd.
nͥ reppsa sit aliquid futurũ. neq ali¬
qͥd ẽẽ futurũ siñ ẽ insũma u̾itate.

Expanded text:
non intelligitur quando ista veritas esse non potuerit, si esset oratio in qua esse posset, intelligatur illa veritas sine principio fuisse, quae prima causa est hujus veritatis. Quippe veritas orationis non semper posset esse, si ejus causa non semper esset. Etenim non est vera oratio, quae dicit futurum esse aliquid, nisi reipsa sit aliquid futurum; neque aliquid est futurum, si non sit in summa veritate.
Abbreviated transcription (Latin):
lam mutationẽ circa id de quo dñr
ad illũ habere potero uel amittere.
mutationẽ efficientib. nunꝙͣ in
sua simplicitate locũ tribirit: sic
scdm̃ ea quȩ nullatenꝰ sũmȩ incõmu¬
tabilitati repugnant. aliqͣndo dici
aliquid ñ respuit. Et tam̃ aliquid
eiꝰ essentiȩ unde ipsa uariabilis intel
Do uł recedendo faciunt. ipso suo effe¬
ctu uere accidere rei quã mutant per¬
pendurit᷑: sic illa quȩ a simili effectu
deficiunt. imꝓprie dici accidentia de¬

Expanded text:
 mutationem circa id de quo dicunad illum habere potero et amittere, efficientibus nunquam in sua simplicitate locum tribuit; sic secundum ea, quae nullatenus summae incommutabilitati repugnant, aliquando dici aliquod non respuit, et tamen aliquid ejus essentiae, unde ipsa variabilis intellam accedendo vel recedendo faciunt, ipso suo effectu vere accidere rei, quam mutant, perpenduntur; sic illa, quae a simili effectu deficiunt, improprie dici accidentia de
Abbreviated transcription (Latin):
ed cum rationabilit̾ ab aliqͦ nil¬
fiat. nisi in facientis ratione p̃ce¬
dat aliquod. rei faciende quasi exem¬
plũ. siue aptius dr̃ forma uł simili¬
tudo aut regula. licet clarum sit. ea
quantũ ad hoc quia ñ erant. qd̾ ñc st̃.
nec erat ex quo fierent: ñ tam̃ nicħ
erant quantũ ad rationẽ facientis¬
forma que in eiꝰ ratione res crean
turꝰ aliquod suȩ artis opus: pͥus illud
intͣ se dicit m̃tis conceptione. Quȩ lo

Expanded text:
d rationabiliter ab aliquo, nisi in facientis ratione praecedat aliquod rei faciendae quasi exemplum, sive ut aptius dicitur forma, vel similitudo, aut regula. Patequantum ad hoc, quia non erant quod nunc sunt, nec erat ex quo fierent; non tamen nihil erant, quantum ad rationem facientim, quae in ejus ratione res creandturus aliquod suae artis opus, prius illud intra se dicit mentis conceptione? Mentis
Abbreviated transcription (Latin):
possunt: Aut eadem signa q̃ foris
sensibilia sunt. intͣ nosi¬
bilit̾ cogrtando: Aut
sibilit̾ nec insensibilit̾. h¬
his sig¬
nis utendo. s res ipsas uł corpoꝵ
ymaginatione. uel rõnis intellec¬
tu ꝑ rerũ ipsaꝵ diu̾sitate. intus in
nr̃a m̃te dicendo. Aliter namq di¬
co hominẽ. cũ eum hoc nomine qd̃
ẽ hõ significo: alit̾ cum iddem nom̃
tacens cogito: alit̾ cum eũ ipsũ hõiẽ
mens aut ꝑ corꝑis ymaginẽ aut
ꝑ rationẽ intuetur. ꝑcorporis qui¬
dem ymaginẽ. ut cũ eius sensibilẽ

Expanded text:
do; aut eadem signa, quae foris sensibilia sunt, intra nos iibiliter cogitando; aut sensibiliter, nec insensibiliter his signis utendo, sed res ipsas, vel corporum imaginatione, vel rationis intellectu, pro rerum ipsarum diversitate, intus in nostra mente dicendo. Aliter namque hominem dico, cum eum hoc nomine, quod est, homo, significo; aliter cum idem nomen tacens cogito; aliter cum eum ipsum hominem mens, aut per corporis imaginem, aut per rationem intuetur; per corporis quidem imagi
Abbreviated transcription (Latin):
tiones. Illa namiq nicħ omĩno ali¬
unde assumpsit. unde uł eoꝵ q̃ fac¬
tura erat. formã in se ipsa cõping̾et:
uł ea ipsa hoc quod sunt ꝑficeret fa
aliquib reb aliquo mͦ iam didicit.
nec opꝰ m̃te conceptũ ꝑficere. si desit
aut mat̾ia aut aliquid. sine qͦ opus
precogitatũ fieri ñ possit. Nec enĩ
potest cogitando uel pingendo ꝯfin
ex reb alias cognitis in memoriã attͣ¬
xit. Illa nec assumpta nec aduita ali
unde. s pͥma & sola eausa sufficere po¬
tuit suo artifici ad suũ opus ꝑficien¬
dũ: ista uͦ nec pͥma nec sola nec sufficienᷤ
est ad suũ incipiendũ. Quapropt̾ ea q̃
ꝑillam creata sunt. omĩno ñ sunt aliqͥd

Expanded text:
dinem. Illa namque nihil omnino aliunde assumpsit, unde vel eorum quae factura erat, formam in se ipsa compingeret, vel ea ipsa, id quod sunt, perficeret; faaliquibus rebus aliquo modo jam didicit; nec opus mente conceptum perficere, si desit aut materia, aut aliquid, sine quo opus praecogitatum fieri non possit: quanquam enim possit cogitando vel pingendo, qualex rebus alias cognitis in memoriam attraxit. unde, sed prima, et sola causa sufficere potuit suo artifici ad suum opus perficiendum; ista vero nec prima, nec sola, nec sufficiens est ad suum incipiendum. Quapropter ea quae per illam creata sunt, omnia non sunt quod
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: eodem ipso sustinente uigent &
ꝑomiã ratione qua collectum ẽ oĩa
quȩ sunt ẽẽ ꝑ unũ aliquid. unde ip¬
sum solum ẽ ꝑ seipsum. & alia ꝑali¬
ud: simili inquã ratione potest ꝓba¬
ri. qr quecunq uigent ꝑ unũ aliqͥd
uigent: uñ illd̾ sołyiuget ꝑ seipsum

Expanded text:
sunt, eodem ipso sustinente vigent etper omnia ratione, qua collectum est omnia, quae sunt, esse per unum aliquid, unde ipsum solum est per seipsum, et alia per aliud; simili, inquam, ratione potest probari quia quaecunque vigent per unum aliquid vigeant: unde illud solum viget per seip
Abbreviated transcription (Latin):
locutionis u̾ba. cum de reb ñ igno¬
ratis st̾. naturalia sunt. & apud
omĩs gentes sunt eadem. & qm̃ alia
ista sunt. nullũ aliud uerbũ est neces¬
sariũ adrem cognoscendã: & uͥ ista esse
ñ possunt. nullũ aliud ẽ utile ad rẽ
ostendendã. Possunt etiã non absur¬
de dici tanto ueriora: qͣntomagis re¬
bus quaꝵ sunt u̾ba. similia sunt: &¬
eas expressius signant. Exceptis nãq
reb illis. quib ipsis utim̃ ꝑ nõib suis
ad easdem significandas. ut sunt que
uerbũ. aut sic eam expͥmit. qͦmͦ illa
similitudo. q̃ in acie m̃tis rem ipsam
cogitantis exprimit᷑. Illud gͥ iure di¬
cendu est. maxime ꝓpriũ & pͥncipale
rei uerbũ. Quaꝓpter si nulla de quali¬
bet re locutio tantũ ꝓpinqͣt
rei. quantũ illa quȩ hniꝰmo
uerb̾ constat: nec aliquid . aliud
tam simile rei uel futurȩ uł iã exis¬
tentis in ratione alicuiꝰ potest esse:
ñ imm̾ito uideri potest. Apud sũmã
substantiã talem rerũ locutionem

Expanded text:
locutionis verba, cum de rebus non ignoratis sunt, naturalia sunt, et apud omnes gentes sunt eadem. Et quoniam ista sunt, nullum aliud verbum est necessarium ad rem cognoscendam; et ubi ista esse non possunt, nullum aliud est utile ad rem ostendendam. Possunt etiam non absurde dici tanto veriora, quanto magis rebus, quarum sunt verba, similia sunt, et eas expressius significant, exceptis namque rebus illis, quibus ipsis utimur pro nominibus suis ad easdem significandas, ut sunt quaeverbum, aut sic eam exprimit, quomodo illa similitudo quae in acie mentis rem ipsam cogitantis exprimitur. Illud igitur jure dicendum est maxime proprium et principale rei verbum. Quapropter si nulla de qualibet re locutio tantum propinquat rei, quantum illa quae hujusmodi verbis constat; nec aliquid aliud tam simile rei vel futurae, vel jam existenti in ratione alicujus potest esse: non immerito videri potest apud summam substantiam, talem rerum locutionem
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmarie conditio. peccati cognitio: firma¬
aquaꝵ infi̾oꝵ congregatio. uicioꝵ co¬
hibitio: ꝓductio germinũ exhibitio
actio: uolucres contẽplatio: animali¬
ũ creatio. sensuũ corporaliũ redinte¬
gratio: ade formatio. iusti ꝑfectio. adã¬

Expanded text:
primaevae conditio peccati est cognitio. FirmaAquarum inferiorum congregatio, vitiorum cohibitio. Productio germinum exhibitio actio, volucres contemplatio; animalium creatio, sensuum corporalium reintegratio; Adae formatio justi hominis
Abbreviated transcription (Latin):
nent ad naturam diuinã. luna cog¬
nitionẽ eoꝵ. quȩ ꝑtinent ad scãm ȩccle¬
siam. stelle cognitionẽ eoꝵ. quȩ ꝑti¬
nent ad unamqͣnq creaturã. siue ad
unam qͣnq fidelem animã. Pisces qͥ
laborant in imo. id est in aquis. solli¬
citudinẽ actionis bone designant:
que uite labentis fluctib agitur.
Uolucres quȩ ad alta uolant. signifi¬
cant contemplationẽ celestiũ:. ꝑ quã
ab infimis ad summa subleuamur.
Animalia figurant sensus corporis
nr̃i: eo quod ipsa participant sensib
humanis. Quasi etenim animalia
in nobis creant᷑: cũ sensus corporis nr̃i
ꝑ uanitatẽ priꝰ corrupti. ꝑ diuinã grãm
redintegrant᷑. His ita compositis. no¬
uissime fit homo. ad imaginẽ & simi¬
litudinẽ di: qͥa talit̾ in nob̃ uirtutibuᷤ
& bonis oꝑib dispositis. fit pecc̃or con¬
formis. & consimilis do ꝑ iusticiã: qui
priꝰ fuit informis. & dissimilis ꝑ culpã

Expanded text:
nent ad divinam naturam; luna cognent ad divinam naturam; luna cognitionem eorum quae pertinent ad sanctam Ecclesiam; stellae autem cognitionem eorum quae nent ad unamquamque creaturam, sive ad unamquamque fidelem animam. Pisces, qui laborant in imo, id est in aquis, sollicitudinem actionis bonae designant, quae vitae labentis fluctibus agitur. Volucres, quae ad alta volant, significant contemplationem coelestium, per quam ab infimis ad summa sublevamur. Animalia terrestria figurant sensus corporis nostri, eo quod ipsa participant cum sensibus humanis, quasi etenim animalia in nobis creantur, cum sensus corporis nostri per vanitatem prius corrupti, per divinam gratiam redintegrantur. His ita compositis novissime fit homo ad imaginem et similitudinem Dei, quia taliter in nobis virtutibus et bonis operibus dispositis, fit peccator conformis et consimilis Deo per justitiam, qui prius fuit informis et dissimilis per culpam.
Abbreviated transcription (Latin):
nature humane penetralib. euacu¬
ari uł eliminari non possunt ꝓpt̾
eorum fomites originalit̾ nob̃ insi¬
tos: debent qͣntũ ꝑ diuinã grãm pos¬
sibile ẽ cohiberi. coartari. & in unũ
redigi. ne ꝑ totũ effluant. totũ occu¬
pent &e corrumpant: & sensꝰ nrõs
ab inquisitione ueritatis. affectuᷤ
nr̃os ab exercitatione uirtutis. mẽ¬
bra nr̃a ab exhibitione boni opis
impediant. Sicut enim t̾ra aquis
occupatis. non potuit germinare:
sic nos uiciis implicati. nec sensibus
ueritatẽ inquirere: nec affectib uir¬
tutes exercere: nec m̾bris oꝑa bona
ualemꝰ exhibere. Aquis gͥ in unũ
congregatis. aer clarescit. c&e calefit.
hibitis anima nr̃a lucet ꝑ cognitio¬
nem. & calet ꝑ dilectionẽ. &e caro fru¬
ctificat ꝑ bonam actionẽ. Condicio
luminariũ:. significat ꝑfectam nebu¬
losa ignorancie cecitate seposita. ue
ritatis inspectadione. Et potest sol
significare cognitionẽ eoꝵ. quȩ ꝑti¬

Expanded text:
naturae humanae penetralibus evacunaturae humanae penetralibus evacuari vel eliminari non possunt propter eorum fomites naturaliter nobis insitos, debent, quantum per divinam gratiam possibile est, cohiberi, coarctari et in unum redigi, ne per totum effluant, totum occupent, et corrumpant, et sensus nostros ab inquisitione veritatis, affectus ros ab exercitatione virtutis, membra nostra ab exhibitione boni operis impediant. Sicut enim terra aquis occupata non potuit germinare, sic nos vitiis implicati nec sensibus veritatem inquirere, nec affectibus virtutes exercere, nec membris opera bona valemus exhibere. Aquis igitur in unum congregatis, aer clarescit et calefit, hibitis, anima nostra lucet per cognitionem, et calet per dilectionem, et caro fructificat per bonam actionem. Conditio luminarium significat perfectam, nebulosa ignorantiae critatis inspectione. Et potest sol significare cognitionem eorum, quae perti
Abbreviated transcription (Latin):
ra corpꝰ. qͥa sicut celũ t̾ra sublimiꝰ. &
solidius: sic excellentior ẽ &e dignior
corpore sp̃c. Mundus in pͥma con¬
fusione: ẽ homo in sua iniquitate. Siẽ
enim mundo pͥmordiali confuso. ñ
merat lux. aut futurꝰ ordo: sic homini¬
iniquitati subiecto. nec lux lucet ꝑ
cognitionẽ ueritatis:. nec ordo in est ꝑ
dispositionẽ equitatis. Et ds quasi in
media confusione lucem pͥmariã ereat:
qͣndo peccatorẽ diu̾sis scelerib confusũ.
lucis intimȩ radiis illustrat: ut quid
sit. qͥd eẽ debeat agnoscat: & ad normã
recte uiuendi semetipsum disponat.
Significat itaq lux pͥmaria. peccati
cognitionẽ. firmam̃tũ int̾ aquas su¬
tutes. Et quasi firmam̃tũ int̾ utras¬
q aquas ponit᷑: qͣndo ꝑ uirtutem
discretionis uirtutes a uiciis. & uicia
a uirtutib dirimunt᷑. Deinde seqͥt᷑
congregatio aquaꝵ: que erant sub
firmam̃to. Congregatio aquarũ:
cobibitionẽ expͥmit uicioꝵ. Uicia
nanq quia penitꝰ in p̾senti uita de

Expanded text:
ra corpus; quia sicut coelum terra sublimius et solidius, sic excellentior est et dignior corpore spiritus. Mundus in prima confusione, est homo in iniquitate sua. Sicut enim mundo primordiali confuso non inierat lux aut futuriniquitati subjecto nec lux lucet per cognitionem veritatis, nec ordo inest per dispositionem aequitatis. Et Deus quasi in media confusione lucem primariam creat, quando peccatorem diversis sceleribus confusum lucis intimae radiis illustrat, ut quid sit, quid esse debeat agnoscat, et ad normam recte vivendi semetipsum disponat. Significat itaque lux primaria peccati cognitionem. Firmamentum inter aquas sututes. Et quasi firmamentum inter utrasque aquas ponitur, quando per virtutem discretionis, virtutes a vitiis, et vitia a virtutibus dirimuntur. Deinde sequitur: Congregatio aquarum: quae eranfirmamento. Congregatio aquarum cohibitionem exprimit vitiorum. Vitia namque, quia penitus in hac vita de
Abbreviated transcription (Latin):
Celum angłos: t̾ra homines. Celum
id est angłos: & sublimitate positio¬
msd̾e excellentia conditionis S ub¬
limitate positionis: qͥa ceteras uisi¬
biles &e materiales ereaturas. altitu¬
dine suꝑ excellit. Excellentia autem
conditionis: quia cȩteras res sui solidi¬
tate. & quadã perpetuitate p̾cedit.
Sic illa cęlestiũ sp̃uũ angłica natura.
creaturas uniu̾sas. & celestis patriȩ
mansione. & conditionis suȩ digni¬
tate suꝑat: & eis suꝑemicat. Terra
conditionis minori dignitate. Loci
positione: quia celo infi̾or. Conditio¬
nis minori dignitate: qͥa celo corrup¬
tibilior. Sic homines respectu angłoꝵ.
& mansione st̃ infimi: & conditione
corruptibilis nat᷑e minꝰ digni. Scd̾m
celum p̾latos. ꝑfectos. contemplatiuoᷤ.
t̾ra autẽ subiectos. imꝑfectos. actiuos.
Prelati nanq ꝑfecti. contemplatiui.
siue auctoritate nominis. siue diffe¬
rentia dignitatis. siue m̾ito uirtutiᷤ.
subiectis. imꝑfectis. actiuis st̃ suꝑio

Expanded text:
nes; coelum coelum angelos sublimitate positionis et excellentia conditionis, sublimitate positionis, quia cunctas visibiles et materiales creaturas altitudine supercellit. Excellentia autem conditionis, quia res caeteras sua soliditate, et quadam perpetuitate praecedit. Sic illa coelestium spirituum angelica natura, creaturas universas, et coelestis patriae mansione, et conditionis suae dignitate superat, et eis superemicat. Terra conditionis minori dignitate. Loci positione, quia coelo est inferior; conditionis minori dignitate, quia coelo corruptibilior. Sic homines, respectu angelorum, et mansione sunt inferiores, et conditione corporalis naturae minus digni. Secundum praelatos, perfectos, contemplativos; terra, subjectos, imperfectos, activos. Praelati namque, perfecti, contemplativi, sive auctoritate nominis, sive differentia dignitatis, sive merito virtutis, subjectis, i
Abbreviated transcription (Latin):
rib conferamꝰ. Primo enu lapides¬
qͥ ad hanc fabricã edificandã compor¬
tatisunt: aut de montib st̃ precisi. aut
de locis subt̾raneis sunt eruti: aut de
agͥs collecti. Adhibita est dehinc cem̃¬
tauoꝵ manꝰ que tondente freq̃nter
ferro suꝑiecta regula. scrupulosita¬
tẽ & informitatẽ lapidu compla¬
naret: & ad debitam quadraturã qͣ
maiores minorib coaptari possent

Expanded text:
ribus conferamus. Primo enim lapidesribus conferamus. Primo enim lapides ad hanc fabricam aedificandam comportati sunt, aut de montibus sunt praecisi, aut de locis subterraneis eruti, aut de agris collecti. Adhibita est dehinc caementariorum manus, quae tundente frequenter ferro, superjecta regula, scrupulositatem et informitatem lapidum complanaret, et ad debitam quadraturam, qua majores minoribus in parit
Abbreviated transcription (Latin):
bilem innobili. ñ uirum mulieri:
s om̃s ꝑ adoptionẽ sp̃c facit filios qͥ
tuior: qui fu̾it in di amore potentior.
ret incorde ur̃o sapia: accepistis &
in humero dextro. ut in exercitiis
bonoꝵ oꝑum indeficiens seruetur
humeris uigor constat portandi
oneris: huuis partis unctione xp̃i
athletȩ dedicati estis: ut sciatis uos
ad certamen ẽẽ uocatos: & ꝑ totum
uitȩ ur̃ȩ cursum. contͣ antiquũ ho¬
stem publicis & pruatis congressio¬
nib ẽẽ pugnaturos. Data ẽ uob̾ ad
ultimũ uestis candida caput & inbra
cooꝑiens: q̃ candore suo figurã gere¬
bat acceptȩ nouitatis. & spem fut᷑ȩ
immortalitatis: ad quã de spe ad spe¬
ciem uenietis. si cũ ueste candida. sd
est uitȩ innocentia ad nuptias regiᷤ
intraueritis. His gͥ sacram̃tis inici¬
ati& confirmati. facti estis templũ
di uiui. fundati in fide. suꝑedifica¬
ti in caritate: cumulati spe de et̾na
sacram̃ta ueniamꝰ: & ea latius expo¬
nentes. ꝓut dns donau̾it. cũ suꝑio¬

Expanded text:
bilem ignobili, non virum mulieri, sed omnes per adoptionem spiritus facit filios, qumior, qui fuerit in Dei amore potentior. ret in corde vestro sapientia. Accepistis et in humero dextro, ut in exercitiis bonorum operum indeficiens servetur vero in humeris vigor constat portandi oneris, hujus partis unctione Christi athletae dedicati estis, ut sciatis vos ad certamen esse vocatos, et per totum vitae vestrae cursum, contra antiquum hostem publicis et privatis congressionibus esse pugnaturos. Data est vobis ad ultimum vestis candida, caput et membra cooperiens, quae candore suo figuram praeferebat, acceptae novitatis, et spem futurae immortalitatis, ad quam de spe ad speciem venietis, si cum veste candida, id est, vitae innocentia, ad nuptias regis intraveritis. His ergo sacramentis initiati et confirmati, facti estis templum Dei vivi fundati in fide, superaedificati in charitate, cumulati spe de promissacramenta veniamus, et ea latius exponentes, prout Dominus donaverit, cum superio
Abbreviated transcription (Latin):
M ad dedicationẽ presentis basi¬
licȩ hodie deuote conuenistis:
ẽẽ cognoscatis. Primo enĩ manib
patriarchaꝵ ad eccłiam fiustis al¬
lati: & sacerdotib uł exorcistis ad
cathecizandu oblati. Qͥ dum uos
cathecizarent. du xp̃i legib inici¬
arent: de massa antiqͣ p̾uaricatio¬
ne corrupta p̃eidebant: & ipsa
fidei ꝓfessio. & prauoꝵ moꝵ abrenun¬
tiatio. q̃ auob̾ exigebatur. interiorem
parturiebat in nob̃ nouitatẽ: qͣ xp̃i
ymaginẽ decetero portaretis. renati
ꝑ gr̾am. sicut antea portau̾atis yma¬
ginem t̾reni parentis. ex eo geniti per
naturã. His docum̃tis instructi. acces.¬
sistis ad aquam. & fonte salutis ab¬
modu semel ipse carne est mortuus.
& resurgens ex mortius iam ñ morit᷑:
ita uos apeccatis abluti. & pͥma resur-¬
rectione regen̾ati. morti animȩ id ẽ
peccato ultra ñ subiciamini. Dein
oleo scõ uncti fuistis incapite: ut cari¬

Expanded text:
m ad dedicationem praesentis basilicae hodie devote convenistis,  vobis cognoscatis. Primo enim manibus patrinorum ad Ecclesiam fuistis allati, et sacerdotibus vel exorcistis ad catechizandum oblati. Qui dum vos catechizarent, dum Christi legibus initiarent, de massa antiqua praevaricatione corrupta praecidebant: et ipsa fidei professio, et pravorum morum abrenuntiatio, quae a vobis exigebatur, interiorem parturiebat in vobis novitatem, qua Christi imaginem de coelo portaretis, renati per gratiam, sicut antea portaveratis imaginem terreni parentis, ex eo geniti per naturam. His documentis instructi, accessistis ad aquam, et fonte salutis abmodum ipse semel carne est mortuus et resurgens ex mortuis, jam non moritur, ita vos a peccatis abluti, et prima resurrectione regenerati, morti animae, id est peccato, non subjiciamini . Deinde oleo sancto uncti fuistis in capite, ut chari
Abbreviated transcription (Latin):
inferi ñ preualebt̃. & cui ligandi &
soluendi in celo & in t̾ra pͥulegium
traditur: constat qͥa celo & t̾rȩ & inf̾¬
no pͥncipetur. Cumgͦ pontifex suꝑ
rali ter ꝑcutit: ostendit qͥa sͥ &e celi
& t̾re & inferni potestas cedit. Unde
& post trinã ꝑcussionẽ ostium aꝑit᷑:
qͥa sacerdoti pocestatẽ suã digne con¬
seruanti. pars adu̾sa resistere ñ pot̾.
Nam ipsa eccłia anteꝙͣ pontifex eã
ingrediatur: ppłi ignorantis & ꝑfidiȩ
tenebris inclusi figurã tenet. huiꝰ
ppłi ignorantis typũ gerit: qͥ int̾¬
ad ammonitionẽ pontificis quasi
portȩ celestes. id est uirtutes eleuen¬
tur. ꝑ qͣs introeat rex głe. Ccontͣrio
porte mortis sunt peccata. Unde ꝓpha¬
głatur in dno. Qiui exaltas me de por¬
tis mortis. St̃ aũ porte que eleuantur
catio. baptismi gr̃a. xp̃ismatis honor:
ueniunt intͣt. Aꝑto uͦ ostio intrat
pontifex cum clero & ppło dicens ter

Expanded text:
inferi non praevalebunt, et cui ligandi atque solvendi in coelo et in terra privilegium traditur, constat quia et coelo et terrae et inferno principetur. Cum ergo pontifex super rali ter percutit, ostendit quia sibi coeli et terrae et inferi potestas cedit. Unde et post trinam percussionem ostium aperitur, quia sacerdoti potestatem suam indigne conservanti, pars adversa resistere non potest. Nam ipsa ecclesia, antequam pontifex eam ingrediatur, populi ignorantis, et perfidiae tenebris inclusi figuram tenet. Hujus populi ignorantis typum gerit, qui intus admonitionem pontificis quasi portae coelestes, id est virtutes elevantur, per quas introeat rex gloriae. E contrario portae mortis sunt peccata. Unde atur in Domino: « Qui exaltas me de portis mortis . » Sunt autem portae, quae elevantur catio, baptismi gratia, chrismatis honor veniunt, intrat. Aperto vero ostio, intrat pontifex cum clero et populo, dicens: «
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem. int̾ terrestria & celestia. su
aduentꝰ meditatione reformauit.
Pontifex gͦ eccłiam ingrediens. pax
huic domui clamat: quia scĩ doc¬
tores hoc intendunt. ut ppłs qui
ado discordaũat ꝑ peccata: ei recon¬
cilietur ꝑ bonoꝵ oꝑum exercitia.
Qd̃ uͦ intrante pontifice eccłiam. cle¬
rus. sacerdos. & leuitȩ ꝓstrati in ter¬
domꝰ: hoc est qd̃ dns ante passionẽ
fecit ꝓ discipłis & cet̾is fidelib or̃as.
pater scifica eos qͦs dedisti mͥ. Ita
eccłiam eam scĩficaturꝰ ingredit᷑.¬
& statim ad orationẽ se confert: apłi uo¬
cem implet. qui primũ omniũ ꝓ om¬
nib hominib orationẽ fieri monet.
& tam̃ adhuc eoꝵ typum tenet. qui
rudem ppłm docere incipiunt. Inde
ẽ qd̾ surgens ab orõne ñdũ salutat
ppłm dicendo. dns uob̾cum:. s tan¬
tũ ad orationẽ cunctos hortat᷑: quia
nouellus ppłs necdu sacerdotis sa¬
lutatione dignus uidetur. Orandu
est gͦ pro talib qui nondu iniciatift̾.

Expanded text:
hominem, inter terrestria et coelestia sui adventus mediatione reformavit. Pontifex ergo ecclesiam ingrediens, pax huic domui, clamat, quia sancti doctores hoc intendunt, ut populus qui a Deo discordaverat per peccata, ei reconciliaretur per bonorum operum exercitia. Quod vero, intrante pontifice ecclesiam, clerus, sacerdos et levitae prostrati in terante passionem fecit, pro discipulis et caeteris fidelibus orans: « Pater sanctifica eos, quos mihi dedisti . » Ita ecclesiam, eam sanctificaturus, ingreditur, et statim ad orationem se confert, Apostoli vocem complet, qui primum omnium pro omnibus hominibus orationem fieri monet; et ita adhuc eorum typum tenet, qui rudem populum docere incipiunt. Inde est quod surgens ab oratione, nondum salutat populum, dicendo: Dominus vobiscum; sed tantum ad orationem cunctos hortatur, quia novellus populus necdum sacerdotis salutatione dignus videatur. Orandum ergo est pro talibus, qui nondum initiati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Sic cũ templũ a salomone constructũ
d̾no iubente fuiss dedicatũ: duodeq̃
duces eadem munera detuler̃t̃. s ea
singłi singłis dieb obtulert̃: hoc signi¬
ficante spũ scõ. qd̾ in eccłiȩ edificatione
doctrina apłica unanimis & concors
eẽt predicanda: & tam̃ queq gens suũ
p̃dicatorẽ sortitura. Ad singłos uͦ c̃ircu¬
itus accedit pontifex ad ostium basi¬
licȩ clero & ppło subsequente: & ꝑcu¬
tit ter suꝑliminare uirga pastorali cã¬
tando antiphonã. tollite portas pͥn-¬
cipes ur̃as. & eleuamini portȩ et̾nales.
Uirga eni pastoralis potestas intelligit᷑
sacerdotalis: quã dns discipłis suis con¬
tulit: quando eos ad predicandu mit¬
tens. nich̾ eos in uia ferre. nͥ uirgam
tantũ ꝑmisit. Qua uirga scĩ sacerdo¬
tes & solantur humiles. & terrent
suꝑbos: & feriunt impenitentes. Quã
potestatẽ a patre filius accepit: eum
ꝑ humilitatẽ assumpte humanitatis.

Expanded text:
Sic cum templum a Salomone constructum, Sic cum templum a Salomone constructum, Domino jubente fuisset dedicatum, duodecim duces eadem munera detulerunt, sed ea singuli singulis diebus obtulerunt: hoc significante Spiritu sancto, quod in Ecclesiae aedificatione doctrina apostolica, unanimis et concors esset praedicanda, et tamen quaeque gens suum praedicatorem 270 sortitura. Ad singulos vero circuitus accedit pontifex ad ostium basilicae, clero et populo subsequente, et percutit super liminare virga pastorali, cantando antiphonam: « Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales » Virga enim pastoralis potestas intelligitur sacerdotalis, quam Dominus discipulis suis contulit, quando eos ad praedicationem mittens, nihil eos in via ferre nisi virgam tantum permisit. Qua virga, sancti sacerdotes et solantur humiles, et terrent superbos, et feriunt impoenitentes. Quam potestatem a Patre Filius accepit, cum per humilitatem assumptae humanitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt. ipsũ templum primũ suo
mͦ & suo ordine baptiramꝰ. & deincepᷤᷤ
multiplici sacram̃toꝵ scĩtate dedi¬
camꝰ. Primo itaq aquã benedicimꝰ.
cui & sal admiscemꝰ. Aqua etenĩ peni¬
tentiȩ figuram gerit: quȩ uelut aqͥ
peccatoꝵ macłas abluit: quã tr̃ be¬
nedicimꝰ tum uirtutẽ penitentiȩ
ppłis ad fidem uenientib p̃dicamꝰ.
Unde & petrus quib dã corde cõpunc
baptismi ymaginẽ gyrando eccłi¬
am ter exterius asꝑgimꝰ: qͥa uͥ more
baptizatoꝵ ñ potest fieri trma m̾sio¬
necesse ẽ ut qua possumꝰ sacram̃ti
similitudine trina fiat asꝑsio. Unã
enĩ hñt significationẽ trina m̾sio
& tͥna asꝑsio: quia quicqͥd cogitati¬
one. locutiõe. actione cominittit᷑:
totũ salutari fonte diliitur. Inte¬
rĩ aũ in circuitu dedicandȩ eccłiȩ.
.xii. st̾ accensa luminaria: quib sig¬
uificat᷑. quod in ea cõmendanda est
ardens & lucens apłica doctrina.

Expanded text:
di sunt, ipsum templum primum suo di sunt, ipsum templum primum suo modo et suo ordine baptizamus, et deinceps multiplici sacramentorum sanctitate dedicamus. Primo itaque aquam benedicimus, cui et sal admiscetur. Aqua etenim poenitentiae figuram gerit, quae velut aqua, peccatorum maculas abluit: quam tunc benedicimus, cum virtutem poenitentiae populis ad fidem venientibus praedicamus. Unde et Petrus quibusdam corde compunctbaptismi imaginem gyrando ecclesiam tunc exterius aspergimus, quia ubi more baptizatorum non potest fieri trina mersionecesse est ut qua possumus sacramenti similitudine trina fiat aspersio. Unam enim habet hanc significationem trina mersio, et trina aspersio, quia quidquid cogitatione, locutione et actione committitur, totum salutari fonte diluitur. Interim autem in circuitu dedicandae ecclesiae duodecim sunt accensa luminaria, quibus significatur, quod commendanda sit lucens et ardens apostolica doctrina.
Abbreviated transcription (Latin):
ouenistis: & celestis disciplinȩ dola¬
bro tortitudinẽ ueteris uitȩ depone¬
re uoliuistis. ut indi edificio tamꝗͣ
ꝑpoliti lapides ordinari possetis: uͥ
iam ñ asꝑnaret᷑ nobilis ignobilem.
diues pauꝑem: qͥ rognoscẽt se cũ eo
eunde in celis habere patrẽ. Addita
ẽ etiam cõplanatis lapidib cum in
parietib ad ordinẽ uius lineȩ col¬
locarent᷑. sicut nostis cem̃ti glutino¬
sa tenacitas. q̃ sapides inuicẽ con¬
stringeret. & ab imposito sͥ ordine
separari ñ ꝑmitteret: qͣmuis alicubi
maior minori suppositus uideret᷑:
alicubi uͦ minor maiore premeret᷑.
Et hoc in templo ñ manufacto fieri
uidemꝰ: cum eos quos congregat
fidei uintas. ligat indissolubilis car¬
tas: ne indignetur maior de prelatio¬
ne minoris. nec conquerat᷑ minor de
templo. & quasi in uniꝰ lapidis formã
cem̃to constͥngente redacto. ut templi
di nom̃ & honorẽ habere mereat᷑
ad cõm̃dandu baptismi sacram̃tũ
ꝑ qd̾ in eodẽ templo noui ppłi crean¬

Expanded text:
convenistis, et coelestis disciplinae dolabro fortitudinem veteris vitae deponere voluistis, ut in Dei aedificio tanquam perpoliti lapides ordinari possetis, ubi jam non aspernaretur nobilis ignobilem, dives pauperem, quem cognosceret secum in coelis eumdem habere patrem. Addita est etiam complanatis lapidibus, cum in parietibus ad ordinem unius lineae collocarentur, sicut nostris, caementi glutinosa tenacitas, quae lapides invicem constringeret, et ab imposito sibi ordine separari non permitteret, quamvis alicubi major minori suppositus videretur, alicubi vero minor majore premeretur, et hoc in templo non manufacto fieri videmus, cum eos quos congregavit fidei unitas, ligat indissolubilis charitas, ne indignetur major de praelatione minoris; ne conqueratur minor de templo, et quasi in unius lapidis formam caemento constringente redacto, ut templum Dei nomen et honorem habere mereatur, ad commendandum baptismi sacramentum, per quod in eodem templo novi populi crean
Abbreviated transcription (Latin):
cairer: mundꝰ. ioseph. p̾lati: somnia. con¬
scientiȩ̾tres dies. tria tempora: restitutio
pincernȩ restitutio iustoꝵ in gradum
innocentiȩ. & beatitudinis et̾ne:. pisto¬
ris suspendiũ. et̾num impioꝵ torm̃tũ.
Aues sunt demones: qui comedent car¬
nes pistoris: quia saturabunt᷑ penis
peccatoris.

Expanded text:
carcer, mundus; Joseph, praelati; somnia, concarcer, mundus; Joseph, praelati; somnia, conscientiae; tres dies, tria tempora; restitutio pincernae, restitutio justorum in gradum innocentiae et beatitudinis aeternae; pistoris suspendium, aeternum impiorum tormentum; aves, sunt daemones qui comedunt carnes pistoris, quia saturabuntur poenis peccatorum.
Abbreviated transcription (Latin):
& malos: pincerna bonos:pistor ma-¬
los. Culpa seruoꝵ originale figurat¬
peccatũ: pro quo om̃s sicẽ in adã pecca¬
uert̾: ita etiã in adam de paradyso eie¬
cti st̃. Carcer uͦ miseriã huiꝰ mundi sig¬
nificat. Somnia st̃ ꝯscientiȩ. que mͦ in
nocte huiꝰ scłi futura p̾currt̃ stipendia.
Bomi ꝑ bonã ꝯscientiã ꝯsequent᷑ bona:
qͥa desideriũ suũ iustis dabit᷑. Mali uͦ ex
mala conscientia. qͣsi ex malo somnio
consequent᷑ mala: qͥa qͦd timet impiꝰ ue¬
niet suꝑ eũ. Ioseph designat p̾latos: qͥ ex
auditu conscientiaꝵ. & bona ꝓmittũt
bonis: &e mala minant᷑ malis. Tres dies
tria tempora st̃. tempꝰ naturalis legis:
tempꝰ scͥptȩ legis:. tempꝰ gr̃e. Tempꝰ natu¬
ralis legis fuit ab adam usq ad moysen:
ista tria tempora qͣsi post tres dies. au¬
feret d̾s de carcere p̾sentis mundi bonos
& malos: & bonos qͥdem restituet in gra¬
dum beatitudinis suꝑnȩ: malos autẽ
mali: culpa seruoꝵ. originale peccatũ:

Expanded text:
malos; pincerna, bonos; pistor, malos. Culpa servorum originale peccatum, pro quo omnes sicut in Adam peccaverunt, ita et in Adam de paradiso ejecti sunt. Carcer vero miseriam hujus mundi significat. Somnia sunt conscientiae, quae modo in nocte hujus saeculi futura praecurrunt stipendia. Boni per bonam conscientiam consequuntur bona, quia desiderium suum justis dabitur; mali, ex mala conscientia quasi a malo somnio consequuntur mala, quia quod timet impius, veniet ei. Joseph designat praelatos qui, ex auditu conscientiarum, et bona promittunt bonis, et mala minantur malis. Tres dies tria tempora sunt, tempus naturalis legis, tempus scriptae legis, tempus gratiae. Tempus naturalis legis fuit ab Adam usque ad Moysen; ista tria tempora, quasi post tres dies auferet Deus de carcere praesentis mundi bonos et malos. Bonos quidem restituet in gradum beatitudinis supernae, malos autem i boni et mali; culpa servorum, originale peccatum;
Abbreviated transcription (Latin):
ctores: lana bona oꝑa: thamaranima:
sessio in biuio. confessio de peccato:a¬
nulus. fides: armilla. bona actio: bacu¬
lus. iusticiȩ rectitudo:. impregnatio. gr̃ȩ
infusio: gemina prolis editio. uirtutũ
Ratus est pharao duob seruis suis: quo¬
rum alter pincernis p̾erat. alt̾ pistoribꝰ.
& misit eos in carcerẽ. in quo erat ioseph.
Ibiq uiderunt somnia. iuxta interp̃¬
tationẽ congruã sibi: &e restitutus est
pͥnceps pincernaꝵ in gradu pͥstinũ:

Expanded text:
ctores sunt; lana, bona opera; Thamar, anima; ctores sunt; lana, bona opera; Thamar, anima; sessio in bivio, confessio de peccato; annulus, fides; armilla, bona actio; baculus, justitiae rectitudo; impraegnatio, gratiae infusio; geminae prolis editio, virtutum haraonis. Iratus est Pharao duobus servis suis, quorum alter pincernis praeerat, alter pistoribus, et misit eos in carcerem, in quo erat Joseph. Qui ibi viderunt somnia juxta interpretationem sibi congruam. Et restitutus est princeps pincernarum in gradum pristinum,
Abbreviated transcription (Latin):
scendit uidas ad tonsores ouium
suaꝵ: ce inuenit thamar in buus seden¬
tem in biuio: & dato pro arra bone any¬
lo. armilla. baculo. dormiuit cum ea:
c&e concepit mulier. & peꝑit phares ce
⁊aram. Iudas significat xp̃m: oues eiꝰ
fideles eiꝰ. Pastores eius sunt doctores: qͥ
adipe frum̃ti. id est u̾bi dĩ. gregẽ xp̃i
pascunt. Lana designat oꝑa bona. Iu
Thamar cũ habitu meretcio:. ẽ anima
cũ pecc̃o. Quȩ bene ad biuiũ uenit:
qñ ad ꝯfessionẽ accedit. Meretrix nãq¬
sedens in biuio. manifestat officiũ su
suũ. Quã scilicet animã xp̃e sic̃ uidaᷤᷤ¬
thamar p̾gnantẽ facit: q̃n p̾t confessi¬
onem peccati sui. dona scĩ sp̃e infundit.
Datq illi pro arrabone futurȩ retͥbu¬
tionis anulum. qui significat fidem:
& armillam. que significat bonã oꝑati¬
onem. & baculum. qui significat iusti¬
ciȩ rectitudinẽ. Thamar ꝑ uidam fec̃¬
data edidit geminã prolem: & anima
diuino sp̃u fecundata. parit uirtutũ

Expanded text:
scendit Judas ad tonsores ovium suarum, et invenit Thamar sedentem in bivio: et dato pro arrhabone annulo, et armilla, et baculo, dormivit cum ea: et concepit mulier, et peperit Phares et Zaram . Judas significat Christum; oves, fideles Christi. Pastores ejus sunt doctores, qui adipe frumenti, id est verbo Dei, gregem Christi pascunt. Lana designat bona opera; JThamar cum habitu meretricio est anima cum peccato. Quae bene ad bivium vertit quando ad confessionem accedit. Meretrix sedens in bivio manifestat officium suusuum. Quam scilicet animam, Christus siThamar praegnantem facit, quando ei post confessionem peccati sui, dona Spiritus sancti infundit. Datque illi pro arrhabone futurae retributionis, annulum, qui significat fidem; et armillas, quae significant bona opera; et baculum, qui significat justitiae rectitudinem. Thamar per Judam fecundata, edidit geminam prolem; et anima Spiritu sancto fecundata, parit virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
rib uͦ suis &e conu̾satione pͥstina deti¬
nentur:. induentes ueterẽ hominem
cum actib suis. & inuoluti uerustis
uiciis:. sicut & isti pannis &e calciam̃tiᷤᷤ
uetib obtecti. Et ꝓpt̾ hoc qͦd in dm cre¬
dunt. & erga seruos di uł eccłie cultũ
uident᷑ eẽ deuoti. nicħ tam̃ habent em̃¬
dationis uł innouationi in moribus.
Tales gͥ tantũmꝰ qͣsi qͣddam salutis sig¬
num intra eccłiam temporalit̾ p̾fert᷑:
int̾ isrłitas autẽ. idest int̾ scõs dĩ. regnũ
ȩt̾num uł libertatẽ minime ꝯsecunt᷑.¬
Qd̃ aũ in gabaon pugnante ihunaue
stetisse sol ꝑhibet᷑ &e luna. donec isrlis

Expanded text:
ribus vero suis et conversatione pristina detiribus vero suis et conversatione pristina detinentur, induentes veterem hominem cum actibus suis, involuti vetustis vitiis, sicut et isti pannis et calceamentis veteribus obtecti. 2. Et praeter hoc, quod in Deum credunt, et erga servos Dei vel Ecclesiae cultus videntur esse devoti, nihil habent emendationis vel innovationis in moribus. Tales igitur tantummodo quasi quoddam salutis signum intra Ecclesiam temporaliter praeferunt; inter Israelitas autem, id est, inter sanctos Dei regnum aeternum vel libertated autem in Gabaon, pugnante Jesu Nave, stetisse perhibetur sol et luna, donec Israelis
Abbreviated transcription (Latin):
amore succensi. ueniunt ad salutem.
Illi uͦ qui iuxta montẽ maledictioniᷤ
incedebant: illos expͥmunt qui ñ amo¬
re benedictionũ suie ꝓmissionũ. s fu¬
turoꝵ. supplicioꝵ timore complent qͣ
in lege scͥpta sunt. ut ꝑueniant ad salu¬
tem. S nobiliores illos cẽ constat: qui
boni ipsius desiderio. & et̾nȩ benedicti¬
onis amore. qͦd bonũ ẽ agunt. De di¬
Nterea gabaonitȩ gabaonitarum
metu ꝑt̾riti. cum fraude & calliditate
uenerunt ad iħm. pannis calciam̃tis¬
q uet̾ib induti. dep̾cantes ut salua¬
rentur. Statimq a iħu salutẽ suscipi¬
unt. Quorum tam̃ dolum ut agnouit:
ligni cesores uł aque gestatores eos con¬
stituit. In quoꝵ figura illi ostendunt᷑:
qui de mundo ad eccłiam uenientes.
habent fidem in do: & inclinant cã¬
put suum sacerdotib. scĩs quoq mini¬
strant ⁊ seruiunt: & aliquid utilitatiꝰ
impendunt. Ad ornamentũ etiã excle¬
siȩ uł minist̾i̾um ꝓmpti sunt: in mo¬

Expanded text:
succensi veniunt ad salutem. Illi vero, qui juxta montem maledictionis incedebant, illos designant qui non amore benedictionis, sed promissionis, sed futurorum suppliciorum timore, complent quae in lege scripta sunt, ut perveniant ad salutem. Sed nobiliores eos esse constat, qui boni ipsius desiderio et aeterna benedictionis amore quod bonum est agunt. nterea Gabaonitae, perditionis metu perterriti, cum fraude et calliditate venerunt ad Jesum, pannis calceamentisque veteribus induti, deprecantes ut salvarentur, statimque a Jesu salutem suscipiunt; quorum tamen dolum ut agnovit, ligni caesores vel aquae gestatores eos constituit. » In quorum figura illi ostenduntur, qui de mundo ad Ecclesiam vnterea Gabaonitae, perditionis habent fidem in Deo, et declinant caput suum sacerdotibus, sanctisque ministrant, et serviunt, et aliquid utilitatis impendunt. Ad ornamentum etiam Ecclesiae, vel ministerium prompti sunt; in mo
Abbreviated transcription (Latin):
&e rectores tenebraꝵ haꝵ. adu̾sus sp̃italia
nequitiȩ in celestib sol nob̾ iusticie in de¬
sinent̾ assistit. nec desinit nos unquã. nec
festinat occumbere: qͥa ipse dixit. E go
uobiscũ sum om̃ib dieb usq ad consũ¬
mationẽ scł̃i. Quinq autẽ reges qͥnq
sensus corporis indicant: qui gabaoni¬
tas. id est carnales homines expugnant.
hi ad speluncam confugiunt: cum se
t̾renis actib in corpore obsiti mergunt.
Qui tam̃ pugnante iħu. idest p̾dicatio¬
ne euanglica suꝑantur: atq ingredi¬
ente u̾bo di in nobis. id est intra spelum¬
cam corporis nr̃i om̃s parit̾ int̾ficiunt᷑.
Extinctis deinde uł eiectis gentib: io¬
sue sorte diuidit ppłis t̾ram ꝑmissiõiᷤ¬

Expanded text:
et rectores, tenebrarum harum, adversus spiritualia nequitiae in coelestibus , sol nobis justitiae indesinenter assistit, nec deserit nos unquam, nec festinat occumbere, quia ipse dixit: Ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Quinque autem reges, quinque sensus indicant, qui Gabaonitas, id est carnales homines expugnant. Hi ad speluncam confugiunt , cum se terrenis actibus in corpore obsiti mergunt. Qui tamen pugnante Jesu, id est praedicatione evangelica superantur, atque ingrediente verbo Dei in nobis, id est intra speluncam corporis nostri, omnes pariter interficiuntur. Exstinctis deinde vel ejectis gentibus, Josue sorte dividit populis terram promissioni
Abbreviated transcription (Latin):
tes demonib in lubrico seculi labunt᷑.
Gelboe namq montes lubrici int̾pre¬
tant᷑ & spem rrcuꝑationis omittenteᷤ.
ꝓprio muerone desꝑationis seipsos int̾¬
ficiunt: sicut saul irruit suꝑ gladiũ
suum. Philystei uͦ id est demones. de m
t̾fectis spolia uirtutũ auferentes ꝓpͥe¬
fortitudini uictoriã ascribunt: cum
talia iusta ꝑmissione d̃i eueniunt. S
dauid nr̃ in electis suis corruentiũ ca¬
sum gemit: & in urbib allophiloꝵ
ꝓhibet deuulgari. idest p̾cipit fidelib.
ut caute se custodiant. scutum fidei.
loricam iusticiȩ. galeam salutis. & gla
quib adu̾sariis resistant: ne iterum
ignominiose suꝑati. gaudiũ inimiciᷤᷤ
faciant:¬

Expanded text:
tes daemonibus, in lubrico saeculi labuntur. tes daemonibus, in lubrico saeculi labuntur. Gelboe namque montes lubrici interpretantur. Et spem recuperationis omittentes, proprio mucrone desperationis seipsos interficiunt, sicut Saul irruens super gladium suum. Philisthaei vero, id est daemones, qui de interfectis spolia virtutum auferentes, pfortitudini victoriam ascribunt; sed talia juxta permissionem Dei eveniunt. Sed David noster in electis suis corruentium casum gemit, et in urbibus Allophylorum prohibet divulgari, id est praecipit fidelibus ut caute custodiant se. Scutum fidei, loricam justitiae, galeam salutis, et glaquibus adversariis resistant, et non ignominiose superati gaudium inimicis faciant
Abbreviated transcription (Latin):
runt montes: S quia gelboe inter¬
pretatur decursus. ꝑ saul aũ unctũ
&e mortuũ. mors nr̃i redemptoris ex¬
in xp̃i idest uncti se morte miseuert̃.
Et quia in eis unctus rex corporalit̾
moritur. ab om̃ĩ gr̃ȩ rore siccantur de
quib bene dicit᷑. ut agri pͥmitiaꝵ eẽ¬
hebreoꝵ mentes pͥmitiuos fructus ñ
ferunt: quia in redemptoris aduen¬
tu. ex parte maxima in ꝑfidia rema¬
nentes pͥmordia fidei sequi nolue¬
runt. Scã enim ȩccł̃ia in pͥmitiis fuiᷤ
multitudine gentiũ fecundata. uix
in fine mundi iudeos qͦs inuenerit
suscipit: & extrema colligens eos q̃si
reliquias frugum ponit. Unde reliqͥs
cente t̾ra morit᷑. possessores terre steri¬
litatis damno feriant᷑: ut ipsi male¬
dictionis sententiam acciꝑent᷑ qͥ apud
se mortẽ regis susciꝑe iniquitate exigẽ¬
te meruerunt:
ius ꝓph̾a dauid figuralit̾ deflet sa
&e uulnerati. in medio plio corruerunt
Sic & xp̃iani deflent eos: qui repugnã¬

Expanded text:
ret? sed quia Gelboe interpretatur decursus, per Saul autem unctum et mortuum mors nostri mediatoris exin Christi, id est uncti, se morte miscuerunt. Et quia in eis unctus rex corporaliter moritur, ipsi ab omni gratiae rore siccantur. De quibus et bene dicitur: « Ut agri primitiaHebraeorum mentes primitivos fructus non ferunt, quia in Redemptoris adventu ex parte maxima in perfidia remanentes, primordia fidei sequi noluerunt. Sancta enim Ecclesia in primitiis suis multitudine gentium fecundata, vix in fine mundi Judaeos quos invenerit, suscipiet; et extrema colligens, eos quasi reliquias frugum ponit. Quamviscente terra non oritur, possessores terrae sterilitatis damno feriantur; quatenus ipsi maledictionis sententiam acciperent, qui apud se mortem regis suscipere, iniquitate sua exigente, meruerunt. ius propheta David figuraliter deflet Sauet vulnerati in medio praelio corruerunt. Sic et Christiani deflent eos qui, repugnan
Abbreviated transcription (Latin):
ulier sunamitis: scã ẽ eccł̃ia. Ia¬
cuit mulier sunamitis ad pedes he¬
lẏsei. ꝓ resuscitatione filii: qͥa sc̃a ec¬
clesia humilit̾ in patrib orauit do
mani. D ñs autẽ dum ꝑ moysen legẽ
dedit qͣsi ꝑ puerũ uirgam misit: s
puer ꝑuirgam id est t̾rorem legis mor¬
tuum suscitare ñ ualuit: qͥa lex nemi¬
nem ad ꝑfectum ducit. Ipse ꝑ se ueni¬
ens suꝑ cadauer sternit᷑: quia cum
in forma di eẽt. semetipsum exinani¬
uit. formam serui accipiens. Huc ce
tionem diuini muneris. grãm sep¬
tiformis sp̃c. in peccati morte iacen¬
tib aspirat. Moxq is quẽ t̾roris uir¬
ga suscitare ñ potuit: ꝑ amoris sp̃m
puer ad uitam redit.

Expanded text:
ulier Sunamitidis sancta est Ecclesia. Jacuit mulier Sunamitidis ad pedes Elisei pro resuscitatione filii , quia sancta Ecclesia humiliter in patribus Dominum neris. Dominus autem, dum per Moysem legem dedit, quasi per puerum virgam misit; sed per virgam, id est terrorem legis mortuum suscitare non valuit, quia lex neminem ad perfectum ducit. Ipse superveniens super cadaver sternitur quia, cum in forma Dei esset, semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Huc et operationem divini muneris, gratiam septiformis Spiritus, in peccati morte jacentibus aspirat. Moxque is, quem virga suscitare non potuit, per amoris spiritum, puer ad vitam redit.
Abbreviated transcription (Latin):
& pugnare cepit adu̾sus iabes galaad:
dixeruntq om̃s uiri iabes ad naas. Ha¬
beto nos federatos: & seruiemus tibi. Et
respondit ad eos naas ammonites. In
hoc feriam uobiscũ fedus: ut eruam om¬
mum ur̃m oculos dextros. B ellũ naas
& exercitus eiꝰ contra isrł: bellũ signifi¬
cat diaboli & hercticoꝵ contra eccłiam.
Naas enim int̾pretat᷑ serpens: ammon
compͥmens uł coangustans. uł ppłs mero¬
ris: iabes exsiccata: galaad aceruus te¬
stimonii. Naas gͦ significat serpentẽ
antiquũ . qui ẽ pͥnceps ammonitaꝵ.
fedus cum ppło ȩccłiȩ. ut eruat ocłos ei¬
Dextros: uisum scilicet sanȩ. & ortodoxe
fidei. Sinistrũ relinquit ocłniut scili¬
cet praua tantũ sentiant. S mens fide¬
lium exsiccata a sorde uicioꝵ. aceruũ
testimonii. idest sententias sacrȩ scͥpturȩ
congerit: quib uirilit̾ resistat hosti.
Et saul in trib milib. naas &e exercitũ
eius uincit: dum xp̃c ꝑ fideles doctoreᷤ

Expanded text:
et pugnare coepit adversus Jabes Galaad. et pugnare coepit adversus Jabes Galaad. Dixeruntque omnes viri Jabes Galaad ad Naas: Habe nos foederatos, et serviemus tibi. Et respondit ad eos Naas Ammonites: In hoc feriam vobiscum pactum, ut eruam omnium vestrum oculos dextros. Bellum Naas, et exercitus ejus contra Israel, significat bellum diaboli et haereticorum contra Ecclesiam. Naas interpretatur serpens, Ammon comprimens vel coangustans, vel populus moeroris. Jabes exsiccata; Galaad acervus testimonii; Naas ergo significat serpentem antiquum, qui est princeps Ammonitarumfoedus cum populo Ecclesiae, ut eruat oculos dextros, visum scilicet sanae orthodoxae fidei. Sinistrum relinquit oculum, ut scilicet prava tantum sentiat. Sed mens fidelium exsiccata a sorde vitiorum, acervum testimonii, id est, scientias sanctae Scripturae congerit, quibus viriliter resistat hosti. Et Saul in tribus millibus. Naas et exercitum ejus vincit, dum Christus per fideles doctores
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓpħam a quo unctus ẽ: significat
qͦd iudei stulticiam carnalis sensus se¬
quentes ꝑ errores deuios luxum mun¬
di ꝑquirunt. Asinus enim brutũ &
lururiosum animal ẽ: & ad ꝓpħam ue¬
nientes idest moysen audiunt asinas
cẽ inuentas: id est bona terre sibi eẽ de¬
bita: a quo etiam unctionis oleũ. & re¬
gni gub̾naculũ ꝓmittit᷑: in quib ad
tempꝰ fr̃s suos de manu hostiũ eriꝑent.
& refectionẽ tribuit. significat ꝓpħas
ppłm hebreoꝵ doctrina sua ad altiora
ꝓuocantes. ut scientia spuali refectus
in culmine uirtutũ consistat: nec re¬
labatur ad uicia. Tulit samuel lenti¬
culam olei. Lenticula uas fictile qua¬
drangulum. in latere habens foram̃.
ꝑ quod fragilitas regni designatur.
ram: significat saul xp̃m. Saul asi¬
nas patris querens in regem assũptus
in regem constitutꝰ est. Hoc enim signi¬
le ẽ unctus: & unigenitus a patre sp̃ua¬
li unctione delibutꝰ. Ab humero saul
suꝑeminebat: quia caput nr̃m super

Expanded text:
ad prophetam a quo unctus est, significat quod Judaei stultitiam carnalis sensus sequentes, per errores devios luxum mundi perquirunt; asinus enim brutum et luxuriosum animal est. Et ad prophetam venientes, id est, Mosen, audiunt asinas esse inventas, id est, bona terrae sibi esse debita, a quo etiam unctionis oleum et regni gubernaculum promittitur, in quibus ad tempus fratres suos de manu hostium eriperent.  refectionem tribuit, significat prophetas populum Hebraeorum doctrina sua ad altiora provocantes, ut scientia spirituali refectus, in culmine virtutum consistat, nec relabatur ad viculam olei. Lenticula, vas fictile quadrangulum habens foramen, per quod fragilitas regni designatur. significat Christum. Saul asinas patris quaerens, in regem assumptus in regem constitutus est. Hoc enim signile est unctus, et unigenitus a patre spirituali unctione delibutus. Ab humero Saul supereminebat, quia caput nostrum sup