comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Nitium ẽ uoluntatis: qͦ hõ ẽ decerior qd̾ uitium ẽ longe
abẽ auoluntate dĩ: ut rõ docet. Ex ħ loco ꝓbant uoluntatem inquã¬
tum iitiosa e. non eẽ adeo ⁊ in quantum uitiosa ẽ: pecc̾m ẽ. pecem est:
ut auint: in qͣntum non hc̃ ordinem nec finem debitum. Ita &e aetio it

Expanded text:
m longe abest a voluntate Dei, ut ratio docet. Ex hoc loco probant voluntatem, in quantum vitiosa est, non esse a Deo; in quantum vitiosa est, peccatum est, ut aiunt, in quantum non habet ordinem nec finem debitum. Ita et actio, in
Abbreviated transcription (Latin):
enim: dicit᷑: in quantum liberat et p̃parat uoluntatem hominis
ut bonim uelit. C ooꝑans: inquantum eand adiunat ne frust᷑
uelit. scilic ut opꝰ fatiat bonim. Ipsa enim grã: ñ ÷ ociosa s me¬
ret᷑ augeri: ut aucta mereat᷑ et ꝑfici.

Expanded text:
enim dicitur, in quantum liberat, et praeparat voluntatem hominis ut bonum velit; cooperans, in quantum eamdem adjuvat ne frustrat velit, scilicet ut opus faciat bonum. Ipsa enim gratia non est otiosa, sed meretur augeri, ut aucta mereatur perfici.
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ta dici debent. Heophitus nouitius int̾pr̾ uł rudis. et dr̃ neophitiis nuꝑ ad fidem conuersus. it̾
in disciplina religiose conu̾sationis rudis. hec gͥ p̃cedunt baptismũ nõ qd̵ sine istis. non possit eẽ uerus
baptismus. s ut baptiz andus. de fide instruatur. et soiat cui debitor deinceps fiat. et ut diaboli po¬
testas meo minuatur. Uñ sabanus. ante baptisinũ caterigandi debet in hominẽ p̃uemre offitiũ.
ut fid̃i catecuminꝰ accipiat rudim̃tũ. et seiat cui debitor fiat demceps. Itẽ dugꝰ in libro de sunbolo. Par¬
csmũ ꝯsequant᷑. Non gͦ infantib creatura dĩ exsufflat᷑ uł exoreizat᷑ sed diabolus ut iecedãt ab homine.

Expanded text:
tur vel rudis; et dicitur neophytus nuper ad fidem conversus, vel in disciplina religiosae conversationis rudis. Haec ergo praecedunt Baptismum, non quod sine istis non possit esse baptismus verus, sed ut baptizandus de fide instituatur, et sciat cui debitor fiat deinceps, et diaboli potestas in eo minuatur. Unde Rabanus: Ante Baptismum, catechizandi debet in homine praevenire officium; ut fidei catechumenus accipiat rudimentum, et sciat cui debitor fiat deinceps. Item Augustinus: Parismum consequantur. Non ergo ab infantibus creatura Dei efflatur vel exorcizatur, sed diabolu
Abbreviated transcription (Latin):
mensum ẽ qd̾ exigit᷑: et in cõprehensibile. Extra significantiam sermo¬
nis est. extͣ sensꝰ intentionẽ. non enuntiat᷑. non attingit᷑. non tenet᷑. uerbor s
significantiam: rei ipsiꝰ.ñ. ꝯsummit. Sensꝰ conteptatione: in ꝑ spicabile lum̃
obcecat. intelligentie capatitatem qd̾ fine nullo ꝯtinetur: excedit. Michi
tatem: s silentium ꝯfiteboꝵ. ꝑiculosum nimis est derebꝰ tantis. actã recõ ditis.
aliquid ultra pre scriptum celeste proferre. ut ultra prefinitionem dĩ
sermo dedeo sit: fornra fidei cͤreta est. Non gͦ aliquid addendum ẽ: sed
modus ꝯstituendꝰ audatie. Quicqͥd ultra queritur: non intelligitus¬

Expanded text:
mensum est, quod exigitur, et incomprehensibile; extra significanciam sermonis est, extra sensus intencionem; non enuncciatur, non attingitur, non tenetur; verborum significanciam rei ipsius natura consumit, sensus contemplacionem inperspicabile lumen obcecat, intelligencie capacitatem, quod fine nullo continetur, excedit. Michi tatem, sed silentium confitebor; periculosum nimis est de rebus tantis ac tam reconditis aliquid ultra prescriptum celeste proferre, ut ultra prefinicionem dei sermo de deo sit. Forma dei certa est; non ergo addendum est, sed modus constituendus audacie; quicquit ultra queritur, non intelligitu
Abbreviated transcription (Latin):
erum quippe cogntionem hominen diccepisse ꝑspicirum est: cum non
ipse creator uel angelus aliquis s hom̃o: om̃ibꝰ animalibꝰ nomina im¬
posuerit. ut ostend̾etur qd̾ singuloꝵ noticiam: homo ipse habuerit. Que eñi
ꝓpt̾ illum creata erant et abillo regenda et disponenda erant. horum hominii
d̾s illi et scientiam tͥbuit: et ꝓuidentiam atq curam reliquit. quia ut att
curam reliquit et ꝓuidentiam. ut dñationi eiꝰ subicerent᷑: ⁊ ratione illiꝰ gubra¬
rent᷑ ut sciret ilł necessarra ꝓuidere: aquibꝰ emo lumentum debebat recipere

Expanded text:
erum quippe cognitionem hominem accepisse perspicuum est, cum non ipse Creator vel angelus aliquis, sed homo omnibus animantibus nomina imposuerit; ut ostenderetur quod singulorum notitiam homo ipse habuerit. Quae enim propter illum creata erant, et ab illo regenda, et disponenda erant, horum omnium Deus illi et scientiam tribuit, et providentiam atque curam reliquit, quia, ut aitcuram reliquit et providentiam, ut dominationi ejus subjicerentur, et ratione illius gubernarentur; ut sciret illis necessaria providere a quibus emolumentum debebat recipere
Abbreviated transcription (Latin):
ntentio uero: incertum ꝓ uoluntate. incerdum ꝓ fine uoluntatis accipit᷑
q̃ diligẽs ac pi lector in scͥptã uͥ ħ occurrerunt: discernere studeat. ¶¬
inis autem uoluntatis ẽ: delectacio bona uel mala sit fimeto¬
ad qͣm intit᷑ quisq ꝑuenire. Unde aug̃ suꝑ illum locum spsal¬
mĩ. Scrutans corda et renes: ait sic. Deus solus scrutat᷑ corda .i. quid qͥsq
cogitee. ⁊ renes .i. quid queq̃ delectet. quia finis cure et cogitationis ẽ de¬
lecto. ad qͣm curam ⁊ cogitõnem nitit᷑ quisq ꝑuenire. ⁊ paulop. Oꝑa nrã
que s̃ indictis et factis: possunt homiies. s uidere quo anĩo fiant et qͦ
uenire cupiant: sol deus uidec qui cum indec cor eẽ in celo & non delec¬

Expanded text:
ntentio vero interdum pro voluntate, interdum pro fine voluntatis accipitur; quae diligens ac pius lector in Scriptura ubi haec occurrunt, discernere studeat. Finis vero voluntatis est delectatio bona vel mala, ad quam nititur quisque pervenire. Unde August. super illum locum psal.: Scrutans corda et renes, sic ait: Deus solus scrutatur corda, id est, quid quisque cogitet; et renes, id est, quid quemque delectet; quia finis curae et cogitationis est delectatio, ad quam cura et cogitatione nititur quisque pervenire. Et paulo post: Operaquae sunt in dictis et factis possunt videre homines; sed quo animo fiant, et quo venire cupiant, solus videt Deus, qui, cum videt cor esse in coelo et non delec
Abbreviated transcription (Latin):
intelligr̃ illud. Iuuminat omnẽ hominem uenientem in hunc mun¬
dum. Non quia nullus hominum ẽ. qui non illuminet᷑. s quia nisi ab ipso
nullus illuminat᷑. Potest et alio modo intelligi: dum tam̃ credete non coga¬
mur om̾̃ipotentem aliquid fieri uoluisse: factumq non esse qͥ sine ullis am¬
bignicatibꝰ suie incelo et in t̾ra sicut ueritas cantat om̃ta quecũq uoluit
fecit. ꝓfecto facere non uoluit: quod cumq non fecit. Ex his aꝑte ostenditur.
qm as ea uoluntate que ipse est non uult aliquid fieri: quod non frat

Expanded text:
n. 1: Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; non quia nullus hominum est qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Potest et alio modo illud intelligi, dum tamen credere non cogamur Omnipotentem aliquid fieri voluisse, factumque non esse, qui sine ullis ambiguitatibus sive in coelo et in terra, sicut Veritas cantat, omnia quaecumque voluit fecit; profecto facere non voluit quaecumque non fecit. Ex his aperte ostenditur quod Deus ea voluntate quae ipse est, non vult aliquid fieri quod non fiat
Abbreviated transcription (Latin):
sube ẽẽ patrem: alteriꝰ filium. qr ille ingenitꝰ. et iste dicit᷑ genitꝰ. eũ diu̾sum
generatꝰ est: patri qui gen̾auit. iequalẽ esse non posse. quamuis ille genera¬
uertunt. ut putent mutationẽ fieri questionis: mutatione sermonis. dicenteᷤ
am mͥ ꝓposite questioni: p̾mo om̃ium in diumis scͥpturis ingenitũ nusꝗͣ in¬
uenio. non legi. non audiui. Cuiꝰ gͥ mutabilitatis sunt homines hꝰmodi. ut
nos dicant ea usurpare que non sunt scͥpta. cum ea que funt scͥpta dicamus:
ce ipsi obitiant quod scͥptum non sit: Nonne ipsi sibi aduersantur. et auctori¬
tatem calũpnie sue derrogant: Attende lecte qm̃ ħ nomine ingenitꝰ nole¬
bat uti ambi: ꝓpter hereticos. Ita et nos subticere quedam oportet ꝓpter
calũpniantium in sidras : que acatholicis ac piis lectoribꝰ secure credi possunt.
Sunt et enim quedam q̃ non tante sũt religionis et auctoritatis. ut eis nos
oporteat semꝑ ꝯfitendo ac recipiendo inserure: uerum silentio p̃teriri que¬

Expanded text:
atrem, alterius Filium, quia ille ingenitus et iste genitus dicitur; cum diversum qui generatus est, Patri qui generavit inaequalem esse non posse, quamvis ille generavertunt, ut putent mutationem fieri quaestionis mutatione sermonis, dicentes:am mihi propositae quaestioni, primo omnium in divinis Scripturis ingenitus nusquam invenio, non legi, non audivi. Cujus ergo mutabilitatis sunt homines hujusmodi, ut nos dicant ea usurpare quae non sunt scripta, cum ea quae sunt scripta dicamus, et ipsi objiciant quod scriptum non sit? Nonne ipsi sibi adversantur, et auctoritate calumniae suae derogant? Attende, lector, quoniam hoc nomine ingenitus nolebat uti Ambros. propter haereticos. Ita et nos subticere quaedam oportet propter calumniantium insidias, quae catholicis ac piis lectoribus secure credi possunt. Sunt etenim quaedam quae non tantae sunt religionis et auctoritatis, ut eis non oporteat semper confitendo ac recipiendo inservire, verum silentio aliquando praeteriri que
Abbreviated transcription (Latin):
carnis. intior difficiliꝰ uincit᷑: qr int̾ oppignans de nro⁊t ͥ not
roborat. Nomo sͥ qui sola ext̾iori temptatione pulsaitꝰ ceaicdit: tan¬
quia aliquamlibet mocticam cadendi occasionem haibuit⁊ ⁊ does
paa xram iunari potuit ad ueniam. ut qͥ ꝑ alium cecid̾at per
alium erigeret᷑.¬

Expanded text:
terius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Homo ergo qui sola exteriore tentatione pulsatus cecidit, tanEt tamen quia aliquam, licet modicam, cadendi occasionem habuit, idcirco per gratiam juvari potuit ad veniam, ut quod per alium ceciderat, per alium erigeret
Abbreviated transcription (Latin):
iciic quod posse habere fidem sic̃ posse habere karitatem: nat᷑a est
hominum. habere autem fidem sic̃ habere hearitatem: grã: fideliũ.
Q uod non ita dictum ẽ: tancnuam ex libo arbito. ualeat haberi fides
uel learitas. s quia aptitudinem natalem habet mens hominis.
ad credendum ł diligendum que dei gr̾ã p̾uenta: credit ⁊ diligit ꝙ
sine gr̃a non ualet.
Testimonii ier̾ astruit qui tenendꝰ sit de¬

Expanded text:
icet, quod posse habere fidem sicut posse habere charitatem, natura est hominum; habere autem fidem sicut habere charitatem, gratia est fidelium. Quod non ita dictum est, tanquam ex libero arbitrio valeat haberi fides vel charitas; sed quia aptitudinem naturalem habet mens hominis ad credendum vel diligendum, quae Dei gratia praeventa credit et diligit; quod sine gratia non valet. 8. Testimonio Hier
Abbreviated transcription (Latin):
non. Si uoluit ut non pateret᷑ auideis cum passtis sit. Factum ẽ
itãq quod uoluit ds non fieri. Si autem uoluit eum pati auideis: gͦ
poluit eum occidi auideis. Uoluit itaq tit uidei occiderent eũ ¶ Lesponsio¬
a quod respondentes: dicinus simpliciter concedendum esse qd rio
salutis. Ctim autem dicit᷑ uolebat eum pati. uel occidi auideis: hic dis¬
tingeuencdum est. Si enim intelligitur sic. uolebat eum sustinere passionẽ
sue crucis affixionem illatam: auideis illatam: uerus est sensꝰ. Si uero ĩtel¬
ligitur sic: uolebat ut uidei occiłent eum falsum est. Non enim uolebat
ds actionem uideorum que nala erat: s uolebat passionem bonam.
et hec uoluntas: ꝑ malas uoluntates uideorum: impleta est. Unde aug̃ tri
encheridion. Deus quascdam uoluntates sitas utiq bonas implet: ꝑ maloꝵ
quando id fieri nolebat: fathanas ab ipso qui occisus diceretur. E cce manifes¬
te habes magnũ bonum fuisse: quod xp̾c occisus est. et hoc bonum quia pe-¬

Expanded text:
non. Si voluit ut non pateretur a Judaeis, cum passus sit, factum est itaque quod voluit Deus non fieri. Si autem voluit eum pati a Judaeis, ergo voluit eum occidi a Judaeis: voluit itaque ut Judaei occiderent eum. Ad quod respondentes, dicimus simpliciter concedendum esse quod Desalutis. Cum autem dicitur: Volebat eum pati vel occidi a Judaeis, hic distinguendum est: Si enim intelligitur sic: Volebat eum sustinere passionem sive crucifixionem a Judaeis illatam, verus est sensus; si vero intelligitur sic: Volebat ut Judaei occiderent eum, falsum est. Non enim volebat Deus actionem Judaeorum quae mala erat, sed volebat passionem bonam; et haec voluntas per malas Judaeorum voluntates impleta est, unde AugustiEnchiridio, c. 101: Deus quasdam voluntates suas utique bonas implet per malorum quando id fieri nolebat, Satanas ab ipso qui occisus est diceretur. Ecce manifeste habes magnum bonum fuisse quod Christus occisus est; et hoc bonum quia Pe
Abbreviated transcription (Latin):
es non ideo oninipotentie dei in aliquo dethit᷑ uelderogat᷑. si peccare non
posse dicit᷑. quia non essec ħ potentie: s infirmitatis. Si enim hoc posec:
omnipotens non estet. Non gͥ impotentie s potentie inputandum est: qd̾ ista no
potest. Unde aug̾ in .xu. sibͦ aec̾nitate. Magna in quit dei potentia est: nõ posse
mentiri. Sunt enim quectã que in aliis rebris: potentie deputande sunt. In
alnis uͦ: impotentie. et que uraliis lauctabilia sunt. et in aliis rephensibilra st̃
Non gͦ itico deus minus potens ẽ quia peccare non potest: cum omni potens nul¬
latenus possit esse qui hoc potest
Item de aliis opponitur

Expanded text:
ed non ideo omnipotentiae Dei in aliquo detrahitur vel derogatur, si peccare non posse dicitur, quia non esset hoc potentiae sed infirmitatis. Si enim hoc posset, omnipotens non esset, non ergo impotentiae, sed potentiae imputandum est, quod ista non potest, unde Aug., in lib. 15 de Trin.: Magna, inquit, Dei potentia est non posse mentiri. Sunt enim quaedam quae in aliis rebus potentiae deputanda sunt, in aliis vero minime; et quae in aliis laudabilia sunt, in aliis vero reprehensibilia sunt. Non ergo ideo Deus minus potens est, quia peccare non potest, cum omnipotens nullatenus possit esse qui hoc potest. 4. Item de aliis opponit
Abbreviated transcription (Latin):
posi sieat a non posse mori. quia ad ilutm statium ꝑtinet morieuli impossibill¬
passe nos ei ua t se. non ea natã. In primo stata fuit crxꝰ. homins animale .id
est czens alimoniis ciborum¬

Expanded text:
ori, et non posse mori, quia ad illum statum pertinet moriendi impossibilitas, quod ex gratia erit, non ex natura. In primo statu fuit corpus hominis animale, id est, egens alimoniis ciborum
Abbreviated transcription (Latin):
id dicis quod non sit in eo scientra. qua p̾scit futirra. uel quod ipse
non sit ds̃ qui est futuroꝵ p̃seuis: falsa est intelligentia. Similiter et
ille locutiones: determinande sunt. potuit non est p̃scientra dei.
uel potint non esse prescius. et potuit ds non prescire aliꝗͣ .i. potuit
esse quod nulla futura sub̾ta essent eius scientie. et ita non posset
diei prescius: uel prescire. uel eris scientia: prescientra. non eo tamẽ:¬
ipse minris esset. uł euis seientia. s nõ poss dici presciꝰ uel prescire. uł
preseientra : si euis scientie futura. nulta fozent subiecta. S imiliter
de dispositione: et predestinatione. uel ꝓiudentia. hec enimut die¬
tum est: ad temporalra referunt᷑. et detempezalibꝰ tantum sunt¬
to ¶ Ad scientia cłi non tm̃ decẽporalibꝰ set dectemi

Expanded text:
id dicis, quod non sit in eo scientia qua praescit futura, vel quod ipse id dicis, quod non sit in eo scientia qua praescit futura, vel quod ipse non sit Deus qui est futurorum praescius, falsa est intelligentia. Similiter et illae locutiones determinandae sunt. Potuit non esse praescientia Dei, vel potuit non esse praescius, et potuit Deus non praescire aliqua, id est, potuit esse quod nulla futura subjecta essent ejus scientiae, et ita non posset dici praescius vel praescire, vel scientia e esset, vel ejus scientia. Sed non posset dici praescius vel praescire vel praescientia, si ejus scientiae futura nulla forent subjecta. Similiter de dispositione et praedestinatione vel providentia. Haec enim, ut dictum est, ad temporalia referuntur, et de temporalibus tantum sunt4. Quod scientia Dei non tantum est de temporal
Abbreviated transcription (Latin):
d hec uixta modulum nr̃e intelligentie: ita dicimus. prescienti¬
a. et clispositio. uel predestinatio: ad aliquid dici uident᷑. sicut e¬
nim create ad creaturam. telatiue dicit᷑: ita p̃scientia uel prescuis ad
futura referri uidetur. et dispositio ad fatienda. ac p̃destinatio: ad sal¬
uanda. U eruntamen ereato ita relatiue dicit᷑. rit essentiam non signific.
prescientra uero uel prescus: et in respectui futuroꝵ dicitur. et essenttã
defigitat. lta etram dispositio: et p̃destinatio. Ideoq cum dieitur. si nul¬
la essent fittirra. non esset in deo p̃scientia. uel non esset d̃s p̃seius. quia
uarta est sbi causa dicendi: distingni oportet ratione dicti. Cum gͦ dicis
si nulla essent futura. non esset inleo p̃scientra. uel non essec preseuis
si indicendo hanc carisam attendis. scł quia nulla essent subrecta eiꝰ
scientie: unde ita posset dici p̃scientra. uel ipse prescius. quod utrũq
dicit᷑ ꝓpter futura: uerus est intellectus. Sin autem ex ea ratione

Expanded text:
d hoc juxta modulum nostrae intelligentiae ita dicimus. Praescientia vel dispositio vel praedestinatio ad aliquid dici videntur. Sicut enim Creator ad creaturam relative dicitur, ita praescientia vel praescius ad futura referri videtur, et dispositio ad facienda, ac praedestinatio ad salvanda. Verumtamen Creator ita relative dicitur, ut essentiam non significet. Praescientia vero vel praescius et in respectu futurorum dicitur, et essentiam designat; ita etiam dispositio, et praedestinatio. Ideoque cum dicitur: Si nulla essent futura, non esset in Deo praescientia, vel non esset Deus praescius, quia varia est ibi causa dicendi, distingui oportet rationem dicti. Cum ergo dicis: Si nulla essent futura, non esset in Deo praescientia vel non esset praescius; si in dicendo hanc causam attendis, scilicet, quia nulla essent subjecta ejus praescientiae, unde ipsa possit dici praescientia vel ipse praescius, quod utrumque dicitur propter futura, verus est intellectus; sin autem ea ratione
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait aug meodem. Ds̃ in habitator querudam non dum cognos¬
centium dm̃. et non quorundam cognoscentium dñ. Iui enum adtem¬
pliam dei non ꝑ tinent: qui cognoscentes dm non sicut am̃ glorificant. Ad
templum dei ꝑtinent: pariuili scĩficati sacramento xͥ. et remunerati sp̃u
sco qui non dum italent cognoscere adm̃. Igitur quem potuerunt ali cno sle
nec habere: isti potuerunt habere antequam nosse. Beatissimi autem ulo
quibꝰ hoc est am̃ habere: quam nosse. Hic aliquatenus aꝑit aug̾: quomo
deus habitet in aliquo .i. habeatur. cum uideł ita est in aliquo: ut ab eo
cognoscatur et diligatur.

Expanded text:
quod Deus est inhabitator quorumdam nondum cognoscentium Deum, et non quorumdam cognoscentium Deum. Illi enim ad templum Dei non pertinent, qui cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificant; et ad templum Dei pertinent parvuli sanctificati sacramento Christi, et regenerati Spiritu sancto, quod nondum possunt cognoscere Deum. Igitur quem potuerunt illi nosse, nec habere, isti potueruquibus est Deum habere, quod nosse. Hic aliquatenus aperit Aug. quomodo Deus habitet in aliquo, id est, habeatur, cum videlicet ita est in aliquo, ut ab eo cognoscatur et diligatur.
Abbreviated transcription (Latin):
los nasci. Si q̃mins exigua pars corꝑis sit costa: nec tñ ꝓpt̾ ħ par
teutia ꝯditoris: mox natos grandes facere. S ut hoc omittani:
poteiat ceite eis prestare q multis animalib prestitit. quorũ
pupilli qͣmuis sint paruuli: tam̃ mox ut nascunt᷑ currunt ꝙ
matres secunt᷑. E ꝯtͣ homini nato: nec ad incessum pedes idonei
sunt nec manus saltem ad scalpendum habiles. & iuata se i¬
amins positis nascentes magis possunt esurientes flere qͣ suggere.
Prope uͦ infirmitati mentis ꝯgruit: hec infirmitas carnis hicꝰ uer¬
bis uidet᷑ insiniairi qd̃ filis ẽtiam pariuli: officis membroꝵ ua¬
lerent ut.

Expanded text:
los nasci: sed quamvis exigua pars corporis sit costa, non tamen propter htentia Creatoris mox natos grandes facere. Sed, ut hoc omittam, poterat certe eis praestare quod multis animalibus praestitit, quorum pulli, quamvis sint parvuli, tamen mox ut nascuntur currunt, et matrem sequuntur. Contra homini nato nec ad incessum pedes idonei sunt, nec manus saltem ad scalpendum habiles, et, juxta se mammis positis, nascentes magis possunt esurientes flere quam sugere, proprieque infirmitati mentis congruit haec infirmitas carnis. His verbis videtur insinuari quod filii etiam parvuli officiis membrorum valerent uti.
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝯgrue queri solet: utrum om̃s amine exc̾atioe. equales sint: ant
alie aliis excellentiores. płibꝰ non irrationabilit̾ uidet᷑ ꝗ ex ip̃a c̾atiõe
alie aliis excellant: innat᷑alib donis. ut in eẽntia alia aliis sit sub¬
tilior ⁊ ad intelligend̾ memorand̾q abilior. ut pote acutiori ingenio:
et ꝑspicatiori intellectu p̾dita. Qd̃ nõ in ꝓbabilit̾ dr̃ cũ in angłis ita fu¬
isse constet. Ꝙ lic nat᷑alibꝰ donis alie p̃ aliis polleant: cũ añ baptm̃n a cor-¬
pore discedentes parem pen̾a. ⁊ pꝰ bapt̾m statim eqͣlem coronã sorti¬

Expanded text:
les sint, an aliae aliis excellentiores. Pluribus non irrationabiliter videtur quod ex ipsa creatione aliae aliis excellant in naturalibus donis, ut in essentia alia aliis sit subtilior, et ad intelligendum memorandumque habilior, utpote acutiori ingenio et perspicaciori intellectu praedita. Quod non improbabiliter dicitur, cum in angelis ita fuisse constet. Et licet naturalibus donis aliae prae aliis polleant, tamen ante baptismum a corpore discedentes, parem poenam, et post baptismum statim aequalem coronam sorti
Abbreviated transcription (Latin):
cum illo sunt: quia friuitur eo. uident illum: sicut est. Mali: non
cum illo. ut inluce non sunt : cum luce. nec boni ita non sunt cum eo: ut
uideant per sp̃em. et si aliquo modo cum eo ꝑfidem. ¶ Sunt¬
uomodo autem ds̃ habitat

Expanded text:
cum illo sunt, qui fruuntur eo, et vident illum sicut est. Mali vero cum illo sunt, qui fruuntur eo, et vident illum sicut est. Mali vero non sunt cum illo, et caeci in luce non sunt cum luce; nec boni ita nunc sunt cum eo ut videant per speciem, etsi sunt aliquo modo cum eo per fidem. Quomodo autem Deus habitet
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim ubicumq est : ibi habitat. Ubi uero habitat: nͥ¬
ibi ẽ. Insolis bonis habitat: qui sunt templum eius et sedes eius.u:¬
dum meoꝵ. quia in electis qui sunt celum: habitat ds̃ et regiat.
qui eius uoluntati deuoti obtemꝑant. M alos ueid qui sunt t̾ra:
iudiciz districtione calcat. Unde etiam in libͦ sapientie dicit᷑ thro¬
nus sapientie anima uisti. quia in iustis specralius est quam inr ab¬
liis rebus in quibus tamen omnibꝰ totus est: quem ad modum atimai
maioribꝰ. s tamen in aliis intensuis. in aliis remissius oꝑatur: cum in sit¬
ngulis particulis corpozis essentialit̾ sit. ita et ds̃ cum sit in om̃ibꝰ essenti¬
aliter ac totus: in illis tamen plenus esse dicit᷑ quos in habitat idẽ
in quibꝰ ita est: ut fatrat eos templum suum. et hi tales: cum eo sũt
et illi fint: s addidit mecum. quia et miseri possunt esse. ribi et ille ẽ:
qui nusquam de est. s beati: cum illo. quia non sunt beati: nifi ex eo.

Expanded text:
non enim ubicumque est, ibi habitat; ubi vero habitat, ibi est. In solis bonis habitat, qui sunt templum ejus, et sedes ejus. Utat Deus et regnat, qui ejus voluntati devote obtemperant; malos vero, qui sunt terra, judicii districtione calcat. Unde etiam in libro Sapientiae dicitur: Thronus sapientiae anima justi, quia in justis specialius est, quam in aliis rebus, in quibus tamen omnibus totus est, quemadmodum anima, utmajoribus; sed tamen in aliis intensius, in aliis remissius ongulis particulis corporis essentialiter tota sit. Ita et Deus cum sit in omnibus essentialiter ac totus, in illis tamen plenius esse dicitur quos inhabitat, id est, in quibus ita est, ut faciat eos templum suum; et ibi tales cum eo sunt jet illi sint; sed addidit mecum, quia et ibi miseri possunt esse ubi et ille est, qui nusquam deest. Sed beati sunt cum illo, quia non sunt beati nisi ex eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
u respondeo ex uoluntate peccatum ẽ. Querit forte: utrum
origniale peccatum ex uoluntate sit. Respondeo prorsus etiã
originale peccatum ex uoluntate esse: quia hoc ex uoluntate
primi hominis seminatum est. ut i illo esset : et in
om̃s transiret:¬

Expanded text:
 respondeo: Ex voluntate, peccatum est. Quaeritur forte utrum originale peccatum fit ex voluntate. Respondeo, prorsus et originale peccatum ex voluntate esse, quia hoc ex voluntate primi hominis seminatum est, ut et in illo esset, et in omnes transiret
Abbreviated transcription (Latin):
conffert. In hoc autem tractatu non solũ
pium lectorem. s etiam liberum correcto¬
rem desidero. maxime ubi profunda uer¬
satur ueritatis questio. que utinam tot
haberet inuentores: quot ħt contradicto¬
res. Ut autem quod queritur facilius
occurrat. titulos quib singłoꝵ libroꝵ ca¬
pitula distingantur premisimus.

Expanded text:
o. In hoc autem tractatu, non solum o. In hoc autem tractatu, non solum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desidero, maxime ubi profunda versatur veritatis quaestio, quae utinam tot haberet inventores quot habet contradictores! Ut autem quod quaeritur facilius occurrat, titulos quibus singulorum librorum capitula distinguuntur praemisimus.
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾ u̾i namq assertionem. ⁊ placiti defeꝰ¬
sionem ꝑtinax pugna est dum se ⁊ u̾i¬
tas tenet.⁊ se uoluntas erroris cuet᷑. hoꝵ
re. ne uiriis nequitie in alios effundere
queant. ⁊ lucernam u̾itatis in candelabꝰ
exaltare uolentes. in labore multo. ac su¬
dore. uolumen deo pr̃ante compegimus ex
cestimonus u̾itatis in etnum fundatis.
in .iiii. libris distinct̾um. in quoꝵ maioꝵ
exempla dectrinamq reperies. in quo per
dominice fidei sinceram professionem. iuꝑ¬
ee docerine fraudulentiam prodidimus. ad¬
itum demonstrande u̾itatis complexi. nec
ꝑiculo impie ꝓfessionis inseiti. temꝑato in
utrumq moderamine utentes. Sicubi uͦ
discessit limitibus. Hon gͥ debet hic labe¬
nr̃ cuiquam pigro. uel multum docco uide¬
ri superflus cum multis impigris. inittis¬
positis eoꝵ testimoniis ut non sit necesse qͥ¬
renti libroꝵ numerositatem euoluere cͥ
buitas collecta quod queritur sine labore

Expanded text:
Inter veri namque assertionem et placiti defenInter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se voluntas erroris tuetur. Horre ne virus nequitiae in alios effundere queant, et lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo praestante, compegimus, ex testimoniis veritatis in aeternum fundatis, in quatuor libris distinctum. In quo majorum exempla doctrinamque reperies; in quo, per dominicae fidei sinceram professionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prodidimus, aditum demonstrandae veritatis complexi, nec periculo impiae professionis incerti, temperato inter utrumque moderamine utentes . Sicubi vediscessit limitibus. Non igitur debet hic labor cuiquam pigro vel multum docto videri superfluus, cum multis impigris multispositis eorum testimoniis, ut non sit necesse quaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brevitas quod quaeritur offert sine labore
Abbreviated transcription (Latin):
dissentiens qͦ fit animoꝵ sensꝰ ut cum omne
intellecte. uel offendenti impietatis erroꝵ
obuatur. ac uoluntati inuidia resulto.
doctime studium impendunt. S his
que id pinarum sapĩe u̾ba coaptare ni¬
tuntur. ñ ui s placiti rõnem sectantes.
Q uos iniqͣ uoluntas nõ ad intelligentiã
u̾itatis. s ad defensionem placentium in
ab ea ad fabulas conuertentes auditũ.
quoꝵ ꝓfessio est mag̾ placita quam ão¬
cenla conquirere nec docenda desiderare.
s desid̾antius doccruram coaptare. bñt
ronem spĩe insupercicione. quia ħi dei
defectionem seqr̃ ypocrisis mendax. ut
sit uel in uerb̃. pietas quam amisit con¬
scientia. ipsamq simulatam pieratem
omni uerboꝵ mendatio. impiam reddũt
false doctrine institutis. fidei scitatem co¬
rrumpere molientes. auriumq purigi¬
nem sub nouello sui desiderii doginate
aliis ingerentes. qui contentioni studen¬
ces contra ueritatem sine fedẽ bellant.

Expanded text:
dissentiens quoque sit animorum sensus: ut cum omne dissentiens quoque sit animorum sensus: ut cum omne intellectae, vel offendenti, et impietatis error obnitatur, ac voluntatis invidia resultet;doctrinae studium impendunt, sed his quae somniarunt sapientiae verba coaptare nituntur, non veri, sed placiti rationem sectantes, quos iniqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium inced ab ea ad fabulas convertentes auditum. Quorum professio est magis placita quam docenda conquirere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam coaptare; habent rationem sapientiae in superficie. Quia fidei defectionem sequitur hypocrisis mendax, ut sit in verbis pietas, quam amiserit conscientia, ipsamque simulatam pietatem, omni verborum mendacio impiam reddunt; falsae doctrinae institutis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant.
Abbreviated transcription (Latin):
tipientes aliquid de penuria. ac tenui¬
tate nr̃a cum pauꝑcula ii gazophilatiũ
dni mitt̾e: ardua cancłe. opis ultra uireᷤᷤ
nr̃as age p̾sumpsimus consummationie.
fidutiam. laborisq m̃cedem. in samarita¬
no statuentes. qui ꝓlatis in curatione se¬
miuiui duob denariis suꝑ eroganti cunc¬
ta redde ꝓfessus ẽ. delectar nos ueritas polli¬
centis. S terret inmensitas laboris. Desidiũ
ortatur ꝓfitiendi: Ed dehortatur infirms¬
tas defitiendi. quam uincit relus domus
dĩ. Quo mardescentes sidem nr̃am aduersꝰ
errores carnalium. atq animalium hominũ
dauitice turris clipeis munire. uel potius:
munitam ostñde. ac beologicarum inqͥsitio¬
ciam tradẽ studiumus. non ualentes studi
b studiis. lingua. ac stilo. nos seruire flagitan¬
tium. qͣs bigas in nob̃ agitat &ͥ caritas. Quamuiᷤ
nõ ambiganius omẽm hũani eloqͥi sermonẽ. ca¬
lumpnie atq cẽdictioni emuloꝵ semꝑ fuisse ob
noxium. E dissentientib uoluntatũ matibuᷤ

Expanded text:
uitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; sed terret immensitas laboris. Desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi , quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fidem nostram adversus errores carnalium atque animalium hominum, Davidicae turris clypeis munire, vel potius munitam ostendere, ac theologicarum inquisitiotiam tradere studuimus . Non valentes studioto laudabilibus studiis, lingua ac stylo nos servire flagitantium: quas bigas in nobis agitat Christi charitas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumniae atque contradictinoxium; quia dissentientibus voluntatum motibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cum illo. si aũ dominꝰ dedit illi uxorem
⁊ uxor eg̾diatur cum illo simul ͤ  si aut̃
dominus dedent illi uxorẽ ⁊ peꝑit filios
diis. ⁊ applicabit᷑ ad hostium. ⁊ pꝰtes ꝑforab̃¬
q aurẽ eius subula et erit seruis eiꝰ inꝑpe

Expanded text:
uxorem, et uxor egredietur simul. Sin autem dominus dederit illi uxorem, et peperit filios diis, et applicabitur ad ostium et postes, perforabitque aurem ejus subula, et erit ei servus in sae
Abbreviated transcription (Latin):
et peccatum. et deliccum. Ꝙ delictum fortasse ẽ ut ait aug̃. in questiomi
abono: aliud ẽ facere malum. Seccatum gͦ ẽ: ꝑpetratio mali. delictum: desertio
bomi. ed̾: et ip̃m nomen ostendic. Quid enim aliud sonat delictum. isi dereliccũ:
qui delinquid. quid derelinquid nisi bonum: Uel deliccum ẽ: qd̃ ignoranter
fit peccatum: ꝗ scient᷑ ꝯcommitit᷑. In different᷑ tamen ⁊ peccatum noniine de¬
licti. ⁊ delictum nomine peccati: appellatur.

Expanded text:
 peccatum etiam delictum. Et delictum fortasse est declinare a bono, aliud est facere malum. Peccatum ergo est perpetratio mali, delictum desertio boni, quod et ipsum ostendit nomen. Quid enim aliud sonat delictum, nisi derelictum? et qui derelinquit, quid derelinquit nisi bonum? Vel delictum est quod ignoranter fit, peccatum quod scienter committitur. Indifferenter tamen et peccatum nomine delicti, et delictum nomine peccati appellitur.
Abbreviated transcription (Latin):
unicionem inuicem iunta s̃. illa duo.s. anima et caro: alia unione u̾bo
unita s. q alia ẽ unio anime. illiꝯ ad carnem: & alia ẽ umo uerbi
ad animam illam ec carnem. Non gͦ accep̃ uerbum dei pͣm.
hominis: s nat᷑am. ꝙ non erat ex carne illa et anima illa
una composita ꝑ᷑: qͣm u̾biun acccꝑit. sed acce̾piendo uni¬
int: et uniendo accepit.

Expanded text:
unione invicem unita sunt illa duo, scilicet anima et caro; alia unione Verbo unita sunt. Quia alia est unio animae illius ad carnem, et alia est unio Verbi ad animam illam, et ad carnem. Non ergo accepit Verbum Dei personam hominis, sed naturam; quia non erat ex carne illa et anima illa una composita persona quam Verbum accepit, sed accipiendo univit, et uniendo accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ipsa ꝯcupiscentia cum qua nati sin: finiri non pͣ. quami¬
tia inqua nati sumꝯ : iucium utiq ẽ: qd̃ parinilum habilem ad con¬
cupiscendum facit. adultum etiam: concupiscentem reddit.¬

Expanded text:
quia ipsa concupiscentia, cum qua nati sumus, finiri non potest quamdtia in qua nati sumus? Vitium utique est, quod parvulum habilem concupiscere,
Abbreviated transcription (Latin):
teh cħaret ip̃e ꝯtinuo ex qͦ sensu dix̾it. aꝑit subdens. Io addidi pͥncipalit̾. qr et de filio
nito aedit u̾bo: gignendo dedit. sic gͦ eũ genuit. ut ⁊ĩ de illo dom̃i ꝯmime. ꝓced̾ et. et

Expanded text:
turbaret, ipsum continuo de quo sensu, dixerit aperit, dicens: Ideo addidi principaliter, quia et de Filio nito Verbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etiam de illo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicue diuine maiestatis expͥmunt ueritatẽ. Alia uͦ funt que tr̃aslatiue ꝑsimili¬
tudinẽ de deo dicunt᷑. P ropͥetatis itaq inditia sunt: gen̾atio. filiꝰ. uerbũ. et hꝰmodi.
racter. speculum. et huiusmodi
Prenuia addit q̃dã ẽ̾ẽ nomina q̃ temporalit

Expanded text:
e majestatis exprimunt veritatem; alia vero sunt quae translative et per similitudinem de Deo dicuntur. Proprietatis itaque indicia sunt: generatio, Filius, Verbum, et hujusmodi; racter, speculum, et hujusmodi. addit, quaedam esse nomina quae temporalit
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ ꝯcubitum uiri & mulieris ꝯcipit᷑. cum originali peccato nasci.
impietati subditum. mortiq subiectum. ⁊ ob hoc: nata ire nasci fi¬
lum. aqua nullꝰ liberat᷑: nisi ꝑ fidem mediatoris dei & hominum.
is alusq auccoritatib eudent̾ ostendit᷑ peccatum originale: culpam
eẽ. ⁊ in om̃ib ꝯcupiscibilit̾ genitis: trahi a parentibꝰ.
Quid sit qͥ đr

Expanded text:
qui per concubitum viri et mulieris concipitur, cum originali peccato nasci, qui per concubitum viri et mulieris concipitur, cum originali peccato nasci, impietati subditum, mortique subjectum, et ob hoc natura irae nasci filium; a qua nullus liberatur, nisi per fidem mediatoris Dei et hominum. His et aliis auctoritatibus evidenter ostenditur peccatum originale culpam esse, et in omnibus concupiscentialiter genitis trahi a parentibus. 7. Quid sit q
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ.⁊ ex carnis delectatione concepti: culpam orignalem nobiscum a¬
traximꝰ. Unde uoliuitate nr̃a: peccatis implicanur. Ecce culpam ori⁊
apłs: peceauerunt. tiq uel insemecipsis uel in adam: quia sine pec¬
cato non sunt. uel qd̃ origuialit̾ attraxerunt: ⁊ qd̾ mal morib addide¬
runt. Peccatum enim pͥmi hominis non solum ipsum: s om̃e nocu¬
it genus humanum. quia ex eo: dampnationem siaul ⁊ penam fus¬
seminat᷑: cum uincło peccati origmalis nascit᷑ et mortis. Ideo gͥ se nuqui¬
catibꝰ ꝯceptum dicit dauid: quia in omibꝰ trahit᷑ inquitas ex adam.
⁊ uincłm mortis. Nemo enim nascit᷑: nisi ꝯtͣhens penam. ⁊ meritum
pene. Meritum autem pene: peccatum:. Omĩs gͦ qui nascit᷑ ꝑ carniᷤ
concupiscentiam: peccatuam trahit. peccatum itaq origniale: culpa:
quam om̃s ꝯcupiscibilit̾ ꝯcepti: trahunt. Unde in eccłasticis dogia¬
tib scͥptum ẽ. firmissime tene. ⁊ nullaten dubites om̃em hominẽ

Expanded text:
umus, et ex carnis delectatione concepti, culpam originalem nobiscum traximus, unde et voluntate nostra peccatis implicamur. Ecce culpam origipeccaverunt, utique vel in seipsis, vel in Adam, quia sine peccato non sunt, vel quod originaliter contraxerunt, vel quod malis moribus addiderunt. Peccatum enim primi hominis, non solum ipsum, sed omne necavit genus humanum, quia ex eo damnationem simul et culpam susseminatur, cum vinculo peccati originalis nascitur et mortis. Ideo igitur se in iniquitatibus conceptum dicit David, quia in omnibus trahitur iniquitas ex Adam, et vinculum mortis. Nemo enim nascitur, nisi trahens poenam, et meritum poenae. Meritum autem poenae, peccatum est. Omnis ergo qui nascitur per carnis concupiscentiam, peccatum trahit. Peccatum itaque originale culpa est, quam omnes concupiscentialiter concepti trahunt. Unde in eccles. Dogmatibus scriptum est: Firmissime tene, et nullatenus dubites, omnem hominem
Abbreviated transcription (Latin):
le. illiꝰ autẽ dare credentib et uolentib facultatem bene oꝑandi. et ꝑ sp̃m .s.¬
quia non fit nisi uolentibꝰ nob̾. gͦ et meritum fidei: de miscdta dei uenit.
Non gͦ ꝓpt̾ fidem uel aliqua merita elegit ds̃ aliquos abeterno. uel apposuit.
gra̾m uistificationis intempore: s gratuita bonitate sira elegit ut boni essent.
presciuit: ideo elegit. s ut essemus tales: per ipsam electionem gre̾ sue. qua
gratificauit nos in dilecto filio suo.
Qđ hiis iidet᷑ ꝯtrariũ qd ait

Expanded text:
le, illius autem dare credentibus et volentibus facultatem bene operandi per Squia non fit nisi volentibus nobis, ergo et meritum fidei de misericordia Dei venit. Non ergo propter fidem vel aliqua merita elegit Deus aliquos ab aeterno, vel apposuit gratiam justificationis in tempore, sed gratuita bonitate sua elegit, ut boni essent.praescivit, ideo elegit, sed ut essemus tales per ipsam electionem gratiae suae, qua gratificavit nos in dilecto Filio suo. 3. His videtur contrarium quod a
Abbreviated transcription (Latin):
eant intelligentiã fatimꝰ. E o em̃ mͦ ibi accipit᷑ distinctio: quo discretio. et ꝯgrue diei¬
tur eẽ. ibi discretio uł distinetio. nõ diu̾sitas uł diuisio. siue separatio. Unde am¬
b̾u in .i. li. detͥui: ait. non ẽ ip̃e pater: qui fusꝰ. s in ter patrem et filiuĩ: ex presfa
dicitur. tres ꝑsone ut sicut nõ potest dici pater est tres ꝑsone. uł filiꝰ ẽ tres ꝑsone: ita
non debeat dici pater ẽ tͥnitas. uel filiꝰ ẽ trinitas.
¶Quod uidetur contrari

Expanded text:
quo distinctio. Et congrue dicitur ibi esse discretio vel distinctio, non diversitas, vel divisio sive separatio; unde Ambr., in lib. 1 de Trin.: Non est ipse Pater qui Filius, sed inter Patrem et Filium expressa dicitur, tres personae; ut sicut non potest dici Pater est tres personae, vel Filius est tres personae, ita non debet dici: Pater est Trinitas, vel Filius est Trinitas. 10. Hoc videtur contrari
Abbreviated transcription (Latin):
ciendũ nõ est tũ tna genera mendatioꝵ. Sunt .i. mendatia quodã pro salute co
sunt eo raab. Est aliud gonus mendatii. quod fto ioto. quod non fallit. Scit if. cuid̾
tis uero nõ conuenit m̃tiri. nec etiã ꝓ temporali ruta alicꝰ. neo corꝑe alt̾ius aminã siã
occidant. licet aut̃ eis uer̃ tac̾e̾. s non falsum dĩe. Ut siquis nõ uult hominẽ ad ma¬
tem ꝓd̾ẽ uer̃ taceat s non falsum dicat. ẽertium uero genus m̃datii ẽ. quod ex ma¬

Expanded text:
unt enim tria genera mendaciorum. Nam sunt mendacia quaedam pro salute, sunt et Raab. Est et aliud mendacii genus quod fit joco, quod non fallit. Scit enim cui dtis vero non convenit mentiri, nec etiam pro temporali vita alicujus, ne pro corpore alterius animam suam occidant. Licet autem eis verum tacere, sed non falsum dicere: ut si quis non vult hominem ad mortem prodere, verum taceat, s
Abbreviated transcription (Latin):
ic undendũ ẽ. quid sit m̃datiũ et quid sit m̃tiri. deinde utr̃ omne m̃datiũ sit pec¬
catum et quare. Mendatiũ est ut ait dugꝰ. falsa significatõ uocis cum intentione
entir uero ẽ. loqui ꝯͣ hoc quod animo sentit quis siue illud uerum
sit siue nõ. Omns gͦ qui loq̃r m̃datiũ mentitur. quia loq̃r contͣ hoo qͦd ammo sentit .i. uo
luntate fallendi s nõ omnis qui m̃titur m̃datiũ dic̃. quia qͦd uer̃ ÷ loq̃r aliq̃ndo m̃tiendo

Expanded text:
ic videndum est quid sit mendacium et quid sit mentiri. Deinde utrum omne mendacium sit peccatum et quare. Mendacium est, ut ait August., falsa significatio vocis cum intentione Mentiri vero est loqui contra hoc quod animo sentit quis, sive illud verum sit, sive non. Omnis ergo qui loquitur mendacium mentitur, quia loquitur contra quod animo sentit, id est, voluntate fallendi; sed non omnis qui mentitur mendacium dicit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cat qui consulendi ut qui nocendi uolũtate m̾titur. nec tantum nocet qui uiatorẽ
m̃tiendo in diu̾so itin̾e mitat᷑ qͣntũ qui uiã iure m̃datio depͣuat
qre omne mendaciũ

Expanded text:
cat qui consulendi, ut qui nocendi voluntate mentitur; nec tantum nocet qui viatorem mentiendo in diverso itinere mittit, quantum qui viam vitae mentiendo depravat. Porro omne mendaciu
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt ioco uł ꝓ salute alicꝰ: in ꝑfectis eẽ uenalia peoc̃ã ꝓfectis uero ilło quod ꝓ comi¬
do alc̾uis dr̃: eẽ dampnabile. quod eciã de m̃dacio ioci putari pͭ. p̃cipue si iterecur
trices nõ remunerate sunt quia m̃tice sunt. s quia infantes libauerunt p̃p hão
tur errorẽ. Possumus .N. et furando aliquid ꝓdee̾ si pauꝑ cui datur sentit comodũ.
Nec iõ pecc̃m gͣue negabr̃ tale adulterũ. Sciendũ ẽ. eciã.uiii. eẽ genera m̃datis
fugiendum. quod fic in doctrina xͥane religionis. ꝗd quod nulla cansa quisqͣm
deb adduoi. Scd̾m quod talo ẽ. ut nulli ꝓsto uł ⁊ obsit alicui. Tertiũ quod
coi ꝓdẽ alt̃. ut obsit altĩ. quartũ: sola m̃tiendi fallendiq libidine quod m¬
rum mendatiũ est. qunitum quod sit placendi cupiditate de sua uiloquio
his omnib emm̾atis sequit̃ sextũ gemis. quod ⁊ nuli obẽ. et prodẽ alicui.

Expanded text:
ectis vero illud quod pro commodo alterius dicitur esse damnabile, quod etiam de mendacio jocoso putari potest, praecipue si iteretur. trices non remuneratae sunt quia mentitae sunt, sed quia infantes liberaverunt, et prountur errorem. Possumus enim et furando alicui prodesse, si pauper cui datur sentit commodum,nec ideo peccatum grave negabitur tale adulterium. Sciendum est etiam octo esse genera mendacii, fugiendum, quod fit in doctrina religionis, ad quod nulla causa quisquam debet adduci; secundum, quod tale est ut nulli prosit, sed obsit alicui; tertium, quod ita prodest alteri ut alteri obsit; quartum, sola mentiendi fallendique libidine, quod maximum mendacium est; quintum, quod fit placendi cupiditate de suaviloquio. His omnibus evitatis, sequi
Abbreviated transcription (Latin):
per genesim. ds inquit om̃ipotens inconnutabili et̾nitate uoluntate uerita¬
te sc̃mꝑ iem: mnouet ꝑtempꝰ creat᷑am sp̃italem. mouet etram ꝑtempꝰ et locũ.
ereat᷑am corporalem. ut eo motu naturas quas ꝯdidit: amministret. Cum gͦ
ta̾le aliquid agit non debemꝰ opinari eius substantiam qita ds est: temporib
locisq mutabilem. siue ꝑtꝑa. et loca: mobilem. cum sit ipse et in terior om¬
ni re: qe ĩ ipso sunt om̃ia. et ex terior om̃i re: qr ipse est snꝑ oña. et antiͥ¬
o om̃ib: qura ipse est aute om̃ia. et nouissior om̃ib: qura ipse idem ẽ¬
post om̃ta seł post omniũ iitia. E cce hic aperte ostenditur quod nec
locis. nec temporibus. mutatur uel mouetur deus. Spirititalis au¬
tem creatura: per tempus mouetur. Corporali uero: etram per
tempus et locum:
¶ uid sit mutari secundum tempus

Expanded text:
per Genes.: Deus, inquit, omnipotens incommutabili aeternitate, voluntate, veritaper Genes.: Deus, inquit, omnipotens incommutabili aeternitate, voluntate, veritatus mouet per tempus creaturam spiritalem, mouet etiam per tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas, quas intriergo aliquid tale agit, non debemus opinari ejus substantiam quae Deus est temporibus locisque mutabilem, sive per tempora et loca mobilem, cum sit ipse et interior omni re, quia in ipso sunt omnia; et exterior omni re, quia ipse est super omnia; et antiquior omnibus, quia ipse est ante omnia; et novior omnibus, qupost omnia; scilicet post omnium initia. Ecce hic aperte ostenditur quod nec locis nec temporibus mutatur vel movetur Deus. Spiritualis autem crtempus et locum. 10. Quid sit mutari secundum tempus
Abbreviated transcription (Latin):
mi sc̃ptira aliqiuid locale suie cͥcumscriptibile. et econuerso scilie
ues quia dimensionẽ capiens longitudinis. altitudinis. et latitudinis.
distantram. facit in loco: ut corpꝰ. uel quia loco diffint᷑: ac determinat᷑. qmͣ
dum sit calicui: non ubiq inuenit᷑ quod non solũ corpori: s. etram om̃i cres
ato sp̃ui congruit. onine gͥ corpꝰ om̃i mͦ locale cst. sp̃s uero creat ͦ quoetã
m̾ locat est. et quotammͦ: non ÷ localis. loquał quid̾ dicit᷑: quia diffiniti¬
one loci t̾minatur. qm̃ cum alicubi presens sit totus: alibi non in uenitur.¬
Non autẽ ita locat est ut dimensionẽ capiens. distantiã in loco fatrat. gͥ di
iita sota essentra: omntno in localis et ĩ cͥcumscriptibilis est. que nec loais
mouetur: aliquomͦ scilic uel det̾minatione finita: uel dim̃tione suscep¬
ta que nec tẽporib scilic affectu et cognitione. his emi duob modis scilicet
loco ueltpr: fit mutatio creature. que longe est acreatore. Unde aug̾ su¬

Expanded text:
 Scriptura aliquid locale sive circumscriptibile, et e converso; scilicet, quod vel quia dimensionem capiens longitudinis, altitudinis et latitudinis, distantiam facit in loco, ut corpus, vel quia loco diffinitur ac determinatur, quoniam cum sit alicubi, non ubique invenitur, quod non solum corpori, sed etiam omniocale est; spiritus vero creatus quodammodo est localis, et quodammodo non est localis. Localis quidem dicitur, quia diffinitione terminatur; quoniam cum alicui praesens sit totus, alibi non inNon autem ita localis est, ut dimensionem capiens distantiam in loco faciat. Divina ergo sola essentia omnino illocalis et incircumscriptibilis est, quae nec locis movetur aliquo modo, scilicet vel determinatione finita, vel dimensione suscepta: nec temporibus, sed affectu et cognitione movetur. His enim duobus modis, scilicet loco vel tempore, fit mutatio creaturae, quae longe est a Creatore. Unde August. su
Abbreviated transcription (Latin):
sen aliter eciam ostendit᷑: quod deo auctore idest uolente non fuint nra¬
la quta ip̾e non est causa tendendi: ad non esse. Tende erem ad non esse. ma¬
lum est. ipse autem: aucor mali non ẽ. Tendit uero ad non esse qui oꝑatuue
malum. Non xͦ deo auctore est: quod aliquis oꝑatur malum. G nouest
bonum quod aliquis oꝑatur malum. quia tantum botu: Es auctor estue
sunt aucto est. ad cuius bonitatem ꝑtinet ut sit omne quod est. et boni
cintummꝰ causa est quo circa: mali aucto non est. et ideo: ipie srimintitone
bonum non est a quo in nullo deficere: bonum est. et malum est deficere
Nlon est ÷ͥ caufa deficiendi. ide. tendendi: ad non esse. qui et ita clicã
essendi causa est: quia omnium que sunt aucto est. que in qitanti
sunt: bona sunt. E cce aꝑte habes quod deficere acdeo qui ẽ sumum
bonum: malum est.¶¬
in est. Mala gͦ facere: maltim. Non gͦ deo auctore uel

Expanded text:
em aliter etiam ostenditur quod Deo auctore, id est, volente non fiunt mala, quia ipse non est causa tendendi ad non esse. Tendere enim ad non esse, malum est; ipse autem auctor mali non est: tendit vero ad non esse qui operatur malum; non ergo Deo auctore est quod aliquis operatur malum. Non est ergo bonum quod aliquis operatur malum, quia tantum boni Deus auctor est. sunt auctor est, et ad cujus bonitatem id pertinet ut sit omne quod est, boni tantummodo causa est. Quocirca mali auctor non est, et ideo ipse summum bonum est, a quo in nullo deficere bonum est, et malum est deficere. Non est ergo causa deficiendi, id est, tendendi ad non esse, qui, ut ita dicam, essendi causa est; quia omnium quae sunt auctor est, quae, in quantum sunt, bona sunt. Ecce aperte habes quod deficere a Deo qui summum est bonum, malum est; mala ergo facere malum est; non ergo Deo auctore vel