comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in sudore uultus tui edes panem tuũ. donec reuerta¬
ris in t̾ram ex qua sũptus es. quia t̾ra es &e int̾ram ibis:
S certe illud manifestũ ẽ: qd̾ nemo euadat istam sen¬
tentiam. Hoc ipsum enĩ qd̃ inhat uta quisq natus¬
ẽ: difficultatem inueniende ueritatis habet ex corruꝑ¬
tibili corpe. Sĩc enim salo mon dĩt. corpus. qd̾ corrũpi¬
tur aggrauat animam: & deprimit t̾cena in habitatio
sensum multa cogitantẽ. Ipsi sunt labores ce tristicie:
qͣs habet homo ex t̾ra: & spine & tribuli sunt punctio¬
nes tortuosarum questionum. aut cogitationes de
ꝓuisione huiꝰ uite: que plerumq nisi extirpentur.
ꝙ de agro dĩ ꝓitiantur: suffocant uerbum ne fructi¬
ficet in homine. sĩc dñs in euangłio dĩc. Et qm̃ neces¬
sitate iam ꝑ hos ocłos & ꝑ has aures. & de ipsa uerita¬
te ammonemur: ce difficile ẽ resistere phantasmati¬
u que pistos sensus intrant in animam. qmͣius
ꝑillos intret etiam ipsa ammonitio ueritatis. in ista

Expanded text:
ui edes panem tuum, donec revertaris in terram, ex qua sumptus es; quia terra es, et in terram ibis? Sed certe illud manifestum est, quod nemo evadat istam sententiam. Hoc ipsum enim quod in hac vita quisque natus, difficultatem inveniendae veritatis habet ex corruptibili corpore sicut enim Salomon dicit, Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, ipsi sunt labores et tristitiae quas habet homo ex terra; et spinae ac tribuli sunt punctiones tortuosarum quaestionum, aut cogitationes de provisione hujus vitae: quae plerumque, nisi exstirpentur et de agro Dei projiciantur, suffocant verbum, ne fructificet in homine, sicut Dominus in Evangelio dicit . Et quoniam necessitate jam per hos oculos et per has aures de ipsa veritate admonemur, et difficile est resistere phantasmatibus quae per istos sensus intrant in animam, quamvis per illos intret etiam ipsa admonitio veritatis; in ista
Abbreviated transcription (Latin):
quia de caritate ueniebat: & ille tribulationes qͣs
iusti patiunt᷑. ad ipsam ꝑtinent flãmeam frameã:
q̃m in igne ꝓbatur aurum &e argentum. & homĩes ac¬
ceptabiles incamino humiliationis. Et iterum. uasa¬

Expanded text:
quia de charitate veniebat. Et illae tribulationes quas quia de charitate veniebat. Et illae tribulationes quas justi patiuntur, ad istam pertinent flammeam frameam: Quoniam in igne probatur aurum et argentum, et homines acceptabiles in camino humiliationis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ aditum ad sapientrã: donec dĩ misciłia mensuriꝰ
temporum reuiuiscat qui mortuus ẽ. & inuenia¬
tur qui pierat. Dimissus ẽ gͦ de paradiso suauita¬
tis: ut oꝑaretur t̾ram de qua &e sumptus fuerat.
Ide ut in corꝑe isto laboraret: & ibi si posset collo¬
caret sibi meritum redeundi. Moratus ẽ autem
contra paradisum. in miseria: que utiq beate uite con¬
traria ẽ. Nam beatã uitam paradisi nomine significa¬
test: ad custodiendã uiam arboris uite. Sicut illi
uolunt qui hebrea uerba inscripturis interp̾̃tati st̃:
cherubin latine. scientie plenitudo eẽ dr̃. Fiãmea
uero framea uersatilis. temporaies pene intellgunt᷑.
qm̃ tempora uolubilitate uersantur. ꝓpterea &
flãmea dr̃: quia urit quodãm omĩs tribulatio.
S aliud ẽ uri ad consumptionẽ : aliud ẽ uri ad pur¬
gationem. Nam & apłs dĩc. Quis scandalizatur ce
ego ñ uror: S iste affectus purgabat eum magis.

Expanded text:
esse aditum ad sapientiam, donec Dei misericordia mensuris esse aditum ad sapientiam, donec Dei misericordia mensuris temporum reviviscat qui mortuus est, et inveniatur qui perierat. Dimissus est ergo de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua sumptus erat; id est, ut in corpore isto laboraret, et ibi si posset collocaret sibi meritum redeundi. Moratus est autem contra paradisum in miseria: quae utique beatae vitae contraria est. Nam beatam vitam paradisi nomine significatest, ad custodiendam viam arboris vitae. Sicut illi volunt qui hebraea verba in Scripturis interpretati sunt, Cherubim latine Scientiae plenitudo esse dicitur. Flammea vero framea versatilis, temporales poenae intelliguntur, quoniam tempora volubilitate versantur. Propterea et flammea dicitur, quia urit quodammodo omnis tribulatio. Sed aliud est uri ad consumptionem, et aliud est uri ad purgationem. Nam et Apostolus dicit: Quis scandalizatur, et ego non uror ? Sed iste affectus purgabat eum magis,
Abbreviated transcription (Latin):
gregatione. pondere male sue consuetudinis pellit᷑:
& illi eum ñ excludunt reluctantẽ. s dimittunt cu¬
pientem. Qd̃ autem dictum ẽ ne porrigeret adam
manũ suã ad arborem uite: etiam hec ambigua lo¬
cutio ẽ. loquimur enĩ sic: cum dicimus. Ideo te
moneo. ne iterum facias qd̃ fecistr: uolentes utiq uͭ
faciat: & itẽ sic. Io te moneo ne forte sis bonꝰ. uolentes utiq
irt sit: idẽ moneo te ñ desꝑans qͦd bonꝰ possis et̃. Sĩc apłs loqͥtur
cũ dĩc: ne forte det ilł penitũtiam adcognoscendã u̾itatẽ. Potest
gͦ uideri ꝓptẽa hõ ĩ laboreᷤ huiꝰ uite eẽ dimissus. ut aliqnͣ¬
do manum porrigat ad arborem uite: & uiuat in et̃¬
num. Manus autem porrectio bene significat cru¬
cem: ꝑ qm uita et̾na recuꝑatur. Quamius etiam
si illo mͦ intelligamꝰ ne porrigat manum & uiuat
in ȩt̾num. ñ ĩrusta pena ẽ post petcatũ. interclusum

Expanded text:
gregatione, pondere malae suae consuetudinis pellitur; gregatione, pondere malae suae consuetudinis pellitur; et illi eum non excludunt reluctantem, sed dimittunt cupientem Quod autem dictum est, Ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, etiam haec ambigua locutio est. Loquimur enim sic, cum dicimus, Ideo te moneo, ne iterum facias quod fecisti, volentes utique ut non faciat: et iterum sic, Ideo te moneo, ne forte sis bonus, volentes utique ut sit; id est, moneo te, non desperans quod bonus possis esse. Sicut loquitur Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem , Potest ergo videri propterea homo in labores hujus vitae esse dimissus, ut aliquando manum porrigat ad arborem vitae, et vivat in aeternum. Manus autem porrectio bene significat crucem, per quam vita aeterna recuperatur. Quamvis etiam si illo modo intelligamus, ne manum porrigat, et vivat in aeternum, non injusta poena est post peccatum interclusum
Abbreviated transcription (Latin):
adam factus ẽ qͣsi unus ex nob̃: ad scientiam cognos¬
cendi bonum & malũ. Que ambigua locutio: figu¬
ram facit. Nam factus ẽ quasi unus ex nob̃: du¬
pliciter intelligi potest. Uel unus ex nob̾ quasi ce
ipse ds̃. qd̃ ꝑtinet ad insultationẽ. sũ dr̃ unus ex se¬
natorib. utiq senator. aut certe quia & ipse łs eẽt
quamius creatoris sui beneficio ñ natura. si sub eiꝰ
potestate manere uoluisset: sic dictum ẽ ex nob̃. qͦmͦ
disceret dum sentit. malum qd̾̃ ds ꝑ sapientiam no¬
uit. ꝙ potestatem ulam omĩpotentis quam pati no¬
luit beatus atq consentiens. pena sua discit eẽ ine¬
uitabilem. E tunc ne porrigeret adam manum
suam ad arborem uite &e uiueret in ȩt̃num: dimisit illũ
ds de paradiso. Bene dictum ẽ dimisit ñ exclusit: ut
ipso peccatorum suors pondere. tanqͣm in locũ sibi
congruum uideretur urgeri. Qd̃ patitur plerumq
malus homo. cum inter bonos uiuere ceꝑit. si
se in meliꝰ cõmutare noluerit. ex illa bonorum cõ¬

Expanded text:
Adam factus est tanquam unus ex nobis ad scientiam cognoscendi bonum et malum. Quae ambigua locutio figuram facit: nam, factus est tanquam unus ex nobis, dupliciter intelligi potest: vel unus ex nobis quasi et ipse Deus, quod pertinet ad insultationem; sicut dicitur, unus ex senatoribus, utique senator: aut certe, quia et ipse deus esset, quamvis Creatoris sui beneficio, non natura, si sub ejus potestate manere voluisset, sic dictum est, ex nobis; quperimentum disceret dum sentit malum, quod Deus per sapientiam novit; et potestatem illam Omnipotentis quam pati noluit beatus atque consentiens, poena sua discat esse inevitabilem. 34. Et tunc ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, et viveret in aeternum, dimisit illum Deus de paradiso. Bene dictum est, dimisit, non, exclusit; ut ipso peccatorum suorum pondere tanquam in locum sibi congruum videretur urgeri. Quod patitur plerumque malus homo cum inter bonos vivere coeperit, si se in melius commutare noluerit: ex illa bonorum con
Abbreviated transcription (Latin):
bationẽ: & legimꝰ & audimꝰ. & credendum ẽ arborem
uite. plenitudinẽ scientie & flãmeam frameam custo¬
dire: nemo potest ꝑ uenire ad arborem uite nisi ꝑ has
duas: idẽ tolerantiam molestiarũ. & scientie plenitu¬
dinẽ. S to lerantia molestiarum omĩb fere in hac
uita subeunda ẽ tendentib ad arborem uitȩ:
plenitudo autem scientie uidetur pauciorib ꝓuenire :
ut quasi ñ om̃s qui ꝑueniunt ad arborem uite. ꝑsci¬
entie plenitudinem ueniant: qͣmius om̃s toleran¬
tiam molestiarum. id ẽ flãmeam frameam uersa¬
tudo autem legis caritas. & uideamus eandẽ carita¬
tem precepto illo gemino contineri. diliges dñm
dm̃ tuum ex toto corde tuo & ex tota aĩa tua. &e
ex tota mente tua. &e diliges proximũ tuum sic̃¬

Expanded text:
bationem , et legimus et audimus, et credendum est arborem vitae, plenitudinem scientiae et flammeam frameam custodire. Nemo ergo potest pervenire ad arborem vitae, nisi per has duas, id est per tolerantiam molestiarum, et scientiae plenitudinem. 36. Sed tolerantia molestiarum omnibus fere in hac vita subeunda est, tendentibus ad arborem vitae: plenitudo autem scientiae videtur paucioribus provenire; ut quasi non omnes qui perveniunt ad arborem vitae, per scientiae plenitudinem veniant, quamvis omnes tolerantiam molestiarum, id est flammeam frameam versat, Plenitudo autem Legis, charitas ; et videamus eamdem charitatem praecepto illo gemino contineri, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum t
Abbreviated transcription (Latin):
homo adimaginem & similitudinẽ dĩ. masculus
&e femina: id ẽ intellectus & agnitio. Quorum co¬
pulatione sp̃ualis fetus tr̃am impleat. idẽ car¬
nem subiciat. & cet̾a que iam in hominis ꝑfectio¬
ne suꝑiꝰ dicta sunt. In istis autem tanqm dieb. ues¬
ꝑa ẽ in ipsa ꝑfectione singulorum oꝑum: & mane
in inchoatione consequentium. Post istorum qͣsi
sex dierum oꝑabona uaide. speret homo quietẽ
ꝑpetuam. & intelligat quid sit. requieuit ds
septima die ab omib oꝑib suis: quia & ipse in
nob̾ hec bona oꝑatur. qui ut oꝑemur iubet. Et
recte ipse requiescere dr̃: quia post hec omĩa
oꝑa requiem nob̃ ipse p̾stabit. Quomͦ enim rec¬
te dr paterfamilias edificare domum cum hoc
ñ oꝑe suo faciat. s eorum quib seruientib im¬
ꝑfectionẽ fabrite ilus quib imꝑabat. ꝑmittit
ut uacent. &e iocundo otio ꝑfruantur. Expli

Expanded text:
homo ad imaginem et similitudinem Dei, masculus homo ad imaginem et similitudinem Dei, masculus et femina, id est intellectus et actio, quorum copulatione spiritualis fetus terram impleat, id est carnem subjiciat, et caetera quae jam in hominis perfectione superius dicta sunt. In istis autem tanquam diebus vespera est in ipsa perfectione singulorum operum, et mane in inchoatione consequentium. Post istorum quasi sex dierum opera bona valde, speret homo quietem perpetuam, et intelligat quid sit, Requievit Deus septimo die ab omnibus operibus suis: quia et ipse in nobis haec bona operatur, qui ut operemur jubet; et ipse recte requiescere dicitur, quia post haec omnia opera requiem nobis ipse praestabit. Quomodo enim recte dicitur paterfamilias aedificare domum, cum hoc non opere suo faciat, sed eorum quibus servientibus imperfectionem fabricae, illis quibus imperabat permittit ut vacent, et jucundo otio perfruantur. LI
Abbreviated transcription (Latin):
anima ipsuis ueritatis particeps fiat. ce corpori or¬
dinem & pulcritudinẽ prestet: tanqͣm luna illũ¬
minans noctem. Et quema dmodũ stelle omaes i
cia fortior effectus incipiat quinto dic inactionib
turoidentissimi scũ tanqͣm in aquis maris opa
riꝓpter utilitatẽ fr̃ne societatis & de corporalib
agnitionib que ad ipsum mare p̾tinent io t̃ ad
banc uitam ꝓlucere animatum uiuarum repti¬
la. idẽ oꝑa que ꝓsint animis uiuis. ce ceros mag¬
nos idẽ fortissimas agnitiones quib fiuctu. Cui
dirumpuntur & contempnentur: & uolatilia ce
u idc uoces celestia preditantes. Sexto autem die
pducat t̾ra animam uiuam idẽ cle ipsa stabili¬
tate mentis sue ubi spũales habet fructus ioẽ
bonas cogitationes motus om̃s animi sui regat.
ut sit in i̾lo anima uiua: io ẽ rationi &e iusticie
seruiens. ñ temeritati atq peccato. Ita fiet etiam

Expanded text:
anima ipsius veritatis particeps fiat, et corpori oranima ipsius veritatis particeps fiat, et corpori ordinem et pulchritudinem praestet, tanquam luna illuminans noctem; et quemadmodum stellae omnes, stia fortior effectus incipiat quinto die in actionibus turbulentissimi saeculi, tanquam in aquis maris operari, propter utilitatem fraternae societatis; et de corporalibus actionibus, quae ad ipsum mare pertinent, id est ad hanc vitam, producere animarum vivarum reptilia, id est opera quae prosint animis vivis; et cetos magnos, id est fortissimas actiones, quibus fluctus saeculi dirumpuntur et contemnuntur, et volatilia coeli, id est voces coelestia praedicantes. Sexto autem die producat de terra animam vivam, id est de ipsa stabilitate mentis suae ubi spirituales habet fructus, id est bonas cogitationes, motus omnes animi sui regat, ut sit in illo anima viva, id est rationi et justitiae serviens, non temeritati atque peccato. Ita fiat etiam
Abbreviated transcription (Latin):
etas sicut in nob̃ nulio statuto annors tempore
definitur s post quinq illas etates quantum qͥs¬
q uixerit senectuti deputatur: sic & in ista etate
scłi ñ apparent generationes. ut etiam occultus sit
ultimus dies. quem utiliter dñs latere oportere
bonis oꝑib & recta uita tanqͣm distinctos istos
sex dies: post quos debeat quietem spare. Primo
die lucem fidei. quando prius uisibilib credit:
ꝓpter quam fidem dñs uisibiliter apparere dig¬
natus ẽ. Scdo die tanquam firmamentũ disci¬
pline: qd̃ discernit inter carnalia ce sp̃ualia. sic̃
inter aquas inferiores ce supiores. Tercio die quo men¬
tem suam ad ferendos bonorum opum fructus prepa¬
rat. separata labe &e fluctib temptationũ carnaliũ.
peccati legi. Quarto die quo iam in illo firmam̃to
discipline spũales intelligentias oꝑatur atq dis¬
tinguit. uidet que sit incõmutabilis ueritas que
tanqim sol fulget in anima. Et quemad modũ

Expanded text:
aetas sicut in nobis nullo statuto annorum tempore aetas sicut in nobis nullo statuto annorum tempore definitur, sed post quinque illas aetates quantum quisque vixerit, senectuti deputatur: sic et in ista aetate saeculi non apparent generationes, ut etiam occultus sit ultimus dies, quem utiliter Dominus latere oportere bonis operibus et recta vita tanquam distinctos istos sex dies, post quos debet quietem sperare. Primo die lucem fidei, quando prius visibilibus credit, propter quam fidem Dominus visibiliter apparere dignatus est. Secundo die tanquam firmamentum disciplinae, quo discernit inter carnalia et spiritualia, sicut inter aquas inferiores et superiores. Tertio die, quo mentem suam ad ferendos bonorum operum fructus, a labe et fluctibus tentationum carnalium, peccati . Quarto die, quo jam in illo firmamento disciplinae spirituales intelligentias operatur atque distinguit, videt quae sit incommutabilis veritas, quae tanquam sol fulget in anima; et quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
quentes singule .xiii. generationib contexunt᷑
sexta uͦ ista nullo generationũ numero definita ẽ:
facile ẽ uidere etiam in uno quoq homine duas
pͥmas etates infantiam & puericiam corporis sensi¬
m in hererẽ. qui sensus corporis quinq sunt. iusus
auditus. olfactus. gustus. & tactus. Quinarius autẽ
numerꝰ duplicatus qm̃ duplex ẽ sexus humanus
unde generationes tales existunt masculinꝰ e femi¬
ninus: quinarius gͦ ut dixi duplicatus denariũ
numerum facit. Iam uͦ abadolescentia de inceps uͥ¬
iam ratio incipit in homine p̃ualere. accedit qͥnq
sensib cognitio & actio. quib uita regitur & ad¬
ministratur: ut iam septenarius numerus ẽẽ in¬
cipiat. Qui similiter duplicatus ꝓpter duplicem
sexum : in .xiiii. generationib eminet & appa¬
ret. quas habent t̾res etates consequentis. tanqͣm
adolescentis & iuuenis & senioris. Senectutis uero

Expanded text:
quentes singulae quatuordecim generationibus contexuntur, quentes singulae quatuordecim generationibus contexuntur, sexta vero ista nullo generationum numero definita est ; facile est videre, etiam in unoquoque homine duas primas aetates, infantiam et pueritiam, corporis sensibus inhaerere. Qui sensus corporis quinque sunt, visus, auditus, olfactus, gustus et tactus: quinarius autem numerus duplicatus, quoniam duplex est sexus humanus, unde generationes tales existunt, masculinus et femininus; quinarius ergo, ut dixi, duplicatus denarium numerum facit. Jamvero ab adolescentia et deinceps, ubi ratio jam incipit in homine praevalere, accedit quinque sensibus cognitio et actio, quibus vita regitur et administratur, ut jam septenarius numerus incipiat esse: qui similiter duplicatus, propter duplicem sexum, in quatuordecim generationibus eminet et apparet, quas habent tres aetates consequentes, tanquam adolescentis, et juvenis, et senioris. Senectutis vero
Abbreviated transcription (Latin):
ut multa intelligat: carnał autem idẽ paruulus
in xp̃o. tanqͣm petus dĩ. ut multa credat que intelli¬
gere nondum potest. Lamen eosdẽ cibos om̃s hñt.
Huiꝰ autem etatis quasi uesꝑa: utinam nos ñ inueniat¬
Putas ueniens filius homĩs. inueniet fidem suꝑ t̾rã:
Post istam uesꝑam fiet mane. cum ipse dñs inclarita¬
te uenturꝰ ẽ. Tunc requiescent cum xp̃o ab omĩb o¬
ꝑib siuis hii quib dictum ẽ. estote ꝑfecti. sĩc pater
ur̃ qui incelis ẽ. Taies enim faciunt oꝑa bona ual¬
de. Post enĩ talia oꝑa sꝑancda ẽ requies. in die septi¬
mo. qui uesꝑam ñ habet. Nullo gͦ mͦ uobis dici po¬
test quemadmodum ds fecerit &e condiderit celũ
ce t̾ram. ce omnẽ creaturam qmͣ condidit. S ista ex¬
positio pordinem dierum sic indicat tanqm hysto¬
in istis etatib scł̃i duas etates primas denis gene¬
rationib aduertimus explicari. tres autem conse¬

Expanded text:
ut multa inteut multa intein Christo, tanquam pecus Dei, ut multa credat quae intelligere necdum potest; tamen eosdem cibos omnes habent. Hujus autem aetatis quasi vespera utinam nos non inveniaPutas, veniens Filius hominis inveniet fidem super terram ? Post istam vesperam fiet mane, cum ipse Dominus in charitate venturus est. Tunc requiescent cum Christo ab omnibus operibus suis ii quibus dictum est, Estote perfecti, sicut Pater vester qui in coelis est . Tales enim faciunt opera bona valde. Post enim talia opera speranda est requies in die septimo, qui vesperam non habet. Nullo ergo modo verbis dici potest quemadmodum Deus fecerit, et condiderit coelum et terram et omnem creaturam quam condidit: sed ista expositio per ordinem dierum sic indicat tanquam histoin istis aetatibus saeculi duas aetates primas denis generationibus advertimus explicari, tres autem conse
Abbreviated transcription (Latin):
ad eccłiam eiꝰ partim de gentib partunde popło iu¬
deoꝵ uenerunt. ut ab eo domarentur atq mansu¬
escerent homines: uel carnali concupiscentie deli¬
ti sĩc pecora. uel tenebrosa curiositate obscurati quasi
serpentes. uel elati suꝑbia. quasi aues. Et sicut in illo
die pascitur homo & animalia que cum ipso sunt
herbis seminalib & lignis fructiferis ce herbis uiri¬
dib ⁊ sic ista etate sp̃ualis homo quicumq bonus
minister ẽ xp̃i. & eum bene quantum potest uni¬
tatur. cum ipso popło spũaliter pascitur scripturaꝵ
endam fecunditatem rationum atq sermonum tanqmͣ
herbis seminalib. partun adutilitatem mors conũsatio¬
nis humane tanꝗͣ lignis fructiferis. partim ad iugorẽ
fidĩ speiq & caritatis inuitam et̾nam. tanqͣm herbis
uiridib. idẽ uigentib que nullo esta tribulationũ
possint arescere. S sp̃ualis sic istis alimentis pascitur

Expanded text:
ad Ecclesiam ejus, partim de Gentibus, partim de populo Juad Ecclesiam ejus, partim de Gentibus, partim de populo Judaeorum venerunt; ut ab eo domarentur atque mansuescerent homines, vel carnali concupiscentiae dediti sicut pecora, vel tenebrosa curiositate obscurati quasi serpentes, vel elati superbia quasi aves. Et sicut in illo die pascitur homo et animalia, quae cum ipso sunt, herbis seminalibus et lignis fructiferis et herbis viridibus; sic ista aetate spiritualis homo quicumque bonus minister est Christi, et eum bene quantum potest imitatur, cum ipso populo spiritualiter pascitur sanctarum Sendam fecunditatem rationum atque sermonum, tanquam herbis seminalibus; partim ad utilitatem morum conversationis humanae, tanquam lignis fructiferis; partim ad vigorem fidei, spei et charitatis in vitam aeternam, tanquam herbis viridibus, id est vigentibus, quae nullo aestu tribulationum possint arescere. Sed spiritualis sic istis alimentis pascitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tilia animarũ uiuarum. qm̃ corpora sũt reptilia:
ce ad huc corporali cirtumcisione ce sacrificiis tanquã
in mari gentium popłs ille legi seruiebat. Istam
uͦ animam. uiuam dic̃: qua uita iam incipit
et̾na desiderari. Serpentes gͦ & pecora que t̾ra ꝓducit̃.
gentes significant iam stabiliter euangłio credituras.
dequib dr̃ in illo uase quod petro demonstratũ est
in actib apłoꝵ macta &e manduca: & cum ille ĩ mũ¬
da diceret. responsũ ẽ. illi. Que ds mundauit: tu in
munda ne dixeris. Tunc fit adimaginẽ ce similitudi¬
nem dĩ sũ in ista sexta etate nascitur incarne dñs nr̃:
de quo dictum ẽ per ꝓpham. Et homo ẽ. & quis agnoscet
eum: E quemadmodum in ula die masculus &e femi¬
na: sic in ista etate xp̃c &e eccłia. Et preporaitur homo
in illa die petorib & serpentib & uolatilib celi: sĩt
in ista etate xp̃c regit animas obtemꝑantes sibi. que

Expanded text:
tilia animarum vivarum; quoniam corpora sunt reptilia, tilia animarum vivarum; quoniam corpora sunt reptilia, et adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tanquam in mari Gentium populus ille serviebat Legi. Istam vero animam vivam dicit, qua vita jam incipiunt aeterna desiderari. Serpentes ergo et pecora quae terra producit, gentes significant jam stabiliter Evangelio credituras. De quibus dicitur in illo vase quod Petro demonstratum est in Actibus Apostolorum: Macta, et manduca. Et cum ille immunda diceret, responsum est ei: Quae Deus mundavit, tu ne immunda dixeris . Tunc fit homo ad imaginem et similitudinem Dei, sicut in ista sexta aetate nascitur in carne Dominus noster, de quo dictum est per prophetam, Et homo est, et quis agnoscet eum? Et quemadmodum in illo die masculus et femina, sic et in ista aetate Christus et Ecclesia. Et praeponitur homo in illo die pecoribus et serpentibus et volatilibus coeli, sicut in ista aetate Christus regit animas obtemperantes sibi, quae
Abbreviated transcription (Latin):
terrore deprauati sunt. Ibi sane animadũtenlũ ẽ
Qd̾ benedixit ds̃ illa aĩalia dicens. crescite r multi¬
plicamini & inplete aquas maris. ce uolatilia mul¬
tiplicentur suꝑ t̾ram: quia reuera gens udeors ex
ex quo dispsa ẽ ꝑgentes uaide multiplicata ẽ. hiius
diei hoc est huius etatis quasi uesꝑa ẽ mulciplica¬
tio peccõꝵs in popło iudeorum: quia sic excecati ft̃.
cu fiuitur dies quintus. Incipit sextus: in quo senec¬
tus ueteris homĩs apparet. Hanc enim etate carnale¬
illud regnũ uehementer attritum ẽ: quando &e tẽ¬
plum deiectum est ce sacrificia illa cessarunt. & nũc
ea gens quantum ad regni uires ꝑtinet. quasi extre¬
nam uitam trahit. In ista tamen etate tanqm in
senectute ueteris hominis homo nouus nascitur.
qui iam sp̃ualiter uiuit. Sexta enĩ die dictũ est.
ꝓdiuat tra animam uiuam. Nam quinto die dic¬
tum erat ꝓducant aque ñ animam uiuam. s rep¬

Expanded text:
terrore depravati sunt. Ubi sane animadvertendum est terrore depravati sunt. Ubi sane animadvertendum est quod benedixit Deus illa animalia, dicens, Crescite et multiplicamini, et implete aquas maris, et volatilia multiplicentur super terram: quia revera gens Judaeorum, ex quo dispersa est per gentes, valde multiplicata est. Hujus diei, hoc est hujus aetatis, quasi vespera est multiplicatio peccatorum in populo Judaeorum, quia sic excaecati suntum Jesum Christum, et finitur dies quintus: incipit sextus, in quo senectus veteris hominis apparet. Hac enim aetate illud carnale regnum vehementer attritum est, quando et templum dejectum est, et sacrificia ipsa cessaverunt; et nunc ea gens quantum ad regni sui vires attinet, quasi extremam vitam trahit. In ista tamen aetate tanquam in senectute veteris hominis, homo novus nascitur, qui jam spiritualiter vivit. Sexta enim die dictum erat: Producat terra animam vivam. Nam quinto die dictum erat: Producant aquae, non animam vivam, sed rep
Abbreviated transcription (Latin):
data. Huiꝰ quasi uesꝑa ẽ in peccatis reg um quib
transmigratio inbabiloniam. cum in ea captiua¬
te popłs leniter in ꝑegrino ocio coliocatus ẽ. ꝙ
porrigitur hec etas usq ad aduentum dñi nr̃i.¬
idẽ quinta etas. scilicet declinatio auiuentute
ad senectutẽ. Nondum senectus. s iam ñ iuuen¬
tus: quia senioris etas ẽ qͣm greci p̾sbiten uocant.
uera sic ista etas a regni robore inclinata. &
fracta ẽ in populo iuleorum: quem ad modũ
homo a iuuentute fit senior. Et bene comparat᷑ illi
diei quinto quo facta st̃ animalia in aquis. &e uola¬
tilia celi. postea quam illi homines intergentes tan¬
quam in mari uiuere ceperunt: & habere incertam
sedẽ & instabilem sicut uolantes aues. S plane erant
ibi ceti magni: id ẽ illi magni homines qui magis do¬
minari fluctib scł̃i quam seriure in illa captiuitate
potuerunt. Non enim ad cultum idolorum aliquo

Expanded text:
data. Hujus quasi vespera est in peccatis regum, quibus data. Hujus quasi vespera est in peccatis regum, quibus transmigratio in Babyloniam, cum in ea captivitate populus leniter in peregrino otio collocatus est. Et porrigitur haec aetas usque ad adventum Dominiid est quinta aetas, scilicet declinatio a juventute ad senectutem, nondum senectus, sed jam non juventus: quae senioris aetas est, quem Graeci πρεσβύτην vocant.  Et revera sic ista aetas a regni robore inclinata et fracta est in populo Judaeorum, quemadmodum homo a juventute fit senior. Et bene comparatur illi diei quinto, quo facta sunt in aquis animalia, et volatilia coeli, posteaquam illi homines inter gentes, tanquam in mari, vivere coeperunt, et habere incertam sedem et instabilem, sicut volantes aves. Sed plane erant ibi etiam ceti magni, id est illi magni homines qui magis dominari fluctibus saeculi, quam servire in illa captivitate potuerunt. Non enim ad cultum idolorum aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
baniditum ẽ parem muitarum goas apra
posus te. & augtam re nimnis uaro s en ponam
te ingentes ee repes qe e eientlde. & ponam
um post te ingenerationes eorum in testamentum
ce semini tuo post te t̾ram in qua habitas. omnẽ
tram canaan in possessionem et̾nam: &e ero illis as
Hec etas porrigitur ab abraham usq ad dauid. xiili¬
generationib. Huius uesꝑa est in popłi peccatis.
quib diina mandata pret̾ibant. usq ad maliciã
pessimi regis saul: & inde fit mane regnũ daiuid
hec etas simił uuentutis ẽ. Et reuera inter omnes
etates regnat iuuentꝰ: ce ipsa ẽ firmum ornam̃tũ
etatum omnium. & ideo bene comparatur quar¬
to diei quo facta sunt sidera celi infirmam̃to celi.
Quid enim eiudentius significat splenorem
regni. quam solis excelientia: &e plebem obtemꝑ¬
antem regi lune splendor ostendit tanquam si¬
nagogam ipsam: & stelle pͥncipes eiꝰ. & omnia
tanquam infirmamento in regni stabilitate fun¬

Expanded text:
ham dictum est: Patrem multarum gentium posui te, et augeam te nimis valde, et ponam te in gentes, et reges de te exient. Et ponam emen tuum post te, in generationes eorum in testamentum abo tibi et semini tuo post te terram in qua habitas, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, et ero illis Deus . Haec aetas porrigitur ab Abraham usque ad David generationibus. Hujus vespera est in populi peccatis, quibus divina mandata praeteribant, usque ad malitiam pessimi regis Saül. 38. 4a AETAS. Et inde fit mane regnum David. Haec aetas similis juventutis est. Et revera inter omnes aetates regnat juventus, et ipsa est firmum ornamentum omnium aetatum: et ideo bene comparatur quarto diei, quo facta sunt sidera in firmamento coeli. Quid enim evidentius significat splendorem regni, quam solis excellentia? Et plebem obtemperantem regno splendor lunae ostendit, tanquam synagogam ipsam, et stellae principes ejus, et omnia tanquam in firmamento in regni stabilitate fun
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationẽ siue ꝑsensus corporis. uel uidendo. uel
tangendo. uel audiendo. uel gustando. uł olfaciendo.
Que suggestio cum facta fuerit. cupiditas nr̃a si ñ
mouebitur ad peccandum: excludetur serpentis as¬
tutia. Si autem mota fuerit: qͣsi iam mulieri ꝑ
suasum erit. S aliquando ratio uirilit etiam com¬
motam cupiditatẽ refrenat atq compescit. Quod
cum fit ñ labimur in peccatum: s cum aliqͣnta
luctatione coronam᷑. Si autem ratio consentiat ut
qd̃ libido cõmouerit faciendũ eẽ decernat: ab omĩ¬
ab omĩ beata uita tanqͣm de paradiso expellitur
hõ. & iam peccatũ imputatur etiam si ñ sequatur
ter considerandũ ẽ. Ptinet enim maxime ad nr̃am
salutem. Nam ideo hec scripta sunt: ut iam talia
caueamꝰ. Cum int̾rogata mulier respondisset quid
eis preceptũ eẽt: ait ille. Non morte moriemini.
Sciebat enĩ ds̃. qm̃ qua die manducaueritis ex illo

Expanded text:
cogitationem, sive per sensus corporis, vel videndo, vel cogitationem, sive per sensus corporis, vel videndo, vel tangendo, vel audiendo, vel gustando, vel olfaciendo: quae suggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non movebitur ad peccandum, excludetur serpentis astutia; si autem mota fuerit, quasi mulieri jam persuasum erit. Sed aliquando ratio viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat atque compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiat, et quod libido commoverit, faciendum esse decernat, ab omni vita beata tanquam de paradiso expellitur homo. Jam enim peccatum imputatur, etiamsi non subsequatur ter considerandum est; pertinet enim maxime ad nostram salutem: nam ideo haec scripta sunt ut jam talia caveamus. Nam cum interrogata mulier respondisset quid eis praeceptum esset; ait ille: Non morte moriemini: sciebat enim Deus quoniam qua die manducaveritis ex illo,
Abbreviated transcription (Latin):
item dĩc apłs. Non enĩ ignoramꝰ astucias eiꝰ. Quomͦ
enĩ accessit ad uidam: qnͣdo ꝑsuasit ei ut dñm tra¬
oeret: Hunquid in locis ꝑ hos ocłos ei uisus ẽ: S
utiq ut dictum ẽ. in cor eiꝰ intrauit. Repellit autẽ
illũ homo. si paradisũ custodiat. Posuit enĩ ds ho¬
mine̾ in paradiso ut oꝑaretur & custodiret: quia
sic & eccl̃ia dr̃ incanticis canticoꝵ. ortus conclus.¬
fons signatus. Quo utiq ñ admittitur pu̾sitatis ille ꝑ¬
suasor: s tam̃ ꝑ mulierem decipit. Non enĩ etiam
ratio nr̃a deduci ad consensionẽ peccati potest. nisi cũ
delectatio mota fuerit in ilia parte animi q̃ debet
obtẽꝑare ratiom. tanqͣm rectori uiro. Etiam nc̃ in
uno quoq nr̃m nicħ aliud agitur cũ adpeccatũ qͥsq
delabitur: qm tunc actum ẽ. in illis r̾eb serpente.¬
& muliere. & uiro. Nam pͥmo fit suggestio siue ꝑ

Expanded text:
item dicit Apostolus: Non enim ignoramus astutias ejus . Quomodo item dicit Apostolus: Non enim ignoramus astutias ejus . Quomodo enim accessit ad Judam, quando ei persuasit ut Dominum traderet? numquid in locis, aut per hos oculos ei visus est? Sed utique, ut dictum est, intravit in cor ejus . Repellit autem illum homo, si paradisum custodiat. Posuit enim Deus hominem in paradiso, ut operaretur et custodiret: quia sic de Ecclesia dicitur in Canticis canticorum, Hortus conclusufons signatus ; quo utique non admittitur perversitatis ille persuasor. Sed tamen per mulierem decipit: non enim etiam ratio nostra deduci ad consensionem peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi tanquam rectori viro. 21. Etiam nunc in unoquoque nostrum nihil aliud agitur, cum ad peccatum quisque delabitur, quam tunc actum est in illis tribus, serpente, muliere, et viro. Nam primo fit suggestio sive per
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ẽ in xp̃o. Serpens autem significabat diabolũ: qui
sane ñ erat simplex. Qd̃ eñi dr̃ sapientior omĩb besti¬
is figurate insinuatur eiꝰ u̾sutia. Non autẽ dictũ est
qd̃ inparadiso erat serpens. s erat serpens inter bestias
qͣs fecit ds. Paradisus namq beatam uitam ut suꝑtꝰ
dixi significat : inqua iam ñ erat serpens quia iam
diabolꝰ erat: & de sua beatitudine ceciderat quia in
ueritate ñ stetit. Nec mirandũ ẽ. qͦmͦ mulieri loqͥ
potuerit: cum illa eẽt in paradiso & ille ñ ẽẽt. Non
enĩ aut illa scłm locũ erat in paralyso s potiꝰ scl̃m
beatitudinis affectum: aut etiam si locus ẽ tal̃. qui
paradisꝰ uocetur in quo corporalit᷑ adam & mulier
habitabant: etiam diaboli accessum corporalit̃ in¬
infiliis diffidentie. N unqͥd gͦ uisibilit̾ eis apparet:
aut qͣsi corporeis locis accedit ad eos in quib oꝑat᷑:
Quib suggestionib resistunt: qui uere dicunt qd̃

Expanded text:
 20. Serpens autem significat diabolum, qui sane non erat simplex. Quod enim dicitur sapientior omnibus bestiis, figurate insinuatur ejus versutia. Non autem dictum est quod in paradiso erat serpens, sed erat serpens inter bestias quas fecit Deus. Paradisus namque beatam vitam, ut superius dixi, significat , in qua jam non erat serpens, quia jam diabolus erat; et de sua beatitudine ceciderat, quia in veritate non stetit. Nec mirandum est quomodo mulieri loqui potuerit, cum illa esset in paradiso, et ille non esset; non enim aut illa secundum locum erat in paradiso, sed potius secundum beatitudinis affectum: aut etiamsi locus est talis qui paradisus vocetur, in quo corporaliter Adam et mulier habitabant, etiam diaboli accessum corporaliter inin filiis diffidentiae . Numquid ergo visibiliter eis apparet, aut quasi corporeis locis accedit ad eos in quibus operatQuibus suggestionibus resistunt, qui vere dicunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
solebant nescio quorum sacrificiorum causa memo¬
rati montis catum̃ ascendere. & aliqͣs notas in
puluere scribere: qͣs alio anno integras inueniebãt.
Qd̾ fieri ñ posset: si uentum aut pluiiam locus
ile pateretur. Dẽ inde quia tenuitas aeris ult̾
qui ibi ẽ ñ eos inspirabat. durare ibi ñ poterant:
nisi spongias humectas narib applicarent. unde
crassiorem & consuetum sp̃m ducerent. Hi eͦ indica¬
uerunt etiam nullam se auem in eo loco aliquan¬
do uiddisse. Non itaq in merito ñ solũ pisces oe cet̾a
que in aquis sunt animalia. s aues etiam de aqͥs
natas eẽ. fidelissima scripta cõmemorat: quia ꝑ
istũ aerem uolare possunt. qui de maris & t̾re hu¬
morib surgit. Et dixit ds. Eiciat fra animam ui

Expanded text:
solebant, nescio quorum sacrificiorum causa, memosolebant, nescio quorum sacrificiorum causa, memorati montis cacumen ascendere, et aliquas notas in pulvere scribere, quas alio anno integras inveniebant: quod fieri non posset, si ventum aut pluviam locus ille pateretur. Deinde quia tenuitas aeris illius qui ibi est, non eos inspirabat, durare ibi non poterant, nisi spongias humectas naribus applicarent, unde crassiorem et consuetum spiritum ducerent: hi ergo indicaverunt se etiam nullam avem in eo loco aliquando vidisse. Non itaque immerito non solum pisces et caetera quae in aquis sunt animalia, sed etiam aves de aquis natas esse, fidelissima Scriptura commemorat; quia per istum aerem volare possunt, qui de maris et terrae humoribus surgit. CAPUT XVI.-- Perniciosa animanti
Abbreviated transcription (Latin):
uolatilia multiplicentur suꝑ t̾ram. Et facta ẽ uespa:
& factum ẽ mane dies quintus. Hec solent rep̃hen¬
dere querentes uel potius calũpniantes quare animalia
ñ solũ ea que inaquis uiuunt. s etiam aqua in aere
uolitant. & omĩa pennata: de aquis nata scriptum
sit. S sciant om̃s qͦs hec mouent. istũ aerem nebulo¬
sum & humidum. in quo aues uolant. a doctissi¬
mis homĩb qui hec diligent̾ inquirunt. cũ aqͥs
solere deputari. Contrescit enim &e crassus efficit̃
exalationib: & quasi uaporib maris & t̾re. &e de iplo
humore pinguescit quodãm᷑ ut uolatus auium
portare possit. Ideo ꝑnoctes etiam serenas rorat.
cuiꝰ roris gutte mane inherbis inueniunt. Nam
mons ille macedonie qui olimpꝰ uocatur. tante
altitunis eẽ dr̃. ut in eiꝰ catumine nec uentus sen¬
tiatur nec nubes se colligant: quia excedit alti¬
tudine sua totum istum aerem humidum in quo

Expanded text:
volatilia multiplicentur super terram. Et facta est vespera, volatilia multiplicentur super terram. Et facta est vespera, et factum est mane dies quintus. Hic solent reprehendere, quaerentes vel potius calumniantes, quare animalia non solum ea quae in aquis vivunt, sed etiam ea quae in aere volitant, et omnia pennata de aquis nata scriptum sit. Sed sciant omnes quos haec movent, istum aerem nebulosum et humidum, in quo aves volant, a doctissimis hominibus qui haec diligenter inquirunt, cum aquis solere deputari. Concrescit enim et crassus efficitur exhalationibus et quasi vaporibus maris et terrae, et de ipso humore pinguescit quodammodo ut volatus avium portare possit. Ideo per noctes serenas etiam rorat, cujus roris guttae mane in herbis inveniuntur. Nam mons ille Macedoniae, qui Olympus vocatur, tantae altitudinis esse dicitur, ut in ejus cacumine nec ventus sentiatur, nec nubes se colligant, quia excedit altitudine sua totum istum aerem humidum in quo
Abbreviated transcription (Latin):
gas. & ꝑ pͥncipiũ pͥncipatũ: manifestũ ẽ quia ꝑdiẽ
sol principatum tenet. luna uͦ ꝑ noctem: quia & si
cetera sidera tunc apparent. illa tam̃ suo fulgore
omĩa suꝑat: & ideo princeps eorum rectissime dr̃.
test hec fieri calumpnia. ut dicatur. Quomͦ d̾s̃ iam
diuiserat. suꝑiꝰ inter diem & noctem: si hoc quarto
die sydera faciunt: Sic gͦ hic dictum ẽ diuidant
inter diem & noctem. tanquam si diceret᷑. sic inter
se diuidant diem & noctẽ: ut soli dies detur. nox
mero quid ꝑdiem: & quid ꝑnoctem appareret ho¬
rum iuiuarum: & uolatilia uolantia suꝑ t̾ram.
sub firmam̃to celi. E sic ẽ factum. Q fecit d̾s cetos
magnos. & omnem animam animaliũ. & repen¬
tium quȩ ciecerũt aque scđm uniꝰciuiꝰq genus. &
om̃e genus uolatile pennatum scđm uniuscuiꝰq genus.
C uidit ds quia bona sunt: ce benedixit illa ds̃ dicens.
Crescite & multiplicamini. & replete aquas maris: ꝙ

Expanded text:
gas, et per principium principatum, manifestum est, quia per diem gas, et per principium principatum, manifestum est, quia per diem sol principatum tenet; luna vero per noctem, quia etsi caetera sidera tunc apparent, illa tamen suo fulgore superat omnia, et ideo princeps eorum rectissime dicittest hic fieri calumnia, ut dicatur: Quomodo jam Deus diviserat superius inter diem et noctem, si hoc, quarto die, sidera faciunt? Sic igitur hic dictum est, Dividant inter diem et noctem, tanquam si diceretur, Sic inter se diem dividant et noctem, ut soli dies detur, nox mero, quid per diem, et quid per noctem appareret horum vivarum, et volatilia volantia super terram sub firmamento coeli. Et sic factum est. Et fecit Deus cetos magnos, et omnem animam animalium et repentium quae ejecerunt aquae secundum uniuscujusque genus, et omne genus volatile pennatum secundum genus. Et vidit Deus quia bona sunt; et benedixit illa Deus dicens: Crescite et multiplicamini, et replete aquas maris, et
Abbreviated transcription (Latin):
nes sua peccata cognoscendo ce gemendo. & ñ iam
ex traneam naturã que nulla ẽ. s se ipsum accusan¬
do. ut ipse ueniam mereatur. & plenitudinẽ scien¬
tie qd̃ ẽ caritas diligendo dm̃ qui supͣ omĩa est
incõmutabilis. & diligendo ex toto corde & ex tota
aĩa ex tota mente: diugendo proximũ tanqͣm se ip¬
sum ꝑueniet ad arborem uite. & uiuet inet̾num.
Qd hñt ergo isti qd̾ in his litteris uet̾is testamenti re¬
prehendant: interrogent scł̃m morẽ suũ: & respon¬
deamꝰ sĩc dñs donare cdignatur. Qre fecit ds̃ homineꝰ¬
quẽ peccaturum sciebat: Quia &e peccante multa
bona facere poterat: ordinans eum scd̃m modera¬
men iusticie sue. & quia nichil oberat deo peccatũ
eiꝰ & siue ñ peccaret mors nulla ẽẽt. suie quia pecta¬
uit alii mortales de peccato eiꝰ corriguntur. Sic eũ¬

Expanded text:
nes, sua peccata cognoscendo et gemendo, et non jam nes, sua peccata cognoscendo et gemendo, et non jam extraneam naturam, quae nulla est, sed seipsum accusando, ut ipse veniam mereatur; et per plenitudinem scientiae, quae est charitas, diligendo Deum, qui supra omnia est incommutabilis, et diligendo ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; et diligendo proximum tanquam seipsum, perveniet ad arborem vitae, et vivet in aeternum.nt ergo isti, quod in his litteris Veteris Testamenti reprehendant? Interrogent secundum morem suum, et respondeamus sicut Dominus donare dignatur. Quare fecit Deus hominequem peccaturum sciebat? Quia et de peccante multa bona facere poterat, ordinans eum secundum moderamen justitiae suae, et quia nihil oberat Deo peccatum ejus: et sive non peccaret, mors nulla esset; sive quia peccavit, alii mortales de peccato ejus corriguntur. Ni
Abbreviated transcription (Latin):
piendum error ipse conlicior. hereticorũ quippe
supbia. ce curiosa cupiditas: in libro ꝓũbiorum
lamat sub mulieris unagine & dĩc. Qui stultus
est diũtat ad me. Et inopes sensu exhortatur dicens
Panes occultos libenter edite: & aquam dulcem furti¬
uam bibite. Et necesse ẽ tamen cum & uias quisq
crediderit precedente libidint mentiendi qua xp̃m
mentitum ẽẽ credit: accipiat etiam tunicam pellici¬
am diuino iudicio. Quo noĩe mͥ uidetur inꝓpħia
significari ñ corporis mortalitas que significatur ĩ
historia de qua iam tractatum ẽ. s de carnaubus sen¬
sib attracta phantasinaͭ. que carnaliter mentientẽ
diuina lege consecuntur ce tegunt: atq ita de para¬
diso. id÷ de catholica fide &e ueritate dimittitur. ha¬
bitaturꝰ contra paracdisum. id ẽ eidem fidei contra¬
dicturꝰ. & quasi si aliquando sead dm̃ conuerterit
ꝑ flãmeam frameam. id ẽ ꝑtemporales tribulatio¬

Expanded text:
piendum error ipse conditior. Haereticorum quippe piendum error ipse conditior. Haereticorum quippe superba et curiosa cupiditas in libro Proverbiorum clamat sub mulieris imagine, et dicit, Qui stultus est, divertat ad me: et inopes sensu exhortatur, dicens, Panes occultos edite libenter, et aquam dulcem furtivam bibite . Et necesse est tamen, cum et illa quisque crediderit, praecedente libidine mentiendi, qua Christum mentitum esse credit, accipiat etiam tunicam pelliceam divino judicio. Quo nomine mihi videtur in prophetia significari non corporis mortalitas, quae significatur in historia, de qua jam tractatum est; sed de carnalibus sensibus attracta phantasmata, quae carnaliter mentientem divina lege consequuntur et contegunt: atque ita de paradiso, id est de catholica fide et veritate, dimittitur, habitaturus contra paradisum, id est eidem fidei contradicturus. Qui si aliquando se ad Deum converterit per flammeam frameam, id est per temporales tribulatio
Abbreviated transcription (Latin):
& illud inferius qd̃ regendum ẽ ex deo ẽẽ sĩt dĩc apłs.
Hir quidem ñ habet uelare caput. cum sit imago q
gla dĩ: mulier autem gła uiri ẽ. Non enim ur ex
muliere: s mulier ex uiro. Et enĩ ñ ẽ creatꝰ uir ꝓpter
mulierẽ: s mulier ꝓpt̾ uirum. Ppterea debet habe¬
re uelamen mulier suꝑ caput: ꝓpter angłos. Uerũ¬
tamen neq mulier sine uiro. neq uir sine muli¬
ere in domino. Sĩc enĩ mulier ex iuro. ita & ur
ꝑmulierem: omĩa autem ex deo. laboret iam adã
telugat ñ nature eẽ s pene: & hoc ñ nescio cui gen¬
ti tenebrarum. s diuino iudicio tribuat: quia mo¬
deram̃ iusticie ẽ. sua cuiq tribuere. Ipse det mulie¬
ri escam celestem quam accepit a capite suo qui est
xp̃c: ñ ab illa accipiat uetitum cibum. idẽ hereti¬
corum fallaciam cum magna pollicitate scientie.
& quasi secretorum adaptionẽ. quo fiat ad deci¬

Expanded text:
et illud inferius quod regendum est, ex Deo esse, sicut dicit Apostolus: et illud inferius quod regendum est, ex Deo esse, sicut dicit Apostolus: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei; mulier autem gloria viri est. Non enim vir ex muliere, sed mulier ex viro: etenim non creatus est vir propter mulierem, sed mulier propter virum; propterea debet habere velamen mulier super caput, propter Angelos. Verumtamen neque mulier sine viro, neque vir sine muliere in Domino: sicut enim mulier ex viro, ita et vir per mulierem; omnia autem ex Deo . CAPUT XXVII.-- Adae telligat non naturae esse, sed poenae; et hoc non nescio cui genti tenebrarum, sed divino judicio tribuat: quia moderamen justitiae est sua cuique tribuere. Ipse det mulieri escam coelestem, quam accepit a capite suo, qui est Christus: non ab illa accipiat vetitum cibum, id est haereticorum fallaciam cum magna pollicitatione scientiae, et quasi secretorum adapertionem, quo fiat ad deci
Abbreviated transcription (Latin):
qui temptat eccłiam. contra quem incantat apłs
cum dĩc. metuo ne sĩt serpens euam seduxit astu¬
tia sua. sic ce sensus u̾ri corrumpantur: ille gͦ error
pectore & uentre serpit. & t̾ram manducat. Non enĩ
decipit nͥ aut suꝑbos. qui sibi arrogantes qd̃ ñ sunt
cito credunt qd̃ sũmi dĩ & anime humane. una
cademq natura sit: aut desideriis carnalib impli¬
faciunt ñ ipsi faciunt. s gens cenebrarum. aut
curiosos qui terrena sapiunt & sp̃ualia terreno ol¬
culo inquirunt. Erunt autem inimicitie inter
istum ce mulierem. & inter semen eiꝰ &e semen mulieris:
si pariat ista filios quamius cum dolore. & se adu
rum suum conu̾tat. ut eiꝰ ipse dñetur. Lunc enĩ po¬
test cognosci ñ aliam partem in nob̾ ꝑtinere ad auc¬
torẽ dm̃. & aliam ad gentẽ tenebrarum sĩc isti dicunt.
si potius & illud qd̃ regendi habet potestatẽ in homiẽ

Expanded text:
qui tentat Ecclesiam, contra quem incantat Apostolus, qui tentat Ecclesiam, contra quem incantat Apostolus, cum dicit, Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et sensus vestri corrumpantur; ille ergo error pectore et ventre serpit, et terram manducat. Non enim decipit, nisi aut superbos, qui sibi arrogantes quod non sunt, cito credunt quod summi Dei et animae humanae una eademque natura sit; aut desideriis carnalibus impli faciunt, non ipsi faciunt, sed gens tenebrarum; aut curiosos, qui terrena sapiunt, et spiritualia terreno oculo inquirunt. Erunt autem inimicitiae inter istum et mulierem, et inter semen ejus, et semen mulieris, si pariat ista filios quamvis cum doloribus, et se ad virum suum convertat, ut ejus ipse dominetur. Tunc enim potest cognosci non aliam partem in nobis pertinere ad auctorem Deum, et aliam ad gentem tenebrarum, sicut isti dicunt; sed potius et illud quod regendi habet potestatem in homine,
Abbreviated transcription (Latin):
serpentem ꝓxp̃o colere dicuntur: nec attendunt apł̃m
qui ait. Metuo ne sicut serpens euam seduxit astu¬
tia sua: sic ce ur̃i sensus corrumpantur. Hos gͦ ꝑ istã
ꝓpħiam prefiguratos eẽ estimo. Seducitur autem ũb̃
huiꝰ serpentis carnalis nr̃a concupiscentia: &e ꝑ illã
dĩ seruare uellet. & ex fide ꝑseuerant̃ uiueret. do¬
nec idoneus fieret intelligentie ueritatis: id ẽ si oꝑa¬
retur in paradiso & custodiret qd̃ accepit: ñ ueniret
ad illam de formitatem. ut cum sibi displicet caro qͣ¬
si nuditas sua. carnalia magis tegumenta menda¬
ciorum tanqͣm folia fici colligeret: quib sibi faceret
suctinctorium. Hoc enĩ isti faciunt cum de xp̃o m̃¬
tiuntur. & ipsũ mentitum eẽ predicant: & tanqͣm
abscondunt se a facie dr̃ ad sua mendacia ab illius
auditum suũ auertent: ad fabulas autẽ consiten
tur. Ille quidem serpens. idẽ ille error hereticors

Expanded text:
serpentem pro Christo colere dicuntur, nec attendunt Apostolum serpentem pro Christo colere dicuntur, nec attendunt Apostolum qui ait: Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et sensus vestri corrumpantur . Hos ergo per istam prophetiam praefiguratos esse existimo. Seducitur autem verbis hujus serpentis carnalis nostra concupiscentia, et per illam Dei servare vellet, et ex fide perseveranter viveret, donec idoneus fieret intelligentiae veritatis, id est, si operaretur in paradiso, et custodiret quod accepit; non veniret in illam deformitatem, ut cum sibi displicet caro quasi nuditas sua, carnalia magis tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici colligeret, quibus sibi faceret succinctorium. Hoc enim isti faciunt, cum de Christo mentiuntur, et ipsum mentitum esse praedicant; et tanquam abscondunt se a facie Dei, ad sua mendacia ab illius e quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur . 40. Et ille quidem serpens, id est ille error haereticorum,