comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ramantes. ethiopes: legatos cũ donis mi¬
sert̃. Uenit ad eũ ⁊ herodes uidee rex.
deposito diademate ⁊ insignibꝰ regni
seq̃stratis. eo qd̵ antonii fuisset de ami
quã antonio seruaũat elegantissime
ꝑorasset. cesar fidẽ ⁊ bonitatẽ admira¬
tꝰ in homine: salue inqͥt ⁊ nc̃ magis ut̾e
delectam᷑: ⁊ hec dicens. imposuit coro¬
nã capiti eiꝰ. Ampliauit qͦq regnũ eiꝰ
dans ei gagddatã ⁊ hiponã samariã
⁊ iopẽ. turrĩ qͦq stratonis. Ex quibꝰ he¬
rodes trim stratonis aulicis edificiis
uenustauit: ⁊ cesareã iussit appellari

Expanded text:
ramantes, Aethiopes legatos cum donis miramantes, Aethiopes legatos cum donis miserunt. Venit ad eum et Herodes rex Judaeae deposito diademate, et insignibus regni sequestratis, eo quod fuisset de amice fidem, quam Antonio servaverat, elegantissime perorasset, Caesar fidem et bonitatem admiratus in homine: Salve, inquit, et nunc magis utere delectamur. Et haec dicens, imposuit coronam capiti ejus, ampliavitque regnum ejus dans ei Gaddaram et Hyponam, Samariam et Joppen, Turrim quoque Stratonis. Ex quibus Herodes Turrim quoque Stratonis aulicis aedificiis venustavit, et Caesaream jussit appellari.
Abbreviated transcription (Latin):
uilio cesare. octouianꝰ extitit. Hic
uliricũ ⁊ pannoniã occupauit. ⁊ sicam¬
bͦs. ⁊ asturos hispame popłos suꝑauit. ⁊
legib unformauit. Norici. dalmathe.
mesi. bofo̾rani tͣces. d aci sarmate.: ducũ
eiꝰ sunt suꝑati uͥtute. d añqmͣ regni monar¬
chiã obtinuisset: ip̃e augustꝰ italiã. gall¬
ã. ⁊ hispaniã antoniꝰ uͦ asiam. poncũq
possidebat. Porro amtoniꝰ cũ eẽt socer eiꝰ.
repudiata augusti sorore. cleopatrã egyp¬
ti regitiã sibi copulauit: ⁊ augusto bel¬
lũ indixit. S ubi uentũ ẽ ad preliũ. an¬
toniꝰ imꝑatorẽ sustiñe ñ ualens. ꝓpria
manu se int̃fecit. Cleopatͣ uͦ ad motis
sibi serpentib. morte sopita ẽ. Tunc augꝰ¬
tus potitꝰ alexandria urbe opulentissi¬
ma: romã triũphans ingͤssus ẽ. Quib
na. q̃ crasso int̾fecto diripuerant. ei ulcͦ
reddid̾unt: ⁊ obsidib datis. fedꝰ ab eo
susciꝑe meruer̃t̃. Ad hc̃ quoq indi. ga¬

Expanded text:
Hic Illyricum et Pannoniam occupavit, et Sicambros, et Artures Hispaniae populos superavit, et moribus informavit. Norici, Dalmatae, Moesi, Bosphorani, Thraces, Daci, Sarmatae, ducum ejus sunt superati virtute. Sed antequam regni monarchiam obtinuisset ipse, Augustus Italiam, et Galliam, et Hispaniam, Antonius vero Asiam Pontumque possidebat. Porro Antonius, cum esset socer ejus, repudiata Augusti sorore, Cleopatram Aegypti reginam sibi copulavit, et Augusto bellum indixit. Sed ubi ventum est ad praelium, Antonius imperatorem sustinere non valens, propria manu se interfecit, Cleopatra vero admotis sibi serpentibus morte sopita est. Tunc Augustus, potitus Alexandria urbe opulentissima, Romam triumphans ingressus est. Quibus na quae Crasso interfecto diripuerant, ei ultro reddiderunt, et obsidibus datis foedus ab eo suscipere meruerunt. Ad hunc quoque Indi, Ga
Abbreviated transcription (Latin):
einceps conabor regnoꝵ acrerũ
seriẽ. ⁊ noĩa simul ordinare: qͦmͦ
ab incarnatõne u̾bi usq alłtẽꝑa
nr̃a cucrerunt explicare. Lineã nãq cõ¬
putatõnis qͣ p̃sentis scłi cursũ metim᷑.
nẽ ũbi porrigentes: subt̾iorem atq post̾i¬
orem ab incarnatõne ubi deorsũ ad nos
usq extendimꝰ. Post temꝑa ꝯsulũ. monar¬
chi in romana re publica imꝑiũ obtinu¬
ert̃. pͥmo ulio cesare arripiente imꝑiũ:
repecitꝰq ẽ rome mos uni parendi: an¬

Expanded text:
abor regnorum ac regum seriem, et nomina simili ordine, quomodo ab incarnatione Verbi usque ad tempora nostra cucurrerunt explicare. Lineam namque computationis qua praesentis saeculi cursum metimur, arnationem Verbi porrigentes; subteriorem atque posteriorem ab incarnatione Verbi deorsum ad nos usque extendimus. Post tempora consulum monarchae in Romana republica imperium obtinuerunt, primo Julio Caesare corripiente imperium, repetitusque est Romae mos uni parendi, an
Abbreviated transcription (Latin):
patet. ꝓpt̃ea int̃ior significat muncti¬
ciam cordis: extĩor mundiciã corporis.
Suꝑhum̃ale qd̾ supͣ humeros ponit᷑
ubi onera solent imponi. tolerantiã
p̃sentium significat laboꝵ: q̃ nob̾ ne¬
cessaria ẽ. si ueri sac̃dotes ẽẽ uolumꝰ.
Unde de illis qui eã ꝑdider̃t: scͥptum
ẽ. ue his qͥ ꝑdidert̃ sustinentiã. Et
dñs de laude pacientie in euangłio

Expanded text:
atet. Propterea interior significat munditiam cordis, exterior munditiam corporis. Super humerale, quod supra humeros ponitur, ubi onera solent imponi, tolerantiam praesentium significat laborum, quae nobis necessaria est, si veri sacerdotes volumus esse. Unde de illis qui eam perdiderunt scriptum est: Vae his qui perdiderunt sustinentiam! Et Dominus de laude patientiae in Eva
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eas significent᷑ uirtutes. Sũt uͦ ue¬
suꝑ humerale dicere possumꝰ: Tona.
stola. mampula. infula. Añ omĩa de¬
bet sac̃dos cotidiana uestum̃ta depoñe
deinde manꝰ abluere: ⁊ sic candida ue¬
stim̃ta sumere. Depositio cotitianoꝵ
uestimentoꝵ significat uet̾is hominis
depositionẽ: ablutio manuũ. cͥminũ
confessionẽ: assũptio nouoꝵ uestunen¬
toꝵ. uirtutũ exercitationẽ. Linea int̾i¬
or interiꝰ ẽ÷ ext̃ior exc̃ius. Ista ẽ in oc

Expanded text:
 eas significentur virtutes. Sunt ergo ve eas significentur virtutes. Sunt ergo vesuper humerale dicere possumus, zona, stola, manipula, infula. Ante omnia debet sacerdos quotidiana vestimenta deponere, deinde manus abluere, et sic candida vestimenta sumere. Depositio quotidianorum vestimentorum significat veteris hominis depositionem, ablutio manuum criminum confessionem, assumptio novorum vestimentorum virtutum exercitationem. Linea interior inte
Abbreviated transcription (Latin):
Riñi. ut nos qͥ in domo cli sac̃dotio sim¬
gim᷑. dignã sac̃dotio nitam ducamꝰ:
⁊ honestis in officio uestib induam᷑.
ummo uͥtutes q̃ ꝑ uestes sac̾dotales de¬
signantꝰ exerceamꝰ. Quid nãq ꝓdest or¬
nari uestib ⁊ nͥ ornem᷑ uirtutib : Certe
si uideremꝰ sac̃dotem sine sac̃dotalib
uestim̃tis missã celebrare. sine alba. sine
stola. sine infula. multũ mirarem᷑: ⁊
testarem᷑. Si gͦ decestandꝰ eẽt qͥ acced̾et
ad altare sine uestib⁊ qmͣ decestandꝰ
qmͣ horrendꝰ ẽ. qui accedere p̃sumit cũ
uiciis. ⁊ sine uirtutib: Qnͣtum distat
int̃ uas qd̾libet ⁊ cibũ: tantũ distat in¬
t̃ significatis ⁊ significatũ. Uestes sig¬
nificant: uͥtutes significant᷑. Nestes fo¬
ris coram popło decorant: uirtutes intꝰ
coram d̾o. ministrũ cõmendant. Sicut
gͥ ñ audemꝰ acced̾e ad altare sine uesti¬
b: sic ñ p̃sumamꝰ accedere sine uͥtutibꝰ.
uideamꝰ deniq q̃ sint iste uestes: ⁊ q̃

Expanded text:
imi, ut nos qui in domo Dei sacerdotio fungimur, dignam sacerdotio justitiam ducamus, et honestis in officio vestibus induamur, imo virtutes, quae per vestes sacerdotales designantur, exerceamus. Quid namque prodest ornari vestibus, nisi ornemur virtutibus? Certe si videremus sacerdotem sine sacerdotalibus vestimentis missam celebrare, sine alba, sine stola, sine infula, multum miraremur, etestaremur. Si ergo detestandus esset qui accederet ad altare sine vestibus, quam detestandus, quam horrendus est, qui acrtutibus? Quantum distat inter vas quodlibet et cibum, tantum distat inter significans et significatum. Vestes significant, virtutes significantur. Vestes foris coram populo decorant, virtutes intus coram Domino ministrum commendant. Sicut igitur non audemus accedere ad altare sine vestibus, sic non praesumamus accedere sine virtutibus. Videamus d
Abbreviated transcription (Latin):
iugũ dñi suaue expͥmit: de quo dñs
in euangłio dicit. Iugũ meũ suaue
ẽ: ⁊ onus meũ leue. Sequit᷑ mani¬
pula q̃ in brachio sinistro dependet:
q̃ nichil aluid̃ dicit᷑ hr̃e sacͣmenti. nͥ
qd̃ ꝓ cautela ibi ponit᷑. ne sac̃dos ali¬
quid in officio suo incaute ⁊ negligen
cimꝰ. his omnib minist̾ dm̃i inditꝰ.
his om̃ib adornatꝰ. ñdum aptꝰ ẽ offi¬
cio sac̃dotali. nec illud. implere p̃su¬
mit: nͥ septimũ qd̃ infula dicit᷑. cẽtis
addatꝰ ⁊ suꝑponat᷑ . Illud uestim̃tũ
excellentiꝰ ẽ cet̾is: eminet uniũsis.
Quam gͥ uirtutẽ ꝑ hoc significari

Expanded text:
de quo Dominus in Evangelio ait: Jugum enim meum suave est, et onus meum leve . Sequitur manipula, quae in brachio sinistro dependet, quae nihil aliud denotat sacramenti, nisi quod pro cautela ibi ponitur, ne sacerdos aliquid in officio suo incaute et negligencimus. His omnibus minister Domini indutus, his omnibus adornatus, nondum est aptus officio sacerdotali, nec illud implere praesumit, nisi septimum, quod infula dicitur, caeteris addatur et superponatur. Istud vestimentum excellentius est caeteris, eminetque universis. Quam igitur
Abbreviated transcription (Latin):
stro: Si linguis homniũ loqͣr ⁊ an¬
Qui cũ alia dona spũalia ⁊ uͥtutes de¬
monstrasset: tandẽ de caritate intulit
dicens. Si linguis hominũ ⁊ cẽt̾a. Obe¬
ata uirtꝰ caritas: ⁊ beatꝰ solus qͥ in ip̃a
usq in finẽ ꝑseuerat. Qui gͦ cũ aliis
uirtutib caritatẽ ht̃ sac̃dos ẽ: ⁊ qͥ etiã
alias sine ista ht̃. sacdos ñ est. Habea¬
debemꝰ. habeamꝰ int̾iorem lineã ꝑ mun¬
diciam cordis. ext̃ĩorem ꝑ mundiciam
corꝑis. suꝑ humerale ꝑ patientiã. ⁊ onã
ꝑ continentiã. stolam ꝑ obedientiã.

Expanded text:
is hominum loquar et anQui cum alia dona spiritualia et virtutes demonstrasset, tandem de charitate intulit dicens: Si linguis, etc. O beata virtus charitas! et beatus solus, qui in ipsa usque in finem perseverat! Qui ergo cum aliis virtutibus charitatem habet, sacerdos est. Et qui etiam alias sine ista habet, sacerdos non est. Habeadebemus, habeamus interiorem lineam per munditiam cordis, exteriorem per munditiam corporis. Super humerale per patientiam, zonam per continent
Abbreviated transcription (Latin):
tis: ad exhibitionẽ bom oꝑis. In ipsa
repbato fuco falsitatis. depulsa iniqͥtatiᷤ
onẽ. In ip̃a animat᷑ ne frangat᷑ in ad¬
ũsis. solidatꝰ ne dissoluat᷑ in psꝑis. ⁊ su¬
mit recordationẽ de pret̾ito: cautelã de
futuro. Qisqͥs autẽ sacre scͥpteͤ cibo pasci
renuit: uitã anime sue ꝑdere incipit.
ut dici possit. Omnẽ escã abhominata
ẽ anima eiꝰ: ⁊ appropinqͣuit usq ad por¬
dam ferculũ aĩe tue paratũ: ut in ip̃o
spiritalit̃ incͣsseris. impingueris: dila¬
teris. Capicula aũ huiꝰ partis sic̃ ⁊ pͥme.

Expanded text:
exhibitionem boni operis. In ipsa, reprobato fuco falsitatis, depulsa malitia inionem. In ipsa animatur, ne frangatur in adversis; solidatur, ne dissolvatur in prosperis, et sumit recordationem de praeterito, cautelamque de futuro. Quisquis autem sacrae Scripturae cibo pasci renuit, vitam animae suae perdere jam incipit, ut de eo dici possit: Omnem escam abominata est anima ejus et appropinquavit usque ad pordam ferculum animae tuae paratum: ut in ipso spiritualiter incrasseris, impingueris, dilateris. Capitula autem hujus partis sicut, et
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ resur rectõnis significat. qd̾ post
p̃sentem q̃ septẽ dieb currit uitã seqͥ¬
tur: aliqñ tempꝰ gr̃e. in qͦ qͣsi post sabba¬
tũ legis. et̃na bona seruientib d̾o ꝓmit¬
tunt᷑. Merito gͥ pͥma illa circũcisio que
sacͣmentũ erat illaꝵ duaꝵ. iussa ẽ fieui
octauo die: ut ostenderet᷑ qd̾ in tẽꝑe gr̃e
corda circũcidenda erãt ꝑ emeͣndationẽ
mniqͥtatis. ⁊ in tẽꝑe resurrectõnis corꝑa
ꝑ depositionẽ corruptõnis

Expanded text:
nis significat quod post praesentem quae septem diebus currit vitam sequitur, aliquando tempus gratiae, in quo quasi post Sabbatum legis, aeterna bona servientibus Deo promittuntur. Merito igitur prima illa circumcisio quae sacramentum erat illarum duarum; jussa est fieri octavo die ut ostenderetur quod in tempore gratiae corda circumcidenda erant, per emundationem iniquitatis, et in tempore resurrectionis corpora, per depositionem corruptionis
Abbreviated transcription (Latin):
mando cecꝰ turbã uicit: ita pusillꝰ
t̾rena relin q̃ñd̃o. arborẽ crucis ascen¬
dendo. turbã obstantẽ tͣnscendit. cla¬
arbor moro simił s altitudine p̃stãs.
⁊ int̾pretatꝰ᷑ ficꝰ fatua .i. crux q̃ cre¬
dentes ut ficꝰ pascit: ab infidelib ir¬
ridet᷑ ut fatria. Qmͣ pusillus ascen¬
dit: dũ quilibet humił ⁊ ꝓpͥe infir¬
iitatis consciꝰ. in uͥtute crucis głatꝰ.
⁊ ꝑ hanc laudabilẽ fatuitatẽ tͣnseun¬
tẽ ꝓpe dñm cernit: qr si ñ dũ ut ẽille.

Expanded text:
mando turbam vicit, ita pusillus terrena relinquendo, arborem crucis ascendendo, turbam obstantem transcendit, claro foliis similis, sed altitudine praestans, et interpretatur ficus fatua, id est crux. Quae credentes ut ficus pascit, ab infidelibus irridetur ut fatua. Quam pusillus ascendit, dum quilibet humilis et propriae infirmitatis conscius, in virtute crucis gloriatur, et per hanc laudabilem fatuitatem transeuntem prope Dominum cernit, quia si nondum ita
Abbreviated transcription (Latin):
audiret turbã p̃tereuntẽ: int̃rogabat
quid hoc eẽt. Dixert̃ autẽ ei: qr ihe na¬
Tarenꝰ tͣnsiret. Cecus iste significat hu¬
manũ genꝰ. qd̾ a suꝑna claritate exclu¬
sũ. dãnationis sue patit᷑ tenebͣs: s a
dño appropinqͣnte iericho curat ͦ Ie¬
richo luna int̾pretat᷑. ꝑ qͣm defectꝰ¬
mortalitatis intelligit᷑.. Sũ gͦ ũbum
d̃i infirmitatẽ nr̃e carnis suscipit
homo ad cognoscendũ durina redit.
Cecꝰ sedet uixta uiã. dũ incipit cre¬
d̾e in ip̃m qui dicit: ego sũ uia. Men¬
minat: qł humanitatẽ suã nr̃e ceci¬
tatis uocib cõpatitꝰ. s ꝑ potentiã di¬
uinitatis lumen nob̃ gr̃e infundit.
Q qͥ p̃ibant: incͤpabãt eũ ut taceret.

Expanded text:
udiret turbam praetereuntem, interrogavit quid hoc esset. Dixerunt autem ei quod Jesus Nazarenus transiret . Caecus iste significat genus humanum, quod a superna claritate exclusum, damnationis suae patitur tenebras; sed, Domino propinquante Jericho, curatur. Jericho, luna interpretatur, per quam defectmortalitatis intelligitur. Dum ergo Verbum Dei infirmitatem nostrae carnis suscipit, homo ad cognoscenda redit. Caecus sedet juxta viam dum incipit credere in ipsum, qui dicit: Ego sum via . Menminat; quia per humanitatem suam, nostrae caecitatis vocibus compatitur, sed per potentiam divinitatis lumen nobis gratiae infundit. Et qui praeibant increpabant eum, ut taceret.
Abbreviated transcription (Latin):
ecutꝰ ẽ gyexi: post t̾gũ¬
naaman. Quẽ cũ undisset ille cur¬
rentẽ ad se: desilunt de curru in octur¬
sũ eiꝰ ⁊ ait. Recte ne st̃ omĩa: Qł illeait.
Recte. Dñs meus misit me: dicens. Mo¬
do uenert̃ ad me duo adolescentes de
monte effraim: ex filiis ꝓpħaꝵ. Da eis
talentũ argenti: ⁊ uestes mutatorias du¬

Expanded text:
ecutus est Giezi post terguNaaman quem cum vidisset ille currentem ad se desilivit de curru in occursum eius et ait rectene sunt omnia et ille ait recte dominus meus misit me dicens modo venerunt ad me duo adulescentes de monte Ephraim ex filiis prophetarum da eis talentum argenti et vestes mutatorias du
Abbreviated transcription (Latin):
fundebat᷑. Quo facto monet᷑ om̃is qͥ deo
uult militare: om̃s uoluptatũ illeceb̾s
contẽpnere. Mel enĩ distilant labia m̃e
se: ⁊ sorte dep̃hensus. uix p̃cib popłi
lib̾atus ẽ. Uñ patet: eũ qͥ mundi uo¬
luptate suꝑat᷑. scõꝵ suffragiis. ⁊ fr̾ns¬

Expanded text:
fusum. Quo facto, monetur omnis qui Deo vult militare, omnes voluptatum illecebras debere contemnere. Mel enim distillant labia merese, et sorte deprehensus, vix precibus populi liberatus est. Unde patet eum, qui mundi voluptate su
Abbreviated transcription (Latin):
batꝰ Ara. ligna. uep̃s: crucẽ dñi desig¬
nant. Ysaac qͥ mortẽ in sacͥficio ñ gusta¬
uit: diunitatẽ expͥmit. q̃ penas aut do¬
lorẽ in passione ñ sensit. Aries qͥ mortẽ
ꝑtulit. humanitatẽ fig᷑at: q̃ passionis
amarituchnes sustinuit. Ignis angustiã
sig̃cat dñice passionis: ꝑ quã agnꝰ ille ĩ¬
maculatꝰ ẽ assatꝰ. ⁊ d̾̃s pat̃ de p̃uaricatio¬
ne pͥmi parentis. ⁊ tociꝰ geñis humani
duli uid̾i ⁊ gentiles. asinꝰ stulticia imncͥdu¬
litatis eoꝵ. ara: ligna uepres: uexillũ
crucis ysaac. diuinitas. aries. humanitas.
ignis: angustia passionis.

Expanded text:
 vepres, crucem Domini designant. Isaac, qui mortem in sacrificio non gustavit, divinitatem exprimit, quae poenas aut dolorem in passione non sensit. Aries, qui mortem pertulit, humanitatem significat, quae passionis amaritudines sustinuit. Ignis angustiam significat Dominicae passionis, per quem Agnus ille immaculatus est assatus, et Deus Pater de praevaricatione primi parentis, et totius humani duli Judaei et gentiles; asinus, stultitia incredulitatis utrorumque; ara, ligna; vepres, exitium crucis; Isaac, divinitas; aries humanitas; ignis, angustia passionis.
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃tis continet᷑: uet̃i uidelicet
⁊ nouo. Utrumq testam̃tum: tribꝰ or¬
dinib distinguit᷑. Uetꝰ testam̃tum con
libros moysi continet. In hoc ordine. pͥ¬
nius ẽ bresich .i. genesis. Scds helles¬
moch: .i. exodꝰ. Terciꝰ uagecra: qui ẽ leui¬
ticus. Quartꝰ uagedaber: qui ẽ num̃i.
Quintꝰ adabe̾rim: qui ẽ deut̃onomiũ.
Scd̾s ordo ẽ ꝓpħaꝵ. Hic continet octo
uolumina. Primũ iosue bennũ .i. fili¬
nuncupatͫ. Scd̃s sopchin: qui ẽ lib̾ iu¬
dicum. Terciũ samuel: qui ẽ ꝑrimus
⁊ scd̃s regum. Quartꝰ malachim: qͥ
ẽ tercius ⁊ quartꝰ regũ. Quintũ ysa
iam. Sextũ iheremiam. Septimũ ie¬
Zechiel. Octauũ thareasra: qui ẽ liber
mꝰ ẽ iob. Scd̃s psalt̾ium. Terciꝰ masloht.
tus sirasirini: i. cantica canticoꝵ. Sextꝰ
damel. Septimꝰ dabremiamui: qui ẽ
paralipomenon. Octauꝰ esclras. Nonꝰ
ih̃u filii syrach. ⁊ lib̃ iudich. ⁊ tobias¬
⁊ lib̾ machabeoꝵ : qͥ legunt᷑ quidẽ. s

Expanded text:
ntinetur, Veteri videlicet et Novo. Utrumque Testamentum tribus ordinibus distinguitur, Vetus Testamentum contnque libros Moysi continet hoc ordine: Primus est Bresith, id est Genesis; secundus Hessesmoth, qui est Exodus. Tertius Vagethra, qui est Leviticus. Quartus Vagedaber, qui est Numeri. Quintus Elleaddaberim, qui est Deuteronomius. Secundus ordo est prophetarum, hic continet octo volumina. Primum est Bennum, id est filinuncupatur. Secundum est Sothim, qui est liber Judicum. Tertium est Samuel, qui est primus et secundus Regum. Quartum Malachim, qui est tertius et quartus Regum. Quintum est Esaias. Sextum Jeremias, Septimum Ezechiel. Octavum Thereasra qui est mus est Job. Secundus David. Tertius Masloth, tus Sirasirim, id est Cantica canticorum. Sextus Daniel. Septimus Dabreiamin, qui est Paralipomenon. Octavus Esdras. Nonus Jesu filii Sirach, et liber Judith, et Tobias, liber Machabaeorum, qui leguntur quidem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
pauli num̃o qͣtuordecim sub uno uolu¬
mine. canoince epłe. Apocalypsis. In
t̃cio ordine pͥmũ locum oꝑtinent decͤ¬
ta: que cauones appellamus. Deinde
scõꝵ patrũ scripta .i. ieromini. augu¬
stini. Gregorii. ⁊ alioꝵ: que infinita ft̃.
Hec tñ scripta patrũ. in textu diuinaꝵ
scripturaꝵ non oputant᷑ : quẽadmod̾
in ueti testam̃to ut diximꝰ qͥdam libͥ¬

Expanded text:
Pauli numero quatuordecim sub uno volumine, canonicae Epistolae, Apocalypsis. In tertio ordine primum locum obtinent decreta, quae canones appellamus; deinde sanctorum Patrum scripta, id est Hieronymi, Augustini, Gregorii, et aliorum, quae infinita sunt. Haec tamen scripta Patrum in textu divinarum Scripturarum non computantur, quemadmodum in Veteri Testamento, ut diximus, quidam lib
Abbreviated transcription (Latin):
heodosius gͥ anastasio defuncto:
imꝑauit anno uno. Quo finito:
adũsus eũ insurrexit leo qͥdam uͥ poten¬
tissimꝰ: qui quidẽ eũ ab imꝑiali u̾tice
deposuit. s indemnatũ abire ꝑmisit.
Ip̃e uͦ postmodũ cleritꝰ factꝰ. residuũ
uite transegit in pace

Expanded text:
heodosius igitur Anastasio defuncto imperavit anno uno. Quo finito, adversus eum insurrexit Leo quidam vir potentissimus, qui eum quidem ab imperiali vertice deposuit, sed indemnatum abire permisit. Ipse vero, postmodum clericus factus, residuum vitae transegit in pace
Abbreviated transcription (Latin):
ta precũ instantia dm̃ dep̃cantib. tan¬
dẽ fugã inefficax arripuit: ⁊ postmodũ
dũ ꝑ altũ mare nauigaret. subitanea tẽ¬
pestate subm̃sus ꝑiit. P orro leo augu¬
stꝰ anno imꝑii sui octauo: om̃s sc̃ãs yma¬
gines destrui p̃cepit. Maximo enĩ odio
illas abhominabat᷑: ⁊ om̃s uͥtutiferas
scõꝵ reliqͥas. Post hec rex italie luitpnͣ¬
dus. audiens qd̃ sarraceni depopłata
sardinia. loca illa fedassent. ubi ossa
beati augustini yponensis ep̃i reqͥesce¬
bant: q̃ ꝓpt̃ uastationẽ barbaroꝵ olim
eo tnͣslata. ⁊ honorifice tumulata erant.
tycinis. ibiq in monast̾io qd cella au¬
rea uocitat᷑ recondidit. Postea .stan¬
tinopolĩ factꝰ ẽ t̾remotꝰ magnꝰ. ⁊ cor¬
ruert̃ eccłie multe: ⁊ extintꝰ ẽ popłs
multꝰ. Todẽ etiã anno mortuꝰ ẽ leo im¬
ꝑator. aĩe simul ⁊ corꝑis morte. ⁊ fit im¬
ꝑii eiꝰ ⁊ ĩpietatis parit̾ successor constan¬

Expanded text:
precum instantia Deum deprecantibus, tandem fugam gens inefficax arripuit, et postmodum dum per altum mare navigaret, subitanea tempestate submersa periit. Porro Leo Augustus anno imperii sui octavo omnes sanctas imagines destrui praecepit. Maximo enim odio illas abominabatur, et omnes virtutiferas sanctorum reliquias. Post haec rex Italiae Luitprandus audiens quod Sarraceni, depopulata Sardinia, loca illa foedassent, ubi ossa beati Augustini Hipponensium episcopi requiescebant, quae propter vastationem barbarorum olim eo translata, et honorifice tumulata erant, Ticinum ibique in monasterio, quod Cella Aurea vocatur, recondidit. Postea Constantinopoli factus est terraemotus magnus, et corruerunt ecclesiae multae, et exstinctus est populus multus. Eodem anno mortuto anime simul et corporis morte, fit imperii impictatis eius successor Constan
Abbreviated transcription (Latin):
fidelib bona eoꝵ oꝑa recepit. Chamar
cũ habitu meretͥcio: ẽ anima cũ pecc̃o.
Que bene ad biinũ uenit: qñ ad confes¬
sionẽ anima accedit. Meretrix nãq sedẽs
in buuo manifestat officiũ suũ: ⁊ aĩa¬
in confessione pecc̃m suũ. Quã scilicet
animã xp̃c sic̃ iuidas thamar p̃gnantẽ
facit: qñ illi post confessionẽ pecc̃i sui
dona sp̃c scĩ infundit. Datq ei ꝓ arrabo¬
ne futẽ retributõnis. anulũ qͥ signifi¬
cat fidẽ. ⁊ armillã q̃ sigc̃at bonã oꝑa¬
tionẽ: ⁊ baculũ qͥ sig̾cat uisticie rectitu¬
dinẽ. Thamar ꝑ uidã fecundata edidit
thamar anima. sessio in biuo confessio
de pecc̃o. anulus fides. armilla. bona ac¬
tio. baculꝰ iusticie rectitudo. inp̃gnatio.
gr̃e infusio. gemina ꝓlis editio. uͥciitũ
exercitatio: ⁊ bonoꝵ oꝑũ exhibitio.

Expanded text:
mar cum habitu meretricio est anima cum peccato. Quae bene ad bivium vertit quando ad confessionem accedit. Meretrix sedens in bivio manifestat officium suum, in confessione peccatum suum. Quam scilicet animam, Christus sicut Judas Thamar praegnantem facit, quando ei post confessionem peccati sui, dona Spiritus sancti infundit. Datque illi pro arrhabone futurae retributionis, annulum, qui significat fidem; et armillas, quae significant bona opera; et baculum, qui significat justitiae rectitudinem. Thamar per Judam fecundata, edidit Thamar, anima; sessio in bivio, confessio de peccato; annulus, fides; armilla, bona actio; baculus, justitiae rectitudo; impraegnatio, gratiae infusio; geminae prolis editio, virtutum exercitatio et bonorum operum exhibitio.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uideris mulierẽ decora specie. ⁊¬
concupieris eã. rades pilos capitis eiꝰ ⁊
ungues. ⁊ indues uestib lugubrib. ⁊ se¬
debit in domo lugens patrẽ ⁊ matrẽ.
⁊ ddomũ pat̾nam: ⁊ post tͥginta dies.
erit tͥ uxor. Si decorã mulierẽ. idẽ animã.
q̃ a deo pulchra creata ẽ. in gentili con
trie cultu. induat᷑ lugubrib penĩe
indum̃tis. deploretq patrẽ ⁊ matrẽ.
⁊ doctrme. om̃e peccatũ infidelitatis
abradat. qd̾ mortuũ ẽ ⁊ inane: hoc st̃
enĩ capilli capitis. ⁊ ungues mulieris.
⁊ ita demũ salutayis lauachri unda
chil in capite. nich in manib habuerit.
ut neq in sensib neq in actib. immun¬
dũ aliqͥd aut mortuũ gerat. Qd̃ uͦ pꝰt
tͥginta dies eã duci ubet uxorẽ: t̃na¬
rio ac denario fides opꝰq significatur.
tauert̃ hanc mulierẽ decorã specie.
sumere. Nulla enĩ apd̾ infideles sa¬
pientia ẽ: cui mmunditia ñ sit admix¬

Expanded text:
 videris mulierem decora specie, et cupieris eam, rades capillos capitis ejus, et ungues, et indues vestibus lugubribus, et sedebit in domo tua lugens patrem suum, et matrem, et domum paternam, et post triginta dies erit tibi uxor . Si decoram mulierem, id est, animam, quae a Deo pulchra creata est, in gentili convae cultu, induatur lugubribus poenitentiae indumentis. Defleat patrem et matrem, et doctrinae omne peccatum infidelitatis abradat, quod mortuum est et inane. Haec sunt enim capilli capitis et ungues mulieris. Et ita demum salutaris lavacri unda m jam nihil in capite, nihil in manibus habuerit, ut neque in sensibus, neque in actibus immundum aliquid aut mortuum gerat. Quod vero post triginta dies jam duci jubet uxorem, ternario ac denario fides opusque signatur. taverunt hanc mulierem decoram specie, sumere. Nulla enim apud infideles sapientia est, cui immunditia non sit admi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinent unisisa que humanus necessi¬
tatib inueniunt᷑ gͣta. cominoda. ne¬
cessaria: ⁊ quecũq sub p̃dictis septẽ
anificium ẽ prima spẽs
mechanice. Ad hanc ꝑtinet omĩs oꝑ¬
a nenci. recorquendi. osuencdi. quic¬
qͥd fit instrum̃to. colo. fuso. acu. pe¬
ctine. calamistͦ. girgillo alibro. su¬
bula. in mat̾ia lini. lane. canabi. ⁊ su¬
architectoricã. ⁊ fabrilem. Ar¬
chicectorica diuidit᷑ in cementariã.
que ad latomos. ⁊ cem̃tarios. ⁊ in car¬
pentariã que ad carpentarios. ⁊ ad
tignarios ꝑtinet. Fabrilis diuicditꝰ᷑ in
malleatoriam ⁊ exclusoriã. Ad arma¬
turã ꝑtinet omĩs industria carpen¬
tarioꝵ. tignarioꝵ. cementarioꝵ. la¬
tomoꝵ. ⁊ fabroꝵ. qͥcqͥd fit instrum̃to.
securi. ascia. dolabra. trulla ꝑpendicu¬
lo. martello. scalpello. artauo. inciide.
in mat̾ia. ligno. lapide. sabulo. gipso. ⁊¬
ere.

Expanded text:
pertinent universa que humanis necessipertinent universa que humanis necessitatibus inveniuntur grata, commoda, necessaria; et quecumque sub predictis eius prima species mechanicae. Ad hanc pertinet omnis opera nendi, retorquendi, consuendi, quidquid fit instrumento, colo, fuso, acu, pectine, calamistro, girgillo, allibro, subula; in materia lini, lanae, canabis, et suarchitectonicam et fabrilem. Architectonica dividitur in caementariam, quae ad latomos et caementarios, et in carpentariam, quae ad carpentarios et tignarios pertinet. Fabrilis dividitur in malleatoriam et exclusoriam. Ad armaturam pertinet omnis industria carpentariorum, tignariorum, caementariorum, latomorum, et fabrorum, quidquid fit instrumento, securi, ascia, dolabra, trullalo, martello, scalpello, artavo, incude, in materia, ligno et lapide, sabulo, gipso, ere.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ politicã. Alit̃. Practica diuidit᷑ in
moralẽ. dispensatiunã. ⁊ ciuilẽ. Eadẽ
ẽ solitaria. ecicha. moralis ⁊ eadem est
pͥuata echonomica. dispensatiua: ea¬
dem ẽ publica. politica. ciuilis. Pma
mores instruit. Scd̾a familiã dispo¬
nit. Tercia urbes regit. Prima ꝑti¬
net ad singłos. Scd̾a ad patressamiliã.
Tercia ad rectores urbim. Ethica ẽ
que sui curã gerens cunctis se se eri¬
git. exornat. augetq uirtutibꝰ: nichil
inuita admittens qͦ non gaucdeat. ni¬
chil faciens penitendũ. Echonomica
ẽ: que familiaris officii curã medio¬
cri componens dispositione distribu¬
it. Publica ẽ: que rei publice curam
suscipiens. cunctoꝵ saluti. sue pruden¬
tie sollertia. ⁊ iusticie libra. ⁊ fortitu¬
dinis stabilitate. ⁊ temꝑantie patienti
lanificiũ. armaturã. nauigati¬
onẽ. agricult᷑am. uenationẽ. medici¬
nã. theatricã. Ad hanc omniũ rerũ
fabrica ocurrere uidet᷑. Ad hanc enĩ

Expanded text:
 in moralem, dispensativam, et civilem. Eadem est solitaria, ethica, moralis; eadem est privata, oeconomica, dispensativa; eadem est publica, politica, civilis. Prima mores instituit, secunda familiam disponit, tertia urbes regit. Prima pertinet ad singulos, secunda ad patres familias, tertia ad rectores urbium. Ethica est quae sui curam gerens cunctis sese erigit, exornat augetque virtutibus, nihil in vita admittens, quo non gaudeat, nihil faciens poenitendum. Oeconomica est, quae familiaris officii curam mediocri componens dispositione distribuit. Publica est, quae reipublicae curam suscipiens, cunctorum saluti suae prudentiae solertia, et justitiae libra, et fortitudinis stabilitate, et temperantiae patientialanificium, armaturam, navigationem, agriculturam, venationem, medicinam, theatricam. Ad hanc omnium rerum fabrica concurrere videtur: ad hanc enim
Abbreviated transcription (Latin):
na q̃ erat mułr peccatͥx. eccłia gentilis
decdita ydoł. effusio lacͥmaꝵ confessio
cͥminũ ext̾sio satisfactio. unguentũ
boni oꝑis opinio. disꝑsio odoris: dila¬
tatio bone opinionis. Duo debitores¬

Expanded text:
nae, quae erat mulier peccatrix, Ecclesia gentilis dedita idolis; effusio lacrymarum, confessio criminum; extersio, satisfactio; unguentum, boni operis opinio; dispersio odoris, dilatatio bonae opinionis. CAP. VIII. D
Abbreviated transcription (Latin):
Cauerãt enĩ phylistiim: ne forte fa¬
cerent hebrei gladiũ aut lanceã.
Diabolus qͦq ꝑ paganos. ꝑ hereticos.
ꝑ falsos qͦq xͥanos. studet ꝓhib̾e ne
sint doctores in eccłia: qͥ spũalia ar¬
ma faciant. ⁊ nob̾ ad pugnandũ tri¬
buant. Pagani enĩ ꝓhibuer̃t: ne xͥa¬

Expanded text:
e forte facerent Hebraei gladium aut lanceam. Diabelus namque per paganos, per haereticos, per falsos Christianos studet prohibere ne sint doctores in Ecclesia, qui spiritualia arma faciant, et nobis ad pugnandum tribuant. Pagani enim prohibuerunt, ne Ch
Abbreviated transcription (Latin):
comsuminamꝰ. Qd̃ uͦ in singłis capi¬
tulis breuitati studemꝰ. ideo facimꝰ: ne
imꝑfectionẽ inchoationis tue ũbis ꝓ¬
lixiorib oneremꝰ. Prime autẽ partis
libͦs ⁊ capitula: talit in sequentib ordi¬

Expanded text:
consumamus. Quod vero in singulis capitulis brevitati studemus. Ideo facimus ne imperfectionem inchoationis tuae verbis prolixioribus oneremus. Primae autem partis libros et capitula taliter in sequentibus ordi
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitatẽ xp̃i ponimꝰ. In qͥnto: ortũ.
cursũ. ⁊ occasũ regnoꝵ mundi: a tẽꝑe
qͦ ab initio ẽẽ ceꝑunt usq ad natiu¬
tatẽ xp̃i. In sexto: tractamꝰ de imꝑa¬
torib romanis ab octouiano usq ad
tͣianum. In septimo: a traiano usq
ad constantinũ magnũ. In octauo: a
constantino usq ad zenonẽ. In nono:
a zenone usq ad karolũ magnũ
In decimo. tͣctamꝰ de origine ⁊ regib
francoꝵ usq ad karolũ: ⁊ post a ka

Expanded text:
nto ortum, cursum et occasum regnorum mundi a tempore, quo ab initio esse coeperunt, usque ad nativitatem Christi. In sexto tractamus de imperatoribus Romanis ab Octaviano Octavio usque ad Trajanum. In septimo a Trajano usque ad Constantinum Magnum. In octavo a Constantino Magno usque ad Zenonem. In nono a Zenone usque ad Carolum Magnum. In decimo tractamus de origine, et regibus Francorum usque ad Carolum, et post, a Ca
Abbreviated transcription (Latin):
starũ a iosue: usq ad helchanã prẽm
rer̃ gestaꝵ ab helchana usq ad dauid:
ubi scriptũ ẽ. scidit dñs regnũ isrł
a te hodie. ⁊ tͣdidit illud ꝓximo tuo
meliori te. Sextꝰ lib̾ tͣctat de myst̾iis
rer̃ gestaꝵ ã dauicł. usq ad salomonẽ.
Septimꝰ lib̵ tctat de myst̾iis rer̃ gestaꝵ
a salomone: usq ad tnͣsmnigratõnem ba¬
bylonis. Octauꝰ lib̃ tctat de mist̾is rer̃
gestaꝵ: que continent᷑ in esdra. Nonus¬
lib̾ tͣctat de mist̃iis rer̃ gestaꝵ: q̃ conti¬

Expanded text:
usque ad Elcanam patrem rerum gestarum ab Elcana usque ad David, ubi scriptum est: Scidit Dominus regnum Israel a te hodie, et tradidit illud proximo tuo meliori te . Sextus de mysteriis rerum gestarum a David usque ad Salomonem. Septimus de mysteriis rerum gestarum a Salomone usque ad transmigrationem Babylonis. Octavus de mysteriis rerum gestarum quae continentur in Esdra. Nonus de mysteriis rerum gestarum, quae conti
Abbreviated transcription (Latin):
originẽ artiũ : situm terraꝵ: cur¬
sũ hẏstoriaꝵ. ab initio usq ad nos de¬
currentiũ. In scd̾a parte mat̾iam ha¬
bemꝰ sensus allegoriaꝵ ⁊ tropologiarũ:
scđm subiacentis lineã hystorie dispo¬
sitarũ. Primã partẽ: ꝑ decẽ libros
distingiumꝰ. In primo libꝰ de origi¬
ne artium ⁊ diuisione eaꝵ breuit
disputamꝰ. In scd̾o mat̾iam munda¬
ne ⁊ diuine scripte᷑ ⁊ quomͦ mun¬
dana diuine subseruiat demonstra

Expanded text:
originem artium, situm terrarum, curoriginem artium, situm terrarum, cursum historiarum ab initio usque ad nos decurrentium. In secunda parte materiam habemus sensus allegoriarum, et tropologiarum secundum subjacentis lineam historiae dispositarum. Primam partem per decem libros distinguimus. In primo libro de origine artium, et divisione earum breviter disputamus. In secundo materiam mundanae et divinae Scripturae, et quomodo mundana di
Abbreviated transcription (Latin):
ccipe km̃e frat̃ exceptio¬
num munꝰ: qd̾ postula¬
ex multis libris collecta
in unã seriem ordina¬
te disposita: sibi ꝓut
rentia continuata
⁊ conexa: dilectionis tue studio satd
utilia. Sacroꝵ namq libroꝵ fertiles
agros ꝑuolantes. ⁊ ex eis potiora q̃q
colligentes: pauca uł nulla simpli¬
citati tue sacre script᷑e lectionẽ in¬
gredienti necessaria pret̃mittimꝰ.
Phec autẽ que scribimꝰ. nec gͣmaticos
docere. nec sapientes uolumꝰ erudire:
s tue petitioni. tuo desid̾io. cupimus
satisfacere: tuũq studium in meliꝰ
adiuuare. S ⁊ hoc tͥ notũ eẽ uolu¬
mͦ. qd̾ de his que tͥscribimꝰ nob̃̾ glo¬
riã non damꝰ s d̾o. ⁊ scĩs doctorib.
ex quoꝵ libris ea sumimꝰ: licet mul¬
ta ponamꝰ que ꝓprio sensu cogitaui¬
mꝰ. ꝓpriis ubis dictauimꝰ. Modũ scri¬
bendi: talem seruamꝰ. Totã scedu¬
le huiꝰ seriem: in duas partes diui¬
dimꝰ. In pͥma parte. mat̾iam habemꝰ

Expanded text:
ime frater, Excerptionum munus quod postulaex multis libris collecta, in unam seriem ordinate disposita, sibi prourentia, continuata et connexa, dilectionis tuae studio satis utilia. Sacrorum namque librorum fertiles agros pervolantes, et ex eis optima quaeque colligentes, pauca vel nulla simplicitati tuae sacrae Scripturae lectionem ingredienti necessaria praetermittimus. Per haec autem, quae scribimus, nec grammaticos docere, nec sapientes volumus erudire, sed tuae petitioni, tuo desiderio volumus satisfacere, tuumque studium in melius adjuvare. Sed et hoc tibi notum esse volumus, quod de his, quae tibi scribimus, nobis gloriam non damus, sed Deo, et sanctis doctoribus, ex quorum libris ea sumpsimus, licet multa ponamus, quae proprio sensu cogitavimus, propriis verbis dictavimus. Modum scribendi talem servamus. Totam schedulae hujus seriem in duas partes dividimus. In prima parte materiam habemus
Abbreviated transcription (Latin):
te amie surrexer̃t: lugent q peccando
ris se collectos ẽẽ ⁊ dolent se cũ humano
gen̾e in pͥmo parente ꝑisse: ⁊ qͣs cor¬
rupto ab hostib tẽplo d̾i. statu scilicet
corꝑis ⁊ anime. immortał in babylonẽ.
.i. confusionẽ p̃sentis exilii tnͣsmigͣise.
dest̃ tẽptam̃ta pͣuoꝵ. qui uł bonũ ficte
ostendendo. uł aꝑte malũ ingerendo.
scõs ledere conent᷑: recte subiuingitur.

Expanded text:
te animae resurrexerunt. Lugent, quia peccando ris se collectos esse, dolent cum humano genere in primo parente periisse, et quasi corrupto ab hostibus templo Dei, statu scilicet corporis et animae immortalis, in Babylonem, id est, in confusionem praesentis exsilii, transmigrasse. deerunt tentamenta pravorum, qui vel bonum ficte ostentando, vel aperte malum ingerendo, sanctos laedere conentur, recte subjungitur:
Abbreviated transcription (Latin):
Noe p̃lati. familia eiꝰ subiecti. inundatio
gula ligna: singłe anime. Leiugatio lig¬
noꝵ. iustificatio animaꝵ. linitio int̃ior.
caritas in affectu cordiũ. ext̃ĩor linitõ: ca¬
ritas in exhibitõne oꝑũ. Mansiuncule ⁊
tͥstega: duĩsi ordines. ⁊ diũsa m̃ita. bicam̃¬
atio: bona actio. ⁊ ꝯtẽplatio. tͥcam̃ãtio: cõ¬
iugiũ. ꝯtinentia. uͥginitas. Longitudo ar
altitudo. excellentia triũ pͥncipaliũ uͥ¬
tutũ: fidei. spei. ⁊ caritatis. Animalia
acti uolucres. tẽplatuui. esca script᷑a.
qͣdraginta dies uita p̾sens. montes ar¬
menie sublimitas uite et̃ne. recessus si¬

Expanded text:
Noe, praelati; familiae ejus, subjecti; inundatio gula ligna, singulae animae; laevigatio lignorum, justificatio animarum; linitio interior, charitas in affectu cordium; exterior linitio, charitas in exhibitione operum: mansiunculae et tristega, diversi ordinis diversa merita; bicameratio, bona actio, comtemplatio; tricameratio, conjugium, continentia, virginitas; longitudo arcimo; altitudo, excellentia trium principalium virtutum, fidei, spei et charitatis; animalia, activi; volucres, contemplativi; esca, Scriptura; quadraginta dies, vita praesens; montes Armeniae, sublimitas vitae aeternae; recessus si
Abbreviated transcription (Latin):
intͣbis in eã tu ⁊ filii tui. uxor tua ⁊ u¬
xores filioꝵ tuoꝵ.⁊ de cunctis animan¬
tib ⁊ uolucrib mundis septena ⁊ sep¬
tena: de ĩmundis uͦ bina ⁊ bina. Ad¬
ducã aqͣs diliuiii. ⁊ delebo hominẽ ⁊
cuncta q̃ feci ꝓpt̾ hominẽ: in quib est

Expanded text:
intrabis in eam tu, et tres filii tui, uxor tua, et uxores filiorum tuorum, et de cunctis animantibus et volucribus mundis septena et septena, de immundis vero bina et bina. Adducam enim aquas diluvii, et delebo hominem, et cuncta quae feci propter hominem, in quibus est
Abbreviated transcription (Latin):
cedunt. Que qͥdem incipientib minꝰ
saporis cõferunt: ꝓficientib ampliꝰ
dulcescũt: qr tc̃ aque in uniũ conuer¬
tuntꝰ᷑: qñ in m̃te hominis opꝰ d̾iqd̾ la¬
boranti pͥmum ñ sapuit. ꝑ spiritalẽ
intelligentiã illuminato dulcescit.

Expanded text:
minus saporis conferunt, proficientibus amplius dulcescunt, quia tunc aquae in vinum convertuntur, quando in mente hominis opus Dei quod laboranti primum non sapuit, per spiritualem intelligentiam illuminato dulcescit.
Abbreviated transcription (Latin):
regimini: ut ꝑ timorẽ hominis. di¬
uinũ discat. Qnta .i. urilis etas: pꝰt
timorẽ hominis ad diuinũ uenit. Sex
futuroꝵ trabit᷑. Sic humanũ genus
pͥmum diluino obrutum ẽ: scd̾o in
edificatione tͣris elatũ in diuisione
linguaꝵ disꝑsum ÷ t̾cio in abraham
circuncisũ: in moyse p̃ceptis informa¬
tũ : sub udicib consilio gubernatũ:
qͣrto sub regib dñationi subiectũ:
qͥnco sub pontificib religioni parẽs:
implent᷑: qr iudicio plenꝰ ẽ mundus
Iudicia tua abyssus multa. Multa
oꝑatus ẽ d̾s ab initio scłi. ⁊ oꝑari ñ
desinit usq ad finem eiꝰ: ⁊ circa ho¬
iudicia st̃. ⁊ nicħ sine causa fit. S qmͣ¬
diu dicere ñ potest hõ iudicia tua io¬
cunda: ñdum aqͣ in uinũ conũsa ẽ.

Expanded text:
imini, ut per timorem hominis, divinum dicat. Quinta, id est virilis aetas, per timorem hominis ad divinum venit. Sextfuturorum trahitur. Sic humanum genus primum diluvio obrutum est; secundo, in aedificatione turris elatum, et divisione linguarum dispersum; tertio, in Abraham circumcisum, in Moyse praeceptis informatum, sub judicibus consilio gubernatum; quarto sub regibus dominationi subjectum; quinto, sub pontificibus religioni parens; implentur, quia judicio plenus est mundus, et judicia tua abyssus multa . Multa operatus est Deus ab initio saeculi, et operari non desinit usque ad finem ejus. Et hsunt, et nil sine causa fit. Sed quandiu non potest homo dicere: Judicia tua jucunda , nondum aqua conversa est
Abbreviated transcription (Latin):
scłi. In uita hominis ẽ infantia pͥma.¬
scd̾a puericia. t̃cia adolescentia. qͣrta
iuuentꝰ. qͥnta uirilis etas: sexta sene¬
dꝰ. Prima .i. infantia. qͣsi qͦdam di¬
luio lubrice obliuionis obruit᷑: ut
ñ uideatꝰ in post̾um. nec uestigia sui
uilla relinqͣt. Scd̾a .i. pueritia. pͥmũ
de diluiuo obliuonis ad sensũ exiẽs:
ꝑ suꝑbiam erigitꝰ. ⁊ ꝑ concupiscentiã¬

Expanded text:
In vita hominis prima infantia, secunda pueritia, tertia adolescentia, quarta juventus, quinta virilis aetas, sexta senectus. Prima, id est infantia, quasi quodam diluvio lubrice oblivionis obruitur, ut non videatur in posterum, nec vestigia sui ulla relinquat. Secunda, id est pueritia, primum a diluvio oblivionis ad sensum exiens, per superbiam erigit
Abbreviated transcription (Latin):
mplete ydrias aqͣ. Galilea int̃preta¬
tͫ tͣnsmigͣcio fata. uira gͦ p̃sens
galilea ẽ: tͣnsinigͣns de p̃sentibus
ad futura. In galilea nuptie fuint.
qr tͣnsitu temꝑis. scĩficatur copula
tes in mundo. Prima ab adã usq
ad noe. scd̃a a noe usq ad abrahã.
t̃cia ab abrahã usq ad dauid qͣrta
a dauid usq ad tͣnsimgrationẽ baby

Expanded text:
te hydrias aqua . » Galilaea interpretatur transmigratio. Vita ergo praesens Galilaea est transmigrans de praesentibus ad futura. In Galilaea nuptiae fiunt, quia in transitu temporis sanctificatur copula tes in mundo. Prima ab Adam usque ad Noe; secunda, a Noe usque ad Abraham; tertia, ab Abraham usque ad David; quarta, a David usque ad t
Abbreviated transcription (Latin):
confitentꝰ eum uoce oris s oꝑe manu¬
ũ ⁊ u̾itate cordis. Capiunt autẽ ydrie
simꝰ delectatione ⁊ consensu. Ternas
uͦ: qñ fletib purgamꝰ ñ solum dele¬
ctationẽ pͣuam ⁊ consensũ: uerũ eti¬
am opꝰ malũ. Aqͣ deniq conũtit᷑ in
umnum: qi flecũ culpe sequit᷑ iocun¬
ditas gr̃e. Omĩs homo pͥmum bonũ
uinũ ponit: qr homines qͥ ea q̃ ad
humũ ꝑtinent amant. in p̃senti q̃¬
runt delectabilia. Deinde id qd̾ de-¬
teriꝰ ẽ: qi in futuro recipiunt ama¬
ra. Deus uinũ bonũ seruat ⁊ qr par¬
ua st̃ bona q̃ nob̾ tͥbuit intemꝑe:
ad cõꝑationem futuroꝵ q̃ nob̃ da¬

Expanded text:
confitentur eum voce oris, sed et opere manuum in veritate cordis. Capiunt autem hydriae simus delectatione et consensu; ternas vero, qnando fletibus purgamus non solum delectationem pravam et consensum, verum etiam malum opus. Aqua denique convertitur in vinum, quia fletum culpae sequitur jucunditas gratiae. Omnis homo primum bonum vinum ponit, quia homines, qui ea quae ad humum pertinent amant, in praesenti quaerunt delectabilia; deinde id, quod deterius est, quia in futuro recipient amara. Deus vinum bonum servat, quia pauca sunt bona, quae nobis tribuit in tempore ad comparationem futurorum b
Abbreviated transcription (Latin):
sius uoluntatẽ. ⁊ taliũ soluitꝰ duricia.
⁊ ad eiꝰ nutũ datꝰ eis gr̃a. Sex ydrie¬
plici sensu amime. S ⁊ ydrie dicuntꝰ
lapidee: qi sensus nr̃i añ grãm obdu¬
rati st̃ ꝑ culpan. Istas ydrias aqͣ im¬
plemꝰ: qñ flecib uere cõpunctionis
om̃s sensus nr̃os a culpa tͣnsacta ꝑ¬
fecte lauamꝰ. Tali aqua purificant᷑¬

Expanded text:
solvitur duritia, et ad ejus nutum datur omnis gratia. Sex hydrimplici sensu animae. Sed et hydriae dicuntur lapideae, quia sensus nostri ante gratiam obdurati sunt per culpam. Istas sex hydrias aqua implemus, quando fletu nostrae compunctionis omnes sensus nostros a culpa transacta perfecte lavamus. Tali aqua purificant
Abbreviated transcription (Latin):
gnat sc̃am eccłiam. uł in deserto inte sp̃u¬
alis conũsationẽ honestã. In scã nãq
eccłia. siue in sp̃ualis uite conũsatione
honesta: postponentes tͣnͣsitoria. tͣnsim¬
gramꝰ ad celestia ⁊ et̃na. In chana autẽ
galilee fiunt nuptie: qñ intͣ scãm eccłi¬
am siue conũsationẽ bonã ꝑ feruorem
dilectionis intime. xp̃o fideles anime
ũ saluat a pecc̃is eoꝵ. aqͣm conũtit in
luxurioso facit castũ. de ebrio sobriũ
de auaro largũ. de ꝓditore temꝑatũ.
de furibundo mansuetũ. de suꝑbo hu¬
milem. de iracundo mittẽ: de ꝑsecu¬
tore patientẽ. Aquam comĩtit in ui¬
nũ qñ aufert culpã confert grãm.
N aqͣm significantꝰ mali: ꝑ uinũ bo
mare: sic illi ꝑ corruptionẽ inicioꝵ flu¬
unt. ⁊ decurrunt in amaritudinẽ et̃¬
nam. Boni uͦ quẽ admodũ uinũ intͥn¬
secus calent ꝑ gr̃am: ⁊ foris alios potãt¬
ꝑ doctrinã. ⁊ calefaciunt ⁊ inebriant.¬

Expanded text:
eserto vitae spiritualis conversationem honestam. In sancta namque Ecclesia, sive in spiritualis vitae conversatione honesta, postponentes transitoria, transmigrabimus ad aeterna. In Cana autem Galilaeae fiunt nuptiae, quando intra sanctam Ecclesiam sive conversationem bonam, per fervorem dilectionis, Christo fideles animae am convertit in luxurioso facit castum, de ebrio sobrium, de avaro largum, de prodigo temperatum, de furibundo mansuetum, de superbo humilem, de iracundo mitem, de persecutore patientem. Aquam convertit in vinum, quando aufert culpam, et confert gratiam. Per aquam significantur mali, per vinum bonmare, sic illi per corruptionem vitiorum fluunt et decurrunt in amaritudinem aeternam. Boni vero, quemadmodum vinum, intrinsecus calent per gratiam, et foris alios potant, et calefaciunt, et inebriant
Abbreviated transcription (Latin):
pus gr̃e: uocatio p̃dicatio. Inuitati ad
cenã uenire nolentes: reꝓbi t̾renis
intendentes. Ille qui uillã emit signi¬
ficat cupidos. ille qͥ qͥnq iuga boũ
emit. qͥnq sensib corꝑis reb ext̃iori¬
b intentos: ille qͥ uxorẽ duxit carnis
⁊ uicos ciuitatis. Platee sc̃ late paten¬
tis iniqͥtatis uie: uici ciuitatis contu¬
b̾rua inhoneste comũsationis. Pauꝑes
debiles. claudi ⁊ ceci qͥ intͦducunt᷑. st̃
illi qͥ apd̾ mundi amatores habent᷑

Expanded text:
pus gratiae; vocatio, praedicatio; invitati ad coenam venire nolentes, reprobi terrenis inhaerentes. Ille qui villam emit, significat cupidos; ille, qui quinque juga boum emit, quinque sensus corporis rebus exterioribus intentos; ille, qui uxorem duxit, carniset vicos civitatis. Plateae, sunt late patentis iniquitatis viae; vici civitatis, contubernia inhonestae conversationis; Pauperes, debiles caeci, et claudi qui introducuntur, sunt illi qui mundi
Abbreviated transcription (Latin):
maximianꝰ apd̾ mediolanũ purp᷑am
deposuer̃t̃. Tunc galeriꝰ maxumanꝰ. ⁊
constantiꝰ augusti. in duas ꝓcuratõnes
orientis scilicet ⁊ occidentis: romanum
imꝑiũ pͥmi diuisert̃. Et galeriꝰ maxi¬
mianꝰ illiricũ asiam ⁊ orientẽ: constantiꝰ¬

Expanded text:
Maximianus apud Mediolanum purpuram Maximianus apud Mediolanum purpuram deposuerunt. Tunc Galerius Maximianus, et Constantius Augusti, in duas procurationes, Orientis scilicet et Occidentis, Romanum imperium primi diviserunt, et Galerius Maximianus Illyricum, Asiam et Oriente
Abbreviated transcription (Latin):
ni imꝑii ꝑsecutionũ fragores ꝯcrepuer̃t᷑:
carausio rebellante in bͥtanina. ⁊ achil¬
leo in egypto: cũ ⁊ qͥnqͣgentiani affri¬
cã infestarent: ⁊ narseus rex ꝑsaꝵ. ori¬
entẽ bello p̃meret. Quo ꝑiculo motus
diocletianꝰ: maximianũ herculiũ ex
cesare fecit augustũ. Constantiũ uͦ ⁊
maximianũ galeriũ cesares legit. Por¬
ro carausiꝰ: fraude alecti socii sui ẽ occi
ꝑ constantiũ cesarẽ st̃ deuieti: ⁊ qͥnqͣ¬
gentiani ꝑmaximianũ augustũ st̃ edo¬
miti. Diocletiauꝰ apd̾ alexandriã int̃fẽc
achilleũ. At maxinnauꝰ galeriꝰ bino cũ
narseo congͤssu habito. t̾cio uictꝰ aufu¬
git: s itẽ in hostẽ reũsus magnis eũ ui¬
rib suꝑauit. Seniq diocletianꝰ ab in¬
uito exegit maximiano ut simul imꝑ¬
iũ deponerent: ac iuniorib substicutis
ip̃i in pͥuato habitu ꝯsenesc̾ent. Itaq
sub uno die diocletianꝰ apd̾ nichomediã.

Expanded text:
ni imperii rebellionum fragores concrepuerunt: ni imperii rebellionum fragores concrepuerunt: Carausio rebellante in Britannia, et Achilleo in Aegypto, cum et Quinquagentiani Africam infestarent, et Narseus rex Persarum Orientem bello premeret. Quo periculo motus Diocletianus Maximianum Herculeum ex Caesare fecit Augustum; Constantium vero, et Maximianum Galerium Caesares elegit. Porro Carausius fraude Alecti socii sui est occisper Constantium Caesarem sunt devicti. Et Quinquagentiani per Maximianum Augustum sunt edomiti. Diocletianus apud Alexandriam interfecit Achilleum. Maximianus Galerius hino cum Narseo congressu habito, tertius victus aufugit sed iterum in hostem reversus magnis eum viribus superavit. Denique Diocletianus ab invito exegit Maximiano, ut simul imperium deponerent, ac junioribus substitutis, ipsi in privato habitu consenescerent. Itaque sub una die Diocletianus apud Nicomediam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑauit annis ferme .xx. Hic imꝑator factꝰ.
aprũ numeriani int̃fectorẽ. manui sua in¬
t̃fecit: ⁊ carinũ numerlani frẽm. apd̾ dal¬
matiã occidit. His dieb amandꝰ ⁊ helian¬
dus. in gallia collecta rusticoꝵ manu ꝑ¬
nitiosos tumultꝰ excitauert̃. Unde diocle¬
tianꝰ maximianũ herculiũ cesarẽ legit.
⁊ in galliis destinauit: qͥ facile rusticam
manũ uͥtute militari conpescuit. S in
ip̃o itinere thebea legio. ⁊ uno loco gallie
agauno: sub p̃fato maximiano ꝓ xp̃o
cletiani. dũ ꝓsꝑis increm̃tis eccł̃ia d̾i ꝑ
uniũsum orbẽ dilataret᷑ ⁊ cresc̾et. subi¬
to ꝑsecutõnis t᷑bo increpuit ÷ ⁊ hec ꝑse¬
cutio eousq flagͣuit. ut etiã occeani lun¬
bũ tnͣsiret: ⁊ semel cepta rabies. usq ad
septimũ ꝯstantini magni annũ ferũe
ñ cessauit. Hac pret̾ea tẽpestate. xuii.
milia martirũ passi st̃ intͣ romã. S dũ
ista gerunt᷑ graues ꝑ om̃s fines roma¬

Expanded text:
avit annis ferme viginti. Hic imperator factus Aprum Numeriani interfectorem manu sua interfecit, et Carinum Numeriani fratrem apud Dalmatiam occidit. His diebus Amandus et Eliandus in Gallia, collecta rusticorum manu, perniciosos tumultus excitaverunt. Unde Diocletianus Maximianum Herculeum Caesarem elegit, et in Galliam destinavit, qui facile rusticam manum virtute militari compescuit: sed in ipso itinere Thebaea legio Heduno loco Galliae a Ganno sub praefato Maximiano pro Christo cletiani, dum prosperis incrementis Ecclesia Dei per universum orbem dilataretur et cresceret, subito persecutionis turbo increpuit. Et haec persecutio eousque flagravit, ut etiam Oceani limbum transiret, et semel coepta rabies usque ad septimum Constantini Magni annum fervere non cessavit. Hac praeterea tempestate octodecim millia martyrum passi sunt intra Romam. Sed dum ista geruntur, graves per omnes fines Roma