comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intellectu eius.: immensoq gaudio. et
iubilatione. repleuit omnia intima eius.
Reputans gͦ apud se hoc ipsum & aliis.
si sciretur posse placere. liuore carens rẽ
ilico scripsit in tabulis: easq sollicitius
custodiendas uni ex monasterii fr̃ib tra-¬
didit. Post dies aliquot tabulas repetit
ã custode. Querunt᷑ in loco ubi reposite
fuerant: nec mnueniunt᷑. Requirunt᷑ a fr̃i¬
bus ne forte aliquis eas acceꝑit:. sed ne¬
quiquam. Nec enĩ hucusq inuentus
ẽ: qui recognouerit se quicqͣm inde sci¬
uisse. Heparat anselmus aliud de eadẽ
mat̾ia dictamen in aliis tabulis: & illa ᷤ
endem sub cautiori custodia tradit custo¬
di. Ille in secretiori parte lectuli sui tabu¬
las reponit: & sequenti die nil sinistri sus¬
picatus easdem in patumento sparsas ar¬
te lectum repꝑit: cera quȩ in ipsis erat ha
illac frustatim disꝑsa. Leuant᷑ tabule. cera
colligitur. de pariter anselmo reportantur.

Expanded text:
intellectui, immensoque gaudio et intellectui, immensoque gaudio et jubilatione replevit omnia intima ejus. Reputans ergo apud se hoc ipsum, et aliis si sciretur posse placere, livore carens, rem illico scripsit in tabulis, easque sollicitius custodiendas uni ex monasterii fratribus tradidit. Post dies aliquot, tabulas repetit a custode. Quaeruntur in loco ubi repositae fuerant, nec inveniuntur. Requiruntur a fratribus, ne forte aliquis eas acceperit, sed nequaquam. Nec enim huc usque inventus est, qui recognoverit se quidquam inde scivisse. Reparat Anselmus aliud de eadem materia dictamen in aliis tabulis, et illas eidem sub cautiori custodia tradit custodiendas. Ille in secretiore parte lectuli sui tabulas reponit, et sequenti die nil sinistri suspicatus, easdem in pavimento sparsas, ante lectum reperit, cera quae in ipsis erat hac illac frustatim dispersa. Levantur tabulae, cera colligitur, et pariter Anselmo repertantur;
Abbreviated transcription (Latin):
solo & breui argumento probari posset. id
quod de dõ creditur. & predicatur: iude¬
licet qͦd sit ȩternus. incõmutabilis. omni¬
potens. ubiq totus. incomprehensibilis.
iustus. pius. misericors. uerax. ueritas. bo¬
nitas. iusticia & noniralla alia: & quomͦ
hȩc omina in ipso unum sint. Quȩ res si¬
cut ipse referebat. magnam sibi peꝑit
difficultatẽ. Nam hȩc cogitatio partim il¬
li cẏbum potum & somnum tollebat:
partim & quod magis eum grauabat.
intentionẽ eiꝰ qua matutinis & aliis horis¬
seruitio dei intendere debebat ꝑturbabat.
Quod ipse animaduertens. nec adhuc qͦd
querebat ad plenũ capere ualens: ratus
ẽ huuismodi cogitationẽ diaboli ẽẽ temp¬
tationem: insusq ẽ eam ꝓcul repellere
ã sua intentione. Uerum qͣnto plus in
hoc desudabat: tanto illum ipsa cogita¬
tio magis ac magis infestabat. Et ecce
quadam nõcte interr nocturnas iugilias
dĩ gr̃a illuxit in corde eius: ꝙ res patuit

Expanded text:
solo et brevi argumento probari posset id solo et brevi argumento probari posset id quod de Deo creditur et praedicatur: videlicet quod sit aeternus, incommutabilis, omnipotens, ubique totus, incomprehensibilis, justus, pius, misericors, verax, veritas, bonitas, justitia, et nonnulla alia, et quomodo haec omnia in ipso unum sint . Quae res, sicut ipse referebat, magnam sibi peperit difficultatem. Nam haec cogitatio partim illi cibum, potum et somnum tollebat, partim et quod magis eum gravabat, intentionem ejus qua matutinis et alii servitio Dei intendere debebat, perturbabat. Quod ipse animadvertens, nec adhuc quod quaerebat ad plenum capere valens, ratus est hujusmodi cogitationem, diaboli esse tentationem, nisusque est eam procul repellero a sua intentione. Verum quanto plus in hoc desudabat, tanto illum cogitatio ipsa magis ac magis infestabat. Et ecce quadam nocte inter nocturnas vigilias, Dei gratia illuxit in corde ejus, et res patuit
Abbreviated transcription (Latin):
attulerunt sturionem unũ pregrandem:
quem in ripa fluminis altye dixerunt ã
pastorib suis inuentũ. sibiq tranfinissum.
Si sp̃m propħiȩ in his uiro affuisse quis
dubitat: geste rei ueritas quid sit tenen¬
dũ declarat. His temporib scripsit tracta-¬
tus tres: scilicet de ueritate. de libertate
arbitrii. & de casu diaboli. In quib satis
patet ubi animum fixerit: quamuis ab ei ᷤ
quȩ aliorum cura expecebat talium re¬
rum consideratione nullo se mͦ subtraxerit.
Scripsit & quartũ quem titulauit de gͣm¬
matioo: in quo cum discipło quem secum
tum qualitates & qualia quomͦ sint discre¬
te accipienda exponit & instruit. Fecit
quoq libellum unũ: quem monologion
appellauit. Solus enim in eo & secum lo-¬
quiturꝰ ac tacita omni auctoritate diui
sentit. inuincibili ratione. sic nec aliter
eẽ posse. probat & astruit. Post hȩc in¬
cidit sibi in mentẽ inuestigare. utrũ uno

Expanded text:
attulerunt sturionem unum praegrandem: attulerunt sturionem unum praegrandem: quem in ripa fluminis Altijae dixerunt a pastoribus suis inventum, sibique transmissum. Si spiritum prophetiae in his viro adfuisse quis dubitat, gestae rei veritas quid sit, tenendum declarat. 25. His temporibus scripsit tractatus tres, scilicet De veritate, De libertate arbitrii, et De casu diaboli; in quibus satis patet ubi animum fixerit, quamvis ab eis quae aliorum cura expetebat talium rerum consideratione nullo se modo subtraxerit. Scripsit et quartum quem intitulavit De grammatico. In quo cum discipulo quem secum tum qualitates et qualia, quomodo sint discrete accipienda exponit et instruit. Fecit quoque libellum unum quem Monologium appellavit. Solus enim in eo et secum loquitur, ac tacita omni auctoritate divinsentit, invincibili ratione sic nec aliter esse probat et astruit. 26. Post haec incidit sibi in mentem investigare utrum uno
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat fore pronuntians: Tandem tamen
ã fr̃ẽ coactus contra spem rete iecit: & ilico
tructam insolite magnitudinis cũ alio quo¬
dam pisciculo cepit. Terricus piscator ad
factum. & obstupefactus asseruit se iam
ꝑ uigniti annos recessus aquȩ illius rimas-¬
se: & numquã huiꝰ modi tructam in ea rep¬
ꝑtre potuisse. Parata igicur & uiro apposi¬
ta uixta uerbũ eius sibi & suis copiose suf¬
fecit: & suꝑabundauit. Alia uice uir
quidam uxalterus nomine cognomine ti-¬
rellus. eundem hominẽ ꝑ t̾ram suam tran-¬
seuntem detinuit: nolens eum a se impran¬
sum dimittere. Uerum cũ ipse de penu-¬
ria piscium conquereretur. & quod tanto
uiro ac monachis eius nisi uilia quedam
non haberet quȩ apponerent᷑: alludens
dixit ei anselmus. Sturio unus en tͥ defer-¬
tur: & animus tuus de delitiarum in opia
queritur. Ridet ille:. fidem his quȩ audie¬
bat prebere non ualens. Euestigio autẽ
uerboꝵ anselmi. duo ex hominib uiri

Expanded text:
dicebat fore, praenuntians. Tandem tamen dicebat fore, praenuntians. Tandem tamen a fratre coactus, contra spem rete jecit, et illico tructam insolitae magnitudinis cum alio quodam pisciculo cepit. Tertius piscator ad factum et obstupefactus, asseruit se jam per viginti annos recessus aquae illius rimasse, et nunquam hujusmodi tructam in ea reperire potuisse. Parata igitur et viro apposita, juxta verbum ejus sibi et suis copiose suffecit et superabundavit. 24. Alia vice, vir quidam Walterus nomine, cognomine Tirellus, eumdem hominem per terram suam transeuntem detinuit, nolens eum a se impransum dimittere. Verum cum ipse de penuria piscium conquereretur, et quod tanto viro ac monachis ejus, nisi vilia quaedam non haberet quae apponerentur, alludens dixit ei Anselmus: Sturio unus en tibi defertur, et animus tuus de deliciarum inopia queritur? Ridet ille, fidem his quae audiebat praebere nullatenus valens. E vestigio autem verborum Anselmi duo ex hominibus viri
Abbreviated transcription (Latin):
liquerat non inuenit. Alio quodam tempo¬
re eidem anselmo mandatũ ab uno de pͥnci
ut sua prece iter illius ꝑ marina ꝑicula tu-
do anselmo. nulla cura decinebat. Quod uͥ
loquutꝰ accepta licentia loco dicessit. Etm¬
ti autẽ & quo diuerteret incertum habenti.
beccus enĩ longe aberat: occurrit unus de
monachis becci uolens illuc ire. quo eum sci¬
ebat pͥncipis colloquio detineri. Interrogat
igitur illum anselmus quo dendat: ac demn-¬
de quid consilii de suo hospicio ferat. Respõ¬
dit. Et quidem pater hospicium qualecũq
non longe habemus: s quod uobis & fr̃ib
preter panem & caseum apponat᷑ nichil ha-¬
bemus. At ille subridens bone uir ait ne
qui sufficiet omnib nobis. Ille accepto man-¬
dato preuolat: accitoq piscatore quid an¬
selmus iusserit intimat: ac ut uelociꝰ rede in
fluuium iactet: iubet. hortatur & obsecrat.
Admmiratus ille parere petenti moratur: ri¬
dendum potius quam attemptandũ quod

Expanded text:
liquerat, non invenit. 23. Alio quodam tempoliquerat, non invenit. 23. Alio quodam tempore eidem Anselmo mandatum ab uno de princiut sua prece iter illius per marina pericula tuerdo Anselmo nulla cura detinebat. Quod ubilocutus, accepta licentia loco decessit. Eunti autem, et quo diverteret incertum habenti Beccus enim longe aberat occurrit unus de monachis Becci, volens illuc ire, quo eum sciebat principis colloquio detineri. Interrogat ergo eum Anselmus quo tendat, ac deinde quid consilii de suo hospitio ferat. Respondit: Et quidem, Pater, hospitium qualecunque non longe habemus, sed quid vobis et fratribus praeter panem et caseum apponetur, nihil habemus. At ille subridens: Bone vir, ait, ne qui sufficiet omnibus nobis. Ille accepto mandato praevolat, accitoque piscatori, quid Anselmus jusserit, intimat, ac ut velocius rete in fluvium jactet, jubet, hortatur et obsecrat. Admiratus ille, parere petenti moratur, ridendum potius quam attentandum quod
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ secretius loquens. ad penitudinẽ & con-¬
fessionem omniũ. in quib se dm̃ offendisse.
recordari ualebat: cor eius inclinauit. Pater¬
na dehinc auetoritate a cunctis absolutũ:
dixit eum hora qua fr̃s ad nonam surge¬
b ipse ad t̾ram depositus ẽ. & illis circa ip¬
sum sub uno collectis defunctus ẽ. Prefatꝰ
riculfus sacratarii officio in ipso cenobio
fungebatur. hic quadam nocte dũ tempꝰ
&. horam qua fr̃s ad iugilias excitaret ꝑ
claustrum iens obseruaret: forte ante ostiũ
capituli ꝑtransiuit. Introspiciens. uͦ uidit
anselmum in oratione stantem ingentis splen¬
dentis flamne globo circumeinctũ. Mi¬
ratur: & quod uidebat quid noui preten¬
ea hora sopori pocius quam orationi occu-¬
patum. Otior itaq dormitorium ascendit:
ad lectum anselmi uadit. sed etm ibi nequa¬
quã inuenit. Regressus igitur hominẽ in
capitulo repꝑit: s globum ignis quem re-¬

Expanded text:
suae secretius loquens, ad poenitudinem et consuae secretius loquens, ad poenitudinem et confessionem omnium, in quibus se Deum offendisse recordari valebat, cor ejus inclinavit, paterna dehinc auctoritate a cunctis absolutum, dixit eum hora qua fratres ad nonam surgebus, ipse ad terram depositus est, et illis circa ipsum sub uno collectis defunctus est. 22. Praefatus Riculphus secretarii officio in ipso coenobio fungebatur. Hic quadam nocte dum tempus et horam qua fratres ad vigilias excitaret, per claustrum iens observaret, forte ante ostium capituli pertransivit; introspiciens vero, vidit Anselmum in oratione stantem, ingenti splendentis flammae globo circumcinctum. Miratur, et quod videbat quid novi praetenea  al., ex ea hora sopori potius, quam orationi occupatum. Ocius itaque dormitorium ascendit, ad lectum Anselmi vadit, sed eum ibi nequaquam invenit. Regressus igitur, hominem in capitulo reperit, sed globum ignis quem re
Abbreviated transcription (Latin):
haberet ꝑcunctant᷑. At ille. geminos im¬
manes lupos me int̾ brachia sua compres¬
sum tenere. & guitur meũ impressis denti¬
bus iamiam suffocare uidetis: & quid mͥ sit
queritis: Quo audito unus ex monachis
riculfus nomine. ad anselmũ qui tunc in
claustro emendandis libris intendebat con
quid circa infirmũ frẽm ageretur pacefecit.
Iussus gͦ riculfus ad egrum rediit: & anselmꝰ
in secretiorem locum solus secessit. Post mo-¬
grediens: leuata manu signũ sc̃e crucis edidit
quod factum statim eger conquieuit: & ex¬
hylarato uultu intimo cordis affectu dõ age¬
re gr̃as cȩpit. Hicebat enĩ quod anselmo osti¬
um ingrediente. & extensa manu signũ sc̃e
crucis edente. auderit ex ore illius flaminã
ignis in modũ lanceȩ procedentẽ: quȩ in
lupos iaculata eos deterruit: & celeri fuga
dilapsos proctl abegit. Tunc anselmus ad
frẽm accedens. atq cũ eo de salute animȩ

Expanded text:
haberet percunctantur. At ille: Geminos imhaberet percunctantur. At ille: Geminos immanes lupos me inter brachia sua compressum tenere, et guttur meum impressis dentibus jamjam suffocare videtis, et quid mihi fit quaeritis? Quo audito, unus ex monachis Riculphus nomine, ad Anselmum qui tunc in claustro emendandis libris intendebat, conquid circa infirmum fratrem ageretur, patefecit. Jussus ergo Riculphus ad aegrum rediit, et Anselmus in secretiorum locum solus secessit. Post mo, qui patiebatur, ingrediens, levata manu, signum sanctae crucis edidit sancti. Ad quod factum statim aeger conquievit, et exhilarato vultu, intimo cordis affectu Deo gratias agere coepit. Dicebat enim quod Anselmo ostium ingrediente, et extensa manu signum sanctae crucis edente, viderit ex ore illius flammam ignis in modum lanceae procedentem, quae in lupo jaculata eos deterruit, et celeri fuga dilapsos procul abegit. Tunc Anselmus ad fratrem accedens atque cum eo de salute animae
Abbreviated transcription (Latin):
tum tuolaret: Tunc anselmus assumpto
secum quodam grandeuo fr̃e & religio¬
so. iuuenem languidũ in secretiorem locũ
ducit: ut pote modũ infirmitatis illius
agniturus. & auxiliũ pro possibilitate la¬
turus. Quid amplius: Caro sanissima
reꝑitur. & ad modũ mirati sunt. Questi¬
gio quippe omĩs illa diabolica ueratio
cadit: nec in huiꝰmodi fatigat ulterius
iuuenem: quẽ simplex anselmi asspectus
a tanta clade facit immunem. Preterea
quidam ex antiquiorib ipsius cenobis
fr̃ib. qui ueteri odio plurimũ erat in¬
festus anselmo. nec tillatenus poterat
suꝑ eum respicere simplici oculo: infirmi¬
tate pressus ad extrema ꝑductus ẽ. Cũ
itaq fr̃s meridiana hora. in lectis ex mo¬
re quiescerent: ipse in domo infirmoꝵ
in qua iacebat. cepit miserandas uoces
ctus subter fugere gestiret pallens & anxie
tremens uultum suũ delitescendo. hinc in¬
de cõmutare. Territi fr̃s qui aderant. q̃d

Expanded text:
tum violaret. Tunc Anselmus, assumpto tum violaret. Tunc Anselmus, assumpto secum quodam grandaevo fratre et religioso, juvenem languidum in secretiorem locum ducit, utpote modum infirmitatis illius agniturus, et auxilium pro possibilitate laturus. Quid amplius? Caro sanissima reperitur, et admodum mirati sunt. E vestigio quippe omnis illa diabolica vexatio cadit, nec in hujusmodi fatigat ulterius juvenem, quem simplex Anselmi aspectus a tanta clade fecit immunem. 21. Praeterea quidam ex antiquioribus ipsius coenobii fratribus, qui veteri odio plurimum erat infestus Anselmo, nec ullatenus poterat super eum respicere simplici oculo, infirmitate pressus ad extrema perductus est. Cum itaque fratres meridiana hora in lectis ex more quiescerent, ipse in domo infirmorum in qua jacebat, coepit miserandas voces ctus subterfugere gestiret, pallens et anxie tremens vultum suum delitescendo hinc inde commutare. Territi fratres qui aderant, quid
Abbreviated transcription (Latin):
singulis absq mora sine tedio subministra-¬
re. Sicq sanis pater. & infirmis erat ma¬
ter: immo sanis & infirmis pat̾ & mater in
cõmune. Unde quioqͥd secreti apud se qͥ¬
uis illorum habebat: non secus quã dul¬
cissime matri illi reuelare satagebat.
Uerumtam̃ sollers diligentia iuuenũ
hoc precipue exercebat. de quoꝵ numero
quidam in ipso conuentu hoc apud se pro-¬
posuerat: quatinꝰ nulla occasione umquã
suam manũ suis genitalib membris am-¬
moueret. Cui proposito inuidens diabo
uenis nullomͦ ferre ualeret. Sentiebat᷑
etenim caro ipsa tanti ponderis ẽẽ: ac si
quedam plumbi grauissima moles eum¬
ad ima detrahens. in illa sui corporis parte
penderet. Cumq in habitu suo anxie-¬
tatis magnitudinẽ dissimulare non posset.:
requisitus ab anselmo quid haberet. rem
celare non potuit. Ammonitus itaq ut
modũ egͥtudinis ammota manu ꝓbaret.
uerecundatꝰ recusauit: timens ne ꝓposi¬

Expanded text:
singulis absque mora seu taedio subministrasingulis absque mora seu taedio subministrare. Sicque sanis pater, et infirmis erat mater, imo sanis et infirmis pater et mater in commune. Unde et quidquid secreti apud se quivis illorum habebat, non secus quam dulcissimae matri ille revelare satagebat. Verumtamen solers diligentia juvenum hoc praecipue exercebat. 20. De quorum numero quidam in ipso conventu hoc apud se proposuerat, quatenus nulla occasione unquam suam manum suis genitalibus membris admoveret. Cui proposito invidens diabolvenis nullo modo ferre valeret. Sentiebatur etenim caro ipsa tanti ponderis esse, ac si quaedam plumbi gravissima moles ad ima eum detrahens, in illa sui corporis parte penderet. Cumque in habitu suo anxietatis magnitudinem dissimulare non posset, requisitus ab Anselmo quid haberet, rem celare non potuit. Admonitus itaque ut modum aegritudinis admota manu probaret, verecundatus recusavit, timens ne proposi
Abbreviated transcription (Latin):
exhibuit: ut ab omnib loco carissimi patris
diligeretur. Ipse enim mores omniũ & in¬
firmitates equanimit᷑ sufferebat: & unictii¬
q sicut expedire sciebat necessaria suggere¬
bat. Oquot in sua iam infirmitate desꝑa¬
ti: ꝑ piam sollicitudinẽ eius sunt ad pristi-¬
nam sanitatem reuocati. Quod tu heren-¬
ualde decrepite senex. in te ipso ꝑcepisti:
quando grauatus non solum etate. sed &
ualida infirmitate. ita ut nichil tui corpo¬
ris preter linguã haberes in potestate: pen
manus illius pastus. & uino de racemis ꝑ
untam in aliam eius manũ express de ip̃sa
eius manu bibens es refocillatus ac pͥstine
sanitati redonatus. Neq enĩ alium aut ali¬
unde potum sumere poteras: qui tͥ cordi
eẽt ut referebas. Ipse quippe anselmꝰ in
usu habebat. infirmorum domũ freq̃ntare.
singuloꝵ fr̃um infirmitates diligent̃ inue-¬
stigare: & quod infirmitas cuiꝰq expetebat.

Expanded text:
exhibuit, ut ab omnibus loco charissimi Patris exhibuit, ut ab omnibus loco charissimi Patris diligeretur. Ipse enim mores omnium et infirmitates aequanimiter sufferebat; et unicuique sicut expedire sciebat, necessaria suggerebat. O quot in sua jam infirmitate desperati per piam sollicitudinem ejus sunt ad pristinam sanitatem revocati! Quod tu Herewalde, decrepite senex, in teipso percepisti, quando gravatus non solum aetate sed et valida infirmitate, ita ut nihil tui corporis praeter linguam haberes in tua potestate, per manus illius pastus, et vino de racemis per uvam in aliam ejus manum expresso, de ejus ipsa manu bibens es  al., et refocillatus, ac pristinae sanitati redonatus. Neque enim alium aut aliunde potum sumere poteras, qui tibi cordi esset, ut referebas. Ipse quippe Anselmus in usu habebat infirmorum domum frequentare, singulorum fratrum infirmitates diligenter investigare, et quod infirmitas cujusque expetebat,
Abbreviated transcription (Latin):
uari mereretur magnoꝑe cepit rogare.
At ille sicut uir magnȩ sc̃ĩtatis. noli in¬
quit mi fili km̃e quod queris querere:
ram gerens. uelis retrahere. Uere etenim
dico tibi me de multis audisse. multosq
tudisse. qui qm̃ causa suȩ quietis ꝓximo¬
rum utilitati ꝑ pastoralem curam inui-¬
gilare noluerunt: ꝑ desidiam ambulan-¬
tes. semꝑ de malo in penis ꝓfecerunt. Q¬
propt̃. ne tibi quod absit hoc idem contin¬
gat. ꝑ scãm obedientiam precipio. quatiniꝰ
prelationẽ quam nunc habes retineas. nec
seras: & quando fueris ad maiorem uocatus
eam susciꝑe nullatenus abnuas. Scio enim
quod in hac quam tenes non diu manebis:
uerum ad altiorem p̃lationis gradum non
post multũ ꝓueheris. Quib auditis: ue
inquit misero mͥ. In eo quod porto deficio:
& si grauius imponit᷑ onuis. reicere ñ audeo:
Repetit presul edictum: & ut pͥmo iubet
ad monasteriũ reuersus talem se crinctis.

Expanded text:
vari mereretur, magno opere coepit rogare. vari mereretur, magno opere coepit rogare. At ille sicuti vir magnae sanctitatis: Noli, inquit, mi fili charissime, quod quaeris quaerere, ram gerens velis retrahere. Vere etenim dico tibi me de multis audisse, multosque vidisse, qui quoniam causa suae quietis proximorum utilitati per pastoralem curam invigilare noluerunt, per desidiam ambulantes semper de malo in pejus profecerunt. Quapropter ne tibi quod absit hoc idem contingat, per sanctam obedientiam praecipio quatenus praelationem quam nunc habes retineas, nec seras; et si quando fueris ad majorem vocatus, eam suscipere nullatenus abnuas. Scio enim quod in hac quam tenes non diu manebis, verum ad altiorem praelationis gradum non post multum proveheris. Quibus auditis, vae, inquit, misero mihi. In eo quod porto deficio; et si gravius imponitur onus, rejicere non audeo. Repetit praesul edictum, et ut primo jubet ad monasterium reversus talem se cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
ligere de huiꝰmodi disserentẽ. Nimirũ
mollis cera ẽ. & quasi liquens: nec ima-¬
ginem sigilli quoquomͦ recipiens. MNe¬
dius hoꝵ adolescens & iuuenis ẽ ex tene-¬
ritudine atq duricia congrue temꝑatuᷤ.
Si hunc instruxens: ad quȩ uoles informa¬
re. ualebis. Quod ipse animaduertens.
iuuenib maiori sollicitudine inuigilo ꝓ¬
curans cuncta in eis uitiorum germina
extirpare. ut in sc̃arum exercitiis uir¬
tutum postea competenter edocti. spualis
in se transforment imaginẽ uiri. S ed cũ
inter hȩc eum diuersa diuersoꝵ negocia
fatigarent: & nonniumquã illius mentẽ
a sua quiete turbarent: consiliũ suꝑ his a
supradicto uenerandȩ memoriȩ archiep̃o
rotomagensi maurilio postulaturus ro¬
tomagum uenit. Cumq aduentꝰ sui
causam pontifici exponeret ac int̾ uer-¬
ba premissa statꝰ sui in tranquillitatẽ ue-¬
hementissime fleret: ab onere prelationis
quod sibi fatebatur importabile. ut rele¬

Expanded text:
ligere de hujusmodi disserentem: Nimirum ligere de hujusmodi disserentem: Nimirum mollis cera est et quasi liquens, nec imaginem sigilli quoquo modo recipiens. Medius horum adolescens et juvenis est, ex teneritudine atque duritia congrue temperatus. Si hunc instruxeris, ad quae voles informare valebis. Quod ipse animadvertens juvenibus majori sollicitudine invigilo, procurans cuncta in eis vitiorum germina exstirpare, ut in sanctarum exercitiis virtutum postea competenter edocti, spiritalis in se transforment imaginem viri. 18. Sed cum inter haec eum diversa diversorum negotia fatigarent, et nonnunquam illius mentem a sua quiete turbarent, consilium super his a supra dicto venerandae memoriae archiepiscopo Rothomagensi Maurillo postulaturus Rothomagum venit. Cumque sui adventus causam pontifici exponeret, ac inter verba pro amissa status sui tranquillitate vehementissime fleret, ab onere praelationis quod sibi fatebatur importabile, ut rele
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ: ut omnes faceret saluos. Uerum¬
rationem sub exemplo reddebat. Com¬
parabat cere iuuenis etatem: quȩ ad infor¬
mandũ sigillum apte ẽ temperata. Nam
si cera inquit nimis dura uł mollis fuerit:
sigillo impressa eius figuram in se nequa¬
quam ad plenũ recipit. Si uͦ ex utrisq du¬
ricia scilicet atq mollicie discrete habens
sigillo impͥmitur: tunc forma sigilli omino
ꝑspicua & integra redditur. Sic ẽ in etati¬
b hominũ. Uideas hominẽ in tanitate
huius scłi ab infantia. usq ad ꝓfundam se¬
nectutem conuersacũ. sola t̾rena sapientẽ:
& in his penitus obduratũ. Cũ hoc age
de sp̃ualib huic de subtilitate contem¬
plationis diuine loquere. hunc secreta
celestia doce rimari: & ꝑspicies eum.
nec quid uelis quidem posse uidere. Nec
contrario consideres puerum etate & sci¬
entia tenerum. nec bonũ. nec malum
discernere ualentẽ: nec te quidem intel-¬

Expanded text:
factus est, ut omnes salvos faceret . 17. Verumfactus est, ut omnes salvos faceret . 17. Verumrationem, sub exemplo reddebat. Comparabat cerae juvenis aetatem, quae ad informandum sigillum apte est temperata. Nam si cera, inquit, nimis dura vel mollis fuerit, sigillo impressa  al., impresso ejus figuram in se nequaquam ad plenum recipit. Si vero ex utrisque, duritia scilicet atque mollitie, discrete habens sigillo imprimitur, tunc forma sigilli omnino perspicua et integra redditur. Sic est in aetatibus hominum. Videas hominem in vanitate hujus saeculi ab infantia usque ad profundam senectutem conversatum, sola terrena sapientem, et in his penitus obduratum. Cum hoc age de spiritualibus, huic de subtilitate contemplationis divinae loquere, hunc secreta coelestia doce rimari, et perspicies eum nec quid velis quidem posse videre. Nec contrario consideres puerum aetate ac scientia tenerum, nec bonum nec malum discernere valentem, nec te quidem intel
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit. sicq malignas uersutias quib
eum ad pecrandũ illexerat. iusto dĩ iudicio
in se ad cumulũ suȩ dampnationis retor¬
queri ingemuit: & ursarius dm̃ dĩ libera¬
uit eum. Ursarii dĩ bom angłi sunt. Siẽ
enim ursarii ursos. ita angłi malignos de-¬
mones a sua seuitia coercent. & oppͥmunt:
celebratione ipstus sacram̃ti impediebatur.:
eos qui missas familiares debebant. suam
pro anima fr̃is missam dicere faciebat. & ip¬
se missas eorum dũ oportunũ erat ante mis¬
sam sui defuncti alia missa ꝑsoluebat. Itaq
ꝑ singulos dies totius anni aut ipse ꝓ illo
missam celebrauit: aut ab alio celebratam
ones fieri petiit: & obtinuit. Hec fr̃s uiden¬
tes & socordiam sui cordis redarguentes. se
miseros & infelices: osbernũ beatũ predicatł
ac felicem: qui talem amorem talem meru-
mo: cupientes in amicitiam eius hereditario
uire succedere osberno. At ille in conuersati¬
one ipsorum dõ gr̃as agens. ominb omĩa

Expanded text:
nus  al., malignas versutias suas quibus eum ad peccandum illexerat, justo Dei judicio in se ad cumulum suae damnationis retorqueri ingemuit. Et ursarius Domini Dei liberavit eum: ursarii Dei, boni angeli sunt. Sicut enim ursarii ursos, ita angeli malignos daemones a sua saevitia coercent et opprimunt, celebratione ipsius sacramenti impediebatur, eos qui missas familiares debebant, suam pro anima fratris missam dicere faciebat; et ipse missas eorum, dum opportunum erat, ante missam sui defuncti alia missa persolvebat. Itaque per singulos dies totius anni aut ipse pro illo missam celebravit, aut ab alio celebratam ones fieri petiit, et obtinuit. Haec fratres videntes et socordiam sui cordis redarguentes, se miseros ac infelices, Osbernum beatum praedicant ac felicem, qui talem amorem, talem meruitmo, cupientes in amicitiam ejus haereditario jure succedere Osberno. At ille in conversione ipsorum Deo gratias agens, omnibus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quando eum dõ obtulerunt. deleta inuenit :
et peocata quȩ postmodũ in monasterio de¬
gens ante suam ꝓfessionẽ fecerat. in ipsa
ꝓfessione deleta inuenit: peccata etiã quȩ
post ꝓfessionem ante obitum suũ egerat.
ꝑ ueram confessionẽ & penitentiã deleta

Expanded text:
quando eum Deo obtuderunt, deleta invenit. quando eum Deo obtuderunt, deleta invenit. Et peccata, quae postmodum in monasterio degens ante suam professionem fecerat, in ipsa professione deleta invenit. Peccata etiam quae post professionem ante obitum suum egerat, per veram c
Abbreviated transcription (Latin):
languore. aut ex nimia sanguinis minu-¬
tione fuerit ex animatus redeunti. Ad quẽ
pater. Quid ẽ fili: Quomͦ es: Cui ille
hȩc uerba respondit. Ille antiquus ser-¬
pens ter insurrexit in me. & ter cecidit
in semetipsum: & ursarius dñi dĩ libe¬
rauit me. Quo dicto anselmus oculos
a somno leuauit: & osbernus non compa¬
rruit. En obedientiam mortuus tuuio ex¬
hibebat: quã uiuens uiuenti exhibere
uoluerit. qualit̾ hȩc obedientis uerba
defuncti. ipse anselmus fuerit int̾preta¬
tus. breui accommodet aures. Ter m¬
quit antiquus serpens insurrexit in eũ:
quia de peocatis quȩ post baptismũ pͥus-¬
abolus accusauit: de peccatis etiam quȩ
post oblationem parentũ ante suã ꝓfessio-¬
nem. fecerat illũ accus auit. de peccatis ni¬
chilominus quȩ post ꝓfessionem ante obi-¬
tum suũ egerat illum accusauit. Sed ter
cecidit in semet ipsũ: quia peccata quȩ in
scło constitutꝰ ammiserat. ꝑfidem parentum

Expanded text:
languore, aut ex nimia sanguinis munilanguore, aut ex nimia sanguinis munitione fuerit exanimatus, ad se redeunti. Ad quem pater: Quid est, fili? Quomodo es? Cui ille haec verba respondit: Ille antiquus serpens ter insurrexit in me, et ter cecidit in semetipsum, et ursarius Domini Dei liberavit me. Quo dicto Anselmus oculos a somno levavit, et Osbernus non comparuit. En obedientiam mortuus vivo exhibebat, quam vivens viventi exhibere voluerit qualiter haec obedientis verba defuncti, ipse Anselmus fuerit interpretatus, brevi accommodet aures. Ter, inquit, antiquus serpens insurrexit in eum, quia de peccatis quae post baptismum priusabolus accusavit; de peccatis etiam quae post oblationem parentum ante suam professionem fecerat, illum accusavit; de peccatis nihilominus, quae post professionem ante obitum suum egerat, illum accusavit. Sed ter cecidit in semetipsum, quia peccata quae in saeculo constitutus admiserat, per fidem parentum,
Abbreviated transcription (Latin):
re: omniũ ministroꝵ suꝑ se ministeria sus¬
ciꝑe: ueri amici morem in omnib gere¬
re. Ipse corpus ipse animã eius studiosis¬
sime refouebat. Appropiqͣnti autẽ ad
exitum familiari precepit alloquio: qua¬
tinus post obitũ suum si possibile foret.
sibi suum eẽ reuelaret. Spopondit & tͣn¬
siit. Corpus defuncti ex more lotum. ue¬
stitum in feretro composicũ: in eccłiam
delatum ẽ. Circumsederunt fr̃s: psal¬
mos ꝓ eius anima decantantes. Anselmꝰ
uero quo liberius pro eo preces funderet:
in secretiorem ȩccłiȩ locum secessit. Qui
cũ inter ipsas lacrimas ex graui cordis
mentis suȩ quasdam reuerendi uultus ꝑso¬
nas candidissimis uestib ornatas. domũ
in qua idẽ osbernus uitam fimerat intro¬
isse: & ad iudicandum circum sedisse. Uerũ
cum iudicii sententiam ignoraret eamq
sollicitus nosse desideraret: ecce osbernꝰ
adest similis homini ad se cum aut ex

Expanded text:
re; omnium ministrorum super se ministeria susre; omnium ministrorum super se ministeria suscipere, veri amici morem in omnibus gerere; ipse corpus, ipse animam ejus studiosissime refovebat. Appropinquanti autem ad exitum familiari praecepit alloquio, quatenus post obitum suum si possibile foret, suum esse sibi revelaret. Spopondit, et transiit. Corpus defuncti ex more lotum, vestitum, in feretro compositum, in ecclesiam delatum est. Circumsederunt fratres psalmos pro ejus anima decantantes; Anselmus vero quo liberius pro eo preces funderet, in secretiorem ecclesiae locum secessit. Qui cum inter ipsas lacrymas ex gravi cordis mentis suae quasdam reverendi vultus personas candidissimis vestibus ornatas, domum in qua idem Osbernus vitam finierat introisse, et ad judicandum circumsedisse. Verum cum judicii sententiam ignoraret, eamque sollicitus nosse desideraret, ecce Osbernus adest similis homini,  al. omit. cum aut ex
Abbreviated transcription (Latin):
tim ei quȩ concesserat puerilia subtrahit:
eumq ad honestam morum maturitatẽ
prouehere satagit. Non frustratur pia
sollicitudo eius: ꝓficiunt in iuuene ac
roborantur monita eras. Ergo ubi de
firmitate boni studiis adolescentis se pos-¬
se confidere animaduertit. mox omnes
pueriles actus in eo resecat: & siquid re-¬
prehensionis eum ammittere comꝑit.ñ
cuncta sustinet: confirmatur in proposi¬
to omnis religionis: feruet in exercitio
discendȩ om̃is sc̃ȩ actionis: suffert pacien-¬
ter alioꝵ contumelias. obprobria. detracti¬
ones: seruans erga omnes affectum sin¬
cerȩ dilectionis. Letatur pat̾ in his ultra
quam dici possit: & diligit filium scõ ca¬
ritatis igne plusquam credi possit. Sed
cũ ipse ut flens referebat eum ad magnũ
ȩccłiȩ fructum ꝓficere sꝑaret. ecce graui
oiporis infirmitate preripitur: lectoq
licis iuuenis amicũ lecto iacentis die no¬
ctuq assidere. eybum & potum ministra¬

Expanded text:
tim ei quae concesserat puerilia, subtrahit; tim ei quae concesserat puerilia, subtrahit; eumque ad honestam morum maturitatem provehere satagit. Non frustratur pia sollicitudo ejus, proficiunt in juvene ac roborantur sacra monita ejus. Ergo ubi de firmitate boni studii adolescentis se posse confidere animadvertit, mox omnes pueriles actus in eo resecat, et si quid reprehensionis eum admittere comperit, cuncta sustinet, confirmatur in proposito omnis religionis, fervet in exercitio discendae omnis sanctae actionis, suffert patienter aliorum contumelias, opprobria, detractiones, servans erga omnes affectum sincerae dilectionis. Laetatur pater in his, ultra quam dici possit, et diligit filium sancto charitatis igne, plusquam credi possit. 14. Sed cum ipse ut flens referebat eum ad magnum Ecclesiae fructum proficere speraret, ecce gravi corporis infirmitate praeripitur, lectoquelicis juvenis amicum, lecto jacentis die noctuque assidere, cibum et potum ministra
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtate adolescentulus. ipsius erat monaste¬
rii monachus. ingenio quidem sagax. et
artificiosis ad diuersa oꝑa manibi polleis.
bonam in se bone spei materiam prefere¬
bat: sed mores qui in eo erant ualde ꝑuer¬
si ista multũ decolorabant: as insuꝑ odiũ
quod omĩno more canino contra anselmũ
exercebat. Quod odium qͣntum ad se an¬
selmus non magnipendens. sed tamen mo
magnoꝑe cupiens. cepit quadam scã cal¬
liditate puerum piis blandimentis deli-¬
nire. puerilia facta eius benigne colera¬
re: multa illi quȩ sine ordinis detrimento
tolerare poterant concedere. in quib & ȩ
tas eius delectaret᷑. & effrenis ammus in
mansuetudinem curuaretur. Gaudet
puer in talib. & sensim a sua feritate ipsiꝰ
demittitur animus. Incipit anselmũ dili¬
gere: eius monita susciꝑe. mores suos cõ¬
ponere. Quod ille intuens preceteris eũ
dis hortatur & nistruit. De hinc paula¬

Expanded text:
aetate adolescentulus, ipsius erat monasteaetate adolescentulus, ipsius erat monasterii monachus: ingenio quidem sagax, et artificiosis ad diversa opera pollens manibus, bonam in se bonae spei materiam praeferebat. Sed mores qui in eo valde perversi erant, ista multum decolorabant, et insuper odium quod omnino more canino contra Anselmum exercebat. Quod odium quantum ad se Anselmus non magni pendens; sed tamen mormagnopere cupiens, coepit quadam sancta calliditate puerum piis blandimentis delinire, puerilia facta ejus benigne tolerare, multa nisi quae sine ordinis detrimento tolerari poterant concedere, in quibus et aetas ejus delectaretur, et effrenis animus in mansuetudinem curvaretur. Gaudet puer in talibus, et sensim a sua feritate  al., veritate ipsius demittitur animus. Incipit Anselmum diligere, ejus monita suscipere, mores suos componere. Quod ille intuens, prae caeteris eum dis hortatur et instruit. Dehinc paula
Abbreviated transcription (Latin):
emuli eius uidentes. & uidendo inuidentes
illum preponi: quem iuxta conuersionis or¬
dinẽ iudicabant sibi debere supponi. Icaq
turbati & alios turbantes. scandala mouenł.
dissentiones pariunt: sectas nutriunt. odia
fouent. At ipse cum his qui oderant pacem
erat pacificus: & detractionib eorum red¬
debat officia frat̾nȩ caritatis: malens uince¬
re maliciam in bono. quã amalicia eorum
uinei in malo. Quod miserante dõ factam
ẽ. Si quide illi animaduertentes eũ omni-¬
modis purȩ ac simplicit᷑ in cunctis acti¬
onib suis incedere. neq quod iure blas-¬
phemari posset in illo residere: mala uo-¬
luntate in bonam mutata. dicta eits et
facta in bono emulari ceꝑe. Uerum ut
clareat quo pacto id ꝓuenerit: unum ex
ipsis exempli gr̃a ponam: quatinꝰ agnito
quo dolo anselmi. a sua prauitate sit mu¬
tatus. qualiter & alii ꝑ eum correcti sint
ꝑpendatur. Osbernus quidam nomine.

Expanded text:
aemuli ejus, videntes et videndo invidentes aemuli ejus, videntes et videndo invidentes illum praeponi. quem juxta conversionis ordinem judicabant sibi debere postponi. Itaque turbati, aliosque turbantes, scandala movent, dissensiones pariunt, sectas nutriunt, odia fovent: at ipse cum his qui oderunt pacem, erat pacificus , et detractionibus eorum reddebat officia fraternae charitatis, malens vincere malitiam in bono, quam a malitia eorum vinci in malo . Quod, miserante Deo, factum est, siquidem illi animadvertentes eum omnimodis pure ac simpliciter in cunctis actionibus suis incedere, neque quod jure blasphemari posset in illo residere, mala voluntate in bonam mutata; dicta ejus et facta in bono aemulari coepere. Verum ut clareat quo pacto id provenerit, unum ex ipsis exempli gratia ponam, quatenus agnito quo dolo Anselmi a sua pravitate sit mutatus, qualiter et alii per eum correcti sint, perpendatur. 13. Osbernus quidam nomine,
Abbreviated transcription (Latin):
suum sine cybo non posse subsistere. Nora
qua sollicitudine. quo timore. qua spe. quo
amore dm̃ & scõs eius interpellauerit. nec
ne interpellandos docuerit. satis ẽ & me
tacente uidere. Sit modo qui eis pie inten¬
dat: & spero quia cordis eius affectũ suũq
ꝓfectum in illis ꝑ illas gaudens ꝑcipiet.
Quid de uigiliis: Totus dies in dandis
consiliis sepissime non sufficiebat: ad deba-¬
tur ad hoc pars maxima noctis. Propte¬
rea libros qui ante id temporis nimis cor¬
rupti ubiq terrarum erant. nocte corrige¬
bat. scĩs medicationib insistebat. ẽx contem¬
platione suminȩ beatitudinis. & desiderio
uitȩ ꝑhennis. immensus lacrimarum un¬
bres effundebat: huiꝰ uitȩ miserias suaq
studiis uita eius ornabatur. Qualit̾ autẽ
erga subditos se habebat: det ds ad emu¬
lationem prelatorum posse quid uł modi¬
cum dici. Cum pͥmum gͦ prior factus fai¬
isset. quidam fr̃s iꝑsius cenobii facti sunt

Expanded text:
suum sine cibo non posse subsistere  al.,suum sine cibo non posse subsistere  al.,qua sollicitudine, quo timore, qua spe, quo amore Deum et sanctos ejus interpellaverit, nec non interpellandos docuerit, satis est et me tacente videre: sit modo qui eis pie intendat, et spero quia cordis ejus affectum, suumque profectum in illis et per illas gaudens percipiet. Quid de vigiliis? Totus dies in dandis consiliis saepissime non sufficiebat, addebatur ab hoc pars maxima noctis. Praeterea libros, qui ante id temporis nimis corrupti ubique terrarum erant, nocte corrigebat, sanctis meditationibus insistebat, ex contemplatione summae beatitudinis et desiderio vitae perennis immensos lacrymarum imbres effundebat. Hujus vitae miserias, suaqustudiis vita ejus ornabatur. 12. Qualiter autem erga subditos se habebat, det Deus ad aemulationem praelatorum posse quid vel modicum dici. Cum primum igitur prior factus fuisset, quidam fratres ipsius coenobii facti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
re cerneres: ut pectori eius sp̃m consilii
presidere non ambigeres. Quam ꝓmp¬
tus uero atq assiduus in scĩs exhortatio¬
nib fuerit: suꝑuacuum ẽ dicere: cum il¬
lum semꝑ in ipsis infatigabilem om̃s fer¬
me audientes constet fatigasse: quodq di-
sine mendacio posse dici de illo. In his le¬
ue ẽ lectorem aduertere: eum de mensa
dñ non sine quodam presagio ꝑ uisum
iam olim nitido refectum pane fuisse.
De corporalib eius exercitiis. ieuiniis
dico. de oratiõibꝰ atq uigiliis melius estimo
silere quam loqui. Quid namq de illius
ieninio dicerem. cũ ab initio pͥoratus sui
tanta corpus suum inedia macerauerit:
ut non solum omnis illecebra gule penitꝰ
in eo post modũ extincta sit. sed nec famem
siue delectationẽ comedendi ꝓ qua uis ab¬
stinentia ut pote dicere consueuerat aliqͣn¬
do pateretur: Comedebat tamen ut alii
homines sed omnino parce: sciens corpus

Expanded text:
e cerneres, ut pectori ejus spiritum consilii e cerneres, ut pectori ejus spiritum consilii praesidere non ambigeres. Quam promptus vero atque assiduus in sanctis exhortationibus fuerit, supervacuum est dicere, cum illum semper in ipsis infatigabilem omnes ferme audientes constet fatigasse; quodque dicfirmemus sine mendacio posse dici de illo. In his leve est lectorem advertere, eum de mensa Domini, non sine quodam praesagio, per visum jam olim nitido refectum pane fuisse. 11. De corporalibus ejus exercitiis, jejuniis dico, orationibus atque vigiliis, melius aestimo silere quam loqui. Quid namque de illius jejunio dicerem, cum ab initio prioratus sui tanta corpus suum inedia maceraverit, ut non solum omnis illecebra gulae penitus in eo postmodum exstincta sit, sed nec famem sive delectationem comedendi pro quavi abstinentia, ut dicere consueverat, aliquando pateretur. Comedebat tamen ut alii homines, sed omnino parce, sciens corpus
Abbreviated transcription (Latin):
paratu matutinaꝵ altare & alia loea
eccłiȩ circumeuntes. luminaria accen-¬
dentes.& ad ultimũ unum eoꝵ sump¬
ta in manib corda pro excitandis frĩb
scilła pulsantẽ. Id cuiꝰ sonitum conuentu
fratrum de lectis surgente: miratus ẽ de
re quȩ acciderat. Concepit gͦ apud se do
leuissimũ ẽẽ propħis in sp̃u uentura mon¬
strare: cum sibi concesserit quȩ fiebant ꝑ tot
obstacula corporeis oculis posse uidere.
Hinc ꝑspicatiori interius sapientiȩ luce
ꝑfusuis. mores omĩs sexus & ętatis ita dis¬
cretionis ratione monstrande penetratut:
ut eum palam inde tractantẽ aduerteres
cuiq sui cordis archana reuelare. Ori¬
gines insuꝑ. & ipsa ut ita dicam semina
atq radices. nec ne ꝓcessus omniũ uircu¬
tũ ac uitioꝵ detegebat: & quemadmodũ¬
uł hȩ adipisci uł hȩc deuitari atq deuin¬
ci possent luce clarius edocebat. Tantam
autẽ omnis boni consilii uim in eo elucer¬

Expanded text:
paratu matutinarum altare et alia loca paratu matutinarum altare et alia loca ecclesiae cicumeuntes, luminaria accendentes, et ad ultimum unum eorum sumpta in manibus chorda pro excitandis fratribus scillam pulsantem, ad cujus sonitum conventu fratrum de lectis surgente, miratus est de re quae acciderat. Concepit ergo apud se Deo levissimum esse, prophetis in spiritu ventura monstrare, cum sibi concesserit quae fiebant per tot obstacula corporeis oculis posse videre. 10. Hinc perspicaciori interius sapientiae luce perfusus, mores omnis sexus et aetatis ita discretionis ratione monstrante penetravit, ut eum palam inde tractantem, adverteres cuique sui cordis arcana revelare. Origines insuper et ipsa, ut ita dicam, semina atque radices, nec non processus omnium virtutum ac vitiorum detegebat, et quemadmodu haec adipisci, vel haec devitari aut devinci possent luce clarius edocebat. Tantam autem omnis boni consilii vim in eo elucer
Abbreviated transcription (Latin):
onis culm̃ ascenderit. ut obscurissimas et
tionib quȩ dicebat. rata et catholica ẽẽ
ꝓbaret. Diunis namq scripturis tan¬
tam fidem habebat. ut in dissolubili fir¬
mitate cordis crederet. nichil in eis ẽẽ
quod solide ueritatis tramitẽ ullomodo
exiret. Quapropt᷑ summo studio ani¬
mũ ad hoc intenderat.: quatinꝰ iuxta fidem
suam mentis ratione mereret᷑ ꝑcipere:
quȩ in ipsis sensit. multa caligine tecta
latere. Contigit gͦ quadam nocte. ut
ipse in huiꝰmodi mente detentus. ante no¬
elunas uigillas uigilans in lecto iacers.
et meditando secum rimari conaretur:
quonam modo ꝓpħe preterita simul et
futura quasi presentia olim agnouernł:
& indubitant᷑ ea dicto uł scripto pro¬
tulerint. Et eoce cũ in his totus eẽt.¬
& ea intelligere magnoꝑe desideraret:
defixis oculoꝵ suoꝵ radiis. uidit ꝑ me-¬
dias macerias oratorii ac dormitorii mo¬
nachos. quorum hoc officium erat ꝓ ap¬

Expanded text:
ae culinen ascenderit, ut obscurissimas, etae culinen ascenderit, ut obscurissimas, ettionibus quae dicebat rata et catholica esse probaret. Divinis namque Scripturis tantam fidem adhibebat ut indissolubili firmitate cordis crederet nihil in eis esse, quod solidae veritatis tramitem ullo modo exiret. Quapropter summo studio animum ad hoc intenderat, quatenus juxta fidem suam mentis ratione mereretur percipere, quae in ipsis sensit multa caligine tecta latere. Contigit ergo quadam nocte ut ipse in hujusmodi mente detentus, ante nocturnas vigilias vigilans in lecto jaceret, et meditando secum rimari conaretur quonam modo prophetae praeterita simul et futura, quasi praesentia, olim agnoverint, et indubitanter ea dicto vel scripto protulerint. Et ecce cum in his totus esset, et ea intelligere magnopere desideraret, defixis oculorum suorum radiis, vidit per medias maceries oratorii ac dormitorii monachos, quorum hoc officium erat, pro ap
Abbreviated transcription (Latin):
pore cenobiũ ipsũ dñs abbas herluinꝰ
nomine. iur grandeuus & magna ꝓbi-¬
tate conspicuus. Qui pͥmꝰ ipsius loci
abb̃: monasteriũ ipsum a fundamento
de suo patͥmonio fecerat. Sepe dictus
autẽ lanfrancus gradũ prioris obtinebat.
Anselmus uͦ nouus monachus factus.
studiose uitã alioꝵ religiosius uiuentiũ
emulabat᷑: immo ipse sic religioni ꝑ om-¬
nia seruiebat. ut quisqͥs religiose in tota
ipsa congregatione uiuere uolebat. in
enuis tuta satis inueniret quod imitaret᷑:
& ita ꝑ tͥennium de die in diem semꝑ in
melius ꝓficiens: magnꝰ & honorandus ha¬
bebatur. Uen̾abili autẽ lanfranco in ca¬
dom̃sis cenobii regimen assumpto. ipse
pͥoris officio functus ẽ: sicq dõ seruendi
ampliori libertate potituᷤᷤ. totũ se totum
tempus suũ in illius obsequio expende¬
tione sua funditus cepit amouere. Factũ¬
q ẽ ut soli dõ celestibq disciplinis iugi¬

Expanded text:
pore coenobium ipsum dominus abbas Herluinus pore coenobium ipsum dominus abbas Herluinus nomine, vir grandaevus, et magna probitate conspicuus, qui primus ipsius loci abbas monasterium ipsum a fundamentis de suo patrimonio fecerat. Saepe dictus autem Lanfrancus gradum prioris obtinebat. Anselmus vero novus monachus factus, studiose vitam aliorum religiosius viventium aemulabatur. Imo ipse sic religioni per omnia serviebat, ut quisquis religiose in tota ipsa congregatione vivere volebat, in ejus vita satis inveniret quod imitaretur, et ita per triennium de die in diem semper in melius proficiens, magnus et honorandus habebatur. 9. Venerabili autem Lanfranco in Cadomensis coenobii regimen assumpto, ipse prioris officio functus est, sicque Deo serviendi ampliore libertate potitus, totum se, totum tempus suum in illius obsequia expendetione sua, funditus coepit amovere. Factumque est ut soli Deo, coelestibusque disciplinis jugi
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. Aut enĩ inquit monachus fieri
ministrare si consulitis cupio. Iam enĩ
pat̃ eius obierat: & tota hereditas ad il¬
lum respiciebat. In his in quam łͥbus uo¬
luntatẽ meã dñe lanfrance fluctuare
sciatis: s precor ut me in horum potissimo
stabiliatis. Differt lanfrancus sententiã
ferre: suadecq negocium aduenerabilis
gis referre. Acquiescit anselmus consilio:
et comitatus lanfranco pontificẽ petit. Tan¬
ta aũ uis deuotionis pectus anselmi tunc
possidebat: tantũq ueri consilii lanfranco
inesse credebat: ut cũ rotomagum peten-¬
tes ꝑ magnã quȩ suꝑ beccum ẽ siluam ꝑ-¬
gerent. si lanfrancus ei diceret in hac silua
mane. et nedum uixeris hinc exeas caue:
ꝓculdubio ut fatebatur imꝑata seruaret.
Peruenientes gͦ ad ep̃m aduentus sui
causas ei exponunt: quid inde sentiat
querunt. Nec mora monachicꝰ ordo p̃
ceteris laudatur: eiusq ꝓpositũ om̃ib
suȩ uicesimo septimo. Regebat eo tem¬

Expanded text:
posuit. Aut enim, inquit, monachus fieri posuit. Aut enim, inquit, monachus fieri ministrare, si consulitis, cupio. Jam enim pater ejus obierat, et tota haereditas ad illum respiciebat. In his, inquam, tribus voluntatem meam, domine Lanfrance, fluctuare sciatis, sed precor ut me in horum potissimo stabilitatis. Differt Lanfrancus sententiam ferre, suadetque negotium ad venerabilis gis referre. Acquiescit Anselmus consilio, et comitatus Lanfranco pontificem petit. Tanta autem vis devotionis pectus Anselmi tunc possidebat, tantumque veri consilii Lanfranco inesse credebat, ut cum Rothomagum petentes, per magnam quae super Beccum est silvam pergerent, si Lanfrancus ei diceret, in hac silva mane, et ne dum vixeris hinc exeas cave, procul dubio ut fatebatur imperata servaret. Pervenientes ergo ad episcopum adventus sui causas ei exponunt, quid inde sentiat quaerunt. Nec mora, monachicus ordo prae caeteris laudatur, ejusque propositum omnibus suae vicesimo septimo. Regebat eo tem