comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã gothos appellare consuert. he itaq septẽ gn̾a¬
tiones quas de stirpe iaphet uenire cõmemoraui:
ad aqͥlonis partẽ habitant. filii gomer: ascana. theu
criphath. & togorma. Ascanath greci. reginos uocat.
Raphath. paflagonas. Togorma: frigas. filii aut̃¬
laban: elisa. & charsis & cethim. & dodanim. Abhis
diuisȩ sũt insule nationũ int̾ris sius. uir scł̾m
linguã suã &e cognationẽ & gentẽ. De ionib .i. de
grecis nascunt᷑ helisei qͥ uocant᷑ eolides. unde & qͥn¬
tarsus appellat᷑: paulo apło głosa. Eȩchĩ. cicũ. aquib
usq hodiȩ urbs cipͥciciũ nominat᷑. Doclanĩ: rodii.
antiqͥtatib libros. & sisinnũ ĩ capitonis. & grecũ
om̃s pene insulas. &e tociꝰ orbis littora t̾raq mari
uicinas. grecis accolis occupatas. qͥ ut supͣ diximꝰ
abamano &e tauro montib om̃a maritima loca usq
adoceanũ possedẽ britannicũ. filii aut̃ cham:
chus &e mesrum. & futh. &e chanaan. Chus. hodieq

Expanded text:
unt. Hae itaque septem gentes, quas de Japheth venire stirpe memoravi, aquilonis partem inhabitant. Filii Gomer, Aschenez, et Riphath, et Thogarma. Aschenez Graeci Reginos vocant: Riphath, Paphlagones, Thogarma, Phrygas. Filii Javan, Elisa, et Tharsis, Cethim et Dodanim. Ab his divisae sunt insulae nationum in terris suis. Vir secundum linguam sGraecis nascuntur Elisaei, qui et Aeolides. Unde Tarsis appelatur, Paulo apostolo gloriosa. Cethim Cethi a quibus usque hodie urbs Cyptotium nominatur. Dodanim antiquitatibus libros, et Smirnii Capitonis, et Graecum nes pene insulas, et totius orbis littora, terrasque mari vicinas Graecis accolis occupatas, qui ut supra diximus ab Amano et Tauro montibus omnia maritima loca usque ad Oceanum possedere Britannicum. Filii Cham, Chus et Mesraim, Phut et Chanaan . Chus hodieque
Abbreviated transcription (Latin):
niniue &e plateas eiꝰ. & mesraim geniuit ludĩ. & anamĩ.
egͥsũ sũt philistihĩ. & capturim. exceptis laabim. ex
qͥb libies p̃tera nontinati sut̃. qͥ pͥus futhei uocalint᷑.
& cellum. qͥ deinceps. philistihĩ appellati sũt quos
nos corrupte palestinos dicimꝰ. Cȩtere sex gentes ig¬
note sut nobis. qr bello ethiopico sub u̾sẽ usq ad
obluuonẽ p̃t̾itorũ nominũ ꝑuen̾e. Posseder̃t autẽ

Expanded text:
uit Ludim, et Anamim, egressi sunt Philistiim et Capturim. Exceptis Labaim; a quibus Libyes postea vocati sunt, qui prius Phuthaei vocabantur; et Chasluim, qui deinceps Philistiim appellati sunt, quos nos corrupte Palaestinos dicimus; caeterae sex gentes ignotae nobis sunt, quia bello Aethiopico subversae, atque ad oblivionem praeteritorum nominum pervenerunt. Possederunt autem
Abbreviated transcription (Latin):
te fluiuo partẽ asiȩ usq ad oceanũ idicũ tenẽt. Est
aut̃ elam aqͦ elanute pͥncipes ꝑsidis. De assur iam
dictũ ẽ qđ niniuen urbẽ condiderit. Arfaxat: aquo
chaldei. Ludi: aqͦ lidia. Aram: aquo siri. quorũ metro¬
polis ẽ damascus. filii arã: us. & ul. & gether. & mes
traconitidis. & damasci cõditor. & int̾ palestinã & coelẽ¬
ihebreo scribit᷑. t̾rã us. regionẽ anxitidẽ quasi usitidẽ
tnͣstulert. ui. aqͦ armeni. Gecher. aqͦ a carnã. siue carii.
Arfaxat geñ sela. sela geñ heber. heber geñ phalech.¬
qͦ hebrei: Iectan geñ elmodat. & salech. & asarmoth.
iare. & adurã. & uzal. & decla. & eba. & abimahel. saba.

Expanded text:
te fluvio partem Asiae usque ad Indicum oceanum tenent. Est te fluvio partem Asiae usque ad Indicum oceanum tenent. Est autem Aelam, a quo Aelamitae, principium Persidis. De Assur ante jam dictum est, quod Ninum urbem condiderit. Arphaxad, a quo Chaldaei. Ludim, a quo Lydia. Aram, a quo Syri, quorum metropolis est Damascus. Filii Aram, Us et Hul, et Gether et Mes. Us, Trachonitidis et Damasci conditor, inter Palaestinam et Coelein Hebraeo scribitur, terra Us, regionem Ausitidem, quasi Usitidem, transtulerunt. Ul, a quo Armenii: Gether, a quo Acarnanii, sive Carii. Arphaxad genuit Sela, et Sela genuit Heber. Ex Heber naqui Iectan genuit Helmodad et Saleph et Asarmoth Iare et Aduram et Uzal Decla et Ebal et Abimahel Saba
Abbreviated transcription (Latin):
& aradiũ. saniarithẽ. & amatheũ. De chanaan pͥmus
natꝰ ẽ sidon: a quo urbs infenicȩ sidon uocatur.
De maracheo qͥ archas condidit oppidũ. contͣ tripolĩ.
loco nom̃ pͥstinũ reseruauit. Aradii sunt. qui aradũ
insulã possedert̃ angusto aphenicis littore separatũ.
Samariȩ emissa nobilis siriȩ coeles ciuitas. demath.
usq ad nr̃m tempꝰ tam assiriis quã hebreis. ita ut
apud ueteres dicta fuerat: appellat᷑. Hanc macedones
qͥ p̃t̾ alexandrũ inoriente regnart̃: epiphaniã uoca¬
uert̃. Noniuilli antiochiã ita appellatã putãt. Alii
licet ñ uere opinionẽ suã quasi ueri simili uocabu¬
lo consolantes. emmaus pͥmã abantiochia mansionẽ.
edessã ꝑgentib appellari putant. Et eandẽ eẽ. quȩ
apul ueteres dicta sit emath. & fuit t̃minus chana¬
neorũ a sidone donec uenias ingerara. usq ad garã.
ꝑgentib sodomã & gomorrã. & adamã ⁊ soboim.
usq lesã: qr cęt̾e ciuitates sidon uidelicet & gerara.¬

Expanded text:
araeum et Hamathaeum . De Chanaan primus natus est Sidon, a quo urbs in Phoenice Sidon vocatur. Dein Arachaeus, qui Archas, condidit oppidum contra Tripolim modo loco pristinum reservavit. Aradii sunt qui Aradum insulam possederunt, angusto freto a Phoenicis littore separatam. Samaraei quibus Edessa nobilis Coelesyriae civitas, Emath usque ad nostrum tempus, tam a Syriis quam ab Hebraeis, ita ut apud veteres dicta fuerat, appellatur. Hanc Macedones, qui post Alexandrum in Oriente regnarunt, Epiphaniam nuncupaverunt. Nonnulli Antiochiam ita appellatam putant. Alii licet non vere, tamen opinionem suam quasi verisimili vocabulo consolantes, Emath primam ab Antiochia mansionem Edessam pergentibus appellari putant; et eamdem esse quae apud veteres dicta sit Emath. Et fuit terminus Chananaeorum, a Sidone donec venias in Gerara usque ad Gazam pergentibus Sidoniam et Gomorrham, et Adamam, et Seboim usque Lesa. Quia caeterae civitates, Sidon videlicet et Gerara,
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m trib & scd̃m gentes. & sccłm linguas suas. nisi
qr ꝑ recapitulationẽ pꝰea cõmemorat qđ pͥus erat:
s obscuritatẽ facit qđ eo gen̾e loquutionis contex̃
ista quasi narratio de his quȩ pꝰea facta sunt con¬
sequatur. Cumq ꝓficiscerent᷑ de oriente. in ue¬
nerunt campũ in t̾ra sennaar. & in eo habitauert̃.

Expanded text:
nisi quia per recapitulationem postea commemorat quod prius erat? sed obscuritatem facit, quod eo genere locutionis contexit ista, quasi narratio de his quae postea facta sunt consequatur. Cumque proficiscerentur de Oriente, invenerunt campum in terra Sennaar, et habitaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
lon. & aradi. & arachath. & calanine. int̾ra senraar.
De t̾ra illa eg̾ssus ẽ assur. Primꝰ pꝰdiluuiũ int̾ homi¬
nes nemroth. filiꝰ chus noua imꝑii cupiditate tirami¬
dẽ arripuit: regnauitq inbabilonia. quȩ abeo quod
ibidẽ confuse sut lingue babel appellata ẽ .i. confusio.
Quiq peo qđ ultͣ naturã suã. cęli alta penatrart con¬
tendit. ñ incongrue diabolo comparat᷑ qͥ dix̃. ascendã¬

Expanded text:
rach et Achad, et Chalanne in terra Sennaar. De terra illa egressus est Assur. Primus post diluvium inter homines Nemrod filius Chus nova imperii cupiditate tyrannidem arripuit, regnavitque in Babylonia, quae ab eo quod ibidem confusae sunt linguae, Babel appellata est, quod interprquique pro eo quod ultra naturam suam coeli alta penetrare contendit, non incongrue diabolo comparatur, qui, c
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ significata ẽ: &e anniutiant bene ꝓferendo.
& male agendo exhonorant. De talib gͦ dictũ est.
a fructib eorũ cognoscetis eos. Idõ &e cam ĩ filio
pretat᷑ motꝰ eorũ. Qđ quid aliud ẽ quã opꝰ eorũ:
Itẽ qđ cam peccante posteritas eiꝰ dãnat᷑: significat
crucifixit. etiã infiliis posteris. pęnã dannatiois
suȩ tͣnsmisit. Dixerũt enĩ sanguis eiꝰ suꝑnos. &
suꝑ filios nr̃os. Et facti sũt om̃s dies nõe ñgenti

Expanded text:
ditate significata est, et annuntiant bene profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus enim scriptum est: A fructibus eorum cognoscetis eos . Ideo et Cham in firpretatur motus eorum. Quod quid est aliud, quam opus eorum? Item quod Cham peccante posteritas ejus damnatur, significat  quae Dominum crucifixit, etiam in filiis poenam damnationis suae transmisit. Dixerunt enim: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Et facti sunt omnes dies Noe nongenti
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ mortiuis ẽ. arã ante conspectũ thare patris siu
int̾ra natiuitatis suȩ in igne chaldeorũ. qđ uideli¬
cet ignẽ nolens adorare. igne consũptus sit.
oquit᷑ aut̃ p̃t̾ea ds̃ ab abrã. Ego sũ qͥ te eduxi
de igne chaldeorũ. Buxert̃ aut̃ abrã & nachor ux¬
ores. Nom̃ uxoris abrã sarai. & nom̃ uxoris nachor
melcha. filia arã patͥs melche. & patͥs iesche. Pater

Expanded text:
r, Mortuus est Aran ante conspectum Thare patris sui, in terra nativitatis suae in igne Chaldaeorum, quod videlicet ignem nolens adorare, igne consumptus sit. Loquitur autem postea Dominus ad Abram: Ego sum qui te eduxi de igne Chaldaeorum. Duxerunt autem Abram et Nachor uxores: nomen uxoris Abram Sarai, et nomen uxoris Nachor Melch
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ & uiuit. erit uob̃ in cibũ: Quasi holera uirẽtia.
Querit᷑ cur esus carniũ pꝰ diluuiũ homini concedit᷑.
&e ñ ante. ꝓpt̾ infecũditatẽ t̾rȩ ut estimat᷑ & homi¬
nis fragitatẽ. Radidit uob̾ om̃a excepto quod
carnẽ cũ sanguine ñ comedetis. Qđ eiecto sangͥne
iubent᷑ carnẽ manducare. ne uita pͥstina quasi
suffocata inconscientia tenȩat᷑ : ẜhabeant tanquã
effusionẽ ꝑconfessionẽ. Sanguinẽ enĩ animar̃

Expanded text:
tur et vivit, erit vobis in cibum, quasi olera virentia. Quaeritur, cur esus carnium post diluvium homini conceditur non ante? Propter infecunditatem terrae, ut aestimatur, et hominis fragilitatem. Tradidi vobis omnia, excepto quod carnem cum sanguine non comedetis. Quod excepto sanguine jubentur carnem manducare, ne vita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tanquam effusionem per confessionem. Sanguinem enim animarum
Abbreviated transcription (Latin):
doginata hereticorũ. qͥ pꝰquã moti sut̃ aboriente
.i.a uͦ lumine recesserunt. & uenert incãpũ sen¬
naar. qͥ int̾p̃tatur excussio dentiũ. statĩ aduersus
dñi impietatis suȩ edificant turrẽ. ac doginatũ suꝑ¬
biã nefario ausu confingut̃. uolentes curiositate ñ
licita ipsius cȩli penitrare. Sic̃ aut̃ illi ꝑ suꝑbiã
ab una lingua in multis diuisi sunt: ita & heretici
abunitate fidei confessione diuisi. int̾ se diũsitate
sensio. rursus int̾cedente dogmatũ discordia diui¬
dat oborta repente confusio. Quos qͥdẽ ipsa tͥnitas
damuat. inꝗͣ offendut̃ ipsa eos disꝑgit dũ dicit.
uenite confundamꝰ linguas eorũ. ĩ uarietate utiq
erroris. siue scismatũ. Descendẽ dĩ ẽ humanos actus
inspicere. uł eorũ sensib ꝓpinquare. Qđ uͦ plurali nu¬
mero dix̃. descendamꝰ. & itm singulari confudit dñsia¬
bũ uniu̾sȩ t̾re: distinctione ꝑsonarũ. scãm tͥnitatẽ & oꝑa¬

Expanded text:
rum. Qui postquam moti sunt, ab Oriente, id est, vero lumine recesserunt; et venerunt in campum Sennaar, qui interpretatur excussio dentium. Statim adversus Deum impietatis suae aedificant turrim, ac dogmatum superbiam nefario ausu confingunt, volentes curiositate non licita ipsius coeli alta penetrare. Sed sicut illi per superbiam ab una lingua in multas divisi sunt, ita et haeretici ab unitate fidei, confessione segregati, inter se diversitate sensio, rursus intercedente dogmatum discordia, dividit oborta repente confusio. Quos quidem ipsa Trinitas damnat in quam offendunt; ipsa eos dispergit dum dicit: Venite, confundamus linguas eorum, in varietate utique erroris sive schismatum. Descendere Dei, est humanus actus inspicere, vel eorum sensibus propinquare. Quod vero plurali numero dixit Descendamus, et iterum singulari. Confudit Dominus labium universae terrae, distinctione personarum sanctam Trinitatem et opera
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd ẽ dicete & de manu hominis fr̃is reqͥrã antmã
hominis : An omẽ hominẽ frẽm onĩis hominis in¬
telligi uoluit. scd̃m cognationẽ exuno ductam:
Alistice aut̃ qđ dant᷑ eis cuncta animalia ĩ escã sig¬
nificat ĩconuocatione gentiũ ad fidẽ ñ eẽ distãtiã.
sic̃ ĩ illo disco petro dr̃ macta & manduca. Qd̃ eiecto

Expanded text:
d dicit, et de manu hominis fratris exquiram animam hominis? an omnem hominem fratrem omnis hominis intelligi voluit secundum cognationem ex uno ductam? Mystice autem quod dantur eis cuncta animalia in escam, significat in convocatione gentium ad fidem non esse distantiam, sicut in illo disco Petro dicitur, Macta et manduca. Arcum meum
Abbreviated transcription (Latin):
te & multiplicamini & replete t̾rã: subdidit. & ter¬
ror ur̃ ac tremor sit suꝑ cuncta animalia terrȩ.
ne timeat᷑. Quia contͣ naturã suꝑbire ẽ: ab ȩqͣli uelle
timeri. Et tam̃ necesse ẽ: ut rectores asubditis time-¬
ant᷑. Qnͣdo ab eis dm̃ minime timeri dep̃hendunt.
ut humana saltẽ formidine metuant: qͥ diuina

Expanded text:
licamini, et implete terram, subditur: Et terror vester ac tremor sit super cuncta animalia terrae . ne timeatur, quia contra naturam superbire est, ab aequali vetimeri, et tamen necesse est ut rectores a subditis timeantur, quando ab eis Deum minime timeri deprehendunt, ut humana saltem formidine peccare metuant, qui divina
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus cõsid̾atio humailitatis. ac qualitatis cõditiõĩs.
Om̃s nãq homines nat᷑a ȩquales sumꝰ. s accessit dispen¬
satorio ordine ut qͥbusdã p̃lati uideam᷑. Si gͥ hoc
eqͣles genuit. s uariante meritorũ ordine alios aliis
dispensatio occulta pꝰ ponit. Ipsa aut̃ diu̾sitas quȩ
accessit exuitio. recte ẽ diuinis uidiciis ordinata:
ut qr om̃is homo it̾ uitȩ equȩ ñ gradit᷑: alt̾ ab alt̾o
regat᷑. Scĩ aut̃ uiri cũ p̃sunt. ñ inse potestatẽ ordi-

Expanded text:
onsideratio, aequalitas conditionis. Omnes namque homines natura aequales sumus; sed accessit dispensatorio ordine ut quibusdam praelati videamur. Si igitur hoc aequales genuit; sed variante meritorum ordine, alios aliis dispensatio occulta postponit. Ipsa autem diversitas quae accessit ex vitio, recte est divinis judiciis ordinata, ut quia omnis homo iter vitae aeque non graditur, alter ab altero regatur. Sancti autem viri cum praesunt, non in se
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ coruus mortuus sit. an aliqͦ mͦ uiu̾e potuerit.
qͥ utiq si fuerit t̾ra uͥ reqͥesceret etiã colũba potuit
ĩuenire pedib sius. Unde conicit᷑ a multis. qđ cada¬
ueri potuerit coruus ĩ sidere. qđ colũba nat᷑alit̃
refugit. Itẽ questio ẽ qͦmͦ colũba ñ inueniret uͥ
residet si iã sic̃ rarrationis ordo contexit᷑. nuda
narrata intelligant᷑. quȩ pͥus facta sũt. aut potiꝰ

Expanded text:
tuus sit an aliquo modo uiuere potuerit. quia, utique, si fuit terra ubi requiesceret, etiam columba requiem potuit inuenire pedibus suis. unde conicitur a multis, quod cadaueri potuit coruus insidere, quod columba naturaliter refugit. Item quaestio est quomodo columba non inuenerit ubi resideret, si iam, sicut narrationis ordo contexitur, nudatnarrata intellegantur quae prius facta sunt, aut potius,
Abbreviated transcription (Latin):
fructu uentris tui ponã suꝑ sedẽ tuã. Nã c&e illud
qđ subiectũ ẽ ipsa cont̾et capud tuũ & tu ĩsidiab̾is
ille aut̃ te uicto resurget. & caput tuũ cont̾et qđ
ẽ mors: sic̃ ⁊ dauid dixerat ex ꝑsona patͥs loquens
ad filiũ. Suꝑ aspidẽ & basiliscũ ãbulab̾ & cõculcab̾
leonẽ & draconẽ. Aspidẽ dix̃ mortẽ. basiliscũ pec

Expanded text:
 sedem tuam . Nam et illud quod subjunctum est: Ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis ille autem te victo resurget, et caput tuum conteret, quod est mors. Sicut et David dixerat ex persona Patris ad Filium: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem
Abbreviated transcription (Latin):
ab ortu carnaliũ desidiorũ sũpsit. inꝑfectũ etatis
exercet & nͥ hoc cicius diuinȩ formidinis manꝰ expͥ-¬
mat. om̃e condite nat᷑ȩ bonũ repente culpa ĩꝑfun-¬
dũ uocat. Nemo gͥ sibi cogitationũ suarũ uictoriã
tribuat. cũ apłs dicat. Neq qͥ plantat ẽ aliqͥd neq

Expanded text:
orum carnalium sumpsit, in profectum aetatis exercet, et nisi hoc citius divinae formidinis manus reprimat, omne conditae naturae bonum, repente culpa in profundum vorat. Nemo igitur sibi cogitationum suarum victoriam tribuat, cum Apostolus dicat: Neque qui plan
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ dũ dr̃ reu̾seq st̃ aque eũtes & redeuntes.
Uidet᷑ uixta litt̾ã qđ om̃s fluiuorũ ac riuoꝵ decur-¬
sus. ꝑ occultas t̾re uenas ad matricẽ abissũ redeant.
uixta illud salomonis. Ad locũ unde exeunt flu¬
mina reu̾tunt᷑ ut it̃m fluant. Neqͥeuitq archa
m̃se septimo: septina .x. die m̃sis. siꝑ montes ar¬
menie. Meminit huiꝰ loci iosephꝰ dicens. hũc aut̃¬
locũ. armenii egressurñ uocant. Ibi enĩ arche
solute reliquias nuc̃ usq ꝓuintiales ostendunt.
huiꝰ uͦ diluuii & archȩ memoriã faciũt om̃s. qͥ histo¬
rias barbaricas conscͥpsert̃. Quorũ unꝰ ẽ berosus cal
cͥca montẽ cordicũ adhuc aliqua pars ẽẽ & quosdã
bitumen exinde tollere. quo maxime homines
adexpiationẽ utunt᷑. Memuiit aut̃ & horum
ieronanꝰ egiptiꝰ qͥ antiqͥtatẽ phenice describit. Sed¬
paris appellat᷑. in qͦ multos fugiẽtes sermo ẽ diliuui
tẽꝑe libatos. & quendã simul in archa deuectũ ĩ monte

Expanded text:
 euntes et redeuutes? videtur quod juxta litteram omnes fluviorum ac rivorum decursus per occultas terrae venas ad matricem abyssum redeant juxta illud Salomonis: Ad locum unde exeunt flumina, revertantur, ut iterum fluant . Requievitque arca mense septimo, septima decima die mensis super montes Armeniae. Meminit hujus loci Josephus histlocum Armeni Egressum vocant. Illic enim arcae solutae reliquias nunc usque provinciales ostendunt. Hujus vero diluvii et arcae memoriam faciunt omnes qui historias barbaricas conscripserunt: quorum unus est Berosus Chalcirca montem Cardicum, et adhuc aliqua pars est, et quosdam bitumen exinde tollere, quo maxime homines ad expiationes utuntur. Meminit autem horum et Hieronymus Aegyptius, qui antiquitatem Phoenicae noscitParis appellatur, in quo multos fugientes sermo est diluvii tempore liberatos, et quemdam simul in arca devectum in montis
Abbreviated transcription (Latin):
xł. fiut̃. suie ille reatꝰ qui ad dies ꝑtinet ex rerũ
ꝓsꝑitate. siue qͥ ad noctes ex rerũ adu̾sitate contra¬
ctus. sacram̃to baptismi cȩlestis abluit᷑. Qd noe
qͥngentorũ erat annorũ cũ ei locutꝰ ẽ dñs ut archã
sibi faceret. & sexcentos agebat annos cũ in eã fuis¬
set ing̾ssus: unde intelligit᷑ ꝑcentũ annos archa
fabricata. qͥd aliud uident᷑ hic centũ anni signi¬
ficare nͥ etates scłi singłas: Unde ista sexta ętas

Expanded text:
 fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est dominus, ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat annos, cum in eam esset ingressus — unde intellegitur per centum annos arca fabricata — quid aliud hic uidentur centum anni significare nisi aetates
Abbreviated transcription (Latin):
nebule imbresq gignũt᷑. Nec attendut̃ om̃iũ ele¬
m̃torũ crassissimã t̾rã ibi eẽ potuisse. An forte ne¬
gant eẽ uerticẽ montis t̾rã: Cur gͥ usq ad illa
cęli spatia t̾ris exaltari licuisse. ⁊qͥaqͥsñ licuisse c̃tendt̃:
c̃isti m̃sores atq pen sores elem̃torũ aquas t̾ris ꝓhibeat
suꝑiores atq leuiores: Quid itaq rationis afferũt.
quare t̾ra grauior & inferior locũ cȩli tnͣqͥllioris
inuaserit. ꝑ uolumina tot annorũ. & aqͣ leuior ac
suꝑior ꝑmissa ñ sit hoc fac̾e uł ad tẽpꝰ exiguum:
Decordatꝰ aut̃ dñs noe cunctorũq animantiũ¬

Expanded text:
nebulae imbresque gignuntur; nec adtendunt omnium elenebulae imbresque gignuntur; nec adtendunt omnium elementorum crassissimam terram ibi esse potuisse. An forte negant esse terram uerticem montis? Quur igitur usque ad illa caeli spatia terris exaltari licuisse, et aquis exaltari non licuisse contendunt, cum isti mens ores et pensores elementorum aquas terris perhibeant superiores adque leuiores? Quid itaque ratiquare terra gravior et inferior locum coeli tranquillioris invaserit per volumina tot annorum, et aqua levior ac superior permissa non sit hoc facere, saltem ad tempus exiguum? Recordatus autem Dominus Noe cunctorumque animantiu
Abbreviated transcription (Latin):
sẽꝑ ĩaridis nec sẽꝑ inhumidis iuu̾e potest. sicut
lutri & uituli marini. & multa auiũ genera
quȩ inaqͥs uictꝰ querũt. s in aridis dormiunt.
humore tantũ. aut ĩ arido uiu̾e potuissent: nͥ forte
extͣ archã ĩ aliqͣ eiꝰ parte loca illis p̃ꝑata eeut. und̾¬
& aqͥs uiu̾e. & ĩarido reqescere potussent. & ĩ clusit
eũ dñs deforis. Hoc enĩ sine dubio diuinũ opus
fuit ne ing̾dłent᷑ aquȩ ꝑaditũ. qđ humana ñ mu¬
merat manus. Nactumq ẽ diluuiũ.xł. diebus¬
quidã hȩc. ñ eẽ gesta. s solas rerũ significandarũ
figuras eẽ contendũt. Primũ opinant᷑ tam magnũ
ñ potuisse. Itẽq aliud tantũ in suꝑiorib fieri dilu¬
uiũ. ut altissimos mõtes qͥndecĩ cubitos aqua cres¬
cendo tnͣscendẽt. ꝓpt̃ olimpi uerticẽ montis. suꝑ
quẽ ꝓhibent᷑ nubes ñ posse concrescere. qđ tam
sublime sit ut ñ ibi sit aer iste crassior ubi uenti

Expanded text:
midis vivere potest, sicut sunt lutri et vituli marini, et multa avium genera, quae in aquis victum requirunt, sed in aridis dormiunt, humore tantum, aut in arido tantum vivere possent, nisi forte extra arcam in aliqua ejus parte loca illis praeparata essent, und aquis vivere, et in aridis requiescere potuissent. Et inclusit nus deforis. Hoc enim sine dubio divinum opus fuit, ne ingrederentur aquae per aditum, quod humana non munierat manus. Factumque est diluvium ququidam non esse haec gesta, sed solas rerum significandarum figuras esse contendunt. Primum opinantur tam magnum non potuisse, itemque aliud tantum in superioribus fieri diluvium, ut altissimos montes quindecim cubitos aqua crescendo transcenderet propter Olympi verticem montis, super quem perhibentur nubes non posse concrescere, quod tam caelum sit, ut non ibi sit aer iste crassior, ubi uenti
Abbreviated transcription (Latin):
ad archã. Itẽ queri solet de immitissimis bestus
ñ solũ quales st̃ mures & stelliones: uerũ etiã qͣles
locuste. scarabei. musce. & pulices utrũ ñ ãplioris nu¬
meri. ĩ archa illa fuerĩt ꝗͣ qd ẽ tdiffinitꝰ cũ hoc
imꝑaret dĩ. Priꝰ ad monendi st̃ qͦs hec mou̾it. sic
accipiendũ eẽ qđ dictũ ẽ quȩ reptant suꝑ t̾ram:
suꝑ natãcia sic̃ multe alites. Dem̃ cũ dr̃ mascłs¬

Expanded text:
ime quaeri solet de minutissimis bestiolis, non solum quales sunt mures et stelliones, uerum etiam quales lucustae, scarabei, muscae denique et pulices, utrum non amplioris numeri in arca illa fuerint, quam qui est definitus, cum hoc imperaret Deus, prius admonendi sunt, quos haec mouent, sic accipiendum esse quod dictum est: Quae repunt super terram, supernatantia, sicut multae alites. Deinde cum dic
Abbreviated transcription (Latin):
num̃o diffinitio eẽ potuisse. aut si misteriũ sacra¬
tissimũ qd agebat᷑. & tante fidei figã etiã facti ue
ritate alit̾ ñ posset impleri nͥ ut omĩa ibi certo nu
possent: ñ fuit ista cura illiꝰ hominis uł illorũ hoĩũ.
s diuina. Nõ enĩ noe capiens ea intromittebat: sed
qđ dictũ ẽ. Intͣbũt ad te. ñ scilicet hominis actu:

Expanded text:
acratissimum quod agebatur, et tantae rei figura etiam veritate facti, aliter non posset impleri, nisi ut omnia ibi certo illo possunt, non fuit ista cura illius hominis, vel illorum hominum, sed divina. Non enim ea Noe capta intromittebat, sed quod dictum est: Intrabunt ad te, non scilicet hominis actu,
Abbreviated transcription (Latin):
one collocauit. Unde oe in eiꝰ stirpe enoch qui
delicatio int̾p̃tat᷑: pͥmꝰ nascit᷑. In electorũ uͦ ꝓge¬
electi u edificatiois sue dedicationẽ in sine tẽꝑis¬
tione nascit᷑. qr sui dedicatione gaudii extreme
&e irad genuit maiuhael. & maiuhael genuit
matusahel. & matusah el genuit lamech. Qͥ accep̃
uxores duas. noñ uni ada. ⁊ nom̃ alt̾i sella. Ge¬
nuitq ada iobael: qͥ fuit pat̾ habitãtiũ ĩtento
rus atq pastoꝵ. & nom̃ fris eiꝰ iubal. ipse fuit
pater canentiũ cithara &e organo. De hoc iosephus
ita refert. Iubal uͦ inqt musicã uoluit. & psalterii
citharã laudauit. & ne dilaberent᷑ ab hominibus
que ab eo inuenta uidebant᷑ aut antequã ueni¬
rent ad cognitionẽ deꝑirent: cũ p̃dixisset adã oĩũ¬

Expanded text:
ione collocavit. In Cain stirpe Enoch, qui dedicatio interpretatur, primus nascitur. In electorum vero progeElecti vero aedificationis suae dedicationem in fine tempotione nascitur, quia sui dedicationem gaudii in extremae et Irad genuit Maviahel et Maviahel genuit Matusahel et Matusahel genuit Lamech qui accepit uxores duas nomen uni Ada et nomen alteri Sella genuitque Ariis atque pastorum: et nomen fratris ejus Jubal: ipse fuit pater canentium cithara et organo. De hoc Josephusita refert: Jubal autem, inquit, musicam coluit, et psalterium citharamque laudavit; et ne dilaberentur ab hominibus, quae ab eo inventa videbantur, aut antequam venirent ad cognitionem deperirent, cum praedixisset Adam
Abbreviated transcription (Latin):
da pari num̃o posuit. mũda uͦ impari. ut haberet
noe unde hostias inmolaret exmũdis. & inde
pluriora mũda quã iminũda. ꝓpt̾ futurũ humani
que nocerent. De uolucrib uixta genꝰ suũ. & de
iunĩtis ingeñẽ suo. & ex om̃i reptili t̾rȩ scđm genꝰ
suũ. & de om̃ib bina ing̾dient᷑ tecũ ut possint
uiu̾e. Queri solet utrũ tanta capacitate archa
describat᷑ eẽ: qd animalia tãta & tot cũ mansi¬
unculis sibi cõuenientib & escis eorũ ferre po¬
tuerit. hanc questionẽ soluit origenes assereis¬

Expanded text:
da pari numero posuit; munda vero impari, ut haberet Noe unde hostias immolaret ex mundis; et inde plura fuerunt munda quam immunda, propter futurum humani quae nocerent. De volucribus juxta genus suum, et de jumentis in genere suo, et ex omni reptili terrae secundum genus suum, bina de omnibus ingredientur tecum, ut possint vivere. Quaeri enim solet utrum tanta capacitate arca describatur esse, quod animalia tanta, et tot cum mansiunculis convenientibus sibi, et escis eorum ferre potuerit. Hanc quaestionem O
Abbreviated transcription (Latin):
sedẽ locatã ut sic̃ honore & sapientia antecedit. ita
feris animatib. Quarta: inansuetis. Qͥnta: hoĩb.
Sic & de ostio qđ in lat̾e arche edificabat᷑: tradunt
qđ ĩ eo loco fuiss& uͥ ĩferiora quȩ dix̃ bicam̃ata.
ĩ fra se hr̃et. ⁊ ꝗͤ dix̃ tͥcam̾ata suꝑia a loco ostii hab̾ent᷑. iĩn

Expanded text:
sedem locatam, ut pote sicut honore et sapientia antecedit, ita ibus, quarta mansuetis, quinta hominibus. Sic et de ostio quod in latere arcae aedificatum est tradunt, quod eo loco fuisset, ubi inferiora quae dixit bicamerata infra se haberet; et quae dixit tricamerata superiora a loco ostii haberen
Abbreviated transcription (Latin):
terȩ intelligẽdũ eẽ locũ scilicet amenissimũ fruc-¬
tuosis nemorib opacatũ. eundẽq magnũ. & mag-¬
paradisi. quãus lẽgissimo int̾iacente spacio. uł
oceani. uł t̾rarũ acunctis regionib quas nẽ huma.¬
nũ genꝰ incolit secretũ. Unde nec aque diliui quȩ

Expanded text:
terae intellegi, locum scilicet amoenissimum, fructuosis nemoribus opacatum eundemque magnum et magparadisi, quamvis longissimo interjacente spatio vel Oceani vel terrarum a cunctis regionibus quas nunc humanum genus incolit secretum. Unde nec aquae diluvii, quae
Abbreviated transcription (Latin):
pologice aut̃ recte offert᷑. cũ recta intẽtione aliqͥd
agit᷑ sed ñ recte diuidit᷑. si ñ hoc qđ pie agitur.
etiã subtilit̾ discernat᷑. Oblata enĩ recte duudere
ẽ quȩlibet bona nr̃a studia sollicitate discernẽdo
peccat. Sepe nãq & qđ bon o studio gerimꝰ. discerñe
caute negligimꝰ. & quo uidicet᷑ fine nescimꝰ &e ñ¬
nũquã hoc fit reatꝰ criminis. qđ puitat᷑ causa uir¬
tutis. Recte gͦ offerimꝰ. cũ bono studio bonũ opꝰ agimꝰ¬
S ñ recte diuidimꝰ: si habere discretionẽ ĩbono ope
pulo iudõrũ maiore natu. Ille in cãpo: iste ĩ calua¬
riȩ loco. Int̾rogat ds̃ cain ñ tanꝗͣ ignarꝰ eũ a quo
discat. s tanꝗͣ uidex reũ quẽ puniat. ubi sit fr̃
eiꝰ. Respondit ille nescire se. neq fr̃ĩs se eẽ custodẽ.
dent. fallax enĩ cam ignoratio uidõrũ ẽ falsa ne¬

Expanded text:
pologice autem recte offertur, cum recta intentione aliquid agitur; sed non recte dividitur, si non hoc quod pie agitur, etiam subtiliter discernatur. Oblata enim recte dividere, est quaelibet bona nostra studia sollicite discernendo pepeccat. Saepe namque et quod bono studio gerimus, dum discernere caute negligimus, quo judicetur sine fine nescimus; et nonnunquam hoc fit reatus criminis, quod putatur causa virtutis. Recte ergo offerimus, cum bono studio bonum opus agimus; sed recte non dividimus, si habere discretionem in bono opepulo Judaeorum majoris natu. Ille in campo, iste in Calvariae loco. Interrogat Deus Cain, non tanquam ignarus eum a quo discat, sed tanquam judex reum, quem puniat, ubi sit frater ejus. Respondit ille nescire se, nec ejus se esse custodem. dent. Fallax enim Cain ignoratio Judaeorum est falsa ne
Abbreviated transcription (Latin):
ut supͣ dictũ ẽ significans dilectionis ardorẽ. iii
magna fortitudinis. ad tenendã societatẽ sp̃ualẽ.
onũa tolerantẽ. Archa trecẽtis cubitis lõga ẽ ut sexies
qͥnqͣginta cõpleant᷑. sic̃ sex ȩtatib onĩe huiꝰ scłi
tẽpus extendit᷑ inqͥb om̃ib xp̃c ñ destitit p̃dicari.
Potest eciã ĩ his trecẽtis cubitis signũ ligni passioĩs
ostẽdi. Ipsiꝰ enĩ litt̾e numerꝰ. crucis demõstrat sig¬
nũ. ꝑ qđ socui xp̃i passionis effecti. ꝑ baptismũ in¬

Expanded text:
ut supra dictum est, significans dilectionis ardorem vi magna fortitudinis ad tenendam societatem spiritualem, omnia tolerantem. Arca trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleatur, sicut sex aetatibus omne hujus saeculi tempus extenditur, in potest quidem et in his trecentis cubitis signum ligni passionis ostendi. Ipsius enim litterae T numerus crucis demonstrat signum, per quod socii Christi passionis effecti per baptismum
Abbreviated transcription (Latin):
uitã significat. ad om̃e opꝰ bonũ paratã. quẽ c̃q
eiũ uert̾is quadratũ. firmit̾ stabit. Qđ bitumine
glutinant᷑ archȩ ligna. intͥnsecꝰ & extͥnsecꝰ. ut in
cõpagine unitatis significet᷑ tolerantia caritatis.
ne scandalis ȩccłiã tẽptãtib. siue abhis qͥ intꝰ st̃¬

Expanded text:
um significat, ad omne bonum opus paratam. Quacunque enim verteris quadratum, firmiter stabit. Bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus, ut in compagine unitatis, significetur tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam tentantibus, sive ab his qui intus
Abbreviated transcription (Latin):
dicti sũt aꝑti ocłi & secutũ ẽ qđ puderet. Hixitq
adã. Mulier quã dedisti sociã mͥ. dedit mͥ de ligno
&e comedi. Suꝑbia nũꝗͣ dic̃ peccaui. habet deformi¬
tatẽ cõfusionis. & ñ habet cõfusionis humilitatem.
Ad hoc ista scͥpta sut̃ qr & ipse int̾rogationes ad¬
u̾tamꝰ qͦmͦ suꝑbia laborent homines hodie. ñ nisi
increatorẽ conantes referre siqͥd egerint mali.¬

Expanded text:
. Dixitque Adam: Mulier quam dedisti mihi sociam, dedit mihi de ligno, et comedi. Superbia nunquam dixit Peccavi: habet deformitatem confusionis, et non habet confessionis humilitatem. Ad hoc ista scripta sunt, quia et ipsae interrogationes nivertamus quomodo superbia laborent homines hodie, non nisi in Creatorem conantes referre si quid egerint mali
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃tis boni & mali uersant᷑. Qd septena sunt
munda. & bina immũda. ñ qr pauciores mali sĩt
tione cõmendat. sapientiȩ & intellectꝰ. consilii & for¬
citudinis. scientiȩ & pietatis. & timoris dĩ. Unde
& ille numerꝰ .l. dierũ ad aduentũ sp̃c scĩ ꝑtinens.
sũmat᷑. ẜpt̃ qdđ dictũ ẽ. studens seruare unitatẽ
sp̃c in uinculo pacis. Mali aut̃ in binario num̃o
ipse noe cũ suis octauus num̃at᷑. significat qr ĩ¬
xp̃o spes nr̃e resurrectionis apparuit. qr octaua
die .i. pꝰ septiniũ sabbati. pͥmũ a mortuis resurre

Expanded text:
cramentis et boni et mali uersantur. quod septena sunt munda et bina inmunda: non quia pauciores sunt mali tione commendat sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris dei. unde et ille numsummatur. Propter quod dictum est: Studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Mali autem in binario numeroipse Noe cum suis octavus numeratur, quia in Christo spes nostrae resurrectionis apparuit, qui octava die, i
Abbreviated transcription (Latin):
c.lx .uii. annorũ geñ lamech. Rursũ lamech cum
eẽt annorũ .c. octogĩta .iiii. genuit noe. & fuint si¬
mul usq addiẽ natiuitatis noe anni uitȩ matus
tes: nongẽtesimo qͥnquagesimo qͥnto anno matus¬
sale diluuiũ fuisse cõuncit᷑. Cũ aut̃ supͣ ñgentis
gͦ ut sic̃ inplerisq ita & ĩhoc sit error ĩ numero.
Si qͥdẽ inhebreis & ĩ samaritanorũ libris ita scriptũ

Expanded text:
xaginta septem, genuit Lamech; rursum Lamech cum esset annorum centum octoginta octo, genuit Noe; et fiunt simul usque ad diem nativitatis Noe anni vitae Mathustes, nongentesimo quinquagesimo quinto anno Mathusalae, diluvium factum esse convincitur. Cum autem super nongentis ergo ut quomodo in plerisque, ita et in hoc sit error in numero. Siquidem in Hebraeis et Samaritanorum libris ita scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃oꝵ ista ẽ sentetia qđ putant eũ ĩseptima gn̾atiõe.
ala mech eam ĩterfectũ. Adã qͥppe. genuit cam. sai.
genut enoch. Enoch genuit gaiclat. Gaitlat genuit
Malalcel: genuit matusalã. Aa atusalã genuit la-¬
mech. qͥ septinꝰ ab adã. ñ sponte sic̃ in qͦdã hebreo
uolumine scribit᷑ int̾ficit eam. & ipse pꝰea cõfitet᷑.
qr uirũ occidi iniuiln̾e meo & iuiuenẽ in luorẽ
meo: qm̃ septies uindicabit᷑ de cam. de lamech.
uͦ septuagies septies. Referebat mͥ qͥdã hebreꝰ. ĩ apo¬
criphis eoꝵ libris. septuagĩta ⁊ sex aĩas ex lamechꝓge¬
nie reꝑiri. quȩ diliuio delete sũt. et ĩ hoc nũo de
eiꝰ asserut̃ fuisse peccatũ qđ ñ recte duuserit socł̃m
qđ inuiderit frĩ. t̾ciũ qd̾ dolose egerit dicens. tnͣ¬
negauerit. Sextũ qd se ipsũ dãnauerit dicens ma¬
ior culpa mea ẽ quã ut dimittar. Septimũ. qđ

Expanded text:
rum ista sententia est, quod putant in septima generatione rum ista sententia est, quod putant in septima generatione a Lamech interfectum Cain. Adam quippe genuit Cain, Cain genuit Enoch, Enoch genuit Irad, Irad genuit Maviael genuit Mathusala, Mathusala genuit Lamech, qui septimus ab Adam, non sponte ut in quodam hebraeo volumine scribitur interfecit Cain: ut ipsecidi in vulnere meo, et juvenem in livore meo; quoniam septies vindicabitur de Cain, de Lamech autem septuagies septies. Referebat mihi quidem Hebraeus in apocryphis eorum libris, septuaginta septem animas ex Lamech progenie reperiri, quae diluvio deletae sint; et in hoc numero eius adserunt fuisse peccatum, quod non recte diuiserit; secundum, quod inuiderit fratri; tertium, quod dolose egerit dicens: traum » ? Sextum, quod se ipsum damnaverit, dicens: « Major culpa mea est, quam ut dimittar » . Septimum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
iorẽ causã quã illã qđ ei t̾ra nr̃a ñ dat uirtutem
suã ne spũalit̾ moriat᷑ carnalit̾ enĩ sapit. tanquã¬
oꝑans t̾rã cuiꝰ uirtutẽ accipit. Saꝑe autẽ scđdm car¬
nẽ mors ẽ quã ille ñ intelligens a missõ regno
gemit. & corꝑalẽ mortẽ tremit. Sed qͥd ei responit
deus: Nequaꝗͣ ita fiat. s om̃is qui occiderit
dictas exsoluet. Solae enĩ septenariꝰ numerus
sepissime ĩscͥpt̾is scĩs ꝓ plenitudine cuiꝰ libet rei
poni. qͣsi dixissee gͣuissima ultione pumenlum
eẽ. qͥ nec tanta dãpnationis a cerbitate admonit̾.
a sanguine fundendo uoluit manꝰ cohib̾e. Uerũ
ds nolens eũ cõpendiose mortis finire cruciatu.
accipies. uerũ uiues usq adseptimã gen̾ationẽ.
cam septẽ ultionib subiciendus sit. s qͥ iundictaᷤ
oceidens eũ. qui fuerãt uite delictꝰ ad pȩnã. Maioꝵ¬

Expanded text:
jorem causam quam illam quod ei terra nostra non dat virtutem jorem causam quam illam quod ei terra nostra non dat virtutem suam, ne spiritoperans terram, cujus virtutem non accipit. Sapere autem secundum carnem, mors est . Quam ille non intelligens, amisso regno gemit, et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondet Deus? Non sic, inquit; sed omnis qui occiderit dictas exsolvet. Solet enim septenarius numerus saepissime in Scripturis sanctis pro plenitudine cujuslibet rei poni, quasi dixisset gravissima ultione puniendum esse, qui nec tantae damnationis acerbitate admonitus, a sanguine fundendo voluit manus cohibere. Verum Deus nolens eum compendiosae maccipies. Verum vives usque ad septimam generationem, Cain, septem ultionibus subiciendus sit, sed quod septem occidens eum, qui uitae fuerat derelictus ad poenam.
Abbreviated transcription (Latin):
lit ueniã merear. Ecce eicis me hodie a facie t̾rȩ. &e
a facie tua abscondar. & ero uagꝰ &e ꝓfugꝰ int̾ra. Igit᷑
om̃is qͥ iuuen̾it me: occidet me. Desꝑando hoc dix̃.
Post ꝗͣ enĩ cam occidat frẽm int̾rogatꝰ a dño ubi ẽ
abel fr̃ cuus contumeliose respondat nescio. Nũqͥd
custos frĩs mei sũ: Quã obrẽ maledictione damnatꝰ.
ut gemens &e tremens iuiueret suꝑ t̾rã. noluit ueniã
dep̃cari. s peccatis peccata cõgeminans. tantũ puta
uit nefas cui adõ ñ posset ignosci. Deniq respondit
addñm maior causa mea quã ut dimittar .i. plus¬
peccaui quã ut merear ab solui. Eece eicis me a
ferre ñ sustinẽs: abscõdar. eritq qͥ inuenit om̃is qͥ
ĩ uenerit me. occidẽt me dũ extremore corporis
⁊ furia mentis agitatꝰ ẽ: se ẽẽ intelligit qͥ mereat᷑
intͥfici. Allegorice aut̃. uere inde uagꝰ & ꝑfugus
ꝑdito ista uisibili morte occicdat᷑. Et hanc dic̃ ma¬

Expanded text:
e a facie terrae, et a facie tua abscondar; et ero vagus et profugus in terra. Igitur omnis qui invenerit me, occidet me. Desperando hoc dixit. Postquam enim Cain occiderat fratrem, interrogatus a Domino, Ubi est Abel frater tuus? contumeliose responderat Nescio; numquid custos fratris mei sum? quam ob rem maledictione damnatus, ut gemens et tremens viveret super terram, voluit veniam deprecari; sed peccatis peccata congeminans, tantum uit nefas, cui a domino non posset ignosci. denique respondit ad dominum: maior causa mea, quam ut dimittar—\'id est:pluspeccaui, quamutmerear absolui\' —. ecce eicis me hodie a ferre non sustinens, abscondar ut latitem: eritque, omnis qui invenerit me occidet me, dum ex tremore corporis et furiatae mentis agitatu, se esse intelligat qui mereatur interfici. Allegorice autem, vere inde vagus et profugus dito, ista visibili morte occidatur. Hanc dicit ma
Abbreviated transcription (Latin):
s de gigantib .i. nimiũ grandibꝰ atq fortibꝰ puto
ñ eẽ mirandũ qđ ex hominib nasci potuerunt.
qr & pꝰ diluuiũ qͥdã tales fuisse reꝑiunt᷑. & quȩdã
corꝑa hominũ ĩ credibili mͦ ingentia nr̃is quoq
tẽꝑibꝰ extitert. ñ solũ uirorũ uerũ etiã feminarũ.
uł filios dĩ cõcupiscentia lapsos peccasse cũ feminis.
quã angłos carnẽ ñ habẽtes usq ad illud peccatũ
descende potusse. quãuis deqͥb̾dã demonib qͥ sint
imꝓbi mulierib amultis tã multa dicant᷑. ut ñ fa¬
cile sit de hac re definienda sentẽtia. ut aut̃ quidã¬
arbitrant᷑ filias hominũ ꝓgeniẽ cam. & filios dei
sobolẽ sech appellare uoluit script᷑a. hi auita .i. ab¬
auo benedictione religiosi. illi pat̃na maledicti¬
one impudici. s pꝰꝗͣ filii seth cõcupiscentia uicti.
exfiliab cam conubia coniũxert̃: ex tali cõuĩctiõe
homines imm̃so corꝑe. uiribꝰ. suꝑbi. morib ĩ conditi.

Expanded text:
grandibus atque fortibus, puto non esse mirandum quod ex hominibus nasci potuerunt, quia et post diluvium quidam tales fuisse reperiuntur; et quaedam corpora hominum in incredibilem modum ingentia nostris quoque temporibus exstiterunt, non solum virorum, sed etiam feminarum.  filios Dei, concupiscentia lapsos peccasse cum feminis, quam angelos carnem non habentes, usque ad illud peccatum descendere potuisse: quamvis de quibusdam daemonibus qui sint improbi mulieribus, a multis tam multa dicantur, ut non facilis sit de hac re finienda sententia. Aliter filias hominum progeniem Cham, et filios Dei sobolem Seth appellare voluit Scriptura, hi avita benedictione religiosi, illi paterna maledictione impudici. Sed postquam filii Seth, concupiscentia victi, ex filiabus Cham connubia conjunxerunt, ex tali conjunctione homines immenso corpore, viribus superbi, moribus incon
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ in uulnꝰ meũ & adolescentulũ in liuorẽ
meũ: secuplũ ultio dabit᷑ de cam de lamech uero
septuagies septies. Qͥa homicidii peccatũ. septima
gn̾atione diluuio uindicatũ eẽ legit᷑. ad ult̾ũ uero
scelus qd lamech pͥmꝰ hominũ induab commisit
uxoribꝰ. ñ nͥ sanguine xp̃i expiandũ eẽ qͥ septua¬
gesima ⁊ septima gn̾atione scdm luce euãgłiũ
uenit inmũdũ. Igit᷑ ab adã usq ad xp̃m septua

Expanded text:
olescentulum in livore meo, septuplum ultio dabitur de Cain: de Lamech, septuagies septies. Quia homicidii peccatum septima generatione diluvio vindicatum esse legitur, adulterii vero scelus, quod Lamech primus omnium in duabus commisit uxoribus, non nisi sanguine Christi expiandum esse, qui septuagesima et septima generatione secundum Lucae Evangelium venit
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib omĩa xp̃c. tanquã uno cubito de suꝑ cȩlesti
unitate cõsũmans. Recte itaq ꝑ archã uniũsa
ȩccłia designat᷑. quȩ adhuc ĩmultis suis carnalib
sũmat᷑. Uidemꝰ enĩ multos intͣ eiꝰdẽ ȩccłiȩ scȩ̃ sinũ
insuꝑbia erigi ĩcarius uoluptate dissolui. sed
ĩ arche latitudine deorsũ bestie morant᷑. Uidemꝰ
alios iã aliena ñ querere. illatã inuiriã equanimit̃

Expanded text:
omnibus Christus, tanquam nos uno cubito desuper coelesti unitate consummans. Recte itaque per arcam universa Ecclesia designatur, quae adhuc in multis suis carnalibussummatur. Videmus etenim multos intra ejusdem Ecclesiae sanctae sinum in superbiam erigi, in carnis voin arcae latitudine deorsum bestiae morantur. Videmus alios jam aliena non quaerere, illatam injuriam aequanimiter
Abbreviated transcription (Latin):
tribuit᷑ qđ oblatũ ẽ ut diuisionẽ hic discretionẽ
ĩtelligamꝰ. Siue cũ offert᷑ ubi ñ opportet. aut qđ ñ
ibi. s alibi oportet. Siue cũ offett᷑ qd ñ oportet. siuie cũ id
offert᷑ qͥ nꝰꝙͣ. in ꝙͣ penitꝰ debuit siue cũ electiora sub eiꝰdẽ gn̾is
rer tenet homo. ꝙͣ sut̃ ea que offert dõ. siue etꝰ rei quȩ
oblata ẽ fit particeps ꝓphanꝰ aut qͥlibae quȩ fas ñ ẽ

Expanded text:
tribuitur quod oblatum est, ut divisionem hic discretionem intelligamus. Sive cum offertur ubi non oportet, aut quod non ibi, sed alibi oportet, sive cum offertur quando non oportet, sive cum id offertur quod nunquam penitus debuit, sive cum electiora sibi ejusdem generis retinet homo quam sunt ea quae offert Deo, sive ejus rei quae oblata est particep
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓgenies. ciuitate in ipsa mũdi orignne cõstrux̃.
nisi qđ noueris impios in hac uita ẽẽ fũdatos.
scõs uero hospites eẽ &e ꝑegͥnos: Unde abel tanqꝙͣ
ꝑegrmuꝰ in t̾ris popłs xp̃ianꝰ. ñ cõdidit eiuitatẽ.
Suꝑna ẽ etiã scorũ ciuitas. quãuis hic pariat cues
cauit aut ex nomine filii sui enoch. Iste filiꝰ in
tiũ &e finẽ habe t̾renũ ubi nicħ plusqͣ quod
cernit᷑ sꝑat᷑. Iniqͥ enĩ dũ corde tnsire adet̾na

Expanded text:
genies civitatem in ipsa mundi origine construxit, nisi quod noveris impios in hac vita esse fundatos, sanctos vero hospites esse et peregrinos? Unde Abel tanquam peregrinus in terris, populus Christianus non condidit civitatem. Superna est etiam sanctorum civitas, quamvis hic pariat civescavit eam ex nomine filii sui Enoch. Iste filius intium et finem habere terrenum ubi nihil plusquam quod est. --Iniqui enim dum corde transire ad aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
uicẽ dñamini. Possũt itaq coniuiges ꝑ caritatem
seriuire inuicẽ. ẜ mulieri ñ ꝑmittit apłs. dñari
inuirũ. Hoc enĩ uiro potius sententia dĩ detulit.
& maritũ hab̾e dñm meruit. mulieris ñ natura:
& augebit᷑ culpa. figate aut̃ u̾ba hec ad eccłiam¬
cõiugẽ. xp̃i conueniũt. cuiꝰ erumne pꝰ reatũ pͥmȩ¬
p̃uaricationis multiplicant᷑ in hac uita. ut ad
utã ȩt̾nã castigata ꝑueniat. Multiplicant᷑ ⁊ cõceptꝰ.
cũ sp̃ualẽ dõ sobolẽ p̃dicãdo ac recte uiuendo
gignere satagit. Unde eidẽ sue soboli ꝑ paulũ dic̃.¬

Expanded text:
t itaque coniuges per caritatem seruire inuicem; sed mulierem non permittit apostolus dominari in uirum. hoc enim uiro potius sententia dei detulit et maritum habere dominum meruit mulieris non natura, et augebitur culpa. Dixit us aerumnae post reatum praevaricationis multiplicantur in hac vita, ut ad vitam perpetuam castigata perveniat. Multiplicantur et conceptus. cum spiritualem Deo sobolem praedicando ac recte vivendo, gignere satagit. Unde eidem suae soboli per
Abbreviated transcription (Latin):
herbã regionis. subiunxit mox u̾bis temꝑis p̃t̾iti
plusquã ꝑfecti. Hon enĩ pluerat dñs ds̃ suꝑ terrã.
&e homo ñ erat qͥ oꝑaret᷑ t̾rã: ostendens quod ante
creationẽ uirgultorũ & herbarũ. pluuiã ds̃ non
miserat. Quid uͦ postea factũ sit. statĩ uerbo p̃t̾iti
tẽporis inꝑfecti subnexuit dicens. quod fons al¬
cendebat ȩt̾ra irrigans omnẽ suꝑficiẽ t̾rȩ. Ipsa d̾.¬
clinatione uerbi significans. ñ hoc semel s sepius
eẽ gustũ. dũ ñ ait ascendit. s ascendebat. Dũ ergo
ascendisse dr̃ fons et̾ra. qui uiiu̾sã eiꝰ suꝑficiem
rigaret: merito qͦ ordine ascenderit queritur. Neq
aliquid obstat credi. qđ ita ꝑuices ad irrigandam
eã ascenderit. & eo mͦ redierit. qͦmͦ usq hodie nilus

Expanded text:
iti plusquam perfecti: Non enim pluerat Dominus Deus super terram, et homo non erat qui operaretur terram. Ostendens quod ante creationem virgultorum et herbarum, pluviam Deus non miserat. Quid vero postea factum sit statim verbo praeteriti temporis imperfecti subnexuit, dicens: Quia fons ascendebat e terra irrigans universam superficiem terrae; in ipsa declinatione verbi significans, non hoc semel, sed saepius esse gestum, dum non ait, ascendit, sed ascendebat: dum ergo ascendisse dicitur fons e terra, qui universam ejus superficiem rigaret, merito quo ordine ascenderit quaeritur. Neque aliquid obstat credi quod ita per vices ad irrigandam eam ascenderit ac redi
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑto manauit. Inferiora archȩ bicamerata. & tri¬
camerata cõstruunt᷑. sic̃ in om̃ib gentib biꝑtitã
multitudinẽ congregat ȩccłia. ꝓpt̾ circũcisionẽ
& p̃putiũ. uł triꝑtitã ꝓpt̃ tres filios noe. quorũ
ꝓgenie repletꝰ ẽ orbis. & idõ archȩ ĩferiora ista

Expanded text:
to manavit. Quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur : sicut ex omnibus gentibus vel bipartitam multitudinem congregat Ecclesia, propter circumcisionem et praeputium; vel tripartitam, propter tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. Et ideo arcae inferiora ista
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ flãmeã tũpheã icȩt̾a. Quã si seqͥm᷑. ⁊ hoc signi¬
ficandi grã factũ credere debemꝰ. ⁊ tam̃ factum
ret peccator utiq in miseria. Qd aut̃ dr̃ collocas¬
se ds̃ ante ꝑadisũ uoluptatis cherubiu flãmeũ
gladiũ. hoc ꝑ cęlestes utiq potestates. ĩꝑridiso ui¬
sibili factũ ẽẽ credendũ ẽ ut ꝑ angłicũ ministeriuĩ
eẽt illic ignea quędã custodiã. Non tam̃ frustra
factũ ẽẽ nͥ qr significat aliqͥd etiã de spũali ꝑadiso.
ñ ẽ utiq dubitandũ. Que etiã eustodia bene uer¬
rib tnͣslato. Remota heliȩ: incurru igneo rapto.
Remota: om̃ib electis cũ dño batizato aꝑti st̃ ei cȩli
Remota itẽ sĩgulis: cũ baptisim fonte lauant᷑. Remota

Expanded text:
 flammeam rompheam, etc. « Quam si sequimur, et hoc significandi gratia factum credere debemus, sed tamen factum,ret peccator utique in miseria. Quod autem dicitur collocasse Deus ante paradisum voluptatis cherubim et flammeum gladium, hoc per coelestes utique potestates in paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia, non tantum frustra factum esse, nisi quia significat aliquid etiam de spiritali paradiso, non est utique dubitandum: » quae etiam ribus translato, remota Elia igneo in curru rapto; remota omnibus electis, cum Domino baptizato, aperti sunt ei coeli; remota item singulis electis, cum baptismi fonte lavantur; remota