comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tione qd̵ legitur: donec ad regnũ cari¬
datis int̃p̃tatio ꝑducatur. Si aũ hoc
iam ꝓprie sonat: nulla putet᷑ figura¬
ta locutio. Si p̃ceptiua locutio ẽ. aut
flagitiũ aut facinus uetans. aut utili¬
datem aut beneficientiam iubens: ñ ẽ
figurata. Si aũt flagitiũ aut facinꝰ
uidetur iubere. aut utilitatẽ & be¬
neficientiam uetare: figurata ẽ. Pisi
manducaueritis inquit carnẽ filii
hominis. &e sanguinẽ biberitis: ñ ha¬
bebitis uitam in uobis. facinus uel
flagitiũ uidetur iubere. figura gͦ ẽ.
p̃cipiens passioni dñi ẽẽ cõmunican¬
dum: ce suauit̃ atq utilit̾ reconden¬
dum in memoria: qd̾ ꝓnobis caro eius
erueifixa ce uulnerata sit. Ait scͥptura.
Si esurierit inunicus tuus: ciba ilłu.¬
Si sitit: potũ da illi. Hoc nullo dubitan¬
de beneficientiã precepit. S qͦd sequit᷑.
hoc enĩ faciens carbones ignis conge¬
res suꝑ caput. en: maliuolentiȩ facinꝰ

Expanded text:
tione quod legitur, donec ad regnum caritione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur, si autem iam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam uetare, figurata est. nisi manducaueritis, inquit, carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis, facinus uel flagitium uidetur iubere: figura ergo est, praecipiens passioni dominicae esse communicandum et suauiter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro eius crucifixa et uulnerata sit. sait scriptura: si esurierit inimicus tuus, ciba illum, sitit, potum da illi. hic nullo dubitante beneficientiam praecepit; sed quod sequitur: hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput eius, maliuolentiae facinus
Abbreviated transcription (Latin):
ut ita dicam. qui neq sõpno stulticiȩ
sopiebant᷑. nec in sapientiȩ lucem po¬
terant eiugilare: putauer̃t nulla ẽẽ
iusticiã ꝑ se ipsam: s unicuiq genti
consuetudinẽ suã iustam uideri.
Quȩ cũ sit diuersa omib gentib: debe¬
at aũt incõmutabilis manere iusti¬
cia. fieri manifestũ nulła unqmͣ ẽe
iusticiã. non intellexert̃ ne multa c̃õ¬
memorem. qd̾ tibi fieri ñ uis. alii ne
feceris. nullo mͦ posse ulla eoꝵ genti¬
li diuersitate uariari. Quȩ sententia
cũ refert᷑ ad dilectionẽ di. omĩa fla¬
gitia moriunt᷑. cũ ad ꝓxim omnia
facinora. Demo enr̃uult corrumpi ha¬
bitacułu̾ suũ. Non gͦ debet corrũpere
habitacułu di: se ipsum scilicet. Et nemo
uult sibi a quodã noceri. Nec ipse gͥ eui¬
quã nocuerit. Sic euersa tyrannide
cupiditatis caritas regnat. iustissimiᷤ
legib dilectionis di ꝓꝑt̾ d̾m̃: & su et
ut tam diu uerset᷑ diligenti considera¬

Expanded text:
ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur, nec in sapientiae lucem poterant evigilare, putaverunt nullam esse justitiam per seipsam, sed unicuique genti consuetudinem suam justam videri: quae cum sit diversa omnibus gentibus, debeat autem incommutabilis manere justitia, fieri manifestum nullam usquam esse justitiam. Non intellexerunt, ne multa commemorem, Quod tibi fieri non vis, alii ne feceris , nullo modo posse ulla eoli diuersitate uariari. quae sententia cum refertur ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic euersa tyrannide cupiditatis caritas regnat iustissimis legibus dilectionis dei propter deum, sui et ut tamdiu uersetur diligenti considera
Abbreviated transcription (Latin):
flagitiũ ẽ. sic animaduertendu ẽ. in
certo qͦq usu rerũ abesse oportere
libidinẽ: quȩ ñ sołu ipsa eoꝵ int̾ quos
uiuit consuetudine nequiter abutitur:
s etiã sepe fines eiꝰ egressa.feditatẽ suã
quȩ intra claustra moꝵ sollẽpniũ lati¬
tabat. flagitiosissima eruptione mani
etudini eoꝵ eũ quib uita ista degenda
uł necessitate imponit᷑. uł officio suscipi¬
tur. a bonis ae magnis hominib ad u¬
tilitatẽ &e beneficientiã referendũ ẽ:
ul ꝓprie sicut & nos debemꝰ uł etrã
ta legenda cũ incurrunt indoct al¬
terius consuetudinis: nͥ auctoritate.
reprimant᷑. flagitia putant:. nec pos¬
sunt animaduertere. totã conuersati¬
onem suã. uł in comugiis uł in con¬
uiuiis. uł in uestitu oxteroq huma¬
no uictu atq cultu. aliis gentib et
aliis temporib flagitiosam uideri.
Qua uarietate innumerabiliũ consu¬
etudinũ. commoti qͥdam dormitanteᷤ

Expanded text:
flagitium est: sic animadvertendum est, in flagitium est: sic animadvertendum est, in caetero quoque usu rerum abesse oportere libidinem, quae non solum ipsa eorum, inter quos vivit, consuetudine nequiter abutitur; sed etiam saepe fines ejus egressa, foeditatem suam, quae inter claustra morum solemnium latitabat, flagitiosissima eruptione manifetudini eorum cum quibus vita ista degenda vel necessitate imponitur, vel officio suscipitur, a bonis et magnis hominibus ad utilitatem et beneficentiam referendum est; vel proprie, sicut et nos debemus, vel etiam ta legenda cum incurrunt indocti alterius consuetudinis, nisi auctoritate reprimantur, flagitia putant; nec possunt animadvertere totam conversationem suam, vel in conjugiis, vel in conviviis, vel in vestitu, caeteroque humano victu atque cultu, aliis gentibus et aliis temporibus flagitiosam videri. Qua varietate innumerabilium consuetudinum commoti quidam dormitantes,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qd̾ facim. Regno t̾reno ueteres iusti
cȩleste regnũ imaginabant᷑. ce p̃minti¬
abant. Sufficiende ꝓlis causa erat ur¬
orum plurium simul uni uiro haben¬
darum inculpabilis consuetudo &e idõ
unam femina maritos habere plurimoᷤ
honestũ non erat. Non enĩ mulier eo
est fecundior. s meretricia potius tur¬
pitudo ẽ. uł questum uł liberos uulgo
querere. In huiuscemodi morib qͥ eqͥt
illoꝵ tempoꝵ scĩ ñ libidinose faciebant.
quãuis ea facerent quȩ hoc tẽpore nͥ
ꝑ libidinẽ fieri ñ possunt:. non culpat
seriptura. Et quicqͥd ibi tale narratur:
ñ sołu historice ac ꝓprie. s etiã figurate
ac ꝓpħice acceptũ int̾pretandu ẽ. usq
infinẽ ilłu caritatis. siue dĩ siue ꝓximi:
siue utriusq. Sicut enĩ talares ae mani¬
catas tunicas habere. apud romanos
ueteres flagitiũ erat: nunc aũ honesto
loco natis cũ tunicati st̃. ñ eas habere

Expanded text:
quod facimus. 20. Regno terreno veteres justi quod facimus. 20. Regno terreno veteres justi coeleste regnum imaginabantur, et praenuntiabant. Sufficiendae prolis causa erat uxorum plurium simul uni viro habendarum inculpabilis consuetudo ; et ideo unam feminam maritos habere plurimos honestum non erat: non enim mulier eo est fecundior, sed meretricia potius turpitudo est, vel quaestum vel liberos vulgo quaerere. In hujuscemodi moribus quidquid illorum temporum sancti non libidinose faciebant, quamvis ea facerent quae hoc tempore nisi per libidinem fieri non possunt, non culpat Scriptura. Et quidquid ibi tale narratur, non solum historice ac proprie, sed etiam figurate ac prophetice acceptum, interpretandum est usque in finem illum charitatis, sive Dei, sive proximi, sive utriusque. Sicut enim talares et manicatas tunicas habere apud Romanos veteres flagitium erat; nunc autem honesto loco natis, cum tunicati sunt, non eas habere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħica ꝑsona. magne cuiusłã rei sig¬
num ẽ. Alia ẽ quippe in ꝑditis morib.
alia in oseȩ ꝓpħȩ uaticinatione con¬
iunctio meretricis. Nec si flagitiose
in conuiuiis temulentoꝵ & lasciuoꝵ
nudant᷑ corpora: ꝓꝑt̾ea inbalneis nudũ
bus ꝑsonis conueniat. diligent̃ atten¬
dendum ẽ ne temere flagitia rep̃hen¬
damus. fieri enĩ potest. ut sine aliquo
uitio cuipiditatis uł uoracitatis. p̃tio¬
sissimo cibo sapiens utatur: insipiens
aũt fedissima gulȩ fłama in uilissimũ
ardescat: & samis quisq maluerit mo¬
re dñi pisce uesei: qͣm lentieula more
esau nepotis abraham: aut ordeo mo¬
re ium̃toꝵ. Non enĩ ꝓꝑt̾e̾a continenti¬
ores nobis suit plereq bestiȩ: quia ui¬
liorib aluntur ȩscis. Nam in omnib
huuiscemod reb ñ ex earerũ natura
quib utimur. s ex causa utendi et mͦ
appetend. uł ꝓbandũ ẽ uł imꝓbandũ¬

Expanded text:
ophetica persona magnae cujusdam rei sigophetica persona magnae cujusdam rei signum est. Alia est quippe in perditis moribus, alia in Osee prophetae vaticinatione conjunctio meretricis : nec, si flagitiose in conviviis temulentorum et lascivorum nudantur corpora; propterea in balneis nudum et personis conueniat, diligenter attendendum est, ne temere flagitia reprehendamus. fieri enim potest, ut sine aliquo uitio cupediae uel uoracitatis pretiosissimo cibo sapiens utatur, insipiens autem foedissima gnlae flamma in uilissimum ardescat. et sanius quisque maluerit more domini pisce uesci quam lenticula more Esau nepotis Abraham, aut hordeo more iumentorum. non enim propterea continentiores nobis sunt pleraeque bestiae, quia uilioribus aluntur escis. nam in omnibus huiusce modi rebus non ex earum rerum natura, quibus utimur, sed ex causa utendi et modo appetendi uel probandum uel improbandu
Abbreviated transcription (Latin):
uł ex hominũ quoꝵ nobis scĩtas cõm̃¬
datur: tota figurata st̃. quoꝵ ad carita¬
tis pastũ enucleanda secreta st̃. Qͥsqͥs
aũt reb p̃tereuntib restrictius uti¬
tur. quã se habent mores eoꝵ cũ quibꝰ
uiuit: aut untẽperans aut suꝑstitiosꝰ ẽ.
Quisquis uͦ sic eis utitur. ut metas consue¬
tudinis bonoꝵ int̾ quos uersat᷑ excedat:
aut aliqͥd significat. aut flagitiosus ẽ.
In om̃ib enĩ talib: ñ usus rerum. s li¬
bido utentis in culpa ẽ. Neq ullo mͦ qͥs¬
qm sobrius erediderit. dñi pedes ita
unguento pretioso a muliere ꝑfusos.
ut luxuriosoꝵ &e nequã hominũ soleñ:
quoꝵ talia conuiua detestam᷑. Odor
enĩ bonus: fama bona ẽ. Quã quisquiᷤ
bonȩ uitȩ oꝑib habuerit. du uestigia
xp̃i sequit᷑: quasi pedes eiꝰ p̃ciosissimo
odore ꝑfundit. Ita qd̾ in aliis ꝑsonis
plerũq flagicium ẽ: in diuina uł in¬

Expanded text:
uel ei hominum, quorum nobis sanctitas commenuel ei hominum, quorum nobis sanctitas commendatur, tota figurata sunt, quorum ad caritatis pastum autem rebus praetereuntibus restrictius utitur, quam sese habent mores eorum cum quibus vivit, aut temperans aut superstitiosus est: quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum inter quos versatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est. In omnibus enim talibus non usus rerum, sed libido utentis in culpa est. Neque ullo modo quisquam sobrius crediderit, Domini pedes ita unguento pretioso a muliere perfusos , ut luxuriosorum et nequam hominum solent, quorum talia convivia detestamur. Odor enim bonus, fama bona est, quam quisquis bonae vitae operibus habuerit, dum vestigia Christi sequitur, quasi pedes ejus pretiosissimo odore perfundit. Ita quod in aliis personis plerumque flagitium est, in divina vel pr
Abbreviated transcription (Latin):
& inclignatio. tribulatio & angustia
in omnẽ animã hominis oꝑantis ma¬
lum: uidȩi primũ ce greci. S hoc ad
eos cũ quib euertit᷑ ipsa cuipiditas. qͥ
eam uincere noluerunt. Cum aũ in
homine cui dñabantur regna cupidi¬
tatis subuertunt᷑. illa ẽ aꝑta locutio:
qui aut ih̾u xp̃i sunt. carnẽ suã eruci¬
fixerunt cũ passionib ce concupiscen¬
tiis: nisi qͥa ce hic quȩdã uerba transla¬
ta tractantur: sicuti ẽ ira dĩ. & crucifi¬
xerunt. S ñ tam multa st̃. uł ita posi¬
ta ut obtegant sensũ: & allegoriam
uł enigna faciant: qmͣ ꝓprie figura¬
tam locutionẽ uoco. Quod aũt hiere¬
miȩ dicit᷑. ecce constitui te hodie suꝑ
gentes &e regna. ut euellas ce destruas
& disꝑdas ce dissipes: ñ dubiũ quin fi¬
gurata locutio tota sit: ad eũ finẽ refe¬
renda quẽ diximꝰ Quȩ aũt quasi fla¬
gitiosa imꝑitis uident᷑. siue tantũ dic¬
ta. siue etiã facta sint. uł ex di ꝑsona.

Expanded text:
ignatio. tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci. sed hoc ad eos, cum quibus euertitur ipsa cupiditas, qui eam uincere noluerunt. cum autem in homine, cui dominabantur, regna cupiditatis subuertuntur, illa est aperta locutio: qui autem Iesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis, nisi quia et hic quaedam uerba translata tractantur, sicuti est ira dei et crucifixerunt; sed non tam multa sunt uel ita posita, ut obtegant sensum et allegoriam uel aenigma faciant, quam proprie figuratam locutionem uoco. quod autem Hieremiae dicitur: ecce constitui te hodie super gentes et regna, ut euellas et destruas et disperdas et dissipes, non dubium, quin figurata locutio tota sit ad eum finem referenda, quem diximus. Quae autem quasi flagitiosa imperitis uidentur, siue tantum dicta siue etiam facta sunt uel ex dei persona
Abbreviated transcription (Latin):
dȩ facta ẽ uia eoꝵ ante faciem meam:
ce effudi iram meã suꝑ eos: & disꝑsi illoᷤᷤ
int̾ nationes. & uentilaui eos in regi¬
ones: scđm uias eoꝵ & scdm peccata
eoꝵ iudicaui eos: facile ẽ inqͣm hoc in¬
telligere de illa domo isrł. de qua di¬
cit apls. uidete isrł sed̾m carnẽ: quia
hȩc omĩa carnalis ppls isrł ae fecit e pas¬
sus ẽ. Alia etiã quȩ sequunt᷑: eidem

Expanded text:
tae facta est uia eorum ante faciem meam. tae facta est uia eorum ante faciem meam. et effudi iram meam super eos et dispersi illos inter nationes et uentilaui eos in regiones, secundum uias eorum et secundum peccata eorum iudicaui eos - facile est, inquam, hoc intellegere de illa domo Israhel, de qua dicit apostolus: uidete Israhel secundum carnem, quia haec omnia carnalis populus Israhel et fecit et passus est. alia etiam quae secunt
Abbreviated transcription (Latin):
orbis s pars er ẽẽ dicit᷑. qd̾ transeat eiꝰ
mod̾u. & congruat potius uniũso euiꝰ
hec pars ẽ. uł sicut iste appellat gene¬
ri:curꝰ hȩc species ẽ. Unde & in noti¬
ciam uulgi uerba ista uenerunt. ut
etiam idiotȩ intelligant. qͥd specialit̃
qͥd generalit̾ in quocũq p̃cepto imꝑi¬
ali sit constitutũ. fit hoc etiã de. homi¬
nib sicut ea quȩ de salomone dicunt᷑.
rescunt. Nec species semꝑ excedit᷑ Sepe
enĩ talia dicunt᷑. quȩ uł ei qͦꝙ uł ei
fortasse tantũ modo aꝑtissime congru¬
ant. S cũ abspecie transit᷑ ad genus.
quasi adhuc de specie loquente scͥpta̾:
ibi uigilare debet lectoris intentio:
ne querat inspecie. qd̾ in genere pot̃
melius &e certius inuenire. facile est¬
qͥppe illud. qd̾ ait ꝓpħa iez echiel. domꝰ
isrł habitauit in t̾ra. & polluer̃t ilła
in uia sua & in idolis sius ce in pecca¬
tis suis: scđ̾m immunditiã menstrua¬

Expanded text:
orbis, sed pars ejus est, dicitur quod transeat ejus orbis, sed pars ejus est, dicitur quod transeat ejus modum, et congruat potius universo, cujus haec pars est; vel sicut iste appellat, generi, cujus haec species est. Unde et in notitiam vulgi verba ista venerunt, ut etiam idiotae intelligant quid specialiter, quid generaliter in quocumque praecepto imperiali sit constitutum. Fit hoc etiam de hominibus; sicut ea quae de Salomone dicuntur,rescunt. 48. Nec species semper exceditur; saepe enim talia dicuntur quae vel ei quoque, vel ei fortasse tantummodo apertissime congruant: sed cum a specie transitur ad genus, quasi adhuc de specie loquente Scriptura, ibi vigilare debet lectoris intentio, ne quaerat in specie quod in genere potest melius et certius invenire. Facile quippe est illud quod ait propheta Ezechiel, Domus Israel habitavit in terra, et polluerunt illam in via sua, et in idolis suis, et peccatis suis; secundum immunditiam menstrua
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq ẽẽ dĩ donũi: qui fidelit̃ atq
intesligent̃ audit utrũq donatũ.
Plura sunt & alia testimonia quibus
id ostendit᷑ s hoc nunc ñ agumꝰ. Alibi
et genere. Sic enĩ eam uocat: uolens
intelligi speciem partẽ. genus aũt to¬
tum: cuius ea pars ẽ qm nuncupat
speciem: sicut una queq ciuitas pars
ẽ utiq uniuersitatis gentiũ. Hanc
ille uocat speciem: genus aũt om̃s gen¬
tes. Neq hic ea disserendi subtilitas
adhibenda ẽ. quȩ a dialecticis tradi¬
tur: qui int̾ partem &e speciem quid
int̾sit acutissime disputant. fadẽ
ratio ẽ. si ñ de unaquaq cruitate. s
de. una quaq ꝓuincia uł gente uel
regno. tale aliquid in diuinis repꝑi¬
ciuitate. siue tyro siue babilonia. si¬
ue alia qualibet dicit᷑ aliqͥd in scͥp¬
turis scĩs. qd̾ modui eius excedat.
ce conueniat potius om̃ib gentibus:
uerũetiam de iudea dẽ egypto.de
assyria. & quacũq alia gente. in qua
sunt plurimȩ ciuitates: ñ tam̃ totus

Expanded text:
 esse Dei donum, qui fideliter atque intelligenter audit utrumque donatum? Plura sunt et alia testimonia quibus id ostenditur: sed hoc nunc non agimus; alibi et genere. Sic enim eam vocat, volens intelligi speciem partem, genus autem totum, cujus ea pars est quam nuncupat speciem, sicut unaquaeque civitas pars est utique universitatis gentium: hanc ille vocat speciem; genus autem omnes gentes. Neque hic ea discernendi subtilitas adhibenda est, quae a dialecticis traditur qui, inter partem et speciem quid intersit acutissime disputant. Eadem ratio est, si non de unaquaque civitate, sed de unaquaque provincia vel gente vel regno tale aliquid in divinis repericivitate, sive Tyro, sive Babylonia, sive alia qualibet dicitur aliquid in Scripturis sanctis, quod modum ejus excedat, et conveniat potius omnibus gentibus: verum etiam de Judaea, de Aegypto, de Assyria, et quacumque alia gente, in qua sunt plurimae civitates, non tamen totus
Abbreviated transcription (Latin):
t aũt litterã sequi. & signa ꝓrebus
quȩ his significant᷑ acciꝑe seruilis
infirmitatis ẽ: ita inutiliter signa
int̾pretari. male uagantis erroris.
Qui aũt ñ intelligit qͥd significet sig¬
num: &e tam̃ signũ ẽẽ intelligit. nec
ipse premitur seruitute. Melius ẽ
aũt uł premi incognitis. s utilibus¬
signis: quã mnutilit᷑ ea int̾pretando.
a uigo seruitutis eductam ceruiẽe
laqueis erroris inserere. Huic aũt
obseruationi qua cauemꝰ figuratã
locutionẽ. idẽ translata quasi ꝓpriã
sequi. adiungenda etiã illa ẽ. ne ꝓpriã
quasi figuratã uelimus acciꝑe. Demon¬
strandus est gͥ prius modus inueni¬
endȩ locutionis ꝓpria ne an fugurata
sit. Et iste omnino modus ẽ ut qͥcqͥd
in sermone diuino. neq ad morũ hone¬
statem. neq ad sidĩ ueritatẽ ꝓprie refer¬
ri potest. figuratũ ẽẽ cognos cas. Moꝵ
honestas ad diligendu dm & ꝓximũ

Expanded text:
Ut autem litteram sequi, et signa pro rebus Ut autem litteram sequi, et signa pro rebus quae iis significantur accipere, servilis infirmitatis est; ita inutiliter signa interpretari, male vagantis erroris est. Qui autem non intelligit quid significet signum, et tamen signum esse intelligit, nec ipse premitur servitute. Melius est autem vel premi incognitis, ssignis, quam inutiliter ea interpretando a jugo servitutis eductam cervicem laqueis erroris inserere. » CAPUTobservationi qua cavemus figuratam locutionem, id est, translatam quasi propriam sequi; adjungenda etiam illa est, ne propriam quasi figuratam velimus accipere. Demonstrandus est igitur prius modus inveniendae locutionis, propriane an figurata sit. Et iste omnino modus est, ut quidquid in sermone divino neque ad morum honestatem, neque ad fidei veritatem proprie referri potest, figuratum esse cognoscas. Morum honestas ad diligendum Deum et proximum,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligimꝰ. de sic pleraq inuenta sunt
quȩ latebant. Ticonius quidã. qͥ eont᷑
donatistas inuictissime scripsit. cum
fuerit donatista: &e illic inuenit᷑ absur-¬
dissimi cordis. ubi eos ñ om̃i ex par¬
te relinquere uoluit: fecit librum
quẽ regularũ uocauit. qͥa in eo qͣsdã
septẽ regulas executus ẽ: quib quasi
clauib. diumarũ scͥpturarum aꝑient᷑

Expanded text:
intelligimus, et sic pleraque inventa sunt intelligimus, et sic pleraque inventa sunt ur. 42. Tichonius quidam qui contra Donatistas invictissime scripsit, cum fuerit donatista, et illic invenitur absurdissimi cordis, ubi eos non omni ex parte relinquere voluit, fecit librum quem Regularum vocavit, quia in eo quasdam septem regulas exsecutus est, quibus quasi clavibus divinarum
Abbreviated transcription (Latin):
quia contra quã dicit᷑ significant. sicu¬
t ẽ quȩ appellat᷑ hironia uł antiphra¬
sis. S hironia ꝓnuntiatione indicat
qͥd uelit intelligi: ut cũ dicimꝰ homi¬
ni mala facienti. res bonas facis. Anti¬
phrasis uͦ ut contraria significet. nõ
uoce pnuntiantis efficit᷑. s aut uerba
habet sua quoꝵ origo e contrario est.
sicut appellatur lucus qͦd minime lu¬
ceat: aut consueuit aliqͥd ita dici. qm¬
uis dicat᷑ etiam ñ econtrario. ueluti
tis uerbis facimꝰ. ut a contrario intel¬
ligatur qd̾ loquim᷑ uelut si dicamus.
caue illu quia bonus homo ẽ. Et qui ᷤ¬
talia ñ dieit indoctus. nec omĩno scienͤ
qui sint uł qͥd uocent᷑ hi tropi: Quoꝵ
cogintio ꝓꝑtẽa scͥpturarũ ambiguitati¬
bus dissoluendis ẽ necessaria: qͥa cum
sensus ad ꝓprietatẽ uerboꝵ si accipia¬
tur absurdus ẽ:querendũ ẽ utiq ne
forte illo uł illo tropo dictũ sit. qd̾ ñ

Expanded text:
quia contra quam dicitur significant; sicuquia contra quam dicitur significant; sicuti est quae appellatur ironia uel antiphrasis. sed ironia pronuntiatione indicat quid uelit intellegi, ut cum dicimus homini mala facienti: "res bonas facis"; antiphrasis uero ut contraria significet, non uoce pronuntiantis efficitur, sed aut uerba habet sua, quorum origo e contrario est, sicut appellatur lucus, quod minime luceat, aut consueuit aliquid ita dici, quamuis dicatur etiam non e contrario, uelut ctis uerbis facimus, ut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illutalia non dicit indoctus, nec omnino sciens qui sint vel quid vocentur hi tropi? quorum cognitio propterea Scripturarum ambiguitatibus dissolvendis est necessaria, quia cum sensus ad proprietatem verborum si accipiatur absurdus est, quaerendum est utique, ne forte illo vel illo tropo dictum sit, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
linguarũ necessaria cognitione dis¬
serui. Nam litterȩ a quib ipsa gram¬
matica nom̃ accepit. grammata enĩ
greci litteras uocant: signa utiq st̃
sonoꝵ ad articulatã uocẽ qua loqui¬
mur ꝑtinentiũ. Istoꝵ aũt troporum
ñ sołu exempla sicut om̃ium.s quoꝵ¬
dam etiã nomina in diuinis libris le¬
guntur. sicut allegoria. enigma para¬
bola: qmͣuis pęne om̃s hi tropi qui
liberali dicuntur arte cognosei. etiã
in eoꝵ repperiant᷑ loquelis. qͥ nullos
gramiaticos audierunt: &e eõ quo
uulgus utitur sermone contenti st̃.
Quis enĩ non dicit sic floreas: Qui
tropus: metaphora uocat᷑. Qͥs ñ dicit
piscinam. etiam quȩ ñ habet pisces:
nec facta ẽ ꝓpt̃ pisces: Et tam̃ a pisci¬
bus nom̃ accepit. Qui tropus: cata¬
chresis dicit᷑. Longũ ẽ isto mͦ ceteros
ꝓsequi. Nam usq ad illos ꝑuenit uul¬
gi locutio: qui ꝑꝑt̾e̾a mirabiliores sunt.

Expanded text:
linguarum necessaria cognitione dislinguarum necessaria cognitione disserui. nam litterae, a quibus ipsa grammatica nomen accepit — VQctfxfiara enim Graeci litteras uocant — signa utique sunt sonorum ad articulatam uocem, qua loquimur, pertinentium. istorum autem troporum non solum exempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola. quamuis paene omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos audierunt et eo quo uulgus utitur sermone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mirabiliores sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã si ille. cuiꝰ uerba intelligere que¬
rimus. eũ forte ñ sensit. S hȩc consue¬
tudo: ꝑiculosa ẽ. ł scripturas enim
diuinas multo tutius ambulat᷑: qs̃
uerbis translatis opacatas cũ seruta¬
ri uolumꝰ aut hoc inde exeat. qͦd non
habet controuersiam. aut si habet.ex
eade seriptura ubicũq eius inuen¬
tis atq adhibitis testib terminetur.
S ciant aũt litterati. modis om̃ib lo¬
cutionis quos grammatici greco no¬
mine tropos uocant. auctores nr̃os
usos fuisse: & multiplicius atq cupi¬
osius. qm possunt existimare uł cre¬
dere qui nesciunt eos: & in aliis ista
didicert̃. Quos tam̃ tropos qui no¬
uerunt. agnoscunt in litteris scĩs: eoꝵ¬
q scientia ad eas intelligendas aliqn¬
tum adiuuant᷑. S hic eos ignaris tra¬
dere ñ decet: ne artem grammatic̃ã
docere uideam᷑. Extra sane ut discaĩ
ammoneo: qmͣuis iam suꝑius id am¬
monuerim. id ẽ in scdõ libro: ubi de

Expanded text:
etiam si ille cuius uerba intellegere quaeetiam si ille cuius uerba intellegere quaerimus eum forte non sensit. sed haec consuetudo periculosa est; per scripturas enim diuinas multo tutius ambulatur. quas uerbis translatis opacatas cum scrutari uolumus, aut hoc inde exeat quod non habeat controuersiam, aut, si habet, ex eadem scriptura ubicumque eius inuentis atque adhibitis testibus terminetur.Sciant autem litterati modis omnibus locutionis, quos grammatici graeco nomine tropos uocant, auctores nostros usos fuisse multiplicius atque copiosius, quam possunt existimare uel credere qui nesciunt eos et in aliis ista didicerunt. quos tamen tropos qui nouerunt, agnoscunt in litteris sanctis eorumque scientia ad eas intellegendas aliquantum adiuuantur. sed hic eos ignaris tradere non decet, ne artem grammaticam docere uideamur. extra sane ut discantur admoneo, quamuis iam superius id admonuerim, id est in secundo libro, ubi de
Abbreviated transcription (Latin):
tur: etiã si latet quid senserit ille qui
seripsit. nichil ꝑiculi ẽ. si qͦllibet eoꝵ
congruere ueritati. ex aliis locis sc̃a¬
rum scripturarũ doceri pot̃. id tam̃
eo conante qui diuina serutat᷑ eloqͥa
am de illis uerbis quȩ fid̃i recte ñ
refragat᷑ exculpat: testimoniũ ha¬
bens a quocũq alio loco diuinoꝵ
eloquioꝵ. Ille quippe auctor in eisdẽ
uerbis quȩ intelligere uolumꝰ. & ip¬
sam sententiã forsitan uidit: ce certe
occursurã lectori uł auditori. sine
dubitatione. p̃uidit. immo ut occur¬
reret. quia ex ipsa ẽ ueritate subnixa
ꝓuidit. Nam quid in diuinis eloqͥis.
largius & uberius potuit diuinitꝰ
ꝓuideri. qͣm ut eade uerba pluribꝰ
intelligantur modis: quos alia non
minus diuina constantia faciant
approbari: Ubi aũt talis senfus erui¬
tur. cuiꝰ incertũ certis sc̃arũ seͥpturaꝵ¬
testimoniis ñ possit aꝑiri. restat ut
ratione reddita manifestus appareat:

Expanded text:
tur, etiam si latet quid senserit ille qui tur, etiam si latet quid senserit ille qui scripsit, nihil periculi est, si quodlibet eorum congruere ueritati ex aliis locis sanctarum scripturarum doceri potest, id tamen eo conante qui diuina scrutatur eloquia,am de illis uerbis, quae fidei rectae non refragatur, exsculpat, testimonium habens a quocumque alio loco diuinorum eloquiorum. ille quippe auctor in eisdem uerbis, quae intellegere uolumus, et ipsam sententiam forsitan uidit, et certe occursuram lectori uel auditori sine dubitatione praeuidit, immo ut occurreret, quia et ipsa est ueritate subnixa, prouidit. nam quid in diuinis eloquiis largius et uberius potuit diuinitus prouideri, quam ut eadem uerba pluribus intellegantur modis, quos alia non minus diuina contestantia faciant approbari? Vbi autem talis sensus eruitur, cuius incertum certis sanctarum scripturatestimoniis non possit aperiri, restat, ut ratione reddita manifestus appareat,
Abbreviated transcription (Latin):
ponit᷑. aqua significare intelligitur.
Sic & aliȩ res. ñ singulȩ s una quȩq
earum. ñ sołu duo aliqua diuersa.
s etiã ñnum qmͣ multa significat.
ꝓ loco sententiȩ. sicut posita reppit᷑.
Ubi aũt aꝑtius pomintur: ibi discen¬
dum ẽ. quomͦ in locis intelligatur
obscuris. Neq enĩ melius pot̃ intel¬
ligi qͦd dictum ẽ dõ. app̃hende arma
& scutũ. & exurge in adiutorium mͥ:
quã ex illo loco ubi legit᷑. dñe ut
scuto bone uoluntatis tuȩ coronasti
nos. Dec tñ ita ut iam ubicũq scutum
ñ accipiamꝰ nisi bonã uoluntatẽ dĩ
Dictũ est enĩ ce seutũ fidrꝰ in quo possi¬
tis inquit om̃s sagittas maligni igni¬
tas extinguere. Nec rursus idõ de¬
bemus in armis huiuscemodi spiri¬
talib. scuto tantummͦ fidẽ tribuere:
cũ alio loco etiã loriea dicta sit. fider.
induti inquit loric̃a fidi &e caritatis
Quando aũt ex eisdẽ scripturȩ u̾bis.
ñ unũ aliqͥd s duo uł plura sentiun.¬

Expanded text:
ponitur, aqua significare intellegitur. sic et aliae res, non singulae, sed unaquaeque earum non solum duo aliqua diuersa sed etiam nonnumquam multa significat pro loco sententiae, sicut posita reperitur. - Vbi autem apertius ponuntur, ibi discendum est, quomodo in locis intellegantur obscuris. neque enim melius potest intellegi quod dictum est deo: apprehende arma et scutum et exsurge in adiutorium mquam ex illo loco, ubi legitur, Domine ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos. Nec tamen ita, ut iam ubicunque scutum non accipiamus nisi bonam uoluntatem dei. dictum est enim: et scutum fidei. in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas extinguere. nec rursus ideo debemus in annis huiusce modi spiritalibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: induti, inquit, loricam fidei et caritatis. Quando autem ex eisdem scripturae uerbis non unum aliquid, sed duo uel plura sentiun
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ diabolus tanqmͣ leo rugiens. cir¬
cuit querens quẽ deuoret. Serpens
in bono ẽ. astuti ut serpentes:. in ina¬
lo aut̃. serpens ȩuam seduxit astu¬
tia sua. In bono panis: ego sũ panis
uiuus. qui de cęlo descencdi. In malo¬
panis: panes occultos libent̃ edite.
Sic a alia plurua. Et hec qͥdẽ quȩ
cõmemoraui. minime dubiã signifi¬
cationẽ gerunt: qͥa exempli gr̃a. cõ¬
memorari ñ iusi manifesta debuert̃.
s unt aũt quȩ incertũ sit. in quã partẽ
accipi debeant. sicut calix in manu
dñi. uini meri plenus ẽ mixto. Incer
tumẽ enĩ utrũ iram dĩ significet. nõ
usq ad nouissimã penã. idẽ usq ad
fecem: an potius grãm scͥpturarum
a udeis ad gentes transeuntẽ. quia
inclinauit ex hoc in hoc: remanenti¬
bus apud iudȩos obseruationib qͣs
carnalit̾ sapiunt: qͥa fex en ñ ẽ exi
& popłm significat. sicut &e in apoca¬

Expanded text:
uester d\\. bolus tamquam leo rugiena ciruester d\\. bolus tamquam leo rugiena circuit, quaerens quam in bono est, Astuti ut serpentes ; in malo autem, Serpens Evam seduxit in astutia sua . In bono panis, Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi ; in malo, Panes occultos libenter edite : sic et alia plurima. Et haec quidem quae commemoravi, minime dubiam significationem gerunt, quia exempli gratia commemorari nonnisi manifesta debuerunt. Sunt autem quae incertum sit in quam partem accipi debeant, sicut, Calix in manu Domini vini mtum est enim utrum iram Domini significet non usque ad novissimam poenam, id est usque ad faecem; an potius gratiam Scripturarum a Judaeis ad gentem transeuntem, quia inclinavit ex hoc in hoc, remanentibus apud Judaeos observationibus quas carnaliter sapiunt, quia faex ejus non est exinet populum significat, sicut in Apoca
Abbreviated transcription (Latin):
accesserit. pietatis exercitatione ro¬
boratus. Inuenimus aũt utrũ ꝓpͥa
sit an figurata locutio illa: intuenteᷤᷤ
res similes reb apparent: ñ putemꝰ
ẽẽ p̾scriptum. ut qd̃ in aliquo loco res
aliqua ꝑsimilitudinẽ significauerit:
hoc etiam semꝑ significare credamꝰ
Nam &e in uituperatione posit fer¬
mentũ dñs cũ diceret. cauete a fer¬
mento phariseoꝵ: &e in laude. cũ di¬
ceret simile eẽ regnũ cȩloꝵ mulieri.
quȩ abscondit ferm̃tum in tribus
mensuris farinȩ. donec totũ ferm̃ta¬
retur. Huius gͥ uarietatis obserua¬
tio: duas habet formas. Sic enĩ aliud
atq aliud res quȩq significant. ut
aut contraria aut tantummͦ diu̾sa
significent. Contraria scilicet. cũ ali¬
as in bono. alias in malo res eadem
ꝑ similitudinẽ ponit᷑. sicut hoc est
qd̃ de ferm̃to supra diximꝰ Tale ẽ
uicit leo de tribu iuda. significat
&e diabołu ubi scͥptum ẽ. adu̾sariuᷤ

Expanded text:
accesserit pietatis exercitatione roaccesserit pietatis exercitatione roboratus. Invenimus autem utrum propria sit, an figurata locutio, illa intuentes res similes rebus apparent, non putemus esse praescriptum ut quod in aliquo loco res aliqua per similitudinem signihoc eam semper significare credamus. nam et in uituperatione posuit fermentum dominus, cum diceret: cauete a fermento Pharisaeorum, et in laude, cum diceret simile esse regnum caelorum mulieri, quae abscondit fermentum in tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. huius igitur uarietatis obseruatio duas habet formas; sic enim aliud atque aliud res quaeque significant, ut aut contraria aut tantummodo diuersa significent. contraria scilicet, cum alias in bono, alias in malo res eadem per similitudinem ponitur» sicut hoc est quod de fermento supra diximus. tale est uicit leo de tribu Iuda, significat et diabolum ubi scriptum est: aduersarius
Abbreviated transcription (Latin):
aliquã in eis figurã rerũ futurarũ.
animaduertere atq indagare potue¬
rit. rei tam̃ gestȩ ꝓprietatẽ ad hunc
usum assumat. ut se nequaqm recte
factis suis iactare audeat: &e ꝓ sua
iusticia cȩteros tanquã peccatores con¬
tẽpnat: cũ uideat tantoꝵ uiroꝵ et
cauendas tempestates. & flenda naufra¬
gia. Ad hoc enĩ etiam peccata eoꝵ ho¬
minũ scripta sunt: ut apłica illa sen¬
tentia ubiq tremenda sit. qua ait.
Qua ꝓpt̾ qui uidetur stare: uideat ne
cadat. Nulla enĩ fere pagina ẽ scoꝵ
libroꝵ: in qua ñ sonet. qd̾ ds suꝑbis re¬
sistit᷑: humilib aũt̃ dat grãm. Maxi¬
me itaq inuestigandu ẽ. utr̃u ꝓpͥa
sit an figurata locutio: qm intelligere
conam᷑. Nam comꝑto qd̾ figurata sit.
adhibitis regulis rerũ quas in pͥmo
libro digessimꝰ. facile. ẽ eam uersate
om̃ib modis. donec ꝑueniamꝰ ad sen¬
tentiam ueritatis: p̃sertim cũ usus

Expanded text:
aliquam in eis figuram rerum futurarum aliquam in eis figuram rerum futurarum animadvertere atque indagare potuerit; rei tamen gestae proprietatem ad hunc usum assumat, ut se nequaquam recte factis suis jactare audeat, et prae sua justitia caeteros tanquam peccatores contemnat, cum videat tantorum virorum et cavendas tempestates, et flenda naufragia. Ad hoc enim etiam peccata illorum hominum scripta sunt, ut Apostolica illa sententia ubique tremenda sit, qua ait: Quapropter qui videtur stare, videat, ne cadat . Nulla enim fere pagina est sanctorum Librorum, in qua non sonet quod Deus superbis resistit, humilibus autem dat grame itaque investigandum est utrum propria sit, an figurata locutio, quam intelligere conamur. Nam comperto quod figurata sit, adhibitis regulis rerum quas in primo libro digessimus, facile est eam versare omnibus modis, donec perveniamus ad sententiam veritatis, praesertim cum usus
Abbreviated transcription (Latin):
ille illicitris appetitus: hospes uocatꝰ ẽ:
Non enĩ cdixit eum regi suo s hospiti
suo: uicini pauꝑis ouem ad epulandũ
exhibuisse. At uͦ in eius filio salomo¬
ne ñ quasi hospes transitũ habuit:
s regnũ ista libido possedit. de quo
seriptura ñ tacuit: culpans eũ fuisse
amatorẽ mulierũ. Cuius tam̃ inicia
desiderio sapientiȩ flagrauerant: qm
cũ amore spiritali adeptus eẽt: ami¬
uł pene omĩa. que in ueteris testam̃¬
ti libris gesta continent᷑. ñ sołu ꝓpͥe
s etiã figurate accipienda sint: tam̃
etiã illa quȩ ꝓprie lector acceperit.
si laudati sunt illi qui ea fecer̃t. s ea
tam̃ abhorrent a consuetudine bonoꝵ.
qui post aduentũ dñi diuina p̃cepta
custodiunt. figurã ad intelligentiam¬
referat: factum uͦ ipsũ ad mores non
tranfferat. Multa enĩ st̃ quȩ illo tem¬
pore officiose facta sunt: quȩ mͦ nisi li¬
cata magnoꝵ uiroꝵ legerit. tamcesi

Expanded text:
ille illicitus appetitus hospes vocatus est. ille illicitus appetitus hospes vocatus est. Non enim dixit eum regi suo, sed hospiti suo vicini pauperis ovem ad epulandum exhibuisse. At vero in ejus filio Salomone, non quasi hospes transitum habuit, sed regnum ista libido possedit: de quo Scriptura non tacuit, culpans eum fuisse amatorem mulierum . Cujus tamen initia desiderio sapientiae flagraverant ; quam cum amore spirituali adeptus esvel pene omnia quae in Veteris Testamenti libris gesta continentur, non solum proprie, sed etiam figurate accipienda sint: tamen etiam illa quae proprie lector acceperit, si laudati sunt illi qui ea fecerunt, sed ea tamen abhorrent a consuetudine bonorum, qui post adventum Domini divina praecepta custodiunt; figuram ad intelligentiamreferat, factum vero ipsum ad mores non transferat. Multa enim sunt quae illo tempore officiose facta sunt, quae modo nisi licata magnorum virorum legerit, tametsi
Abbreviated transcription (Latin):
dinem de pariꝑe. qui habebat ouẽ una.
Cuius uicinus cũ multas haberet: ad
aduentũ hospitis sui. unicam potiuᷤ
uicini pauꝑis ouiculam exhibuit e¬
pulanda. In quẽ commotus dauid
occidi eũ iussit: & quadruplicari oue
pauꝑi: ut se nesciens condẽpnaret: qͥ
peccauerat sciens. Qd̾ cũ ei manifestatũ
eẽt. & diuinitus denuntiata uindicta
diluit penitendo peccatũ. S tam̃ in
hac similitudine. stuprũ tantũ mͦ de¬
signatum ẽ de oue uicini pauꝑis: de
marito aũt mulieris int̾empto hoc ẽ
de ipso pauꝑe qui unã ouẽ habebat
occiso. non ẽ ꝑ similitudinẽ int̾rogatꝰ
dauid: ut in sołu adulteriũ diceret
sententiam d̾apnationis suȩ. Ex quo
intelligit᷑. quanta tẽperantia multas
mulieres habuerit: quando de una
in qua excessit modĩi. a se ipso puniri
coactus ẽ. S in isto uiro immoderatȩ
huius libidinis ñ ꝑmansio.s transitus
fuit. Propterea etiã ab arguente ꝓpħa

Expanded text:
dinem de paupere qui habebat ovem unam, dinem de paupere qui habebat ovem unam, cujus vicinus cum haberet multas, ad adventum hospitis sui unicam potius vicini sui pauperis oviculam exhibuit epulandam. In quem commotus David occidi eum jussit, et quadruplicari ovem pauperi; ut se nesciens condemnaret, qui peccaverat sciens. Quod cum ei manifestatum esset, et divinitus denuntiata vindicta, diluit poenitendo peccatum . Sed tamen in hac similitudine stuprum tantummodo designatum est de ove vicini pauperis; de marito autem mulieris interempto, hoc est, de ipso paupere, qui unam habebat ovem, occiso, non est per similitudinem interrogatus David, ut in solum adulterium diceret sententiam damnationis suae. Ex quo intelligitur quanta temperantia multas mulieres habuerit, quando de una in qua excessit modum, a seipso puniri coactus est. Sed in isto viro immoderatae hujus libidinis non permansio, sed transitus fuit: propterea etiam ab arguente Propheta
Abbreviated transcription (Latin):
trectatas ẽẽ cognoseerent. si eis forte ta¬
ab impio atꝙ immani filio passus eẽt:
ñ sołu ferocitatẽ tolerauit: s etiã plan¬
xit extinctũ. Non enĩ carnalizelo ir¬
retitus tenebat᷑ quẽ nullomͦ iniuriȩ.
suȩ. s peccata filii cõmouebant. Nam
icleo si uinceret᷑ eũ occidi ꝓhibuerat:
ut edomito seruaret᷑ penitendi locus:
&e quia ñ potuit: ñ orbitatẽ doluit in
eius interitu: s quia nouerat in quas
penas. tam impie adultera &e parricida¬
lis anima raperet᷑. Damq alio prius
filio qui innocens erat. ꝓ quo egrotante
affligebat᷑. moriente lȩtatus ẽ. Et hoc
maxime apparet: qua moderatione ac
tẽperantia illi uiri feminis utebant᷑.
Qd̾ cũ in unã illicite irruiss rex idem.
ȩstu quodã ȩtatis &e temporaliũ rerũ
ꝓspitatib abreptus:. cuius etiã mari¬
tum occidendu p̃ceperat: accusatꝰ ẽ
cendum de peccato: ꝓposuit ei similitri¬

Expanded text:
trectatas esse cognoscerent, si eis forte tatrectatas esse cognoscerent, si eis forte taab impio atque immani filio passus esset, non solum ferocientem toleravit, sed etiam planxit exstinctum . Non enim carnali zelo irretitus tenebatur, quem nullo modo injuriae suae, sed peccata filii commovebant. Nam ideo, si vinceretur, eum occidi prohibuerat, ut edomito servaretur poenitendi locus: et quia non potuit, non orbitatem doluit in ejus interitu, sed noverat in quas poenas tam impie adultera et parricidalis anima raperetur. Namque alio prius filio qui innocens erat, pro quo aegrotante affligebatur, moriente laetatus est. 31. Ex hoc maxime apparet qua moderatione ac temperantia illi viri feminis utebantur, quod cum in unam illicite irruisset rex idem, aestu quodam aetatis et temporalium rerum prosperitatibus abreptus, cujus etiam maritum occidendum praeceperat; accusatus escendum de peccato, proposuit ei similitu
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Qui ita leues fuint: ut eos rumo¬
ris aura. siue quȩ ꝓsꝑa siue quȩ adu̾¬
sa existimat᷑. in quaslibet inuebat uo¬
ragines flagitioꝵ: aut in facinoꝵ etiã
saxa collidat. Uideant gͦ qm sibi ardu¬
um sit atq difficile. nec laudis esca illici.
nec contumeliarũ aculeis penetrari:
apło̾s nrõs. nec cũ susciꝑent᷑ ab homini¬
bus inflatos fuisse: nec cũ despicerent᷑
elisos. Neutra qͥppe tẽptatio. defuit illiᷤ
uris. Nam &e credentiũ cȩlebrabant᷑
preconio: ce ꝑsequentiũ maledictis in¬
famabant᷑. Sicut gͦ isti ꝓ tempore ute¬
bantur his omĩb. & ñ corrũpebant᷑:
sic illi ueteres usum fȩminarũ ad sui
temporis conuenientiã referentes. ñ
patiebant᷑ eam dñationem libidinis.
cui seruiunt qui ista ñ credunt. Et
idõ isti nullomͦ sese cohiberent ab in¬
expiabil odio filioꝵᷤ a quib uł uxores
uł concubinas suas. attẽptatas aut at¬

Expanded text:
rit; qua ita leves fiunt, ut eos rumorit; qua ita leves fiunt, ut eos rumoris aura, sive quae prospera, sive quae adversa existimatur, in quaslibet invehat voragines flagitiorum, aut in facinorum etiam saxa collidat. Videant ergo quam sibi arduum sit atque difficile nec laudis esca illici, nec contumeliarum aculeis penetrari; Apostolos nostros nec cum suspicerentur ab hominibus, inflatos fuisse; nec cum despicerentur, elisos. Neutra quippe tentatio defuit illis viris: nam et credentium celebrabantur praeconio, et persequentium maledictis infamabantur. Sicut ergo isti pro tempore utebantur his omnibus, et non corrumpebantur; sic illi veteres, usum feminarum ad sui temporis convenientiam referentes, non patiebantur eam dominationem libidinis, cui serviunt qui ista non credunt. 30. Et ideo isti sese nullo modo cohiberent ab inexpiabili odio filiorum, a quibus vel uxores vel concubinas suas attentatas, aut at
Abbreviated transcription (Latin):
cisti adam: c&e dedisti illi adiutorium
ȩuam. Et nunc dũe tu scis. qm̃ ñ lux¬
uriȩ causa accipio sororẽ meã. s ip¬
sa ueritate. ut miserearis nr̃i dñe:
stupra diffluentes euagant᷑. uł in
ipsa una coniuge. ñ sołu excedunt
ad liberoꝵ ꝓereationẽ ꝑtinentẽ mo¬
dum: s etiã in humaniores intẽꝑan¬
tie sordes. inuerecunda om̃ino licen¬
dia seruilis cuiusda libertatis accu¬
mulant: ñ credunt fieri potuisse. ut
temperant̃ multis feminis antiqui u¬
derentur uirĩ nichil seruantes inusu
illo. nisi congruũ tempori ꝓpagandȩ ꝓ¬
lis officiũ. Et qd̾ ipsi laqueis libidinis
obstricti uł in una ñ faciunt. nullomͦ
in multis fieri posse arbitrant᷑. S isti
possunt dicere. ne honorari qͥdem atq
laudari oportere uiros bonos ae scõs :
qͥa ipsi cũ honorant᷑ atq laudant᷑. in¬
tumescunt suꝑbia. tanto auidiores
inanissimȩ głe : qnͣto eos frequentius
atq latius lingua blandior uentilaue¬

Expanded text:
lli adjutorium Evam: et nunc, Domine, tu scis quoniam non luxuriae causa accipio sororem meam, sed ipsa veritate, ut miserearis nostri, Domstupra diffluentes evagantur, vel in ipsa una conjuge, non solum excedunt ad liberorum procreationem pertinentem modum, sed etiam inhumanioris intemperantiae sordes inverecunda omnino licentia servilis cujusdam libertatis accumulant; non credunt fieri potuisse ut temperanter multis feminis antiqui uterentur viri, nihil servantes in usu illo nisi congruum tempori propagandae prolis officium; et quod ipsi laqueis libidinis obstricti, vel in una non faciunt, nullo modo in multis fieri posse arbitrantur. 29. Sed isti possunt dicere nec honorari quidem atque laudari oportere viros bonos et sanctos, quia ipsi cum honorantur atque laudantur, intumescunt superbia; tanto avidiores inanissimae gloriae, quanto eos frequentius atque latius lingua blandior ventilave
Abbreviated transcription (Latin):
centiã scilicet ẽẽ cũ xp̃o: necessitatẽ
manere in carne. Quȩ ambiguitas
uno consequenti uerbo duudicat᷑. qd̾
positũ est enĩ. quã particułã qui abstu¬
lerunt int̾pretes. illa potius sententia
ducti sunt. ut ñ sołu compelli ex duobꝰ.
s etiã duoꝵ habere concupiscentiã ui¬
deret᷑. Sic gͦ distinguendũ est. & quid
eligam ignoro: compellor aũt ex duobꝰ¬
Quã distinctionẽ sequit᷑. concuipiscentiã
habens dissolui & ẽẽ cũ xp̃o. Et tanqũa
quereret᷑ quare huiꝰ rei potius habe¬
at concupiscentiã: multo enĩ magis op¬
timũ inquit. Cur gͦ e duob cõpellit᷑.
Quia ẽ manendi necessitas: qm ita sub¬
iecit. Manere in carne necessarium:
ꝓpt̾ uosꝰ. Ubi aũt neq p̾scripto fidei.
neq ipso sermonis textu. ambiguitas
explicari potest: nichil obest scđm qmli¬
bet earũ quȩ ostendunt᷑ sententiã di¬
stinguere: ueluti ẽ illa ad corinthios.

Expanded text:
centiam scilicet esse cum Christo, necessitatem centiam scilicet esse cum Christo, necessitatem manere in carne. quae ambiguitas uno consequenti uerbo diiudicatur, quod positum est, enim. quam particulam qui abstulerunt interpretes, illa potius sententia ducti sunt, ut non solum compelli ex duobus sed etiam duorum habere concupiscentiam uideretur. sic ergo distinguendum est: et quid eligam ignoronctionem sequitur: concupiscentiam habens dissolui et esse cum Christo. et tamquam quaereretur, quare huius rei potius habeat concupiscentiam: multo enim magis optimum, inquit. cur ergo e duobus ©ompeUitur? quia est manendi necessitas, quam ita subiecit: manere ia carne necessarium propter uos. ubi autem neque praescripto fidei neque ipsius sermonis textu ambiguitas explicari potest». nihil obest secundum quamlibet earum quae ostenduntur sententiam distinguere. ueluti est illa ad Corinthios:
Abbreviated transcription (Latin):
uult dm̃ uerb̾u confiteri. S hoc re¬
gula fidĩ repellendũ ẽ. qua nobis
de trinitatis equalitate p̾̃scribit᷑.
ut dicamꝰ ce ds erat uerbũ: deinde
subiungamꝰ hoc erat in principio
apud d̃m. Illic uͦ distinctionis am¬
biguitas: neutra parte resistit fidi.
Et ido textu ipso sermonis diuidi¬
canda ẽ. ubi ait. apłs: ce qͥd eligam
ignoro. Compellor aut̃ ex duob con¬
cupiscentiã habens dissolui &e ẽẽ cũ
xp̃o. multo enĩ magis optimũ: mane¬
re in carne necessariũ ꝓpt̃ uos. In¬
certũ est enĩ utrũ ex duob concu¬
piscentiã habens: an compellor aũt
ex duob: ut illud adiungat᷑. concu¬
piscentiã habens dissolui & ẽẽ cum
xp̃o. S qm̃ ita sequit᷑ multo enim
magis optimũ: apparet eũ eius op¬
timi dicere. se habere concupiscen¬
tiam: ut cũ ex duob compellatur.
alterius tam̃ habeat concupiscenti¬
am: alterius necessitatẽ. Concupis¬

Expanded text:
vult Verbum Deum confiteri. Sed hoc revult Verbum Deum confiteri. Sed hoc regula fidei refellendum est, qua nobis de Trinitatis aequalitate praescribitur ut dicamus: et deus erat nerbum, deinde subiungamus: hoc erat in principio apud deum. illa uero distinctionis ambiguitas neutra parte resistit fidei et ideo textu ipso sermonis diiudicanda est, ubi ait apostolus: et quid eligam ignoro. compellor autem e duobus, concupiscentiam habens dissolui et esse cum Christo; multo enim magis optimum, manere in carne necessarium propter uos. incertum est enim, utrum e duobus concupiscentiam habens, an compellor autem ex duobus, ut illud adiungatur: concupiscentiam habens dissolui et esse cumoniam ita sequitur: multo enim magis optimum, apparet eum eius optimi dicere se habere concupiscentiam, ut, cum ex duobus compellatur, alterius tamen habeat concupiscentiam, alterius necessitatem: concupis