comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Scȩ origim. uita scã respondhit. Quisine pee¬
cato ÷ genitꝰ. pulla ẽ mud labe superatꝰ.
Nuscepit uerũ haminẽ natura nonuitia :
Respunrt qđ ꝓcoplastus deliquit. & aodsupsit
hominẽ purissimũ quẽ creauit. Donpeo¬
catũ suscipiens. sed carnẽ peruati sine aliqua
iniuria pollutionis adsionens. Suauis qͥ¬
dẽ nimiũ mihi facta chgressio ÷: duĩ sussacio¬
nes impbas amouere contendo. Deddũ
ad aliud tendimꝰ. hinc dicere multa nom pos¬
sum. Restat nunc ut & ordinẽ &ꝓpositũ
Quidaco se dem animȩ quã ius
sit cor pore toto diffusaincorde eẽ
uoluerunt. Dicentes qđ ibi purissimus san
firment. qđ animȩ uirtutẽ operariposse
non dubiũ ÷. Plurimi aut̃ incapite insidere
manifestant. si fas ÷ cũ reuerentia tam̃ dice¬
re. ad similitudinẽ aliquã diuinitatis. Quȩ
lic& oma in effabili substantia sua repleat.
scriptura tam̃ cȩlos insidere confirmat.

Expanded text:
Sanctae origini vita sancta respondit. Qui sine pecSanctae origini vita sancta respondit. Qui sine peccato est genitus, nulla est mundi labe superatus. Suscepit verum hominem natura, non vitiis. Respuit quod protoplastus deliquit, et assumpsit hominem purissimum, quem creavit: non peccatum suscipiens, sed carnem peccati sine aliqua injuria pollutionis assumens. Suavis quidem nimium mihi facta digressio est, dum suspiciones improbas amovere contendo. Sed dum ad aliud tendimus, hic  mss., hinc dicere multa non possumus. Restat nunc ut ordinem et propositum Quidam sedem animae, quamvis sit in corpore toto diffusa, in corde esse voluerunt, dicentes quod ibi purissimus sangfirment; quod animae virtutem operari posse non dubium est. Plurimi autem in capite insidere manifestant si fas est cum reverentia tamen dicere ad similitudinem aliquam Divinitatis; quae licet omnia ineffabili substantia sua repleat, Scriptura tamen coelo insidere confirmat.
Abbreviated transcription (Latin):
conditione constrictã. Audiamꝰ igitur
cone fuisse ꝓph&atã. Ait angelus. Sp̃s¬
dñi suꝑueni& inte. & iuistus altissimi obum¬
brabit tibi. Propt̾ea qđ nascetur exte scm̃.
uocabitur filius di. Quirogo in hac maies¬
tate nascendi. Aut originalis peccati credat
eẽ culpã. aut ꝓphanã aliquã carnis suspic&
offensa  Absq peccato sine dubio uenit.
quierat omniũ peccata soluturus. Con¬
ceptus mystico inspiramine. natꝰ exuirgi¬
ne : nihil deadã traxit. quiut malũ ad a
quonos ligabam᷑ ab ruptus ÷. Torrens qͥ
nos rapiebat ibi siccatus ÷ Iura sua mors
ꝑdidit. dũ conditio nrã uitã redẽptoris
accepit. Nam primꝰ homo posteris trans¬
misit exitiũ: Ueniens xp̃s dñs creden¬
tib: contulit regnacelorũ. Peristũre¬
parat amissa statutũ. quiꝑ illũ ꝑdiderat
meritũ. Natus ingloria. conuersatus
sine macula i Quid potuit deillo retrahere.
quẽ contraria uenit actione destruere &

Expanded text:
conditione constrictam. Audiamus igitur conditione constrictam. Audiamus igitur aecone fuisse prophetatam. Ait angelus: Spin te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi; propterea quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Quis, rogo, in hac majestate nascendi aut originalis peccati credat esse culpam, aut profanam aliquam carnis suspicetur offensam? Absque peccato sine dubio venit, qui erat omnium peccata soluturus, conceptus mystico inspiramine, natus ex virgine. Nihil de Adam traxit qui ut Adae malum quo nos ligabamur, abruptus est; torrens qui nos rapiebat, ibi siccatus est. Jura sua mors perdidit, dum conditio nostra vitam Redemptoris accepit. Nam primus homo posteris transmisit exitium: veniens Christus Dominus credentibus contulit regna coelorum. Per istum enim reparat amissum statum, qui per illum perdiderat meritum. Natus in gloria, conversatus sine macula. Quid potuit de illo trahere, quem contraria venit actione destruere?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtraducẽ delictirea possit ostendinisi fue¬
rit baptismate absoluta. Nam quẽ ad¬
modũ infans peccandinor hab& uotũ. reus
debeat ullatenus inueniri. noisne aliqua ra¬
tione in ipsa origine animarũ culpa uideat᷑
eẽ trins fusaꝰ Unde pater augustinus reli¬
temere dicit eẽ firmandũ. sedimipsius eẽ se¬
creto. sicut & alia multa sunt. quae uosse non
potest nra mediocritas. Hoc autẽ uera¬
cit̃ fixeq credendũ ẽ: & dm animas creare:
& occulta quadã ratione iustissime illis im¬
putare. qđ primi hominis peccato tenent᷑
obnoxiȩ. Melius enĩ intã occultis causis ÷¬
confiteriignorantiã . quã periculosa ad sumere
fortassis audaciã. Cũ dicit aposcoł. Quis
enĩ cognouit sensũ hi. autquis eiꝰ consiliari
us fuit: & iterũ exparte scim & expałtȩꝓ
ph&amus Sed quõ in hunc locũ tenor nos
disputationis ad duxit . ut ammas reas ꝑtra¬
caluniosa intentione ꝑuersus similieã put&

Expanded text:
per traducem delicti rea possit ostendi, nisi dper traducem delicti rea possit ostendi, nisi dono baptismatis fuerit absoluta. Nam quemadmodum infans, qui peccandi non habet votum, reus debeat ullatenus inveniri, nisi aliqua ratione in ipsa origine animae culpa videatur esse transfusa? Unde Pater Augustinus, relitemere dicit esse firmandum, sed in ipsius esse secreto, sicut et alia multa, quae nostra non potest nosse mediocritas. Hoc autem veraciter fixeque credendum est, et Deum animas creare, et occulta quadam ratione justissime illis imputare, quod primi hominis peccato teneantur obnoxiae. Melius est enim in tam occultis causis confiteri ignorantiam, quam periculosam assumere fortassis audaciam, cum dicat Apostolus: Quis enim cognovit sensum Domini? Aut quis consiliarius ejus fuit ? Ettamus . Sed quoniam in hunc locum tenor nos disputationis adduxit, ut animas reas per tracalumniosa intentione perversus, simili eam putet
Abbreviated transcription (Latin):
IEGI MUS inconditione rerũ mox
delimoterrȩ corpus effectũ. & statĩ dnm̃
insufflasse. factũq eẽ adã in anmã uiuen¬
tẽ. Insufflauit enĩ dictũ ÷ ad ex prim̃dã
operis dignitatẽ. ut agnosceretur aliquid
eximiũ qđ eius ore ꝓlatũ ÷ C&erũ hoc
significat insufflatio eiꝰ. qđ mandatũ &
iussio. Nam insufflare quẽ ad modum
potest. quineq spm̃ resoluit : Neq buccas
hab&. quae constat eẽ corporea᷑: hoc ñ¬
nulli sicuti dixer̃. mox semen humanũ ut¬
coagulatũ fuerit inuitalẽ substantiã ilico
creatas animas corporib dare discretas
atq ꝑfectas. Medendi autẽ astifices.
quadragesimo die humanũ ac mortale
pecus animã dicunt accipere. cũ se mutero
matris coeperit cãmouere. Opimone
quoe festur aliquorũ. qđ creator ille po¬
tentissim: sicut de corpore nrõ sem̃ carnis
educit. ita & deanimȩ qualitate animã nouã
possełgenerari. Quatenus origalis illias
percati qđ catholica conficetur eccdesia.

Expanded text:
egimus in conditione rerum, mox ut de limo terrae corpus effectum est, statim Dominum insufflasse, factumque esse Adam in animam viventem. Insufflavit enim, dictum est, ad exprimendam operis dignitatem, ut agnosceretur aliquid eximium, quod ejus ore prolatum est. Caeterum hoc significat insufflatio ejus, quod mandatum et jussio. Nam insufflare quemadmodum potest, qui neque spiritum resolvit, neque buccas habet, quae constat esse corporea? Hoc nonnulli secuti dixerunt, mox ut semen humanum coagulatum fuerit in vitalem substantiam, illico 633 creatas animas corporibus dari discretas atque perfectas. Medendi autem artifices quadragesimo die humanum atque mortale pecus animam dicunt accipere, cum se in utero matris coeperit commovere. Opinione quoque fertur aliquorum, quod Creator ille potentissimus, sicut de corpore nostro semen carnis educit, ita et de animae qualitate animam novam posse generari; quatenus originalis illius peccati, quod catholica confitetur Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
atanto meroris suscitan¬
tur sõno. Instante enĩ uigilia p̃dic¬
tȩ festiuitatis. quidã fr̃ uxta morẽ
nocturno tẽpore cũ fratrib ꝓprio
recubans lecto. uidit inuisu amnem
ligerĩ sese transpositũ. atq: in loco quo
fluuiolus uulgaridictus uocabulo
obla ligeri immergitur. supͣ eiusdẽ
fluuioli se adstare marginem
Exalia uero ripa p̃fati fluminis. quen¬
dã ignotȩ sibi quidẽ formȩ. sedta¬
men uenerandi uultꝰ astare clericũ
ueterũ antistituᷤ. maximũ gregẽ su¬
illi pecoris aꝓfudo eiciens aquȩ. eã
uersus partẽ qua p̃dictus monachus
stare uidebat᷑. cũ magno impellebat
strepitu Exꝑgefactus frt̃. post ex¬
plecionẽ officii noc turnieuocato se¬
cretius monasteriidecano sõniũ re¬
fert hortaturq ut cũ fratrib fluuiũ
piscandi auiditate expetat. Procer¬
rocer¬
to sescire. quia xp̃i dilectus miles cõ¬
militonib suis abundantissimã largi¬
turus urit pisciũ p̃dã. Hocdeniq

Expanded text:
tanto moeroris suscitantur somno. Instante enim vigilia praedictae festivitatis, quidam frater juxta morem nocturno tempore cum fratribus proprio recubans lecto, vidit in visu amnem Ligerim sese transpositum, atque in loco, quo fluviolus vulgari dictus vocabulo Obla Ligeri immergitur, supra ejusdem fluvioli se astare marginem: ex alia vero ripa praefati fluminis, quemdam, ignotae sibi quidem formae, sed tamen venerandi vultus astare clericum veterum antistitum, maximum gregem suilli pecoris a profundo ejiciens aquae, eam versus partem, qua praedictus monachus stare videbatur, cum magno impellebat strepitu. Expergefactus frater post expletionem officii nocturni, evocato secretius monasterii decano, somnium refert, hortaturque ut cum fratribus fluvium piscandi aviditate expetat: pro certo se scire, quia Christi dilectus miles commilitonibus suis abundantissimam largiturus erit piscium praedam. Hoc denique
Abbreviated transcription (Latin):
sionem creatoris agnouerit. C laus
illi sunt uniuersa.cũ p̃cipit᷑ insidere.
a pesta reddunt᷑ omnia cũ iub& exire
Nam si acerb dolor uulneris infligatur.
sine auctoris imperio non amit titur.
sicut nec sine ipsius mimere custoditur.
Hinc ÷ quod frequent̃ grauit̃ uulneratos
uidemus euadere. & rursus leuib occa¬
sionib: interire. Rationẽ uero homi¬
nimeẽ quis dubit&. quando diuina trac¬
tat. humana sapit. astib doc& egrȩ¬
giis. Disciplinis eruditur eximus: &
hinc e&era animalia decent̾ excellit.
qđ eũ nrtione decora cõponit. Rat̾io¬
nẽ uero dico animi ꝓbabile motũ. qui
ꝑ ea quȩ concedunt᷑ atq nota si ad ali¬
quid ignotũ ducit. ꝑueniens adueritatis

Expanded text:
sionem Creatoris agnoverit. Clausa illi sunt universa, cum praecipitur insidere; aperta redduntur omnia, cum jubetur exire. Nam si acerbus dolor vulneris infligatur, sine auctoris imperio non amittitur, sicut nec sine ipsius munere custoditur. Hinc est quod frequenter graviter vulneratos videmus evadere, et rursus levibus occasionibus interire. Rationem vero homini inesse quis dubitet? quando divina tractat, humana sapit, artibus docetur egregiis, disciplinis eruditur eximiis; et hinc caetera animalia decenter excellit, quod eum ratio decora componit. Rationem vero dico animi probabilem motum, qui per ea quae conceduntur atque nota sunt, ad aliquod ignotum ducitur, perveniens ad verita
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis ad illud ꝓpenare cupit. qđ in re¬
rũ natunx ẽẽ cognoscit.
ra & uera. & cerca nrtio ÷ dicenda. quȩ
ab omni imagine falsitatis redditur
aliena. Datũ ÷ ergo illi cogitationes
serere. Incorpore posita anima. quã
multa uid& Non a se egrediens quã
diuersa circũspicit. ubiq quasi disten¬
dit᷑. & animȩ fieri non quast discessio
compbat Mou&ur. erigit᷑. fluctu¬
ari cognoscit᷑. & inse ipsa cã quãĩ mag¬
no currens spatio ꝑuagat᷑. Hȩc non
exit ad causas. sed tractatib suis sibi rep̃¬
sentat. qđ sua cogitatione respiciat:
Modo qđ oculis uid& carnalib. modo
qđ fantastica imaginatione concłpit :
cogitat plane singillatĩ sicut & loqͥt᷑
ꝓpriũ multa disponere . & om̃a simul
modulis cõpaentib explicare. Ratio¬
nis itaq dotata largitate. quot bona
munere diuinitatis inuenit: lit tenarũ
formas repperit. diuersarũ astium uti¬
litates disciplinasq ꝓfeulit. ciuitates

Expanded text:
ud properare cupit, quod in rerum natura esse cognoscit. vera, et pura, et certa ratio dicenda est, quae ab omni imagine falsitatis redditur aliena. Datum est ergo illi cogitationes serere. In corpore posita anima, quam multa videt non a se egrediens! Quam diversa circumspicit! Ubique quasi distenditur, et animae fieri discessio non probatur: movetur, erigitur, fluctuari cognoscitur, et in seipsa tanquam in magno currens spatio, pervagatur. Haec non exit ad causas, sed tractatibus  ed., tractibus suis sibi repraesentat quod sua cogitatione respiciat: modo quod oculis vidit carnalibus, modo quod phantastica imaginatione concepit. Cogitat plane singillatim, sicut et loquitur; proprium multa disponere, et omnia simul modulis competentibus explicare. Rationis itaque largitate dotata, quot bona munere Divinitatis invenit! Litterarum formas reperit, diversarum artium utilitates disciplinasque protuli
Abbreviated transcription (Latin):
dix bonorum parus primo sibi osten¬
sus ẽ. tunc dominco gregi p̃latus. sic
iste princeps dĩ tantorũ milibus mo¬
Nachorũ p̃ferendus. oportuit ut pro¬
prio discrimine probar&. qualiter sub

Expanded text:
dux bonorum Petrus, primo sibi ostensus, est tunc Dominico gregi praelatus; sic iste princeps Dei tantorum millibus monachorum praeferendus, oportuit ut proprio discrimine probaret, qualiter sub
Abbreviated transcription (Latin):
annis agit̾. quo conuentꝰ multorum
populorũ obtanti memoriã patris
confluere monas terio sol&: p̃te
prisca ꝓcedens atate. mustã occu¬
pauit tẽpestatẽ. liberalitatis gr̃a pꝰ
spiritalis refectionis abundantissi¬
mũ doriũ. corpora quoq t̾reno ac¬
curatissime reficere cibo. Sedcũ
diuersarũ apparatus copiarũ huic
rei congruentiũ hincinde ꝓfluer&.
pisciũ omnimodis deerat affluen¬
tia quȩ tantȩ celebritati aliquantu¬
lã prestar& gram. Anxius ualde
abbas sed & frẽs huic ꝓcurandosuf¬
fecti officio. quaqua uersũ dirigunT
siquomodo cuiꝰlib& amminiculo
a tantare leuari possent penuria
pisciũ Verũ humana deficiente in¬
dustria: cũ iã desperati om̃s deiectis
animis nil qđ spera rent haberent̾.
meritis & int̾uentu clarissimi uereq
BENEDICTI

Expanded text:
m agitur, quo conventus multorum populorum ob tanti memoriam Patris confluere monasterio solet. prisca procedens aetate multam occupavit tempestatem, liberalitatis gratia post spiritalis refectionis abundantissimum donum, corpora quoque terreno accuratissime reficere cibo. Sed cum diversarum apparatus copiarum huic rei congruentium hinc inde proflueret, piscium omnimodis deerat affluentia, quae tantae celebritati aliquantulam praestaret gratiam. Anxius valde abbas, sed et fratres huic procurando suffecti officio, quaquaversum dirigunt, si quo modo cujuslibet adminiculo a tanta relevari possent piscium penuria. Verum humana deficiente industria, cum jam desperati omnes dejectis animis nihil quod sperarent haberent, meritis et interventu clarissimi vereque Benedicti
Abbreviated transcription (Latin):
tulis ipsa longius cũ plurimis uiris
ac mulierib ꝓspectante : Cũ subi¬
to lupꝰ asilua egressus. filiũ muli¬
eris illius rapuit. ac sustollens ñ siluã
repetiit. sedꝑ cãpoꝵ spatia exporta¬
re cepit. Cernens hoc infelix mu¬
lier. miserrimis uocib plangoribq
inm̃sis indolens. mixtũ deinde uul¬
gus lupũ insequicepitAtille neuti¬
quã t̃ritus. infantulũ longius pro¬
trahebat. S ed cũ fatigatũ uulgus
aꝑsecutione lupi cessar&. desperans
eisenullomodo p̃dã excutere posse
mulier quȩ ꝓfilii amissione arciori
stimulabat᷑ dolore. nequaquã ab in¬
cepto requieuit cursu. Sed magis
ꝓposse citius ꝓperabat. nihil ominus
BENEDICTŨ

Expanded text:
tulis, ipsa longius cum plurimis viris tulis, ipsa longius cum plurimis viris ac mulieribus prospectante: cum subito lupus a silva egressus filium mulieris illius rapuit, ac sustollens non silvam repetiit, sed per camporum spatia exportare coepit. Cernens hoc infelix mulier, miserrimis vocibus plangoribusque immensis indolens, mista deinde vulgo, lupum insequi coepit. At ille neutiquam territus, infantulum longius protrahebat. Sed cum fatigatum vulgus a persecutione lupi cessaret, desperans ei se ullo modo praedam excutere posse; mulier quae pro filii amissione arctiori stimulabatur dolore, nequaquam ab incepto requievit cursu: sed magis pro posse citius properabat, invocans Benedictu
Abbreviated transcription (Latin):
lã habebit potestatẽ. Cui defurenti.
Raganarius infit. Certe ego ignoro
tu uero nescis. utrũ ab hoc loco rece¬
dere ꝓuoto possim. Ille iterũ con¬
cusso ense. iuram̃tũ repetens. affir¬
mauitstabsq grã scĩ BENEDICTI. ab eo
regres surũ loco. Hisdictis confesti
abequo corruens. contritis collisisq
omnib mẽbris. ingestatorio ad do¬
mũ ꝓpriã asuis reuehit᷑. Et̃ uinea
quidẽ potestati scĩbẜNEDICΠrelin¬
quit᷑ ipseuero stephan longo con¬
suptꝰ languore morit᷑
nente. regnũ. fames ad moclũ grauis u¬
niuersas occupauit gallias. clades &i¬
am ex insectatione paganoꝵ ñ modi¬
triuit gente̾. Sed ut tertia iuxta ꝓ¬
ph&a orbis experiret᷑ plaga. gra¬
ues in mefsȩ sunt bestiȩ. quȩ famẽ
cladẽq effugientes barbaricã. hian¬
tiore exciperent. Accidit aut̃ ea
tẽpestate. ut mulier quȩdã exma¬
triniacensi egressa p̃clio infantulũ
minusculȩ &tatis secũ deducer&.
qͥucũ aliis suȩ aetatis luder& infan¬

Expanded text:
lam habebit potestatem. Cui furenti Raganarius infit: Certe ego ignoro, tu vero nescis, utrum ab hoc loco recedere pro voto possimus. Ille iterum concusso ense juramentum repetens affirmavit se absque gratia S. Benedicti ab eo regressurum loco. His dictis confestim ab eo corruens, contritis collisisque omnibus membris in gestario ad domum propriam a suis refertur: et vinea quidem potestati S. Benedicti relinquitur, ipse vero Stephanus longo consumptus languore moriturnente regnum, fames admodum gravis universas occupavit Gallias, clades etiam ex insectatione paganorum non moditrivit gentem. Sed ut tertiam juxta prophetam orbis experiretur plagam, graves immissae sunt bestiae, quae famem clademque effugientes barbaricam hianti ore exciperent. Accidit autem ea tempestate, ut mulier quaedam ex Matriniacensi egressa praedio infantulum minusculae aetatis secum deduceret, quo cum aliis suae aetatis luderet infan
Abbreviated transcription (Latin):
acpene lacrimabili uoce semel &
bis ingeminat dicens. Quor sũchĩs
meus sc̃s pater BENE DICTUS abut
ognitorẽ omniũ occultorũ dm̃ tes¬
tor. modo hic eũ inspecie corporea
ame uisũ. mihiq locutũ Ñ ec
mora ipse quoq prbt monasteriũ
ueniens. patrib eidẽ loci cuncta qͣ
uisu cognouerat. monita deniq pi¬
issimi patris. nec non adhortatione
eiꝰ sedule refert. Quarelatione
mesti relelati fratres. sem& inuicẽ
adigendas dõ gratias hortabant᷑.
qui auxilio desertos humano. tueba
Necdum

Expanded text:
ac pene lacrymabili voce semel et ac pene lacrymabili voce semel et bis ingeminat dicens: Quorsum Dominus meus S. P. Benedictus abiit? Cognitorem omnium occultorum Dominum testor, modo hic eum in specie corporea a me visum, mihique locutum. Nec mora, ipse quoque presbyter monasterium veniens, Patribus ejusdem loci cuncta quae visu cognoverat, monita denique piissimi Patris, necnon adhortationem ejus sedule refert. Qua relatione moesti relevati fratres, semet invicem ad agendas Deo gratias hortabantur, qui auxilio desertos humano, solito Necdum
Abbreviated transcription (Latin):
hac uero quȩ nunc ẽ in iuria ura.
scitote iam clementissimi condi¬
toris omniũ sententiã ꝓpitiã er¬
ga uos effectã. eũq quitiran ni¬
dis aduersũ ecclesiã arma indig
ne corripuit. septimũ nequaꝗ
transigere solẽ. donec huius rei¬
incurrat poenitudine
te ergo incho fiduciã. & imillo
confortamini. Cũ hȩc senior
de lectabilibus eder& uerbis. pres¬
biter quib poterat nutib puerũ
sciscitabatur. quȩ ess& tantȩ uene¬
rationis ꝑsona. Cuipuer sũmissa
uoce. Hic est inquit pater nr̃ ses¬
presbiter cũ resciss& beatissimũ
patrẽ secũ inuisu colloqui. cepit
cunctis qui adherant uidentib
ab eodẽ sese lectulo brachus exten¬
tis ꝓtrahere. acsi uestigia eius quẽ
cernebat astantẽ tenere poss&.
simulq uoces cuiusdã murmuris
emittere anxius. quas nullaten
asstantes intelligere poterant
andẽ exꝑge factus. hac illacq ob¬
uitũ uertendo discur rens. supplici

Expanded text:
De hac vero quae nunc est injuria vestra, De hac vero quae nunc est injuria vestra, scitote jam clementissimi Conditoris omnium sententiam propitiam erga vos effectam, eumque qui tyrannidis adversum Ecclesiam indigne arma corripuit, septimum nequaquam transigere solem, donec hujus reiincurrat poenitudinem. Habete ergo in Domino fiduciam, et in illo confortamini. Dum haec senior delectabilibus ederet verbis, presbyter quibus poterat nutibus puerum sciscitabatur, quae esset tantae venerationis persona. Cui puer submissa voce: Hic est, inquit, Pater nospresbyter cum rescisset beatissimum Patrem secum in visu colloqui, coepit cunctis qui aderant videntibus ab eodem sese lectulo brachiis extentis protrahere, ac si vestigia ejus quem cernebat astantem tenere posset: simulque voces cujusdam murmuris emittere anxius, quas nullatenus astantes intelligere poterant. Tandem expergefactus, hac illacque obtutum vertendo discurrens, supplici
Abbreviated transcription (Latin):
odo comes nec non populus eifa¬
uens inferat mali. Ideoq iniunc¬
tũ p̃cepto abbatis officiũ cura ꝑ¬
iugili certatĩ ꝑ uideo. quatenus na¬
ualie ffugio. familia nrã seruare.
araptoribus ualeat supellectilem
suam. Grauatus somno. in hocstra¬
mine me ꝓieci. At senor uerbis
fauens prbi. talia refert Noui
uera eẽ quȩ dicis. Sedante quã his
quȩ dolendo que reris ueris sima
satis faciã ꝓmissione. causariquan¬
tulũ lib&. Mirũ ualde ẽ: quam¬
obrẽ fres nrĩ culpã in me recdar¬
guant ignauiȩ. Acsiego nullã uex¬
ationis illorũ curã habeã. uelutq
letargo oppressus in eorũ releuati¬
one dormiã. Quod ꝓcerto feri
nequit. Sienĩ p̃ceptis omnipoten¬
tis curã adhibueritis oboediendi.
regulȩ quoq ꝑme adõ uob tradi¬
tȩ mandata exsecuti haud seg¬
niter fueritis. cumcta aduersa
fient ꝓspera. inimici amici effici¬
entur. gramq suã fautor omni¬
ũ bonorũ Innullo negabit

Expanded text:
Odo comes necnon populus ei faOdo comes necnon populus ei favens inferat mali, ideoque injunctum praecepto abbatis officium cura pervigili certatim dum provideo, quatenus navali effugio familia nostra servare a raptoribus valeat supellectilem suam, gravatus somno in hoc me stramine projeci. At senior verbis favens presbyteri, talia refert: Novi vera esse quae dicis, sed antequam his quae dolendo quereris, verissima satisfaciam promissione, causari aliquantulum libet. Mirum valde est, quamobrem fratres nostri culpam in me redarguant ignaviae, ac si ego nullam vexationis illorum curam habeam, velutque lethargo oppressus, in eorum revelatione dormiam: quod pro certo fieri nequit. Si enim praeceptis omnipotentis curam adhibueritis obediendi, regulae quoque per me a Deo vobis traditae mandata exsecuti haud segniter fueritis, cuncta adversa fient prospera, inimici amici efficientur, gratiamque suam fautor omnium bonorum in nullo negabit.
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ uitȩ & nominis. qui & in hoc eodẽ
coȩbio uitã tenuit regularẽ. eaq quȩ
scribere ꝓposui uiua uoce subat ces¬
tatione ueritatis. cunctis ꝓfitebatur
certissimo se cogno uisse uisu ¶ uenĩ
ꝑtriduũ ꝓfeccio ꝑdurar&. exercit̾us.
labor non dicã nautarũ. uerũ ipsorũ
excreuit nimius animaliũ. itẽq ex ꝑ¬
uigilio lassitudo p̃ualida fessus con¬
tinuatione uigiliarũ p̃sbiter. circa
crepusculũ tertiȩ noctis domũꝓpe¬
rat. atq: instramine ouiꝰdã lectuli
impatientia uictus sõni feꝓicit
Moxq: ut quippiã sõni carpere potuit.
conspicit inuisu adstantẽ sibi ꝑsonã
sub monastico habitu. baculũ manu
gestantẽ. quẽ sequebat̾ puer eidẽ ba¬
bitꝰ Itaq stupescentẽ presbiterũ. ꝑ¬
sona illa clementer alloquit᷑. Quid
est siater.cur modo hic talit̃ iaces
Cui ille uenerandi uultus intuens ꝑ¬
sonã. dñe inquit uobis cimctisq
notũ ẽ : quantũ nobis acfamiliȩ nr̃ȩ.

Expanded text:
nae vitae et nominis, qui in hoc eodem coenobio vitam tenuit regularem, eaque quae scribere proposui, viva voce sub attestatione veritatis, cunctis profitebatur certissimo se cognovisse visu. Dum enim per triduum profectio perduraret exercitus, labor non dicam nautarum, verum ipsorum excrevit nimius animalium, itemque ex pervigilio lassitudo praevalida. Fessus continuatione vigiliarum presbyter, circa crepusculum tertiae noctis domum properat, atque in stramine cujusdam lecti impatientia victus somni se projicit, moxque ut quippiam somni capere potuit, conspicit in visu astantem sibi personam sub monastico habitu baculum manu gestantem, quam sequebatur puer ejusdem habitus. Itaque stupescentem presbyterum persona illa clementer alloquitur: Quid est, frater, cur modo hic taliter jaces? Cui ille venerandi vultus intuens personam: Domine, inquit, vobis cunctisque notum est, quantum nobis ac familiae nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
At illi palatiũ repetentes. uirtutẽ
quã plurimũ dĩ hoc in loco meritis
scȩ̃ dĩ genitricis ꝑp&uiaeq uirginis
Mariae. acbeati petri apłorũ prin¬
cipis. nec ñ &egregii patris bene¬
dicti intercessione uigentẽ. regi
prestantissimo pipino patefaciunt
eũq liberalẽ huic sacro coenobio
suis adhoatationib sedule effici¬
unt. Lipino interea rege̾ ad cae¬
lestia ut credimꝰ demigrante. Karo¬

Expanded text:
At illi palatium repetentes, virtutem At illi palatium repetentes, virtutem quamplurimam Dei hoc in loco meritis sanctae Dei Genitricis perpetuaeque Virginis Mariae, ac B. Petri apostolorum principis, necnon et egregii P. Benedicti intercessione vigentem, regi praestantissimo Pippino patefaciunt, eumque liberalem huic sacro coenobio suis adhortationibus sedule efficiunt. lestia ut credimus demigrante, Caro
Abbreviated transcription (Latin):
tantã discriminis licẽ solita misera¬
tione dimmert placuit Si quidẽ
emigius ep̃s cũ suis tẽplũ ingres¬
sus. dũ ad sacrũ ꝓpmquassent sepul¬
chrũ. repentina luminũ caecitate ad¬
eo ꝑcelluntur. ut nec mutuos
lib& in partẽ saltẽ palpatu ꝓgre¬
di ualerent agnoscere. Per inde
terrore ualido adoꝑti. nil aliud
quã uitȩ dispendia operiebantꝰ
Alii deniq solo sternuntur miscđam
tẽ meditantes. huc illucq nequi¬
quã discurrunt uociferantesque
auxiliũ affore precantur
Flis minia confusione tumultuanti¬
b. euocatus cũ frĩb accurrit ab¬
bas dataq manu ab ecclesia uio¬
latores sacri tẽpli exeraxit. diui¬
nã satis abundeq sentientes ulci¬
onẽ N umi deniꝗe ꝓstratis. ue¬
niamq petentib clementer indul¬
sit. atq ex eiusdẽ p̃tiosissimi confes ent¬
soris xp̃i corpore. reliquias benigh  u¬
nissime contulit. Refectis autẽ
ac cunctis nescessariis it ineri dap¬
siliter at tributis. ad sua remiteit

Expanded text:
a miseratione dirimere placuit. Siquidem Remigius episcopus, cum suis templum ingressus, dum ad sacrum propinquassent sepulcrum, repentina luminum caecitate adeo percelluntur, ut nec mutuos libet in partem saltem palpatu quo progredi vellent agnoscere. Perinde terrore valido adoperti, nihil aliud quam vitae dispendia operiebantur: alii denique solo sternuntur, miserictem meditantes, huc illucque discurrunt, vociferantesque auxilium affore precantur. His nimia confusione tumultuantibus, evocatus cum fratribus accurrit abbas, dataque manu ab ecclesia violatores sacri templi extrahit, divinam satis abundeque sentientes ultionem. Humi deinde prostratis veniamque petentibus clementer indulsit, atque ex ejusdem pretiosissimi confessoris corpore reliquias benignissime contulit. Refectis autem, ac cunctis necessariis itineri dapsiliter attributis, ad sua remittit.
Abbreviated transcription (Latin):
exitiales exequias. agens gras dõ. &¬
ratore francorũ. & augusto diem
obeunte. EU DOUICUS filius eiꝰ
imperii gubernacula suscepit¬
clesiarũ. contigit grauissima pati
dispendia. Inter quas ecclesia
au relianensis cũ contiguis scorũ lo¬
cis. quȩ subregimine dominicorũ
clericorũ siue monachorũ consis¬
tere uidebantur. non modica uex¬
atione afflcta est Siquidẽ & Cat¬
frido comite quonclã aure dianen¬
si. obculpa mertiȩ ꝓpriis honori¬
b: priuato. Odo in locũ ei substi¬
tuit᷑ Qui insolentia graui con¬
tra sui naturã elatus. expeditio¬
nẽ parat uirib unde cũq contrac
defecerant. Interea auxiliares ex
superiori burgundia adid ꝓperan¬
tes bellũ. utrãq ligeris ripã te¬
nentes. rapinis cuncta uastabant

Expanded text:
exitiales exsequias. CAPUT XIX. exitiales exsequias. CAPUT XIX. ratore Francorum diem obeunte, Ludovicus filius ejus imperii gubernacula suscepitclesiarum contigit gravissima pati dispendia. Inter quas Ecclesia Aurelianensis cum contiguis sanctorum locis, quae sub regimine Dominicorum clericorum sive monachorum consistere videbantur, non modica vexatione afflicta est. Siquidem Matfrido comite quondam Aurelianensi ob culpam inertiae propriis honoribus privato, Odo in ejus locum substituitur. Qui insolentia gravi contra sui naturam elatus, cunctnem parare viribus undecunque contractdefeceransuperiori Burgundia ad id properantes bellum, utramque Ligeris ripam tenentes, rapinis cuncta vastabant
Abbreviated transcription (Latin):
inuocẽ erupit dicens. Uae mihi
uȩ mihi: Iam nunc morior. Cũq
asstantes territi requirerent . qͥd
causȩ ess&. cur talia acsimente¬
e
captus effinder& uerba. pal¬
lens ac tremens. sciscitantib respon¬
dit Quiescenti mihi inlecto scs as¬
titit benedictus. uenerancla decorus
canitie. quẽ sequebatur puerulus
& ipse monachus. cepitq aduersum
me conqueri. quã obrẽ abbatẽ suũ
sterficere uellẽ. Cuq ei responde¬
rẽ. nullatenus meabbatẽ suũ in ter¬
ficere uoluisse. baculo qđ gistabat
caput. meũ ualide ꝑcutiens. morti
me uicinũ redelidit. una &iã com¬
minans citissime huius facti me pȩ
dicens. dolore interiora citius pre¬
neciante. nocte sequenti morti cor¬
poris mortẽ animȩ socians. maniu
obsequio miserrimã animã erebi x¬
iaculatur adima At radulfus ab¬
bas agnita ei prepeti quidẽ sed se¬
rotina morte. legatũ dirigit quire¬
gi & suã renuntiet uitã. & rahonis

Expanded text:
in vocem erupit, dicens: Vae mihi, in vocem erupit, dicens: Vae mihi, vae mihi, jam nunc morior. Cumque astantes territi requirerent, quid causae esset, cur talia ac si mente captus effunderet verba, pallens ac tremens sciscitantibus respondit: Quiescenti mihi in lecto sanctus astitit Benedictus, veneranda decorus canitie, quem sequebatur puerulus et ipse monachus, coepitque adversum me conqueri, quamobrem abbatem suum interficere vellem. Cumque ei responderem nullatenus me abbatem suum interficere voluisse, baculo quod gestabat, caput meum valide percutiens, morti me vicinum reddidit; una etiam comminans, citissime hujus facti me inutdicens, dolore interiora citius penetrante, nocte sequenti, morti corporis mortem animae socians, Manum daemonum obsequio, miserrimam animam Erebi jaculatur ad ima. At Radulfus abbas agnita ejus praepeti quidem, sed serotina morte, legatum dirigit, qui regi et suam renuntiet vitam, et Rahonis
Abbreviated transcription (Latin):
equũ impellens. citato cursuli¬
geris alueũ repetit
Nauẽq conscendens. interiorem
trans lehitur . ripã: celerrimeq:
monasterio recipitur:terean
nutiatur comiti. abbatẽ inibi af¬
fuissẽ radulfũ. sed concite redisse
Cernens comes acerrime se ab abba¬
te p̃uentũ. nec malitiȩ suȩ ac frau¬
di locũ patere ullũ. nimio felle.
exiliens linteo obuoluitur: seq in
lectũ aliquantulũ requieturus ꝓ¬
icit: residente. ad caput eiꝰ deu¬
theria concubina Eoaltiori.
sopore dep̾̃sso. adstitit inuisu.
quidã senex. monachi habitũ ge¬
rens. quẽ sequebat᷑ puer eiꝰdẽ¬
cũ ille negando responsũ eder&
nequaquã se abbatẽ suũ necare uo¬
luisse. ille toruo uultu in eũ respi¬
ciens. simulq baculo qđ gestabat
in curuo caput eiꝰ ꝑcutiens inquit
Per caput hoc testor. poenitudinẽ
te huius facti inutiliter citissime
acturũ. Qua ꝑcussione excitatꝰ
alecto exiliens efferatus animo.

Expanded text:
equum impellens, citato cursu Liequum impellens, citato cursu Ligeris alveum repetit, navemque conscendens, in citeriorem transvehitur ripam, celerrimeque monasterio recipitur. Interea nuntiatur comiti abbatem inibi affuisse Radulfum, sed concite rediisse. Cernens comes acerrime se ab abbate praeventum, nec malitiae suae ac fraudi locum patere ullum, nimio felle exsiliens linteo obvolvitur, seque in lectum aliquantulum requieturus projicit, residente ad caput ejus Deutheria concubina. Eo altiori sopore depresso, astitit in visu quidam senex monachi habitum gerens, quem sequebatur puer ecum ille negando responsum ederet, nequaquam se abbatem suum necare voluisse; ille torvo vultu in eum respiciens simulque baculo quod gestabat incurvo caput ejus percutiens, inquit: Per caput hoc testor poenitudinem te hujus facti inutiliter certissime acturum. Qua percussione excitatus, a lecto exsiliens, efferatus animo
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ab abbate regebat᷑ radulfo.
consiliũ habuit abbate interfecto.
prȩfatũ p̃ripere coenobiũ. Quod
maturato ꝑ ager&. nipietas indul¬
gentissima conditoris obuiã se
tanto facmori opponere disposu¬
iss&. Precus itaq fiducia ꝑagendȩ
malignitatis. quendã esuis satelli¬
tib ad regẽ chrigit. qui mortuũ
ra dulfũ abbatẽ nuntiar&.
Statĩq acpene euestigio alterũ
mittit. qui radulfũ abbatẽ ad col¬
loquiũ euocar& mutuũ. Dane
legatus regi directus. accelerato
itinere palatiũ uenit. iussa exequi¬
tur. necdũq ꝑacto negotio. ali¬
quandiu palatio immoratur: At
uero radulfus abbas conscensis
equis. cũ paucis ad colloquiũ ꝓpe¬
rat fallentis amici. Seddũ ille
iter ꝑ ager&. comes balneũ in¬
gressus. curã corporis agebat
Cũq adhuc ibalneo resider&. ab¬
bas monasteriũ sci GUNDUIs ingre¬
ditur Na inibi tunc morabat᷑
tũ secinine denuntians. fugȩ au¬
xiliũ expetere hortatur. Itaq
abbas uerso gradu calcaribus

Expanded text:
uod ab abbate tunc regebatur Radulfo, consilium habuit abbate interfecto praefatum praeripere coenobium. Quod maturato peregisset, nisi pietas indulgentissima Conditoris obviam se tanto facinori opponere disposuisset. Fretus itaque fiducia peragendae malignitatis, quemdam e suis satellitibus ad regem dirigit, qui mortuum Radulfum abbatem nuntiaret, statimque ac pene evestigio alterum mittit, qui Radulfum abbatem ad colloquium evocaret mutuum. Sane legatus regi directus accelerato itinere palatium venit, jussa exsequitur: necdumque peracto negotio aliquandiu palatio immoratur. At vero Radulfus abbas conscensis equis cum paucis ad colloquium properat fallentis amici. Sed dum ille iter perageret, comes balneum ingressus, curam corporis agebat. Cumque adhuc in balneo resideret, abbas monasteriolum S. Gundulfi ingreditur nam inibi tunc morabaturtum sermone denuntians, fugae auxilium expetere hortatur. Itaque abbas verso gradu, calcaribus
Abbreviated transcription (Latin):
Orant subueniri sibi. pios patris cine¬
res. ossaq cunctis reuerenda mor¬
talib furtĩ sublata. deuotissimis fi¬
liis auctoritate regia. iustitiȩque
respectu affatĩ restitur. Non
ullius offensȩ inhacre ꝑtimescere
culpa. cui susfragari agnoscitur
inosfensus rectitudinis trames
Plexus his luctuosis questib pius¬
git. Qui ex precepto regis. &iam
nolentib fratrib sacrũ effossũ pign
harlomanno & fr̃ib cũ eo ꝑgentib.

Expanded text:
Orant subveniri sibi, pios Patris cineOrant subveniri sibi, pios Patris cineres ossaque cunctis reverenda mortalibus furtim sublata devotissimis filiis auctoritate regia justitiaeque respectu affatim restitui. Non ullius offensae in hac re pertimescere culpam, cui suffragari agnoscitur inoffensus rectitudinis trames. Flexus his luctuosis questibus piusgit: qui ex praecepto regis etiam nolentibus fratribus sacrum effossum pignus Carlomanno ac fratribus cum eo pergenti
Abbreviated transcription (Latin):
ad om̃s. Innotuerunt nobis religi
lomannus dõ amabilis monachus.
germanus filii nrĩ pipini excellentis
pacis sermones. inter eũ ac grifonẽ
frem eius expedire nos mittere
erũ &iã ꝓcorpore beati Benedicti
qđ furtiur ablatũ ẽ a suo sepulchro.
ut ei restituatur. In hoc opere pi
etatis & misericordiȩ libenter aurẽ
ac cõmodate. hortamur dilectio¬
nẽ acscitatẽ uram. ut p̃fatibrati
Benedicti corpus iuxta petitionẽ
seruorũ dĩ. sublimitas dilecti filui
indubitanter ad ꝑꝓpriũ remittat
locũ. ut & iamdicti serui dĩ de suo
gaudeant sibi restituto patre. uosq
ꝑ henne habeatis mercedẽ. & lau¬
dẽ ꝓeo quod iuste operati fueritis.
ut ad suũ scissimi uiri corpus refe¬
ratur tuulũ. ex quo clam abla
debeat corã dõ. dũ creditur ꝗc
adoptinendũ hoc ipsius suffra¬
gantib orationib &uoluntate.
prȩfati religiosi serui dĩ sint ꝑmoti:
cũ eo erant gallias expetut. pipi
questuosis subiciunt lacrimis

Expanded text:
a ! Innotuerunt nobis religiolomannus Deo amabilis monachus, germanus filii nostri Pippini excellentisspacis sermones inter eum ac Grifonem fratrem ejus expedire nos mittereet pro corpore beati Benedicti, quod furtive ablatum est a suo sepulchro, ut ei restituatur. In hoc opere et pietatis et misericordiae libenter aurem accomodantes, hortamus dilectionem ac sanctitatem vestram, ut priBenedicti corpus juxta petitionem servorum Dei, sublimitas filii dilecti indubitanter ad proprium remittat locum; ut et jam dicti servi Dei de suo gaudeant sibi restituto Patre, vosque perennem habeatis mercedem et laudem, pro eo quod juste operati fueritis, ut ad suum sanctissimi viri corpus referatur tumulum, ex quo clam ablatdebeat coram Deo; dum creditur, quia ad obtinendum hoc, ipsius suffragantibus orationibus et voluntate, praefati religiosi Dei servi sunt cum eo erant Gallias expetunt, Pippquestuosis subjiciunt lacrymis.
Abbreviated transcription (Latin):
solo ꝓstra tus lacrimis ora ꝑfusus.
dni auxiliũ expostulabat. quatr¬
nus dilectissimi sui confessoris
pignus. qđ nullis p̃cedentib sed
meritis
solꝑ gratuito mimere famulis suis
contulerat. nalla scelerũ enor¬
mitate irritatus auferriꝑmmiter&
Quod quib fludid quibusq gemi¬
tib. quo ue ululatuu̾lamore ꝑ¬
oratũ sit. quis mortaliũ exsoluere
queat  Gomflictantiũ deniq
indolore patris acfiliorũ animos.
&tatis maturrimȩ . int̾dũq supre¬
mȩ. qualitatis uariȩ. ualiđdinis
diuersȩ. quis explicauerit digne

Expanded text:
solo prostratus, lacrymis ora perfusus solo prostratus, lacrymis ora perfusus Domini auxilium expostulabat, quatenus dilectissimi sui confessoris pignus quod nullis praecedentibus meritis, sed solo gratuito munere famulis suis contulerat, nulla scelerum enormitate irritatus auferri permitteret. Quod quibus fletibus quibusque gemitibus, quove ululatuum clangore peroratum sit, quis mortalium exsolvere valeat? Conflictantes denique in dolore Patris et filiorum animos, aetatis maturimae interdumque supremae, qualitatis variae, valetudinis di
Abbreviated transcription (Latin):
regalia egerrime suscepiss&. Non
se posse depositũ reddere dixit
qđ ad seruandũ non autẽ restituen¬
dũ se suscepisse gaudebat. ita subici¬
ens Ipse scissim pater ꝓpria spon¬
te huc se deferri ꝑmisit. ipse uisione
sacra suos obsui deuectionẽ inuita¬
uit seruulos Suscepimus indigni
egregii patris sacratissima membra.
excepimus cineres pios. deuote nunc
usq asseruare curauimus. At si
nr̃is interuenientib peccatis. relin¬
quere gallias. ruraque eũ natiua
repetere placuerit. fateor uotis
id ei ex istere. nec uelle nrm licere
quo quo modo obsistere. Sinuͦ
qđ certissima fide nr̃o inhesit pec
tia. obplurimarũ salutẽ animarũ.
relictis ꝓpriis has procul positas ac
pene ultimo hnlitore ocrani sitas
expetit uolintarie sedes. certis¬
simum habetote. impotes uoti urĩ
uos m& ad ꝓpria redituros
Nis dictis multũ illacrimas. fores ec
scã membra cubabant reserari
iub&. suosq ꝓpter hostia excubi
ati apłoꝵ principis sese retinens.

Expanded text:
regalia aegerrime suscepisset, non se posse depositum reddere dixit, quod ad servandum, non autem restituendum se suscepisse gaudebat. Ita subjiciens: Ipse sanctissimus Pater propria sponte huc se deferre permisit, ipse visione sacra suos ob sui devectionem invitavit servulos: suscepimus indigni, egregii Patris sacratissima membra, excepimus cineres pios, devote nunc usque asservare curavimus. At si nostris intervenientibus peccatis relinquere Gallias ruraque eum nativa petere placuerit, fateor potis id ei exsistere, nec velle nostrum licere quoquomodo obsistere. Sin vero quod certissima fide nostro inhaesit pectementi ob plurimarum salutem animarum relictis propriis has procul positas ac pene in ultimo littore Oceani sitas expetiit voluntarie sedes; certissimum habetote, impotes voti vestri vosmet ad propria redituros. His dictis, multum illacrymans, fores ecc reposita sancta membra cubabant reserare jubet, suosque propter ostia excubitati apostolorum principis sese retinens,
Abbreviated transcription (Latin):
cis alios p̃posuit. Sed raho ut eiꝰ
debitũ exposcebat naturȩ .nimia in¬
solescens astutia. cupiditate uero
crudelior effectus. cũ uniuersa qͣ.
aurelianorũ fines continere uide¬
bantur sibi subiecta cerner&. coe¬
nobio dũtaxat scĩ benedicti excep

Expanded text:
cis alios praeposuit. Sed Raho ut ejus debitum exposcebat naturae, nimia insolescens astutia, cupiditate vero crudelior effectus, cum universa quae Aurelianensium fines continere videbantur sibi subjecta cerneret, coenobio duntaxat S. Benedicti excep
Abbreviated transcription (Latin):
plantauit. atq quo ad uixit tẽpore in
ꝓprios retinuit usus. Decedente
illo dominus quonda ipsius t̾rȩ deq̃
p̃fati sumꝰ qđ uendiderat rus repe¬
tere conat᷑. Aduocatꝰ uero unacum
Proinde stephanus impatientia leuis
animi cõmotus. Raganario mona¬
cho ita ut sedebat inequo ꝓpinquans.
furibunde locutꝰ ẽ. Tibi dicoRaga¬
nari monache: quitrans mare hie¬
rusalẽ requisisti Per hunc testor
ensẽ quando tu & ego ab hoc recesseri¬
mc loco. sẽs BENEDICTUS

Expanded text:
plantavit, atque quo advixit tempore, in plantavit, atque quo advixit tempore, in proprios retinuit usus. Decedente illo dominus ipsius terrae de qua praefati sumus, quod vendiderat rursus repetere conatur. Advocatus vero una cum Proinde Stephanus, impatientia levis animi commotus, Raganario monacho ita ut sedebat in equo propinquans, furibunde locutus est: Tibi dico, Raganari monache, qui trans mare Jerusalem requisisti, per hunc testor ensem; quando tu et ego ab hoc recesseriloco, S. Benedictus
Abbreviated transcription (Latin):
nicȩ ꝓuinciȩ.regia liberalitate coe¬
nobio sc̃i BENE DICTIdonatus. multis¬
uicinoꝵ insectationib: & maxime pri¬
moꝵ patriȩ apotestate huius loci
reꝑtũ ẽ : uthabitatione congrua mo¬
nachis quo quomodo inibi construc¬
ta. assidue monachi duouel tres ibidẽ
ꝑsisterent. quousq faciles aquitanoꝵ
stantia frm ab hac potiendarũ rerũ
quiescerent fiducia. Mittitur ad
idenitendũ Raganarius monachus
magnȩ uir religionis. qui oli ab impe¬
ratine ludo uico cũ aliis erosoli¬
mã missus fuerat. atq cũ eosi geuer¬
tus prbt ac monachus. Quicellulã
inp̃dicto cõpingentes loco. omnẽ a¬
quitanicȩ genti abstulere harũre¬
p&endarũ fiduciã. Extitit eo tem¬
pore quidã uir eidẽ plebis haud
ignobilis stephanꝰ nomine. quia
accepto p̃tio dis¬
trãhit. Seruus aut̃ ille fundũ abs¬
q aliquo fructifero cultu adeptꝰ
uacuã nequaꝗ ꝑmisit ẽẽ tellurẽ
sed eã optime ex colens. uineã inibi

Expanded text:
nicae provinciae regia liberalitate coenobio S. Benedicti donatus, multicinorum insectationibus, et maxime primorum patriae, a potestate hujus loci repertum est, ut habitatione congrua monachis quoquomodo inibi constructa, assidue monachi duo vel tres ibidem persisterent: quousque faciles Aquitanorustantia fratrum ab hac potiendarum rerum quiescerent fiducia. Mittitur ad id enitendum Raganarius monachus magnae vir religionis, qui olim ab imperatore Ludovico cum aliis Hierosolymam missus fuerat: atque cum eo Segevertus presbyter ac monachus: qui cellulam in praedicto compingentes loco, omnem Aquitanicae genti abstulere harum repetendarum rerum fiduciam. Exstitit eo tempore quidam vir ejusdem plebis haud ignobilis, Stephanus nomine, qui aaccepto pretio ditraxit. Servus autem ille fundum absque aliquo fructifero cultu adeptus, vacuam nequaquam permisit esse tellurem: sed eam optime excolens vineam inibi
Abbreviated transcription (Latin):
quatinus
ei suũ ferr& auxiliũ reddendo filiũ
ꝓpriũ. seruũq suũ extra terminossuos
nullatenus efferri ꝑmitter&
Tunc deinde clem̃tia diuinȩ maiestatis.
& int̾uentu p̃tiosi confessoris. qđ ex¬
orabat adepta ẽ. Lupus nãq ueniens
adt̃minũ territorii scĩ
BENEDICTI.

Expanded text:
quatenus ei ferret auxilium, reddendo filium proprium, servumque suum extra terminos suos nullatenus efferri permitteret. Tunc deinde clementia divinae majestatis et interventu pretiosi confessoris quod exorabat adepta est. Lupus namque veniens ad terminos territorii S. Benedicti
Abbreviated transcription (Latin):
LONCOBARDORUM IN FIDE¬
LITATIS SUAE TENEBRIS
carere noluiss&. & iugum dñi
ferre detrectans. eos qui ferebant
impugnare decreuiss&. italiam
subiugandi Cuius in colas oc¬
culto ds̃ iudicio. eius mucroni

Expanded text:
Langobardorum infidelitatis suae tenebris carere noluisset, et jugum Domini ferre detrectans eos qui ferebant impugnare decrevisset, Italiam subjugandi, cujus incolas occultum Dei judicium ejus mucroni
Abbreviated transcription (Latin):
ista nondata sunt. Omnia cȩca tor¬
pescunt. istius enĩ tã uiolenta sunt lu¬
mina. ut &iã intueantur absentia.
les efficiuntur. cũ adi gratia bonis
tiua uirtute. multa iatq: ardua quȩ in
archano naturȩ recondita sunt. inspi¬
ci& cõphendi usu ipso cestissimum est.
Nunc inspiciam⁊ utrũ formas animȩ ha¬
bere credant᷑. quas in corportas eẽ iã¬

Expanded text:
ista non data sunt. Omnia caeca torista non data sunt. Omnia caeca torpescunt. Istius enim tam violenta sunt lumina, ut etiam intueantur absentia. liores efficiuntur, cum a Dei gratia bonis tiva virtute multa atque ardua, quae in arcano naturae recondita sunt, inspici et comprehendi usu ipso certissimum est. Nunc inspiciamus utrum formas animae habere credantur, quas incorporeas esse ja
Abbreviated transcription (Latin):
sensu non potest cõphendi : E. gredia¬
m̃ lic& pi&ate nimia modũ animȩ nrae.
& in m̃sa religione supranos ma ipsos. alta
cogitatione sileam. Transeamus &iam
potestates cȩlestium creaturarũ. ꝓfim¬
deq tractem. quid sit qđ tã magna una
iussione: uno mom̃to fecerit Tamen
quicqͥd miram amplius. ÷: Quic quid sen¬
tim excelsius: Dũ ad illã in ꝑspicabilem
maiesta tẽ. mens humana ñ pen&rat.
Vnaergoratio potentiȩ huiꝰ ẽ uenerari.
qđ est inuestigabilis: Non diffinitiue
quȩ rere . qualis quantusq sit. Hisita reb
edocti. lum̃ aliquod substantiale animas
habere . haudimꝓbe uidem᷑ aduertere.
quando meuangelio legitur. Lumen
qđ in luminat omnẽ hominẽ. uenientẽ
in hunc mundũ. Deniq: qđ in cogitati¬
one positi. nescio quid tenue. uolubile.
clarũ in nob eẽ sentimus. qđ respicit sine
sole. qđ uid& sine extraneo lumine.
Nam supsũ in se lucidũ non ẽ&. rerũ tantã
conscientiã non haber&. Tenebrosis.

Expanded text:
sensu non potest comprehendi? Egrediamur licet pietate nimia modum animae nostrae, et immensa religione supra nosmetipsos alta cogitatione sileamus, transeamus etiam potestates coelestium creaturarum, profundeque tractemus quis sit qui tam magna una jussione, uno momento fecerit: tamen quidquid miramur, amplius est; quidquid sentimus, excelsius, dum ad illam imperspicabilem majestatem mens humana non penetrat. Una ergo ratio potentiae hujus est venerari, quod investigabilis est; non definitive quaerere qualis quantusque sit. His itaque rebus edocti, lumen aliquod substantiale animas habere, haud improbe videmur advertere, quando in Evangelio legitur: Lumen quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Deinde, quando in cogitatione positi, nescio quid tenue, volubile, clarum in nobis esse sentimus, quod respicit sine sole, quod videt sine extraneo lumine. Nam si ipsum in se lucidum non esset, rerum tantam conspicientiam non haberet. Tenebrosis
Abbreviated transcription (Latin):
diffinitione maiorũ. formȩ ipsius
uera cissimã cõplexionẽ. Formam uero
dico. quȩ aliquid spatiũ lineȩ linesscon¬
cludit. Et sic facile conuenit intelligi.
si eã possunt animȩ suscipere. quã spĩtali
certũ est iugore subsistere. Damcũ om¬
nis forma aut insuꝑficie sit. aut incorpore
suꝑficies nonnisi incorpore. corpus uero
solidũ atq palpabile .: Ab his autẽ rebus
re putandȩ sint: Sed diffigurate atq
in corporales. insua qualitate ꝑmaneant.

Expanded text:
um, formae ipsius veracissimam complexionem: formam vero dico, quae aliquod spatium linea lineisve concludit; et sic facile datur intelligi, si eam possunt animae suscipere, quas spiritali certum est vigore subsistere. Nam cum omnis forma aut in superficie sit aut in corpore, superficies nonnisi in corpore, corpus vero solidum atque palpabile; ab his autem rebus re putandae sint, sed valde infiguratae atque incorporales in sua qualitate permaneant.