comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rũ & ille qui odio frem insequit᷑.
n hoc cognoscimꝰ caritatẽ: qm̃ ille¬
ta caritas esse debeat in nob̾: dnice
passionis exemplo didicimꝰ. Maiorẽ
namq hac dilectionẽ nemo habet:
micis suis. Unde & paulus ait. Com
mendat aũ ds suã caritatẽ in nobis:
qm̃ cum adhuc peccatores essemꝰ: xp̃c
pro impiis mortuus est. Hanc beatus
petrus habere monebat᷑: cũ dñõ di¬
cente. petre amas me pasce oues meas:
respondit se amare. statimq auduit.
Cum autẽ senueris extendes manus
tuas: & alius te cinget .&. ducet quo
tu non uis. Hoc autẽ dixit. ait
euuanglista significans qua morte
clarificaturꝰ esset dm̃. Cui enĩ amo¬
rem confitenti suas oues cõmendarat.
eũ in testimoniũ ꝑfecti amoris animã
suã pro eisdem ponere docebat. Ille
inquit ꝓ nobis animã suam posuit.
Et nos debemꝰ pro fr̃ib animas pone¬
re. S dicit forte aliquis. E quando
possum habere istam caritatẽ: Holi

Expanded text:
rum et ille qui odio fratrem insequitur. rum et ille qui odio fratrem insequitur. In hoc cognovimus charitatem Deta charitas esse debeat in nobis, Dominicae passionis exemplo didicimus. Majorem namque hac dilectionem nemo habet, amicis suis . Unde et Paulmendat autem Deus suam charitatem in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est . Hanc beatus Petrus habere monebatur cum Domino dicente: Petre, amas me? pasce oves meas; respondit se amare, statimque audivit: Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo tu non vis. Hocevangelista significans qua morte clarificaturus esset Deum. Cui enim amorem confitenti suas oves commendaret, eum in testimonium perfecti amoris animam suam pro eisdem ovibus ponere docebat. Ille, inquit, pro nobis animam suam posuit, et nos debemus pro fratribus animas ponere. Sed dicit forte aliquis: Et quomodo possum habere istam charitatem? Noli
Abbreviated transcription (Latin):
uenire abneget semet ipsũ & tol¬
lat crucem suam & sequat᷑ me.
Carissimi non mandatũ nouũ seri¬
bo uob̾: s mandatũ uetus quod
habiustis ab micio. Mandatũ uetꝰ
est. u̾bum quod audistis. Iterum
ab inicio commendat. Et manda
desideriũ nouȩ lucis infundit. Un¬

Expanded text:
post me, abneget seipsum, et tolpost me, abneget seipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me. Charissimi, non mandatum novum scribo vobis, sed mandatum vetus quod habuistis ab initio. Mandatum vetus est verbum quod ab initio commendata est eademdesiderium novae lucis infundit.
Abbreviated transcription (Latin):
uantem. quia qui orare nos pro
peccatis & ꝓ delictis docuit. pa¬
terna miscdia ꝓmisit. & ueniã
secuturam. Iustum quoq asse¬
uerat. quia uere confessiomi ius
te dimittat. Ut remittat in quit
nobis peccata nr̃a. & emundet
nos ab omi iniquitate. Remit¬
tit in hac uita electis peccã co¬
tidiana & leuia. sine quib in
terris uiuere nequeunt. Emun¬
dat post solutionem carnis ab
om̃i iniquitate: introducens illos
in eam uitam. in qua nec uelint
ultra peccare: nec ualeant. Remit¬
tit nunc maiora tẽptamenta oran¬
tib ne uincant. remittit minima
ne ledant. mundat tunc ab om̃ib
ne aliqua prorsus iniquitas in reg¬
no ꝑpetuo beatis adsit. Si dixerimꝰ

Expanded text:
antem, quia qui orare nos pro antem, quia qui orare nos pro debitis et pro peccatis docuit, paterna misericordia promisit et veniam secuturam; iustum quoque eum asseverat, quia verae confessioni ite dimittit. Ut remittat nobis, inquit, peccata nostra, et emundet nos ab omni iniquitate. Remittit in hac vita electis peccata quotidiana et levia, sine quibus in terris vivere nequeunt, emundat post solutionem carnis ab omni iniquitate, introducens illos in eam vitam, in qua nec velint ultra peccare, nec valeant. Remittit nunc majora tentamenta orantibus, ne vincantur; remittit minima, ne laedantur: mundat tunc ab omnibus, ne aliqua prorsus beatis in regno perpetuo iniquitas adsit. Si dixerimus
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃o nasci. & electos tantum in
hac uita ꝓficere posse dicebat.
dicat. ecce enĩ in iniquitatib con¬
ceptus sum: & in delictis peꝑit
me mater mea. Sine culpa in
mundo esse non possumꝰ. qui in
nos ab omĩ pecõo. ut nos ideo
sub uire nostis nr̃i debita nr̃a
iħc. gratuito readdidit quod non
debebat. Qͥ enĩ ꝑ nobis mortem
carnis indebitã reddidit: nos a
debita anime morte liberauit.
Si confiteam᷑ peccã nr̃a: fi delis¬
peccata nr̃a. Quia sine peccõ in¬
hac uita esse non possumꝰ. prima
salutis est spes confessio: ne quis¬
quam se iustum putet. & ante ocłos
dei erigat ceruicem. Demde dilec¬
tio: quia caritas operit multitu¬
dinem peccatoꝵ. quam ꝓpterea in
sequentib huius epłe multipli¬
ci nobis lauae comm̃dat. Pulchre
autem utrũq simul insinuat. quod
& rogare ꝓ peccatis debeamus. &
impetremus de dei indulgentia
cum rogamꝰ. Ideo & fidelem esse
dnm̃ ad remittenda peccata dix̃.¬
fidem pollicitationis sue reser-¬

Expanded text:
o nasci, et electos in hac vita tantum proficere posse dicebat, dicat: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea , sine culpa in mundo esse non possumus, qui innos ab omni peccato, ut nos ideo sub jure hostis nostri debita nostra nistus Jesus gratuito reddidit quod non debebat. Qui enim pro nobis mortem carnis indebitam reddidit, nos a debita animae morte liberavit. Si confiteamur peccata nostra, fidelispeccato hac vita esse non possumus. Prima salutis spes est confessio, nec quisque se justum putet et ante oculos Dei erigat cervicem; deinde, dilectio, quia charitas operit multitudinem peccatorum , quam propterea in sequentibus hujus Epistolae multiplici nobis laude commendat. Pulchre autem utrumque simul insinuat, quod et rogare pro peccatis debeamus et impetremus de Dei indulgentia, cum rogamus. Ideo et fidelem dixit Dominum, ad remittenda peccata fidem pollicitationis suae serv
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Nam sequitur. Et sanguis iħu
xp̃i filii eius mundat nos ab om̃i
peccato.Sacramentũ namq domi¬
nice passionis & preterita nobis om̃ia
in baptismo pariter peccata laxatit.
& quicqͥd cotidiana fragilitate post
baptisma commisimus. eiusdem
nr̃i redemptoris nobis gr̃a dimit¬
tit. Maxime cum inter oꝑa lucis
que facimꝰ humiliter cotidie nr̃os
ili confitem᷑ errores. cum sangui¬
nis illius sacramenta ꝑcipimꝰ. cum
dimittentes debitorib nrĩs: nr̃a
nobis debita dimitti precamur.
cum memores passionis illius liben
ter aduersa queq toleramꝰ. Mire
autem cum de deo loqueretur.
ait. & sanguis iħu xp̃i filii eius
filius quippe dei in diuinitatis
natura sanguinem habere non
potuit. Sed quia idem filius dĩ. etiam
filiꝰ hominis factꝰ est: recte propt̾ uni¬
tatem ꝑsone enus filii dei sangui¬
nem appellat. ut uerum eum cor¬
pus assumpsisse. uerũ ꝓ nobis san¬
guinem fudisse dnm̃ ihm̃ in car

Expanded text:
ri. Nam sequitur: Et sanguis Jesu ri. Nam sequitur: Et sanguis Jesu Christi Filii ejus emundat nos ab omni peccato. Sacramentum namque dominicae passionis, et praeterita nobis omnia in baptismo pariter peccata laxavit, et quidquid quotidiana fragilbaptisma commisimus, eiusdem nostri redemptoris nobis gratia dimittit, maxime cum inter opera lucis, quae facimus, humiliter / cotidie nostros illi confitemur errores, cum sanguinis illius sacramenta percipimus, cum dimittentes debitoribus nostris nostra nobis debita dimitti precamur, cum memores passionis iter adversa quaeque toleramus. Mire autem cum de Domino loqueretur, ait: Et sanguis Jesu Filii ejus; Filius quippe Dei in divinitatis natura sanguinem habere non potuit; sed quia idem Filius Dei, etiam Filius hominis factus est, recte propter unitatem personae ejus, Filii Dei sanguinem appellat, ut verum eum corpus assumpsisse, verum pro nobis sanguinem fudisse demonstr
Abbreviated transcription (Latin):
mus ad inuicem. Notanda dis
tinctio u̾borum. qua dm̃ esse
in luce dicit: nos aũ in luce am¬
bulare debere. Ambulant enĩ
iusti in luce: cum u̾tutũ oꝑibus
seruientes. ad meliora ꝓficiunt.
Diuina autem sanctitas cui dicit᷑
tu autem idem ipse es. recte in lu¬
& esse memorat᷑. quia plena boni¬
tas semꝑ existens. ubi ꝓficere uale¬
at non inuenit. Dicitur quippe
fidelib ut filii lucis ambulate.
F ructꝰ enĩ lucis est. in om̃i bonita¬
te & iusticia & ueritate. Deus autẽ
sine aliquo ꝓfectũ. semꝑ bonus.
uerus. iustus existit. Si gͦ in lu¬
& ambulãmꝰ sicut & ipse est in
luce: societatem habemꝰ ad inui¬
cem. Quia uidelicet manifestũ
dat inaiciũ. quod in uia lucis am¬
bulando ꝓficimus. si frat̾ne socie¬
tatis cum qua pariter ad lucem
ueram ꝑueniamus copula gaudemꝰ.
mutue dilectionis iura tenere uide¬
mur. nec sic tamen putare debe¬
mus nr̃o nos ꝓfectu aut industa
a peccatis ad integrũ posse munda¬

Expanded text:
mus ad inuicem et smus ad inuicem et stinctio verborum, quia Deum esse in luce dicit, nos autem in luce ambulare debere. Ambulant enim justi in luce, cum virtutum operibus servientes ad meliora proficiunt. Divina autem sanctitas cui dicitur: Tu autem idem ipse es , recte in luce esse memoratur, quia plena bonitas semper existens, ubi proficere valeat, non invenit. Dicitur quippe fidelibus: Ut filii lucis ambulate . Fructus enim lucis est in omni bonitate et justitia et veritate. Deus autem sine aliquo profectu semper bonus, justus, verusque existit. Si ergo in luce ambulamus, sicut et ipse est in luce, societatem habemus adinvicem. Quia videlicet manifestum dat indicium quod in via lucis ambulando proficimus, si fraternae societatis, cum qua pariter ad lucem veram perveniamus, copula gaudemus.mutuae dilectionis jura tenere videmur, nec sic tamen putare debemus nostro nos profectu aut industria a peccatis ad integrum posse munda
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducunt. Unde etiam paulus his
quos ad fidem instituebat: ait.
Implete gaudiũ meũ. ut idem sa¬
pratis. Raritatem habentes unamimes. id
tpsum saprentes. Et hec est adnun¬
tiacio quam audiuimꝰ ab eo & adnũ¬
tiamus uobis: qm̃ deus lux est &
tenebre in eo non sunt ulle. Hac
quam nos quoq imitari iubemͣ
dicente ipso scĩ estote quia & ego
sc̃s sum dñs d̾s uester. & maniche¬
orum dognia conuincit insanũ.
qui dei naturam a pͥntipe tenebra¬
rum bello uictam & esse uiciatam
dicebat. Si dixerimꝰ qm̃ societatem
habemus cum eo. & in tenebris¬
⁊ odia nominat. Hequaquam ergo
sola fidei confessio sufficit ad falu¬
tem. cui bonorũ operũ adtestatio
deest. s nec operũ rectitudo. sine
fidei & dilectionis simplicitate ꝓ¬
dest. Qͥcumq enim ulla ex par¬
te tenebris obsidetur. societatem
ad eum in qͦ nichil inquinatũ
incurrit. habere non poterit.
Si autem in luce ambulamꝰ. sicut:
ipse est in luce. societatem habe¬

Expanded text:
perducunt. Unde etiam Paulus his perducunt. Unde etiam Paulus his quos ad fidem instituebat, ait: Implete gaudium meum, ut idem sapiatis, eamdem charitatem habentes, unanimes, id trum sit plenum: et hec est adnunciatio quam audivimus ab eo: et adnunciamus vobis. Quoniam Deus lux est: et tenebre in eo non sunt ulle. Si quam nos quoque imitari jubemur, dicente ipso: Sancti estote, quoniam ego sanctus sum Dominus Deus vester ; et Manichaeorum dogma convincit insanum, qui Dei naturam a principe tenebrarum bello victam, et esse vitiatam dicebant. Si dixerimus quoniam societatem habemus cum eo, etc. Tenebret odia nominat. Nequaquam ergo sola fidei confessio sufficit ad salutem, cui bonorum operum attestatio deest. Sed nec operum rectitudo sine fidei et dilectionis simplicitate prodest. Quicunque enim ulla ex parte tenebris obsidetur, societatem ad eum in quo nihil iniquitatum incurrit habere non valet. si autem in luce ambulemus, sicut et ipse est in luce, societatem habe
Abbreviated transcription (Latin):
iħu xp̃o. Manifeste ostendit
beatus ioħs quia quicũq socia¬
tem cum deo habere desiderate
primo eccłie societati debent adu¬
nari. illamq fidem addiscere. eiusq
sacram̃tis imbui: quam aiscipuli
ꝑceperunt. Hec in aliquo minus
trinam credunt. quam illi qui
per ipsum p̃dicantem in mundo
dnm̃ credebant: nisi in quantũ
eos fidei uel operũ qualitas discer¬
nit. Unde etiam de hac societate
scõꝵ quam habent in patre & filio
ipse filius pat̾ subplicans ait. Pater
sc̃ẽ serua eos in nomine tuo quos
dedisti mͥ: ut sint unũ sicut nos.
Et paulopost. Non ꝓ his aũ rogo
tantum. S et pro eis qui credituri
sunt ꝑ uerbũ eoꝵ in me. ut om̃s
umũ sint. sicut tu pat̾ in me q. ego
in te. ut ꝙ ipsi in nob unũ sint.
Et hec scripsimꝰ uobis ut gaudrũ
urm̃ sit plenum. Gaudium doctoꝵ
fit plenum: cum multos predicando
ad sc̃ẽ eccłie sociͤtatem. atq ad eius ꝑ
quem eccłia roboratur & crescit dei
patris & filii eius ihu xp̃i scietatem

Expanded text:
is, etc. Manifeste ostendit beatus Joannes quia quicunque societatem cum Deo habere desiderant, primo Ecclesiae societati debent adunari, illamque fidem addiscere, ejusque sacramentis imbui, quam discipuli perceperunt. Nec in aliquo minus trinam credunt, quam illi qui per ipsum praedicantem in mundo Dominum credebant, nisi in quantum eos vel fidei operum qualitas discernit. Unde etiam de hac societate sanctorum quam habent in Patre et Filio, ipse Filius Patri supplicans ait: Pater sancte, serva eos in nomine tuo quos dedisti mihi, ut sint unum sicut et nos . Et paulo post: Non pro his autem rogo tantum, sed pro his qui credituri sunt per verbum eorum in me, ut omnes unuin te, ut et ipsi in nobis unum sint . Et haec scribimus vobis, ut gaudium vestrum sit plenum. Gaudium doctorum fit plenum, cum multos praedicando ad sanctae Ecclesiae societatem, atque ad ejus per quem Ecclesia roboratur et crescit, Dei Patris et Filii ejus Jesu Christi societatem
Abbreviated transcription (Latin):
minus dm̃ patrẽ se habere dicebãt.
ostendens eos frustra am̃ patrẽ con¬
fiteri: qui filiũ negnat. Hinc &
ip dñs eos execrans ait. Si ds
pat̃ ur̃ esset: diligeretis utiq me:
ego enim ex deo processi & ueni.
Omnis qui negat filiũ: nec patrẽ
opis. inquirit: qualem querebat paulꝰ
cum ait. Et nemo potest dicere
aperte dicere. Nemo potest nisi do¬

Expanded text:
minus Deum Patrem se habere dicebant, ostendens eos frustra Deum Patrem confiteri, qui Filium negant. Hinc et ipse Dominus eos exsecrans ait: Si Deus Pater vester esset, diligeretis utique me: ego enim a Deo processi, et veni . Omnis qui negat Filium, nec Patrem operis inquirit, qualem quaerebat Paulus, cum ait: Et nemo potest dicere aperte dicere: Nemo potest, nisi do
Abbreviated transcription (Latin):
non est ex ueritate. Om̃s gͦ qui
dix̃ quoddam m̃datiũ ex ueritate.
Nemo se decipiat: nemo se illudat.
om̃e m̃dacium non est ex ueritate.
m̃dacium ex uernate non esse.s quia
multa sunt genera m̃daciorũ. non
parum int̾ se disparia: nunc quasi
singulare ponit m̃daciũ negationis
xꝑi. Quia nimirũ hoc tam nefan¬
dum & execrabile m̃datiũ est:
ut in eius comꝑatione cetera. aut
autem iudeorum est hec negatio.
non recte sentiunt. Neq enm talem
confitent᷑. qualem diuina ueritas
docet. s qualem ipsorũ uanitas fin¬
git. Mali quoq catholici qui xp̃i
mandatis obtemꝑare contempnunt.
ihm̃ esse xp̃m deuegant. cui non
ut xp̃o dei filio debitũ timoris.
uel dilectionis seruiciũ impenduns
s uelud homini nullus potentie
ad libitũ contradice non timent.

Expanded text:
non est ex veritate. Omnes ergo qui dicit, quoddam mendacium ex veritate. Nemo se decipiat, nemo se illudat: omne mendacium non est ex veritate. mendacium ex veritate non esse, sed quia multa sunt genera mendaciorum non parum inter se disparia, nunc quasi singulare ponit mendacium negationis Christi, quia nimirum hoc tam nefandum et exsecrabile mendacium est, ut in ejus comparatione caetera aut autem Judaeorum est haec negatio, non recte sentiunt; neque eum talem confitentur qualem divina veritas docet, sed qualem ipsorum vanitas fingit. Mali quoque catholici qui Christi mandatis obtemperare contemnunt Jesum esse Christum denegant, cui non ut Christo Dei Filio debitum timoris vel dilectionis servitium impendunt, sed velut homini nullius potentiae ad libitum contradi
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis in carnę declarata miracu¬
us. Uideruntq aiscipuli presentes
quod posteris indubia ueritate tes¬
tarentur. quando signa faciens
sicut idem ioħs scribit. manifesta¬
uit qlam suam & crediderunt¬
in eum discipulis eius. Et quia
ioħs apostolus uitam manifestatã¬
si uidisse cũ suis coapłis testatur.:
confundat᷑ cum suis sequacib ap¬
pelles hereticus. qui eandem uitã
id est dnm saluatorem. non am̃
in ueritate.s hominem in fan¬
tasia mundo apparuisse conten¬
dit. Et annuntiamus uobis uitã
eternam. que erat apud patrem

Expanded text:
divinis in carne declarata miracudivinis in carne declarata miraculis, videruntque discipuli praesentes quod posteris indubia veritate testarentur, quando signa faciens, sicut idem Joannes scribit, manifestaiam suam, et credideruntn eum discipuli ejus . Et quia Joannes apostolus vitam se manifestatam vidisse cum suis coapostolis testatur, confundatur cum suis sequacibus Apelles haereticus, qui eamdem vitam, id est, Dominum Salvatorem, non Deum in veritate, sed hominem in phantasia mundo apparuisse contendit. Et annuntiamus vobis vitam aeternam, etc. Erat apud Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
tare non poterant. ut pote cuius ue¬
ritatem. non solũ uidendo.S & tan¬
gendo ꝓbarent. Maxime ioħs ip̃e
tanto licentuis eius membra: quan¬
to uicinius tangebat. S & post re¬
surrectionẽ eius a mortuis. manus
corum temptauerunt de u̾bo uite.
cum ueram eum recepisse carnẽ
quamuis iam incorruptibilem absq
ulla dubitatione cogaouerunt. au¬
dientes ab ipso. Palpate & uidete. qui¬
a sp̃s carnem & ossa non habet. sieut
me uidetis habere. Bene aũ dicitur
& manus nr̃e temptauerunt de u̾bo
uite. quia cum ueritatem resuscita¬
te carnis. eius a mortuis itiam
manib co ntrectando ꝓbarent.
cercius eum uerbum uite hoc est
dm̃ uerũ esse cognouerunt. Unde
& thomas qui specialius eum
palpare uissus est: mox ubi pal¬
pauit carnem: Am̃ confessus
est dicens. Pñs meus. & deus meus
Et uita manifestata est: ẜ iudimus¬
n euangło loquit᷑. Ego sum resur¬
rectio ꝙ uita. Quę manifestata est

Expanded text:
tare non poterant, ut pote cujus vetare non poterant, ut pote cujus veritatem non solum videndo, sed et tangendo probarent; maxime Joannes iptanto licentius ejus membra, quanto vicinius tangebat. Sed et post resurrectionem ejus a mortuis, manus eorum tractaverunt de Verbo vitae, cum veram eum recepisse carnem, quamvis jam incorruptibilem, absque ulla dubietate cognoverunt, audientes ab illo ipso: Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere . Bene autem dicitur: Et manus nostrae contrectaverunt de Verbo vitae, quia cum veritatem resuscitatae carnis ejus a mortuis etiam manibus contrectando probarent, certius eum Verbum vitae, hoc est Deum verum, esse cognoverunt. Unde et Thomas, qui specialius eum palpare jussus est, mox ubi palpavit carnem, Deum confessus est, dicens, Dominus meus et Deus meus . Et vita manifestata est, etc. Iin Evangelio loquitur: Ego sum resurrectio et vita ; quae manifestata est
Abbreviated transcription (Latin):
cio: quoa auduumꝰ. Fuit enĩ ab
inicio filius dei.: s eundem filiũ
dei m homine apparentẽ audierunt:
&. oculis uiderunt discipuli: quod
ipsum in euangło latius explicauit.
Nam quod hic ait. quod fuit ab in¬
icio. hoc est quoa in euangło dicit.
in pͥncipio erat uerbũ. & uerbum
erat apud dm̃ & deus erat uerbũ.
Hoc erat in pͥncipio apud am̃. Et
quod hic subdidit. quod audiuimꝰ
quo d uidimꝰ oculis nr̃is: hoc est qđ
ibi latius subdit. Q uerbũ caro fac¬
tum est: & habuauit in nobis. &
uidimꝰ glam eius glãm quasi uni¬
geniti a patre. Quod ꝑspeximꝰ. &
manus nr̃e temptauerunt de u̾bo
uite. Non solum qui ꝓpe corpo¬
ralibus oculis sicut ceteri anm in
nam quoq uͥtutẽ spiritalib oculis
cernebant: maxime illi qui eum in
monte clarificatũ uiderunt: e quib
unus erat ipse ioħs. Quod aũ ait. ꝙ
manus nr̃e tẽptauerunt de u̾bo u¬
te. manicheorum uincit insaniam
qui anm̃ ueram assumsisse carnem
negant: quam apłi ueram esse dubi¬

Expanded text:
im ab initio Filius Dei, sed eumdem Filium Dei in homine apparentem audierunt, et oculis viderunt discipuli, quod ipsum in Evangelio latius explicavit. Nam quod hic ait: Quod fuit ab initio, hoc est quod in Evangelio dicit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum . Et quod hic subdidit: Quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, hoc est quod ibi latius subdit: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a manus nostrae contrectaverunt de Verbo vitae. Non solum quippe corporalibus oculis sicut caeteri Dominunam quoque virtutem spiritualibus oculis cernebant. Maxime illi qui eum in monte clarificatum viderunt, e quibus unus erat ipse Joannes. Quod autem ait: Et manus nostrae contrectaverunt de Verbo vitae, Manichaeorum vincit insaniam, qui Dominum veram assumpsisse carnem negant; quam apostoli veram esse dubi
Abbreviated transcription (Latin):
beatus ioħs apostolus de fidei
& caritatis ꝑfectione conscripsit.
laudans deuotionẽ eorũ. qui in
unitate eccłie ꝑseuerabant. porro
illoꝵ impietatẽ coarguens: qui ec¬
clesie pacem uesano dogmate tur¬
babant. chirinti maxime & mar¬
cionis. qui xꝑn ante maraiam
non fuisse contendebant: ꝓpt̾ quos
ctiam eugłm suũ scripsit. Ibi qui¬
dem & suis & ipsiꝰ dñi u̾bis consubi¬
stanti alem patͥ filiũ affirmans.
hic aũ que a dño didicit ꝓpriis
sermonib deꝓmens. & hereticoꝵ
stulticiam apostolica auctoritate
refellens. Unde mox in capite epłe

Expanded text:
beatus Apostolus Joannes de fidei et charitatis perfectione conscripsit, laudans devotionem eorum qui in unitate Ecclesiae perseverabant; porro illorum impietatem coarguens, qui Ecclesiae pacem vesano dogmate turbabant, Cerinthi maxime et Marcionis, qui Christum ante Mariam non fuisse contendebant. Propter quos etiam Evangelium suum scripsit, ibi quidem et suis et ipsius Domini verbis consubstantialem Patri Filium affirmans, hic autem quae a Domino didicit propriis sermonibus depromens, et haereticorum stultitiam apostolica auctoritate refe
Abbreviated transcription (Latin):
uehementius comm̃dat. que &
magna solet conu̾sis & minora di¬
mittere peccata. ꝑ quanto qͥs ma¬
iora añ conu̾sionẽ peccata commi¬
sit: tanto maiorem graẽ donantis in¬
dulgentiam conu̾sus accipit. Loqui
uenie ꝓ magnitudine facinoꝵ pe¬
reat. non aũ ut mimici intͣpretan¬
t᷑. suadebat plura facere peccata:
ut potiora ꝑ hec reciperent bona.
Unde beatꝰ petrꝰ recte admonendo
subiuingit. Uos aũ fratres prescien¬
tes custodite ne insipientiũ errore E

Expanded text:
vehementius commendat, quae et vehementius commendat, quae et magna solet conversis, et minora dimittere peccata. Et quanto quis majora ante conversionem peccata commisit, tanto majorem gratiae donantis indulgentiam conversus accepit. Loquitveniae pro magnitudine facinorum pereat; non autem, ut inimici interpretabantur, suadebat plura facere peccata, ut potiora per haec reciperent bona. Unde et beatus Petrus recte admonendo subjungit: Vos igitur, fratres, praescientes custodite, et
Abbreviated transcription (Latin):
bene in fine apocalipsis. que clausu¬
la ꝙ quasi signaculũ est tocius di¬
uine scripture. dicit᷑. Si quis appo
suerit ad hec: apponet ds suꝑ illũ
plagas septem scriptas in libro isto.
Et si quis deminuerit de u̾bis libri
huius ꝓphetie. auferet deus partẽ
eius de libro uite &de ciuitati
scã .& de his que scripta sunt in libro
isto. Difficilia aũ intellectu in epis¬
tolis pauli: que ab in doctis .ẜ. insta¬
bilib dicit esse deprauata: illa
sunt maxime. in quib de grã di
ioquit᷑. que iustificet impios. Hoc
est ex impiis faciat iustos. Hicit
enĩ ipse. Ubi aũ habundauit pe¬
catũ suꝑhabundauit grã. Quod
illi non intelligentes putabant eũ di¬
cere. fatiamꝰ mala: ut ueniant bona.
Absit aũ ut paulus suos auditores¬
ad ꝑmerenda bona doceat facere
mala. cuiꝰ omĩs intentio. a malis
cohercere: & ad bona agenda quos¬
cũq potest aduocare. S cũ dicit
ubi aũ habundauit peccatũ. suꝑ¬

Expanded text:
bene in fine Apocalypsis, quae clausubene in fine Apocalypsis, quae clausula et quasi signaculum est totius divinae Scripturae, dicitur: Si quis appouerit ad haec, apponet Deus super illum plagas scriptas in libro isto; et si quis diminuerit de verbis libri hujus prophetiae, auferet Deus partem ejus de libro vitae et de civitate sancta, et de his quae scripta sunt in libro isto . Difficilia autem intellectu in Epistolis Pauli, quae ab indoctis et instabilibus dicit esse depravata, illa sunt maxime in quibus de gratia Dei loquitur, quae justificet impios , hoc est ex impiis faciat justos. Dicit enim ipse: Ubi abundavit peccatum, superabundavit et gratia . Quod illi non intelligentes putabant eum dicere: Faciamus mala ut veniant bona . Absit aupromerenda bona doceat facere mala, cujus omnis intentio est a malis coercere, et ad bona agenda quoscunque potest advocare. Sed cum dicit: Ubi autem abundavit peccatum, sup
Abbreviated transcription (Latin):
heretici deprauant. Hullus est enĩ
uel noui uel ueteris testam̃ti liber:
in qͦ non multa ꝑuerse intellexerie
S & ipsas sepe scripturas a suo statu
ꝑuerterunt. uel demendo. uel adden¬
do uel mutando. queque illoꝵ ꝑfidi¬
a dictasset. Sicut constat arrianos
de eugło erasisse quod saluator
ait. quia ds̃ sp̃s est: quia nolebant
credere quod sp̃s sc̃s deus esset
omp̃s. Quos recte indoctos uocat
&. instabiles: quia nec lumen sci¬
entiȩ nec stabilitatem habent mentis.
qua inter doctos donec erudiant᷑ ꝑma¬
neant. Unicũ namq indoctis remediũ
est: humili stabilitate doctorũ u̾bis au¬
ditũ prebere. Quam stabilitatis gram
quia heretici non habent. uento suꝑ¬
bie quasi palea leuis. etiam de eccłia
tollunt᷑. Ne quib bene subdit᷑. Ad su¬
am ipsorũ ꝑditionem. Quia qui scris¬
turas scãs deprauare. qui fidem catho¬
licam turbare ac pu̾tere conant᷑. non
aliud in hoc quam se ipsos condemp
tenebris. uera sua luce fruit᷑. Unde

Expanded text:
haeretici depravant. Nullus est enim vel Novi vel Veteris Testamenti liber in quo non multa perverse intellexerint. Sed et ipsas saepe Scripturas a suo statu perverterunt, vel demendo, vel addendo, vel mutando quaecunque illorum perfidia dictasset. Sicut constat Arianos de Evangelio erasisse quod Salvator ait: Quia Deus spiritus est , quia nolebant credere quod Spiritus sanctus Deus esset omnipotens. Quos recte indoctos vocat et instabiles, quia nec lumen scientiae, nec stabilitatem habent mentis, qua inter doctos donec erudiantur permaneant. Unicum namque indoctis remedium est, humili stabilitate doctorum verbis auditum praebere. Quam stabilitatis gratiam, quia haeretici non habent, vento superbiae quasi palea levis, etiam de Ecclesia tolluntur. De quibus bene subditur: Ad suam ipsorum perditionem. Quia qui Scripturas sanctas depravare, qui fidem catholicam turbare ac pervertere conantur, non aliud in hoc quam seipsos condemnatenebris, vera sua luce fruitur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissa inquit expectamꝰ ipsius. in
quib iusticia habitat. Iusticia habi¬
tat in futuro seculo: quia tunc cuiq
fideliũ ꝓ modo sui certaminis red¬
detur corona iusticie quod in hac ui¬
ta nequa quã fieri potest. uixta illud
salomonis. Uidi sub sole in loco uidi¬
cũ impietatẽ: & in loco iusticie iniqui¬
tatem. Et dixi in corde meo. iustũ &
impium uidicabit ds: & tempꝰ om̃ĩ
rei tẽ erit. Et iterũ. uidi inquit ca¬
lumpnias quȩ sub sole gerunt᷑ s
lacrim as innocentũ &. consolatorẽ ne¬
minẽ nec posse resistere eorũ uiolentiȩ
cunctoꝵ auxilio destitutos. & laudaui
magis mortuos quam uiuentes. Ideo
namq magis mortuos innocentes
quam iuuentes laudauit. quia illi ad¬
huc in certamine positi: isti aũ ꝑpe¬
tue beatitudinis sunt m̾cede dona¬
ti. Ideo sub sole calũpnias se uidisse
querebat᷑. quia supra solem nouerat
iudicem esse iustũ. qͥ in altis habitat
& humilia respicit. Supra solem

Expanded text:
promissa ipsius exspectamus, in promissa ipsius exspectamus, in quibus justitia habitat. Justitia habitat in futuro saeculo, quia tunc cuique fidelium pro modo sui certaminis reddetur corona justitiae, quod in hac vita nequaquam fieri potest, juxta illud Salomonis: Vidi sub sole in loco judicii impietatem, et in loco justitiae iniquitatem. Et dixi in corde meo: Justum et impium judicabit Deus, et tempus omni rei tunc erit . Et iterum: Vidi, inquit, calumnias quae sub sole geruntur, et lacrymas innocentium, et consolatorem neminem, nec posse resistere eorum violentiae cunctorum auxilio destitutos, et laudavi magis mortuos quam viventes . Ideo namque magis mortuos innocentes quam viventes laudavit, quia illi adhuc in certamine positi, isti autem perpetuae beatitudinis sunt mercede donati. Ideo autem sub sole calumnias se vidisse querebatur, quia supra solem noverat Judicem esse justum, qui in altis habitat, et humilia respicit , supra solem
Abbreviated transcription (Latin):
absumet. nec tamen cuncta in tantũ
consumet ut penitꝰ non sint : s duo
in totũ consumet: duo uͦ in meliorẽ
restituet faciem. Unde in sequentib
dicitur. Nouos uͦ celos & nouã ter¬
S ueteres & antiquos in meliꝰ com¬
mutandos. iuxta hoc quod dauid ait
Inicio terram tu fundasti dñe: &. opa
manuũ tuarũ sunt celi. Ipsi ꝑibunt
tu aũ ꝑmanes . & omĩa sicut uestim̃¬
tum ueterescent. & sicut oꝑtoriũ mu
tabis ea & mutabunt᷑. Que gͦ pibunt
ueterescent & mutabunt᷑. constat pro
certo quia consũpti per ignẽ. mox abe¬
unte igne gratiorem resumunt spe¬
tiem. Preterit enĩ figura huius mũdi
non substantia. sicut & carnis nr̃e non
substantia perit. S figura immutabit᷑
quando quod seminat᷑ corpꝰ anima¬
le surget corpꝰ spiritale. De igne aũ
& aqua nichil tale legimꝰ. quin potiꝰ
habemꝰ in apocalypsi. & mare iam
non est. habemus in ꝓphetis .ẜ. luy
lucerne non lucebit tͥ amplius. Et

Expanded text:
absumet. Nec tamen cuncta in tantum absumet. Nec tamen cuncta in tantum consumet, ut funditus non sint, sed duo in tantum consumet, duo vero in meliorem restituet faciem. Unde in sequentibus dicitur: Novos vero coelos et novam tersed veteres et antiquos in melius commutandos, juxta hoc quod David ait: Initio terram tu fundasti, Domine, et opera manuum tuarum sunt coeli. Ipsi peribunt, tu autem permanes, et omnia sicut vestimentum vetetabis ea, et mutabuntur . Quae ergo peribunt, veterascent, et mutabuntur, constat pro certo quia consumpta per ignem, mox, abeunte igne, gratiorem resument speciem. Praeteriit enim figura hujus mundi, non substantia, sicut et carnis nostrae non substantia perit, sed figura immutabitur, quando quod seminatur corpus animale, surget corpus spirituale . De igne autem et aqua nil tale legimus, quin potius habemus in Apocalypsi: Et mare jam non est . Habemus in prophetis: Et lux lucernae non lucebit tibi amplius . Et
Abbreviated transcription (Latin):
in aera uel in terra finẽ ex pectare
iudicii. & tunc demũ preparatis
ad integrũ sociis dui expectatam audi¬
re sententiam: uenite benedicti patris
mei ꝑcipite regnũ. Adueniet aũ dies
&los dicit: qui in diluiuo transierurt
hoc est aerem hunc terre proximũ.
qui igni ꝑdendus est. tantum ut recte
creditur spatũ tenente. quantũ aqua
tenebat diluuii. Alioquin siquis celos
suꝑiores ubi sol & luna & astra sunt
posita transituros asseuerat. quomͦ
uult illam dm̃i sententiam intelli¬
gere qua dicitur. tẽ sol obscurabit᷑
& luna non dabit lum̃ suũ & stelle
cadent de celo: Si enim locus siderũ
transierit id est celũ. qua ratione po¬
test dici in eadem die dñi sidera uel
obscurari uel cadere. & ipsorũ siderũ
loca quo fixa tenentur igne absum̃¬
te transisse: iementa uͦ calore soluen¬
tur. Quatuor sunt elementa: quib
mun dus iste consistit. ignis. aer. aqua.
terra. Que curicta ignis ille maximꝰ

Expanded text:
in aere vel in terra finem exspectare in aere vel in terra finem exspectare judicii, et tunc demum, praeparatis ad integrum sociis, diu exoptatam audire sententiam: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum . Adveniet autem dies coelos dicit qui in diluvio transierunt, hoc est aerem hunc terrae proximum, qui igni perdendus est, tantum ut recte creditur spatii tenentem, quantum aqua diluvii tenebat. Alioquin si quis coelos superiores, ubi sol et luna et astra sunt posita, transituros asseverat, quomodo vult illam Domini sententiam intelligere qua dicitur: Tunc sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellae cadent de coelo ? Si enim locus siderum transierit, id est, coelum, qua ratione potest dici in eadem die Domini, et sidera vel obscurari vel cadere, et ipsorum siderum locum in quo fixa tenentur, igne absumente, transisse? Elementa vero calore solventur. Quatuor sunt elementa, quibus mundus iste consistit: ignis, aer, aqua, et terra, quae cuncta ignis ille maximus
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. s hanc utiq in tempore quo
ante omĩa temꝑa futura predestinauit
ostendet. Ideoq adhuc differt. ut electoꝵ
prius summ̃ã quam cũ patre ante
secula decreuit adimpleat. Unde & in
apo calipsi animȩ martyrũ que diem
iudicii & resurrectionis otius aduenta
re siciebant. audierunt ut requiescerẽt
tempus adhuc modicũ. donec implemt᷑
conserui eorũ & fratres eorum. Qui
autem prefatã beati petri sententiam
ita intelligunt. quasi diceret aiem udi¬
cĩ tante longitudinis futuram. quan¬
te mille anni sunt: hoc ad causam re¬
ferunt. quod necesse sit eos qui cũ pec¬
catis aliquib de corꝑe exeunt. & tam̃
ad electorum sortem predestinati sunt
tanto temꝑe per ignem purgari: &
sic demũ remissis om̃ib peccatis ad ui¬
tam uenire.S hi non uident quan¬
te sit impudentie credere. quod tantꝰ
ꝑfectorũ & iustorũ cetus. receptis in
ictu oculi corꝑib beatis & immorta¬
⁊ lib ꝑ mille annorũ spatia debeat

Expanded text:
sed hanc utique in tempore quod ante omnia tempora futura praedestinavit ostendit. Ideoque adhuc differt, ut electorum prius summa, quam cum Patre ante saecula decrevit, adimpleatur. Unde et in Apocalypsi animae martyrum qui diem judicii et resurrectionis ejus adventescerent tempus adhuc modicum, donec impleretur conservorum et fratrum eorum numerus. Qui autem praefatam beati Petri sententiam ita intelligunt, quasi diceret diem judicii tantae longitudinis futuram, quantae mille sunt anni, hoc ad causam referunt, quod necesse sit eos qui cum peccatis aliquibus de corpore exeunt, et tamen ad electorum sortem praedestinati sunt, tanto tempore per ignem purgari, et sic demum remissis omnibus peccatis ad vitam venire. Sed hi non vident quantae sit impudentiae credere quod tantus perfectorum et justorum coetus, receptis in ictu oculi corporibus beatis et immortalibus, per mille annorum spatia debeat
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut irracionabilib animalib natu¬
ra ͤ est. causa pabuli sepius in captionẽ
& in ꝑnitiem ignorant᷑ incidere. ita
heretici comꝑati iumentis insipientib
ob appetitum sue corruptionis explen¬
sempit᷑ne sibi ꝑaitionis laqueos im¬
pia temeritate nectunt. Quales exti
Symonianos. menandrianos. basi¬
lidianos. nicolaitas. hebionitas. mar¬
cionistas. & cerdonianos. pluresq
alios hystoria ecclesi astica refert.
De quib recte cum dixisset blaspheman¬
tes in corruptione sua & ꝑibunt. ad¬
iunxit. Percipientes mercedem inuis¬
ticie. Mercedem namq inuisticie pe¬
nam dicit. quam opera iniusticie me¬
rentur. & maxime in eis. qui cũ ipsi
corruptioni carnis inseruiant. nichil¬
ominus conu̾sationẽ eoꝵ qui caste
uiuuint blasphemant: eũ ipsi uesanis te

Expanded text:
Sicut irrationabilibus animantibus naturale est causa pabuli saepius in captionem et perniciem ignoranter incidere, ita haeretici, comparati jumentis insipientibus, ob appetitum suae corruptionis explensempiternae sibi perditionis laqueos impia temeritate nectunt. Quales exstimporibus, Simonianos, Menandrianos, Basilidianos, Nicolaitas, Ebionitas, Marcionitas, et Cerdonianos, pluresque alios historia ecclesiastica refert. De quibus recte cum dixisset: Blasphemantes in corruptione sua peribunt, adjunxit: Percipientes mercedem injustitiae. Mercedem namque injustitiae poenam dicit, quam opera injustitiae merentur, maxime in eis qui cum ipsi corruptioni carnis serviant, nihilominus conversationem eorum qui caste vivunt blasphemant, cum ipsi vesanis te
Abbreviated transcription (Latin):
simul ꝙ heretieos tangit. quorũ pri¬
mi quic quid eos delectabat deos a¬
pellare non timuerunt. Scdĩ accep¬
tis dei ueri misteriss de cetero non
diuinis scripturis adtendere. s ad
suũ potius sensum erroneũ has ma¬
le interpretando transfer re studu¬
erunt. Et hanc uocem nos audiui¬
mus de celo adlatam. Quidam
hanc epistolam a beatd petro apos¬
si hunc u̾siculũ sollertius adtende¬
rent: & hoc quod sequit᷑. Cum essemꝰ

Expanded text:
simul et haereticos tangit, quorum primi quidquid eos delectabat, deos appellare non timuerunt; secundi, acceptis Dei veri mysteriis, de caetero non divinis Scripturis attendere, sed ad suum potius sensum erroneum has male interpretando transferre studuerunt. Et hanc vocem nos audivimus de coelo allatam, etc. Quidam hanc Epistolam negant a beato Petro apossi hunc versiculum solertius attender
Abbreviated transcription (Latin):
sicut nobis ꝑ illum omĩa diuine
uͥtutis sue ꝓmissa uel munera. que
ad uitam & pietatẽ ducunt doña¬
ta sunt: ut sicut nos ꝓmissa ab illo
dona. uel accepimꝰ uel accepturos
nos esse sine ulla dubitatione con¬
fidimꝰ: ita etiam uos credentes de
donis eius existatis indubii. Fugi¬
entes eius quȩ in mundo est concu¬
piscentis corruptionẽ. Bene dicit con¬
cupiscentiam mundi habere corrup¬
tionem. ideoq fugiendam esse. iuxta
eum qui dix̃. Quasi a facie colubri
fuge peccata. Quia est & incorruptibi¬
lis concupiscentia. de qua canitur:
concupiuit & defecit anima mea in
atria dñi. De qua etiam in libro sa¬
pientie. ꝑ figuram locutionis que gre¬
ce dimax. latine gradacio uocatur.
pulcherrime refertur. Inicium in¬
quit sapientie: uerissima est aiscipli¬
ne concupiscentia. Cura gͦ discipli¬
ne. ailectio est. Et dilectio: custodi

Expanded text:
sicut nobis per illum omnia divinae virtutis suae promissa vel munera, quae ad vitam et pietatem ducunt, donata sunt. Ut sicut nos promissa ab illo dona vel accepimus, vel accepturos nos esse sine ulla dubietate confidimus, ita etiam vos eredentes de donis ejus non existatis dubii. Fugientes ejus, quae in mundo est, concupiscentiae corruptionem. Bene dicit concupiscentiam mundi habere corruptionem, ideoque fugiendam esse, juxta eum qui dixit: Quasi a facie colubri fuge peccata , quia est et incorruptibilis concupiscentia, de qua canitur: Concupivit et defecit anima mea in atria Domini . De qua etiam in libro Sapientiae per figuram locutionis quae Graece κλῖμαξ, Latine gradatio vocatur, pulcherrime refertur: Initium inquit sapientiae, verissima est disciplinae concupiscentia . Cura ergo disciplinae dilect
Abbreviated transcription (Latin):
dis de suo. & sus in uolutabro luti.
Canis gͦ cũ uomit: ꝓfecto cibũ qui
peetus depͥmebat᷑ ꝓicit. S cũ ad uo¬
nitũ reu̾tit᷑. unde leuigatꝰ fuerat
rursus onerat᷑. Sic qui adnissa plan¬
gunt. ꝓfecto nequiciam de qua male
satiati fuerat. & que mentis intima
depͥmebat: confitendo piciunt. quã
post confessionẽ dũ repetunt. resumũt.
Ius uͦ in uolutabro luti dũ lauatur.
sordidior reddit᷑. E qui admissũ plan¬
git nec tam̃ deserit. pene grauiori¬
culpe se subicit. quia & ipsam quam
flendo impetrare potuit ueniã con¬
tempnit. E quasi in lutosa aqua se¬
metipsũ uoluit. quia dũ fletib suis
uite mũdiciã subtrahit: añ dei ocu¬
los sordidatas ipsas etiã lacrimas
tolis dicit. siue in eis ad quos epistolas
seribit. Uement in nomissimis dieb¬
in deceptione illusores. In ludentes
uidelicet fidei & spei xp̃ianoꝵ: quod

Expanded text:
didit de suo: Et sus didit de suo: Et sus vomit, profecto cibum qui pectus deprimebat projicit. Sed cum ad vomitum revertitur, unde levigatus fuerat, eo rursus oneratur. Et qui admissa plangunt, profecto nequitiam, de qua male satiati fuerant, et quae mentis intima deprimebat, confitendo projiciunt; quam dum post confessionem repetunt, resumunt. Sus vero in volutabro luti dum lavatur, sordidior redditur. Et qui admissum plangit, nec tamen deserit, poenae graviori se subjicit, quia et ipsam quam flendo impetrare potuit, veniam contemnit, et quasi in lutosa aqua semetipsum voluit, quia dum fletibus suis vitae munditiam subtrahit, ante Dei oculos sordidas ipsas etiam lacrymas tolis dicit, sive in eis ad quos epistolas scribit. Venient in novissimis diebuin deceptione, illusores. Illudentes, videlicet f
Abbreviated transcription (Latin):
mus in libro ꝯtra ioumianũ ponens:
ita explanat. Nonne tͥ uidet᷑ puxisse
apłs nouã imꝑitie factionẽ: aꝑiunt
em̃ quasi fontes scientie: qui non habĩ¬
aquã doctͥnarũ. P romittunt ymbr̃ẽ
uelud nubes ꝓphetie. ad quos ꝑueniat
ueritas dei. & turbinib exagitant᷑ demo¬
nũ atq uiciorũ. Loquunt᷑ grandua. ꝙ
totus eorũ sermo suꝑbia est. Immũdus
aũ est omĩs qui exaltat cor suũ: ut
qui paululũ refugerint a peccatis. ad
suũ reu̾tant᷑ errorem: & student lux¬
urie ciborũ carnisq delitiis. Quis e¬
nun non libent᷑ audiat. manducemꝰ
& bibamus & in et̃nũ regnabimus:
Sapientes & prudentes. prauos uocãt
eos qui dulces sunt in sermone. Con¬
tigit em̃ eis illud ueri ꝓu̾bii. canis
dicit: quia de pu̾biis salomonis testi¬
moniũ assumit. quod ibi cũ expo¬
sitione positũ est. Sicut canis in qͥt
qui reu̾tit᷑ ad uomitũ suũ ita stult̃
qui iterat stulticiam suam. ẜ ad¬

Expanded text:
mus in libro contra Jovinianum ponens mus in libro contra Jovinianum ponens ita explanat: « Nonne tibi videtur pinxisse apostolus novam imperitiae factionem? » Aperiunt enim quasi fontes scientiam, quia quem non habent doctrinarum promittunt imbrem, velut nubes prophetiae ad quas perveniat veritas Dei, et turbinibus exagitantur daemonum atque vitiorum. Loquuntur grandia, et totus eorum sermo superbia est. Immundus est autem omnis qui exaltat cor suum, ut qui paululum refugerint a peccatis, ad suum revertantur errorem, et studeant luxuriae ciborum carnisque deliciis. Quis enim non libenter audiat: Manducemus et bibamus, et in aeternum regnabimus ? Sapientes et prudentes pravos vocant eos qui dulces sunt in sermone. Contigit enim eis illud veri proverbii: Canis dicit, quia de Proverbiis Salomonis testimonium assumit, quod ibi cum expositione positum est: Sicut canis, inquit, qui revertitur ad vomitum suum, ita stultus qui iterat stultitiam suam . Et ad
Abbreviated transcription (Latin):
tiis mantipauerant. indigni ni mirũ
aplõca laude. qua ueros fideles glificãs
ait. Nos aũ fratres: non estis in carne.
s in sꝑu. Unde & in tͥbulatione sunt¬
sunt positi. non qͥdem ea quã pro dño
ipsi patiunt᷑. s in illa potius. qua ani¬
mos infirmorũ ꝑu̾sis operũ suorũ ex¬
emplis. ne ad salut̃ẽ assurgere. uel resi¬
piscere possint obpͥmunt. S & nom̃ ip¬
siuis balaam. qui uanus populus siue
p̃cipitans eos int̾pretatur: talib conue¬
int. Qui enĩ agnitã ueritatis uiam
sponte ipsi deserunt: quid. nisi uanus
sunt popłs: Quid. nisi in p̃cipitium
suos mittunt auditores:. Qͥbus non sa¬
lutaria que corrigant: s: que illos
delectent erronea p̃dicant. De quib
& nebule turbinib exagitate: quib
caligo tenebrarũ reseruat᷑. Suꝑba enim
uanitatis loquentes. pellicent in deside¬
effugiunt. qui in errore comu̾̃santur:
libertatẽ ꝓͣmittentes. cũ ipsi serui sint

Expanded text:
tiae mancipaverunt, indigni nimirum tiae mancipaverunt, indigni nimirum apostolica laude, qua veros fideles glorificans ait: Vos autem, fratres, non estis in carne, sed in spiritu . Unde et in tribulatione sunt positi, non quidem ea qua pro Domino ipsi patiuntur, sed in illa potius qua animos infirmorum perversis operum suorum exemplis, ne ad salutem exsurgere vel resipiscere possint, opprimunt. Sed et nomen ipsius Balaam, qui vanus populus sive praecipitans eos interpretatur, talibus convenit. Qui enim agnitam veritatis viam sponte ipsi deserunt, quid nisi vanus sunt populus? quid nisi in praecipitium suos mittunt auditores, quibus non salutaria quae corrigant, sed quae illos delectent, erronea praedicant? De quibus etnebulae a turbine exagitatae, quibus caligo tenebrarum reseruata est. superba enim uanitatis loquentes inliciunt in concupisceeffugiunt, qui in errore conuersantur, libertatem illis promittentes, cum ipsi serui sint
Abbreviated transcription (Latin):
buit sue uesame subuigale mutum
in hominis uoce loquens: phibuit
ꝓpħe insipientiã. Pierũq heretici tam
stulta docinata. tam execranda ꝓferut᷑
.& qui ratione aiuine agnitionis om̃i¬
modis carent. illorum detestet᷑ insaniã.
illorũ distorta & deo contrarla itme¬
ra. sanius sapiendo redarguat.Y quod
peuis quia frequentius est. non nũꝙͣ
multi catholicoꝵ intantũ m̾cedem¬
amant iniquitatis. ut etiã docti ab
in doctis a laicis clerici. merito lacerent᷑.
Qui iure comꝑant᷑ ꝓphete qui u̾bis asme
contra naturam loquentis corripit᷑: nec ta¬
men a ꝓposito praui itineris retardat᷑.
Qͥ bus etiam aptissime nom̃ congruit
ciuitatis: de qua balaam uenisse ꝑhibe¬
tur. Hosor nãq carneus. siue in tͥbula¬
tione dicit᷑. Neqͤ alia magis causa lux¬
uriosis existit. u̾bũ ueritatis amore pe¬
cunie. uel desideriorũ tẽporaliũ adul¬
terare. quã quia carnis se concupiscen¬

Expanded text:
buit suae vesaniae. Subjugale mutum buit suae vesaniae. Subjugale mutum in hominis voce loquens prohibuit prophetae insipientiam. Plerumque haeretici tam stulta dogmata, tam exsecranda proferunt et qui ratione divinae cognitionis omnimodis carent, illorum detestentur insaniam, illorum distorta et Deo contraria itinera sanius sapiendo redarguat. Et quod pejus, quia frequentius est, nonnunquam multi catholici in tantum mercedemamant iniquitatis, ut etiam docti ab indoctis, a laicis clerici merito lacerentur: qui jure comparantur prophetae, qui verbis asinae contra naturam loquentis corripitur, nec tamen a proposito pravi itineris retardatur. Quibus etiam aptissime nomen congruit civitatis de qua Balaam venisse perhibetur; Bosor namque carneus, sive in tribulatione dicitur. Neque alia magis causa luxuriosis existit verbum veritatis amore pecuniae vel desideriorum temporalium adulterare, quam quod carnis se concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
cedenti u̾sui uingunt: ĩta legentes.
ꝑcipientes mercedem iniusticie uolup¬
tatẽ. Et exponunt iuixta illud apłi
pauli. tradidit illos deus in desideri¬
a cordis eorum. in inmũditia ut
contumeliis afficiant corꝑa sua in se¬
met ipsis. Et paulo post. Turpitudinẽ
operantes. mercedem quam oportu¬
it erroris sui in semeripsis recipientes.
Et sicut non ꝓbauerunt dm̃ habere¬
dm̃ in notici̾am: tradidit eos deus in
reꝓbum sensũ. ut faciant ea que nõ
conueniunt. S nos distinctionẽ quã
in beati pape Gregorii opusculis in¬
uenimꝰ. sequendam esse putauimus.
Pellicentes ammas instabiles. Pellices
appellari solent meretͥces. sumpto uo¬
cabulo a pollutione. uel a pellis sue
formositate. qua in cautos illitiunt.
Pellicent gͦ animas instabiles: qui e¬
as male docendo erroneis uariorũ
docmatũ sectis. quasi constupran¬
tiũ luxib subd unt. Secuti sunt uiã
quitatis amauit. Correptionẽ uͦ ha¬

Expanded text:
cedenti versui jungunt, ita legentes: cedenti versui jungunt, ita legentes: Percipientes mercedem injustitiae voluptatem, et exponunt juxta illud apostoli Pauli: Tradidit illos Deus in desideria cordis eorum in immunditiam, ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis . Et paulo post: Turpitudinem operantes, mercedem quam oportuit erroris sui in semetipsis recipientes. Et sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit eos Deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt . Sed nos distinctionem quam in beati papae Gregorii opusculis invenimus, sequendam esse putavimus. Pellicientes animas instabiles. Pellices appellari solent meretrices, sumpto vocabulo a pollutione, vel a pellis suae formositate qua incautos illiciunt. Pelliciunt ergo animas instabiles, qui eas male docendo erroneis variorum dogmatum sectis quasi constuprantium luxibus subdunt. Secuti viam iquitatis amavit, correptionem vero ha