comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iecit: ñ inflat᷑. T̃anqmͣ dicẽt. Ideo nõ
ht̃ inuidiam: quia nec suꝑbiam. Doc¬
tor itaq humilitatis xp̃c. pͥmo semet¬
ipsum exmaniuit. formam serui acci¬
piens. insimilitudinẽ hominũ factus
& habitu inuentus ut homo: humilia¬
uit semet ip̃m factus obediens usꝙ ad
mortem mortem autem crucis. Ipsa uͦ
doctrina eius qmͣ attente insinuet hu¬
militatẽ. atq huic p̾cipiende uehem̃¬
ter insistat. quis explicare facile pꝰsit.
atq in hanc rem demonstrandã testimo¬
nia cuncta congerere: Hoc fac̃e conet᷑
uel fatiat quisquis seorsum de humilita¬
te uoluerit scͥbere. huuis autem operis
alud ꝓpositum ẽ. quod de tam magna
re susceptum est: ut ei maxime sit cauen¬
da suꝑbia. Puide pauca testimonia que
dñs in mentem dare dignatur. ex doctri¬
na xp̃i de humilitate cõmemoro: que ad
io quod intendimus fortasse suffitiant.
Sermo eius quem pͥmum ꝓlixiorem ad

Expanded text:
didit, Non inflatur : tanquam diceret, Ideo non didit, Non inflatur : tanquam diceret, Ideo non habet invidentiam, quia nec superbiam. Doctor itaque humilitatis Christus primo semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudine hominum fet habitu inuentus ut homo, humilauit semet ipsum, factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis. ipsa uero doctrina eius, quam adtente insinuet humilitatem atque huic praecipiendae uehementer insistat, quia explicare facile possit atque in hanc rem demonstrandam testimonia cuncta congerere? hoc facere conetur uel faciat, quisquis seorsum de humilitate uoluerit scribere. huius autem operis aliud propositum est, quod de tam magna re susceptum est, ut ei maxime sit cauenda superbia. Proinde pauca testimonia, quae dominus in mentem dare dignatur, ex doctrina Christi de humilitate commemoro, quae ad id quod intendi fortasse sufficiant. sermo eius, quem primum prolixiorem ad
Abbreviated transcription (Latin):
degłosissima castitate uerum etiam de
tutissima humilitate. aliquid loqui. Cũ
gͦ ꝑpetue continentie ꝓfessores se coniu¬
gatis comparantes. scłm scͥpturas compae¬
rerint eos in fra ẽẽ & oꝑe & mercede & uo¬
to.  p̃mio: statim ueniat in mentem qd̃
scͥptum est. Quanto magnus es humilia
te momnib: & coram deo inuenies gr̃am¬
Mensura humilitatis: cuiq ex m̃sura ip̃iꝰ
magnitudinis data est. Cui est ꝑiculosa
sequit᷑ inuidia: tanqmͣ filia pedissequa.
Eam quippe suꝑbia continuo parit: nͨ
unqmͣ ẽ sine tali ꝓle atcẜ comite. Quib
duob malis hoc est suꝑbia & iniudia:
diabolus est. Itaq contra suꝑbiam ma¬
trem inuidie: maxime militat unũisa
disciplina xp̃iana. Hec enim docet hu¬
militatẽ: qua & acquirat & custodiat
caritatẽ. De qua cum dictum ẽẽt. cari¬
tas ñ emulatur. uelut si causam que¬
remus unde fiat ut ñ emulet᷑: ꝯtinuo sub¬

Expanded text:
de gloriosissima castitate, uerum etiam de de gloriosissima castitate, uerum etiam de tutissima humilitate aliquid loqui. cum ergo perpetuae continentiae professores se coniugatis conparantes secundum scripturas compererint eos infra esse et opere et mercede et uoto et praemio, statim ueniat in mentem quod scriptum est: quanto magnus es, tanto humila te in omnibus, et coram deo inuenies gr. Mensura humilitatis cuique ex mensura ipsius magnitudinis data est: cui est periculossequitur invidentia, tanquam filia pedissequa: eam quippe superbia continuo parit, nec unquam est sine tali prole atque comite. Quibus duobus malis, hoc est superbia et invidentia, diabolus est. Itaque contra superbiam matrem invidentiae maxime militat universa disciplina christiana. Haec enim docet humilitatem, qua et acquirat et custodiat charitatem: de qua cum dictum esset, Charitas non aemulatur; velut si causam quaereremus, unde fiat ut non aemuletur, continuo sub
Abbreviated transcription (Latin):
ut comp̃hendatis. Tollite hostias quisꝙ iu¬
as. & introite in atͥa dñi. ñ ex necessitate:
potestatem habentes ur̃e uoluntatis. Neq
enim sicut ñ mechab̾iᷤᷤ ñ occides: ita dicip̾.
ñ nubes. Illa extinguntur: ista offerunt᷑.
Si fiant ista laudant᷑: nͥ ñ fiant illa dãp¬
nantur. In illis dñs debitum imꝑat uob̾.:
mbis autem siquid ampliꝰ erogatieritis.
in redeundo recsdet uob̾. Cogitate quicqͥd
illud est inmuro eius locum nomina¬
tum: meliorem multo qmͣ filiorum atq
filiarum. Cogitate illic nom̃ et̃num. es
explicat. qͣle nom̃ erit: Qmequid tam̃
erit et̾num erit: qd̾ credendo & sꝑan¬
do & amando potiustis conuigia non de¬
iuitare ꝓhibita. s tnsuolare concessa. Uuñ
huuis mim̃is magnitudo. ad quod capes¬
cendum ꝓnr̃is uirib hortati sumus. qnͣto¬
est excellentius aiti diuinius: tantomag̃
ammonet sollicitudinem nr̃am. ñ solũ

Expanded text:
ut comprehendatis . Tollite hostias quisque suut comprehendatis . Tollite hostias quisque suas, et introite in atria Domini , non ex necessitate, potestatem habentes vestrae voluntatis. Neque enim sicut, Non moechaberis, Non occides , ita dici potest, Non nubes. Illa exiguntur, ista offeruntur. Si fiant ista, laudantur: nisi fiant illa, damnantur. In illis Dominus debitum imperat vobis: in his autem si quid amplius supererogaveritis, in redeundo reddet vobis . Cogitate, quidquid illud est, in muro ejus locum nominatum meliorem multo quam filiorum atque filiarum. Cogitate illic nomen aeternum . Quis explicat quale nomen erit? Quidquid tamen erit, aeternum erit. hoc credendo et sperando et amando potuistis coniugia non deuitare prohibita, sed transuolare concessa. Vnde huius muneris magnitudo, ad quod capessendum pro nostris uiribus hortati sumus, qest excellentius atque diuinius, tanto magis admonet sollicitudinem nostram non solum
Abbreviated transcription (Latin):
nec inuidebit: & colletanda uob̃. quod
in se ñ habet habebit in uob̾. Nam et
illud canticum nouum ꝓpͥum ur̃m
dicere ñ pot̾it: audire autem pot̾it &. de¬
iectari ur̃o tam excellenti bono. S uos
qui & dicetis & audietis. quia id quod di¬
cetis a nob̾ audietis: felicuis exultabitis.
iocundiusꝙ regnabitis. De maiore tam̃
gaucdio nullus memor erit: quib hoc de¬
erit. Agnuis quippe ille quem uos quoc̃¬
ꝙ ierit sequimini: nec eos deseret. qui
eum quo uos non ualent sequi. Omm¬
potentẽ agnum loquimur. Et nob̾ p̃i¬
bit & ab eis ñ habebit: cum erit deus oĩa
mom̃ib. Et qui minus habebunt: auob̾
ñ abhorrebunt. Ubi enim nulla est inuidẽ¬
tia: concors est cdifferentia. P resumite ita¬
ꝙ fidite. roboramini. ꝑmanete. qui uouetis
& redditis domino deo ur̃o uota ꝑpetue con¬
celorum uos etiam qui hoc ñclum uoiustiᷤ.
qui potestis caꝑe capite. ꝑseuerant᷑ currite:

Expanded text:
nec inuidebit; et conlaetando uobis, quod nec inuidebit; et conlaetando uobis, quod in se non habent, habebunt in nobis. nam et illud canticum nouum proprium uestrum dicere non poterit; audire autem poterit et delectari uestro tam excellenti bono. sed uos, qui et dicetis et audietis, quia et hoc quod dicetis a uobis audietis, felicius exultabitis iucundiusque regnabitis. de maiore tamen uestro gaudio nullus maeror erit quibus hoc deerit. agnus quippe, quem uos quocumque ierit sequimini, nec eos deseret qui eum quo uos non ualent sequi. omnipotentem agnum loquimur. et uobis praeibit et ab eis non abibit, cum erit deus omnia in omnibus. et qui minus habebunt, a uobis non abhorrebunt. ubi enim nulla est inuidentia, consors est differentia. praesumite itaque, fidite, roboramini, permanete, qui uouetis et redditis domino deo uestro uota perpetuae concepti. Vos etiam qui hoc nondum vovistis, qui potestis capere, capite ; perseveranter currite,
Abbreviated transcription (Latin):
unt᷑ ꝓpt̃ iustitiam. Imitamini eum qͥ
ꝓuob̾ passus ẽ: reliquens uobis exemplũ
ut sequamini uestigia eius. Hec qui uni¬
tant᷑: in his agnum sequunt᷑. S certe ⁊̃
coniuigati possunt ire ꝑ ista uestigia. &¬
si ñ ꝑfecte ineadem forma ponentes pe¬
dem: uerumtam̃ meisdem semitis gradi-¬
entes. S ecce ille agnus graditur: in iti¬
nere uirginali. Qnomͦ post eum ibunt.
qui hoc amiserunt. quod nullomͦ reci¬
piunt: Uos gͦ uos ite post eum: irgi¬
nes enis. Uos & illuc ite post eum: quia
ꝓpt̾ hoc unum quocumꝙ ierit sequi¬
mini eum. Ad qd̾libet enim aliud sc̃ita¬
tis donum quo eum seqͣntur hortaripꝰ¬
sumus conuigatos: ꝓpt̾ hoc quod irre¬
parabilit̾ amiserunt ñ possumus. uos
itaꝙ sequimini eum: tenendo ꝑseuerã¬
ter quod uonistis arcdent᷑. fãcite cum po¬
testis. ne uirg̾itatis bonum auob ꝑeat:
cui facere nichil potestis ut redeat. Uide¬
bit uos cet᷑a multitudo fidelium: que
agnum ad hoc sequi ñ potest. Uidebit

Expanded text:
ini eum, qui pro uobis passus est, relinquens uobis exemplum, ut sequamini uestigia eius. haec qui imitantur, in his agnum sequuntur. sed certe etiam coniugati possunt ire per ista uestigia, etsi non perfecte in eadem forma ponentes pedem, uerumtamen in eisdem semitis gradientes. Sed ecce ille agnus graditur itinere uirginali. quomodo post eum ibunt qui hoc amiserunt, quod nullo modo recipiunt? uos ergo, uos ite post eum, uirgines eius; uos et illuc ite post eum, quia propter hoc unum quocumque ierit sequimini eum. ad quodlibet enim aliud sanctitatis donum quo eum sequantur hortari possumus coniugatos praeter hoc quod inreparabiliter amiserunt. uos itaque sequimini eum tenendo perseueranter, quod uouistis ardenter. facite cum potestis, ne uirginitatis bonum a nobis pereat, cui facere nihil potestis ut redeat. uidebit uos cetera multitudo fidelium. quae agnum ad hoc sequi non potest, uidebit,
Abbreviated transcription (Latin):
indomo dei habitare credat. & pio ꝓposi¬
to continentes corpus usq ad contemptaᷤ
nuptias castigantes se ipsos ñ incorpore.
s in ipsa concupiscentie radice castranteᷤᷤ.
celestem & angłicam uitam int̾rena mor¬
talitate meditantes. coniugatorum me¬
ritis pares ẽẽ contendat. & xp̃o laudanti
eos qui se ipsos castrauerunt ñ ꝓpt̃ hoc
ẽẽ utile ñ future: Quid aliud istis restat.
nͥ ut ipsum regnum celorum ad hanc
temporalem uitam inqua nunc sumꝰ
asserant ꝑtinere: Cur enim ñ &e in
hanc insaniam ꝓgrediatur ceca p̃sũp¬
tio: Et quid hac assertione furiosius.
Nam & si regnum celorum aliqñ eccłia ⁊̃¬

Expanded text:
in domo Dei habere credat, et pio proposiin domo Dei habere credat, et pio proposito continentes, corpus usque ad contemptas nuptias castigantes, se ipsos non in corpore, sed in ipsa concupiscentiae radice castrantes, coelestem et angelicam vitam in terrena mortalitate meditantes, conjugatorum meritis pares esse contendat; et Christo laudanti eos qui se ipsos castraverunt, non propteresse utile, non futurae? Quid aliud istis restat, nisi ut ipsum regnum coelorum ad hanc temporalem vitam, in qua nunc sumus, asserant pertinere? Cur enim non et in hanc insaniam progrediatur caeca prtio? Et quid hac assertione furiosius? Nam etsi regnum coelorum aliquando Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
dicet susceptam in dei timore nutrũit
docentes filios suos ut ponant in deo spẽ
filiorum atq filiarum. Nonenim uro¬
res animi uirtute: s carnis necessitate. ñ
ducunt. Contendat sane qui uoluerit:
de his ꝓpħ̾am spaclonib hoc p̃nuntiasse
qui corpore abscisi sunt. Iste quoꝙ error
cause qmͣ suscepimus suffragatur. Neq
enim spadones istos eis qui indomo eiꝰ
nullum habent locum p̃tulit deus:
s eis utiq qui infiliis generandis con¬
nugalis uite rectum seruant. Namcũ
dicit dabo eis locum multo meliorem:
ostendit & coniugatis dari. s multo in¬
feriorem. Ut gͦ concedamus indomodi
tudemus cum iudei nõ fiant. tam̃ fieri
xp̃ianos. nec de illis dixisse ꝓpħam qui
ꝓposito continentie conugia non que¬
rentes. se ipsos castrant ꝓpt̾ regnum
celorum: ita ne tanta dem̃tia quisqmͣ
ẽ contrarus ueritati. ut in carne factos e
entuchos meliorem qmͣ coniugati locum

Expanded text:
diceque susceptam in dei timore nutriunt, diceque susceptam in dei timore nutriunt, docentes filios suos, ut ponant in deo spem filiorum atque filiarum. neque enim uxores animi uirtute sed carnis necessitate non ducunt. contendat sane qui uoluerit de his prophetam spadonibus hoc praenuntiasse, qui corpore abscisi sunt, iste quoque error causae quam suscepimus suffragatur. neque enim spadones istos eis qui in domo eius non habent locum praetulit deus, sed eis utique qui in filiis generandis coniugalis uitae meritum seruant. nam cum dicit: dabo eis locum multo meliorem, ostendit et coniugatis dari, sed multo inferiorem. ut ergo concedamus in domo dei uia et ipsos uidemus, cum iudaei non fiant, tamen fieri christianos, nec de illis dixisse prophetam, qui proposito continentiae coniugia non quaerentes se ipsos castrant propter regnum caelorum: itane tanta dementia quisquam est contrarius ueritati, ut in carne factos eunuchos meliorem quam conjugatos locum
Abbreviated transcription (Latin):
ueracius quid luciduis dici potuit: xp̃c
dicit. ueritas dicit. uirtus & sapientia
deidicit: eos qui pio ꝓposito. ab uxore
ducenda se continuerint. castrare se
ipsos ꝓpt̃ regnum celorum. E contra
humana uanitas impia temeritate
contendit eos qui hoc faciunt p̃sentẽ
tantumm necessitatẽ molestiarum
conuigalium deuitare: in regno aũ
celorum ampliuis quicqmͣ cetis non
habere. Dequibus sꝑadonib autem
loquit᷑ deus ꝑ ysaiam ꝓpħam. quib
se dicit daturum indomo sua & in
muro locum nominatum meliorem
multo qmͣ filiorum atq filiarum. inli
de his qui seipsos castrant ꝓpt̾ regñ
celorum: Nam illis quib ip̃sum ui¬
rile mẽbrum debilitat᷑ ut generare
ñ possint sic̃ sunt emiuichi diuitum
& regum sufficit utiq cum xp̃iani fi¬
unt & d̃ĩ p̃cepta custodiunt: eo tam̃
ꝓposito sunt ut coniuges si potuissent
haberent. cet̃is in domo dei coniugatiᷤᷤ
fidelib ad equari. qui ꝓlem licite pu¬

Expanded text:
ueracius, quid lucidius dici potuit? Christus ueracius, quid lucidius dici potuit? Christus dicit, ueritas dicit, uirtus et sapientia dei dicit eos, qui pio proposito ab uxore ducenda se continuerint, castrare se ipsos propter regnum caelorum, et contra humana uanitas inpia temeritate contendit eos, qui hoc faciunt, praesentem tantummodo necessitatem molestiarum coniugalium deuitare, in regno autem caelorum amplius quidquam ceteris non habere! De quibus autem spadonibus loquitur deus per Esaiam prophetam, quibus se dicit daturum in domo sua et in muro suo locum nominatum, meliorem multo quam filiorum atque filiarum, nisi de his, qui se ipsos castrant propter regnum caelorum? nam illis, quibus ipsum uirile membrum debilitatur, ut generare non possint, sicut sunt eunuchi diuitum et regum, sufficit utique, cum christiani fiunt et dei praecepta custodiunt, eo tamen proposito sunt, ut coniuges si potuissent haberent, ceteris in domo dei coniugatis fidelibus adaequari, qui prolem licite pu
Abbreviated transcription (Latin):
est aliud. nͥ miserabiliorẽ ẽẽ omib hoĩb:
sic enim apłs ait. Si in hac uita tã¬
tum inxp̃o sꝑantes sumus: miserabili¬
ores sumꝰ om̃ib homĩb. An uͦ qui fran¬
git panem suum esurienti. si tantum
ꝓpt̾ hanc uitam facit stultus est. & ille
erit imprudens qui castigat corpus su¬
um usꝙ ad continentiam. qua nec cõ-¬
uigio misceatur. si ei nicħ ꝓderit in
regno celorum: Postremo ipsum do¬
minũ audiamꝰ: eiudentissimam sen
tentiam hinc ꝓferentẽ. Nam cum¬
de conuigib ñ seꝑandis nisi causa for¬
nicationis. diuine ac t̾ribilit̃ loquere¬
tur: dixerunt ei discipłi. Si talis est
causa cum uxore: ñ expedit nubere.
Quib ille. Non om̃s inquit capiunt
ũbum hoc. Sunt enim spadones: qui
ita nati sunt. Sunt autem alii: qui
ab hominil facti sunt. Et sunt spado¬
nes qui se ipsos castrauer̃t ꝓpt̾ regnũ
celorum: qui potest capere capiat. Qd

Expanded text:
est aliud, nisi miserabiliorem esse omnibus hominibus? est aliud, nisi miserabiliorem esse omnibus hominibus? Sic enim Apostolus ait: Si in hac vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus . An vero qui frangit panem suum espropter hanc uitam facit, stultus est, et ille erit prudens, qui castigat corpus suum usque ad continentiam, qua nec coniugio misceatur, si ei nihil proderit in regno caelorum? Postremo ipsum dominum audiamus euidentissimam hinc sententiam proferentem. nam cumde coniugibus non separandis nisi causa fornicationis diuine ac terribiliter loqueretur, dixerunt ei discipuli: si talis est causa cum uxore. non expedit nubere. quibus ille, non omnes, inquit, capiunt uerbum hoc. sunt enim spadones qui ita nati sunt; sunt autem alii qui ab hominibus facti sunt; et sunt spadones qui se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum. qui potest capere, capiat. quid
Abbreviated transcription (Latin):
placeat domino. qui autem matrimo¬
no uinctus est cogitat ea que sunt
mundi. quomͦ placeat uxori. & diui¬
sa ẽ mulier innupta & uirgo que in¬
nupta est sollicita est que sunt dm̃
ut sit sc̃a corpore ⁊ sp̃u. que autem
nupta ẽ sollicita ẽ que sunt mundi qͦ¬
mͦ placeat uiro: Non utiq ait. cogitat
ea que securitatis sunt in hoc scło. ut
sine gͣuiorib molestiis tempꝰ tͣnsigat.
neq ad hoc diuisam dicit innuptam ⁊
uirginẽ. ab ea que nupta est dist inct̾ã
atꝙ discretam. ut innupta in hac uita
secura sit ꝓpt̾ temporales molestias eiuu¬
tandas quib nupta ñ caret: s cogitat
inquit que sunt dñi quomͦ placeat do¬
mino. & sollicita est que sunt dñi. ut sit
scã & corpore & sp̃u. Nisi forte usq adeo
quisq insipient̃ contentiosus est: ut co¬
netur asserere ñ ꝓpt̾ regnum celorum. s
ꝓpt̾ p̃sens scł̃m. domino placere nos uel¬
scãs & corpore. & sp̃u. Hoc credere. quid

Expanded text:
placeat domino; qui autem matrimoplaceat domino; qui autem matrimonio iunctus est, cogitat ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. et diuisa est mulier innupta et uirgo: quae innupta est, sollicita est quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro? non utique ait: cogitat ea, quae securitatis sunt in hoc saeculo, ut sine grauioribus molestiis tempus transigat; neque ad hoc diuisam dicit innuptam et uirginem ab ea, quae nupta est, id est distinctam atque discretam, ut innupta in hac uita secura sit propter temporales molestias euitandas, quibus nupta non caret, sed, cogitat, inquit, quae sunt domini, quomodo placeat domino, et: sollicita est quae sunt dsancta et corpore et spiritu. Nisi forte usque adeo quisque insipienter contentiosus est, ut conetur asserere, non propter regnum coelorum, sed propter praesens saeculum Domino placere nos velsanctas et corpore et spiritu. Hoc credere, quid
Abbreviated transcription (Latin):
& earum tam̃ bonum ñ solum infra uirgi¬
nalem. uerum etiam infra iudualem con¬
tinentiam constituinuis. p̃sentemq neces¬
sitatem ꝯugatorum. ñ quidem ad uitam
et̾nam. uerumtam̃ ad excellentem głam &
honorem qui ꝑpetue continentie reseruat᷑.
impedire eorum meritum dicimus: neꝙ
hoc tempore nͥ eis qui se ñ continent nup¬
tias expedire. tͥbulationemq carnis ex
affectu carnali uenientem. sine quo nup¬
tie incontinentiũ ẽẽ ñ possunt. nec tacere
uoluisse apłm uera ꝓponentem: nec pleniꝰ
explicare hominum infirmitati parcente.
Nunc iam scͥpturam diuinarum eiuden¬
tissimis testimoniis que ꝓ nr̃e memorie
modulo recordari ualuerimus. clarius ap¬
pareat: ñ ꝓpt̾ p̃sentem huiꝰ scłi uitam.
s ꝓpt̾ futuram que in regno celorum pro¬
mititur. ꝑpetuam continentiã diligendã.
Quis autem hoc ñ ad uertat ineo quod
paulo post idem apls ait. qui sine
urore ẽ cogitat ea que sunt dñi qͦmodo

Expanded text:
et earum tamen bonum non solum infra uirgiet earum tamen bonum non solum infra uirginalem, uerum etiam infra uidualem continentiam constituimus praesentemque necessitatem coniugatorum non quidem ad uitam aeternam, uerumtamen ad excellentem gloriam et honorem, qui perpetuae continentiae reseruatur, inpedire eorum meritum dicimus neque hoc tempore nisi eis, qui se non continent, nuptias expedire tribulationemque carnis ex affectu carnali uenientem, sine quo nuptiae incontinentium esse non possunt, nec tacere uoluisse apostolum uera praemonentem nec plenius explicare hominum infirmitati parcentem. Nunc iam scripturarum diuinarum euidentissimis testimoniis, quae pro nostrae memoriae modulo recordari ualuerimus, clarius adpareat non propter praesentem huius saeculi uitam, sed propter futuram, quae in regno caelorum promittitur, perpetuam continentiam deligendam. quis autem hoc non aduertat in eo, quod paulo post idem apostolus ait: qui sine uxore est, cogitat ea quae sunt domini, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
fidenti a lacritate tͣnscurrent. Unde iã
satis ꝓsuscepto negotio diximus. & qnͣ¬
tum potuimus demonstrauimꝰ. nec illd̃
quod ait apłs. ex istimo autẽ hoc boñ
eẽ ꝓpt̃ p̃sentem necessitatẽ sic eẽ acci¬
piendum. tanqmͣ in hoc scło meliores
sint sacre uirgines fidelibus conugatis.
in regno autem celorum atꝙ infuturo scło
pares sint: nec illud ubi ait denubentibꝰ.
t̾bulationem autem carnis habebunt
huiꝰmodi. ego uob̃ parco. ita intelligen¬
dum. tanqumͣ iptiarum pecẽm & dãp¬
nationem maluerit tacere qmͣ dicere.
harum quippe duarum sententiarum sin¬
głaᷤ: duo errores sibimet contrarii non eas
intelligendo tenuerunt. Illam enim de p̃sẽ
ti necessitate illi ꝓse int̾p̃tant᷑. qui nubenteᷤᷤ
nõ nubentib equare contendunt: hanc
uͦ ubi dictum est. ego autem uob̃ parco. illi
qui nubentes dampnare p̾sumunt. Nos aũ
doctrinam. ñ peccatum eẽ dicimus nuptiaᷤ.

Expanded text:
fidenti alacritate transcurrent. unde iam fidenti alacritate transcurrent. unde iam satis pro suscepto negotio diximus et, quantum potuimus, demonstrauimus nec illud, quod ait apostolus: existimo autem hoc bonum esse propter praesentem necessitatem, sic epiendum, tanquam in hoc saeculo meliores sint sacrae virgines fidelibus conjugatis, in regno autem coelorum atque in futuro saeculo pares sint: nec illud ubi ait de nubentibus, Tribulationem autem carnis habebunt hujusmodi, ego autem vobis parco , ita intelligendum, tanquam nuptiarum peccatum et damnationem maluerit tacere quam dicere. Harum quippe duarum sententiarum singulas, duo errores sibimet contrarii non eas intelligendo tenuerti necessitate illi pro se interpretantur, qui nubentes non nubentibus aequare contendunt, hanc uero, ubi dictum est: ego autem uobis parco, illi, qui nubentes damnare praesumunt. nos autedoctrinam nec peccatum esse dicimus nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
bonum coniugale tͣnscenditur ñ pecca¬
tum coniugii deuitat᷑. Alioquin ꝑpe¬
tue continentie ñ p̃cipue landari. sed
tantum ñ uituꝑari suffic̾et: si ꝓpterea
teneret᷑ quod nubere crim̃ eẽt. Deinde
quia ñ humana sententia. s diuine
scͥpture auctoritate ad tam excellens do¬
num homines exhortandi sunt: ñ medi¬
ocrit neꝙ p̃tereunt᷑ agendum ẽ. ne cui¬
quam ipsa diuna scͥptura in aliquo
m̃tita iuideatur. Dehortant᷑ enim potuiᷤᷤ
qmͣ exhortantur uirgines sacͣs: qui eas
sic ꝑ man̾e nuptiarum dampnatione
compellunt. Unde enim confidant ue¬
rum ẽẽ quod scͥptum ẽ. & qui ñ dat
nuptum melus facit. si falsum putãt
ẽẽ quod iuxta suꝑuis nichilominus scͥp¬
tum ẽ. & qui dat uirginem suam. be¬
ne facit: si aũ loq̃nti scͥpt᷑e denuptiaꝵ
bono indubitant̃ crediderint: eadem
celestis eloquii ueracissima auctoritate
firmate. ad meluis suum feruenti ac

Expanded text:
bonum coniugale transcenditur, non peccabonum coniugale transcenditur, non peccatum coniugii deuitatur. alioquin perpetuae continentiae non praecipue laudari, sed tantum non uituperari sufficeret, si propterea teneretur, quoniam nubere crimen esset. deinde quia non humana sententia, sed diuina scripturae auctoritate ad tam excellens donum homines exhortandi sunt, non mediocriter neque praetereunter agendum est, ne cuiquam ipsa diuina scriptura in aliquo mentita uideatur. dehortantur enim potius quam exhortantur uirgines sacras, qui eas sic permanere nuptiarum damnatione conpellunt. unde enim confidant uerum esse, quod scriptum est: et qui non dat nuptum melius facit, si falsum putant esse, quod iuxta superius nihilominus scriptum est: et qui dat uirginem suam, bene facit? si autem loquenti scripturae de nuptiarum bono indubitanter crediderint, eadem caelestis eloquii ueracissima auctoritate firmatae ad melius suum feruenti ac
Abbreviated transcription (Latin):
niores dicebant: nunc om̃s & uxores
ex eo quod apłs dic̃e noluit accnsant᷑.
Bampnationẽ quippe ur̃am inquiunt
tacuit: cum ait. ego autẽ uobis parco.
Quis hoc: Nempe ille qui suꝑiꝰ dixerat:
& si acceꝑis uxorem ñ peccasti. & si nup¬
serit uͥgo ñ peccat. Cur gͥ in eo quod
modeste tacuit. coniugatorum suspi
eos dampnat tacitus. quos locutꝰ ab¬
soluit᷑. Nõne iam mitiꝰ accusat᷑ susan¬
na non de conuigio. s de ipso ad ult̾io.
qm̃ doctrina apłica de mendatio: Quso
in tanto ꝑieulo faceremus. nͥ tam certũ
aꝑtumqi eẽt pudicas nuptias ñ debere
dampnari. qmͣ certum aꝑtumq est
scãm scͥpturam ñ posse mentiri: Hic di¬
cet aliquis. Quid hoc ꝑtinet acd sacram
uirginitatem uł ꝑpetuam continentiã.
cuius p̃dicatio isto sermone suscepta
ẽ: Cui respondeo pͥmum quod suꝑuis
cõmemoraui: ex hoc głiam illius boni
ẽẽ maiorem. qd eiuis ad ipiscende causa

Expanded text:
niores dicebant, nunc omnes mariti et uxores niores dicebant, nunc omnes mariti et uxores ex eo, quod apostolus dicere noluit, accusantur. damnationem quippe uestram, inquiunt, tacuit, cum ait: ego autem uobis parco. quis hoc? nempe ille, qui superius dixerat: et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. cur igitur in eo, quod modeste tacuit, coniugiorum suspiceos damnat tacitus, quos locutus absoluit? nonne iam mitius accusatur Susanna non de coniugio, sed de ipso adulterio quam doctrina apostolica de mendacio? quid in tanto periculo faceremus, nisi tam certum apertumque esset pudicas nuptias non debere damnari. quam certum apertumque est sanctam scripturam non posse mentiri? Hic dicet aliquis: quid hoc pertinet ad sacram uirginitatem uel perpetuam continentiam, cuius praedicatio isto sermone suscepta est? cui respondeo primo, quod superius commemoraui, ex hoc gloriam maioris illius boni esse maiorem, quod eius adipiscendae causa
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ parco: tanqmͣ noluerit dice. que
pena conuigatis infuturo scło debeat᷑.
Absit ut adamele de temꝑali uiditio
lib̾atam: paulus mitat ingehennam.
Absit ut maritalis ei pena sit ante tͥ¬
bunal xp̃i: cui fidem seruando. elegit
sub falsa accusatione ad ult̾ii uel ꝑicli¬
tari uel mori. Quid egit uox illa. meliꝰ
est mͥ incidere inmanus ur̃as. qmͣ pec¬
care in conspectu dei. sideus eam fuerat.
ñ quia pudititiam nuptialem seruabat.
lib̾aturꝰ. s quia nupserat. dampnaturꝰ:
Et nunc quociens castitas coniugalis ad¬
uersus calumpniatores cͥminatoresq nup¬
tiarum scͥpture sc̃e u̾itate munitur.
totiens a scõ sp̃u contͣ falsos testes susan¬
na defendit᷑: totiens a falso cͥmine li¬
b̾at᷑. & multo maiore negotio. Tunc em̃
uni coniugate. nunc om̃ib: tunc de
occulto & falso adult̾io. nunc de uero
& manifesto conubio orumnen intendit᷑.
Tunc una mulier ex eo quod iniqui se¬

Expanded text:
vobis parco; tanquam noluerit dicere quae vobis parco; tanquam noluerit dicere quae poena conjugatis in futuro saeculo debeatur. Absit ut a Daniele de temporali judicio liberatam Paulus mittat in gehennam. Absit ut maritalis thorus ei poena sit ante tribunal Christi, cui fidem servando elegit sub falsa accusatione adulterii vel periclitari, vel mori. Quid egit vox illa, Melius est mihi incidere in manus vestras, quam peccare in conspectu Dei , si Deus eam fuerat, non quia pudicitiam nuptialem servabat liberaturus, sed quia nupserat damnaturus? Et nunc quoties castitas conjugalis adversus calumniatores criminatoresque nuptiarum Scripturae sanctae veritate munitur; toties a Spiritu sancto contra falsos testes Susanna defenditur, toties a falso crimine liberatur, et multo majore negotio. Tunc euni coniugatae, nunc omnibus; tunc de occulto et falso adulterio, nunc de uero et manifesto conubio crimen intenditur; tunc una mulier ex eo quod iniqui se
Abbreviated transcription (Latin):
idem apłs ait. tͥbulationem autem carniᷤ
habebunt huiꝰmodi. ego autem uob̃ par¬
co. in alios leͥtigatores incͣrimus. qui non
equales ꝑpetue continentie nuptias fa-¬
cẽnt. ẜ eas omnino damnarent. Nam eũ
error ut̃t sit. uel equare scẽ uirginitati
nuptias. uł dampnare. nimis inuicem
fugiendo duo isti errores ad ũsa fronte
confligunt. quia u̾itatis medium tenẽ
noluerunt. quo & certa ratione sc̃arum
scͥpturaum auctoritate nec pec̃cm ẽẽ nup¬
tias inutͤtumus. nec eas bono uirginalis
continentie uel etiam iudualis equamus.
Alii quippe appetendo uͥginitatẽ: nuptias
tanqmͣ adult̾ium de testandas eẽ putauer̃t.
Alii uͦ defendendo conubium. excellentiã
ꝑpetue continentie nicħ mereri ampliꝰ qm
conuigalem pudititiam uoluerunt: qͣsi
uł susanne bonum marie sit humiliatio.
uel marie maiꝰ bonum. stisanne debeat
ẽẽ dampnatio. Absit gͦ: ut ita dixerit
apłs nuptis siuie nupturis. Ego autem

Expanded text:
idem apostolus ait: tribulationem autem carnis idem apostolus ait: tribulationem autem carnis habebunt huius modi, ego autem uobis parco, in alios litigatores incurrimus, qui non aequales perpetuae continentiae nuptias facerent, sed eas omnino damnarent. nam cum error uterque sit, uel aequare sanctae uirginitati nuptias uel damnare, nimis inuicem fugiendo duo isti errores aduersa fronte confligunt, quia ueritatis medium tenere noluerunt: quo et certa ratione et sanctarum scripturarum auctoritate nec peccatum esse nuptias inuenimus nec eas bono uel uirginalis continentiae uel etiam uidualis aequamus. Atanquam adulterium detestandas esse putaverunt: alii vero defendendo connubium, excellentiam perpetuae continentiae nihil mereri amplius quam conjugalem pudicitiam voluerunt; quasi vel Susannae bonum, Mariae sit humiliatio; vel Mariae majus bonum, Susannae debeat esse damnatio. 20. Absit ergo ut ita dixerit Apostolus nuptis sive nupturis, Ego autem
Abbreviated transcription (Latin):
non damuari si nuberet timuit. sed
honoratus coronari. quia ñ nubere
concupiuit. Qui gͦ sine conuigio per¬
manere uoluerint. ñ tamqmͣ foueã
peccati nuptias fugiant. s tanqmͣ
collem minoris bom tͣnscendant: ut
inmaioris continentie monte requi¬
escant. Ea quippe lege colł iste in ha¬
bitatur: ut ñ tum uoluerit quis en¬
gret. Mulier alligata est: qmͣdui uir eiꝰ
uiuit. Uerumtam̃ ad continentiam udu¬
alem: ab ipso tamqmͣ gradu ascenditur.
Propt̃ uirginalem. uͦ uel declinandus
est ñ consentiendo petitorib: uel tͣnsilien¬
dus p̃ueniendo petitores. Nequis autem
putaret duorum oꝑum boni atq me¬
uoris equalia fore p̃mia ꝓpt̾ea contra eoᷤᷤ
disserendum fuit: qui quod ait apłs.
existimo autem hoc bonum ẽẽ ꝓpter p̃¬
sentem necessitatem. ita int̾p̃tati sunt. ut
uita et̃na nichil ampluis cet̾is habituri
ẽẽnt: qui hoc meluis elegissent. Inqua di¬
spucatione cum ad illud ueniremus qd

Expanded text:
non damnari, si nuberet, timuit, sed non damnari, si nuberet, timuit, sed honoratius coronari, quia non nuberet. concupiuit. qui ergo sine coniugio permanere uoluerint, non tamquam foueam peccati nuptias fugiant, sed tamquam collem minoris boni transcendant, ut in maioris continentiae monte requiescant. ea quippe lege collis iste inhabitatur, ut non cum uoluerit quis emigret; mulier enim adligata est, quamdiu uir eius uiuit. uerumtamen ad continentiam uidualem ab ipso tamquam gradu conscenditur; propter uirginalem uero uel declinandus est non consentiendo petitoribus uel transiliendus praeueniendo petitores. Ne quis autem putaret duorum operum, boni atque melioris, aequalia fore praemia, propterea contra eos disserendum fuit, qui quod ait apostolus: existimo autem hoc bonum esse propter praesentem necessitatem. ita interpretati sunt, uuita aeterna nihil ceteris amplius habituri essent, qui hoc melius elegissent. in qua disputatione cum ad illud ueniremus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rit uirgo. ñ peccat. Et paulopost. Beati¬
or autem erit si sic ꝑmanserit: sccłm
meam sententiam. Et ne humana sen¬
tentia putetur: adiungit. Puto autẽ
na ẽ: sic eligere dona maiora. ne mino¬
ra dampnentur. Melior est in scͥpt᷑a
dei ueritas dei: qmͣ incuiꝰqmͣ mente
ac carne uirginitas hom̃s. Quod castũ
est sic ametur: ut quod uerum ẽ non
negetur. Nam quid mali ñ possunt
etiam de sua carne cogitare. qui crałt
apłicam linguam eo ipso loco ubi
uͥginitatẽ corporis cõmendabat. a cor¬
ruptione m̃dacii uirginem ñ fuisse.
Primitꝰ gͦ ac maxime qui bonum uͥ¬
gnutatis eligunt. scͥpturas scãs firmis¬
sime teneant nichil eẽ mentitas: ac ꝑ
hoc etiam illud uerum ẽẽ quod dẽm
est & si acceꝑis urorem ñ peccasti. et
si nupserit uirgo ñ peccat. Nec putẽt¬
ñ minui tam magnum integritati
bonum: si nuptie ñ erunt malum.
Immo uͦ hinc sibi potius maioris głe
palmam p̃paratam ẽẽ confidat: que

Expanded text:
rit uirgo non peccat. et paulo post: beatirit uirgo non peccat. et paulo post: beatior autem erit, si sic permanserit, secundum meam sententiam. et ne humana sententia putaretur, adiungit: puto autem,na est, sic eligere dona maiora, ne minora damnentur. melior est in scriptura dei ueritas dei quam in cuiusquam mente aut carne uirginitas hominis. quod castum est sic ametur, ut quod uerum est non negetur. nam quid mali non possunt etiam de sua carne cogitare, qui credunt apostolicam linguam eo ipso loco, ubi uirginitatem corporis commendabat, a corruptione mendacii uirginem non fuisse? primitus ergo ac maxime qui bonum uirginitatis eligunt, scripturas sanctas firmissime teneant nihil esse mentitas ac per hoc etiam illud uerum esse, quod dictum est: et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. nec putent minui tam magnum integritatis bonum, si nuptiae non erunt malum. immo uero hinc sibi potius maioris gloriae palmam praeparatam esse confidat, quae
Abbreviated transcription (Latin):
nionis: ubicunꝙ aliud sentuint. quam
sana doctrina postulat. Siquid enim ma¬
nifestum de diuinis libris ꝓlatum fue¬
rit. quo eorum confutentur errores. hoc
ad manum habent uelut scutum. quo
se ad ũsus ũitatem quasi tuentes. nudẽt
diabolo uulnerandos: ut dicant hoc
auct̃orem libri ñ uerum cdixisse. s ut
infirmis parceret. uel ut contẽp̃tores
t̾reret. sieut occurrerit causa qua eoꝵs
p̃uersa sententia defendatur. Atq ita
dum ea que opinant᷑ defendere qmͣ
corrigẽ malunt. scͥpturarum sc̃arum
auctoritatẽ frangere conant᷑: qua una
om̃s ceruices suꝑbe dureꝙ frangunt᷑.
Unde sectatores & sectatrices ꝑpetue cõ¬
tinentie & sacre uirginitatis ad moneo.
ut bonum suum ita p̃ferant nupciis.
ne malum uidicent nupcias: neq fallacit̃.
s plane ueracit̾ ab apostolo dictum no¬
uerint. Qui dat nuptum bene facit:
& qui ñ dat nuptum. melius facit. Et
si acceꝑis uxorem ñ peccasti: & si nupse¬

Expanded text:
nionis, ubicumque aliud sentiunt quam nionis, ubicumque aliud sentiunt quam sana doctrina postulat. si quid enim manifestum de diuinis libris prolatum fuerit, quo eorum confutentur errores, hoc ad manum habent uelut scutum, quo se aduersus ueritatem quasi tuentes nudent a diabolo uulnerandos, ut dicant hoc auctorem libri non uerum dixisse, alias ut infirmis parceret, alias ut contemptores terreret, sicut occurrerit causa, qua eorum peruersa sententia defendatur. atque ita dum ea, quae opinantur, defendere quam corrigere malunt, scripturarum sanctarum auctoritatem frangere conantur, qua una omnes ceruices superbae duraeque franguntur. Vnde sectatores et sectatrices perpetuae continentiae et sacrae uirginitatis admoneo, ut bonum suum ita praeferant nuptiis, ne malum iudicent nuptias, neque fallaciter, sed plane ueraciter ab apostolo dictum nouerint: qui dat nuptum, bene facit;  qui non datnuptum, melius facit. et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupse
Abbreviated transcription (Latin):
picionib zeli coniugalis. in ꝓcreandiᷤ
filiis atq nutͥendis: intimorib & merorib̾
orbitatis. Quotꝰ enim quisꝙ est.
cum seconubii uincłis alligauerit.
ñ istis trahatur atcy agitetur affectibꝰ:
Quos ney nos eraggerare debemus
ne ipsis ñ parcamus: quib parcendum
existimauit apłs. Tantum ꝑ hoc quod
breuit posui cautum fieri lectorem opor¬
tuit. aduersus eos qui in hoc quod scͥptum
ẽ. tͥbulationem autem carnis habebunt
huiꝰmodi. ego autẽ uob̃ parco. nupciis ca¬
lumniant᷑. quodeas ex obliquo sententia
ista dampnauerit. uelut ipsam damna¬
tionẽ noluerit dicere. cum ait. ego uob̾
parco: ut uidelicet cum istis parcit. aĩe
sue ñ peꝑcerit. si mentiendo dixit. et
si acceꝑis uxorem non peccasti: & si nup¬
serit uirgo ñ peccauit. Quod qui de sc̃a
scͥptura credunt. uel credi uolunt. tamꝙͣ.
uiam sibi muniunt ad menciendi licen¬
tiam. uel ad defensionẽ sue ꝑuerse opi¬

Expanded text:
picionibus zeli coniugalis, in procreandis picionibus zeli coniugalis, in procreandis filiis atque nutriendis, in timoribus et maeroribus orbitatis. quotus enim quisque, cum se conubii uinculis adligauerit, non istis trahatur atque agitetur affectibus? quos neque nos exaggerare debemus, ne ipsis non parcamus, quibus parcendum extimauit apostolus. Tantum per hoc, quod breuiter posui, cautum fieri lectorem oportuit aduersus eos, qui in hoc, quod scriptum est: tribulationem autem carnis habebunt huius modi, ego autem uobis parco, nuptiis calumniantur. quod eas ex obliquo sententia ista damnauerit; uelut ipsam damnationem noluerit dicere, cum ait: ego autem uobis parco, ut uidelicet, cum istis parcit, animae suae non pepercerit, si mentiendo dixit: et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. quod qui de sancta scriptura credunt uel credi uolunt, tamquam uiam sibi muniunt ad mentiendi licentiam uel ad defensionem suae peruersae opi
Abbreviated transcription (Latin):
tiamꝙ ꝑpetuam. ut aliqnͣtulum a nup¬
ciis etiam sic de t̾reret. Modeste sane. nõ
tanqmͣ a re mala & illicita: s tamqmͣ
ab onerosa ac molesta. Aluid est enim
ad mitt̾e carnis turpitulinẽ: aliud ha¬
uere carnis tͥbulationem. Illud ẽ cͥminiᷤ
facere. hoc lauoris est pati: quem plerũ¬
ꝙ homines etiam ꝓ officiis honestissimiᷤ
ñ recusant. S ꝓ habendo coniugio iã
hoc tempore quo ñ ꝑcarnis ꝓpaginem
uenturo xp̃o. ipsius ꝓlis ꝓpagatori ser¬
uitur. istam tͥbulationem carnis qmͣ
nupturis p̃dicit apłs susciꝑe toleran¬
dam ꝑstultum eẽt: nisi metueretur in¬
continentib. ne temptante sathana in
peccata damnabilia laberentur. Quod
autem se dicit eis parcere qͦs ait tͥbula¬
tionẽ carnis habituros. nichil michi
it̾um sanius occurrit. qmͣ eis uoluis¬
se aꝑire & explicare uerbis eandem ip¬
sam carnis tribulationẽ: qmͣ p̃nun¬
tiauit eis qui eligunt nuptiai. in sus¬

Expanded text:
tiamque perpetuam, ut aliquantulum a nuptiamque perpetuam, ut aliquantulum a nuptiis etiam deterreret, modeste sane, non tamquam a re mala et inlicita, sed tamquam ab onerosa ac molesta. aliud est enim admittere carnis turpitudinem, aliud habere carnis tribulationem: illud est criminis facere, hoc laboris est pati, quem plerumque homines etiam pro officiis honestissimis non recusant. sed pro habendo coniugio iam hoc tempore, quo non per carnis propaginem uenturo Christo ipsius prolis propagatione seruitur, istam tribulationem carnis, quam nupturis praedicit apostolus, suscipere tolerandam perstultum esset, nisi metueretur incontinentibus, ne temptante satana in peccata damnabilia laberentur. quod autem se dicit eis parcere, quos ait tribulationem carnis habituros, nihil mihi interim sanius occurrit. quam eum noluisse aperire et explicare uerbis eandem ipsam carnis tribulationem, quam praenuntiauit eis qui eligunt nuptias in sus
Abbreviated transcription (Latin):
eris solutionem. nunquid addidit. & si
solueris ñ peccasti: Iam enim supͣ dixe¬
rat. his autem qui sunt inconuigio p̃¬
cipio ñ ego. s dñs: urorem auiro non
disced̾e. Quod si discesserit. manere in¬
nuptam: aut uiro suo reconsiliari. fi¬
eri enim potest: ut ñ culpa sua s ma¬
riti discedat. Deinde ait. Et uir uxorẽ
ne dimitat. Qd̃ nichominꝰ ex p̃cepto
dñi posuit. Nec ibi addidit: & si climmi¬
serit ñ peccat. Preceptum ẽ enim hoc.
cui ñ obedire peccatum est: ñ consili¬
um. Quod si uti nolueris. minꝰ boni
adipisceris: ñ mali aliquid ꝑpetbis. ꝓpt̾ea
cum dixiss. solutus es ab uxore. ne quesi¬
eris uxorem. quia ñ p̃cipiebat ne malũ
fieret. s consulebat ut meluis fieret: cõ-¬
tinuo subiunxit. Et si acceꝑis uxorem
ñ peccasti. & si nupserit uirgo ñ peccat:
addicdit tam̃. tͥbulationẽ carnis habeb̃t
huiꝰmodi. ego autem uob̃ parco: hoc
ra exhortans ad urginitatem continen¬

Expanded text:
eris solutionem, numquid addidit: et si eris solutionem, numquid addidit: et si solueris, non peccasti? iam enim supra dixerat: his autem qui sunt in coniugio praecipio non ego sed dominus, uxorem a uiro non discedere: quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari; fieri enim potest, ut non sua culpa, sed mariti discedat. deinde ait: et uir uxorem ne dimittat, quod nihilominus ex praecepto domini posuit, nec ibi addidit: et si dimiserit, non peccat. praeceptum est enim hoc, cui non oboedire peccatum est, non consilium, quo si uti nolueris, minus boni dipisceris, non mali aliquid perpetrabis. propterea cum dixisset: solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem, quia non praecipiebat, ne malum fieret, sed consulebat, ut melius fieret, continuo subiunxit: et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. Addidit tamen: tribulationem autem carnis habebunt huius modi, ego autem uobis parco, hoc modo exhortans ad uirginitatem continen
Abbreviated transcription (Latin):
nuim eẽ ꝓpt̾ p̃sentem necessitatẽ. Nonti
quid p̃sentis temporis eni conuigia ser¬
iuunt necessitas cogat: ut ea que di st̾
minus cogitentur qm̃ sufficit adipiscen¬
de illi głe que ñ erit omniũ. qmͣus in
et̾na uita ac salute manentium. Stel¬
ia enim ab stella differt ingła: sic et
resurrectio mortuoꝵ. Bonum ẽ gͦ ho¬
mini sic eẽ. Deinde ad uingit idẽ apłs:
& dicit. Auligatus es uxori: ne quesieriͤ
solntionẽ. s olutꝰ es ab urore: ne quesie¬
ris uxorem. horum duorum quod pͥuᷤ
posuit ad p̃ceptum ꝑtinet. contͣ quodñ
ucet facere. Non enim licet dimutere
uxorem nisi ex causa fornicationis: sic̃
in euangłio ipse dñs dicit. Illud autẽ
quod ad dilit. solutus es abuxore ne q̃¬
sieris uxorem: consilii sententia est. ñ
p̃cepti. Licet itaq facere: s meluis est
ñ facete. Deniꝙ continuo subiecit. Et
si acceꝑis uxorem ñ peccasti: & si nup¬
serit uirgo. ñ peccat. Illud autem pͥus
cum dixiss. alligatꝰ es uxori. ne quesi¬

Expanded text:
er praesentem necessitatem. noui enim quid praesentis temporis, cui coniugia seruiunt, necessitas cogat, ut ea quae dei sunt minus cogitentur, quam sufficit adipiscendae illi gloriae, quae non erit omnium quamuis in aeterna uita ac salute manentium; stella enim ab stella differt in gloria. sic et resurrectio mortuorum. bonum est ergo homini sic esse. Deinde et dicit: Alligatus es uxori, ne quaesieris solutionem; solutus es ab uxore, ne quaesieris uxorem. Horum duorum quod prius posuit, ad praeceptum pertinet, contra quod non licet facere. Non enim licet dimittere uxorem, nisi ex causa fornicationis, sicut in euangelio ipse dominus dicit. illud autem, quod addidit: solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem, consilii sententia est, non praecepti; licet itaque facere, sed melius est non facere. denique continuo subiecit: et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. illud autem prius cum dixisset: adligatus es uxori? ne quaesi
Abbreviated transcription (Latin):
Beati pauꝑes sp̃u. Imitamini eum
qui ꝓpt̾ uos pauꝑ factus est: cum
diues ẽẽt. Beati mites. Imitamini eũ
qui dixit. Di̾cite ame: quia mitis sũ
& humilis corde. Beati lugentes. Imi¬
tamini eum qui flett suꝑ iħrł̾m.
Deati qui esuriunt & sitiunt iustitiam.
Imitamini eum qui dix̃. Meus cybus ẽ:
ut fatiam uoluntatẽ euis qui misit me.
Beati misccłes. Imitamini eum: qui iuul¬
nerato alatͦnib & inuia iacenti semiui¬
uo desꝑatoq subuenit. Beati mundi cordeᷤ
Imitamini eum qui peccatum ñ fecit: nͨ
inuentꝰ est dolus in ore eius. Heati pacific.
Imitamini eum: qui ꝓ suis ꝑsecutoribuᷤ

Expanded text:
beati pauperes spiritu, imitamini eum, beati pauperes spiritu, imitamini eum, qui propter uos pauper factus est, cum diues esset. beati mites, imitamini eum, qui dixit: discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde. beati lugentes, imitamini eum, qui fleuit super Hierusalem. beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, imitamini eum, qui dixit: meus cibus est ut faciam uoluntatem eius qui misit me. beati misericordes, imitamini eum, qui uulnerato a latronibus et in uia iacenti semiuiuo desperatoque subuenit. beati mundicordes, imitamini eum, qui peccatum non fecit nec inuentus \'est dolus in ore eius. beati pacifici, imitamini eum, qui pro suis persecut
Abbreviated transcription (Latin):
uirginum xp̃i: ñ sunt eadem ñ uirgi¬
num qmͣuis xp̃i. Nam sunt aliis aua.
s nullis talia. Ite in hec. se quimini ag¬
num. quia & agni caro utiq uirgo.
Hoc enim inse retinuit auctus: quod
matͥ ñ abstulit conceptus & natꝰ. Meri¬
to eum sequimini uͥgiitate cordis
& carnis: quocũq ierit. Quid est enĩ
sus ẽ. relinquens nobis exemplum.
sicut ait apłs petrus: ut sequamur
uestigia eius. Hunc meo quisꝙ sequit᷑
in quo imitatur. ñ in qnͣtum ille flliꝰ
dei est. unus ꝑquem facta sunt omĩa.
s inquantũ filiis hominũ que oporte¬
bat in se p̃buit mutanda. Et multa
nullo ad imitandũ om̃ib ꝓponunt᷑:
uirginitas autem carnis non omnib.
Non enim hñt quid fatiant ut uirgi¬
nes sint: inquib iam factum ẽ ut
uirgines ñ sint. Sequant᷑ itaꝙ agnũ
cẽti fideles. qui uirgĩtatẽ corporis ami¬
serunt: ñ quocũq ille ierit. s quous¬
ꝙ ipsi potuerint. Possunt autẽ uͥꝙ
p̃ter cum indecore uirg̃itatis inceit.

Expanded text:
virginum Christi, non sunt eadem non virginum, quamvis Christi. Nam sunt aliis alia, sed nullis talia. Ite in haec, sequimini Agnum, quia et agni caro utique virgo. Hoc enim in se retinuit auctus, quod matri non abstulit conceptus et natus. Merito eum sequimini virginitate cordis et carnis, quocumque ierit. Quid est enim sus est, relinquens nobis exemplum, sicut ait apostolus Petrus, ut sequamur uestigia eius. hunc in eo quisque sequitur, in quo imitatur: non in quantum ille filius dei est unus, per quem facta sunt omnia, sed in quantum filius hominis, quia oportebat, in se praebuit imitanda. et multa in illo ad imitandum omnibus proponuntur, uirginitas autem carnis non omnibus; non enim habent quid faciant, ut uirgines sint, in quibus iam factum est, ut uirgines non sint. Sequantur itaque agnum ceteri fideles, qui uirginitatem corporis amiserunt, non quocumque ille ierit, sed quousque ipsi potuerint. possunt autem ubique, praeter cum in decore uirginitatis incedit.
Abbreviated transcription (Latin):
tem peccando mererent᷑. qm̃ concubitꝰ mor¬
talium corpoꝵ res uidetur. q̃stio magna
dilata ẽ: s in alia postea litteris nr̃is satiꝰ
qͣntum arbitror explicat᷑. Dixi etiã qͦdam
loco. Qd̾ enim est cibus ad salutẽ hominiᷤ.
hoc est concubitꝰ ad salutem generis: ⁊ u¬
trũq non est sine delectatione carnali:
que tamen modificata. et temꝑantia refrenan¬
te in usum naturalem reclacta. libido esse
non potest. Qudd icdeo dictum ẽ: qm̃ libi¬
do non est bonus et rectus usus libidinis¬
naturalis. Sicut enĩ malum ẽ male uti
bonis: ita bonũ est bene uti malis. De qua
re alias: maxime contra nouos hereticos
pelagianos diligentius disputaui. De a¬
braham qͦd dixi. ex hac obedientia pater
ille abraham qui sine uxore non fuit. ẽe
sine unico filio et a se octiso paratꝰ fuit: ñ
satis approbo. Magis enim filium ẽẽt occi¬
surus. resuscitatione mox fuisse redden¬

Expanded text:
tem peccando mererentur, quoniam concubitus mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem corporis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenante in usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidinis. sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse redden