comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paulꝰ apłs zelans uere eccłiam. s sponso ñ sͥͥ &
horrens illos qñ uoluert dice ego sũ pauli ego
apollo. suam ꝑsonã potiꝰ assũpsit ꝙͣ calcaret &
contẽpneret: ut xꝑm głificaret. Nũ qͥd paulꝰ
ꝓ uob̃ crucifixus ẽ. aut in nomine pauli bapti¬
zati estis : Repellit a se: s ut mittat ad xp̃m
Non uult absponsa amari ꝓsponso: nec ami¬
cos sponsi. Amici enĩ sponsi apłi. huic sponso.
e &̃ ille humilis ioħes qui putabat᷑ xꝑc zelabat.

Expanded text:
Paulus zelans vere Ecclesiam, sed sponso, non sibi, et horrens illos quando voluerunt dicere, Ego sum Pauli, ego Apollo ; suam personam potius assumpsit, quam calcaret et contemneret, ut Christum glorificaret: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis ? Repellit a se, sed ut mittat ad Christum. Non vult a sponsa amari pro sponso nec amicum sponsi. Amici enim sponsi Apostoli. Huic sponso et ille humilis Joannes, qui putabatur Christ
Abbreviated transcription (Latin):
quens. ut sit sc̃a & corpore & sꝑu. ampliorẽ
innuptaꝵ. & in corpore & in sꝑu. scĩficatio¬
nem intelligi uoluit: non corpꝰ nuptaꝵ oĩ
scificatione pruiauit. Disce itaq bonũ tuũ
immo memento qd̃ didicisti. bonũ tuũ plꝰ
laudari. qͥa ẽ illud bonũ quo sit hoc meliꝰ:
ꝙͣ si aliter hoc bonũ eẽ ñ posset: nsi ilsd̾
malum ẽẽt. aut omnino non eẽt. Habent
ocłi in corꝑe magnũ honorẽ. s minorem
haberent si soli eẽnt: & alia minoris ho¬
noris menbra ñ eẽnt. In celo ipso sua lu¬
ce sol lunam suꝑat. ñ uituꝑat. Et stella¬
abstella differt in gła: ñ dissidet insuꝑbia.
ob aliuid. nͥ quia omĩa. Dam & ꝑ singła oꝑa
dicebatur: uidit ds quia bonum ẽ. Ubi aũ
omĩa nominata sunt. additum ẽ ualde: &
dictum ẽ. uidit ds omĩa quȩ fecit: &e ecce ual¬
singula. quã alia singła: s meliora simul
omĩa ꝙͣ quȩlibet singła. Xꝑi itaq te doc¬
trina sana. in eiꝰ corpore sanam faciat ꝑeiꝰ

Expanded text:
 ut sit sancta et corpore et spiritu, ampliorem innuptarum et in corpore et in spiritu sanctificationem intellegi uoluit, non corpus nuptarum omni sanctificatione priuauit. Disce itaque bonum tuum. immo memento quod didicisti. bonum tuum plus laudari, quia est aliud bonum, quo sit hoc melius, quam si aliter hoc bonum esse non posset, nisi illud malum esset aut omnino non esset. habent oculi in corpore magnum honorem; sed minorem haberent, si soli essent et alia minoris honoris membra non essent. in caelo ipso sua luce sol lunam superat, non uituperat, et stellastella differt in gloria, non dissidet in superbia. ob aliud, nisi quia omnia. nam et per singula opera dicebatur: uidit deus quia bonum est. ubi autem omnia nominata sunt, additum est ualde et dictum est: uidit deus omnia quae fecit, et ecce bonsingula quam alia singula; sed meliora simul omnia quam quaelibet singula. Christi itaque doctrina sana in eius corpore sanam te faciat per eius
Abbreviated transcription (Latin):
non sic accipiendum ẽ quasi nupta fideliᷤ
& casta. & scđm scripturam subdita uiro. ñ sit
scã corpore: s tantummͦ sꝑu. fieri enim non
uideamur: qm̃ petrus saram cõmemoratuꝵꝰ.
scȩ inquit mulieres tantũmͦ. non ait & corꝑe.
illud eiusdem pauli consideremꝰ. ubi ꝓhibẽs
fornicationes ait. Nescitis qͥa corpora ur̃a mẽ¬
bra sunt xꝑis Tollens gͦ menbrum xꝑi. fa¬
ciam m̃brum meretͥtis: Absit. Ergo audeat¬
sexus fideles intelliguntur. Ubi gͦ st̃ nuptȩ.
ibi & innupte. s distincte merttis. & tãꝙͣ
menbris menbra prelata: quoꝵ tñ neutra

Expanded text:
non sic accipiendum est, quasi nupta fidelis et casta et secundum scripturas subdita uiro non sit sancta corpore, sed tantummodo spiritu. fieri enim non uideamur, quoniam Petrus Sarram commemoraturus, sanctae, inquit, mulieres tantummodo, non ait et corpore\', illud eiusdem Pauli consideremus, ubi prohibens fornicationes ait: nescitis quia corpora uestra membra sunt Christi? tollens ergo membra Christi faciam membra meretricis? absit. sexus fideles intelleguntur. ibi ergo sunt nuptae ibi et innuptae; sed distinctae meritis et tamquam membris membra prael
Abbreviated transcription (Latin):
quens: ut qui habet. cẽ sciendo ꝑcipiat qd
nales. qͦd habeant ꝑciꝑe ñ ualentes: id ẽ in¬
telligere & nosse. Nam quomͦ ẽẽnt pariuili
qd̾ qͥsq aliqͥd h̃t̃: & qd̾ h̃t̃ ignoret. Ut enĩ taceã
de oĩpotentis diuinitate. atq incõmutabili tͥns¬
tateis unitate: qͥs facile scientia ꝑcipit qͥd sit aĩa.
& qͥs ñ habet animã: Postremo ut certissi¬
me nouerimus quod paruuili in xp̃o ñ ꝑcipi¬
increpans ait. Nescitis quia tẽplũ dĩ estis. ce sp̃ẽ
ab ȩccłia segregatis: qui dicti st̃ sp̃m ñ habenteᷤᷤ.
S nec ille dicendus ẽ ẽẽ in eccłia. & ad istã soci¬
etatem sꝑc ꝑtinere: qui ouib xꝑi corporali¬
enim sẽs discipline effugiet fictum

Expanded text:
quens ut qui habet, etiam sciendo percipiat quod quens ut qui habet, etiam sciendo percipiat quod nales, quid habeant percipere non valentes, id est, intelligere et nosse. Nam quomodo essent parvuli t ignorat. Ut enim taceam de omnipotentis divinitate atque incommutabilis Trinitatis unitate; quis facile scientia percipiat quid sit anima? et quis non habet animam? Postremo ut certissime noverimus quod parvuli in Christo non percipiincrepans ait: Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritab Ecclesia sSed nec ille dicendus est esse in ecclesia, et ad istam societatem Spiritus pertinere, qui ovibus Chrienim Spiritus disciplinae fugiet fi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto non desꝑatur: si eo tendit᷑ ut sit
aliquando quod nondum ẽ. Adhuc enĩ inqͥt
estis carnales. Ostendens aũ qd̃ sint carnales.
Atq idipsum planius aꝑiens. cũ enim qui ᷤ
dicat. ego quidem sũ pauli. aliꝰ aũ ego apol
lo: ñne hoĩes estis: Quid gͦ ẽ apollo: qͥd aũ
paulus: Ministri ꝑ quos credidistis. hi gͦ.
idẽ paulus &e apollo concordes erant in uni¬
tate sp̃c. & uinculo pacis: ae tam̃ quia eos
isti inter se diuidere. & ꝓ altero in flari ad¬
uersus alterũ ceꝑant. dicuntur & hoĩes. &
carnales. & animales: ñ ualentes ꝑciꝑe q̃ st̃ sp̃t
dĩ. Et tam̃ quia ñ st̃ ab ȩccłia segregati: par¬
uuli appellant᷑ in xpo. Quosutiq uł anglos
uł deos ẽẽ cupiebat. quos arguebat qͥa homines
erant: idest in his contentionib ñ que dĩ st̃ sẽd
quȩ hominũ sapiebant. De illis uͭ qͥ sunt ab
ꝑcipientes. ne adscientie ꝑceptionẽ referret᷑. s
dictum ẽ sp̃m non habentes. Non ẽ aũ conse¬

Expanded text:
fecto non desperatur; si eo tenditur, ut sit aliquando quod nondum est. Adhuc enim estis, inquit, carnales. Et ostendens unde sint carnales: Atque idipsum planius aperiens: Cum enim quis dicat, Ego quidem, inquit, sum Pauli; alius autem, ego Apollo; nonne homines estis? Quid ergo Apollo? quid autem Paulus? Ministri, per quos credidistis . Hi ergo, id est, Paulus et Apollo, concordes erant in unitate Spiritus et vinculo pacis; et tamen quia eos isti inter se dividere, et pro altero inflari adversus alterum coeperant, dicuntur homines et carnales et animales, non valentes percipere quae sunti: et tamen quia non sunt ab Ecclesia segregati, parvuli appellantur in Christo; quos utique vel angelos vel deos esse cupiebat, quos arguebat quia homines erant, id est, in his contentionibus non quae Dei sunt, sed quae hominum sapiebant. De illis vero qui sunt ab itus non percipientes; ne ad scientiae perceptionem referretur: sed dictum est, Spiritum non habentes. Non est autem conse
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ. fides tua. manus dextere tue. idest
potestas que tͥ data ẽ. ut sis inter filios dei:
manus ẽ dextere tuȩ. S quid ualet ipsa
Ecce credidit. iam ambulat infide: infirmꝰ ẽ.
Inter temptationes agitatur. int̾ molestias
inter carnales corruptiones: int̾ suggestiões
cupiditatis. int̾ uersiicias. & laqueos inimi¬
dñs ꝓtegat. idest ut ñ ꝑmittat tẽptari supra
quã potest ferre. sicut dicit apłs: fidelis d̾s

Expanded text:
 fides tua, manus dexterae tuae; id est, potestas quae tibi data est, ut sis inter filios Dei, manus est dexterae tuae. Sed quid valet ipsa otegat? Ecce credidit, jam ambulat in fide: infirmus est, inter tentationes agitatur, inter molestias, inter carnales corruptiones, inter suggestiones cupiditatis, inter versutias et laqueos inimiDominus protegat: id est, ut non te permittat tentari supra quam potes ferre; sicut dicit Apostolus, «Fidelis Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
unc sꝑm quod illi ñ habeant qui ft̃ ab
eccłia segregati: iudas apłs aꝑtissime decla¬
rauit dicens. Qui seipsos segregant animaleᷤᷤ
sp̃m ñ habentes. Unde in ipsa eccłia etiã illos
qͥꝑ nomina hominũ quãuis in eiꝰ unitate
constitutoꝵ quedam scismata moliebant᷑: pau¬
lus apłs arguens inter cetera ait. Animalis
tie ñ capit uerbum. hos in eccłia constitu¬
tos paruulos dicit: nondũ spiritales. s ad¬
huc carnales. &e lacte alendos ñ esca

Expanded text:
um quod illi non habeant, qui sunt ab Ecclesia segregati, Judas apostolus apertissime declaravit, dicens: Qui se ipsos segregant, animales, Spiritum non habentes . Unde in ipsa Ecclesia etiam illos qui per nomina hominum, quamvis in unitate ejus constitutorum, quaedam schismata moliebantur, Paulus Apostolus arguens, inter caetera ait: Animalis tiae non capit verbum. Hos in Ecclesia constitutos parvulos, dicit nondum spirituales, sed adhuc carnales, et lacte alendos, non esca
Abbreviated transcription (Latin):
apłs uidetur distinguere cum ait. his aũ¬
uxorẽ a uiro ñ discedere: quod si recesserit
manere innuptam. aut uiro suo reconci¬
liari: uͥ intelligitur. quia cẽ si una illa cau¬
sa. qua sola relicto coniugio ꝑmittitur
innupta ꝑseuerare debet. aut si se ñ con¬
tinet. uiro potio reconciliari. uł correcto. ł
certe tolerando quam alteri nubere:. seqͥt᷑
aũ &e dicit. & uir uxorem nedimittat: bre¬
uiter eandẽ formam intimans in uiro ꝙͣ
p̃cipiebat infemina. Quib ex p̃cepto dñi
insinuatis ita sequitur: cȩt̾is aũ ego dico.
ñ dñs. Siquis fr̃ ht̃ uxorem infidelem &
ut neut̾ alterum dimitt̾et. si fideles ambo

Expanded text:
Apostolus videtur distinguere, cum ait: His auApostolus videtur distinguere, cum ait: His auuxorem a viro non discedere; quod si recesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Ubi etiam intelligitur quod si una illa causa, qua sola relectio conjugii permittitur, innupta perseverare debet: aut si se non continet, viro potius reconciliari vel correcto vel certe tolerando, quam alteri nubere. Sequitur autem, et dicit, Et vir uxorem non dimittat: breviter eamdem formam intimans in viro, quam praecipiebat in femina. Quibus ex praecepto Domini insinuatis ita sequitur: Caeteris autem ego dico, non Dominus, Si quis frater habet uxorem infidelem, ut neuter alterum dimitteret, si fideles ambo
Abbreviated transcription (Latin):
conuigis solam causam fornicõnis ad¬
mittit & paganũ comugiũ dimitti ꝓhibet.
consequens ẽ ut paganismꝰ fornicationi ñ¬
deputet᷑ Solam autem fornicõnis causã excep¬
tam facere dnm. cum de dimittenda coniuge
loquitur in eugłio: manifestum ẽ. Paganum
uͦ coniugium hic ñ ꝓhibetur dimitti qͥa cũ
dem ẽẽ secũ coniugẽ infidelem ñ dimittat.
ait. ego dico. ñ dñs: ut dñs intelligat᷑ ñ qͥdem
ut nemo in ea ussionis necessitate teneat᷑
s consilii uoluntate libere faciat. Uerũpta¬
men si quisꝙͣ asserat solam illam forncati¬
onem dnm admitt̾e ãd causam relinquen¬
de coniugis. quȩ uulgo fornicatio dr. id est
que concubitu illicito ꝑpetratur. hoc potest
Dicere. dñm cum de hac re loqueret᷑. de utͦq
fideli dixisse. & marito & uxore: ut si ambo
fideles sunt. neutro liceat alt̾m relinquere
nͥ causa fornicationis. ubi ñ pot̾ paganismꝰ
intelligi. quia uterq fidelis est. Sic enĩ &

Expanded text:
conjugis solam causam fornicationis admittit, et paganum conjugium dimitti non prohibet, consequens est ut paganismus fornicatio deputetur. Solam autem fornicationis causam exceptam facere Dominum, cum de dimittenda conjuge loquitur in Evangelio, manifestum est. Paganum vero conjugium hinc non prohibetur dimitti, quia cutem secum esse conjugem infidelem, non dimittat, ait, Ego dico, non Dominus: ut Dominus intelligatur, non quidem ut nemo in ea re jussionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Verumtamen si quisquam asserat solam illam fornicationem Dominum admittere ad causam relinquendae conjugis, quae vulgo dicitur fornicatio, id est quae concubitu illicito perpetratur: hoc potest dicere, Dominum, cum de hac re loqueretur, de utroque fideli dixisse, et marito et uxore, ut si ambo fideles sint, neutri liceat alterum relinquere, nisi causa fornicationis; ubi non potest paganismus intelligi, quia uterque fidelis est. Sic enim et
Abbreviated transcription (Latin):
legunt᷑ in eugłio. corporalib penis. Qd enĩ
diliuiiũ cõparari ȩt̾nis ignib potestͥ qͣ cedes
quȩ uulnera. quȩ corpoꝵ mortes. cruciatib
sẽpit̾nis: uiginti quatuor milia cadentiũ. tan¬
to buccaꝵ strepitu. inflat insanꝰ: quasi ñ in¬
numerabilia milia. cotidie moriant᷑ toto orbe
t̾raꝵ. S transitoria ista corporis mors ẽ. Qͥs
uͦ estimare possit: qͦt milia stabunt ad sini¬
stram ex oĩb gentib q̃ sẽpiternis dãpnãda st̃
ignib: Quis aũ utruislibet sexus homo non
mallet gladio trucidari. & illo mͦ quo truci¬
dauit sac̾dos finees fornicarios. in ipso cõple¬
xii nefariȩ uoluptatis. t̾ribile constituens ad¬
u̾sus execrandas libidines. ultionis exẽplũ.
mallet tali genere mortis int̾fici. qͥs ñ postre¬
mo igne consumi. uł ferinis morsibꝰ ꝑ ipsa pu¬
denda laniari: ꝙͣ mitti in gehẽnã ignis ȩterni

Expanded text:
ralibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes, quae vulnera, quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium, tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum? Sed transitoria ista corporis mors est: quis vero aestimare possit, quot millia stabunt ad sinistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt nam. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit sacerdos Phinees fornicarios, in ipso complexu nefariae voluptatis , terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, mallet tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in gehennam ignis aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
S in quȩ sua. ioħes matrẽ dni accepit:
neq enim ñ ex eis erat. qͥ dixerant ei: ecce nos
dimisimus omĩa. & secuti sumꝰ te. Si ibi
qͦq audierant. quic̃q ista dimiserit ꝓpter
me. accipiet in hoc scło centies tantũ: ha¬
bebat gͦ discipłs ille centuplicit̃ plura quã
dimiserat: in quȩ susciꝑet eiꝰ matrẽ. qui illa
donauerat. S in ea societate beatꝰ ioħes ꝑ¬
ceꝑat centuplum. ubi nemo dicebat aliqͥd
suum: s erant illis omĩa cõmunia. sicut in
dicebat : An quia paulopꝰ in eodem libro le¬
gitur. qͦtqͦt enim possessores p̾dioꝵ uł domoꝵ
erant. uendentes afferebant precia eoꝵ. &¬
aũ unicuiq ꝓut cuiq opꝰ erat : Intelligen¬
dum ẽ aũ sic distributum fuisse huic disci¬
pulo. qd̾ opus erat: ut illic etiã beatȩ mariȩ.
tamquam matͥs eiꝰ portio poneret᷑ Os¬

Expanded text:
 in quae sua Joannes matrem Domini accepit? Neque enim non ex eis erat qui dixerant ei: Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te; sed ibi quoque audierat: Quicunque ista dimiserit propter me, accipiet in hoc saeculo centies tantum . Habebat ergo ille discipulus centupliciter plura quam dimiserat, in quae susciperet ejus matrem qui illa donaverat. Sed in ea societate beatus Joannes receperat centuplum, ubi nemo dicebat aliquid suum, sed erant illis omnia communia; sicut in dicebat? An quia paulo post in eodem libro legitur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes afferebant preur unicuique prout cuique opus erat ; unde intelligendum est sic distributum fuisse huic discipulo quod opus erat, ut illic etiam beatae Mariae tanquam matris ejus portio poneret
Abbreviated transcription (Latin):
erfectã.
cognitionem di. hoc ẽ qua homini
maior eẽ ñ possit. in futura uita sꝑat
apłs. quȩ sola beata uita dicenda est
ubi & corpus incorruptibile atq immor¬
tale. sp̃iui suo sine ulla molestia uł reluc¬
tatione subdetur: non quia in hac uita ni
chil ueri omnino inueniri pot̃ qd mente
cernatur. non fide credatur: s. quia tan¬
tum ẽ quicquid ẽ. ut non faciat beatissi¬
mos. Neq enim quod ait apłs. uidemus
s beatissimos nondum facit. Illud enim
beatissimos facit. quod ait tunc aũ facie
ad faciem: &e tunc cognoscam. sicut &e cog¬
nitus sum. Qui hoc inuenerunt ipsi dicẽ¬
di sunt. in beatitudinis possessione consi¬
stere: ad quam ducit uia fidłi quã tenemꝰ¬
c&e quo credendo cupimus ꝑuenire

Expanded text:
erfectam cognitionem dei, hoc est, qua homini maior esse non possit, in futura uita speret apostolus, quae sola beata uita dicenda est, ubi et corpus incorruptibile atque inmortale spiritui suo sine ulla molestia uel reluctatione subdetuhil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatur, non fide credatur, sed quia tantum est, quidquid est, ut non faciat beatissimos. neque enim quod ait apostolus: uidsed beatissimos nondum facit. illud enim beatissimos facit, quod ait: tunc autem faciem ad faciem et: tunc cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc inuenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit uia fidei, quam tenemus et quo credendo cupimus peruenire
Abbreviated transcription (Latin):
debt̃ eũ sicuti ẽ. Deum enim nemo uidit
in angłoꝵ uita. sicut uisibilia ista quȩ cor¬
porali uisione cernuntur: quia unigenitus
qui ẽ in sinui patris ipse narrauit. Unde ñ
ad oculoꝵ corporalium: s ad mentiũ uisionẽ¬
utrum possit d̾s uideri: respondeo. Potest.
Si queris unde sciam: respondeo quia in ue¬
racissima scriptura legitur. beati mundo
corde qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. & cȩtera talia
Si queris quomͦ dictus sit inuisibilis si uidi
potest: respondeo inuisibilem ẽẽ natura: ui¬
deri aũ cum uult. sicut uult̃. Plurimis est¬
enim uisus non sicuti ẽ: s quali specie illi
placuit apparere. Si queris utrũ &ẽ sicuti ẽ¬
aliquando possit uideri: respondeo filiis hoc
ẽẽ ꝓmissum. de quib dictum ẽ. Scimus qr
cum apparuerit similes ei erimus: qm̃ uĩde¬
bimus eum sicuti ẽ.¬

Expanded text:
entitur incessu. « Deum enim nemo vidit in angelorum vita, sicut visibilia ista quae corporali visione cernuntur, quia unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse narravit. Unde non ad oculorum corporalium sed ad mentium visioneutrum possit deus uideri, respondeo: potest. si quaeris, unde sciam, respondeo: quia in ueracissima scriptura legitur: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, et cetera talia. si quaeris, quo modo dictus sit inuisibilis, si uideri potest, respondeo inuisibilem esse natura, uideri autem, cum uult, sicut uult; plurimis enim uisus est, non sicuti est, sed quali specie illi placuit apparere. si quaeris, quo modo eum aliquando possit uideri, respondeo filiis hoc esse promissum, de quibus dictum est: Scimus, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quo- Diam uidebimus eum, sicuti e
Abbreviated transcription (Latin):
immortali. inuisibili. in corruptibili. Qͥa sic̃
nunc incorruptibilis. nec postea corruptibił:
tis naturam atq substantiam. insonabilit̃
narrat: & ideo dignis idoneisq tanto con¬
spectu oculis. etiam inuisibiliter monstrat.
mina ocłos meos. ne unquã obdormiam in
liter uidere: ipse deo potest incorporalit̾

Expanded text:
culorum invisibili, incorruptibili , » quia sicut culorum invisibili, incorruptibili , » quia sicut nunc incorruptilis nec postea corruptilis, tis naturam atque substantiam insonabiliter narrat et ideo dignis idoneisque tanto conspectu, oculis etiam invisibiliter monstrat. mina oculos meos ne unquam obdormiam in liter videre, ipse Deo potest incorporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
nigenitus filius. idemq mediator
dei & hominum. homo xꝑe tħe: ita uidet
patrem sicut iudetur a patre ⁊ Iol aũ ad
illam uisionem dei quȩ in resurrectione pro¬
mittitur. non ex hoc mundo istam concu¬
piscentiam ocłoꝵ transferre conemur: sed
mundandis cordib pio studeamus affec̾tu
Nec corporalem faciem cogitemus. cũ dicit
apłs uidemus nunc ꝑ speculum in eniginate.
tunc aũ facie ad faciem: presertim quia exp̃ssi ͤ
dixit nunc scio ex parte: tunc aũ cognoscã sic̃
& cognitus sum. Sigͦ tunc corporali facie dm̃¬
cognoscemus: corporali nc̃ ei facie cogniti su¬
mus. Tunc enim cognoscam inquit: sic̃ &
deamus: respondeo. Unde angłi uident:
quib tunc erimus equales. Sicut enim ui¬
dentur ista que uisibilia nominant᷑. dm̃
nemo uidit umiquã. nec uidere potest. qm
lucem habitat in accessibilem: & ẽ natura¬
inuisibilis. sicut incorruptibilis. Quȩ con¬
textim apłs posuit dicens. Regi aũ scłors.¬

Expanded text:
nigenitus Filius, idemque mediator Dei et hominum homo Christus Jesus ita videt Patrem sicut videtur a Patre. Nos autem ad illam visionem Dei, quae nobis in resurrectione promittitur, non ex hoc mundo istam concupiscentiam oculorum transferre conemur, sed mundandis cordibus pio studeamus affectu; nec corporalem faciem cogitemus, cum dicit Apostolus : Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; praesertim quia expressius dixit, Nunc scio ex parte; tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum . Si ergo tunc corporali Deum facie cognoscemus, corporali ejus nunc facie cogniti sumus: Tunc enim cognoscam, inquit, sicut et debimus, respondeo: unde angeli uident, quibus tunc erimus aequales; sicut enim uidentur ista, quae uisibilia nominantur, deum nemo uidit umquam nec uidere potest, quoniam lucem habitat ininvisibilis sicut incorruptibilis quae contextim Apostolus posuit dicens, « Regi autem sae
Abbreviated transcription (Latin):
tantum hoc p̃stitisse xꝑm: ut corporeis ocłis
uiderent dm̃. Deinde addiderunt etiam õs
scõs receptis in resurrectione corporib eode
modo deum ẽẽ uisuros: nunc iam istam
possibilitatem impiis donauert̃. Donent
sane quantum uolunt: & quib uolunt.
Nam quis audeat contradicere hominib
de suo donantibus: Qui enim loquit᷑ men¬
dacium: de suo loquitur. Lu autem cum
his qui sanam doctrinam tenent: nichil
istorum audeas usurpare de tuo. S cum
legis beati mundicordes. qm̃ ipsi dm̃ ui¬
debunt: in tellige impios non uisuros.
Neq enim beati &e mundicordes sunt im¬
pii. Item cum legis uidemus nc̃ ꝑ specłm
in enigiate. tunc autẽ facie ad faciem:
intellige inde nos tunc uisuros facie
ad faciem. unde nunc uidemus ꝑ specłm
in enignate. Hoc aũ utrumq interioriᷤᷤ
hominis munus ẽ: siue cum in ista ꝑegͥ¬
natione ad huc ꝑfidem ambulat. in qͣ
iititur speculo & enigmate: siue in illa

Expanded text:
tantum hoc praestitisse Christum, ut corporeis oculis tantum hoc praestitisse Christum, ut corporeis oculis uideret deum; deinde addiderunt etiam omnes sanctos receptis in resurrectione corporibus eodem modo deum esse uisuros; nunc iam istam possibilitatem etiam impiis donauerunt. donent sane, quantum uolunt et quibus uolunt; nam quis audeat contra dicere hominibus de suo donantibus? qui enim loquitur mendacium, de suo loquitur. tu autem cum his, qui sanam doctrinam tenent, nihil istorum audeas usurpare de tuo; sed cum legis: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, intellege impios non uisuros; neque enim beati et mundi corde sunt impii. item cum legis: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, intellege inde nos tunc uisuros facie ad faciem, unde nunc uidemus per speculum in aenigmate. hoc autem utrumque interioris hominis munus est, siue cum in ista peregrinatione adhuc per fidem ambulatur, in qua utitur speculo et aenigmate, siue in illa
Abbreviated transcription (Latin):
t si exterior hõ nr̃ corrumpit᷑: s int̾ior
renouatur de die indiem. Ita sane ut
in hac uita quantumcumq ꝓuectꝰ sit. lon¬
ge absit ab illa ꝑfectione similitudinis.:
quȩ idonea erit ad iidendum dm sic̃ dix̃
corporalem faciem uoluerimus acciꝑe: conse¬
quens erit. ut etiam ds talem habeat faciẽ:
ut sit aliquod interuallũ inter nr̃am &
ipsius. cum eum uidebimus sicuti ẽ. Et si
interuallum. utiq & finis. & menbroꝵ ha¬
bitus t̾minatus: & cętera absurda. dictuq
&e cogitatu impia: quib animalis hõ ñ ꝑ¬
cipiens quȩ sunt sꝑe dei. fallacissimis uani¬
tatib luditur. Dicunt enim quidam eoꝵ
qui talia garriunt. sic̃ ad me potuit ꝑue¬
nire nos dm̃ uidere nc̃ m̃te. tunc corpore: ita
ut etiam impios eum pari modo asseue¬
rent ẽẽ uisuros. Uide quantum in peius
ꝓfecerint: dum sine limite. timoris. uel pu¬
doris. hac atq hac uagabunda fertur im¬
punita loquacitas. Antea dicebant carni sue

Expanded text:
tsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem ita sane, ut in hac uita, quantuscumque prouectus sit, longe absit ab illa perfectione similitudinis, quae idonea erit ad uidendum deum, sicut dcorporalem faciem uoluerimus accipere, consequens erit, ut etiam deus talem habeat faciem et sit aliquod interuallum inter nostram et ipsius, cum eum uidebimus facie ad faciem, et si interuallum, utique finis et membrorum habitus terminatus et cetera absurda dictuque et cogitatu impia, quibus animalis homo non percipiens, quae sunt spiritus dei, fallacissimis uanitatibus luditur. Dicunt enim quidam eorum, qui talia garriunt, sicut ad me potuit peruenire, nos deum uidere nunc mente tunc corpore, ita ut etiam impios eum pari modo adseuerent esse uisuros. uide, quantum in peius profecerint. dum sine limite timoris uel pudoris hac atque hac uagabunda fertur inpunita loquacitas. antea dicebant carni suae
Abbreviated transcription (Latin):
ed forte dic̾et aliqͥs. Et si ipse humilit̃
natus ẽ: in discipłoꝵ nobilitate iactare
se uoluit. Non elegit reges aut senatores.
aut philosophos. aut oratores: unmo uͦ e¬
legit plebeios. pauꝑes. indoctos. piscatores.
Petrus piscator: cipͥanꝰ orator. Disi fideliter
p̃cederet piscator: ñ humilit̃ sequeret᷑ orator
Don dese quisquã desꝑet abiectus. Teneat

Expanded text:
ed forsitan dicet aliquis: Etsi ipse humiliter natus est, in discipulorum nobilitate jactare se voluit. Non elegit reges, aut senatores, aut philosophos, aut oratores: imo vero elegit plebeios, pauperes, indoctos, piscatores. Petrus piscator, Cyprianus orator. Nisi fideliter praecederet piscator, non humiliter sequeretur orator. Non de se quisquam desperet abjectus: teneat
Abbreviated transcription (Latin):
mus eum sicuti est. Quod enim famulo
suo dixit moysi. ego sum qͥ sũ. hec dices
itaq filiis isrł. qui est misit me ad uos
hoc contemplabimur. cum uiiemus in
ȩt̃num. Ita quippe ait. Hec ẽ aũ uita et̃¬
na. ut cognoscant te unum uerũ dm̃:
& quem misisti iħm xꝑm. Hoc fiet cũ
pita tenebraꝵ: cum tenebre huiꝰ morta¬
litatis corruptionisq transierint. Tunc
erit mane nrm: de quo in psalmo dr. Mane
astabo tibi. & uidebo. & contemplabor. De
hac contemplatione intelligo dictum. cũ
tradiderit regnum deo & patri: idest cũ ꝑ¬
duxerit iustos quib nunc exfide uiuenti¬
b regnat mediator d̃i & hominum homo

Expanded text:
est. quod enim dixit famulo suo Moysi: ego sum qui sum; et dices itaque filiis Israhel: qui est, misit me ad uos: hoc contemplabimur, cum uiuemus in aeternum. ita quippe ait: haec est uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum et quem misisti legum Christum. hoc fiet, cum ulta tenebrarum, cum tenebrae mortalitatis huius corruptionisque transierint. tunc erit mane nostrum, de quo in psalmo dicitur: mane adstabo tibi et contemplabor. de hac contemplatione intellego dictum: cum tradiderit regnum deo et patri, id est cum perduxerit iustos, quibus nunc ex fide uiuentibus regnat mediator dei et hominum homo
Abbreviated transcription (Latin):
eos sibi faciens in herere. ubi ȩqualis ẽ patͥ:
iam non rogabit patrem ꝓeis. Ipse enum
inquit pater amat uos. Ex hoc enĩ rogat:
quo minor ẽ patre. Quo uero ȩqualis ẽ:
inqua equalis ẽ patri: ꝓculdubio impii
ñ uidebunt. Non enim sunt mundi cordes
Beati enim mundo corde: qm̃ ipsi deum ui¬
debunt. Et ipsa uisio est facie ad faciem:
que summum premium ꝓmittit᷑ iustis.
Et ipsa fiet cum tradiderit regnum deo &¬
patri. in quo & suȩ formȩ uisionẽ uult
intelligi. subiecta deo uniu̾sa creatura. &
ipsa in qua filius dĩ filius hominis factꝰ ẽ:
quia scđm hanc & ipse filius tunc subiectꝰ
illi erit. qui sibi subietit omnia. ut sit ds
omnia in omnib. Ex libro d¬

Expanded text:
eos sibi faciens inhaerere, ubi aequalis est Patri, eos sibi faciens inhaerere, ubi aequalis est Patri, non jam rogabit Patrem pro eis: Ipse enim, inquit, Pater amat vos; ex hoc enim rogat, quo minor est Pater: quo vero aequalis est, in qua aequalis est patri, procul dubio impii non uidebunt. non enim sunt mundicordes; beati enim mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt. et ipsa uisio est faciem ad faciem, quae summum praemium promittitur iustis, et ipsa fiet, cum tradet deo regnum et patri. in quo et suae formae uisionem uult intellegi, subiecta deo uniuersa creatura et ipsa, in qua filius dei filius hominis factus est, quia secundum hanc et ipse filius tunc subiectus illi erit, qui ei subiecit omnia, ut sit deus omnia in omnibus. alio
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim queremus aliud. eum ad illius
contemplationẽ ꝑuenerimus. qd̾ nc̃ non ẽ
quamdiu gaudium nr̃m in spe ẽ. Spes autẽ
que uidetur. ñ ẽ spes. Quod enim uidet qͥs.
quid sperat: Si autem quod ñ uidemus
sꝑamus. ꝑ patientiam expectamus qͦadusq
rex in accubitu suo ẽ. Tunc erit qd̃ scriptũ ẽ.
Adimplebis me lȩticia cum uultu tuo. Illa
leticia nicħ amplius requiretur: quia nec
erit quod amplius requirat᷑. Tradet itaq
contemplationem dei. ubi est finis omniũ
bonaꝵ actionum. & requies sempiterna. &
gaudium qd ñ auferetur a nob̃. Cum ergo¬
tradiderit regnum deo & patri. idest cum
credentes & uiuentes ex fide ꝓquib nunt
plationem. cui ꝑcipiende suspiramus & ge¬
mimus. & cum ꝑtransierit labor & gemitꝰ:
ĩã non interpellabit ꝓ nob̾. tradito regno
deo & patri. fideles quippe eius quos rede
mit sanguine. suo. dicti sunt regnum eiꝰ.
ꝓ quib nunc interpellat. Tunc aũ ulic

Expanded text:
neque enim quaeremus aliud, cum ad illius contemplationem peruenerimus, quae nunc non est, quamdiu gaudium nostrum in spe est. spes . autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid sperat? si autem quodiam expectamus, quoad usque rex in recubitu suo est. tunc erit quod scriptum est: adimplebis me laetitia cum uultu tuo. illa laetitia nihil amplius requiretur, quia nec erit quod amplius requiratur. dentes ad contemplationem dei, ubi est finis omnium bonarum actionum et requies sempiterna et gaudium, quod non auferetur a nobis. tradiderit regnum deo et patri, id est cum credentes et uiuentes ex fide, pro quibus plationem, cui percipiendae suspiramus et gemimus, et transierit labor et gemitus, iam non interpellabit pro nobis tradito regno deo mit sanguine suo, dicti sunt regnum ejus, pro quibus nunc interpellat. Tunc autem illic
Abbreviated transcription (Latin):
at regnum d̃s & pater: S quia õs iustos
quib modo regnat ex fide uiuentibus
est ad speciem. quam uisionem dicit apłs
regnum deo & patri. ac si diceret᷑ cum ꝑ¬
duxerit credentes ad contemplationem
dei & patris. Sicut enim dicit omĩa mͥ tra¬
dita sunt a patre meo. & nemo nouit fi¬
lium nisi pater. neq patrem quis nouit
nisi filius. & cui uoluerit filius reuelare.
tunc reuelabitur a filio pater. cum eua¬
cuauerit omnem printipatum. & omnẽ
potestatem. & iurtutem. id est ut necessa¬
ria non sit dispensatio similitudinũ. ꝑ
intelligitur dici in cantico canticoꝵ. ad
sponsam. Similitudines auri faciemꝰ tͥ.
cum distinctionib argenti: quoadusq rex
in accubitu suo ẽ. id est quoadusq xꝑc in
secreto suo ẽ: quia uita nr̃a abscondita est
cum xꝑo in deo. Cum enim inquit x ꝑc ap¬
paruerit uita nr̃a: tunc & uos cum ipso

Expanded text:
at regnum deus et pater. sed quia omnes iustos, quibus nunc regnat ex fide uiuentibus,esus perducturus est ad speciem, quam uisionem dicit idem regnum deo et patri, ac si diceretur: "cum perduxerit credentes ad contemplationem dei et patris". sicut enim dicit: omnia mihi tradita sunt a patre meo, et nemo nouit filium nisi pater; neque patrem quis nouit nisi filius et cui noluerit filius reuelare, tunc reuelabitur a filio pater, cum euacuauerit omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem, id est ut necessaria non sit dispensatio similitudinum perintellegitur dici in cantico canticorum ad sponsam: similitudines auri faciemus tibi cum distinctionibus argenti, quoad usque rex in recubitu suo est, idest quoad usque Christus in secreto suo est, quia uita nostra abscondita est cum Christo in deo; cum Christus, inquit, apparuerit, uita uestra, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
tͥbunal xꝑi. ut referat unusquisq scd̃m
ea quȩ ꝑcorpus gessit. non scdm ea que si
duitius uiueret gestuirus fuit: siue bonũ. siue
malum. Scimus etiam pariuilos scđm ea q̃¬
ꝑ corpus gesserunt recepturos: siue bonũ siue
malum. Gesserunt aũ ñ ꝑseipsos: s ꝑ eos quib
ꝑ ulis respondentib & renuncrare diabolo di¬
cuntur. & credere in dm̃. Unde & in num̾o fide¬
liũ computant᷑ ꝑtinẽtes ad sententiã dñi di¬
centis. Qui crediderit & baptiratus fuerit. salunꝰ
erit. Propt̃ qd̃ & illis qͥ ħ sacramentũ ñ suscipi¬
unt: contingit quod sequitur. Qui aũ ñ cre¬
diderit: condemꝑnabitur. Und̃ & ipsi sic̃ dixi. si
fuert̃. quando ꝑ corda & ora gestantium cre¬
didert̃. uł non crediderunt: qñ baptitati uł
ñ baptizati sunt. qñ carnẽ xꝑi manducaue¬
runt uel non manducauert̃: qñ eiꝰ sangͥnem

Expanded text:
bunal Christi; ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, non secundum ea quae, si diutius viveret, gesturus foret, sive bonum, sive malum. Scimus etiam parvulos, secundum ea qper corpus gesserunt, recepturos vel bonum vel malum. Gesserunt autem non per seipsos, sed per eos quibus pro illis respondentibus et renuntiare diabolo dicuntur et credere in Deum; unde et in numero fidelium computantur, pertinentes ad sententiam Domini dicentis: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit. Propter quod et illis qui hoc Sacramentum non accipiunt, contingit quod sequitur: Qui autem non crediderit, condemnabitur . Unde et ipsi, sicut dixi, si fuerunt, quando per corda et ora gestantium crediderunt vel non crediderunt, quando baptizati vel non baptizati sunt, quando carnem Christi manducaverunt vel
Abbreviated transcription (Latin):
N eccłia iste ordo est: alii precedunt. alii subse¬
quunt᷑. Et qui precedunt exemplum se p̾bert
sequentib: & qui sequuntur imitant᷑ preceden¬
tes.S & illi qui exemplum se prebent sequen¬
tib: numquid neminem secunt᷑: Si neminẽ
secuntur: errabunt. Secunt᷑ gͦ & illi aliquem:
ipsum xꝑ̃m. Meliores quippe in ȩccłia. quib ñ
remansit iam homo quem imitent᷑. quia õs
ꝓficiendo suꝑauerunt: ipse xꝑc eis remanet.
quem usq in finẽ sequantur. Et cernitis ordi¬
natos gradus ꝑ paulum apłimn dicentẽ imita¬
tores mei estote. sicut ce ego xp̃i. Uolo autẽ¬

Expanded text:
n Ecclesia iste ordo est: alii praecedunt, alii sequuntur: et qui praecedunt, exemplo se praebent sequentibus; et qui sequuntur, imitantur praecedentes. Sed et illi qui se exemplo praebent sequentibus, numquid neminem sequuntur? Si neminem sequuntur, errabunt. Sequuntur ergo et illi aliquem, ipsum Christum. Meliores quique in Ecclesia, quibus non remansit jam homo quem imitentur, quia omnes proficiendo superaverunt, ipse Christus eis remanet, quem usque in finem sequantur. Et cernitis ordinatos gradus per Paulum apostolum dicentem: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . E
Abbreviated transcription (Latin):
ficant filios maligni: s dictum ẽ bonũ sem̃
hi sunt filii regni. ⁊ irania aũ filii maligni Sic
gͦ solet loqui scriptura: res significantes. tãꝙͣ
illas que significant᷑. appellans. Ex libro lo¬
lotutio notanda ẽ: ubi aliqua signifi¬
cantia. eaꝵ rerum quas significant nomi¬

Expanded text:
ficabant filios maligni, sed dictum est, Bonum semen hi sunt filii regni; zizania autem, filii maligni . Sicut ergo solet loqui Scriptura, res significantes tanquam illas quae significantur appellans; ita loLocutio notanda est, ubi aliqua significantia earum rerum quas significant nomi
Abbreviated transcription (Latin):
uide. quare patiaris uide: & ibi uides quid
patiaris. Ius & iniuria cõtͣria st̃. Ius enĩ ẽ
quod iustum ẽ. Neq enim om̃e qd̃ ius dr. ius
est. Quid si aliquis condat ius iniquũ: rlec ius
dicendum ẽ: si iniustum ẽ. Iuud gͦ uerum ius:
qd̾ &̃ iustum ẽ. Uide quid feceris:. ñ qͥd patiaris.
Si ius fecisti: iniuriam pateris. Si iniuriam

Expanded text:
vide, quare patiaris vide; et ibi vides quid vide, quare patiaris vide; et ibi vides quid patiaris. Jus et injuria contraria sunt. Jus enim est quod justum est. Neque enim omne quod jus dicitur, jus est. Quid si aliquis condat jus iniquum? Nec jus dicendum est, si injustum est. Illud ergo verum jus, quod etiam justum est. Vide quid feceris, non quid patiaris. Si jus fecisti, injuriam pateris: si injuriam
Abbreviated transcription (Latin):
riam: puniens om̃s iniuriosos. Sigͦ fauebit
mniuriã accipientib & puniet iniuriosos:
uide mͦ de qͦꝵ numero eẽ uis. uide. atten¬
de. utrum in eis uelis ẽẽ qui iniuriã accipi¬
unt: an in eis qui iniuiriã faciunt. Statim
enum ad te ꝓcedit uox apłica: & dicit tͥ Iam
qͥdem omnino delictum ẽ: quia iudicia ha¬
betis uob̃cum. Quare ñ magis iniqͥtatem¬
pit homines. quia ñ patiunt᷑ inuiriam: ñ
ut patiaris molestiam te hortat᷑: s ut pa¬
tiaris inuiriam. Non enĩ molestia. iniuria ẽ
Quicqͥd enim iure pateris: ñ ẽ iniuria. Ne
forte diceres: & ego inter iniuriã passos nu¬
meror. Nam illud in illo loco & illud alia cau¬
sa passus sum. Uide si iniuriam passus es.
Latrones multa patiuntur: s non iniuiria.
Scelerati. malefici. effractores. ad ulteri. corrup¬
tores. om̃s patiuntur multa mala: s nulla
ẽ in iuria. Aluid ẽ pati iniuriam: aliud pati
tribulationẽ. aut penam. aut molestiam.
aut supplicium. Considera ubi sis. qͥd egeris

Expanded text:
njuriosos. Si ergo favebit injuriam accipientibus et puniet injuriosos, vide modo de quorum numero esse vis. Vide, attende utrum in eis velis esse, qui injuriam accipiunt, an in eis qui injuriam faciunt. Statim enim ad te procedit vox apostolica, et dicit tibi, «Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum. Quare non magis pit homines, quia non patiuntur injuriam. Non ut patiaris molestiam te hortatur, sed ut patiaris injuriam: non enim omnis molestia injuria est. Quidquid enim jure pateris, non est injuria. Ne forte diceres: Et ego inter injuriam passos numeror; nam illud in illo loco, et illud causa illa passus sum. Vide si injuriam passus es. Latrones multa patiuntur, sed non injuriam: scelerati, malefici, effractores, adulteri, corruptores, omnes patiuntur multa mala, sed nulla est injuria. Aliud est pati injuriam; aliud pati tribulationem, aut poenam, aut molestiam, aut supplicium. Considera ubi sis, quid egeris
Abbreviated transcription (Latin):
uid uolebat symon nͥ laudari in miracłis :
extolli suꝑbia: Ipsa enĩ eum compulit. ut
pecunia emendũ putaret donũ sp̃c sc̃i. Cui suꝑ¬
biȩ contrarius apłs in humilitate manendo:
in meridie feruens sꝑu. fulgens prudentia
dicit. Neq qui plantat est aliqͥd. neq qui ri¬
gat: s qui incrementũ dat d̃s: quia dixerat
ego plantaui apollo rigauit. s ds̃ incrementũ
dedit. Et iterum. Numquid paulꝰ ꝓ uob̾ cruci¬
firus ẽ. aut in noĩe pauli baptizati estisꝰ Quo¬
ti anime ostentare ꝓsponso: Nonne magnũ
uidetur plantare & rigare: S neq qͥ plantat
ẽ aliqͥd: neq qui rigat. Quomͦ timuit: ñ se dicit
aliquid ad salutem eoꝵ qͦs in xꝑo edificare cupie

Expanded text:
uid volebat Simon, nisi laudari in miraculis, extolli superbia? Ipsa enim eum compulit, ut pecunia emendum putaret donum Spiritus sancti . Cui superbiae contrarius Apostolus, in humilitate manendo, in meridie fervens spiritu, fulgens prudentia, dicit: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Quia dixerat: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit . Et iterum: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Vide quoti animae ostentare pro sponso. Nonne magnum videtur plantare et rigare? Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat. Quomodo timuit? Non se dicit aliquid ad salutem eorum quos in Christo aedificare cupie
Abbreviated transcription (Latin):
erum sacrificium quod uni uero debe¬
tur deo. qͦ ei altare solus xp̃c imple¬
uit. in uictimis pecoꝵ. inuitata demonia
sibi arrogant̃ exposcunt: unde dicit apł̃s.
quȩ immolant gentes demoniis immolart.
& non deo: ñ qd̾ offerebat᷑ culpans. s quia illiᷤ
offerebatur. Hebrei aũ inuictimis pecoꝵ qͦs
offerebant deo: multis & uariis modis sic̃ re
tanta dignum erat. ꝓphetiam cȩlebrabant fu¬
ture uictimȩ. quam xꝑc obtulit. Unde iam
xꝑiani. ꝑacti eius sacrificii memoriã celebrait
sacrosc̃a oblatione: & participatione corporis
& sanguinis xꝑi.¬

Expanded text:
erum sacrificium, quod uni uero debetur deo, quo eius altare solus Christus inpleuit, in uictimis pecorum imitata daemonia sibi adroganter exposcunt. unde dicit apostolus: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, non quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. Hebraei autem in uictimis pecorum, quas offerebant deo, multis et uariis modis, sicut re tanta dignum erat, prophetiam celebrabant . futurae uictimae, quam Christus obtulit. unde iam christiani peracti eiusdem sacrificii memoriam celebrant sacrosancta oblatione et participatione corporis et sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
uin etiam stulticiȩ scribentis assig¬
nat quod dixerit tenebras sine initio semꝑ
fuisse lucem uͦ initium sumpsise de tenebri.
quasi legerit in eo libro cui calumpniat᷑ te¬
nebras sempit̾nas. cum scriptum sit. in pͥnei¬
pio creauit aͥs celum & terram. t̾ra aũ erat
inuisibilis & incomposita: & tenebre erant
suꝑ abysum. Ex ilo gͦ tenebre eẽ ceꝑunt: ex
quo confusa moles celi cepit eẽ ac t̾re: anteꝙ¬
lux facta eẽt.: qua illuminaret᷑ qd̾ sine luce
fuerat tenebrosum. Quid aũ inconueniens.
si materiȩ mundanȩ fuerant tenebrosa pͥ¬
mordia. ut accedente luce melius qd̾ factũ
ẽ redderet᷑. & tamquã ꝓficientis hominis
qͦd postea futurum erat. hoc modo significa¬
retur affectio: Porro si huic displicet lucem
initium sumpsisse de tenebris: isdẽ apłs
aliquando tenebre: nunc aũ lux in dño. Qs
enim hoc fecit. nͥ ille qui cum tenebre eẽnt
suꝑ abissum. dixit: fiat lux & facta ẽ luxͤ
Quod aꝑtius alio loco idem apłs paulus ex¬

Expanded text:
uin etiam stultitiae scribentis assignat, quod tenebras dixerit sine initio semper fuisse, lucem vero initium sumpsisse de tenebris: quasi legerit in eo libro, cui calumniatur, tenebras sempiternas; cum scriptum sit, In principio fecit Deus coelum et terram: terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum. Ex illo ergo tenebrae esse coeperunt, ex quo confusa moles coeli esse coepit ac terrae, antequam facta esset lux, qua illuminaretur quod sine luce fuerat tenebrosum. Quid autem inconveniens, si mundanae materiae fuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur; et tanquam proficientis hominis, quod postea futurum erat, hoc modo significaretur affectio? initium sumpsisse de tenebris, etiam hoc ealiquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Quis enim hoc fecit, nisi ille, qui, cum tenebrae essent super abyssum, dixit: Fiat lux; et facta est lux ? Quod apertius alio loco idem apostolus ex
Abbreviated transcription (Latin):
qd bonis in sacramentoꝵ eiꝰ societate ñ
obsint. aduersus donatistas. & luciferia¬
nos. aliosq siqui st̃ qui simili errore
a ueritate dissentiunt: quam multi ꝯtͣ
ceteros hereticos. quos enumerare uel
cõmemorare nimis longum ẽ: & p̃sen¬
ti oꝑi non necessarium. Quoꝵ tñ sensu¬
um ꝓbati assertores. aut ꝓrsus laterent.
aut non ita eminerent. ut eos eminere
fecerant suꝑboꝵ contradictiones: quos
uelit tauros. idest iugo discipline paci¬
fico. leniq non subditos. cõmemorat apłs.
ubi talem dicit eligendũ ad episcopatũ.
ut potens sit exortari in doctrina sua: oe
contradicentes redarguere. Sunt enĩ mul-¬
ti ñ subditi. ut st̃ tauri elatione ceruicis.
impatientes aratri. atq iunc̾ture: uani¬
loqui. & mentis seductores. Has mentes
significauit iste psalmus: appellatione
uaccaꝵ. Ad hanc gͦ utilitatẽ ꝓuidentia
diuina ꝑmittit tauros congregari int̾

Expanded text:
quod bonis in sacramentorum ejus societate non quod bonis in sacramentorum ejus societate non obsint, adversus Donatistas et Luciferianos aliosque, si qui sunt, qui simili errore a veritate dissentiunt! quam multi contra caeteros haereticos, quos enumerare vel commemorare nimis longum est, et praesenti operi non necessarium! Quorum tamen sensuum probati assertores, aut prorsus laterent, aut non ita eminerent, ut eos eminere fecerunt superborum contradictiones, quos velut tauros, id est jugo disciplinae pacifico lenique non subditos, commemorat Apostolus, ubi talem dixit eligendum ad episcopatum, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere . Sunt enim multi non subditi; hi sunt tauri elatione cervicis impatientes aratri atque juncturae: vaniloqui, et mentium seductores; has mentes significavit iste psalmus appellatione vaccarum. Ad hanc ergo utilitatem, Providentia divina permittit tauros congregari inter
Abbreviated transcription (Latin):
bati manifesti fiant in uobis: hoc &ẽ hic
sequitur. ut exeludantur hii qͥ ꝓbati st̃
argento: idest qui ꝓbati sunt eloquiis do¬
mini. Eloquia quippe dñi eloquia casta:
argentum igne ꝓbatum terre. Nã exclu¬
dantur dictum ẽ appareant. emineant.
qd̾ ait ille manifesti fiant. Unde & in arte
argentaria exclusores uocantur: qͥ de con¬
fusione masse. nouerunt formas uasis
exprimere. Multi enim sensus scãꝵ scͥp
noti sunt:. nec asseruntur commodius. &
acceptabilius: nisi cum respondendi he¬
reticis cura compellit. Tunc enim etiã
qui negligunt studia doctrine. sopore
discusso ad audiendam excitantur di li¬
gentiam: ut adu̾sarii repellant᷑. Deniq
deo asserti sunt contra fotinum: ꝙͣ multi
de homine xꝑo contra manicheũ: quam
multi de trinitate contra sabelliũ: ꝙͣ multi
de unitate trinitatis adu̾sus arrianos.
eunomianos. macedonianos: quã multi
de catholica ȩccłia toto orbe diffuisa. & de
maloꝵ commixtione usq in finem scłi.

Expanded text:
manifesti fiant in vobis ; hoc etiam hic sequitur, Ut excludantur ii qui probati sunt argento, id est, qui probati sunt eloquiis Domini. Eloquia quippe Domini, eloquia casta, argentum igne probatum terrae . Nam excludantur dictum est, appareant, emineant; quod ait ille, manifesti fiant. Unde et in arte argentaria exclusores vocantur, qui de confusione massae noverunt formam vasis exprimere. Multi enim sensus Scripturaruioribus noti sunt; nec asseruntur commodius et acceptabilius, nisi cum respondendi haereticis cura compellit. Tunc enim etiam qui negligunt studia doctrinae, sopore discusso, ad audiendi excitantur diligentiam, ut adversarii refellantur. Denique Deo asserti sunt contra Photinum! quam multi de homine Christo contra Manichaeum! quam multi de Trinitate contra Sabellium! quam multi de unitate Trinitatis contra Arianos, Eunomianos, Macedonianos! quam multi de catholica Ecclesia toto orbe diffusa, et de malorum commixtione usque in finem saeculi,
Abbreviated transcription (Latin):
ongregatio tauroꝵ inter uaccas popłoꝵ:
ut exludantur hiqui ꝓbati st̃ argen¬
to. Tauros uocans: ꝓpter suꝑbiam dure in¬
domiteq ceruicis. Significat enĩ hereticos.
Uaccas autem ppłoꝵ. seductibiles animas in-¬
telligendas puto. quia facile secuntur hos
tauros: ñ enim ppłos uniu̾sos sediicunt in
quib st̃ graues & stabiles: unde scriptũ ẽ.
in ppło graui laudabo te: s in eis ppłis quaᷤᷤ
inuenerunt uaccas. ex eis enĩ ft̃ qui pene

Expanded text:
ongregatio taurorum inter vaccas populorum, ut excludantur ii qui probati sunt argento. Tauros vocans, propter superbiam durae indomitaeque cervicis; significat enim haereticos. Vaccas autem populorum, seductibiles animas intelligendas puto, quia facile sequuntur hos tauros. Non enim populos universos seducunt, in quibus sunt graves et stabiles; unde scriptum est, In populo gravi laudabo te ; sed in eis populis quas invenerint vaccas. Ex his enim sunt qui p
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enĩ apłs aꝑtissime ostendit: qui cũ dixisset
ut ñgłetur omĩs caro coram ipso. ne putarẽt
scĩ sine gła se remansisse. mox addidit. Ex iꝑ¬
admodum scriptũ ẽ. qui głatur in dño głetur.
Hinc ẽ. quod in hoc loco miseriaꝵ. ubi tempta¬
tio ẽ uita humana suꝑ t̾ram: uirtus in infir¬
mitate ꝑficit᷑. Quȩ uirtꝰ: nisi ut qui głat᷑ in¬

Expanded text:
Hoc enim Apostolus apertissime ostendit, qui cum dixisset, Ut non glorietur omnis caro coram ipso; ne putarent sancti sine gloria se remansisse, mox addidit, Ex ipemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Hinc est quod in hoc loco miseriarum, ubi tentatio est vita humana super terram , virtus in infirmitate perficitur : quae virtus, nisi ut qui glori