comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rũ: euangłi iueritatẽ sequerent᷑. Ego dñsl¬
quens iusticiã. ꝑ quã iustificabit᷑ omis qui
eam acdimplere uoluerit annuncians resti
ut omĩs creatura suũ adoret creatorẽ Iusticũ
locutꝰ ÷ dñs: quando postquã iudei p̾dicati¬
uenite adme ñ loco sed merito. ꝙ ego ubiꝰ sũ: & ac
celite simul inunũ ouile. qui saluasti estis san¬
guine meo exgentib. aberiore & peccatis Quia
uide noluerunt agere poenitentiã: x indignos
se iudicauerunt ȩt̾nȩ uitȩ: alloquit᷑ gentiles ut
congregent᷑ in unũ ouile. Unde cũ dicit congre-¬
gamini: ostendit non om̃s gentes statim c̾re¬
dicuras. sed paulatim & ꝑ partes Hescierunt
subaudis gentiles uerba mea. qui in ꝓprio
eriore ꝑ manserunt: simulachrorũ suorum
onere prȩgrauati. & qͥ leuant signũ sculpturȩ
suȩ. id: qͦui sigilla sculpunt suis in simula¬¬
cris. & rogant dm̃ non saluantẽ. Unde & p̃¬¬
cipit᷑ apłis ce credentib ut oportune impo.¬

Expanded text:
i veritatem sequerentur. « Ego Dominus loquens justitiam, » per quam justificabitur omnis qui eam adimplere voluerit, « annuntians recta, » ut omnis creatura suum adoraret Creatorem. Justitiam locutus est Dominus, quando postquam Judaei praedicativenite » ad me non loco sed merito, quia ego ubique sum, « et accedite simul » in unum ovile « qui salvati estis » sanguine meo « ex gentibus » ab errore et peccatis. Quia Judaei noluerunt agere poenitentiam, et indignos se judicaverunt aeternae vitae, alloquitur gentiles ut congregentur in unum ovile. Unde cum dicit congregamini, ostendit non omnes gentes statim credituras, sed paulatim et per partes. « Nescierunt, » subaudis gentiles, verba mea, qui in proprio errore permanserunt, simulacrorum suorum onere praegravati, et « qui levant signum sculpturae suae, » id est qui sigilla sculpunt suis in simulacris « et rogant deum non salvantem. » Unde et praecipitur apostolis et credentibus, ut opportune impo
Abbreviated transcription (Latin):
gunt᷑ omĩa regna & regiones de quib ad
fidẽ dni cotidĩe colligunt᷑. Post te ambula¬
bunt recte credendo & bene uiuendo Uin-¬
Icti manicis ꝑgent. id ÷ dnicis prȩceptis
astricti ambulabunt de uirtute in uirtu¬
tum inte ÷ ds̃. & non ÷ absq te ds̃ uerus.
U or patris de filio. Sic dicent illi. Tantũ inte
eds̃ id ÷ infilio: Sic enĩ ipsedicit Ego IN

Expanded text:
guntur omnia regna et regiones, de quibus ad guntur omnia regna et regiones, de quibus ad fidem Domini quotidie colliguntur. « Post te ambulabunt » recte credendo, et bene vivendo. « Vincti manus pergent, » id est Dominicis praeceptis astricti ambulabunt de virtute in virtutum in te est Deus, et non est absque te Deus verus. » Vox Patris de Filio. Sic dicent illi: Tantum in te est Deus, id est in Filio. Sic enim ipse dicit: « Ego in
Abbreviated transcription (Latin):
alia rogna transissent. pͣdicantes grãm eugłii:
ubi antea colebat᷑ multitudo simulachioꝵ
cepit uenerari uniusdĩ religiaTTantũ ut̃
p̾omĩb regnis hactenꝰ ibi monachorũ cat̾.¬
uȩ consistant. pugnantes sine gladio ma-¬¬
tetiali contra principẽ mundi Implecũq
⁊ ibi qđ dicit apłs. ubi abundauit peccatũ
suꝑ abundauit grã. Similit̃ ethiopes qui
antea t̾rena lucra exercebant. conuersi
ad fidẽ.xp̃i ceperunt t̾rena postponere. &
toto m̃tis affectu celestia lucra desiderare.
Sabaim eademest ce saba regio uł ciuitas in
finib ȩthiopiȩ posita : de qua fuit & regina
saba Uiri aut̃ sullimes appellant᷑ qr po¬
tentissimi & doctissimi semꝑ exciterunt:
qui & ipsi ad fidẽ dñi transierunt. De qͥb
dicit ꝓpħa Om̃s de saba uenient auruni
& thus deferentes. & laudẽ dño annuncian-¬¬
tes. ꝑhec triaquȩ cõmemorauimꝰ. utcelli-¬

Expanded text:
alia regna transissent praedicantes gratiam Evangelii, alia regna transissent praedicantes gratiam Evangelii, ubi antea colebatur multitudo simulacrorum, coepit venerari unius Dei religio, adeo ut prae omnibus regnis hactenus ibi monachorum catervae consistant, pugnantes sine gladio materiali contra principem mundi. Impletumque est ibi quod dicit Apostolus: « Ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . » Similiter Aethiopes, qui antea terrena lucra exercebant, conversi ad fidem Christi, coeperunt terrena postponere, et toto mentis affectu coelestia lucra desiderare. Sabaim eadem est et Saba, regio vel civitas in finibus Aethiopiae posita, de qua fuit et regina Saba. Viri autem sublimes appellantur, quia potentissimi et doctissimi semper exstiterunt, qui et ipsi ad fidem Domini transierunt. De quibus dicit propheta, « Omnes de Saba venient, aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes . » Per haec tria quae commemoravimus, intelli
Abbreviated transcription (Latin):
obligati sunt: donec uenit altissimi
filius ꝑ incarnationis misteriũ. & sua
morte simpla duplã nram destruxit.
reuocando nos adgaudia paradisi. unde
expulsi fueramꝰ. Unde ce subiungitur
Non inprecio inquit neq in munerib
subaudis liberauit & redemit nos. ut
acciperet exinde p̃ciũ. sed ꝓpria sponte
& miscđia larga. hȩc dicit dñs labor
egipti hoc ⁊ cultura idolorũ. quã prȩ
om̃ĩb gentib ad implet. & negotiatio
ȩchiopie terrena subaudis cessabit¬
in aduentu tuo fili dilectissime. & sabaim.
Uin sullimes ad te transibunt credentes inte:
& tui erunt ꝑfidem & oꝑatione. Culurã
idolorũ quã egipti i diis suis impendebant
laborẽ appellat: qr multũ laborabant illi
inofferendis sacrifici is diuersorũ porten¬
torũ. uidelicet auiũ ouiũ. yreorũ. aliorũ¬
q multorũ. Sed adueniente. xp̃o in muti.¬
dũ. cũ apłi post eiꝰascensionẽ ad illud & ad

Expanded text:
obligati sunt, donec venit Altissimi obligati sunt, donec venit Altissimi Filius per incarnationis mysterium, et sua morte simpla duplam nostram destruxit, revocando nos ad gaudia paradisi, unde expulsi fueramus. Unde et subjungitur. « Non in pretio, inquit, neque in muneribus, » subaudis liberavit et redemit nos, ut acciperet exinde pretium: sed propria sponte et misericordia larga. « Haec dicit Dominus: Labor Aegypti, » hoc est cultura idolorum, quam prae omnibus gentibus adimplet, « et negotiatio Aethiopiae, » terrena subaudis, cessabitin adventu tuo, Fili dilectissime, « et Sabaim, viri sublimes ad te transibunt » credentes in te, « et tui erunt » per fidem et operationem. Culturam idolorum quam Aegyptii diis suis impendebant laborem appellat, quia multum laborabant illi in offerendis sacrificiis diversorum portentorum, videlicet avium, ovium, hircorum, aliorumque multorum; sed adveniente Christo in mundum, cum apostoli post ejus ascensionem ad illud et ad
Abbreviated transcription (Latin):
inore eiꝰ Ipse filius meus ȩdificabit ciui-¬
tatẽ meã: hoc ÷ eccłam meã tã exgentib
quã exiudeis. & captiuitatẽ meam di¬
mittet subauditur liberam. Quidam
uolunt hoc referre ad cirũ. cuiꝰ tẽporib
dimissa est captiuitas. & templũ ꝑmissũ
est ȩdificari: sed ñ conueniunt pͥrȩce-¬
dentia. qr ñ sunt om̃s uiȩ eiꝰ directȩ.
cui &edictũ est. assimilauite & ñ cogno¬
uistime. Nec etiam ipse ȩdificauit. licet
ȩdificari ꝑmiserit: qr non ÷ eiꝰ tempore
completa ȩdificatio. sed tẽporib assueri
Redeamꝰ ad prȩcedentia referentes ad dñm
iħm xp̃m: cui ista plenissime ascribi
montiũ latere nunquã poterit. De huiꝰ
ciuitatis fundam̃to: dicit egregius prȩ¬
te subiungat. & captiuitatẽ meã dimittet.
Peccante pͥmo parente niõ inparadiso ca¬
ptiuatꝰ ÷ adiabolo & exul effectus a ꝓpͥo
solo: positꝰ ÷ in huiꝰ peregrinationis
exilio. om̃s fili i eiꝰ captiuitatis uinculo

Expanded text:
meus « aedificabit civitatem meam, » hoc est Ecclesiam meam, tam ex gentibus quam ex Judaeis. « Et captivitatem meam dimittet » subauditur liberam. Quidam volunt hoc referre ad Cyrum, cujus temporibus dimissa est captivitas, et templum permissum est aedificari, sed non conveniunt praecedentia, quia non sunt omnes viae ejus directae cui et dictum est: Assimilavi te, et non cognovisti me. Nec etiam ipse aedificavit, licet aedificari permiserit, quia non est ejus tempore completa aedificatio, sed temporibus Assueri. Redeamus ad praecedentia referentes ad Dominum Jesum Christum, cui ista plenissime ascribi montium, latere nunquam poterit. De hujus civitatis fundamento dicit egregius praete subjungat, et captivitatem meam dimittet. Peccante primo parente nostro in paradiso , captivatus est a diabolo et exsul effectus a proprio solo positus est in hujus peregrinationis exsilio, omnes filii ejus captivitatis vinculo
Abbreviated transcription (Latin):
iniqͥtate sua: nec lib̾abunt᷑ auxilio dõrum
suorum. Mementote horũ iacob: & isrł¬
qr seruus m̃s estu:. Modo alloquitur popłm isrli¬
ticũ: & fideles qui in aduentu dni crediderunt
Cum omĩa ita sint ut dixi. & idola scias. ẽẽ. fi¬
gm̃ta & cõpositiones hominũ: nec obliuisca¬
ris õ isrł creatoris tui ut adores idola quȩ in
aduentu filii mei destruenda sunt. tibiq ip.¬
si iniuriam facias: ut adores oꝑa manuũ tua-¬
rũ: Deleui ꝓ eo qđ est delebo ut nubẽ iniqͥtatestuas:
&e quasi nebulã peccata tua. Si audieris me
isrł & attenderis quȩ tͥ pręcipio: ita delebo
in aduentu filii mei iniquitates tuas & pec¬
cata tua. sicuti dissoluitur nubes tenebrosa
uł nebula a calore solis: uł uento raptante
attenuat᷑. Reuertere ad meo isrł & age poe¬

Expanded text:
iniquitate sua, nec liberabuntur auxilio deorum iniquitate sua, nec liberabuntur auxilio deorum suorum. « Mementote horum Jacob, et Isra servus meus es tu. » Modo alloquitur populum Israeliticum, et fideles qui in adventu Domini crediderunt. Cum omnia ita sint ut dixi, et idola scias esse figmenta et compositiones hominum: « nec obliviscaris, » o Israel, « creatoris tui, » ut adores idola, quae in adventu Filii mei destruenda sunt, tibique ipsi injuriam facias ut adores opera manuum tuarum. « Delevi, » pro eo quod est delebo, « ut nubem iniquitates tuas, et quasi nebulam peccata tua. » Si audieris me, Israel, et attenderis quae tibi praecipio, ita delebo in adventu Filii mei iniquitates tuas et peccata tua, sicuti dissolvitur nubes tenebrosa, vel nebula a calore solis, vel vento raptante attenuatur. « Revertere ad me, » o Israel, et age poe
Abbreviated transcription (Latin):
hominib in focũ. Sumpsit exeis uidelicet
ex cedro. ilice. quercu & pino: & calefacꝰtus
est exeis. Reliquũ aut̃ eiꝰ dm̃fecit. id ÷ reli.¬
quũ qđ remansit. fabricauit sibi in idolũ.
Non recogitant in mente sua qͦd ego fecerim
eos: neq cognoscunt qr ipsi non sunt dii
sed oꝑa manuũ hominũ. neq sentiunt
& ñ intelligunt ut dicant apud se. Medieta¬
tẽ eiꝰ combussi igne: & coxi suꝑ carbones eiꝰ
Ipanes. Coxi carneseiꝰ exeo: & comedi. & de
reliquo eiꝰ idolũ faciam Ante truncũ ligni
ꝓcidam: non faciam. Quare: Quia pars
eiꝰ cinis est. Cor insipiens adorauit illud.
&x ñ libauit animã suã. & neq dicet forte
id ÷ forsitan mendaciũ ÷ in manu mea
Cũ adoraret uł fabricaret idolũ. debuerat
qđ ꝓdõ colo & teneo. oꝑa manuũ mearũ est
Hȩc debuerunt uigili menite ꝑpendere culto¬
res idolorũ: sed non fecerunt. Capient᷑ in

Expanded text:
« hominibus in focum. Sumpsit ex eis » videlicet « hominibus in focum. Sumpsit ex eis » videlicet ex cedro, ilice, quercu et pino « et calefactus est ex eis. » « Reliquum autem ejus deum fecit, » id est reliquum quod remansit, fabricavit sibi in idolum. « Non recogitant in mente sua » quod ego fecerim eos, « neque cognoscunt » quia ipsi non sunt dii, sed opera manuum hominum, « neque sentiunt, » et non intelligunt « ut dicant » apud se. « Medietatem ejus combussi igne, et coxi super carbones ejus panes: coxi carnes eo et comedi, et de reliquo ejus idolum faciam? Ante truncum ligni procidam? » Non faciam, quare? « Quia pars ejus cinis est: cor insipiens adoravit illud, et non liberavit animam suam: et neque dicet: Forte » id est forsitan « mendacium est in manu mea. » Cum adoraret vel fabricaret idolum, debuerat quod pro deo colo et teneo, opera manuum mearum est. Haec debuerunt vigili mente perpendere cultores idolorum, sed non fecerunt. Capientur in
Abbreviated transcription (Latin):
illud idolũ Formauit illud in idolũ: id ÷
in runcinã Runcina quoddam artificiũ est
lignarii gracile ce recuruũ. exquo cauant᷑
tabulȩ domꝰ ut una alteri conectecur. fecit
illud idolũ in angularib. hoc ÷ quadratũ.
& in circino tornauit illud: hoc: intor¬
no & rotundicate. & fecio ibi in quadrato
uł in rotundo imaginẽ uiri. quasi specio.
sũ habitantem in domo. Quis enĩ possit hoc
credere. qđ ascia. lima & terebro malleoq
formet᷑ ds̃. & uł inprunis simulacͥra
fundant᷑ & incirci no tornata indeos re¬
pente consurgant. prȩsertini cũ uilitas ar¬¬
tis in fame &e siti artificis demonstreturꝰ
Succidit ille lignarius cedros ad fabricanda
idola. tulit ilicem & quercũ quȩ steterant
ꝑmulta tempora int̾ alia ligna saltus: & fa.
bricatꝰ ÷ inde simulachrũ Plantauit pinũ
ut faceret ex ea dm̃: quã pluiiȩ ꝑ multos¬

Expanded text:
illud idolum; « formavit illud in » idolum, id est illud idolum; « formavit illud in » idolum, id est in runcinam. Runcina quoddam artificium est lignarii, gracile et recurvum, ex quo cavantur tabulae domus ut una alteri connectatur. « Fecit illud » idolum « in angularibus, » hoc est quadratum, « et in circino tornavit illud, » hoc est in torno et rotunditate, « et fecit » ibi in quadrato, vel in rotundo « imaginem viri quasi speciosum hominem habitantem in domo. » Quis enim possit hoc credere, quod ascia, lima, et cerebro malleoque formetur Deus, et vel in primis simulacra fundantur et in circino tornata in deos repente consurgant: praesertim cum vilitas artis in fame et siti artificis demonstretur? « Succidit » ille lignarius « cedros » ad fabricanda idola, « tulit ilicem, et quercum, quae steterant » per multa tempora « inter alia ligna saltus: » et fabricatus est inde simulacrum. « Plantavit pinum » ut faceret ex ea deum, « quam pluviae » per multo
Abbreviated transcription (Latin):
testes. Sic eni psalmista dicit Aures habent
& non audient. oculos habent & non ui¬
dent: quia non est sp̃s in eis. Quis forma-¬
uit dm̃ & sculptile conflauit. & nichil
utile: fcce omnes participes eius confun-¬
dentur. uidelicet & qui formauit & qui
adorauit Fabri enĩ sunt ex hominibus. ad
fabricanda idola: Conuenient omnes sub¬
audis fabricatores cultoresq idolorum in
die udicii: stabunt ad iudicium & pa-¬¬
uebunt. recordantes peccatorum suoꝵ.
& confundentur simul suberrore suo.
Faber ferrarius lima operatus est
idolum. E suriet formator eius: quia non
dabit ei cibum ds̃ suus. &e deficiet prę
labore. & non bibet aquam: & lassescet.
id est si non biberit aquam aliunde las-¬
sescet: quia non prȩbebit ei deus suum
potum.
Artifex lignarius extendit normã. hoc e prypa¬¬
rauit regulã ut posset ad rectitudinẽ deducere

Expanded text:
testes. Sic enim Psalmista dicit: Aures habent testes. Sic enim Psalmista dicit: Aures habent et non audient, oculos habent et non vident, quia non est spiritus in eis. « Quis formavit Deum, et sculptile conflavit ad nihil utile? « Ecce omnes participes ejus confundentur: » videlicet et qui formavit, et qui adoravit; « fabri enim sunt ex hominibus » ad fabricanda idola; « convenient omnes, » subaudis fabricatores cultoresque idolorum in die judicii « stabunt » ad judicium « et pavebunt, » recordantes peccatorum suorum « et confundentur simul » ab errore suo. « Faber ferrarius lima operatus est » idolum: « esuriet » formator ejus, quia non dabit ei cibum deus, suus « et deficiet » pro labore, « et non bibet aquam, et lacesset, » id est si non biberit aquam aliunde lacesset, quia non praebebit ei deus suus potum. « Artifex lignarius extendit normam, » hoc est praeparavit regulam, ut posset ad rectitudinem deducere
Abbreviated transcription (Latin):
futura surit. Nolite tunere o credentes psectorũ
antiquũ audire feci & annunciaui q̃đ idolum
nchil est. sed opusmanuũ hominũ Ios estis te¬
unquid : ds̃ absꝙ meꝰ & formator quẽ ego
non nouerim: Si alius: ds prȩt̾me ce for-¬
mator: necesse est ut ostendatur & alius mun¬¬
dus esse. Sedquia non inuenietur neq forma¬
tor ueq mundus: nullomͦ alius est ds prȩt̃
me qui formaui istũ. Plastes ydoli id÷ for-¬
matores idoloꝵ nichil sunt: sic̃ psalmista
dicit. Similesillis fient qͥ faciunt ea Et am̃¬¬
tissima eoꝵ subaudis idola non ꝓderunt
eis: hoc ÷ cultorib suis. indie examinis unt¬
uscuiꝰq Plastes grecũ est: & dr̃ formator siue
compositor. Ipsiplastes sunt testeseoꝵ id ÷ ido¬
lorũ. quia ñ uident neꝙ intelligunt: ut con¬
fundantur suꝑ errore suo. subaudis ideo st̃

Expanded text:
futura sunt. « Nolite timere, » o credentes, persecutorum futura sunt. « Nolite timere, » o credentes, persecutorum antiquum « audire feci, et annuntiavi » quod idolum nihil est: sed opus manuum hominum: « vos estis tenunquid est Deus absque me, et formator quem ego non noverim? » Si alius est Deus praeter me et formator, necesse est ut ostendatur et alius mundus esse. Sed quia non invenietur neque formator, neque mundus, nullo modo alius est Deus praeter me qui formavi istum. « Plastes idoli, » id est formatores idolorum « nihil sunt, » sicut Psalmista dicit: « Similes illis fiant qui faciuntea . » « Et amentissima eorum, » subaudis idola, « non proderunt eis, » hoc est cultoribus suis in die examinis uniuscujusque. Plastes Graecum est, et dicitur formator sive compositor. « Ipsi » plastes « sunt testes eorum, » id est idolorum, « quia non vident, neque intelligunt, ut confundantur » super errore suo, subaudis ideo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis credentib daturũ se. ẽẽ. ꝓmisit. qͣn.
do ꝓuarietate merttorũ suoꝵ aliusdicet
dñi ego sũ. alius uocabit in nomine iacob
peccatores adpęnitentiã. alius scribet manu
sua dño. ẽẽ. se dtũ̃. & alus assimilabit᷑ in
nomine isrł: ut relictis idolis unius dĩ cul¬
tura sit. Loquitur contra cultores idolorum
qui noluerunt conuerti. Quis similis mei est
inidolis: uocet eaquȩ ñ sunt. tanquã ea quȩ
sunt: & ordinẽ creaturarũ mearũ exponat
mͥ. Ego creaui omĩa cũ non essent. exponat
ille quomͦ ordinata sunt Ex quo constitui pe¬
płm antiquũ. uentura & quȩ futura sunt
annuncient eis. Popłm antiquũ appellat uł
omẽ genꝰ humanũ: ab adam uł popłm isrłi¬
ticũ: quẽ elegit in abraham. Q ÷ sensus Exqͥ
constitui popłm antiquũ apͥmo homine ut
płspeculiaris. uentura & futura annuncia.¬
ui eis. Ꝙ sicut ego annunciaui eis fucura.
si sunt ueri dii annuncient & ipsi similit̾ quȩ

Expanded text:
cunctis credentibus daturum se esse promisit, quando pro varietate meritorum suorum alius dicet: Domini ego sum, alius vocabit in nomine Jacob peccatores ad poenitentiam, alius scribet manu sua Domino esse se Domini, et alius assimilabitur in nomine Israel, ut, relictis idolis, unius Dei cultura sit: loquitur contra cultores idolorum qui noluerunt converti. « Quis similis mei est » in idolis? « vocet » ea quae non sunt tanquam ea quae sunt « et ordinem » creaturarum mearum « exponat mihi; » ego creavi omnia cum non essent, « exponat » ille quomodo ordinata sunt: « ex quo constitui populum antiquum: ventura et quae futura sunt annuntient eis. » Populum antiquum appellat vel omne genus humanum ab Adam, vel populum Israeliticum, quem elegit in Abraham. Et est sensus: Ex quo constitui populum antiquum a primo homine, ut pulus peculiaris, ventura et futura annuntiavi eis. Et sicut ego annuntiavi eis futura, si sunt veri dii, annuntient et ipsi similiter quae
Abbreviated transcription (Latin):
flatꝰ ⁊ bel: id in pecuniȩ pretiũ redactꝰ est
Contritus est naboth. Post uocationẽ gentiũ.
statim subiungit᷑ subuersio idolorũ. Bel
siue saturnꝰ: ĩdolum fuit babiloniorũ pri¬
mũ Posteaq ab illis sumpserunt & aliȩ g̾s.
Dictus ÷ aut̃ bel: abelo patre nini: Tantiq
honoris & religionis fuit apud ueteres: ut
ei non solũ humanas hostias captiuorum
ignobiliũ  sed insuꝑ suos filios immolarent
Naboth & ipsũ idolum est: sed non est in isto
locopositũ ꝓ idolo. sed ꝓ int̾pretatione sui
nominis. Int̾pretatur enĩ ꝓphecia suie
diuinatio. & notandũ qr cũ dixit confla.¬
tus ÷ bel.⁊ ꝓtinꝰ subiunxit. contritus est
naboth. a specie transiuit agenus. signi
ta sunt & redacta ad nichilũ: cecultꝰ ac
religio eorũ. insuꝑ om̃ĩs ꝓpħiademone
& diuinatio magorũ hominũ cessauit.
Facta sunt simulachra eorũ subaudis deorũ:
bestiis & iumentis. id ÷ ut adorarentur
ab hominib: more bestiarũ & iumentoꝵ

Expanded text:
l, » id est in pecuniae pretium redactus est. Contritus est Naboth. » Post vocationem gentium, statim subjungitur subversio idolorum. Bel sive Saturnus idolum fuit Babyloniorum primum. Posteaque ab illis sumpserunt et aliae gentes. Dictus est autem Bel, a Belo patre vini. Tantique honoris et religionis fuit apud veteres, ut ei non solum humanas hostias captivorum ignobiliumque, sed insuper suos filios immolarent. Naboth et ipsum idolum est, sed non est in isto loco positum pro idolo, sed pro interpretatione sui nominis. Interpretatur enim prophetia sive divinatio. Et notandum quia cum dixit conflatus est Bel, protinus subjunxit, contritus est Naboth: a specie transivit ad genus, signta sunt et redacta ad nihilum, et cultus ac religio eorum insuper omnis prophetia daemonum et divinatio magorum hominum cessavit. « Facta sunt simulacra eorum, » subaudis deorum, « bestiis et jumentis, » id est ut adorarentur ab hominibus, more bestiarum et jumentorum
Abbreviated transcription (Latin):
meũ. quo modo debeã eos regere. & suꝑ opꝰ
manuũ mearũ mandate mnͥ. hoc ÷ prȩci¬
pite mͥ qualit̾ ea quȩ condidi gubernem:
Y ronice ista intelligenda sunt quȩ diximꝰ.
Ego feci t̾ram: & hominẽ suꝑ eam creaui.
Manꝰ meȩ tetenderunt celos. ut habitatio
ui: hoc ÷ precepi quidagere debeant
Pixcepi angłis ut me laudarent creatorẽ
suũ: & ministeria sua implerent. P rȩ¬
cepi soli ut illuminet t̾ram. cursũ suum
pagens in trecentis sexaginta quinq di¬¬
eb & quattuor horis: tendatq ad octiden.¬
tem. Si gͦ ego feci t̃ram ut habitaret᷑ ab.
hominib & celos extendi desuꝑ eosgua¬
rietate astrorũ decoraui ut morarentur
int̾ra cultores dĩ. quid mirũ ÷ si filiũ
meũ iustũ regẽ misi in mundũ. ut mͥ
adquireret multos filios adoptiuos
& quidmirũ si eũ suscitaui a mortuis.
ut sua morte om̃s liberaret a nexi
mortis. qui omĩb qui uuiunt presto
ut uitam habeant.⁊ Ego fuscitaui eum.

Expanded text:
quomodo debeam eos regere, « et super opus manuum mearum mandate mihi, » hoc est praecipite mihi qualiter ea quae condidi gubernem. Ironice ista intelligenda sunt, quae diximus. « Ego feci terram, et hominem super eam creavi. Manus meae tetenderunt coelos, » ut habitatio vi: » hoc est praecepi quid agere debeant. Praecepi angelis, ut me laudarent creatorem suum, et ministeria sua implerent. Praecepi soli, ut illuminet terram, cursum suum peragens in trecentis sexaginta quinque diebus et quatuor horis, tendatque ad occidentem. Si ergo ego feci terram ut habitaretur ab hominibus, et coelos extendi desuper, eosque varietate astrorum decoravi, ut morarentur in terra cultores Dei: quid mirum est si Filium meum justum regem misi in mundum, ut mihi acquireret multos filios adoptivos? Et quid mirum, si eum suscitavi a mortuis, ut sua morte omnes liberaret a nexu mortis, qui omnibus qui vivunt praesto ut vitam habeant? « Ego suscitavi eum
Abbreviated transcription (Latin):
relaxauit. qualit ante longe predictũ sit
a dño. nunc de aduentu dnĩ saluatoris &
conceptꝰ illius loquit᷑. Oceli. rorate desuꝑ:
id÷ rorẽ emictite. ꝑ celũ debemꝰ intellige¬
re angłos habitatores celorũ: & positus est
pluralis numerus ꝓsingulari Per rorem
uerba angłica. Dicit beatꝰ augustinꝰ. Ueniat
gabrihel archangłs. & emittat nob rorem:
id annunciet natiuitatẽ dnĩ saluatoris.
& nubes pluant iustũ. Quid ꝑnubes intellige¬
re debemꝰ. nisi ꝓpħas qui nob pluuiã saluꝰ¬
tarẽ dederunt unde irrigant᷑ corda nr̃ã
annuntiando natiuitatem dñi passionẽ.
resurrectionẽ ascensionemq eiꝰ. beatitu

Expanded text:
relaxavit, qualiter ante longe praedictum sit relaxavit, qualiter ante longe praedictum sit a Domino: nunc de adventu Domini Salvatoris et conceptu illius loquitur: O coeli, rorate desuper, id est rorem emittite. Per coelum debemus intelligere angelos habitatores coelorum, et positus est pluralis numerus pro singulari. Per rorem verba angelica. Dicit beatus Augustinus: Veniat Gabriel archangelus, et emittat nobis rorem, id est annuntiet nativitatem Domini salvatoris. Et nubes pluant justum. Quid per nubes intelligere debemus, nisi prophetas qui nobis pluviam salutarem dederunt unde irrigantur corda nostra, annuntiando nativitatem Domini, passionem, resurrectionem, ascensionemque ejus, beatitu
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ urł. Uł etiã ita intelligendũ est. ut ex
captiuoꝵ laxatione dĩ omĩpotentis clem̃tia
notior cunctis in popłis facta est. Dicit ioseplꝰ¬
in historia antiquitatũ. iccirco dimissũ eẽ. popłin
auinculo captiuitatis: qr legit ille in libro isa
Formans lucem id ÷ diem. creans tenebras ide
noctẽ: faciens pacẽ & creans malũ. id ÷ bellũ
ł afflictionẽ Ego dñs faciens om̃ia hȩc. Si¬
ue etiã lucẽ possumꝰ intelligere laxationẽ
captiuitatis. & ꝑ tenebras captiuitatẽ. &
ꝑmalũ laborem: sicut in eugłio Sufficit
inquit diei malicia sua: id ÷ labor suus
Acsi diceret Ego dñs qui uos maleagentes
& a me recedentes in captiuitatẽ transmit¬
to: & iterũ reuertentes ad me purode cor-¬
de. reduco in patriam ꝓpriȩtelluris.
Rorate cęli de suꝑ & nubes pluant iustũ. aꝑi¬
atur t̾ra & germinet saluatorẽ: & iusti¬
cia oriatur simul: Loquens suꝑuis sermo
diuinꝰ de ciro rege ꝑsarũ qui captiuitatẽ

Expanded text:
 Vel etiam ita intelligendum est, ut ex captivorum laxatione Dei omnipotentis clementia notior cunctis in populis facta est. Dicit Josepin Historia Antiquitatum, idcirco dimissum esse populum a vinculo captivitatis, quia legit ille in libro Isai« Formans lucem, » id est diem, « creans tenebras, » id est noctem: « faciens pacem, et creans malum, » id est bellum, vel afflictionem: « ego Dominus faciens omnia haec. » Sive etiam lucem possumus intelligere laxationem captivitatis, et per tenebras captivitatem, et per malum laborem: sicut in Evangelio: « Sufficit, inquit, dici malitia sua , » id est labor suus. Acsi diceret: Ego Dominus qui vos male agentes et a me recedentes in captivitatem transmitto, et iterum revertentes ad me puro de corde, reduco in patriam propriae telluris. « Rorate, coeli, desuper, et nubes pluant justum, aperiatur terra et germinet Salvatorem, et justitia oriatur simul. » Loquens superius sermo divinus de Cyro rege Persarum qui captivitatem
Abbreviated transcription (Latin):
tibi dii alieni. qr uni tantũ modo popło
locutꝰ ÷: ceteris latuit Sed istud qđ dicit.
in abscondito ñsũ locutꝰ. de euangłica doctri¬
na intelligendũ est: quȩ in om̃s finest̾i ꝑp̃¬

Expanded text:
tibi dii alieni, quia uni tantummodo populo tibi dii alieni, quia uni tantummodo populo locutus est, caeteris latuit. Sed istud quod dicit: In abscondito non sum locutus, de evangelica doctrina intelligendum est, quae in omnes fines
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑaitionẽ fabricatores erronũ Contri sribis o
phariseos loquit᷑. qui fabricatore s ertten
eriorũ. quando in toto mundo seminduum
erubuerunt om̃s ñ ut poenitentiã agerem
sed intribulatione positi abierunt inuu
in ꝑditionẽ corporis & animȩ Illiquiden
apłos crediderunt: saluati sunt silute etna
Non confundemini o apłi. aliiq eredentes. de
ñerubescetis in poena constituti ꝓ nomine
pudebit sustinere torm̃ta securi de gła. ren
in futuro inbeatitudine ȩt̾na constiuu
Quia hȩcdicit dñs creans cȩlos ipseds̃. ut hi¬
bitatio in eissit angłoꝵ: ce formans t̾ram
& faciens eã ut eam in habttent cultores
dĩ ipse plasteseiꝰ hoc ÷ formator t̾rȩ Son
inuanũ creauit eã ut in habitart᷑ abho¬
minib. adorantib & intelligentib cra¬
milia. Hȩc contra idolorũ cultores dicta sunt
Non inabscondito locutꝰ sũ. in locot᷑ŗ tenebn.¬
so. Quondã locutꝰ ÷ in abscondito in monte
sina: quando dixit filiis isrł nonerunt

Expanded text:
tionem « fabricatores eorum. » Contra scribas et Pharisaeos loquitur, qui fabricatores exstiterunt errorum, quando in toto mundo seminaverunt erubuerunt omnes, non ut poenitentiam agerent, sed in tribulatione positi abierunt simul in perditionem corporis et animae. Illi quidem aposNon confundemini, » o apostoli, aliique credentes, « et non erubescetis » in poena constituti pro nomine pudebit sustinere tormenta securi de gloria, neque in futuro in beatitudine aeterna constituti. « Quia haec dicit Dominus creans coelos ipse Deus » ut habitatio in eis sit angelorum, « et formans terram et faciens eam » ut eam inhabitent cultores Dei, « ipse plastes ejus, » hoc est formatur terrae. « Non in vanum creavit eam: ut inhabitaretur, » ab hominibus, adorantibus et intelligentibus Creamilia. Haec contra idolorum cultores dicta sunt. « Non in abscondito locutus sum, in loco terrae tenebroso. » Quondam locutus est in abscondito in monte Sina, quando dixit filiis Israel: Non erunt
Abbreviated transcription (Latin):
& directa ÷ uia eiꝰ. quomodo possit referri
adcirũ cultorẽ idolorũ qđ directa fuerit uia
eius: nullo modo pacet. Referamꝰ & ad dñm
iħm xp̃m. Dĩ pat̃ dilex filiũ suũ sicut unicũ
& consubstantiale̾ sibi: ꝙr ipse dix̃. Hic est
filius m̃s dilectus faciet uoluntatẽ suã in
babilonẽ: id ÷ in confusionẽ huiꝰ mundi.
qr redimet genꝰ humanũ: qui inconfusione
peccatorũ morabantur. Dns iħs in om̃ib quȩ gesit
uoluntatẽ dĩ patris adimpleuit: sicut ipse dixꝰ
Non ueni facere uoluntatẽ meã: sed eiꝰqui milt
me. &brachiũ suũ id ÷ fortitudinẽ suã & po¬
tentiã extendit in chaldeis. hoc ÷ indemonib
qr abstulit eis potestatẽ: Namipse dix̃ H unc
pͥnceps huiꝰ mundi eiciet᷑ foras Ego egolocutꝰ
sũ de filio meo ꝑ moisen ceterosq ꝓpłias &
uocaui eũ nomine ꝓprio antequã nasceretur

Expanded text:
« et directa est via ejus, » quomodo possit referri « et directa est via ejus, » quomodo possit referri ad Cyrum cultorem idolorum, quod directa fuerit via ejus, nullo modo patet. Referamus et ad Dom. Deus Pater dilexit Filium suum, sicut unicum et consubstantialem sibi; quia ipse dixit: « Hic est Filius meus dilectus . » Faciet voluntatem suam in Babylonem, id est in confusionem hujus mundi, quia redimet genus humanum, qui in confusione peccatorum morabantur. Dominus Jesus in omnibus quae gessit, voluntatem Dei Patris adimplevit, sicut ipse dixit: Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui misit me. Et brachium suum, id est, fortitudinem suam et potentiam extendit in Chaldaeis, hoc est, in daemonibus; quia abstulit eis potestatem. Nam ipse dixit: « Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras . » Ego, ego locutus sum de Filio meo per Mosen caeterosque prophetas, et vocavi eum nomine proprio antequam nasceretur
Abbreviated transcription (Latin):
mea fundauit t̾ram suꝑ tenue elementũ. &
dextera mea mensa ⁊ id ÷ extendit cȩlos. Manꝰ
dĩ patris & dextera. filius ÷ qr ꝑ ipsũ omĩa
fecit: sicut psalmista dicit. Omĩa insapientia
fecisti . Q. Uerbo dni celi firmati sunt ft. Ds̃
sapientia fundauit t̾ram: & dextera illius
mensa ÷ celos Ego uocabo eos subaudis celos.
& stabunt simul inconspectu meo. Congrega¬
mini om̃s uos uł celi uł om̃s creature uł om¬
nis multitudo filiorũ isrł: & audite quȩ
dicturꝰ sum. Quis de eis subaudis glis siue
creaturis annunciauit hȩc de ciro qđ destru¬
cturus esset habilonẽ. uł de filio meo quod
referri ad cirũ dariumq sicut beatꝰ ie roni¬
mꝰdicit. usq ad illũ locũ ubi dr̃. directa
tem popłi sui: uoluntatẽ suã inbabilonem
qr capiet eam: & brachiũ suũ inchaldeis. qr
babilonẽ ut eã uastaret: redderetq ei iuxta
qd merebat᷑. Qd̃ aut̃ addit sermo diuinus

Expanded text:
fundavit terram » super tenue elementum « et dextera mea mensa est, » id est extendit « coelos. » Manus Dei Patris et dextera Filius est, quia per ipsum omnia fecit , sicut Psalmista dicit: « Omnia in sapientia fecisti . » Et: « Verbo Domini coeli firmati sunt. » Et: « Deus sapientia fundavit terram, et dextera illius mensa est coelos. » « Ego vocabo eos, » subaudis coelos, « et stabunt simul » in conspectu meo. « Congregamini omnes vos » vel coeli, vel omnes creaturae, vel omnis multitudo filiorum Israel, « et audite » quae dicturus sum. « Quis de eis, » subaudis coelis sive creaturis, « annuntiavit haec » de Cyro, quod destructurus esset Babylonem, vel de Filio meo quod referri ad Cyrum Dariumque, sicut beatus Hieronymus dicit, usque ad illum locum ubi dicitur: Directa et faciet voluntatem suam in Babylone, » quia capiet eam « et brachium suum in Chaldaeis, » quia Babylonem, ut eam vastaret redderetque ei juxta quod merebatur. Quod autem addit sermo divinus
Abbreviated transcription (Latin):
patre suscepto: sicut in psalmohabet᷑ Postula
ame & dabo tͥ gentes hȩreditatẽ tuã. & qui un.¬
ctus ÷ oleo leticiȩ pͣ participib suis Assimila¬
ui de inqͥt in nomine filiomeo. & ñ cognouisti
me. ẽẽ. uerũ dm̃: qui te feci uictorẽ multarũ
gentiũ. sed ad orasti idola quȩ tͥ nil ꝓfuert̃

Expanded text:
 Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . » Et qui unctus est oleo laetitiae prae participibus suis. Assimilavi te inquit in nomine Filio meo, et non cognovisti me esse verum Deum, qui te feci victorem multarum gentium: sed adorasti idola quae tibi nil profue
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑuis dicitur. Mandabo nubib ne pluant
suꝑ eos imbrem. Ponamꝰ unã nubẽ ex mul¬
tis isaiã ꝓpħam. & consideremꝰ quid nob̾
ꝓtulerit fcce inqͥt uirgo concipiet & pari¬
et filiũ: & uocabit᷑ nomen eiꝰ emmnanuhel¬
& illud ẜmitte agnũ dñe dominatoremt̾rȩ.
de petra deserti ad montẽ filiȩ sion. fcce ply¬
uia salutaris. qua irrigantur corda nr̃a
ad intelligendã natiuitatẽ nri redempto¬
ris. Sequitur. Aperiat᷑ t̾ra & germinet
satuatorem. Terrã appellat beatissimã uir¬
ginem mariam: quȩ germinauit dñm
saluatorem. Iꝑiat᷑ t̾ra: hoo ⁊ cor uirginis ad
credendũ Nam cũ abangło audisset. ets on¬
cipies & paries filiũ: dixit: Quomꝰ in me fiet
istud. qm̃ uirũ non cognosco: & anlgłs dos¬

Expanded text:
 dicitur: Mandabo nubibus, ne pluant super eos imbrem. Ponamus unam nubem ex multis Isaiam prophetam, et consideremus quid nobis protulerit: Ecce inquit virgo concipiet et pariet filium, et vocabit illud: Emitte agnum, Domine, dominatorem terrae, de Petra deserti ad montem filiae Sion. Ecce pluvia salutaris, qua irrigantur corda nostra ad intelligendam nativitatem nostri Redemptoris. Sequitur: Aperiatur terra et germinet Salvatorem. Terram appellat beatissimam virginem Mariam, quae germinavit Dominum Salvatorem. Aperiatur terra, hoc est cor Virginis ad credendum. Nam cum ab angelo audisset : « ecce concipies et paries filium: » dixit: « Quomodo in me fiet istud, quoniam virum non cognosco? » Et
Abbreviated transcription (Latin):
Factori & figulo comparat᷑ ds om̃ps. qua
ipse sua potentia formauit uniuersitate
istius mundi. Ue illi qui contradicit
om̃potenti aio factori suo aliquia: aquo ipse.
uerbo cinipotentis di. Nunquid dica litũ
tegbs mos quidfacis: & opus tuũ absqr
matid usesties iut illa testa uł lutuinon
potest contradicere factori suo dicenso
poe quo doparis absq manib est. sic huma¬
na creatuia nequit resistere conditori suo
U equi dicit dõ patri. quid generas subau¬
ditur filium equalem tibi. mulieri beatȩ
uidelicet mariȩ quid parturis. qđ non ex
semine uiri suscepistie De qua mulie re
sublege. hȩc dicit dñs sc̃s isrł plastes eiꝰ:
id÷ c̾reator uł formator Plastes grecũ
est: &e dicitur formator siue plasmator
lasmator eiꝰ ds pater est: ꝙr plasmauit eũ
mutero uirginali. Uentura misteria int̾

Expanded text:
Factori et figulo comparatur Deus omnipotens, quia Factori et figulo comparatur Deus omnipotens, quia ipse sua potentia formavit universitatem istius mundi. Vae illi qui contradicit omnipotenti Deo factori suo aliquid, a quo ipse fverbo omnipotentis Dei. « Nunquid dicit lutum figulo suo: Quid facis? et opus tuum absque manibus est. » Sicut illa testa vel lutum non potest contradicere factori suo dicens, Hoc quod operaris absque manibus est: sic humana creatura nequit resistere conditori suo. « Vae qui dicit » Deo « Patri, Quid generas? » subauditur Filium aequalem tibi « et mulieri, » beatae videlicet Mariae, « Quid parturis » quod non ex semine viri suscepisti? De qua muliere dsub lege . » « Haec dicit Dominus sanctus Israel, plastes ejus, » id est creator vel formator: plastes Graecum est, et dicitur formator sive plasmator. Plasmator ejus Deus Pater est, quia plasmavit eum in utero vi
Abbreviated transcription (Latin):
dis pat̾ creaui eũ. Scd̾m diuinitatẽ non
creauit eũ ds̃ pat̾. quia consubstantialis &
coȩt̃nus est illi. Quantũ uero ad humanta¬
tem ꝑtinet creauit eũ : quia oꝑatione sp̃s
scĩ corpus assumpsit in utero uirginali.
ficut dix̃ angłs. Sp̃s sc̃s suꝑueniet in tece
uirtus altissimi obum brabit tibr. & no
tandũ cũ dicimꝰ oꝑatione scĩ sp̃s illũ esse
formatũ inutero uirginali. non separamꝰ
patris potentiã & filii ab eo: ut sine patre
& filio formauerit illud corpus. Quia
scã trinitas inseparabilis & indiuisibilis
est: idõq tota trinitas illud opata est
Quȩ enĩ oꝑatur pat̾: eadem &e filius. eadem
& sp̃s sc̃s Tamen quomͦ illud actum sit
humanȩ fragilitati ñ concedit᷑ discutere
inqͥt dignꝰ soluere eiꝰ corrigiã calciament.
hoc ÷ misteria utriusq natiuitatis euss
enodare ñ ualeo. Ue qui contradicit ficton
uasculorũ & tale est qͥd dicit. testa de san¬
is t̾rȩ: quasi diceret. testa de testis t̾rȩ

Expanded text:
dis Pater, « creavi eum. » Secundum divinitatem non creavit eum Deus Pater, quia consubstantialis et coaeternus est illi. Quantum vero ad humanitatem pertinet, creavit eum, quia operatione Spiritus sancti corpus assumpsit in utero virginali, sicut dixAltissimi obumbrabit tibi. » Et notandum, cum dicimus operatione sancti Spiritus illum esse formatum in utero virginali, non separamus Patris potentiam et Filii ab eo, ut sine Patre et Filio formaverit illud corpus. Quia sancta Trinitas inseparabilis et indivisibilis est: ideoque tota Trinitas illud operata est. Quae enim operatur Pater: eadem et Filius, eadem et Spiritus sanctus. Tamen quomodo illud actum, humanae fragilitati non conceditur discutere. inquit dignus solvere ejus corrigiam calceamenti , » hoc est mysteria utriusque nativitatis ejus enodare non valeo. « Vae qui contradicit fictorivasculorum. Et tale est quod dicit, testa de samiis terrae, quasi diceret testa de testis terrae.
Abbreviated transcription (Latin):
bebant. tͥ dabo & quare hoc: it scias qr ego
dñs. qͥ uoco nom̃ tuũ ds̃ isrł longe ante quam
nascaris. sicut olim uocaui isaach & iacob. &
multa ante pͣdixi dete: ut de isaach & iosia.
&e hoc ñ feci ꝓpt̾ te neq ꝓtuo merito sed ꝓpt̃
seruũ meũ iacob & isrł electũ meũ: ut dimit¬
tas eũ excaptiuitate: & recognoscas quȩ tͥ ante
predixi quã nascereris: bona seruis meis im-¬
pendere studeas. Ꝙuocauite nomine tuo. hoc
÷ ut cirus uocareris: assimilauite in nomi¬
ne filii mei.  ñ cognouisti me. Multi uolunt

Expanded text:
habebant, tibi dabo. Et quare hoc? « et scias, quia ego Dominus, qui voco nomen tuum Deus Israel, » longe antequam nascaris. Sicut olim vocavi Isaac et Jacob, et multa ante praedixi de te, ut de Isaac et Josia. Et hoc non feci propter te, neque pro tuo merito, sed: « Propter servum meum Jacob, et Israel electum meum, » ut dimittas eum ex captivitate, et recognoscas quae tibi ante praedixi quam nascereris, ut bona servis meis impendere studeas. « Et vocavi te nomine tuo, » hoc est, ut Cyrus vocareris: « assimilavi te » in nomine Filii mei, « et non cognovisti me. » Multi volunt
Abbreviated transcription (Latin):
erieet ꝰ esb intantũ ut ꝑ alueũ illius ꝑquem
antea deturrebat. ipsi ciuttate ingrederentur
ardeuastarent. Fossunt etiã referriilla supi:
d. Cuidico ierłm. habitaberis a credentibꝰ:
edificabimini: & quȩ antea deserta erant
suscitaho Quidico ꝓfundo id÷ huic mundo
de solare acultorib tuis & amatorib Ce flu.¬
mina tua arefaciam: hoc ÷ sapientiã huiꝰ
mundi annichilabo. Sapientia dni. stultã
fecit sapientiã huiꝰ mundi. Quidico ciro pa¬
stor ms es inmeis fidelib: & om̃em uolunta¬
te meã complebis dimittendo captiuitatẽ
popłi mei. Qui dico ierłm edificaberis a iħu
sacerdote magno & esdra cȩterisq princi¬
pib : de captiuitate redeuntib. & qui dico

Expanded text:
exsiccatus est: in tantum ut per alveum illius per quem exsiccatus est: in tantum ut per alveum illius per quem antea decurrebat, ipsi civitatem ingrederentur et devastarent . Possunt etiam referri illa superdum. Qui dico Hierusalem Habitaberis a credentibus,Aedificabimini: et quae antea deserta erant suscitabo. Qui dico profundo, id est huic mundo, Desolare a cultoribus tuis et amatoribus. Et flumina tua arefaciam, hoc est, sapientiam hujus mundi annihilabo. Sapientia Domini stultam fecit sapientiam hujus mundi. « Qui dico Cyro: Pastor meus es, » in meis fidelibus: « et omnem voluntatem meam complebis » dimittendo captivitatem populi mei. « Qui dico Hierusalem: Aedificaberis, » a Jesu sacerdote magno et Esdra caeterisque principibus, de captivitate redeunt
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑsonis. & untcatẽ in sub stantia habere an¬
nunciarent. Hoc consiliũ uerbotenꝰ ab illis di¬
ctum: ds̃ pat̃ reb compleuit. Qui dico ierłm
habitaberis. & ciuitatib iuda ȩdificabimini:
& deserta eiꝰ fuscitabo. De restauratione quȩ
facta ÷ aedrobabel & cȩteris ducib ꝑmittente
ciro ista loquit᷑: quȩ captiuitas ad huc impler'¬
da erat ł gods̃ qui hȩc feci. uł completurus
sũ Ego dico ierłm quod iterũ fundetur. & dm
etiam ciuitatib iudȩ ȩdificabimini: & deser¬
ta eiꝰ suscitabo. Qui dico ꝓfundo id ÷ babilon
quȩ in ꝓfundo peccatorũ sedebat. desolare ab
habitatorib tuis: & flumina tua tigrin &
euphraten arefaciam. Hoc ad impletũ est a
dario & ciro nepote eꝰ Ham nocte quandobila¬
tasar int̾fectus est abeis: exercitꝰ illorũ euphia¬
ten fluuiũ qui ꝑ mediã ciuitatẽ decurrehas
longe a ciuitate in multos tiuulos diuiserurt &

Expanded text:
in personis, et unitatem in substantia, habere anin personis, et unitatem in substantia, habere annuntiarent. Hoc consilium verbo tenus ab illis dictum, Deus pater rebus complevit. « Qui dico Hierusalem Habitaberis, et civitatibus Juda Aedificabimini, et deserta ejus suscitabo. » De restauratione quae facta est a Zorobabel et caeteris ducibus permittente Cyro ista loquitur: quae captivitas adhuc implenda erat. Ego Deus qui hoc feci, vel completurus sum. Ego dico Hierusalem quod iterum fundetur, et dico etiam civitatibus Judae Aedificabimini, et deserta ejus suscitabo. « Qui dico profundo, » id est Babyloni, quae in profundo peccatorum sedebat, « Desolare » ab habitatoribus tuis: « et flumina tua » Tygrin et Euphraten, « arefaciam. » Hoc adimpletum est a Dario, et Cyro nepote ejus. Nam nocte quando Balthasar interfectus est ab eis, exercitus illorum Euphraten fluvium, qui per mediam civitatem decurrebat, longe a civitate in multos rivulos diviserunt et
Abbreviated transcription (Latin):
signa. & ariolos in furorẽ id ÷ in amentiã uerꝰ¬
tens Arioli sunt incantatores. qͥ quibusdam
incantationib semꝑcuncta agunt Duuni
idẽ sunt qui &e phitones. id ÷ uentriloqui:
habentes sp̃m malignũ inuentre. & locuntꝰ
multa signa & portenta. Hȩc quidẽ ante
aduentũ dñi multi ad implebant: sederes¬
cente xp̃ianorũ fide. ex parte eradicata sun
in insipientiam: & scientiã eorũ stultã faci¬
ens: qr quȩ stulta erant elegit: & sapientiam
philosophorũ stultam fecit. Suscitans uer.¬
bũ serui sui: &e consiliũ nunciorũ suorũ com¬
plens. Quis est iste seruusdĩ patris. nisi ille
de quo suꝑius diximꝰ. ecce seruus meus susci¬
piameũ: & illud. parũ ÷ tͥ ut mͥ sis senius :
Ipse est seruus. qui ce puer. Uerbũ aut̃ istud. erau¬
głica doctrina est quamds̃ pat̾ suꝑ uniuersũ
orbẽ suscitauit. ꝑnuncios filii sui hoc ÷ ꝑapłos
mundi climata unũ euangłm predicarent.
unã fidẽ docerent: & om̃ipotentẽ dm̃ trinitatẽ

Expanded text:
s in furorem, » id est in amentiam « vertens. » Harioli sunt incantatores, qui quibusdam incantationibus semper cuncta agunt. Divini iidem sunt qui et pythones, id est ventriloqui, habentes spiritum malignum in ventre, et loquuntur multa signa et portenta. Haec quidem ante adventum Domini multi adimplebant: sed crescente Christianorum fide, ex parte eradicata suntin insipientiam, « et scientiam eorum stultam faciens, » quia quae stulta erant elegit, et sapientiam philosophorum stultam fecit. « Suscitans verbum servi sui, et consilium nuntiorum suorum complens. » Quis est iste servus Dei Patris, nisi ille de quo superius diximus: Ecce servus meus, suscipiam eum. Et illud: Parum est tibi, ut mihi sis servus? Iste est servus, qui et puer. Verbum autem istud evangelica doctrina est, quam Deus pater super universum orbem suscitavit, per nuntios Filii sui, hoc est per mundi climata unum Evangelium praedicarent, unam fidem docerent, et omnipotentem Deum, trinitatem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cioso sanguine fili i sui iacob. &isrł glori.¬
ficabit᷑. id ÷ magnꝰ fiet. Oisrł si reuersus fu¬
eris ad me intoto corde. & egeris poenitentiã:
electi. scientes qm̃ redemptus es sanguine
filii eiꝰ. Hȩc dicit dñs redemptor tuus o isrł qͥ
te redempturus est: & formator tuus abute
m. id ÷ cũ non esses Ego gũ dñs faciens omĩa.
Suꝑius locutꝰ ÷ de subuersione idolorũ. & re-¬
demptione isrł. si poenitentiam ageret.
Nunc aut̃ de magnitudine potentiȩ suȩ loqͥt᷑.
qđ ipse fecerit omĩa solus. nequis dubitet de
saluatione isrł: tantũ si ad eũ conuersus
fuerit. Cum aut̃ dicit extendens gelos solus.¬

Expanded text:
pretioso sanguine Filii sui, « Jacob; et Israel glorificabitur, » id est magnus fiet. O Israel, si reversus fueris ad me in toto corde, et egeris poenitentiam: rophetae omnesque electi, scientes quoniam redemptus es sanguine Filii ejus. « Haec dicit Dominus redemptor tuus, » o Israel, qui te redempturus est, « et formator tuus ab utero, » id est cum non esses: « Ego sum Dominus faciens omnia. » Superius locutus est de subversione idolorum et redemptione Israel: si poenitentiam ageret. Nunc autem de magnitudine potentiae suae loquitur, quod ipse fecerit omnia solus, ne quis dubitet de salvatione Israel, tantum si ad eum conversus fuerit. Cum autem dicit
Abbreviated transcription (Latin):
inuobis qui aucdiat hoc÷ attendat & aus¬
cultet futura. subaudisquȩ ego annuncio
uł bona ł mala. Hortatur eos ꝓpħa. ut
si om̃s audire ñ possunt quȩ ille annun¬
ciaturus est: saltem uł pauci futura o¬
gnossant. & intelligant a quo ista ꝑpes¬
n sunt: causasq uãstationis suȩ const¬
derent. Quis dedit indireptionẽ iacob.
& isrł uastantibus: Nonne ds̃ ipse cui
uerunt. damnantes in iuste filiũ eius
unigenitũ: ipse tradidit eos in direptio¬
nẽ hoc ÷ in conculcationẽ romanorum:
qr noluerunt agere poenttentiã de suis
facinorib. Holuerunt in uiis eiꝰ ambula.¬

Expanded text:
in vobis qui audiat hoc? Attendat et ausin vobis qui audiat hoc? Attendat et auscultet futura, » subaudis, quae ego annuntio, vel bona vel mala. Hortatur eos Propheta, ut si omnes audire non possunt quae ille annuntiaturus est: saltem vel pauci futura cognoscant, et intelligant a quo ista perpessi sunt, causasque vastationis suae considerent. « Quis dedit in direptionem Jacob, et Israel vastantibus? Nonne Deus ipse cui  cui peccaverunt, damnantes injuste Filium ejus unigenitum, ipse tradidit eos in direptionem, hoc est, in conculcationem Romanorum, quia noluerunt agere poenitentiam de suis facinoribus.
Abbreviated transcription (Latin):
perunt. & dño laqueos tetenderunt: conti¬
git illis qđ salomondicit. Qui parat fnueã
ꝓrimo suo: ipse prior incidet in eã: Iili
parauerunt dnõ laqueũ: sed ipsi illaqueati
sunt in suis peccatis. Benegͦ dr̃. Laqueus uiuȩ¬
nũ om̃s scribȩ & pharisei insidias dño prȩ¬
parantes: & indomib carcerũ absconditi
sunt. Non incongrue pectora scribarũ &e pha¬
riseorũ carceri comparantur Hunquid non
erant absconditi in carcere. quando dicebant
dño temptantes eũ. Magister. scimꝰ qr ueray
es ae uam dĩ inueritate doces. cȩteraq his
similia ⁊ facti sunt in rapinã subaudis ho¬
stiũ: nec est qui eruat Hon fuit ꝓpħa ne¬
q sacerdos. qui int̾pellaret ꝓeis sicut mo¬
ises in hȩremo: conuertens irã dnĩ ad mi¬
sołiam. Indireptionẽ inimicoꝵ. hoc ÷ in
captiuitatẽ & piȩdam: & non e qui dicat.
recdde subaudis libertatẽ eis dñe. Quis est

Expanded text:
perunt, et Domino laqueos tetenderunt, contiperunt, et Domino laqueos tetenderunt, contigit illis quod Salomon dicit: Qui parat foveam proximo suo, ipse prior incidet in eam ; Illi paraverunt Domino laqueum, sed ipsi illaqueati sunt in suis peccatis. Bene ergo dicitur. Laqueus juvenum omnes scribae et pharisaei, insidias Domino praeparantes, et in domibus carcerum absconditi sunt, Non incongrue pectora scribarum et pharisaeorum carceri comparantur. Nunquid non erant absconditi in carcere, quando dicebant Domino tentantes eum: « Magister, seimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces : » caeteraque his similia? « Facti sunt in rapinam, » subaudis hostium, « nec est qui eruat. » Non fuit propheta, neque sacerdos, qui interpellaret pro eis sicut Moses in eremo, convertens iram Domini ad misericordiam . « In direptionem » inimicorum, hoc est, in captivitatem et praedam, « et non est qui dicat, redde, » subaudis, libertatem eis, Domine. « Quis est