comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
OST NECUERO
multis interuenientibus
carnales amittens oculos
temporali priuatus est lumine.
ut perpetua luce illuminatus
õculoꝵ spũali lumine repletus: po¬
pulũ adño sibi ereditum rite guber¬

Expanded text:
ost haec vero, multis intervenientibus  Audomarus carnales amittens oculos, temporali privatus est lumine, ut, perpetua luce inluminatus,oculorum spiritali lumine repletus, populum a Domino sibi creditum eodem re
Abbreviated transcription (Latin):
multitudini p̾raeposuit monacho
episcopatum diuina largiente
& ui. annos praedictȩ ciuitatis
populum adno sibi creditum
rite gubern abat.
Ploriosus igitur pontifexU
post mummoli¬
num in praedicto monasterio
scõ monachorum choro beatum
praeposuit Bertinum.
Scĩs enim fratribus in eodem
loco sub districto regulae ri¬
gore dõ seruientibus: dilectus
atq amabilis beatus fuit Bertinꝰ
Erat enim uir uenerabilis in
diuinis rebus prudens: & proui¬
dus sui gregis pastor in malis uero
simplex: & innocens: secundum
dñi praeceptum. Estote pruden¬
tes: sicut serpentes: & simplices si¬
cut columbae

Expanded text:
multitudini praeposuit monachormultitudini praeposuit monachorepiscopatum, divina largiente et sex annos praedictae civitatis populum a Domino sibi creditum rite gubernavit. 10. Gloriosus igitur pontifex post Mummolinum in predicto monasterio sancto monachorum choro beatum preposuit Bertinum; sanctis enim fratribus in eodem loco sub districto regulae rigore Deo servientibus dilectus atque amabilis beatus fuit Bertinus. Erat enim vir venerabilis in divinis rebus prudens et providus gregis sui pastor, in malis vero simplex et innocens secundum Domini preceptum: Estote prudentes sicut serpentes et simplices sicut columbae
Abbreviated transcription (Latin):
cura. huc atq illuc in spacioso stagno
adherente praȩdicto eorum habita¬
culo nauigantes: omnipotentem
rogabant dñm: ut in locum quem
sua illis praeparauit misdĩa eos de¬
ducer& illȩsos: dicentes inuicem.
quod non ascensuri essent de prae¬
dicto stagno: nisi quando nauicu¬
la eorum aptum tenendo portũ
contigiss& illis secundum ordinem
psalterii subsequentem canere
uersiculum. Hȩc requies mea in
sęculum seculi: hic habitabo qm̃ ele¬
gieam. Misericors igitur dñs qui¬
suis ubiq pręsens est famulis. prope
enim est dñs omnibus inuocantib:¬
Iunc &iam illi praedictum ca¬
nentes uersiculum sine mora nauim
relinquentes lacti intraurrunt por
tum : cognoscentes &iam locum il¬
lum adño ipsis traditum. Dehinc
beatoDO Mpio corum fauen¬
te desiderio. monasterium nomine
sithui ex praefata uilla nominatũ.
super agnionam fluuium in dĩ
nomine aedificare cęperunt
Confluentibusq undiq religiosis
uiris ad praedictos di famulos: bea
tusooatꝰ M ummolinum

Expanded text:
cura, huc atque illuc spatioso stagno adhaerente praedicto eorum habitaculo navigantes, omnipotentem rogabant Dominum ut ad locum quem sua illis praeparavit misericordia eos deduceret illaesos; dicentes invicem quod non ascensuri essent de praedicto stagno, nisi quando, navicula eorum aptum tenendo portum, contigisset illis secundum ordinem psalterii subsequentem cantare versiculum: Haec requies mea in saeculum saeculi; hic habitabo, quoniam elegi eam . Misericors igitur Dsuis ubique presens est famulis, – prope est enim Dominus omnibus invocantibTunc etiam illi predictum canentes versiculum, sine mora navem relinquentes, leti intraverunt in terram . Cognoscentes etiam locum illum a Domino ipsis traditum, dehinc, beato Audomaro pio eorum patre favente, monasterium nomine Sithiu ex predicta villa nominatum super Agnionam fluvium in Dnomine aedificare coeperunt. Confluentibusque undique religiosis viris ad praedictos Dei famulos, B. Audomarus Mummolinum
Abbreviated transcription (Latin):
iturus basi
iurium perficere.
Ambo igitur asperis inter se lo¬
quentes utrbis ꝑ eandem commean¬
tes uiam: uentrabilem beati Ad¬
DO MARI
Interea ille qui solidum require¬
bat: ad suum ait compatrem.
Quid nobis est necesse adbeati¬
AUDO MARI
Is enim ubique praesens est
Iura ergo mihi in isto loco in quo
MARI quod ame accommoda
tum non accepisses solidum.
unc ille iniquus extendens
manus suas linguamq ad profe¬
rendum periurium mouens. atq¬
oculos adbasilicam beati Au¬
DO MARI eleuans: subito ulti¬
one percussus diuina. pronus
ad terram cecidit : oculi quoq
cius increpuerunt momento.
Et post hec duobus tantum di¬
ebus uita sibi concessa: ad terren¬
dos uidelic& alios qui eum in
tali angustia uiderunt. die tertia
miserrima defunctus est morte.

Expanded text:
iturus basiliturus basiliurium perficere. Tunc ambo asperis inter se loquentes verbis, per unam comeando viam ad venerabilem beati Audomari Tunc ille, qui solidum requirebat, ad suum ait conpatrem: 'Quid nobis est necesse ad beatAudomari Deus enim ubique praesens est, jura mihi in isto loco in quo ta, quod accommodatum a me non accepisti solidum. » Tunc ille iniquus extendens manus, linguamque ad proferendum perjurium movens, oculosque ad basilicam B. Audomari elevans, subito ultione pad terram caecidit, oculique eius in eodem crepuerunt momento, et post haec, duabus tamen diebus vita sibi concessa, ad terrendos videlicet alios, qui eum in tali angustia viderunt, die tertia miserrima defunctus est morte.
Abbreviated transcription (Latin):
obitum spacio transacto quidam
uir auaritiae ę̧stibus accensus. pra¬
uisq ut fertur moribus plenus. ad su¬
um accessit compatrem. postulans
ab eo ut unum sibi argenteum usq
ad statutum tempus accomodarae
solidum: per suam &iam subdolam
testando fidem. quod statuto ad cum
tempore iterum rediturus ess&.
statuto ad eum uenit tempore dicens.¬
Redde mihi meum quod tibi accom¬
mod auiargentum: statutũ enim tem¬
pus tuae promissionis aduenit¬
unc fallax amicus toruis eum
intuens oculis. asperisq cum eo lo¬
quendo uerbis audaci animo iura¬
uit negando : quod numquam ab eo
ullum accepisso denarium.
It ille qui praedictum accommo¬
dauit solidum. recta respondit rati¬
one dicens
ibidem per gloriosa ciusdem pontifi¬
cis merita uirando confirmes: quodhic
negart conaris
unc ille miser mortalis lucri
amore caccatus. & a principe men¬
dacu diabolo &iam confortatus.
qui mendax fuit ab initio & inuerita¬
te non strtit. uesano animo ad brati
licam iter arripuit: paratus &iam

Expanded text:
obitum spatio transacto, quidam vir avaritiae aestibus accensus, pravisque ut fertur moribus plenus ad suum accessit compatrem, postulans ab eo ut unum sibi argenteum usque ad statutum tempus accommodaret solidum, per suam etiam subdolam testando fidem quod statuto ad eum tempore iterum redditurus essetstatuto ad eum venit tempore di« Redde mihi meum quod tibi accommodavi argentum; statutum enim tempus tuae promissionis advenit. » Tunc fallax amicus torvis eum intuens oculis, asperisque cum eo loquendo verbis, audaci animo juravit negando quod nunquam ab eo ullum accepisset scriptulum. Tunc ille qui praedictum accommodavit solidum, recta respondit ratione dicens: « ibidem per gloriosa ejusdem pontificis merita jurando confirmes quod hic negare conaris. » Tunc ille miser mortalis, lucri amore caecatus et a principe mendacii diabolo etiam confortatus, qui mendax fuit ab initio et in veritate non stetit, vesano animo ad B. Audlicam iter arripuit, paratus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
interuallo postquam corpus uene¬
rabilis uiri in pracdicto loco fuit
sepultum. uixta sepulchrum eius
pendente desuꝑ lampade diuino
lumine repleta: ꝑ prolixa annoꝵ
spacia lucifluum stillabat oltũ
n hoc uero diuinam clementi¬
am diligenter intuentibus ap¬
par&: quantam in conspectu ȩter¬
ni regifebeatus sius confessor
gloriam habet.
cum uixta suum uenerabile sepulchrũ
gloriosa sepe hucusq ostendit signa.
Multi enim uarus languoribus fati¬
tumulum ueniunt. diuina largiente
gratia subitam recipiunt sanitatem.
Omp̃s enim dñs non solum glori¬
osas per suos famulos perficit uir¬
tutes. dum hac utuntur uita: sed¬
& post felicem obitum eorum. signis
ac uirtutibus in diuersis mundi par¬
tibus cos glorificare non cessat.
sicut ꝑ praedictum scm̃ confesso¬
rem suumOMA U
multas post obitum cius fecit uir¬
tutes: quas fauente dõ subsequenti
narrabimus sermone

Expanded text:
intervallo, postquam corpus venerabilis viri in praedicto loco fuit sepultum, juxta sepulcrum ejus expendente desuper lampade, divino lumine repleta, per prolixa annorum spatia lucifluum stillabat oleum. In hoc vero divinam clementiam diligenter intuentibus apparet quantam in conspectu aeterni regis beatus suus confessor gloriam habet, cum juxta suum venerabile sepulcrum gloriosa saepe hucusque ostendit signa. Multi enim variis languoribus fatitumulum perveniunt, divina largiente gratia, subitam recipiunt sanitatem. Omnipotens enim Dominus non solum gloriosas per suos famulos perficit virtutes dum hac utuntur vita, sed post felicem eorum obitum, signis ac virtutibus in diversis mundi partibus eos glorificare non cessat, sicut per praedictum agium suum confessorem Audomarum multas post obitum suum fecit virtutes, quas, favente Domino, subsequente narrabimus sermone
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad dagoberti. francoꝵ regis notitiã perue¬
nit:bscondi enim non potest ciuitas. suꝑ
montem posita.

Expanded text:
usque ad Dagoberti Francorum regis notitiam pervenit - abscondi enim non potest civitas super montem posita
Abbreviated transcription (Latin):
go uͥ ñ sparsi. oportuit gͦ tẽ
dare pecunã meã nũmula¬
riis. ⁊ ego ueniens recepissẽ
utiq quod meũ est cũ usura.
Ex uerbis suis sernus cõstrin¬
gitur. cum dñs dicit. meto
ubi ñ semino: et congrego uͥ
ñ sparsi. Ac si aꝑte dicat. Si
iuxta tuã sententiã ⁊ illud
dedi. qͣntomagis a te exqͥro.
quod ad erogandũ dedi. Opor¬
tuit ergo te dare pecuniam
meam nummulariis. ut ⁊¬
ego ueniens recepissem utiq
quod meũ est cũ usura. Pecu¬
niam uero nũmulariis da¬
re est: eis scientiã predicatioĩs
impendere. qui hanc ualeãt
sicut nr̃m ꝑ icłm aspicitissi
dñicam pecuniã teneamus.¬

Expanded text:
go te dare pecuniam meam nummulariis, et ego veniens recepissem utique quod meum est cum usura. Ex verbis suis servus constringitur cum dominus dicit: Meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi. Ac si aperte dicat: Si juxta tuam sententiam et illud dedi, quanto magis a te exquiro quod ad erogandum dedi; oportuerat ergo te dare pecuniam meam nummulariis; et ego veniens recepissem utique quod meum est cum usura. Pecuniam vero dare nummulariis est eis scientiam praedicationis impendere qui hanc valeant sicut nostrum periculum aspicitis si dominicam pecuniam teneamus
Abbreviated transcription (Latin):
uocat: cui tam̃ ad lucrũ de¬
seriure dissimulat. Et tunu-¬
isse dicit se in lucro talentũ
expendere: qui hoc solũ tim̾e.
debuerat. ne hoc sineluero ad¬
dñm reportaret. Sũt enĩ ple¬
riq intra sc̃am eccl̃iam. quoꝵ
iste seruus ymaginem tenet.
qui melioris uite uas aggre¬
di metuunt. et tam̃ iacere
in sui torporis ignauia non
ꝑtimescũt. Cumq se pecca¬
tores conssderant. sc̃itatis uiaᷤ
arripe trepidant. ⁊ reman̾e
in suis iniqͥtatib ñ formidãt.
Quoꝵ bene petrus ad huc inĩ¬
firmitate positus speciẽ tenet.
cũ uiso miracło pisciũ dixit.
bomo sum. Immo si te pecca¬
torem consideras: oportet ut
ate dñm ñ repellas. S qui¬
idcirco melioris habitus uias.
et rectioris uite app̃hendere
arcem nolunt. quia infrr¬
mos se esse conspicĩt. qͣsi et
peccatores se fatentur.⁊ do¬
et uelut in ꝑturbatione con¬
siliũ non habent. dũ mori¬
unt᷑ ⁊ uitam tunt. Unde et
hiuic seruo ꝓtinꝰ respondet᷑.

Expanded text:
vocat, cui tamen ad lucrum deservire dissimulat, et timuisse se dicit in lucro talentum expendere, qui hoc solum timere debuerat, ne hoc sine lucro dominum reportaret. Sunt enim plerique intra sanctam Ecclesiam, quorum iste servus imaginem tenet, qui melioris vitae vias aggredi metuunt, et tamen jacere in sui torporis ignavia non pertimescunt; cumque se peccatores considerant, sanctitatis vias arripere trepidant, et remanere in suis iniquitatibus non formidant. Quorum bene Petrus adhuc in infirmitate positus speciem tenet cum, viso miraculo piscium, dixit: cator sum . Imo si te peccatorem consideras, oportet ut a te Dominum non repellas. Sed quiidcirco melioris habitus vias, et rectioris vitae apprehendere arcem nolunt, quia infirmos se esse conspiciunt, quasi et peccatores se fatentur, et Doet velut in perturbatione consilium non habent, dum moriuntur, et vitam timent. Unde et huic servo protin
Abbreviated transcription (Latin):
temporis interuallo ad beatum
AU DE Ea R tde prȩdicta
constantinensi regione tres una
cum mente uiri: m ummolinus. &¬
Bertramnus. sc̃sq B ertinus. pͥa¬
riter uenerunt: relinquentes se.
cundum dñi prȩceptum parentes
mulos gratifice recepit. inmen¬
sasq omnipotenti dño gratias
agens qui tales sibi ad prędicandũ
cuangelium aduitores deduxit
rant enim pręfati uiri an fide
catholicã perfecti: & in ȩcclesiasti¬
cis disciplinis atq in diuina scientia
eruditi. Paruo post hȩc temporis
spacio transacto sc̃so¬
Ucum prędictis beatis uiris
diuina sibi stimulante grã monas¬
terium cogitauit in dĩ fundare no¬
mine ad habitandum monachis: &¬
diuina sibi largiente misericordia
locum habebat aptum: in praedicta¬

Expanded text:
temporis intervallo ad beatum Audomarum de predicta Constantinense regione tres una cum mente viri, Mummolinus, Ebertramnus sanctusque Bertinus, pariter venerunt, relinquentes etiam secundum Domini preceptum parentmulos gratifice recepit, immensasque omnipotenti Domino gratias agens qui tales sibi ad praedicandum Evangelium adjutores deduxit. Erant enim praefati viri in fide perfecti catholica, et in ecclesiasticis disciplinis atque in divina Scriptura eruditi. 8. Parvo posthaec temporis spatio transacto S. Audomarus cum praedictis beatis viris, divina sibi stimulante gratia, monasterium cogitavit in Dei fundare nomine: ad habitandum enim monachis, divina sibi largiente misericordia, locum habebat aptum. Erat enim q
Abbreviated transcription (Latin):
Sed in eo loco paucis morantes
annis. diuina sibi suadente gratia.
alium uoluerunt cligere locum
Deati ergo uiri in dñi confidentes
misericordia : perfectum inuenerunt
consilium. Protinus enim nauim
ascendentes sine gubernatore & re¬
migio. ac sine ulla cibi & potus sui¬

Expanded text:
Set in eo loco paucis morantes annis, divina eis suadente gratia, alium voluerunt elegere locum. Beati igitur viri in Domini confidentes misericordiam, perfectum invenerunt consilium. Protinus enim in navem ascendentes, sine gubernatore et remigio ac sine ulla cibi et potus cu
Abbreviated transcription (Latin):
ictumq est illi anarrantibus.
& obhoc lȩtitia tanta cunctus
exultar& populus
uod audiens: nimium turbatus.
iram di reducentib confestim est
imprecatus
ecdum ab eius ore illicita exci¬
diftinctis membroꝵ neruis semi ui-¬
uus emarcuit.
ic tamen stupidus ad scm̃ est
Bertinum deportatus: ibiq quod
uerbo commisit: diutino languore
poenituit.
am uisu & auditu recuperato:
sensu ita finẽtenus est priuatus: ut
numquam poss& anim aduertere qua
in parte scĩ

Expanded text:
Dictumque est illi a narrantibus, Dictumque est illi a narrantibus, et ob hoc laetitia tanta cunctus exsultaret populus. Quod audiens nimium turbatus, iram Dei reducentibus confestim est imprecatus. Nec dum ab ejus ore illicita excidistentis membrorum nervis, semivivus emarcuit. Sic tantum stupidus ad sanctum Bertinum est deportatus, ibique quod verbotenus commisit, diutino languore poenituit. Nam visu et auditu recuperato, sensu ita finetenus est privatus, ut nunquam posset animadvertere qua in parte s
Abbreviated transcription (Latin):
unde ablatus fuerat locum
tubi uentum est taruennȩ ad
fluuium quod dicitur legia: omnis
populi supramemorata multitudo
absq aliqua cunctatione pedibus
transuadat fluminis aquam¬
ed transacto amne: nec unius
stillȩ humor in eorum apparuit
tegmine.
rogredientib quoq ꝑ aristifera
agrorum sata neq enim uitare
ea poterant tam innumerosa agmi
na p̾lebium: ueluti tribulis tonsae
spicae
ransacta autem multitudine
ita densabant sulcos: ut patenter
agnosceres protectoris aduentum
&iam congaudere campos
trorumq autem monasterioꝵ¬
monachi & clerici existentes anixii.
euentum expectabant rei.
ed postquam datum est oculis
quamuis procul cernere multitudi-¬
nem populi aduentantis: protractis
campanarum funibus: uocem lau¬
dis om̃s dederunt in excelsis
NTE DICTTS AUTTM
custos ȩccłȩ morus: tunc ad
mensam sederat epulaturus
t audito campanarum sonitu:
interrogat quȩ ess& causa ꝓ qua
populi tanta exultarent lȩtitia.

Expanded text:
unde tultus fuerat locum. unde tultus fuerat locum. At ubi ventum est Taruenna, ad fluvium quod dicitur Leia, omnis populi supra memorata multitudo, absque aliqua cunctatione, pedibus transvadans fluminis aquam, exacto amne, nec unius stillae humor in eorum apparuit tegmine. Progredientesque per aristifera agrorum sata, neque enim vitare ea poterant tam numerosa plebium agmina, cum veluti tribulis tonsae spicae, transacta multitudine, ita densabant sulcos, ut patenter agnosceres protectoris adventum etiam congaudere campos. Utrorumque autem monasteriorum clerici stantes, anxii eventum exspectabant rei; sed postquam datum est oculis, quamvis procul, cernere multitudinem populi adventantis, protractis campanarum funibus, vocem laudantium omnes dederunt in excelsis. Antedictus autem custos ecclesiae, Morus, tunc ad mensam sederat epulaturus; et audito campanarum sonitu, interrogabat quae esset causa pro qua populi tanta exsultarent laetitia.
Abbreviated transcription (Latin):
esto cum omnibus: & ego praesens
ero cum his quos mecum xp̃o auxi¬
liante detulero de istis partib
um demum si ipse iuuerit sc̃s:
ad excuciendum cum omnimodis
ero paratus
is autem secundum uerbum beati
pontificis rite peractis: ad est dic
tertia in urbe taruenna multitudo
innumerabilis
multitudine insequitur praedictũ
abbatem. cum suis usq ad uillam
superius nominatam : cum omni
festinatione.
t illi gestientes corpus scm̃ sustol¬
lere fugamq inire: nulla hoc multi¬
tudine prorsus ualebant a terra le¬
umq id addita adhuc maiori mul¬
titudine conarentur bis terq leuare:
nihilominus ita man& in motum.
ac si quibusdam radicibus humi tene¬
retur affixum.
unc absq retardatione ullius com¬
modi accelerant fugam: relicto cor¬
pore scĩ.
eatus autem Folcuinus dans illis
fugiendi locum : accipiensq thes¬
aurum illud omni auro prȩciosissi¬
mum repetito calle cum tota plebiũ
multitudine reportat ad proprium

Expanded text:
esto cum omnibus, et ego praesens esto cum omnibus, et ego praesens ero cum his quos mecum, Christo auxiliante, detulero de istis partibus. Tum demum, si ipse juverit sanctus, ad excutiendum eum omnimodis sum paratus. » His autem secundum verbum beati pontificis rite peractis, adest die tertia in urbe Taruenna multitudo innumerabilis multitudine, insequitur praedictum abbatem cum suis, usque ad villam superius nominatam cum omni festinatione. At illi gestientes corpus sanctum sustollere fugamque inire, nulla hoc multitudine prorsus valebant a terra leCumque id, addita adhuc majori multitudine, conarentur bis terque levare, nihilominus ita manet immotum, acsi quibusdam radicibus terratenus teneretur affixum. Tunc absque retardatione ullius commodi, accelerant fugam, relicto corpore sancti. Beatus autem Folquinus dans illis fugiendi locum, accipiens thesaurum illud omni auro pretiosissimum, repetito calle cum tota plebium multitudine, reportat ad proprium
Abbreviated transcription (Latin):
accessit : & sacrum scĩ praesulis
ac patroni nr̃i corpus sumens.
uillam usq lies burch nomine. cũ
sua deportauit multitudine¬
ĩ autem prouidentia operante :
triduo in praefata uilla mansert̃
cum sacrato corpore
cciderat interca. ut prȩclarus
taruennę ciuitatis praesul folcuinꝰ¬
episcopali more parrochias episco¬
pii sui circuir&: ut sicubi contra
scõrum canonum statuta ageretur
curiosus pastor addisceret: & tali
studio cellam usq uuormholt dictã
pia curiositate perueniret
nterea ubi inibi ad mensam uen¬
tum est. in qua lautissima uti tanto
pontifici prȩparabantur obsequia
frater ipsius beati praesulis aduolitat.
nuntians graue & in recuperabile
patriac si perficeretur excidium:
ni cito succurrat ad scm̃ quintinum
uirm andis usq deferendum.
aec audiens sc̃s dñi sacerdos nimiũ
turbatus intrinsecus. uade inquit
ad fratrem. & totius episcopii mei
populum gira curiosius. & die tertia
in fra muros taruennȩ urbis presto

Expanded text:
custode, sacrum sancti praesulis ac patroni nostri corpus sumens, villam usque Liegesburch nomine cum sua deportavit multitudine. Dei autem providentia operante, triduo in praefata villa manserunt cum sacrato corpore. Acciderat interea, ut praeclarus Taruennae civitatis praesul Folquinuepiscopali more, parrochias episcopii sui circuiret, ut, sicubi contra sanctorum canonum statuta ageretur, curiosus pastor addisceret, et tali studio cellam usque Worumhold dictam, pia curiositate perveniret. Interea ubi inibi ad mensam ventum est, in qua lautissima, uti tanto pontifici, praeparabantur obsequia, frater ipsius beati praesulis advolitat, nuntians grave et irrecuperabile patriae, si perficeretur, excidium:ni cito succurrat, ad sanctum Quintinum Vermandis usque deferendum. Haec audiens sanctus Domini sacerdos, nimium turbatus intrinsecus: « Vade, inquit, ad fratrem, et totius episcopii mei populum gira curiosius, et die tertio infra muros Taruennae urbis praesto
Abbreviated transcription (Latin):
Qui fuit y saac
Qui fuit Abrahȩ
Qui fuit Thare
Qui fuit Nachor
Qui fuit Seruch
Qui fuit Ragau
Qĩii fuit ł haleg
Qui fuit heber
Qui fuit S ale
ui fuit Cainan
Qui fuit Arfaxat¬
Q ui fuit Sem
Qui fuit Ñ oe
Q ui fuit La mech
Q ui fuit matussale
Q ui fuit E noch

Expanded text:
Isaac, qui fuit Abrahae, qui fuit Thare, qui fuit Nachor, qui fuit Sarug, qui fuit Ragau, qui fuit Phaleg, qui fuit Heber, qui fuit Sale, qui fuit Cainan, qui fuit Arphaxaqui fuit Sem, qui fuit Noe, qui fuit Lamech, qui fuit Mathusale, qui fuit Henoch
Abbreviated transcription (Latin):
dam potens Adrouualdus nomine in diui¬
tis huius scli uanis ualde diues. quem beatus
de errore gentilitatis
ad fidem conuertit catholicam: quemq. cũ
omni sua baptizauit familia. Hic prudenti
consilio fallaces diuitias pręsentis scli spernens:
nec ullum habens filium: magnam heredita¬
tissuȩ partem cum omni sua multiplici sub¬

Expanded text:
vir potens Adrowaldus nomine, in divitiis hujus saeculi vanis valde dives, quem B. Audomarus de errore gentilitatis ad fidem convertit catholicam, quemque cum omni sua baptizavit familia. Adrowaldus vero prudenti consilio fallaces divitias praesentis saeculi spernens, nec ullum habens filium, magnam suae hereditatis partem cum omni sua multiplici sub
Abbreviated transcription (Latin):
abinanus magnus illyriciane utriusq
miliciae ductor creatus curiã conlato
rantẽ fouit uelde pendentẽ tutatus est
disciplinȩ. Prȩterea militaris ita opti¬
mus institutor: coercitorq fuit. ut pris¬
cis romanorũ ductoribus conparetur
Ih eodoricũ regẽ id est sabinianus apud
gretiã debachantem. ingenio magis quã

Expanded text:
abinianus Magnus Illyricianae utriusque militiae ductor creatus curiam fragilemel praepauentem fouit uel dependentem tutatus est. Disciplinae praeterea militaris ita optimus institutor coercitorque fuit, ut priscis Romanorum ductoribus comparetur. Theodoricum idem Sabinianus regem aput Graeciam debacchantem ingenio mag
Abbreviated transcription (Latin):
scipio uictor recedit. Paeip̃so hanniba¬
le capto. quiprimũ cũ multis equitib
deinde cũ uiginti postremo cũ quat¬
tuor euasit. Inuenta in castris hanni¬
balis argenti pondo .cc. milia auri . lxox.
cetera suppellectilis copiosa.
Post id certam̃. paxcũ carthaginensib
facta est. Scipio romã redit̾. ingenti
gła triumphauit. atq africanus exeo
appellari coeptus est. Accepit se¬
cundum punicũ bellũ. postannum

Expanded text:
Scipio victor recedit, paene ipso HannibaScipio victor recedit, paene ipso Hannibale capto, qui primum cum multis equitibus, deinde cum viginti, postremo cum quattuor evasit. Inventa in castris Hannibalis argenti pondo viginti milia, auri octoginta, cetera supellectilis copiosa. Post id certamen pax cum Carthaginiensibus facta est. Scipio Romam rediit, ingenti gloria triumphavit atque Africanus ex eo appellari coeptus est. Finem accepit secundum Punicum bellum post annum
Abbreviated transcription (Latin):
factas̃. Legati tam̃ eorũ exurbe uenien¬
tes. a romanis captisunt. etiubente sci¬
pione dimissi. Hannibal quoq freqͣn¬
tib preliis uictus ascipione petit etiã
ipse pacẽ cumuentũ ess& ad conlo¬
quiũ. hisdẽ conditionib: dataẽ.
quib prius addita quingentis milib
pondo argenti. cum milia librarũ
propter nouã perfidiam
Cart haginensibus condiciones dis¬
plicuer̃. Iusseruntq hannibalem
pugnare. sed infertur ascipione
et masinissa alio rege numidarũ
quiamicitiã cũ scipione fecerat.
Carthagini bellũ hannibal tria¬
milia exploratores adscipionis castra
misit. Quos captos. scipio circũ duci
ꝑcastra iussit. Ostenditq eis totũ exer¬
citũ. moxetiã prandiũ dari. dimitti¬
q utrenuntiarent hannibale quae
apud romanos uidissent. In terea p̾li¬
liũ abutroq duce instructũ est. qua¬
leuix unamemoria fuit. cumperitis¬
simi uiri copiassuas adbellũ educereñ.

Expanded text:
facta sunt. Legati tamen eorum ex urbe venienfacta sunt. Legati tamen eorum ex urbe venientes a Romanis capti sunt et iubente Scipione dimissi. Hannibal quoque, frequentibus proeliis ictus, a Scipione petit etiam ipse pacem. Cum ventum esset ad colloquium, isdem condicionibus data est, quibus prius, additis quingentis milibus pondo argenti centum milibus librarum propter novam perfidiam. Carthaginiensibus condiciones displicuerunt iusseruntque Hannibalem pugnare. Infertur a Scipione et Masinissa, alio rege Numidarum, qui amicitiam cum Scipione fecerat, Carthagini bellum. Hannibal tres exploratores ad Scipionis castra misit, quos captos Scipio circumduci per castra iussit ostendique his totum exercitum, mox etiam prandium dari dimittique, ut renuntiarent Hannibali quae apud Romanos vidissent. Interea proelium ab utroque duce instructum est, quale vix ulla memoria fuit, cum peritissimi viri copias suas ad bellum educerent.
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ pondus auri atq argenti relatu
Posthȩc hannibal diffidere iambellum
coepit euentu romanis ingens animis
accessit. Itaq et ipsi uocauer̃ ex hispa¬
nia proecorneliũ scipionẽ his romã
cum ingenti gloria uenit. q̃ caelio.
.l ualerio cons̃ om̃sciuitates quȩ in bris¬
tiis ab hannibale tenebantur. roma¬
nibal uenerat. scippio qui multa bene
tur etiã cum numinib habere ser¬
monẽ. His in africa contra annonẽ
ducẽ afrorũ pugnat. exercitũ eius
interfecit. Secundo pͣlio castra capit
iunxerat capit. Etcastra eius inuadit.
si fax cum nobilissimis numidis etinfi¬
nitis spolus romã abscipione mititur.
Quare audita om̃is fere italia hanni¬
pione petier̃ abeo ad senatũ romã mis
quousq ireromã. regredi possint.
xxx. milia pondo argenti abhis acceptas.
Senatus ex arbitrio scipionis pacẽ. ius¬
sit cũ carthaginiensibus fieri. Scipio his
pax turbataẽ. multa hostilia ab afris

Expanded text:
magnum pondus auri atque argenti Romam relatum. magnum pondus auri atque argenti Romam relatum. Post haec Hannibal diffidere iam de belli coepit eventu. Romanis ingens animus accessit; itaque et ipsi evocaverunt ex Hispania P. Cornelium Scipionem. Is Romam cum ingenti glL. Valerio consulibus omnes civitates, quae in Brittiis ab Hannibale tenebantur, Romam Hannibal venerat, Scipio, qui multa bene tur etiam cum numinibus habere sermonem. is in Africa contra Hannonem ducem Afrorum pugnat, exercitum eius interficit. secundo proelio castra capit iunxerat, capit et castra eius invadit. Syphax cum nobilissimis Numidis et infinitis spoliis Romam a Scipione mittitur. qua re audita ompione petiverunt; ab eo ad senatum Romam missquousque ire Romam et regredi possent,  milia pondo argenti ab his accepta sunt. Senatus ex arbitrio Scipionis pacem iussit cum Carthaginiensibus fieri. Scipio his pax turbata est, multa hostilia ab Afris
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ ciuitates romanorũ quead hanni¬
balẽ transierat prius. rursus se fabio
maximo deder̃. Insequenti anno sci¬
pio in his panid ẽgregias res egit. et per
se et ꝑfrẽm suũ .l. scippionẽ . lxx. ciui¬
tates receper̃. initalia tam̃ male pugna¬
Ltũ est.
Namclaudius marcellus consul abhan¬
nibale occisus est. Tertio anno postquã
scipio adhispaniã ꝓfectus est. rursus res
inclitas gerit. regẽ his paniarũ magno
proelio uictũ inamicitiam accepit.
Et primus om̃iũ auicto obsides non po¬
poscit. desperans hannibal hispanias
contra scipionẽ dutius posse tenere
frẽmsuũ hasdrubalẽ aditaliã cũ om̃ib
copiis euocauit. Hisueniens eodẽ iti¬
nere quoetiam hannibal uenerat.
aconsulib appio claudio nerone.
et m̃ liuiposule natore apud senã pice¬
ni ciuitatẽ in insidias compositas incidi
strenuȩ tam̃ pugnans. Occisus est ingȩ¬
tes eius copiȩ captȩ aut interfectȩ sunt

Expanded text:
tae civitates Romanorum, quae ad Hannitae civitates Romanorum, quae ad Hannibalem transierant prius, rursus se Fabio Maximo dediderunt. Insequenti anno Scipio in Hispania egregias res egit et per se et per fratrem suum L. Scipionem; LXX civitates receperunt. In Italia tamen male pugnatum est. Nam Claudius Marcellus consul ab Hannibale occisus est. Tertio anno postquam Scipio ad Hispanias profectus fuerat, rursus res inclitas gerit. Regem Hispaniarum, magno proelio victum, in amicitiam accepit et primus omnium a victo obsides non poposcit. Desperans Hannibal Hispanias contra Scipionem diutius posse retinere, fratrem suum Hasdrubalem ad Italiam cum omnibus copiis evocavit. Is veniens eodem itinere, quo etiam Hannibal venerat, a consulibus Ap. Claudio Nerone et M. Livio Salinatore apud Senam, Piceni civitatem, in insidias conpositas incidit. Strenue tamen pugnans occisus est; ingentes eius copiae captae aut interfectae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
romanus duxerat .p̃. cornelius scipio
mittitur filius .p. scipiones qui ibidẽ
bellũ gesserat. annos natus. iui 2 et
et posteriore tempr̃ fere primus.
Is carthaginẽ hispaniȩ capit inqua
om̃e aurũ argentũ ethelli apparatũ
afri habebant. Nobilissimos quoq ob¬
sides quos abhis panis acceperat. ma¬
gonẽ etiã frẽm hannibalis ibidẽ capit.
quẽ romã cũ aliis mittit. romȩ ingens
lȩtitia fuit. Posthunc nunciũ. fuit
scipio hispanorũ obsides parentib red¬
didit. Quareom̃s fere hispaniȩ uno
animo adeũ transier̃. postquã hasdru¬
balẽ hannibalis frem uinctũ fugat.
et prȩdam maximam capit.
nterea initaliã consul.q̃. fabius maxi¬
mus tarentũ coepit. inqua ingentes
copiae hannibalis erant. ibietiã ducẽ
hannibalis carthabonẽ occidit .xx. mił
hominũ captiuorũ uendidit pͣdã mili¬
tibus dispertiuit. pecuniã hominum
uenditorũ. ad fiscũ retulit. Tum mul¬

Expanded text:
Romanus dux erat, P. Cornelius Scipio Romanus dux erat, P. Cornelius Scipio mittitur, filius P. Scipionis, qui ibidem bellum gesserat, annos natus quattuor eet posteriore tempore fere primus. Is Carthaginem Hispaniae capit, in qua omne aurum, argentum et belli apparatum Afri habebant, nobilissimos quoque obsides, quos ab Hispanis acceperant. Magonem etiam, fratrem Hannibalis, ibidem capit, quem Romam cum aliis mittit. Romae ingens laetitia post hunc nuntium fuit. Scipio Hispanorum obsides parentibus reddidit; quare omnes fere Hispaniae uno animo ad eum transierunt. Post quae Hasdrubalem, Hannibalis fratrem, victum fugat et praedam maximam capit. Interea in Italia consul Q. Fabius Maximus Tarentum recepit, in qua ingentes copiae Hannibalis erant. Ibi etiam ducem Hannibalis Carthalonem occidit, XXV milia hominum captivorum vendidit, praedam militibus dispertivit, pecuniam hominum venditorum ad fiscum retulit. Tum mul
Abbreviated transcription (Latin):
Inhis pania a fratre hastrubalis ambo scipi¬
ones qui ꝑmultos annos uictores fuerant
int̾ficiuntur. exercitus tam̃ integerrimã
mansit. Casuenĩ magis erant. quã uirtute
recepti. Quotempore etiã consule mar¬
cello sicilia magna captaest pars quãtene¬
re afri coeperant. et nobilissimȩ urbis si¬
racusanȩ prȩda ingens roma perlataest.
Leuinus in macedonia cumphilippo. et
multigrȩtiȩ populis etrege asiȩ attalo
amicitiã fecit. etad siliciã ꝓfectus an¬
nonẽ quendã afrorũ ducẽ apud agregen¬
tũ ciuitatẽ cũ ipso opido coepit. eum
romã cum captiuis nobilib misit .xl. ci¬
uitates indediationẽ accepit. xlui. ex¬
pugnauit. itaom̃i sicilia recepta. et mace¬
donia fracta cumingenti gloria romã
regressus est. Hannibal initalia .q. N.
fuluiũ consulẽ subito ad gressus cũ vII.
milia hominũ int̾fecit. Interea adhispa¬
nias ubioccisis duobus scipionib nullus

Expanded text:
In Hispania a fratre Hasdrubale ambo ScipiIn Hispania a fratre Hasdrubale ambo Scipiones, qui per multos annos victores fuerant, interficiuntur, exercitus tamen integer mansit; casu enim magis erant quam virtute decepti. Quo tempore etiam a consule Marcello Siciliae magna pars capta est, quam tenere Afri coeperant, et nobilissima urbs Syracusana praeda ingens Romam perlata est. Laevinus in Macedonia cum Philippo et multis Graeciae populis et rege Asiae Attalo amicitiam fecit et ad Siciliam profectus Hannonem quendam, Afrorum ducem, apud Agrigentum civitatem cum ipso oppido cepit; eum Romam cum captivis nobilibus misit. XL civitates in deditionem accepit, XXVI expugnavit. Ita, omnis Sicilia recepta est et Macedonia fracta, ingenti gloria Romam regressus est. Hannibal in Italia Cn. Fulvium consulem subito adgressus cum octo milibus hominum interfecit. Interea ad Hispanias, ubi occisis duobus Scipionibus nullus
Abbreviated transcription (Latin):
leuinũ ire iusserunt. Insardiniã titũ.
malliũ torquatũ proconsulẽ. nametiã
easol licitata ab hannibale romanis
deseruerant. Ita unotempore quattu¬
orlocis pugnabatur. In italia contra
hannibalẽ. in macedonia contra philip¬
pũ. insardinia contra sardos. etalterũ
has drobalẽ carthaginensẽ ã tito malli
o ꝓconsule quiad sardiniã missus fue¬
rat. uiuus est captus. bccisa cũeo xii.
milia. captimille quingenti. etaroma¬
nis sardinia subacta. manilius uictor
captiuos et hasdrobalẽ romã reporta¬
uit. Interea etiam phil yppus aleui¬
no in macedonia uincitur. et in hispania
abscipionibus hastrubal etmagotertius
fr̃ hannibalis decimo anno postquã han¬
nibal initalia uenerat . p. sulpitio e.N.
fuluio cons̃ hannibal usq ad quartũ mi¬
liariũ urbis accessit. Equites eius usq
adportã moxconsulũ cũ exercitu ueni¬
entẽ metu hannibal ad cãpaniã se recepit.

Expanded text:
Laevinum ire iusserunt, in Sardiniam T. Laevinum ire iusserunt, in Sardiniam T. Manlium Torquatum proconsulem. Nam etiam ea, sollicitata ab Hannibale, Romanos deseruerat. Ita uno tempore quattuor locis pugnabatur: in Italia contra Hannibalem, in pum, in Sardinia contra Sardos et alterum Hasdrubalem Carthaginiensem. Is a T. Manlio proconsule, qui ad Sardiniam fuerat, vivus est captus, occisa cum eo duodecim milia, capti mille quingenti et a Romanis Sardinia subacta. Manlius victor captivos et Hasdrubalem Romam reportavit. Interea etiam Philippus a Laevino in Macedonia vincitur et in Hispania ab Scipionibus Hasdrubal et Mago, tertius frater Hannibalis. Decimo anno postquam Hannibal in Italiam venerat, P. Sulpicio Cn. Fulvio consulibus, Hannibal usque ad quartum miliarium Vrbis accessit, equites eius usque ad portam. Mox consulum cum exercitu venientium metu Hannibal ad Campaniam se recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
rũ senatorũ etmilitũ detraxerat.
Nterea in hispania ubifr̃ hannibalis has¬
drubal remanserat. cum magno exerci¬
tu uteam totã afris subiger&. ad uobus
scipionibus romanis ducibus uinceretu
Perdit inpugna .XXU. mił hominũ. ex
his capiuntur .x. milia occiduntur.
XXU. milia mittuntur ei a carthaginensi¬
bus ad reparandas uires .xii. peditum.
iiii. milia equitũ. uiginti elefanti.
ANNO quinto postquã italiã hannibal
uenit .aĩ. claudius marcellus consul.
apud nolã ciuitatẽ campaniȩ. contra
hannibalẽ bene pugnauit. Hannibal
multas ciuitates romanorũ perapuliã
calabriã brutios occupauit. quotẽpo¬
re etiam rex macedoniȩ philippus ade¬
ũ legatos misit. Promittens aũt auxili¬
a contraromanos sub hac conditione.
utdeletis romanis. ipsequoq contra gre¬
cos abhannibale auxilia acciper&.
Captis igitur legatis philippi etrecogni¬
ta romani in macedonia .aã. ualeriũ

Expanded text:
rum, senatorum et militum detraxerat. rum, senatorum et militum detraxerat. Interea in Hispania, ubi frater Hannibalis Hasdrubal remanserat cum magno exercitu, ut eam totam Afris subigeret, a duobus Scipionibus, Romanis ducibus, vincitur. Perdit in pugna XXXV milia hominum; ex his capiuntur X milia, occiduntur XXV milia, mittuntur ei a Carthaginiensibus ad reparandas vires XII milia peditum, IV milia equitum, XX elephanti. Anno quarto postquam ad Italiam Hannibal venit, M. Claudius Marcellus consul apud Nolam, civitatem Campaniae, contra Hannibalem bene pugnavit. Hannibal multas civitates Romanorum per Apuliam, Calabriam, Brittios occupavit. Quo tempore etiam rex Macedoniae Philippus ad eum legatos misit, promittens auxilia contra Romanos sub hac condicione, ut deletis Romanis ipse quoque contra Graecos ab Hannibale auxilia acciperet. Captis igitur legatis Philippi et re cognita Romani in Macedoniam M. Valerium
Abbreviated transcription (Latin):
proeliũ differendũ. Uerũ cũ inpati¬
entiã uarronis consules contradicen¬
tes altero consule. idest ȩmilto pau¬
lo apud uicũ quicannȩ appellatur.
in apulia pugnatũ e&̃. ambo consules
abhannibalȩ uincuntur. In ea pugnã
iiIi. mił afrorũ pereunt. pars deexercitu
hannibalis sautiatur. nullo tam̃ punico
bello romani grauius acceptisunt.
Perut enĩ in eoconsul ȩmilius paulus
consulares aut prȩtorii .xx. senatores
lis nemo tamen romanorũ. pacis menti¬
onẽ habere dignatus est serui quod nũ¬
quã manu missiante. etmilites factist̃.
õsteã pugnã multȩ italię ciuitates quȩ
romanis paruerant se ad hannibalem
transtulerunt. Hannibal romanis ob¬
tulit utcaptiuos redimerent. responsũq
est asenatu eos ciues necessarios: quicũ
armati essent capipotuissent. illeom̃s
uariis postea suppliciis interfecit. Ettres
modios anulorũ aureorũ carthaginem
misit. quos ex manibus equitũ romano¬

Expanded text:
praelium differendo. Verum cum impatipraelium differendo. Verum cum impatientia rerum Varronis consulis, contradicente altero consule, id est Aemilio Paulo, apud vicum, qui Cannae appellatur, in Apulia pugnatum esset, ambo Cab Hannibale vincuntur. In ea pugna tria milia Afrorum pereunt; magna pars de exercitu Hannibalis sauciatur. Nullo tamen Punico bello Romani gravius accepti sunt. Periit enim in eo consul Aemilius Paulus, consulares aut praetorii XX, senatores lis nemo tamen Romanorum pacis mentionem habere dignatus est. Servi, quod numquam ante, manumissi et milites facti sunt. Post eam pugnam multae Italiae civitates, quae Romanis paruerant, se ad Hannibalem transtulerunt. Hannibal Romanis obtulit, ut captivos redimerent, responsumque est a senatu eos cives non necessarios, qui, cum armati essent, capi potuissent. Ille omnes postea variis suppliciis interfecit et tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quos ex manibus equitum Romano
Abbreviated transcription (Latin):
elefantos adduxisse.
ꝓterea multi ligures etgalli hanniba¬
lise coniunxerunt. Sempnius grecus
cognito. aditaliã hannibalis aduentu
exicilia exercitũ. ariminũ traiecit.
Cornelius scipio hannibali primus
occurrit commisso proelio. fugatissuis.
ipse uulneratus incastra rediit. Semp¬
nius grecus etipse conflixit apud tre¬
bidiam amnẽ. Isquoq uincitur hanniba¬
li multise initalia dederunt. inde adtus¬
ciam ueniens hannibal flãminio consu¬
li occurrit. Ipsũ flã mindũ interemit.
romanorũ .xX u. miła cȩsa sunt. cetera
diffugerunt. Missus aduersus hanni-¬
balẽ. postea aromanis quintus fabius
maximus. is eum differendũ pugnam.
abimpetu fregit. moxinuenta occasione
uicit.
uiNgentesimo et xlanno condita¬
urbȩ .l. emilius prȩterentius uarro
contra hannibalẽ mittuntur fabioq
succedunt. Quifabius ambos consules
monuit ut hannibalẽ callidũ etinpa¬
tientẽ ducẽ nonalit̾ uincerent. quã

Expanded text:
elephantos adduxisse. elephantos adduxisse. Interea multi Ligures et Galli Hannibali se coniunxerunt. Sempronius Gracchus, cognito ad Italiam Hannibalis adventu, ex Sicilia exercitum Ariminum traiecit. P. Cornelius Scipio Hannibali primus occurrit. Commisso proelio fugatis suis ipse vulneratus in castra rediit. Sempronius Gracchus et ipse confligit apud Trebiam amnem. Is quoque vincitur. Hannibali multi se in Italia dediderunt. Inde ad Tusciam veniens Hannibal Flaminio consuli occurrit. Ipsum Flaminium interemit; Romanorum XXV milia caesa sunt, cetera diffugerunt. Missus adversus Hannibalem postea a Romanis Q. Fabius Maximus. Is eum, differendo pugnam, ab impetu fregit, mox inventa occasione vicit. Quingentesimo et quaurbe L. Aemilius Paulus, P. Terentius Varro contra Hannibalem msuccedunt. Qui Fabius ambos consules monuit, ut Annibalem callidum et impatientem ducem non aliter vincerent quam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ suis uexit.
Aminutio rufo p̃ cornelio consulb his¬
tris bellũ in latũ est. quia latrocinati
nauibus romanorũ fuerant quȩ frum̃ta
exhibebant ꝑdomitique sunt omnes.
Eodt̃ anno bellũ punicũ scđm romanis
in latumẽ. ꝑhannibalẽ carthaginensiũ
ducẽ quis aguntom his paniȩ ciuitatem
romanis amicã obpugnare ad gressus ẽ
agens uicesimũ ȩtatis annũ copus congre¬
gatis .c.x̾l miliũ huic romani ꝑlegatos
denuntiauer̃. utbello abstiner&: His
legatis parere noluit. Fomani etiam a¬
hannibaline bellũ contra sotios . p̃. r̃.
gerer& dura responsa acarthaginen¬
sib reddita . Saguntini interea fame
poenis afficiuntur.
crai pompeius cornelius scipio cũ exer¬
citu hispaniã ꝓfectus est. tyberius sẽ¬
ꝓnius insiciliã bellũ carthaginensibus
indictũ est. Hannibal relicto. in his pa¬
nia frẽ hasdrubale pẏrineũ transut¬
et alpes adhuc tũ ea parte inuias sibi
pate fecit. Traditus aditaliã lãx mil

Expanded text:
 suis vexit.  suis vexit. M. Minucio Rufo P. Cornelio consulibus Histris bellum inlatum est, quia latrocinati navibus Romanorum fuerant, quae frumenta exhibebant, perdomitique sunt omnes. Eodem anno bellum Punicum secundum Romanis inlatum est per Hannibalem, Carthaginiensium ducem, qui Saguntum, Hispaniae civitatem Romanis amicam, obpugnare adgressus est, annum agens vicesimum aetatis, copiis congregatis CL milium. Huic Romani per legatos denuntiaverunt, ut bello abstineret. Is legatos admittere noluit. Romani etiam Annibali, ne bellum contra socios Romani populi gereret. Dura responsa a Carthaginensibus data sunt. Saguntini interea fame poenis afficiuntur.Tum P. Cornelius Scipio cum exercitu in Hispaniam profectus est, Ti. Sempronius in Siciliam. Bellum Carthaginiensibus indictum est. Hannibal, relicto in Hispania fratre Hasdrubale, Pyrenaeum transiit. Alpes, adhuc tum ea parte invias, sibi patefecit. Traditur ad Italiam LXXX milia
Abbreviated transcription (Latin):
te contigerat.
ostumius albinus. qx. fuluius centu¬
malus cons̃. bellũ contra illyricos gesser̃.
et multis ciuitatib captis. etiam reges in
dedi itionẽ acceperunt. actũ primũ
exillyriis triumphatum est.
Amilio consule ingentes gallorum
copiȩ alpes transier̃. sed ꝓromanis tota
italia consensit. Traditũq est his a fabio
historico quieo bello int̾fuit. dcc̃c mił
parata ad id bellũ fuisse. sedres ꝑconsu¬
les tantũ ꝓspere gestaest .xii. mił hos¬
tiũ interfecta sunt. ettriumphus emilio
decretus aliquod deinde annis post con¬
tra gallos. intra italia pugnatũ est.
Finito bello. m̃. claudio marcello. et
QͣN. cornelio scipione cons̃. Tum marcel¬
lus cũ parua manu equitũ dimicauit.
etregẽ gallorũ uiridomarũ nomine.
manusua occidit. Postea cũ collega
ingentes copias gallorũ ꝑemit. Mledio¬
lan ũ expugnauit. grandẽ p̃dã romã
ꝑtulit. actriumphans marcellus spolia
gallis itap̃cepit etmmposita humeris¬

Expanded text:
te, contigerat. L. te, contigerat. L. Postumius Albinus Cn. Fulvius Centumalus consules bellum contra Illyrios gesserunt et, multis civitatibus captis, etiam reges in deditionem acceperunt. Ac tum primum ex Illyriis triumphatum est. L. Aemilio consule ingentes Gallorum copiae Alpes transierunt. Sed pro Romanis tota Italia consensit traditumque est a Fabio historico, qui ei bello interfuit, DCCC milia hominum parata ad id bellum fuisse. Sed res per consulem tantum prospere gesta est. XL milia hostium interfecta sunt et triumphus Aemilio decretus. Aliquot deinde annis post contra Gallos intra Italiam pugnatum est finitumque bellum M. Claudio Marcello et Cn. Cornelio Scipione consulibus. Tum Marcellus cum parva manu equitum dimicavit et regem Gallorum, Viridomarum nomine, manu sua occidit. Postea cum collega ingentes copias Gallorum peremit, Mediolanum expugnavit, grandem praedam Romam pertulit. Ac triumphans Marcellus spolia Galli stipiti inposita umeris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑduodecĩ annos factumẽ : romani
iamclarissima gloria noti legatos atho¬
lomeũ ȩgłpti regẽ miser̃ auxilia ꝓmit¬
tentes. quia rex syriȩ antiohus bellũ¬
ei intulerat. illegrãs romanis egit. auxi¬
lia aromanis non accepit. iamenĩ fuerat
pugna transacta. Eodẽ tempore poter¬
tissimus rex siliciȩ hiero romã uenit
adludos expectandos. et .cc. mił mediori
tritici donũ exhibuit. I cornelio lent¬
lo fluuio flacco consb quib hiero romã
uenerat. etiã contra ligures intra italiã
bellũ gestũ est. etdehis triũ phatũ. car¬
thaginenses tam̃ bellũ reparare tẽp̃ta¬
bant. Sardinienses qui ex conditione
pacis romanis parere debebant ad rebel¬
landũ inpellentis uenit tam̃ romȩ leg
carthaginensiũ etpacẽ impetrauit.
ito mallio torquato. q̃. attilio uulsco
consułb desardis trium phatũ est. etpa¬
ce omnib locis facta. romani nullum
bellũ habuer̃. Quod his postromã condi¬
tã. semeltantũ numa pompilio regnan¬

Expanded text:
per XXIII annos tractum est, Romani iam clarissima gloria noti legatos ad Ptolomaeum, Aegypti regem, miserunt auxilia promittentes, quia rex Syriae Antiochus ei bellum intulerat. Ille gratias Romanis egit, auxilia a Romanis non accepit. Iam enim fuerat pugna transacta. Eodem tempore potentissimus rex Siciliae Hiero Romam venit ad ludos spectandos et ducenta milia modiorum tritici populo donum exhibuit. L. Cornelio Lentulo Fulvio Flacco consulibus, quibus Hiero Romam venerat, etiam contra Ligures intra Italiam bellum gestum est et de his triumphatum. Carthaginienses tamen bellum reparare temptabant, Sardinienses, qui ex condicione pacis Romanis parere debebant, ad rebellandum impellentes. Venit tamen Romam legatio Carthaginiensium et pacem impetravit. T. Manlio Torquato C. Atilio Bulco consulibus de Sardis triumphatum est et pace omnibus locis facta Romani nullum bellum habuerunt, quod his post Romam conditam semel tantum, Numa Pompilio regnan
Abbreviated transcription (Latin):
dest sabimanus sibiniani magnifilius
ductorq militiȩ delicatus contra mundonẽ
qttã arma construx̃ dece milia armatoꝵ
sibim& ad scuut horũ plaustra quȩariis
aq: conmeatib onerata secũ trahens pug
ne oppido multis suorũ militib inhoe cn¬
flictu ꝑditis. et in margo flumine enecatis
aimissis p̃terea plaustris inicastellũ qđ nato
dicitur cũpaucis fugit. Tanta inhoc lam̃ta¬
bili bello spes militũ cetidit. ut quantũ a¬
pudmortales nequaquã potuerit reparari.
XIIII.A reobi fide stmessalae.

Expanded text:
dem Sabinianus Sabiniani Magni filius, ductorque militiae, delegatus contra Mundonem Getam arma construxit, X millia armatorum sibimet ascitorum plaustraque armis atque commeatibus onerata secum Margo proelio multis suorum militibus in hoc conflictu perditis et in Margo flumine enecatis, amissis praeterea plaustris in castellum, quod Nato dicitur, cum paucis fugit. Tanta in hoc lamentabili bello spes militum cecidit, ut quantum apud mortales nequaquam potuerit reparari. XIIII. AREOBINDAE ET MESSALAE.
Abbreviated transcription (Latin):
heodosius hispanos italicae diui traia¬
ni ciuitatis. agratiano augusto apud syr¬
niũ triginta octo postualentis interitũ
gosus etcatholicae ȩcclesiȩ ꝓpagator.
Om̃ibusq orientalib principibus p̃po¬
nendus nisi quod martianũ tertiũ postse
principẽ imnitatorẽ habuerit. et duos reli¬
querit filios: alanos hunos gothos getes
seythias magnis multisq proelus uicit.
IIII. Gratiani augusti .u̾. Et theodosuaug̃ .i.

Expanded text:
heodosius ‘Hispanus’ Italicae diui Traiani ciuitatis a Gratiano Augusto apud Sirmium tricensimus nonus post Valentis interitum giosus et catholicae ‘ecclesiae propagator’ omnibusque Orientalibus principibus praeponendus, nisi quod Marcianum tertium post se principem imitatorem habuerit. Halanos, Hunnos, Gothos, gentes Scythicas magnis multisque proeliis uicit. VIII. GRATIANI AVGVSTI V ET THEODOSII AVGVSTI.