comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liis atꝙ aliis numerorum formis quedam
similitudinũ inscĩs libris secreta ponunt᷑
que ꝓpt̾ numeroꝵ imꝑitiam legentibus
atꝙ obtegit ñnullarum rerum misica¬
rũ ignorantia. Nam & de psalterii & cyt¬
hare differentia quidam ñ inconcinne
aliqua rerum figuras aꝑuit. & decem
cordarum psalt̾ium ñ importune inter
doctos queritur. utrum habeat aliqmͣ
miisice legem que ad tantum neruoꝵ
numerum cogat. an uͦ si ñ habet. eo ip̃o
magis sacͤtus accipiendus sit ipse nu¬
meriis. uł ꝓpt̾ decalogum legis. de quo
item numero si queratur. ñ nͥ ad creato¬
rẽ creaturamꝙ referendus ẽ uł ꝓpt̾ su¬
peruis expositum ip̃m denaru̾im. Et
ille numerus edificationis templi. qui
cõmemoratur meuangło. quadragin¬
ta scilicet & sex annorum nescio quid
musycum sonat. & relatus ad fabricã
facta est. cogit ñ nullos hereticos con¬
fiteri filium dei. ñ falso s uͭ. & huma¬

Expanded text:
liis atque aliis numerorum formis, quaedam liis atque aliis numerorum formis, quaedam similitudinum in sanctis libris secreta ponuntur, quae propter numerorum imperitiam legentibus atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. Nam et de psalterii et citharae differentia quidem non inconcinne aliquas rerum figuras aperuit, et decem chordarum psalterium, non importune inter doctos quaeritur, utrum habeat aliquam musicae legem, quae ad tantum nervorum numerum cogat. An vero si non habet, eo ipso magis sacrate accipiendus sit ipse numerus, vel propter decalogum legis. De quo item numero si quaeratur, non nisi ad Creatorem creaturamque referendus est, vel propter superius expositum ipsum denarium. Et ille numerus aedificationis templi, qui cum memoratur in Evangelio, quadraginta scilicet et sex annorum, nescio quid musicum sonat, et relatus ad fabricam facta est, cogit nonnullos haereticos confiteri Filium Dei, non falso sed vero et huma
Abbreviated transcription (Latin):
cat. ꝓpt̾ uitam & corpus. Nam milla tͥa
sunt. unde etiam toto corde tota anima.
tota mente diligendus est deu̾s. In cor¬
pore autem. manifestissima quattuor
apparent. quib constant elementa. In h
gͦ denario dum temporalit nob̃ insinuat᷑.
soq quat̾ ducitur. caste & continenter
nam gerit helyas. hoc ip̾se dñs monet.
qui tamqmͣ testimoniũ habens ex lege
& ꝓphetis medius int illos in monte trib
discipłis uidentib at stupentib claruit.
Deide ita queritur. quomͦ quinqͣgenariꝰ
de quadragenario numero existat. qͥ nõ
mediocrit᷑. in nr̃a religione sacͤtus ẽ. ꝓpter
pentecosten. & qͦm ter dnctus ꝓpter tria
tempora. ante legem. sub lege. sub gr̃a.
uincta eminentius ipsa tͥritate. ad pͣgatis¬
sime eccłie misterium referatur. ꝑueni¬
atꝙ adcentum quinquaginta tres pisceᷤ.
quos retia post resurrectionẽ dñi indexte¬
ram partem missa ceperunt. Ita multis a¬

Expanded text:
cat propter vitam et corpus; nam illa tria cat propter vitam et corpus; nam illa tria sunt: unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendus est Deus: in corpore autem manifestissima quatuor apparent, quibus constat, elementa. In hgo denario, dum temporaliter nobis insinuatur, id est quater ducitur, caste et continenter nam gerit Elias, hoc et ipse Dominus monet, qui tanquam testimonium habens ex lege et prophetis, medius inter illos in monte, tribus discipulis videntibus atque stupentibus, claruit. Deinde quaeritur quomodo quinquagenarius de quadragenario numero existat, qui non mediocriter in nostra religione sacratus est propter Pentecosten? et quomodo ter ductus propter tria tempora, ante legem, sub lege, sub gratiaritus sancti, adjuncta eminentius ipsa Trinitate, ad purgatissimae Ecclesiae mysterium referatur? perveniatque ad centum quinquaginta tres pisces, quos retia, post resurrectionem Domini, in dexteram partem missa coeperunt. Ita multis a
Abbreviated transcription (Latin):
rim. ingenium ñ potest nisi mouere. quid
sibi uelit quod is moyses & helyas & ipse
dñs. quadraginta clieb ieuinauerunt.
Cuiꝰ aclionis figuratis quidam nodus.
nisi huiui mimeri cognitione & consid̾a¬
tione ñ soluitur. Habet enim denari¬
um quãt. tamqmͣ cognitionem om̃nĩ
rerum intextam temporib. Quatnario
uamꝙ numero. & diurna & annua cͦ¬
ricula ꝑagunt᷑. Diurna. matutinis. me¬
ridianis. nesꝑtinis. nocturnisq horaꝵ
spaciis. Annua. uernis. estiuis. autum¬
nalib. hieminalib ꝙ mensib. Atempoꝵ
autẽ delectatiõe dũ intemporibꝰ a niuimꝰ
ꝓpt̾ et̾nitatem in qua iuuere uolumus
abstinendum & ieuinandum est. qmͣuis tẽ¬
porũ cursibus ipsa nob̾ insinuetur doctri¬
na contẽpnendorum temporũ. & appeten¬
doꝵ et̾norum. Porro autẽ denarius nu¬
merus. creatoris atq creature significat
scientiam. Sam tͥnitas creatoris est.sep¬
tenaruis autẽ numerus creaturam indi¬

Expanded text:
rim, ingenuum non potest nisi mouere, quid rim, ingenuum non potest nisi mouere, quid sibi uelit quod et Moses et Helias et ipse dominus quadraginta diebus ieiunauerunt. cuius actionis figsine hujus numeri cognitione et consideratione non solvitur. Habet enim denarium quater, tanquam cognitionem omnium rerum intextam temporibus. Quaternario namque numero, et diurna et annua curricula peraguntur: diurna matutinis, meridianis, vespertinis, nocturnisque horarum spatiis; annua vernis, aestivis, autumnalibus, hiemalibusque mensibus. A temporum autem dilectione, dum in temporibus vivimus, propter aeternitatem, in qua vivere volumus, abstinendum et jejunandum est, quamvis temporum cursibus ipsa nobis insinuetur doctrina contemnendorum temporum, et appetendorum aeternorum. Porro autem denarius numerus Creatoris atque creaturae significat scientiam. Nam trinitas Creatoris est, septenarius autem numerus creaturam indi
Abbreviated transcription (Latin):
inpelit plurimum intellectorẽ sic lapidũ
sic herbarum. uł queque tenentur radici¬
b. Nam & carbunculi notitia quod lucet
intenebris. multa illuminat etiam obseu¬
ra librorum. ubicumꝙ ꝓpt̾ similitudinẽ
ponitur. Et ignorantia berilli. uł acdamã¬
tis. claudit plerumq intelligentie fores.
Nec aliam ob causam facile est intellig̾e
pacem ꝑpetuam significari olee ramislo
quem radiens ad arcam columba ꝑtillit.
nisi quia noumus & olei lenem. contactum.
ñ fatile alieno humore corrumpi. & arbo¬
rem ipsam frondere ꝑhennit̾. Multi aũ
ꝓpt̾ ignorantiam hy sopi dum nesciiit
amͣ uim habeat uł ad purgandum pul¬
monẽ. uł ut dicit᷑ ad saxa radicib pene¬
tͣnda. cum sit herba breius atq humi¬
lis omnino inuenire non posunt. qͣre
sit dictum. asꝑges me hysopo & mun¬
dabor. Numeroꝵ etiam inperitia. multa
facit nõ intelligi tͣnsiate ac mistice posita
inscͥpturis. Ingenium quippe ut ita clixe¬

Expanded text:
impedit plurimum intellectorem; sic lapidum, impedit plurimum intellectorem; sic lapidum, sic herbarum uel quaeque tenentur radicibus. nam et carbunculi notitia, quod lucet inra librorum, ubicumque propter similitudinem ponitur; et ignorantia berylli vel adamantis claudit plerumque intelligentiae fores. Nec aliam ob causam facile est intelligere pacem perpetuam significari oleae ramusculo, quem rediens ad arcam columba pertulit , nisi quia novimus et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi, et arborem ipsam frondere perenniter. Multi autem propter ignorantiam hyssopi, dum nesciunt quam vim habeat, vel ad purgandum pulmonem, vel, ut dicitur, ad saxa radicibus penetranda, cum sit herba brevis atque humilis, omnino invenire non possunt quare sit dictum, Asperges me hyssopo, et mundabor . 25. Numerorum etiam imperitia multa facit non intelligi, translate ac mystice posita in Sc
Abbreviated transcription (Latin):
tium uł lapidum. uł herbarum naturaᷤᷤ.
aliarum ue rerum que plerumq inscͥpͣtiᷤᷤ.
smmilitudinis aliciuꝰ gr̃a ponuntur. Nam
& deserpente cuiod notum est. totum corpuᷤ
eum ꝓcapite obicere ferientib qnͣtum in lu¬
strat sensum illum quo dñs iubet astutos
nos eẽ sicut serpenteᷤᷤ ut scilicet ꝓcapite nr̃o
quod est xp̃c. corpis potuis ꝑ secuentibus
nobis. si parcentes corpori negemus dm̃. uel
illud quod ꝑcaũne angustias coartatus de¬
posita uet̾e tunica. uires nouas acciꝑe dicit᷑.
qnͣtum concinit ad mutandam ipsam serpẽ¬
tis astutiam. exuendumq uet̾em hominem
sicut apłs dicit. ut in duamur nouo & ex¬
uendum ꝑangustias dicente dño. intrate
ꝑ angustam portam̃. Ut gͦ notitia nature
serpentis inlustrat multas similitudinis.
quas de hoc animante scͥptura clare consu¬
euit. sic ignorantia ñ nullorum animaliũ.
que ñ minus ꝑsimilitudines cõmemorat

Expanded text:
tium uel lapidum uel herbarum naturas tium uel lapidum uel herbarum naturas aliarumue rerum, quae plerumque in scripturis similitudinis alicuius gratia ponuntur. nam et de serpente quod notum est totum corpus eum pro capite obicere ferientibus, quantum inlustrat sensum illum, quod dominus iubet astutos nos esse sicut serpentes, ut scilicet pro capite nostro, quod est Christus, corpus potius persequentibus nobis, si parcentes corpori negemus deum. uel illud, quod per cauernae angustias coartatus deposita uetere tunica uires nouas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam serpentis astutiam exuendumque ipsum ueterem hominem, sicut apostolus dicit, ut induamur nouo, et exuendum per angustias dicente domino: intrate per angustam portam! ut ergo notitia naturae serpentis inlustrat multas similitudines, quas de hoc animante scriptura dare consueuit, sic ignorantia nonnullorum animalium, quae non minus per similitudines commemorat,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubio secretum quiddam insinuat sy¬
loa piscina. ubi faciem lauare iusius est.
eui ocłos dñs luto de sputo facto inunxe¬
rat. Quod tñ nomen lingue incognite nͥ
enangelista int̾p̃tatus ẽẽt. tam magnus
intellectus lat̾et. Sic etiam multa que ab
auctorib eorundem librorum int̾p̃tata ñ
sunt nomina hebrea. ñ ẽ dubitandum ha¬
bere ñ paruam ium atq ad iutorium ad
soluenda enigmata scͥpturarũ. si quis ea
possit int̾p̃tari. Quod ñnulli euisdem lingͤ
periti uiri. non sane paruum benefitium
posteris contulert̃. qui separata de scͥpturiꝰ
eadem omnia uerba int̾p̃tati sunt. & quid
sit adam quid eua. quid abraham. quid
moyses. siue etiam locorum nomina. quid
illa sigͣ nobis sunt incognita nomina.
Quib aꝑtis & int̾pretis. multe inscͥpturis
figurate locutiones manifestant᷑. Rerum
autem ignorantia facit obscuras figura¬
tas locutiones. cum ignoramus uł animã¬

Expanded text:
procul dubio secretum quiddam insinuat Siprocul dubio secretum quiddam insinuat Siloa piscina, ubi faciem lavare jussus est cui oculos Dominus luto de sputo facto inunxerat : quod tamen nomen linguae incognitae, nisi Evangelista interpretatus esset, tam magnus intellectus lateret. Sic etiam multa, quae ab auctoribus eorumdem Librorum interpretata non sunt, nomina hebraea, non est dubitandum habere non parvam vim atque adjutorium ad solvenda aenigmata Scripturarum, si quis ea possit interpretari: quod nonnulli ejusdem linguae periti viri, non sane parvum beneficium posteris contulerunt, qui separata de Scripturis eadem omnia verba interpretati sunt; et quid sit Adam, quid Eva, quid Abraham, quid Moyses; sive etiam locorum nomina, quid illa lingua nobis sunt incognita nomina: quibus apertis et interpretatis, multae in Scripturis figuratae locutiones manifestantur. autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus uel animan
Abbreviated transcription (Latin):
iudea cet̾is ppłis uł religione. uł inuidia
ꝓdere nolebat. credituris ꝑdñm genti¬
b. ministra regis tholomei potestate
tanto ante ꝓderent᷑. Itaꝙ fieri potest.
ut sic illi intp̃tati sint quemadino¬
dum congruere gentib. ille qui eos
horum quoq int̾p̃tum qui uerbis te¬
ne᷑tus inheserunt. collatio ñ ẽ inutiliᷤ.
ad explanandam sepe sententiam. La¬
tini gͦ ut dicere ceperam codices ue¬
teris testam̃ti. si necesse fuerit grecoꝵs¬
auctoritate emendandi sunt. & eorum
potissimum qui eum septuaginita ẽẽnt.
ore uno int̾ptati ẽẽ ꝑhibentur. libros
autẽ noui testamẽti si quis inlatinis uari¬
etatib titubat. grecis cedere oportere ñ
dubium est. & maxime qui apud eccłias
doctiores & diligentiores repperiuntur.
Ntrauslatis gͦ signis si qua forte ignata
cogunt herere lectorem. partim linguaꝵ
notitia. partim rerum in uestiganda sunt.
Aliquid enun adsimilitudinẽ ualet. Et

Expanded text:
Judaea caeteris populis, vel religione vel invidia Judaea caeteris populis, vel religione vel invidia prodere nolebat, credituris per Dominum Gentibus ministra regis Ptolemaei potestate tanto ante proderentur. Itaque fieri potest ut sic illi interpretati sint, quemadmodum congruere Gentibus ille qui eos horum quoque interpretum qui verbis tenacius inhaeserunt, collatio non est inutilis ad explanandam saepe sententiam. Latini ergo, ut dicere coeperam, codices Veteris Testamenti, si necesse fuerit, graecorauctoritate emendandi sunt, et eorum potissimum qui cum Septuaginta essent, ore uno interpretati esse perhibentur. Libros autem Novi Testamenti, si quid in latinis varietatibus titubat, graecis cedere oportere non dubium est, et maxime qui apud Ecclesias doctiores et diligentiores reperiuntur.translatis vero signis si qua forte ignota cogunt haerere lectorem, partim linguarum notitia, partim rerum, investiganda sunt. Aliquid enim ad similitudinem valet, et
Abbreviated transcription (Latin):
greci adhibeantur. in quib septuaginta in¬
t̾p̃tum quod aduetus testamentum atti¬
net excellit auctoritas. qui iam ꝑ om̃s ꝑiti¬
ores eccłas tanta p̃sentia sc̃i sp̃s int̃p̃tati
ẽẽ dicuntur ut os unum dot hominum
fuerit. Qui si ut fertur multiq non in¬
digni fide p̃dicant singuli celliᷤᷤ etiam
singłis separati. cum int̾p̃tati eẽnt nicħ
m alicuuis eorum codice inuentũ ẽ. qd
ñ hisdem uerbis eodemꝙ ũborum ordine.
inueniretur incet̾is. quis huic anctoritati
ꝯferre aliqͥd nedũ p̃ferre audeat. Si aũ
contulerunt ut una omniũ cõmuni tͣc¬
tatu uiditioq uox fieret. nec sic quidẽ
quemqmͣ unum hominẽ qualibet ꝑitia.
ademendandum tot seniorum doctoꝵ¬
ꝙ consensum aspirare oportet aut decet.
Qmͣobrem etiam si aliquid aliter in hebrei
eremplarib inuenitur qmͣ isti posuert.
ceclendum eẽ arbitror diuine dispensatio¬
ni que ꝑ eos facta est ut libri quos gens

Expanded text:
graeci adhibeantur, in quibus Septuaginta ingraeci adhibeantur, in quibus Septuaginta interpretum, quod ad Vetus Testamentum attinet, excellit auctoritas ; qui jam per omnes peritiores Ecclesias tanta praesentia sancti Spiritus interpretati esse dicuntur, ut os unum tot hominum fuerit. Qui si, ut fertur, multique non indigni fide praedicant, singuli cellis etiam singulis separati cum interpretati essent, nihil in alicujus eorum codice inventum est quod non iisdem verbis eodemque verborum ordine inveniretur in caeteris; quis huic auctoritati conferre aliquid, nedum praeferre audeat? Si autem contulerunt ut una omnium communi tractatu judicioque vox fieret, nec sic quidem quemquam unum hominem qualibet peritia, ad emendandum tot seniorum doctorumque consensum aspirare oportet aut decet. Quamobrem, etiamsi aliquid aliter in hebraeis exemplaribus invenitur quam isti posuerunt, cedendum esse arbitror divinae dispensationi quae per eos facta est, ut libri quos gens
Abbreviated transcription (Latin):
ignoramus. ut cũ uł ꝑitior occurrerit.
De quo queri possunt. uł talis lectio. que
ꝙ ostendat qmͣ ium habeat qͥd ne sig¬
nificet quod ignoramꝰ. facile ad iuuan¬
te memoria possumus ad uertere & lis¬
cere. qmͣqmͣ tanta est uis consuetudi¬
nis etiam ad discendum. ut qui in scͥp¬
turis scĩs quodamm nutriti educatiq
sunt. magis alias locutiones mirentur.
easꝙ minus latinas putent. qmͣ illas
quas inscͥpturis didicert. neq inlati¬
ne lingue auctorib repperiuntur.
Plurimũ hoc quoq adiuat int̾p̾tũ
numerositas. collatis codicib inspecta
atꝙ discussa. tantum absit falsitas. Nã
codicib emenclanctas. pͥmitus debet
inuigilare solertia eorum qui scͥpt᷑as
diiunas nosse desiderant. ut emendatiᷤᷤ
ñ emendati cedant.ex uno diuntarat
int̾p̃tationis genere uenientes. In ip̃is
nam ẽ uerborum tenatior cum ꝑspicuitate
sententie. & latinis quibꝰubet emendandiᷤ

Expanded text:
ignoramus; ut cum vel peritior occurrerit ignoramus; ut cum vel peritior occurrerit de quo quaeri possint, vel talis lectio quae vel ue ostendat quam vim habeat, quidve significet quod ignoramus, facile adjuvante memoria possimus advertere et discere. Quanquam tanta est vis consuetudinis etiam ad discendum, ut qui in Scripturis sanctis quodammodo nutriti educatique sunt, magis alias locutiones mirentur, easque minus latinas putent, quam illas quas in Scripturis didicerunt, neque in latinae linguae auctoribus reperiuntur. Plurimum hic quoque juvat interpretum numerositas collatis codicibus inspecta atque discussa; tantum absit falsitas: nam codicibus emendandis primitus debet invigilare solertia eorum qui Scripturas divinas nosse desiderant, ut emendatis non emendati cedant, ex uno duntaxat interpretationis genere venientes. CAPUT nam est verborum tenacior cum perspicuitate sententiae. Et latinis quibuslibet emendandis,
Abbreviated transcription (Latin):
se intellig̾et. Non enim tantum uitiosa lo¬
eutio est inlatina lingua talis. uerum &
in ambiguitatẽ cadit. ut quasi hominũ
stultum uł hominũ infirmũ. sapientiuᷤᷤ
sapientiꝰ est hominib. ñ caret ambiguo
etiam siloecismo. Utrum enim his hõib
ab eo quod est huic homini. an his hoib
ab eo qd̾ ẽ ab hoc homine dictum sit.
ñ apparet nͥ illuminatione sententie.
Meliis itace ita dicitur sapientius ẽ quam
biguis autem signis post loquemur. Nũc
de incognitis agimus. quorum due for¬
me st̃. qnͣtum ad uerba ꝑtinet. Namsant
ignotum uerbum facit herẽre lectorem.
aut ignota locutõ. Que si ex alienis lingͥs
uenunt aut querenda sunt ab earum
plurium int̾p̃tum consulenda collatio ẽ.
Si autem ipsuis lingue nr̃e aliqua uerba
locutionesq ignoramus. legendi consuetu¬
dine audiendiq in notescunt. Nulla sa¬
ne sunt manclanda magis memorie. qmͣ
illa ũborum locutionumq genera que

Expanded text:
se intelligeret. Non enim tantum vitiosa lose intelligeret. Non enim tantum vitiosa locutio est in latina lingua talis, verum et in ambiguitatem cadit; ut quasi hominum stultum vel hominum infirmum sapientius sapientius est hominibus, non caret ambiguo, etiamsi soloecismo caret. Utrum enim his hominibus ab eo quod est, Huic homini; an his hominibus ab eo quod est, Ab hoc homine, dictum sit, non apparet nisi illuminatione sententiae. Melius itaque dicitur, Sapientius est quam biguis autem signis post loquemur; nunc de incognitis agimus, quorum duae formae sunt, quantum ad verba pertinet. Namque aut ignotum verbum facit haerere lectorem, aut ignota locutio. Quae si ex alienis linguis veniunt, aut quaerenda sunt ab earum plurium interpretum consulenda collatio est. Si autem ipsius linguae nostrae aliqua verba locutionesque ignoramus, legendi consuetudine audiendique innotescunt. Nulla sane sunt magis mandanda memoriae, quam illa verborum locutionumque genera quae
Abbreviated transcription (Latin):
locutionẽ magis aliene lingue ẽẽ arbitror.
qmͣ sensum aliquem altiorem. Illud enim
quod iam auferre ñ possumus de ore can¬
tantiũ ppłorum. suꝑ ip̃m autem floreat
sc̃ificatio mea. nichil ꝓfecto sententie de¬
trahit. auditor tñ peritior mallet hoc cor¬
rigi. ut ñ floreat s florebit diceretur.
nec quicqmͣ impedit correctionẽ nisi con¬
suetudo cantantium. Ista gͦ facile etiam
contempni possunt. siquis etiam ea caũe
uoluerit que sano intellectui nichil de tra¬
hunt. At uͭ illud quod ait apłs. quod stul¬
tum est dei. sapientuis ẽ hominib & quod
infirmum ẽ dei. fortus ẽ hominibꝰ. si quis
ineo grecam locutionẽ seruare uoluiss ut
diceret. quod stultum est dei sapientus ẽ
hominũ. & quod in firmũ ẽ dei fortuis ẽ
hominũ. iret quidem uigilantis lectoris
intentio insententie ueritatẽ. s tñ aliqͥs
tardior. aut ñ in tellig̾ẽt. aut etiam ꝑ uer¬

Expanded text:
locutionem magis alienae linguae esse arbitror, locutionem magis alienae linguae esse arbitror, quam sensum aliquem altiorem. Illud etiam quod jam auferre non possumus de ore cantantium populorum, Super ipsum autem floriet sanctificatio mea , nihil profecto sententiae detrahit: auditor tamen peritior mallet hoc corrigi, ut non floriet, sed florebit diceretur; nec quidquam impedit correctionem, nisi consuetudo cantantium. Ista ergo facile etiam contemni possunt, si quis ea cavere noluerit, quae sano intellectui nihil detrahunt. At vero illud quod ait Apostolus, Quod stultum est Dei, sapientius est hominibus; et quod infirmum est Dei, fortius est hominibus : si quis in eo graecam locutionem servare voluisset, ut diceret, Quod stultum est Dei, sapientius est hominum; et quod infirmum est Dei, fortius est hominum; iret quidem vigilantis lectoris intentio in sententiae veritatem, sed tamen aliquis tardior aut non intelligeret, aut etiam perver
Abbreviated transcription (Latin):
catur ad rerum ñ ꝑtinet cognitorẽ. Item
barbarismus quid aluid ẽ. nisi u̾bum ñ
eis litteris uł sono enuntiatum. quo abeiᷤ
qui ante nos latine locuti sunt enuntia¬
ri solet ⁊ Utrum autem ignoscere ꝓduc¬
ta ancorrepta t̾tia sillaba dicatur. ñ mul¬
tum inter ẽ qui peccatis suis ut deus ignoᷤ¬
cat petit. quolibet mͦ illud uerbum sona¬
re potuerit. Quid ẽ gͦ integritas locutio¬
nis. nisi aliene consuetudinis conseruatio
S tñ eo magis inde offendunt᷑ homineᷤ.
quo infirmiores sunt. Et eo sunt infir¬
miores. quo doctiores uideri uolunt. ñ
rerum scientia qua edificamur. s sig¬
norum. qua ñ inflari omnino difficile est.
cum & ipsa rerum scientia sepe ceruicem
erigat. nisi dominico reprimatur uugo. Etͥo
enim obiest intellector quod ita scͥptum
est. que ẽ t̾ra in qua isti insidunt suꝑ eã
si bona est. an neqmͣ : Et que sunt cuuta¬
tes in quib ipsi inhabitant in ipsis: Qmͣ

Expanded text:
catur, ad rerum non pertinet cognitorem. Item catur, ad rerum non pertinet cognitorem. Item barbarismus quid aliud est, nisi verbum non eis litteris vel sono enuntiatum, quo ab eis qui latine ante nos locuti sunt, enuntiari solet? Utrum enim Ignoscere producta an correpta tertia syllaba dicatur, non multum curat qui peccatis suis Deum ut ignoscat petit, quolibet modo illud verbum sonare potuerit. Quid est ergo integritas locutionis, nisi alienae consuetudinis conservatio,e. 20. Sed tamen eo magis inde offenduntur homines, quo infirmiores sunt; et eo sunt infirmiores, quo doctiores videri volunt, non rerum scientia qua aedificamur, sed signorum qua non inflari omnino difficile est, cum et ipsa rerum scientia saepe cervicem erigat, nisi dominico reprimatur jugo. Quid enim obest intellectori, quod ita scriptum est: Quae est terra in qua isti insidunt super eam, si bona est an nequam; et quae sunt civitates in quibus ipsi inhabitant in ipsis ? Quam
Abbreviated transcription (Latin):
ris deuius aberret interpres. si ñ sit docti¬
simus. aut unguarum illarum ex quib
inlatinam linguam ꝑuenit. petencla cog¬
nitio est. aut habende int̾p̾tationes eorum
qui se u̾bis nimis obstrinxerunt ñ quia
sufficuint. sed ut ex eis ueritas uł error cli¬
rigatur aliorum. qui ñ magis uerba qmͣ
sententias interp̃tando. sequi maluerunt.
Nam ñ solum ũba singła. s etiam locutiões
sepe tñsferunt᷑. que omnino inlatinȩ lin¬
gue usum. siquis consuetudinem uet̾um
qui latine locuti sunt tenere uoluerit.
tnsire non possunt. Que aliqnͣdo intel¬
lectui nichil adimunt. sed offendunt tñ
eos qui plus delectant᷑ reb. cum etiam in
earum signis sua quedam seruatur inte¬
gritas. Nam solo etismꝰ qui dicitur. nichil¬
est aliucd qmͣ cum ũba ñ ea lege sibi coap¬
tant᷑. qua coaptauerunt qui pͥores nobis
ñ sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utr̃
enim int̾ homines an int̾ hominib di¬

Expanded text:
ris devius aberrat interpres, si non sit doctiris devius aberrat interpres, si non sit doctissimus: aut linguarum illarum, ex quibus in latinam Scriptura pervenit, petenda cognitio est; aut habendae interpretationes eorum qui se verbis nimis obstrinxerunt; non quia sufficiunt, sed ut ex eis veritas vel error detegatur aliorum, qui non magis verba quam sententias interpretando sequi maluerunt. Nam non solum verba singula, sed etiam locutiones saepe transferuntur, quae omnino in latinae linguae usum, si quis consuetudinem veterum qui latine locuti sunt, tenere voluerit, transire non possunt. Quae aliquando intellectui nihil adimunt, sed offendunt tamen eos qui plus delectantur rebus, cum etiam in earum signis sua quaedam servatur integritas. Nam soloecismus qui dicitur, nihil aliud est quam cum verba non ea lege sibi coaptantur, qua coaptaverunt qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utrum enim Inter homines, an, Inter hominibus di
Abbreviated transcription (Latin):
cipͥti signo. in aliam partem raptus erra¬
uit. Et alia quidem ñ obscura s faisa st̃.
quorum alia conditio est. Non enim in¬
delligendoss emendandos tales codices
potius p̾cipiendum est. Hinc ẽ etiam illd̾.
cheumata quidam ñ intellexerunt esse
plantationes. & uitulamina int̾p̃tati st̃.
Qui error tam multos codices p̃oceupauit.
ut uix inueniat᷑ alit̾ scͥptum. Et tñ sen¬
tentia manifestissima ẽ. quia clarescit cõ¬
sequentib uerbis. Samq ad ulterine plã¬
tationes. non dabunt radices altas conue¬
nientiꝰ dicitur. qmͣ uitulamina que pe¬
dib int̾ram gradiuntur. & ñ herent raddi¬
cib. Hanc tͣnslationem in eo loco. etiam ce¬
t̾a contexta custodiunt. s qm̃ & que sit¬
ip̃a sententia qmͣ plures int̾p̃tes ꝓsua
quisq facultate att iuditio conant᷑ elo¬
qui. ñ apparet nͥ mea lingua inspiciat᷑
cim̃ int̾p̃tantur. & plerumq a sensu aucto¬

Expanded text:
cipiti signo in aliam partem raptus erracipiti signo in aliam partem raptus erravit. Et talia quidem non obscura, sed falsa sunt: quorum alia conditio est; non enim intelligendos, sed emendandos tales codices potius praecipiendum est. Hinc est etiam illud, σχεύματα quidam non intellexerunt esse plantationes, et vitulamina interpretati sunt: qui error tam multos codices praeoccupavit, ut vix inveniatur aliter scriptum; et tamen sententia manifestissima est, quia clarescit consequentibus verbis: namque, Adulterinae plantationes non dabunt radices altas , convenientius dicitur quam, vitulamina, quae pedibus in terra gradiuntur, et non haerent radicibus. Hanc translationem in eo loco etiam caetera contexta custodiunt. CAPUT XIententia, quam plures interpretes pro sua quisque facultate atque judicio conantur eloqui, non apparet, nisi in ea lingua inspiciatur quam interpretantur; et plerumque a sensu aucto
Abbreviated transcription (Latin):
a se int̾p̃tes fieri. ut ñ se aliqua nicinitate
contingant. Ergo qm̃ intellectus inspe¬
tie sempit̾na est. fides uͦ in rerum tẽꝑaliũ
quib dam ennabilis quasi lacte aut partui¬
los. nunc autem ꝑfilem ambulamꝰ non per
speciem. Nisi antẽ ꝑfidem ambulauerimus
ad speciem ꝑuenire ñ possumus. que non
tͣnsit. s ꝑmanet ꝑ intellectum purgatum
nobis coherentib ueritati. ꝓpt̾ea ille ait. nͥ
credideritis ñ manebitis. ille autem nͥ cre¬
dideritis ñ intelligetis. Et ex ambiguo lin¬
gue p̃cedentis. plerumꝙ interpres fallit᷑
cui non bene nota sententia ẽ. & eam signi¬
ficationem tͣnsfert. que a sensu scͥptoris pe¬
nitus aliena ẽ. sic̃ quidam cõdices habent.
acuti pedes eorum ad effendendum sangͥ¬
nem. O I yc. enim: & acitum apud gͦcos.
& uelocem significat. Ille gͦ uidit senten¬
tiam qui tͣnstulit ueloces pedes eorum ad
effundendum sanguinẽ. Ille añ alus an-¬

Expanded text:
a se interpretes fieri, ut non se aliqua vicinitate a se interpretes fieri, ut non se aliqua vicinitate contingant. Ergo, quoniam intellectus in specie sempiterna est, fides vero in rerum temporalium quibusdam cunabulis quasi lacte alit parvulos; nunc autem per fidem ambulamus, non per speciem ; nisi autem per fidem ambulaverimus, ad speciem pervenire non poterimus quae non transit, sed permanet, per intellectum purgatum nobis cohaerentibus veritati: propterea ille ait, Nisi credideritis, non permanebitis; ille vero, Nisi credideritis, non intelligetis. 18. Et ex ambiguo linguae praecedentis plerumque interpres fallitur, cui non bene nota sententia est, et eam significationem transfert, quae a sensu scriptoris penitus aliena est: sicut quidam codices habent, Acuti pedes eorum ad effundendum sanguinem; ὀξὺς enim et acutum apud Graecos, et velocem significat. Ille ergo vidit sententiam, qui transtulit, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem ; ille autem alius an
Abbreviated transcription (Latin):
adtestatus ẽ. Namꝙ alt̾ ex alt̾o exponitur.
quia & caro posset accepi ꝓpͥe. ut corpus su¬
um quisq ne despiceret se putaret admo¬
nitum. & domestici seminis tͣnslate xp̃ian
possent intelligi. ex eodem ũbi semme no¬
biscum spiritalit̾ nati. Nunc autem colla¬
to int̾p̃tum sensu ꝓbabilior occurrit sen¬
tentia. ꝓpͥe de consanguineis ñ despiciendiᷤͤ
ẽẽ p̃ceptum. qm̃ domesticos seminis cum
ad carnem retuleris consã gumei potissimũ
occurrunt. Lnde eẽ arbitror illud apłi qd̾
ait. Si quomͦͣ ad emulationẽ adducere po¬
tuero carnem incam. ut saluos fatiam ali¬
quos ex illis. id ẽ ut emulando eos qui cre¬
diderant. & ipsi crederent. Carnem enim
tis. non ꝑmanebitis. Quis horum uera secu¬
tus sit. nisi exemplaria lingue p̃cedentis
legantur incertum est. Sed tñ exutroq.
magnũ aliquid insinuatur. scient̾. scient̃
legentib. Difficile est enim ita cdiuersos

Expanded text:
attestatus est. Namque alter ex altero exponitur, attestatus est. Namque alter ex altero exponitur, quia et caro posset accipi proprie, ut corpus suum quisque ne despiceret, se putaret admonitum; et domestici seminis translate, Christiani possent intelligi, ex eodem verbi semine nobiscum spiritualiter nati: nunc autem collato interpretum sensu, probabilior occurrit sententia proprie de consanguineis non despiciendis esse praeceptum, quoniam domesticos seminis cum ad carnem retuleris, consanguinei potissimum occurrunt; unde esse arbitror illud Apostoli quod ait, Si quo modo ad aemulationem adducere potuero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos qui crediderant, et ipsi crederent. Carnem enim tis, non permanebitis : quis horum verba secutus sit, nisi exemplaria linguae praecedentis legantur, incertum est. Sed tamen ex utroque magnum aliquid insinuatur scienter legentibus. Difficile est enim ita diversos
Abbreviated transcription (Latin):
tentie concepte ullam particulam. Nã
& hic diio talia eẽ ꝑhibent᷑. Dicunt enĩ
racha in dignantis eẽ uocem. osanna le¬
tantis. Sed non ꝓpt̾ hec pauca que no¬
tare atq int̾rogare facillimum ẽ. Sed
ꝓpt̾ diñsitates ut dictum est int̾ptũ.
ullarum singuarum ẽ cognitio neces¬
saria. Qui enim scͥpturas ex hebrea in
grecam uerterunt. numerari possũt.
Latini autem int̾p̃tes nullo mͦ. Nt.n.
cuq pͥmis fidei temporib ininanus ue¬
nit codex gretus. & aliquantum facultatis
sibi utriusq lingue habere iudebatur aitgͦ
est int̾p̃tari. Que quidem res plus aduuuit¬
intelligentiam qmͣ impedliuit. si modo legẽ¬
tes ñ sunt negligentes. Nam ñ nullas ab¬
scuriores sententias plurium codicum sepe
manifestauit inspectio. sieut illud ysae ꝓpħe
Unis int̾pres ait. & domesticos seminis tui
ne despexeris. Alus autem ait. & carnem
niam ne despexeris. uterq sibimet inuicẽ

Expanded text:
tentiae conceptae ullam particulam; nam tentiae conceptae ullam particulam; nam et haec duo talia esse perhibentur: dicunt enim Racha indignantis esse vocem, Hosanna laetantis. Sed non propter haec pauca, quae notare atque interrogare facillimum est, sed propter diversitates, ut dictum est, interpretum, illarum linguarum est cognitio necessaria. Qui enim Scripturas ex hebraea lingua in graecam verterunt, numerari possunt; latini autem interpretes nullo modo. Ut enim cuique primis fidei temporibus in manus venit codex graecus, et aliquantulum facultatis sibi utriusque linguae habere videbatur, ausus est interpretari, intelligentiam, quam impedivit, si modo legentes non sint negligentes. Nam nonnullas obscuriores sententias plurium codicum saepe manifestavit inspectio, sicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, Et domesticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, Et carnem tuam ne despexeris : uterque sibimet invicem
Abbreviated transcription (Latin):
infrenabis. Cont᷑ ignota signa & ꝓpͥa mag¬
num remedium ẽ linguarum cognitõ.
Et latine quidem lingue homines quo
nunc instruendos suscepimus duabus
aliis ad scͥpturarum diuinarum cognitio¬
nem opus habent. hebrea scilicet d greca.
ut ad exemplaria p̃cedentia recurratur.
si qm̃ dubitationẽ attiilerit iatinorũ
interpretũ infinita uarit᷑as. qmͣ qmͣ &
hebrea uerba nõ int̾p̃tata sepe mueniamꝰ
inlibris. sicut am̃. & alleliua. & racha et
osanna. & si qua sunt alia. quorum par¬
tim ꝓpt̾ sanctiorem auctoritatem qmͣiuᷤᷤ
int̾p̃tari potussent seruata est antiqͥ¬
tas sicut sunt amen & allelina. partĩ
uͦ inaliam linguam tnfferri ñ potuisse
dicuntur. sic̃ alia duo que posuimus.
Sunt enir quedam ũba ext̾narum lin¬
guarũ. que musum alterius lingue ꝑ
int̾p̃tationẽ tͣnsire ñ possint. Et hoc ma¬
xime int̾iectionib accidit que ũba mo¬
tum animi significant potius qmͣ sen¬

Expanded text:
NDO. Contra ignota signa aut vocabula, magNDO. Contra ignota signa aut vocabula, magnum remedium est linguarum cognitio. Et Latinae quidem linguae homines, quos nunc instruendos suscepimus, et duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitionem habent opus: Hebraea scilicet, et Graeca: ut ad exemplaria praecedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit Latinorum interpretum infinita varietas: quanquam et Hebraea verba non interpretata saepe inveniamus in libris, sicut Amen, Alleluia, et Racha, et Osanna, et si qua sunt alia. quorum partim propter sanctiorem autoritatem, quamvis interpretari potuissent, servata est antiquitas, sicut est Amen et Alleluia: partim vero in aliam linguam transferri non potuisse dicuntur, sicut alia duo quae posuimus. Sunt enim quaedam verba certarum linguarum, quae in usum alterius linguae per interpretationem transire non possint. Et hoc maxime interjectionibus accidit, quae verba motum animi significant potius, quam sen
Abbreviated transcription (Latin):
ra sunt aꝑienda & discutienda ꝑgen¬
dum est. ut ad obscuriores locutiones
illustrandas. de manifestͥorib quecdã
sumant᷑ exempla & quedam certarũ
sententiarum testimonia. dubitationẽ
incertis auferant. In qua re memoria
ualet plurimũ. Que si defuerit nõ
potest his p̃ceptis dari.
tur que scͥpta sunt. si aut ignotis
aut ambiguis signis obreguntur. St̃
autẽ signa uł ꝓpͥa uel tͣnsiata. ꝓpria
dicuntur. cum his rebus significandiᷤᷤ
alhibentur ꝓpt̾ quas sunt instituta.
sicut dicimꝰ bouẽ. cum intelligimus
pecus. quod om̃s nobiscum latine lin¬
gue homines hoc nomine uocant.
Gransiata sunt. cũ et ipse res quas ꝓ¬
priis uerbis significamus ad aliqͥd
aliud significandum usurpantuR.
sicut dicunus uouem. & ꝑ has duas syllabaᷤ
intelligimus pecus. quod isto nomine ap¬
pellari. sed russus ꝑ illud pecꝰ ĩtelligimꝰ eũ¬
gelistam. quem significauit scͥptura. int̾¬

Expanded text:
ra sunt aperienda et discutienda, pergenra sunt aperienda et discutienda, pergendum est ut ad obscuriores locutiones illustrandas, de manifestioribus sumantur exempla, et quaedam certarum sententiarum testimonia, dubitationem certis auferant, in qua re memoria valet plurimum, quae si defuerit, non potest his praeceptis dari. tur quae scripta sunt, si aut ignotis, aut ambiguis signis obteguntur. Sunt autem signa propria vel translata. Propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta, sicut dicimus bovem cum intelligimus pecus, quod omnes nobiscum Latinae linguae homines hoc nomine vocant. Translata sunt, cum et ipsae res quas propriis verbis significamus, ad aliquid aliud significandum usurpantur, sicut dicimus bovem, et per has duas syllabas intelligimus pecus, quod isto nomine appellari solet; sed rursus per illud pecus intelligimus evangelistam quem significavit Scriptura, inte
Abbreviated transcription (Latin):
li. ad romanos. ad corithios duabus.
ad galatas. ad effesios. ad philipenses
ad thesalonicenses duab. ad colocenseᷤ
ad timotheum duab. ad titum. ad phi¬
lemonẽ. ad hebreos. Petri duab. tͥbu
iohannis. una uide. & una iacobe̾. acti¬
bus apłorum libro uno. & apocalipsi
mentes dm̃ & pietate mansueti que¬
runt uoluntatem dei. cuius oꝑis & laboriᷤ
pͥma obseruatio ẽ ut cdiximus nosse istoᷤ
libros. & si nondum ad intellectum. legẽ¬
do tñ uł manclare memorie. uł omnino
incognitos ñ habere. Dem̃ illa que ineis
aꝑte posita sunt uł p̃cepta uiuendi. uł
regule credendi. sollercuis diligentusꝙ:
in uestiganda sunt. Que tanto quisꝙ
plura inuenit. quanto ẽ intelligentia ca¬
patior. In his enim que aꝑte inscͥpturi
posita sunt. inueniunt᷑ illa omĩa que
continent fidem moresq uuendi. spẽ
scilicet atꝙ caritatem. de quib libro¬
dam familiaritate cum ipsa lingua
diinarum scͥpturarũ in ea que obseu¬

Expanded text:
li, ad Romanos, ad Corinthios duabus, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalonicenses duabus, ad Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Titum, ad Philemonem, ad Hebraeos; Petri duabus; tribus Joannis; una Judae, et una Jacobi; Actibus Apostolorum libro uno, et Apocalypsi imentes Deum et pietate mansueti quaerunt voluntatem Dei, cujus operis et laboris prima observatio est, ut diximus, nosse istos libros, et si nondum ad intellectum, legendo tamen vel mandare memoriae, vel omnino incognitos non habere. Deinde illa quae in eis aperte posita sunt, vel praecepta vivendi, vel regulae credendi, solertius diligentiusque investiganda sunt, quae tanto quisque plura invenit, quanto est intelligentia capacior. In his enim quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia quae continent fidem, mores vivendi, spem scilicet atque charitatem; cum verdam familiaritate cum ipsa lingua divinarum Scripturarum, in ea quae obscu
Abbreviated transcription (Latin):
requiem animabꝰ ur̃is. Iuguni meum eñi
lene ẽ. & sarcina mea leuis est. Quib. nisi
mitib & humilib corde. quos ñ inflat
scientia. s caritas edificat: Meminerint gͦ
eorum qui pascha illo tempore ꝑumbͣ¬
rum imaginem celebrabant. cum sig¬
nari postes sanguie agni iuberentur.
ẏsopo fuisse signatos. Herba hec humił
& mitis est. & nichil fortus & penetͣbiliꝰ
euis radicib ut incaritate radicati et
fundati. possimus comp̃hendere cũ õibꝰ

Expanded text:
iem animabus uestris. iugum enim meum lene est et sarcina mea lenis est. quibus, nisi mitibus et humilibus corde, quos non inflat scientia, sed caritas aedificat ? meminerit ergo eorum qui pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postea sanguine agni iuberentur, ysopo fuisse signatos — herba haec humilis et mitis est et nihil fortius et penetrabilius eius radicibus—ut in caritate radicati et funda
Abbreviated transcription (Latin):
bri singłi. qui conneri sibimet qm nũqmͣ
se uincti sunt ꝓ uno habentur. Quorum ꝓ¬
ph̾aꝵ nomĩa st̃ hec. O see iohel. amos. abdiaᷤ
ionaᷤᷤ micheas. Naum. ab aciic. sophonias.
aggeus. ⁊acharias. malachias. Deinde
quattuor ꝓpħe sunt maiorum uolumnnũ.
y sayas. bieremias. claniel. hiez echiel. His
quadraginta quatuor libris. testam̃ti
uet̾is t̾minatur auctoritas. Nomi autẽ
quatuor libris euangłii sccłm matħm.¬

Expanded text:
bri singuli, qui connexi sibimet, quoniam nunquam bri singuli, qui connexi sibimet, quoniam nunquam sejuncti sunt, pro uno habentur: quorum Prophetarum nomina sunt haec, Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias, Malachias: deinde quatuor Prophetae sunt majorum voluminum, Isaias, Jeremias, Daniel, Ezechiel. His quadraginta quatuor libris Testamenti Veteris terminatur auctoritas: Novi autem, quatuor libris Evangelii, secundum Mat
Abbreviated transcription (Latin):
ruth. qui magis ad regnorum pͥncipũ
udet᷑ ꝑtinere. Dem quattuor regnorũ
& duob paralipomenon ñ consequenti¬
b. s quasi a latere adiunctis simulꝙ ꝑ
gentib. Nec est historia. que fibimet
annera. tempora continet. atey ordinem
rerum. Sunt alie tanqmͣ ex duĩso ordine.
que neq huic ordimi. neq int̾ se connectũ¬
tur. sicut est iob & tobias & hester o iudich.
& machabeorũ libri duo. & etre duo. qui
magis subsequi uidentur ordinatam illã
historiam usq ad regnorum uel paraliponie¬
unus liber psalmorum. & salomonis tres.
ꝓuerbiorum. cantica canticorũ. & eccł̃iastes.
Nam illi duo libri unis qui sapientia. &
aluus qui eccłiasticus inscribitur. de qͣdam
similitudine solomonis eẽ dicuntur. Iam
iesus filus sirach. eos conscͥpsisse constantiᷤ¬
sime ꝑhibet᷑. Qui tñ qm̃ in auctoritatem
recipi meruert: int̾ ꝓpheticos numeran¬
di sunt. Reliqui sunt eorum libri qui ꝓ

Expanded text:
Ruth, qui magis ad Regnorum principium Ruth, qui magis ad Regnorum principium videtur pertinere; deinde quatuor Regnorum, et duobus Paralipomenon, non consequentibus, sed quasi a latere adjunctis simulque pergentibus. Haec est historia, quae sibimet annexa tempora continet, atque ordinem rerum: sunt aliae tanquam ex diverso ordine, quae neque huic ordini, neque inter se connectuntur, sicut est Job, et Tobias, et Esther, et Judith, et Machabaeorum libri duo, et Esdrae duo, qui magis subsequi videntur ordinatam illam historiam usque ad Regnorum vel Paralipomeibus David unus liber Psalmorum; et Salomonis tres, Proverbiorum, Cantica canticorum, et Ecclesiastes. Nam illi duo libri, unus qui Sapientia, et alius qui Ecclesiasticus inscribitur, de quadam similitudine Salomonis esse dicuntur: nam Jesus Sirach eos conscripsisse constantissime perhibetur, qui tamen quoniam in auctoritatem recipi meruerunt, inter propheticos numerandi sunt. Reliqui sunt eorum libri, qui p
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itatis instructui. ne preoccupent inbecillũ
animum. & ꝑ iculosis mendaciis atꝙ phan¬
tasmaticis eludentes p̃iudicent aliquid ꝯͣ
sanam intelligentiam. In canonicis autem
scͥpturis eccłiarum catholicarum qmplu¬
rium austoritatẽ seguatur. int̾ quas ille
sane sint que apostolicas sedes habere &
epistolas acciꝑe meruert. Tenebit igit᷑
hunc modum in scͥpturis canonicis. ut
eas que ab om̃ib accipiuntur eccłiis catho¬
licis p̃ponat eis quas quedam ñ accipiunt.
In eis uͦ que ñ accipunt᷑ ab omnib p̃po¬
nat eas quas plures gͣuioresꝙ accipiunt.
eis quas paucioris minorisq auctoritatis
eccł̃ie tenent. Si autem alias inuenerit aplu-
habendas puto. Totus autem canon scͥptura-¬
rum in quo istam considerationẽ ũsandã
dicimus. his libris continetur. Quinc
moy seos idest genesi. ex odo. leuitico. nu¬
mero. deuteromio. & imo libro iesimaue.
uno iutlicum uno libello qui appellat᷑

Expanded text:
veritatis instructus, ne praeoccupent imbecillem veritatis instructus, ne praeoccupent imbecillem animum, et periculosis mendaciis atque phantasmatibus eludentes praejudicent aliquid contra sanam intelligentiam. In canonicis autem Scripturis, Ecclesiarum catholicarum quamplurium auctoritatem sequatur; inter quas sane illae sint, quae apostolicas Sedes habere et Epistolas accipere meruerunt. Tenebit igitur hunc modum in Scripturis canonicis, ut eas quae ab omnibus accipiuntur Ecclesiis catholicis, praeponat eis quas quaedam non accipiunt: in eis vero quae non accipiuntur ab omnibus, praeponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas pauciores minorisque auctoritatis Ecclesiae tenent. Si autem alias invenerit a plurhabendas puto. 13. Totus autem canon Scripturarum, in quo istam considerationem versandam dicimus, his libris continetur: Quinque Moyseos, id est Genesi, Exodo, Levitico, Numeris, Deuteronomio; et uno libro Jesu Nave, uno Judicum, uno libello qui appellatur
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣuis conũsationẽ habeamus incelis. In
hoc autem gradu ita purgat oculum cor¬
dis. ut ueritati ne ip̃m quidam p̃ferat.
aut conferat ꝓximum. Ergo nec se ip̃m.
quia nec ilum quẽ diligit sicut se ip̃m.
Erit gͥ iste sc̃s tã sĩplici corde atꝙ mũcdato. ait
neꝙ hõĩb placendi studio de torq̃at᷑ au̾ nec
respectu deuit ãdoꝵ qͦꝵ libet incõmodorun
suorum. que ad uersantur huic uite.
Talis filus ascendit ad sapientiam
que ultima et septima est qua pacatus¬
tur. Initium enim sapientie. timor dñi.
Ab ilo enim usꝙ ad ipsam ꝑ hos gͣdus
gͣdum consicłationem referamiis. de quo dis¬
serere quod dñs suggesserit atq tractare in¬
stitiumus. Erit gͥ dininarum scͥpturarum
sollertissimꝰ indagator. qui pͥmo totas lege¬
rit notasq habuerit. & si ñdum intellectu.
iam tñ lectione dunt tarat eas que appellã¬
tur canonice. Nam cet̾as securiuis leget fide

Expanded text:
quamvis conversationem habeamus in coelis In quamvis conversationem habeamus in coelis In hoc autem gradu ita purgat oculum cordis, ut veritati ne ipsum quidem praeferat aut conferat proximum; ergo nec seipsum, quia nec illum quem diligit sicut seipsum. Erit ergo iste sanctus tam simplici corde atque mundato, ut neque hominibus placendi studio detorqueatur a vero, nec respectu devitandorum quorumlibet incommodorum suorum, quae adversantur huic vitae. Talis filius ascendit ad sapientiam, quae ultima et septima est, qua pacatustur. Initium enim sapientiae timor Domini . Ab illo enim usque ad ipsam per hos gradus gradum considerationem referamus, de quo disserere quod Dominus suggesserit, atque tractare instituimus. Erit igitur divinarum Scripturarum solertissimus indagator, qui primo totas legerit, notasque habuerit, et si nondum intellectu, jam tamen lectione, duntaxat eas quae appellantur canonicae. Nam caeteras securius leget fide
Abbreviated transcription (Latin):
tabilem scilicet unitatem eandemq tͥnitatẽ.
Qmͣ ubi aspexerit qnͣtum potest in longin¬
qua racdiantem: suiq aspectus infirmitate
sustiere se illam lucem non posse ꝑsense¬
atq obstrepentem sibi de appetitu inferio¬
rum conceptis sordib. Hic uͦ se indilectiõe
ꝓximignauiter exercet inea que ꝑficitur.
Ꝙ spe iam plenus atc integer iurib. cum
ꝑuenerit usq ad inimici dilectionẽ. ascen¬
dit in sextum gͣdum ubi iam ipsum ocłm
purgat quo uideri deus potest. qnͣtum p̃
ab eis qui buic scło moriuntur. qnͣtum poᷤᷤ¬
sunt. Nam intantum uident. in qnͣtum mo¬
riuntur nuic scło. In qnͣtum autem huic
uiuunt:ñ uident. Et ideo qmͣuis iam cer¬
tior & ñ solum tolerabilior s etiam iocundi¬
or species lucis illuis incipit apparere in e¬
nigiate. adhũc tñ & ꝑspeculum iuderi
dicitur: quia magis ꝑfidem qmͣ ꝑ speciem
ambulat᷑ cum in hac uita per egrinamur.

Expanded text:
tabilem scilicet unitatem eamdemque Trinitatem. 11. tabilem scilicet unitatem eamdemque Trinitatem. 11. Quam ubi aspexerit, quantum potest, in longinqua radiantem, suique aspectus infirmitate sustinere se illam lucem non posse persenseatque obstrepentem sibi de appetitu inferiorum conceptis sordibus. Hic vero se in dilectione proximi guaviter exercet, in eaque perficitur; et spe jam plenus atque integer viribus, cum pervenerit usque ad inimici dilectionem, ascendit in sextum gradum, ubi jam ipsum oculum purgat, quo videri Deus potest, quantum potest ab iis qui huic saeculo moriuntur quantum possunt. Nam in tantum vident, in quantum moriuntur huic saeculo; in quantum autem huic vivunt, non vident. Et ideo quamvis jam certior, et non solum tolerabilior, sed etiam jucundior species lucis illius incipiat apparere; in aenigmate adhuc tamen et per speculum videri dicitur , quia magis per fidem quam per speciem ambulatur, cum in hac vita peregrinamur ,
Abbreviated transcription (Latin):
ex toto corde & tota anima & tota mente ꝓri¬
mum uͦ tamqmͣ se ipsum. id est ut tota di¬
ageremus libro suꝑiore tͣctauimus. Necesse
ẽ gͦ ut pͥmo se quisꝙ inscͥpturis inueniat
amore huius scłi. hoc est temporaliũ rerñ
implicatum. longe seiunctum ẽẽ a tanto¬
amore dei & tanto amore ꝓrimi. qnͣtum
scͥptura illa prescribit. Tunc uere ille tumor
quo cogitat de iuditio dei. & illa pietas qͣ
ñ potest nisi credere & cedere auctoritati
scõrum librorum cogit eum se ipsum lug̃e.
Nam ista seientia bone spei hominẽ ñ se ia¬
ctantem s lam̃tantem facit. quo affectiu ĩ¬
petͣt sedulis p̃cib consolationẽ diuini ad¬
uitorii nedesꝑatione frangatur. & ẽẽ in ci¬
pit inquarto gͣdu hoc est fortitudinis quo
efuritur & sititur institia. Hoc enim affec¬
tu ab omin mortifera iocunditate rerum
tͣnseuntium sese extraliit. & inde se auertens
conuertit ad dilectionem et̾norum. incõmu¬

Expanded text:
ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente, proxiex toto corde et ex tota anima et ex tota mente, proximum uero tamquam se ipsum, id est ut tota ageremus, libro superiore tractauimus. necesse est ergo, ut primo se quisque in scripturis inueniat amore huius saeculi, hoc est temporalium rerum, implicatum longe seiunctum eamore Dei et tanto amore proximi, quantum Scriptura ipsa praescribit. Tum vero ille timor quo cogitat de judicio Dei, et illa pietas qua non potest nisi credere et cedere auctoritati sanctorum Librorum, cogit eum seipsum lugere. Nam ista scientia bonae spei hominem non se jactantem, sed lamentantem facit: quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem divini adjutorii, ne desperatione frangatur, et esse incipit in quarto gradu, hoc est fortitudinis, quo esuritur et sititur justitia. Hoc enim affectu ab omni mortifera jucunditate rerum transeuntium sese extrahit, et inde se avertens convertit ad dilectionem aeternorum, incommu