comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dir& utiq nouerat. Quanquã enĩ plurimũ
int̾sit utrũ uideat aliqͥs qͥa bonũ . ẽ. adi
etiã miret᷑ : in hoc tam̃ . ẽ. ñ nulla similitu¬
do. qͥa etiã iħc lucẽ fidei miratꝰ. ẽ. quã in
corde illiꝰ centurionis ipse fecerat: qͥ ÷ lu¬
men uerũ qͦd illuminat omnẽ hominẽ
uenientẽ inhc̃ mundũ. Quẽ posset certe
dere ineuangłio: sicut dm̃ faustꝰ inuet̾i
testam̃to. Dicer& enĩ & ille imꝑuidũ xp̃m
ñ solũ exxhoc qͦdmiratꝰ .ẽ. centurionis fide᷑.
uerũ etiã qͦd iudã int̾ discipłos elegit. qui
mandata eiꝰ ñ erat scruaturꝰ. sic̃ rep̃hendit
iste cur pͣceptũ in paradiso datũ fuerit ho¬
mini ñ facturo. Culparae etiã illud. qͦd scire
ñ potuerit qͥs eũ cetigerit. qͣndo tetigit fim¬
briã uestim̃ti eiꝰ quȩ fluxũ sanguinis patie¬
bat᷑: sicut iste culpauit dm̃ nescisse ubi late¬
ret adam. Credo quia dixerit. adã ubi es: sic̃

Expanded text:
diret, utique noverat. Quanquam enim plurimum diret, utique noverat. Quanquam enim plurimum intersit, utrum videat aliquis quia bonum est, an etiam miretur, in hoc tamen est nonnulla similitudo, quia etiam Iesus lucem fidei miratus est, quam in corde illius centurionis ipse fecerat, qui est lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. Quem posset certe dere in euangelio, sicut deum Faustus in uetere testamento. diceret enim et ille inprouidumn solum ex hoc, quod miratus est centurionis fidem, uerum etiam quod ludam inter discipulos elegit, qui mandata eius non erat seruaturus, sicut reprehendit iste, cur praeceptum in paradiso datum fuerit homini non facturo. culparet etiam illud, quod scire non potuerit, quis eum tetigerit, quando tetigit fimbriam uestimenti eius, quae fluxum sanguinis patiebatur, sicut iste culpauit deum nescisse, ubi lateret Adam, credo quia dixerit: Adam, ubi es? sicu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ qͥd fecit uidit qͥa bonũ. ẽ: s noluit uide
qͥa malũ . ẽ. Miratũ sane faustꝰ dm̃ nr̃m dix̃
qd scriptũ ñ .ẽ. nec omĩno ÷ consequens. ut
cũ aliquis uid& qͥa bonũ. ẽ: etiã miratꝰ dicait᷑
esse debuerint. Ueruntam̃ nos ostendimꝰ eis.
ñ inueteri testam̃to cui maliciose calũni¬
ant᷑ s umnouo qͦd ut imꝑitos fallant acci-¬
piunt: dm̃ esse miratũ. Apm̃ enĩ fatent᷑
dm̃. & hanc inlaqueo suo uelut escã dulcis¬
simã ponunt: qua xp̃o deditos capiant. Dc̃
gͦ miratꝰ. ẽ: cũ xp̃c miratꝰ ẽ. Sic enĩ scrip¬
tũ .ẽ. in euangłio. qͦd audita fide cuiꝰdã cen¬
turionis miratꝰ .e. &ait discipłis suis. Am̃
dico uob̃. ñ inueni tantã fidẽ inisrł. Ecce
nos ut potuunꝰ exposuimꝰ. uidit  qͥa bonũ
est. & meliꝰ fortassis exponunt ista meli¬
ores. Exponant & isti quare sit miratꝰ iħc:
qͦd antequã fier& p̃sciebat. & antequã au¬

Expanded text:
enim quod fecit, uidit, quia bonum est; sed noluit uidere, enim quod fecit, uidit, quia bonum est; sed noluit uidere, quia malum est. Miratum sane Faustus deum nostrum dixit. quod scriptum non est nec omnino est consequens, ut cum aliquis uidit, quia bonum est, etiam miratus dicatur. esse debuerint. uerumtamen ostendimus eis non in uetere testamento, cui malitiose calumniantur, sed in nouo, quod ut inperitos fallant accipiunt. deum esse miratum. Christum enim fatentur deum et hanc in laqueo suo uelut escam dulcissimam ponunt. qua Christo deditos capiant. deus ergo miratus est, cum Christus miratus est; sic enim scriptum est in euangelio, quod audita fide cuiusdam centurionis miratus est et ait discipulis suis: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel. ecce nos ut potuimus, exposuimus "uidit deus quia bonum est" et melius fortassis exponunt ista meliores: exponanquod antequam fieret, praesciebat; et antequam au
Abbreviated transcription (Latin):
parabili quidẽ longinqͥtate. s substantiȩ
ñ locorũ: Scio qͥdẽ istis quã surdis hȩc cantem.
Nec tam̃ despo: qͥd cantici mei ueritas inuen¬
tura sit aũrẽ suã quã dñs aꝑuerit. a qͦst̃ ue-¬
ra quȩ dicimꝰ. Istos aut̃ quales diuinarũ scrip¬
turarũ iudices patim᷑. qͥbꝰ etiã displicet qͦd dõ
placuerint oꝑa sua. quẽ tanquã insolitã lu¬
cẽ miratũ esse rep̃hendt̃. qͥa scriptũ. ẽ. & ui¬
dit dĩ lucẽ qͥa hona. ẽ: Apꝓbat enĩ oꝑa sua:¬
qͥa placent ei quȩ fecit. & hoc ẽ. uidere quia
bona st̃. Neq enĩ aliqͥd inuitꝰ facere cogit᷑ ut
qͦd ei ñ placet faciat: aut in aliqͥd faciendũ
imprudens labit᷑. ut factũ esse displiceat. Cim
aut̃ istis ñ displiceat qͦd ds̃ nr̃ opꝰ suũ uidit
qͥa bonũ . ẽ. qͣndo qͥdẽ ds̃ eoꝵ cũ mbra sua mer¬
sit intenebras. uelũ contra se posuit: Non

Expanded text:
parabili quidem longinquitate, sed substantiae, parabili quidem longinquitate, sed substantiae, non locorum ? Scio quidem istis quam surdis haec cantem; nec tamen despero, quod cantici mei ueritas inuentura sit aurem suam, quam dominus aperuerit, a quo sunt uera, quae dicimus. istos autem quales diuinarum scripturarum iudices patimur, quibus etiam displicet, quod deo placuerint opera sua, quem tamquam insolitam lucem miratum esse reprehendunt, quia scriptum est: et uidit deus lucequia placent ei quae fecit, et hoc est videre quia bona sunt. Neque enim aliquid invitus facere cogitur, ut quod ei non placet faciat; aut in aliquid faciendum imprudens labitur, ut factum esse displiceat. Cur autem istis non displiceat, quod deus noster opus suum uidit, quia bonum est, quandoquidem deus eorum cum membra sua mersit in tenebras, uelum contra se posuit? non
Abbreviated transcription (Latin):
quęrit᷑. Quȩlibet sane lux facta sit. qͣndo
cũ essent tenebrȩ suꝑ abyssũ dix̃ dĩ. fiat lux:
creatam tam̃ lucẽ a creatrice luce factã
esse ñ dubitat. qͥsqͥs scãs litteras pie legen
tũ fuisset. tenebrȩ erant suꝑ abyssũ. Ab¬
yssus nanq est: aquarũ inestimabilis ꝓfun-¬
ditas. Unde potest occurrere carnali pru¬
dentiȩ uelut iniis tenebris quȩ erant
suꝑ abyssũ habitauerit is sp̃s dĩ de quo
dictũ .ẽ. ferebat᷑ suꝑ aqͣs: ñ intelligenti
quẽ ad modũ lux luceat intenebris. & te¬
nebrȩ eã ñ cõp̃hendant. nͥꝑdĩ uerbũ fi¬
ant lux & dicat᷑ eis. Fuistis aliqͣndo tene¬
brȩ. nc̃ aut̃ lux indño. Qͦd si rationales
m̃tes ꝑ uoluntatẽ impiã tenebrosȩ. lucẽ
sapientiȩ dĩ nusquã ab sentẽ cõphendere
ñ posst̃. ꝗͦd abea longe sint affectu ñ loco:
suꝑ ferebat᷑ etiã suꝑ aquarũ tenebras incõ.¬

Expanded text:
quaeritur. Quaelibet sane lux facta sit, quando, quaeritur. Quaelibet sane lux facta sit, quando, cum essent tenebrae super abyssum, dixit Deus, Fiat Lux; creatam tamen lucem a creatrice luce factam esse non dubitat, quisquis sanctas Litteras pie legendtum fuisset, Tenebrae erant super abyssum. Abyssus namque est aquarum inaestimabilis profunditas. Unde potest occurrere carnali prudentiae, velut in iis tenebris, quae erant super abyssum, habitaverit Spiritus Dei, de quo dictum est: ferebatur super aquas, non intellegenti, quemadmodum lux luceat in tenebris et tenebrae eam non conprehendant, nisi per dei uerbum fiat lux et dicatur eis: fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in domino. quodsi rationales mentes per uoluntatem inpiam tenebrosae lucem sapientiae dei nusquam absentem conprehendere non posuperferebatur etiam super aquarum tenebras, incon
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dic̃ isaias. Ialib gͦ. ẽ. in accessibilis illa
lucifica lux: quȩ ñ solũ illã spũalẽ lucẽ in
scorũ m̃tibiꝰ. s eciã istã corporalẽ fecit. Non
adquã ꝓhibeat accedere malos: s quã facit
oriri suꝑbonos & malos. Cũ gͦ essent tenebrȩ
suꝑ abyslii: ille qͥerat lux dix̃. Fiat lux. Quȩ
lin lucẽ fecerit: manifestũ. ẽ. Manifeste enĩ
positii. ẽ. dix ds̃. Quã tam̃ lucẽ fecerit: ñ ita
manifestũ. ẽ. Utrũ illã quȩ inm̃tibꝰ angłoꝵ
est. id ipsos tunc sp̃s rationales dĩ fecerit
an corporalẽ quandã lucẽ remotã etiã ipsã¬
ab aspectibꝰ nris insullimibꝰ huiꝰ mundi lo¬
cis: int̾ studiosos diuinarũ scripturã concor¬
dit disputat᷑. Quarto enĩ die fecit ista con¬
spicua cęli luminaria. Quȩ rursꝰ utrũ si¬
mul cũ sua luce facta sint. an exilla quȩ
iã facta erat qͦdã mͦ accensa sint: similit̾

Expanded text:
sicut dicit Esaias. talibus ergo est inaccessibilis illa sicut dicit Esaias. talibus ergo est inaccessibilis illa lucifica lux, quae non solum illam spiritalem lucem in sanctorum mentibus, sed etiam istam corporalem fecit, non ad quam prohibeat accedere malos, sed quam facit oriri super bonos et malos. Cum ergo essent tenebrae super abyssum, ille, qui erat lux, dixit: fiat lux. quae lux lucem fecerit, manifestum est: manifeste enim positum est: dixit deus. quam tammanifestum est. Utrum enim illam quae in mentibus Angelorum est, id est, ipsos tunc spiritus rationales Deus fecerit, an corporalem quamdam lucem, remotam etiam ab aspectibus nostris in sublimibus hujus mundi locis, inter studiosos divinarum Scripturarum concorditer disputatur. Quarto enim die fecit ista conspicua coeli luminaria. Quae rursus utrum simul cum sua luce facta sint, an ex illa quae jam facta erat, quodam modo accensa sint, similiter
Abbreviated transcription (Latin):
lux. Quã ñ fecissa: n lucifica lux qͥd : ad. Sic̃
enĩ dĩ sibi sufficit adȩt̾nã beatitudinẽ. & ex
hac abundat ad faciendos beatos: ita sibi suf¬
ficit adęt̾nã lucẽ. & exhac abundat ad facien¬
dos illuminatos. nulliꝰ bonũ cupiens cũ
ipso fruat᷑ omĩs uoluntas bona nulliꝰ ma¬
lũ metuens cũ ipso deserat᷑ oĩs uoluntas mala.
Quia nec aug& eũ qͥ eiꝰ dono beatꝰ ẽ: nec t̃re eũ
qͥeiꝰ iudicio miser .ẽ. Talẽ dm̃ manichei ñ co¬
litis. longe ab illo facti estis. dũ fantasmata
urã sectamini. quȩ cor urm̃ uanũ & uagũ.
lucẽ istã cȩlestuĩ corpoꝵ ꝓcarnis oculos
hauriens. uob̃ multiplici fictione dilatauit
att uariauit. Lux ista quãuis &e ipsã d̃¬
fecerit. longe incõparabilis ẽ. ettã illi luci
quã fecit as unntib piorũ qͥs a tenebris luci¬
fieat sicut abimpietate iustificat. Quanto
magis illi inaccessibili. quȩ ista omĩa facit:
Nec om̃ib inaccessibilis . ẽ. Beati enĩ mundicor¬

Expanded text:
 lucifica lux, quod est deus. Sicut enim sibi sufficit ad aeternam beatitudinem et ex hac abundat ad faciendos beatos, ita sibi sufficit ad aeternam lucem et ex hac abundat ad faciendos inluminatos, nullius bonum cupiens, cum ipso fruatur omnis uoluntas bona, nullius malum timens, cum ipso deseratur omnis uoluntas mala, quia nec auget eum, qui eius dono beatus est, nec terret eum, qui eius iudicio miser est. talem deum, Manichaei, non colitis; longe ab illo facti estis, dum phantasmata uestra sectamini, quae cor uestrum uanum et uagum lucem istam caelestium corporum per carnis oculos hauriens uobis multiplici fictione dilatauit atque uariauit. lux ista, quamuis et ipsam defecerit, longe inconparabilis est etiam illi luci. quam fecit deus in mentibus piorum, quas a tenebris lucificat. sicut ab inpietate iustificat, quanto magis illi inaccessibili. quae ista omnia facit ! nec omnibus inaccessibilis est; beati enim mundo cor
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦo ñ aggrediar demonstrare: nͥ priꝰ scõs patres
nrõs patriarchas & ꝓpħas. a criminationibꝰ ur̃is
adiuuante me dño aduersũ corda carnalia ꝑ¬
spicua ratione defendero. & uob̃ qͥdẽ manichei
sic respondere sufficer&: ut etiã uitia quȩ pu-¬
tatis nr̃oꝵ. laudib ur̃oꝵs p̃ponenda doce-¬
remꝰ: addentes adcumulũ confusionis ur̃ȩ̃.
ut etiã ds̃ ur̃ longe peior inueniret᷑. homi¬
nib quales nr̃os p̾atres fuisse iactatis. Sic
gͦ ut dixi uob̾ respondere sufficer&: S qm̃
ñ nulli etiã prȩt̃ ur̃a uaniloqͥa sua sponte
cõparantes uitȩ apłoꝵ innouo testamento.
nec ualentes discernere consuetudinẽ tẽpo¬
ris illiꝰ. qͦ ꝓmissio uelabat᷑ a consuetudine
tẽporis istiꝰ qͦ ꝓmissio reuelat᷑: eis magis res¬
pondere cõpellor. qͥuł tẽperantiã suã audent
pͣferre ꝓpħis: uł nequiciȩ suȩ quȩrt̃ patro¬

Expanded text:
quod non adgrediar demonstrare, nisi prius sanctos patres quod non adgrediar demonstrare, nisi prius sanctos patres nostros patriarchas et prophetas a criminationibus uestris adiuuante me domino aduersum corda carnalia perspicua ratione defendero. et uobis quidem, Manichaei, sic respondere sufficeret, ut etiam uitia, quae putatis, nostrorum laudibus uestrorum praeponenda doceremus, addentes ad cumulum confusionis uestrae, ut etiam deus uester longe peior inueniretur hominibus, quales nostros patres fuisse iactatis. sic ergo, ut dixi, uobis respondere sufficeret. sed quoniam nonnulli etiam praeter uestra uaniloquia sucomparantes vitae Apostolorum in Novo Testamento, nec valentes discernere consuetudinem temporis illius, quo promissio uelabatur, a consuetudine temporis istius, quo promissio reuelatur, eis magis respondere conpellor, qui uel temperantiam suam audent praeferre prophetis uel nequitiae suae quaerunt patro
Abbreviated transcription (Latin):
cessitas crim̃ ẽ: ut abillo inȩt̃nũ dãnarent᷑
cũ qͦuł simul absolui si post uictoriã respi¬
rar&e libertas. uł simul dãnari debuert̃. si
& post iuictoriã tantũ saltẽ ualer&. neces¬
sitas: ut aliqͥd ualer& & ȩquitas. Sic̃ autẽ
dm̃ ñ illũ ucrũ & sũmũ quẽ colimꝰ. s aliũ
nescio quẽ falsũ confingitis quẽ nos colere
uł arbitramini uł caluniamini. qͥtam̃ etiã
ipse multo ẽ. melior dõ urõ. ambo enĩ ñ
sunt & a uob ambo fingunt᷑. s meliorẽ fingitis eũ
quẽ tanquã nr̃m accusatis quã eũ quẽ ur̃m ad¬
oratis: sic & patriarclas & ꝓpħas ñ tales uituꝑa¬
tis qͥles honorant᷑ ã nob̃: s quales libris nr̃is ñ
intellectis. maliuola uanitate finxistis. Qͦs ta¬
m̃ etiã ipsos qͣles fuisse suspicamini. parũ. ẽ.
si dicã ur̃is electis omĩa manichei mandata ser¬
uantibꝰ: nͥ etiã ostendã ipso dõ ur̃o. eẽ. meliores.

Expanded text:
cessitas crimen est, ut ab illo in aeternum damnarentur, cessitas crimen est, ut ab illo in aeternum damnarentur, cum quo uel simul absolui, si post uictoriam respiraret libertas, uel simul damnari debuerunt, si et post uictoriam tantum saltem ualeret necessitas, ut aliquid ualeret et aequitas. sicut autem deum, non illum uerum et summum, quem colimus, sed alium nescio quem falsum confingitis, quem nos colere uel arbitramini uel calumniamini, qui tamen etiam ipse multo est melior deo uestro — ambo enim non sunt et a uobis ambo finguntur — sed meliorem fingitis eum, quem tamquam nostrum accusatis, quam eum, quem uestrum adoratis. Sic et patriarchas et prophetas non tales uituperatis. quales honorantur a nobis, sed quales libris nostris non intellectis maleuola uanitate finxistis: quos tamen etiam ipsos quales fuisse suspicamini, parum est, si dicam uestris electis omnia Manichaei mandata seruantibus, nisi etiam ostendam ipso deo uestro esse meliores.
Abbreviated transcription (Latin):
betis: nec indulgentiã impetrare ualeatis
Cimmanissimã crudelitatẽ. nͥ qͦd conuertitis
uos adipsiꝰ defensionẽ. ut eũ qͦq ista qͦd neces¬
sitate faciat excusetis. Sigͦ possetis inueni¬
re alterũ iudicẽ. qͥ lib uinculo necessitatis
moderator exister& eqͥtatis: istũ certe in
illo globo ñ forinsecꝰ figera. s cũ ipso t̾ribi¬
li hoste intꝰ includer&. Cur enĩ ñ iuste pͥ¬
or sit ad poenã dãnationis. qͥpͥor ÷ adcrimea
necessitatis: Qnto gͦ meliꝰ eligeretis dm̃ in
cõparatione peioris. ñ qualẽ colimꝰ s qͣlẽ nos
colere uł fingitis uł putatis. qͥsine ullo ȩqͥta¬
tis examine. sine ulla distinctione dãna-¬
tionis & disciplinȩ: ñ parceret inseruis su¬
is nec iꝰto nec peccatori. potiꝰ quã ñ parcere
m̃bris suis. uł innocentibꝰ si necessitas crim̃
ñ .ẽ. uł illi obtẽꝑando factis nocentibꝰ si & ne.¬

Expanded text:
betis, nec indulgentiam inpetrare ualeatis. betis, nec indulgentiam inpetrare ualeatis. o inmanissimam crudelitatem! nisi quod conuertitis uos ad ipsius defensionem, ut eum quoque ista quod necessitate faciat excusetis. si ergo possetis inuenire alterum iudicem, qui liber uinculo necessitatis moderator existeret aequitatis, istum certe in illo globo non forinsecus figeret, sed cum ipso terribili hoste intus includeret. cur enim non iuste prior sit ad poenam damnationis, qui prior est ad crimen necessitatis ? quanto ergo melius eligeretis deum in conparatione peioris. non qualem colimus, sed qualem nos colere uel fingitis uel putatis, qui sine ullo aequitatis examine, sine ulla distinctione damnationis et disciplinae non parceret in seruis suis nec iusto nec peccatori, potius quam non parceret membris suis uel innocentibus, si necessitas crimen non est, uel illi obtemperando factis nocentibus, si et ne
Abbreviated transcription (Latin):
eritis in huiꝰ erroris tã magnũ ut naturã tot
honis abundantẽ: natura mali diceretis. &
innaturã sũmi boni ante cõmixtionẽ na.¬
turȩ mali. horrendũ necessitatis malũ po¬
neretis. & huiꝰ enĩ erroris ur̃i causa suꝑbia
est. quã ñ habebitis si nolitis. S uos dũ uul¬
tis illud qͦ irruistis qͦ quomͦ defendere: aufer-¬
tis originẽ peccati a uoluntatis arbitrio:
& ponitis inuana & falsa fabula naturã
mali. Ac ꝑhoc restat. ut dicatis etiã illas
animas inhorribili globo ȩt̾na colligatione
dãnannas. ñ uoluntate s necessitate ini¬
micas lumini scõ extitisse. talẽq dm̃ ur̃m iu¬
dicẽ constituatis. apud quẽ ꝓdesse nichil pos¬
sitis eis quarũ causã demonstrata necessitate
defenditis. & talẽ regẽ: ã qͦ frĩb ur̃is. filiis &
m̃bris illiꝰ. qͦrũ inimicicias aduersꝰ uos & ip
sũ ñ uoluntate s necessitate extitisse ꝑhi¬

Expanded text:
eritis in huius erroris tam magnum malum, ut naturam tot eritis in huius erroris tam magnum malum, ut naturam tot bonis abundantem naturam mali diceretis et in natura summi boni ante commixtionem naturae mali horrendum necessitatis malum poneretis. et huius enim erroris uestri causa superbia est, quam non habebitis, si nolitis . sed uos dum uultis illud, s quo inruistis, quoquo modo defendere, aufertis originem peccati a uoluntatis arbitrio et ponitis in uana et falsa fabula naturam mali. ac per hoc restat, ut dicatis etiam illas animas in horribili globo aeterna conligatione damnandas non uoluntate, sed necessitate inimicas lumini sancto extitisse talemque deum uestrum iudicem constituatis, apud quem nihil prodesse possitis eis, quarum causam demonstrata necessitate defenditis, et talem regem, a quo fratribus uestris, filiis et membris illius, quorum inimicitias adueitate extitisse perhi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ualebat. priꝰ aduersꝰ hostẽ imꝓbũ: & pꝰ
aduersꝰ inclusũ. Saltẽ gͦ ñ accusae eas qͣrũ
oboedientia tutꝰ . ẽ. quarũ morte securꝰ est.
Sienĩ coactꝰ. ẽ. p̃liari. nunqͥd & calũniari:
stere ñ ualuert̃: in nocentes dãnant᷑. Si
aut̃ ualuert̃ nec uoluert̃. qͥd adhuc tã fa¬
bulosȩ inducitis naturã mali. cũ ã ꝓpͥa uo¬
luntate sit origo peccati:ꝰ Hoc enĩ suaͭͤ
culpa. ñ ui aliena fecert̃: qͦd cũ possent ma-¬
lo resistere noluert̃. Qͦd eni si facerent:
bene facerent.Siaut̃ ñ facerent: grauit̃
ĩmanitq peccarent. Si potuer̃ & ñfecer̃.
utiq noluert̃. Sigͦ noluert̃: uoluntatis
crim̃ ÷ ñ necessitatis. A uoluntate gͥ ini¬
tiũ peccati. Unde aut̃ initiũ peccati:
inde initiũ mali. uł faciendi contra iurtũ p̃cep¬
tũ. uł patiendi scłm iustũ iudiciũ  inde nul¬
ba causa. ẽ. cur quęxentes unde sit malũ irru¬

Expanded text:
non ualebat, prius aduersus hostem inprobum et post non ualebat, prius aduersus hostem inprobum et post aduersus inclusum. saltem ergo non accuset ' eas, quarum oboedientia tutus est, quarum morte securus est. si enim coactus est proeliari, numquid et calumniari? stere non ualuerunt, innocentes damnantur; si autem ualuerunt nec uoluerunt, quid adhuc tam fabulose inducitis naturam mali, cum a propria uoluntate sit origo peccati? hoc enim certe sua culpa, non ui aliena fecerunt, quod, cum possent malo resistere, noluerunt. quod enim si facerent, bene facerent, si autem non facerent, grauiter inmaniterque peccarent , si potuerunt et non fecerunt. utique noluerunt. si ergo noluerunt, uoluntatis crimen est, non necessitatis. a uoluntate igitur initium peccati; unde autem initium peccati, inde initium mali uel faciendi contra iustum praeceptum uel patiendi secundum iustum iudicium. proinde nulla causa est, cur quaerentes, unde sit malum, inru
Abbreviated transcription (Latin):
ret. qͥd in rep̃hensione dĩ nr̃i faustꝰ nichil
intelligens ultimũ posuit: quã inm̃bra sua
iniqͥtatis accus&. Quȩ idõ merito dicit pen¬
dere tã ĩmane ac sine fine suppliciuĩ: quod
errare sẽ a pͥore sua lucida natura passa st̃
& inimica lumini scõ extitert̃. Unde.
nͥ qͥa ut ipse dic̃ ita erant inuiscerata pͥmȩ
auiditati pͥncipũ tenebrarũ. ut originẽ
suã recolere. seq abhostili natura discer-¬
nere ñ ualerent: Ergo animȩ huiꝰ modi
nichil mali ipsȩ fecert᷑ s innocentes tan¬
tũ malũ ꝑpessȩ st̃. Quo faciente. nͥ illo pͥ-¬
mitꝰ qͥut a se intantũ maluĩ ꝓcederent im¬
ꝑauit Peiorẽ gͦ exꝑtȩ st̃ patrẽ: quã hostẽ.
at enĩ eas ad tantũ malũ misit. hostis aut̃
tanquã bonũ appetiuit. cupiens ꝑfrui ñ
nocere. Ille sciens nocuit. ille nesciens. S
ds̃ infirmꝰ atq inops alit̾ sibi consulere

Expanded text:
ret — quod in reprehensione dei nostri Faustus nihil ret — quod in reprehensione dei nostri Faustus nihil intellegens ultimum posuit — quam in membra sua iniquitatis accuset. quae ideo merito dicit pendere tam inmane ac sine fine subplicium, quod errare se a priore sua lucida natura passa sunt et inimica lumini sancto extiterunt. unde, nisi quia, ut ipse dicit, ita erant inuiscerata primae auiditati principum tenebrarum, ut originem suam recolere seque ab hostili natura discernere non ualerent? ergo animae huiusmodi nihil mali ipsae fecerunt, sed innocentes tantum malum perpessae sunt. quo faciente nisi illo primitus, qui, ut a se in tantum malum procederent, imperauit? peiorem ergo expertae sunt patrem quam hostem. pater enim eas ad tantum malum misit; hostis autem tamquam bonum adpetiuit cupiens perfrui, non nocere: ille sciens nocuit, ille nesciens. sed deus infirmus atque inops aliter sibi consulere
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦd si cogi non posset: peccauit cũ eas eo
misit ubi cogi possent. & ideo magis
ipse illo uelut parricidali culleo dignꝰ.
qui hoc fec̃ libꝰ imꝑio: quã illȩ quȩ obtẽ¬
pando illuc iert̃. ubi recte uiuendi ar¬
bitriũ liberũ ꝑdidert̃. Si aut̃ ad peccan¬
dũ & ipse inuasꝰ atq possessꝰ cogi poss&¬
nͥ ꝑsuȩ partis pͥmo flagitiũ. deide sup¬
plicũ sibi ꝓuidisse. nullaq fuit in dõ
ur̃õ nec ineiꝰ partibꝰ libera uoluntas: ñ se sin¬
gat iudice: s agnoscat reũ. Non ͥa passꝰ ẽ qͦo
nolebat is. qͥa se simulat iusta retribuere dã¬
mando cos qͦs nouit malũ passos esse potiꝰ quã
fecisse. Qͦo adhoc tantũ simulat ne uictus
inueniat᷑. qͥsi aliqͥd ꝓsit alicui misero: si fe¬
lix aut fortunatꝰ uocet᷑. Nẽpe iã & hoc me¬
uiꝰ erat. ut ds̃ ur sine ullo ȩquitatis exami¬
nẽ. hominibꝰ nec itis nec peccatorib parce¬

Expanded text:
quod si cogi non posset, peccauit, cum eas eo quod si cogi non posset, peccauit, cum eas eo misit, ubi cogi possent. et ideo magis ipse illo uelut parricidali culleo dignus, qui hoc fecit libero imperio, quam illae, quae obtemperando illuc ierunt, ubi recte uiuendi arbitrium liberum perdiderunt. si autem ad peccandum et ipse inuasus atque possessus cogi possde subplicium sibi prouidisset nullaque fuit in deo stro nec in eius partibus libera uoluntas, non se fingat iudicem, sed agnoscat reum, nec quia passus est, quod nolebat, sed quia se simulat iusta retribuere damnando eos, quos nouit malum passos esse potius quam fecisse: quod ad hoc tantum simulat, ne uictus inueniatur, quasi aliquid prosit alicui misero, si felix aut fortunatus uocetur. nempe iam et hoc melius erat, ut deus uester sine ullo aequitatis examine hominibus nec iustis nec peccatoribus parce
Abbreviated transcription (Latin):
pã tẽporali morte int̾ficere: quã m̃bra
sua. id ÷ m̃bra dĩ. substantiã dĩ. & plane dm̃.
& inpeccati uoraginẽ tradere. & poenȩ
sẽpit̾nȩ colligatione dãnare. Si enĩ esset
illis m̃bris peccandi uł ñ peccandi liberũ
arbitriũ. quanquã desubstantia dĩ quȩ ue¬
re substantia dĩ. ẽ. ac ꝑhoc omino incõmu¬
tabilis. quẽ ad modũ hoc dicat᷑ ñ inueni¬
re se ipsũ ñ potest. hõ aut̃ potest peccare
& dm̃ negare. s si ñ uult ñ facit: si gͦ istis
m̃bris dĩ ur̃i uelut humanȩ animȩ ac
rationali esset ut dixi peccandi uł ñ pec¬
candi liberũ uoluntatis arbitriũ: rec¬
te fortasse ꝓgrauibꝰ criminibꝰ illo globi
supplicio plecteret᷑. Nc̃ aut̃ lib̾tate᷑ uo¬
luntatis illas particulas habuisse dice¬
re ñ potestis: quã totꝰ ds̃ ipse ñ habuit.
Quia si eas ñ micter& inpeccatũ: totꝰ ã te¬
nebrarũ gente ꝑuasꝰ peccare cogeret᷑.

Expanded text:
pam temporali morte interficere quam membra pam temporali morte interficere quam membra sua, id est membra dei. substantiam dei et plane deum et in peccati uoraginem tradere et poenae sempiternae conligatione damnare. si enim esset illis membris peccandi uel non.peccandi liberum arbitrium - quamquam de substantia dei, quae uere substantia dei est ac per hoc omnino incommutabilis, quemadmodum hoc dicatur, non inuenipeccare et deum negare, sed si nolit, non facit — si ergo istis membris dei uestri uelut animae humanae ac rationali esset, ut dixi, peccandi uel non peccandi liberum uoluntatis arbitrium, recte fortasse pro grauibus criminibus illo globi subplicio plecterentur. nunc autem libertatem uoluntatis illas particulas habuisse dicere non potestis, quam totus deus ipse non habuit, quia si eas non mitteret in peccatum, totus a tenebrarum gente peruasus peccare cogeretur:
Abbreviated transcription (Latin):
ligatꝰ exilli sua parte quã adtale dedetꝰ in¬
nocentẽ ipse dãnauit. ut ꝑ illã uincerae qͦo
timebat etiã iꝑse sub tã exitiosa necessitate
dãnatꝰ ut ei dãnata pars eiꝰ poss& ignostere.
si cu iã miser sit. uł humilis esset. Nc̃ aut̃ qͥs
ferat rep̃hendi a uob̾ dm̃ irascentẽ suis alie¬
nisq peccantibꝰ. cũ dĩ quẽ figitis m̃bra sua
quȩ coactꝰ coegit ire infauces peccati. postea
dãna inglobo: Eoqͥdẽ cũ faciet: ut dicitu
irã ñ habebit. S miror si frontẽ habebit
inferendo ineos qͣsi uindictã: aqͥb petere
deber& ueniã & dicere. Obsecro ignoscite.¬
m̃bra mea estis. Qndo ego inuos istue. nͥ uict̾
necessitate facere posse: Scitis & uos qͦd tc̃
qͣndo uos huc misi: horrendꝰ hostis eruꝑat.
Qͦd aut̃ nc̃ uos hic illigo: timeo ne rursꝰ erũ¬
pat. lã certe etiã illud fatemini. multo me¬
liꝰ. eẽ. hominũ milia obnullã uł leuiẽ cul¬

Expanded text:
ligatus ex illa sua parte, quam ad tale dedecus inligatus ex illa sua parte, quam ad tale dedecus innocentem ipse damnavit, ut per illam vinceret quod timebat; etiam ipse sub tam exitiosa necessitate damnatus, ut ei damnata pars ejus posset ignoscere, si cum jam miser sit, vel humilis esset? Nunc autem quis ferat reprehendi a vobis Deum irascentem suis alienisque peccantibus, cum deus, quem fingitis, membra sua, quae coactus coegit ire in fauces peccati, postea damnet in globo? quod quidem cum faciet, ut dicitis, iram non habebit. sed miror, si frontem habebit inferendo in eos quasi uindictam, a quibus petere deberet ueniam et dicere: obsecro, ignoscite, membra mea estis; quando ego in uos istuc nisi uictus necessitate facere possum? scitis et uos, quod tunc, quando uos huc misi, horrendus hostis eruperat; quod autem nunc uos hic inligo, timeo, ne rursus erumpat. iam certe etiam illud fatemini multo melius esse hominum milia ob nullam uel leuem cul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͥ ab eiꝰ facie fugiss& adã. quã ipse pͥmo a
facie durȩ ac dirȩ necessitatis. & pꝰ a facie
diuersȩ atq aduersȩ gentis qͦ fuger& ñ ha-¬
ber&. Quanto meliꝰ naturȩ humanȩ in¬
uider& uitã beatã. quã naturã diuinã da¬
r& in miseriã. Desideraret sanguinẽ & ad¬
ipẽ sacrificioꝵ. potiꝰ quã ipse totiens etiã
idolis mactaret᷑ mixtꝰ adipi & sanguini
om̃iũ uictimarũ. ꝑturbaret᷑ ⁊ elo si illa
sacrificia & diis aliis of ferrent᷑. potiꝰ ꝙ
ipse ligatꝰ ñ solũ inomibꝰ frugibꝰ. uerum
etiã in om̃ibꝰ carnibꝰ. ꝑ om̃s aras om̃ibꝰ de¬
monibꝰ offerret᷑. Quanto meliꝰ uł huma¬
na indignatione cõmotꝰ ac turbidꝰ. peccan-¬
tib & suis & alienis irasceret᷑. quã ipse ñ
solũ iom̃ibꝰ irascentib s etiã inomĩb
tim̃tib turbaret᷑. inpeccantibꝰ om̃ĩbꝰ co
inqͥnaret᷑. indãnatis omĩb puniret᷑. ubiꝙ

Expanded text:
quo ab eius facie fugisset Adam, quam ipse primo a quo ab eius facie fugisset Adam, quam ipse primo a facie durae ac dirae necessitatis et postea a facie diuersae atque aduersae gentis quo fugeret non haberet! quanto melius naturae humanae inuideret uitam beatam quam naturam diuinam daret in miseriam, desideraret sanguinem et adipem sacrificiorum potius, quam ipse totiens etiam idolis mactaretur, mixtus adipi et sanguini omnium uictimarum, perturbaretur zelo, si illa sacrificia et diis aliis offerrentur, potius quam ipse ligatus non solum in omnibus frugibus, uerum etiam in omnibus carnibus per omnes aras omnibus daemonibus offerretur! quanto melius uel humana indignatione conmotus ac turbidus peccantibus et suis et alienis irasceretur, quam ipse non solum in omnibus irascentibus, sed etiam in omnibus timentibus turbaretur, in peccantibus omniinquinaretur, in damnatis omnibus puniretur; ubique
Abbreviated transcription (Latin):
s qͥd faceret ñ habebat. In his gͦ suȩ miseriȩ
tenebris. exȩc̾nitate uersatꝰ.ẽ. Nec postea
nouã lucẽ quȩ abeo tenebras fugar& mi¬
ratꝰ . ẽ: s alias tenebras quas semꝑ timu¬
it. magno malo suȩ lucis exꝑtus ẽ. Qͣnto
meliꝰ ñ dicã p̃ceptũ dar&e sic̃ ds̃. s p̃ceptũ
acciꝑet. sicut hõ. qͦd bono suo custodiret.
malo suo contẽner&. Inutroq tam̃ motu
animi libera uoluntate ut eret᷑ potiꝰ:
qͣm contra uoluntatẽ ad contenebrandã
lucẽ suã ineuitabili necessitate p̃mere¬
tur. Nã illud multo utiq meliꝰ esset: ut
p̃ceptũ daret humanȩ naturȩ quã pec-¬
caturã e̾ẽ. nesciret. quã naturã suã diui¬
nã necessitate cõpulsꝰ peccare cõpeller&.
Pungilate. & dicite nob̾ qͦmͦ uicit tenebraᷤ
quẽ uicit necessitas. Hȩc iã erat apud illũ
hostis maior. aqua uictꝰ & iussus cũ mi¬
nore pugnauit. Quanto meliꝰ nescir&

Expanded text:
sed quid faceret non habebat. In his ergo suae miseriae sed quid faceret non habebat. In his ergo suae miseriae tenebris ex aeternitate versatus est: nec postea novam lucem, quae ab illo tenebras, fugaret, miratus est; sed alias tenebras, quas semper timuit, magno malo suae lucis expertus est. Quanto melius, non dicam, praeceptum daret sicut deus, sed praeceptum acciperet sicut homo, quod bono suo custodiret, malo suo contemneret, in utroque tamen motu animi libera uoluntate uteretur potius quam contra uoluntatem ad contenebrandam lucem suam ineuitabili necessitate premeretur! nam illud multo utique melius esset, ut praeceptum daret humanae naturae, quam peccaturam esse nesciret, quam naturam suam diuinam necessitate pressus peccare conpelleret. euigilate et dicite nobis, quomodo uincit tenebras, quem uincit necessitas. haec iam erat apud illum hostis maior, a qua uictus et iussus cum minore pugnauit. quanto melius nesciret,
Abbreviated transcription (Latin):
antequã eis accider& ex ȩt̃nitate si nesci¬
ebant hoc sibi futurũ: ȩt̃nas ignorantię
tenebras. si aut̃ sciebant: et̃nas timoris
tenebras patiebant᷑. Ecc̃e uere pars & sub¬
stantia dĩ urĩ. in suis tenebris execnita¬
te uersata .ẽ. Nec postea lucẽ nouã mi¬
rata . ẽ: s alias tenebras alienas qͥs semp
timebat incurrit. Porro ipse ds̃ cuiꝰ illa
pars erat. si eidẽ parci suȩ futurũ tan¬
tũ malũ timebat: etiã ipsũ occupauerant
timoris tenebrȩ. Si aut̃ hoc futurũ nescie-¬
bat: ignorantiȩ tenebris cecabat᷑. Si aut̃
hoc parti suȩ futurũ sciebat & ñ timebat:
peiores st̃ tenebrae cudelitatis. quã uł ig¬
norantiȩ uł timoris. Neq enĩ habebat ds̃
ur̃. qͦd inpsa carne quã ñ adõ s ab hẏle fac¬
tã dem̃tissime creditis. sic laudat apłs. Si
patit᷑ unũ mbrũ: cõpatiunt᷑ om̃ia m̃bra.
S ñ accusemꝰ. Prȩsciebat. timebat. dolebat.

Expanded text:
antequam eis accideret, ex aeternitate, si nesciantequam eis accideret, ex aeternitate, si nesciebant hoc sibi futurum, aeternas ignorantiae tenebras; si autem sciebant, aeternas timoris tenebras patiebantur. Ecce vere pars et substantia dei vestri in suis tenebris ex aeternitate versata est: nec postea lucem novam mirata est, sed alias tenebras alienas, quas semper timebat, incurrit. Porro ipse Deus, cujus illa pars erat, si eidem parti suae futurum tantum malum timebat, etiam ipsum occupaverant timoris tenebrae: si autem hoc futurum nesciebat, ignorantiae tenebris caecabatur: si autem hoc parti suae futurum sciebat, et non timebat, pejores sunt tenebrae tantae crudelitatis, quam vel ignorantiae vel timoris: neque enim habebat deus vester quod in ipsa carne, quam non a Deo, sed ab Hyle factam dementissime creditis, sic laudat Apostolus, Si patitur unium membrum, compatiuntur omnia membra . Sed non accusamus: praesciebat, timebat, dolebat,
Abbreviated transcription (Latin):
Honne etiã iste meliorẽ colit quã uos.
Quȩso enĩ aduertite. & qualescũq oculos
aꝑite. Neq enĩ opꝰ ÷ magno acumine
ingenũ. ut hoc qͦd dicã ꝑspici possit. Om̃s
prudentes imprudentesq appello. audi¬
Te. aduertite. iudicate. Quanto enĩ meliꝰ¬
ds̃ ur̃ exȩt̃nitate uersatꝰ esset intenebris.
quã coȩt̾nã sibi & cognatã lucẽ mersiss&
intenebras. Quanto meliꝰ exortã sibi nouã
lucẽ adfugandas tenebras miratꝰ lauda.¬
r&. quã irruentes sibi uet̾es tenebras nͥ
sua luce contenebrata euitare ñ posset
Infelix si ꝑturbatꝰ. crudelis si securꝰ hoc fec̃
Meliꝰ enĩ ce̾rte ã se factã lucẽ uidens mira¬
ret᷑ bonã: quã a se genitã facer& malã.
quȩ sic abeo reppulit tenebras inimi¬
cas: ut ei fier& inimica. Hoc enĩ culpȩ ĩ¬
putabit᷑ dãnandis inglobo illis reliquiis
qd errare se a pͥore lucida sua natura pas¬
se st̃. & inimicȩ lumini scõ extitert̃. Q

Expanded text:
am iste meliorem colit quam uos? quaeso enim, aduertite et qualescumque oculos aperite; neque enim opus est magno acumine ingenii, ut hoc, quod dicam, perspici possit. omnes prudentes inprudentesque appello: audite, aduertite, iudicate. quanto enim melister ex aeternitate versatus esset in tenebris, quam coaeternam sibi et cognatam lucem mersisset in tenebras? Quanto melius exortam sibi novam lucem ad fugandas tenebras miratus laudaret, quam irruentes sibi veteres tenebras nisi sua luce contenebrata, evitare non posset? Infelix, si perturbatus; crudelis, si securus hoc fecit. Melius enim certe a se factam lucem videret, et miraretur bonam, quam a se genitam faceret malam: quae sic ab eo repulit tenebras inimicas, ut ei fieret inimica. Hoc enim culpae imputabitur damnandis in globo illis reliquiis, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt, et inimicae lumini sancto exstiterunt: quod
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ uirtute in infirmitate ꝑficera&: qͥ ei de¬
derat colafizantẽ ang̾m sachanȩ. Nisi di¬
citis qͦd eũ diabolꝰ dederit. diabolꝰ gͥ agebat
ne magnitudine reuelationũ extollere¬
tur. & ut uirtꝰ eiꝰ ꝑficeret᷑ Quis hoc
dixerit: Ab illo gͥ traditꝰ erat iustꝰ cola¬
fiz andꝰ angło sachanȩ: qͥ ꝑeũ tradebat &
iniꝰtos ipsi sachane. Dequibꝰ idẽ dic̃. Qs̃ tra
didi sathanȩ: ut discant ñ blasphemare.
Lãne intelligitis. qͦmͦ ille desiꝑ ñ parcat
nec iꝰto nec peccatori: An qͥa illic gladiꝰ
nominatꝰ ẽ ãpliꝰ exhorrescitis: Aliud est
eni colafizari. aliuo occidi. Quasi uͦ ñ di¬
uersis mortiũ generibꝰ ꝓstrata st̃ marty¬
rũ milia. aut hoc reuera ꝑsecutores in
potestate hab̾ent nͥ eis desitꝑ data esset
ab illo qͥ dix̃. ñ parcã nec i̾to nẽc peccatori.
cũ ipse dñs martyrũ cui filio ꝓprio ñ peꝑ¬

Expanded text:
eius uirtutem in infirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae, nisi dicitis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne magnitudine reuelationum Paulus extolleretur, et ut uirtus eius perficeretur. quis hoc dixerit? ab illo igitur traditus erat iustus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et iniustos ipsi satanae; dedi satanae, ut discant non blasphemare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec peccatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non parcam nec iusto nec peccatori, cum ipse dominus martyrum, quia filio proprio non pe
Abbreviated transcription (Latin):
ris ꝓmictebat᷑ sacrificiũ sanguinis qͦ re¬
depti sumꝰ. uoluit calũniari. Rep̃hender&
& ⁊elantẽ. qͥa cũ em̃tes & uendentes de tẽ¬
plo flagellando eiecisset. cõmemorauit euan¬
glista de illo scriptũ. zelus domꝰ tuȩ come¬
dit me sicut iste accusauit ⁊ elantẽ dm̃.
quoꝰ aliis sacrificari uetuisset. Dicer& iras¬
centẽ in suos & malienos. in suos quidẽ quia
dix̃. seruus qͥscit uoluntatẽ dnĩ sui & fac̃
digna plagis uapulabit multa: in alienos
aut̃ qͥa dix̃. siqͥs uos ñ receꝑit excutite il¬
lis puluerẽ decalciam̃tis urĩs. am̃ dico
uob qͥa tolerabiliꝰ erit sodomȩ indie iudi¬
ciĩ quã illi ciuitati: sic̃ iste criminat᷑ ira

Expanded text:
redempti sumus, uoluit calumniari. reprehenderet et zelantem, quia cum ementes et uendentes de templo flagellando eiecisset, commemorauit euangelista de illo esse scriptum: zelus domus tuae comedit me, sicut iste accusauit zelantem deum, quod aliis sacrificari uetuisset. diceret irascentem in suos et in alienos: in suos quidem, quia dixit: seruus, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa; in alienos autem, quia dixit: si quis uos non receperit, excutite illis puluerem de calciamentis uestris; amen dico uobis, quia tolerabilius erit Sodomae in die iudicii quam illi ciuitati
Abbreviated transcription (Latin):
si uoluissẽt nec cecidisset. Magnꝰ gͦ dñs & lau¬
dabilis ualde. qui condidit ea. Condidit
enĩ &e inferiores quȩ ñ posst̃ peccare: condi¬
dit & meliores quȩ nolt̃ peccare. Bestialis
enĩ natura ñ peccat: qͥa nichil fac̃ contra ȩt̃¬
nã legẽ. cui sic subdita ÷ ut eiꝰ particeps e̾ẽ
ñ possit. Rursꝰ angłica sullimis natura ñ
peccat: qͥa ita particeps ÷ legis ȩt̾nȩ ut solꝰ
eã delectet dĩ. cuiꝰ uoluntati sine ullo ex¬
ꝑuñto tẽptationis obtẽꝑat. Hõ aut̃ cuiꝰ
ꝓpt̃ peccatũ tẽptatio .ẽ. uita suꝑ t̾rã: sub¬
dat sibi qͦd habet cõmune cũ bestiis. subdat
dõ qͦd habet cõmune cũ angłis. donec iti¬
cia & ĩmortalitate ꝑfecta atq ꝑcepta. ab
istis exaltet᷑. illis ȩquet᷑. Mortales aut̃ de¬
lectationes usq ad reꝑandã seu custodien-¬
dã istã mortalẽ salutẽ siue uniꝰcuiꝰq homi

Expanded text:
si uoluisset, nec cecidisset. magnus ergo dominus et lausi uoluisset, nec cecidisset. magnus ergo dominus et laudabilis ualde, qui condidit eam. condidit enim et inferiores, quae non possunt peccare; condidit et meliores, quae nolunt peccare. bestialis enim natura non peccat, quia nihil facit contra aeternam legem, cui sic subdita est, ut eius particeps esse non possit. rursus angelica sublimis natura non peccat, quia ita particeps est legis aeternae, ut solus eam delectet deus, cuius uoluntati sine ullo experimento temptationis obtemperat. homo autem, cuius propter peccatum temptatio est uita super terram, subdat sibi, quod habet commune cum bestiis, subdat deo, quod habet commune cum angelis, donec iustitia et inmortalitate perfecta atque percepta ab istis exaltetur, illis aequetur. Mortales autem delectationes usque ad reparandam seu custodiendam istam mortalem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ ꝑficiendȩ iusticiȩ. usq ad quandã in¬
effabilit̾ suauissimã saturitatẽ. quã
inista ꝑegrinatione oportit esuriri ac sitiri.
mortales delectationes. & eas coercet ad natu¬
ralẽ modũ. meliora inferiorib ordinata dilec¬
tione p̃ponens. Sienĩ nichil delectaret illici¬
tũ nemo peccaret. Peccat gͦ: qͥ delectatio¬
nẽ illicitã relaxat. potiꝰ quã refrenat. Est aut̃
illicitũ: qͥd lex illa ꝓhib& qͥ naturalis ordo ser¬
uat᷑. Utrũ aut̃ sit aliqua rationalis creatu¬
ra. quã nichil possit illicitũ delectare: mag̃¬
na quęstio .ẽ. Qͦo si. ẽ: ñ ineo genere factꝰ⁊ hõ
nec illa natura angłica quę inueritate ñ
stecit. S ineo genere ista rationalia facta
st̃: ut inesset eis possibilitas frenandi de¬
lectationẽ ab illicito. quã ñ refrenando pec¬
cauert᷑. Magna ÷ itaq & humana creatura.
qͣndo qͥdẽ ꝑeã possibilitatẽ instaurat᷑. ꝑ quã

Expanded text:
ipsius perficiendae justitiae usque ad quamdam ineffabiliter suavissimam saturitatem, quam in ista peregrinatione oportet esuriri ac sitiri, mortales delectationes, et eas coercet ad naturalem modum, meliora inferioribus ordinata dilectione praeponens. Si enim nihil delectaret illicitum, nemo peccaret. Peccat ergo, qui delectationem illiciti relaxat potius quam refrenat. Est autem illicitum, quod lex illa prohibet, qua naturalis ordo servatur. Utrum autem sit aliqua rationalis creatura, quam nihil possit illicitum delectare, magna quaestio est. Quod si est, non in eo genere factus est homo, nec illa natura angelica, quae in veritate non stetit: sed in eo genere ista rationalia facta sunt, ut inesset eis possibilitas frenandi delectationem ab illicito, quam non frenando peccauerunt. magna est itaque et humana creatura, quandoquidem per eam possibilitatem instauratur, per quam
Abbreviated transcription (Latin):
suras ꝓsecutionesq iustorũ. dic̃ idẽ paulꝰ
axcnplũ. ec iusti iudicũ di. Quȩ senten¬
tia latꝰ abapło petro manifestat᷑ sicut supꝰ cõ¬
memoraui. ubi ait tt̃pꝰ ce. ut iudiciũ inci¬
puat a domo dnĩ. & si iniciũ inqͥt a uobis.
qualis finis erit eis qͥ ñ credt̃ dĩ cuangłio:¬

Expanded text:
cutionesque iustorum dicit idem Paulus exemplum esse iusti iudicii dei. quae sententia latius ab apostolo Petro manifestatur, sicut supra commemoraui, ubi ait tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. et si initium, inquit, a nobis, qualis finis erit eis, q
Abbreviated transcription (Latin):
tis eiꝰ uitio ꝓpeci siner&. Nos tam̃ scrip¬
turas scãs ñ hominũ peccata defendinꝰ.
Non aut̃ sic de huiꝰ facti purgatione satagi¬
mꝰ: qͥsi hoc as̃ nr̃ aut fieri uisserit. aut̃
factũ apꝓbauerit. aut ita iusti homines
millis libris appellent᷑: ut si uoluerint
peccare ñ possint. Cũ gͦ inlicteris qͦs isti
rep̃hendt̃: ds̃ huic fact̾o nullũ iusticiȩ
testimoniũ ꝑhibuerit. qͣ dem̃tia temeri¬
tatis hinc illas litteras accusare conten¬
dunt. cũ aliis earũ locis aꝑtissime inue¬
niant᷑ diunis p̾ceptis ista ꝓhiberi: Inde
milla re gesta de ope filiarũ loth narrata il¬
quȩdã tacito narrari oportuit. Vt qndo omit᷑
luit exillo semine ꝓpagauuit. ⁊̃ seripturas
suas ꝓpt̾ hominũ peccata danauit. ¶Cidit
quippe ista ñ fecit. & cauenda admonuit. ñ
ꝓposuit imitanda. Mitabili sane impuden¬
tia faustꝰ isaac qͦq filiũ abrahȩ criminatꝰ ẽ.

Expanded text:
tis eius uitio perpeti sineret. Nos tamen scriptis eius uitio perpeti sineret. Nos tamen scripturas sanctas, non hominum peccata defendimus, sic autem de huius facti purgatione satagimus, quasi hoc deus noster aut fieri iusserit aut factum adprobauerit aut ita iusti homines in illis libris appellentur, ut si uoluerint peccare. non possint. cum ergo in litteris. quas isti reprehendunt, deus huic facto nullum iustitiae testimonium perhibuerit, qua dementia temeritatis hinc illas litteras accusare contendunt, cum aliis earum locis apertissime inueniantur diuinis praeceptis ista prohiberi? unde in illa re gesta de opere filiarum Loth narrata isquaedam tacito narrari oportuit, ut quando promitur, luit, ex illo semine propagauit, non scripturas suas propter hominum peccata damnauit. prodidit quippe ista, non fecit, et cauenda admonuit, non proposuit imitanda. Mirabili sane inpudentia Faustus Isaac quoque filium Abrahae criminatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
briũ plurimũ int̾sit. nã nec ebriosꝰ sẽꝑ
÷ ebriꝰ. nec qͥsqͥs aliqͣndo ebriꝰ. consequent᷑
ebriosꝰ. ẽ: tam̃ in homine iusto huiꝰ ipsiꝰ &¬
si ñ ebriositatis. at certe ebrietatis causa
querenda . ẽ. Qͥd enĩ tandẽ cogebat᷑ ut fili¬
ab suis crebra uina miscentibꝰ. aut fortasse
nec mixta crebro porrigentibꝰ consentira.
aut creder&: An adhoc filias nimiã tristi¬
ciã fingentes ita uoluit consolari. ut illiꝰ
destitũtionis & mat̾ni luctꝰ dolor de cogi¬
tatione m̃tis ebriȩ fugaret᷑. etiã ipsas tan¬
tundẽ bibere existimans. & aliqͣ fraude a¬
gentes ne biberent: S etiã tale tristibꝰ
suis adhibere consolationẽ. qͦͣmͦ uirũ iustũ
decuerit ñ uidemiꝰ. An aliqua sodomitarũ
arte pessima etiã paucis poculis patrẽ sic
inebriare potuert. ut illud peccatũ cũ
ignorante uł potiꝰ de ignorante cõmitte¬
rent: S mirũ si hoc scriptura diuina ta¬
cuisset. uł seruũ suũ ds̃ sine aliqͦ uolunta¬

Expanded text:
ntersit — nam nec ebriosus semper est ebrius nec quisquis aliquando ebrius consequenter ebriosus est — tamen in homine iusto huius ipsius etsi non ebriositatis, at certe ebrietatis causa quaerenda est. quid enim tandem cogebat, ut filiabus suis crebra uina miscentibus aut fortasse nec mixta crebro porrigentibus consentiret aut crederet? an ad hoc filias nimiam tristitiam fingentes ita uoluit consolari, ut illius destitutionis et materni luctus dolor de cogitatione mentis ebriae fugaretur, etiam ipsas tantundem bibere existimans et aliqua fraude agentes ne biberent? sed etiam talem tristibus suis adhibere consolationem quomodo uirum iustum decuerit, non uidemus. an aliqua Sodomitarum arte pessima etiam paucis poculis patrem sic inebriare potuerunt, ut illud peccatum cum ignorante uel potius de ignorante conmitterent ? sed mirum, si hoc scriptura diuina tacuisset uel seruum suum deus sine aliquo uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
gente p̃cepti huiꝰ appella qͦ dictũ. ẽ. ñ occi¬
des. uł ñ moechaberis. ita etiã exardesceres
siqͥs te & incircuncisũ uocaret & neglegen¬
tẽ sabbati: erat intelligi ꝓcul dubio. qͦd eẽt
utrunq lex & dĩ mandatũ Nc̃ uͦ & de illis suꝑi¬
oribꝰ laudẽ quȩtis & głam siea conserues: &

Expanded text:
gentem praecepti huius appellet, quo dictum est: non occigentem praecepti huius appellet, quo dictum est: non occides uel non moechaberis. ita etiam exardesceres, si quis te et incircumcisum uocaret et neglegentem sabbati. erat intellegi procul dubio, quod esset utrumque lex et dei mandatum; nunc uero et de illis superioribus laudem quaeris
Abbreviated transcription (Latin):
ñ occides. ñ moechaberis. ñ peicrabis & cȩt̾a
Cui qͥa olĩ aiffamatȩ ingentib: id ẽ erq mun
di huiꝰ creatura consistit. hebreoꝵ scriptores
irruentes: tanquã leprã ac scabiẽ ab ominan¬
da hȩc sua& turpissima p̾cepta cõmiscuert̃.
quȩ adperitomen spectant & sacrificia: age
si es certe & tu amicus legis. damna eos mecũ
qͥhanc uiolare ausi st̃. cõmixtione inconue¬
nientiũ eidẽ p̃ceptoꝵ. Quȩ pͣcepta nͥ & uos
lege ñ esse sciretis. nec legis partẽ: utiq aut
eadẽ seruare niteremini ꝓfessi iusticiã. aut
uos cora fateremini esse ñ iustos. Nc̃ uͦ & de
illis quȩ scelera ꝓhibent mundatis: sollicita
uob̾⁊ cura recte uolentibꝰ uiuere: & deiis
quȩ ꝑtuient adiudeos. nulla fit m̃tio. Qd
quatenꝰ excusatũ uoberit. nͥ eadẽ legẽ ñ
esse constiterit Deniq si ut incenderis in¬
tolerabile conuitiũ iudicans siqͥs te negle-¬

Expanded text:
non occides, non moechaberis, non peiurabis et cetera. non occides, non moechaberis, non peiurabis et cetera. cui quia olim diffamatae in gentibus, id est ex quo di huius creatura consistit, Hebraeorum scriptores inruentes tamquam lepram ac scabiem abominanda haec-sua et turpissima praecepta commiscuerunt, quae ad peritomen spectant et sacrificia, age, si es certo et tu amicus legis, damna eos mecum, qui hanc uiolare ausi sunt hac commixtione inconuenientium eidem praeceptorum: quae praecepta nisi et uos legem non esse sciretis, nec legis partem utique aut eadem seruare niteremini professi iustitiam, aut uos coram fateremini esse non iustos. nunc uero et de illis, quae scelera prohibent mandatis, sollicita uobis est cura recte uolentibus uiuere, et de his, quae pertinent ad Iudaeos, nulla fit mentio: quod quatenus excusatum uobis erit, nisi eadem legem non esse constiterit? denique si, sicut incenderis intolerabile conuicium iudicans, si quis te negle