comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab hac calũpnia immunes ac
liberi sumꝰ qui phiam tolliius.
quia humane cogitationis in¬
uentio ẽ. Phiam tefendimꝰ quia
affercer: sapiẽtiã tollere putaba¬
tur. eoq falius desententia pł¬
sus ẽ. quia ꝯstat hominẽ non
a̾stultitiã s adsapientiã nasei.
Preterea illud quoq argumen
coposse ĩtelleͥgi phiam nõ ẽẽsa¬
pientiã. ꝙͦ principiũ et origo eiꝰ
appareat: quando ĩquit phi esse
ceperunt . Chales ut opinor pri¬
nius: Recens hec quirẽ etas. uͥ
gͦ apird antiquiores latuit amõ
iste inuestigande uentatis si tez
lucrecius ait.Ueniq natura
hec rerũ ratio que reꝑtaẽ. nuper
et hanc pͥmũ cũ primis ip̃e reptꝰ
nunc egosum in patrias qui possũ¬
sum uertere uoces. Et seneca nõ
sunt inquit mille anni. exquo
initia sapientie mota  .ͬ A lultiᷤ
gͥ secłis. humanũ genus sine⁊
ratione uixit. ꝙͦ irridens psus.
postquã inquit sapere urbi. cũ
pipere et pabnis uenit tanquã

Expanded text:
ab hac calumnia immunes ac ab hac calumnia immunes ac liberi sumus, qui philosophiam tollimus, quia humanae cogitationis inventio est; sophiam defendimus, quia afferret, sapientiam tollere putabatur, eoque facilius de sententia pulsus est: quia constat hominem non ad stultitiam, sed ad sapientiam nasci. Praeterea illud quoque argumeneo posse intelligi, philosophiam non esse sapientiam, quod principium et origo ejus appareat. Quando, inquit, philosophi esse coeperunt? Thales ut opinor primus, recens haec quidem aetas; ubi ergo apud antiquiores latuit amor iste inuestigandae ueritatis? idem Lucretius ait: denique natura haec rerum ratioque reperta est nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus nunc ego sum in patrias qui possim uertere uoces. et Seneca non sunt inquit mille anni, ex quo initia sapientiae mota sunt. multis igitur saeculis humanum genus sine ratione uixit: quod inridens Persius postquam inquit sapere urbi cum pipere et palmis uenit, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
attulisse negotiis hominũ qͥn
sterii reb aphilosophis eitare¬
tur ne est ausus ꝯfrcent ꝓnun¬
tiare ꝙͦ fuit uerĩ. illos nõ ⁊ deoi
disputare ut doceant. s ut seob¬
lectent inocio. qui qũi auctores
sunt reñi gerendam̃. ne ip̃i qui¬
cquã gerunt proloquaciby sunt
habxiroi. s profecto quia nichil
aduita afferebant. nec ip̃i decͤ¬
tissius obteparennt nec quis¬
quã ꝑ tot secula inuentus est.
qui eorũ legib uiueret. Abiciẽ¬
dũ sapientie qd̾ fine ac mͦ caret
s sapiendui est et quidẽ n̾ature
Non enĩ nob̾ altera uita ꝯcedi¬
tur. ut cũ in hac sapientiã que¬
ramꝰ. in illa sape possimꝰ: in hac
utrũq fieri uecesse ẽ. cito ĩueni¬
ri debet. ut cito suscipi possit. ne
quid peat exuita euiꝰfinis iucer¬
tus ẽ. eiceronis ortensius cõtra
phiam disserens circũuenitũ
arguta ꝯclusione. ꝙͦ cũ diceret
philosophandũ nõ esse nichilo¬
minus philosophari urdebatur.

Expanded text:
attulisse negotiis hominum utilattulisse negotiis hominum utilsterii reus a philosophis citaretur, non est ausus confidenter pronuntiare, quod fuit verum, illos non ideo disputare, ut doceant, sed ut se oblectent in otio: qui quoniam auctores sunt rerum gerendarum, nec ipsi quidquam gerunt, pro loquacibus sunt habendi. Sed profecto, quia nihil boni ad vitam afferebant, nec ipsi decretis suis obtemperaverunt; nec quisquam per tot saecula inventus est, qui eorum legibus viveret. Abjiciedum sapientiae, quod fine ac modo caret, sed sapiendum est et quidem mature. non enim nobis altera uita conceditur, ut cum in hac sapientiam quaeramus, in illa sapere possimus: in hac utrumque fieri necesse est. cito inueniri debet, ut cito suscipi possit, ne quid pereat ex uita, cuius finis incertus est. Ciceronis Hortensius contra philosophiam disserens circumuenitur arguta conclusione, quod cum diceret philosophandum non esse, nihilominus philosophari uidebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Erum em̃ cñse ꝑpetue desi¬
die tradant nullãq uirtu¬
dem capessant. et omnẽsuam
uitã nichil aliud qͣm in loquẽ¬
do pagant. quid aliud qͣm in¬
ertes debent putariᷤsapientia
eni nisi inaliquo actu fuerit quo
uim suã exerceat inanis et fal¬
saẽ. Recteq tullius ciuiles ui¬
ros qui rempublicã gubement.
qui urbes aut nouas ꝯstituant
aut ꝯstitutas equitate tueantur.
qui salutẽ libertatẽq ciuiũ uel
gulis faciendꝰ p̾cipere que neip̃i
qurcẽ faciunt que loquinit᷑. et
qm̃i se a ueris actib remouerũt.
ph̃ie reppensse qui aũt docent
tm̃ uec faciunt ip̃i pceptis suis
detrabunt pondus. quis einiz
obtẽpet eñ ip̃i sceptores doceãt
uõ obtẽꝑare. bonũ est aũt recta
habere bonitatẽ. nõ gͦ utilitatẽ
fecto inquit omĩs ĩpͥoꝵ disputa¬
tio quãquã uberimos fontes
uututis et scientie ꝯtinet. tanieri
collata cũtͥoꝵ actib pͣfectisq re¬
b uereor ne nõ tantũ iudeatũ

Expanded text:
erum cum se perpetuae desidiae tradant, nullamque virtutem capessant, et omnem suam vitam nihil aliud quam in eloquendo peragant, quid aliud qertes debent putari? sapientia enim nisi in aliquo actu fuerit quo uim suam exerceat, inanis et falsa est recteque Tullius ciuiles uiros, qui rem publicam gubernent, qui urbes aut nonas constituant aut constitutas aequitate tueantur, qui salutem libertatemque ciuium uel gulis facienda praecipere quae ne ipsi quidem faciant qui locuntur; et quoniam se a ueris actibus remouerunt, philosophiae repperisse. qui autem docent tantum nec faciunt, ipsi praeceptidetrahunt pondus; quis enim obtemperet, cum ipsi praeceptores doceant non obtemperare? Bonum est autem recta habere bonitatem. Non ergo utilitatefecto, inquit, omnis istorum disputatio, quanquam uberrimos fontes virtutis et scientiae contineat, tamen collata cum horum actis perfectisque rebus, vereor ne non tantum videatur
Abbreviated transcription (Latin):
sterio corporis. nõ corpꝰ ministe¬
rio animi uti debeat. Idem ma¬
ximubonũ iudicant opes. qͣs
si bonis artib assequi no posst
mal assequunt. Fraudant. ra¬
piunt. spoliant. insidiant᷑. ab¬
iurant: nichil deniq modera¬
ti aut pensi habent: dũmͦ auro
corruscent. argento gẽmis ue¬
stib fulgeant aurdissimo uen¬
tri opes ingerant. stipati famili
uoluptatib. ium uigorẽq men¬
tis extingunt. et cũ uiueresema¬
xime putant: ad mortẽ ꝯ citatis¬
sime ꝓperant. Nam sicut ĩsecũdo
libro docuimꝰ: celi ratio in animo.
terre aũt incorpore ẽ. qui bona
neglegunt animi: corporis ap¬
petunt. intenebris ac morte uer¬
sant̾. que sunt t̾reatq corporis
quia uita lum̃ aceloẽ. Cuius
qm̃ exptes sunt corporis ẜui¬
endo: longe absunt intellectu
rerũ diuinarũ. eadẽ miseros uͥbiq¬
q cͤecis ita premit: sient enim

Expanded text:
sterio corporis, non corpus ministesterio corporis, non corpus ministerio animi uti debeat. idem maximum bonum iudicant opes: quas si bonis artibus adsequi non possunt, malis adsecuntur. fraudant rapiunt spoliant insidiantur abiurant, nihil i denique moderati aut pensi habent, dummodo auro coruscent, argento gemmis uestibus fulgeant, auidissimo uentri opes ingerant, stipati familiauoiuptatibus mm uigoremque mentis extinguunt et cum uiuere se maxime putant, ad mortem concitatissime properant. nam sicut in secundo libro docuimus, caeli ratio in animo, terrae autem in corpore est. qui bona neclegunt animi, corporis adpetunt, in tenebris ac morte uersantur, quae sunt terrae atque corporis, quia uita et lumen a caelo est. cuius quoniam expertes sunt corpori seruiendo, longe absunt ab intellectu rerum diuinarum. eadem miseros ubique caecitas premit. sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
aũt neglecta iustitia cũ sint
omib flagitiis aut scelerib
ĩquinati: religiosos sese pu¬
tant si templa et aras hostiaꝵ
sanguine cruentauerint. si fo¬
cos otorati ac ueteris uini ꝓfu¬
sione madefecerint. Quin etiã
sacras dapes apparant et exqui¬
sitas epulas: quasi aliqurd inde
ferunt. quicquid aspectu raruim
quicquid oꝑe aut otore p̾ciosu
ẽ.: hec grata ẽẽ diis sius nõ ex
aliqͥna diuinitatis ratione qͣm
nesciunt: s ex suis cuproitatibꝰ
iudicant. nec ĩtelleͥgunt t̾reniꝰ
opib d̃m ñõ in digere nichileĩ
sapiunt nisi fram bonaq et
mala: solius corporis sensut
ac uoluptateppendunt huiꝰ
arbitrio ut religionẽ põderãt
sic totiꝰ uite sue acta disponũt.
Et qmisemel ac celi cõtẽpla¬
tione auerterunt: sensumq
illũ celestẽ corpori mancipa¬
uenunt: libidinib frena per¬
mittunt. tãquã secũ ablatu
uoluptatẽ: quã mom̃tis oĩb
caꝑe festinant. cũ animꝰmini¬

Expanded text:
autem, neglecta justitia, cum sint autem, neglecta justitia, cum sint omnibus flagitiis ac sceleribus inquinati, religiosos se putant, si templa et aras hostiarum sanguine cruentaverint, si focos odorati ac veteris vini profusione madefecerint. Quin etiam sacras dapes apparant, et exquisitas epulas, quasi aliquid inde ferunt. Quidquid aspectu rarum, quidquid opere aut odore pretiosum est, id gratum esse diis suis, non ex aliqua diuinitatis ratione, quam nesciunt, sed ex suis cupiditatibus iudicant nec intellegunt terrenis opibus deum non indigere. nihil enim sapiunt nisi terram bonaque et mala solius corporis sensu ac uoluptate perpendunt. huius arbitrio ut religionem ponderant, sic totius uitae suae acta disponunt. et quoniam se semel a caeli contemplatione auerterunt sensumque illum caelestem corpori mancipauerunt, libidinibus frena permittunt tamquam secum ablaturi uoluptatem, quam momentis omnibus capere festinant, cum animus mini
Abbreviated transcription (Latin):
uod erat of¬
cium suscep¬
timuneris
instruente.
ac suffragã¬
te ipsa uentate cõpleuimus.
tuius asserende atq il lustran¬
de causam mͥ et scientiã et fidez
et ipse dũs ñr imposuit sine quo
nec seui quicquã potest nec ex¬
plicari. ⁊̃ lenio nunc ad id qdẽ
sũmũ oꝑis huiꝰ et maximũ. ut
doceã quo ritu quo uesacrificio
din coli oporteat. Ideñ est hoĩs
officiũ ineoq solo sũma rerũ.
et omĩs beate uite ratio ꝯsistit.
quando quidẽ ꝓpterea fictiet
in spirati ab eosumꝰ ño ut celũ
uideremꝰ et solem ꝙ araxa¬
goras putauit. S ut artifi¬
cẽ solis et celi d̃mpura et in¬
tegra m̃te coleremꝰ. quãuis
au̾t p̾ceclentib libris ꝓ ĩgenii
mediocritate defenderimꝰ ue¬
ritatẽ. tam̃ ex ritu quoq ipso
elucere uł maxime potest: li¬
chil em̃ scã et singularis illa
maiestas aluro ab hominez
desiderat. quã solã in nocẽtiã:
Quã siquis optulerit deo.sa
tis religiose litabit. Homines

Expanded text:
uod erat officium suscepti muneris, instruente, ac suffragante ipsa veritate, complevimus: cujus asserendae atque illustrandae causam mihi et conscientia, et fides, et ipse Dominus noster imposuit; sine quo nec sciri quidquam potest, nec explicari. Venio nunc ad id quod est summum operis hujus et maximum, ut doceam quo ritu, quove sacrificio Deum coli oporteat. Id enim est hominis officium, in eoque solo summa rerum, et omnis beatae vitae ratio consistit: quandoquidem propterea ficti et inspirati ab eo sumus, non ut coelum videremus et solem quod Anaxagoras putavit, sed ut artificem solis et coeli Deum pura et integra mente coleremus. Quamvis autem praecedentibus libris, pro ingenii mediocritate defenderim veritatem; tamen ex ritu quoque ipso elucere vel maxime potest. Nihil enim sancta et singularis illa majestas aliud ab homine desiderat, quam solam innocentiam: quam si quis obtulerit Deo, satis pie, satis religiose litavit. Homines
Abbreviated transcription (Latin):
Drtasse querat aliquis hoc
loco qui sit iste tam potẽs
tam deo caius. et ꝙͦ nom̃ habeat.
cuiꝰ prima natiuitas nõ mͦ ante¬
cesserit mundu. uerũetiã dupo

Expanded text:
rtasse quaerat aliquis hoc loco, quis sit iste tam potens, tam Deo carus, et quod nomen habeat, cujus prima nativitas non modo antecesserit mundum, verum etiam p
Abbreviated transcription (Latin):
horrendis. Idẽ nob̾ ꝓpħe pa¬
lã faciunt. Ergo epieunus er¬
rauit. qui poetaꝵ id eẽ figm̃¬
tũ putauit. et illas ĩferorum
penas que feraut᷑. in hac esse
uita ĩt̾pretatꝰ ẽ. Totã gͥ uerita¬
tẽ. et om̃e diuine religionis ar¬
chanũ. pħi attigerunt. S alii
refellentib. defendere ioq in¬
uenerant nequiuerunt. quia
singulis ratio ĩ quadrauit nec
ea qui uera senserant ĩ sũmã
Iredigere potuerunt. sicut nos
suꝑius fecimꝰ¬

Expanded text:
horrendis: idem nobis prophetae palam faciunt. ergo Epicurus errauit, qui poetarum id esse figmentum putauit et illas inferorum poenas quae ferantur in hac esse uita interpretatus est. totam igitur ueritatem et omne diuinae religionis arcanum philosophi attigerunt, sed aliis refellentibus defendere id quod inuenerant nequiuerunt, quia singulis ratio non quadrauit, nec ea quae uera senserant in summam redigere potuerunt, sicut nos superius fecim
Abbreviated transcription (Latin):
que uero sacrilegio cõtamina¬
rent. ꝙͦ grauissimis ꝑsequen¬
tiũ penis expiaref/ nec tamen
ex hoc ip̃o cecihomines ĩtellegͣe
possunt aut hanc ẽẽ uerã re¬
ligionẽ cui aduincendũ tanta
us me̾ aut illã falsam quesb̾

Expanded text:
que uero sacrilegio contaminaque uero sacrilegio contaminarent, quod grauissimis persequentium poenis expiaretur. nec tamen ex hoc ipso caeci homines intellegere possunt aut hanc esse ueram religionem cui ad uincendum tanta uis inest aut illam falsam qu
Abbreviated transcription (Latin):
exponere. Quanto troris sit
demonib hoc signũ: sciet qui ud̾it¬
erit quatenꝰ adiurati ꝑ xp̃m⁊
decorporibꝰ que obsederint fu¬
giant. Nam sicut ip̃e int̾ ho¬
mines ageret uniu̾sos demo¬
m̃tes etͦ malis incursib furi¬
atas insensus pristinos repo¬
nebat: ita nunc sectatores eus
eosdẽ sp̃s inquinatos de hõib
et noĩe magistri sui et signo paᷤᷤ¬
sionis excludunt: cuiꝰrei non
difficilis ẽ probatio. Nameu
diis suis immolant. si assistat
aliquis signatã frontẽ gerens
sacra nullo mͦ litant / nec respon¬
sa potest cõsultus recddere uateᷤ.
et hrc sepe causa precipua iusti¬
ciã ꝑsequendi malis regib fuit.
posito frontib signo deos il¬
loꝵ fugauerunt: ne possent
inuiscerib hostiarũ futura de¬
pingere. ꝙͦ cũ intellẽgerent
aruspices instigantib hisdẽ
demonib quib prosecrant
cõsequentes prophatios ho¬
mines sacris int̾ ẽẽ: egerunt
principes suos infurorẽ. ut ⁊¬

Expanded text:
quanto terrori sit daemonibus hoc signum, sciet qui uiderit quatenus adiurati per Christum de corporibus quae obsederint fugiant. nam sicut ipse cum inter homines ageret, uniuersos daemomentes emotas et malis incursibus furiatas in sensus pristinos reponebat, ita nunc sectatores eius eosdem spiritus inquinatos de hominibus et nomine magistri sui et signo passionis excludunt. cuius rei non difficilis est probatio. nam cum diis suis immolant, si adsistat aliquis signatam frontem gerens, sacra nullo modo litant nec responsa potest consultus reddere uates. et haec saepe causa praecipua iustitiam persequendi malis regibus fuit., inposito frontibus signo deos illorum fugauerunt, ne possent in uisceribus hostiarum futura depingere. quod cum intellegerent haruspices, instigantibus isdem daemonibus quibus prosecant conquerentes profanos homines sacris interesse egerunt principes suos in furorem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Inc qm̃ docui sapientiã
et religionẽ ño posse drou¬
ci. suꝑest ut de ip̃a religione ⁊¬
ac saprentia disseramꝰ. Sentio
quidẽ quã sit difficilis de reb
celestib disputatio. s tam̃ au¬
dendu est ut illustrata ueri¬
tas pateat. multiq aberrore
atq interitu liberent᷑. qui eã
sub uelamine stultitie latẽtẽ
aspuant᷑ ac respuunt. s prius
quã incipiã de deo et oꝑibus
dicenda sunt. quoꝵ testimõiiᷤ
nunc uti necesse est ꝙͣ ĩ pͥoribus
libris ne facere tẽpaui. Añ oĩa
qui uentatẽ stutet cõp̃hendere
nõ mͦ intelle̾gendis ꝓpharũ
uocib animũ debet intendere
s etia tẽpora ꝑquequisq illo¬
ium fuerit diligentissime re¬
quirere ut sciat. et que fut᷑a
p̾dixernt: et post quot ãnos
p̃dita cõpleta sint nec difficul¬
tas mhis colligendis inest
ulla. testati sunt enĩ sub quo
quisq rege diuini sp̃s fuerit
passus instinctũ nuiltiq sc̃p¬
tos libros de tẽporilb eorte¬

Expanded text:
niam docui sapientiam et religionem non posse diduci, superest ut de ipsa religione ac sapientia disseramus. Sentio quidem, quam sit difficilis de rebus coelestibus disputatio: sed tamen audendum est, ut illustrata veritas pateat, multique ab errore atque interitu liberentur, qui eam sub velamine stultitiae latentem aspernantur ac respuunt. Sed prius quam incipiam de Deo et operibus dicenda sunt, quorum testimoniis nunc uti necesse est: quod in prioribus libris ne facerem temperaui. ante omnia qui ueritatem studet conprehendere, non modo intellegendis prophetarum uocibus animum debet intendere, sed etiam tempora per quae quisque illorum fuerit diligentissime requirere, ut sciat et quae futura praedixerint et post quot annos praedicta conpleta sint. nec difficultas in his colligendis inest ulla. testati sunt enim sub quo quisque rege diuini spiritus fuerit passus instinctum, multique scriptores libros de temporibus edide
Abbreviated transcription (Latin):
maior fris ac sedilo suis redde¬
ret. qui ꝑrtẽtẽpus in psas su¬
scepit imꝑiũ quo rome tarq¬
nus suꝑb. quare cũ omnis tẽ¬
porũ series et ex ii roaicis et ex
grecis romanisq historiis col
tempora colligi possunt quo¬
rũ sane ultimꝰ eachanas fuit.
quẽ cõstat sub dario rege se¬
cundo anno regni eiꝰ octauo
mense cecinisse. adhec antiqͥ¬
ores etiã grecis scriptoribꝰ pro¬
phete repperiunt que omĩa eo
profero: ut errorẽ suũ sentiãt
qui scripturã sacrã coarguere
uitunt᷑ tãquã nouã eͣ cenoͤ fi¬
ctã ignorantes ex quo fonte
religionis scẽ origo manaue¬
rit. ꝙͦ siquis collectis ꝑfectisq
tẽporib fundam̃tũ doctrine
salubrit̾ iecerit: et ueritatem
penitus cõprehendet. et errorẽ
cognita ueritate deponet:¬

Expanded text:
maior terris ac sedibus suis redderet, qui per idem tempus in Persas suscepit imperium quo Romae Tarquinius Superbus. quare cum omnis temporum series et ex Iudaicis et ex Graecis Romanisque historiis colletarum tempora colligi possunt; quorum sane ultimus Zacharias fuit, quem constat sub Dario rege, secundo anno regni eius octauo mense cecinisse. adeo antiqores etiam Graecis scriptoribus prophetae reperiuntur. quae omnia eo profero, ut errorem suum sentiant qui scripturam sacram coarguere nituntur tamquam nouam et recens fictam, ignorantes ex quo fonte religionis sanctae origo manauerit. quodsi quis collectis perspectisque temporibus fundamentum doctrinae salubriter iecerit, et ueritatem penitus conprehendet et errorem cognita ueritate deponet
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eo qui fecit ꝯferre possetis
cõte̾nere aũt et caluare t̾ra.
nichil aliiro ẽ qͣm simulacra
nõ atorare qr de t̾ra ficta fũt.
Itẽ diuitias nõ ꝯcupiscere uo¬
luptates corporis sꝑnere. qr
opes et corpus ip̃m cuiꝰ hospi¬
cio utim̃ t̾ra est. Uiuũ colite
ut uiuatis : moriaf᷑ eni neces¬
se ẽ. quisesuãq animã mor

Expanded text:
cum eo qui fecit conferre possetis. cum eo qui fecit conferre possetis. contemnere autem et calcare terram nihil aliut est quam simulacra non adorare, quia de terra ficta sunt, item diuitias non concupiscere, uoluptates corporis spernere, quia opes et corpus ipsum cuius hospitio utimur terra est. uiuum colite, ut uiuatis: moriatur enim necesse est qui se suamque animam mor
Abbreviated transcription (Latin):
uobis sublim̃ uultũ dedituoᷤ
in terrã curuamini. Tos altas
m̃tes et ad parẽtẽ suũ cũ cor¬
porib eͣrectas ad inferiora de¬
primitis. tãqͣm peniteat uos
quadrupedes nõ eẽ natos fas
nõ est celeste animal cũ t̾reniꝰ
int̾ramq uergentib coequa¬
ri. quid uos beneficiis celestibꝰ
orbatis: proniq in humũ ũra
sponte ꝓcũbitis. Humi ẽi miẜi
uolutamini. cũ deorsũ queri¬
tis ꝙͦ insublimi querere debu¬
istis. Nam ista mortaliũ digi¬
toꝵ ludiera et fragilia figm̃ta
ex quolibet materie genere i¬
formata. quid aluro sunt nͥ
terra ex quanatast. Quro gͦ
nitis. Cũ eñi uos t̾re sumitti¬
tis humilioresq facitis ipsi
uos ultro adinferos mergitiᷤᷤ
ad mortẽ que dãnatis qr nichł
ẽ inferius et humilius terra
nͥ mors et inferi: que si effug̾e
uelletis subiectã pedib ur̃is
t̾ram cõteneritis corporis sta¬
tu saluo. ꝙ rocirco rectũ acce¬
pistis. ut oculos atq mentẽ

Expanded text:
vobis sublimem vultum dedit; vos vobis sublimem vultum dedit; vos in terram curvamini: vos altas mentes, et ad parentem suum cum corporibus suis erectas, ad inferiora deprimitis, tamquam vos poeniteat non quadrupedes esse natos. Fas non est coeleste animal cum terrenis, in terramque vergentibus coaequari. Quid vos beneficiis coelestibus orbatis, pronique in humum vestra sponte procumbitis? Humi enim miseri volutamini, cum deorsum quaeritis quod in sublimi quaerere debuistis. Nam ista mortalium digitorum ludicra et fragilia figmenta, ex quolibet materiae genere formata, quid aliud sunt, nisi terra, ex qua nata sunt? Quid ergo nitis? cum enim uos terrae submittitis humilioresque facitis, ipsi uos ultro ad inferos mergitis ad mortemque damnatis, quia nihil est inferius et humilius terra nisi mors et inferi. quae si effugere uelletis, subiectam pedibus uestris terram contemneretis corporis statu saluo, quod idcirco rectum accepistis, quo oculos atque mentem
Abbreviated transcription (Latin):
cere ꝯtẽpũnt. Quro inter
terse tã ꝯtrariũ qͣm statu¬
ariũ despicere statua ado¬
rare. et eũ ne in ꝯuictũ ꝗtẽ
admnictere quitibi deos faci¬
ant: quã gͦ uim quã pote¬
statẽ habere possunt cum
ip̃e qui fecit illa nõ habeat. ẜ
ne loec quidẽ dare is potuit
que habebat. Ulitere/ audire
loqui/ moueri. Quisqͣm ne
gͥ tam ineptus ẽ ut putet
aliquid ẽẽ in simiulacͦ di
in quo ne hominis quidẽ
quicquã est preter umbrãꝰ
ẜ hec nemo ꝯsiderat. In fe¬
cti sunt enĩ ꝑsuasione ac in¬
tes eoꝵ penitus fucũstulti¬
tie ꝑhibet᷑. Adorant gͦ insẽ¬
sibilia qui sentiunt iratio¬
nabilia. qui sapiunt ex aĩa
qui uiuunt. terrena ꝗ oriũ¬
tur e celo. Iuuat gͥ uelut in
aliqua sublimis specula cõ¬
stitutũ. uirde uł uniu̾si exa¬
udire possint ꝑsianũ illud
ꝓclamare. Ocuras hominũ
anes celũ potius intuemini
ad ciuꝰ spectaculũ uos excita¬
uit ille artifex ũrdeus. ille

Expanded text:
cere, contemnunt. Quid inter cere, contemnunt. Quid inter se tam contrarium, quam statuarium despicere, statuam adorare, et eum ne in convictum quidem admittere, qui tibi deos faciat? Quam ergo vim, quam potestatem habere possunt, cum ipse, qui fecit illa, non habeat? Sed ne haec quidem dare his potuit, quae habebat, videre, audire, loqui, moveri. Quisquamne igitur tam ineptus est, ut putet aliquid esse in simulacro dei, in quo ne hominis quidem quidquam est praeter umbram? Sed haec nemo considerat; infecti sunt enim persuasione, ac mentes eorum penitus fucum stultitiae perbiberunt. Adorant ergo insensibilia, qui sentiunt; irrationabilia, qui sapiunt; exanima, qui vivunt; terrena, qui oriuntur e coelo. Juvat ergo, velut in aliqua sublimi specula constitutum, unde universi exaudire possint, Persianum illud proclamare, O curvae in anes! Coelum potius intuemini, ad cujus spectaculum vos excitavit ille artifex vester Deus. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
simulaera deo similia urdica¬
ri. que nec sentiunt nec mouẽ¬
tur. Itaq simulacrũ dei non
illud ẽ qd̾ digitis hoĩs ex lapi¬
de aut ere. alique materia fa¬
bricat᷑. s ip̃e homo qm̃ et sen¬
tit et mouet᷑ et multis magͣ¬
q actiones habet. Nec ĩtelle¬
gunt homines ineptissimi.
ꝙͣ si sentire simulacra ⁊ mo¬
ueri possent. ultro adoratum
hominẽ fuissent a quo sunt
expolita que eẽnt aut ĩ cul¬
tus et orridus lapis/ aut ma¬
teria informis ac rudis. nͥ
fuissent ab homine forma
et ideo melior qui fecit qͣmi
illa que fc̃a sunt. et tamen
factorẽ ip̃m nemo suspicit.
aut ueret᷑ que fecit timẽt.
tanqͣm plus possit ẽẽ in ope
qͣm in opifice. Recte gͥ sene¬
ca in libris moralib. simu¬
lacra in quit deoꝵ uenerant᷑.
illis supplicant genu posito.
illa atorant. illis ꝑtotum
assident diẽ aut astant ilł.
stipemi aciunt. uictimas ce¬
dunt: et cũ hec tantoꝑe suscipiãt¬
spiciant. fabros qui illa fe¬

Expanded text:
simulacra Deo similia judicari, quae nec sentiunt, nec moventur? Itaque simulacrum Dei non illud est, quod digitis hominis ex lapide, aut aere, aliave materia fabricatur; sed ipse homo, quoniam et sentit, et movetur, et multas magnasque actiones habet. Nec intelligunt homines ineptissimi, quod, si sentire simulacra et moveri possent, ultro adoratura hominem fuissent, a quo sunt expolita, quae essent aut incultus et horridus lapis, aut materia informis ac rudis, nisi fuissent ab homine formatEt ideo melior est qui fecit, quam illa quae facta sunt. Et tamen factorem ipsum nemo suspicit, aut veretur: quae fecit, timet, tamquam plus possit esse in opere, quam in opifice. Recte igitur Seneca in libris moralibus: Simulacra, inquit, deorum venerantur, illis supplicant genu posito, illa adorant, illis per totum assident diem, aut astant, illis stipem jaciunt, victimas caedunt; et cum haec tantopere suspiciant, fabros, qui illa fe
Abbreviated transcription (Latin):
penis delectant᷑. quib licet agere
trãquille. Si enĩ mortales sunt⁊¬
anime si uirtus dissoluto corpore
nichilfutua ẽ. Qurd fugimꝰ at¬
trbuta nob̃ bona. quasi aut ĩ gra¬
ti aut indigni. qui diuinis mu¬
uerib ꝑfruami. que bona ut habe¬
amus scelerate impieq uiuend̾
est. quia iuitutẽ roest iustitiam
pauptas sequif᷑. Sanꝰ gͥ nõ ẽ qui
nulla spe maiore ꝓposita. hiͣs boĩs
quib ceter utinit᷑. inuita labore̾
et cruciatus et miẜias anponat.
Si aũt uirtus ut abhiͥs rectissĩe
nasei hominẽ subẽẽ debet spes a¬
liqua maior. que maloꝵ et labo¬
ñ que pro ferre uirtitis ẽ.a lag

Expanded text:
poenis delectantur quibus licet agere poenis delectantur quibus licet agere traanimae, si virtus dissoluto corpore nihil futura est, quid fugimus attributa nobis bona, quasi aut ingrati, aut indigni qui divinis muneribus perfruamur? Quae bona ut habeamus, scelerate impieque vivendum est; quia virtutem, id est, justitiam paupertas sequitur. Sanus igitur non est, qui nulla spe majore proposita, iis bonis, quibus caeteri utuntur in vita, labores, et cruciatus, et miserias anteponat. Si autem virtus ut ab his rectissime nasci hominem, subesse debet spes aliqua major, quae malorum et laborum, quos perferre virtutis est, mag
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas est oculis cordis aspexerit
Is audit qui diuinas uoces ae
pecepta uictalia. pectori suo afsi¬
git. Is loquit qui celestia disse¬
rens uirtutẽ ac maiestatẽ deii
singularis ẽnarrat. Quare non
ẽ dubiũ quin ip̃ius sit qͥsquis
deũ nõ agnouent. Om̃sq untu¬
tes eius quas habere aut teñe
seputat in illa mortifera uia re¬
ꝑunt᷑. que ẽ tota tenebrarum.
Quapp̾ nichil est quod sibi ali
quis gratulef siͥ as inanes uir¬
quibonis presentib careat. etiã
stultus sit necesse ẽ. qui labores
ĩ uita sua maximos suscipiat in¬
casum.ł Iamadẽptaspe ĩ morta¬
litatis quã deus pollicet insua
religione u̾santib. cuiꝰ assequen¬
de gr̃a uirtus appetendaẽ. et qui¬
uelle uirtutib. que frustra hom̃i
calamitates affenint et labores.
Nanisi uitus ẽ egestatẽ exi¬
liũ dolorẽ mortẽ. et quetiment̾
a ceteris pati fortit̾ ac subire quid
tandẽ in seboni habet. Cuream

Expanded text:
veritas est, oculis cordis aspexerit: veritas est, oculis cordis aspexerit: is audit, qui divinas voces ac praecepta vitalia pectori suo affigit: is loquitur, qui coelestia disserens, virtutem ac majestatem Dei singularis enarrat. Quare non est dubium, quin impius sit, quisquis Deum non agnoverit; omnesque virtutes ejus, quas habere aut tenere se putat, in illa mortifera via reperiuntur, quae est tota tenebrarum. Quapropter nihil est quod aliquis sibi gratuletur, si has inanes virqui bonis praesentibus careat, sed etiam stultus sit necesse est, qui labores in vita sua maximos suscipiat incassum. Nam dempta spe immortalitatis, quam Deus pollicetur in sua Religione versantibus, cujus assequendae gratia virtus appetenda est, et quiuelle uirtutibus, quae frustra homini calamitates adferunt et labores. nam si uirtus est egestatem exilium dolorem mortem, quae timentur a ceteris, pati fortiter ac subire, quid tandem in se boni habet, cur eam
Abbreviated transcription (Latin):
coguitio dei necessariae: quasi t¬
caput et om̃s uirtutes quasi
corpus: Ita fiet homo ꝑfectꝰ ac
uiuus. ẜtam̃ sũma omĩs ĩ capi¬
te est. Qd̾ quãuis ꝯstare nõ pos¬
sit. sine om̃ibꝰ sine quibdam
tam̃ põt. Et ent quidẽ animal
uiclosum ac debile. ẜ tn uiuet
sieut is qui et deũ nouit. et in
aliquare peccat. dat eñi uenĩa
peceatis deus: Itaq sine mbriᷤ
aliquib uiui põt sine capitei
nullo mͦ. hec res efficit ut pħi.
etiã sinatura sint boni. tñ nich
scie̾nt qd̾ nichil sapiant. Om̃is
doctrina et uutus eoꝵ sine capi¬
te est. quia d̾m neseiunt qui est
uirtutis ac doctrine caput. Quẽ
qui nõ agnoscit. licet uideat ce¬
cus ẽ. licet audiat surclus ẽ. lic
loquat᷑ elinguis ẽ. Cũ uõ con¬
ditorẽ rerũ petẽq cognouent.
Tune uidebit et audiet et loqͦ¬
tur. Habere eñ caput cepit in
quosunt sensus om̃s collocati.
hoc ẽ oculietaures et lingua.
Nam ꝓfecto is uidet quiuenta¬
tem in qua deus est uł teũ inqͦ

Expanded text:
gnitio Dei necessaria est, quasi caput; et omnes virtutes, quasi corpus. Ita fiet homo perfectus, ac vivus: sed tamen summa omnis in capite est; quamvis constare non possit sine omnibus, sine quibusdam tamen potest. Et erit quidem animal vitiosum ac debile; sed tamen vivet, sicut is qui et Deum novit, et in aliqua re peccat. Dat enim veniam peccatis Deus. Itaque sine membris aliquibus vivi potest, sine capite nullo modo. Haec res efficit, ut philosophi, etiamsi natura sint boni, tamen nihil sciant, nihil sapiant. Omnis doctrina et virtus eorum sine capite est; quia Deum nesciunt, qui est virtutis ac doctrinae caput: quem qui non agnoscit, licet videat, caecus est; licet audiat surdus; licet loquatur, elinguis est. Cum vero conditorem rerum parentemque cognoverit, tunc et videbit, et audiet, et loquetur. Habere enim caput coepit, in quo sunt sensus omnes collocati, hoc est oculi, aures, et lingua. Nam profecto is videt, qui veritatem in qua Deus est, vel Deum in quo
Abbreviated transcription (Latin):
suspendit᷑. neq quasi filiꝰ hoĩs
minas patit᷑. Cacharias etĩa
sie tradidit. Et intuebinitur
mme quẽ transfixerunt ¶Itez
dauid ĩ psalmo xxi. Effode¬
runt manus uieas et pedes
meos. dinumerauerũt oĩa
ossa mea ip̃i aũt cõteplati
sunt et uirdenuit me.et di
illa passurus post annos in¬
mille et quinquaguita tot
eñi colligiuit᷑ annia regno ⁊¬
dauid usq adcrucẽ xp̃i.S
et salomon filius eiꝰ qui iero¬
solimã cõoidit. ip̃am piturã
ẽẽ in ultionẽ sce crucis ꝓpheta¬
uit:Qxͦsi auertimini a me dĩc
dñs et nõ custodieritis ueri¬
tatẽ meã: reiciam isrlꝰ aterra
quã dediillis et zomũ hauc ɨ¬
quã edificaui illis ĩ nomine
meo ꝓicia illam ex om̃ib. et
ꝑiũ popło. et domꝰ hec erit deẜ¬
ta et omĩs qui transieͬt ꝑ illã
admirabit᷑. et dicet ꝓpt̾ quam
rem deus fecit t̾re huic ⁊ huie
domui hec malas dicent. quia¬
illũ in humilitate magna ꝓpt̃

Expanded text:
suspenditur neque quasi filius hominis suspenditur neque quasi filius hominis minas patitur. Zacharias etiam sic tradidit: et intuebuntur in me, quem transfixerunt. item Dauid in psalmo XXI: effoderunt manus meas et pedes meos, di-numerauerunt omnia ossa mea: ipsi autem contemplati sunt et uiderunt me et diuilla passurus post annos mille et quinquaginta, tot enim colliguntur anni a regno Dauid usque ad crucem Christi. sed et Solomon filius eius, qui Hierosolymam condidit, eam ipsam perituram esse in ultionem sanctae crucis prophetauit: quodsi auertimini a me, dicit dominus, et non custodieritis ueritatem meam, reiciam Israhel a terra quam dedi illis, et domum hanc quam aedificaui illis in nomine meo, proiciam illam es omnibus, et perium populo. et domus haec erit deserta, et omnis qui transiet per illam admirabitur et dicet: propter quam rem deus fecit terrae huic et huic domui haec mala? illum in humilitate magna: propter
Abbreviated transcription (Latin):
consequet᷑ multos et fortium
druidet spolia. ꝓpterea ꝙ tra¬
ditus ẽ ad mortẽ et ĩt̾ faci¬
norosos deputatus ẽ. et ip̃e
peccatũ multorũ ꝑtulit. et
ꝓꝑ facinora illoꝵ traditus
ẽ dauid quoq in psalmo.
xcui. Captabunt ĩ anima
iusti et sanguinẽ in nocẽtẽ
cõdemnabunt. et factus ẽ
mͥ dñs in refugiũ. Itẽ iereĩaᷤ
Dñe significa mͥ et cognoscã.
tunc urdi meditationes eoꝵ.
ego sicut agnus sine malitia
ꝑductus sũ ad uictimã. ĩme
cogitauerunt cogitationem¬
dicentes. Uenite mittamus
lignũ in ꝑanẽ eiꝰ. et eradamus
de terra uitã eiꝰ. et nom̃eiꝰ non¬
erit ĩ memoria amplius. Lig¬
nũ au̾t crucẽ significat. et pa¬
nẽ corpus eiꝰ. quia ip̃e est cibus
pependit. de quatam̃ aꝑtius
ip̾e moyses in de utero nomio
ita p̾dicauit et erit pendens
uita tua ante oculos tuos. ⁊
timebis die ac nocte. et non
credes uite tue ide rursus ĩ
numens nõ quasi homo dnͣs

Expanded text:
consequetur multos, et fortium consequetur multos, et fortium dividet spolia; propterea quod traditus est ad mortem, et inter facinorosos deputatus est: et ipse peccatum multorum pertulit, et propter facinora illorum traditus est. David quoque in psalmo XCIII: Captabunt in animam justi, et sanguinem innocentem condemnabunt, et factus est mihi Dominus in refugium. Hieremias : ne, significa mihi et cognoscam: tunc uidi meditationes eorum. ego sicut agnus sine malitia perductus sam ad uictimam: in me cogitauerunt cogitatumdicentes: uenite, mittamus lignum in panem eius et eradamus a terra uitam eius. erit in memoria amplius. lignum autem crucem significat et panem corpus eius, quia ipse est cibus pependit. de qua tamen apertius ipse Moyses in Deuteronomio ita praedicauit: et erit pendens uita tua ante oculos tuos, et timebis die ac nocte et non credes uitae tuae, idem rursus in Numeris: non quasi homo dominus
Abbreviated transcription (Latin):
re aũt iudei manus inferrent d̾o suo
eũq int̾ficerent testimonia
Ipłiaꝵ hec antecesserunt. apuo
hesdrã ita scriptũ est.: et dixit
hesoras ad populũ. hoc pasca
saluator nr̃:  et refugiũ nĩr
cogitate et ascendat in corue¬
strũ qm̃ habemꝰ humiliare eũ
insigno: et post hec sꝑabimus
ineũ. ne deserat᷑ hic locus inet̾¬
nũ tempus dicit dñs deus
uirtutũ: si nõ credidentis ei⁊
neq exaudieritis: annuntia
tionẽ eius eritis derisio ingẽ¬
tib Unde apparet iudeos nlła
aliã spem habere nisise ablu¬
erint a sanguine ac sꝑaueñt
ineũ ip̃m quẽ negauerunt. ⁊¬
Ysaias quoq facinus eoꝵ de¬
signat et dicit. In humilitate
iudiciũ eiꝰ sublatũ est: natiui¬
tatẽ eiꝰ quis ẽnarrabut:qm̃t
auferetur a t̾ra uita eiꝰ a facino¬
rib ppłi mei adductus ẽ ad moͬ¬
tẽ. et dabo malos ꝓ sepultura
eiꝰ et diuites ꝓ morte eiꝰ. quia
facius nõ fecit neq ĩsidias
ore suo locutus ẽ ꝓpterea i p̃e¬

Expanded text:
 ut Iudaei manus inferrent deo suo eumque interficerent, testimonia prophetarum haec antecesserunt. aput Hesdram ita scriptum est: et dixit Hesdras ad populum: hoc pascha saluator noster est et refugium nostrum. cogitate et ascendat in cor uestrum, quoniam habemus humiliare eum in signo: et post haec sperabimus in eum, ne deseratur hic locus in aeternum tempus, dicit dominus deus uirtutum. si non credideritis ei neque exaudieritis adnuntia tionem eius, eritis derisio in gentibus. unde apparet Iudaeos nullam aliam spem habere nisi se abluerint a sanguine ac sperauerint in eum ipsum quem necauerunt. Esaias quoque facinus eorum designat et dicit: in humilitate iudicium eius sublatam est. natiuitatem eius quis enarrabit? quoniam auferetur a terra uita eiribus populi mei adductus est ad mortem. Et dabo malos pro sepultura ejus, et divites pro morte ejus: quia facinus non fecit, neque insidias ore suo locutus est. Propterea ipse
Abbreviated transcription (Latin):
bita. ut nec ortũ hoĩs nec uita
sine his crediderint posse consta¬
re: Horũ alterĩ nob̃ cõmune⁊
cũ ceteris animalib ẽ. et altenĩ
soli hominidatũ. Nos eñi qm̃
celeste atq immortale animal
summꝰ igne utim̃ qui nob̾ inar¬
guniͣtũ inmortalitatis ẽ datus

Expanded text:
bita, ut nec ortum hominis, nec sine bita, ut nec ortum hominis, nec sine his vitam crediderint posse constare. Horum alterum nobis commune est cum caeteris animantibus, alterum soli homini datum. Nos enim quoniam coeleste atque immortale animal sumus, igne utimur, qui nobis in argumentum immortalitatis datus
Abbreviated transcription (Latin):
trũ qued suꝑauent cõficiat alte¬
rum necesse ẽ. S eoꝵ substantie
ꝑmiscen possunt substantia ig̾r
calor est aque humor. Recte igͥ
ouroius quippe ubi tempiem
sumpsere humorq calorqz con¬
cipiunt et abhis oriunt᷑ ciucta
duobo cũq sit ignis aque repu¬
gnans uapor humidus omes
a ueterib institutũ est. ut sacra¬
mento ignis et aque nuptiaꝵ
fecera sanctiant᷑. ꝙ fetus aĩan¬
tiũ calorͤ et humor ᷤ copentur
atq anmñit᷑ ad uitã. cũ eñi con¬
stet om̃e animal ex aĩa et corpo¬
re materia corporis in humore
ẽ. anime incult᷑ore qd̾ ex amũ
fetibus dat᷑ scire. ꝙͦ crassi humo¬
ris plenos. nisi opifex calor fo¬
uent nec humor potest corpo¬
rari nec corpus animari. Exu¬
lib quoq ignis et aqua ĩterli¬
cisolebat. ad huc eninefas ui
debat̾ quãuis malos tam̃ ho¬
mines supplicio capitis afficerͤ
excepat morte multatꝰ. A deor
ista duo elem̃ta prima sunt ha¬

Expanded text:
trum quod superaverit, conficiat altetrum quod superaverit, conficiat alterum necesse est: sed eorum substantiae permisceri possunt. Substantia ignis, calor est; aquae, humor. Recte igitur Ovidius: Quippe ubi temperiem sumpsere humorque calorque, Concipiunt, et ab his oriuntur cuncta duobus: Cumque sit ignis aquae pugnax, vapor humidus omnesa veteribus institutum est, ut sacramento ignis et aquae nuptiarum foedera sanciantur, quod foetus animantium calore et humore corporentur, atque animentur ad vitam. Cum enim constet omne animal ex anima et corpore, materia corporis in humore est, animae in calore: quod ex avium foetibus datur scire, quos crassi humoris plenos nisi opifex calor foverit, nec humor potest corporari, nec corpus animari. Exulibus quoque ignis et aqua interdici solebat: adhuc enim videbatur nefas, quamvis malos, tamen homines supplicio capitis afficere.exceperat, morte mulctatus. Adeo ista duo elementa prima sunt ha
Abbreviated transcription (Latin):
lida lumina nec caloris ꝑferũt
quicquã nec tenebras multi¬
tu dine sua uincunt. Quoilla
uersam et ꝯtrariã sibi habeant
potestatẽ calor et humor qͤ mi
rabilit̾ deus adsubstendanda
et giguenda omĩa ex cogitaũ.
Namcũ uirtus deisit incalo¬
re et igne. nisi arcdorẽ uimq ⁊
eiꝰ admixta humoris ac frigo¬
ris materia tempasset nec nasci
quicquã nec coherere potusset:
quinstatim ꝯflagratione de¬
ꝑiret quicquid ẽẽ cepisset Uñ
et philosophi quidã et poete.⁊
discordia ꝯcordia niundũ ꝯsta¬
re dixerunt. s rationẽ penitus
ño uidebãt. Heraclitus exigne
nata ẽẽ dixit omnia. Tales
ex aqua uterq uroit aliquro.
s errauit tam̃ ut̃q ꝙͦ alterutͫ
si solũ fuisset. neq aqua nasci
posset exigne. neq nrsus igͥo
ex aqua. s ẽ uerius simul exu
troq ꝑmixto cũcta generari.⁊
Iguis quidẽ ꝑmiscen cũ aqua
nõ põt qr sunt utraq inimica.
Et si cominus uenerint alteru¬

Expanded text:
lida lumina, nec caloris praeferunt lida lumina, nec caloris praeferunt quicquam nec tenebras multitudine sua uincunt. duo igituersam et contrariam sibi habent potestatem, calrabiliter Deus ad sustentanda et gignenda omnia excogitavit. Nam cum virtus Dei sit in calore et igni, nisi ardorem vimque ejus admixta humoris ac frigoris materia tempquicquam nec coha.erere potuisset, quin statim conflagratione interiret quidquid esse coepisset. uude et philosophi quidam et poetae discordi concordia. mundum constare dixerunt, sed rationem penitus non uidebant. Hera,clitus ex igni nata esse dixit omnia, Thales ex aqua. uterque uidit aliquid, sed errauit tamen uterque, quod alterutrum si solum fuisset, neque aqua nasci posset ex igni neque rursus ignis ex aqua: sed etroque permisto cuncta generari. Ignis quidem permisceri cum aqua non potest, quia sunt utraque inimica; et si cominus venerint, alteru
Abbreviated transcription (Latin):
S3 h arii partiũ dim̃sionẽ diẽ
quoq fecit ac noctẽ qͦue spacia ⁊
orbes temporũ ꝓppetuos acuolu¬
biles quos uociͣmꝰ annos alt̾na
ꝑuices successione ꝑficiãt Dies
quẽ primũ oriens subministrat.
dei sicͥ necesse est ut omĩa quecũ¬
q meliorasunt. Nox aũt qua
falsarii suꝑstitionũ ymago q̃dã
ostenderetur. lamsicut solq̃
orit̾ indie. licet sit unꝰ unde
solem ẽẽ aꝓpellatũ. Cicero ⁊¬
uult urceri ꝙͣ obscuratis sy¬
derib solus appareat. tañ
quia uerũ ac ꝑfecte plenitu¬
dinis lum̃ et calore potẽtis¬
simo et fulgore clarissimo il¬
lustrat omĩa. Ita indeo licet
sit unus et maiestas et uir¬
tus et clantudo ꝑfecta. Nox
aũt quã panio illi antͫicͦeo
dicimꝰ attributã eiꝰ ip̃ius mł¬
tas et uarias religiones ꝑsi
militudinẽ monstrauit. Quã¬
uis eñ ille stelle innunerabi¬
les micare ac radiare urdeant᷑.
tam̃ quia nõ sunt plena et so¬

Expanded text:
secundum harum partium dimensionem diem secundum harum partium dimensionem diem quoque fecit ac noctem, quae spatia et orbes temporum perpetuos ac uolubiles, quos uocamus annos, alterna per uices successione conficiant. dies, quem primus oriens subministrat, dei sit necesse est, ut omnia quaecumque meliora sunt, nox autem, quafalsarum superstitionum imago quaedam ostenderetur. nam sicut sol, qui oritur in diem, licet sit unus, unde solem esse appellatum Cicero uult uideri, quod obscuratis sideribus solus appareat, tamen quia uerum ac perfectae plenitudinis lumen est et calore potentissimo et fulgore clarissimo inlustrat omnia., ita in deo, licet sit unus, et maiestas et uirtus et claritudo perfecta est. nox autem, quam prauo illi antitheo dicimus adtributam, eius ipsius multas et uarias religiones per similitudinem. monstrat. quamuis enim stellae innumerabiles nncare ac radiare uideantur, tamen quia non sunt plena et so
Abbreviated transcription (Latin):
ueq a scͣrbit᷑. ꝙͦ lum̃ abscõdat
ꝙͣtenebras semꝑ inducat et ꝙͦ
homines faciat occidere /atq in¬
terire peccatis. Nam si cut lux⁊
continef. Deinde alteras pãtes
eadẽ ratione dim̃sus ẽ meridie
ac septentrionẽ.:que partes ill¬
duabꝯ societate iunguntur:
ea em̃ que ẽ solis calore flagrã¬
tior ꝓxima est. et coheret orienti.
At illa que frigorib et᷑ ꝓpetuoge¬
lu torpet. eiusdem ẽ cius extre¬
luminitenebre ita frigus calo¬
ri.tgͥ calor lumini ẽ ꝓximus:¬
sic mendies orienti. Ut frigus
tenebris. ita plaga septẽtriona¬
li occasui. Quib singulis parti¬
bus suũ tempus attribuit. Uer
scilicet orienti: estate merdiane
plage. occidentis autupnus ẽ
Septentrionis hiberiuis :In his
quoq duab partib meridiona¬
liet septentrionali figura uite ac
mortis ꝯtinef. quia uita incalo¬
re.et mors infrigore. Sicut aũt
calor ex igne est ita frigus ex aqͣ.

Expanded text:
 adscribitur, quod lumen abscondat,  adscribitur, quod lumen abscondat, quod tenebras semper inducat, et quod homines faciat occidere atque interire peccatis. Nam sicut lux ocontinetur. Deinde alteras partes eadem ratione dimensus est, meridiem ac septentrionem; quae partes ill societate junguntur. Ea enim, quae est solis calore flagrantior, proxima est, et cohaeret orienti. At illa, quae frigoribus et perpetuo gelu torpet, ejusdem est cujus extrelumini tenebrae, ita frigus calori. Ut igitur calor lumini esic meridies orienti, ut frigus tenebris, ita plaga septentrionalis occasui. quibus singulis partibus suum tempus adtribuit, uer scilicet orienti, aestatem meridianae plagae; occidentis autumnus est, septentrionis hibernum. in his quoque duabus partibus, meridiana. et septentrionali, figura uitae ac mortis continetur, quia uita in calore est, mors in frigore. sicut autem calor ex igni est, ita frigus ei aqua.
Abbreviated transcription (Latin):
Unc qm̃ refutauimꝰ eos
qui de mundo. et de facto¬
reeius deo altter sentiunt quã
fecit gͥ deus primũ oniiui
celũ et insublime suspendit
quod ẽẽt sedes ipsius dei ꝯdito¬
ris PDem de tenã fundauit ac
subdidit celo quã homo cũ cete¬
ria animaliu gñib incoleret
eam uoluit humore circũflui
xit claris luminib: et impleũ
sole scilicet et lime orbe fulgẽti.
et astroꝵ micantiũ fulgentibꝰ
signis adornauit. Tenebras
nisi accipiat a celo inquo posu¬
it lucẽ ꝑhenẽ et suꝑos et uitam
lpetuã. Contra int̾ra tenebras
et inferos et mortẽ. Tanto eniz
hec abillis suꝑil distant: quan¬
tũ mala abonis et uitia uir¬
tutib. Ipsius quoq terre biaᷤ
partes ꝯtrarias int̾ se drniersas¬
q ꝯstituit. orientẽ silicet et oc¬
cidente . Ex quibroriens deo ac¬
censef᷑: quia ip̃e luminis fons
et illustrator est rerũ. Et quodi
oriri nos faciat ad uita sẽpit̾uã.
Occidens aũt conturbate illi pͣ¬

Expanded text:
niam refutauimus eos qui de mundo et de factore eius deo aliter sentiunt quam fecit igitur dens primum omnium caelum et in sublime suspendit, quod esset sedes ipsius dei conditoris. deinde terram fundauit ac subdidit caelo, quam homo cum ceteris animalium generibus incoleret. eam uoluit umore circumflui xit claris luminibus et inpleuit, sole scilicet et lunae orbe fulgenti et astrorum micantium splendentibus signis adornauit. tenebras nisi accipiat e caelo: in quo posuit lucem perennem et superos et uitam perpetuam, et contra in terra tenebras et inferos et mortem. tanto enim haec ab illis superioribus distant, quantum mala a bonis et uitia a uirtutibus. ipsius quoque terrae binas partes contrarias inter se diuersasque constituit, orientem scilicet occidentemque. ex quibus oriens deo adcensetur, quia ipse luminis fons et inlustrator est rerum et quod oriri nos faciat ad uitam sempiter- nam: occidens autem conturbatae illi p
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitatis sue norit. humana
cõtẽ̾pnat. diuina suscipiat. ut ⁊
adipisci. Dissolutis religionib
uniuersis et om̃ib quecũq in
earũ defensionẽ dici uł solebant
uł poterant refutatis. deinde con¬
uictis pħie discipliis. adueram
nobis religionẽ sapientiãq ue¬
niendũ :ͤ qͣm̃ est ut docebo utrũq
cdiuctũ ut eamuł argum̃tis uł
exemplis ułitoneis testib asse¬
ramꝰ et stultitiã quã nob̾ isti deoꝵ
cultores obiectare nõ desinunt ut
nullampenes nos. sic totã penes
ip̃os ẽẽ docemꝰ. et quãquã priori¬
bus libris cũ bãs arguerẽ religi¬
ones. et lxc cil falsam sapientiã
tollerẽ ubi ueritas sitostenderi.
planius tam̃ que religio et que
sapientia uera sit liber proximus

Expanded text:
natiuitatis suae norit, humana contemnat, diuina suscipiat, ut supossit adipisci. Dissolutis religionibus uniuersis et omnibus quaecumque in earum defensionem dici uel solebant uel poterant refutatis, deinde conuictis philosophiae disciplinis, ad ueram nobis religionem sapientiamque ueniendum est, quoniam est ut docebo utrumque coniunctum, ut eam uel argumentis uel exemplis uel idoneis testibus adseramus et stultitiam, quam nobis isti deorum cultores obiectare non desinunt, ut nullam penes nos, sic totam penes ipsos esse doceamus. et quamquam prioribus libris, cum falsas arguerem religiones, et hoc, cum falsam sapientiam tollerem, ubi ueritas sit ostenderim, planius tamen quae religio et quae sapientia uera sit liber proximus
Abbreviated transcription (Latin):
ligionẽ aut prauã retinuerunt.
aut totã penitus sustulerunt. Sa¬
cessant gͥ illiom̃s qui humana
uitã nõ iustruunt. s turbant: ꝗͥd
e nĩ docent. aut quẽ instruunt ꝙ
se ip̃os nõdũ iustruxeruntꝰ. Que
sauare egroti. quẽ regere ceci posstᷤ
Huc gͦ nos om̃s quib ẽ cura sapi¬
entie cõferamꝰ. an expectabimus
donec socrates aliquid sciatsant
anaxagoras intebris lum̃ inueĩ¬
atsaut democritus ueritatẽ de ⁊¬
puteo extrahat aut empedocles
dilatet animi sui semitasᷤ aut ⁊¬
archesilas et carneades uideant.
sentiant. ꝓcipiant: Uox ecce de
celo ueritatẽ docens et nob̾sole
ip̃oclarius lum̃ ostendens. quid
nob̾ iniquisumꝰ et sapientiã su¬
sciꝑe ciunctam̃: quã dati homine̾
contritis inquerendo. et atib suiᷤ
nũquã reꝑire potuerunt: qͥuult
sapiens ac beatus ẽe. audiat ḋi
uocẽ discat iustitiã sacram̃tum

Expanded text:
ligionem aut pravam retinuerunt, aut totam penitus sustulerunt. Facessant igitur illi omnes, qui humanam vitam non instruunt, sed turbant. Quid enim docent? aut quem instruunt qui se ipsos nondum instruxerunt? quem sanare aegroti, quem regere caeci possunt? huc ergo nos omnes, quibus est cura sapientiae, conferamus. an expectabimus, donec Socrates aliquid sciat aut Anaxagoras in tenebris lumen inueniat aut Democritus ueritatem de puteo extrahat aut Empedocles dilatet animi sui semitas aut Arcesilas et Carneades uideant sentiant percipiant? uox ecce de caelo ueritatem docens et nobis sole ipso clarius lumen ostendens. quid nobis iniqui sumus et sapientiam suscipere cunctamur, quam docti homines contritis in quaerendo aetatibus suis numquam reperire potuerunt? qui uult sapiens ac beatus esse, audiat dei uocem, discat iustitiam, sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
fiue careat et omni malo. Ueni¬
q nenio extitisset qui hanc ip¬
sam breuẽ cõtẽpneret.: aͣc subiret mortẽ
nisispe. uite longioris. Nam illi
qui prosalute cuuiũ uoluntaie
se neci obtulerunt sicut thebis

Expanded text:
fine careat et omni malo. Denique nemo umquam extitisset, qui hanc ipsam brevem contemneret, aut subiret mortem, nisi spe vitae longioris. Nam illi, qui pro salute civium voluntariae se neci obtulerunt, sicut Thebis