comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dendo totum delectabilit̾ cogitatꝰ qͥcqͥd¬
eum postinodum inagendo delectat.
Si igitur porta oculoꝵ bene munita fu¬
erit. tota interior ciuitas cordis nr̃i ab
assultu uicioꝵ quieta erit. S huic poe¬
te nullus custos potest ẽẽ melior. quã
timor domini: ut ille scilicet carnalẽ
mentem quȩ lubrica ẽ. ne ad antiquaᷤᷤ
delectationes redeat. semꝑ in ꝓposito
discipline consigat atq coherceat. Hãc
custodiam psalmista desiderabat. cum
diceret: Confige timore tuo carnes meas.
Et sapientia hanc custodiã nos habere
monuit: quando uirtutis studium ag¬
gredienti formam discipline p̃scͥpsit
dicens. fili accedens ad seruitutẽ dĩ. sta
in timore: & p̃para cortuũ ad tempta¬
tiones. Sta intimore ne te blandim̃ta
carnis seducant. Prepara cortuũ ad tẽp¬
tationes: neaduersa suꝑuenientia frã¬
gant. Lasciuiam carnis ꝑ timorẽ cõ¬
prime: p̃ssuram tribulationis ꝑ pati¬
tientiam iunce. Duo quippe ista sunt.

Expanded text:
dendo totum delectabiliter cogitat queum postmodum in agendo delectat. Si igitur porta oculorum bene munita fuerit, tota illa interior civitas cordis nostri ab insultu vitiorum quieta erit. Sed huic portae nullus custos esse potest melior quam timor Domini, ut ille videlicet carnalem mentem, quae lubrica est, ne ad antiquas delectationes redeat, semper in proposito disciplinae configat atque coerceat. Hanc custodiam Psalmista desiderabat, cum diceret: Confige timore tuo carnes meas . Et Sapientia hanc custodiam nos habere monuit, quando virtutis studium aggredienti formam disciplinae praescripsit, dicens: Fili, accedens ad servitutem Dei sta in timore, et praepara cor tuum ad tentationes . Sta in timore, ne te blandimenta carnis seducant. Praepara cor tuum ad tentationes, ne adversa supervenientia frangant. Lasciviam carnis per timorem comprime; pressuram tribulationis per patientiam vince. Duo quippe ista sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Cũ enĩdr̃ uidit qd eẽt pulchrũ uisu:
ecce in uisu concupiscentia uidendi.
Cũ dr & suaue: ecce in uisu concupis¬
centia tangendi. Cũ dr ad uescendũ.
ecce in uisu concupiscentia gustandi
Nonsolĩigit᷑ uisus in concupiscen
Et totum quodãmͦ in uisu ꝑ delecta¬

Expanded text:
t quod esset pulchrum visu, ecce in visu concupiscentia videndi. Cum dicitur, et suave, ecce in visu concupiscentia tangendi. Cum dicitur ad vescendum, ecce in visu concupiscentia gustandi. Non solum igitur visus in concupiscentet totum quodammodo in visu
Abbreviated transcription (Latin):
lis s maior ẽẽt. Ut gͦ ꝓ homine reddere¬
tur homo. maior homine: factus ẽ d̃s
homo ꝓ homine: & dedit se homo hõi
ut se acciꝑet abhomine. Incarnatꝰ est
ds̃ di filius: & datus hominib ds̃ hõ¬

Expanded text:
alis sed major esset. Ut ergo pro homine redderealis sed major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine; et dedit se homo homini, ut se assumeret ab homine. Incarnatus est Deus Dei Filius, et datus est hominibus Deus hom
Abbreviated transcription (Latin):
minem ꝓ homine reddere potuit: quia
iustum & innocentem abstulerat: &¬
neminem nisi peccatorẽ inuenit. Nich
gͥ homo inuenit unde dm placare
posset: quia siue sua siue seipsum daret::
digna recompensatio ñ ẽẽt. uidens gͦ
d̃s hominẽ sua uirtute uigum dam¬
nationis iuste euadere non posse. miser
ret eum ꝑiusticiam: hoc ẽ quia homo
ex se iusticiam euadendi non habuit:
ds̃ homini ꝑ miscdiam iusticiam de¬
dit. Neq enim ereptio hominis ꝑfec¬
te rationabilis ẽẽt. nisi exutraq par¬
te iusta fieret: idest sicut d̃s iusticiã
habuit hominem requirendi: ita ⁊
homo iusticiam haberet euadendi.
S hanc iusticiam homo nunquã
habere potuisset: nisi ds̃ ei ꝑ miseri¬
cordiam suam illam tribueret. Ut gͦ
ds̃ ab homine placari posset: ds dedit
gratis homini quod homo ex debito dõ
redderet. Dedit homini hominem. quẽ
homo ꝓhomine redderet: qui ut digna
recompensatio fieret: pͥori non solũ eqͣ¬

Expanded text:
minem pro homine reddere potuit; quia minem pro homine reddere potuit; quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi peccatorem invenit. Nihil ergo homo invenit unde Deum sibi placare posset; quia sive sua sive seipsum daret, digna recompensatio non esset. Videns ergo Deus hominem sua virtute jugum damnationis justae evadere non posse, misertret per justitiam: hoc est, quia homo ex se justitiam evadendi non habuit, Deus homini per misericordiam justitiam dedit. Neqte rationabilis esset, nisi ex utraque parte justa fieret; hoc est sicut Deus justitiam habuit hominem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed hanc justitiam homo nunquam habere potuisset, nisi Deus illi per misericordiam suam illam tribueret. Ut ergo Deus ab homine placari posset, dedit Deus gratis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit igitur homini hominem quem homo pro homine redderet, qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequ
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debuit. Iustegͦ subiectus ẽ homo
diabolo. quantum ꝑtinet ad culpã su¬
am: iniuste autem quantũ ꝑtinet ad
diaboli fraudulentiã. Si igitur homo ta¬
lem patronum haberet. cuiꝰ potentia
diabolus incausam compelli posset:
iuste domino homo contradiceret.
quia nullam diabolus iustam causã
habuit. quare ius sibi in homine uen¬
dicare debuisset. Patronus aũ nullus
talis inueniri poterat. nisi ds. S ds̃ cau¬
sam hominis susciꝑe noluit:quia ho¬
mini adhuc ꝓculpa sua iratus fuit.¬
Oportuit ergo ut prius dm homo pla¬
caret: & sic deinde fiducialit̃ dõ patro¬
cinante cum diabolo causam iniret.
S d̾m rationabilit̾ placate ñ poterat
nisi & damnũ quod intulerat restitue¬
ret: & de contemptu satisfaceret. Homo
uͦ nichil habuit quod digne deo ꝓ ula¬
to damno recompensaret. quia siquid
de irrationabili creatura redderet: ꝓ ra¬
tionabili sublata minus ẽẽt. S nec ho¬

Expanded text:
non debuit. Juste ergo subjectus est homo non debuit. Juste ergo subjectus est homo diabolo, quantum pertinet ad culpam ejus; injuste autem, quantum pertinet ad diaboli fraudulentiam. Si igitur homo talem patronum habet, cujus potentia diabolus in causam compelli posset, juste dominio ejus homo contradiceret, quia nullam diabolus justam causam habuit, quare sibi jus in homine vindicare debuisset. Patronus autem talis nullus inveniri poterat nisi Deus. Sed Deus causam hominis suscipere noluit, quia homini adhuc Oportuit ergo ut prius homo Deum placaret, et sic deinde fiducialiter Deo patrocinante cum diabolo causam iniret. Sed Deum rationabiliter placare non poterat, nisi damnum quod intulerat restitueret, et de contemptu satisfaceret. Homo vero nihil habuit quod digne Deo pro ablato damno recompensaret, quia si quid de irrationabili creatura redderet, pro rationabili sublata minus esset. Sed nec ho
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorẽ ut peccatũ reuelare non eru¬
bescat. S quisqͥs in hac uita sponte exi¬
re noluerit. infuturo expelletur inuitꝰ
nolit reuelabitur ad confusionem.¬
meã. Tres in causam ueniunt:
diabolus. homo. & d̃s. Diabolus deo
iniuriam fecisse conuincit᷑. quia seruũ
eius idest hominẽ & fraudulent̃ ab¬
duxit: & iuolenter tenuit. Homo in¬
uiriam deo fecisse conuncitur: quia p̃
ceptum eius contempsit : & se sub manu
aliena ponens. sue seruitutis damnũ
illi intulit. Item. Diabolus homini in¬
uiriam fecisse conuincitur: quia illũ
& prius bona ꝓmittendo decepit: &
post mala inferendo nocuit. Inuiste
ergo diabolus tenet hominem: s ho
iuste tenetur: quia diabolus nunqͣm
meruit ut hominem sibi subiectum
premeret: s homo meruit ꝑculpã suã.
ut ab eo premi ꝑmitceret᷑. Licet enim
ignoraret falsum ẽẽ quod diabolus ꝓ¬
misit: non tam̃ ignorauit. qͦd illud
tiam si uerum eẽt contra creatoris p̃¬
ceptum uł uoluntatem concupiscere

Expanded text:
peccatorem, ut peccatum suum revelare non erubescat. Sed quisquis in hac vita sponte exire noluerit, in futuro expelletur invitus, nolit, revelabitur ad confusionem,meam . Tres in causam veniunt: Diabolus, homo, et Deus. Diabolus Deo injuriam fecisse convincitur, quia servum ejus, hoc est hominem, et fraudulenter abduxit, et violenter tenuit. Homo injuriam Deo fecisse convincitur, quia, et praeceptum ejus contempsit, et se sub manum alienam ponens suae servitutis damnum illi intulit. Item diabolus homini injuriam fecisse convincitur, quia illum, et prius bona promittendo decepit, et postea mala inferendo laesit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur, quia diabolus nunquam meruit ut hominem sibi subjectum premeret, sed homo meruit per culpam suam ut ab eo premeretur. Licet enim ignoraret falsum esse quod diabolus promisit, non tamen ignoravit quod illud etiam, si verum esset, contra Creatoris voluntatem concupiscere,
Abbreviated transcription (Latin):
ixit in sipiens incorde suo: ñ est ds̃.
Ds licet unus sit & unum sit: tam̃
iusticiam uł potentiam: sapit amanti
istud & gustare: quia utrunq fit una
& simplici mente. Itaq semel locutus ẽ
miscdia. At is quidem penitus insipiens
ẽ cui nec timorem ds sapit nec amorem.
Discat homo quantum uult: ego sapien¬
tem non dicam. dum nec timet nec dili¬
git dm. Quomͦ enim dicam in sapientia
consũmatum: quẽ uideo nec initiatũ:
Nam inicium sapientiȩtimor dñi: cõsũ¬
matio amor: media uͦ spes sibi uendicat.

Expanded text:
ixit insipiens in corde suo: Non est Deus . ixit insipiens in corde suo: Non est Deus . Deus, licet unus sit, et unum sit, tamenjustitiam et potentiam; sapit amanti,hoc, quod gustare; quia utrumque fit una et simplicissima mente. Itaque semel locutus est  Domine, misericordia. At is quidem penitus insipiens est, cui nec timorem Deus sapit, nec amorem. Discat quantum vult; ego sapientem non dixerim, dum nec timebit, nec diliget Deum. Quomodo enim dixerimus in sapientia consummatum, quem video nec initiatum? Nam initium sapientiae timor Domini ; consummatio amor: media sibi vindicat spes.
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ quia bonoꝵ & maloꝵ uias iugiter
contemplatur. Et quasi si nistrũ ocłm
habet: quando malos ad damnationẽ
bonos ad salutem disponit. S isti ocłi
do ds bonis ꝓsꝑa. & malis aduersa tri¬
buit. quasi palpebras leuat: quia eoꝵ
tiretͥbutione manifestat. Quando aũ¬
ds̃ bonis aduersa. & malis ꝓsꝑa eueni¬
re ꝑmittit. quasi palpebras claudit:
pensat: quasi quod factum ẽ uidisse.qe
dissimulat. Istȩ palpebrȩ int̾rogant
filios hominum: quia inded̃s cor
num modo simmilia. modo dissimilia.
semꝑtam̃ iusta recõpensat.¬
ana loquutist̃ unusquisq ad
ꝓximum suum. Locutio ñ incon-¬
grue intelligi potest ñ solum in
uoce. s etiam inoꝑatione: quia iudiciũ
quod transit. Iuegͦ uanitatẽ in corde
habet qui transitoria diligit. uanitate
loquitur: qui ꝓhac uita transitoria im¬
moderate laborans. ipso suo studio &
oꝑeea se diligere ostendit. Uanitatẽ aũ
ad ꝓximum loquitur. qui exẽplo suo eũ
ad appetenda transitoria cobortatur.

Expanded text:
r, quia bonorum et malorum vias jugiter contemplatur. Et quasi sinistrum oculum habet, quando malos ad damnationem  in praescientia sua bonos ad salutem disponit. Isti oculi Deus bonis prospera et malis adversa tribuit, quasi palpebras levat, quia se v praesenti retributione, manifestat. Quando vero bonis adversa et malis prospera evenire permittit, quasi palpebras clandit qpensat, quasi quid factum sit se vidisse dissimulat. Istae palpebrae interrogant filios hominum, quia inde Deus cor quando similia, aliquando dissimilia, semper tamen justa meana locuti sunt unusquisque ad proximum suum . Locutio non incongrue intelligi potest, non solum in voce, sed etiam in operatione, quia indicium t omne quod transit. Ille vanitatem in corde habet qui transitoria diligit. Vanitatem loquitur, qui pro hac vita transitoria immoderate laborans ipso suo studio, et opere eam se diligere ostendit. Vanitatem autem ad proximum suum loquitur qui exemplo suo eum ad petenda
Abbreviated transcription (Latin):
minatio & ꝓmissio. Suꝑ comminatio¬
nem sedet seruus. suꝑ ꝓmissionẽ merce¬
naruis. Hoꝵ uterq trahit currũ: alter
timore. alter cupiditate: & uterq ꝓpriis
stimulis impellitur. Solus filius qui
nec timore quatitur. nec illicit᷑ cupidi¬
tate. s sꝑu dilectionis agitur: sine labo¬
re aut lesione ueh itur incurru. Quic̃q
enim sꝑudĩ agunt᷑. hi filii sunt dĩ. &¬
sꝑudĩ. Habet etiam currus ille quatuor
rotas. ullas scilicet quatuor affectiones¬
animi notissimas. amorẽ & leticiã. ti¬
morem & tristiciam: quas ordinant sͥ¬

Expanded text:
minatio et promissio. Super comminatiominatio et promissio. Super comminationem servus sedet, super promissionem mercenarius. Horum uterque trahit currum, alter timore, alter cupiditate; et uterque propriis stimulis impellitur. Solus filius, qui nec timore quatitur, nec illicitur cupiditate, sed spiritu dilectionis agitur, sine labore aut laesione vehitur in curru: Quicunque enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt DHabet etiam currus ille quatuor rotas, illas scilicet quatuor animi affectiones notissimas, amorem et laetitiam, timorem et tristitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
nar fit de leiuib pennis auium. signifi¬
cans uanam gloriam. & fauorẽ ppłarem:
quib homines delectati extollunt᷑. Sca¬
bellum pedib supponit᷑: ne t̃ram tangat.
Tales enim nonnulli terrenas actiones ñ
faciunt: s sꝑuales se simulant. ut magis
decipiant. Hoꝵ doct̾na ẽ qͣsi pestilentia:
multa loca occupans. & uastans.
ed in lege dommi uoluntas eius.
Suꝑiori uersu dictum ẽ qͥd sit respu¬
endum: in hoc aũ dr̃ quid sit appetendũ.
Inillo tanquam dictum ẽ declina a malo:¬
in hoc aũ & fac bonum. Quod utiq est
ambulare in legedñi. S qm̃ hec uia a¬
gitur non gressu corporis. s affectu m̃¬
tis: ideo dictũ est in lege dñi uoluntas
euis. Uelle enim aliquid. teste beato gre¬
gorio mente ire est. Fhanc uiam ince¬
dunt. & quasi quendamcuriũ ducunt
triagenera hominum: seruus. mercen¬
narius. filius. Trahunt aũ eundẽ currũ¬
duo iumenta: quoꝵ nomina sunt com¬

Expanded text:
nar fit de levibus pennis avium, signifinar fit de levibus pennis avium, significans vanam gloriam, et favorem popularem, quibus homines delectati extolluntur. Scabellum pedibus supponitur, ne terram tangant. Tales enim nonnulli terrenas actiones non faciunt, sed spirituales simulant, ut magis decipiant. Horum doctrina est quasi pestilentia, multa loca occupans et vastans. 4. Sed in lege Domini voluntas ejus. Superiori versu dictum est quid sit respuendum; in hoc autem dicitur quid sit appetendum. In illo dictum est tanquam declina a malo; hoc autem, et fac bonum ; quod utique est ambulare in lege. Sed quoniam haec via agitur non gressu corporis, sed affectu mentis; ideo dictum est: In lege domini voluntas ejus. Velle enim, teste beato Gregorio, mente ire est. Per hanc viam incedunt, et quasi quemdam cursum ducunt tria genera hominum, servus, mercenarius, filius. Trahunt autem eumdem currum jumenta, quorum nomina sunt, com
Abbreviated transcription (Latin):
& malum quia malum ẽ diligere. sic̃ facit
diabolus. & non nulli miqui. S quia fit ali¬
quando ut tales timeant dm̃. ñ timore bo¬
nõ. s ne incurrant uł damnũ rerũ. uł cor¬
ꝑis cruciatum: ut ampluis sint mali. con-¬
temnunt & ip̃md̾m: & fit scd̃s pes contẽpt᷑
dĩ. Item posset fieri ut malũ amarent dm̃
contemnerent: s inhiberet eos pudor ho¬
minum cum quib habitant. Ideo ad aug¬
mentum mali sequit᷑ tercuis ꝑes irreu̾en¬
tia:. ut nec dm timeant. nec homines reue¬
reant᷑: ad consummationẽ uͦ totiꝰ maliciȩ.
ad est quartus pes astittia. ut sciãt uti tͥb
predictis: miscentes oleo uenenũ: & melli
acetum. Eminens pars cathedre cui sedens
inheret: ẽ potentia. Si enim potens est qͥ p̃¬
dicta habet. tunc plurimum nocet. uł si po¬
tentem sibi allicere potest. quẽ consiliosuo se¬
ducat. & ad malum impellat. Deinde appo¬
nitur puluinar. ut suauiter sedeat. Pului¬

Expanded text:
et malum, quia malum est diligere, sicut facit et malum, quia malum est diligere, sicut facit diabolus, et nonnulli iniqui. Sed quia fit aliquando, ut tales timeant Deum non timore bono, sed ne incurrant vel damnum rerum, vel corporis cruciatum: ut amplius fiant mali, contemnunt et ipsum Deum; et fit secundus pes contemptus Dei. Item posset fieri ut malum amarent, Deum contemnerent, sed inhiberet eos pudor hominum cum quibus habitant: ideo ad augmentum mali sequitur tertius pes irreverentia, ut nec Deum timeant, nec homines revereantur. Ad consummationem vero malitiae adest quartus pes astutia, ut sciant uti tribus praedictis, miscentes oleo venenum, et melli acetum. Eminens pars cathedrae, cui sedens inhaeret, est potentia. Si enim potens est qui praedicta habet, tunc plurimum nocet: vel si potentem sibi allicere potest, quem consilio suo seducat, et ad malum impellat. 1200 Deinde apponitur pulvinar, ut suaviter sedeat. Pulvi
Abbreviated transcription (Latin):
ta:ͥ s quia iusticiȩ solent ẽẽ impedim̃ta.S
ꝓpter quosda qui ex ypocrisi hoc faciunt.
additur ꝓpt̃ iusticiam. Iusticia ẽ ꝑfectio aĩe
rationalis. Alie uirtutes sunt ad eius in¬
qͥsitionẽ. uł conseruationẽ. fortitudo. tẽꝑan¬
tia. prudentia iusticiam conseruant ne a¬
illatria: quia fortis est prudens temꝑata
uinon abiit. Abire ꝑtinet ad illos qͥ st̃
inconstantes: & leuiter posst̃ imꝑelli.
Quod quidam uolentes euitare. fiunt ob¬
stinati: nullius consilio acquiescentes. ꝓpo¬
sitũ suũ immobiliter tenentes: & ideo ad¬
iunctum ẽ non stetit. scilicet ut nec leuis
sit nec obstinatus. Uia peccatoꝵ ẽ mundꝰ.
mala. sicut ex communi sunt bona.
t incathedra pestilentie: ñ sedit. Sedet
qui docet exemplo suo peccare faciẽs
alios. Cathedra hec: quatuor pẽdib subsistit.
Primus pes ẽ malicia. scłs contemptus dĩ:
tercius irreuerentia: quartus astutia. Mali¬
cia ẽ amare malum .⁊ saporem mali habere

Expanded text:
ta, sed quia justitiae solent esse impedimenta. Sed propter quosdam qui ex hypocrisi hoc faciunt, additur, propter justitiam. Justitia est perfectio animae rationalis. Aliae virtutes sunt ad ejus acquisitionem vel conservationem, fortitudo, temperantia, prudentia, quae justitiam conservant, ne ailla tria; quia fortis est, prudens, temperata. 3. Qui non abiit. Abire pertinet ad illos qui sunt inconstantes, et leviter possunt impelli. Quod quidam volentes evitare, fiunt evidenter obstinati, nullius consilio acquiescentes, propositum suum immobiliter tenentes: et ideo adjunctum est, et non stetit; scilicet, ut nec levis sit, nec obstinatus. Via peccatorum est mundomnia mala, sicut ex communi sunt bona. Et in cathedra pestilentiae non sedit. Sedet, qui docet exemplo suo faciens peccare alios. Cathedra est haec, et quatuor pedibus subsistit. Primus pes est malitia; secundus, contemptus Dei; tertius, irreverentia; quartus, astutia. Malitia est amare malum, et saporem mali habere;
Abbreviated transcription (Latin):
nisi xꝑc. Tꝑc enim & nascendo debi
tum hominis patri soluit: & morien¬
do reatum hominis expiauit: ut cũ
ipse ꝓ homine mortẽ quam non de¬
buit sustineret: iuste homo ꝓ ipso
mortẽ quam debebat euaderet. ⁊ iam
locum calumniandi non inueniret:
quia ⁊ iꝑse homini dominariñ debu¬
it: & homo liberari dignus fuit. Idẽ
fecit. Causam. quia nascendo debitũ
patri ꝓnobis soluit ⁊ moriendo rea¬
tum expiauit. Iudicium uͦ qͥa descen¬
dens ad inferos & portas mortis fran¬
gens. captiuitatẽ quȩ ibidẽ tenebat᷑¬

Expanded text:
nisi Cnisi Ctum hominis Patri solvit, et moriendo reatum hominis expiavit, ut cum ipse pro homine mortem quam non debuit sustineret, juste homo pro ipso mortem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diabolus non inveniret, quia, et ipse homini dominari non debuit; et homo liberari dignus fuit. Idem fecit: causam, quia nascendo debitum Patri pro nobis solvit, et moriendo reatum expiavit; judicium vero, quia descendens ad inferos et portas mortis frangens, captivitatem quae ibidem tenebat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ xꝑc. dei fuit miscdia: qd ab homine
redditus ẽxꝑc. hominis fuit iusticia.
In natiuitate igitur xꝑi. iuste placatꝰ
ẽ d̾s homini: quia talis homo inuent
ẽ ꝓhomine: qui non solum ut dictũ
ẽ par. s etiam maior eẽt homine. Ideo
innatiuitate xꝑi. angłi mundo pacẽ
nunciant: dicentes. Gła in excelsis dõ:
& interra pax hominib bone uolũ¬
tatis. S ad huc suꝑerat hominiut sic̃t
restaurando damnũ placauerat irã
ita quoꝙ ꝓ contemptu satiffaciendo.
dignus fieret euadere penam. S hoc
conuenientius fieri ñ poterat. nisi ut
penã quam non debebat sponte &
obedienter susciꝑet: ut de pena quã
ꝑ inobedientiam meruerat. eripi dig¬
nus fieret. Hanc aũ penam homo pec¬
cator soluere ñ poterat: qui quãcũq
penam susciꝑet: non nisi digne ⁊ iuste
neret. Ut gͦ homo iuste debitam penã
euaderet: necesse fuit ut talis ꝓ hoĩe
penam susciꝑet: qui nichil pene debu¬
isset. S nullus talis inueniti poterat.

Expanded text:
 Dei fuit misericordia; quod ab homine redditus est Christus, hominis fuit justitia. In nativitate enim Christi juste placatus est Deus homini, quia talis homo inventus pro homine, qui non solum, ut dictum est par, sed et major esset homine. Ideo in nativitate Christi angeli mundo pacem nuntiant dicentes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Sed adhuc supererat homini, ut sicut restaurando damnum placaverat iram, ita quoque pro contemptu satisfaciendo, dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat nisi ut poenam, quam non debebat, sponte et obedienter susciperet, ut de poena, quam per inobedientiam meruerat, eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat, qui, quamcunque poenam susciperet, non nisi digne et juste neret. Ut ergo homo juste debitam poenam evaderet, necesse fuit ut talis pro homine poenam susciperet qui nil poenae debuisset. Sed talis nullus inveniri poterat
Abbreviated transcription (Latin):
se adam. qui malo consentiens qͣd utile erat
deseruit. Prudentia & temꝑantia sedẽ habẽt
rationẽ: quia ratio prudens debet ẽẽ ⁊ tẽꝑa¬
ta. Esł quippe prudentia ratio docta scilicet
agr̃ã: uitare contraria iusticie ꝓpt̃ iusticiam.
Uitat quidẽ non solum iniusticiã aꝑtam: s¬

Expanded text:
se Adam, qui malo consentiens, quod utile erat se Adam, qui malo consentiens, quod utile erat deseruit. Prudentia et temperantia sedem habent in ratione; quia ratio prudens debet esse, et temperata. Est quippe prudentia, ratio docta, scilicet a gratia, vitare contagia injustitiae propter justitiam. Vitat quidem non solum injustitiam apertam, s
Abbreviated transcription (Latin):
tinguit᷑: sꝑc malam conscientiã. idẽ
uermẽ qui non moritur: demon aũ¬
emit inde utriusq sanguinẽ. Ad hoc
dis. Quidam enim trahunt᷑ inuiti:
alii trahuntur illecti: alii sequunt᷑
ignari: alii sequunt᷑ spontanei. Istis
necessarie sunt quatuor uirtutes.
ꝑ quas armati resistant: ne in consi¬
Inuitis necessaria est fortitudo. quaresistãt
usq ad mortem minis cruciatib & dãnis:
illi qui attrahuunt᷑ illesti. indigent tẽꝑan¬
tia. quȩ lenit illicita desideria. nec cẽdit ꝓmissi¬
onib. nec emollit᷑ blanditiis: illis qui se¬
ducuntur ignari ẽ opus prudentia. que¬
qui sequuntur spõtanei. Iusticia ẽ rectitu¬
do uoluntatis: quȩ nec amat peccare: nec pec¬
cato consentire. Iusticia & fortitudo sedẽ hñt
uoluntatẽ: quia uoluntas iusta debet ẽẽ &
fortis. Edt̃ autem iusticia uoluntas ordina¬
ta:. hoc modo scilicet mala respuens: bonis
meliora preponens. Hanc non uidẽt᷑ habuis¬

Expanded text:
stinguitur: spiritus malam conscientiam, id est stinguitur: spiritus malam conscientiam, id est vermem qui non moritur; daemon autem emit utriusque sanguinem. 2. Ad hoc dis. Quidam enim trahuntur inviti, alii attrahuntur illecti, alii seducuntur ignari, alii sequuntur spontanei. Istis necessariae sunt quatuor virtutes, per quas armati resistant, ne in consiInvitis necessaria est fortitudo, qua resistant usque ad mortem minis, cruciatibus, et damnis. Illi qui attrahuntur illecti, indigent temperantia, quae reprimit illicita desideria, nec cedit promissionibus, nec emollitur blanditiis. Illis qui seducuntur ignari, est opus prudentia, quilli qui sequuntur spontanei. Justitia est rectitudo voluntatis, quae nec amat peccare, nec peccato consentire. Justitia et fortitudo sedem habent voluntatem; quia voluntas justa debet esse, et fortis. Est autem justitia ordinata hoc modo, scilicet mala respuens, bonis meliora praeponens. Hanc non videtur habuis
Abbreviated transcription (Latin):
eados uir qui ñ a¬
biit inconsilio im¬
pioꝵ. Pii sunt qui
ipsum colunt. Est
enim pietafcult᷑
dei. hic autem cultus intrib consi¬
stit. fide spe. caritate: quȩ sunt inuisi¬
bilia. His trib carent impii qui dm̃
non colunt & quoꝵ consilium ẽ uisi¬
bilia inuisibilib. t̾rena cȩlestib p̃pone¬
re. Hoꝵ caput & princeps ẽdiabolus.
qui primus apietate recessit: & impiꝰ
factus homines & inparadiso posi¬
tos abeadem pietate fraude sua deie¬
cit: uolens eos habere socios sui erroris.
& participes iniquitatis. Iue enĩ euã
seduxit: & ꝑulam uirum sibi subdidit
Suiliter adhuc demon suggerit car¬
ni: caro sꝑui: & fit imꝑioꝵ consilium.
Dicunt enim sibi inuicem. Omnium
nr̃msit unum marsupiũ. Ponunt gͦ
in memoria quasi in marsupio qͥsq
obolum suum: demon scilicet sugge¬
stionem: caro delectationẽ: sp̃c consen¬
sum. Inde tanquã de symbolo cõꝑant
uictum sibi competentẽ. Caro quidẽ
combustionẽ. ignem scilicet qui ñ ex¬

Expanded text:
eatus vir, qui non abiit in consilio impiorum . Pii sunt qui ipsum colunt. Est enim pietas cultus Dei . Hic autem cultus in tribus consistit, fide, spe et charitate, quae sunt invisibilia. His tribus carent impii, qui eum non colunt; et quorum consilium est visibilia invisibilibus, terrena coelestibus praeponere. Horum caput et princeps est diabolus qui primus a pietate recessit, et impius factus etiam homines in paradiso positos, ab eadem pietate fraude sua dejecit, 1199 volens eos habere socios sui erroris, et participes iniquitatis. Ille enim Evam seduxit, et illa virum sibi subdidit. Similiter adhuc daemon suggerit carni, caro spiritui, et fit impiorum consilium. Dicunt enim sibi invicem: Omnium nostrum sit unum marsupium . Ponunt ergo in memoria, quasi in marsupio, quisque obolum suum: daemon scilicet suggestionem, caro delectationem, spiritus consensum. Inde, tanquam de symbolo, comparant sibi victum competentem: caro quidem combustionem, ignem scilicet qui non ex
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas eius. Multi habent
ueritatem: cor in lege habent qui dili¬
gunt ueritatem. Qui uero legem in
corde habent non cor in lege: hi por¬
tant legem non portant᷑ a legẽ: one¬
rati sunt. ñ adiuiti: quiascientia ubi
ñ est caritas grauat. ñ alleuiat.

Expanded text:
nocte . Multi habent veritatem; cor in lege habent qui diligunt veritatem. Qui vero legem in corde habent, non cor in lege, hi portant legem, non portantur a lege; onerati sunt, non adjuti, quia scientia, ubi non est charitas, gravat, non allevat.
Abbreviated transcription (Latin):
anima ꝑcontẽplationem dõ ad¬
heret. manet in patria: quando cogi¬
tationẽ suam ad terrena ⁊ transitoria
inflectit: a patria in exilium uadit.
Primũ ꝑ uanitatẽ abit: deinde ꝑ de¬
lectationem stat: tercio ꝑ consensũ se¬
det᷑: postea ꝑ opus edificat. demũ ꝑ¬
desꝑationem habitat. Qui malum
oꝑatur cathedram fabricat: in cathe¬
dra sedet qui in malo ꝑseuerat: ⁊ tẽ¬

Expanded text:
anima per contemplationem Deo adanima per contemplationem Deo adhaeret, manet in patria, quando cogitationem suam ad terrena, et transitoria inflectit, a patria in exsilium vadit. Primum per vanitatem abit. Deinde per delectationem stat. Deinde per consensum sedet: per opus aedificat, per desperationem habitat. Qui malum operatur cathedram fabricat; in cathedra sedet qui in malo perseverat. I
Abbreviated transcription (Latin):
Amant enim tẽporalia: & letant᷑ cum
male fecerint S hunc amorẽ & hanc
leticiam sequitur dolor: & tristicia sem¬
piterna. Electi uͦ quib dicit᷑ mundus
gaudebit. uos aũ contristabimini. s
tusticia urã uertet᷑ ingaudium. ponũt
pͥmas rotas timorẽ & tristiciã: post̾ioreᷤᷤ
amorẽ & lȩticiam. Ipsis & enim cõmu¬
tatur timor ingaudium:. tristicia in
leticiam sempiternã. Notandum aũ
quod hec uia domini legis consũma¬
tur sex dieb. & prima quidẽ dicta ẽ
gemitus cordis: scd̾a confessio oris: t̃cia
largitio ꝓpriȩ possessionis: quarta la¬
bor corporis: quĩta abnegatio ꝓpͥȩ uo¬
luntatis: sexta contẽp¬
tus mortis. In septima fit quies ab oĩb
predictis: sꝑans octauã resurrestionis.
t in lege eius meditabit᷑ die acnocte.
Inquocumq statu sit hõ positus.
sit maloꝵ: & in die maloꝵs memor sit sẽꝑ
bonoꝵ. Potest &̃ ꝑdiem ⁊ noctẽ. contẽ¬
platiua & actiua uita intelligi: quȩ am¬

Expanded text:
temporalia, et laetantur cum male fecerint; sed hunc amorem et hanc laetitiam sequitur timor et tristitia sempiterna. Electi vero, quibus dicitur: Mundus gaudebit, vos autem contristabimini, sed tristitia vestra vertetur in gaudium ; ponunt primas rotas timorem et tristitiam, posteriores amorem et laetitiam. Ipsis enim commutatur timor in charitatem, tristitia in laetitiam sempiternam. 5. Notandum autem, quod haec via legis Domini consummatur sex diebus. Et prima quidem dicta est gemitus cordis; secunda, confessio oris; tertia, largitio propriae possessionis; quarta, labor corporis; quinta, abnegatio propriae voluntatis, sexta, contemptus mortis. In septima fit quies ab omnibus praedictis, sperans octavam resurrectionis. Et in lege ejus meditabitur die ac nocte. In quocunque statu sit homo positus, sit malorum, et in die malorum memor sit semper bonorum. Potest etiam per diem et noctem contemplativa et activa vita intelligi, quae am
Abbreviated transcription (Latin):
quippe intendit cũ terret aut ꝑcutit:
ut faciat uoluntarios. ñ saluet inuitos:
quatinus dum de malo mutat in bo¬
trahimur. Nec enim cecus aut fessus cõ¬
tristatur. cum trahitur. Et paulus ad
manus tractꝰ ẽ damascum: utiq ñ inuitꝰ.
a ꝓpria concupiscentia abstractus ⁊ illesttꝰ:
& illud. corpus quod corrũpitur aggra

Expanded text:
quippe intendit, cum terret aut percutit, quippe intendit, cum terret aut percutit, ut faciat voluntarios, non salvet invitos: quatenus dum de malo mutat volutrahimur: nec enim caecus aut fessus contristatur cum trahitur. Et Paulus ad manus tractus est Damascum, utique non invitus . a propria concupiscentia abstractus et illectus ; et illud: Corpus quod corr
Abbreviated transcription (Latin):
Tali iam ratione non incongrue dicẽt᷑
ad bonũ se & ad malũ habere equalit̃:
qd utrobiq uidelicet par sit. non quidẽ
in electione felicitas: s in uoluntate lib̾¬
tas. Hac sane dignitatis diuine ut dictẽ
ad modum ipse sui iuris erat. sueq ipsiꝰ
uoluntatis. non necessitatis erat. quod
bonus erat: ita ⁊ illa quoq sui quodãm
iuris in hac parte existeret: quatinus ñ¬
nͥ sua uoluntate. aut mala fieret ⁊ iuste
damnaret᷑: aut bona maneret ⁊ merito
set uoluntas ad salutem: s qͦd eam nulla¬
denus sine sua uoluntate consequeret᷑.
Nemo quippe saluat᷑ inuitus.
am quod legitur in euglio. nemo
uenit ad me. nͥ pater meus traxe¬
rit eum: item in alio loco. compelle intͣ¬
re. nichil impedit: quia ꝓfecto quãtos¬
cũq trahere uł compellere uideat᷑ ad sa¬
lutẽ benignus pat̃. qui om̃s uult saluos
fieri: nullum tñ iudicat salute dignũ:
quẽ ante ñ ꝓbauerit uoluntariũ. Hoc

Expanded text:
Tali jam ratione non incoTali jam ratione non incoad bonum se et ad malum habere aequaliter, quod utrobique videlicet par sit ei non in electione facilitas, sed in voluntate libertas. Hac sane dignitatis divinae praerogatadmodum ipse sui juris erat, suaeque ipsius voluntatis, non necesbonus erat: ita et illa quoque sui quodammodo juris in hac parte existeret, quatenus nonnisi sua voluntate, aut mala fieret, et juste damnaretur; aut bona maneret, et merito icere voluntas ad salutem; sed quod eam nullatenus sine sua voluntate consequeretur. Nemo quippe salvatur invitus. Nam quod legitur in Evangelio: Nemo venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum ; item in alio loco: Compelle intrare ; nihil impedit: quia profecto quantoscunque trahere, vel compellere videatur ad salutem benignus Pater, qui omnes vult salvos fieri ; nullum tamen judicat salute dignum, quem ante non probaverit voluntarium. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrium. quod equa inter bonum &
malum potestate uł facilitate uersetur:
ds̃ nec angłi sci. cum ita sint boni. ut ñ
possint eẽ & mali: nec p̃uaricatores tt̃e
angłi. cum ita sint mali. ut ram non
ualeant ẽẽ boni: liberi arbitrii ẽẽ dicẽ¬
t.S ⁊ nosillud post resurrectionẽ amis¬
suri sumus: quando utiq in separabi¬
liter. alii bonis alii malis ad mixti fu¬
erimus:¬
ȩterum nec d̾s caret libo arbitͥo
nec diabolus: qm̃ quod ille eẽ ñ
potest malus. non infirma facit necessi¬
tas. s firma in bono uoluntas. & uolun¬
taria firmitas: quodq is non ualet in
bonum respirare. ñ aliena facit uiolẽ¬
ta oipressio: s sua ipsius in malo obsti¬
nata uoluntas ac uoluntaria obstina¬
tio. Nunc gͥ ex eopotius liberum dr̃¬
arbitrium: quod siue in bono siue in
malo eque liberam faciat uoluntatẽ.
cũ nec bonus quispiam nec item malus
dici debeat. aut ẽẽ ualeat. nisi uolens.

Expanded text:
arbitrium, quod aequa inter bonum et arbitrium, quod aequa inter bonum et malum potestate aut facilitate versetur, Deus, nec angeli sancti, cum ita sint boni, ut non possint esse mali; nec praevaricatores item angeli, cum ita sint mali, ut jam non valeant esse boni; liberi arbitrii esse dicentur. Sed et nos illud post resurrectionem amissuri sumus, quando utique inseparabiliter alii bonis, alii malis admisti fuerimuseterum nec Deus caret libero arbitrio, nec diabolus: quoniam quod ille esse non potest malus, non infirma facit necessitas, sed firma in bono voluntas, et voluntaria firmitas: quodque is non valet in bonum respirare, non aliena facit violenta oppressio, sed sua ipsius in malo obstinata voluntas, ac voluntaria obstinatio. Nunc igitur ex eo potius liberum arbitrium dicitur, quod sive in bono, sive in malo, aeque liberam faciat voluntatem: cum nec bonus quispiam, nec item malus dici debeat, aut esse valeat, nisi volens.
Abbreviated transcription (Latin):
regnare peccatum in suo mortali corpore:
nec menbra suadet arma iniquitati. s
exhibeat seruire iusticie. Et ita iam ñ
erit homo seruus peccati. cum pecẽm
non fecerit: a quoutiq lib̾atus. iam lib¬
datem recuꝑare consilii. iam suam uen¬
dicare incipiet dignitatẽ dum diuine
inse imagini condignam uestierit si¬
militudinẽ: immo antiquã reparaue¬
rit uenustatem. Curet autem hec agere
non minus suauiter quam fortit̾: hoc ẽ
non ex ea tristicia aut ex necessitate. qd
ẽ initium non plenitudo sapientie: s
ꝓnta & a lacri uoluntate. quod facit
acceptum sacrificiũ: qm̃ hilarẽ datorẽ
diligit ds. Sicq ꝑ omĩa imitabit᷑ sapi¬
entiam: dum & uiciis resistet fortiter:
& in conscientia requiescet suauiter.
Uerum cuius ad talia ꝓuocam̃ exemplo
indigemꝰ & adiutorio: quo ipsi iudeli¬
cet ꝑ ipsam cõformemur: atꝙ in eandẽ
imaginẽ tranformemur a claritate
Nemo ꝓinde putet ideo dictum lib̾um

Expanded text:
regnare peccatum in suo mortali corpore, regnare peccatum in suo mortali corpore, nec membra sua det arma iniquitati, sed exhibeat servire justitiae. Et ita jam non erit homo servus peccati, cum peccatum non fecerit: a quo utique liberatus, jam libertatem recuperare consilii, jam suam incipiet vindicare dignitatem, dum divinae in se imagini condignam vestierit similitudinem, imo antiquam reparaverit venustatem. Curet autem haec agere, non minus suaviter quam fortiter, hoc est non ex tristitia aut ex necessitate; quod est initium, non plenitudo sapientiae: sed prompta et alacri voluntate, quod facit acceptum sacrificium; quoniam hilarem datorem diligit Deus . Sicque per omnia imitabitur sapientiam, dum et vitiis resistet fortiter, et in conscientia requiescet suaviter. 35. Verum cujus ad talia provocamur exemplo, indigemus et auxilio: quo ipsi videlicet per ipsam conformemur, atque in eamdem imaginem transformemur a claritate Nemo proinde putet ideo dictum liberum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ asummo celo. usꝙ ad inferiores¬
partes terre: a maximo angło. usq ad
minimũ uermiculũ. Attingit autẽ
fortit̾. non quidẽ mobili discursione.
uł locali diffusione. uł subiecte crea¬
ture tantum officiali amministratiõe:
s substantiali quadam & ubiq p̃senti
Et hec omnia nulla sui cogit᷑ facere
necessitate: nec enim aliqua in his la¬
borat difficultate: s disponit omĩa
suauiter. placida uoluntatẽ. Uł certe
attingit a fine usq ad finẽ fortiter. hoc
ẽ abortu creature. usq ad finẽ destina¬
tum acreatore: siue in quẽ urget na¬
tura: siue quẽ accelerat causa. siue quẽ
concedit gr̃a. Attingit fortit̾: dum nil
ti p̃ordinet ꝓuidentia. Sic gͦ ⁊ lib̾¬
um arbitrium suo conet᷑ preesse
corpori ut preest sapientia orbi: attin¬
gens & ipsum a fine usꝙ ad finẽ fortit᷑.
imꝑans scilicet singulis sensib. & ar¬
tub tam potenter quatinus ñ sinat

Expanded text:
hoc est a maximo angelo usque ad minihoc est a maximo angelo usque ad minipartes terrae, a maximo angelo usque ad minimum vermiculum. Attingit autem fortiter, non quidem mobili discursione, vel locali diffusione, vel subjectae creaturae tantum officiali administratione: sed substantiali quadam et ubique praesenti . Et haec omnia nulla sui cogitur facere necessitate. Nec enim aliqua in his laborat difficultate: sed disponit omnia suaviter placida voluntate. Vel certe attingit a fine usque ad finem, hoc est ab ortu creaturae usque ad finem destinatum a Creatore: sive in quem urget natura, sive quem accelerat causa, sive quem concedit gratia. Attingit fortiter, dum nihil ti praeordinet providentia. 34. Sic ergo et liberum arbitrium suo conetur praeesse corpori, ut praeest sapientia orbi attingens et ipsum a fine usque ad finem fortiter; imperans scilicet singulis sensibus et artubus tam potenter, quatenus non sinat
Abbreviated transcription (Latin):
militudinis: pͥstinãq inspeciẽ refor¬
matã. similem faceret illam in glori¬
am scoꝵ: immo sibupsi ꝑ omĩa redde¬
ret quandoq ꝯformẽ. cum illud scͥpt᷑e
uidelicet im̃pleret᷑. Scinus quia cum
apparuerit similes ei erimus: qm̃ui
debimus eum sicuti ẽ. Et reu̾a cui potiꝰ
utroq facile munitus apparuit. ⁊ un¬
de reformaret defoemẽ & unde debilẽ
confoctaret: dum& desplendore figͣe
fugans tenebras peccatoꝵ. redderet sa¬
pientem: & ex iurtute uerbi contraty¬
rannidem demonum potentẽ efficeret:
Uenit ergo ipsa forma cui conformã¬
dum erat liberum arbitrium: quia
ut pͥstinam reciꝑet formã. ex illa erat
reformandum: ex qua fuerat & forma¬
tũ. forma aũ. sapientia ẽ. Conformati¬
o: ut faciat imago incorpore: qd forma
facit inorbe. Poero illa attingit a fine¬
usq ad finẽ fortit᷑: & disponit oĩa sua¬
uiter. Attingit a fine usq ad finem.

Expanded text:
militudinis; pristinamque in speciem reformilitudinis; pristinamque in speciem reformatam, similem faceret illam in gloria sanctorum, imo sibi ipsi per omnia redderet quandoque conformem, cum illud Scripturae videlicet impleretur: Scimus qui cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Et revera cui potius utroque facile munitus apparuit, et unde reformaret deformem, et unde debilem confortaret: dum et de splendore figurae fugans tenebras peccatorum  al. vitiorum, redderet sapientem; et ex virtute verbi contra tyrannidem daemonum potentem efficeret. 33. Venit ergo ipsa forma, cui conformandum erat liberum arbitrium: quia ut pristinam reciperet formam, ex illa erat reformandum, ex qua fuerat et formatum. Forma autem, sapientia est: conformatio, ut faciat imago in corpor, quod forma facit in orbe. Pousque in finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Attingit a fine usque ad finem,
Abbreviated transcription (Latin):
quod iustum est eligeret. Cȩterum ñ
uere penitent: qui non tamdolent si
bi se uixisse: quam hocipsũ iã ñ posse
Deniq foris ostenditur: quid intus a¬
gatur. Namquãdui corpus uiuit in
flamina: tam diu constat in malicia
ꝑsistere uoluntatem. Itaq de similitu¬
dine que inconsilii & item complaciti
lib̾tate continet᷑. apud inferos penitꝰ
nicbil ẽ nec ẽẽ potest: imagine tam̃ &
illic ꝑ liberum arbitrium immobili
ꝑmanente. S neq in hoc scło eque in¬
ueniri uspiam possit similitudo. s ad¬
huc hic feda. & deformis iacuisset i¬
mago: si ñ euangłica illa mulier lucer¬
nam accenderet. id est sapientia in carne
appareret: euerteret domum iudelicet
uicioꝵ. dragniã suam reqͥreret quã ꝑ¬
diderat. Hoc ẽ imaginẽ suam quȩ na¬
tiuo spoliata decore. sub pelle peccati sor¬
dens. tanquã inpuluere latitabat inuẽ¬
tam tergeret. & tolleret de regione dissi¬

Expanded text:
quod justum est, eligeret? Caeterum non quod justum est, eligeret? Caeterum non vere poenitent, qui tam non dolent se sibi vixisse, quam hoc ipsum jam non posse. Denique foris ostenditur, quid intus agatur. Nam quandiu corpus vivit in flamma, tandiu constat in malitia persistere voluntatem. Itaque de similitudine, quae in consilii, et item complaciti libertate continetur, apud inferos penitus nihil est, nec esse potest, imagine tamen etiam illic per liberum arbitrium immobili permanente. Sed neque in hoc saeculo aeque inveniri uspiam posset similitudo, sed adhuc foeda, et deformis jacuisset imago, si non evangelica illa mulier lucernam acappareret, everreret domum, videlicet vitiorum, drachmam suam requireret quam perdiderat : hoc est, imaginem suam, quae nativo spoliata decore, sub pelle peccati sordens, tanquam in pulvere latitabat; inventam tergeret, et tolleret de regione dissi
Abbreviated transcription (Latin):
qd iamin mediis flammis luxuriari ñ
libeat. Deniq in maliuolã animã ñ introi¬
bit sapientiã. Unde aũ ꝓbamus: quod
mala & inpenis uoluntas ꝑseueret:
Certe ut cetera omittã: nollent omĩno
puniri. Iustũ ẽ aũ puniri: qui punien¬
da gesserunt. Nolunt gͥ quod iustũ ẽ.
S qui non uult quod iustum ẽ iusta eiꝰ
uoluntas non ẽ. Eo gͦ iniusta acꝑhoc
& mala ẽ uoluntas: quodiusticie ñ ꝯcor¬
dat. Duo sunt quȩ iniustã comꝓbant
uoluntatem: uł cum peccare uł cũ pec¬
casse impune libet. Quib gͦ peccare libu¬
it quã diu licuit. & cumiam ñ possunt.
inultum manere uolunt quod peccaue¬
runt: quid in hoc uere sapientie. quid
bone uoluntatis apparet: S esto. Peni¬
tet eos peccasse. Nunquidñ tñ si optio
detur. malint adhuc peccare: quam pe¬
nam sustinere peccati: Et tam̃ illud ini¬
quum ẽ. hoc iustum. Quando uͦuolũ¬
tas bona. magis quod iniquũ ẽ quã

Expanded text:
quod jam in mediis flammis luxuriari non quod jam in mediis flammis luxuriari non libeat? Denique: In malevolam animam non introibit sapientia . Unde autem probabimus quod mala et in poenis voluntas perseveret? Certe, ut caetera omittam, nollent omnino puniri. Justum est autem puniri, qui punienda gesserunt. Nolunt igitur quod justum est. Sed qui non vult quod justum est, justa ejus voluntas non est. Eo ergo injusta, achoc mala est voluntas, quo justitiae non concordat. Duo sunt, quae injustam comprobant voluntatem: vel cum peccare, vel cum impune peccasse libet. Quibus ergo peccare libuit, quandiu licuit, et cum jam non possunt, inultum remanere volunt, quod peccaverunt, quid in his verae sapientiae, quid bonae voluntatis apparet? Sed esto, poenitet eos peccasse. Nunquid enim si optio detur, malint adhuc peccare, quam poenam sustinere peccati? Et tamen illud iniquum est, hoc justum. Quomodo vero voluntas bona magis quod iniquum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
qualiter semꝑquantum in se ẽ. a celis. ter¬
ris. inferis possideatur: merito ille simili¬
dudini. hec imagini deputantur. Et qͥdẽ
apud inferos quod utraq libertas ꝑierit
illȩ scilicet que ad similitudinem ꝑtinere
dicuntur: scripturaꝵ testatur auctori¬
tas. Nam uerum illic saꝑe qd utiq de ꝯsi¬
lii libertate concipitur. omnino non es̃.
locus ille manifestat. ubi legitur. Quõd
que ꝑ lib̾tatem complaciti datur: euangẽ¬
lium sic loquitur. Ligatis manib ac pedi
omnimoda potestatis ablatio: S dic̃ ali
loꝵ tolerantur que facta sunt: Nunqͥd
aut intormentis quispiam non penite¬
re. aut penitere mali non ẽẽ sape pot:
Hoc aũ recte opponeretur. si opꝰ tantũ pecc̃i
quippe dubium ẽ. quod nemo intorm̃¬
tis positus. actum it̾are peccati delectet᷑.
Uerumptam̃ si uoluntas intorm̃tis &̃¬
mala ꝑdurat. quidponderis habet oꝑiᷤ
abnegatio: ut ideo saꝑe quis putetuR.

Expanded text:
qualiter semper quantum in se est a coelis, terqualiter semper quantum in se est a coelis, terris, inferis possideatur: merito illae similitudini, haec imagini deputantur. Et quidem apud inferos, quod utraque libertas perierit, illae scilicet quae ad similitudinem pertinere dicuntur, Scripturarum testatur auctoritas. Nam verum illic Sapere, quod utique de consilii libertate concipitur, omnino non esse, locus ille manifestat, ubi legitur: Quodcuquae per libertatem complaciti datur, Evangelium sic loquitur: Ligatis manibus ac pediomnimoda potestatis ablatio? 31. Sed dicilorum quae facta sunt? Nunquid aut in tormentis quispiam non poenitere; aut poenitere mali, non esse sapere potest? Hoc autem recte opponeretur, si opus tantum peccatquippe dubium est, quod nemo in tormentis positus actum iterare peccati delectetur. Verumtamen si voluntas etiam in tormentis mala perdurat, quid ponderis habet operis abnegatio, ut ideo sapere quis putetur,
Abbreviated transcription (Latin):
remisse sunt iniquitates:  quoꝵ tecta st̃
iuine igitur similitudinis sum¬
mum gradum summi angłitenent nos
infimum: adam tenuit medium. Porro
demones nullum. Suꝑnis nempe spiri¬
tib datum ẽ sine peccato & miseria ꝑ¬
durare: ade aũ. absꝙ his quide eẽ. s ñ¬
&r ꝑmanere: nobis uͦ ne eẽ quidẽ absꝙ
his. s ipsis tantũ non cedere. Cȩterum
diabolus & menbraeius. sicut nũquã
uolunt reluctari peccato. sic nũquam
possunt penam declinare peccati.
um gͦ isteduȩ lib̾tates consilii sci¬
licet atq complaciti. ꝑquas ratio¬
nali creature uera sapientia ⁊ potentia
ministrat ita utdoꝑut uult dispensan¬
de quibq ꝓcausis locis temporib
uarient᷑: quatinus modice in terris.
incelestib plenatiẽ. mediocriter in pasa¬
dyso. apud inferos nullatenus habeant᷑.
libertas uͦ arbitrii de ipso quo condita
est statu. aliquatenus non mutetur. s e¬

Expanded text:
remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt Divinae igitur similitudinis summum gradum summi angeli tenent, nos infimum, Adam tenuit medium, porro daemones nullum. Supernis nempe spiritibus datum est sine peccato et miseria perdurare; Adae autem absque his quidem esse, sed nrmanere: nobis vero ne esse quidem absque his, sed ipsis tantum non cedere. Caeterum diabolus et membra ejus, sicut nunquam volunt reluctari peccato, sic nunquam possunt poenam declinare peccati. 30. Cum ergo istae duae libertates, consilii scilicet atque complaciti, per quas rationali creaturae vera sapientia et potentia ministratur, ita Deo, prout vult, dispensante, quibusque pro causis, locis, temporibus, varientur, quatenus in terris in coelestibus plenarie, mediocriter in paradiso, apud inferos 615 nullatenus habeantur; libertas vero arbitrii de ipso, quo condita est, statu aliquatenus non mutetur, sed ae
Abbreviated transcription (Latin):
dei non quidẽ ingradu sũmo. s qͥ ipsi
tam̃ eẽt ꝓximior homo inparadiso con¬
ditus ẽ. Quid enim uicinius ad ñposse
peccare uł turbari. in quo utiq iã scos
angłos stare. & dm̃ semꝑ ẽẽ dubiũ non
ẽ. quam posse ñ peccare & ñ turbari inqͦ
homo ꝓfecto creatus ẽ. Aquo illo ꝑ pecca¬
tum. immo nobis in illo & cũ illo corru¬
entib: rursus ꝑ gr̃am non qͥdẽ ipsũ. s ꝓ
ipso quendam inferiorem gradum rece¬
pimus. Neꝙ enim hic possumus pentiꝰ
esse sine peccato. seu miseria: possumus
tñ grã iiuiante. nec pectato suꝑari nec mise¬
ria. Quanquã tam̃ scriptura loquatur:
omne quod natum ẽ ex deo non peccat
S hoc dictum est de predestinatis ad ui¬
tam: ñ quod omnino non peccent: s qd̃
peccatum ipsis ñ imputetur: quod uł
punitur condigna penitentia: uł in cari¬
tate absconditur. Caritas quidẽ cooꝑit
multitudinem peccatoꝵ. Et beatiquoꝵ

Expanded text:
Dei, non quidem in gradu summo, sed qui ipsi Dei, non quidem in gradu summo, sed qui ipsi tamen esset proximior, homo in paradiso conditus est. Quid enim vicinius ad non posse peccare vel turbari, in quo utique jam sanctos angelos stare et Deum semper esse dubium non est, quam posse et non peccare et non turbari, in homo profecto creatus est? A quo illo per peccatum, imo nobis in illo et cum illo corruentibus, rursus per gratiam, non quidem ipsum, sed pro ipso quemdam inferiorem gradum recepimus. Neque enim hic possumus penitus esse sine peccato, seu miseria: possumus tamen, gratia juvante, nec peccato superari, nec miseria. Quanquam tamen Scriptura loquatur: Omne quod natum est ex Deo non peccat . Sed hoc dictum est de praedestinatis ad vitam: non quod omnino non peccent, sed quod peccatum ipsis non imputetur, quod vel punitur condigna poenitentia, vel in charitate absconditur. Charitas quippe cooperit multitudinem peccatorum ; et: Beati quorum