comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
libertatẽ uocatis filiis dĩ iugo seruitutis ab¬
lato. qͥd duro &e carni dedito popło congrue¬
bat. Ueruntam̃ si antiqͥ iusti qui sacram̃tis il¬
lis intelligebant uenturã p̃nunciari reue¬
latione fidei. ex qͣlic&e ad huc oꝑta & abscon¬
dita:: munere tam̃ pietatis intellecta etiã
tc̃ ipsi uiuebant. qͥa inhac uita nemo esse
potest iustꝰ nͥ qͥ exfide uiuit: sigͦ antiqͥ iti
pillis p̾nunciatiuis sacram̃tis & rerũ ñdũ
impletarũ figuris. om̃ia dura & horrenda
ꝑpeti parati fuert̃ & pleriq ꝑpessi st̃. si tres ꝑue¬
ros danihelẽq pdicamꝰ qͥa de m̃sa regis contami¬
nari noluert᷑ qd erat contra illiꝰ tẽporis sa¬
cram̃tũ. si machabeos cũ ingenti admiratio¬
ne pͣferimꝰ qͥa escas quibꝰ nc̃ xp̃iani licite u¬
tunt᷑ attingere noluert̃. qͥa tc̃ ꝓtẽpore ꝓ¬
phico ñ licebat: qͥnto magis nẽ ꝓbaptismo xp̃i¬

Expanded text:
libertatem uocatis filiis dei iugo seruitutis ablibertatem uocatis filiis dei iugo seruitutis ablato. quod duro et carni dedito populo congruebat. Uerumtamen si antiqui iusti, qui sacramentis illis intellegebant uenturam praenuntiari reuelationem fidei, ex qua licet adhuc operta et abscondita.' munere tamen pietatis intellecta etiam tunc ipsi uiuebant, quia in hac uita nemo esse potest iustus, nisi qui ex fide uiuit: si ergo antiqui iusti pro illis praenuntiatiuis sacramentis et rerum nondum inpletarum figuris omnia dura et horrenda perpeti parati fuerunt et plerique perpessi sunt; si tres pueros Danihelemque praedicamus, quia de mensa regis contaminari noluerunt, quod erat contra illius temporis sacramentum; si Machabaeos cum ingenti admiratione praeferimus. quia escas, quibus nunc christiani licite utuntur. adtingere noluerunt, quia tunc pro tempore prophetico non licebat: quanto magis nunc pro baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ eiꝰ ab negantes. Uirtꝰ aut̃ pietatis ÷ finis
p̃cepti. id ÷ caritas de corde puro & conscien¬
tia bona. & fide ñ ficta. Unde apłs petrꝰ cũ de
sacram̃to arcȩ inqͣ noe domꝰ a ciluuio liba¬
ta ÷ loqueret᷑ sic & uos inqͥt simili forma
baptisma saluos facit. Et ne sibi sufficere pu¬
tarent uisibile sacram̃tũ ꝑqͦd habebant for¬
mã pietatis: & ꝑmalos mores ꝑdite uiuendo
uirtutẽ eiꝰ abnegarent: continuo subiecit.
Noncarnis depositio sordiũ. s conscientiȩ bo¬
nȩ int̾rogatio indĩn. dude pͥma sacram̃t a
quȩ obseruabant᷑ & celebrabant᷑ exlege: p̃nun¬
ciatiua erant xp̃i uenturi. Quȩ cũ suo ad¬
uentu xpc̃ impleuisset: ablata st̃. Et ideo
ablata: qͥd impleta. Non enĩ uenit legẽ soluere:
s adimplere. & alia st̃ instituta uirtute maio¬
ra. utilitate meliora actu faciliora. numero
parciora. tanquã iusticiasdei reuelata. & in

Expanded text:
autem eius abnegantes. uirtus autem pietatis est finis autem eius abnegantes. uirtus autem pietatis est finis praecepti, id est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. unde apostolus Petrus. cum de sacramento arcae. in qua Noe domus a diluuio liberata est, loqueretur, sic et uos, inquit. simili forma baptisma saluos facit. et ne sibi sufficere putarent uisibile sacramentum. per quod habebant formam pietatis. et per malos mores perdite uiuendo uirtutem eius abnegarent, continuo subiecit: non carnis depositio sord ium. sed conscientiae bonae interrogatio. Proinde prima sacramenta. quae obseruabantur et celebrabantur ex lege, praenuntiatiua erant Christi uenturi: quae cum suo aduentu Christus inpleuisset. ablata sunt. et ideo ablata, quia inpleta; non enim uenit legem soluere. sed adinplere. et alia sunt instituta uirtute maiora, utilitate meliora. actu faciliora. numero pauciora, tamquam iustitia fidei reuelata et in
Abbreviated transcription (Latin):
impleuit: Et nc̃ qͥdẽ ista ꝓsuscepto negotio ne
silentio pͣterirent᷑: qͥnta potuimꝰ breuitate
pstrunximꝰ. Cȩterũ m̃bratĩ articulatĩq discus¬
sa libros magnos multosq facerent. nichil
tis n obseruari a xp̃ianis qd ea xpc̃ soluerit.¬
qͥo mirũ. ẽ. qͥs absurdũ. ĩmo qͥo ñ congruũ &
consentaneu. si pꝰ eiꝰ cessauit aduentũ qͥcqͥd idõ
fiebat ut eiꝰ p̃nunciarae aduentũ : ligurȩ gͥ
rerũ quȩ adhoc obseruabant᷑ ut ipsa earũ ob
aut̃ nom̃ religionis seu uerũ seu falsũ coagu¬
lari homines possc̃. nͥ aliqͦ signaculoꝵ uł sacra¬
m̃toꝵ uisibiliũ consortio colligent᷑. Quoꝵ sa¬
cram̃toꝵ uis inenarrabilit̾ ual& plurimũ.
& ideo contẽpta sacrilegos facit. lmpie qͥppe
contẽnit᷑: sine qua ñ potest ꝑfici pietas. Ue
posst̃ etiã impĩs. sicut habuisse scm̃ baptis nũ
etiã magũ simonẽ legimꝰ: fiunt tales quales
apłs ait. habentes formã pietatis. uirtutẽ

Expanded text:
I. Et nunc quidem ista pro suscepto negotio, ne silentio praeterirentur, quanta potuimus brevitate perstrinximus. Caeterum membratim articulatimque discussa, libros magnos multosque fecerunt, nihil tis non observari a Christianis, quod ea Chriquid mirum est, quid absurdum, immo quid non congruum et consentaneum, si post eius cessauit aduentum, quicquid ideo fiebat, ut eius praenuntiaret aduentum ? figurae igitur rerum, quae ad hoc obseruabantur, ut ipsa earum obsautem nomen religionis. seu uerum. seu falsulari homines possunt, nisi aliquo signaculorum vel sacramentorum visibilium consortio colligentur: quorum sacramentorum vis inenarrabiliter valet plurimum, et ideo contempta sacrilegos facit. Impie quippe contemnitur, sine qua non potest perfici pietas. CAPpossunt etiam impiis, sicut habuisse sanctum Baptismum etiam magum Simonem legimus ; fiunt tales, quales apostolus ait: habentes formam pietatis. uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
uos qͥdẽ deos in ur̃is disputationibꝰ solemꝰ
audire. Eͦd & si pͥmo negasti: tam̃ paulo
post etia ipse confent es. q̃si racionẽ reddens
cecauit m̃tes infideliũ. Quã qͥdẽ sententiã ple¬
riq nr̃m ita distingunt. ut dm̃ uerũ dicant
excetasse infideliũ m̃tes. Cũ enĩ legerint.
scłi huiꝰ excecauit m̃tes infideliũ. Quia &si
ita ñ distinguas. s exponendi grã ita uerboꝵ
ordine mutes inqͥb dĩ excecauit m̃tes infi¬
deliũ scłi huiꝰ: idẽ qui in illa distinctione sen¬
sus elucet. Potest enĩ etiã talis oꝑatio qͣ exce¬
cant᷑ m̃tes infideliũ: scđ̾m quendã modũ ꝑ¬
tinere aduerũ dm̃. Qͦd ñ fac̃ malicia s iusti¬
cia. sic̃ idẽ paulꝰ alibi dicit. Nunqͥd iniquus
Nunqͥd iniqͥtas .ẽ. apud dm̃: Absit. Moises enĩ
dic̃. Miserebor cui misertꝰ ero. & miscdiã p̃¬
stabo cui misericors fuero. Cũ gͦ p̃misisset
qͦd incusse retinendũ. ẽ. ñ . eẽ. iniqͥtatẽ apd̃

Expanded text:
uos quidem deos in uestris disputationibus solemus audire, quod etsi primo negasti, tamen paulo post etiam ipse confessus es quasi rationem reddens, aecauit mentes infidelium. quam quidem sententiam plerique nostrum ita distingunt, ut deum uerum dicant excaecasse infidelium mentes. cum enim legerint: saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quia etsi ita non distinguas, sed exponendi gratia ita uerborum ordinem mutes: "in quibus deus excaecauit mentes infidelium saeculi huius" idem qui in illa distinctione sensus elucet. potest enim etiam talis operatio, qua excaecantur mentes infidelium, secundum quendam modum pertinere ad uerum deum. quod non facit malitia, sed iustitia, sicut idem Paulus alibi dicit: numquid iniquus as est apud deum? absit. Moses enim dicit: miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. cum ergo praemisisset, quod inconcusse retinendum est, non esse iniquitatem apud
Abbreviated transcription (Latin):
dĩdicis: quã ext̾ra luminis habes. At illã
partẽ uł m̃brũ dĩ soletis dicere: ñ templũ
dĩ. Restat gͦ ut tẽplũ dĩ ñ te dixeris. nͥ ex cor¬
pore qͦd sccłm te diabolꝰ fabricauit. Ecce qͦ¬
mͦ tẽplũ dĩ blasphematis. ut ñ solũ scm̃ ñ. eẽ
dicatis: uerũ etiã machinam̃tũ diaboli & er¬
quit qͦd estis uos. & ne putes tantũmͦ adani¬
mã ꝑtinere qͦd dictũ . ẽ: audi exp̃ssius. Nesci¬
tis inqͥt qͥa corpora ur̃a tẽplũ÷ inuob̾ sp̃s scĩ.¬

Expanded text:
dei dicis, quam ex terra luminis habes. at illam dei dicis, quam ex terra luminis habes. at illam partem dei uel membrum dei soletis dicere, non templum dei. restat ergo, ut templum dei non te dixeris, nisi ex corpore, quod secundum te diabolus fabricauit. ecce quomodo templum dei blasphematis, ut non solum sanctum non esse dicatis, uerum etiam machinamentum diaboli et erquit, quod estis uos; et ne putes tantummodo ad animam pertinere, quod dictum est, audi expressius. nescitis, inquit, quia corpora uestra templum est in uobis spiri
Abbreviated transcription (Latin):
tis. lãuͦ qͦd etiã inde uos paganis uultis eẽ me¬
liores. qͦđ illi. aris. delubris. simulacris. uicti¬
mis atq incenso dm̃ colendũ putant. uos
aut̃ nichil horũ facitis. qͥs ñ rideat: Quasi¬
uͦ ñ satiꝰ sit uł lapidi qͥ qͦ quomͦ. ẽ: arã consti¬
tuere & uictimã offerre: quã id qͥd omĩno
ñ .ẽ. indeliram̃to phantasmatis adorare.
Uerũ tu qͥ rattonale dĩ tẽplũ te esse dixisti.
qͥmͦ hoc explicabis: Placetne tͥ ut tẽplũ ds̃
habeat. cuiꝰ aliquã partẽ diabolꝰ fabricaue¬
rit : An uos ñ estis. qui dicitis om̃ia m̃bra
ur̃a totũq corpꝰ ã maligna m̃te quã hyles
dicitis fabricatũ. eiꝰq ipsiꝰ fabricatricis par¬
tẽ illic habitare simul cũ parte dĩ ur̃i : Quȩ
cũ ibi teneat᷑ ut phibetis concatenata & in¬
clusa: utrũ dĩ templũ añ dĩ carcerẽ te di¬
cere debusti: Nisi forte animã tuã tẽplũ

Expanded text:
tis! Iam uero quod etiam inde uos paganis uultis esse metis! Iam uero quod etiam inde uos paganis uultis esse meliores, quod illi aris, delubris. simulacris, uictimis atque incenso deum colendum putant, uos autem nihil horum facitis, qlapidi, qui quoquo modo est, aram constituere et uictimam offerre quam id, quod omnino non est, in deliramento phantasmatis adorare ? uerum tu, qui rationabile dei templum te esse dixisti, quomodo hoc explicabis ? placetne tibi, ut templum deus habeat, cuius aliquam partem diabolus fabricauerit ? an uos non estis, qui dicitis omnia membra uestra totumque corpus a maligna mente, quam hylen dicitis, fabricatum eiusque ipsius fabricatricis partem illic habitare simul cum parte dei uestri? quae cum ibi teneatur, ut perhibetis, concatenata et inclusa, utrum dei templum, an dei carcerem te dicere. debuisti? nisi forte animam tuam templum
Abbreviated transcription (Latin):
eã dicitis. ubi ñ solũ distinctas qͥnq generibꝰ
innumerabiles corporũ formas. uerũ etiam
m̃tẽ constituitis horũ corporũ formatricẽ.
dicitis hy len quã ñ formari s formare ꝑhi¬
betis. Na si esset ibi mens quȩdã formant̃ &
elem̃ta corporea quȩ formarent᷑: illa el em̃¬
ta dicenda essent hẏlen id ÷ materies quã
formara& eadẽ mens. quã mentẽ pͥncipiũ
mali ese uultis. hoc si diceretis: ñ qdẽ mul
formaret᷑ ñ cã quã formaret hosen diceretis
S tañ etiã sic eo tenetemmi uani atq sacrie¬
gi: qͥa nescientes ominẽ mocũ naturar ũ. nũ¬
merũq formarũ. & ordinẽ ponderũ. ñ esse
posse ñ apatre a filio e spũ scõ: pͥncipio mali
tantũ bonũ tribuerets. Nc̃ uͦ cũ & qd sit hyle
& qͥd sit malũ ignoretis: osi postẽ uob ꝑsuade¬
re. ut a seducendis imꝑitiorib uos cõpescere¬

Expanded text:
eam dicitis, ubi non solum distinctas quinque generibus eam dicitis, ubi non solum distinctas quinque generibus innumerabiles corporum formas, verum etiam mentem constituitis horum corporum formatricem;  magis mentem dicitis Hylen, quam non formari, sed formare perhibetis. Nam si esset ibi mens quaedam formans, et elementa corporea quae formarentur, illa elementa dicenda essent Hyle, id est, materies quam formaret eadem mens, quam mentem principium mali esse vultis. Hoc si diceretis, non quidem mformaretur, non eam quae formaret, Hylen diceretis: sed tamen etiam sic eo teneremini vani atque sacrilegi, quia nescientes omnem modum naturarum numerumque formarum et ordinem ponderum non esse posse nisi a patre et filio et spiritu sancto principio mali tantum bonum tribueretis. nunc uero cum et quid sit hyle et quid sit malum ignoretis, o si possem uobis persuadere, ut a seducendis inperitioribus uos conpescere
Abbreviated transcription (Latin):
ne mali pͥncipiũ ac naturã theologꝰ ur̃
appesiat: In quo qͥdẽ imꝑitia urã magna
dep̃hendit᷑. qͥa nec quid sit̾ hyle scitis. &
hoc rei uocabulo quã penitꝰ ignoratis: etiã
inflari uelut docti affectatis. Hylen nãq
greci cũ de natura dissert̃. materiẽ qͣndã
Uerũ in hoc errant qͥdã gentiliũ. qͣo ea tanꝗ
coȩtnã dõ coniungt̾. ut hȩc abillo ñ sit quã¬
uis ab illo formet᷑. Qa alienũ. ẽẽ. a uerita.¬
te: ipsa ueritas docet. Ecce tam̃ qͥb paganis
de hac ipsa hyle inuenimini. eẽ. consimiles.
qͦd eã uos qͦqͦ suũ habere pͥncipiũ nec exdõ
esse ꝑhibetis.  in hoc uos dispares. ec̃. diceba
tis: nescientes qͥd dicatis. In illo uͦ qͦd nulla ẽ.
huc hyle forma ꝓpͥa. nec nͥ adõ formari po¬
test: nr̃ȩ illi ueritati consentiunt. a ur̃a aut̃
falsitate dissentiunt. qͥ nescientes qͥd sit hyle
id ẽ. qͥd sit rerũ materies. gentẽ tenebrarũ

Expanded text:
ne mali principium ac naturam theologus uester ne mali principium ac naturam theologus uester appellat. in quo quidem inperitia uestra magna deprehenditur, quia nec quid sit hyle scitis et hoc rei uocabulo, quam penitus ignoratis, etiam inflari uelut docti adfectatis. hylen namque Graeci cum de natura disserunt, materiem quandam uerum in hoc errant quidam gentilium, quod eam tamquam coaeternam deo coniungunt, ut haec ab illo non sit, quamuis ab illo formetur: quod alienum esse a ueritate ipsa ueritas docet. ecce tamen quibus paganis de hac ipsa hyle inuenimini esse consimiles, quod eam uos quoque suum habere principium nec ex deo esse perhibetis, et in hoc uos dispares esse tis, nescientes quid dicatis. In illo vero, quod nulla est huic Hylae forma propria, nec nisi a Deo formari potest, nostrae illi veritati consentiunt: a vestra autem falsitate dissentiunt; qui nescientes quid sit Hyle, id est quid sit rerum materies, gentem tenebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Quomͦ gͦ cõparas panẽ & calicẽ nr̃m.
& patrẽ religionẽ dicis errorẽ longe aue¬
ritate discretũ. peiꝰ desipiens quã ñ nulli
qͥnos ꝓpt̃ pane &e calicẽ. eererẽ acliberũ
colere existimant: QCA ideo cõmemorandum
putain: ut aduertatis exqua uanitate ue¬
niat etiã illud ur̃m. qͦd ꝓpt̃ sabbatũ satur¬
no dicatos patres nr̃os fuisse putatis. Sic̃
enĩ actrere & libero paganoꝵ diis longe
absumꝰ. quãuis panis &e calicis sacram̃tũ
ꝗo ita laudastis ut ineo nob̾ pares. eẽ. uolu¬
eritis. nr̃o ritu amplectam᷑: ita patres nr̃i
longe fuert a saturnacis catenis. quãuis
ꝓtẽpore ꝓphetiȩ sabbati uacationẽ obser¬
uauerint. S cur ñ etiã ꝓpt̾ hylen quȩ in
nonnullis libris paganorũ frequentat᷑.
parẽ uos cũ paganis religionẽ habere di-¬
xistis. qͥn immo ꝓpt̃ hoc imparẽ longeq
dissimilẽ uoluistis intelligi. qͥa hoc nõmi¬

Expanded text:
ret. quomodo ergo conparas panem et calicem nostrum ret. quomodo ergo conparas panem et calicem nostrum et parem religionem dicis errorem longe a ueritate discretum peius desipiens quam nonnulli, qui nos propter panem et calicem Cererem ac Liberum colere existimant? quod ideo commemorandum putaui, ut aduertatis, ex qua uanitate ueniat etiam illud uestrum, quod propter sabbatum Saturno dicatos fuisse patres nostros putatis. sicut enim a Cerere et Libero paganorum diis longe absumus, quamuis panis et calicis sacramentum, quod ita laudastis, ut in eo nobis pares esse uolueritis, nostro ritu amplectamur: ita patres nostri longe fuerunt a Saturniacis catenis, quamuis pro tempore prophetiae sabbati uacationem obseruauerint. Sed cur non etiam propter hylen, quae in nonnullis libris paganorum frequentatur, parem uos cum paganis religionem habere dixistis? quin immo propter hoc inparem longe-, que dissimilem uoluistis intellegi, quia hoc nomi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s ura phantasmata ꝑdidert̃. Nempe nihil
st̃ aliud. quã iuisa furentiũ. Cur aut̃ arbi.¬
tret᷑ faustꝰ parẽ nob̾ esse relionẽ circa panẽ
& calicẽ nescio. cũ manicheis uinũ gustare
ñ religio s sacrilegũ sit. Inuł a enĩ agnosct̃
dm̃ suũ incupa nolunt. qͣsi aliqͥd eos calcatꝰ
& inclusꝰ offenderit. Nr̃ aut̃ panis & calix
ñ quilibet quasi ꝓpt̾ xp̃m in spicis & insar¬
mentis ligatũ sict̃ illi desipiunt: s certa
consideratione misticꝰ fit nob̃ ñ nascit᷑ ꝓ
inde qͦd ñ ita fit: quãuis sit panis & calix.¬
alim̃tũ . ẽ. refectionis ñ sacram̃tũ religio¬
rali. Uobis aut̃ ꝑ fabulã urãm inescis õib
xp̃c ligatꝰ apponit᷑. adhuc liganddꝰ ur̃is
uiscerib soluendusq ructatibꝰ. Nã & cum
manducatis. dĩ ur̃i defectione uos refici¬
tis: & cũ digeritis. illiꝰ refectione deficitis.
Cũ enĩ uos plenos reddit resũptio ur̃a: ipsũ
nes relinqueret: ut a uob̃ liberatꝰ effuge.¬

Expanded text:
omnes uestra phantasmata perdiderunt. nempe nihil aliud sunt quam uisa furentium. Cur autem arbitretur Faustus parem nobis esse religionem circa panem et calicem, nescio, cum Manichaeisnon religio, sed sacrilegium sit. In uva enim agnoscunt deum suum, in cupa nolunt, quasi aliquid eos calcatus et inclusus offenderit. Noster autem panis et calix, non quilibet quasi propter Christum in spicis et in sarmentis ligatum, sicut illi desipiunt, sed certa consecratione mysticus fit nobis, non nascitur. Proinde quod non ita fit, quaalimentum est refectionis, non sacramentum religiorali. uobis autem per fabulam uestram in escis omnibus Christus ligatus adponitur adhuc ligandus uestris uisceribus soluendusque ructatibus. nam et cum manducatis, dei uestri defectione uos reficitis, et cum digeritis, illius refectione deficitis. cum enim uos plenos reddit, resumptio uestra ipsum nes relinqueret, ut a uobis liberatus effuge
Abbreviated transcription (Latin):
diligendos inimicos. Sic̃ apparebit. dñm
male intelligentibꝰ id qͦd dictũ . ẽ. oderis ini¬
micũ tuũ. inferre uoluisse : qͦdom̃ino ñ no¬
rant ut diligerent inimicos suos. Utrũq
aut̃ qͦmͦ seruandũ sit: longũ ÷ disputare.
S adistos interĩ quibꝰ generalit̃ displic&
siqͥs oderit inimicũ suũ. est nob sermo qͥ eoꝵᷤ
frontẽ p̃mat. cũ eos int̾rogamꝰ utrũ diligat
ds̃ eorũ. gentẽ tenebrarũ. Aut si ꝓpt̃ea nc̃
inimici diligendi st̃ qͦd habeant partẽ bo¬
ni. cur ñ obhoc eos & odisse debemꝰ. qͦd habe¬
ant partẽ mali : Ea quippe regula & hoc
soluit᷑ docet᷑q ñ esse contrariũ qͦd in antiqua scri¬
peura diccii. ẽ. oderis inimicũ tiuũ. & ineuan¬
głio diligite inimicos uros: qͦd unꝰqͥsq iniquuᷤᷤ
aut̃ hoest ddiligendꝰ. ẽ. Ut illud qͦd ineo recce
odimꝰ arguamꝰ. id÷ uitiũ: qͦ possit illud qͦd
in eo recte diligimꝰ id ÷ humana ipsa natu-¬

Expanded text:
ebit dominum male intellegentibus id, quod dictum est "oderis inimicum tuum," inferre uoluisse, quod omnino non norant, ut diligerent inimicos suos. utrumque autem quomodo seruandum sit longum est disputare. sed ad istos interim, quibus generaliter displicet, si quis oderit inimicum suum, est nobis sermo, qui eorum frontem premat, cum eos interrogamus, utrum diligat deus eorum gentem inimici diligendi sunt, quod habeant partem boni; cur non ob hoc eos et odisse debemus, quod habeant partem mali. Ea quippe regula et hoc tur, doceturque non esse contrarium, quod in antiqua Scriptura dictum est, Oderis inimicum tuum; et in Evangelio, Diligite inimicos vestros : quod unusquisque iniautem homo est. diligendus est. ut illud. quod in eo recte odimus, arguamus, id est uitium. quo possit illud, quod in eo recte diligimus. id est humana ipsa natu
Abbreviated transcription (Latin):
faustꝰ. uł potiꝰ illi qͥ eiꝰ lictis delectant᷑: monas¬
chiȩ opinionẽ ñ exgentib nos habe. s gs̃ ñ usq
adeo adfalsos deos eẽ. delapsas: ut opinionẽ
amitterent uniꝰ ueri dĩ. ex qͦ ÷ om̃is qͣlisc̃q
natura. Sapientes enĩ eorũ. qͥa sic̃ dic̃ apłs in¬

Expanded text:
 potius illi, qui eius litteris delectantur, monarchiae opinionem non ex gentibus nos habere, sed gentes non usque adeo ad falsos deos esse delapsas, ut opinionem amitterent unius ueri dei, ex quo est omnis qualiscumque natura. sapientes enim eorum — quia, sicut dicit apos
Abbreviated transcription (Latin):
manthus & mͦ faustꝰ dix̃. dñm iħm adisci¬
plis suis carnes uescendas remoirisse. easꝙ
uulgo scłarib concessisse. Nepe cũ respondisse
calũniantibꝰ qͦd ñ lotis manibꝰ inanducaret: ita
seqͥt᷑ euangłiũ. & conuocatis turbis ait illis.
Audite & intelligite. Nonqͦd intrat inõs cõmu¬
nicat homine. s qͦd ꝓcedit de ore cõmunicat
hominẽ. Tẽ accedentes discipli: dixert̃ adeũ.
Scis qͦd pharisei audito uerbo̾ scandaliz ati st̃
Hic certe a discipłis cõpellatꝰ: debuit eos siet̃
isti uolunt ꝓpͥe docere abomibꝰ carnibꝰ absti¬
nendũ. ut illud qͦd supͣdixit ñ oͦd uitrat ios
cõmunicat hominẽ s qͦd ꝓcectit deore: t̾bis¬

Expanded text:
mantus, et modo Faustus dixit, Dominum Jesum a discimantus, et modo Faustus dixit, Dominum Jesum a discipulis suis carnes vescendas removisse, easque vulgo saecularibus concessisse. Nempe cum respondisset calumniantibus, quod non lotis manibus manducarent, ita sequitur euangelium: et conuocatis turbis ait illis: audite et intellegite. non quod intrat in os, communicat hominem, sed quod procedit de ore communicat hominem. tunc accedentes discipuli dixerunt ad eum: scis, quod pharisaei audito hoc uerbo scandalizati sunt? hic certe a discipulis conpellatus debuit eos. sicut isti uolunt, proprie docere ab omnibus carnibus abstinendum, ut illud, quod supra dixit: non quod intrat in os, communicat hominem. sed quod proc
Abbreviated transcription (Latin):
ioħs ñ uescebat᷑ : Mirũ. si ñ manducans dr̃qͥ
locustas & mel comedit: & manducans dr̃ qͥ
pane atq olere contentꝰ . ẽ. S de cibis suspi¬
camini qͥcqͥd uultis. Certe bibens & uinariꝰ
ñ diceret᷑: n uinũ bibera. Cur gͦ & hoc uos
imundũ putatis: Neq eni hec ꝓpt̃ conti¬
nentiã disciplinãq domandi corporis tan¬
gere ꝓhibetis: s qͦd ĩmunda sint. Nã ea sordes
& felgentis tenebrarũ. ẽẽ ꝑhibetis. contra
apłm dicentẽ. Om̃ia munda mundis. Ecce
qͥ audent dicere xp̃m indifferentie cibor
magistrũ. discipłos tam̃ suos abiis ꝓhibu¬
isse quȩ immunda ipsi putant. Ostendite
ubi ista discipłis suis remouerit. fallaces.
imꝓbi. ueruntam̃ dĩ uindicis ꝓindentia ita
cȩcati: ut etiã cõmoneatis nos unde conuin¬
camini. Nã uĩ patior ab animo meo: nͥ totũ
ipsũ euangłii capitulũ qͦd iste aduersũ mo¬
isen opponere uoluit inspiciendũ inseru¬
ero. ut ibi uideamꝰ quã falsũ sit qͦd pͥor adi¬

Expanded text:
si non manducans dicitur, qui locustas et mel comedit, et manducans dicitur. qui pane atque olere contentus est. sed de cibis suspicamini, quicquid uultis: certe bibens et uinaria non diceretur, nisi uinum biberet. cur ergo et hoc uos inmundum putatis ? neque enim haec propter continentiam disciplinamque domandi corporis tangere prohibetis, sed quod inmunda sint; nam ea sordes et fel gentis tenebrarum esse perhibetis contra apostolum dicentem: omnia munda mundis. ecce qui audent dicere Christum indifferentiae ciborum magistrum, discipulos tamen suos ab his prohibuisse, quubi ista a discipulis suis removerit, fallaces, improbi; verumtamen Dei vindicis providentia ita caecati, ut etiam commoneatis nos unde convincamini. Nam vim patior ab animo meo, nisi totum ipsum Evangelii capitulum, quod iste adversum Moysen opponere voluit, inspiciendum inseruero: ut ibi videamus quam falsum sit, quod prior Adi
Abbreviated transcription (Latin):
set: si piũ salatũ adescas dñicas attuliss&
Sic enĩ sonuit fortasse iudeis qͦd dictũ. ẽ
uidebis uitã tuã pendentẽ & ñ credes ui¬
tȩ tuȩ : ut int̾ minas uł dolos hostiũ suo¬
incturos se esse ñ crederent. S filiꝰ euaugłii¬
cii audit. ille enĩ de me scripsit: in hacꝰ
ipsa ambiguitate sententiȩ uidet quid
ꝓpħe porcis ꝓicunt. qͥd hominibꝰ mnuant.
Statiq illi occurrit uita hominũ xpc̃ pendeuᷤ
eiq ñ credentes iudei. obhoc ipsũ qͥa penden¬
te uident. Et aliꝰ qͥdẽ aliqͥs cito dicera. int̾̃
cȩt̃a maledicta quȩ in illa lectione adaliqͥd
de xp̃o intelligendũ ñ ꝑtinent: hoc solũ ibi

Expanded text:
set, si pium palatum ad escas dominicas attulisset. set, si pium palatum ad escas dominicas attulisset. sic enim sonuit fortasse Iudaeis quod dictum est: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae, ut inter minas et dolos hostium suouicturos se esse non crederent. sed filius euangelii audit: ille enim de me scripsit; in hac ipsa ambiguitate sententiae uidet quid prophetae porcis proiciant, quid hominibus innuant, statimque illi occurrit uita hominum Christus pendens eique non credentes Iudaei ob hoc ipsum, quia pendentem uident. et alius quidem aliquis cito diceret inter cetera maledicta, quae in illa lectione ad aliquid de Christo intellegendum non pertinent, hoc solum ibi
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ cęt̾a maledicta & hõc positũ. ẽ. Num
ideo ñ ÷ ꝓphetia cũ & cęt̾a int̾ quȩ positũ
ne uł p̃cedentia uł conseqͤͣntia contexin¬
tur. nichil ꝑtinere uident᷑ ad xp̃m. Qua¬
si uͦ qͥcquã sit peiꝰ int̾ maledicta quȩ
iudeis ꝓmerito suꝑbiȩ impietatis acci¬
dert̃: quã undere uitã suã id ÷ filiũ dĩ
pendentẽ. & ñ credere uitȩ suȩ. Maledie¬
ta enĩ cũ exꝓphetia dicunt᷑: ñ st̃ de malo
uoto imp̃cantis. s de pͣscio spũ denuncian¬
tis. Nã illã quȩ de malo uoto st̃ ꝓhibent᷑. cũ
dr̃. Benedicite. & nolite mal edicere. Hȩc
aut̃ sepe inueniunt᷑ insermone scõꝵs. sic̃¬
tꝰ etiã male optasse uidet᷑ apłs. utinã & ab¬
scidant᷑ qͥuos conturbant. Qͦd utiq si consi¬
deres ꝑsonã scribentis: magis eũ elegantis¬
simo ambiguo bene optase intelliges. St̃
eni spadones. qͥ se ipsos abscidert̃ ꝓptꝰ regnũ
cȩlorui. Ed in his qͦq uerbis faustus sapuis¬

Expanded text:
 cetera maledicta et hoc positum est. num ideo non est prophetia, cum et cetera, inter quae positum ne uel praecedentia uel consequentia contexuntur, nihil pertinere uidentur ad Christum? quasi uero quicquam siIudaeis pro merito superbiae inpietatis acciderunt, quam uidere uitam suam, id est filium dei, pendentem et non credere uitae suae. maledicta enim cum ex prophetia dicuntur. non sunt de malo uoto inprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa, quae de malo uoto sunt, prohibentur, cum dicitur: benedicite et nolite male dicere. haec autem saepe, inueniuntur in sermone stus, etiam male optasse videtur Apostolus: Utinam abscindantur qui vos conturbant! Quod utique, si consideres personam scribentis, magis eum elegantissimo ambiguo bene optasse intelliges. Sunt enim spadones, qui se ipsos absciderunt propter regnum caelorum. quod in his quoque uerbis Faustus sapuis
Abbreviated transcription (Latin):
de t̃ciũ m̃sẽ maiũ. qͦd maia mercurii ma-¬
trẽ deã colant. Inde qͣrtũ iuniũ: aiunone.
nde cęt̾os usq addecebrẽ: a numeris nomi¬
nart̃. S exeis qͥntilis atq sextilis. nominibꝰ
hominũ qͥb: diuinos honores decreuerant
appellati st̃. iuliꝰ & augtꝰ. Nla septimꝰ septo¬
&cet̃ĩ ut dixi usq addecẽbrẽ numeroꝵ exordine.
nominibꝰ enunciant᷑. Porro ianuariꝰ: a iano appel¬
ut uos dicamini inm̃se martio martẽ colere:
Illo enĩ m̃sȩ bema ur̃m cũ magna festiuitate
celebratis. Si aut̃ uob inm̃se martio licere ar¬
bitramini aliud considerare ñ martẽ. cur ex
die septimo qͦd sabbatũ a reqͥe nominatũ.ẽ. di¬
uinis scripturis saturnũ importare conami¬
ni.qͥa eũ diẽ saturni gs̃ appellauert̃: Nẽpe
iã uidetis. cũ qͣnta impietate deliretis. De sa¬
crificiis aut̃ animaliũ. qͥs nr̃m nesciat magis
ea ꝑuerso popło congruent̾ imposita. quã dõ

Expanded text:
de tertium mensem Maium. quod Maiam, Mercurii made tertium mensem Maium. quod Maiam, Mercurii matrem, deam colant. inde quartum Iunium a Iunone, inde ceteros usque ad Decembrem a numeris nominarunt. sed ex eis Quintilis atque Sextilis nominibus hominum, quibus diuinos honores decreuerant, appellati sunt Iulius et Augustus. nam septimus Septeet ceteri, ut dixi, usque ad Decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur. porro Ianuarius a Iano appeltis' ergo, ut et uos dicamini in mense Martio Martem colere? illo enim mense bema uestrum cum magna festiuitate celebratis. si autem uobis in mense Martio licere arbitramini aliud considerare, non Martem, cur ex die septimo, quod sabbatum a requie nominatum est, diuinis scripturis Saturnum inportare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellauerunt? nempe iam uidetis, cum quanta inpietate deliretis. De sacrificiis autem animalium quis nostrum nesciat magis ea peruerso populo congruenter inposita quam deo
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ nos eunde diẽ dñicũ dicimꝰ. in eoq ñ
istũ solẽ s resurrectionẽ diuĩ ueneram᷑: sic
otiũ sabbatoꝵ sine saturni ueneratione a pa-¬
trib obseruatũ. ẽ: cũ sic illud obseruari opor¬
tebat. Erat enĩ umbra futurors. sic̃ apłs
testis .ẽ. Dieb qͥppe istis. quoꝵs septenariꝰ nu¬
merꝰ morbe redit: deop suoꝵs nomina gĩ
imposuert᷑. deqͥbꝰ ait apłs. qͦd coluert̃ & ser¬
uiert̃ creaturȩ potiꝰ quã creatori. Eͦs in hac
parte etiã uos imitamini. nͥqͦdcũ eis luci¬
diora duo lumina. cȩt̃a uͦ sidera ñ cũ eis ad¬
oratis. S & m̃sib imposuer̃ nomina deorũ
suoꝵ. Propt̾ honorẽ quippe romuli. qͥa eũ
martis filiũ credidert̃: primũ m̃sẽ marti
dicantes. martiũ uocauert. & inde apͥlẽ a¬
nullo dĩ sui nomine s are ipsa qͦsi aperilẽ.
qͦd tc̃ plurimũ germinis aꝑiat᷑ inflorẽ. In¬

Expanded text:
autem nos eundem diem dominicum dicimus. in eoque non autem nos eundem diem dominicum dicimus. in eoque non istum solem, sed resurrectionem domini ueneramur. sic otium sabbatorum sine Saturni ueneratione a patribus obseruatum est, cum sic illud obseruari oportebat; erat enim umbra futurorum, sicut apostolus testis est. diebus quippe istis, quorum septenarius numerus in orbem redit. deorum suorum nomina gentes inposuerunt; de quibus ait apostolus, quod colueruierunt creaturae potius quam creatori. quos in hac parte etiam uos imitamini, nisi quod cum eis lucidiora duo lumina, cetera uero sidera non cum eis adoratis. sed et mensibus imposuerunt nomina deorum suorum. propter honorem quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, primum mensem Marti dicantes martium uocauerunt; et inde aprilem nullo dei sui nomine, sed a re ipsa quasi aperilem, quod tunc plurimum germinis aperiatur in florem. in
Abbreviated transcription (Latin):
deo multa p̃cepta magis sibi congrua quãbo¬
na acceꝑat. qͥb tam̃ figurarent᷑ & ꝓpharent᷑
futura. s a ñ intelligentibꝰ celebrabant᷑. Cũ
aut̃ uenert̃ & pate facta st̃ quȩ illis signifi¬
cabant᷑: ñiã illa iubent᷑ facienda. s legunt᷑
intelligenda. Unde ibi de hac etiã re futura
dr̃. Auferã eis cor lapideũ. & dabo eis cor
carneũ. Id÷ ñ cor sine sensu: s cor cũ sensu
nde trax̃ apłs: cũ ait. Ñ in tabulis lapideis.
s intabulis cordis carnalibꝰ. Qͥo ȩnĩ aliud dix̃
quã cor carneũ: Quia gͦ & hoc p̃dictũ erat:
magis susta de nr̃a celebratione ñ auferrent᷑
rant. Cũ uͦ & hoc fit: inde potiꝰ intelligunt᷑
adimpleri. unde uob̃ uident᷑ ñ adimpleri.
Hec nos t̾r& insultatio tua: qͦd sabbatorũ
otiũ catenas saturniacas appellas. Uana est
enĩ & inepta. Nec tͥ hoc dicere uenisset inm̃tẽ:
nͥ qͥauos indie quẽ dict̃ solis. solẽ colitis. Siẽ

Expanded text:
deo multa praecepta magis sibi congrua quam bodeo multa praecepta magis sibi congrua quam bona acceperat, quibus tamen figurarentur et prophetarentur futura; sed a non intellegentibus celebrabantur. cum autem uenerunt et patefacta sunt. quae illis significabantur, non iam illa iubentur facienda. sed leguntur intellegenda. unde ibi de hac etiam re futura dicitur: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum, id est non cor sine sensu, sed cor ideis. sed in tabulis cordis carnalibus. quid enim aliud dixit quam cor carneum? quia ergo et hoc praedictum erat, magis si ista de nostra celebratione non auferrentur.rant; cum uero et hoc fit, inde potius intelleguntur adinpleri. unde uobis uidentur non adinpleri. Nec nos terret insultatio tua, quod sabbatorum otium catenas Saturniacas appellas. uana est enim et inepta; nec tibi hoc dicere uenisset in mentem, nisi quia uos in die, quem dicunt Solis, solem colitis. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ni ÷ quã infantib maniȩ. qͥd facturꝰ eris cũ te
incapituli huiꝰ angustias necessitas coget. di¬
eo aut̃ cũ te iudeus seu qͥs alt̾ sermonis istius
ñ inscius int̾pellabit. qͥd ita legis &e ꝓpħarũ
p̃cepta ñ serues. cũ xp̃c eadẽ ñ se uenisse sol¬
uere dicat s ad implere: Nẽ pe cogeris aut
uanȩ suꝑstitioni succũbere: aut capitulũ
ꝓfiteri falsũ. aut te xp̃i negare discpłm.
conuicta qͥa repetis: nos qͦq quib ea conui¬
cimꝰ. tepetere ñ pigebit. Ea xxp̃iani exlege
& ꝓpħis ñ faciunt: qͥb significata st̃ ista
quȩ faciunt. Iila qͥppe erant figurȩ futu¬
roꝵ. q̃s reb ipsis ꝑ xp̃m reuelatis & p̃sentatis au¬
ferri oportebat. ut eo qͦq ipso qͦd hȩc ablata sc̃:
lex & ꝓphȩ implerent᷑. Ibi quippe & hoc scriptũ
est: daturũ dm̃ testam̃tũ nouũ. ñ qͣle dedi in-¬
qͥt patribꝰ eoꝵs. Popłs enĩ ille. ꝓsuo corde lapi¬

Expanded text:
ni est quam infantibus maniae, quid facturus eris, cum te ni est quam infantibus maniae, quid facturus eris, cum te in capituli huius angustiam necessitas coget ? dico autem. cum te Iudaeus seu quia alter sermonis istius non inscius interpellabit, quid ita legis et prophetarum praecepta non serues, cum Christus eadem non se uenisse soluere dicat sed adinplere ? nempe cogeris aut uanae superstitioni succumbere aut capitulum profiteri falsum aut te Christi negare discipuluconuicta quia repetis. nos quoque, quibus ea conuicimus, repetere non pigebit. ea christiani ex lege et prophetis non faciunt. quibus significata sunt ista, quae faciunt. illae quippe erant figurae futurorum. quas rebus ipsis per Christum reuelatis et praesentatis auferri oportebat. ut eo quoque ipso, quod haec ablata sunt, lex et prophetae inplerentur. ibi quippe et hoc scriptum est daturum deum testamentum nouum, non quale dedi, inquit. patribus eorum. populus enim ille pro suo corde lapi
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ & ꝓpħas s ad implere: Qͦosi dix̃ aut
aliud significans dix̃. aut qͦd absit mentiens
est: aut om̃ino nec dictũ. & tam̃ me qͥde
iã aduersꝰ capituli huiꝰ necessitudinẽ. ma¬
nichea fides reddidit tutũ: quȩ pͥncipio mͥ
ñ cunctis quȩ exsaluatoris nomine scripta
legunt᷑. passi credere ꝑsuasit. s ꝓbare si sint
eade uera. si sana. si incorrupta. Esse enim
multa tizania. quȩ incontagiũ boni semi¬
nis scripturis pene om̃ib noctiuagꝰ qͥdã
seminator insꝑserit. lecircoq me ne hic qͥ¬
de truerit sermo. quãuis reuerendi no-¬
minis p̃se ferat inscriptionẽ. Quia ꝓbare
mͥ adhuc ex ꝓposito licet: utrĩne &hic int̾¬
diani satoris & boni sit. an nocturni ulliꝰ
& pessimi. Tuuͦ qͥ temere omĩa credis. qͥ na¬
ture beneficiũ rationẽ ex hominibꝰ dãnas.
cui int̃ uerũ falsũq iudicare religio. ẽ.¬
cuiq bonũ acontrario se parare ñ minꝰ formidi¬

Expanded text:
legem et prophetas, sed adinplere ? quod si dixit. aut legem et prophetas, sed adinplere ? quod si dixit. aut aliud significans dixit aut. quod absit. mentiens est aut omnino nec dictum. Et tamen me quidem iam aduersus capituli huius necessitudinem Manichaea fides reddidit tutum, quae principio mihi non cunctis. quae ex saluatoris nomine scripta leguntur. passim credere persuasit, sed probare, si sint eadem uera, si sana. si incorrupta; esse enim permulta zizania. quae in contagium boni seminis scripturis paene omnibus noctiuagus quidam seminator insperserit. idcircoque me ne hic quidem terruerit sermo. quamuis reuerendi nominis prae se ferat inscriptionem. quia probare mihi adhuc ex proposito licet. utrumne et hic interdiani satoris et boni sit. an nocturni  illius et pessimi. tu uero, qui temere omnia credis. qui naturae beneficium rationem ex hominibus damnas, cui inter uerum falsuique bonum a contrario separare non minus formidi
Abbreviated transcription (Latin):
ri Uiacet susciꝑe sabbatorũ otia. & sacur¬
macis manꝰ insertare catenis: Placet ad
ingluinẽ iudeors demoniis. neq euĩ di ̃
tauros. nc̃ arietes. nc̃ etiã hircos. ut ñ aelo¬
mines dicã cultris steruere. ac ꝓpt̃ qͦd idola
sumꝰ exosi. id nc̃ exercere crudeliꝰ sub ꝓpħis
ac lege: Placet deniq feraliũ ciborũ queai
existimare munda. quȩdã inimmundis &
contaminatis habere. exqͥb inqͥnatiorẽ porcinã
lex assert̃ & ꝓthȩ. Negabis ꝓfecto horũ qͥcquã
faciendũ nob uolentibꝰ ꝑseuerare esse qͦa sumꝰ.
gehennȩ ficri eũ qͥfuerit circuncisꝰ. dabbatũ
u nec ipsũ seruare uideas: nec usquã mandas.¬
se seruandũ. de cibis item ipsũ asseuerantẽ au¬
dias. nullo eoꝵ inqͥnari hominẽ quȩ in os
ingrediunt᷑ s ea potiꝰ quȩ de ore ꝓcedunt
polluere. De sacrificiis itẽ frequentẽ ipsiꝰ esse
ꝗͥ suta st̃: ubi illud erit. ñ eũ uenisse soluere

Expanded text:
ri? placet suscipere sabbatorum otium, et Saturri? placet suscipere sabbatorum otium, et Saturniacis manus insertare catenis? Placet ad ingluviem Judaeorum daemonis neque enim Dei nunc tauros, nunc arietes, nunc etiam hircos, ut non et homines dicam, cultris sternere: ac propter quod idola sumus exosi, id nunc exercere crudelius sub Prophetis ac Lege? Placet denique feralium ciborum quaedam existimare munda, quaedam in immundis et contaminatis habere, ex quibus inquinatiorem porcinam Lex asserunt et Prophetae? Negabis profecto horum quidquam faciendum nobis volentibus perseverare esse quod sumusgehennae fieri eum qui fuerit circumcisus . Sabbatum vero nec ipsum servasse videas, nec usquam mandasse servandum. De cibis item ipsum asseverantem audias, nullo eorum inquinari hominem, quae in os ingrediuntur, sed ea potius quae de ore procedunt polluere . De sacc igitur si ita sunt. ubi illud erit non eum uenisse soluere
Abbreviated transcription (Latin):
apm̃ indestructionẽ legis ac ꝓpharũ uenis¬
s putauimꝰ. Uasi tu uerbo interĩ fateri ñ
uis: at tam̃ idopib indicas. Ind̾e enĩ. ẽ: quod
legis ac ꝓpharũ p̾cepta & ipse contẽnũ i.¬
de qd nouĩ testam̃tũ iħm condidisse utriq
fatem. Qe qͥd aliud. quã destructionẽ fatem᷑
ueteris testam̃ti: Quȩ cũ ita sint: quo mͦ¬
ap̃m illud dixisse credemꝰ nͥ ante nosmet¬
ipsos dãnemꝰ stultȩ inp̃teritũ opinionis.
& ad poenitudinẽ recurramꝰ obsequam᷑ꝙ
legi de integro ac ꝓpħis. atq eorũ curemꝰ
qualiacunq st̃. obseruare mandata. Eocũ
fecerimꝰ: tẽ deniq uere crediderimꝰ dixisse
iħm. qͥa ñ uenerit soluere legẽ s ad implere.
Ne aut falsũ ẽ: qͥa nec tu id credis de qͦ meso
se. Qonc tandẽ: Placet ne ire sub lege. si
eã xp̃cẽ ñ ta soluit s ad impleuit: Elacet
circuncidi. id ÷ pudendis insignire puden¬
d &. dm̃ credere sacram̃tis talib delerta¬

Expanded text:
m in destructionem legis ac prophetarum uenisse putauimus. quod si tu uerbo interim fateri non uis, attamen id operibus indicas. inde enim est. quod legis ac prophetarum praecepta et ipse contemnis, inde quod nouum testamentum Iesum condidisse utrique fatemur: quo quid aliud quam destructionem fatemur ueteris testamenti ? quae cum ita sint, quomChristum illud dixisse credemus, nisi ante nosmetipsos damnemus stultae in praeteritum opinionis, et ad poenitudinem recurramus, obsequamurque Legi de integro ac Prophetis, atque eorum curemus, qualiacumque sint, observare mandata? Quod cum fecerimus, tunc denique vere crediderimus dixisse Jesum quia non venerit Legem solvere, sed adimplere. Nunc autem falsum est, quia nec tu id credis, de quo me se. Quid nunc tandem? Placetne ire sub Legem, si eam Christus non tam solvit, sed adimplevit? Placet circumcidi, id est, pudendis insignire pudenda, et Deum credere sacramentis talibus delecta
Abbreviated transcription (Latin):
fallacia. cũ dñs ineuangłio dixerie. si crede¬
retis moisi crederetis & mͥ. de me enĩ ille seri¬
psit: nichil ÷ qͦd te iningenti estu positũ fin¬
gas. & cogi uidearis mnalterũ eduobꝰ. ut aut
falsũ ꝓnuncies capitulũ hoc: aut m̃dacem
iħm. Sicut enĩ hoc capitulũ uerũ ẽ: ita &
uerax iłs. Rectiꝰ uisũ ẽ. inqͥt scriptoribꝰ ascri¬
bere falsitatẽ: quã ueritatis auctori m̃da¬
ciũ. Itane xp̃m credis ueritatis auctorẽ.
quẽ p̃dicas carnis & mortis & uulnerũ &
cicatricũ simulatorẽ: Uolo mͥ ostendas un¬
de auctorẽ ueritatis didiceris xp̃m. si eis
qͥde illo scripsert qͦrũ auctoritas recenti
memoria cõm̃data atq firmata inposte-¬
ros emanauit. audes ascribe falsitatẽ. Non
enĩ uidisti xp̃m aut quẽ ad modũ cũ apłis
locutꝰ ÷ tecu. aut de cęlo te sic̃ saulũ uoca

Expanded text:
fallacia, cum dominus in euangelio dixerit: si credefallacia, cum dominus in euangelio dixerit: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. nihil est, quod te in ingenti aestu positum fingas et cogi uidearis in alterum e duobus. ut aut falsum pronunties capitulum hoc aut mendacem Iesum. sicut enim hoc capitulum uerum est, ita et uerax est Iesus. rectius uisum est, inquit, scriptoribus ascribere falsitatem quam ueritatis auctori mendacium. itane tu Christum credis ueritatis auctorem, quem praedicas carnis et mortis et uulnerum et cicatricum simulatorem ? uolo mihi ostendas. unde auctorem ueritatis didiceris Christum, si eis, qui de illo scripserunt, quorum auctoritas recenti memoria commendata atque firmata in posteros emanauit. audes adscribere falsitatem. non enim uidisti Christum, aut quemadmodum cum apostolis locutus est tecum, aut de cael
Abbreviated transcription (Latin):
qsi uanis atq inanibꝰ simulachris ñ edicu¬
las fabricatis. s corda ur̃a tẽpla fecistis. Exi¬
gis ame: ut ostendã quȩ nã scripserit de xp̃o
qͥs possit onũa demonstrare. p̃sertĩ qͥa si quȩdã¬
cõmemorẽ: paratꝰ uidet᷑ iste ꝑuersꝰ uł in aliũ
sensũ ea conari ꝑuertere. uł si fuerit euidentia
clarioris ueritatis opprestꝰ. dicere se illa tanquã
demari salso suauẽ piscẽ cape. nec ideo se adto¬
tã scripturã moiseos uelut ad aquã marinã bi¬
bendã cogi oportere: Qua ꝓpt̾ sufficere arbitror
huic oꝑi. ut ea ipsa quȩ rephendenda secerpit
ꝑtinere si recte intelligant᷑ ostendã. Exqͥsatiᷤ
appareat. multomagis cȩtã uł statĩ ꝓnunci¬
ata. uł diligent̾ ac ueracit᷑ ꝑscrutata xp̃ia¬
nȩ fidei conuenire: si ea quȩ deridenda atq
dãnanda obicit inimicꝰ. eis ipsis conuincat᷑
xp̃iana ueritate dãnandꝰ. Quã ꝓpt̃ õplene

Expanded text:
quasi uanis atque inanibus simulacris non aedicuquasi uanis atque inanibus simulacris non aediculas fabricastis, sed corda uestra templa fecistis. Exigis a me, ut ostendam, quaenam scripserit de Christo quis possit ocommemorem, paratus uidetur iste peruersus uel in alium sensum ea conari peruertere uel, si fuerit euidentia clarioris ueritatis obpressus, dicere se illa tamquam de mari salso suauem piscem capere nec ideo se ad totam scripturam Moyseos uelut ad aquam marinam bibendam cogi oportere. quapropter sufficere arbitror huic operi, ut ea ipsa, quae reprehendenda secerpsit dicandum pertinere, si recte intellegantur. ostendam: ex quo satis adpareat multo magis cetera uel statim pronuntiata uel diligenter ac ueraciter perscrutata christianae fidei conuenire, si ea, quae deridenda atque damnanda obicit inimicus, eis ipsis conuincatur christiana ueritate damnandus. quapropter, o plene omni
Abbreviated transcription (Latin):
tare. &. Uade. ostende te sacerdoti. &. offer
ꝓte sacrificiũ qͦd p̃cepit moises intestimoniũ
illis. Quoꝵ aut̃ figurę fuerint istȩ: partĩ dñs
ipse demonstrat cũ tẽplũ corporis sui tẽplo
illi cõparat. partĩ apłica doctrina cognoscimꝰ.
idẽ dic̃ & sepe cõmemorandũ. ẽ. qͥa ñ demoniis
exhbebant᷑. s uni uerodõ qͥfec̃ cęlũ & t̾rã. ñ tan¬
quã indigenti talibꝰ s tẽpora distinguenti &
iubenti p̃sentia ꝑquę significaret futura. Uos
aut̃ qut seducatis & decipiatis idiotas ĩꝑfec¬
tosq xp̃ianos. paganismũ uos fingitis detes¬
tari: edite nob auctoritatẽ xp̃ianoꝵ libroꝵᷤ.
inqͥbꝰ uob solẽ aclunã colere atq adorare p̾cep.¬
tũ sit. Ur̃ gͥ potiꝰ error paganismo similis . ẽ.
qͣndo qͥdẽ nec xp̃m colitis . s. xp̃i nomine nes-¬
cio qͥd qͦd uob̃ m̃tiendo finxistis. & dõs uł inisto
conspicuo cȩlo uisibiles. uł alios innumerabi¬
les cõm̃ticios adoratis. Quibꝰ phantasmatis

Expanded text:
tende te sacerdoti et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses, in testimonium illis. quorum autem figurae fuerint istae, partim dominus ipse demonstrat, cum templum corporis sui templo illi conparat, partim apostolica doctrina cognoscimus;idem dicit et saepe commemorandum est, quia non daemoniis exhibebantur, sed uni uero deo, qui fecit caelum et terram, non tamquam indigenti talibus, sed tempora distinguenti et iubenti praesentia, per quae significaret futura. uos autem, qui ut seducatis et decipiatis idiotas inperfectosque christianos, paganismum uos fingitis detestari, edite nobis auctoritatem christianoram librorum, in quibus uobis solem ac lunam colere atque adorare praeceptum sit. uester ergo potius error paganismo similis est. quandoquidem nec Christum colitis. sed Christi nomine nescio quid, quod uobis mentiendo finxistis, et deos uel in isto conspicuo caelo uisibiles uel alios innumerabiles conmenticios adoratis. quibus phantasmatis
Abbreviated transcription (Latin):
recte intelligentibꝰ nͥ illũ testuĩ nume¬
rũ inlege ꝓphetico spũ consecratũ & cõm̃datũ.
ut etiã sic pnunciaret᷑ futura reuelatio patris
sp̃s sẽi. ideoq scriptũ esse. inore duor uł triũ
testiũ stabit om̃e uerbũ: Alioqn. & unꝰ testis
plerunq uerũ dicit. & plures plerunq m̃ti¬
unt᷑. Potiꝰq creditũ ÷ in exordio fidei gentiũ.
uni apło euangłitanti: quã popłis errantibꝰ
aqͥb ꝑsecutionẽ patiebat᷑ Non g frustra qdã
mͦ consecratꝰ ÷ iste numerꝰ testiũ. Et cũ hoc
dns respondit: eo qq ipso intelligi uoluit de
se ꝓpħasse moisen. An forte inde calũniami¬
ni. quia ñ ait inlege dĩ s inlege ur̃a scriptiũ
est: Ubi usitatã locutionẽ seripturarũ qͥs ñ
agnoscat: Lege ur̃a eni dixit. uobdata. sicut
dic̃ apłs euangłiũ suũ: qͦd se tam̃ accepisse
testat᷑ ñ ab homine s ꝑreuelationẽ iħu xp̃i
dilectissimꝰ credite illi. qͥa uos ñ audistis: no¬

Expanded text:
um testium numerum in lege prophetico spiritu consecratum et commendatum, ut etiam sic praenuntiaretur futura reuelatio patris spiritus sanctus? ideo scriptum est: in ore duorum uel trium testium stabit omne uerbum. alioquin et unus testis plerumque uerum dicit et plures plerumque mentiuntur, potiusque creditum est in exordio fidei gentium uni apostolo euangelizanti quam populis errantibus, a quibus persecutionem patiebatur. non igitur frustra quodam modo consecratus est iste numerus testium, et cum hoc dominus respondit, eo quoque ipso intellegi uoluit de se prophetasse Moysen. an forte inde calumniamini, quia non ait, in lege dei, sed in lege uestra scriptum est?'" ubi usitatam locutionem scripturarum quis non agnoscat? in lege uestra enim, dixit, uobis data, sicut dicit apostolus euangelium suum, quod se tamen accepisse testatur, non ab homine, sed per reuelationem Iesu Chridilectissimus, credite illi, quia uos non audistis, no
Abbreviated transcription (Latin):
& malũ scłm. sic̃ scriptũ ẽ. Ut eximerae nos
de p̃senti scło maligno. lale ÷ enĩ & illud. Quo¬
rũ ds̃ uent̾. Nisi esset ibi qͦrũ: nullomͦ dice¬
ret᷑ ds̃ uent̾. Nec inpsalmo demonia possent
dii appellari: n adderet᷑ gentiũ. Sic enĩ scri¬
ptũ .ẽ. Qm̃ dii gentiũ demonia. Hic aut̃. nec
as̃ huiꝰ scłi. neo quord ds̃ uent̾ nec diĩ gentiũ
demonia. s simplicit̃ positũ. ẽ. dĩ tẽꝑauit
corpꝰ. qͥñ potest intelligi nͥds̃ uerꝰ om̃iũ cre¬

Expanded text:
 malum saeculum, sicut scriptum est: ut eximeret nos de praesenti saeculo maligno. tale est enim et illud: quorum deus uenter; nisi esset ibi quorum, nullo modo diceret: deus uenter. nec in psalmo daemonia possent dii appellari, nisi adderetur gentium; sic enim scriptum est: quoniam dii gentium daemonia. hic autem nec deus huius saeculi nec quorum deus uenter nec dii gentium daemonia, sed simpliciter positum est: deus temperauit corpus; qui non potest intellegi nisi deus u
Abbreviated transcription (Latin):
tent: Sic enĩ seqͥt᷑. Atille dix̃. Adhuc & uos in¬
sipientes estis. & ñ intelligitis qͥa om̃e qͦd in
os intrat inuentrẽ uadit. & inlatrinã emit¬
tit᷑: Quȩ aut̃ ꝓcedunt exore: de corde exeunt
illa cõmunicant hominẽ. Nã decorde exe¬
unt cogitationes malȩ. homicidia. adulteria.

Expanded text:
lle dixit: adhuc et uos insipientes estis et non intellegitis, quia omne, quod in os intrat, in uentrem uadit et in latrinam emittitur; quae autem procedunt ex ore, de corde exeunt, illa communicant hominem? nam de corde exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria,
Abbreviated transcription (Latin):
cõm̃dat: ñ ẽ. conatꝰ illi popłm auertere
ã deo suo. s ideo mninatꝰ ÷ eos ituros inte¬
nebras exteriores: qͦd auersos uideret adõ
suo. Incuiꝰ regno gs̃ uocatas extoto orbe t̾ra¬
rũ recubituras dicit. cũ abrahã &isaac &e
iacob: ñ obaliud quã qͦd fidẽ tenuissent dĩ
abrahã & isaãc & iacob. Unde & apłs dicit.
ꝓuidens aut̃ scriptura qͥa exfide iustificat

Expanded text:
conmendat. non est conatus illum populum auertere conmendat. non est conatus illum populum auertere a deo suo, sed ideo minatus est eos ituros in tenebras exteriores, quod auersos uideret a deo suo, in cuius regno gentes uocatas ex toto orbe terrarum recubituras dicit cum Abraham et Isaac et Iacob: non ob aliud, quam quod fidem tenuissent dei Abraham et. Isaac et Iacob. unde et apostolus dicit: prouidens autem scriptura, q