comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ulla conprehensione retectis surgentis diei splendor eregionibus nr̃o
se circum fundit. aspectui: ita or tus eius cito debuit expli cari. Quid
mi ramur si d̾s locutus est lucem. & caliganti mundo lumen emicuit.
quando siquis inter aquas mersus. oleum ore miserit clariora fac̃
ea quȩ ꝓfundi tegebantur occultis : Dixit ds: non ut ꝓuocis organa.
quidamꝰ sonus sermonis exir&. nec ut linguȩ motus. cłeste formarq
alloquiumꝰ atq aerem istum quidam uerboꝵ strepitus uerberarꝙ
sed ut uoluntatis suȩ cogitationem proderet oꝑationis effectus. Et
discreuit utter lucem & tenebras. It uidit d̾s lucem: quia bona::
irit: & sonum uocis nullus. Daudiuit. Discreuit: ⁊ oꝑationis
molimina nemo dep̃hendit. Uidit: ⁊ occuloꝵ eius intentionem
nullus asperit. Et uidit inquit d̾s lucem: quia bona est. ec quod
ignorabat uidit. nec id quod nesciebat ante. aut non uiderat cõpba¬

Expanded text:
ulla conprehensione retectis surgentis diei splendore regionibus nostro ulla conprehensione retectis surgentis diei splendore regionibus nostro se circumfundit aspectui, ita ortus eius cito debuit explicari. quid miramur si deus locutus est lucem et caliganti mundo lumen emicuit, quando si quis inter aquas mersus oleum ore miserit, clariora faciat ea quae profundi tegebantur occultis? dixit deus non ut per uocis organa quidam sonus sermonis exiret nec ut linguae motus caeleste formaret adloquium atque aerem istum quidam uerborum strepitus uerberaret, sed ut uoluntatis suae cognitionem proderet operationis effectu. et discreuit inter lucem et tenebras et uidit deus lucem quia bona est. dixit, et sonum uocis nullus audiuit: discreuit, et operationis molimina nemo deprehendit: uidit, et oculorum eius intentionem nullus aspexit. et uidit inquit deus lucem quia bonjabona. nec quod ignorabat uidit nec id quod nesciebat ante aut non uiderat conproba
Abbreviated transcription (Latin):
apparatũ significat: sedoꝑationis resplend& effectu. Naturȩ opifea: lu¬
cem locutus est & creauit. Sermo di: uoluntas est. Opus di: natura est.
Lucem creauit: tenebras inluminauit. Ꝙdixit ds.fiat lux. Et facta est
luxr. Non id̾o dixit ut sequeretur oꝑatio: seddicto absoluit negotium:
Unde pulchre dauiticũ illudꝰ dixit. & factasunt: quia dictum imple¬
uit effectus. Auc̃tor ergo lucis. ds. Locus autem & causa tenebrarumn:
mundus est. Sed bonus auctor. ita lucem dilexitsꝰ ut mundum ipsum
infuso aperir& lumine: atq eius speciem uenustar&. Resplenduit igit᷑
subito aer: & expauerunt tenebrȩ. Noua luminis claritate repressit
eas ⁊ quasi in abyssum demersit: repente ꝑuniuersa mundi fulgor lu¬
cis in fusus. Pulchre itaq & ꝓprie dircit: facta est. lux. Sicut enim cito
lux. cęlum. terras. maria. inluminat. Iz momento temporis. sine

Expanded text:
apparatum significat, sed operationis resplendet effectu. naturae opifex luapparatum significat, sed operationis resplendet effectu. naturae opifex lucem locutus est et creauit. sermo dei uoluntas est, opus dei natura est: lucem creauit. tenebras inluminauit. et dixit deus: fiat lux. et facta est lux. non ideo dixit ut sequeretur operatio, sed dicto absoluit negotium. unde pulchre Dauiticum illud dixit et facta sunt, quia dictum inpleuit effectus. auctor ergo lucis deus, locus autem et causa tenebrarum mundus est. sed bonus auctor ita lucem dixit, ut mundum ipsum infuso aperiret lumine atque eius speciem uenustaret. resplenduit subito igitur aer et expauerunt tenebrae noui luminis claritate, repressit eas et quasi in abyssos demersit repente per uniuersa mundi fulgor lucis infusus. pulchre itaque et proprie dixit: facta est lux. sicut enim cito lux caelum terras diuinitatem inluminat et momento temporis sine
Abbreviated transcription (Latin):
ut quod recusabant dȩmonia non euaderent: sedigno precipitio demerge¬
rentur: E rat ergo hȩc mundi in composita species eforma & sp̃s inquit dĩ
spiritus di: ubi diuinã incipere habed̾t operatio.fiat inquit lua. On¬
de uoa di inscriptura diuina debuit inchoare. nisi alumine: onde
mundi ornatus. nisi aluce exhordium sumeret: frustra enim esset:
si non uideretur Erat quident ds ipse inlumine. qui lucẽ habitat.
in accessibilemꝰ ꝙ erat lumen uerum. quo d inluminat omnẽ hominẽ¬
uenientem in hunc mundum: sedeam lucem fieri uoluit. que occłis
corporalibus conprehenderentur. Qui ȩdificium aliquod dignũ habita¬
culo patri familias struere desiderat: antequam fundamenta ponat
unde lucem ei infundat explorat. Et ea pͥma est grã. Quȩ si desit:
tota domꝰ deformior est. Sed incultii lux est: quȩreliquos domus com¬
mendat ornatus. fiat lux inquit. Plena uox luminis. non dispositionis

Expanded text:
ut quod recusabant daemonia, non evaderent, sed digno praecipitio demergeut quod recusabant daemonia, non evaderent, sed digno praecipitio demergerentur. Erat ergo haec mundi incomposita species et forma. CAPUT IX. Spiritus Dei, ubi divina incipere habebat operatio. Fiat, inquit, lux. Unde vox Dei in Scriptura divina debuit inchoare, nisi a lumine? unde mundi ornatus, nisi a luce exordium sumere? Frustra enim esset, si non videretur. Erat quidem Deus ipse in lumine, quia lucem habitat inaccessibilem, et erat lumen uerum, quod inluminat omnem homineuenientem in hunc mundum: sed eam lucem fieri uoluit, quae oculis corporalibus conprehenderetur. qui aedificium aliquod dignum habitaculo patris familias struere desiderat, antequam fundamentum ponat, unde lucem ei infundat explorat. et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi horret incultu. lux est, quae reliquos domus conmendat ornatus. fiat inquit lux. plena uox luminis non dispositionis
Abbreviated transcription (Latin):
brosa substantia: sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tene¬
brarum Ataq momento diuinȩ p̾ceptionis nrundus adsurgęns intrase
includit umbram: ut siquis ini campi medio quem sol meridianus in lu¬
minat. locũ aliquem repente obsepiat: ꝙ densis tamorum frondibue
tegat. Nonne quo splendidior foris species loci eius effulgeat hoc horrenti
desuꝑ schenȩ gurgustrum aius intus obscurius sit: Tut unde antrum
clausum undiq hͣius modi locũ uocarunt nisi quod atro in horres cat situ.¬
atq obfusione tenebrarum: Istȩ ergo tenebrȩ suꝑ aquam: abyssus erant:
abyssum multitudinem & profundum aquarum dici leccio eiuangeliĩ
doc& : ubi rogabant saluatorem demonia. neiuber& illis ut in abyssum
irent. Sed qui docebat uoluntates demonior non esse faciendas: p̃cepit
illis ut irent ixpor cos. Porci autem se instannũ aquarum p̃cipitauerunt:

Expanded text:
brosa substantia: sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrosa substantia: sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. Itaque momento divinae praeceptionis mundus assurgens, intra se inclusit umbram; ut si quis in campi medio, quem sol meridianus illuminat, locum aliquem repente obsepiat, et densis ramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris species loci ejus effulgeat, hoc horrenti desuper scena gurgustium ejus intus obscurius fit? Aut unde antrum, clausum undique hujus modi locum vocarunt, nisi quod atro inhorrescat site offusione tenebrarum? Istae ergo tenebrae super aquarum abyssos erant. Nam abyssum multitudinem et profundum aquarum dici, lectio Evangelii docet , ubi rogabant Salvatorem daemonia, ne juberet illis ut in abyssum irent. Sed qui docebat voluntates daemoniorum non esse faciendas, praecepit illis ut irent in porcos. Porci autem se in stagnum aquarum praecipitarunt,
Abbreviated transcription (Latin):
necems. accipit impunitatis spem. refugii facultatem: ut possit euadere
Hoc igitur deeo quod ꝓpͥe malum uidetur: dictum sit. Mala enim non
sunt: nisi quȩ crimineꝰ mentem implicant. & conscientiam ligant. Cȩte¬
rum pauperiem. ignobilitatem. ȩgritudinem. mortem. nemo sapiens mala
dixerits nec in maloꝵ sorte numerauerit: quia nec contraria istis inboniꝰ
habentur maximis. Quoꝵ alia nobis eanatura: alia excom moditate acci¬
dere uidentur. Non otiose nobis excursus iste processit: ut ꝓbaremus te¬
nebras gabyssum. simpliciter accipienda. Erant enim tenebrȩ de o¬
bumbratione cęli: quia omne corpus umbram facit ⁊ qua obumbrat
uł finitima uł inferiora: & ea maxnne quȩ oꝑire atq includere ui¬
detur. Includit autem cęli palus: quia cęlum sicut camera extenditur.⁊
quem admodum supra demonstrauimus. Non ergo principalis erat tene¬

Expanded text:
necem, accipit impunitatis spem, refugii facultatem, ut possit evadere. necem, accipit impunitatis spem, refugii facultatem, ut possit evadere. Hoc igitur de eo quod proprie malum videtur, dictum sit. Mala enim non sunt nisi quae crimine mentem implicant et conscientiam ligant. Caeterum pauperiem, ignobilitatem, aegritudinem, mortem nemo sapiens mala dixerit, nec in malorum sorte numeraverit; quia nec contraria istis in bonis habentur maximis, quorum alia nobis ex natura, alia ex commoditate accidere videntur. 32. Non otiose nobis excursus iste processit; ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter accipienda. Erant enim tenebrae de obumbratione 19 coeli; quia omne corpus umbram facit, qua obumbrat vel finitima vel inferiora, et ea maxime, quae operire atque includere videtur. Includit autem coeli polus, quia coelum sicut camera extenditur, quemadmodum supra demonstravimus. Non ergo principalis erat tene
Abbreviated transcription (Latin):
poris: sobrietas mentis est. Onde ait apłs. Cum infirmor: tunc potens sũ.
Utaq non in uirtutibus: sed in infirmitatibus gloriabatur. Responsũ quoq
diuinum refulsit oraculo salutari: quia uirtus in infirmitate consumatur.
Illa cauenda quȩ exnra uoluntate ꝓdeunt delicta iuuentutis: & inratio¬
nabiles corporis passiones. Quor igitur nos sumꝰ dni: hor pͥncipia extrin¬
secus non requiramus: nec diriuemus in alios: sedagnoscamus ea quȩ ꝓpͥe sũt
nr̃a. Quod enim possumus nonfacere si nolumus. huius electionem mali no
bis potius debemus quam aliis adscribere. Ido ꝙiam in iuditiis istius mundi
uoluitatios reos non exnecessitate conpulsos culpa constringit. poena condẽp¬
nat Neq enĩ siꝑ furorem aliquis in nocentem ꝑemerit: obnorius morti::
Quin &iam ipsius diuinę legis oraculo. si quis ꝑinprudentiam intulerit

Expanded text:
poris sobrietas mentis est. unde ait apostolus : cum infirmor, tunc potens sum. poris sobrietas mentis est. unde ait apostolus : cum infirmor, tunc potens sum. itaque non in uirtutibus, sed in infirmitatibus gloriabatur. responsum quoque diuinum refulsit oraculo salutari quia uirtus in infirmitate consummatur. illa cauenda quae ex nostra uoluntate prodeunt delicta iuuentutis et inrationabiles passiones corporis. quorum igitur nos sumus domini, horum principia extrinsecus non requiramus nec diriuemus in alios, sed agnoscamus ea quae propria nostra sunt. quod enim possumus non facere si nolimus, huius electbis potius debemus, quam aliis ascribere. Ideo etiam in judiciis istius mundi voluntarios reos, non ex necessitate compulsos, culpa constringit, poena condemnat. Neque enim si per furorem aliquis innocentem peremerit, obnoxius morti est. Quin etiam ipsius divinae legis oraculo , si quis per impruden intulerit
Abbreviated transcription (Latin):
flagitioꝵ tuoꝵ: atq incentor criminum. Iuid alienam naturam ac¬
cersis ad excusationem tuoꝵ lapsuum: Utinam te ipse non inpelle¬
res. utinam non p̃cipitares utinam non inuolueres. aut studiis in mo¬
deratioribus. aut indignatione. aut cupiditatib: quȩ nos innexos uelut
quibus dam retibus tenent. Et certe in nobis: moderari studia. cohibe
iracumdiam: cohercere cupiditates. In nobis: &iam indulgere luxuriȩs ad¬
ulari libidinis inflammari iracumdia. uł inflammati aurem accõmoda¬
re. el euari magis suꝑbia: effundi inseuitiam : quam repͥmi humilitate¬
& diligere mansuetudinem. Quid naturam accusas ohomos hab& illa
uelut impedimenta quȩdam: senectutem & infirmitatẽ. Sed senectus
ipsa: inbonis moribus dulcior: in consiliis utilior. ad constantiam sub eun¬
dȩ mortis paratior: ad repͥmendas libidines formior. Infirmitas quoq cor¬

Expanded text:
flagitiorum tuorum atque incentor criminum. quid alienam naturam acflagitiorum tuorum atque incentor criminum. quid alienam naturam accersis ad excusationem tuorum lapsuum? utinam te ipse non inpelleres, utinam non pderatioribus, aut indignatione, aut cupiditatibus, quae nos innexos velut quibusdam retibus tenent. Et certe in nobis est moderari studia, cohibere iracundiam, coercere cupiditates: in nobis est etiam indulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iracundiam, vel inflammanti aurem accore, eleuari magis superbia, effundi in saeuitiam quam reprimi in humilitatem, diligere mansuetudinem. quid naturam accusas, o homo? habet illa uelut inpedimenta quaedam senectutem et infirmitatem. sed senectus ipsa in nobis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. infirmitas quoque cor
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdem generis. uel auctorib ułcausis creatȩ. insimilitudinẽ sui referũt᷑
auctoris. Suid igitur dicimus: Si enĩ neq sine pͥncipio: quasi in creata nͨq
ado facta. unde hab& naturam malitias Nant mala e̾e̾ in hoc mũdo.
nullus sapiens dengabit: cumsit tã frequens in hoc scło lapsus ad mortẽ.
Sed eochis quȩ iam diximus. possumus colligere. quia non: uiua substã¬
tia. s mentis atq animi depͣuatio. atramite uirtitis deuia: quȩ in cu¬
riosorum animis frequenter obrepit. Non igitur ab extraneis÷ nobis: quã
a nobis ipsis maius periculum. Intus est aduersariusꝰ intus auctor erroris
intus in quam clausus in nobis m& ipsis. ropositum tuum speculares: habi
tum mentis tuȩ explora: excubias obtende aduersus mentis tue cogita¬
tiones: & animi cupiditates. Iu ipse tibies causa imꝓbitatis. tu ipse dux

Expanded text:
eiusdem generis uel auctoribus uel causis creatae in similitudinem sui referuntur eiusdem generis uel auctoribus uel causis creatae in similitudinem sui referuntur auctoris. Quid igitur dicemus ? si enim neque sine principio est quasi increata neque a deo facta, unde habet natura malitiam ? nam mala esse in hoc mundo nullus sapiens denegauit, cum sit tam frequens in hoc saeculo lapsus ad mortem. sed ex declinauit quae iam diximus possumus colligere quia non est uiua substantia, sed mentis atque animi deprauatio a tramite uiitutis deuia, quae incuriosorum animis frequenter obrepit. non igitur ab extraneis est nobis quam a nobis ipsis maius periculum. intus est aduersarius, intus auctor erroris, intus inquam clausus in nobismet ipsis. propositum tuum speculare, habitum tuae mentis explora, excubias optende aduersus mentis tuae cogitationes et animi cupiditates. tu ipse tibi causa es inprobitatis, tu ipse dux
Abbreviated transcription (Latin):
inquirimus:. Scriptura diuina salutem suggerit. uitȩ odorem flagrat
ut suauitatem legens capias: non p̃cipitii discrimen incurras. Simplicit
lege ohomo: non tibi ipse foueam prauus in terpres effodias. Simplex ser¬
mo est : quia fecit ds cȩlum & terram. Pecit quod nonerat: nonqͦd erat.
& terra erat in uisibilis. Exquo facta÷ erat: ꝙ erat inuisibilis: quia
exundabat aqua & operiebat eam. Eterant suꝑ eam tenebrȩ suꝑ fusȩ:
quia nonłu erat lumen diei: non du solis radius. quisol& ⁊ subaq̃s laten¬
tia declarare. Quid gͦ dicunt. quod d̾s creauerit malum: cũ excontrariis
& aduersis. nequaquam sibi aduersa generentur: Nec enĩ uita mortem
generat: nec lux tenebrasNon enĩ sicut mutabilitates affectuum: ita ꝙiã
generationum ꝓgressiones sunt. Ille ex contrariis incontraria ꝓpositeꝰ de¬
flexione uertuntur: istȩ non excontrariis an aduersa deflectuntur: sed ex

Expanded text:
inquirimus ? scriptura diuina salutem suggerit, uitae odorem fraglat, inquirimus ? scriptura diuina salutem suggerit, uitae odorem fraglat, ut suauitatem legens capias, non praecipiti discnmendiscrimen incurras. simpliciter legeslege o homo, non tibi ipse foueam prauus interpres effodias. simplex sermo est quia fecit deus caelum et terram: fecit quod non erat, non quod erat, t terra erat inuisibilis: ex quo facta est, erat, et erat inuisibilis, quia exundabat aqua et operiebat eam, et erant super eam tenebrae superfusae, quia nondum erat lumen diei, nondum solis radius, qui solet et sub aquis latentia declarare. quid ergo dicunt quod deus creauerit malum, cum ex contrariis et aduersis nequaquam sibi aduersa generentur? nec enim uita mortem generat nec lux tenebras. non enim sicut mutabilitates adfectuum ita etiam generationum progressiones sunt. illae ex contrariis in contraria propositi deflexione uertuntur, istae non ex contrariis in aduersa cariorem, sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
species constat ⁊ forma. Ebi igitur tenebrę nequitiarũ spũalium
locum habere potuerunt: cum angustę huius decorem mundus indu¬
erit figurȩ: Nunquid malitiam ds̃ simul creauit. Sed ea ex nob
orta: non acreatore do condita: morũ leuitate generatur. non ullã
creaturȩ habens prerogatiuam. nec autoritatemꝰ substantię naturał.
sed mutabilitatis uitium & errorem ꝓlapsionis. Eradicare hanc ds
uult: deanimis singuloꝵ. Quo modo tam ipse generauerit. cũ clamꝙ
ꝓpheta. desinite amalitiis urĩs: E p̃cipuę sc̃sꝰ dauid. Desine amalo:
& fac bonũ. Iuo modo gͦ ei initium adno damuse Sed hȩc opinio fe¬
ralis. eors qui ꝑ turbandam ȩccłam putauerunt. Hinc martionis. hinc
ualentini. hinc pestes illȩ manicheorum funesta sc̃or mentibus tẽpta¬
uerunt inferre contagia. Quidnobis ipsi in lumine uitę. tenebras mortiꝰ

Expanded text:
species constat et forma. ubi igitur tenebrae nequitiarum spiritalium species constat et forma. ubi igitur tenebrae nequitiarum spiritalium locum habere potuerunt, cum augustae huius decorem figurae mundus indueret? numquid malitiam simul deus creauit ? sed ea ex nobis orta, non a creatore deo condita morum leuitate generatur non ullam creaturae habens praerogatiuam nec auctoritatem substantiae naturalis, sed mutabilitatis uitium et errorem prolapsionis. eradicari hanc deus uult de animis singulorum: quomodo eam ipse generaret? clamat propheta: desinite a malitiis uestris et praecipue sanctus Dauid: desine a malo et fac bonum: quomodo ei initium a domino damus? sed haec opinio feralis eorum qui perturbandam ecclesiam putauerunt. hinc Marciones, hinc Ualentini, hinc pestis illa Manicheorum funesta sanctorum mentibus temptauerunt inferre contagia. quid nobis ipsi in lumine uitae tenebras mortis
Abbreviated transcription (Latin):
inpsalmo docem᷑ operationẽ uerbi. qͦdẽ. uerbũ di. ꝙ uirtutẽ quã de¬
dit sp̃s sc̃s: ita hic ꝓpheticũ resultauit oracułũ. quia ds̃ dixit. ꝙ ds
naturis terris. pulchrȩ sp̃s dĩ suꝑ ferebatur: quia ꝑ ipsum habe¬
bant nouoꝵ partuũ semina germinare. scđm quod dixit ꝓpheta
Emit te spm̃ tuum & creabuntur: & renouabis faciem terrȩ:
Deniq syrus qui uicinus hȩbreo ÷ ⁊ sermone consonat in plerisq
& congruit : sic hab&. Et sp̃s di fouebat aquas. id÷ uiuificabatꝰ
ut in nouas cogeret creaturas: ⁊ fotu suo animar& aduitam. Nã
eas e̾e̾ non poterant : ubi locũ sibi tanta grã uendicabat. Si ue ut qui¬
dam uolunt aerem accipiant: respondeant qua ratione sp̃m dĩ
dixeritꝰ cũ satis fuerit sp̃m nuncupare. Higͦ uolunt adno do nostro
quat tuor pͥmum elem̃ta generatas. cȩ̨łu: terram. mare. aerem :.
eo quod causȩ rerum. ignis. & aer. terra. ⁊ aqua. sint. ex qͥb mundi

Expanded text:
mo docemur operationem uerbi, quod est uerbum dei, et uirtutem, quam dedit spiritus sanctus, ita hic propheticum resultauit oraculum quia deus dixit et deunaturis terris pulchre spiritus superferebatur, quia per ipsum habebant nouorum partuum semina germinare secundum quod dixit propheta: emitte spiritum tuum, et creabuntur et renouabis faciem terrae. denique Syrus, qui uicinus Hebraeo est et sermone consonat in plerisque et congruit, sic habet: et spiritus dei fouebat aquas, id est uiuificabat, ut in nouas cogeret creaturas et fotu suo animaret ad uitam. naeas esse non poterant, ubi locum sibi tanta gratia uindicabat, siue ut quidam uolunt aerem accipiant, respondeant qua ratione spiritum dei dixerit, cum satis fuerit spiritum nuncupare. hi ergo uolunt a domino deo nostro quattuor primum elementa generata, caelum terram mare aerem, eo quod causae rerum ignis et aer, terra et aqua sint, ex quibus mundi
Abbreviated transcription (Latin):
oisogpientia sua at inisua prudentia extendit cȩłu. ⁊ multitudinẽ aquȩ incelo. R addidit.
Insatintiu ast homo abscientia sua. Q uieni corruptibilia mundi sequiẽ sres his pute⁊
quoa luune possemocture compͥhendere ueritatẽ. quomͦ non infada se drr s ime insu noli
ous dli diuras possi neuor dacula audias quib testisicat᷑ as quoa fecerit onundui noli
ouns asint pricipio esse. eredere . quia quasi iperi mundus esse dieatur dut pͥncipiui eĩ nul¬
cu ui dent p eparss Erteum intonat. quasi in circuntu otira com mouertos uat uiide uo¬
cipude uun desiure non facile comphenaas: qua cireuitus pͥncipiũ senso eol ligeire impo

Expanded text:
uit sapientia sua et in sua prudentia extendit caelum et . multitudinem aquae in caelo. et addidit: infatuatus est homo ab scientia sua. qui enim corruptibilia mundi sequitur et ex his putat quod diuinae possit naturae conprehendere ueritatem quomodo non infatuatur uersutae disum ergo tot oracula audias, quibus testificatur Deus quod fecerit mundum, noli eum sine principio esse credere; quia quasi sphaera mundus esse dicatur, ut principium ejus nullum videatur exstare; et cum intonat, quasi in circuitu omnia commoventur, ut unde incipiant, ubi desinant non facile comprehendas; quia circuitus princip
Abbreviated transcription (Latin):
spm: nos tam̃ cũ scõꝵ & fidelium sententia congruentes. spm sc̃m accipi¬
mus ut incostitutione mundi oꝑatio trinitatis eluceat. Premisso enĩ quia
in pͥncipio fecit deus cȩłu & terram. id÷. inxp̃o fecit ds. uł filiꝰ dĩ ds̃ fecit. &

Expanded text:
spiritum, nos tamen cum sanctorum et fidelium sententia congruentes spiritum sanctum accipispiritum, nos tamen cum sanctorum et fidelium sententia congruentes spiritum sanctum accipimus, ut in constitutione mundi operatio trinitatis eluceat. praemisso enim quia in principio fecit deus caelum e
Abbreviated transcription (Latin):
ma est rerum speciẽt. S ed quid ess&. sine lumine: Quid sine temperiȩ :¬
quidsine aquarum congregatione: quibus ante demersa poli huius ha¬
bebantur exordia: Tolle solem terris tolle cȩlis stellarũ globos: omĩa
tenebris in horrescunt. Sic erat antequã lum̃ huic mundo dñs infund&
Et ido scriptura ait: quia tenebre erant suꝑ abyssum. Tebrȩ erant:
quia splendor deerat lucis. Tenebrȩ. quia aer ip̃se tenebrosus est. Aqua ipsa
sub nube tenebrosa est: quia tenebrosa aqua in nubibus aeris. Erant gͦ
tenͣbrȩ. suꝑ abyssos aquarum. Non enĩ malas intelligendum arbitror
potestates. quod dñs earũ malitiam creauerit: cũ utiq non substantialis.
sed accidens sit malitia. quȩ anaturȩ bonitate deflexerit. Itaq in con¬
stitutione mundi. opinio interim malitiȩ sequestretur: nediuinȩ oꝑati¬
oni & pulcherrimȩ creaturȩ. ea quȩdecolora sunt admiscere uideamur.

Expanded text:
ma est rerum species: sed quid esset sine lumine, quid sine temperie, ma est rerum species: sed quid esset sine lumine, quid sine temperie, quid sine aquarum congregatione, quibus ante demersa poli huius habebantur exordia? tolle solem terris, tolle caelo stellarum globos: omnia tenebris inhorrescunt. sic erat, antequam lumen huic mundo dominus infunderet. et ideo scriptura ait quia tenebrae erant super abyssum. tenebrae erant, quia splendor deerat lucis, tenebrae erant, quia aer ipse tenebrosus est. aqua ipsa sub nube tenebrosa est, quia tenebrosa aqua m nubibus aeris. erant ergo tenebrae super abyssos aquarum. non enim malas intellegendas arbitror potestates, quod dominus earum malitiam creauerit, cum utique non substantialis, sed accidens sit malitia, quae a naturae bonitate deflexerit. itaque in constitutione mundi opinio malitiae interim sequestretur, ne diuinae operationi et pulcherrimae creaturae ea quae decolora sunt admiscere uideamur,
Abbreviated transcription (Latin):
sita. Nondum enĩ erant maria suo fine distincta: & ido uago fluctu ⁊ ꝓfundo
gurgite terra mundabatur. Considera quia &iam nunc palustri uligine t̾ra
inhorrere consueuit: nec patiens. ẽ. uomeris. ubi infusus terris humor ex un¬
dat. Erat gͦ incomposita : ut pote sollertis agricolȩ in arata culturis. quia
adhuc deerat cultor. Erat incomposita: quia nuda gignentium nectoris
herbosa riparum. nec opaca nemoribusꝰ necleta segetib nec umbrosa suꝑ¬
ciliis montium: nec odora floribus: nec grata uinetis. Merito in compo¬
sita: quȩ ornatibus indigebat. cui de erant uitium sert̾a geminantium.
Ostendere enĩ uoluit ds: quia nec mundus ipse haber& grãm. nisi eum
uario cultu operator ornas set. Celum ipsum intextum nubibus: orrorem
occulis: mestitiam animis excitare consueuit. Terra ymbribus madefacta:
fastidio est. Maria ꝑcellis turbata. quos non incutiunt metus: Pulcherri¬

Expanded text:
sita. nondum erant enim maria suo fine distincta, et ideo uago fluctu et profundo sita. nondum erant enim maria suo fine distincta, et ideo uago fluctu et profundo gurgite terra inundabatur. considera quia etiam nunc palustri uligine terra inhorrere consueuit nec patiens est uomeris, ubi infusus terris umor exundat. erat ergo inconposita, utpote sollertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. erat inconposita, quia nuda gignentium nec toris herbosa riparum nec opaca nemoribus nec laeta segetibus nec umbrosa superciliis montium nec odorata floribus nec grata uinetis. merito inconposita, quae ornatibus indigebat, cui deerant uitium serta gemmantium. ostendere enim uoluit deus quia nec mundus ipse haberet . gratiam, nisi eum uario cultu operator conuersura. caelum ipsum intextum nubibus horrorem oculis, maestitiam animis excitare consueuit, terra imbribus madefacta fastidio est, maria procellis turbata quos non incutiunt metus ? pulcherri
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ resurrexit: & ligatis manib n pedib exiuit foras. Nonne potert uem:¬
uere lapidem: qui poterat mortuũ suscitare: Et quipotuit defuncto uitã redde¬
re. non potuit nexus soluere uinculoꝵ: Cui uinctis pedibus gressum dedit.
huic non potuit ruptis uinculis incessum reddere Sed utiq aduertimꝰ. quod
uoluit primo demonstrare mortuũ. ut occulis suis crederent: deinde resusci¬
tare: tertio iubere ut ipsi uincula funeris soluerent: ut inter ista fides in¬
funderetur infidelibus: & ꝑgradus quosdam credulitas nasceretur. Fecit ergo
pͥmum ads celum ⁊ terram. nea tamen nonquasi ꝑpetua: s quasi corruptibilic
creaturȩ consũmationi uoluit subiacere. Onde inysaiȩ libro ait. Tollite incȩ¬
lum occulos ur̃os. ⁊ aspicite in terram deorsum: quia cęlum ut fumus solidatũ t:
terra autem ut uestim̃tũ ueterasc&. Hȩc terra est : quę ante erat in compo¬

Expanded text:
et resurrexit et ligatis manibus et pedibus exiuit foras. nonne poterat remoet resurrexit et ligatis manibus et pedibus exiuit foras. nonne poterat remouere lapidem qui poterat mortuum contendunt? et qui potuit defuncto uitam reddere non potuit nexus soluere uinculorum? cui uinctis pedibus gressum dedit, huic non potuit ruptis uinculis incessum reddere ? sed utique aduertimus quod uoluit primum demonstrare mortuum, ut oculis suis crederent, deinde resuscitaresuscitare, tertio iubere, ut ipsi uincula funeris soluerent, ut inter ista fides infunderetur infidelibus et per gradus quosdam credulitas nasceretur. Fecit ergo primum deus caelum et terram, ea tamen non quasi perpetua, sed quasi corruptibilis creaturae consummationi uoluit subiacere. unde in Esaiae libro ait: tollite in caelum oculos uestros et aspicite in terram deorsum, quia caelum ut fumus solidatum est, terra autem ut uestimentum ueterescet. haec terra est, quae ante erat inconpo
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ priuilegiis honoratur. Quid dicerent si abinitio eius pulcritudo uernas set:
Semersa aquis describitur. uelut cuidam pͥcipioꝵ suoꝵ addicta naufragios
& adhuc anon nullis facta noncreditur: Quid sidecorem pͥmogenitũ uendicar&:
Accidit illud quod imitatores nos sui ds ẽẽ uoluit: ut pͥmo faciamꝰ aliqua. pꝰtea
uenustemus: nedum simul utrũq adorimꝰ. neutrũ possimus implere. fides aut̃
nr̃a : quodam gradu crescit. Ido primũ fecit ds̃. postea uenustauit: ut eundem
credamus ornasse quifecit: ⁊fecisse qui ornauerit: ne alterũ putemꝰ ornasse. al¬
terum creu̾isseꝰ sed eundem utrũq ẽẽ oꝑatũ: ut pͥmo faceret. postea cõponeruꝰ
ut alterũ altero crederetur. Habes in euuangłio hu:us rei euidens testimoniũ.
ut mortuum uidentes. postea resuscitatũ crederent. Deinde uocauit li tarĩ:

Expanded text:
deus priuilegiis honoratur: quid dicerent si ab initio eius conseruatione uemasset? deus priuilegiis honoratur: quid dicerent si ab initio eius conseruatione uemasset? demersa aquis describitur uelut cuidam principiorum suorum addicta naufragio et adhuc a nonnullis facta non creditur: quid si decorem primogenitum uindicaret? accedit illud quod imitatores nos sui deus esse uoluit, ut primo faciamus aliqua, postea uenustemus, ne dum simul utrumque adorimur, neutrum possimus inplere. fides autem nostra quodam gradu crescit. ideo primum fecit deus, postea uenustauit, ut eundem credamus ornasse qui fecit et fecisse qui ornauerit, ne alterum putemus ornasse, alterum creauisse, sed eundem utrumque esse operatum, ut primum faceret, postea conponeret, ut alterum altero crederetur. habes in euangelio huius rei euidens testimonium. ut mortuum uidentes postea resuscitatum crederent. deinde uocauit Lazarum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter quem dñs respicer& interram. sicut scriptũ est.  Dñs respexit suꝑ filios homi¬
nũ: si est intelligens aut requirens đm. Et alibi dicit. Decęlo iaculatus. ẽ iudi¬
cium: terra tremuit & quieuit. Et merito inuisibilis. quia in composita: quȩfi¬
guram ispeciem congruentem adhuc non acceperat appͥo conditore. Et fer¬
tasse dicant. Cur enĩ ds̃. sicut dicit ꝙ factasunt. non si mul ornatus congruos¬
rebus ad surientibus donauit elementis. quasi non potuit cęlum in signitũ stellis.
subito ut creatum÷ refulgere. ⁊floribus acfructibus terra uestiri: Potuit utiq
Sed ido primo facta. postea composita declarantur: neuere increata ⁊ sine
pͥncipio crederentur. sispecies rerum uelut ingeneratȩ abinitio. non postea ad¬
dite uiderentur. In composita terra legitur: & isdem aphylosophys ȩternitatis. qͥb

Expanded text:
propter quem dominus respiceret in terram, sicut scriptum est: dominus respexit super filios homipropter quem dominus respiceret in terram, sicut scriptum est: dominus respexit super filios hominum, si est intellegens aut requirens deum. et alibi ait: de caelo iaculatus est iudicium: terra tremuit et quieuit. et merito inuisibilis, quia inconposita, quae figuram et speciem congruentem adhuc non acceperat a proprio conditore. et fortasse dicant: cur enim deus - sicut dixit et facta sunt non simul ornatus congruos surgentibus donauit elementis, quasi non potuit caelum insignitum stellis subito ut creatum est refulgere et floribus ac fructibus terra uestiri? potuit utique, sed ideo primo facta, postea conposita declarantur, ne uere increata et sine principio crederentur, si species rerum uelut ingeneratae ab initio, non postea additae uiderentur. inconposita terra legitur et isdem a philosophis, aeternitatis quibus
Abbreviated transcription (Latin):
admodu ergo uisibilia inuisibilib & ei qui ordinem acdecorem donauit om̃i¬
bus incomposita copulabantur: nisiforte quia dixit. terra autẽ erat inui¬
sibilis. & inuisibilem eam ꝑsubstantiam credunt: & non ido quia aquis oꝑta.
uisibilis corporeis occulis ẽẽ non poterat: quem admodũ pleraq in ꝓfundo aqͣ¬
rũ. sita. uisum occuloꝵ aciemq p̃tereunt: Non enĩ dõ aliquid inuisibile: sed
creatura mundi. creaturȩ utiq estimatione censetur. Inuisibilis &iam terra:
quia nondum lux quȩ inluminar& mundu. nondum sol. Postea enĩ lumina¬
ria facta sunt cęli. Quod si solis radius plerũq &iam aquis oꝑta inluminat.
& ꝓfundo mersa splendore luminis sui ꝑdit: quis dubit& do ea quȩ in ꝓfun¬
do sunt inuisibilia esse non posse: Nisi forte sic accipiamꝰ inuisibilem terram.
quod nondum uerbo dĩ ⁊ꝓtectione uisitabatur: quȩ hominem non habebat.

Expanded text:
admodum ergo inuisibilia uisibilibus et ei qui ordinem ac decorem donauit omniadmodum ergo inuisibilia uisibilibus et ei qui ordinem ac decorem donauit omnibus inconposita copulabantur ? nisi forte, quia dixit: terra autem erat inuisibilis, inuisibilem eam per substantiam credant et non ideo, quia aquis operta uisibilis corporeis oculis esse non poterat, quemadmodum pleraque in profundo aquarum sita uisum oculorum aciemque praetereunt. non enim deo aliquid inuisibile, sed creatura mundi creaturae utique extimatione censetur. inuisibilis etiam. terra, quia nondum lux quae inluminaret mundum, nondum sol; postea enim luminaria facta sunt caeli. quod si solis radius plerumque etiam conponit operta inluminat et profundo mersa splendore luminis sui prodit, quis dubitet deo ea quae in profundo sunt inuisibilia esse non posse? nisi forte sic accipiamus inuisibilem terram, quod nondum uerbo dei et protectione uisitabatur quae hominem non habebat,
Abbreviated transcription (Latin):
nauium pennȩ. Sed ut sic accipiamꝰ: in aere uolabat terra: Sine aere enĩ uolare
non poterat. Sed aer adhue esse non poterat: quia non erat sine rerũ materia ele¬
mentoꝵ fact᷑a distinctio. cũ ipsa adhuc elementa facta nonessent. Ubi ergo erat
materia ista. alarum suffulta remigiis: Inaere non erat: quia aer corpus est
mrindi. Corpiis autẽ ͤ aerem doc& lectio: quia emissa sagitta in locum quẽ iacu¬
lator in tencłit incisus aer statim inse ipsum resolutus. est Ubi ergo erat uab.
nisi forte dicatur. quadam derãti intentione. quia indo erat: Ergo ds id ẽ.
inuisibilis naturȩ. atq inuiolabilis. qui lucem habitat in accessibilem. in com¬
phensibilis & purissimus sp̃s. locus erat materiȩ mundi alis. & erat in do
mundi portio cum dehoc mundo nonsit mens seruuloꝵ eius. sicut habe¬
mus scriptũ. de hoc mundo nonsunt. sicut ⁊ ego nonsum dehoc mundo: Quẽ¬

Expanded text:
navium pennae ? Sed hoc si accipiamus, in quo aere volabat terra? Sine aere enim volare navium pennae ? Sed hoc si accipiamus, in quo aere volabat terra? Sine aere enim volare non poterat, sed aer adhuc esse non poterat, quia non erat sine rerum materia elementorum facta distinctio, cum ipsa adhuc elementa facta non essent. Ubi ergo erat materia ista alarum suffulta remigiis? In aere non erat, quia aer corpus est mundi: corpus autem esse aerem docet lectio , quia emissa sagitta in locum, quem jaculator intendit, incisus aer statim in seipsum resolutus est. Ubi ergo erat hyle, nisi forte dicatur quadam dementi intentione, quia in Deo erat? Ergo Deus, qui est invisibilis naturae atque inviolabilis, qui lucem habitat inaccessibilem, incomprehensibilis et purissimus spiritus, locus erat materiae mundialis, et erat in Deo mundi portio, cum de hoc mundo non sit nec mens servulorum ejus, sicut habemus scriptum: De hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo . 26. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
cam oꝑaiꝰ terrȩ. Et de eo qui iubal dictus. ẽ: hab& scriptura. Hic erat pat̾:
qui demonstrauit psalteriũ. & citharã. Et homo erat in ausitide regione: eui
nom̃ iob. Sesinant ergo de uerbo questionẽ mouere: cũ p̃sertĩ p̃miserit moy ses.
quia fecit ds̃ tram. Erat ergo exquo facta ẽ Pãsi sine pͥncipio eam dicunt eẽ:
iam non solum dm sed&iam hylen sine pͥncipio dicentes definiant. Ubi nam erat:
Si in loco: ergo &iam locus sine pͥncipio fuisse adstruit᷑. in quo erat materia:
rerumq pͥncipiũ non habebat. Quod si absurdum uidetur deloco credere: ui
dete neforte uolatilem terrani deamus estimare: quȩ non habens fundam̃tũ
alarũ remiguis suspendebatur. Unde ergo ei alas sumemꝰ. nisi forte huc diriuemꝰ
ꝓphetici sermonis int̾p̃tationẽꝰ apennis terrę ꝓdigia audiuimꝰ : Et illud Ue t̾rȩ

Expanded text:
Cain operarius terrae et de eo qui Iubal dictus est habet scriptura: hic erat pater, Cain operarius terrae et de eo qui Iubal dictus est habet scriptura: hic erat pater, qui demonstrauit psalterium et citharam et homo erat in Ausitide regione, cui nomen Iob. desinant ergo de uerbo quaestionem mouere, cum praesertim praemiserit Moyses quia fecit deus terram. erat ergo ex quo facta est. nam si sine principio eam dicunt esse, iam non solum dominum, sed etiam ὕλην sine principio dicentes definiant ubinam erat. si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse astruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. quod si absurdum udete ne forte volatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum, alarum remigiis suspendebatur. Unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc derivemus prophetici sermonis interpretationem: A pennis terrae prodigia audivimus ? Et illud: Vae terrae
Abbreviated transcription (Latin):
qui mutuls dispitatiombus se refellunt. Nobis aut̃ satis est ad salutẽ nondis¬
rationũ controu̾sia. sp̃ceptorũ ueritas. nec argum̃tationis astutia. sifides m̃tis:
ae seruiamꝰ creatori potiꝰ quã creaturȩ. qui : as. benedictus in scła. Ierra autem
erat in uisibilis. ⁊ in composita. Bonus artifex prius fundam̃tũ ponit: postea fun¬
dam̃to posito edificationis menbra distinguit ⁊ adiungit ornamentũ. Posito igit᷑
funmento terrę & confirmata cęli substantia: duo ista uelut cardines rerũ.
sub texuit. Terra aut̃ erat inuisibilis ⁊ in composita. Quid ẽ. erat: Une forte
in infinito & sine pͥncipio extendant̾ opinionẽ suam. ⁊ dicant. ecce quia mate¬
ria id ÷ hylen. sicut phylosophy dicunt: &iam seđdm scripturam diuinã :non
habuit initium. Uerũ hoc dicentibus respondebis quia scriptũ ÷. Erat  autẽ

Expanded text:
ntionibus, qui mutuis disputationibus se refellunt: nobis autem satis est ad salutem non disntionibus, qui mutuis disputationibus se refellunt: nobis autem satis est ad salutem non disputationum controuersia, sed praeceptorum ueritas nec argumentationis astutia, sed fides mentis, ut seruiamus creatori potius quam creaturae, qui est deus benedictus in saecula. Terra autem erat inuisibilis et inconposita. bonus artifex prius fundamentum ponit, postea fundamento posito aedificationis membra distinguit et adiungit ornatum. posito igitur fundamento terrae et confirmata caeli substantia — duo enim ista sunt quasi uelut cardines rerum — subtexuit: terra autem erat inuisibilis et inconposita. quid est erat? ne forte in infinitum et sine principio extendant opinionem conficiens et dicant ecce quia materia, id est 5Xtj, sicut philosophi dicunt, etiam secundum scripturam diuinam non habuit initium. uerum hoc dicentibus respondebis quia scriptum est: erat autem
Abbreviated transcription (Latin):
cęli. Apsi ꝑibunt tuautẽ ꝑmanes & omĩa sicut uestimentũ ueterascent: itã quã
amictu mutabis ea &mutabunturs: tu uero idem ipse es: ꝙ anni tui nondefitient.
Q uod ad eo ꝓbauit in euangłio dñs: ut dicer& Celũ ⁊t̾ra p̃teribunt: mea autem
uerba non preteribunt. Nichil igitur agunt qui ꝓpt̃ cęli adserendã ꝑpeturtatem
quintũ corpus ȩthereũ introducendum putarunt: cum ea quȩ uideant dissimilẽ
cȩteris. adiunctam menbri uniꝰ portionẽ: labem corporis magis adferre c̃ sueui¬
se. Simul illud aduerte: quia cũ ꝓpheta dauid t̾ram priori loco nominauit.
& postea celũ: credidit opus et̾ dñi declarandũ. QQuando enĩ aitꝰ dixit n facta
sunt : nichil int̃.ẽ. quod pͥus expͥmas: cũ simul utrũq sit factũ. Simel ne eo sal¬
tim p̃rogatiua cęlo diuinȩ uideat᷑ adiudicata substantiȩ: ut primogemtȩ cre¬

Expanded text:
caeli. ipsi peribunt, tu autem caeli. ipsi peribunt, tu autem amictum mutabis ea et mutabuntur, tu uero ipse es, et anni tui non deficient. quod adeo probauit in euangelio dominus ut diceret: caelum et terra praeteribunt, mea autem uerba non praeteribunt, nihil igitur agunt qui propter caeli adserendam perpetuitatem quintum corpus aetherium introducendum putarunt, cum aeque uideant dissimilem ceteris adiunctam membri unius portionem labem corpori magis adferre consuesse. simul illud aduerte, quia propheta Dauid, < dum terram priori loco nominauit et postea caelum, credidit opus esse domini declarandum. quando enim dixit et facta sunt, nihil interest quid prius exprimas, cum simul utrumque sit factum, simul ne eo saltem praerogatiua caelo diuinae uideatur adiudicata substantiae, ut primogenitae cre
Abbreviated transcription (Latin):
habere ñ possunt: cũ se diuersus ȩlementoꝵ motus inpugn&. Unus enĩ
qͥ leuib accommodus est: fit in cõmodus grauiorib ȩlementis. Itaq quãdo
adsupiora motus cęli. ẽ: necessarius t̾renis grauat᷑. Quando ad inferiora
de cursus expetitur: igneus uigor ille uiolent᷑ adtrahitur. Et enĩ contra na¬
turȩ suę usum: deorsum cogitur. Omẽ autẽ quod in contrariũ cogitur. non
nature seruiens sed necessitate. cito soluitur: & in ea scinditur exquibus ui¬
detur esse conpositum. insuam quãq regionẽ singulis region i b. Hȩc igitur
alii considerantes stabilia ẽẽ nonposseꝰ ethereũ corpus cęlĩ stellarũq esse ar¬
tratisũt: quintã quadam naturã corporis introducentes. quod diut᷑nã cȩ̨li
putarent mansuram eẽ substantiam. Sed non ista opinio prophȩticȩ potuit
Dixit enĩ dauid Principio terrã tufundasti dñe: & oꝑa manuũ tuarũ sunt

Expanded text:
habere non possunt, cum se diuersus elementorum motus inpugnet. canentur enim habere non possunt, cum se diuersus elementorum motus inpugnet. canentur enim nam qui leuibuslenibus adcommodus est fit incommodus grauioribus elementis. itaque quando ad superiora motus caeli est necessarius, terrenis grauatur, quando ad inferiora decursus expetitur, igneus uigor ille uiolenter adtrahitur; etenim contra naturae suae usum deorsum cogitur. omne autem quod in contrarium cogitur non naturae conlisis. sed necessitati cito soluitur et in ea scinditur ex quibus uidetur esse conpositum in suam quamque regionem singulis recurrentibus. haec igitur alii considerantes stabilia esse non posse aetherium corpus caeli stellarumque esse arbitrati sunt quintam quandam naturam corporis introducentes, quo diuturnam caeli putarent mansuram esse substantiam. sed non ista opinio propheticae potuit dixit enim Dauid: principio terram tu fundasti, domine, et opera manuum tuarum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
eius in ducant. atq adfigant ethereum ẽẽ corpus: cui neq ignis ad mixtus sit. neq
aqua. neq terra: quod huius modi ȩlementa suũ quendam habeant cursum. atq
usum. & motũ naturȩ. ut grauiora demergant ⁊ inꝑnũ ferantur: uacua & leuia
insuꝑiora se subrigant: Est enĩ ꝓprius cuiq motus. insphȩre cireuitu ista con.¬
fundiꝰ ꝙ uim sui cors us amittere: qm̃ sphęra in orbem suum uoluitur: ꝙ superiora
inferioribus. suꝑioribus quoq inferiora mutantur. Quorũ autẽ sed̾m naturã iptꝰ
muta ti sunt: horũ necessario ferunt mutari solere qualitates substantiarũ suarũ.
Quid igitur defendimus ȩthereum corpus eẽ. neuideatur corruptioni obnaxium:
Quod enĩ compositũ eacorruptibilibus ȩlementis: ẽ. necesse. est. resoluatur. Nam hoc
ipso quod diuersa eadem elementa sunt. naturȩ simplicem ⁊ in uiolabilem motum

Expanded text:
eius inducant atque adfingant aetherium esse corpus, cui nequaneque ignis admixtus sit neque eius inducant atque adfingant aetherium esse corpus, cui nequaneque ignis admixtus sit neque aer neque aqua neque terra. quod huius mundi elementa suum quendam habeant cursum atque usum et motum naturae, ut grauiora demergant et in pronum ferantur, uacua et leuia in superiora se subrigant — est enim proprius cuique motus —, in sphaerae autem circuitu ista confundi et uim sui cursus amittere, quoniam sphaera in orbem suum uoluitur et superiora inferioribus, superioribus quoque inferiora mutantur. quorum autem secundum naturam motus mutati sunt, horum necessario ferantferunt mutari solere qualitates substantiarum suarum. quid igitur defendimus aetherium corpus esse, ne uideatur corruptioni obnoxium? quod enim conpositum ex corruptibilibus elementis est necesse est resoluatur. nam hoc ipso quod diuersae eadem sint elementa naturae simplicem et inuiolabilem motum
Abbreviated transcription (Latin):
eribus texturȩ sapientiam÷ aut uarietatis disciplinam: Ego tamen qui ꝓfun¬
du maiestatis eius. ꝙ artis excellentiam. non queo cõprehendere: non disputatori is¬
me libramentis cõmitto atq mensuris: sedomĩa reposita in eius existimo potesta¬
te: quod uoluntas eiꝰ fundamentũ sit uniũsorũ ꝙ ꝓpt̃ eum adhuc mundus hie
maneat. uod apłicȩ quoq lic& adstruere auctoritatis exemplo. Scriptũ: enĩ:
quia uanitati creatura subiec̃ta. est. non sponte. s ꝓpt̃ eum qui subiecit inspe. li¬
berabitur autẽ ⁊ ipsa creatura aseruitute corruptionis: cum grã diuinȩ remune¬
rationis adfulserit᷑. Oẽ natura autẽ ⁊qualitate substantiȩ cęli. quid enũmerem ea
quȩdisputationibus suis phi sophy teauerunt. cum alii cõpositũ cęlum. exquatuor ele¬
mentis asserant. alii quintã quandam naturam noui corporis ad constitutionem

Expanded text:
eribus texturae sapientiam, aut varietatis disciplinam? Ego tamen, qui profuneribus texturae sapientiam, aut varietatis disciplinam? Ego tamen, qui profundum majestatis ejus, et artis excellentiam non queo comprehendere, non disputatime libramentis committo atque mensuris, sed omnia reposita in eius existimo uoluntate, quod uoluntas eius fundamentum sit uniuersorum et propter eum adhuc mundus hic maneat. quod apostolicae quoque liceat astruere auctoritatis exemplo. scriptum est enim quia uauitatiuanitati creatura subiecta est non sponte, sed propter eum qui subiecit in spe. liberabitur autem et ipsa creatura a seruitute corruptionis, cum gratia diuinae remunerationis auiarium. ; De natura autem et qualitate substantiae caeli quid enumerem ea quae disputationibus suis philosophi benignitatis cum alii conpositum caelum ex quattuor elementis adserant. alii quintam quandam naturam noui corporis ad constitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
suspendens t̾ram in nichiłu: alligans aquã innubibus suis. Columpnȩ cȩli
euolauerunt: ⁊ expauerunt abincrepatione eius. Uirtute mitigauit mare:
disciplina strauit coetum. Claustra autẽ cęli: timent eum. Uoluntate igi
tur dĩ immobilis manꝙ. istat in scłm terra scđ̾m aecelesiastis sententiam:
⁊i uoluntate dĩ mouetur & nutat. Non ergo fundamentis suis nixa subsistit
nec fulchris suis stabilis ꝑseuerat. s dñs statuit eam. ⁊ firmamento uolun¬
tatis suȩ contin&: quia in manu eiꝰ om̃s fines t̾rȩ. Ett hȩc fidei simplicitas:
argu mentis omĩbus ante cellit. I audent alii quod id̾o nusquã decidat
terra. qui a scam naturam in medio regionẽ possideat suam: eo quod ne¬
cesse sit eam manere inregione suaͥ nec in partem inclinare alteram: quãdo ẽtͣ
ȩt̃ni ecellentiam. quis enĩ artificum non abillo accepit: Aut quis dedit muli¬

Expanded text:
suspendens terram in nihilo, alligans aquam in nubibus suis. columnae caeli suspendens terram in nihilo, alligans aquam in nubibus suis. columnae caeli euolauerunt et expauerunt ab increpatione eius. uirtute mitigauit mare, disciplina strauit cetum, claustra autem ctur Dei immobilis manet et stat in saeculum terra, secundum Ecclesiastis sententiam , in uoluntate dei mouetur et nutat. non. ergo fundamentis suis innixa subsistit nec fulcris suis stabilis perseuerat, sed dominus statuit eam et firmamento uoluntatis suae continet, quia in manu eius omnes fines terrae. et haec fidei simargumentis omnibus antecellit. Laudent alii quod ideo nusquam decidat terra; quia secundum naturam in medio regionem possideat suam, eo quod necesse sit eam manere in regione sua, nec in partem alteram inclinari, quando contraeterni excellentiam; quis enim artificum non ab illo accepit? aut quis dedit muli