comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e tibi debere potes alteri non debeas.
desine tuarũ auriũ priritũ alieni smonis
ungnibus scalpere leuioribus fabellis idẽ
ꝯsequi nõ prohiberis Idq fiet honestiꝰ ꝙͣ
si titatũ rei gͣndis extorq̃as ad nicħ̃ aliud
aut ãmiẽti ꝓfecturũ a̾ petẽti ꝙ ut legẽtis
tẽptu uale ad fontẽ sorgie .x. nõs maras a
omne lucrũ esse utibe
Uid in questione ꝓposita sciendũ pu¬
tes ip̃e uideris nec etas nec labor
lcio net̾ rerã exꝑientia defuerit apud me
quid̾ rerũ non honestarũ uł sola ꝯsultatio
ꝙͣ piphatheticꝰ et in om̃ibꝰ stoitus młto ꝙͣ
epicureus x̃ẽ malim ne aliqd̃ quidẽ bonũ in
diniciis aut in uoluptate repone̾ Cõmoda st̃
hec et adminicla iute mortalis Itaq illud
fortune hoc corꝑis bonũ uocant Eoñ uero
qd̾ q̃rimꝰ in aĩo est nec corpi seruiens nec for¬
tue Cetera uocari bona fateor s non esse
ꝯtendo Nene me forsan errore lapsũ putes in¬

Expanded text:
ipse tibi debere potes, alteri ne debeas. 4 ipse tibi debere potes, alteri ne debeas. 4 Desine tuarum aurium pruritum alieni sermonis unguibus scalpere; levioribus fabellis idem consequi non prohiberis, idque fiet honestius quam si tractatum rei grandis extorqueas ad nichil aliud aut annuenti profuturum aut petenti, quam ut legentis temptui. Vale. 5 Ad fontem Sorgie, IV Nonas Maias. omne lucrum esse utile. 1 Quid in questione proposita sentiendum putes, ipse videris; nec etas, nec librorum lectio, nec rerum experientia defuerit; apud me quidem rerum non honestarum vel sola consultatio quam perypateticus et in omnibus stoicus multo quam epycureus esse malim — ne aliquod quidem bonum in divitiis aut in voluptate reponere. 2 Commoda sunt hec et adminicula vite mortalis; itaque illud fortune, hoc corporis bonum vocant. Bonum vero quod querimus, in animo est, nec corpori serviens nec fortune; cetera vocari bona fateor, sed non esse contendo. 3 Neve me forsan errore lapsum putes in
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ angustias cogi ac breuit dici uelis
forsan ignoras Sũt de hoc iỹo de sitorũ
spe inͥ fateor scribe̾ aliqͥd impetus fuit ⁊
fecissem nͥ qr nondũ aut ingenio a̾ stilo
tuas attinet Ego quidẽ ut nũꝙͣ egnis au¬
ribus laudatorem uite huis audiã nisi qui
pͥmo dulcedinẽ xius aliqͣ ex ꝑte gustauit᷑
cũ ĩm̃abilibꝰ bonis hoc affluat que net
iudiendo nec legendo demos nec aliten
ꝙͣ exꝑiendo distunt᷑ Sic frustra quenꝙͣ
doceri uelle rear nisi eadem expientia ma¬
gistra. Quid eiũ refers ꝙͣto eloquio res
agatur aut nõ intellcaris qui audiẽt ont
mĩme credituris Tu itaq si te sollitudinis
mes admiratio et imutandi studiũ trahit
ut p̃dicas noli me curis aliis intentũ fati¬
gare noli narratõtu imparẽ rebus ex¬
poste̾ s si mõ tu qd ego quia ualde ur̾or
sepe repeto pura mente discendiq nõ tẽp¬
tandi am̃o intr̾ogas ueni et uide quodq

Expanded text:
inter angustias cogi ac breviter dici velis, inter angustias cogi ac breviter dici velis, forsan ignoras; sunt de hoc ipso disertorum sepe michi, fateor, scribere aliquid impetus fuit, et fecissem, nisi quia nondum aut ingenio aut stilo  precesque tuas attinet, ego quidem, ut nunquam equis auribus laudatorem vite huius audiam, nisi qui primo dulcedinem eius aliqua ex parte gustaverit, cum innumerabilibus bonis hec affluat, que nec audiendo nec legendo, denique nec aliter quam experiendo discuntur, sic frustra quenquam doceri velle rear, nisi eadem experientia magistra. Quid enim refert quanto eloquio res agatur, aut non intellecturis qui audient aut minime credituris? 3 Tu itaque, si te solitudinis mee admiratio et imitandi studium trahit, ut predicas, noli me curis aliis intentum fatigare, noli narrationem imparem rebus exposcere; sed si modo tu — quod ego, quia valde vereor, sepe repeto — pura mente discendique non tentandi animo interrogas, veni et vide, quodque
Abbreviated transcription (Latin):
militibꝰ et tuis ĩotestere tecũ in ꝑtem la¬
boris ⁊̃ glie ꝓfecturis Subinde aaũt pariẽ¬
te noui aliquã semꝑ ingenio idẽ tibi carmẽ
ex meo alienoq ꝯtexu ea lege ut pͥmus
mens scdus aliciuꝰ ꝓbati poete u̾sas esset
Qua in re cuͣi noui pormatis tenui licet
muẽtione gliabar donec misso iam carmĩe
dep̃hendi alios ante me hoc gemus atti¬
gisse uerũq qd hebrens sapiens dixit
Ulichil nonũ sub sole quodq ait conuitꝰ
poeta nicħ dẽm qd̾ non sit dem̃ prius
Nouissime ꝑ nũcium stephani semoris
mag̃nini pr̃is tui quo ples uir ͭͥ staułos
intuerẽ scripsi or̃one soluta et libera
quã si hẽs nicħ est qd mutẽ nicħ qd addi¬
ciam/ ꝙͣuis eiũ multa se offerant tũ sapi¬
entem monuisse satis est Uale
¶Dolitariam̃ uitam nõ posse
plene laudari insi ab ex ꝑto
stulas tibi statũ iite solitarie quẽ
hac etate secutus indeor ut asseris
exponi utrũ mutandi an irridẽdi aui¬
dus nestio tu sers Set̾um quã magnã rẽ

Expanded text:
tem laboris et glorie profecturis. 2 Subinde autem, pariente novi aliquid semper ingenio, eidem tibi carmen ex meo alienoque contexui, ea lege ut primus meus, secundus alicuius probati poete versus esset, Qua in re, ceu novi poematis tenui licet inventione gloriabar; donec, misso iam carmine, deprehendi alios ante me hoc genus attigisse, verumque quod Hebreus sapiens dixit: «Nichil novum sub sole», quodque ait comicus poeta: Ni4 Novissime per nuntium Stephani senioris magnanimi patris tui, quo plures virtuti stimulos incuterem, scripsi oratione soluta et libera; quam si habes, nichil est quod mutem, nichil quod adiciam; quamvis enim multa se offerant, tamen sapientem monuisse satis est. Vale. 5 Solitariam vitam non posse plene laudari nisi ab experto. 1 Postulas tibi statum vite solitarie, quem hac etate secutus videor, ut asseris, exponi: utrum imitandi an irridendi avidus nescio; tu scis. Ceterum quam magnam rem
Abbreviated transcription (Latin):
gͣnem aureã cathenã Eminẽtis fortime¬
potentiã nil alud ꝙͣ clarã optatũq missiã¬
ẜ ublimis iite cursũ inl aliud ꝙͣ sonoram
pulũ iaspis illustrat. Neq minꝰ stringe̾
laq̃um cui p̃ciosus e serico nodus est prĩa
uiro or̃m murdi angulũ Exiliũ nusꝙͣ ẽẽ
nisi ꝙ ĩpacĩa fec̾it cũ in hiare celestibus.
mens ceꝑit ubiqz illi exiliũ fore donec ꝑ¬
uenit quo suspirat Capiente bona sua
secũ fre quocũq ierit nichil illi naufra¬
gnĩ obesse nichil incendiũ seu rapinã¬
Rãq pauꝑtas dr̃ beuamẽ ẽẽ solitudinũ
atq discriminũ Id qd̾ exiliũ uocant fu¬
gã ĩmr̃abiliũ curarũ Mortẽ bonis et
laboꝵ finẽ et felicissime quietis iniciũ
uulgo ineredibilia uidrant᷑. Int̾ doctos

Expanded text:
gravem auream cathenam; eminentis fortgravem auream cathenam; eminentis fortpotentiam nil aliud quam claram optatamque miseriam, sublimis vite cursum nil aliud quam sonoram pulum yaspis illustrat neque minus stringere laqueum cui preciosus e serico nodus est; patriam viro omnem mundi angulum, exilium nusquam esse nisi quod impatientia fecerit; cum inhiare celestibus mens ceperit, ubique illi exilium fore donec pervenerit quo suspirat; 15 sapientem bona sua secum ferre quocunque ierit, nichil illi naufragium obesse, nichil incendium seu rapinalevamen esse solicitudinum atque discriminum, id quod exilium vocant, fugam innumerabilium curarum; mortem bonis et laborum finem et felicissime quietis initium.vulgo incredibilia videantur, inter doctos
Abbreviated transcription (Latin):
me sub mr̾die in sum fedi amatorsconqui¬
escere uirgnẽ sacͥm gelu hispidã mediã
sola in nocte consurgere iace egrũ in gra¬
batulo Erdẽ parasitũ in cõniuo Etarem
p̃lio bellatorẽ inter fluctus nautã inter
pocula bibulũ inter uuluũ militẽ sprcta̾i
Endare thersitẽ sub lodice Eub armis ea¬
tidẽ bardanapalũ sompno ⁊ uoluptatibꝰ
infanre Carũ laboribꝰ herculem Scert̾e
lixas ac lenones dũ dux ingilat duram
athletã duellis durioribꝰ ex̾ceri cariorẽ
regi suo quẽ g̾uioribus ꝓbat exꝑmiẽtis
languidũ ociũ hiis ꝑmuitti in quiba spes
gliosi negocii nulla sit cũ prosperitate
pacem nob̃ ambignã honestũ cũ ad uꝰ si ͭ ͤ
certamẽ uniũ in uita bonũ eẽ unũ malum
reliqͣ indiffe̾ntia et que sequi soleant aĩ¬
mũ possidentis speciosam s ouerosã sar¬
cinã eẽ diuicias errore potius uulgi ꝙͣ
doctorũ indicio p̃ciosas E plendidã ẽẽ srd

Expanded text:
me sub meridiem in sinu fedi amatoris conquime sub meridiem in sinu fedi amatoris conquiescere, virginem sacram gelu hispidam media solam nocte consurgere; iacere egrum in grabatulo, sedere parasitum in convivio, stare in prelio bellatorem; 12 inter fluctus nautam, inter pocula bibulum, inter vulnera militem spectari; sudare Thersitem sub lodice, sub armis Eacidem; Sardanapalum somno et voluptatibus infamem, clarum laboribus Herculem; stertere lixas ac leuones dum dux vigilat; durum athletam duellis durioribus exerceri; cariorem regi suo quem gravioribus probat experimentis; languidum otium his permitti in quibus spes gloriosi negotii nulla sit; cum prosperitate pacem nobis ambiguam, honestum cum adversitate certamen; 13 unum in vita bonum esse, unum malum, reliqua indifferentia et que sequi soleant animum possidentis; speciosam sed honerosam sarcinam esse divitias, errore potius vulgi quam doctorum iudicio preciosas, splendidam esse sed
Abbreviated transcription (Latin):
has area laboꝵ spem quietis nõ miliciam
mõ s płim eẽ intã hom̃is In aciem uenire
quisquis in lucẽ uenit ml uallo nl extu¬
biis profici nullũ tp̃us induciarũ ꝑatum
eẽ pro clipeo pauidos ꝓ merimnibꝰ haberi
hiis qui plus metuũt plus ẽẽ ꝑiculi urgeri
ꝓfugos stratos obteri stautes non posse
.calcari corpus et si nolit anmũ insi con¬
senserit nõ ꝓstui iil uolenti difficilenil
opinionibꝰ pende̾ forti aĩo nichil durum
molli aũt dura omia in deri felicibꝰ male
miseris bñ esse si ueluit nõ cedendũ diffi¬
cultatibꝰ adesse finẽ t̾rbiliũ Iri ꝑ labores
inte ad sepulcrũ requiẽ fuge̾ ista dũ tor¬
quent guia uite bella s brema et exigui
oꝑis ingentia pmia in altositã eẽ głia
in ymo dedecus in aprico uoluxtatẽ in cõ¬
fragoso u̾tutem marcesse̾ añ deliciis la
boribꝰ splendeste̾ et mollicre ꝯtrahi solere

Expanded text:
hac area laborum spem quietis, non “militiam” hac area laborum spem quietis, non “militiam” modo sed prelium esse “vitam hominis”, in aciem venire quisquis in lucem venit, nil vallo, nil excubiis profici, nullum tempus indutiarumesse pro clipeo, pavidos pro inermibus haberi, his qui plus metuunt plus esse periculi, urgeri profugos, 9 stratos obteri, stantes non posse calcari, corpus etsi nolit, animum nisi consenserit, non prosterni; nil volenti difficile, nil opinionibus pendere, forti animo nichil durum, molli autem dura omnia videri, 10 felicibus male, miseris bene esse si velint; non cedendum difficultatibus, adesse finem terribilium, iri per labores vite ad sepulcri requiem, fugere ista dum torquent, gravia vite bella sed brevia et perexigui operis ingentia premia; in alto sitam esse gloriam, in imo dedecus, in aprico voluptatem, in confragoso virtutem; marcescere animum delitiis, 11 laboribus splendescere et mollitie contrahi solere
Abbreviated transcription (Latin):
Iubrã ferreũ ẽẽ cũ sis carnens mouram
non uidere que in oculis sũt hortor obliis¬
ci uuluerũ que nouis ictibꝰ assidue retru¬
descũt facilius dicunt᷑. ista ꝙͣ fuĩt tamen
morderit seq supͣ srip̃m erigens pedi¬
hoc unũ hoc pͥmũ atq ultinũ qd̾ scrutãtes
cuncta pħi non uiderũt nob̃ in om̃i nr̃a
adu̾sitate supplicit᷑ implorandũ est Cet̾a
illa uulgata sũt ludos suos age̾ fortunã
dñ blandit᷑ metuendã irridendã dũ to¬
nat dũ fulim̾at ꝯtempirendã Eo sibi i¬
nus fidei esse quo letiora ꝓmiserit eo mi¬
ms constancte messe quo maiora p̾stit̾it
et mĩꝰ celorũ suꝑesse quo pla sparsiit.
faciliꝰ illã subiugũ nutti ꝙͣ ad stabile
amicitiã trahi possit Cedere solitũ insul¬
tantibꝰ cedentibꝰ insultare mitantes ĩ¬
pelłere cadentes opprimẽ nullis bans
armis meluis ꝙͣ pacier᷑ suꝑari magnis
malis magno anĩo resistendũ nullam in

Expanded text:
iubeam ferreum esse cum sis carneus? moneam iubeam ferreum esse cum sis carneus? moneam non videre que in oculis sunt? horter oblivisci vulnerum que novis ictibus assidue recrudescunt? Facilius dicuntur ista quam fiunt; fiufrena momorderit, seque supra se ipsum erigens, pedihoc unum, hoc primum atque ultimum, quod scrutantes cunta philosophi non viderunt, nobis in omni nostra adversitate suppliciter implorandum est. 6 Cetera illa vulgata sunt: ludos suos agere fortunam, dum blanditur metuendam, irridendam dum tonat, dum fulminat contemnendam; eo sibi minus fidei esse quo letiora promiserit, eo minus constantie inesse quo maiora prestiterit, eo minus telorum superesse quo plura sparserit; facilius illam sub iugum mitti quam ad stabilem amicitiam trahi posse; cedere solitam insultantibus, 7 cedentibus insultare, nutantes impellere, cadentes opprimere; nullis hanc armis melius quam patientia superari, magnis malis magno animo resistendum; nullam in
Abbreviated transcription (Latin):
ne uelle succũbere monisses forsitã et latͥ¬
mas in lr̃is quidẽ tuis unũ srusi qd̾ orato¬
ribus placet plus ad ꝯmiseratõem exeitã¬
dam posse uirilem q̃rimoniã qͣm femineos
euilatus Si snũ status tui duriciẽ mollit̾
questus ẽẽs si fortune uiolentiã ut magͣ
ps hominũ muliebrit̾ deplorasses dolius¬
sem utiq Nam quis unꝙͣ amnitꝰ amiti
dampnũ letus audiuit nũe u̾o cũ te uide¬
am inter ꝓcellas huãnarũ rerũ ꝙͣuis ira¬
tũ uentis erectũ tñ eo tibi ꝓfundiori cari¬
tate compacior quo magis in telligo indig¬
nũ te hac sortis inuuria et insi me amor
fallit letiora ꝓmeritũ p̾cipue añt motꝰ
sum et altiꝰ indolui ad illũ epłs tue locum
ubrais te et nat̾e tenerioris et in diebꝰ
iam ꝓgressũ miuis et u̾eri ne desta pa¬
tria ubi mori optabas cogaris tandẽ alie¬
nas ambire ꝓuincias ꝑegnatõe intem¬
pestiia et molestia et qua iul tristius pati
possis. Quid ad h dicã negem guia esse

Expanded text:
ne nolle succumbere, movisses forsan et lacrimas. In literis quidem tuis verum sensi quod oratoribus placet, plus ad commiserationem excitandam posse virilem querimoniam quam femineos eiulatus. 2 Si enim status tui duritiem molliter questus esses, si fortune violentiam, ut magna pars hominum, muliebriter deplorasses, doluissem utique; nam quis unquam amicus amici damnum letus audivit? Nunc vero cum te videam inter procellas humanarum rerum, quamvis iratum ventis, erectum tamen, eo tibi profundiori caritate compatior quo magis intelligo indignum te hac sortis iniuria et nisi me amor fallit, letiora promeritum. 3 Precipue autem motus sum et altius indolui ad illum epystole tue locum ubi ais te et nature tenerioris et in diebus iam progressum tuis et vereri ne, deserta patria ubi mori optabas, cogaris tandem alienas ambire provincias peregrinatione intempestiva et molesta et qua nil tristius pati possis. 4 Quid ad hec dicam? neg
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ad me actinet. cõitare tecũ omĩa
ꝓpositũ est atq in pͥmis amititias qua
in renulli usqͣ mee sortis hõm cesserim
uel nobilitate uel gr̃a uel fide ul nũo¬
E cripsi iam mĩt magno illi amco de re¬
bus tus ut petisti Opem q nuis mĩme de¬
futurã tibi ꝑsuadeas uelim int̾im forte
ip̃e adero psillum uenturũ credito. am¬
brotinũ erit in mambꝰ Epero fore ut

Expanded text:
21 Quod ad me attinet, comunicare tecum omnia 21 Quod ad me attinet, comunicare tecum omnia propositum est atque in primis amicitias; qua in re nulli usquam mee sortis homini cesserim vel nobilitate vel gratia vel fide vel numero. Scripsi iam nunc magno illi amico de rebus tuis ut petisti opemque eius minime defuturam tibi persuadeas velim. Interim forte ipse adero; “Psyllum” venturum credito, “ab
Abbreviated transcription (Latin):
ne ue illis uacuũ locũ luiq̃ns pr̃iam dese¬
rendã putes nõ est firmi aĩu et in so¬
lido fundati beuis aure flatibꝰ agitari
Canuensi clade debilitantis aĩs auctore
cecilio mretello consiliũ mitie fu̾at ĩtalie
reliq̃nde Id affricaui tũt adolestentis
uirtute discussũ ist qui stricto gladio super
capita ꝯsultanciũ iure iurando astruxit
eos neq priam deserturos neq passuros
desori ande uir in pͥmo fortune murmile
qd adobescens in extremo eius uulue̾ est
ausus Aude iam in teip̃m qd ille iñ alios
Ande in unũ qd̾ ille in płimos ausus est.
Constnatis affectibꝰ gladiũ rõxis intẽ¬
tã Goge illos mutare cõsiliũ Gi cõsiliũ
abrundi placuit aliq̃n fluctuantẽ fiste aĩ¬
mũ et coge in meliorẽ uiuare sũam mł¬
ta feret secũ dies nulla fortuna ꝑpetua
est Multa remedia nõ expectantibus
puenere Numꝙͣ desperatio sera fuit.
Eñ forte nõ putas eueniet auxiliũ tibi.

Expanded text:
neve illis vacuum locum linquens patriam deseneve illis vacuum locum linquens patriam deserendam putes. Non est firmi animi et in solido fundati levis aure flatibus agitari. Cannensi clade debilitatis animis, auctore Cecilio Metello, consilium initum fuerat Italie relinquende. Id Africani tunc adolescentis virtute discussum est, qui stricto gladio super capita consultantium iureiurando astrinxit eos neque patriam deserturos neque passuros deseri. 20 Aude vir in primo fortune murmure quod adolescens in extremo eius vulnere est ausus; aude in te ipsum quod ille in alios; aude in unum quod ille in plurimos ausus est. Consternatis affectibus gladium rationis intenta; coge illos mutare consilium, si consilium abeundi placuit; alioquin fluctuantem siste animum et coge in meliorem iurare sententiam. Multa fert secum dies, nulla fortuna perpetua est, multa remedia non expectantibus provenere, nunquam desperatio sera fuit, unde forte non putas veniet auxilium tibi.
Abbreviated transcription (Latin):
in culcem ad alia ꝓtinꝰ scilũ flecto sẽ
tio te ꝑsecutõrm pati ꝓpter meũ nonẽ
qd in me nõ audet᷑ iunte liidũ uirus ef¬
fundũt Curabo ne noceant s qd inui¬
die ꝓpriũ est sese malo suo cruciẽt es
mispiores quo nobiscũ agi seuserĩt feli¬
cuis non paciar ut mali plus ꝙͣ boni tͥ
actulisse nr̃a dicat᷑ amici ᷑ affri tͥ is
non p̃t ne te ilissimorũ mine hominũ
driciãt caue Golare mestũ añi Non
est ille misen nec erit quid̾ insi se fc̃iat
uis uide̾ ꝙͣ nõ sis miser Cogita ꝙͣ mł¬
tis inuidiã facis mõ suł iudiosus et
p̃ineris dic am̃o dic corꝑi u̾gilianũ d̾
famosissimũ durate ut nosmetip̃os
rebies ẜ̾nate fecundis dic illud eiuisdem
O socii neq etũ ignari sumꝰ añ maloꝵ
o passi guiora dabit drus. hiis quoq
funẽ ille inꝙͣ deus qui aliis multis et
uariis fiurm dedit Cura obsecro ne
tus et bonorũ dim publicis hostibus
capta cã ex te gaudendi p̃bras mat̾iam

Expanded text:
tinus stilum flecto. 17 Sentio te persecutionem pati propter meum nomen; quod in me non audent, in te lividum virus effundunt. Curabo ne noceant; sed quod invidie proprium est, se se malo suo crucient, eo miseriores quo nobiscum agi senserint felicius. Non patiar ut mali plusquam boni tibi attulisse nostra dicatur amicitia; afferri tibi vis non potest: ne te vilissimorum mine hominum deiciant, cave. 18 Solare mestum animum; non est ille miser nec erit quidem, nisi se faciat. Vis videre quam non sis miser? cogita quam multis invidiam facis; nemo simul invidiosus et premeris; dic animo, dic corpori virgilianum illud famosissimum: Durate et vosmet rebus servate secundis; dic illud eiusdem: O sotii — neque enim ignari sumus ante malorum —, O passi graviora, dabit deus his quoque finem; ille, inquam, Deus qui aliis multis et variis finem dedit. 19 Cura, obsecro, ne tuis et bonorum omnium publicis hostibus captatam ex te gaudendi prebeas materiam
Abbreviated transcription (Latin):
ão qͥdqͥd fiet Que sũma spei ẽ aderit
deus suꝑborũ hostis dux hũliũ deus inꝙͣ
ip̃e aderit et ego prouiribꝰ absens p¬
sensq nõ deero P inde qr facilitatẽ sil
ac magnitudinẽ aĩmi tui noui nõ insta¬
boamplius ne qd̾ amici ͤ est diffidencie
uideat᷑ unũ peto memorẽte mer nec
oblitũ tui demũ ut cesareo uerbo utar
Iubeo te bñ sꝑare uiue et fa uale me¬
¶ Ad neriũ morandũ forolimeusẽ
gtulatio recuꝑate ualitudinis ⁊
fugiendi periculosi cõsilũ laboꝵ
multa insuper de acerrimo et
propo quodam casu suo.

Expanded text:
animo quicquid fiet. Que summa spei est, aderit animo quicquid fiet. Que summa spei est, aderit Deus superborum hostis, dux humilium, Deus, inquam, ipse aderit, et ego pro viribus absens presensque non deero. Proinde quia facilitatem simul ac magnitudinem animi tui novi, non instabo amplius, ne quod amicitie est, diffidentie videatur; unum peto, memorem te mei nec oblitum tui; demum, ut Cesareo verbo utar, “iubeo te bene sperare”. Vive et Vale. Me10 Ad Nerium Morandum Foroliviensem, gratulatio recuperate valitudinis et fugiendi periculosi consilium laboris; multa insuper de acerrimo et proprio quodam casu suo.
Abbreviated transcription (Latin):
quo pͥniũ distraħi cepimꝰ tamdiũ nobis
añ hoc tp̃us erepta est iam in septimus
sine te in hac regia uibe ãnus agitur.
age ergo qͥd cessas expectatus exopta¬
tus exoratus aduemi sic tñ ut nõ metu
hostiũ pulsus s amici t̾ctus desid̾io uide¬
are u̾rq ita sit pelle morã ꝓpera michi
simł tibiq morẽ gesseris multisq p̃te¬
rea quibꝰ pͥdem carus nondũ notus mag¬
tudo segnẽ fec̾iti inl tet̾reat iulmoret᷑
Surge breus ẽ iter altum fiet aut ego
te hic uincã aut tu me hiuc solutũ tetũ
renehes utrũius accidat haud irritus
fu̾i̾t aduentus tuꝰ nẽpe et me reuiseris
et ĩtaliã inuiseris et tantisper interea
quieneris frustra inuẽtos inuidia semẽte
diment te alpes ab anguibꝰ q̃ nũt dixi¬
mũt ab amico et ꝙͣ impediũt tuebunt
et contegent douet ueneni fous ac pͥn¬
cipiũ aruerit qd̵ ꝓpe diẽ michi futurũ
spondeo Tu queso ne dubites sed suie
morã siue iten elegeris magno fiet

Expanded text:
quo primum distrahi cepimus, tandiu nobis ante hoc tempus erepta est; iam michi septimus sine te in hac regia urbe annus agitur. Age ergo, quid cessas? expectatus exoptatus exoratus adveni, sic tamen ut non metu hostium pulsus, sed amici tractus desiderio videare, vereque ita sit. Pelle moram, propera; michi simul tibique morem gesseris multisque preterea quibus pridem carus, nondum notus, magtudo segnem fecerit, nil te terreat, nil moretur; surge, breve est iter. Alterum fiet: aut ego te hic vinciam aut tu me hinc solutum tecum revehes; utrumvis accidat, haud irritus fuerit adventus tuus, nempe et me reviseris et Italiam inviseris et tantisper interea quieveris, frustra in ventos invidia seviente. Diriment te Alpes ab anguibus, que nunc dirimunt ab amico, et quem impediunt tuebuntur et contegent, donec veneni fons ac principium aruerit, quod propediem michi futurum spondeo. 25 Tu, queso, ne dubites; sed sive moram sive iter elegeris, magno fiat
Abbreviated transcription (Latin):
die decreuisti. bẽs in tempestate hac
uicinũ et ꝑatũ portũ Ecio te magno nei
la tos nichil sit ꝙ syparet nõ locus non
tp̃us non oblimo nõ tediũ nõ syes nõ
metus nõ nundia nõ ira nõ odĩ non
fortima nõ carcer non uincla nõ dĩcie

Expanded text:
die decrevisti, habes in tempestate hac vicinum et paratum portum. Scio te magno mei latos” nichil sit quod separet, non locus non tempus non oblivio non tedium non spes non metus non invidia non ira non odium non fortuna non carcer non vincula no
Abbreviated transcription (Latin):
di fons actionũ oĩm uolũtas deest O stĩ
ip̃is alpiũ igis auis tibi ñt paterq
sũt obiii quid dc̃uros putas Credo illos
audias ul hñtes ꝑfecisti exime ingens
cesat hoc tuo tot ꝑ auce dilato ĩ italiã
aduẽtu et fecisti nato abitu refas domũ
stud fr̾eum istud aureũ dyadema simul
ac sterile nomen impii smꝑator ronorũ¬
uocitabrris Boemie Rex solius q̃ utinam
misꝙͣ ess ut ul sit altius coacta u̾tꝰ assur¬
geret famesq domestica neglectam auiti
cultũ pr̃ĩmonii suaderet Eed iam breui in¬
petu defessus calamꝰ requiestat ut uout
auguror fatigatis auribus det quietẽ Salu¬
tem inͥ lelis mens cuis uerbis attulit, que
mͥ iaculũ anceps ⁊ letale uuluꝰ fuit sinul
cesareã effigiẽ ꝑuetusti oꝑis que si ul ix̃a
loqui posset uel tu illam ꝯtẽplari ab hoc te
pesus inglorio ne dicã infami itinere retx¬
isset uale cesar et ꝙͥ linquis et quid petis
cogita

Expanded text:
di; fons actionum omnium voluntas deest. 6 O si in di; fons actionum omnium voluntas deest. 6 O si in ipsis Alpium iugis avus tibi nunc paterque sint obvii, quid dicturos putas? Credo illos audias vel absentes: ‘Profecisti eximie, ingens Cesar, hoc tuo tot per annos dilato in Italiam adventu et festinato abitu; refers domum istud ferreum, illud aureum dyadema simul ac sterile nomen imperii; imperator Romanoruvocitaberis, Boemie rex solius, que utinam nusquam esset, ut vel sic altius coacta virtus assurgeret famesque domestica neglectum aviti cultum patrimonii suaderet’. 7 Sed iam brevi impetu defessus calamus requiescat, et vero, ut auguror, fatigatis auribus det quietem. Salutem michi Lelius meus tuis verbis attulit, que michi iaculum anceps et lethale vulnus fuit, simulque Cesaream effigiem pervetusti operis, que si vel ipsa loqui posset vel tu illam contemplari, ab hoc te prorsus inglorio ne dicam infami itinere retraxisset. Vale, Cesar, et quid linquis et quid petis, cogita.
Abbreviated transcription (Latin):
cristiorẽ quo magis magisq me attonitũ
ht̃ hoc consiliũ tui an fortuna unꝙͣ fut᷑a
sit nescio certe rõ et uirtus et boi oes
totuqs si loqui possit imꝑiũ aduersantur
mali om̃s plaudũt ac rebelles. ẜ tamren
qñ ita fixũ aĩo est s hoc quoq memorie
Ut effugias uelim et uale dicẽtis memori¬
ale ynmstłm tecũ feras a nułło umꝙͣ pͥn¬
cipũ tontã spem tam floritã tã matura
tamq honestã sponte desitam neq uero
minor aimꝰ rõnũ pͥncipem decebat ꝙͣ ma¬
cedonũ regem qui mox finibꝰ patriis eg̾s¬
sus non se macedomie dũm s t̾rarũ omnuõ
dici iussit cũ non ẽẽt. tu imꝑii dñs rõn
nil insi beenua suspiratis qñ hoc queso
feciss ams tuus aut genitor qui et si nõ
impater ip̃e ẽẽt sola pat̾ui imꝑi memo¬
ria tot urbium ns q̃sunt Ged non est
hereditariũ bonũ uirtus ꝙͣuis ego tibi nec
imꝑandi sc̃ĩam deesse credidim nec bellan¬

Expanded text:
tristiorem. Quo magis magisque me attonitum tristiorem. Quo magis magisque me attonitum habet hoc consilium, cui an fortuna unquam fautura sit nescio; certe ratio et virtus et boni omnes totumque, si loqui possit, imperium adversantur, mali omnes plaudunt ac rebelles. 4 I tamen quando ita fixum est animo; sed hoc quoque memorie ut affigas velim et vale dicentis memoriale munusculum tecum feras: a nullo unquam principum tantam spem, tam floridam tam maturam tamque honestam, sponte desertam; neque vero minor animus romanum principem decebat quam Macedonum regem, qui mox finibus patriis egressus non se Macedonie dominum sed “terrarum omnium” dici “iussit” cum non esset; tu imperii dominus romani, nil nisi Boemiam suspiras. 5 Quando hoc, queso, fecisset avus tuus? aut genitor, qui etsi non imperator ipse esset, sola paterni imperii memoria tot urbium ius quesivit? Sed non est hereditarium bonum virtus, quamvis ego tibi nec imperandi scientiam deesse crediderim nec bellan
Abbreviated transcription (Latin):
Lalos fues et claustra nĩ orbis intanti
imꝑ ño tibi obuꝰ et lr̃is fui nec młto
post ad te uocatũs et corꝑe abruntẽ aĩo
quoqr sequor et lr̃is hoc interest ꝙ tunt
bete lr̃e letusq aĩnis fuit nũc mesta sũti
omĩa Ergo ta cesan qd auus tuus ĩmi¬
meriq alii tanto sang̾ne q̃sierũt tantisq
laboribus sine labore adeptus ⁊ sanguine
cõplanatã aꝑtaniq italiã patens limen
uibis rome sceptrũ facile imꝑturbatũ ac
pacificũ impiũ intruenta dyademata uł
tantorũ magr̃atus mumerũ uł rerũ nõ ydo¬
nus extimator et hec linquis et o nãm
mutare magnꝰ labor ad barbarica uursũ
regna reuoluis non audeo clare tibidice᷑
qd mene resq exigñt ne te u̾bo ꝯtristẽ
qui ine et mnndã fato ꝯtristas tus nõ qd̾
mectiuas ac satireis merito pauagericũ
debent᷑. aut alia ob cãm um loqui ueare
nisi ꝙ hoc tus tã p̃cipiti digressu fuge qr
un ut fatear simillimo nemine te arbit᷑r

Expanded text:
alos fines et claustra nostri orbis intranti nuper animo tibi obvius et literis fui, nec multo post a te vocatus et corpore. Abeuntem animo quoque sequor et literis; hoc interest, quod tunc lete litere letusque animus fuit, nunc mesta sunt omnia. 2 Ergo tu, Cesar, quod avus tuus innumerique alii tanto sanguine quesierunt tantisque laboribus, sine labore adeptus et sanguine, complanatam apertamque Italiam, patens lumen urbis Rome, sceptrum facile, imperturbatum ac pacificum imperium, incruenta dyademata, vel tantorum ingratus munerum vel rerum non ydoneus extimator, et hec linquis et — o naturam mutare magnus labor! — ad barbarica rursum regna revolveris. 3 Non audeo clare tibi dicere quod mens resque exigunt, ne te verbo contristem qui me ctivas ac satyras merito pangericum debeatur, aut aliam ob causam verum loqui verear, nisi quod hoc tuo tam precipiti digressu fugeque, verum ut fatear, simillimo neminem te arbitror
Abbreviated transcription (Latin):
do uocata. eo qd̃ corpꝰ torpescere faciat. si
gniquo uł si hasta uirgaq attiñgat᷑. ꝙͣauis
p̃ualidos lacertos torpescere. quã libet adeir¬
sũ ueloces alligare pedes. tanta enĩ uis eiꝰ ẽ
ut etiã aura corꝑis sui effitiat m̃bra. Sepia
dr. qr sepib int̾clusa faciliꝰ capit᷑. incoeunds
obscenũ genꝰ ore enĩ ꝯcipit sic̃ uipera. cuis
atram̃ti uis ẽ tanta. ut lucerne addito et¬
ulligo tradunt in occeano mauritanie ñ ꝑ¬
cul a lixo flumine tantã multitudinẽ lulli¬
ginũ euolare ex aqua. ut etiã naues subm̾¬
gere possint. Conche ꝙ coclee ex hac causa
uocate. qr defiente. luna cauant᷑ idẽ euacu
ant᷑. om̃rũ enĩ clausoꝵ animaliũ maris at
concharũ increm̃to lune m̃bra turgeseunt.
defectu euacuant᷑. luna enĩ cũ in augmento
fuerit auget humorẽ. cũ uͦ in defectu ueno¬

Expanded text:
do vocata, eo quod corpus torpescere faciat, si do vocata, eo quod corpus torpescere faciat, si ginquo, vel si hasta virgaque adtingatur, aevalidos lacertos torpescere, quamlibet ad cursum veloces alligare pedes.' Tanta enim vis eius est ut etiam aura corporis sui adficiat membra. Sepia dicitur, quia sepibus interclusa facilius capitur: in coeundo obscenum genus; ore enim concipit sicut vipera. Cuius atramento tanta vis est ut lucernae addito Aetnt. Lulligo. Tradunt in Oceano Mauretaniae, non procul a Lixo flumine, tantam multitudinem lulliginum evolare ex aqua ut etiam naves demergere possint. Conchae et cochleae hac ex causa vocatae, quia defir, omnium enim clausorum animalium maris atque concharum, incremento lunae membra turgescunt, defectu lunae evacuantur. Luna enim cum in augmento fuerit, auget humorem, cum vero in defectu fue
Abbreviated transcription (Latin):
tius p̾sseris tanto citiꝰ elabit᷑. fer̃t̃ aũ orientiᷤᷤ
fluuiũ gangen anguillas triceniᷤᷤ pedibꝰ gigne̾.
Anguillȩ uino necatȩ. qͥ ex eobiberint tediũ
uini habent. Draco marinꝰ aculeos in bra¬
chiis habet ad eaudã spectantes qͥ dũ ꝑcusse¬
rit q̃qͣ ferit uenenũ fundit: uñ uocatus.
Murenã greci myrinã uocant. eo qd cõplico
se in circulos. hanc feminini tantũ sexis ẽẽ
tradunt. ⁊ ꝯcipere a serpente ob id apiscato¬
rib tãꝙͣ. a serpente. sibilo euocat᷑. ꝙ capit᷑.
ictu aũ fustis difficult̾ int̾i̾mit᷑. ferula ꝓ¬
tinꝰ: animã in cauda habere certũ ẽ. nͣa
capite ꝑctisso ux eã int̾imi. cauda statĩ exant¬
mari. Congrꝰ qͥ ⁊ polipos id ẽ multipes. pluri¬
mos enĩ nexus habet. iste ingenuosꝰ hanũ
appetens brachiis cõplectit᷑. ñ morsu. nec
priꝰ dimittit. ꝙͣ escã circũroserit. Torpe¬

Expanded text:
tius presseris, tanto citius elabitur. Ferunt autem Orientis tius presseris, tanto citius elabitur. Ferunt autem Orientis fluvium Gangen anguillas tricenis pedibus gignere. Anguillae vino necatae, qui ex eo biberint taedium vini habent. Draco marinnciis habet ad caudam spectantes, qui dum percusserit, quaqua ferit, venenum fundit: unde et vocatus. Murenam Graeci minanam vocant eo quod complicet se in circulos. Hanc feminini tantum esse sexus tradunt et concipere a serpente. Ob id a piscatoribus tamquam a serpente sibilo evocatur et capitur. Ictu autem fustis difficulter interimitur, ferula protinus. Animam in cauda habere certum est; nam capite percusso vix eam interimi, cauda statim exanimari. Congrus . . . Polypus, id est multipes; plurimos enim nexus habet. Iste ingeniosus hamum appetens brachiis conplectit, non morsu, nec prius dimittit quam escam circumroserit. Torpe
Abbreviated transcription (Latin):
uenti. licet seuiant ꝑcelle. nauis tñ qͣi ra¬
dicata in mari stare uidet᷑. nec moueri.
non retinendo. s tantũmͦ adberendo. hunc
latini morã appellant. eo qd̾ cogat stare nauigia.
Hranoscopus uocat᷑ ab oculo quẽ in capite
habet. a qͦ semꝑ supͣ intendit. Millago nomi¬
natꝰ qi euolat suꝑ aquã. qͦciens aũ cerint᷑
ext᷑ aquã uolitans tẽpestates mutari designãt.
Squamatꝰ dictꝰ. qd̾ sit squamis acutꝰ. un ⁊ esꝰ
dr. olim sarra uocabat᷑. a pisce qͦdã qͥ illic
abundat quẽ lingua sua sar appellant.
ex qͦ diriuatũ ẽ ħuiꝰ similitudinis piscicu¬
los sarras sardianasq uocari. Allec pisci¬
culꝰ ad liquorẽ salsam̃toꝵ idoneuis uñ ꝙ
nuncupatꝰ. Aforus pisciculꝰ qͥ ꝓpt̾ exigu¬
itatẽ hamo capi ñ potest. Anguille simi¬
litudo anguis nom̃ dedit. origo huiꝰ ex limo.
uñ ꝙ qnͣdo capit᷑ adeo lenis ẽ ut qͣnto for¬

Expanded text:
venti, saeviant procellae, navis tamen quasi raventi, saeviant procellae, navis tamen quasi radicata in mari stare videtur nec moveri, non retinendo, sed tantummodo adhaerendo. Hunc Latini moram appellaverunt, eo quod cogat stare navigia. Uranoscopus vocatur ab oculo, quem in capite habet, a quo semper supra intendit. Millago nominatus, quia evolat super aquam. Quoties autem cernitur extra aquam volitans, tempestates mutari. Squatus dictus, quod sit squamis acutus. Unde et unc Tyrus dicitur, olim Sarra vocabatur a pisce quodam qui illic abundat, quem lingua sua 'sar' appellant; ex quo derivatum est huius similitudinis pisciculos sardas sardinasque vocari. Allec pisciculus ad liquorem salsamentorum idoneus; unde et nuncupatus. Aphorus pisciculus, qui propter exiguitatem hamo capi non potest. Anguillae similitudo anguis nomen dedit. Origo huius ex limo; unde et quando capitur, adeo lenis est ut quanto for
Abbreviated transcription (Latin):
ingeniosũ ẽẽ. nãq inclusũ nassis ñ fronte
erũꝑe. nec infestis uiminib caput insere¬
re. s au̾sũ caude ictib crebris laxare fo¬
res. atꝙ ita retrorsũ redire. quẽ luctatũ
eiꝰ si forte aliꝰ escarus extrisecꝰ uideat.
app̾hensa mordicus cauda adiuuare nisus
erũpentis. Sparus a lancea missili nomen
traxit. qd̾ eiusde̾ figure sit. Terrestria enĩ
priꝰ inuenta st̃ ꝙͣ marina. nã sparus ẽ te¬
lum rusticanũ missile ab spargendo dictũ.
Australis piscis. siue qr aquarũ unda ore sus¬
cipit. siue qr tunc piscis orit᷑ quo tp̃re ten¬
dere inoccafu̾ pliades cȩꝑint. Hamio saxa¬
tilis dextra sinstraq laterib iurgulis pu¬
niceisꝙ ꝑpetius aliisq discoloribꝰ designat᷑.
dictꝰ hamio qr ñ capit᷑ nͥ hamo. Echinus
paruus ꝙ semipedalis pisciculꝰ nom̃ sũpsit
qd̃ nauim adherendo teneat. ruant licet

Expanded text:
ingeniosum esse; namque inclusum nassis non fronte ingeniosum esse; namque inclusum nassis non fronte erumpere nec infestis viminibus caput inserere, sed aversum caudae ictibus crebris laxare fores atque ita retrorsum redire; quem luctatum eius si forte alius escarus extrinsecus videat, adprehensa mordicus cauda adiuvare nisus erumpentis. Sparus a lancea missile nomen traxit, quod eiusdem figurae sit. Terrestria enim prius inventa sunt quam marina. Nam sparus est telum rusticanum missile, ab spargendo dictum. Australis piscis, sive quia aquarum undam ore suscipit, sive quia tunc hic piscis oritur quo tempore tendere in occasum Pleiades coeperint. Hamio saxatilis dextra sinistraque lateribus virgis puniceis perpetuis aliisque discoloribus designatur; dictus hamio quia non capitur nisi hamo. Echenais, parvus et semipedalis pisciculus, nomen sumpsit quod navem adhaerendo retineat. Ruant licet
Abbreviated transcription (Latin):
Lupũ ut dictũ ẽ auiditas appellauit piseẽ
in captura ingeniosũ. deniq reti circũda¬
tus fert᷑ arenas arare cauda atq ita ꝯditꝰ
tnsire rete. Mullus uocatꝰ qd̾ mollis sit atq
tenerrimꝰ cuiꝰ cibo tradunt libidinẽ in hibe¬
re. ocłoꝵ aũ aciem hebetare. hoĩes uͦ qͥb se¬
pe pastꝰ. piscem olent: mullꝰ in uino necatꝰ.
hi qui inde biberint. uini tediũ habent.
Mugilis nom̃ habet qd̾ sit multũ agilis. na uͥ
dispositas senserit piscatoꝵ insidias. festĩ
retrorsũ rediens. ita tͣnsilit rete ut uolare
piscem uideas. Melanurus eo qd nigr̃a cau¬
gleocon dicunt. hic estate raro apparet. nͥ
tantũ innubilo. Timallꝰ ex flore nom̃ ac¬
cepit. timũ qͥppe flos appellat᷑. nã dũ sit
specie gratꝰ. ꝙ sapore iocundꝰ. tñ sic̃ flos fla¬
grat. ꝙ corꝑe odorẽ aspirat. Escarus dictꝰ
alii pisces ñ ruminant. tadunt enĩ ħc

Expanded text:
Lupum, ut dictum est, aviditas appellavit, piscem Lupum, ut dictum est, aviditas appellavit, piscem in captura ingeniosum: denique rete circumdatus fertur arenas arare cauda, atque ita conditus transire rete. Mullus vocatus, quod mollis sit atque tenerrimus. Cuius cibo tradunt libidinem inhibere, oculorum autem aciem hebetari: homines vero, quibus saepe pastus, piscem olent. Mullus in vino necatus, hi, qui inde biberint, taedium vini habent. Mugilis nomen habet quod sit multum agilis. Nam ubi dispositas senserit piscatorum insidias, confestim retrorsum rediens ita transilit rete ut volare piscem videas. Melanurus, eo quod nigram caudicunt. Hic aestate raro apparet, nisi tantum in nubilo. Thymallus ex flore nomen accepit: thymum quippe flos appellatur: nam dum sit specie gratus et sapore iucundus, tamen sicut flos fraglat et corpore odores aspirat. Escarus dictus, alii pisces non ruminant. Tradunt autem hunc
Abbreviated transcription (Latin):
Corcodrillꝰ a eroceo colore dictꝰ. gignit᷑ in nilo.
animal qͣdrupes in t̾ra ꝙ aqua ualens. longi¬
tudine plerũq uiginti cubitoꝵ.dentiũ &
unguiũ immanitate armatũ. tantaq cutis
duritia ut quãuis fortiũ ictꝰ lapidũ tergo re¬
ꝑcutiat ñ nocet. nocte in aqͥs. die in humo
qͥescit. oua in t̾ra fouet. maseulꝰ ꝙ femina ui¬
ces seruant. hune pisces qͥda serratã haben¬
tes eristã tenera uentriũ desecantes interi¬
munt sol̃ ex amimalib suꝑiorẽ maxilła mo-¬
uere dr. Yppotamꝰ uocatꝰ qd̾ sit eqͦ similis. dor¬
so. iuba. ꝙ hinnitu rostro refupinato. apͥnis
dentib. cauda tortuosa. die in aqͥs cõmorat᷑
nocte segetes depascit᷑. ꝙ hunc nilꝰ gignit.
Phagrũ quẽ greci idõ nuncupant qd̃ duros
dentes habeat. ita ut ostreis in mari alatur:
Dentrix ꝓ multitudine ꝙ granditate dentiu᷑
dictꝰ lepus a similitudine. capitiᷤᷤ nũcupat᷑.

Expanded text:
Crocodillus, a croceo colore dictus, gignitur in Nilo, Crocodillus, a croceo colore dictus, gignitur in Nilo, animal quadrupes in terra et aquis valens, longitudine plerumque viginti cubitorum, dentium et unguium inmanitate armatum, tantaque cutis duritia ut quamvis fortium ictus lapidum tergo repercutiat. Nocte in aquis, die humi quiescit. Ova in terra fovet: masculus et femina vices servant. Hunc pisces quidam serratam habentes cristam tenera ventrium desecantes interimunt. Solus ex animalibus superiorem maxillam movere dicitur. Hippopotamus vocatus, quod sit equo similis dorso, iuba et hinnitu, rostro resupinato, aprinis dentibus, cauda tortuosa. Die in aquis commoratur, nocte segetes depascitur: et hunc Nilus gignit. Pagrum, quem Graeci φάγρον ideo nuncupant quod duros dentes habeat, ita ut ostreis in mari alatur. Dentix pro multitudine et granditate dentium dictus. Lepus a similitudine capitis nuncupatus.
Abbreviated transcription (Latin):
codrillos tenera uentriũ secantes int̾imuns.
P orci marin qͥ uulgo uocant᷑ suilli. qͥ dũ es¬
cã quert̃ more suis t̾rã sub aqͥs fodiunt.
circa guitur enĩ habent oris offitiũ. ꝙ nͥ
rostrũ arenis immergant. pastũ ñ colligui.
Corui a cordis uoce dicti. qr grunniunt pecto¬
re suaq uoce ꝓditi capiunt᷑. Tinni grecũ
nom̃ habent. hi ingrediunt᷑ ueris tp̃re. in¬
trant dextro latere leuoq exeunt. hoc inde
eredunt᷑. qd̃ dextris oculis acutiꝰ uideant ꝙͣ
sinistris. Gladiꝰ dr eo qd̃ rostro mucronato
sit. ob hoc naues ꝑforatas mergit. Serra nũ¬
cupata. qr serratã cristã babet. ꝙ subt̃ natanᷤᷤ
naues secat. Scorpio dictꝰ qr ledit dũ manu
tollit᷑. tradunt decẽ eaneris cũ ocͣiiii mani¬
pulo alligatis õs qͥ ibi st̃ scorpiones ad eumn¬
dẽ locũ ꝯgregari. Aranea genꝰ piscis dictũ.
qd̃ aure feriat. habet enĩ stimulos ẽ qͥbꝰ ꝑeutit.

Expanded text:
codillos tenera ventrium secantes interimunt. codillos tenera ventrium secantes interimunt. Porci marini, qui vulgo vocantur suilli, quia dum escam quaerunt, more suis terram sub aquis fodiunt. Circa guttur enim habent oris officium, et nisi rostrum arenis inmergunt, pastum non colligunt. Corvi a cordis voce dicti, quia grunniunt pectore, suaque voce proditi capiuntur. Thynni Graecum nomen habent. Hi ingrediuntur veris tempore, intrant dextro latere, laevo exeunt. Hoc inde creduntur quod dextris oculis acutius videant quam sinistris. Gladius dicitur eo quod rostro mucronato sit: ob hoc naves perfossas mergit. Serra nuncupata, quia serratam cristam habet, et subternatans navem secat. Scorpio dictus, quia laedit dum manu tollitur. Tradunt decem cancris cum ocimi manipulo alligatis omnes qui ibi sunt scorpiones ad eum locum congregari. Aranea genus piscis, dictus quod aure feriat; habet enim stimulos e quibus percutit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ballene aũ st̃ imm̃se magnitudinis bestiȩ ab
emittendo ꝙ fundendo aquas uocate cętis
enĩ bestiis maris altiꝰ iaciunt undas. bal eñ
Tai. hoc ẽ ob immanitatẽ. st̃ enĩ ingentia gu̾a
beluarũ. ꝙ equalia montiũ corꝑa. qͣlis cętͦ ex¬
cspit ionã. cuiꝰ aluus tante magnitudinis
fuit ut instar obtineret inferni dicente ꝓpħa
exaudiuit me de uentre inferni. Eqͥmarini
qd pͥma parte eqͥ st̃. postrema soluunt᷑ inpiscẽ.
Bocas dicunt ẽẽ boues marinos qi boacas. Ce¬
ruli a colore appellati.nã ceruleũ ẽ uiride
cũ nigro colore. ut ẽ mare. Delfines certũ
hñt uocabulũ qd uoces hominũ sequantur.
uł qd̾ ad symphoniã gregatĩ ꝯueniunt. nicħ
in mari ueloeiꝰ istis. nã plerũq salientes naueᷤ
rũ se molib saltu p̾cipiti feriunt tẽpestates
significare uident᷑. hi ꝓp̾e simones nominant᷑.
Est ꝙ delfinũ genꝰ in nilo dorso serrato qͥ cor¬

Expanded text:
Ballenae autem sunt inmensae magnitudinis bestiBallenae autem sunt inmensae magnitudinis bestiemittendo et fundendo aquas vocatae. Caeteris enim bestiis maris altius jaciunt undas. Ballein enim , hoc est, ob immanitatem. Sunt enim ingentia genera belluarum, et aequalia montium corpora: qualis cetus excepit Jonam, cujus alvus tantae magnitudinis fuit, ut instar obtineret inferni, dicente propheta: Exaudivit me de ventre inferi . Equi marini, quod prima parte equi sunt, postrema solvuntur in piscem. Bocas discunt esse boves marinos, quasi boacas. Caerulei a colore appellati: nam caeruleum est viride cum nigro, ut est mare. Delfines certum habent vocabulum, quod voces hominum sequantur, vel quod ad symphoniam gregatim conveniunt. Nihil in mari velocius istis: nam plerumque salientes naves rum se molibus saltu praecipiti feriunt, tempesignificare videntur. Hi proprie simones nominantur. Est et delphinum genus in Nilo dorso serrato, qui cro
Abbreviated transcription (Latin):
tim cognitis generib noĩa instituta st̃. ant
ex similitudine t̾restriũ anmaliũ. aut ex
spetie ꝓpͥa. siue morib seu colore. uł figura
aut sexu. Ex similitucdine t̾restriũ anima¬
liũ ut rane. ꝙ uituli. ꝙ leones. ꝙ nigrimeru¬
li. & paui. diu̾so colore dorso ꝙ collo pict. ꝙ
turdi albo uarii.⁊ cet᷑a q̃ sͥ iuxta species t̃¬
restriũ animaliũ nomina uendicauerunt
Ex morib t̾restriũ ut canes in mari. a t̾remꝰ
canib nuncupati qd̃ mordeant. ꝙ lupi qd̃
imꝓba uoracitate alios ꝑsequant᷑. A colo¬
re. ut umbre. qr colore umbrȩ st̃. ꝙ aurate.
qr in capite auri colorẽ habent. ꝙ uarii a
uarietate quos uulgo tructas uocant.A
figura ut orbis. qr rotundus ẽ. totꝰq in capi¬
te ꝯstat. ut solea qd̾ sit instar calciam̃toꝵ solis
Asexu ut musculꝰ. qd̾ sit ballene masculꝰ eiꝰ mũ
coitu ꝯcipere hec belua ꝑhibet᷑. hinc ꝙ mis¬
culi coclearũ. quoꝵ lacte ꝯcipiunt ostres.

Expanded text:
tituta sunt aut ex similitudine terrestrium animalium, aut ex specie propria sive moribus seu colore, vel figura, aut sexu. Ex similitudine terrestrium: ut ranae et vituli et leones et nigri meruli et pavi diverso colore, dorso et collo picti, et turdi albo varii, et cetera quae sibi iuxta species terrestrium animalium nomina vindicaverunt. Ex moribus terrestrium: ut canes in mari a terrenis canibus nuncupati, quod mordeant; et lupi, quod inproba voracitate alios persequantur. A colore: ut umbrae, quia colore umbrae sunt; et auratae, quia in capite auri colorem habent; et varii a varietate, quos vulgo tructas vocant. A figura: ut orbis, quia rotundus est totusque in capite constat; ut solea, quod sit instar calciamentorum soleis. A sexu: ut musculus, quod sit ballenae masculus; eius enim coitu concipere haec bellua perhibetur. Hinc et musculi coclearum, quorum lacte concipiunt ostreae.
Abbreviated transcription (Latin):
oculoꝵ tumores. ⁊ ad extergendas lippitu¬
dines utiles. Candidȩ fungiȩ cura fiun.
ꝑ ȩstatẽ enĩ ad solem sternunt᷑. & sic̃ cęra
punica candorẽ bibunt. Animaliũ om̃iũ
in aquis uiuentiũ nomina centũ qͣdragin
luarũ. serpentiũ cõmuniũ t̾re ⁊aque.
cancroꝵ. ꝯcharũ. locustarũ. peloridũ.
polipoꝵ. soliarũ. lacertoꝵ. ut lolligo
hiuic similia. ex qͥb multa qͦdã nature
intellectu ordinem tẽpoꝵ suoꝵ agnoscũt.
q̃dã uͦ in suus locis sine mutatione ua¬
gant᷑. in piscib aũ feminis alie cõmixtio¬
ne masculi ꝯcipiunt ⁊ pariunt catulos.
alie ponunt oua sine masculi susceptio¬
ne ꝯcepta. q̃ idem in sequenti sui seminiᷤᷤ
iactu ꝑfundunt᷑. ⁊ q̃ hoc fuerint munere
afflata generabilia fiunt. q̃ uͦ ꝑfusa ñ fu¬
erint sterilia ꝑseuerant aut putrescun.¬
uii. De Auibus

Expanded text:
oculorum tumores, et ad extergendas lippituoculorum tumores, et ad extergendas lippitudines utiles. Candidae sfungiae cura fiunt; per aestatem enim ad solem sternuntur, et sicut cera Punica candorem bibunt. Animalium omnium in aquis viventium nomina centum quadraginluarum, serpentium communium terrae et aquae, cancrorum, concharum, lucustarum, peloridum, polyporum, sohuic similia; ex quibus multa quodam naturae intellectu ordinem temporum suorum agnoscunt, quaedam vero in suis locis sine mutatione vagantur. In piscibus autem feminis aliae commixtione masculi concipiunt et pariunt catulos; aliae ponunt ova sine masculi susceptione concepta, qui idem insequens, sui seminis iactu perfunduntur; et quae hoc munere fuerint afflata generabilia fiunt, quae vero perfusa non fuerint sterilia perseverant aut putrescunt. De avibus
Abbreviated transcription (Latin):
ce dicunt᷑. q̃dã palustres. q̃da rubete. ob id¬
liȩ calamites uocantur qm̃ int̾ harundineᷤᷤ
fruticesq uiuunt minime omiũ s uiridis¬
simȩ mute ꝙ sine uoce st̃. eͣgredulȩ ranȩ
paruulȩ in sicco uł agris morantes. uñ &
nuncupate. negant qͥdã canes latrare
qͥb in offa rana uiua fuerit data. fungia
a fingere id ẽ nitidare ⁊ extergere dicta. a¬
sanguis id ẽ extergebat᷑. Animal aũ ẽẽ do¬
cetur eruore inherente petris. un ⁊dũ ab¬
scidit᷑ sanguinẽ remittit. Nã alia st̃ uiuen¬
tia in aquis ꝙ discurr̃t ut pisces. alia quȩ
stant fixa ut ostreȩ. Hichini fungiȩ. ex his
alias mares dici. eo qd̃ tenues sint fistulȩ
spissiores ꝙ. alias feminas q̃ maiorib fi¬
stulis st̃ ac ꝑpetuis. alias duriores qͣs greci
appellant tragos. ⁊ nos hircosas dicere
possimꝰ ob asꝑitatẽ sui. mollissimũ genus
earũ. peniciliȩ uocant᷑. eo qd aptȩ sint ad

Expanded text:
cae dicuntur, quaedam palustres, qcae dicuntur, quaedam palustres, qlie calamites vocantur, quia inter arundines et frutices vivunt, minime omnium et viridissime, mute et sine voce; sunt agredule rane parvae in sicco vel agris morantes; unde et nuncupatae. Negant quidam canes latrare, quibus in offa rana viva fuerit data. Sfungia a fingere, id est nitidare et extergere, dicta. Asanguis,' id est extergebatur. Animal autem esse docetur cruore inhaerente petris. Unde et dum absciditur sanguinem remittit. Nam alia sunt viventia in aquis et discurrunt, ut pisces; alia, quae stant fixa, ut ostreae, echini, sfungiae. Ex his alias mares dici, eo quod tenues sint fistulae spissioresque; alias feminas, quae maioribus fistulis sunt ac perpetuis; alias duriores, quas Graeci appellant τράγους, et nos hircosas dicere possumus ob asperitatem sui. Mollissimum genus earum penicilli vocantur, eo quod aptae sint ad