comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ cõm̃datione cõmemorat. eiꝰq auctori¬
tate saduceoꝵ refellit errorẽ resurrec¬
tionẽ negantiũ. ubiait. De resurrectio¬
ne aut̃ mortuoꝵ ñ legistis qͥd dc̃ locutꝰ sit
de rubo admorsen. ego sũ ds̃ abrahã & ds̃
isaac & d̃s iacob: Non ⁊ ds̃ mortuorũ: s ui¬
uoꝵs. Om̃s enĩ illi uiuunt. Opportune itaq
eadẽ uoce nẽ conuincunt᷑ manichei: qͣ
tc̃ conuicti st̃ saducei. Nã & ipsã resur¬
rectionẽ alio quidẽ mͦ. s tam̃ etiã isti ne¬
gant. Itẽ cũ fidẽ centurionis laudans di¬
ceret. am̃ dico uob̾ ñ inueni tantã fidẽ
inisrł: adiecit & ait. dico aut̃ uob̾: qm̃ mul¬
ti aboriente & occidente uenient & re¬
cũbent cũ abrahã & isaac & iacob in reg¬
no cȩlorẜ. Filii aut̃ regni ibunt intene̾¬
bras exteriores. Sigͦ qͦd negare faustꝰ ñ po¬
test. ñ cõm̃dauit moises popło isrł dm̃ nͥ¬
dm̃ abrahã & isaãc. & lacob. eũq ipsũ xp̃c
exhis & aliĩs testimoniis sine dubitatione

Expanded text:
dem conmendatione conmemorat eiusque auctoritate Sadducaeorum refellit errorem resurrectionem negantium, ubi ait: de resurrectione autem m ortuorum non legistis, quid deus locutus sit de rubo ad Moysen: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob? non est deus mortuorum, sed uiuorum; omnes enim illi uiuunt. oportune itaque eadem uoce nunc conuincuntur Manichaei, qua tunc conuicti sunt Sadducaei; nam et ipsam resurrectionem alio quidem modo. sed tamen etiam isti negant. item cum fidem centurionis laudans diceret: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel, adiecit et ait: dico autem uobis, quoniam multi ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum; filii autem regni ibunt in tenebras exteriores. si ergo, quod negare Faustus non potest, non conmendauit Moyses populo Israhel m Abraham et Isaac et Iacob eumque ipsum Christus ex his et aliis testimoniis sine dubitatione
Abbreviated transcription (Latin):
as̃ sc̃s: cuiꝰ nominis erat ille qͥuenit ab africo
de pharan id÷ iħc. Huc accedit. qͦd idẽ ipsũ dĩ
uerbii intelligit᷑ loqͥ ubi ꝓmittit eundẽ ipsũ
moiseos successorẽ ꝑquẽ popłs int̾rã ꝓmissionis
mitteret᷑. nomine angłi eũ appellans. sicut
eciã homines aliqͥd nunciantes inscriptura
diuina solent appellari. Et ita dicit. Ecce
mitto angłm meũ ante faciẽ tuã ut seruet
tende tͥ & obaudi eũ. ne ñ credas illi. Nichil e¬

Expanded text:
deus sanctus. cuius nominis erat ille, qui uenit ab Africo deus sanctus. cuius nominis erat ille, qui uenit ab Africo de Pharan, id est Iesus. huc accedit, quod idem ipsum dei uerbum intellegitur loqui, ubi promittit eundem ipsum Moyseos . successorem, per quem populus in terram promissionis mitteretur, nomine angeli eum appellans — sicut etiam homines aliquid nuntiantes in scriptura diuina solent appellari — et ita dicit: ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, ut seruet,  adtende tibi et obaudi eum. ne non credas illi; nihil e
Abbreviated transcription (Latin):
lare. & asẽcuro risu adcurã respondendi reuo¬
care. quȩrendo atq flagitando. cur eidẽ ipsi fu.¬
turo suo successori incuiꝰ cõparatione imꝑbatꝰ
est ut ñ ipse introduceret popłm int̃rã ꝓmis¬
sionis. ne uidecet lex ꝑmoisen ñ ad saluandũ
s ad conuincendũ peccatorẽ data in regnũ cȩ¬
lorũ introducere putaret᷑. s grã & ueritas ꝑ¬
iħim xp̃m facta. Querã gͦ a iudeo. cur eidẽ ip̃si
futuro suo successori moises nom̃ mutauerit.
Uocabit᷑ enĩ ausȩ. & appellauit eũ iħm.
Cur deniq tẽ appellauerit: qͣndo exc̃ualle
pharan p̃misit adeande t̾rã qͦerat popłs ipso
ducente uenturꝰ. dic̃ enĩ uerꝰ ipse iħc. Et si ie¬
ro & p̃parauero uob locũ: iterũ ueniã & assumã
uos adme. Quȩrã etiã utrũ ñ huic figurȩ atte¬
stet᷑ ꝓpha dicens. ds̃ abafrico uenia. & scs̃ de
pharan. Ianquã diceret. Ecce eiꝰ nominis uenice

Expanded text:
lere et a securo risu ad curam respondendi reuolere et a securo risu ad curam respondendi reuocare quaerendo atque flagitando. cur eidem ipsi futuro suo successori, in cuius cuius inprobatus est, ut non ipse introduceret populum in terram promissionis, ne uidelicet lex per Moysen non ad saluandum, sed ad conuincendum peccatorem data in regnum caelorum introducere putaretur. sed gratia et ueritas istum facta: quaeram ergo a Iudaeo, cur eidem ipsi futuro suo successori Moyses nomen mutauerit. uocabatur enim Ause et appellauit eum Iesum. cur denique tunc appellauerit. quando ex conualle Pharan praemisit ad eandem terram, quo erat populus ipso ducente uenturus? dicit enim uerus ipse Iesus: et si iero et praeparauero uobis locum. iterum ueniam et adsumam uos ad me. quaeram etiam, utrum non huic figurae adtestetur propheta dicens: deus ab Africo ueniet et sanctus de Pharan, tamquam diceret: eius nominis ueniet
Abbreviated transcription (Latin):
tã multa fucura p̃dix̃: Nisi forte aliud est
ꝓpħa. quã hõ ultra humanas coniecturas fu¬
tura pnuncians. Unde & ipse de se ipso ait.
Non ÷ ꝓpħa sine honore nͥ inpatria sua. D de
te uidero qͥ conuictũ paulo ante confessus
escũ dixisti. qͦd te adcredendũ euangłio ꝓfes¬
sio tua fecit obnoxiũ. ludeus ipse ꝓcedãt
inmediũ: qͥceruicẽ a iugo xp̃i male liberã
tollit. & ideo sibi adhuc fas pugtat dice
unũ quendã intelligi uoluit. Hic ei credo uoluit
facillime occurrer& sucçessor ille moisi: qͥ popłm
exegypto liberatũ int̾rã ꝓmissionis indux̃. Quẽ
cogitans me adhuc fortasse ridebit quȩxentẽ
de quo dictũ sĩt. suscitabo illis ꝓpłam similẽ tͥ.
cuĩ legã qͥs in eodẽ munere popłi illiꝰ regendi
atq ducendi. moisi defuncto successerit. Qui
cũ me uelut imꝑitũ riserit. talis enĩ &a fau¬
sto describit᷑: ñ desinã hominẽ adhuc etiã cõpel¬

Expanded text:
tam multa futura praedixit ? nisi forte aliud est tam multa futura praedixit ? nisi forte aliud est propheta quam homo ultra humanas coniecturas futura praenuntians. unde et ipse de se ipso ait: non est propheta sine honore nisi in patria sua. sed de te uidero, qui te conuictum paulo ante confessus es, cum dixisti. quod te ad credendum euangelio professio tua fecit obnoxium. Iudaeus ipse procedat in medium, qui ceruicem a iugo Christi male liberam tollit et ideo sibi adhuc fas putat dicerunum quendam intellegi uoluit. hic ei. credo. facillime occurreret successor ille Moysi, qui populum ex Aegypto liberatum in terram promissionis induxit. quem cogitans me adhuc fortasse ridebit quaerentem, de quo dictum sit: suscitabo illis prophetam similem tibi, cum legam, quis in eodem munere populi. illius regendi atque ducendi Moysi defuncto successerit. qui cum me uelut inperitum riserit ■— talis enim et a Fausto describitur —, non desinam hominem adhuc etiam conpel
Abbreviated transcription (Latin):
Ascendit itaq moises inmontẽ: ut carne
mortua uiuo sp̃u reciꝑet᷑. Quo faustꝰ ñ as¬
cenderat: ut carnales calunias m̃te mortua
loqueret᷑. Nonne ipsã petrã petrꝰ ꝑprudentiã
carnis pcuti exhorruit. cũ dño p̾assionẽ suã
p̃nuncianti ait. absit dñe ñ fiet istud. ꝓ¬
piciꝰ tͥ esto: Neq enĩ peꝑcit huic peccato dñs.
cũ ei retulerit. Redi retro sathanas. scandalũ mͥ
mortua ÷ ista carnalis diffidentia. nͥ inxp̃i głifi
uiuebat: cũ eũ timidȩ negaret. Et utiq mor¬
tua erat: cũ eũ libere p̃dicara. Hȩc uiuebat
insaulo: cũ scandalũ crucis decestans uasta¬
bat xp̃ianã fidẽ. &tibi nͥ in illo monte mor¬
tua erat. cũ ũ parilꝰ dicer&. uiuo aut̃ ũ ñego.
esse p̾dictũ. suscitabo illis ꝓpħam de fr̃ibꝰ ipsoꝵ
similẽ tͥ. qͣndo ne hinc qͥdẽ potes qͦd dissimilẽ
ostendis: Aliis enĩ causis &e nos similẽ ostendi¬

Expanded text:
ascendit itaque Moyses in montem, ut carne ascendit itaque Moyses in montem, ut carne mortua uiuo spiritu reciperetur: quo Faustus non ascenderat, ut carnales calumnias mente mortua loqueretur. nonne ipsam petram Petrus per prudentiam carnis percuti exhorruit. cum domino passionem suam praenuntianti ait: absit, domine. non fiet istud; propitius tibi esto? neque enim pepercit huic peccato dominus, cum ei retulerit: redi retro, satanas. scandalum mihmortua est ista carnalis diffidentia nisi in Christi guiuebat, cum eum timide negaret, et utique mortua erat, cum eum libere praedicaret. haec uiuebat in Saulo, cum scandalum crucis detestans uastabat christianam fidem; et ubi nisi in illo monte mortua erat. cum iam Paulus diceret: uiuo autem iam non ego, esse praedictum: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tibi. quando ne hinc quidem potes. quod dissimilem ostendis? aliis enim causis et nos similem ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
aqua sitientibꝰ. sic plaga dnicȩ passionis ef¬
fecta ÷ uita credentibꝰ. Habemꝰ enĩ de hac re
p̃clarissimã & fidelissimã uocẽ apłi cũ inde
gͦ carnalẽ de xp̃i dininitate desꝑationẽ. impsiꝰ
xp̃i altitudine ds̃ mori iubet: cũ mortẽ carnis
moisi inmonte unꝑat fieri. Sicut enĩ petra
xpẽ: ita ce mons xpc̃. Petra humilis fortitudo.
mons eminens magnitudo. Quia sicuit apłs ait.
petra erat xpc̃: ita ipse dñs. ñ potest ciuitas
abscondi suꝑ montẽ constituta: se scilic& mon¬
tẽ. fideles aut̃ suos insui nominis gła funda¬
tos asserens ciuitatẽ. Prudentia carnis ui¬
yit: cũ tanquã petra ꝑcussa. xp̃i humilitas
incruce contẽnit᷑. Apc eni crucifixꝰ iudeis
scandaluĩ . ẽ. gentibꝰ aut̃ stulticia. & pruden¬
tia carnis morit᷑: cũ tanquã montis eminen¬
tia xpc̃ excelsus agnoscit᷑. Ipsis enĩ uocatis iu¬
deis & grecis: xpc̃ dĩ uirtꝰ & dĩ sapientia est

Expanded text:
aqua sitientibus; sic plaga dominicae passionis efaqua sitientibus; sic plaga dominicae passionis effecta est vita credentibus. Habemus enim de hac re praeclarissimam ergo carnalem de Christi diuinitate desperationem in ipsius Christi altitudine deus mori iubet, cum mortem carnis Moysi in monte imperat fieri. sicut enim petra Christus, ita et mons Christus: petra humilis fortitudo, mons eminens magnitudo, quia sicut apostolus ait: petra erat Christus, ita ipse dominus: non potest ciuitas abscondi super montem constituta, se scilicet montem, fideles autem suos in sui nominis gtos, asserens civitatem. Prudentia enim carnis vivit, cum tanquam petra percussa, Christi humilitas in cruce contemnitur. Christus crucifixus Judaeis scandalum est, gentibus autem stultitia. Et prudentia carnis moritur, cum tanquam montis eminentia Christus excelsus agnoscitur. Ipsis enim vocatis Judaeis et Graecis Christus dei uirtus et dei sapientia est.
Abbreviated transcription (Latin):
sstere Nã ut inueteribꝰ legimꝰ libris. etiã
post ipsũ peccatũ qͥntũ sit apud dm̃ meritũ
eiꝰ apparit. S qͥd causȩ fuerit. ut de peceato eiꝰ
tali morte uindicando ds̃ loqueret᷑: qm̃ polli¬
citꝰ sũ ea ipsa demonstrare adp̃nunciandũ
xp̃m ꝑtinere. quȩ tu rep̃hendenda delege¬
ris faciã sicut possũ dño adiuuante. ut hoc
etũ qͦd inmorsi morte rep̃bendisti. ꝓphetiã
fuisse de xp̃o recte intelligentibꝰ docea. Sicut
eni mos ẽ. diuinoꝵ inscripturis scĩs mystĩoꝵ.
ut idẽ hõ alias aliã atq aliã ꝓre aliqua sig¬
nificanda ꝑsonã gerat: tunc morses popłi iu¬
deos sublege positi ꝑsonã gerebat. eũq in ꝓ-¬
pħica pͥnunciatione figurabat. Sic̃ gͦ moises
petrã uirga ꝑcutiens de di urtute dubitaũ.
ita ille popłs qͥsub lege ꝑmoisen data tenebu:
tur xp̃m ligno crucis affigens. eũ uirtutẽ dĩ
esse ñ credidit. d sic̃ ꝑcussa petra. manauit

Expanded text:
teribus legimus libris, etiam post ipsum peccatum quantum sit apud deum meritum eius adparet. sed quid causae fuerit. ut de peccato eius tali morte uindicando deus loqueretur, quoniam pollicitus sum ea ipsa demonstrare ad praenuntiandum Christum pertinere, quae tu reprehendenda delegeris, faciam, sicut possum, domino adiuuante, ut hoc etiam, quod in Moysi morte reprehendisti. prophetiam fuisse de Christo recte intellegentibus doceam. Sicut enim mos est diuinorum in scriptuut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat; tunc Moyses populi Judaeorum sub Lege positi personam gerebat, eumque in prophetica praenuntiatione figurabat. Sicut ergo Moyses petram virga percutiens de Dei virtute dubitavit; ita ille populus, qui sub Lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis affigens, eum Virtutem Dei esse non credidit. Sed sicut percussa petra manavit
Abbreviated transcription (Latin):
& aquarũ inimo uersat. aliꝰ incęlo circiu¬
ens radiis suis. etiã de cloacis m̃bra dĩ urĩ
collgit. & qͥs numeret omĩa om̃iũ deorũ¬
ur̃orũ officia fabulosa nulla ueritate mani¬
festa nullis enigmatibꝰ figurata: Porro si aliꝰ
ita diuidat onĩs homines ut alios. eẽ: dicat
qͥcredunt dm̃ humana curare. alios qͥ id õĩno
n credt̃: in hac parte ce pagani nob̾cũ senti¬
unt & iudei. & uos. & om̃s heretici qͥ qͦ qͦ mͦ¬
xpiani appellant᷑. Inilla uͦ epicurei reꝑiunt᷑.
& siqui aliist̃ qͥita sensert. Paruane ista dif¬
ferentia ẽ Cur gͦ ñ & scdm̃ istã duȩ solȩ
sectr eẽ dicant᷑ ut inuna eariĩ nõb̾cũ sitisꝰ
An duidebitis in hac differentia discedere a
los repudiantes: adnos curritis. Sic ꝑ ali¬
as &ralias differentias: nc̃ hic. nẽ illic. reꝑi¬
unt᷑ aliunde iuncti. aliunde disiuncti
uiissi om̃s nobcũ & nos cũ om̃ib & rursus

Expanded text:
et aquarum in imo uersat, alius in caelo circuiet aquarum in imo uersat, alius in caelo circuiens radiis suis etiam colligit. Et quis numeret omnia deorum vestrorum officia fabulosa, nulla veritate manifesta, nullis aenigmatibus figurata? Porro, si alius ita dividat omnes homines, ut alios esse dicat qui credunt Deum humana curare, alios qui id omnino non credunt: in hac parte et Pagani nobiscum sentiunt et Judaei, et vos et omnes haeretici, qiani appellantur: in illa uero Epicurei reperiuntur et si qui alii sunt, qui ita senserunt. paruane ista differentia est? cur ergo non et secundum istam duae solae sectae esse dicantur, ut in una earum nobiscum sitis? an audebitis in hac differentia discedere a los repudiantes ad nos curritis. sic per alias et alias differentias nunc hic, nunc illic reperiuntur, aliunde iuncti, aliunde disiuncti, ui
Abbreviated transcription (Latin):
re gs̃ ã manicheis: qͦd abuno pͥncipio dict̃
esse omia qͦd manichei negant. addentes
pͥncipia gentis tenebrarũ. In hac differen¬
tia qͦd fatendũ. ẽ. pleriq pagani nobcũ
sentiunt. S ñ uidit. qͥa siqͥs itẽ ita diui¬
dat ut dicat. eoꝵ qͥ aliqua religione de¬
tinent᷑ aliis placere unũ diñ colendũ. aliis mul¬
tos: pharic differerentiã & pagani a nob̾ remo¬
ti st̃ & isti cũ paganis deputant᷑ nos aut̃ cũ iu¬
deis. Potest gͥ aliqͥs scđdm hanc differentiã. hoc
etiã mͦ duas solas sectas putare. Hic forte di¬
catis qͦͥduos multos deos urõs exuna substan¬
ta phibetis. quasi pagani multos suos ñexu¬
na asserant. quãuis diuersa illis officia & oꝑa
& potestates attribuant. sicut etiã apud uos
aliꝰ expugnat gentẽ tenebrarũ. aliꝰ exea cap¬
ta fabricat mundũ. aliꝰ desuꝑ suspenidit
aliꝰ subt̃ portat. aliꝰ rocas igniũ. uentorũ

Expanded text:
gentes a Manichaeis, quod ab uno principio dicunt gentes a Manichaeis, quod ab uno principio dicunt esse omnia, quod Manichaei negant addentes principium gentis tenebrarum. in hac differentia — quod fatendum est — plerique pagani nobiscum sentiunt; sed non uidit, quia item, si quis ita diuidat, ut dicat eorum, qui aliqua religione detinentur, aliis placere unum deum colendum, aliis multos, per hanc differentiam et pagani a nobis remoti sunt, et isti cum paganis deputantur, nos autem cum Iudaeis. potest ergo aliquis secundum hanc differentiam hoc etiam modo duas solas sectas putaret hic forte dicatis, quod uos multos deos uestros ex una substantia perhibetis, quasi pagani multos suos non ex una adserant, quamuis diuersa illis officia et opera et potestates adtribuant. sicut etiam apud uos alius expugnat gentem tenebrarum, alius ex ea capta fabricat mundum, alius desuper suspendit, alius subter portat, alius rotas ignium, uentorum
Abbreviated transcription (Latin):
cadaueris tenet. & m̃bra uiua culpent᷑ qͥa
cadaueri st̃ similiora quã cineri. sicut nos
ideo isti culpandos putant qͥa nos similio¬
res esse dicunt funeri paganors: quã cineri
manicheorũ. Quanquã ꝑmultas differentias
alit̾ atq alit̃ quȩq res addiscernendũ diuidi
soleant. ut qͦd inhac parte erat: ꝑalias diffe¬
rentias inalia parte inueniat᷑ ubi ante non
uolatilia & ea quȩ uolare ñ possut: ꝑhanc
differentiã qd rupedia hominibꝰ st̃ similiora
quã auibꝰ. Parit̃ enĩ uolare ñ posst̃. Rursꝰ
siqͥs ꝑaliã differentiã diuidat. ut dicat alia
esse rationalia alia irrationalia: iã qͣdrũpedes
aiubꝰ st̃ similiores quã hominibꝰ. Parit̾enĩ
st̃ rationis exꝑtes Hoc faustꝰ ñ cogitans: ait
Porro aut̃ sectas siquęras: ñ plus ert̃ quã duȩ
id ÷ gentiũ & nr̃a qͥeis longe diuersa senti¬
niꝰ. Uidelicet qm̃ dixerat eoꝰ maxime dista.

Expanded text:
cadaueris tenet, et membra uiua culpentur, quia cadaueris tenet, et membra uiua culpentur, quia cadaueri sunt similiora quam cineri. sicut nos ideo isti culpandos putant, quia nos similiores esse dicunt funeri paganorum quam fauillae Manichaeorum, quamquam per multas differentias aliter atque aliter quaeque res ad discernendum diuidi soleant, ut, quod in hac erat parte, per alias differentias in alia parte inueniatur, ubi ante non uolatilia, et ea, quae uolare non possunt, per hanc differentiam quadrupedia hominibus sunt similiora quam auibus; pariter enim uolare non possunt. rursus si quis per aliam differentiam diuidesse rationalia, alia irrationalia; jam quadrupedes avibus sunt similiores, quam hominibus; pariter enim sunt rationis expertes. Hoc Faustus non cogitans, ait: Porro autem sectas si quaeras, non plus erunt quam duae; id est gentium et nostra, qui eis longe diuersa sentimus, uidelicet quoniam dixerat eo maxime distare
Abbreviated transcription (Latin):
difficile ñ esset. certe nimis longũ. ẽ: hoc dico.
Di ista uera st̃: dĩ substantia cõmutabilis. ẽ cor¬
ruptibilis. coinqͥnabilis. Hoc aut̃ credere: ple¬
nũ. ẽ sacrilege insaniȩ. llla gͥ omĩa uana st̃.
falsa st̃ nulla st̃ dinde uos p̾aganis istis qui
uulgo noti st̃ & antiquitꝰ fuert̃. & in reliqͥis
suis iã nc̃ erubescunt. ꝓrsus deteriores estis:
qͦd illi colunt ea quȩ diĩ ñ st̃. uos aut̃ om̃ino
quȩ ñ st̃. Igit᷑ si ꝓpt̃ea uos putatis tenere
ueritatẽ quia & errori paganoꝵ longe dis.¬
similes estis. nos aut̃ ꝓpt̾ea esse inerrore qͥa
longiꝰ a uob̃ quã apaganis forte distamꝰ: di¬
catur & mortuus ideo sanꝰ quia iã nec egrotꝰ ÷
Aideo rep̃hendat᷑ qͥsanꝰ ẽ: qͥa uicinior ⁊ egroto
quã mortuo. Aut si pleriq pagani ñ uelut
egri s uelut mortui deputandi st̃: laudet᷑
insepulchro cinis informis qͥa iã nec formã

Expanded text:
difficile non esset. certe nimis longum est, hoc dico: difficile non esset. certe nimis longum est, hoc dico: si ista uera sunt, dei substantia commutabilis est, corruptibilis, coinquinabilis. hoc autem credere plenum est sacrilegae insaniae. illa igitur omnia uana sunt, falsa sunt, nulla sunt. proinde uos paganis istis, qui uulgo noti sunt et antiquitus fuerunt et in reliquiis suis iam nunc erubescunt, prorsus deteriores estis, quod illi colunt ea, quae dii non sunt, uos autem, omnino quae non sunt. Itaque si propterea uos putatis tenere ueritatem, quia et errori paganorum longe dissimiles estis, nos autem propterea esse in errore, quia longius a uobis quam a paganis forte distamus, dicatur et mortuus ideo sanus, quia iam nec aegrotus est, et ideo reprehendatur, qui sanus est, quia uicinior est aegroto quam mortuo. aut si plerique pagani non uelut aegri. sed uelut mortui deputandi sunt. laudetur in sepulcro cinis informis, quia iam nec formam
Abbreviated transcription (Latin):
his int̾p̃tant᷑ inreb inueniunt᷑. Vos aut̃ pͥ¬
mũ hominẽ cũ qͥnq elem̃tis belligerantẽ &
spm̃ potente. de captiuis corporibꝰ gentis te¬
nebrarũ aut potiꝰ dem̃bris dĩ ur̃i uictis atq
subiectis mundũ fabricantẽ. &e splenditenentẽ
reliqͥas eorunde m̃brorũ di ur̃i habentẽ in
manii. & cȩtera omĩa capta. oppressa. inqͥna¬
ta plangente. & athlante maximũ subt̃ hu¬
meris suis cũ eo ferentẽ: ne totũ ille fatiga¬
tus abiciat. atq ita fabula ur̃a uelut inta¬
peti theatrico adilliꝰ ultimi globi catastoli¬
ũ ꝑuenire ñ possit. & alia innumerabili
pant̃ inepta & insana. nec pingendo aut
sculpendo. nec int̾p̃tando demonstratis.
Q ea cũ om̃ino nulla sint creditis & colitis. & insitp
xp̃ianis fide ñ ficta pias m̃tes mundantibꝰ tan.¬
quã temere credulis insultatis. Ut enĩ multa
ñ quȩrã qͥb hȩc ostendant᷑ omĩno ñesse. qͥa sulli¬
miꝰ subtiliꝰq tractare de mundi fabrica. & si mͥ

Expanded text:
n rebus inueniuntur. uos autem primum hominem cum quinque elementis belligerantem; et spiritum potentem de captiuis corporibus gentis tenebrarum an potius de membris dei uestri uictis atque subiectis mundum fabricantem; et splenditenentem reliquias eorundem membrorum dei uestri habentem in manu et cetera omnia capta, obpressa. inquinata plangentem; et Atlantem maximum subter humeris suis cum eo ferentem, ne totum ille fatigatus abiciat. atque ita fabula uestra uelut in tapete theatrico ad illius ultimi globi catastolium peruenire non possit, et alia innumerabilia pariter inepta et insana nec pingendo aut sculpendo nec interpretando demonstratis et ea, cum omnino nulla sint, creditis et colitis et insuper christianis fide non ficta pias mentes mundantibus tamquam temere credulis insultatis. ut enim multa non quaeram, quibus haec ostendantur omnino non esse, quia subtilius sublimiusque tractare de mundi fabrica. etsi mihi
Abbreviated transcription (Latin):
si & xp̃o parit᷑ credat. Cũuͦ uideamꝰ om̃s gs̃ utriq
credere. & illiꝰ ꝓpheciã cũ euangłio huiꝰ conue¬
nientẽ. fide robustissima & celeberrima retine¬
re: ñ adaliqͥo impossibile gens una uocabat᷑.
cia iudeoꝵ: qͥhoc ñ fecert̃ qͦd totũ mundũ fecis¬
se conspicimꝰ. Nã qͥcqͥo dicis de sabbato & de cir¬
cuncisione carnis & de differentia ciborũ: aliã
fuisse traditionẽ moisi. aliud ꝑxpm̃ didicisse

Expanded text:
et Christo pariter credat. cum uero uideamus omnes gentes utrique et Christo pariter credat. cum uero uideamus omnes gentes utrique credere et illius prophetiam cum euangelio huius conuenientem fide robustissima et celeberrima retinere, non ad aliquid inpossibile gens una uocabatur,tia Iudaeorum, qui hoc non fecerunt, quod totum mundum fecisse conspicimus. Nam quicquid dicis de sabbato et de circumcisione . carnis et de differentia ciborum aliam fuisse traditionem Moysi, aliud p
Abbreviated transcription (Latin):
& si de isto euangłii capitulo qͦd absit dubitan¬
diĩ ess&: cõꝑtis tã multis inscriptura mossi de
xp̃o testimoniis. omis illa dubitatio tolleret᷑.
&qͥa de capitulo euangłiĩ dubitandũ ñ. ẽ: etiã¬
si illa cõꝑta ñ essent. esse tam̃ credi oporter&.
Nã illud qͦd adiungis. dissimilẽ fuisse traditio¬
ne̾ xp̃i atq moiseos. & ideo ñ fuisse ueri si¬
mile. ut si crederent moisi crederent & xpõ.
imo illud potiꝰ ẽẽ consequens. ut sialteri iudei
crederent. alteri necessario repugnarent:
ñ utiq diceres si considerationis oculũ paulu.¬
lũ attolleres. orbẽq t̃rarũ sine contentioniᷤ
cęcitate conspiceres. in hominib doctis acq
indoctis. grecis & barbaris. sapientibꝰ & insi¬
pientib quib se debitorẽ dicebat apłs: &e
moisi & xpõsimul credentẽ. Sigͦ ñ erat ueri¬
simile. ut iudei moisi & xpõ parit̾ crederent:
multo muiꝰ ueri simile est. ut orbis t̾rarũ moi

Expanded text:
etsi de isto euangelii capitulo, quod absit, dubitandum esset, conpertis tam multis in scriptura Moysi de Christo testimoniis omnis illa dubitatio tolleretur; et quia de capitulo euangelii dubitandum non est, etiamsi illa conperta non essent. esse tamen credi oporteret. Nam illud quod adiungis "dissimilem fuisse traditionem Christi atque Moyseos et ideo non fuisse uerisimile, ut si crederent Moysi, crederent et Christo, immo illud potius esse consequens, ut si alteri Iudaei crederent, alteri necessario repugnarent" non utique diceres, si considerationis oculum paululum adtolleres orbemque terrarum sine contentionis caecitate conspiceres in hominibus doctis atque indoctis, Graecis et barbaris, sapientibus et insipientibus, quibus se debitorem dicebaisto simul credentem. si ergo non erat uerisimile, ut Iudaei Moysi et Christo pariter crederent. multo minus uerisimile est, ut orbis terrarum Moysi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcurrere longũ ẽ. Arbitratꝰ gͦ sũ hoc esse.
nec aliud qͥcquã: qͦd se xp̃c̃ ñ uenisse soluere
dixerit s adimplere. Nec ĩmerito. Qͥdenĩ lex
sine mandatis: Qͥd ꝓpħȩ. sine p̃fatibꝰ: Adhȩc
inuenio etiã amarũ illic inditũ maledictũ
aduersꝰ eos: qñ ꝑmanserint in om̃ibꝰ quȩ scri¬
pta st̃ in libro legis illiꝰ. ut faciant ea. Et il
linc gͦ maledictũ metuens tanquã dĩ & hinc
xp̃m tanquã eiꝰ filiũ dicentẽ audiens. qͦd ñ
uenerit eadẽ soluere s adimplere: uide siqͥd
impedire iã poterat. qͥn factꝰ essẽ iudeus. S
huic ꝑiculo. me manichei ueneranda fidese-
qͥo tͥ ñ minꝰ uideat᷑ esse contrariũ. Si xp̃iñ.ẽ.
legẽ soluere & ꝓpħas: utiq nec xp̃ianorũ.

Expanded text:
percurrere longum est. arbitratus ergo sum hoc esse percurrere longum est. arbitratus ergo sum hoc esse nec aliud quicquam. quod se Christus non uenisse soluere dixerit, sed adinplere. nec inmerito; quid enim lex sine mandatis? quid prophetae sine praefatibus? ad haec inuenio etiam amarum illic inditum maledictum aduersus eos. qui non permanserint in omnibus, quae scripta sunt in libro legis illius, ut linc ergo maledictum metuens tanquam Dei, et hinc Christum tanquam ejus filium dicentem audiens quod non venerit eadem solvere, sed adimplere; vide si quid impedire jam poterat quin factus essem judaeus. Sed huic periculo me Manichaei veneranda fides erquod tibi non minus videatur esse contrarium. Si Christi non est Legem solvere et Prophetas, utique nec Christianor
Abbreviated transcription (Latin):
contendas: Quare indeficientes ego pͣceptori
meo refero grãs: qͥ me similit̃ labentẽ reti¬
nuit. ut essẽ hodie xp̃ianꝰ. Nã ego qͦq cũ ca¬
pitulũ hoc imprudens legerẽ quẽ admodũ¬
tu pent iartĩ inconsiliũ iudeus fieri. Nec ĩme¬
rito. Et enĩ s̃ xp̃c legẽ ñ uenit soluere si ad¬
implere. adimpletio aut̃ nunquã inuase in¬
ani dr̃ s nisemo.: solꝰ mͥ uidebat᷑ usrł ita posse
xpianꝰ fieri. qͥrefertꝰ maxima exparte lege ac
uideret᷑ esse capatior. sitam̃ & ipse pͥora ñ sol¬
uera Alioqn. ne circa eũ adĩpletio hec essec:
s ex haustio. At ego exgentibꝰ ueniens incassũ
me accessisse putabã ad xp̃m: qͥa nichil tale
afferre qͦd inme de suis posset adiectionib
adimplere. Querens gͦ quenã ess& pͥor illa m̃¬
sura inuenio sabbata. peritom̃. sacrificia. neo¬
menias. bapcismata. a⁊ imophegias. ciborũ
discretiones. potuũ. uestim̃tors. & alia quȩ

Expanded text:
contendis? Quare indeficientes ego praeceptori contendis? Quare indeficientes ego praeceptori meo refero gratias, qui me similiter labantem retinuit, ut essem hodie -christianus. nam ego quoque, cum capitulum hoc inprudens legerem, quemadmodutu paene ieram in consilium Iudaeus fieri. nec inmerito; etenim si Christus legem non uenit soluere, sed adinplere, adinpletio autem numquam in uase inani dicitur, sed in semo, solus mihi uidebatur Israhelita posse christianus fieri. qui refertus maxima ex parte lege ac uideretur esse capacior, si tamen et ipse priora non solueret; alioquin nec circa eum adinpletio haec esset, sed exhaustio. at ego ex gentibus ueniens incassum me accessisse putabam ad Christum, quia nihil tale adferrem, quod in me de suis posset adiectionibus adinplere. quaerens ergo, quaenam esset prior illa mensura, inuenio sabbata. peritomen, sacrificia, neomenias ac baptismata. azymophagias ciborum, discretiones potuum, uestimentorum et alia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
rit s ad implendã. Quare cũ talibꝰ esset mͥ
ñ pusillũ ut dixi certam̃. donec capituli huiꝰ
a me molestiã demolirer. Libi uͦ nequaquã
congredi metuã. nullis confiso uirib & impu¬
dentia potiꝰ lacessenti. ut faciliꝰ tẽptari me
putẽ abste: quã cogi ut credã dixisse xp̃m
qͦd nec te uideã credidisse. Nec enĩ qͥcquã coꝵ
p̃ferens qͥb lex & ꝓpħȩ ñ solui uideant᷑ s ad¬
impleri: me tanquã desidẽ obiurgas ac pͣ¬
uaricatorẽ ex huiꝰ obiectione capituli. An
& tu iã detruncatorũ inguinũ obsceno illo
signaculo gloriaris. tanquã iudeus aut na¬
zareus: An suꝑciliũ de obseruatione erigis
sabbatorũꝰ Ande porcinȩ abstinentia tͥ con¬
scius gaudes: Andeniq de uictimaruĩ sangui¬
nȩ & holocaustorũ nidoribꝰ. iudeoꝵ te exatu¬
rasse din exultas: Qͦosihorũ fecisti nichil:
qͥd ita xp̃m ñ uenisse legẽ soluere s adĩplere

Expanded text:
rit. sed ad inplendam. quare cum talibus esset mihi rit. sed ad inplendam. quare cum talibus esset mihi non pusillum, ut dixi, certamen, donec capitulij huius a me molestiam demolirer, tibi uero nequaquam congredi metuam nullis confiso uiribus et inpudentia potius lacessenti, ut facilius temptar, me putem abs te quam cogi, ut credam dixisse Christum, quod nec te uideam credidisse. nec enim quicquam eorum praeferens, quibus lex et prophetae non solui uideantur, sed adinpleri, me tamquam desidem obiurgas ac praeuaricatorem ex huius obiectione capituli. an et tu iam de truncatorum inguinum obscaeno illo signaculo gloriaris, tamquam Iudaeus aut Nazaraeus? an supercilium de obseruatione erigis sabbatorum? an de porcinae abstinentia tibi conscius gaudes? an denique de uictimarum sanguine et holocaustorum nidoribus Iudaeorum te exsaturasse deum exultas ? quodsi horum fecisti nihil, quid ita Christum non uenisse legem soluere. sed adinplere
Abbreviated transcription (Latin):
telligere placet: ñ abre erit & illud dixisse
iħm. qͥa ñ uenit soluere legẽ s ad implere.
in hec tͥ nr̃a displicet expositio: aliã quęre.
tantũne iħm m̃titũ dicere cogaris. aut te
necesse sit uideũ fieri. ne etiã nc̃ legẽ solue¬
re ꝑseueres. quã ipse ñ soluit. Et tam̃ hoc si
mͥ nazareorũ obicera qͥsquã qͦs alii simma¬
chianos appellant. qͦd eni iħs dixerit ñ se ue¬
nisse soluere legẽ: aliqͣntisꝑ hȩsissẽ. incertꝰ
qͥd ei responderẽ. Nec ĩmerito. Ueniebat eni
corpore atq animo simul lege obsitꝰ ac ꝓ¬
pħis. Nã huiꝰmodi qͦs aio. & circuncisione por¬
tant. & obseruant sabbatũ. & porcina ac re¬
liqͥs abstinet huiꝰmodi quȩ lex p̾cepit. sub. xp̃i¬
ani quãuis nominis ꝓfessione decepti etiã ip¬
si ut intelligi dat᷑ hoc ipso capitulo qͦ & tu.¬
qͥa xp̃c ñ ad soluendã legẽ se uenisse dixe¬

Expanded text:
tellegere placet, non ab re erit et illud dixisse tellegere placet, non ab re erit et illud dixisse Iesum, quia non uenit soluere legem, sed adinplere. sin haec tibi nostra displicet expositio. aliam quaere: tantum ne Iesum mentitum dicere cogaris, aut te necesse sit Iudaeum fieri. ne etiam nunc legem soluere perseueres, quam ipse non soluit. Et tamen hoc si mihi Nazaraeorum obiceret quisquam, quos alii Symmachianos appellant, quod enim Iesus dixerit non se uenisse soluere legem, aliquantisper haesissem incertus, quid ei responderem. nec inmerito; ueniebat enim corpore atque animo simul lege obsitus ac prophetis. nam huiusmodi, quos aio, et circumcisionem portant et obseruant sabbatum et porcina ac reliquis abstinent huiusmodi, quae praecepit lex, sub christiani quamuis nominis professione decepti etiam ipsi, ut intellegi datur, hoc ipso capitulo, dun ad soluendam legem se uenisse dixe
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscatis qͥdẽ. Adimpletio. ẽ. Dictũ ÷. ñ peie¬
rabis. Ego aut̃ dico uob̾. ne iuretis qͥdẽ. A eque ad¬
impletio. ẽ. In his enĩ & pͥora roborat: & quod
defuit adicit. Ubi uͦ iudeorũ quędã uisꝰ ÷ no¬
minasse: illa qͥdẽ nec adimpleuit. s ea etiã pe¬
nitꝰ eradicauit p̃ceptione contrarioꝵs. Qͥdenĩ
seqͥtur: Audistis dictũ esse. oculũ ꝓoculo. den¬
tẽ ꝓdente. Ego aut̃ dico uob. Quiteꝰ ꝑcusserit
inmaxilla: p̾be illi & alterã. Hoc ia destruc¬
tio .ẽ. Dictũ. ẽ. inqͥt. Amabis amicũ tuũ.
& oderis inimicũ tuũ. Ego aut̃ dico uob̾.
Aeque destructio. ẽ. dictũ ÷. Qui uoluerit uxorẽ
dimittere: det ei repudiũ. Ego aut̃ dico. Qulcͦq
uxorẽ suã dimiserit excepta causa fornicati¬
onis: & ipsã moechari facis & is erit moechꝰ.
si postea alterã duxerit. Hȩc gͥ st̃ de manifesto
moiseos p̾cepta. iccircoq destructa. Illa: uete¬
rũ iustor. & obhoc impleta. Qͦosi & tͥ ita in¬

Expanded text:
peierabis; ego autem dico uobis, ne iuretis quidem: aeque adinpletio est. in his enim et priora roborat et quod defuit, adicit. ubi uero Iudaeorum quaedam uisus est nominasse, illa quidem nec adinpleuit. sed etiam penitus eradicauit praeceptione contrariorum. quid enim sequitur? audistis dictum esse: oculum pro oculo, dentem pro dente; ego autem dico uobis: qui te percusserit in maxilla, praebe illi et alteram: hoc iam destructio est. dictum est, inquit. amabis amicum tuum et oderis inimicum tuum; ego autem dico uobis: aeque destructio est. dictum est: qui uoluerit uxorem dimittere, det ei repudium; ego autem dico: quicumque uxorem suam dimiserit excepto causa fornicationis, et ipsam moechari faciet, et is erit moechus, si postea alteram duxerit. haec igitur sunt de manifesto Moyseos praecepta idcircoque destructa, illa ueterum iustorum et ob hoc adinpleta. quod si et tibi ita in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmeis paruulis uiribꝰ me agere oportere ex¬
istimẽ. Neq illud nego de xp̃o esse p̾dictũ: qͦd
tu tanquã facile refellendũ elegisti uhi ds̃ lo¬
quit᷑ ad moisen dicens. Suscitabo illis ꝓ pham
de frĩb ipsoꝵ similẽ tͥ. Nec me tua lauta & le¬
pida antitheta qͥb luteũ sermonẽ qͥsi colora¬
re ac pingere uoluisti. ullomͦ abhac fidei
ueritate det̾rent. Cõpirans enĩ xp̃m atq mo¬
isen &e cupiens demonstrare dissimiles. ut ob
hoc ñ de xp̃o uideat᷑ intelligendũ eẽ. qͥd scri¬
ptũ.ẽ. suscitabo illis ꝓpłam similẽ tͥ: oppo¬
suisti tibun&e ex aduerso multa contraria.
Qͦd ille hõ . hnc ds̃. Ille peccator. hic sc̃ĩ lile ex
coitu natꝰ. hic scđm nos exuirgine scđm uos

Expanded text:
pro meis paruulis uiribus me agere oportere expro meis paruulis uiribus me agere oportere existimem. Nec illud nego de Christo esse praedictum, quod tu tamquam facile refellendum elegisti, ubi deus loquitur ad Moysen dicens: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tpida antitheta, quibus luteum sermonem quasi colorare ac pingere voluisti, ullo modo ab hac fidei veritate deterrent. Comparans enim Christum atque Moysen, et cupiens demonstrare dissimiles, ut ob hoc non de Christo uideatur intellegendum esse, quod scriptum est: suscitabo illis prophetam similem tibi, obposuisti tibimet ex aduerso multa contraria, quod ille homo, hic deus, ille peccator. hic sanctus, ille ex coitu natus, hic secundum nos ex uirgine, secundum uos
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ xp̃m hoc dixisse in euangłio scriptũ
est: cuiꝰ tã p̃clarã scãmq auctoritatẽ labe¬
factare ñ audes. Quia & cũ id exobliqͦ audes.
difficultatis tuȩ p̃ssꝰ angustiis. & cernens qͣn¬
ta riuna te obruat. cũ tibi dr̃ nullã. ẽẽ. scri¬
pturã cui tu de factis & dictis xpi flagites eẽ
credendũ. si euangłio tã scẽ lateq notissimo
credendũ. ẽẽ. ñ putas. & timens ne amisso
xp̃iani nominis pallio nuda uanitas ur̃a
om̃ib conspuenda & decestancta remaneat.
rursꝰ te sauciũ recolligere conaris. & dicis
qͦd istis euangłii uerbis iãte ad credendũ
ꝓfessio tua fecit obnoxiũ. Sic gͦ te interĩ
cũ qͦ nc̃ ago teneo. ferio. perimo. id ÷ errorẽ
tuũ atq fallaciã. & cogo fateri de xp̃o scri¬
psisse mai. sen: qͥa hoc xp̃m dixisse ineuan¬
gl̃io legit᷑. cuite ad credendũ ꝓfessio tua
fecit obnoriũ. Cũ iudeo u̾ uł gentili simͥ ne¬
cesse fuerit disputare: ũ supͥostendi qͥbꝰ modis

Expanded text:
um hoc dixisse in euangelio scriptum est, cuius tam praeclaram sanctamque auctoritatem labefactare non audes; quia et, cum id ex obliquo audes, difficultatis tuae pressus angustiis et cernens, quanta ruina te obruat, cum tibi dicitur nullam esse scripturam, cui de factis et dictis Christi flagites esse credendum, si euangelio tam sancte lateque notissimo credendum esse non putas, et timens, ne amisso christiani nominis pallio nuda uanitas uestra omnibus conspuenda et detestanda remaneat, rursus te saucium colligere conaris et dicis, quod istis euangelii uerbis iam te ad credendum professio tua fecit obnoxium. sic ergo te interim, cum quo nunc ago, teneo, ferio, perimo, id est errorem tuum atque fallaciam, et cogo fateri de Christo scripsisse Moysen, quia hoc Christum dixisse -in euangelio legitur, cui te ad credendum professio tua fecit obnoxium. cum Iudaeo uero uel gentili si mihi necesse fuerit disputare, iam supra ostendi, quibus modis
Abbreviated transcription (Latin):
animo legit. qͥa ñ ideo serutat᷑ ut sciat. s qͦd ne¬
scit scire se putat. Hȩc p̃sũptio tumidȩ arroga¬
ntiȩ. oculũ cordis uł claud it ut omĩno ñ ui¬
deat: uł distorquet ut ꝑuersȩ uideat. & aliud
ꝓalio ꝓbet aut imꝓbet. Tume inqͥt doce. qͥd ÷
qd me forte legentẽ p̃terierit: de dõ ac de dño
nr̃o memoratũ inscriptura morsi. & hic cito

Expanded text:
animo legit, quia non ideo scrutatur, ut sciat, sed quod neanimo legit, quia non ideo scrutatur, ut sciat, sed quod nescit, scire se putat." haec praesumptio tumidae adrogantiae oculum cordis uel claudit, ut omnino non uideat, uel distorquet, ut peruerse uideat, et aliud pro alio probet aut inprobet. tu me, inquit, doce, quid est, quod me forte legentem praeterierit de deo ac domino nostro memoratum in scriptura Moys
Abbreviated transcription (Latin):
statĩ ut pote maligni & astiti quęrerent. qͥd¬
nã illud esset qͦd de se a moise scriptũ putar&:
sic & ille uanꝰ & ꝑditꝰ dicat. Si de cęło uoxilla
sonuisset: om̃s iudei qͥ audierant credidissent.
Cur gͦ ñ consideratis mnꝰani. sic̃ fieri potuit ut
& post illã cęlestẽ uocẽ dura iudeoꝵ infide¬
litas ꝑmaneret. ita fieri potuisse ut cũ xpc̃
diceret de se scripsisse moisen. hoc magis ma¬
ligna astutia tim̃tes unde conuincerent᷑ au¬
dire. omĩno ñ quexerent qͥd de illo scripserit
morses: S hanc ñ solũ sacrilegã aduersꝰ euan¬
glicã scĩtatẽ. uerũ etiã enerue ac debilẽ esse
argum̃tationẽ sentit & faustꝰ. atq uitentio¬
ne᷑ suã in illud potiꝰ confert eõq se plus tene¬
ri dic̃ qͥ omnẽ monseos scriprurã scrutatꝰ.
nullas ibi de xp̃o ꝓphetias inuenit. Cui cito res¬
pondeo: qͥa ñ intelligit. &si cur ñ intelligat qͥsꝗͣ
quȩsierit: respondebo. qͥa inimico. qͥa aduerso

Expanded text:
 astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret: sic et ille uanus et perditus dicat: si de caelo uox illa sonuisset, omnes Iudaei, qui audierant, credidissent ? cur ergo non consideratis, insani, sicut fieri potuit, ut et post illam caelestem uocem dura Iudaeorum infidelitas permaneret, ita fieri potuisse, ut cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, hoc magis maligna astutia timentes, unde conuincerentur, audire omnino non quaererent, quid de illo scripserit Moyses ? Sed hanc non solum sacrilegam aduersus euangelicam sanctitatem, uerum etiam eneruem ac debilem esse argumentationem sentit et Faustus atque intentionem suam in illud potius confert eoque se plus teneri dicit, quia omnem Moyseos scripturam scrutatus nullas ibi de Christo prophetias inuenit. cui cito respondeo: quia non intellegit; et si, cur non intellegat, quisquam quaesierit, respondebo "quia inimico, quia aduerso
Abbreviated transcription (Latin):
tatis quȩ abrahȩ repmissa sit ac semini eiꝰ
ñ ueniet inconsortiũ. Et hoc gͦ iudei ualde
crediderant. asseuerante moise. Iccircoq xp̃o
asseueranti qd duplicit gehennȩ filiꝰ fieret᷑:
qͥesset circuncisus. Itẽ moises carnaliũ cibo¬
rũ sollicitã facit discretionẽ. & int̾ pisces ac
uolucres & quadrupedia. helluonis inmodũ
disceptator sedet. iubetq alia qͥdem abligur¬
riri ꝓmundis. alia uͦ ꝓ ĩmundis ne contingi
qͥdem. Quoꝵs inparte porcũ taxat & leporẽ.
& siqͥd ipiscibꝰ caret squama. aut inqͣdru¬
pedibꝰ ungulã fissã ñ habet nec ruminat.
Hȩc gͦ iudei fortit̃ credidert̃ scribente moisẽo
docenti ciborũ. & a suis quidẽ discipłis omĩa pe¬
nitꝰ remouenti. scłaribꝰ uͦ uulgo concedenti
om̃ia quȩ possent edi. atq asseueranti qͦd eos
nichil inos intrans polluer&. qͥa que de ore
imprudent̾ ꝓcedant: ea sola sint quȩ pollu¬

Expanded text:
tatis, quae Abrahae repromissa sit ac semini eius, tatis, quae Abrahae repromissa sit ac semini eius, non ueniet in consortium. et hoc ergo Iudaei ualde crediderant adseuerante Moyse, idcircoque fideadseueranti, quod dupliciter gehennae filius fieret, qui esset circumcisus. item Moyses carnalium ciborum sollicitam facit discretionem et inter pisces ac uolucres et quadrupedia helluonis in modum disceptator sedet iubetque alia quidem abligurriri pro mundis, alia uero pro inmundis ne contingi quidem: quorum in parte porcum taxat et leporem et si quid in piscibus caret squama aut in quadrupedibus ungulam fissam non habet nec ruminat. haec ergo Iudaei fortiter crediderunt scribente Moyse iddocenti ciborum et a suis quidem discipulis omnia penitus remouenti, saecularibus uero uulgo concedenti omnia, quae possent edi, atque adseueranti, quod eos nihil in os intrans pollueret, quia quae de ore inprudenter procedant, ea sola sint, quae pollu
Abbreviated transcription (Latin):
ditio ẽ & longe altera moiseos & xp̃i. ut si
eoꝵ alteri iudei crederent: alteri necessario
repugnarent. Nã moises quide p̃ceteris ab
ope om̃i abstinendũ docet insabbato. causãq in¬
ducit religionis huiꝰ hanc esse: qͥa ds̃ eũ mundũ
& quȩ ineo st̃ omĩa fabricaret. sex dieb indulserit
opi. septima iͦ cessauerit qͦd ÷ sabbatũ. iccircoq
benedixerit id ÷ sc̃ificauerit. tanquã suȩ tranqͥl¬
litatis portũ. legẽq dederit insuꝑ. ut qͥidẽ sol¬
ueret: occideret᷑. Hoc gͥ iudei uehem̃t᷑ credebant.
docente moise. Iccircoq xpo ne aures qͥdem ac¬
cõmodandas putabant asseueranti dm̃ sẽꝑ oꝑa¬
ri. nec ullã sibi cessationis statuisse diẽ. quia sit
iugis & infatigabilis uirtꝰ. seq adeo iccirco nũ¬
b numerat. iubetq circuncidi masculinũ om̃e
carnẽ p̃putii. Ipsorũq esse hoc docet necessariũ
signũ testam̃ti illiꝰ qͦd ds̃ suus disposuerit ad
uerit ext̾minabit᷑ ille de tribu sua. & heredi¬

Expanded text:
ditio est et longe altera Moyseos et Christi, ut si eorum alteri Iudaei crederent, alteri necessario repugnarent. nam Moyses quidem prae ceteris ab ere omni abstinendum docet in sabbato causamque inducit religionis huius hanc esse, quia deus cum mundum et quae in eo sunt omnia fabricaret, sex diebus indulserit operi, septima uero cessauerit — quod est sabbatum — idcircoque benedixerit, id est sanctificauerit, tamquam suae tranquillitatis portum legemque dederit insuper, ut qui idem solueret, occideretur. hoc igitur Iudaei uehementer credebant docente Moyse, idcircoque Christo ne aures quidem adcommodandas putabant adseueranti deum semper operari nec ullum sibi cessationis statuisse diem, quia sit iugis et infatigabilis uirtus; seque adeo idcirco numt deo amabilibus numerat iubetque circumcidi masculinum omne carne praeputii ipsorum esseque hoc docet necessarium signum testamenti illius, quod deus suus disposuerit ad uerit, exterminabitur ille de tribu sua et heredi
Abbreviated transcription (Latin):
te. hic patri ꝑplacens patit᷑ ꝓpͥa uolunta¬
te. Quasi uͦ cũ simile aliqͥd dr̃: exomĩ parte
atq ex om̃i mͦ simile intelligat᷑. Qiia ñ ea tan¬
tũ quȩ uniꝰ eiꝰdẽq naturȩ st̃. dicunt᷑ int̾ se
esse similia. sicut gemini homines uł filii pa¬
rentibꝰ. uł om̃s homines omibꝰ hominibꝰ in
qͣntũ homines. similes utiq st̃. qͥd& incȩt̃is ani¬
malib intueri facillimũ.ẽ. uł arboribꝰ. ut
olea oleȩ. laurꝰ lauro similis dr̃: uerũ eciã
naturȩ disparis st̃ & dicunt᷑ multa similia.
ut oliuȩ oleaster. & far tritico. De rebꝰ adhuc
ꝓximis & attingentibꝰ loqͦr. Nã qͥd tã longe
distans a filio dĩ ꝑquẽ facta st̃ om̃ia. quã pec̾
& lapis: & tam̃ ineuangliolegit᷑. Ecce agniꝰ
ipsũ moisen p̾cepit ds̃ manducari apopło
suo. eiꝰq: sanguinẽ adtutelã salutis adhibi.
& pascha appellari: Eͦd nc̃ in xp̃o esse cõpletũ:
nemo dissimulare ꝑmictit᷑. Qua ꝓpt̃ de

Expanded text:
atri perplacens patitur propria uoluntate. quasi uero cum simile aliquid dicitur, ex omni parte atque ex omni modo simile intellegatur, quia non ea tantum, quae unius eiusdemque naturae sunt. dicuntur inter se esse similia, sicut gemini homines uel filii parentibus uel omnes homines omnibus hominibus, in quantum homines sunt, similes utique sunt — quod et in ceteris animalibus intueri facillimum est uel arboribus, ut olea oleae, laurus lauro similis dicitur — uerum etiam naturae disparis sunt et dicuntur multa similia, ut oliuae oleaster et far tritico. de rebus adhuc proximis et adtingentibus loquor; nam quid tam longe distans a filio dei, per quem facta sunt omnia, quam pecus et lapis? et tamen in euangelio legitur: ecce agnus ipsum Moysen praecepit Deus manducari a populo suo, ejusque sanguinem ad tutelam salutis adhiberi, et Pascha appellari , quod nunc in Christo esse completum nemo dissimulare permittitur? Quapropter de
Abbreviated transcription (Latin):
uagabunda ꝑfigm̃ta cogitationũ tuarũ.
qͥb om̃ia poetica m̃dacia grauiora & hone¬
st iora reꝑient᷑. uł hoc certe qͦd apud poetas
neminẽ decipit ipsa ꝓfessio falsitatis: In li¬
bris aut̃ tuis tanta fallaciarũ turba pueri¬
les & insenibꝰ animas nomine ueritatis il¬
lectas. miserabilibꝰ corrũpit erroribꝰ. cum
prurientes auribꝰ sic̃ apłs dic̃. & aueritate¬

Expanded text:
uagabunda per figmenta cogitationum tuarum, uagabunda per figmenta cogitationum tuarum, quibus omnia poetica mendacia grauiora et honestiora reperientur, uel hoc certe, quod apud poetas neminem decipit, ipsa professio falsitatis, in libris autem tuis tanta fallaciarum turba pueriles et in senibus animas nomine ueritatis inlectas miserabilibus corrumpit erroribus, cum prurientes auribus, sicut apostolus dicit, e
Abbreviated transcription (Latin):
adte est sermo manichea congregatio fallax
& fallacus inuoluta. Itane multinuba tot
elem̃cis. uł potiꝰ meretrix ꝓstituta demoniis.
& sacrilegis uanitatibꝰ inpregnata. audes ma-¬
trimoniũ catholicũ dñi tui. crimine impudi¬
ciciȩ lacerare: Ostende nob moechos tuos. splen¬
ditenentẽ ponderatorẽ. & athlantẽ laturariũ.
Illũ enĩ dicis capita elemĩtor tenere. mundũq
suspendere: istũ aut̃ genui fixo scapulis ualidis
subbauilare tantã molẽ. utiq ne ille defici¬
at. Ubi sc̃ isti᷑ Quisi uere essent. qͣndo adte
uenirent:. occupati tanto negotio: Quando
ad te intrarent. ut blanda manu tua & oci¬
osa. plane delicata. pꝰ tantũ laborẽ alteri
digitos. alteri humeros confricares: S fal¬
lunt te mala demonia. quȩ tecũ scortant᷑
ut concipias m̃dacia. & parias phantasmata
Cur gͦ ñ respuas dẏpticeũ ueri dĩ tuis m̃bra¬
nis inunicũ. qͥb tot falsos dõs adamasti m̃te

Expanded text:
ad te est sermo, Manichaea congregatio fallax, ad te est sermo, Manichaea congregatio fallax, et fallaciis inuoluta. itane multinuba tot elementis uel potius meretrix prostituta daemoniis et sacrilegis uanitatibus inpraegnata audes matrimonium catholicum domini tui crimine inpudicitiae lacerare? ostende nobis moechos tuos, splenditenentem ponderatorem et Atlantem laturarium. -illum enim dicis capita elementorum tenere mundumque suspendere; istum autem genu fixo scapulis ualidis subbaiulare tantam molem, utique ne ille deficiat. ubi sunt isti? qui si uere essent. quando ad te uenirent occupati tanto negotio ? quando ad te intrarent, ut blanda manu tua et otioso pane delicata post tantum laborem alteri digitos, alteri humeros confricares? sed fallunt te mala daemonia, quae tecum scortantur, ut concipias mendacia et parias phantasmata. cur ergo non respuas diptychium ueri dei, tuis membranis inimicum, quibus tot falsos deos adamasti mente
Abbreviated transcription (Latin):
adult erabis: ñ homicidiũ facies. ñ concupisces.
& si qͦd .ẽ. aliud mandatũ: in hoc sermone recapi
tulatur. diliges ꝓximũ tuũ tanquã te ipsũ.
Dilectio ꝓximi malũ ñ oꝑat᷑. Plenitudo aut̃ le¬
gis. caritas. Ibi enĩ st̃ duo illa p̃cepta. dilectio¬
nis di & dilectionis ꝓximi. singulis tabulis ex¬
plicata. Hoc gͦ hypticeũ ille p̃misit: qͥtͥ hȩc duo
tuarũ. in scđo unitas m̃broꝵ tuoꝵ. Illo ample.¬
cteris diuinitatẽ. isto congregas societatẽ. Quȩ
duo p̃cepta ipsa st̃ decẽ. Iria ꝑtinent ad din. &
septe ad ꝓximũ. Opudicũ dypriceũ. inqͦ uetere
figura ille dilector & dilectꝰ tuus p̾nunciabat
t canticũ nouũ indecacordo psalterio. tan¬
quã ꝓte etiã neruos suos extenturꝰ inligno.
ut de peccato dãnaret peccatũ incarne. &.
iusticia legis impleret᷑ inte. O dypticeũ con¬
iugale. qͦd ñ sine causa odit adultera. lã enĩ mͥ

Expanded text:
adulterabis, non homicidium facies. non concupisces adulterabis, non homicidium facies. non concupisces et si quod est aliud mandlatur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur. plenitudo autem legis est caritas. ibi enim sunt duo illa praecepta, dilectionis dei et dilectionis proximi, singulis tabulis explicata. hoc ergo diptychium ille praemisit, qui tibi haec duo tuarum, in secundo unitas membrorum tuorum: illo amplecteris diuinitatem, isto congregas societatem. quae duo praecepta ipsa sunt decem: tria pertinent ad deum et septem ad proximum. o pudicum diptychium, in quo uetere figura ille dilector et dilectus tuus praenuntiabat tibi canticum nouum, in decachordo psalterio tamquam pro te etiam neruos suos extensurus in ligno, ut de peccato damnaret peccatum in carne et iustitia legis inpleretur in te. o diptychium coniugale, quod non sine causa odit adultera! Iam enim mihi