comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peratoris eẽ existimassẽ. Eorum satisfactione
accepta. et iturere exquisito per diuiciacum.
ꝙ ex aliis ei maximiã fidem babebat: ut nullũ
amplius quĩ quagnnita circitu locis apertis
ex̾citũ duceret. De quarta bigilia ut dixaͤrat
profectus est. Septimo die cum iter non int̾¬
micteret al exploratoribus certior factus est
arionisti copias a nrĩs malibus passũ insᵒ.
et bigniti abeẽ Cognito cesaris aduentu
arioniscus legatos ad eum mictit. Quod an¬
tea de colloquĩo posenlasset: id per se fieri li¬
cero qm̃ propius accessisset. Sełid sine ꝑiculo
facile posse existimare. Non yespit condic¬
tionem cesar. iamq eum ad santatẽ reu̾ti
arbitrabatur. cum id quod antea petenti
denegasset. ultro polliceretur. Magnam
in eum beneficus coginitis suis postulatis
fore ut pertinacia desisteret ¶Dies colloqͥo
dictus est ex eo die quintus. In terun sepe
ariouistus postulauĩt. ne quem peditem ad

Expanded text:
peratoris esse existimavisse. Eorum satisfactione peratoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamqin eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim saepe ntur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad
Abbreviated transcription (Latin):
orem diem collocaturus fuisset. rep̃sentatuꝵ¬
esse. Et ꝓxima nocte de quarta bigilia castra
motuꝵ. Ut . ꝓpͥmũ intelligere posset utrum
apud eos pudor atq officiũ an timor plus
baleret. Ꝙ si pt̃ea nemo sequatur: tñ se cũ
sola decima legione iturũ. de qua nõ dubita¬
ret sibiqz eam p̃toriam cohortem futuram.
Nuic leggiom cesar et indulxerat preciyne.
et propter ẜtutem considelat maxime ¶Hac
orõne habita: mirũ in modũ conu̾se sunt
mentes oĩum. sũmaqr alac̾tas et cupiditas
belli gerende ĩnata est. Princepsq decima le¬
gio per tribunos militũ ei grãs egit: ꝙ de
se optimũ indiciũ fecisłet. dese esse ad bellum
gerendũ paratissimã confirmãuit. Deinde re¬
lique legiones cũ tribunis militũ et p̾morũ
ordinũ centurionibus egerũt: uti cesari sa¬
tisfacerent. De nec n᷑qͣuãm dubitasse neq ti¬
muisse neq desũma belli suũ indiciũ. sed im¬

Expanded text:
orem diem conlaturus fuisset repraesentaturorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed im
Abbreviated transcription (Latin):
iam de pugna et dispersos subito adortũ ma¬
gis ratione et consilio. ꝙͣ birtute bicisse. cui
ratiom contra homĩes barbaros atq ĩperito
locus fuisset ¶t ne ip̃m quidem sperare nr̃õs
exc̾citus capi posse: qui suũ timorem in rei
frumẽtarie simulationẽ angustiasq itmeris
conferrent: facere arrogant. cũ aut de offici¬
o imperatoris desperare. aut p̃scribere uide̾nt᷑
Hec sibi ẽẽ cure. frumentũ sequanos. leucos
lingones subimĩstrare. Iamq eẽ in agris fru¬
menta matura. De itinere ipõs brĩ tempore
iudicaturos. Quod non fore dicto audientes
neq signa laturi dicantur: inchil se e
re cõmoneri. Scire enĩ Imbuscũq ex̾citus
dicto audiens non fu̾it: aut male regesta
fortunamndefuisse. aut aliquo facinore com¬
perto auariciam eẽ conĩctam. Suam inno¬
cenciã ppetuam. Hite felicitatem heluecior ñ
bello esse perspectam᷑. Itaq se quod in longi¬

Expanded text:
iam de pugna et dispersos subito adortum maiam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longi
Abbreviated transcription (Latin):
hoscis ꝑiculũ patrũ nr̃oꝵ memoria cũ cimbris
et thenthonis a .C. mario pulsis nõ mĩorem
laudem exc̾citus ꝙͣ ipe imperator meritus bi¬
debatur. Factum eciã nuper in italia seruili
tumultu. quos tñ aliquid usus ac disciplina
que a nobis accepillent subleuarent. Gx quo
iudicari posset: quantũ haberet in se boni cõ¬
stancia. Proptea ꝙ quos aliquãdiu mermes
sine causa timuissent. hos postea armatos
ac bictores superassent ¶ Demq hos ẽẽ cosdem
quibus cum sepenũo heluecii congressi. nõ solũ
in sis sedibus sed eciam in illoꝵ fimbus plerũ¬
q superarint: qui tñ pares eẽ nr̃o exc̾citui non
potuerant. Si quos adu̾sum p̃liũ et fuga gal¬
loꝵ cõmoueret. hoc si q̃rerent: repiri posse di¬
uturnitate belli defatigatis gallis: arionistũ
cũ multos menses casiris se et paludibus
tenuisset. neq sui ptãtem fecisset. desperãtes

Expanded text:
hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassent. Denique hos esse eosdemuibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes
Abbreviated transcription (Latin):
non se hostem uereri: sed angustias itmeris
satis cõmode supportari possent timere dice¬
bant ¶Cõmilli eciam cesari nũciarent: cũ
castra moueri. ac signa ferri iussisset. nõ
fore ditto audientes milites neq propter
timorem signa laturos ¶ec cũ aiãdũtish.
conuotato concilis oĩumq ordinuĩ ad io
consiliũ adhibitis centuriomibus: uehemẽ¬
ter eos incusauit ¶ Prmiũ ꝙ aut in quã
partem aut quo consilio duc̾entur sibi q̃¬
rendum aut cogitandũ putarent ¶ Triouiscũ
se consule cupidissime populi romam amici¬
ciam appetisse. cur hunc tam temere quisꝙꝙ
ab officio discessurũ indicaret. Sibi quidem
persuaderi cognitis suis postulatis atq eui.¬
tate᷑ conditionũ perfecta eum neq suã. neq
populi .ro. graciã repudiaturũ. Ꝙ si furore
atq amencia impulsus bellũ intulisse̾t: quid
tandem uererẽtur. aut cur de sua birtute
ant de ip̃iis diligencia desperarent. Factũ et

Expanded text:
non se hostem vereri, sed angustias itinerisnon se hostem vereri, sed angustias itinerissatis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque suam neque populi Romani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius
Abbreviated transcription (Latin):
aciem oculoꝵ dicebant ferre potuisse: tantus
subito tinor omĩem exe̾citum occupauit: ut
non mediocriter oñ mentes aĩosqr ꝓtur¬
baret ¶ Eic p̾mũ ortus est a tribus mili¬
tum p̃fectis reliquisqz. qui er urbe amicicie
causa cesarem secuti non magnũ in re mi-¬
litari usum habebant. Quor alius alia
cansa illata quam sibi ad proficiscendũ ne¬
cessariam eẽ diceret petelat ut eius uolim¬
tate discedere liceret. nõ nulli pudore addudi
ut timoris suspitionem uitarent: remane¬
haant. Ni neq nultum fingere neqz int̾dũ
lac̾mas retinere poterant. Abditi in taber¬
naculis aut suũ fatum q̃rebantur: aut cũ
familiaribus suis cõmune ꝑiculũ miserakã¬
tur. Uulgo totis castris testamenta obsig¬
nabantur ¶oꝵ bocibus ac timore pauła¬
tim eciam hi qui magnũ in castris usum
habebant milites centurionesqꝰ ut qͥsq
equitatui p̃erat perturlabantur. Qui se
ex his minus tumdos eristimari uolelãt.

Expanded text:
aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant,
Abbreviated transcription (Latin):
sius oĩbus copiis. ad occupandũ besuntionẽ
quod est oppidum maxim sequanoꝵ contendert.
triduiq iam biam a suis fimbus discessisse.
existimauit. Nlamq oĩum reꝵ que ad bellũ
Usiu erant sũma erat in eo oppido facultas.
Idq sic natura loci muniebatur. ut magnã
ad ducendũ bellũ daret sacultatem. Proptea
ꝙ flumen alduasdubis ut circino c̾cũdatum
pene totum oppidum cingit ¶Seliquũ spaciũ
quod est non amplius pedũ sexcentoꝵ. quafue¬
men int̾mictit mons continet magna altitu¬
dine. ita ut radices montis ex utraq parte
ripe flumĩs contingant. Nunc murus cir¬
cundatus arcem efficit. et cũ oppido cõuĩgit.
¶tLuc cesar magnis nocturins diurinsq die
lus itmeribus contendit. Occupitoq op¬
pido. ibi p̃sidũ collo̾cat ¶Dum paucos dies ad
uesuntionẽ rei frumentarie. cõmeatus qz
tudine corporum g̾manos incredibili u̾tũte
sese cũ his congressos ne bultũ quidem .iq

Expanded text:
suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque opido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque tudine corporum Germanos, incredibili virtute aepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque
Abbreviated transcription (Latin):
tendisse. cum uellet. congrede̾tur. In cellectuꝵ
quid iuncti giani exc̾citatissimi in armis qͥ
int̾ annos xiiii. cectum non subissent. Utute
possent. ¶Elec codem tempore cesari mandata
referehantur. et legati al hedius et a treueris
benebant. Hedui questum ꝙ arudes. qͥ nuper
in galliam transportati essent popularentur
fines eoruin. sese ne obsidibus quidem datis
pacem ariouisti redimere potuisse. Treueri ãt¬
autem pagos centũ suenoꝵ ad riras rhem cõ¬
sedisse: qui rhenũ transire conarentur. His
p̃esse nansam   amberiũ fratres ¶ Quibus
rebus cesar behementer cõmotus. maturan¬
dũ sibi exiscimauit. ne si noua manus sue¬
noꝵ cũ bet̾ibus copiis arionisti sese cõĩxiss.
minus facile resisti posset. Itaq re frumẽta¬
ria. ꝙcelerrime potuit comꝑata: maguis iti¬
neribus ad arionistũ contendit ¶ Cũ tridui
uiam processiss: nĩciatũ est ei arioiistũ cũ

Expanded text:
tendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum tendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum
Abbreviated transcription (Latin):
inferret. Sid ita fecisset: sibi populo q po.
ꝓpetuam ghrãm atq amicitiã cum eo futurã.
ro. deffenderet. se heduoꝵ iniurias non ne¬
glecturũ: ¶ Ad hec arienistus respondit. is
esse belli. Ut hi qui bicissent his qͦ bicissent
quẽadmodũ bellent imperarent. Idem p. Ro.
uittis. non ad altius p̃scriptum sed ad suum
arbitriũ imperare consuesse. Si ipẽ poꝑulo
ro. non p̃scriberet quc̃ad modũ sus iure ute¬
retur. non oportere se apopulo ro. in suo
iure impediri. Heduos sibi qm̃ belli fortu¬
nam temptaslent et armis congressi et su¬
perati essent scipendiarios ẽẽ factos. Magt¬
nam cesarem iniuriam facere. qui suo adue¬
tu bectigtalia sibi det̾ĩora faceret. Hedius
se obsides redditurũ non eẽ. neq his neq
eorum sociis ĩiuiria bellũ illatuꝵ. si in eo
manerent: quod cõuenissent. scipendium q
quatanus penderent. Si id non fecissent. lõ

Expanded text:
inferret. Si id ita fecisset, sibi populoque Romano inferret. Si id ita fecisset, sibi populoque Romano perpetuam gratiam atque amicitiam cum eo futuram; Romani defenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli ut qui vicissent iis quos vicissent quem ad modum vellent imperarent. Item populum Romanum victis non ad alterius praescriptum, sed ad suum arbitrium imperare consuesse. Si ipse populo Romano non praescriberet quem ad modum suo iure uteretur, non oportere se a populo Romano in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, long
Abbreviated transcription (Latin):
ille a se belit. illum ã se uemre oportere. Pre¬
lea se neqr sine exc̃citu in eas partes gallie us¬
mire andere quas cesar possideret. Meq exc̾ci¬
tum sine magno comeatu atiq emolumento
inbnũ locũ contrahere posse. Sibi autẽ iꝑ
¶Lis responsis ad cesarem delegatis. iterñ ad
cum cesar legatos cum his mandatis mictit.
Quomam tanto suo pplĩq ro. benesicio affectꝰ
cum in consulatu suo rex atqz amicus a sena¬
tu appellatus esset hanc sibi pplõq ro. grãm
reserret: ut in collaquiũ uenire ĩuitatus gra¬
naretur. neqz de coĩ re dicendũ sibi et cõno¬
scendũ putaret. Hec ẽẽ q̃ . il eo postularẽt.
¶Primũ ne quam multitudiẽm hõi amplius
transrhenũ in galliam traduc̾et. Deinde obsi¬
des quos haberẽt ab hedius redd̾et. Sequanis¬
qr permitteret: ut quos illi hrẽnt. uolũtate
ens reddere illis liceret. Nlene heduos iniu-¬
ria lacesceret. ne ne his socusq eoꝵ bellum

Expanded text:
ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum esset. His responsis ad Caesarem relatis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus a senatu appellatus esset, hanc sibi populoque Romano gratiam referret ut in conloquium venire invitatus gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum
Abbreviated transcription (Latin):
q obsides esse apud arionistũ. ac sequanos in¬
telligelat. Ꝙ in tanto impio popniͥ .ro. tur¬
pissimũ sibi et R.p. esse arbitrabatur. Pau¬
latun autem germanos consuescere rhemĩ
transire. et in galliam magnã eoꝵ multitu
existimabat. quin cuni om̃em galliam oc¬
cupassent ut ante cymbri tentoniq fecis¬
sent in prouĩciam exirent. atq in de ĩ italiã
contenderent. Presertim cũ sequanos a ꝓiñ¬
cia nra rhodinus diuideret ¶Quibus rebus
ꝙͣ maturime occurrendũ putabat. Ipẽ autẽ
arioiscus tantos sibi spiritus tantã arro¬
ganciã sũpserat. ut ferendus non inderetur.
Robrem placuit ei ut ad arioiuistũ mitteret.
qui ab eo postularent nti aliquem locũ me¬
diũ utriisq colloquio deligeret. uelle sese de
re p. et sũmis ut̾usq rebus cum eo agere.
Ci legatiom arigiuscus respendit. si quid ipr
a cesare opusᶜᵃ. Iese eͤum bentuꝵ fuisse. si quid

Expanded text:
umque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos inumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in tanto imperio populi Romani turpissimum sibi et rei publicae esse arbitrabatur. Paulatim autem Germanos consuescere Rhenum transire et in Galliam magnam eorum multitexistimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid
Abbreviated transcription (Latin):
exp̾mere possent: idem diuiciatus hediius res-¬
pondu¶ Hoe eẽ miseriorem ee grauiorem for
quidem q̃ri u auxiliũ implorare auderent
Absentisq arionisti cendelititem uelut si
coram adesset horrerent. Proplea ꝙ reliquis
tuta fuge facultas daretur. Sequanis uero
qui intra sines suos arionistũ recepissent.
quoꝵ oppidi om̃ia in ptãte eius essent. omes
crutiatus essent ꝑferendi. ¶lis reb cognitis
cesar gallorum aĩos ẜbis confirmauit. pol¬
licitus q est sibi eam rem cure futurã. Md a¬
gnam selrẽ spem et beneficio suo et aucto¬
uitate adductũ arionistum sinem iniuriis
facturũ ¶ac orõne habita conciliũ dimisit.
et secundũ ea multe res eũ hortalãtur. Qre
sibi eam rem cogitandam. et suscipiendam
putaret. Impmis ꝙ heduos fratres consãgui¬
neosq sepemo a senatu appellatos ĩ seruitute
atq in ditione uidebat germanoꝵ teneri. eoꝵ¬

Expanded text:
exprimere posset, idem Diviacus Haeduus resexprimere posset, idem Diviacus Haeduus respondit: hoc esse miseriorem et graviorem fortquidem queri neque auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eor
Abbreviated transcription (Latin):
idem eẽ faciendũ. quod heluecii fecerunt.
ut domo emigrent. Aliuid domiciliũ alas
sedes remotas a germania petant. fortunãq
q̃cunq accidat eyꝑiantur. Hec si enunciata
ariouisto fint. nõn dubitare quin de omĩbus
obsidibus qui apud eũ sins grauissim̃ suppli¬
ciĩ sumat. Cesarem uł anctoritate sua at
exc̃citus uł recenti uictoria. uł noiẽ populi ro.
det̾rere possẽ ne maior multudo esmanoꝵ rhe¬
nũ traducatur. galliamq omẽm ab arionisti
ĩiuria posse deffendere ¶Hac oratione ab di¬
uiciaco hĩta. om̃s qui aderant magno fletu
auxiliũ a cesare petere ceperũt. Aumadũtit
cesar unus ex om̃ibus: sequanos nchil earũ
rerũ facere. quas cetĩ facerent. sed tristes ca¬¬
pite demisso eram in tueri. Tius rei cã esset a que
miratus ab ipĩs qͣsiuie. Nichil sequam respõ¬
dere. sed in eadem tristicia taciti ꝑmanere. Cũ
ab his sepius quereret: neq nullã oĩno uocem

Expanded text:
idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem
Abbreviated transcription (Latin):
auxilium postulatũ. Se solus neq iureuiraã¬
do neq obsidibus teneretur. Sed potiꝰ uicto¬
consedisses. terciamqz partem a gei sequa¬
ni qui cẽt optimo totiꝰ gallieꝰ occupauisset.
¶t mĩc de altera parte t̾cia sequanos discedere
iuberet. Propt̾ea ꝙ pancis mensibus ante ha-¬
rudũ milia hõim xxiiii. ad eũ uenissent. quib
Iocus ac sedes pararentur. suturũ esse puucis ã¬
nis uti oñs ex gallie finibus pellerẽtur. atq
oñs german ehenũ transirent ¶a emĩ
conferendũ eẽ gallitũ cũ germanoꝵ agro. ne¬
qr hanc consuẽtudinem uictus cum illa com¬
nobilissimi cniusq liberos poscere. et in eos oiã
erempla cruciatusq edere. si qua res non ad
nutũ aut ad uoluntatem ei fcã sit ¶ Noĩem
esse barbarum iracũdum temerariũ nõ posse
eius imperia diutius sustinere. insi si quid
in cesare populoq ro. sit auxilii: oĩb gallis

Expanded text:
auxilium postulatum, quod solus neque iure iuranauxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoconsedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset nc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comnobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis
Abbreviated transcription (Latin):
ter milia xb. rhenũ transisse. Postea ꝙͣ ags
et cultum et copias galloꝵ honñes feri ac
barbari adamassent. traductos plures. nũc
esse in gallia ad centũ et xx. miliũ mierum.
Cũ his heduos. eorñq clientes semel. atq
iterum armis contendisse. magnam cala¬
mitatem pulsos accepisse. om̃em nobli̾tatẽ
om̃em senatũ om̃emiq equitatum amisisse.
¶Quibus p̃lus calamitatibus q fractos. qui
et sua Rtute. et p. .r. hospicio atq amicicia
plurimũ ante in gallia ponussent: cractos
eẽ sequamis obsider. dare nobilissimos cunta¬
tis. et iureiurando euutatem obstringere.
Sese neq opsides repetituros: neq auxilium
a populo ro. imploraturos. noq recusaturo
quemim ꝑpetus sul illorum dicione atq im¬
perio essent. Unũ ẽẽ ex oĩ ciuitate heduoꝵ
qui adduci non potuerit. ut Iuraret. aut libe¬
ros suos obsides daret. Ob eam rem se ex ciui¬
tate profugisse. et roniã ad senatũ benisse

Expanded text:
iter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros iter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatibusque fractos, qui et sua virtute et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse
Abbreviated transcription (Latin):
petere uellent ¶Eare ꝑmissa. diem confilio
conscituerũt. et iureiurando ne quis enũci¬
aret insi quibus coĩ consilio manditũ eẽt
int̾ se sanxerũt ¶Eo confilio dimisso hidẽ
pͥncipes ciuitatũ qui ante fuerant ad cesarẽ
reu̾terunt. petieruntq uti sibi secreto in oc¬
culto de sua oñiqr salute cũ eo agere liceret.
Ea re impetrata: sese om̃s flentes cesari ad pe¬
des proiecerunt. non minus id se contendere
et laborare ne ea que dixissent enũciarentur.
ꝙͣ ut ea que uellent impetrarent. Proplea
ꝓ si enũciatum esset: sũmũ in cruciatũ se
uenturos uiderent. Locutusq est pro his
diuiciatus hedius ¶allie tonus factiones eẽ
duas. Harum altis pͥncipatũ tenere hedu¬
os. altiis aruernos. Ni cum tantope de po¬
tentatu int̾ se multos annos contenderent.
factum cẽ. uti ab aruerns. sequamsq g̾ma¬
in mercede accerserentur ¶ Horum pͥmõ cira¬

Expanded text:
petere vellent. Ea re permissa diem concilio petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum in cruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circ
Abbreviated transcription (Latin):
oĩum fuerũt ad milia ccc lybin. Eorum qui¬
in domo redierunt. censu habito ut cesar im¬
perancirit repertus est nũs miliũ c. eti ¶ Seł.¬
Io heluecioꝵ confecto totius fere gallielega¬
ti p̾ncipes cuntatũ ad cesarem grãtulatum
conuenerũt. Intelligere sese tametsi pro
betibus heluetioꝵ muriis populi ro. al his
penas bello repetisset. tamen eã rem nõ mi¬
nus ex bsu t̾re gallie ꝙͣ populi ro. accidisse.
Proplea ꝓ eo consilio florentissimis rebus do¬
mos fuas heluecii reliquissent. bti toti gal¬
lie bellũ inferrent. imꝑio q potirẽt᷑ hotũ¬
q domicilio ex magnã copia deligerent. quẽ
ex oĩ gallia opoctunissim̃ ac fructuos issim
iudicassent. reliquas ciuitater stipendiarias
haberent. Pecierunt uti sibi si consiliũ
totiꝰ gallie in diem c̾tam indicaret. Idq
cesaris boluntate facere liceret. Sese habere
quasdam res: quas ex coĩ consensu ab eo

Expanded text:
omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum quomnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriis populi Romani ab his poenas bello repetisset, tamen eam rem non minus ex usu terrae Galliae quam populi Romani accidisse, propterea quod eo consilio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
ea mayime ratione fecit. ꝙ noluit eũ locum
unde heluecii discesserant bacare. Ne ꝓpter
bonitatem agroꝵ germani. qui trans rhenũ
Incolunt e finbus suis in heluecioꝵ fines trã¬
sirent. et finitimi gallie ꝓuĩcie allobrogibus¬
q essent/ GSoios petentibus hedius ꝙ egregia
u̾tute erant cognitĩ ut in finibus sius colloca¬
rent. concessit. Quibus illi agros dederunt.
quosq postea in partem iures libertatisi cõ¬
ditionem atq ir̃e erant receperũt. ¶ñ castris
heluecioꝵ tabule reperte sunt. lrĩs gretis con¬
fecte. et ad cesarem relate. Quibus ĩtabulis
noĩatim ratio confecta erat. qui nũs domo eoꝵ¬
exisset. qui arma ferre possent. Et item spatim
pueri. senes. mulieresq. quaꝵ oĩum rerum
sũma erat capitũ heluecioꝵ milia duocenta heur
tulingoꝵ milia xxxbi. La tobrigtoꝵ xxiiii. ⁊ xiiii.
Rauracoꝵ xxii. Boioꝵ xxxii ¶t his qͥ arma
possent ferre ad milia nonagm̃ta dno. Rũma

Expanded text:
ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa
Abbreviated transcription (Latin):
arma seruos qui ad eos prosugisłent poposcit
dum ea conq̃rũtur et conferũtur nocte int̾¬
missa circit̾ hom̃ milia sex eius pagi qui
ubigenur appellatur siue timore perterriti
ne armis traditis supplicio afficerentur: siue
spe salutis inducti ꝙ in tanta multitudine
dediticioꝵ suam fugam aut occultari, aut oĩo
ignorari posse existimarent. pͥma nocte e ca¬
seris heluecioꝵ egresb id rhenũ sinesq ger¬
manoꝵ contendera Enod ubi cesar resci¬
it. quoꝵ per fines ierant. his uti cõfrerent
et reducerent si sibi purgati eẽ bellent im¬
perauit. Reductos in hosciũ mero habuit.
reliquos om̃s obsidibus armis ꝑfugis tra¬
ditis in deditionem accepit ¶Hleluecios tulĩ¬
gos. lõtobrigos in fines suos unde profecti¬
frugibus domi nichil erat quo famem tol¬
lerarent. allobrogibus imperauit: ut his
frumenti copiam facerent. Ipõs oppida bi¬
cosqr quos incenderant restituere iussit ¶d

Expanded text:
arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profectiamissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id
Abbreviated transcription (Latin):
pugnatũ imredimẽtis castrisq nr ĩ potiti
sunt. Ibiq orgenthongis filia. atq biuis
ex filiis cartus est. ¶ Ey eo p̃lio circit̾ hõmi
milia cxex. suꝑfuerũt. eiq tota norte conti¬
nenter ierunt. nulla parte noctis itinere ĩt¬
misso in fmes lingonũ die quarto ꝑuenerũt.
Cũq ppt̃ uulnera militũ et ꝓpt̃ sepulturam
occisoꝵ nr̃ĩ triduũ morati cos sequi non po¬
tuissent. cesar ad lingonas lrãs m̃ciosq mi¬
sit. ne eos frumento neue alia re iuuarent
Qui si iuiussent: se eodem loco. quo heluecio
habiturũ. spẽ triduo int̾misso cum onñb
copiis eos sequi cepiti Helurcii oĩum reꝵ
mopia adducti legatos de deditione ad eu
miserunt. Qui cũ eum in itmnere cõuenissẽt.
seq ad pedes proiecissent: supplicit̾q locuti
flentes pacem petissent. atq eos in eo loco
quo tum essent suũ aduentũ spectare inssisłet.
paruerunt. ¶Eo postyͣ cesar ꝑnenit: obsides

Expanded text:
pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides,
Abbreviated transcription (Latin):
agnen hostiũ claudebantꝭ et nouissimis presi¬
dio erant ex itinere nr̃os latere axto aggressi
circũnem᷑re. Et id conspicati heluetii qui in
montem sese receperant rursus instare et p̃¬
liũ reintegrare ceperunt ¶ Ropiam conersa
signa partita intulerunt. Pugia et sedã
acies ut bictis ac sũmotis resiscoreti t̾ciar ut
uenientes sustm̾et ira ancipiti p̃lo diu atq
acrit᷑ pugnatũ est. Diucius cum sustinere
nostroꝵ impetus non possent: alti se ut cepe.¬
rant in montem receperũt. Alteriad impe¬
dimenta et carros suos se contulerũt. Nã
hoc toto p̃lio cum il hora septima ad bespe¬
rũ pugnatũ sit. adu̾sum hostem bidere nemo
potuit. Ad multam noctem eciam ad imiye¬
dimẽta pugnatũ est. Proptea ꝙ pro balto
carros obiecerant. et e loco suꝑiore in nrõs
bemientes tela cõiicieant. et nõnulli inter
carros. rotasq mataras. ac tragulas subi¬
ciebant. nr̃osq bulneralant. Dui cũ essetr

Expanded text:
agmen hostium claudebant et novissimis praesiagmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset
Abbreviated transcription (Latin):
menta in bnũ locũ contulerũt. Ip̃i confertis¬
sima acie reiecto nr̃o aquitatu phalange fea facta
sub pͥmam nr̃ãm aciem successerũt CCesar p̾¬
mũ sus deinde oñn ex conspectu remotis euis
Ut equato oũn periculo spem fuge tolleret. co.¬
hortatur suos p̃liũ cõmisit. Milites e loco su-¬
ꝑiore pilis missis facile hostiũ phalangem per¬
fregerum ¶Ca deiecta. gladiis districtis in ros
impetũ fecerunt. Gallis magno ad pugnã
erat impedimento: ꝙ pluribus eoꝵ scutis .u.¬
no ittu piloꝵ transfixis et colligatis cũ fer¬
rũ se inflexisset neq euellere neq sinistra ĩ¬
pedita satis cõmode pugnare poterant: multi
ut diu iactato brachis p̃optarent scutũ mam
emictere et nudo corpore pugnare. tandem
uulneribus defessi et pedem referre et ꝙ
mons suberat circit᷑ mille passuũ eo se ixcipeꝵ
ceperunt ¶apto monte. et succedentib nr̃ay ge
Bon et tulingi qui hõmi milibus crat̃ xbͦ.

Expanded text:
menta in unum locum contulerunt; ipsi confertismenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV
Abbreviated transcription (Latin):
mayimio et copiosissimo non amplius mlibus
emilii decurionis equitũ galloꝵ hostibus nũ¬
ciatur ¶Heluecii seu ꝙ tñore ꝑtritos roma-¬
nos discedere a se existimarent. eo magis ꝙ
pridie suꝑioribus locis occupatis/ p̃lium non
cõmisissent. siue eo ꝙ re frumentaria int̾¬
cludi posle confiderent: cõmutato consilio
atq itmere conu̾so nr̃os a nouissimo agnnẽ
insequi ac lacescere ceperunt ¶Post.yͣ id am¬
mũ adu̾tit. copias suas cesar in proximũ col¬
lem subducit. Equitatũqz qui sustineret ho¬
stiũ impetũ iisit. Ipẽ int̾imi in colle medio
triplicem aciem instruxit legionũ quatuor he¬
duas legiones quas in gallia citiore proyime
conscrĩpserat et omĩa auxilia collocari ac¬
totũ montem hoĩbus compleri. et int̾ea sarci¬
nar in bnũ locũ conferri et eñ ab his qui
in suꝑiore acie conscituerant muniri iubet.
¶Lelueti cũ om̃ibus suis carris secuti: impedi¬

Expanded text:
maximo et copiosissimo, non amplius milibus maximo et copiosissimo, non amplius milibus er fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veduas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia conlocavitotum montem hominibus compleret; impedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedi
Abbreviated transcription (Latin):
aduentus aut labieni cognitus eẽt: considiꝰ
equo admisso ad eum accurrit. Dicit mõtem
quem a labieno occupari uoluerit ab hostibꝰ
teneri. Id se gallicis armis atqz in signibus
cognouisse ¶Cesar suas copias in proximum
collem subducit. aciem instruit. Labienus Ut
erat ei p̃ceptum a cesare ne p̃lium cõmicteret.
nisi ip̃ius copie prope hostium castra uise ẽẽnt
ut endiq uno tempore in hostes impetus fi̾etꝰ
monte occurato nr̃os expectabat. p̃lioqr absti¬
nebat. Multo demqz die per eeploratores ce¬
sar cognouit: et montem a suis teneri et hel¬
uecios castra monisse. et considiũ timore per¬
t̾ritum. quod non uidisset: pro biso sibi renũ¬
ciauisse ¶Co die quo consueuerat int̾uallo hos¬
tes sequitur. et milia passuũ tria ab eoꝵ cas¬
tris castra ponit. ¶Postridie eius diei ꝓ õmo
biduũ superat cum ꝙxc̾citui frumẽtũ metiri
oporteret: et a bibiaste oppido heduoꝵ longe

Expanded text:
adventus aut Labieni cognitus esset, Considius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dũnorigi custodes ponit ut que. igat
quibus cum Ioquatur: scire possis ¶ Eodem
die ab exploratoribus certior factus. Hostes
sub monte considisse milia rassuũ al ipsuis
castris octo. Qualis eẽt natura montis et
quales in c̾cintu ascensus qui cognosceret mi¬
sit ¶Renũtiatũ est facilem esse. De tercia ui¬
gilia titum labienũ legatũ propietorem tum
duabus legiombus et hisdem ducibus . qui it̾
cognouerant. sũmũ iugũ montis ascendere
iubet. Quid sui cansilii ẽẽt: oñdit. Iyse de
quarta uigilia eodem itinere quo hostes ierãt
ad cos contendit. equitatũq om̃em ante sẽ
mictit Considius qui rei militaris ꝑitissim
habebatur. et in excercitu L. sille et postea ĩ
iii. crassi fucrat cum eyploratoribus p̃miitit᷑.
Prima luce cum sũmus mons anto lucio la¬
bieno teneretur. ip̃e ab hostiũ castris non
longius mile et qͥngentis passibus abesset.
neq̃ bt postea ex cãptiuis comperit aut ip̃iq

Expanded text:
dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
gallia ille mĩmũ propt̾ adolescenciã posset.
per se creuisset QQuibus opibus ac neruis
nõ solũ ad minuendã grãm sed pene ad ꝑm¬
ciem suam utẽtux. sese tñ et amore frat̾no
et criscimatione uulgi cõmoneri. Ꝙ ñ qͥd
ei a cesare grauius accidisset. cũ ip̃e eum
locũ amicitie apud eum teneret: neminẽ
existimatuꝵ non sua boluntate factũ. &x.
ex re futurũ uti tociꝰ gallie anim ase au̾te¬
rentur ¶ Hec cum pluribus ubis flens a ce¬
sare peteret eius dextram cesar prendit. con¬
solatus rogat finem orandi faciat. Tanti eiꝰ
apud se grãm ẽẽ oñdit. uti et rei publice ĩiu-¬
riam et suũ dolorem eius uolũtati ac p̃cib
condonet. Dũnorigem ad se bocat. fratrem
adhibet. que in eo rephendit: oñdit. q̃ ipse
intelligat. que ciuitas queratur. proponit.
Aonet ut in reliquũ tempus oñis suspitoes
bitet. Pret̾ea se diuiciato fiitri condonare

Expanded text:
Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad ciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare