comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt ambiguã scͥpturam: primo ui¬
dendum ẽ. ne male distinxerimꝰ aut
ꝓnuntiauerimꝰ. Cum gͦ adhibita in¬
dentio incertũ ẽẽ ꝑuiderit. quomͦ
distinguendu aut quomͦ ꝓnunti¬
andum sit: consulat regulam fidei.
quã de scͥpturarum planiorib lo¬
cis &e eccłiȩ auctoritate ꝑcepit: de
qua satis egimus. cũ de reb in li¬
bro primo loquerem᷑. Qd̃ si ambȩ
uł etiam om̃s si plures fuerint par¬
tes ambiguitatis. scđ̾m fidẽ sonueruĩ:
textus ipse sermonis a p̃cedentib.
&e consequentib partib. quȩ ambi¬
guitatẽ ilła in medio posuert̃. restat
consulendus: ut uideamꝰ ciumñã senten¬
diȩ de plurib quȩ se ostendunt ferat
suffragium: eamq sibi contexi pati¬
atur. Iam nunc erempla considera.
Illic heretica distinctio. in principio
erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm.
& ds erat. ut alius sit sensus. uerbũ
hoc erat in principio apud d̃m: non

Expanded text:
ciunt ambiguam Scripturam, primo viciunt ambiguam Scripturam, primo videndum est ne male distinxerimus, aut pronuntiaverimus. Cum ergo adhibita intentio incertum esse perviderit quomodo distinguendum aut quomodo pronuntiandum sit, consulat regulam fidei, quam de Scripturarum planioribus locis et Ecclesiae auctoritate percepit; de qua satis egimus, cum de rebus in primo libro loqueremur. Quod si ambae vel etiam omnes, si plures fuerint partes, ambiguitatem secundum fidem sonuerint, textus ipse sermonis a praecedentibus et consequentibus partibus, quae ambiguitatem illam in medio posuerunt, restat consulendus, ut videamus cuinam sententiae, de pluribus quae se ostendunt, ferat suffragium, eamque sibi contexi patiatur. 3. Jam nunc exempla considera. Illa haeretica distinctio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat, ut alius sensus sit, Verbum hoc erat in principio apud Deum, non
Abbreviated transcription (Latin):
omo timens dm.¬
qui uoluntatẽ.
eius in scͥpturis
scĩs diligent̃ in¬
quirit: & ne amet.
certamina pietate mansuetus. p̃mu¬
nitus etiã scientia linguarũ. ne in
uerbis locutionibꝰq ignotis hereat.
p̾munitus etiã cognitione quarũdã
rerũ necessariarũ ne uim naturãue
earum quȩ ꝓpt̾ similitudinẽ adhiben¬
tur ignoret. adiuuante etiã codicum
ueritate. quã sollers em̃dationis di¬
ligentia ꝓcurauit. ueniat. ita instru¬
ctus ad ambigua scripturarũ discu¬
tienda atq soluendaᷤ. Ut aũt signis
ambiguis ñ decipiat᷑. qnͣtum ꝑ nos
instrui potest̾ fieri aũt pot̾. ut istas
uias quas ostendere uolumꝰ tanꝙͦ
pueriles uł magnitudine ingenii.
uł maioris illuminationis clarita¬
de derideat: s tam̃ ut cȩperam dice¬
re qnͣtum ꝑ nos instrui ualet. qui
eo loco animi ẽ. ut ꝑ nos instrui ua.¬
leat: sciat ambiguitatẽ scripturȩ.
aut in uerbis ꝓpriis ẽẽ aut in trans¬
latis. Quȩ genera: in sedo libro de

Expanded text:
omo timens Deum, voluntatem ejus in Scripturis sanctis diligenter inquirit. Et ne amet certamina, pietate mansuetus; praemunitus etiam scientia linguarum, ne in verbis locutionibusque ignotis haereat; praemunitus etiam cognitione quarumdam rerum necessariarum, ne vim naturamve earum quae propter similitudinem adhibentur, ignoret; adjuvante etiam codicum veritate, quam solers emendationis diligentia procuravit: veniat ita instructus ad ambigua Scripturarum discutienda atque solvenda. Ut autem signis ambiguis non decipiatur, quantum per nos instrui potest; fieri autem potest ut istas vias quas ostendere volumus, tanquam pueriles vel magnitudine ingenii, vel majoris illuminationis claritate derideat: sed tamen, ut coeperam dicere, quantum per nos instrui potest, qui eo loco animi est, ut per nos instrui valeat, sciat ambiguitatem Scripturae aut in verbis propriis esse, aut in translatis; quae genera in secundo libro dem
Abbreviated transcription (Latin):
lis illa ẽ ad thessalonicenses. Propterea
consolati sumus fr̃s inuobis. Dubiũ est¬
enĩ utrũ o fr̃s. an hos fr̃s. Heutrũ aũt
hoꝵ: ẽ contra ficdẽ. S greca lingua hos
casus pares ñ habet: ce icło illa inspecta
renuntiatur uocatiuus: id ẽ o fr̃s. Qd̃
si uoluiss intẽrpres dicere. ꝓpt̾ea conso¬
lationẽ habuim fr̃s in uobis:. minus
seruitum eẽt uerbis.s minus de senten¬
tia dubitaret᷑: aut certe si adderetur
nr̃ĩ nemo enĩ fere ambigeret uocatuũi
casum ẽẽ cũ audiret. ꝓꝑte̾a consolati
sumus fr̃s nỹi in uobis. S ĩa hoc peri¬
culosius ꝑmittit᷑. Ita factũ ẽ in illa ad¬

Expanded text:
lis illa est ad Thessalonicenses: propterea lis illa est ad Thessalonicenses: propterea consolati sumus fratres in uobis. dubium enim, utrum "o fratres" an "hos fratres". neutrum autem horum eat contra fidem; sed graeca lingua hos casus pares non habet et ideo illa inspecta renuntiatur uocatiuus, id est "o fratres", quod si uoluisset interpres dicere: "propterea consolationem habuimus fratres, in uobis", minus seruitum esset uerbis, sed minus de sententia dubitaretur, aut certe adderetur: "nostri". nemo enim fere ambigeret uocatiuum casum esse, cum audiret: propterea consolati sumus, fratres nostri, in uobis; sed iam hoc periculosius
Abbreviated transcription (Latin):
utilior ẽ significandis reb. qm integri¬
tas litterata. Mallem qͥppe cũ barbaris¬
mo dici. non ẽ absconditũ ate ossum
meũ: qmͣ ut ido eẽt minus aꝑtũ: quia
magis latinũ ẽ. S aliquando dubius
sillabȩ sonus. etiã uicino uerbo ad ean¬
dem sententiã ꝑtinente duudicat᷑. sic̃
ẽ illud apł̃i. Quȩ predico uobis sicut p̃¬
dixi: qm̃ qui talia agunt. regnũ di non
possidebunt. Si tantummꝰ dixiss quȩ
predico uobis. neq subiunxiss. sicut p̃¬
dixi: non nisi ad codicem p̃cedentis lin¬
guȩ recurrendũ eẽt. ut cognoseerem
utrũ in eo qd̾ dixit predico. ꝓducenda
an corripienda eẽt media sillaba. Nunc
aũt manifestũ ẽ ꝓducendã ẽẽ. Non enĩ
ait sicut p̃dicaui. s sicut p̃dixi. Non sołu
aũt iste s etiã illȩ ambiguitates. quȩ
non ad distinctionẽ uł ad pnuntiationẽ
ꝑtinent. similiter considerande st̃. qua¬

Expanded text:
utilior est significandis rebus quam integriutilior est significandis rebus quam integritas litterata. mallem quippe cum barbarismo dici: non est absconditum a te ossum meum, quam ideo esset minus apertum, quia magis latinum est. sed aliquando dubius syllabae sonus etiam uicino uerbo ad eandem sententiam pertinente diiudicatur; sicuti est illud apostoli: quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia possidebunt . Si tantummodo dixisset, Quae praedico vobis, neque subjunxisset, sicut praedixi, nonnisi ad codicem praecedentis linguae recurrendum esset, ut cognosceremus utrum in eo quod dixit, praedico, producenda an corripienda esset media syllaba: nunc autem manifestum est producendam esse; non enim ait: sicut praedicaui, sed: sicut praedixi. Non solum autem istae sed etiam illae ambiguitates, quae non ad distinctionem uel ad pronuntiationem pertinent, similiter considerandae sunt. qua
Abbreviated transcription (Latin):
gentes quȩ ñ sectabant᷑ iusticiã app̃hen¬
derunt iusticiã: nisi post ꝑcunctationẽ
qua dictũ ẽ quid gͦ dicemꝰ responsio
subiciat᷑. quia gentes quȩ ñ sectabant᷑
iusticiã. app̃henderunt iusticiã. textus
consequens ñ coherebit. Qualibet aũ
uoce ꝓnuntiet᷑ illud qd̾ nathanahel
dixit. a narareth potest aliqͥd bomi ẽẽ.
siue affirmantis. ut illud solũ ad int̃¬
rogationẽ ꝑtineat qd̃ ait a nazareth.
ñ uideo quomͦ discernat᷑. Uterq aũt
sensus: fidem ñ impedit. Est etiã ambi¬
guitas: in sono dubio sillabarũ. Et hȩc
utiq ad ꝓnuntiationẽ ꝑtinens. Nam
quod scriptũ ẽ. non ẽ absconditũ a te
os meũ qd̃ fecisti in abscondito. non
eliicet legenti. utrũ correpta littera
os ꝓnuntiet. an ꝓducta. Si enĩ corripi¬
at. ab eo qd̾ siñ ossa. si aũt̃ ꝓducat. ab
eo qd̃ sunt ora. intelligit᷑ numerus sin¬
gularis. S talia linguȩ p̃cecdentis in
Qloquend consuetudo uulgaris.

Expanded text:
tabantur iustitiam, apprehenderunt iustitiam, nisi post percontationem, qua dictum est: quid ergo dicemus? responsio subiciatur: quia gentes, quae non sectabantur iustitiam, apprehenderunt iustitiam, textus consequens non cohaerebit. qualibet autem uoce pronuntietur illud quod Natauahel dixit: a Nazareth potest aliquid boni esse, sine affirmantis, ut illud solum ad interrogationem pertineat, quod ait: a Nazareth, non uideo, quomodo discernatur; uterque autem sensus fidem non impedit. est etiam ambiguitas in sono dubio syllabarum, et haec utique ad pronuntiationem pertinens. nam quod scriptum est: non est absconditum a te os meum, quod fecisti in abscondito, non elucet legenti, utrum correpta littera os pronuntiet an producta. si enim corripiat, ab eo quod sunt ossa, si autem producat, ab eo quod sunt ora intellegitur numerus singularis. sed talia linguae praecedentis insloquendi consuetudo uulgaris
Abbreviated transcription (Latin):
sed̾m ueniam. concedit apłs carnalẽ
cũ singulis coniugib consuetudinẽ.
ꝓpt̾ intemperantiã eoꝵ: qm illi qui
plures singuli cũ haberent. sieut. sa¬
piens in cibo & in potu ñ nisi salutẽ
corporis. sic in concubitu ñ nisi ꝓere¬
ationem filioꝵ intuebant᷑. Itaq si
eos in hac uita inueniss dñi aduen¬
tus. cum iam ñ mittendi s colligen¬
di lapides tempꝰ eẽt:. statim se ipsos
castrarent ꝓpt̾ regnũ cęloꝵ. Non enĩ
ẽ in carendo difficultas: nisi cũ ẽ in
habendo cupiditas. Nouerant qͥppe
illi homines. etiã in ipsis coniugib
luxuriam ẽẽ abutendi intẽperantiã
qd̾ tobiȩ testatur oratio: quando ẽ
copulatus ẽ uxori. Ait enĩ. Benedictꝰ¬

Expanded text:
secundum veniam concedit Apostolus carnalem secundum veniam concedit Apostolus carnalem cum singulis conjugibus consuetudinem propter intemperantiam eorum , quam illi qui plures singuli cum haberent, sicut sapiens in cibo et potu nonnisi salutem corporis, sic in concubitu nonnisi procreationem filiorum intuebantur. Itaque si eos in hac vita invenisset Domini adventus, cum jam non mittendi, sed colligendi lapides tempus esset , statim seipsos castrarent propter regnum coelorum: non enim est in carendo difficultas, nisi cum est in habendo cupiditas. Noverant quippe illi homines etiam in ipsis conjugibus luxuriam esse abutendi intemperantiam: quod Tobiae testatur oratio, quando est copulatus uxori. Ait enim: Benedict
Abbreviated transcription (Latin):
turis ueterib ꝓ illoꝵ tẽpoꝵ conditi¬
one. etiã si ñ figurate. s ꝓprie intelli¬
gat᷑. non ẽ flagitium neq facinus. ad
ista etiam tẽpora. quis putet in usũ
uite posse transferri: qd̾ nͥ dominan¬
te cupiditate. & ipsarũ quoq scͥpt᷑aꝵ
quib euertenda ẽ satellitiũ queren¬
de ñ faciet. nec intelligit miser ad hãc
utilitatẽ illa ẽẽ sic posita: ut spei bonȩ
homines salubrit̃ uideant ce consue¬
tudinem quã asꝑnant᷑. posse habere
usum bonũ: ce eam quã amplexantur
ẽẽ posse dãpnabilem: si ce ibi caritaᷤ
utentium. & hic cupiditas attenda¬
tur. Nam si multis uxorib caste uti
quisqm ꝓ tempore potuit: pot̾ aliuᷤ
una libidinose. Magis enĩ ꝓbo mul¬
tarum fecunditate utent̾ẽ ꝓpt̃ aliud:
qm unius carne fruentẽ ꝓpter ipsam.
Ibi enĩ querit᷑ utilitas tempoꝵ opor¬
tunitatib congrua:. hic satiatur cupi¬
ditas tẽporalib uoluptatib implicata:
inferiorisq gradus ad dm̃ st̃. quibꝰ

Expanded text:
turis veteribus pro illorum temporum conditione, etiamsi non figurate, sed proprie intelligatur, non est flagitium neque facinus, ad ista etiam tempora quis putet in usum vitae posse transferri. Quod nisi dominante cupiditate, et ipsarum quoque Scripturarum, quibus evertenda est, satellitium quaerente, non faciet; nec intelligit miser ad hanc utilitatem illa sic esse posita, ut spei bonae homines salubriter videant et consuetudinem quam aspernantur posse habere usum bonum, et eam quam amplexantur esse posse damnabilem, si et ibi charitas utentium, et hic cupiditas attendatur. 27. Nam si multis uxoribus caste uti quisquam pro tempore potuit, potest alius una libidinose. Magis enim probo multarum fecunditate utentem propter aliud, quam unius carne fruentem propter ipsam. Ibi enim quaeritur utilitas temporum opportunitatibus congrua, hic satiatur cupiditas temporalibus voluptatibus implicata: inferiorisque gradus ad Deum sunt, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sient in euangłio dicit dñs. Die qͦ
exiit loth a sodomis. pluit ignem
Illa hora qui erit in tecto. & uasa eiꝰ ĩ
domo: ñ descendat tollere illa. Et qͥ
in agro. similit̾ ñ reuertat᷑ retro:
meminerit uxoris loth. Numnqͥd cũ
dñs fuerit reuelatus. tc̃ sunt ista ser¬
uanda ne qͥsquã retro respiciat. id
ẽ uitam p̃teritam cui renuntiauit
inquirat. ce ñ potius isto tempore:
ut cũ dñs fuerit reuelatus. retribu¬
tionem ꝓ eis quȩ qͥsq seruauit uel
contempsit inueniat: Et tam̃ quia
dictũ est in illa hora. tc̃ putant᷑ ista
seruanda cũ fuerit dñs reuelatus:
nisi ad intelligendã recapitulationẽ
sensus legentis inuigilet. adiuuan
adhuc tempore clamauit. filii no¬
uissima hora ẽ. Tempus gͦ ipsũ quo
euangłium p̾dicatur. quo usq dñs
reueletur. hora ẽ in qua oportet
ista obseruari: qͥa ce ipsa reuelatio
diũ ad eandẽ horam ꝑtinet. quȩ die
iudicii terminabitur.

Expanded text:
sicut in euangelio dominus dicit: die, quo sicut in euangelio dominus dicit: die, quo exiit Loth a Sodomis, pluit ignem Illa hora, qui erit in tecto, et vasa ejus domo, non descendat tollere illa; et qui in agro, similiter non revertatur retro: meminerit uxoris Loth . Numquid cum Dominus fuerit revelatus, tunc sunt ista servanda, ne quisque retro respiciat, id est, vitam praeteritam cui renuntiavit, inquirat; et non potius isto tempore, ut cum Dominus fuerit revelatus, retributionem pro eis quae quisque servavit vel contempsit, inveniat? Et tamen quia dictum est, In illa hora, tunc putantur ista servanda, cum fuerit Dominus revelatus, nisi ad intelligendam recapitulationem, sensus legentis invigilet, adjuvantolorum adhuc tempore clamavit, Filii, novissima hora est . Tempus ergo ipsum quo Evangelium praedicatur, quousque Dominus reveletur, hora est in qua oportet ista servari; quia et ipsa revelatio Domini ad eamdem horam pertinet, quae die judicii terminabitur
Abbreviated transcription (Latin):
& uox una omib. Hoc itaq qͦd ad¬
iunctũ est. & erat omĩs t̾ra labium
unũ &e uox una om̃ib. id ẽ una lin¬
gua omniũ: ita dictũ uidet᷑. tanqm
eo iaͣm tempore quo disꝑsi fuerant suꝑ
t̃am. etiam scd̃m insulas gentiũ una
fuerit om̃ib lingua cõmunis. Quod
ꝓculdubio repugnat. suꝑiorib uer¬
bis. ubi dictũ est in tribub suis scdm
linguas suas. Neq enĩ dicerentur
habuisse iam linguas suas singulȩ
trib. quȩ gentes singulas fecerant.
quando erat omib una cominumͤ:
ac ꝑ hoc recapitulando adiunctũ ẽ
& erat omĩs terra labium unũ. & uox
una omib. latent̃ narratione rede¬
unte. ut diceret᷑ quomͦ factũ sit: ut
ex una om̃ium lingua fuerint di¬
uisi ꝑ multas linguas. Et continuo
de illa turris ȩdificatione narrat᷑.
uibi hȩc eis iuditio diuino ingesta
ẽ pena suꝑbiȩ: post qd̃ factũ disꝑsi
sunt ꝑ t̾ram scdm linguas suas. fit
ista recapitulatio etiã obscurius.

Expanded text:
uox una omnibus. hoc itaque quod adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, id est una lingua omnium, ita dictum uidetur, tamquam eo iam tempore, quo dispersi fuerant super terram, etiam secundum insulas gentium una fuerit omnibus lingua communis. quod procul dubio repugnat superioribus uerbis, ubi dictum est: in tribubus suis, secundum linguas suas. neque enim dicerentur habuisse iam linguas suas singulae tribus, quae gentes singulas fecerant, quando erat omnibus una communis. ac per hoc recapitulando adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, latenter narratione redeunte, ut diceretur quomodo factum sit, ut ex una omnium lingua fuerint diuisi per multas, et continuo de illa turris aedificatione narratur, ubi haec eis iudicio diuino ingesta est poena superbiae, post quod factum dispersi sunt per terram secundum linguas suas. fit ista recapitulatio etiam obscurius.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ad ꝑcunctationẽ multa responde¬
ri possunt: ad int̾rogationẽ uͦ. aut ñ
aut etiã. Pronuntiabit᷑ gͦ ita. ut ptꝰ
ꝑcunctationẽ qua dicimꝰ qͥs accusa¬
bit aduersus electos cħ. illud qd̾ seqͥt᷑
sono int̾rogantis enuntiet᷑: d̾s qui iu¬
stificat. Ut tacite respondeatur: non.
Et item ꝑcunctem᷑ : quis qui condẽpnat:

Expanded text:
quod ad percontationem multa respondequod ad percontationem multa responderi possunt, ad interrogationem uero aut "non" aut "etiam". pronuntiabitur ergo ita, ut post percontationem, qua dicimus: quis accusabit aduersus electos dei? illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur: deus, qui iustificat? ut tacite respondeatur: "non" et item percontemur: quis, qui condemnat?
Abbreviated transcription (Latin):
&e sp̃u: an mundemꝰ nos ab om̃i com¬
quinatione carnis. ut alius sit sensꝰ:
dĩ. capite nos. Tales gͥ distinc̾tionum
ambiguitates: in potestate legentis
stinctionib diximꝰ eadẽ obseruanda
sunt &e in ambiguis ꝓnuntiationibus.
Nam ce ipsȩ nisi lectoris nimia uicient᷑
incuria: aut regulis fidĩ corriguntur.
aut p̃cedentis uł consequentis con¬
textione sermonis: aut si neutrũ hoꝵ
adhibetur ad correctionẽ: nchilominꝰ
dubiȩ remanebunt: ut quolibet mͦ le¬
ctor ꝓnunciauerit: ñ sit in culpa. Nisi
enĩ fides reuocet. qua credimꝰ dm̃ non
accusaturũ aduersus electos suos. et
xp̃m ñ condẽpnaturũ electos suos. po¬
test illud sic ꝓnuntiari. Quis accusabit
aduersus electos di. Ut hanc int̾ro¬
gationẽ quasi responsio subsequatur.
dementissimũ est.ita ꝓnuntiabitur.
ut p̃cedat ꝑcunctatio sequat᷑ int̾ro¬
gatio. Int̾ ꝑcunctationẽ aũt &e in t̾ro¬
gationẽ. hoc ueteres int̾esse dixeruii:

Expanded text:
et, spiritu, an mundemus nos ab omni coinquinatione carnis, ut alius sit sensus:m in timore dei capite nos. tales igitur distinctionum ambiguitates in potestate legentis stinctionibus diximus, eadem obseruanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus. nam et ipsae, nisi lectoris nimia uitientur incuria, aut regulis fidei corriguntur aut praecedentis uel consequentis contextione, sermonis aut, si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiauerit, non sit in culpa. nisi enim fides reuocet, qua credimus deum non accusaturum aduersus electos suos et Christum non condemnaturum electos suos, potest illud sic pronuntiari: quis accusabit aduersus electos dei? ut hanc interrogationem quasi responsio subsequatur: dementissimum est, ita pronuntiabitur, ut praecedat percontatio, sequatur interrogatio. inter percontationem autem et interrogationem hoc ueteres interesse dixerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa intelligenda ẽ patrib data. qnͣ¬
do eis certa & immutabili dĩ uolun¬
tate ꝓmissa ẽ. qm̃ ipsa ꝓmissionis uł¬
p̃destinationis firmitate ia data est.
quȩ danda suo tẽpore apatrib credi¬
ta ẽ sicut de ipsa gr̃a quȩ scĩs datur.
seribens ad timotheũ apłs ait. Non¬

Expanded text:
ipsa intellegenda est patribus data, quanipsa intellegenda est patribus data, quando eis certa et immutabili dei uoluntate promissa est, quoniam ipsa promissionis praedestinationisque firmitate iam data est, quae danda suo tempore patribus credita est. sicut de ipsa gratia, quae sanctis datur, scribens ad Timotheum ait
Abbreviated transcription (Latin):
illud magnũ. qd̾ pollutũ ẽ int̾ natio¬
nes. qd̾ polluistis in medio earũ. et
scient gentes qͥa ego sũ cłñs. ĩa intentꝰ
debet eẽ qui legit. quẽ ad modu species
excedatur. &e adiungat᷑ genus. Sequit᷑
enĩ: e dicit. Dum sc̃ĩficabor in uobis an¬
te ocłos eoꝵ. & accipiam uos de gentib
ce congregabo uos ex om̃ib terris: et
induc̃ã uos in t̾ram ur̃ãm. &e asꝑgam
uos aqua munda. & mundabimini
ab om̃ib simulachris urĩs: e munda¬
bo uos. ce dabo uobis eor nouũ. asp̃m

Expanded text:
 nationes, quod polluistis in medio earum, et scient gentes, quoniam ego sum dominus, iam intentus debet esse qui legit, quemadmodum species excedatur et adiungatur genus. sequitur enim et dicit: dum sanctificabor in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et adspergam uos aqua munda, et mundabimini ab omnibus simulacris uestris, et mundabo uos, et dabo uobis cor nonum
Abbreviated transcription (Latin):
genia: si adhibeat᷑ disceptatio mode¬
rata: & absit error opinantium se sei¬
re qd nesciunt. Qd enim opus ẽ ut
hȩc atq huiusmodi affirment᷑ uł ne¬
gent᷑. uł diffiniant᷑ cũ diserimine: qͣndo
sine crimine nesciuntur¬
giirat uelut angełu lucis: ne fallen
do ad aliqua ꝑnitiosa sedicat. Nã
qnͣdo sensus corꝑis fallit. mentẽ uͦ
non mouet a uera rectaq sententia.
qua quisq uitã fidełe gerit: nulłu
est in religione ꝑieulum: uł cum se
bonũ fingens. ea facit siue dicit. q̃
bonis angłis congruunt. etiã si ere¬
datur bonus: non ẽ error xꝑiane fid̃i
ꝑieulosus aut morbidus. Cũ uͦ ꝑ
hȩc aliena ad sua incipit ducere:
tunc eũ dinoscere. nec ire post eũ
magna &e necessaria uigilantia ẽ:
S quomͦ unusqͥsq hominũ idone¬
us est om̃s mortiferos dolos eius
euadere: nisi regat atq tueat᷑ dõ:
Et ipsa huiꝰ rei difficultas ad hoc
ẽ utilis: ne. sit spes sibi qͥsq: aut

Expanded text:
genia, si adhibeatur disceptatio modegenia, si adhibeatur disceptatio moderata, et absit error opinantium se scire quod nesciunt. Quid enim opus est ut haec atque hujusmodi affirmentur, vel negentur, vel definiantur cum discrimine, quando sine crimine nesciunturgurantis se ut angeludo ad aliqua perniciosa seducat. Nam quando sensus corporis fallit, mentem vero non movet a vera rectaque sententia qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione periculum: vel cum se bonum fingens, ea facit sive dicit, quae bonis angelis congruunt, etiam si credatur bonus, non est error christianae fidei periculosus aut morbidus. Cum vero per haec aliena ad sua incipit ducere, tunc eum dignoscere, nec ire post eum, magna et necessaria vigilantia est. Sed quotusquisque hominum idoneus est omnes mortiferos ejus dolos evadere, nisi regat atque tueatur Deus? Et ipsa hujus rei difficultas ad hoc est utilis, ne sit spes sibi quisque, aut
Abbreviated transcription (Latin):
temq angłi. quis explicet cũ quali¬
bus coeporib apparuerint homini¬
bus. ut ñ solum cernerent᷑. uerũetiã
tangerent᷑: &e rursus ñ solida corpu¬
lentia s spiritali potentia. quasdam
uisiones ñ oculis corporis sed spirita¬
lib uł mentib ingerant. uł dicant.
aliqͥd: ñ ad aurem forinsecus. s intꝰ
in anima hominis etiã ipsi ibidem
constituti. sicut scͥptum ẽ in ꝓpħaꝵ
libro. c dixit mͥ angłs qui loquebat᷑
in me. ñ enim ait qui loquebatur
ad me s in me. uł appareant &e in sõp¬
nis &e colloquant᷑ more sompniorum:
Habemus quippe in ȩuangłio. Ecce
angls dñi apparuit illi in sompnis
dicens. His enĩ modis uelut indicañ
se angłi contrectabilia corpora non
habere: faciuntq difficillimã que¬
stionem: quomͦ patres eis pedes la¬
uerint: quomͦ iacob cũ angło tam so¬
lida contrectatione luctatus sit. Cũ
ista querunt᷑. & ea sicut potest qͥsq
coniectat. ñ inutiliter exercent᷑ in¬

Expanded text:
Itemque angeli quis explicet cum qualibus corporibus apparuerint hominibus, ut non solum cernerentur, verum etiam tangerentur; et rursus non solida corpulentia, sed spirituali potentia quasdam visiones, non oculis corporeis, sed spiritualibus, vel mentibus ingerant, vel dicant aliquid non ad aurem forinsecus, sed intus in animo hominis, etiam ipsi ibidem constituti: sicut scriptum est in Prophetarum libro, Et dixit mihi angelus qui loquebatur in me : non enim ait, qui loquebatur ad me; sed, in me. Vel appareant et in somnis, et colloquantur more somniorum: habemus quippe in Evangelio, Ecce Angelus Domini apparuit illi in somnis, dicens . His enim modis velut indicant se angeli contrectabilia corpora non habere: faciuntque difficillimam quaestionem, quomodo patres eis pedes laverint , quomodo Jacob cum angelo tam solida contrectatione luctatus sit . Cum ista quaeruntur, et ea sicut potest, quisque conjectat, non inutiliter exercentur in
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ aũt se habeat beatissima
illa ce suꝑna societas. quȩ ibi
pentur. sicut in epła ad hebreos legi¬
mus. cui enĩ angłoꝵ dixit ds̃ aliq̃n
sede a dextris meis. hoc quippe mͦ sig¬
nificauit om̃s uniuersalit̾ angelos
dicĩ sint tam̃ illic archangłi: ce utrũ
idem archangłi appellent᷑ uirtutes.
atq ita dictũ sit laudate eũ om̃s
angłi eius. laudate eũ om̃s uirtu¬
des er acsi diceret᷑. lauidate eũ om̃s
angłi. laudate. eũ om̃s archangel:
& quid int̾ se distent .iiiͦi. illa uoca¬
bula. quib uniuersam ipsã cęlestem
societatẽ uidet᷑ apłs ẽẽ complexus
dicendo. siue sedes siue dñationes.
siue principatus siue potestates:
dicant qui possunt: si tam̃ possunt
ꝓbare qd̾ dicunt. Ego me ista igno¬
rare confiteor. S nec illud qͥdem
certũ habeo. utrũ ad eandẽ societa¬
tem ꝑtineant sol & luna e cuncta

Expanded text:
o autem se habeat beatissima illa et superna societas, quae ibi pentur sicut in Epistola ad Hebraeos legimus: Cui enim Angelorum dixit aliquando, Sede a dextris meis ? hoc quippe modo significavit omnes universaliter Angelos dici, sint tamen illic Archangeli: et utrum iidem Archangeli appellentur Virtutes; atque ita dictum sit, Laudate eum, omnes Angeli ejus; laudate eum, omnes Virtutes ejus ; ac si diceretur, Laudate eum omnes Angeli ejus, laudate eum omnes Archangeli ejus: et quid inter se distent quatuor illa vocabula, quibus universam ipsam coelestem societatem videtur Apostolus esse complexus, dicendo, Sive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates , dicant qui possunt, si tamen possunt probare quod dicunt: ego me ista ignorare confiteor. Sed ne illud quidem certum habeo, utrum ad eamdem societatem pertineant sol et luna et cu
Abbreviated transcription (Latin):
ed de illa quȩ in cęlo ẽ affirma¬
re quid possumꝰ: nisi qd̾ nullus
in ea malus ẽ Nec quisquã deinceps¬
de illa cecidit aut casurus ẽ. ex quo
ds̃ angłis peccantib ñ peꝑcit. sicut
seribit apłs petrus: s carcerib cali¬
ginis inferni retriidens. tradidit

Expanded text:
ed de illa quae in coelo est, affirmare quid possumus, nisi quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, ex quo Deus angelis peccantibus non pepercit, sicut scribit apostolus Petrus; sed carceribus caliginis infe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ causa fieri nuptias: apłs ita testiᷤͤᷤ
est. Uolo inquit iuniores nubere. Q¬
quasi ei diceret᷑ ut quid: continuo
subiecit. filios ꝓereare. matresfami¬
lias eẽ. Ad fidem castitatis illud ꝑti¬
net. Uxor aũt non habet. potestatẽ
corporis sui: s uir. Similit̾ et uir ñ
habet potestatẽ corporis sui: s mu

Expanded text:
que causa fieri nuptias apostolus ita testis que causa fieri nuptias apostolus ita testis est. uolo, inquit, iuniores nubere. quasi ei diceretur: Ut quid? continuo subjecit: Filios procreare, matres familias esse , ad fidem castitatis illud pertinere: Uxor autem non habet potestatem corporis sui, sed vir: similiter et vir non hab
Abbreviated transcription (Latin):
aliter factum fuerit. contaminatio
sit. Nam quid expiat. uenia. si oĩno
non contaminat illa ꝓgressio: A qͦ
contaminatione mirum summuneᷤ
eent pueri sequentes agnũ: nͥ uir¬
gines ꝑmanerent. Donũ gͥ nuptia¬
rum ꝑ om̃s gentes atq om̃s homi¬
nes in causa generandi ẽ: & in fide
castitatis. Quod aũt. ad ppłm dĩ ꝑ¬
tnet etiam in scĩtate sacram̃ti: ꝑ ꝙͣ
nefas est etiã repudio discedentẽ
alteri nubere dum uir eius uiuit.
nec saltem ipsa causa pariendi. Qe
cum sola sit. qua nuptiȩ fiunt: nec
eare ñ subsequente ꝓpt̃ qͣm fiunt.
soluitur uincułu nuptiale nͥ con¬
iugis morte: quẽ admodum sifiat.
ordinatio cleri ad plebem congre¬
gandam: etiã si plebis congregatio
non subsequatur. manet tam̃ in illsᷤᷤ
ordinatis sacram̃tum ordinationis.
Et̃ si aliqua culpa quisqmͣ ab offitio
remoueatur: saeram̃to dñi semel
imposito ñ carebit. qmuis ad iudi¬
cium ꝑmanente. Generationis ita¬

Expanded text:
aliter factum fuerit, contaminatio aliter factum fuerit, contaminatio sit. nam quid expiat uenia, si omnino non contaminat illa progressio? a qua contaminatione mirum si inmunes essent pueri sequentes agnum, nisi uirgines permanerent. Bonum igitur nuptiarum per omnes gentes atque omnes homines in causa generandi est et in fide castitatis; quod autem ad populum dei pertinet, etiam in sanctitate sacramenti, per quam nefas est etiam repudio discedentem alteri nubere, dum uir eius uiuit, nec saltem ipsa causa pariendi: quae cum sola sit qua nuptiae fiunt, nec ea re non subsequente propter quam fiunt soluitur uinculum nuptiale nisi coniugis morte. quemadmodum si fiat ordinatio cleri ad plebem congregandam, etiamsi plebis congregatio non subsequatur, manet tamen in illis ordinatis sacramentum ordinationis; et si aliqua culpa quisquam ab officio remoueatur, sacramento domini semel inposito non carebit, quamuis ad iudicium permanente. generationis ita
Abbreviated transcription (Latin):
retur audiret: nde non frustra
sepe miramur. ñ nullos utriusq sex¬
us ab omni concubitu continentes.
negligenter obedire p̃ceptis: cũ tam
ardenter arripuerint ñ uti concessis.
Unde quis dubitet. excellentiȩ sc̃oꝵ
illoꝵ patrum atq matrũ filios ge¬
nerantium. ñ recte comparari ma¬
tres ac feminas nr̃i temporis. quã¬
uis ab om̃i concubitu immunes. in
uirtute obedientiȩ minores: etiam-¬
si illis hominib &e in habitu animi
defuiss. quod in istoꝵ oꝑe manifestũ
est. Sequantur gͦ pueri agnũ can¬
tantes canticũ notrũ. sicut in apoca¬
lipsi scriptum ẽ. qui cũ mulierib
se ñ contaminauerunt᷑. ñ ob aliud
nisi quia uirgines ꝑmanser unt. nec
ido se arbitrentur meliores ẽẽ pͥmis
patrib scĩs: qui nuptiis ut ita dic̃a¬
non nuptialit̾ usi sunt. Earum qͥppe
usus ita se habet: ut si qͥd in eis per
carnis cõmixtionem quod excedat
generandi necessitatẽ. qmuis ueni¬

Expanded text:
retur, audiret? Unde non frustra retur, audiret? Unde non frustra saepe miramur nonnullos utriusque sexus ab omni concubitu continentes, negligenter obedire praeceptis, cum tam ardenter arripuerint non uti concessis. Unde quis dubitat et excellentiae sanctorum illorum patrum atque matrum filios generantium non recte comparari mares et feminas nostri temporis, quamvis ab omni concubitu immunes, in virtute obedientiae minores; etiamsi illis hominibus et in habitu animi defuisset, quod in istorum opere manifestum est? Sequantur ergo Agnum ticum nouum, sicut in Apocalypsi scriptum est, qui cum mulieribus se non contaminauerunt, non ob aliud nisi quia uirgines permanserunt. nec ideo se arbitrentur meliores esse primis patribus sanctis, qui nuptiis, ut ita dicam, nuptialiter usi sunt. earum quippe usus ita se habet, ut, si quid in eis per carnis conmixtionem, quod excedat generandi necessitatem, quamuis ueni
Abbreviated transcription (Latin):
non potest. Ad castitatem nãq ꝑtinꝙ̧
ñ fornicari. ñ mechari: nullo illici¬
do concubitu maculari. Quȩ qui
non obseruant. contra di p̃ceptum
faciunt: &e ob hoc extoeres sunt a
uirtute obedientię. Uirginitas aũ
ꝓꝑte̾a potest ẽẽ sine obedientia: qͥa
potest femina consilio uirginitatis
accepto. &e custodita uirginitate p̾¬
cepta contempnere: sicut multas sa¬
cras uirgines nouimus uerbosas. eu¬
riosas ebriosas. litigiosas auaras
suꝑbas. Quȩ omĩa contra p̾cepta st̃.
&e sicut ipsam euam inobedientiȩ
crimine occidunt. Quaꝑpt̃ ñ sołu
obediens mobedienti. s obedientior
coniugata minus obedienti uirgini
p̃ponenda est. Ex hac obedientia pa
ter ille qui sine uxore ñ fuit: ẽẽ sine
unico filio &e a se occiso paratus fuit.
Unicum enĩ non immerito dixerim:
de. quo ñ audiuit a dño. In ysaac
uocabitur tͥ semen. Qnͣto gͦ eitius
ut etiam sine uxore ẽẽt.si hoc iube.¬

Expanded text:
non potest. ad castitatem namque pertinet non potest. ad castitatem namque pertinet non fornicari, non moechari, nullo inlicito concubitu maculari: quae qui non obseruant, contra praecepta dei faciunt et ob hoc extorres sunt a uirtute oboedientiae. uirginitas autem propterea potest esse sine oboedientia, quia potest femina consilio uirginitatis accepto et custodita uirginitate praecepta contemnere: sicut multas sacras uirgines nouimus uerbosas, curiosas, ebriosas, litigiosas, auaras, superbas: quae omnia contra praecepta sunt et sicut ipsam Euam inoboedientiae crimine occidunt. quapropter non solum oboediens inoboedienti, sed oboedientior coniugata minus oboedienti uirgini praeponenda est. ter ille qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit. Unicum enim non immerito dixerim, de quo audivit a Domino, In Isaac vocabitur tibi semen . Quanto ergo citius, ut etiam sine uxore esset, si hoc jube
Abbreviated transcription (Latin):
cia:. illa bona sunt. hȩc mala. Melius
est aũt̃ habere omia bona uł minora
qmͣ magnũ bonũ cum magno malo:
quia & in corporalib bonis melius ẽ
habere ⁊achei staturam cũ sanitate:
qmͣ goliȩ cum febre. Recte plane.
queritur. non utrũ inobediens uir¬
go conuigatȩ obedienti. s minus obe¬
diens obedientiori comparanda sit:
quia &e illa nuptialis castitas ẽ. et
omnino bonum ẽ. s minus qm uir¬
ginalis. Tanto gͦ minor in bono obe¬
dientiȩ. qͣnͣto maior in bono castita¬
dis. si altera alteri comparet᷑: quȩ p̃po¬
nenda sit iudicat. qui primo ipsam
castitatem & obedientiã comparans.
uidet om̃ium uirtutũ quodammͦ
matrem ẽẽ obedientiã. Ae ꝑ hoc idõ
potest ẽẽ obedientia sine uirginita¬
de: quia uirgmitas ex consilio est.
non ex p̃cepro. Obedientiã uͦ illam
dico: qua p̾ceptis obtemꝑat᷑. Idoq
obedientia p̃ceptoꝵ sine. uirginita¬
te quidem potest: s sine castitate ẽẽ

Expanded text:
cia, illa bona sunt, haec mala. melius cia, illa bona sunt, haec mala. melius est autem habere omnia bona uel minora quam magnum bonum cum magno malo, quia et in corporis bonis melius est habere Zachaei staturam cum sanitate quam Goliae cum febre. Recte plane quaeritur, non utrum omnimodis inoboediens uirgo coniugatae oboedienti, sed minus oboediens oboedientiori conparanda sit, quia et illa nuptialis castitas est et ideo bonum est, sed minor quam uirginalis. tanto ergo minor in bono oboedientiae, quanto maior in bono castitatis, si altera alteri conparetur, quae praeponenda sit iudicat qui primo ipsam castitatem et oboedientiam conparans uidet omnium uirtutum quodam modo matrem esse oboedientiam. ac per hoc ideo potest esse oboedientia sine uirginitate, quia uirginitas ex consilio est, non ex praecepto. oboedientiam uero illam dico, qua praeceptis obtemperatur. ideoque oboedientia praeceptorum sine uirginitate quidem potest, sed sine castitate esse
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in egestate uirtutũ: quia nec bo¬
no miscdiȩ caret qui non inuenit
miseros. quib possit misericordit̃
subuenire. Hue accedit. quia ñ re¬
c̃te comparant᷑ homines hominibꝰ
ex uno aliquo bono: fieri enĩ potest.
ut alius ñ habeat aliquid qd̾ aliuˢ
habeat: s aliud habeat qd̾ pluris
estimandum ẽ. Maius enĩ ẽ bonũ
obedientiȩ: qmͣ continentię. Nam
conubium nusquã nr̃arũ seriptu¬
rarum auctoritate dampnatur:
inobedientia uͦ nusqmͣ absoluit᷑.
Si gͦ ꝓponat᷑ uirgo ꝑmansura. s tam̃
inobediens: & maritata quȩ uirgo
ꝑmanere ñ poss. s tam̃ obediens. ꝙͣ
meliorem dicamꝰ. minus laudabiłẽ
qmͣ si uirgo eẽt. an condepnabiłẽ
sicut uirgo est.Ita si conferas e¬
briosam uirginem sobriȩ conuga¬
dȩ: quis dubitet eandem ferre sen
tentiam: Nuptiȩ quippe ce uirgi¬
nitas duo bona sunt: quorũ alte¬
rum maius. Sobrietas aut̃ &e e¬
briositas sicut obedientia c&e contuma¬

Expanded text:
non in egestate virtutum: quia nec bonon in egestate virtutum: quia nec bono misericordiae caret, qui non invenit miseros quibus possit misericorditer subvenire. 29. Huc accedit quia non recte comparantur homines hominibus ex uno aliquo bono. Fieri enim potest ut alius non habeat aliquid quod alius habet, sed aliud habeat quod pluris aestimandum est. Majus enim bonum est obedientiae quam continentiae. Nam connubium nusquam nostrarum Scripturarum auctoritate damnatur, inobedientia vero nusquam absolvitur. Si ergo proponatur virgo permansura, sed tamen inobediens, et maritata quae virgo permanere non posset, sed tamen obediens, quam meliorem dicamus? Minus laudabilem quam si virgo esset, an damnabilem sicut virgo est? Ita si conferas ebriosam virginem sobriae conjugatae, quis dubitet eamdem ferre sententiam? nuptiae quippe et uirginitas duo bona sunt, quorum alterum maius; sobrietas autem et ebriositas, sicut oboedientia et contuma
Abbreviated transcription (Latin):
ta quȩ cogitat. ea quȩ sunt dñi.
ut sit scã et corpore ce spu: cum
audierit impudentem illu pecca¬
torem dicentem. tu gͦ melior qm sa¬
ra : respondeat. Ego melior sum:
s his quȩ uirtute huius continen¬
tiȩ carent. Quod de sara ñ credo.
fecit gͦ illa cum ista uirtute quod
illi tempori congruebat: a qͦ ego
sum immunis: ut in meo etiã cor¬
pore appareat: quod illa in animo
conseruabat. Res gͦ ipsas si compa¬
remus: nullomͦ dubitandu est me¬
liorem ẽẽ castitatem continentiȩ.
qm castitatem nuptialem: cũ tam̃
utrũq sit bonum. Homines uͦ cũ
comparamꝰ: ille ẽ melior qui bonũ¬
amplius qm alius habet. Porro qui
amplius eiusdem generis habet: &
id quod minus est habet. Qui autẽ
tantummꝰ quod minus est habet:
id quod ẽ amplius ñ utiq habet.
In sexaginta enim sunt et triginta.
non in triginta et sunt sexaginta.
Non oꝑari aut ex eo quod habet in
distributione offitioꝵ positum est.

Expanded text:
ta. quae cogitat ea quae sunt domini, ta. quae cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, cum audierit inprudentem illum percontatorem dicentem: tu ergo melior quam Sarra? respondeat: ego melior sum, sed his, quae uirtute huius continentiae carent, quod de Sarra non credo. fecit ergo illa cum ista uirtute, quod illi tempori congruebat, a quo ego sum inmunis, ut in meo etiam corpore appareat quod illa in animo conseruabat. Res ergo ipsas si comparemus, nullo modo dubitandum est meliorem esse castitatem continentiae quam castitatem nuptialem, cum tamen utrumque sit bonum; homines uero cum comparamus, ille est melior, qui bonuamplius quam alius habet. porro qui amplius eiusdeid quod minus est habet: qui autem tantummodo quod minus est habet, id quod est amplius non utique habet. In sexaginta enim sunt et triginta, non in triginta sunt et sexaginta. Non operari autem ex eo quod habet, in distributione officiorum positum est,
Abbreviated transcription (Latin):
in habitu sui uirtute continentiȩ.
si ad usum nuptiarum ex aliquo
religionis offitio descendiss. talis
maritus &e talis pat̾ eẽt qualis fu¬
it abraham: audeat. plane respon¬
dere illi captioso int̾rogatori. et
dicere. Non sum quidem melior
qmͣ abraham: in hoc dumtaxat.
genere continentiȩ. quo ille ñ ca¬
rebat. & si ñ apparebat. s sũ talis ñ
aliud habens: s aliud agens. Dicat
plane. ista quia ce si uoluerit głari.
non erit insipiens. Ueritatẽ enĩ dicae:
Si aũt parcit ne. quis eũ existimet suꝑ
id qd̾ eum uidet. aut audit aliqͥd ex
illo: auferat a ꝑsona sua nodu que¬
stionis: &e non de homine.s de re
ipsa respondeat et dicat. Qui tantu
potest: talis ẽ qualis fuit abraham.
Potest aũt fieri. ut minor sit conti¬
nentiȩ uirtus in animo eiꝰ qui ñ
utitur nuptiis: quib ẽ usus abra¬
qmͣ in animo eius: qui ꝓꝑt̾ea tenu¬
it coniugii castitatem: quia ñ potu¬
it ampliorem. Sic & femina innup¬

Expanded text:
in habitu animi sui uirtute continentiae, in habitu animi sui uirtute continentiae, si ad usum nuptiarum ex aliquo religionis officio descendisset, talis maritus et talis pater esset. qualis fuit Abraham, audeat plane respondere illi captioso interrogatori et dicere: non sum quidem melior quam Abraham, in hoc dumtaxat genere continentiae, qua ille non carebat, etsi non apparebat; sed sum talis non aliud habens, sed aliud agens. dicat plane ista, quia et si uoluerit gloriari, non erit insipiens; ueritatem enim dicit. si autem parcit, ne quis eum existimet super id quod eum uidet aut audit aliquid ex illo, auferat a persona sua nodum quaestionis et non de homine, sed de re ipsa respondeat et dicat: qui tantum potest, talis est, qualis fuit Abraham. potest autem fieri, ut minor sit continentiae uirtus in animo eius, qui non utitur nuptiis quibus est usus Abram in animo eius, qui propterea tenuit coniugii castitatem, quia non potuit ampliorem. sic et femina innup
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iano continenti: &e nuptias recusan¬
d. Tu gͦ melior qmͣ abraham: Qs̾ ille.
cum audierit: ñ ꝑturbetur. Nec au¬
deat dicere melior:. nec aꝓposito dila
batur. Ilud enĩ non uere dicit: hoc
non recte facit. S dicat. Ego qͥdem
non sum melior qm abraham: sed
melior est castitas cęlibum: qmͣ ca¬
stitas nuptiarum. Quarũ abrahã
unam habebat in usum: ambas
in habitu. Caste quippe coniugalit̃
uixit. Esse aũt castus sine. coniugio
potuit: s tunc ñ oportuit. Ego uͦ fa¬
cilius non utor nuptiis quib ẽ usꝰ
abraham: qm sic utor nuptiis. quẽ¬
admodu est usus abraham. Et ido
melior sum illis. qui ꝑ animi incon¬
tinentiam non possunt. quod ego:
non illis qui ꝓꝑter temporis diffe¬
rentiam non fecerunt qd̃ ego. Quod
ego nunc ago: melius illi egissent.
si tunc agendum eẽt. Quod aũt illi
egerunt: sic ego non agerem. & si nẽ
agendum eẽt. Et si se talem iste sen¬
tit &e nouit. ut. salua ce ꝑmanente.

Expanded text:
christiano continenti et nuptias recusanchristiano continenti et nuptias recusanti: tu ergo melior quam Abraham? quod ille cum audierit, non perturbetur nec audeat dicere: melior, nec a proposito dela batur — illud enim non uere dicit, hoc non recte facit - sed dicat: ego quidem non sum melior quam Abraham, sed melior est castitas celibum quam castitas nuptiarum: quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. caste quippe coniugaliter uixit; esse autem castus sine coniugio potuit, sed tunc non oportuit. ego uero facilius non utor nuptiis, quibus est usus Abraham, quam sic utor nuptiis, quemadmodum est usus Abraham; et ideo melior sum illis, qui per animi incontinentiam non possunt quod ego, non illis, qui propter temporis differentiam non fecerunt quod ego. quod enim ego nunc ago, melius illi egissent, si tunc agendum esset; quod autem illi egerunt, sic ego non agerem, et si nunc agendum esset. aut si talem se iste sentit et nouit, ut salua et permanente
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃oꝵ martyrũ in oꝑe apparuit. cȩte
circa sicut non est impar meritũ pa¬
tientiȩ in petro qui passus ẽ. et in
ioħe. qui passus non ẽ: sic ñ impar
meritum continentiȩ in ioħe. qui
nullas exꝑtus est nuptias: c&e in abra¬
ham qui filios generauit. Et illius
enim cęlibatus. & illius conubium:
ꝓ tempoꝵ distributione. xp̃o milita¬
uerunt. S continentiã ioh̾es et in
oꝑe: abraham uͦ in solo habitu habebat.
Illo itaq tempore cum lex dies patri¬
archarum subsequens. maledictum
dixit. qui ñ excitaret semen in isrł.¬
&e qͥ ñ poterat. ñ ꝓmebat. s tam̃ habe¬
bat. Ex quo aũt uenit plenitudo tẽ¬
poris ut. diceret᷑. qui potest capere
capiat: ex illo usq adhuc ce deincepͤ
usq in finem qui habet oꝑetur. Qͥ
oꝑari noluerit: ñ se habere mentia¬
tur. Ae ꝑhoc ab eis qui corrumpunt
bonos mores colloquiis malis. ina¬
ni ce uana uersutia dicit᷑ homini

Expanded text:
sanctorum martyrum in opere apparuit, ceterosanctorum martyrum in opere apparuit, ceterocirca sicut non est inpar meritum patientiae in Petro, qui passus est, et in Iohanne, qui passus non est, sic non est inpar meritum continentiae in Iohanne, qui nullas expertus est nuptias, et in Abraham, qui filios generauit. et illius enim celibatus et illius conubium pro temporum distributione Christo militauerunt; sed continentiam Iohannes et in opere, Abraham uero in solo habitu habebat. Illo itaque tempore, cum et lex dies patriarcharum subsequens maledictum dixit, qui non excitaret semen in Israhel, et qui poterat non promebat, sed tamen habebat; ex quo autem uenit plenitudo temporis, ut diceretur: qui potest capere, capiat, ex illo usque adhuc et deinceps usque in finem qui habet operatur, qui operari noluerit, non se habere mentiatur. ac per hoc ab eis, qui corrumpunt bonos mores conloquiis malis, inani et uana uersutia dicitur homini
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Nũquid ñ talia dicuntur in
domesticos eius patres nrõs: ex alio
genere utendi terrenis. qͣntum ad
concubitum ꝑtinet Eoce homines
libidinosi &e immundi: amatores fe¬
minarum &e lasciuiarum. Et tam̃ sic̃
in illo illud ñ erat uerũ. qmͣuis ue¬
rum eẽt quod non sicut ioħ̃es ab¬
stineret a manducando &e bibendo
ipse enim aptissime uerissimeq ait.
uenit ioh̾es ñ manducans neq bibeis.
uenit filius hominis manducans ce bi¬
bens. sic nec hoc in illis patrib uerũ
gatus nec generans. quẽ dicant pa¬
gani magus erat: uenerit aũt tunc
creans. quem dicant manichei mu¬
lierosus erat: & iustificata est sapientia
a filiis sius. Quod dñs ibi subiecit. cũ
de. iohanne ac de se illa dixiss. Iustifi¬
cata est inquit sapientia: a filiis suis.
Qͥ ñ uidẽt continentiã uirtutũ in
habitu animi semꝑ eẽ. debere. in oꝑe
aũt ꝓ rerum ac tempoꝵ oportunitate
manifestari. Sicut uirtus patientiȩ

Expanded text:
rum. Numquid non talia dirum. Numquid non talia didomesticos eius, patres nostros, ex alio genere utendi terrenis, quantum ad concubitum pertinet: ecce homines libidinosi et inmundi, amatores feminarum et lasciuiarum? et tamen sicut in illo illud non erat uerum — quamuis uerum esset, quod non sicut Iohannes abstineret a manducando et bibendo; ipse enim apertissime uerissimeque ait: uenit Iohannes non manducans neque bibens. uenit filius hominis manducans et bibens - sic nec hoc in illis patribus uerum gatus nec generans, quem dicant pagani: magus erat; uenerit autem tunccreans, quem dicant Manichaei: mulierosus erat. et iustificata est sapientia a filiis suis quod dominus ibi subiecit, cum de Iohanne ac de se illa dixisset, iustificata est, inquit, sapientia a filiis suis, qui uident continentiae uirtutem in habitu animi semper esse debere, in opere autem pro rerum ac temporum oportunitate manifestari, sicut uirtus patientiae
Abbreviated transcription (Latin):
facilius se abstinent. ut ñ utantur:
quam temꝑant ut bene utantur.
Nemo tam̃ eis sapient̃ potest uti. nͥ
qui potest &e continenter non uti.
Ex hoc habitu &e paulus dicebat. Scio
&e abundare: & penuriam pati. Pe:¬
nuriam quippe pati: quorũcumq
hominum ẽ. S scire penuriã pati:
magnoꝵ ẽ. Sic ce abundare:. quis ñ
potest. Scire aũt abundare: non nͥ
eoꝵ est. quos abundantia ñ corrũpit.
Uerũ ut aꝑtius intelligat᷑. quomͦ
sit uirtus in habitu. etiã siñ sit in oꝑe:¬
loquor de exemplo de quo nullus
carnis esurierit ac sitierit. mandu¬
cauerit ce biberit: nullus ambigit
eoꝵ qui ex eius euangłio fideles st̃.
Non gͥ non erat in illo uirtus conti
nentis a cibo et potu: qnͣta erat in
iohanne baptista: Wenit enĩ ioħes
non manducans neq bibens: ce dixe¬
runt. Demonium habet. Uenit. filiꝰ
hominis manducans ae bibens: & dix
erunt. Ec̃ce homo uorax ae potator
uiui: amicus publicanoꝵ ce peccato¬

Expanded text:
facilius se abstinent, ut non utantur, facilius se abstinent, ut non utantur, quam temperant, ut bene utantur; nemo tamen potest sapienter uti, nisi qui potest et continenter non uti. ex hoc habitu et Paulus dicebat: scio et abundare et penuriam pati. penuriam quippe pati quorumcumque hominum est; sed scire penuriam pati magnorum est. sic et abundare quis non potest? scire autem abundare nonnisi eorum est, quos abundantia non corrumpit. Verum ut apertius intellegatur, quomodo sit uirtus in habitu, etiamsi non sit in opeloquor de exemplo, de quo nullus carnis esurierit ac sitierit, manducauerit et biberit, nullus ambigit eorum, qui ex eius euangelio fideles sunt. num igitur non erat in illo continentiae uirtus a cibo et potu, quanta erat in Iohanne Baptista? uenit enim Iohannes non manducans neque bibens, et dixerunt: daemonium habet. uenit filius homerunt, Ecce vorax et potator vini, amicus publicanorum et peccato