comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam egredi: ante octumbe¬
re quam lumen signati hostiĩ
transgredi elegerunt. Quod
tunc apparuit. quando in cir¬
cumpositis uille domibus: ca¬
su quodam tempore ignis ex¬
arsit. Ferebantur insublimi
illarum habitaculis appropi¬
quabant. Tollitur in altum
clamor populi. ne sacre domꝰ
comburerentur: magis quã
de propriis dampnis solliciti.
Sit concursus omnium ad mu¬
ri eas ambientis propugna¬
cula. et super domorũ tecta
conscendentes: totis uirib
obiiam ignibus ire parant.
Arentem materiam quam
suꝑinueniunt longe proitiũt:
conuectam certatim aquam
flaminis iniciunt. nichil qd
ad igneam uim repellendam
possit ualere intemptatum di¬
mittunt. Sed nequicquam.
Uer enm inuentos commotꝰ.
multiplicatas uires ignibus
dabat: et fumum flammeo
uapori ammixtum uultibus
atq oculis defensantium infe¬
rens ne defenderent prohibe¬
bat. Cumꝙ aliqnͣdui restitis¬
sent. uicti tandem uiolento e¬
lementorum conflictu. tecta

Expanded text:
quam egredi, ante occumbequam egredi, ante occumbere quam limen designati ostii transgredi elegerunt. Quod tunc apparuit, quando in circumpositis villae domibus, casu, quodam tempore ignis exarsit. Ferebantur in sublime us, sanctarum illarum habitaculis appropinquabant. Tollitur in altum clamor populi, ne sacrae domus comburerentur, magis quam de propriis damnis solliciti. Fit concursus omnium ad muri eas ambientis propugnacula, et super domorum tecta conscendentes, totis viribus obviam ire ignibus parant. Arentem materiam quam super inveniunt longe projiciunt, convectam certatim aquam flammis injiciunt, nihil quod ad igneam vim repellendam possit valere, intentatum dimittunt. Sed nequidquam. Aer enim vento commotus, multiplicatas vires ignibus dabat, et fumum flammeo vapori admistum, vultibus atque oculis defensantium inferens, ne defenderent prohibebat. Cumque aliquandiu restitissent, victi tandem violento elementorum conflictu, tecta
Abbreviated transcription (Latin):
sus uisibilia contempnentes:
ad amorem inuisibilium certa¬
tim semetipãs accendunt. Int̾q
uniuersa bona sua. singulari pe¬
na et ante in audita gratia. per-¬
petuo se carcere dampnant: ita
ut postquam semel facta scõm
regulam professione corpori mo-¬
nasterii societate suerint. nũꝙͣ
qualibet necessitate. non dico
septa murorum: sed nec ipsas
in quibus commorantur regu¬
lares domos transgrediantur.
Hanc ipse sibi id curo more ali¬
arum sanctimonialium. equitã¬
di uel ^ ambulandi licenciam.
precepto abbatis sui int̾dixerũt
ne aliqua occasione uł mundꝰ
in eis uideat qd̃ concupiscat. ł
ip̃as aliquid noxium saltim
in excursu indere seu audire
compellat. Nam enim quem
a mentis sue intuitu prorsus
abegerunt: ipsis quoq corpo¬
ralibus oculis uidere contẽp̃¬
nunt. Ea propter claustro sa¬
presenti coartatione latitudi¬
nem sempiternam: pro sepul¬
chro beatam resurrectionem
expectant. Onde prius mori

Expanded text:
orsus visibilia contemnentes, orsus visibilia contemnentes, ad amorem inuisibilium certatim semetipsas accendunt. Inter quæ vniuersa bona sua, singulari pene & ante inaudita gratia, perpetuo se carcere damnant: ita vt postquam semel facta secundum regulam professione, corpori monqualibet necessitate non dico septa murorum, sed nec ipsas in quibus commorantur regulares domos, transgrediantur. Hanc ipsae sibi idcirco more aliarum sanctimonialium equitandi vel deambulandi licentiam praecepto abbatis sui interdixerunt, ne aliqua occasione vel mundus in eis videat quod concupiscat, vel ipsas aliquid noxium saltem in excursu videre seu audire compellat. Nam eum quem a mentis suae intuitu prorsus abegerunt, ipsis quoque corporalibus oculis videre contemnunt. o praesenti coarctatione, sempiternam latitudinem, pro sepulcro, beatam resurrectionem exspectant. Unde prius mori
Abbreviated transcription (Latin):
st idem locus. inter alia
sanctimonialium sancta
loca. singularẽ grãm optinens:
et uelud inter fulgentia celi syde¬
ra quodam suo proprio splendo¬
re prefulgens. Ibi nobilũi muli¬
erum multitudo. et que de ip̃uis
regii sanguinis sublimitate des¬
cendunt. sꝑnunt diuicias. hono¬
res contempnunt. calcant suꝑ¬
biam. luxuriam subigunt. xp̃iꝙ
sequentes pauꝑem: ꝓprio mũdũ
cum principe uincunt. De quaꝵ
nuumero plurime uirorum solła¬
tio destitute: secundas iterare ⁊¬
nuptias refugerunt. alie incolu¬
mes maritos deseruerunt: que¬
dam ab omni carnis corruptio¬
ne inmunes. angelicum uirgi¬
nitatis honorem: carnalibus
uoluptatibus pretulerunt. Os̃
tamen incõmune uirili constan¬
tia femineam molliciem super-¬
gresse. non solum mundana oĩa
sed et seipsas sibi subiugant. o¬
pere mainium psalmodia. orati¬
one assidua. fletuq indeficiente.
aut preterite urte neuos ablu¬
unt. aut meritorum cumulos
augere contendunt. cunctaq pr¬

Expanded text:
st idem locus inter alia sanctimonialium sancta loca singularem gratiam obtinens et velut inter fulgentia coeli sidera quodam suo proprio fulgore praefulgens. Ibi nobilium mulierum multitudo, et quae de ipsius regii sanguinis sublimitate descendunt, spernunt divitias, honores contemnunt, calcant superbiam, luxuriam subigunt, Christique sequentes pauperiem, proprio mundum cum principe vincunt; de quarum numero plurimae virorum morte destitutae, secundas iterare nuptias refugerunt, aliae incolumes maritos deseruerunt, quaedam ab omni carnis corruptione immunes, angelicum virginitatis honorem carnalibus voluptatibus praetulerunt. Omnes tamen in commune, viri constantia femineam mollitiem supergressæ, non solum mundana omnia, sed & seipsas sibi subiugant, opere manuum, psalmodia, oratione assidua, fletuque deficiente, aut præteritæ vitæ næuos abluunt, aut meritorum cumulos augere contendunt: cunctaque pr
Abbreviated transcription (Latin):
errore sunt. Nam cor ruptio cor¬
pous que aggrauat anmã nõ
pectati pͥmi est causa sed pena.
Nõ caro corruptibilis animã pec¬
catricem. s anma peccatrix fecit
ẽẽ corruptibilem carnem. Ex qua
corruptione carnis licet existant
quedam incitamenta uitiorum
et ip̃a desideria uiciosa. non tñ¬
lia uite inique uitia tribuenda
sunt carni. nec ab hiis omnibus
purgemꝰ diabolum qui non ht̃
tuat letetur. egrescat uerũ etiam
ex se ip̃a hiis pt̃ motib agitari.

Expanded text:
nostra. nam corruptio corporis, quae aggrauat animam, non peccati primi est causa, sed poena. nec caro corruptibilis animam peccatricem, sed anima peccatrix fecit esse corruptibilem carnem. ex qua corruptione carnis licet existant quaedam incitamenta uitiorum et ipsa desideria uitiosa, non te uitae uitia tribuenda sunt carni, ne ab his omnibus purgemus diabolum, qui non habet tus: laetetur, aegrescat, uerum etiam ex se ipsa his potest motib agitari.
Abbreviated transcription (Latin):
enim sicut hominem ita d̾m cuiꝰ¬
quam fr̃i sui penitet cuius est
de omĩb omĩno rebus tam fixa
sententia quam certa p̾scĩa S
si non utatur scriptura talibus
neri hominũ quib uult esse cõ¬
sultum. ut ⁊ ꝑt̾reat suꝑbientes.
et excitet negligentes ⁊ exterce¬
at querentes ⁊ alat intelligẽtes.
Quod non faceret si non se pͥus
inlinaret. ⁊ quodam modo descẽ¬
deret adiacentes. Ouid est ꝙ
on sane omnia que
gesta narrantur aͥd sig-¬
nnificare putanda sunt. s pp̃ illa
que aliquid significant. ⁊ ea q̃
nichil significant ad texunt᷑. So¬
lo enim uom̾e terra p̾scinditur
s ut hoc fieri possit. ⁊̾ cet̾a aratͥ
menbra sunt necessaria Meri-
to malus punitur affectus: ⁊
cui non succedit effc̃s. Si paria
sint cet̾a: continentẽ cõuigi p̾¬
ferre quis ambigat᷑. Non om̃is
culpanda temptatio quia ⁊ gra¬
tulabunda est qua fit probatio.

Expanded text:
enim sicut hominem, ita Deum cuiuenim sicut hominem, ita Deum cuiusquam facti sui paenitet, cuius est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia quam certa praescientia. Sed si non utatur scriptura talibus neri hominum, quibus uult esse consultum, ut et perterreat superbientes et excitet neglegentes, et exerceat quaerentes et alat intellegentes; quod non faceret, si non se prius inclinaret et quodam modo descenderet ad iacentes. Quod autem on sane omnia que gesta narrantur etiam significare aliqua putanda sunt, sed propter illa que aliqua significant etiam ea que nihil significant, adtexuntur. Solo enim uomere terra proscinditur; sed ut hoc fieri possit, etiam cetera aratri membra sunt necessarito malus punitur affectus, etiam cui non succedit effectus. sint cetera, continentem coniugato praeferre quis ambigat? CAPUT culpanda tentatio, quia et gratulanda est, qua fit probatio.
Abbreviated transcription (Latin):
ullomͦ fit minor accedente
consorte possessio bonitatis
ĩmo possessa bonitas qm tanto latꝰ
qnͣto concordius in diuidua sotioꝵ
possidet caritas. Non habebit deni¬
q istam possessionem qui eam no¬
luerit habere cõmunẽ. Et tauto eã
reꝑiet ampliorem qnͣto amplius
ibi potu̾it amare consortem Go
ni ad hec utuntur mũdo ut fruan᷑
deo. Mali autẽ contra ut fruant᷑
mundo uti uolunt deo qm̃ nõ nũ
quisq peccato si id sibi nõ defendẽ¬
do p̾posuerit s penitendo subiecerit.
Alioquin et illi seruiet dominanti
si patrocinũ exhibuerit accedenti.
mor ordinate amandus est. quo
bene amatur qd̃ amandum est ut
sit in nobis uirtus qua uiuitur
bene. Unde mͥ uidetur quod dif¬
finitio breuis ⁊ u̾a uirtutis ordo
est amoris. pp̃ qd̾ in sancto cantico
cantitorum. cantat sponsa xp̃i.
ciuitas dei ordinate in me carita¬
mi eius est. sed iudicium quo ir¬
rogatur pena pro pcc̃o. Cogitato
u̾o eius ⁊ recogitatio mutandaꝵ¬
rerum inmutabilis ratio. Neꝙ

Expanded text:
o fit minor accedente seu permanente consorte possessio bonitatis; imo possessio bonitas, quam tanto latius, quanto concordius individua sociorum possidet charitas. Non habebit denique istam possessionem, qui eam noluerit habere communem; et tanto eam reperiet ampliorem, quanto amplius ibi potuerit amare consortem.  ad hoc utuntur mundo ut fruantur deo, mali autem contra ut fruantur mundo uti uolunt deo: qui tamen quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit. alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti.ordinate amandus est, quo bene amatur quod amandum est, ut sit in nobis metus qua uiuitur bene. Unde mihi uidetur, quod definitio breuis et uera uirtutis ordo est amoris; propter quod in sancto cantico canticorum cantat sponsa Christi, ciuitas Dei: Ordinate in me caritami eius est, sed iudicium quo inrogatur poena peccato. Cogitatio uero eius et recogitatio mutandaest inmutabilis ratio. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
stus ꝑmanens in secłm seculi ñ
erit timor ext̾rens a malo qd̾
accidere pt̃ s tenens in bono qd̃
amitti non p̃t. Timoris quippe¬
casti nomine ea uoluntas signin¬
cata est qua nos necẽe erit nolle
peccare ⁊ non sollicitudine infir¬
mitatis ne forte peccemꝰ s tnͣquil¬
litate caritatis cauere peccatũ.
Aut si nulliꝰ oĩno generis timor
ẽẽ pot̾it in illa certissima securita
timor disi castus ꝑmanet in sclm
seculi. quemadmodũ dcm̃ est pa¬
cientia pauperũ non ꝑibit in et̾¬
num. Neq.1I. eterna erit ip̃a pa¬
tientia que necessaria non est. nͥ
ubi toleranda sunt mala. s eter¬
nũ erit quo ꝑ pacientiam ꝑuenit᷑.
Ita fortasse timor castus in scłm
seculi dictus est ꝑmanens qͥa
beata uita amorem habebit et
rem nullum. Obedientia in¬

Expanded text:
permanere in saeculum saeculi? non est timor exterrens a malo quod accidere potest, sed tenens in bono quod amitti non pcasti nomine ea voluntas significata est, qua nos necesse erit nolle peccare, et non sollicitudine infirmitatis, ne forte peccemus, sed tranquillitate charitatis cavere peccatum. Aut si nullius omnino generis timor esse poterit in illa certissima securitatTimor Domini castus, permanens in saeculum saeculi, quemadmodum dictum est, Patientia pauperum non peribit in aeternum . Neque enim aeterna erit ipsa patientia, quae necessaria non est, nisi ubi toleranda sunt mala: sed aeternum erit, quo per patientiam pervenitur. Ita fortasse timor castus in saeculum saeculi dictus est permanere, quia eterna amorem habebit et rem nullum. Unde i
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ait quidã romami etiam maxi¬
mus auctor eloquii. omĩa recte fc̃a
in luce se collocari uolunt hoc rͣte
petit sciri. ut tñ erubescat uideri.
refugiat oculoꝵ. Unde hoc nͥ qͥa
sic geritur qd deceat ex natura:
ut etiam qd̃ pudeat comitetur ex
pena. At uero genitales corꝑis ꝑ¬
tes ita libido suo uiri quodammͦ
mancipauit ut moueri nõ ualeãt
surrex̾it. Hoc est qd pudet hoc
est qd̾ intuentiũ oculos erubestẽ¬
do deuitat. Mag̾q fert homo spec-¬
tantiũ multitudinem. qñ ĩiuste
irascitur homini: qmͣ uł umꝰ as¬
pectum: ⁊̃ qñ iuste miscet᷑ uxori.
Post pcem̃ quippe orta est hec li¬
bido. post pccm̃ eam natura non
impudens amissa potestate cui cor¬
pus ex omni ꝑte seruiebat. sensit.
attendit. erubuit operuit. Pudet¬

Expanded text:
sicut ait quidam, Romani maximus auctor eloquii, omnia recte facta in luce se collocari volunt, id est apetit sciri, ut tamen erubescat videri. refugiat oculorum. Unde hoc, nisi quia sic geritur quod deceat ex natura, ut etiam quod pudeat comitetur ex e. At uero genitales corporis partes ita libido suo iuri quodam modo mancipauit, ut moueri non ualeant,surrexerit. Hoc est quod pudet, hoc est quod intuentium oculos erubescendo deuitat; magisque fert homo spectantium multitudinem, quando iniuste irascitur homini, quam uel unius aspectum et quando iuste miscetur uxori.Post peccatum quippe orta est haec libido; post peccatum eam natura non impudens, amissa potestate cui corpus ex omni parte serviebat, sensit, attendit, erubuit, operuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Hic bonis initiis malos exitus
habuit. Quippe scde res que sa¬
pientium animos fatigant ma¬
gis huic obfuerunt qmͣ profuit
ipsa sapientia ⁊̃ nunc ⁊ deinceps
memorabilis. ⁊ tunc longe lateq
laudata.

Expanded text:
Hic bonis initiis malos exitus habuit, quippe secundae res quae sapientium animos fatigant, magis huic obfuerunt qipsa sapientia. etiam nunc et deinceps memorabilis, et tunc longe lateque laudata.
Abbreviated transcription (Latin):
plicus deputatus es. Post ea mi¬
sertus tui carnem assumpsi in
t̾ris inter pcc̃ores ħitaui. contu¬
melias ⁊ uerbera pro te sustinui
ut te eriperem. colaphos ⁊ sputa
suscepi. ut tibi dulcedinem para¬
dysi redderem. acetum cum felle
bibi propter te. aieprib coronatus.
cruci affixus lancea uulneratus
sum p̃p te. mortuus in sepulchro
positus sum ad inferna descendi
ut te ad paradysum reducerem.
pro te ꝑtuli. Ecce liuores quos
pro te suscepi. ecte clauoꝵ fora¬
mina. quibus affixus in truce
pependi. Suscepi dolores tuos ut
te sanarem. suscepi penam ut tͥ¬
darem głam. suscepi mortẽ ut tu
uiueres sine fine conditus ia cui
in sepulchro ut tu regnares ĩ celo.
Hec omia pro uobis sustinui.
ampliora hoꝵ quid uob debui fa¬
cere ⁊ non feci. Dicite michi nũc
uel ostendite quid passi estis ꝓpt̾
me dominatorem urm̃ uł quid
boni egistis pro uob̾. Ego cũ essẽ
incarnatꝰ sum cum essẽ diues p̃p̃
uos egenus factus sum. S uos

Expanded text:
s es deputatus; postea misertus tui carnem assumpsi, in terris inter peccatores habitavi, contumelias et verbera pro te sustinui; ut te eriperem, colaphos et sputa suscepi; ut tibi dulcedinem paradisi redderem, acetum cum felle bibi; propter te vepribus coronatus, cruci affixus, lancea vulneratus sum; propter te mortuus, et in sepulcro positus, ad inferna descendi; ut te ad paradisum reducerem, pertuli; ecce livores quos pro te excepi, ecce clavorum foramina quibus affixus in cruce pependi; suscepi dolores tuos, ut te possem sanare; suscepi poenam, ut darem tibi gloriam; suscepi mortem, ut tu viveres sine fine; conditus jacui in sepulcro, ut tu regnares in coelo: haec omnia pro vobis sustinui, ampliora horum quid vobis debui facere, et non feci? Dicite nunc vel ostendite me dominatorem vestrum, vel quid boni egistis pro vobis. Ego cum essem ignatus sum; cum essem dives, propter vos egenus factus sum: sed vos
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas aliunde homo cũ aliud ci¬
uitas non sit quam concors ho¬
minum multitudo. Proposito¬
animi ꝑmanente ꝑ quod etiam
corpus sc̃ificari meruit. nec ip̃i
corpori aufert sc̃itatem uiolen¬
tia libidinis aliene. qmͣ seruat
ꝑseuerantia continentie. Si ra
ip̃a quidem auimi magnitudo recte
nominatur. uͥ quisq non ualẽdo
tolerare uel queq aspera uł alie¬
na peccata se ipse int̾eunit.

Expanded text:
ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo. animi permanente, per quod etiam corpus sanctificari meruit, nec ipsi corpori aufert sanctitatem uiolentia libidinis alienae, quam seruat perseuerantia continentiae suaipsa quidem animi magnitudo recte nominabitur, ubi quisque, non ualendo tolerare uel quaeque aspera uel aliena peccata, se ipse interemerit.
Abbreviated transcription (Latin):
Atientia dei ad
penitentiam in¬
uitat malos.
sicut flagellum
dei ad patientiã
erudit bonos.¬
nterest plurimũ qualis sit u¬
sus uel earũ rerum que ꝓsꝑe.
uel earum que dicuntur adu̾se.
Nam bonis temporalib nec
bonus excollitur. nec malis
frangitur. Malus autem ideo
huiusmodi in felicitate punit᷑
quia felicitate corrumpitur.
icet sub eodem tormento.
non est idem uirtus ⁊ uitium.
Nam sicut sub igne aurũ ru¬
tilat. palea fumat. ⁊ sub eadem
tripula stipule cõminuuntur
ademq uis iriuens bonos ꝓbati
purificat. eliquat. malos damp¬
nat. uastat. ext̾minat. Unde in
eadem afflictione mali dm̃ detestã
tur blasphemant boni autẽ pre¬
cantur ⁊ laudant. Dantũ int̾est.
non qualia sed qualis quisq pa¬
tiatur. Nam pari motu exagi¬
ribiliter cenum. et suauiter fra¬

Expanded text:
atientia Dei ad paenitentiam inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonosautem plurimum, qualis sit usus uel earum rerum, quae prosperae, uel earum, quae dicuntur aduersae. Nam bonus temporalibus nec bonis extollitur nec malis frangitur; malus autem ideo huiusce modi infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. icet sub eodem tormento non est idem uirtus et uitium. Nam sicut sub uno igne aurum rutilat palea fumat, et sub eadem tribula stipulae comminuuntur ademque uis inruens bonos probat purificat eliquat, malos damnat uastat exterminat. Unde in eadem adflictione mali Deum detestantur adque blasphemant, boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia, sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagiribiliter caenum et suauiter fra
Abbreviated transcription (Latin):
ymaginem ihu saluatoris
de eccłia furtim deponens. eam telo
transfixit. et clam in domũ suam
exurere. se sanguine ymaginis cru¬
entatum uidens. pre stupore eam
abscondit. Quam xp̃iani requirẽ¬
tes ⁊ ꝑ uestigia sangninis inuemẽ¬
tes. sanguinolentam eam receper̃t
iudeum uero lapidauerunt. Igitur

Expanded text:
imaginem Jesu salvatoris de aecclesia furtim deponens, eam telo transfixit; et eam clam ad domum suam exurere, se sanguine imaginis cruentatum videns, pre stupore eam abscondit. Quam christiani requirentes, et per vestigia sanguinis invenientes, eam sanguinolentam receperunt, Judeum vero
Abbreviated transcription (Latin):
motu actionis sue qui nõ respĩ¬
cit initiũ: non prospicit finem.
Maior est letitia cũ res queq ꝑ¬
ficitur: sollicitudinis aũ plena
sunt cepta. donec ꝑducantur ad
finem.¬

Expanded text:
motu actionis suae qui non respicit initium, non prospicit finem.Major enim laetitia est, cum res quaeque perficitur: sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finem
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃e sed in eius priuatione sci¬
untur. si dici aut intelligi potest.
quodammodo nesciendo sciuntur.
ut sciendo nesciantur. Cum enii a¬
spẽs cornales. nusqmͣ tenebras ui¬
det nisi uͥ ceꝑit non uid̾e̾ Sine bo¬
est. Neq ip̃a temꝑa creata ẽe ne¬
gabimus. qmͣuis omni tempore
tempus fuisse nemo ambigat. Nã
si non omni tempore fuit tempꝰ.
Quis hoc stultissimus dix̾it. Si¬
pro uirib suis alatur infans. fiet
ut crescendo plus sapiat.Si autem
uires sue capacitatis excedat defici¬
et anteqmͣ crescat. Nunqͣ int̾ se
leones. aut inter se dracones qua¬
lia homines bella gesserunt.i¬
chil enim est quam hoc genus. tã
discordiosum uicio. tam sociale na¬
luit unũ de quo multitudo propa¬
garetur. ut hac ãmonitione etiã
in multis concors unitas serua¬
retur. Qum scriptum sit uni
uerse uie domini mĩa et ueritas
nec iniusta eius gr̃a nec crudelis
potest esse iusticia
Liber .xiiiͦ.

Expanded text:
in specie, sed in eius priuatione sciin specie, sed in eius priuatione sciuntur, si dici aut intellegi potest, quodam modo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. Cum enim aspecies corporales, nusquam tenebras uidet, nisi ubi coeperit non uidere. Ita et ipsa tempora creata esse negabimus, quamuis omni tempore tempus fuisse nemo ambigat. Nam si non omni tempore fuit tempus,Quis hoc stultissimus dixerit? pro uiribus suis alatur infans, fiet, ut crescendo plus capiat; si autem uires suae capacitatis excedat, deficiet antequam crescat. CAPUT leones aut inter se dracones, qualia homines, bella gesserunt.hil enim est quam hoc genus tam discordiosum uitio, tam sociale naluit unum, de quo multitudo propagaretur, ut hac admonitione etiam in multis concors unitas seruaretur. Quod ueruersae uiae Domini misericordia et ueritas: nec iniusta eius gratia nec crudelis potest esse iustitia. LIBER XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
icut melior est natura senti¬
ens etiam cum dolet quam
misera qmͣ illa que rõns ⁊ sensꝰ
est exꝑs. ⁊ io̾ in eam non cadit mi¬
seria nius recte uituperatur
uitium. pproculdubio natura lau¬
datur. Nam recta uitii uituꝑatõ
est. qd̾ illo dehonestatur natura
tas relicto superiore ad insuꝑiora
conu̾tit. efficitur mala. Non qͥa
malum est quo se com̾tit s qͥa
ꝑuersa est ip̃a conuersio. Nemo¬
igit᷑ querat efficientem causam
uoluntatis male. non enĩ est ef¬
ficiens s deficiens. quia nec illa
effectio s defectio est. Defic̾e̾ nãq
ab eo qd̾ sũme est ad id qd̾ min
est. hoc est incipere hr̃e uolunta¬
tem malam. Causas porro defe¬
ctionum istarum cum efficiẽtes
non fuit ut dixi s deficientes uel¬
le inuenire tale est. ac si quisqmͣ
uelit uidere tenebras uel audire
priuatione. Nemo gͦ ex me scire
querat qd̾ me nescire scio nisi for¬
te ut nescire discat qd̃ sciri nõ pos¬
se sciendum est. Ea quippe que ñ

Expanded text:
 melior est natura sentiens, qui etiam condolet, quam misera, quam illa, quae rationis vel sensus est expers, et ideo in eam non cadit mienim recte uituperatur uitium, procul dubio natura laudatur. Nam recta uitii uituperatio est, quod illo dehonestatur natura tas relicto superiore ad inferiora conuertit, efficitur mala, non quia malum est, quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa conuersio. igitur quaerat efficientem causam malae uoluntatis; non enim est efficiens sed deficiens, quia nec illa effectio sed defectio. Deficere namque ab eo, quod summe est, ad id, quod minus est, hoc est incipere habere uoluntatem malam. Causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit uidere tenebras uel audire priuatione. Nemo ergo ex me scire quaerat, quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat, quod sciri non posse sciendum est. Ea quippe quae non
Abbreviated transcription (Latin):
ris et sanguinis sui misterus
ideo singulariter agere uoluit:
cramentorum ostenderet et hũc
de quo loquimur non frustra ĩ
illis spem suam posuisse monst᷑¬
ret. Dude ⁊ animi eius affectio¬
nem sibi bene acceptam fuisse
ostendit: qñ eum congruente
eius deuotioni miraculo tam
magnifice decorauit. Testis
huius ammirandi miraculi
ipse est. cui utrum credi debeat
uita precedens et finis subse¬
quens declarat. Non tñ horũ
spontaneus relator exstitit: sed
a me secreto adiuratus. quod
prius sub alterius nomine dix¬
erat. sibi reuelatum fuisse i¬
dicauit. Et ne aliquis in corde
meo scrupulus remaneret. licet
de eius uerbis simpliciter pro¬
latis in nullo dubitarem:
quod de uisione aꝑuit. noĩs
dei et xp̃iane spei int̾posita
testificatione confirmauit.
Extorsit a me tamen secreti
fidem. ut quo ad ipse uiueret.
alto illud silentio conseruarẽ.
Sed eo iam a uita presenti
morte carnis exempto: oppor¬
tet ea propalari ad dei głam.

Expanded text:
ris et sanguinis sui mysteriis ris et sanguinis sui mysteriis ideo singulariter agere voluit, um veritatem ostenderet, et hunc de quo loquimur, non frustra in his spem suam posuisse monstraret. Unde et animi ejus affectionem sibi bene acceptam fuisse ostendit, quando eum, congruente ejus devotioni miraculo, tam magnifice decoravit. Testis hujus tam admirandi miraculi ipse est, cui utrum credi debeat vita praecedens et finis subsequens declarat. Non tamen horum spontaneus relator exstitit; sed a me secreto adjuratus, quod prius quasi sub alterius nomine dixerat, sibi revelatum fuisse indicavit. Et ne aliquis in corde meo scrupulus remaneret, licet de verbis ejus simpliciter prolatis in nullo dubitarem, quod de visione aperuit, nominis Dei et Christianae spei interposita testificatione confirmavit. Extorsit tamen a me prius secreti fidem; ut quoad ipse viveret, alto illud silentio conservarem. Sed eo jam a vita praesenti morte carnis exempto, oportet ea propalari ad Dei gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
uerba singultibus int̾rumpi:
grauibus pectus suspiriis ur¬
geri. Cerneres ut intelligi da¬
batur. prorsus ab humanis
alienatum. ad diuĩna suble¬
uatum. non tantum mente.
sed ipso pene corpore: sic in ce¬
lestibus conuersari ut de illo
etiam dictum a domino ui
deretur. Qui mauducat car¬
nem meam et bibit sangumẽ¬
meum in me manet et ego ĩ
illo: et qui manducat me ip̃e
uiuet propter me. Et alibi.
Panis quem ego dabo caro
mea est pro mundi uita.
Quam uitam ne quis puta¬
ret temporalem: rursum ait.
Si quis mauducauerit ex hoc
pane uiuet in eternum. His
domini nr̃i promissiomibus ui¬
tam in his se sumere c̾ctus eter¬
nam: insatiabili ut sic dicam
aiiditate pani celesti nr̃ hic
gerardus inhiabat. et beatam
amie sue esuriem pastu cotidi¬
ano recreabat. Istis bonorum
operum exerticus a prima iu¬
uentute ad ultimam usq fere
senectutem ꝑductis. tandem
dignus habitus est cui aliqͥd
suorum secretorum dominus
reuelaret. Quod in his corpo¬

Expanded text:
verba singultibus interrumpi, verba singultibus interrumpi, gravibus pectus suspiriis urgeri cerneres, ut intelligi daretur prorsus ab humanis alienatum, ad divina sublevatum, non tantum mente sed ipso pene corpore sic in coelestibus conversari, ut de illo etiam a Domino dictum videretur: Qui manducat carnem meam, et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo. Et qui manducat me, et ipse vivit propter me . Et alibi: Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita . Quam vitam ne quis putaret temporalem, rursum ait: Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum . His Domini nostri promissionibus, vitam in his se sumere certus aeternam, insatiabili, ut sic dicam, aviditate, pane coelesti noster hic Gerardus inhiabat, et beatam animae suae esuriem pastu quotidiano recreabat. Istis bonorum operum exercitiis a prima juventute ad ultimam usque fere senectutem perductis, tandem dignus habitus est, cui aliquid secretorum suorum Dominus revelaret. Quod in his corpo
Abbreviated transcription (Latin):
dientiam passum fuisse ga¬
uisus est Super omnia uero
salutarium altaris sacramẽ¬
torum amorem. corpori uir¬
tutum suarum uelud quã¬
dam uerticem imposuerat.
quo uehementi cordis anni¬
su in alta sublato: ip̃a quoꝙ
celi intima penetrabat. Qs
enim facile referre ualeat quã
claro ille fidei oculo ihm xp̃m
sub uelamine sacramentorum
non uelatum ammirabatur.
sed reuelatum contemplabat᷑.
Nullam intellectui eius spẽs ex¬
terior caliginem inferebat: sed
uelut cum apostolis in terra
gradientem. cum beata uirgi¬
ne in cruce pendentem. cũ beata¬
maria magdalene a mortius
resurgentem intuitu spũali cer¬
nebat. Contulerat ad hoc sacͥ
corporis et sanguinis xp̃i myste¬
rium totam spem suam et coti¬
diana pene oblatione pro suis
ac tocius mundi peccatis filiũ
patri sacrificans: se quoq ip̃m
multa cordis deuotione et la¬
crimarum profusione pariter
immolabat. Dideres autem
assistentem altari profundo.
plerumq fletu totum cõaiti.

Expanded text:
dientiam passum fuisse, gadientiam passum fuisse, gauisus est. Super omnia vero salutarium altaris sacramentorum amorem, corpori virtutum suarum velut quendam verticem imposuerat: quo vehementi cordis annisu in alta sublato, ipsa quoque cœli intima penetrabat. Quis enim facile referre valeat, quam claro ille fidei oculo Iesum Dominum sub velamine sacramentorum non velatum admirabatur, sed reuelatum cōtemplabatur? Nullam intellectui eius species exterior caliginem inferebat, sed velut cum Apostgradientem, cum beata Virgine in cruce pendentem, cum Maria Magdalene a mortuis resurgentem, intuitu spirituali cernebat. Contulerat ad hoc sacri corporis et sanguinis Christi mysterium totam spem suam, et quotidiana pene oblatione pro suis ac totius mundi peccatis filium patri sacrificans, se quoque ipsum multa cordis devotione et lacrymarum profusione pariter immolabat. Videres eum assistentem altari, profundo plerumque fletu totum concuti,
Abbreviated transcription (Latin):
gens illo aliisq tunc mecum
comitantibus. senam que de
precipuis tuscie urbibus est:
hospitandi gratia diuerti. Di¬
e sequenti maturiꝰ hospitari
cupiens. ante lucis exortum
iter arripui. Cumq iam fere
duo miliaria urbe progressꝰ
ꝑegissem: subito post nos uo¬
cem currentis equitis uelut a
longe audiui: eaq audita sub¬
stiti. Qui cum ad nos se susti¬
nentes ꝑuenisset. insidias no¬
bis in uia a duce conrado quo¬
riundam instinctu parari nar-¬
rauit: eaq de causa reditum
ꝑsuasit. Quo impetrato. ego
quidem cum sociis redu: Ge¬
rardum uero qm̃ promptior
ad obediendum non aderat.¬
statim ad dominum papam
exigente necessitate dirxxi. Re¬
cedens ille a nobis. nondum
plene sex uie ut arbitror mili¬
aribus expletis. insidias ĩcur¬
rit. A quibus comprehensus.
rebus omnibus ablatis ad
altissima turri inclusus. mul¬
taq incommoda perpessus:
postquam pericula carceris e¬
uasit. se aliquid propter obe¬

Expanded text:
ergens, illo illisque iter meum ergens, illo illisque iter meum comitantibus, Senam quæ de præcipuis Thusciæ vrbibus est, hospitandi causa diuerti. Die sequenti maturius hospitari cupiens, ante lucis exortum iter arripui. Cumque iam duo fere miliaria ex vrbe progressus peregissem, subito post nos vocem currentis equitis velut a longe audiui: eaque audita substiti. Qui cum ad nos se sustinentes peruenisset, insidias nobis in via a duce Conrado quorundam instinctu parari narrauit: eaque de causa reditum persuasit. Quo impetrato, ego quidem cum sociis retro redij: Gerardum vero quoniam promptior eo ad obediendum non aderat ad Dominum Papam exigente necessitate direxi. Recedens ille a nobis, nondum plene sex viæ vt arbitror miliaribus expletis, insidiantes incurrit. A quibus comprehensus, rebus omnibus ablatis ad altissima turri conclusus, multaque incommoda perpessus: postquam pericula carceris euasit, se aliquid propter obe
Abbreviated transcription (Latin):
his aliquando reddere segnem
ualerent. Graue se incurrisse
reputaret delictum: si uel sũ¬
mo coactus uel cogitationibus
aduocatus. de prolixa clunia¬
censium psalmodia unũ saltẽ
uersum intermitteret. Cumq
nichil psalmorum nichil rełiqͦꝵ
officiorum os eius preteriret:
intellectum quoq quem pote¬
rat dictis adhibebat. et deo
iugiter immolans saccificiũ̃
laudis. iuxta apostolum spiri¬
tu et mente psallebat. Neli¬
giosa etiam in exterioribus
ibrenniuitate pollebat elegant᷑.
cuius rei gratia in multorũ
prioratuum amministratõne
subditis utilis: et omnibus
quibus innotescere poterat
carus erat. O dedientie singu¬
laris conseruator tanto eam
affectu diligebat: ut nefas
duceret si uel inmodico nutu
iubentis excederet. Exꝑtus
sum ip̃e magnam in hac uir¬
tute eius constantiam. cui cũ
sepe grauia et que aliis uix
iniungere auderem. facillime
imponerem a lacriter inuĩcta
suscipiebat alacrius implebat.
Romam quodam tempore ꝑ¬

Expanded text:
his aliquando reddere segnē his aliquando reddere segnē valerent. Graue se incurrisse reputaret delictum, si vel somno coactus, vel cogitationibus aduocatus, de prolixa Cluniacensium psalmodia vnum saltem versum intermitteret. Cumque nihil psalmorum, nihil reliquorum officiorum os eius præteriret, intellectum quoque quem poterat dictis adhibebat, & Deo iugiter immolans sacrificium laudis, iuxta Apostolum spiritu & mente psallebat. Religiosa etiam in exterioribus strenuitate eleganter pollebat: cuius rei gratia in multorum Prioratuum administratione, & subditis vtilis, & omnibus quibus innotescere poterat, carus erat. Obedientiæ singularis conseruator tanto eam affectu colebat, vt nefas duceret, si vel in modico nutum iubentis excederet. Expertus sum ipse magnam in hac virtute eius constantiam: cui cum sæpe grauia, & quæ aliis vix iniungere auderem, facillime imponerem: alacriter iniuncta suscipiebat, & alacrius adimplebat. Romam quodam tempore p
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutibus hic artius eius sem¬
per ammum possideret. In his et
huiuscemodi studiis. tõto pene
adolescentie tempore decurso. a
uima dicto beato patre hugone
in monachum susceptus est. Qͣ
habitum religionis indutus. se¬
culum fuisse se exuisse bonis et
prope modum ꝑfectis actibus
demonstrauit: pure ⁊ simplicis
monachus uite uere secundum
domini dictum isrłita. in quo
dolus non est.Iniuriarum im¬
memor patientiam conserua¬
bat: quem si irasci conting̾ẽt.
pauloptus iratum fuisse gra¬
uiter penitebat. Nil simulare
nouerat: sed qualis interius
existebat. talem se exterius de¬
monstrabat. Ald os eius si ac¬
comprobares. Diuinarũ rerũ
saporem quem a puero inbibe¬
rat. sic tenaciter conseruabat.
ut eius pene uniuersa uerba
uel facta diligenter considerã¬
tibus. ml aluid quam celestẽ
fraglantiam redolerent. Eccl̃i¬
asticis officiis ita deuotus in¬
sistebat: ut nec labor diurnus
nec requies nocturna eum in

Expanded text:
virtutibus, hic arctius ejus semvirtutibus, hic arctius ejus semper animum possideret. In his et huiuscemodi studiis toto pene adolescentiæ tempore decurso, a iam dicto beato Patre Hugone in monachum susceptus est. Qui habitu religionis indutus, seculum se exuisse, bonis & propemodum perfectis actibus demonstrauit. Puræ & simplicis monachus vitæ, vere, secundum Domini dictum, Israelita in quo dolus non est. Iniuriarum immemor patientiam conseruabat: quem si irasci cōtingeret, paulo post iratum fuisse grauiter pœnitebat. Nil simulare nouerat: sed qualis interius existebat, talem se exterius demonstrabat. Ad os eius si accomprobares. Diuinarum rerum saporem quem a puero imbiberat, sic tenaciter cōseruabat: vt eius pene vniuersa verba vel facta diligenter considerantibus, nil aliud quam cœlestem fragrantiam redolerent. Ecclesiasticis officiis ita deuotus insistebat, vt nec labor diurnus, nec requies nocturna eum in
Abbreviated transcription (Latin):
Am incidẽter sed necessario his
interpositis. ad proposita me
reuerti. assũp ta principaliter ma¬
teries cogit. Unde illa que de
da sunt: ultra differenda non
sunt. Frater quidam cum honore
nominandus. cum dulcedine re-¬
colendus. Gerardus nomme.
magni illius cluniacensis mo¬
nasterũ. magnus et ip̃e uite me¬
rito monachus fuit. Hic a pu̾o
in clericali habitu ad pedes me¬
morandi sancti patris hugonis
educatus: uirtutum eius pma¬
ginem multa ex parte in se ip̃o
expressam ostendit. Nam qͦd nõ
parum difficile est. in medio se¬
culi constitutus. et in igne nõ
adustus nuemles annos absꝙ
taneorum quippe lasciuiam in¬
nato pudore abhorrens: maturis
clericis suie monachis adhẽbat.
Quorum cohabitatione ad po¬
tiorem honestatis amorem infor¬
matus: ad ecclesiastica quoq of¬
ficia frequentanda et amanda ĩ
stituebatur. Unde contigit: ut
optimo usu cum etate sensim cõ¬
ualescente. fantum erga diuina
amorem conciperet: ut pre cet̾is

Expanded text:
am incidenter, sed necessario his interpositis, ad proposita me reverti assumpta principaliter materies cogit. Unde illa quae de da sunt, ultra differenda non sunt. Frater quidam cum honore nominandus, cum dulcedine recolendus Gerardus nomine, magni illius Cluniacensis monasterii magnus et ipse vitae merito monachus fuit. Hic a pueritia in clericali habitu ad pedes memorandi sancti Patris Hugonis educatus, virtutum ejus imaginem multa ex parte in ipso expressam ostendit. Nam, quod non parum difficile est, in medio saeculi constitutus, et in igne non adustus, juveniles annos absque taneorum quippe lasciviam innato pudore abhorrens, maturis clericis sive monachis adhaerebat. Quorum cohabitatione ad potiorem honestatis amorem informatus ad ecclesiastica quoque officia frequentanda et amanda paulatim instituebatur. Unde contigit ut, optimo usu cum aetate sensim convalescente, tantum erga divina amorem conciperet, ut prae caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
sideratur. Quis enim ei se cõ¬
mittat quem non putet plus
sapere qmͣ ip̃e sapiat qui querit
mentis uigore atq auctorita¬
te prestet. ⁊ accedat eo ut exẽ¬
plo ⁊ usu paratior sit. p̾sentia
soluat peritula prospitiat fu-¬
tura denuntiet imminentia.
ratus sit. non solum ad consu-¬
lendum s etiam ad subuenien¬
dum. huic ita fides habetur ut
dicat qui consilium petit ⁊¬
sustineo. Huiusmodi gͥ uiro sa
iusticia ut nullus sit frau-¬
dis metus facit etiam prudẽ-¬
uiduum sapientie atq iusticie
Iconturbernium. s uulgi usu di¬
uiditur una quedam forma uir¬
tutum ut temꝑantia sit in des¬
pitiendis uoluptatib fortitudo
spectetur in laborib ⁊ ꝑiculis.
prudentia in intellectu bonorum
sciens commoda ⁊ adu̾sa distin¬
guere iusticia que sit bona custos

Expanded text:
sideranti dare. Quis enim ei se committat, quem non putet plus sapere quam ipse sapiat qui quaerit mentis vigore atque auctoritate praestet, et accedat eo, ut exemplo et usu paratior sit, praesentia solvat pericula, prospiciat futura, denuntiet imminentia, ratus sit non solum ad consulendum, sed etiam ad subveniendum; huic ita fides habetur, ut dicat qui consilium petit: Esustineo . Hujusmodi igitur viro saljustitia, ut nullus sit fraudis metus: facit etiam prudenviduum sapientiae atque justitiae conturbernium: sed vulgi usu dividitur una quaedam forma virtutum, ut temperantia sit in despiciendis voluptatibus: fortitudo spectetur in laboribus et periculis: prudentia in delectu bonorum, sciens commoda et adversa distinguere: justitia quae sit bona custos
Abbreviated transcription (Latin):
fontem requirat. quis eturbida
aqua potum petat. Quis utilẽ
ẽe aliene iudicet. quem uidet in
animũ uoluptates occupent libi¬
do deuincat. auaritia subiuget
cupiditas ꝑturbet quatiat me¬
tus quomodo hic consilii locus
ubi nullus quieti. Quid ꝓdest
precelsiꝰ eo uiro qui auro moueri
nesciat contemptũ habeat pecu¬
niarũ et uelut ex arce quadam
despitiat hominũ cupiditates qͣs¬

Expanded text:
fontem requirat? quis e turbida aqua potum petacause anime sue iudicet, quem videt inuanimum voluptates occupent, libido devincat, avaritia subjuget, cupiditas perturbet, quatiat metus? Quomodo hic consilii locus, ubi nullus quietis? Admirandus praecelsius illo viro, qui auro moveri nesciat, contemptum habeat pecuniarum, et velut ex arce quadam despiciat hominum cupiditates? Q
Abbreviated transcription (Latin):
giri consilio ut prosis non ut no¬
ceas. Nam si luxurioso ad luxurie
effusionem. adultero ad m̾cedem
adulterii largiendum putes ñ est
bñfitientia ista. uͥ nulla est beni¬
uolentia. Office̾ enim est illud ñ¬
si qd̃ alteri largit᷑ alteri qͥs extor¬
queat. si iniuste querat ⁊ uiste dis¬
pensandum putet. Nec illa ꝑfc̃a¬
est liberalitas si iactantie causa
mag̾ qmͣ miscd̃ie largiaris. Affc̃s
tuus nomen imponit operi tuo.
Quomodo a te profiuiscitur. sic
ralitas. uͥ sisentio quis regit opus
suum et in ncc̃itatib singnlorum
occulte subuenit. Quem laudat
os pauꝑis et non labia sua. Grã
dis culpa si sciente te fidelis egeat
si scias eum sine sumptu ẽẽ famẽ

Expanded text:
giri consilio ut prosis, non ut noceas. Nam si luxurioso ad luxuriae effusionem, adultero ad mercedem adulterii largiendum putes, non est beneficentia ista, ubi nulla est benevolentia. Officere enim istud si quod alteri largitur, alteri quis extorqueat, si injuste quaerat, et juste dispensandum putet: nisi fest liberalitas, si jactantiae causa magis quam misericordiae largiaris. Affectus tuus nomen imponit operi tuo: quomodo a te proficiscitur, sic ralitas, ubi silentio quis tegit opus suum, et necessitatibus singulorum occulte subvenit: quem laudat os pauperis, et non labia sua. 148. dis culpa, si sciente te fidelis egeat, si scias eum sine sumptu esse, fame
Abbreviated transcription (Latin):
nullis ꝑturbari animꝰ possit t̾ro¬
rib : nullis frangi molestiis. nul¬
lis suppliciis cedere que difficile qͥ-¬
Noͣ dem sustinentur. S omnia suppli¬
tia grauioꝵ supplitioꝵ uincunt᷑¬
Lo̾ formidine. Lortis est uiri nõ
dissimulare cum aliquid ĩmine
mentis ⁊ obuiare cogitatione ꝓ¬
uida reb futuris ne forte dicat
postea. Ideo ista incidi. quia non
arbitrabar posse euemie. De¬
nq nisi explorentur adu̾sa: cito
occupant. Ut in bello ĩprouisus
hostis uix sustinetur ⁊ si imꝑatos
inuen̾it facile opprimit ita ani Nõ¬
mum mala in explorata plus¬
fortitudim quam lucro uinci.
Srequenter emm pulsis hostib
inclinata in fuga adu̾sioꝵ acie.
dũ exiuius cesoꝵ capitur p̾liator
inter ip̃os quos strauit miserandꝰ

Expanded text:
nullis perturbari animus possit terronullis perturbari animus possit terroribus, nullis frangi molestiis, nullis suppliciis cedere. Quae difficile quidem sustinentur: sed quia omnia supplicia graviorum suppliciorum vincuntur formiddissimulare cum aliquid immineamentis, et obviare cogitatione provida rebus futuris, ne forte dicat postea: Ideo ista incidi, quia non arbitrabar posse evenire. Denique nisi explorentur adversa, cito occupant. Ut in bello improvisus hostis vix sustinetur, et si imparatos inveniat, facile opprimit: ita animum mala inexplorata plusfortitudini, quam lucro vinci. Frequenter pulsis hostibus, inclinata in fugam adversariorum acie, dum exuviis caesorum capitur praeliator, inter ipsos quos stravit, miserandus
Abbreviated transcription (Latin):
Est ergo fortis qui se in dolore
aliquo consolatur. Et reuera iu¬
re ea fortitudo uocatur. qñ unꝰ¬
quisq se ipm̃ uincit. irã ꝯtinz.
nullis illecebris emollitur atq
inflectit᷑. non adu̾sis ꝑturbat᷑
non extollit᷑ scd̃is. Quid autẽ¬
excelsius ⁊ magnificentius. qmͣ
exercere mentem. afficere carnẽ.
in seruitutẽ redig̾e ut obediat
imꝑio consiliis obtemꝑet ut ĩ
adeundis laborib impigre exe¬
quatur ꝓpositũ animi ac uolũ¬
mes tuũ ut neq diuitias neq
uoluptates neq honores ĩ maxi¬
mis constituas. neq in hiis
studiũ omne conteras. Qd̃
acciderit quo frangi animmi so¬
lent. aut primonii amissio.
aut honoris ĩminito aut ob¬
trectatõ infidelium. qͣi suꝑior
non sentias. demñ ut te salutis
ipũis ꝑicula pro iusticia suscep
nisi legitime certauerit non coro¬
natur. Ea est enim tranq̃llitas
animi ⁊ temꝑantia que neq stu-¬
dio querendi afficitur neq egesta¬
stabilienda ad constantiam ut

Expanded text:
Est ergo fortis qui se in dolore aliquo consolatur. 180. Et re vera jure ea fortitudo vocatur, quando unusquisque se ipsum vincit, iram continet, nullis illecebris emollitur atque inflectitur, non adversis perturbatur, non extollitur secundis, et quexcelsius et magnificentius, quam exercere mentem, afficere carnem et in servitudinem redigere; ut obediat imperio, consiliis obtemperet, ut in adeundis laboribus impigre exsequatur propositum animi ac volunmes tuum ut, neque divitias, neque voluptates, neque honores in maximis constituas, neque in his studium omne conteras? Quod acciderit quo frangi animi solent, aut patrimonii amissio, aut honoris immunitio, aut obtrectatio infidelium, quasi superior non sentias. Deinde ut te salutis ipsius pericula pro justitia susceptnisi legitimo certamine, non coronatur. animi et temperantia, quae neque studio quaerendi afficitur, neque egestastabilienda ad constantiam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cumq fertur Ad illum redeamꝰ
a quo peccando recesseramus. Ibi
ẽẽ nr̃m non habebit mortem. ibi
noste nr̃m non habebit errorem.
ibi amare urf non habebit offẽ

Expanded text:
gamus , ut ad illum redeamus, a quo peccando recesseramus. Ibi esse nostrum non habebit mortem, ibi nosse nostrum non habebit errorem, ibi amare nostrum non habebit offe
Abbreviated transcription (Latin):
Dicitur deus omp̃s. faciendo
qd̾ uult non patiendo qd̾ nõ uult.
Q ei si accideret. nequaquam
ẽẽt omp̃s. Unde ꝓpterea quedã
non pt̃. quia omp̃e est. Solle¬
in d̾m quem diligit credit ⁊ sꝑat
plus intendit in ea. in quib sͥ
displicet. qmͣ in ea si qua ĩ illo
sunt quem nõ tam ip̃i qmͣ u̾i¬
tati placet: neq id tribuit nͥ eiꝰ¬

Expanded text:
Dicitur enim omnipotens faciendo quod uult, non patiendo quod non uult; quod ei si accideret, nequaquam esset omnipotens. Unde propterea quaedam non potest, quia omnipotens est. Sin Deum, quem diligit, credit et plus intendit in ea, quibus sibi displicet, quam in ea, si qua in illo sunt, quae non tam ipsi quam ueritati placent; neque id tribuit,
Abbreviated transcription (Latin):
roculdubio felicitas maior
est uicinũ bonũ hr̃e concor¬
dem qmͣ uicinũ malum subiuga¬
re bellantem. Omnia agenda ꝯ-¬
da felicitas. Ars quippe ipsa be¬
ne recteq uiuendi. uirtus a
ueterib diffinita est. Demones

Expanded text:
rocul dubio felicitas maior est uicinum bonum habere concordem quam uicinum malum subiugare bellantem. Mala uota haberet? Ars quippe ipsa bene recteque uiuendi uirtus a ueteribus definita est. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
conspicit intrantem. Qui pri-¬
mo ingressu suo conuersus ad
porcos quid inquit segnes fa¬
citis. tur iam hunc non rapui¬
stis. cur non decerpsistis Q
dicis inquiunt magno conatu
facere nisi sumus: sed młfacere¬
fatiam. Quo dicto: uncum fer¬
reum longis ac recurius ungu¬
lis terribilem minaci manu
pretendens. atq ad uirum dei
rapiendum inmo discerpendũ
adaptans eum nimio terrore
pene mente excedere coegit. S¬
biliter affuit ac uirga leui
manu pretensa quõ inquit huc
uenire ausi fistis: Non est ñ
est hic uester. nec iam contra
eum in aliquo preualere pote¬
ritis. Dixit ac dicto uelocius
totum illud nefandum colle¬
gium ut fumus euanuit. Sub¬
stitit illa post demonum fugã
cum homine ad hec tremente.
eumq hiis uerbis consolata
est. Placet inquit ꝙ facis. tuiq
amii deuotionem deo michiꝙ
gratam ẽẽ noueris. Fac ergo qd̾
Et ut aliquid singulare tibi ĩ mã¬
datis tradam. stude uilibus escis
manuum deuotus insiste. Huis
animatum hominem relinquens

Expanded text:
conspicit intrantem. Qui primo ingressu suo conuersus ad porcos, quid ait segnes facitis? Cur iam hunc non rapuistis? Cur non discerpsistis? Quod dicis, inquiunt porci, magno conatu facere nisi sumus, sed cstis. Quo dicto uncum ferreum longis ac recurvis ungulis terribilem, minaci manu protendens, atque ad virum Dei rapiendum, imo ad discerpendum adaptans, eum nimio terrore pene mente excedere coegit. Sbiliter adfuit, ac virga leui manu prætensa: Quomodo, inquit, huc detestandi venire ausi fuistis? Non est, non est hic vester, nec iam contra eum in aliquo præualere poteritis. Dixit, ac dicto velocius, totum illud infandum collegium vt fumus euanuit. Perstitit illa post dæmonum fugam, cum homine adhuc tremente, eumque his verbis consolata est. Placet, inquit, quod facis, tuique animi deuotionem Deo mihique gratam esse noueris. Fac ergo quodEt vt tibi aliquid singulare in mandatis tradam, stude vilibus escis, manuum deuotus insiste. His animatum hominem virgo relinquens
Abbreviated transcription (Latin):
sed ad hec ugilanti et celestia me¬
ditanti. demonum turba in sp̃e
porcorum ag̾stium apparuit. u¬
rebant undiq per totam cellu-¬
lam et discursu insano. rictu hor¬
rendo dentibus longissimis. ac
uelut in ncc̃e eius exacutis. pa¬
uefcm̃ ac trementem hominem

Expanded text:
, adhuc vigilanti et coelestia meditanti, daemonum turba in specie porcorum aggrestium apparuit. Furebant ubique per totam cellam, et discursu insano, rictu horrendo, dentibus longissimis ac velut in necem ejus exacutis, pavefactum ac trementem hominem