comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& totu̾s. s solus medios computasse. Hoc
mͦ iocutionis quo significatur a parte to¬
tum. etiam ila de resurrectione xp̃i sol¬
uit᷑ questio. Pars enim nonuissima diciã
pasus est nisi ꝓtoto die accipiatur. id est ad¬
nincta etiam nocte p̃terita. & ner in euius
parte ultima resurrexit. nisi totus dies ac¬
cipiatur. ad uincto scilicet die illucescente
dominico. ñ possunt ẽẽ tres dies & cres
noctes quib se ini corde t̾re p̃cdixit futurũ.
logitimos autem nimieros dicit. auos emmnẽ¬
tius diuina scͥptura cõmendat. sieut septena¬
rium uel denarium uel duodenarium. et
qiueumꝙ alis sunt. quos legendo stucdiosi li¬
bent̃ agnoseunt. Plerumꝙ enim numeri
huiꝰmodi ꝓ unuĩso tempore ponuntur. sicut
sepeies indie laudabo te. nichil est aluid
am̃ semꝑ laus eus more meo. Tantiumdẽ
ualet & cum multiplicantur. siue ꝑ dena¬
rium sicut septuaginta & septingenti.
unde possunt & septuaginta anni hie¬

Expanded text:
et totos, sed solos medios computasse. Hoc et totos, sed solos medios computasse. Hoc modo locutionis, quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi solvitur quaestio. Pars enim novissima diei quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est, adjuncta etiam nocte praeterita; et nox in cujus parte ultima resurrexit, nisi totus dies accipiatur, adjuncto scilicet die illucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit futurum . 51. Legitimos autem numeros dicit, quos eminentius divina Scriptura commendat, sicut septenarium, vel denarium, vel duodenarium, et quicumque alii sunt, quos legendo studiosi libenter agnoscunt. Plerumque enim hujusmodi numeri pro universo tempore ponuntur: sicut, Septies in die laudabo te , nihil est aliud quam, Semper laus ejus in ore meo . Tantumdem valent et cum multiplicantur, sive per denarium, sicut septuaginta et septingenti; unde possunt et septuaginta anni Je
Abbreviated transcription (Latin):
habitare non poterunt. Et ideo recte
dicitur piis. quod ipsa sit t̾ra eorum.
que ulla exparte ñ erit impiorum. qͥa
& ipsa similit̃ data est. qnͣdo danda fir
temporib appellat. qua regula plerumq
inueniri uel conici possit latens in scͥpturi
seĩs qnͣtitas temporum. Duobus autẽ modiᷤ
uigere dicit hanc regulam. aut tropo sinẽ¬
doche. aut legitimis numeris. Tropus sme¬
doche. aut aparte totum. aut a toto par¬
tem facit nitelligi. sicut unus euangeli¬
sta post dies octo factum dicit. quod auꝰ
post dies sex. qnͣdo inmonte discipulis
tantum tͥb p̃sentib facies dñi fulsit ut
sol & uestim̃ta eus ut nix. Utrumꝰ enim
uerum ẽẽ non posset. quod de numero di¬
erum dictum est. nisi ille qui dĩx̃ post dieᷤ
octo intelligatur partem nouissimã diet.
ex quo id xp̃c p̃dixit futurunt. & partẽ
pͥmam diei. quo id ostendit impletum
uͭ qui dixit post dies sex in tegros omnes

Expanded text:
habitare non poterunt. Et ideo recte habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum; quia et ipsa similiter data est, quando danda firmtemporibus appellat; qua regula plerumque inveniri vel conjici possit latens in Scripturis sanctis quantitas temporum. Duobus autem modis vigere dicit hanc regulam; aut tropo synecdoche, aut legitimis numeris. Tropus synecdoche, aut a parte totum, aut a toto partem facit intelligi: sicut unus evangelista post dies octo factum dicit, quod alius post dies sex, quando in monte discipulis tantum tribus praesentibus facies Domini fulsit ut sol, et vestimenta ejus sicut nix . Utrumque enim verum esse non posset, quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit, post dies octo, intelligatur partem novissimam diei ex quo id Christus praedixit futurum, et partem primam diei quo id ostendit impletum,vero qui dixit, post dies sex, integros omnes
Abbreviated transcription (Latin):
dedi patͥb nr̃is. ñ carnalit̾ sicut carnaliᷤ
isrł. s sp̃italit̾ sicut sp̃itales debemus
acciꝑe. Eccłia quippe sine macula et
ruga exomĩb gentib congregata. atcy
met̃num regnatura cum xp̃o. ipsa est
t̾ra beatorum. t̾ra uiuentium. Ipsa intelli¬
genda est patrib data. quando eis certa
& inmutabili dei uoluntate ꝓmissa est.
qim̃ ipsa ꝓmissionis uel p̾destinationis
firmitate iam data est. que danda suo
tempore apatͥb credita est. sicut de ip¬
sa grã que sc̃ĩs clatur. screbens ad timo¬
theum apłs ait. Non sccłm oꝑa nr̃a. sed¬
ẽ nobis in xp̃o iħu ante scła et̾na. manife¬
stata autem nunc ꝑ aduentum saluatoeis
nr̃i. Datam dixit gr̃am. qnͣdo nec erant
aclhuc quib daretur. qm̃ in dispositiõe
ac p̃destinatione dei iam factum erat.
qd̃ suo tempore futurum fuerat. quod ip¬
se dicit manifestatum. qmͣuis hec possint
intelligi & de t̾ra futuri scłi. qnͣdo erit
celum nouum & t̾ra noua. inqͣ inuisti

Expanded text:
tris; non carnaliter sicut carnalis Israel, sed spiritualiter sicut spiritualis debemus accipere. Ecclesia quippe sine macula et ruga ex omnibus gentibus congregata, atque in aeternum regnatura cum Christo, ipsa est terra beatorum, terra viventium ; ipsa intelligenda est patribus data, quando eis certa et incommutabili Dei voluntate promissa est: quoniam ipsa promissionis vel praedestinationis firmitate jam data est, quae danda suo tempore a patribus credita est; sicut de ipsa gratia quae sanctis datur, scribens ad Timotheum Apostolus ait, Non secundum opera est nobis in Christo Iesu ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per aduentum saluatoris nostri. datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur, quoniam in dispensatione ac praedestinatione dei iam factum erat quod suo tempore futurum fuerat: quod esse dicit manifestatam. quamuis haec possunt intellegi et de terra futuri saeculi, quando erit caelum nouum et terra noua,
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ inmunditiam menstruate. facta est
ua eorum ante faciem meam. & effudi
iram meam suꝑ eos. & clisꝑsi illos int̾ nati¬
ones. & uentilaui eos in regiones. scdm iuaᷤ
facue ẽ inquam hoc intelligere de illa do¬
mo isrł de qua dicit apłs. uidete isrł sccłm
carnem. quia hec omnia carnalis populus
isrł & fecit & passus est. Alia etiam que se
nationes. quod polliustis inmedio eaꝵ. & sei¬
ent gentes quia ego sum dñs. iam intentꝰ
debet ẽẽ qui legit. quemadmnodum species
excedatur. & ad iungat᷑ genus. Sequitur n
& dicit. Dum scĩficabor in uob̾ ante ocłos
eorum. & accipiam uos de gentib & congͤ¬
gabo uos ex om̃ib t̾ris. & inducam nos in
t̾ram ur̃am. & asꝑgam uos aqua munda.
& mundabimini ab om̃ib simulacͥs ur̃is.
⁊ mundabo uos. & dabo uob̃ cor nouũ.

Expanded text:
cundum immunditiam menstruatae facta est cundum immunditiam menstruatae facta est uia eorum ante faciem meam. et effudi iram meam super eos et dispersi illos inter nationes et uentilaui eos in regiones, secundum ufacile est, inquam, hoc intellegere de illa domo Israhel, de qua dicit apostolus: uidete Israhel secundum carnem, quia haec omnia carnalis populus Israhel et fecit et passus est. alia etiam quae senationes, quod polluistis in medio earum, et scient gentes, quoniam ego sum dominus, iam intentus debet esse qui legit, quemadmodum species excedatur et adiungatur genus. sequitur enim et dicit: dum sanctificabor in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et adspergam uos aqua munda, et mundabimini ab omnibus simulacris uestris, et mundabo uos, et dabo uobis cor nonum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tam̃ totus orbis s pars euis ẽẽ dicit᷑
quod tͣnseat eius modum. & congruat po¬
euis uniũso. cius hec pars ẽ. uel sieut
iste appellat generi euius hec species est.
Unde & in notitiam uulgi uerba ista ne¬
nerunt. ut etiam idiote intelligant quid
spetialit̾. quid generalit᷑. in quocũq p̃cepto
imꝑiali sit constitutum. fit hoc etiam de
hominib sicut ea que de salomone dicim¬
tur. excedunt eius modum. & potuis ad xͫ
Nec species semꝑ exceditur: Sepe enim ta¬
ua dieuntur que uł ei quoq uł ei fortasse tã¬
tummͦ aꝑtissime congruant. S cum ab
specie tͤnsitur ad genus. quasi adhuc de sp̃e
loquente scͥptura. ibi uigilare debet lectoriᷤ
intentio. ne querat inspecie. quod ingenere
potest melus & cereus iuenire. facile est
quippe illud. quod ait ꝓpħa etechiel. domuᷤᷤ
isrs habitauit int̾ra: & polloͥerunt illam in
uia sua & m idolis suis & inpeccatis suis. se¬

Expanded text:
non tamen totus orbis, sed pars ejus est, dicitur non tamen totus orbis, sed pars ejus est, dicitur quod transeat ejus modum, et congruat potius universo, cujus haec pars est; vel sicut iste appellat, generi, cujus haec species est. Unde et in notitiam vulgi verba ista venerunt, ut etiam idiotae intelligant quid specialiter, quid generaliter in quocumque praecepto imperiali sit conshominibus; sicut ea quae de Salomone dicuntur excedunt eius modum et potius ad Chrnec species semper exceditur. saepe enim talia dicuntur, quae uel ei quoque uel ei fortasse tantummodo apertissime congruant: sed cum ab specie transitur ad genus, quasi adhuc de specie loquente scriptura, ibi uigilare debet lectoris intentio, ne quaerat in specie quod in genere potest melius et certius inuenire. facile est quippe illud quod ait propheta Ezechihel: domus Israhel habitauit in terra, et polluerunt illam in uia sua et in idolis suis et peccatis suis; se
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia quib id ostendit᷑. s hoc nunc
ñ agimus. Alibi autem atꝙ alibi sepissi¬
me ista egimus.
Sic enim eam uocat. uolens intelligi speci¬
em partem. genus autem totum. cuius ea
pars ẽ qmͣ nuncupat speciem. sicut una¬
queq ciuitas pars est utiꝙ uniu̾sitatis gẽ¬
tium. Hanc ille uocat speciem. genus añ
om̃s gentes. Neꝙ hic ea disserendi supti¬
tas achibenda ẽ. que a cdialecticis tradit᷑.
qui inter partem & speciem quid int̾sit
acittissime disputant. Eadem ratio ẽ si ũ
de una quaꝙ ciuitate.s de ina quaꝙ ꝓ
uintia uł gente uł regno. tale aliquid
indiuinis repperiatur eloquiis. Non solũ
gentium cinitate. sine tyro siue babilonia.
suie alia qualibet dicitur aliquid inscͥp¬
turis scĩs. quod modum euis excedat. &
ꝯueniat pociꝰ om̃ib gentibꝰ. uerumetiam
de uidea. de egypto. deassiria. & quac̃q
aua gente in qua sunt plurume cuutateᷤ.

Expanded text:
testimonia quibus id ostenditur: sed hoc nunc testimonia quibus id ostenditur: sed hoc nunc non agimus; alibi autem atque alibi saepissime ista egimus. Sic enim eam vocat, volens intelligi speciem partem, genus autem totum, cujus ea pars est quam nuncupat speciem, sicut unaquaeque civitas pars est utique universitatis gentium: hanc ille vocat speciem; genus autem omnes gentes. Neque hic ea discernendi subtilitas adhibenda est, quae a dialecticis traditur qui, inter partem et speciem quid intersit acutissime disputant. Eadem ratio est, si non de unaquaque civitate, sed de unaquaque provincia vel gente vel regno tale aliquid in divinis reperiatur eloquiis. Non solum gentium civitate, sive Tyro, sive Babylonia, sive alia qualibet dicitur aliquid in Scripturis sanctis, quod modum ejus excedat, et conveniat potius omnibus gentibus: verum etiam de Judaea, de Aegypto, de Assyria, et quacumque alia gente, in qua sunt plurimae civitates,
Abbreviated transcription (Latin):
est qmͣ ñ intelligentes pelagiani. uel cõ¬
diderunt suam heresim uel auxerunt.
Laborauit in ea dissoluenda ticonius.
bene. s non plene.
Disputans enin de
fide & oꝑibus. oꝑa
nobis dirit adeo
dari merito fidei.
ipsam uͦ fidem sic
ẽẽ a nob̾. ut nobis
non sit adeo. Nec
attendit apłm di¬
centem. pax fr̃ibuᷤ
& caritas cum fide
adeo patre ꝙ do¬
mino iħu xp̃o. S nõerat exꝑtus
hanc heresim. que nr̃o tempore exor¬
fenderemus exercuit. & sccłm id quod
ait apłs. oportet hereses eẽ. ut ꝓbati
manifesti fiant in uob̃. multo ugilan¬
tiores diligentioresq reddidit. ut ad uert̾e¬
mus inscͥpturis scĩs. quod istum ticonium
minus atcentum. minusq sine hoste solli¬
citum fugit. etiam ipsam scilicet fidem do¬
num ẽẽ illuis qui euis mensurã uniciuq
eõ. Unde quis dubitet utrumq eẽ dei do¬
num. qui fidelit̾ atꝙ intelligent᷑ audit
utrumq donatum : Plura sunt & alia¬

Expanded text:
est, quam non intellegentes Pelagiani uel conest, quam non intellegentes Pelagiani uel condiderunt suam haeresem uel auxerunt. laborauit in ea disserenda Tyconius bene, sed non plene. disputans enim de fide et operibus opera nobis dixit a deo dari merito fidei, ipsam uero fidem sic esse a nobis, ut nobis non sit a deo, nec attendit apostolum dicentem: pax fratribus et caritas cum fide a deo patre et domino Iesu Christo. sed non erat expertus hanc haeresem, quae nostro tempore exorfenderemus, exercuit et secundum id quod ait apostolus: oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis, multo uigilantiores diligentioresque reddidit, ut aduerteremus in scripturis sanctis quod istum Tyconium minus attentum minusque sine hoste sollicitum fugit, etiam ipsam scilicet fidem donum esse illius qui eius mensuram unicuique eo. unde quis dubitet utrumque esse dei donum, qui fideliter atque intellegenter audit utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
ad ismahelẽ ꝑtinent. qui ñ erit heres cũ
filio libere. Itaꝙ cũ de bona parte ds̃ clicat.
tas quas non nouerunt calcabun. et
fatiam illis tenebras in lucem. & pͣua indi¬
rectum. hec uerba fatiam. & non derelinꝙͣ
eos. mox de alia parte que mala ꝑmixta
est dicit. ipsi autem conĩsi sunt retro qmͣ¬
us illi iam significent᷑ his uerbis. S qm̃
nunc inuno sunt. tamqmͣ de ipsis loqͥtur
de quib loquebat᷑. nõ tamen semꝑ mnuno
erunt. Ipse ẽ quippe ille seriuis cõmemora¬
dus meñgłio. euius dñs cum uenerit diui¬
Det eum. & partem euis cum hypochritiᷤᷤ
Sertia regula est de ꝓmissis ẜ ponet.¬
& lege. que alio mͦ dici potest de sp̃u & litta.
sic̃ eam nos appellauimꝰ. cum de hac re
librum scriberemꝰ. Potest etiam sic dici.
de gra & mancato. Hec autẽ magis mͥ
nidet᷑ magna questio. quam regula que
soluendis questionib adhibenda est. Hec

Expanded text:
ad Ismahelem pertinent, qui non erit heres cum ad Ismahelem pertinent, qui non erit heres cum filie liberae. itaque cum de bona parte dicat deus: tas, quas non nouerunt, calcabunt, et faciam illis tenebras in lucem et praua in directum. haec uerba faciam et non derelinquam eos, mox de alia parte, quae mala permixta est, dicit: ipsi autem conuersi sunt retro, quamuis alii iam significentur his uerbis. sed quoniam nunc in uno sunt, tamquam de ipsis loquitur de quibus loquebatur. non tamen semper in uno erunt: ipse est quippe ille seruus commemoratus in euangelio, cuius dominus, cum uenerit, diuidet eum et partem eius cum hypocritis ponet. Tertia regula est "de promissis et lege". quae alio modo dici potest "de spiritu et littera", sicut eam nos appellauimus, cum de hac re librum scriberemus. potest etiam sic dici: "de gratia\' et mandato". haec autem magis mihi uidetur magna quaestio quam regula, quae soluendis quaestionibus adhibenda est. haec
Abbreviated transcription (Latin):
corpore uͦ atꝙ ꝑmixto. aut uͦ atꝙ simula¬
to. uł quid aliud. quia ñ solum in et̾num.
uerũetiam nunc hypochrite non cum illo
ẽẽ dicendi sunt. qmͣuis meus ẽẽ uideant᷑
ececsia. Nͥnde pot̾at ista regula s sic appelari.
ut diceretur de ꝑmixta eccłia. Que regła
intellectorem uigilantem requirit. qnͣdo scͥp¬
tura cum ad alios iam loquatur. tamqmͣ
ad eos ipsos ad quos loquebat᷑ uidetur locͥ.
uel de ipsis cum de aliis iam loquatur. tã¬
qmͣ unum sit utrorumq corpꝰ. ꝓpt̾ tempo¬
ralem cõmixtionẽ & communionẽ sacͣmen¬
toꝵ. Ad hoc ꝑtinet incantico canticorum.
fusca sum & speciosa. ut tabernacła cedar.¬
speciosa sum ut pellis salomonis. Nõ enĩ
ait fusca fui ut tabnacła cedar. & spetiosa sũ
ut pellis salomonis. s utrũq eẽ se dixit
ꝓpt̾ temꝑalẽ unitatẽ. intra una recia pisci¬
um bonoꝵ & malorũ. Tab̾nacula enĩ cedar

Expanded text:
corpore uero atque permixto" aut" uero atque simulacorpore uero atque permixto" aut" uero atque simulato" uel quid aliud, quia non solum in aeternum uerum etiam nunc hypocritae non cum illo esse dicendi sunt, quamuis in eius uideantur esse ecclesia. unde poterat ista regula et sic appellari, ut dice retur: "de permixta ecclesia". quae regula intellectorem uigilantem requirit, quando scriptura, cum ad alios iam loquatur, tamquam ad eos ipsos ad quos loquebatur uidetur loqui, uel de ipsis, cum de aliis iam loquatur, tamquam unum sit utrorum. que corpus propter temporariam commixtionem et communionem sacramentorum. ad hoc pertinet in Cantico canticorum: fusca sum et speciosa ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis. non enim ait: fusca fui ut tabernacula Cedar et speciosa sum ut pelles Salomonis, sed utrumque se esse dixit propter temporalem unitatem intra una retia piscium bonorum et malorum. tabernacula enim Cedar
Abbreviated transcription (Latin):
ad scͥpturas in telligendas. & ñ de illo sꝑã¬
tur tantum qnͣtum ñ habet. Caute sane
legendus est. non solum ꝓpt̾ quedam incͥbꝰ
ut homo errauit. s maxime ꝓpt̾ illa que
sieut donatista hereticus loquitur. Quid
autem doceant uel ammoneant iste septẽ
regule. breuiter ostendam.
rima de domino & euis corpore est. inqͣ
Neq enim frustra dictum ẽ fidelibus. gͦ
abrahe semen estis. Cum sit unum sem̃
pite ad corpꝰ. uel acorpore tͣnsitur ad caput.
& tam̃ ñ recedit᷑ ab una cademꝙ ꝑsona.
Una enim ꝑsona. loquitur dicens. Sicut
sponso imposuit michi mitram. & sicut spon¬
sam ornauit me ornamento. Et tamen qͥd
horum duorum capiti. quid corpori. id est
quid xp̃o. quid eccłie conueniat. utiq intel¬
ligendum est.
Secunda est de dñi corpore biꝑtito. quod
quidem ñ ita debuit appellari. Non enim
re uera dñi corpus est. quod cum illo non
erit inet̾num. S dicendum fuit de dñi

Expanded text:
ad Scripturas intelligendas, et non de illo sperad Scripturas intelligendas, et non de illo speretur tantum quantum non habet. Caute sane legendus est, non solum propter quaedam in quibus ut homo erravit; sed maxime propter illa quae sicut donatista haereticus loquitur. Quid autem doceant vel admoneant istae septem regulae, breviter ostendam. rima "de domino et eius corpore" est. in qneque enim frustra dictum est fidelibus: ergo Abrahae semen estis, cum sit unum semenpite ad corpus uel a corpore transitur ad caput, et tamen non receditur ab una eademque persona. una enim persona loquitur dicens: sicut sponso imposuit mihi mitram, et sicut sponsam ornauit me ornamento, et tamen quid horum duorum capiti, quid corpori, id est quid Christo, quid ecclesiae conueniat, utique intellegendum est. Secunda est "de domini corpore bipertito". quod quidem non ita debuit appellare; non enim re uera domini corpus est quod cum illo non erit in aeternum, sed dicendum fuit: "de domini
Abbreviated transcription (Latin):
omnia que mͥ uident᷑ libellum regularũ
scribere. & secretorum legis ueluti claues &
luminaria fabricare. Sunt enim quedã
regule nuistice que uniuerse legis recessus
optinent. & ueritatis thesauros aliquibus
rum sine inuidia ut cõmunicamꝰ accepta
fuerit. clausa queq patefient. & obscura
dilucidabunt᷑. ut quisꝙ ꝓphetie im̃sam sil¬
uam ꝑambulans. his regulis quodammͦ lu¬
cis tͣmitib deductus. ab errore defendatur.
Hic si dixiss. sunt enim quedam regule
mistice. que ñ nullos legis recessus obtinẽt.
aut certe que legis magnos recessus obti¬
nent. non autẽ quod ait un uierse legis
recessus. neꝙ dixiss. clausa queꝙ patefient
s clausa multa patefient. uerum dixiss. nͨ
tam elaborato atꝙ utili oꝑi suo plusquam
res ipsa postulat dando. in spem falsam le¬
ctorem eius cognitoremq misiss. Quod ido
dicendum putaui. ut liber ipse & legat᷑
ab studiosis quia plurium adiuuat

Expanded text:
omnia, quae mihi videntur, libellum Regularum omnia, quae mihi videntur, libellum Regularum scribere, et secretorum Legis veluti claves et luminaria fabricare. Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae universae Legis recessus obtinent, et veritatis thesauros aliquibus rum sine invidia, ut communicamus, accepta fuerit; clausa quaeque patefient, et obscura dilucidabuntur; ut quis prophetiae immensam silvam perambulans, his regulis quodammodo lucis tramitibus deductus ab errore defendatur. Hic si dixisset, Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae nonnullos Legis recessus obtinent, aut certe, quae Legis magnos recessus obtinent; non autem quod ait, universae Legis recessus: neque dixisset, Clausa quaeque patefient, sed, clausa multa patefient; verum dixisset, nec tam elaborato atque utili operi suo plusquam res ipsa postulat dando, in spem falsam lectorem ejus cognitoremque misisset. Quod ideo dicendum putavi, ut liber ipse et legatur a studiosis, quia plurimum adjuvat
Abbreviated transcription (Latin):
complexus. ut idem ipse multa exponat
obscura. in quibus harum regularum ad¬
enm aliquid illic tale ũsatur aut
quert᷑. scut in apocalipsi iohanns
rit. quemadino dum intelligendi
sint angłi eccłia. Crum septem quibꝰ¬
seribere iubet᷑. & ratiocinat᷑ misttipli¬
cit᷑. & ad hoc ꝑuenit ut ipsos angłos
intelligamꝰ eccłias. In qua copiosissima
disputatione. nichil istarum est regula¬
rum. utiq & res illic obscurissima que¬
rit᷑. quod exempli grã satis dictum sit
Nam colligere omnia nimis longum et
nimis oꝑosum est. que ita obscura sunt in
scͥpturis canonicis ut nichil istorum sep¬
tem ibi requirẽdum sit. Iste autem cum
has uelut regulas cõmendaret. tantum
eis tͥbuit. quasi omnia que in lege. id ẽ in
diuinis libris obscure posita inuenerimus.
his bene cognitis atꝙ adhibitis. intellig̾ẽ
ualeamꝰ. Ita quippe exorsus est eundem li¬
brum ut diceret. Necessarium duxi ante

Expanded text:
complexus, ut idem ipse multa exponat complexus, ut idem ipse multa exponat obscura, in quibus harum regularum adm aliquid illic tale versatur aut quaeritur, sicut in Apocalypsi Joannis quaerit, quemadmodum intelligendi sint angeli Ecclesiarum septem, quibuscribere jubetur, et ratiocinatur multipliciter, et ad hoc pervenit ut ipsos angelos intelligamus Ecclesias . In qua copiosissima disputatione nihil istarum est regularum, et utique res illic obscurissima quaeritur; quod exempli gratia satis dictum sit: nam colligere omnia, nimis longum et nimis operosum est, quae ita obscura sunt in Scripturis canonicis, ut nihil istarum septem ibi requirendum sit. 43. Iste autem cum has velut regulas commendaret, tantum eis tribuit, quasi omnia quae in Lege, id est, in divinis Libris obscure posita invenerimus, his bene cognitis atque adhibitis intelligere valeamus. Ita quippe exorsus est eumdem librum ut diceret: Necessarium duxi ante
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligamus. & sic pletaq inuenta st̃.
que latebant. Ticonius quidam qui ꝯͣ¬
donatistas inuictissime scͥpsit. cum fu̾it
donatista & illic inuenit᷑ absurdissimi cordiᷤ.
ubi eos non onni exparte relinquere uoluit.
fecit librum quem regularum uocauit. quia
ineo quasdam septem regulas ex secutus ẽ.
quib quasi clauib diuinarum scͥpturarũ
aꝑient᷑ occulta .i. Quarum pͥmam po¬
nit de dño & euis corpore.T S ecundam.
de domini corpore biꝑtito. ¶Tertiam. de
ꝓmissis & lege. I. Quartam. de specie &
genere.. Quintam. de temporib A. S ex¬
tam. de recapitulatione.U Septimã.
dediabolo  euis corpore. Que quidem con¬
siderata sic̃ ab illo aꝑuntur. ñ parum ad¬
iiuiant ad penetranda que tecta sunt diui¬
noꝵ eloquiorum. Nec tam̃ omia que ita
scͥpta sunt ut ñ facile intelligant᷑. possunt
his regulis inueniri. s aliis modis plurib
qͦs hoc numero septenario usq adeo ñ ẽ iste

Expanded text:
non intelligimus; et sic pleraque inventa sunt non intelligimus; et sic pleraque inventa sunt quae latebant. CDonatistas invictissime scripsit, cum fuerit donatista, et illic invenitur absurdissimi cordis, ubi eos non omni ex parte relinquere voluit, fecit librum quem Regularum vocavit, quia in eo quasdam septem regulas exsecutus est, quibus quasi clavibus divinarum Scripturarum aperirentur occulta. Quarum primam ponit, De Domino et ejus corpore; secundam, De Domini corpore bipartito; tertiam, De promissis et Lege; quartam, De specie et genere; quintam, De temporibus; sextam, De recapitulatione; septimam, De diabolo et ejus corpore. Quae quidem consideratae, sicut ab illo aperiuntur, non parum adjuvant ad penetranda quae tecta sunt divinorum eloquiorum: nec tamen omnia quae ita scripta sunt ut non facile intelligantur, possunt his regulis inveniri, sed aliis modis pluribus, quos hoc numero septenario usque adeo non est iste
Abbreviated transcription (Latin):
cant. sicuti est que appellatur hironia
uł antiphrasis. s hironia ꝓnuntiatiõe
indicat quid uelit intelligi. ut cum
dicimus homini mala facienti. res bo¬
nas facis. Antiphrasis uͦ ut contraria
significet. ñ uoce ꝓ nuntiantis efficit᷑.
s aut uerba habet sua. quoꝵ origo e
contrario est. sic̃ appellatur lucus. quod
minime luceat. Aut consueuit aliquid
ita dici. qmuis dicatur etiam ñ econtͣrio.
ueluti cum querimus acciꝑe quod ibi ñ
ẽ. & respondetur nob̃ abundat. aut ad¬
uinctis uerbis facimus ut acontͣrio in¬
telligatur quod loquimur. uelut si diea¬
mus. caue illum quia bonus homo est.
Et quis talia non dicit int doctus. nec
omnino sciens qui sint. uel quid uocen¬
t᷑ hi tropi: quorum cognitio ꝓpterea
scͥpturarum ambiguitatib dissoluen¬
dis est necessaria. quia cum sensus ad
ꝓpͥetatem uerborum si accipiatur ab¬
surdus est. querendum est utiq nefor¬
te illo uł illo tropo dictum sit quod

Expanded text:
cant; sicuti est quae appellatur ironia cant; sicuti est quae appellatur ironia uel antiphrasis. sed ironia pronuntiatione indicat quid uelit intellegi, ut cum dicimus homini mala facienti: "res bonas facis"; antiphrasis uero ut contraria significet, non uoce pronuntiantis efficitur, sed aut uerba habet sua, quorum origo e contrario est, sicut appellatur lucus, quod minime luceat, aut consueuit aliquid ita dici, quamuis dicatur etiam non e contrario, uest, et respondetur nobis, Abundat; aut adjunctis verbis facimus ut a contrario intelligatur quod loquimur, veluti si dicamus, Cave illum, quia bonus homo est. Et quis talia non dicit indoctus, nec omnino sciens qui sint, vel quid vocentur hi tropi? Quorum cognitio propterea Scripturarum ambiguitatibus dissolvendis est necessaria, quia cum sensus, ad proprietatem verborum si accipiatur, absurdus est, quaerendum est utique ne forte illo vel illo tropo dictum sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
in sccło libro ibi de linguarum necessaria
cognitione disserui. Nam litt̾e aquib ip̃a
graminatica nomen accepit. graminata
enim greci litt̾as uocant. signa utiq st̃
sonorum ad articulatam uocem qua lo¬
quimur ꝑtinentium. Istorum aũ tropoꝵ
nõ solum exempla sicut omniũ. s qͦrum¬
dam etiam nomma mndiuinis libris le-¬
guntur. sicut allegoria. enigna. para¬
bola. qmͣuis pene om̃s hi tropi qui lib̾ali
dicuntur arte cognosci. etiam in eorum
repperiant᷑ loquelis. qui nullos gramma¬
ticos audierunt. & eo quo uulgus utitur
sermone contenti sunt. Quis enim non
dicit sic floreas: qui tropus metaphora
uocatur. Quis ñ dicit piscinam. etiam q̃ ñ
ht̃ pisces. nec facta est ꝓpt pisces: Et tñ
apiscib nomen accepit. Qui tropus.
catachresis dicitur. Longum est isto mͦ
cet̾os ꝓsequi. Nam usꝙ ad illos ꝑuenit
uulgi locutio. qui ꝓpt̾ea mirabiliores
sunt. quia contra quam dicitur signifi¬

Expanded text:
in secundo libro, ubi de linguarum necessaria in secundo libro, ubi de linguarum necessaria cognitione disserui. nam litterae, a quibus ipsa grammatica nomen accepit — VQctfxfiara enim Graeci litteras uocant — signa utique sunt sonorum ad articulatam uocem, qua loquimur, pertinentium. istorum autem troporum non solum exempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola. quamuis paene omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos audierunt et eo quo uulgus utitur sermone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur signifi
Abbreviated transcription (Latin):
talis sensus eruitur. ciuius incertum cer¬
tis sc̃arum scͥpturarum testimoniis non
possit aꝑiri. restat ut ratione reddita
manifestus appareat. etiam si ille cuius
uerba in telligere querimus eum forte
non sensit. S hec consuetudo ꝑiculosa
ẽ. ꝑ scͥpturas enim diuinas multo tutuiᷤ
ambulatur. quas uerbis tͣnsiatis opacataᷤᷤ
cum scrutari uolumus. aut hoc inde
exeat. quod ñ habet controuersiam. aut
si habet exeadem scͥptura ubicumq eius¬
tionis quos grammatici greco nomine
tropos uocant. auctores nr̃os usos fuisse.¬
& multi ꝓlicuis atq copiosuis qmͣ posst̃
existimare uel credere qui nesciunt eos
& in aliis ista didicerunt. Quos tam̃ tropoᷤ
qui nouerunt. agnoscunt in litt̾is scĩs. eo¬
rumq scientia ad eas intelligendas aliqnͣ¬
tum adiuuant᷑. S hic eos ignaris tradẽ
ñ decet. ne arteni grammaticam docere
iudeam. Extra sane ut discant ammoneo.
qmͣuis iam suꝑus id ammonuierim. id ẽ

Expanded text:
talis sensus eruitur, cuius incertum certalis sensus eruitur, cuius incertum certis sanctarum scripturarum testimoniis non possit aperiri, restat, ut ratione reddita manifestus appareat, etiam si ille cuius uerba intellegere quaerimus eum forte non sensit. sed haec consuetudo periculosa est; per scripturas enim diuinas multo tutius ambulatur. quas uerbis translatis opacatas cum scrutari uolumus, aut hoc inde exeat quod non habeat controuersiam, aut, si habet, ex eadem sctionis, quos grammatici grtropos uocant, auctores nostros usos fuisse multiplicius atque copiosius, quam possunt existimare uel credere qui nesciunt eos t in aliis ista didicerunt. quos tamen tropos qui nouerunt, agnoscunt in litteris sanctis eorumque scientia ad eas intellegendas aliquantum adiuuantur. sed hic eos ignaris tradere non decet, ne artem grammaticam docere uideamur. extra sane ut discantur admoneo, quamuis iam superius id admonuerim, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ture uerbis. ñ unum aliquid s duo uel
plura sentiuntur. etiam si latet quid
senserit ille qui scͥpsit nichil ꝑiculi est.
si quodlibet eorum congruere ueritati.
ex aliis locis sc̃arum scͥpturarum doce¬
ri potest. id tamen eo conante qui diui-¬
na scrutat᷑ eloquia. ut ad uoluntatẽ ꝑ¬
ueniantur auctoris. ꝑ quem scͥpturam
siue aliam sententiam de illis uerbis que
fidei recte non refragat᷑ exculpat: testi¬
moniũ habens aquotumq alio loco di¬
uinorum eloquiorum. Ille quippe auc̃tor in
eisdem ũbiᷤ q̃ intelligere uolumus. & ip¬
sam sententiã forsitan uidit: & certe di
occursuram lectori us auditori. sine du¬
bitatione p̃uidit. mmmo ut occurreret.
quia ex ipsa est ueritate subnixa ꝓui¬
dit. Nam quid indiuinis eloquiis lar¬
guis & uberuis potuit diuinitus ꝓuide¬
ri. qmͣ ut eadem uerba pluribus intelli¬
gant᷑ modis. quos alia non minus diui¬
na constantia fatiant ad ꝓbari: Ubi aũ

Expanded text:
turae uerbis non unum aliquid, sed duo uel turae uerbis non unum aliquid, sed duo uel plura sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille qui scripsit, nihil periculi est, si quodlibet eorum congruere ueritati ex aliis locis sanctarum scripturarum doceri potest, id tamen eo conante qui diuina scrutatur eloquia, ut ad uoluntatem perueniatur auctoris, per quem scripturam  assequatur siue aliam sententiam de illis uerbis, quae fidei rectae non refragatur, exsculpat, testimonium habens a quocumque alio loco diuinorum eloquiorum. ille quippe auctor in eisdem uerbis, quae intellegere uolumus, et ipsam sententiam forsitan uidit, et certe deoccursuram lectori uel auditori sine dubitatione praeuidit, immo ut occurreret, quia et ipsa est ueritate subnixa, prouidit. nam quid in diuinis eloquiis largius et uberius potuit diuinitus prouideri, quam ut eadem uerba pluribus intellegantur modis, quos alia non minus diuina contestantia faciant approbari? Vbi autem
Abbreviated transcription (Latin):
atꝙ aliud ꝓlocis in quib ponit᷑. aqua
significare intelligit᷑. Sic & alie res. nõ
singule s una queq earum. ñ solum
duo aliqua diuersa. s etiam non nũꝙͣ
multa significat ꝓ loco sententie. sicut
posita repperitur. Ubi autem aꝑtins
ponuntur. ibi dicendum est quomͦ in
locis intelligatur obscuris. Neq enim
meluis potest intelligi quod dictum ẽ
deo. ad p̃hende arma & scutum. & exur¬
ge madiuitorium mͥ. qmͣ ex illo loco ubi
legit᷑. dñe ut scuto bone uoluntatis tue
coronasti nos. Nec tñ ita ut iam ubic̾q
scutum ꝓ aliquo munim̃to positum lege¬
rimus. ñ accipiamus nͥ bonam uoluntatẽ
dei. Dictum est enim & scutum fidei. in quo
possitis inquit om̃s sagitas maligni ignitaᷤᷤ
extinguere. Nec rursus ideo debemus in
armis huiuscemodi spiritalib scuto tã¬
tumm fidem tͥbuere. cum alio loco etiã
lorica dicta sit fidei. induti inquit loricã
fidei & caritatis. Qnͣdo autem exeiscdem scͥp¬

Expanded text:
ocis, in quibus ponitur, aqua significare intellegitur. sic et aliae res, non singulae, sed unaquaeque earum non solum duo aliqua diuersa sed etiam nonnumquam multa significat pro loco sententiae, sicut posita reperitur. - Vbi autem apertius ponuntur, ibi discendum est, quomodo in locis intellegantur obscuris. neque enim melius potest intellegi quod dictum est deo: apprehende arma et scutum et exsurge in adiutoriulegitur, Domine ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos. Nec tamen ita, ut iam ubicunque scutum pro aliquo munimrimus non accipiamus nisi bonam uoluntatem dei. dictum est enim: et scutum fidei. in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas extinguere. nec rursus ideo debemus in annis huiusce modi spiritalibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: induti, inquit, loricam fidei et caritatis. Quando autem ex eisdem scrip
Abbreviated transcription (Latin):
mea custodiatis & fatiatis. & habitabitis
in t̾ra quã dedi patrib ur̃is. & eritis mͥ
in popłm. & ego ero uob̾ indm̃. & mun¬
dabo uos exomnib inmundiciis ur̃is.
Hoc de nouo testamento eẽ ꝓpħatũ. ad
quod ꝑtinet non solum unagens illa in-
reliquiis suis. de quib alibi scͥptum est.
si fuerit numerꝰ filiorum isrł sicut are¬
na maris reliquie salue fient. uerum etiã
cet̾e gentes que ꝓmisse sunt patͥb eorũ.
qui etiam nr̃i sunt. ñ ambigit quisquis
intuetur. & lauacrũ regenerationis hic
ẽẽ ꝓmissum. quod nunc uidemꝰ omnib
gentib redditum. & illud quod ait apłs cũ
testam̃ti noui gr̃am cõmendaret. ut in cõ¬
ꝑatione uet̾is emin̾ẽt. epła nr̃a uos estis
scͥpta. ñ ateam̃to s sp̃u dei uiui. ñ intabuł¬

Expanded text:
tis; et habitabitis in terram, quam dedi patribus uestris, et eritis mihi in populum, et ego ero uobis in deum. et mundabo uos ex omnibus immunditiis uestris. hoc de nouo testamento esse prophetatum, ad quod pertinet non solum una gens illa in reliquiis suis, de quibus alibi. scriptum est: si fuerit numerus filiorum Israhel sicut harena maris, reliquiae saluae fient, uerum etiam ceterae gentes, quae promissae sunt patribus eorum, qui etiam nostri sunt, non ambigit quisquis intuetur et lauacram regenerationis hic esse promissum, quod nunc uidemus omnibus gentibus redditum. et illud quod ait apostolus, cum testamenti noui gratiam commendaret, ut in comparatione ueteris emineret: epistula nostra uos estis, scripta non atramento, sed spiritu dei uiui, non in tabu
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. & dabo uobis cor nouum. & sp̃m no¬
uum dabo inuos. & auferam cor lapideũ
de carne ur̃a. & dabo uob̾ cor carneum.
Cor quippe carneum: unde ait apłs tabu¬
lis cordis carnalib. acorde lapideo uolu-¬
it urta sentiẽte disc̾ni. ⁊ ꝑuitã sentiẽtẽ sig̃ifica¬
uit intelligẽtẽ. Sic fit isrł sp̃italis ñ uniꝰ gen¬
tis.s omnium que ꝓ misse st̃ patribꝰ meo¬
spiritalis ab illo israhele carnali qui est
unius gentis nouitate grẽ ñ nobilita¬
te patͥe. & mente non gente distinguit᷑.
Sed altitudo ꝓphetica. clum de illo uel
ad illum loquitur. latent̃ tͣnsit adhunc.
Et cum iam de isto uel adistum loqͣtur.
ad huc de illo uel ad illum uidetur loqui.
ñ intellectum scͥpturarum nob̾ quasi ho¬
stilit̃ inuidens. s exercẽs medicinalit̾ nr̃m
Uncde & illud quod ait.  inducam uos

Expanded text:
dabo nobis cor nouum et spiritum nouum dabo in uos; et auferam cor lapideum de carne uestra et dabo uobis cor carneum. cor quippe carneum — unde ait apostolus: tabulis cordis carnalibus — a corde lapideo uoluit uita sentiente discerni et per uitam sentientem significauit intellegentem. sic fit Israhel spiritalis non unius gentis, sed omnium, quae promissae sunt patribus in eogo Israhel spiritalis ab illo Israhel ca.rnali, qui est unius gentis, nouitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente, non gente distinguitur. sed altitudo prophetioa, dum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum nobis quasi hostiliter inuidens, sed exercens medicinaliter nostrum. unde et illud quod ait: et inducam uos
Abbreviated transcription (Latin):
bere concupiscentiam iuderet᷑. Sic gͦ di¬
stinguendũ ẽ. & quid eligam ignoro. Cõ¬
pellor autem exduob. Qmͣ distinctionẽ
sequit᷑. concupiscẽntiã habens dissolui
huuis rei potiꝰ habeat concupiscentiam.
multo enim magis optimum inquit.
Cur gͦ e duob compellit᷑: quia ẽ manẽ
di necessitas. qmͣ ita subiecit. Manere in
carne necessariũ ꝓpt̾ uos. Ubi autẽ neq
p̃scͥpto fidei. neq ipso sermonis textu.
ambiguitas explicari potest. nichil obẽ
sccł̾m qmͣlibet earum que ostenduntur
sententiã distinguere ueluti est illa ad
corinthios. Has gͦ ꝓmissiones habenteᷤᷤ¬

Expanded text:
bere concupiscentiam videretur. Sic ergo dibere concupiscentiam videretur. Sic ergo distinguendum est: Et quid eligam ignoro: compellor autem ex duopiscentiam habens dissolvi hujus rei potius habeat concupiscentiam, multo enim magis optimum, inquit. Cur autem e duobus compellitur? Quia manendi est necessitas, quam ita subjecit: Manere in carne necessarium propter vos. Ubi neque praescripto fidei, neque ipsius sermonis textu ambiguitas explicari potest, nihil obest secundum quamlibet earum quae ostenduntur, sententiam distinguere curet. Veluti est illa ad Corinthios: Has ergo habente
Abbreviated transcription (Latin):
regula fidei repellendum ẽ. qua nob
de tͥnitatis equalitate p̃scribitur. ut di¬
camus & deus erat ũbum. de inde sub¬
uingamus. hoc erat inpͥncipio apud
dm̃. Illic uͦ distinctionis ambiguitas.
neutra parte resistit fidei. Et ideo
textu ipso sermonis diiudicanda ẽ.
ubi ait apłs. & quid eligam ignoro
xp̃o. multo enim magis optimum.
manere incarne. necessarium ꝓpter
uos. Incertum est enĩ utrum ęx duo¬
bus concupiscentiã habens. an compel¬
lor autem ex duob ut illud ad iunga
euis optimi dicere. se habere concupis¬
centiam. ut cum ex duob compellatur
alteruis tñ habeat concupiscentiã alteriꝰ
necessitatẽ. Concupiscentiam scilicet eẽ
cum xp̃o: necesiitatem manere incarne.
Que ambiguitas. uno consequenti uerbo
diuidicatur. quod positum ẽ enim qmͣ
particulam qui abstulerunt int̾pretes.
illa potiꝰ sententia ducti sunt. ut ñ solũ
compelli ex duob s etiam duorum ha¬

Expanded text:
regula fidei refellendum est, qua nobis regula fidei refellendum est, qua nobis de Trinitatis aequalitate praescribitur, ut dicamus, Et Deus erat Verbum; deinde subjungamus: Hocerat in principio apud Deum. Illa vero distinctionis amneutra parte resistit fidei et ideo textu ipso sermonis diiudicanda est, ubi ait apostolus: et quid eligaChristo; multo enim magis optimum: manere in carne necessarium propter vos . Incertum enim est utrum ex duobus concupiscentiam habens, an compellor autem ex duobus, ut illud adjungatejus optimi dicere se habere concupiscentiam, ut cum ex duobus compellatur, alterius tamen habeat concupiscentiam, alterius necessitatem; concupiscentiam scilicet esse cum Christo, necessitatem manere in carne. Quae ambiguitas uno consequenti verbo dijudicatur, quod positum est, enim: quam particulam qui abstulerunt interpretes, illa potius sententia ducti sunt, ut non solum compelli ex duobus, sed etiam duorum ha
Abbreviated transcription (Latin):
S cum uerba ꝓpͥa fatiunt ambiguam
scͥpturam pͥmo uidendũ ẽ. ne male di¬
stinxerimꝰ. aut ꝓnuntiauerimꝰ. Cum gͦ
adhibita intentio incertum ẽẽ ꝑuide¬
rit. quomͦ distinguendum aut quomͦ
ꝓnuntiandum sit. consulat regulam
fidei. qmͣ de scͥpturam planiorib locis
& eccłie auctoritate ꝑcepit: de qua satis
egimus. cum de reb in libro pͥmo loq̃¬
remur. Quod si ambe. uł etiam omneᷤ.
si plures fuerint partes ambiguitatis
sccłm fidem sonuerint. textus ipse ser¬
monis ap̃cedentib. & consequentibus
partib. que ambiguitatẽ illam in me¬
dio posuerunt. restat consulendus. ut
iudeamus cuiuam sententie de pluribꝰ
aue se ostendunt ferat suffragium. eãꝙ
sibi contexi patiatur.Iam nunc exem¬
pla considera. Illic heretica distinctio.
in pͥncipio. erat ũbum. & uerbum erat
apud dm̃. & deus erat. ut alius sit senoꝰ.
uerbum hoc. erat inpͥncipio apd̃ dm̃.
Non uult dm̃ ũbum confiteri. S hoc

Expanded text:
Sed cum uerba propria faciunt ambiguam Sed cum uerba propria faciunt ambiguam scripturam, primo uidendum est, ne male distinxerimus aut pronuntiauerimus. cum ergo adhibita intentio incertum esse peruiderit, quomodo distinguendum aut quomodo pronuntiandum sit, consulat regulam fidei, quam de scripturarum planioribus locis et ecclesiae auctoritate percepit, de qua satis egimus, cum de rebus in libro primo loqueremur. quod si ambae uel etiam omnes, si plures fuerint partes ambiguitatis, secundum fidem sonuerint, textus ipse sermonis a praecedentibus et consequentibus partibus, quae ambiguitatem illam in medio posuerunt, restat consulendus, ut uideamus, cuinam sententiae de pluribus, quae se ostendunt, ferat suffragium eamque sibi contexi patiatur. iam nunc exempla cIn principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat, ut alius sit sensus: Verbum hoc erat in principio apud Deum, non vult Deum Verbum confiteri. Sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
omo timens dm̃ qui uo¬
luntatẽ euis in scͥpturis scĩs
diligent̾ inquirit. & ne
amet certamina pietate mansuetus.p̃¬
munitꝰ etiam scientia linguarum ne in
uerbis locutionibq ignotis hereat. p̃¬
munitꝰ etiam cognitione quarũdam
rerum necessariarũ ne ium naturam¬
ue earum que ꝓpt̾ similitudinẽ adhi¬
bent᷑ ignoret. adiuuante etiam codicũ
ueritate. qmͣ sollers emendationis dili¬
gentia ꝓcurauit. ueniat ita instruct᷑ꝰ
ad ambigua scripturarũ disertienda
atꝙ soluenda. Nt autem signis am¬
biguis ñ decipiat᷑ qnͣtum ꝑ nos instrui
potest. fieri autem potest. ut istas uias
quas ostendere uolumus. tamcmͣ᷑ puerileᷤ
ul magnitudine ingerii uel maioris il¬
luminationis claritate derideat. set tñ
ut ceꝑam dicere qnͣtum ꝑ nos instrui
ualet. qui eo loco animi ẽ. ut ꝑ nos
instrui ualeat. sciat ambiguitatẽ scͥpt᷑e.
aut mũbis ꝓͥpͥis ẽẽ aut in transsatis. que
genera in scdo libro demonstrauimus.

Expanded text:
omo timens Deum, voluntatem ejus in Scripturis sanctis diligenter inquirit. Et ne amet certamina, pietate mansuetus; praemunitus etiam scientia linguarum, ne in verbis locutionibusque ignotis haereat; praemunitus etiam cognitione quarumdam rerum necessariarum, ne vim naturamve earum quae propter similitudinem adhibentur, ignoret; adjuvante etiam codicum veritate, quam solers emendationis diligentia procuravit: veniat ita instructus ad ambigua Scripturarum discutienda atque solvenda. Ut autem signis ambiguis non decipiatur, quantum per nos instrui potest; fieri autem potest ut istas vias quas ostendere volumus, tanquam pueriles vel magnitudine ingenii, vel majoris illuminationis claritate derideat: sed tamen, ut coeperam dicere, quantum per nos instrui potest, qui eo loco animi est, ut per nos instrui ualeat, sciat ambiguitatem scripturae aut in uerbis propriis esse aut in translatis, quae genera in secundo libro demonstrauimus.
Abbreviated transcription (Latin):
carnem assumere. Qnde ẽ etiã illud.
Dominꝰ creauit me in pͥncipio uiarũ
suaꝵ: ut inde inciꝑent qͥ uellent ueni¬
in uia: & ad palmã suꝑne uocationiꝰ
sequeret᷑ uocante dm. tam̃ ea que re¬
tro sunt obliuiscens &e in ea que ante
sunt extentꝰ. iam pͥncipium uiarũ
tͣnsierat. hoc est eo non indigebat. a
quo tamen aggrediendũ &e exordiendẽ
iter est om̃ib qui ad ueritatẽ ꝑueni¬
re. ce in uita et̾na ꝑmariere desideratĩ.¬

Expanded text:
carnem assumere. Unde est etiam illud: carnem assumere. Unde est etiam illud: Dominus creavit me principium viarum suarum; ut inde inciperent qin uia et ad palmam supernae uocationis sequeretur uocantem dominum, tamen ea quae retro sunt obliuiscens et in easunt extentus, jam principium viarum transierat, hoc est eo non indigebat a quo tamen aggrediendum et exordiendum iter est omnibus qui ad veritatem pervenire et in vita aeterna permanere desidera
Abbreviated transcription (Latin):
adoret. sub quo ei dño etiã ip̃e ꝯseruuᷤ
est
qm autẽ homine in deo frueris: deo
potiꝰ qͣm homine frueris Illo enĩ frueriꝰ
quo efficieris beatus. c ad eum te pue¬
nisse letaberis: in quo spem ponis ut
uenias. Inde ad philemonẽ paulꝰ ita.
frater inquit ego te fruar in dño. Qo
si non addidiss in dño. ⁊ te fruar tantũ
dixisset. in eo ꝯstituisset spem beatitu¬
dinis sue. quãqͣm etiã uicinissime
dicit᷑ frui cũ delectatione uti. Cũ enĩ
adest qͦd diligit᷑. etiam delectationem
secũ necesse est gerat. ꝑ quã si tͣnsieris
eãꝙ ad illud ubi ꝑmanendũ ẽ retu¬
leris. uteris ea ⁊ abusiue ñ ꝓpͥe diceriꝰ
frui. Si uero inheseris atq ꝑmanse¬
ris. finem in ea ponens leticie tue.
tunc uere ce ꝓprie frui dicendꝰ es.
qͦd non faciendum est. nisi in illa tͥni¬
tate. idest suramo &e incomutabili bo¬
ro factum est ut habitaret in nobis.

Expanded text:
adoret, sub quo ei Domino etiam ipse conservus adoret, sub quo ei Domino etiam ipse conservus est . 37. Cum autem homine in Deo frueris, Deo potius quam homine frueris. Illo enim frueris quo efficeris beatus; et ad eum te pervenisse laetaberis, in quo spem ponis ut venias. Inde ad Philemonem Paulus: Ita, frater, inquit, ego te fruar in Domino . Quod si non addidisset, in Domino, et te fruar tantum dixisset, in eo constituisset spem beatitudinis suae. Quanquam etiam vicinissime dicitur frui, cum delectatione uti. Cum enim adest quod diligitur, etiam delectationem secum necesse est gerat: per quam si transieris, eamque ad illud ubi permanendum est, retuleris; uteris ea, et abusive, non proprie, diceris frui. Si vero inhaeseris atque permanseris, finem in ea ponens laetitiae tuae, tunc vere et proprie frui dicendus es: quod non faciendum est nisi in illa Trinitate, id est summo et incommutabili boro factum est ut habitaret in nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
bona sint in qͣntũ acceꝑunt ut sint. Ille
igit᷑ usus qui dicit᷑ dei quo nobis utit᷑.
non ad eius s ad nr̃am utilitatẽ refert᷑
ad eiꝰ autẽ tantũmͦ bonitatẽ. Cuiꝰ autẽ
nos miserem̃ &e cru ꝯsulimꝰ ad eiꝰ qͥdem
utilitatem id facimꝰ. eamꝙ intuem. sed
uescio quom etiã nr̃a sit consequens
cũ eam miscdĩam quã impendimꝰ e¬
genti sine mercede non relinquit deus.
Hec aũ merces sũma est ut ipso ꝑfrua¬
mur. ce om̃s qui eo frum. nobis etiã
inuicẽ in ipso ꝑfruam᷑. Nam si in nob̃
id facimꝰ remanemꝰ in uia. & spem be¬
atitudinis nr̃e in hoie aut in angelo
cupientes. reficiunt potius. aut eo sũꝑ¬
tu quẽ ꝓpt̾ nos. aut illo ⁊̃ quẽ ꝓpt̾ se
acceꝑunt. Accepunt tam̃ atq ita refecbo
in illum ite compellunt quo fruentes
parit̃. beati sumꝰ. Nam ee apłs clamat.
Nlunqͥd paulus crucifixus est ꝓ uobis:
aut nomine paul̃i baptirati estis: Et

Expanded text:
bona sint, in quantum acceperunt ut sint. Ille bona sint, in quantum acceperunt ut sint. Ille igitur usus qui dicitur Dei, quo nobis utitur, non ad ejus, sed ad nostram utilitatem refertur, ad ejus autem tantummodo bonitatem. Cujus autem nos miseremur, et cui consulimus, ad ejus quidem utilitatem id facimus, eamque intuemur. Sed nescio quomodo etiam nostra sit consequens, cum eam misericordiam quam impendimus egenti sine mercede non relinquit Deus. Haec autem merces summa est, ut ipso perfruamur, et omnes qui eo fruimur, nobis etiam invicem in ipso perfruamur. Nam si in nobis id facimus, remanemus in via, et spem beatitudinis nostrae in homine aut in angelo cupientes reficiunt potius, aut eo sumptu quem propter nos, aut illo etiam quem propter se acceperunt, acceperunt tamen, atque ita refectos in illum ire compellunt, quo fruentes pariter beati simus. Nam et Apostolus exclamat: Numquid Paulus crucifixus est pro vobis? aut in nomine Pauli baptizati estis ? et