comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di genere prima disciplina uerecundia ep
immo etiã inomĩ usu loquendi. ut sensim quis
ait psallere aut canere. ⁊ aut postremo loqui
inciprat. ut uerecunda principia commendent
ꝓcessum. Silentiũ quoq ipsũ inquo est reliqua¬
rũ uirtutũ ocium maximus actus uerecun¬
diȩ est Deniq si aut infantiȩ putatur aut
supbiȩ: probro datur. si uerecundiȩ. laude
ducitur. Tacebat inpiculis susanna .& gra¬
uius ueretundiȩ quã uitȩ damnũ putabat.
Nec arbitrabatur piculo pudoris tuendam
salutẽ. Deo soli loquebatur. cui poterat ca¬
sta uerecundia eloqui. Refugiebat ora in¬
tueri uiroꝵ. Est enĩ & inoculis uerecundia.
ut nec uidere uiros femina. nec uideri uelit.
Neque uͦ quisquã solius hanc laude castitatis
putet. E st enĩ uerecundia pudiciciȩ cones.
cuiꝰ societate castitas ipsa tutior est. Bonꝰ
enĩ regendę castitatis pudor est comes. ꝗͥ si se
g̃tendat adea quȩ pͥma pericula suiit. pudici¬

Expanded text:
di genere prima disciplina verecundia est: di genere prima disciplina verecundia est: immo etiam in omni usu loquendi; ut sensim quis aut psallere, aut canere, aut postremo loqui incipiat; ut verecunda principia commendent processum. 68. Silentium quoque ipsum, in quo est reliquarum virtutum otium, maximus actus verecundiae est. Denique si aut infantiae putatur aut superbiae, probro datur: si verecundiae, laudi ducitur. Tacebat in periculis Suzanna, et gravius verecundiae, quam vitae damnum putabat, nec arbitrabatur periculo pudoris tuendam salutem. Deo soli loquebatur , cui poterat casta verecundia eloqui: refugiebat ora intueri virorum; est enim et in oculis verecundia, ut nec videre viros femina, nec videri velit. 69. Neque vero quisquam solius hanc laudem 20 castitatis putet. Est enim verecundia pudicitiae comes, cujus societate castitas ipsa tutior est. Bonus enim regendae castitatis pudor est comes: qui si se praetendat ad ea quae prima pericula sunt, pudici
Abbreviated transcription (Latin):
hȩ indoles. deferens patri. usq adeo ut
aduersus paternã uoluntatẽ nec mortẽ recusi¬
ret. Ioseph quoq cũ somniasiẽt quod sol & lina
& stelle adorarent eũ : sedulo tamen obsequia
deferebat patri. Castus ita: ut ne sermone q¬
dẽ audire uellet nis pudicũ. humilis usq al
seruitietẽ: uerecundus usq ad fugã. patiens us
ad carcerẽ. remissor iniuriȩ usq ad remunerati¬
onẽ. Cuiꝰ tanta uerecundia fuit. ut cõphensus
a muliere: uestẽ inmanib eiꝰ fugiens mallet itlin¬
quere quã uerecundiã deponere. Morses quoꝙ
oo unemias electi a dño. ut oracula dĩ p̃dicrn
populo: quod poterant ꝑ grãm. excusabant ꝓ
sis spectatur sermonib. ne modũ ꝓgrediaris
loquendi. ne quid indecorũ sermo resonet tuus
Speculũ enĩ mentis. plerunq in uerbis refulau
psum uocis sonũ librat modestia. ne cuiusquã
offendat aure̾ uox fortior. Deniq in ipsocanen¬

Expanded text:
ae indoles, deferens patri usque adeo, ut ae indoles, deferens patri usque adeo, ut adversus paternam voluntatem nec mortem recusaret . Joseph quoque cum somniasset quod sol et luna et stellae adorarent eum, sedulo tamen obsequio deferebat patri : castus ita ut ne sermonem quidem audire vellet nisi pudicum: humilis usque ad servitutem, verecundus usque ad fugam, patiens usque ad carcerem, remissor injuriae usque ad remunerationem. Cujus tanta verecundia fuit, ut comprehensus a muliere, vestem in manibus ejus fugiens mallet relinquere, quam verecundiam deponere . Moyses quoque et Hieremias electi a Domino, ut oracula Dei praedicarent populo, quod poterant per gratiam, excusabant per ipsis spectatur sermonibus; ne modum progrediaris loquendi, ne quid indecorum sermo resonet tuus. Speculum enim mentis plerumque in verbis refulget. Ipsum vocis sonum librat modestia, ne cujusquam offendat aurem vox fortior. Denique in ipso canen
Abbreviated transcription (Latin):
interduodecim electus est. & loculos pecuni¬¬
arum quas pauꝑib erogaret cõmissos habe-¬
bat. ne uideretur aut quasi in honorus. aut
quasi egenus dnm ꝓdidisse. Et ideo ut iu-¬
stificaretur in eo dñs hȩc ei contulit: ut
non quasi iniuria exasꝑatus. sed quasi p̃uaricatꝰ
grãm maiori esset offensȩ obnoxius. Qm̃ gͥ¬
& poenã imꝓbitati. & uirtuti fore proemiũ
satis claruit. de officiis aggrediamur dicere.
quȩ nob ab adolescentia spectanda sunt. ut
cum ȩtate accrescant simul. Est gͥ bonorũ
adolescentiũ timorẽ dĩ habere. deferre pa¬¬
rentibus. honorẽ habere seniorib. Castitatẽ
tueri. non asꝑnari humilitatẽ. diligere cle-¬
mentiã ac uerecundiã. quȩ ornam̃ta sunt
minori ȩtati. Ut enĩ insenibus grauitas. in
iuuenibus alacritas: ita in adolescentib ue¬¬
recundia uelut quadã dote cõmendatur
naturȩ. Erat isaac dm̃ timens ut pote abra.¬

Expanded text:
inter duodecim electus est, et loculos pecuniinter duodecim electus est, et loculos pecuniarum quas pauperibus erogaret, commissos habebat, ne videretur aut quasi inhonorus, aut quasi egenus Dominum prodidisse. Et ideo ut justificaretur in eo Dominus, haec ei contulit; ut non quasi injuria exasperatus, sed quasi praevaricatus gratiam, majori esset offensae obnoxius.  poenam improbitati, et virtuti fore praemium satis claruit, de Officiis aggrediamur dicere; quae nobis ab adolescentia spectanda sunt, ut cum aetate accrescant simul. Est igitur bonorum adolescentium timorem Dei habere, deferre parentibus, honorem habere senioribus, castitatem tueri, 19 non aspernari humilitatem, diligere clementiam ac verecundiam, quae ornamento sunt minori aetati. Ut enim in senibus gravitas, in juvenibus alacritas; ita in adolescentibus verecundia, velut quadam dote commendatur naturae. 66. Erat Isaac Dominum timens, utpote Abrah
Abbreviated transcription (Latin):
iues eras: qua causa aliena rapiebas. Ege¬
stas non cõpulit. in opia non coegit. Nonne
ideo te diuitẽ feci. ut excusationẽ habere
non possis. dicat᷑ etiã potenti. Cur non
affusti uiduę. orphanis quoq iniuriã
patientibus : Nunquid tu infirmus eras.
Nunquid non poteras subuenire. Ided de fecel
poduitẽ. lt non inferres uiolentiã sed repelle¬
res: Nontͥ scriptũ est. eripe iniuriã acci¬
piente: Non scriptũ est. eripite pauperor. a
preniĩ de manu peceatoris liberate : Ducatuar
etia abundanti. Liberis. honoribus cumulaui
salubritatẽ corporis concessĩ tͥ. Cur non secutus
es p̃cepta mea : famule m̃s quid feci d. aut
quid contristaui te : Nonne ego tͥ liberos de-¬
di honores contuli. salutẽ donaui: Cur me
negabas : Cur estimabas quod ad scientiã meã
quȩ gereres non ꝓuenerint: Cur tenebas do-¬
na mea. despiciebas mandata mea. Bęniq
de iuda ꝓditore hȩc colligere licet. qͥ & apłs

Expanded text:
Dives eras, qua causa aliena rapiebas? EgeDives eras, qua causa aliena rapiebas? Egestas non compulit, inopia non coegit. Nonne ideo te divitem feci, ut excusationem habere non possis? Dicatur etiam potenti: Cur non adfuisti viduae, orphanis quoque injuriam patientibus? Numquid tu infirmus eras? Numquid non poteras subvenire? Ideo te feci potentem, ut non inferres violentiam, sed repelleres. Non tibi scriptum est: Eripe injuriam accipientem ? Non tibi scriptum est: Pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate ? Dicatur etiam abundanti: Liberis, et honoribus cumulavi te, salubritatem corporis concessi tibi; cur non secutus es praecepta mea? Famule meus, quid feci tibi, aut quid contristavi te? Nonne ego tibi liberos dedi, honores contuli, salutem donavi; cur me negabas? Cur aestimabas quod ad scientiam meam quae gereres non pervenirent: cur tenebas dona mea, despiciebas mandata mea . 64. Denique de Juda proditore haec colligere licet, qui et apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
spectatores magis sunt quã proeliatores.
Habent lucrũ laboris. fructũ uirtutis non ha¬
bent. fouent otiũ astutia & imꝓbitate. ag¬
gerant diuitiarũ aceruos sed exoluent se.¬
ram licet nequitiȩ suȩ poenã. Horũ requies
in infernis. tua uͦ incelo. horũ domus insepu¬
chro. tua inparadiso. Vnde pulchre uigilar
eos in tumulo iob dixit. qͥa soporẽ quietis ha.¬
bere non possunt. quẽ ille dormiurt qui
resiłrexit. Noli gͥ ut paruulus sapere. ut
paruulus loqui. ut paruulus cogitare. ut par:¬
uulus uindicare ea quȩ sunt posterioris ȩtatis
ꝑfectoꝵ est corona. Expecta ut ueniat qđ
ꝑfectũ est. quando non ꝑspeciem in enigmate.
sed facie ad faciem formã ipsã  redoꝑtę uerita.¬
tis possis cognoscere. Tunc qua causa diues
ille fuerit qͥerat imꝓbus &. raptor alieni.
qua causa alius potens. qua causa ille abun¬
dauerit liberis. ille fultus honoribus.
reuelabitur. Fortassẽ. ut dicat᷑ raptori.

Expanded text:
spectatores magis sunt quam praeliatores. spectatores magis sunt quam praeliatores. Habent lucrum laboris, fructum virtutis 18 non habent. Fovent otium, astutia et improbitate aggerant divitiarum acervos: sed exsolvent, seram licet, nequitiae suae poenam. Horum requies in infernis, tua vero in coelo: horum domus in sepulcro, tua in paradiso. Unde pulchre vigilare eos in tumulo Job dixit ; quia soporem quietis habere non possunt, quem ille dormivit, qui resurrexit. 62. Noli igitur ut parvulus sapere, ut parvulus loqui, ut parvulus cogitare, ut parvulus vindicare ea quae sunt posterioris aetatis. Perfectorum est corona. Exspecta, ut veniat quod perfectum est, quando non per speciem in aenigmate, sed facie ad faciem formam ipsam redopertae veritatis possis agnoscere. Tunc qua causa ille dives fuerit, qui erat improbus et raptor alieni, qua causa potens alius, qua causa ille abundaverit liberis, ille fultus honoribus, revelabitur. 63. Fortasse ut dicatur raptori:
Abbreviated transcription (Latin):
dete & exultate. quõ merces ur̃a copiosa est in
cȩlo. futurã non p̃sentẽ. in cęlo non in t̾ra. mer¬
cedem ꝓmisit esse reddendã. Quid alibi pos.¬
cis. quod alibi debetur Quid p̃propere coro¬
nã exigis. antequã uincas: Quid detergere
puluerẽ. quid requiescere. cupis. quid epula-¬
ri gestis. antequã stadiũ soluatur: Ad huc
popłs spectat. adhuc athletȩ in scammate
sunt. & tu iã ocium petis : Sed forte dicas.
Cur impu lȩtantur: Cur luxuriantur:
Cur etiã ipsi non mecũ laborant: Qm̃ qͥ non
sub scripserint ad cononã: non tenentur ad labo-¬
rem certaminis. Qui instadium non descenderint
non se ꝑfundunt oleo. non oblinunt puluere.
Quos manet gła. expectat in iuria. Unguentan
spectare solent. non decertare. Nonsolent estus
puluerẽ. imbresq ꝑpeti. Dicant gͦ e. ipsis athlitȩ.
Uenite nobiscũ. laborate. Sed respondebunt
spectatores. Nos hic interim de uob iudicamus
pinis. questibus. honorib. studia posuert᷑ sua

Expanded text:
tate quoniam merces vestra copiosa est in coelo . Futuram, non praesentem: in coelo, non in terra mercedem promisit esse reddendam. Quid alibi poscis, quod alibi debetur? quid praepropere coronam exigis, antequam vincas? quid detergere pulverem? quid requiescere cupis? quid epulari gestis, antequam stadium solvatur? Adhuc populus spectat, adhuc athletae in scammate sunt, et tu jam otium petis. 60. Sed forte dicas: Cur impii laetantur? cur luxuriantur? cur etiam ipsi non mecum laborant? Quoniam qui non subscripserint ad coronam, non tenentur ad laborem certaminis: qui in stadium non descenderint, non se perfundunt oleo, non oblinunt pulvere. Quos manet gloria, exspectat injuria. Unguentati spectare solent, non decertare: non solem, aestus, pulverem, imbresque perpeti. Dicant ergo et ipsis athletae: Venite, nobiscum laborate. Sed respondebunt spectatores: Nos hic interim de vobis judicamuapinis, quaestibus, honoribus, studia posuerunt sua,
Abbreviated transcription (Latin):
opportunitatẽ reseruauit: Acceptus cooril
parentibi. ut alter maturitate puocatus
obsequubenedictionẽ daret. alter amore pro
ꝓbenderet s fiterno quoq iudicio plitus
cum eibũ suũ fr̃i cedendũ putasiet Peles¬
tabitur utiꝙ alimento scc̃m natarã. sed sedm

Expanded text:
opportunitatem reservavit. Acceptus domi opportunitatem reservavit. Acceptus domi parentibus, ut alter maturitate provocatus obsequii benedictionem daret, alter amore pio propenderet . Fraterno quoque judicio praelatus, cum cibum suum fratri cedendum putasset: delecta
Abbreviated transcription (Latin):
oboedientẽ sibi prȩstitit. Capto ne pode
non ꝑterritus. neq tot regum turbatus
popłis. bellum repetit. uictoria potitus.
cuiꝰ ipsẽ fuit auctor recu¬
sauit. Pro¬
misso quoq sibi filio. cũ
considaret emortui corporis sui uires depo-¬
sitas. sterilitatẽ coniugis & supremam senec-¬
tutẽ : etiã contra usumꝰ naturȩ deo credidit.
Aduerte conuenire omĩa. Appetitus non
defuit sed repressus est. Animus ȩqualis
gerendis. qͥnec magna ꝓuilibus. nec minora
ꝓ magnis duceret. Moderatio: ꝓnegotiis.
Ordo rẽrũ. opportunitas tẽporũ: mensura
uerborũ. fide pͥmus. iusticia p̃cipuus. In
proelio strenuus. inuictoria non auarus.
Domi hospitalis. uxori sedulus. Scm quoq
degere. sed mat̾ uoluit peregrinari. ut
daret fraternȩ uacundiȩ locum. uicit
appetitũ consilii salubritas. exul dom̃o.
ꝓfugus aparentibus Ubiq tamen conue¬
mentẽ mensurã negotus tenuit .&. tẽporib

Expanded text:
obedientem sibi praestitit. 109. Capto nepote, obedientem sibi praestitit. 109. Capto nepote, non perterritus neque tot regum turbatus populis, bellum repetit: victoria potitus, cujus ipse fuit auctor, recusavit . Promisso quoque sibi filio, cum consideraret emortui corporis sui vires depositas, sterilitatem conjugis, et supremam senectutem, etiam contra usum naturae Deo credidit . 110. Adverte convenire omnia. Appetitus non defuit, sed repressus est: animus aequalis gerendis, qui nec magna pro vilibus, nec minora pro magnis duceret, moderatio pro negotiis, ordo rerum, opportunitas temporum, mensura verborum. Fide primus, justitia praecipuus, in praelio strenuus, in victoria non avarus, domi hospitalis, uxori sedulus. 111. Sanctdegere: sed mater voluit peregrinari, ut daret fraternae iracundiae locum . Vicit appetitum consilii salubritas. Exsul domo, profugus a parentibus, ubique tamen convenientem mensuram negotiis tenuit, et temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicatae necessitudinis prȩstrictus as¬
fectu. tamen appetitũ rationi obedientẽ
prȩbuit: Quem enĩ t̾rȩ suȩ. cognations.
domus quoq ꝓpriȩ grã non delectaret:
Et hunc gͦ mulcebat suoꝵ. suauitas. sed in¬
perii cęlestis & remunerationis ȩternȩ emn.¬
sidatio mouebat amplius. Nonne consi¬
derabat imbecillã uxorẽ ad labores. tene.¬
ram ad iniurias. decorã ad incentiua in.¬
solentiũ sine sũmo non posse duci pericilꝰ
t tamen subire om̃ia quã excusare con¬
sultius diuidicauit. Deinde cũ descen-¬
deret in egyptum. monuit ut dicent
se sororem esse. non uxorem ipsius. Adus.¬
te quanti appetitus. Timebat uxoris
pudoris. timebat ꝓpriȩ saluti. susperas
habebat egyptiorum libidines : & tamen
p̃ualuit apud eũ ratio exequendȩ
deuotionis. Considerauit enĩ quodd de
fauore ubiq tutus esse posset. offenso
autẽ dño etiam domi non posset illesus
manere. Nicit gͥ appetitum ratio &

Expanded text:
tiplicatae necessitudinis praestrictus aftiplicatae necessitudinis praestrictus affectu, tamen appetitum rationi obedientem praebuit? Quem enim terrae suae, cognationis, domus quoque propriae gratia non delectaret? Et hunc ergo mulcebat suorum suavitas, sed imperii coelestis 30 et remunerationis aeternae consideratio movebat amplius. Nonne considerabat uxorem imbecillem ad labores, teneram ad injurias, decoram ad incentiva insolentium, sine summo non posse duci periculo? Et tamen subire omnia, quam excusare consultius dijudicavit. Deinde cum descenderet in Aegyptum, monuit ut diceret se sororem esse, non uxorem ipsius. 108. Adverte, quanti appetitus. Timebat uxoris pudori, timebat propriae saluti, suspectas habebat Aegyptiorum libidines; et tamen praevaluit apud eum ratio exsequendae devotionis. Consideravit enim quod Dei favore ubique tutus esse posset, offenso autem Domino, etiam domi non posset illaesus manere. Vicit igitur appetitum ratio, et
Abbreviated transcription (Latin):
Pouem oltimitioni appetitus non reluctetur
Hoc enẽ solummodo possunt officia nr̃a ilti de¬
coro conuenue. Si enĩ appetitus rationi de¬
qboedeot. Eacile ⁊d quod deceat in om̃ib of¬
ftiisconseruami docest. Deinde ne muiore
sfidio quã res ipsa est quȩ suscigitumior
minont aut parniã magno ambitu suscepis¬
Et aitmngna inferiore desticindie luseinr
eroiũ de noderatione studioꝵ apum ul lor¬
ut appetitus rationi pareat. Scđm e
t̾ciũ idem est. hoc est in utroq moderato.
Uacat enĩ apud nos speciei liberaliss: pul¬
chritudo. habetur & dignitatis contem¬
platio. Sequit᷑ de ordine rerũ & de oppor¬
tunitate temporũ. Ac ꝑ hoc tria sunt.
Quȩ uideamus utrum in aliquo scoꝵ con¬
summata possimus docere. Primũ ipse
pat̾ abraham qui ad magisteriũ futurȩ
successionis informatus & instructus et
iussus exire de terra sua. & de cognatio¬
ne sua. & de domo patris sui: nonne mul¬

Expanded text:
unum, ut rationi appetitus non reluctetur; unum, ut rationi appetitus non reluctetur; hoc enim solummodo possunt officia nostra illi decoro convenire. Si enim appetitus rationi obediat, facile id quod deceat in omnibus officiis conservari potest. Deinde ne majore studio quam res ipsa est quae suscipitur, vel minore: aut parvam magno ambitu suscepisse, aut magnam inferiore destituisse videamur. Tertium de moderatione studiorum, operumque nosut appetitus rationi pareat: secundum et tertium idem est, hoc est, in utroque moderatio. Vacat enim apud nos speciei liberalis, quae pulchritudo habetur, et dignitatis contemplatio. Sequitur de ordine rerum, et de opportunitate temporum. Ac per hoc tria sunt, quae videamus utrum in aliquo sanctorum consummata possimus docere. 107. Primum ipse pater Abraham, qui ad magisterium futurae successionis informatus et instructus est, jussus, exire de terra sua, et de cognatione sua, et de domo patris sui ; nonne mul
Abbreviated transcription (Latin):
de iocandi disciplina. Nã licet interdũ
honesta ioca ac suauia sint. tamen ab
ȩccłiastica abhorrent regula. Quo quȩ
inscripturis ñ repperimus : ea quem ad¬
modum usurpare possumus: Cauenda
enĩ etiã infabulis. ne inflectant grauita¬
tẽ seuerioris ꝓpositi. Ue uob̃ qͥridetis.
quia plorabitis dñs ait. Et nos ridendi
materiã requirimus. ut hic ridentes. illic
fleamus: Nonsolũ ꝓfusos. sed etiã om̃s iocos
declinandos arbitror. nisi forte plenum
gruitatis & grȩ sermonem esse indecorũ
est. Nã de uoce quid loquar.quã simpli¬
cẽ esse &. purã satis arbitror: Canoram
autẽ essẽ. naturȩ est non industriȩ. Sit
sane distincta ꝓnunciationis modo. &
plena suci uirilis. ut agrestem & subrusti¬
cũ fugiat sonũ. non ut rithinũ affectet
scenicum. sed mixtũ seruet. De ratione
dicendi satis dictum puto. nunc de actio¬
ne uitȩ quid congruat consideremus.
Tna autẽ in hoc genere spȩctanda cernimus.

Expanded text:
de jocandi disciplina. 29 Nam licet interdum de jocandi disciplina. 29 Nam licet interdum honesta joca ac suavia sint, tamen ab ecclesiastica abhorrent regula; quoniam quae in Scripturis sanctis non reperimus, ea quemadmodum usurpare possumus? 103. Cavenda enim etiam in fabulis, ne inflectant gravitatem severioris propositi. Vae vobis, qui ridetis, quia flebitis ! ait Dominus: et nos ridendi materiam requirimus, ut hic ridentes, illic fleamus? Non solum profusos, sed omnes etiam jocos declinandos arbitror; nisi forte plenum suavitatis et gratiae sermonem esse, non indecorum est. 104. Nam de voce quid loquar, quam simplicem et puram esse satis arbitror: canoram autem esse naturae est, non industriae. Sit sane distincta pronuntiationis modo, et plena succi virilis; ut agrestem ac subrusticum fugiat sonum, non ut rythmum affectet scenicum, sed mysticum servet. CAPUT dicendi satis dictum puto, nunc de actione vitae quid congruat, consideremus. Tria autem in hoc genere spectanda cernimus:
Abbreviated transcription (Latin):
nauiȩ aliqua exprimamus indicia. St
xime. Quid enim magis nos oportet
loqui. quã de conuersatione optima.
adhortationẽ obseruationis. disciplinę
custodia : Habeat caput eiꝰ rationẽ
& finis modũ. Sermo enĩ tediosus
irã excitat. Quã uͦ indecorũ. ut cũ
om̃is confabulatio hab̾e soleat incremen¬
tũ grȩ. habeat neuum offensionis.
ractatus quoq de dotrina fidei. de
magisterio continentiȩ. de disceptatu¬
ne ĩ usticiȩ. adhortatione diligentię
non unus semꝑ . sed ut se dederit lectus
nobis e arripiendus est. & ꝓut possumꝰ
ꝓsequendus: Neq nimiũ plixus. Ne
cito interruptus. neq uel fastidiun
derelmquat. uel desidiã ꝓdat atq in¬
curiam. Oratio pura. simplex. dilucida
atq manifesta plena grauitatis &. pon.¬
deris. Non affectata elegantia. sed
non intermissa grã. Multa pͣterea¬
de ratione dicendi dant pͣcepta sȩcula¬
res uiri quȩ nob̾ p̾tereunda arbitror. uti

Expanded text:
naviae aliqua exprimamus indicia. 100naviae aliqua exprimamus indicia. 100xime. Quid enim magis nos oportet loqui, quam de conversatione optima, adhortatione observationis, disciplinae custodia. Habeat caput ejus rationem et finis modum. Sermo enim taediosus iram excitat. Quam vero indecorum, ut cum omnis confabulatio habere soleat incrementum gratiae, habeat naevum offensionis? 101. Tractatus quoque de doctrina fidei, de magisterio continentiae, de disceptatione justitiae, adhortatione diligentiae, non unus semper, sed ut se dederit lectio, nobis et arripiendus est, et prout possumus, prosequendus: neque nimium prolixus, neque cito interruptus; ne vel fastidium derelinquat, vel desidiam prodat atque incuriam. Oratio pura, simplex, dilucida, atque manifesta, plena gravitatis et ponderis: non affectata elegantia, sed non intermissa gratia. CAPde ratione dicendi dant praecepta saeculares viri, quae nobis praetereunda arbitror, ut
Abbreviated transcription (Latin):
intende. ne rationẽ excludat rei alicuius
affectus. sed ratio quid honestati conueniat
examinet. Et qm̃ ad conseruationẽ decõris
spectare diximus. ut sciamus infactis
dictisue quis prior sit modus. prior lo-
duo diuiditur. In colloquiũ familiare.
& intractatũ disceptationemq fidei atq
iusticiȩ. Inutroq seruandũ. ne sit aliqua
ꝑturbatio. sed tanquã mitis & placidus.
ã beniuolentiȩ plenus & grẽ. sine ulla
ducatur sermo contumelia. Absit ꝑti¬
nax in familiari sermone contentio. Que¬
tiones enim magis excitare in anȩs. quã
utilitatis aliquid afferre solet. discepo¬
tio sine ira. suauitas sine a maritudine
sit: monitio sine asꝑitate. hortatio sine
offensione. Et sicut inomi actuuitȩ id
cauere debemus. ne rationẽ nimuis ani¬
mi motus excludat. sed teneamus con¬
silu locũ: ita etiã insermone formulã
eã teneri conuenit. ne aut ira exciteti
aut odiũ. aut cupiditatis nr̃ȩ. aut ig¬

Expanded text:
intendere ne rationem excludat rei alicujus intendere ne rationem excludat rei alicujus affectus: sed ratio quid honestati conveniat, examinet. 99. Et quoniam ad conservationem decori 28 spectare diximus, ut sciamus in factis dictisve quis modus: prior auteduo dividitur, in colloquium familiare, et in tractatum, disceptationemque fidei atque justitiae. In utroque servandum, ne sit aliqua perturbatio: sed tamquam mitis et placidus, et benevolentiae plenus et gratiae, sine ulla ducatur contumelia. Absit pertinax in familiari sermone contentio; quaestiones enim magis excitare inanes, quam utilitatis aliquid afferre solet. Disceptatio sine ira, suavitas sine amaritudine sit, monitio sine asperitate, hortatio sine offensione. Et sicut in omni actu vitae id cavere debemus, ne rationem nimius animi motus excludat, sed teneamus consilii locum: ita etiam in sermone formulam eam teneri convenit, ne aut ira excitetur, aut odium, aut cupiditatis nostrae, aut ig
Abbreviated transcription (Latin):
qurhẽ capit. quia ira etiã fortes decipitnes
Cauere gͥ debęmus ne in ꝑturbationes pͥus inci¬
damus. quã animos nr̃os ratio cõponat¬
s xaminat enĩ mentẽ plerimnq aut ira. aut
dolor. aut formido mortis. & imꝓuiso ꝑcel¬
lit ictii. Ideo pͤuenire pulchrũ est cogit̾atio¬
ne quȩ uoluendo mentẽ exerceat. ne repenti-¬
nis excitetur cõmotionibus. sed iuigo quodã
rationis & habenis astricta mitescatꝰ. Sunt¬
& appetitus. Alteri cogitationũ. alteri
appetitus. non confusi sed discreti & dispares.
Cogitationes uerũ exquirere & quasi emolere
muneris habent. Appetitus ad aliquid agen¬
dum impellit atq excitat. Itaq ipso genere
naturȩ suȩ. cogitationes. tranquillitãtẽ
sedationis infundunt. & appetitus motum
agendi excutit. Ita gͦ informati sumus
ut bonarũ rerũ subeat animũ cogitatio.
appetitus rationi obtemperet. si u̾ere ut il¬
lud decorũ custodiamus. animũ uolumus

Expanded text:
qui urbem capit; quia ira etiam fortes decipit. 97. qui urbem capit; quia ira etiam fortes decipit. 97. Cavere igitur debemus, ne in perturbationes prius incidamus, quam animos nostros ratio componat; exanimat enim mentem plerumque aut ira, aut dolor, aut formido mortis, et improviso percellit ictu. Ideo praevenire pulchrum est cogitatione, quae volvendo mentem exerceat; ne repentinis excitetur commotionibus, sed jugo quodam rationis et habenis astricta mitescat. CAet appetitus: alteri cogitationum, alteri appetitus: non confusi, sed discreti et dispares. Cogitationes verum exquirere, et quasi emolere muneris habent: appetitus ad aliquid impellit agendum atque excitat. Itaque ipso genere naturae suae et cogitationes tranquillitatem sedationis infundunt, et appetitus motum agendi excutit. Ita ergo informati simus, ut bonarum rerum subeat animum cogitatio: appetitus rationi obtemperet si vere ut illud decorum custodiamus, animum volumus
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. & inira molesti erant michi. Audi¬
amus turbatus in ira quid dixerit.
Quis dabit mͥ pennas sicut columbȩ̨.&
uolabo & requiescam : Illi adiracundiam
am dixerat. irascĩmini & nolite peccare
Moralis magister. qui naturalẽ affectum
inflectendum magis ratione disciplinę
quã extirpandũ nõuerat. Moralia docet
hoc est irascimini ubi culpa est cui irras¬
ci debeatis. Non podest enim fieri. ut
non rerum indignitate moueamur.
Alioquin non uirtus sed lentitudo & remis¬
sio iudicatur. Irascimini gͦ. ita ut a
culpa abstineatis. Uel sic. Si rrasci¬
mini nolite peccare. sed uincite
ratione iracundiã. Uel certe sic
Si irascimini. uobis irascimini qͥa
cõmoti estis &. non peccabitis. Qui enĩ
sibi irascitur. quia cito motus est
desinit irasci alteri. Qui autẽ uult
iram suã iustam ꝓbare. plus inflammatur.
& cito inculpamꝰ cadit. Melior est autem
seđm Salomonẽ qui iracundiã continet. quã

Expanded text:
tem, et in ira molesti erant mihi . Auditem, et in ira molesti erant mihi . Audiamus turbatus in ira quid dixerit: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam ? Illi ad iracundiam 96. Jam dixerat: Irascimini, et nolite peccare . Moralis magister, qui naturalem affectum inflectendum magis ratione doctrinae, quam extirpandum 27 noverat, moralia docet; hoc est, Irascimini ubi culpa est, cui irasci debeatis. Non potest enim fieri, ut non rerum indignitate moveamur: alioquin non virtus, sed lentitudo et remissio judicatur. Irascimini ergo ita, ut a culpa abstineatis. Vel sic: Si irascimini, nolite peccare, sed vincite ratione iracundiam. Vel certe sic: Si irascimini, vobis irascamini, quia commoti estis, et non peccabitis. Qui enim sibi irascitur, quia cito commotus est, desinit irasci alteri: qui autem vult iram suam justam probare, plus inflammatur, et cito in culpam cadit. Melior est autem secundum Salomonem , qui iracundiam continet, quam
Abbreviated transcription (Latin):
aliis inte referatur. Hocũ tuũ serua.
simplicitatẽ & puritatẽ tui pectoris
custodi. Noli respondere irato ad iracũ¬
diã eiꝰ. siue imprudenti ad imprudentiã
Cito culpa culpam excutit. Si lapides teras.
nonne ignis erumpit Ferunt gentiles.
ut inmaius omĩa uerbis extollere solent.¬
architae tarentim dictum philosofi. quod
ad uillicũ suũ dixerit. O te infelicẽ quã
afflictare̾ nisi iratus essẽm. Sed iam da¬
uid &. armatã dextrã in indignationem
cõpresserat. Et quanto plus est non rema¬
ledicere. quã non uindicare: Et bellators
aduersus nabal adultionẽ paratos abigail
dep̃catione reuocauerat. Unde aduertimꝰ
tempestiuis quoq intercessionibus non sdũ
cedere nos. sed etiã delectari oportere.
Cousq autẽ delectatus est ut benedicent
interuenientẽ. quo a studio uindictȩ re¬
uocatus foret. Iam dixerat de inimicis
suis. qm̃ declinauerunt in me iniquita.¬

Expanded text:
aliis in te revertatur. Locum tuum serva, aliis in te revertatur. Locum tuum serva, simplicitatem et puritatem tui pectoris custodi. Noli respondere irato ad iracundiam ejus, sive imprudenti ad imprudentiam. Cito culpa culpam excutit. Si lapides teras, nonne ignis erumpit? 94. Ferunt gentiles, ut in majus omnia verbis extollere solentArchitae Tarentini dictum philosophi, quod ad villicum suum dixerit: O te infelicem, quem afflictarem, nisi iratus essem! Sed jam David et armatam dexteram in indignatione compresserat . Et quanto plus est non remaledicere, quam non vindicare? Et bellatores adversus Nabal ad ultionem paratos, Abigail deprecatione revocaverat. Unde advertimus tempestivis quoque intercessionibus non solum cedere nos, sed etiam delectari oportere. Eo usque autem delectatus est, ut benediceret intervenientem, quod ab studio vindictae revocatus foret. 95. Jam dixerat de inimicis suis: Quoniam declinaverunt in me iniquita
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ille sensus. huiꝰ habet grãm qͥ prior dixit
Ni temus gͦ aut temꝑemus iracundiã. ne sit
eiꝰ aut in laudibus exceptio. aut inuitiis
exaggeratio. Non mediocre est mitigare ira.¬
cundiam. non inferius quã omino ñ cõmo¬
ueri. hoc nrm̃ est. naturȩ illud. Deniq cõ¬
motiones inpueris innoxię sunt. quȩ plus
habent grȩ quã amaritudinis. Et si cito pue¬
ri int̾se mouentur. facile sedantur. &. mai¬
ore suauitate inse recurrunt. Nesciunt se
subdole arcificioseq tractare. Nolite hos
contẽnere pueros. de quib dñs ait. Nisi con¬
uersi fueritis & efficiamini sicut puer iste
non introibitis in regnũ cęloꝵ. Itaq ipse dñs
hoc est dĩ uirtus sicut puer cũ malediceretur
non remaledix̃. cũ ꝑcuteretur non reꝑcus¬
sit. Ita gͦ te cõpara. ut quasi puer iniuriã
ñ teneas. maliciã ñ exerceas. Omĩa ate in no¬
center ꝓficiscantur: Non consides quid ab

Expanded text:
sed ille sensus hujus habet gratiam, qui prior dixit. sed ille sensus hujus habet gratiam, qui prior dixit. 93. Vitemus ergo, aut temperemus iracundiam; ne sit ejus aut in laudibus exceptio, aut in vitiis exaggeratio. Non mediocre est mitigare iracundiam: non inferius quam omnino non commoveri. Hoc nostrum est, naturae illud. Denique commotiones in pueris innoxiae sunt, quae plus habent gratiae, quam amaritudinis. Et si cito pueri inter se moventur, facile sedantur, et majori suavitate in se recurrunt. Nesciunt se subdole artificioseque tractare. Nolite hos contemnere pueros, de quibus Dominus ait: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum coelorum . Itaque et ipse Dominus, hoc est, Dei virtus, sicut puer, cum malediceretur, non remaledixit: cum percuteretur non repercussit . Ita ergo te compara, ut quasi puer injuriam non teneas, malitiam non exerceas: omnia a te innocenter proficiscantur. Non consideres quid ab
Abbreviated transcription (Latin):
nquã ereitare fr̃is indignationẽ. extu
redie cũ frẽm mitigatũ putaret & idõ tau¬
tam apid dĩ inuenit grãm. Quibus. e¬
inde obsequus quantis muneribus frem posi
reconcillaunt sibi ut ille p̃reptȩ bencur¬
tionis non meminisset. meminisiet dell¬
de satis factionis: Ergo si p̾uenerit e
oecupauerit mentẽ tuã iracundia a. as¬
cendderit inte. non relinquas locũ tuum
teo unduonationis est. Aut si te contumatia
respondentis mouerit. & ꝑuersitas impu.¬
lerit ad indignationẽ: si non poteris mitiga¬
re mentẽ. reprime linguã tuã. Sic enim
seriptũ est. Cohibe linguam tuã amalo. & la¬
bia tua ne loquantur dolum. deinde inquire
pacẽ ꝙ ꝑsequere eam. Pacẽ illam iacob scĩ.
Iide quanta. Primũ sedato animum. Si non
pualueris : frenos linguȩ impone tuȩ. Deinde
reconciliationis studiũ ñ prȩt̾mitas. Hȩc ora¬
tores scłi de nr̃is usurpata in suis posuere libris.

Expanded text:
quam excitare fratris indignationem; et tunc quam excitare fratris indignationem; et tunc redire, cum fratrem mitigatum putaret. Et ideo tantam apud Deum invenit gratiam. Quibus deinde obsequiis, quantis muneribus fratrem ipsum reconciliavit sibi; ut ille praereptae benedictionis non meminisset, meminisset delatae satisfactionis ! 92. Ergo si praevenerit et praeoccupaverit mentem tuam iracundia, et ascenderit in te, non relinquas locum tuum. tio indignationis est. Aut si te contumacia respondentis moverit, et perversitas impulerit ad indignationem: si non potueris mitigare mentem, reprime linguam tuam. Sic enim scriptum est: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Deinde inquire pacem, et sequere eam . Pacem illam sancti Jacob vide, qua tu primum sedato animum: si non praevalueris, frenos linguae impone tuae: deinde reconciliationis studium non praetermittas. Haec oratores saeculi de nostris usurpata in suis posuere libris:
Abbreviated transcription (Latin):
domus quȩ om̃s capit. Illi potius ad nosueniant.
qui nos requirunt. Quid nob cũ fabulis.
Ministeriũ altaribus xp̃i. non obsẽquium¬
hominibus deferendum recepimus. Humi
entes innodum tenere inom̃ib ut nullãt
uetium essẽ in moribus uel tacitus uullus
uel sermo annunciet. Caueatur iracundis¬
aut si caueri non podest cohibeatur. mala
enim illex peccati indignatio est. quȩ łta
amimũ ꝓtursute n it̃ raioni non relinquat a
turã uerititur. Deinde qm̃ ita plerunq
motus infixus est naturȩ ac moribus: ut
euelli atq euitari nonqueat. si ꝓuideri
potuent utione repͥmatur. Aut sipus
occupatus fuerit animus ab indignatus.
quã consilio prospiei ac ꝓuideri potisti
ne occuparetur: meditare quomodo moi
anumi tii uincas. iracundiam tẽperes.
Aeñste ue si potes. cede si non potes ꝗa scrp¬
ti pie cessĩt se rebecce idest patientiȩ i¬
structus consilio abesse maluit ae peregniu

Expanded text:
domus, quae omnes capit. Illi potius ad nos veniant, domus, quae omnes capit. Illi potius ad nos veniant, qui nos requirunt. Quid nobis cum fabulis? Ministerium altaribus Christi, non obsequiumhominibus deferendum recepimus. 89. Hentes, modum tenere in omnibus; ut nullum vitium esse in moribus vel tacitus vultus, vel sermo annuntiet. CAPUT XXI. Iracundiaut si praecaveri non potest, cohibeatur; mala enim illex peccati indignatio est: quae ita animum perturbat, ut rationi non relinquat loaturam vertatur. Deinde quoniam ita plerumque motus infixus est naturae ac moribus, ut evelli atque evitari non queat: si praevideri potuerit, ratione reprimatur. Aut si prius occupatus fuerit animus ab indignatione, quam consilio prospici ac provideri potuerit, ne occuparetur: meditare quomodo motum animi tui vincas, iracundiam temperes. Resiste irae, si potes: cede, si non potes; quia scripindignanti pie cessit , et Rebeccae, id est, patientiae instructus consilio, abesse maluit et peregrinari,
Abbreviated transcription (Latin):
oreuipatunes habentt: T um etiam epulapdi
qdunt cupic ieate Subrepunt etiuam Fabu¬
po hrquenter de scło ac uoluptatibus. Clau¬
derr aures non potes: ꝓlhibere putatur facus¬
der subs puit etiam p̃t uoluntatẽ pocula.
Melus est tue domi semel excuses. quã aliene
fusienter Ct ut ipse sobrius surgis tam̃
ex aliena in solentia condemnari noñ debet
psentia tua. Viduarũ ac uirginũ domos ni
fusitandi grã iuniores adire non est opus.
cesse est ut demus secularib ob trectandi
locum: Quid opus est. ut illac quoq :
uisitationes crebrȩ accipiant auetoritatẽ.
Quod si aliqua illarũ forte labatur. cur
alieni lapsus subeas inuidiã: Quã mul-¬
tos etiam fortes illecebra decipit Quanti
non dederunt errori locũ. &. dederunt sus¬
pieioniꝰ Cur non illa tẽpora quibus ab
ȩccłia uacas. lectioni impendas. Cur
audias : Illum alloquimur cũ oramus.
illum audimus cũ diuina legimꝰ oracula.
Quid nob̾ cũ alienis domibus .Una est

Expanded text:
es habent, tum etiam epulandi produnt cupiditatem. Subrepunt etiam fabulae frequenter de saeculo ac voluptatibus: claudere aures non potes, prohibere, putatur superbiae. Subrepunt etiam praeter voluntatem pocula. Melius est tuae domui semel excuses, quam alienae frequenter: et ut ipse sobrius surgas, tamen ex aliena insolentia condemnari non debet praesentia tua. 87. Viduarum ac virginum domos, nisi visitandi gratia, 25 juniores adire non est opus: cesse est ut demus saecularibus obtrectandi locum? Quid opus est ut illae quoque visitationes crebrae accipiant auctoritatem? Quid si aliqua illarum forte labatur? cur alieni lapsus subeas invidiam? Quam multos etiam fortes illecebra decepit! Quanti non dederunt errori locum, et dederunt suspicioni! 88. Cur non illa tempora, quibus ab Ecclesia vacas, lectioni impendas? Cur audias? Illum alloquimur cum oramus, illum audimus cum divina legimus oracula. Quid nobis cum alienis domibus? Una est
Abbreviated transcription (Latin):
Non suꝑfluũ gͥ scriptionis nrȩ. ẽ. opus. quia
officiũ diuersa estimamus regula. atq
illi estimauerunt. Illi scłi cõmoda in bonis
ducunt. nos hȩc etiã indetrimentis.
Qm̃ qͥ hic recipit bona ut ille diues. illic
cruciatur. Et lazarus qui mala hic ꝑtuili
illic consolationẽ inuenit. Deinde qͥ illa
non legunt nr̃a legent si uolunt. qͥ non
sermonẽ suꝑlectilẽ. neq artẽ dicendi.
sed simplicẽ rerũ exquirunt grãm.

Expanded text:
Non superfluum igitur scriptionis nostrae est opus, quia Non superfluum igitur scriptionis nostrae est opus, quia Officium diversa aestimamus regula atque illi aestimaverunt. Illi saeculi commoda in bonis ducunt, nos haec etiam in detrimentis; quoniam qui hic recipit bona, ut ille dives, illic cruciatur: et Lazarus qui mala hic pertulit, illic consolationem invenit . Deinde qui illa non legunt, nostra legent si volent: qui non sermonum supellectilem, neque artem dicendi; sed simplicem rerum exquirunt gratiam.
Abbreviated transcription (Latin):
iunt. & de his duob eligere quid prȩstet.
Deinde incidere ut duo concurrant hone¬
sta & duo utilia. & quȩratur quid honesti.¬
us & quid utilius. Primũ gͥ intres partes
officiũ diuidit᷑. Honestũ & utile. & quid
prȩstantius. Deinde hȩc tria. in quinq
genera diuiserunt. In duo honesta. & duo
utilia. & eligendi iudicium. Primã ꝑtine¬
re dicunt ad decus honestatẽq uitȩ. scđam
ad uitȩ cõmoda. copias. opes. facultates.
De his eligendi subesse iudiciũ. hȩc illi.
Nos autẽ nichil omino nisi quod decent
& honestũ sit. futurorũ magis quã p̃sentiũ
metimur formula. Nichilq utile nisi
quod ad uitȩ illius ȩt̃nȩ ꝓsit grãm defi¬
nimus. non quod ad delectionẽ p̃sentis.
N eq aliqua cõmoda infacultatib & copiis
opũ constituittꝰ. sed incõmoda hȩc putamꝰ
si non reiciantur. eaq honeri cũ assint esti¬
mari magis quã dispendio cũ erogantur.

Expanded text:
runt, et de iis duobus eligere quid praestet: runt, et de iis duobus eligere quid praestet: deinde incidere ut duo concurrant honesta, et duo utilia; et quaeratur quid honestius, et quid utilius. Primum igitur in tres partes Officium dividitur: honestum, et utile, et quid praestantius. Deinde haec tria in quinque genera diviserunt, in duo honesta, et duo utilia, et eligendi judicium. Prima pertinere dicunt ad decus honestatemque vitae, secunda ad vitae commoda, copias, opes, facultates: de iis eligendis subesse judicium. Haec illi. 28. Nos autem nihil omnino nisi quod deceat et honestum sit, futurorum magis quam praesentium metimur formula: nihilque utile nisi quod ad vitae illius aeternae prosit gratiam definimus, non quod ad delectationem praesentis. Neque aliqua commoda in facultatibus et copiis opum constituimus: sed incommoda haec putamus, si non rejiciantur; eaque oneri cum sint aestimari magis, quam dispendio cum erogantur. 29.
Abbreviated transcription (Latin):
sitate diligunt᷑. quȩ non satis idonea
atq diuturna est ad ꝑpetuitatẽ diligen¬
conueniunt. uideamus utrum res ipsa
conueniat scribere de officuis . & utrum
hoc nomen philosofoꝵ. tantũ modo scolȩ
aptũ sit. an etiã in scripturis reꝑiatur
diuinis. Pulchre itaq: dũ legimus
hodie euangłiũ. quasi adhortaretur
ad scribendũ sc̃s sp̃s : obtulit nobis lec¬
tionẽ qua confirmaremur. etiã in nob
officiũ dici posse. Nã cũ Zacharias sact.¬
dos ommutuisset in tẽplo & loqui non
posset: factũ. ẽ. inquit ut impleti sun
dies officii eius. abut in domũ suã. Hegimus
gͥ officiũ dici a nobis posse. Nec ratio ip¬
sa abhorret. quandoquidẽ officiũ ab ef¬
ficiendo dictũ putamꝰ quasi efficium.
sed ꝓpt̃ decorẽ sermonis una immutata
littera officiũ nuncupari. uel certe ut ea
agas quȩ nulli officiant. ꝓsint om̃ib.
fficia autẽ abhonesto & utili dici estimaue.¬

Expanded text:
sitate diliguntur, quae non satis idonea sitate diliguntur, quae non satis idonea atque diuturna est ad perpetuitatem diligenconveniunt, videamus utrum res ipsa conveniat scribere de Officiis: et utrum hoc nomen philosophorum tantummodo scholae aptum sit, an etiam in Scripturis reperiatur divinis. Pulchre itaque dum legimus hodie Evangelium quasi adhortaretur ad scribendum Spiritus sanctus obtulit nobis lectionem, qua confirmaremur etiam in nobis Officium dici posse. Nam cum Zacharias sacerdos obmutuisset in templo, et loqui non posset: Factum est, inquit, ut impleti sunt dies Officii ejus, abiit in domum suam . Legimus igitur Officium dici a nobis posse. 9 26. Nec ratio ipsa abhorret, quandoquidem Officium ab efficiendo dictum putamus, quasi efficium: sed propter decorem sermonis una immutata littera, officium nuncupari: vel certe, ut ea agas, quae nulli officiant, prosint omnibus. fficia autem ab honesto et utili duci existimave
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ breuit᷑ libauimꝰ. & silendi patienti.¬
am .&. opportunitatẽ loquendi. & in
posteriorib contẽptũ diuitiarũ. quȩ
maxima uirtutũ fundamenta sunt.
hoc psalmo doceri. Dũ gͥ hunc psal.¬
mũ considero: successit animo de
officuis scribere. De quib etiã si qui¬
dã philosophiȩ studentes scripserunt
ut panethius &. filius eiꝰ apud grecos.
tullius apud latinos : non alienum
duxi nr̃o munere ut etiã ipse seri¬
berẽ. Et sicut tullius ad erudien¬
dũ filiũ. ita ego quoq ad uos infor¬
mandos filios meos. Neq: enĩ minus uos
diligo quos in euangelio genui: quã si
coniugio suscepissem. Non enĩ uehemen¬
tior est natura ad diligendũ gͥrã.
Plus certe diligere debemꝰ quos ꝑpetuo
nobiscũ putamꝰ futuros: quã quos in hoc
tantũ scł̃o. Illi degeneres nascunt᷑ fre¬
quenter qui dedeceant patrẽ. uos an-¬
te elegiinus ut diligamꝰ. Itaq illi neces¬

Expanded text:
quae breviter libavimus, et silendi patientiquae breviter libavimus, et silendi patientiam, et opportunitatem loquendi, et in posterioribus contemptum divitiarum, quae maxima virtutum fundamenta sunt, hoc psalmo doceri. Dum igitur hunc psalmum considero, successit animo de Officiis scribere. 24. De quibus etiamsi quidam Philosophiae studentes scripserint, ut Panaetius, et filius ejus apud Graecos, Tullius apud Latinos; non alienum duxi a nostro munere, ut etiam ipse scriberem. Et sicut Tullius ad erudiendum filium, ita ego quoque ad vos informandos filios meos; neque enim minus vos diligo quos in Evangelio genui, quam si conjugio suscepissem. Non enim vehementior est natura ad diligendum, quam gratia. Plus certe diligere debemus quos perpetuo nobiscum putamus futuros, quam quos in hoc tantum saeculo. Illi degeneres nascuntur frequenter, qui dedeceant patrem: vos ante elegimus, ut diligamus. Itaque illi neces
Abbreviated transcription (Latin):
dauidꝰ Immo & fecit. Nã cũ ei conui¬
tiaretur semei filius. tacebat dauid.
Et quãuis septus armatis. non retorqu.¬
bat conuitiũ. non ultionẽ querebat.
eo usque: ut dicenti sibi saruiȩ filio
quod uindicare in eũ uellet. non ꝑmi.¬
serit. Ibat gͦ tanquã mutus &. humi.¬
liatus. ibat tacens nec mauebatur
cũ uir appellaret᷑ sanguinis. qui erat
conscius ꝓpriȩ mansuetudinis. Non
gͦ mouebat᷑ conuitiis. cui abundabat
bonori oꝑum conscientia. Itaq is qͥ cito
iniuria moliet᷑: facit se dignũ uide.¬
ri contumelia. dũ uult ea indignus
ꝓbari. Melior est itaq qͥ contẽnit in-¬
uriã. quã qui dolet. Qui enĩ contẽnit
quasi non sentiat ita despicit. Qui au.¬
tẽ dolet : quasi senserit. Neque imꝓui-
mi proemio usus sum. Quẽ psalmũ
ꝓpheta dauid. scõ idithun canendũ
dedit: ego uobis tenendũ suadeo. de¬
lectatus eiꝰ sensu ꝓfundo. & uirtute
sententiarũ. Aduertimus enĩ ex his

Expanded text:
David? Immo et fecit . Nam cum ei conviDavid? Immo et fecit . Nam cum ei conviciaretur Semei filius Jemini, tacebat David: et quamvis septus armatis, non retorquebat convicium, non ultionem quaerebat, eousque ut dicenti sibi Sarviae filio quod vindicare in eum vellet, non permiserit. Ibat ergo tamquam mutus et humiliatus, ibat tacens, nec movebatur, cum vir appellaretur sanguinis, qui erat conscius propriae mansuetudinis. Non ergo movebatur conviciis, cui abundabat bonorum operum conscientia. 22. Itaque is qui cito injuria movetur, facit se dignum videri contumelia, dum vult ea indignus probari. Melior est itaque qui contemnit injuriam, quam qui dolet; qui enim contemnit, quasi non sentiat, ita despicit: qui autem dolet, quasi senserit, torquetur. mi prooemio usus sum. Quem psalmum propheta David sancto Idithum canendum dedit, ego vobis tenendum suadeo, delectatus ejus sensu profundo et virtute sententiarum. Advertimus enim ex his
Abbreviated transcription (Latin):
non possim ego ei aꝑire os meũ: Cur
non etiã ego ei dicã. in quib eũ mesti¬
ficare possim: hic gͦ mͥ iniurias fa¬
ciat quasi uir non sim. quasi uindi¬
care me non possim: Hic me crimi¬
netur. quasi ego non possim grauio¬
ra in eũ cõponere: Qui talia dicit
non est mitis atq humilis. non est
sine tẽp̾tatione. Temptator eũ exagi¬
tat. ipse ei tales opiniones inserit
lerumq adhibet hominẽ ꝗtq appo¬
nit nequã sps. qͥhȩc illi dicat. Sed
tum petra fixum uestigiũ tene.
Et si seruus conuitiũ dicat iustus
taceat. Et si infirmus contumeliã
faciat : iustus taceat. Et si pauꝑ cri¬
minetur. iustus non respondeat. Hȩc
sunt arma iusti. ut cedendo uincat.
Sicut periti iaculandi cedentes solent
uincere. & fugientes grauiorib sequen¬
tẽ uulnerare ictibus. Quid enĩ opus
non imitamur dicentẽ. ommutui &
humiliatus sũ & silui a bonis An
hoc dixit tantũ modo. non etiã fecit

Expanded text:
non possim ego ei aperire os meum? Cur non possim ego ei aperire os meum? Cur non etiam ergo dicam, in quibus eum moestificare possim? Hic ergo ut mihi injurias faciat, quasi vir non sim, quasi vindicare me non possim? Hic ut me criminetur, quasi ego non possim graviora in eum componere? 20. Qui talia dicit, non est mitis atque humilis, non est sine tentatione. Tentator eum exagitat, ipse ei tales opiniones inserit. Plerumque adhibet hominem, atque apponit nequam spiritus, qui haec illi dicat: sed tu in petra fixum vestigium tene. Etsi servus convicium dicat, justus tacet; etsi infirmus contumeliam faciat, justus tacet: etsi pauper criminetur, justus non respondet. Haec sunt arma justi, ut cedendo vincat. Sicut periti jaculandi cedentes solent vincere, et fugientes gravioribus sequentem vulnerare ictibus. CAPUT VI. Hac non imitamur dicentem: Obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis ? An hoc dixit tantummodo, non etiam fecit
Abbreviated transcription (Latin):
plus rumpitur. Uictum sese putat. ir¬
risũ post habitũ atq illusum. Si respon¬
deas. suꝑiorẽ se factũ arbitratur. quia
parẽ inuenit. Si enĩ taceas: dicet᷑. Ille
conuitiatus est huic. contẽpsit iste. Si
referas contumelias. dicet᷑. Ambo conuiti¬
ati sunt. Uterq condẽnatur. Nemo
absoluitur. Ergo illiꝰ est studiũ ut
irritet. ut similia illi loquar. similia
agam. Iusti autẽ est dissimulare. nichil
loqui. tenere bonȩ fructũ conscientiȩ
plus cãmittere bonoꝵ iudicio quã cri¬
minantis insolentiȩ. contentũ esse graui¬
tate morũ suorũ. Hoc enĩ est silere abo¬
nis. qͥa bene sibi conscius falsis non debet
moueri. nec estimare plus ponderis in
alieno esse conuitio. quã in suo testimo¬
nio. Ita fit ut etiã humilitatẽ eustodi¬
diat. Si autẽ nolit humilior uideri.
talia tractat & dicit ipse secũ. Hic gͦ
me contemnat & in conspectu meo
loquatur talia aduersũ me. quasi

Expanded text:
plus rumpitur: victum sese putat, irplus rumpitur: victum sese putat, irrisum, posthabitum atque illusum. Si respondeas, superiorem se factum arbitratur, quia parem invenit. Si enim taceas, dicetur: Ille conviciatus est, hunc contempsit iste. Si referas contumeliam, dicetur: Ambo conviciati sunt. Uterque condemnatur, nemo absolvitur. Ergo illius est studium, ut irritet, ut similia illi loquar, similia agam: justi est autem dissimulare, nihil loqui, tenere bonae fructum conscientiae, plus committere bonorum judicio, quam criminantis insolentiae, 7 contentum esse gravitate morum suorum. Hoc est enim silere a bonis; quia bene sibi conscius, falsis non debet moveri: nec aestimare plus ponderis in alieno esse convicio, quam in suo testimonio. 19. Ita fit ut etiam humilitatem custodiat. Si autem nolit humilior videri, talia tractat, et dicit ipse secum: Hic ergo ut me contemnat, et in conspectu meo loquatur talia adversum me, quasi