comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hic nec nominandus predo a dĩ timore ce scĩ
winnoci amore extraneus: precii auiditate.
lucrũ expetere uoluit iniustũ. At miser ille.
seruis iam amissis totus uinctus membris.
cũ frequentius sc̃i imploraret auxiliũ: sub
noctis silentio subito obdormiens. uidet sib
seniorem quendã pulchra decoratũ canicie.
uirgã manu gestantem assistere. Ilicoq eui¬
gilans: torquem ferreã cũ manicis ac cõpe¬
dib in gremio repꝑit iacentes. Tunc fugam
arripiens. nam hostium uesꝑi claustris si¬
gnatum patefactũ inuenit: ꝑtinꝰ sꝑaciosã
illam aggreditur paludem. que pene &e ut
credo plus octo miliariis tenditur: in qua
nec uestigium pedis aqua intinxerat. illo
ut credimus ꝑ seruũ suũ almũ wmnocũ
hec agente. qui p̾fatam plebem isrłiticam
insequente pharaone. ꝑdeuia mari diuiso
siccis pedib transduxit. Tandem a ꝑiculi
sublatus formidine. ad monast̾ium xp̃i con¬

Expanded text:
hic nec nominandus predo, a Dei timore et sancti hic nec nominandus predo, a Dei timore et sancti Winnoci amore extraneus, precii aviditate hierum expetere voluit iniustum. At miser ille, servis iam amissis, totus vinctus meinbris, cum frequentius sancti imploraret auxilium, sub noctis silentio subito obdormiens, videt sibi seniorem quendam pulchra decoratum canicie, virgam manu gestantem assistere, ilicoque evigilans, torquem ferream cum manicis ac compedibus in gremio repperit iacentes. Tunc fugam arripiens, – nam hostium vesperi claustris signatum patefactum invenit, – protinus spaciosam illam aggreditur paludem, que pene et, ut credo, plus octo miliariis tenditur, in qua nec vestigium pedis aqua intinxerat, illo, ut credimus, per servum suum almum Winnocum hec agente, qui prefatam plebem Israeliticam, insequente Pharaone, per devia, mari diviso, siccis pedibus transduxit. Tandem a periculi sublatus formidine, ad monasterium Christi con
Abbreviated transcription (Latin):
mirolfus: tam crudelib dirus factis. qmͣ
ab rerum copia penitus pauꝑtatis inerem̃¬
to alienus. Hic ipse aufugos fortuitu capi¬
ens: necessitate indigentiȩ uenundandos
mercatorib seruauit ultra marinis. Inse¬
cutus uͦ eos dñs uestigñs inqnͣtum potuit.
ipsoꝵ partim indicantiũ ostensione: hos
reppit ab eodem iniquo detineri potente.
Cũꝙ scd̾m ius legum eos sibi restitui petiꝰ¬
set᷑ seruoꝵ eoꝵdem iniquus possessor. etiã
ipsum dñm ñ ueritus iusticie. uinculis
& compedib eũ torque ferrea eustodie
mancipaiuit: ut uno titulo institoribus
uenderent̾. Nempe hoc eum ad damna-¬
tionis suȩ cumulum credimus fecisse: illo
agente qui qͦndam cor pharaonis sic obdu¬
rauit. ut dimissa tribu ifrłitica peniteret.
quatinꝰ penitens eam ꝑsecutus. ipse. cũ exerci-¬
tu suo medio maris interiret. Sicut enĩ pha¬
rao dĩ preceptis sepius extitit inobediens. sic

Expanded text:
Mirolfus, tam crudelibus dirus factis quam Mirolfus, tam crudelibus dirus factis quam ab rerum copia penitus paupertatis incremento alienus. Hic ipse aufugos fortuitu capiens, necessitate indigentiae venundandos mercatoribus servavit ultramarinis. Insecutus vero eos dominus vestigiis, in quantum potuit, ipsorum partim indicantium ostensione, hos repperit ab eodem iniquo detineri potente. Cumque secundum ius legum eos sibi restitui petisset, servorum eorundem iniquus possessor etiam ipsum, dominum non veritus iusticie, vinculis et compedibus cum torque ferrea custodie mancipavit, ut uno titulo institoribus venderentur. Nempe hoc eum ad damnationis suae cumulum credimus fecisse, illo agente, qui quondam cor Pharaonis sic obduravit, ut, dimissa tribu Israelitica, peniteret, quatinus penitens eam prosecutus ipse cum exercitu suo medio maris interiret. Sicut enim Pharao Dei preceptis sepius extitit inobediens, sic
Abbreviated transcription (Latin):
nullo obsistente. pedetemptim foras egres¬
sus ẽ: fugam gͦ postqm̃ elapsus ẽ iniens. nec
mora nec. requies ei erat. donec ad sepe dictũ
ueniret. woromholt cenobium. referens dõ
grãs &e sc̃o liberatori suo: cunctis q innotu¬
it modũ ereptionis sue. Testabat᷑ autẽ ho¬
mo idem. qm̃ post ceptã fugã ñ homo ñ fera
ñ auis. ñ uiuens animal aliquod ei occur¬
risset: donec ad locum de quo egressus est
ꝑuenisset. Quod modernis quoq
dieb huius scĩ uiri mi̾tis contigit. dignũ
remur huic interseri oꝑi: qm̃ laus militi
annotata. regis potius ad honorem asscri¬
bitur. Quidã enim ex familia p̾fati scĩ con-¬
fessoris winnoci nomine adalhardus. ad
uille uocabulo suuiuesele seruitiũ ꝑtinenᷤ.
seruos ipse famulus plures possidens: aliqͥ
ex eis noctu sibi aufugerunt. bononie par¬
tes petentes. Erat sub eocdem tempore poteis
quida in eodem bononie pago. nomine

Expanded text:
nullo obsistente, pedetemptim foras egresnullo obsistente, pedetemptim foras egressus est. Fugam ergo, postquam elapsus est, iniens, nec mora nec requies ei erat, donec ad sepe dictum veniret Woromholt cenobium, referens Deo gratias et sancto liberatori suo, cunctisque innotuit modum ereptionis sue. Testabatur autem homo idem, quoniam post ceptam fugam non homo, non fera, non avis, non vivens animal aliquod ei occurrisset, donec ad locum, de quo egressus est, pervenisset. 10. Quod modernis quoque diebus huius sancti viri meritis contigit, dignum remur huic interseri operi, quoniam laus militi annotata regis potius ad honorem asscribitur. Quidam enim ex familia prefati sancti confessoris Winnoci nomine Adalhardus, ad ville vocabulo Suuivesele servitium pertinens, servos ipse famulus plures possidens, aliqui ex eis noctu sibi aufugerunt, Bononie partes petentes. Erat sub eodem tempore potens quidam in eodem Bononie pago nomine
Abbreviated transcription (Latin):
suũ dignatur irradiare pausationis lo¬
cum attentius. Sicq dm̃ ꝓsua liberatio¬
ne collaudans: incolumis reu̾sa ẽ ad ꝓpͥa.¬
Qyidam quoq ex familia eiuscdẽ pat̾m
pũ. que ad yoromholt ꝑtinere uidet᷑. harch¬
fridus nomine. necessitatis causa pagum
adiens: fortuitu dũ sese incaute ageret. in
quadã clep̃hensus est culpa. Qui mox cõp̾¬
hensus pͥncipiq adductus: ferreis man¬
cipatur cathenis. Ibiq ñ modica passus
dispendia. eum crebrius sc̃i ꝑtectoris depos¬
ceret suffragiũ: prima noctis obumbrati¬
one uidit sibi adsistere senem imm̃so lumi¬
ne radiantem. Obstupescente misero et
sene insilentio ꝑdurante: lumen qd̃ uidit.
ilico abscessit. Tunc uinctus retrahens ad
se manus iam solutas. uincula in medio rep¬
perit gremio: pedesq sensit pedieis confra-¬
ctis liberos. Cernens itaq a uinculis erep¬
tum se surrexit: aꝑtasq inueniens ianuaᷤ.

Expanded text:
suum dignatur irradiare pausationis losuum dignatur irradiare pausationis locum attentius. Sicque Deum pro sua liberatione collaudans, incolumis reversa est ad pQuidam quoque ex familia eiusdem patroni pii, que ad Woromholt pertinere videtur, Harthfridus nomine, necessitatis causa pagum adiens, fortuitu, dum sese incaute ageret, in quadam deprehensus est culpa. Qui mox comprehensus principique adductus, ferreis mancipatur cathenis. Ibique non modica passus dispendia, cum crebrius sancti protectoris deposceret suffragium, prima noctis obumbratione vidit sibi adsistere senem immenso lumine radiantem. Obstupescente misero et sene in silentio perdurante, lumen quod vidit ilico abscessit. Tunc vinctus retrahens ad se manus iam solutas, vincula in medio repperit gremio pedesque sensit, pedicis confractis, liberos. Cernens itaque a vinculis ereptum se, surrexit, apertasque inveniens ianuas,
Abbreviated transcription (Latin):
deo de int̾cessori suo: qui sibi dui negatũ ocłõ¬
rum p̾buit lumen. Consequens huic
nec dissimile post claruit miraculũ: qͦd
liquido manifestatũ. hart dubio cun-¬
ctis erit fidelib ꝓfuturũ. Contigit qnͣ¬
Dam pauꝑculam. spacio trium annorum
gemino luminũ uisu priuari. ortam de
territorio furnensi: eui a nullo medicorum
poterat subueniri. Hȩc loca tanclem plu¬
rima ꝑagrans sc̃oꝵ. ad sepe memorandũ
ꝑuenit locũ: qͦ pii patris pausabat. corpus
olim translatum. Aquã candela uilis gr̃ȩ
ꝓ munere alterius ductu ad altare defer.¬
tur Uixq ab ea solo ꝑstrata oratio dñica
completuir: cũ extimplo corpore. erecꝰta su¬
bitam a circũstantib uesꝑtineq officia
ꝑsoluentib. palpebrarũ claritatem recepiꝰ.¬
se cernitur. Hinc leta regrediens. certatim
laudes dõ scõq wmnoco hortabat᷑ repen¬
dere magnificas: qui huiusce patrociniis.

Expanded text:
Deo et intercessori suo, qui sibi diu negatum oculoDeo et intercessori suo, qui sibi diu negatum oculorum prebuit lumen. 8. Consequens huic nec dissimile post claruit miracultim, quod liquido manifestatum haut dubio cunctis erit fidelibus profuturum. Contigit, quandam pauperculam spacio trium annorum gemino luminum visu privari, ortam de territorio Furnensi, cui a nullo medicorum poterat subveniri. Haec loca tandem plurima peragrans sanctorum, ad sepe memorandum pervenit locum, quo pii patris pausabat corpus olim translatum. A qua candela vilis gratiae pro munere alterius ductu ad altare defertur, vixque ab ea solo prostrata oratio dominica completur, cum extimplo corpore erecta subitam a circumstantibus vespertinaque officia persolventibus palpebrarum claritatem recepisse cernitur. Hinc leta regrediens, certatim laudes Deo sanctoque Winnoco hortabatur rependere magnificas, qui huiusce patrociniis
Abbreviated transcription (Latin):
serat: uidet sibi adstare senem caniciei deco¬
re ornatũ. & amictu splendido comptũ: ba¬
culum manu gestantem. Ac pͥor sic eũ allo¬
quitur. Qtu mers quid somno deprimeris.
Moxq indignantium more palpebras mui¬
seri minimo ꝑcutiens digito: eũ surgere u¬
bet. Exꝑgefactus itaq immensũ tollit. gemi¬
tum:. se uerberatũ ꝓclamans. Ad sunt fr̃s:
quid cause sit sciscitant᷑. Orbesq ocłorum
uident ꝑspicuos. sanguineq ac tabo maden¬
tes: quos ante paululũ clausos intuebantur.
fit mox una uox cunctoꝵ dño odas canen¬
tium: & ꝑstrepentib campanarũ signis.
inedicibilem ad sidera tollunt fauorem:
atq in sublime manus extollentes. dñm
sabaoth mirabilem in scõ suo uinnoco deuo¬
tissime laudauerunt. Altera aut̃ẽ die iu¬
xta morem scĩs reliquiis redeuntib. ipse.
ante scm̃ feretrũ crucem manu ferens p̾ibat
gaudens &e exultans: grãs referens creatori

Expanded text:
serat, videt sibi adstare senem caniciei decoserat, videt sibi adstare senem caniciei decore ornatum et amictu splendido comptum, baculum manu gestautem, ac prior sic eum alloquitur: 'O tu iners, quid somno deprimeris?' Moxque indignantium more palpebras miseri minimo percutiens digito, eum surgere iubet. Expergefactus itaque immensum tollit gemitum, se verberatum proclamans. Adsunt fratres; quid cause sit, sciscitantur orbesque oculorum vident perspicuos sanguineque ac tabo madentes, quos ante paululum clausos intuebantur. Fit mox una vox cunctorum Domino odas canentium et, perstrepentibus campanarum signis, inedicibilem ad sidera tollunt favorem atque, in sublime manus extollentes, dominum Sabaoth mirabilem in sancto suo Winnoco devotissime laudaverunt. Altera autem die, iuxta morem sanctis reliquiis redeuntibus, ipse ante sanctum feretrum, crucem manu ferens, preibat gaudens et exultans, gratias referens creatori
Abbreviated transcription (Latin):
no cũ multo apparatu & immenso tͥpudio.
illud ꝑagere ñ distuleruntͤ. Unde int̾ reli¬
quos qui eundẽ scm̃ locũ inuisebant. qͥd̾̃a
adelbertus uterinum adducens frẽm onoma¬
de tancradus: qui a primis cunabulis captus
oculis ꝑ sexdecim annoꝵ orbitaᷤ lumen celi ñ
uiderat. Necessarius quippe illi recti tramiti
ductor erat: qui ꝓpriã cõmeandi ammiserat.
facultatem. Iam gͦ aderat tempus quo placu¬
it omipotenti dño: hanc saluberrim̃ã trans¬
lationem. ñ solum gaudio ineffabili. uerum.
etiam signoꝵ indiciis dedicare. Nam noct᷑¬
no tempore cum sacre uigilie agerent᷑. totã¬
q noctem ꝑuigilem ducerent: contigit illum
coram altare ꝓstratum iacere: di opꝑientem
auxilium. Modulantib nempe fratrib no¬
cturnalia cantica: miser humi stratus subito
obdormiuit: Utq uentũ ad orationẽ dñicã
est. que solita euangłii ꝑnunciationẽ p̾ces¬

Expanded text:
no cum multo apparatu et immenso tripudio no cum multo apparatu et immenso tripudio illud peragere non distulerunt. Unde inter reliquos, qui eundem sanctum locum invisebant, quidam Adelbertus uterinum adducens fratrem onomate Tancradum, qui a primis cunabulis captus oculis per sexdecim annorum orbitas lumen celi non viderat; necessarius quippe illi recti tramitis ductor erat, qui propriam commeandi ammiserat facultatem. Iam ergo aderat tempus, quo placuit omnipotenti Domino hanc saluberrimam translationem non solum gaudio ineffabili, verum etiam signorum indiciis dedicare. Nam nocturno tempore cum sacre vigilie agerentur totamque noctem pervigilem ducerent, contigit illum coram altare prostratum iacere, Dei opperientem auxilium. Modulantibus nempe fratribus nocturnalia cantica, miser humi stratus subito obdormivit. Utque ventum ad orationem dominicam est, que solitam euangelii pronunciationem preces
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta fuit: construxit eccłiam in ea. in hono¬
re scĩ martini &e scĩ winnoci confessoꝵ xp̃i.
Cogitabat namq mente sollicita. si d̾̃s ita
uellet corpus beatissimi in ea ponere uiri. uti
postea rei ꝓbauit euentus. sapienti uidelicet
usus consilio: ut idem locus atq subiacenspa-¬
gus cum p̾fato ppło. mi̾tis ꝑtegeretur p̾ciosi
& a dõ dilecti. Priusqm autẽ ad eundẽ locũ
p̾fati scĩ tranfferrent᷑ pignera: idem pͥnceps
regem adiens p̃dictam basilicam regia afflu-¬
entia nobilitauit: & regali pͥuilegio sanciuit.
Hȩc autẽ translatio facta ẽ. anno incarnati
His ita rite gestis. statutum ẽ a religiosis &
deo famulantib uiris: singulis annis in sc̃i
iohannis baptiste festiuitate. beati uiri corpꝰ
ad locũ ꝓprie quietionis. quo t̾rena t̃ris cõ¬
mendauit. & celestia sp̃c celsa conscendit.
unde quoq pͥus asportatus fuerat afferri.
Quo facto ppłs ualde coniubilans: om̃i an¬

Expanded text:
perfecta fuit, construxit ecclesiam in ea in honoperfecta fuit, construxit ecclesiam in ea in honore sancti Martini et sancti Winnoci confessorum Christi. Cogitabat namque mente sollicita, si Deus ita vellet, corpus beatissimi in ea ponere viri, uti postea rei probavit eventus, sapienti videlicet usus consilio, ut idem locus atque subiacens pagus cum prefato populo meritis protegeretur preciosi et a Deo dilecti. Priusquam autem ad eundem locum prefati sancti transferrentur pignera, idem princeps regem adiens, predictam basilicam regia affluentia nobilitavit et regali privilegio sancivit. Haec autem translatio facta est anno incarnatioino. 7. His ita rite gestis, statutum est a religiosis et Deo famulantibus viris, singulis annis in sancti Iohannis Baptiste festivitate beati viri corpus ad locum proprie quietionis, quo terrena terris commendavit et celestia spiritus celsa conscendit, unde quoque prius asportatus fuerat, afferri. Quo facto, populus valde coniubilans, omni an
Abbreviated transcription (Latin):
& gub̾nator. ꝑ eundem scĩssimũ uirũ wino¬
cum ẽ oꝑari dignatus: opitulante dño. ce mũ¬
tis eiusdem p̃cipui confessoris int̾uenientibꝰ.
ueraci ac fideli sermone conscͥptionis stilo tra¬
dere placuit. Temporib karoli regis seua da¬
norum gens pyratis ꝑ alta maria ueliuolan¬
tes. lupino more sanguine sitibundi: iuxta
occeani litus circumquaq omĩa deuastabant.
atq incendebant. Que feralis lues dõ ꝑmit¬
tente flagitiisq exigentib nrĩs: maxime in
frandrie pago. & in menpesca tellure degraᷤ¬
sata ẽ. De euius ꝑiculi timore factũ est. ut
sc̃s winnocus a ꝓprio loco quod worombolt
uocatur sit abstractus: & in sithiu monasteri¬
um sc̃i audomari deportatus. Igit᷑ post anno¬
rum multoꝵ curricula. cessante iam p̃dicta
miseria: placuit pͥncipi p̾fati pagi ȩdificari
debere ciuitatem. ad munitionen ce tuitionẽ
ppłi. in eo loco qui bergas uocat᷑. Que postqm

Expanded text:
et gubernator per eundem sanctissimum virum Winnoet gubernator per eundem sanctissimum virum Winnocum est operari dignatus, opitulante Domino et meritis eiusdem precipui confessoris intervenientibus, veraci ac fideli sermone conscriptionis stilo tradere placuit. Temporibus Karoli regis seva Danorum gens pyratis per alta maria velivolantes, lupino more sanguine sitibundi, iuxta occeani litus circumquaque omnia de vastabant atque incendebant. Que feralis lues, Deo permittente flagitiisque exigentibus nostris, maxime in Flandrie pago et in Menpesca tellure degrassata est. De cuius periculi timore factum est, ut sanctus Winnocus a proprio loco, quod Woromholt vocatur, sit abstractus et in Sithiu monasterium sancti Audomari deportatus. 6. Igitur post annorum multorum curricula, cessante iam praedicta miseria, placuit principi prefati pagi, aedificari debere civitatem ad munitionem et tuitionem populi in eo loco qui Bergas vocatur. Que postquam
Abbreviated transcription (Latin):
cum ipse ipsam cucullam suã in eads̃ no¬
cte exuerit: &e mane induerit. Nos quoq
bet adhuc referre quod bis nuꝑ nrĩs acci¬
dit dieb: de miraculis uiri uenerabilis.
Tempore quadragesimali hora sexta clum
fr̃s eiusdem hore officium ꝑagentes oratio¬
ni insisterent. adstante plebis multituidine.
lampada cum umbone plena oleo. quȩ ante
bustum corporis sc̃ĩ uiri dependebat. ex alto
rupto fune coeruens. tantũ dedit casus fra¬
gorem: ut om̃s qui aderant muri arcũ ceci¬
disse estimarent. Surgentes autẽ ab oratio¬
ne: accesserunt. ut uiderẽt qͥdnam eẽt. Et
ecce eleuato uelamine qd post altare. depen¬
debat. reppererunt calicem uitreum exilisse¬
in umbonem: sicq stantem integrũ. ut uix
ex eo olei gutta fuisset effusa. Statimq exeun¬
te ppło ipsi se fr̃s in orationem dederunt: gr̃aˢ
agentes do. qui sepe in scĩs suis refulget mi¬
nrĩs temporib cunctarum rerum conditor

Expanded text:
cum ipse ipsam cocullam suam in eadem nocum ipse ipsam cocullam suam in eadem nocte exueret et mane indueret. Nos quoque bet adhuc referre, quod his nuper nostris accidit diebus de miraculis viri venerabilis . Tempore quadragesimali hora sexta, dum fratres eiusdem horae officium peragentes orationi insisterent, adstante plebis multitudine, lampada cum bacino pleno oleo, quae ante bustum corporis viri sancti dependebat, ex alto, rupto fune, corruens, tantum dedit casus fragorem, ut omnes qui aderant muri arcum cecidisse aestimarent. Surgentes autem ab oratione, accesserunt, ut viderent, quidnam esset. Et ecce! elevato velamine, quod post altare dependebat, reppererunt calicem vitreum exilisse bacinum sicque stantem integrum, ut vix ex eo olei gutta fuisset effusa. Statim, exeunte populo, ipsi se fratres in orationem dederunt, gratias agentes Deo, qui saepe in sanctis suis refulget minostris temporibus cunctarum rerum conditor
Abbreviated transcription (Latin):
ageretur: cecidit a fronte eius partieula au¬
ri cum eisdem reliquiis. Attam̃ ipsa nocte
nulli omino nr̃oꝵ cognita fuit tanti ꝑditio
thesauri. Mane autẽ facto adstans custos
eccł̃ie & intuens. nichilq de. his repperiens:
magno timore ꝑculsus ẽ. Sicq tremefactꝰ
uocauit omnẽ. congregationẽ. simul cũ eo
qui memoratã ferebat cambutam: si forte.
in eoꝵ alicuius conscientia fuisset. qd̾ se ꝑdi¬
disse expauit. Cumq nullus reppiretur con¬
scius: mittitur ꝑ omnẽ uiam qua uenerant:
nec inuenitur. Res mira tunc contigit: ue¬
hement̾q stupenda. Nam dum incaute
idem custos eccłie. manũ suã mitteret in capi¬
tium cuculle sue. qua tunc etiam canonici
utebamur: repperit uiri sc̃i reliquias ex au¬
ro. qd̃ iam ulterius inuenturũ diffidebat.
Interrogatus autẽ ꝓ eadem re. sub iureniran¬
do testatus est. nunqmͣ in sua fuisse conscien¬
tia quomͦ res memorata acciderit: p̾sertim

Expanded text:
ageretur, cecidit a fronte eius particula auageretur, cecidit a fronte eius particula auri cum hisdem reliquiis, et tamen ipsa nocte nulli nostrorum omnino cognita fuit tanti perditio thesauri. Mane autem facto adstans custos ęcclesiae et intuens nihilque de his repperiens, magno timore perculsus est. Sicque tremefactus vocavit omnem congregationem, simul et eum, qui memoratam ferebat cambutam, si forte in eorum alicuius conscientia fuisset, quod se perdidisse expavit. Cumque nullus repperiretur conscius, mittitur per omnem viam qua venerant nec invenitur. Res mira tunc contigit vehementerque stupenda. Nam dum incaute idem custos ecclesiae manum suam mitteret in capitium cocullae suae, qua tunc etiam canonici utebamur, repperit viri sancti reliquias cum auro, quod se iam ulterius inventurum diffidebat. Interrogatus autem pro eadem re, sub iureiurando attestatus est, numquam in sua fuisse conscientia, quomodo res memorata acciderit, presertim
Abbreviated transcription (Latin):
rent in honore scĩ winnoci. Ad qd̾ opꝰ magi¬
strandum etiã inuitati sunt fr̃s boni testi¬
amminiculo opus ceptũ ꝑficeret᷑. Ibidẽ dũ
degerent die quada cdñica. łu p̾libatis fr̾i¬
b calix cdeeẽt ad conficiendu corpꝰ dnicum.
qd̾ tali in die nefas est p̾terire: inuentum ẽ
quodła uas uitreum ad id opus aliquando
p̃paratum. S ut fatebantur quid̾a fĩs qͥ
pͣsentes aderant et missali officio adsiste¬
bant: ita fuit conquassatũ. ut pars parti
uix adhereret. Quida tam̃ fr̃m dũ lenitet
illud sumens aqua purgaret: quo magis
fricabat eo magis solidabat᷑: ita & nune us¬
q ad hoc ministeriũ habeatur aptũ. Go
uidentes dõ grãs egexunt: m̾itisq scĩ uin¬
noci computaueru it.  Prer̾ea quod̾a
dempore rogationis. dũ more. solito ꝓcessionẽ
faceremus cũ ppło: accidit. quadã occasione
ut tardius debito monast̾ium peterem: Ibi
quoq portabatur uiri scĩ int̾ eruces cambuta
cum reliquiis. S de hac cũ minus sollicite

Expanded text:
 in honore sancti Winnoci. Ad quod opus magistrandum etiam invitati sunt fratres boni testiamminiculo perficeretur. Ibidem dum degerent, die quadam dominica dum prelibatis fratribus calix deesset ad conficiendum corpus dominicum, quod tali in die nefas est preterire, inventum est quoddam vas vitreum ad id opus aliquando preparatum. Sed, ut fatebantur fratres, qui presentes aderant et missali officio adsistebant, ita fuit conquassatum, ut pars parti vix adhereret. Quidam tamen fratrum dum leniter illud sumens aqua purgaret, quo magis fricabat, eo magis solidabatur, ita ut nunc usque ad hoc ministerium habeatur aptum. Quod videntes Deo gratias aegerunt meritisque sancti Winnoci computaverunt. 3. Preterea quodam tempore rogationis, dum more solito processionem faceremus cum populo, accidit quadam occasione, ut tardius debito monasterium peteremus. Ibi quoque portabatur viri sancti inter cruces cambuta cum reliquiis. Sed de hac cum minus sollicite
Abbreviated transcription (Latin):
queda de memorato sc̃o uiro. que nrĩs tẽpo¬
rib gesta silentio ñ arbitramur ẽẽ tnͣseunda:
ne udicemur fore segniores. licet scͥptoribus
priscis uideamur rusticiores. Aecidit qͦd̃ã
tempore. dũ gerhardus comes medietatem
eccłie scĩ uiri sepe memorati. sua ex cura edi¬
ficare cepisset: ut quida famulus in eodem
oꝑe. deseruiens caderet ex sũmitate muri:
ita ut terre coequatus uideretur mortuus.
S post modicũ eiusdẽ hore. ut credimꝰ scĩ
uiri meritis euius ȩccłis insistebat. oꝑi. ita
surrexit sanus &e ualidus: ut statim oꝑaret᷑
sicut prius. Erat aute idemhomo tantȩ ma¬
gnitudinis atq grauedinis: ut nulli dubi¬
um fore necesse sit. qum m̾i̾tis scĩ winnoci
uitam retinuerit. gitur postꝙͣ fama¬

Expanded text:
quaedam de memorato sancto viro, quae nostris temporibus gesta silentio non arbitramur esse transeunda, ne iudicemur fore segniores, licet scriptoribus priscis videamur rusticiores. Accidit quodam tempore, dum Gerhardus comes medietatem ecclesiae sancti viri sepe memorati sua ex cura aedificare coepisset, ut quidam famulus in eodem opere deserviens caderet ex summitate muri, ita ut terrae coequatus videretur mortuus. Sed post modicum horae momentum, ut credimus, sancti viri meritis, cuius ecclesiae insistebat operi, ita surrexit sanus et validus, ut statim operaretur, sicut prius. Erat autem homo tantae magnitudinis atque gravedinis, ut nulli dubium fore necesse sit, quin meritis sancti Winnoci vitam retinuit. 2. Post ha
Abbreviated transcription (Latin):
more solito uigilias. in eadem fuit eccłia reci¬
tata: tunc p̾fatus uir immenso lumine circũ¬
datus. duas igneas ex utraq parte siuis dire.¬
c̃tas aurib uidit sagittas. Statimq una ꝑ
eius dexterã intrante auriculam. altera uͦ ꝑ
sinistram. subito ꝑ sui capit: foramina imm̃¬
sa sanguinis abundantia fluxit: & ab in¬
tolerabili predictȩ egritudinis fatigatio¬
ne solutus. subitam diuina largiente. grã rece¬
pit sanitatem. Gunc miser immenso repletus
gaudio. huic atꝙ illuc suis gradiendo pedibꝰ. ꝑ
spaciosam discurrens saliendo eccłiam: debi
sagittarũ. ce post aduentũ p̃dicte ad eũ lucis.
subito ab eo recessit infirmitas. Tunc cũ tͤba
circumstantis ppłi dñm laudando. & gloriosa
sc̃i confessoris xp̃i winnoci in conspectu dñi
mĩta admirando: sanus de eccłia ꝑrexit. &e letꝰ.¬

Expanded text:
more solito vigilias in eadem fuit ecclesia recimore solito vigilias in eadem fuit ecclesia recitata, tunc praefatus vir, inmenso lumine circumdatus, duas igneas ex utraque parte suis directas auribus vidit sagittas. Statimque una per eius dexteram intrante auriculam, altera vero per sinistram, subito per sui capitis foramina inmensa sanguinis abundantia fluxit; et ab intolerabili praedictae egritudinis fatigatione solutus, subitam, divina largiente gratia, recepit sanitatem. Tunc miser inmenso repletus gaudio, huc atque illuc suis gradiendo pedibus, per spatiosam discurrens saliendo ecclesiam, debsagittarum et post adventum praedictae ad eum lucis subito ab eo recessit infirmitas. Tunc cum turba circumstantis populi Dominum laudando et gloriosa sancti confessoris Christi Winnoci in conspectu Domini merita admirando sanus de ecclesia perrexit et laet
Abbreviated transcription (Latin):
mpotens d̃s egit uirtutẽ.uidã eñ
uir claudus. longo scilicet tempore officio pe¬
dum priuatus. & tremulo capitis & manuũ
incessabil fatigatus sic motu. ut uix u̾bum
uoce ꝑferret quassata: aut aliquid tremuliˢᷤ
tenere ualeret manib. Quadam autẽ die:
ad beati uiri winnoci uenerabile uenit se¬
pulchrũ. Quando gͦ fr̃s in eodem loco c̃omo¬
rantes. in nocte dñice resurrectionis noctur¬
nas celebrabant iugilias: tunc ille alioꝵ in
eccłiam manib deductus. omĩpotentis dñi
cũ lacrimis petiuit clementiã: ut ꝑ głosa
sui confessoris uinnoci merita. sua m̃bra into¬
lerabili egritudine fatigata. ad pͥstinum restau.¬
raret officiũ. Misericors gͥ dñs qui ñ ẽ oblitus
orationis pauꝑum. qui ẽ adiutor in oportuni.¬
tatib in tribulatione: misellũ ꝑ merita beati
Minnoci audiuit se dep̃cantem. Quando enĩ
lectio euangłii eadem nocte post nocturnaᷤ

Expanded text:
nipotens Deus egit virtutem. Quidam enim nipotens Deus egit virtutem. Quidam enim vir claudus, longo videlicet tempore officio pedum privatus et tremulo capitis et manuum incessabili fatigatus sic motu, ut vix verbum voce proferret quassata aut aliquid tremulis tenere valeret manibus, quadam die ad beati viri Winnoci venerabile venit sepulchrum. Quando ergo fratres in eodem loco commorantes in nocte dominicae resurrectionis nocturnas celebrabant vigilias, tunc ille, aliorum in ecclesia manibus deductus, omnipotentis Domini cum lacrimis petivit clementiam, ut per gloriosa sui confessoris Winnoci merita sua membra intolerabili egritudine fatigata ad pristinum restauraret officium. Misericors igitur Dominus, qui non est oblitus orationis pauperum, qui adest adiutor in oportunitatibus, in tribulatione, misellum per merita beati Winnoci audivit se deprecantem. Quando enim lectio euangelii eadem nocte post nocturnas
Abbreviated transcription (Latin):
pus beati uiri winnoci ex suo leuantes sepul¬
chro. de exusta statim portauerunt ȩccłia:
uolentes etiam illud in remoto ab eccłia pone¬
re loco. uisq quo illa basilica in cłi nomine fu¬
isset restaurata. Mira res diuna oꝑante.
potentia tẽUcontigit. Dostqͣm enĩ illud
beati uiri corpꝰ extra eccłiam porta¬
uerunt: nec illuamplius diuina
renitente eis manu mouere ualuerunt.
Tunc illi inito inter se inuicem consilio di¬
xerunt. forsitan non ẽ nobis a dño hoc con¬
cessum: ut istud beati uiri corpus in remo¬
tum ab eccł̃ia portemus locum. Quappt̃
omĩpotentis dñi clementiam dep̃cemur:
ut. si in hoc ortulo huic adherenti eccłis
hoc poni corpusculũ sibi est placabile: ñc
nobis illud mouere concedat. Cunc sine mo¬
rabeati uiri m̃bra leuantes: in p̾dicto posu¬
erunt. ortulo. Ex p̃dicto enim signo ꝑt̾riti:
ñ ausi sunt longus illud portare. Non longo
gͥ post hec temporis interuallo: ꝑ euncłe scm̃
suũ confessorem winnocum. mirabilem om¬

Expanded text:
pus beati viri Winnoci ex suo levantes sepulchro, de exusta statim portaverunt ecclesia. Volentes etiam illud in remoto ab ecclesia ponere loco, usque quo illa basilica in Dei nomine fuisset restaurata, mira res, divina operante potentia, tunc contigit. Postquam enim illud beati viri corpus extra ecclesiam portaverunt, nec illud amplius, divina renitente eis manu, movere valuerunt. Tunc illi, inito inter se invicem consilio, dixerunt: 'Forsitan non est nobis a Domino hoc concessum, ut istud beati viri corpus in remotum ab ecclesia portemus locum; quapropter omnipotentis Domini clementiam deprecemur, ut, si in hoc ortulo huic adherenti ecclesiae hoc poni corpusculum sibi est placabile, nunc nobis illud movere concedat'. Tunc sine mora beati viri membra levantes, in praedicto posuerunt ortulo; ex predicto enim signo perterriti non ausi sunt longius illud portare. 28. Non longo igitur post haec temporis intervallo per eundem sanctum suum confessorem Winnocum mirabilem om
Abbreviated transcription (Latin):
uertens labori maniium oꝑam dare: eis in
pago teruanensi aliquã in di nomine ius¬
sit edificare cellam. Quod etiã ipsi deuo¬
mine. suam in p̃dicto pago fructiferam he.
eodem nomine p̃dicta uocatur cella: deo
ce beato optulit bertino. Sc̃s gͥ bertinus:
dĩ famulus multiplicare uolens habitacła.
eo tempore rara in predicto fuerunt pago:
in p̾fato loco aptum dĩ famulis construe¬
rent habitacułu. Religiosi gͥ uiri. cor unũ
& animã unam apłico habentes exemplo.
actualem sectantes uitam: plus de pauꝑibꝰ
atq hospitib xp̃i solliciti. qmͣ de semet ip¬
sis. scd̾m scĩ abbatis bertini iussionem. in
prefato pago commodam fauente dño edi¬
ficauerunt cellam: atq in ea ꝑmulta an¬
norum spacia. in dei ꝑseuerantes seruitio.
extremũ sortiti sunt diem. Post obitum uͦ
bertinus conuenticulo seruoꝵ d̃ĩ in p̃dic¬
ta cella cõmoranti. scm̃ preẽe concessit um¬
nocum: qui apuericia a beato bertino et

Expanded text:
vertens labori manuum operam dare, eis in vertens labori manuum operam dare, eis in pago Terwanense aliquam in Dei nomine iussit aedificare cellam. Quidam emine suam in praedicto pago fructiferam hereeodem nomine praedicta vocatur cella, – Deo et beato optulit Bertino. Sanctus igitur Bertinus Dei famulis multiplicare volens habitacula e eo tempore rara in predicto fuerunt pago, in praefato loco aptum Dei famulis construerent habitaculum. Religiosi igitur viri, cor unum et animam unam apostolico habentes exemplo, actualem sectantes vitam, plus de pauperibus atque hospitibus Christi solliciti quam de semet ipsis, secundum sancti abbatis Bertini iussionem in prefato pago commodam, favente Domino, aedificaverunt cellam atque, in ea per multa annorum spatia in Dei perseverantes servitio, extremum sortiti sunt diem. 24. Post obitumBertinus conventiculo servorum Dei in predicta cella commoranti sanctum praeesse concessit Winnocum, qui a pueritia a beato Bertino et a
Abbreviated transcription (Latin):
signis atꝙ uirtu¬
tibr decoratus.
insichiu mona.¬
sterio multitu¬
dini preerat mo¬
nacho¬
rum: ex multis undiq partib diuina eos
stimulante. grã. religiosi ad eum ueniebant
uiri: optantes etiam ut sub sacre regule iugo
secum in dei ꝑseuerassent seruitio. Int̾ quoᷤ
quatuor religiosi uiri ex longe remota brit.¬
tonum terra. qui his nominib nuncupati
fuerunt. quadanocus. & ingenocus. mado¬
cus. sc̃sq uinnocus. parentes patriamq
scd̾m cłi p̃ceptum relinquentes. ad eũ una¬
nimiter uenerunt: postulantes etiã ut int̃
agium monachoꝵ gregem sub sua cura
constitutũ eos in dei reciꝑet nomine. Be¬
atus ꝙͥ bertinus eos in dei amore flagra¬
re ceruens. ꝑfectamq bene uiuendi in eis
cognoscens fuisse uoluntatem: benigne.
eos recipiens. sc̃e monachoꝵ sine mora so¬¬
ciauit multitucdini. Post hec uͦ paruo tẽ.¬
poris spacio transacto. agius abbas berti¬
caritate. & uera refertos bumilitate: eosq
cum magna obedientiȩ industria animad¬

Expanded text:
signis atque virtutibus decoratus, in Sithiu monasterio multitudini preerat monachorum, ex multis undique partibus, divina eos stimulante gratia, religiosi ad eum veniebant viri, optantes etiam, ut sub sacrae regulae iugo secum in Dei perseverassent servitio. Inter quos quattuor religiosi viri ex longe remota Brittonum terra, qui his nominibus nuncupati fuerunt: Quadanocus et Ingenocus, Madocus sanctusque Winnocus, parentes patriamque secundum Domini preceptum relinquentes, ad eum unanimiter venerunt, postolantes etiam, ut inter agium monachorum gregem sub sua cura constitutum eos in Dei reciperet nomine. Beatus igitur Bertinus eos in Dei amore flagrare cernens perfectamque bene vivendi in eis cognoscens fuisse voluntatem, benigne eos recipiens, sanctae monachorum sine mora sociavit multitudini. 23. Post haec vero, parvo temporis spatio transacto, agius abbas Bertiritate et vera refertos humilitate eosque cum magna oboedientiae industria animad
Abbreviated transcription (Latin):
cendii timore: ꝑterriti. ad beati wmnoci se.¬
pulchrũ undiq concurrerunt: putantes
etiam illud rapido flamarum impetu. in ci¬
nerem atq fauillam fuisse redactum. Postꝗͣ
uͦ sepulchrũ scĩ confessoris xp̃i. flammis inta¬
ctum fuisse cernebant. & te cta in cireuitu ip¬
sius posita in cinerem redactã. imimnensas
omnipotenti dño grãs referebant: qui ñ so

Expanded text:
cendii timore perterriti, ad beati Winnoci secendii timore perterriti, ad beati Winnoci sepulchrum undique concurrerunt, putantes etiam illud rapido flammarum impetu in cinerem fuisse redactum. Postquam vero sepulchrum sancti confessoris Christi flammis intactum fuisse cernebant et tecta in circuitu ipsius posita in cinerem redacta, inmensas omnipotenti Domino referebant gratias,
Abbreviated transcription (Latin):
spacio post hȩc transacto. quadã forte die fr̃¬
b in p̾dicto loco cõmorantib. post meridi¬
anam estiui diei horam somno quiescenti¬
b: de quada domuncula iuxta ȩccłiam po¬
sita. immensus surrexerat ignis. Subitoq
uelox flamarum impetus. postqm̃ p̃dictã
consũpsit domuncułã. ad eccłiam in qua cor¬
pus beati pausabat. wmnoci. cum magno
statim intrauit strepitu: totaq eccł̃ia fłamiᷤ
parida ligna currentib immenso ignis fu¬
rore fuit exusta: cunctaq lignea quȩ in cir-¬
cuitu eius erant edificia. subito uelox con¬
sumpserat flamma. Sepulchrũ uͭ sc̃i winno¬
ci in eadem ȩccłia positum. cũ oenanam̃tis
que ei adherebant diuma ꝑtegente poten¬
tia. furor ñ tetigit ignis: s fł̾ame quasi im̃so
uento retorte. longe recedebant ab eo. Manꝰ
enim dñi inter fłamas &e sepulcrũ sui fuerat
confessoris. Postqmͣ uͦ furor cessauit fłamarũ÷
om̃s in p̃dicto loco commorantes immenso in¬

Expanded text:
mporis spatio transacto, quadam forte die, fratribus in predicto loco commorantibus post meridianam aestivi diei horam somno quiescentibus, de quadam domuncula iuxta ecclesiam posita inmensus surrexerat ignis, subitoque velox flammarum impetus, postquam predictam consumpsit domunculam, ad aeclesiam, in qua corpus beati pausabat Winnoci, cum magno statim intravit strepitu, totaque aecclesia, flammis per arida ligna currentibus, inmenso ignis furore fuit exusta, cunctaque lignea quae in circuitu eius erant aedificia subito consumpserat flamma. Sepulchrum vero sancti Winnoci in eadem aecclesia positum cum ornamentis, quae ei adherebant, divina illud protegente potentia, furor non tetigit ignis, sed flammae quasi inmenso vi venti retortae, longe recedebant ab eo; manus enim Domini inter flammas et sepulchrum sui fuerat confessoris. Postquam vero furor cessavit flammarum, omnes in predicto loco commorantes, inmenso in
Abbreviated transcription (Latin):
se om̃ib hominib ẽe putaret: implendo
qd̾ scriptum ẽ. Qui uult int̾ uos maior fieri:
sit ur̃ minister. Qui enĩ se exaltat humiliabi¬
dur: & qui se humiliat exaltabit᷑. Prefatꝰ gͥ
dĩfamulus winnocus. hoc saluatoris dictũ¬
ctis. xp̃iq hospitib ad se uenientib minist᷑¬
ñ desinebat. Et qualecũq opus aliis fr̾ib secũ
cohabitantib durũ & graue uidebatur: ip¬
tiebat animo. Largus gͥ bonoꝵ oꝑum retri¬
butor. qui ñ est ꝑsonarum acceptor. qui ait
suꝑ quem alium requiescam. nisi suꝑ humi¬
lem &e quietum & trementem sermones meo ᷤ:¬
ꝑfectam sui famuli uinnoci caritatem atq
humilitatem intuens. glosis eũ uirtutibꝰ

Expanded text:
se omnibus hominibus esse putabat, implens, quod scriptum est: Qui vult inter vos maior fieri, sit vester minister, qui enim se exaltat, humiliabitur, et qui se humiliat, exaltabitur. Prefatus igitur Dei famulus Winnocus, hoc salvatoris ctis Christique hospitibus ad se venientibus minist solebat; et qualecumque opus aliis fratribus secum cohabitantibus durum et grave videbatur, ipciebat animo. Largus igitur bonorum operum retributor, qui non est personarum acceptor, qui ait: Super quem alium requiescam nisi super humilem et quietum et trementem sermones meos? perfectam sui famuli Winnoci caritatem atque humilitatem intuens, gloriosis eum virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
nerabili senectute
fuisset aggrauatus. carnali etiam uirtute de¬
sertus. indefessa tam̃ obedientie uoluntate
fauente sibi dño roboratus. mente cogitauit
sollicita. quomͦ dõ &e fr̾ib sibi subiectis. suarũ
labore manuũ in sua potuisset senectute ser¬
uire: memor etiam sermonis dñi dicentis. qͥ
ꝑseuerauerit usq in finem hic saluus erit.
Sir gͦ uenerabilis humilitate & obedien¬
tia plenus. inspirante sibi dño salubre. inuẽ¬
nit consilium. uolens etiam molam suis sa¬
cris rotare manibr: ut grana infarinam rẽ
ꝑib xp̃i quos ille benigne sepe suscipiebat.
tali cotidie seruiret labore: memor etiã apłici
p̃cepti quo ait. ñ manducet qui ñ laborat: illũd¬

Expanded text:
nerabili senectute fuisset adgravatus, carnali etiam virtute desertus, indefessa tamen oboedientiae voluntate, favente sibi Domino, roboratus, mente cogitavit sollicita, quomodo Deo et fratribus sibi subiectis suarum labore manuum in sua potuisset senectute servire, memor etiam sermonis Domini, dicentis: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Vir ergo venerabilis humilitate et oboedientia plenus, inspirante sibi Domino, salubre invenit consilium, volens etiam molam suis sacris rotare manibus, ut, grana in farinam rediuperibus Christi, quos ille benigne sepe recipiebat, tali serviret cottidie labore, memor etiam apostolici precepti: Non manducet, qui non laboret.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i ppło. ꝑ uicennam fluuiũ descendunt.
Ingressiq ligeris alueum: ad urbẽ turoni¬
cam cũ magnis laudib p̾allentiũ dirigũt
nichil de thesauro quẽ custodiebant haben¬
tes cũ magna confussone ad ꝓpria st̾ reu̾s.
Quod siquis requirit. eur post transitũ gra¬
tiani ep̃i unus tantũ. id est lidoruis usq
tib paganis. dui ciuitas turonica sine. be¬
nedictione sacerdotali fuit. Nam xp̃iani qui
eo tempore uidebantur: occulte. ꝑ latebras
diuinũ officium celebrabant. Nam si qui a
paganis reꝑti fuissent. xpĩani: aut fficieban¬
tur uerberibr. aut gladio truncabant᷑. A
passione. gͦ dñi. usq ad transitũ scĩ martini:
Explicit de transitu er. Incipit p̃fatio

Expanded text:
omni populo per Vingennam fluvium descendunt. omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt nihil de thesauro quem costodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Catiani episcopi unus tantum, id est Litorius, usque tibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam qui Christiani eo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, Expli
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ut p̾termittamus plurima: uobis sus¬
citauit duos mortuos: nobis unũ. Et ut
ipse sepe dicebat. maior ei uirtus ante ep̃a¬
tum fuit: qmͣ post ep̃atum. Ergo necesse.
est ut qd nobis ñ impleuit uiuus: exple.¬
at uel defunctus. Uobis ẽ enim ablatus:
nobis a dõ donatus. Cerum si mos antiqͥtꝰ
institutus seruatur: in urbe. qua ordinatꝰ
ẽ habebit dõ iubente sepulchrũi. Certe si ꝓ
monasterii pͥuilegio eum cupitis uendica¬
re: scitote quia pͥmo ei monasteriũ eũ me¬
diolanensib fuit. His gͦ litigantib sole ru¬
ente dies clauditur: corpusq in medio po
situm ab utroq ppło custoditur: futurum
ꝓprio frustrare patrono. Deniq nocte me¬
dia. om̃s pictaui a somno fallacie compri¬
muntur: nec ullus suꝑfuit qui ex hac mul¬
titudine. ungilaret. Igitur ubi turonici eos
conspiciunt obdormisse: app̾hensam scĩssi
mam glebam alii ꝑfenestram eiciunt. alii
aforis suscipiunt: positumq in naui eum

Expanded text:
Nam, ut praetermittamus plurima, vobis susNam, ut praetermittamus plurima, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente nox clauditstiis, ab utroque populo custoditur, futurum proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehensam sanctissimi 36 corporis glebam, alii per fenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum
Abbreviated transcription (Latin):
tinus turonoꝵ ep̃c. plenꝰ
infirmis multa benefi
tensem diocesis suȩ
uicum excecdens a scło. feliciter migrauit.
ad xp̃m. Transiit autẽ media nocte quȩ do-
minica habebatur: attico cesarioq consuli¬
hr. Multi enĩ in eius transitu pallentiũ uoces¬
audierunt in cȩlo: quod in libro uirtutũ erꝰ
pͥmo plenius exposumus. Nam cũ primũ
sc̃s dei. apud condatensem ut diximus ui¬
cum egrotare cepissit: pictaui ppłi ad eiꝰ tnͣsi¬
tum sieut &e turonici conuenerunt. Quo
migrante: grandis altercatio inutrũꝙ
surrexit ppłm. Dicebant enĩ pictaui. Nost̃
ẽ monachus: nobis abba extitit: nos reqͥ¬
rimus cõmendatum. Sufficiat uobis qͥa
participastis conuiuio: firmati fuistis be.¬
nedictionib̃. insuꝑ & uirtutib iocunda¬
t. Sufficiant uobis ista omĩa: nob̾ liceat
auferre uel cadauer exanime. Ad hȩc tu¬
ronici respondebant. Si uirtutes nob̃ fa¬
ctas sufficere dicitis: scitote quia uob̾cũ
positus. amplius est qm nob̾cum hic oꝑat᷑.

Expanded text:
tinus Turonorum episcopus, plenus infirmis multa benefictinsem diccisis suae vicum excedens a saeculo, filiciter migravit ad Christum. Transiit autem media minica habebatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commendatum. Sufficiat vobis, quoparticipastis convivio, firmati fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant: Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic operatus.
Abbreviated transcription (Latin):
umqͣm infirmis. Plus enim ualet parumꝑ
aut cera loci illius. uel qd̃ raꝑe quis
potuit. de sepulchro: quante uirtutes aut
assidue fiunt. aut factȩ sunt. quis unqͣm
manifestum miraculũ quod a fidelibꝰ compi:
ut aliquid pignoris de sca basilica secretius
deportaret. Et multis conatus uicib. nũꝙͣ
potuit: dum publice ñ p̾sumpsit. Reuerti
autẽ cupiens: nocte ad funẽ illũ de quosi¬
gnum cõmouetur aduerat. Ex quo fune de-¬
scisam cultro particulam secũ detulit: reu̾¬
susq ad domũ multis exinde infirmis sa¬
nitatem accõmodauit: ita ut ñ dubiũ eẽt
egrotum euadere: qui pignus illud meru¬
isset fideliter osculari. Eece qd̃ sc̃e p̾stas fide¬
lib. Qui tua menia expetunt. ꝓprie ꝑte sal¬
uantur: qui pignora uotiue detulerint. sub¬
sequente tuo auxilio liberantur. Se hec omĩa
fides strenua oꝑatur: dicente dño. fides tua
de saluum fecit.¬

Expanded text:
proderunt infirmis. Plus enim valet parumpeproderunt infirmis. Plus enim valet parumpeaut cera loci illius, vel quidquid rapere quis potuit de sepulcro, quantae virtutes aut assidue fiant, aut factae sint, quis unquam manifestum miraculum, quod a fidelibus comperut aliquid pignoris de Sancti basilica secretius deportaret; et multis conatus vicibus, nunquam potuit, dum publice non praesumpsit. Reverti autem cupiens, nocte ad funem illum de quo signum commovetur advenit; ex quo fune decisam cultro particulam, secum detulit. Regressusque ad domum, multis exinde infirmis sanitatem accommodavit, ita ut non dubium esset aegrotum evadere, qui pignus illud meruisset fideliter osculari. Ecce quid, Sancte, praestas fidelibus qui tua moenia expetunt pie. Per te salvantur, qui pignora votive detulerint, et 1026 subsequente tuo auxilio, liberantur. Sed haec omnia fides strenua operatur, dicente Domino: Fides tua te salvum fecit
Abbreviated transcription (Latin):
Erat enim ei tremor corcdis: &e int̾ea uidebat᷑¬
ẽe extra sensũ. Parentes uͦ en intelligentes
eum diaboli immissione multarr:ut mos
rusticoꝵ habet. a sortilogis &e ariolis ligam̃¬
ta ei & potiones deferebant. S cũ nichil ua-¬
lerent: ex more scĩ martini auxilia ꝓmpti do-¬
lore cogente requirunt dicentes. Potest his
insidiis nudare maliciam: qui detexit. um-
bram ut audiuimus falso religionis nomine.
adoratam. Quem de regione cõmotum mise¬
runt ad scãm basilicam: & ibi in oratione cũ
summa parcitate se continens. oꝑem scĩ posce¬
bat assidue. Cumq in hac fide diutius cõ-
morasset: omni pauore dempto. sensũ ut
habuerat ante recepit:. oblitisq parentib.
in eo loco usq hodie ꝓ beneficio accepto de
insidiam: latus unũ debilitata manu ac pe
de ꝑdiderat. Qui ad glosum tempłi famuloꝵ¬
manib deportatus: ieiuniis &e orationib
meauit ad ꝓpria. Et icdo monemus ut nul¬
lus sollicitetur ab ariolis: quia nichil ꝓderunt.

Expanded text:
Erat enim ei tremor cordis, et interea videbatur exsensus. Parentes vero ejus intelligentes eum diaboli immissione turbari, ut mos rusticorum habet, a sortilegis et ariolis ligamenta ei et potiones deferebant. Sed cum nihil valerent ex more, illi sancti Martini auxilia prompti, dolore cogente, requirunt, dicentes: Potest hic insidiarum nudare malitiam, qui detexit umbram multam, ut audivimus, falso religionis nomine adoratam. Quem de regione commotum miserunt ad 1025 sanctam basilicam, ibique in oratione cum summa parcitate se continens, opem Sancti poscebat assidue. Cumque in hac fide diutius commoratus ibi fuisset, omni pavore dempto, sensum habuerat ante, recepit, oblitisque parentibus, in eo loco usque hodie pro beneficio accepto desinsidiam, latus unum, dede, perdiderat. Qui ad gloriosum templum famulormanibus deportatus, jejuniis et orationibus meavit ad propria. Et ideo monemus ut nullus sollicitetur ab ariolis, quia nihil unquam
Abbreviated transcription (Latin):
esterna die cum
nachi uenissent.
inter fabulas
iuges longũq
sermonem. men¬
tio incidit libelli
mei. quem de uita beati uit martini echi
di: studioseq eum a multis legi libentissime
audiebam. Int̾e̾a indicatur mͥ dixisse quen¬
Dam malo spũ suscitatũ: cur martinus
qui mortuos suscitasset. flamas domib
depulisset: ipse nuꝑ adustus incendio. ꝑi¬
eulose fuisset obnoxius passioni. O istum
quisquis ẽ miserum. Iudeoꝵ in uerbis eiꝰ
ꝓfidiam & dicta cognoseimus: qui in cruce
positũ dñm his uerbis increpabant. Alios
saluos fecit: seipsum ñ potest saluũi facere:

Expanded text:
esterna die, cum nachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uiri Martini episcopi edidi, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum facere