comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quas fcã principalit᷑ uidẽt Illic ergo tãcͣ
ꝑ diẽ uñ et cõcor dissiã uintas̃ eoꝵ eiusdẽ ue¬
bitatis ꝑticiꝑatione dies ẽ pͥmitus creatus:
Quod ĩ oĩdũs sex dieb aĩaduerti pt. qr nõ
remaneait ãglica stĩa ĩ hoc qd̾ treatũ est.
sed hoc cõtrnuo refernt ad eius laudẽ atqi
caritatẽ ĩ quo id qd̾ fcm̃ ẽ. sed faciendũ
isse cognoscitur In qua ueritate stando di¬
es ẽ Nã si uel ad seppãm uatã ã grelica cõu̾¬
teretur. seq ãplius delcãretur ꝙ illo tuiꝯ
ꝑticipatione btã ẽ. ĩtumestẽs suꝑbia cade̾t.
Ficut diabolꝰ de quo suo loco loquẽdũ ẽ tũ
de serpente hoĩs seductore sermo debitus
flagitabit᷑ Quia ergo ãgeli creaturã ĩ ea
ip̃a creatura sic sciũt. ut ei scie elciõne ac
dilciõne ꝓ̃ponãt qd̾ eã sciut̃ ĩ ueritate ꝑ
quã ftã st̃ oĩa ꝑticipes eius e fstĩ. ideo ꝑ om̃s
sex dies nõ nõĩatur nox. sed post uesẜam et

Expanded text:
cipaliter uident. ibi ergo tamquam per diem, unde et concordissima unitas eorum eiusdem ueritatis participatione dies est primitus creatus, quod in omnibus sex diebus animaduerti potest — quia non remanet angelica scientia in eo, quod creatum est, quin hoc continuo referat ad eius laudem atque caritatem, in quo id non factum esse, sed faciendum fuisse cognoscitur: in qua ueritate stando dies est. nam si uel ad se ipsam natura angelica conuerteretur seque amplius delectaretur quam illo, cuius participatione beata est, intumescens superbia caderet, sicut diabolus : de quo suo loco loquendum est, cum de serpente hominis seductore sermo debitus flagitabitur. Quia ergo angeli creaturam in ea ipsa creatura sic sciunt, ut ei scientiae electione ac dilectione praeponant, quod eam sciunt in ueritate, per quam facta sunt omnia, participes eius effecti, ideo per omnes sex dies non nominatur nox, sed post uesperam et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ Quod tuiꝰ longiquitatis sit. quis estima¬
re sufficiat. IReq utiq pueniret eadẽ acies
nel radius oculoꝵ nr̃oꝵ ad transeũdũ ꝙ aerẽ
qui ẽ suꝑ mare. insi ptius trãsisset eũ qui ẽ
suꝑ terrã ĩ qualibet medit̾ranea regione.
simꝰ ab es loco ubi sumꝯ usq ad litus maris
illid qui suꝑ mare quod pmũ occurrit exten¬
ditur Faciamꝯ iã post illas truismarinas ter¬
ras nõ nisi occeanũ remeare Itũqad et ae¬
rẽ qui suꝑ occeanũ diffundituł potest trãsira

Expanded text:
 cuius longinquitatis sit, quis aestimare sufficiat? nec utique perueniret eadem acies uel radius oculorum nostrorum ad transeundum aerem, qui est super mare, nisi prius transisset eum, qui est super terram, in qualibet mediterranea regione simus, ab eo loco, ubi sumus, usque ad litus maris. illius, qui super mare, quod primum occurrit, extenditur. faciamus iam post illas transmarinas terras nonnisi oceanum remanere. numquid et aerem, qui super oceanum diffunditur, potest
Abbreviated transcription (Latin):
cione qua ĩ se ip̃a creatura cognoscit᷑ eiusq r̾la¬
cione ad laudẽ ĩcõmutabilis ueritatis ubi psra¬
cio uidebatur rei faciende q̃ cognita ẽ frã nõ
iã ꝓprie sed quasi figurate atq allogorice cõ¬
uonire ad ĩtelligendũ diẽ et uesꝑam et ma¬
ibi figurate. Qbi enĩ melior et c̾cłor luxͣ ibi
uerior etiã diẽs Cur ergo nõ etiã uerior ue¬
sꝑaret uerius mane: Nã si ĩ istis dieb hab
quãdã declinationẽ suã lux ĩ occasũ quã nẽ¬
sꝑe noĩẽ nũcupemꝰ. et ad ortũ iterũ reditũ
quod mane dicimꝰ. cur et illic uesꝑam nõ
diccmꝰ. cũ a cõtẽplatione creatoris creatu¬
ra despicit᷑. et mane cũ a cognitione crratu¬
re ĩ laudẽ coeatoris assuriitur. Neq em̃ et
q figurate Ouis quis ergo nõ eã quã pro
modulo mõ uel indagare uel putare potiumꝰ.
sed aliã requirit ĩ illorũ dierũ enũatione sẽ¬

Expanded text:
in se ipsa creatura cognoscitur, eiusque relain se ipsa creatura cognoscitur, eiusque relatione ad laudem incommutabilis ueritatis, ubi prius ratio uidebatur rei faciendae, quae cognita est facta, non iam proprie, sed quasi figurate atque allegorice conuenire ad intellegendum diem et uesperam et maibi figurate; ubi enim melior et certior lux, ibi uerior etiam dies . cur ergo non et uerior uespera et uerius mane? nam si in istis diebus habet quandam declinationem suam lux in occasum, quam uesperae nomine nuncupamus, et ad ortum iterum reditum, quod mane dicimus, cur et illic uesperam non dicamus, cum a contemplatione creatoris creatura despicitur, et mane, cum a cognitione creaturae in laudem creatoris adsurgitur? neque enim et que figurate. Quisquis ergo non eam quam pro nostro modulo vel indagare vel putare potuimus, sed aliam requirit in illorum dierum enumeratione sen
Abbreviated transcription (Latin):
dous scĩficauerit diẽ quietis sue. qui nullũ sc̃ĩfi/¬
auierit oꝑis sui. nec ip̃m sextũ quo et hoiẽm fe¬
cit et cũcta ꝑfecit Ac pͥmũ ipm̃ requieste̾ dei
quale sit: cuiꝰ huane mẽtis acies asseque pt̃o
Quod tñ nisi eet hoc omo ista sc̃ptum poneiet
Dicã sane qd̾ sentio. hec duo ĩdubitata p̃loquẽs.¬
nec deũ uelut post laborẽ de sideratũ. uel ne¬
gocii sui finẽ tꝑali quadã requie delc̃atũ. nec
has litteras auc̃toritate tanta merito p̃minẽtes
frustra falsoq dixisse ꝙ deꝯab õĩlus oꝑib suis
que fecit ĩ septiõ die requieuct eaq cansal eũdẽ
diẽ sãficauerit Nimirũ ergo quia uiciũ est¬

Expanded text:
deus sanctificauerit diem quietis suae, qui nullum sanctificdeus sanctificauerit diem quietis suae, qui nullum sanctificauerit operis sui, nec ipsum sextum, quo et hominem fecit et cuncta perfecit. ac primum ipsum requiescere dei quale sit, cuius humanae mentis acies adsequi potest? quod tamen nisi esset, hoc omnino ista scriptura non poneret. dicam sane, nec Deum, velut post laborem desideratumve negotii sui finem, temporali quadam requie delectatum; nec has Litteras auctoritate tanta merito praeminentes, frustra falsoque dixisse quod Deus ab omnibus operibus suis quae fecit, in septimo die requieverit, eaque causa eumdem diem sa
Abbreviated transcription (Latin):
ri desideriã. ĩtimando nobus̃ eũ diẽ se scĩficasse
ĩ quo quieuit ab õĩbus oꝑibus suis ¶Lã nusꝙͣ
onñ sex dierũ quibus cĩeata sũt oĩa legitar
aliquid sc̃ificasse nec aute ip̃os .ui. dies. ubi
sc̾ptũ ẽ In prmcipio fecit deꝯ celũ et teriã
additũ ẽ et scĩficauit. sed diẽ istũ ĩ quo reqͥe¬
uit ab oĩbus oꝑibuõ suis que fecit uoluit sei¬
ficare. tãꝙͣ et apud ipm̃ qui nchil ĩ oꝑe suo la¬
borat. plus quies ꝙ̃ oꝑatio ualeat ¶oc quidẽ
ĩ hõĩbus euuãiteliã nõbis ĩtimat. ubi saluator
nr̃ meliorẽ ꝑtẽ dicit marie qd̾ sedẽs ad pedes
eius requiescebat ĩ uerbo eius. ꝙͣ marthe ꝙ̃¬
ius ꝓpter obsequiũ quo ei nĩstrabat tuca ruł¬
ta otcupate. et licet bonũ opus opantis Ue¬
rũ hoc ĩ deo quõ sit uel ĩtelligatur difficile
dictũ ẽ. etiã si cogitatu ali ꝙͣtulũ at̾igi pt. cui

Expanded text:
ri desiderium intimando nobis eam diem se sanctificasse, ri desiderium intimando nobis eam diem se sanctificasse, in quo quieuit ab omnibus operibus suis. nam nusquam omnium sex dierum, quibus creata sunt omnia, legitur aliquid sanctificasscriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, additum est: et sanctificauit, sed diem istum, in quo requieuit ab omnibus operibus suis, quae fecit, uoluit sanctificare, tamquam et apud ipsum, qui nihil in opere suo laborat, plus quies quam operatio ualeat. hoc quidem in hominibus euangelium nobis intimat, ubi saluator noster meliorem partem dicit Mariae, quod sedens ad pedes eius requiescebat in uerbo eius, quam Marthae quamuis propter obsequium, quo ei ministrabat, circa multa occupatae et licet bonum opus operantis. uerum hoc in deo quomodo sit uel intellegatur, difficile dictu est, etiamsi cogitatu aliquantulum adtingi potest, cur
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ eius uidemꝰ bona. quietẽ uero eius post
oꝑa nrã bona uidebimꝰ Ob quã sigmficã¬
dã mãdauit hebreo populo unũ diẽ obseruã
dñ. ꝙ tã carnaliter agebãt. ut eo die dnn salu
de oꝑe prĩs rc̃issim̃e rñderet. cũ quo et ip̃e o¬
ꝑabatur equaliter. nõ solũ treature uinuerse
ãmĩstrationẽ: sed etiã ipãm nram̃ salutem
Iã nero tꝑe gr̃o reuelate obseruatio illa sab¬
bati que uniꝰ diei uacatione figurabat᷑. abla¬
ta ẽ ab obseruatione fideliũ In ea quippe gr̃a
ꝑpetuũ iã sabbatũ obseruat. qui spe future
quietis oꝑatur quid quid bom oꝑatur: nec ĩ
ip̃is bonis oꝑibus suis quasi hãbens bonũ
ĩ se oꝑari cognoscat. qui simul et oꝑatur et
quiescit. et creature ꝓ̃bens cõgruã gubera¬
tionẽ. et apud se hũs eternã trãquillitatẽ:¬
uit defessus. nec cũ cessauit refectꝰẽ sed
nos uoluit ꝑꝓ sc̃ptium̃ suã ad quietis exhorta¬

Expanded text:
dem ejus videmus bona; quietem vero ejus post bona opera nostra videbimus. Ob quam significandam mandavit Hebraeo populo unum diem observandum : quod tam carnaliter agebant, ut eo die salutem nde opere Patris rectissime responderet, cum quo et ipse operabatur aequaliter non solum creaturae uniuersae administrationem, sed etiam ipsam nostram salutem. iam uero tempore gratiae reuelatae obseruatio illa sabbati, quae unius diei uacatione figurabatur, ablata est ab obseruatione fidelium. in ea quippe iam gratia perpetuum sabbatum obseruat, qui spe futurae quietis operatur quidquid boni operatur nec in ipsis bonis operibus suis quasi habens bonum, in se operari cognoscat, qui simul et operatur et quiescit et creaturae praebens congruam gubernationem et apud se habens aeternam tranquillitateuit, defessus nec, cum cessauit, refectus est, sed nos uoluit per scripturam suam ad quietis exhorta
Abbreviated transcription (Latin):
cũ fcũs est dies ille qui etiã ipẽ
omo nõ erat. spũalis uidelicet
atq intellaĩalis creat᷑a Facte ita
creat᷑e motib. ceperũt curre̾ tꝑa
Unde ante creaturã frustra tꝑa
requirũt᷑. qͣ possint ĩueniri ante
creaturã tꝑa Motus enĩ si nulłꝰ
succedent. nullũ ess tẽpus õmo
¶oueri autẽ creatura nõ utiq
posset. si nõ ess Potius ergo tẽ¬
pus a creatura. ꝙͣ creat᷑a cepit
a tꝑe Utrũq autẽ ex deo Ex
ip̃o enĩ et ꝑ ip̃m et in ip̃o sunt
om̃ia Net sic accipiat᷑ qd̾ dcm̃
est tẽpus a creatura cepit qiͣ
tempus creat᷑a nõ sit.cũ sit cre¬
ature motus ex alio in aliuid cõ¬
sequẽtib reb scd̾m ordinationẽ
animistrantio dei tũcta q̃ creauit
Quapropt cũ primã conditionẽ
creaturarũ cogitaꝰ a quib oꝑi¬
bus suis dous in die septĩo requi¬
euit. nec illos dies sicut istos
aliquid deus oꝑatur in tꝑeised

Expanded text:
cum factus et dies ille, qui etiam ipse cum factus et dies ille, qui etiam ipse omnino non erat, spiritalis uidelicet atque intellectualis creatura. Factae itaque creaturae motibus coeperunt currere tempora: unde ante creaturam frustra tempora requiruntur, quasi possint inueniri ante tempora tempora. motus enim si nullus succederent, nullum esset tempus omnino. moueri autem creatura non utique posset, si non esset. potius ergo tempus a creatura quam creatura coepit a tempore, utrumque autem ex deo; ex ipso enim et per ipsum et in ipso sunt omnia. nec sic accipiatur quod dictum est: tempus a creatura coepit, quasi tempus creatura non sit, cum sit creaturae motus ex alio in aliud consequentibus rebus secundum ordinationem administrantis dei cuncta quae creauit. quapropter cum primam conditionem creaturarum cogitamus, a quibus operibus suis deus in die septimo requieuit, nec illos dies sicut istos aliquid deus operatur in tempore, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sen aria ꝑfectione ꝯsũmatis usq
modo oꝑatur causaliter ergo
dcm est tũc ꝓduxisse terrã her¬
bam et lignit᷑. idest ꝓducendi
accepisse uirtutẽ In ea quippe
iã tanꝙͣ in radicib ut ita dixe¬
rim tꝑm facta erant. que ꝑ tꝑa
futura erant Nã utiq postea
plantauit d̃s ꝑa dysũ iuxta ori¬
entẽ. et ciecit ibi de t̾ra omẽ
lignũ spetiosũ ad aspcm et bo¬
nũ ad estam Net tñ dicẽdũ
est eũ tunc aliquid addidisse
crcature qd̾ antea nõ fecerat.
qd̾ uelut illi ꝑfectioĩ qua oĩa
bona ualde sexto die ꝯsũma¬
uit post esset addendũ Sed qr
iã om̃s nature fruticũ atq lig¬
norũ in pͥma conditione facte
fuerant a qua conditide deus
conditis requieuit. nõ solũ tunc
plantauit ꝑ adysũ s etiã nũc oĩa
que nascunt᷑ Quis em̃ alius etiã
nũc ista creat. nisi qui usq nũc
oꝑatur: S creat hec mõ ex hiis
que iam sunt. tũc autẽ ab illo
cũ õmo nulla essent creata sũt.

Expanded text:
summatis usque modo operatur. Causaliter ergo tunc dictum est produxisse terram herbam et lignum, id est producendi accepisse uirtutem. in ea quippe iam tamquam in radicibus, ut ita dixerim, temporum facta erant, quae per tempora futura erant; nam utique postea plantauit deus paradisum iuxta orientem et eiecit ibi de terra omne lignum speciosum ad aspectum et bonum ad escam.. nec tamen dicendum est eum tunc aliquid addidisse creaturae, quod ante non fecerat, quod uelut illi perfectioni, qua omnia bona ualde sexto die consummauit post esset addendum; sed quia iam omnes naturae fructicum atque lignorum in prima conditione factae fuerant, a qua conditione deus conditis requieuit, non solum tunc plantauit paradisum, sed etiam nunc omnia, quae nascuntur. quis enim alius etiam nunc ista creat, nisi qui usque nunc operatur? sed creat haec modo ex his, quae iam sunt; tunc autem ab illo, cum omnino nulla essent, creata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tus sit firmamentũ. et ꝑcipiendã de uerbo
eius cognitionẽ creature que cõdenda est
gregatur q̃ sub celo ẽ ĩ collectionẽ unẽ. et
appareat arida. cognoscit hoc ilła lux ĩ u̾bo
cũ additur. et cõgregata ẽ aqua ⁊c. cũ iã
genere fit. q̃ itẽ cũ ĩ suo gn̾e facta cogno-¬
scitur. ab ea luce q̃ iã ĩ uerbo dei faciẽda
cognouerat. fit tertio uesꝑa. et ĩ hoc mõ
cetera usq ad mane post nesꝑam sexti diei
Multũ quippe ĩterest. ĩter cognitionẽ rei tuiꝰ¬
q ĩ uerbo dei. et cogintionẽ eius ĩ natura eiq:
ut illud merito ad diẽ ꝑtineat. hoc ad uesꝑã
In oꝑatione enĩ illiꝯ lucĩs q̃ ĩ uerbo dei cõspici¬
tur. oĩs cognitio qua creaturã quãlibet ĩ seip̃a
nouimꝰ nõ ĩmerito nox dici pt̃ Que rursꝯ
trã differt ab erore. uel ignorantia eoꝵ qui
nec ip̾am creaturã sciũt ut ĩ eius ꝗꝑatione
nõ ĩcõgrue dicatur dies. sicut ip̃a uita fi

Expanded text:
tus sit firmamentum, et percipiendam de uerbo eius cognitionem creaturae, quae condenda estt sub caelo, in collectionem unam et adpareat arida, cognoscit hoc illa lux in uerbocum additur: et congregata est aqua et cetera, genere fit: quae item, cum in suo genere facta cognoscitur ab ea luce, quae iam in uerbo dei faciendam cognouerat, fit tertio uespera, et inde hoc modo cetera usque ad mane post uesperam sexti diei. Multum quippe interest inter cognitionem rei cuiusque in uerbo dei et cognitionem eius in natura eius, ut illud merito ad diem pertineat, hoc ad uesperam. in conparatione enim lucis illius, quae in uerbo dei conspicitur, omnis cognitio, qua creaturam quamlibet in se ipsa nouimus, non inmerito nox dici potest: quae rursum tantum differt ab errore uel ignorantia eorum, qui nec ipsam creaturam sciunt, ut in eius conparatione non incongrue dicatur dies. sicut ipsa uita fi
Abbreviated transcription (Latin):
arma lucis. sic ũt ĩ die honeste ãbulemus
Qui tm̃ dies insi rursꝰ ĩ cõꝑatione illius
diei quo equales ãgłis fc̃i iudebimꝰ deũ si¬
cuti ẽ ipẽ quoq nou eẽt. nõ hic ꝓpħ̾ie luc̾na
ĩdigeremꝰ Tinde apłs petrus dicit Nabe

Expanded text:
arma lucis, sic ut in die honeste ambulemus: qui tamen dies nisi rursus in conparatione illius diei, quo aequales angelis facti uidebimus deum, sicuti est, ipse quoque nox esset, non hic prophetiae lucerna indigerem
Abbreviated transcription (Latin):
suis In quodã quiꝑpe ĩcõmutabili bonõ re¬
quiescere debemꝯ. qd̾ ille nobis ẽ qui nos fe/¬
cit Hec erit igit᷑ sũma minimeq suꝑba. et
nere ꝑia requies nr̃a. ut sicait ip̃e requieuit
ab oĩbus oꝑibus suis quia nõ el oꝑa sua. s ip̃e
sibi bonũ est quo bt̃s ẽ. ita et nos ab oĩb oꝑil

Expanded text:
suis. in quodam quippe incommutabili bono resuis. in quodam quippe incommutabili bono requiescere debemus, quod ille nobis est, qui nos fecit. haec erit igitur summa minimeque superba et uere pia requies nostra, ut, sicut ipse requieuit ab omnibus operibus suis, quia non ei opera sua, sed ipse sibi bonum est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet requie a qua nũꝙͣ recessit/ Ez si dice¬
retur requieuisse a faciendis. nichil aliud ꝙ nõ
fecisse ĩteligeretur ¶isi a ũt̃ dice ret᷑ requie¬
uisse aftĩs. nõ eis egere q̃ fecit nunꝯ ꝯmẽda/¬
retur Quo itaq die hoc cõmẽdari oportuissi.
nisi septĩo ĩtelluit quisquis senarii nͣ ꝑfec̾¬
tionõ de qua supra locuti sumꝰ. ꝑfrioi crẽatu¬
re cõgruent adhibitã recolit Si em̃ senario
nũo ꝑficienda fuerat creatura sicuti ꝑfc̃ã est.
eaq requies dei nobis erat cõmendanda qua
de mõ stuaret᷑ nec ꝓfc̃is bt̃ificari creaturis. pro¬
culdubio dies erat᷑ ĩ hac cõmẽdatione sc̃ificã¬
dus qui sequitur sextũ. quo erigerem̃ ad hãc
requiẽ cõcupistendã. ut et nos ĩ illo reque¬
scamꝰ ¶req em similitudo pia ẽ si uelimꝯ ita¬
siles aẽ deo. ut et nos ab oꝑib nr̃is requesta¬
mus ĩ nobis. sicut ip̃e requieuit ĩ se ab oꝑib

Expanded text:
scilicet requie, a qua numquam recessit. sed si dicescilicet requie, a qua numquam recessit. sed si diceretur requieuisse a faciendis. nihil aliud quam non fecisse intellegeretur: nisi autem diceretur requieuisse a factis, non eis egere, quae fecit, minus commendaretur. Quo itaque die hoc commendari oportuisse nisi septimo? intellegit quisquis senarii numeri perfectionem, de qua supra locuti sumus. perfectioni creaturae congruenter adhibitam recolit. si enim senario numero perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies dei nobis erat commendanda, qua demonstraretur nec perfectis beatificari creaturis, procul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus, qui sequitur sextum, quo erigeremur ad hanc requiem concupiscendam, ut et nos in illo requiescamus. Neque enim similitudo pia est, si uelimus similes ita esse deo, ut et nos ab operibus nostris requiescamus in nobis, sicut ipse requieuit in se ab operibus
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus ea ẽ. qua nulliꝰ indiget bono Et
ideo terta etiã nobis ĩ illo ẽ. quia nos btifica¬
mur bono qd̾ ip̃e ẽ. nõ ip̃e bono qd̾ nos sumus
Nã et nos aliquod bonũ ab illo sumꝰ. qui fecit
dĩã bona ualde. ĩ quibus fecit et nos Porro
alia res bona p̃ter ipm̃ nulla ẽ quã ipẽ nõ fe/¬
cit. ac ꝑ hoc nullo ꝑ̃ter se bono alio eget. qui
bono qued fecerit nõ eget Hec ẽ eius requies
ab oĩbus oꝑibus suis que fecit Quib iñt
bonis laudabilitᷤ nõ etteret si nulla fecisset ¶dã
etiã sic dici p̃t nullis egens bonib nõ a se fc̃s
⁊̃ seip̃o requiesdendo. uerũ õmo nulla faciendo
Sed bona facere si nõ posset. nulla eẽt potẽ¬
tia Si aut posset nec facẽt. magna eẽt ĩui¬
dentia ¶ua ergo ẽ oĩpotẽs et bona. oĩabo¬
na ualde fecit. quia uero a seip̃o bono ꝓftẽ bea¬
tus ẽ. a bonis que fecit ĩ se ip̃o requient. eci

Expanded text:
gentibus ea est, qua nullius indiget bono: et gentibus ea est, qua nullius indiget bono: et ideo certa et nobis in illo est, quia et nos beatificamur bono quod ipse est, non ipse bono quod nos sumus. Nam et nos aliquod bonum ab illo sumus, qui fecit omnia bona valde, in quibus fecit et nos. Porro alia res bona praeter ipsum nulla est, quam ipse non fecit; ac per hoc nullo praeter se alio bono eget, qui bono quod fecit non eget. Haec est ejus requies ab omnibus operibus suis quae fecit. Quibus autem bonis laudabiliter non egeret, si nulla fecisset? Nam etiam sic dici posset nullis egens bonis, non a factis in seipso requiescendo, verum omnino nulla faciendo. Sed bona facere si non posset, nulla esset potentia: si autem posset nec faceret, magna esset invidentia. Quia ergo est omnipotens et bonus, omnia valde bona fecit: quia vero seiptus est, ab omnibus, quae fecit, in se ipso requieuit, ea
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ fcã sũt ĩsmuatur nobis deꝯ ꝑ hanc sĩpturã qua
di̾ requieuisse ab oĩbus oꝑibus suis que fecit.
nulło aꝑe suo sic delc̃atus quasi faciendi eius¬
ĩ diguerĩt uel mior futurus si nõ fecisset. uel
beatior cũ fecisset Qua enĩ ex illo itasẽ quid¬
quid ex illo ẽ ut ei debeat quod ẽ. ip̃e aũt nułłi
qd̾ go ip̃o ẽ debeat qd̾ becitus ẽ se rebus quas
fecit᷑ dilugendo p̃posuit. nõ sc̃ificãs diẽ quo ea
facienda ĩchoaut. nec illũ quo ea ꝑfecit. ne
eis uel faciendis nel fectis auctũ ẽius gandiũ¬
Riꝑi requiẽ suã insi a ꝑfectis. cũ ad eã ĩtimandã
nõ deputauit diẽ. msi qui ꝑstiõnẽ uerũ om̃i
se quebatur Nã qui sꝑ ẽ quietus. tũc nobis requie¬
uit. tũ se requie uisse mõstrauit Illuo quoq at¬
tendendũ ẽ ꝙ dei requie qua de ip̃o bt̃s ẽ no¬
bis̃ ĩ siuari oꝑtebat. ut ĩtelligamꝰ quõ dicat᷑
ẽ ꝓrestat et nobis Requies igit᷑ dei rcẽ ĩtelũ¬

Expanded text:
 insinuatur nobis deus per hanc scripturam, qua dicitur requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, nullo opere suo sic delectatus, quasi faciendi eius eguerit, uel minor futurus, nisi fecisset, uel beatior, cum fecisset. quia enim ex illo ita est quidquid ex illo est, ut ei debeat, quod est, ipse autem nulli. quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, se rebus, quas fecit, diligendo praeposuit, non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudiuercipi requiem suam nisi a perfectis, cum ad eam intimandam non deputauit diem, nisi qui perfectionem rerum omnium sequebatur. nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum se requieuisse monstrauit. Illud quoque adtendendum est, quod dei requiem, qua de se ipso beatus est, nobis insinuari oportebat, uem praestat et nobis. Requies igitur Dei recte intelli
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ gña creaturaꝵ ꝑfcĩone senarii mũ tͣmi¬
nanda. ut uesꝑa pͥmi diei sit etia sui cognitio
nõ se ẽẽ qd̾ deꝯ ẽ mane aũt post hãc uespe¬
rã quo cõcluditur dies unꝰ et ĩchoatur sto̾s.
cõuersio sit eius qua id qd̾ treata ẽ ad laudẽ
referã creatoris. ut ꝑtipiat de u̾bo dei tognitio¬
nẽ creature q̃ post ip̃a fit. hoc ẽ firmamẽti qd̃
de ĩ natura ip̃ius firmamẽti quod cõditur. cũ
additur etiã postea iã dicto et sic ẽ fcm̃. et fe¬
cit deus firmamentũ Demde fit uesꝑa illius
lucis. cũ ip̃m firmanentũ nõ ĩ uerbo dei sicut
ante. sed ĩ ip̃a eius natum cognoscit Que
cognitio qm̃ minor ẽ: recte uesꝑe noĩe sig̃tu

Expanded text:
rerum genera creatarum, perfectione senarii numeri termirerum genera creatarum, perfectione senarii numeri terminanda: ut uespera primi diei sit etiam sui cognitio non se esse, quod deus est, mane autem post hanc uesperam, quo concluditur dies unus et inchoatur secundus, conuersio sit eius, qua id, quod creata est, ad laudem referat creatoris et percipiat de uerbo dei cognitionem creaturae, quae post ipde in natura ipsius firmamenti, quod conditur. cum additur etiam postea iam dicto "et sic est factum": et fecit deus firmamentum. deinde fit uespera illius lucis, cum ipsum firmamentum non in uerbo dei sicut ante, sed in ipsa eius natura cognoscit: quae cognitio quoniam minor est, recte nomine u
Abbreviated transcription (Latin):
fiuit dies isti cũ orctur et occiõit sol. et ĩ lom̃
snũ redit. ut rursus oriatur. sed scd̾m potẽ¬
tiã spũalẽ mẽtis ãgelice. cũcta q̃ uoluerit
sima noticia facillime cõp̃hendente: nͨ ĩdeo
tñ sine ordine quo apparet cõnexio p̃cedẽtiũ
sequẽtiũ q causarũ neq em̃ cogn̾itio fieri p̃t
nisi cognoscenda p̃cedat. q̃ tã pora sũt ĩ u̾ba
ꝑ quod fcã sũt oĩa. quã ĩ hiis q̃ fcã sũt oĩbus
sũt ꝑ sensus corꝑis exꝑitur. eorũq noticiã pro
ĩfirmitatis hñane mõdulo capit et deinde
q̃rit eorũ causas. si quõ possit ad eas ꝑueniie.
principalit᷑ atq ĩcõmutabilit᷑ manẽt̾es ĩ u̾bo
Der ac sic ĩiusibilia oms̃ ꝑ ea q̃ fcã sũt ĩtellcã
cõspicere Quod quãta tarditate ac difficul¬
dio rapitur ut ĩstant̾ atq ꝑserãter hec agat.¬
et quis ignorat. Mens uero ãgłica pura ca¬

Expanded text:
fiunt dies isti, cum oritur et occidit sol et in locum fiunt dies isti, cum oritur et occidit sol et in locum suum redit, ut rursus oriatur, sed secundum potentiam spiritalem mentis angelicae cuncta quae uoluerit simul notitia facillima conprehendente? nec ideo tamen sine ordine, quo adparet conexio praecedentium sequentiumque causarum. neque enim cognitio fieri potest, nisi cognoscenda praecedant: quae item priora sunt in uerbo, per quod facta sunt omnia, quam in his, quae sunt, per sensus corporis experitur eorumque notitiam pro infirmitatis humanae modulo capit et deinde quaerit eorum causas, si quo modo possit ad eas peruenire, principaliter atque incommutabiliter manentes in uerbo dei, ac sic inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspicere. quod quanta tarditate ac difficuldio rapitur, ut instanter ac perseueranter haec agat. quis ignorat? mens uero angelica pura ca
Abbreviated transcription (Latin):
sui cuiꝰq gnĩs moras oriri et ꝑfici possẽt
De quo enĩ creatore sc̃ptura ĩsta narua¬
uit. qd̾ sex diebus cõsũmauerit oꝑa sua.
de illo alibi nõ utiq dissonãtur. s i p̃tũ ẽ qd̾
creauerit oiã simil. ac ꝑ hoc et istos sex
dies uel septẽ. uel potius unũ sexies sep̾ti¬
es ue repetitũ simul fecit. qui fẽcit oiã si¬
mul Quid ergo opus euat sex dies tã di¬
stincte dispositeq narrare. Qua scilici
hii qui nõ pnt̃ iudere qd̾ dictũ ẽ creauit oĩa
simul. insi cũ eis sermo tradius ĩcedat: ad
id quo eos ducit ꝓuenire nõ pñt Quõ ergo
dicimꝰ sexties repetitã lucis illiꝯ pñtĩa ꝑ ã¬
gelicã cognitionẽ a uesꝑa ad maue cũ ppa
tria simul idest diẽ et uesꝑam et mane se¬
mel ei habere suffecerit cũ simul uniu̾sã
creaturã sicut simul ft̃a ẽ. et ĩ p̾mibata
ĩ cõmutabilib rationib ꝓ quas cõdita ẽ

Expanded text:
sui cuiusque generis moras oriri et perfici possent? sui cuiusque generis moras oriri et perfici possent? de quo enim creatore scriptura ista narrauit. quod sex diebus consummauerit opera sua, de illo alibi non utique dissonanter scriptum est, quod creauerit omnia simul. ac per hoc et istos dies sex uel septem. uel potius unum sexies septiesue repetitum, simul fecit, qui fecit omnia simul. quid ergo opus erat sex dies tam distincte dispositeque narrari? quia scilicet hi, qui non possunt uidere, quod dictum est: creauit omnia simul, nisi cum eis sermo tardius incedat, ad id, quo eos ducit, peruenire non possunt. Quomodo ergo dicimus septies repetitam lucis illius pragelicam cognitionem a uespere ad mane, cum ipsa tria simul, id est et diem et uesperam et mane semel ei habere suffecerit, cum simul uniuersam creaturam, sicut simul facta est, et in primis atque incommutabilibus rationibus, per quas condita est,
Abbreviated transcription (Latin):
condita secula. qua trãsturrũt Hos enĩ nuõ s̃
tꝑa pagũt. quos cũ crearẽtur᷑ nõ tꝑalit᷑ acce¬
perũt Alioqͣnsi rerũ naturales motiones
diorũq istorũ quos nouimꝰ usitata spacia
cũ hec p̾mitus uerbo dei fcã sũt cogitemꝰ nõ
uno die epus erat sed płibus ut ea q̃ radici¬
bus pullulãt. te rrãq nestiũt subt᷑ pmitus
germnarẽt. deinde certo mĩo dierũ pr
suo queq gn̾e ĩ auiris erũperẽt etiã si huc
usq fieret᷑ qd̾ de treata natura eoꝵ die idest
tercio fcm̃ scptura narrauit Dende quot
diebus opis erat ut aues uolarẽt̃. si a suis
ꝓ̾mordiis existentes ad plumas et ad pẽnas
ꝑ nature suo mũos ꝑuenerũt. Nn forte oua
rũ coale stũt et explicãtur quodã mõ. quia
ĩerãt etiã ip̃e mĩose rationes ĩ corꝑalit cor
ꝑeis rebus ĩtexte. ait nõ et añ oua id ip̃m
dici rtẽ potuerit. cũ iã eedẽ rationes ĩ ele¬
mẽto huido fierẽt. quibus alites ꝑ tꝑales

Expanded text:
urrunt. hos enim numeros tempora peragunt, quos cum crearentur non temporaliter acceperunt. alioquin si rerum naturales motiones dierumque istorum, quos nouimus, usitata spatia, cum haec primitus uerbo dei facta sunt, cogitemus, non uno, die opus erat, sed pluribus, ut ea, quae radicibus pullulant terramque uestiunt, subter primitus germinarent, deinde certo numero dierum pro suo quaeque genere in auras erumperent, etiam si hoc usque fieret, quod de creata natura eorum die uno, id est tertio factum scriptura narrauit. deinde quot diebus opus erat, ut aues uolarent, si a suis primordiis existentes ad plumas et pennas per naturae suae numeros peruenerunt? an forte oua rum coalescunt et explicantur quodammodo, quia inerant iam ipsae numerosae rationes incorporaliter cor non et ante oua id ipsum recte dici potuerit, cum iam eaedem rationes in elemento humido fierent, quibus alites per temporales
Abbreviated transcription (Latin):
diãntia sicut ordo ipã poscebat. uno die aqͣrũ.
alio trarũ Nec quisqi ita demẽs ẽ. ut audes
dicere nõ potuisse decĩ facere uno die cũcta si
uellet aut si uellet biduo. uno die treaturarũ
sũt et oĩtio qñ uellet et ꝙdiu uellet et quõ uel¬
lat. quis ẽ qui dicat uolũtati eius aliquid po¬
tuisse resistere. Quaꝓpt cũ eũ legimꝰ seꝵ
ꝑficitur appareat. quasi gradata distinctio. ue¬
mat etiã illud ĩ mentẽ. qd̾ ilio loco sc̃pturari
ei d̾i Oĩã ĩ mẽsura et nũo et põdere disposiunsti
tria mensura nũs pondꝰ. ĩ quib deũ disposuisse
oĩa sc̃ptũ ẽ. erãt alicubi añꝙͣ crearet᷑ uniu̾sa
treatura: an etiã ip̃a creata sũt: et si erãt antea
ubi erãt Neq enĩ añ creaturã erat aliquid.
nisi creator In ip̃o ergo erãt S quõ. Nã et
ista q̃ creata sũt ĩ ip̃o ẽẽ legiiꝰ An ula sicut

Expanded text:
animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno die aquarum. animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno die aquarum. alio terrarum. nec quisquam ita demens est, ut audeat dicere non potuisse deum facere uno die cuncta, si uellet, aut, si uellet, biduo: uno die spiritalem csunt . et omnino quando uellet et quamdiu uellet et quomodo uellet. quis est, qui dicat uoluntati eius aliquid potuisse resistere? Quapropter, cum eum legimus sex  numerus perficitur, adpareat quasi gradata distinctio, ueniat etiam illud in mentem, quod alio loco scripturarum ei dicitur: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, tria, mensura, numerus, pondus, in quibus deum disposuisse omnia scriptum est, erant alicubi, antequam crearetur uniuersa natura, an etiam ipsa creata sunt. et, si erant antea, ubi erant. neque enim ante creaturam erat aliquid nisi creator. in ipso ergo erant. sed quomodo? nam et ista. quae creata sunt, in ipso esse legimus . an illa sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃orũ Sicit enĩ idẽ mis gradatĩ ꝑtibus sũis
ĩ trigonũ surgit nã ita sequũtur. unũ duo tria.
ut nullus alius ĩterponi possit. q̃ singule se¬
narii ꝑtes sũt. quibus̃ cõstat. unũ sexta duo
terria. tria dimidia. ita uno die frã ẽ lux. dueb
aũt sequẽtib fabrica mũdi huiꝰ TIno suꝑior
ꝑs idest firmamentũ altero ĩferior idest ma¬
re et terra Sed ꝑtẽ suꝑiorẽ nullis alimẽto¬
rũ corꝑaliũ gm̃̾bus ĩpleuit. quia nõ ibi erut
positurꝯ corꝑa tali refectione ĩdigentia At ĩ¬
feriorẽ quã sibi cõgruẽtib aiãlib ornaturus
erat. necessarhis eoꝵ ĩdigentiẽ tibiͥ ᷤ ditauit
Neliquis ergo tribus dieb ea creata sũt que
ĩtra mũdũ. idest ĩtra istã uniu̾sitatẽ iusibilẽ
ex elemẽtis oĩlius fcã uisibilia suib̃ et ꝯͥgruis
motib agerẽtur Punio ĩ firmamẽto lũa ria.
quia p̃us erat fcm̃ firmarẽtũ. deinde ĩ feriore

Expanded text:
ipsorum. Sicut enim idem numerus gradatim partibus suis in trigonum surgit; nam ita sequuntur unum, duo, tria, ut nullus alius interponi possit, quae singulae senarii partes sunt quibus constat; unum, sexta; duo, tertia; tria, dimidia: ita uno die facta est lux, duobus autem sequentibus fabrica mundi hujus; uno superior pars, id est firmamentum, altero inferior, id est mare et terra: sed partem superiorem nullis alimentorum corporalium generibus implevit, quia non ibi erat positurus corpora tali refectione indigentia; at inferiorem, quam sibi congruentibus animalibus ornaturus erat, necessariis eorum indigentiae cibis ante ditavit. Reliquis ergo tribus diebus ea creata sunt, quae intra mundum, id est intra istam universitatem visibilem ex elementis omnibustibus agerentur . primo in firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore
Abbreviated transcription (Latin):
habet ꝑfcã quippe creatura ht̃ quoddã ĩiciũ
sue cõner sions ad quietẽ sui creatoris. s illa
nõ ht̃ finẽ quasi terminũ ꝓfciõnis sue. sicut
ea que feã sũt Rut ꝑ hoc requies dei nõ ip̃ deo:
sed rerũ ab eo conditarũ ꝑfcĩom ĩchoatur. ut
⁊ illo ĩcipiat requiescere qd̾ ab illo ꝑficitur. et
ĩ eo harere mane In suo em̃ gñe quasi uesꝑa
nõ erit aliquid illa ꝑfec̾tione ꝑfc̃ius In illis

Expanded text:
habet; perfecta quippe creatura habet quoddam initium habet; perfecta quippe creatura habet quoddam initium suae conversionis ad quietem Creatoris sui, sed illa non habet finem quasi terminum perfectionis suae, sicut ea quae facta sunt. Ac per hoc requies Dei non ipsi Deo, sed rerum ab eo conditarum perfectioni inchoatur, ut in illo incipiat requiescere quod ab illo perficitur, et in eo habere mane; in suo enim genere tanquam vespera non erit aliquid illa
Abbreviated transcription (Latin):
reqiliescat. cũ post bona oꝑa sua q̃ue ab illo
iustificati fecerimꝰ ĩ se nob̃is re quiẽ prestat
Magnũ ẽ eñ nobis ab illo extitisse sed maiꝯ
erit ĩ illo quieuisse. sicut ip̃e nõ ideo bt̃s ẽ.
quia sic fecit. sad quia etiã factis nõ egẽs ĩ sepo¬
t̾ius ꝙͣ ĩ ip̃is requienit ¶Inde nõ oꝑis s quietis
diẽ scĩficauit quia nõ hẽc faciendo sed eis que
fecit nõ egendo se beatũ ĩtimauit ¶Quid ergo
tã hũile ac facile affatu. et quid tã sublime
atq arduũ cogitatu. ꝙͣ deus requiestẽs ab oĩ¬
bus oꝑibus suis que fecit Et ubi requiestẽs
nisi ĩ seip̃o. quia btũs. nõ insi se ip̃o : Edñ. isi
cõsũmatio narratur. et ab eib̃ quietis diei or¬
do distinguctur. qñ nisi ĩ septĩo die qui earũ
ꝑfcĩs egẽt. quo beatioĩ eẽ possit Et aꝑud illũ¬
nec apitur ñcio nec clauditur fine ꝑfcĩs aũt̃
oꝑibus eius mane ht̃ mane ht̃ et ñesꝑam nõ

Expanded text:
requiescat, cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem praestat. magnum est enim nobis ab illo extitisse, sed maius erit in illo quieuisse, sicut ipse non ideo beatus est, quia haec fecit, sed quia etiam factis non egens in se potius quam in ipsis requieuit. unde non operis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec faciendo, sed eis, quae fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile adfatu et quid tam sublime atque arduum cogitatu quam deus requiescens ab omnibus operibus suis, quae fecit? et ubi requiescens nisi in se ipso, quia beatus nonnisi se ipso? quando, nisi consummatio narratur, et ab eis quietis Dei ordo distinguitur, quando, nisi in septimo die, qui earumperfectis eget, quo beatior esse possit. CAPUT XVnec aperitur initio, nec clauditur fine: perfectis autem operibus ejus mane habet et vesperam non
Abbreviated transcription (Latin):
a fine uq ad finẽ fortiter et disponit oĩã sirau¬
ter ꝓ quã dispositionẽ ĩ ilo uiumꝰ et mouem
et sumꝰ TInde collugitur ꝙ si hoc opus suũ re¬
bus subtraxerit nec uiuemꝰ nec mouebimꝰ n
ermꝰ ¶lar et igitur ne uno quidẽ di cessasse
deũ cib oꝑo regendi que creauit. ne motꝰ suos
desmerẽt si eis subtraheret᷑ matꝰ ule sapĩe di
quo disponit oĩa suaucter Quaꝓpti sit accipi¬
mus deũ requieuisse ab oĩb eꝑibus suis que se¬
cit. ut iã nouã naturã ulteriꝯ̃ nullã cõderet.
nõ ut ea q̃ tõdiderat cõtinere et gubernare

Expanded text:
r et disponit omnia suauiter, per quam dispositionem in illo uiuimus et mouemur et sumus. unde conligitur, quod, si hoc opus suum rebus subtraxerit, nec uiuemus nec mouebimur nec erimus. claret igitur ne uno quidem die cessasse deum ab opere regendi, quae creauit, ne motus suos desinerent, si eis subtraheretur motus ille sapientiae dei, quo disponit omnia suauiter. quapropter sic accipimus deum requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, ut iam nouam naturam ulterius nullam conderet, non
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ quippe de qua sc̾ptũẽ. et dixit deꝯ fiat lux
et fcã ẽ lux. discreuit a tenebris. eãq uocauit
diẽ. et tenebras noctẽ Tũc itaq deꝯ diẽ fecit
cuiꝯ yepetitionẽ sc̃ptura appellat scdm diẽ. de

Expanded text:
cem quippe, de qua scriptum est: et dixit deus: fiat lux cem quippe, de qua scriptum est: et dixit deus: fiat lux . et facta est lux, discreuit a tenebris eamque uocauit diem et tenebras uocauit noctem. tunc itaque deus diem fecit, cuius repetitionem sc
Abbreviated transcription (Latin):
uel ẽẽ potuerũt uel poterũt. quoꝵ deꝰ nõ sit crea¬
tor At ꝓ hoc et istũ septimũ diẽ si tꝑs ẽ quis crea¬
uiti insĩ om̃i tꝑm creators Sed illi sex dies cũ qui¬
bus uel ĩ quibus creaturis creati sũt. suꝑior scẽ
sc̃pture sermo indicat Eruo circa ĩ illis diebus
septẽ quorũ spẽs nobis ẽ. nota qui re quidẽ ip̃a
p̃tereut sed auis succedentib nomĩa sua quodã¬
mõ tradũt. ut illi sex dies noieñtur. nouimus
eorũ pͥmi qñ creati sũt. septimũ aũt diẽ qui noĩe
sabbati nũcupatur. qñ deꝯ creauerit nõ uidemꝯ
In ip̃o quippe die nõ fecit aliquid. ĩmoab eis q̃
sex diebus fecerat ĩ eodẽ .uiiͦ. die requieuit. Quõ
ergo requient ĩ die quẽ uõ cirauit. Aut quõ¬
que creauerat requieuit In unũ tm̃inõ diẽ crea¬
uit deꝯ. ut eius repetitioneꝰ multi qui dicũt᷑ dies
p̃terirẽt᷑ atq. trãscurrẽt . Nec opus erat ut seꝑ¬
creauerat septiã repetio hũt ictiq faciebat Lu¬

Expanded text:
 non sit creator . ac per hoc et istum septimum diem, si tempus est, quis creauit, nisi omnium temporum creator? sed illi sex dies cum quibus uel in quibus creaturis creati sint, superior scripturae sanctae sermo indicat. quocirca in his diebus septem, quorum species nota nobis est, qui re quidem ipsa praetereunt, sed aliis succedentibus nomina sua quodammodo tradunt, ut illi sex dies nominentur, nouimus eorum primi quando creati sint; septimum autem diem, qui nomine sabbati nuncupatur, quando deus creauerit, non uidemus. in ipso quippe die non fecit aliquid, immo ab eis, quae sex diebus fecerat. in eodem septimo requieuit. quomodo ergo requieuit in die, quem non creauit? aut quoquae creauerat, requieuerit ? an unum tantummodo diem creauit deus, ut eius repetitione multi, qui dicuntur dies, praeterirent atque transcurrerent, nec opus erat, ut sepcreauerat, septima repetitio hunc utique faciebat? lu
Abbreviated transcription (Latin):
tenẽs Osq a deo sic nati sũt ut quasi uua
infatus ĩ duplũ ꝓlixior nasci iuderetur Hoꝵ
certe cõstellationes quas appellãt nullo moda
dispares eẽ potuerũt. Quid ergo uamꝰ ꝙ̃
ut illas cõstellationes ĩtuens mathemacitꝰ
ad eundẽ horoscopũ ad eandẽ limã dice̾t unĩ
eorũ a mr̃e dilectũ. alterũ nõ dilectũ. Si
enĩ aliud diceret: falsũ ꝓfecto diceret Si
aut̃ hoc diceret. uerũ quidẽ sed nõ scd̾m li
brorũ suoꝵ ĩ eptas cãciũculas dice̾t. Quod¬
si huic historie quia de nr̃is ꝓfertur. nolũt
ceptionis ĩueuerĩt. saltẽ sicut hoĩes nõ de¬
dignẽtur cõceptũ cõsiderare gem̃orũ Ideo¬
q fatendũ ẽ. qñ ab istis uera dicĩctur. ĩstĩc¬
tu quodã occuttissiõ dici. quẽ nesciẽtes hũa

Expanded text:
tenens; usque adeo sic nati sunt, quasi unus tenens; usque adeo sic nati sunt, quasi unus infans in duplum prolixior nasci uideretur. horum certe constellationes, quas appellant, nullo modo dispares esse potuerunt. quid ergo uanius, quam ut illas constellationes intuens mathematicus ad eundem horoscopum, ad eandem lunam diceret unum eorum a matre dilectum, alterum non dilectum? si enim aliud diceret, falsum profecto diceret; si autem hoc diceret, uerum quidem, sed non secundum suorum librorum ineptas cantiunculas diceret. quodsi huic historiae, quia de nostris profertur, nolunt ceptionis inuenerint, saltem sicut homines non dedignentur conceptum considerare geminorum. Ideoque fatendum est, quando ab istis uera dicuntur, instinctu quodam occultissimo dici, quem n
Abbreviated transcription (Latin):
tractãt potẽtiorã sũt. uel hinc aliqñ cogno¬
scat᷑ quia cũ multa corꝑa diu̾sorũ generũ uel
aiantiũ uel herbaꝵ et arbustoꝵ uno simul
pũcto tꝑis srminẽtur uno quoq ꝑũcto tpis
inũabiliter multa nascãtur. nõ tm̃ diuersis
sed etiã hiisdẽ terraꝵ locis tãte sũt uarie¬
tates ĩ progressibus ĩ actibus et passionib
eorũ: ut uere isti sicut dã ꝑdãt sydera si
ista cõsiderẽt ¶uid aũt ĩsultiꝰ et hebe¬
tius ꝙͣ cũ istis rebus cõiũcũtur dicere ad so¬
los hoiẽs sibi subiciendos fatalẽ stellarũ ꝑ¬
tinere rationẽs In quibus tñ etiã pp̃i dẽ
geminis cõiũcũtur. quorũ diuerseq moriẽtiũ¬
⁊asdẽ plerũq cõstellationes acciptũt quia et¬
si ĩterfuit atiquid cũ de utero funderẽtur ĩ
nõnialis tñ tm̃ ĩterest. ꝙͣtũ ab istis cõphendi
cõpictatione nõ possit Manus sequẽtis iacob
dũ nasceretur ĩuenta ẽ pedẽ frĩs p̃cedẽtis

Expanded text:
hinc aliquando cognoscant, quia, cum multa corpora diuersorum generum, uel animantium uel herbarum et arbustorum, uno simul puncto temporis seminentur unoque puncto temporis innumerabiliter multa nascantur, non tantum diuersis, sed etiam isdem terrarum locis tantae sunt uarietates in progressibus, in actibus et passionibus eorum, ut uere isti, sicut dicitur, perdant sidera, si ista considerent. Quid autem insulsius et hebetius quam, cum istis rebus conuincuntur, dicere ad solos homines sibi subiciendos fatalem stellarum pertinere rationem? in quibus tamen etiam ipsi de geminis conuincuntur, quorum diuerse uiuentiueasdem plerumque constellationes accipiunt, quia, etsi interfuit aliquid, cum de utero funderentur, in nonnullis tamen tantum interest, quantum ab istis conprehendi conputatione non possit. manus sequentis Iacob, dum nascerentur, inuenta est pedem fratris praecedentis
Abbreviated transcription (Latin):
ille huiꝰ eguit ad quietẽ suã Sed qm̃ quid¬
quid erit uniuersa creatura. quilibet mota¬
fionibus suis nõ utiq nichil erit: ideo trea¬
tura uniuersa ĩ creatore suo sꝑ manebit. ac
ꝑ hoc post illud mane nulla  demnde uesꝑa
fuit Hoc diximꝰ. tur septimꝰ dies ĩ quo re¬
quieuit deꝯ ab oĩbus oꝑibus suis mane ha¬
buerit post uesꝑam sexa. uesꝑam uero nõ ha¬
buerit Est aliud qd̾ de̾ hac re mairis ꝓ pue
melius ꝙ possit ꝙtũ existimo ĩtellugi. s ali¬
qnͣto difficilius explicari. ut nõ treature sed
etiã sibi requies dei seꝑtiõ die mane habue¬
rit sine uesꝑa idest s̃iciũ sine terimius Si e¬
m̃ ita diceretur. requieuit deꝯ ĩ die seꝑtio.
nec adderetur ab oĩbus oꝑibus sius q̃ feait.
frustra huiꝰ quietis nciũ qͣuererem Nõ eñ
ĩcipit deus requiesçere. tiuꝰ requies sine ñ tio.
Ĩteligitur. requies quidẽ dei nec cepta nec
t̾mmnata Requies aũt eius ab oĩbus oꝑib

Expanded text:
ille huius eguit ad quietem suam. sed quoniam quidquid erit uniuersa creatura quibuslibet mutationibus suis non utique nihil erit, ideo creatura uniuersa in creatore suo semper manebit; ac per hoc post illud mane nulla deinde uespera fuit. . Hoc diximus, cur septimus dies, in quo requieuit deus ab omnibus operibus suis, mane habuerit post uesperam sexti, uesperam uero non habuerit. Est aliud, quod de hac re magis proprie meliusque possit, quantum existimo, intellegi, sed aliquanto difficilius explicari, ut non creaturae, sed etiam sibi requies dei septimo die mane habuerit sine uespera, id est initium sine termino. si enim ita diceretur: requieuit deus in die septimo, nec adderetur: ab omnibus operibus suis, quae fecit, frustra huius quietis initium quaereremus. non enim incipit deus requiescere, cuius requies sine initio, intellegitur requies quidem dei nec coepta nec terminata; requies autem eius ab omnibus operibus
Abbreviated transcription (Latin):
si t̾ñ tardo ĩtellcũ nõ subrepat. ut materiã
et spem quia uerbis sc̃ptura seꝑat. conetur
teria et ei iꝑ̃is ĩteruallo ĩt erposito postea sit
adducta sꝑẽs. tũ deꝯ hec simul creauerit ma¬
teriãq formatã ĩstituerit: cuiꝯ ĩformitatẽ
usitato ut dixi nocabulo uel terre uel aque
sc̃ptura p̃dixit Ceria enĩ et aqua suis etiã
qualitatib id existentia qd̾ uidemꝰ. dm̃ ꝓpt᷑
rũ iã ab ĩforim queq formata nuentur et
ex ista corꝑali materia. iã celũ factũ narra
ex ea formandũ ĩ rerũ ĩsima ꝑte restabat.
noluit sub hiis uerbis ĩ rerũ treatarũ ordi¬
nẽ ĩserere ut diceretur fiat. nõ acceptura
ista residua ĩformitate.talẽ spem̃ qualẽ ac¬
cepat / orlũ. sed iã ĩferiorẽ et ĩfirmiorẽ atq
ĩ formitati ꝓximã ut hiis uerbis potiꝰ cũ dr
hec duo spẽs ꝓprias istes notissimas nobisq

Expanded text:
si tamen tardo intellectui non subrepat, ut, materiam si tamen tardo intellectui non subrepat, ut, materiam et speciem quia uerbis scriptura separat, conetur teria et ei temporis interuallo interposito postea sit addita species, cum deus haec simul creauerit materiamque formatam instituerit, cuius informitatem usitato, ut dixi, uocabulo uel terrae uel aquae scriptura praedixit. terra enim et aqua etiam suis qualitatibus id existentia quod uidemus rum iam ex informi quaeque formata numerantur et ex ista corporali materia iam factum caelum narrauex ea formandum in rerum infima parte restabat, noluit sub his uerbis in rerum creatarum ordinem inserere, ut diceretur: fiat, non acceptura ista residua informitate talem speciem, qualem acceperat caelum, sed iam inferiorem et infirmiorem atque informitathaec duo species proprias istas notissimas nobisque
Abbreviated transcription (Latin):
lo ẽ ĩ cõgregationẽ unã et apparuit arida
Et nocauit deꝰ aridã terrã. et cõgregationes
aquaꝵ uocauit mare. Et udit deꝯ qr bonũ ẽ
Iã de hoc oꝑe dei ꝓpter alteriꝰ rei q̃rende ne¬
cessitatẽ ĩ pͥmo nr̃o uolumĩe satis tractauimꝰ
cernerẽtur hec duo elemẽta tferiora Quẽ
uero monet cur ĩ dieb frã sit lux et celũ:
extra dies aut̃ uel añ om̃s dies aqua et tya:
et cur ad dei uerbũ fcã sinit illa dicẽte deo
fiat Hic autẽ dicente quidẽ deo discreta. nõ
aut deo dicente. frã ĩueniantur. ht̃ qd̾ salua
fide ĩtellugat. scilic id qd̾ dictũ ẽ añ dierũ
enũationẽ terra erat ĩuisibilis et ĩcõposita
cũ cõmendaret sc̾ptura cuiꝯmõi terrã fecãt
deꝯ quia p̃dixerat. In principio fecit deꝯ ce¬
lũ et teriũ. nnchil aliud hiis uerbis ꝙͣ mate¬
rie corꝑalis ĩformitatẽ ĩsimuare uoluisse.
eligens̃ eã usitatiꝯ appellare ꝙ obscurius.

Expanded text:
in congregationem suam, et adparuit arida. et uocauit deus aridam terram et congregationem aquae uocauit mare. et uidit deus, quia bonum est. iam de hoc opere dei propter alterius rei quaerendae necessitatem in primo nostro uolumine satis tractauimuscernerentur haec duo elementa inferiora. quem uero mouet, cur in diebus facta sit lux et caelum, extra dies autem uel ante omnes dies aqua et terra, et cur ad dei uerbum facta sint illa dicente deo: fiat, haec autem deo quidem dicente discreta, non autem deo dicente flegat. scilicet id, quod dictum est ante dierum enumerationem: terra erat inuisibilis et inconposita, cum commendaret scriptura, cuiusmodi terram fecerat deus, quia praedixerat: . in principio fecit deus caelum et terram, nihil aliud his uerbis quam materiae corporalis informitatem insinuare uoluisse, eligens eam usitatius appellare quam obscurius,
Abbreviated transcription (Latin):
ribus tũꝙͣ appetitu ꝑuemiũt. ut eo cõꝑto reqͣ¬
escãt: id eo nõ ĩtõgruẽter a torꝑalib ad spuã¬
lia uerbũ trãffertur ut dicatur loco. cũ pp
ista plimũ distet ¶nciũ ergo treature ĩ quie¬
te creatouis illo mane significatũ arbitror
quod fcm̃ ẽ post uesꝑam sexti diei Nrõ em̃
posset ĩ eo nsi ꝑfrã requiesçere Proinde uiͦ.
die cõsũmatis oĩbus fcãq uesꝑa fcm̃ ẽ mane.

Expanded text:
ueniunt, ut eo conperto requiescant, ideo non incongruenter a corporalibus ad spiritalia uerbum transfertur, ut dicatur - locus, cum res ipsa plurimum distet. Initium ergo creaturae in quiete creatoris illo mane significatum arbitror, quod factum est post uesperam sexti diei ; non enim posset in eo nisi perfecta requiescere . proinde sexto die consummatis omnibus factaque uespera