comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcreandoꝵ. s infirmitatis ⁊ incontinendie
causa expetit. uł ille de matͥmonio. uł illa
de marito. non sibi alterutrum negent:
ne ꝑ hoc incilant in dampnabiles corrup¬
telas temptante sathana. ꝓpter inconti¬
nentiam uł amborum uł cuiusqͣm eorũ.
Coniugalis enim concubitus generandi
gr̃a: non habet culpam. Concupiscentie
uero satiande. s tam̃ cum coniuge: ꝓpter
thori fidem uenialem habet culpam. To¬
ulterium uͦ siue fornicatio: letalẽ habet
culpam. Ac ꝑ hoc melior est quidem ab
om̃i concubitu continentia: qmͣ uł ipse
matrimonialis concubitus qui sĩt causa
gignendi. S quia illa continentia meri-¬
ti amplioris est: reddere uͦ debitũ coniu¬
gale nullius est criminis: exigere aut̃e
ultra generandi necessitatem culpe ue-¬
nialis: fornicari porro uł mechari. puni¬
endli criminis: cauere debet caritas coniu¬
galis. ne dum sibi querit unde ampluis
honoretur: coniugi faciat unde damp¬

Expanded text:
procreandorum, sed infirmitatis et incontinentiae procreandorum, sed infirmitatis et incontinentiae causa expetit, vel ille de matrimonio, vel illa de marito, non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas, tentante Satana propter incontinentiam, vel amborum, vel cujusquam eorum. Conjugalis enim concubitus generandi gratia non habet culpam; concupiscentiae uero satiandae, sed tamen cum coniuge, propter tori fidem uenialem habet culpam; adulterium uero siue fornicatio letalem habet culpam. ac per hoc melior est quidem ab omni concubitu continentia quam uel ipse matrimonialis concubitus, qui fit causa gignendi. Sed quia illa continentia meriti amplioris est, reddere uero debitum coniugale nullius est criminis, exigere autem ultra generandi necessitatem culpae uenialis, fornicari porro uel moechari puniendi criminis, cauere debet caritas coniugalis, ne, dum sibi quaerit, unde amplius honoretur, coniugi faciat, unde dam
Abbreviated transcription (Latin):
nuptiarum. Iam in ipsa quoq immode¬
ratione ce exãctione debiti carnalis qͣm eis
non scd̃m imꝑium precipit. sed scdm
uenam concedit apłs. ut etiam pret̾ causam
procreandi sibi misceantur: et si eos praui
mores ad talem concubitum impellunt: nup¬
tie tamen ab adulterio seu fornicatione de
fendunt. Neq enim illud ꝓpter nuptias
admitiitur: s ꝓpter nuptias ignoscitur.
Debent gͦ sibi coniugati. non solum ipsius
sexus sui cõmiscendi fidem. liberorum pro¬
creandorũ causa. que prima est humani
generis in ista mortalitate societas. uerũ
etiam infirmitatis inuicem excipiende ad
illicitos concubitus euitandos mutuam
quodãmodo seruitutem: ut ce si alteri eo¬
rum ꝑpetua continentia placeat: nisi ex
alterius consensu non possit. Et ad hoc eñĩ
uxor non habet potestatẽ corporis sui sed
uir. similiter et uir non habet potestatẽ
corporis sui s mulier: ut et quod ñ filioꝵ

Expanded text:
nuptiarum. Iam in ipsa quoque inmodenuptiarum. Iam in ipsa quoque inmoderatiore exactione debiti carnalis, quam eis non secundum imperium praecepit, sed secundum ueniam concedit apostolus, ut etiam praeter causam procreandi sibi misceantur, etsi eos praui mores ad talem concubitum inpellunt, nuptifendunt. Neque enim illud propter nuptias admittitur, sed propter nuptias ignoscitur. Debent ergo sibi conjugati non solum ipsius sexus sui commiscendi fidem, liberorum procreandorum causa, quae prima est humani generis in ista mortalitate societas, verum etiam infirmitatis invicem excipiendae ad illicitos concubitus evitandos, mutuam quodammodo servitutem, ut et si alteri eorum perpetua continentia placeat, nisi ex alterius consensu non possit. Et ad hoc enim uxor non habet potestatem sui corporis, sed vir: similiter et vir non habet potestatem sui corporis, sed mulier, ut et quod non filiorum
Abbreviated transcription (Latin):
ista anteponencla est: que tam ⁊ si non sunt
adultere: uiros tamen suos plerumq iam
continere cupientes. ad redclendũ carnale
debitum cogunt: non desiderio ꝓlis. s ardo¬
re concupiscentie. ipso suo iure intemꝑant᷑
utentes. In quarum tantũ nuptiis: bonũ
est hoc ip̃m quod nupte sunt. Ad hoc enĩ
nupte sunt: ut illa concupiscentia redacta
ad legitimũ uincłm non deformis ⁊ dissolu¬
ta flurtaret: Habens de seipsa infrenabilẽ
carnis infirmitatẽ: de nuptiis autem in¬
dissolubilem fidei societatem. De seipsa pro¬
gressum immoderate coeundi: de nuptiis
modũ caste ꝓcreandi. Et si enim turpe est
libidinose uti uł marito:. honestum ẽ tam̃
nolle misceri nisi marito: et non parere
nisi de marito. Sunt item uiri usꝙ adeo
incontinentes: ut coniugibz nec grauidis
parcant. Quicquid ergo inter se coniuga¬
ti immodestũ. inuerecundum. sordidum
gerunt: uitium est hominũ: non culpa

Expanded text:
is anteponenda est, quae tametsi non sunt is anteponenda est, quae tametsi non sunt adulterae, uiros tamen suos plerumque etiam continere cupientes ad reddendum carnale debitum cogunt non desiderio prolis, sed ardore concupiscentiae ipso suo iure intemperanter utentes, in quarum ...tamen nuptiis bonum est hoc ipsum, quod nuptae sunt. ad hoc enim nuptae sunt, ut illa concupiscentia redacta ad legitimum uinculum non deformis et dissoluta fluitaret, habens de se ipsa inrefrenabilem carnis infirmitatem, de nuptiis autem indissolubilem fidei societatem, de se ipsa progressum inmoderate coeundi, de nuptiis modum caste procreandi. etsi enim turpe est libidinose uti uel marito, honestum est tamen nolle misceri nisi marito et non parere nisi de marito. Sunt item uiri usque adeo incontinentes, ut coniugibus nec grauidis parcant. quidquid ergo inter se coniugati inmodestum, inuerecundum, sordidum gerunt, uitium est hominum, non culpa
Abbreviated transcription (Latin):
opere agant ne nascantur. Ceterũ siue
utrumq uł unum. horum desit: non
inuenio quẽ admodũ has nuptias appel¬
lare possimus. Etenim si aliqͣm sibi uir
ad tempus adhibuerit. donec aliam dig¬
nam uł morib uł facultatib suis inue¬
niat. qm comparem ducat : ipso animo
adulter est: nec cũ illa qͣm cupit inueni¬
re: s cum ista cum qua sic cubat. ut cũ
ea non habeat maritale consortiũ. Unde
etipsa hoc sciens ac uolens. impudice
utiq miscetur ei: cum quo ñ habet
fedus uxorium. Uerumptamen si
ei fidem thori seruet: et cũ ille uxo¬
rẽ duxerit nubere ipsa ñ cogitet. atq
a tali prorsus oꝑe continere se ꝓperet: ad¬
ulteram quidem fortassis facile appellare
non audeam. Non peccare tamen quis
dixerit: cum eam uiro cuius uxor non ẽ
misceri sciat:. Iam uͦ si ex illo concubitu qͣn¬
tum ad ipsam attinet. non nisi filios uelit:
et quicquid ultra causam ꝓcreandi patit᷑
inuita patiatur: multis quidem matronis¬

Expanded text:
o agant, ne nascantur. ceterum si uel o agant, ne nascantur. ceterum si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, quemadmodum has nuptias appellare possimus. etenim si aliquam sibi uir ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam uel honoribus uel facultatibus suis inueniat, quam conparem ducat, ipso animo adulter est, nec cum illa, quam cupit inuenire, sed cum ista, cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. unde et ipsa hoc sciens ac uolens inpudice utique miscetur ei, cum quo non habet foedus uxorium. uerumtamen si ei tori fidem seruet et, cum ille uxorem duxerit, nubere ipsa non cogitet atque a tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem fortassis facile appellare non audeam; non peccare tamen quis dixerit, cum eam uiro, cuius uxor non est, misceri sciat? iam uero si ex illo concubitu, quantum ad ipsam attinet, nonnisi filios uelit et, quidquid ultra causam procreandi patitur, inuita patiatur, multis quidem ista matron
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat ei displicusset. &e ꝓpterea cũ partici¬
pe facinoris predam diuidere noluisset.
ut homini cui ablata fuerat redderetur:
eum ꝑfidum ne ꝑfidus diceret. Ita muli¬
er si fide coniugali uolata fidem seruet
adultero. utiq mala est: s si nec adultero
peior est. Porro si eam flagitii peniteat. ce
ad castitatem rediens coniugalem pacta
ac placida adulterina rescindat: miror
si eam fidei uiolatricem uł ipse adulter
putauerit. Solet etiam queri: cũ masculꝰ
et femina. nec ille maritus nec illa uxor
alterius. sibimet non filioꝵ ꝓcreandorũ
causa copulant᷑. ea fide media. ut nec ille
cum altera. nec illa cum altero io faciat.
utrum nuptie sint uotande. Et potest
quid em fortasse non absurde hoc appella¬
re conlibium. si usq ad mortẽ alicuius
eoꝵ ilnter eos placuerit: et ꝓlis gene¬
rationem qͣmuis non ea causa comuncti
sunt. non tamen uitauerint ut uł nolut
nasci sibi filios. uł etiam aliquo malo¬

Expanded text:
fecerant, ei displicuisset et propterea cum particifecerant, ei displicuisset et propterea cum participe facinoris praedam diuidere noluisset, ut homini, cui ablata fuerat, redderetur, eum perfidum nec perfidus diceret. ita mulier, si fide coniugali uiolata fidem semet adultero, utique mala est; sed si nec adultero, peior est. porro si eam flagitii paeniteat et ad castitatem rediens coniugalem pacta ac placita adulterina rescindat, miror, si eam fidei uiolatricem uel ipse adulter putabit. Solet etiam quaeri, cum masculus et femina, nec ille maritus nec illa uxor alterius, sibimet non filiorum propagatiocausa copulantur ea fide media, ut nec ille cum altera nec illa cum altero id faciat, utrum nuptiae sint uocandae. et potest quidem fortasse non absurde hoc appellari conubium, si usque ad mortem alicuius eorum id inter eos placuerit et prolis generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut uel nolint sibi nasci filios uel etiam opere aliquo mal
Abbreviated transcription (Latin):
uatur: non ideo minor est. quia in re
minore seruatur. Cum uͦ ad peccatum
admittendum adhibet᷑ fides: mirum si
fides appellanda est. Uerũptamen qͣlis¬
cumq sit. si et contra ip̃am fit peius fit:
nisi cũ ꝓpterea deseritur. ut ad uerã fidẽ
ac legitimam redeatur: idest ut peccatu
emendet᷑. uoluntate prauitatis correcta.
Tanqͣm si quisq cũ hominẽ solus expo¬
liare non possit. inueniat sociũ iniquita¬
tis: et cum eo paciscatur ut simul id faci¬
ant. spoliumq parciantur. Quo facino¬
re commisso: totũ solus auferat. Dolet qͥ¬
dem ille: ce fidem sibi seruatam non esse
conquerit᷑. Uerum in ipsa sua querela
cogitare debet. potius in bona uita ip̃i
humane societati fuisse seruandam. ne
preda iniqua ex homine fieret: si sentit qͣm
inique sibi in peccati societate seruata non
fuerit. Ile quippe utrobiq ꝑfidus. ꝓfecto
sceleratior iudicandus est. Atsi id qͦd male

Expanded text:
uatur, non ideo minor est, quia in re uatur, non ideo minor est, quia in re minore seruatur. cum uero ad peccatum admittendum adhibetur fides, mirum si fides appellanda est; uerumtamen qualiscumque sit, si et contra ipsam fit, peius fit, nisi cum propterea deseritur, ut ad ueram fidem ac legitimam redeatur, id est, ut peccatum emendetur uoluntatis prauitate correcta. tamquam si quisque, cum hominem solus expoliare non possit, inueniat socium iniquitatis et cum eo paciscatur, ut simul id faciant spoliumque partiantur, quo facinore commisso totum solus auferat. dolet quidem ille et fidem sibi seruatam non esse conqueritur; uerum in ipsa sua querela cogitare debet potius in bona uita ipsi humanae societati fuisse soruandam, ne praeda iniqua ex homine fieret, si sentit, quam inique sibi in peccati societate seruata non fuerit. ille quippe utrubique perfidus profecto sceleratior iudicandus est. at si id, quod male
Abbreviated transcription (Latin):
et mulier ad herescunt: pater et mater esse
meditantur. Huc accecdit. quia in eo ip̃o
quod sibi inuicem coniuges debitũ soluuã:
etiamsi id aliqͣnto intemꝑantius et incon¬
tinentius expetant: fidem tamen sibi inui¬
cem debent. Cui fidei tantũ iuris tribuit
apłs: ut eam potestatem appellaret dicets.
Mulier non habet potestatem corporis suis
s uir. Similiter autẽ ce uir non habet po¬
testatem corporis sui. s mulier. Hiuiꝰ aut̃e
fidei uolatio dicitur adulteriũ: cũ uł pro¬
prie libidinis instinctu. uł aliene consen¬
su. cũ altero uł altera contra pactum con¬
iugale concumbit᷑: atq frangitur fidles
que in reb etiam corporeis et abiectis
magnum animi bonum est. Et ideo eam
saluti quoq corporali qua etiam uita¬
nr̃a ista continetur: certum est debere
p̃poni. Et si enim exigua palea pre mul¬
to auro pene res nulla est: fides tam̃ cũ
in negocio palee sicut in auri sincera ser¬

Expanded text:
et mulier adhaerescunt, pater et mater esse et mulier adhaerescunt, pater et mater esse meditantur. Huc accedit, quia in eo ipso, quod sibi inuicem, coniuges . debitum soluunt, etiamsi id aliquanto intemperantius et incontinentius expetant, fidem tamen sibi pariter debent. cui fidei tantum iuris tribuit apostolus, ut eam potestatem appellaret dicens: mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter autem et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. huius autem fidei uiolatio dicitur adulterium, cum uel propriae libidinis instinctu uel alienae consensu cum altero uel altera contra pactum coniugale concumbitur. atque ita frangitur fides, quae in rebus etiam corporeis et abiectis magnum animi bonum est; et ideo eam saluti quoque corporali, qua etiam uita ista continetur, certum est debere praeponi. etsi enim exigua palea prae multo auro paene res nulla est, fides tamen, cum in negotio paleae sicut in auri sincera ser
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ordo caritatis inter maritũ ⁊ uxorem
quia quanto meliores sunt. tanto maturiꝰ
a commixtione tarnis sue pari consensu se
continere cepunt. Non ut necessitatis eẽt
postea non posse quod uellent: s ut laudis
ẽẽt prius uoluisse quod possent. Si gͦ ser¬
uatur fides honoris et obsequioꝵ inuicem
debitorum ab alterutro sexii. etiamsi lan¬
guescentib et ꝓpe cadauerinis utrisq m̃bri̾.
animoꝵ tamen rite coniugatoꝵ. tanto sin¬
cerior quanto ꝓbatior. et tanto securior qͣn¬
to placidior castitas ꝑseuerat. Habent etiã
id bonum coniugia. quod carnalis uł iu¬
uenilis incontinentia etiam si uitiosa ẽ ad
ꝓpagande ꝓlis redigitur honestatẽ: ut ex
malo libidinis aliquid boni faciat copula¬
tio coniugalis. Deinde quia reprimitur.
et quodãmodo uerecundius estuat concu¬
piscentia carnis: qͣm temꝑat parentalis
affectus. Intercedit enim quedam grauitas
feruida uoluptatis: cum in eo ipso qͦs sibi uir

Expanded text:
tamen ordo caritatis inter maritum et uxorem, tamen ordo caritatis inter maritum et uxorem, qui quanto meliores sunt, tanto maturius a conmixtione carnis. suae pari consensu se continere coeperunt, non ut necessitatis esset postea non posse quod uellent, sed ut laudis esset primum noluisse quod possent. si ergo seruatur fides honoris et obsequiorum inuicem debitorum ab alterutro sexu, etiamsi languescentibus et prope cadauerinis utrisque membris, animorum tamen rite coniugatorum tanto sincerior, quanto probatior, et tanto securior, quanto placidior castitas perseuerat. habent etiam id bonum coniugia. quod carnalis uel iuuenalis incontinentia, etiamsi uitiosa est, ad propagandae prolis redigitur honestatem, ut ex malo libidinis aliquid boni faciat copulatio coniugalis, deinde quia reprimitur et quodam modo uerecundius aestuat concupiscentia carnis, quam temperat parentalis affectus. intercedit enim quaedam grauitas feruidae uoluptatis, cum in eo, quod sibi uir
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc querere ac lisserere longum est.
Illud nunc dicimꝰ. scdm̃ istã ꝯditionẽ
uascendi et moriendi qm nouimꝰ. et in
qua creati sumus: aliquid boni ẽẽ con¬
iugium maris et femine. Cuiꝰ confede¬
rationem ita diuina scriptura ꝯmen¬
dat : ut nec dimisse a uiro nubere liceat
ałteri. qsmdiu uir eius uiuit: nec di mis¬
so ab uxore liceat asteram ducere. nͥ mor¬
tua fuerit que recessit. Bonum gͦ con¬
iugum. quod etiam dñs in eungłio con¬
firmauit: non solum quia ꝓhibuit Doi¬
mittere uxorem. nisi ex causa fornicatõis:
s etiam quia uenit inuitatus ad nuptias.
Cur sit bonum: merito querit᷑. Quod mͥñ
uidetur ꝓpter solam filioꝵ ꝓcreationem. s
ꝓpter ipsam etiam naturalem in liuerso
sexu societatẽ. Alioquin non iam diceretur
coniugium in senib: p̃sertim siue amisisset̃
filios. uł minime genuissent. Nunc uero in
bono licet annoso coniugio. et si emarcuit
ardor etatis inter masculũ et feminam:. uige

Expanded text:
quaerere ac disserere longum est. quaerere ac disserere longum est. Illud nunc dicimus, secundum istam condicionem nascendi et moriendi, quam nouimus et in qua creati sumus, aliquid boni esse coniugium masculi et feminae: cuius confoederationem ita diuina scriptura commendat, ut nec dimissae a uiro nubere liceat alteri, quamdiu uir eius uiuit, nec dimisso ab uxore liceat alteram ducere, nisi mortua fuerit, quae recessit. bonum ergo coniugii, quod etiam dominus in euangelio confirmauit, non solum quia prohibuit dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis, sed etiam quia uenit inuitatus ad nuptias, cur sit bonum, merito quaeritur. quod mihi non uidetur propter solam filiorum procreationem, sed propter ipsam etiam naturalem in diuerso sexu societatem; alioquin non iam diceretur coniugium in senibus, praesertim si uel amisissent filios uel minime genuissent. nunc uero in bono licet annoso coniugio, etsi emarcuit ardor aetatis inter masculum et feminam, uiget
Abbreviated transcription (Latin):
moritura nisi peccassent. sicut minatꝰ erat
dñs. tanqͣm si uulnus minaret᷑ quia uul¬
nerabile corpus erat. qͦd tam̃ ñ accidiss
nisi fieret quod ille uetusset: ita gͦ possert
etiam ꝑ concubitũ talium corpoꝵ genera¬
tione subsistere: que usq ad certũ modũ
haberent increm̃tum. Nec uergerent tam̃
in senium aut usq in senium. nec damen
in mortẽ: donec illa benedictionis multi¬
plicatione terra impleret᷑. Si enim uestib
israhelitarũ. prestitit ds̃ ꝑ annos quadra¬
ginta sine ullo detrim̃to ꝓpriũ statum:
qͣntomagis prestaret corporib obedien¬
tium precepto suo. felicissimũ quoddã.
temꝑam̃tum certi status. donec in meliꝰ
conuerterent᷑. non morte hominis quã
corpus ab anima deserit᷑: s beata ꝯmu¬
tatione a mortalitate ad immortalidatẽ.
ab animali ad sp̃ualem qͣlitatem. Harũ
sententiarũ que uera sit. uł si alia uł alie
possunt adhuc ex illis uerbis exsculpi:

Expanded text:
moritura, nisi peccassent, sicut minatus erat moritura, nisi peccassent, sicut minatus erat deus — tamquam si uulnus minaretur, quia uulnerabile corpus erat, quod tamen non accidisset, nisi fieret quod ille uetuissetit-a ergo possent etiam per concubitum talium corporum generationes subsistere, quae usque ad certum modum haberent incrementum nec uergerent tamen in senium aut usque in senium, nec tamen in mortem, donec illa benedictionis multiplicatione terra inplereter. si enim uestibus lsrahelitarum praestitit deus per annos quadraginta sine ullo detrimento proprium statum, quanto magis praestaret corporibus oboedientium praecepto suo felicissimum quoddam temperamentum certi status, donec in melius conuerterentur non morte hominis, qua corpus ab anima deseritur, sed beata commutatione a mortalitate ad inmortalitatem, ab animali ad spiritalem qualitatem! Harum sententiarum quae uera sit, uel si alia uel aliae possunt adhuc ex illis uerbis exculpi,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram et dominamini eiꝰ. idest ut plenitu¬
dine ⁊ ꝑfectione uite ac potestatis id fiert.
uł ip̃m quoq increm̃tum et multiplica¬
tio qua dictum ẽ. crescite ⁊ multiplicami¬
ni. in ꝓuectu mentis et copia uirtutis in¬
telligatur. sicut in psalmo positũ est. mł¬
tiplicabis in anima mea uͥtutem: nec da-¬
ta sit homini ꝓlis ista successio. nͥ pt̾ea¬
qͣm causa peccati futura erat in morte de¬
cessio: siue corpus ñ sp̃uale illis homini¬
bus s primo animale factum erat. ut
obedientie merito postea fieret spuale
ad immortalitatẽ capescenclam. non post
mortẽ que inuidia dĩaboli intrauit in or¬
bem terrarum. et facta est pena pectati. s
ꝑ illam ꝯmutationẽ qͣm significauit apls
ubi ait. deinde nos uiuentes qui reliqui
sumus. simul cum illis rapiemur in nu¬
bibus obuiam xp̃o in aera. ut illa corpo¬
ra primi coniugii et mortalia fuisse intelli¬
gamus prima conformatione. ⁊ tam̃ non

Expanded text:
terram et dominamini eius, id est, ut plenituterram et dominamini eius, id est, ut plenitudine et perfectione uitae ac potestatis id fieret, ut ipsum quoque incrementum et multiplicatio, qua dictum est: crescite et multiplicamini, prouectu mentis et copia uirtutis intellegatur, sicut in psalmo positum est: multiplicabis me in anima mea in uirtutem, nec data sit homini prolis ista successio, nisi posteaquam causa peccati futura erat in morte decessio; siue corpus non spiritale illis hominibus, sed primo animale factum erat, ut oboedientiae merito postea fieret spiritale ad inmortalitatem capessendam non post mortem, quae inuidia diaboli intrauit in orbem terrarum et facta est poena peccati, sed per illam commutationem, quam significat apostolus, ubi ait: deinde nos uiuentes qui reliqui sumus simul cum illis rapiemur in nubibus in obuiam Christo in aera, ut illa corpora primi coniugii et mortalia fuisse intellegamus prima conformatione et tamen non
Abbreviated transcription (Latin):
temur. et in ea q̃uestione diffinitã senten¬
diam ꝓferamus. unde pͥmoꝵ hominũ ples
posset existere. quos benedixerat ds̃ dicens.
crescite &e multiplicamini et implete t̾ram.
si non pectassent: cum mortis conditionem
corpora eorum peccando meruerint: nec
ẽe concubitꝰ sine mortalium cõmixtione¬
corporũ posset. Plures enim de hac re sen¬
tentie diuerseq extiterunt: et si examinan¬
dum sit. ueritati diuinarũ scripturarum
quenã earũ potissimũ congruit: ꝓlixe di¬
sputationis negocium ẽ. Siue ergo sine
coeundi complexii alio aliquo modo si ñ
peccassent. habituri erant filios ex munere
om̃ipotentissimi creatoris qui potuit etiã
ipsos sine parentib condere qui potuit
carnem xp̃i in utero uirginali formare. ce
ut iam ipsis inficdelib loquar. qui potuit
apib ꝓlem sine concubitu dare: siue ubi
multa mistice ac figurate dicta sint. alit̾q
sit intelligendũ quod scriptũ est. implete

Expanded text:
temur et in ea quaestione definitam sententemur et in ea quaestione definitam sententiam proferamus, unde primorum hominum proles posSet exsistere, quos benedixerat deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram, si non peccassent, cum mortis condicionem corpora eorum peccando meruerint nec esse concubitus nisi mortalium corporum possit. plures enim de hac re sententiae diuersaeque extiterunt; et si examinandum sit, ueritati diuinarum scripturarum quaenam earum potissimum congruat, prolixae disputationis negotium est. siue ergo sine coeundi conplexu alio aliquo modo, si non peccassent, habituri essent filios ex munere omnipotentissimi creatoris, qui potuit etiam ipsos sine parentibus condere, qui potuit carnem Christi in utero uirginali formare et, ut iam ipsis infidelibus loquar, qui potuit apibus prolem sine concubitu dare; sine ibi multa mystice ac figurate dicta sint aliterque sit intellegendum, quod scriptum est: inplete
Abbreviated transcription (Latin):
Noniam unusqͥsq homo
humani generis pars est:
et sociale qͥddam hũane
nature magnũq habet
et naturale bonum: ium
quoq amicitie. ob hoc ex uno deus uolu¬
it om̃s homines condere: ut in sua socie¬
tate. non sola similitudine generis s etiã
cognationis uinculo tenerent᷑. Prima ita¬
q naturalis humane societatis copula:
uir et uxor est. Quos nec ipsos singulos
condidit łs: et tanqͣm alienigenas ꝯiunx¬
it: s alterã creauit ex altero: signans etiã
uim ꝯiunctionis in latere: unde ⁊ illa de¬
tracta formata est. Laterib enĩ sibi iungun¬
tur. qui parit̾ ambulant: et parit̾ quo
ambulant intuent᷑. Consequens ẽ conexio
societatis in filiis. qui unꝰ honestꝰ fructus
est: non coniunctione maris et femine. s
concubitus. Poterat enim esse in utroq sex¬
u etiam sine tali cõmixtione alteriꝰ regentiᷤ.
alteriꝰ obsequentis: amicalis quedã et germa¬
na coniunctio. Nec nunc opus est ut scru¬

Expanded text:
oniam unusquisque homo humani generis pars est et sociale quiddam est humana natura magnumque habet et naturale bonum, uim quoque amicitiae, ob hoc ex uno deus uoluit omnes homines condere, ut in sua societate non sola similitudine generis, sed etiam cognationis uinculo tenerentur. prima itaque naturalis humanae societatis copula uir et uxor est. quos nec ipsos singulos condidit deus et tamquam alienigenas iunxit, sed alteram creauit ex altero, signans etiam uim coniunctionis in latere, unde illa detracta formata est. lateribus enim sibi iunguntur, qui pariter ambulant et pariter quo ambulant intuentur. consequens est conexio societatis in filiis, qui unus honestus fructus est non coniunctionis maris et feminae, sed concubitus. poterat enim esse in utroque sexu etiam sine tali commixtione alterius regentis, alterius obsequentis amicalis quaedam et germana coniunctio. Nec nunc opus est, ut scru
Abbreviated transcription (Latin):
tiam dare. Hec duo ita sibi con¬
nexa sunt: ut alterũ sine altero
ẽẽ noñ possit. Nemo enim docet᷑ nͥ dis¬
cat: et nemo discit nisi doceat᷑. Et idło
si discipulus capax non sit eoꝵ que
a doctore dicuntur: non potest doctor
dicit. Dicere autẽ potest. ego ei dixi qͦd
dicendum fuit: s ip̃e non didicit.
quia non percepit. non comprehendit.
non intellexit. Nam ꝓfecto et ille dicli¬
cisset: si iste docuisset. Et ideo deus qͣn-¬
do uult docere. prius dat intellectum:
sine quo ea que ad diuinam doctrinam.
ꝑtinent non potest discere: Angustiñ¬
et mitte hamum. &e qui primus
piscis ascenclerit aperi os eiꝰ et inuenies¬
ibi staterem. idest duas dudragmas.
tater ꝑ mleris genus est: habens qua¬
imum piscem hamo comprehensum:
primum surgentem de mari. primoge-¬
nitum a mortuis. In eius ore inuenimꝰ
duas clidraginas: idest quatuor dragniã.
In eius ore inuenimus quatuor eu̾nge¬
lia. Istis quatuor draginis ab exactione
huius seculi liberamur. Per quatuor

Expanded text:
tiam dare? Et haec duo ita sibi connexa sunt, ut alterum sine altero esse non possit. Nemo enim docetur nisi discat, et nemo discit nisi doceatur. Et ideo si discipulus capax non sit eorum quae a doctore dicuntur, non potest doctor dicit: dicere autem potest, Ego ei dixi quod dicendum fuit, sed ille non didicit; quia non percepit, non comprehendit, non intellexit. Nam profecto et ille didicisset, si iste docuisset. Et ideo Deus, quando vult docere, prius dat intellectum, sine quo ea quae ad divinam doctrinam pertinent, homo non potest discere: une, mitte hamum in mare, et qui primus piscis ascenderit, aperi os ejus, et invenies staterem;» id est duas didrachmas. Stater ponderis genus est, habens quaimum piscem hamo captum, hamo comprehensum; primum surgentem de mari, primogenitum a mortuis. In ejus ore invenimus duas didrachmas, id est quatuor drachmas: in ejus ore invenimus quatuor Evangelia. Istis quatuor drachmis ab exactione hujus saeculi liberamur; per quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
dilata ẽ: s in alia postea litteris nr̃is sati
qͣntum arbitror explicat᷑. Dixi etiã qͦdam
loco. Qu̾ enim est cibus ad salutẽ hominiꝰ:
hoc est concubitꝰ ad salutem generis. ⁊ u¬
teũc non est sine delectatione carnali:
que tamen modificata. et temꝑantia refrenan¬
te in usum naturalem reclacta. libido esse
non potest. Quod ileo dictum ẽ: qm̃ libi¬
do non est bonus et rectus usus libidinis¬
naturalis. Sicut enĩ malum ẽ male uti
bonis: ita bonũ est bene uti malis. De qua
re alias: maxime contra nouos hereticos
pelagianos diligentius disputaui. De a¬
braham qͦb dixi. ex hac obedientia pater
ille abraham qui sine uxore non fuit. ẽe
sine unico filio et a se occiso paratꝰ fuit: ñ
satis approbo. Magis enim filium ẽẽt occi¬
surus. resuscitatione mox fuisse redden¬
dum credidisse credendus ẽ: sicut in epła
legitur que est ad hebreos. Sic liber sic in¬

Expanded text:
dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem corporis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenante in usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidinis. sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse reddendum credidisse credendus est, sicut in epistula legitur, quae est ad Hebreos. Hic liber sic in
Abbreviated transcription (Latin):
ouiniani heresis. sacrarũ uirginũ meritũ
eqͣndo pudicitie. oiugali. tantum ualuit
in urbe roma: ut nonnullas etiam sc̃i¬
moniales. de qͣrum impudicitia suspicio
nulla ꝓcesserat. deiecisse in nuptias dice¬
ret᷑: hoc maxime argum̃to cum eas argu¬
eret dicens. Tu gͦ melior es qͣm sara. melior
qͣm susanna suie annaͥ et cet̾as memorã¬
do testimonio sc̃e scripture dm̃datissimas
dicatione frangebat. Huic monstro sancta
ecclesia que ibi est: fidelissime ac fortissi¬
me restiit. Remanserant autẽ iste dispu¬
tationes eiꝰ. in quoꝵdam sermunculis et su-¬
surriis quas palam suadere nullꝰ audebat:
tate qͣm donabat dñs occurrendũ fuit:
maxime qm iactabatur iouiniano respon¬
deri non potuisse cum laude. s cũ uituꝑa¬
tione nuptiarũ. Propter hoc librũ edidi:
cuiꝰ inscriptio est de bono coniugali. Ubi
de ꝓpagatione filioꝵ pͥusqͣm homines mor¬
tem pectando mererent᷑. qm̃ concubitꝰ mor¬
talium corpoꝵ res uidetur. q̃stio magna

Expanded text:
ouiniani heresis sacrarum uirginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas ratione frangebat. huic monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. tate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniugali. ubi de propagine filiorum, priusquam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna
Abbreviated transcription (Latin):
dilata ẽ: s in alia postea litteris nr̃is satiꝰ
qͣntum arbitror explicat᷑. Dixi etiã qͦdam
loco. Qd̾ enim est cibus ad salutẽ hominiꝰ
hoc est concubitꝰ ad salutem generis:. ⁊ u¬
truc non est sine delectatione carnali:
que tamen modificata. et temꝑantia refrenan¬
te in usum naturalem reclacta. libido esse
non potest. Qudd ideo dictum ẽ: qm̃ libi¬
do non est bonus et rectus usus libidinis¬
naturalis. Sicut enĩ malum ẽ male uti
bonis: ita bonũ est bene uti malis. De qua
re alias: maxime contra nouos hereticos
pelagianos diligentius disputaui. De a¬
braham qͦd dixi. ex hac obedientia pater
isle abraham qui sine ixore non fuit. ẽe
sine unico filio et a se occiso paratꝰ fuit: ñ
satis approbo. Magis enim filium ẽẽt occi¬
surus. resuscitatione mox fuisse redden¬
dum credidisse credendus ẽ: sicut in epła
legitur que est ad hebreos. Sic liber sic in¬

Expanded text:
dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem corporis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenante in usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidinis. sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse reddendum credidisse credendus est, sicut in epistula legitur, quae est ad Hebreos. Hic liber sic in
Abbreviated transcription (Latin):
ouiniani heresis. sacrarũ iurginũ meritũ
eqͣndo pudicitie ꝯiugali. tantum ualuit
in urbe roma: ut non nullas etiam sc̃i¬
moniales. de qͣrum impudicitia suspicio
nulla ꝓcesserat. deietisse in nuptias dice¬
ret᷑: hoc maxime argum̃to cum eas argu¬
eret dicens. Tu gͦ melior es qͣm sara. melior
qͣm susanna siue annaͥ et cet̾as ꝯmemorã¬
do testimonio sc̃e scripture dm̃datissimas
dicatione frangebat. Huic monstro sancta
ecclesia que ibi est: fidelissime ac fortissi¬
me restitit. Remanserant autẽ iste dispu¬
tationes eiꝰ. in quoꝵdam sermunculis et su-¬
surriis quas palam suadere nullꝰ audebat:
tate qͣm donabat dñs occurrendũ fuit:
maxime qm̃ iactabatur iouiniano respon¬
deri non potuisse cum laude. s cũ uituꝑa¬
tione nuptiarũ. Propter hoc librũ edidi:
cuiꝰ inscriptio est de bono coniugali. Ubi
de ꝓpagatione filioꝵ pͥusqͣm homines mor¬
tem pectando mererent᷑. qm̃ concubitꝰ mor¬
talium corpoꝵ res uidetur. q̃stio magna

Expanded text:
ouiniani heresis sacrarum uirginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas ratione frangebat. huic monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. tate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniugali. ubi de propagine filiorum, priusquam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna
Abbreviated transcription (Latin):
origenes delirat. ut demones uł imp
homines pꝰt torm̃ta qͣ suppliciis expͣ¬
gati iss illi in angłicam redeant qͥ

Expanded text:
Origenes delirat, ut daemones vel impii homines post tormenta, quasi suppliciis expurgati, vel illi in angelicam redeant, q
Abbreviated transcription (Latin):
iiii. libris non qualis ego eẽm cui mul¬
ta desunt. s qualis eẽ debet qui indo¬
ctrina sana. id est xp̃iana. non solum
sibi. s aliis etiam laborare studet. qnͣtu¬
lacumq potui facultate disserui.

Expanded text:
n his quatuor libris non qualis ego essem, cui multa desunt, sed qualis esse debeat, qui in doctrina sana, id est christiana, non solum sibi, sed etiam aliis laborare studet, quantulacumque potui facultate disserui.
Abbreviated transcription (Latin):
Noniam unusqͥsq homo
humani generis pars est:
et sociale qͥddam hũane
nature magnũq habet
et naturale bonum: ium
quoq amicitie. ob hoc ex uno deus uolu¬
it om̃s homines condere: ut in sua socie¬
tate. non sola similitudine generis s etiã
cognationis uinculo tenerent᷑. Prima ita¬
q naturalis humane societatis copula:
uir et uxor est. Quos nec ipsos singulos
condidit s: et tanqͣm alienigenas ꝯiunx¬
it: s alterã creauit ex altero: signans etiã
uim ꝯiunctionis in latere: unde ⁊ illa de¬
tracta formata est. Laterib enĩ sibi iungun¬
tur. qui parit̾ ambulant: et parit̾ quo
ambulant intuent᷑. Consequens ẽ conexio
societatis in filiis. qui unꝰ honestꝰ fructus
est: non coniunctione maris et femine. s¬

Expanded text:
oniam unusquisque homo humani generis pars est et sociale quiddam est humana natura magnumque habet et naturale bonum, uim quoque amicitiae, ob hoc ex uno deus uoluit omnes homines condere, ut in sua societate non sola similitudine generis, sed etiam cognationis uinculo tenerentur. prima itaque naturalis humanae societatis copula uir et uxor est. quos nec ipsos singulos condidit deus et tamquam alienigenas iunxit, sed alteram creauit ex altero, signans etiam uim coniunctionis in latere, unde illa detracta formata est. lateribus enim sibi iunguntur, qui pariter ambulant et pariter quo ambulant intuentur. consequens est conexio societatis in filiis, qui unus honestus fructus est non coniunctionis maris et feminae, s
Abbreviated transcription (Latin):
te qmͣ scientia inflare ñ possit. accẽdat
ad ambigua signa in scͥpturis conside¬
randa & discucienda . de quib iam ter¬
tio uolumine dicere ad grediar quod
dñs donare dignabitur. amen.¬

Expanded text:
em scientia inflare non possit, accedat ad ambigua signa in Scripturis consideranda et discutienda, de quibus jam tertio volumine dicere aggrediar, quod Dominus donare dignabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
d quem scripse¬
ram tres libros qͦ¬
rum titulis est
de pecẽorum me¬
ritis & remissio¬
ne. ubi diligen
ter disputat᷑
etiam debap¬
tismo pariui¬
lorum. rescripsit micbi se fuisse per¬
motum. quod dixerim fieri posse ut
sit homo sine peccato. si uoluntas eiꝰ
ñ desit ope adiuuante diuina: qmͣ¬
uis nemo tam ꝑfecte iustitie in hac
uita uł fuerit uł sit. uł futurug
sit. Quesiuit enim quomͦ dixerim¬
posse fieri: cuius rei desit exemplũ.
Propt hanc euis inquisitionẽ scrip¬
si librum curus est titulus de sp̃u &̃
quo libro qnͣtum deus adiuuit: acͥ
ter disputaui contra inimicos gra
dei qua iustificatur impuis. Cum
autẽ agerẽ de obseruationibs uideoꝵ.
aquibdam escis scłm uẽtem legem

Expanded text:
d quem scripseram tres libros, quorum titulus est De peccatorum meritis et remissione, ubi diliter disputatur etiam de baptismo paruulorum, rescripsit mihi se fuisse permotum, quod dixerim fieri posse, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius non desit ope adiuuante diuina. quamuis nemo tam perfectae iustitiae in hac uita uel fuerit uel sit uel futurus sit. quaesiuit enim, quomposse fieri, cuius rei desit exemplum. propter hanc eius inquisitionem scripsi librum, cuius est titulus De spiritu quo libro, qter disputaui contra inimicos gratiae dei, qua iustificatur inpius. cum autem agerem de obseruationibus Iudaeorum a quibusdam escis secundum ueterem legem
Abbreviated transcription (Latin):
tate defendit. Celestuis uͦ discipłs
euis. iam ꝓpt̾ tales assertiones
apud carthaginem inepiscopali
uiditio ubi ego int̾fui: excõmunica¬
tionẽ meruerat. In scđo libro quo¬
dam loco hoc quibusdam inqmͣ
etiam infine largietur. ut mor¬
tem repentina cõmutatione nõ
sentiant: seruans locum diligen¬
tiori de hac re inquisitioni. Aut
enum ñ morientur: aut de ista
uita inmortem. & de morte in et̃¬
nam uitam. celerrima cominu¬
tatione tanqmͣ in ictu ocłi tͣnse¬
undo. mortem non sentient.

Expanded text:
tate defendit. Caelestius uero discipulus tate defendit. Caelestius uero discipulus eius iam propter tales assertiones apud Carthaginem in episcopali iudicio, ubi ego non interfui, excommunicationem meruerat. In secundo libro quodam loco: hoc quibusdam, inquam, etiam in fine largietur, ut mortem repentina commutatione non sentiant, . seruans locum diligentiori de hac re inquisitioni. aut enim non morientur aut de ista uita in mortem et de morte in aeternam uitam celerrima commutatione tamquam in ictu oculi transeundo mortem non sentient.
Abbreviated transcription (Latin):
enit etiam
necessitas. q̃
me cogeret
aduersus no¬
uam pelagi¬
anam here¬
sim scribere:
contͣ quam
prius cum opus erat non scriptis sed
sermonib et collocutionib agebamꝰ.
nt quisꝙ nr̃m pot̾at aut debeat.
Missis ergo mͥ acartagine questioi¬
bus eorum quas rescribendo dissol¬
uerem. scripsi pͥmum tres libros.
quorum tytulus est depeccatorum
meritis & remissione: ubi maxime
mur. qmͣuis in hac uita nemo ita
ieruet mandata iustitie. ut nõ sit
ei necessarium ꝓsuis peccatis oran¬
do dicere. dimute nobis debita
nr̃a: contͣ que omnia sentientes illi
nouam hesim condiderunt. In his
autem libris tacenda ad huc arbi¬
tͣtus sum nomina eorum. sic eos
facilius posse corrigi sꝑansimino
etiam intertio libro que est epła.
s in libris habita ꝓpt̃ duos quib
eam connectaendam putaui. pela
gii ip̃suis nomen ñ sine aliqua
laude posui. quia uita eius a mul¬
tis p̾dicabatur: & euis illa redar
retur exposuit. que tñ postea iã
hereticus ꝑtinacissima animosi¬

Expanded text:
enit etiam necessitas, quae me cogeret adversus novam Pelagianam haeresim scribere; contra quam prius, cum opus erat, non scriptis, sed sermonibus et collocutionibus agebamus, ut quisque nostrum poterat aut debebat. Missis ergo mihi a Carthagine quaestionibus eorum quas rescribendo dissolverem, scripsi primum libros tres, quorum titulus est, de Peccatorum Meritis et Remissione: ubi maxime mur; quamvis in hac vita nemo ita servet mandata justitiae, ut non sit ei necessarium pro suis peccatis orando dicere: Dimitte nobis debita nostra . Contra quae omnia sentientes illi novam haeresim condiderunt. In his autem libris tacenda adhuc arbitratus sum nomina eorum, sic eos facilius posse corrigi sperans: imo etiam in tertio libro, quae est epistola, sed in libris habita propter duos quibus eam connectengi ipsius nomen non sine aliqua laude posui, quia uita eius a multis praedicabatur, et eius illa redargretur exposuit, quae tamen postea iam hereticus pertinacissima animosi
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾um arbitrium
sic p̾dicant defen¬
dunt. ut dei gr̃am
qua uocamur adeũ.
paramus. quib ad uitam ꝑueniamus
et̾nam. negare audeant & conentur
auferre: multa iam disseruimꝰ litt̾isq mã
defendunt. ut negent hominis lib̾um
arbitͥum. aut qnͣdo gr̃a defenditur. ne¬
gari estimant lib̾um arbitrium: hinc
aliquid scͥbere ad ur̃am caritatem. Ualẽ¬
tine fr̃. & cet̾i qui simul deo seruitis cõ¬
pellente mutua caritate curaui. Nun¬
tiatum est enim mͥ de uob fr̃es. abali¬
quib qui in ur̃a congregatione sunt.

Expanded text:
liberum arbitrium sic praedicant et defendunt, ut Dei gratiam qua vocamur ad eum ta comparamus quibus ad vitam perveniamus aeternam, negare audeant et conentur auferre, multa jam disseruimus, litterisquedefendunt, ut negent hominis liberum arbitrium; aut quando gratia defenditur, negari existiment liberum arbitrium; hinc aliquid scribere ad vestram Charitatem, Valentine frater, et caeteri qui simul Deo servitis, compellente mutua charitate curavi. Nuntiatum est enim mihi de vobis, fratres, ab aliquibus qui in vestra congregatione sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓpagatione filioꝵ pͥusqͣm homines mor¬
tem pectando mererent᷑. qm̃ concubitꝰ mor¬
talium corpoꝵ res uidetur. q̃stio magna
dilata ẽ: s in alia postea litteris nr̃is satiꝰ
qͣntum arbitror explicat᷑. Dixi etiã qͦdam
loco. Qd̾ enim est cibus ad salutẽ hominiꝰ
hoc est concubitꝰ ad salutem generis:. ⁊ u¬
truc non est sine delectatione carnali:
que tamen modificata. et temꝑantia refrenan¬
te in usum naturalem reclacta. libido esse
non potest. Qudd ideo dictum ẽ: qm̃ libi¬
do non est bonus et rectus usus libidinis¬
naturalis. Sicut enĩ malum ẽ male uti
bonis: ita bonũ est bene uti malis. De qua
re alias: maxime contra nouos hereticos
pelagianos diligentius disputaui. De a¬
braham qͦd dixi. ex hac obedientia pater
isle abraham qui sine ixore non fuit. ẽe
sine unico filio et a se occiso paratꝰ fuit: ñ
satis approbo. Magis enim filium ẽẽt occi¬

Expanded text:
de propagine filiorum, priusquam homines morde propagine filiorum, priusquam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem corporis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenante in usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidinis. sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occi
Abbreviated transcription (Latin):
ouiniani heresis. sacrarũ iurginũ meritũ
eqͣndo pudicitie ꝯiugali. tantum ualuit
in urbe roma: ut non nullas etiam sc̃i¬
moniales. de qͣrum impudicitia suspicio
nulla ꝓcesserat. deietisse in nuptias dice¬
ret᷑: hoc maxime argum̃to cum eas argu¬
eret dicens. Tu gͦ melior es qͣm sara. melior
qͣm susanna siue annaͥ et cet̾as ꝯmemorã¬
do testimonio sc̃e scripture dm̃datissimas
feminas: quib se ille meliores uł etiã pareᷤ
cogitare non possent. Soc mobo etiã uiro¬
dicatione frangebat. Huic monstro sancta
ecclesia que ibi est: fidelissime ac fortissi¬
me restitit. Remanserant autẽ iste dispu¬
tationes eiꝰ. in quoꝵdam sermunculis et su-¬
surriis quas palam suadere nullꝰ audebat:
tate qͣm donabat dñs occurrendũ fuit:
maxime qm̃ iactabatur iouiniano respon¬
deri non potuisse cum laude. s cũ uituꝑa¬
tione nuptiarũ. Propter hoc librũ edidi:
cuiꝰ inscriptio est de bono coniugali. Ubi

Expanded text:
ouiniani heresis sacrarum uirginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares cogitare non possent. hoc modo etiam uiroatione, frangebat. Huic monstro sancta Ecclesia quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. Remanserant autem istae disputationes ejus in quorumdam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. tate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniugali. ubi
Abbreviated transcription (Latin):
coniugali. expectabatur ut
scͥberem de sc̃a uirginitate. nec distu¬
li: atq id dei mius & qmͣ magnum &
qnͣta humilitate custodiendum eẽt.uno
sicut potui uolumine ostendi.

Expanded text:
coniugali, expectabatur, ut scriberem de sancta uirginitate, nec distuli atque id dei munus et quam magnum et quanta humilitate custodiendum esset uno, sicut potui, uolumine ostendi.
Abbreviated transcription (Latin):
ibrum de bono conuigali nuper
edidimus. In quo etiam xp̃i uirgi¬
nes ammoniumus atq monemus.ne
ꝓpt̾ excellentiam muneris amplioris qmͣ
diuinitus acceꝑunt. contempnant in sui
comparationẽ patris & matͥs ppł̃i der: ho¬
minesq illos quos tamqm oluiam com¬
m̃dat apłs. ne suꝑbiat insertꝰ oleast̃ qͥ

Expanded text:
ibrum de Bono Conjugali nuper edidimus, in quo etiam Christi virgines admonuimus atque monemus, ne propter excellentiam muneris amplioris quod divinitus acceperunt, contemnant in sui comparatione patres et matres populi Dei; hominesque illos quos tanquam olivam commendat Apostolus, ne superbiat insertus oleaster ,
Abbreviated transcription (Latin):
uamus in me¬
diis & magniᷤᷤ
curarum esti¬
que nos deti¬
nent a pecc̃ori¬
bus derelinquentib legem dei.
licet ea quoꝙ ipsa nr̃orum etiam
pec̃corum meritis imꝑutemꝰ. stu¬
dio tñ tuo marcelline carinne
quo nobis es gratior atq iocundi¬
or. duitius ẽẽ debitor nolui. atiꝑ
ut uerum dicam non potui. Sic

Expanded text:
uamvis in mediis et magnis curarum aestiquae nos detinent a peccatoribus derelinquentibus legem Dei, licet ea quoque ipsa nostrorum etiam peccatorum meritis imputemus: studio tamen tuo, Marcelline charissime, quo nobis es gratior atque jucundior, diutius esse debitor nolui, atque, ut verum dicam, non potui. Sic