comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
le contentioni seruire deuitans dimittebat
eos sibi. timens ne mensuram discretionis
excederet. si in rimandiᷤ actib eorum nimiᷤ
studiosus existeret. Nichil enim in mundo
quantũ peccare cimebat. Conscientia mea
teste non mentior quia sepe illum sub ueri¬
tatis testimonio ꝓfitentem audiuimꝰ. qm̃ si
hinc peccati horrorem. hinc inferni dolo¬
rem corporalit̾ cerneret. & necessarie uni
eorum immergi deberet. prius infernĩ
quam peccatũ appeteret. Auud quoq non
minus forsan aliquib mirum dicere sole¬
bat. uidelicet malle se purum a peccato. et
innocentẽ gehennam habere quam peocati
sorde pollucum cȩlorum regna tenere. Qͦa
dictum cum aliquib extraneum uideretur
reddita ratione temꝑabat dicens. Cũ con¬
stet solos malos in inferno. & solos bonos
in celesti regno foueri. patet nec bonos
in inferno si illic intrarent posse teneri.
debita pena maloꝵ. nec malos in cęlo. si
norum. Hȩc propt̾ magno semꝑ studio

Expanded text:
le contentioni servire devitans, dimittebat le contentioni servire devitans, dimittebat eos, sibi timens ne mensuram discretionis excederet, si in rimandis actibus illorum nimis studiosus existeret. Nihil enim in mundo, quantum peccare timebat. Conscientia mea teste non mentior, quia saepe illum sub veritatis testimonio profitentem audivimus, quoniam si hinc peccati horrorem, hinc inferni dolorem corporaliter cerneret, et necessario ubi eorum immergi deberet, prius infernum quam peccatum appeteret. Aliud quoque non minus forsan aliquibus mirum dicere solebat, videlicet malle se purum a peccato, et innocentem gehennam habere, quam peccati sorde pollutum coelorum regna tenere. Quod dictum cum aliquibus extra eum videretur, reddita ratione temperabat, dicens: Cum constet solos malos in inferno torqueri et solos bonos in coelesti regno foveri, patet nec bonos in inferno, si illuc intrarent, posse teneri debita poena malorum; nec malos in coelo si fnorum. Haec propter magno studio semper
Abbreviated transcription (Latin):
to scientes eum pro malis sibi illatis ad ma¬
la reddenda cor non habere. a timore sus
profecere. Quod pater tractans. apud se
magis illorum quam subsequi preuide¬
bat ꝑditioni quam suȩ indoluit transito¬
riȩ deceptioni. Pro qua tamen deceptio¬
ne. & fidei non seruate corruptione. sepe
anselmus dicere solitus erat eos quandoq
aut in se. aut in liberis suis de reb eccłiȩ
quib tunc in sublime raptabant᷑. exhere¬
dandos. & antique pauꝑtati in qua nati
fuerant & nutriti subiugandos. aut certe
aliqua graui. & contumeliosa uindicta.
ante mortẽ uł in morte. quod deteruiᷤᷤ eẽt
puniendos. Quod dictum eius. iam in qͥ¬
bdam complecũ uidemꝰ. & ex hoc quid eti¬
am aliis timendũ sit comectamꝰ. Ideo aũ
eos corrigere nequibat. qm̃ ipsi more den¬
sarum spinarum ꝑplexi. argutis uerboꝵ as¬
sertionib se tales non eẽ. qui huiꝰmodi cor¬
rectione opus haberent affirmabant. At il¬

Expanded text:
to scientes eum pro malis sibi illatis ad mato scientes eum pro malis sibi illatis ad mala reddenda cor non habere, a timore suspprofecere. Quod Pater tractans apud se, magis illorum quam subsequi praevidebat, perditioni, quam suae indoluit transitoriae deceptioni. Pro qua tamen deceptione, et fidei non servatae corruptione, saepe Anselmus dicere solitus erat eos quandoque aut in se aut in liberis suis de rebus Ecclesiae, quibus tunc in sublime raptabantur exhaeredandos; et antiquae paupertati in qua nati fuerant et nutriti subjugandos; aut certe aliqua gravi et contumeliosa vindicta, ante mortem vel in morte, quod deterius esset, puniendos. Quod dictum ejus in quibusdam jam completum videmus, et ex hoc quid aliis etiam timendum sit, conjectamus. Ideo autem eos corrigere nequibat, quoniam ipsi more densarum spinarum perplexi, argutis verborum assertionibus se tales non esse, qui hujusmodi correctione opus haberent, affirmabant. 22. At il
Abbreviated transcription (Latin):
suam scienter mentiri: Nichil est. Tanto
nempe studio. mͥ loquentes sua uerba com-¬
ponunt. & ea fide sua interposita uera ẽẽ
iurant: ut incredulitati putetur posse ascri-¬
bi. nolle credere eos ipsa ueritatis fortitu¬
dine niti. Dicebat hȩc ille. estimans ipsos
sibi nolle. quod sciebat se nemini facere uel¬
le. Cumq responderetur sui moris illos
non ẽẽ aiebat. Fateor malo decipi. bona de
illis credendo etiam si me nesciente mali
sunt. quam decipere meipsum credendo
mala de ipsis quos nondum uere probaui
quod boni non sint. Hȩc camen in principi¬
o sui pontificatus dicta meminerim. Post¬
modum enim rei ueritas uiro innotuit. et
quȩ sibi auere suis dicta fuerant: nimis ue¬
ra fuisse cognouit. Quamus igitur soli¬
tam fidem non ex toto uerbis eorum de¬
inceps prebuerit. tamen suis reb in poste¬
rum non parum obfuit. quod ipsis in pͥn-¬
cipio tam credulus fuit. Si quidem illi cer¬

Expanded text:
suam scienter mentiri? Nihil est. Tanto suam scienter mentiri? Nihil est. Tanto nempe studio mihi loquentes sua verba componunt, et ea fide sua interposita vera esse jurant, ut incredulitati putetur posse ascribi nolle credere eos ipsa veritatis firmitudine niti. » Dicebat haec ille, aestimans ipsos sibi nolle quod sciebat se nemini facere velle. Cumque responderetur sui moris illos non esse, aiebat: « Fateor, malo decipi bona de illis credendo, etiamsi me nesciente mali sunt, quam decipere meipsum, credendo mala de ipsis quos nondum vere probavi quod boni non sint. » 21. Haec tamen in principio pontificatus sui dicta meminerim. Postmodum enim rei veritas viro innotuit, et quae sibi a suis vere dicta fuerant, nimis vera fuisse cognovit. Quamvis igitur solitam fidem non ex toto verbis eorum deinceps praebuerit, tamen suis rebus in posterum non parum obfuit, quod ipsis in principio tam credulus fuit. Siquidem illi cer
Abbreviated transcription (Latin):
pore poterant ȩccłiȩ suȩ dampno ẽẽ neqͣ-¬
quam equo animo tolerare. aut sub negli-¬
gentia cadere patiebatur. Sed quid dicam.
Tanta cupiditas ea tempestate domina¬
batur in mentib quorumdam. ut nec pa-¬
tientia ipsius deliniti monitis acquiesce¬
rent. nec terrorib pulsati cecitatem sui cor¬
dis exuerent. Uerum de extraneis ñ mul
tũ mirandũ.psi sui proprii ac
domestici homines mentiti sunt ei. & infi¬
deles facti. Animaduertentes quippe mã¬
suetum. lene. simplexq cor enis in plurib
causis fraudulenta calliditate compositisq
sermonib eum multociens circumuenere.
& quȩ illius iuris eẽ debebant: diminuen¬
tes ac exinde sua non iure augentes qua
ei fuerant alligati fidem ꝑdidere. Qua
de re cum abaldiuno aliisq fidelib suis ni-¬
mie simplicitatis. minorisq prudentie fami¬
liariter reprehenderetur. simplici ammirati-¬
one respondebat dicens. Quid est hoc :

Expanded text:
pore poterant Ecclesiae suae damno esse, nequapore poterant Ecclesiae suae damno esse, nequaquam aequo animo tolerare, aut sub negligentiam cadere patiebatur. Sed quid dicam? Tanta cupiditas ea tempestate dominabatur in mentibus quorumdam, ut nec patientia ipsius deliniti monitis ejus acquiescerent, nec terroribus pulsati caecitatem sui cordis exuerent. Verum de extraneis non multum forte mirandum. Ipsi sui proprii ac domestici homines mentiti sunt ei, et infideles facti. Animadvertentes quippe mansuetum, lene, simplexque cor ejus, in pluribus causis fraudulenta calliditate, compositisque sermonibus eum multoties circumvenere, et quae illius juris esse debebant diminuentes, ac exinde sua non jure augentes, qua ei fuerant alligati, fidem perdidere. Qua de re cum a Balduino, aliisque fidelibus suis nimiae simplicitatis minorisque prudentiae familiariter reprehenderetur, simplici admiratione respondebat, dicens: « Quid est hoc?
Abbreviated transcription (Latin):
nib quas sedare ñ poterat. & cotidie
ad eum referebant᷑. tum ꝓ multis aliis
in hunc modũ sepe patiebatur. hanc eiꝰ
quietẽ interrumpebant. & aliena quedã
meditari compellebant. Preterea hi qui
ante ep̃atum uiro submissi eum diligebãt.
de suis alacres conferebant. nunc terras ex¬
cłiȩ petere. nunc equos rogare. nunc pecu¬
nam. nunc hoc uł illud. ad quod scilicet sua
quemq uoluntas trahebat ab eo precari.
Aduerteres itaq petita obtinentes in pre¬
sentia eius. ficta pace ad gaudere. retri-¬
butiones & obsequia polliceri. alios in
contraria lapsos honori eius detrahere. ho¬
mines eius ꝓposse impugnare in immnen-¬
sum minari. Ille autẽ in patientia sua sci-¬
ens possidere animam suã cum his qͥ ode-¬
runt pacem erat pacificus. uerba mansue-¬
tudinis & pacis semꝑ reddens impugna¬
torib suis cupiens malum illoꝵ in bono
uincere. Ittamen ea quȩ in sequenti tem¬

Expanded text:
nibus, quas sedare non poterat, et quotidie nibus, quas sedare non poterat, et quotidie ad eum referebantur; tum pro multis aliis quae in hunc modum saepe patiebatur, hanc ejus quietem interrumpebant, et aliena quaedam meditari compellebant. Praeterea hi qui ante episcopatum viro submissi eum diligebant dde suis alacres conferebant, nunc terras Ecclesiae petere, nunc equos rogare, nunc pecuniam, nunc hoc vel illud ad quod scilicet sua quemque voluptas  al., voluntas trahebat, ab eo precari. Adverteres itaque petita obtinentes in praesentia ejus ficta pace adgaudere, retributiones et obsequia polliceri, alios in contraria lapsos honori ejus detrahere, homines ejus pro posse impugnare, in immensum minari. 20. Ille autem in patientia sua sciens possidere animam suam, cum his qui oderunt pacem erat pacificus , verba mansuetudinis et pacis semper reddens impugnatoribus suis, cupiens malum illorum in bono vincere. Attamen ea quae in sequenti tem
Abbreviated transcription (Latin):
non mentior quia quando ipse mͥ sese
importune. & ex necessitate ingerunt. ata
mens mea illarum horrore concutitur.
sicut infans cum aliqua terribilis ima¬
go uultui eius ingeritur. Nec in earũ
dispositione magis delector quã puer
in uberib matͥs delectatur. dũ illis a¬
cerba amaritudine suꝑlitis ablactatur.
His necessitudinib actus totam domꝰ
suȩ curam & dispotionem domno bal-¬
duino monacho cuiꝰ supra meminimus
imposuit. quatinꝰ ad nutum illiꝰ cuncta
penderent: & statuta contra ordinatio
nem eius irrita fierent. Ita igitur se¬
curitate potitus. sp̃ualib disciplims et
contemplationi oꝑam dabat. Uerumta¬
men diuersȩ tͥbulationes & anxietates
quas tum propt̾ derras eccłiȩ quas qͥ¬
dam maligni iniuriam rege non prohi-¬
bente inuadebant. tum pro pecuniax
exactionib quȩ totum regnũ. s maxi¬
me suos homines in immensũ deuasta¬
bant. tum pro monasterioꝵ oppressio¬

Expanded text:
non mentior, quia quando ipse mihi sese non mentior, quia quando ipse mihi sese importune et ex necessitate ingerunt, ita mens mea illarum horrore concutitur, sicut infans, cum aliqua terribilis imago vultui ejus ingeritur. Nec in earum dispositione magis delector, quam puer in uberibus matris delectatur, dum illis acerba amaritudine superlitis ablactatur. » His necessitatibus actus totam domus suae curam et dispositionem domno Balduino monacho, cujus supra meminimus, imposuit; quatenus ad nutum illius cuncta penderent, et statuta contra  al., extra ordinationem ejus irrita fierent. Igitur securitate potitus, spiritualibus disciplinis et contemplationi operam dabat. 19. Verumtamen diversae tribulationes et anxietates, quas tum propter terras Ecclesiae, quas quidam maligni injuria, rege non prohibente, invadebant; tum pro pecunarium exactionibus, quae totum regnum, sed maxime suos homines in immensum devastabant; tum pro monasteriorum oppressio
Abbreviated transcription (Latin):
s proposse suo modis omnib suam eis
presentiam subtrahebat. Si quando autẽ
talis causa emergebat ut ei necessario inter¬
cẽ oporteret. soli ueritati studere nulli frati¬
de. nulli qͣdlibet p̃ udiciũ qͣntũ sua intereat
patiebatur inferri. Si uani clamores si
contentiones. si urgia ut fit oriebantur.
aut ea sedare. aut citius sese absentare cu¬
rabat. Nisi enim ita faceret dedio affectꝰ.
statim animo deficiebat. & insuꝑ grauiem
corporis egritudinẽ incurrebat. Quã
consuetudinẽ eius edocti. sepe illum re¬
ipsa cogente de medio multitudinis
eduximus. ꝓponentesq ei. aliquam ex
diuina pagia questionẽ. ilico corpus &
animũ eius. quasi salubri antidoto me
Requisitus autẽ quamobrem sic imbe¬
cillis ad seculares causas ac pusillam.¬
mis existeret respondebat. Qui om
piscentiam ab ammo meo iam dudum
pepuli qualit̾ in causis earum fortis et
diligens existam: Immo ueritatẽ dico

Expanded text:
sed pro suo posse modis omnibus suam eis sed pro suo posse modis omnibus suam eis praesentiam subtrahebat. Si quando autem talis causa emergebat, ut ei necessario interesse oporteret, soli veritati studere, nulli fraudem, nulli quodlibet praejudicium, quantum sua intererat, patiebatur inferre. Si vani clamores, si contentiones, si jurgia, ut fit, oriebantur, aut ea sedare, aut citius sese absentare curabat. Nisi enim ita faceret, taedio affectus statim animo deficiebat, et insuper gravem corporis aegritudinem incurrebat. Quam consuetudinem ejus edocti saepe illum reipsa cogente de medio multitudinis eduximus, proponentesque ei aliquam ex divina pagina quaestionem illico corpus et animum ejus, quasi salubri antidoto medRequisitus autem quamobrem sic imbecillis ad saeculares causas ac pusillamis existeret, respondebat: « Qui opiscentiam ab animo meo jamdudum pepuli, qualiter in causis earum fortis et diligens existam? Imo veritatem dico,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam pro ipsarum indiscreta ceu ñ nul-¬
lis. & mͥ quoq aliquando uisũ ẽ. uirtutũ
custodia sepe reprehensus. & quod mo-¬
nachus claustralis quam pͥmas tante
gentis eẽ deberet. preiudicatus ẽ. Hoc
pro excellenti humilitate eius. hoc pro
immensa patientia eius. hoc pro nimia
abstinentia eius dicebatur. dictum accu¬
sabatur. accusatum dampnabat᷑. Preci-¬
pue tam̃ in seruando mansuetudinem.
indiscretionis arguebatur. qm̃ sicut ã
plurib putatũ ẽ. multi quos ȩccłiastica
disciplina corripere debuerat. intellecta
lenitate eius in sius prauitatib quasi
licite quiescebant. Uerum audita suꝑ hiᷤ
excusatione sua. nam neminem sꝑnebat.
nemini rationẽ ad inquisita reddere con¬
tempnebat. mex liquido cognoscebatur
ipsum aliter quam faciebat minime in
talib facere debere uł posse. dum in se
regulam uerȩ discretionis uellet absq
errore tenere.
Secularia ue¬
ro negocia equanimit̾ ferre nequibat.

Expanded text:
etiam pro ipsarum indiscreta ceu nonnuletiam pro ipsarum indiscreta ceu nonnullis et mihi quoque aliquando visum est virtutum custodia saepe reprehensus, et quod monachus claustralis quam primas tantae gentis esse deberet, prejudicatus est. Hoc pro excellenti humilitate ejus, hoc pro immensa patientia ejus, hoc pro nimia abstinentia ejus dicebatur, dictum accusabatur, accusatum damnabatur. Praecipue tamen in servando mansuetudinem indiscretionis arguebatur, quoniam sicut a pluribus putatum est, multi quos Ecclesiastica disciplina corripere debuerat, intellecta lenitate ejus, in suis pravitatibus quasi licite quiescebant. Verum audita super his excusatione sua, nam neminem spernebat, nemini rationem ad inquisita reddere contemnebat, mox liquido cognoscebatur ipsum aliter quam faciebat, minime in talibus facere debere vel posse, dum se in regula verae discretionis vellet absque errore tenere. 18. Saecularia vero negotia aequanimiter ferre nequibat,
Abbreviated transcription (Latin):
sitantes oꝑam darent affectuose ammone
uertebat. affabili uultus iocunditate suꝑ
eos aspiciebat & ad gaudentes leuata mo¬
dicum dextera benedicebat eis dicens. Be
quib modulis anselmus int̾ suas epulas
delectari consueuerit. ut paucis quoq¬
exponatur. quib etiam aliis horis inten¬
derit. repetam quod de eo me suꝑius dixis¬
se recordor uidelicet eius ori numquam
xp̃c defuit siue iusticia uł quicquid ad ue¬
ram uitam ꝑtinet. Omneq tempus ꝑdi-¬
tum iri asserebat. quod bonis studiis aut
necessarie utilitati non seruiebat.
Opinari autẽ illum secus uixisse quam
docebat profiteor nefas ẽẽ. Nam cũ illũ
ex quo religionis habitum sumpsit. usq
ad susceptam pontificatus dignitatem
omniũ uirtutũ ornamentis ratum sit stu
mentib poterat uerbo & exemplo inseruis¬
se ita nichilominus ratum eẽ confirma¬
mꝰ. eum cotius brictanniȩ primatẽ factũ
omnimodis hac in parte claruisse. Unde

Expanded text:
sitantes operam darent, affectuose admonebsitantes operam darent, affectuose admonebvertebat, affabili vultus jucunditate super eos aspiciebat, et adgaudens levata modicum dextra benedicebat eis, dicens: « quibus modulis Anselmus inter suas epulas delectari consueverit, ut paucis exponatur quibus etiam aliis horis intenderit, repetam quod de eo me superius dixisse recordor, videlicet ejus ori nunquam Christus defuit, sive justitia, vel quidquid ad veram vitam pertinet. Omneque tempus perditum iri asserebat, quod bonis studiis aut necessariae utilitati non serviebat. Opinari autem illum secus vixisse quam docebat profiteor nefas esse. Nam cum illum, ex quo religionis habitum sumpsit usque ad susceptam pontificatus dignitatem, omnium virtutum ornamentis ratum sit studmentibus poterat verbo et exemplo inseruisse: ita nihilominus ratum esse confirmamus eum totius Britanniae primatem factum omnimodis in hac parte claruisse. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
paululum tetigi obedientia. nec ne de aliis
innumeris ac ꝓfundis sententiis eum ut
singulis fere dieb audiebamꝰ disserentem
introducerem aliud opus cudendũ. & qđ¬
in manu habemus eẽt intermitendum
Quando ergo ait aliquis manducabat.
Manducabat plane inter loquendũ par¬
ce quidem. & ut mirareris unde uiueret.
Uerumtamen fatebatur. & uerum esse
cognouimꝰ. quia dũ alicui longe dispu¬
tationi occupatus erat. magis solito ne¬
scienter edebat nobis qui propinquiores
sedebamus clanculo panem ei nonnumꝗͣ
subministrantib. Cum uero absentib ho¬
spitib pͥuatim cum suis ederet. & nulla
questio sp̃ualis cuiꝰ uis ex parte prodiret.
prelibato potius quam sumpto eybo mox
cessabat. lectioniq intendens manducantes
expectabat. Quod si aliquem cerneret
aut pro sui expectatione celerius comeden¬
tem aut forte eybum relinquentẽ. utrũq
redarguebat. & quo suo cominodo nichil he¬

Expanded text:
paululum tetigi obedientia, nec non de aliis paululum tetigi obedientia, nec non de aliis innumeris ac profundis sententiis, eum, ut singulis fere diebus audiebamus, disserentem introducerem, aliud opus cudendum, et quod manu habemus esset intermittendum. Quando ergo, ait aliquis, manducabat? Manducabat plane inter loquendum, parce quidem, et ut mirareris unde viveret. Verumtamen fatebatur, et verum esse cognovimus, quia dum alicui longae disputationi occupatus erat, magis solito nescienter edebat, nobis qui propinquiores sedebamus, clanculo panem ei nonnunquam subministrantibus. Cum vero absentibus hospitibus privatim cum suis ederet, et nulla quaestio spiritualis cujusvis ex parte prodiret, praelibato potius quam sumpto cibo mox cessabat, lectionique intendens manducantes exspectabat. Quod si aliquem cerneret aut pro sui exspectatione celerius comedentem, aut forte cibum relinquentem, utrumque redarguebat, et quo suo commodo nihil hae
Abbreviated transcription (Latin):
centia ẽ. Is igitur quem obedientia non
constringit elaustra monasterii egredi uult
tamen exire. regulȩq districtionem licent̃
declinare. quãuis nolit sine licentia id pre¬
sumere. & iocirco actum suum licentia qua
nititur possit defendere. peccatũ tamen ha¬
bet ex illicita uoluntate. Nec enim postquã
mortuus mundo claustrum subiit ad mundi
negocia uł uoluntate nullatenus redire
debuit. Quia tamen ipsum uelle suũ non¬
nisi ꝑmissus facto implere uoluit obedi¬
entia quam in hoc amplexus est ipsum
factum excusabit. s uelle quod contra obe-¬
dientiam habuit ꝑiculosum nisi penitue¬
rit illi erit. Quod non nulli minus atten-¬
dentes licentia quam pro implenda uo-¬
luntate sua expetunt. sepe fallunt᷑.
Hec ut dixi non ꝓ ostendenda doctrinȩ
suȩ qualitate ꝓposui. sed quib int̾ epulas
occupari solitus erat. leui exemplo mon¬
straui. Nam si de humilitate. de patientia.
de mansuetudine. & de hac quam nunc

Expanded text:
centia est. Is igitur quem obedientia non centia est. Is igitur quem obedientia non constringit claustra monasterii egredi vult tamen exire, regulaeque districtionom licenter declinare, quamvis nolit sine licentia id praesumere, et idcirco actum suum licentia qua nititur possit defendere, peccatum tamen habet ex illicita voluntate. Nec enim postquam mortuus mundo claustrum subiit, ad mundi negotia vel voluntate ullatenus redire debuit. Quia tamen ipsum velle suum nonnisi permissus facto implere voluit, obedientia quam in hoc amplexatus est, ipsum factum excusabit; sed velle quod contra obedientiam habuit, periculosum, nisi poenituerit, illi erit. Quod nonnulli minus attendentes, licentia, quam pro implenda voluntate sua expetunt, saepe falluntur. » 16. Haec, ut dixi, non pro ostendenda doctrinae suae qualitate proposui, sed quibus inter epulas occupari solitus erat, levi exemplo monstravi. Nam si de humilitate, de patientia, de mansuetudine, et de hac quam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
satagat. Si in huiusmodi conuersatur
& uiuit quamuis aliquando pro talibus
missas ꝑdat. nonnumꝗͣ loquatur eũ fr̃es
in claustro tagent. & quedam similia ho¬
rum faciat uł dimittat. quȩ ipsi nec faci¬
unt nec dimittunt obedientiȩ uirtus quã
exercet. hȩc cuncta consumit. & uas suũ
integrum seruans. farinam de sua mola
fluentẽ. quȩ illum et̾naliter pascat. totam
ac puram colligit. atq recondit. Non e¬
nim scd̃m carnem. sed scd̃m obedientiam
incedit. ac ꝑ hoc tit apłs ait. nichil dãp¬
nationis illi erit.. Ut quid de illo
sentiendũ est inquit qui se ultro ad dispo¬
sitionem uillaram offert. atq ut id quod
grãm spondet: Refert. Nichil hoc ad
proposicum monachi ꝑtinet. Ait. Qua-¬
re: Non hic talis licet hoc quod dixi
cupiat tantũ sine licentia ꝑrelati sui nil
fac̾e̾ temptat : Respondit. Licentia mul¬
tos decipit. Obedientia. enim & inobe¬
dientia contraria sunt. Harum media li-¬

Expanded text:
satagat. Si in hujusmodi conversatur satagat. Si in hujusmodi conversatur et vivit, quamvis aliquando pro talibus missas perdat, nonnunquam loquatur, cum fratres in claustro tacent, et quaedam similia horum faciat vel dimittat, quae ipsi nec faciunt nec dimittunt; obedientiae virtus, quam exercet, haec cuncta consumit; et vas suum integrum servans, farinam de sua mola fluentem, quae illum aeternaliter pascat, totam ac puram colligit atque recondit. Non enim secundum carnem sed secundum obedientiam incedit; ac per hoc, ut Apostolus ait, nihil damnationis illi erit . » 15. « Et quid de illo sentiendum est, inquit, qui se ultro ad dispositionem villarum offert: atque ut id quod gratiam spondet? » Refert: « Nihil hoc ad propositum monachi pertinet. » Ait: « Quare? Nonne hic talis licet hoc quod dixi cupiat, tamen sine licentia sui praelati nil facere tentat? » Respondit: « Licentia multos decipit. Obedientia enim et inobedientia contraria sunt. Harum media li
Abbreviated transcription (Latin):
positus. obedientiam in omnib quȩ sibi se-¬
cundũ dm̃ iningunt᷑. professus sua quan¬
cum in se ẽ uoluntate numqͣm claustra mo-¬
nasterii pro quouis scłari negocio egredi
uolens. Huic forte precipitur. ut extra clau¬
strum ad custodiendã aliqͣm eccłiam uł tuuillã
eat. Excusat se: & ne fiat obsecrat. Perstat
abbas in sententia sua. & ꝑ obedientiam
iubet ꝑagi imꝑata. Non audens ille recusa¬
re paret. Ecce uenit ad molam necessa-¬
rio illum molere oportet. insurgunt hinc
inde querele. placita. lites. Custodiat gͦ
sapiens monachus farinam suam eamq
in uas suum diligent̾ recipiat. ne in fluui¬
um defsuat. Quo inquis pacto: Nichil
ꝑ manem iactantiam agat. nichil quod ds
ꝓhibet cuiꝰlibet lucri gr̃a faciat. Obedi¬
entiȩ quȩ sibi iniuncta ẽ. ita studeat. ut et
res ȩccłiȩ contra omnes uiriliter iusteq
tueatur & protegat. & de alieno ꝑ iniusti-¬
ciam sub dominium eccłiȩ nil redigere

Expanded text:
positus, obedientiam in omnibus quae sibi sepositus, obedientiam in omnibus quae sibi secundum Deum injunguntur professus, sua quantum in se est voluntate nunquam claustra monasterii pro quovis saeculari negotio egredi volens. Huic forte praecipitur ut extra claustrum ad custodiendam aliquam Ecclesiae villam eat. Excusat se, et ne fiat obsecrat. Perstat abbas in sententia sua, et per obedientiam jubet peragi imperata. Non audens ille recusare  al., excusare, paret. Ecce venit ad molam, necessario illum molere oportet. Insurgunt hinc inde querelae, placita, lites. Custodiat ergo sapiens monachus farinam suam, eamque in vas suum diligenter recipiat, ne in fluvium defluat. Quo, inquis, pacto? Nihil per inanem jactantiam agat, nihil quod Deus prohibet cujuslibet lucri gratia faciat. Obedientiae quae sibi injuncta est ita studeat, ut et res Ecclesiae contra omnes viriliter justeque tueatur et protegat, et de alieno per injustitiam sub dominium Ecclesiae nihil redigere
Abbreviated transcription (Latin):
est a fluxu scłaris desiderii rapitur. ac p̃¬
cipitatur. Hic cum in fine uitȩ suȩ molen-¬
dinum egressus atq in domũ suã reuer-¬
sus oꝑum suoꝵ fructus manducare uo¬
luerit: nchil inueniet. eo quod fluuius
torrens totum ab sorbuit. Ieiinabit ergo
ue misero in ȩt̾num. Est alius qui
suam non omĩmodis farinam ꝑdit: qm̃
nunc aliquam pro dõ elemosinam facit.
nẽ ad ȩccłiam pro dĩ seruitio uadit. nẽ
infirmũ uisitat. nc̃ mortuũ sepelit. et
aliis in hunc modũ bonis intendit. Ue¬
rum cumhis ipse uoluptatib carnis
inseruit. pro illata iniuria ꝑ odium se¬
uit. humanis laudib pascitur. crapu-¬
la & ebrietate sopitur. horumq simi¬
lib eneruatur. ne farine pars in axi¬
ma pereat. nequaquam cautus inuigi¬
lat. Quid de isto erit in futuro. nisi qͥa
recipiet᷑ prout gessit: Nam t̾cium
genus in ordine monachorum attende:
Est igitur monachus sub abbatis sui imꝑio

Expanded text:
est a fluxu saecularis desiderii rapitur ac praeest a fluxu saecularis desiderii rapitur ac praecipitatur. Hic cum in fine vitae suae molendinum egressus, atque in domum suam reversus, operum suorum fructus manducare voluerit, nihil inveniet, eo quod fluvius torrens totum absorbuit. Jejunabit ergo, vae misero in aeternum. Est alius qui suam non omnimodis farinam perdit, quoniam nunc aliquam pro Deo eelemosynam facit, nunc ad ecclesiam pro Dei servitio vadit, nunc infirmum visitat, nunc mortuum sepelit, et aliis in hunc modum bonis intendit. Verum cum is ipse voluptatibus carnis inservit, pro illata injuria per odium saevit, humanis laudibus pascitur crapula et ebrietate sopitur, horumque similibus enervatur, ne farinae pars maxima pereat, nequaquam cautus invigilat. Quid de isto erit in futuro, nisi quia recipiet prout gessit? 14. « Jam tertium genus in ordine monachorum attende. Est igitur nonachus sub abbatis sui imperio
Abbreviated transcription (Latin):
licet qui nichil sibi de farina seruauit. qͥd
in uespere comedat non habebit. Qui pa-¬
rum retinuit. pro portione sua parum inue-¬
niet. Qui totam collegit: large se pascere
poterit. Ita molendino assimiletur ut dixi
uita hominũ: mole. actus illorum. Nam si¬
cut mola dum aliquid molit in eircuitu du¬
citur. & circũducta simili cursi sepe redu-¬
cit᷑ sic & actus humani quibq demporib
in se reuertunt᷑. Uerbi gr̃a. Arant homines.
seminant. metunt. molunt. panificant. co¬
medunt. En circuitum suũ mola pergit.
Uitra ne quiescit:Nequaquã. Repetit᷑
enim id ipsum. Aratur. seminatur. metit᷑.
molitur fit panis. et comeditur. Hec fiunt
omni anno et more mole recurrunt in id.¬
ipsum. Uideas gͥ hominẽ cuncta oꝑa sua
pro terreno cominodo facientẽ. nichil in
eis nisi transitorium quid desiderantem.
Iste quidem molit. quia oꝑatur. s toca fa¬
rina sua qui fructus ẽ oꝑis a fliio id

Expanded text:
licet qui nihil sibi de farina servavit, quid licet qui nihil sibi de farina servavit, quid in vespere comedat non habebit. Qui parum retinuit, pro portione sua parum inveniet. Qui totam collegit, large se pascere poterit. 13. « Itaque molendino assimiletur, ut dixi, vita hominum; molae actus eorum. Nam sicut mola, dum aliquid molit, in circuitu ducitur, et circumducta simili cursu saepe reducitur; sic et actus humani quibusque temporibus in se revertuntur. Verbi gratia: Arant homines, seminant, metunt, molunt, panificant, comedunt. En circuitum suum mola peregit. Ultrane quiescit? Nequaquam. Repetitur enim idipsum. Aratur, seminatur, metitur, molitur, fit panis et comeditur. Haec fiunt omni anno, et more molae recurrunt in idipsum. Videas ergo hominem cuncta opera sua pro terreno commodo facientem, nihil in eis nisi transitorium quid desiderantem. Iste siquidem molit quia operatur; sed tota farina sua, qui fructus est operis, fluvio, id
Abbreviated transcription (Latin):
cum se in uita seculari teneret intellexit.
non rectum fuisse iter suum ꝑgendi ad
uitam. Quã obrem inquit relicto scło
ueni ad ordinem monachoꝵ. sꝑans me
ibi posse penitus intendere uitȩ ꝑ henni
& deo. Ecce autẽ ex precepto abbatis
mei secularib negociis intendo & dum
res ȩccłiȩ contra scłares defendere tueri¬
q desidero placido. litigo. nec mͥ forsan
magne cure ẽ si alii ꝑdunt in meo lucro.
Quapropt̃ fere cogor desꝑare dũ ea quȩ
reliqui cũ tot peccatis uideor amministra-¬
re. Ad hȩc anselmus tali sub exem¬
plo respondit. Tota uita hominũ com¬
parari potest molendino suꝑ precipitem
fluuium constituto. Sit igitur in hoc
molendino ad manũ hominis molens
mola: qua qui molunt. alii sic suam fari¬
nam negligunt. ut tota in fluuium la¬
batur & defluat. alii parte retenta partẽ
in preceps ire sinant. alii cotam colliganł
atq in sua custodia condant. Horum sci¬

Expanded text:
cum se in saeculari vita teneret, intellexit cum se in saeculari vita teneret, intellexit non rectum fuisse iter suum pergendi ad vitam. « Quamobrem, inquit, relicto saeculo, veni ad ordinem monachorum, sperans me ibi posse penitus intendere vitae perenni et Deo. Ecce autem ex praecepto abbatis mei saecularibus negotiis intendo, et dum res Ecclesiae contra saeculares defendere tuerique desidero, placito, litigo, nec mihi forsan magnae curae est si alii perdunt in meo lucro. Quapropter fere cogor desperare, dum ea quae reliqui cum tot peccatis videor administrare. » Ad haec Anselmus tali sub exemplo respondit: « Tota vita hominum comparari potest molendino super praecipitem fluvium constituto. Sit igitur in hoc molendino ad manum hominis molens mola, qua qui molunt alii sic suam farinam negligunt, ut tota in fluvium labatur ac defluat, alii parte retenta partem in praeceps ire sinant, alii totam colligant atque in sua custodia condant. Horum sci
Abbreviated transcription (Latin):
tans inde robur suȩ disputationis assume¬
ret. & quã dampnabilis fuerit error eoꝵ
in hoc quod sp̃m sc̃m a filio ꝓcedere nega-¬
u bant astrueret. Sed nos ista pre
dantes dicamus quod ipse anselmus. ad
refectionẽ corporis sedens mͦ de sacra quȩ
coram eo legebatur lectione materia loq̃n¬
di sumpta conuescentes edificabat. mͦ ex
sua parte sacra uerba edisserens loco sacrȩ
lectionis presentium mentes instruebat.
mͦ de aliqua re utili uł necessaria requisi
suauitate reficiebat. Huiꝰ rei cognoscende
gr̃a quod leuius occurrit exempli causa
unum subiciam non quo ulla doctrinȩ il¬
lius efficacia ꝑ hoc designetur. sed ut in qͥ¬
bus lingua eius int̾ carnales epulas uer¬
sari solita fuerit paulisꝑ intimet᷑.
Uenit ad eum quadam uice quidam ex
scłari uita monachus factus consilium
de uita sua flagitans. Hic cum alias fa¬
miliarius ei loquutus fuisset int̾ pran.¬
dendum oportunitate potitus dixit quia

Expanded text:
tans inde robur suae disputationis assumetans inde robur suae disputationis assumeret, et quam damnabilis fuerit error eorum in hoc, quod Spiritum sanctum a Filio procedere negabant, astrueret. 11. Sed nos ista praedantes, dicamus quod ipse Anselmus ad refectionem corporis sedens, modo de sacra quae coram eo legebatur lectione, materia loquendi sumpta, convescentes aedificabat, modo ex sua parte sacra verba edisserens loco sacrae lectionis praesentium mentes instruebat, modo de aliqua re utili vel necessaria requisitsuavitate reficiebat. Hujus rei cognoscendae gratia, quod levius occurrit exempli causa unum subjiciam, non quo ulla doctrinae ejus efficacia per hoc designetur, sed ut in quibus lingua ejus inter carnales epulas  al., epistolas versari solita fuerit, paulisper intimetur. 12. Venit ad eum quadam vice quidam ex saeculari vita monachus factus, consilium de vita sua flagitans. Hic cum alias familiarius ei locutus fuisset, inter prandendum opportunitate potitus dixit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tentiis ac questionib inuolutos mox rati¬
discretione nutantes non segnius informa¬
ri. illos necessariarum rerũ tenuitate la-¬
borantes datis quib opus habebant ab in¬
opia releuari. Nec ista largitas solummͦ mo¬
nachoꝵ seu clericorum penuriam subleua¬
bat. sed & in quosq laicos ea indigentes. ea
sibi subueniri petentes. pr̃o posse. & ñ num¬
quam ultra posse. pii patris redundabat.
Quotiens autẽ oportunitas sese prebebat
in remotiorem camerȩ suȩ locum secedere.
solusq cȩlestib studiis consueuerat inhere¬
re. Unde fidei xp̃iane zelo cõmotus eggre¬
gium. & pro illius temporis statu ꝑ neces-¬
sarium opus de incarnatione uerbi compo¬
suit quod opus epłari stilo conscͥptum uene¬
rabili scẽ romanȩ eccłiȩ summo pontifici
nixum intelligens intanta auctoritate ha-¬
buit. ut postmodum contra grecos in conci-¬
lio barensi cuius suo loco mentio fiet dispu¬

Expanded text:
tentiis ac quaestionibus involutos mox ratitentiis ac quaestionibus involutos mox ratium  al., minorum discretione nutantes non segnius informari, illos necessarium rerum tenuitate laborantes, datis quibus opus habebant, ab inopia relevari. Nec ista largitas solummodo monachorum seu clericorum penuriam sublevabat, sed et in quosque laicos ea indigentes ea sibi subveniri petentes pro posse, et nonnunquam ultra posse pii Patris redundabat. 10. Quoties autem opportunitas sese praebebat, in remotiorem camerae suae locum secedere, solusque coelestibus studiis consueverat inhaerere. Unde fidei Christianae zelo commotus egregium et pro illius temporis statu pernecessarium opus De Incarnatione Verbi composuittae Romanae Ecclesiae summo pontifici nixum intelligens, in tanta auctoritate habuit, ut postmodum contra Graecos in concilio Barensi, cujus suo loco mentio fiet, dispu
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ tam iocundum erat illi habitare cũ
monachis cur non continue habitabat
cantuarie cum suis:Ad quod ego. Si
hoc solum sibi possibile eẽt. magno se con-¬
solatum reputaret. Sed & hoc partim re-¬
motio uillarum suarum. partim usus et
merositas hominũ sine quib eum ẽẽ pon-¬
tificalis honor non sinebat illi adimebat
eumq ꝑ uillas suas ire. & inibi degere
compellebat. Preterea si cantuariam assi-¬
due incoleret homines sui ex aduectione
uictualium oppido grauarent᷑. & insitꝑ a
causis oppressi. si quem interpellarent num-¬
quam presentẽ haberent magis ac magis
oppressi. in destructionẽ funditus irent. Nul¬
lo tamen loco uł tempore sine suis mona¬
chis & clericis erat. his duntaxat exceptis
qui ad eum ex diuersis locis confluentes ra-¬
ro deerant. Omnes enĩ ad se uenientes.
dulci alacritate suscipiebat. & cuiq pro
sui negocii qualitate efficacit̾ respondebat.
Uideres siquidem istos scͥpturarum sen-¬

Expanded text:
bonum tam jucundum erat illi habitare cum bonum tam jucundum erat illi habitare cum monachis, cur non continue habitabat Cantuariae cum suis? Ad quod ego: Si hoc solum sibi possibile esset, magno se consolatum reputaret. Sed et hoc partim remotio villarum suarum partim usus et merositas hominum, sine quibus eum esse pontificalis honor non sinebat, illi adimebat, eumque per villas suas ire ac inibi degere compellebat. Praeterea si Cantuariam assidue incoleret, homines sui ex advectione victualium oppido gravarentur; et insupercausis oppressi si quem interpellarent, nunquam praesentem haberent; magis ac magis oppressi in destructionem funditus irent. Nullo tamen loco vel tempore sine suis monachis et clericis erat. His duntaxat exceptis, qui ad eum ex diversis locis confluentes raro deerant. Omnes etenim ad se venientes dulci alacritate suscipiebat, et cuique pro sui negotii qualitate efficaciter respondebat. Videres siquidem istos Scripturarum sen
Abbreviated transcription (Latin):
singularis uitȩ meȩ consolatio quando uͦ re¬
motus a uobis inter scłares conuersor. hinc
inde uariarum me causarum incursus di¬
lacerant. & quȩ non amo scłaria negocia
uexant. Male igitur mͥ ẽ. quando sic sum
ac tremens ꝑtimesco. ne meũ huiuscemo¬
di eẽ procreet in mane dispendium ani-¬
mȩ meȩ. Ad quod uerbũ licet alludens
ut dixi ceꝑit. amarissime flens subinfereis
ait. Sed queso miseremini mei. miseremi¬
in mei saltem uos amici mei: quia manus
dñi tetigit me. Quia gͦ in tali conuersati¬
one magnoꝑe respirabat. ea sibi deficiente
grauiter suspirabat. Dm̃ testor me sepe
illum sub ueritatis testimonio audisse ꝓ¬
testantẽ quod libentius uellet in congre-¬
gatione monachorum loco pueri int̾ pue-¬
ros sub uirga magistri pauere quam ꝑ pa-¬
storalem curam toti brittanniȩ prelatus
in conuentu popłorum cachedre pontifi¬
cali presidere. Forte dicet aliquis. Si tam

Expanded text:
singularis vitae meae consolatio. Quando vero, resingularis vitae meae consolatio. Quando vero, remotus a vobis, inter saeculares conversor, hinc inde variarum me causarum incursus dilacerant, et quae non amo saecularia negotia vexant. Male igitur mihi est quando sic sum, ac tremens pertimesco ne meum hujusmodi esse procreet immane dispendium animae meae. » Ad quod verbum licet alludens, ut dixi, coepit amarissime flens subinferre, et ait: « Sed, quaeso, miseremini mei, miseremini mei, saltem vos amici mei, quia manus Domini tetigit me . » Quia ergo in tali conversatione magnopere respirabat, ea sibi deficiente graviter suspirabat. Deum testor me saepe illum sub veritatis testimonio audisse protestantem, quod libentius vellet in congregatione monachorum pueri loco inter pueros sub virga magistri pavere, quam per pastoralem curam toti Britanniae praelatus in conventu populorum cathedrae pontificali praesidere. 9. Forte dicet aliquis: Si tam
Abbreviated transcription (Latin):
tra eum in furorem concitatam ẽẽ. & ob
hoc quisq mał beatum se fore credebat.
si quod illum exasꝑaret ullo ingenio.
facere posset. Multis itaq ac diuersis
iniuriarũ procellis fatigabatur &. nul-¬
la terrem honoris uł commodi suauita¬
te unde consolationẽ haberet fouebat᷑.
Uerum salua in omnib et ad omnes
spirabat ab his & magnoꝑe consolabat᷑.
si quando se monachoꝵ claustro infer-¬
re. & quȩ institatio uitȩ ipsorum expe¬
tebat coram eis effari ualebat. Quod
ipse quadam uice capitulo eoꝵ presideis.
& ex more de huiusmodi liberius agen̾
dicendi fine completo iocunda hylarita.¬
te alludens iocosa comparatione inno-¬
tuit dicens. Sicut bubo dum in ca-¬
uerna cum pullis suis ẽ letatur. & suo sibi
mͦ bene ẽ. dum uͦ int̾ coruos aut coruiculaᷤ.
seu alias aues ẽ. incursatur ac dilaniatur
omninoq sibi male ẽ ita & michi. Quan-¬
do enĩ uob̾cum sum bene mͥ ẽ. & grata ac

Expanded text:
tra eum in furorem concitatam esse; et ob tra eum in furorem concitatam esse; et ob hoc quisque malus beatum se fore credebat, si quod illum exasperaret ullo ingenio facere posset. Multis itaque ac diversis injuriarum procellis fatigabatur, et nulla terreni honoris vel commodi suavitate, unde consolationem haberet, fovebatur. 8. Verum, salva in omnibus et ad omnes spirabat ab his, et magnopere consolabatur, si quando se monachorum claustro inferre, et quae institutio vitae ipsorum expetebat, coram eis effari valebat. Quod ipse quadam vice capitulo eorum praesidens, et ex more de hujusmodi liberius agens, dicendi fine completo, jucunda hilaritate alludens, jocosa comparatione innotuit, dicens: « Sicut bubo, dum in caverna cum pullis suis est, laetatur, et suo sibi modo bene est; dum vero inter corvos aut corniculas seu alias aves det, incursatur ac dilaniatur, omnino quoque sibi male est; ita et mihi. Quando enim vobiscum sum, bene mihi est, et grata ac
Abbreviated transcription (Latin):
omnib acturum fore protestans. homi-¬
nem discedere. nec se transfretaturum
diutius ibi expectare iratus precep̾it.
Considerans anselmus post hec qͥd qui¬
etis ꝑdiderit. quid laboris inuenerit anxi¬
atus ẽ sp̃u. & uehementi dolore attritus.
Ducebant enim ante oculos mentis suȩ¬
qualem in pͥoratu & abbatia positus uitã
agere solebat. quam scilicet iocunde. in
dĩ & proximi caritate quiescebat. ac dele¬
ctabatur. quã deuote uerba uite loquenᷤ
ab omnib audiebatur. quam deuotius
ad suȩ ut sꝑabat cumulũ retͥbutionis
que dicebat oꝑe exercebant᷑. & nunc e
conuerso cum in melius ꝑ ep̃atum ꝓfi¬
cere debuerit. ecce die ac nocte in scłarib
bum uitȩ quod facto impleret. ad suȩ
ut reputabat detͥmentum mercedis audi-¬
re uelle. Accesserant istis in augmentum
pressiones cotidie aurib eius insonantes
& mine malignantiũ deteriora in poste-¬
rum pollicentiũ circumquaq detonan-¬

Expanded text:
omnibus acturum fore protestans homiomnibus acturum fore protestans hominem discedere, nec se transfretaturum diutius ibi exspectare iratus praecepit. 7. Considerans Anselmus post haec quid quietis perdiderit, quid laboris invenerit, anxiatus est spiritu, et vehementi dolore attritus. Ducebat enim ante oculos suae mentis qualem in prioratu et abbatia positus vitam agere solebat, quam scilicet jucunde in Dei et proximi charitate quiescebat ac delectabatur, quam devote verba vitae loquens ab omnibus audiebatur, quam devotius ad suae, ut sperabat, cumulum retributionis, quae dicebat, opere exercebantur: et nunc e converso cum in melius per episcopatum proficere debuerit, ecce die ac nocte in saecularibum vitae quod facto impleret, ad suae, ut reputabat, detrimentum mercedis, audire velle. Accesserant istis in augmentum pressiones quotidie auribus ejus insonantes, et minae malignantium deteriora in posterum pollicentium circumquaque detonan
Abbreviated transcription (Latin):
querere debeant. Humor dampni fertur
in populum & opinio multoꝵ cadit iner-¬
roneum clericum. Capitur & sub cap¬
pa illius uas abreptum inuenitur. Nefer¬
tur antistiti quod actum erat. at ipse mo¬
desto uultu. mente tranquilla statim ius¬
sit culpam ignosci. & clericum ad sua libe-¬
rum dimitti. Tunc ille iter quod furco
grauatus nullatenus tenere sciebat. liber
ilico. & nichil hesitans ingressus agebat.
Post hec paucis dieb interpositis manda-¬
tur ad curiam ire anselmus regem ma-¬
re transicurum sua benedictione prose-¬
quuturus. Qui transitus dum uento ob¬
stante differtur. anselinus oportunum
tempus se nactum existimans regem ꝓ
eccłiarum quȩ de die in diem destrueban-¬
tur releuatione pro xp̃ianȩ legis quȩ in
multis uiolabatur renouatione pro di-¬
hominum cotidie nimis corrumpebant᷑
correctione cepit interpellare. Quȩ om¬
nia ipse magna cum indignatione susci-¬
piens. nec se causa illius quicquam de

Expanded text:
certo debeant. Rumor damni fertur certo debeant. Rumor damni fertur in populum, et opinio multorum cadit in erroneum clericum. Capitur, et sub cappa illius vas abreptum invenitur. Refertur antistiti quod actum erat. At ipse modesto vultu, menteque tranquilla statim jussit culpam ignosci, et clericum ad sua liberum dimitti. Tunc ille iter quod furto gravatus nullatenus tenere sciebat, liber illico et nihil haesitans ingressus agebat. 6. Post haec, paucis diebus interpositis, mandatur ad curiam ire Anselmus, regem mare transiturum sua benedictione prosecuturus. Qui transitus dum vento obstante differtur, Anselmus opportunum se tempus nactum existimans, regem pro ecclesiarum quae de die in diem destruebantur relevatione, pro Christianae legis quae in multis violabatur renovatione, pro divhominum quotidie nimis corrumpebantur, correctione coepit interpellare, quae omnia cum magna indignatione suscipiens, nec se causa illius quidquam de
Abbreviated transcription (Latin):
uillam suam quȩ herga uocatur. dedica¬
uit ibi ȩccłiam ad parrochiã ꝑtinentem.
quam quidem antecessor eius lanfrancus
construxerat. sed obitu preuentus dedica¬
re nequiuerat. Id quam dedicationem
quidam clericus int̾ alios de lundonia ue¬
niens. seq int̾ clericos uiri quasi ad conini-¬
nistrandum mittens. crismatorium ponti¬
ficis clam subripuit. &. in turbam mersꝰ
fugam arripuit. Num igitur iter quod
lundoniam ducit ingressus cum furto
cum rediens adunate plebis multitudinẽ
reꝑisset ammaduertit se cupitum iter ꝑ
eo tendere quo fugiebat. Factum ẽ hoc
frequentius. & nunc hac nunc illac nesci-¬
ens quo iret erroneus ferebatur. Populuᷤs
autẽ qui eum sic se habentẽ intuebatur.
quid nam haberet mirabatur. It ubi mi-¬
instri pontificis uas crismatis ꝑdicum
ẽẽ cognouerunt. confusi. & cumultuantes
discurrunt. quod ꝑditum erat. hinc inde
querunt. ignorantes a quo uł ubi id̃ certo

Expanded text:
villam suam, quae Berga vocatur, dedicavillam suam, quae Berga vocatur, dedicavit ibi ecclesiam ad parochiam pertinentem, quam quidem antecessor ejus Lanfrancus construxerat, sed obitu praeventus dedicare nequiverat. Ad quam dedicationem quidam clericus inter alios de Londonia veniens, seque inter clericos viri quasi ad comministrandum mittens, chrismatorium pontificis clam subripuit, et in turbam mersus fugam arripuit. Dum igitur iter, quod Londoniam ducit, ingressus cum furto cum rediens adunatae plebis multitudinem reperisset, animadvertit se cupitum iter peterum visum est sibi eo tendere quo fugiebat. Factum est hoc frequentius, et nunc hac nunc illac nesciens quo iret erroneus ferebatur. Populus autem qui eum sic se habentem intuebatur, quidnam haberet mirabatur. At ubi ministri pontificis vas chrismatis perditum esse cognoverunt, confusi et tumultuantes discurrunt, quod perditum erat hinc inde quaerunt, ignorantes a quo vel ubi id quaerere
Abbreviated transcription (Latin):
eo ex iussu regis prefato gundulfo rophen-¬
si ep̃o. et ei queq opus erant ministrante.
Ablatis autem de medio rationib illis tan¬
dem post longum temporis spacium obe¬
dientia simul ac necessitate constrictus
consensit et pridie nonas decembris debi-¬
to cum honore ab omnib ep̃is anglie can-¬
tuariȩ conseeratus ẽ. In qua consecratione
euangelica illa sententia suꝑ eum reꝑta
ẽ. Uocauit multos & misit seruum suum
hora cene dicere inuitatis ut uenirent qͥa
simul excusare. Dehinc cũ se regali curiȩ
in natiuitate dñi iħu presentasset. & honori-¬
fice a rege susceptus primos tres dies festiui-¬
tatis circa regem letus transegisset. post
instinctu diaboli. hominũq maloꝵ muta¬
tus ẽ animus regis contra eum. eo quod
ipse spoliatis hominib suis mille libras de¬
nariorum ei pro agendis munificentiȩ
suȩ graciis dare noluit. & ita principe t᷑¬
bato a curia discessit. Uemens autẽ in

Expanded text:
eo ex jussu regis praefato Gundulpho Roffeneo ex jussu regis praefato Gundulpho Roffensi episcopo, et ei quae opus erant ministrante. Ablatis autem de medio rationibus illis, tandem post longum temporis spatium, obedientia simul ac necessitate constrictus consensit, et prid. Non. Decem. debito cum honore ab omnibus episcopis Angliae, Cantuariae consecratus est. In qua consecratione evangelica illa sententia super eum reperta est: Vocavit multos: Et misit servum suum hora coenae dicere invitatis ut venirens excusare . Dehinc cum se regali curiae in Nativitate Domini Jesu praesentasset, et honorifice a rege susceptus, primos tres dies festivitatis circa regem laetus  al., ductus transegisset; post, instinctu diaboli hominumque malorum mutatus est animus regis contra eum, eo quod ipse spoliatis hominibus suis mille libras denariorum ei pro agendis  al., peragendis munificentiae suae gratiis dare noluit, et ita principe turbato a curia discessit. 5. Veniens autem in