comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fidelissimus dĩ famulus moyses fece¬
rat: de quo seriptũ est. qd̾ eruditus
fuerit om̃i sapientia egyptioꝵ. Qͥb
omĩb uiris. suꝑstitiosa gentiũ con¬
suetudo. & maxime. illis temporib.
cum xp̃i recutiens iugũ xꝑianos
ꝑsequebat᷑. disciplinas quas utiles
habebant. nunquã cõmodaret: si
eas in usum colendi unius di. quo
uanus idoloꝵ cultus excinderetur.
conuer sũ iri suspicarent᷑ s deder̃t̃
aurũ & argentũ. & uestem fuã exeunti
de egypto popło dĩnescientes quẽ ad¬
modum illa quȩ dabant in xꝑi obse
quium redderent᷑. Illud enĩ in exodo
factũ sine dubio figuratũ ẽ. ut hoc
p̃signaret: qd̾ sine pre iudicio alteriꝰ
aut paris aut melioris intelligentiȩ
dixerim. S hoc mͦ instructus diuina¬
rum seripturarũ studiosus. cũ ad eaᷤᷤ
ꝑserutandas accedere cȩperit. illud
apłicum cogitare ñ cess: scientia in¬
flat. caritas edificat. Ita enĩ sentiat.

Expanded text:
fidelissimus dei famulus Moses fecefidelissimus dei famulus Moses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. quibus omnibus uiris superstitiosa gentilium consuetudo, et maxime illis temporibus, cum Christi recutiens iugum christianos persequebatur, disciplinas, quas utiles habebat, numquam commodaret, si eas in usum colendi unius dei, quo uanus idolorum cultus scinderetur, conuersum iri suspicaretur; sed dederunt aurum et argentum et uestem suam de Egypto populo dei, nescientes quemadmodum illa quae dabant in Chrisquium redderentur. illud enim in exhodo factum sine dubio figuratum est, ut hoc praesignaret, quod sine praeiudicio alterius aut paris aut melioris intellegentiae dixerim. Sed hoc modo instructus diuinarum scripturarum studiosus, cum ad eas perscrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non cesset: scientia inflat, caritas aedificat. ita enim sentit,
Abbreviated transcription (Latin):
colendo: ñ nulla uͦ inueniunt᷑ apud eos.
qd̃ eoꝵ tanqm aurũ & argentũ qͦd ñ
ipsi instituerunt. s de quibꝰdã quasi
metallis diuinȩ ꝓuidentiȩ. quȩ ubiq
infusa ẽ eruerunt. &e quo ꝑuerse atq
inuiriose ad obsequia demonũ abu¬
tunt᷑. cũ ab eoꝵ misera societate sese a¬
nimo separat. debet ab eis auferre: xp̃i¬
anus. ad usum iustũ p̃dicandi ȩũgłii.
estem quoq illoꝵ id ẽ hominũ quidẽ
instituta. s tam̃ accõmodata humanȩ
societati. qua in hac uita carere non
possumus. acciꝑe atq habere licuerit:
in usum conuertenda xp̃ianũ. Nã qͥd
aliud fecerunt multi boni fideles no¬
stri. D̃ne aspicimus. qnͣto auro & ar¬
gento & ueste suffarematus exierit
de egypto. cyprianus doctor suauis¬
simus & martyr beatissimꝰ: quanto
lactantius: qnͣto uictorinus. optatꝰ.
hylarius: Ut de uiuis taceam: qnto
innumerabiles grecr. Qd̃ prior ipse

Expanded text:
colendo nonnulla uera inueniuntur apud eos, colendo nonnulla uera inueniuntur apud eos, quod eorum tamquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis diuinae prouidentiae, quae ubique infusa est, eruerunt et quo peruerse atque iniuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre christianus ad usum iustum praedicandi euangelii. uestem quoque illorum, id est hominum quidem instituta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac uita carere non possumus, accipere atque habere licuerit in usum conuertenda christianum. nam quid aliud fecerunt multi boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uocant᷑. si qua forte uera &e fidei nr̃ȩ
accõmodata dixer̃t. maxime platoni¬
ei: ñ sołu formidanda ñ sunt. s ab eis
etiã tanqͣm ab iniustis possessorib in
usum nrm uendicanda. Sicut enim
egyptii non tantũ idola habebant.
& onera grauia quȩ popłs ifrł dete¬
staretur &e fugeret:. s etiam uasa atq¬
ornam̃ta de auro ce argento &e uestẽ:
quȩ ille popłs exiens de egypto sibi
potius tanquã ad usum meliorem
clanculo uendicauit. ñ auctoritate.
ꝓpria s p̃ceptis dĩ ipsis egyptiis ne¬
scienter accõmodantib ea. quib non
bene utebant᷑. sic doctrine om̃s gen¬
tilium. ñ sołu simulata &e suꝑstitiosa
figm̃ta grauesq sarcinas suꝑuacanei
laboris habent. quȩ unusqͥsq nr̃m
duce. xp̃o. de societate gentiliũ exieis
debet abhominari atq deuitare: si
etiã liberales disciplinas usui uerita¬
tis aptiores. & quȩd̃ã moꝵ precepta
utilissima continent. deq ipso uno dõ

Expanded text:
uocantur si qua forte uera et fidei nostrae uocantur si qua forte uera et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed etiam ab eis tamquam ab iniustis possessoribus in usum nostrum uindicanda. sicut enim Aegyptii non tantum idola habebant et onera grauia., quae populus Israhel detestaretur et fugeret, sornamenta de auro et argento et uestem, quae ille populus exiens de potius tanquam ad usum meliorem clanculo vindicavit, non auctoritate propria, sed praecepto Dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta gravesque sarcinas supervacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate Gentilium exiens, debet abominari atque devitare; sed etiam liberales disciplinas usui veritatis aptiores, et quaedam morum praecepta utilissima continent, deque ipso uno Deo
Abbreviated transcription (Latin):
delectet impendere. ut quoscumq
Tarum locos. quȩ ue animalia uel
herbas. atq arbores. siue lapides uel
metalla incognita. speciesq quaslib&¬
quȩ scriptura cõmemorat. ea genera¬
tim digerens. sola exposita litteris
mandet. Potest etiã de numeris fieri.
ut eoꝵ tantũ numeroꝵ exposita ratio
conseribat᷑: quos diuina scriptura me¬
munt. Quoꝵ aliqua uł omĩa ĩa for
de facta st̃. sicut multa quȩ a bonis
doctisq xp̃ianis elaborata. & conscͥp¬
ta ñ arbitrabam᷑ inuenimꝰ s siue ꝑpt̾
turbas negligentiũ siue ꝓꝑt̾ inuidoꝵ
occultationes latent. Qd utrũ de
ratione disputandi fieri possit ig¬
noro. Et uidet᷑ mͥ ñ posse: quia ꝑ totũ
dextũ seripturarũ colligata ẽ neruo¬
rum uice: & idõ magis ad ambigua
soluenda ce explicanda. de. quib ptꝰ
loquem᷑ legentes adiuuat: qͣm ad in¬
cognita signa cognoscenda: de quib
nunc agimus. Phylosophi aũt qui

Expanded text:
delectet impendere, ut quoscumque delectet impendere, ut quoscumque terrarum locos, quaeve animalia vel herbas atque arbores sive lapides vel metalla incognita, speciesque quaslibet Scriptura commemorat, ea generatim digerens, sola exposita litteris mandet. Potest etiam de numeris fieri, ut eorum tantummodo numerorum exposita ratio conscribatur, quos divina Scriptura meminit. Quorum aliqua aut omnia forte jam facta sunt, sicut multa quae a bonis doctisque christianis elaborata atque conscripta non arbitrabamur, invenimus; sed turbas negligentium, sive propter invidorum occultationes latent. Quod utrum de ratione disputandi fieri possit, ignoro: et videtur mihi non posse, quia per totum textum Scripturarum colligata est nervorum vice; et ideo magis ad ambigua solvenda et explicanda, de quibus post loquemur, legentes adjuvat, quam ad incognita signa, de quibus  II. Philosophi autem qui
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ apud gentes inueniunt᷑. pret̾
historiam rerũ uł p̃teriti temporis
uł p̃sentis. ad sensus eorꝑis ꝑtinentiũ.
quib etiã utiliũ artium corporaliũ
exꝑimenta & coniecturȩ annumeran-¬
tur. &e pret̃ rationẽ disputationis et
numeri: nichil utile ẽẽ arbitror. In
quib om̃ib tenendu ẽ ne. qͥd nimis:
&e maxime in his quȩ ad corꝑis sensꝰ
ꝑtinentia uoluunt᷑ temporib: & con¬
Tnentur locis. Sicut aũt quidam de
uerbis omĩb &e nominib hebreis et
syris &e egyptiis. uł si qua aliqua lingͣ
in scripturis seĩs inueniri potest. quȩ
in eis sine int̾̃pretatione sunt posita.
fecer̃t ut ea separatim int̃pretarent᷑:
ce qd̾ eusebius fecit de tempoꝵ histori
usum eius flagitant: qd̾ gͦ hi feceruis
de his reb. ut ñ sit necesse xp̃iano in
multis ꝓꝑt̾ pauca laborare:. sic uideo
posse fieri si quẽ eoꝵ qui possunt. be¬
nignam sane operã frat̾nȩ utilitati

Expanded text:
quae apud gentes inveniuntur, praeter quae apud gentes inveniuntur, praeter historiam rerum, vel praeteriti temporis vel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta et conjecturae annumerantur, et praeter rationem disputationis et numeri, nihil utile esse arbitror: in quibus omnibus tenendum est, NE QUID NIMIS, et maxime in iis quae ad corporis sensus pertinentia, volvuntur temporibus, et continentur locis. 59. Sicut autem quidam de verbis omnibus et nominibus hebraeis, et syris, et aegyptiis, vel si qua alia lingua in Scripturis sanctis inveniri potest, quae in eis sine interpretatione sunt posita, fecerunt, ut ea separatim interpretarentur; et quod Eusebius fecit de temporum historia usum ejus flagitant: quod ergo hi fecerunt de his rebus, ut non sit necesse christiano in multis propter pauca laborare; sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane operam fraternae utilitati
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ cognoscit. doctus uideri potest: ẽẽ.
aũt sapiens nullomͦ. Quã obrẽ uide¬
tur mͥ studiosis & ingeniosis adolescen¬
tib & tim̃tib dm. beatãq uitã q̃ren¬
tib salubrit̾ precipi. ut nullas doctri¬
nas quȩ pret̾ eccłiam xp̃i exercent᷑.
tanquã ad beatã uit̾a capessendã se¬
cure sequi audeant. s eas sobrie di¬
ligent̃q diiudicent. Et si quas inue¬
nerint ab hominib institutas. uari¬
as ꝓpt̾. diuersam uoluntatẽ institu¬
entium. & ignotas ꝓpt̾ suspitiones
errantium: maxime si habent etiã
cũ demonib initam societatẽ. per
quarũdam significationũ quasi q̃¬
dam pacta atq comm̃ta. repudiess
penitus &e detestent᷑: alienent etiam
studiũ a suꝑfluis & luxuriosis homi¬
num institutis. Illa uͦ instituta homi
num. quȩ ad societatẽ conuiuentium
ualent: ꝓ ipsa uitȩ huius necessitate
ñ negligant. In cȩteris aũt doctrimᷤ

Expanded text:
esse cognoscit,: doctus uideri potest, esse esse cognoscit,: doctus uideri potest, esse autem sapiens nullo modo. Quam ob rem uidetur mihi studiosis et ingeniosis adulescentius et timentibus deum beatamque uitam quaerentibus salubriter praecipi, ut nullas doctrinas, quae praeter ecclesiam Christi exercentur, tamquam ad beatam uitam capessendam secure sequi audeant, sligenterque dijudicent: et si quas invenerint ab hominibus institutas, varias propter diversam voluntatem instituentium, et ignotas propter suspiciones errantium, maxime si habent etiam cum daemonibus initam societatem per quarumdam signi cationum quasi quaedam pacta atque conventa; repudient penitus et detestentur; alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum instnum, quae ad societatem conviventium valent, pro ipsa vitae hujus necessitate non negligant: in caeteris autem doctrinis
Abbreviated transcription (Latin):
numerũ tripla sint. ad senarũ sexcu¬
pla. ad nulłu dupla: quia intelligibi¬
les numeri semissem ñ habent. Siue
gͦ in se ipsis considerent᷑. siue ad sigu¬
rarũ aut ad sonoꝵ aliarũ ue motio¬
nũ leges. numeri adhibeant᷑: incõmu¬
tabiles regulas habent: neq ullo mͦ
ab hominib institutas: s ingeniosoꝵ
sagacitate comꝑtas. Quȩ tam̃ omnia
quisquis ita dilexerit. ut iactare se
int̾ imꝑitos uelit: & ñ potius quere¬
re unde sint uera. quȩ tantũmͦ uera
ẽẽ ꝑsenserit: & unde quȩdã ñ solum
uera s etiã incõmutabilia. quȩ incõ¬
mutabilia ẽẽ cõprehenderit: ac sic ab
specie corpoꝵ usq ad humanã mentẽ
ꝑueniens. cũ ce ipsam mutabilẽ inue¬
nerit. qd̵ nunc docꝰta nc̃ indocta sit.
constituta tam̃ int̃ in cõmutabilem
supra se ueritatẽ. & mutabilia infra se.
cetera ad unius dĩ lauicdẽ atq dilectio¬
nem cuncta conuertere. a quo cuncta

Expanded text:
numerum tripla sint, ad senarium sescunumerum tripla sint, ad senarium sescupla, ad nullum dupla, quia intelligibiles numeri semissem ergo in se ipsis considerentur siue ad figurarum aut sonorum aliarumue motionum leges numeri adhibeantur, incommutabiles regulas habent neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate conpertas. quae tamen omnia quisquis ita dilexerit, ut iactare se inter imperitos uelit et non potius quaerere, unde sint uera quae tantummodo uera esse persenserit, et unde quaedam non solum uera sed etiam incommutabilia, quae incommutabilia esse comprehenderit, ac sic ab specie corporum usque ad humanam mentem perueniens, cum et ipsam mutabilem inuenerit, quod nunc docta, nunc indocta sit, constituta tamen inter incommutabilem supra se ueritatem et mutabilia infra se cetera ad unius dei laudem atque dilectionem cuncta conuertere, a quo cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
ratam conclusionẽ. qm p̃cepta eiꝰ capit:
tardus aũt ñ eam uidet. s multo mi¬
nus qd̾ de illa p̃cipit᷑. magisq in his oĩb
ipsa spectacula ueritatis sepe delec̃¬
tant: quã ex eis in disputando aut iu¬
dicando adiuuam᷑: nisi forte qd̾ exer¬
citatiora reddunt ingenia. si etiam
maligniora aut inflatiora ñ reddanͭ:
hoc ẽ ut aut decipere ueri simili ser¬
mone atq int̾rogatiõibꝰ ament. aut
aliqͥd magnũ quo se bonis atq inno¬
centib anteponant. se assecutos pu¬
dent qui ista didicerint. Iam uͦ nume
ri disciplina euilibet tardissimo clarũ
ẽ. qd̃ non sit ab hominib instituta: s
potius indagata & inuenta. Non enĩ
sicut primã sillab̾a italiȩ. qũa breuẽ
ꝓnuntiauerunt ueteres. uoluit uir¬
gilius. & longa facta ẽ: ita qͥsqm pot̾
efficere. cũ uoluerit. ut ter terna aut
ñ sint nouẽ. aut ñ possint efficere.
quadratã figurã: aut ñ ad ternariũ̃

Expanded text:
ratam conclusionem quam praecepta eius capit, ratam conclusionem quam praecepta eius capit, tardus autem non eam uidet, sed multo minus quod de illa praecipitur, magisque in his omnibus ipsa spectacula ueritatis saepe delectant, quam ex eis in disputando aut iudicando adiuuamur; nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc est ut aut decipere uerisimili sermone atque interrogationibus ament aut aliquid magnum, quo se bonis atque innocentibus anteponant, se assecutos putent qui ista didicerint. ri disciplina cuilibet tardissimo clarum est, quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata et inventa. Non enim sicut primam syllabam Italiae quam brevem pronuntiaverunt veteres, voluit Virgilius et longa facta est, ita quisquam potest efficere cum voluerit, ut ter terna aut non sint novem, aut non possint efficere quadratam figuram, aut non ad ternarium
Abbreviated transcription (Latin):
tutȩ. S hȩc pars cũ dicit᷑. magis ut ꝓ¬
feramus ea quȩ intellecta st̃. qm ut
intelligamꝰ adhibenda est. Illa uͦ con¬
clusionũ ce diffintionũ & distributio¬
num. plurimũ intellectorẽ adiuuat.
tantũ absit error: quo uident᷑ sibi ho¬
mines ipsambeatȩ uitȩ ueritatẽ di¬
dicisse. cũ ista didicerint: quãqm ple¬
rumq accidat. ut facilius homines
res eas assequant᷑ ꝓꝑt̃ quas assequen¬
das ista discunt᷑: quã taliũ p̃ceptoꝵ
nodosissimaᷤ &e spinosissimas disciplinaᷤ:
ta ambulandi. moneat ñ ẽẽ leuandũ
posteriore pedẽ. nisi cũ posueris pͥor̃ẽ:
deinde minutatĩ quẽ admodu arti¬
culoꝵ & poplitũ cardines oporteat
hȩc faciendo ambulant. qm animadu̾¬
tunt cũ faciunt: aut intelligunt cũ
audiunt. Qui aũt ambulare non
possunt: multo minus ea curant. quȩ
nec exꝑiendo possunt attendere. Ita
plerũq ercius ingeniosus uidet esse

Expanded text:
tutae. Sed haec pars cum discitur, magis ut protutae. Sed haec pars cum discitur, magis ut proferamus ea quae intellecta sunt, quam ut intellegamus adhibenda est. illa uero conclusionum et definitionum et distributionum plurimum intellectorem adiuuat. tantum absit error, quo uidentur sibi homines ipsam beatae uitae ueritatem didicisse, cum ista didicerint. quamquam plerumque accidat, ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur, quam talium praeceptorum nodosissimas et spinosissimas disciplinas. ta ambulandi moneat non esse leuandum posteriorem pedem, nisi cum posueris priorem, deinde minutatim quemadmodum articulorum et poplitum cardines oporteat  haec faciendo ambulant, quam animaduertunt, cum faciunt, aut intellegunt, cum audiunt. qui autem ambulare non possunt, multo minus ea curant quae nec experiendo possunt attendere. ita plerumque citius ingeniosus uidet
Abbreviated transcription (Latin):
plusse: tametsi factũ ñ sit. id tam̃ dic̃
qd̃ fieri potuerit. Definitio gͦ ce diui¬
sio falsoꝵ potest ẽẽ uerissima: quãuis
falsa ipsa utiq uera ñ sint. Sunt etiã¬
queda p̾cepta uberioris disputatio¬
nis. quȩ iã eloquentia nominatur.
q̃ nichominꝰ uera st̃: qͣmuis eis possint etiã
falsa ꝑsuaderi. S qͥa ce uera ẽẽ posst̃.
non ẽ facultas ipsa culpabilis: s ea ma¬
le utentiũ ꝑuersitas. Dam neq hoc
ab hominib institutũ ẽ. uit caritatiᷤ
expressio conciliet auditorẽ: aut ut
facile qd̃ intendit insinuet. breuis & a¬
perta narratio: & uarietas eius sine
fastidio teneat. intentos: & cęt̾e huiꝰ
modi obseruationes. quȩ siue infalsis
siue in ueris causis uere st̃. tam̃ in
qnͣtum ẽ sciri uł credi aliqͥd faciuñ.
aut ad appetendũ fugiendui ue animos
mouent: & inuentȩ potius qͦd ita se
habeant. qmͣ ut ita se haberent insti¬

Expanded text:
pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. definitio ergo et diuisio falsorum potest esse uerissima, quamuis falsa ipsa utique uera non sint. CCLXIquaedam praecepta uberioris disputationis, quae iam eloquentia nominatur, quae nihilominus uera sunt, quamuis eis possint etiam falsa persuaderi; sed quia et uera possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed male utentium peruersitas. nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut ueritatis expressio conciliet auditorem aut ut facile quod intendit insinuet breuis et aperta narratio et uarietas eius sine fastidio teneat intentos et ceterae huius modi obseruationes, quae siue in falsis siue in ueris causis uerae sunt tamen, quantum uel sciri uel credi aliquid faciunt aut ad expetendum fugiendumue animos mouent, et inuentae potius, quod ita se habeant, quam ut ita se haberent, insti
Abbreviated transcription (Latin):
one comꝑta. Non enĩ qͥa ce fabulis
suis eam poetȩ. & opinionib erroris
sui uł falsi phylosophi uł etiã here¬
tiei. hoc ẽ falsi xp̃iani adhibere consue¬
runt. propt̾ea falsũ est: neq indefinien¬
do neq in diuidendo aut partien¬
do aliquid complectendĩi ẽ. qd̾ ad rẽ
ipsam ñ ꝑtinet. aut aliqͥd qd̵ ꝑtinet
pretereundu. Hoc uerũ ẽ. etiã si ea q̃
definiunt᷑ aut distribuunt᷑ uera non
sint. Dam ce ipsũ falsũ definit᷑. cũ dici
mus falsum eẽ significationẽ rei ñ ita
se habentis ut significatur: siue alio
aliquo mͦ. Quȩ diffinitio uera ẽ: qmuis
falsum uerũ ẽẽ non possit. Possumꝰ etrã
diuidere dicentes. duo genera ẽẽ falsi:
unũ eoꝵ quȩ omĩno ẽẽ ñ possunt: alte¬
rum eoꝵ quȩ ñ st̃. qmͣuis ẽẽ possint.
Nam qui dicit septẽ & tria undecim ẽẽ:
id dicit qd omĩno ẽẽ ñ pot̾. Qui aũ
dicit kalendis uerbi gr̃a ianuiariis

Expanded text:
one comperta. non enim, quia et fabulis one comperta. non enim, quia et fabulis suis eam poetae et opinionibus erroris sui uel falsi philosophi uel etiam haeretici, hoc est falsi christiani, adhibere consueuerunt, propterea falsum est neque in definiendo neque in diuidendo aut partiendo aliquid complectendum esse, quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet praetereundum. hoc uerum est, etiam si ea quae definiuntur aut distribuuntur uera non sintmus falsum esse significationem rei non ita se habentis ut signifialiquo modo: quae definitio uera est, quamuis falsum uerum esse non possit. possumus etiam diuidere dicentes duo esse genera falsi, unum eorum quae omnino esse non possunt, alterum eorum quae non sunt, quamuis esse possint. nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. qui autem dicit kalendis, uerbi gratia, ianuariis
Abbreviated transcription (Latin):
illis dicit᷑ quid sit consequens. qͥd nõ
consequens: qͥd repugnans. Consequeis
ẽ quadrupes ẽ. Hic gͦ de ipsa conexi¬
one iudicat᷑. In ueritate aũt senten¬
tiarũ. ipsȩ ꝑ se sententiȩ ñ earũ cone¬
xio consideranda ẽ: s ueris certisq
sententiis. cũ incertȩ uera conexione
iungunt᷑: etiã ipsȩ certȩ fiant neces¬
se ẽ. Quid̃a aũt sic se iactant cũ ueri¬
tatẽ conexionũ didicerint: quasi sen¬
tentiarũ ipsa sit ueritas. Et rursus
qͥdam plerũq retinentes uerã senten¬
tiam. male se contẽpnunt. qͥa leges
conclusionis ignorent: cũ melior sit
qui nouit ẽẽ resurrectionẽ mortu¬
oꝵ:qm ille qui nouit consequens ẽẽ.
ut si resurrectio mortuoꝵ non est.
neq xp̃c resurrexit. Item scientia de¬
finiendi diuidendi atq parciendi.
quã qm etiã reb falsis plerũq ad¬
hibeatur: ipsa tam̃ falsa non ẽ: neq
ab hominib instituta: s in rerũ rati¬

Expanded text:
illis discitur quid sit consequens, quid non illis discitur quid sit consequens, quid non consequens, quid repugnans. consequens est, quadrupes est". hic ergo de ipsa conexione iudicatur. in ueritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum conexio consideranda est. sed ueris certisque sententiis cum incertae uera conexione iunguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. quidam autem sic se iactant, cum ueritatem conexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit ueritas. et rursus quidam plerumque retinentes ueram sententiam male se contemnunt, quia leges conclusionis ignorant, cum melior sit qui nouit esse resurrectionem mortuorum quam ille qui nouit consequens esse, ut, si resurrectio mortuorum non est, neque Christus resurrexerit. Item scientia definiendi, diuidendi atque partiendi quamquam etiam in rebus falsis plerumque adhibeatur, ipsa tamen falsa non est neque ab hominibus instituta, sed in rerum rati
Abbreviated transcription (Latin):
uera conexione qd̃ falsũ est. ut eũ
cuius errorẽ corrigere uolumꝰ pe¬
niteat sensisse p̃cedentia: quoꝵ con¬
sequentia uidet ẽẽ respuenda. Iam
hinc intelligere facile ẽ. sicut infal¬
sis sententiis ueras. sic in ueris sen¬
dentiis falsas conclusiones ẽẽ posse.
Fac enĩ aliquẽ ꝓposuisse. si iustus ẽ
ille. bonus ẽ. & esse concessũ: deinde
adsũpsisse. nonẽ aũt iustus. Quo itẽ
concesso. intulisse conclusionẽ. ñ est
gͥ bonus. Quȩ tamet si uera st̃ om̃a.
non ẽ tam̃ uera regula conclusioĩs.
Non enĩ sicut ablato consequenti. au¬
fertur necessario qd̃ p̃cedit: ita etiã
ablato p̃cedenti. aufert᷑ necessario
qd̵ consequit᷑ qͥa uerũ est qd̾ dicimꝰ
si orator est. homo ẽ. Ex qua ꝓpositione.
si adsumamus. non ẽ aũt orator ñ erit
consequens cũ intuleris. ñ est gͥ homo.
Quaꝑꝑt̃ aliud ẽ nosse regulas conexio¬
num: aliud sententiarũ ueritatẽ. In

Expanded text:
uera conexione quod falsum est, ut eum uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustus est ille, bonus est et esse concessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse conclusionem: "non est igitur bonus". quae tametsi uera sint omnia, non est tamen uera regula conclusionis. non enim, sicut ablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod sequitur. quia uerum est, cum dicimus: nai orator est, homo est", ex qua propositione si assumamus: "non est autem orator": non erit consequens, cum intuleris: "non est igitur homo". Quapropter aliud est nosse regulas conexionum, aliud sententiarum ueritatem. in
Abbreviated transcription (Latin):
falsum ẽ gͦ. ce qd̾ precedit. Precedit aũ:
non ẽẽ resurrectionẽ mortuorum.
Est gͥ resurrectio mortuoꝵ. Qd totũ
auferatur etiã necessario qd̾ p̃cedit:
ñ instituert̃ homines s ostender̃t.
Et hȩc regula ꝑtinet adueritatem
conexionũ: ñ ad ueritatẽ sententraꝵ.
S in hoc loco de resurrectione cũ age¬
retur. & regula conexionis uera ẽ. et
ipsa in conclusione sententia. In falsis
aũt sententiis conexionis ueritaᷤ ẽ: isto
modo. faciamꝰ aliquẽ concessise: si am¬
mal ẽ eoclea. uocẽ habet. Hoc conces¬
so cũ ꝓbatũ fuerit uocẽ cocleam non
habere: qm̃ consequenti ablato. illud
qd̾ p̃cedit aufert᷑. concludit᷑ ñ eẽ ani¬
mal cocleam. Quȩ consequentia falsa
est. s ex concesso falso. uera ẽ conelu¬
sionis conexio. Ueritas itaq senten¬
tiȩ ꝑse ipsam ualet. ueritas aut̃ẽ
conexionis. ex eius cũ quo agitur
opinione uł concessione confistit.
do aũt ut supra dictũ est. infertꝰ᷑

Expanded text:
falsum est ergo et quod praecedit. praecedit enim non esse resurrectionem mortuorum. est igitur resurrectio mortuorum. quod totum auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea, uocem habet". hoc concesso cum probatum fuerit uocem cocleam non habere, quo- Diam consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, concluditur non esse animal cocleam. quae sententia falsa est, sed ex concesso falso uera conclusionis conexio. ueritas itaque sententiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius cum quo agitur opinione uel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur
Abbreviated transcription (Latin):
etiã si dixerint uobis inquit ce ita e¬
uenerit. ne credatis eis. Num enĩ qͥa
imago samuhelis mortui. sauli regi
uera p̃nuntiauit: ꝓꝑt̾ea talia sacrile¬
gia quib imago illa p̃sentata ẽ. minꝰ¬
execranda st̃ ut quia in actibus
apłoꝵ uentriloqua fȩmina uerũ te¬
stimoniũ ꝑhibuit apłis dñi. idõ paulꝰ¬
apłs peꝑcit illi sp̃ui: ac ñ potiꝰ feminã
illius demonii correptione atq exclu¬
sione muncdauit: Om̃s gͥ artes hurꝰ¬
modi. uł nugatioris uł noxie suꝑsti¬
tionis. ex quadã pestifera societate
hominũ & demonũ. quasi pacta infide.¬
lis ce dolosȩ amiciciȩ constituta. pęnitꝰ
sunt repudianda ce fugienda xꝑiano:¬

Expanded text:
etiam: Si dixerint vobis, inquit, et ita eetiam: Si dixerint vobis, inquit, et ita evenerit, ne credatis eis: non enim quia imago Samuelis mortui Saul regi vera pronuntiavit, propterea talia sacrilegia, quibexecranda sunt, aut quia in Actibus apostolorum uentriloqua femina uerum testimonium perhibuit apostolis domini, ideo Paulpepercit spiritui illi, ac non potius feminam illius daemonii correptione atque exclusione mundavit . Omnes igitur artes hujusmodi vel nugatoriae, vel noxiae superstitionis ex quadam pestifera societate hominum et daemonum, quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta, penitus sunt repudianda et fugienda
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. Hine enĩ fit. ut occulto quodã iudicio
diuino. cupidi malarũ rerũ homines
tradant᷑ illudendi &e decipiendi pro
meritis uoluptatũ suarũ. illudentibꝰ
eos atq decipientib p̃uaricatoribus
angłis: quib ista mundi pars infima
scdm pulcherrimũ ordinẽ rerũ. diui¬
nȩ ꝓuidentiȩ lege subiecta ẽ. Quib il¬
lusionib ce deceptionib euenit. ut
istis suꝑstitiosis ceꝑnitiosis diuinatio¬
num generib. multa p̃terita & fut᷑a
dicant᷑: nec aliter accidant qm dicunt᷑
multaq obseruantib scdm obseruati¬
ones suas euentant: quib implicati
curiosiores fiant: & sese magis magis¬
q inserant multiplicib laqueis ꝑniti¬
osissimi erroris. Hoc genus formcatio¬
nis animȩ salubrit̾ diuina scͥptura
ñ tacuit: neq ab ea sic det̾ruit animã.
ut ꝓꝑt̾ea talia negaret ẽẽ sectanda
quia falsa dicunt᷑ a ꝓfessorib eoꝵ: s

Expanded text:
sunt. hinc enim fiet, ut occulto quodam iudicio sunt. hinc enim fiet, ut occulto quodam iudicio diuino cupidi malarum rerum homines tradantur inludendi et decipiendi pro meritis uoluntatum suarum inludentibus eos atque decipientibus praeuaricatoribus angelis, quibus ista mundi pars infirma secundum pulcherrimum ordinem rerum diuinae prouidentiae lege subiecta est. quibus inlusionibus et deceptionibus euenit, ut istis superstitiosis et perniciosis diuinationum generibus multa praeterita et futura dicantur nmultaque observantibus secundum observationes suas eveniant, quibus implicati curiosiores fiant, et sese magis magisque inserant multiplicibus laqueis perniciosissimi erroris. Hoc genus fornicationis animae salubriter divina Scriptura non tacuit, neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
int̾sit int̾ amboꝵ mores. facta labores. at¬
q succes sus. scriptura testis ẽ: iam ore
om̃ium gentiũ ꝑuagata. Neq enĩ ad
rem ꝑtinet: qd̾ dicunt ipsum mom̃tũ
minimũ atq angustissimũ temporis.
qd̾ geminoꝵ partũ disterminat. multũ
ualere in rerũ natura atq cȩlestiũ cor¬
poꝵ rapidissima uelocitate. Et si enim
conceda ut plurimũ ualeat: tam̃ in
constellationib a mathematico inue¬
niri ñ pot̃.: quib inspectis se fata dice¬
re ꝓfitet᷑. Qd̾ gͦ in constellationibus
ñ inuenit. quas necesse ẽ uanas inspi¬
ciat. siue de iacob siue de eius fratre
consulat᷑: quid ei ꝓdest si distat ince¬
lo. qd̵ temere securus infamat: & ñ distat
in tabula qm frustra sollicit᷑ intuet᷑
Quare istȩ quoq opiniones: quib dam
rerum signis humana p̃sumptione in¬
stitutis. ad eadẽ illa quasi quȩdã cum
demonib pacta &e cõmenta referendȩ

Expanded text:
intersit inter amborum mores, facta, labores atintersit inter amborum mores, facta, labores atque successus, Scriptura testis est, jam ore omnium gentium pervagata. 34. Neque enim ad rem pertinet, quod dicunt ipsum momentum minimum atque angustissimum temporis, quod geminorum partum disterminat, multum valere in rerum natura atque coelestium corporum rapidissima velocitate. Etsi enim concedam ut plurimum valeat, tamen in constellationibus a mathematico inveniri non potest, quibus inspectis se fata dicere profitetur. Quod ergo in constellationibus non invenit, quas necesse est unas inspiciat, sive de Jacob, sive de ejus fratre consulatur; quid ei prodest si distat in coelo quod temere securus infamat, et non distat in tabula quam frustra sollicitus intuetur? Quare istae quoque opiniones quibusdam rerum signis humana praesumptione institutis ad eadem illa quasi quaedam cum daemonibus pacta et conuenta referendae
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem qui talia dediscenda didiscer̃t.
sine illa dubitatione refellit᷑ hȩc suꝑ¬
stitio. Constellationes enĩ quasuocant.
notatio ẽ syderũ quomͦ se habebant
cũ ille nasceret᷑. de quo isti miseri a
miseriorib consulunt᷑. fieri aũ potest.
ut aliqui gemini tam sequacit̃ fun¬
dantur ex utero. ut int̾ualłũ tẽporis
int̾ eos nulłu possit app̃hencdi. & con¬
stellationũ numerus annotari. Inde
necesse ẽ ñ nullos geminos eascdẽ habere
constellationes: cũ paria rerũ uł quas
agunt uł quas patiunt᷑ euenta ñ habe¬
ant: s plerũq ita disparia. ut alius feli¬
cissimus. alius infelicissimus uiuat. sic̃
esau &e iacob geminos accipimꝰ natos:
ita ut iacob qui posterior nascebat᷑ ma¬
nu plantã p̃cedentis fratris tenens in¬
ueniret᷑. Horum certe dies atq hora naᷤ¬
centium. notari alit̃ non poss: nisi ut
amboꝵ constellatio eẽt una. Qnͣtũ aũ

Expanded text:
quidem qui talia dediscenda didicerunt, quidem qui talia dediscenda didicerunt, sine ulla dubitatione refellitur haec superstitio. Constellationes enim quas vocant, notatio est siderum, quomodo se habebant cum ille nasceretur, de quo isti miseri a miserioribus consuluntur. Fieri autem potest, ut aliqui gemini tam sequaciter fundantur ex utero, ut intervallum temporis inter eos nullum possit apprehendi, et constellationum numeris annotari. Unde necesse est nonnullos geminos easdem habere constellationes, cum paria rerum, vel quas agunt vel quas patiuntur, eventa non habeant, sed plerumque ita disparia, ut alius felicissimus, alius infelicissimus vivat: sicut Esau et Jacob geminos accepimus natos, ita ut Jacob, qui posterior nascebatur, manu plantam praecedentis fratris tenens inveniretur . Horum certe dies atque hora nascentium aliter notari non posset, nisi ut amborum constellatio esset una; quantum autem
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ iulii cęsaris & augusti cȩsardᷤ
nuncupatos: ut facile qui uoluerit.
intelligat. etiã illa sẏdera prius sine
his nominib cęlo uagata eẽ. Mortus
aũt̃ illis. quoꝵ honorare memoriam
uł coacti sunt homines regia potesta¬
de. uł placuit humana uanitate. noĩa
eoꝵ imponentes siderib. eos ipsos sibi
mortuos in cȩłu leuare uidebantur.
S qͦdlibet uocent᷑ ab hominib: st̃. tam̃
sydera quȩ ds̃ instituit. & ordinanit
ut uoluit: & ẽ certus motus illoꝵ: quo
dempora distingunt᷑ atq uariantur.
Quẽ motũ notare cũ quisq nascitur
quomͦ se habeat. facile ẽ ꝑ eoꝵ inuentaᷤ
conscriptasq regulas: qͦd sc̃a scriptura
condẽpnat dicens. Si enĩ tantũ potu¬
erunt scire ut possent estimare scłm:
quomͦ eius dñm ñ facilius inuener̃t:
S ex ea notatione uelle nascentium
mores actus euenta p̃dicere. magnus
error &e magna dementia ẽ. ce apud eoᷤ

Expanded text:
hominum Julii Caesaris et Augusti Caesaris hominum Julii Caesaris et Augusti Caesaris nuncupatos; ut facile qui voluerit intelligat etiam illa sidera prius sine his nominibus coelo vagata esse: mortuis autem illis quorum honorare memoriam vel coacti sunt homines regia potestate, vel placuit humana vanitate, nomina eorum imponentes sideribus, eos ipsos sibi mortuos in coelum levare videbantur. Sed quodlibet vocentur ab hominibus, sunt tamen sidera, quae Deus instituit et ordinavit ut voluit; et est certus motus illorum, quo tempora distinguuntur atque variantur. Quem motum notare, cum quisque nascitur, quo modo se habeat, facile est, per eorum inventas conscriptasque regulas, quos sancta Scriptura condemnat, dicens: Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum, quomodo ejus Dominum non facilius ex ea notatione velle nascentium mores, actus, eventa praedicere, magnus error et magna dementia est. Et apud eos
Abbreviated transcription (Latin):
dicum cũ ingressus fuerit. dat pecui¬
niam ut seruus inde exeat. aut mar¬
tis aut ueneris. uł potius om̃iũ sy¬
derum: quib illi qui primi erraue¬
runt errorẽq posteris ꝓpinaueruũ.
uł bestiarũ ꝑꝑt̾ similitudinẽ. uł ho¬
minũ ad ipsos homines homines ho¬
norandos imposuer̃t uocabula. Non
enĩ mirandũ ẽ. cũ etiam ꝓpiorib re¬
centioribꝰq temporib. sydus qd̾ appel¬
lamus luciferũ. honori & nomini cȩ¬
saris romani dicare conati st̃. Et for¬
tasse factũ eẽt atq iss in uetustatem.
nisi auia eius uenus p̃occupasset
hoc nomine p̃dium: neq iure ullo
ad heredes traiceret. qd̾ nunqm ui¬
ua possederat. aut possidendu peti¬
uerat. Nam ubi uacabat locus. neq
alicuiꝰ priorũ mortuoꝵ honore tene¬
batur. factum ẽ qd̾ in reb talib fieri
solet. Ero quintil enĩ &e sextili mensibus.
iuliũ atq augustũ uocamꝰ de honorib̾

Expanded text:
ticum cum ingressus fuerit, dat pecuticum cum ingressus fuerit, dat pecuniam ut servus inde exeat aut Martis, aut Veneris, vel potius omnium siderum; quibus illi qui primi erraverunt, erroremque posteris propinaverunt, vel bestiarum propter similitudinem, vel hominum ad ipsos homines honorandos imposuerunt vocabula. Non enim mirandum est, cum etiam propioribus recentioribusque temporibus, sidus quod appellamus Luciferum, honori et nomini Caesaris Romani dicare conati sunt. Et fortasse factum esset atque isset in vetustatem, nisi avia ejus Venus praeoccupasset hoc nominis praedium; neque jure ullo ad haeredes trajiceret, quod nunquam viva possederat aut possidendum petiverat. Nam ubi vacabat locus, neque alicujus priorum mortuorum honore tenebatur, factum est quod in rebus talibus fieri solet. Pro quintili enim et sextili mensibus, Julium atque Augustum vocamus, de honoribus
Abbreviated transcription (Latin):
sorem suũ ad uerũ medicũ mittit.
Hinc sunt etiã illa. limen calcare. cũ
ante domũ suã transit: redire ad lec¬
tum. si quis du se calciat sternutauerit:
redire ad domũ si ꝓcedens offenderit:
cũ uestis a soricib roditur. plus treme¬
re suspitionẽ futuri mali. quã presens
dampnũ dolere. Unde illud elegant̃.
dictum ẽ catonis. Qui cũ eẽt consultꝰ
a quodã. qui sibi a soricib erosas cali¬
gas diceret: respondit ñ ẽẽ illud mon¬
strum: s uere monstrũ habendũ fuisse:
ab hoc genere ꝑnitiosȩ suꝑstitionis
segregandi st̃. qui genethliaci ꝓpt̃ na¬
talium dierũ considerationes nc̃ aũ
uulgo mathematici uocant᷑. Nam ce
ipsi quãuis uerã stellarũ positionem
cũ quisq nascit᷑ consectent᷑. & aliqͣndo
etiã puestigent: tam̃ qd inde conant᷑
euenta nimis errant: & uendunt im¬
peritis hominib miserabiłe seruitutẽ.
Nam qͥsꝙ liber ad huiꝰmodi mathema¬

Expanded text:
sorem suum ad verum medicum mittit. sorem suum ad verum medicum mittit. Hinc sunt etiam illa, limen calcare cum ante domum suam transit; redire ad lectum, si quis dum se calceat sternutaverit; redire domum, si procedens offenderit; cum vestis a soricibus roditur, plus tremere suspicione futuri mali, quam praesens damnum dolere. Unde illud eleganter dictum est Catonis, qui cum esset consultus a quodam, qui sibi a soricibus erosas caligas diceret; respondit non esse illud monstrum, sed vere monstrum habendum fuisse, ab hoc genere perniciosae superstitionis segregandi sunt, qui genethliaci, propter natalium dierum considerationes, nunc autem vulgo mathematici vocantur. Nam et ipsi quamvis veram stellarum positionem, cum quisque nascitur, consectentur, et aliquando etiam pervestigent; tamen quod inde conantur icere, nimis errant, et vendunt imperitis hominibus miserabilem servitutem. Nam quisque liber ad hujusmodi mathema
Abbreviated transcription (Latin):
significationes. aut occultas aut etiam
manifestas. quȩ mitiore nomine phy¬
sica uocant: ut quasi ñ suꝑstitione im¬
plicare. s natura ꝓdesse uideant᷑ sicuti
sunt in aures in summoauriũ singula
rum aut de struchionũ ossib ansulȩ
indigitis: aut cũ tibi dicit᷑ singultienti.
ut dextera manu sinistrũ pollicẽ tene
as. His adiungunt᷑ milia in anissima¬
rum obseruationũ: si m̃brũ aliquod
salierit. si iunctim ambulantib ami¬
cis. lapis aut canis aut puer medius
int̾uenerit. atq illud qd̾ lapidẽ calcan
tanqͣm diremptorẽ amicitis minꝰ mo¬
lestum ẽ. quã cũ innocentẽ puerũ co¬
lapho ꝑcutiunt. si parit̾ ambulantib
int̾eurrerit. S bell̾u ẽ: qd̾ aliquando
pueri uindicant᷑ a canib. Dam ple¬
rumq tam suꝑstitiosi sunt quida. ut
etiã canẽ qui medius int̾uenerit fe.¬
rire audeant ñ impune. Namq a
uano remedio cito int̾dum ille ꝑcus¬

Expanded text:
significationes aut occultas aut etiam significationes aut occultas aut etiam manifestas, quae mitiore nomine physica uocant, ut quasi non superstitione implicare, sed natura prodesse uideantur, sicut sunt inaures in summo aurium sirum, aut de struthionum ossibus ansulae in digitis, aut cum tibi dicitur singultienti, ut dextera manu sinistrum pollicem teneas. 31. His adjunguntur millia inanissimarum observationum, si membrum aliquod salierit, si junctim ambulantibus amicis lapis, aut canis, aut puer medius intervenerit: atque illud quod lapidem calcant, tanquam diremptorem amicitiae, minus molestum est, quam quod innocentem puerum colapho percutiunt, si pariter ambulantibus intercurrit. Sed bellum est quod aliquando pueri vindicantur a canibus: nam plerumque tam superstitiosi sunt quidam, ut etiam canem qui medius intervenerit, ferire audeant, non impune; namque a vano remedio cito ille interdum percus
Abbreviated transcription (Latin):
ctrinarũ. quȩ ingentilib etzã moribus
exercent᷑. Unũ earũ rerũ. quas instituer̃t
homines: alterũ earũ quas animaduer
der̃t iam ꝑactas: aut diuinitꝰ institutaᷤ.
Illud qd̾ ẽ secdm institutiones hominũ par¬
bus ad facienda &e colenda idola ꝑtineis:
ul ad colendã sicut dm creaturã. par¬
deinue ulła creaturȩ. ul ad consultati¬
ones ce pacta quȩdã significationum.
cũ demonib placita atq federata. qua¬
lia sunt molimina magicarũ artium:
quȩ qͥdem cõmemorare potius quam
docere assolent poete. Ex quo genere
sunt. s quasi licentiore uanitate: aruis¬
picum ce aiigurũ libri. Ad hoc genꝰ
ꝑtinent om̃s etiã ligature atq reme¬
dia. quȩ medicoꝵ qͦq disciplina condẽ¬
pnat: siue inp̃cantationib. siue etiã in
quibdã notis quas characteres uocañ.
siue in quibdã reb suspendendis atq¬
illigandis.uł etiã saltandis quod̾amͦ.
ñ ad tẽperationem corpoꝵ. s ad quascła

Expanded text:
ctrinarum, quae in gentilibus etiam moribus exercentur: unum earum rerum quas instituerunt homines; alterum earum terunt iam peractas aut diuinitus institutas. illud quod est secundum institutiones hominum parbus ad facienda et colenda idola pertinens uel ad colendam sicut deum creaturam partemue ullam creaturae uel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quae quidem commemorare potius quam docere assolent poetae, ex quo genere sunt, sed quasi licentiore uanitate, aruspicum et augurum libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uocant, sine in quibusque rebus suspendendis atque ligandis uel etiam saltandis quodam modo, non ad temperationem corporum, sed ad quasdam
Abbreviated transcription (Latin):
ram. in qua eam ponit cũ homini scri¬
bit latino: & beta uno eocdẽq sono apd̃
grecos littere. apud latinos holeris
nom̃ ẽ: & cũ dico lege. in his duabus
sillabis aliud grecus aliud latinus
intelligit: sicut gͦ hȩ om̃s significati¬
ones ꝓsuȩ cuiꝰq societatis consensio¬
ne animos mouent. & qr diu̾sa ꝯsensio
ẽ diu̾se mouẽt. nͨ icło ꝯsenser̃t in eas hoĩes.
qr ia ualebant ad significationẽ. s ideo
ualeit qi ꝯsensert̃ in ea. sic etiã illa signa
qͥb ꝑniciosa demonũ societaᷤᷤ cõparat᷑. ꝓ euiꝰ¬
q obseruationibꝰ ualent. Qd manifestissi¬
me ostendit ritꝰ augurũ: q̃ & antequã
obseruent. & postea quã obseruata si¬
gna tenuerunt. id agunt ne uideant.
uolatus. aut audiant uoces auium: qͥa
nulla ista signa st̃. nisi consensus obser¬

Expanded text:
ram, in qua eam ponit cum homini scriram, in qua eam ponit cum homini scribit Latino: et βῆτα, uno eodemque sono, apud Graecos litterae, apud Latinos oleris nomen est: et cum dico, lege, in his duabus syllabis aliud Graecus, aliud Latinus intelligit: sicut ergo hae omnes significationes, pro suae cujusque societatis consensione, animos movent, quia diversa consensio est, diverse movent; nec ideo consenserunt in eas homines, quia jam valebant ad siggna, quibus perniciosa daemonum societas comparatur, pro cuiusque obseruationibus ualent. quod manifestissime ostendit ritus augurum, qui et antequam obseruent et posteaquam obseruata signa tenuerint, id agunt, ne uideant uolatus aut audiant noces auium, quia nulla ista signa sunt, nisi consensus obser
Abbreviated transcription (Latin):
si forte insolite acciderint: uelut si
mula pariat. aut fulmine aliqͥd
ꝑcutiatur: quȩ omĩa tantũ ualent:
qñtum p̃sumptione animoꝵ. quasi
cõmuni quadã lingua cũ demonib fede.¬
rata sunt: quȩ tam̃ plena sunt omnia
pestiferȩ curiositatis: eruciantis sollici¬
tudine mortiferȩ seruitutis. Non enim
quia ualebant animaduersa st̃. s ani¬
maduertendo atq seruando factum ẽ
ut ualerent. Et ido diuersis diuerse
ꝓueniunt. scd̾m cogitationes ce p̃sump¬
tiones suas. Illi enĩ sp̃c qui decipere
uolunt: talia ꝓcurant ciuq qualib
eum irretitũ ꝑ suspitiones & consen¬
siones eius uident. Sicut enĩ uerbi
grã. una figura litterȩ quȩ decussat̃
notat᷑. aliud apud grecos aliud apd̃
latinos ualet. ñ natura s placito et.
consensione significandrae ido qui
utramq linguã nouit. si homini gre¬
co uelit aliquid significare seribendo.¬
ñ in ea signifieatione ponit hanc litte¬

Expanded text:
si forte insolitae acciderint, tanquam velut si si forte insolitae acciderint, tanquam velut si mula pariat, aut fulmine aliquid percutiatur; quae omnia tantum valent, quantum praesumptione animorum, quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt: quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae servitutis; non enim quia valebant animadversa sunt, sed animadvertendo atque signando factum est ut valerent: et ideo diversis diversae proveniunt, secundum cogitationes et praesumptiones suas. Illi enim spiritus qui decipere volunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones ejus vident. Sicut enim, verbi gratia, una figura litterae X quae decussatim notatur, aliud apud Graecos, aliud apud Latinos valet, non natura, sed placito et consensione significandi; et ideo qui utramque linguam novit, si homini Graeco velit aliquid significare scribendo, non in ea significatione ponit hanc litte
Abbreviated transcription (Latin):
de idolis &e de inmolationib quȩ ho¬
nori eoꝵ exhibent᷑ dixit apls. hoc de
om̃ib imaginariis signis sentiendu ẽ.
quȩ ad cultũ idoloꝵ uł creaturarũ
eius. quȩ partes tanqͣm dm̃ colendas
trahunt. uł ad remedioꝵ aliarumq
obseruationũ curã ꝑtinent: quȩ nõ
sunt diuinitꝰ ad dilectionẽ cdĩ &e pxi¬
ii. tanquã publice constituta: s ꝑ pri¬
uatas appeticiones rerũ tẽporaliũ
corda dissipant miseroꝵ. In om̃ibꝰ gͦ
istis doctrinis. societas demonũ for¬
midanda atq uitanda ẽ.: qui nichil
cũ pͥncipe suo diabolo. nͥ reditũ nr̃m
claudere atq obserare conant᷑. Sieut
aũt de stellis quas condidit &e ordina¬
uit ds. humane & deceptoriȩ conie¬
cturȩ ab hominib institute st̃. sic
etiam de quibq nascentib. uł quo qͦ
modo diuinȩ ꝓuidentiȩ administra¬
tione existentib reb. multi multa
humanis suspitionib quasi regulari¬
ter coniectata litteris mandauer̃t.

Expanded text:
de idolis et immolationibus, quae honori eorum exhibentur, dixit apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae uel ad cultum idolorum uel ad creaturam eiusque partes tamquam deum colendas trahunt uel ad remediorum aliarumque obseruationum curam pertinent, quae non sunt diuinitus ad dilectionem dei mi tamquam publice constituta, sed per privatas appetitiones rerum temporalium corda dissipant miserorum. In omnibus ergo istis doctrinis, societas daemonum formidanda atque vitanda est, qui nihil cum principe suo diabolo, nisi reditum nostrum claudere atque obserare conantur. Sicut autem de stellis quas condidit, et ordinavit Deus, humanae deceptoriae conjecturae ab hominibus institutae sunt, sic etiam de quibusdam nascentibus, vel quoquo modo divinae providentiae administratione existentibus rebus, multi multa humanis suspicionibus quasi regulariter conjectata, litteris mandaverunt:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi consensus accedat. In picturis uͦ &
statius. cȩterisꝙ huiꝰ modi simulatis
oꝑib maxime ꝑitoꝵ artificũ. nemo er¬
rat cũ similia uiderit: ut agnoscat qͥbꝰ
sint reb similia. Et hoc totũ genus
int̾ suꝑflua hominũ instituta nume¬
randii ẽ: nisi cũ int̾est. qͥd eoꝵ qua de
causa & ubi ce quando ce cunis aue¬
toritate fiat. Milia deniq fictarum
fabularũ & falsitatũ. quarũ menda¬
ciis homines delectant᷑ humana in¬
stituta sunt: &e nulla magis hominum
ꝓpria quȩ a se ipsis habent existiman¬
da st̃. quã queq falsa atq mendacia.
Commoda uͦ &e necessaria hominum
cũ hominib instituta st̃. quecũq in
habitu & cultu corporis. ad sexiis uł
honores discernendos differentia
placuit: & innumerabilia genera si¬
gnificationũ. sine quib humana so¬
cietas. aut ñ om̃ino aut minꝰ cõmode
gerit᷑: queq inponderib atq m̃stiriᷤ.¬

Expanded text:
nisi consensus accedat. 39. In picturis vero et nisi consensus accedat. 39. In picturis vero et statuis, caeterisque hujusmodi simulatis operibus, maxime peritorum artificum, nemo errat cum similia viderit, ut agnoscat quibus sint rebus similia. Et hoc totum genus inter superflua hominum instituta numerandum est, nisi cum interest quid eorum, qua de causa, et ubi, et quando, et cujus auctoritate fiat. Millia denique fictarum fabularum et falsitatum, quarum mendaciis homines delectantur, humana instituta sunt. Et nulla magis hominum propria, quae a seipsis habent, existimanda sunt, quam quaeque falsa atque mendacia. Commoda vero et necessaria hominum cum hominibus instituta sunt, quaecumque in habitu et cultu corporis ad sexus vel honores discernendos differentia placuit; et innumerabilia genera significationum sine quibus humana societas, aut non omnino, aut minus commode geritur; quaeque in ponderib