comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sponsã nulla idolatrię sorde maculatã. Ad quam
& ꝑ ieremiã loqͥtur. Non ut dnm me uocasti. & pa¬
trẽ & pͥncipẽ uirginitatis tue. Unde & apłs. adere¬
dentes loqͥtur Despondi nos uirginẽ castã ex hib̾e
xp̃o. Quãdiu eum hac sponsa sponsus fuerit non
potest ieiuinare. nec plangere: nec absentis sponsi
desideriũ lacrimis indicare Cũ autẽ ablatus fu¬
erit sponsus abea plangit & plorat & accingit se
ritus. ñ solũ uirginẽ sponsã. sed & meretrice̾ in o-¬
see duxit uxorẽ: ꝓpterea scriptũ ẽ. in deuterono¬

Expanded text:
sponsam nulla idololatriae sorde maculatam. Ad quam sponsam nulla idololatriae sorde maculatam. Ad quam et per Jeremiam loquitur: Non ut dominum me vocasti, et patrem, et principem virginitatis tuae . Unde et Apostolus ad credentes loquitur: Despondi vos uni viro virginem castam exhibere Christo . Quamdiu cum hac sponsa sponsus fuerit, non potest jejunare , nec plangere, nec absentis sponsi desiderium lacrymis indicare. Cum autem ablatus fuerit sponsus ab ea, plangit et plorat, et accingit se ritus, non solum virginem accepit sponsam, sed et meretricem in Osee ducit uxorem, propterea scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
apłs loqͥtur: Aduersarius ur̃ diabolus quasi leoru¬
giens: circuit querens quẽ deuor&. Et molares il
uł certe om̃e dogma ꝑuersũ. De cuiꝰ contritis mo¬
laribus qͥ intrinsecus latent & non uident᷑ ne
facile uitent᷑: &iam psalmista letatur dicens:. Mo¬
ias leonũ confregit dñs Si ergo dederimꝰ locum
huic genti ut ascendat in nobis: statĩ pon& uineã
nrãm in desertũ. de qͣ uinũ facere solebamus. qđ lȩ¬
tificat eor hominis: Et ficus nras decorticat siue
eũ fuerit aduersariorũ impetus non timebrt: lec
sufficit huic genti uineã disꝑdere ficuĩq confrin¬
gere : nisi scrutans scrutetur eas. & qͥcquid in eis
uitale fuerit int̾ficiat: ut omĩ uirore consump¬
to. albi atq emortui ramusculi remaneant. & com¬
pleatur in nobis Si inuiridi ligno hęc faciunt. mari¬
sponsã accinetã cilicio: suꝑ uirũ suũ uirgineũ. Uir
abrahã ysaac & iacob. despondit sibi uirginem

Expanded text:
apostolus loquitur: Adversarius noster diabolus, quasi leo ruapostolus loquitur: Adversarius noster diabolus, quasi leo rugiens circuit quaerens quem devoret vel certe omne dogma perversum. De cujus contritis molaribus, qui 176 intrinsecus latent et non videntur, ne facile vitentur, etiam Psalmista laetatur dicens: Molas leonum confringet Dominus . Si ergo dederimus locum huic genti, ut ascendat in nobis, statim ponet vineam nostram in desertum, de qua vinum facere solebamus, quod laetificat cor hominis : et ficus nostras decorticat, sive cum fuerit, adversariorum impetus non timebit. Nec sufficit huic genti vineam disperdere, ficumque confringere, nisi scrutans scrutetur eas, et quidquid in illis vitale fuerit, interficiat: ut, omni virore consumpto, albi atque emortui ramusculi remaneant, et compleatur in nobis: Si in viridi ligno haec faciunt, in sisponsam accinctam cilicio, super virum suum virgineum. Vir Abraham, Isaac et Jacob despondit sibi virginem
Abbreviated transcription (Latin):
& ficũ meã decorticauit popłm udeorũ: ad quem¬
uenit saluator ut comeder& fructꝰ & non inuenit:
maledixitq ei & aruit ineternũ. Omĩa autẽ sub me¬
taphora locustarũ dicta noscamus : quȩ in tantum
cuncta populantur. ut derodant arborũ cortices
exutasq ꝓiciant: & om̃i iuirore consumpto. albos
ramos & aridos derelinquant. Diximus iuxta histo¬
riã. transeamus ad intelligentiã spiritalẽ: ut cũ se¬
nibus audire possimus Ascendit gens suꝑ terrã di:
animã uidelic& humanã: Oñs enim animȩ dei st̃:
sic̃ anima patris sic & anima filii. Et ascendit gens
pͥncipũ mundi istius : & tenebrarũ. & spiritalia ne¬
quiciȩ in cȩlestibꝰ. aduersum quos nobis ẽ. lucta
atq certamen: de quibus dicitur Si sp̃s potestatẽ
habentis ascenderit suꝑ te : locũ tuũ ne dimiseris:
Cuius gentis dentes lie dentes leonis: de qͦ petrus

Expanded text:
et ficum meam decorticavit, popuet ficum meam decorticavit, popuederet fructus, et non invenit: maledixitque ei, et aruit in aeternum . Omnia autem sub metaphora locustarum, dicta noscamus: quae intantum cuncta populantur, ut derodant arborum cortices, exutasque projiciant, et omni virore consumpto, albos ramos et aridos derelinquant. Diximus juxta historiam; transeamus ad intelligentiam spiritualem, ut cum senibus audire possimus: Ascendit gens super terram Dei, animam videlicet humanam. Omnes enim animae Dei sunt: sicut anima patris, sic et anima filii. Et ascendit gens principum mundi istius, et tenebrarum, et spiritualia nequitiae in coelestibus, adversum quos nobis est lucta atque certamen, de quibus dicitur: Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris : cujus gentis dentes sunt sicut dentes leonis, de quo Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
futuri erant: siue macedonũ qͦs multo post tẽpore
fuisse cognouimus: siue ultimos romanoꝵ de qͥbꝰ
in popłi dei feritasq describitur: & nisi fallor:
uideor mͥ in hoc ꝓpła aliquid repperisse: Marratur
impietas hostium sub figura locustarum: & rusũ
sic de ipsis locustis dicitur. quasi hostibꝰ comparen-¬
tur. ut eũ locustas legeris. hostes cogites: cũ hostes
cogitaueris redeas ad locustas: Ascendit gͦ gens lo
custarũ de solitudine: siue exerci tus chaldeorũ
suꝑ terrã dĩ fortis & innumerabilis Quid enim
locustis ninumerabiliꝰ & fortuis. quibꝰ humana
industria resistere non potest : Dentes eiꝰ gentis
uidelic& locustarũ : omĩa autẽ ⁊ eonikac intellige.
quasi dentes leonis: & molares eiꝰ ut catuli leo¬
nis: ut qͥ in fortitudine & multitudine locustis
coequantur: in ferocitate & crudelitate leonibus
comparentur. Hec inquit gens posuit uineã meã
indesertũ: quã de egipto transtuli & plantaui:

Expanded text:
ri erant: sive Macedonum, quos multo tempore post fuisse cognovimus: sive ultimo Romanorum, de quibus in populum Dei feritasque describitur: et, ni fallor, videor mihi in hoc Propheta aliquid reperisse. Narratur impietas hostium sub figura locustarum: et rursum sic de ipsis locustis dicitur, quasi si hostibus comparentur, cum locustas legeris, hostes cogites; cum hostes cogitaveris, redeas ad locustarum de solitudine, sive exercilus Chaldaeorum super terram Dei, et fortis, et innumerabilis. Quid enim locustis innumerabilius et fortius, quibus humana industria resistere non potest? Dentes ejus, gentis videlicet locustarum omnia autem τυπικῶς intellige, quasi dentes leonis; et molares illius, ut catuli leonis, ut qui in fortitudine et multitudine locustis coaequantur, in ferocitate et crudelitate leonibus comparentur. Haec, inquit, gens posuit vineam meam in desertum, quam de Aegypto transtuli et plantavi,
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscant in aduersis & qͥ diutius male abusi st̃:
ad urtutes penuria corrigantur Iuxta hunc sen¬
sum audant senes. habitatores terrȩ ꝑcipiant
auribus: de illo uino nunc p̃cipi in quo ẽ. luxu¬
ria : & quo qͥ inebriati fuerint regnũ dei posside¬
re non possunt: Qui uini ebrietate sopitus est.
euigil& plor& ebrium se fuisse.: & ulul&. ut
postea ululatus enis & fletus uertatur in risũ:
& gaudeat se ebrietatis materiam ñ habere. q
eũ ꝑ abundantiã ebriũ fecerat & uesanũ. Gens enĩ

Expanded text:
cognoscant in adversis: et qui divitiis male abusi sunt, cognoscant in adversis: et qui divitiis male abusi sunt, ad virtutes penuria corrigantur. Juxta hunc sensum audiant senes: habitatores autem terrae percipiant auribus, de illo vino nunc praecipi, in quo est luxuria, et quo qui inebriati fuerint, regnum Dei possidere non possunt . Qui vini ebrietate sopitus est, evigilet et ploret ebrium se fuisse, et ululet: ut postea ululatus ejus et fletus vertatur in risum, et gaudeat se ebrietatis materiam non habere, quae eum per abundantiam ebrium fecerat et vesanum. Gens enim
Abbreviated transcription (Latin):
delicias : cum furto. scelere. atq ꝑiuriis opꝰ futu¬
re p̃par& uoluptati. Et cum uideatur ab omĩbꝰ
se estimat non uideri: dũ modo potiatur eo qđ
desiderat Sed & auaricia excecat animũ eiꝰ cui
nichil satis ẽ : & muliebris timor. & dulciũ cu-¬
pido uiciorũ. Unde dicitur ad eos Euigilate &
exꝑgiscimini qͥ ebrii estis nequaquã uino. ut in solis
laex. continetur: sed om̃ino ꝑturbatione uitiorũ. Fle-¬
te & plangite. & agite penitenciã. & assumite tri¬
sticiã quȩ ducit aduitã: & ululate om̃s qͥbibitis
uinũ in ebrietate siue in dulcedine. Dulcia enim
sunt uicia. qr mel distillat de labiis mulieris mere-¬
tricis. & iccirco in dei sacrificio non offertur Qm̃
periit siue ablatũ ẽ. ab ore ur̃o unum: ebrietas
atq dulcedo quȩ uos deceperat Sepe quippe dei
fit ꝓuidentia. ut qͥ non cognouerant eũ in ꝓsperis:

Expanded text:
delicias? cum furto, scelere, atque perjuriis, opes futudelicias? cum furto, scelere, atque perjuriis, opes futurae praeparet voluptatis? et cum videatur ab omnibus, se existimat non videri: dummodo potiatur eo quod desiderat. Sed et avaritia excaecat animum ejus, cui nihil satis est: et muliebris timor, et dulcium cupido vitiorum. Unde dicitur ad eos: Evigilate et expergiscimini, qui ebrii estis: nequaquam vino, ut in solis LXX continetur, sed omni perturbatione vitiorum: Flete, et plangite, et agite poenitentiam: et assumite tristitiam quae ducit ad vitam, et ululate, omnes qui bibitis vinum in dulcedine , sive, in ebrietate. Dulcia enim sunt vitia: quia mel distillat de labiis mulieris meretricis: et idcirco in Dei 174 sacrificia non offertur: quoniam periit, sive ablatum est de ore vestro vinum, ebrietas atque dulcedo quae vos deceperat. Saepe quippe Dei fit providentia, ut qui non cognoverunt Deum in prosperis,
Abbreviated transcription (Latin):
lulate om̃s qͥbibitis uinũ in dulcedine: qm periit
&̾ plorate & plangite om̃s qͥbibitis uinũ in ebrie¬
tatẽ: qm̃ ablatũ ẽ. de ore ur̃o. Quasi senes & qͣsi
prb̃i: audire debemus Nulla res ita in ebriat: ut.
animni ꝑturbatio. Est tristicia quę ducit ad mortẽ:
Hec abhominanda ebrietas ẽ. Est ira quȩ tusticiã
dĩ non oꝑatur: & furori ꝓxima. mentis suȩ impo¬
tentẽ facit. intantũ ut labta tremant. dentes
conerepent. uultꝰ pallore mutetur Recteq illud
laudatur. architȩ tarentini. qͥ cũ uigilio s eẽt. iratꝰ
iã te inqͥt occiderẽ nisi iratus eẽmꝰ Qud refe:¬
rã de gaudio & uoluptate & maxime amore¬
qui excecat cordis oculos. & nichil aliud amantẽ.
nisi id quod amat cogitare ꝑmittit. At non dicen¬
da ebrietas: cũ ꝓpter uile scortũ & ignominiosam
corporis partẽ: anime libertas inseruiles blandici¬
as inclinatur : Cum laborẽ suũ alterius faciat ẽẽ.

Expanded text:
is vinum in dulcedine: quoniam periit et plorate et plangite, omnes qui bibitis vinum in ebrietate: quoniam ablatum est de ore vestro. Quasi senes atque presbyteri audire debemus: nulla res ita inebriat ut animi perturbatio. Est tristitia quae ducit ad mortem: haec abominanda ebrietas est. Est ira quae justitiam Dei non operatur, et furori proxima, mentis suae impotem facit: intantum ut labia tremant, dentes concrepent, vultus pallore mutetur. Recteque illud laudatur Archytae Tarentini, qui cum villico suo esset iratus: Jam te, inquit, occiderem, nisi iratus essem. Quid referam de gaudio et voluptate, et maxime amorequi excaecat cordis oculos: et nihil aliud, amantem, nisi id quod amat, cogitare permittit. Annon est dicenda ebrietas, cum propter vile scortum, et ignominiosam corporis partem, animae libertas in serviles blanditias inclinatur? cum laborem suum alterius facit esse
Abbreviated transcription (Latin):
capta ẽ: sedensq in domo tua flebit patrẽ & matrẽ
suã uno mense. & postea intrabis ad eã. dormiesq
cũ illa & erit uxortua. Huiuscemodi mulieris ñ
tiũ sordibꝰ ducit uxorẽ. Qđ & de omi anima cre¬
dentiũ possumꝰ dicere Si aparua etate credidit
dño hab& sponsũ dnm̃ uirginalẽ. Si autẽ ex iu¬
deis suie ex gentibꝰ. & hereticorũ spurcissimis fe¬
cibus. ad fidei uenerit ueritatẽ: & de tenebris
ad lucẽ transierit. habebit qͥdẽ sponsũ sed non
uirgineũ. De huiuscemodi hominibꝰ dicitur. In
egipto fracte sunt mãmȩ tuȩ : & ibi deuirgniata es

Expanded text:
in domo tua, flebit patrem et matrem suam uno mense, et postea intrabis ad eam, dormiesque cum illa, et erit uxor tua . Hujusmodi mulieris nontium sordibus duxit uxorem. Quod et de omni anima credentium possumus dicere. Si a parva aetate credidit Domino, habet sponsum Dominum virginalem. Sin autem ex Judaeis, sive gentilibus, et haereticorum spurcissimis faecibus, ad fidei venerit veritatem, et de tenebris ad lucem transierit, habebit quidem sponsum, sed non virgineum: et de hujuscemodi hominibus dicitur: In Aegypto fractae sunt mammae
Abbreviated transcription (Latin):
qui non sunt : ds̃ & scĩ eius eẽ. monstrantur Hec de
nomine iohel & patris eius stricta sint breuiter: ut
recte uerbũ dĩ qđ erat inpͥncipio apud deũ. factũ
eẽ. narretur. bastista ioħe referente : qͥalpꝰ me uen¬
turꝰ ẽ. ante me factus ẽ. qͥa prior me erat. Porro
factũ eẽ. sermonẽ : ad meritũ eius refer cui fit. ñ
ad conditionẽ eius qͥ fieri dicitur: ut alibi legimꝰ:
Dñs michi factus ẽ. in salutẽ. Quomͦ aute in osee
ꝓpħa quẽ in pͥncipio duodecĩ ꝓpħarũ ante hunc li¬
brũ explanauimus. sub nomuine ephrami ad decẽ
tribus confertur uaticiniũ quȩ uł samaria uel
isrł sepe memorantur: sic in iohel qͥ uixta hebreos¬

Expanded text:
qui non sunt , Deus et sancti ejus esse monstrantur. Haec de qui non sunt , Deus et sancti ejus esse monstrantur. Haec de nomine Joel et patris ejus perstricta sint breviter, ut recte verbum Dei, quod erat in principio apud Deum, factum esse narretur, Baptista Joanne referente: Qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat . Porro factum esse sermonem ad meritum ejus refertur, cui fit, non ad conditionem illius qui fieri dicitur, ut alibi legimus: Dominus mihi factus est in salutem . Quomodo autem in Osee propheta, quem in principio duodecim prophetarum ante hunc librum explanavimus, sub nomine Ephraim ad decem tribus confertur vaticinium, quae vel Samaria, vel Israel saepe memorantur: 169
Abbreviated transcription (Latin):
fasum dñi qđ factũ ẽ. ad iohel fi¬
liũ phatuel Septuaginta inter¬
pretes ꝓ phatuel uerterunt bathu¬
el: quod apud hebreos omnino
nil resonat. Phatuel autẽ in lin¬
guã nram̃ uertitur latitudo dĩ : uł aꝑiens ds̃:
Ut in marco legimus saluatorẽ ad surdũ mutũq
apło dicere poterat. os nrm̃ patet aduos o chorm¬
thi. cor nr̃m dilatatũ ẽ: & audiebat a dño. dila¬
ta os tuum & implebo illud. ipsa qͦq oris ad aꝑ¬
tio. ñ in hominis sed in dei potestate ẽ: paulo di¬
cente Ostiũ mͥ aꝑtũ ẽ. magnũ & euidens: sed ad¬
uersarii multi Idcirco aperiens dicitur deus Cũq
sc̃s semꝑ ꝓficiat exparte cognoscens. & ex parte
ꝓpħans donec ueniat qđ ꝑfectũ ẽ. Delatitudine
& aꝑtione generalit̾ appellatur iohel. qđ apud
militate succrescens cũ moẏse. meretur audire:
Qui ẽ. misit me Ad distinctionẽ enĩ eorũ qͥ non surs.
de qͥbus in hester legimꝰ. ne tradas sceptrũ tuũ his

Expanded text:
mini quod factum est ad Joel filium Phatuel. Septuaginta interpretes pro PHATUEL   verterunt Bathuel; quod apud Hebraeos omnino nil resonat. Phatuel autem in linguam nostram vertitur latitudo Dei, vel aperiens Deus, ut in Marco legimus Salvatorem ad surdum mutumqueApostolo dicere poterat: Os nostrum patet ad vos, o Corinthii, cor nostrum dilatatum est : et audiebat a Domino: Dilata os tuum, et implebo illud : ipsa quoque oris adapertio, non in hominis, sed in Dei potestate est, Paulo dicente: Ostium mihi apertum est magnum et evidens; sed adversarii multi ; idcirco aperiens dicitur Deus. Cumque sanctus semper proficiat, ex parte cognoscens et ex parte prophetans, donec veniat quod perfectum est, de latitudine et adapertione generatus, appellatur Joel  , quod apud militate succrescens cum Moyse meretur audire: Qui est, misit me . Ad distinctionem enim eorum qui non sunt, de quibus et in Esther legimus: Ne tradas sceptrum tuum his,
Abbreviated transcription (Latin):
tribuũ in hoc fieri mentionẽ. Tempora qͦq quib
ꝓpħauit eadem debemus accipere: quȩ & in osee.
legimnus : in diebus orie. ioathan. & achar. & ezechie
regũ uda : & indiebus ieroboã filii ioas regis ifrł:
Audite hoc senes. & auribus ꝑcipite om̃s habitato

Expanded text:
tribuum in hoc fieri mentionem. Tempora quoque, in quibus prophetavit, eadem debemus accipere, quae et in Osee legimus: In diebus Oziae, Joathan et Achaz et Ezechiae, regum Juda, et in diebus Jeroboam, filii Joas, regis Israel. Audite
Abbreviated transcription (Latin):
car& & ruer&. Exponit autẽ quanta bona iu-¬
das. hoc ẽ. iacob acceperit: & in patre filius
nominatur Ueterisq recordatur hystoriȩ. ut dĩ
miscdia erga iacob. & illius contra dm̃ duricia
cognoscatur. Dũ adhuc ẽẽt. in utero rebeccȩ:
supplantauit frẽm suũ esau Non utiq fortitu¬
dine ꝓpͥa qͥ sentire non poterat: sed miscdĩa dĩ qͥ eo¬
gnoscit & diligit eos qͦs p̃destinauit Et non solũ
in utero supplantauit frẽm suum: sed infortitudi¬
ne qͦq directꝰ ẽ. cũ angło: quando ad torrentẽ ia¬
cob aduersum angłmn tota nocte pugnauit Et quia
accepit. & inualuit inqͥt aduersũ angłm. & eiꝰ
benedictione quẽ iuncerat confortatus ẽ: Hleuit qͦ
& rogauit eũ hoc ẽ. angłm: dicens Non dimittam¬
te : nisi mͥ benedixeris Cumq patris matrisq consi¬
lio mesopotamiã fuger&: inuenit eundẽ angłm in
bethel qͥ loquutus ẽ. ad eum Loquutꝰ ẽ. nobis. id ẽ.

Expanded text:
caret et rueret. Exponit autem quanta bona Jucaret et rueret. Exponit autem quanta bona Judas, hoc est, Jacob acceperit, et in patre filius nominatur, veterisque recordatur historiae, ut et Dei misericordia erga Jacob, et illius contra Dominum duritia cognoscatur. Dum adhuc esset in utero Rebeccae, supplantavit fratrem suum Esau , non utique fortitudine propria, qui sentire non poterat; sed misericordia Dei, qui cognoscit et diligit eos, quos praedestinavit. 136 Et non solum in utero supplantavit fratrem suum; sed in fortitudine quoque directus est cum angelo, quando ad torrentem Jacob adversum angelum tota nocte pugnavit . Et quia accepit. Et invaluit, inquit, adversum angelum; et ejus benedictione quem vicerat, confortatus est. Flevit quoque, et rogavit eum, id est, angelum, dicens: Non te dimittam, nisi mihi benedixeris . Cumque patris matrisque consilio in Mesopotamiam fugeret, invenit eumdem angelum in Bethel, qui locutus est ad eum, locutus est nobiscum, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
tur iacob: iuxta uias eius. & uyxta adinuentiones
illius redd& ei In utero supplantauit frẽn suum:
&e in sabore suo p̾ualuit deo. Et confoitatꝰ ẽ. cum
angło: & potuit: Neuerunt & dep̾̃cati sunt me:
in domo on. inuenerunt me. Et ibi dictũ ẽ. ad eos:
Dñs autẽ ds ontp̃s erit memoriale eius: Et tu in dõ
tuo conuerteris: miscđ̾iam & iudiciũ custodi. & ap¬
ꝓpinqua deo tuo semꝑ. Ephraĩ semel pascente uen¬
tos. & sequente m̃daciũ : qͥ mn tantã uenit am̃tiam
ut inter duas gentes aduersarias dubius flu¬
etuar&: faciens pacẽ cum assiriis. & oleũ portanᷤ
in egiptũ : nunc mͥ omẽ udiciũ ẽ. cũ uida. & uisi¬
tatio suꝑ iacob Uisitationẽ autẽ uocat flagella
atq supplicia: ut qͥ ephraim reddidit qđ merebat᷑.
ude qͦq qͥ de iacob ortus ẽ. semine reddat iuxta
uias & iuxta adinuentiones suas. Qͥ non tantum
fortuito errores deceptus de humana coneidto fra¬
gilitate : sed inquisiuit & adinuenit in quibꝰ pec¬

Expanded text:
ejus, et juxta adinventiones ejus reddet ei. In utero supplantavit fratrem suum et in labore suo praevaluit Deo, et confortatus est cum angelo, et potuit: fleverunt et deprecati sunt me: in domo ὢν invenerunt me, et ibi dictum est ad eos: Dominus autem Deus omnipotens erit memoriale ejus, et tu in Deo tuo converteris, misericordiam et judicium custodi: et appropinqua Deo tuo semper. Ephraim semel pascente ventos, et sequente mendacium, qui in tantam venit amentiam, ut inter duas gentes adversarias dubius fluctuaret, faciens pacem cum Assyriis, et oleum portans in Aegyptum, nunc mihi omne judicium est cum Juda, et visitatio super Jacob. Visitationem autem vocat flagella atque supplicia, ut qui Ephraim reddidit, quod merebatur, Judae quoque, qui de Jacob ortus est semine, reddat juxta vias et juxta adinventiones suas, qui non tantum fortuito errore deceptus est, et humana concidit fragilitate; sed inquisivit et adinvenit in quibus pec
Abbreviated transcription (Latin):
ł eo qđ in ebraico hab& fleuit & rogauit eũ. in bethel
inuenit eũ & ibi loquutꝰ ẽ. nobiscũ: legimꝰ in editi¬
one uulgata fleuerunt & rogauerunt me: in do¬
mo.on. inuenerunt me. & ibi dictũ ẽ. ad eũ. On:
Et cũ eũ muocauerit. audi& eũ respondentẽ. Pos¬
sumus uidã ȩccłasticũ uirũ intelligere qͥ a dño cor¬
ripitur. qđ non sit pͥstinorũ in se beneficiorũ eiꝰ me¬
mor sed quotidie peccatis peceata consoci&e: Et
exponit quȩ sint ipsa beneficia Cum te inqͥt nas¬
centẽ in fide ȩccłia parturir&: supplantasti ui¬
deũ fiue gentilẽ. frem̃ tuum: & eius accepisti pͥ¬
mogenita. & infortitudine tua directꝰ es eum an¬
gelo: uł uincens aduersarias fortitudines. uł ro¬
borat᷑ benedictionibꝰ angłi. qui ipse ẽ. ads. & inua¬
luisti ꝑfiguram contra angłm. ut inualesceres contͣ
homines & confortatus es Cumq eẽs itictoriã consecu-¬
tus: fleuisti & rogasti angłm dñi Et peccatorũ uete¬

Expanded text:
 in Bethel invenit eum, et ibi locutus est nobiscum, legimus in editione Vulgata: fleverunt et rogaverunt me, in domo ὢν invenerunt me, et ibi dictum est ad eos; ὢν et cum eum invocaverit, sibi audiet respondentem. Possumus Judam Ecclesiasticum virum intelligere, qui a Domino corripitur, quod non sit pristinorum in se beneficiorum ejus memor, sed quotidie peccatis peccata consociet, et exponit quae sint ipsa beneficia: Cum te, inquit, nascentem in fide Ecclesia parturiret, supplantasti Judaeum sive gentilem fratrem tuum, et ejus accepisti primogenita, et in fortitudine tua directus es cum angelo, vel vincens adversarias fortitudines, vel roboratus benedictionibus angeli, qui ipse est Deus, et invaluisti per figuram contra angelum, ut invalesceres contra homines, et confortatus es. Cumque esses victoriam consecutus, flevisti, et rogasti angelum Domini, et peccatorum vete
Abbreviated transcription (Latin):
quã aliqͥs deceperint: solent dicere: Duittes facti simꝰ.
hademꝰ plurimã muftitudinẽ disciploꝵ: turba nos seqͥtiu
nuenimꝰ idolũ uł reffigeriũ nobis: Iacirco entim uł maxi¬
me heres cõponuntur: ut deuorent domos uiduarum.
que semꝑ discunt: & ñ quã ad scientiã ꝓuentunt ueri¬
tats St pulchre muem ait: idolũ mͥ Oma eñ hereti¬
corũ figñta idola sunt & simulachra gentiliũ nec dif¬
ferunt in mpietate. lic& innomine discrepare uideant᷑
Solentq dicere Quicqͥd fecero: quieqd egero: mͥ non po¬
terit imputari. Habeo enim diuitias meas argum̃ta phi¬
losophorũ: habeo popłi multitudinẽ.: quã qͥ aspexerit
peccare me non arbitbitur: Et ego dñs ads tuus de terra¬
nes multiplicaui : & in manu ꝓpħarũ asfimilatꝰ sum:
Loea Ego autẽ dñs ds̃ tuus eduxi te de terra egipti:
adhuc habitare te faciã in habitaculis fic̃ in diebus

Expanded text:
stquam aliquos deceperint, solent dicere: Divites facti sumus, stquam aliquos deceperint, solent dicere: Divites facti sumus, habemus plurimam multitudinem; discipulorum turba nos sequitur; invenimus idolum vel refrigerium nobis. Idcirco enim vel maxime haereses componuntur, ut devorent domos viduarum, quae semper discunt, et numquam ad scientiam perveniunt 139 veritatis . Et pulchre, inveni, ait, idolum mihi. Omnia enim haereticorum figmenta idola sunt et simulacra gentilium: nec multum differunt in impietate, licet in nomine discrepare videantur. Solentque dicere, quidquid fecero, quidquid egero, mihi non poterit imputari: habeo enim divitias meas, argumenta philosophorum, habeo populi multitudinem, quam qui aspexerit, me peccare non arbitrabitur. Et ego Dominus Deus tuus qui enem multiplicavi, et in manu prophetarum assimilatus sum. LXX: Ego autem Dominus Deus tuus eduxi te de terra Aegypti: adhuc habitare te faciam in tabernaculis, sicut in diebus
Abbreviated transcription (Latin):
dicã fulgor sed cecitas occupauerit: loqͥtur: Onis labo¬
res mei non inuenient miqͥtatẽ meã. in qua peceaui. Et
ẽ. sensus Quicqͥd peccauero si habuero diuicias: abhis
qͥ meo idigent auxilio.: mͥ ñ poterit imputari. Scđm
uud qđ scriptũ ẽ. & qͥ inqua agit benedicitur: Di¬
uitũ entn: anei multi Unde & adhereticos hoc ipsũ
refertur Chanaan quippe int̾pretari potest quasi mo¬
uentes Et nota quid dixerint quasi mouentes.: ñ mo
uentes: illos qͦs mouere temptauerinit: Sed qͥa fundati
sunt supra petram: nullo possunt turbine concuti.
nec pedũ suorũ mitare uestigiũ. in istiuis modi chanaan
manui hoc ẽ. operibus: statera dolosa ẽ. & mniqͣ. Qeqͥa
eñ hereticꝰ loqͥtur: dĩ iusticiã ñ hab&. & plenũ ẽ. do¬
li & fraudiũ. Unde & calũmã diligunt. dũ depͥmuss
imocentes: suie oppͥmunt eos ꝓpotenciã. Oppͥmitur pau¬
ꝓ eceli astic̃ uer bostiato & argutiis hereticorũ. Qum pꝰ¬

Expanded text:
tur: Omnes labores mei non invenient iniquitatem meam, in qua peccavi. Et est sensus: quidquid peccavero, si habuero divitias ab his, qui meo indigent auxilio, mihi non poterit imputari, secundum illud quod scriptum est: Et qui iniqua gerit, benedicitur : Divitum enim amici multi. Unde et ad haereticos hoc ipsum refertur. Chanaan quippe interpretari potest, quasi moventes. Et nota quod dixerit, quasi moventes Al. movventes, illos quos tentaverint. Sed quia fundati sunt super petram , nullo possunt turbine concuti, nec pedum suorum mutare vestigium. In istiusmodi Chanaan manu, hoc est, operibus, statera dolosa est et iniqua; quidquid enim haereticus loquitur, Dei justitiam non habet, et plenum est doli et fraudium; undepotentiam. Opprimitur pauper ecclesiasticus verbositate et argutiis haereticorum, qui po
Abbreviated transcription (Latin):
loquutus ẽ. nobiscũ. hoc ẽ. nobis xpĩanis. & ex eo tẽ-¬
pore usq in p̃sentẽ diẽ xpĩ censem᷑ nomine. & ipso
dirigente corrigimur Oitaq uir eccłiastice qͥ appel¬
laris iudas & confitens. conuertere quotidie ꝑpeni¬
tentiã ad dm̃ tuum Et si forte peccaueris : imitare
ꝓpħam dicentẽ: Laboraui in gemitu meo: lauabo ꝑ
singłas noctes lectũ meũ. lacrimis meis stratũ meũ
rigabo. Nec hoc dixisse sufficiat: sed di serua man¬
data. Fac in alios miscdiã: ut ipse miscdiã conseqͣris:
Iudiciũ uerũ iudica: ut in qͦ uidicaueris iudicet᷑
de te Et sꝑa in deo tuosemꝑ. siue appropinqͣ deo
tuo iugiter: ut omĩ tẽꝑe inuirtute ꝓficiens appro¬
pinques deo tuo Chanaan in manu eiꝰ statera dolo¬
sa. calumniã dilex̃. & dixit ephraim Uerũtam̃ diues
effectꝰ sum: inueni idolũ mͥ Oñs labores mei ñ mue

Expanded text:
 nobiscum, hoc est, nobis Christianis, et ex eo tempore usque in praesentem diem, Christi censemur nomine, et ipso dirigente corrigimur. O itaque, vir Ecclesiastice, qui appellaris Judas, et confitens, convertere quotidie per poenitentiam ad Dominum tuum, et si forte peccaveris, imitare prophetam dicentem: Laboravi in gemitu meo, lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo . Nec hoc dixisse sufficiat, sed Dei serva mandata, fac in alios misericordiam, ut et ipse misericordiam consequaris. Judicium verum judica, ut in quo judicaveris, judicetur de te. Et spera in Deo tuo semper, sive appropinqua Deo tuo jugiter, ut omni tempore in virtute proficiens, appropinques Deo tuo. Chanaan in manu ejus statera dolosa, calumniam dilexit, et dixit Ephraim: Verumtamen dives effectus sum, inveni
Abbreviated transcription (Latin):
quoq extremo uersiculo legimus : & ñ erit chana
ephraim habere in manu sua staterã dolosã siue
miquã. ubente scriptura: ȩqua sint tibi pondera:
& non solũ habere staterã iniquã ac dolosa. sed di¬
ligere calumniã & oppͥmere homines ꝑpotentiam.
Et ne putaremꝰ chanaan aliũ quẽpiã sentiendũ
ponit manifestius quis sit iste chanaan Dixit ephra¬
im uerun tam̃ diues effectus sum. Et est sensus Non
refert unde possedi eã: dũ modo possidea. Hoc morbo
laborant plurimi: de qͥbus seriptũ ẽ. Diuicie congre¬
gate inique: euomentur: Redemptio enĩ animȩ iuiri:
ꝓpͥe diuicie Unde p̾cipitur ut faciamus nobis amicos
de iniqͦ mammona: qͥ nos possint reciꝑe in ęt̾na taber¬
nacula Ephraim autẽ qͥ głiatur & dicit. uerũptamen
diues effectus sum. inueni idolũ mͥ. siue an coqia ec. hoc¬

Expanded text:
quoque extremo versiculo legimus: Et non erit ChananEphraim, habere in manu sua stateram dolosam, sive iniquam, jubente Scriptura, Aequa sint tibi pondera ; et non solum habere stateram iniquam ac dolosam; sed diligere calumniam, et opprimere homines per 138 potentiam. Et ne putaremus Chanaan alium quempiam sentiendum, ponit manifestius qui sit iste Chanaan. Dixit Ephraim: Verumtamen dives effectus sum; et est sensus: Non refert unde possideam, dummodo possideam. Hoc morbo laborant plurimi, de quibus scriptum est: Divitiae congregatae inique evomentur : Redemptio enim animae viri, propriae divitiae . Unde praecipitur, ut faciamus nobis amicos de iniquo mammona, qui nos possint recipere in aeterna tabernacula , Ephraim autem qui gloriatur et dicit: Verumtamen dives effectus sum, inveni idolum mihi, sive
Abbreviated transcription (Latin):
oliua: inqͣ oleaster nr̃ nisertus ẽ. Quamius autẽ
conentur heretici ueritati miscere mendatiũ. oleũ
aquis ac ceteris humentibꝰ ac liquentibꝰ rebꝰ ñ potest
copulari. Sẽꝑ ueritas supra ẽ: deorsũ mendatiũ. Omis
alie species id ẽ. hereseos quȩ ñ habent ut diximꝰ
oleũ. ueritatis possunt sibi misceri. & de pluribus
unũ efficit corpꝰ. Sed harũ oleũ quod effertur in
egiptũ: & de t̾ra sc̃a ad pharaonis regna descendit .:
detestatur ꝓpħa dicens Dleũ peccatoris ñ inpingua&

Expanded text:
oliva in qua oleaster noster insertus est. Quamvis autem oliva in qua oleaster noster insertus est. Quamvis autem conentur haeretici veritati miscere mendacium, oleum aquis et caeteris humentibus atque liquentibus rebus non potest copulari. Semper veritas supra est, deorsumque mendacium. 135 Omnes aliae species, id est, haereses, quae non habent, ut diximus, oleum veritatis, possunt sibi misceri, et de pluribus unum effici corpus. Sed harum oleum quod defertur in Aegyptum, et de terra sancta ad Pharaonis regna descendit, detestatur propheta, dicens: Oleum peccatoris non impinguet
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽst aduersus sparitalia neqͥcie in cȩlestibꝰ. Et
immundꝰ sp̃s cũ exierit ab homine. & reqͥe nou
inuenerit. septe alios sp̃s neqͥores se sibi copulati
hayt cona. id ẽ. ariditatẽ siue uentũ urentẽ qͥ contra¬
rius floribꝰ ẽ. & germinantia cuncta disꝑdit.: Iotadie
mana uacuaq seetantur: nec ꝓpͥo errore contentꝰ ẽ. s
multos discipłos. minio comites sue uanitatis erro¬
risq multiplicat. Fedus qͦq facit cũ assiriis quorũ
pͥnceps ẽ. sensus magnus: ut quecumq finxerit sa¬
pienter simulasse uideatur. ea sapientia que destru¬
dete neqͥs tos dep̾detur ꝑphilosophiã & manẽ sedu-¬
etionẽ. scđm traditionẽ hominũ. scd̾m elem̃ta mundi:
Sed & oleũ fert in egiptũ suie mercat᷑: egipti fapien-¬
tiã eccłiasticis cupiens miscere dogmatib oleũ un
& reges Hoc oleũ habent & scĩ : de quibꝰ dicit᷑ furi
tui sic̃ nouella oliuarũ : in cireuitu m̃sȩ tue Et bona

Expanded text:
st: Adversus spiritualia nequitiae in coelestibus . Et immundus spiritus cum exierit ab homine, et requiem non invenerit, septem alios spiritus nequiores se sibi copulat, et r καύσωνα, id est, ariditatem, sive ventum urentem, qui contrarius floribus est, et germinantia cuncta disperdit, tota die inania vacuaque sectatur, nec proprio errore contentus est, sed multos discipulos, immo comites suae vanitatis errorisque multiplicat. Foedus quoque facit cum Assyriis, quorum princeps est sensus magnus, ut quaecumque finxerit, sapienter simulasse videatur, ea sapientia quae destrudete, ne quis vos depraedetur per philosophiam et inanem seductionem, secundum traditionem hominum, secundum elementa mundi . Sed et oleum fert in Aegyptum, sive mercatur Aegypti sapientiam, Ecclesiasticis cupiens miscere dogmatibus oleum un reges. Hoc oleum habent et sancti, de quibus dicitur: Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae . Et bona
Abbreviated transcription (Latin):
Uȩ qͥ potũ dat amico suo. mittens fel suũ et
inebrians ut aspiciat nuditatẽ eius: & igno¬
mimã ꝓ gloria. Qđ scilic& ille qͥ rex poten¬
tissimus fuerat: ad tale dedecꝰ sit adductus.
Unde & cõminat᷑ ei ds̃. quod ipse bibiturus sto
huiuscemodi potionẽ : & passurꝰ om̃a quȩ pas¬
sus ẽ. sedechias. Hoc quã ridiculũ sit: me ta¬
cente cognoscitis. Si enim quod seqͥt᷑ bibe tuqͦq
buchodonosor. ergo & ille calix quo sedechiȩ
ꝓpinatũ ẽ. mala sunt intelligenda: non ut illi
uolunt catharticũ. Sin aute dicunt uere fa¬
ctũ & temperatã huiusmodi potionẽ ut supra

Expanded text:
uum et inebrians, ut aspiciat nuditatem ejus, et ignominiam pro gloria: quod scilicet ille qui rex potentissimus fuerat ad tale dedecus per eum sit deductus. Unde et comminatur ei Deus quod et ipse bibiturus sit hujuscemodi potionem, et passurus omnia, quae passus est Sedecias. Hoc quam ridiculum sit, me tacente, cognoscitis. Si enim quod sequitur: Bibe tu qbuchodonosor: ergo et ille calix quo Sedeciae propinatum est, mala sunt intelligenda, non, ut illi volunt, καθαρτικόν. Sin autem dicunt vere factum, et temperatam hujuscemodi potionem, ut supra
Abbreviated transcription (Latin):
sconsio fortitudinis euis. Uerbũ enĩ. sem̃. ꝓ qͣlita¬
te loci. & posuit intelligitur. & ibi. Magisq
in p̾senti loco ibi legendũ ẽ quã posuit : ut sit
sensus & ordo sententie. Cornua in manibꝰ eius:
& sub audiatur. ibi : id ẽ. in cornibꝰ: abscondita

Expanded text:
fortitudinis ejus. Verbum enim SAM   pro qualitate loci, et posuit intelligitur, et ibi: magisque in praesenti loco ibi legendum est, quam posuit, ut sit sensus et ordo sententiae: Cornua in manibus ejus, et subaudiatur, ibi, id est, in cornibus abscondita
Abbreviated transcription (Latin):
mo & auẽ uocalẽ. ad eius ꝑsonã referunt. qͥ
ait : factus sum quasi passer solitarius in tecto.
& cetera his similia. Ue qͥ edificat eiuitatẽ in
sanguinibꝰ: & p̃parat urbẽ in iniqͥtate. Nũquid

Expanded text:
mo ; et avem vocalem ad ejusdem personam referunt, qui mo ; et avem vocalem ad ejusdem personam referunt, qui ait: Factus sum quasi passer solitarius in tecto , et caetera his similia. Vae qui aedificat civitatem in sanguinibus, et praeparat urbem in
Abbreviated transcription (Latin):
quetur: ea non intelligitur in bonã sed in ma-¬
lani partẽ. Id ẽ loquetur auariciã pessimã.
multiplicantis domu suã : & confusionẽ diabo¬
li & cȩtera que de iniqͥtate eius & scelere p̾-¬
cesserunt. Quod autẽ aquila ait: & massa de
ligno respondebit: massam referimꝰ ad illum
sensũ quẽ dñs posuit in euangłio. Cauete uob̾
a fermento phariseorũ. Cumque dubitarent
apłi. & quidnã ẽẽt. scire non possent: euange¬
lista interpretatus ẽ. dicens. Dixerat autem
eis de doctrina phariseorũ. Recte gͥ doctrina
hereticoꝵ. de ligno loquetur. Aliter enim ꝑsu¬
adere non possunt: nisi głiam ligni sue ꝑuer¬
sitati p̾ferant. Nec non & illud quod dixeramꝰ
quia lapis de pariete clamabit sicut uermis
rabitur . et hoa eos. de ligno loquetur ea. qͥdã
enrĩs uermẽ in ligno loquentẽ illũ eẽ. auint.
qͥdic̃ in psalmo. Ego autẽ sum uermis & non ho¬

Expanded text:
quetur ea, non intelligitur in bonam, sed in maquetur ea, non intelligitur in bonam, sed in malam partem, id est, loquetur avaritiam pessimam multiplicantis  caetera quae de iniquitate ejus et scelere praecesserunt. Quod autem ait Aquila, et massa de ligno respondebit, Massam referimus ad illum sensum, quem Dominus posuit in Evangelio: Cavete vobis a fermento Pharisaeorum . Cumque dubitarent apostoli, et quidnam esset, scire non possent, Evangelista interpretatus est, dicens: Dixerat autem eis de doctrina Pharisaeorum. Recte igitur doctrina haereticorum de ligno loquitur: aliter enim persuadere non possunt, nisi gloriam ligni suae perversitati praeferant. Necnon et illud quod dixeramus: Quia lapis de pariete 620 clamabit, sicut vermisrabitur, et σκώληξ de ligno loquetur ea, quidam e nostris vermem in ligno loquentem illum esse aiunt, qui dicit in psalmo: Ego autem sum vermis et non ho
Abbreviated transcription (Latin):
to. Lapis de pariete clamat: & cantarus de li-¬
gno loqͥtur. Legi in cuiusdã uolumine ꝓpterea
cantharũ suꝑ hereticis intelligi: quia dogmata
habeant stercori comparanda. Unde & apłs do-
etrine ueteris errorẽ: dicit se reputasse insci¬
bala id ẽ. in stercora: ñ qđ lex uetus ut mani¬
chei arbitrantur. ad comparationẽ euangłii
scibala computetur. qđ impiũ ẽ. dicere cũ uniꝰ
dei utrũq sit testamentũ : sed quod doctrine
dã de fr̃ibꝰ lapidẽ qͥ de pariete clamauerit
intellexisse dnĩ saluatorẽ : & scarabeũ de li
gno loquentẽ latronẽ qͥ dnm̃ blasphemaret.
Quod lic& pie poss& intelligi : tam̃ qͦmͦ cũ um¬
uerso ꝓphetie contextu possit aptari : non in¬
uenio. Sunt ñnulli qui putent cantharum
de ligno loquentẽ: & ad saluatoris ꝑsonã re¬
ferri posse: quod impiũ eẽ. ex ordine ipso ser¬
monis appar&e. Cantharus enim de ligno lo¬

Expanded text:
to: Lapis de pariete clamat, et cantharus de lito: Lapis de pariete clamat, et cantharus de ligno loquitur. Legi in cujusdam volumine, propterea cantharum super haereticis intelligi, quia dogmata habeant stercori comparanda. Unde et Apostolus, doctrinae veteris errorem dicit se reputasse in scybala, id est, in stercora . Non quod Lex vetus, ut Manichaei arbitrantur, ad comparationem Evangelii scybala computetur quod impium est dicere, cum unius Dei utrumque sit Testamentum, sed quod doctrinaedam de fratribus, lapidem, qui de pariete clamaverit, intellexisse Dominum Salvatorem, et squentem, latronem qui Dominum blasphemaverit: quod licet pie possit intelligi: tamen quomodo cum universo prophetiae contextu possit aptari, non invenio. Sunt nonnulli qui putent cantharum de ligno loquentem, et ad Salvatoris personam referri posse, quod impium esse ex ordine ipso sermonis apparet. Cantharus enim de ligno lo
Abbreviated transcription (Latin):
suũ dogma suscipiunt fore in cȩlestib: posses¬
suros regna cȩlorũ: gehenne incendia non sen¬
suros. Et cum hec repmiserint. consiliũ ipsorum
ad ꝑfectũ uenire non poterit: s erit consiliũ¬
quȩ fuerant repmissa. falsa ipse rerũ finis
doctor: consumpsit popłos multos: & quantos
plures habuit in comitatu suo. tanto magis de¬
liquit contra animã suã. Deniq eccłie eius la
ꝑsuasione deceperit. Lapides stolida corda cre¬
dentiũ doctrinis hereticoꝵ: possumꝰ intelligere.
Et scarabeum de ligno: magistros quoq ꝑuer¬
sos: qͥ turpis lucri gram assumentes: p̾dicatio¬
nem crucis ioquunt᷑ ex utero. Deus enim uen¬
ter eorũ ẽ. & om̃a ciborũ causa faciunt: qͥ redi¬
suꝑbiã. magistri sui diaboli doceant ore iupe¬
reo. Si quando uideris hereticorũ quempiam
quasi recondita & occulta misteria contra ecdiã
loqui: & domũ diaboli domin p̃ferre xpi : dici¬

Expanded text:
suum dogma suscipiant, fore in coelestibus possessuum dogma suscipiant, fore in coelestibus possessuros regna coelorum, et gehennae incendia non sensuros. Et cum haec repromiserint, consilium ipsorum perfectum venire non poterit: sed erit consiliuquae fuerant repromissa, falsa ipse rerum finis doctor consumpsit populos multos, et quanto plures habuit in comitatu suo, tanto magis deliquit contra animam suam. Denique Ecclesiae ejuspersuasione deceperit. Lapides, stolida corda credentium doctrinis haereticorum possumus intelligere, et scarabaeum de ligno, magistros quosque perversos, qui turpis lucri gratia 619 assumentes praedicationem crucis, loquuntur ex utero. Deus enim eorum venter est, et omnia ciborum causa faciunt, qui redisuperbiam magistri sui diaboli doceant ore vipereo. Si quando videris haereticorum quempiam, quasi recondita et occulta mysteria contra Ecclesiam loqui, et domum diaboli domui praeferre Christi, dici
Abbreviated transcription (Latin):
gua hebrea chapis lignũ significat: qđ ad con¬
tinendos parietes in medio strueture ponitur
& uulgo apua grecos appellat᷑ ialan ⁊ cocie. Hoc
ẽ. gͦ iuxta hystoriam: quod ꝓpħalis sermo signi¬
ficat. Lapides parietũ qͥ a te destructi sunt: &¬
ligna eorũ combusta. tuã erudelitatẽ sonabuN.
cim ꝓpħas & duas alias editiones. in quarũ una
seriptũ ẽ. quia lapis de pariete clamabit quasi
uermis in ligno loquens. & i altera: lapis enĩ
de pariete uociferabitur. ei hoc leoc. de ligno
loquetur ea. sed & aqͥla aliud quiddã quã nos
respondebit. Quoꝵ int̾pretatio quid sibi uelit
plicant sibi auariciã malam. Alala autẽ dr̃
auaricia ad distinctionẽ bone: ut sit bona
auaricia doctoris ȩccłiastici: qui nunquã saci¬
atur multitudine sectactoꝵ: & quanto plures
habuerit discipulos. tanto magis ad doctrine
studiũ concitetur. Ue gͦ ei qͥ multiplieat sibi
auariciã pessimã: ut congreget domui suȩ.
to ut eruantur de manu malorũ. Pollicentur

Expanded text:
APHIS  , lignum significat, quod ad continendos parietes in medio structurae ponitur; et vulgo apud Graecos appellatur ἱμάντωσις. Hoc est ergo juxta historiam quod prophetalis sermo 618 significat: lapides parietum qui a te destructi sunt, et ligna eorum ambusta tuam crudelitatem sonabunt. cim prophetis et duas alias editiones, in quarum una scriptum est: Quia lapis de Al. in pariete clamabit quasi vermis in ligno loquens: et in altera: Lapis enim de pariete vociferabitur, et σκώληξ de ligno loquetur ea. Sed et Aquila aliud quiddam quam nos igno respondebit. Quorum interpretatio quid sibi velit,plicant sibi avaritiam malam. Mala autem dicitur avaritia, ad distinctionem bonae, ut sit bona avaritia doctoris Ecclesiastici, qui numquam satiatur multitudine sectatorum, et quanto plures habuerit discipulos, tanto magis ad doctrinae studium concitetur. Vae ergo ei qui multiplicat sibi avaritiam pessimam, ut congreget domui suae ut eruatur de manu malorum. Pollicentur
Abbreviated transcription (Latin):
Sterrę : & ciuitatis. & omĩum habitantiũ in ea.
Lxͣox. Ne qͥ ꝓpinat ꝓximo suo subuersione tur¬
bida : & in ebrians ut aspiciat in speluncis eoꝵ
saturitatẽ ignominie de gloria. Bibe & tu & cõ¬
mouere. Circũded it te calie dextere dni. & con¬
gregata ẽ. ignominia suꝑ głiam tuã. Qͥa impie

Expanded text:
hominum habitantium in ea. LXX: Vae qui propinat proximo suo subversione turbida, et inebrians, ut aspiciat in speluncis eorum: saturitatem ignominiae de gloria bibe et tu: et commovere, circumdedit te calix dexterae Domini, et congregata est ignominia super gloriam tua
Abbreviated transcription (Latin):
atq saluator: & ipsũ ẽẽ. de qͦ nunc dicat᷑. Dñs
abaustro ueni&. Hoc ẽ. nascetur in bethleẽ & inde c̃surga
cus montis sina. & quod infertur dia psalma.
idẽ semꝑ habere sensũ. Ipse quippe qͥ natus ẽ.
in bethleẽ. & qui in fyna id ẽ. in monte pha-
psalmate quod hebraice dicit᷑ sela: in psalterio
quod dia psalma ñ ponatur nsi in psalterio &
in presenti loco. Ex quo intelliginus : recte alxx.¬

Expanded text:
atque Salvator, et ipsum esse de quo nunc dicatur: Dominus atque Salvator, et ipsum esse de quo nunc dicatur: Dominus ab Austro veniet, hoc est nascetur in Bethleem, et inde consurcus monti Sina. Et quod infertur, diapsalma, id est, semper, habere sensum: ipse qui natus est in Bethleem, et qui in Sina, id est, in monte Pharapsalmate, quod Hebraice dicitur SELA, in Psalterio Septuaginta, quod diapsalma non ponatur, nisi in Psalterio, et in praesenti loco. Ex quo intelligimus recte a
Abbreviated transcription (Latin):
pullos fuos. Uel certe paradisus & cȩlestia: ple¬
na angłis: plena uirtutibꝰ: plena arboribus
uberrimis. Atq utinã & mͥ contingat: ut ad
uocẽ meã & ad expositionẽ deus ueniat: in
quii umbrosi. & condensi: & seripturarũ testi¬
moniis hinc inde contexti. Et patre simul fi¬
lioq uemente: fiat eorũ auditor habitaculũr
& compleatur scriptura dicens: ego & pat̾ meus
ueniemus ad eũ: & mansionẽ apud eũ faciemꝰ.
Sed quia p̃r o monte umbroso condenso. in he¬
breo seriptũ ẽ. mons pharan. & pharan int̾preta¬
tur os uidentis : pulchre uxta int̾ptationem
nrãm. de eruditi sermone uiri uenit noticia
filii. & non qualieumq sermone: sed de eo qͥ
plenus ẽ. lumine: plenus oculis: ut manifestꝰ
& purus. ad aures audientiũ deferatur. Qa
autẽ ait de monte sublimi : dogmata intellige.
Audiui ego hebreũ istũ locũ ita disserere : qđ
betleem sita sit ad austrũ : in qua natus ẽ dñs

Expanded text:
pullos suos: vel certe paradisus et coelestia plepullos suos: vel certe paradisus et coelestia plena angelis, plena virtutibus, plena arboribus uberrimis. Atque utinam et mihi contingat, ut ad vocem meam et ad expositionem Deus veniat in quii umbrosi et condensi, et Scripturarum testimoniis hinc inde contexti, et Patre simul Filioque veniente, fiat eorum auditor habitaculum, et compleatur Scriptura, dicens: Ego et Pater meus veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus . Sed quia pro monte umbroso et condenso, in Hebraeo scriptum est mons Pharan, et Pharan interpretatur os videntis: pulchre juxta interpretationem nostram, de eruditi sermone viri venit notitia Filii, et non qualicumque sermone, sed de eo qui plenus est lumine, plenus oculis, ut manifestus et purus ad aures audientium deferatur. Quod autem ait de monte, sublimia dogmata intellige. Audivi ego Hebraeum istum locum ita disserere: Quod Bethleem sita sit ad Austrum, in qua natus est Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
suerunt. Solus theodotio qͥd significar& the¬
man: interp̃tatus ẽ.dicens. Eloim ab austro ue¬
ni&: ⁊ sc̃is̃ de monte pharan. In fine. Ex qͦ intelli¬
cio ipsum hebraicũ sela. Ds̃ gͦ ab austro ueni&.
id ẽ. a meridie. a clara luce: abhis qui appel¬
lantur filii dierũ. Unde & in cantico canticoꝵ
aqͥlonẽ spo̾sus ambigit. & austrũ uoeat dicenꝰ.
Exurge aqͥlo & ueni auster. ꝑfla ortũ meũ. &
fluent aromata mea. Ds semꝑ in meridie ẽ. Ubi
inquit pascis ubi cubas in meridie. & ad abra¬
ham quando erat sub quereũ: non uenit deus
nisi in meridie. & ioseph qͥ in typo ꝓcessit sal¬
uatoris. conuiuiũ frĩbꝰ facit meridie. Agni¬
tio gͦ dei patris his qͥ digni funt uenit in ple¬
no lumine: & agnitio scĩ id ẽ. filii dei. uenit
de monte umbroso condenso. Uons umbrosus
atq condensus : uel ipse pater intelligitur ple-¬
nus uirtutibꝰ omĩq sapientia. & maiestate sua
cuncta ꝓtegens: & extendens alas & confouenᷤ

Expanded text:
 solus Theodotio quid significaret Theman, interpretatus est, dicens ELOIM, ab Austro veniet, et sanctus de monte Pharan, in finem. Ex quo intellitio ipsum Hebraicum SELA  . Deus ergo ab Austro veniet, id est, a meridie, a clara luce, et ab his, qui appellantur filii dierum. Unde et in Cantico canticorum, aquilonem sponsus abigit, et austrum vocat dicens: Exsurge, Aquilo, et veni, Auster, perfla hortum meum, et fluant aromata mea . Deus semper in meridie est: Ubi, inquit, pascis? ubi cubas? in meridie . Et ad Abraham quando erat sub quercu, non venit Deus nisi in meridie . Et 637 Joseph qui in typo praecessit Salvatoris, convivium fratribus facit meridie. Agnitio ergo Dei Patris his qui digni sunt, venit in pleno lumine. Et agnitio Sancti, id est, Filii Dei, venit de monte umbroso et condenso. Mons umbrosus atque condensus, vel ipse Pater intelligitur, plenus virtutibus omnique sapientia, et majestate sua cuncta protegens, et extendens alas, et confovens
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod quis uł quid ꝓ raro accipiatur: cũ
possumus & de alio loco inpossibili hoc ip¬
sum acciꝑe. Quis nos separabit a caritate
xp̃i : tribulatio an angustia: &cet̾a. Et de
presenti capitulo. Quid ꝓdest sculptile qͥa
scalpsit eum fictor suus : In utroq enim impos¬
sibilitas demonstratur : qđ nec apłi caritatẽ
ulla tribulatio & angustia diuidere possit
a xp̃o. nec in idolis sit ulla utilitas. Ue qͥ dic̃
ligno exꝑgiscere: surge lapidi tacenti. Nũ¬
quid ipse docere poterit : Eece iste qui oꝑtus

Expanded text:
eo quod quis, vel quid, pro raro accipiatur: cum eo quod quis, vel quid, pro raro accipiatur: cum possimus et de alio loco pro impossibili hoc ipsum accipere: Quis nos separabit a charitate Christi: tribulatio, an angustia ? et caetera. Et de praesenti capitulo: Quid prodest sculptile, quia sculpsit illud fictor suus? In utroque enim impossibilitas demonstratur, quod nec Apostoli charitatem ulla tribulatio et angustia dividere possit a Christo, nec in idolis sit ulla utilitas. . Vae qui dicit ligno, expergiscere; surge, lapidi tacenti : numquid ipse docere poterit? 629 Ecce iste coopertus