comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omẽs constans sempit̾na que nocet ad diffu-¬
su officium iubendo uetando astande deter¬
reat que tamen neq ꝓbos frustra mbet aut
uetat nec improbos ibendo aut uetando
mouet. huic legi net obrogari fas est neq
derogare aliquid ex hac lic neq tota obro¬
gari põt. Necnon aut ꝑ senatum aut per
pplm̃ solui hac lege possumus neq est querẽ¬
dus explanator aut int̾pres excuseliuis. nec
erit alia lex Rome alia athenis alia nũc alia
post hec s et omẽs gentes om̃s omĩ tempore
una lex ut sempit̾na et iinuitabilis contine¬
bit. unusq erit comunis quasi magr̃ et imꝑ¬
ator om̃i deus ille legis huiꝯ muentor discep¬
tator. Sacor cui qui non parebit ip̃e se fugiet
ac naturam hommnis asꝑnatus hoc ip̃o luet
maxiãs penas etiam si cetera supplicia que
putantur effugerit. Quis sacramentum
dei stiens tam significant̾ enarrare legẽ dci
posset quam illam homo longe au̾itatis no¬

Expanded text:
omnis, constans, sempiterna, quae uocet ad omnis, constans, sempiterna, quae uocet ad officium iubendo, uetando a fraude deterreat, quae tamen neque probos frustra iubet aut uetat nec inprobos iubendo aut uetando mouet. huic legi nec obrogari fas est neque derogari aliquid ex hac licet neque tota abrogari potest, nec uero aut per senatum aut per populum solui hac lege possumus, neque est quaerendus explanator aut inter- pres Sextus Aelius, nec erit alia lex Romae alia Athenis, alia nunc alia posthac, sed et omnes gentes et omni tempore una lex et sempiterna et inmutabilis continebit unusque erit communis quasi magister et imperator omnium deus: ille legis huius inuentor disceptator lator, cui qui non parebit, ipse se fugiet ac naturam hominis aspernatus hoc ipso luet maximas  poenas, etiamsi cetera supplicia quae putantur effugerit. quis sacramentum dei sciens tam significanter eDarrare legem dei posset quam illam homo longe a ueritatis no
Abbreviated transcription (Latin):
uagantur Quisquis autem rectum it̾ iue
uite tenere intitur non terram debet aspic̾e
s celum Et ut aꝑtius loquar non hommẽ¬
sequi sequi debet s deum. non hiis terrest̾¬
bus simulacris ẜ deo ẜuire celesti. nõ as
corpus referre omĩa s admentem. non huic
nite dare oꝑam s eterne. Itaq si oculos in
telum semꝑ intendas et solem qua ociatur
oẜues eumq heas uite qͣi nauigii ducẽ
sua sponte in nia pedes dirigentur et illud
celeste lumen qd sanis mentibus mulco¬
clarior sol est quam hic quem carne mor-¬
cali indemꝰ sit reget sic gubernabit ut ad
sinnũ paciẽ uurtutis portum sine ullo er¬
rore ꝓducat. sustipienda igitur dei lex est
que nos ad hoc iter dirigat illa scã illa ce¬
lestis quam marchus cullius in lbro de re puͣ
t̾tio pene diuina uoce depinxit Cuius ego
ne plura dice̾m uerba subieti. Est quidẽ u̾a
lex recta ratĩo nature congruens diffusa in

Expanded text:
vagantur. Quisquis autem rectum iter vagantur. Quisquis autem rectum iter viae tenere nititur, non terram debet aspicere, sed coelum: et ut apertius loquar non hominem sequi debet, sed Deum; non his terrestribus simulacris, sed Deo servire coelesti; non ad corpus referre omnia, sed ad mentem; non huic vitae dare operam, sed aeternae. Itaque si oculos in coelum semper intendas, et solem, quo oritur, observes, eumque habeas vitae quasi navigii ducem, sua sponte in viam pedes dirigentur; et illud coeleste lumen, quod sanis mentibus mulclarior sol est quam hic quem carne mortali uidemus, sic reget, sic gubernabit, ut ad summum sapientiae uirtutisque portum sine ullo errore perducat. suscipienda igitur dei lei est, quae nos ad hoc iter dirigat, illa sancta, illa caelestis, quam Marcus Tullius in libro de re publica tertio paene diuina uoce depinxit: cuius ego, ne plura dicerem, uerba subieci. est quidem uera lei recta ratio, naturae congruens, diffusa in
Abbreviated transcription (Latin):
sub ip̃o fine referuntur ibi emm dux ille
comũgit omẽs ibi opus fu̾at bonos a ma-¬
lis fortes ab inhertibus sapientes astultis
separari. In dcoꝵ scil cultu in quo ille umi¬
uersos quia sine ullo distrimine stulti fue¬
runt uno mucrone iugulat et p̾cipitat
in mortem hec autem nia que est u̾tatis
et sapĩe. et iuirtutis et iusticie quoꝵ fons
onmiũ unus est unia uis una sedes et
simplex ẽ qd paribus amiis sũmaq
concordia unum sequamur et colanus
deum Et augusta qm̃ pancioribus utꝰ
data est et ardua qm̃i ad bonũ qd est sũ¬
mũ bonum catq sublimne insi cum sũma diffi¬
cultate ac labore nõ põt ꝑuẽiri. Capͣ¬
non põt querunt Errant ergo uelut mina¬
ri magno nec quo ferantur intelligunt qr
nec uiam cernũt Nec ducem secuntur ullũ¬
eadem namq racioner hanc ite uam q̃ri
oportet qua in alco it̾ nauib querit᷑ qui insi
aliqd̃ celi lumen obẜuent in certis cursibus

Expanded text:
sub ipso fine referuntur. ibi enim dux ille sub ipso fine referuntur. ibi enim dux ille coniungit omnes ubi opus fuerat bonos a malis, fortes ab inertibus, sapientes a stultis separari, in deorum scilicet cultu, in quo ille uniuersos, quia sine ullo discrimine stulti fuerunt, uno mucrone iugulat et praecipitat in mortem. haec autem uia, quae est ueritatis et sapientiae et uirtutis et usae, quorum omnium fons unus est, una uis, una sedes, et simplex est, quo paribus animis summaque concordia unum sequamur et colamus deum, et angusta, quoniam paucioribus uirtus data est, et ardua, quoniam ad bonum quod est summum atque sublime nisi cum summa difficultate ac labore non potest perueniri. Hanon potest quaerunt. errant ergo uelut in mari magno nec quo ferantur intellegunt, quia nec uiam cernuEadem namque ratione hanc vitae viam quaeri oportet, qua in alto iter navibus quaeritur; quae nisi aliquod coeli lumen observent, incertis cursibus
Abbreviated transcription (Latin):
turpibus asꝑnarentur ut auersi a sapĩar
et iu̾tate que sine ullo du ce requirebant
in idip̃m inciderent quod utare ac fuge
cupiebant itaq illam ꝑdicoĩs ac mortis
uiam multiplicem oñdit uel qd mulca
sunt gen̾a iuite uel qd dii multi qui colũ¬
cur. huiꝰ dux p̾uaricator ac subdolus ut
uideatur esse distrien aliquod falsi et ueri¬
mali et bom alia uia ducit luxpuriosos alia eos qͥ
frugi appellantur alia imꝑitos alia doctos alia
non uno traiite illos emimi qui aut uolupta-¬
tes aut diuitias non refuguint ab hac puͣ
et celebri modice segregat cos aũt quia ut
iurtutem sequi uolunt aut contemptum re¬
rum profitentur ꝓ confragosa quedam p̾ci-¬
picia trahit d tãmen illa omĩa itinera q̃
speciem bonoꝵ ostentant non fãt alie uie
qͥ du̾isicula et semite. que uidentur quidẽ
as illo cõmuni dextro uersum separari ad
eunidem tamen et ad unum om̃es exitum

Expanded text:
turpibus aspernarentur, ut auersi a sapientia turpibus aspernarentur, ut auersi a sapientia et ueritate, quam sine ullo duce requirebant, in id ipsum inciderent quod uitare ac fugere cupiebant. itaque illam perditionis ac mortis uiaui multiplicem ostendit, uel quod multa sunt genera uitae uel quod dii multi qui coluntur. huius dux praeuaricator ac subdolus, ut uideatur esse discrimen aliquod falsi et uerimali et boni, alia ducit luxuriosos alia eos qui frugi appellantur, alia inperitos alia doctos, alia non uno tramite. illos enim qui aut uoluptates aut diuitias non refugiunt, ab hac publica et celebri uia modice segregat, eos autem qui aut uirtutem sequi uolunt aut contemptum rerum profitentur, per confragosa quaedam praecipitia trahit. sed tamen illa omnia itinera quae speciem bonorum ostentant non sunt aliae uiae, sed deuerticula et semitae, quae uidentur quidem ab illa communi dextrouersum separari, ad eandem tamen et ad unum omnes exitum
Abbreviated transcription (Latin):
ani illi omẽs qui alioꝵ confessam sculticiã
sapientes existimantur spẽ uirtutis inducti
Umbras et ymagnies app̾hendunt inchilaũt
uerum qd ea fit racõe qm̃ uia illa menlux que
fert ad occasum multos tramites hẽc ꝓpt̾ scu¬
diorum et disciplmarum uarietatem que sũt
in uita hominum dissimiles atq diu̾se. nam
sicut ma illa sapientie hẽc aliquid simle stul¬
ticie ꝙ libio p̾cedente monstranimus. ita hec
cum sit tota stulticie hẽt aliquid simile sapi¬
entie quod arripiunt. hn qui iusticiam pnͣ
intelligunt Et habet uicia maiifesta sic ha¬
bet aliquid ꝙ simile udeatur esse urtuti
ut hẽt aꝑꝑtum scelus sic ymaginem quãd
spẽm q iustitie. Quomodo enim p̾cursor eiꝰ
uie cueuis et potestas omĩs in fallendo est
uniu̾sos in feaudem posset induce̾ insi uerisi¬
milia homĩbus ostentaret deus enĩ ut in¬
mortale illud archanũ eius in aꝑꝑto esset
posuit in uia sua que honnẽs ꝓ malis et

Expanded text:
am illi omnes qui per aliorum confessam stultitiam sapientes existimantur, specie uirtutis inducti umbras et imagines adprehendunt, nihil uerum. quod ea fit ratione, quoniam uia illa mendax, quae fert ad occasum, multos tramites habet propter studiorum et disciplinarum uarietatem, quae sunt in uita hominum dissimiles atque diuersae. nam sicut uia illa sapientiae habet aliquid simile stultitiae, quod libro praecedente monstrauimus, ita haec cum sit tota stultitiae, habet aliquid simile sapientiae, quod adripiant ii qui stultitiam publicam intellegunt: et ut habet uitia manifesta, sic habet aliquid quod simile uideatur esse uirtuti, ut habet apertum scelus, sic imaginem quandam speciemque iustitiae. quomodo enim praecursor eius uiae cuius uis et potestas omnis in fallendo est, uniuersos in fraudem posset inducere, nisi ueri similia hominibus ostentaret? deus enim, ut immortale illud arcanum eius in operto esset, posuit in uia sua quae homines pro malis et
Abbreviated transcription (Latin):
quia passionis figura est. qm̃ deus prestius
futuroꝵ tradidit ꝑ moysen pploͬ suo celebran¬
dam s cum figura naluit in p̾senti ad depel-¬
landum ꝑicl̃m ut appareret qͣntum ueritas
ip̃a nalitura sic ad plebem dei ꝓtegandum
et extremo tocius orbis necessitatem. Quõ
aũc uel in qua plaga tuti om̃es sunt futuri qͥ
signum hoc ueri diuini et sangiũs in sũmo
corꝑis sui nocanũt in nouissimo libro docebo.
unc suacis est huiꝰ signi potentiam qntum
ualeat expone. qͣnto terroris¬

Expanded text:
quia passionis figura est, quam deus praescius quia passionis figura est, quam deus praescius futurorum tradidit per Moysen populo suo celebrandam. sed tum figura ualuit in praesenti ad depellendum periculum, ut appareret quantum ueritas ipsa ualitura sit ad plebem dei protegendam in extrema totius orbis necessitate. quomodo autem uel in qua plaga tuti omnes sint futuri qui signum hoc ueri et diuini sanguinis in summo corporis sui notauerint, in nouissimo libro docebo. Nunc satis est huius signi potentiam quantum ualeat exponere. quanto terrori
Abbreviated transcription (Latin):
turum dignumq illud maximũ atq sublime
frontib suis sustepturum cuiꝰ rei figuram iudei
ac nũc exhibent cũ lumia sua de cruore agni
notant. Deus enĩ ꝑcussurus egyptios ut ab ea
plaga minanes face̾t hebreos preceꝑas eis ut
agnũ candidum sine macula inmolarent ac sig¬
num liminib sẜ de sanguiẽ eius imponerent
Itaq qui egyptoꝵ pͥmogenita una nocte int̾issẽt
hebrei soli signo sangiĩs eciam cuti fuerunt uñ
non quia cruor pecudis tantam in se iim gere¬
bat ut homĩb soluti ẽẽt. s ymago fua̾t reꝵ fu-¬
curaꝵ. Agnus enim candidus sine macula xp̃c
fuit. Idem innocens et iustus et sc̃e qui ab hus-¬
dem uideis iimolatus saluti est homĩb qui
signum sangnĩs idẽ crucis qua sanguine fud ͭ
est homĩs et lignũ sangnĩẽ delibutum crucio
significatõ est demq nimolatio pecudis ab hus
ip̃is qui faciunt pascha noĩatur hec dictõ greca

Expanded text:
turum signumque illut maximum atque sublime turum signumque illut maximum atque sublime frontibus suis suscepturum. cuius rei figuram Iudaei etiamnunc exhibent, cum limina sua de cruore agni notant. deus enim percussurus Aegyptios, ut ab ea plaga inmunes faceret Hebraeos, praeceperat his ut agnum candidum sine macula immolarent ac signum liminibus suis de sanguine eius inponerent. itaque cum Aegyptiorum primogenita una nocte interissent, Hebraei soli signo sanguinis tuti fuerunt, non quia cruor pecudis tantam in se uim gerebat, ut hominibus saluti esset, sed Imago fuerat rerum futurarum. agnus enim candidus sine macula Christus fuit, id est innocens et iustus et sanctus, qui ab isdem Iudaeis immolatus saluti est omnibus, qui signum sanguinis, id est crucis qua sanguinem fuditest hominis et lignum sanguine delibutum crucis significatio est. denique immolatio pecudis ab iis ipsis qui faciunt pascha nominatur ἀπὸ τοῦ πάσχειν,
Abbreviated transcription (Latin):
cestatem cum uellet deponendi sp̃m̃ et resumen
non putauerunt ossa eius suffring̾e sicut mos coꝵ
tibulo detractum est et sepulcio diligent᷑ inclusũ
que omĩa idc̾to facta sunt ne lesum ac diminu¬
tum corpus ad reẜgendum inabile redderetur
illa quoꝙ pͥncipua fuit causa cur deus crucem
maliu̾t ꝙͣ illa exaltari. cum fuit ncc̃e omĩb¬
q gentib passionem dei notest̾e̾ ⁊iam qm̃ is
qui patibulo suspenditur et conspicuus est et¬
om̃ib cet̾is altior crux potius eltta est que sig-¬
inficaret illum tam conspicuũ tam sublimen
futurum ut ad eum recognostendum ꝑit̾ et
collendum cuncte nationes ex omni orbe cõ-¬
currerent demq nilla gens tam in humana
est nulla religio tam remota cui aut passio
eius aut sublimitas maiestatis eius ignota sit
Extendit ergo in passione manus suas orbẽq
dimensus est ut tunt onde̾t ab ortu solis usq
ad occasum magnũ ppłm̾. ex omĩb lingius et
tribubus congregatum sub alas suas ẽẽ uen-¬

Expanded text:
estatem, cum vellet, deponendi spiritum et resumendi. non putaverunt, ossa ejus suffringere sed tantummodtibulo detractum est, et sepulcro diligenter inclusum. Quae omnia idcirco facta sunt, ne laesum ac diminutum corpus ad resurgendum inhabile redderetur. Illa quoque praecipua fuit causa, cur Deus crucem maluerit, quod illa exaltari eum fuit necesse, et omnibus gentibus passionem Dei notescere. Nam quoniam is, qui patibulo suspenditur, et conspicuus est omnibus, et caeteris altior, crux potius electa est, quae significaret illum tam conspicuum tamque sublimem futurum, ut ad eum cognoscendum pariter et colendum, cunctae nationes ex omni orbe concurrerent. Denique nulla gens tam inhumana est, nulla regio tam remota, cui aut passio ejus, aut sublimitas majestatis ignota sit. Extendit ergo in passione manus suas, orbemque dimensus est, ut iam tunc ostenderet ab ortu solis usque ad occasum magnum populum ex omnibus linguis et tribubus congregatum sub alas suas esse uen
Abbreviated transcription (Latin):
tues me in capud gentiũ. ppłs ꝙͥ non cognoui
ẜuiet michi. Esaias quoq sic loquitur uemo
collig̾e omnes gentes et linguas et uemient
et uidebunt claritatem meam et dimittam suꝑ
eos signum et mictum ex hus conẜuatos in
gentes que longe sunt que non audierunt
glĩam meam et nunciabunt claritatem meã
in gences uolens igitus deus metatorem tẽpli
submitt̾e̾ in t̾ram noluit eum in potestate et
claritate celesti mitt̾e ut ingratus in deũ ppłs¬
in errorem maximũ induce̾tur at penas pro
facinorib suis lueret qui dñm dñi suũ non
recepiss ꝙ olim pphe cecinerunt sic eẽ fturũ
ysaias .ii. quem idem ip̃i iudei serta consectũ
crudelissime necanerunt Ita dicit audi celũ
genui et oaltam ip̃i aũt spreuerũt me ag¬
nouit bos posẜorem suum et asmus p̾sepiũ¬

Expanded text:
tues me in caput gentium: populus quem non cognoui tues me in caput gentium: populus quem non cognoui seruiuit mihi. Esaias quoque sic loquitur: uenio colligere omnes gentes et linguas, et uenient et uidebunt claritatem meam. et dimittam super eos signum et mittam ex iis conseruatos in gentes quae longe sunt, quae non audierunt gloriam meam, et nuntiabunt claritatem meam in gentes. uolens igitur deus metatorem templi sui mittere in terram noluit eum in potestate et claritate caelesti mittin errorem maximum induceretur, ac poenas pro facinoribus suis lueret, qui dominum ac Deum suum non recepisset; quod olim prophetae cecinerant, sic esse facturum. Esaias enim, quem ipsi Judaei serra confectum crudelissime necaverunt, ita dicit : Audi coelgenui, et exaltavi; ipsi autem spreverunt me. Agnovit bos possessorem suum, et asinus praesepiu
Abbreviated transcription (Latin):
fuit eiusdem tiri temporib a quo udei sunt
restituti sic loquitur destinerunt ate et abie-¬
tuos int̾fecerũt qui obtestabantur eos ut reu̾¬
tentur ad te. Item helias in libro basilion t̾cio
enuilando enulatus sũ dño deo omĩpotenti
quia deliquerunt te filui isoł et altaria tua
demollierunt et ꝓphãs tuos int̾fecerũt gladio
et remansi ego solitarius et querũt anima
meam auferre eam ꝓpt̾ mas illoꝵ et impie¬
tates obdicauit eos imppetuũ. Itaq desiit
ppħas mittere ad eos s illum filiũ suũ pͥmo¬
genitum illum opificem reꝵ et consiliatorẽ¬
suum dilabi iuissit e celo ut religionem scãm dei
tranfferret ad genus Idem ad eos qui deum ig¬
norabant doceret q iusticiam qmͣ ꝑfidus ppłus
sicut malachiel ꝓph̃a dicit non est nichil michi
uoluntas cͥca uos dicit dñs et sacrificiũ ac¬
usq ad occasum clarificabitur nomen meum
apud gentes. Item dauid in psalmo ixun. cõsti¬

Expanded text:
fuit eiusdem Cyri temporibus a quo Iudaei sunt fuit eiusdem Cyri temporibus a quo Iudaei sunt restituti, sic loquitur: desciuerunt a te et abietuos interfecerunt, qui obtestabantur eos ut reuerterentur ad te. item Helias m libro Basilion tertio: aemulando aemulatus sum domino deo omnipotenti, quia dereliquerunt te filii Israhel, altaria tua demolierunt et prophetas tuos interfecerunt gladio: et remansi ego solitarius et quaerunt animam meam auferre eam. propter has illorum inpietates abdicauit eos in perpetuum, itaque desiit prophetas mittere ad eos. sed illum filium suum primogenitum, illum opificem rerum et consiliatorsuum, delabi iussit e caelo, ut religionem sanctam dei transferret ad gentes, id est ad eos qui deum ignorabant, doceretque iustitiam, quam perfidus populus sicut Malachiel propheta indicat dicens: non est mihi uoluntas circa uos, dicit dominus, et sacrificium acolis ortu usque in occasum clarificabitur nomen meum apud gentes. item Dauid in psalmo XVII: consti
Abbreviated transcription (Latin):
um sepe iudei p̾ceptis salutarib repug¬
narent acq a diuĩã E lege desciscerent ab er¬
rantes adimpios cultus deoꝵ tñ deus iustos
dia plebe constituens ꝑ quos pcc̃a ingrati
ppłi u̾bis minacib increparet et nnchilonũꝰ
hortaretur ad penitentiam sceleris agendam
qm nisi egissent et abiectis uanitatib ad dñi
suũ redissent fore ut testamentũ suum nuita¬
ret idẽ hereditatem uite inmortalis ad exteras¬
conuerteret nationes. aliumq sibi ppłm fide¬
liorem ex aliemgenis congregaret illi autem
a ꝓphĩs increpati non modo uerba eoꝵ respue¬
runt ẜ ꝙ sibi pcc̃a exꝓbarentur offensi eos ip̃os
ex quisitis cruciatib necauerunt que omĩa
diuine lr̃e fignra significata conẜ̾uant. Dicit
meos ꝓphãs ante lucem nuttebam et nõ ob¬
audiebatis me neq intendebatis aurib cum¬
⁊ iolite ambulare post deos alienes ut ẜuiatis
eis et ne incitetis me in oꝑib manuũ ur̃aꝵ
ad disꝑdendos nos. Hesdias eciam ꝓpha qui

Expanded text:
um saepe Iudaei praeceptis salutaribus repugnarent atque a diuina lege desciscerent aberrantes ad inpios cultus deorum, tum deus iustos dia plebe constituens, per quos peccata ingrati populi uerbis minacibus increparet et nihilominus hortaretur ad paenitentiam sceleris agendam: quam nisi egissent atque abiectis uanitatibus ad deum suum redissent, fore ut testamentum suum mutaret id est hereditatem uitae inmortalis ad exterasconuerteret nationes aliumque sibi populum fideliorem ex alienigenis congregaret. illi autem a prophetis increpiti non modo uerba eorum respuerunt, sed quod sibi peccata exprobrarentur offensi eos ipsos exquisitis cruciatibus necauerunt. quae omnia diuinae litterae signata conseruant. dicit meos prophetas. ante lucem mittebam, et non audiebatis me neque intendebatis auribu. nolite ambulare post deos alienos, ut seruiatis eis, et ne incitetis me in operibus manuum uestrarum ad disperdendos uos. Hesdras etiam propheta, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quod ei a pͥncipio pat̾ sũmus in posuit
nullus alius p̾t̾ ip̃m stiat ht̃ tamen et ĩt̾
augelos aliud nocabłm et int̾ honnẽs alid
Ihe quippe int̾ homines uocatur. ⁊iam xp̃s
non ꝓprium nomen est s nuĩcupatio potes¬
tatis et regui. sit .i. indei reges suos appel¬
thristum solent dic̾e erat iudeis aute p̾cep¬
tum ut sacrum confic̾ent unguentum quo
ꝑungui possent possent hui qui uocabantur
ad sucͥ̾docium uel ad regiem et sicut nũc
Romanis indumentum purpure insigne ẽ regre
dignitatis assumpte sic illo unctio sacri ungũe¬
ti nomen ac potestatem regiam conferebat
nos eum xp̃m nũcupamus idem est ꝙ uictũ qui
ebrarce messias dicitur unde in quibusdam g̾tis
scpturis qua male de obraicis int̾pretate sunt¬
significatur non ꝙ ille regnũ hoc t̾renũ fu̾it
adeptus cuiꝰ capiendi nondum tempus adue¬
uit ẜ ꝙ celeste ac sempiteriũ de quo disẜemꝰ
in ultimo libro. Capitulin¬
unc no de pͥma eius natiuitate dicamus

Expanded text:
quod ei a principio pater summus imposuit, nullus alius praeter ipsum sciat, habet tamen et inter Angelos aliud vocabulum, et inter homines aliud. Iesus quippe inter homines nominatur. nam Christus non proprium nomen est, sed nuncupatio potestatis et regni: sic enim Iudaei reges suos appelChrestum solent dicere. erat Iudaeis ante praeceptum ut sacrum conficerent unguentum, quo perungui possent ii qui uocabantur ad sacerdotium uel ad regnum, et sicut nunc Romanis indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis assumptae, sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regium conferebat.nos eum Christum nuncupamus, id est, unctum, qui hebraice Messias dicitur. Unde in quibusdam graecis scripturis, quae male de Hebraicis interpretatae ssignificatur: non quod ille regnum hoc terrenum fuerit adeptus, cujus capiendi nondum tempus advenit; sed quod coeleste ac sempiternum, de quo disseremus in ultimo libro. nuno de prima eius natiuitate dicamus.
Abbreviated transcription (Latin):
rissime nonĩatur ꝙ ex nullo sit procreatus
Idcirco eciam filium bis nasci oportuit ut ip̃e
lo deo pr̃e genatus est. In ẜa uero carnali a¬
mator fuit qm̃ sine pr̃e officio uirginali utero
hommemq subam gerens nr̃am hanc fragilẽ
ibecillemq naturam qͣi manu ad ĩmortalita¬
tem possec educ̾e factus et est et dei filius ꝑ
sp̃m̃ et homĩs ꝑ carnem idem et deus et homo
dei itus in eo ex oꝑib que fecit aꝑꝑuit fragili-¬
tas hoñm ex passione quia ꝑtulit. qũi cur ce¬
ꝑit paulo post docelo. ¶ Int̾i et deum fuisse
et honñem ex utroq gen̾e ꝑmixtum ꝓpħis
uaticinantib dixinius. ysaĩas dm̃ fuisse cestã᷑
hiis uerbis fag fatigaita est egyptus et ne-

Expanded text:
rissime nominatur, quod ex nullo sit procreatus. rissime nominatur, quod ex nullo sit procreatus. Idcirco etilo deo patre generatus est, in secunda uero carnali ὰπάτωρ fuit, quoniam sine patris officio uirginali utero hominemque substantiam gerens nostram hanc fragilem inbecillamque naturam quasi manu ad inmortalitatem posset educere. factus est et dei filius per spiritum et hominis per carnem, id est et deus et homo. dei uirtus in eo ex operibus quae fecit apparuit, fragilitas hominis ex passione quam pertulit: quam cur susceperit paulo post docebo. interim et deum fuisse et hominem ex utroque genere permixtum prophetis uaticinantibus discimus. Esaias deum fuisse testatur his uerbis: fatigat
Abbreviated transcription (Latin):
omẽs et omẽs lingue nomen euis uenerant᷑
maiestatem conficentur doctͥnam secuntus uir¬
tutem iitantur. hẽt imꝑium atq honorem
cum om̃es t̾re tribus terre p̾ceptis eus obtẽꝑ¬
ant et idem postea cum rursus aduen̾it in clari¬
tate ac potestate ut om̃em ammam indicet et
iustos restituaat ad uitam tũc uere totius terre¬
totius regiien obtinebit tunc sublato de reb
hũanis om̃ malo aureum stl̃m ut poete uocãt
idẽ iustum ac pacificum tempus orietur s hec
ubius in ultimo disserenus cum de scdõ aduẽ¬
tu loquemur. Nũc de pͥmo ut cepimꝰ explicemus
umus igitur deus ⁊ parens. .xiii. Capłm.¬
om̃n cum religionem suam tranfferre uoluisset
doctorem iusticie misit e celo et nouis cultoribus
nouam legem in co uel ꝑ eum. non sicut ant̾ fe-¬
cerat ꝑ hominem s tãmen nasti eum uoluit
tamꝙͣ homĩem ut ꝑ omĩa sũmo pr̃i simul ex¬
isteret. Ip̃e enĩ pat̾ deus origo ut pͥncipiũ reꝵ¬

Expanded text:
nomen eius uenerantur, maiestatem confitentur, doctrinam secuntur, uirtutem imitantur, habet imperium atque honorem, cum omnes tribus terrae praeceptis eius obtemperant, et idem postea, cum rursus aduenerit in claritate ac potestate, at omnem animam iudicet et iustos restituat ad uitam, tunc uere totia= terrae regimen obtinebit: tunc sublato de rebus humanis omni malo aureum saeculum at poetae uocant, id est iustum ac pacificum tempus orietur. sed haec uberius in ultimo libro disseremus, cum de secundo adutu loquemur: nunc de primo ut coepimus< explicemus. Summus igitur deus ac parens omnium cum religionem suam transferre uoluisset, doctorem iustitiae misit e caelo, ut nouis cultoribus nouam legem in eo uel per eum daret, non sicut ante fecerat per hominem, sed tamen nasci eum uoluit tamquam hominem, ut per omnia summo patri similis existeret. ipse enim pater deus, origo et principium rer
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o deo meo cuiꝰ tenui dexteram obandire ante
am ante illum portas et ciuitates non claudent᷑
ego ante te ibo et montes deplanabo et fores ere¬
as conterem et seras ferras confringam et
dabo tibi tesaurum abstonditos et iniuisibiles ut
t̾ra dacum est ei regnũ et honor et imꝑiũ et¬
om̃s ppłi tribus lingue ẜuient ei et potestas
eius et̾na que nũꝙͣ transibit et regnũ ens ñ

Expanded text:
omino meo, cujus tenui dexteram; obaudire ante am ante illum portas, et civitates non claudentur. Ego ante te ibo, et montes deplanabo, et fores aereas conteram, et seras ferreas confringam; et dabo tibi thesauros absconditos et invisibiles, utterra, daomnes populi, tribus. Et linguae servient ei, et potestas ejus aeterna, quae nunquam transibit, et regnum ejus non
Abbreviated transcription (Latin):
ab amore atq libidine turpissime uctus est. ue¬
latris enĩ cretam cum seniuiro comitatu naccꝰ
est impudicam mulierem. In litore ac fiducia
uictorie iudice uir esse uoluit ne niiũ mol
relictam et repudiatam in comugio sibi undi-¬
cait ac liberam fecit et cum ea parit̾ astendit
ad celos. ¶ Quid horum sĩm pat̾ oĩm iupit̾
qui in solempni p̾catõe optinus maxiius
noniatim nonne a puia sua puericia impiꝰ
ac pene paricida dep̾hensus cum pr̃ẽm regno
expulit ac fuctauit nec expectauit mortem
decrepiti seiis cupiditate regnanti et cum
pa̾num solum ꝑbinm ꝑ arma co yisset bello est ati

Expanded text:
ab amore ac libidine turpissime uictus est. deab amore ac libidine turpissime uictus est. delatus enim Cretam cum semiuiro comitatu nanctus est inpudicam mulierem in litore ac fiducia uictoriae Indicae uir esse uoluit, ne nimium morelictam et repudiatam in coniugium sibi uindicauit ac Liberam fecit et cum ea pariter ascendit in caelum. quid horum omnium pater Iuppiter, qui in sollemni precatione Optimus Maximus nac pene parricida deprehenditur? cum patrem regno expulit ac fugavit, nec expectavit mortem decrepiti senis, cupiditate regnandi: et cum paternum solium per vim, per arma cepisset, bello est a Ti
Abbreviated transcription (Latin):
mine a bathainensib libatus ne iude̾tur mi-
nus inmanis adult̾ium cũ uenere cõmisit¬
¶ astor et pollux dum alienas sponsas mpi¬
unt esse gemini desierunt nam dolore iniurie
cum citatus idas alterum gladio transubera¬
uit et cosdem poete alt̾ius iuere alt̾ius mori
nariant ut sam suit non deoꝵ tantum s oĩm¬
mortalum mistum quibus senids mori nõ liciuit
Hos tñ omerus ambos simplicit̾ non ut poete
solent mortuos ẽẽ testatur nam cum saceret
in muris assidentem pͥamo helenam cũctos gre-¬
cie pͥnçipes recognoste solos aũt fres suos re¬
quire subrecit oratiomi euismodi uersum sic ait¬
effe ast illos retinebit terra sepultos ¶Fur ac
nebulo mercurus quid ad famam sui reliq̾s
nisi menioriam srandum suaꝵ celo scl dignũ
quia ꝑalestinum docuit et liram pͥmus mue¬
unt ¶liberum prẽm necesse est in senatu deoꝵ
iouem solus oñn triũphauit ex̾citũs duxit indos
debellauit s inuictus ille inp̃r iudicus maximꝰ

Expanded text:
mine ab Atheniensibus liberatus, ne uideretur nimis ferus et inmanis, adulterium cum Venere commisit. Kastor et Pollux dum alienas sponsas rapiunt, esse gemini desierunt. nam dolore iniuriae concitatus Idas alterum gladio transuerberauit: et eosdem poetae alternis uiuere, alternis mori narrant, ut iam sint non deorum tantum, sed ommortalium miserrimi, quibus semel mori non licet. aus tamen Homerus ambos simpliciter, non ut poetae solent, mortuos esse testatur. nam cum faceret in muris adsidentem Priamo Helenam cunctos Graeciae principes recognoscere, solos autem se fratres suos requirere, subiecit orationi eius huiusmodi uersum: haec ait, ast illos retinebat terra sepultos. fur ac nebulo Mercurius quid ad famam sui reliquit nisi memoriam fraudum suarum? caelo scilicet dignus, quia palaestram docuit et lyram primus inuenit. Liberum patrem necesse est in senatu deoruIouem solus omnium triumphauit, exercitum duxit, Indos debellauit. sed inuictus ille imperator Indicus maximus
Abbreviated transcription (Latin):
morte ut inferos quoq iunceret ac resigna¬
ret. Ita atq demũ reẜgens ad pr̃em ꝓficis¬
c̾e̾tur in nbe sublatus adiecit enĩ ꝓpha et
quia solus a seculis fuit et erit semꝑ in secula
¶ xp̃m aũt post passionem ac resurrexionẽ
assensurus se ẽẽ ad dm̃ pr̃em .dd. in psalmo
cumi. concestatus est hiis u̾bis. dixit dñs
dño meo sede ad dext̾am meam quo adusq
ponam mnimicos tuos sub pedancum pedum
tuoꝵ. qui ꝓphã cum rex ess quem appellare
dñm suum posẜ qui sederet ad dexterã dei

Expanded text:
morte, ut inferos quoque uinceret ac resignamorte, ut inferos quoque uinceret ac resignaret atque ita demum resurgens ad patrem proficisceretur in nube sublatus. adiecit enim propheta et quia solus a saeculis fuit, ut erit semper in saecula. Christum autem post passionem ac resurrectionem ascensurum esse ad deum patrem Dauid in psalmo CVIIII contestatus est his uerbis: dixit dominus domino meo: sede ad dexteram meam, quoadusque ponam inimicos tuos subpedaneum pedu m tuorum. qui propheta cum rex esset, quem appellare dominum suum posset qui sederet ad dexteram dei
Abbreviated transcription (Latin):
aduetustum dierum ꝑuenit et qui assiscebant
optulerunt eum et dacum est ei regnũ et ho¬
nor et imꝑium et omes ppłi et tribz et linigue
buient ei et potestas eus et̾na que nũꝙͣ tñs¬
ibit et reginen eius non corrupetur quom
Igitur iudei et conficentur. s. et sperontur xp̃ dei
qui hñt idcirco reprobauerunt qui ex homie na-¬
tus est Nam cum ita sit a deo constitutum ut
idem xp̃c bis adueniat in t̾ram semel ut uinez
deum gentib nũciet. deinde rursus ut regnet
quomodo in scd̃m eius aduentum credunt qui
pͥmum non crediderunt ac qui ꝓphã utrosq
aduentus eius paucis uerbis comp̾hendit occe
inquit in nubib celi ut filius homĩs ueniẽs
non dixit ut filius dei s ut filus homĩs ut
ostend̾e̾t qđ carne indui hẽret in t̾ra ut sustep¬
ta homĩs figura et conbitõne mortali doce̾t
homines iusticiam et cum mandatis functꝰ
u̾tatem gentib reuelas s multaretur eciam

Expanded text:
ad anticum dierum peruenit. et qui adsistebant, ad anticum dierum peruenit. et qui adsistebant, obtulerunt eum: et datum est ei regnum et honor et imperium, et omnes populi tribus linguae seruient ei, et potestas eius aeterna, quae numquam transibit et regnum eius non corrumpetur. itemigitur Iudaei et conStentur et sperant Christum dei, qui hunc idcirco reprobauerant, quia ex homine natus est? nam cum ita sit a deo constitutum, ut idem Christus bis adueniat in terram, semel ut unum deum gentibus nuntiet, deinde rursus ut regnet, quomodo in secundum eius aduentum credunt qui in primum non crediderunt? atquin propheta utrosque aduentus eius paucis uerbis comprehendit. ecce inquit in nubibus caeli ut filius hominis ueniens. non dixit ut filius dei, sed ut filius hominis, ut ostenderet quod carne indui haberet in terra, ut suscepta hominis figura et condicione mortali doceret homines iustitiam et cum mandatis dei functus ueritatem gentibus reuelasset, multaretur etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Idest in t̾ra et in tarne mortali. Inde anũd in
ꝑsalmo .lxxxiiii. ueritas inquit de terra orta
est quia deus in quo u̾itas est t̾renũ corpus
accepit ut t̾renis uiam salutis aꝑiret. ¶Item
y saias ip̃e. ip̃i aũt non crediderunt et exacerba¬
uerunt sp̃m̃ sc̃m̃ et conu̾sus est eis ad inimiticiã
et ip̃e expugnauit et recordatus est dieꝵ scliꝰ qͥ
suscitauit de terra pastorem ouiũ quis añt fu-¬
turus eẽt ille pastor declarauit alio loco dñs¬
dicens exultent celi de suꝑ et nubes induant
sit p̾dicanit. ecce natus est nobis puer et datus
est nobis filius cuiꝰ imꝑium suꝑ humerũ eius
et uocabitur nomen eius magni consilii nũcius
sdcirco .ii. missus est a deo pr̃e ut uniu̾sis gentib
que sub celo sunt singularis et ueri dei st̃m mis¬
terium reuelaret ablatu ꝑfido ppło qui adu̾sos
deum sepe deliquit damel quoq similia prelo¬
cutus. Uidebam inquit in uisu noctis et ecce
inubib celi ut filius homĩs ueniens. et usq

Expanded text:
id est in terra et in carne mortali. unde Dauid in psalmo LXXXIIII ueritas inquit de terra orta est, quia deus, in quo ueritas est, terrenum corpus accepit, ut terrenis uiam salutis aperiret. item Esaias ipse: ipsi autem non crediderunt et exacerbauerunt spiritum sanctum et conuersus est eis ad inimicitiam. et ipse expugnauit et recordatus est dierum saeculi, qui suscitauit de terra pastorem ouium. quis autem futurus esset ille pastor, declarauit alio loco dicens: exsultent caeli desuper et nubes induant edicauit: ecce natus est uobis puer, et datus est uobis filius, cuius imperium super umeros eius: et uocatum est nomen eius \'magni consilii nuntius\'. idcirco enim missus est a deo patre, ut uniuersis gentibus quae sub caelo sunt singularis et ueri dei sanctum mysterium reuelaret ablatum perfido populo, qui aduersus deum saepe deliquit. Daniel quoque similia praelocutus est. uidebam inquit in uisu noctis: et ecce in nubibus caeli ut filius hominis ueniens et usque
Abbreviated transcription (Latin):
ule̾ius nec molari ullo modo fas est ut
bonam possint ag̾e uitam quoꝵ mors resig-¬
nata est Poete u̾o cum stirent hoc sclm
malis omĩb redundare obluuoĩs amme
induxerunt ne maloꝵ ac labor menores
amme reu̾ti ad suꝑos recusarant. uñ. uirgͥ.
o pat̾ ãne aliquos ad celũ huit ire putã¬
dum est sublimes aminas itrũꝙ adcardit
reu̾ti. Corꝑa que lucis imiẜis tam dira cu-¬
pido ignorabant q quomodo aut quando
dd fieri oporteret Itaq renasti cos putau̾nt et de¬
nis ad uterum uenolui atq ad infanciam reg̾¬
di unde eciam plõ de anna disserens ex hoc
ait posse cognosti ammas ẽẽ in mortales atq
diuinas ꝙ in pu̾is mobilia sint ingenia et
ꝑticipiendũ facilia ꝙ ea que distant ita stele¬
rit̾ rapiant ut nec tunc principiũ illa dist̾ẽ¬
udentur s recognost̾e atq remisti in quo uir
suꝑiens poetas meptissime credidit Norigit᷑¬
non potest s reẜgent et adeo corporibus in¬

Expanded text:
ulterius nec uiolari ullo modo fas est, ut ulterius nec uiolari ullo modo fas est, ut beatam possint agere uitam quorum mors resignata est. poetae uero cum scirent hoc saeculum malis omnibus redundare, obliuionis amnem induxerunt, ne malorum ac laborum memores animae reuerti ad superos recusarent. unde Vergilius: o pater, anne aliquas ad caelum hidum est Sublimes animas, iterumque ad tarda reverti Corpora? Quae lucis miseris tam dira cupido? Ignorabant enim quomodo, aut quando d fieri oporteret. Itaque renasci eas putaverunt, et denuo ad uterum reuolui atque ad infantiam regredi. unde etiam Plato de anima disserens ex hoc ait posse cognosci animas esse inmortales atque diuinas, quod in pueris mobilia sint ingenia et ad percipiendum facilia, quod ea quae discant ita celeriter rapiant, ut non tunc primum discere illa uideantur, sed recognoscere atque reminisci: in quo uir sapiens poetis ineptissime credidit. Nnon potest, sed resurgent et a deo corporibus in
Abbreviated transcription (Latin):
sui s in eodem sensu ac figura ẽẽ redicuras
illud oppoͬ. Tot iam secula transierũt qͥs
nũꝙͣ mmis ab inferis resurrexit ut ex ͦ eiꝰ
fieri posse credamus. ac enĩ resurexͦ fieri
non pocest dñante adhuc iniusticia hoc .i.
seculo necantur hommnes inferro insidiis
uenenis et ad ficiũtur ñuriis egestate car-¬
ceribus cormentis ꝓst̾ptõnib cod accedit
ꝙ ustiͣ inuisa est ꝙ om̃s qui deum seqͥ uolũt
non tm̃ odõ hñtur s uexantur om̃ib ꝯtũe¬
liis et excruciantur multip᷑. ge penaꝵ et
ad impios cultus manufabricatoꝵ deorum
nõ ratõe aut uu̾itate s nefanda corporum
tuti ẽẽ non possunt Cum gͥ ꝑ iniusticiami
uiles hẽantur iuite facile collantur quid
puteniuo fuisse si quis ab inferis rediens
uitam pͦ lumino recepiss anferret᷑ ꝓfecto
ab oculis hõim ne iuiso eo uel audito deos
cum qm̃ cos qui resurrexĩt nec mori iã

Expanded text:
sui, sed in eodem sensu ac figura esse redituras sui, sed in eodem sensu ac figura esse redituras illut opponitur: \'tot iam saecula transierunt: quis umquam unus ab inferis resur- rexit, ut exemplo eius fieri posse credamus?\' at enim resurrectio fieri non potest dominante adhuc iniustitia. hoc enim saeculo necantur homines ui ferro insidiis uenenis et adficiuntur iniuriis egestate carceribus tormentis proscriptionibus. eo accedit quod iustitia inuisa est, quod omnes, qui deum sequi uolunt, non tantum odio habentur, sed uexantur omnibus contumeliis et excruciantur multiplici genere poenarum et ad inpios cultus manu factorum deorum non ratione aut ueritate, sed nefanda corporum tuti esse non possunt? cum ergo iusti tam uiles habeantur, tam facile tollantur, quid putemus futurum fuisse, si & quis ab inferis rediens uitam postliminio recepisset? auferretur profecto ab oculis hominum, ne uiso eo uel audito deos quoniam eos qui resurrexerint nec mori iam
Abbreviated transcription (Latin):
libum aut mercuriũ qui celestes putant᷑
s eum qui et mortalis fu̾it et iustus uel
minoen uel aeacũ uł iaolamĩt. Coruper̃t
igit᷑ poetica licencia qui accepant uel ꝙ¬
opinio u̾itatis diu̾sa ora ẜmones dissipa¬
ta mutanit riamq pactis ad inferos
nille amuis rursus ad itam rescitui ce¬
cinerunt marone ita ducẽte. has .n. om̃s¬
nille rotam uoluere ꝑ annos lecheũ ad
fliuium deus euocat agnnẽ magno .s.
ĩmemores supant ꝯn᷑a recusant rursus et
sue set ut restitui rursus in uitam nulle ãnis
cum deo regnent. deus .ii. uemet ut orbe hoc
ab om̃i labe purgato rediuiuas ⁊f iustoꝵ aĩas
suscitz ita ꝙ ꝓpt̾ a quã obliuionis uera sunt
fu̾it aut qui gesẜunt s nichilonuꝰ tñ ueri
simile non putantur et res tanta uelut li¬
cent̾ ac fabulose ficta respuituitia. ⁊ iobis
aũt de reẜrexiõe affirmantib et docentib
ammas ad alteram nitam nõ oblitas oppͬ¬

Expanded text:
LibLibsed eum, qui et mortalis fuerit et iustus, uel Minoem uel Aeacum uel Rhadamanthum. corruperunt igitur poetica licentia quod acceperant, uel opinio ueritatem ta mutavit. Nam quod peractis apud inferos mille annis, rursus ad vitam restitui ccinerunt, Marone ita dicente: Has ommille rotam uoluere per annos, Lethaeum ad fluuium deus euocat agmine magno, scilicet inmemores supera ut conuexa reuisant rursus et suae, sed ut restituti rursus in uitam mille annis cum deo regnent. deus enim ueniet, ut orbe hoc ab omni labe purgato rediuiuas iustorum animas suscitet. itaque praeter aquam obliuionis uera sunt fuerint aut quae gesserint?\' sed nihilominus tamen ueri simile non putatur et res tota uelut licenter ac fabulose ficta respuitur. nobis autem de resurrectione adfirmantibus et docentibus animas ad alteram uitam non oblitas
Abbreviated transcription (Latin):
quidam putant ignorantes unde illa poete¬
accepint ac negant hec fieri posse nec imrũ
est ita illis uderi alit̾ enim qmͣ res ht̃ tradi¬
ditur a poetis qui licz suit mulco antiquiores
qm histo ͭ ͣ et oratores et cet̾a gen̾a sc̾ptoꝵ tam̃
quia misteriũ diuimi sacri nestiebant et ad¬
cos mencõ resurrexionis future obsturoruz¬
ore puen̾at eam non temi̾e ac leuit̾ audicam
in modum cõmenticie fabłẽ prodideruent et
onem sequi ut maro ait. S mͥ fas audita
sequi ꝙͣuis igitur u̾tatis archana in ꝑte
corũpint tamen ip̃a res eo uior inuenitur
ꝙ cum ꝓpħĩs et in parte senceunt ꝙ nobis
in ꝓbatoe rei satis est Error tamen eorum
sibest racõ u̾o nulla. Nam cum ꝓphe assi-¬
due ccõmbus p̾dicarent indicaturu eẽ de
mortius filium dei et h̾ ãmĩciatio non late̾̃t
qm̃i rectorem celi deum non aliũ putabant
eẽ quam iouem iudicare apud inferos iouis
filium tradiderũt s tam̃ non apollinem aut

Expanded text:
quidam putant, ignorantes unde illa poetacceperint, ac negant haec fieri posse; nec mirum est ita illis videri. Aliter enim, quam res habet, traditur a poetis: qui licet sint multo antiquiores quam historici, et oratores, et caetera genera scriptorum; tamen quia mysterium divieos mentio resurrectionis futurae obscuro rumore pervenerat, eam vero temere ac leviter auditam in modum commentitiae fabulae prodiderunt. Et onem sequi; ut Maro qui ait: Sit mihi fas audita loqui. Quamvis igitur veritatis arcana in parte corruperint; tamen ipsa res eo verior invenitur, quod cum prophetis in parte consentiunt: quod nobis ad probationem rei satis est. Errori tamen eorum subest ratio nonnulla. Nam cum prophetae assiduis concionibus praedicarent, judicaturum esse de mortuis Filium Dei, et haec annuntiatio non lateret, quoniam rectorem coeli non alium putabant esse, quam Jovem, judicare apud inferos Jovis filium tradiderunt: sed tamen non Apollinem, aut
Abbreviated transcription (Latin):
turoꝵ pleraꝙ sit proferunt et nũtiant qr
ram ꝑacta uisiones enĩ dm̃o spũ afferebãt᷑
oculis eoꝵ et indebunt illa in conspectu suo
qͣi fieri ac t̾iari que naticiã eoꝵ cũ paulatim¬
illa onĩa pucauerunt que utiz fieri cõpleriq
non pot̾ant homine regnante Cum n̾o de¬
letis regiomibus impiis et scelere cõpresso
subiecta erit deo ced et ip̃e mari uestor
nec nantica pͥmis mutabit merces omĩs
feret omiã tellus non rastros paciet᷑ humꝰ
non iunea salt̃ robustis quoq iam tanris iuga
Et dure quercus sudabũt rostda mella n ͤ
uarios dist m̃tiri lana colores pp᷑ ẜ in pͣtis
aries iam suaue rubenti. murice iam cͦceo
mutabis uelle luto sponte sua sandix pastẽtiꝰ
uestiet agnos. Ipͤ lacte dom̃ refẽt discenca
capelle. ubera nec magͦs metuent arm̃ta
leones que poeta secli cunce sibille carmiã
plocutus est erichrea n̾o sic ait. Et alio loco¬

Expanded text:
turorum pleraque sic proferunt et enuntiant quasi iam peracta. uisiones enim diuino spiritu offerebantur oculis eorum et uidebant illa in conspectu suo quasi fieri ac terminari. quae uaticinia eorum cum paulatimilla omnia putauerunt, quae utique fieri conplerique non poterant homine regnante. cum uero deletis religionibus impiis et scelere compresso subiecta erit deo terra, cedet et ipse mari uector nec nautica pinus mutabit merces, omnis feret omnia tellus. non rastros patietur humus, non uinea falcem; robustus quoque iam tauris iuga et durae quercus sudabunt roscida mella. nec uarios discet mentiri lana colores, ipse sed in pratis aries iam suaue rubenti- murice, iam croceo mutabit uellera luto, sponte sua sandyx pascentis uestiet agnos. ipsae lacte domum referent distenta capellae ubera nec magnos metuent armenta leones. quae poeta secundum Cymaeae Sibyllae carmina prolocutus est. Erythraea uero sic ait: οἱ δὲ
Abbreviated transcription (Latin):
Nuient itaqz homines tranquilissima et co¬
piosissima uita et regnabut cum deo pit̾
et reges gencuun uement a fimibus terre
cũ donis et mun̾ib ut addorent et honori¬
ficent regem magnũ cũ nͫ erit p̾clarum

Expanded text:
ent itaque homines tranquillissimam vitam et copiosissimam, et regnabunt cum Deo pariter; et reges gentium venient a finibus terrae cum donis ac muneribus, ut adorent et honorificent Regem magnum, cujus nomen erit praeclarum
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ de auastasi phi quo dr̃e aliquid conati
sunt tam corupte ꝙͣ poete nam pitagoras
transire amaris in nona corpr̃a disputauit
s mepte ꝙ ex hominib ĩpecudes et ex pecu-¬
lius chysippus quem cicero ait fulcire por-¬
ticum stoicoꝵ qui in libris quos de ꝓuidenͣ

Expanded text:
 philosophi quoque dicere aliquid conati sunt tam corrupte quam poetae. nam Pythagoras transire animas in noua corpora disputauit, sed inepte, quod ex hominibus in pecudes et ex pecu reparatum. meiius Chrysippus, quem Cicero ait fulcire porticum Stoicorum: qui in libris quos de prouidentia
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ aduentum congregabuntur iusti ex oĩ
ꝑacto ꝙ iudicio ciuitas sca constituetur ĩ me ͦ
terre in qua ip̃e cõditor deus cum iustis dñan¬
tib ꝯmoretur quam Quutatẽ uibilla desigͣ
a mũdo tenebre ille quibus offendetur at
obsectibitur celum et lima claritudinẽ sol
fecundicatem suam et ubĩmas fruges sua
sponte g̾nbit rupes montiũ melle sudabũt
ꝑ riuos una decurret᷑ et fluĩa lacte mũda¬
bunt mundus demq ip̃e gcindebit et oĩs
rerum natura letabitur erepta et liberata
dommo mali et impie ͥ ͦ et scelis et errorib
non bestie ꝓ hoc tempus sang̾ alent̾ non
aues p̾da s quieta et placida erunt omnra
leones et iitłe ad p̾sepe simł stabunt ouem
lupus nõ rapiet canes non uenabunt̾ acci-¬
pitres ac aquile nõ nocebunt infans cum¬

Expanded text:
us aduentum congregabuntur iusti ex omnius aduentum congregabuntur iusti ex omni terra peractoque iudicio ciuitas sancta constituetur in medio terrae, in qua ipse conditor deus cum iustis dominantibus commoretur. quam ciuitatem Sibylla designat, a mundo tenebrae illae, quibus offunditur atque obcaecatur coelum; et luna claritudinem solis foecunditatem suam, et uberrimas fruges sua sponte generabit: rupes montium melle sudabunt, per rivos vina decurrent; et flumina lacte inundabunt. Mundus denique ipse gaudebit; et omnis rerum natura laetabitur, erepta et liberata dominio mali, et impietatis, et sceleris, et erroris. Non bestiae per hoc tempus sanguine alentur, non aves praeda: sed quieta et placida erunt omnia. Leones et vituli ad praesepe simul stabunt: lupus ovem non rapiet, canis non venabitur, accipitres
Abbreviated transcription (Latin):
Q si non modo pphe s eciam uates et poete
phĩ auastasim mor᷑ futuram est consenciẽt
unc reliquã subnectã. Uemet igitur
sũmi et maximi sei filius ut uiuos ac mor¬
tuos iudicet uibilla cestante atq dicente
Grecum: Uerum ille cum deleu̾it ĩuistĩa
iudiciũ maximũ fecerit ac iustos que a pͥuͦ
fuerunt ad uicam restaurau̾it mille annis
int̾ homines u̾sabitur eosq iustissimo imꝑio
reg ꝙ alia dibilla uaticinans furẽsz ꝓclamat
poribus iuui non morientur s ꝑ eosdẽ mille
annos infmitam mulcitudinem gran̾abut
et erͭ soboles eoꝵ scã et deo cara qui autem
ab inferis sustitabunt᷑ hni p̾erũt iuuentibus
ueluti iudices s gentes nõ non extinguẽt᷑
oĩo s quid relinquentur in uictoria dei ut
crĩphentur a iustis et subiugentur ppe ͤ
est machiator oĩm malorum chacens mẽ¬
m̃cietur et erit in custodia mille annis ce¬
lestis imꝑii quo iusticia in orb̾ regnabit ne
ꝓ milum eduesim qp̃ln da molatur post

Expanded text:
 si non modo prophetae, sed etiam vates, et poetae, et phi anastasim mortuorum futuram esse consentiunt; ato mundo. Nunc reliqua subnectam. Veniet igitur summi et maximi Dei Filius, ut vivos ac mortuos judicet, testante atque dicente uerum ille cum deleuerit iniustitiam iudiciumque maximum fecerit ac iustos qui a principio fuerunt ad uitam instaurauerit. mille annos inter homines uersabitur eosque iustissimo imperio reget. quod alia Sibylla uaticinans furensque proclaporibus uiui, non morientur, sed per eosdem mille annos infinitam multitudinem generabunt et erit suboles eorum sancta et deo cara: qui autem ab inferis suscitabuntur, hi praeerunt uiuentibus uelut iudices. gentes uero non extinguentur omnino, sed quaedam relinquentur in uictoriam dei, ut triumphentur a iustis ac subiugentur perpetuae est machinator omnium malorum, catenis uincietur et erit in custodia mille annis caelestis imperii, quo iustitia in orbe regnabit. ne quod malum aduersus populum dei moliatur. post
Abbreviated transcription (Latin):
mundi iationem sicut homo respondendum
est hoc loco phĩs maxiẽq ciceroni qui ait
cur deus omnĩa nr̃a causa cum feceret. tan-¬
tam uim natͥ cum iperarũ ꝙ fec̾it Cur tã
multa pestifera terra mariq disperserit in¬
gens ad disputandum locum s ut intrans¬
cursunuenit stringendum est qm homo ex
rebus diuu̾̾sis ac repugnantib configuratus

Expanded text:
mundi rationem, sicut homo. respondendum mundi rationem, sicut homo. respondendum est hoc loco philosophis maximeque Ciceroni, qui ait: cur deus omnia nostra causa cum faceret, tantam uim natricum uiperarumque fe-\' cerit? cur tam multa pestifera terra marique disperserit? ingens ad disputandum locus, sed ut in transcursu breuiter stringendus est. quoniam homo ex rebus diuersis ac repugnantibus c