comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortali corpore. ad obediendũ deside¬
riis eiꝰ. qͣmius habitet in eoꝵ mortali
corpore peccatũ: ñdum extincto im¬
petu ꝯsuetudinis naturalis. qͥa mor-¬
& nos ipsi peccando auximꝰ: qͦd ab origi¬
ne peccati huinani dãpnationisq tra¬
hebamꝰ. Aliud ẽ enĩ non peccare: & ali
eiꝰ. In quo autẽ ñ existunt omĩno ista
uesideria: ñ solũ ñ peccat: s etiã ñ habet
peccatũ. Qd̃ etiã si ex multis partib in
in resurrectione carnis atq ꝯmutatio¬
ne spandũ ẽ. Potest autĩ mouere qͦd alt.
que p̃oico uobis sic̃ predixi. q̃m qͥ talia
agunt regñ dei ñ possidebunt. si que¬
ratur uͭͥ ista predixerit. Nam in
ista epła ñ inuenitur. Ergo aut pre¬
sens cũ eẽt hoc p̃dixerat:. arit cogno¬
uerat ꝑuenisse ad illos epłam q̃ missa
ẽ ad corinthios. Ibi enĩ sic ait. Nolite
errare. Neq fornicatores. neq idolis
seruientes. neq adulteri. neq mol¬
les. neq mascłoꝵ concubitores. neq

Expanded text:
ali corpore, ad obediendum desideriis ejus; quamvis habitet in eorum mortali corpore peccatum, nondum exstincto impetu consuetudinis naturalis, qua morae, cum et nos ipsi peccando auximus quod ab origine peccati humani damnationisque trahebamus. Aliud est enim non peccare; aliud,ejus: in quo autem non existunt omnino ista desideria, non solum non peccat, sed etiam non habet peccatum. Quod etiam si ex multis partibus in in resurrectione carnis atque commutatione sperandum est. Potest autem movere quod ait, Quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt, si quaeratur ubi ista praedixerit; nam in hac Epistola non invenitur. Ergo aut praesens cum esset, hoc praedixerat; aut cognoverat pervenisse ad illos Epistolam quae missa est ad Corinthios. Ibi enim sic ait: « Nolite errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum con
Abbreviated transcription (Latin):
Slongamiinitas. benignitas. bonitas. fideᷤ.
mansuetudo. continentla. & addidit.
Aduersꝰ huiꝰmodi ñ ẽ lex: ut intelliga¬
mꝰ illos sub lege positos. in quib ista
ñ regnant. Nam in quib hec reg¬
nant᷑: ipsi lege legitime utuntur: qͥa
ñ ẽ illis lex ad cohereẽ dũ posita. Maior
enĩ & prepollentior delectatio eoꝵ: ui¬
sticia ẽ. Sic enĩ ad timotheũ dic̃. Sci¬
mꝰ enĩ qͥa bona ẽ lex. siqͥs ea legitime
utat᷑: sciens hoc qͥa iusto lex posita ñẽ:

Expanded text:
nganimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia: et addidit, Adversus hujusmodi non est lex; ut intelligamus illos sub Lege positos, in quibus ista non regnant. Nam in quibus haec regnant, ipsi Lege legitime utuntur, quia non est illis Lex ad coercendum posita: major enim et praepollentior delectatio eorum justitia est. Sic enim ad Timotheum dicit: « Scimus enim quia bona est Lex, si quis ea legitime utatur:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Fr̃s. qd̾ si p̃occupatus fuerit ho¬
Smo in aliqͦ delicto: uos qͥ spuales estis
instruite huiꝰmodi. Deinde ne sͥ qͥsqͥs
uideat᷑ instruere etiã cũ ꝓt̾ue exigat
irridetq peccantẽ. aut suꝑbe tanquã
insanabilẽ detestatur: in spũ inqͥt
Smansuetudinis: intendens teipsũ ne
S & tu tẽpteris. Nichil enĩ ad miscd̃iã
sic inclinat: qͣm proprii ꝑicłi cogitatio.
Ita eos nec deeẽ uoluit frm̃ correptioi:
nec studere certamini. Multi enĩ hoĩcs
cũ a somno excitant᷑ litigare uolunt.
aut rursꝰ dormire cũ litigare ꝓhibent᷑.
Pax gͦ & dilectio. & ꝯmunis ꝑicłi cogita¬
tio: in eo corde seruet᷑. Nodꝰ autẽ sermo¬

Expanded text:
dicit: Fratres, etsi praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi. Deinde ne sibi quisque videatur instruere, etiam cum proterve exagitat irridetque peccantem, aut superbe tanquam insanabilem detestatur, in spiritu, inquit, mansuetudinis, intendens teipsum, ne et tu tenteris. Nihil enim ad misericordiam sic inclinat, quam proprii periculi cogitatio. Ita eos nec deesse voluit fratrum correptioni, nec studere certamini. Multi enim homines cum a somno excitantur, litigare volunt; aut rursus dormire, cum litigare prohibentur. Pax igitur et dilectio, communis periculi cogitatione, in corde serve
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ ad ꝯsensionẽ peccati ñ subiui¬
gant. Ita iã ñ regnat peecatũ in nrõ
mortali corpore: quãus ñ possit nͥ inha¬
bitare in eo. qnͣdiui mortale corpus est.
Primo enĩ ñ regnat. cũ mente seruimꝰ
legi dei. qͣinuis carne legi peccani. id est
penali ꝯsuetudini. cũ illa existunt desi¬
deria. quib tam̃ ñ obedimꝰ. pͥost ea uͦ ex
oĩ parte extinguit᷑: qͣm si sp̃r iħu habi
Nunc gͦ implendus ẽ gradꝰ sub grã. ut
faciamꝰ qͦd uolumꝰ spũ. etiã si carne non
possumꝰ: id ẽ ñ obediamꝰ desideriis pecca¬
ci. ad p̃benda illi menbra nra arma in¬
quitatis: etiã si ñ ualemꝰ efficere ut
eacłe cdesideria ñ existant: ut qͣmuis
nondũ simꝰ in pace illa et̾na ex omĩ
hoĩs parte ꝑfecta: ĩa tam̃ desinamꝰ.
ẽẽ sub lege. ubi p̃uaricationis rea ma-¬
nens tenetur: dũ eã ꝯcupiscentia
carnis in consensionẽ peccati ui ab
ducit. Simꝰ autẽ sub grã. uͥ nulla ẽ

Expanded text:
ccati non subjugant. Ita jam non regnat peccatum in nostro mortali corpore ; quamvis non possit nisi inhabitare in eo, quamdiu mortale corpus est. Primo enim non regnat, cum mente servimus Legi Dei, quamvis carne legi peccati , id est, poenali consuetudini, cum ex illa existunt desideria, quibus tamen non obedimus. Postea vero ex omni parte exstinguitur. Quoniam si Spiritus Jesu Nunc ergo implendus est gradus sub gratia, ut faciamus quod volumus spiritu, etiamsi carne non possumus; id est, non obediamus desideriis peccati ad praebenda illi membra nostra arma iniquitatis , etiamsi non valemus efficere ut eadem desideria non existant: ut quamvis nondum simus in pace illa aeterna ex omni hominis parte perfecta, jam tamen desinamus esse sub Lege, ubi praevaricationis rea mens tenetur, dum eam concupiscentia carnis in consensionem peccati captivam ducit; simus autem sub gratia, ubi nulla est
Abbreviated transcription (Latin):
Ordinatissime itaq subiungit. quod
sispũ ducimini ñ adhuc estis sub le¬
ant conuinctos in caritate iusticiȩ.s
a ꝯcupiscente aduersũ se carne uincan¬
tur: non solũ ea repugnante legi m̃tis
eoꝵ. S etiã captiuante illos sub lege
peccati. q̃ ẽ in menbris mortalib. Qͥ em̃
ñ ducunt᷑ spũ: sequit᷑ ut carne ducan¬
tur. Non autẽ pati aduersitatẽ carnis
s duci a carne. dãpnatio ẽ. E id̃eo qͦd si
lege. Nam & suꝑius ñ ait spũ ambu¬
late. & ꝯcupiscentiaᷤ carnis non habur¬
ritis: s ne ꝑfeceritis. Quippe ñ eas
omĩno habere. ñ iam certamen s certa¬
minis p̃miũ ẽ: si obtinuerimꝰ uictori¬

Expanded text:
Ordinatissime itaque subjungit, Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub Leant invictos in charitate justitiae, sed a concupiscente adversum se carne vincantur ; non solum ea repugnante legi mentis eorum, sed etiam captivante illos sub lege peccati, quae est in membris mortalibus . Qui enim non ducuntur spiritu, sequitur ut carne ducantur. Non autem pati adversitatem carnis, sed duci a carne, damnatio est. Et ideo, Quod si Lege. Nam et superius non ait, Spiritu ambulate, et concupiscentias carnis non habueritis; sed, ne perfeceritis . Quippe non eas omnino habere, non jam certamen, sed certaminis praemium e
Abbreviated transcription (Latin):
ui eẽ tẽpoꝵ cupiunt. De cetero inqͥt¬
S laborẽ nemo mͥ p̃stet. Non uult ꝑ tur¬
bulentas ꝯtentiones cediũ sͥ fieri debẽ.
Qͣntũ satis erat exposita st̃.ͥ & in epła
Sqͣm ad romanos scͥpsit. & hac ipsa. Ego
o porto. id ẽ habeo alioᷤ ꝯflictus & certa¬
mina cũ carne mea᷑. qͣ ĩ ꝑsecutionib
qͣs patior mecũ dimicant. Stiginata
enĩ dicuntur notȩ queda penaꝵ ser¬
uliũ. ut siqͥs uerbi grã. seruus in
compedib fuerit ꝓpt̃ noxam id est
propt̃ culpã:. uł huiꝰmodi aliqͥs pas¬
sus fuerit. stigmata habe̾ dicat᷑: &
ideo in iure manumissionis. inferi¬
oris ẽ ordinis. Nunc gͦ apłs stigma-¬
ta uoluit appellare: quasi notas pe¬
naꝵ de ꝑsecutionib quas patiebat᷑.
Propt̃ culpã enĩ ꝑsc̾utionis qua ꝑse¬
cognouerat: sic̃ ab ipso dno dictũ ẽ
anuaniȩ. cũ idem illũ annanias tan
Ego illi ostendã inqͥt ⁊ q̃ oporteat eũ
pati pro nomine meo. Uerũptamen

Expanded text:
inquit, laborem nemo mihi praestet. Non vult per turbulentas contentiones taedium sibi fieri de re, quantum satis erat, exposita, et in Epistola quam ad Romanos scripsit, et hac ipsa. Ego o porto: id est, habeo alios conflictus et certamina cum carne mea, quae in persecutionibus quas patior, mecum dimicant. Stigmata enim dicuntur notae quaedam poenarum servilium: ut si quis, verbi gratia, servus in compedibus fuerit propter noxam, id est propter culpam, vel hujusmodi aliquid passus fuerit, stigmata habere dicatur; et ideo in jure manumissionis, inferioris est ordinis. Nunc ergo Apostolus stigmata voluit appellare, quasi notas poenarum de persecutionibus quas patiebatur. Propter culpam enim persecutionis qua persecognoverat: sicut ab ipso Domino dictum est Ananiae, cum idem illum Ananias tanqdaret, Ego illi ostendam, inquit, quae oporteat eum pati pro nomine meo . Verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
trahit᷑ pondere tẽporalis cupiditatis.
& relinqͥt iusticiã. qͣm ꝓptẽa cenere co¬
nabat᷑ ait haberet illud qͦd se nẽ ui¬
det amitt̾e si illã tenuerit. Tercia est
uita sub grã: qͣndo nichil tẽporalis
commodi ui̾ticiȩ p̾ponitur. ¶ uod nisi
caritate spũali. qͣm dñs ex emplo suo

Expanded text:
trahitur pondere temporalis cupiditatis, trahitur pondere temporalis cupiditatis, et relinquit justitiam: quam propterea tenere conabatur, ut haberet illud quod se nunc videt amittere, si illam tenuerit. Tertia est vita sub gratia, quando nihil temporalis commodi justitiae praeponitur: quod nisi charitate sp
Abbreviated transcription (Latin):
nos uicit. Prudentia carnis inimica¬
ẽ in deũ. legi enĩ dei ñ ẽ subiecta: neq
enĩ pot̾. Cũ enĩ caritas legẽ impleat.
prudentia uͦ carnis cõmoda tẽpalia
ꝯsectando spũali caritati aduersetur:
qͦmͦ pot̾ legi dei ẽẽ subiecta. id ẽ liben¬
ter atq obsequent̾ implere iusticiã.
eiq ñ aduersari: qͣndo etiã dũ conatur
uincit᷑ necesse ẽ. uͥ inuenerit maius
cõmodũ tẽꝑale de iniqͥtate se posse as¬
sequi qͣm si custodiat eqͥtatẽ : Sicut
enĩ pͥma hoĩs uita ẽ ante legẽ. cũ nul¬
la nequitia & malicia ꝓhibet᷑. neq ul¬
la ex parte prauis cupiditatibꝰ resistit᷑.
qͥa ñ ẽqͥ phibeat: sic sed̃a sub lege ẽ ante
grãm. qͣndo ꝓhibetur quidẽ & conat᷑
a peccato abstinere se. S uincit᷑. qͥa ñ¬
diligit: s eã sibi uult ad ꝯqͥrendũ t̾re¬
na seruire. Itaq uͥ uiderit ex alia
parte ipsam. ex alia ꝯmodũ tẽporale:

Expanded text:
nos dicit, Prudentia carnis inimicanos dicit, Prudentia carnis inimica in Deum: Legi enim Dei non est subjecta; neque enim potest . Cum enim charitas Legem impleat, prudentia vero carnis commoda temporalia consectando spirituali charitati adversetur; quomodo potest Legi Dei esse subjecta, id est, libenter atque obsequenter implere justitiam, eique non adversari; quando etiam dum conatur, vincatur necesse est, ubi invenerit majus commodum temporale de iniquitate se posse assequi, quam si custodiat aequitatem? Sicut enim prima hominis vita est ante Legem, cum nulla nequitia et malitia prohibetur, neque ulla ex parte pravis cupiditatibus resistit; quia non est qui prohibeat: sic secunda est sub Lege ante gratiam, quando prohibetur quidem et conatur a peccato abstinere se, sed vincitur; qdiligit, sed eam sibi vult ad conquirendum terrena servire. Itaque ubi viderit ex alia parte ipsam, ex alia commodum temporale,
Abbreviated transcription (Latin):
male inuicẽ loqͦndo: & q̃rendo qͥsq glo¬
riã suã. uanãq uictoriã. Quib studi¬
is ꝯsumit᷑ societas ppłi: dũ in partes
discindit᷑. Qͥ autẽ ista uitare posst̃:
nͥ spũ ambulent. & ꝯcupiscentias car¬
nis ñ ꝑficiant: Primũ enĩ & mag¬
nũ munus ẽ sp̃e: humilitas et
mansuetudo. Unde illud qͦd ĩa ꝯ me-¬
moraui dñs clamat. Discite a meida
mitis sum & humilis corde. E illud
propħȩ. suꝑ quẽ requiescet sp̃c me-
nẽ. hec enĩ inuicem aduersant᷑ ut ñ
Sea que uultis faciatis: putant hic ho¬
mines liberũ uoluntatis arbitͥũ nega¬
re apłm nos habẽ: nec intelligt̃ hoc
eis dictũ. si gram fidei susceptã tenere
nolunt. ꝑ quã solã posst̃ spũ ambula¬
re. & ꝯcupiscentias carnis ñ ꝑficere:
sigͦ nolunt eã tenere. ñ poterunt ea
quȩ uolt̾ facere. Uolt̃ enĩ oꝑari bona
uisticiȩ que sunt in lege: s uincunt᷑
ꝯcupiscentia carnis: quã sequendo de¬
serunt grãm fid̃ei. Unde & ad roma-¬

Expanded text:
 quaerendo quisque gloriam suam vanamque victoriam, quibus studiis consumitur societas populi, dum in partes discinditur. Quomodo autem ista vitare possunt, nisi spiritu ambulent, et concupiscentias carnis non perficiant? Primum enim et magnum munus est spiritus, humilitas, et mansuetudo. Unde illud quod jam commemoravi, Dominus clamat, Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde : et illud prophetae, Super quem requiescit Spiritus nem: haec enim invicem adversantur; ut non ea quae vultis faciatis; putant hic homines liberum voluntatis arbitrium negare Apostolum nos habere, nec intelligunt hoc eis dictum, si gratiam fidei susceptam tenere nolunt, per quam solam possunt spiritu ambulare, et concupiscentias carnis non perficere; si ergo nolunt eam tenere, non poterunt ea quae volunt facere. Volunt enim operari opera justitiae, quae sunt in Lege, sed vincuntur concupiscentia carnis, quam sequendo deserunt gratiam fidei. Unde et ad Roma
Abbreviated transcription (Latin):
omĩno: s ex illa indifferentia qͣ dic̃. cir¬
cũcisio nichil ẽ. & preputiũ nichil est.
Nichil enĩ obest ista circũcisio er: qui
salutẽ in illa ñ credit. Scd̾m hanc sen¬
tentiã: etiã illud addidit. Testificor aũt¬
S õĩ hoĩ circũ eidenti se. id ẽ tanqͣm salu¬
tarem istã circũcisionẽ appetenti: qͥa
debitor ẽ uniũse legis faciendȩ. ¶d̾ ideo
ait: ut uł terrore tam innimerabiliũ
obseruationũ. quȩ in legis oꝑib scͥptȩ
sunt. ne om̃s implere cogerentur. quod
nec ipsi iudei nec parentes eoꝵ imple
subiugare cuplebant. Euacuati estis
excidistis. Cũ enĩ hoc agat grãxͥ. ut
tur: hoc debito isti ingrati ante grẽ.
debitores ẽẽ uolt̃ uniuersȩ legis facien¬
De. Nondũ autẽ erat factũ: s quia

Expanded text:
omnino, sed ex illa indifferentia, qua dicit ciromnino, sed ex illa indifferentia, qua dicit circumcisio nihil est, et praeputium nihil est . Nihil enim obest ista circumcisio ei qui salutem in illa esse non credit. Secundum hanc sententiam etiam illud addidit, Testificor autem omni homini circumcidenti se, id est, tanquam salutarem istam circumcisionem appetenti, quia debitor est universae Legis faciendae. Quod ideo ait, ut observationum, quae in legis operibus scriptae sunt, ne omnes implere cogerentur, quod nec ipsi Judaei nec parentes eorum implsubjugare cupiebant. Evacuati estis excidistis. Cum enim hoc agat gratia Chritur hoc debito; isti ingrati tantae gratiae, debitores esse volunt universae Legis faciendae. Nondum autem erat factum; sed qu
Abbreviated transcription (Latin):
iugũ pot̾ intelligi. qͦ eos attineri nolit.
ꝙͣ siecũcisioĩs taliũq obseruationũ iu¬
daicaꝵ. ita enĩ & sequit᷑. ecce ego paulꝰ
uico uob̾ qͥa si circũcidamin xp̃c uobis
nichil ꝓderit: qͦmͦ accepturi sumꝰ qͦd ait.
ne iter seruitutis iugo attineamini.
cũ ad eos sc̾bat qͥ uidei ñqͣm fuerant &
Nã hoc agit itiq: ne circũ cidantun
S nimirũ hic declarat᷑ ⁊ ꝯfirmatur
illa sententia. de qͣ suꝑiꝰ disputaiumꝰ.
Qͥd enĩ aliud hoc loco gentib dicat ñ in¬
uenio. nͥ ut ꝓsit illis quod a seruitute
ne iterũ serui eẽ uelint sub iugo obser¬
uationũ carnaliũ. qͣmius sub lege dei.
tam̃ carnalẽ ppłm seruilit̾ alligantiũ.
Eristũ autẽ nichil eis ꝑfuturũ ẽẽ dicit
si circũcidant᷑:s illo mͦ qͦ eos isti uolebaũ
circũcidi: uł ẽ ut in carnis cir cũ cisione¬
ponerent spem salutis. Nũ enĩ timo
hoc ꝓpt̃ scandalũ suũ nichil simulans

Expanded text:
jugum potest intelligi, quo eos attineri nolit, jugum potest intelligi, quo eos attineri nolit, nisi circumcisionis taliumque observationum Judaicarum; ita enim et sequitur, Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit: quomodo accepturi sumus quod ait, ne iterum servitutis jugo attineamini; cum ad eos scribat qui Judaei nunquam fuerant? Nam hoc agit utique, ne circumcidantur. Sed nimirum hic declaratur et confirmatur illa sententia de qua superius disputavimus. Quid enim aliud hoc loco Gentibus dicat, non invenio, nisi ut prosit illis quod a servitute ne iterum servi esse velint sub jugo observationum carnalium, quamvis sub Lege Dei, tamen carnalem populum serviliter alligantium. Christum autem nihil eis profuturum esse dicit, si circumcidantur: sed illo modo, quo eos isti volebant circumcidi, id est, ut in carnis circuponerent spem salutis. Non enim Timothoc propter scandalum suorum, nihil simulans
Abbreviated transcription (Latin):
gelio quid̾e occasionẽ nascendi acceꝑert̃:
Sed carnalis error qͦ ꝯcepti sunt. & quẽ
sec̃ trahunt. ñ refertur ad antiqͥtatem
ueritatis. E ideo de matre adolescen¬
tula & de patre sene sine reꝓmissione
nati st̃: qͥa & dñs ñ nͥ ob antiqͥtatẽ ue¬
ritatis in apocalipsi cano capite appa¬
ruit. Nati st̃ gͦ tales ex occasione
antiq̃ uitatis: in nouitio tẽporaliq
mendatio. Dic̃ gͦ nos apłs scd̃m ysaac
promissioĩs filios eẽ. & sic ꝑsecutionẽ
passũ y saac ab ismaele. quẽ ad modũ
uideis ꝑsecutionẽ patiebant᷑. frustra
tam̃. cũ scd̾m scͥpturã eiciat᷑ ancilla &
Nos autẽ inqͥt sr̃s ñ sumꝰ ancillȩ filii:
s libere. Ea enĩ lib̾tas nc̃ maxime op¬
ponenda ẽ seruitutis iugo: quo in oꝑi¬
bus legis tenebant᷑. qͥ ad circũcisionẽ
modatiꝰ enĩ diceret. surgite. S qͦd
Addidit. & ne iter̃ seruitutis iugo at¬
tineamini. qͣndo qͥd̾ẽ hic nullũ aliud

Expanded text:
gelio quidem occasionem nascendi acceperunt; gelio quidem occasionem nascendi acceperunt; sed carnalis error quo concepti sunt, et quem secum trahunt, non refertur ad antiquitatem veritatis: et ideo de matre adolescentula, et de patre sene sine repromissione nati sunt. Quia et Dominus non nisi ob antiquitatem veritatis in Apocalypsi albo capite apparuit . Nati sunt ergo tales ex occasione antiquae veritatis in novitio temporalique mendacio. Dicit ergo nos Apostolus secundum Isaac promissionis filios esse: et sic persecutionem passum Isaac ab Ismaele, quemadmodum hiJudaeis persecutionem patiebantur; frustra tamen, cum secundum Scripturam ejiciatur ancilla et Nos autem, inquit, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae. Ea enim libertas nunc maxime opponenda est servitutis jugo, quo in operibus Legis tenebantur, qui ad circumcisionem modatius enim diceret, Surgite. Sed quod addidit, Et ne iterum servitutis jugo attineamini, quandoquidem hic nullum aliud
Abbreviated transcription (Latin):
operã ad agar ancille fecunditatẽ. ab
uxoris sarȩ sterilitate transtulerat: ip¬
sa tam̃ ꝑmittente & ultͦ offerente. ut
maritus eiꝰ de ancilla susciꝑet filios ⁊
Antiqͣ enĩ iusticie regła ẽ: qͣm ꝯm̃dat
ad corinthios idem apl̃s. Mulier sui or¬
poris potestatẽ ñ ht̃.s: uir. Similit̾
autẽ & uin sui corporis potestatẽ ñ
ht̃ .s: mulier. E huiꝰmodi enĩ debita:
sic̃ cetã in eoꝵ quib uebent᷑ potestate
consistunt. Cui potestati qͥ fraudem
ñ facu. ille castitatis ꝯiugalis iura
custodit. Senectus autẽ parentũ ysa¬
ac. ad eã significationẽ ualet: q̃m noui
destam̃ti ppłs qͣmiuis sit nouus: pre¬
uestinatio tam̃ eiꝰ apd̾ d̃m. & ipsiꝰ ihe¬
rusalẽ celestis antiqua ẽ. Unde & io¬
hannes ad patres dicit. Seͥbo uobis
patres: q̃m cognouistis qd erat ab
initio. Carnales autẽ qͥ st̃ in eccłia ex
quib hereses & scismata fiunt: ex eũa¬

Expanded text:
operam ad Agar ancillae fecunditatem ab operam ad Agar ancillae fecunditatem ab uxoris Sarae sterilitate transtulerat? ipsa tamen permittente et ultro offerente, ut maritus ejus de ancilla susciperet filios. Antiqua enim justitiae regula est, quam commendat ad Corinthios idem apostolus; Mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir; similiter autem et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier , Et hujusmodi enim, debita, sicut caetera, in eorum quibus debentur potestate consistunt. Cui potestati qui fraudem non facit, ille castitatis conjugalis jura custodit. Senectus autem parentum Isaac ad eam significationem valet, quoniam Novi Testamenti populus quamvis sit novus, praedestinatio tamen ejus apud Deum, et ipsa Jerusalem coelestis antiqua est. Unde et Joannes ad Parthos dicit: Scribo vobis, patres, quoniam cognovistis quod erat ab initio . Carnales autem qui sunt in Ecclesia, ex quibus haereses et schismata fiunt, ex Evan
Abbreviated transcription (Latin):
ipĩ ad hereditatẽ inueniunt᷑ ꝑtinere.
I ẽ ad celestẽ iherłm: qm sterilẽ uocat
scͥptura. qͣmdii filios in t̾ra ñ genuit.
Quȩ deserta etiã dicta ẽ. celestẽ ĩticiã
ueserentib hoĩb t̾rena sectantib: tãqͣ
uirũ habente illa t̾rena iherłm. qͥa
legẽ acceꝑat. & ideo celestẽ iherłm sa¬
ra significat: q̃ diu deserta ẽ a ꝯcubi¬
tu uiri. ꝓpt̃ cõgnitã sterilitatẽ. Non
enĩ tales hoĩes qualis erat abrahã. ad
Fexplendã libidinẽ utebat᷑ feminis: s:
ad successionẽ prolis. Accesserat autẽ stȩ¬
rilitati etiã senectus: ut ex oĩ desꝑati¬
one diuina ꝓmissio magnũ mĩtũ cre¬
dentib daret. Certus gͦ de ꝓmissiõe di.
officio gignendi accessit ad etatẽ iam
grauem: qͣm in annis ingentioribꝰ cor¬
porali copłatiõe deseruerat. Non enĩ
mortua: neq inter eos ullũ extitiss:
oiuortiũ. Unde gͦ illa deserta & illaha¬
bens uirũ: nͥ qͦd abrahã propagandȩ ꝓlis

Expanded text:
tinere, id est ad coelestem Jerusalem, quam sterilem vocat Scriptura, quia diu filios in terra non genuit. Quae deserta etiam dicta est, coelestem justitiam deserentibus hominibus terrena sectantibus, tanquam virum habente illa terrena Jerusalem, quia Legem acceperat. Et ideo coelestem Jerusalem Sara significat, quae diu deserta est a concubitu viri propter cognitam sterilitatem. Non m tales homines, qualis erat Abraham, ad explendam libidinem utebantur feminis, sed ad successionem prolis. Accesserat autem sterilitati etiam senectus, ut ex omni desperatione divina promissio magnum meritum credentibus daret. Certus ergo de promissione Dei officio gignendi accessit ad aetatem jam gravem, quam in annis vigentioribus corporali copulatione deseruerat. Non enim mortua, neque inter eos ullum exstitisset divortium. Unde ergo illa deserta, aut illa habens virum, nisi quod Abraham propagandae prolis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit. de quib eũ dixeram iͫ finẽ epłe
tractaturũ. quȩ ad nouũ
qͦq testam̃tũ ꝑtin̾e̾ nemo ambigit:
S alio fine qͦ licere ac facere decet. id
est caritatis eterna sꝑantis hinc p̃mia.
& ex fide expectantĩs. ñ sic̃ iudei qui
timore ista implere cogebantur. ñ illo

Expanded text:
pit, de quibus eum supra dixeram in fine Epistolae pit, de quibus eum supra dixeram in fine Epistolae tractaturum , quae ad Novum quoque Testamentum pertinere nemo ambigit; sed alio fine, quo liberos ea facere decet, id est, charitatis aeterna sperantis hinc praemia, et ex fide exspectantis. Non sicut Judaei, qui timore ista implere cogebantur, non illo
Abbreviated transcription (Latin):
cis: sententiã illã repetit. si ex lege
q̃m scandalũ noĩat: in memoriã reuo¬
cat ꝓptẽa maxime in xͦ passos ẽẽ scan¬
dalum uideos. qͥa istas carnales ob¬
seruatioẽs. qͣs ꝓ ipsa salute se habẽ
arbitrabant᷑. eum sepe animaduerte¬
bant p̃terire atq contẽpnere. Hoc gͦ
ita dix̃: acsi diceret. Sine causa gͦͥ
xp̃m cũ ista ꝯtẽpneret. scandalirati
iudei crucifixerunt: si adhuc eis ꝑ
quibꝰ crucifixꝰ ẽ talia ꝑsuadent᷑. &
adiecit: elegantissima ambiguitate
quasi sub specie maledictionis bene¬
uictionẽ dicens. Utinã & abscidant᷑.
qͥ uos conturbant. Non tantũ in¬
quit circũcidant᷑: s & abscidant᷑.
Sic enĩ fient spadones ꝓpter regnũ ce¬
loꝵ : & carnalia seminare cessabunt.
Uos enĩ inqͥt in lib̾tatẽ uocati estis fr̃s:
qͥa illos ꝯturbatio ab spualib ad car¬
nalia reuocans. in seruiturẽ trahebat.
S iã hinc oꝑa illa legis tractare inci¬

Expanded text:
cis, sententiam illam repetit, Si ex Lege cis, sententiam illam repetit, Si ex Lege m scandalum nominat, in memoriam revocat propterea maxime in Christo passos esse scandalum Judaeos, quia istas carnales observationes, quas pro ipsa salute se habere arbitrabantur, eum saepe animadvertebant praeterire atque contemnere. Hoc ergo ita dixit, ac si diceret: Sine causa ergo Christum, cum ista contemneret, scandalizati Judaei crucifixerunt, si adhuc eis pro quibus crucifixus est, talia persuadentur. Et adjecit elegantissima ambiguitate quasi sub specie maledictionis benedictionem, dicens: Utinam et abscidantur qui vos conturbant. Non tantum, inquit, circumcidantur, sed et abscidantur. Sic enim fient spadones propter regnum coelorum , et carnalia seminare cessabunt.os enim, inquit, in libertatem vocati estis, fratres. Quia illa conturbatio a spiritualibus ad carnalia revocans in servitutem trahebat. Sed jam hinc opera illa Legis tractare inci
Abbreviated transcription (Latin):
se qͦsdam. qͥ cũ uellent eis seruitutẽ
ꝑsuadere. & uiderent pauli apłi au¬
ctoritate reuocari. dicerent etiã iꝑsũ
paulũ id sentire. s ñ eis facile aperire
uoluisse sententiã suã: oportune sub¬
iecit. Ego autẽ fr̃s si circũcisionẽ ad¬
huc p̃dico: qͥd adhuc ꝑsecutionẽ pati¬
nẽ. qͥ talia ꝑsuad̾e̾ moliebantur: cũ iã
eũgłiũ suscepisse uid̾ent᷑. Quos tangit
alio loco uͥ ait. ꝑiculis in falsis frĩb: oe
ut nos in seruitutẽ redigerent. Ergo si
cir cũcisionẽ p̃dicabat: cdesinerent eũ
ꝑseqͥ. Qui tam̃ ne timerent᷑ ab eis quib
xpĩana lib̾tas anñtiabat᷑ : aut ne ab ip¬
so apło timeri putarent᷑: ꝓptẽa superiꝰ
libera plenꝰ fiducia nom̃ suũ etlã ꝓfessꝰ
est dicens. Ego paulus dico uobis:
qͥa si circũcidamini. xp̃s uoħ nichil
proderit. Tanqͣm si dicẽt. Ecce me
imitamini ut ñ timeatis: aut in
me causam findite si timetis. Qd̃
autẽ dic̃ gͦ euacuatũ ẽ scandalũ cru¬

Expanded text:
edem. Qui dum vellent istam servitutem persuadere et viderent eos Pauli apostoli auctoritate revocari, dicerent etiam ipsum Paulum id sentire, sed non eis facile aperire voluisse, sententiam suam opportune subjecit. Ego autem, fratres, si circumcisionem adhuc praedico, quid adhuc persecutionem patinem, qui talia persuadere moliebantur, cum jam Evangelium suscepisse viderentur. Quos tangit alio loco, ubi ait, Periculis in falsis fratribus ; et ut nos in servitutem redigerent » . Ergo si circumcisionem praedicabat, desinerent eum persequi. Qui tamen ne timerentur ab eis, quibus christiana libertas annuntiabatur; aut ne ab ipso Apostolo timeri putarentur, propterea superius libera plenus fiducia, nomen suum etiam professus est, dicens, Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini. Christus vobis nihil proderit : tanquam si diceret, Ecce me imitamini, ut non timeatis; aut in me causam refundite, si timetis. Quod autem dicit, Ego evacuatum est scandalum cru
Abbreviated transcription (Latin):
Dilectio ꝑximi. malũ ñ oꝑat᷑. Plenitu¬
do autẽ legis caritas. Cum gͦ in duob.
p̃ceptis dilectionis dei & ꝓrimi ꝑfecta
ri hoĩes. qͥa rariores tẽptationes eam
ꝓbant: in dilectione autẽ ꝓximi faciliꝰ
ꝯuincunt᷑ eam ñ habe̾. dum iniqua hoĩes
agint ⁊ Consequens ẽ autẽ. ut qͥ ex
toto corde ex tota aĩa ex tota mente d̾m

Expanded text:
atur. Plenitudo autem legis est charitas. . Cum ergo in duobus praeceptis, dilectionis Dei et proximi, perfecta ri homines, quia rariores tentationes eam probant: in dilectione autem proximi facilius convincuntur eam non habere, dum inique cum hominibus agunt? Consequens est autem ut qui ex toto corde, ex tot
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ inqͥt spũ ex fide spem iusticie ex¬
pectamꝰ. In qͦ demonstrat ea ꝑtinere
sicut alio loco dicit. Non respicienti¬
bus nobis quȩ uidentur:s que ñ ui¬
uent᷑. Q enĩ uident᷑ temporalia sunt:
que autẽ ñ uident᷑ eterna. Deinde¬
subiunxit. In xp̃o enĩ iħu neq cir¬
cũcisio aliqd ualet neq preputiũ.
ut illã indifferentiã declararet: nichila
ꝑnitiosũ ẽẽ in hac circũcisione osten
uos imꝑediuit ueritati obedire: Hoc
in lib̾tatẽ uocauit. Suasionẽ autẽ
ecoꝵ dixit : qͦd eis suadebat᷑. Eos autẽ
paucos qͥ ad illos ueniebant uit ista
suaderent. qͥa in comꝑatione mulcitu¬
uinis credentiũ Galathaꝵ exigui nu¬
mero erant:. ferm̃tũ appellat. Reci¬
pient autẽ isti ferm̃tũ & totã mas¬
sam: id ẽ tota eoꝵ eccłia incorruptio¬
ne carnalis seruitutis qͦdammꝰ fer¬
mentabit᷑. si tales suasores tanqͣm
iustos & fideles recipientes honora¬
uerint. Ego inqͥt confido in uobis

Expanded text:
de spem justitiae expectamus. In quo demonstrat ea pertinere sicut alio loco dicit, Non respicientibus nobis quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt; quae autem nsubjunxit, In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium; ut illam indifferentiam declararet, nihilque perniciosum esse in hac circumcisione ostendvos impedivit veritati non obedire? Hoc in libertatem vocavit. Suasionem autem eorum dixit, quod eis suadebatur. Eos autem paucos, qui ad illos veniebant, ut ista suaderent, quia in comparatione multitudinis credentium Galatarum exigui numero erant, fermentum appellat. Recipient autem isti fermentum; et tota massa, id est, tota eorum Ecclesia in corruptione carnalis servitutis quodammodo fermentabitur, si tales suasores tanquam justos et fideles recipientes honoraverint. Ego, inquit, confido in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
ad ẽẽ apd̾ uos. & mutare uocẽ meã. qͥa
ꝯfundor in uob̾: qͥd aliud intelligitur.
nͥ qͥa filios suos eẽ dixerat parcens eis
fortasse ꝑ luteras. ne seueriore obuirgatio¬
ne cominoti. facile in eiꝰ odium traduce¬
rentur a deceptorib illis. quib absens
ñ poss resistere  Uellem gͦ inquit nẽ
adeẽ apd̃ uos. & mutare uocẽ meã. id est
negare uos filios: qͥa ꝯfundor in uobis.
Nalos enĩ filios ne de his erubescant:
etiã parentes abdicare solent. Deinde sub¬

Expanded text:
e apud vos, et mutare vocem meam, quia confundor in vobis; quid aliud intelligatur, nisi quia filios suos esse dixerat, parcens eis fortasse per litteras, ne severiore objurgatione commoti, facile in ejus odium traducerentur a deceptoribus illis, quibus absens non posset resistere. Vellem ergo, inquit, nunc adesse apud vos, et mutare vocem menegare vos filios, quia confundor in vobis. Malos enim filios, ne de his erubescant, etiam parentes abdicare solent, quia s
Abbreviated transcription (Latin):
faceret uolentes. lam calu̾niis carna¬
liũ respondẽ ꝯtentioĩb studeant: &
appetitu in anis głe legis oneribꝰ ñ
seruientes. uanis cupiditatib seruiañ.
cati alieni tractatio: cũ lib̾ationẽ potiꝰq¬

Expanded text:
facti, et volentes jam calumniis carnafacti, et volentes jam calumniis carnalium respondere, contentionibus studeant, et appetitu inanis gloriae, Legis oneribus non servientes, vanis cupiditatibus serviant.cati alieni tractatio, cum liberationem
Abbreviated transcription (Latin):
tatioĩs & timoris alternante quassati.
S pax xͥ uincat in cordib nrĩs. Tunc
enĩ orationes & gemitus. & in auxiliũ
uocata dextera miscd̃ie dei. sacͥsicium
ꝯtͥbulati cordis ñ despic̃: caritatẽq sui
ampliorem. sm̃datione ꝑicłi de qͦ libe¬
rauit exsuscitat. In eo autẽ illi falle¬
cem lib̃tatis suȩ: s ad oꝑa seruilla
carnalit̾ ꝯuersi. retrorsũ se conari ñ
intelligebant. Proptẽa ñ ait si spũ ui¬
Fatebant᷑ enĩ sp̃ui scõ seruire oportere:
& eũ ñ spũ sc̃o s carne uolebant sectari:
ñ sp̃ualit̾ obtinentes grãm deiꝰs in
cirꝯcisione carnali. & cetis hu̾modi
spem ꝯstituentes salutis. Non efficiam᷑¬
S inqͥt inanis głȩ cupidi: inuicẽ in ui-¬
Soentes. & inuicẽ ꝓuocantes. Prorsꝰ
magnifice.&. omĩno diuino ordine.
postea qͣm eos instruxit aduersꝰ eos.
ã quib in seruitutẽ legis seducebã¬
tur. hoc in eis caute ne instructiores

Expanded text:
tionis et timoris alternante quassati. tionis et timoris alternante quassati. Sed pax Christi vincat in cordibus nostris . Tunc enim orationes et gemitus, et in auxilium invocata dextera misericordiae Dei, sacrificium contribulati cordis non despicit, charitatemque sui ampliorem commendatione periculi, de quo liberavit, exsuscitat. In eo autem illi fallecem libertatis suae; sed ad opera servilia carnaliter conversi, retrorsum se conari non intelligebant. Propterea non ait, Si spiFatebantur enim Spiritui sancto servire oportere, et eum non spiritu suo sed carne volebant sectari: non spiritaliter obtinentes gratiam Dei, sed in circumcisione carnali, et caeteri hujusmodi, spem constituentes salutis. Illis enimr, inquit, inanis gloriae cupidi, invicem invidentes, et invicem provocantes. Prorsus magnifice et omnino divino ordine, posteaquam eos instruxit adversus illos a quibus in servitutem Legis seducebantur, hoc in eis cavet, ne instructiores
Abbreviated transcription (Latin):
ex ephemeridis uitã naufragam gu¬
bernantes. qͣndo diuinis libris quos
deus adhuc carnali ppło dedit. si mo-¬
re uideoꝵ tp̃ra obseruarent. diceret
borauerim in uos & tam̃ si depre¬
hendatur qͥs qͣm uł cathecuminus
uidaico ritu uł sabbatũ oblatũ obser¬
uans: tumultuat᷑ eccłia. Nune au¬
dem innumerabiles de numero fide¬
liũ cũ magna ꝯfidentia in faciem no¬
bis dicunt. clie post kalendas ñ ꝓfici¬
scor. & uix lente ista ꝓhibemꝰ aspicien¬
tes ne irascantur: & tim̃tes ne quasi
nouũ aliqͥd mirentur. Ue peccatis
hominũ. quȩ sola inusitata ex horres¬
cimꝰ usitata uͦ ꝑ quib abluendis fi¬
lii clei sangͥs effusus ẽ. qͣmiuis tã mag¬
na sint ut omĩno claudi contra se fa¬
ciant regnũ dei. sepe uidendo osa tołare.
seꝑe tolerando ñ nulla etiã face̾ cogim̃.
Atq utinã o dnẽ ñ oĩa quȩ potueri¬

Expanded text:
ex ephemeridis vitam naufragam guex ephemeridis vitam naufragam gubernantes, quando de divinis Libris, quos Deus adhuc carnali populo dedit, si more Judaeorum tempora observarent, diceret rim in vos? Et tamen si deprehendatur quisquam vel catechumenus Judaico ritu sabbatum observans, tumultuatur Ecclesia. Nunc autem innumerabiles de numero fidelium cum magna confidentia in faciem nobis dicunt, Die post calendas non proficiscor. Et vix lente ista prohibemus arridentes, ne irascantur, et timentes ne quasi novum aliquid mirentur. Vae peccatis hominum, quae sola inusitata exhorrescimus: usitata vero pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamlibet magna sint, et omnino claudi contra se faciant regnum Dei, saepe videndo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla etiam facere cogimur! atque utinam, o Domine, non omnia quae no
Abbreviated transcription (Latin):
elementa hulius mundi. hoc ẽ ce¬
iũ & terrã & motus atq ordinẽ sy¬
perũ amministrari: quȩ infirma ap¬
pellat. ex eo qd̾ infirma & stabili spes¬
cie uariant᷑: ẽgena uͦ ex eo qͦd egent sũ¬
ma & stabili specie creatoris ut qͦmͦ
sunt ẽẽ possint. Ergo eligat lector
utrũ uolet sententiam. dum mͦ intẽ¬
persticiosas temꝑoꝵ obseruationes. ut
hiue loco subiecerit apłs. timeo uos
ne forte sine causa laborauerim in uos.
Qd cũ tanta celebritate atq auctori¬
tate ꝑ orbem terraꝵ in eccłiis legat᷑:
plena sunt ꝯuenticłã nra hominib
qui tempora rerũ agendaꝵ a mathȩ¬
maticis accipiunt. Iam uͦ ne aliqͥd in¬
choetur aut edificioꝵ aut huiꝰmodi
qͦꝵ libet oꝑm. dieb qͦs egyptiacos uo¬
cant sepe etiã nos monere non dubitaul̃.
nescientes ut dicitur uͥ ambulant.
¶uod si locus iste de uideoꝵ suꝑstici¬
osa obseruatione intelligendꝰ est: quã
spem habent cũ xͥanos se dici uelint.

Expanded text:
elementa hujus mundi, hoc est, coelum et terram et motus atque ordinem siderum administrari. Quae infirma appellat, ex eo quod infirma et instabili specie variantur: egena vero, ex eo quod egent summa et stabili specie Creatoris, ut quomodo sunt, esse possint. 35. Ergo eligat lector utram volet sententiam, dummodo intelperstitiosas temporum observationes, ut huic loco subjecerit Apostolus, Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos. Quod cum tanta celebritate atque auctoritate per orbem terrarum in Ecclesiis legatur, plena sunt conventicula nostra hominibus qui tempora rerum agendarum a mathematicis accipiunt. Jam vero ne aliquid inchoetur, aut aedificiorum, aut hujusmodi quorumlibet operum, diebus quos Aegyptiacos vocant, saepe etiam nos monere non dubitant, nescientes, ut dicitur, ubi ambulant. Quod si locus iste de Judaeorum superstitiosa observatione intelligendus est, quam spem habent, cum christianos se dici velint,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. xp̃c formet᷑ in uobis. n parturitionẽ
hanc ꝓ curaꝵ angorib positã intelligamꝰ.
quib eos parturiuit ut nascerentun
seductionis. quib eos ꝯturbari uidet.
Sollicitudo autẽ aliud de illis curarũ
quȩ se qͦdamm parturire dicit tã dui
eẽ potĩt. donec ꝑueniant in mensuram
etatis plenitudinis .xͥ: ut iã ñ mouean¬
tur oĩ uento doctrinȩ. Non gͦ ꝓpter in¬
itium fidei q̃m nati erant. s prapt̾ ro¬
bur & ꝑfectionẽ dictũ ẽ. qͦs iterũ partu¬
rio donec xp̃c formet᷑ in uob̃. Hanc par¬
turitionẽ aliis uerb̃ etiã alibi ꝯm̃dat:
uͥ dicit:. incursꝰ in me cotidianꝰ sollicitu¬
do omiũ eccłiaꝵ. Quis infirmat᷑. et ego
ñ infirmor a. Qͥs scandalirat᷑ e ego non¬

Expanded text:
us formetur in vobis. Nisi parturitionem hanc pro curarum angoribus positam intelligamus, quibus eos parturivit ut nascerentur seductionis, quibus eos conturbari videt. Sollicitudo autem talium de illis curarum, qua se quodammodo parturire dicit, tamdiu esse poterit, donec perveniant in mensuram aetatis plenitudinis Christi, ut jam non moveantur omni vento doctrinae . Non ergo propter initium fidei, quo jam nati erant, sed propter robur et perfectionem dictum est, Quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis. Hanc parturitionem aliis verbis etiam alibi commendat, ubi dicit: Incursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandali
Abbreviated transcription (Latin):
firmitati hominũ. ne tantũmͦ in uete¬
ris testam̃ti lihͥs. usq ad t̾renas cogi
tationes hominũ. modꝰ diumi eloquii
pescendisse iudeatur. Nam q̃m cor¬
rexit qͦd dixerat cognoscentes deum
nichil nos mouere debet. Manifestũ ẜ
enĩ qͣmdiu ꝑ fid̾ẽ ambulamꝰ ñ ꝑ specũ.
nõdũ nos cognouisse dm̃i.s ea fide pur¬
gari ut oportuno tp̃r cognoscere ua¬
ieamꝰ. S qͦd in ipsa correptione ait.
immo cogniti a deo. si ꝓpͥe accipitur:
putabit᷑ d̾s quasi ex tpr̃ aliqͥs cogna¬
scere. qd̾ ante ñ nouerat. Trans late
gͣ dictũ ẽ. ut ocłos dei accipiamꝰ ipsam¬
Uilectionẽ eiꝰ. qͣm ꝯmendauit mutendo
ꝓ impiis occidendũ unicũ filiũ. Sic
enĩ de his qͥ diligunt᷑ dicẽ solemꝰ. quod
ante ocłos habeant᷑. Hoc ẽ gͦ cognos

Expanded text:
n Veteris Testamenti libris usque ad terrenas hominum cogitationes modus divini eloquii descendisse videatur. Nam quoniam correxit quod dixerat, cognoscentes Deum, nihil nos movere debet: manifestum est enim quamdiu per fidem ambulamus, non per speciem , nondum nos cognovisse Deum; sed ea fide purgari, ut opportuno tempore cognoscere valeamus. Sed quod in ipsa correctione ait, imo cogniti a Deo, si proprie accipitur, putabitur Deus quasi ex tempore aliquid cognoscere, quod ante non noverat. Translate ergo dictum est, ut ocdilectionem ejus, quam commendavit mittendo pro impiis occidendum unicum Filium. Sic enim de his qui diliguntur dicere solemus quod ante oculos habeantur, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
bona pauciora plurib carnalib uiciis
opposuit: neq ita econtrario ut forni¬
cationib castitas. immundiciis mundi¬
cia. atq ita cetis cetã occuiirrerent. Non
enĩ hoc suscepit ut doceret qͥd sint.
s in qͦ genere illa uitanda. illa uͦ
expetenda sint. cũ carnis & sp̃e no-
minib a pena peccati atq peccato.
ad grãm dnĩ atq ursticiȩ nos conuerti
oportere p̃diceret: ne deserendo grãm
temporalẽ. qua ꝓ nobis dñs mortuuis
ẽ. ñ ꝑueniamꝰ ad et̃nam quietẽ. in
qua ꝓ nobis dñs uiuit. neq intelli¬

Expanded text:
bona pauciora, pluribus carnalibus vitiis bona pauciora, pluribus carnalibus vitiis opposuit; neque ita e contrario ut fornicationibus castitas, immunditiis munditia, atque ita caeteris caetera occurrerent. Non enim hoc suscepit ut doceret quot sint, sed in quo genere illa vitanda, illa vero expetenda sint; cum carnis et spiritus nominibus a poena peccati atque peccato ad gratiam Domini atque justitiam nos converti oportere praediceret: ne deserendo gratiam temporalem, qua pro nobis Dominus mortuus est, non perveniamus ad aeternam quietem, in qua pro nobis Domi
Abbreviated transcription (Latin):
dis & fornicatorib. mascłoꝵ concubi¬
torib. plagiariis mendacib ꝑiuris.
& siqͥd aliud sanȩ doctrinȩ aduersatur.
subaudit᷑ his lex posita ẽ. Regnant gͦ
spũales isti fructus in hoĩe: in qͦ pecca¬
ta ñ regnant. Legnant autẽ ista bona:
si tantũ delectant ut ipsa teneant ani¬
mũ in tẽptationib ne in peccati con¬
sensionẽ ruat. Qd enĩ ampliꝰ nos dele¬
ctat. scdm id oꝑemͣ necesse ẽ: ut uerbi
mouet ad delectationẽ fornicationis.S
si plus delectat pulcͥtudo illa intima.
& sincera species castitatis ꝑ grãm q̃m
to ad obediendũ desideriis eiꝰ. s reg¬
nante iꝰticia ꝑ caritatẽ. cũ magna de¬
lectatione faciamꝰ. qͥsqͥd in ea deo placẽ
cognoscimꝰ. Qd̃ autẽ de castitate & de
fornicatione dixi: hoc de cetĩs intelli¬
gi uolui. Non quẽ moueat. uł qͦd ñ
ꝯmĩno ad euncde numerũ & ordinẽ o¬
ꝑera carnis in hac epła enumerauit.
atq in illa ad corithios: uł qͦs spũalia

Expanded text:
ornicatoribus, masculorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris, et si quid aliud sanae doctrinae adversatur » : subauditur, his Lex posita est. Regnant ergo spirituales isti fructus in homine, in quo peccata non regnant. Regnant autem ista bona, si tantum delectant, ut ipsa teneant animum in tentationibus ne in peccati consensionem ruat. Quod enim amplius nos delectat, secundum id operemur necesse est: ut verbi movet ad delectationem fornicationis: sed si plus delectat pulchritudo illa intima et sincera species castitatis, per gratiamto ad obediendum desideriis ejus, sed regnante justitia per charitatem cum magna delectatione faciamus quidquid in ea Deo placere cognoscimus. Quod autem de castitate et de fornicatione dixi, hoc de caeteris intelligi volui. 50. Neque moveat, vel quod non omnino ad eumdem numerum et ordinem opera carnis in hac Epistola enumeravit, atque in illa ad Corinthios: vel quod spiritualia
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ. E stote sic̃ &e ego. Qͥ utiq cum
udeus natus sim: iam ista carnalia
sp̃uali duudicatione contempno. Qm̃
& ego sic̃ uos: id ẽ homo sum. Deinde
oportune ac decent̾ facit eos recolere
caritatẽ suã. ne tanꝗͣ in inicũ illũ deputeñ.
Dicit enĩ. fratres. p̾cor uos. nichil
me lesistis. Tanqͣm diceret. Ne gͦ pu¬
tetis: qͦd ego ledere uos cupiam. Scitis
qͥa ꝑ insirmitatẽ carnis iam pͥdem e¬
uangłixaui uob̃: id ẽ cũ ꝑsecutionem
paterer. & tẽptationẽ urãm in car¬
ne mea ñ spreuistis: neq respiustis.
Temꝑtati st̃ enĩ cũ ꝑsecutionẽ pateret᷑

Expanded text:
autem, Estote sicut et ego: qui utique cum Judaeus natus sim, jam ista carnalia spirituali dijudicatione contemno. Quoniam et ego sicut vos: id est, homo sum. Deinde opportune ac decenter facit eos recolere charitatem suam, ne tanquam inimicum illum deputent. Dicit enim, Fratres, precor vos, nihil me laesistis: tanquam si diceret, Ne ergo putetis quod ego laedere vos cupiam. Scitis quia per infirmitatem carnis jam pridem evangelizavi vobis: id est, cum persecutionem paterer. Et tentationem vestram in carne mea non sprevistis, neque respuistis. Tentati sunt enim, cum persecutio
Abbreviated transcription (Latin):
respustis ut ñ susciꝑetis ꝯmunionẽ ꝑi¬
culi mei. S sic̃ angłm dei excepistis me:
sic̃ xp̃m iłim. Deinde ammirans opus
eoꝵ sp̃uale ꝯmendat: ut hoc intuen¬
des in carnalẽ timorẽ ñ decidant. Quȩ
gͦ inqͥt fuit beatitudo urã: Testimo¬
niũ enĩ uob̃ ꝑhibeo: q̃m si fieri posset.

Expanded text:
 ut non susciperetis communionem periculi mei. Sed sicut angelum Dei excepistis me, sicut Christum Jesum. Deinde admirans, opus eorum spirituale commendat, ut hoc intuentes, in carnalem timorem non decidant. Quae ergo fuit, inquit, beatitudo vestra? Testimonium enim vobis perhibeo, quoniam si fieri posset,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tanqͣm salutaria obseruarent᷑. a nes¬
cientib qͦ referenda sint. ut tanqͣm hoc
dixerit apłs gentib. Qͥd prodest uos e¬
uasisse seruitutẽ. qua tenebamini cũ
seruiretis elem̃tis mundi: q̃n rursus¬
ad talia reditis. seducti ab eis qͥ nondũ
agnoscentes lib̾tatis suȩ tempꝰant̾ cet̾a
oꝑa legis quȩ carnaliter sapiunt.
etiã temporib seruiunt: quib &
uos rursus ut ante seriure uultis.
ꝙ obseruare cũ eis dies & menses.
& annos & tẽpora. quib seruiela¬
tis & anteqͣm xp̃o crederetis ⁊ Ma

Expanded text:
cum tanquam salutaria observarentur a nescum tanquam salutaria observarentur a nescientibus quo referenda sint: ut tanquam hoc dixerit Apostolus Gentibus, Quid prodest vos evasisse servitutem qua tenebamini, cum serad talia reditis, seducti ab eis qui nondum cognoscentes libertatis suae tempus inter caetera opera legis quae carnaliter sapiunt, etiam temporibus serviunt: quibus et vos rursus, ut antea, servire vultis, et observare cum eis dies, et menses, et annos, et tempora, quibus et serviebatis an
Abbreviated transcription (Latin):
uerti eos uelle significat: cũ ait. qͦmͦ re¬
annos & tempora: tumeo uos ne forte si¬
ne causa laboraueri in uobis: magis hanc
sententiã ꝯfirmare uideri potest. Uulga¬
tissimꝰ enĩ ẽ error gentiliũ: ut uel ia
gendis reb. uł in expectandis euentib
uite ac negotioꝵ suoꝵ. ab astrologis
& caldeis notatos uies & menses &e an¬
nos & tẽpora obseruent. Fortasse tam̃
ñ opꝰ est. ut hoc de gentiliũ errore in¬
telligamꝰ: ne intentionẽ cause quã ab
exordio susceptam ad finẽ usq ꝑducit.
subito in aliud temere detorquere uel¬
le uideam. s ue his potiꝰ. de quib ca¬
uendis eũ agere ꝑ totã epłam apparet.
Nam & udei seruiliter obseruant
dies & menses & annos. & tempora in
carnali obseruatione sabbati. & neome¬
nic. & mense nouoꝵ: & septimo qͦq an¬
no. quẽ uocant sabbatũ sabbatoꝵ. Quȩ
q̃m erant umbrȩ futuroꝵ. iam adueni¬
ente xp̃o in suꝑsticionẽ remanserunt.

Expanded text:
verti eos velle significat, cum ait, Quomodo reverti eos velle significat, cum ait, Quomodo reannos, et tempora: timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos, magis hanc sententiam confirmare videri potest. Vulgatissimus est enim error Gentilium iste, ut vel in agendis rebus, vel in exspectandis eventis vitae ac negotiorum suorum, ab astrologis et Chaldaeis notatos dies, et menses, et annos, et tempora observent. Fortasse tamen non opus est ut hoc de Gentilium errore intelligamus, ne intentionem causae, quam ab exordio susceptam ad finem usque perducit, subito in aliud temere detorquere velle videamur; sed de his potius, de quibus cavendis eum agere per totam Epistolam apparet. Nam et Judaei serviliter observant dies, et menses, et annos, et tempora in carnali observatione sabbati et neomeniae, et mense novorum, et septimo quoque anno quem vocant Sabbatum sabbatorum. Quae quoniam erant umbrae futurorum, jam adveniente Christo in superstitione remanserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
lam quasi explicatã questionẽ rurs
implicant. Cum enĩ per totã epłam
ñ ab aliis ostendat sollicitatã fuisse
galathaꝵ fide. nͥ ab eis qͥ ex circũcisio¬
ne erant: & ad carnales obseruationes
legis. tanꝗͣ. in eis salus eẽt adduee̾ cu¬
puebant:. Hoc tm̃ loco ad eos loqͥ uidet᷑.
qͥ ad gentiliũ suꝑstitiones redire tẽp¬
tarent. Ait enĩ. Nunc autẽ ꝯgnos¬
centes dm. immo cogniti a deo: quomͦ
reu̾timini iterũ ad infirma ⁊ egena e¬
lem̃ta. quib rursꝰ ut antea se̾riure
uultis In eo enĩ qͦd dicit reũtimini.
q̃n ñ circũcisis s gentib loquit᷑. sicut
in tota epła apparet. ñ utiq ad circũ¬
cisionẽ dicit eos reuerti in qua nunꝗͣ
erant: s ad infirma inqͥt & egena ele¬
m̃ta. quib rursꝰ ut antea seruire
uultis:. qd̾ de gentib intellige̾ cogi¬
mur.His em̃ supradirerat: s tune
qͥdem ignorantes dm. his qͥ natura ñ
sunt di seriustis. Ad qͣm seruitutẽ re¬

Expanded text:
jam quasi explicatam quaestionem rursus implicant. Cum enim per totam Epistolam non ab aliis ostendat sollicitatam fuisse Galatarum fidem, nisi ab eis qui ex circumcisione erant, et ad carnales observationes Legis, tanquam in eis salus esset, adducere cupiebant; hoc tantum loco ad eos loqui videtur, qui ad Gentilium superstitiones redire tentarent. Ait enim: « Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo, quomodo revertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus rursus ut antea servire vultis? » In eo enim quod dicit, revertimini, quando non circumcisis, sed Gentibus loquitur, sicut in tota Epistola apparet; non utique ad circumcisionem dicit eos reverti, in qua nunquam erant, sed ad infirma, inquit, et egena elementa, quibus rursus ut antea servire vultis. Quod de Gentibus intelligere cogimur: his enim supra dixerat, Sed tunc quidem ignorantes Deum, his qui natura non sunt dii, servistis ; ad quam servitutem re