comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut singulati. uelud alternante conspectu. hinc illuc et inde. huc et
rursꝰ inde uel inde. in aluid atq aliud. ut aliqua uud̾e non possit: nisi
non tudens alia. s om̃ta simul uidet. quorũ nullii ẽ qd̾ nõ semꝑ uide¬
at et sciat. Eiris itaq scientia: in amissibilis et in uariabił est. nr̃a uͦ sci¬
nr̃a scientia dissimile ẽ illi uerbo: quod natum dest de patre: scientia
Ex hac auctoritate clare ostenditur et scienttam dei omnino in uariabi¬
lem esse. sicut ipsa essentra dei: omnino in uariabilis ẽ. e quod pater et
silitis cum sp̃u sco: simul om̃ia sciunt et uident. Sicut gͦ non potestau¬
geri uel minui duuna essentia: ita nec diuina scientia. et tam̃ concedi¬
tur. posse scire quod non scit: et posse non scire quod scit. quia possec
aliquid esse subiectum eius scientie: quod non est. et eciã posset noͣ esse
subiectũ aliquid quod est: sine ꝑ nutatione ipsius scientie: I

Expanded text:
aut sigillatim velut alternante conspectu hinc illinc, et inde huc, et aut sigillatim velut alternante conspectu hinc illinc, et inde huc, et rursum inde vel inde aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit, nisi non videns alia; sed omnia simul videt, quorum nullum est quod non semper videat et sciat. Ejus itaque scientia inamissibilis et invariabilis est. Nostra vero sciscientia nostra, dissimile est illi Verbo quod natum est de Patre scientia. Ex hac auctoritate clare ostenditur scientiam Dei omnino invariabilem esse, sicut ipsa essentia Dei omnino invariabilis est; et quod Pater et Filius cum Spiritu sancto simul omnia sciunt et vident. Sicut ergo non potest augeri vel minui divina essentia, ita nec divina scientia; et tamen conceditur posse scire quod non scit, et posse non scire quod scit; quia posset aliquid esse subjectum ejus scientiae, quod non est, et posset non esse subjectum aliquid quod est, sine permutatione ipsius scientiae. 2
Abbreviated transcription (Latin):
d quod dicimus: quod dei scientia omnino immutabilis ẽ. nec
trinitate. Scientia dei. est ipsa sapientia. et fapientia: est ipsa c̾en¬
tia. siue sub stantia dei. quia in illius nature simplicitate mira-¬
bili nonẽ ułuo sapere: aluid esse. s quod est fapere: hoc est et esse.
ldeoq nouit onĩta rierbum: que nouit pater. s ei nosse depatre est: sicut
esse. Nosse eñi et esse: ibi unĩ est. et ideo patri sic̃ esse non ẽ afilio: ita nec
nosse ꝓuide: tanquam se ipsum dicens pater genuit uerbum. sibi equa¬
le ꝑ om̃ta. Non en̾i se ip̃m integre. ꝑfecteq dixisset. si aliquid minus aut
tmpliꝰ esset inuerbo eiꝰ quam in se ipso. hoc ẽ gͦ omnino uerbum: quod pater
non taĩ pater ẽ quia iste filuis: ille pater. Sciunt gͦ in uicem: pater et filiꝰ
s ille gignendo. iste nascendo. Et om̃ra que sunt ineorũ scientia: ineorti sa¬
pientia. in eorũ essentia: unusquisq eorũ simul uudet non particustatim

Expanded text:
d quod dicimus quia Dei scientia omnino immutabilis est, nec  Trin., c. 13, 14, scientia Dei est ipsa Sapientia, et Sapientia est ipsa essentia sive substantia Dei, quia in illius naturae simplicitate mirabili, non est aliud sapere, et aliud esse, sed quod est sapere, hoc est et esse. Ideoque novit omnia Verbum, quae novit Pater; sed ei nosse de Patre est, sicut esse; nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam seipsum dicens Pater genuit Verbum sibi coaequale per omnia. Non enim seipsum integre perfecteque dixisset, si aliud minus aut amplius esset in ejus Verbo quam in seipso. Hoc est ergo omnino Verbum quod Pater, non tamen est Pater, quia iste Filius, ille Pater. Sciunt ergo invicem Pater et Filius, sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt, non particulatim
Abbreviated transcription (Latin):
retur. et quem uult indurat. s hec uoluntas dei: inuista esse non potest. Ue-¬
nit enim: de occultissimis meritis. quia et ipsi peccatores cum ꝓpt̾ generale pecca¬
tum unam masfam fecerint: non tam̃ ulla int̾ eos ẽ diuersitas. Drecedit gͦ ali¬
quid inpeccatoribꝰ quo quam uis non dii sint iustificati: digni effitrant᷑ ustifi¬
catione. et item p̾cedit in aliis peccatoribꝰ quo digni sunt obtusione. Ecce hic
uidecur aug̃ dicere quod ipfa dei uoluntas qua alios elegit alios repbat ex
meritis ueniat: s. occultissunis. id est quod ꝓmeritis alios uoluerit eligere: alios
reꝑrobare ⁊ qd̃ ꝓ meritis aliis apponit᷑ grã iꝰtificatiois: aliis nõ. Unde obtunduntur:
ed quid intelligere uoluerit ignorat᷑. ¶ Pe¬

Expanded text:
retur Deus, et quem vult indurat: sed haec voluntas Dei injusta esse non potest, venit enim de occultissimis meritis: quia et ipsi peccatores cum propter generale peccatum unam massam fecerunt, tamen nonnulla inter eos est diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione. Et item praecedit in aliis peccatoribus, quo digni sunt obtusione. Ecce hic videtur Aug. dicere quod et ipsa Dei voluntas qua alios eligit, alios reprobat, ex meritis proveniat, sed occultissimis, id est, quod pro meritis alios voluerit eligere, alios reprobare; et quod pro meritis aliis apponitur gratia justificationis, aliis non, unde obtunduntur. Sed quid intelligere voluerit, ignoratur; nis
Abbreviated transcription (Latin):
riter s excellent̃: cdata sunt inpatticipatione. In illa enim celesti patrra ubi
plertudo boni est licet quedam sint excellent᷑: nichil tam̃ possidetur singula¬
rit᷑. Om̃ia enim in omnibꝰ sunt: non quidem eqitalit. qi alii aliis sublimius
buis cetã relinquentes ordiibꝰ ad cognoniinationẽ. ut secaphui qui ordo excele¬
cissimus estimat᷑ tam dilectionẽ quam cognitionẽ ditimitatis ꝙ ceta iitutiũ
donai cetis nominibꝰ sublimiꝰ ꝑcepit. & tomen ab excellentior douo idest a carta
I tem maiꝰ ẽ scire: quam incdicare. Scientia namiq: inforuiat uidiciti. ideoque
scd̃s odo a scd̃o dono idest ticognitione ueritatis appestatꝰ ẽ: scilic cherubĩ. lta
ꝙ dealtis intelligendũ ẽ. Assigiat᷑ gͦ ex cellentia ordinũ: scd̾m excellentram¬

Expanded text:
riter, sed excellenter data sunt in participatione. In illa enim coelesti curia, ubi plenitudo boni est, licet quaedam data sint excellenter, nihil tamen possidetur singulariter. Omnia enim in omnibus sunt, non quidem aequaliter; quia alii aliis sublimius bus caetera relinquentes ordinibus ad cognominationem; ut seraphin, qui ordo excellentissimus aestimatur, tam dilectionem quam cognitionem divinitatis, et caetera virtutum dona caeteris omnItem, majus est scire quam judicare; scientia namque informat judicium. Ideoque secundus ordo a secundo dono, id est, cognitione veritatis, appellatus est, scilicet cherubin: ita et de aliis intelligendum est. Assignat
Abbreviated transcription (Latin):
nũ letitie demoristrand̃. ut sub tipo luminis corꝑalis illa lux ostendat᷑. de qͥua legr̃. Erat¬
lux u̾a q̃ illuminat omnẽ hominẽ ueniẽcẽ in hũc mundũ. Ad acolitũ ꝑtinet p̃paratiolum¬
nariũ in sacrario. Ip̃ẽ cereũ portat. Ip̃e uiteolũ õ uino ⁊ aqͣ suggesta ꝓheucaristia subdraco

Expanded text:
num letitie demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur, de qua in Evalux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ad acolytum pertinet praeparatio luminarium in sacrario. Ipse cereum portat, ipse urceolum cum vino et aqua suggesta, pro Eucharistia, subdiaco
Abbreviated transcription (Latin):
luntas q̃ macła fuit illiꝰ aĩe s illa transit. Macła cẽ ÷ si penitentiã ꝯtemprat. s hoc ⁊ pecc̃m
aliuis a p̾cedenti. Que gͥ macłi remansit aqua in pemtentia purgatur: Coluta quid̾⁊ anima
quousq penitet. sic̃ erat dum in ea praua erat uoluntas. Sic .g. qui cang̃ morcicainũ uł al¬
ud ĩi iuind̾ ita pollutꝰ ẽ pꝰ actum quousq lauatͦ sic̃ fuit dum cangeret ita pꝰ accum pec̃s
Iea polluita remane auima. sic̃ fuit in ip̃o accu pecẽi qi ita longe ⁊ adeo ꝑ dissimilrud¬
nẽ qui ⁊̃ inta ⁊ inunditia m̃tis: sic̃ fuit dũ pecc̃m̃ aget. Ip̃a gͦ dissimilitudo que inest
amine expeccato ⁊ ẽ a deo elongatio: amine macła intelligr̃ aqua purgus penttentia h
aũ solus ds̃ fac̃ qui solus susciat animã ⁊ illimminat. quod sacerdotes nequeuit quui cam̃¬

Expanded text:
illa transiit. Macula etiam est, si poenitere contemnit; sed hoc est peccatum aliud a praecedenti. Quae ergo macula remansit, a qua ipse in Poenitentia purgatur? Polluta quidem est anima, quousque poeniteat, sicut erat, dum in ea prava erat voluntas. Sicut enim qui tangit morticinium vel aliud immundum, ita pollutus est post tactum quousque lavatur, sicut fuit dum tangeret; sic post actum peccati ita polluta remanet anima, sicut fuit in ipso acunditia mentis, sicut fuit dum peccatum ageret. Ipsa ergo dissimilitudo quae inest animae ex peccato, et est a Deo elongatio, animae macula intelligitur, a qua purgatur in Poenitentia. Hoc autem solus Deus facit, qui solus suscitat animam et illuminat; quod sacerdotes nequeunt, qui tam
Abbreviated transcription (Latin):
et que sint ile tenebre int̾iores a quibus deus intenus amimã purgat. cum ueram pem¬
centiã inmitcto. de tenebris et interior caligine satisfacile intellig̾ẽ possumꝰ et respondẽ. Cũ
q quis motalit̃ delinquit ⁊ gr̃a iititis pͥuatur. si qua p̃eessit ⁊ naturaliũ bonoꝵ elissonẽ
patit᷑ iñ ⁊ intelectus obcundr̃ ⁊ totꝰ hõ int̾ior obcenebrat᷑. ⁊ ita quasi caligine quadã mẽs obus¬
uit᷑ que caligo pec̃i pena ẽ. hano uero deus pellit: cum peuitentiã inmitit. ꝑqͣm bona pdita

Expanded text:
et quae sint illae tenebrae interiores a quibus Deus interius animam purgat, cum veram poenitentiam immittit. De tenebris et interiori caligine satis facile est et intelligere, et respondere. Cum enim quis mortaliter delinquit, et gratia virtutis privatur, si qpatitur. Unde et intellectus obtunditur, et totus homo interior obtenebratur; et ita quasi caligine quadam mens obvolvitur, quae caligo peccati poena est. Hanc vero Deus pellit, cum poenitentiam immittit, per quam perdita
Abbreviated transcription (Latin):
ssumpsit gͥ dĩ filiꝰ carnem et aiam: s carnem mediante anima. Nnitum ẽ
carni ꝑ medium intellectum: u̾bum dĩ. Tante enim subtilitatis atq simpli-¬
citatis ẽ diuina eẽntia: ut corꝑi de limo tre formato uniri nõ ꝯgruerit: nͥ mechante
dignum fateat᷑: soluere corrigiam calciamenti iħu. q illiꝯ unionis. mod̾ in uestigare
filium dĩ suscepisse duit. ueq natum defemina s falsam carnem. ⁊ uaginen.
corꝑis similatam: ostendisse iudñtib. Inq̃ erroxm prumpunt. qͥa timent qd̃ fieri nõ p̃.¬
ibilib umundis ꝯtingi possunt et nõ inquinari: qͣntomag̃ in ꝯmutabił. im uisibił u̾itas.¬

Expanded text:
us, carnem et animam, sed carnem, mediante anima: unitum est enim carni per medium intellectum Verbum Dei. Tantae, inquit, subtilitatis, atque simplicitatis est divina essentia, ut corpori de limo terrae formato uniri non congruit, nisi mediante dignum fateatur solvere corrigiam calceamenti Jesu ; quia videlicet illius unionis modum investigare, Filium Dei suscepisse dicunt, neque natum de femina: sed falsam carnem, et imaginem corporis simulatam ostendisse videntibus. In quem errorem prorumpunt, quia timent quod fieri non pibilibus immundis contingi possunt, et non inquinari; quanto magis invisibilis
Abbreviated transcription (Latin):
uero scõrum possumus uelle et nolle. et utrumq bona uoluntate: si rec¬
tos nobis ꝓponamus fines. Cui enim placuit pauli passio eo fine quia premi¬
tim eiris ꝑ hoc auctum et ꝑatum cernebat: bonam uidet᷑ habuisse uoluntatẽ
que uoluntati eius congruebat: qua cupiebat dissolui. et eẽ. cum xp̾̃o. N autẽ
uoluit eum declinare passionem. ⁊ effugere mantis ituqriorum compassione pi-¬

Expanded text:
ero sanctorum possumus velle et nolle, et utrumque bona voluntate si rectos nobis proponamus fines. Cui enim placuit Pauli passio eo fine, quia praemium ejus per hoc auctum et paratum cernebat, bonam videtur habuisse voluntatem, quae voluntati ejus congruebat, quia cupiebat dissolvi et esse cum Christo. Qui autem voluit eum declinare passionem et effugere manus iniquorum compassione pi
Abbreviated transcription (Latin):
fas nõ ẽ. inͥ imiitio camẽ ec sanguinẽ nob̃ ꝯmerdauit. &e eciã ideo ne ab incredulis. fesigioni insil
desit. ⁊ ridiłm̃ nullũ fiat a paganis qd̾ cruorẽ occisi homiuis bibamꝰ. ħ̃e ħ gͥ fieres: ⁊ ne uelita
quidã error eẽt cruons. in siłitudine accipies sacͣmtis. Ex p̃missis iã liquet quare sub alia spẽ ec
quare sub ista hoc saom̃tũ dñs celebrau̾it et celebrari a nob̾ instituerit. qͣre
qͣre sub dupliei spẽ

Expanded text:
fas non est, in mysterio carnem et sanguinem nobis commendavit. Et etiam ideo, ne ab incredulis religioni christidesit, et ridiculum nullum fiat a pais esset, in similitudinem accipimus sacramentum. Ex praemissis jam liquet, quare sub alia specie, et quare sub ista hoc sacramentum Dominus celebraverit, et celebrari a nobis instituerit. 6. Quare sub duplici spe
Abbreviated transcription (Latin):
que ẽ eis cõmunis uere ac ꝓpͥe ẽ: ita illi tres uere ac ꝓpͥe subsistentie uł ente⁊
intelligant᷑. ldeoq ang̃ causas dieto s discernens: dicit tres ꝑsonas eẽ unam es¬
sentrã. uł eiꝰd ẽentie nonͣ ex ead̾ ẽentra: ne alud intelligat᷑ ibi ẽe ꝑͣ: aliud essentia.
Tres enim ꝑsone .i. subfistentie una sunt ee̾ntia: et uniꝰ e̾entie. non aut̾e sunt
tur confusio fieret in personis
¶Obiectioni illor s hic respondet. qua ni¬
tuntur probate personas. scdm essentiam accipi. quia respondemus
querentibus. quid tre uel quid tria ceecece

Expanded text:
quae est in eis communis vere ac proprie est, ita illi tres vere ac proprie entes, intelligantur. Ideoque Aug., causas dictorum discernens, dicit tres personas esse unam essentiam vel ejusdem essentiae, non ex eadem essentia; ne aliud intelligatur ibi esse persona, aliud essentia; tres enim personae, id est, substantiae una sunt essentia et unius essentiae, non autem sunttur, confusio fieret in personis. 7. Objectioni illorum hic respondet, qua nituntur probare personas secundum essentiam accipi, quia respondemus quaerentibus quid tres, vel quid tria. Ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
qura cum stare possent: nolueriuit quo usq g̾a apponeret᷑. sic̃ alii ꝑstiterũt.
donec illis caddentibꝰ ꝑsuꝑbiam eis gra est apposita. aꝑte gͦ cadentiũ culpa in hoc depre¬
hendu potest. quia licet sine gra ne quirent. ꝓficere qiam non dũ acceꝑant. ꝑ id tam̃
quod eis collatũ erat in creatione potirant non cade. il est stare. quia ichil erat qd acd
castimm eos cõpelleret s. sura spontanea uoluntate declinauerunt qd̃ si nõ fecissent: qid
datum est aliis utiq daret᷑ ꝙ istis

Expanded text:
quia cum stare possent, noluerunt quousque gratia apponeretur; sicut alii perstiterunt, donec illis cadentibus per superbiam eis gratia apposita est. Aperte ergo cadentium culpa in hoc deprehendi potest, quiquod eis collatum erat in creatione, poterant non cadere, id est stare; quia nihil erat quod ad casum eos compelleret, sed sua spontanea voluntate declinaverunt. Quod si non fecissent; quod datum est aliis, utique daretur et istis
Abbreviated transcription (Latin):
utr̃ ꝑuirus : debeat dici: solet queri. Beda supra tale uiramentũ uocauit
ꝑiurũ. Ioħes etiam apocrisarꝰ orentaliũ sediũ dix̃. sermo patris mĩ sophronii sig̾eat.
quod meltꝰ est uitantẽ pererare. quam serunt sacram̃tum infiaccione scãnim iuirginum
S ꝑiurũ dr̃ tale uiram̃tũ non obseruatũ. et peierare qui non implet. quia falsum uiraut.
non quia iñ reus sit. quod non obseruat. s quia iuirauit iniustum ex quo reus est. sicut lle
qui peierat.
de eo qui uerboꝵ callilitate uirat.

Expanded text:
supra, tale juramentum vocavit perjurium. Joannes etiam apocripharius orientalium sedium dixit: Sermo Patris nostri Sophronii significat quod melius est jurantem pejerare, quam servare sacramentum in fractione sanctarum imaginumur tale juramentum non observatum; et pejerare dicitur qui non implet quod falsum jurat, non quia inde reus sit quod non observat, sed quia juravit injustum, ex quo reus est, sicut ille qui pejerat. 10. De eo qui verborum calliditate jurat.
Abbreviated transcription (Latin):
mali angeli dicendi sunt: quia per illos mazi ranas et serpentes fece¬
runt. Non eni eas ipsi creauerunt
onium quippe rerĩ que corporalit̾ itisibilitq̃
nascunt᷑. occulta quedam senuna in corporeis miuncdi elementis latent:
que deus origntalit eis indidit. Ipse gͦ creatoꝵ om̾̃itim rerũ: qui creatoꝵ ẽ in uisi¬
biliũ seminũ. Quta quecũq nascendo ad occulos nros exeunt: ex occuitis semi

Expanded text:
mali angeli dicendi sunt, quia per illos magi ranas et serpentes fecerunt; non enim ipsi eas creaverunt. Omnium quippe rerum quae corporaliter visibiliterque nascuntur, occulta quaedam semina in corporeis mundi hujus elementis latent, quae Deus originaliter eis indidit. Ipse ergo Creator est omnium rerum qui Creator est invisibilium seminum; quia quaecumque nascendo ad oculos nostros exeunt, ex occultis semi
Abbreviated transcription (Latin):
No sita ẽ diligent sententia sccda: et ei explanatio. Cu in nullo ul minodico ob¬
inant auccoricates in .ini. sententia: inducte: que iam ꝯ sid̾anda es t.

Expanded text:
osita est diligenter sententia secunda, et ejus explanatio: cui in nullo vel in modico obviant auctoritates in tertia sententia inductae, quae jam consideranda est.
Abbreviated transcription (Latin):
particep̾ eiꝰ sit. Alioquin maio ẽẽt illa tagnitudo ꝗͣ. ds̃. Deo autẽ: non est
aliquid maiꝰ. Ea gͥ magnitudine magnꝰ est: que ẽ ipse. Ideoq nec tres magnitudines
dicimꝰ: s uiam maguitudinẽ. uͦ tres magnos: s inu̾i inagnũ. qr nõ participatione¬

Expanded text:
nitudo quam Deus. Deo autem non est aliquid majus; ea ergo magnitudine magnus est, qua ipse est. Ideoque nec tres magnitudines dicimus, sed unam magnitudinem; nec tres magnos, sed unum magnum, quia non participatio
Abbreviated transcription (Latin):
magis subtiles et fapientra ampliꝰ ꝑspicaces creati funt. hii ertam maioribꝰ gr̾e̾ muneribus
p̃diti sunt: et clignitate excellentiores aliis ꝯstituti. Qui uͦ nat᷑a minus subtiles. et fapi¬
entia minus ꝑspicaces conditi sunt: minora gr̃e dona habuerunt: inferioresq consti¬
tuit eos fapientia dei: equo modamine cumcta ordinantis. in ipfa facultate arbitri dif¬
et intellentie uim.

Expanded text:
magis subtiles, et sapientia amplius perspicaces creati sunt, hi etiam majoribus gratiae muneribmagis subtiles, et sapientia amplius perspicaces creati sunt, hi etiam majoribus gratiae muneribpraeessent, dignitate excellentiores eisdem constituti. Qui vero minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, minora grtuti sunt sapientia Dei, aequo moderamine cuncta ordinantis. In ipsa facultate arbitrii difet intelligentiae vim.
Abbreviated transcription (Latin):
ec lib̾tate arbitrii que om̃ibꝰ in erant. omnes equales fueruit. ut sit pͥma
conficłatio: de st substantia sccła: deforma. tercia depotestate. ꝑsona quippe: sub̾a
est. fapientia: forna. arbit̾um: potestas. et ad substantram quidem ꝑtinet: nature
substilitas. Ad formam uͦ: intelligentie ꝑ spicat̾itas. ad pocestatem uolinitatis: ratio¬
ces ac uita imortales. differentem essentie tenintatem: et differentem fapientie per¬
incorporibꝰ non nulłis differentia est sed̾m essentram ac formani et pondꝰ quectam
enuim aliis meliorem ac cligitiorem essentiam e formam habent: et alra alis leuiora
atq agiliora situt. Acd humnc gͥ modum credendum est iltas sp̾itales nat᷑as conue-¬
nientes sue puritati et excellentie. et in essentia. et in fornta. & in facultate differẽ¬
ttas accepisse in ex ordio sue conditionis: quibꝰ alii suꝑiores allii inferiores. dei fapi-¬
amna constituertentur: aliis mnoiora alis minora dona p̾stantis. ut qui tne per

Expanded text:
et libertate arbitrii quae omnibus inerant, omnes aequales fuerint; ut sit prima consideratio de substantia; secunda de forma; tertia de potestate. Persona quippe substantia est; sapientia forma; arbitrium potestas, et ad substantiam quidem pertinet naturae subtilitas, ad formam vero intelligentiae perspicacitas, et ad potestatem rationalis volunces, et vita immortales, differentem essentiae tenuitatem, et differentem sapientiae perin corporibus nonnulla differentia est secundum essentiam ac formam et pondus. Quaedam enim aliis meliorem ac digniorem essentiam et formam habent, et alia aliis leviora atque agiliora sunt. Ad hunc ergo modum credendum est illas spirituales naturas convenientes suae puritati et excellentiae, et in essentia, et in forma, et in facultate differentias accepisse in exordio suae conditionis; quibus alii inferiores, alii superiores Dei sapientia constituerentur, aliis majora, aliis minora dona praestantis, ut qui tunc per
Abbreviated transcription (Latin):
mortale possit dici pena: non tam omne pͭ dici pena peccati. Pena
enim̃ peccati ut predictum s ẽ illud: cuius cã ẽ aliud p̾cedens pecem. Nam
peccatum sic dr̃ pena pecci respectui precedentis: sicut dr̃ cã pecc̃i respectu
non diluit᷑: mox suo pond̾e ad aliud trahit. uñ fit ut non solum pecca-¬
tum sit. s. et causa peccati. ex illo quippe. culpa sub secqiens oritur.
Peccatum uͦ qd̾ ex peccato orit᷑ non solum peccatum: s ex pena peccati ẽ.
q insto uditio. ds̃ cor peccantis obmibilat: ut p̃cedentis peccati m̾ito:
etiam malia cadat. quem enim lib̾are noluit: desserendo ꝑcussit. ꝓm̾¬

Expanded text:
mortale possit dici poena, non tamen omne potest dici poena peccati. Poena enim peccati, ut praedictum est, est illud cujus causa est aliud praecedens peccatum. Nam peccatum sic dicitur poena peccati rnon diluitur, suo pondere mox ad aliud trahit. Unde fit ut non solum peccatum sit, sed et causa peccati. Ex illo quippe culpa subsequens oritur. Peccatum vero quod ex peccato oritur, non solum peccatum, sed et poena peccati est, quia justo judicio Deus cor peccantis obnubilat, ut praecedentis peccati merito, etiam in alia cadat. Quem enim liberare noluit, deserendo percussit,
Abbreviated transcription (Latin):
sint tormenta. s ⁊̃ uitioꝵ inc̾menta. Illa u peccata que mimerat apls
quia de suꝑbia s̾. non solum peccata: s et supplicia sunt. Ecce ex his
iam fit ꝑ spicuum : quedam peccata etiam ⁊ penas et causas peccati
eẽ. ⁊ illud pecc̃in eẽ penam peccati: quod causam p̃celentem hr pecc̾m.
atq illud pet̾em eẽ cansam pecc̃i: qd ẽ m̃itum sequentis culpe.ꝑ.

Expanded text:
itiorum incrementa. Illa ergo peccata quae enumerat Apostolus, quia de superbia sunt, non solum peccata, sed etiam supplicia sunt. Ecce ex his jam fit perspicuum quaedam peccata etiam poenas et causas peccati esse; et illud peccatum esse poenam peccati, quod causam praecedentem habet peccatum; atque illud peccatum esse causam peccati, quod est meritum sequentis culpae. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfert᷑: nunia saicina in ip̃a ec̾na dampnatione p̾m̾ent᷑. si cog̾ent᷑
ab ip̃o mitio gen̾is humani oĩum p̃cedentium parentũ suorũ
ud de re tanta scͥpturis scĩs diligentiꝰ ꝑserutatis ac tractatis ualeat¬
uel non ualeat reꝑiri. teni̾e affirmare non audeo. Ecce ꝑ spicimmi
sit lectori: aug̃. suꝑiora dixisse non asserendo sec diuersorum opi
nones referendo.

Expanded text:
ia sarcina in ipsa sua aeterna damnatione premerentur, si cogerentur ab initio generis humani omnium praecedentium parentum suorum quid de re tanta, Scripturis sanctis diligentiusvel non valeat reperiri, temere affirmare non audeo. Ecce perspicuum fit lectori Augustinum superiora dixisse non asserendo, sed diversorum opiniones referendo.
Abbreviated transcription (Latin):
Scans coram femina hostis suꝑb non audet in uerba ꝑsu¬
asionis exire maiiens dep̾hendi: s sub int̾rogatione eam aggredit᷑
ut ex responaone colligeret: qualit̾ in malicia ꝓcełe posset:

Expanded text:
stans coram femina hostis superbus non audet in verba persuasionis exire, metuens deprehendi; sed sub interrogatione eam aggreditur, ut ex responsione colligeret qualiter in malitia procedere posset.
Abbreviated transcription (Latin):
debonitate et eternitate et om̃ipotentra clĩ: dicendũ ẽ. et de om̃ibꝰ om̃ino que de dõ
possunt ꝓmintiari subalit̾ quibꝰ ad se ip̃m dr̃. non tr̃astatiue ac ꝑsimilitudinem:
s. ꝓp̾e. s. tam̃ de illo ꝓp̾e aliquid: ore hominis dici potest. Ecce aꝑte docuit quod
nomura unitatẽ diuine maiestatis significantia: et ad se dicunt᷑ de deo .i. sme rela¬
cione. et de ominibus ꝑsonis cominuniter. et de singłis ditisum dicuntur. nõ
pluralit̾: s singlarit̾ in sumia accipunitur: Illa uͦ nomina que ꝓpͥe ad singłas

Expanded text:
de bonitate, et aeternitate, et omnipotentia Dei dicendum est, et de omnibus omnino quae de Deo possunt pronuntiari substantialiter; quibus ad seipsum dicitur non translative ac per similitudinem, sed proprie, si tamen de illo proprie aliquid ore hominis dici potest. Ecce aperte docuit quod nomina unitatem divinae majestatis significantia, et ad se dicuntur de Deo, id est, sine relatione, et de omnibus personis communiter, et de singulis divisim dicuntur; nec pluraliter, sed singulariter in summa
Abbreviated transcription (Latin):
noue legis. Om̾ia quidem potest d̾s̃: s facit nisi quod conuenit ueritati eiꝰ
et uisticie. In eodem. Potuit ds̃ cuncta facere sinul: s ratio ꝓhibuit. idẽ. uo¬
luntas. Rationem nempe: ibi uolitntatem dei appellauit: quia dei uolũ¬
tas rationabilis ÷: et equissinta. Fatendũ gͦ dm̃ omnia posse.

Expanded text:
novae legis: Omnia quidem potest Deus, sed non facit nisi quod convenit veritati ejus et justitiae. Idem in eodem: Potuit Deus cuncta facere simul, sed ratio prohibuit, id est, voluntas. Rationem nempe ibi voluntatem Dei appellavit, quia Dei voluntas rationabilis est et aequissima. Fatendum est ergo Deum omnia posse.
Abbreviated transcription (Latin):
Non qd̃ sufficientes sim cogitare aliquid: quasi ea uob. Attendant
inquit hic. ⁊ uerba ista ppendant qui putant eẽ ex nob eẽ fidei
ceptum: et exdeo eẽ ficdei supplem̃tum. sommendans enim istam grã
que non datur scđm aliqͣ merita. s efficit omĩa bona merita: in¬
quit. non qd̃ sufficientes simꝰ: cogitare aliquid boni. scilicet ex no¬
bis. Quis antem non uideat priꝯ eẽ cogitare quam credere: Nul¬
nuis quippe credit aliquid: mii pri cogitauerit eẽ credendum. Si gͦ
cogitare bonum non: ex nob̃. ut hic apłs tracdit: nec credere quã¬
quam ec ip̃m credere nicħ: aliud: quam cum assentione mentis
cogitare. hic uidet᷑ insimiare: qd̃ cogitatio bona p̃cedat fidem. et
ita bona uoluntas preueniat fidem non preueniat᷑: qd̃ predictis
aduersariz indecur.

Expanded text:
Non quod sufficientes simus cogitare aliquid quasi ex nobis. Attendant, inquit, hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Commendans enim istam gratiam quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita, inquit, non quod sufficientes simus cogitare aliquid boni, scilicet ex nobis. Quis autem non videat prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Si ergo cogitare bonum non est ex nobis, ut hic Apostolus tradit, nec credere; quanquam et ipsum credere nihil est aliud, quam cum assensione mentis cogitare. Hic videtur insinuare quod cogitatio bona praecedat fidem, et ita bona voluntas praeveniat fidem, non praeveniatur; quod praedictis adversari videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
habent multo liberiꝰ post confirnationẽ quam ante. Ut eñ tradit
aug mencheridio. Non ideo carent lib̾o arbito̾: quod male uelle non possunt
multo quippe liberiꝰ est arbit̾um. quod non potest seruire peccato. neq culpan¬
da est uoluntas aut uoltntas non:. arit lib̾a dicenda non ẽ. qrta beati esse sic uo¬
lunt ut esse miscri non solu nolent. s nec prors uelle possint non possunt itaque
boni tingeli uelle maluĩ uel uelle esse miseri. Neq hoc habent ex nature. sed
gr̃e benefitio tar¬
te grẽ namq ꝯfirmationem: potuert̃ pecare am¬
geli. t quidã
etiam peccauerunt et deniones facti sunt. Unde a

Expanded text:
habent multo liberius post confirmationem quam ante. Ut enim Aug. tradidit in Ench., c. 105, non ideo carent libero arbitrio quia male velle non possunt; multo quippe liberius est arbitrium quod non potest servire peccato. Neque culpanda est voluntas: aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, quia beati esse sic volunt, ut esse miseri non solum nolint, sed nec prorsus velle possint. Non possunt itaque boni angeli velle malum vel velle esse miseri; neque hoc habent ex natura, sed ex gratiae beneficio. Ante gratiae namque confirmationem potuere peccare angeli, et quidam etiam peccaverunt, et daemones facti sunt. Unde A
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. quia peccare potuit. Nani et tingeli pecca uerint: & demones facti sit.
qnorum est drabol pͥnceps. et qui non peccauerunt. peccare potuerũt. et quic
dei grẽ. Ideoq solus dens est: qui nõ gra cuiusctam s natã fira nec potuit. nec pͣ
nec poterit peccare. Ecce hic insinitat᷑ quod angeli ante confirnationẽ peccare
potueit. s: post ꝯfirmationẽ non possunt. et qđ potuerunt: fuit eis ex libero
arbitrio. quod ẽ eis natale. quod uͦ nͦ non possunt peccare. non ẽ eis ex. ira

Expanded text:
tuit, quia peccare potuit: nam et Angeli peccaverunt, et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps. Et qui non peccaverunt, peccare potuerunt. Et cuicuDei gratiae. Ideoque solus Deus est qui non gratia cujusquam, sed natura sua non potuit, nec potest, nec poterit peccare. Ecce hic insinuatur quod angeli ante confirmationem peccare potuerunt, sed post confirmationem non possunt. Quod potuerunt fuit eis ex libero arbitrio, quod est eis naturale; quod vero modo non possunt peccare, non est eis ex na
Abbreviated transcription (Latin):
ic inquiunt peccatum dr ꝑtinum hominem intrasse in
mundum .i. humanam nat᷑am eum tamen mulier ante ui¬
rum peccau̾it: quia ꝑ mulierem intͣuit de uiro factam. Uel
pociꝰ ideo ꝑ hominem dr̃ intrasse: quia etiam peccante muli¬
ere si uir non peccass humanum genus minime peccatis corrup¬
trim ꝑirtx. Mi gͦ peccauit uir: qriam iribier.

Expanded text:
i, inquiunt, peccatum dicitur per unum hominem intrasse in mundum, id est, humanam naturam, cum tamen mulier ante virum peccaverit, quia per mulierem intraverit de viro factam. Vel potius ideo per hominem dicitur intrasse, quia etiam peccante muliere si vir non peccasset, humanum genus minime peccatis corruptum periret. Minus ergo peccavit vir quam mulier.
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑdidit: sicut nec illam qua carnis necessaria ꝓuident᷑. ⁊ iccͥco in
cendi quo auditui solo ꝑcipitur. quomodo acredentibꝰ absens querit᷑. s quadã
interiori aspiratione qua dei p̾sentram ꝯtẽplabat᷑. nõ tam̃ ita excellent᷑: sic̃ pꝰ hanc
orto sui cognitionem idem homo talem accepisse uidetur cognicione
ut et quid deb̾et suꝑiori et quid equali et inferiori: non ignoraret. Cognitionẽ
quoq suam et ordinem scilicet qualis factus esset et qualiter incedere deb̾et qͥd agere
quid etram cauere: intellexit. Si horum noticiam non habuisset. non essec reus

Expanded text:
non perdidit, sicut nec illam qua carnis necessaria provideretur. Et idcirco in cendi quo ex auditu solo percipitur, quo modo a credentibus absens quaeritur, sed quadam interiori aspiratione qua Dei praesentiam contemplabatur; non tamen ita excellenter sicut post hanc orro sui cognitionem idem homo talem accepisse videtur, ut et quid deberet superiori, et quid aequali, et inferiori non ignoraret. Conditionem quoque suam et ordinem, scilicet, qualis factus esset, et qualitequid etiam cavere, intellexit. Si horum notitiam non habuisset, non esset reus
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dic̃. om̃ip̾s non dicit᷑ quia om̃ia possit et cet̾a tam ample & gen̾ali¬
et accepit om̃ia ut etiam maba includ̾et: que ds̃ inon pͭ. nec uult. Non gͥ ne¬
gauit eũ posse om̃ia: que conuenit ei posse. Similit̾ cũ dic̃ non ob aliud ueraci-¬
ter dr̃ oñip̃s nͥ qm̃ quicquid uult pͣ: no negat eũ posse etram ea que nõ uult.
s. ad uersꝰ illos qui dicebant dĩn multa uelle que non poterat: affirmat eĩ
posse. quicquid uult. & ex eo uere dici posse omnipotentem non ob aliud: qr
potest quicquid uult
uult se posse. an quicquid uult facere. an quicqͥd uuit fieri. Si eni dicas
ideo om̃ipotentẽ uocari quia pͭ quicquid uult se posse: gͦ et petrus nunoͦ om̃i¬
potens similit̾ dici pͭ: uel quilibet scorũ beatorũ quia potest: quicquid uult
se posse. et pͭ facere: quicquid uult fac̾e. Noneñi uult face: nͥ qd̾ facit. nec

Expanded text:
ubi dicit: Omnipotens non dicitur quod omnia possit, etc., tam ample et generaliter accepit omnia, ut etiam mala includeret, quae Deus non potest, nec vult; non ergo negavit eum posse omnia quae convenit ei posse. Similiter cum dicit - Non ob aliud veraci non negat eum posse etiam ea quae non vult, sed, adversus illos qui dicebant Deum multa velle quae non poterat, affirmat eum posse quicquid vult, et ex eo vere dici omnipotentem, non ob aliud, quam quia potest quicquid vultvult se posse, an quicquid vult facere, an quicquid vult fieri? Si enim dicas ideo omnipotentem vocari, quia potest quicquid vult se posse; ergo et Petrus similiter omnipotens dici potest, vel quilibet sanctorum beatorum, quia potest quicquid vult se posse, et potest facere quicquid vult facere. Non enim vult facere nisi quod facit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
consilio euis resistentes obsecũt᷑. quia ħ euis dispositioni militat: quod per
humanum studium resultat. Hic aꝑte ostenditur quia dum nrali studi¬
o ac p̃cepto dei resistunt. quod dei uoluntas appellatur: ea fatiunt. unde uol¬
iutas euis que ipse est implet᷑. que dispositio: uel beneplatitum uocat᷑. Nam¬
bonorum uel nralorum. uel illud qd̃ deus uel aluid uolentirm quam deus:
ommipotentis uoluntas semꝑ inuicta est: que mala esse nrinqua potest. que
etiam dii urala trrogat: uista est. et ꝓfecto que uista est: maba non est. ds gͥ¬

Expanded text:
consilio ejus resitentes obsequuntur; quia hoc ejus dispositioni militant, quae per consilio ejus resitentes obsequuntur; quia hoc ejus dispositioni militant, quae per humanum studium resultat. Hic aperte ostenditur, quia dum mali consilio ac praecepto Dei resistunt, quod voluntas Dei appellatur, ea faciunt unde voluntas ejus, quae ipse est, impletur, quae dispositio vel beneplacitum vocatur. Nambonorum vel malorum, vel illud quod Deus, vel aliud volentium quam Deus, omnipotentis voluntas semper invicta est, quae mala esse nunquam potest, sive etiam dum mala irrogat justa est; et profecto quae justa est, mala non est. D
Abbreviated transcription (Latin):
s. non pret᷑ eius ꝑmissionẽ que ipse non: appellat᷑ tamen ipta dei uoluntaᷤ.:
quia ds̃ uolens sunt mala fieri. Fuint et contͣ eius ꝑceptionẽ uel prohi¬
bitionem: s non contͣ eius uoluntatem que ipse est. nisi dicant᷑ contra
eam fieri: quia pret̾ eam fuint. Contͣ eam quippe nichil ita fit: ut uelit
et non fiat. uel nolit fieri: et frat. Quod euident ibi aris notauit: ubi a¬
ait. Qirantum ad ipsos attinet: qd̾ ds noluit fecerunt. q̃ntum uͦ ad om̾̃i¬
potentram dei: nullo modo id facere ualuerunt. Ac si diceret. Fecerunt ꝯtͣ
dei p̾ceptĩ qd̾ appellat᷑ uoluntas: s non fecerunt contͣ dei uolitntatẽ omni¬
potentẽ. qura ħ non ualuerunt: illud ualuerunt. et ita ꝑ ħ qd̾ fecerunt
contͣ dei uoluntatem idest p̃ceptum: de ipsis facta est uoluntas eiꝰ ides ⁊
conpleta ẽ uoluntas eiꝰ sempiterna qua eos campirate uolebat. Unde aus¬
suꝑ genesim. Multi uoluntatẽ dei ꝑ agunt dum mutare contendint. et

Expanded text:
 non praeter ejus permissionem, quae ipse non est. Appellatur tamen ipsa Dei voluntas, quia Deus volens sinit mala fieri. Fiunt et contra ejus praeceptionem vel prohibitionem, sed non contra ejus voluntatem, quae ipse est; nisi dicantur contra eam fieri quae praeter eam fiunt. Contra eam quippe nihil ita fit, ut velit fieri quod non fiat, vel nolit et fiat; quod evidenter ibi Aug. notavit, ubi ait: Quantum ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt; quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id facere valuerunt. Ac si diceret: Fecerunt contra Dei praeceptum quod appellatur voluntas, sed non fecerunt contra Dei voluntatem omnipotentem; quia hoc non valuerunt, illud valuerunt: et ita per hoc quod fecerunt contra Dei voluntatem, id est, praeceptum, de ipsis facta est voluntas ejus, id est, impleta est voluntas ejus sempiterna, qua eos damnari volebat. Unde mutare contendunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
mentis: cũ etiã in libro sapientie: dicat᷑ de sp̃u sapientie. que attingit afine usq ad finem
qd̃: ipse actꝰ mobił. certꝰ in quoniquinatꝰ. qd̾ non io dicit᷑ qd̾ sapientia sit mobile aliquid
uł actꝰ aliquis: s qr sui immobilitate om̃ta attingit non locali motꝰ. s ut ubiq semꝑ fit. ⁊
nusꝙͣ. ĩ clufa teneat᷑. Sic gͦ caritas dicit᷑. motꝰ animi non qd ipsa sit motꝰ uł affectio uł uir¬
tus animi. s qr ꝑeam quasi esẜ uirt: afficit᷑ mens et mouet᷑. S si caritas sp̃s .s. ẽ qͥ oꝑat᷑¬
insinguł ꝓ ut uult. cũ ꝑ eũ mens hominis affitiat᷑ ⁊ moueat᷑ ad credendũ ł sꝑandum
⁊ hꝰmodi: sic̃ ad diligendũ. qͣre nos sic̃ ad diligendũ. qͣre non sic dicit᷑ caritas. motꝰ ł affec¬
fidei .i. cred̾e fide media. et actũ spei .i. sꝑarare medra spe. ꝑfidem eñĩ et spẽ p̃dictos
oꝑatur aictꝰ. Giligendi uͦ actũ ꝓpt̾ se tm̃. sine alicuiꝰ uirtutis medio oꝑatur: idẽ dili¬

Expanded text:
attingit a fine usque ad finem, qui est actus mobilis, certus, incoinquinatus. Quod non ideo dicitur, quod sapientia sit mobile aliquid vel actus aliquis, sed quia sui immobilitate omnia attingit, non locali motu, sed ut ubique semper sit, et nusquam inclusa teneatur. Sic ergo charitas dicitur motus animi, non quod ipsa sit motus, vel affectio, vel virtus animi, sed quia per eam, quasi esset virtus, afficitur mens et movetur. Sed si charitas Spiritus saiatur et moveatur ad credendum vel sperandum et hujusmodi, sicut ad diligendum, quare non sic dicitur charitas motus vel affecfidei, id est, credere fide media, ut actum spei, id est, sperare media spe. Per fidem enim et spem praedictos operatur a
Abbreviated transcription (Latin):
uit de ilł lignis cessi manducaret: et ab int̾licto abstineret. ꝑ
horum ecdulium inmortalitatis donai ⁊ẜ riaret: donec corporalibus
ncrem̃tis ꝑdrictꝰ ad etatẽ que ꝯditori placeret. multiplicata pro¬
gene. ipso uibente sumeret de ligno uite: qͦ ꝑfecte inmortał factꝰ¬
tibi alimenta non ult̾iꝯ requireret.

Expanded text:
ut de illis lignis concessis manducaret, et ab interdicto abstineret. Per horum edulium immortalitatis dona conservaret, donec corporalibus incrementis perductus ad aetatem quae Conditori placeret, multiplicata progenie ipso factus, ultra cibi alimenta non requireret.
Abbreviated transcription (Latin):
dent᷑. homicicta erat abmnitio: uel menctax. id est statim pꝰ uitium. qͣndo sͥ dei egita¬
litatem ꝓmisit: et se ip̃m occidit. qͥ homo dicit᷑: meurugelio. nec inueritate stetit.
qr inea non fuit. s abmitio tẽporis .i. statim pꝰ initui temporis: apostatauit. Potest
et sic accipi illud: abinitio homicida fuit. uł menctax. idest: ex qͦ hõ ꝯcaitꝰ firit. que ꝑ
inuudiam imortẽ precipitauit: ⁊ fallacit᷑ sedux̃. Ex p̃dictis gͥ liquet: angłoᷤ om̃s bonoꝰ

Expanded text:
dentur: Homicida erat ab initio vel mendax, id est, statim post initium, quando sibi aequadentur: Homicida erat ab initio vel mendax, id est, statim post initium, quando sibi aequalitatem Dei promisit, et seipsum occidit, qui homo dicitur in Evangelio; nec in veritate stetit, quia in ea non fuit, sed ab initio temporis, id est, statim post initium temporis apostatavit. Potest etiam et sic accipi illud: Ab initio homicida fuit vel mendax, id est, ex quo homo fuit conditus, quem per invidiam in mortem praecipitavit et fallaciter seduxit. Ex praedictis ergo liq
Abbreviated transcription (Latin):
uerba que p̃dixit: determinat. euident᷑ docens: angelos fuisse creatos bonos.
E post creationem: interposita aliqua moruta cetidisse. ita: inquiens. Quod putatur
diabolꝰ mimqiam inueritate stecisse. nunqitam beatam uitam dixisse. s abmitioce¬
cecidisse diceretur. Non enim cecidit: si talis idest uralits factus est. aquo enim cade¬
ret: ẜͣ actus gͦ prius: statim arieritate se liertit. ꝓprra potestate. delectatꝰ. Deateꝙ
uite dulcedinem non gustartit quam acceptam non fastidunt: s nolendo acciꝑe amis¬
it. Sui gͦ casus prescuis esse non potuit: quia fapientra fructꝰ est pietatis. Contin¬
tio antem ut factꝰ est: cecidit non abeo quod accepit: s ab eo quod acerperet. si deo
et fuit ibi alliqua morula: licet breuissima. quod origenes confirmat: suꝑ ex echielem
do non serpens: cum inparatiso delittarũ moraret᷑. Os en̾i mralitram non fecit. Ecce
ꝑte dicit pꝰ creationẽ interposita morula: cecidisse: Ideoq ilta uerba: sic accipienta in¬

Expanded text:
ua quae praedixit verba determinat, evidenter dicens angelos bonos fuisse creatos, et post creationem, interposita aliqua morula, cecidisse, ita inquiens, lib. 11, c. 23: Quod putatur diabolus nunquam in veritate stetisse, nunquam beatam vitam duxisse, sed ab initio cececidisse diceretur. Non enim cecidit, si talis, scilicet, malus factus est; a quo enim caderet? Factus ergo prius, statim a veritate se avertit, propria potestate delectatus, beataeque vitae dulcedinem non gustavit, quam acceptam non fastidivit, sed nolendo accipere amisit. Sui ergo casus praescius esse non potuit, quia sapientia fructus est pietatis. Continuo autem ut factus est cecidit; non ab eo quod accepit, sed ab eo quod acciperet si Deo et fuit ibi aliqua morula, licet brevissima. Quod Origenes confirmat super Ezech., dicfuit non serpens cum in paradiso deliciarum moraretur; Deus enim malitiam non fecit. Ecce aperte dicit post creationem, interposita morula, cecidisse. Ideoque illa verba sic accipienda vi
Abbreviated transcription (Latin):
qui ab ullo pͥncipio płantatꝰ accipi potest: quo teram omnemi remori
ãquis herbas et ligna ꝓancere uissit. qui et si p̾sentis eccłie nel futẽ tiptumm tenec.
ad litteram tameu intesligendum ẽ esse locum amenissimum fructuosis arbori
u i magno fonte fecundum. quod dicanꝰ a pͥntipio ant que transiato dicit ad
oricitem. Unde uoluut adͣ orientali parte esse paradisum. longo interiacente s¬
patio nel mans uel tere a regiombꝰ qutas incolunt homines secretum ⁊ ĩ alto si¬
tium usq ad linatem cͥcuilĩ ꝑtingentem: unde nec aque diliuiz ꝑtenerũt.¬

Expanded text:
qui ab illo principio plantatus accipi potest, quo terram omnem remotis aquis herbas et ligna producere jussit. Qui etsi praesentis Ecclesiae vel futurae typum tenet, ad litteram tamen intelligendum est esse locum amoenissimum fructuosis arboribus, magnum et magno fonte foecundum. Quod dicimus a principio, antiqua translatio dicit ad Orientem. Unde volunt in orientali parte esse paradisum, longo interjacente spatio vel maris vel terrae a regionibus quas incolunt homines secretum, et in alto situm, usque ad lunarem circulum pertingentem, unde nec aquae diluvii illuc pe
Abbreviated transcription (Latin):
in os xͥam dm̃cũ corpꝰ tteraret. qͣm alii cibi. Iõ ubiq mos iste seruatur. Non .t. qr post cibos dñs dedit iõ
altitudinẽ: ułtinũ hoo noluit inifig̾e cordib ⁊ memorie discipłoꝵ a quib ad passionẽ disg̾issurꝰ erat. Q̾

Expanded text:
i dominicum corpus intraret quam alii cibi; ideo ubique mos iste servatur. Non enim quia post cibos dedit Dominus, altitudinem, ultimum hoc voluit infigere cordibus,
Abbreviated transcription (Latin):
n̾s gͥ iħo ad iusibilia patu̾e maiestatis migratus. celebrato cum discipłis typico
pascha. quoddam memoriale eis cõmendare. uolens. sub sp̃e yanis et uii corpiis et sanguinẽ suũ
eis tradidit. ut ostenderee discipłis leg̾̃ uet̾is saom̃ta. iutͣ que p̃cipuũ erat aguis paschał sacͥfitiũ.
etiam post alia dedit ut hoc unum anemorie artius discipłoꝵs infigerit᷑. et ab ecdĩa demceps freqͥntaret᷑.
S non exm̃ disciplinã sanx̃ in poster̃. ut post alios cibos sumatur. Pocius a reuinis sumi oportet. sic̃
apłos docet. ut singłan reuerentia de iuidicet᷑ .i. disc̾nat᷑ ab alis cibis. quod dñis apłis dispoñd̾ reliquit.

Expanded text:
s ad invisibilia paternae majestatis migraturus, celebrato cum discipulis typico pascha, quoddam memoriale eis commendare volens, sub specie panis et vini corpus et sanguinem suum ita eis tradidit, ut ostenderet legis veteris sacramenta, inter quae praecipuum erat agni paschalis sacrificium eo etiam post alia dedit, ut hoc unum arctius memoriae discipulorum infigeretur, et ab Ecclesia deinceps frequentaretur. Sed non exinde disciplinam sanxit in posterum, ut post alios cibos sumatur, sed potius a jejunis sumi oportet, sicut Apostolus docet, ut singulari reverentia dijudicetur, id est, discernatur ab aliis cibis, quod Dominus apostolis disponendum reliquit.
Abbreviated transcription (Latin):
prget. Execͣm inquit eoꝵ blasphemia qui dicunt inpossibile aliqud:
homini. adeo eẽ p̃cepcum. ⁊ manda dĩ nõ a fingłis s ab om̃ib ĩ commu¬
ne posse seruari ⁊ paulopꝰ. et cam illos errare dĩns qui cum manicheo¬
dicunt hominem peccatum uitare non posse: qm̃ illo qui cum iouinia¬
no asserunt hominem non posse peccare. Ecce ħ iefe dicit etrorem eẽ:
si quis dicat homiem uitare peccacum non posse. Qui aucem dicit
quedam necc̾itate si: quedam dic̃ non posse uitari. Cum gͦ id aug̾¬

Expanded text:
r eorum quoque blasphemiam, qui dicunt impossibile aliquid homini a Deo esse praeceptum: et mandata Dei non a singulis, sed ab omnibus in commune posse servari. » « Illos etdicunt hominem peccatum vitare non posse, quam illos, qui cum Joviniano asserunt hominem non posssi quis dicat hominem vitare peccatum non posse, qui autem dicit quaedam necessitate fieri, quaedam dicit non posse vitari. Cum ergo id Aug
Abbreviated transcription (Latin):
acced̾e denegamꝰ. E si fec̾int. seꝑent᷑. It̃ ppͣ. nicholaꝰ. de ꝯsanguinitate sua nllꝰ uxorẽ
ducat. usq pꝰ gen̾ationẽ sepcimã ł qͦusq parentela cognosci ñ pot̾it. It̃ ulłi exꝓpinqͥta¬
te su sanguinis. usq ad iii. gͣdũ uxores ducãt. his alisq płib auctoritatib: ꝯsangui¬

Expanded text:
Item papa Nicolaus: « De consanguinitate sua nullus uxorem ducat usque post generationem septimam, vel quousque parentela cognosci potest. Item nullus ex propinquitate sui sanguinis usque ad septimum gradum uxorem ducat. » His aliisque pluribus auctoritatibus consangui
Abbreviated transcription (Latin):
deo umformit̃ id fieni precipit᷑ in aqua ut inteligat᷑. quod sicut aqua sordes corꝑis acues-¬
tes abluit: ita baptismis maculas amme. sordes ꝙ uitiorũ emundando absterg̾et.
uł iõ ut nullũ inopia excusaret. quod posset fieri. si in umo uł oleo: fieret. et ut ꝯiu̾s
mat̾ia baptizandi inueniret᷑. apd̾ omnes qͦs aqua signaũ. que de lat̾e xp̃i manauit. sicut
sangiuis altiis sacrañti signũ fuit. Non gͥ in alio liquore pͣ consecrari baptismus inisi in
aqua. de inm̃̾sione quotiẽs fieri debeat.

Expanded text:
d fieri in aqua praecipitur, ut intelligatur quod sicut aqua sordes corporis ac vestis abluit, ita Baptismus maculas animae, sordesque vitiorum emundando abstergit. Vel ideo, ut nullum inopia excusaret, quod posset fieri, si in vino vel oleo fieret, et ut communis materia baptizandi inveniretur apud omnes; quod aqua signavit quae de latere Christi manavit, sicut sanguis alterius sacramenti signum fuit. Non ergo in alio liquore potest consecrari Baptismus nisi in aqua. 9. De immersione, quoties fieri debeat.
Abbreviated transcription (Latin):
liter etiam potest ostendi quod ibi nomine ꝑsone significetur essentra: cum
dicit᷑ tres ꝑsone. Ut eni supͣdixit aug̃ ea necessitate. diximꝰ tres ꝑsonaᷤ :
ut respond̾emꝰ querentibꝰ quid tres uł qͥd tria. Cum gͦ querit᷑ quid tres uł quid tͥa:
cõuenienter respondetur cum dr̃. tres ꝑsone. At cum queritur quid tres uł quid tria:
ꝑ quid de centta queritur. Non eñi in uenit᷑ qͥd illi tres ͫ  nisi ẽentia. Si gͦ questiomi
respondemꝰ recte: oportet ut respondendo ẽentiam significemꝰ. Alioqͥn: nõ osten¬
dimꝰ qͥd tres sint. Si uero respondentes essentiam significamꝰ: ipsam essentram per¬
sone nomine intelliganiiis cum dicitur tres ꝑsone:
¶Opinio quorundam qͥ

Expanded text:
idetur posse ostendi quod ibi nomine personae significetur essentia cum dicitur, tres personae. Ut enim supra dixit Aug., ea necessitate dicimus tres personas, ut responderemus quaerentibus quid tres vel quid tria. Cum ergo quaeritur quid tienter respondetur cum dicitur, tres personae. At cum quaeritur quid tres vel quid tria, per quid de essentia quaeritur. Non enim invenitur quid illi tres sint nisi essentia. Si ergo quaestioni recte respondemus, oportet ut respondendo essentiam significemus; alioquin non ostendemus quid tres sint. Si vero respondentes, essentiam significamus, ipsam essentiam personae nomine intelligimus cum dicitur, tres personae. 4. Opinio