comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aũt. Uolũtarie cũ clño ad predã
concurrũt. Corpus dm̃ sui mor¬
postremo natura est extͣ hoĩes
ẽẽ nõ posse. In canib cluo st̃: ant
fortitudo aut uelocitas. Catuli
forte miscent̾. Solent et inde
feminas canes noctu insilius
alligatas admitti: ad tigros
bestias: a quib insilin et uasci
ex eodez fetu canes. a do̾ acerrimoᷤᷤ
et fortes. ut conpleͤu leones ꝓ¬
sternant. Uulpes clicta: qͣi uo¬
lupes. Est enĩ uolubił pelibus
et nũꝙͣ rectis itinerib. S tortu¬
osiis amfractib currit: Fraudu¬
lentũ aĩal insidiisq decipiens.
Nam lum nõ hu̾it escam. fi¬
gun mortez. Sic q descentẽtes
id est pressis uarib. Uñ et simi¬
as dñis. eo qd suppressis narib
sint: et facie feda. rugis turpit̾
follicantib: ħ et capellaꝵ sit p̾s¬
sum here uasum. Alii simias la¬
tino ẜmone uocatas arbitnͣtur
eo qd̾ młta in es eis similitudo
rat̾onis humane sentit᷑: s fal¬
sũ ẽ. Hu elem̃toꝵ sagaces no¬

Expanded text:
unt; voluntarie cum domino ad praedam currunt; corpus domini sui etipostremo naturae est extra homines esse non posse. In canibus duo sunt: aut fortitudo, aut velocitas. Catuli forte miscuntur. Solent et Indi feminas canes noctu in silvis alligatas admitti ad tigres bestias, a quibus insiliri, et nasci ex eodem foetu canes adeo acerrimos et fortes ut in conplexu leones prosternant. Vulpes dicta, quasi volupes. Est enim volubilis pedibus, et numquam rectis itineribus, sed tortuosis anfractibus currit, fraudulentum animal insidiisque decipiens. Nam dum non habuerit escam, fingit mortem, sicque descendentes t, id est pressis naribus; unde et simias dicimus, quod suppressis naribus sint et facie foeda, rugis turpiter follicantibus; licet et capellarum sit pressum habere nasum. Alii simias Latino sermone vocatos arbitrantur, eo quod multa in eis similitudo rationis humanae sentitur; sed falsum est. Hi elementorum sagaces no
Abbreviated transcription (Latin):
seat lumanũ. Ainces clicit phii¬
Castoros acastrando clicti st̾. u
testicłi eoꝵ apti st̃ medicamib
ppt̾ quos cũ ꝑsenserĩt uenater¬
ip̃i si se castrant ⁊ morsib uin
facit cupiens euad̾e dampuo tel¬
ticuli. Ip̃i st̾ et fibri: qͥ ĩ pontic
qd̾ ore suo forͣt fetus qͣi orsus.
auint eos informes generaie
mat̾ lambendo i mẽbra ꝯplls
Uñ est illd̾. S ic forͣt linga fi
cũ protulit ursa. S hoc mine¬
ritas partus fucit. Demq
gesimo clie gerierat. uñ euell
ut precipitata fecunditas se¬
nios ꝑrocreet. Uersoꝵ caput in¬
um ius maxima in brachi
qstut sũ isistũt. Lupus greca

Expanded text:
usum humanum. Lynces dicit Pliusum humanum. Lynces dicit Pliores a castrando dicti sunt. Nam testiculi eorum apti sunt medicaminibus, propter quos cum praesenserint venatorem, ipsi se castrant et morsibus vires m ipse facit, cupiens evadere damno testiculi. Ipsi sunt et fibri, qui etiam Pontici quod ore suo formet fetus, quasi orsus. Nam aiunt eos informes generare mater lambendo in membra componit. Unde est illud: Sic format lingua fetum, cum protulit ursa. Sed hoc immaturitas partus facit; denique tricesimo die generat. Unde evenit ut praecipitata fecunditas informes procreet. Ursorum caput invalidum; vis maxima in brachiis, et erecti insistunt. 23. Lupus Graeca
Abbreviated transcription (Latin):
affricã et inclia elefanci prius
nascebantur. nũc sola eos ĩdia
pennarũ et qͣdrupes. Hoc genꝰ
alis et facie aqͥlis similes. eqͥs
uehemit̾ infesti. Nam ⁊ hoies
uisos cliscerput. Cameleon nõ
h̾t unũ colore s diu̾sa est uari¬
etate. Consparsus ut ꝑdus. dic¬
tus aũt ita. qd cameli similitu¬
clinez h̾t et leonis. Huiꝰ came¬
leonis corpuscłm ad colores qͦs
uidet facillima ꝯuersione uari¬
atur: qd alioꝵ aĩaliũ nõ ẽ iͣ ad
ꝯuersionez facił corpulencia.
aeleo pardus dictus. q
dib bubał. capite tam̃ calie
lo simił est. Punc ethiopus
gnit. Liucis dictus. ꝙr in luap¬
numero et genere numert
Bestia macuł clistincta. te
urma conuertere in durciam
preciosi lapilis dñt. qͥ liguriis
appellatur: qd et ip̃as linces se¬
tire. hoc docinũto ꝓbut᷑. nãeges¬
tum liquore areius in ꝙͣtumn
potuerint contegũt inuicha qda
naturce ne tał egestio in usũ tͦ

Expanded text:
Africam et Indiam elephanti prius Africam et Indiam elephanti prius nascebantur; nunc sola eos India pennatum, et quadrupes. Hoc genusalis et facie Aquilis similes, et equis vehementer infesti. Nam et homines visos discerpunt. 18. Cameleon non habet unum colorem, sed diversa varietate conspersus, ut pardus. Dictus autem ita eo quod cameli similitudinem habet et leonis hujus cameleonis corpusculum ad colores quos videt facillima conversione variatur, quod aliorum animalium non est ita ad conversionem facilis corpulentia. 19. Cameleopardus dictus, quod pite tamen camelo est similis. Hunc Aethiopia gignit. Lyncis dictus, quia in luporum genere numeratur; bestia maculis terga distincta ut urinam convertere in duritiam pretiosi lapidis dicunt, qui lyncurius appellatur, quod et ipsas lynces sentire hoc documento probatur. Nam egestum liquorem harenis, in quantum potuerint, contegunt, invidia quadam naturae ne talis egestio transeat in
Abbreviated transcription (Latin):
Sicq soporatꝰ uelud̾ mernus ca¬
pitur. Elefance greci a magnitu¬
dine corporis uocatũ putãt:q. for¬
mã montis ꝑferat. Grece eiĩ mõs
et centes ebur. rostiũ aũt ꝓmus¬
cidũ łr: qũ illo pabulũ ori ad¬
mouet. et est angui sumił: ual¬
lo munt᷑ eburnco. Hos boues i¬
lucas auĩt clictos ab. antiqͥs ro¬
manis. Boues qd nullũ. nalgnͣ¬
dius uidebant. Lucas: qr in lu¬
cania illos p̾mꝰ pirrus in plio
obiecit romanis. Nam hoc ge¬
nus aĩantis in reb bellias ap¬
tũ est. In eis ꝑse et incli ligneis
turrib collocatis: tanꝙͣ de mu¬
ro iacuł clunicãt intellectu. aũt
et memoria mlta iugent. Gre¬
gatim inceclũt motu qͦͥ ualẽt
salutãt. mure fuguĩt: au̾si coe¬
turiũt in aqͥs uł in insuł demit¬
tũt fetus ꝓpt̾ dracones qr ĩimni¬
ci st̃: et ab eis implicati necant᷑
Biennio portant fetus. nõ am¬
pluis ꝙ semel gignũt: nec plu¬
annos trecentos. apud solam

Expanded text:
sicque soporatus, velut inermis casicque soporatus, velut inermis capitur. 14. Elephantem Graeci a magnitudine corporis vocatum putant, 54 quod formam montis praeferat. Graece enim mons et dentes ebur. Rostrum autem promuscis dicitur, quo ille pabulum ori admovet, et est angui similis, vallo munitus eburno. 15. Hos boves lucas dictos ab antiquis Romanis: boves, quia nullum animal grandius videbant; lucas, quia in Lucania illos primus Pyrrhus in praelio objecit Romanis. Nam hoc genus animantis in rebus bellicis aptum est. In eis enim Persae, et Indi, ligneis turribus collocatis, tanquam de muro jaculis dimicant. Intellectu autem, et memoria multa vigent. 16. Gregatim incedunt, motu quo valent salutant, murem fugiunt, aversi coeturiunt, in aquis, vel insulis dimittunt fetus propter dracones, quia inimici sunt, et ab eis implicati necantur. Biennio autem portant fetus, nec amplius, quam semel gignunt, nec pluannos trecentos. Apud solam
Abbreviated transcription (Latin):
uentib catuł. Pardus secłus pr
panterez est. genꝰ uariũ ac ue¬
locissimũ. et preceps ad sangͥnẽ¬
fertur: saltu enim ad mortem
ruit. Leo parclus eradultoͣ leene
et parcli nascit᷑ et t̾ciã originẽ es¬
ficit. sicut plimꝰ in naturali histo¬
ria dicit. leonez cũ pardo aut ꝑd̾
cũ leena concũbere et ex utroq
coitu degeneres partus creari. ut
mulꝰ et asinus. Rinocerou agre¬
cis uocatus: latine int̾pretat᷑ nn
nare cornu. Idem et monoceron.
id est unicornis eo qd̾ unũ cornu
in media fronte heat pedũ .iiͦii.
ita acutũ et ualidũ: ut qͥcq̾d ĩde¬
pecierit aut uentilet aus ꝑforet
Nam cũ elefantis sepe certumẽ
ht. et in uentre uulneratũ ꝓst̾nit.
Tante aũt ec̃. forticudinis. ut nul¬
la uenanciũ uirtute capiat᷑. s si¬
cut asserũt qͥ naturas aĩaliũ scrip¬
serũt uirgo puella p̾ponit᷑. q̃ ue¬
uienti sinũ aꝑit. in quo ille om̃i
ferocitate deposita caput ponit.

Expanded text:
ventibus catulis. Pardus secundus post ventibus catulis. Pardus secundus post pantherem est, genus varium ac velocissimum et praeceps ad sanguinem. Saltu enim ad mortem ruit. Leopardus ex adulterio leaenae et pardi nascitur, et tertiam originem efficit; sicut et Plinius in Naturali Historia8, 42 dicit, leonem cum parda, aut pardum cum leaena concumbere et ex utroque coitu degeneres partus creari, ut mulus et burdo. Rhinoceron a Graecis vocatus. Latine interpretatur in nare cornu. Idem et monoceron, id est unicornus, eo quod unum cornu in media fronte habeat pedum quattuor ita acutum et validum ut quidquid inpetierit, aut ventilet aut perforet. Nam et cum elephante saepe certamen habet, et in ventre vulneratum prosternit. 13. Tantae autem est fortitudinis, ut nulla venantium virtute capiatur; sed, sicut asserunt qui naturas animalium scripserunt, virgo puella proponitur, quae venienti sinum aperit, in quo ille, omni ferocitate deposita, caput ponit,
Abbreviated transcription (Latin):
uant ꝑse et medi sagittã. Est
eñ bestia uarus distincta mascu¬
ł unrtute et uolocitate mirabił.
Excuiꝰ noĩe flum̃ tigris appella¬
tur: qd̾ is rapiclissimꝰ sit om̃iũ
fluuioꝵ. Has mag̾ hircania gig¬
nit. Pant̾ clicto: siue qd om̃iũ
aialui sit anucꝰ excepto dracone
siue qd̾ sui gn̾is gaudet societate
acceperit reddit. Pan enĩ grece.
om̃e cłr. Bestia minutis orbicuł.
suꝑpicta. ita ut oculatis ex fuluo
arcuł ngͣ᷑ uł alba clistingtur ua¬
rietate. Hec semel omĩo ꝑturit.
Curꝰ cause rat̾o manifesta ẽ. Nã
um in utõ matus coaluĩt catu¬
li maturisq ad nascend̾ iribus
pollent: odiũt tprm moras ita¬
obstante. partui uirginib lace¬
rant. Effunidit illa partũ seu
poaus demittit colore cõgente
ita pꝰtea corruptis et cicatricosis
sedibus genitale sem̃ infusũ nõ
erit acceptũ: s irtitũ resilit. Nã
pliuiꝰ licit animalia cũ acutis
ungnib freq̃t̾ paturire nõ pse¬
uiciantur enĩ intrinsecꝯ se mo¬

Expanded text:
sagittam. Est enim bestia variis distincta maculis, virtute et velocitate mirabilis; ex cuius nomine flumen Tigris appellatur, quod is rapidissimus sit omnium fluviorum. Has magis Hyrcania gignit. Panther dictus, sive quod omnium animalium sit amicus, excepto dracone: sive quia et sui generis societate accipit, reddit. Pan enim Graece omne dicitur: bestia minutis orbiculis superpicta, ita ut oculatis ex fulvo circulis nigra vel alba distinguatur varietate. Haec semel omnino parturit. Cujus causae ratio manifesta est. Nam cum in utero matris coaluerint catuli, maturisque ad nascendum viribus pollent, odiunt temporum moras. Itaobstantem partui, unguibus lacerant. Effundit illa partum seu potius dimittit, dolore cogente. Ita postea corruptis et cicatricosis sedibus genitale semen infusum non erit acceptum, sed irritum resilit. Nam Plinius dicit animalia cum acutis ung intrinsecus se mo
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ambulant. a caudl suas
genuit uestigia sua. ue eos uena
miemat. Cũ genuerĩt catu
ptubꝰ dieb et trib noctibus
plum dormiẽtez. Circa hominẽ
soni natura est. ut nisi leui ue¬
queant irasci. Patet enĩ eoꝵ mi¬
Sitdrlia excemplis assidius pro¬

Expanded text:
sua cooperiunt vestigia sua, ne eos venator inveniat. Cum genuerint catulum, tribus diebus et tribus noctibus tulum dormientem. Circa hominem leonum natura mitis est: ut, nisi laesi, nequeant irasci. Patet enim eorum misericordia exemplis assiduis. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
qis ⁊ suꝑata ꝑnicie ueneni
qurant᷑ aut sibilum fistularũ
duanis aurib acute audiũt sũ¬
nissis incħ: Si qñ mimensa flu¬
uina uł maria tnͣsnatãt capi
nesinib precedenciũ sr̃ponũt¬

Expanded text:
superata pernicie veneni Mirantur autem sibilum fistularum. Erectis auribus acute audiunt, summissis nihil. Si quando inmensa flumina vel maria transnatant, capita clunibus praecedentium superponu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝙͣ ꝯtempletur rõne astroꝵ
⁊ mutat᷑ones tp̃ꝵ. Nam sicut
ait quidã medicoꝵ cũ ip̃oꝵ qͣli¬
tatib ⁊ nr̃a corpora ꝯmutãt᷑
Hinc est qd̃ meclicina sccła phi¬
losophia łr utraq enĩ discipli¬
na totũ hoĩem sibi uẽdicat.
Nam sicut ꝑ illam aĩa. Ita per
hanc corpꝰ curatur¬

Expanded text:
 contempletur rationem astrorum et mutationes temporum. Nam sicut ait quidam medicorum. Cum ipsotatibus et nostra corpora commutantur. Hinc est quod Medicina secunda Philosophia dicitur. Utraque enim disciplina totum hominem sibi vindicat. Nam sicut per illam anima, ita per hanc corpus curatur
Abbreviated transcription (Latin):
qͣre int̾ cet̾as lib̾ales clisci¬
plinas melicine ars nõ ꝯtinea¬
tur. Propt̾ea q ille singłare
ꝯtinent cãs ista u̾o oĩm. Nã
et gramaticã medicus scire
nõ ⁊ dialeticam ꝓpt̾ infirmi¬
tatũ cãs rõne adħita pscutã¬
das ato custodiendas. Sic et
nib et piodis dienĩ. Parit̾ et
geometricã ꝓpt̾ qͣlitates regi¬
onũ et locoꝵ situs. in quibus
musica. Nam młta st̃ q̃ ĩ egͥs
honũb per hanc clisciplinã fcã¬
saluata legunt᷑. Sicut de dauid

Expanded text:
re inter ceteras liberales disciplinas Medicinae ars non contineatur. Propterea, quia illae singulares continent causas, ista vero omnium. Nam et Grammaticam medicus scire non et Dialecticam propter infirmitatum causas ratione adhibita perscrutandas atque curandas. Sic et nibus et periodis dierum. Non aliter et geometriam, propter qualitates regionum et locorum situs, in quibus . Nam multa sunt que in egris hominibus per hanc disciplinam facta leguntur; sicut d
Abbreviated transcription (Latin):
xxxix. de stellarum situ
telle ĩmobiles st̃. et cũ celo
fixe ꝑpetuo motu ferũtiꝰ
neq caclunt ꝑ liẽ. S soł sple¬
dore obscurantur
idea aut ferũt᷑ aut moua
Ferũtur que celo fixa sull
et cum celo uoluũtur. Mouss
uero qued am sicut planete. id
est eiratice que cursus suos ua
sos orbes celestiũ planet. ⁊
ferũtur quecla celerius exor¬
crorte cicius. id occasũ ꝓueniũt
alic parit̾ oriũtur. ⁊ nõ simł oc¬

Expanded text:
XII. De stellarum situ. 1. Stellae immobiles sunt, et cum coelo fixae perpetuo motu feruntur, neque cadunt per diem, sed solis splendore obscuranturidera, aut feruntur, aut moventur. Feruutur quae coelo fixa sunt, et cum coelo volvuntur. Moventur vero quaedam, sicut planetae, id est, erraticae, quae cursus suos vagdiversos orbes coelestium planetarum feruntur, quaedam celerius exorexortae citius ad occasum perveniunt. 2. Aliae pariter oriuntur et non sim
Abbreviated transcription (Latin):
dei ꝯposuisse. ac cecinisse mani¬
festum est. Deinde apd̃ gentileᷤs
pͥma mẽmia timotee fecit in
appollinẽ. et musas que fuit
temporibꝰ eunii. longe post. dd̾.
Hymmi aũt ex greco in latiñ:
laudes int̾p̃tantur. E picalami¬
a st̃ carmuna nubenciũ que de¬
cantantur ab scolaticis in ho¬
norem sponsi et sponse. Hoc
sibi epithalamiiũ uenlicauer̃t
et istius genens assũptũ est ꝙ ge
nus pͥmũ agentib in cenis ce¬
lebrantur postea tm̃ in nupcus
hesit. Uocatur aũt epithalanu¬
um eo qd in tlialamis decantat᷑.
¶Trenos qd̃ latine lam̃tũ uoca¬
mus pͥmus uersu ieremias ꝯpo¬
hũc: apd̃ grecos simonides poc¬
ta et liricus. Adhibebantur aũt
funenb. atq lamentis. Simiłr
et nũc. E pithaphiũ grece: lati¬
ne suꝑ tumulũ. Est enĩ titulꝰ
mortuoꝵ qui in dormitatõne
eoꝵ fit: qui iam defuncti sunt.
Scribitur enim ibi uita et mo¬
res et etas coꝵ. ¶Poesis diat¬

Expanded text:
Dei conposuisse ac cecinisse maniDei conposuisse ac cecinisse manifestum est. Deinde apud gentiles prima Memmia Timothoe fecit in Apollinem et Musas, quae fuit temporibus Ennii longe post David. Hymni autem ex Graeco in Latinum laudes interpretantur. Epithalamia sunt carmina nubentium, quae decantantur ab scholasticis in honorem sponsi et sponsae. Haesibi epithalamium vindicarunt, et istius generis carmen adsumptum est. Quod genus primum a gentilibus in scenis celebrabatur, postea tantum in nuptiis haesit. Vocatum autem epithalamium eo, quod in thalamis decantetur. Threnos, quod Latine lamentum vocamus, primus versu Ieremias conpohunc apud Graecos Simonides poeta lyricus. Adhibebantur autem funeribus atque lamentis: similiter et nunc. Epitaphium Graece, Latine supra tumulum. Est enim titulus mortuorum, qui in dormitione eorum fit, qui iam defuncti sunt. Scribitur enim ibi vita, mores et aetas eorum. Poesis dicit
Abbreviated transcription (Latin):
le. cdelfici hoc illũ metio ortati
st̃ licentes. ut ait terencianus.
dulatõ eiusdem carminis ꝯue¬
mat miseris. Terencianꝰ hos
elegos clic̾e sol. ꝙ clausula tał
tristib ut tradũt apt̾or ẽẽ mo¬
dis. hc aũt uix omm̃o ꝯstat
a quo sit muentꝰ. nisiqd̾ apd̾
nos enniꝰ cũ pͥor usꝯ est. Na
apd̃ grecos si apd̾ lex grãma¬
ticoꝵ pendet ac sb̾ uiclice res
religata sit. Nam quid̃ eoꝵ
colofoniũ q̃ndam quidã archi¬
locum quẽdam auctorez ator
inuentore uolũt. Bucolicũ
id est pastorale carmẽ. pleriq
siracusis pͥmũ ꝯpositũ apasto¬
rib opinantur: non nulli a¬
lacedemone. Namq tnͣseũte
in trachiam xerse rege psarũ.
cũ spontanee uirgines sb̾ hos¬
turbe pastoꝵ ne religio p̃tiret
cunde morẽ in ꝯditis cautib
celebranĩt. A pellatur aut buco¬
licũ de maiore parte ꝙͣuis opi¬
lonũ caprarioꝵ q ẜmones in
hus et cantica inserũtur. ¶ Ny¬

Expanded text:
lae Delphici hoc illum metro hortati lae Delphici hoc illum metro hortati sunt, dicentes, ut ait Terentianus dulatio eiusdem carminis conveniat miseris. Terentianus hos elegos dicere solet, quod clausula talis tristibus, ut tradunt, aptior esset modis. Hic autem vix omnino constat a quo sit inventus, nisi quia apud nos Ennius eum prior usus est. Nam apud Graecos sic adhuc lis Grammaticorum pendet, ut sub iudice res relegata sit. Nam quidam eorum Colophonium quendam, quidam Archilochum auctorem atque inventorem volunt. Bucolicum, id est pastorale carmen, plerique Syracusis primum conpositum a pastoribus opinantur, nonnulli Lacedaemone. Namque transeunte in Thraciam Xerxe rege Persarum, cum Spartanae virgines sub hosturba pastorum, ne religio praeteriret, eundem inconditis cantibus celebrarunt. Appellatur autem Bucolicum de maiori parte, quamvis opilionum caprariorumque sermones in eis et cantica inserantur. Hy
Abbreviated transcription (Latin):
et fortitucline. Q̾ metrũ ancto¬
ritate cet̾a metra p̾̃cedit uirꝰ
ex om̃ib cam maximis oꝑibꝰ
aptus auam ꝑus . Suauitatis
et dulcedinis eque capax. qͥb
roicũ uocaretur. ad memorãdaᷤ
illo nisi qd temperatissimꝰ sit
utriusq mixtura quã si instru¬
atur a singłis. Omĩb quoq
ses in cantico de ut̃o nomu lon¬
ge ante fericide ⁊ homeꝵ ceci¬
nisse ꝓbutur. Uñ apparet an¬
tiauius fuisse apd̾ hebreos stu¬
diũ carminũ ꝙͣ apd̃ gentiles
Si quidem et iob moy̾si tp̃ribꝰ
adeqͣtus: erametro uersu dacti¬
lico spondeoq decurrit. Hunc¬
apud grecos. achatesus mele¬
sius fertur pͥmꝰ ꝯposuisse uł ut
alii putant fericides. synus qd̾
metrũ. inte homerũ pithumi
lictum est. Post homeꝵ he¬
roicum nominatũ. Pichumi
aũt uocatũ uolunt. eo qd hoc
gen̾e metu oracła apollinis st̃
eclita. Nam cũ in parnaso phi¬
tonem ẜpentem in iũdictã ma¬
tris sagittis insequeretur: acco¬

Expanded text:
et fortitudinem. Quod metrum auctoritate cetera metra praecedit; unus ex omnibus tam maximis operibus aptus quam parvis, suavitatis et dulcedinis aeque capax. Quiburoicum voillo, nisi quod temperantius fit utriusque mistura, quam si instruatur a singulis. 11. Omnibus quoque ses in cantico deuteronomii; longe ante Fereciden et Homerum cecinisse probatur. Unde apparet antiquiora fuisse apud Hebreos studia carminum, quam apud gentiles. Siquidem et Iob Moysi temporibus adequatus, exametro versu, dactilo spondeoqapud Graecos Achatesius Milesius fertur primus conposuisse, vel, ut alii putant, Pherecydes Syrus. Quod metrum ante Homerum Pythium dictum est, post Homerum heroicum nominatum. Pythium autem vocatum volunt eo, quod hoc genere metri oracula Apollinis sint edita. Nam cum in Parnaso Pythonem serpentem in vindictam matris sagittis insequeretur, acco
Abbreviated transcription (Latin):
uentorib metra applłata dñr. uͭ
anacreonticũ. safficum. archilo¬
icum. Nam acre anacreoncia
metra anacreon ꝯposuit. saffi¬
ca saffo mulier edilit. s u̾sus¬
archiloicos archilous quidam ꝯs¬
scͥpsit. Colofonios colofonius
tor est. Sotades gen̾e cretensiᷤ
Simonilia quoq metra simo¬
nides poeta liricus ꝯposuit. A
freq̾ntatorib: ut asclepiadia.
nõ enĩ ea asclepiꝰ inuenit. S ꝓ¬
inde ita uocata qd̾ eadem eleg̾tĩ¬
tissime. et frequtatissime usus
sit. A rebus que scribunt᷑ ut he¬
roicũ. elegiacũ. bucolicũ. Heroi¬
cũ enĩ ccirinen clictũ qd̾ co iuro¬
rũ forciũ res et fc̃a narxantur:¬

Expanded text:
ventoribus metra appellata dicuntur, ut ventoribus metra appellata dicuntur, ut Anacreonticum, Sapphicum, Archilochium. Nam Anacreontica metra Anacreon conposuit; Sapphica Sappho mulier edidit; Archilochios Archilochus quidam scripsit; Colophonios Colophonius tor est Sotades genere Cretensis. Simonidia quoque metra Simonides poeta lyricus conposuit. A frequentatoribus, ut Asclepiadia. Non enim ea Asclepius invenit, sed proinde ita vocata quod ea idem elegantissime et frequentissime usus sit. A rebus quae scribuntur, ut heroicum, elegiacum, bucolicum. Heroicum enim carmen dictum, quod eo viroru
Abbreviated transcription (Latin):
certis peclũ mẽsins atq
spacus tminant᷑ nec ultra climĩsi¬
onem tp̃roꝵ constituta ꝓceclũt.
rantur per articulos. qui cesa
mẽbra nominãt᷑. Qͥ ne longrꝰ
ꝓuoluerentur ꝙͣ iudiciũ possit
sustme moclũ statuit rato uñ
reuerteretur et ab eo ip̃o u̾sũ dic
tũ qd̾ reuertitur. Huic adheret
nerem. ¶Cami uocatur qͥcqͥd
polib ꝯtinetur: cui datũ nom̃
retur. Uñ hodie lanam ꝙͣ pur¬
gantes cliscerpũt carminare
dicimꝰ. Seu ꝙ qui illa caneret.
carere mente existimabãtur.¬
¶ Metra uł apeclib mĩcupata
uł a reb que scribunt᷑ uł ab in¬
uentorib uł a freq̃ntatoribus
cra uocata: ut dactilica. iambi¬
ca. trochaica. A trocheo enĩ tro¬
chaicũ metrũ nascitur. A dacti¬
lo dactilicũ. sic et alia a suis pe¬
clib. Anumero ut exametrum
nos ex numero peclũ uocamꝰ.
Hos greci qr geminos ferũt tri¬
metros clicunt. E rametros ãt
latinos pͥmũ fecisse ennius tradi¬
tur eosq longos uocat. Ab in¬

Expanded text:
certis pedum mensuris, atque spatiis terminantur, neque ultra dimensionem temporum constitutam procedunt. rantur per articulos, qui caesa et membra nominantur. Qui ne longius provolverentur quam judicium posset sustinere, modum statuit ratio unde reverteatum, quod revertitur. Huic adhaeretnerem. Carmen vocatur quidquid pedibus continetur: cui datum nomen ietur, unde hodie lanam, quam purgantes discerpunt, 'carminare' dicimus: seu quod qui illa canerent carere mentem existimabantur. Metra vel a pedibus nuncupata, vel a rebus quae scribuntur, vel ab inventoribus, vel a frequentatoribus, tra vocata, ut dactylica, iambica, trochaica. A trochaeo enim trochaicum metrum nascitur, a dactylo dactylicum; sic et alia a suis pedibus. A numero, ut hexametrum,nos ex numero pedum vocamus. Hos Graeci, quia geminos feriunt, trimetros dicunt. Hexametros autem Latinos primum fecisse Ennius traditur; eosque 'longos' vocant. Ab in
Abbreviated transcription (Latin):
in poemate clansula est breuis
Dictũ aũ epodõ ꝙ adimatur ad
giore alt̾ breuior ꝯponitur atꝙ¬
ita in singłis quib q maiorib.
seãntes minores qͣsi clausule re¬
cinũt. Clausulas aũt lib̾ uł lira
appellant: qͣsi p̾ciosos uersꝰ in¬
tegris sb̾iectos. ut est apd oraciũ
gens mortaliũ. Sic et deinceps
alt̾m. quibꝰ aliqͣ ps de est et ip̃i p̾¬
cedentib similes st̃ minores. Cẽ¬
tones apd̾ gramaticos uocari
solent. qui de carminib homen
seu uirgilii ad ꝓpͥa oꝑa more cen¬
tenauo ex młtis hinc inde ꝯposi¬
tis in unũ sarciũt corpus ad fa¬
cultatem cuiꝰq mat̾ie. Deniq
ꝓba uxor a delphi centonẽ ex
uirgilio de fabrica mũdi et euã¬
głiis plenissime exp̾ssit. materia
ꝯposita sccłm uersꝰ: et uersibus
sccłm matenia ꝯcinnantis. Sic¬

Expanded text:
in poemate clausula brevis est. Dictum autem epodon, quod adcinatur ad longiore, alter brevior conponitur, atque in singulis quibusque maioribus sequentes minores quasi clausulae recinunt. Clausulas autem lyrici appellant quasi praecisos versus integris subiectos, ut est apud Horatiugens mortalium; sic et deinceps alterni, quibus aliqua pars deest, et ipsi praecedentibus similes, sed minores. Centones apud Grammaticos vocari solent, qui de carminibus Homeri seu Vergilii ad propria opera more centonario ex multis hinc inde conpositis in unum sarciunt corpus, ad facultatem cuiusque materiae. Denique Proba, uxor Adelphi, centonem ex Vergilio de Fabrica mundi et Evangeliis plenissime expressit, materia conposita secundum versus, et versibus secundum materia
Abbreviated transcription (Latin):
uolencia oritur. Int̾ fictos bñfõ ad iũ¬
gitur. Non sũt fideles in amicicia. qͦs
nirꝰ nõ gm̃ copulat. Nam cito dese¬
nut: uisi semper acceperuit. Dilecto
enĩ que nnin̾e glutinatur: eo suspẽso
dissoliuitur. Illa est uem amucicii &̃¬

Expanded text:
olentia oritur, inter fictos beneficio adjungitur. 2. Non sunt fideles in amicitia, quos munus, non gratia copulat. Nam cito deserunt, nisi semper acceperint. Dilectio enim quae munere glutinatur eodem suspenso dissolvitur. Illa vera est amici
Abbreviated transcription (Latin):
gerũt officiũ. ¶ Municipales or
ginales ciues et in loco officiũ ge¬
in ordine curie. Officiũ enĩ curie
pauit. ¶Curiales aũt idez ⁊ deci¬
rionos: et dicti curiales qr cunlia
mnunera ꝓcurant et excecũt᷑.

Expanded text:
gerunt officium. Municipales autem originales cives et in loco officium ge quod sint de ordine curie. Officium enim curie pavit. 24. Curiales autem iidem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia munera procurant et exsequuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tudine affecti st̃. Ex hus qͥd̾ pꝰtei
a cliñs manumissi: ꝓpt̾ supplitoꝵ
notas qͣs manifeste ꝑpessi sũt ad
clignitate ciuiũ romanoꝵ nõ ꝑ¬
uenerũt. ¶ Latmiu̾o añ romam
ꝯclita apd latinos fiebant: nũꝙͣ
per testam̃tũ s per epła lib̾tate
sumentes. Inde q per testam̃tu
nõ fiebant uec er testam̃to aliꝙͥ
caꝑe nec suos heredes fac̾e pot̾ant.
Romani postea ciues sb̾ consuli¬
b per testamẽta in urbe romana
effecti st̃. ¶ Dicti au̾t ciues roma¬
ni: qr testam̃to liberi effecti ĩ nu¬
merũ romanoꝵ ciuiũ redigũtur.
His pͥmũ aditus erat in urte ro¬
ma ꝯmorari. Ceteris aũt libertis
ꝓhibebatur. ne uł in urbe roma ł
infra septimũ ab urbe milianum
manerẽt
De affinitatib ⁊ gra

Expanded text:
tudine affecti sunt. Ex his quidam postea tudine affecti sunt. Ex his quidam postea a dominis manumissi, propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad dignitatem civium Romanorum non pervenerunt. Latini ante Romam conditam apud Latinos fiebant, numquam per testamentum, sed per epistolam libertatem sumentes. Inde quia per testamentum non fiebant, nec ex testamento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab urbe miliarium commanerent. § 5 De adfinit
Abbreviated transcription (Latin):
ta st̃ mancipiũ ee putant᷑. Nam
⁊ ei que in bestiaꝵ mim̾o st̃. tunc
undent̾ mancipiũ eẽ qñ capi sũ do¬
mari ceperint. Ingenui dicti: qr ĩ
genere hñt libertatẽ nõ in facto
sicut liberti. Uñ et eos greci enge¬
pes uocant. qd̾ sint boni gn̾is.
Tibertus ant uocatus qͣi liberatus
erat enĩ pͥus ingo seruitutis ad dic¬
tus. Libertoꝵ aut filii apd̃ ãtiqͣs¬
libertini appellabant᷑. qͣi de lilertis
nati. Nũc u̾o libertimis aut hb̾to
fcũs aut possesso. ¶Mamimussus
cłr qͣi manu enussꝰ. Apud ueteres
enim quociens maniunnittelũt: a¬
lapa ꝑcussos arcũagebant et libos
ꝯfirinabant. Uñ et manumissi dic¬
ti: eo ꝙ manu enutterent᷑. ¶De¬
ditici primũ a delitõne st̃ mĩcu¬
pati. Declitõ enĩ cłr qñ se uictiaut
uincendi hostes uictorib traclũt
quib origo noĩs fuit. Dum qͦndã
aduersus ppłm romanũ serui ar¬
mis sũptis dimicassẽt. uicti se de¬
derũt conprehensiq uaria turpi¬

Expanded text:
ta sunt, mancipium esse putantur. Nam et ea que in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari cgenere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant, quod sint boni generis. Libertus autem vocatus quasi liberatus. Erat enim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiqlibertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus, aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu mitterentur. Dediticii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se victi aut vincendi hostes victoribus tradunt: quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt, conprehensique varia turpi
Abbreviated transcription (Latin):
piiti riũ et chicti priuati ꝙ sint
a officus curie absoluti. ¶ Mercẽ¬
narii st qͥ accipiũt accepta merce¬
te stem et lntones greco noĩe ꝙ sit̾
fertes in laborib. ¶ Sani enĩ ddict᷑
est infirmus. ¶ Publicani ap¬
selant᷑ ꝯductores uectigaliũ fisci
uł reꝵ publicaꝵ sũ qͥ uectigalia:
publica exign̾t. uł qui ꝑ negotia¬

Expanded text:
trarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς enim dicitur id est infirmus. Publicani appellantur conductores vectigalium fisci, vel rerum publicarum, sive qui vectigalia publica exigunt, vel qui
Abbreviated transcription (Latin):
nore senatorie dignitatis. ¶Cẽ¬
sores apd̾ uet̾es romanos erant.
Est enĩ nom̃ censoris clignitas
uidiciał. Censere enĩ uidicare
est. ¶ Item censores st̃ prĩmoĩ¬
oꝵ uidices a censu a eris appella¬
ti. Iucdices clicti: qͣr iꝰ dicentes
ppło. sũ ꝙ iure disceptẽt Iure
aũt disputare. est iuste iidica¬
re. Non est aũt uidex: si nõ est
in eo iusticia. ¶Presides rectoreᷤᷤ
tores aut qͣi preceptores ciuitatis
et p̾ncipes. Idem et questores:

Expanded text:
norem senatoriae dignitatis. Cennorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure autem disputare est iuste iudicare. Non est autem iudex, si non est in eo iustitia. Praesides rectores etores autem quasi praeceptores civitatis et principes. Idem et quaestores
Abbreviated transcription (Latin):
sim inhabitans młtitudo qͣi qͥsq
quo uult. Trib dñr tanꝙͣ curie
et congregat̾ones clistuicte ppłor¬
pio romani trifarie fuerũt a ro
¶ Seuatui nom̃ etas dedit ꝙ se¬
niores ẽent. Alii asmendo dictos
accipiũt senatores. Ip̃i enĩ agẽ¬
di facultate clabant. ¶Senatꝯ¬
cõsultus a consulendo ⁊ tractan¬
do est clictus ꝙ sic sit ut ꝯsulat:
et noc̾e nõ possit. ¶ Patres aũt
ut salustiꝰ clicit a curie simili¬
tudine uocati st̃. Nam sicut
patres filios suos. ita illi rem¬
publica alebant. ¶Patres ꝯ¬
scͥpti. qr clum romulus .x. curi¬
as senator elegissent nomina
eoꝵ presenti ppło in tabulas ere¬
as contulit: atq inde pr̃es ꝯscͥpti
uocati. Primi orclines senatoꝵ
dñr illustres. scłi expectabiles.
t̾cii clarissimi ia inferiꝰ. qͣrtũ a¬
liud genus nõ est. Quãuis enĩ
senatoria qͥsq origine e̾ẽt: usq
ad legitimos amos eques romͣ¬
nus erat. Deinde acapiebat ho¬

Expanded text:
sim inhabitans multitudo, quasi quisque quo vult. Tribus dicuntur, quasi curie et congregationes distincte popio Romani trifarie fuerint a Rom Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non possit. Patres autem, ut SallustiusCat. 6 dicit, a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios suos, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti ocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. Quamvis autem senatoria quisque origine esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat ho
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Int̾ciũ aũt uillicus nõ gub̾¬
natone uille. S clĩpensat̾onẽ uni¬
uerse domꝰ tullio int̾pretante sig
idem et ꝓcuratores idem ab agẽdo¬
et curando uocati. ¶Pcuratores
ioco qd uicem curatoꝵ fungͣntur
qͣi ꝓpt̾ curatores. sicut pro ꝯsul ꝓ¬
consule. ¶Colomi st̃ cultores ad¬
uene dicti a cultura agri. Sũt enĩ
aliũde uenientes et alienũ agrum
locatũ colentes ac debentes cõditi¬
onez genitali solo ꝓpt̾ agͥculturã
łb diño possessoris: ꝑro co qd̾ hus
locatus est fundꝰ. ¶Colomi aũt
qͥtuor modis chũr. Nã coloni aut
womatu st̃ aut coloni latini. aut
coloni auxiliatores. aut colonis
iuris pͥuati. Inquilitu uocati: qͣi
incolentes aliena. Non cnĩ hũt se

Expanded text:
cepit. Interdum autem vilicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus Tullio interpretante signidem et curatores ab ageet curando vocati. 35. Procuratores vero, eo quod vicem curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut PROCONSUL consule. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agri culturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes aliena. Non enim habe
Abbreviated transcription (Latin):
mores fc̃a tnͣsło. qd̾ a cet̾a multi¬
tudine preminẽt. ¶Cribuni cdic¬
ti: qd̾ plebi uł iura uł opem tͥbu¬
ũt. Constituti st̃ at in sexto an¬
no post reges exactos. Dũ enĩ
plebs a senatu et consulib p̾me¬
retur: tũc ip̃a sibi tribunos qͣi pro¬
prios iudicos et defensores creauit
qui eoꝵ libertatez tuerent᷑. & cos
⁊duersus inuiria nobilitatis
fenderent. Uñ et defensores qͥ

Expanded text:
multitudine prominent. Tribuni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt. Constituti sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi tribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur, et eos adversus iniuriam nobilitatis defenderent. Unde et defensores
Abbreviated transcription (Latin):
¶Tabellio uocatus: co qd̾ sit ꝑ¬
titor tabellaꝵ: Idem et suscepa
idem et scriba publicus. qr ea qll
¶Burgarii a burgis dicti: qr al
bra per luites ħitacula consta¬
ta burgos uulgo uocant. Uñ el
burgundior nom̃ genti ibesit

Expanded text:
Tabellio vocatus, eo quod sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba publicus, quia ea ta28. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo vocant. Unde et Burgundionum genti nomen
Abbreviated transcription (Latin):
¶Incligene st̃ inde geniti ⁊ ĩ cotẽ
loco nati uͥ inħitant. Incola aũt
nõ indigena s aduenam indicat
sparentes a qͥbus orti existũt. Sũt¬
locis oppidaui: uam sola urbs ro
aũt uocabłm inde traxerũt ꝙ hu
qui uir belli possũt occidi a uicto¬
rib conseruabant᷑ et serui fiebant

Expanded text:
Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. parentes, a qlocis, oppidani. Nam sola urbs Romautem vocabulum inde traxerunt, quod hi qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant,
Abbreviated transcription (Latin):
deffensores existũt. Numera
uocati st̃: qr publicũ numet
rariis inserũt. ¶ Functi ab eo
fungant᷑ officõ et honore aliq
dicti. Dunc et de functos mors
Nichil enim faciũt. Mumcipes
st̃ in eodem inunicipio uati abos¬

Expanded text:
defensores existunt. Numerarii vocati sunt, quia publicum nummum erariis inferunt. Functi, ab eo quod fungantur officio et honore aliquo, dicti sunt. Hinc et defunctos mortuos nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab
Abbreviated transcription (Latin):
bumani. Est aũt domꝰ genꝰ fami¬
Incpͭ at̃ achuob ⁊ est nom̃ grecũ.
NIa familia est lib̃i ex liberis legi¬
b suscepti a femore. ¶Genꝰ a gignẽ¬
do et progeuerando clictũ aut adif¬
finuone certoꝵ p̃gnatoꝵ ut natio¬
nes que ꝓpriis cognat̾onib teruũa¬
te st̃ gentes appellent᷑. ¶ Populꝰ
est humane multitudinis uir cõ¬
sensu ⁊ concordi comunione socra¬
tus. Populꝰ aũt clistat a plebib.
ratis seniorib plebs au̾̃t reliquũ
uiulgus sũ semorib ciuitatis. Po¬
pulus ergo tota ciuitas est uulgus
uero plebs est. Plebs aũt clicta
a pluralitate maior est enĩ nine¬

Expanded text:
 domus genus, famiIncipit autem a duobus, et est nomen Graecum. Nam familia est liberi ex liberis legibus suscepti, a femore. Genus autem a gignendo et progenerando dictum, aut a definitione certorum prognatorum: nationesque propriis cognationibus terminatae gentes appellantur. Populus est coetus humanae multitudinis juris consensu et concordi communione sociatus. Populus autem in eo distat a plebibus,ratis senioribus. Plebs autem reliquum vulgus sine senioribus civitatis. Populus ergo tota civitas est: vulgus vero plebs est; plebs autem dicta a pluralitate. Major enim est nume
Abbreviated transcription (Latin):
erat nurabił uirtus operũ: ꝙͣ uirtus sig
uero iam credentẽ o boms operib corusca¬
re. Namid̾o tunc signa faciebant ext̾iꝰ:
ut int̾ius fides roboraretur. Iam in fide
miracła quicũq requint uanam głiam
ut lautetur quent. Sqͥtũ est eñ: Lingue
in signũ st̃ nõ fidelib s infidelib. Ecce
signũ nõ est fidelib uecessanũ qui ramae
cdiderunt: s infidelib: ut ꝯu̾tant᷑. Nam
paulus pro nõ credenciũ infidelitate pr̃e
publii de infirmitate febriũ uirtutib cu¬
rat. Infirutatẽ u̾o timotheũ fidelẽ: nõ
ecc̃a et signa cessabunt: q̃tenꝰ eam qͣi ab¬
iectore ꝑseqͣtur audacius. ¶ Ob hanc uti¬
licatem cessabunt sb̾ancrep̃o ab ecc̃a mira¬
cła et untutes: ut per hoc sc̃oꝵ clareat pa¬
ciencia: et reꝓboꝵ qui scandalizabunt᷑ leui¬
tus ostendatur. et perseiniũ audacia fero¬
cior efficiatur.

Expanded text:
erat mirabilis virtus operum quam virtus signvero jam credentem oportet bonis operibus coruscare. Nam ideo tunc signa fiebant exterius, ut interius fides roboraretur. 3. Jam in fide miracula quicunque requirit, vanam gloriam, ut laudetur, quaerit. Scriptum est enim: Linguae in signum sunt, non fidelisignum non est fidelibus necessarium, qui jam crediderunt, sed infidelibus, ut convertantur. Nam Paulus pro non credentium infidelitate patrem Publii de infirmitate febrium virtutibus curat , infirmantem vero Timotheum fidelem, non Ecclesia, et signa cessabunt, quatenus eam quasi abjectiorem persequatur audacius. Ob hanc utilitatem cessabunt sub Antichristo ab Ecclesia miracula et virtutes, ut per noc et sanctorum clareat patientia, et reproborum, qui scandalizabuntur, levitas ostendatur, et persequentium audacia ferocior efficiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
qr appta st̃ at manducãdũ. sic et
i matura chĩ. qr pͥqͣ matura fia¬
dũ. ¶Ligna clicta: qr incensa con
arborib eecutit᷑ recisione aut as¬
tule ambuste aut lignͣ cauata a
fũgibꝰ uoiẽ accepto ita capiat ig
uł gꝰ ticionẽ appellat extractũ feco
semiustũ extinctũ. ¶Qsqͥlie sti¬
pule ĩ ixte surcuł ac folus. andis
Sũt ãt purgam̃ta t̾raꝵ. Cares.
putredo lignoꝵ clictũ hoc nomẽ
ꝙ eueniat lignis uirtute carẽtib
uii. de ꝓpriis nominibꝰ arboꝵ.

Expanded text:
sic et inmatura, quia priusquam matura fiadum. Ligna dicta quia incensa convarboribus excutitur recisione, aut astulae ambustae, aut ligna cavata; a fungis nomen acceptum, quod ita capiat ignvulgus titionem appellant, extractum foco, semiustum et extinctum. Quisquiliae stipulae inmixtae surculis ac foliis aridis: sunt autem purgamenta terrarum. Caries putredo lignorum, dictum hoc nomen quod eveniat lignis virtute carentibus. § 7 De propriis nominibus arbo
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinẽ racdicũ ⁊ arboꝵ. Alii ra¬
licẽ a similitudine raclioꝵ dictã
putãt. uł qr si eradat᷑ nõ repullu¬
lat. Ttuncꝰ ẽ statura arboris ĩsis¬
tens radici. Corticẽ uet̾es curucẽ
Lib̾ ẽ corticis ꝑs int̾ior dictꝰ alibra¬
to cortice .i. ablato. Est eĩ mediũ
qͥdda int̾ lignũ et cortitẽ. ¶ Rami
st̃ qͥ de trũco manãt. sic̃. a ramuł ce¬
tera. Surtuli. a precisione serre
ce pullulat. Ramꝰ. qͥ de ip̃o robore
arboris uirga q̃ de ramis. Pe enĩ
uirgultũ. appellat᷑: ꝙ a radice ar¬
boris nascit᷑ et ꝙ inutile ab agricoł

Expanded text:
tudinem radicum et arborum. Alii radicem a similitudine radiorum dictam putant, vel quia, si eradatur, non repullulat. Truncus est statura arboris insistens radici. Corticem veteres corucemLiber est corticis pars interior, dictus a liberato cortice, id est ablato: est enim medium quiddam inter lignum et corticem. Rami sunt qui de trunco manant, sicut a ramusculis cetera. Surculi a praecisione serrae ce pullulat; ramus, qui de ipso robore arboris; virga, quae de ramis. Proprie autem virgultum appellatur quod ad radicem arboris
Abbreviated transcription (Latin):
bras. ¶S.altꝰ est cdensitas arboꝵ al¬
ta: uocata ħ noĩe eo ꝙ exiliat ĩ al¬
tũ. ⁊ ĩsb̾limi ꝯsurgat. ¶Auaria se¬
¶ Eecidiua arboꝵ st̃. q̃ aliis sextis
repululãt. Alii reciduia arbor a
cecdendo lictũt: qr pꝰt casũ nascit᷑
Alii a recidẽdo ⁊ repullulãdo dixe¬
rũt. ¶Ergo reciduũ. uͥ mors aut
caso fit. ¶Insicio łr cũ fisso trũco
surtulo fecũde arboris inserit᷑̾. aut
ocłoꝵ impositõ cũ ĩciso cortice libꝰ

Expanded text:
bras. Saltus est densitas arborum albras. Saltus est densitas arborum alta, vocata hoc nomine eo quod exiliat in altum et in sublime consurgat. Aviaria se. Recidiva arborum sunt quae aliis sectis repullulant. Alii recidiva a cadendo dicunt, quia post casum nascuntur. Alii a recidendo et repullulando dixerunt. Ergo recidivum, ubi mors aut casus. Insitio dicitur cum fisso trunco surculus fecundae arboris sterili inseritur; aut oculorum inpositio, cum inc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ t̾ris fixis raclicibꝰ adherẽt. utraq
aũt ido sibi pene similia st̃.qr ex u¬
no alt̾ni gignit᷑. Na dũ sem̃tẽ in
Erbusta arbor nouella et tenera ĩ
bris hasta ¶ Alii. irbustũ locũ: ĩ qͦ
arbores st̃. uolũt acciꝑe sic̾ salictũ
sicet uirecta: uͥ uirgule noue ⁊ ui¬
rentes. Arbor aũt et fructifera ⁊ ste¬
il. arbos au̾t nõ nͥ fructifera. ¶Ge¬
ne. auĩt feminino arbores clm̃s. po¬
ma uͦ neutro. ¶Finter breuis est
pellatꝰ.q. t̾ra fronde tegat. cuiꝰ
lurale nom̃ frutecta. Arbor: alta ẽ
uilua u̾o pissũ nemꝰ et breue. Sil¬
uadicta: quasi ex sila. ꝙ iͥ ligua ce¬
dunt᷑. Nam greci ex silon. lignũ¬
dnt. Multa eĩ latina noĩa: greca
leñqꝙ ethimologia recipiũt.
leurꝰ a numunibꝰ nũcupatũ. qr pa¬
dlmi ibi idola cõstituebat. Sũt eĩ
anora arbores maiores ũbrose
uibꝰ. ¶Lucꝰ ẽ densitas arbor so¬
olicẽ detrahes tropo antifrasin eo
fumalia uł cerei ꝓpt̾ nemoꝵ tene¬

Expanded text:
 terris fixis radicibus adhaerent. Utraque autem ideo sibi pene similia sunt, quia ex uno alterum gignitur. Nam dum sementem in Arbusta, arbor novella et tenera, inta quasi arboris hasta. Alii arbustum locum in quo arbores sunt volunt accipere, sicut salictum: sic et virecta, ubi virgultae novellae et virentes. Arbor autem et fructifera et sterilis; arbos autem non nisi fructifera. Genere autem feminino arbores dicimus; poma vero neutro. Frutex brevis est appellatus quod terram fronde tegat; cuius plurale nomen frutecta. Arbor alta est. Silva vero spissum nemus et breve. Silva dicta quasi xylva, quod ibi ligna caedantur; nam Graeci ulta enim Latina nomina Graecam plerumque etymologiam recipiunt. Nemus a numinibus nuncupatum, quia pagani ibi idola constituebant: sunt enim nemora arbores maiores, umbrosae frondibus. Lucus est densitas arborum solo lucem detrahens, tropo antiphrasi, eo funalia vel cerei propter nemorum tene
Abbreviated transcription (Latin):
te. uł qr pacis indicui ẽ. ꝙ in regat
Uñ hac utũt᷑ magi ad placandos
ac reges ⁊ magrĩ ⁊ nũcu ⁊ legatiu¬
tunt᷑. Flagella ctur ut p̃clixinus
sũme arbor ꝑtes. ab eo ꝙ crebro¬
ꝑ chiriiatonẽ tnslatũ. ¶ Flores no¬
minati qd̾ ato defluãt de arbori¬
U qͣi fluores q cito soluãt᷑. In hus
clupler gr̃a coloris et odoris. ¶Aus
rando. uñ et generatõ. ¶Enictus
nom̃ accepͣ a frumine .i. eminẽ¬
te gutturis parte. qͣ uescim unde

Expanded text:
te, vel quia pacis indicium est, quod vim regat. Unde hanc utuntur magi ad placandos ac reges et magistri et nuntii et legati utuntur. Flagella dicuntur, ut praediximusv, 8, summae arborum partes, ab eo quod crr derivationem translatum. Flores nominati quod cito defluant de arboribus, quasi fluores, quod cito solvantur. In his duplex gratia, coloris et odoris. Austrrando unde et germinatio. Fructus nomen accepit a frumine, id est eminente gutturis parte, quo vescimur; unde
Abbreviated transcription (Latin):
grecũ est: qd̾ latine asilus ułgo
cabanꝰ uocatur. Bibiones st̃.
qͥ in uino nascũtur. quos ulgo
miustiones a musto appellant.
a me fabulare incipis ex ore. ĩ
ocłis tuis bibiones inuolant.
Gurgulio dr: q pene nicħ est.
aliud nͥ guttur.

Expanded text:
Graecum est, qui Latine asilus, vulgo Graecum est, qui Latine asilus, vulgo tabanus vocatur. Bibiones sunt qui in vino nascuntur, quos vulgo mustiones a musto appellant. pectas et fabulare incipis, ex ore in oculis tuis bibiones involant. Gurgulio dicitur, quia pene nihil est aliud nisi guttur.
Abbreviated transcription (Latin):
hense manũ tingũt. Uñ ⁊ blat¬
teũ colore clñt. Hoc aũt aĩal
luce uidere nõ patit᷑. cõtrariũ
musce. Nam musca lucipeta
et blatta lucifuga ẽ. ꝑ noctem
enĩ tm̃. ambulat. Papiliones
auicule st̃ que maxĩe habũdant
florentib malius: q̃q u̾micłos¬
ex st̾core suo faciĩt nasci. Locus¬
ta qd̾ peclib sit longis ueluti has¬
t̾restre hastaco appellãt. Sicades
excicudoꝵ nascũt᷑ sputo. mita¬
lia apud reginos młte st̾ ⁊ nꝰ
ꝙͣ alibi. Musca ex greco uenit
sicut et mus. Hee sicut et apeᷤ
necate in aꝙ̃: aliquociens post
uniꝰ hore spaciũ reuiiscunt.
Cinomia grece uocatur: id est
musca canina. Nam cinos gre¬
ce: canis uocatur. Culex ab a¬
culeo dictꝯ: qͦ sanguinẽ suggit
H̾t eiuũ in ore fistulã ĩ modum
stimłi qͣ carne terebat ut sãgͥ¬
ne bĩbat. Scinfes musce mi¬
nutissime st̃ aculeis ꝑ moleste¬
ppłs. O estrũ. aĩal armentoꝵ a
culeis ꝑmolestũ. Oestrũ aute

Expanded text:
anum tingunt, unde et blatteum colorem dicunt. Hoc autem animal lucem videre non patitur, contrarium muscae; nam musca lucipeta, et blatta lucifuga est, per noctem enim tantum ambulat. 8. Papiliones, aviculae sunt, quae maxime abundant florentibus malvis, quique vermiculos stercore suo faciunt nasci. 9. Locusta, quod pedibus sit longis, veluti hasterrestrem ἀστακὸν appellant. Cicades ex ciculorum nascuntur sputo. Haec in Italia apud Rheginos mutae sunt, nec usquam alibi. Musca ex Graeco venit, sicut et mus. Haec, sicut et apes, necatae in aqua aliquotiens post unius horae spatium reviviscunt. Cynomya Graece vocatur, id est musca canina; nam κύων Graece canis vocatur. Culex ab aculeo dictus, quod sanguinem sugit. Habet enim in ore fistulam in modum stimuli, qua carnem terebrat ut sanguinem bibat. Sciniphes muscae minutissimae sunt, aculeis est. Oestrus animal armentorum, aculeis permolestum. Oestrus autem
Abbreviated transcription (Latin):
miqui: ꝙ per paciencia cłi paciũ accipi¬
ut emendandi. Qam illi mora unuiẽdi
nõ utuntur. id penitencia s ad peccandi
usurpant audriciam. ¶ Almalo aũt in
tet̾iꝰ uidit: qui tp̃r sibi ad penitend̾ ĩ clul¬
to ad lib̾trce praui operis utitur. festi

Expanded text:
quo per patientiam Dei spatium accipiunt emendandi; quia illi mora vivendi non utuntur ad poenitentiam, sed ad peccandi usurpant audaciam. A malo autem in deterius vadit, qui tempore sibi ad poenitentiam indulto, ad libertatem pravi ope
Abbreviated transcription (Latin):
Sugg̾e tela mͥ nõ ullũ dext̾a
frustra. Torserit in rutulos.
steterũt q ĩ corpore graium
Iliacis campis. ¶A clifferen¬
cia argumentũ ẽ qñ ꝑ cliffe¬
rencia aliqͣ separantur. Ut
uirgiliꝰ. Non liomiedis eqͦs
nec curtũ cernis achilł. argu
crepantes sibimet opponũtur
ut uirgiliꝰ. Mortaline mami
fce ĩmortaline carme. Fas
h̾eant certosq inc̾ta picła
lustret eneas. A ꝯseq̃ntibus
argum̃tũ cłr. qñ oppositã¬

Expanded text:
Suggere tela mihi: non ullum dextera frustra torserit in Rutulos, steterunt quae in corpore Graium Iliacis campis. A differenia argumentum est quando per differentiam aliqua separantur, ut Virgilius: Non Diomedis equos, nec currum cernis Achillis. A cdo res discrepantes sibimet opponuntur, ut Virgilius: Mortaline manu factae immortale carinae Fas habeant, certusque incerta pericula lustret Aeneas? 9. A consequentibus argumentum