comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ existimant. qͦs putant ab aere qͥ manos
id est rarꝰ. ꝙ manes dictos siue qr late mananĩ
hoc appellant᷑. Apuleiꝰ aũ ait eos cata antifra
sin dici manes hoc est mites. uł modestoᷤᷤ. cũ
sint t̾ribiles & mimanes. ut parcas ꝯ eumeni¬
des. Laruas ex hoib factos demones aiunt.
qui mĩti mali fuert̃. quaꝵ natura ẽẽ dr t̾rere
paruulos ꝙ in angulis garrire tenebrosis.
Uamias qͣs fabule tradunt infantes corripe
ac laniare solitas: a lanando specialit̃ dic¬
tas. Pilosi qui grece panite. latine incubi ap¬
pellantur siue inuii. ab ineundo passim cũ
animab. uñꝙ incub dicunt᷑. ab ĩcubando
hoc est stuprando. Sepe enĩ imꝓbi existunt
etiã mulierib. & eaꝵ ꝑagunt ꝯcubitũ. qͦs
demones galli dusios nuncupant. qͥ assidu¬
e hanc immundiciã ꝑagunt. quẽ aũ uuil¬
go ineubonem uocant. hunc romani
faunũ ficariũ dicunt. ad que oratius
dicit. faune nẏmpbarũ fugientium

Expanded text:
tum existimant; quos putant ab aere, qui μανός, tum existimant; quos putant ab aere, qui μανός, id est rarus est, manes dictos, sive quia late manant hoc appellantur. Apuleius sin dici manes, hoc est, mites ac modestos, cum sint terribiles et immanes, ut Parcas, ut Eumenides. Larvas ex hominibus factos daemones aiunt, quod meriti mali fuerint, quarum natura dicitur terrere parvulos, et in angulis garrire tenebrosis. Lamias, quas fabulae tradunt infantes corripere ac laniare solitas, a laniando specialiter dictas. Pilosi, qui Graece Panitae, Latine Incubi appellantur, sive Invi ab ineundo passim cum animalibus, unde et Incubi dicuntur ab incumbendo, hoc est, stuprando: saepe enim improbi existunt etiam mulieribus et earum peragunt concubitum, quos daemones Galli Dusios nuncupant, quod assidue hanc immunditiam peragunt. Quem autem vulgo Incubonem vocant, hunc Romani Faunum ficarium dicunt. Ad quem Horatius dicit: Faune, Nympharum fugientum
Abbreviated transcription (Latin):
cunt ꝙ musas. quas ꝙ nymphas. nec inmũto.
nã aque motꝰ musicen efficit. Nymphaꝵ
apd̃ gentiles uaria st̃ uocabula. nẏmphas
qͥppe montiũ oreades dicunt. siluarũ dria¬
des. fontiũ amadriades. campoꝵ maides.
maris naides. Eroas dicunt a iunone tͣxisse
nom̃. grece enĩ iuno era appellat᷑. ꝙ idõ nescio
qͥs filiꝰ eiꝰ scłm grecoꝵ fabulam eros fuit nũ¬
cupatꝰ. hoc uideł uelut mẏsticũ significante
fabula. qd̃ aer iunoni deputet᷑. ubi uoluit
eroas habitare. qͦ noĩe appellant alieuiꝰ mĩti
rios & celo dignos. ꝓꝑt̾ sapĩam ⁊ fortitudi nẽ.
Penates. gentiles dicebant om̃s deos. qͦs do¬
mi colebant. ꝙ penates dict. qd̾ eeñt in pe¬
netralibus id est in secretis. hi dii qͦmͦ uoca¬
bant᷑. uł q̃ noĩa babuerint. ignorat᷑. Ma¬
nes deos mortuoꝵ dicunt. quoꝵ potestatem
int̾ lunã & t̾rã asserunt. a qͥb & mane dic¬

Expanded text:
cunt et Musas quas et nymphas, nec inmerito. cunt et Musas quas et nymphas, nec inmerito. Nam aquae motus musicen efficit. Nympharum apud gentiles varia sunt vocabula. Nymphas quippe montium Oreades dicunt, silvarum Dryades, fontium Hamadryades, camporum Naides, maris Nereides. Heroas dicunt a Iunone traxisse nomen. Graece enim Iuno Ἥρα appellatur. Et ideo nescio quis filius eius secundum Graecorum fabulam ἥρως fuit nuncupatus; hoc videlicet velut mysticum significante fabula, quod aer Iunoni deputetur, ubi volunt heroas habitare. Quo nomine appellant alicuius meriti rios et caelo dignos propter sapientiam et fortitudinem. Penates gentiles dicebant omnes deos quos domi colebant. Et penates dicti, quod essent in penetralibus, id est in secretis. Hi dii quomodo vocabantur, vel quae nomina habuerint, ignoratur. Manes deos mortuorum dicunt, quorum potestatem inter lunam et terram asserunt; a quibus et mane dic
Abbreviated transcription (Latin):
Fortunã a fortuitis nom̃ habere dicunt. qͣsi deã
qnͣdã res humanas uariis casib ⁊ fortuitis illu¬
dentẽ. unde ꝙ cecã appellant. eo qd̃ passim in
qͦslibet homines incurrens sine ullo examine
mi̾toꝵ. ꝙ ad bonos ꝙ ad malos uenit. Fatũ aut̃
a fortuna seꝑant. & fortuna qͣsi sit in his q̃ for¬
tuitu ueniunt nulla pala causa. fatũ uͦ apposi¬
tũ singulis etatib ꝙstatũ aiunt. Aiunt ꝙ tres
furias feminas erinitas serpentib ꝓꝑt̾ tres
effectꝰ. quȩ in animis hoĩnũ multas ꝑturba¬
tiones gignunt. ꝙ int̾dũ cogunt ita delin¬
q̃re. ut nec fame nec ꝑiculis. sui respectũ ha¬
bere ꝑmittant. ira q̃ uindictã cuꝑit. cupidi¬
tit. quȩ idõ furie appellantur. qd̾ stimulis su¬
is mentẽ feriant. & quietã ẽe ñ sinant. Dẏm¬
phas deas aquax putant dictas a nubib. nam
as aquaꝵ qͣsi numina limpbax. ipsas aũ di¬

Expanded text:
Fortunam a fortuitis nomen habere dicunt, quasi deam Fortunam a fortuitis nomen habere dicunt, quasi deam quamdam res humanas variis casibus et fortuitis illudentem. Unde et caecam appellant eo quod passim in quoslibet incurrens sine ullo examine meritorum et ad bonos et ad malos venit. Fatum autem a Fortuna separant, et Fortunam, quasi sit in his quae fortuito veniunt, nulla palam causa, Fatum vero appositum singulis et statutum aiunt. Aiunt et tres Furias feminas crinitas serpentibus propter tres affectus, quae in animis hominum multas perturbationes gignunt, et interdum cogunt delinquere, ut nec famae periculive respectum habere permittant. Ira, quae vindictam cupit: cupidiates. Quae ideo Furiae appellantur, quod stimulis suis mentem feriant, et quietam esse non sinant. Nymphas deas aquarum putant dictas a nubibus: nam as aquarum, quasi numina lympharum. Ipsas autem di
Abbreviated transcription (Latin):
gi. quo corda hoĩnũ nolumꝰ inclinare. ratio¬
nabilit̃ possumꝰ. a fando fatũ appellare. Non
semel locutꝰ ẽ ds duo hec audiui. & ceta: qd e¬
iũ dictũ ẽ semel locutꝰ est intelligit᷑ immobi¬
lit̃ hoc ẽ incõmutabilit̃. ẽ locutꝰ. sic̃ nouit
incõmutabilit̃ omĩa que fut᷑a st̃.ꝙ q̃ ipse
facturus ẽ. Tria aũ fata fingunt in colo ꝯ
fuso. digitisq fila ex lana torquentib ꝑꝑt
tria tẽpora. p̃teritũ qd in fuso i̾a netũ ẽ and
inuolutũ ẽ. p̾sens. qd̾ int̃ digitos nentis ta
hitui: futurũ in lana q̃ colo implicita est. ꝙ qd
adhuc ꝑdigitos nentis ad futurũ tanꝙͣ p̾sens
ad p̃teritũ trahendu est. Parcas cata antifrasin
appellatas qd̃ minime parcant. quas tres ẽẽ
uoluert. unã que uitã hõis ordiatur. alter̃ã.
que ꝯtexat. terciã. que rũꝑat. Incipimꝰ enĩ cũ
nascimur:. sumꝰ cũ uiuimꝰ desinimꝰ eũ interimꝰ.

Expanded text:
gi, quo corda hominum nolumus inclinare, ratiogi, quo corda hominum nolumus inclinare, rationabiliter possemus a fando fatum appellare: non Semel locutus est Deus, duo haec audivi, etc. . Quod enim dictum est, semel locutus est: intelligitur immobiliter, hocincommutabiliter omnia quae futura sunt, et quae ipse facturus est. Tria autem fata fingunt in colo et fuso digitisque filum ex lana torquentibus, propter tria tempora: praeteritum, quod in fuso iam netum atque involutum est: praesens, quod inter digihitur: futurum in lana, quae colo implicata est, et quod adhuc per digitos nentis ad fusum, tanquam praesens ad praeteritum, trajiciendum est. Parcas dicunt cata antiphrasin appellatas, quod minime parcant, quas tres esse voluerunt: unam, quae vitam hominis ordiatur; alteram, quae contexat; tertiam, quae rumpat. Incipimus enim, cum nascimur: sumus, cum vivimus: desumus, cum interimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ibi eũ uen̾ari sepultũ ceꝑunt. priꝰꝙͣ. tẽpłu er
eẽt instructũ. uelut soros & apis id est sorapiꝰ
est. Apis fuit ap̃ egyptios taurus. serapi osec̃tꝰ.
ꝙ ab eo ita ꝯgnominatꝰ. quẽ egẏptꝰ instar nu¬
minis colebat. eo qd̃ de futuris daret queda
manifesta signa. apparebat enĩ in memphis ꝙͤ
centũ antistites ꝑsequebant᷑. u repente uelit
hẏmphatici p̃canebant huiꝰ capitis i maginẽ
sibi in heremo iudei fecer̃t. fauni a fando.a
ganis. ꝙ responsa illis ñ signis. s uocib dabat
Geniũ aũ dicunt qd̃ qͣsi uim habeat omniũ
rerũ gignendarũ. seu a gignendis lib̾is. ũn
ꝙ genitales lecti dicebantur a gentib qͥ no¬
ut ea ñ intellecta damnabilit̃ tñ ad orent
atũ aũ dicunt ẽẽ qͥcqͥd dii fant᷑. qͥcqͥd upi¬
ter fat᷑. a fando gͥ fatũ dicunt. id est a loquen
do. qd̾ nͥ hoc nom̃ ĩa in alia re soleret intell¬

Expanded text:
ibi eum uenerari sepultum coeperant, priusquam templum eius ibi eum uenerari sepultum coeperant, priusquam templum eius esset exstructum: uelut soros et Apis Sorapis est. Apis fuit apud Aegyptios taurus Serapi consecratus, et ab eo ita cognominatus, quem Aegyptus instar numinis colebat, eo quod de futuris daret quaedam manifesta signa. Apparebat enim in Menphis. Quem centum antistites prosequebantur et repente velut lymphatici praecanebant. Huius capitis imaginem sibi in eremo Iudaei fecerunt. Fauni a fando, vganis, et responsa illis non signis, sed vocibus dabant. Genium autem dicunt, quod quasi vim habeat omnium rerum gignendarum, seu a gignendis liberis; unde et geniales lecti dicebantur a gentibus, qui nout ea non intellecta damnabiliter tamen adorent. Fatum autem dicunt esse quidquid dii fantur, quidquid Iuppiter fatur. A fando igitur fatum dido, qui nisi hoc nomen jam in alia re soleret intelli
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ radioꝵ solis & lune. distinctã
ep facies ad similitudinẽ etheris. fistuła sep¬
tem calamoꝵ gestat ꝓpt̾ armoniã celi. in qua
st̃ septẽ soni. ꝙ septẽ discrimina uocũ. uillo¬
sus est. qr tellus eũ uestita ẽ agit uentis. Pars
enĩ eiꝰ inferior est feda. ꝓꝑt̾ arbores ꝙ feras ꝙ
pecudes. capͥnas ungulas habet. ut solidita¬
tem t̾re ostendat. quẽ uolunt rerũ ꝙ totiꝰ na¬
ture dm: uñ pan. qsi omĩa dicunt. Isis lingna
egyptioꝵ t̾ra appellatur. quã isin uolunt esse.
Fuit aũ isis regina egy ptioꝵ machi regis filia
q̃ de grecia ueniens egyptias docuit litteraᷤ¬
ꝙ t̾ras colere instituit. ꝓꝑt̾ qd̃ ꝙ t̾rã eiꝰ nomine
ds̃. ipse est apis rex argiuoꝵ. qui nauib tnͣsue¬
ctus in egyptũ cũ ibidẽ mortuus eẽt. serapis
appellatꝰ est. ꝓꝑt̾ea qr arca in qua mortuus ẽ¬
positꝰ qũa sarcofagũ uocant. soros dr grece.

Expanded text:
similitudine radiorum solis et lune. Distinctam similitudine radiorum solis et lune. Distinctam eius facies, ad similitudinem etheris. Fistulam septem calamorum gestat, propter harmoniam celi, in qua septem sunt soni et septem discrimina vocum. Villosus est, quia tellus convestita est et agitatur ventis, pars eius inferior feda est, propter arbores et feras et pecudes. Caprinas ungulas habet, ut soliditatem terre ostendat, quem volunt rerum et totius nature deum; unde et Pan, quasi omnia dicunt. Isis lingua Egyptiorum terra appellatur, quam Isin volunt esse. Fuit autem Isis regina Egyptiorum Inachi regis filia, que de Grecia veniens, Egyptios literas docuit et terras colere instituit; propter quod et terram eius nomine m deus: ipse est Apis rex Argivorum, qui navibus transvectus in Egyptum, cum ibidem mortuus fuisset, Serapis est appellatus, propterea quia arca in qua mortuus ponitur, quam sarcophagum vocant, soros dicitur grece et
Abbreviated transcription (Latin):
fingunt celo patri genitalia abscidisse. ⁊ san¬
guinẽ fluxisse in mare. atq ido spuma ma¬
ris concreta uenꝰ nata ẽ. illud auunt qd̾ ꝑ
qui ex suco uiscerũ liquido salso ꝙ ꝯstat. ido̾
aũ uenerẽ uulcani dicunt uxorẽ. qr uene¬
rium offierũ ñ nͥ calore ꝯsistit. ũn ẽ. frigidꝰ
lo uirilia amputasse. quȩ in mare cadentia
uenerẽ creauer̃t. qd̾ ido fingit᷑. qr nͥ humor
de celo in t̾rã descenderit. nicħ ereat᷑. Cupidi¬
nẽ appellatũ ferunt ꝓꝑt̾ amorẽ. est enĩ de¬
mon fornicationis. qͥ ido alatus pingit᷑. qr in
chil amantib leuiꝰ nicħ mutabiliꝰ inuenit᷑.
Ouer pingit᷑. qr stultꝰ ẽ ꝙ irrationabilis amor.
sagittã ꝙ facẽ tenere fingitur. sagitt̃a. qr a
mor cor uulnerat. facem. qr infłamat. Pan
dicunt greci. latini siluanũ dm̃ rusticoꝵ. ꝗͣ
in nature similitudinẽ formauer̃t. uñ &¬
pan dictꝰ est. id est om̃e. fingunt enĩ eũ ex u¬
niu̾sali elem̃toꝵ specie. habet enĩ cornua ĩ

Expanded text:
Coelo patri genitalia abscidisse, et sanguinem fudisse in mare, atque eo spuma maris concreta Venus nata est: illud aiunt, quod qui ex succo viscerum liquido salsoque constat. Ideo autem Venerem Vulcani dicunt uxorem, quia venereum officium non sine calore consistit; unde est: Frigidus tri Coelo virilia amputasse, quae in mare cadentia Venerem creaverunt, id ideo fingitur, quia nisi humor de coelo in terram descenderit, nihil creatur. Cupidinem vocatum ferunt propter amorem. Est enim daemon fornicationis, qui ideo alatus pingitur: quia nihil amantibus levius, nihil mutabilius invenitur. Puer pingitur, quia stultus est et irrationabilis amor. Sagittam et facem tenere fingitur: sagittam, quia amor cor vulnerat: facem, quia infladicunt Greci, Latini Sylvanum, deum rusticorum, quem in nature similitudinem formaverunt; unde dicitur Pan, id est omne: fingunt enim eum ex universali elementorum specie, habet enim cornua in
Abbreviated transcription (Latin):
minerua & tritonia dicta. triton enĩ affri¬
ce palus ẽ. circa quã fert᷑ uͥginali apparuis¬
se etate. ꝑꝑt̾ qd̃ tritonia nuncupata ẽ. un
ꝙ tanto ꝓeliuiꝰ dea credita. qnͣto minꝰ eiꝰ ori¬
go innotuit. Pallas aũdicta uł ab insula
pallene in tracia. in qua nutrita ẽ. uł apo
toynallu iNtoa opi. id est ab haste ꝯcussione.
uł qd pallantẽ gygantẽ occiderit. Uenerẽ¬

Expanded text:
Minerva et Tritonia dicitur; Triton enim AfriMinerva et Tritonia dicitur; Triton enim Africe palus est, circa quam fertur virginali apparuisse etate, pro quo Tritonia nuncupata est; unde et tanto proclivius dea credita, quanto minus origo eius innotuit. Pallas autem dicta, vel ab insula Pallente in Thracia, in qua nutrita est; vel apo tu pallein to dori, id est ab haste concussione, vel quod Pallantem gigantem occiderit. Venere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ oiugẽ. ignẽ enĩ & aerem iouem. aquã ꝙ t̾rã
iunonẽ int̾p̃tant᷑. quoꝵ duoꝵ ꝑmixtione uni¬
u̾sa gignunt᷑. & sororẽ dicunt: qd̾ in undi pars
giliꝰ. tu pat̾ omp̃c fecundis imbrib ether ꝯ¬
nigis in gremiũ lete descendit. Minerua ap̃
grecos ethenos dr. id est femina. ap̃ latinos
aũ mineruã uocatã qͣsi deã. & munꝰ artiũ
uariarũ. Hanc enĩ inuentric̃e multoꝵ in
gemoꝵ ꝑhibent. ꝙ inde eã artẽ ꝙ rationẽ
int̃p̃tantui. qr sine ratione nicħ potest ꝯti¬
neri. que ratio: qr ex solo animo nascit᷑. ani¬
mũq putant ẽẽ in capite ꝙ in cerebro. ido
eã dicunt de capite iouis ẽẽ natã. qr sensus
sapientis qui inuenit omĩa in capite ẽ. in
cuiꝰ pectore ido caput gorgonis fingitur.
qd̃ illie est om̃is prudentia que ꝯfundit alioᷤ.
ꝙͥ imꝑitos ac sareos cõpbat. qd̾ ꝙ in antiqͥs
imꝑatoꝵ statutiꝰ cernimꝰ st̃ in medio pectore
lorice ꝓpt̾ insinuand̾a sapĩam ꝙ uirtutẽ. ħ

Expanded text:
aquam et terram Junonem interpretantur, quorum duorum permistione universa gignuntur; et sororem dicunt, quod mundi pars gilius: Tum pater omnipotens fecundis imbribus aether Conjugis in gremium laetae descendit. . . . . Minerva apud Graecos Athene dicitur, id est, femina: apud Latinos autem Minervam vocatam, quasi deam et munus artium variarum. Hanc enim inventricem mugeniorum perhibent. Et inde eam artem et rationem interpretantur; quia sine ratione nihil potest contineri. Que ratio quia ex solo animo nascitur, animumque putant esse in capite et cerebro. Ideo eam dicunt de capite Iovis esse natam, quia sensus sapientis qui invenit omnia, in capite est. In cuius pectore ideo caput Gorgonis fingitur, quod illic est omnis prudentia que confundit alios et imperitos ac saxeos comprobat; quod et in antiquis imperatorum statuis cernimus. In medio pectore lorice, ad insinuandam sapientiam et virtutem. Hec
Abbreviated transcription (Latin):
ec qͥppe spectacula crudelitatis e inspecho
uanitatũ ñ solũ hominũ uitiis s &e dȩmoni
iussis instituta st̃. ꝓ inde nicħ debet ẽẽ xỹ¬
no cũ circensi insama. cũ impudicitia mha¬
tri. cũ amphitheatri crudelitate. cũ atrocti¬
te arene. cũ luxuria ludi. Dm̃ enĩ negat qu
talia p̃sumit. sidei xp̃ianȩ p̾uaricator effit̃
qͥ denuo appetit qd̾ in lauachro ĩa pride
nuntiauit id ẽ diabolo. ⁊ pompis. Soꝑiuꝰd¬

Expanded text:
ec quippe spectacula crudelitatis et inspectio vanitatum non solum hominum vitiis, sed et daemonum iussis instituta sunt. Proinde nihil esse debet Christiano cum Circensi insania, cum inpudicitia theatri, cum amphitheatri crudelitate, cum atrocitate arenae, cum luxuria ludi. Deum enim negat qui talia praesumit, fidei Christianae praevaricator effectus, qui id denuo appetit quod in lavacro iam pridem renuntiavit; id est diabolo, pompis
Abbreviated transcription (Latin):
cat᷑. eo qd̃ ꝯtrariꝰ sit eirculo quẽ arcticon
qui a latinis hiemalis siue brumalis appe
hiemem his qͥ ad aquilonẽ st̃ facit. estatem
aũ his qͥ austri partib cõmorant᷑. zodiaẽ¬

Expanded text:
catur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon catur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon qui a Latinis hiemalis sive brumalis appelhiemem his qui ad aquilonem sunt, facit, aestatem vero his qui austri partibus commorantur. » Hi
Abbreviated transcription (Latin):
circuli flexũ. Lacteus circulus uia ẽ q̃ in
spera uidet᷑ a candore dicta. qr alba ẽ. qua
aliqͥ dicunt uiã eẽ qua cireuit sol. ꝙ ex sln¬
doris ipsiꝰ transitu ita lucere. Habitatio ce¬
li circuloꝵ distincta ⁊onis qͣsdã partes tẽpi¬
rie sua in colere ꝑmisit. qͣsdã negauit enor¬
mitate frigoris aut caloris. Tone aũ ipse
circulꝰ ido articos appellat᷑. qd̾ intͣ eũ arctop
speciẽ ficta septentriones appellant᷑. Scd̾s
circulꝰ ex eo terinos tropieus appellatur
qr in eo circulo sol aquilonis finib estatẽ
faciens. ult̾ eũ circulũ ñ transit. s statĩ reu̾ti¬
tur ꝙ inde tropicus appellat᷑. Terciꝰ circulł
himerinos qͥ id̃o a latinis eqͥnoctialis appel¬
lat᷑. eo qd̃ sol cũ ad eũ orbẽ ꝑuenerit. eqͥ¬
noctiũ fac̃. hunerinos enĩ latine dies dr
atq nox. qͦ circulo dimidia spere pars isti¬
tuta ospieit᷑. Quartꝰ circulꝰ antarticos uo¬

Expanded text:
circumflexum. Lacteus circulus via est, quae in circumflexum. Lacteus circulus via est, quae in sphaera videtur a candore dicta, quia alba est, quam aliqui dicunt, viam esse quam circuit sol, et ex splendoris ipsius transitu ita lucere. « Habitatio ista coeli circulorum distincta zonis quasdam partes temperie sua incolere permisit, quasdam vero negavit enormitate frigoris, aut caloris. Zonae autem ipse circulus ideo arcticos appellatur, eo quod intra eum arctorum specie ficta septentriones appellantur. Secundus circulus ex eo terinos tropicos dicitur, quia in eo circulo sol aquilonis finibus aestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbem pervenerit, aequinoctium facit. Hiemerinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sphaerae pars constituta perspicitur. Quartus circulus antarcticos vo
Abbreviated transcription (Latin):
a grecis sꝑa dr̃. sic̃ ꝙ pile qͥb ludunt infan¬
tes. nã philosophi dicunt celũ in spere figu¬
ra undiq ẽẽ ꝯuexum. omib partib eqͣle̾.
ꝯcludens trã in media mundi mole libra¬
tã. hc̃ moueri dicunt. ꝙ cũ motu eiꝰ sidera
in eo fixa ab oriente usq ad oceidentẽ cir¬
ciure septentrionib breuiores giros iuxta¬
cardinẽ ꝑagentib. Axis ẽ septentrionis
linea recta. q̃ ꝑ mediã piła spere tendit.
ꝙ dictꝰ axis qd̾ in eo spera ut rota uoluitur
uł qd̃ ibi plaustrũ ẽ. Cardines extreme par¬
tes st̃ axis. ꝙ dicti cardines eo qd̾ ꝑ eos uertit᷑
celũ. Poli st̃ circuli qͥ currt̃ ꝑ axem. hoꝵ al¬
ter ẽ septentrionalis. qͥ nũꝙͣ. oceidit. appel¬
cicli. ex usu plaustroꝵ apoliendo seił nom¬
nati.s polus boreus semꝑ uidet᷑. austronoes
nũꝙͣ. qr dextera celi altiora st̃. p̾ssa austr.
Conuexa extrema cęli st̃ a euruitate dicta
nã ꝯuexũ curiũ ẽ ꝙ melinatũ ꝙ in modim

Expanded text:
a Graecis dicitur, sicut et pilae quibus ludunt infantes. Nam philosophi dicunt, coelum in sphaerae figura undique esse convexum, omnibus partibus aequale, concludens terram in media mundi mole libratam. Hoc moveri dicunt, et cum motu ejus sidera in eo fixa ab oriente usque ad occidentem circumire, septentrionibus breviores gyros peragentibus. Axis est septentrionis linea recta, quae per mediam pilam sphaerae tendit; et dicta axis, eo quod in ea sphaera ut rota volvitur, vel quia ibi plaustrum est. Cardines extremae partes sunt axis; et dicti cardines, eo quod per eos vertitur coelum. Poli sunt circuli qui currunt per axem. Horum alter est septentrionalis, qui nucli ex usu plaustrorum a poliendo scilicet nominati, sed polus boreas semper videtur, austronotius nunquam, quia dextra coeli altiora sunt pressa austri. Convexa extrema coeli sunt a curvitate dicta: nam convexum curvum est et inclinatum, et in modum
Abbreviated transcription (Latin):
tur. uł qr granũ eiꝰ cõmolat᷑ & terat᷑. far dr
eo qd micio frangeret᷑. Apũd antiqͦs enĩ mo¬
larũ usus ñdũ erat. s frum̃tũ in pila mis¬
sũ frangebant. & hoc erat genꝰ molendi. Ad¬
oreũ tritiei genꝰ. qd̾ idem uulgo sem̃ d ador
qͦndã appellatũ ab edendo. qr eo pͥmo usi suit
homines. siue qr in sacrifitio ipsiꝰ generis pa¬
nis ad aras offerebat᷑. uñ ⁊adorea sacrificia
dicunt᷑. Siligo genꝰ tritici a selecto dictũ.
nã in pane speties eiꝰ p̃cipua ẽ. Trimense
triticũ idõ nũcupatũ. qr satũ ptꝰ tres m̃ses
colligit᷑. nã uͥ ꝓpt̃ aquã aliamue causam

Expanded text:
 teritur. Far dicitur eo quod initio frangeretur; apud antiquos enim molarum usus nondum erat, sed frumentum in pila missum frangebant; et hoc erat genus molendi. Adoreum tritici genus, quod idem vulgo semen dicitur. Ador quondam appellatum ab edendo, quia eo primo usi sunt homines, sive quia in sacrificio ipsius generis panis ad aras offerebatur. Unde et adorea sacrificia dicuntur. Siligo genus tritici a selecto dictum; nam in pane species eius praecipua est. Trimestre triticum ideo nuncupatum quia satum post tres menses c
Abbreviated transcription (Latin):
aridũ. uł qd̾ spica etꝰ ordines habeat. horũ
tria genera. p̾mũ exaticũ uocat᷑. eo qd̾ spica
eiꝰ sex ordines habeat. qd̾ qͥd̾ã canterinũ ap¬
pellant. qm̃i animala meliꝰ ꝙͣ triticũ ꝑascit.¬
& homines salubriꝰ ꝙͣ malũ triticũ. Alteri
disticũ. eo qd̾ duos ordines habeat. qd plen
calaticũ uocant. Terciũ trim̃se qr cũ ex¬

Expanded text:
, vel quod spica ejus ordines habeat. Horum tria genera. Primum hexaticum vocatur, eo quod spica ejus sex ordines habeat, quod quidam cantherinum appellant, quoniam animalia melius quam triticum pascit,t homines salubrius quam malum triticum. Alterum distichon, eo quod duos ordines habet hoc plerique galaticum vocant. Tertium trimestre
Abbreviated transcription (Latin):
lea p̃cidit᷑. Palea a qͥbdã uocari d̾r. qd̾ pala¬
uentilet᷑. ut frum̃ta purgent᷑. Gentiles aut̃
paleã a quadã pale frugũ inuentrice nomini¬
uer̃t. ꝙͣ cererem ẽẽ uolunt. De qua uirgiliꝰt
ꝙͦ magna pales & te memorande canenꝰ Iten
alii a pabulo nũcupatã dicunt paleã. qd ea
pͥmũ sola in pascendis aĩalib p̃bebat᷑ cuꝰ ii¬
tura ex otrario tantũ ẽ frigida. ut obrutas
niues fluere ñ sinat. ad eo calida. ut maturas¬
cere poma cõpellat.
IIII. De leguminibus

Expanded text:
palea praeciditur. Palea a qpalea praeciditur. Palea a qventiletur, ut frumenta purgentur. Gentiles autem paleam a quadam Pale frugum inventrice nominaverunt, quam Cererem esse volunt. De qua Virgilius: Te quoque, magna Pales, et te memorande, canemus. Item alii a pabulo nuncupatam dicunt paleam, quod ea primum sola in pascendis animalibus praebebatur. Cujus natura ex contrario tantum est frigida, ut obrutas nives fluere non sinat; adeo calida, ut maturescere poma compellat. CAPUT IV. De leguminibus
Abbreviated transcription (Latin):
a multitudine fructꝰ uocatũ. Panieiũ dictu ꝯ
multis in regionib ex eo panis uice homies
sustentent᷑. qĩ paniuitiũ. Pistum a pasto. Da¬
mũ grecũ ẽ nom̃. farrago a farre dicta. ẽ enht
ba ordeacia adhuc. uiridis necdu granis ad ma¬
turitatẽ turgentib. Spicam de maturiꝰ frugi¬
nues in mod̾u spiculi eminent. Arista appeleti
qd̃ priꝰ ipsa areseat. Culmꝰ ẽ ipse calamꝰ spceq
a radicib nascit᷑. & dictꝰ culmꝰ. qiͣ calamꝰ folicus
ẽ theca frum̃ti in qua granũ seruat᷑ interiha
suꝑ spicã uallo instructa munim̃ p̾tendit. ne
auium minoꝵ morsib spica suis fructib exira
aut uestigiis ꝑꝓterat᷑. Stipule st̃ folia seu uag¬
ne qͥbꝰ culmꝰ ambitur atq fulcit᷑. ne pondere
frugis curuet᷑. q̃ ambiunt culmũ. & dicta sti¬
pula qiͣ usta. & qiͣ ustipula. Stipula dicta abit
collecta enĩ messe uritur. ꝓpt̾ culturã agri
tẽ stipula. uł qi pars etꝰ urit᷑. pars int̾clũ ppa

Expanded text:
vocatum. Panicium dictum quod multis in regionibus ex eo panis vice homines sustententur, quasi panivicium. Pistum a pasto. Sisamum Graecum nomen est. Farrago a farre dicta: est enim herba hordeacea adhuc viridis, necdum granis ad maturitatem turgentibus. Spicam de maturis fruginues in modum spiculi eminent. Gaudentiat. Culmus est ipse calamus spicae qui a radicibus nascitur: et dictus culmus quasi calamus. Folliculum est theca frumenti in qua granum servatur interius. Haec super spicam vallo instructa munimen praetendit, ne avium minorum morsibus spica suis fructibus exuatur aut vestigiis proteratur. Stipulae sunt foliae seu vaginae, quibus culmus ambitur atque fulcitur ne pondere frugis curvetur, quae ambiunt culmum: et dicta stipula quasi usta, et quasi ustipula. Stipula dicta ab usto; collecta enim messe uritur propter culturam agri. Item stipula vel quia pars eius uritur, pars interdum pro
Abbreviated transcription (Latin):
ictura aũ est imago expͥmens speciem
nẽ mentẽ reducit. Pictura aũ dicta qi fi¬
ctura. ẽ enĩ imago ficta ñ ueritas. hec &
fuscata id ẽ ficta qͦdã colore illita. mcħ fidei &
ueritatis babens. ũn &e st̃ q̃dã picture q̃ corꝑa
ueritatis studio coloris excedunt esdes
siẽ qͥ chimerã tricipitẽ pingunt tefare

Expanded text:
ictura autem est imago exprimens speciem nen mentem reducit. Pictura autem dicta, quasi fictura. Est enim imago ficta, non veritas. Hinc et fucata, id est, ficto quodam colore illita, nihil fidei et veritatis habentia. Unde et sunt quaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt, et fisicut qui Chimaeram tricipitem pingunt, ve
Abbreviated transcription (Latin):
usta rubrica in ollis nouis luto circũlitiᷤ q̃
qͣnͣtomagis in camino arserit. tanto melior fit.
N enetũ. ceruleũ tẽꝑare pͥmũ alexandria reppit.
in italia ex arene puluere & nitflore idem
faciunt. s si cipriũ in fornace adustũ huic
ꝑmixtioni addes. uestoriani similitudo erit.
Purpurissũ ex creta argentaria cũ purpuriͤ
parit̃ tinguit᷑. libetq eũ colorẽ celeriꝰ lantᷤ.
precipuũ ẽ tñ aliud qd̾ adhuc in uase. rudi
b medicamentis inebriatũ ꝑximũ ẽ. egesto
eo addita creta in ussidem. & qͦtiens id factũ
ẽ qd̾ scino maxime inficit᷑ rubeaq. Indicũ
in indicis inuenit᷑. calamis spuma adheren¬
te limo. ẽ aũ coloris cianei mixturã p᷑puree
ceruleiq mirabilẽ reddens. Est aũ alterũ ge¬
nus in purpurariis officinis spuma in ereis
cuiitinis innatans. ꝙͣ infectores detrahentes
siccant. Atramentũ dictũ qd̾ sit atrũ. cuiꝰ spe¬

Expanded text:
usta rubrica in ollis novis luto circumlitis, quae usta rubrica in ollis novis luto circumlitis, quae quanto magis in camino arserit tanto melior fit. Venetum. Caeruleum temperare primum Alexandria repperit. In Italia ex arenae pulvere et nitri flore idem faciunt. Sed Cyprium in fornace adustum huic permixtioni addes; Vestoriani similitudo erit. Purpurissum ex creta argentaria. Cum purpuris pariter tinguitur bibitque eum colorem celerius lanis. Praecipuum est tamen aliud quod adhuc bus medicamentis inebriatum: proximum est egesto eo addita creta in ius idem, et quotiens id factum causa est quod hysgino maxime inficitur rubeaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam purpurae caerulique mirabilem reddens. Est alterum genus in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detrahentes siccant. Atramentum dictum quod sit atrum, cuius spe
Abbreviated transcription (Latin):
in quo est robur. Noemi. quã int̾p̾tari po¬
ssumꝰ consolatã. eo qd a marito uł liberis
ꝑegre mortius. nurũ moabitidem in con¬
solatione sua continuit. Ruth int̾p̾tatur
festinans. Alienigena enĩ erat ex ppło genti¬
li. quȩ relicta patria sua festinauit transi¬
re in t̾ram isrł. dicens socrui suȩ quocũq
dum pͥus esset sterił natura. ꝑost ea di gr̃a
fecundata est. heli d̾s m̃s. Ophni. discal¬
steriũ sacerdotii. cuiꝰ amissionẽ suo exp̾s¬
sit uocabulo. Apłs enĩ ait. calciati pedes.
qͣm speciosi pedes qui annuntiant pacẽ.
Iste gͦ discalciatꝰ int̾ptat᷑. ut eiꝰ nomine ue¬
teris testam̃ti sacerdotiũ a ueteri ppło si

Expanded text:
in quo robur. Noemi, quam interpretare poin quo robur. Noemi, quam interpretare possumus consolatam, eo quod marito et liberis peregre mortuis, nurum Moabitidem in consolatione sua tenuit. Ruth interpretatur festinans. Alienigena enim erat ex populo gentili, quae relicta patria festinavit transire in terram Israel, dicens socrui suae Ruth 1, dum prius esset sterilis natura, postremo Dei gratia fecundata est. Heli Deus meus. Ophni discalsterium sacerdotii, cujus amissionem suo expressit vocabulo. Apostolus enim ait: Calciati pedes ipropheta: Quam speciosi pedes qui annuntiant pacem. Iste ergo discalciatus interpretatur, ut ejus nomine veteris Testamenti sacerdotium a veteri
Abbreviated transcription (Latin):
ipse enĩ in figurã xp̃i ppłm in deserto sal¬
uauit. & in terrã repmissionis incłuxit.
Caleph. quasi cor aut carnis. Othonihel
tempꝰ eiꝰ ds: uł responsio d̃i. Aoth. glori¬
osus. Barach. fulgurans. Deborra apis.
uł loquax. Apis. qa fuit ad bellũ ꝓmptis¬
sima dimicans aduersus sisarã quo ꝑem¬
pto cecinit canticũ. inde loquax. Iahel as¬
censio. Gedeon exꝑimentum iniquitatis eoꝵ.
frequentib enim documentis informa¬
tus est. quali p̾sagio contra hostes futurã
uictoriã expediret. ex quo futuro exꝑim̃to
ethimologiam nominis sumpsit. Abime¬
lech pater m̃s rex. Thola uermiculũ uel
coccinũ. Iair illuminans. Iepte apiens.
uł aꝑtus. Esebon. cogitatio siue uinculũ
meroris. Abdo. seriuis eiꝰ. Sanson. soleoꝵ. si
ue solis fortitudo. fuit enĩ uirture clarus.
&e liberauit filios isrł dehostib. Dalila. pau¬
ꝑcula. uł situla. Boor in fortitudine siue

Expanded text:
Ipse enim in figura Christi populum a deserto salIpse enim in figura Christi populum a deserto salvavit, et in terram repromissionis induxit. Caleph quasi cor, aut canis. Othoniel tempus eius Deus, vel responsio Dei. Aoth gloriosus. Barach fulgurans. Debbora apis vel loquax. Apis, quia fuit ad bellum promptissima, dimicans adversus Sisaram, quo perempto cecinit canticum; inde loquax. Iahel ascensio. Gedeon experimentum iniquitatis eorum. Frequentibus enim documentis informatus est quali praesagio contra hostes futuram victoriam expediret, ex quo futuro experimento etymologiam nominis sumpsit. Abimelech pater meus rex. Tola vermiculum, vel coccinum. Iair inluminans. Iephte aperiens, apertus. Esebon cogitatio, sive vinculum maeroris. Abdo servus eius. Samson sol eorum, vel solis fortitudo. Fuit enim virtute clarus, et liberavit Israel de hostibus. Dalila paupercula, vel situla. Booz in fortitudine, sive
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. ppłi enĩ cłi fuit afflictor. Iamnes marinꝰ.
siueubi est signũ. Cessit enĩ &e defecit sig¬
liciũ. siue mare in capite. Deniq moyses
int̾p̾tatur sumptꝰ ex aqua. iuenit en im
eum ad ripam fluminis expositũ filia
pharaonis. quẽ colligens. ad optauit sibi
uocauitq nomen eiꝰ moysen. eo qd̃ de aqua
sumpsisset eum. Aaron mons fortitudiniꝰ
int̾p̾tatur. ꝓpt̾ qd̾ thuribulũ accipiens in
medio suꝑstitũ & int̾emptoꝵ obuiã stetit
&e rumã mortis quasi quida mons fortis
exclusit. Eleazar di ad iutoriũ. Balac. p̾ci¬
pitans. siue deuorans. Balaam. uanꝰ ppłs.
finess. ori parcens. transfixit enĩ pugione
⁊ambri cũ scorto madianitide. & dñi fu¬
rorem placauit ut parceret. Tambri iste
lacessiens uł amaricans ꝓprie enĩ nom̃
ab amaritudine figuratũ. qđ peccando
amaricauerit ppłm. Raab. latitudo uł
famis siue impetꝰ. Iosue int̾p̾tat᷑ saluator

Expanded text:
eius. Populi enim Dei fuit afflictor. Iannes marinus, eius. Populi enim Dei fuit afflictor. Iannes marinus, sive ubi est signum. Cessit enim et defecit siglicium sive mare in capite. Denique Moyses interpretatur sumptus ex aqua. Invenit eum ad ripam fluminis expositum filia Pharaonis, quem colligens adoptavit sibi; vocavitque nomen eius Moysen, eo quod de aqua sumpsisset eum. Aaron mons fortitudinis interpretatur, propter quod turibulum accipiens in medio superstitum et interemptorum obviam stetit, et ruinam mortis quasi quidam mons fortis exclusit. Eleazar Dei adiutorium. Balac praecipitans, sive devorans. Balaam vanus populus. Phinees ori parcens. Transfixit enim pugione Zambri cum scorto Madianitide, et Domini furorem placavit, ut parceret. Zambri iste lacessiens vel amaricans. Proprie enim nomen ab amaritudine figuratum, quod peccando amaricaverit populum. Raab latitudo, vel fames, sive impetus. Iosue interpretatur salvator.
Abbreviated transcription (Latin):
in sichimis causa extitit. Thamar amaritu¬
do ꝓ uiris mortuis. Eadem & commnutanꝰ.
Outauit enim se in habitũ meretricis. qñ
cũ socero suo concubuit. Phares diuisio. eo
qđ diuiserit membranuła secundarũ di¬
uisoris. &. inde phares sortitus est nomen.
Inde pharisei. qui se quasi iustos a ppło se¬
parabant. diuisi appellabant᷑. Tara fr̃ eius
in cuiꝰ manu erat coccini̾ũterp̾tat᷑ oriens si¬
ue quia pͥmꝰ apparuit siue qd plurimi ex eo
iusti nati sunt. ut in libro paralipomeno.
continetur. Cara idest oriens appellatus ẽ
ob in latinũ uertitur dolens & recte dolens
ꝓpter ꝑcussionẽ carnis. & passiones doloꝵ.
Calamitatẽ enim suã nominis ethimo¬
logia p̾figurauit. Pharao nom̃ est ñ ho
minis s honoris. sicut & apud nos augu¬
sti appellant᷑ reges. cũ ꝓpriis nominib cen¬
seantur. Expͥmit᷑ autem in latinũ pharao
denegans cum. utiq dđm. siue dissipator

Expanded text:
in Sichimis causa extitit. Thamar amarituin Sichimis causa extitit. Thamar amaritudo pro viris mortuis. Item et commutans. Mutavit enim se in habitu meretricis, quando cum socero suo concubuit. Phares divisio, ab eo quod diviserit membranula secundarum, divisoris, id est phares, sortitus est nomen. Unde et Pharisaei, qui se quasi iustos a populo separabant, divisi appellabantur. Zara frater eius, in cuius manu erat coccinum, interpretatur oriens; sive quia primus apparuit, sive quod plurimi ex eo iusti nati sunt, ut in libro Paralipomenon continetur, Zara, id est oriens, appellatus est. Iob in Latinum vertitur dolens; et recte dolens, propter percussionem carnis et passiones dolorum. Calamitates enim suas nominis etymologia praefiguravitminis, sed honoris, sicut apud nos Augusti appellantur reges, cum propriis nominibus censeantur. Exprimitur autem in Latinum denegans eum, utique Deum, sive dissipator
Abbreviated transcription (Latin):
pͥnceps. Omniũ quippe gentiũ futura
fuerat: dabo tibi ex sarra filiũ. & benedicã
tia. Cethura thuniama. Ismahel int̾p̾tatur
Esau tͥnomiꝰ est. & ex ꝓpriis causis uarie nun¬
cuꝑatꝰ. Dicit᷑ enĩ esau idest rufus. ob coctionẽ
scilicet rufe lentis ita appellatus. cuiꝰ edulio pͥ¬
mogenita ꝑdidit. Edom autẽ ob ruborẽ cor¬
poris dictus est qd latine sanguineꝰ dicit᷑. Seir
uͥ qd̾ fuerit hispidus & pilosus. qͣndo enim
natus est. totus sicut pellis pilosus erat. atq
iło trib nominib appellatur esau id est ru¬
sus edom idest sanguineus. seir pilosus quia
ñ habuit lemitatẽ. Rebecca idest patientia.
siue quȩ multũ acceꝑit. Lia idest laboriosa.
utiq generando. Plurimos enĩ dolores qͣm
rachel fecũditate pariendi exꝑta est. Rachel
int̾p̾tat᷑ oius di. Pro ea enim iacob oues la¬
ban pauit. Telpha. os sitiens. Bala inuetera¬
ta. Dina transfertur in causam. iurgii enim

Expanded text:
princeps. Omnium quippe gentium futura princeps. Omnium quippe gentium futura Abraham: Dabo tibi ex Sara filium, et benedicam . Cethura thymiama. Ismahel interpretatur Esau trinomius est, et ex propriis causis varie nuncupatur. Dicitur enim Esau, id est rufus, ob coctionem scilicet rufae lentis ita appellatus, cuius edulio primogenita perdidit. Edom autem ob ruborem corporis dictus est, quod Latine sanguineus dicitur. Seir vero, quod fuerit hispidus et pilosus; quando enim natus est, totus sicut pellis pilosus erat. Atque idem tribus nominibus appellatur: Esau, id est rufus: Edom, id est sanguineus: Seir, id est pilosus, quia non habuit lenitatem. Rebecca patientia, sive quae multum acceperit. Lia laboriosa, utique generando. Plurimos enim dolores quam Rachel fecunditate pariendi experta est. Rachel interpretatur ovis. Pro ea enim Iacob pavit oves Laban. Zelpha os hians. Bala inveterata. Dina transfertur in causam. Iurgii enim
Abbreviated transcription (Latin):
stirpe transiret d̾s. nec ꝑ seueraret in his.
translata ingentib gr̃a. ex ipso sunt enum
ex orti ebrei. Falech diuisio. cui pater ꝓpt̾e
tale nom̃ imposuit. quia tunc natus est
quando ꝑ linguas terra diuisa est. Thara
exploratio ascensionis. ¶elchi sedech rex
iustꝰ. Rex quia ipse postea imꝑauit salm.
Iustꝰ. ꝓ eo qd discernens sacram̃ta legis&
euangłii. ñ pecudũ uictimas. s oblationẽ
panis. & calicis in sacrificiũ ohtulit. Loth
decliuans. factis eñ sodornoꝵ ñ consensit
s illoꝵ illicita carnis incendia declina¬
uit. ¶oab ex patre. & totũ nom̃ ethuno
logiam habet. Concepit enĩ eum pͥmoge¬
ex parte sensus nominis. ex parte ipse sit
sermo. ãmon enĩ a qͦ dicti st̃ ãmonite. uoca¬
tur ppłs ms̃. Sarai int̾p̃tatur pͥnceps mea
eo quod esset uniꝰ tantũmͦ domꝰ mat̾fa¬
milias. Postea causa nominis immutata
ablata .i. littera de fine dicitur sar a. id est

Expanded text:
stirpe transiret Deus, nec perseveraret in eis, stirpe transiret Deus, nec perseveraret in eis, tralata in gentibus gratia. Ex ipso enim sunt exorti Hebraei. Phaleg divisio, cui pater propterea tale nomen inposuit, quia tunc natus est, quando per linguas terra divisa est. Thara exploratio ascensionis. Melchisedech rex iustus. Rex, quia ipse postea imperavit Salem. Iustus, pro eo quod discernens sacramenta Legis et Evangelii, non pecudum victimas, sed oblationem panis et calicis in sacrificio obtulit. Loth declinans. Factis enim Sodomorum non consensit, sed eorum inlicita carnis incendia declinavit. Moab ex patre. Et totum nomlogiam habet. Concepit enim eum primogeerivatur, ut ex parte sensus nominis, ex parte ipse sit sermo. Ammi enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. 29. Sarai interpretatur princeps mea, eo quod esset unius tantummodo domus materfamilias. Postea causa nominis immutata, ablata de fine i littera, dicitur Sara, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
Noe requies int̃p̃tat᷑ ꝓ eo qd sub illo oĩa retro
nom̃ eius noe dixit. iste requiescere nos
q ad occasũ magnũ est nom̃ eiꝰ ingentib
Cam calicdus. & iste ex p̾sagio futuri cognomi¬
natus est. P osteritas enim eiꝰ eam t̾re partẽ
possedit. que uitiniore sole calentior est. inde
Iafeth latitudo. ex eo enim ppłs gentiũ nasci¬
tur. &. quia lata est ex gentib multitudo cre¬
dentiũ. ab eadem latitudine iafeth dictus
est. Chanaan filiꝰ cam int̾p̾tat᷑ motus eoꝵ
qd̾ quid est alud nisi opus eoꝵ: Pro motu
enim patris. id est ꝓ oꝑe eiꝰ maledictꝰ est. Ar
faxath sairans depopulationẽ. Chus ebra¬
ice ethiops int̾p̾tatur a posteritate sui gene¬
ris nom̃ sortitus est. ab ipso enĩ sunt geniti
ethiopes. Nembroth int̾p̾tatur tyrannus
ipse enim pͥor arripuit insuetã in ppłos ty¬
ranuidem. & ipse aggressus est aduersus
d̾m impieratis edificare turrim. E ber iͥn¬
situs. ethimologia eiꝰ mistica est. qd̾ ab eiꝰũ

Expanded text:
ur, pro eo, quod sub illo omnia retro nomen ejus 319 Noe, dixit: Iste requiescere nos que ad occasum magnum est nomen in gentibus. 17. CHAM, calidus, et ipse ex praesagio futuri cognominatus est. Posteritas enim ejus eam terrae partem possedit, quae vicino sole calentior est. Unde ham dicitur. 18. JAPHETH latitudo. Ex eo enim populus gentium nascitur, et quia lata est ex gentibus multitudo credentium ab eadem latitudine, Japheth dictus est. 19. Chanaan, filius Cham, interpretatur motus eorum. Quod quid est aliud, nisi opus eorum? Pro motu enim patris, id est, pro opere ejus, maledictus est. 20. ARFAXAT sanans depopulationem. 21. Chus Hebraice Aethiops interpretatur, a posteritate sui generis nomen sortitus. Ab ipso enim sunt progeniti Aethiopes. 22. Nembrod interpretatur tyrannus. Iste enim prior arripuit insuetam in populos tyrannidem, et ipse aggressus est adversus Deum impietatis aedificare turrem. Heber transitus. Etymologia eius mystica est, quod ab eius
Abbreviated transcription (Latin):
me mulieres &e ab eo qđ beata dicit᷑. ex ethi¬
mologia nominis beatũ uocauit. Ioseph.
ab eo qđ sibi mat̾ aliũ addi optauerat. uo¬
cauit augmentũ. hunc pharao saphanec
appellauit. qd ebraice absconditoꝵ reꝑto¬
rem sonat ꝓ eo qđ obscura somnia reue
t̾re ab imminente famis excidio lib̾auit.
Beniamin int̾p̾tat᷑ filiꝰ dextere qd̾ ẽ uir¬
trtis. dextera enim appellat᷑ iamin. ¶ater
quippe eiꝰ moriens uocauerat nom̃ eius
benoni. idest filiꝰ doloris mei. at̾ hoc mu¬
tauit filiũ dextere nominans. ¶anasses
dictus ab eo qđ sit pat̾ eiꝰ oblitꝰ laboꝵ suo¬
rum. ita enĩ ebraice uocatur obliuio Ef
fraim. eo quod auxerit eum ds. & ex hoc
uocabulo in linguam nr̃am transfex¬
tur augmentũ.
UIII. De propbetis.

Expanded text:
me mulieres': et ab eo, quod beata dicatur, ex etyme mulieres': et ab eo, quod beata dicatur, ex etymologia nominis beatum vocavit. Ioseph ab eo, quod sibi alium addi mater optaverat, vocavit augmentum. Hunc Pharao Zaphanath appellavit, quod Hebraice absconditorum repertorem sonat, pro eo terrae ab imminente famis excidio liberarit. 19. Benjamin interpretatur filius dextrae, quod est virtutis. Dextra enim appellatur Jamin. Mater quippe ejus moriens vocaverat nomen ejus Benoni, id est, filius doloris mei. Pater hoc mutavit, filium dextrae nominans. 20. Manasses dictus ab eo quod sit pater ejus oblitus laborum suorum. Ita enim Hebraice vocatur oblivio. 21. Ephraim, eo quod auxerit eum Deus, et ex hoc vocabulo in linguam nostram transfertur augmentum. CAPUT VIII. De prophetis.
Abbreviated transcription (Latin):
do peꝑit eum ñ ambigens de amore uiri.
filios. Iuda confessio dicitur. quando enĩ
peꝑit eũ lia. laude d̾o rettulit dicens nc̃¬
suꝑ hoc confitebor dño. & obid uocatus est
ces. Is quippe dicit᷑ est. sachar merces. hoc au¬
tem ido. quia in mandragoris filii ruben
intͦitũ uiri qui tunc racheli debebat᷑ ad se
emerat lia. unde & dum natꝰ est. dixit lia.
dedit michi d̾s mercedem meã. ⁊abulon
int̾p̾tatur habitaculũ. Sextũ enĩ hunc fi¬
lium lia genuerat: ꝓpterea iam secura di
eius uocatus est habitaculũ. Neptalim de
conuersatione siue comparatione causa
nominis est. unde & dixit rachel. cũ etiã
fecit ds habitatione cum sorore mea. Dan.
int̾pretat᷑ iudiciũ. Bala enĩ dũ peꝑisset¬
nominis exp̾ssit. ut ab eo qđ iudicasser
dñs filio ancillȩ iudicii nom̃ imponeret
eiꝰ lia. in fortuna idest qd̃ dicit᷑ in ꝓcinctu
uł euentu. Aser. beatꝰ dicit᷑. dũ enĩ pepisset

Expanded text:
do peperit eum, non ambigens de amore viri do peperit eum, non ambigens de amore viri filios.' Iudas confessio dicitur. Quando enim peperit eum Lia, laudem Domino rettulit dicens super hoc confitebor Domino. Et ob id vocatus est ces. Is quippe dicittem ideo, quia mandragoris filii Ruben introitum viri, qui Racheli debebatur, ad se emerat Lia. Unde et dum natus est, dixit Lia: Dedit Deus mercedem meam. 12. ZABULON interpretatur habitaculum. Sextum enim hunc filium genuerat Lia: propterea iam secura dixeius vocatus est habitaculum. Nephtalim. De conversione, sive conparatione causa nominis eius est. Unde et dixit Rachel, cum eum pefecit Deus habitationem cum sorore mea.' Dan interpretatur iudicium. Bala enim dum eum peperissetnominis expressit, ut ab eo quod iudicasset Dominus, filio ancillae iudicii nomen inponeret. domina eius Lia: In fortuna, id est quod dicitur, in procinctu vel eventu. Aser beatus dicitur. Dum enim peperisset
Abbreviated transcription (Latin):
trem multarũ gentiũ posui te. Ysaac exri¬
su nomen accepit. riserat enĩ p̾ater qͣndo ei
ꝓmissus est animirans in gaudio. risit &
mater qͣndo ꝑ illos tres uiros ꝓmissus est.
dubitans in gaudio. ex hac gͦ causa nom̃
accepit ysaac. int̾p̾tatur enim risus. Scien¬
dum autẽ qd quatuor in uet̾i testamento
absq ullo uelamine nominib suis ante¬
qͣm nascerentur uocati sunt: ismahel ysa¬
ac. salomon & iosias. lege scripturas. Iacob
supplantator int̾p̾tatur siue qd̾ in ortu suo¬
plantam nascentis frĩs app̾henderit. siue
qd̾ postea frẽm arte deceꝑit Unde & esau
dixit. iuste uocatũ est nom̃ eiꝰ iacob. suppłas¬
tauit enĩ me ecce scđo. Isrł uir uidens
d̾m. tunc enim hoc nom̃ accepit. quando
tota nocte luctatus uicit in certamine
angłm. ce. oriente lucifero benedictꝰ est.
ma mea. Ruben int̾pretat᷑ uisionis filius.
sic enĩ qͣndo eum peꝑit lia. uocauit nom̃
am. Symeon int̾pretat᷑ auditio. sic enĩ

Expanded text:
trem multarum gentium posui te.' Isaac ex risu nomen accepit. Riserat enim pater, quando ei promissus est, admirans in gaudio. Risit et mater, quando per illos tres viros promissus est, dubitans in gaudio. Ex hac ergo causa nomen accepit Isaac; interpretatur enim risus. Sciendum autem quod quattuor in Veteri Testamento absque ullo velamine nominibus suis, antequam nascerentur, vocati sunt: Ismahel, Isaac, Salomon et Iosias. Lege Scripturas. Iacob subplantator interpretatur, sive quod in ortu plantam nascentis fratris apprehenderit, sive quod postea fratrem arte deceperit. Unde et Esau Iuste vocatum est nomen euis Iacob, subplantavit enim me ecce secundo.' Israel vir videns Deum. Tunc enim hoc nomen accepit, quando tota nocte luctatus vicit in certamine angelum, et oriente lucifero benedictus est.ma mea.' Ruben interpretatur visionis filius. Sic enim, quando eum peperit Lia, vocavit nomen am.' Simeon interpretatur auditio. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
Ioatha robustus. Zela. umbra eiꝰ uł petitio¬
N anaem consolans. faceas aꝑiens. Nabuģo¬
donosor. ꝓpħia laguncule anguste. siue ꝓ¬
phetans istiꝰmodi signũ. ꝓ somnio scilicet
futuroꝵ qd uidisse narrat᷑: & daniel inł¬
p̾tatus est. siue sessio in agnitione angustie
ꝓ his qui ab eo in captiuitatẽ ducti sunti
⁊orobabel apud ebreos ex trib integris no¬
minib traditur esse compositũ ⁊o istebe
magister. Babel ꝓprie babiloniũ sonat. &
esficitur nomen ⁊ orobabel iste magister babi¬
loniȩ. In babilone enim ortus est ubi & pͥn¬
ceps gentis iudee extitit.uii. De patͥarchis
uoꝵdam patͥarcharum ethimologiȩ
notande sunt. ut sciamꝰ qd in suo uo¬
cabulo resonant. nam pleriq eoꝵ ex ꝓpriis
causis nomina acceꝑunt. Ia triarche
int̾p̾tant᷑ patrũ pͥncipes. Archos enĩ gre¬

Expanded text:
Ioatha robustus. Sella umbra eius, vel petitioIoatha robustus. Sella umbra eius, vel petitio. Manahem consolans. Paceas aperiens. Nabuchodonosor prophetia lagunculae angustae, sive prophetans istiusmodi signum, pro somnio scilicet futurorum quod vidisse narratur, et Daniel interpretatus est; sive sessio in agnitione angustiae, pro his qui in captivitatem ab eo ducti sunt. Zorobabel apud Hebraeos ex tribus integris nominibus traditur esse conpositus: zo iste, ro magister, babel proprie Babylonium sonat; et efficitur nomen Zorobabel, iste magister de Babylone. In Babylone enim ortus est, ubi et princeps gentis Iudaeae extitit. De patriarchis . Quorundam patriarcharum etymologiae notandae sunt, ut sciamus quid in suo vocabulo resonant. Nam plerique eorum ex causis propriis nomina acceperunt. Patriarchae interpretantur patrum principes. Ἀρχός enim Gr