comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inflatus essem nouitate he¬
resis illius: & non nullis
questiunculis iã multos im¬
peritos exagitassem. sicut
illa indicauerat ei. Sed inqͥit
sine illũ ibi : & tantũ roga
ꝓeo dñm. Iose legendo repe¬
riet quis ille sit error: et
quanta impietas. Simul
etiã narrauit se quoq par¬
uulum a seducta matre sua
datũ fuisse manicheis: et
om̃s pene non legissẽ tantũ
uerum etiã scriptitasse li¬
bros eorũ: Sibiq apparu¬
issẽ nullo contra disputan¬
te & conuincente: quã
eẽt illa secta fugienda:
itaq fugisse. Quae cum
ille dixisset. atq illa nol¬
let ad quiescere: sed insta
ret magis dep̃cando et
ubertim flendo ut me ui¬
deret & mecũ dissereret:
ille iam sub stoma cans te¬¬
dio: uade inquit ame.
ita uiuas. Fieri enim¬
ñ potest: ut filius istarũ
lacrimarum pereat
Quod illa ita se accepisse
inter colloquia sua mecũ
sccepe recordabatur : ac
si de cuelo sonuisset.¬

Expanded text:
inflatus essem nouitate haeinflatus essem nouitate haeresis illius et nonnullis quaestiunculis iam multos inperitos exagitassem, sicut illa indicauerat ei. "sed" inquit "sine illum ibi. tantum roga pro eo dominum: ipse legendo reperiet, quis ille sit error et quanta inpietas." simul etiam narrauit se quoque paruulum a seducta matre sua datum fuisse manichaeis et omnes paene non legisse tantum uerum etiam scriptitasse libros eorum sibique adparuisse nullo contra disputante et conuincente, quam esset illa secta fugienda: itaque fugisse. quae cum I ille dixisset atque illa nollet adquieret magis deprecando, et ubertim flendo, ut me videret, et mecum dissereret: ille jam substomachans taedio, Vade, inquit, a me; ita vivas: fieri non potest ut filius istarum lacrymarum pereat. Quod illa ita se accepisse, inter colloquia sua mecum saepe recordabatur, ac si de coelo sonuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
mo profundi ac tenebris
falsitatis cũ suepe surgere
conarer & grauius alliderer
uolutatus sum. Cum t᷑am̃
illa uidua. casta pia. et
sobria quales amas iam
quidem sp̃e alacrior. sed fle¬
tu & gemitu non segnior:
non desineret horis om̃ibis
orationũ suañ de me plan¬
gere adte : & intrabant
in conspectũ tuũ p̃ces eius:
& me tam̃ dimittebas uolui
& inuolui illa caligine: &
dedisti alterum responsum
interim qđ recolo : Nam &
multa prȩtereo ꝓpter quod
ꝓpero ad ea quae me magis
urgent confiteri tibi: et
multa non memini. Dedi¬
sti ergo alterũ ꝑsacerdotem
tuũ quendã ep̃m nutritum
in eccła. & exercitatũ in
libris tuis: Quẽ cum illaa
femina rogasset ut dignaret᷑
mecũ colloqui & refellere erro¬
res meos: & dedoceret me ma¬
la. ac doceret bona: facie¬
bat enĩ hoc quos forte ido¬
neos inuenisset ⁊ noluit ille.
prudenter sane quantũ sensi
postea. Respondit enĩ me
ad huc essẽ indocilem: eo qđ

Expanded text:
mo profundi ac tenebris mo profundi ac tenebris falsitatis, cum saepe surgere conarer et grauius alliderer, uolutatus sum, cum tamen illa uidua casta, pia et sobria, quales amas, iam quidem spe alacrior, sed fletu et gemitu non segnior, non desineret horis omnibus orationum suarum de me plangere ad te, et intrabant in conspectum tuum preces eius, tamen dimittebus adhuc uolui et inuolui illa caligine. . Et dedisti alterum responsum interim, quod recolo. nam et multa praetereo, propter quod propero ad ea quae me magis urguent confiteri tibi, et multa non memini. dedisti ergo alterum per sacerdotem tuum, quendam episcopum nutritum in ecclesia et exercitatum in libris tuis. quem cum illa femina rogasset, ut dignaretur mecum conloqui et refellere errores meos et dedocere me mala ac docere bona - faciebat enim hoc, quos forte idoneos inuenisset - noluit ille, prudenter sane, quantum sensi postea. respondit enim me adhuc esse indocilem, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
eadem regula stantem
Vide hoc. nisi quia erunt
aures tuue ad cor eius:
O tu bone om̃ps: qui sic
curas unũquenq nr̃m
tanquã solum cures: et
sic om̃s tanquã singulos.
Vnde illud etiã quod cum
michi narrasset ipsũ uisũ.
& ego ad id trahere conarer
ut illa se potius non despe
raret futurã esse qđ eram.
continuo sine aliqua hesi¬
tatione non inquit: non enĩ
michi dictũ.ẽ. ubi ille ibi
&tu: sed ubi tu ibi & ille
Confiteor tibi dñe recor¬
dationem meã quantũ
recolo. qđ iẽpe non tacui:
Amplius me isto ꝑmatrem
uigilantẽ responsõ tuo: quod
tã uicina interpretationis
falsitate turbata non est.
& tã cito uidit quod uidendũ
fuit: Quod ego certe ante¬
quam dixissẽt non uiderĩ
Etiã tum fuissẽ cõmotum:
quã ipsõ somnio quo feminȩ
piae gaudiũ tanto post fu¬
turum ad consolationem
tunc pruesentis follicitudi¬
nis. tanto ante prȩdictũ est:
Nam nouẽ ferme anni secu¬
ti sunt : quib: ego in illo li¬

Expanded text:
eadem regula stantem. eadem regula stantem. unde hoc, nisi quia erant aures tuae ad cor eius, o tu bone omnipotens, qui sic curas unumquemque nostrum, tamquam solum cures, et sic omnes, tamquam singulos? Vnde illud etiam, quod cum mihi narrasset ipsum uisum et ego ad id detrahere conarer, ut illa se potius non draret futuram esse quod eram; continuo sine aliqua haesitatione, Non, inquit, non enim mihi dictum est, Ubi ille, ibi et tu; sed, Ubi tu, ibi et ille. Confiteor tibi, Domine, recordationem meam quantum recolo, quod saepe non tacui, amplius me isto per matrem vigilantem responso tuo, quod tam vicina interpretationis falsitate turbata non est et tam cito uidit quod uidendum fuit, quod ego certe, antequam dixisset, non uideram, etiam tum fuisse conmotum quam ipso somnio, quo feminae piae gaudium tanto post futurum ad consolationem tunc praesentis sollicitudinis tanto ante praedictum est. nam nouem ferme anni secuti sunt, quibus ego in illo li
Abbreviated transcription (Latin):
bat enĩ illa mortem meã:
ex fide & spritu quem
habebat exte Et exau¬
disti eam dñe. exaudisti.
eã : nec despexisti lacrimas
eius cum ꝓfluentes riga¬
rent terrã stib oculis eius.
in om̃i loco orationis eius.¬
& exaudisti eã Nam unde
illud somniũ quo eã conso¬
latus es. ut bibere me secũ
cerneret. & habere mecũ
eandem mensam in domo:
quod nolle coeperat ad¬
auersans & de testans blas¬
phemias erroris mei : Ui¬
dit enim se stantẽ in quadã
regula lignea: & adueni¬
entẽ ad se iuuenẽ splendidũ
hilarem atq arridentẽ si¬
bi: cũ illa esset merens et
merore confecta. Qui cum
causas ab ea quaesissẽt me¬
stitiae suȩ. quotidianarũq
lacrimarũ. docendi ut assõ¬
let non discendi gr̃a: atq
illa respondisset ꝑditionẽ
meã se plangere: iussisse
illũ quo sẽcura esset atq ad¬
monuissẽ ut attenderet: et
uideret ubi essẽt illa ibi eẽ
& me. Quod illa ubi atten¬
dit: uidit me iuxta se. in

Expanded text:
bat enim illa mortem meam bat enim illa mortem meam ex fide et spiritu, quem habebat ex te, et exaudisti eam, domine. exaudisti eam nec despexisti lacrimas eius, cum profluentes rigarent terram sub oculis eius in omni loco orationis eius: exaudisti eam. nam unde illud somnium, quo eam consolatus es, ut uiuere mecum cederet et habere mecum eandem mensam in domo? quod nolle coeperat auersans et detestans blasphemias erroris mei. uidit enim se stantem in quadam regula lignea et uenientem ad se iuuenem splendidum hilarem atque arridentem sibi, cum illa esset maerens et maerore confecta. qui cum causas ab ea quaesisset maestitiae suae cotidianarumque lacrimarum docendi, ut adsolet, non discendi gratia, atque illa respondisset perditionem meam se plangere, iussisse illum, quo secura esset, atque admonuisse, ut adtenderet et uideret, ubi esset illa, ibi esse et me. quod illa ubi adtendit, uidit me iuxta se in
Abbreviated transcription (Latin):
tuos. Et quid agebã cũ
irridebam eos. nisi ut irri¬
derer abste. sensim atq
paulatim perductus ad
eas nugas ut crederẽ ficum
plorare cũ decerpitur. et
matrem eius arborem la¬
crimis lacteis: Quã tam̃
ficum sĩ comedisset aliquis
sanctus. alio sane non suo
scelere decerptã : misceret
uisceribus & anhelaret de
illa angelos Immo uero
particulas dĩgemendo in
orationeatq ructando.
Quae particulȩ summi et
ueri dĩ ligatue fuissent in
illo pomo: nisi electi sancti
dente ac uentre sol ueren¬
tur: & credidi miser magis
essẽ miscđiam praestandã
fructib terrȩ quã homi¬
nibus ꝓpt̃ quos nascerentr.
Siquis enĩ esuriens peteret
qui manicheus non esset :
quasi capitali supplicio da¬
mnanda bucella uideretr
sĩ eidaretur: Et misisti ma¬
num tuã ex alto. & de hac
ꝓfunda caligine eruisti ani¬
mam meã : cũ ꝓme fleret
adte mea mat̃fidelis tua
amoplius quã flent matres
corporea funera. Vide¬

Expanded text:
tuos. et quid agebam, cum tuos. et quid agebam, cum inridebam eos, nisi ut inriderer abs te sensim atque paulatim perductus ad eas nugas, ut crederem ficum plorare, cum decerpitur, et matrem eius arborem lacrimis lacteis? quam tamen ficum si comedisset aliquis sanctus alieno sane, non suo scelere decerptam, misceret uisceribus et anhelaret de illa angelos, inmo uero particulas dei gemendo in oratione atque ructando: quae particulae summi et ueri dei ligatae fuissent in illo pomo, nisi electi sancti dente ac uentre soluerentur. et credidi miser magis misericordiam praestandam fructibus terrae quam hominibus, propter quos nascerentur. si quis uero esuriens peteret, qui manichaeus non esset, quasi capitali supplicio damnanda buccella uideretur, si ei daretur. Et misisti manum tuam ex alto et de hac profunda caligine eruisti animam meam, cum pro me fleret ad te mea mater, fidelis tua, amplius quam flent matres corporea funera. uide
Abbreviated transcription (Latin):
peccata : quia nec te offen¬
sociale consortiũ cũ conci¬
liantur aliqua in usum
uitae congrua & tẽpori.
& incertum ẽ. an libidine
habendi: aut puniunt᷑ cor¬
rigendi studio potestate
facta quae hominib impro¬
banda uiderent᷑ testimonio
tuo approbata sunt. Et
multa laudata ab homini¬
bus te teste damnantur:
cum suepe se aliter habet
species facti & aliter faci¬
entis animus atq arti¬
culus occulti temporis
Cũ uero aliquid tu repente
inusitatũ & in ꝓuisũ imperas:
etiã si hoc aliquando uetu¬
isti : quamuis causam impe¬
rii tui ꝓtempore occultes.
& quãuis contra pactũ sit
aliquorm hominũ socie¬
tatis : quis dubitet essefa¬
ciendũ. quando iusta. ẽ soci¬
etas hominũ quȩ seruit
tibi : Sed beati qui te im¬
perisse sciunt ẜ iunt enĩ
om̃ia a seruientib tibi. uel
ad exhibendũ quod ad
prȩsens opus. ẽ : uel ad fu¬
tura prȩnuncianda. Hȩc
ego nesciens irridebã illos
sanctos seruos & ꝓphetas

Expanded text:
peccata, quia nec te offenpeccata, quia nec te offensociale consortium, cum conciliantur aliqua in usum uitae congrua et tempori, et incertum est an libidine habendi, aut puniuntur corrigendi studio potestate facta, quae hominibus inprobanda uiderentur, testimonio tuo adprobata sunt et multa laudata ab hominibus te teste damnantur, cum saepe se aliter habet species facti et aliter facientis animus atque articulus occulti temporis. cum uero aliquid tu repente inusitatum et inprouisum imperas, etiamsi hoc aliquando uetuisti, quamuis causam imperii tui pro tempore occultes et quamuis contra pactum sit aliquorum hominum societatis, quis dubitet esse faciendum, quando ea iusta est societas hominum, quae seruit tibi? sed beati qui te imperasse sciunt. fiunt enim omnia a seruientibus tibi uel ad exhibendum, quod ad praesens opus est, uel ad futura praenuntianda. Haec ego nesciens inridebam illos sanctos seruos et prophetas
Abbreviated transcription (Latin):
stimulũ calcitrantes:
Aut cũ disruptis limitibis
humanȩ societatis lȩtant᷑
audaces priuatis conciliati¬
onibis aut diremptionib
ꝓut quidque delecta uerit
aut offenderit: Et ea fi¬
unt cum tu derelinqueris
fons uitue qui es unus et
uerus creator & rector
uniuersitatis: & priuata
suꝑbia diligitur inparte
unum falsũ. Itaq pietate
humili reditur inte. & pur
gas A consuetudine mala:
& ꝓpitius es peccatis con¬
ufitentiũ. & ex audis gemits
compeditorũ. & soluis a
Iuuinculis quae nobis fecims.
si iam non erigamus aduer¬
sus te cornua falsue liber¬
tatis auaritia plus haben¬
di & damno totũ amitten¬
di: amplius amando pro¬
prium nr̃m : quã te om̃i¬
um bonũ. Sed inter flagi
tia & facinora & tã multas
iniquitates : sunt peccata
ꝓficientiũ: quae abene lu¬
dicantib & uituperantur
ex regula perfectionis. &
laudantur spe frugis sict
herba segetis Et sunt quę¬
dam similia uel flagitio
uel facinori & non sunt

Expanded text:
stimulum calcitrantes, stimulum calcitrantes, aut cum diruptis limitibus humanae societatis laetantur audaces priuatis conciliationibus aut diremptionibus, prout quidque delectauerit aut offenderit. et ea fiunt, cum tu derelinqueris, fons uitae, qui es unus et uerus creator et rector uniuersitatis, et priuata superbia diligitur in parte, unum falsum. itaque pietate humili reditur in te et purgas nos a consuetudine mala et propitius es peccatis confitentium et exaudis gemitus conpeditorum et soluis a uinculis, quae nobis fecimus, si iam non erigamus aduersus te cornua falsae libertatis auaritia plus habendi et damno totum amittendi, amplius amando proprium nostrum quam te, omnium bonum. tia et facinora et tam multas iniquitates, sunt peccata proficientium, quae a bene judicantibus et vituperantur ex regula perfectionis, et laudantur spe frugis, sicherba segetis. et sunt quaedam similia uel flagitio uel facinori et non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uidendo sicut feliciori mise¬
rior. aut in aliquo prospera¬
aequalem dolet: uel sola
uoluptate alieni mali sĩ¬
cut spectatores gladiatoñ.
aut irrisores aut illusores
quorum libet . Huec sunt
capita iniquitatis̃ quae
pullulant principandi &
spectandi & senciendi libi¬
dine: Aut una aut duab
earũ. Aut simul om̃ibus
Et iuuitur male aduersus
tria & septẽ. psalterium
decem cordarũ. decalogũ
tuũ ds̃ altissime & dulcissĩ¬
me. Sed quae flagitia in
te qui non corrũperis : Aut
quae aduersus te facinora
cui noceri non potest :
Sed hoc uindicas. qđ inse
homines perpetrant : quia
etiã cum inte peccant
impie faciunt in animas
suas. & mentitur iniquitas
sibiͣsiue corrũpendo ae per¬
uertendo naturam suã quã
tu fecisti & ordina st̃io uel
immoderate utendo c̃om¬
cessĩs rebus. uel in non con¬
cessa flagrando in eum.
usum quĩ .ẽ. contranatu¬
ram: aut rel tenentur
animo et uerbis seuientes
aduersus te: & aduersus

Expanded text:
uidendo, sicut feliciori miseuidendo, sicut feliciori miserior aut in aliquo prosperaaequalem dolet, uel sola uoluptate alieni mali, sicut spectatores gladiatorum aut inrisores aut inlusores quorumlibet. haec sunt capita iniquitatis, quae pullulant principandi et spectandi et sentiendi libidine aut una aut duabus earum aut simul omnibus, et uiuitur male aduersum tria et septem, psalterium decem chordarum, decalogum tuum, deus altissime et dulcissime. sed quae flagitia in te, qui non corrumperis? aut quae aduersus te facinora, cui noceri non potest? sed hoc uindicas, quod in se homines perpetrant, quia etiam cum in te peccant, inpie faciunt in animas suas, et mentitur iniquitas sibi siue corrumpendo ac peruertendo naturam suam, quam tu fecisti et ordinasti, uel inmoderate utendo concessis rebus uel in non concessa flagrando in eum usum, qui est contra natram; aut rei tenentur animo et uerbis saeuientes aduersus te et aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
& si nunquã ibi factũ .ẽ. faci¬
endum.ẽ: Et si omissum: in¬
staurandũ Et si inst̃itutũ
non erat: instituendũ est
Si enĩ regi licet inciuitate cin
regnat iubere aliquid quod
neq ante illũ quisquã. nec
ipse unquã iusserat: & non
contra societatẽ ciuitatis eiꝰ
obtemperatur. immo contra
sõcietatẽ non obtemperat᷑:
generale quippe pactum est
societatis humanȩ. obȩdire
regib: suis : quanto magis
dõ regnatorl uniuersȩ crea¬
turae suȩ ad ea quae iusserit
sine dubitatione seruien¬
dum . ẽ. Sicut enĩ inpotesta¬
tib societatis humanȩ. ma¬
ior potestas minori ad obȩ¬
diendũ prȩponitur : ita
ds̃ om̃ib Item in facinorib
ubi libido. ẽ. nocendi siue ꝑ
contumeliã siue ꝑ iniuriã.
& utrũq uel ulciscendi cau¬
sa sicut inimicus inimico:
uel ad ipiscendi alicuius
extra cõmodi sicut latro ui¬
atori: uel euitandi mali
sicut᷑ . ei qui timetur: uel in¬

Expanded text:
etsi numquam ibi factum est, facietsi numquam ibi factum est, faciendum est, et si omissum, instaurandum, et si institutum non erat, instituendum est. si enim regi licet in ciuitate, cui regnat, iubere aliquid, quod neque ante illum quisquam nec ipse umquam iusserat, et non contra societatem ciuitatis eius obtemperatur, inmo contra societatem non obtemperatur — generale quippe pactum est societatis humanae oboedire regibus suis — quanto magis deus regnator uniuersae creaturae, cui ad ea quae iusserit sine dubitatione seruiendum est! sicut enim in potestatibus societatis humanae maior potestas minori ad oboediendum praeponitur, ita deus omnibus. Item in facinoribus, ubi libido est nocendi siue per contumeam siue per iniuriam et utrumque uel ulciscendi causa, sicut inimico inimicus, uel adipiscendi alicuius extra conmodi, sicut latro uiatori, uel euitandi mali, sicut ei qui timetur, uel in
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ds̃ reuelaret futura prȩ¬
nunciantes. Nunquid ali¬
quando aut alicubi iniustũ
est diligere dm̃ extoto corde.
extota anima. extota men¬
te : & diligere ꝓximũ tan¬
quã te ipsum: Itaq flagi¬
cia quae sunt contra natu¬
ram: ubiq ac semꝑ detestan¬
da atq punienda sunt. qua¬
lia sod omitarũ fuerunt:
quae sĩ om̃s gentes facereñ :
eodem criminis reatu diui¬
na lege tenerentur : quae
non sic fecit homines ut se¬
illo uterent᷑ modo. Viola¬
tur quippe ipsã societasquȩ
cũ dõ nobis esse debet: cum
eadẽ natura cuius ille auctor
est. libi dinis ꝑuersitate pollu¬
itur: Quae autẽ contra mo¬
res hominũ sunt flagitia:
ꝓmorum diuersitatẽ ui¬
tanda sunt: ut pactũ int̃
seciuitatis aut gentis. consu¬
etudine uellege firmatũ.
nulla ciuis aut̃ peregrini
libidine uioletur: Turpis
enĩ omnis pars uniuerso suo
non congruens. Cum autẽ
ds̃ aliquid contra morem
Aut pactũ quorumlibet iubet

Expanded text:
sicut deus reuelaret, futura praesicut deus reuelaret, futura praenuntiantes. Numquid aliquando aut alicubi iniustum est diligere deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente et diligere proximum tamquam te ipsum? itaque flagitia, quae sunt contra naturam, ubique ac semper detestanda atque punienda sunt, qualia Sodomitarum fuerunt. quae si omnes gentes facerent, eodem criminis diuina lege tenerentur, quae non sic fecit homines, ut hoc se uterentur modo. uiolatur quippe ipsa societas, quae cum deo nobis esse debet, cum eadem natura, cuius ille auctor est, libidinis peruersitate polluitur. quae autem contra mores hominum sunt flagitia, pro morum diuersitate uitanda sunt, ut pactum inter se ciuitatis aut gentis consuetudine uel lege Armatum nulla ciuis aut peregrini libidine nioletur. turpis enim omnis pars uniuerso suo non congruens. cum autem deus aliquid contra morem aut pactum quorumlibet iubet,
Abbreviated transcription (Latin):
his quas experti sunt. in uno
autẽ corpore uel die uel do¬
mo facile possunt uidere qͥid
cui membrb. quib: mom̃tis
quib partib personisue con¬
gruat : in illis offenduntur
hic seruiunt. Haec ego tunc
nesciebã & non aduertebã :¬
& feriebant undiq ista ocu¬
los meos & non uidebã. Et
cantabã carmina: & non
michi licebat ponere pedẽ
quem libet ubi libet: sed
in alio atq: alio metro. alit̃
atq aliter : & in uno aliquo
uersũ non om̃ib locis eundẽ
pedem. Et ars ipsa qua
canebã non habebat aliud
alibi. sed om̃ia simul & non
intuebar iustitiã cui seruirea
boni & scĩ homines longe ex¬
cellentius atq sublimius ha¬
bere simul om̃ia quȩ prȩce¬
pit. & nulla ex parte uariari¬
Et tam̃ uariis tẽporib non
om̃ia simul: sed ꝓpria dis¬
tribuentem ac prȩcipientẽ
Et reprehendebam cȩcus
pios patres non solũ sicut ds̃
iuberet atq inspmrar et uten¬
tes prȩsentibis: uerũ quoque

Expanded text:
his quas experti sunt, in uno his quas experti sunt, in uno autem corpore uel die uel domo facile possunt uidere, quid cui membro, quibus momentis, quibus partibus personisue congruat, in illis offenduntur, hic seruiunt. Haec ego tunc nesciebam et non aduertebam, et feriebant undique ista oculos meos et non uidebam. et cantabam carmina et non mihi licebat ponere pedem quemlibet et ubilibet, sed in alio atque alio metro aliter atque aliter et in uno aliquo uersu non omnibus locis eundem pedem; et ars ipsa, qua canebam, non habebat aliud alibi, sed omnia simul. et non intuebar iustitiam, cui seruirent boni et sancti homines, longe excellentius atque sublimius habere simul omnia quae praecipit et nulla ex parte uarie, tamen uariis temporibus non omnia simul, sed propria distribuentem ac praecipientem. et reprehendebam caecus pios patres non solum, sicut deus iuberet atque inspiraret, utentes praesentibus uerum quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
una uideat aliquid tractari
manib: a quoquã seruo qđ
facere nonsinatur qui pocu¬
la ministrat: aut aliquid
post prȩsẽpia fieri qđ ante
mensam ꝓhibeatur & in¬
dignetur. cũ sit unum ha¬
bitaculũ & una familia.
non ubiq: atq: om̃ib: idem
tribui. Sic sunt isti qui in¬
dignantur cũ audieriNT
ilło sueculo licuisse iustis
aliquid : qđ isto non licet
iustis : Et quia illis aliud
prȩcepit ds̃ istis aliud pro
temportilib: causis: cum
eidem iustitiȩ utriq seruic¬
erint : cũ inuno homine &
in uno die & in unis ȩdibus
uideant aliud alii mẽbyo
congruere. & aliud iam
dudum licuisse. & post
horam non licere: quiddã
in illo angulo łmitti aut
iuberi. qđ in isto iuste
uetetur & uindicet᷑: nun¬
quid iustitia uaria . ẽ. & mu¬
tabilis: Sed tẽpora quibus
praesidet non pariter euNT
Tempora enĩ sunt. Homines
Autẽ quorũ uita suꝑ terrã
breuis ẽ. quia sensu ñ ualen
causas contexere sȩculorũ
priorum. aliarũq gentiũ
quas experti non sunt cum

Expanded text:
 uideat aliquid tractari manibus a quoquam seruo, quod facere non sinatur qui pocula ministrat, aut aliquid post praesepia fieri, quod ante mensam prohibeatur, et indignetur, cum sit unum habitaculum et una familia, non ubique atque omnibus idem tribui. sic sunt isti qui indignantur, cum audierint illo saeculo licuisse iustis aliquid, quod isto non licet iustis, et quia illis aliud praecepit deus, istis aliud pro temporalibus causis, cum eidem iustitiae utrique seruierint, cum in uno homine et in uno die et in unis aedibus uideant aliud alii membro congruere et aliud iam dudum licuisse, post horam non licere, quiddam in illo angulo permitti aut iuberi, quod in isto iuxta uetetur et uindicetur. numquid iustitia uaria est et mutabilis? sed tempora, quibus praesidet, non pariter eunt; tempora enim sunt. homines autem, quorum uita super terram breuis est, quia sensu non ualent causas contexere saeculorum priorum aliarumque gentium, quas experti non sunt, cum
Abbreviated transcription (Latin):
gum erit : Quando igitr
erit : Si enĩ tune cũ ads¬
huc futurũ erit: non erit
longũ. quia qđ sit longum
non dũ erit. Si autẽ tunc
erit longũ. cũ exfuturo
qđ non dũ. ẽ. essẽ iam cȩperit.
& prȩsens factũ erit ut pos¬
sit eẽ quod longũ sit: iam
superiorib: uocib: clamat
prȩsens tẽpus longũ se essẽ

Expanded text:
gum erit. quando igitur gum erit. quando igitur erit? si enim et tunc adhuc futurum erit, non erit longum, quia quid sit longum nondum erit: si autem tunc erit longum, cum ex futuro quod nondum est esse iam coeperit et praesens factum erit, ut possit esse quod longum sit, iam superioribus uocibus clamat praesens tempus longum se esse
Abbreviated transcription (Latin):
prȩteritis cȩteris : Si medior̃
qui libet. int̾ prȩteritos &
futuros. Ecce prȩsenstẽpus
qđ solũ inueniebamus longũ
appellandũ : uix ad unius
diei spaciũ contractum est.
Sed discutiamus etiã ipsum:
quia nec unus dies totus est
prȩsens. Noc turnis enĩ et
diurnis horis om̃ib uiginti
quattuor explet᷑. Quarum
prima cȩteras futuras habet :
nouissima prȩteritas: Aliqua
uero int̾iectarũ: ante sẽ
prȩteritas. post se futuras.
Et ipsã una hora fugitiuis¬
agit᷑ particulis. Igitur
quicquid eius a uolauit:
prȩteritũ. ẽ. Quicquid
ei restat: futurũ. Siquid
intelligit᷑ tẽporis qđ innul¬
las iam uel minut issimas
mom̃torũ partes diuidi pos¬
sit: id solũ ẽ. quod preseis
dicat᷑. Qđ tam̃ ita raptim
a futuro in prȩteritũ trans¬
uolat : ut nulla morula
extendat᷑ Nã s̃i extenditur.
turum non quidem dicims
longũ. ẽ quia nondũ ẽ. qđ
longũ sit. sed dicamus lon¬

Expanded text:
praeteritis ceteris, si mediorum praeteritis ceteris, si mediorum quilibet, inter praeteritos et futuros. Ecce praesens tempus, quod solum inueniebamus longum appellandum, uix ad unius diei spatium contractum est. sed discutiamus etiam ipsum, quia nec unus dies totus est praesens. nocturnis enim et diurnis horis omnibus uiginti quattuor expletur, quarum prima ceteras futuras habet, nouissima praeteritas, aliqua uero interiectarum ante se praeteritas, post se futuras. et ipsa una hora fugitiuis particulis agitur: quidquid eius auolauit, praeteritum est, quidquid ei restat, futurum. si quid intellegitur temporis, quod in nullas iam uel minutissimas momentorum partes diuidi possit, id solum est, quod praesens dicatur; quod tamen ita raptim a futuro in praeteritum transuolat, ut nulla morula extendatur. nam si extenditur, turum? non quidem dicimus: longum est, quia nondum est quod longum sit, sed dicimus: lon
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ primus eoꝵ annus agit᷑: ipse
prȩsens ẽ. Nonaginta uero &
norẽ futuri sunt : & idõ nondũ
sunt. Si autẽ scđs annus agitur⁊
iã unus . ẽ. pręteritus alt̾ prȩ¬
sens: caeteri futuri: Atq: ita
mediorũ que libet centenarii huiꝰ
numeri annũ prȩsentẽ posue¬
rimus: ante illũ preteriti. post
illũ futuri. Quo circa centũ
anni prȩsentes eẽ non poter̃
Vide saltem utrũ qui agit᷑r
unus: ipse sit prȩsens. Et
eius enĩ sĩ primus agit᷑ mensis:
futuri sunt cȩteri. Si secundus
iã & primus prȩteriit. & reliqͦi
nondũ sunt. Ergo nec annus
qui agit᷑ : totus ẽ prę̧sens : Et
si non totus . ẽ. prȩsens: non
annus. ẽ. prȩsens. Duo decĩ
enĩ mensẽs : annus ẽ. Quorũ
quilibet unus mensis qui agit᷑.
ipsẽ prȩsens. ẽ: cȩteri autem
prȩteriti aut futuri Quã quã
neq mensis qui agit᷑ prȩsens ẽ.
sed unusdi es iSi primus.
futuris cȩteris: : Si nouissims.

Expanded text:
enim primus eorum annus agitur, ipse enim primus eorum annus agitur, ipse praesens est, nonaginta uero et nouem futuri sunt, et ideo nondum sunt: si autem secundus annus agitur, iam unus est praeteritus, alter praesens, ceteri futuri. atque ita mediorum quemlibet centenarii huius numeri annum praesentem posuerimus: ante illum praeteriti erunt, post illum futuri. quocirca centum anni praesentes esse non poterunt. uide saltem, utrum qui agitur unus ipse sit praesens. et eius enim si primus agitur mensis, futuri sunt ceteri, si secundus, iam et primus praeteriit et reliqui nondum sunt. ergo nec annus, qui agitur, totus est praesens, et si non totus est praesens, non annus est praesens. duodecim enim menses annus est, quorum quilibet unus mensis, qui agitur, ipse praesens est, ceteri aut praeteriti aut futuri. quamquam neque mensis, qui agitur, praesens est, sed unus dies: si primus, futuris ceteris, si nouissimus,
Abbreviated transcription (Latin):
hominem : Quod enĩ longũ fuit
prȩteritũ tẽpus. cũ iam ẽẽt prȩ¬
teritum longũ fuit: ancũ ad huc
prȩsens eẽt : Tunc enĩ poterat
eẽ longũ: quando erat qđ esset
longũ. Prȩteritũ uero iã non
erat: unde nec longũ eẽ poterat
qđ omĩno non erat Nonergo
dicamus longũ fuit prȩteritũ
tẽpus: Neq enĩ inueniemus
quid fuerit longũ: quando
ex quo prȩteritũ est̃ non est :
Sed dicamus. longũ fuit illud
prȩsens tempus. quia cũ prȩsens
ẽẽt longũ erͣt: nondũ enim
prȩterierat ut non eẽt : & idõ
erat qđ longũ eẽ possẽt: Postea
uero quã prȩteriit: simul
& longũ eẽ destitit. quod ẽẽ
destitit:. Clideamus ergo ani¬
ma humana: utrũ prȩsens
tẽpus possĩt eẽ longũ. Datũ
enĩ tibi. ẽ. sentire moras atq
metiri . Quid respondebis michi :
Ancentũ anni prȩsentes. longũ
tẽpus. ẽ : Vide prius utrũ pos¬
sint prȩsentes eẽ centũ anni: Si

Expanded text:
hominem? Quod enim longum fuit hominem? Quod enim longum fuit praeteritum tempus, cum jam esset praeteritum longum fuit, an cum adhuc praesens esset? Tunc enim poterat esse longum, quando erat quod esset longum: praeteritum uero iam non erat; unde nec longum esse poterat, quod omnino non erat. non ergo dicamus: longum fuit praeteritum tempus; neque enim inueniemus, quid fuerit longum, quando ex quo praeteritum est non est, sed dicamus: "longum . fuit illud praesens tempus", quia cum praesens esset, longum erat. nondum enim praeterierat, ut non esset, et ideo erat, quod longum esse posset; postea uero quam praeteriit, simul et longum esse destitit, quod esse destitit. Videamus ergo, anima humana, utrum praesens tempus possit esse longum: datum enim tibi est sentire moras atque metiri. quid respondebis mihi? an centum anni praesentes longum tempus est? uide prius, utrum possint praesentes esse centum anni. si
Abbreviated transcription (Latin):
teritũ iã non. ẽ. & futurũ non¬
dum. ẽ: Prȩsens autẽ si sẽꝑ
essẽt prȩsens. nec in prȩteritũ
transiret : iam non ẽẽt tẽpus
sed aet̾nitas. Si ergo prȩsens
ut tẽpus sit. idõ fit quia in
prȩteritũ transit : quomodo
& hoc eẽ dicimus. cui causa
ut sit illa est quia non erit:
ut scilicet ñ uere dicamus tẽps
eẽ. nisi quia tendit non essẽ:
Et tam̃ dicimus longũ tẽp̾s
& breue tẽpus. Neq hoc nisi
de prȩterito aut futuro dici¬
mus. Prȩteritũ tẽpus longũ
uerbi gr̃a uocamus: ante
centũ annos: Futurũ itidem
longũ : post centũ annos. Breue
autem prȩteritũ ut puta dici¬
mus: ante decẽ dies Et breue
futurũ : post decẽ dies. Sed
quo pacto longũ. ẽ. aut breue
qđ non ẽ : Prȩteritũ enĩ iam
non.ẽ : & futurũ nondum. ẽ
Non itaq: dicamus longum. ẽ:
sed dicamus de prȩterito longũ
fuit : & de futuro longũ erit
nonne
& hic uERΙTASTUA ridebit¬
ridebit

Expanded text:
teritum iam non est et futurum nonteritum iam non est et futurum nondum est? praesens autem si semper esset praesens nec in praeteritum transiret, non iam esset tempus, sed aeternitas. si ergo praesens, ut tempus sit, ideo fit, quia in praeteritum transit, quomodo et hoc esse dicimus, cui causa, ut sit, illa est, quia non erit, ut scilicet non uere dicamus tempus esse, nisi quia tendit non esse. Et tamen dicimus longum tempus et breue tempus neque hde praeterito aut futuro dicimus. Praeteritum tempus longum, verbi gratia, vocamus ante centum annos; futurum itidem longum, post centum annos. Breve autem praeteritum, sicut puta, dicimus ante decem dies; et breve futurum, post decem dies. Sed quo pacto longum est aut breve, quod non est? Praeteritum enim jam non est, et futurum nondum est. Non itaque dicamus, Longum est; sed dicamus de praeterito, Longum fuit, et de futuro, Longum erit. nonne et hic veritas tua deridebit
Abbreviated transcription (Latin):
genuisti:
cui dixisti. ezo hodie ge¬
nuite Om̃iã tempora
tu fecisti: & ante om̃ia
tẽpora tu es: nec aliquo
tẽpore non erat tempus
Nullo ergo tẽpore non
feceras aliquid: quia ipsũ
tẽpus tufeceras. Et nulla
tẽpora tibi coȩt̃na sunt.
quia tu ꝑmanes At illa
si ꝑmanerent. non essent
tẽpora. Quid. ẽ. enĩ tẽpus:
Quis hoc facile breuit̃q
explicauerit : Quis hoc
ad uerbũ de illo ꝓferendũ
uel cogitatione comp̃hen¬
derit : Quid autẽ familia¬
rius & notius in loquendo
cõmemoramus quã tẽpus:
Et intelligimus utiq cũ id
loquimꝰ: intelligimus etiã
cũ alio loquente id audims.
Quid ergo tẽpus : Si nemo
ex mequęrat: scio Si quȩ¬
renti explicare uelim:
nescio. Fident̃ tam̃ dico
scire me. quod si nichil prȩ¬
teriret non eẽt pręteritũ
tẽpus: Et sinichil adueni¬
ret non eẽt futurum tẽpͦs
Et si nichil eẽt non ẽẽt prȩ¬
sens tẽpus. Duo ergo illa
tẽpora pręteritũ & futur̃
quomodo sunt: quando & prȩ¬

Expanded text:
genuisti, cui dixisti: ego hodie genui te. omnia tempora tu fecisti et ante omnia tempora tu es, nec aliquo tempore non erat tempus. Nullo ergo tempore non feceras aliquid, quia ipsum tempus tu feceras. et nulla tempora tibi coaeterna sunt, quia tu permanes; at illa si permanerent, non essent tempora. quid est enim tempus? quis hoc facile breuiterque explicauerit? quis hoc ad uerbum de illo proferendum uel cogitatione conprehenderit? quid autem familiarius et notius in loquendo conmemoramus quam tempus? et intellegimus utique, cum id loquimur, intellegimus etiam, cum alio loquente id audimus. quid est ergo tempus? si nemo ex me quaerat, scio; si quaerenti explicare uelim, nescio: fidenter tamen dico scire me, quod, si nihil praeteriret, non esset praeteritum tempus, et si nihil adueniret, non esset futurum tempus, et si nihil esset, non esset praesens tempus. duo ergo illa tempora, praeteritum et futurum, quomodo sunt, quando et prae
Abbreviated transcription (Latin):
canticis tuis. suaue sonantis eccłae tuȩ
uocib cõmotus acriter. uoces illȩ
influebant aurib meis: & eliqua¬
batur ueritas tua in cormeũ : et
ex ea aestuabat. Inde affectus pie¬
tatis. & cusrebant lacrimȩ : & bene
michi erat cum eis: Non longe coe¬
perat mediolunensis eccła genus
hoc consõlationis & exhortatio¬
nis celebrare: magno studio fra¬
trum coneinentiũ uocib & cordibis
Nimirũ annus erat. aut non multo
amplius : cũ iustina uALENTINI¬
ANI Regis puerimat᷑. hominẽ
tuum
ambrosium ꝑsequeret᷑

Expanded text:
canticis tuis suaue sonantis ecclesiae tuae canticis tuis suaue sonantis ecclesiae tuae uocibus conmotus acriter! uoces illae influebant auribus meis et eliquabatur ueritas in cor meum et exaestuabat inde affectus pietatis, et currebant lacrimae, et bene mihi erat cum eis. Non longe coeperat Mediolanensis ecclesia genus hoc consolationis et exhortationis celebrare magno studio fratrum concinentium uocibus et cordibus. nimirum annus erat aut non multo amplius, cum Iustina, Valentiniani regis pueri mater, hominem tuum Ambrosium persequeret
Abbreviated transcription (Latin):
mare nr̃a deformia Nam ego in
illo puero preter delictũ nichil ha¬
bebam . Quod enim & nutriebatur
a nobis in disciplina tua. tu inspira¬
ueras nobis: nullus alius Munera .s¬
tua tibi confideor. Est liber nr̃
qui inscribitur de magistro ipsẽ
ibi mecũ loquitur: tuscis illius
esse sensa omia quȩ inseruntur
ibi expersona collocutoris mei
cum essẽt in annis sedecim.
Multa eius alia mirabiliora ex¬
pertus sum: horrori michi erat
illud ingenium. Et quis prȩter
te talium miraculorm opifex.
Cito de t̃ra abstulisti uitam eius.
& securior eũ recordor. non timeis
quicquã pueritiae: nec ad olescen¬
tiae: nec om̃ino homini illi
Sociauimus eum coaeuum nobis
ingratia tua. educandũ in disci¬
płina tua: & baptitati sumus
& fugut a nobis sollicitudo uitae
prȩteritae Nec satiabar illis dieb
dulcedine mirabili considerare altitu¬
dinẽ consili tui : suꝑsalutem generis
humani Quantũ fleui in ymnis et

Expanded text:
mare nostra deformia: nam ego in mare nostra deformia: nam ego in illo puero praeter delictum non habebam. quod enim et nutriebatur a nobis in disciplina tua, tu inspiraueras nobis, nullus alius: munera tua tibi confiteor. est liber noster, qui inscribitur "de Magistro": ipse ibi mecum loquitur. tu scis illius esse sensa omnia, quae inseruntur ibi ex persona conlocutoris mei, cum esset in annis sedecim. multa eius alia mirabiliora expertus sum. horrori mihi erat illud ingenium: et quis praeter te talium miraculorum opifex? cito de terra abstulisti uitam eius, et securior eum recordor non timens quicquam pueritiae nec adulescentiae nec omnino homini illi. sociauimus eum coaeuum nobis in gratia tua, educandum in disciplina tua: et baptizati sumus et fugit a nobis sollicitudo uitae praeteritae. nec satiabar in illis diebus dulcitudine mirabili, considerare altitudinem consilii tui super salute generis humani. quantum fleui in hymnis et
Abbreviated transcription (Latin):
pristinos errores meos & pręsens
uotum meũ : ut moneret quid
michi potissĩmũ de libris tuis le¬
gendum essẽt. quo ꝑcipiendae
tantae gratie paratior aptiorq fie¬
rem At ille iussit ISAIA ꝓpħam:
credo quod prȩcȩteris euangelii
uocationisq gentiũ sit prenuncia¬
tor apertior: Veruntam̃ ego
primam huius lectionẽ non in¬
telligens totumq talem arbi¬
trans distuli repetendum
exercitatior in dominico elo¬
quio Inde ubi tempus aduenit
quo me nomen dare oporteret.
relicto rure. mediolaniũ reme¬
auimus. Placuit &
ci inte mecum. iam induto humi¬
litate sacramentis tuis congrua
& fortissimo domitori corporis.
usq ad italicum sõlũ glaciale.
nudo pede obterendum in solito
ausũ Ad iunximus etiã nobis
ex me
natum carnaliter: de peccato
meo: tu bene feceras eum
Annorum erat ferme quin¬
decim : & ingenio prȩueniebat mul¬
tos graues & doctos uiros Munera
tua tibi confiteor dñe dĩ m̃s creator
om̃ium: & multum potens refor¬

Expanded text:
pristinos errores meos et praesens uotum meum, ut moneret quid mihi potissimum de libris tuis legendum esset, quo percipiendae tantae gratiae paratior aptiorque fierem. at ille iussit Eseiam prophetam, credo, quod prae ceteris euangelii uocationisque gentium sit praenuntiator apertior. uerum tamen ego primam huius lectionem non intellegens totumque talem arbitrans distuli repetendum exercitatior in dominico eloquio. Inde ubi tempus aduenit, quo me nomen dare oporteret, relicto rure Mediolanium remeauimus. placuit et Alypio renasci in te mecum iam induto humilitate sacramentis tuis congrua et fortissimo dominatori corporis usque ad Italicum solum glaciale nudo pede obterendum insolito ausu. adiunximus etiam nobis ex me natum carnaliter de peccato meo. tu bene feceras eum. annorum erat ferme quindecim et ingenio praeueniebat multos graues et doctos uiros. munera tua tibi confiteor, domine deus meus, creator omnium et multum potens for
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilia tua per ea quae facta
sunt intellecta consp̃exi. sed
aciem figere non ualui: & reper¬
cussã infirmitate redditus soli¬
tis. non mecũ ferebã nisi aman¬
tem memoriã : & quasi olefa¬
cta desiderantẽ quae comedere
idoneũ ad fruendũ te. nec inue¬
nebã: donec amplecterer me¬
Dixroremdĩ eł hoMNũ

Expanded text:
visibilia tua, per ea quae facta visibilia tua, per ea quae facta sunt, intellecta conspexi; sed aciem figere non evalui: et repercussa infirmitate redditus solitis, non mecum ferebam nisi amantem memoriam, et quasi olfacta desiderantem quae comedere idoneum ad fruendum te; nec inveniebam, donec amplecterer mediatorem Dei et hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrens unde iudicarem cũ ita
iudicarẽ : inueneram in com¬
mutabilem & uerã ueritatis
aet̃nitatẽ supͣ mentem meã
cõmutabilem: ad quae ita ss¬
gradatim a corporib ad senti¬
entem ꝑcorpus animã. atq: in¬
de ad eius interiorem uim. cui
sensus corporis exterior adnun¬
ciaret. et quousq possunt besti¬
Ae : atq: inde rursus ad ratio¬
cinantem potentiã : ad quã
refertur iudicandũ. qđ sumit᷑
A sensibus corporis. Quae se
quoq in me cõperiens muta¬
bilẽ erexit se ad intelligentiã
suã. & abduxit cogitationem
a consuetudine: subtrahensse
contͣdicentibus turbis phantas¬
matũ. ut inueniret quo lumi¬
ne aspargeret᷑. cũ sine ulla du¬
bitatione clamaret in cõmu¬
tabile prȩferendũ eẽ mutabi¬
li: unde nossẽt ipsum in cõmu¬
tabile: Quod nisi aliquo modo
nossẽt. nullomodo illud mutabi¬
li certa prȩponeret : et ꝑueni¬
ret ad id. quod .ẽ. in ictu trepi¬
dantis aspectus: Tum uero in¬

Expanded text:
quaerens unde judicarem, cum ita quaerens unde judicarem, cum ita judicarem, inveneram incommutabilem et veram veritatis aeternitatem, supra mentem meam commutabilem. Atque ita gradatim a corporibus ad sentientem per corpus animam; atque inde ad ejus interiorem vim, cui sensus corporis exteriora annuntiaret; et quousque possunt bestiae: atque inde rursus ad ratiocinantem potentiam ad quam refertur judicandum quod sumitur a sensibus corporis. Quae se quoque in me comperiens mutabilem, erexit se ad intelligentiam suam; et abduxit cogitationem a consuetudine, subtrahens se contradicentibus turbis phantasmatum, ut inveniret quo lumine aspergeretur, cum sine ulla dubitatione clamaret incommutabile praeferendum esse mutabili; unde nosset ipsum incommutabile, quod nisi aliquo modo nosset, nullo modo illud mutabili certo praeponeret. Et pervenit ad id quod est, in ictu trepidantis aspectus. Tunc vero in
Abbreviated transcription (Latin):
Sed a summa substantia te dõ
de tortȩ in infima uoluntatis per¬
uersitatẽ ꝓicientis intima sua :¬
& tumescentis foras Et mirabar
quod iamte amabã. non ꝓtephan¬
tasina: & non stabã fruidõ meo:
sed rapiebar ad tedecore tuo. Moxii
diripiebar abste pondere meo: &
ruebã in ista cũ gemitu & pon¬
dus hoc consuetudo carnalis :
sed mecũ erat memoria tui. neq
ullo modo dubitabã eẽ cui cohe¬
rerem: sed nondũ me essẽ qui
cohererem : qm̃ corpus quod
corrũpit᷑ aggrauat animã:
& deprimit terrena in habitatio
sensum multa cogitantẽ. Erãq
certissimus. qđ in uisibilia tua
a constitutione mundi ꝑ ea quȩ
facta sunt intellecta conspiei ꝓ¬
untur : sempit̃na quoq: uirtus
& diuinitas tua. Quȩrens enĩ
unde apꝓbarem pulchritudinẽ
corporum. siue celestium siue
terrestriũ : & quid michi prȩ¬
sto esset integre de mutabilib
iudicanti & dicenti. hoc ita ẽẽ
debet. illud non ita: hoc ergo

Expanded text:
sed a summa substantia, te deo, sed a summa substantia, te deo, detortae in infima uoluntatis peruersitatem proicientis intima sua et tumescentis foras. Et mirabar, quod iam te amabam, non pro te phantasma, et non stabam frui deo meo, sed rapiebar ad te decore tuo moxque diripiebar abs te pondere meo et ruebam in ista cum gemitu; et pondus hoc consuetudo carnalis. sed mecum erat memoria tui, neque ullo modo dubitabam esse cui cohaererem, sed nondum me esse, qui cohaererem, quoniam corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multacertissimus quod invisibilia tua, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus et divinitas tua . Quaerens enim unde approbarem pulchritudinem corporum, sive coelestium, sive terrestrium; et quid mihi praesto esset integre de mutabilibus judicanti, et dicenti: Hoc ita esse debet, illud non ita: hoc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
quia tues omnitenens manu ue¬
ritate . & om̃ia uera sunt inqͥan¬
tum sunt. nec quicquam ẽ fal¬
sitas nisi cũ putat᷑ eẽ quod non. ẽ:
et uidi quia nonsolũ locis sua
quaeq suis conueniunt: sed etiã
tẽporib : et quia tu qui solus
Aet̃nus es non post̃ innumerabi¬
lia spacia tẽporum coepisti
operari. quia om̃ia spacia tem¬
porum & quae prȩterieruntT
& quae prȩteribunt: nec abi-¬
rent nec uenirent. nisi te ope¬
rante & manente . Et sensi &¬
expertus sũ non essẽ mirum.
qđ palato non sano pena ẽ panis.
qui sano suauis. ẽ. et oculis ae¬
gris odiosa lux. quae puris
amabilis ẽ Et iustitia tua displicet
iniquis: nedum uipera & uermi¬
culus quȩ bona creasti apta infe¬
riorib: creaturȩ tuȩ partib. quib
& ips̃ iniqui apti sunt. quanto dis¬
similiores sunt tibi : apti autem
superioribus. quanto similiores fi¬
unt tibi. Et quȩsiui quid e& ini¬
quitas  & non inueni substantiã

Expanded text:
quia tu es omnitenens manu uequia tu es omnitenens manu ueritate, et omnia uera sunt, in quantum sunt, nec quicquam est falsitas, nisi cum putatur esse quod non est. et uidi, quia non solum locis sua quaeque suis conueniunt sed etiam temporibus et quia tu, qui solus aeternus es, non post innumerabilia spatia temporum coepisti operari, quia omnia spatia temporum, quae praeterierunt et quae praeteribunt, nec abirent nec uenirent nisi te operante et manente. Et sensi expertus non esse mirum, quod palato non sano poena est et panis, qui sano suauis est, et oculis aegris odiosa lux, quae puris amabilis. et iustitia tua displicet iniquis, nedum uipera et uermiculus, quae bona creasti, apta inferioribus creaturae tuae partibus, quibus et ipsi iniqui apti sunt, quanto dissimiliores sunt tibi, apti autem superioribus, quanto similiores fiunt tibi. et quaesiui, quid esset iniquitas, et non inueni substantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
mentuũ : non iã desiderabam
meliora : quia om̃ia cogitabam:
et meliora quidem superiora.
quam inferiora : Sed meliora
quib displicet aliquid creaturȩ
tuȩ: sicut michi non erat. cum
displicerent multa quȩ fecisti
Et quia non audebat anima mea
ut ei displiceret dĩ m̃s: nolebat
esse tuum quicquid ei displice¬
bat. Et inde ierat in opinionẽ
duarum substantiarũ & non
requiescebat. & aliena loqueba¬
tur. Et inde rediens. fecerat
sibi dm̃ ꝑ infinita spacia locorũ
om̃ium : et eũ putauerat eẽ te :¬
et eũ collocauerat in corde suo:
& factum erat rursus templum
idoli sui: ab ominandũ tibi
Sed postea quã fouisti caput
nescientis & clausisti oculos meos
ne uiderent uanitatẽ. cessaui de
me paululũ : & consopita est
msania mea. Et euigilaui inte
& uidi te infinitũ aliter: & uisus
iste non a carne trahebat᷑. Et re¬
spexi alia: & udi tibi debere
quia sunt & inte cuncta finita
sed aliter. non quasi in loco Sed

Expanded text:
men tuum: non iam desiderabam men tuum: non iam desiderabam meliora, quia omnia cogitabam, et meliora quidem superiora quam inferiora, sed meliora quibus displicet aliquid creaturae tuae, sicut mihi non erat, cum displicerent multa, quae fecisti. et quia non audebat anima mea, ut ei displiceret deus meus, nolebat esse tuum quidquid ei displicebat. et inde ierat in opinionem duarum substantiarum et non requiescebat et aliena loquebatur. et inde rediens fecerat sibi deum per infinita spatia locorum omnium et eum putauerat esse te et eum collocauerat in corde suo et facta erat rursus templum idoli sui abominandum tibi. sed posteaquam fouisti caput nescientis et clausisti oculos meos, ne uiderent uanitatem, cessaui de me paululum, et consopita est insania mea; et euigilaui in te et uidi te infinitum aliter, et uisus iste non a carne trahebatur. Et respexi alia et uidi tibi debere quia sunt et in te cuncta finita, sed aliter, non quasi in loco, sed
Abbreviated transcription (Latin):
putantur. Et eadem ipsã conueniunT
aliis & bona sunt : & in sẽmet ipsis bo¬
na sunt. Et om̃ia haec quae sibimet
in icẽ non conueniunt : conueniunt
inferiori parti rerum. quam tent̃
dicimus: habentẽ caelũ suũ nubilo¬
sum atq uentosum congruũ sibi
Et absit iam ut dicerem. non
essent ista : quia & si sola ista cer¬
nerem : desiderarem quidem meli¬
ora: sed iam etiã de solis istis lau¬
dare te deberem : qm̃ laudandũ
te ostendunt de terra. dracones
& om̃s abrsñ: ignis grando .nix gla¬
cies sp̃s tẽpestatis quȩ faciunt uer¬
bum tuũ : montes & om̃s colles li¬
gna fructifera & om̃s cedri: bestiȩ
& om̃ia pecora. reptilia & uolati¬
lia pennat᷑a: reges teraie & om̃s
popłi. principes & om̃s iudices
terrȩ: luuenes & uirgines. seniores
cũ iunioribus. laudant nom̃ tuũ
om̃s uirtutes tuȩ sol & luna om̃s
stellȩ & lumen. cȩli cȩlorũ & aquȩ
quae suꝑ caelos sunt laudent no¬

Expanded text:
putantur: et eadem ipsa conveniunt putantur: et eadem ipsa conveniunt aliis, et bona sunt, et in semetipsis bona sunt. Et omnia haec quae sibimet invicem non conveniunt, conveniunt inferiori parti rerum, quam terram dicimus, habentem coelum suum nubilosum atque ventosum congruum sibi. Et absit jam ut dicerem: Nessent ista", quia etsi sola ista cernerem, desiderarem quidem meliora, sed iam etiam de solis istis laudare te deberem, quoniam laudandum te ostendunt de terra dracones et omnes abyssi, ignis, grajado, nix, glacies, spiritus tempestatis, quae faciunt uerbum tuum, montes et omnes colles, ligna fructifera et omnes cedri, bestiae et omnia pecora, reptilia et uolatilia pennata; reges terrae et omnes populi, principes et omnes iudices terrae, iuuenes et uirgines, seniores cum iunioribus laudent nomen tuum. omnes uirtutes tuae, sol et luna, omnes stellae et lumen, caeli caelorum et aquae, quae super caelos sunt, laudent no