comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miꝰ. quanto ⁊ꝑfectiꝰ eã cõtẽplant᷑ intelligendo ⁊ uiuendo custodi¬
ut̃ diligenti. ħ gͥ disciplina. eis qͥ illã nosse d̾siderat simul gemi¬
itum ordinẽ seqͥ iubet. ciuꝰ una pars utȩ altera eruditioi̾s ẽ.
do lescentibꝰ gͦ studiosis eiꝰ ua uiuendũ ẽ. ut aueneriis rebꝰ ab ille¬
cebris uentris ⁊ guituris. ab in modesto corꝑiscultu ⁊ ornatu. abi¬
nanibꝰ negotiis ludoꝵ. a torpore somni atq pigritiȩ. abemula¬
tione. obtrectatioẽ. inuidentia. ab honoꝵ potestatũq ambitioĩbꝰ
abipsiꝰ &iã laudis inmodica cupiditate se abstineat. Amorẽ autẽ
peccunȩ : tociꝰ suȩ spei c̃tissimũ uenenũ eẽ credãt. Nicħ ener.
uiter faciãt. nicħ audact̾. Inpeccatis aũ suoꝵ. ł pellat om̃ino
irã. ł ita frenet̃. ut sit pulsȩ similis. Neminẽ oderit. nulla uitia

Expanded text:
mius, quanto et perfectius eam contemplantur intellegendo et uiuendo custodimius, quanto et perfectius eam contemplantur intellegendo et uiuendo custodi igitur disciplina eis, qui illam nosse desiderant, simul geminum ordinem sequi iubet, cuius una pars uitae, altera eruditionis est. adulescentibus ergo studiosis eius ita uiuendum est, ut a ueneriis rebus, ab inlecebris uentris et gutturis, ab inmodesto corporis cultu et ornatu, ab inanibus negotiis ludorum ac torpore somni atque pigritiae, ab aemulatione obtrectatione inuidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus, ab ipsius etiam laudis immodica cupiditate se abstineant, amorem autem pecuiter faciant, nihil audacter; in peccatis autem suorum uel pellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae similis; neminem oderint, nulla uitia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit᷑. oro uos inꝗ si ut uideo multũ diligitis ordinẽ. ne nos p̾ pos¬
teros ⁊ mnordinatos eẽ patiamini. Quanꝗ enĩ occultissima ratio se de¬
monstraturã polliceatur. Nicħ p̃t̾ diuinũ ordinẽ fieri : Tamͣ si ꝗͣ p̾iã
ludi magistrũ audiremꝰ conãt᷑ docere puerũ syllabas quẽ p̾ luteras
nemo dociuss nõ dico ridẽdũ tanꝗͣ stultũ. s uĩciendũ tanꝗͣ furio¬
sũ putaremꝰ. Nõ ob aliud opinor nͥ q docendi ordinẽ nõ teneret:
At multa talia ⁊ imꝑitos que adoctis repͣhendantur ac derideant᷑.
sis & dm̃ atq aĩmas tantũ amamqbꝰ aĩmis manifestaturã. eẽ ꝓmittit.
ut nõ nb sũme numeroꝵ possint eẽ cerciotes. Hȩc aũt disciplina
ipsa diꝰ leoc ẽ. quȩ ap̃ dm̃ fioca & incõcussa sẽꝑ manẽs insapiẽ¬
tes aĩmas quasi trãscbit᷑. ut tanto se sciãt uiuere meliꝰ toq subli¬

Expanded text:
peruenitur, oro uos, inquam, si, ut uideo, multum diligitis ordinem, ne nos praeposperuenitur, oro uos, inquam, si, ut uideo, multum diligitis ordinem, ne nos praeposteros et inordinatos esse patiamini. quamquam enim occultissima ratio se demonstraturam polliceatur nihil praeter diuinum ordinem fieri, tamen si quempiam ludi magistrum audiremus conantem docere puerum syllabas, quem prius litteras nemo docuisset, non dico ridendum tamquam stultum, sed uinciendum tamquam furiosum putaremus, non ob aliud, opinor, nisi quod docendi ordinem non teneret. at multa talia et imperitos, quae a doctis reprehendantur ac derideantur, sis et deum atque animas tantum amantibus animis manifestaturam esse promittit, ut non nobis summae numerorum possint esse certiores. Haec autem disciplina ipsa dei lex est, quae apud eum fixa et inconcussa semper manens in sapientes animas quasi transcribitur, ut tanto se sciant uiuere melius tantoque subli
Abbreviated transcription (Latin):
relabis. Illud it ꝙ. mimme uis. incõcussũ manet. Nã suie ap̃ dm̃
fuit ordo. siue ex illo tp̃r ẽẽ cȩpit exquo etiã malũ. tam̃ malũ
illud p̃ter ordinẽ natũ ẽ. Quod sicõcedis. fateris aliꝗdͥ pt ordinẽ
posse fieri. ꝙ causã tuã debilitat ac detruncat. Si au̾t nõ cõcedis.
in cipit d̾i ordine natũ malũ uideri. ⁊ maloꝵ auctorẽ dm̃ fateberis.
qͦ sacͥlegio mͥ detestabili nuchil occuirit. Quodcũ siue nõ intelligẽ¬
rucħ potiusse p̃t̾ di ordinẽ fieri. quia ipsũ malũ qͥnatũ ẽ nullomͦ
dĩ ordine natũ ẽ.s illa iusticia id inordinatũ eẽ nõ fiut. & insibi
meritũ ordinẽ redegit & cõpulit¬
studiosissime ac ꝓsius quẽq uribꝰ dm̃ querere. s ipsũ deqͦ ageba
mꝰ ordinẽ nõ tenere. quo ad illiꝰ ineffabilis magestatis intelligẽtiã

Expanded text:
relaberis; illud enim, quod minime uis, inconcussum manet. nam siue apud deum relaberis; illud enim, quod minime uis, inconcussum manet. nam siue apud deum fuit ordo siue ex illo tempore esse coepit, ex quo etiam malum, tamen malum illud praeter ordinem natum est. quod si concedis, fateris aliquid praeter ordinem posse fieri, quod causam tuam debilitat ac detruncat; si autem non concedis, incipit dei ordine natum malum uideri et malorum auctorem deum fateberis, quo sacrilegio mihi detestabilius nihil occurrit. - Quod cum siue non intellegennihil potuisse praeter dei ordinem fieri, quia ipsum malum, quod natum est, nullo modo dei ordine natum est, sed illa iustitia id inordinatum esse non siuit et in sibi meritum ordinem redegit et conpulstudiosismus ordinem non tenere, quo ad illius ineffabilis maiestatis intellegentiam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̃ ordinẽ fieri : Q uod enĩ factũ ẽ ut malũ nasceretur. nõ utiq di ordine
factũ ẽ. s cũ eẽt natũ dĩ ordine inclusũ ẽ. & ilł ammirãs ac moleste
feres qͣ tã repente bona causa eẽt lapsa dmanib: prors inquit ex illo
dico cepisse ordine excquo malũ eẽ cepit. Ergo inqͣm ut ipsũ ma¬
ap̃ dm̃. ⁊ aut seꝑ̃ fuit nichil ꝗ dr̃ malũ. aut sialiqu̾o inuenit᷑
cȩpisse. quia ordo ipse aut bonꝰ ẽ aut exbono ẽ. nunꝗ aliqͥd sin
ordine fuit. nec erit aliqño. Quã uis ⁊ necio ꝗͥ potiꝰ occurit.
s illa cõsuetudiẽ obluuois elapsũ ẽ. ꝗ credo ordine cõtigisse. ꝓme
rito ł gͣdu ł ordine uitȩ. Nescio quomͦ mͥ in qͥt effugit᷑. ꝗͣ nc̃ sꝑ¬
no sententia. Non eni debui dicere. pꝰ quã malũ natũ cępisse
ordinẽ. s ut illa iusticia deqͣ trygetiꝰ disseruit ita ⁊ ordinẽ fuisse

Expanded text:
praeter ordinem fieri? quod enim factum est, ut malum nasceretur, non utique dei ordine praeter ordinem fieri? quod enim factum est, ut malum nasceretur, non utique dei ordine factum est, sed cum esset natum, dei ordine inclusum est.— Et ille ammirans ac moleste ferens, quod tam repente bona causa esset lapsa de manibus: Prorsus, inquit, ex illo dico coepisse ordinem, ex quo malum esse coepit. — Ergo, inquam, ut esset Deum: et aut semper fuit nihil quod dicitur malum; aut si aliquando invenitur coepisse, quia ordo ipse aut bonum est, aut ex bono est, nunquam aliquid sine ordine fuit, nec erit aliquando. Quamvis et nescio quid potius occurrit; sed illa consuetudine oblivionis elapsum est: quod credo ordine rito uel gradu uel ordine uitae. — Nescio quomodo mihi, inquit, effugit quam nunc sperno sententia; non enim debui dicere, postquam malum natum est, coepisse ordinem, sed ut illa iustitia, de qua Trygetius disseruit, ita et ordinem fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
neͣ prudent̾ imiestigasse cõuirationẽ catilinȩ. tẽꝑant̾ nullo cor¬
ruptũ fuisse p̃mio quo parceret malis. iuste illo sũmo supplitio
senatꝰ auctoritate mactasse fortit᷑ sustiusse omĩa tela inimi coꝵ.
& molẽ. ut ipse di x̃ inuidiȩ nõ meo funsset̾ uirtutes iste. nͥ catilina
rei .s. tantã pnitiẽ cõparass. Uirt̾ enĩ ꝑse ipsã nõ ꝑ aliqͣ huimodi opuꝰ
consiđanda ẽ.⁊ in homine quanto magis indõ  si tm̃ mangustiis
rerũ atq u̾boꝵ cõponere illis quo qͦmꝰ ista ꝑmittim̃. Nã ut intelliganiꝰ
qe ds̃ sẽꝑ iustus fuit. qu̾o extitit malũ ꝗ abono se uingeret. nichu
distulit sua cuiq tͥbuere. Nõ it tc̃ ei erat discenda uisticia. s tc̾ ea utẽ¬
dũ ꝗ̃ sẽꝑ habuit. Qđ cũ ⁊ licentiꝰ ⁊ mat̾ intanta necessitate appro¬
basset̃ : quid inqui dicis licenti. ubi ẽ qͥ tã magnoꝑe asseriusti nichil

Expanded text:
nem prudenter inuestigasse coniurationem Catilinae, temperasse, nullo cornem prudenter inuestigasse coniurationem Catilinae, temperasse, nullo corruptum fuisse praemio, quo parceret malis, iuste illos summo supplicio senatus auctoritate mactasse, fortiter sustinuisse omnia tela inimicorum et molem, ut ipse dixit, inuidiae, non in eo fn;ssent uirtutes istae, nisi Catilina rei publicae tantam perniciem comparasset. uirtus enim per se ipsa, non per aliquod huius modi opus consideranda est et in homine, quanto magis in deo, si tamen in angustiis rerum atque uerborum componere illis quoquo modo ista permittimur. nam ut intellegamus, quia deus semper iustus fuit, quando extitit malum, quod a bono seiungeret, nihil distulit sua cuique tribuere; non enim tunc ei erat discenda iustitia, sed tunc ea utendum, quam semper habuit. Quod cum et Licentius et mater intenta necessitate approbassent: Quid, inquam, dicis, Licenti? ubi est, quod tam magnopere asseruisti, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
N ũc illud quero quod nondũ discutere diligenti ratioẽ tẽptauim.
ã ut pͥmum anb istã deordine questionẽ nescio qs ordo pepererit.
meinim te diccisse. hãc eẽ iusticiã di q̃ separat int̾bonos ⁊ malo
& sua cuiq tͥbuit. Nĩ nulla ẽ quantũ sentio. manifestior ui¬
tiere definitio: Itaq respondeas ueli. utrũ tͥ uideat̃ aliquando dmñ
malũ fuer̃. Rors inqͥt mat̾. nichil aliud uideo quod sequatur. gõ
enĩ uiditiũ di fuit ullũ. quando malũ ñ fuit. nec si aliqño bonis
& malis sua cuiq nõ tͥbuit. Potest uideri iuist fuisse. Cuiꝰ licentĩ.
igo dicendũ nb̾ censes inqͥt malũ sẽꝑ fuisse: Ñ audeo inqͥt illa¬
nos & malos. qño nõ erat malũ. nõ erat iustus. hec illis tacẽ¬
tibus anĩ adu̾ti trigeciũ respondere uelle atq ꝑmisi. At ut. Rors
trass. ⁊ eo ipso quo pot̾at iustus erat. Nõ em̃ cũ dicunꝰ cycero¬

Expanded text:
22. Nunc illud quaero, quod nondum discutere diligenti ratione tentavimus. 22. Nunc illud quaero, quod nondum discutere diligenti ratione tentavimus. Nam ut primum nobis istam de ordine quaestionem nescio quis ordo peperit, memini et sua cuique tribuit. nam est, quantum sentio, manifestior iustitiae definitio; itaque respondeas uelim, utrum tibi uideatur aliquando deum  Prorsus, inquit mater, nihil aliud uideo, quod sequatur. non enim iudicium dei fuit ullum, quando malum non fuit, nec, si aliquando bonis et malis sua cuique non tribuit, potest uideri iustus fuisse. — Cui Licentius: Ergo dicendum nobis censes semper malum fuisse? — Non audeo, inquit illanos et malos, quando non erat malum, non erat iustus. — Hic illis tacentibus animaduerti Trygetium respondere uelle atque permisi. at ille: titisset, et ex ipso, quo poterat, iustus erat. non enim, cum dicimus Cicero
Abbreviated transcription (Latin):
Manet inquit sententia mea: S iã uideo quid sis dietur: utrum
ds̃ agat q̃ nõ b̾ne agi cõfitem̃. Optime inquã ꝓrs ocłũ miñtẽ¬
iniecisti. s ut uidissi quid eẽm dictur. ita peto uideas quid res¬
pondendũ ẽ. Atq ille nutas capite atq humis: turbam̃ inqͥt.
&hiue forte q̃stioĩ mat̾ suꝑ uenerat. Atq ilł pꝰ aliqͣntũ silẽtiũ
petut. ut ame ħ ipsũ rursus int̾rogaretur. Cui loco suꝑiꝰ a
trygetio fuisse responsũ. nõ oĩno anĩ adu̾terat. Tũ ego.
Auidꝰ inqui ł cur tibi repetã actũ auit ne agas quare m̾oneo
potiꝰ ut ea q̃ supͣ dicta sut. ł legere cures si audire neqͥ iusti. Quã
quidẽ absentiã asermone nr̃o amimni tui nõ egre tuli. duq ita
ẽẽ te ꝑtuli. ut neq illa impedirẽ quȩ tecũ intentꝰ remotusq a nb̾
ꝓte agebas. et ea ꝓsequerer qͣte adimitere stylus iste nõ sineret:

Expanded text:
Manet, inquit, sententia mea: sed jam video quid sis dicturus, utrum Manet, inquit, sententia mea: sed jam video quid sis dicturus, utrum Deus agat quae non bene agi confitemur. Optime, inquam; prorsus oculum in meiniecisti. sed ut uidisti. quid essem dicturus. ita peto uideas, quid respondendum sit. — Atque ille nutans capite atque umeris: Turbamur, inquit. — Et huic forte quaestioni mater superuenerat. atque ille post aliquantum silentium petit, ut a me hoc ipsum rursus interrogaretur; cui loco superius a Trygetio fuisse responsum non omnino animum aduerterat. tum ego: Quid, inquam, uel cur tibi repetam? actum, aiunt, ne agas. quare moneo potius, ut ea, quae supra dicta sunt, uel legere cures, si audire nequiuisti. quam quidem absentiam a sermone nostro animi tui non aegre tuli diuque ita esse pertuli, ut pro te agebas, et ea persequerer quae te amittere stilus iste non sineret.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ sine do̾. S  possent inqͥt mͥ u̾ba suppetere. dicerẽ ꝗ tͥ
fortasse nõ difpliceret. S peto ꝑferas ufantiã meã. resq ip¬
sas ut te decet ueloci m̃te p̃ripias. Nã ipsi nec cũ do mͥ uidẽt᷑
eẽ. ⁊ ado tam̃ habrri. Itaq nõ possũ eo̾ sine dõ eẽ dicere qͦs
ds̃ ht̃. cũ dõ itẽ nõdico quia ipsi nõ habet̃ dm̃. Siqͥdẽ dm̃ hab̾e.
iã int̾ nos pͥdẽ insernone illo quẽ die natalieis tuo iocundissi¬
mũ habumꝰ. placuit nichil aluid eẽ ꝗͣ dõ ꝑfrui S fateor
me formidare ista cõtraria. qͦmͦ qͥsq nec dõ sine fit. nec cũ
do. Nonte moueãt ista inꝗͣ. Nã ubi rescõuenit. quis ñ u̾ba
cõtempnat: Quare iã adillã tandẽ ordinis definitionẽ redea-¬
n. Nã ordinẽ eẽ dixisti. quo ds̃ agit oĩa. nichil aũt ut uideo
nõ agit dẽ. Nã mł tͥ iusũ ẽ. Nichił ptͣ ordine̾ posse inueniri.

Expanded text:
esse sine deo. — Si possent, inquit, mihi uerba suppetere, dicerem quod tibi esse sine deo. — Si possent, inquit, mihi uerba suppetere, dicerem quod tibi fortasse non displiceret. sed peto perferas infantiam meam resque ipsas, ut te decet, ueloci mente praeripias. nam isti nec cum deo mihi uidentur esse et a deo tamen haberi, itaque non possum eos sine deo esse dicere, quos deus habet. cum deo item non dico, quia ipsi non habent deum, si quidem deum habere iam inter nos pridem in sermone illo, quem die natali tuo iucundissimum habuimus, placuit nihil aliud esse quam deo perfrui. sed fateor me formidare ista contraria, quomodo quisque nec sine deo sit nec cum deo. Non te moueant ista, inquam. nam ubi res conuenit, quis non uerba contemnat? quare iam ad illam tandem ordinis definitionem redeamu». nam ordinem esse dixisti. quo deus agit omnia. nihil autem, ut uideo, non agit deus; na
Abbreviated transcription (Latin):
inꝗt. Cui ego. Corpꝰ illud ꝗ careret animo nõne mortuũ
fatereris. cũ ego uiuũ ꝓposuerim : Nescio inqͥt quomͦ explicẽ.¬
Nã ⁊ corp̾ hominis uiuũ eẽ nõ posse. Uideo s animꝰ uieo nõ sit.
& nõ possum dicere ubi ubi sit corpꝰ sapientis nõ eiꝰ aũnum
eẽ cum dõ. Ego inꝗ faciã. ut ħ excplices: Fortasse enĩ qͥa
ubiq ds̃ ẽ. quoquo ierit sapies inuenit dm̃ cũ quo eẽ poᷤ¬
sit. Itafit. ut possimꝰ ⁊ nõ negare illum deloco in locum
tranfire ꝗ ẽ moueri ⁊ tam̃ semꝑ ẽẽ cũ dõ. Fateor inquit
corpus illud deloco in locũ transitũ facere. s m̃tẽ ipsã nego
obscurissima ⁊ dutiꝰ diligentiq tractanda impediat in pͥ-¬
sentia ꝓpositũ nr̃m: S illud uideamꝰ qm̃ definitũ ẽ anb̾ ꝗͥ sit
eẽ cũ dõ : utrũ scire possimꝰ iã quid sit cẽ sine dõ. ꝗͣ uis iã
eẽ manifestũ arbitror. Nã credo uideri tͥ eos qͥ cũ do nõ sũt

Expanded text:
it. Cui ego: Corpus illud quod careret animo, nonne mortuum fatereris, cum ego vivum nam et corpus hominis uiuum esse non posse uideo, si animus in eo non sit. et non possum dicere, ubiubi sit corpus sapientis, non eius animum esse cum deo. — Ego, inquam, faciam, ut hoc explices. fortasse enim, quia ubique deus est, quoquo ierit sapiens, inuenit deum, cum quo esse possit. ita fit, ut possimus et non negare illum de loco in locum transire. quod est moueri, et tamen semper esse cum deo. — Fateor, inquit. coobscurissima, et diutius diligentiusque tractanda, impediat in praesentia propositum nostrum. Sed illud videamus, quoniam definitum est a nobis quid sit esse cum Deo, utrum scire pm manifestum esse arbitror. nam credo uideri tibi eos. qui cum deo non sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
erũ pncipiũ fiune pͥuupio. quantusq meo maneat inte llectus
q̃dur iand̃ minram salutẽ siio uilla degenera noniem ancalle etu
libati n ee cosuse ut quidã. nes cõtumehiocera muco puss. ipt¬

Expanded text:
rerum principium sine principio, quantusque in eo maneat intellectus, rerum principium sine principio, quantusque in eo maneat intellectus, quidve inde in nostram salutem sine ulla degeneratione manaverit: quem liberant; nec confuse, ut quidam; nec contumeliose, ut multi p
Abbreviated transcription (Latin):
solũ int̾rogẽt cur itali sẽꝑ serenas hiemes orẽt. ⁊ itẽ sẽꝑ getu¬
lia nr̃a misera siciat. quis eis facile respondeat. aut ubi ap̃-
nos indicabit᷑ illius ordinis ulla suspitia: Ego aũ siqͥd meos mo¬
nere possũ. quãtũ mͥ apparet quantũq sentio.
censeo illos disciplims om̃ibus erudiendos:
Alit̾ qͥppe ista sic intelligi ut luce lario¬
ra sint. nullomͦ possũt. Si aut pigriore
sic̃tei sui alus negotus p̃occupati. aut iã duri addiscendum.
fidei sit p̃sidi paret᷑ . qͥuo illos uinculo ad sese teabasc enqdum
his honrendis ⁊ inuolutissimis malis liberet ille. q enne
pbylo sophya rationẽ ꝓmutit . ⁊ iu& paucissimos sb att Quos
tami no mͦ nõecõtepnere illa mysteria. ẜ sola uote liget. E uo
ut elli genda sũt eogg̃t nulluq aliuo ht negotiũ que uerã &
ut ita dicã ge emana pholosophia e. quã ut doceat ꝗ sit om̃iũ

Expanded text:
solum interrogent, cur Itali semper serenas hiemes orent et item semper Getusolum interrogent, cur Itali semper serenas hiemes orent et item semper Getulia nostra misera sitiat, quis eis facile respondebit? aut ubi apud nos indagabitur illius ordinis ulla suspicio? ego autem si quid meos monere possum, quantum mihi apparet quantumque sentio, censeo illos disciplinis omnibus erudiendos. aliter quippe ista sic intellegi, ut luce clariora sint, nullo modo possunt. si autem aut pigriores sunt aut aliis negotiis praeoccupati aut iam duri ad discendum, fidei sibi praesidia parent, quo illos uinculo ad sese trahat atque ab his horrendis et inuolutissimis malis liberet ille, qui nemphilosophia rationem promittit et uix paucissimos liberat. quos tamen non modo non contemnere illa mysteria sed sola intellegere, ut intellegenda sunt, cogit, nullumque aliud habet negotium, quae uera et, ut ita di
Abbreviated transcription (Latin):
Sic eas despiciat. cunctaquę discernat. ut nullo mͦ eũ moueat.
cur aliꝰ optet liberos habere nec abeat. aluis uxoris nmia fe¬
cunditate torqueatur. Fgeat ille peccunia qui largiri lib̾alit̾
multa paratus ẽ. eiquȩ defosse incubet macer & scabiosus fene¬
rator. Ampla ꝑ atrimonia luxuries disꝑgat. atq diffundat.
Ui a totodie lac̾mãs m̃dicꝰ nũmũ impetret. aliũ honor extol¬
lat indignũ. lucidi mores ab cõdantur int᷑ba. ħ ⁊ alia in
hominũ uita cogu̾t homines plerũq impiȩ credere. nullo
nos ordine diuinȩ ꝓuidentiȩ gubnari. alios aũ pios ⁊ bonos atq
splendido ingenio p̃ditos qui neq nos deseri asũmo dõ possũt
inamimũ iuducere. ⁊ tam̃ rerũ tanta quasi caligine atq cõmix¬
tione turbati nullũ ordinẽ uolentesq sibi nudariꝰ abditissimas
causas. enores suos sepe &iã carminbus cõqueruntur. Qui si ħ

Expanded text:
sic eas despiciat cunctaque discernat, ut nullo modo eum moueat, sic eas despiciat cunctaque discernat, ut nullo modo eum moueat, cur alius optet liberos habere nec habeat, alius uxoris nimia fecunditate torqueatur, egeat ille pecunia, qui; largiri liberaliter multa paratus est, eique defossae incubet macer et scabiosus fenerator, ampla patrimonia luxuries dispergat atque diffundat, uix toto die lacrimans mendicus nummum impetret, alium honor extollat indignum, lucidi mores abscondantur in turba. Haec et alia in hominum uita cogunt homines plerumque inpie credere nullo nos ordine diuinae prouidentiae gubernari; alios autem pios et bonos atque splendido ingenio praeditos, qui neque nos deseri a summo deo possunt in animum inducere et tamen rerum tanta quasi caligine atque commixtione turbati nullum ordinem uident uolentesque sibi nudari abditissimas causas errores suos saepe etiam carminibus conqueruntur. qui si hoc
Abbreviated transcription (Latin):
luce obstant totũq confundunt magna
& hic debetur or dini gr̃ȩ m̃tientes cõcdusioes aut irepentes
paulatĩ ł minuendo ł addendo mnascensionẽ falsitatis qͥs nõ
metuat quis nõ oderit sepe tam̃ indisputanoĩbꝰ certis &
suis sedibus collocatȩ tantũ ualetͣ ut nescio quomͦ ꝑ eas dul¬
cescat ipsa deceptio. Nõne hic qꝗͣ ordo ipse laudabitur: iã in
musica ingeometria. mastroꝵ motibꝰ innumeroꝵ necessita¬
tibꝰ ordo ita dñatur. ut siqͥs quasi eiꝰ fontẽ atq ipsũ penitrał
udere desideret : aut inhis inuemat. aut ꝑ ħ eosme ullo erro¬
re ducatur. Tał enĩ eruditio siqͥs ea mod̾ate utat᷑. nã nchil
ubiq quã nimiũ formidandũ ẽ.talẽ philosophiȩ militẽ nutrit
ł ȩtiã diccẽ. ut adsũmũ illũ modũ ultra quod requirere aliqͥr
nec possit nec deb̾at nec cupiat. qua uult euolet atq ꝑueni¬
at multosq ꝑducat. Unde iã dũ ipsis humanis rebus teneat᷑.

Expanded text:
luce obstant totumque confundunt. Magnae luce obstant totumque confundunt. Magnae et hic debentur ordini gratiae. mentientes conclusiones inrepentes paulatim uel minuendo uel addendo in assensionem falsitatis quis non metuat, quis non oderit ? saepe tamen in disputationibus certis et suis sedibus conlocatae tantum ualent, ut nescio quo modo per eas dulcescat ipsa deceptio. nonne hic quoque ordo ipse laudabitur? Iam in musica, in geometrica, in astrorum motibus, in numerorum necessitatibus ordo ita dominatur, ut, si quis quasi eius fontem atque ipsum penetrale uidere desideret, aut in his inueniat aut per haec eo sine ullo errore ducatur. talis enim eruditio, si quis ea moderate utatur-nam nihil ibi quam nimium formidandum est — talem philosophiae militem nutrit uel etiam ducem, ut ad summum illum modum, ultra quod requirere aliquid nec possit nec debeat nec cupiat, qua uult, euolet atque perueniat multosque perducat, unde iam, dum ipsis humanis rebus teneatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ quidꝰ abiectiꝰ tam̃. deformitate subiecti uidimꝰ. ⁊ ꝑ ipsã
tam̃ eidẽ c̃taminis ꝑfectior pulcͥtudo ꝑuenerat. Talia cre¬
do sũt om̃ia. s ocłos quer solo escis mos ibarbarismos quos
uocat poete adamauer̃ que seemata & metaplamos muta¬
tis appellare nominibꝰ. quȩ manifesta uicia fugere maluerͣ.
detrahe tam̃ ista carmimbꝰ suauissima cõdim̃ta desid̾auim
cõgere multa in unũ locũ totũ acreputidũ. rãcidũ fastidibo
trans fermuberã forensemq dictionẽ quis noͣ eã fugere atq
intheatra secõdere uidebit ordo dr̃ ea gubnãs & modans nec
apud se nimia nec ubi libet aliena ẽẽ patietur sũmissa q̃dã
inpolitȩq similluã ipsos ac uenustos locos sese int᷑ ponens
illustrat oratio que sisola sit ꝓicis ut uilẽ. si aũ de¬
sit illa pulchra nonꝓminent. nõ uisiuis quasi
regioibꝰ possessionibq dñant᷑ sibiq ipsa ꝓpͥa

Expanded text:
nem? quid abiectius tamen deformitate subiecti uidimus? et per ipsam nem? quid abiectius tamen deformitate subiecti uidimus? et per ipsam tamen eiusdem certaminis perfectior pulchritudo prouenerat. Talia, credo, sunt omnia, sed oculos quaerunt. soloecismos et barbarismos quos uocant, poetae adamauerunt; quae schemata et metaplasmos mutatis appellare nominibus quam manifesta uitia fugere malunt. detrahe tamen ista carminibus, suauissima condimenta desiderabimus. congere multa in unum locum, totum acre putidum rancidum fastidibo. transfer in liberam forensemque dictionem, quis non eam fugere atque in theatra se condere iubebit? ordo igitur ea gubernans et moderans nec apud se nimia nec ubilibet aliena esse patietur. summissa quaedam impolitaeque simillima ipsos saltus ac uenustos locos sese interponens inlustrat oratio. quae si sola sit. proicis ut uilem; si autem desit, illa pulchra non prominent, non in suis quasi regionibus possessioni busque dominantur sibique ipsa propria
Abbreviated transcription (Latin):
uit᷑ ꝓpsas leges locũ necessariũ tenet. ⁊ mb̾ne mod̾ate ciuitatis
ordinẽ insertor ẽ. quȩ suo animo nocens ordine aũ alieno pe-¬
na nocentiũ. quid sordidius. quid inamꝰ decoris ⁊ turpitu¬
dius pleniꝰ meretricibus łnonibus. cętĩsq hoc genꝰ pestibus
dici potest: Aufer meretrices derebus humanis. turbaueris
om̃ia libidinibus cõstituȩ matronarũ loco. labe ac dedecore
ita ꝑ ordims łge conditioe uilissimũ. Nõne incorꝑibus ammã¬
cuĩ quedã membra sisola attendas. nõ possis attendere : tam̃
naturȩ ordo nec quia necessaria sũt de ẽẽ uoluit. nec quia
indecora eninere ꝑmisit. Quȩ tam̃ deforma suos locos te-¬
nendo. meliorẽ locũ cõcessere melioribꝰ qͥd nob̾ suauius qͥd
agro uillaq quid spectaculo cõgruentiꝰ fuit. pugna illa con¬
flictuq gallinatiorũ galloꝵ curꝰ suꝑiore libro fecintꝰ mẽtio¬

Expanded text:
inter ipsas leges locum necessarium tenet et in bene moderatae ciuitatis inter ipsas leges locum necessarium tenet et in bene moderatae ciuitatis ordinem inseritur estque suo animo nocens, ordine autem alieno poena nocentium. quid sordidius, quid inanius, dedecoris et turpitudinis plenius meretricibus lenonibus ceterisque hoc genus pestibus dici potest? aufer meretrices de rebus humanis, turbaueris omnia libidinibus; constitue matronarum loco, labe ac dedecore uita, per ordinis leges condicione uilissimum. nonne in corporibus animantium quaedam membra, si sola adtendas, non possis adtendere? tamen ea naturae ordo nec, quia necessaria sunt, deesse uoluit nec, quia indecora, eminere permisit. quae tamen deformia suos locos tenendo meliorem locum concessere melioribus. quid nobis suauius, quod agro uillaeque spectaculum congruentius fuit pugna illa conflictuque gallinaciorum gallorum, cuius superiore libro fecimus mentio
Abbreviated transcription (Latin):
positis. nullomꝰ ẽẽ sinit᷑ ubi ẽẽ nõ debet. Ita fit ut angusto ani¬
mo ipsã solã quisq cõsiderans ueluti magna reꝑcus sus fȩditate
au̾setur. Si aũt m̃tis ocłos eriges atq diffundes. simł uniu̾¬
sa collustret: nchil nõ ordinatũ. siuisq sẽꝑ ueluti sedibu
distinctũ dispositũq reperiet. Quã magna inquã. quã
mira mͥ ꝑuos ds̃ ille atq ipse magis magͦisq credere addu¬
correrũ nescio quis occultus ordo respondet. Nã ea dicitis
quȩ nec quomͦ dicantur nõ uisa. nec qͦmͦ ea uideatis intelligo.
ua ea ⁊uera & alta ẽẽ suspicor. Simile aũt aliꝗ inistã sen¬
tentiã tufortasse iuiũ requirebas. At nchi iã oce unrerunt
ium̃abilia. quȩ me ad c̃sentiondũ ꝓrsus trahũt. Quid
mearnifice tecriꝰ. quid illo animo truculentiꝰ atq diru̾s. At

Expanded text:
positis, nullo modo esse sinitur, ubi esse non debet. Ita fit ut angusto anipositis, nullo modo esse sinitur, ubi esse non debet. Ita fit ut angusto animo ipsam solam quisque considerans, veluti magna repercussus foeditate aversetur. Si autem mentis oculos erigens atque diffundens, simul universa collustret, nihil non ordinatum, suisque distinctum dispositumque reperiet. Quam magna, inquam, quam mira mihi per uos deus ille atque ipse, ut magis magisque credere adducor, rerum nescio quis occultus ordo respondet! nam ea dicitis, quae nec quomodo dicantur non uisa nec quomodo ea uideatis intellego; ita ea et uera et alta esse suspicor. simile autem aliquod in istam sententiam tu fortasse unum requirebas. at mihi iam occurrunt innumerabilia, quae me ad consentiendum prorsus trahunt. quid enim carnifice tetrius ? quid illo animo truculentius atque dirius ? at
Abbreviated transcription (Latin):
sũt. si etiã stultus que agit agit ordine : Si aut̃ ordo noͣ ẽ
inhis quȩ aguntur abstulto. erit aliquid quod ordo nontene-¬
at. Neutrũ aũ uultis. Uidete queso. necuncta ipsiꝰ ordinis de¬
fensioẽ turbeus. Hic ierũ trygecius uã ilł alter adhuc om̃ino
absenserat. facile ẽ inquit huic quidẽ respõdere cõplexioni tuȩ.
sed me inp̃fentia similitudo deficit. qua sententiã meã uideo
asseri illustrariq debere. Tam̃ dicã ꝗ sentio. facies enĩ tu qͥ
paulo aute fecisti. Nõ enĩ illa cõme moratio tenebrarũ adid ꝙ.
ame inuolutũ ꝓlatũ erat. parũ nobis attulit luminis. Nãq omĩs
uita stultoꝵ ꝗͣ uis ꝑeos ipsos minime constans minimeq ordina¬
ta sit. ꝑ diuinã tam̃ ꝓuidentiã necessario rerũ ordine inclu¬
ditur. & quasi quibusdã locis illa ineffabili & sẽpit̾na lege dis¬

Expanded text:
sunt; si etiam stultus quae agit, agit ordine? Si autem ordo non est sunt; si etiam stultus quae agit, agit ordine? Si autem ordo non est in iis quae aguntur ab stulto, erit aliquid quod ordo non teneat: neutrum autem vultis. Videte, quaeso, ne cuncta ipsius ordinis defensione turbetis. Hic item Trygetius, nam ille alter adhuc omnino absens erat: Facile est, inquit, huic quidem respondere complexioni tuae; sed me in praesentia similitudo deficit, qua sententiam meam video asseri illustrarique debere. Tamen dicam quod sentio; facies enim tu quod paulo ante fecisti. Non enim illa commemoratio tenebrarum ad id quod a me involutum prolatum erat, parum nobis attulit luminis. Namque omnis vita stultorum, quamvis per eos ipsos minime constans minimeque ordinata sit, per divinam tamen providentiam necessario rerum ordine includitur, et quasi quibusdam locis illa ineffabili et sempiterna lege dis
Abbreviated transcription (Latin):
doctoꝵ libris nota sententia : tam̃ sensũ ipsũ cõsid̾ans corꝑis
nã ⁊ isto ipso aiuno utit᷑. ⁊ ipsa sola ẽ cũ intellectu quałcunq
collatio: adducor ut dicã neminẽ posse uidere tenebras. Quã ob
ligi nõ posse stultitiã. Nã nillas alias m̃tis tenebras nomina¬
mus. Nec iã illud mouebit. quo mͦ stulticia possit nõ intel-¬
lecta uitari. Nt enĩ ocłi tenebras uitamꝰ eo ipso quo nolumus
nõ uidere. sic qͥsquis nolit uitare stultitiã nõ eã conetur intelli
que s̃ eẽ p̃sentẽ nõ quo ipsã. magis intelligi. s quo alia minꝰ intel¬
ligi sentiat. S adordinẽ redeamꝰ. ut nb aliqnõ reddat᷑ licentiꝰ
llud enĩ ex ub iã reqͥro. utrũ quęcunq agit stultus ordine ub̃
agere uideat᷑. Nã uidete rogo quos laqueos habeat. Si ordine
dixeritis. ubi erit illa definitio ordo ẽ quo ds̃ agit omĩa quę

Expanded text:
doctorum libris nota sententia — tamen sensum ipsum considerans corporis doctorum libris nota sententia — tamen sensum ipsum considerans corporis — nam et isto ipso anima utitur et ipsa sola est cum intellectu qualiscumque conlatio-addueor, ut dicam neminem posse uidere tenebras. quam ob legi non posse stultitiam; nam nullas alias mentis tenebras nominamus. nec iam illud mouebit, quomodo stultitia possit non intellecta uitari. ut enim oculis tenebras uitamus eo ipso, quo nolumus non uidere, sic quisquis uolet uitare stultitiam, non eam conetur intellegque sibi esse praesentem, non quo ipsam magis intellegit sed quo alia minus intellegit, sentiat. Sed ad ordinem redeamus, ut nobis aliquando reddatur Licentius. illud enim ex uobis iam reqagere videatur. Nam videte rogatio quos laqueos habeat. Si ordine dixeritis, ubi erit illa definitio, Ordo est quo Deus agit omnia quae
Abbreviated transcription (Latin):
sua culpa consiliũ libenter auscultãt. ⁊ in hoc iã tibi cędant
gecius nescio quid etiã ꝑstrepens dicere cupiebat. faciãq bona
tua uenia. nõ fortasse nõ b̾ne instructus es qui rescens uc nego¬
tio suꝑ uenisti. ut remoto patrocinio ipsos causã suã ꝑagentes
audiã pacienter ut cȩꝑam. Tũ trygetiꝰ licentio ꝓrsus absente.
Quomͦ uultis inqͥt accipite. ⁊ ridete stulticiã meã. Noͣ mͥ uidetur
debere dici intellectus. quo intelligit᷑ ipsa stulticia quę non in-¬
telligendi ł sona ł uia x una causa ẽ. Nonfacile inquam recuso
istud acciꝑe. Quã uis enĩ me multũ moueat quod sentit alypi
quomͦ recte possit quisq doce quał sit res quã nõ intelligit
quantãq m̃ti afferat ꝑnitiẽ ꝗ m̃te nõ uidet : Nã id utiqͦ at¬
tendẽs quudtu dixisti dixere est ueritus. cũ ei sit ista etiã de-

Expanded text:
sua culpa consilio libenter auscultant, et in hoc jam tibi cedant, sua culpa consilio libenter auscultant, et in hoc jam tibi cedant, getius nescio quid etiam perstrepens dicere cupiebat, faciamque bona tua venia: nam fortasse non bene instructus es, qui recens huic negotio supervenisti, ut remoto patrocinio ipsos causam suam peragentes audiam patienter, ut coeperam. Tum Trygetius, Licentio prorsus absente: Quomodo vultis, inquit, accipite et ridete stultitiam meam. Non mihi videtur debere dici intellectus, quo intelligitur ipsa stultitia, quae non intelligendi vel sola vel maxima causa est. Non facile, inquam, recuso istud accipere. Quamvis enim me multum moveat, quod sentit Alypius, quomodo recte possit quisque docere qualis sit res quam non intelligit, quantamque menti afferat perniciem, quod mente non uidet — nam id utique attendens, quod tu dixisti, dicere est ueritus, cum ei sit ista etiam de
Abbreviated transcription (Latin):
gistrũ aliũ quereremꝰ. ut em̃ plene stulticiã nõ intelligo. uid̾o
tam̃ nchil responsioẽ hac ẽẽ stulti.s pudebit eũ fortasse ita
nos aut reluiquere aut sequi. Disputabit gͦ. & ex aggerabit
copiosissime stulticiȩ mala. Nos aũt b̾ne nobis ꝓuidentes. aut
audiemꝰ attente hominẽ uescientẽ quȩ loquatur. aut credemꝰ
eũ id quod nõ intelligit scire. ⁊ ad huc dõ susfeptoꝵ iuoꝵ ratioẽ
stulticia copulata ẽ. Nichil aut suꝑioꝵ ẽ. quod uideo posse defe
di. Restat gͥ ꝗ nõ uultis extremũ. Nunꝗ te inquid in uidũ
senserã. Nã si abistis ut dicis susceptis qͥcꝗͣ honorari ut solet ac¬
cepissẽ. dũ ratiocinatiõis huiꝰ miniũ tenax es. id mͦ reddere coge-¬
rer. Quare ł h cõtenti suit. q me tecũ laborante nõ paruũ
eis ad ex cogitandũ temporis dedi. łsi uicti patroni nulla qͥdẽ

Expanded text:
gistrum alium quaereremus. Ut enim plene stultitiam non intelligo, video gistrum alium quaereremus. Ut enim plene stultitiam non intelligo, video tamen nihil responsione hac esse stultius. Sed pudebit eum fortasse ita nos aut relinquere, aut sequi. Disputabit ergo et exaggerabit copiosissime stultitiae mala. Nos autem bene nobis providentes, aut audiemus attente hominem nescientem quae loquatur, aut credemus eum id quod non intelligit scire, aut adhuc Deo susceptorum tuorum ratione stultitia copulata est. Nihil autem superiorum est quod video posse defendi. Restat igitur, quod non vultis, extremum. Nunquam te, inquit, invidum senseram. Nam si ab istis, ut dicis, susceptis quidquam honorarii, ut solet, accepissem, dum ratiocinationis hujus nimium tenax es, id eis modo reddere cogerer. Quare vel hoc contenti sint, quod me tecum laborante non parum eis ad excogitandum temporis dedi; vel, si victi patroni nulla quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Cã autem sapiẽs fuerit. nõ inter ea quȩ ille intelligit stulticia
numeranda ẽ. Quã obrẽ qm̃ ea conuneta sũt deo que tã sa¬
piens intelligit. recte ado stultitia secernetur. Acute quide
iquã ut soles alypi respondisti. s tanquã inalienas trusus
angustias. T am̃ quia ut arbitror adhuc mecũ stultus ẽẽ dig¬
naris. quid faciemꝰ si aliquẽ nanciscam̃ sapientẽ. q nos tnito
malo docendo ac disputando libent᷑ lib̾et. Nãe nichil eũ pͥus quã¬
tũ arbitror dep̃caturus sũ. nͥ ut mͥ ostendat quȩ sit. quit sit:
quał sit omĩno stulticia. Dete eñi nõfacile affirmaueri. Metam̃¬
tantũ & tã diu detinet. quantũ ⁊ quã dui ame nõ intelligit᷑.
icturꝰ ẽ gͦ iłł te auctore. Ut ħ uos docerẽ. quando stultꝰ eram
adme uenire debiustis. Modo aũt uos ur̃i magistri eẽ poteritis.
nã ego iã stulticiã nõ intelligo Quod quidẽ abeo si audirem.
nõuererer admonere hominẽ ut comes nobis fieret. simłq ma-¬

Expanded text:
tultitia numeranda est. quam ob rem quoniam ea coniuncta sunt deo, quae iam sapiens intellegit, recte a deo stultitia secernetur. Acute quidem, inquam, ut soles, Alypi, respondisti, sed tamquam in alienas trusus angustias. tamen quia, ut arbitror. adhuc mecum stultus esse dignaris, quid faciemus, si aliquem nanciscamur sapientem, qui nos tanto malo docendo ac disputando libenter liberet ? nam nihil eum prius, quantum arbitror, deprecaturus sum. nisi ut mihi ostendat, quae sit, quid sit, qualis sit omnino stultitia. de te enim notantum et tam diu detinet, quantum et quam diu a me non intelligitur. Dicturus est ergo ille, te auctore: Ut hoc vos docerem, quando stultus eram ad me venire debuistis; modo autem vos vestri magistri esse poteritis: nam ego jam stultitiam non intelligo. Quod quidem ab eo si audirem, non vererer admonere hominem ut comes nobis fieret, simulque ma
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sit nc̃ omitto. Tuã illã ratiocinationẽ paululũ adu̾to.
i istiqͥppe. Nam sicũ dõ sũt quȩ cunq intelligit sapiẽs. nec
nͥ intellectã stitiã effugere potest. quasi uͦ illud obseurũ sit añ

Expanded text:
dum sit, nunc omitto; tuam illam ratiocinationem paululum aduerte. dum sit, nunc omitto; tuam illam ratiocinationem paululum aduerte. dixisti quippe: \'nam si cum deo sunt, quaecumque intellegit sapiens, nec nisi intellectam stultitiam effugere potest\' — quasi uero il
Abbreviated transcription (Latin):
ne multũ me mouet. quomodo subito cũ đo stultitiã colloca¬
ueritis. Nũ si cũ do sunt quȩcumq intelligit sapies. nee n in¬
lectã stultitiã effugere potest erit ȩtiã ꝗ dicto nefas e pestis
illa seũ dõ Qua coclusioẽ cõmoti cũ insilentio se aliqͦntũ te¬
nuisset. respondeat inquid trygeci & iã ille decuiꝰ adientu ad
istã disputatioẽm oportimissimo nõnos puto temere grat ila
cumq rogatioĩ satis facẽ. cũ michi pͥus uł infuturũ ꝓspecxero
& auobis impetrauero ut ame ampliꝰ ista responsione er¬
ueiuiẽt. E quę mͥ deordine inquit sũt spanda meliora. meuiꝰ
assertionẽ interim me substit᷑ ere uoliustis. S ni fallor obhoc
stulticiã dõ ista tua cõclusioẽ abhis copulatã putasti. quod uiu¬
uersa quȩ intelligit sapiẽs cũ dõ eẽ dixer̃. s id quatinꝰ accipiẽ¬

Expanded text:
re multum me mouet, quomodo subito cum deo stultitiam collocare multum me mouet, quomodo subito cum deo stultitiam collocaueritis. nam si cum deo sunt, quaecumque intellegit sapiens, nec nisi intellectam stultitiam effugere potest, erit etiam, quod dictu nefas est, pestis illa cum deo. — Qua conclusione commoti cum in silentio se aliquantum tenuissent: Respondeat, inquit Trygetius, etiam ille, de cuius aduentu ad istam disputationem oportunissimo non nos puto temere gratulatocumque rogationi satisfacere, cum mihi prius uel futurum prospexero et a uobis impetrauero, ut a me amplius ista responsione nprouenient. — Aeque mihi de ordine, inquit, sunt speranda me- liora, in cuius adsertione interim me substituere uoluistis. sed, ni fallor, ob hoc stultitiam deo ista tua conclusione ab his copulatam putasti, quod uniuersa, quae intellegit sapiens, cum deo esse dixerunt. sed id quatenus accipien
Abbreviated transcription (Latin):
mendat seruandũ illi famulo. ut ilł tanꝗ sobriꝰ ⁊ exoptima
diũ disciplina nõ quidẽ custodiat nͥ qd ꝓpt̾ stultos ad sapie ntiã
deducendos s qd ei tam̃ ille custodiendũ imꝑarit. Nec om̃ino
huc inquid comm̃dari qͥcꝗͣ arbitror asapiẽte. siquidẽ ilł deo
sẽꝑ infixus ẽ siue tacitꝰ suie cũ hominibus loquẽs. s ilł seriuᷤ
iã bene institutus diligent̾ seruat ꝙ int̾dũ disputãti dño sug-¬
gerat. & ei tanquã iustissimo gratũ faciat offiñ suũ. sub cuꝰ
se uidet potestate uiuere. Et ħ fac̾ noͣ quasi racio cinando. s
ratiõibꝰ tuis. ut ꝗ suscepimꝰ potiꝰ ꝑagatur. De isto uero diligẽ¬
ter quẽ admodũ sese habeat non em̃ parua resẽ aut tamꝰ
paruo sermone cõtenta. uidebionis alias cũ ds̃ ipse oportuni¬
tis ni tbi sint etiã illa quȩ intelliguntur asapiente. Qiuã in.

Expanded text:
mendat seruandum illi famulo, ut ille tamquam sobrius et ex optima mendat seruandum illi famulo, ut ille tamquam sobrius et ex optima domini disciplina non quidem custodiat, nisi quod propter stultos ad sapientiam perducendos sed quod ei tamen ille custodiendum imperarit ? — Nec omnino huic, inquit, commendari quicquasemper infixus est siue tacitus siue cum hominibus loquens; sed ille seruus iam bene institutus diligenter seruat, quod interdum disputanti domino suggerat et ei tamquam iustissimo gratum faciat officium suum, sub cuius se uidet potestate uiuere, et hoc facit non quasi ratiocinando sed rationibus tuis, ut quod suscepimus potius peragatur. de isto uero diligenter, quem ad modum sese habeat — non enim parua res est aut tam paruo sermone contenta — uidebimus alias, cum deus ipse oportunitis, ut ibi sint etiam illa, quae intelleguntur a sapiente. qua in
Abbreviated transcription (Latin):
atq obtẽ ꝑat mͥ fac̃ quȩ sepe putare ꝗ uicerim. in alurursus
rebus ita sese erigit ut eiꝰ subpedibꝰ miser iaceam. Quã obrẽ
qño desapiente querimꝰ. me nolo nomines. Nec me inqui.
S tam̃ nunꝗ nam sapiẽs iste suos potest deserere. aut ullo pacto
cũ ħ corpꝰ agit in quo istũ famłm sua lge deuinetũ tenet. relinqͥt
offm̃ b̾neficia tͥbuendi qͥbus potest ⁊ maxime ꝗ abeo uehem̃tissi¬
me flagitatur sapientiã ipsã docẽdi : ꝗ cũ fac̃ ut cõgrue doceat
minusq meptus sit. p̃parat sepe aliqͥd quod ex depositioe eloquat᷑
ac disputet. Quod nͥ memoriȩ cõmendau̾it. pareat necesse eͣ.
ngo aut offitia b̾niuolentiȩ negabis eẽ sapientis. aut cõfiteberis
res aliquas sapientis memoria custodiri. Anfortasse aliquid
suarũ rerũ nõ ꝓpt̾ se quidẽ s ꝓpt̾ suos s tam̃ necessarios com¬

Expanded text:
atque obtemperat mihi facitque saepe putare, quod uicerim, in aliis rursus atque obtemperat mihi facitque saepe putare, quod uicerim, in aliis rursus rebus ita sese erigit, ut eius sub pedibus miser iaceam. quam ob rem quando de sapiente quaerimus, me nolo nomines. — Nec me, inquam; sed tamen numquidnam sapiens iste suos potest deserere aut ullo pacto, cum hoc corpus agit, in quo istum famulum sua lege deuinctum tenet, relinquit officium beneficia tribuendi quibus potest et maxime, quod ab eo uehementissime flagitatur, sapientiam ipsam docendi? quod cum facit, ut congrue doceat minusque ineptus sit, praeparat saepe aliquid, quod ex dispositione eloquatur ac disputet, quod nisi memoriae commendauerit, pereat necesse est. ergo aut officia beniuolentiae negabis esse sapientis aut confiteberis res aliquas sapientis memoria custodiri. an fortasse aliquid suarum rerum non propter se quidem sed propter suos, sibi tamen necessarium com
Abbreviated transcription (Latin):
nũc fortasse ꝗ ꝓmeres nõ haberes: Namsi ad eã parte. memo¬
pia ptinet quę se uelut famulã bonȩ m̃ti regendã cõcedit.
ipsa nũc aduitꝰ es mͥ crede ut ħ diceres. Frgo une quã adil¬
lũ ordinẽ redeã. nõne tͥ uidet᷑ ł ꝓpt̾ talia idest ł ꝓpt honesta
ac necessarias disciplinas memoria opꝰ eẽ sapienti: Q uod iꝗͥt
memoria opꝰ ẽ cũ om̃s suas res pgesentes habeat ac teneat :
I õ eñi ł mipso sensu adid ꝗ añ ocłos nr̃os ẽ inauaciliũ nob̾ uocamꝰ
me moriã. Sapienti gͥ ante illos int̾iores intellectus ocłos habẽti
omĩa idest dm̃ ipsũ fice immobilit̾q intuenti cũ quo sũt om̃ia
quȩ intellectus uidet ac possidet. quid opꝰ ẽ queso memoria:
mͥ aũt ut opꝰ eẽt adħ quȩ ab este audierã retinenda. nõ dũ sũ
illiꝰ famłi dñs. s ei mͦ seruio modo pugno ut nõ seriiã.⁊ quasi
audeo me asserere inlib̾tatẽ meam. ⁊ siforte aliquando imꝑo

Expanded text:
nunc fortasse quod promeres non haberes. Nam si ad eam partem memoria pertinet, quae se velut famulam bonae menti regendam concedit, ipsa nunc adjutus es, mihi crede, ut hoc diceres. Ergo antequam ad illum ordinem redeam, nonne tibi uidetur uel propter talia, id est propter honestas ac necessarias disciplinas, memoria opus esse sapienti? — Quid, inquit, memoria opus est, cum omnes suas res praesentes habeat ac teneat? non enim uel in ipso sensu ad id, quod ante oculos nostros est, in auxilium uocamus memoriam. sapienti igitur ante illos interiores intellectus oculos habenti omnia, id est deum ipsum fixe immobiliterque intuenti, cum quo sunt omnia, quae intellectus uidet ac possidet, quid opus est quaeso memoria? mihi autem ut opus esset ad haec quae abs te audieram retinenda, nondum sum illius famuli dominus sed ei modo seruio, modo pugno, ut non seruiam, et quasi audeo me adserere in libertatem meam, et si forte aliquando impero
Abbreviated transcription (Latin):
castitas amor ordinatꝰ. nõ subdẽs maiora minoribꝰ Mͦinꝰ ẽ aũt qͥcꝗđ¬
inanimo uolari potest. Certe enĩ cũ ꝓpudicitia corporali qͥsq m̃ti¬
t̃. uidet qͥdẽ corrũpendo corpori suo nõ suã s alienã imminere libi¬
dinẽ cauet tam̃ ne saltẽ ꝑmittendo sit particeps. ꝑmissio uͦ illa ubi
nͥ manimo ẽ ȩtiã : Corporaliꝰ gͦ pudicitia corrũpi nͥ inanimo non
potest quo nõ cõsentiente neq ꝑmittente. nullomͦ recte dr̃ uolari
pudicitia corꝑalis. qͥcꝗ incorꝑe fu̾it aliena libidĩe ꝓpetratũ. Uñ colli¬
git᷑ multomagis animi castitatẽ serua̾dã eẽ inanima. inqua tute¬
ła ẽ pudititiȩ corꝑalis. Quã obrẽ ꝗ innb̾ ẽ utrũq scĩs moribꝰ & cõu̾

Expanded text:
onere. est enim animi castitas amor ordinatus non subdens maiora minoribus. minus est autonere. est enim animi castitas amor ordinatus non subdens maiora minoribus. minus est autin animo violari potest. Certe enim cum pro pudicitia corporali quisque mentitur, videt quidem corrumpendo corpori suo, non suam, sed alienam imminere libi; cavet tamen, ne saltem permittendo sit particeps. Permissio vero illa ubi nisi in animo est? Etiam corporalis ergo pudicitia corrumpi nisi in animo non potest: quo non consentiente, neque permittente, nullo modo recte dicitur violari pudicitia corporalis, quidquid in corpore fuerit aliena libidine perpetratum. Unde colligitur, multo magis animi castitatem servandam esse in animo, in quo tutela
Abbreviated transcription (Latin):
nõ solũ auro ⁊ argento & gẽmis ⁊ amenis p̃diis. atq ipsi uniu̾se
tẽporali uitȩ om̃iqͣᷤ corꝑis boni p̃poneret. nescio utrũ sapienter
risq penderet. recte &̃ tẽporalibꝰ rebꝰ alioꝵ homimũ. qͦs inno¬
centia b̾niuolentia quę sua seruare atq adiuuare deberet. ama¬
ret enĩ ꝑfectã fidẽ nõ solũ b̾ne credendi eaquę s ex cellent᷑. ac fi¬
de digna auctoritate diceret᷑. s &̃ fidelit̾ enuntiandi. quȩ ipse
dicenda iudicaret ac diceret. fides eni appellata ẽ inlatina lingͣ.
simuiꝰ uolat̃ cũ ita qͥsq m̃tit᷑. ut ei nullo incõmodo nullaq ꝑni¬
cie credatur. addita &̃ int̾etioẽ ł salutis tuendę. ł pudititię
corꝑis. uolat᷑ tam̃. & res uiolat᷑ inai̾mi castate atq scĩtate seruã¬
da. Und̾ cogim᷑ nõ opiioẽ hominũ quȩ plerũq ineirore ẽ. sed
ipsa quȩ om̃ibꝰ suꝑ eminet atq una inuictissima ẽ ueritate. &̃

Expanded text:
um auro et argento et gemmis et amoenis praediis, sed et ipsi uniuersae temporali uitae omnique corporis bono praeponeret, nescio utrum sapienter risque penderet. recte etiam temporalibus rebus aliorum hominum, quos innocentia beniuolentiaque sua seruare atque adiuuare deberet. amaret enim perfectam fidem non solum bene credendi ea. quae sibi excellenti et fide digna auctoritate dicerentur, sed etiam fideliter enuntiandi, quae ipse dicenda iudicaret ac diceret. fides enim appellata est in latina lingua si minus violatur, cum ita quisque mentitur, ut ei nullo incommodo nullaque pernicie credatur, addita etiam intentione vel salutis tuendae, vel pudicitiae corporalis; violatur tamen, et res violatur in animi castitate atque sanctitate servanda. unde cogimur non opinione hominum, quae plerumque in errore est, sed ipsa quae omnibus supereminet atque una inuictissima est ueritate eti
Abbreviated transcription (Latin):
sot seas que iã domito atq substrato nctas igis imponate ut duibstiꝰ
sensibus utit᷑ ꝓpt̾ illa que iã nõ sapiẽti sed s sũt necessaria n se
audeat extollere audeat nec subire dño. noc ihis ipsis que ad se ꝑti¬
uẽt passim atq in modate uti. ad illã it uilissimã partẽ possut
ea peiere quȩ p̃tereũt. Quibꝰ aũt ẽ memoria necessaria n
ptereuntib & quasi fugientibus reb: : Ille g sapiens amplec¬
titur dm̃ eoque ꝑfruit qui sẽꝑ manet. nec expectat t sutp hec
iminobił ⁊ inse manẽs serui sui ꝗ ammꝰ peculiũ. ut eo tanã
friugnte diliges famulus bne utatur parceg eustoduat. Quam

Expanded text:
at, easque jam domito atque substrato metas legis imponat, ut dum istis at, easque jam domito atque substrato metas legis imponat, ut dum istis sensibus utitur propter illa quae jam non sapienti, sed sibi sunt necessaria, non se audeat extollere, nec superbire domino, nec iis ipsis quae ad se pertinent passim atque immoderate uti. Ad illam enim vilissimam partem possunt ea pertinere quae praetereunt. Quibus autem est memoria necessaria, nisi praetereuntibus, et quasi fugientibus rebus? Ille igitur sapiens amplectitur Deum, eoque perfruitur qui semper manet, nec exspectatur ut sit, immobilis et in se manens servi sui quodammodo peculium, ut eo tanquam frugi et diligens famulus bene utatu