comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia: nunquã nouus. nun¬
quã uetus : in nouans om̃ia.¬
& inuetustatẽ ꝑducens su¬
perbos & nesciunt : semꝑ
agens. semꝑ quietus: colli¬
gens. & non egens: portars
& implens. & ꝓtegens: cre¬
ans. & nutriens & ꝑficiens :
quȩrens cũ nichil desit tibi:
Amas nec aestuas: telas &
sẽcurus es pęnitet te: et
nondoles. Irasceris: et
tranquillus es . Opera
mutans: nec mutans con¬
siliũ Necipis quod inuenis:
& nunquam amisisti
Nunquã in ops: & gaudeis
lucris. Nunquã auarus .¬
& usuras exigis. Semꝑ eroga¬
tur tibi ut debeas. Et quis
habet quicquã non tuum :
Reddis debita nulli debens:
donas debita nichil ꝑdens
Et quid dixi dĩm̃s: uita mea.
dulcedo mea scã : Aut quid
dicit aliquis cũ de tedicit :
Et uae tacentib de te : qm̃
loquaces muti sunt. Quis
michi dabit ad quiescere in
te : Quis dabit ut uenias
incor meũ & inebries illud:
ut obliuiscar mala mea. &
unum bonũ meũ Amplectar
te: Quid michi es: Miserere

Expanded text:
omnia, numquam nouus, numomnia, numquam nouus, numquam uetus, innouans omnia, in uetustatem perducens superbos et nesciunt; semper agens, semper quietus, colligens et non egens, portans et implens et protegens, creans et nutriens, perficiens, quaerens, cum nihil desit tibi. amas nec aestuas, zelas et securus es, paenitet te et non doles, irasceris et tranquillus es, opera mutas nec mutas consilium; recipis quod iuuenis et numquam amisisti; numquam inops et gaudes lucris, numquam auarus et usuras exigis. supererogatur tibi, ut debeas, et quis habet quicquam non tuum? reddens debita nulli debens, donans debita nihil perdens. et quid diximus, deus meus, uita mea, dulcedo mea sancta, aut quid dicit aliquis, cum de te dicit? et uae tacentibus de te, quoniam loquaces muti sunt. Quis mihi dabit adquiescere in te? quis dabit mihi, ut uenias in cor meum et inebries illud, ut obliuiscar mala mea et unum bonum meum amplectar, te? quid mihi es? miserere,
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid impletocȩlo et
teni restat exte: Annor
opus habes ut a quoquam
continearis qui contines
om̃ia : qm̃ qua emples con¬
tinendo imples : Non enim
uasa quae te plena sunt sta¬
bilem te faciunt : quia & si
frangantur. ñ effunderis
Et cum effunderis suꝑ nos. ñ
tu iaces sed erigis nos: nec
tu dispergeris. sed colligis nos
Sed quo imples om̃ia : Te toto
imples om̃ia : anquia ni
possunt te totũ capere om̃ia.
partem tui capiunt: Et
eandem partẽ simul om̃ia
capiunt : ansingulas sin¬
gula. & maiores maiora.
minores minora capiunt :
Ergo est aliqua parstua
maior. aliquaminor : an
ubiq totus es. & res nulla
de dotũ capit : Quid esergo
ds̃ms : Quid rogo nisi dr̃s
ds̃ : Quis enim dñs prȩter
dñm aut quis ds̃ praet̃
dm̃nr̃m Summe opti¬
me. potentissime: om̃ipo¬
tentissĩme. misericordissi¬
me. & iustissime: secretis¬
sime. & prȩsentissime :
pulcherrime. & fortissime
stabilis & in comprehensi¬
bilis : immutabilis mutans

Expanded text:
quidquid impleto caelo et quidquid impleto caelo et terra restat ex te? an non opus habes, ut quoquam continearis, qui contines omnia, quoniam quae imples continendo imples? non enim uasa, quae te plena sunt, stabilem te faciunt, quia etsi frangantur non effunderis. et cum effunderis super nos, non tu iaces, sed erigis nos, nec tu dissiparis, sed colligis nos. sed quae imples omnia, te toto imples omnia. an quia non possunt te totum capere omnia, partem tui capiunt et eandem partem simul omnia capiunt? an singulas singula et maiores maiora, minores minora capiunt? ergo est aliqua pars tua maior, aliqua minor? an ubique totus es et res nulla te totum capit? Quid est ergo deus meus? quid, rogo, nisi dominus deus? quis enim dominus praeter dominum? aut quis deus praeter deum nostrum? summe, optime, potentissime, omnipotentissime, misericordissime et iustissime, secretissime et praesentissime, pulcherrime et fortissime, stabilis et inconprehensibilis, inmutabilis, mutans
Abbreviated transcription (Latin):
inspirasti miehi ꝑhumani¬
tatem filii. per ministe¬
rium prȩdicatoris tui
Et quomodo inuocabo dm̃
locus ẽ. in me quo ueniat
in me dĩm̃s: quodĩ ueniat
in me. ds̃ qui fecit caelum
et terrã. Itane dñe dĩ
mñs est quicquã in me quod
capiat de : An uero cę̧lũ
& temi quae fecisti & inqui¬
bus me fecisti. capiunt te :
An quia sine te non eẽt quicqid
est. fit ut quicquid.ẽ. capiat
peto ut uenias in me : non
ẽẽm nisi essẽs in me. Non enĩ
ego iam inferi: & tam̃ etiã
ibi es. Nam & si descendero
in infernũ: ades. Non ergo
nisi esses inme Anpotius Ni
essem nisi eẽm inte: ex quo
om̃ia.perquẽ om̃ia. in quod
omnia : Etiam sic dñe etiã
sic. quote inuococũ in te sim.
aut unde uenias in me : Quo
enĩ recedam extra cęlũ & t̃rã: e
ut inde in me ueniat dĩ m̃s qui
dix̃. cęlũ & terrã ego impleo:
Capiunt ergone te cȩlũ et
tera qm̃ tu imples ea : an
imples. & restat qm̃ non te
capiunt: Et quo refundis

Expanded text:
inspirasti mihi per humaniinspirasti mihi per humanitatem filii tui, per ministerium praedicatoris tui. Et quomodo inuocabo deumlocus est in me, quo ueniat in me deus meus? quo deus ueniat in me, deus, qui fecit caelum et terram? itane, domine deus meus, est quicquam in me, quod capiat te? an uero caelum et terra, quae fecisti et in quibus me fecisti, capiunt te? an quia sine te non esset quidquid est, fit, ut quidquid est capiat peto, ut uenias in me, qui non essem, nisi esses in me? non enim ego iam inferi, et tamen etiam ibi es. nam etsi descendero in infernum, ades. non ergo nisi esses in me. an potius non essem, nisi essem in te, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia? etiam sic, domine, etiam sic. quo te inuoco, cum in te sim? aut unde nenias in me? quo enim recedam extra caelum et terram, ut inde in me ueniat deus meus, qui dixit: caelum et terram ego impleo? Oapiunt ergone te caelum et terra, quoniam tu imples ea an imples et restat, quoniam non te capiunt et quo refundes
Abbreviated transcription (Latin):
et magna
uirtus tua
& sapientiae tunnon est
numerus: Et laudare te
uult homo aliqua portio
crexturae tue. homocircum¬
ferens mortalitatem suã :
circũ ferens testimoniũ pec¬
cit sur. testimoniũ quia su¬
perbis resistis. Et tam̃ laui¬
dire te uult homo. aliqua
portio creaturae tuae
uexcitas ut laudare tedele¬
etet. quia fecisti nos ad te:
et inquietũ est cor nr̃m. do¬
nec requiescat inte Ax
michi dñe scire & intellige¬
s utrum sit prius in uoca¬
rete in landare de: et
scire te priussit. Muo¬
care te. Sed quis tenuo¬
cat uesciens te: Aliud em̃
palio potest inuocare nesci¬
ens de. An potius inuocaris
ut sciaris : Quomodo autẽ
inuocibunt inquem non
crediderunt : Aut quomo¬
do credent sine praedicante:
ec ludabunt dñm qui re¬
quirunt eũ. Quȩrentes
enĩ inuenient eũ: & inue¬
nientes laudabunt eum:
Quaeram te dñe inuocanste.
& inudcem te credens in te
Prȩdicatus es enim nobis
nuocat te dñe fides mea
equã dedisti michi: quama

Expanded text:
e: magna uirtus tua et sapientiae tuae non est numerus. et laudare te uult homo, aliqua portio creaturae tuae, et homo circumferens mortalitatem suam, circumferens testimonium peccati sui et testimonium, quia superbis resistis: et tamen laudare te uult homo, aliqua portio creaturae tuae. tu excitas, ut laudare te delectet, quia fecisti nos ad te et inquietum est cor nostrum, donec requiescat in te. da mihi, domine, scire et intellegere, utrum sit prius inuocare te an laudare te et scire te prius sit an inuocare te. sed quis te inuocat nesciens te? aliud enim pro alio potest inuocare nesciens. an potius inuocaris, ut sciaris? quomodo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo credent sine praedicante? et laudabunt dominum qui requirunt eum. quaerentes enim inueniunt eum et inuenientes laudabunt eum. quaeram te, domine, inuocans te et inuocem te credens in te: praedicatus enim es nobis. inuocat te, domine, fides mea, quam dedisti mihi, quam
Abbreviated transcription (Latin):
leges inlicitũ. Restitit
Promissum ẽ. prȩmiũ. irrisit
animo: Praetentȩ minȩ cal¬
cauit: mirantib: om̃ib: inusita¬
tam animã : quae hominẽ tan¬
tum & innumerabilib: prȩstan¬
di nocendiq: modis ingentifama
celebratũ. uel amicũ non opta¬
ret : uel non formidaret in imi¬
cum. Ipse autẽ iudex cui consili¬
arius erat : quãuis & ipsẽ fieri
nollet. nen tam̃ aperte recusa¬
bat. Sed in istũ causam trans¬
ferens. ab eo se non ꝑmitti asse¬
rebat: quia & re uera si ipse fa¬
ceret. iste discederet. Hoc solo
autẽ pene iam inlectus erat st̃u¬
dio litterario : ut precus
prȩtorianis codices sibi conficien¬
dos curaret: Sed consulta iusti¬
tia. deliberationẽ in melius
uertit: utiliorem iudicans ae¬
quitatẽ qua ꝓhibebat᷑ : quam
potestatẽ qua sinebat᷑. Paruũ
est hoc. Sed qui inparuo fide¬
lis ẽ: & in magno fidelis est
Nec ullomodo erit in ane quod
tuae ueritatis ore ꝓcessit : si in
iniusto mammona fideles non

Expanded text:
leges inlicitum; restitit Alypius. promissum est praemium; inrisit animo. praetentae minae; calcauit mirantibus omnibus inusitatam animam, quae hominem tantum et innumerabilibus praestandi nocendique modis ingenti fama celebratum uel amicum non optaret uel non formidaret inimicum. ipse autem iudex, cui consiliarius erat, quamuis et ipse fieri nollet, non tamen aperte recusabat, sed in istum causam transferens ab eo se non permitti adserebat, quia et re uera, si ipse faceret, iste discederet. hoc solo autem paene iam inlectus erat studio litterario, ut pretiis praetorianis codices sibi conficiendos curaret, sed consulta iustitia deliberationem in melius uertit utiliorem iudicans aequitatem, qua prohibebatur, quam potestatem, qua sinebatur. paruum est hoc; sed qui in paruo fidelis est, et in magno fidelis est, nec ullo modo erit inane, quod tuae ueritatis ore processit: si in iniusto mamona fideles non
Abbreviated transcription (Latin):
rtibiliter distat ab illa uanitate:
sed & tunc distabat int̾ nos. Ni¬
mirum quippe ille felicior erat.
non tantũ qđ hilaritate perfun¬
debatur. cum egocuris euiscera¬
rer: uerum etiã qđ ille bene
optando ad quisiuerat uinum:
ego autẽ mentiendo quȩ rebam
hac sententiã carismeis. & saepe
aduertebam in his quomodo
michi esset : & inueniebã male
michi eẽ : & dolebã. & condupli¬
cabam ipsum male: Et siquid
arrisissẽt ꝓsperũ : tedebat app̃¬
hendere : quia pene priusquã
cebamus in his qui simul amice
uiuebamus : & maxime ac fami¬
liarissime cum
Alipio et ne¬
BIIDIO

Expanded text:
ra-i biliter distat ab illa uanitate. ra-i biliter distat ab illa uanitate. sed et tunc distabat inter nos: nimirum quippe ille felicior erat, non tantum quod hilaritate perfundebatur, cum ego curis euiscerarer, uerum etiam quod ille bene optando adquisiuerat uinum, ego mentiendo quaerebam hac sententia charis meis, et saepe advertebam in his quomodo mihi esset; et inveniebam male mihi esse, et dolebam et conduplicabam ipsum male. Et si quid arrisisset prosperum, taedebat apprehendere, quia pene priusquam cebamus in iis qui simul amice vivebamus, et maxime ac familiarissime cum Alypio et Nebridio
Abbreviated transcription (Latin):
exultare an metuere : Respon¬
derem. exultare. Rursus si
in terrogaret utrũ me talem
mallem qualis ille. anqualis
ego tunc essem: me ipsũ curis
timorib confectum eligerem.
Sed ꝑuersitate. nunquid ueri¬
tate : Neq: enim eo me prȩpo¬
nere illi debebã quo doctior
eram. qm̃ non inde gaudebam :
sed placere inde quaerebã ho¬
minibis. non ut eos docerem :
sed tantũ ut placerem. Prop¬
pterea & tu. baculo disciplinȩ
tuae confringebas ossã mea.
Recedant ergo ab anima mea
qui dicunt ei. inter est unde qͦis
gaudeat. Gaudebat mendicus
ille uinolentia : tu gaudere
cupiebas gloria. Qua gloria
dñe : quae non est̃ inte  Nam
sicut uerum gaudiũ non erat.
ita nec illa ueragloria : & am.¬
plius euertebat mentem meã.
Et ille ipsã nocte digesturus
ertit ebrietatem suã : ego cũmea
dormierã & suirexerã. & dormi¬
turys & resunrecturus
eram. Vide quot diebis. In ter¬
est uero unde qis gaudeat: Scio:
Et gaudium spei fidelis. incõpa¬

Expanded text:
exsultare an metuere; responexsultare an metuere; responderem, Exsultare. Rursus si interrogaret, utrum me talem mallem qualis ille, an qualis ego tunc essem; meipsum curis timoribusque confectum eligerem: sed perversitate; numquid veritate? Neque enim eo me praeponere illi debebam, quo doctior eram, quoniam non inde gaudebam, sed placere inde quaerebam hominibus; non ut eos docerem, sed tantum ut placerem. Propterea et ut baculo disciplinae tuae confringebas ossa mea. 10. Recedant ergo ab anima mea qui dicunt ei: Interest unde quis gaudeat. Gaudebat mendicus ille vinolentia; tu gaudere cupiebas gloria. Qua gloria, Domine? Quae nosicut uerum gaudium non erat, ita nec illa uera gloria et amplius uertebat mentem meam. et ille ipsa nocte digesturus erat ebrietatem suam, ego cum mea dormieram et surrexeram et dormiturus et surrecturus eram; uide quot dies! interest uero, unde quis gaudeat, scio, et gaudium spei fidelis inconpa
Abbreviated transcription (Latin):
tabificarũ febribus a estuaret :
transiens per quendam uicũ
mediolanensem: animaduer¬
ti pauperem mendicũ iam
credo saturũ locantem atq
lȩtantẽ: & ingemui Et locu¬
tus sum cũ amicis qui mecũ
erant multos dolores insaniarũ
nr̃arum : quia om̃ib: talibus cona¬
tibus nr̃is qualibus tunc labora¬
bam subst̃imulis cupiditatũ tra¬
bens infelicitatis meȩ sarcinã.
& trahendo ex aggerans: nichil
uellemus aliud. nisi ad securam
lȩtitiã ꝑuenire : quo nos mendicus
ille iam prȩcessisset. nunquam¬
illuc fortasse uenturos: Quod
enim iã ille pauculis & emendica¬
tis nummulis ad eptus erat :
ad hoc egotam ȩrumnosis anfra¬
ctibus & circuit᷑us ambiebam:
ad laetitiã scilicet tẽporalis fe¬
licitatis. Non enĩ uerum gau¬
dium habebat : sed & ego illis
ambitionib: multo falsius quȩ¬
rebam. Et certe ille lȩtabatur:
ego anxius eram. Securus ille :
ego trepidus. Et si quisquam
ꝑcon taretur me. utrũ mallẽ

Expanded text:
tabificarum febribus aestuaret; tabificarum febribus aestuaret; transiens per quemdam vicum Mediolanensem, animadverti pauperem mendicum, jam credo saturum, jocantem atque laetantem: et ingemui, et locutus sum cum amicis qui mecum erant, multos dolores insaniarum nostrarum, quia omnibus talibus conatibus nostris, qualibus tunc laborabam, sub stimulis cupiditatum trahens infelicitatis meae sarcinam, et trahendo exaggerans, nihil vellemus aliud nisi ad securam laetitiam pervenire, quo nos mendicus ille jam praecessisset, nunquam fortasse illuc venturos! Quod enim jam ille pauculis et emendicatis nummulis adeptus erat, ad hoc ego tam aerumnosis anfractibus et circuitibus ambiebam, ad laetitiam scilicet temporalis felicitatis. Non enim verum gaudium habebat, sed et ego illis ambitionibus multo falsius quaerebam. Et certe ille laetabatur, ego anxius eram; securus ille, ego trepidus. Et si quisquam percontaretur me, utrum mallem
Abbreviated transcription (Latin):
emineret : nec turbas gremio
scã e humilitatis hauriret.
Cogitalam hȩc &aderas michi:
suspirabam & audiebas me :
fluctuabã: & gubernabas me
Ibam ꝑuiam saeculi latã nec
deserebas : in hiabã honorib
lucris. coniugio : & tuirride¬
bas. Patiebar in eis cupidita
tibus a marissimas difficulta¬
tes. teꝓpitio tanto magis: qͣm¬
to minus sinebas michi dulces¬
cere quod non erastu: Vide
cor meũ dñe: qui uoluisti ut
hoc recordarer & confiterer
tibi. Nunc tibi inhereat ani¬
ma mea quã de uisco tam te¬
naci mortis exuisti. Quã miseraa
erat : & sensum uulneris tu
pungebas. ut relictis om̃ibus
conuerteret᷑ ad te qui es suꝑ
om̃ia. & sine quonulla essent
om̃ia: conuerteret᷑ : & sana¬
retur. Quam ergo miser erã:
et quo modo egisti ut sentirẽ
miseriam meã Die illo quo
cũ pararem recitare impera¬
tori laudes quib plura men¬
tirer. & mencienti faueretr
abscientibus : easq curas anhe¬
laret cormeũ. & cogitationũ

Expanded text:
emineret nec turbas gremio emineret nec turbas gremio sanctae humilitatis hauriret. cogitabam haec et aderas mihi, suspirabam et audiebas me, fluctuabam et gubernabus me, ibam per uiam saeculi latam nec deserebus. Inhiabam honoribus, lucris, coniugio, et tu inridebus.1 patiebar in eis cupiditibus amarissimas difficultates, te propitio tanto magis, quanto minus sinebas mihi dulcescere quod non eras tu. Vide cor meum, Domine, qui voluisti ut hoc recordarer et confiterer tibi. Nunc tibi inhaereat anima mea, quam de visco tam tenaci mortis exuisti. Quam misera erat! et sensum vulneris tu pungebas, ut relictis omnibus converteretur ad te qui es super omnia, et sine quo nulla essent omnia; converteretur, et sanaretur. Quam ergo miser eram, et quomodo egisti ut sentirem miseriam meam, die illo quo cum pararem recitare Imperatori laudes, quibus plura mentirer, et mentienti faveretur ab scientibus, easque curas anhelaret cor meum, et cogitationum
Abbreviated transcription (Latin):
aut reduceret ad te. Idõq cũ
essẽmus infirmi ad inueniendã
liquida ratione ueritatẽ : & ob
hoc nobis opus essẽt auctoritate
sc̃arum litterañ: iam credere
coeperã nullo modo te fuisse
tributurum tã excellentem
illi scripturȩ ꝑ om̃s iam t̃ras
auctoritatẽ : nisi & ꝑ ipsam
tibi credi. & ꝑ ipsãm te quaeri
uoluisses. Iam enĩ absurdita
fendere: cũ multa ex eis pro¬
babiliter exposita audissem:
ad sacram̃torum altitudinẽ
referebã. Eoq michi illa ue¬
nerabilior & sacro scã fide digni¬
or apparebat auctoritas: qͦo
& om̃ib ad legendũ esset in
ꝓmptu. & secreti sui dignita¬
tem in intellectu ꝓfundiore
seruaret : uerbis apertisĩ¬
mis &e humillimo genere loqͥen¬
di secunctis prebens. & exerceas
intentionem eor̃ qui non sunt
leues corde : ut exciperet om̃s
populari sinu: & ꝑ angusta
foramina paucos ad te traice¬
ret. Multo tam̃ plures : quã
si nec tanto apice auctoritatis

Expanded text:
aut reduceret ad te. ideoque cum aut reduceret ad te. ideoque cum essemus infirmi ad inueniendam liquida ratione ueritatem et ob hoc nobis opus esset auctoritate sanctarum litterarum, iam credere coeperam nullo modo te fuisse tributurum tam excellentem illi scripturae per omnes iam terras auctoritatem, nisi et per ipsam tibi credi et per ipsam te quaeri uoluisses. iam enim absurditatfendere, cum multa ex eis probabiliter exposita audissem, ad sacramentorum altitudinem referebam eoque mihi illa uenerabilior et sacrosancta fide dignior apparebat auctoritas, quo et omnibus ad legendum esset in promtu et secreti sui dignitatem in intellectu profundiore seruaret, uerbis apertissimis et humillimo genere loquendi se cunctis praebens et exercens intentionem eorum, qui non sunt leues corde, ut exciperet omnes populari sinu et per angusta foramina paucos ad te traiceret, multo tamen plures, quam si nec tanto apice auctoritatis
Abbreviated transcription (Latin):
quã in concussẽ fixum fide reti¬
nerem dequib: parentib: ortus
eẽm : qđ scire non ponẽm nisi
audiendo credidissem : persua¬
siiti michi non quicrederent
libristuis quos tanta in om̃ibus
fere gentib auctoritate fun¬
dasti. sed qui non crederent
essẽ culpandos: Nec audiendos
essẽ siqui forte michi dicerent:
unde sc̃is illos libros unius ueri
& ueracissimi dĩsp̃u essẽ huma¬
no generi ministratos: Id ipsũ
enĩ maxime credendũ erat:
qm̃ nulla pugnacitas calumni¬
osarum questionũ ꝑtã multa
quae legerã inter sẽ confligen¬
tium philosophorũ extorquere
michi potuit. ut aliquando non
crederem te ẽẽ quicquid esses
quod ego nescirem: aut ad mi¬
nistrationẽ rerum humana ñ
ad deꝑtinere. Sed id credebã
aliquando robustius: aliqͤando
exilius. Semꝑtam̃ credidi et
essẽte. & curam nostrigerere :
etiam si ignorabã uel quid sen¬
tiendum essẽt de substantia
tua : uel quae uia duceret

Expanded text:
quam inconcusse fixum fide retiquam inconcusse fixum fide retinerem, de quibus parentibus ortus essem, quod scire non possem, nisi audiendo credidissem, persuasisti mihi non qui crederent libris tuis, quos tanta in omnibus fere gentibus auctoritate fundasti, sed qui non crederent esse culpandos nec audiendos esse, si qui forte mihi dicerent: unde scis illos libros unius ueri et ueracissimi dei spiritu esse humano generi ministratos?" id ipsum enim maxime credendum erat, quoniam nulla pugnacitas calumniosarum quaestionum per tam multa quae legeram inter se confligentium philosophorum extorquere mihi potuit, ut aliquando non crederem te esse quidquid esses, quod ego nescirem, aut administrationem rerum humanarum ad te pertinere. Sed m credebam aiiquando robustius, aliquando exilius, semper tamen credidi et esse te et curam nostri gerere, etiamsi ignorabam uel quid sentiendum esset de substantia tua uel quae uia duceret
Abbreviated transcription (Latin):
manibus tuis qui medicamenta
fidei confecisti & sparsisti super
morbos orbistentirũ : & tantã
illis auctoritatẽ tribuisti. Ex
hoc tam̃ quoq iam prȩponets
doctrinam catholicã : mode¬
stius ibi minimeq fallaciter
sentiebã iuberi. ut crederet᷑
qđ nom demonstrabat᷑ : siue
essẽquid sed cui forte non eẽc.
siue nec quid esset: quã illic teme¬
raria pollicitatione scientiae
credulitatẽ irrideri. et postea
tam multa fabulosissĩma et
absurdissima quia de monstra¬
ri non poterant credenda im¬
perari. Deinde paulatĩ tu dñe
manu mitissima & misericor¬
dissima ꝑtractans & cõponens
cormeũ. consideranti quã innu¬
merabilia crederem quȩ non
uiderem. neq: cũ gererentr
affuissem : sicut tã multa in
rstoria gentiũ. tam multa de
locis atq urbibus quae non ui¬
deram.tam multa amicis . tã
multa medicis tã multa homi¬
nibus aliis atq aliis quae nisi
crederent᷑ om̃ino in hac uita
nichil ageremus: postremo

Expanded text:
manibus tuis, qui medicamenta manibus tuis, qui medicamenta fidei confecisti et sparsisti super morbos orbis terrarum et tantam illis auctoritatem tribuisti. Ex hoc tamen quoque iam praeponens doctrinam catholicam modestius ibi minimeque fallaciter sentiebam iuberi, ut crederetur quod non demonstrabatur — siue esset quid, sed cui forte non esset, siue nec quid esset — quam illic temeraria pollicitatione scientiae credulitatem inrideri et postea tam multa fabulosissima et absurdissima, quia demonstrari non poterant, credenda imperari. deinde paulatim tu, domine, manu mitissima et misericordissima pertractans et conponens cor meum, consideranti, quam innumerabilia crederem, quae non uiderem neque cum gererentur affuissem, sicut tam multa in historia gentium, tam multa de locis atque urbibus, quae non uideram, tam multa amicis, tam multa medicis, tam multa hominibus aliis atque aliis, quae nisi crederentur, omnino in hac uita\'i nihil ageremus, postremo
Abbreviated transcription (Latin):
spiritualit̃ aperiret : non dicens
quod me offenderet : quamuis
ea diceret quȩ utrũ uera essent
ad huc ignorarem: Tenebã enĩ¬
cor meũ ab om̃i assensione timeis
prȩcipitiũ : & suspendio magis
necabar. uolebã enĩ eorũ quȩ
non uiderẽ ita me certũ fieri:
ut certus essem qđ septem et
tria decem sint. Neq: enĩtã
in sanus eram. ut ne hoc quidẽ
putarem posse cõp̃hendi: sed
sicut hoc. ita cȩtera cupiebam
siue corporalia quae corã sensi¬
bus meis non ad essent: siue sp̃i¬
ritualia de quib cogitare nifi
corporaliter nesciebã : & sanari
credendo poterã. ut purgatior
acies mentis meae dirigeretur
aliquo modo inueritatẽ tuã
semꝑ manentẽ & ex nullo defi¬
cientem. Sed sicut euenire as¬
solet. ut malum medicũ exꝑtꝰ
etiam bono timeat sẽ cõmittere .:
ita erat ualitudo animȩ meȩ
Quae utiq nisi credendo sanari
non poterat: & ne falsa crede¬
ret curari recusabat. resisters

Expanded text:
spiritaliter aperiret, non dicens spiritaliter aperiret, non dicens quod me offenderet, quamuis ea diceret, quae utrum uera essent adhuc ignorarem. tenebam cor meum ab omni adsensione timens praecipitium et suspendio magis necabar. uolebam enim eorum quae non uiderem ita me certum fieri, ut certus essem, quod septem et tria decem sint. neque enim tam insanus eram, ut ne hoc quidem putarem posse conprehendi, sed sicut hoc, ita cetera cupiebam siue corporalia, quae coram sensibus meis non adessent, siue spiritalia, de quibus cogitare nisi corporaliter nesciebam. et sanari credendo poteram, ut purgatior acies mentis meae dirigeretur aliquo modo in ueritatem tuam semper manentem et ex nullo deficientem; sed, sicut euenire assolet, ut malum medicum expertus etiam bono timeat se conmittere, ita erat ualetudo animae meae, quae utique nisi credendo sanari non poterat et, ne falsa crederet, curari recusabat, resistens
Abbreviated transcription (Latin):
tionib accusarem : & sĩ non¬
dũ compertã uera docentẽ : Ñ
tamen ea docentẽ quae grauit̃
accusabã. Itaq: confundebar
& conuertebar: & gaudebũ dĩm̃s:
quod eccła unica. corpus unici
tui. inqua michi nom̃ xp̃i infan¬
ti est inditum : non saperet in¬
fantiles nugas. neq hoc haberet
indoctrina stia sana quod te
creatorem om̃ium inspaciũ loci
quamuis summũ & amplũ. tam̃
undiq terminatũ. membror̃
humanorũ figura contruderet
Gaudebam etiã. qđ uetera scri¬
pta legis & ꝓpħarum: iã non illo
oculo michi legenda ꝓpone¬
rentur. quo antea uidebant᷑
absurda : cũ arguebã tanquã
ita sentientes scõs tuos. uerũ
autẽ non ita sentiebant. Et
tanquam regulã diligentis¬
sime commendaret. saepe in
popularib: sermonib: suis dicen¬
tem Ambrossum laetus audie¬
bam : littera occidit sp̃s autẽ
uiuificat : cum ea quae ad lit¬
teram ꝑuersitatẽ docere uide¬
bantur remoto mistico uelam̃to

Expanded text:
tionibus accusarem, etsi nontionibus accusarem, etsi nondum conpertam uera docentem, non tamen ea docentem, quae grauiter accusabam. itaque confundebar et conuertebar et gaudebam, deus meus, quod ecclesia unica, corpus unici tui, in qua mihi nomen Christi infanti est inditum, non saperet infantiles nugas neque hoc haberet in doctrina sua sana, quod te creatorem omnium in spatium loci quamuis summum et amplum, tamen undique terminatum membrorum humanorum figura contruderet. Gaudebam etiam, quod uetera scripta legis et prophetarum iam non illo oculo mihi legenda proponerentur, quo antea uidebantur absurda, cum arguebam tamquam ita sentientes sanc-. tos tuos; uerum autem non ita sentiebant. et tamquam regulam diligentissime conmendaret, saepe in popularibus sermonibus suis dicentem Ambrosium laetus audiebam: litter.a occidit, spiritus autem uiuificat, cum ea, quae ad litteram peruersitatem docere uidebantur, remoto mystico uelamento
Abbreviated transcription (Latin):
Annos aduersus catholicam fi¬
dem. sed contra carnaliũ cogi¬
tationũ figmenta latrasse:
Eo quippe temerarius & impi¬
us fueram : qđ ea quȩ debebam
quaerendo dicere. accusando
dixeram. Tuenĩ altissime. et
ꝓxime. sec retissime & prȩsen¬
tissime. cui membra non suNT
alia maiora & alia minora. sed
ubiq: totus es & nusquã locor̃
es: non es utiq forma ista cor¬
porea : tam̃ fecisti hominem
adimaginem tuã : & ecce ipse
a capite usq ad pedes in loco. ẽ
subsisteret imago tua : pulsans
ꝓponerem quomodo credendũ
essẽt: non insultans opponerẽ
quasi ita creditum esset : tanto
igitur acrior cura rodebat in¬
tima mea quid certi retinerẽ :
quanto me magis pudebat tam
diu illusum & deceptũ ꝓmissio¬
ne cȩterorũ puerili errore et
animositate tam multa in¬
certa quasi certa garrisse.
Quod enĩ falsa essent: postea
michi claruit. Certũ tam̃ erat
quod incerta essent. & ame ali¬
quando ꝓcertis habita fuissent:
cũ catholicam tuã cȩcis conten

Expanded text:
annos aduersus catholicam fidem, sed contra carnalium cogitationum figmenta latrasse. eo quippe temerarius et inpius fueram, quod ea quae debebam quaerendo discere, accusando dixeram. tu autem, altissime et proxime, secretissime et praesentissime, cui membra non sunt alia maiora et alia minora, sed ubique totus es et nusquam locorum es, non es utiqporea: tamen fecisti hominem ad imaginem tuam; et ecce ipse a capite usque ad pedes in loco est.subsisteret imago tua, pulsans proponerem quomodo credendum esset, non insultans opponerem quasi ita creditum esset: tanto igitur acrior cura rodebat intima mea quid certi retinerem, quanto me magis pudebat tam diu illusum et deceptum promissione certorum, puerili errore et animositate, tam multa incerta quasi certa garrisse. Quod enim falsa essent, postea mihi claruit. Certum tamen erat quod incerta essent, et a me aliquando pro certis habita fuissent, cum Catholicam tuam c
Abbreviated transcription (Latin):
cimini & nolite peccare. Et
quomodo mouebar ds̃ m̃s qui
iam didicerã irasci michi de prȩ¬
teritis: ut de cȩtero non peccarẽ
Et merito ira sci. quia non alia
natura gentis tenebrarũ de me
peccabat᷑ sicut dicunt qui sibi ñ
irascunt᷑ : & thesauritant sibi irã
indie irae . & reuelationis iusti
iudiciitui. Nec iã bona mea fo¬
rinsecus erant: nec oculis carneis
in isto sole querebant᷑. uolentes
enĩ gaudere forinsecus. facile
euanescunt: & effunduntur
in ea quȩ uident᷑ & tẽporalia
sunt. & imagines eorũ famelica
cogitatione lambiunt: Et o
si fatigentur in aedia & dican:
quis ostendet nobis bona:
Et dicamus & audiant: signa¬
uultus tui dñe : Non enim
lum̃ nos sumus qđ illuminat
om̃em hominẽ: sed illumina¬
mur ate : ut qui fuimus aliqͤando
tenebrȩ. simus lux inte Osi
uiderent
INTERNUMET̃¬
NUM.

Expanded text:
cimini et nolite peccare, et cimini et nolite peccare, et quomodo mouebar, deus meus, qui iam didiceram irasci mihi de praeteritis, ut de cetero non peccarem, et merito irasci, quia non alia natura gentis tenebrarum de me peccabat, sicut dicunt qui sibi non irascuntur et thesaurizant sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii tui. nec iam bona mea foris erant nec oculis carneis in isto sole quaerebantur. uolentes enim gaudere forinsecus facile uanescunt et effunduntur in ea, quae uidentur et temporalia sunt, et imagines eorum cogitatione lambunt. Et o si fatigentur inedia, et dicant: Quis ostendet nobis bona? Et dicamus, et audiant: Signavultus tui, Domine. Non enim lumen nos sumus quod illuminat omnem hominem ; sed illuminamur a te, ut qui fuimus aliquando tenebrae, simus lux in te . O si viderent internum aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
Miserat eũ. quia iam magnifi¬
catus erat resurgens a mortuis:
& ascendens incaelũ: Ante au¬
tem sp̃s nondũ erat datus : quia
iñc non dũ erat clarificatus
Et clamat ꝓphetia. Quo usq
graues corde : Cit quid diligi¬
tis uanitatem. & quęritis menda¬
ciũ : Et sc̃ito te qm̃ dñs magnifi¬
cauit scm̃ suũ. Clamat quo usq :
clamat sc̃itote : & ego tamdiu nes¬
ciens uanitatem dilexi. & menda¬
cium quȩsiui. Et idõ audiui & con¬
tremui : quoniã talib: dicit᷑ qua¬
lem me fuissẽ reminiscebar: In
phantasmatis enĩ qu&̧s ꝓueritate
tenuerã: uanitas erat & mendaciũ
& in sonui multa grauit̃ ac for¬
titer. in dolore recordationis
meae : quae utinã audissent.
qui ad hucusq diligunt uanita.¬
tem & quęrunt mendaciũ Forte
conturbarent᷑ & euomuissent
illud: & exaudires eos cũ cla¬
marent ad te.qm̃ uera morte
carnis mortuus. ẽ. ꝓnobis qui te
int̃pellat ꝓnob̾. Legebam: iras¬

Expanded text:
miserat eum, quia iam magnifimiserat eum, quia iam magnificatus erat resurgens a mortuis et ascendens in caelum. ante autem spiritus nondum erat datus, quia Iesus nondum erat clarificatus. et clamat prophetia: quousque graues corde? ut quid diligitis uanitatem et quaeritis mendacium? et scitote, quoniam dominus magnificauit sanctum suum. clamat quousque, clamat scitote, et ego tamdiu nesciens uanitatem dilexi et mendacium quaesiui et ideo audiui et contremui, quoniam talibus dicitur, qualem me fuisse reminiscebar. in phantasmatis enim, quae pro ueritate tenueram, uanitas erat et mendacium. et insonui multa grauiter et fortiter in dolore recordationis meae. quae utinam audissent qui adhuc usque diligunt uanitatem et quaerunt mendacium: forte conturbarentur et euomuissent illud, et exaudires eos, cum clamarent ad te, quoniam uera morte carnis mortuus est pro nobis, qui te interpellat pro nobis. Legebam: iras
Abbreviated transcription (Latin):
in illo tunc otio : quid de me fe¬
cerit ille psalmus. Cũ in uoca¬
rem te exaudisti me ds̃ iustitiȩ
meae : intribulatione dilatasti
michi: miserere mei dñe. & exiu¬
di orationẽ meã. Audirent igno¬
rante me utrum audirent: nẽ
me ꝓpterse illa dicere putareNt.
quȩ int̃ hȩc uerba dixerim: quia
ab eis audirȩ uideriq sentirẽ
Nec dicerem sicacciperent:
quo modo mecũ & michi corã
te de familiari affectuanimi
mei in honui timendo. ibidẽq
inferbui sperando & exultan¬
do intua misericordia pater:
Et hȩc om̃ia exielant ꝑ oculos
meos & uocem meã : cũ conuer¬
sus ad nos sp̃s tuus bonus. ait
nobis Filii hominũ usqueqͥo
graues corde : Ut quid dili¬
gitis uanitatem & quȩritis men¬
daciũ: Dilexerã enĩ uanita¬
tem. & quȩ sierã mendacium:
et tu dñe iã magnificaueras
teram tuã : unde mitteret
ex alto ꝓmissionẽ suã paracli¬
tum. sp̃m ueritatis. Et mise¬
rat eum iã: sed ego nesciebam:

Expanded text:
in illo tunc otio, quid de me fein illo tunc otio, quid de me fecerit ille psalmus: cum inuocarem te, exaudisti me, deus iustitiae meae; in tribulatione dilatasti mihi. miserere mei, domine, et exaudi orationem meam: audirent ignorante me, utrum audirent, ne me propter se illa dicere putarent, quae inter haec uerba dixerim, quia ab eis audiri uiderique sentirem, nec, si dicerem, sic acciquomodo mecum et mihi coram te de familiari affectu animi mei. 9. Inhorrui timendo, ibidemque inferbui sperando et exsultando in tua misericordia, Pater. Et haec omnia exibant per oculos meos et vocem meam, cum conversus ad nos spiritus tuus bonus ait nobis: Filii hominum, quousque graves corde? Utquid diligitis uanitatem et quaeritis mendacium? dilexeram enim uanitatem et quaesieram mendacium. et tu, domine, iam magnificaueras teram tuam, unde mitteret ex alto promissionem suam, paracletum, spiritum ueritatis. et miserat eum iam, sed ego nesciebam.
Abbreviated transcription (Latin):
Quod primo de¬
dignabatur inseri licteris nr̃is
magis enĩ eas uolebat redolere
grmnasiorum cedros quas iã
contriuit dñs: quã salubres her¬
bas ecclesi asticas: aduersas ser¬
pentibus. Quas tibi ds̃ ms uoces
dedi:cũ legerem psal mos dauid.
cantica fidelia. & sonos pietatis.
excludentes turgidũ sp̃m̃:
rudis ingermano amore tuo ca¬
tecuminus. in uilla cũ catecumi¬
noax lipio feriatus: matre ad¬
herente nobis muliebri habitu.
uirili fide : anili securitate :
materna caritate: xp̃iana
pietate: Quas tibi uoces dabã
in psalmis illis. & quomodo in te
inflammabar ex eis: & accende¬
bar eos recitare s̃ possim toto
orbe terrarũ aduersus typhum
generis humani: Et tam̃ toto or¬
be cantantur : & non .ẽ. qui se
abscondat a calore tuo. Quã
uehementi & acri dolore indigna¬
bar manicheis : & miserabareos
sent Vellem ut alicubi iuxta
audirent . & me nesciente qđ
ibi essent intuerent᷑ faciem
meã. & audirent uoces meas:
quando legi quartum psalmũ

Expanded text:
quod primo dedignabatur inseri litteris nostris. magis enim eas uolebat redolere gymnasiorum cedros, quas iam contriuit dominus, quam salubres herbas ecclesiasticas aduersas serpentibus. Quas tibi, deus meus, uoces dedi, cum legerem psalmos Dauid, cantica fidelia, sonos pietatis excludentes turgidum spiritum, rudis in germano amore tuo, catechumenus in uilla cum catechumeno Alypio feriatus, matre adhaerente nobis muliebri habitu, uirili fide, anili securitate, materna caritate, christiana pietate! quas tibi uoces dabam in psalmis illis et quomodo in te inflammabar ex eis et accendebar eos recitare, si possem, toto orbi terrarum aduersum tyfum generis humani! et tamen toto orbe cantantur, et non est qui se abscondat a calore tuo. quam uehementi et acri dolore indignabar manichaeis et miserabar eos sent! uellem, ut alicubi iuxta et me nesciente, quodv ibi essent, intuerentur faciem meam et audirent uoces meas, quando legi quartum psalmum
Abbreviated transcription (Latin):
tro etiã quantũ possũ:
et finis nusquã. Tanta uis
est memoriȩ: tanta uitȩ
uis.ẽ. in homine uiuente
mortaliter. Quid igitur
agam Tuuera mea uita
Transibo & hanc ium
meã quȩ memoria uocatur:
transibo eã. ut ꝑtendam
adte
Dul ce lumen
quid dicis michi: Ecce¬
ego ascendens ꝑ animũ meũ
ad te qui de suꝑ michi manes:
transibo & istam uim meã
quȩ memoria uocat᷑: uoleas
te attingere unde antingi
potes: & inherere tibi unde
inhereri tibi potest: Habent
enĩ memoriã & pecora et
aues: Alio quin ñ cubilia
nidosue repeterent : non
alia multa quib assuescunt
Neq enĩ & assuescere uale¬
rent ullis reb : nisi ꝑmemo¬
riam: Transibo ergo & memo¬
riam : ut attingam eũ qui
segregauit me aquad rupe¬
dibus & uolatilib cęli Sapi¬
entiorem mefecit. Tran¬
sibo & memoriã. Et ubi
te inueniã uerebon e
SECURA SUAUITAS. Et

Expanded text:
tro etiam quantum possum, tro etiam quantum possum, et finis nusquam: tanta uis est memoriae, tanta uitae uis est in homine uiuente mortaliter! quid igitur agam, tu uera mea uita, transibo et hanc uim meam, quae memoria uocatur, transibo eam, ut pertendam ad te, dulce lumen. quid dicis mihi? ego ascendens per animum meum ad te, qui desuper mihi manes, transibo et istam uim meam, quae memoria uocatur, uolens te attingere, unde attingi potes, et inhaerere tibi, unde inhaereri tibi potest. habent enim memoriam et pecora et aues, alioquin non cubilia, non nidos suos repeterent, non alia multa, quibus assuescunt; neque enim et assuescere ualerent ullis rebus nisi per memoriam. transibo ergo et memoriam, ut attingam eum, qui separauit me a quadrupedibus et uolatilibus caeli sapientiorem me fecit. transibo et memoriam, ut ubi te inueniam, uere bone et secura suauitas, ut
Abbreviated transcription (Latin):
moria conscribebat. quando
id etiã quodiã notatũ inue¬
nit. prȩsentia sua delet obli¬
uio: Et tam̃ quocunq: modo
licet sit modus iste in cõp̃hen¬
sibilis & in expugnabilis: etiã¬
ipsam obliuionẽ meminissẽ
me certussum. qua id quod
meminerimus obruitur
Magna uis. ẽ. memoriae : nes¬
cio quid horrendũ d̃s̃ m̃s.¬
ꝓfunda & infinita multipli¬
citas: & hoc animus. ẽ: et
hoc ego ipsẽ sum. Quid ergo
sum d̾s c̃s: quae natura sũ
uaria multimoda uita et
immensa uehementer :
Ecce in memoriȩ meȩ cãpis
& antris. & cauernis innu¬
merabilib: atq: innumera¬
biliter plenis innumerabi¬
lium rerũ generibus. siue
ꝑ imagines sicut om̃ium
corporũ : siue ꝑ prȩsentiã
sicut artiũ : siue ꝑ nescio
quas notiones uel notatio¬
nes sicut affectionũ animi:
quas &cũ animus ñ patit᷑
memoria tenet. cũ in ani¬
mo sĩt quicquid .ẽ. in memo¬
ria: ꝑhȩc om̃ia discurro.
& uolito hac illac. peni¬

Expanded text:
moria conscribebat, quando moria conscribebat, quando id etiam, quod iam notatum inuenit, praesentia sua delet obliuio? et tamen quocumque modo, licet sit modus iste inconprehensibilis et inexplicabilis, ipsam obliuionem meminisse me certus sum, qua id quod meminerimus obruitur. Magna uis est memoriae, nescio quid horrendum, deusofunda et infinita multiplicitas; et hoc animus est, et hoc ego ipse sum. quid ergo sum, deus meus? quae natura sum? uaria, multimoda uita et inmensa uehementer. ecce in memoriae meae campis et antris et cauernis innumerabilibus atque innumerabiliter plenis innumerabilium rerum generibus siue per imagines, sicut omnium corporum, siue per praesentiam, sicut artium, siue per nescio quas notiones uel notationes, sicut affectionum animi — quas et cum animus non patitur, memoria tenet, cum in animo sit quidquid est in memoria per haec omnia discurro et nolito hac illae, pene
Abbreviated transcription (Latin):
dicturus sũ non ẽẽ in memo¬
ria mea qđ memini : Andi¬
cturus sum ad hoc in eẽ obli¬
uionem in memoria mea
ut non obliuiscar : Vtrunq
absurdissimũ. ẽ Quid. illud
tertium quo pacto dicam.
imaginem obliuionis teneri¬
in memoria mea non ipsã
obliuionẽ cum eã meminit :¬
Quo pacto & hoc dicã: quando¬
quidem cũ imprimit᷑ rei cuiꝰq
imago in memoria. prius in¬
res ipsa unde illa imago pos¬
sit imprimi : Sic enĩ cartha¬
ginis memini: sic om̃ium lo¬
corũ quib interfui. Sic
facies hominũ quas uidi &
cȩterorum sensuũ nunciatas:
sic ipsius corporis salutem
siue dolorem: Cũ prȩsto
eẽnt ista : cepitabeis imagines
memoria quas intuerer prȩ¬
sentes. & retractarẽ animo.
cũ illa & absentia reminisce¬
rer. Si ergo ꝑ imaginem suã
non ꝑsẽ ipsam in memoria
tenetur obliuio : ipsã utiq
aderat ut eius imagocapere¬
tur. Cum autẽ ad eẽt : quo
modo imaginem suã in me¬

Expanded text:
dicturus sum non esse in memodicturus sum non esse in memoria mea quod memini? an dicturus sum ad hoc inesse oblivionem in memoria mea, ut non obliviscar? Utrumque absurdissimum est. Quid illud tertium? quo pacto dicam imaginem oblivionis teneri memoria mea, non ipsam oblivionem, cum eam memini? Quo pacto et hoc dicam, quandoquidem cum imprimitur rei cujusque imago in memoria, prius res ipsa unde illa imago possit imprimi? Sic enim Carthaginis memini, sic omnium locorum quibus interfui, sic facies hominum quas vidi, et caeterorum sensuum nuntiata, sic ipsius corporis salutem sive dolorem. Cum praesto essent ista, cepit ab eis imagines memoria quas intuerer praesentes, et retractarem animo cum illa et absentia reminiscerer. Si ergo per imaginem suam non per seipsam in memoria tenetur oblivio, ipsa utique aderat ut ejus imago caperetur. Cum autem adesset, modo imaginem suam in me
Abbreviated transcription (Latin):
dito isto nomine. rem quȩ
illo significat᷑ agnoscere :
memoria retinet᷑ obliuio.
Adest ergo ne obliuiscami
quae cuiꝰ ad est obliuiscit᷑
An ex hoc intelligit᷑. non ꝑ
se ipsam in esse memoriȩ cũ
eam meminimus: sed per
imaginem suã : quia siper
se ipsam pręsto ẽet obliuio.
non ut meminissemus sed
ut obliuisceremur efficeret :
Et hoc quis tantũ indaga¬
bit.: quis comp̃hendit quo¬
modo sit: Ego certe dñe
laboro hic: & laboro in me¬
ipso Factus sum michi t̃ra
difficultatis & sudoris ni-¬
mii. Neq enĩ nunc scruta¬
mur plagas cęli. aut syde¬
rum interualla detine¬
mus : uel terrȩ libram̃ta¬
quȩrimus. Ego sũ qui
memini. ego animus
Non ita mirũ si a me longe
est quicquid egononsũ:
Quid autẽ ꝓͣpinquius ipsi
michi: Et ecce memoriȩ
meaeuis non cõp̃hendit᷑ a me :
cũ ipsum me nondicã prȩter
illã. Quid enĩ dicturus sum.
quando michicertũ. ẽ. me¬
meminisse obliuionẽ : An

Expanded text:
dito isto nomine rem, quae dito isto nomine rem, quae illo significatur, agnoscere, memoria retinetur obliuio. adest ergo, ne obliuiscamur, quae cum adest, obliuiscimur. an ex hoc intellegitur non se per ipsam inesse memoriae, cum eam meminimus, sed per imaginem suam, quia, si per se ipsam praesto esset obliuio, non ut meminissemus, sed ut obliuisceremur, efficeret? et hoc quis tandem indagabit? quis conprehendet, quomodo sit? Ego certe, dlaboro hic, et laboro in meipso: factus sum mihi terra difficultatis, et sudoris nimii. Neque enim nunc scrutamur plagas coeli, aut siderum intervalla dometimur, vel terrae libramentaaerimus: ego sum qui memini, ego animus. Non ita mirum, si a me longe est quidquid ego non sum. Quid autem propinquius meipso mihi? Et ecce memoriae meae vis non comprehenditur a me, cum ipsum me non dicam praeter illam. Quid enim dicturus sum quando mihi certum est meminisse me oblivionem? An
Abbreviated transcription (Latin):
ginem solis: & hȩc ad est
in memoria mea Neq enĩ
imaginem imaginis eius sed
ipsam recolo: ipsa michi
reminiscenti prȩsto est
Nomino memoriã : &agno¬
sco qđ nomino Et ubi agno¬
sco. nisi in ipsã memoria :
Num & ipsa ꝑ imaginẽ suã
sibi ad .ẽ. ac non ꝑse ipsam :
Quid cũ obliuionẽ nomino
atq: itidẽ agnosco qđ nomi¬
no : Vnde agnoscerẽ. nisi
meminissem : non eundem
sonũ nominis dico: sed rem
quã significat:. Quã si oblitꝰ
ẽẽm: quid ille ualeret so¬
nus agnoscere utiq: non ua¬
lerem: Ergo cũ memoriã
memini : ꝑ se ipsam sibi prȩ¬
sto est ipiã memoria Cum
uero memini obliuionẽ: et
memoria pręsto.ẽ. & obliuio
Memoria qua meminerĩ:
obliuio quam meminerim.
Sed quid.ẽ. obliuio. nisi pri¬
uatio memoriȩ : Quomodo
ergo ad ẽ. ut eã meminerĩ:
quae cũ ad est meminisse ñ
possum : At si quod memini¬
mus memoria retinemus:
obliuionẽ autẽ nisi meminis¬
semus nequaquã possemus au¬

Expanded text:
ginem solis, et haec adest ginem solis, et haec adest in memoria mea; neque enim imaginem imaginis eius, sed ipsam recolo: ipsa mihi reminiscenti praesto est. nomino memoriam et agnosco quod nomino. et ubi agnosco nisi in ipsa memoria? num et ipsa per imaginem suam sibi adest ac non per se ipsam? Quid, cum obliuionem nomino atque itidem agnosco quod nomino, unde agnosco rem, nisi meminissem? non eundem sonum nominis dico, sed rem, quam significat; quam si oblitus essem, quid ille ualeret sonus, agnoscere utique non ualerem. cum memoriam memini, per se ipsam sibi praesto est ipsa memoria; cum uero memini obliuionem, et memoria praesto est et obliuio, memoria, ex qua meminerim, obliuio, quam meminerim. sed quid est obliuio nisi priuatio memoriae? quomodo ergo adest, ut eam meminerim, quando cum adest meminisse non possum? at si quod meminimus memoria retinemus, obliuionem autem nisi meminissemus, nequaquam possimus au
Abbreviated transcription (Latin):
non ea loqueremur : nisi in
memoria non tantũ sonos
nominũ scđm imagines im¬
pressas a sensib: corporis
sed etiam rerũ ipsarũ no¬
tiones inueniremus : Quas
nulla ianua carnis acce¬
pimus. sed eas ipsẽ animus
ꝑ experientiã passionũ suarõ
sentiens memoriȩ cõm̃dauit :¬
aut ipsa sibi hȩc etiã non cõ¬
mendata retinuit. Sed utrũ
ꝑ imagines annon. quis fa¬
cile dixerit : Nomino qͦippe
lapidem: nomino solem: &¬
cũ res ipsaeꝰ assunt sensibis
meis. In memoria mea sane
prȩsto sunt imagines earũ
Nomino dolorem corporis:
nec michi ad est. dũ michi¬
& imago eius in esset in me
moria mea: nullomodo
recordarer quid huius no¬
minis significaret sõnus.
Nec egrotantes agnoscerenT
salute nominata quid ẽẽt
dictũ: nisi eadem imago
ui memoriȩ teneret᷑: quãuis
ipiã res ab eẽt a corpore
Nomino numeros quib: nu¬
meramus: en assunt in me¬
moria mea : non imagines
eorũ sed ipsi. Nomino ĩma¬

Expanded text:
non ea loqueremur, nisi in non ea loqueremur, nisi in memoria nostra non tantum sonos nominum secundum imagines inpressas a sensibus corporis sed etiam rerum ipsarum notiones inueniremus, quas nulla ianua carnis accepimus, sed eas ipse animus per experientiam passionum suarum sentiens memoriae conmendauit aut ipsa sibi haec etiam non conmendata retinuit. Sed utrum per imagines an non, quis facile dixerit? nomino quippe lapidem, nomino solem, cum res ipsae non adsunt sensibus meis; in memoria sane mea praesto sunt imagines earum. nomino dolorem corporis, nec mihi adest, dum nihiet imago eius in moria mea, nullo modo recordarer, quid huius nominis significaret sonus, nec aegrotantes agnoscerent salute nominata, quid esset dictum, nisi eadem imago ui memoriae teneretur, quamuis ipsa res abesset a corpore. nomino numeros, quibus numeramus: en assunt in memoria mea non imagines eorum, sed ipsi. nomino ima
Abbreviated transcription (Latin):
nec tamen sunt omnimodo
dissimilia. Sed eccede me¬
moria ꝓfero cũ dico quat¬
tuor ẽẽ ꝑturbationes ani¬
mi.cupiditatẽ. lȩtitiã. metũ.
tristitiã : & quicquid dehis
disputare potuero. diuiden¬
do singula ꝑspecies suicuiꝰq
generis & definiendo. Ibi
inuenio quid dicã. atq in¬
de ꝓfero: nec tam̃ ulla
earũ ꝑturbatione ꝑtur¬
bor. cũ eas reminiscendo
cõmemoro. Et antequã reco¬
lerentur a me & retractaren¬
tur. ibi erant: ꝓpter ea inde
ꝑrecordationẽ potuerunt
deꝓmi Forte ergo sicut de
uentre cibus ruminando :
sic ista de memoria recor¬
dando ꝓferunt᷑. Cur igit᷑
in ore cogitationis non sen¬
titur ad isputante. hoc est
a reminiscente. lȩtitiȩ dul¬
cedo. uel a maritudo mesti¬
tiae : An in hoc dissimile. ẽ.
qđ non undiq dissimile.ẽ :
Quis enĩ talia uolens lo¬
queretur : si quotiens tri¬
stitiam metumue nomina¬
mus. totiens merere uel
timere cogeremꝰ : Et tam̃

Expanded text:
nec tamen sunt omni modo nec tamen sunt omni modo dissimilia. Sed ecce de memoria profero, cum dico quattuor esse perturbationes animi, cupiditatem, laetitiam, metum, tristitiam, et quidquid de his disputare potuero diuidendo singula per species sui cuiusque generis et definiendo, ibi inuenio quid dicam atque inde profero, nec tamen ulla earum perturbatione perturbor, cum eas reminiscendo conmemoro; et antequam recolerentur a me et retractarentur, ibi erant; propterea inde per recordationem potuere depromi. forte ergo sicut de uentre cibus ruminando, sic ista de memoria recordando proferuntur. cur igitur in ore cogitationis non sentitur a disputante, hoc est a reminiscente, laetitiae dulcedo uel amaritudo maestitiae? an in hoc dissimile est, quod non undique simile est? quis enim talia uolens loqueretur, si quotiens tristitiam metumue nominamus, totiens maerere uel timere cogeremur? et tamen