comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
celi. Tale ÷ n quod dr̃: ascendunt usq
ad celũ. L moises benedicens tͥbũ io¬
seph ex finib celi ⁊ mutatione solis
n concsione mensiũ nex u̾tice mõ¬
tiũ bñdictionẽ dat. ut pote regioe
telluris rerũ taliũ corpꝰ habundã
ce. S in maledictis isrł. sit inqͥt tͥ
suꝑ caput celũ eneũ. indicans in¬
tegrã siccitatẽ atq defectũ liqͦris
aeris. ꝑ quẽ t̾renis fructib fecun¬
ditas optata pr̾atur. Qn̾ gͦ de ce-¬
lo dicit emuti rorẽ uł pluuiã: aqͣs
intellige: que suꝑiorẽ ten̾e usse
sunt regionẽ. Conglomeratis enĩ
uaporib in altũ ⁊ aere uentorũ
fatib condensato. exalationes he
que subtilit̾ nubib inserunt᷑ ꝑ mu¬
tuas accessiones guite ꝑficiunt᷑. suo¬
q pond̾e conlise deorsũ pelluntum.
Hec ÷ imbriũ gen̾atio. Cũ uͦ fu̾it des¬
pumatꝰ humor flaboꝵ uiolentia re-¬
ꝑcussũ q frigore uehem̃tiꝰ indu¬
rescit. concretis nebulis. nix gelata

Expanded text:
: Ascendunt usque ad coelum . Et Moyses benedicens tribum Joseph, ex finibus coeli, et mutatione solis, et concursione mensium, et ex vertice montium benedictionem dat ; ut pote regione telluris rerum talium copiis abundante. Sed et in maledictis Israel: Sit, inquit, tibi super caput coelum aeneum , indicans integram siccitatem, atque defectum liquoris aeris per quem terrenis fructibus fecunditas optata praestatur. Quando ergo de coelo dicit emitti rorem vel pluviam, aquas intellige, quae superiorem tenere jussae sunt regionem. Conglomeratis enim vaporibus in altum, et aere ventorum flatibus condensato, exhalationes hae quae subtiliter nubibus inseruntur, per mutuas accessiones guttae perficiuntur, suoque pondere collisae deorsum pelluntur. Haec est imbrium generatio; cum vero fuerit despumatus humor, flabrorum violentia repercussus, cum frigore vehementius indurescit, concretis nebulis, nix gelata
Abbreviated transcription (Latin):
excedens igneȩ poss edacitati re¬
sisf̾e. D̾s it qͥ omnia sub pond̾ati¬
onis ⁊ m̾sure ordinatione consti¬
tuit. cui ⁊̃ gutte imbriũ num̾ate
aqua in orbe t̾rarũ ꝑman̾e de¬
berx. isł qͣntã igni alimoniã p̃pa¬
rar&. Hec ÷ aquarũ ratio: scd̃m
creaturã. Uerũtam̾ usus ignis qmͣ
necessariꝰ sit. reb humanis: qͥs ita
uiuendi penitꝰ exꝑs habet᷑. ut hoc
ñ alt̾ nͥ ex doctrine traditione
cognou̾it: Nam ñ solũ he artes
que uite humane sustantatͥces
sunt radigent ignis auxilio. s ar¬
boꝵ ⁊̃ germinatio fructuũq ma¬
turitas. ⁊ animaliũ tã t̾restriũ ꝙͣ
marinoꝵ natiuitas. neq pͥncipio
ꝓcessiss. neq ꝑdurar& in tempore.
si caloris beneficiũ defuiss. Aquarũ
quoq habundantia ualde fuit
necessaria: incessabilit̾ n sine int̾¬
missione pastũ sibi de his ignis
adtraherae. Intuere deniq clili¬
gentiꝰ creaturã ⁊ inuenies iuim fer¬

Expanded text:
excedens, igneae posset edacitati reexcedens, igneae posset edacitati resistere. Deus enim, qui omnia sub ponderationis et mensurae ordinatione constituit, cui etiam guttae imbrium numeratae aqua in orbe terrarum permanere deberet, et vel quantam igni alimoniam praepararet. Haec est aquarum ratio secundum creaturam. Verumtamen usus ignis quam necessarius sit rebus humanis, quis ita vivendi penitus expers habetur, ut hoc non aliter nisi ex doctrinae traditione cognoverit? Nam non solum eae artes quae vitae humanae sustentatrices sunt, indigent ignis auxilio, sed arborum etiam germinatio, fructuumque maturitas, et animalium tam terrestrium quam marinorum nativitas, neque principio processisset, neque perduraret in tempora, si caloris beneficium defuisset. Aquarum quoque abundantia valde fuit necessaria, ut incessabiliter et sine intermissione pastum sibi de his ignis attraheret. 6. Intuere denique diligentius creaturam, et invenies vim fer
Abbreviated transcription (Latin):
sione diffusa: s rulto largiꝰ uitꝰ
ambitũ suꝑabat. Ita ex putio
magnificentissimꝰ arcifex fut᷑a
ꝓspitiens: sequentiũ utilitatẽ
ex pͥoꝵ dispositione ꝯstituit. Qe
causa fuit gͦ ut aque enormitas
exub̃arꝙ in t̾ris: Qm̃ necessa¬
ria ÷ reb ignis natura. ñ solũ
erga dispensassionẽ t̾restrium:
s etiã ad ꝑfectionẽ cunctoꝵ. Et¬
enĩ breuissima semiplenaq fo-¬
rent omnia. si maximis atq
pͥncipalib elem̃tis aliqͥd miis
ess. que qͥdẽ ꝯtraria sibimet atq al¬
t̾ne substantie deuoratoria scimꝰ eẽ
Ignis it ꝯsumit aqͣm qñ uircute p̃¬
cellit: aqua uͦ cũ habundau̾it extii¬
guit ignẽ. Erat gͦ necessariũ neꝙ
concordare int̾ se firmit̾ hec eleñ¬
ta. nec integra penitꝰ defectione
alteriꝰ p̃bere causam solutioni re¬
rũ omniũ. Iłoq sufficientẽ guber¬
nator mundi reposuit humoris
copiã: ut p̾seͥptos sibi t̾minos non

Expanded text:
nsione diffusa, sed multo largius illius nsione diffusa, sed multo largius illius ambitum superabat. Ita ex initio magnificentissimus artifex futura prospiciens, sequentium utilitatem ex priorum dispositione constituit. Quae causa fuit ergo ut aquae enormitas exuberaret in terris? Quoniam necessaria erat rebus ignis natura, non solum erga dispensationem terrestrium, sed etiam ad perfectionem cunctorum. Etenim brevissima semiplenaque forent omnia, si maximis ac principalibus elementis aliquid minus esset, quae quidem contraria sibimet, atque alternae substantiae devoratoria scimus esse. Ignis enim consumit aquam, quando virtute praecellit, aqua vero cum abundaverit exstinguit ignem. Erat ergo necessarium, neque concordare inter se firmiter haec elementa, nec integra penitus defectione alterius, praebere causam solutionis rerum omnium, ideoque sufficientem gubernator mundi reposuit humoris copiam, ut praescriptos sibi terminos non
Abbreviated transcription (Latin):
diuidens int̾ aqm ⁊ aqm. Infini¬
ta erat qntũ datur intelligi aqͣ¬
rũ diffusio undiq alluentium
dedisse tellurẽ. S multitudinis qͥde
aquarũ causã paulo inferiꝰ expone¬
mus. Uerũtam̾ nullus nr̃m sed
nec eoꝵ qͥ ualde sunt eruditi. ⁊ acu¬
tissime intuentes ad corruptibilẽ
hanc fluxam q naturã opinando
ualebit rep̾hendere uel impossibi¬
lia sigm̾tis q qͥbdã narrationi cõ-¬
glutinatis nos uerba ꝓferre: nec
exigit ꝓbationes ꝑ quas possimus
adstruere suꝑ qͥd aquarũ fuit na-¬
tura fundata. Ea it ratione qua
t̾ram aqͥs gͣuiorẽ firmantes in me¬
dio omniũ hanc libratã esse ꝓnũ¬
tiant. illam quoq celestẽ aquam
ꝓpt̾ naturalem impetũ eiꝰ semꝑ
ad ima tendentẽ. ⁊ ꝑꝓt̾ equalitatẽ
ex om̃i sibi parte conlatã necesse
est. suꝑ orbem t̾rarũ stabilit̾ per¬
manere. Ergo ampla nimis erat
aquarũ natura ac ñ ꝓ t̾re dim̃¬

Expanded text:
dividens inter aquam et aquam. Infinidividens inter aquam et aquam. Infinita erat, quantum datur intelligi, aquarum diffusio, undique alluentium dedisse tellurem. Sed multitudinis quidem aquarum causam paulo inferius exponemus. Verumtamen nullus nostrum, sed nec eorum qui valde sunt eruditi et acutissime intuentes ad corruptibilem hanc fluxamque naturam, opinando valebit reprehendere, vel impossibilia vel figmentis quibusdam narrationi conglutinata nos verba proferre; nec exiget probationes per quas possumus astruere super quid aquarum fuerit natura fundata. Ea enim ratione qua terram aquis graviorem firmantes, in media omnium hanc libratam esse pronuntiant, illam quoque coelestem aquam, propter naturalem impetum ejus, semper ad ima tendentem, et propter aequalitatem ex omni parte collocatam, necesse est super orbem terrarum stabiliter permanere. Ergo ampla nimis erat aquarum natura, ac non pro terrae dime
Abbreviated transcription (Latin):
uł mediarũ uł contͣriarũ cõmu¬
nione causarũ ꝙ̃ ob hoc arbit᷑ri
debemꝰ firmam̃tũ aut unũ ex
simplicib esse: aut qͦd ex eis ꝓcessit
esse ꝓfiuscuũ. cũ manifeste nobis
scͥptura p̾cipiat nichil nos sensu
licere ampluis qmͣ concessum ÷
opinari: nec illud nos queso pre¬
tereat in discusũ. qͦd postqͣm cdeus
p̃cepit dicens. fiat firmam̃tum.
ñ sine ratione adiecit historieꝰ:
n factũ ÷ firmam̃tũ. Nam añ
fecit ds firmam̾tũ: ⁊ it̾m diuisit
ds. Auscultent gͥ surdi: ⁊ inlumi¬
nent᷑ ad uidendũ ceci. Quis aũt̃
tã surcdus ÷: qmͣ qͥ ñ aucdit ita
palam uociferantẽ scͥpturam:
Uel qͥs tã cecus. nͥ qui euidentib
docim̃itis instructꝰ głam unige¬
niti ñ respectat: E dixit deus.
Siat firmam̃tũ. Hec uox destina¬
tionis indicat causam. Qed autẽ
dixit quia fecit ds sirmamentũ.
ꝑfertionis ÷ demonstratio. Nẽ
in reliqua sermo u̾taturͣ ł sit

Expanded text:
vel mediarum, vel contrariarum commuvel mediarum, vel contrariarum communione causarum: ob hoc etiam arbitrari debemus, firmamentum, aut unum ex simplicibus esse, aut quod ex eis processit esse promiscuum, cum manifeste nobis Scriptura praecipiat nihil sensui nostro licere amplius quam concessum est opinari. Nec illud nos, quaeso, praetereat indiscussum, quod postquam Deus praecepit, dicens: Fiat firmamentum, non sine ratione adjecit historicus: Et factum est firmamentum. Nam ante fecit Deus firmamentum. Et iterum: Divisit Deus. Auscultent igitur surdi, et illuminentur ad videndum caeci. Quis autem tam surdus est, quam qui non audit ita palam vociferantem Scripturam? vel quis tam caecus, nisi qui evidentibus documentis instructus, gloriam Unigeniti non respectat? Et dixit Deus: Fiat firmamentum. Haec vox destinationis indicat causam. Quod autem dixit: Quia fecit Deus firmamentum, perfectionis est demonstratio. 5. Nunc in reliqua sermo vertatur. Et sit
Abbreviated transcription (Latin):
tram̃ in aliqͣ firmissima natura
meatũ aquarũ lubricationẽq con-¬
sist̾e. contẽptãq uocis huiꝰ repa-¬
gulo sustineri. quẽ de aquarum
cõmutirũ edicione natiuitatẽ cre¬
dit᷑ habuisse. ist certe humori coa¬
gulato similem esse quenit estima¬
re aut eiꝰ alicuiꝰ modi mat̾ie que ex
diffusione liquoris sũpsit orignẽ.:
qualis ÷ lapidis natura cͥstalli quẽ
ferunt ex aqͣrũ concretione gene¬
rare. Lapis uͭ qui ꝓprie lucidã pos¬
sidet ꝓspieuitatem. ⁊ qui scd̃m suã
naturã fuit sincerꝰ inuentꝰ nec
alicuꝰ putredinis admixtione fe¬
datꝰ. nec fundꝰ eiꝰ rimis aliquib fis.¬
sus ÷. aeris similis habet᷑ in colo¬
re. s nulbi eoꝵ ꝯferre nos fas est
firmam̃tũ. Querilis it reuera ⁊
insipientis ÷: mentis talem de¬
caꝑe de celestib opinionẽ. S neq
si omnia in omnib sunt .i. ignis
in t̾ra aer in aqua in aliis alia nͦ
bitiunt᷑ nichil sociabile habetur

Expanded text:
tramur in aliqua firmissima natura, tramur in aliqua firmissima natura, meatum aquarum lubricationemque consistere, et contentam vocis hujus repagulo sustineri, quoniam de aquarum communium editione nativitatem creditur habuisse, vel certe humori coagulato similem esse convenit aestimare: aut ejusmodi alicui materiae, quae ex diffusione liquoris sumpsit originem, qualis est lapidis natura crystallini, quem ferun ex aquarum concretione generari. Lapis vero qui proprie lucidam possidet perspicuitatem, et qui secundum suam naturam fuerit sincerus inventus, nec alicujus putredinis admixtione foedatus, nec fundus rimis aliquibus fixus est, aeri similis habetur in colore; sed nulli eorum conferre nos fas est firmamentum. Puerilis enim revera et insipientis est mentis, talem capere de coelestibus opinionem. Sed neque si omnia in omnibus sunt, id est, ignis in terra, aer in aqua, in aliis alia, nec bjiciuntur, nihil sociale habetur,
Abbreviated transcription (Latin):
statuta ÷ aquis. Solempne gͥ sc̃p¬
ture ÷ in causis uirtutẽ prãntib
hec ꝓferre: uelut sidicat᷑. Dñs fir¬
mam̃tũ meũ: ⁊ refugiũ meum.
⁊ alibi. Ego ꝯfirmaui colũpnas eiꝰ.
& laudateꝰ eũ in firmam̃to poten¬
tie sue. ⁊ seculares quid̾e firmũ
corpꝰ dicunt qͣsi condensatũ et
refertũ qͦd ad distinctionem
machematici corꝑis indicat᷑: Aliud
 it mathematicũ. ⁊ aliud qͦd inter¬
ualloꝵ ꝓlixitate subsistit .i. in altitu¬
dine. ac lacitudine distensũ. Quod
aũ firmũ ÷ cũ sit disiunctũ spatiis
ꝙ duritiam possidet. S scͥptura cõ¬
sueuit illud corpꝰ qͦd ÷ ualidũ ninis
n solidũ uocare firmanitũ: sicut ⁊
ꝓerẽ crassũ ⁊ concretũ. eodẽ solet
sepiꝰ appellare uocabulo cũ dicit: qͥ
firmauit tonitruũ. Spissitudinis¬
uiolent̾q ꝓruptꝰ efficit sonitũ to¬
nitrualem: firmationẽ conatio¬
nis appellat. Uñ tunc quoq arbi¬

Expanded text:
statuta est aquis. Solemne igitur Scripstatuta est aquis. Solemne igitur Scripturae est in causis virtute praestantibus, haec proferre, velut si dicatur: Dominus firmamentum meum et refugium meum . Et alibi: Ego firmavi columnas ejus . Et: Laudate eum in firmamento potentiae suae . Et saeculares quidem firmum corpus dicunt, quasi condensatum; et referunt quod ad distinctionem mathematici corporis indicatur; aliud est enim mathematicum, et aliud quod intervallorum prolixitate subsistit, id est, in altitudine et latitudine distensum. Quod autem firmum est, cum sit disjunctum spatiis, etiam duritiam possidet. Sed Scriptura consuevit illud corpus quod est validum nimis et solidum vocare firmamentum, sicut et aerem crassum et concretum eodem. solet saepius appellare vocabulo, cum dicit: Qui firmaviolenterque proruptus efficit sonum tonitrualem, firmationem tonationis appellat. Unde nunc quoque arbi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipuamͦ dixit ds. Fiat firma¬
mentũ : ⁊ sit diuidens inter aqͣmn
⁊ aqͣm. Igit᷑ anteqͣm radicẽ eoꝵ ͣ
scͥpta sunt attingamꝰ: exꝑiam̃ ea
que nobis obitienda putamꝰ ab ais
imꝑbare. Siscitant᷑ namq nos
ꝓꝑonentes si spere simile habetur
firmamenti corpꝰ sicut uisio ipsa
testatur: quomͦ fluitans aqͣ semꝑ¬
q ad inferiora delubricans potat
in globositate curuati firmam̃ti
consistere. Qd respondemꝰ: Quia
ñ omnimodis quod uidet᷑ nobis
suspitientib intͥnsecus esse uolubi¬
le: hoc ꝙ̃ extͥnsecus in spere simili¬
tudinem credit᷑ eẽ formnatum.
Siqͥdem lauacroꝵ marmoreas uide¬
mus cameras. int̾uis quide semi¬
rocundo scẽmate fabricatas: in fas¬
tigiis uͦ suis habere planitiem. Ces¬
sent gͦ suꝑ hos nobis calũpniã gene¬
rareᷤ iactantes quod aqm ñ possit
in suꝑiorib partib ꝯtineri. Reli¬
quũ ÷ ut dicat᷑ que natura sit fir¬
mam̃ti: aut cuiꝰ rei gr̃a int̾cidere

Expanded text:
 dixit Deus: Fiat firmamentum, et sit dividens inter aquam et aquam. Igitur antequam radicem eorum quae scripta sunt attingamus, experiamur ea quae nobis objicienda putamus ab aliis improbare. Sciscitantur namque nos, proponentes, si sphaerae simile habetur firmamenti corpus, sicut visio ipsa testatur, quomodo fluitans aqua, semperque ad inferiora delubricans, poterat in globositate curvati firmamenti consistere? Quid respondemus? quia non omnimodis, quod videtur nobis suspicientibus intrinsecus esse volubile, hoc etiam extrinsecus in sphaerae similitudinem creditur esse formatum. Siquidem lavacrorum marmoreas videmus cameras, interius quidem semirotundo schemate fabricatas, in fastigiis vero suis habere planitiem. Cessent ergo super hoc nobis calumniam generare, jactantes quod aqua non possit in superioribus partibus contineri. Reliquum est ut dicatur quae natura sit firmamenti, et cujus rei gratia intercedere
Abbreviated transcription (Latin):
me lat̾e nos potuit quia multi
opifices labore suarũ manuum
uictitantes circunstant nos n
adinonent ut narracionẽ ꝓposi¬
tã breuitate stringamꝰ ne diutius
eat᷑ham᷑ ab oꝑe: qͥb hoc respondo
qͥa pars modica temꝑis fenata cło.
ñ solũ ipsa ñ deperit: s cũ mag¬
nis ab eo rependit᷑ incrementis
Omnes it res que occupationum
nos scłarib ꝓꝑonenda spiritalia
censeamꝰ. Quod si forsitan in p̃senti
uita remuna̾tionẽ bene gestoꝵ
reciꝑe ñ potuerimꝰ: futuris tam̃
scłis copiosos sine dubio thesauros
sortiem᷑. Quaꝑꝑt̾ uos obsecro ut
om̃s cogitationes mundanas de
mͥ integͦs p̃heatis. Neq it ullũ cõ¬
modũ capiet p̃sentia corporalis cũ

Expanded text:
me latere nos potuit, quia multi me latere nos potuit, quia multi opifices labore suarum manuum victitantes, circumstant nos, et admonent ut narrationem propositam brevitate stringamus, ne diutius extrahantur ab opere. Quibus hoc respondeo, quia pars modica temporis fenerata Deo, non solum ipsa non deperit, sed cum magnis ab eo rependitur incrementis. Omnes enim res quae occupationum nos saecularibus praeponenda spiritalia censeamus. Quod si forsitan in praesenti vita, remunerationem bene gestorum recipere non potuerimus, futuris tamen saeculis, copiosos sine dubio thesauros sortiemur. Quapropter obsecro vos ut omnes cogitationes mundanas de vos integros praebeatis. Neque enim ullum commodum capiet praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
Noe dieI opERA
uel potiꝰ uniꝰ. neq it fas esł:
ei nos detrahere dignitatẽ
quã a ꝯditore ꝓmeruit. cũ ꝑ se
singłariter ederet᷑. nullatenus
aliarũ connum̾ata curricłis. qm̃
omĩa que in ea facta sunt heri nr̃
sermo disseruit. ⁊ hec passim diuii¬
dens alimoniã matutinã uesꝑti¬
ꝯ nã leticiã p̾stitit animis auditoꝵ.
Nunc aũ ad miracła scd̃i diei
ꝓperamꝰ. Hoc aũ cõmemorans ñ
In referentis potentiã collo eo qͦ
dicunt᷑ s in scͥpture gr̃am que
naturalit̾ possiders incelligendi fa¬
cilitatẽ illis amorẽ suũ eordibꝰ ins¬
pirauit que ꝑsuasioni suꝑflue
anceferunt u̾itatem. sicut np̃e
ueri suauitatẽ demonstrans ita diẽ.
Dulcia faucibꝰ meis eloquia tua suꝑ
mel ori meo. Heri itaq ꝗͣtũ possib¬
le fuit erga u̾ba dñi cõmorantes
ur̃os sensus de lectione repleuimꝰ
in hodiernũq diem festinanter
occurribuꝰ sequentiũ rerũ mira¬
cłã spectaturi. Uerumtũ mini¬

Expanded text:
e diei opera, vel potius unius, neque enim fas est ei nos detrahere dignitatem quam a Conditore promeruit, cum per se singulariter ederetur, nullatenus aliarum connumerata curriculis, cum omnia quae in ea facta sunt, heri noster sermo disseruit. Et haec passim dividens, alimoniam matutinam, vespertinamque laetitiam praestitit animis auditorum; nunc autem ad miracula secundi diei properamus. Hoc autem commemorans, non in referentis potentia colloco quae dicuntur, sed in Scripturae gratia, quae naturaliter possidens intelligendi facilitatem, illis amorem suum cordibus inspiravit, qui persuasioni superfluae anteferunt veritatem; sicut et psalmus veri suavitatem demonstrans, ita dicit: Dulcia faucious meis verba tua, super mel ori meo . Heri itaque, quantum possibile fuit, erga verba Domini commorantes vestros sensus delectatione replevimus. In hodiernumque diem festinanter occurrimus, sequentium rerum miracula spectaturi. Verumtamen mini
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ faciebant opis. Habuisti suꝑuis
cesores lignoꝵ: habes ⁊ nunc cesores
lapictum. latomi ⁊ it cesores lapidũ
solent appellari Sunt nalii qͥ on̾a
portant: quia alios susbentant. Por¬
tat it hunuilitas ligna. patientia la¬
pides. stabilitas sabulũ. mansuecudo
ellcem: continentia aquã. Portant
enĩ de monte suꝑbie  edificiũ spiri

Expanded text:
Habuisti superius caesores lignorum, habes et nunc caesores lapidum. Latomi etenim caesores lapidum solent appellari. Sunt et alii qui onera portant, quia alios sustentant. Portat enim humilitas ligna, patientia lapides, stabilitas sabulum seu arenas, mansuetudo calcem, continentia aquam. Portant enim de monte superbiae ad aedificium spiri
Abbreviated transcription (Latin):
tale. humiles. elatos. patientes. du¬
ros. stabiles. leuitati deditos: man¬
sueti. igne iracundie dissolutos. con¬
tinentes. in lapsu positos. Audis ꝓce¬
ritatem lignoꝵ. duriciam lapidũ:
leuitatem sabuli. ardorem calcis. ef.¬
fluentiam aque. Cum aũ aqua cũ
calce ⁊ sabulo miscetur: iam aliud
quã priꝰ essent efficitur. fit it cenĩ¬
tum. unde lapides in edificio colli¬
gentur. Que it priꝰ leuia ⁊ dissolu¬
ta fu̾ant: iam sunt in ipsa conun¬
ctione aliquantulũ solidata. Dum
aũ cementũ inter lapides ponun¬
tur. magis ac magis indurat᷑. et
sic qñq sit. ut lapides uelociꝰ fran:¬
gi possint: quã ipsum cementum
conteri. Hoc idem in eccła cotidie
sol& ficyi: ut ͫ scło qiti fuerant ins¬
cementũ moraliter intelligi concor¬
cdia moꝵ. Hi aũ qui opus faciunt la¬
pides in cementum ponunt: ⁊ sicut¬
paries lapidum sine cemento non
potest in altum erigi: sic ⁊ paries
uirtutũ sine cemento concordie ñ
potest eleuarĩ¬

Expanded text:
ale humiles elatos, patientes duros, stabiles levitati deditos, mansueti igne iracundiae dissolutos, continentes in lapsu positos. Audis proceritatem lignorum, duritiam lapidum, levitatem sabuli, ardorem calcis, effluentiam aquae. Cum autem aqua cum calce et sabulo miscetur, jam aliud quam prius esset efficitur, fit enim caementum, unde lapides in aedificio colligantur. Quae enim prius levia et dissoluta fuerant, jam sunt in ipsa conjunctione aliquantulum solidata. Dum autem caementum inter lapides ponitur, magis ac magis induratur, et sic quandoque fit, ut lapides velocius frangi possint, quam ipsum caementum conteri. Hoc idem in Ecclesia quotidie solet fieri, ut in saeculo qui fuerant inscaementum moraliter intelligi concordia morum. Hi autem, qui opus faciunt, lapides in caementum ponunt. Et sicut lapis sine caemento non potest in altum erigi, sic et paries virtutum sine caemento concordiae non potest elevari
Abbreviated transcription (Latin):
qñq ꝑ disciplinã e icitur. uł per
disciplinã nutritꝰ quiete mentis
efficitur. Acousatur cain de morte
fr̃is. Q it nulli obediunt. qͥ se ipsos
possicdent. qui exemplũ praueꝙ¬
acionis fr̃ib ostendunt: qͥd aliuo
quã fr̃ĩs animã ꝓpriis manib ⁊

Expanded text:
 disciplinam ejicitur, et per disciplinam nutritus, quietae mentis efficitur. Accusatur Cain de morte fratris. Qui enim nulli obediunt, qui seipsos possident, qui exemplum pravae operationis fratribus ostendunt, quid aliud quam fratris animam propriis manibus,
Abbreviated transcription (Latin):
milita̾tẽ. honestatem. qͦd excedat
medioc̾tatem. qͦd sequat᷑ suꝑfluita¬
tem. qͦd ñ tm̃ utatur honestis. s
ñ uoluptuosis. Honestas uͦ accusat
humilitatẽ. qͦd nimiã diligat pau-¬
ꝑtatẽ. qͦd ñ impendat corpori ne-¬
cessitatem. s aniet nuditatem. pan¬
nositatem ⁊ egestatem. Hoc aũ fit
seueriꝰ. humilis pareiꝰ. honestus

Expanded text:
militas honestatem, quod excedat militas honestatem, quod excedat mediocritatem, quod sequatur superfluitatem, quod non tantum utatur honestis, sed etiam voluptuosis. Honestas vero accusat humilitatem, quod nimiam diligat paupertatem, quod non impendat corpori necessitatem, sed amet nuditatem, pannositatem et egestatem. Ait enim crudelius, humilitas parcius, hone
Abbreviated transcription (Latin):
frm multitudo ut errata cor¬
rigat. statutis horis ad capłm
ceonfuiit: sic mentis ratio cogitatios
aulsis ad secretũ cordis qñꝙ ⁊ uocat
ut incorrigibiles eiciat. corripiat in¬
quietas. negligentes emendet. ins¬
truat simpliciores. mitiget iracun¬
clas. uoluptuosas restringat. pigras
excitet. ꝯsoletur pusillanimes. doce¬
at indisoretas. In hoc spiritali capi¬
tulo abb̾̃is locũ ratio possidet. ꝯsci¬
entia culpas accusat. ꝑu̾sitas excu¬
sat. suꝑbia reatum defendit. in no¬
centia ꝯfitetur. humilitas se ipsam
iudicat. arrogantia uͦ alienos iudica¬
preceptis contradicunt: more uͦ sim¬
plicium uirtutes obediunt. Se ipsas
sat it miscd̾ia iusticiã. iusticia mise¬
iusticiã. qͦd manꝰ usq ad crudelita¬
tem extend̾it. qͦd iracundie uerba ꝓ¬
tulerit. qͦd mansuetudinis uultum᷑
qͦd seu̾itatis uultum ñ induerit.
quod peccatum impunitũ dimi¬
serit. qͦd salcem delinquentẽ uerbiᷤᷤ
ñ increpau̾it. Accusat honistisi hu¬

Expanded text:
m multitudo, ut errata corrigat, statutis horis ad capitulum confluit, sic mentis ratio cogitationes diversas ad secretum cordis quandoque convocat, ut incorrigibiles ejiciat, corripiat inquietas, negligentes emendet, erudiat simpliciores, mitiget iracundas, voluptuosas restringat, pigras excitet, consoletur pusillanimes, doceat indiscretas. In hoc spirituali capitulo abbatis locum ratio possidet, conscientia culpas accusat, perversitas excusat, superbia reatum defendit, innocentia confitetur, humilitas seipsam judicat, arrogantia vero alienos. Mopraeceptis contradicunt, more vero simplicium virtutes obediunt, seipsas tsat enim misericordia justitiam, justitia misejustitiam, quod manus usque ad crudelitatem extenderit, quod iracundiae verba protulerit, quod mansuequod severitatis vultum non induerit, quod peccatum impunitum dimiserit, quod delinquentem saltem verbis non increpaverit. Accusat hu
Abbreviated transcription (Latin):
Qñ ꝑ ꝯfrssionem uitioꝵ: ocoulta
speties discipline: interior scilic&
next̾ior. Interior disciplina ÷ ꝑ
distͣctionem cordis distctio morũ.
Ext̾ior uͦꝑafflictionem carins xorre-¬
ptio actionũ. Ext̾or qñq gen̾at in¬
teriorẽ: qr dũ mens ñ spargit᷑ ad
ext̾iora. reu̾tit᷑ ad quietis amorem.
Ad hoc ꝑtin& qͦd lamech genuit noe:
I. disciplina requiem. Interp̾tatur
it lamech ꝑeutiens: quod ÷ ꝓprium
discipline. Noc uͦ requies interp̾¬
tatur: qui tunc nascitur qñ mens
ab ext̾iorib ꝑ disciplinam repͥmit᷑.
edificat animam. qui irrationabi¬
lia animalia inĩferiorib ordinat.
hoi̾es ⁊ uolatilia in suꝑiori parte
locat .i. motus carnales subicit. spi¬
ritales suꝑponit. Si aũ inundau̾it
diliuuium carnis tuno intrat ar-¬
cham mentis. ⁊ lic& cireun fluant
torrentes iracundie fluenta luxu¬
rie uoragines gule. licet ebulliaĩ
fontes delectationũ abissus cupi¬
ditatũ. maria ꝯturbationũ: in¬

Expanded text:
per confessionem vitiorum occulta sunt species disciplinae, interior scilicet et exterior. Interior disciplina est per districtionem cordis, correctio morum; exterior vero per afflictionem carnis, correctio actionum. Exterior quandoque generat interiorem; quia, dum mens non spargitur ad exteriora, revertitur ad quietis amorem. Ad hoc pertinet quod Lamech Noe genuit , id est, disciplina requiem. Interpretatur enim Lamech percutiens, quod proprium est disciplinae: Noe vero requies interpretatur, quae tunc nascitur, quando mens ab exterioribus per disciplinam reprimitur. aedificat animam, quae irrationabilia animalia in inferioribus ordinat, homines et volatilia in superiori parte locat, id est, motus carnales subjicit, spiritales superponit. Si autem inundaverit diluvium carnis, tunc intrat arcam mentis; et licet circumfluant torrentes iracundiae, fluenta luxuriae, voragines gulae, licet ebulliant fontes delectationum, abyssus cupiditatum, maria conturbationum, in
Abbreviated transcription (Latin):
In uno itaq foris laboramus:
in domib reliquis domi sumꝰ.
quiescimꝰ. reficiꝰ. ferramenta
paramꝰ. Suꝑ mensam enim
scͥꝓture reficim᷑ in lectione. fer¬
ramenta aciumꝰ in meditatione.
securĩ tenemꝰ laborantes in p̾dica¬
cione. Hic cedimꝰ ligna .i. uitia. ibi
ferramenta acuimꝰ .i. ingenia. illic
cibum capimꝰ eotempla gustan-¬
do moralia. Hi sunt menses mo-¬
rales: hi ꝓprie ꝑtinent ad claus¬
trales. Hi sunt it oꝑarii cempli
de quib dr̃ ⁊ adoniram erat suꝑ
huiꝰcemodi indictionẽ. ł adonirã
qui dñs meus excelsus interp̾tat᷑.
ille dñs excelsus qui humdia res¬
picit ueracit̾ designatur. Ipse ita
fectus con seqͥtur ⁊ effectu s:.
De his qui portant onera.

Expanded text:
In uno itaque foris laboramus, in duobus reliquis domi sumus, quiescimus, reficimur, ferramenta paramus. Super mensam enim Scripturae reficimur in lectione, ferramenta acuimus in meditatione, securim tenemus laborantes in praedicatione. Hic caedimus ligna, id est, vitia; ibi ferramenta acuimus, id est ingenia; illic cibum capimus. exemplo gustando moralia. Hi sunt menses morales, hi proprie pertinent ad claustrales, hi sunt operarii templi, de quibus dicitur: Adoniram erat super hujuscemodi indictione . Per Adoniram, qui Dominus meus excelsus interpretatur, ille Dominus excelsus, qui humilia respicit, veraciter designatur. Ipse itaqfectus, et consequitur effectus. CAP. XIV. De iis qui portant onera.
Abbreviated transcription (Latin):
salomon oꝑarios de omni isrł
⁊ erat indictio axinilia uiro¬
rũ. mittebãq eos in libanum:
decem milia ꝑ singulos menses
ita ut duob m̃sib essent in do¬
mib suis. Numerus ax men-
trinitatis in ꝯfessione uere fidei
cognitionem: decem. euangłici de¬
narii remun̾ationẽ. Crium uͦ m̃¬
siũ que singłis lignoꝵ cesorib
erat attributa disti̾ctio: sunt
mistice tres uirtutes eugłice.
oratio. unꝰ autẽ mensis in quo
ad cedenda ligna templi egre¬
ramꝰ. Duo uͦ reliqui menses qͥb
in domib suis morant᷑ oꝑarii.
sunt ieuiniũ ⁊ oratio: in quib
quilib& spiritales castigando
carnem intus. ꝯu̾si ad dñm ua¬
cant sibi. Possunt ⁊̃ moralit̾ isti
tres menses. cres designare uir
tutes .i. lectionẽ. meditationem:
⁊ p̾dicationẽ. Mensis unꝰ quo

Expanded text:
Salomon operarios de omni Israel, et erat indictio triginta millia virorum, mittebatque eos in Libanum decem millia per singulos menses , ita ut duobus mensibus essent in domibus suis. Numerus trigintaTrinitatis in confessione verae fidei cognitionem; decem evangelici denarii remunerationem. Trium vero mensium, quae singulis lignorum caesionibus erat attributa, distinctio, sunt mystice tres virtutes evangelicae, oratio. Unus autem mensis, in quo ad caedenda ligna templi egreramus. Duo vero reliqui menses, quibus in domibus suis morantur operarii sunt jejunium et oratio, in quibus quilibet spirituales castigando carnem intus conversi ad Dominum vacant sibi. Possunt etiam moraliter isti tres menses tres virtutes designare, id est, lectionem, meditationem et praedicati
Abbreviated transcription (Latin):
nomen accepit: exaudierat it d̾c
p̾cem matris eiꝰ. Dicitur it e cont᷑¬
rio exauditio: qñ quis exaudit pre¬
ceptum diaboli. Solet it dice. Siꝓ
cidens adorau̾is me: dabo tͥ hec oi̾a
⁊ ad euam dixisse legituir Eritis¬
inqͥt sicut dii. ꝓmisit esse deos: ut
diabolum: cum rege asor occur¬
runt ifrłitis. Mittit ⁊ in fenendor.
fenendor: int̾pretatur conuersio.
Conu̾sio: duplicit̾ dr. Est it conu̾sio

Expanded text:
nomen accepit . Exaudierat enim Dominus nomen accepit . Exaudierat enim Dominus precem matris ejus. Dicitur autem econtrario exauditio, quando quis exaudit praeceptum diaboli. Solet enim dicere: Si procidens adoraveris me, dabo tibi haec omnia . Et ad Evam dixisse legitur: Eritis sicut dii . Promisit esse deos, ut diabolum, cum rege Asor occurrunt Israelitis. Mittit et in Fennendor, qui interpretatur conversio. Conversio dupliciter dicitur. Est enim conversio
Abbreviated transcription (Latin):
die ad hano horam ego tradam
cos sauciatosͣ faciem isrł. L equos
eoꝵ subneruabis: ⁊ currus eoꝵ igne
conbures. Audiat hoo qui ÷ de exer¬
oitii iħu. ñ filio naue. s filio cłi. In
uno  quoq homine: bellum hoc re-¬
pperiri potest. Iabin it rex asor:
congͣgat exercitum. Iabin int̾pre¬
tatur sensus. siue prudentia: assor
uͦ aula .i. mundus. Mitit gͦ ad
chanatieos qui habitant in mariti¬
mis locis. uioinos fluctib: qui in
montib iͣ fluctib ꝑmou̾ent cuncꝰ¬
ta. Qͥ sunt ex gene̾ chanaam. filii
cham. filii noe. Cham int̾pretaturꝰ
color: chanaam uͦ commotio. Q
autem calet cito commouetur ait¬
tana .i. ad illos qui głantur ĩ sub¬
limib: ⁊ ambulant in magnis. ⁊⁊
inmirabilib suꝑ se. Mittit. ⁊ ad cã¬
pos .i. ad eos qui t̾rena sapiunt.
qͥ planicie uoluptatum delectant᷑:
qͥ sunt quasi peocora campi ꝓniad
uitia. Mictit ⁊ ad regem simeon: qui
int̾pretat᷑ exauditio. In bonam qñq
partem ponitur exauditio: ut cum

Expanded text:
ad hanc horam tradam eos sauciandos ante faciem Israel, et equos eorum subnervabis, et currus eorum igne combures » Audiat hoc qui est de exercitu Jesu, non filii Nave, sed Filii Dei. In uno enim quoque homine bellum hoc reperiri potest. Jabin enim, rex Asor, congregat exercitum. Jabin autem interpretatur sensus sine prudentia. Asor vero aula, id est, mundus. Mittit ergo ad Chananaeos qui habitant in maritimis locis, vicinos fluctibus, qui in montibus et fluctibus permovent cuncta, qui sunt ex genere Chanaan, filii Cham, filii Noe. Cham interpretatur calor, Chanaan vero commotio. Qui autem calet cito commovetur. Mitt, ad illos qui gloriantur in sublimibus, et ambulant in magnis et mirabilibus super se. Mittit et ad campos, id est, ad eos qui terrena sapiunt, qui planitie voluptatum delectantur, qui sunt quasi pecora campi, proni ad vitia. Mittit et ad regem Simeon, qui interpretatur exauditio. In bonam quandoque partem ponitur exauditio, ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
Eoce quomͦ dat: n ubi dat qͦd ꝓmit¬
tit. In utroq ꝑitulum: in utroq
difficilis acquirendi modus. Ibi pro¬
mittit lucrum: ubi dare queat se¬
pulchrum. Cla ustralib uͦ uagan¬
di licentiam: ꝙͣ rigor claustri ab¬
stulerat reymittit. Fabulosas uͦ
consessiones ociosoꝵ. platearũ plau-¬
sus. fori spectacula. ciboꝵ affluentiã:
uestis mollitiem n ut cuncta comple¬
am. libertatem faciendi qͦd placcat.
supradictis accunulat. Ecce pugna dif¬
ficilis. Ecce iabiñ rex asor : pugnat
contra filios isrł. Eoce mittit ad cha¬
naneos qui habitant in maritimis.
⁊ ꝑ montana ⁊ ad campos. nad re¬
gem simeon. ⁊ infenendor. S n

Expanded text:
Ecce quomodo dat et ubi dat quod promitEcce quomodo dat et ubi dat quod promittit. In utroque periculum, in utroque difficilis acquirendi modus. Ibi promittit lucrum, ubi dare queat sepulcrum. Claustralibus vero vagandi licentiam, quam rigor claustri abstulerat, repromittit; fabulosas vero confessiones otiosorum, platearum plausus, fori specutacula, ciborum affluentiam, vestis mollitiem, et, ut cuncta compleam, libertatem faciendi quod placet supradictis accumulat. Ecce pugna difficilis. Ecce Jabin, rex Asor, pugnat contra filios Israel. Ecce ad Chananaeos mittit qui habitant in maritimis et per montana et per campos, ad reg
Abbreviated transcription (Latin):
Terrena corumpunt᷑. sinẽ expectant.
pulcͥcudinis ammitunt florẽ. boni¬
tatis fructu puantur¬
hoc ÷ diuitias ⁊ honores. Alt̾m cupidita¬
tis ÷: alt̾m suꝑbie. Heo sunt duo latera
scale: ꝑ quam diabolus descendit᷑ ad
inferos. Umittit nobis mundi pru¬
dentia. s nichil dat: n si aliqn reci¬
piant hommes qͦd ꝓmittit: ñ dat᷑
illud s emitur. Dat mundus opes
honores: s n ͣ precio. Qͥb ꝓmittit
mundus opes: ⁊ ouiꝰ sunt opes quas
ꝓmittit : Qm dat: n ubi dat qͦd ꝓmit¬
tit: Raptorib ꝓmittit agͥcole subs¬
tantiam: oues udue. agros pupilli. sustãtiam¬
Fen̾atori uicini sui domum. ampli¬
tudinem possessionis: diuitiarum
affluentiam. Ecce quib ꝓmittit: n⁊
cuiꝰ fuat que ꝓmittit. Stulta ÷ hec
prudentia: que thesaurnat ⁊ igno¬
rat cui congregat ea. Militib ꝓmit¬
tit int̾ enses lucra: int̾ teloꝵ grandi¬
nem. sub spe carc̾is. sub mortis peri¬
ibi uento comm̃dantur opes n aĩe.

Expanded text:
Terrena corrumpuntur, finem exspectant, pulchritudinis amittunt florem, bonitatis fructu privanturhoc est divitias et honores. Alterum cupiditatis, alterum superbiae. Haec sunt latera scalae, per quam diabolus descendit de coelo ad inferos. Promittit nobis mundi prudentia, sed nihil dat, et si aliquando recipiunt homines quod promittit, non datur illud sed emitur. Dat mundus opes, honores, sed non sine pretio. Quibus promittit mundus opes, et cujus sunt opes quas promittit? Quomodo dat, et ubi dat quod promittit? Raptoribus promittit agricolae substantiam, oves viduae, agros pupilli; feneratori vicini sui domum, amplitudinem possessionis, divitiarum affluentiam. Ecce quibus promittit, et cujus sunt quae promittit. Stulta est haec providentia, quae thesaurizat et ignorat cui congreget ea . Militibus promittit inter enses lucra, inter telorum grandinem, sub metu carceris, sub mortis periibi vento commendantur opes et animae.
Abbreviated transcription (Latin):
i. prudentiam mundi. ẜuideat
uare ñ differant. S ⁊ currus eoꝵ
igne ꝯburant. Est in hoc ex̾citu
elacionis currus: in quo ꝑ similitu¬
dinem rotas quib feratur. equos
qͥ ipsum tͣhant. aurigam qͥ regat
qui ue sedeat. in ipso curru assi¬
gnare possumus.

Expanded text:
st, prudentiam mundi. Provideavare non differant, sed et currus eorum igne comburant. Est in hoc exercitu elationis currus, in quo per similitudinem rotas quibus feratur, equos qui ipsum trahant, aurigam qui regat, quive sedeat in ipso curru, assignare possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
recte age̾nt᷑ erga frs suos. Cũqꝙ
adhuc loqueret᷑ ai apparuit᷑ ille
spuriꝰ ascendens. goliad noĩe phi¬
disce. Idn̾s in carne ueniens uissta¬
uit nos. diligent̃q recte ag̾e. ut
cũ qͥb ordinate uiu̾e debeamꝰ do¬
cet. Qͦd i moralit̃ cotidie euenire
cernimꝰ. dũ p̃lati qͥq subiectos suos
rectitudine uone opationis edocente
uet cũ quib ord aem bñ iuuendi de¬
nere debeant instruunt. ne cũ ꝑu̾¬

Expanded text:
 erga fratres suos. Cumque adhuc loqueretur David, apparuit vir ille spurius ascendens Goliath nomine, Phidisce. Et Dominus in carne veniens visitavit nos, cum quibus ordinate vivere debeamus, docens. Quod et moraliter quotidie evenire cernimus, dum praelati quique subjectos suos rectitudinem bonae operationis docent, vel cum quibus ordinem bene vivendi tenere debeant, instruunt, ne, cum
Abbreviated transcription (Latin):
pitu scłaris eloquentie defendit: n
ꝑ exempla reꝑboꝵ confirmat. Uñ¬
⁊ sequit᷑. ⁊ armiger eiꝰ añcedebat
cũ. Armiger golie qͥlib& repbꝰ esse
potest. exempla cuiꝰ añcedunt. et
lignitatẽ. Ex his auctoritas tralnit᷑
ex his sumunt᷑ defensionis arma:
isrł. Stans damat: qr in elationis
sat. Sic gͥ ꝑu̾sitatis caput ÷ inteu¬
tio pͣue actionis. sinistrũ latꝰ parᷤ
sinistra. crura. finis actionis. eorpꝰ.
actio tota. Cassis uͦ intentionis cõ-¬
m̾datio. clipeꝰ sinistre partis ex¬
cusatio. due ocreȩ. ꝑseu̾antia. et
obslinatio. lorica totiꝰ actionis.
aꝑta defessio. His armis cognosci¬
tur philisteus. cũ ꝑcedit ad p̃liũ
Sunt aũ alii quoꝵ ꝑu̾sitas ÷ occul¬
ta. qͥ ꝯsilio suo fr̾s ꝯmotiene ad irã.
excitant ad pixas. qͥ ꝯfilio sus consi¬
cont᷑ dauid .i. filios spiritales: eoꝵ¬

Expanded text:
ris eloquentiae defendit, et per exempla reproborum confirmat. Unde sequitur, et armiger ejus antecedebat eum. Armiger Goliae quilibet reprobus esse potest, exempla cujus antecedunt et lignitatem. Ex his auctoritas trahitur, ex his sumuntur defensionis arma, Israel. Stans clamat, quia in elationis sat. Sic igitur perversitatis caput, est intentio pravae actionis; sinistrum latus, pars sinistra; crura, finis actionis; corpus, actio tota; cassis vero, intentionis commendatio; clypeus, sinistrae partis excusatio; duae ocreae perseverantia et obstinatio; lorica, totius actionis aperta defensio. His armis cognoscitur Philisthaeus, cum procedit ad praelium. Sunt autem alii quorum perversitas est occulta, qui consilio suo fratres promovent ad iram, excitant ad rixas, qui consicont
Abbreviated transcription (Latin):
ad bocũ ctaminis: ⁊ int̾rogabat si
oi̾a reete age̾nt᷑ erga fr̃s suos. Cur¬
punt p̃latitam m̃tis affectu quã
gressib pelũ solliciti de salute su¬
oꝵ. inuestigantes si recta sint oꝑa
coꝵ: an adhuc corrigenda uideant᷑
Inqͥrunt mores. cliscunt uisu. ⁊ au¬
ditu: que sit discordie causa. Unde
becło siꝑ samuelẽ. Nunc quoq
inqͥt ꝑ sua m̃bra dñs id ipsũ ag̾e
ñ cessat. cũ bonis a malis disc̾nens

Expanded text:
gabat si omnia recte agerentur erga fratres suos. Currunt praelati tam mentis affectu quam gressibus pedum, solliciti de salute suorum, investigantes si recta sunt opera eorum, an adhuc corrigenda videantur. Inquirunt mores, discunt visu et auditu quae sit discordiae causa. Unde Beda super Samuelem: « Nunc quoque, inquit, per sua membra Dominus idipsum agere non cessat, cum bonos a malis di
Abbreviated transcription (Latin):
uid̾e̾ cupientiũ rationabilit̾ a¬
cent᷑. Heo  ad seu̾itatem. rarus
lic& sermo ⁊ rigor sermonis
nent: parus it sermo ꝯcordiã
uat. rigor sermonis corrigit en¬
danda. Asfabilis ÷ seu̾itas ñ gart¬
la: asꝑitatem monstrat: s ñ ÷ lu¬
giosa. Seu̾itas a crudelitate disi
heo corrigit. illa cruciat. ħ uisla
seu̾itas. s ñ maledicit: maledieit
philisteus ds. s ñ maledixit dan
philisteo. Tu uenis inqͣt ad me cũ
gladio ⁊⁊ hasta. ⁊ clipeo: ego aũ ue
nio ad ce in noi̾e dñi exercituũ
Maledicunt multi philisteo: nec
ueniunt ad eũ in noĩe dñi. Qale¬
dicit ille philisteo. qͥ cũꝰ Aliquẽ cadẽ¬
tem potione diabłi corrigendũ ꝓꝑ¬

Expanded text:
videre cupientium rationabiliter arcentur. Haec duo ad severitatem, rarus scilicet sermo et rigor sermonis, pertinent. Rarus enim sermo concordiam servat, rigor sermonis corrigit emendanda. Affabilis est severitas non garrula, asperitatem monstrat, sed non est litigiosa. Severitas a crudelitate differt; haec corrigit, illa cruciat; haec jusseveritas, sed non maledicit. Maledixit Philisthaeus David, sed non maledixit David Philisthaeo. Tu venis, inquit, ad me cum gladio et hasta et cnio ad te in nomine Domini exercituum . Maledicunt Philisthaeo multi, nec veniunt ad eum in nomine Domini. Maledicit ille Philisthaeo qui, cum ad aliquem cadentem potione diaboli properat
Abbreviated transcription (Latin):
sis resistat. in faciẽ. ⁊ occultoꝵ
silia mutte. Sic dd philistei s¬
tẽ lapide cõmitiuit. sio chusi ꝯ
destruxit achitofel. frons phis
Chusi aũ int̾pretat᷑ silentiũ i¬

Expanded text:
resistat in faciem, et occultorum consilia mutet. Sic David Philisthaei frontem lapide comminuit, sic Chusi consilium destruxit Achitophel. Frons PhiliChusi autem interpretatur silentium; A
Abbreviated transcription (Latin):
eisis aũ dat᷑ locꝰ inscͥqͥlinio: sicͥ mł¬
grch g̃ philisteꝰ erat: unꝰ de mul¬
titudine prauoꝵ:  cassis euea suꝑ
caput eiꝰ ⁊ lorica hamata in due¬
humeros eiꝰ. Cassis. loriea. ocreȩ.
Nelipeus. diu̾sa defensionis sunt
gena. qͥb sui ipsiꝰ qui ÷ eap or̃m¬
impioꝵ diabłs stulcioiã defend̾e
conat᷑. Moralit aũ ꝑu̾si casside ea¬
put tegunt: dũ ꝑu̾se actionis in¬
tencionẽ laudant. Smnistrũ uͦ latꝰ
obumbrant. clipeo: dũ sinistram
pͣue actionis excusant partem.
Ocreas habent in crurib. que ÷
quasi extrema pars corꝑis. quia
usq ad finẽ in obstinatione ꝑse¬
u̾ant: Lorica indiuint᷑. qua totũ
tegit᷑ cpꝰ: qñ totã defendunt ac¬
tionẽ. He si quidẽ speties armoꝵ
ex ere facte ꝑhibent᷑ esse. metalo
uidł cet̾is ampliꝰ canoro: qͥa qͥcqͣd ag̃

Expanded text:
inis autem datur locus in sterquilinio, sic a muGeth igitur Philisthaeus erat, unus de multitudine pravorum. Et cassis aerea super caput ejus, et lorica hamata inhumeros ejus. Cassis, lorica, ocreae et clypeus, diversa defensionis sunt genera, quibus sui ipsius qui est impiorum diabolus stultitiam defendere conatur. Moraliter autem perversi casside caput tegunt, dum perversae actionis intentionem laudant. Sinistrum vero latus obumbrant clypeo, dum sinistram pravae actionis excusant partem. Ocreas habent in cruribus, quae est quasi extrema pars corporis, quia usque ad finem in obstinatione perseverant. Lorica induuntur, qua totum tegitur corpus, quando totam defendunt actionem. Hae siquidem species armorum ex aere factae perhibentur esse, metallo videlicet caeteris amplius canoro. Quia q
Abbreviated transcription (Latin):
liad moĩe philisteus de gech. de castͥs
philistinoꝵ. loquente uͦ aliq̃ iusto
n docente que recta sunt. ⁊ inqͥren¬
Uñ: Acogitatu maligno. ad u̾ba
cadens potione int᷑pretat᷑. cadeis
ab altitudine suꝑbiȩ. potione des
aꝑtissime multitudinẽ prauoꝵ
designat: ciuitatẽ uidł diabłi. ad
bonoꝵ in hoc scło torm̃ta semꝑ exer¬
citatã. Siẽ it in torculari pmitur¬

Expanded text:
us de Geth et castris Philisthinorum. Loquente vero aliquo justo et docente quae recta sunt, et inquirenUnde? A cogitatu maligno ad verba cadens potione interpretatur. Cadens ab altitudine superbiae, potione despaptissime multitudinem pravorum designat, civitatem videlicet diaboli, ad bonorum in saeculo tormenta semper exercitatam. Si
Abbreviated transcription (Latin):
aduentꝰ efficatiã humilitatis: quod
aũ minatꝰ ÷ seu̾itatis. S qͥd mina¬
les affectus reꝑboꝵ: qͥ sunt castra di¬
aboli moralit᷑ designant. Cadauer
÷ quasi capo data u̾mib: sic̃ it caro
putrida u̾mib nutͥmentũ p̾stat.
sic carnales affectus cagitationes ꝑ¬
u̾sas nutͥunt. Aues celi illos designãt.
q̃ alis ꝯtemplationis ad cogitanda
celestia subleuant᷑. Bestiis t̾re co¬
aptant᷑ illi qͥ t̾ram suã nou̾unt
excolere. qͥ necessitati fa̾m t̾rałia
ministͣnt. rei familiaris curã ge¬
rentes. qͦs alibi designant. rachel n
lia. martha. ⁊ maria. His auib celi
⁊ his bestiis t̾re cadau̾a castrorũ
philistiim .i. carnales affectus re-¬
ꝓboꝵ dant᷑ ad corrigendũ. Sic gͥ
corrigit aꝑte religio ꝑu̾sos: sic oc

Expanded text:
adventus efficaciam, humilitatis; quod autem minatus est, severitatis. Sed quid minales affectus reproborum qui sunt castra diaboli moraliter designant. Cadaver est quasi caro data vermibus. Sicut enim caro putrida vermibus nutrimentum praestat, sic carnales affectus cogitationes perversas nutriunt. Aves coeli illos designant, qui alis contemplationis ad cogitanda coelestia sublevantur. Bestiis terrae coapiantur illi qui terram suam noverunt excolere, qui necessitati fratrum terrena ministrant, rei familiaris curam gerentes, quos alibi designant Rachel et Lia , Martha et Maria . His avibus coeli et his bestiis terrae cadavera castrorum Philisthiim, id est, carnales affectus reproborum, dantur ad corrigendum. Sic igitur corr
Abbreviated transcription (Latin):
aũ alii bñ faciunt. destant᷑. ⁊ ĩpug.¬
nant. Incorrigibiles st̃. hoc solumꝰ
qͦd uolunt fore bonũ credunt. obe¬
dientiã aut ñquã aut negligent᷑
implent. humiles fõs ꝓuocant. tur¬
bant silentiũ. C̃ aliũ figurã goso
philisteꝰ ille. qͥ egressus de castͦs¬

Expanded text:
 alii faciunt, detestentur et impugnent. Incorrigibiles sunt: hoc solum quod volunt, esse bonum credunt; obedientiam autem nunquam aut negligenter implent, humiles fratres provocant, turbant silentium: Talium figuram gestabat Philisthaeus ille, qui egressus de cast
Abbreviated transcription (Latin):
ER ERSIS
est seuera religio. Seruat
honestatẽ seu̾itas. leuitatẽ
castigat. timet᷑ ab in doctis. ipsa
est doctor senũ. uiuenũ uirga.
ornat p̃latoꝵ ꝑsonas. colorat speci¬
em uirtutũ. Sic̃ it rubor mixtus
candori. si competent̃ disponat᷑ fa¬
ciem gratã readit aspitientibus:
sic seu̾itas mixta rectitudini. si
dulcedine ꝯdiat᷑ uultũ religionis
decorat. Dulcedo p̾lati ad peniten¬
tiã tralit peccantẽ discipłm: seũs¬
tas corrigit. rectitudo dat legeni
delinquenti. Sic nec seu̾itas leui¬
catẽ patit᷑. neo dulcedo disolutionẽ:
neo pectitudo lincã iusticie tͣnsgͣ¬
di ꝑmittit. Uñ psalmista. Dulcis n
⁊ dũ uolunt esse seueri. erudeles
esficiunt᷑. Irã ꝓ seu̾itate. amaritu¬
dinẽ ꝓ dulcedine. ꝓ rectitudine cru¬
delitatẽ ostendunt: n sic ꝯfunditur
uultꝰ religionis: ubi ex flãma eru¬
delitatis ignescunt ocłi. pallor mis¬
ritudine. Ira p̾lati peccantẽ t̾bat.
a maritudo ꝑsequit᷑: crudelitas af¬

Expanded text:
erversis est severa religio. Servat enim honestatem severitas, levitatem castigat, timetur ab indoctis: ipsa est decor senum, juvenum virga, ornat praelatorum personas, colorat speciem virtutum. Sicut enim rubor mistus candori, si competenter disponatur, faciem gratam reddit aspicientibus, sic severitas mista rectitudini, si dulcedine condiatur, vultum religionis decorat. Dulcedo praelati ad poenitentiam trahit, peccantem discipulum severitas corrigit, rectitudo dat legem delinquenti. Sic nec severitas levitatem patitur, nec dulcedo dissolutionem, nec rectitudo lineam justitiae transgredi permittit. Unde Psalmista: dulcis et t dum volunt esse severi, crudeles efficiuntur. Iram pro severitate, amaritudinem pro dulcedine, pro rectitudine crudelitatem ostendunt, et sic confunditur vultus religionis, ubi ex flamma crudelitatis ignescunt oculi, pallor misritudine. Ira praelati peccantem turbat, amaritudo persequitur, crudelitas af
Abbreviated transcription (Latin):
nas. Cũ aũ bonitatẽ dĩ attendis bo¬
nitatẽ cui nichil de hłatitudinẽ
que nullo indiget. ⁊ accedis ad ui¬
dendũ in bonitatẽ electoꝵ suoꝵ
ad letandũ in leticia gentis sue
dũ hec facis ꝑ ostiũ intrare pa

Expanded text:
nas. Cum autem bonitatem Dei attendis, bonas. Cum autem bonitatem Dei attendis, bonitatem cui nihil deest; beatitudinem quae nullo indiget, et accedis ad videndum in bonitate electorum suorum, ad laetandum in laetitia gentis suae : dum haec facis, per ostium i
Abbreviated transcription (Latin):
in orcdine suo: concordet sccło la¬
pidi ⁊ primo: Abel it designat
moralit̾ penitentie luctũ. stepha¬
nus patientiã tribulationũ: se¬
raphin amoris incendiũ. Hic ÷
incipientiũ dolor. ꝓficientiũ labor:
ꝑfectoꝵ amor. fecit ⁊̃ salomon
hostium in porticu: in cemplo. ĩ
oraculo. Ostium porticus mistice
ut ait beda sermo ÷ ꝓpłicus. osti¬
um templi xꝑs: ostium oraculi
patrie celestis introitus. In porti¬
cu uͦ renuntiationis moraliter
 ostium cognqtio mundi. ĩ tem¬
plo ꝯu̾sionis cognitio sui: in ora¬
culo contemplationis cognitio
dĩ. Dũ it inte rasũ muncli atten¬
dis uidelicet quod sis positus iĩ¬
serto diuitiarũ: in lapsũ uolup¬
tatũ: in ꝑicultitlignitatũ. tunc
adhuiftium porticus accedis: dũ
ũ ꝓprie carnis attendis defectum.
orcũ puericie. iuiuentutis mom̃¬
tũ. uesꝑam senectutis. dũ hec cõ¬
sid̾as. ꝑ ostiũ templi transire festi¬

Expanded text:
in ordine suo concordet secundo lain ordine suo concordet secundo lapidi et primo? Abel enim designat moraliter poenitentiae luctum. Stephanus patientiam tribulationum, seraphin amoris incendium. Hic est incipientium dolor, proficientium labor, perfectorum amor. Fecit enim Salomon ostium in porticu, in templo, in oraculo . Ostium porticus mystice, ut ait Beda, sermo est propheticus; ostium templi, Christus; ostium oraculi, patriae coelestis introitus. In porticu vero renuntiationis moraliter est ostium cognitio mundi; in templo conversionis, cognitio sui; in oraculo vero contemplationis, cognitio Dei. Dum enim in te casum mundi attendis, videlicet quod sis positus in incerto divitiarum, in lapsu voluptatum, in periculo dignitatum, tunc ad ostium porticus accedis. Dum vero propriae carnis attendis defectum, ortum pueritiae, juventutis momentum, vesperam senectutis, dum haec consideras, per ostium templi transire festi