comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bamus ꝑ biuium cireuitũ ueniremꝰ:
cognitisq insidiis eoꝵ. nos gratula¬
remur errasse: atq inde grãs age¬
remus do. Qͥs gͦ uiatorẽ sic erran¬
dem: sic ñ erranti latroni p̃ponere
dubitauerit. Et fortasse idõ apud
illũ sumiũ poetã loquens qͥdam
miser amator: ut uidi inqͥt ut perii.
ut me malus abstulit error. Qm̃ ẽ
& error bonus: qui ñ solu nicħ obsit:
uerũetiam ꝓsit aliqͥd. S diligentius
considerata ueritate. cũ aliud nich̾
sit errare qmͣ uerũ putare qd̃ falsũ
est. falsumq qd̵ uerũ est: uł certum
habere ꝓ incerto. incertũ ue ꝓ certo. si¬
ue falsum siue sit uerũ idq tam sit
in animo deforme atq indecens. qm
pulchrũi ce decorũ ẽẽ sentimꝰ. uel in
loquendo uł assentiendo est est. ñ ñ:
ꝓfecto ce obhoc ipsũ ẽ uita misera
ista qua uiuimꝰ qd̾ ei ñnunqͣm ut
ñ amittatur. error ẽ necessarius. Ab¬
sit ut talis sit illa uita. ubi ẽ animȩ

Expanded text:
bamus, per devium circuitum veniremus; bamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam loquens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit, verum etiam prosit aliquid. Sed diligentius considerata veritate, cum aliud nihil sit errare, quam verum putare quod falsum est, falsumque quod verum est; vel certum habere pro incerto, incertumve pro certo, sive falsum, sive sit verum; idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel in assentiendo, Est, est, Non, non : profecto et ob hoc ipsum est vita misera ista qua vivimus, quod ei nonnunquam, ut non amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit illa vita, ubi est animae
Abbreviated transcription (Latin):
maiorib. uerũetiam in minoribꝰ reb:
nec nisi rerũ ignorantia possit erra¬
ri: non ẽ tam̃ consequens. ut continu¬
o erret qͥsquis aliqͥd nescit:s qͥs quis
se existimat scire qd̾ nescit. ꝓuero
qͥppe approbat. falsũ: qd̾ erroris ẽ ꝓpͥum.
erũptam̃ in qua re quisq erret:
intest plurimũ. Nam in una eadẽ¬
q re & nescienti sciens. & erranti ñ
errans recta ratione p̃ponitur: in
diuersis aũt reb. id ẽ cũ iste sciat
alia. ille alia. & iste utiliora ille minꝰ
utilia. uł etiam noxia: qͥs ñ in eis q̃
ille scit. ei p̃ferat nescientẽ. St̃ enĩ
quȩdã: quȩ nescire qmͣ scire sit meliꝰ.
Item ñ nullis errare ꝓfuit aliqndo:
s in uia pedu:. ñ in uia morũ. Nam
nobisipsis accidit ut in qͦdam biuio
fallerem᷑: ut ñ iremus ꝑ eum locũ.
ubi oꝑiens transitũ nr̃m donatista¬
rum manus armata subsederat.
Atq ita factũ est. ut eo quo tende¬

Expanded text:
majoribus, verum etiam in minoribus rebus, majoribus, verum etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari; non est tamen consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit: pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta ratione praeponitur. In diversis autem rebus, id est, cum iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam quae nescire quam scire sit melius. Itemque nonnullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tende
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ cũ ita sint: qnͣdo nobis ma¬
ronis ille uersus placet. felix
qui potuit rerũ cognoscere causas.
non nobis uideatur ad felicitatẽ conse¬
quendã ꝑtinere. si sciamus causas ma¬
gnarũ inmundo corporaliũ motionũ.
quȩ abditissimis nature sinib occu¬
luntur: unde tremor terris: qua ui
maria alta tumeseant. obieib ruptiᷤ
rursusq in se ipsa residant. ce cȩtera
huiusinodi: s bonarũ &e malarũ rerũ
causas nosse debemꝰ d̃e id hactenꝰ qua¬
tenus eas homini in hac uita errori¬
bus erũpnisq plenissima. ad eosdem
errores & erũpnas euadendas nosse
concedit᷑. Ad ilła felicitatẽ qͥppe ten¬
dendum ẽ: ubi nulla quatiam᷑ erũp¬
na: nullo errore fallamur. Nam si
causȩ corporaliũ motionũ noscende
nobis eeñt: nullas magis nosse qmͣ
nr̃e ualitudinis deberemꝰ. Cũ uͦ eis
ignoratis medicos querimꝰ: qͥs ñ uide¬
at. qd̾ de secretis cęli & terrȩ nos latet
qͣnta sit patientia nesciendu: xuii.

Expanded text:
e cum ita sint, quando nobis Maronis ille versus placet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. et caetera hujusmodi: sed bonarum et malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae valetudinis deberemus. Cum vero eis ignoratis, medicos quaerimus, quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta sit patientia nesciendum?
Abbreviated transcription (Latin):
at. si ñ delectat᷑. Unde &e in isto gene¬
re. ubi ad obedientiã cordurũ di¬
c̾tionis granditate flectendu ẽ: nͥ &
intelligent̃ & libent᷑ qui dicit audi¬
atur: ñ potest obedient̃ audiri. Ha-¬
pondus uita dicentis. Nlam qui sa¬
pienter & eloquent̃ dicit. uiuit aũ
nequit̾: erudit quidem multos
discendi studiosos. qmius animȩ
suȩ sit inutilis: sicut scͥptum ẽ. Seri¬

Expanded text:
at, si non delectatur? Unde et in isto geneat, si non delectatur? Unde et in isto genere, ubi ad obedientiam cor durum dictionis granditate flectendum est, nisi et intelligenter et libenter qui dicit audiatur, non potest obedienter audiri. CApondus vita dicentis. Nam qui sapienter et eloquenter dicit, vivit autem nequiter, erudit quidem multos discendi studiosos, quamvis animae suae sit inutilis , sicut scriptum es
Abbreviated transcription (Latin):
bet: ut ñ sołu intelligent̃. ueru̾etiã
libent̃ & obedient̃ audiat᷑. Illa qͦq
eloquentia generis temperati. apud
eloquentẽ eccłiasticũ. nec mornata
relinquit᷑. nec indecent̃ ornatur.
Nec sołu hoc appetit ut delectet. qd̾
sołu apud alios ꝓfitet᷑: uerũetiam
in his quȩ laudat siue uituperat.
istis appetendis uł firmius tenendiᷤ
illis aũt deuitandis uł respuendis.
uult utiq obedient̃ audiri. Si aũ
ñ auditur intelligent̃. nec libent̃
potest. Proinde illa tria ut intelli¬
gant qui audiunt. ut delectentur
ut obediant. etiã in hoc genere a¬
gendum ẽ: ubi tenet delectatio pͥn¬
cipatũ. Iam uͦ ubi mouere ae flecte¬
re grandi genere opus ẽ auditorem:
qd̾ tunc opus ẽ. quando &e ueraciter
dici &e suauit̃ conficet᷑. & tam̃ ñ uult
facere qd̾ dicit᷑. dicendũ ẽ ꝓculdubio
grandit̃. S quis mouet᷑ sinescit qͦd
dicitur: aut quis tenetur ut aridi¬

Expanded text:
bet, ut non solum intelligenter, verum etiam bet, ut non solum intelligenter, verum etiam libenter et obedienter audiatur. 57. Illa quoque eloquentia generis temperati apud eloquentem ecclesiasticum, nec inornata relinquitur, nec indecenter ornatur: nec solum hoc appetit ut delectet, quod solum apud alios profitetur; verum etiam in iis quae laudat, sive vituperat, istis appetendis vel firmius tenendis, illis autem devitandis vel respuendis, vult utique obedienter audiri. Si autem non auditur intelligenter, nec libenter potest. Proinde illa tria, ut intelligant qui audiunt, ut delectentur, ut obediant, etiam in hoc genere agendum est, ubi tenet delectatio principatum. 58. Jam vero ubi movere et flectere grandi genere opus est auditorem quod tunc est opus, quando et veraciter dici et suaviter confitetur, et tamen non vult facere quod dicitur, dicendum est procul dubio granditer. Sed quis movetur, si nescit quod dicitur? aut quis tenetur ut audi
Abbreviated transcription (Latin):
ficillimas questiones. & inopinata
manifestatione demonstrat: dum
sententias acutissimas. de nescio
quib quasi cauernis unde ñ spe¬
rabatur eruit ce ostendit: dũ adu̾¬
sarii conuincit error̾e. & docet fal¬
sum ẽẽ. qd̾ ab illo dici uidebat᷑ inui¬
ctum: maxime qñdo ad est ei qͦddã
decus ñ appetitũ s quodammͦ natu¬
rale: & qndo ñ nulla ñ iactantiuncu¬
la. s quasi necessaria ae ut ita dicam
ipsis reb extorta numerositas clau¬
sularum. tantas acclamationes exci¬
tat. ut uix intelligat᷑ summissa. Non
enĩ qͥa neq incedit ornata. neq ar¬
mata.s tanquã nuda congreditur:
ido ñ aduersarium neruis lacertis¬
q collidit: &e obsistentẽ subruit ac
destruit m̃bris fortissimis falsitatẽ.
Unde. aũt crebro &e multũ acclama¬
tur ita dicentib: nisi qͥa ueritas sic
demonstrata. sic defensa. sic inuicta
delectat: Et in hoc gͥ genere sũmisso.
iste nr̃ doctor &e dictor id agere de¬

Expanded text:
ficillimas quaestiones, et inopinata ficillimas quaestiones, et inopinata manifestatione demonstrat; dum sententias acutissimas de nescio quibus quasi cavernis, unde non sperabatur, eruit, et ostendit; dum adversarii convincit errorem, et docet falsum esse quod ab illo dici videbatur invictum; maxime quando adest ei quoddam decus non appetitum, sed quodammodo naturale, et nonnulla, non jactanticula, sed quasi necessaria, atque, ut ita dicam, ipsis rebus extorta numerositas clausularum; tantas acclamationes excitat, ut vix intelligatur esse submissa. Non enim quia neque incedit ornata, neque armata, sed tanquam nuda congreditur, ideo non adversarium nervis lacertisque collidit; et obsistentem subruit ac destruit membris fortissimis falsitatem. Unde autem crebro et multum acclamatur ita dicentibus, nisi quia veritas sic demonstrata, sic defensa, sic invicta delectat? Et in hoc igitur genere submisso iste noster doctor et dictor id agere de
Abbreviated transcription (Latin):
bedient̃ audiat᷑. ñ sic accipienda st̃.
tanquã singula illis trib dicenchi
generib ista tribuant᷑. ut ad sũmis¬
sum intelligent̃. ad tẽperatum li¬
benter. ad grande ꝑtineat obedien¬
ter audire. s sic potius. ut hȩc tria
semꝑ intendat: &e qnͣtum potest agat.
etiam cũ in illoꝵ singulo quoq uer¬
satur. Dolumus enĩ fastidiri: etiam
qd̃ summisse dicimꝰ. Ae ꝑ hoc uolumꝰ
ñ sołu intelligent̃. ueruetiam liben¬
der audiri. Qd aũt agimꝰ diuinis
destimoniis docendo qd̾ dicimꝰ. nͥ
ut obedient̃ audiat᷑. id ẽ ut credat᷑
eis opitulante illo eui dictũ est. te¬
stimonia tua credibilia facta sunt
qui aliquid licet summisso eloqͥo
discentib narrat. Qͥs eũ uelit audi¬
re: nisi auditorẽ ñnulla etiã suaui¬
tate detineat: Nam si ñ intelligat᷑:
quis nesciat nec libent̃ eum posse.
nec obedient̃ audiri. Plerũq aũt
dictio ipsa summissa. d̾u soluit dif¬

Expanded text:
bedienter audiatur, non sic accipienda sunt bedienter audiatur, non sic accipienda sunt tanquam singula illis tribus dicendi generibus ita tribuantur, ut ad submissum intelligenter, ad temperatum libenter, ad grande pertineat obedienter audiri; sed sic potius ut haec tria semper intendat, et quantum potest agat, etiam cum in illorum singulo quoque versatur. Nolumus enim fastidiri, etiam quod submisse dicimus; ac per hoc volumus non solum intelligenter, verum etiam libenter audiri. Quid autem agimus, divinis testimoniis docendo quod dicimus, nisi ut obedienter audiamur, id est ut credatur eis, opitulante illo cui dictum est, Testimonia tua credita facta sunt qui aliquid, licet submisso eloquio, discentibus narrat? et quis eum velit audire, nisi auditorem nonnulla etiam suavitate detineat? Nam si non intelligatur, quis nesciat nec libenter eum posse, nec obedienter audiri? Plerumque autem dictio ipsa submissa, dum solvit dif
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qui lingua głantur. & se in pane¬
gyricis talibusq dictionib iactant:
ubi nec docendus. nec ad aliqͥd agen¬
dum mouendus. s tantumm᷑ ẽ dele.¬
ctandus auditor. Nos uͦ finẽ ĩstum
referamus ad alterũ finẽ.ut scilicet
qd̃ efficere uolumus cũ granditer
dicimus. hoc etiã isto uelimus. id ẽ
ut bona morũ diligant᷑. uł deuiten¬
tur mala: si ab hac actione ñ sic ali¬
eni sunt. homines. ut ad eam gran¬
di genere dictionis uideant᷑ urgen¬
di: aut si iam id agunt ut agant
studiosius. atq in eo firmit̃ ꝑseue¬
rent. Ita fit. ut etiã temperati gene¬
ris ornatu. ñ iactant̃ s prudent̃
utamur: ñ eius fine contenti. quo
tantummꝰ delectatur auditor: s
hoc potius agentes. ut etiã ipso ad
bonũ qd̾ ꝑsuadere uolumꝰ adiuue
mur. Illa itaq tria quȩ supra posu¬
imus. eũ qui sapient̾ dicit. si etiã
eloquent̾ uult dicere. id agere de¬
bere. ut intelligent̃ ut libent̃ ut o¬

Expanded text:
eum qui lingua gloriantur, et se in paneeum qui lingua gloriantur, et se in panegyricis talibusque dictionibus jactant, ubi nec docendus, nec ad aliquid agendum movendus, sed tantummodo est delectandus auditor. Nos vero istum finem referamus ad alterum finem, ut scilicet quod efficere volumus, cum granditer dicimus, hoc etiam isto velimus, id est, ut bona morum diligantur, vel devitentur mala; si ab hac actione non sic alieni sunt homines, ut ad eam grandi genere dictionis urgendi videantur: aut, si jam id agunt, ut agant studiosius, atque in eo firmiter perseverent. Ita fit ut etiam temperati generis ornatu, non jactanter, sed prudenter utamur: non ejus fine contenti, quo tantummodo delectatur auditor; sed hoc potius agentes, ut etiam ipso ad bonum quod persuadere volumus, adjuve. Illa itaque tria, quae supra posuimus, eum qui sapienter dicit, si etiam eloquenter vult dicere, id agere debere, ut intelligenter, ut libenter, ut o
Abbreviated transcription (Latin):
colligit᷑ illa duo genera qd̃ efficere
intendunt. hoc eis ẽẽ maxime neces¬
sarium. qui sapient̃ ce eloquent̃ uo¬
luñ dicere. Illud uͦ qd̾ agitur genere
temperato. id ẽ ut eloquentia ipsa
de indigent eloquio nec mouente.
qͥa ce scientes ce fauentes auditores
habent. aliquando promptius ex
delectatione ipsa elocutionis acce¬
dat. uł tenatius adherescat assensꝰ.
Nam cũ eloquentiȩ sit uniuersale
officiũ. in quocũq istoꝵ triũ gene¬
re dicere apte ad ꝑsuasionẽ : finis aũt
id qͦd intenderis ꝑsuadere dicendo:
in quocũq istoꝵ trium genere. dicit
quidem eloquens apte ad ꝑsuasionẽ:
s nͥ ꝑsuadeat. ad finẽ ñ uenit eloqͣn¬
tiȩ. Persuadet aũt in sũmisso genere
uera ẽẽ. quȩ dicit. ꝑsuadet in grandi
ut agant᷑ quȩ agenda ẽẽ ĩa sciuntur.
nec agunt᷑. Persuadet in genere tẽ¬
perato: pulchre ornateq se dicere.
Quo fine nobis qͥd opus ẽ. Appetant

Expanded text:
colligitur illa duo genera quod efficere colligitur illa duo genera quod efficere intendunt, hoc eis esse maxime necessarium, qui sapienter et eloquenter volunt dicere Illud vero quod agitur genere temperato, id est, ut eloquentia ipsa te indigent eloquio nec movente, quia et scientes et faventes auditores habent, aliquanto promptius ex delectatione ipsa elocutionis, accedat vel tenacius adhaerescat assensus. Nam cum eloquentiae sit universale officium, in quocumque istorum trium generum, dicere apte ad persuasionem; finis autem, id quod intenderis, persuadere dicendo: in quocumque istorum trium generum dicit quidem eloquens apte ad persuasionem, sed nisi persuadeat, ad finem non pervenit eloquentiae. Persuadet autem in submisso genere vera esse quae dicit; persuadet in grandi, ut agantur quae agenda esse jam sciuntur, nec aguntur; persuadet in genere temperato, pulchre ornateque se dicere: quo fine nobis quid opus est? Appetant
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt & alia multa exꝑimenta. qͥb
discimus homines qͥd in eis fecerit
sapientis granditas dictionis: non
clamore potius quã gemitu. aliqͣn¬
do etiã lacrimis. postremo uitȩ mu¬
tatione monstrasse. Summisso etiã
dicendi genere st̃ pleriq mutati.
s ut qd̾ nesciebant scirent: aut qͦd
eis uidebat᷑ incredibile crederent:
ñ aũt ut agerent qd̃ agendũi iam
nouerant. & agere nolebant. Ad huiꝰ¬
modi nãq duriciam flectendã. de¬
bet grandit̃ dici. Nam & laudes ac
uituperationes qndo eloquent di¬
cuntur. cũ sint in genere tẽperato.
sic afficiunt quosda:. ut ñ solum in
laudib & uituperationib eloqͣntia
delectent᷑. uerũ &e ipsi laudabiliter
appetant. fugiantq uituperabilit̾
uiuere. S nũqͥd om̃s qui delectait᷑
imitant᷑. sicut in grandi genere. om̃s
qui flectunt᷑ agunt: ce in sũmisso ge¬
nere om̃s qui docent᷑ sciunt. aut cre¬
dunt uerũ eẽ qd̾ nesciunt: Unde¬

Expanded text:
Sunt et alia multa experimenta quibus Sunt et alia multa experimenta quibus didicimus, homines, quid in eis fecerit sapientis granditas dictionis, non clamore potius quam gemitu, aliquando etiam lacrymis, postremo vitae mutatione monstrasse. 54. Submisso etiam dicendi genere sunt plerique mutati: sed ut quod nesciebant, scirent, aut quod eis videbatur incredibile, crederent; non autem ut agerent quod agendum jam noverant, et agere nolebant. Ad hujusmodi namque duritiam flectendam, debet granditer dici. Nam et laudes et vituperationes quando eloquenter dicuntur, cum sint in genere temperato, sic afficiunt quosdam, ut non solum in laudibus et vituperationibus eloquentia delectentur, verum et ipsi laudabiliter appetant, fugiantque vituperabiliter vivere. Sed numquid omnes qui delectantur, mutantur, sicut in grandi genere omnes qui flectuntur, agunt; et in submisso genere omnes qui docentur, sciunt, aut credunt verum esse quod nesciunt?
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ꝓpinqui ce fr̃s. postremo paren¬
tes ac filii. lapidib int̃ se in duaᷤᷤ par¬
des duusi ꝑ aliquot dies continuoᷤ.
certo tempore anni sollempnit di¬
micabant. & quisq ut quẽq pote¬
rat occidebat: egi quidẽ granditer
qnͣtum ualui. ut tam crudele atq
inueteratũ mału. de cordib &e morib
eoꝵ auellerem pelleremq dicendo. ñ
tam̃ egisse aliquid me putaui. cũ eos
audirẽ acclamantes: s cũ flentes ui¬
derem. Acclamationib qͥppe se doce¬
ri ce delectari: flecti aũt lacrimis
indicabant. Quas ubi aspexr inma-¬
nem ilła consuetudinẽ. a patrib &
auis longeq a maiorib traditã. quȩ
pectora eoꝵ hostilit̾ obsidebat. uł potiꝰ
possidebat. uictam anteqͣm re ipsa
Id ostenderẽ credidi. Moxq sermo¬
ne finito: ad agendas dõ gr̃as corda
atq ora conuerti. Et ecce iam ferme
octo uł amplius anni st̃ ꝓpitio xp̃o:
ex quo illice nichil tale temptatũ ẽ.

Expanded text:
etiam propinqui, fratres, postremo parenetiam propinqui, fratres, postremo parentes ac filii lapidibus inter se in duas partes divisi, per aliquot dies continuos, certo tempore anni solemniter dimicabant, et quisque ut quemque poterat occidebat: egi quidem granditer, quantum valui, ut tam crudele atque inveteratum malum de cordibus et moribus eorum avellerem, pelleremque dicendo; non tamen egisse aliquid me putavi, cum eos audirem acclamantes, sed cum flentes viderem. Acclamationibus quippe se doceri et delectari, flecti autem lacrymis indicabant. Quas ubi aspexi, immanem illam consuetudinem a patribus et avis, longeque a majoribus traditam, quae pectora eorum hostiliter obsidebat, vel potius, possidebat, devictam, antequam re ipsa id ostenderent, credidi. Moxque sermone finito ad agendas Deo gratias corda atque ora converti. Et ecce jam ferme octo vel amplius anni sunt, propitio Christo, ex quo illic nihil tale tentatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
genere occurrit. genus adhibendũ
&e int̾ponendum tẽperatum. In gran¬
di gͦ genere inueniunt. locos suos
duo cȩtera: & in summisso similiter.
Temperatũ aũt genus ñ quidẽ semꝑ
s tam̃ aliquando summisso indiget:
si ut dixi questio euius nodus ẽ soluẽ¬
dus incurrat: uł quando ñnulla
quȩ oruari possunt. ido ñ ornantur.
s summisso sermone dicunt᷑: ut qͥb¬
dam quasi thoris ornam̃toꝵ p̃beant
eminentiorẽ locũ. Grande aũt genꝰ.
temperata dictio ñ requirit. Ad de¬
lectandos qͥppe animos ñ admouen¬
crebrius ce uehementius acclamet᷑.
idõ grandit̃ putandus ẽ dicere. hoc
enĩ ce acumina suminissi generis: et
ornamenta faciunt tẽperati. Grande
aũt genus plerũq pondere suo uoce ᷤᷤ
premit. s lacrimas exprimit. Deniq
eũ apud cesaream mauritaniȩ. ppło
dissuaderem pugnã ciuilem. uł potiꝰ
plusquã ciuilem. qmͣ cateruã uoca¬
bant: neq enĩ ciues tantummꝰ uerũ

Expanded text:
genere occurrerit, genus adhibendum genere occurrerit, genus adhibendum et interponendum est temperatum. In grandi ergo genere inveniunt locos suos duo caetera, et in submisso similiter. Temperatum autem genus non quidem semper, sed tamen aliquando submisso indiget, si, ut dixi, quaestio cujus nodus est solvendus, incurrat; vel quando nonnulla quae ornari possent, ideo non ornantur, sed submisso sermone dicuntur, ut quibusdam quasi toris ornamentorum praebeant eminentiorem locum. Grande autem genus temperata dictio non requirit: ad delectandos quippe animos, non ad movencrebrius et vehementius acclametur, ideo granditer putandus est dicere: hoc enim et acumina submissi generis, et ornamenta faciunt temperati. Grande autem genus plerumque pondere suo voces premit, sed lacrymas exprimit. Denique cum apud Caesaream Mauritaniae populo dissuaderem pugnam civilem, vel potius plus quam civilem, quam Catervam vocabant; neque enim cives tantummodo, verum
Abbreviated transcription (Latin):
quo fit: ut grande dicendi genus
si diutius ẽ dicendu. ñ debeat ẽẽ so¬
lum: s alioꝵ generũ int̾positione uari¬
etur. Tam̃ ei generi dictio tota tribuit᷑.
genus cui generi int̾ponatur. uł ad¬
hibeat᷑ certis & necessariis locis. Nam
&e in grandi genere. semꝑ aut pene.
semꝑ temperata decet ẽẽ principia:
& in potestate ẽ eloquentis. ut dican¬
tur ñnulla summisse. etiã quȩ posst̃
grandit̾ dici: ut ea quȩ dicunt᷑ gran¬
diter. ex illoꝵ fiant cõparatione gran¬
diora: & eoꝵ tanquã umbris luminosi¬
ora reddant᷑. In quocũq aũt genere
aliqua questionũ uincula soluenda
sunt. acumine opus ẽ: qd̾ sibi sũmissũ
genus ꝓprie uendicat. Ae ꝑ hoc eoge¬
nere utendum ẽ & in aliis duob ge¬
nerib. qͣndo eis ista incidunt. sieut
laudancłu aliqͥd uł uituperandum.
ribi nec. dampnatio euiusquã nec li¬
beratio. nec ad actionem quamlibet
assensio requiritur. in quocũq alio

Expanded text:
quo fit ut grande dicendi genus, quo fit ut grande dicendi genus, si diutius est dicendum, non debeat esse solum, sed aliorum generum interpositione varietur: ei tamen genere dictio tota tribuitur, genus cui generi interponatur, vel adhibeatur, certis et necessariis locis. Nam et in grandi genere semper aut pene semper temperata decet esse principia. Et in potestate est eloquentis ut dicantur nonnulla submisse, etiam quae possent granditer dici; ut ea quae dicuntur granditer, ex illorum fiant comparatione grandiora, et eorum tanquam umbris luminosiora reddantur. In quocumque autem genere aliqua quaestionum vincula solvenda sunt, acumine opus est, quod sibi submissum genus proprie vindicat. Ac per hoc eo genere utendum est et in aliis duobus generibus, quando eis ista incidunt: sicut laudandum aliquid vel vituperandum, ubi nec damnatio cujusquam nec liberatio, nec ad actionem quamlibet assensio requiritur, in quocumque alio
Abbreviated transcription (Latin):
re. Nec qͥsquã pret disciplinã ẽẽ ex isti¬
met ista miscere: immo qnͣtum con¬
grue fieri potest. om̃ib generib dic¬
ho uarianda ẽ. Nam qͣndo ꝓlixa ẽ in
uno genere: minus detinet auditorẽ.
Cum uͦ fit in aliud ab alio transitus.
etiam si longius eat. decentius ꝓcedit
oratio: quãuis habeant ce singula gene¬
ra uarietates suas insermone eloquẽ.¬
tium: quib ñ sinuntur in eoꝵ qui au¬
diunt frigescere uł tepescere sensibus.
Uerumptam̃ facilius sũmissum sołu:
quam solu grande diutius tolerari
potest. Commotio qͥppe animi. qnͣto
magis excitanda ẽ ut nobis assentiat᷑
auditor: tantominus in ea diu teneri
potest. cũ fuerit qnͣtum satis ẽ excita¬
ta. Et id̾o cauendũ ẽ. ne. du uolums
altius erigere qd̾ erectum ẽ: etiã inde
decidat. quo fuerat excitatione ꝑdu¬
ctum. Int̾positis uͦ quȩ sunt dicenda
summissius. bene reditur ad ea quȩ
opus ẽ granditer dici: ut dictionis im¬
petus sicut maris estus alternet. Ex

Expanded text:
. Nec quisquam praeter disciplinam esse existimet ista miscere: imo quantum congrue fieri potest, omnibus generibus dictio varianda est. Nam quando prolixa est in uno genere, minus detinet auditorem. Cum vero fit in aliud ab alio transitus, etiamsi longius eat, decentius procedit oratio: quamvis habeant et singula genera varietates suas in sermone eloquentium, quibus non sinuntur in eorum qui audiunt, frigescere vel tepescere sensibus. Verumtamen facilius submissum solum, quam solum grande diutius tolerari potest. Commotio quippe animi quanto magis excitanda est, ut nobis assentiatur auditor, tanto minus in ea diu teneri potest, cum fuerit quantum satis est excitata. Et ideo cavendum est, ne dum volumus altius erigere quod erectum est, etiam inde decidat, quo fuerat excitatione perductum. Interpositis vero quae sunt dicenda submissius, bene reditur ad ea quae opus est granditer dici, ut dictionis impetus sicut maris aestus alternet. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
Ignẽ ueni mittere suꝑ t̾ram: &e cȩt̾a.
In quib rei docendȩ ac ꝓbandȩ max¬
ime incumbit. De genere tẽperato
est:apud eyprianũ uirginitatis illa
laudatio. Nunc nobis ad uirgines
sermo ẽ. Quarũ quo sublimior gła
ẽ: maior &e cura. flos ẽ ille ȩccłiastiez
germiniꝰ: decus atq ornam̃tũ gr̃ȩ
sp̾italis: leta indoles laudis cehono¬
ris: opus integrũ atq incorruptũ:
dei imago. respondens ad seĩmoniã
dm̃i: illustrior portio gregis xp̃i. Gau¬
det ꝑ ipsas. atq in illis largiter floret
eccłiȩ matris generosa fecunditas:
qͣntoq plus głosa uirginitas nume¬
ro suo addit: gaudiũ matris augescit.
Et alio loco in fine. epłȩ. Quomͦ porta¬
uimus inquit imaginẽ enus qui de.
limo ẽ: sic portemus imaginẽ eiꝰ qui
de cęlo ẽ. Hanc imaginẽ uirginitas
portat. Portat integritatis scĩtas. portat
ce ueritas: portant disciplinȩ dĩ me¬

Expanded text:
« Ignem veni mittere in terram » ; et caetera, « Ignem veni mittere in terram » ; et caetera, in quibus rei docendae ac probandae maxime incumbit . 47. De genere temperato est apud Cyprianum virginitatis illa laudatio: Nunc nobis ad virgines sermo est, quarum quo sublimior gloria est, major et cura. Flos est ille ecclesiastici germinis, decus atque ornamentum gratiae spiritualis, laeta indoles laudis et honoris, opus integrum atque incorruptum, Dei imago respondens ad sanctimoniam Domini, illustrior portio gregis Christi. Gaudet per ipsas, atque in illis largiter floret Ecclesiae matris gloriosa fecunditas: quantoque plus gloriosa virginitas numero suo addit, tanto plus gaudium matris augescit. Et alio loco in fine epistolae: Quomodo portavimus, inquit, imaginem ejus qui de limo est, sic portemus et imaginem ejus qui de coelo est . Hanc imaginem virginitas portat, portat integritas, sanctitas portat et veritas; portant disciplinae Dei me
Abbreviated transcription (Latin):
supra petrã posuit: ce ea iure ꝑfudit.
Quȩ simul ut uirgȩ cacumine quam
gerebat. angłs dĩ contigit. de petra ig¬
nis erupit: atq ita sacrificiũ qd̃ offere¬
batur absumptũ ẽ. Quo indicio decla¬
ratũ uidetur. qd̾ petra illa typũ habu¬
erit corporis xp̃i: quia scͥptum ẽ. bibe¬
bant de consequenti petra: petra aũ
eius. s ad carnẽ relatũ est: que sicien¬
tium corda ppłoꝵ ꝑhenni riuo sui
sanguinis inundauit. Iam tunc gͥ
in mysterio declaratũ est. qͥa dñs iħs¬
his in carne sua totius mundi pecca¬
ta erueifixus aboleret:. nec sołu delic¬
ta factoꝵ: s etiã cupiditates animoꝵ.
Caro enĩ hedi ad culpa facti refertur:
ius ad illecebras cupiditatũ. sicut
scͥptum ẽ. Quia concupiuit ppłs cu¬
piditatẽ pessimã. & dixer̃t. Qͥs nos
exiit: ostendit qͦd caro dñi spũ reple-¬
ta diuino. peccata omĩa humanȩ coi¬
ditionis exureret. Unde & d̾ns ait.

Expanded text:
supra petram posuit et ea jure perfudit: supra petram posuit et ea jure perfudit: quae simul ut virgae cacumine, quam gerebat angelus, Dei contigit, de petra ignis erupit; atque ita sacrificium quod offerebatur, absumptum est . Quo indicio declaratum videtur quod petra illa typum habuerit corporis Christi; quia scriptum est: Bibebant de consequenti eos petra, petra autem ejus, sed ad carnem relatum est, quae sitientium corda populorum perenni rivo sui sanguinis inundavit. Jam tunc igitur in mysterio declaratum est, quia Dominus Jesus in carne sua, totius mundi peccata crucifixus aboleret, nec solum delicta factorum, sed etiam cupiditates animorum. Caro enim haedi ad culpam facti refertur; jus ad illecebras cupiditatum, sicut scriptum est, « Quia concupivit populus cupiditatem pessimam, et dixerunt, Quis nos exiit, ostendit quod caro Domini Spiritu repleta divino, peccata omnia humanae conditionis exureret. Unde et Dominus ait,
Abbreviated transcription (Latin):
ram: s legenti uł audienti eui gratꝰ
ẽ longus ñ est. Cui aũt longus est.
ꝑ partes eũ legat: qui habere uult
cognitũ. Quẽ uͦ cognitionis eiꝰ pi¬
get: de longitudine ñ querat᷑. Ego
libris ñ qualis ego essem eui multa
desunt. s qualis ẽẽ debeat. qui in do¬
ctrina sana id ẽ xꝑiana. ñ sołu sibi. s
aliis etiã laborare studet. qnͣtulacũq
potui facultate disserui. Aure¬

Expanded text:
ram. Sed legenti vel audienti, cui gratus ram. Sed legenti vel audienti, cui gratus est, longus non est: cui autem longus est, per partes eum legat, qui habere vult cognitum; quem vero cognitionis ejus piget, de longitudine non queratur. Ego libris non qualis ego essem, cui multa desunt, sed qualis esse debeat, qui in doctrina sana, id est christiana, non solum sibi, sed etiam aliis laborare studet, quantulacumque potui facultate disserui.
Abbreviated transcription (Latin):
componere potuert: qui sed̾m illa cõ¬
uł apud quoslibet iam ĩaq dicturꝰ:
siue qd̾ apud popłm dicendu. uł ab eiᷤ
qui uoluerint aut potuer int legen¬
dum ẽ dictaturus: oret ut ds sermo¬
nem bonũ det in os eiꝰ. Si enĩ regina
orauit hester. ꝓsuȩ gentis tẽporaria
salute locutura apud regẽ. ut mos
eius ds congruũ sermonẽ daret:
quantomagis orare debet ut tale
munus accipiat. qui ꝓ ȩterna homi¬
num salute in uerbo &e in doctrina
laborat: Illi uͦ qui ea dicturi sunt
quȩ ab aliis acceꝑunt: ce antequam
accipiant. orent ꝓ eis a quib accipi¬
unt: ut eis detur qd̾ ꝑ eos accipere
uolunt. Cum acceꝑint orent ut be¬
ne & ipsi ꝑferant: &e illi ad quos ꝓfe¬
runt sumant: & de ꝓspero exitu di-¬
ctionis eidem grãs agant: a quo id
se accepisse ñ dubitant: ut qui głat᷑.
in illo głetur: in cuius manu st̃ &e nos
ber hic quã uolebam. quãq putaue¬

Expanded text:
componere potuerunt, qui secundum illa comcomponere potuerunt, qui secundum illa comvel apud quoslibet jamjamque dicturus, sive quod apud populum dicendum vel ab eis qui voluerint aut potuerint legendum, est dictaturus; oret ut Deus sermonem bonum det in os ejus. Si enim regina oravit Esther, pro suae gentis temporaria salute locutura apud regem, ut in os ejus Deus congruum sermonem daret ; quanto magis orare debet, ut tale munus accipiat, qui pro aeterna hominum salute in verbo et doctrina laborat? Illi vero qui ea dicturi sunt quae ab aliis acceperunt, et antequam accipiant, orent pro eis a quibus accipiunt, ut eis detur quod per eos accipere volunt; et cum acceperint, orent ut bene et ipsi proferant, et illi ad quos proferunt sumant; et de prospero exitu dictionis eidem gratias agant, a quo id se accepisse non dubitant: ut qui gloriatur, in illo glorietur, in cujus manu sunt et nos ber hic quam volebam, quamque putave
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi dicunt: &e rursus alio modo non
ipsi dicunt: qm̃ utrũq uerũ ẽ quod
ueritas ait. De talib enĩ loquens. q̃
dicunt inquit facite: quȩ aũ faciunt
facere nolite. Hoc ẽ qd ex ore illorum
auditis facite: qd̾ in opere uidetis
facere nolite. Dicunt enĩ inquit: &
ñ faciunt. Ergo quãuis ñ faciant:
tam̃ dicunt. S alio loco tales arguens.
hẏpochrite inquit quomͦ potestis
bona loquĩcũ sitis mali. Ae ꝑhoc et
ea quȩ dicunt. qndo bona dicunt ñ
ipsi dicunt: uoluntate scilicet atq
opere negando qd̃ dicunt. Unde con¬
tingit. ut homo disertus & malus
sermonẽ quo ueritas predicet᷑ dicen¬
dum ab alio ñ diserto s bono. ipse cõ¬
ponat. Qd cũ fit. ipse ase ipso tradit
alienũ:. ille ab alieno accipit suum.
Cum uͦ boni fideles bonis fidelib hanc
operam comm̃dant᷑: utriꝙ sua dicuns:
quia e ds̃ ipsoꝵ ẽ. euius sunt illa q̃
dicunt: &e ea sua faciunt. quȩ ñ ipsi

Expanded text:
ipsi dicunt, et rursus alio modo non ipsi dicunt, et rursus alio modo non ipsi dicunt, quoniam utrumque verum est quod Veritas ait. De talibus enim loquens. Quae dicunt, inquit, facite; quae autem faciunt, facere nolite; hoc est, Quod ex ore illorum auditis, facite; quod in opere videtis, facere nolite: dicunt enim, inquit, et non faciunt . Ergo quamvis non faciant, dicunt tamen. Sed alio loco tales arguens: Hypocritae, inquit, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali ? Ac per hoc et ea quae dicunt, quando bona dicunt, non ipsi dicunt, voluntate scilicet atque opere negando quod dicunt. Unde contingit ut homo disertus et malus, sermonem quo veritas praedicetur, dicendum ab alio non diserto sed bono, ipse componat; quod cum fit, ipse a seipso tradit alienum, ille ab alieno accipit suum. Cum vero boni fideles bonis fidelibus hanc operam commodant, utrique sua dicunt: quia et Deus ipsorum est, cujus sunt illa quae dicunt; et ea sua faciunt, quae non ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
si eam ꝑsonã gerunt. ñ imꝓbe faciunt¬
etiam. Sic enĩ qd̾ ꝓfecto utile ẽ. mul¬
ti p̃dicatores ueritatis fiunt. nec mul¬
ti magistrisi unius ueri magistri id¬
ipsũ dicant om̃s: & ñ sint in eis scisma.¬
ta. Nec deterrendi sunt isti uoce hie¬
remiȩ ꝓpħ̃e. ꝑ quẽ d̾s arguit eos qui
furantur uerba eius: unusqͥsq a pxi¬
mo suo. Qui enĩ furant᷑. alienũ aufer̃t.
obtemperant ei: potiusq ille dicit ali¬
ena: qui cũ dicat bene. uiuit male.
Quecũq enĩ bona dicit. eius excogi¬
tare iudet᷑ ingenio: s ab eiꝰ morib
aliena st̃. fos itaq dicit ds̃ furari
uerba sua: qui boni uolunt uideri lo¬
quendo quȩ dĩ sunt: cũ mali sint fa¬
ciendo quȩ sua sunt. Dec sane ipsi
dicunt bona quȩ dicunt. si diligent̃
attendas. Quomͦ enĩ dicunt uerbis:
qd̾ negant factis: Non enĩ frustra
de talib ait apłs. Confitent᷑ se nosse dm:
factis aũt negant. Modo gͦ quodã

Expanded text:
si eam personam gerunt, non improprie faciunsi eam personam gerunt, non improprie faciunt. Sic enim, quod profecto utile est, multi praedicatores veritatis fiunt: nec multi magistri, si unius rei magistri idipsum dicant omnes, et non sint in eis schismata. Nec deterrendi sunt isti voce Jeremiae prophetae, per quem Deus arguit eos, qui furantur verba ejus, unusquisque a proximo suo . Qui enim furantur, alienum rapiunt; obtemperant ei; potiusqena, qui cum dicat bene, vivit male. Quaecumque enim bona dicit, ejus excogitari videntur ingenio, sed ab ejus moribus aliena sunt. Eos itaque dixit Deus furari verba sua, qui boni volunt videri, loquendo quae Dei sunt; cum mali sint, faciendo quae sua sunt. Nec sane ipsi dicunt bona quae dicunt, si diligenter attendas. Quomodo enim dicunt verbis, quod negant factis? Non enim frustra de talibus ait Apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Modo ergo quodam
Abbreviated transcription (Latin):
aũt cuius pulchrũ corpus ce defor¬
mis ẽ animus. magis dolendus est
qmͣ si cleforme haberet &e corpꝰnta
qui eloquent̃ ea quȩ falsa st̃ dieuat.
magis miserandi. quã si talia deformit̃
dicerent. Qd est gͦ ñ sołu eloquenter.
uerũetiam sapient dicere: nisi uerba in
summisso genere sufficientia. in tẽꝑato
splendentia. in grandi uehementia. ue¬
ris tam̃ reb quas audiri oporteat. ad¬
hibere: S qui utrũq ñ potest:dicat.
sapient̃ qd̃ ñ dicit eloquent̃. potius ꝙͣ
dicat eloquent̃. qd̃ dicit insipienter.
Si aũt ne hoc quidem potest: ita con¬
uersetur. ut ñ sołu sibi p̃mium cõparae.
s ce prebeat aliis exempłu: ce sit eis qͣsi
copia dicendi. forma uiuendi. Sunt
sane quidã qui bene ꝓnuntiare pos¬
sunt: qͥd aũt ꝓnuntient excogitare
ñ possunt. Qd si ab aliis sumant elo¬
quent̃ sapient̃q conscͥptum. memo¬
rieq cõmendent. atq ad popłm ꝓferai.

Expanded text:
autem cujus pulchrum corpus et deforautem cujus pulchrum corpus et deformis est animus, magis dolendus est, quam si deforme haberet et corpus; ita qui eloquenter ea quae falsa sunt dicunt, magis miserandi sunt, quam si talia deformiter dicerent. Quid est ergo non solum eloquenter, verum etiam sapienter dicere, nisi verba in submisplendentia, in grandi vehementia, veris tamen rebus quibus audiri oporteat adhibere? Sed qui utrumque non potest, dicat sapienter quod non dicat eloquenter, potius quam dicat eloquenter quod dicit insipienter. Si autem nec hoc quidem potest, ita conversetur, ut non solum sibi praemium comparet, sed et praebeat aliis exemplum et sit ejus quasi copia dicendi, forma vivendi. Sunt sane quidam qui bene pronuntiare possunt, quid autem pronuntient, cogitare non possunt. Quod si ab aliis sumant eloquenter sapienterque conscriptum, memoriaeque commendent, atque ad populum proferant,
Abbreviated transcription (Latin):
re qmͣ uerbis:. nec existimet dici melis
nisi qd dicit᷑ uerius: ne doctor uerbis
seruiat. s uerba doctori. Hoc ẽ enĩ
etiam: qd̾ ait ad timotheũ. Noli uer¬
bis contendere. Ad nichil enĩ utile ẽ.
nisi ad subuersionẽ audientium.
Neq enĩ hoc idõ dictũ est:. ut adu̾¬
sariis impugnantib ueritatẽ nicħ
nos ꝓ ueritate dicam. Et ubi erit qd
cũ ostenderet qualis ẽẽ ep̃c debeat.
ait int̾ cȩt̾a: ut potens sit in doctri¬
na sana. & contradicentes redargu¬
ere:Uerbis enĩ contendere ẽ. noz
curare quomͦ error ueritate uinca¬
tur: s quomͦ tua dictio dictioni ꝓfe¬
ratur alterius. Porro qui ñ uerbis
contendit. siue summisse. siue. tẽpe¬
rate. siue grandit dicat: Id agit uer¬
bis ut ueritas pateat. ueritas place¬
at. ueritas moueat: qm̃ nec ipsa q̃
p̃cepti finis &e plenitudo legis ẽ ca¬
ritas. ullomͦ ẽẽ recta potest. si ea q̃
diligunt᷑. ñ uera s falsa sunt. Sicut

Expanded text:
re quam verbis; nec aestimet dici melius, re quam verbis; nec aestimet dici melius, nisi quod dicitur verius; nec doctor verbis serviat, sed verba doctori. Hoc est enimetiam quod ait ad Timotheum: Noli verbis contendere; ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium . Neque enim hoc ideo dictum est, ut adversariis oppugnantibus veritatem, nihil nos pro veritate dicamus. Et ubi erit quod cum ostenderet qualis esse episcopus debeat, ait inter caetera: Ut potens sit in doctrina sana et contradicentes redarguere ? Verbis enim contendere, est non curare quomodo error veritate vincatur, sed quomodo tua dictio dictioni praeferatur alterius. Porro qui non verbis contendit, sive submisse, sive temperate, sive granditer dicat, id agit verbis ut veritas pateat, veritas placeat, veritas moveat; quoniam nec ipsa, quae praecepti finis et plenitudo Legis est charitas , ullo modo recta esse potest, si ea quae diliguntur, non vera, sed falsa sunt. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
fensionem. ex ipsis suis p̃positis ce doc¬
torib querant:. respondentes corde
suo. aut etiã si ad hoc erũpunt ore
suo. atq dicentes. Qd̃ mͥ precipis: cur
ipse ñ facis: Ita fit ut eũ obedienter¬
ñ audiant. qui se ipse ñ audit: et di
uerbũ qd̃ eis p̃dicatur. simul cũ ipso
p̃dicatore contempnant. Deniq
apl̃s scribens ad timotheũ. cũ dix¬
iss nemo adolescentiã tuã contẽpnat:
subiecit unde ñ contempneret᷑ atq
ait. S forma esto fideliũ. in sermone:
in conuersatione. in dilectione. in fi¬
de. in castitate. Talis doctor ut obe¬
dient̾ audiatur ñ impudent̃: non
sołu summisse ac tẽperate. uerũeti¬
am grandit̃ dicit: quia ñ contẽpti¬
biliter uiuit. Sic nãq eligit bonã uita.
ut etiã bonã ñ negligat. fam̃a: s ꝓui¬
deat bona corã dõ & hominib qnͣtũ
potest: illu timendo.his consulendo.
In ipso etiã sermone malit reb place¬

Expanded text:
fensionem ex ipsis suis praepositis et docfensionem ex ipsis suis praepositis et doctoribus quaerant, respondentes corde suo, aut etiam si ad hoc erumpunt, ore suo, atque dicentes: Quod mihi praecipis, cur ipse non facis? Ita fit ut eum non obedienter audiant, qui se ipse non audit, et Dei verbum quod eis praedicatur, simul cum ipso praedicatore contemnant. Denique Apostolus scribens ad Timotheum, cum dixisset, Nemo adolescentiam tuam contemnat; subjecit unde non contemneretur, atque ait: Sed forma esto fidelium in sermone, in conversatione, in dilectione, in fide, in castitate . CAdienter audiatur, non impudenter non solum submisse ac temperate, verum etiam granditer dicit, quia non contemptibiliter vivit. Sic namque eligit bonam vitam, ut etiam bonam non negligat famam, sed provideat bona coram Deo et hominibus , quantum potest, illum timendo, his consulendo. In ipso etiam sermone malit rebus place
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c aũt ueritas ẽ. Et tam̃ etiã non
ueritate annuntiari ueritas pot̾:
id ẽ ut prauo s fallaci corde. quȩ re¬
cta ce uera sunt p̾dicent᷑. Sic qͥppe
fideles ñ quelibet hominũ. s ipsum
dñm obedient̃ audiunt. qui ait. q̃
dicunt facite. quȩ aũt faciunt face¬
re nolite. dicunt enĩ ce ñ faciunt:¬
ido audiunt᷑ utilit̾ etiam qui utilit̃
ñ agunt. sua enĩ querere student.
s sua docere ñ audent. de loco scili¬
cet suꝑiore sedis eccłiasticȩ. qmͣ sana
doctrina constituit. ꝓpt̃ qd̾ ipse dñs
priusquã de talib qd̾ cõmemoraui
diceret. p̃misit. suꝑ cathedrã moysi
sedent. Illa aũt cathedra ñ eoꝵ s mo¬
ysi. cogebat eos bona dicere. etiam ñ
bona facientes. Agebant. gͦ sua in ui¬
ta sua: docere aũt sua. cathedra illos
ñ ꝑmittebat aliena. Multis itaq ꝓ¬
sunt dicendo quȩ ñ faciunt. s longe
plurib ꝓdessent faciendo q̃ dicunt.
Abundant enĩ. qui male uitȩ suȩ de¬

Expanded text:
 autem veritas est, et tamen etiam non veritate annuntiari veritas potest: id est, ut pravo et fallaci corde, quae recta et vera sunt, praedicentur. Sic quippe fideles non quemlibet hominum, sed ipsum Dominum obedienter audiunt, qui ait, Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciuntideo audiuntur utiliter, qui etiam utiliter non agunt. Sua enim quaerere student, sed sua docere non audent, de loco scilicet superiore sedis ecclesiasticae, quam sana doctrina constituit. Propter quod ipse Dominus priusquam de talibus, quod commemoravi, diceret, praemisit, Super cathedram Moysi sederunt . Illa ergo cathedra, non eorum sed Moysi, cogebat eos bona dicere, etiam non bona facientes. Agebant ergo sua in vita sua; docere autem sua, cathedra illos non permittebat aliena. 60. Multis itaque prosunt dicendo quae non faciunt; sed longe pluribus prodessent faciendo quae dicunt. Abundant enim qui malae vitae suae de
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ibi eos rarissime inuenio. Grande
aũt dicendi genus. hoc maxime di¬
stat ab isto genere temperato: qd̾ ñ
tam uerboꝵ ornatib comptũ est. qm
uiolentũ animi affectib. Dam capit
etiam illa ornam̃ta pene omĩa: s ea
si ñ habuerit ñ requirit. fert᷑ qͥppe
impetu suo: &e elocutionis pulchritu¬
dinem si occurrerit ui rerũ rapit:
ñ cura decoris assumit. Satis enĩ ẽ
ei ꝓpt̃ qd̃ agitur. ut uerba congruen¬
tia ñ oris eligant᷑ industria: s pecto¬
ris sequant᷑ ardorẽ. Nam si aurato
gemmatoq ferro uir fortis armet᷑:
intentissimus pugnȩ. agit qͥdem ar¬
mis illis qd̃ agit: ñ quia pretiosa. s
qͥa arma sunt. Idem ipse ẽ tam̃: & ua¬
let plurimũ. cũ rimanti telo mira
sterio. patient̾ mala hui temporis
consolatione donoꝵ dĩ omĩa tolerent᷑.
Magna res ẽ ce grandit̾ agitur: nec de¬
sunt ornam̃ta dicendi. Fece inquit
nunc tempꝰ acceptabile. ecce nẽ dies

Expanded text:
quod ibi eos rarissime invenio. 42. Grande quod ibi eos rarissime invenio. 42. Grande autem dicendi genus hoc maxime distat ab isto genere temperato, quod non tam verborum ornatibus comptum est, quam violentum animi affectibus. Nam capit etiam illa ornamenta pene omnia; sed ea si non habuerit, non requirit. Fertur quippe impetu suo, et elocutionis pulchritudinem, si occurrerit, vi rerum rapit, non cura decoris assumit. Satis enim est ei propter quod agitur, ut verba congruentia, non oris eligantur industria, sed pectoris sequantur ardorem. Nam si aurato gemmatoque ferro vir fortis armetur, intentissimus pugnae, agit quidem illis armis quod agit, non quia pretiosa, sed quia arma sunt: idem ipse est tamen, et valet plurimum, etiam cum rimanti telum ira sterio patienter mala hujus temporis, cum solatio donorum Dei, omnia tolerentur. Magna res est, et granditer agitur, nec desunt ornamenta dicendi: Ecce, inquit, nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies
Abbreviated transcription (Latin):
uł mutato eoꝵ quȩ muenerit or¬
dine. nichil illoꝵ quȩ uelut magna
in scolis gr̃ãmaticoꝵ aut rethorũ
didicit. in illis diuinis uiris de¬
fuisse cognoscet: ce multa repperiet.
locutionis genera tanti decoris: q̃
quidem & in nr̃a. s maxime in sua
lingua decora st̃: quoꝵ nulłu in eis
quib isti inflant᷑ litteris inuenit᷑.
S cauendu ẽ. ne diuinis grauibꝰq
sententiis dũ additur numerus. pond̃
detrahat᷑. Nam illa musica disciplina.
ubi numerus iste plenissime discit᷑.
usq adeo ñ defuit ꝓphetis nrĩs ut uir
doctus hieronimus quoꝵda etiam
metra cõmemoraret. in hebrea du¬
daxat lingua: cuius ut ueritatẽ ser¬
uaret in uerbis. hȩc inde. ñ tnͣstulit.
Ego aũt ut de sensu meo loquar. qͥ
michi quã aliis ce qmͣ alioꝵ utiq est
notior. sicut in meo eloquio quantũ
modeste fieri arbitror. ñ pret̾mitto
istos numeros clausularũ: ita in
auctorib nris hoc mͥ plus placet.

Expanded text:
vel mutato eorum quae invenerit orvel mutato eorum quae invenerit ordine; nihi. illorum quae velut magna in scholis grammaticorum aut rhetorum didicit, illis divinis viris defuisse cognoscet: et multa reperiet locutionis genera tanti decoris, quae quidem et in nostra, sed maxime in sua lingua decora sunt, quorum nullum in eis, quibus isti inflantur, litteris invenitur. Sed cavendum est ne divinis gravibusque sententiis, dum additur numerus, pondus detrahatur. Nam illa musica disciplina, ubi numerus iste plenissime discitur, usque adeo non defuit Prophetis nostris, ut vir doctissimus Hieronymus quorumdam etiam metra commemoret, in hebraea duntaxat lingua : cujus ut veritatem servaret in verbis, haec inde non transtulit. Ego autem ut de sensu meo loquar, qui mihi quam aliis et quam aliorum est utique notior, sicut in meo eloquio, quantum modeste fieri arbitror, non praetermitto istos numeros clausularum; ita in auctoribus nostris hoc mihi plus placet,
Abbreviated transcription (Latin):
dñm iħm xp̃m: & carnis ꝓuidentiã
ne feceritis in coneupiscẽntũs urĩs.
Qd̾ si quisquã ita diceret. ce carnis ꝓ¬
uidentiam ne in concupiscentias fe¬
ceritis: sine dubio aures clausula nu¬
merosiore mulceret. S grauior int̾¬
pres: etiã ordinem maluit tenere uer¬
boꝵ. Quomͦ aũt hoc in greco eloquio
sonet. qd̾ est locutus apłs: uiderint eiꝰ
eloquii usq ad ista doctores. Michi aũ
qd̾ nobis eodẽ uerboꝵ ordine inter¬
pretatũ est: nec ibi uidet᷑ currere nu¬
merose. Sane hunc elocutionis ornatũ.
qui numerosis fit clausulis. deesse fa¬
dencłu est auc̃torib nrĩs: qd̾ utrũ
ꝑ interp̃tes factũ sit. an qd̃ magis
arbitror. consulto illi hec plausibiha
deuitauerint. affirmare ñ audeo:
qm̃ me fateor ignorare. Illud tam̃
seio: qd̾ si quisqu̾a huius numerosi¬
tatis peritus. illoꝵ clausulȩ ordinẽ
numeroꝵ lege cõponat. qd̾ facillime
fit mutatis quibda uerbis. quȩ
tantũdem significatione ualent.

Expanded text:
arnis providentiam ne feceritis in concupiscentiis . Quod si quisquam ita diceret, Et carnis providentiam ne in concupiscentiis feceritis; sine dubio aures clausula numerosiore mulceret: sed gravior interpres etiam ordinem maluit tenere verborum. Quomodo autem hoc in graeco eloquio sonet, quo est locutus Apostolus, viderint ejus eloquii usque ad ista doctiores: mihi tamen quod nobis eodem verborum ordine interpretatum est, nec ibi videtur currere numerose. 41. Sane hunc elocutionis ornatum, qui numerosis fit clausulis, deesse fatendum est auctoribus nostris. Quod utrum per interpretes factum sit, an quod magis arbitror consulto illi haec plausibilia devitaverint, affirmare non audeo, quoniam me fateor ignorare. Illud tamen scio, quod si quisquam hujus numerositatis peritus illorum clausulas eorumdem numerorum lege componat, quod facillime fit mutatis quibusdam verbis, quae tantumdem significatione valent,