comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natos circũstare: & multilauda illa yminlo¬
gica. quã ꝓpha seraphim se audisse clamare
angłoꝵ choris. & sensualit̾ alła concinenti¬
b liquido manifestat. Cuiꝰ lbri ẽ pͥma ista
capitulatio. Quȩ ẽ ȩccłiastici pͥncipatꝰ tradi¬
tio: et quȩ ẽ eiꝰ speculatio. De his quȩ in bap¬
tismatis illuminatione ꝑficiunt᷑. De his qͣ
in collatione eucharistie ꝑficiunt᷑. De his
quȩ in chrismate ꝑficiunt᷑: & in ipso conse-¬
crant᷑. De sacerdotalib ꝑfectionib. De ꝑ-¬
fectis ordinib idẽ monachoꝵ & scło renun-¬
ciantiũ. etiã post baptismũ. De his quȩ in
dormientib ꝑficiunt᷑.
erciułm q̃uoq ipsi conscͥpsit chomũ de
diumnis nominib quẽ & appellat de
symboli theologia: ex amussim & ortodoxe
ut sufficit in eo disputans. pͥmo capitulo
quȩ ẽ uerbi speculatio. & quȩ ẽ de diuinis
nominib traditio. De coadunata & discreta

Expanded text:
natos circumstare, et multilauda illa hymnolonatos circumstare, et multilauda illa hymnologia, quam propheta seraphim se audisse clamare angelorum choris, et sensualiter Alleluia concinentibus, liquido manifestat: cujus libri est prima ista capitulatio, quae est ecclesiastici principatus traditio, et quae est ejus speculatio. De his, quae in baptismatis illuminatione perficiuntur. De his, quae in collatione eucharistiae perficiuntur. De his quae in chrismate perficiuntur, et in ipso consecrantur. De sacerdotalibus perfectionibus. De perfectis ordinibus, id est, monachorum et saeculo renuntiantium etiam post baptismum. De his quae in dormientibus perficiunertium quoque ipsi conscripsit tomum de divinis nominibus, quem et appellat de symbolica theologia, examussim et orthodoxe, ut sufficit, in eo disputans: primo capitulo, quae est verbi speculatio, et quae est de divinis nominibus traditio. De coadunata et discreta
Abbreviated transcription (Latin):
cłiastico sacro pͥncipatu: distincte ꝑ capitu¬
la quę infra secunt᷑. elegantissime misticũ
sacͣmentũ priꝰ ponens. & sic singulas singu¬
lis capitulis misticoꝵ sacram̃toꝵ theorias sub¬
iungens. In quib ostendit cuncta quȩ in
tionib fiunt. angłico ministerio scd̃m conue¬
mentiã tiniꝰcuiꝰq ordinis. una cũ ministris
sc̃i altaris. & p̃cipue ierarcha hoc ẽ sacerdo¬
te. qui unꝰ de angłis scd̾m fas efficit᷑ oȩlicits
oꝑari: maxime in mysterio scĩ sacrificii do¬
minice passionis scĩssimi pͥncipatꝰ miliciȩ ce-¬
lestis. cũ consortib suis in ꝓprio ordine et
laudis officio semꝑ assistunt: & in consecͣ¬
tione sacͣtissimi chrismatis. quȩ uniformis
& uniordo ẽ symbolis scissimȩ eucharistie.
In qua uidelicet chrisinatis iniciatione. or¬
dinẽ seraphim benignũ iħm qui in omnnib
scĩssimꝰ scĩficat se ipsũ ꝓ nobis. & omi nos
scĩficatione replet. in ipso ꝑfectos atq ex dõ

Expanded text:
clesiastico sacro principatu, distincte per capitula, quae infra sequuntur, elegantissime mysticum sacramentum prius ponens, et sic singulas singulis capitulis mysticorum sacramentorum theorias subjungens. In quibus ostendit, cuncta, quae in tionibus fiunt, angelico ministerio secundum convenientiam uniuscujusque ordinis, una cum ministris sancti altaris, et praecipue hierarcha, id est sacerdote, qui unus de angelis secundum fas efficitur coelitus operari: maxime in ministerio sacri sacrificii Dominicae passionis, sanctissimi principatus militiae coelestis, cum consortibus suis in proprio ordine et laudis officio semper assistunt, et in consecratione sacratissimi chrismatis, quae uniformis et uniordo est symbolis sanctissimae eucharistiae: in qua videlicet chrismatis initiatione, ordinem seraphim, benignum Jesum, qui in omnibus sanctissimus sanctificat seipsum pro nobis, et omni nos sanctificatione replet in ipso perfectos, atque ex Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ipse paulus cuiꝰ tͥ defero mandata salu.¬
bria: iħu. xp̃i magistri su inuocata untu¬
te. sanitatis mͥ lumen indulsit. Qui ꝓ¬
tinus surgens cũ omĩ domo & dãmari
uxore sua. quã ut sumeret more terrene
nobilitatis. ꝓpt̾ amorẽ suscipiende care
sõbolis. eũ sui coegere parentes: ad
manciata ꝓperat scĩ pauli. Credensq fi¬
delit̾. & ab nega tis errorib paganoꝵ sacri
ẽ baptismatis unda resꝑsus: ac sic demũ se
cunctis archanis eccłiasticȩ sc̃itatis affatim
ut comes eiꝰ inseparabilis. quocũq gressum
mouerat a beato paulo ꝑ trienniũ institutꝰ:
thessalonicã magistrũ obsequendo. reu̾tens
ab eodem beato Paulo apło atheniensiũ ẽ or¬
dinatꝰ antistes: ac deinde ipso iubente xp̃i

Expanded text:
ipse Paulus, cujus tibi defero mandata saluipse Paulus, cujus tibi defero mandata salubria, Jesu Christi magistri sui invocata virtute, sanitatis mihi lumen indulsit, qui protinus surgens, cum omni domo et Damari uxore sua quam ut sumeret more terrenae nobilitatis, propter amorem suscipiendae charae sobolis, eum sui coegere parentes, ad mandata properat sancti Pauli. Credensque fideliter, et abnegatis erroribus paganorum, sacri est baptismatis unda respersus: ac sic demum se cunctis arcanis ecclesiasticae sanctitatis affatim, ut comes ejus inseparabilis, quocunque gressum moverat, a beato Paulo per triennium institutus. Thessalonica, magistro obsequendo, revertens, ab eodem beato Paulo apostolo Atheniensium est ordinatus antistes, ac deinde, ipso jubente, Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ dĩ quẽ predicabat miscdiã deprecaret᷑.
ut illiꝰ cultor uerus. & suus mereret᷑ eẽ di
eiꝰ oculis imposuit. dicens. Eꝑc dñs & ma-
gister nr̃. qui oculis lutũ imposuit ceci na¬
ti. & lum̃ ei restituit: ipse te potentia sua
illuminet. Quẽ mox uidentẽ. his ẽ uer¬
bis affatus. Uade inquiens ad dẏonisiũ
et dic ei. quia paulus seruus iħu xp̃i
ad ce me misit. ut memor sponsionis cuȩ
ad eũ uenire ñ differas: quo baptismũ sa¬
lutis accipiens. ab om̃ib possis ab solui
nexib delictoꝵ. Is aũ qui lum̃ recepit.
obedient̾ uerba iubentis impleuit: et
ad dẏonisiũ ꝓperans. pauli ei uerba ꝑ ordi¬
nẽ nunciauit. Dyonisius uͦ electionis gr̃a
iam preuentꝰ: ut cȩcũ respexit ñ ante habi¬
tis luminib contuentẽ. ait ad eũ. Es ne
tu ille. quẽ cecũ natũ cuncti cognouert̃
affines: Cui ille respondit. Ego nempe
sũ: cui cęco nato hactenꝰ sol ñ illurit. Sed

Expanded text:
ipsius Dei, quem praedicabat, misericordiam deprecaretur, ipsius Dei, quem praedicabat, misericordiam deprecaretur, ut illius cultor verus et suus mereretur esse dejus oculis imposuit, dicens: Christus Dominus et magister noster, qui oculis lutum imposuit caeci nati, et lumen restituit ei , ipse te potentia sua illuminet. Quem mox videntem his est verbis affatus: vade, inquiens ad Dionysium, et dic ei quia Paulus servus Jesu Christi ad te me misit, ut memor sponsionis tuae, ad eum venire non differas, quo baptismum salutis accipiens, ab omnibus possis absolvi nexibus delictorum. Is autem, qui lumen recepit, obedienter verba jubentis implevit, et ad Dionysium properans, Pauli ei verba per ordinem nuntiavit. Dionysius vero, electionis gratia jam praeventus, ut caecum respexit non ante habitis luminibus contuentem, ait ad eum: esne tu ille, quem caecum natum cuncti cognoverunt affines? Cui ille respondit: Ego nempe sum, cui caeco nato hactenus sol non luxit: sed
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ facta st̃ omia: & uenturꝰ ẽ in fine scłi.
udex om̃iũ quȩ gerunt᷑. Qui notus ẽ iam
in iudea d̾s: & magnũ in isrł nom̃ scm eiꝰ.
Qua ꝓpt̃ quẽ incognitũ usq nẽ habuistis.
mͦ cognoscite. qͥa ipse ẽ solus d̾s. &. precer
eũ ñ ẽ alter: qui nos de morte sanguiniᷤ
sui p̃cio reduxit ad uitam: qui cȩlum et
t̾ram homines scilicet & angłos in unita¬
te regni sui coniunxit: qui mortificat¬
in iustos & uuificat pios: qui claudit
& nemo aꝑit.aꝑit & nemo claudit. Hȩc¬
cante. & templa singula ꝑlustrante. com¬
eẽ. quẽ amica cu. riositate athenien¬
ses ꝓpt̾ ipsam nouitatẽ officiosissime
acceptabant: dionisuis uerã doctrinã &
dogna salutis audiens. & nichil eẽ idola
quib seruiebat. quin magis demonia ꝗͣ
uitalia in pauli doctrina euidentissime
sentiens. diuino lumine corde tactus. eidem
paulo cessit᷑ & ab eo expetiit quatinꝰ ꝓ illo

Expanded text:
quem facta sunt omnia, et venturus est in fine saeculi quem facta sunt omnia, et venturus est in fine saeculi judex omnium quae geruntur. Qui natus est in Judaea pter quem incognitum usque nunc habuistis, modo cognoscite, quia ipse est Deus solus, et praeter eum non est alter , qui nos de morte, sanguinis sui pretio reduxit ad vitam, qui coelum et terram, homines scilicet et angelos, in unitate regni sui conjunxit, qui mortificat justus et vivificat pius: qui claudit, et nemo aperit; aperit, et nemo claudit . CAPcante et templa singula perlustrante, comesse, quae amica curiositate Athenienses, propter ipsam novitatem officiosissime acceptabant, Dionysius veram doctrinam et dogma salutis audiens, et nihil esse idola, quibus serviebat, quin magis daemonia qutum et verba vitalia in Pauli doctrina evidentissime sentiens, divino lumine corde tactus, eidem Paulo cessit, et ab illo expetiit, quatenus pro illo
Abbreviated transcription (Latin):
singula altaria & simulachra falsoꝵ deoꝵ
ꝑlustrasset: int̾ cȩteras aras repꝑit altare
unũ: eui erat titulus suꝑseriptus dõ igno¬
to. Et conu̾sus ad eum paulus: int̾roga¬
uit eũ dicens. Quis ẽ ille ds̃ ignot᷑: Ad
quẽ dionisiꝰ adhuc inqͥt ñ ẽ ipse d̾s de¬
monstrat᷑ int̾ deos: sed ẽ incognitꝰ nobis.
regnaturus ẽ in cȩlo & in t̾ra: & regnum
ipsius ñ accipiet finẽ. Subiungens itaq
paulus ait. Quid uobis uidet᷑ homo erit
an sp̃c deoꝵ : Respondens dionisius dix̃.
Uerus ds̃ & uerus homo: & ipse renotiatu¬
rus ẽ mundũ. S adhuc incognitꝰ ẽ ho¬
minib : qm̃ apud dm̃ in cęlo conuersa
tio eiꝰ est. Et ait paulus. Illũ dm̃ predico
uobis: quẽ incognitũ appellatis. Datꝰ enĩ
ex maria uirgine. passus sub pontio pila-¬
to ꝓ salute humana. mortuus ẽ & restr¬
rexit : glosq ascendens sedet nẽ in dexte¬
ra dĩpatͥs. uerus d̾s & uerus homo. per

Expanded text:
singula altaria et simulacra falsorum deorum singula altaria et simulacra falsorum deorum perlustrasset, inter caeteras aras reperit altare unum, cui erat titulus superscriptus, Deo ignoto. Et conversus ad eum Paulus, interrogavit illum dicens: Quis est ille Deus incognitus? Ad quem Dionysius: adhuc, inquit, non est ipse Deus demregnaturus est in coelo et in terra, et regnum ejus non accipiet finem. Subjungens itaque Paulus ait: Quid vobis videtur? homo erit, an spiritus deorum? Respondens Dionysius, dixit: verus Deus et verus homo, et ipse renovaturus est mundum: sed adhuc incognitus est hominibdico vobis, quem incognitum appellatis. Natus enim ex Maria virgine, passus sub Pontio Pilato pro salute humana mortuus, resurrexit, coelosque ascendens, sedet in dextera Dei Patris, verus Deus et verus homo, per
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ negotioꝵ ciuiliũ publicȩ & priuatim.
ut nobilior nobilissimis moderamina dispo¬
nebat÷ atq int̾ primos pͥmus. sophistica
& sillogistica uniu̾salium doctrinarũ acumi¬
na & strophas. infulatꝰ coga philosophica. ei¬
uib ac undiq ad iã studiũ confluentib ꝓ¬
fundebat. Hunc si quidẽ uatẽ qui olim pagi¬
nis adhuc inscerib tanti mysterii qͦd uen-¬
turũ erat quasi iam uenisset ualuit resera-¬
re. uit pote loci primatẽ. cũ aryopagũ ad-¬
isset. erectis ad uerbũ omniũ aurib int̾ro.¬
gare. specialit̾ cepit paulus qͥd coleret: et
quib numinib intam spacioso & uenerabi¬
ii loco inseruiret. Cu respondit dionisius.
Deos quos coluerunt patres nr̃i quoꝵ
uirtute & sollertia mat̾ t̾ra continetur:
hos colimꝰ & adoramꝰ. Aras quas uides:
martis. &. herculis mercurii. & priapi no¬
mine & honore sacratȩ sunt. Dũ uͦ paulus

Expanded text:
omnium negotiorum civilium publice et privatim omnium negotiorum civilium publice et privatim ut nobilior nobilissimis moderamina disponebat, atque inter primos primus sophistica et syllogistica universalium doctrinarum acumina, et strophas, infulatus toga philosophica civibus ac undique ad id studium confluentibus profundebat. Hunc si quidem vatem, qui olim paganus adhuc visceribus tanti mysterii quod ventum erat, quasi venturum valuit reserare, ut pote loci primatem, cum Areopagum adisset, erectis ad verbum omnium auribus, interrogare specialiter coepit Paulus, quid coleret, et quibus numinibus in tam spatioso et venerabili loco inserviret. Cui respondit Dionysius: Deos quos coluerunt patres nostri, quorum virtute et solertia mater terra continetur, hos colimus et adoramus: aras, quas vides, Martis et Herculis, Mercurii et Priapi nomine et honore sacratae sunt. Dum vero Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
bitꝰ. longissima & clara ꝓgenie ꝓpagat᷑. Hic
namq annos ȩtatis qͥnq & uiginti agens.
& cunctis pene artib copiose imbutꝰ: crem̃ti
studio excitus. una cũ apollofanio confiloso¬
pho suo. astrologicȩ discipline uoto egypti
elyopolim tͣnsinigrauit. Ubi simul cũ eo de
salute inuidia iudeoꝵ cruci pependit affixus.
ẜ sol sui dñi mortẽ pauescens lucis suȩ radioᷤᷤ
in tetre noctis mutauit hororẽ. atq orbis eli¬
mata tenebrarũ. obtexit caligine: earũdem
tenebrarũ signo antea inuiso & in audito atto¬
intꝰ. ut omniũ litterarũ disciplinis edoctus dix̃.
Hȩc nox quã nr̃is oculis nouã descendisse
miram. totiꝰ mundi uerã lucẽ aduenturam
signauit: atq dm̃ humano generi effulsurũ
serena dignatione dictauit. Unde expletis ꝓ
quib ꝑrexerat felicit᷑ rediit. arciq totꝰ urbiᷤᷤ
athene preerat: & curie ariopagi p̃sidene.

Expanded text:
bitus, longissima et clara propagine propagatus. Hic bitus, longissima et clara propagine propagatus. Hic namque annos aetatis quinque et viginti agens, et cunctis pene artibus copiose imbutus, crementi studio excitus, una cum Apollophanio conphilosopho suo astrologicae disciplinae voto Aegypti Heliopolim transmigravit. Ubi simul cum eo degsalute invidia Judaeorum cruci pependit affixus, et sol sui Domini mortem pavescens, lucis suae radios in tetrae mutavit noctis horrorem, atque orbis climata tenebrarum obtexit caligine, earumdem tenebrarum signo antea inviso et inaudito attonitus, ut omnium litterarum disciplinis edoctus, dixit: haec nox, quam nostris oculis novam descendisse miramur, totius mundi veram lucem adventuram signavit, atque Deum humano generi effulsurum, serena dignatione dictavit. CAPUT VI. Unde expletis, pro quibus perrexerat, feliciter rediit, arcique totius urbis Athenae praeerat, et curiae Areopagi praesidens
Abbreviated transcription (Latin):
ta antea dogiata p̃dicantẽ. Et cũ ei resi-¬
stere ñ ualeret: inuenit uerã ẽẽ doctrinã
quã paulus apud athenas docuit. Helin¬
quens gͦ demonicas ludificationes. & gen-¬
tilicas ad inuentiones. ꝓuolutꝰ apłi pedib
deyrecat᷑ ẽ eũ. ut illi uerã doctrinã & uiam
salutis ostenderet: seq xp̃i & non saturni
professus ẽ fore discipulum.
is ita gestis. cũ uocis nouitate athe¬
nenses ꝑmoti. quadam die paulum
aa aryopagũ duxissent. ut ibi examen sua
doctrina acciꝑet: ad orsus ẽ dionisiũ. qui
ob plenitudinẽ diuine suꝑnoꝵ numinũ sci-¬
entie theosophus id est dm̃ sapiens. & a regio¬
ne urbis qua sedulo cõmorabat᷑. & innaciꝰ pͥn-¬
cipabat᷑. arẏopagita genuino quasi uocabulo
titebat᷑ ÷ altissimo sanguine pͥmi & magni di-¬
onisii. ñ illiꝰ semele uł deucalionis. sed eius qͥ
uitis inuentor apud athenas in signis ẽ ha-¬

Expanded text:
ta antea dogmata praedicantem: et cum ei resita antea dogmata praedicantem: et cum ei resistere non valeret, invenit veram esse doctrinam, quam Paulus apud Athenas docuit. Relinquens ergo daemoniacas ludificationes et gentilitias adinventiones, provolutus apostoli pedibus, deprecatus est eum, ut illi veram doctrinam et viam salutis ostenderet, seque Christi, et non Saturni, professus est fore discipulum. CAPUT V. His ita gestis, cum vocis novitate Athenienses permoti, quadam die Paulum ad Areopagum duxissent, ut ibi examen sua doctrina acciperet, adorsus est Dionysium, qui ob plenitudinem divinae supernorum numinum scientiae, Theosophus, id est Deum sapiens, et a regione urbis, qua sedulo commorabatur, et innatus principabatur, areopagita genuino quasi vocabulo utebatur, altissimo sanguine primi et magni Dionysii, non illius Semelae vel Deucalionis, sed ejus qui vitis inventor apud Athenas insignis est ha
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ omniũ copiis. nauiũ quoq ac uectiga¬
liũ cõmeatib. & uoluptatũ cunctarũ afflu-¬
entiis ultra urbes alias exornata qͦndam no-¬
bilissime floruit. Sed quȩ suo pͥori scło cun¬
ctis mundi felicitatib suꝑerat. mͦ gentium
frequenti & condenso impetu oppressa &
int̾ capta dirimit᷑. Ubi in aduentu pauli
qͥdam nobilis erat. qui siministes id ẽ conse¬
cretalis apollo kronos pagita. qm̃ in eadẽ
urbis regione cȩteros p̃cellebat nominaba¬
t᷑: cuiꝰdam apollinis nobilissimi atheniensi¬
um pͥncipis ꝓsapia diriuatꝰ. Cuiꝰ pat̾ ni-¬
cholaus uir magni ingenii. litterarũ stu¬
dio pollens. ciuis & argolicȩ artis magist᷑
fuit. Huiꝰ igit᷑ filiꝰ apollo dũ int̾ philosõ¬
phoꝵ scolas clarus haberet᷑ & autenticas
bibliothecas reuolueret. deditꝰq eẽt phi¬
losophiȩ & uanis suꝑstitionib ritu paga¬
noꝵ: audiuit paulũ apłm noua & in audi-¬

Expanded text:
lorum omnium copiis, navium quoque ac vectigalorum omnium copiis, navium quoque ac vectigalium commeatibus et voluptatum cunctarum affluentiis, ultra urbes alias exornata, quondam nobilissime floruit. Sed quae suo priori saeculo cunctis mundi felicitatibus supererat, modo gentium frequenti et condenso impetu oppressa et intercepta dirimitur. Ubi in adventu Pauli quidam vir nobilis erat qui Symmistes, id est, consecretalis Apollo Kronospagita, quoniam in eadem urbis regione caeteros praecellebat, nominabatur, cujusdam Apollinis nobilissimi Atheniensium principis prosapia derivatus: cujus pater Nicolaus, vir magni ingenii, litterarum studio pollens civis et Argolicae artis magister fuit. Hujus igitur filius Apollo, dum inter philosophorum scholas clarus haberetur, et authenticas bibliothecas revolveret, deditusque esset philosophiae, et vanis superstitionibus ritu paganorum, audivit Paulum apostolum nova et inaudi
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Quarta regio ẽ in eadem urbe uͭ ido¬
lũ martis & simulachrũ herculis incolle
tritonii montis in medio urbis positi stete.¬
rat ⁊ ad collendũ multis immolationib et
delusionib martẽ & herculem: quos illi de¬
os maximos & fortissimos adorabant. Ubi
etiã exercebant᷑ iudicia: & docebant᷑ fora.
ingeniiq om̃is sollertia. Qui locus aryo¬
pagus appellat᷑ a marte. Mars enĩ. ari gre¬
ce uocat᷑. Quinta regio ciuitatis eiꝰdem
uersa ẽ ad portam sicheam: ermis pagos
ex nomine mercurii. qui ermis grece dici¬
t̃ appellata. In qua statunculũ ipsius mer
ciuitas munitissimis memis. mari florido.
mellitis ut sic dictũ sit riuulis. & fluminibꝰ
satis pinguissimis. nemorib consitis & aro¬
matib odoratis. uinetis nectareis & uber¬
tatis copia effluentib. oliuetis abundantis¬
simis. uirectis florentib pascuis pecorib suf¬
ficientissimis. auri argenti cȩterõꝵq metal¬

Expanded text:
bat. Quarta regio in eadem urbe est, ubi idobat. Quarta regio in eadem urbe est, ubi idolum Martis et simulacrum Herculis in colle Tritonii montis, in medio urbis positi, steterat, ad colendum multis immolationibus et delationibus Martem et Herculem, quos illi deos maximos et fortissimos adorabant. Ubi etiam exercebantur judicia et docebantur fora, ingeniique omnis solertia, qui locus Areopagus appellatur a Marte: Mars enim Ares Graece vocatur. Quinta regio civitatis ejusdem versa est ad portam Schaeam, Hermis pagus ex nomine Mercurii, qui Hermes Graece dicitur, appellata, in qua staticulum ipsius MercT IV. Haec civitas munitissimis moenibus, mari florido, mellitis, ut sic dictum sit, rivulis et fluminibus, satis pinguissimis nemoribus, consitis et aromatibus odoratis, vinetis nectareis et ubertatis copia effluentibus, olivetis abundantissimis, viretis florentibus, pascuis pecoribus sufficientissimis, auri, argenti, caeterorumque metal
Abbreviated transcription (Latin):
nomine nom̃ aptatũ. Hec pͥma cunctarum
minata signatur. Prima regio ẽ quȩ egeũ
mare respicit: in qua situs mons extat suꝑe¬
minens urbi: ubi saturni & priapi aureȩ
statue. uariarũ illusionũ colebant᷑ dementii ᷤ
Hec enĩ regio kronos pagos appellat᷑ ex satur¬
ni nomine. qui grece kronos uocat᷑. Scd̾a re¬
gio athene ẽ quȩ respicit traciani: ubi dere-¬
bintus mire magnitudinis inerat: sub qua
siluani & fauni agrestis hominis simulacra
statutis dieb a pastorib uenerabant᷑ Quȩ
regio panos pagos appellat᷑: ex nomine sil¬
uani & fauni. Greci enĩ siluanũ pan: & fau-¬
nos ficarios panitas uocitant. Tercia regio
possedonos pagos appellat᷑: quȩ intendit por¬
tũ neptuni. Possedon namq grece. neptunus
dicit᷑. Cuiꝰ simulacrũ & diane effigiem egei
ibidem colebant: & quo recursus totiꝰ ppłi lu¬
na renascente. in multis functionib conflue¬

Expanded text:
nomine nomen aptatum. Haec prima cunctarum nomine nomen aptatum. Haec prima cunctarum minata signatur: Prima regio est, quae Aegeum mare respicit, in qua situs mons exstat supereminens urbi, ubi Saturni et Priapi aureae statuae variarum illusionum colebantur dementiis: haec enim regio Kronos pagos appellatur ex Saturni nomine, qui Graece Kronos vocatur. Secunda regio Athenae est, quae respicit Thraciam, ubi terebynthus mirae magnitudinis inerat, sub qua Sylvani et Fauni agrestium hominum simulacra statutis diebus a pastoribus venerabantur; quae regio Pagos appellatur ex nomine Sylvani et Fauni: Graeci enim Sylvanum Pan, et Faunos ficarios Panitas vocitant. Tertia regio Possedonos pagos appellatur, quae intendit portum Neptuni: Possedon namque Graece, Neptunus dicitur, cujus simulacrum et Dianae effigiem Aegii ibidem colebant: et quo recursus totius populi, luna renascente, in multis functionibus conflue
Abbreviated transcription (Latin):
clita & antiqua. sola pret̾ externũ incre-¬
mentũ głosa. Cuiꝰ ciuib ñ dedit intium
collecta natiuitas: sed quȩ illis sedes eadẽ
ẽ & origo. Terrarũ fercilitate opulenta.
fandi & eloquentiȩ nutͥx. philosophoꝵ &
sapientiũ genitͥr. artiũ liberaliũ & diui-¬
tiarũ om̃iũ copia pre urbib cunctis emi-¬
cuit. Hȩc sita ẽ in attica elladis ꝓuincia.
qua cycrops & menander reges genero¬
si splenduert̃: ubi apollo & yspocrates
ac aristotiles. cȩteriq inuentores & ꝓpa-¬
gatores totiꝰ peritiȩ sunt exorti: & in to-¬
to orbe suis p̃sentia & tẽporib nr̃is me¬
moria fulgent. In hac sũmoꝑe urbe tem¬
porib cycropis & menandri regũq succȩ¬
dentiũ. cultus simulacroꝵ & statuarũ ado¬
ratio. idoloꝵq suꝑsticiosa religio pͥmo ẽ re¬
ꝑta: et sanctionib ꝓpalata. Hec quoq in ꝓ-¬
uectu sui ẽ iinerue sacrata: & ipsi eiꝰ de

Expanded text:
clyta et antiqua, sola praeter externum increclyta et antiqua, sola praeter externum incrementum gloriosa: cujus civibus non dedit initium collecta nativitas: sed quae illis sedes, eadem est et origo: terrarum fertilitate opulenta, fandi et eloquentiae nutrix, philosophorum et sapientium genitrix, artium liberalium et divitiarum omnium copia prae urbibus cunctis emicuit. Haec sita est in Attica Helladis provincia, qua Cecrops et Menander, reges generosi, splenduerunt: ubi Apollo et Hippocras ac Aristoteles, caeterique inventores et propagatores totius peritiae sunt exorti, et in toto orbe suis praesentia, et temporibus nostris memoria fulgent. In hac summopere urbe temporibus Cecropis et Menandri, regumque succedentium cultus simulacrorum et statuarum adoratio, idolorumque superstitiosa religio primo est reperta, et sanctionibus propalata. Haec quoque in provectu sui est Minervae sacrata, et ipsi ejus de
Abbreviated transcription (Latin):
rismatũ munera talem tuis testib tͥbuisti
ꝓ labore mercedẽ. ut nullũ tuoꝵ fuisse
gaudeat hostis in bellem: qͥnimmo ꝑpe-¬
tuũ eis es largitꝰ triumphũ. ut eccłiȩ tuȩ
semꝑ sint in exemplũ. De quoꝵ collegio
beatus paulus apłs quẽ cȩlo p̃sidens hu
ac numero sociauit: replens. xp̃i euangłio
ñ solũ ab iherosolimis usq milliricũ. uerũ
& usq ad t̾minos t̾rȩ. quomͦ a dõ constitutꝰ
magister om̃iũ gentiũ. ꝑagrans suꝑiores et
uicinas ciuitates. tẽpore quo pͥnceps elau¬
dius agebat in sceptris deuenit athenas.
confinio tracie ꝓspiciens lacedemoniȩ t̾mi-¬
nos posita. media int̾ achaiam & macedo¬
niã iacet : qua nichil habuit grecia clariꝰ:
situ t̾rarum eminentib & frequentibꝰ col¬
lib montuosa: antiqua scriptoꝵ facundia
pat̾na uiscera & mat̾na ubera appellata:
ionici maris faucib bitalassi more int̾clu¬
sa egeũ pelagus a leua contingit. urbs in¬

Expanded text:
tibus tribuisti pro labore mercedem, ut nullum tuorum fuisse gaudeat hostis imbellem: quinimo perpetuum illis es largitus triumphum, ut Ecclesiae tuae semper sint in exemplum. De quorum collegio beatus Paulus apostolus, quem coelo praesidens humac numero sociavit, replens Christi Evangelio, non solum ab Hierosolymis usque in Illyricum, verum et usque ad termimagister omnium gentium, peragrans superiores et vicinas civitates, tempore quo princeps Claudius agebat in sceptris devenit Athenas. confinio Thraciae prospiciens Lacedaemoniae terminos, posita media inter Achaiam et Macedoniam jacet, qua nihil habuit Graecia clarius situ terrarum, eminentibus et frequentibus collibus montuosa, antiqua scriptorum facundia, paterna viscera et materna ubera appellata: Ionici maris faucibus, bithalassi more, interclusa, Aegeum pelagus a laeva contingit. Urbs in
Abbreviated transcription (Latin):
ed & gaio scripsit epłam ꝑ sententiaᷤ
disserentẽ. quomͦ quadam ignorantia
cognoscat᷑ ds. & quomͦ uisus sit ab his qui eũ
uidisse legunt᷑: & qͦd benignifico & dĩfico
munere aliquo mͦ intelligat᷑ ⁊̃ & qͦd ñ solũ
diuinitatis. sed & humanitatis xp̃i myste¬
riũ & dictu archanũ maneat. & intellectu

Expanded text:
Gaio scripsit epistolam, per sententias disserentem, quomodo quadam ignorantia cognoscatur Deus, et quomodo visus sit ab his, qui eum vidisse leguntur: et quod benignifico et deifico munere aliquo modo intelligatur, et quod non solum divinitatis, sed et humanitatis Christi ministerium, et dictu arc
Abbreviated transcription (Latin):
tutes uocant᷑. Cur qui apud homines sunt
carũ uirtutũ imagines & ordines: qͥd qͦd
igneũ ẽ. & qͥd ẽ qͦd humana specie angłi
apparent: qui st̃ illi ocłi. quȩ ille nares. quȩ
st̃ ille aures quȩ illa ora. qui st̃ illi tactus. ꝗͤ
ille uestit᷑. quȩ est illa splendidissima uestis. qͥs
ille funis sacerdotalis. quȩ st̃ zone. quȩ st̃ ille
uirge. quȩ st̃ ille lanceȩ. quȩ st̃ ille secures. qͥs
ille geometricalis funis. qui st̃ illi uenti. quȩ
ille nubes. qͦd ẽ illud es. qͦd ẽ illud electrũ. qui
st̃ colores dĩfferentiũ lapidũ. quis uisus leo¬
ninus. quis uisus aquilinꝰ. quis ui sus
currus. quȩ st̃ rote. quid ẽ qͦd dictũ ẽ gaudi

Expanded text:
antur. Duodecimo, cur qui apud homines sunt carum virtutum imagines et ordines quid, quod igneum est. Et quid est, quod humana specie angeli apparent? qui sunt illi oculi? quae illae nares? quae sunt illae aures? quae illa ora, qui sunt illi tactus? quaille vestitus? quae est illa splendidissima vestis? quis ille sacerdotalis? quae sunt zonae? quae sunt illae virgae? quae sunt illae lanceae? quae sunt illae secures? quis est ille geometricalis funis? qui sunt illi venti? quae illae nubes? quod est illud aes? quod est illud electrum? qui sunt colores differentium lapidum? quis visus leoninus? quis visus aquilinus? quis visus currus? quae sunt rotae? quid est quod dictum est gaudi
Abbreviated transcription (Latin):
ephesioꝵ ep̃m. suũ aũ condiscipłm diui¬
no usus stilo fulguranti sermone. se enusde pa¬
nis uerbo quo uiuunt angłi. replecũ osten-¬
dens. de cȩlesti pͥncipatu id ẽ de ordinibꝰ ange-¬
loꝵ insigni eloq̃ntia. & reuerenda ꝓfundissi-¬
maq intelligentia: sicut reuera is qui in cȩlo
os suũ posuerat. cũ de cȩlestib loquebat᷑. ubi
corde & conu̾satione degebat: hȩc sequentia
capitula sufficientissime disserens. Quia oĩs
diuinꝰ splendor scđ̃m benignitatẽ uarie in ꝓ¬
uidentib ꝓcedens manet simplex: & ñ hoc
tantũ. sed & coadinat illa quȩ splendorem
accipiunt. Quia decenter diuina & celestia.
chiam ꝓfectus. Quid significat angłoꝵ cogno¬

Expanded text:
episcopum, suum autem condiscipulum, divino usus stylo, fulguranti sermone, se ejusdem panis verbo quo vivunt angeli repletum ostendens, de coelesti principatu, id est de ordinibus angelorum insigni eloquentia, et reverenda profundissimaque intelligentia, sicut revera is qui in coelo os suum posuerat, cum de coelestibus loquebatur, ubi corde et conversatione degebat. Haec, inquit, per sequentia capitula sufficientissime disserens. Primo, quia omnis divinus splendor secundum benignitatem varie in providentibus procedens, manet simplex: et non hoc tantum, sed et coadunat illa quae splendorem accipiunt. Secundo, quia decenter divina et coelestia, chiam profectus. Quarto, quid significet angelorum cogno
Abbreviated transcription (Latin):
& adorandã eius ab inferiᷤ
resurrectionẽ. seu in cęlos
głosam ascensionẽ. qua se manifestauit
diuinitate numꝗͣ defuisse quo rediit. in
rent᷑ fieri xp̃i nominis confessores: quoᷤᷤ
catholica post modũ gaudet mat̾ eccłia
promeruisse martyres & fidei bellato¬
res: quȩ letabat᷑ in apłis cantos se habe¬
re duces atq rectores. Qui siquidem
cũ imminere suas cernerent passiones.

Expanded text:
et adorandam ejus ab inferis resurrectionem, seu in coelos gloriosam ascensionem qua se manifestavit divinitate nunquam defuisse, quo rediit, in rentur fieri Christi nominis confessores, quos catholica postmodum mater Ecclesia, promeruisse martyres et fidei bellatores, quae laetabatur in apostolis tantos se habere duces et rectores. Qui si quidem cum imminere suas cernerent passiones,
Abbreviated transcription (Latin):
illo descendens monte. & ad monaste¬
riũ reuersus: sedebat in cella psalteri¬
um scribens. Deniq ad illũ tͥcesimi ter¬
cii psalmi uersiculũ ꝑuieniens uͥ seri¬
bitur. inquirentes aũ dñm ñ deficienł

Expanded text:
illo descendens monticellulo, et ad monasterium revertens sedebat in tugurio, Psalterium scribens, et ad illum trigesimi tertii psalmi versiculum perveniens, ubi scribitur: Inquirentes
Abbreviated transcription (Latin):
myst̾i̾a. Quo cognito sẽs cũ ministris ep̃c:
morans insula. quadam nocte in extasi m̃-¬
tis angłm dñi ad se missũ uidit: qui in ma-¬
nu uitreũ ordinationis regũ habebat li-¬
sc̃m ꝑcussit flagello. Cuiꝰ liuoris uestigim:

Expanded text:
mysteria. » Quo cognito, sanctus cum ministris episcomoraretur insula, quadam nocte in exstasi mentis angelum Domini ad se missum vidit, qui in manu vitreum ordinationis regum habebat liSanctum percussit flagello: cujus livorosum
Abbreviated transcription (Latin):
post scãm benedictionẽ talit̃ significatam:
bens. et mirũ in modũ ex angłica uisione
exhilarata interim remansit: ut ñ quasi
mortui s dormientis uideret᷑. Interea pꝰ¬
egressũ sc̃ȩ animȩ. ymnis matutinalib t̾mi-¬
natis: sacrũ corpus de ȩccłia ad hospitium

Expanded text:
post sanctam benedictionem taliter significatam cbens, et mirum in modum angelica visione exhilarata in tantum remansit, ut non quasi mortui, sed dormientis videretur egressum animae hymnis matutinalibus terminatis, sacrum corpus de ecclesia ad hospitium
Abbreviated transcription (Latin):
lisꝑ conticuit: Tum ꝓinde media nocte pul
ꝑgit: citiorq oeteris currens. solus introgͣs¬
sus iuxta altare flexis genib in oratione ꝓ-
cumbit. Diormetius aũ minister tardiuᷤ
bras palpans: sc̃m ante altare: recuban-¬
tẽ inuenit. Quẽ paululũ erigens et iuxta
sedens: scm caput gremio imposuit suo¬

Expanded text:
s conticuit; tum proinde media nocte pulspergit, citiorque caeteris currens solus introgressus juxta altare flexis in oratione genibus recumbit. Diormitius minister tardius bras palpans sanctum ante altare recubantem invenit: quem paululum erigens, et juxta sedens sanctum in suo gremio posuit
Abbreviated transcription (Latin):
intulit. Ualde ammirabilis. & penȩ indi-¬
cibilis ẽ angłici uolatus ꝑnicitas: fulgo¬
reȩ ut estimo celeritati parilis. Nam ille
celicola. qui hinc a nobis illi nẽ uiro labi
incipienti. aduolauit quasi in ictu oculi:
pͥusquã t̾ram tangeret subueniens eũ
Hodie ego in occidentalem campũ nr̃ȩ
insulȩ solus exire cupio: nemo ex uob̃
me sequat᷑. Quib obsecundantib. solꝰ
qͥdem ut uoluit egredit᷑. s frat̃ qui-¬
dam callidus explorator. alia meanᷤ tua.

Expanded text:
inquiens: Valde admirabilis et pene indicibilis est angelica volatus pernicitas, fulgureae, ut aestimo, celeritati parilis; nam ille coelicola, qui hinc a nobis nunc illo viro labi incipiente avolavit, quasi in ictu oculi priusquam terram tangeret subveniens, eum Hodie in occidentalem nostrae campulum insulae solus exire cupio. Nemo itaque ex vobis me sequatur. Quibus obsecundantibus solus quidem, ut voluit, egreditur. Sed frater quidam, callidus explorator, alia means via
Abbreviated transcription (Latin):
dam igneum globum et ualde luminosũ.
de uertice scĩ columbȩ ante altare stantis.
et sacram oblationẽ consecrantis tandiu
ardere. et ad instar alicuiꝰ colũpnȩ sursũ
ascendere: donec eadem ꝑficerent᷑ sacroscã
habunde & incomparabilit̾ effusa ꝑ tridu.¬
um mirabilit̾ mansit. ita ut ꝑ tres dies toti¬
demq noctes intra obseratã et repletam
celesti claricudine domũ manens. nullum¬
ad se accedere ꝑmitteret. neq manducans
neq bibens. De qua etiam domo. immense
claritatis radii. ꝑ rimulas ualuarũ et clauo¬
cantari ab eo audiebant᷑. S & multa quedã

Expanded text:
m igneum globum, et valde luminosum de vertice sancti Columbae ante altare stantis, et sacram oblationem consecrantis, tam diu ardentem, et instar alicujus columnae sursum ascendentem vidit, donec eadem perficerentur sacrosancta abunde et incomparabiliter effusa, per triduum mirabiliter mansit, ita ut per tres dies totidemque noctes intra obseratam et repletam coelesti claritudine domum manens, nullumad se accedere permitteret, neque manducans, neque bibens. De qua videlicet domo immensae claritatis radii per rimulas valvarum, et clavcantari ab eo audiebantur. Sed et multa quaedam,
Abbreviated transcription (Latin):
nationis quoq uerba: de filiis et nepotib
manũ suꝑ caput eiꝰ ordinans benedixit. Intu¬
litq hȩc uerba. Indubitant᷑q crede õ aida¬
ne. qm̃ nullus aduersarioꝵ tuoꝵ tͥ poterit
resistere: donec pͥus fraudem agas in me.
et in posteros meos. His eisdem uerbis al¬

Expanded text:
nationis verba de filiis et nepotibus manum super caput ejus ordinans benedixit. it dicens: Indubitanter credo, o Aidane, quod nullus adversariorum tuorum tibi poterit resistere, donec prius fraudulentiam agas in me, et in posteros meos. Propterea ergo
Abbreviated transcription (Latin):
domũ secus parietem posuit. in quo mox
eunte rursus ait marita. unꝰ ait filioꝵ tuoꝵ
teru de pariete remouens. ad siluam repor¬
tat. et in densis infixit dumis. ut nullum
eo cecidisse repꝑit. Inde quoq illud remo¬
alia reuisans die. esocem in eo inuenit

Expanded text:
d secus parietem posuit, in quo mox uo pereunte, rursum marita: « Unus, ait, filiorum tuorum s verbo maritus veru de pariete removens ad sylvam reportat, et in densioribus infixit dumis, ut putabateo cecidisse ealia revisitans die esocen in eo mirae
Abbreviated transcription (Latin):
dium. Angłs enĩ dñi gen
rȩ pulcͥtudinis peplum assistens detulit:
in quo nimirũ ueluti uniu̾soꝵ decorosi flo¬
post aliquod breue int̾uallum eiꝰ de manibꝰ
reposcens abstulit: eleuansq & expandenᷤ in
to peplo: sic ad illũ uenerandi habitus ui
palliũ: Ille consequent̾ idcirco inqͥt. quia
hoc sagum alicuiꝰ ẽ tam magnifici honoris:
elongari uolando uidebat: campoꝵq latitu¬
dinẽ in maus crescendo excedere. montes¬
q et saltus maiore sui m̃sura suꝑare: uocẽq
huiꝰmodi subsecutã audierat. Mulier noli
ꝓpħarũ dĩ int̾ ipsos connumerabit᷑ innume¬
rabiliũq dux animarũ ad celestẽ a dõ patriã
ẽ predestinatꝰ. In hac gͦ audita uoce: mulier
bum quippe igneũ suꝑ pueruli dormientis
faciem stantẽ uidit. Quo uiso statim intre¬

Expanded text:
i venem mirae pulchritudinis peplum assistens detulit, in quo veluti universorum decolorosi colopost aliquod breve intervallum ejus de manibus reposcens abstulit, elevansque et expandens in ta sublato, sic ad illum venerandi habitus virpallium? Ille consequenter: Idcirco, inquit, quia hoc sagum tam magnifici honoris aelongari volando videbat, camporumque latitudinem in majus crescendo excedere, montesque et saltus majore sui mensura superare; vocemque hujuscemodi subsecutam audierat: Mulier, noliprophetarum Dei, inter ipsos connumerabitur, innumerabiliumque animarum dux ad coelestem a Deo patriam est praedestinatus. In hac audita voce mulier ebum quippe igneum super pueruli dormientis faciem vidit stantem: quo viso statim intre
Abbreviated transcription (Latin):
meis p̃sto erit exequiis: familiares mei solũ
m monachi mea sepulchralia cõplebunt.
et exequalia officia honestabunt. Quod¬
ita factũ ẽ. Nam ꝑ tres illas exequiales di¬
es et noctes: grandis sine pluiia facta ẽ
uentosa tempestas. Qua ꝓhibente. nulluᷤ¬

Expanded text:
meas poterit exsequias venire. Mei soli familiares monachi mea sepulcralia complebunt, et exsequialia honestabunt oi fecit. Nam per tres illas exsequiales dies et noctes grandis sine pluvia facta est ventosa tempestas, qua fortiter prohibente nullu
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Qua frequentia uile egenoꝵ tugu¬
riũ effectũ ẽ oratoriũ: regis etiã palacio
preminere cepit honore. Dem consilio im-¬
to. sacerdotes. clerus. ac ppłs. eadem conspi-¬
ratione deuote tumulanda prefatoꝵ trans-¬
ferre decreuerunt corpora mr̃m. Quȩ col¬
lecto ingentis ppłi cȩcu. imposita honorifi¬
ce feretro. psallentes maxima cũ exultatio¬
ne. ad iam dudũ preparata ducebant remi-¬
gando sepulera. Et ut deuote plebis firma¬
retur fides. gaudiũq augeret᷑ letantiũ: ut
t̾ram impulsu remigũ nauis quȩ scã ferebat
corpora tetigit. oblatus ẽ a parentib puer
uariis infirmitatib afflictus oȩcus. surdus.
mutꝰ ac claudus. Cũ gͥ leuarent feretrum
qui scã ossa gestabant: contingens unus
deliũ. laudabat sanꝰ gradiens dm̃. Sic tripu¬
decreuerat tumulanda: & sepeliert̃ ea ibi
in duob ut postea inquisita patuit uerita¬
te sepulcͥs. In quo loco. xp̃iani. postea magnã

Expanded text:
caepit| qua frequencia uile egenorum tugucaepit| qua frequencia uile egenorum tugurium effectum| oraturium regis etiam palacium praeminire coe| pit honore. Dein consilio inito sacerdotes cleros ac po| pulos eadem conspiratione deuote tomulanda pre| fatorum transferre decreuerunt corpora marthyrum| Que collecto ingentis populi coeto inposita hono| rifice feretrum psallentes maxima cum exulta| tione ad iam dudum praeparata. Ducebant| Remegiendo sepulcra. Et ut deuotae plebi fir| maretur fides gaudiumque augeretur laetan| tium ut terram inpulsum remegum nauis que| sanctam ferebat corpora tetigit. Oblatus est a pa| rentibus puer uariis infirmitatibus adflic| tus. Caecus . surdus . mutus . ac clodus. Leuantes| feretrum . quo sancta ossa gestabant. Contingens unus|delium . laudabat sa| nus gradiens deum. sic tripudecreuerat tumu| landa . et sepelierunt . ea ibi in duobus et postea| inquesita patuit ueritate sepulchris. In quo| loco christiani postea magnam
Abbreviated transcription (Latin):
guloꝵ leuantes martyrũ corpora. quasi liberi
onerib gradiebant᷑ ita in offenso uestigio:
ut putares eos ñ ferre onera. s ab oneri-¬
b ferri. Ingressi itaq in reꝑtam nauiculã:
ꝑgebant contra undam fluminis inuiso
gubernatore ac remige uelocit᷑. cũ corpo¬
rib martyrũ alacres senes. Et ut ꝑuene¬
rt̃ de hoc miraculo exultantes ad uicinã
in tugurio suo cũ gaudio. Quis oro du-
bitet xp̃m talem in clarificatione marty-¬
rũ suoꝵ senib prestitisse uirtutẽ. qui eis
causa extitit mortis in mundo: qͦs seruan¬
uoluit: Sed ubi ipso imꝑante ꝑsecu-
tionis ꝓcella cessauit: hoꝵ honor deuo¬
tis plebib mox patuit. Nam sepefati
senes thesauros qͦs impiis occultauerãt.
pie fidĩ ppłis deuotissime ꝓdidert̃: dicen¬
tes. crispini ac cripiniani corpora marty¬
rũ se habere in tugurio suo recondita.
His auditis fidelis ppłs. concursu pie de
uotionis frequentare cellulã pauꝑum

Expanded text:
gu| lorum leuantes martyrum. Corpora quasi liberi. gu| lorum leuantes martyrum. Corpora quasi liberi. Oneri| bus gradiebantur. Ita inoffenso uestigio ut puta| res eos non ferre onera sed ab oneribus ferri. Ingressi ita| que in reppertam nauiculam pergebant contra| undam fluminis . inuiso gubernatore ac remege| uelociter cum corporibus martyrum alacres senes.| Et ut peruenerunt hoc miraculo exultantes ad| uicinamin tugurio suo cum gaudio. Quis orum dubitet christum| talem in clarificatione martyrum suorum senibus| prestetisse uirtutem qui eis causa extetit mortis| in mundo quos seruanuoluit. Sed ut ipso inperante persecu| tionis procella cessauit. Horum honor deuotis plebi| bus mox patuit. Nam sepefatis senes thesauros| quos impiis. Occultauerant piae fidei populis de| uotissimae prodederunt dicentes. Crispini ac crispi| niani. Corpora martyrum se habere in tugurio\lo/ suo recon| dita. His auditis fidelis populus . concurso pie de| uotionis frequentare ad cellulam pauperum
Abbreviated transcription (Latin):
nib auibq imꝓbis uoranda sunt derelicta.
serunt intacta. Nocte itaq repente post
ab angło senem qͤndam pauꝑem. cui erat
germana cohabitałx cellule uecula moni¬
tũ: ut iam dictoꝵ corpora diligenti collige
ret cura humanda. Qui senex nulla dubi¬
tatione remoratus quinimmno angłiea ad-¬
monitione securus. assũpta iam dicta inso¬
latiũ sibi scĩ laboris germana: ad locũ pro
am: nauigio ad cellulã prefacoꝵ pauꝑum
duci. eorũdem martyrũ facillime corꝑa po¬
terant. S qͥd agerent pauꝑes ac infirmi
tu. nec nauigandi ingenium. nec uirium
ȩtate fessis contra fluminis impetũ sub pete-¬
bat fiducia: Quid plura loquens morer:
Tandem ꝑuenientes nocte ad locũ a scõ an¬
gelo sibi ostensũ: reꝑta in t̾ra decollatoꝵ in¬
tacta a bestiis auibq cadauera. repperert̃
inspirati diuina ꝓuidentia etiam in amne
nauiculam: Tunc subleuati de trepida¬
tione sue infirmitatis. fiducialit̾ singuli sin-¬

Expanded text:
ibus inprobis uoranda| sunt derelicta serunt intacta. Nocte itaque repente| post ab angelo. senem quendam pauperem cui| erat germana cohabitatrix cellule uetula| monitum ut iam dictorum corpora diligenti college| ret cura humana Que senex nulla dubitatione| remoratus quin immo angelica. Ammonitione se| curus adsumpta iamdicta in solatium. Sibi sancti| laboris germana. Ad locum propam nauigio ad cellulam| prefatorum pauperum duci eorundem martyrum| facillime corpora poterant. Sed quid agerent pau| peres ac infirmi to.| Nec nauigandi ingenium nec uirium aetate fessis| contra fluminis inpetum subpetibat fiducia . quid| plura loquens morer tandem peruenientes noctu ad lo| cum a sancto angelo sibi ostensum. Reppertis in terra| decollatorum intacta a bestiis auitibusue cada| uera Repperierunt insperate . diuina+ prouidentia| etiam in amne nauiculam tunc subleuati de tre| pidatione suae infirmitatis fiducia singuli sin
Abbreviated transcription (Latin):
mmiano dixert̃. Non potes nos illatis minis
temͣ reliqͥsse. quẽ si & ipse cognoscens diligere ᷤᷤ.
sempit̾ne. Nam si in istis uanis culturis ꝑ¬
stiteris. similis simulacroꝵ cũ diabolo eruei¬
andus in infernũ demergeris. Maximianꝰ
dixit. Sufficiat hactenus. ur̃is plures ꝑisse
maleficiis. Incliti & sc̃i martyres dixert̃. Mi¬
sericordem impie ignoras dm̃. qui de regna¬
re impiũ ꝑmisit indebite: cuiꝰ regnũ uane
in t̾ris decertans conaris destruere. His au¬
ditis maximianꝰ furens indignatione. rictio¬
uaro eos sub coniurationis uinculo dure
tͣdidit cruciandos: dicens. ꝓuirtutes dia¬
ne quȩ orbem t̾re suȩ subdidit ditioni de con¬
iuro: ut hos furci feros diuersis penis affli¬
gens. pessima morte consumas: Tune impii
pͥncipis minister impiꝰ. impietatis iussis ob¬
temꝑans: p̾claros martẏres extensos troelea
cȩdi fustib iussit. At hi in torm̃tis consti¬

Expanded text:
miano dixerunt. Non| potes nos inlatis minis miano dixerunt. Non| potes nos inlatis minis temur reliquisse quem si et ipse cognos| cens diligeris nonsempiterne . nam si in istis uanis persisteris.| similis simulacrorum . cum diabulo cruciandos in in| fernum demergeris. Maximianus dixit suffici| at actinus uestris plures perisse maleficiis incli| ti sancti martyres dixerunt . misericordem impie igno| ras deum . qui te regnare impium permisit indebitae.| Cuius regnum uane in terris decertans conares dis| truere. His auditis maximianus . furens indignacionem| Riciouaro eos sub coniurationis uinculo. dure tradedit| cruciandos dicens. Per uirtute iste diane que orbem| terrae suae subdidit ditioni coniuro. Vt hos furciferos| diuersis poenis adfligens . pessima morte consumas.| Tunc impii principes minister impius +pietatis ius| sis optemperans preclaros martyres extensos +troclea| cede fustibus iussit. At hi in tormentis consti
Abbreviated transcription (Latin):
rietiouarus. cachenis eos uinetos. maxi¬
miano impio duci p̃sentari precepit. Qͥ
adueniens. a maximiano int̾rogatus an
contemptores preceptoꝵ imꝑialiũ. crispi-
nũ uidelicet ac crispimanũ sibi p̃sentando
addurerit: respondit adeẽ utrũq. Quib
cũ introducti fuissent. idem marimianus
dixit. Ex quo genere estis: aut cui deoꝵ
fulti sicꝑni regis presidio. impio audacter
regi respondentes dixert̃. Rome orti nobili
cui seruimꝰ in fide ac dilectione deuoti: in
cuiꝰ etiam usq in finẽ ꝑseuerare cupimus
seruicio scõ. Quib dictis: ira repletus maxi¬
mianꝰ ait. Puirtutes deoꝵ. quia si in hac stul¬
ticia ꝑduraueritis. multis uos afflictos ma¬
le ꝑdam corm̃tis: ut sitis cȩteris exemplũ
pessima morte consũpti. Nam si resipiscen¬
tes diis sacͥficaueritis meis: ditari uos opi¬
b multis. & honore sublimari iubebo insig¬
ni. Prefati martyres scĩ respondentes mari¬

Expanded text:
ritiouarus catines eos uinctos . maxiritiouarus catines eos uinctos . maximiano impio duci presentandos .| precipit. Qui adueniens a maximiano interrogatus .| an contemptoris praeceptorum imperialium. Crispi| num uidilicet ac crispinianum sibi presentandos| adduxerit. Respondit adesse utrumque quibus| cum introducti fuissent. Idem maximianus dixit| Ex quo genere estis . aut cui deorfulti superni regis| presidio impio audaciter regi. Respondentes di| xerunt romae nobili orti cui seruimus in fide+| ac dilectione deuotae. In cuius etiam usque in finem| persiuerare cupimus seruitio sancto . quibus dictis| ira repletus maximianus. Ait per uirtutes deorum| quia si in hac stulticia perduraueritis multis uos| adflictus mali perdam tormentis. Vt sitis ceteris| exemplum pessima morte consumpti. Nam si resipis| centes . diis sacrificaueritis meis ditare uos opibus| multis et honori sublimari iubebo insigni prefati| martyres. Respondentes maxi
Abbreviated transcription (Latin):
cti amore: ut ñ nulli eoꝵ ñ tam necessitate ar-¬
tificii quã amore uerbi dĩ ad beatos marty¬
res uenirent frequent̃. Et ita suꝑna ꝑ eoᷤ
oꝑante uirtute: multi relicto gentilitatis
errore. abdicatisq idolis manufactis. dm̃
Audiens aũ hȩc maximianꝰ impius. con-¬
cite ad ꝑquirendos eos rictiouarũ sue di-¬
rexit impietatis ministrũ. Aquo & que
siti: calciam̃ta st̃ impredicta urbe paupe¬
rũ sarcientes reꝑti. Quib accersitis: ꝓpriis¬
q compellatis nominib ait. Crispine &
crispiniane euiꝰ dĩ cultores. cuiꝰue religio¬
nis uos ueneratores fatemini: Utrum
iouem. an dianã. seu appollinẽ colitis: aut
pra petrã solidissimã positũ fundamentũ:
unius se ueriq dĩ constantissime ꝓtestan¬
tes culiores dixert̃. Iouem & appollinem.
mercuriũ ac saturnũ. aut quẽlibet hoꝵ
quos gentiles deos creditis errore de¬
cepti: nec colimꝰ nec adoramꝰ. His auditiᷤ

Expanded text:
cti amore| Vt nonnulli eorum non tam necessitati arcti amore| Vt nonnulli eorum non tam necessitati artificii quam| amore uerbi dei. Ad beatus martyres ueniebant.| frequenter. Et ita superna per eos operante uirtute.| Multi relicto gentilitatis errore abdicatisque| idolis manufactis. DeuAudiens autem haec maxi| mianus impius concete ad perquirendos eos. Ricio| uarum suae direxit impietatis ministrum a quo et qui| siti calciamenta sunt in predicta urbe pauperum| sarcientes reperti quibus arcessitis propriis\que/ conpel| latis nominibus Ait Crispine et crispiniane . cuius| die cultores. Cuius uel religionis. uos ueneratores| fatimini utrum iouem an dianam appollonem ne co| litis. Aut pra petram solidissimam positum fundamen| tum unius si ueriquae dei constantissime protes| tantes cultores dixerunt. Iouem et apollonem.| mercorium ac saturnum uel quemlibet horum .| quos gentili deos creditis errore decepti nec colimus| nec adoramus. His auditis