comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cheũ. & sineũ. & aradiũ. samarithẽ. & amatheũ.
De chanaan pͥmus natus ẽ. sidon: a quo urbs in fe¬
mee sidon uocatur. De maracheo qͥ archas condi¬
dit oppidũ. contra tripolim. in radicib libam sitũ.
sederunt. angusto aphenicis littore separatũ. Sa
usq ad nr̃m tẽpꝰ tã assiriis quã hebreis. ita
ut apua ueteres dicta fuerat: appellat̾. Hane
macedones qͥ pt̾ alexandrũ inoriente regnart᷑.
epiphaniã uocauerunt. Nonnulli antiochiã ita
pͥmã abantiochia mansionẽ. edessa ꝑgentib ap-¬
pellari putant. Et eandẽ eẽ. quȩ apud ueteres di¬
eta sit emath. & fuit t̾minus chananeoꝵ a sido¬
ne donee uenias in gerara. usq ad gazã. ꝑgentib
sodomã & gomorrã. & adamã : sobotm. usq lesa:
qr cȩtere eiuitates sidon uidelic& s gerara. et
cetere p̃dictȩ note sunt omib. Hoc tantũ adno-¬
Hi ab euphrate fluuio partẽ asiȩ usq ad oceanuĩ
indicũ tenent. Est autẽ elam. a qͦ elamite pͥnci¬

Expanded text:
caeum, et Sinaeum, et Aradium, Samaraeum, et Amathaeum. De Chanaan primus natus est Sidon, a quo urbs in Phoenice Sidon vocatur; dein Aracaeus, qui Arcas condidit oppidum, contra Tripolim, in radicibus Libani situmsederunt, angusto freto a Phoenicis littore separatam. Samusque ad nostrum tempus, tam a Syriis quam ab Hebraeis, ita ut apud veteres dicta fuerat, appellatur. Hanc Macedones, qui post Alexandrum in Oriente regnarunt, Epiphaniam nuncupaverunt. Nonnulli Antiochiam ita primam ab Antiochia mansionem Edessam pergentibus appellari putant; et eamdem esse quae apud veteres dicta sit Emath. Et fuit terminus Chananaeorum, a Sidone donec venias in Gerara usque ad Gazam pergentibus Sidoniam et Gomorrham, et Adamam, et Seboim usque Lesa. Quia caeterae civitates, Sidon videlicet et Gerara, etet Seboim notae sunt omnibus, hoc tantum annom. Hi ab Euphrate fluvio partem Asiae usque ad Indicum oceanum tenent. Est autem Aelam, a quo Aelamitae, princi
Abbreviated transcription (Latin):
urris hȩc suꝑbiam huiꝰ mundi significat. & impia
dogmata hereticoꝵ. qͥ pꝰquã moti funt aboriente.i. a
uero lumine recesserunt. & uenerunt in cãpũ senna¬
ar. qͥ int̾p̃tatur excussio dentiũ. statĩ aduersus dm̃
impietatis suȩ edificant turrẽ. ac dogmatũ fu ꝑ-¬
biã nefario ausu confingunt. uolentes curiositate
ñ licita ipsuis celi alta penitrare. Sic̃ aute̾ illi ꝑ
suꝑbiã abima lingua in muttis diuisi sunt. ita &
heretici abunitate fidei confessione diuisi. inter
se diuersitate erroris quasi ꝑdissonantiã lingue
inuicẽ secernunt᷑ : & quos armat aduersus dm̃
dogmatũ discordia diuidat oborta repente confu¬
sio. Quos quidẽ ipsa trinitas damnat. in ꝗͣ offenduns
ipsa eos disꝑgit dũ dicit. Uenite confundamus lin-¬
guas eoꝵ. in uarietate utiq erroris. siue scismatũ.
Descendere dĩ ẽ. humanos actus inspicere. uł eoꝵ sen¬
sib ꝓpinquare. Qa uͦ plurali mimero dixit. descen-¬

Expanded text:
urris haec superbiam hujus mundi significat, vel impia dogmata haereticorum. Qui postquam moti sunt, ab Oriente, id est, vero lumine recesserunt; et venerunt in campum Sennaar, qui interpretatur excussio dentium. Statim adversus Deum impietatis suae aedificant turrim, ac dogmatum superbiam nefario ausu confingunt, volentes curiositate non licita ipsius coeli alta penetrare. Sed sicut illi per superbiam ab una lingua in multas divisi sunt, ita et haeretici ab unitate fidei, confessione segregati, inter se diversitate erroris, quasi per dissonantiam linguae, invicem secernuntur; et quos armat adversus Deumdogmatum discordia, dividit oborta repente confusio. Quos quidem ipsa Trinitas damnat in quam offendunt; ipsa eos dispergit dum dicit: Venite, confundamus linguas eorum, in varietate utique erroris sive schismatum. Descendere Dei, est humanus actus inspicere, vel eorum sensibus propinquare. Quod vero plurali numero dixit Descen
Abbreviated transcription (Latin):
terra sennaar. De terra illa egressus ẽ. assur. Pri¬
mus pꝰ diluinũ int̾ homines nemroth. filius chus
noua imꝑii cupiditate tiramiidẽ arripuit. re¬
gnauitq in babilonia. quę ab eo quod ibidẽ con¬
fuse sunt lingue babel appellata ẽ.i. confusio.
auctor. Quiq ꝓ eo qđ ultra naturã suã. celi
alta pentrare contendit. ñ in congrue diabo

Expanded text:
ra Sennaar. De terra illa egressus est Assur. Primus post diluvium inter homines Nemrod filius Chus nova imperii cupiditate tyrannidem arripuit, regnavitque in Babylonia, quae ab eo quod ibidem confusae sunt linguae, Babel appellata est, quod interpauctor; quique pro eo quod ultra naturam suam coeli alta penetrare contendit, non incongrue diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
cass&. solo dilectionis copularet᷑ amplexu. & ipse
dñabit᷑ eius. Carnales enim motus cohibens. eãq ad
receptionẽ uitȩ cęlestis continuo suꝑne institucio¬
nis exercicio ꝓuehens. aqua si nũqtiã recessiss&. so-¬
cia cũ illo semꝑ libertate regnar&. Moralit̾ aut̃
de pena mulieris quid signific& qđ ei dr̃. in dolo¬
re paries filios. nisi qr uoluptas carnalis quȩ cũ
dolore reluctauerat ut facer& consuetudinem
patit᷑ in exordio dolores. atq ita ꝑ meliorẽ consu¬
etudinẽ parit bonũ opus quasi fiios. Qd̃ uͦ adie¬
cit. & conuersio tua ad iirũ tuũ. & ipse tui
dñabitur: hoc significat qđ illa uoluntas car¬
nalis que eũ dolore reluctauerit ut facer&
consuetudinẽ bonã iã ipsis dolorib erudita
cautior fit. & ne corruat obtemperat rations

Expanded text:
casset, solo dilectionis copularetur amplexu. Et ipse casset, solo dilectionis copularetur amplexu. Et ipse dominabitur ei, carnales ejus cohibens motus, eamque ad redemptionem vitae coelestis continuo supernae institutionis exercitio provehens, a qua si nunquam recessisset, socia cum illo semper libertate regnaret. Moraliter autem de poena mulieris, quid significat quod ei dicitur, In dolore paries filios, nisi quia voluptas carnalis quae cum dolore reluctaverat ut faceret consuetudinem patitur in exordio dolores, atque ita per meliorem consuetudinem parit bonum opus quasi filios. Quod vero adjecit: Et conversio tua ad virum tuum, et ipse tui dominabitur, hoc significat quod illa voluntas carnalis, quae cum dolore reluctaverat, ut faceret consuetudinem bonam, jam ipsis erudita doloribus cautior fit ne corruat, et obtemperat rationi,
Abbreviated transcription (Latin):
inuicẽ. ñ inuicẽ dñamini. Possunt itaq comuges
ꝑ caritatẽ seruire inuicẽ. s mulieri ñ ꝑmittit
apłs. dñari in uirũ. Hoc enĩ uiro potius sentencia
dĩ detulit. & maritũ habere dnm meruit. mulie¬
ris ñ natura: s culpa. Qđ tam̃ nͥ seruetur de praua¬
bitur natura amplius. & augebit᷑ culpa. figurate
autẽ uerba hec ad eccłiã comugẽ xpĩ conuenuis.¬
cuiꝰ erumne pꝰ reatũ pͥme p̾uaricationis multipli¬
cantur in hac uita. ut aduitã et̾nã castigata ꝑue¬
niat. Multiplicant᷑ & conceptꝰ. cũ spualẽ dõ sobo¬
lem Up̃dicando ac recte iuuendo gignere satagit.
iterum Uparturio. donec formetur xp̃c in uobis.
Parit in dolore filios. cũ sollicita metuit. ne sic̃ ser¬
pens seduxit euã astucia sua. ita corrũpant̾ sensꝰ
eoꝵ. & excidant a simplicitate: quȩ ẽ. in xpõ. Agit
sub uiri potestate. qr seruit dño in timore. & exui¬
tat ei ñ in securitate : s cũ tremore. Cui sĩ ñꝗͣ pec¬

Expanded text:
nt itaque conjuges per charitatem servire invicem, sed mulierem non permittit Apostolus dominari in virum. Hoc enim viro potius sententia Dei detulit, et maritum habere dominum meruit mulieris non natura, sed culpa: quod tamen nisi servetur, depravabitur amplius natura, et augebitur culpa. Figurate autem verba haec ad Ecclesiam, conjugem videlius aerumnae post reatum praevaricationis multiplicantur in hac vita, ut ad vitam perpetuam castigata perveniat. Multiplicantur et conceptus. cum spiritualem Deo sobolem praedicando ac recte vivendo, gignere satagit. iterum parturio donec formetur Christus in vobis . Parit in dolore filios, cum sollicita metuit, ne sicut serpens seduxit Evam astutia sua, ita corrumpantur sensus eorum, et excidant a simplicitate quae esub viri potestate, quia servit Domino in timore, et exsultat ei non in securitate, sed cum tremore; cui si nunquam pec
Abbreviated transcription (Latin):
Pensandũ magnopere ẽ. qr bona ꝓdesse nequeuns.
si mala que subripiunt ñ cauent᷑. perit ome
bonũ qđ agitur: si ñ sollicite in humilitate cu¬
stoditur. Unde benesꝰ de ipso parente nr̃o dr̃. po¬
suit eũ dñs in paradiso uoluptatis. ut oꝑaretur
& custodire illũ. Oꝑatur quippe qͥ oꝑatur bo¬

Expanded text:
 bona prodesse nequeunt, si mala quae subrepunt non caventur. Perit omne bonum quod agitur, si non sollicite in humilitate custodiatur. Unde bene quoque de ipso parente nostro dicitur: Posuit eum Dominus in paradisum voluptatis, ut operaretur et custodiret illum. Operatur quippe q
Abbreviated transcription (Latin):
summat᷑ in ope. Primũ naq latens culpa agitur. pꝰ
reatus aꝑit᷑. De hine in consuetudinẽ ducitur. Ad ex¬
tremũ qͦq uł false spei seductionib uł obstinatione
se eẽ. nudos. consuerunt folia ficꝰ. feceruntq sibi
ꝑiromata. Anima rationabilis. bestialẽ motũ inmẽ¬
bris suȩ carnis erubuit. eiq ineussit honorẽ. ñ solũ
qr hoc ibi sentiebat. ubi nũꝗͣ antea tale. aliqͥa sense¬
rat : uerũ etiã qđ pudendꝰ motꝰ de p̾cepti tͥnsgres¬
sione ueniebat. Ibi enĩ sensit ꝗͣ pͥus gra uestiret᷑.
qͣndo in sua nudttate nichil indecens patiebatur.
Deniq illa conturbatione ad folia ficulnea eueur¬
rerunt: quȩ forte ꝑturbati pͥma inuenerunt.
Piromata .i. suecmnetoria consuerunt. & qr glianda
deseruerant: pudenda texerunt. Nec arbitroi ͤ eͦͤo¬
gitasse aliqͥd in illis folus qd talib congruere
contegi membra prurentia. s occulto
instinctu. Ad hoc illa conturbatione cõpulsi sunt.

Expanded text:
summatur in opere. Prius namque latens culpa agitur, posreatus aperitur, dehinc et in consuetudinem ducitur, ad extremum quoque vel falsae spei seductionibus, vel obstinatione esse se nudos, consuerunt folia ficus, feceruntque sibi perizomata. Anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit, eique incussit pudorem: non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi nunquam antea tale aliquid senserat, verum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione veniebat. Ibi enim sensit qua prius gratia vestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur; denique illa conturbatione ad folia ficulneae cucurrerunt, quae forte perturbati prima invenerunt, perizomata, id est, succinctoria consuerunt, et quia glorianda deseruerant, pudenda texerunt. Nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis quod talibus congrueret contegi jam membra prurientia, sed occulto instinctu ad hoc illi per conturbationem compulsi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tĩ & malicia pessimi regis faul. Inde quartum
scłm cepit adauid: qͣndo constituit ds lumina¬
ria infirmam̃to cęli .i. in fplendorẽ regni tanꝗͣ
uolatilia cȩli. qr tune uidei inter gentes tanꝗͣ
in mari uiuere cȩperunt. nec habebant stabilẽ
ẽ. multiplicatio peccatoꝵ in popło iudeoꝵ qͣndo
sic excecati st̃. ut etiã dnm̃ iħm ñ possent cognos¬

Expanded text:
m coepit a David, quando constituit Deus luminaria in firmamento coeli, id est, splendorem regni, tanquam volatilia coeli, quia tunc Judaei inter gentes, tanquam in mari, vivere coeperunt, nec habebant stabilem est multiplicatio peccatorum in populo Judaeorum, quando sic excaecati sunt, ut etiam Dominum Jesum non possint agnos
Abbreviated transcription (Latin):
ampliori. grã. Nam adã ita immortalis factꝰ ẽ. ut
poss& ñ mori si p̾ceptũ seruare. Alii autẽ resur-¬
tionis ita erunt immortales. ut nec mori ũꝗͣ. nee
metu mortis possint affici. De cuiꝰ receptione stole:

Expanded text:
i gratia. Nam Adam ita immortalis factus est, ut posset non mori, si praeceptum servaret: filii autem resurrectionis ita erunt immortales, ut nec mori unquam, nec metu mortis possint affici. De cujus receptione stol
Abbreviated transcription (Latin):
arbores insinuat᷑ hominib ut intelligant quã
sit erubescendũ. sine fructu bonoꝵ oꝑũ eẽ. in a¬
gro dĩ. hoc ẽ. in eccłia: ut timeant ne deserat
uios ds̃. qđ & ipsi in agris suis infructuosas ar¬
bores deserunt. nec aliꝗͣ eis curã adhibent. An¬
te peccatũ gͦ hominis ñ ẽ. seriptũ qđ terra ꝓ¬
tulerit nͥ herbã pabuli. & ligna fructuosa. Post
peccatũ autẽ : uidemꝰ multa arida & infructuo¬
sa nasci. ꝓpt̾ eã uidelie& ꝗͣ diximꝰ eausa. Mlisti¬
ce uͦ terra que in oꝑe p̾uaricationis ade male-¬
dicta eẽ. ꝑhibetur. non alia melius quã caro nrã
accipitur. quȩ spinas iã & tribulos germinat
nobis. qr ꝑ carnis concupiscentiã ꝓpagati pune¬
tiones & incentua uitioꝵ de ipsa carne patim᷑.
Cũ maledictionis iaculũ diuna uox graui statuat
ultione plectendũ. ita uto regnũ quoq celestis adi¬
tũ claudat. qđ ẽ. nunc peccante homine in terrę
maledictione diuina uoce hoc qđ homo facere

Expanded text:
ut intelligant quam sit erubescendum sine fructu bonorum operum esse in agro Dei, hoc est in Ecclesia, et ut timeant ne deserat illos Deus, quia et ipsi in agris suis infructuosas arbores deserunt, nec aliquam culturam eis adhibent. Ante peccatum ergo hominis non est scriptum quod terra protulerit nisi herbam pabuli et ligna fructuosa; post peccatum autem videmus multa horrida et infructuosa nasci, propter eam videlicet quam diximus causam. Mystice vero terra quae in opere praevaricationis Adae maledicta accipitur nostra, quae spinas jam et tribulos germinat nobis, quia per carnis concupiscentiam propagati, punctiones et incentiva vitiorum de ipsa carne patimur. Cum maledictionis jaculum divina vox gravi instruat ultione plectendum, ita ut regni quoque coelestis aditum claudat, quid est quod nunc peccante homine, in terrae maledictione divina voce hoc quod homo facere
Abbreviated transcription (Latin):
tumcas pelliceas. ⁊ induit eos. & hoc significatio¬
nis gr̃ã factũ ẽ: s tam̃ factũ. Na huiusmodi in¬
dumento dñs iã eos mortales eẽ. factos insinuat.
Pelles qͥppe que ñ nisi mortuis peccudib subtrahũ¬
tur: mortis figurã continent. Ita qͥ contra p̾ce¬
ptũ illicita suꝑbia ds̃ eẽ. appetiit homo: usq
ad beluarũ mortalitatẽ deiectus ẽ. & qͥdẽ ipsi
fecerunt sibi ꝑiromata de folus fici qͥb puden¬
da tegerent. s dñs facit illis tumcas pelliceas.
sationis. ꝯͦ suã culpã in conditorẽ tͣnsfunderess.
tabuis in anima simul & carne multauit pena
moctalitatis. Narrat autẽ euanglica parabola
qr pius pat̾ reuertenti ad se ꝑpenitentiã fi¬
lio lixxiriosõ int̾ ala munera etiã stolã ꝓfer-
ri pͥmã. & eũ indu p̾cepit. Mistice insinuans
qr electi habitũ immortalitatis quẽ i ada ꝑdi-¬

Expanded text:
tunicas pellicias, et induit eos. Et hoc significationis gratia factum est, sed tamen factum. Nam hujusmodi indumento Dominus eos mortales jam factos fuisse insinuat; pelles quippe, quae non nisi mortuis pecudibus subtrahuntur, mortis figuram continent. Ita cum contra praeceptad belluarum mortalitatem dejectus est. Et quidem ipsi sibi fecerunt perizomata de foliis fici, quibus pudenda tegerent; sed Dominus fecit illis tunicas pelliceas, excusationis, qua suam culpam in Conditorem transfunderent; et tabilis, in anima simul et carne mutavit poena mortalitatis. Narrat autem evangelica parabola quia pius pater revertenti ad se per poenitentiam filio luxurioso, inter alia munera, etiam stolam primam proferri et eum indui praeceperit, mystice insinuans quia electi habitum immortalitatis, quem in Adam i
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ diabolũ.Uulieri quoq ayxit. Multiplica¬
bo erumnas tuas. & conceptus tuos: in dolore
paries filios. Hec qͦq in mulierẽ dĩ uerba figu
men qr ñdũ pepererat & femina. nec dolor & ge¬
mitꝰ parientis. nͥ ex corpore mortis ẽ. quȩ illa p̾¬
na ad ꝓpͥetatẽ littere. Nam & in eo qd̃ sequit᷑ &
sub uiri potestate eris. & ipse dñabitur tui. cum
se mulierẽ. nͥ ut uir ei dñaretur. & sub eius ipsa
potestate deger&: recte accipi hanc seruitutẽ si¬
gnificatã quȩ cuiusdã conditionis ẽ. potius quã
dilectionis. ut etiã talis ipsa seruitus qua homi

Expanded text:
ndicitur. Mulieri quoque dixit: Multiplicabo aerumnas tuas, et conceptus tuos: in dolore paries filios. Haec quoque in mulierem Dei verba figurmen quia nondum pepererat femina, nec dolor et gemitus parientis nisi ex corpore mortis morientis et ad proprietatem litterae: nam et in eo quod sequitur: Et sub viri potestate eris, et ipse dominabitur tui, cum e mulierem, nisi ut vir ei dominaretur, et sub ejus ipsa potestate degeret, recte accipi potest hanc servitutem significatam, quae cujusdam conditionis est potius quam dilectionis
Abbreviated transcription (Latin):
ponã suꝑ sedẽ tuã. Nam & illud qd subiectũ ẽ. ip¬
sa conter&e caput tuũ & tii insidiaberis calcaneo
tem te uicto resurget. & caput tuũ conter& qđ
ẽ. mors. sic̃ & dauid dixerat ex ꝑsona patris lo¬
quens ad filiũ. Suꝑ aspidẽ & basiliscũ ambula¬
bis & conculeabis leonẽ & draconẽ. Aspidẽ dixit

Expanded text:
 276 7. Nam et illud quod subjunctum est: Ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo tem, te victo, resurget, et caput tuum conteret, quod est mors. Sicut et David dixerat ex persona Patris ad Filium: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draco
Abbreviated transcription (Latin):
chilat. Conteret caput serpentis. cũ suꝑbiȩ ꝑ qͣ
do resistit. Initiũ omĩs peccati suꝑbia. & serpens
calcaneo: cũ in fine uitȩ p̾sentis nos rapere sata¬
git. Calcaneo namq qͥ finis ẽ. corporis: ñ inmerito
finis uite nr̃e designatur. Qd̃ utrũq ipsa qͦq ser¬
pentis conditio. figurate denuntiat. Qđ̾ & conteri
sol& ab omib qͥ possunt. & ipse feriendis homi¬
nũ uestigiis. insidari ñ desinit. Quidã autẽ hoc
qđ p̾dietũ ẽ. immicicias ponã inter te & mulie¬
rẽ : de uirgine de qua natus dñs ẽ. intellexeruNs.¬

Expanded text:
ihilum deducit. Conteret caput serpentis, cum superbiae perihilum deducit. Conteret caput serpentis, cum superbiae perdo resistit. Initium enim omnis peccati superbia. Et serpens calcaneo, cum in fine vitae praesentis, nos rapere satagit. Calcaneo namque, qui finis est corporis, non immerito finis vitae nostrae designatur: quod utrumque ipsa quoque serpentis conditio figurate denuntiat, qui et conteri solet ab omnibus qui possunt, et ipse feriendis hominum vestigiis insidiari non desinit. Quidam autem hoc quod dictum est: Inimicitias ponam inter te et mulierem, de Virgine de qua Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. diabolus. ne t̾ram materialẽ comedere iubet᷑.
cui pͥus una cũ cęteris ammantib terre herbis
& lignoꝵ fructib uesci concessũ erat. Inimici¬
cias ponã int̾ te & mulierẽ : & semen tuũs& sem̃
illius. Semen mulieris. totũ ẽ. genus humanũ. Se
stio. Semen mulieris fructus bom oꝑis: qͦ ꝑuerse
suggestioni resistitur. Hitiꝰ autẽ serpentis ac semi¬
nis eius memorati in imiciciã quantũ genus huma¬
nũ toler& ꝗͣtã aduersus eũ inimiciciã om̃s electi.
recte iuuendo exerceant : eunctis sole clarius fide¬
lib constat. Ciius signũ inimicieie innatura etiã
appar& irrationabilis serpentis. que cunotis ani¬
mantib & bestiis t̾re. ꝓ insita sibi peste ueneni¬
ctionis huuis. & ñ ante insitũ eẽ. credendũ ẽ.
ꝑsa conter& caput tuũ. & tu insidiaberis calca-¬
neo eiꝰ. Mulier conter&e caput serpentis. cũ eccłia
intio dep̾hensas abigit. & quasi conculeans adm

Expanded text:
est diabolus, nunc terram materialem comedere jubetur, est diabolus, nunc terram materialem comedere jubetur, cui prius una cum caeteris animantibus terrae herbis et lignorum fructu vesci concessum erat. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius. Semen mulieris totum est genus humanum, stio; semine autem mulieris, fructus boni operis, quo perversae suggestioni resistit. Et ideo nis ejus memorati inimicitiam quantum genus humanum toleret, quantam adversus eum inimicitiam omnes electi recte vivendo exerceant, cunctis sole clarius fidelibus constat. Cujus signum inimicitiae in natura etiam apparet irrationabilis serpentis, qua cunctis animantibus et bestiis terrae pro insita sibi peste ctionis hujus, et non ante, insitum esse credendum est. Ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus. Mulier conteret caput serpentis, cum Ecclesiinitio deprehensas abigit, et quasi conculcans ad n
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ ẽ. Nam in his uerbis temptator ille descri¬
bitur: qualis generi humano futurus eet.
graditur serpens. qͥa om̃s gressus diaboli neqͥciȩ
funt & fraudes. Nam in pectore calliditatẽ et
ũsutias cogitationũ eiꝰ indicat. qͥbꝰ ad eos quos
uult decipe serpit. ꝓ quo antiq̃ t̾nlatio hab&
pectore & uentre repes. Repit autẽ pectore. eũ
terrens oꝑib quos sua membra facere optat¬
o cogitationes suggerit. Repit & uentre: eũ eos
ingluuie suꝑatos ad estum libidins excitat. Onĩa
nãq quȩ repunt. corpꝰ ꝑ terrã trahunt: corpꝰ aut̃
diaboli sunt om̃s reꝓbi. & ipse pectore & uentre
suo repit: cũ ꝑ iniquas cogitationes uł illecebras
comestionis ac luxuriȩ ad infima depͥmit. Deuorat
autẽ t̾ram cũ errore peccantiũ pascitur ac dele¬
ctatur. eosq seducens ad interitũ rapit. Sic̃ enĩ
uorationis sp̃ũalis. ipse etiã serpens irrationalis
qđ ad decipiendũ hominẽ uelut organo suo usꝰ

Expanded text:
ratum est. Nam in his verbis tentator ille describitur, qualis generi humano futurus essetgraditur serpens, quia omnes gressus diaboli nequitiae sunt et fraudes. Nam in pectore calliditatem et versutias cogitationum ejus indicat, quibus ad eos quos vult decipere serpit, pro quo antiqua translatio habet: Pectore et ventre repes. Repit autem pectore, cum terrenas hominibus, quos sua membra facere desiderat, cogitationes suggerit. Repit et ventre, cum eos ingluvie superatos in aestum libidinis excitat. Omnia namque quae repunt, corpus per terram trahunt. Corpus autem diaboli sunt omnes reprobi; et ipse pectore et ventre suo repit, cum eos per iniquas cogitationes vel illecebras comessationis ac luxuriae ad infima deprimit. Devorat autem terram, cum errore peccantium pascitur ac delectatur, eosque seducens ad interitum rapit. Sicut enim vorationis spiritalis ipse etiam serpens irrationalis, quo ad decipiendum hominem velut organo suo usus
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ñ erubescit confiteri qđ fecit. & qͥ defen¬
dendo accusari potuit. accusando se celerrime
defendit. Unde & lazaro mortuo qͥ mole magna
le consuetudinis sepultꝰ. qͥ intra conscientiã
suã absconsus iacet ꝑ neqͥciã : a se ipso foras
exeat ꝑ confessionẽ. Mortuo enĩ ueni foras dr̃
abilla tanti morte facinoris reuiuiscens. ad uo-¬
cẽ dñi quasi foras exiit. dũ ꝑ nathan correptꝰ
qd fecerat accusauit. Et ait dñs ad ser¬

Expanded text:
lum non erubescit confiteri quod fecit, et qui defendendo accusari potuit, accusando se celerrime defendit. Unde et mortuo Lazaro qui mole magna e consuetudinis jam sepultus, quia intra conscientiam suam absconsus jacet per nequitiam, a semetipso foras exeat per confessionem. Mortuo enim Veni foras dicitur, propheta, ab illa tanti morte facinoris reviviscens, ad vocem Domini quasi foras exiit, dum, per Nathan correptus, quod fecerat accusavit . 32. Occultandi pe
Abbreviated transcription (Latin):
obliq adam dm̃ tangens. qd ipse peccati eorum
auctor extiderit. qͥ mulierẽ fecit: eua culpã
ad dnm̃ referens. qͥ serpentẽ in paradiso posu¬
iss&. Ꝙ enim diaboli falientis ore audierant. eri
roris cumulũ dm̃ sibi similẽ in culpa facere¬
rami ex hac adhuc radice amaritudinẽ trahuñ.
& cũ de uitio suo qͥsq arguit᷑ sub defensionis
uerba. quasi sub quedã arborũ folia abscondit.
& uelud ad quedã excusationis sue opaca secre¬
ta faciẽ sui conditoris fugit : dũ ñ uult co-¬

Expanded text:
oblique Adam Dominum tangens, quod ipse peccati eorum oblique Adam Dominum tangens, quod ipse peccati eorum auctor exstiterit qui mulierem fecit; Aeva culpam ad Dominum referens, qui serpentem in paradiso posuisset. Qui enim ore diaboli fallentis audierant, Eritroris sui cumulum Deum sibi similem facere in culpa rami ex hac adhuc radice amaritudinem trahunt, ut cum de vitio suo quisque arguitur, sub defensionis verba, quasi sub quaedam se arborum folia abscondit, et velut ad quaedam excusationis suae opaca secreta faciem Conditoris fugit, dum non vult co
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑetur creauit. Uere humilitatis testimonia st̃.
iniqͥtatẽ suã queq cognoscere : & cognirã uoce
confessionis aꝑire. At contra: usitatũ humani
defendere. & conuctũ defendendo multiplicare.
Ex illo gͥppe pͥmi hominis lapsu. hec augm̃ta ne¬
qͥciȩ ducimꝰ ex ipsa radicẽ traximꝰ culpe. Sic
poterat. ñ latendi effectus deseribitur. s affectꝰ
notat᷑. Qui cũ argueret᷑ adño. qđ de ligno ue¬
quippe reqͥsiti fuerant. ut peccatũ qđ tͣnsgredi¬
endo comiserant: confitendo delerent. Unde &
serpens ille ꝑsuasor. qͥ ñ erat reuocandꝰ ad ue¬
mã: ñ ẽ. de culpa reqͥsitus. Int̾rogatꝰ itaq est
homo ubi eet. ut ꝓpetratã culpã respiceret.:
confitendo cognoscere quã longe a conditoriᷤᷤ
sus abͤeet. Sed adhibere sibi utriq defensionis
solatia. quã confessionis maluerunt. Cumq
exeusare peccatũ uir uoluit ꝓ mulierẽ mulier
ꝑ serpentẽ: auxerunt culpã quã eueri conatist᷑.

Expanded text:
erae humilitatis testimonia sunt, iniquitatem suam quemque cognoscere, et cognitam voce confessionis aperire. At contra, usitatum humani defendere, et convictum defendendo multiplicare. Ex illo quippe lapsu primi hominis, haec augmenta nequitiae ducimus, ex quo ipsam radicem traximus culpae. Sic poterat, non latendi effectus describitur, sed affectus notatur, quod cum argueretur a Domino, quod de ligno vequippe requisiti fuerant, ut peccatum quod transgrediendo commiserant, confitendo delerent. Unde et serpens ille persuasor, qui non erat revocandus ad veniam, non est de culpa requisitus. Interrogatus itaque homo est ubi esset, ut perpetratam culpam respiceret, et confitendo cognosceret, quam longe a conditoris sui facie abesset. Sed adhibere sibimet utrique defensionis solatia, quam confessionis elegerunt, cumque excusare peccatum voluit per serpentem, auxerunt culpam quam tueri conati sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
scđinIetiã de toto mundo dr̃ as̃ qͥ fecit cęlũ & trã.
siue de aria. siue de aqͥs quęcũq ereata sunt. de
t̾ra creata ueracit᷑ intelligunt᷑. Adduxit ea
inqͥt ad adã ut uider& qͥd uocar& eã. Non ẽ. cogi¬
tandũ carnalit̾ qđ ita addixerit ds̃ ammantia t̾rȩ

Expanded text:
etiam de toto mundo dicitur: Deus qui fecit coelum et terram, sive de arida, sive de aquis quaecunque creata sunt, de terra veraciter intelliguntur creata. Adduxit ea, inquit, ad Adam ut videret quid vocaret ea. Non est cogitandum carnaliter, quod ita adduxerit Deus animantia t
Abbreviated transcription (Latin):
quã dedisti sociã mͥ. dedit michi de ligno & co
medi. Suꝑbia ñquã dicit peccaui. Hab& defor¬
mitatẽ eͥfusionis. & ñ hab& confusionis hu¬
militatẽ. Adhoc ista seripta sunt. qr & ipsẽ int̾¬
rogationes ad hoc nimirũ faccę sunt ut uti¬
lit scriberentur : & ut aduertamꝰ qͦmͦ suꝑbia
laborent homines hodie. ñ nͥ in creatorẽ conan¬
tes referre siquid egeri̾t mali. ¶uuer in¬

Expanded text:
quam dedisti mihi sociam, dedit mihi dequam dedisti mihi sociam, dedit mihi dedi. Superbia nunquam dixit Peccavi: habet deformitatem confusionis, et non habet confessionis humilitatem. Ad hoc ista scripta sunt, quia et ipsae interrogationes nimirum ad hoc factae sunt, ut utiliter scriberentur, ut advertamus quomodo superbia laborent homines hodie, non nisi in Creatorem conantes referre si quid egerint mali, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Satis ꝓbabile ẽ. solere dm̃ ꝑ ereaturã tali accioni
congruã in forma humana. primis illis hominib
apparere. qͦs tam̃ nunꝗͣ ꝑmisit auertere nudita¬
tẽ fuã. eoꝵ intentionẽ ad suꝑna sustollens. nisi pꝰ
peccatũ pudendũ in mebris. motũ penali lege m̃
broꝵ sensissent. Sic gͦ affecti st̃. ut solent affici
homines sub ocłis hominũ. & talis affectio pecea
ti de pena erat eũ latere uelle. quẽ nichil po¬
ipsos. unde sibi & succinctoria fecerant. multo
humanos ocłos afferebat. Dñs gͦ uolens iã pecca¬
tores more iusticie int̾rogatos punire. amplius
ꝗͣ erat illa pena de qua iã cogebant᷑ erubescere.
qͥs enĩ inqͥt indicauit tͥ qđ nudus ẽes. nͥ qđ ex
ligno ex qͦ p̃ceperã tibi ne comederes comedisti :
Hinc enim mors concepta ꝓpt̾ dĩ sententiã. qr sic
fuerat contaminatꝰ fecit aduerti concupiscen¬
tialiter m̃bra. ubi dicti sunt aꝑti ocłi & secu¬
tũ ẽ. qđ puder&. Pixitq adã. Alulier

Expanded text:
Satis probabile est solere Deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus apparere, quos tamen nunquam permisit advertere nuditatem suam, eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. Sic ergo affecti sunt, ut solent affici homines sub oculis hominum: et talis ti de poena erat, eum latere velle, quem nihil laipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo humanos oculos afferebat. « Dominus ergo volens jam peccatores more justitiae interrogatos punire amplius quam erat illa poena, de qua jam cogebantur erubescere, Quis enim, inquit, indicavit tibi quod nudus esses, nisi quod ex ligno de quo tibi praeceptum ne comederes, comedisti? Hinc enim mors concepta propter Dei sententiam, qui sic fuerat comminatus, fecit adverti concupiscentialiter membra: ubi dicti sunt aperti oculi, et secutum est quod puderet. » Dixitque Adam: Mulier
Abbreviated transcription (Latin):
candũ. Unde ꝓuidendã nobis ẽ qr intueri ñ de¬
bent quȩ ñ lic& concupisci. Ut enĩ munda mens
in cogitatione seruet᷑ : a lasciuia uoluptatis suȩ
depͥmdi sunt ocli.: qͣsi qͥdã raptores a culpa. Neq
enĩ eua lignũ uetitũ contigiss&. nͥ hoc pͥus ineau¬
te refpicera&. Hinc gͦ pensandũ ẽ. quanto debemꝰ
moderamine erga illicita iusa restringere nos
qͥ mortalit̾ uiuimꝰ si & mat̾ uiuentiũ ꝑ ocełos
ad mortẽ uenit. Hinc etiã sub uide uoce quȩ
exteriora uidendo concupiscens bona interiora
ꝑdiderat: ꝓpħa dicit. Occł̾s meus dep̃datꝰ ẽ. ani¬
tutes amisit. In pͥmo parente didicimꝰ qͥa trib
modis omĩs eulpe neqͥciã ꝓpetramꝰ. suggestione
scilic&. delectatione. consensu. Primũ itaq ꝑ hostẽ.
pͣua suggerit. caro ᷤ delectationi subicit. atq ad ex¬
tremũ uictus sp̃s delectationi consentit. unde ser¬
pens pͣua suggessit. Eua autẽ quasi caro se delecta¬

Expanded text:
us. Pro videndum nobis est, quia intueri non debet quod non licet concupisci. Ut enim munda mens in cogitatione servetur a lascivia voluptatis suae, deprimendi sunt oculi, quasi quidam raptores, a culpa. Neque enim Heva lignum vetitum contigisset, nisi hoc prius incauedit . Hinc ergo pensandum est quanto debeamus moderamine erga illicita visum restringere nos qui mortaliter vivimus, si et mater viventium per oculos ad mortem venit. Hinc etiam sub Judaeae voce, quae exteriora videndo concupiscens bona interiora perdiderat, propheta dicit: Oculus meus depraedatus est anitum est:--In primo parente didicimus, quia tribus modis omnis culpae nequitiam perpetramus, suggestione scilicet, delectatione, consensu. Primum itaque per hosteprava suggerit, caro se delectationi subjicit, atque ad extremum spiritus victus delectatione consentit. Unde et serpens prava suggessit : Eva autem quasi caro se delecta
Abbreviated transcription (Latin):
si ne aliqͥd admitter& ꝓpt̾ qđd mereretur inde ex¬
pelli: deniq accipit & p̃ceptũ. ut sit ꝑ quod sibi
custodiat paradisũ.i. qͦ seruato ñ inde. piciat᷑. Peete
enĩ qͥsq dr̃. ñ custodisse rẽ suã qͥ sic egit ut amit¬
ter& eã. etiã si alteri salua sit. qͥ eã uł iuenit
uł acciꝑe meruit. Est aliud mhis uerbis sensus.
quẽ puto non immerito p̾ferendũ. ut ipsum homi¬
terrã. ñ ut eã eẽ. faciat terrã. s ut cultã & fru¬
etuosã: sic ds̃ hominẽ multomagis quẽ ipse cre¬
auit ut homosit. eũ ipse oꝑatur ut iustus sit &
ut homo abillo ꝑsuꝑbiã non abscedat. Posuit ergo¬

Expanded text:
 ne aliquid admitteret quare inde mereretur expelli. Denique accipit et praeceptum, ut sit quod sibi custodiat paradisum, id est, quo servato, non inde projiciatur. Recte enim quisque dicitur non custodisse rem suam, qui sic egit ut amitteret eam, etiam si alteri salva sit, qui eam vel invenit vel accipere meruit. Est alius in his verbis sensus, quem puto non immerito praeponendum, ut ipsum homiterram, non ut eam faciat esse terram, sed ut cultam atque fructuosam, sic deus hominem multo magis, quem ipse creauit, ut homo sit, eum ipse operatur, ut iustus sit, si homo ab illo per superbiam non abscedat; hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
a paradiso expelit᷑ homo. peceatũq imputatur¬
ei etiã sin subsequat᷑ effectus. Qa & siñ ẽ. in
factis culpa: inconsentione tamen rea tenet᷑
conscientia. Hec scdm anagogen. cȩterũ. uxta
sutiã designare. Nonnulli enĩ loquatiꝰ atq sub¬
tiliꝰ ꝓmittunt illicita curiositate secretoꝵ ad¬
Aꝑtionẽ atq scientiã boni & mali. & in ipso
homine tanꝗͣ marbore que plantata ẽ. in me¬
dio paradisi eã dinoscentiã demonstrare. cont᷑
hunc serpentẽ clamat apłs cũ dic. Aletuo ne
sic̃ etiã euã serpens scaiteit astucia sua : ita¬
iste ad mulierẽ. cur p̾cepit uobis ds ut ñ come¬
deretis ex omĩ ligno paradin: Sic hereticorũ
curiosa cupiditas. sic pͣui p̾dicatores ad erroriᷤᷤ
titantẽ : noua semꝑ exqͥrite boni maliq scien¬
tiã penitrate. Unde apud salomonẽ mulier il¬
la hereticoꝵ speciẽ tenens: dic̃. Aquę furtiue

Expanded text:
a paradiso expellitur homo, peccatumque ei imputatura paradiso expellitur homo, peccatumque ei imputatur, etiam si non subsequatur effectus, quia et si non est in factis culpa, in consensione tamen rea tenetur conscientia. Haec secundum anagogen; caeterum juxta sutiam designare. Nonnulli enim loquacius atque subtilius promittunt illicita curiositate secretorum adapertionem atque scientiam boni et mali, et in ipso homine tanquam in arbore, quae plantata est in medio paradisi, etiam dignoscentiam demonstrare. Contra hunc serpentem clamat Apostolus, cum dicit: Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, ita. Dicit ergo iste ad mulierem: Cur praecepit vobis Deus ut non comederitis ex omni ligno paradisi? Sic et haereticorum curiosa cuptitantem? Nova semper exquirite, boni malique scientiam perpetrate. Unde apud Salomonem mulier illa, haereticorum speciem tenens, dicit: Aquae furtivae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cognouerunt. ñ utiq clausis ocłis ambulantes
ad alia paterent. Serpens autẽ ille sapientior
omium bestiarũ: indicat diabolũ. Q inde serpenᷤᷤ¬
dr̃. qđ uolubili uersetur astutia. S quid ẽ. qđ ip
se ꝑmulierẽ decepit & ñ ꝑ uirũ: Quia ñ potest¬
pͥus ratio nr̃a seduci ad peccatũ nͥ p̃cedente de-¬
lectatione. & carnali infirmitatis affectu que
magis deb& obtẽperare ratiomi tunꝗͣ uiro do¬
minanti. Hoc enĩ in uno qͦq homine gerit᷑ in oc¬
culto quodã secretoq coniugio. Suggestionẽ qͥp
pei serpentẽ accipimus. Mulierẽ: animalẽ cor¬
poris sensũ. Rationẽ autẽ: uirũ. Quando gͦ occur¬
rit mala suggestio: quasi serpens loqͥtur. Sed si so¬
la cogitatio delectetur: illius suggestione & ra¬
tione refrenante. consensus explendi oꝑis ñ suc¬
cedat: sola mulier uidet᷑ comedisse illicitũ. Qđ
uidet̃. Ill ecebrȩ enĩ consentire : de ligno ꝓhibito ẽ.¬
manducare. Iunc quitpe ure abeata uita tanꝗͣ¬

Expanded text:
non cognoverunt, non utique clausis oculis ambulantes, ad alia paterent. Serpens autem ille, sapientior omnium bestiarum, indicat diabolum, qdicitur, quod volubili versetur astutia. Sed quid est quod ipse per mulierem decepit, et non per virum? Quia non potest ratio nostra seduci ad peccandum, nisi praecedente delectatione carnali infirmitatis affectu, qui magis debet obtemperare rationi tanquam viro dominante. Hoc enim in unoquoque homine geritur in occulto quodam secretoque conjugio. Suggestionem quippe per mulierem accipimus, mulierem vero animalem corporis sensum, rationem autem virum. Ergo quando occurrit mala suggestio, quasi serpens loqla cogitatio oblectetur illius suggestionis, et ratione refrenante consensus explendi operis non succedat, sola mulier videtur comedisse illicitum. Quovidetur. Illecebrae enim consentire, de ligno prohibito manducare est. Tunc quippe jure a vita beata tanqu
Abbreviated transcription (Latin):
adoraueris me. Sed eisdẽ modis a scđo homine
uictus e̾i qͥb pͥmũ hominẽ se uicisse głiabat᷑. ut
a nr̃is cordib ipso aditu captus exeat. qͦ nos intro¬
missus tenebat. Qui comedit. & aꝑti sunt odĩ
amborũ. Quo ñ ad inuicẽ concupiscendũ ad pee¬
cati penã carnis ipsius morte contemptã. ut iã
eet. corpꝰ ñ animale tantũ. qd̃ poterat si obedien¬
tiã conseruarent in meliorẽ sp̃uale̾q habitũ si¬
ne morte mutari : s iã corpꝰ mortis in qͦ lex re
sis oclis facti erant nec inparadiso deliciarũ
ceci palpantesq oberrabant. Iale ẽ. illud ine

Expanded text:
ed eisdem modis a secundo homine victus est, quibus primum hominem vicisse se gloriabatur, ut a nostris cordibus ipso aditu captus exeat quo nos aditu intromissus tenebat. Qui comedit, et aperti sunt oculi amborum, quo, nisi adinvicem concupiscendum? ad peccati poenam carnis ipsius morte conceptam? ut jam esset corpus non animale tantum, quod poterat, si obedientiam conservarent, in meliorem spiritualemque habitum sine morte mutari, sed etiam corpus mortis, in quo lex in sis oculis facti erant, et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant. Tale est illud E
Abbreviated transcription (Latin):
tuo: donec rouertaris in t̾rã de qua sumptus
es. qr puluis es & in puluerẽ reuerteris. Iuũ hic
panẽ intellige qui ait. Ego sum panis uitȩ qͥ
de celo descendi. Quo insudore uultus nr̃i ues¬
cimur. qr ad conspectũ diuine celsitudinis non
nis̃ ꝑ laborẽ necessarie afflictionis ascendimꝰ.
Primꝰ homo ita conditꝰ fuit. ut manente illo des¬
cenderent tempora. nec cũ eis ipse tͣnsir&. Sta¬
bat. Stabat tanto robustior: qͣnto sẽꝑ
stati areuis inherebat. A tubi uetitũ contigit.
mox offenso creatore cep̾ ire cũ tẽprẽ. Unde
&̃ ei dictũ ẽ. Terra es. & in terrã ibis. Statu
uidelic& immortalitatis amisso. cursus eũ mor¬
talitatis absorbuit. & dũ iuuentute ad semũ.
senio traheretur ad mortẽ. tͣnseundo didicit
stando quid fuit. Cuius nos qr de ꝓpagine nas¬
cimꝰ : radicis amaritudinẽ quasi in uirgulto re-¬

Expanded text:
c revertaris in terram, de qua sumptus es, quia pulvis es, et in pulverem reverteris. Illum hic panem intellige qui ait: Ego sum panis vitae qui de coelo descendi . Quo in sudore vultus nostri vescimur, quia ad conspectum divinae celsitudinis non nisi per laborem necessariae afflictionis ascendimus. Primus homo ita conditus fuit, ut manente illo decederent tempora, nec cum temporibus ipse transiret. Stabat. Stabat tanto robustior, quanto semper stanti arctius inhaerebat. At ubi vetitum contigit, mox offenso creatore, coepit ire cum temp ei dictum est: Terra es, et in terram ibis, statu videlicet immortalitatis amisso. Cursus eum mortalitatis absorbuit, et dum a juventute ad senium, a senio traheretur ad mortem, transeundo didicit quid stando fuit: cujus nos quia de propagine nascimur, radicis amaritudinem quasi in virgulto re
Abbreviated transcription (Latin):
ulud ne forte moriam̃. Idõ pͥus int̾rogauit serpens
& respondit hoc mulier: ut p̾uaricatio eẽt. iexcu¬
sabilis. neq ullo mͦ dici poss& id qd p̾ceꝑat ds̃ obli¬
in paradiso egit. hoc quotidie agere ñ desistit. Uer¬
ba quippe dĩ de cordib hominũ molit᷑ euellere. atq
in eis ficta ꝓmissionis sue blandimta inserere. Quo¬
tidie id qd̃ ds̃ minatur leuigat. & adhoc credendũ
qđ faiso ꝓmittit: inuitat. Falso enĩ pollicet᷑ tẽpora¬
lia. ut mentib hominũ ea supplicia leuig& quȩ
ds minat᷑ et̾na. Nã cũ p̾sentis uitȩ głiã spond&.
qͥd aliuad dicit ꝗͣ gustate & eritis dii : Ac si dicat

Expanded text:
illud, ne moriamini. ideo prius interrogauit serpens et respondit hoc mulier, ut praeuaricatio esset inexcusabilis neque ullo modo dici posset id, quod praeceperat deus, obliin paradiso egit, hoc quotidie agere non desistit. Verba quippe Dei de cordibus hominum molitur evellere, atque in eis ficta promissionis suae blandimenta radicare. Quotidie id quod Deus minatur levigat, et ad hoc credendum quod falso promittit invitat. Falso enim pollicetur temporalia, ut mentibus hominum ea supplicia leviget, quae Deus minatur aeterna. Nam cum praesentis vitae gloriam spondet, quid aliu
Abbreviated transcription (Latin):
imponer&. hoc ẽ. ut sic demonstrare homini as̃.¬
qͣnto mnelior ẽẽt. om̃ĩb irrationabilib animantibꝰ.
Eoc hoc enim appar& ipsa ratione hominẽ meliorem
eẽ. quã peccora. qđ distinguere & nomiratim
ea discernere ñ nͥ ratio potest qͣ melior. ẽ.¬
Appellauit adã nominib suis cuncta animan¬
tiã. & uolatilia eeli. & bestias t̾re.significans
gentes quȩ salue fierent in ȩccłia. & ꝑ cepm
scriptũ ẽ: & uocabo seruos meos nomine alio.¬

Expanded text:
onstraret Deus homini quanto melior esset omnibus irrationabilibus animantibus. Ex hoc enim apparet ipsa ratione hominem meliorem esse quam pecora, quod distinguere et nominatim ea discernere non nisi ratio potest quae melior eAppellavit autem Adam nominibus suis cuncta animantia et volatilia coeli, et bestias terrae, significans gentes, quae salvae fierent in Ecclesia, et per escriptum est: Et vocabo servos meos nomine alio
Abbreviated transcription (Latin):
si tanti sacram̃ti ñ eẽt. figuratio in creatione
feminȩ p̾t̾mittenda. qͥd opꝰ erat dornire adam
ut costam illi ds de qͣ feminã. facer& tolleret.
qͥ & iugilanti ac ñ dolenti idẽ facere poterat:
Quid necessariũ ut cũ os de uiri latere sumptum
in femina condebatur in locũ ossis. ñ ossi caro
seriptura ut ñ dicer& fecit aut formauit. aut

Expanded text:
si tanti sacramenti non esset figura in creatione feminae praemittenda, quid opus erat dormisse Adam, ut costam illi Deus, de qua feminam faceret, tolleret, qui et vigilanti ac non dolenti idem facere poterat? Quid necessarium ut cum os quod de viri latere sumptum est, unde femina condebatur, in locum ossis non os, sed caro Scriptura, ut non diceret: fecit, aut formavit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
re. Deniq de piscib adductis ad adã ut eis nomi¬
na imponer&: nichii seriptura refert. Quib ta¬
men credibile ẽ. paulatĩ cognitis ꝓ diuersitate
gentiũ nomina ab om̃ib eẽ. diuersa impostra. Pri¬
mã autẽ linguã fuisse generi humano hebreã
uidetur: eo qđ nomina cuncta hominũ quȩ usq

Expanded text:
re. Denique de piscibus adducis ad Adam ut eis nomina imponeret, nil Scriptura refert: quibus tamen credibile est paulatim cognitis pro diversitate gentium nomina ab omnibus esse diversa imposita. Primam autem linguam fuisse generi humano Hebraeam videtur, ex eo quod nomina cuncta hominum quousque
Abbreviated transcription (Latin):
inus. Talit̃ enĩ decebat ut humani generis origo
dõ oꝑante ꝓceder&. qͣtinꝰ redemptioni ipsiꝰ quȩ
in fine erat scli ꝑ eundẽ uentura conditorẽ: con¬
ementib figuris testimoniũ dar&. Sciendũ uͦ ẽ.¬
qr culm̃ contẽplationis ñ attingimꝰ. si ab exterio¬
ris cure opp̃ssione ñ cessamꝰ. Nec nos metipsos
intuemur ut sciamꝰ in nobis aliud eẽ. rationale
qd regit: aliud ammale qđ regitur. nͥ ad secre¬
tũ silentii recurrentes. ab om̃i exteriꝰ ꝑturbati¬
one sopiamur. Qđ silentiũ nrm bene adã dor¬
Quia quisquis ad int̾iora intelligenda rapitur:
se uł quȩ p̾eẽ. uiriliter debeant. uł quȩ subeẽ.
possint infirma distinguit: ut aliud in ipso sit
qđ regẽ ualeat tanꝗ̃ uir : aluid tanꝗͣ femina qđ̃
regatui E addux̃ eã ad adã. dix̃q adã. hoc
nc̃ os ex oñib meis & caro de carne mea. Qm adã
mile sui factũ. atq ad se adductũ uidit: agno
derat. Os autẽ de ossib meis. & caro de carne

Expanded text:
mus. Taliter enim decebat, ut humani generis origo, Deo operante, procederet, quatenus redemptioni ipsius quae in fine erat saeculi per eumdem ventura conditorem concinentibus figuris testimonium daret. Et adduxit e culmen contemplationis attingimus, si non ab exterioris curae oppressione cessamus, nequaquam nosmetipsos intuemur, ut sciamus aliud in nobis esse rationale, quod regit, aliud animale, quod regitur: nisi ad secretum silentii recurrentes ab omni exterius perturbatione sopiamur. Quod silentium nostrum bene Adam dorssit; quia quisquis ad interiora intelligenda rapitur, so vel quae praeesse viriliter debeant vel quae subesse possint, infirma distinguit, ut aliud in ipso sit, quod regere valeat tanquam vir: aliud, tanquam femina, quod ret. Et adduxit eam ad Adam. Dixitque Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Quoniam Adam mile sui factum atque ad se adductum vidit, agnovderat: Os autem de ossibus meis et caro de carne
Abbreviated transcription (Latin):
tasse paradisũ credendꝰ ẽ. ex qͦ terrã omẽm re-¬
motis omĩb quȩ eã oꝑuerant aquis. herbas et
littere intelligendũ eẽ. locũ scilic& amemissi¬
mũ fructuosis nemorib opacatũ. eundẽq ma¬
gnũ. & magno fonte fecundũ.eo autẽ qd nrã

Expanded text:
tasse Deus paradisum credendus est, ex quo terram omnem, remotis quae eam operuerunt aquis, herbas et litterae intelligendum esse, locum scilicet amoenissimum, fructuosis nemoribus opacatum, eumdemque magnum, et magno fonte fecundum. Pro eo autem quod nostra
Abbreviated transcription (Latin):
cendo conspiciant. U ocauitq dñs dsꝰ adam. &
dixit ei. Ubi es: Non u̾tiq ignorando questuit. s
increpando admonuit. ut adtendere ubi eẽt. in
usꝰ erat morte anime cũ eã deseruss&. uita sua
ds. & hoc sane ad aliquã ꝑtin& significationẽ.
qd sic̃ p̃ceptũ uiro datũ ẽ.ꝑ quẽ uenirae ad femi¬
nã. Ita uir pͥor int̾rogat᷑. Preceptũ enĩ a dño

Expanded text:
cendo conspiciant. » Vocavitque Dominus Deus Adam, et cendo conspiciant. » Vocavitque Dominus Deus Adam, et dixit ei: Ubi es? Non utique ignorando quaesivit, sed increpando admonuit, ut attenderet ubi esset inus erat morte animae, cum eam deseruisse vita sua dicitur. « Et hoc sane ad aliquam pertinet significationem, quod sicut praeceptum viro datum est per quem perveniret ad feminam; ita vir prior
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Unde meridie dñs crucẽ ascendit. & ꝓmissa la¬
troni habitacione paradisi: pꝰ meridiẽ .i. hora no¬
na. sp̃m tradidit. Ut uidelic& eadẽ hora qͣ pͥmꝰ
homo lignũ p̃uaricationis tetigerat. scđs homo
lignũ redemptionis ascender&. Et qua hora diei
p̃uari catores P expilerat : ea confessorẽ in paradisõ
inducer&. Abscondit se ingͥo adã & uxor eiꝰ afa¬
cie dĩͣi. in medio ligni paradisi. Cũ autẽ auertit
faciẽ suã extrinsecꝰ. ne miremur hec fieri que
similia sunt dementie ꝑ pudorẽ nimiuĩ ac timo¬
rẽ. illo quoq occulto instinctu ñ qͥescente. ut ea
nescientes facerent. que aliqͥd significarent. ꝗͣꝗͣ
scituris posteris ꝓpt̾ quos ista conscripta sunt. Ab¬
scondunt namq a facie dĩ qͥ peceant : qr indignos
se diuine pietatis reddunt aspectib. Absconduñ
se a facie dĩ. ñ ut ipsoꝵ conscientiã int̾nꝰ arbit̃
ñ uideat. s ut ipsi głiã uultus eiꝰ ñꝗͣ nͥ resipis¬

Expanded text:
inus meridie crucem ascendit, et promissa latroni habitatione paradisi, post meridiem, id est, hora nona spiritum tradidit; ut videlicet eadem hora qua primus homo lignum praevaricationis tetigerat, secundus homo lignum redemptionis ascenderet, et qua hora diei praevaricatores paradiso expulerat, ea confessorem in paradisum induceret. Abscondit se, inquit, Adam et uxor ejus a facie Domini Dei in medio lignfaciem suam intrinsecus, non miremur haec fieri quae similia sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem. Illo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent, quandoque scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Abscondunt se namque a facie Dei, qui peccant, quia indignos se divinae pietatis reddunt aspectibus; abscondunt se a facie Dei, non ut ipsorum conscientiam internus arbiter non videat, sed ut ipsi gloriam vultus ejus nunquam nisi resipis
Abbreviated transcription (Latin):
decepti heretica pͣuitate & grã dĩ nudati. degu-¬
inta m̃datioꝵ tanquã folia fici colligunt. faci¬
entes sibi succinctoria pͣuitatis. cũ de dño uł ec¬
cłia m̃tiuntur. cũ audissent uocẽ dm̃
deambulantis in patadiso ad aurã pꝰ meridiẽ: ab

Expanded text:
decepti haeretica pravitate, et gratia Dei nudati, tegumenta mendaciorum tanquam folia fici colligunt, facientes sibi succinctoria pravitatis, cum de Domino vel Ecclesia mentiuntur. Et cum audissent vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad aur