comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisset. ut conspicit eam puella. ouans
gratulat᷑. ac ei omnibusq uadicens
genitricẽ cominendat. inter quȩ pos-¬
tulat ut silentiũ habeant. Cumq
om̃s facto silentio expectabant ani¬
mȩ egressũ. illa ait: Date locũ. crea¬
tor meus ad me uenit. saluator meus
adme properat. Imperatq matri. ut
dominicã orationẽ simbolũq dicere
iuuar&. quia ipsa trementib labus
immobili affamine exprimere
uerba nequir&. Quibus peractis.
nimia amęnitate ac in lustratione
cellula renitente. animã ouans red¬
didit creatori. Nee mora genitrix
corripitur. quad ragintaq dierum
spatio corpore flagellatur. ac im¬
pleto quadraginta dierũ circulo.
primũ terribilibus doemonum
aspectib territa est. deinde largito¬
ris ope consolata. ueniã se intercessu
filiȩ meruisse fatetur. animamq de¬
inceps carnis nexibus solutã. cęlo red¬
didit. Quippe datur intellegi. ut
quȩ suis meritis non ualuit sȩculi

Expanded text:
nisset, ut conspicit eam puella, ovans nisset, ut conspicit eam puella, ovans gratulatur, ac ei omnibusque valedicens genitricem commendat, inter quae postulat ut silentium habeant. Cumque omnes facto silentio exspectabant animae egressum, illa ait: Date locum, Creator meus ad me venit, Salvator meus ad me properat, imperatque Matri ut Dominicam orationem Symbolumque dicere juvaret, quia ipsa trementibus labiis immobili affamine exprimere verba nequiret. Quibus peractis nimia amcellula renitente, animam ovans reddidit creatori. Nec mora genetrix corripitur quadragintaque dierum corporis spatio flagellatur, ac impleto quadraginta dierum circulo, primum terribilibus daemonum aspectibus territa est, deinde largitoris ope consolata, veniam se intercessu filiae meruisse fatetur animamque deinceps carnis nexibus solutam caelo reddidit. Quippe datur intellegi, ut qui suis meritis non valuit saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
intendentes ad cęlũ oculi aspicerea
nec omnino palpebris mouentib quid
oculi contemplarent᷑ inspicerent.
ait se sursũ uocari. & apresentis uitȩ
nexibus ab solui. Erat enĩ dies sabbati
In lucescente ergo incrastinũ die do¬
minico. febre correpta. ad olescentula
suppremũ expectabat exitũ. Uidens
anxia genitrix. in cumbentẽ unicȩ
prolis exttũ. inter singultus ac gemitꝰ
filiã poscit. ut siualrat impetrare
superis reddatur. Aut si suȩ uitae
mȩtã suppleat. se cito dehac uita
posse ducturã. nec posse sẽ post eius
uiuere exitũ. Adhȩe illa. carnalib
inquit hȩc crebro deposcens deside¬
riis stimularis. ego tamen si ualuero
tuis obsecrationibus fauens. post dig¬
na pęnitentiȩ medicamenta. post ine
te xp̃o fauente ad traham. Nec mora
in extremis horis posita monastrrii
matrem postulat. Cumq festina
mater ad egressurã demundo animã
extremos honores dependere adue¬

Expanded text:
intendentes ad coelum oculi aspicerent, intendentes ad coelum oculi aspicerent, nec omnino palpebris moventibus quid oculi contemplarentur inspicerent, ait se sursum vocari, et a praesentis vitae nexibus absolvi, erat enim dies Sabbati. 10. Illucescente ergo in crastinum die Dominico, febre correpta, adolescentula supremum exspectabat exitum. Videns anxia genitrix incumbentem unicae prolis exitum, inter singultus ac gemitus filiam poscit, ut si valeat impetrare, superis reddatur; aut si suae vitae metam suppleat, se cito de hac vita post se ducat, nec posse se post ejus vivere exitum. Ad haec illa: Carnalibus, inquit, haec crebro deposcens desideriis stimularis; ego tamen si valuero tuis obsecrationibus favens, post digna poenitentiae medicamenta, post me te, Christo favente, attraham. Nec mora, in extremis horis posita, monasterii Matrem postulat. Cumque festina Mater ad egressuram de mundo animam extremos honores dependere adve
Abbreviated transcription (Latin):
Iumq rerũ repertor maiestatis suȩ
ornamentũ. iustas per animas ac in¬
nocentiȩ munere plenas. per sc̃orũ
uices accumulare nondesinit. ui¬
delic& ut renouandi hortaminis
religionis accreseat supplementum
euenit ut supra dicto incenobio.
retur. Multisq diebus supra dicto
in cȩnobio per actis genitricẽ temp¬
tator aggressus est. ut cęptũ carpen¬
di iter ad cȩlestia regna prepedir&
Sed quod genetrix inbellicitate ab¬
acta fragilitatis obtemperabat ince
uersa ob malorũ coaceruationem.
adolescentis filiȩ correptio dissipa¬
r&. Cumq ian permulta tempo¬
rũ curricula. mens ad olescentiar
annis dedita. uberes fructus red-¬
der& conditori. quadã die uidit
cȩlos apertos. & x ternũ rerum
satorem aspectib contemplata.
ȩquȩ cȩlestis claritatis lumine
in tuita audire meruit. Ueni ad
nos & corporis nexibus ab soluta
&ternã suscipe claritatẽ. Quod
cũ hȩ quȩ aderant mirarent᷑. qui
rei gestę ueritas haber&. uel quod

Expanded text:
umque rerum Repertor majestatis suae ornamentum justas per animas ac munere innocentiae plenas per sanctorum voces accumulare non desinit, videlicet ut renovandi hortaminis religionis accrescat supplementum, evenit ut supradicto in coenobio retur; multisque diebus supradicto in coenobio peractis, genitricem tentator aggressus est, ut coeptum carpendi iter ad coelestia regna praepediret. Sed quod genitrix imbecillitate abacta fragilitatis obtemperabat, versa vice ob malorum coacervationem adolescentis filiae correptio dissiparet. Cumque jam per multa temporum curricula mens adolescentiae annis dedita uberes fructus redderet Conditori, quodam die vidit coelos apertos et aeternum rerum Satorem aspectibus contemplata aeque coelestis charitatis lumine intuita audire meruit: Veni ad nos, et corporis nexibus absoluta aeternam suscipe claritatem. Quod cum hae quae aderant mirarentur quid rei gestae veritas haberet, vel quod
Abbreviated transcription (Latin):
ut per prerupta ruriseant adq ad
imauallis perueniant. & quicquid
adcibũ oportune repperiant. de¬
ferant ouantes. Illi ꝑ concaua uallis
mufellȩ actenꝰ aduenerunt. captu¬
ramq pisciũ olim apastorib conser-¬
tã & undis oppositã cernunt. ac¬
cedentesq quinq magnos reppere¬¬
runt pisces. sumentesq tres quia¬
uiuerent patri presentandos uehuđ.
Atille. Cur inquit nonquinq de¬
tulistis: respondent mortuos rep¬¬
perisse. quos proinde reliquisse.¬
Et ille nequaquã ait exhis comedetis.
nisi quod dimisistis uener int. At illi
miraculo perculsi de prouidentia
diuinȩ gr̃ȩ perniti cursu repe¬
tunt. Increpanturq cur repertã
mannã reliquissent. & sic ꝙybos
parare iubet. Nempe sp̃u sc̃o plenꝰ
noutrat sibi adño passim dapes
paratas. Alia quoq uier cũ in ea¬
dem solitudine moraret᷑. nonta¬
men eo in loco. iamq quinquagin-¬
ta dies transierant. unusque tantũ

Expanded text:
ut per praerupta rupis eant atque ad ut per praerupta rupis eant atque ad ima vallis perveniant, et quicquid ad cibum oportune repperiant, deferant. Ovantes illi per concava vallis Musellam tenus advenerunt capturamque piscium olim a pastoribus consertam et undis oppositam cernunt. Accedentesque, quinque magnos reppererunt pisces, sumentesque tres, qui adviverent, patri presentandos vehunt. Atille: 'Cur', inquit, 'non quinque detulistis?' Respondent, mortuos repperisse duos, proinde reliquisse. Ille: 'Nequaquam', ait, 'ex his comedetis, nisi, quos dimisistis, venerint'. At illi miraculo perculsi de providentia divinae gratiae, pernici cursu reppetunt, increpanturque, quur repertam mannam reliquissent, et sic cibos parare iubentur. Nempe Spiritu sancto plenus noverat sibi a Domino passim dapes paratas. Aliaque vice cum in eadem solitudine moraretur, non tamen eo in loco, iamque quinquaginta dies transierant, unusque tantum
Abbreviated transcription (Latin):
titudinis in congruũ. Aliũ expe¬
rimento locũ quęrit. quẽ aquarũ
inriguitas ad ornabat. Aliumq
monasteriũ construit cui fortanas
nomen indidit. dedit gubernato¬
res prepositos. quorũ religione
nihil dubitabat᷑. His ergo in locis
monachorũ plebib constitutis.
ipse uicissim om̃ib intereat
regulamq quã tenerent sp̃u
sc̃o repletus condidit. Inqua qualis
& quante disciplina uir sc̃s fuerit.
prudens lector uł auditor agnoseit.
Io itaq intempore. quidã frat̾ nomi¬
Ine autiernus pulsa recepit. ut pe.¬
regrinandi causa inhiberniã per¬
uenir&. Cui columbanꝰ ait. Pergen¬
tes inheremũ uoluntatẽ dĩ probemꝰ.
utrũ desideratũ arripias iter. an
in cortu fratrũ permaneas. Pergen¬
tes ergo simul. tertiũ adolescentẽ
nomine sonariũ qui ad huc suꝑ is
iunctus est in comitatu sumunt.
& adestinatũ in heremo locũ per¬
remansissent. horaq refectionis
ad propinquar&. imperat᷑ apatre

Expanded text:
titudinis incongruum, alium expetitudinis incongruum, alium experimento locum quaerit; quem aquarum irriguitas adornabat; aliudque monasterium construit, cui Fontanas nomen indidit, deditque gubernatores praepositos, de quorum religione nihil dubitabatur. His ergo in locis monachorum plebibus constitutis ipse vicissim omnibus intererat; regulamque quam tenerent Spiritu sancto repletus condidit, in qua qualis et quantae disciplinae vir sanctus fuerit, prudens lector vel auditor agnoscit. 18. Eo itaque tempore quidam frater nomine Autiernus pulsare coepit ut peregrinandi causa in Hibernia perveniret. Cui Columba ait: Tergentes in heremo, voluntatem Dei probemus, utrum desideratum arripias iter, an in coetu fratrum permaneas'. Pergentes ergo simul, tertium aduliscentem nomine Sonicharium, qui adhuc superis iunctus est, in comitatu sumunt et ad distinatum in heremo locum perremansisset, horaque refectionis adpropinquaret, imperantur a patre,
Abbreviated transcription (Latin):
eximio constructe habebantur.
Ibi magnũ lapidearũ densitates
uicini saltus densabant. quas cultu
miserabili rituq profano uetusta
paganorũ tempora honorabant.
quibusq exeerabilis erremonias
letabunt. Sole ibi ferȩ ac bestia
ursorũ bubalorũ & luporũ multi¬
tudo frequentabant. Ibi residens
uir egregius monasteriũ constru¬
ere copit. ad cuius famã plebs
undiq concurrere & cultui reli¬
gionis dicare curabant. ita ut
plurima monachorũ multitudo
ad unata. uix unius cenobi colle¬
gio sistere ualeret. Ibi nobilium
liberi undiq concureere nitebañ.
ut spreta faleramenta scłi. &
presentiũ pompã facultatũ temp¬
nentes. & terna premia caperent.
Quod beatus coliunbanꝰ cernens
undiq ad penitentia medicamen¬
ta plebes concurrere. & unius
cenobii septa tantã conuersantũ
cohortẽ absq dificultate non te¬
neri. quã uis mentẽ unã &corunũ.¬
tamen conuersationi tantȩ mul-¬

Expanded text:
eximio constructae habebantur; eximio constructae habebantur; ibi imaginum lapidearum densitas vicina saltus densabant, quas cultu miserabili ritoque profano vetusta paganorum tempora honorabant, quibusque execrabiles ceremonias litabant; solae ibi ferae ac bestiae, ursorum, bubalorum, luporum multitudo frequentabant. Ibi residens vir egregius, monasterium construere coepit, ad cuius famam plebes undique concurrere et cultui religionis dicare curabant, ita ut plurima monachorum multitudo adunata, vix unius caenubii collegio sistere valeret. Ibi nobilium liberi undique concurrere nitebantur, ut, exspreta faleramenta saeculi et praesentium pompam facultatum temnentes, aeterna praemia caperent. Quod beatus Columbanus cernens, undique ad penitentiae medicamenta plebes concurrere et unius caenubii septa tantum conversantum cohortem absque difficultate non teneri, quatamen conversationi tantae mul
Abbreviated transcription (Latin):
paraens. piȩ petenti larga subue¬
nit potestas. Moxq latex pro¬
ducta. fons coepit manare per¬
ennis. qui usq in hodiernũ diem
manat. Nec in merito misericors
dñs suis sc̃is tribuit postulata.
qui obsuorũ preceptorũ imperiũ.¬
ꝓprias crucifixerunt uoluntates
Tantũ fide pollentes. ut quȩ erss
miscđam postulauerint in p̾etra¬
re nondubitent. Quia ipse ꝓ¬
misit dicens. Si habueritis fidẽ
sicut granũ sinapis. dicetis mon¬
ti huic transi & transiet. & nihil
inpossibile erit uobis. & alibi.
Om̃a quȩcumq orantes p&etis.
credite quia accipietis. & uenienł
uobis. Cumq iam multorũ mo¬
nacorũ societate densaret᷑. cȩpit
cogitare ut potioris loci stationẽ
ineadẽ heremo quereret. quo
monasteriũ construxiss&. Inuenitq
castrũ firmissimo olim fuisse mu¬
nimine cultũ. a supra dicto loco
distans plus minus octo milibus.
quod luxouiũ prisca tempora non¬
cupabant. ibi aqua calidę cultu

Expanded text:
parens, pie petenti larga subveparens, pie petenti larga subvenit potestas, moxque latex producta, fons coepit manare perennis, quae usque in hodiernum diem manat. Nec inmerito misericors Dominus suis sanctis tribuit postulata, qui ob suorum praeceptorum imperio proprias crucifixerunt voluntates, tan tum fidem pollentes, quae eius misericordiae postulaverint, impetrare non dubitant; quia ipse promisit, dicens: Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic: 'Transi' et transiet, et nihil inpossibile erit vobis; et alibi: Omnia quecumque orantes petitis credite quia accipietis, et venient u. Cumque iam multorum monachorum societate densaretur, coepit cogitare, ut potioris loci in eodem heremo quereret, quo monasterium construxisset, invenitque castrum firmissimo olim fuisse munimine cultum, a supradicto loco distantem plus minus octo milibus, quem Luxovium prisca tempora nuncupabant. Ibi aquae calidae cultu
Abbreviated transcription (Latin):
aqua erat. utꝰ qui semꝑ in aliorũ
curis occupatus. hac ȩque agere
nequir&. saltẽ per int̾ ualla tem¬
porũ proparte mentis uota patra¬
r&. Eratq eius inministerio pu¬
erulus quidã nomine domoalis.
qui cũ certa oportunitates monas¬
terii euenissent. solus patri renun¬
tiar&. ac fr̃ib obseruanda refer¬
r&. Positus ergo inprefato sinu
eminentis saxi. qui aliunde pene
aditũ denegabat. multis cum iam
in ibi dieb resedisset. coepit sup̃¬
dictus puerulus sub silenti uoce
conqueri. cur in prompto aquã
non haber&. sed grandi labore
per montis ardua fessis poplitib
deferr&. Cui columbanꝰ. fili in¬
quit paulisꝑ saxi terga sciscitare.
mimento populo isrł dñm de cau¬
te laticrs ꝓduxisse. At ilbe patri
oboediens. rupẽ cedere aggres-¬
sus est. Sc̃s itaq uir statĩ genib
pro uolutus. orationib dñm de¬
precat᷑. ut sue necessitati tribuat
oportuna. Tandem rius precib

Expanded text:
aqua erat, ut qui semper in aliorum aqua erat, ut qui semper in aliorum curis occupatus, haec aeque agere nequiret, saltem per intervalla temporum pro parte mentis vota perageret. Eratque ejus in ministerio puerulus quidam nomine Domoalis, qui cum certae opportunitates monasterio evenissent, solus Patri renuntiaret, ac fratribus observanda refer. Positus ergo in praefatu sinu eminentis saxi, qui aliunde pene aditum denegabat, multis cum iam inibi diebus resedisset, coepit supradictus puerulus sub silenti voce conquerere, cur in promptu aquam non baberet, sed grandi labore per montis ardua, fessis poplitibus, deferre. Cui Columbanus: 'Fili', inquit, 'paulisper saxi terga sciscitare; memento, populo Israhel Dominum de caute latices produxisse'. At ille patri oboediens rupem cedere adgressus. Sanctus itaque vir statim genibus provolutus, orationibus Dominum deprecatur, ut suae necessitati tribuat oportuna. Tandem eius precibus
Abbreviated transcription (Latin):
sinũ. ad gressusq abdita perscru¬
tari. repperit in interiora sinu
ursi habitaculũ. ipsũq interius
residentẽ. Nitis ergo ferã abire
iub&. nec deinceps hos inquit
repetas. calles. Abiit fera mitis.
nec prorsus. ẽ. ausa repedare. dis¬
tabatq ab anagrate locus. plus
munu sur milib septẽ ł. uiii
Quo intempore cũ inradẽ concaua
scopuli solitariã uitã ducer&. sic̃
eius erat consuetudinis. ut cum
dominicis festis uel quorũ libet
sc̃orũ sacratȩ sollempnitatis appro¬
pinquaret aduentus. ab aliorũ
societate segregatus. & abditis
locis receptus. uel longioris spatu
heremi secreta tutabat᷑. ut solidi
mente & absq curarũ in quietu¬
dine soli orationi uacar&. & re¬
ligioni omni conatu intender&.
erat cibo ita attenuatus ut uix
uiuere crederes nec aliud penitꝰ
quã agrestiũ herbarũ exigua
mensura. uel pomorũ paruulorũ
quȩ heremꝰ illa ferebat. quȩ etiã

Expanded text:
sinum. Aggressusque abdita perscrusinum. Aggressusque abdita perscrutari, reperit in interiore sinu ursi habitaculum, ipsumque interius residentem. Mitem ergo feram abire jubet, nec deinceps hos, inquit, repetas calles. Abiit fera mitis, nec prorsus est ausa redire; distabatque ab Anagrate locus plus minusve millibus septem. 16. Quo in tempore cum in eadem concava scopuli solitariam vitam duceret, sicut erat ejus consuetudinis, ut cum Dominicis festis vel quorumlibet sanctorum sacratae solemnitatis appropinquaret adventus, ab aliorum societate segregatus, et abditis locis receptus, vel longiori spatio eremi secreta sectabatur, ut solida mente et absque curarum inquietudine solus orationi vacaret, et religioni omni conatu intenderet, erat cibo ita attenuatus, ut vix vivere crederetur: nec aliunde penitus quam agrestium herbarum exigua mensura, vel parvulorum pomorum, quae eremus illa ferebat, quae etiam
Abbreviated transcription (Latin):
marũ. Dumq hȩe animo uol¬
uer&: conspicit duo decĩ lupos
ad se uenire. & dextra leuaq
medios adstare. manebatq im
mobilis atq dicens. Ds̃ in adiu¬
toriũ meũ intende. dñe ad ad¬
iuuandũ mefestina. Propius
illi accedunt. atq ora uestimen¬
tis eius iungunt. Cumq illi
constans astar&. interritũ re¬
linquunt. saltumq peruagant᷑.
Hac temptatione in securitatem
traiecta. iter per saltũ carpit.
Cumq haud procul abisset. audit
uocem multorũ sue uorũ ꝑ auia
oberrantiũ. qui eo tempore in¬
hisdẽ locis latrocinia exercebad̃.
Sicq demoni tra iecta per constan¬
tiam temptatione. pepulit aduer¬
sitatẽ. sed hoc utrũ diaboli fallatia
fixerit. anrei ueritas gestunt.
patule non agnouit. Rursũq srces¬
sit acellula. longioreq uia uasta
heremi penetrans. repperit saxũ
inmane. preruptȩq rupis latera.
aspera. scopulis terga. auia hominib
ibiq conspicit concauũ in caute

Expanded text:
marum. Dumque haec animo volmarum. Dumque haec animo volveret, conspicit duodecim lupos advenire, et dextra laevaque se medium astare, manebatque imobilis atque dicens: 'Deus, in adiutorium meum intende; Domine, ad adiuvandum me festina!' Propius illi accedunt atque ora vestimentis eius  iungunt; cumque ille constans adstaret, interritum relinquunt saltumque pervagantur. Hac temptatione in securitate traiecta, iter per saltum carpit. Cumque haud procul abisset, audit vocem multorum Suevorum per avia oberrantium, qui eo in tempore hisdem in locis latrocinia exercebant; sicque demum, traiecta per constantiam temptatione, pepulit adversitatem. Sed hoc utrum diaboli fallacia finxerit, an rei veritas gestivit, patule non agnovit. Rursumque secessit a cellula, longiorique via vasta heremi penetrans, repperit saxum inmane preruptaque rupis latera, aspera scopulis terga, avia hominibus, ibique conspicit concavum
Abbreviated transcription (Latin):
marculfus. callẽ quo uenrrat
repedauit. om̃ib rei geste cau¬
sam pate fecit. Coepit ix inde
frequentia populi. & infirmantiũ
cohortes obsanitatẽ redinte gian¬
dam adeũ frequentare. & omni¬
um infirmitatũ suffragiũ quȩre¬
re. Quorũ uota cũ reuocare ad
se nequir&. om̃iũ p&icionib pa¬
rens. oracionũ medicamine cunc¬
torũ ad se uenientiũ infirmitatib
diuino fultus auxilio curando
sub ueniebat. ł. unii
isdemq in locis euenit ut ꝑopaca
saltus inter deuia hisdẽ uir dĩ
de ambularet. & librũ humero
ferens descripturis sacris secũ
disputar&. subitoq cogitatio
inmentẽ ruit quid eliger& me¬
lius in hominũ inuirias incidere.
anferarũ seuitiã sustinere. Cũq
urgeret cogitationũ lata sȩ ue¬
ritas. crebro frontẽ signo crucis
armans. atq orans intra st ait.
melius esse ferocitatẽ bestiarum
absq alieno peccato. quã hominũ
rabiem sustinere cũ danno ani¬

Expanded text:
Marculfus calle quo venerat Marculfus calle quo venerat repedavit, omnibusque rei gestae causam patefecit. Coepit exinde frequentia populi et infirmantium cohortes ob sanitatem redintegrandam ad eum frequentare, et omnium infirmitatum suffragium quaerere; quorum vota cum revocare a se nequiret, omnium petitionibus parens, orationum medicamine cunctorum ad se venientium infirmitatibus divino fultus auxilio curando subveniebat. 15. His denique in locis evenit ut per opaca saltus interdum isdem vir sanctus deambularet, et librum humero ferens de Scripturis sacris secum disputaret; subitoque cogitatio in mentem ruit quid eligeret melius in hominum injurias incidere, an ferarum saevitiam sustinere. Cumque urgeret cogitationum illata severitas, crebro frontem signo crucis armans atque orans intra se aiebat melius esse ferocitatem bestiarum absque alieno peccato, quam hominum rabiem sustinere cum damno ani
Abbreviated transcription (Latin):
famulo suo columbe. intra
heremi uastitatẽ consistenti
necessaria de ferr&. Ex perge¬
factus igitur carantocus cel¬
lariũ suum marculfũ nomine
uacat. reiq ammonitę causã
narrat. At ille. fac in quit ut
imperatum est tibi. Iubet ergo
caramtocus marculfũ ire. & om̃a
quȩ poss&c parare beato colum¬
bano deferre. Oneratis ergo
marculfus uehiculis. iter arripit
Sed cum solitudinis ora attigit.
uiã sibi pandi itineris nequaquã
repperit. Fuit tandem consiliũ
ut si in hoc dĩ essec imperium
premissis ȩquis imperantis po¬
tentia uiã aperir&. Omira uirt
Ante cȩdentes equi in notũ iter
ungula callẽ terunt. rectoq iti¬
nere ante fores beati columbani
ad anagrates per ueniunt. Mi¬
rans marculfus ȩquorũ uestigia
sub secittus ad uirum dĩ peruenit.
& que de tulerat praesentauit.
Ille grates conditori rependit
qui sic suis famulis indeserto
parare mensã. non distulit.
Accrpta ergo abro benedictione

Expanded text:
famulo suo Columbae intra famulo suo Columbae intra heremi vastitate consistente necessaria deferret. Expergefactus igitur Carantocus, cellerarium suuni Marculfum nomine vocat reique ammonitae causam narrat. At ille: 'Fac', inquid, 'ut imperatum est tibi'. lubet ergo Carantocus Marculfum ire et omnia quae posset parare beato Columbano deferre. Oneratis ergo Marculfus vehiculis iter arripit, sed, cum solitudinis ora adtegit, viam sibi pandi iteneris nequaquam repperit. Fuit tandem consilii, ut si in hoc Dei esset imperium, praemissis aequitibus, imperantis potentia viam aperiret. Mira virtus ! antecedentes aequi ignotum iter ungula calle terunt rectoqnere ante fores B. Columbani ad Anagrates perveniunt. Mirans Marculfus, equorum vestigia subsecutus ad virum Dei pervenit, et quae detulerat praesentavit. Ille grates Conditori rependit, quia sic suis famulis in deserto parare mensam non distulit. Accepta ergo ab eo benedictione,
Abbreviated transcription (Latin):
propatulo habebat sanitati est
reddita. At uero cũ uir eiꝰ lar¬
gita sibi auiro dĩ benedictione
domũ remeass&. inuenit coniugẽ
suã domi sedentẽ. Sciscitatusq
quahora eã uis febriũ reliquiss&.
reperit ea hora sanatã fuisse. qua
uir dĩ pro ea dñm deprecatus¬
esset. Trans acto itaq de inceps
paruo temporis inter uallo. quo
pia capiti xp̃o placamenta ac pi¬
amina mentis. per contritionem
carnis in iuriasq famis mortificata
dõ menbra offerrent. ac in uio¬
latũ religionis statũ seruare
studerent duris acerbitatibus
omnis fragebat᷑ uoluptas. Ut
uidelic& predo uirtutũ. om̃iũ
expoliator criminũ foret. Nouẽ
iam transierant dies. quodĩ uir
cũ suis non alias dapes caper&.
quã arborũ cortices herbasq
saltus. Sed temperauit yseę
ariditatẽ. pietas uirtutis ar¬
terne. Monuitq per uisum
abbatẽ quemdã nomine ca¬
ramtocũ. qui monasterio cui
salicis nomen est pre erat. ut

Expanded text:
propatulo habebat sanitati est propatulo habebat sanitati est reddita. At vero cum vir eius, largita sibi a viro Dei benedictione, domum remeasset, invenit coniugem suam qua hora eam febrium vis reliquisset, repperit ea hora sanatam fuisse, qua vir Dei pro ea Dominum deprecasset. Transactis itaque deinceps parvo temporis intervallo, quo pia capite Christo placamenta ac piamina mentis per contritionem carnis iniuriasque famis mortificata Deo membra offerrent ac inviolatum religionis statum servare studerent, duris acerbitatibus omnis frangebatur voluptas, ut videlicet predo virtutum omnium expoliator criminum foret. Novem iam transierant dies, quo Dei vir cum suis non alias dapes caperet, quam arborum cortices herbasque saltus; sed temperavit escae ariditatem pietas virtutis aeternae monuitque per visum abbatem quendam nomine Carantocum, qui monasterio cui Salicis nomen est preerat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nisi corticũ & herbarũ pabula
preberent᷑ tantũ modo. coepit
om̃iũ animos aspirare. ut pro
rgri fratris sospitate. ieiumo om̃s
& orationi uacarent. Tertia iam
die peracto reiunio nihil haben¬
tib unde fessa corpora reficeren¬
tur. subito conspiciunt uirũ quẽ¬
dam cũ panũ supplemento. uel
pulmentorũ equos oneratos ante
fores astare. qui se referebat
subita cordis ammotiitione actũ
ut eis ex sua substantia sub ueni¬
ret. qui tantã egestatẽ pro xp̃o
inheremo sustinerent. Oblatis
itaq uiro dĩ que detulerat. coe
cũ cordis humilitate deposcere.
ut uir sc̃s proconiuge sua dñm
dep̃caret᷑. quã perꝰ anni circulũ
tantur ignis febriũ urebat. ut
iam non crederet superis reddi
Humili & anxio corde poscenti.
noluit uir sc̃s denegare solamen.
Adhibitis simul fratribus. pro ea
dñ miscdãm dep̃cat᷑. Cumq ille
cũ suis orationẽ complesset. sta¬
tim illa quȩ periculũ mortis in

Expanded text:
nisi corticum et herbarum pabula nisi corticum et herbarum pabula praeberentur, tantummodo coepit omnium animos adspirare, ut pro egri fratres sospitate ieiunio omnes et oratione vacarent. Tertia iam die peracto ieiunio, nihil habentibus, unde fessa corpora reficerentur, subito conspiciunt virum quendam, cum panum supplimento vel pulmentorum aequos oneratos, ante fores adstare, qui se referebat subita cordis ammonitione actum, ut eis ex sua substantia subveniret, qui tantam egestatem pro Christo in heremo sustinerent. Oblatis itaque viro Dei quae detulerat, coepit cum cordis humilitate deposcere, ut vir sanctus pro coniuge sua Dominum deprecaretur, quam per anni circulum tanta ignis febrium urebat, ut iam non crederetur superis reddi. Humili et anxio corde poscenti noluit vir sanctus denegare solamen; adhibitis simul fratribus, pro ea Domini misericordiam deprecatur. Cumque ille cum suis orationem conplesset, statim ea quae periculum mortis in
Abbreviated transcription (Latin):
cem tollere. & ipsũ sequi desi¬
deras. potioris heremi fectare
qui etem. Tantũ ne nr̃e ditio¬
nis solo relicto. aduicinas per¬
transeas nationes. ut tui premii
agmentũ. & nr̃ȩ saluti prouideas
opurtuna. Data itaq obtione.
obtemperauit regis pesuasioni¬
bus. heremũ petut. Erat enĩ
tunc uasta heremus uosagus
nomine. in qua erat castrum
dirutũ olim. quod antiquorũ
traditio anagrates noncupabat
Ad quod uirsc̃s eũ uenisset lic&
aspera uastitate solitudinis. &
scopulorũ inter positione loca
aspersa essent. ibi cũ suis resedit.
Paruo alimentorũ solamine con¬
tentus. memor illius uerbi. non
in solo pane hominẽ uiuere. sed
uerbo uitȩ satiatũ affluenti
dape habundare. Quaquisque
sumpta. esuriẽ nesciat in euum
Io ergo in loco uiro dĩ cũ suis cõ¬
Imorante. subito unũ efr̃ibus
uel obprobationẽ. uł quã libet
culpã attrahentẽ. ius febriui
coepit flagellare. Sedcũ nulla
alimentorũ solamina ad essent.

Expanded text:
cem tollere et ipsum sequi desicem tollere et ipsum sequi desideras, potioris eremi sectare quietem: tantum ne nostrae ditionis solo relicto, ad vicinas pertranseas nationes, ut et tui praemii augmentum, et nostrae saluti provideas opportuna. Data itaque optione obtemperavit regis persuasionibus, eremumque petivit. Erat enim tunc vasta eremus Vosagus nomine, in qua castrum erat dirutum olim, quod antiquorum traditio Anagrates nuncupabant. Ad quem vir sanctus cum venisset, licet aspera vastitate solitudinis et scopulorum interpositione loca aspera essent, ibi cum suis resedit parvo alimentorum solamine contentus, memor illius verbi, Non in solo pane hominem vivere , sed verbo vitae satiari, et affluenti dape abundare, qua quisquis sumpta esuriem nesciat in aevum. 13. Eo vero in loco viro Dei cum suis commorante, subito unus e fratribus, vel ob probationem, vel quamlibet culpam attrahentem vi febrium coepit flagellari. Sed cum nulla alimentorum
Abbreviated transcription (Latin):
proferre audebat. Ita ut inhu¬
mana conuersatione. angelicã
agi uitã cerneres. Tanta inbeato
uiro gr̃a redundabat. ut in quo¬
rũ cumq domib quantisꝑ com¬
moraret᷑. omniũ animos ad reli-¬
gionis cultũ defigeret. ł.ui.
Der uenit ergo fama columbani.
sigiberti regis ad aulã. Qui eo
tempore duob regnis austrasioꝵ
burgundionumq inclytus reg¬
nabat francis. quorũ eximium
nomen preceteris gentib quȩ
gallias in colunt habebat᷑. Adquẽ
cum uir sc̃s cũ suis accessiss&. gra¬
tus regi & aulicis ob argregiae
doctrinȩ copiã reddit᷑. Coepit
tandem abeo rex quȩrere. ut
intra terminos galliarũ reside¬
ret. Nec adalias gentes transiers
se reliqueret. omnia quȩ tius
uoluntas
raturũ. Tunc ille regi ait. non
turũ exemplũ. Qui uult inquit
post me uenire ab nrg& semet¬
ipsũ sibi tollat crucẽ suã. & se¬
quatur me. Cui talia obicienti
rex preb& responsa. Si xp̃i cru¬

Expanded text:
proferre audebat, ita ut in huproferre audebat, ita ut in humana converagi vitam crederes. Tanta in beatum virum gratia redundabat, ut in quorumcunque domibus quantisper commoraretur, omnium animos ad religionis cultum defigeret. 12. Pervenit ergo fama Columbani Sigiberti regis ad aulam, qui eo tempore duobus regnis Austrasiorum Burgundionumque inclytus regnabat Francis; quorum eximium nomen prae caeteris gentibus quae Gallias incolunt habebatur. Ad quem cum vir sanctus cum suis accessisset, gratus regi et aulicis ob egregiae doctrinae copiam redditus est. Coepit tandem ab eo rex petere, ut intra terminos Galliarum resideret, nec ad alias gentes transiens se relinqueret, omnia quae ejus voluntas raturum. Tunc ille regi ait, non turum exemplum: Qui vult, inquit, post me venire, abneget semetipsum sibi, tollat crucem suam, et sequatur me . Cui talia objicienti rex praebet responsa: Si Christi cru
Abbreviated transcription (Latin):
Ormores precepti illius. qui se
ȩsaiȩ. adquẽ respiciã. nisi adhu¬
milem & quietũ. & trementẽ
sermones meos tanta pretas.
tanta caritas. om̃ibus inerat ut
unũ uelle. unũ nolle. Modestia
adq sobrirtas. mansuetudo & leni¬
tas. aeque in om̃ib redolebat. Exe¬
crabat᷑ abhis desidiȩ atq discor¬
diȩ uitiũ. arrogantiȩ ac ęlationis
suꝑ ciliũ duris castigationũ ictib
feriebatur. Ire ac liuoris noxa.
sagaci intentione pellebat᷑. Tanta
patientiȩ uirtus. caritatis affectꝰ.
lenitatis cultus ad erat. ut mitẽ
in medio eorũ dñm patule non
ambigeres habitare. Siquem¬
piam his labi inuitũ reppesset.
simul omnes arquo uire negle¬
gentẽ correptionib cedere̾ stu¬
debant. Communia om̃ib om̃a
erant. Siquis piã propriũ aliquid
usurpare temptasset. aceterorũ
consortio segregatus. poenitentiȩ
ultione uindicabat᷑. Nullus pro¬
ximo contrarirtatẽ rependere.
nullus asperũ sermonem

Expanded text:
memores praecepti illius: Qui se memores praecepti illius: Qui se Esaiae: Ad quem respiciam, nisi ad humilem et quietum et trementem sermones meos ? Tanta pietas, tanta caritas omnibus, ut unum velle, unum nolle, modestia atque sobrietas, mansuetudo et lenitas aeque in omnibus redolebat. Execrabatur ab his desidiae atque discordiae vitium, arrogantiae ac elationis supercilium duris castigationum ictibus feriebatur, irae ac livoris noxa sagaci intentione pellebatur. Tanta pacientiae virtus, caritatis affectus, lenitatis cultus aderat, ut mitem in medio eorum Dominum patule non ambigeres habitare. Si quempiam his labere in vitiis repperissent, simul omnes aequo iure neglegentem correptionibus cedere studebant. Communia omnibus omnia erant; si quispiam proprium aliquid usurpare temptasset, ceterorum consortio segregatus penitentiae ultione vindicabatur. Nullus proximo contrarietatem rependere, nullus asperum sermonem
Abbreviated transcription (Latin):
animo. axii cordis consilia truti¬
nantur. Placet tandẽ arua gallica
planta terere. & mores hominu
feruenti ȩstu sciscitari. ut si salꝰ
ibi serenda sis quantisꝑ cõmorari.
si obduratas caligine arrogantiȩ
mentes repperiunt. aduicinas
nationes pertransire. L. u.
adgallias tendunt. ubi tunc uł
obfrequentiã hostiũ externoꝵ.
uel neglegentiã presulũ religio¬
nis uirtus pene ablita habebat᷑.
Nam poenitentiȩ medicamenta &
mortificationis amor. uix
uel paucis in illis repperirbatur
locis. Agebat uenerandus uir.
ut quacumq loca progrederet᷑.
uerbũ euangelicũ annuntiaret.
Erat enĩ gratũ hominib. ut qđ
facundiȩ cultus ad ornabat. elu¬
cubratȩ̨ p̃dicationis doctrina
simul & exempla uirtutũ con¬
firmabant. Tanta humilitatis
ubertas. ut uersa uice sicut de
honorib homines scłi conantur
quȩ rere dignitatis. sic iste cũ
sodalib suis dehumilitatis cultu
alter alterũ nitebat᷑ preuenire

Expanded text:
animo anxia cordis consilia trutianimo anxia cordis consilia trutinantur. Placet tandem arva Gallica planta terere et mores hominum ferventi aestu sciscitare, ut, si salus ibi serenda sit, quantisper commorare; si obduratas caligine arrogantiae mentes repperiant, ad vicinas nationes pertransire. 5. De ad Gallias tendunt, ubi tunc vel ob frequentia hostium externorum vel neglegentia praesulum religionis virtus pene abnam poenitentiae medicamenta, et mortificationis amor vix vel paucis in illis reperiebantur locis. Agebat venerandus vir ut per quaecunque loca progrederetur, verbum evangelicum annuntiaret. Erat enim gratum hominibus, ut quod facundiae cultus adornabat, elucubratae praedicationis doctrina, simul et exempla virtutum confirmabant. Tanta erat humilitatis ubertas, ut versa vice, sicut de honoribus homines saeculi conantur quaerere dignitates, ita iste cum sodalibus suis de humilitatis cultu alter alterum nitebatur praevenire,
Abbreviated transcription (Latin):
tuna parare. Nec sine om̃i poten¬
tis arbitrio fiebat. qui tyronem
suũ adbella futura erudierat. ut
derius uictoria gloriosos refer¬
tristem licetꝰ sibi. tamen alus uti
lem sententiã de promit. sed pacis
uinculũ & solaminis supplementũ.
comitesq itineris quos religio cla¬
ros reddebat largiturũ. Collecto
sane fratrũ cȩtu om̃iũ. orationũ
suffragiũ postulat. ut uenturo
itineri solamen largitor pictatis
tribuat. Uicesimũ ergo aetatis
annũ agens. arrepto itinere cũ. xii.
comitib xp̃o duce adlitus maris
accedunt. Ibi omnipotentis mise¬
ricordiã prestolant᷑. ut sisuę uolun¬
tati inhereat. concepti consilii af¬
fectus perficiatur. Agnoscuntq
secũ clementis uidicis uoluntate
adesse carinã. quã ingressi dubias
perfreta ingrediunt᷑ uias. mitiq
salo prosperantib zephirorũ flabris
pernici cursu adbrittanicos per¬
ueniunt sinus. Paulisꝑ ibidẽ mo¬
rantes. uires resumunt. ancipitiq

Expanded text:
tuna quaereret. Nec sine Omnipotentuna quaereret. Nec sine Omnipotentis arbitrio fiebat, qui tironem suum ad bella futura erudierat, ut de ejus victoria gloriosos refertristem licet lem sententiam depromit, se et pacis vinculum et solaminis supplimentum comitesque itineris, quos religio claros reddebat, largiturum. Collecto sane fratrum coetu, omnium orationum suffragium postulat, ut venturo itinere solamen largitor pietates tribuat. Vicensimum ergo aetatis annum agens, arrepto itinere, cum duodecim comitibus Christo duce ad litus maris accedent. Ibi omnipotentis misericordiam prestolantur, ut, si suae voluntatis inhereat, concoepti consilii effectus perficiatur, agnoscuntque secum clementis iudicis voluntatem adesse, carinamque ingressi, dubias per freta ingrediuntur vias mitemque salum, prosperantibus zepherorum flabris, pernici cursu ad Brittanicos perveniunt sinus. Paulisper ibidem morantes, vires resumunt ancipitique
Abbreviated transcription (Latin):
sibi abnregando. accrucẽ suã tol¬
lendo xp̃m sequi. ut qui aliorũ
doctor futurus erat. ipse quod
doctrina didicerat in suo corpore
mortificationẽ ferendo. uberius
exemplo monstraret. quid aliis
implendo fore docuisset. Per ac¬
tis itaq annorũ multorũ in mo¬
nasterio circulis. coepit peregri¬
nationẽ desiderare. Memor¬
illius dñi imperiiadhabrabam.
Exi de terra tua & decognatione
tua & dedomo patris tui & uade
in terrã quam monstrauero tibi.
Confegcus igit᷑ uenerabili patri com¬
mogello cordis ardorẽ. & ignitum
igne dñi desideriũ. dequo igne
mittere in terrã. quẽ uolo ut arde¬
at. Ardentẽ patri. pate faciebat
affectũ. sed non ita in patris reppe¬
riebat responsione. ut sua petitio
anhrlabat. Erat enim uenerabili
commogello arduũ. tanti solaminiᷤ
pati dispendiũ. Tandem tamen
expirare corpit. & cordi ante¬
ponere. ut non plus suȩ necessitati
studer&. quã aliorũ utilitati opor¬

Expanded text:
sibi abnegando ac crucem suam tolsibi abnegando ac crucem suam tollendo Christum sequere, ut qui aliorum doctor futurus erat, ipse quod doctrina didicerat in suo corpore mortificationem ferendo uberius exemplo monstraret, quid aliis implenda fore docuisset. Peractis itaque annorum multorum in monasterio circulis, coepit peregrinationem desiderare, memoillius Domini imperii ad Abraham: de cognatione tua, et de domo patris tui, et vade in terram quam tibi monstravero . Confessus igitur venerabili patri Commogello cordis ardorem, et ignitum igne Domini desiderium, de quo igne mittere in terram, quem volo ut ardeat , ardentem Patri patefaciebat affectum, sed non ita in Patre reperiebat responsum ut sua petitio anhelabat. Erat enim venerabili Commogello durum tanti solaminis pati dispendium. Tandem tamen aspirare coepit et cordi anteponere, ut non plus suae necessitati studeret quam aliorum utilitati oppor
Abbreviated transcription (Latin):
abeo ex difficiliũ questionũ ma¬
teria sensus quȩrere. Aille pauido
quamquã tamen sagaci pectore.
ne in oboediens magistro appare¬
ret. non cenodoxir actus uitio.
sed magistro parendo uice uersa
obiacta sibi elucrubabat. memor
illius psalmigrafi preconii. aperi
os tuũ. & ego adimplebo illud.
Tantũ eius inpectore diuinarũ thes¬
auri scripturarũ conditi tenebant᷑.
ut intra ad olescentiȩ atatem
detentus. psalmorũ librũ elimato
sermone exponeret. Al ultaq alia
quȩ uel adcantũ digna. uł addo¬
cendũ utilia condidit dicta ł .iiii.
nec teret᷑ societate. ac monasteriũ
cuius uocabulũ est benechor petut
In quo presul uirtutũ ubertate.
cluebat beatus commogellus.
egregius inter suos monachorũ
pater. Quiq & religionis studio
& regularis discipline cultu pre¬
cipuus habebatur. Ibi solis oratio¬
nib & ieiuniis uacare corpit. &
iugũ xp̃i quod ferentib leue
est suꝑse ferre. Semet ipsũ quȩ

Expanded text:
ab eo ex dificilium quaestionum maab eo ex dificilium quaestionum materia sensus querere. At ille pavido quamquam, tamen sagaci e pectore, ne inoboediens magistro appareret, non cenodoxiae actus vitio, sed magistro parendo vice versa obiecta sibi elucubrabat, memor illius psalmographi praeconii: Aperi os tuum, et ego adimplebo illud. Tantum eius in pectore divinarum thesauri scripturarum conditi tenebantur, ut intra aduliscentiae aetatem' detentus, psalmorum librum elimato sermone exponeret multaque alia, quae vel ad cantum digna vel ad docendum utilia, condidit dicta. 4. De adnecteretur societate, ad monasterium cuius vocabulum est Benechor petiit, in quo presul virtutum ubertate cluebat beatus Commogellus, egregius inter suus monachorum pater, quique et religiones studio et regularis disciplinae cultu praecipuus habebatur. Ibi solis orationibus et ieiuniis vacare coepit et iugum Christi, quod ferentibus leve est, super se ferre semetipsumque
Abbreviated transcription (Latin):
precatur ut se non relinquat.
Atille : non inquid audisti. qui
amat patrẽ aut matrẽ plusquam
me. non est me dignus. Obstan¬
tem matrẽ. & limiti ostii inhẽ¬
rentẽ postulat. ut se ire sinat.
Illa riulans & pauimento prostra¬
ta. denegat se permissura. Ille
limitẽ matrẽq transiuit. poscitq
matrẽ ut se lȩtã habeat. illum
numquã de inceps in hac uita ui¬
surã. sed quocumq salutis uia
inter pandat. se pro gressurum
Relicto ergo natali solo. college¬
norũ terrã in cole noncupant᷑
aduirũ uenerabibẽ nomine se¬
nilem perrexit. Qui eo tempo¬
re sigulari religione. & scriptu¬
rarũ sacrarũ scientiae flore
inter suos pollebat. Quem cum
uir sc̃s ingenii sacacis esse uide¬
ret. omniũ diuinarũ scriptura¬
rũ studiis inbuit. Ita tamen ut
fieri ad solet. conludendo
magister discipulos sciscitari conat
ut de suo ingenio cognoscant. uel
flagrantẽ ubertate sensũ. uel nr¬
glegentiȩ somno torpentẽ. corpit

Expanded text:
precatur, ut se non relinquat. precatur, ut se non relinquat. At ille: 'Non', inquid, 'audisti: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus?' Obstanti matri et limitem ostii inherenti postulat, ut se ire sinat. Illa eiulans et pavimento prostrata, denegat se permissuram; ille limitem matremque transilit poscitque matri, se laetam habeat: illum numquam deinceps in hac vita visurum, sed, quocumque salutis via iter pandat, se progressurum. Relicto ergo natali solo, quem Lagenorum terram incolae nuncupant, ad virum venerabilem nomine Sinilem perrexit, qui eo tempore singulari religione et scripturarum sacrarum scientiae flore inter suos pollebat. Quem cum vir sanctus ingenii sagacis esse videret, omnium divinarum scripturarum studiis inbuit, ita tamen, ut fieri adsolet, cum ludendo magistri discipulos sciscitare conantur, ut de suo ingenio cognoscant vel flagrantem ubertate sensum vel neglegentiae somno torpentem, coepit
Abbreviated transcription (Latin):
centem in adolescente uigorem
ego ait ut cũq potui adbellum
progressa exiui. En quindecim
tempora uoluunt᷑. quo & domo
carui & nunc perrgrinationis
locũ expetii. & numquã de in¬
tenens retro respexi. Et nisi
fragilis sexus obstetisset. mari
trans acto potioris peregrinatio¬
nis locũ petissem. Tuuero ad¬
olescentie flaminis ex estuans.¬
dum natalẽ solũ in colis. ad fragiles
uoces uelis nolis fragilitate athra¬
hente aurẽ a cominodas. & uisitare
te feminros feaxus libere credis
Non reminisceris suasu auȩ. adam
delapsũ : Sansonẽ a dalila sedue¬
tum: Dauid apristina iusticia
pulchritudine bethsabrȩ corrup¬
tũ Sapientissimũ salomonem
mulierũ amore deceptũ: Per
se. declina uiã. quȩ inferi ducit.
adualuas. Huius ergo dictis sti¬
mulatus adolescens. & ultra quã
adolescentẽ terreri crederes.
grates taliter increpanti refert.
Sodalib uale dicens. iter arripuit
Materq eius dolore stimulata.

Expanded text:
centem in aduliscente vigorem: centem in aduliscente vigorem: 'Ego', ait, ' utcumque potui, ad bellum progressa exivi. En quindecim tempora volvuntur, quo et domum carui et hunc peregrinationis locum expetii, et numquam deintenens, retro respexi, et nisi fragilis sexus obstasset, mare transacto, potioris peregrinationis locum petissem. Tu vero aduliscentiae flammis exaestuans, natalem solum incolis; ad fragiles voces, velis nolis, fragilitate adtrahente, aurem accommodas, et visitare te femineum sexum libere credis ? Non reminisceris suasu Evae Adam dilapsum, Samsonem a Dalila seductum, David a pristina iustitia pulchritudine Bersabeae corruptum, sapientissimum Salamonem mulierum amore deceptum?' 'Pese, declina viam, quae inferi ducit ad valvas'. Huius ergo dictis stimulatus aduliscens, et ultra quam aduliscentem terreri crederes, grates taliter increpanti refert, sodalibus vale dicens, iter arripit; materque eius dolore stimulata,
Abbreviated transcription (Latin):
poris perfu cario decore horrendo
desi derio. sicut mistrorũ animos
solet in mergere. Sedcũ se egre¬
gius milrs tantis telis undiq ur¬
geri conspiceret. & micantem
sicã callidi hostis contrase rrigi
conspexisset. expertus fragilita¬
tis humanę cito ad proclina laben¬
do de mergi. ut liuius ait. nibil
esse tam scm religione. tamq
custodia clausũ. quod penȩtiare
liquido neq ait. ruangelicum
clipeũ leua tenens. ensemq anci¬
pitẽ dextra ferens. contra in
cunros hostiũ pugnaturus parat᷑
pergere. ne frustrato labore
quem potissimo ingenio de sucla¬
uerat. in grammatica. rethorica
geometrica. uel diuinarũ scriptu¬
rarũ seriȩ. inscłi in lecebris occu¬
paret: Daturq ad huc stimulus
urgendi. Cumhȩc iam penesse
uoluer&. uenit ad cuius clam
religiose ac deo dicatę feminar
cellulã. quã cum prius humili
uoce salutasset. postra castigare
iuurnili: ut poterat hortamine¬
est aggressus. Quȩ uidens glis¬

Expanded text:
poris perfuncturio decore horrendo poris perfuncturio decore horrendo desiderio in miserorum animos solet inmergere. Sed cum se egregius milis tantis pilis undique urgueri conspiceret et micantem sicam callidi hostis se contra erigi conspexisset, expertus fragilitatis humanae, cito ad procliva labendo dimergi, ut Livius ait, nihil esse tam sanctum religione tamque custodia clausum, quo penetrari libido nequeat, euangelicum clipeum leva tenens ensemque ancipitem dextra ferens, contra inmanes cuneos hostium pugnaturus paratur pergere, ne frustrato labore, quem potissimo ingenio desudaverat in grammaticam, rethoricam, geometricam vel divinarum scripturarum seriem, in saeculi inlecebris occuparet; daturque adhuc stimulus urguendi. Cum haec iam poenes se volverit, venit ad cuiusdam religiosae ac Deo dicatae feminae cellulam. Quam cum prius humili voce salutasset, postea castigare iuvenili, ut poterat, hortamine adgressus. Quae videns glis
Abbreviated transcription (Latin):
speciosior est. Sic diei lux forbiaue¬
ta splendore. mundo amorna re¬
fulget. Sic corpus rccłȩ conditoris
ditata opib scorũ augmentata
numero. & scientię religione nites¬
cit. ut exfrequentia doctorũ pul¬
lulent lucra subsequentũ. Et ut
sol uł luna astraq omnia noctem¬
diemq suo nitore nobilitant. ita
sc̃orũ merita sacerdotũ arccłę mo¬
nimenta roborant. E .iii.
Peractos itaq infantrȩ annis. in pue¬
ritiȩ aetate pubescens. librarium
litterarũ doctrinis & grammaticoꝵ
studiis. ingemo capaci dare cepit
laborẽ. Quem per omne puericiȩ
uel adolescentiȩ tempus exercens
usq ad uirilẽ artatẽ uberi inten¬
tione defixit. Sedcũ eũ foruiȩ̨
eligantia presertim corporis can¬
dore. & pubertas nobilis omnib
gratũ redder& corpit tandem
contra eũ antiquis hostis lȩtifera
isset irretiret. Aggressus lasci¬
uiarũ puellarũ inrũ suscitare
a morrs. precipuȩ quas forma cor

Expanded text:
speciosior est. Sicut diei lux, Phoebi aucspeciosior est. Sicut diei lux, Phoebi aucta splendore, mundo amoena refulget, ita corpus ecclesiae, cum conditoris ditata opibus, sanctorum augmentata numero, et scientiae religione nitescit, ut ex frequentia doctorum pullulent lucra subsequentum. Et ut sol vel luna astraqdiemque suo nitore nobilitant, ita sanctorum merita sacerdotum Ecclesiae monimenta roborant. 7. Peractis itaque infantiae annis, in pueritiae aetate pubescens, liberalium litterarum doctrinis et grammaticorum studiis, ingenio capaci dare operam coepit: laboremque per omne pueritiae vel adolescentiae tempus exercens, usque ad virilem aetatem uberi intentione defixit. Sed cum eum formae elegantia, praesertim corporis candore pubertas nobilis omnibus gratum redderet, coepit contra eum tandem antiquus hostis letifera isset irretire. Aggressusque lascivarum puellarum in eum suscitavit amores, praecipue quas forma cor
Abbreviated transcription (Latin):
nare. Uicinorũq solaminis sup¬
plementũ petit. quos doctrina
sollertes reddebat. quȩrens ut
tantȩ uisionis uim sapientium
corda rimarent̾. Tandẽ peritoꝵ
libramine responsa recepit. se
egregiȩ indolis utero tenere
uirũ. qui & suȩ saluti utilia. &
proximorũ prouideret utilitati
oportuna. Quem mater postquã
edidit. tanta custodia seruauit.
ut uix eũ uel cognatis parentũ reli¬
quorũ moribus crederet. quo adusq
uita pulcris adboni cultus operis
xp̃o duce sine quonihil boni agit᷑
aspiraret. Nȩc in merito solem
fulgentẽ suo esinu mater conspex̃.
qui in matris uniuersorũ aecclesiȩ
menbra instar forbi fulgore micatT
dño dicente. tunc iusti fulgebunt
sicut sol in regno patris eorum.
Sic deborra precantis uoce dño spũ
sc̃o monente olim loquebat᷑ dicens.
Qui autẽ diligent te. sicut sol intus
splendet sicꝰ rutilent. Aetherae &¬
enim axis siderũ distinctione fla¬
uescens defrequentia celebri lucis

Expanded text:
nare vicinorumque solaminis supnare vicinorumque solaminis supplimentum petit, quos doctrina sollertes reddebat, quaerens, ut tantae visionis vim sapientum corda rimarent. Tandem peritorum libramine responsa recepit, se egregiae indolis utero tenere virum, qui et suae saluti utilia et proximorum provideret utilitati oportuna. Quem mater postquam edidit, tanta custodia servavit, ut vix eum vel cognitis parentum reliquorum moribus crederet, quoadusque vita puberis ad boni cultus operis Christo duce, sine quo nihil boni agitur, adspiraret. Nec inmerito solem fulgentem suo e sinu mater conspexit, quin matris universorum ecclesiae membra instar Foebi fulgore micant, Domino dicente: Tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno patris eorum. Sic Debbora precantis voce ad Deum, Spiritu sancto monente, olim loquebatur, dicens: Qui autem diligunt te, sicut sol in ortu suo splendet, sic rutilent. Aetherea etenim axis siderum distinctione flavescens, de frequentia celebrae lucis