comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licet alia sit substantia đĩ
alia creaturae Nec possit
in substantiuus filius dĩ eẽ ꝑ
quem cuncta subsitunt. & i
deo xit Non est abscon¬
ditum osmeum quae fecisti
in abscondito & substantia
mea in inferiorib: terrae . :¬
Virtuti enĩ & diuinitati : eaquȩ
ante constitutionẽ mundi uel
perͣspicabili maiestate sur̃
gesta. abscondita eẽ non po¬
terant Legimus ergo subs¬
tantiã: sed dicis deincarna¬
tione dictames se substantiã :
Interim nomen substantiae
lectum probaui : & lectũ non
propatrimonio ut dicitis: Iã
siplacet accipiamus secundũ
mysteriũ in in feriorib: xp̃i fu¬
issesubstantiã : & enĩ ut de¬
functorũ animas in sincorpo¬
ris animaliberar& uincla
mortis soluer&. peccata dona¬
tamen quid obstat quominus
illã diuinã intellegas eẽ subs¬
tantiã cum ds̃ itaubiq sit ut
ei dictum sit si a scendero iN
caelum tuibi es. sidescendero
in infernũ ad es : denique
ad substantiã diuinã diriuan¬

Expanded text:
licet alia sit substantia Dei, licet alia sit substantia Dei, alia creaturae. Nec posset insubstantivus Filius Dei esse, per quem cuncta subsistunt. 110. Et ideo ait: Non est occultatum os meum quod fecisti in abscondito, et substantia mea in inferioribus terrae . Virtuti enim et divinitati ea, quae ante constitutionem mundi, vel imperspicabili majestate sunt gesta, abscondita esse non poterant. Legimus ergo substantiam. 111. Sed dices de incarnatione dictam esse substantiam. Interim nomen substantiae lectum probavi, et lectum non pro patrimoniis, ut dicitis. Jam, si placet, accipiamus secundum mysterium in inferioribus Christi fuisse substantiam. Etenim ut defunctorum animas in sui corporis anima liberaret, vincula mortis solveret, peccata dona517 112. Et tamen quid obstat quominus illam divinam intelligas esse substantiam, cum Deus ita ubique sit, ut ei dictum sit: Si ascendero in coelum, tu illic es: si descendero ad infernum, ades . 113. Denique ad substantiam divinam derivan
Abbreviated transcription (Latin):
nedesuperiorib: ad inferiora
fecis segradum quendã & or¬
dinẽuĩderetur : sed quia pa¬
ter inferior uideri non po¬
terat : prȩmisit maiestatẽ
suã & addidit patris &ange¬
lorũ nesemedium interpa¬
trem & angelos no minan¬
do aut ab angelis ad patrem
persuiquoq: incrementa fe¬
cissequendã uideretur as¬
censum. aut a patre rursus
adangelos peror dinẽ cum
sui&ĩam diminutionecre¬
deretur fecissed escensum :
Namnos quiunã diuinita¬
tem patris & filu confite¬
mus: diuersũ ut arriani
ordinem non putamus : De¬
substantia autẽ impera¬
tor. auguste quid loquar
unius filiũ cum patre. eẽ.
substantiae. cum imaginẽ
paternae substantiae filiũ
legerimus : ut innullo se¬
cundũ diuinitatẽ apatre
intellegas discrepare : iux¬
tahancimaginẽ dixit om¬
niaq̃: pater habet mea suñ :
Ergonec substantiã indo
possumus denegare : Neque
enĩ insubstantiuus est quia¬
liis dedit habere substantiã.

Expanded text:
ne de superioribus ad inferiora ne de superioribus ad inferiora fecisse gradum quemdam et ordinem videretur. Sed quia Pater inferior videri non poterat, praemisit majestatem suam, et addidit Patris et angelorum; ne se medium inter Patrem et angelos nominando, aut ab angelis ad Patrem per sui quoque incrementa fecisse quemdam videretur ascensum, aut a Patre rursus ad angelos per ordinem cum sui etiam diminutione crederetur fecisse descensum. Nam nos qui unam divinitatem Patris et Filii confitemur, diversum, ut Ariani, ordinem non putamus. substantia autem, Imperator auguste, quid loquar unius Filium cum Patre esse substantiae; cum imaginem Paternae substantiae Filium legerimus ; ut in nullo secundum divinitatem a Patre intelligas discrepare? 109. Juxta hanc imaginem dixit: Omnia quae Pater habet, mea sunt . Ergo nec substantiam in possumus denegare; neque enim insubstantivus est, qui aliis dedit habere substantiam:
Abbreviated transcription (Latin):
trem retulit : nonut angeli
habeant cũ patre& filio ae¬
quale consortiũ. sedut prȩ¬
minentẽ gloriã dĩ cernaN
Neque enim suã maiestatẽ
angelihabent sicut lectum
est defilio cũ sederit inse¬
de maiestatis suae sed as¬
sistunt ut patris & filii gra¬
tiam uideant. quib: aut̃pos¬
sunt aut merentur aspectib:
Deniq: ipsa seex planant uer¬
badiuina ut intellegas illã
gloriã patris & filiĩ cũ ange¬
lis non eẽ communẽ: sic enĩ
habes: Cũ autẽ uenerit fi
lius hominis inmaiestate sua
& om̃s angelicũ eo : & ut do¬
cer& unã maiestatẽ & unã
gloriã essepatris & suam
ipseinalio libro ait: & fili¬
us hominis confundet
eum cũ uenerit ingloriã
patris sui cũ angelisscĩs :
Illi in obsequio hic ingloria
Ili in comitatu: iste in sug¬
gestu: Illistant : hic sedet :
ut uerbotamen usus ut am̃
humani : hic iudicat himi
nistrant : diuin e autem
non p̃misit maiestatem patris
& subdidit suã & angelorũ :

Expanded text:
trem retulit; non ut angeli trem retulit; non ut angeli habeant cum Patre et Filio aequale consortium, sed ut praeeminentem gloriam Dei cernant. Neque enim suam majestatem angeli habent, sicut lectum est de Filio: Cum sederit in sede majestatis suae ; sed assistunt, ut Patris et Filii gloriam videant, quibus aut possunt aut merentur aspectibus. 106. Denique ipsa se explanant verba divina, ut intelligas illam gloriam Patris et Filii cum 516 angeli non esse communem; sic enim habes: Cum autem venerinis in majestate sua, et omnes angelis cum eo. Et ut doceret unam majestatem et unam gloriam esse Patris et suam, ipse in alio libro ait: Et Filius hominis confundet eum, cum venerit in gloria Patris sui cum angelis sanctis . Illi in obsequio, hic in gloria: illi in comitatu, hic in suggestu: illi stant, hic sedet; ut verbo tamen usus utamur humani, hic judicat, hi nistrant. 107. Divinam autem non praemisit majestatem Patris, et subdidit suam et angelorum;
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta apłm omnis corpo¬
tatis inxp̃o est : aut unius di¬
uinitatis patrem & filiũ fa¬
tebuntur ⁊ autsi patris&
filii diuinitatẽ cupiunt se¬
para recũ omnem plenitudi¬
nem diuinitatis corporalit̃
filius habeat. quid est quod¬
patri existimant amplius re¬
seruandũ cum amplius ni¬
hil sit plenitudine & pleni¬
tudo perfectio sit : ergo una
quoq: maiestatis patrẽ filiũ¬
q: doceamus : Nec longe ab¬
erit : cum ipse dixerit
desefilius : Cum aut̃ uene¬
rit filius hominis in maiesta¬
tesua & om̃s angeli cũ eo tunc
sed ebit supersedem maies¬
tatis suae : Eccefilii ex pres¬
samaiestasest : quid eide¬
est cui: increatã maiestatẽ
negare non possunt : ester¬
go filuimaiestas: Accipiant
nunc ut dubitare non pos¬
sint: qđ patris & filu un ama¬
iestassit : Ips eenĩ dñs dixit.
Nãquimeerubuerit & me¬
os sermones: hunc filius ho¬
minis erubescet. cũ uenerit
in maiestate sua & patris &
scõrũ angelorũ : quid est &
scõrũ an gelorũ nisi quiaho

Expanded text:
 omnis corpotatis in Christo est, aut unius divinitatis Patrem et Filium fatebuntur: aut si Patris et Filii divinitatem cupiunt separare, cum omnem plenitudinem divinitatis corporaliter Filius habeat; quid est quod existimant amplius reservandum, cum amplius nihil sit plenitudine perfectionis? Ergo una quoque majestatis Patrem Filiumque doceamus. Nec longe aberit; cum enim ipse dixerit de se Filius: Cum venerit Filius hominis in majestate sua, et omnes angeli cum eo, tunc sedebit super sedem majestatis suae . Ecce Filii expressa majestas est: quid ei deest, cujus increatam majestatem negare non possunt? Est ergo Filii majestas. 104. Accipiant nunc, ut dubitare non possint, quod Patris et Filii una majestas sit; ipse enim Dominus dixit: Nam qui me erubuerit et meos sermones, hunc Filius hominis erubescet; cum venerit in majestate sua, et Patris, et sanctorum angelorum . Quid est: Et sanctorum angelorum, nisi quia ho
Abbreviated transcription (Latin):
arriani: secundũ pietatẽ au¬
tem fideliũ cõꝓbatũ repudi¬
ant & refutant : Nãquid ÷ ali¬
filiũ dicinisi quia nolunt ue¬
rũ dĩfiliũ confiteri: sicut auc¬
tor ipso eusebius niro medien¬
sis epistola sua ꝓdidit scribens.
Siuerum inquit dĩ filiũ & in¬
creatũ dicimus omo usion cum
patre incipimus confiteri.
haeccũ lecta e&̃ epistola in c̃¬
cilio niceno. hoc uerbũ intrac¬
tatu fidei posuerunt patres
qđ uiderunt aduersariis. eẽ
formidini ut tãquã euagi¬
nato abipsis gladio ipsorũm
nefanda ecaput heresis am¬
putarent : frustraautem
uerbum istud ꝓpt̃ sabellia¬
nos declinares edicunt : & in
eo suã imperitiã ꝓdunt : Omo¬
usionenĩ : aliud alii non ipsũ
est sibi Rec teergo omousi¬
onpatrifiliũ dicĩmus: quia
uerbo eo & ꝑsonarũ distinc¬
tio & naturae unitas signifi¬
catur : An negare possunt
dicitur diuina substantia subs¬

Expanded text:
i, secundum pietatem autem fidelium comprobatum repudiant et refutant. 125. Nam quid est aliFilium dici, nisi quia nolunt verum Dei Filium confiteri? sicut auctor ipsorum Eusebius Nicomediensis epistola sua prodidit scribens: Si verum, inquit, Dei Filium et increatum dicimus, ὁμοούσιον cum Patre incipimus confiteri. Haec cum lecta esset epistola in concilio Nicaeno, hoc verbum in tractatu Fidei posuerunt Patres, quia id viderunt adversariis esse formidini; ut tamquam evaginato ab ipsis gladio ipsorum nefandae caput haereseos amputarent. 519 126. Frustra autem verbum istud propter Sabellianos declinare sedicunt, et in eo suam imperitiam produnt; ὁμοούσιον enim aliud alii, non ipsum est sibi. Recte ergo ὁμοούσιον Patri Filium dicimus, quia verbo eo et personarum distinctio et naturae unitas significatur. 127. An negare possunt dicitur divina substantia
Abbreviated transcription (Latin):
est eẽ se aequalem dõ sed
semet ipsum exinaniuit for¬
mã serui accipiens. insimilitu¬
dinem hominũ factus & spetie
inuentus ut homo: meaergo
susceptiones eruus: sua d ñs po¬
testate est : quid illud quod
habes qm̃ quis stecit in substan¬
tiadñĩ: & alibi & sistetisseNt
in substantia mea & audissent
bamea & sidocuis sent plebẽ
meam: a uertissem eos anequi¬
tiis & conuentionib: suis: quo¬
modo negant dĩ eẽ substan¬
tiã : quomodouerbum subs¬
tantiae quod creberrimũ in
scripturis ÷ putant eẽ uitan¬
dũ cũ ipsi ex alia substantia
lium. substantiã tamen in dõ
eẽ non abnuant : nonigitur
uerbũ seduim uerbi fugiunt
quia nolunt uerũ eẽdĩfiliũ :
Nalicet humano uerbo non
possit diuinae generationis
series comp̃hendi tam eniu¬
dicarunt patres fidem suã
on sermone signanda auc¬
toritatẽ secuti ꝓphetae quiait
quistecit insubstantia dĩ &

Expanded text:
ed semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et specie inventus ut homo ? Mea ergo susceptione servus, sua Dominus potestate. 122. Quid illud quod habes? Quoniam quis stetit in substantia Domini ; et alibi: Et si stetissent in substantia mea, et audissent si docuissent plebem meam; avertissem eos a nequitiis et adinventionibus suis modo negant Dei esse substantiam? Quomodo verbum substantiae, quod creberrimum in Scripturis est, putant esse vitandum; cum ipsi ex alia substantia, lium, substantiam tamen in Deo esse non abnuant? 124. Non igitur verbum, sed vim verbi fugiunt; quia nolunt verum esse Dei Filium. Nam licet humano verbo non possit divinae generationis series comprehendi; tamen judicarunt Patres fidem suam ον sermone signandam, auctoritatem secuti prophetae, qui ait: Quis stetit
Abbreviated transcription (Latin):
usstabat ostendant hoclocoqr
pater sedebat: Nãlic& filiũ ho¬
minis staredixerit : tam̃ hoc lo¬
co nec patrẽ sederememorauit :
ut aut̃ euidentius cognoscerecur
nulla eẽstantis iniuria sed potes¬
tas. filiũ stephanus obsecrabat ut
seamplius cõmendar& patridi¬
ut eandẽ patris & filii potestatẽ
eẽ ostender& rep&iuit dicens :
Dxenestatuas illis hocpeccatũ:
hoc dns in passione ꝓpria quasi
filius hominis patridic̃ hoc &
stephanꝰ filiũ di insuomartrrio
dep̃cat᷑ cũ eadegratia a patrefi¬
lioq: deposcit᷑ : eadẽ potentia
declarat᷑ : Aut siuo lunt stepha¬
nũ patridixis seuideant quid
ꝓpria testificatione signifi¬
cent : lic& nos ista ñ moueant:
aduertant tam̃ qui totũ in lit¬
tera constituunt &in ordine:
qđ prius filius sit rogatꝰ : Nos
aut̃ & scđm eorũ int̃p̃tationẽ
ostendimꝰ unitatẽ pat̃nȩ ma¬
iestatis & filii : Nãcũ & pat̃ro¬

Expanded text:
us stabat, ostendant hoc loco quod us stabat, ostendant hoc loco quod Pater sedebat. Nam licet Filium hominis stare dixerit; tamen hoc loco nec Patrem sedere commemoravit. 140. Ut autem evidentius cognosceretur nulla esse stantis injuria, sed potestas, Filium Stephanus obsecrabat, ut se amplius commendaret Patri, dilii potestatem esse ostenderet, repetivit dicens: Domine, ne statuas illis hoc peccatum . Hoc Dominus in passione propria quasi Filius hominis Patri dicit: hoc et Stephanus Filium Dei in suo martyrio deprecatur. Cum eadem gratia a Patre Filioque deposcitur, eadem potentia declaratur. 141. Aut si volunt Stephanum Patri dixisse, videant quid propria testificatione significent. Licet nos ista non moveant, advertant tamen qui totum in littera constituunt et in ordine, quod Filius prius sit rogatus. Nos autem et secundum eorum interpretationem ostendimus unitatem Paternae majestatis et Filii; nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
us patre : non hoc dicimus sed
caritas dĩhonorat. humanain¬
÷ quitas derogat: sriuit pat̃
serendas. eẽ defilio quaestio¬
nes p̃buit nobis qđ sequerem̃
pietatis exemplũ nefilio de¬
tẽ addexterã dĩ ihmstephanꝰ
uidissesedixit: & hoc discene
quã hinc moueas questionẽ.
Cur enĩubiq: addexterã sede¬
re ostenditur : unolegit᷑ in
locostare : sed et quasiiud ex
uiuorũ & mortuorũ : stat
quasi aduõtꝰ suorũ : stabat er¬
go quasisacerdos quando pa¬
trihostiã bonimartrris offe¬
rebat : stabat quasi bonoluc¬
tatori brachiũ tantip̃sulcer¬
taminis rediturus : Accipe
& tus pm̃ dĩ utista distinguas
sic̃ accepit & stephanꝰ & dicas
sicut dixit istemartrr Ec¬
ceuideo caelos aꝑtos. & filiũ
hominis stantẽ addextera
addexterã dĩ cernit : quiclau¬
sos oculos habetmentis . ihm̃
addexterã dĩ non uidet :
Confiteamur ergo ihm ad
dexterã : ut cȩlũ & nob̵ a pe¬
riatur : Claudunt sibicae

Expanded text:
us Patre? Non hoc dicimus: sed us Patre? Non hoc dicimus: sed charitas Dei honorat, humana iniquitas derogat. Scivit Pater serendas esse de Filio quaestiones, praebuit nobis quod sequeremur, pietatis exemplum, ne Filio detem ad dexteram Dei Jesum Stephanus vidisse se dixit . Et hoc disce, ne quam hinc moveas quaestionem. Cur enim ubique ad dexteram sedere ostenditur, uno legitur in loco stare? Sedet quasi judex vivorum et mortuorum: stat quasi advocatus suorum. Stabat ergo quasi sacerdos, quando Patri hostiam boni martyris offerebat: stabat quasi bono luctatori bravium tanti praesul certaminis redditurus. 138. Accipe et tu spiritum Dei, ut ista distinguas, sicut accepit et Stephanus; et dicas sicut dixit et martyr: Ecce video coelos apertos, et Filium hominis stantem ad dexteram ad dexteram Dei cernit: qui clausos oculos habet mentis, Jesum ad dexteram Dei non videt. Confiteamur ergo Jesum ad dexteram, ut coelum et nobis aperiatur. Claudunt sibi coe
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ p̃dices infilio quã pater
hab et : Sicut scriptũ est:
Sicut enĩpat̃ uitã hab& in se¬
met ipso : sic dedit & filio ui¬
tã habere in seme ipso: De¬
dit utiq: quasi filio ꝑgenera¬
eris ex uerbo: filiũ hominis le¬
gis & accipientẽ arguis Negas
ergo dm̃ sinon omnia filioq̃
dĩs deferuntur : Cũ enĩ dixe¬
rit om̃a quae pater hab& me¬
a sunt curtuno nomã q̃: di¬
uinae naturae sunt &iã infi¬
lio confiteris. Nã quidicit
omãq̃: paterhabet mea sunt:
magissermone cõmemoras
quia mortuos suscita uerit:
maria pede trans miserit . in¬
firmitates hominũ curaue¬
rit : haec &ã seruulis suis p̃s¬
titit: Plus istamiror in ho¬
minib: qđ tantã dederit potes¬
tatẽ hominibus: Aliquid de
quiagenitus quiaunicus. ẽ.
dĩfilius. quiads̃ uerus ex dõue¬
ro . quia addexterã patrisse¬
det : ubiq: lego consessũpa¬
tris & filii sẽꝑ addexterã fili¬
ussed et : Nũ quid melior fili¬

Expanded text:
tem praedices in Filio, quam Pater tem praedices in Filio, quam Pater habet, sicut scriptum est, Sicut enim Pater vitam habet in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso . Dedit utique quasi Filio per generaieris ex verbo. Filium hominis legis, et accipientem arguis? Nega ergo Deum, si non omnia Filio quae Dei sunt, deferuntur; cum enim dixerit: Omnia quae Pater habet, mea sunt ; cur tu non omnia quae divinae naturae sunt, etiam in Filio confiteris? Nam qui dicit: Omnia quae Pater habet, mea sunt; magis sermone commemores, quod mortuos suscitaverit, maria pedes transmiserit, infirmitates hominum curaverit? Haec enim etiam servulis suis praestitit. Plus ista miror in hominibus, quod tantam eis dederit potestatem. Aliquid de quia genitus, quia unicus est Dei Filius, quia Deus verus ex Deo vero, quia ad dexteram Patris sedet. 136. Ubicumque lego consessum Patris et Filii, 521 semper ad dexteram Filius sedet. Numquid melior Fili
Abbreviated transcription (Latin):
Satis fuerat dicere quidicit
creaturã xp̃m anathemasit :
Curbona e confessioniarri¬
a neuenena ꝑmisces ut totũ
corpus contamines : adden¬
do enĩ scđm ceteras creatu¬
ras noncreaturã xp̃m negas
sed creaturã dicis. eẽ. dissimi¬
lẽ : Creaturã enĩ dicis & si
prestantiorẽ c&eris asseras
creaturis : Deniq: arrius hu¬
ius impietatis magister dĩfi¬
liũ creaturã dix̾it. eẽ. ꝑ fec¬
tã: sed non sicut ceterascre¬
aturas : Vides igitur here¬
ditario patris ur̃i uos usosꝰ eẽ
sermone : Sat ẽcreaturã
negare : quid opus fuit adde¬
re sed nonsicut c&erascrea¬
turas : recide qđ putruit: ne
serpat : contagid̃ uenenũ
habet: mortẽ affert : de¬
in dedicis interdũ dm̃x pm̃ :
sed ita dic dm̃ ut dm̃ uerũ ut
plenitudinẽ ei paternae
diuinitatis assignes : Sunt
enim quidi cantur diisiue in
caelo siue in terra : Noner¬
go ꝑfunctoriȩ nuncupandus
ds̃ : sed itauteandẽ diuinita¬

Expanded text:
Satis fuerat dicere: Qui dicit Satis fuerat dicere: Qui dicit creaturam Christum, anathema sit. Cur bono confessionis, Ariane, venena permisces, ut totum corpus contamines? Addendo enim: Secundum caeteras creaturas, non creaturam Christum negas, sed creaturam dicis esse dissimilem; creaturam enim dicis, etsi praestantiorem caeteris asseras creaturis. Denique Arius hujus impietatis magister Dei Filium creaturam dixit esse perfectam, sed non sicut caeteras creaturas. Videtis igitur haereditario patris vestri vos usos esse sermone? Sat est creaturam negare, quid opus fuit addere: Sed non sicut caeteras creaturas? Recide quod putruit, ne serpat contagio: venenum habet; mortem affert. 133. Deinde dicis interdum Deum Christum: sed ita dic Deum verum, ut plenitudinem ei paternae divinitatis assignes; sunt enim qui dicuntur dii sive in coelo, sive in terra. Non ergo perfunctorie nuncupandus Deus, sed ita ut eamdem divinita
Abbreviated transcription (Latin):
ceptisunt & antequi facilecre¬
diderunt : ut ibi ꝑfidia e laque¬
os inciderent ubi fidẽ . eẽ cre¬
debant : quidicit inquiunt
xp̃m creaturã secđm ceteras
creaturas anathema sit : Audi¬
erunt simplices & credider̃:
Innocens enĩ sic̃ scriptũ est: cre¬
dit omni uerbo: Audier̃ ergo
&credider̃: primo deceptĩso¬
no acuelut aues intentȩ ades¬
cam fidei extentũ sibilaqueum
non cauer̃: atadũ fidemsequun¬
tur: hamũnefandae fraudis ad¬
trectauer̃ : &ideo estote in¬
quit astuti sicut serpentes. sĩ¬
plices sicꝰ colũnȩ : Prȩmitti¬
tur astutia : ut sit tuta simpli¬
citas: Sunt enĩ serpentes euan¬
gelici : qui ex suunt ueterem
usum ut induant nouos mo¬
res : Sicut scriptũ est: Expo¬
liantes ueterẽ hominẽ cũ ac¬
tib: ei:: & induentes nouũ se¬
cundũ imaginẽ ei: quicrea¬
uit eũ : discamus ergo deposi¬
tis uetustihominis ex suuus. e¬
uangelicorũ serpentiũ uias
utmore serpentũ seruare
caput fraude cauere norimꝰ :

Expanded text:
cepti sunt et ante, qui facile crediderunt; ut ibi perfidiae laqueos inciderent, ubi fidem esse credebant. 130. Qui dicit, inquiunt, Christum creaturam secundum caeteras creaturas, anathema sit. Audierunt simplices, et crediderunt: Innocens enim, sicut scriptum est, credit omni verbo . Audierunt ergo, et crediderunt, primo decepti sono; ac velut aves intenti ad escam fidei, extentum sibi laqueum non caverunt. Ita dum fidem sequuntur, hamum nefandae fraudis attrectaverunt. Et ideo: Estote, inquit, astuti sicut serpentes, et simplices sicut columbae ; praemittitur astutia, ut sit tuta simplicitas. 520 131. Sunt enim serpentes Evangelici, qui exuunt veterem usum, ut induant novos mores, sicut scriptum est: Exspoliantes veterem hominem cum actibus ejus, et induentes novum secundum imaginem ejus, qui creavit eum . Discamus ergo depositis vetusti hominis exuviis, Evangelicorum serpentium vias; ut more serpentium servare caput, fraudem cavere noscamus. 132.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta maiorũ : nechereditaria
signacula ausirudis temeri¬
tate uiolemus : librũ signatũ
illũ ꝓpheticũ: non seniores.
non potestates . non angeli
non archã geli aperireausi
sunt solixp̃o explanandiei
p̃rogatiua seruata ẽ : librũ
sacer dotalẽquis nr̃m desig¬
nare audeat signatũ a con¬
fessorib: & multorũ iã mar¬
trrio consecratũ : quẽ quide¬
signareco actisunt: postea
tamen dãnata fraude signa¬
runt : Quiuiolare non ausi
sunt: confessores & martr¬
res extiterunt: quomodo
fidem eorũ possumus dene¬
gare quorũ uictoriã p̃di¬
camus: nemo mecuat nemo¬
formid& plus confertfide¬
lib: quiminatur: Uenena¬
taesunt blanditiae ꝑfidorũ.
tunc cauendȩcũ id qđ negar̃
p̃dicare sesimulant: Sic̃ de

Expanded text:
praecepta majorum, nec haereditaria signacula ausi rudi temeritate violemus. Librum signatum illum propheticum non seniores, non potestates, non angeli, non archangeli aperire ausi sunt , soli Christo explanandi ejus praerogativa servata est. Librum sacerdotalem quis nostrum resignare audeat, signatum a confessoribus, et multorum jam martyrio consecratum? Quem qui resignare coacti sunt, postea tamen damnata fraude signarunt. Qui violari non ausi sunt, confessores et martyres exstiterunt. Quomodo fidem eorum possumus denegare quorum victoriam praedicamus? Nemo meformidet: plus confert fidelibus, qui minatur. Venenatae sunt blanditiae perfidorum, tunc cavendae cum id quod negant, praedicare se simulant. Sic de
Abbreviated transcription (Latin):
enim dñi super fideles ter¬
rae: Nec illud otiosum
q uod cum in superioribus
prȩmisisse quod ds̃ munda¬
uit. tune commune dixeris
subito decidit supergentes.
ut mundar& eos sp̃s sc̃s :
VNde ostenditur. opera¬
tionem sp̃s. operatione mẽe
diuinam: P&rus autem
missus aspũ non exp̃ectao¬
uit imperium dĩ patris.
sed ipsius quoque sp̃s. illud
ẽ confessus oraculum. ipsi¬
us sp̃s grãm eẽ testatus ese
dicens ÷ siergo eandẽ grãm
illis concessit ds̃ sicut & nobis.
ego quis eram probiberedm̃:¬
Sp̃s ergo sc̃ est: quinos ab illa
gentili conluuione munda¬
uit : In illis enim generibus
quadrupedũm & ferarum
& uolucrum figura erat
conditionis humanȩ.
quae ferarum modo bes¬
tialem uid&ur iNduta
saeuitiam. Nisi sps
scĩficatione mites cat :
Bona ergo gratia: quac
ferinam scabiem sp̃itali
simplicitate commutat:
Eramus enim &Nos
aliquando in sipientes:

Expanded text:
enim Domini super fideles terenim Domini super fideles terrae . Nec illud otiosum, quod cum in superioribus praemisisset: Quod Deus mundavit, tu ne commune dixeris ; subito decidit super gentiles, ut mundaret eos Spiritus sanctus; unde ostenditur operationem Spiritus operationem esse divinam. Petrus autem missus ab Spiritu, non exspectavit imperium Dei Patris, sed ipsius quoque Spiritus illud est confessus oraculum, ipsius Spiritus gratiam esse testatus est dicens: Si ergo eamdem gratiam illis concessit Deus, sicut et nobis; ego quis eram, qui prohiberems ergo sanctus est, qui nos ab illa gentili colluvione mundavit. In illis enim generibus quadrupedum, et ferarum, et volucrum figura erat conditionis humanae, quae ferarum modo bestialem videtur induta saevitiam, nisi Spiritus sanctificatione mitescat. Bona ergo gratia, quae ferinam rabiem spirituali simplicitate commutat: Eramus enim et nos aliquando insipientes
Abbreviated transcription (Latin):
mune & inmundum. Q&
uox iterum adeum ⁊ Quae
ds̃ mundauit: tune commu¬
hoc secum p&rus tacitus cogi¬
tar& & uenissent ad eum
cornelii seruuli ab angelo
destinati: ait illi sp̃s: Ecce
uiri quaeruntte Surge
itaque descende &uade
cum his nedubitans. ꝗm̃ego
misi illos: Qua me uidenter
expressit suam sc̃s sp̃s potes¬
tatem. Primo omnium
quia asspirauit oranti a ffuit
dep̃canti: De inde qm̃ uocatꝰ
p&rus respondit dñe &ideo
secundo euidentius meruit
oraculum quia confessusõ
dñm: sed quis istesit dñs: scrip¬
tura declarat. ⁊ respondenti
enim is utique cui responde¬
rat loquebatur sp̃m autẽ
ostendunt sequentia decla¬
ratum: quia ipse qui
misterium
figurabat misterium re¬
uelabat ⁊ simul illud aduerte.
quia tertio rep&it: a figu¬
ra mysteru operationem
trinitatis expressit: &ideo
inmys terus interrogatio
trina defertur: & confir¬
matio trina celebratur.:
angelus mittitur: p&rum
sp̃s sc̃s alloquitur: Oculi

Expanded text:
mune et immundum. et mune et immundum. et uox rursus ad eum: quae deus mundauit tu ne commuhoc secum Petrus tacitus cogitaret, et venissent ad eum Cornelii servuli ab Angelo 654 destinati, ait illi Spiritus: Ecce viri quaerunt te, surge itaque, et descende, et vade cum eis: ne dubites; quoniam ego misi illos . 104. Quam evidenter expressit suam Spiritus sanctus potestatem? Primo omnium quia aspiravit oranti, adfuit deprecanti: deinde quoniam vocatus Petrus respondit, Domine, et ideo secundum evidentius meruit oraculum, quia confessus est Dominum. Sed quis iste sit Dominus Scriptura declarat; respondenti enim, is utique cui responderat, loquebatur: Spiritum autem ostendunt sequentia declaratum; quia ipse qui mysterium figurabat, mysterium revelabat. 105. Simul illud adverte quia tertio repetita figura mysterii operationem Trinitatis expressit. Et ideo in mysteriis interrogatio trina defertur, et confirmatio trina celebratur: angelus mittitur, Petrum Spiritus sanctus alloquitur : Oculi
Abbreviated transcription (Latin):
sed&iam una atq: eadem
uoluntas. una uocatio.
una prȩceptio. Quod liqu&
in illo magno hac salutari
ecdesiae expectare mis¬
terio: Sicut enim pater
uocauit gentes ad ecclesiã
dicens. uocabo non plebẽ
meam plebemmeam & non
dilectam meam dilectam
meam. & alibi. dom̃ mea
domus orationis uocabitur
omnibus gentibus. Ita &iã
dñs ius adeuocandam & con¬
gregandam ecđam paulũ
a sedicit electum. si cuthabes
ad ananiam dictum ad nõittu.
nomen meum coram gentib:
Separate mihi paulũ &
barnaban. in opus quod uoca¬
uieos: Tuncieiunantes in¬
quit &orantes in posuer̃
eismanus. & dimiserunt eos:
paulus accepit & ad con¬
gregationemgentiũ festi¬
nauit: Nec solum paulus.
sed&iam p&rus sicut legi¬
mus in actibus a postolor:
N amcum in oratione udis¬
s& caelum a pertum. &
quattuor in itiis ligatum
uas quoddam tamquã lin¬
tiamen in quoerant omnia genera
quadrupedum & ferarum
& uolucrum cadi : facta ẽ
occide & manduca. Q
p&rusdixit: Ab sit dne:
num quam manducaui com¬

Expanded text:
sed etiam una atque eadem voluntas, una vocatio, una praeceptio: quod licet in illo magno ac salutari Ecclesiae spectare mysterio. Sicut enim Pater vocavit gentes ad Ecclesiam, dicens: Vocabo non plebem meam, plebem meam: et non dilectam, dilectam ; et alibi: Domus mea domus orationis vocabitur omnibus gentibus : ita etiam Dominus Jesus ad evocandam et congregandam Ecclesiam Paulum a se dicit electum, sicut habes ad Ananiam dictum a Domino Jesnomen meum coram gentibus . Separate mihi Paulum et Barnabam in opus quo vocavi eos. Tunc jejunantes, inquit, et orantes, imposuerunt eis manus, et dimiserunt eos. Paulus accepit, et ad congregationem gentium festinavit. 103. Nec solus Paulus, sed etiam Petrus, sicut legimus in Actibus apostolorum. Nam cum in oratione vidisset coelum apertum, et quatuor initiis ligatum vas quoddam, tamquam linteum in quo erant omnia genera quadrupedum et ferarum et volucrum coeli, facta est occide, et manduca. Et Petrus dixit: Absit, Dnumquam manducaui omne com
Abbreviated transcription (Latin):
ficatione sui incaritate: &
iterum ad colo senses dehis
qui non haberent cognitionẽ
unigeniti filiidĩ: quia non te¬
n& inquit caput ex quo om¬
ne corpus perconpaginati¬
ones & conligationes. submi¬
nistratum & copulatum
crescit in incrementum dĩ
Caput enim xp̃m eẽ eccle¬
siae. supra diximus:
& alibi habes: quia deple¬
nitudine eius nos accepimus:
& ipse dñs dixit. : De meo
Accipi& & adnuntiabit
uobis & supraait : Cog¬

Expanded text:
ficationem sui in charitate . Et ficationem sui in charitate . Et iterum ad Colossenses de his qui non haberent cognitionem unigeniti Filii Dei: Quia non tenent, inquit, caput, ex quo omne corpus per compaginationes et colligationes subministratum et copulatum crescit in incrementum Dei ; caput enim Christum esse Ecclesiae supra diximus . Et alibi habes quia de plenitudine ejus nos omnes accepimus . Et ipse Dominus dixit: De meo accipiet, et annuntiabit vobis . Et supra ait: Cog
Abbreviated transcription (Latin):
per ipsum quid est:
Quia peripsum cons¬
&perse uerantia¬
pertita uideatur:
INipso quid est:
Quia omnia admirabili
quodam desiderio & in¬
enarrabili more aucto¬
remuitae &minis¬
tratorem gratiae suae
ac muneris INtuen¬
tur. secundum quod
scriptumest: O culi
omnium inte sperant :¬
&a peries maNum
tuam. &implebis
omne animalbo¬
tre quoque sidicas.
ideo exipso quia ex
ipso operatrix sa pi¬
entia quac omnibus
ex sua & patris uolun¬
tate dedit esse quae
NONerant. Peripsum
quia persapientiam
eius facta sunt om¬
NIA IN ipso: quia ipse
est uiuificatoriae fons
substantiae. IN quo
mouemur. Ex spu
quoque. peripsum
le in his certumẽ declarari.
Cum & exfilio dicamus esse
pleraque. & multa perpa¬
trem. sicut habes defilio dic¬
tum. ut augeamur in ipso
per omnia qui est caput xp̃s.
ex quo totum inquit corpus
conpactum & conexum per
omnem iuncturam min istra¬
tionis. in mensuram unius¬
cuiusque partis augmen¬
tum corporis facit in aedi¬

Expanded text:
Per ipsum, quid est? Per ipsum, quid est? Quia per ipsum consperseverantiapertita videatur. In ipso, quid est? Quia omnia admirabquodam desiderio et inenarrabili amore auctorem vitae et ministratorem gratiae suae ac muneris intuentur, secundum quod scriptum est: « Oculi omnium in te sperant, et aperies manum tuam, et implebis omnem animam botre quoque si dicas: ideo ex ipso, quia ex ipso operatrix Sapientia, quae omnibus ex sua et Patris voluntate dedit esse, quae non erant: Per ipsum, quia per Sapientiam ejus facta sunt omnia: In ipso, quia ipse est vivificatoriae fons substantiae, in quo movemur. 93. Ex Spiritu quoque, ut per ipsum le in his certum est declarari; cum et ex Filio dicamus esse pleraque, et multa per Patrem, sicut habes de Filio dictum: Ut augeamur in ipso per omnia, qui est caput Christus, ex quo totum, inquit, corpus compactum et connexum per omnem juncturam ministrationis in mensuram uniuscujusque partis, augmentum corporis facit in aedi
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus ex dõ omnia. &
perfilium omnia. ut sepa¬
rabilem substantiam pa¬
tris filiique signar&: sed
ut in confusibili distinctione
quod alius pater. alius sit
filius edocer&: NoN
igitur tam quam conpug¬
anites sili bat iste.
sedtamquam sociȩ atque
CoNcordes sunit ut
&iamuni sacpe corsueni¬
ant sicut scriptum est.
Quia exipso & peripsum
Quod siuere coniside¬
resunde trans latumsit.¬
de filio dictum non ambi¬
ges ⁊ Dicit enim aposto¬
lus secundum prophetiã
esaiae : Quis cognouit sen¬
sum dñi. autquis consilia¬
rius eius fuit: Et addi¬
dit.: Quia exipso &per
ipsum & in ipsum omnia.
Quod esaias deo peratore
omnium dixit sicut habes:
Quis mensus est manu
aquam. & caelum pal¬
mo. &uniuersam terram
clausa manu: Quissta¬
tuit montes inlibra. &
rupes instatera: Quis
cogNouit sensum dñi
Autquis consiliarius
ei fuit : Et addidit
est exipso : Quod ex
ipsius uoluntate natu¬
rasit omnium. &ipse
sit auctor omnium
quae esse coeperunt:

Expanded text:
Apostolus: Ex Deo omnia, et Apostolus: Ex Deo omnia, et per Filium omnia; ut separabilem substantiam Patris Filiique signaret: sed ut inconfusibili distinctione quod alius Pater, alius sit Filius, edoceret. Non igitur tamquam compugnantes syllabae istae, sed tamquam sociae atque concordes sunt; ut etiam uni saepe conveniant, sicut scriptum est: Quia ex ipso, et per ipsum, Quod si vere consideres unde translatum sit,de Filio dictum esse non ambiges. Dicit enim Apostolus secundum prophetiam Esaiae: Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? Et addidit: Quia ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quod Esaias de operatore omnium dixit, sicut habes: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et universam terram clausa manu? Quis statuit montes in libra, et rupes in statera? Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? 91. Et addidit est, ex ipso? Quod ex ipsius voluntate natura sit omnium, et ipse sit auctor omnium, quae esse coeperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
alienus scđmnaturã filius
A patre qui alienum instrum̃¬
tũ ab operatore proprio
uel auctore: Autnum quid
alienus filius dĩ aspu. quia
abin trumentigenere. aut
locus separatur aut tempus
Comparanunc assertiones
nr̃as : Illiuolunt ex dõ tam¬
quam exnatura dĩ eẽ materi¬
am. ut sidicas. ex ligno arcam
eẽ factam. ex lapidestatuã
ita exdõ materiam processis¬
se &eademmateriã tamquã
perins trumentum aliquod
factamẽe perfiliũ. ut nontã
operatorem filium quamins¬
trumentum operis eẽ deda¬
rent. &omnia ita facta in
sp̃utamquam in aliquoloco
facta uel tempore. & sin¬
gula. singulis tribuunt in cominu¬
ne omnia negant: Verum nos
ostendimus ita ex dõ patre esse
om̃a. Aut nec amiserit ds̃ pater
uel quod peripsum & in ipso om̃a
sint nec tamquam exmateria
ex ipso omnia sint. ita quoque
perdm̃ filium eẽ omnia ut non
priuatus sit eo quod exfilio sint
doceamus om̃a esseper sp̃m.¬
nant : Non enim ita dixit

Expanded text:
alienus secundum naturam Filius alienus secundum naturam Filius a Patre; quia alienum instrumentum ab operatore proprio vel auctore? aut numquid alienus Filius a Spiritu; quia ab instrumenti genere aut locus separatur aut tempus? 87. Compara nunc assertiones nostras. Illi volunt ex Deo tamquam ex natura Dei esse 651 materiam, ut si dicas ex ligno arcam esse factam, ex lapide statuam: ita ex Deo materiam processisse, et eamdem materiam tamquam per instrumentum aliquod factam esse per Filium; ut non tam operatorem Filium, quam instrumentum operis esse declarent: et omnia ita facta in Spiritu, tamquam in aliquo loco facta vel tempore: singula singulis tribuunt, in commune omnia negant. 88. Verum nos ostendimus ita ex Deo Patre esse omnia, ut nec amiserit Deus Pater, quod vel per ipsum et in ipso omnia sint, nec tamquam ex materia ex ipso omnia sint: ita quoque per Dominum Filium esse omnia, ut non privatus sit eo, quod ex Filio sint doceamus omnia esse per Spnant. Non enim ita dixit
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scriptumẽ Introiboin
domum tuam inholo chaustis
Hocẽ cum holochaustis &
alibi: &eduxit eos inquit in
argento &auro: hocẽ cum
argento &auro : Alibi quoq
ait : None gredieris inuirtu¬
tibus nobiscum: eo quodest
cum uirtutibus: Ergo cum
& inusu sermonis calumnia
eẽ non possit. & sermone
calumnia diuinitati non de¬
beat excitari: diuẽ ut adius¬
titiam corde credatur &
exfide cordisadsalutẽ in ore
confessio. Sed quicorde non
credunt: calumnias struunt:
uerbis.. Denique simile
&illudest quod aiunt discre¬
tionem eẽ. quia scriptumẽ¬
Ñ obis autem unus ds̃ pater
ex quo om̃a & nos in illum
designari. & cumdicitur
perillum quoddam uel
instrumentum operis uel minis¬
terium declarari : Cumdicit᷑
autem in illo: quod autlocus
signific&ur aut tempus in quo
om̃a facta uideantur. Itaigit᷑
distantiam quandam substantiȩ
probare de siderant: tam quã
ab instrumento dirimere
gestientos Num qui dergo

Expanded text:
sicut scriptum est: Introibo in sicut scriptum est: Introibo in domum tuam in holocaustis , hoc est, cum holocaustis; et alibi: Eduxit, inquit, eos in argento et auro , hoc est, cum argento et auro. Alibi quoque ait: Non egredieris in virtutibus nobiscum ; pro eo quod est, cum virtutibus. Ergo cum et in usu sermonis calumnia esse non possit, et ex sermone calumnia divinitati non debeat excitari, opus est ut ad justitiam corde credatur, et ex fide cordis fiat ad salutem in ore confessio . Sed qui corde non credunt, calumniam strunt verbis. et illud est, quod aiunt discretionem esse, quia scriptum est: Nobis autem unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in illum:designari: cum dicitur, per illum, quoddam vel instrumentum operis, vel ministerium declarari: cum autem dicitur, in illo, aut locus significetur aut tempus, in quo omnia facta videantur. 86. Ita igitur distantiam quamdam substantiae probare desiderant, tamquam iab instrumento dirimere gestientes. Numquid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tris & filii & sp̃s scĩ maiores
nr̃i dicerent pote statem : cũ
spũ gloriam xp̃i esse memora¬
bant. quod indiuiduam copu¬
lam declararent :: Quomodo
enim separatur sp̃ssc̃s a filio.
cum ipse sp̃s testimonium red¬
det sp̃uinr̃o quod sumus filuidi:
Si autem filii & heredes: He¬
redes quidem dĩ coherede sau¬
tẽ xp̃i . Quis igitur tã amens.
qui coniunctionem sp̃s & xp̃i
xp̃i efficimur coheredes :
Sita meninquit compatimur
ut & glorificemur: Sinoser¬
go conglorificabimur cumxp̃o
risumus cumdĩ filio : Dicitenĩ
a postolus : si autem mortui
sumus cumxp̃o: credimꝰ quod
&iam simuluuemus cũ illo
Deinde alibi si enim compa¬
timur inquit: & conuiuem
Nec solum conuiuemus. sed
&iam conglorificabimur
Nec solum conglorificabim᷑
sed &iam conregnabimus : Nonẽ
igitur insyllabis istisulla discre
denique. Seperepperimus
inscripturis alteram interpo¬
sitam &alteram intellectam

Expanded text:
tris et Filii et Spiritus sancti majores tris et Filii et Spiritus sancti majores nostri dicerent potestatem cum spiritu gloriam Christi esse memorabant, quo individuam copulam declararent. 82. Quomodo enim separatur Spiritus sanctus a Filio, cum ipse Spiritus testimonium reddat spiritui nostro quod sumus filii Dei? Si autem filii, et haeredes: haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Quis igitur tam amens, qui conjunctionem Spiritus et Christi efficimur cohaeredes? 650 83. Si tamen, inquit, compatimur, ut et conglorificemur . Si nos ergo conglorificabimur cum Chriri sumus cum Dei Filio? Dicit enim Apostolus: Si autem mortui sumus cum Christo, credimus quod etiam simul vivemus cum illo ; deinde alibi: Si enim compatimur, inquit, et convivemus: nec solum convivemus, sed etiam conglorificabimur: nec solum conglorificabimur, sed etiam conregnabimus . 84. Non est igitur in syllabis istis ulla discreDenique saepe reperimus in Scripturis alteram interpositam, et alteram intellectam,
Abbreviated transcription (Latin):
& alibi ds̃ pater dicit¬
& adorabuntte & in te dep̃¬
cabuntur: Inxp̃o orare nos
debere Dspaterdicit. &¬
tuputas sp̃u derogari in eo qđ
gloria xp̃i esse dicatur. Audi
quod times despiritu. confiteri
nontimuisse dese sibi a płm
uindicare : Nit enim. Dis sol¬
ui & cum xp̃o esse multome¬
lius: Cum quo igitur est
apłs cum eo negas esse sp̃m
perquem a płs meruit esse
ut in spũ malis dicere quã
cum sp̃u gloriam dĩ es se uel
qua uis hocre futa bilesit
ut maiorem dño facias & mi
norem tamencũ lectũ sit qr
ꝓ nobis peccatum factus ẽ xp̃c
ut nos essemus iustitiadi in
ipso illeinuenitur in quo su¬
mus potissimus nos infi missic
tute nec comparari illi poss
quae ineo constant: quia ex ur¬
tute eius ut constent subs¬
tantiam consequuntur : Nũqͥdigit᷑
sicdm̃ regnare uultis in sp̃ũ.
ut uirtus sp̃s regnandi dõ
principium quasi fons quida
substantiȩ largiatur: sed hoc
impium. Eideo ut unam pa¬

Expanded text:
 alibi Deus Pater dicitt adorabunt te, et in te deprecabuntur . In Christo orare nos debere Deus Pater dicit; et tu putas Spiritui derogari, si in eo gloria Christi esse dicatur? 79. Audi quod times de Spiritu confiteri, non timuisse de se sibi Apostolum vindicare; ait enim: Dissolvi, et cum Christo esse multo melius . Cum quo igitur est Apostolus, cum eo negas esse Spiritum, per quem Apostolus meruit esse ut in Spiritu malis dicere, quam cum Spiritu gloriam Dei esse vel ba utaris. Syllaba enim conjunctionis est, conjunctio norem; tamen cum lectum sit: Quia pro nobis peccatum factus est Christus ut nos essemus justitia Dei in ipso ; ille invenitur potissimus, in quo sumus nos infimi. Sic tute. Nec comparari possunt illi, quae in eo constant; quia ex virtute ejus ut constent, substantiam consequuntur. 81. Numquid igitur sic Deum regnare vultis in Spiritu, ut virtus Spiritus regnandi Deo principium quasi fons quidam substantiae largiatur? Sed hoc impium est. Et ideo ut unam Pa
Abbreviated transcription (Latin):
&iterum: Vt nos es semus ius¬
titia dĩ in ipso &alio loco. ⁊
Dumenim similiter dico
scriptum ẽẽ defilio quemad
eẽ de sp̃ũ : Sed quia idem
lio propter sp̃m obiciant
derogatum : Dicunt enim ⁊
Num quid dedõ patre scrip¬
tumẽ : sed accipiant de dõ
dabo uerbum. : Et alibi⁊
Indõ faciemus iir tutem
&inte commemoratio mea
semper. &intuo nomine
exultabimus: &iterum
alibi: Vt manifestentur
operacius quia in dõ sunt
facta: & paulus : In dõ qui
om̃a creauit: &iterum¬

Expanded text:
iterum: Ut nos essemus justitia Dei in ipso ; et alio loco: UtDum enim similiter dico scriptum esse de Filio, quemadmde Spiritu: sed quia idem Filio propter Spiritum objiciant derogatum. Dicunt enim: Numquid de Deo Patre scriptum est? 76. Sed accipiant etiam de Deo dabo verbum ; et alibi: In Deo faciemus virtutem ; et: In te commemoratio mea semper ; et: In nomine tuo exsultabimus ; iterum alibi: Ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta ; et Paulus: In Deo qui omnia creavit ; e
Abbreviated transcription (Latin):
uit & mortalia corpora
mihi specialiter lectum :
Quia exfilio omma uelt
ex sp̃u omnia Atego
refero: ut & illi mihi
lectum ẽẽ ostendant quia
per patrem omnia: sed
cum hȩc uel patri proba¬
uerimus uel filio. uel spũi
sco conuenire. nec ullam
ex huius modi syllabis nas¬
ciposse diuinae distantiã
potestatis non est dabium
quia perque momnia exeo
omnia.: &ex quo omnia: Per
eum omnia. : & inquo omnia
pereum uelexeo omnia eẽ
intellegere debeamus.
Omnis enim creatura &ex
uoluntato. & per operati¬
onem & inuirtute e st
trinitatis. sicut scriptumẽ
Faciamus hominem ad
imaginem & similitudi¬
nem nostram.: Et alibi
Verbo dñi caelifirmati sunt
& sp̃u oris eius omnis uit¬
tus eorum.

Expanded text:
bit et mortalia corpora bit et mortalia corpora mihi specialiter lectum, quia ex Filio omnia, vel ex Spiritu omnia. At ego refero, ut et illi mihi lectum esse ostendant quia per Patrem omnia. Sed cum haec vel Patri probaverimus, vel Filio, vel Spiritui sancto convenire, nec ullam ex hujusmodi syllabis nasci posse divinae distantiam potestatis; non est dubium quin per quem omnia, ex eo omnia: et ex quo omnia, per eum omnia: et in quo omnia, per cum 653 vel ex eo omnia esse intelligere debeamus. Omnis enim creatura et ex voluntate, et per operationem et in virtute est Trinitatis, sicut scriptum est: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram ; et alibi: Verbo Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Quia qui seminat inspũ: de
spũ met& uitam axernam.
&io uannes ait. Ex hoc cog¬
noscimus quia in nobis e st
eẽ omnia: ita & ex filio pos¬
se diciomnia perquem om̃a
sunt. & ex sp̃u esse omnia
in quo omnia sunt testimoni¬
is edoc&ur: Nunc conside¬
remus: utrum per patrẽ
esse aliquid docere possi¬
mus Sed scriptum est.a
Paulus seruus xp̃i. per
uoluntatem dĩ: Etalibi
Vndeiam non es seruus. sed
filius si autem filius. &
seliti uenient adte ꝑme
siquaeras perpatrẽ facta
Num quid ideo minor
pater. Quia & ex filio
pleraque esse legimus
& per patrem facta uel data
plurima inscripturis cae¬
lestihus repperimus:
Sed &iam persp̃m similiter
legimus facta pleraque :
sicut habes. Nobis autẽ
reuelauit ds̃ per sp̃msuum :
Etalibi: Bonum de posi
tariper sp̃m eius: &ad
corinthios: Alu enim da¬
tur persp̃m sermo sapi¬
entiae: &alibi⁊ siautẽ
persp̃m facta carnis mor¬
tificatis: uiuetis:
Et supra. Qui suscitauit

Expanded text:
qui seminat in Spiritu, de Spiritu metet vitam aeternam . Et Joannes ait: Ex hoc cognoscimus quia in nobis est, esse omnia, ita et ex Filio posse dici omnia, per quem omnia sunt: et ex Spiritu esse omnia, in quo omnia sunt, testimoniis edocemur. 97. Nunc consideremus utrum per Patrem esse aliquid docere possimus. Sed scriptum est: Paulus servus Christi per voluntatem Dei ; et alibi: Unde jam non est servus, sed filius: si autem filius, et selyti venient ad te persi quaeras per Patrem facta. Numquid ideo minor Pater, quia in Filio et ex Filio pleraque esse legimus: et per Patrem facta vel data plurima in Scripturis coelestibus reperimus? 99. Sed etiam per Spiritum similiter legimus facta pleraque, sicut habes: Nobis autem revelavit Deus per Spiritum suum ; et alibi: Bonum depositutari per Spiritum ejus ; et ad Corinthios: Alii enim datur per Spiritum sermo sapientiae ; et alibi: Si autem per Spiritum facta carnis mortificaveritis, vivetis ; et supra: Qui suscitavit
Abbreviated transcription (Latin):
tiestis. sed scĩficati estis. sedius
& inspu dĩ nostri : Quam mul¬
ta possumhino exempla pro¬
ferre : Scriptumẽ enim .
Om̃s uos unumestis in xp̃o iñũ¬

Expanded text:
ti estis, sed justificati estis in ritu Dei nostri . Quam multa possum hinc exempla proferre! Scriptum est enim: Omnes vos unum estis in Chri
Abbreviated transcription (Latin):
magis honoris autoperis cum
in sp̃udicitur aestimatur: Con¬
sidera & hic quia ad patrem &
filium hoc opinionis uestrȩ
prȩiudicium deriuatur
quiahic nondixit cumpatris & fi¬
lii & sp̃s scĩ nomine sed in nomine.
& tamen non ministerium aliqđ
trinitatis hac sillaba exprimit᷑
sed potestas : Deniq ut scias qui¬
a fides non p̃iudicat sillabã. sed
commendat fides sillabam: &
paulus loquitur inxp̃o. Nec
ideo minor xp̃s ẽ. quia paulus
locutus ẽ in xp̃o sicut habes
Coramdõ in xp̃o loquimur
Quemadmodum igitur a płs
dicit quia in xp̃o loquimur.
ita illudẽ quialoquim᷑ in spũ
sicut ipse apłs ait : Qui a nemo
dicit dñm ĩm nisi in sp̃u scõ

Expanded text:
magis honoris aut operis, cum magis honoris aut operis, cum in Spiritu dicitur, aestimatur. 72. Considera et hic quia ad Patrem et Filium hoc opinionis vestrae praejudicium derivatur; quia hic non dixit: Cum Patris et Filii et Spiritus sancti nomine; sed in nomine: et tamen non ministerium aliquod Trinitatis hac syllaba exprimitur, sed potestas. 73. Denique ut scias quia fidei non praejudicat syllaba, sed commendat fides syllabam, et Paulus loquitur in Christo. Nec ideo minor Christus est, quia Paulus locutus in Christo est, sicut habes: Coram Deo in Christo loquimur . Quemadmodum igitur Apostolus dicit quia in Christo loquimur; ita illud est quia loquimur in Spiritu; sicut ipse Apostolus dixit: Nemo dicit Dominum Jesum, nisi in Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
& sunt quidam quicorpora¬
liter dm̃ putent eẽ forman¬
dum: cum legunt. Aut manũ
eius aut digitũ. Nec aduer¬
tunt quod hȩc non propter
formã scripta sint corporis.
quia indiuinitate nec mẽbra
nec partessunt sed propter
unitatem diuinitatis expres¬
sa. ut credamus quia in possi
tudo diuinitatis uelut cor¬
poraliter habite in subs¬
tantia trinitatis: Ideo igit᷑
cupatur sicut lectumest
Sed quid mirum side uerbis¬
amentes homines faciunt questi¬
onem. cum faciant
& desillabis : Sunt enm quihinc
putent faciendam et̃ distantiã
mandum putant ẽẽ momentum
argumentantes quod sunsp̃ũ
dm̃ prȩdicandũ putant. ministe¬
rium sc̃i sp̃s signare uideantur.
si uero cum spũ dicant dĩ uel uir¬
tutem eẽ uł gloriami soci&atẽ
quandam & communionem pa¬
tris & filui & sp̃s scĩ designare
uideantur Sed quis separ&
qđ non potest separari : Quis duu¬
dat soci&atem quamdiui duam
sillabam: Nonutique Sed
sp̃s ministerium sed consortiũ

Expanded text:
 sunt quidam qui corporaliter Deum putant esse formatum, cum legunt aut manum ejus, aut digitum: nec advertunt quod haec non propter formam scripta sint corporis, quia in divinitate nec membra, nec partes sunt: sed propter unitatem divinitatis expressa, ut credamus quia impossibitudo divinitatis velut corporaliter habitet in substantia Trinitatis. Ideo igitur cupatur, sicut lectum estSed quid mirum si de verbisamentes homines faciunt quaestionem, cum faciant et de syllabis? Sunt enim qui hinc putent faciendam esse distantiam, mandum putent esse momentum, argumentantes quod si in Spiritu Deum praedicandum putent, ministerium sancti Spiritus signare videantur: si vero cum Spiritu dicant Dei vel virtutem esse, vel gloriam, societatem quamdam et communionem Patris et Filii et Spiritus sancti designare videantur. 71. Sed quis separet, quod non potest separari? quis dividat societatem, quam, individuam vit, aut syllabam? Non utique: sed sancti ministerium, sed consortium