comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ spondit. Qͥd aũ seqͥt᷑. Etfecit
ds sarȩ sic̃ locutꝰ ẽ. Uir in loqͣn¬
do ñcupatus. dñs in uisitatione sig¬
nificatꝰ. ds p̾dicatur in facto. Lo¬
cutũ certe uirũ ñ ignorãs. qui abra¬
rabis Scͥptura eadẽ que uirũ dix¬
erat dm̃ confitentẽ: ĩpsa enĩ dixit:
& concepit & peꝑit sara abrahe fi¬
liũ in senectute sua. & in tẽpore.
sic̃ locutꝰ ẽ illi dñs. S uir uenturũ se

Expanded text:
ecit Deus Sarae sicut locutus est . Vir in loqudo nuncupatus, Dominus 92 in visitatione significatus, Deus praedicatur in facto. Locutum certe virum non ignoras, qui Abrarabis, Scriptura eadem, quae virum dixerat, Deum confitente? Ipsa enim dixit, Et concepit et peperit Sara Abrahae filium in senectute sua, et in tempore sicut locutus
Abbreviated transcription (Latin):
& filii adorabt̃. Et hec qͥdẽ de
moysi lib̾s responsa a nob̾sint. uł
potiꝰ moyses ipse responderit. Cͥa
eo herici auctore usi. ꝑ uniꝰ dĩ con¬
fessionẽ putent ꝑsuaderiposse. ne
d̾s ẽẽ di filius p̾dicet᷑: contͣaucto¬
ris sui testimoniũ impiicũ qͣndo il¬
le unũ dm̃ confitens. ñ destit̾it de.
dĩ filio docẽ qđ ds̃ ẽ ¶s conseq̃ns ẽ
multiplices de eodẽ ꝓpħarũ sen¬
tentias ꝓferre. Tenes dictũ. Au
nã recte teneres. s scd̾m sensũ tuũ dicti
ꝓphetici quero rationẽ. Ait enĩ in
psalmis. Unxit te ds̃ ds tuus. dis¬
cerne legentis intelligentiã. unc¬
tũ & unguentẽ distingue. Te .&
tuus :ad quẽ & de quo sit sermode¬
monstra. Suꝑioribꝰ enũ dictis. is
confessionis ordo subiectꝰ ẽ. Direrat

Expanded text:
et filii adorabunt. 34. Et haec quidem de Moysi libris responsa a nobis sint, vel potius Moyses ipse responderit: quia eo haeretici auctore usi, per unius Dei confessionem putent persuaderi posse, ne Deus esse Dei filius praedicetur; 96 contra auctoris sui testimonium impii, cum quando ille unum Deum confitens, non destiterit de Dei filio docere quod Deus est. Sed consequens est multiplices de eodem prophetarum sententias proferre.  atque utinam recte teneres. Sed secundum sensum tuum dicti prophetici quaero rationem. Ait enim in psalmis: Unxit te, Deus, Deus tuus . Discerne ad legentis intelligentiam unctum et ungentem: distingue te et tuus: ad quem et de quo sit sermo, demonstra. Superioribus enim dictis hic confessionis ordo subjectus est. Dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
gaudente. Non ignoramꝰ aũ mul¬
ta & maximaᷤ absolutionẽ hors
dictoꝵ eẽ reliqͣ: s dilata a nobis
potiꝰ ꝗͣ dissimulata habent᷑: ple¬
nior nãq eors tractatꝰ ꝓpositioibꝰ
cet̾is reseruatur. Hc̃ enĩ tm̃ ad
id respondet᷑. qđ in expositione
fidi suȩ. uł potiꝰ ꝑfidiȩ. ab impiis
dictũ ẽ Unũ tm̃ d̾m amoyse p̃¬

Expanded text:
unt. --Non ignoramus autem multa et maxima ad absolutionem horum dictorum esse reliqua: sed dilata a nobis potiusquam dissimulata habentur; plenior namque eorum tractatus propositionibus caeteris reservatur. Nunc enim tantum ad id respondetur, quod in expositione fidei suae, vel potius perfidiae, ab impiis dictum est, unum tantum Deum a Moyse pr
Abbreviated transcription (Latin):
cutꝰ ẽ: & concepit & peꝑit sara abra¬
he filiũ in senectute sua. & in tẽpore.
sicut locutus est illi dsꝰ. Et de hinc
expulsa de abrahȩ domo. cũ filio
suo ancilla. & in deserto ob aque
inopiã. interitũ pueri timentẽ ea¬
dẽ scͥptura ait. Et exaudiuit dĩis
ds uocẽ pueri uͥ erat. & uocauit
angłs di agar de cęlo: & dixit ei.
Quidẽ agar Noli timere. Eraudi

Expanded text:
concepit et peperit Sara Abrahae filium in senectute sua, et in tempore sicut locutus est illi Dominus . Dehinc expulsa de Abrahae domo cum filio suo ancilla, et in deserto ob aquae inopiam interitum pueri timente, eadem Scriptura ait, Et exaudivit Dominus Deus vocem pueri ubi erat, et vocavit angelus Dei Agar de coelo, et dixit ei, Quid est Agar? noli
Abbreviated transcription (Latin):
dine p̃dicet. Post multas nãq dĩ
ad abrahã allocutiones. cũ adu̾sũ
agar sarra cõmou̾et᷑. conceptui
ancille d̾na sterilis inuidens: cũq
discessisset a conspectu eiꝰ. ita de ea
scͥpt᷑a loqͥt᷑. Et dixit angłs dñi ad
agar. Redi ad dominã tuã: & hu¬
milia te sub manibꝰ eiꝰ. Et dixit es
angłs dni. Alultiplicans multi¬
plicabo sem̃ tuuꝰ. & ñ dinum̾abit᷑
amultitudine. Etrursũ. Et uoca¬
uit nom̃ dñi qͥ loquebat᷑ secũ: tu
d̾s qͥ aspexisti me. Angłs dĩ loqͥ¬
tur: duplex autẽ in angło dĩ sig¬
nificatio ẽ: ipse qͥẽ. & ille cuiꝰ est.¬
Ait enĩ. Multiplicans multiplica¬
bosem̃ tuũ. & ñ denum̾abit᷑ amul¬
titudine. Al inisteriũ angłi. pote¬
stas multiplicandarũ gentiuꝰ exce¬
dit. S qͥd tandẽ de eo qͥd̃ĩ angłs.
quȩ soli do ꝓpͥa st̃ loquebat᷑. scͥpt᷑a
testata est: & uocauit nom̃ d̾m qͥ

Expanded text:
i et Deus. --Post multas namque Dei ad Abraham allocutiones, cum adversum Agar Sara commoveretur, conceptui ancillae domina sterilis invidens, cumque discessisset a conspectu ejus, ita de ea Scriptura loquitur: Et dixit Angelus Domini ad Agar, Redi ad dominam tuam, et humilia te sub manibus ejus. Et dixit ei Angelus Domini, Multiplicans multiplicabo semen tuum, et non dinumerabitur a multitudine . Et rursum: Et vocavit nomen Domini qui loquebatur secum, Tu Deus qui adspexisti me . Angelus Dei loquitur duplex autem in angelo Dei significatio est: ipse qui est, et ille cujus estait enim: Multiplicans multiplicabo semen tuum, et non dinumerabitur a multitudine. Ministerium angeli potestas multiplicandarum gentium excedit. Sed quid tandem de eo, qui Dei Angelus quae soli Deo propria sunt loquebatur, Scriptura test
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ inereduli cordis obtunsiõ que
irreligiositatis tem̾itas. aut igno¬
rare hec. aut ũ ignorata negligẽ.
Certe ita cõmemorata & dicta st̃. ne
intelligentiã ueritatis error aliqͥs.
aut obscuritas impediret: quȩ si ñ
posse ignorari docemꝰ. impietatis
eẽ cͥm̃ necesse ẽ qđ negat᷑. Angłs
di loqͥ ad agar cepit. ismnahelem
ingentẽ magnã adaucturꝰ eiq
innumerabilẽ gentis ꝓgeniẽ p̾sta¬
turus confessio audientis. & dñm
eũ eẽ. & dm̃ docet. Sermonis em̃
exorditiꝰ ab angło dĩ cepit. s in con¬
fessione dĩ constitit:ita qͥ sub my¬
sterio magni consilii ñtiandi dĩ an
głs: ip̃e & natura & nomine ds̃ ẽ.
Nom̃ enĩ naturȩ. ñ nomini natura
cõponit᷑. Isde etiã de rebꝰ ad abra¬
hã d̃s loquit᷑: benedictũ iã isinahe¬
lẽ docet. & multiplicandũ eundẽ

Expanded text:
quae increduli cordis obtusio est, quae irreligiositatis temeritas, aut ignorare haec, aut non ignorata negligere? Certe ita commemorata et dicta sunt, ne intelligentiam veritatis error aliquis aut obscuritas impediret. Quae si non posse ignorari doceamus; impietatis esse crimen necesse est quod negatur. Angelus Dei loqui ad Agar coepit, Ismaelem in gentem magnam adaucturus, eique innumerabilem 91 gentis progeniem praestaturus. Confessio audientis et Dominum eum esse et Deum edocet. Sermonis enim exordium ab angelo Dei coepit, sed in confessione Dei constitit. Ita qui sub ministerio magni consilii nuntiandi, Dei angelus est, ipse et natura et nomine Deus est. Nomen enim naturae, non nomini natura componitur. Iisdem etiam de rebus ad Abraham Deus loquitur: benedictum jam Ismaeli docetur, et multipli
Abbreviated transcription (Latin):
mundi ds fuerit p̾dicatꝰ. & filius.
S uideamꝰ in quẽ ꝓfectũ hȩc distin¬
ctio iubentis di & facientis dĩ a¬
guatur. Nã tã & si sensus cõmu¬
uis intelligentiȩ nr̃e ñ recipiat ut
in eo qđ dictũ ẽ iussit & facta st̃.
solitariꝰ atq ide significatꝰ eẽ cre¬
dat᷑: tñ ne qͥd ambigi possit. opor¬
tet ea quȩ mundi creationẽ con¬
secuta sunt: explicari. Cũ igit᷑ ꝑ
dus eẽt: talis de eo sermo ẽ. Et
dixit ds. Faciamꝰ hominẽ ad ima¬
ginẽ & similitudinẽ nram. Etrur¬
sũ. Et fecit d̾s homine: ad imagi¬
nẽ dĩ fecit eũ. Quero nc̃. solũne
sibi solũ dm̃ locutũ existimes: an
uero sermonẽ ħc eiꝰ intelligas. nͨ sibi
S ad alt̾ũ extitisse: si solũ fuisse
dicis: eiꝰ ipsius uoce argueris dicen¬
tis. faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ
& similitudinẽ nram. Dsꝰ enĩ ꝑ le¬

Expanded text:
Filius. Sed videamus, in quem profectum haec distinctio jubentis Dei, et facientis Dei augeatur. Nam tametsi sensus communis intelligentiae non recipiat, ut in eo quod dictum est: Jussit, et facta sunt, solitarius atque idem significatus esse credatur; tamen ne quid ambigi possit, oportet ea, quae mundi creationem consecuta sunt, explicari. 17. Neque indus esset, talis de eo sermo est: Et dixit Deus, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Et rursum, Et fecit Deus hominem; ad imaginem Dei fecit eum . Quaero nunc, solumne sibi Deum locutum existimes, an vero sermonem hunc ejus intelligas non sibi, sed ad alterum exstitisse? Si solum fuisse dicis; ejus ipsius voce argueris dicentis, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Deus enim per le
Abbreviated transcription (Latin):
Fest autẽ scdm ꝓphetiã filiꝰ dĩ mag¬
ni consilii angłs: ut ꝑsonarũ distin¬
ctio absoluta eẽt: angłs di ẽ ñcu¬
patꝰ. Qui enĩ ẽ ds̃ exdo: ipse ẽ &. an¬
głs dĩ. Ut uͦ honor debitus redde¬
qͥdẽ pͥmũ angłs dĩ. deiñ iłe postea
ds: tuto enĩ iã ꝑsonarũ discretione
p̃missa. ne solitarii error subeẽt: ãb¬
solutũ & uerũ eiꝰ nomenẽ dicitur.
Scͥptũ namq ẽ. Et dixit dñs ad
abraħa. Ecce sarra uxortua pari-¬
et tͥfiliũ. & uocabis nom̃ eiꝰ ysaac.¬

Expanded text:
Est autem secundum prophetam Filius Dei magni consilii Angelus . Ut personarum distinctio absoluta esset, angelus Dei nuncupatus; qui enim est Deus ex Deo, ipse est angelus Dei. Ut vero honor debitus reddedeinde idem postea Deus. Tuto enim, jam personarum discretione praemissa, ne solitarii error subesset, absolutum et verum 89 ejus nomen edicitur. Scriptum namque est: Et dixit Deus ad Abraham, Ecce Sara uxor tua pariet filium tibi, et vocabis nom
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ qđ scͥbit᷑. erã apd̃ illũ cõponens:
ñ solitariu̾ se sibi ẽẽ in oꝑatione sig¬
nificat. Letat᷑ aũ añ eũ quẽ sibi
significabat adgaudẽ letanti. coti¬
die aũ letabar in conspectu eiꝰ. in õi
tẽpore. quando letabatur orbe ꝑ¬
fecto. & letabatur in filiis hominũ.¬

Expanded text:
um componens , non solitarium se sibi esse in operatione significat. Laetatur autem ante eum, quem sibi significabat adgaudere laetanti. Quotidie autem laetabar in conspectu ejus in omni tempore, quando laetabatur orbe perfecto, et laetabatur in filiis hominu
Abbreviated transcription (Latin):
creatis eẽ aut̃creaturã. qͥa scͥptũ sit.
Oñs creauit me initio uiarũ suarũ: ẽẽ
etiã facturã ꝑfectã. s ñ similẽ cet̾is
facturis: facturã aũ. ꝑ id qđ paulus
ad hebreos dixerit. Tanto melior fa¬
Ct angłis. qͣnto excellentiꝰ ab his pos¬
sidet nom̃. Et rursũ.
Unde fratres scĩ uocationis cȩlestis par¬
ticipes. cognoscite. apł̃m. & pͥncipẽ
sacerdotũ confessionis nr̃e iħm xp̃m¬

Expanded text:
scriptum sit, Dominus creavit me in initium viarum suarum . Esse etiam facturam perfectam, sed non similem caeteris facturis: facturam autem per id quod Paulus ad Hebraeos dixit: Tanto melior factus angelis, quanto excellentius ab his possidet nomen . Et rursum: Unde fratres sancti, vocationis coelestis participes, cognoscite apostolum et principem sacerdotum confessionis nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. si sͥ ip̃e dixisset ut fieret. & rur¬
sũ ipse fecisset. Quid enĩ tã alienũ
ab eo qͥ solus eet. ut sibi faciendu
dice̾t. cũ uoluntate tantũ opꝰ eẽt
ut fieret. ab solutius uoluit intel¬
ligi. significationẽ hanc ñ ad se
tantũ eẽ referendã. dicendo. faci-¬
amꝰ hominẽ ad imaginẽ & simi¬
litudinẽ nram̃. Sustulit singła¬
ris intelligentiã ꝓfessione consor¬
tii. Consortiu aũ ẽẽ aliqd̃ solita¬
rio ipsi sibi ñ potest. neq rursũ
recipit solitarii solitudo. faciamꝰ:
neq qͥsꝗͣ alieno a se nrãm loqͤtur
ut̃q sermo. & faciamꝰ. & nr̃am: ut
solitariũ eundẽq ñ patit᷑: ita neq
diu̾sũ ase. alienũq significat.
Aut quero sicũ audias solitariũ.
utrũ ñ ipsũ eundẽq eẽ existimes:
aut cũ audias ñ ipsũ. neq eundẽ.
anne qđ solitariꝰ tantũ sit intel¬
ligas. In solitario gͦ. solitariꝰ. ñ in

Expanded text:
retur, si sibi ipse dixisset ut fieret, et rursum ipse fecisset quid enim tam alienum ab eo qui solus esset, ut sibi faciendum diceret, cum voluntate tantum opus esset ut fieret?; absolutius voluit intelligi significationem hanc non ad se tantum esse referendam. Dicendo, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, sustulit singularis intelligentiam professione consortii. Consortium autem esse aliquod solitario ipse sibi non potest. Neque rursum recipit solitarii solitudo faciamus; neque quisquam alieno a se nostram loquitur. Uterque sermo, et faciamus et nostram, ut solitarium eumdemque non patitur; ita neque diversum a se alienumque significat. Aut quaero, si cum audias solitarium, utrum non ipsum eumdemque esse existimes? aut cum audias non ipsum neque eumdem, anne quod solitarius tantum sit intelligas? In solitario ergo solita
Abbreviated transcription (Latin):
cepti huiꝰ utͥusq u̾bi necessitatẽ. &
contͣ debachantestũ hericos ad ma¬
pimã fidi securitatẽ. usurpati rati
rũ stultas ac mortiferas instituno¬
nes. euangłicis atq apłicis testimo¬
m̃is coargu endas. Uident᷑ eñi sibi
de singłis quȩ assert̃ p̃stare ratio¬
nẽ: qͥa singłis assertionibꝰ suis quȩ¬
dã ex diumis uoluminibꝰ testimo¬
nia subdidert̃. quȩ corrupto intel¬
ligentiȩ sensu. solis tm̃ ignoranti¬
bꝰ blandiant᷑. spẽm u̾itatis scdm
prauitatẽ int̾p̾tantiũ p̾statura.
Conantur enĩ sola dĩ pai̾s diuinitate
celebrata. filio auferre qđ ds ẽ: qͥa
unꝰ est. Et idipsũ ad legis doctorẽ
in t̾rogantẽ qđ p̾ceptũ maximũ eẽt
in lege dño dicente: audi isrł. dns

Expanded text:
cepti hujus utriusque verbi necessitatem, et contra debacchantes tum haereticos ad maximam fidei securitatem usurpati, rati, et omnes eorum stultas ac mortiferas institutiones evangelicis atque apostolicis testimoniis coarguendas. Videntur enim sibi de singulis, quae asserunt, praestare rationem: quia singulis assertionibus suis quaedam ex divinis voluminibus testimonia subdiderunt, quae corrupto intelligentiae sensu solis tantum ignorantibus blandiantur, speciem veritatis secundum pravitatem interpretantium praestatura. Conantur enim, sola Dei Patris divinitate celebrata, Filio auferre quod Deus est; quia est est . Et id ipsum ad legis doctorem, interrogantem quod praeceptum maximum esset in lege, Domino dicente: Audi, Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ admiscens: neq angłis duobꝰ
honorẽ qͥ tantũ dõ fuerat delatꝰ.
imꝑtiens: loth qͥde d̾nos dicit. s
scͥptura angłos ñcupat illic ho
rã iustis pena iudiciis: & qͥd tandẽ
mom̾ti in eo ẽ : dñs sulphur & ignẽ

Expanded text:
batur admiscens, neque angelis duobus honorem, qui Deo tantum fuerat delatus, impertiens. Lot quidem dominos dicit, sed Scriptura angelos nuncupat. Illic homrham justi poena judicii. Et quid tandem momenti in eo est? Dominus sulphur et ign
Abbreviated transcription (Latin):
dño & dño iudicis cognitionẽ: cog¬
nominis eiꝰde in dõ & dõ cognosce
consortiũ. Ia cob discedens obme¬
tu fr̃is sui. sõnians uiderat scalã fun¬
datã in t̾rã. & contingentẽ celũ. &
ꝑ eã ascendentes. & descendentes

Expanded text:
Domino et Domino judicis cognitionem, cognominis ejusdem in Deo et Deo cognosce consortium. Jacob discedens ob metum fratris sui, somnians viderat scalam fundatam in terra et contingentem coelum, et per eam adscendentes et descendentes
Abbreviated transcription (Latin):
mo ẽ. fecit ds̃ hominẽ ad imaginẽ
di: ñ ignorauit utiq u̾bi ꝓpͥetatẽ si
sibi ipsi loqueret᷑. ut diceret. feci
ad imaginẽ meã. Direrat enĩ ad
demonstridã nat᷑e unitatẽ. faciamꝰ
ad imaginẽ nr̃ã. Neq rursũ ꝯfundit
de solitario ac ñ solitario intelli¬
gentiã nrãm. cũ hominẽ ds̃ facietis
ad imaginẽ dĩ fecerit. Qđ si dmpa¬

Expanded text:
mo est, Fecit Deum hominem ad imaginem Dei. Non ignoravit utique verbi proprietatem, si sibi ipse loqueretur, ut diceret, Feci ad imaginem meam. Dixerat enim ad demonstrandam naturae unitatem, Faciamus ad nostram. Neque rursum confudit de solitario ac non solitario intelligentiam: cum hominem Deus faciens, ad imaginem Dei fecerit. 20. Pa
Abbreviated transcription (Latin):
uideamꝰ originẽ mundi. qđ de ea
moyses loquat᷑. Ait nãq. Et dixit
ds̾. fiat firmam̃tũ ui medio aque. &
fit diuidens inter aquã & aquã. Et
factũ est sic. Et fecit ds sirmam̃tũ.
& diuisit ds ꝑ mediũ aque. Habeᷤ
gͦ dm ex qͦ habes dm̃ ꝑquẽ aut
si id negabis: necesse ẽ id qd factũ
ẽ ꝑ quẽ factũ sit docea. aut cer¬
te naturã ipsã creandoꝵs dõ obedi¬
entẽ eẽ demonstres. Iuȩ ad id qđ
dictũ ẽ. fiat firmam̃tũ. seipsa dĩ
u̾bo iussa firmau̾it: s hec diuine.
scͥpture ratio ñ recipit: oĩa enĩ se¬
cundũ ꝓpħam facta ex nichilo st̃.
nec natura aliqͣ manens demutata
in aliud ẽ. s id qđ ñ erat creatũ¬

Expanded text:
ideamus originem mundi, quid de ea Moyses loquatur. Ait namque: Et dixit Deus, Fiat firmamentum in medio aquae, et sit dividens inter aquam et aquam: et factum est sic, et fecit Deus firmamentum, et divisit Deus per medium aquae . Habes ergo Deum ex quo, habes Deum per quem. Aut si id negabis, necesse est id quod factum est per quem factum sit doceas: aut certe naturam ipsam creandorum Deo obedientem esse demonstres, quae ad id quod dictum est: Fiat firmamentum, se ipsam Dei verbo jussa firmaverit. Sed haec divinae Scripturae ratio non recipit. Omnia enim, secundum prophetam, facta ex nihilo sunt : nec natura aliqua manens demutata in aliud est, sed id quod non erat creatu
Abbreviated transcription (Latin):
imaginẽ dĩ dicit. atq ita d̾s ad cõ¬
munẽ sibi cũ dõ imaginẽ. atq ean¬
dẽ similitudinẽ. hominẽ repꝑitur
oꝑari. ut nec solitudinis intelli-¬
gentiã significatio efficientis ad¬
mittat. nͦ diuinitatis diu̾sitatẽ. ad
eandẽ imaginẽ ac similitudinẽ. nec¬
hec existimet᷑ ultͣ aliqͥd afferre. qͥa
in diuinis rebꝰ ñ frequentiꝰ dicta.
s tantũ dicta sufficiãt. Tam᷑ qͥd
de hoc eodẽ dictũ sit cognosci opor¬
tet: ñ enĩ diuinoꝵ dictoꝵ s intelli¬
gentiȩ nr̃ȩ a nob̾ ratio p̾standa ẽ.
Os̃ ad noe inter multa mandata ita
alloquit᷑. Qui effuderit sanguine

Expanded text:
it. Atque ita Deus ad communem sibi cum Deo imaginem atque eamdem similitudinem hominem reperitur operari: ut nec solitudinis intelligentiam significatio efficientis admittat, nec divinitatis diversitatem ad eamdem imaginem ac similitudinem co ultra aliquid afferre, quia in divinis rebus non frequentius dicta, sed tantum dicta sufficiunt: tamen quid de hoc eodem dictum sit, cognosci oportet. Non enim divinorum dictorum, sed intelligentiae nostrae a nobis ratio praestanda est. Deus ad Noe inter multa mandata ita llic: Qui effuderit sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
s ingenii nr̃i imbecillitati necessa
hec. Sicut pͥmo libello testati sumꝰ
ꝓferemꝰ. ñ scđ̾m naturas corporales
de dõ sentire credamꝰ᷑. nec passio¬
nbꝰ nr̃is spiritalia cõparare: s po¬
tus rerũ uisibiliũ spẽm ad intelli¬
gentiã inuisibiliũ ꝓttlisse. Aiuit

Expanded text:
sed ingenii nostri imbecillitati necessarsed ingenii nostri imbecillitati necessarhaec sicut primo libello testati sumusproferimus, non secundum naturas corporales de Deo sentire credamur, nec passionibus nostris spiritalia comparare, sed potius rerum visibilium speciem ad intelligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
apłicis institutis oꝑtinẽ. neq qͥcquã
nob̾ cũ ħeticis posse eẽ cõmune. qͥppe
bꝰ.: tñ etiã his libellis quȩdã necessario
fuert᷑ cõp̃hendenili. ut om̃ibꝰ falla¬
ciis eorũ & impietatibꝰ editis. abso¬
lutior fieret cognitio ueritatis &
pͥmũ cognoscendũ est quȩ docthȩ
eoꝵs temeritas sit. qđue irreligio¬
sitatis ꝑicułu. dehinc qͥd adu̾sũ fi¬
dẽ apłicã cui nos congrumꝰ habe
tatẽ audientiũ illudant. postremo
qua int̾p̃tationũ suarũ arte. ueri¬
tatẽ diuinoꝵ dictorũ. u̾tutẽq cor¬
rũpant. Non ignoramꝰ autẽ ad
res diuinas explicandas: neq homi
enarrabile est. id significantiȩ rei
alicuiꝰ finẽ & modũ ñ habet. Et
qđ spiritale ẽ: id a sp̾e corpora¬
liũ exẽploq diu̾sũ ẽ. Tam̃cũ de na¬
turis celestibꝰ sermo ẽ. illa ipsa quȩ
sensu m̃tiũ continent᷑ usu cõmunis
& nat̾e & sermonis sunt eloquen¬
da. Nonutiq dignitati di congrua.

Expanded text:
apostolicis institutis obtinere, neque quidquam nobis cum haereticis posse esse commune, quippe bus: tamen etiam his libellis quaedam necessario fuerunt comprehendenda, ut omnibus fallaciis eorum et impietatibus editis, absolutior fieret cognitio veritatis. Et primum cognoscendum est, quae doctrinae eorum temeritas sit, quodve irreligiositas periculum: dehinc quid adversum fidem apostolicam, cui nos congruimus, habeatati audientium illudant: poqua interpretationum suarum arte veritatem divinorum dictorum virtutemque corrumpant. Non ignoramus autem, ad res divinas explicandas neque homind enim inenarrabile est, id significantiae alicuius finem et modum non habet: et quod spiritale est, id a specie corporalium exemploque diversum est. Tamen 72 cum de naturis coelestibus sermo est, illa ipsa, quae sensu mentium continentur, usu communis et naturae et sermonis sunt eloquenda, non utique dignitati Dei congrua,
Abbreviated transcription (Latin):
& dñs & d̾s est. Causã cõparauir
certe obid ueniet.ut sara & conci¬
piat. & pariat. fidẽ disce. Dñs
& d̾s obhocuenit. ut sara & con¬
ciꝑet. & pareret. In potestate dĩ
uir locutꝰ ẽ. in effectu di d̾s p̾sti¬
tit: ita se d̾m & loquendo & faci¬
endo significat. Uiris deinde con-¬
spectis tͥbꝰ. duo abeunt. s qͥ residet.¬

Expanded text:
 Dominus est. Causam compara. Vir certe ob id veniet, ut Sara et concipiat et pariat, Fidem disce. Dominus et Deus ob hoc venit, ut Sara et conciperet et pareret. In potestate Dei vir locutus est: in effectu Dei Deus praestitit. Ita se Deum et loquendo et faciendo significat. Viri deinde de conspectis tribus duo abeunt: sed qui residet
Abbreviated transcription (Latin):
bitis mͥ: aut qͥs locꝰ reqͥetionis meȩ
Hec enĩ fec̾ manꝰ mea. & st̃ oĩa hec
mea. Hc̃ qͦq capientẽ oĩa. paulo
testante: qm̃ in ipso uiuimꝰ. mo
uemꝰ. & sumꝰ. Et psalmographo
dicente. quo ibo aspũ tuo. & a fa¬
cie tua qͦ fugiã  Si ascendero in
celũ. tu illic es. si descendero in in
fernũ ad es: si sũpsero pennas me¬
as ante lucẽ. & habitauero in postre¬
mis maris: & emĩ illłc manꝰ tua de¬
ducet me. & tenebit me dexteratua.

Expanded text:
s mihi, aut quis locus requietionis meae? Haec enim fecit manus mea, et sunt omnia haec mea . Hunc quoque capientem omnia, Paulo testante: Quoniam in ipso vivimus, et movemur, et sumus ; et Psalmographo dicente: Quo abibo ab spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Si adscendero in coelum, tu illic es; si descenderofernum ades. Si sumsero pinnas meas ante lucem  et habitabero in postremis maris. Etenim illuc manus tua deducet me  et tenebit me dextera tua.
Abbreviated transcription (Latin):
hec. qͥs ñ intelligat plena fratidis
eẽ. & plena fallacie. Quȩ quãquã
sint subtilit̾ confusa. atq ꝑmixta:
tam̃ absolute artificiosã malitie &
stultitie calliditatẽ. in eptiamq
testant᷑. Int̾ cet̾a enĩ addidert᷑.
solũ se patrẽ innascibilẽ cognosse.
tãquã hinc qͥsꝗͣ possit abige̾. eũ ex
qͦ ille genitꝰ sit. ꝑ quẽ oĩa st̃. id qđ ip¬
se ẽ a nemine consecutũ. In ipso eni
qđ par᷑ dicit᷑. eiꝰ ꝗͣ genuit auctor osten¬
dit᷑. id habens nom̃ qđ neq ꝓfectũ
ex alio intelligat᷑. & ex qͦ is qͥ genit᷑
mꝰ. confitentes in eo et̾ne ututis in¬
nascibilẽ potestatẽ. Nemini aũ
dubiũ eẽ existimo. ob eã causã in con-¬
fessione di pat̾s q̃d̾a eiꝰ tãꝗͣ peculia¬
ria & pͥuata memorari. ne p̾t̾ ipsũ
eoꝵ qͥs quã particeps relinqͣtur. Cũ
enĩ dict̃ solũ uerũ. solũ iustũ. solũ
sapientẽ. solũ inuisibiłẽ. solũ bonũ.

Expanded text:
ec quis non intelligat plena fraudis esse et plena fallaciae? quae quamquam sint subtiliter confusa atque permixta, tamen absolute artificiosam malitiae et stultitiae calliditatem et ineptiam testantur. Inter caetera enim addiderunt, solum se Ptamquam hinc quisquam possit ambigere, eum, ex quo ille genitus sit per quem omnia sunt, id quod ipse est a nemine consecutum. In ipso enim, quod pater dicitur, ejus quem genuit auctor ostenditur; id habens nomen quod neque profectum ex alio intelligatur, et ex quo is qui genitus amus, confitentes in eo aeternae virtutis innascibilem potestatem. Nemini autem dubium esse existimo, ob eam causam in confessione Dei patris quaedam ejus tamquam peculiaria et privata memorari, ne praeter ipsum eorum quisquam particeps relinquatur. Cum enim dicunt, solum verum, solum justum, solum sapi
Abbreviated transcription (Latin):
nc᷑ loqͥ crederetur: eiꝰdẽ ꝑsone signi¬
ficationẽ. diuinꝰ sermotestat᷑ diceis
Benediri eũ & amplificabo eũ. Bene¬
dictio ex p̃tito ẽ. Iam enĩ ad agar
sermo fuerat: amplificatio uͦ in fu¬
turũ. Nunc enĩ pͥmũ ad abraħa de

Expanded text:
retur: ejusdem personae significationem divinus sermo testatur, dicens, Et benedixi ei et multiplicabo eum. Benedictio ex praeterito est; jam enim ad Agar sermo fuerat: amplificatio vero in futurum; nunc enim primum ad Abraham de
Abbreviated transcription (Latin):
cidit negari posse qđ ds ẽ. Aoyse ᷤ
nãq uł potius d̾s ꝑ moỹsen popło.
& in egypto. & in deserto idolis &
doꝵs ut putabant religionibꝰ occti¬
pato. hocconstituit p̾ncipale man¬
datũ: ut unũ d̾m crederẽt: & ue¬
re ac merito constituit. Unꝰ ẽ enĩ
ds̃ ex qͦoiã: s uideamꝰ an idẽ moy¬

Expanded text:
cidit negari posse quod Deus est. Moyses cidit negari posse quod Deus est. Moyses namque, vel potius Deus per Moysen, populo et in Aegypto et in deserto idolis et deorum, ut putabant, religionibus occupato, hoc constituit principale mandatum, ut unum Deum crederet: et vere ac merito constituit. Unus est enim Deus ex quo omnia. Sed videamus, an idem Moy
Abbreviated transcription (Latin):
se ultͣ diuinã constitutionẽ huma¬
na iudicia extendant. Seqͣm᷑ gͦ ad¬
u̾sus irreligiosas & impias de đõ in¬
stitutiones. ipsas illas diuinors dicto¬
rũ actoritates: & unũ qdq eoꝵs. ipso
de qͦ querit᷑ auctore tractabimꝰ. ñ
ad fallendã. & male imbuenda aui-¬
dientiũ imꝑitiã. qͣsdã u̾boꝵs en̾tiati¬
ones subtractis eoꝵs causis coaptan¬
tes. Intelligentia enĩ dictoꝵs. ex cau¬
sis ẽ assum̃da dicendi: qͥa ñ sermoni
res. s rei ẽ sermo subiectꝰ. Gerũ
omĩa. editissimul & dicendi causis
& dictoꝵ u̾tutibꝰ ꝓsequem᷑. Igit᷑
singła scđm ꝓpositionis ordinẽ retͣcten¬
tur. Nãq hoc eoꝵ p̾ncipale ẽ. Nouimꝰ in
qͥunt unũ solũ dm moyse dicente: au
alit᷑ a quoꝗͣ eorũ p̾dicatũ eẽ Q
deuꝰ crederent cognitũ ẽ. nͥ unũ d̾m
eẽ ex qͦ omĩa. unã uͥtutẽ innascibi¬
lẽ & unã hanc eẽ sine initio potesta

Expanded text:
se ultra divinam constitutionem humase ultra divinam constitutionem humana consilia extendant. Sequimur ergo, adversus irreligiosas et impias de Deo institutiones, ipsas illas divinorum dictorum auctoritates: et unumquodque eo ipso, de quo quaeritur, auctore tractabimus, non ad fallendam et male imbuendam audientium imperitiam quasdam verborum enuntiationes subtractis eorum causis coaptantes. Intelligentia enim dictorum ex causis est assumenda dicendi : quia non sermoni res, sed rei est sermo subjectus. Verum omnia editis simul et dicendi causis et dictorum virtutibus prosequemur. Igitur singula secundum propositionis ordinem retractenturquiunt, unum solum Deum, Moyse dicente, Audaliter a quoquam eorum praedicatum esse, qui Deum crederent, cognitum est, nisi unum Deum esse ex quo omnia, unam virtutem innascibilem, et unam hanc esse sine initio potestat
Abbreviated transcription (Latin):
est. hec mortifera institutio. ad cuiꝰ
confirmationẽ corrupto intelligen¬
tiȩ sensu diuinoꝵs dictoꝵs testimo¬
nia usurpant: & de his sub occasio¬
ne humanȩ ignorantiȩ m̃tiunt᷑.
Nemini aũ dubiũ eẽ oportet: ad di¬
ui naruꝰ rerũ cognitionẽ. diuinis
becillitas consequet᷑. neq inuisibi¬
liuꝰ intelligentiaᷤ. ipse sibi corpora¬
liũ sensus assumet. Non enĩ uel
id qđ creatũ in nobis atq carnale
ẽ. uł id qđ in usũ uite nr̾e ex dõ
datũ ẽ. suomet iudicio naturã cre
ingenia nr̃a incelestẽ scientiã. neq
in cõp̾hensibilẽ uͥtutẽ sensu aliqͦ
infirmitas nr̃a concipiet: ipsi de se
dõ credendũ ẽ. & his quȩ cognitio¬
ni nr̃e de se tͥbuit obsequendũ. Aut
enĩ more gentiliũ denegandꝰ ẽ. si
testimonia eiꝰ imꝓbabunt᷑. aut sint¬
ẽ ds c̾dit᷑. ñ potest alit̾ de eo quãut
ipse ẽ de se testatꝰ intelligi. Cessent
itaq ꝓpͥe hominũ opiniones: neq

Expanded text:
est, haec mortifera institutio: ad cujus confirmationem corrupto intelligentiae sensu, divinorum dictorum testimonia usurpant, et de his sub occasione humanae ignorantiae mentiuntur. Nemini autem dubium esse oportet, ad divinarum rerum cognitionem divinis becillitas consequetur, neque invisibilium intelligentiam ipse sibi corporalium sensus assumet. Non enim vel id quod creatum in nobis atque carnale est, vel id quod in usum vitae nostrae ex Deo datum est, suomet ingenia nostra in caelestem scientiam, neque incomprehensibilem virtutem sensu aliquo infirmitas nostra concipiet. Ipsi de se Deo credendum est, et iis quae cognitioni nostrae de se tribuit, obsequendum. Aut enim more gentilium denegandus est, si testimonia eius improbantur: aut siest Deus creditur, non potest aliter de eo, quam ut ipse est de se testatus, intelligi. Cessent itaque propriae hominum opiniones, neque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quẽ potestatẽ nicħ differentẽ ab
auctore uenerat᷑. cũ exqͦ & ꝑ que
ad id qđ creat᷑ ⁊ in hisque c̾ata st᷑.
cõmunis auctoritas sit: nouit in
cabilẽ. Didicit enĩ adnõ spũi carnẽ
& ossa ñ eẽ: ne forte cadere in eocor¬
poraliũ passionũ det̾m̾ta credant᷑:
nouit unu in nascibilẽ dm̃. nouit &¬
unũ unigenitũ dĩ filiũ. confitet᷑ pa

Expanded text:
fferentem ab auctore veneratur. Cum ex quo, et per quem ad id creatur in his quae creata sunt communionis auctoritas sit. Novit in cabilem. Didicit enim a Domino spiritui carnem et ossa non esse, ne forte cadere in eum corporalium passionum detrimenta credantur. Novit unum innascibilem Deum, novit et unigenitum D
Abbreviated transcription (Latin):
ab initio. s ab mitiabili. ñ ꝑ seipsuᷤ.
s ab eo qͥa nemine sẽꝑ ẽ. natũ ab et̃no.
natiuitatẽ uidelicet ex pat̾na et̾nita¬
te sum̃tẽ. Caret gͦ fides nr̃a ħetice
prauitatis opinione: edita nã que ẽ
sensus nr̃i ꝓfessio. licet ñdũ sit ratio
ꝓfessionis exposita tñ neqͥd in homo¬
usyi a patͥbꝰ ñcupati eñtiatione. ⁊ in
ea qd̃ sẽꝑ fuerit confessione suspicio

Expanded text:
initio, sed ab ininitiabili: non per se ipsum, sed ab eo, qui a nemine semper est, natum ab aeterno, nativitatem videlicet ex paterna aeternitate sumentem. Caret ergo fides nostra haereticae pravitatis opinione. Edita 75 namque est sensus nostri professio, licet nondum sit ratio professionis exposita. Tamen ne quid, in homousii a Patribus nuncupati enuntiatione, et in ea quod semper fuerit confessione, suspicio
Abbreviated transcription (Latin):
ũbũ erat apd̃ dm̃. & ds erat u̾buᷤ.
Hoc erat in pͥncipio apd̃ dm. Omĩa
ꝑ ipsũ factast᷑. Quod sinegareuo¬
les a patre dictũ uideri fiat. firma¬
iñtũ: audies rursũ ꝓphetã dicentẽ.
ipse dirit & facta sunt. ipse man¬
dauit. & creata st̃. Qd̃ gͦ dictũ ẽ
fiat firmam̃tũ: in eo qđ pat̾ sit lo
cutꝰ. ostendit᷑. Quod aũ adicit᷑. &
factũ ẽ sic. & qđ fecisse d̾s dicit᷑ in
eo ꝑsona efficientis ẽ intelligenda
qͥ faciat. Dixit enĩ & facta st̃.Non
utiq solũ uoluit & fecit. man-¬
ciũ inter se & ea que eenͣt creanda
& in efficientis oꝑatione confessio.
Si aũ loqͥ audebis ñ de filio dici. & fec̃
ds Et uͥ erit qđ dictũ ẽ oiã ꝑ ipsũ

Expanded text:
bum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt . Quod si negare voles a Patre dictum videri, Fiat firmamentum , audies rursum prophetam dicentem, Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt. Quod ergo dictum est, Fiat ficutus ostenditur. Quod autem adjicitur: Et factum est sic, et quod fecisse 84 Deus dicitur; in eo persona efficientis est intelligenda qui faciat. Dixit enim, et facta sunt, non utique solum voluit, et fecit: mancium inter se et ea quae essent creanda et in efficientis operatione confesso. Si autem loqui audebis, non de Filio dici, Et fecit Deus; et ubi erit quod dictum est, Omnia per ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ex uno. obid unꝰ ds qã ex se d̾s. con¬
tra uero ñ minꝰ ꝑ id filiꝰ ds. qͥa pater
unꝰ ds sit. Est enĩ unigenitꝰ filiꝰdi. ñ
innascibilis ut patͥ adimat qđ ds
unꝰ sit. neq aliud ipse quã ds qͥaer
do natꝰ est. de qͦ quãuis ambigi ñ
oporteat. qui nascendo ex dõ dssit.¬
ꝑ qd̃ fidi nr̃e ds unꝰ est. Tam̃ uide¬
amꝰ an moyses qͥ ad isrł dixerit. dñs
ds tuus unꝰ ẽ. di filiũ dm p̃dicau̾it.
Uti enĩ nos ad confitendã dm̃ nr̃i ihu
tebit: cuiꝰ auctoritate hetici unum
tm̃ dm̃ confitentes. filio putent dene¬

Expanded text:
e Deus. Contra vero non minus per id Filius Deus, quia Pater Deus unus sit; est enim unigenitus filius Dei: non innascibilis, ut Patri adimat quod Deus unus sit; neque aliud ipse quam Deus, quia ex Deo natus est. De quo quamvis ambigi non oporteat, quin nascendo ex Deo Dtamen videamus an Moyses, qui ad Israel dixerit, Dominus Deus tuus unus est, Dei filium Deum praedicaverit. Uti enim nos ad confitendam Domini nostritebit, cujus auctoritate haeretici unum tantum Deum confitentes Filio putent ne
Abbreviated transcription (Latin):
cationẽ id ẽ uniꝰ substantiȩ. qđ gre¬
pare atq eloqͥ tãquã ipse sit pat᷑
qͥ& filiꝰ ex infinitate uidelicet
sua ꝓtensus in uͥginẽ. ex qͣ corpꝰ as¬
sumens sibi in eo corpore qđ assũp¬
sit filii nom̃ addiderit & hec qͥdẽ
de homo usyon eorũ falsitas pͥma
ẽ sequens illa ẽ qdđ affirment id eñti¬
ationẽ homousyi significare. qđ rei
ant̾ioris atq alt̾iꝰ cõmunio sit duo¬
t̾ie alicuiꝰ extiterit. que participata
duobꝰ & in utroq consũpta. utruq
illũ & nat̾e ant̾ioris & rei ẽẽ teste

Expanded text:
cationem, id est, unius substantiae, quod graecationem, id est, unius substantiae, quod graepare atque eloqui, tamquam ipse sit pater qui et filius, ex infinitate videlicet sua protensus in Virginem, ex qua corpus assumens, sibi in eo corpore, quod assumpsit, filii nomen addiderit. Et haec quidem de homousio eorum falsitas prima est. Sequens illa est, quod affirment id enuntiationem homousii significare, quod rei anterioris atque alterius communio sit duoeriae alicujus exstiterit, quae participata duobus, et in utroque consumpta, utrumque illum et naturae anterioris, et rei esse testetur
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ filiũ nꝰ ex patre
natũ. neq
dm ex nat᷑a. s ex
constitti¬
tione. ẽẽ. adoptio¬
eiꝰ in noĩe: qͥa sicut
plures đo
filii. ita & hic filiꝰ sit. De hinc lib̾a¬
litate. dignitate. qͥa sic̃ dii plures
st̃. ita & hic d̾s sit. indulgentiore
tñ in eo. & adoptionis & ñcupatio¬
nis affectu. ut & p̃cet̾is sit adoꝑ¬
tat᷑. & adoptiuis aliis maior ip̃e sit fi¬
lus. & excellentius cunctis nat᷑is cre¬
atus. creaturis cet̾is ipse p̾stet. Auint
etiã quid̃a eorũ dĩ oĩpotentiã con¬
fitentes. in similitudinẽ eũ dĩ c̾atũ
& ex nichilo ut cet̾a in ȩt̾ni illiꝰ cre¬
atoris sui imaginẽ constitisse. u̾bo
uidelicet de ñ extantibꝰ uissũ eẽ sub¬
siste̾. do potente similitudinẽ sui ex
cũ uniꝰ sub̾ȩ patrẽ & filiũ eẽ audiũt
ab ant̾ioribꝰ ep̃is p̃dicatũ. ut id sub¬
tilit᷑ ꝑspeciẽ hereticȩ opinionis infir¬
ment. dicentes eos u̾bi huiꝰ signifi¬

Expanded text:
n ex Patre natum, neque Deum ex natura, sed ex constitutione esse; adoptioejus in nomine, quia sicut plures Deo filii, ita et hic filius sit; dehinc liberalitatem in dignitate, quia sicut dii plures sunt, ita et hic Deus sit: indulgentiore tamen in eo et adoptionis et nuncupationis affectu, ut et prae ca eteris sit adoptatus, et adoptivis aliis major ipse sit filiis, et excellentius cunctis naturis creatus, creaturis ipse caeteris praestet. Aiunt etiam quidam eorum Dei omnipotentiam confitentes, in similitudinem eum Dei creatum, et ex nihilo 73 ut caetera in aeterni illius Creatoris sui imaginem constitisse: verbo videlicet de non exstantibus jussum esse subsistere, Deo potente similitudinem sui ex cum unius substantiae Patrem et Filium esse audiunt ab anterioribus episcopis praedicatum, ut id subtiliter per speciem haereticae opinionis infirment: dicentes eos verbi hujus signifi
Abbreviated transcription (Latin):
R esponsuri enĩ singłis eoꝵs ꝓpositiõibꝰ.
& diuinoꝵ dictoꝵs testimoniis irreli¬
giosã eorũ doctͥnã ꝓdituri: debemꝰ ad
illa que de patredicta st̃. ea que dem¬
ceps de filio cõmemoratas subiunge̾:
ii deconfessione ea que depatre &
filio ẽ int̾ se cõparata. unꝰ atq ide

Expanded text:
Responsuri enim singulis eorum propositionibus, Responsuri enim singulis eorum propositionibus, et divinorum dictorum testimoniis irreligiosam eorum doctrinam prodituri, debemus ad illa, quae de Patre dicta sunt, ea quae deinceps de Filio sint commemorata subjungere: ut confessione ea, quae de Patre et Filio est, int
Abbreviated transcription (Latin):
que sũ patre solo. ñ etiã infilio eẽ
existimabunt᷑: necesse ẽ ut filiꝰ ds. &
falsus. & insipiens. & scđ̾m conspica¬
biles mat̾ias. corporeus. & maliuo¬
lus. & insirmꝰ. & extra immortali¬
tatẽ eẽ credat᷑. qͥa abhis om̃ibꝰ cũ in
nissima diuinitate unigeniti filii¬
dĩ: ñ existimamꝰ quẽꝗͣ arbitͣturũ.
omnẽ hc̃ sermonẽ quo usuri erimꝰ.
addĩ pat̾s contumeliã ꝑtin̾e. qͣsi
ex eiꝰ dignitate decedat. si qͥd eoꝵs
teferat᷑ ad filiũ: cũ potiꝰ honor fi¬
lii dignitas sit pat̾na: & głostis au¬
ctorsit. ex qͦ is qͥ tali gła sit dignꝰ
extit̾it. Nicħ enĩ nͥ natũ habet fi¬
liꝰ. & geniti honoris ãmiratio. in
honore gen̾antis ẽ. Cess et gͦ opinio
contumelie: cũ qcͥ qͥd in eẽ filio ma¬
iestatis docebit᷑: id ad amplificandã
potestatẽ eiꝰ qͥ istiusmodi genuerit.
nẽ filii de patre confessi st᷑. idipsũ
illud qđ de filio ꝓfessi st̃ audiatur.

Expanded text:
olo, non etiam in Filio esse existimabuntur; necesse est ut Filius Deus et falsus, et insipiens, et secundum conspicabiles materias corporeus, et malevolus, et infirmus, et extra immortalitatem esse credatur, qui ab his omnibus, cum in nissima divinitate unigeniti Dei filii, non existimamus quemquam arbitraturum, omnem hunc sermonem, quo usuri erimus, ad Dei patris contumeliam pertinere, quasi ex ejus 78 dignitate decedat, si quid eorum referatur ad filium: cum potius honor filii dignitas sit paterna; et gloriosus auctor sit, ex quo is, qui tali gloria sit dignus, exstiterit. Nihil enim nisi natum habet filius, et geniti honoris admiratio in honore generantis est. Cessat ergo opinio contumeliae: cum quidquid inesse Filio majestatis docebitur, id ad amplificandam potestatem ejus, qui istiusmodi genuerit, nem Filii de Patre confessi sunt, ipsum illud quod de Filio professi sunt audiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
genuit: qđ in patre ẽ. hoc & infi¬
lio ẽ. Qđ in ingenito: hoc & in
unigenito. alt̾ ab alt̾o. & utq unuͦ
ñ duo unꝰ.s alius in alio. qͥa ñ ali¬
ud in utroq pat᷑ in filio. qͥa ex eofi¬
liꝰ. filiꝰ in patre. qͥa ñ aliunde. ꝗͥ fi¬
lius: unigenitꝰ. in ingenito: qͥa ab¬
in ingenito unigenitꝰ: ita in se
inuicẽ. qa ut omĩa in ingenito
patre ꝑfecta st᷑: ita om̃ia in filio
unigenito ꝑfecta st᷑. Hȩc in fi¬
lio & inpatre unitas. hec uͥtꝰ. hȩc
caritas. hec spes. hec fides. hȩc ue¬
ritas. uia. uita. ñ calũpniari de
uͥtutibꝰ suisd̾o. nec ꝑsecretũ. ac
potestate̾ natiuitatis obtraxtare.
filio. Datͥ ingenito nicħ cõꝑare.
unigenitũ ab eo nec tẽpore. nec
uirtute discernere: d̾m filiũ qͥa ex

Expanded text:
genuit. Quod in Patre est, hoc et in Figenuit. Quod in Patre est, hoc et in Filio est. Quod in ingenito, hoc et in Unigenito. Alter ab altero, et uterque unum. Non duo unus, sed alius in alio, quia non aliud in utroque. Pater in Filio, quia ex eo Filius. Filius in Patre, quia non aliunde quod Filius. Unigenitus in ingenito, quia ab ingenito unigenitus. Ita in se invicem, quia ut omnia in ingenito Patre perfecta sunt, ita omnia in Filio unigenito perfecta sunt. Haec in Filio et in Patre unitas, haec virtus, haec charitas, haec fides, haec spes, haec veritas, via, vita, non calumniari de virtutibus suis Deo, nec per secretum ac potestatem nativitatis obtrectare Filio; Patri ingenito nihil comparare, Unigenitum ab eo nec tempore nec virtute discernere, Deum filium quia ex
Abbreviated transcription (Latin):
sit: bonitatis eiꝰ ad salutẽ nrãm
uoluntas ẽ. In uisibilis enĩ. & in¬
corporeus. & incõp̃hensibilis. ut¬
pote ab eogenitꝰ: tantũ in se &
mat̾ie. & humilitatis recepit.
qnͣtũ in nob̾ erat uͥtdtis ad intelli¬
gendũ se. & sentiendũ & contu¬
end̾u. imbecillitati: potius nr̃e obtẽ¬
ꝑans. quã de his in qͥbꝰ erat ipse de¬
ficiens. Igit᷑ ꝑfecti pat̾s ꝑfectus fi¬
lius: & ingeniti dĩ unigenita ꝓge¬
nies. qui ab eo qͥ habet omĩa accepit
mine: confident᷑ ait. Pat᷑ in me.
& ego in patre.. Quia ut sp̃c pat᷑.
ita & filiꝰ spc̃. ut d̾s pat᷑. ita & filiꝰ
d̾s. ut lum̃ pat᷑. ita & filiꝰ lumen.¬
Ex his gͦ quȩ in patre st̃. ea in qͥbꝰ
est filiꝰ. idẽ ex toto patre. totꝰ filiꝰ
natus ẽ. non aliunde: qͥa nichil
ante quã filiꝰ. ñ ex nichilo: qͥa ex do
filiꝰ. ñ in parte: qͥa plenitudo dita¬
tis in filio. neq in aliqͥbꝰ: qͥa m õibꝰ.
s ut uoluit qui potuit. ut scit qͥ

Expanded text:
sit, bonitatis ejus ad salutem nostram voluntas est. Invisibilis enim, et incorporeus, et incomprehensibilis, utpote ab eo genitus, tantum in se et materiae et humilitatis recepit, quantum in nobis erat virtutis ad intelligendum se et sentiendum et contuendum. Imbecillitati nostrae potius obtemperans, quam de his in quibus erat ipse deficiens. Igitur perfecti Patris perfectus Filius, et ingeniti Dei unigenita progenies, qui ab eo qui habet ommine, confidenter ait: Pater in me, et ego in Patre : quia ut spiritus Pater, ita et Filius Spiritus; ut Deus Pater, ita et Filius Deus; ut lumen Pater, ita et FiliEx his ergo quae in Patre sunt, ea in quibus est Filius, id est ex toto Patre totus Filius natus est. Non aliunde, quia nihil antequam Filius. Non ex nihilo, quia ex Deo Filius. Non in parte, quia plenitudo Deitatis in Filio. Neque in aliquibus, quia in omnibus. Sed ut voluit, qui potuit, ut scit qui
Abbreviated transcription (Latin):
Qd adhec calũpniam᷑: q̃uid estua¬
mꝰ Patrẽ tu negas: At qͥ in hoc
maximũ opꝰ filii fuit. ut patr̾e cog¬
nosceremꝰ. Negas plane qͣndo scd̃m
te filiꝰ ñ ex eonatꝰ ẽ. Et cur filiꝰ di¬
cit᷑ factꝰ ꝓ uoluntate. quasi cęt̾a:
admirari dm̃ possunt. condito¬
rẽ mundi. xpmꝰ creantẽ. Et dig¬
na d̾o uͥtꝰ ẽ. ut effectorẽ archan¬
creationis effrr̾it. Sed ñ hic labor
d̾ni est. ut oiã in creandis rebꝰ dm
posse tu sentias. s ut scias dm pa¬
trẽ eiꝰ eẽ filii qui loqͣt᷑ uͥtutes in cę¬
lo plures sit᷑& efficientes & et̃ne. s
unꝰ unigenitꝰ ẽ filiꝰ. ñ a cet̾is sola
differens potestate. qͥa ꝑ eũ cuncta
st᷑: s qͥa nerꝰ unꝰ ẽ filiꝰ ñ fiat dege¬
ner: aut natꝰ ex nichilosit. Audis
filiũ: crede qͥa filiꝰ ẽ. Audis patrẽ:
mem̃to qͥa pat̾ ẽ. Ed istis nominibꝰ
suspicionẽ maliciã. audaciã int̾̃se¬

Expanded text:
Quid ad haec calumniamur? quid aestuaQuid ad haec calumniamur? quid aestuamus? Patrem tu negas? Atquin hoc maximum opus Filii fuit, ut Patrem cognosceremus. Negas plane, quando secundum te Filius non ex eo natus est. Et cur filius dicetur, factus pro voluntate quasi caetera? Admirari Deum possum conditorem 64 mundi Christum creantem: et digna Deo virtus est, ut effectorem archancreationis effecerit. Sed non hic labor Domini est, ut omnia in creandis rebus Deum posse tu sentias; sed ut scias Deum patrem ejus esse filii qui loquitur. Virtutes in coelo plures sunt, et efficientes, et aeternae: sed unus unigenitus est filius, non a caeteris sola differens potestate, quia per eum cuncta sunt. Sed quia verus unus est filius, non fiat degener, ut natus ex nihilo sit. Audis Filium: crede quia filius est. Audis Patrem: memento quia pater est. Quid istis nominibus suspicionem, malitia
Abbreviated transcription (Latin):
genit᷑ ꝑfectꝰ filiꝰ ds̃ natꝰ sit: qaͥ sensũ
& sermonẽ humanȩ nat᷑e u̾tꝰ gen̾atio¬
niꝰ excedat. Et oĩa qͥde insuꝑ mundi
ne abig̾e de direbꝰ atq u̾tutibꝰ fas
credẽmꝰ. s in ipsã u̾itatẽ infidelitas
nr̃a ꝓcurrit. & uiolenti in excidiũ
dĩ potestatis irrũpimꝰ. Si liceret
corpora & manꝰ ad celũ eleuaremꝰ.
solẽ. astraq cet᷑a annui cursus. suis
limitibꝰ ꝓtͣbaremꝰ. ꝑmisceremꝰ de¬
cessus occeani & access fluenta etiã
fontiũ inhiberemꝰ. & nat᷑as flumi¬
nũ referiremꝰ. coneute̾mꝰ fundam̃¬
ta t̾re. & toto in hec oꝑa dĩ parrici¬
dio deseuiremꝰ: s bene. qđ nos intͣ
hanc modestiȩ necessitatẽ natura
corporuꝰ detinet. Certe ñ fallimꝰ.
qͥd si lic̾et eẽmꝰ acturi. Nãq qͥa
possumꝰ ꝑfana uoluntatis audatia
naturã ueritatis conuellimꝰ. & bel¬
lũ dictis di cõparamꝰ. Filiꝰ dixit.¬

Expanded text:
genitus et perfectus filius Deus natus sit, quia sensum genitus et perfectus filius Deus natus sit, quia sensum et sermonem humanae naturae virtus generationis excedat. ne ambigere de Dei rebus atque virtutibus fas crederemus. Sed in ipsam veritatem infidelitas nostra procurrit, et violenti in excidium Dei potestatis irrumpimus. Si liceret, et corpora et manus ad coelum levaremus, solem astraque caetera annui cursus suis limitibus proturbaremus, permisceremus decessus Oceani et accessus, fluenta etiam fontium inhiberemus, et naturas fluminum referremus, concuteremus fundamenta terrae, et toto in haec opera Dei parricidio desaeviremus. Sed bene, quod nos intra hanc modestiae necessitatem natura corporum detinet. Certe non fallimus, quid, si liceret, essemus facturi. Namque quia possumus, profanae voluntatis audacia naturam veritatis convellimus, et bellum dictis Dei comparamus. 22. Chri
Abbreviated transcription (Latin):
serata: s ecce astistit mediꝰ Cui ꝑ
u̾tutẽ suã uniu̾sa st̃ ꝑuia: in uisibi¬
libus calũpniaris. Ego ate uisibiliũ
exposco rationẽ: nicħ cedit ex soli¬
do. neq ꝑ nat᷑am suã aliqͥd tãquã
lapsu insensibili ligna & lapides ad¬
mittunt. Corpꝰ dni a sese ñ defecit
ut sese resumat ex nichilo. & unde.
qui assistit in medio est. Gedit
adhec & sensus & sermo. & extͣra-
tionẽ humanã est ueritas facti. ic¬
circo gͦ ut de natiuitate fallim᷑. ita
& de ingressu dñi m̃tiam᷑. Dicamꝰ
factũ ñ fuisse. qͥa intelligentiã fa¬
cti ñ app̃hendimꝰ: & cessante sen¬
su nr̃o. facti ipsius cesset effectꝰ. Sed
m̃datiũ nrm facti fides uincit. Assti¬
tit dĩis clausa domo in medio
discipuloꝵs: ⁊ filiꝰ : natꝰ ex patre: no¬
li negare qđ steterit: qͥa ꝑ intelli¬
gentie infirmitatẽ. consistentis ñ
conseqͣris introitũ. Noli nescire qđ
ab ingenito & ꝑfecto do patre. uni¬

Expanded text:
serata: sed ecce assistit medius, cui per serata: sed ecce assistit medius, cui per virtutem suam universa sunt pervia. Invisibilibus calumniaris: ego a te visibilium exposco rationem. Nihil cedit ex solido, neque per naturam suam aliquid tamquam lapsu insensibili ligna et lapides admittunt. Corpus Domini a sese non deficit, ut sese resumat ex nihilo: et unde qui assistit in medio est? Cedit ad haec et sensus et sermo, 586 et extra rationem humanam est veritas facti. Idcirco ergo ut de nativitate fallimus, ita et de ingressu Domini mentiamur. Dicamus factum non fuisse, quia intelligentiam facti non apprehendimus: et cessante sensu nostro, facti ipsius cesset effectus. Sed mendacium nostrum facti fides vincit. Adstitit Dominus clausa domo in medio discipulorum: et Filius est natus ex Patre. Noli negare quod steterit, quia per intelligentiae infirmitatem consistentis non consequaris introitum: noli nescire quod ab ingenito et perfecto Deo patre uni
Abbreviated transcription (Latin):
creda. Dñs ad omnẽ se intelligen¬
tie nre imbecillitatẽ accõmodat.
& dubitatione infideliũ satisfactu
facti rationẽ qͥsqͥs eris cȩlestiũ reru̾
scrutator expone. Erant discipłi
in clauso. & secreto pꝰpassionẽ dnĩ con¬
gregati consederant. Dñs thome
fidẽ ꝓpositis conditionibꝰ confirma¬
turꝰ astistit. palpandi corporis &
contrectandi uulneris oꝑtulit fa¬
cultatẽ. & utiq qui compunctus
recognoscendꝰ sit. necesse ẽ corpꝰ in
quo ẽ cõpunctꝰ aitulerit. Q uero
ꝑ qͣs clause domꝰ partes sese cor¬
poreus intulerit. Diligent᷑ enĩ euan¬
głista exp̃sit dicens. Uenit iħc ia¬
nuis clausis. & stetit in medio. An
constructa parietũ penetrans. & so¬
lida lignoꝵ. naturã eoꝵ inpenet᷑bilẽ
transcurrit .  Stetit nãq corporeꝰ.
ñ simulatꝰ. aut fallax. Seqͣnt᷑ gͦ ocłi
m̃tis tuȩ penet̾ntis ingressũ. & cũ
eo clausã domuꝰ intelligentietuȩ

Expanded text:
credam . Dominus ad omnem se intelligencredam . Dominus ad omnem se intelligentiae net dubitationi infidelium satisfacturr: facti rationem, quisquis eris coelestium rerum scrutator, expone. Erant discipuli inclusi, et secreto post passionem Domini conjuncti consederant. Dominus Thomae fidem propositis conditionibus confirmaturus assistit, palpandi corporis, et contrectandi vulneris obtulit facultatem: et utique qui compunctus recognoscendus sit, necesse est ut corpus in quo est compunctus attulerit. Quaero quas clausae domus partes sese corporeus intulerit. Diligenter enim Evangelista expressit dicens: Venit Jesus januis clausis, et stetit in medio . An constructa parietum penetrans et solida lignorum, naturam eorum impenetrabilem transcucurrit? Stetit namque corporeus, non simulatus aut fallax. Sequantur ergo oculi mentis tuae penetrantis ingressum, et cum eo clausam domum intelligentiae