comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rabam. siue fingebam. S nunquid cre¬
dendum fuit. me hoc meũ consilium.
ipsi nuntio qͦd utiq contra suũ moria¬
stium excogitaueram uoluisse patefa¬
cere: S iam ne qͦd de ur̃a erga nos di¬
lectione. huc usq credidistis. falso uoᷤᷤ
credidisse inueniatis: ꝓro ur̃a ut uide¬
o causa. ñ saltim ȩque ut ꝓ mea immo
multo ampliꝰ laborandũ ẽmi de hocñ
quom̾ huc usq solebam. ut uidelicet
nr̃a unanimitas fortius solidetur: s ne
penitus dissoluat᷑. Quid dicam uobrͤ.
Ego certe nec uob̾ nec de uob tale ali¬
quid credere possem: quale uos sola
de me suspitione duunastis. De cetõ no¬
uerit ur̃a benignitas. comitẽ theobal¬
dum nr̃as pro hunb̾to litteras iam re¬
cepisse: s necdum suo mͥ rescͥpto quio¬
quã respondisse. Quid suꝑ hoc uobis
agendum sit. ipsa uos pietas melius
docebit. si pie hominis iniuste exulan¬
tis miseriam pensare ñ negligitis. Ad¬

Expanded text:
rabam sive 47 fingebam. Sed nunquid crerabam sive 47 fingebam. Sed nunquid credendum fuit, me hoc meum consilium ipsi nuntio, quod utique contra suum monasterium excogitaveram, voluisse patefacere? Sed jam, ne quod de nostra erga vos dilectione hucusque credidistis, falso vos credidisse inveniatis; pro vestra ut video causa, non saltem aeque ut pro mea, imo multo amplius laborandum est mihi, et hoc non quomodo hucusque solebam, ut videlicet nostra unanimitas fortius solidetur, sed ne penitus dissolvatur. Quid dicam vobis? Ego certe nec vobis, nec de vobis tale aliquid credere possem, quale vos sola de me suspicione divinastis. De caetero noverit vestra Benignitas, comitem Theobaldum nostras pro Humberto litteras jam recepisse, sed necdum suo mihi rescripto quidquam respondisse. Quid super hoc vobis agendum sit, ipsa vos melius pietas docebit, si pie hominis injuste exsulantis miseriam pensare non negligitis.
Abbreviated transcription (Latin):
memini: si tam̃ eo a uob̾ ocł̃o legeret᷑.
quo a me seͥptum fuit. Nam cum de¬
nuntiatis malis que ñ immerito uo¬
b̾metuebam tandem inferrem. qͣd si
hec om̃ia pati melius ducitis quã ilłu
amittere. mea nichil in terest uos uide¬
ritis : aut enim ipsa mea u̾ba sunt hȩc
aut ꝓpe ipsa: cum utiq hoc in fine
dixi quid aliud uob̾ quã illa supiora
dispensatorie ut ñ dicam simulatorie.
a me ita scͥpta fuisse latent̾ intimaui:
Quod uͦ scͥpsistis. me ꝑ nunciũ eidem
monacho de querenda si ad nos diuer¬
tiset ipsiꝰ absolutione. pͥuatim insinu¬
asse: ueritatẽ testor. hoc uerum non eẽ.
E gone de notissimo mͥ monast̾ĩo. uel
iactarem uł sꝑarem monachũ me poᷤᷤ¬
se susciꝑe: quẽ nec uos qͥdem puto si¬
ne grandi scandalo posse retinere: S
esto. Inuidebam illum uob̾: & mͥ attra¬
here gestiens. aliquid de eius optinen¬
da absolutione machinari me posse spe¬

Expanded text:
memini, si tamen eo a vobis oculo legeretur, memini, si tamen eo a vobis oculo legeretur, quo a me scriptum fuit. Nam, cum denuntiatis malis quae non immerito vobis metuebam, tandem inferrem, « Quod si haec omnia pati melius ducitis, quam illum amittere; mea nihil interest, vos videritis: » aut enim ipsa mea verba sunt haec, aut proprie ipsa: cum itaque hoc in fine dixi, quid aliud vobis quam illa superiora dispensatorie ut non dicam, simulatorie a me ita scripta fuisse latenter intimavi? 2. Quod vero scripsistis, me per nuntium eidem monacho de quaerenda, si ad nos divertisset, ipsius absolutione privatim insinuasse; veritatem testor, hoc verum non esse. Egone de notissimo mihi monasterio vel jactarem, vel sperarem monachum me posse suscipere, quem nec vos quidem puto sine grandi scandalo posse retinere? Sed esto. Invidebam illum vobis et mihi attrahere gestiens, aliquid de ejus obtinenda absolutione machinari me posse spe
Abbreviated transcription (Latin):
rib litteris aut ego quantũ ex urĩs
ꝑpendit᷑ minꝰ aꝑte scͥpsi quod uolui.
aut uos alit̾ illas intellexistis quã debui¬
stis. Siqͥdem quȩ uobis de monachi
illius susceptione euentura denunti¬
aui. ueracit᷑ ita timui: & ad huc ti¬
meo ut scͥpsi. Non tam̃ ad hoc illa
uob̾ pͥdicere studui. qͦd uł suaderẽ
uł consulerẽ. uł certe ut scribitis cen¬
serem illum debere reddi: quippe qui
ipsius iam dudum feruentissimũ
desid̾ium noui: & ei potius qͦd nũc
illud adimpleu̾it debeo congratula¬
r S cũ a familiarissimo nob̾ abbe
requirendu illũ uehement̾ exigeren¬
tur: ut a me si fieri posset omnẽ repel¬
lerem suspitionẽ. tales ꝑut sciui dicta¬
re curaui: quib & ipsis satiffacerẽ: &
uos contra eorũdem imminentes ca¬
limnias. uob̾ illas ñ tacendo p̾muni¬
rem. Hoc me ita in illis litteris sensisse
ur̃am sagacitatẽ uł ex eo adũtere posse
creddidi. quod in fine illarũ posuisse me

Expanded text:
ego, quantum ex vestris perpenditur, minus aperte scripsi quod volui; aut vos aliter illas intellexistis quam debuistis. Siquidem quae vobis de monachi illius susceptione eventura denuntiavi, veraciter ita timui, et adhuc timeo, ut scripsi. Non tamen ad hoc illa vobis praedicere studui, quo vel suaderem, vel consulerem; vel certe ut scribitis, censerem illum debere reddi: quippe qui ipsius jamdudum ferventissimum desiderium novi, et ei potius, quod nunc illud adimpleverit, debeo congratulari. Sed cum a familiarissimo nobis abbarequirendum illum vehementer exigerentur; ut a me, si fieri posset, omnem depellerem suspicionem, tales, prout scivi, dictare curavi, quibus et ipsis satisfacerem, et vos contra eorumdem imminentes calumnias, vobis illas non tacendo, praemunirem. Haec me ita in illis litteris sensisse vestram sagacitatem vel ex co advertere posse credidi, quod in fine illarum posuisse me
Abbreviated transcription (Latin):
iło ꝓculdubio plus icepturꝰ. qͥa plie
laborasti. Certus sum enĩ. quia ñ ua¬
cat tͥ qd sitienti tulisti aquã. & eum
panib occurristi fugientib. Non in¬
qua uacant officia humanitatis̃ nͥ
hortamenta salutis: quib xp̃i uere
uiscera in illis pauꝑib refoiustiAm¬
bo tam̃ collaboratores ambo coadiu¬
tores sumus di: ambo parit̾ speremꝰ
fructũ in refectione animaꝵ sc̃ãꝵ.

Expanded text:
ideo procul dubio plus recepturus, quoniam plus ideo procul dubio plus recepturus, quoniam plus laborasti. Certus sum enim quia non vacat tibi, quod sitienti tulisti aquam, et cum panibus occurristi fugientibus. Non, inquam, vacant officia humanitatis, non hortamenta salutis, quibus Christi vere viscera in illis pauperibus refovisti. Ambo tamen collaboratores, ambo coadjutores Dei sumus: ambo pariter speramus fructum in respectione animarum sanctarum.
Abbreviated transcription (Latin):
iactum in t̾ram bonam. fru¬
ctum attulisse uidet᷑. ipsuᷤᷤ
ẽ gła qui dedit semen serentĩ. fecun¬
ditatẽ terre: semini incrementũ. ¶dͥ
losius usurpabo mͥ. Pnofecto lex dñi
coni̾tit amimas: & ñ ego. Testimoniũ
dim fidele sapientiã p̾stat paruuilis: ũ
egs. Laudat᷑ de bona littere tornaita
manus. ñ calamus. fateor ut multũ
tbuam mͥ. lingua mea calamus seri¬
be udocit scribentis. Si bi gͦ inqiuis
Qd asferunt bonĩ.s peciosi pedes euae¬
gbicantiũ bona: Multum ꝑ omnẽ
modum. P rimũ quide. quia filii st̾
patris sui qui in celis ẽ: & glam quã
deferunt patrĩ. nequaquã a se ducunt
alienam. Nam si filii. & heredes. De¬
inde ũ qͥd ꝓrimoꝵ salutẽ. suam ni¬
chilominꝰ arbitiant᷑: quippe quos tan¬
quam seipsos diligunt. Tercio quoq
qd labee labioꝵ ip̃soꝵ sibi pentus pi¬
re ñ potit. Unusquisq emĩ mercedem
accipiet: scd̃m suũ laborẽ. Ego labi¬
a mea ñ ꝓhibui. tu aꝑusti. & uiscera.

Expanded text:
actum in terram bonam, fructum attulisse videtur, ipsius est gloria qui dedit semen serenti, fecunditatem terrae, semini incrementum. Quid losius usurpabo mihi. Profecto lex Domini convertit animas, et non ego: testimonium Domini fidele sapientiam praestat parvulis , et non ego. Laudatur de bona litterae tornatura manus, non calamus. Fateor, ut multum tribuam mihi lingua mea calamus scribae velociter scribentis . Sibi ergo, inquis, quid afferunt boni speciosi pedes evangelizantium bona? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia filii sunt Patris sui qui in coelis est, et gloriam, quam deferunt Patri, nequaquam a se ducunt alienam. Nam si filii, et haeredes. Deinde vero quod proximorum salutem, suam nihilominus arbitrantur, quippe quos tanquam se ipsos diligunt. Tertio quoque, quod labor labiorum ipsorum sibi penitus perire non poterit. Unusquisque enim mercedem accipiet sa mea non prohibui: tu aperuisti et viscera,
Abbreviated transcription (Latin):
& iusticia fuerat. ut fidelium t̾ra inte¬
rim saltim dum hȩc actitarent. ab õ
hoste secura consisteret: tum ꝓ p̾sentia
sumni pontificis. quẽ iam dudum
exulem. pisani apud se cum summo
honoie seruabant & seruant: tum ꝓ
seruitio imꝑatoris. ꝓ quo &e ipsi tunc
temporis exulabant. factum ẽ autẽ
ꝑ contrariũ: ut grãm qui offendert̃.
& qui seruierunt iram mererentur.
S uos fortassis adhuc ista nesciebatiᷤ.
O portet gͦ nunc quando res ẽ nota uo¬
bis. immo & decet & expedit mutare
meruere pisani: quantũ adhuc mere¬

Expanded text:
et justitia fuerat, ut fidelium terra, inteet justitia fuerat, ut fidelium terra, interim saltem dum haec actitarent, ab omni hoste secura consisteret: tum pro praesentia summi pontificis, quem jamdudum exsulem Pisani apud se cum summo honore servabant et servant; tum pro servitio imperatoris, pro quo et ipsi tunc temporis exsulabant? Factum est autem per contrarium, ut gratiam, qui offenderunt; et qui servierunt, iram mererentur. Sed vos fortassis adhuc ista nesciebatis. Oportet ergo nunc quando res est nota vobis, imo et decet et expedit, mutare meruere Pisani, quantum adhuc mere
Abbreviated transcription (Latin):
instinctu uł consilio uigilan¬
tiȩ ur̃e subripi potuerit ua
homines certe digni duplici honore
&e gr̃a contraria a uob̾ audirent. Pisa¬
nos dico: qui pͥmi & soli interun ad¬
Huc erereie ueilłu adu̾sus inuasoñ
isset in dignatio. qui ppłm strenrium
& deuotum quacunq: ocralione of¬
fendiere ausi stͥ eo pͥcipue tp̃r quo as¬
eincti in multis milib sius erierant:
oppugnare tyraniũ ulcisei miuriam
dñi sui. & impiałe defensare coronam.
Urenim congruentissime assignem
huie genti qͦd olim de scõ dauid dice¬
batur: quenã queso m om̃ib cuiitadi¬
qui nuꝑ regni illum unicũ ac poten¬
tissimũ hostem ab obsidione ncapolis
fugauerunt: ⁊lonne hi sunt qͥ etiam
qͥd pene meredibile dictu ẽ. in uno
impetu a suo expugnauert̾ amal
nam cuntates utiq opulentissimaᷤᷤ
& munitissimas. omibq qui ante¬
hanc temptauert̃. usq ad hoc tempuᷤ
ut aiunt in expugnabiles: Quam di¬
gnum quã equũ. quã plenum rõne

Expanded text:
instinctu vel consilio vigilantiae vestrae subripi potuerit, ut homines, digni certe duplici honore et gratia, contraria a vobis audirent. Pisanos dico, qui primi et soli interim adhuc erexere vexillum 146 adversus invasorem isset indignatio, qui populum strenuum et devotum quacunque occasione offendere ausi sunt, eo praecipue tempore, quo accincti in multis millibus suis exierant oppugnare tyrannum, ulcisci injuriam domini sui, et imperialem defensare coronam? Ut enim congruentissime assignem huic genti quod olim de sancto David dicebatur; quaenam, quaeso, in omnibus civitatiqui nuper regni illum unicum ac potentissimum hostem ab obsidione Neapolis fugaverunt? Nonne hi sunt qui etiam, quod pene incredibile dictu est, in uno impetu suo expugnaverunt Amalrniam, civitates utique opulentissimas et munitissimas, omnibusque qui antehac tentaverunt, usque ad hoc tempus, ut aiunt, inexpugnabiles? Quam dignum, quam aequum, quam plenum ratione
Abbreviated transcription (Latin):
tunus: s importunꝰ caritatis: s u̾itatiͤ
s iusticiȩ. Nam &e si tanti ñ sum. ut
rome habeam ꝓpria negocia: nulla
tam̃ quȩ di eẽ constiterit. a me dico
aliena. Quaꝑpt̾ si uere id mͥ gr̃e apd̃
uos manet. qͦd multoꝵ habet opinio.
liceat illud obsecro legatis dñi archi¬
ep̃i rem̃sis in p̾senti negotio exꝑiri.
Nil quippe eos nͥ quod iustum ẽ: per-¬
ferre uł q̃irre suspicamur¬

Expanded text:
 importunus charitatis, sed veritatis, sed justitiae. Nam etsi tanti non sum, ut Romae habeam propria negotia, nulla tamen quae Dei esse constiterit, a me duco aliena. Quapropter si verae id mihi gratiae apud vos manet quod multorum habet opinio, liceat illud obsecro legatis domini archiepiscopi Remensis in praesenti negotio experiri. Nil quippe eos, nisi quod justum est, perferre vel quaerere suspicamur
Abbreviated transcription (Latin):
ximio regi francoꝵ ludouico:
stephanus abbas cist̾ciensis to¬
tusq conuentꝰ abbatũ. & fr̃m
cist̾ciensiũ salutẽ sospitatẽ & pacẽ in
ra donauit. donaturꝰ &e in celo.si id qͣd
accepistis iuste & sapient̾ administra¬
re studueritis. Hoc ẽ quod uob̃ oꝑtamꝰ:
& ꝓ uob̾ oramꝰ: ut & hic fidelit̾ & illic
felicit̾ regnetis. Ceterum uos qͦnam ꝯ¬
silio. eisdem nr̃is ꝓ uob̃ orationib qͣs
si tecolitis olim tam humilit̾ requisistiᷤ.:
mͥ tam acrit̾ repugnatis: Qua enim
fidutia manꝰ ꝓ uob̾ leuare p̾sumimꝰ
ad sponsum eccłie: quã ita & sine cau¬
sa ut putamꝰ ausu in consulto contri¬
statis: Grauem siqͥdem adu̾sum uos
apud eunde sponsum & dñm suũ que¬
rimoniã deponit: dum quẽ accepat
defensorem: sustinet oppugnatorẽ. At¬
tenditis iam eui ex hoc infensũ uos red¬
ditisꝰ Non utiq ep̃o parisiensi s dño ꝑa¬
radysi. &e qͥdem t̾ribili. & ei qui aufert
sp̃m pͥncipum. Ipse quippeqͥ ad ep̃os

Expanded text:
ximio regi Francorum LUDOVICO, STEPHANUS abbas Cisterciensis, totusque conventus abbatum et fratrum Cisterciensium, salutem, sospitatem, et pacem in rra donavit, donaturus et in coelo, si id quod accepistis, juste et sapienter administrare studueritis. Hoc est quod vobis optamus, et pro vobis oramus; ut et hic fideliter, et illic feliciter regnetis. Caeterum vos quonam consilio eisdem nostris pro vobis orationibus quas, si recolitis, olim tam humiliter requisistis modo tam acriter repugnatis? Qua enim jam fiducia manus pro vobis levare praesumimus ad Sponsum Ecclesiae, quam ita, et sine causa ut putamus, ausu inconsulto contristatis? Gravem siquidem adversum vos apud eumdem Sponsum et Dominum suum querimoniam deponit, dum quem acceperat defensorem, sustinet oppugnatorem. Attenditis jam cui ex hoc infensum vos redditis? Non utique episcopo Parisiensi , sed Domino paradisi; et quidem terribili, et ei qui aufert sp
Abbreviated transcription (Latin):
ita uob̾ & pro uob̃ audact qͥde samant̾ ĩ¬
timare curauimꝰ: monentes & rogan¬
tes ꝑ illam inuicẽ amicitiã niãm & fr̃¬
nitatẽ. eui uos satis dignant̾ sociastis.
s nunc ipsam granit̾ lesistis: quatinꝰ
a tanto malo citiꝰ desistatis. Alioquin
siñ meremur exaudiri. s contemnim᷑
& nos fr̃s̃ &e amici ur̃i. & qui cotidie
oramꝰ ꝑro uob̾ &e filiis uris & regno. ex
hoc iam nou̾itis paruitatẽ nãm. in qͥ¬
b ualuerit ñ posse deesse eccłie di et
ministro eius uenerabili pat̾ uidelicet

Expanded text:
amanter intimare curavimus: monentes et rogantes per illam invicem amicitiam nostram et fraternitatem, cui vos satis dignanter sociastis, sed nunc ipsam graviter laesistis, quatenus a tanto malo citius desistatis. Alioquin si non meremur exaudiri, sed contemnimur, et nos fratres, et amici vestri, et qui quotidie oramus pro vobis et filiis vestris et regno; ex hoc jam noveritis parvitatem nostram, in quibus valuerit, non posse deesse Ecclesiae Dei, et ministro ejus, venerabili videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
iustum ducentes his pͥus litteris ue¬
stram excellentiã ꝯuenire: psertim qͥa
idem ep̃e ꝑ manũ omniũ religiosoꝵ
se ad iusticiam offert. si tam̃ pͥus quod
qͥdem eadem ip̃sa iusticia uidet᷑ exi¬
gere. res ei suȩ inuste ablatȩ restituan¬
tur: eius interim petitiom differendo
suꝑsedimꝰ. Et siqͥdem dõ inspirante.
placuerit uob̾. nr̃is p̾cib aurẽ inclina¬
re: nr̃õ consilio studioq pacẽ cum ep̃o.
immo cum do reformare parati sumꝰ
huiꝰ rei gr̃a fatigari usq ad uos qͦcũꝙ
uob̾ placuerit. S in autẽ: nos amicum
audire. & di sacerdoti obedire necesse ẽ.¬

Expanded text:
itteris vestram Excellentiam convenire, praesertim quia idem episcopus per manum omnium Religiosorum se ad justitiam offert, si tamen prius quod quidem eadem ipsa justitia videtur exigere res ei suae injuste ablatae restituantur: ejus interim petitioni differendo supersedimus. Et siquidem Deo inspirante placuerit vobis nostris precibus aurem inclinare, nostro consilio studioque pacem cum episcopo, imo cum Deo reformare; parati sumus hujus rei gratia fatigari usque ad vos, quocunque vobis placuerit: sin autem, nos amicum audire, et Dei sacerdoti obedire necesse e
Abbreviated transcription (Latin):
as francie & normannie. & circunqͣ¬
q curuiens usq rotomagũ: uir apłicꝰ
repleuit ñ euangłio s sacrilegio. Tur¬
pia fertur ubiq cõmisisse: spolia ec¬
clesiaꝵ asportasse. formosulos pueros
in eccłiasticis honorib uͥ potuit ꝓmo¬
iusse: uͥ ñ potuit uoluisse. Multi se
redemerunt: ne ueniret ad eos. Ad qͦs
ꝑuenire ñ potuit: exegit & extorsit ꝑ
nuncios. In scolis. in curiis. in triuipͤ.
fabulam seipsum fecit. Seculaies re¬
ligiosi om̃s: male loquunt᷑ de eo. Pau¬
peres & monachi & clici: conquerunt᷑
de eo. Homines quoq suȩ ꝓfessionis:
ipsi sunt qui magis exhorrent. & fa¬
mam eiꝰ e uitam. Hoc testimoniũ
habet & ab his qui intus: & ab his
qui foris sunt. Non sic dñs iohes
paperons ñ sic. cuiꝰ laus ẽ in ȩccłia:
quippe honorificantis ministerium
suũ. Legite literas has dño meo. Ip¬
se uiderit qͥd de tali homine faciendu
sit: ego liberaui animam meã. Dico
tam̃ p̾cipitatione qua soleo. Bonũ ẽ

Expanded text:
as Franciae, et Normanniae, et circumquaque circumiens usque Rothomagum, vir apostolicus replevit, non Evangelio, sed sacrilegio. Turpia fertur ubique commisisse; spolia ecclesiarum asportasse: formosulos pueros in ecclesiasticis honoribus, ubi potuit, promovisse; ubi non potuit, voluisse. Multi se redemerunt, ne veniret ad eos: ad quos pervenire non potuit, exegit et extorsit per nuntios. In scholis, in curiis, in triviis, fabulam se ipsum fecit. Saeculares, religiosi, omnes male loquuntur de eo: pauperes, et monachi, et clerici conqueruntur de eo. Homines quoque suae professionis, ipsi sunt qui magis exhorrent et famam ejus, et vitam. Hoc testimonium habet et ab his qui intus, et ab his qui foris sunt. Non sic dominus Joannes Paperons, non sic: cujus laus est in Ecclesia, quippe honorificantis ubique ministerium suum. Legite litteras has domino meo. Ipse viderit, quid de tali homine faciendum sit: ego liberavi animam meam. Dico tamen praecipitatione qua soleo: Bonum est
Abbreviated transcription (Latin):
authisiodorensis. & pͥorem scĩ eusebii.
tam ꝓ se quã ꝓ abbate scĩ laurentii.
ob pͥmam authisiodorensis ȩcclesiȩ
electionẽ paratos uenire ad uos. pars
adu̾sa ꝑ comitẽ nu̾nensem detinuit:
&e detruit ne uenirent. Si quidẽ comeᷤ
ipse uocatis ad se denuntiauit. ne se
intromitterent: & minis grauissimsᷤ
ac manifestis ꝓhibuit eos. sicur pͥor
ipse a p̾dicto abb̃e suo & fr̃e suo carna¬
li & a decano missus ad nos ꝓpt̾ hoc
ipsum. confessus & conquestus ẽ nob̾:
rogans etiam ꝑ nos hoc idem inno¬
tescere uob̾. Dixi & iterũ dico: mem̃to¬
te qͥd factum ẽ niu̾nis. Ordinatissi¬
mum ẽ. minus int̾dum ordinate
aliquid fieri. Claues ur̃as qui sanũ
sapiunt. cum alterã in discretione al¬
teram in potestate constituunt. Ad¬

Expanded text:
Antissiodorensis, et Priorem Sancti Eusebii, Antissiodorensis, et Priorem Sancti Eusebii, tam pro se, quam pro abbate Sancti Laurentii, ob primam Antissiodorensis Ecclesiae electionem paratos venire ad vos, pars adversa per comitem Nivernensem detinuit, et deterruit ne venirent. Siquidem comes ipse vocatis ad se denuntiavit, ne se intromitterent, et minis gravissimis ac manifestis prohibuit eos: sicut Prior ipse a praedicto abbate suo et fratre suo carnali, et a decano missus ad nos propter hoc ipsum, confessus et conquestus est nobis, rogans etiam per nos hoc ipsum innotescere vobis. Dixi, et iterum dico: Mementote quod factum est Nivernis. Ordinatissimum est, minus interdum ordinate aliquid fieri. Claves vestras, qui sanum sapiunt, alteram in discretione, alteram in potestate constituunt.
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse se minime recognouit. Quis de
sui fuit. si sapuit: testam̃tum tale
fecisse: Quis uł sclarissimus hoc di¬
xerit testamentũ sacerdotis: Hecci¬
nc dipositio hominis sobrii & spiri¬
talis: illius qui om̃ia diiudicat. & ip¬
se a nemine iudicat᷑: Aquo enim si
ita remanserit: siue in cęlo siue in t̾ra
iste ñ udicabit᷑: Tu gͦ serue dĩ qui
tenes gladium petra. amputa con¬
fusionẽ obꝓbrii a religione: scanda¬
lum ab eccłia: crimen a ꝑsona: a spi¬
ritalium omniũ qui eum in sp̃u
& ñ carnalit̾ diligebant. & tuo ipsiꝰ
corde a maritudinẽ & dolorẽ. Exurge
phinces &e sta &e placa: ut sanct᷑ quas¬
satio. Sta in quã inflexibił adu̾sus
carnẽ & sanguinẽ. quo ariete murũ
tue constantiȩ. filii huius scłi ꝓcul
dubio concut̾t conabunt᷑. Uera pie¬
tas ẽ in auuncłm: si suꝑhuiꝰmodi ex¬
titeris impiꝰ in nepotẽ. Et hoc scitote:
qͦd uiros religiosos decanũ scĩ petrai

Expanded text:
fecisse se minime recognovit. Quis denfecisse se minime recognovit. Quis densui fuit, testamentum tale fecisse? Quis vel saecularissimus hoc dixerit testamentum sacerdotis? Haeccine dispositio hominis sobrii et spiritualis, illius qui omnia dijudicat, et ipse a nemine judicatur? A quo enim, si ita remanserit, sive in coelo, sive in terra, iste non judicabitur? 2. Tu ergo, serve Dei, qui tenes gladium Petri, amputa confusionem opprobrii a religione, scandalum ab Ecclesia, crimen a persona, a spiritualium omnium, qui eum in spiritu et non carnaliter diligebant, et tuo ipsius corde amaritudinem et dolorem. Exsurge, Phinees: sta et placa, ut sanetur quassatio. Sta, inquam, inflexibilis adversus carnem et sanguinem, quo 270 ariete murum tuae constantiae filii hujus saeculi procul dubio concutere conabuntur. Vera pietas est in avunculum, si super hujusmodi exstiteris impius in nepotem. 3. Et hoc scitote, quod viros religiosos, decanum Sancti Petri
Abbreviated transcription (Latin):
dhuc suggero aliquid. qͦd añ ñ
tacuissem: si añ mͥ comꝑtũ fuis¬
set sic̃ nc̃ ẽ. Ad est homo qui pecrare fe¬
cit isrł. scm̃ loquor ep̃m: qui eum in
morte aliqͣntulũ stupidꝰ eẽt & turbatꝰ:
iste eum fecit mori pene intestatum.
Cum enĩ pauꝑib & eccliis aut nich
aut parũ daret: nepoti suo carnali ad¬
olescentulo scłari inutili. totũ pene
qͦd acquisierat mense ep̾ali. stephano
suggerente &e sollicitante dimisit.
Aiunt septem ȩccłias & decimas. et
os & ꝓpuas equitaturas: & cum minꝰ
ille sufficerent ad conficiendum iter
ut ꝓ his firmandis ad uos ueniret:
uississet tradi etiã monastii equitatu¬
ras. Quã quã quidam existiment
ep̃m donationes istas nc̾cisse: s ste¬
phanum fccisse & sigillasse quȩ uo¬
luit. Et credendu. Nempe & anno
p̾tito in articło ut putabat᷑ mortiᷤ
positum. eccł̃iam quanda eide ne¬
poti donare fecerunt. qͦd donũ postea
conualescens sicut certissime cõꝑimiꝰ.

Expanded text:
dhuc suggero aliquid, quod ante non tacuissem, si ante mihi compertum fuisset, sicut nunc est. Adest homo qui peccare fecit Israel, sanctum loquor episcopum: qui cum in morte aliquantum stupidus esset et turbatus, iste eum fecit mori pene intestatum. Cum enim pauperibus et ecclesiis aut nihil, aut parum daret, nepoti suo carnali adolescentulo, saeculari inutili, totum pene quod acquisierat mensae episcopali, Stephano suggerente et sollicitante, dimisit. Aiunt septem ecclesias, et decimas, et os, et proprias equitaturas; et, cum minus illae sufficerent ad conficiendum iter, ut pro his firmandis ad vos veniret, jussisse tradi etiam monasterii equitaturas. Quanquam quidam existimant episcopum donationes istas nescisse, sed Stephanum fecisse, et sigillasse quae voluit: et credendum. Nempe et anno praeterito in articulo, ut putabatur, mortis positum, ecclesiam quandam eidem nepoti donare fecerunt: quod donum postea convalescens, sicut certissime comperimus,
Abbreviated transcription (Latin):
riisq domos ep̃ales contra ius & fas in¬
habitandas. & res eccłie in huiꝰmodi ne¬
farios usus ꝑfligandas. audacb̾ nimiũ
exponatis. Dico uob̾ ñ erit diu inul¬
tum: si hec ita facere ꝑgits. Et ido mi¬
dñe rex amicabilit̾ moneo uos. & fide¬
lit̾ consulo uob̾. ut citius ab hac ma¬
licia desistatis: si forte iam ferire ꝑanhͤ
manũ niniuite regis exemplo. peniten¬
tia & humilitate p̾uenire possitis. Du¬
ra loquor. qͥa duriora uob̃ formido:
s mementote a sapiente dictum. me¬
liora eẽ u̾bera amici quã fraudulenta
oseula inimici

Expanded text:
riisque domos episcopales contra jus et fas riisque domos episcopales contra jus et fas habitandas, et res Ecclesiae in hujusmodi nefarios usus profligandas audacter nimium exponatis. Dico vobis: non erit diu inultum, si haec ita facere pergitis. Et ideo, domine mi rex, amicabiliter moneo vos et fideliter consulo vobis ut citius ab hac malitia desistatis, si forte jam ferire parantis manum, Ninivitae regis exemplo, poenitentia et humilitate praevenire possitis. Dure loquor, quia duriora vobis formido: sed mementote a Sapiente dictum, Meliora esse verbera amici, quam fraudulenta oscula inimici
Abbreviated transcription (Latin):
conscientie ꝓpͥe lesionem. & ipsiꝰ sũm
pontificis iustam qͦd diffiteri ñ debeo
contra me indignationẽ: ego inqũa
assidius ur̃is quȩ innouare eotidie ñ
cessatis excessib ꝓuocatus. dico uobis
incipio penitere suꝑ insipientia mea
pͥori. qua plus iusto ũe adolescentie
huc usq faui: & de eet̾o ꝓ mea exigui¬
ftate ñ decro ueritati. Non tacebo. q̃d
cũ excõmunicatis iterato fedus & socie¬
tatem inire satagits: qͦd in necem ho¬
minũ combustionẽ domoꝵ. destructi¬
onem eccłiaꝵ. disꝑsionẽ pauꝑum. rap¬
torib & p̾donib sicut dicitur adhere¬
tis: uixta illud ꝓpħe. si uidebas furem.
currebas cum eo: & cum adulteris por-¬
tionem tuam ponebas: quasi ñ satis
ꝑ uos mala facere ualeatis. Non sile¬
bo. qͦd illicitum illud maledictũq ui¬
ramentũ. inconsultissime usur patũ
a uobis contra bituricensem ȩccł̃ian.
gitis. ut xp̃i ouib apud cathalaunũ

Expanded text:
conscientiae laesionem, et ipsius summi conscientiae laesionem, et ipsius summi Pontificis justam quod diffiteri non debeo contra me indignationem; ego, inquam, assiduis vestris, quos innovare quotidie non cessatis, excessibus provocatus, dico vobis, incipio poenitere super insipientia mea priori, qua plus justo vestrae adolescentiae hucusque favi; et de caetero pro mea exiguitate non deero veritati. 4. Non tacebo quod cum excommunicatis iterato foedus et societatem inire satagitis: quod in necem hominum, combustionem domorum, destructionem ecclesiarum, dispersionem pauperum, raptoribus et praedonibus, sicut dicitur, adhaeretis, juxta illud Prophetae: Si videbas furem, currebas cum eo, et cum adulteris portionem tuam ponebas ; quasi non satis per vos mala facere valeatis. Non silebo quod illicitum illud maledictumque juramentum inconsultissime usurpatum a vobis contra Bituricensem Ecclesiam gitis, ut Christi ovibus apud Catalaunum
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodum. Immo nec suum cõmodu:
s. diaboli uoluntatẽ. ut regis qͦd ab¬
sit potentiã concepti furoris habeant
effectricẽ: quẽ suis se posse adimplere
uirib ñ confidunt: immici coronȩ
ur̃e. regni manifestissimi turbatores.
At quicquid uob̾ de regno ur̃o. de aĩa
& corona ur̃a facere placeat: nos ecclie
fili. matris innirias contemptũ & con¬
culcationẽ. om̃ino dissimulare ñ pos¬
sumus: que illi pret̾ illa quȩ in eam
iam p̾cessisse miscrabilit̾ plangimus.
iterũ de nouo partim inferri. partim
mminere sentimus. P rofecto stabimꝰ
& pugnabimus usq ad mortẽ. si ita
oportuerit ꝓ matre nr̃a. armis quib
licet᷑ ñ scutis & gladiis s p̾cib fletib¬
q ad dm. Et ego quide qui me mari¬
mim p̾ter cotidianas p̾ccs. quas ꝓ pare
c& salute ur̃a atq regno. coram dño sup¬
plex ipso teste fundebam. etiã apud se¬
dem apłicam literis & nunciis cau¬
sam urãm egisse fateor. pene usq ad¬

Expanded text:
commodum, imo nec suum commodum, commodum, imo nec suum commodum, sed diaboli voluntatem; ut Regis quod absit! potentiam concepti furoris habeant effectricem, quem suis se posse adimplere viribus non confidunt, inimici coronae vestrae, regni manifestissimi turbatores. 3. At quidquid vobis de regno vestro, de anima et corona vestra facere placeat, nos Ecclesiae filii, matris injurias, contemptum et conculcationem omnino dissimulare non possumus, quae illi, praeter illa quae in eam jam praecessisse miserabiliter plangimus, iterum de novo partim inferri, partim imminere sentimus. Profecto stabimus et pugnabimus usque ad mortem, si ita oportuerit, pro matre nostra, armis quibus licet, non scutis et gladiis, sed precibus fletibusque ad Deum. Et ego quidem, qui me memini, praeter quotidianas preces quas pro pace et salute vestra atque regno coram 205 Domino supplex ipso teste fundebam, etiam apud Sedem apostolicam litteris et nuntiis causam vestram egisse, fateor, usq
Abbreviated transcription (Latin):
te theobaldo. ad excusandas excusatio¬
nes in peccatis: cum uir ille paratũ
sedicat & hoc om̃imodis dep̾cetur.
uenire ad conuentiones que int̾ uoᷤ
cucurrerunt quando facta ẽ pax:
& scđm iudiciũ diligentiũ nom̃ ue¬
strum. eoꝵ. scilicet qui mediatores
int̾ uos extiterunt. ꝑ om̃ĩa satisfac̾e
uelit: ut si p̾uaricationis forte ab ip¬
sis argui pot̾it qͦd ñ existimat: conti¬
nuo ad honorẽ urm̃ corrigere ñ cumm¬
ctetur. Uerum uos nec uerba pacis
ircipitis. nec pacta ur̃a tenetis. nec sa¬
nis consiliis acquiescitis: s nescio qͣ
d̾i iudicio om̃ia uob̾ ita u̾titis in ꝑ¬
u̾sum. ut ꝓbra honorẽ. honor̃e ꝓbra
ducatis. tuta timeatis. timenda con¬
temnatis: & qͦd olim scõ & głoso re¬
gi dauid ioab legitur exꝑbrasse. di¬
ligitis eos qui uos oderunt: & odio
habetis eos qui uos diligere uolunt.
iterare maliciã ad u̾sus ñ merentem.
querunt in hoc honorẽ ur̃m: s suum

Expanded text:
te Theobaldo ad excusandas excusatiote Theobaldo ad excusandas excusationes in peccatis , cum vir ille paratum se dicat, et hoc omnimodis deprecetur, venire ad conventiones quae inter vos cucurrerunt quando facta est pax, et secundum judicium diligentium nomen vestrum, eorum scilicet qui mediatores inter vos exstiterunt, per omnia satisfacere velit, ut, si praevaricationis forte ab ipsis argui poterit quod non existimat continuo, ad honorem vestrum corrigere non cunctetur. 2. Verum vos nec verba pacis recipitis, nec pacta vestra tenetis, nec sanis consiliis acquiescitis: sed nescio quo Dei judicio, omnia vobis ita vertitis in perversum, ut probra honorem, honorem probra ducatis, tuta timeatis, timenda contemnatis: et, quod olim sancto et glorioso regi David Joab legitur exprobrasse, diligitis eos qui vos oderunt, et odio habetis eos qui vos diligere volunt iterare malitiam adversus non merentem, quaerunt in hoc honorem vestrum, sed suum
Abbreviated transcription (Latin):
cit d̃s quantũ uos ex quo noui
dilexi. & ur̃m honorẽ uolui:
scitis uos quanto labore qͣn¬
taq sollicitudine. toto anno p̾terito
querendȩ paci uĩx intendi. una cũ
aliis fidelib urĩs. Timeo autẽ ne sine
causa laborauerimꝰ in uobis Uos nã¬
q ut manifestũ ẽ. a bono & sano con-¬
silio qͦd acceꝑatis. nimiũ cito nimiũq
leuit̾ resilitis: & ad mala pͥora quȩ du¬
dum ñ unmerito uos ꝑpetrasse plange¬
batis: adhuc recentib illis plagis. rur¬
sum ut audio nescio quo diabolico
consilio festinatis. A quo enĩ nͥ a dia¬
bolo ꝓcedere hoc consiliũ dixerim.
ꝑ quod fit ut incendiis maendia. ho¬
micidiis homicidia addantur: cla¬
mor denuo pauꝑum & gemitus cõ¬
peditoꝵ. & sanguis int̾fectoꝵ aurib
ꝑtonent patris orphanoꝵ & iudicis
uiduarũ: Plane his hostiis hostis
ille antiquus nr̃i gn̾is oblectatuꝵ
qm̃ ipse homicida ẽ ab inicio. Et no¬
lite frustra occasionẽ sumere de comi¬

Expanded text:
cit Deus quantum vos, ex quo novi, dilexi, et vestrum honorem volui: scitis vos quanto labore quantaque sollicitudine toto anno praeterito quaerendae paci vestrae intendi una cum aliis fidelibus vestris. Timeo autem ne sine causa laboraverimus in vobis. Vos namque, ut manifestum est, a bono et sano consilio quod aleviter resilitis: et ad mala priora, quae dudum non immerito perpetrasse vos plangebatis, adhuc recentibus illis plagis, rursum, ut audio, nescio quo diabolico consilio, festinatis. A quo enim nisi a diabolo procedere hoc consilium dixerim, per quod fit ut incendiis incendia, homicidiis homicidia addantur, clamor denuo pauperum, et gemitus compeditorum, et sanguis interfectorum auribus personent Patris orphanorum, et Judicis viduarum? Plane his hostiis hostis ille antiquus nostri generis oblectatur, quoniam ipse homicida est ab initio . Et nolite frustra occasionem sumere de comi
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ & iusticiã uirare compulsus ẽ. ñ
solum quia quereret. s etiam qͥa effi¬
ceret. ut p̾dictus comes nadulfus & t̾ra
eius andebite immo tam illicite absol¬
ueretur: Quid iterũ uultis peccatii
peccato addere: & iam di suꝑ uos qͣd
absit accumulare: Quid pecrauit
comes theobaldus. ut iram urãm rur¬
sum incurrere mereatur: qui & ab¬
solutionẽ comitis nadulfi licet in¬
iustam sicut scitis. tanto labore &
difficultate obtinuit: & rediuiuam
exc̃õmunicationẽ quãuis iustissime re-¬
deuntẽ. nͨ quesiuit nec querit: uitpote qͦd
timore ur̃o & abiurauit: Nolite qͦ¬
so nolite dñe mi xex. regi ur̃o immo
omniũ conditori tam euident̾ in
suo regno. & in sua possessione audẽ
resistere: & manũ extendere tam fre¬
quenti & temerario ausu. adu̾sum
t̾ribilem. & eum qui aufert sp̃m pͥn¬
cipum. t̾ribiłẽ apud reges t̾re. Acrit
loquor. qͥa acriora uob̃ formido: qͥa

Expanded text:
Deum et justitiam jurare compulsus est, non solum quia quaereret, sed etiam quia efficeret ut praedictus comes Radulfus et terra ejus tam indebite, imo tam illicite absolveretur? Quid iterum vultis peccatum peccato addere, et iram Dei super vos absit! accumulare? Quid peccavit comes Theobaldus, ut iram vestram rursum incurrere mereatur, qui et absolutionem comitis Radulfi, licet injustam, sicut scitis, tanto labore et difficultate obtinuit; et redivivam excommunicationem, quamvis justissime redeuntem, nec 204 quaesivit, nec quaerit, utpote quod timore vestro etiam abjuravit? Nolite, quaeso, nolite, domine mi Rex, Regi vestro, imo onmium Conditori, tam evidenter in suo regno et in sua possessione audere resistere, et manum extendere tam frequenti et temerario ausu adversum terribilem, et eum qui aufert spiritum principum, terribilem apud reges terrae. Acriter loquor, quia ac
Abbreviated transcription (Latin):
ibenter quid̃e sicut ccxxx.¬
ipse fateri dignamins. etiam ꝓpria
attestante conscientia. quȩ ad honorẽ
ur̃m & regni ur̃i utilitatẽ spectant: ꝓ
nrõ eriguo posse & querimꝰ & queremꝰ.
Cȩterũ qͦd m̃xe humilitati querimim.
suꝑ anathemate mox innouando in
comitẽ radulfum: & uultis me dare
oꝑam om̃imodis ut ñ fiat. ob multa
mala que secutura inde putatis: ꝓr¬
sus ñ uideo quomͦ implere possim. &
mandato obinare apłico. Quod & si
possem: ñ uideo quomͦ rationabiliter
possem. Doleo quide de malis siide
ꝓueniant: s ñ id̾o tam̃ debemus ma¬
la facere ut ueniant bona. Satiꝰ tutiꝰ¬
q hoc totum. ꝓfecto omi potentis di
iudicio & dispositioni relinquimꝰ:
qui potest facere. ut & bona quȩ ipse
uult fieri fiant & maneant. & mala
que mali moliunt᷑ ñ ueniant: aut
certe in eos ipsos potiꝰ qui ea uolunt
&e querunt ueniant. Ualde autẽ con¬
tristat me unũ. qͦd in lnteris uĩx celsi¬
tudinis continetur: qͦd uidelicet debe¬

Expanded text:
ibenter quidem, sicut ipse fateri dignamini, etiam propria attestante conscientia, quae ad honorem vestrum et regni vestri utilitatem spectant, pro nostro exiguo posse, et quaerimus, et quaeremus. Caeterum quod nostrae humilitati querimini super anathemate mox innovando in comitem Radulfum, et vultis me dare operam omnimodis ut non fiat, ob multa mala quae secutura inde putatis, prorsus non video quomodo implere possim, et mandato obviate apostolico: quod etsi possem, non video quod rationabiliter possem. Doleo quidem de malis, si inde proveniant: sed non ideo tamen debemus facere mala, ut veniant bona. Satius tutiusque hoc totum profecto omnipotentis Dei judicio et dispositioni relinquimus, qui potest facere ut et bona quae ipse vult fieri, fiant et maneant; et mala quae mali moliuntur, non veniant; aut certe in eos ipsos potius, qui ea volunt et quaerunt, veniant. 2. Valde autem contristat me unum quod in litteris vestrae Celsitudinis continetur, quod videlicet debe
Abbreviated transcription (Latin):
tiam expectantib exhibere filiolis: tc̃
siqͥd in manib inuentũ fuerit. aut nr̃o
posse adhuc elaborari studio uisũ fue-¬
rit qͦd forte delectet: ur̃e om̃ino ꝓuirib
ñ deero uoluntati. Diligimꝰ enĩ bonã
famam urãm: reueremur quã in uob̾
audiuimꝰ circa res dei sollicitudinẽ ce
sinceritatẽ. Et id̾o ualde gratũ habemꝰ:
si nr̃a uob̃ forte maliquo ẽẽ possit offi

Expanded text:
tiam exspectantibus exhibere filiolis, tunc tiam exspectantibus exhibere filiolis, tunc si quid in manibus inventum, aut nostro posse adhuc elaborari studio visum fuerit quod forte delectet, vestrae omnino pro viribus non deero voluntati. Diligimus enim bonam famam vestram; reveremur quam in vobis audivimus, circa res Dei sollicitudinem et sinceritatem; et ideo valde gratum habemus, si nostra vobis forte in aliquo esse possit offi
Abbreviated transcription (Latin):
mea pigricia. s causa fuit ñ contẽpnẽ¬
da. Siqͥdem salua ur̃a omniũq bonoꝵ
reuerentia mͥ ꝓpositũ ẽ. nequaquã egre¬
di de monastio nͥ certis ex causis: quaꝵ
utiq nulla se mͦ obtulit. ut licite possẽ
ur̃e in hoc immo ce nr̃e satisfacere uolũ¬
tati. Uerum uos qͥd facitis. de eo qͦd iã¬
dudum ur̃aꝵ pͥorum litterarũ ꝓmis¬
sione tenemꝰ. ur̃o scilicet quẽ ad huc su¬
stinemꝰ aduentu: Que illa deinde scͥp
nicħ parauimꝰ. Ego enim nescio me
quippiã quandoq scͥptitasse de mora¬
lib quod ur̃e excellentiȩ studio dignũ
putem. Aliqui fr̃s ñnulla ex his quȩ
me coram audiere loquentẽ. stilo suo
excepere. Quoꝵ unus uob̃ p̾sto ẽ. pre¬
centor uidelicet trecensis ce archidiaco¬
nus Gebuinus: & facile potestis habe¬
re siqua placent. quȩ ab illo excepta st̃.
Tam̃ si curȩ uob̾. aut curis ur̃is qͣndo
q uacuũ fuerit: & ita dignũ iudicatiᷤ.
dignitatis uidelicet ur̃ẽ ꝓmissam p̾sen¬

Expanded text:
causa fuit non contemnenda. Siquidem salva vestra omniumque bonorum reverentia, mihi propositum est nequaquam egredi de monasterio, nisi certis ex causis, quarum utique nulla modo se obtulit, ut licite possem vestrae in hoc, imo et nostrae satisfacere voluntati. Verum vos quid facitis de eo quod jamdudum vestrarum priorum litterarum promissione tenemus, vestro scilicet, quem adhuc sustinemus, adventu? Quae illa deinde scripnihil paravimus. Ego enim nescio me quidpiam quandoque scriptitasse de moralibus, quod vestrae Excellentiae studio dignum putem. Aliqui fratres nonnulla ex his quae me coram audiere loquentem, stilo suo excepere. Quorum unus vobis praesto est, praecentor videlicet Trecensis et archidiaconus Gebuinus; et facile potestis habere, si qua placent, quae ab illo accepta sunt. Tamen si curae vobis, aut curis quandovacuum fuerit, et ita dignum judicatis, dignitatis videlicet vestrae promissam praesen
Abbreviated transcription (Latin):
casio iterandi aut seminandi hanc
turpitudinẽ penitus subtrahatur.
Et de isto ista sufficiunt: Est aliud ap̃
uos de quo ea p̾sumptione qua soleo.
ñ cunctabor dicere qͦd sentio. De mo¬
lendino illo dico: qͦd conu̾si custodi¬
entes.feminaꝵ cogunt᷑ pati frequen¬
tiam. Si mͥ credit̃᷑: unũ etrib fiet.
Aut uidelicet feminaꝵ. accessus om̃i¬
modis a molendino ꝑhibebit᷑: aut
molendinũ cuicũq extraneo &e non
ꝯu̾sis custodiendu cominittet᷑: aut

Expanded text:
casio iterandi aut seminandi hanc casio iterandi aut seminandi hanc turpitudinem penitus subtrahatur. Et de isto ista sufficiant. 3. Est aliud apud vos de quo ea praesumptione, qua soleo, non cunctabor dicere quod sentio. De molendino illo dico, quod Conversi custodientes, feminarum pati coguntur frequentiam. Si mihi creditur, unum e tribus fiet: aut videlicet feminarum accessus omnimodis a molendino prohibebitur; aut molendinum cuicunque extraneo, et non Conversis custodiendum committetur; aut
Abbreviated transcription (Latin):
minet᷑. Nec tam̃ filio qͣntumlibet
peccatori: pat̾na omĩno claudenda
sunt uiscera. Arbitror autẽ & patri
pium. & filio tutũ ẽẽ confiliũ: si que¬
ras ei qͦmͦ. in aliqua e remotioribuᷤ
dm̃i norb̃ti domib recipiat᷑. ubi sub
districtiori disciplina. mutato loco ñ
ꝓposito penitentiã agat: donec q̃nq
cũ tͥ uisum fuerit ad locum ꝓpriũ
reuocet᷑. Nam ad nr̃m ordinem ut
transeat. uĩo fortassis ñ expedit. Et
qͥdem qͦd scͥpsisti illum sepe dixisse.
nr̃a se ꝓmissione tenere. quia eũ si
quȩ dixi mittere ad habitandum.
aut te uolente iste forsitan ñ consẽ¬
tit. aut cum utriq complaceat. for¬
te ñ inueniat᷑ qui eum reciꝑe uelit:
tunc oportet ut aut urgente necessi¬
tatis causa. quocũq ad saluandam
animã suam ire uoluerit cũ litteriᷤ
dimittat᷑. aut dispensante pietatis
gr̃a in suo loco retineat᷑. si tam̃ ꝑsen¬
tiri potuerit. qͦmͦ ibidem om̃ĩs ei oc¬

Expanded text:
minetur. Nec tamen filio, quantumlibet minetur. Nec tamen filio, quantumlibet peccatori, paterna omnino claudenda sunt viscera. Arbitror autem et patri pium et filio tutum esse consilium, si quaeras ei quomodo in aliqua e remotioribus domini Norberti domibus recipiatur, ubi sub districtiori disciplina, mutato loco, non proposito, poenitentiam agat, donec quandoque, cum tibi visum fuerit, ad locum proprium revocetur. Nam ad nostrum Ordinem ut transeat, vestro fortassis non expedit. Et quidem quod scripsisti illum saepe dixisse nostra se promissione tenere quia eum, si dixi locorum mittere ad habitandum, aut te volente iste forsitan non consentit, aut cum utrique complaceat, forte non inveniatur qui eum recipere velit; tunc oportet ut aut urgente necessitatis causa, quocunque ad salvandam animam suam ire voluerit, cum litteris dimittatur; aut dispensante pietatis gratia, in suo loco retineatur: si tamen persentiri potuerit, quomodo ibidem 84 omnis ei oc
Abbreviated transcription (Latin):
consulere paruitatẽ. te doceat exꝑim̃tũ.
De quo quidẽ miror quid tͥ uisum fue¬
rit me tam remotũ expetere ꝯsultorẽ:
cũ ꝓpe habe as uirũ sapientẽ
ur̃i ordinis. & tuȩ p̾cipue domuᷤᷤ
amatorẽ: Wilłm scilicet abbatẽ sc̃i¬
theoderici. S & apud p̾monstratũ
ñ ambigo uiros ẽẽ consilii: qui in
reb dubiis enodandis & prudentes
sint & fideles. U erũptam̃ quia sic
tͥ placuit: uideris tu cur ita placue¬
rit: ego labia mea ñ ꝓhibebo. Si fr̃
suum casum qͣntumlibet grauem.
qͣntumlibet turpem. prior ipse con¬
fessus fuisset: & curandus foret & ñ
effugandus. Nunc autẽ qm̃ tanti
mali aliunde fetor emersit: nichilo¬
minus qͥdem eiꝰ si fieri potest curati¬
oni oꝑam dari necesse ẽ. s aliter. for¬
tassis enĩ ñ expedit. ut ult̾iꝰ apud uoᷤ
remorari sinat᷑: ne forte qͦd te ñ im¬
m̾ito qͥdem timere scͥpsisti. pusillus
& nouellus grex huiꝰmodi tabe ꝯta¬

Expanded text:
consulere parvitatem te doceat experimentum. consulere parvitatem te doceat experimentum. De quo quidem miror, quid tibi visum fuerit me tam remotum expetere consultorem, cum prope habeas virum sapientem nostri Ordinis, et tuae praecipue domus amatorem, Guillelmum scilicet abbatem Sancti-Theoderici. Sed et apud Praemonstratum non ambigo viros esse consilii, qui in rebus dubiis enodandis et prudentes sint et fideles. 2. Verumtamen quia sic tibi placuit, videris tu cur ita placuerit, ego labia mea non prohibebo. Si frater casum suum, quantumlibet gravem, quantumlibet turpem, prior ipse confessus fuisset, et curandus foret, et non effugandus. Nunc autem, quoniam tanti mali aliunde fetor emersit, nihilominus quidem ejus, si fieri potest, curationi operam dare necesse est, sed aliter. Fortassis enim non expedit ut ulterius apud vos remorari sinatur ne forte, quod te non immerito quidem timere scripsisti, pusillus et novellus grex hujusmodi tabe conta
Abbreviated transcription (Latin):
ostendisti: dum minoris te
ñ solum ñ contẽpseris monita. s gr̃as
insuꝑ retuleris monitori: prudenter
utiq ñ a quo. s quid monereris at¬
tendens. Grãs ago &e ipse do: qͦd mea
p̾sumptio grãm egit magis: quã in¬
dignationẽ meruerit. Tenentes itaq
tuȩ tantȩ humilitatis insigne. am-¬
pliori iam fiducia monemus: quod
&e priuᷤᷤ monuimꝰ. Obsecramus ꝑ san¬
guinẽ illum qui ꝑ animab fusus ẽ.
ne tanti emptaꝵ paruipendat᷑ ꝑicu¬
lum: qͣd maxime ex uiroꝵ & feminaꝵ
cohabitatione. ñ imm̾ito timet᷑ ab his.
qui in scola d̃i diu iam contra diaboli
temptam̃ta luctati. ꝓpͥa exꝑientia edo-¬
cti dicere possunt cum apło:. ñ enim ig¬
noramus astutias eius. Deniq quã
ñ negligent̾ te oporteat audire ñ meũ.
s ipsius apłi de hac reconsiliũ immo
p̾ceptum. aꝑte clamantis fugite for¬
nicationẽ: istiꝰ nunc tam turpit̾ lapsi
fratris. suꝑ quo & nr̃am dignatus es

Expanded text:
ostendisti, dum minoris te non solum non contempseris monita, sed gratias insuper retuleris monitori, prudenter utique non a quo, sed quid monereris attendens. Gratias ago et ipse Deo, quod mea praesumptio gratiam egit magis, quam indignationem meruerit. Tenentes itaque tuae tantae humilitatis insigne, ampliori jam fiducia monemus quod et prius monuimus. Obsecramus per sanguinem illum qui pro animabus fusus est, ne tanti emptarum parvipendatur, periculum, quod maxime ex virorum et feminarum cohabitatione non immerito timetur ab his qui, in schola Dei diu jam contra diaboli tentamenta luctati, propria experientia edocti dicere possunt cum Apostolo: Non enim ignoramus astutias ejus . Denique quam non negligenter te oporteat audire non meum, sed ipsius Apostoli de hac re consilium, imo praeceptum, aperte clamantis, Fugite fornicationem , ipsius nunc tam turpiter lapsi fratris super quo et nostram dignatus es
Abbreviated transcription (Latin):
iusti adu̾sus eos: qui se angustiauert̃e
Quis iam ferat tantã int̾ celum & t̾ram
discordiam: ut exultantib angłis suꝑ
emendatione maloꝵ. filii adam fre¬
mant & tabescant: Quasi non sit pas¬
sus iħe. pacificans in sangume suo que
in t̾ra sunt & quȩ in cȩlo:aut in ipso
d̃s ñ fuerit. mundu reconcilians sibi. Lau¬
dabatur quondam archiep̃c in deside¬
riis animȩ suȩ: &e in seculari uita &
habitu benedicebat᷑. At nunc sub pan¬
nis infantiȩ iħu querit᷑ simonia: & in¬
ter nascentes uirtutes emortuoꝵ uł
ca dauera uicioꝵ. scrutat᷑ curiosa ma¬
liciã. Uidetis & nunc stare iħ̾m in sig¬
num: cui contradicit᷑: ꝑ ipsum uos
obsecro: pro ipso supplico uob̾: habet
siqͥdem & unde illum reuereamini:
& unde illi miserramini. State pro
ipso nunc in defensione archiep̃i: eui
quandoq & uos astare habetis in ex¬
aminatione ur̃i. Uał.¬

Expanded text:
justi adversus eos qui se angustiaverunt? Quis jam ferat tantam inter coelum terramque discordiam, ut exsultantibus Angelis super emendatione malorum, filii Adam fremant et tabescant? Quasi non sit passus Jesus pacificans in sanguine suo quae in terra sunt, et quae in coelo; aut in ipso Deus non fuerit mundum reconcilians sibi. Laudabatur quondam archiepiscopus in desideriis animae suae, et in saeculari vita et habitu benedicebatur. At nunc sub pannis infantiae Jesu quaeritur simonia, et inter nascentes virtutes emortuorum vel cadavera vitiorum scrutatur curiosa malitia. Videtis et nunc stare Jesum in signum cui contradicitur. Per ipsum vos obsecro, pro ipso supplico vobis. Habet siquidem et unde illum revereamini, et unde illi misereamini. State pro ipso nunc in defensione archiepiscopi, cui quandoque et vos adstare habetis in examinatione vestri. Va
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾. qui uidert̃ & cognouert̃ ⁊ elum
abb̃is in lib̾atione illoꝵ. qui pͥus ho¬
micidiũ ꝑpetrauerant: & in ultionem
coꝵ qui sanguinẽ ꝓximi ulti erant:
Postiemo si bñ nossetis istos: posset ꝓ¬
fcto sufficere ad decredendu. quicqͥd
innocentiã surriꝑe possit:¬

Expanded text:
vobis, qui viderunt et cognoverunt zelum vobis, qui viderunt et cognoverunt zelum abbatis in liberatione illorum, qui prius homicidium perpetraverant, et in ultione eorum, qui sanguinem proximi ulti erant! Postremo si bene nossetis istos, posset profecto sufficere ad decredendum quidquid innocentiam subripere possit