comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iam enim pater ille norb̾tus. circa renum & ultra renum apud
om̃s pluris habebatur. nec eque ferre pot̾ant. si a quoqmͣ cõmina¬
retur ei uel maledicẽtur. Fr̃s gͦ capebergenses in arto positi. nec
ullum habentes liberatorem p̃ter dm. de manu potentis & iniqͥ
miserunt ad patrem suum ut adiuuaret eos: pariterꝙ suꝑbi
hominis arrogantia u̾ba nunciantes. Quo nuncio accepto
collectis iurib fidi & spei. in eum & ꝑ eum qui dixit. sonfidite
lice se cum asino suo t̾ram illius ingressurum. & copiam sui se
facturum. Quid multa: Quamius iter longumeẽt tamen
asinum suum mutare noluit s tnsito reno mox ut cum a si no¬
suo inermis. & debilis. t̾ram illiꝰ frederici comitis intͣuit disrup-¬
& finem maliciȩ simul reddidit & uitȩ. Igitur animaduerten¬
dum est. quis & cuius miles iste fu̾it qui in asino residens uibra-
& de immani tyranno tͥumphum accepit. Sic pacatis omnib

Expanded text:
Jam enim Pater ille Norbertus, circa Rhenum et ultra Rhenum, apud Jam enim Pater ille Norbertus, circa Rhenum et ultra Rhenum, apud omnes pluris habebatur; nec aeque ferre poterant, si a quoquam comminaretur ei vel malediceretur. Fratres vero Cappenbergenses in arcto positi, nec ullum habentes liberatorem, praeter Deum, de manu potentis et iniqui, miserunt ad Patrem suum ut adjuvaret eos, pariterque superbi hominis arrogantia verba nuntiantes. Quo nuntio accepto, collectis viribus fidei et spei, in eum et per eum qui dixit: « Confidite, e pronuntiavit, se cum asino suo terram illius ingressurum, et copiam sui se facturum. Quid multa? Quamvis iter longum esset, tamen asinum suum mutare noluit; sed transito Rheno, mox ut cum asinosuo inermis et debilis terram illius Frederici comitis intravit dirup finem malitiae simul reddidit et vitae Igitur animadvertendum est quis et cujus miles iste fuerit qui in asino residens, vibrato de immani tyranno triumphum accepit. Sic pacatis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
uisus est & comes. & redditis omnib cesari que cesaris erant. &
que dĩ dõ retentis. tres de ꝓpͥis allodiis ȩccłias ordinante patre
norb̾to construxit. In quib fr̃ib impositis. & religione ordinata.
cum dĩ seruitium eleganter impleret᷑ non defuit temptacio. &
malignorum sp̃uum ꝑsecutio. Nam comes fredericus pater uxo¬
ris comitis ambitioni suȩ indulgens. eo quod castrum capeber¬
gense d̃natum uuesphalie tenuerat p̃tendens esse dotem filiȩ suȩ.
cõminatus est frĩbus quod nͥ qm̃citius abscederent ab eo: om̃s
int̾ficeret. Aliqͦciens etiam cum equitatu suo illuc usq accedebat.
patri norb̾to cõminans. quodsi ipsum teneret. cum asinosuo
eum suspenderet. ut ȩqua lance exꝑiretur quis eorum pondero¬
sior eẽt Tam suꝑbe locutioni qui aderant ep̃i. aut alii pͥncipes
contͣdicebant & prohoc etiam u̾bo iram di suꝑ eum cõminabant᷑.

Expanded text:
visus est et comes; et redditis omnibus Caesari quae Caesaris erant, et visus est et comes; et redditis omnibus Caesari quae Caesaris erant, et quae Dei Deo retentis, tres de propriis allodiis ecclesias, ordinante Patre Norberto, construxit. In quibus fratribus impositis, et religione ordinata, cum Dei servitium eleganter impleretur, non defuit tentatio et malignorum spirituum persecutio. 73. Nam comes Fredericus, pater uxoris comitis, ambitioni suae indulgens, eo quod castrum Cappenbergense dominatum Westphaliae tenuerat praetendens esse dotem filiae suae comminatus est fratribus, quod nisi quam citius abscederent ab eo, omnes interficeret. Aliquoties etiam cum equitatu suo illuc usque accedebat, Patri Norberto comminans, quod si ipsum teneret, cum asino suo eum suspenderet, ut aequa lance experiretur quis eorum ponderosior esset. Tam superbae locutioni qui aderant episcopi aut alii principes contradicebant, et pro hoc etiam verbo iram Dei super eum comminabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ omnem modum quodcunq disposuerat fac̾e contͣdicebant.
Contra dicebant etiam homines sui feodati. serui ⁊ ancillȩ. &
cuncti minist̾iales eiꝰ cont̃dicebant. comes fredericus pater uxo¬
ris suȩ. atꝙ ex magna parte elemosinam qm̃ fec̾at de dote filiȩ
suȩ ẽẽ dicebat. Quid dicam: Manus eius contra hos homines.
& manꝰ horum omnium contra eum. Geritur bellum ñ armis
mat̾ĩalib sed fide non contencionib sedrõne. non armatorum
multitudine. s angłor umsuffragio. & spe cȩlesti galeatum. &
suꝑna lori catum uͥtute. Nicit tandem humilis inportunitas.
qͣm oportune plantau̾at. & comitabatur spes celestis beatitu¬
dinis: & ꝑfecta humilitas. Nicit qͥdem quia uxor consensit.
& fr̃ leonino furore deposito. agninam mansuetudinem
assumpsit. & religionis habitum quem ipsum comitem godefri-¬
dum uelle nou̾ant uterq suscepit. Gauisꝰ est pater norb̾tus. ga¬

Expanded text:
qui, per omnem modum, quodcunque disposuerat facere contradicebat. qui, per omnem modum, quodcunque disposuerat facere contradicebat. Contradicebant etiam homines sui feodati, servi et ancillae, et cuncti ministeriales ejus. Contradicebat comes Fredericus pater uxoris suae, atque ex magna parte eleemosynam quam fecerat, de dote filiae suae esse dicebat. Quid dicam? Manus ejus contra hos omnes, et manus horum omnium contra eum. Geritur bellum, non armis materialibus, sed fide; non contentionibus, sed ratione; non armatorum multitudine, sed angelorum suffragio, et spe coelesti galeatum, et superna loricatum virtute. Vicit tandem humilis importunitas, quam opportune plantaverat et comitabatur spes coelestis beatitudinis et perfecta humilitas. Vicit quidem, quia uxor consensit et frater, leonino furore deposito, agninam mansuetudinem assumpsit, et religionis habitum, quem ipsum comitem Godefridum velle noverat, uterque suscepit. Gavisus est Pater Norbertus, ga
Abbreviated transcription (Latin):
o tempore fama creberrime & celeberrime ob insignia
tanti hominis ꝑcurrente compunctꝰ est pauꝑtatis spũ
comes qͥdam uuesphalie p̃potentissimꝰ sodefridus nomine
qui accessit ad eum eo quod de eo multa audisset ẜ cum adhuc
do deuouerat int̾ius. si ne mora de omnib relinquendis. &
de pauꝑtate uoluntaria amplectenda ꝑdocetur ext̾ius. E¬
rat enim diues potens in armis. utpote homo iuuenis.
in p̃diis multis. seruis & ancillis satis locupletatꝰ quibstatim
omnib abrenunciatis. se & sua omnia do ꝑmanꝰ hominis di
disponenda contͣdidit. ea siquidem conuentione interposita.
ut proprie domꝰ castri uidelicet. capebergensis tnͣsmutaret.
fastigi a consecndi grã. ut ubi regnauerat uitiorum execratio.
ututum ibidem locum fac̾et diuine b̃ndictionis consecratio.
Quid faceret uiuenis certam̃ grauissimum bellaturus: Gra¬
uissimum bellum uere dixerim. qr erat uxor illi. ⁊ fr̃ eo iunior.

Expanded text:
o tempore fama creberrime et celeberrime ob insignia tanti hominis percurrente, compunctus est paupertatis spiritu comes quidam Westphaliae praepotentissimus, Godefridus nomine qui accessit ad eum, eo quod de eo multa audisset: sed cum adhuc Deo devoverat interius, sine mora de omnibus relinquendis, et de paupertate voluntaria amplectenda, perdocetur exterius. Erat enim dives, potens in armis, utpote homo juvenis, in praediis multis, servis et ancillis satis locupletatus. Quibus statim omnibus abrenuntiatis, se et sua omnia, Deo per manus hominis Dei disponenda, contradidit, ea siquidem conventione interposita, ut propriae domus, castri videlicet Cappenbergensis, transmutaret suffragia, consecrandi gratia, ut, ubi regnaverat vitiorum exsecratio, virtutum ibidem locum faceret divinae benedictionis consecratio. Quid faceret juvenis, certamen gravissimum bellaturus? Gravissimum bellum vere dixerim, quia erat illi uxor et frater eo junior,
Abbreviated transcription (Latin):
trice grã. cuncta in pace &e quicte composuiss. statim diabolus
qui ex cordib eorum expuldꝰ erat. ñ libenter digrediens. in eun¬
dem miserum hominem. qui curatꝰ udebatur ingressus ẽ. Qui
statim cepit itm̃ stridere & furere. Regressus ab eccłia sacerdos
di. nescis in quiunt astantes. quia inerguininꝰ ille hesternus in¬
sanit: Nisi qm̃citius sub ueniatur ei. & qm cito curetur furore
sui ipsius consumptus ꝑibit. Respondit homo di. Non inqͥt
mͦ a suo tortore liberari pot̾it qr peccatis suis exigentib hoc ei
accidit. nam & officium ꝓcuratoris uillȩ gerebat. & mertto. suo
tortori traditus ẽ Sinite eum mͦ. ut postqm uexau̾it eum ꝑ aliqt
dies. satis factione recepta ille nequissimꝰ demon faciliꝰexpellat᷑
Sapiens homo. ductꝙ palestre gerende cum spiritib inmundis.
Trib dieb ꝑmisit eum torqueri & uexari. & posth ecdiuina mi¬

Expanded text:
trice gratia, cuncta in pace et quiete composuisset; statim diabolus trice gratia, cuncta in pace et quiete composuisset; statim diabolus qui a cordibus eorum expulsus fuerat, ut libenter digrediens, in eumdem miserum hominem, qui curatus videbatur, ingressus est; qui statim coepit stridere iterum et furere. Regressus ab ecclesia sacerdos Dei: « Nescis, inquiunt astantes, quia energumenus ille hesternus insanit? nisi quam citius subveniatur ei, et quam cito curetur, furore sui ipsius consumptus peribit. » Respondens homo Dei: « Non, inquit, modo a suo tortore liberari poterit, quia peccatis suis exigentibus hoc ei accidit nam et officium procuratoris villae gerebat et merito suo tortori traditus est. Sinite eum modo, ut postquam vexaverit eum per aliquot dies, satisfactione recepta, ille nequissimus daemon facilius expellatur. » Sapiens homo doctusque palaestrae gerendae cum spiritibus immundis, tribus diebus permisit eum torqueri et vexari; et post haec divina mi
Abbreviated transcription (Latin):
detegere. ae quicquid confessione dectum ñ erat. malicioso eiꝰ ore
dereg eb at̾ Hoc audientes ceꝑunt om̃s hac illacꝙ diffugere paucis
cum patre norb̾to remanentib. & cum dies eẽc inclinata facto
uesps fatigati qui aderant ieiunio. & uigilus noctis p̃cedentis.
coegerunt eum ad hospicium. ut requiem paulis ꝑ acciperet
& m̃bra debilia refectione aliqua refocillaret ⁊ dormitione recrearet.
Ubi cum ad cenam cum fr̃ib suis & quibꝰdam hospitib resideret.
nunciatum ẽ ei qr eger ille quietus sedebat. ⁊ solutus ante altare.
de cõmissis & maledictis que t̃piter intulerat. ueniam p̃cabatur.
Grãs egerunt dõ. uere enim illa nocte & in crastino quasi esset
curatus apparuit. Habebatur uͦ inter ciues eiusdem oppidi. qͦd¬
dam mortale odium. ad quod cum in crastinum ꝑ totum diem.
pater norb̾tus ꝓ pace componenda laborasset. & ex integro adiu¬

Expanded text:
detegere, et quidquid confessione tectum non erat, malitioso ejus ore detegere, et quidquid confessione tectum non erat, malitioso ejus ore detegebatur. Hoc audientes, coeperunt omnes hac illacque diffugere, paucis cum Patre Norberto remanentibus. Et cum jam dies esset inclinata, facto vespere, fatigati qui aderant jejunio et vigiliis noctis praecedentis, coegerunt eum ad hospitium, ut requiem paulisper acciperet, et membra debilia refectione aliqua refocillaret, et dormitione recrearet. Ubi cum ad coenam cum fratribus suis et quibusdam hospitibus resideret, nuntiatum est ei quia aeger ille quietus sedebat, et solutus ante altare, de commissis et maledictis quae turpiter intulerat, veniam precabatur. Gratias egerunt Deo; vere enim illa nocte et in crastino, quasi esset curatus, apparuit. 71. Habebatur vero inter cives ejusdem oppidi quoddam mortale odium, ad quod cum in crastinum per totum diem Pater Norbertus pro pace componenda laborasset, et ex integro, adju
Abbreviated transcription (Latin):
rogantia laborat auferre. Nunquid in aurib ur̃is ueritatis
ñ sonuit expositio. quedicit qr uenit diabolus ut tollat sem̃
ubi dĩ de cordib eorum: Hec dixit & statuto demoniaco añ altare.
erorcismum aggressus ẽ. demonẽ cõpellens ut exiret. & cũ salem
erorcizatum orieiꝰ immisisẜ. ille magno impetu in faciem & in
ocłos sacerdotis expuit dicens. Iam tu consilium dedisti ut in aq
mitt̾er ut ibidem durissimis ces flagellis usꝙ ad mortem fere
uberarer. Fr̃ustra niteris. me tua flagella ñ ledunt minȩ tue
non trent mors non cruciat nec me mortis uinoła ligant Consili¬
um ut p̾missum ẽ datum erat ut in aqͣ exorxizata mitteretur
S eo dem furioso absente. Cumgͥ circũstarent ⁊ clerꝰ e ppłs. alii ob
curiositatem. alii ꝓpter pietatem. pessimꝰ demon ꝑos inuasi ho¬
minis multoꝵ pessimam uitam. & adult̾ia ce forcationes cepit

Expanded text:
rogantia laborat auferre. Nunquid in auribus vestris veritatis rogantia laborat auferre. Nunquid in auribus vestris veritatis non sonuit expositio, quae dicit: Quia venit diabolus ut tollat semen verbi Dei de cordibus eorum? » 70. Haec dixit, et statuto daemoniaco ante altare, exorcismum aggressus est, daemonem compellens ut exiret. Et cum salem exorcizatum ori ejus immisisset, ille magno impetu in faciem et in oculos sacerdotis exspuit, dicens: « Jam tu consilium dedisti ut in aqua mitterer, ut ibidem durissimis caesus flagellis ad mortem fere verberarer. Frustra niteris, me tua flagella non laedunt, minae tuae non terrent, mors non cruciat, nec me mortis vincula ligant. » Consilium, ut praemissum est, datum erat, ut in aqua exorcizata mitteretur, sed eodem furioso absente. Cum ergo circumstarent et clerus et populus, alii ob curiositatem, alii propter pietatem, pessimus daemon per os invasi hominis, multorum pessimam vitam, et adulteria et fornicationes coepit
Abbreviated transcription (Latin):
rei euentum. ⁊ expectantis ago nem militis xp̃i & demonis. Ille uͦ
ut erat adhuc sacris amictꝰ uestib. immo sc̃i sp̃c uͥtute accinctus.
& lorica iusticiȩ. fidiq & ueritatis scuto munitꝰ ad debellandũ
hostem illum inportunissimum ꝓcedit. Cunq qͥdam circũstan¬
tes fr̃es dic̾ent ei ut sue inbecillitati parceret. qi iam uespera.
erat. & hunc euentum esse casualem. neꝙ oms cas posse emenciari.
ipse ꝑmotꝰ e uultu & responsione grauireu̾berauit eos dicens. Nes¬
cias frẽs nescitis inqm quia inuidia diaboli mors int̾uit in orbẽ
tiarum. que & adhuc in eo ꝑseuerat. nec resipiscendi unqmͣ habe¬
bit uoluntatem Iste siqͥdem adhoc se ingerit tam frequenter. &e
importune. ut & me odiosum reddat. & u̾bum di quod ꝑ me mi¬
nistrat᷑ in cordib audientium faciat uilescere. & ab eis qui uid̾
suscepunt & si latenter ñ potest euidenter tñ exinanita sibiar¬

Expanded text:
et exspectantis agonem militis Christi et daemonis. Ille vero, et exspectantis agonem militis Christi et daemonis. Ille vero, ut erat adhuc sacris amictus vestibus, imo sancti Spiritus virtute accinctus, et lorica justitiae, fideique et veritatis scuto munitus, ad debellandum hostem illum importunissimum procedit. Cumque quidam circumstantes fratres dicerent ei, ut suae imbecillitati parceret, quia jam vespera erat, et hunc eventum esse casualem, neque omnes casus posse emendari; ipse permotus, et vultu et responsione gravi reverberavit eos, dicens: « Nescitis, fratres; nescitis, inquam, quia invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum, quae et adhuc in eo perseverat; nec resipiscendi unquam habebit voluntatem. Iste siquidem ad hoc se ingerit tam frequenter et importune, ut et me odiosum reddat, et verbum Dei, quod per me ministratur, in cordibus audientium faciat vilescere; et ab eis qui illud susceperint, etsi latenter non potest, evidenter tamen ex innata sibi ar
Abbreviated transcription (Latin):
pliciter fr̃ibus. & artificiosa demonis huiꝰ calliditate in quieta¬
tis: ipsedemon tocius quietis inpaciens. & pacis quieti nullate¬
nus adquiescens. cum locum suȩ seductionis apud simplices
nullum inueniret. uolatu facile sicut leuis ẽ uelocitate nat᷑ali.
tractum ubi erat pater norb̾tus concito tnͣsiit & hominem quẽ¬
dam cuiꝰdam pͥncipis uillicum arripuit. ut qui non pot̾at aci
ro iaculare. ⁊ ꝑsigniferum temptaret in acie: tela mortis mini¬
strare. Erat enimin eo dem oppido annue celebritatis dies. qͣndo
ppłs ad huiꝰmo di sollempnitates conuenire solet. ⁊ tunc ibidem
multi conuenerant. & sacerdos dĩ norb̃tus in eccłia maiori. ubi fre¬
quentia ppłi maior erat Missam celebrat ubi etiam erat homo ille.
arreptꝰ a demone. infra secretam qui cum magno tumultu ⁊ fremi¬
tu uix ligatus tenebat᷑ fĩnitis itaꝙ missarum sollempniis. oblatꝰ
est ei ille cum magno suffragio plebis circunstantis & ãmirantis¬

Expanded text:
pliciter fratribus, et artificiosa daemonis hujus calliditate inquietatis, ipse daemon totius quietis impatiens, et pacis quieti nullatenus acquiescens, cum locum suae seductionis apud simplices nullum inveniret, volatu facili, sicut levis est velocitate naturali, Trajectum, ubi erat Pater Norbertus, concito transiit; et hominem quemdam, cujusdam principis villicum, arripuit; ut qui non poterat aciro jaculare, et per signiferum tentaret in acie tela mortis ministrare. 69. Erat enim in eodem oppido annuae celebritatis dies, quando populus ad hujusmodi solemnitatem convenire solet. Et tunc ibidem multi convenerant, et sacerdos Dei Norbertus in ecclesia majori, ubi frequentia populi major erat, celebrabat; ubi erat etiam homo ille, arreptus a daemone infra Secretam, qui cum magno tumultu et fremitu vix ligatus tenebatur. Finitis itaque missarum solemniis, oblatus est ei ille cum magno suffragio plebis circumstantis,
Abbreviated transcription (Latin):
rat enim seuerꝰ in censura. ⁊ cum mnulti ad eum
ut spũ suꝑbie euacuato. idem sp̃c sanctus in cis locum meliꝰ in¬
ueniret. & gr̃ã di non deerat. que qmlibet dissolutis ⁊ remissis
⁊ qnͣtum lib m arcidis cordib uigorem diuini solatii ministrabat.
De corporalib cura ⁊ sollicitudo ux aliqͣerat. uniu̾sum uͦ studi¬
um ad spũalia contulerat. script᷑as diuinas sequi ⁊ xp̃m ducẽ
habere. Nam ⁊ hoc attendit spũalis ille pater qui nunqͣm ex¬
orbitare possent. qui secum uellent remane. s ꝓfessionem suã¬

Expanded text:
rat enim severus in censura, et cum multi ad eum ut, spiritu superbiae evacuato, idem Spiritus sanctus in eis melius locum inveniret. Et gratia Dei non deerat, quae, quamlibet dissolutis et remissis, et quantumlibet marcidis cordibus, vigorem divini solatii ministrabat. De corporalibus cura et sollicitudo vix aliqua erat; universum vero studium ad spiritualia contulerant, Scripturas divinas sequi et Christum ducem habere. Nam et hoc attendit spiritualis ille Pater, quod nunquam exorbitare possent, qui secum vellent remanere, si professionem sua
Abbreviated transcription (Latin):
qui & in scĩs suis głosus ẽ. & ibidem in oculis peccõꝵ hanc eandẽ
demonstrabat głam. Iue uͦ confusione ñ minima confusus.
ad uocem clamantium. ad eccłiam coram uiro di rediit. & ꝓstra¬
tus ueniam petens. quod pͥus ab eo petebat᷑. qnͣtocius gͣtanter an¬
nuit. ⁊ absolutionẽ eo qd̾ scm̃ di uirum offend̾at petiit & accepit
Et sic impletũ est in eo quod scriptum ẽ. Imple facies eorum igno¬
minia: & querent nomen tuum domine.

Expanded text:
qui et in sanctis suis gloriosus est, et ibidem in oculis peccatorum hanc eamdem qui et in sanctis suis gloriosus est, et ibidem in oculis peccatorum hanc eamdem demonstrabat gloriam. Ille vero confusione non minima confusus ad vocem clamantium, ad ecclesiam coram viro Dei rediit; et prostratus veniam petens, quod prius ab eo petebatur, quantocius gratanter annuit; et absolutionem, quod sanctum Dei virum offenderat, petiit et accepit. Et sic impletum est in eo quod scriptum est: « Imple facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
t ꝓcedens iñ uenit ad ꝓrimã uillamque uocat᷑ colror. ⁊ quia
fama de eo iam undiq ꝑcrebuerat. ppls de eadem uicinia ad
audiendum sermonem confluebat. &p ost celebrationem missȩ.
audito finitoꝙ sermone. sicut consueuerat de pace & concordia.¬
& si int̾ eos aliquod dissidium eẽt cepit inquurere. Cum autẽ no¬
minarent int̾ eos quosdam discordantes. cepit eos humili exhor¬
tacione a uet̾is odii litib reuocare. Unde cum unꝰ ex ipsis mul¬
tis rogatꝰ p̃cib nullatenꝰ peticioni eius. ⁊ om̃ium cͥcumstantium
adquiesc̾et. foras exiliit. ⁊ ascendens equum suum. miles enime¬
rat nitebat᷑ fugere: s cum ferocit̾ calcarib iterum atq itm̃ ur¬
geret eum. nullatenꝰ uel passum unum potuit ꝓcedẽ. Excuntib
autem cet̾is qui in ȩccłia remanserant. ⁊ undiq conc̾rentib cum
stupore & ãmiratione nimia. quidam subsannando clamare
qͥdam condolendo flere ceꝑunt. om̃s tñ una uoce d̾m laudabãt

Expanded text:
cedens inde, venit ad proximam villam, quae vocatur Colrois: et, quia fama de eo jam undique percrebuerat, populus de eadem vicinia ad audiendum sermonem confluebat. Et post celebrationem missae, audito finitoque sermone, sicut consueverat, de pace et concordia, si inter eos aliquod dissidium esset, coepit inquirere. Cum autem nominarent quosdam inter eos discordantes, coepit eos humili exhortatione a veteris odii litibus revocare. Unde cum unus ex ipsis, multis rogatus precibus, nullatenus petitioni ejus et omnium circumstantium acquiesceret, foras exsiliit, et ascendens equum suum miles enim erat nitebatur fugere; sed cum ferociter calcaribus iterum atque iterum urgeret eum, nullatenus vel passum unum potuit procedere. Exeuntibus autem caeteris qui in ecclesia remanserant, et undique concurrentibus cum stupore et admiratione nimia; quidam subsannando clamare, quidam condolendo flere coeperunt; omnes tamen una voce Deum laudabant,
Abbreviated transcription (Latin):
tifex constantiam hominis ⁊
deuotiõem animi bonam necñ ⁊ ꝑ
secutiorie quam ꝓ uerbo uerttatis
ꝑtulerat aulita ⁊ cognita. dedit ei
ltentiam ⁊ liberam facultatẽ p̃dicã¬
cdi ũbum dei. ñ solũ ubi prius predi¬
cauerat uerum etiam ubiq t̾rarũ
uellet ⁊ posset id ipm̃n ex ꝑsona su¬
a monenda. ⁊ precipiendo. inuingẽs
prefẽa eos qui pruis ei ex inuidentia
obsistebant ꝓhibendo inhibuit ne sal¬
tem simplices impeclirent: si huiꝰ sibi
predicationem suꝑfluam: seu minus
utilem iudicarent. Et hoc ip̃m ut
ratum eẽt ⁊ stabile. auctoritatis sue
litteris ac sigillo firmauit

Expanded text:
tifex constantiam hominis et devotionem animi bonam; necnon et persecutione, quam pro verbo veritatis pertulerat, audita et cognita, dedit ei licentiam, facultatem praedicandi verbum Dei, non solum ubi prius praedicaverat, verum etiam ubique terrarum vellet et posset; idipsum ex persona sua monendo et praecipiendo injungens. Praeterea eos qui prius ei ex invidentia obsistebant, prohibendo inhibuit, ne saltem simplices impedirent si hujus sibi praedicationem superfluam seu minus utilem judicarent: et hoc ipsum, ut ratum esset et stabile, auctoritatis suae litteris ac sigillo firmavit
Abbreviated transcription (Latin):
b astantib se ostendit dicens. Ecce ego:
sed pro uobis om̃ib hodie ñ egrediar.
Cui cum responderetur mendaxes.⁊
ab iitio ui ueritate ñ stetisti nec tibi
ab aliquo fidelium credendum ẽ: nõ
post multum souitum fecidissuni fe¬
toris emittens exiuit extolerabiliter fe¬
da relinquens uestigia. Et stati a
suo tortore corpus euacuatum cecid̃.:
⁊ in lectulum quendam reclinatũ pꝰ
diuturnam recreatioẽm ab egritudi¬
ne illa uix conualuit.

Expanded text:
bus astantibus se ostendit, dicens: « Ecce ego, bus astantibus se ostendit, dicens: « Ecce ego, sed pro vobis omnibus hodie non egrediar. » Cui cum responderetur: « Mendax es, et ab initio in veritate non stetisti, nec tibi ab aliquo fidelium credendum est; » non post multum, sonitum fetidissimi fetoris emittens, exivit, intolerabiliter foeda relinquens vestigia. Et statim a suo tortore corpus evacuatum cecidit, et in lectulum quemdam reclinatum, post diuturnam recreationem, ab aegritudine illa vix convaluit.
Abbreviated transcription (Latin):
tes ⁊ falsi xp̃iani ñ agnoscunt. sed de¬
testantur ⁊ rident. Solutus est ille ĩ
quo sp̃c erat neqmͣ. sed cum uix a mł¬
tis curumastantib teneri potuisset. iu¬
uenis quidam clericus de conuentu hu¬
milera de uera obedientia cui totus de¬
ditus erat assum ens presumptiõem. di¬
xit. Precipiatur michi ꝑ obecdientiam.
⁊ tenebo illum: ñ meis sed obedientie
manib ⁊ iuncłis. Cui cum preceptum
datum fuisset ⁊ alii recessissent: ille so¬
lus tenuit ⁊ usq ad aquam bñdistam
deduxit. Demon uͦ ad aspectum uultus¬
illius tremebat: ut coram positis ad ũ¬
beran lum uirgis quilibet tremere so¬
let paruulus. Ponitur in aqua exorci
sis eius sermonib. Quid plura:. Tã¬
dem post nimias ⁊ innumerabiles mi¬
serruni corpusculi fatigationes. demõ
supra linguam demonia ci residens. in
modum grani nig̾rime lenticule se po¬
suit: ⁊ aꝑto ore liuigͣq extracta omi¬

Expanded text:
tes, et falsi Christiani non agnoscunt, sed detes, et falsi Christiani non agnoscunt, sed detestantur et rident. Solutus est ille, in quo spiritus erat nequam; sed cum vix a multis circunstantibus teneri potuisset, juvenis quidam clericus de conventu, humilem de vera obedientia, cui totus deditus erat, assumens praesumptionem, dixit: « Praecipiatur mihi per obedientiam, et tenebo eum, non meis, sed obedientiae manibus et vinculis. » Cui cum praeceptum datum fuisset, et alii recessissent, ille solus tenuit, et usque ad aquam benedictam deduxit. Daemon vero ad aspectum illius tremebat, ut coram positis ad verberandum virgis quilibet tremere solet parvulus. 68. Ponitur in aqua exorcizsis ejus sermonibus. Quid plura? Tandem post nimias et innumerabiles miserrimi corpusculi fatigationes, daemon supra linguam daemoniaci residens, in modum grani nigerrimae leaticulae se posuit; et aperto ore, linguaque extracta, omni
Abbreviated transcription (Latin):
ra. qua uiqmͣ natus fuit. Sic certꝰ
ille de suo ⁊ aliorum importuno perse¬
cutore. totum camuocat conuentum.
⁊ hec omnia indicans: quid suꝑ hoc
faciendum sit interrogat. Illi consilio
iuito. tunili tamen ut pote nouitii qͥ
ħ ñ consueuerant. disciplinam corpora¬
lem suscipiunt. ieiunia ⁊ orõnes int̾
se instituunt. aquam in uase ad hoc
habile benedicunt: ⁊ cum ꝓcessione e¬
unt ubi erat demon. Cepit gͥ fremere
⁊ cum magno strepitu clamare ue
niant nr̃i adhoc bellum plures enim
sumus ⁊ cont̾emus eos. ut a lapide gͣ¬
na tritici conteri solent: ⁊ ꝓrsus eos
delebimus. Cui cum prior responderet.
sic facies si a deo accepisti potestatem: il¬
le uersus ad eum. ⁊ extensis manib qͣi
sciidere uellet uestem qua erat indutꝰ
ait. Putas ne te istorum ẽẽ magrm̃: Et
extendens digitum ad crucem qmͣ ibi
O te uichil faciam: sed ille ẽ a quo tor

Expanded text:
ra qua unquam natus fuit. » 67. Sic certus ra qua unquam natus fuit. » 67. Sic certus ille de suo et aliorum importuno persecutore, totum convocat conventum; et haec omnia indicans, quid super hoc faciendum sit interrogat. Illi consilio inito, timidi tamen, utpote novitii, qui haec non consueverant, disciplinam corporalem suscipiunt, jejunia et orationes inter se constituunt, aquam in vase ad hoc habili benedicunt, et cum processione eunt ubi orat daemon. Coepit igitur fremere, et cum magno strepitu clamare: « Veniant nostri ad hoc bellum; plures enim sumus: et conteremus eos, ut a lapide grana tritici conteri solent, et prorsus eos delebimus. » Cui cum prior responderet: « Sic facies, si a Deo accepisti potestatem; » ille versus ad eum, et extensis manibus, quasi scindere vellet vestes, quibus erat indatus, ait: « Putasne te istorum esse magistrum? » Et extendens digitum ad crucem, quam ibi Pro te nihil faciam; sed ille est a quo torq
Abbreviated transcription (Latin):
ster ille cum clauata tunica sua ma¬
le dicatur ipe. firmate ostium firmi¬
me ꝑuenire. Non ob hoc cessit ille. sed
ꝓcessit. ⁊ pulsans ad ostium intrauit:
stansq ante illum dixit. Dic michi ro¬
go: quid ẽ quod loqueris: Respondit.
Interrogas ne quid loquor:an quis ego
sum qui loquor: Neutrum tibi indi¬
cabo. Num quid tu magr̃ es aut tutor
istius: aliorum ue ductor ͤ Recede rece¬
de inquit quam citissime:ne a me in¬
uiriatus ignominio ose recedas. At il¬
le certus quia spc̃ eẽt nequam. ⁊ quia
ad decipiendum sepissime uenerat. qͥ
modo tandem ad ꝑimendum intraue-¬
rat: aduiro te inquit per ih̾m xp̃m
Atti ssumquid sic me coges: Respond̾
Non ego: cogit te qui en altera uice ut
premissum ẽ in cruce ce uicit. Et excla¬
mans demon ille nequam eimi eimi
quid agam: ego sum ait ille idem qui
sui inpuella niuigelle. coram norberto
magr̃o tuo albo cane: malelicatur ho¬

Expanded text:
ster ille cum clavata tunica sua: master ille cum clavata tunica sua: maledicatur ipsi; firmate ostium firmime. » Non ob hoc cessit ille, sed processit, et pulsans ad ostium intravit. Stansque ante illum dixit: « Dic mihi, rogo quid est quod loqueris? » Respondit: « Interrogas me quid loquor, an quis ego sum qui loquor? neutrum tibi indicabo. Nunquid tu magister es, aut tutor illius, aliorumve ductor? Recede, recede, inquit, quam citissime, ne a me injuriatus ignominiose recedas. » At ille certus quia spiritus esset nequam, et quia ad decipiendum saepissime venerat, qui modo tandem ad perimendum intraverat: « Adjuro te, inquit, per Jesum Christum » Ait: « Nunquid sic me coges? » Respondit: « Non ego. Cogit te qui in altera vice, ut praemissum est, per crucem te vicit. » Et exclamans daemon ille nequam: « Ei mi! ei mi! quid agam? Ego sum, ait, ille idem qui fui in puella Nivigellae coram Norberto magistro tuo, albo cane; maledicatur ho
Abbreviated transcription (Latin):
einde importunissimus ille xxix¬
insidiator qui apponit iniquita¬
tem suꝑ iniquitatem ut onus graue
aggrauatum ponat suꝑinnocentes. iu¬
uenem quendam cuiusdam conuersi
filium arripuit:⁊ ingressum nequiter
eum torquere cepit. Et qui totum gre¬
gem multiplici arte sua ñ poterat sub¬
uertere: om̃imodis nitebatur saltem
eum p̃ruptum relinquere. Quid face¬
ret grex sine pastore: cui sic lupus un¬
diq insidiabatur: Stabant stupentes
⁊ admirantes qui nam essent insultꝰ
tam frequentes: qui huiusmocdi arma
ferre sĩ consueuerant. Li gatum tam̃
ipm̃ demomacum recludunt: donec
agatur consilium quid fc̃o opus sit.
Et fc̃o silentio noctis cum prior qui
tunc aliis preerat ad eum intrare uel¬
let adhuc foris stans longe aliquan¬
tulum a domo ostus etiam omib
clausis. nec patebat foramen ꝑ quod
posset uideri ⁊ etiam qui a tenebre erãt:
demon interuis alta uoce cepit clama¬
re. Modo intrabit ad me modo intrabit
ad me. modo uenit. modo uenit magi¬

Expanded text:
einde importunissimus ille insidiator, qui apponit iniquitatem super iniquitatem, ut onus grave aggravatum ponat super innocentes, juvenem quemdam cujusdam conversi filium arripuit, et ingressus nequiter cum torquere coepit. Et qui totum gregem multiplici arte sua non poterat sabvertere, omnimodis nitebatur eum saltem praeruptum relinquere. Quid faceret grex sine pastore, cui sic lupus undique insidiabatur? Stabant stupentes et admirantes, quinam essent assultus tam frequentes, qui hujusmodi arma ferre non consueverant. Ligatum tamen ipsum daemoniacum recludunt, donec agatur consilium quid facto opus sit. 66. Et facto silentio noctis, cum prior, qui tunc aliis praeerat, ad eum intrare vellet, adhuc foris stans, longe aliquantulum a domo, ostiis etiam omnibus clausis, nec patebat foramen per quod posset videri, et etiam quia tenebrae erant, daemon interius alta voce coepit clamare: « Modo intrabit ad me, modo intrabit ad me; modo venit, modo venit magi
Abbreviated transcription (Latin):
cande in octauis beati martini diem se¬
Qui qmͣ dui uixit ob hanc causam in¬
nouationem aliam futuris temꝑib
asserebat ẽe gerendam. Hanc causam¬
uiderunt qui tunctemporis aderant.
⁊ quidam qui successerunt. sed ⁊ suc¬
cedentes amplius uidebunt:quia teste
ueritate qui credit opera que facit ⁊ ip̃e
facit ⁊ maiora horum facit. ⁊ alibi. si cre¬
cdideritis maius his uidebitis. Hec de ma¬
tẽriali edificio dicta sufficiant: sed quid
interim egerit homo. quid ue pusillo g¬
gi acciderit ñ est reticendum. Sed qr qd̃
eodem tempore illi. quodq eodem temꝑe
illis accidit. eodem tempore narrationis
seat ad ea que de astib singłorum ⁊ de ĩ¬
numeris euentib pretermitti ñ debẽt.

Expanded text:
candae in octavis B. Martini, diem secandae in octavis B. Martini, diem sequi quandiu vixit, ob hanc causam, innovationem aliam futuris temporibus asserebat esse gerendam. Hanc viderunt qui tunc temporis aderant, et quidam qui successerunt; sed et succedentes amplius videbunt; quia, teste Veritate, qui credit, opera quae fecit, et ipse facit, et majora horum facit . Et alibi: « Si credideritis, majus his videbitis . » Haec de materiali aedificio dicta sufficiant. Sed quid interim egerit homo, quidve pusillo gregi acciderit, non est reticendum. Sed quia, quod eodem tempore illi, quodque eodem tempore illis acciderit, eodem momento narrationis seat ad ea quae de actibus singulorum et de innumeris eventibus praetermitti non debent.
Abbreviated transcription (Latin):
colouienses quidam amici homuus clĩ
pars nrãtes. amici iam piemonstraten¬
sium ⁊ contendebant in oꝑe alteri mal¬
tero latere eccẽ. alteri in altero acceleran¬
tes: Creuitq qmͣ celerrime edificium ⁊
consecratum. sed qr letis tristia. ꝓsperis
aduersa misceri solent: in eadem die cõ¬
secrationis quoddam in fortunum acci-¬
dit. Nlam cum multitudo innumera q̃
conuenerat ad festum de remotis ꝑtib
certatim ad oblatiõem ⁊ ad circuitum
altaris ut fieri solet currerent motum
est altare maius. ⁊ lapis cdissolutus cõ¬
secratioq cassata est ut precipit auctori¬
tas: ⁊ totus labor ad nichilum redactus¬
est. Expauit homo ⁊ contristatus ẽ. plus
tamen pusillorum scandalum metuẽs:
qmͣ de diuinis oꝑibz que sine causa ñ
fiunt diffidens. sed homo ille quid fecit:
Resũptis deniq in dño consolationis ui-¬
rib. qui huius modi temptatiões hauri-¬
re ⁊ sorbere consueuerat denuo ecc̃e decli¬

Expanded text:
Colonienses quidam, amici hominis Dei Colonienses quidam, amici hominis Dei pars nostrates, amici jam Praemonstratensium et contendebant in opere, alteri in altero latere ecclesiae, alteri in altero accelerantes. Crevitque quam celerrime aedificium, et consecratum. 60. Sed quia laetis tristia, prosperis adversa misceri solent, in eadem die consecrationis quoddam infortunium accidit. Nam cum multitudo innumera, quae convenerat ad festum de remotis partibus, certatim ad oblationem et ad circuitum altaris, ut fieri solet, currerent; motum est altare majus, et lapis dissolutus, consecratioque cassata est, ut praecipit auctoritas, et totus labor in nihilum redactus. Expavit homo, et contristatus est; plus tamen pusillorum scandalum metuens, quam de divinis operibus, quae sine causa non fiunt, diffidens. Sed homo ille quid fecit? Resumptis denique in Domino consolationis viribus, qui hujusmodi tentationes haurire et sorbere consueverat, denuo ecclesiae dedi
Abbreviated transcription (Latin):
plum spũale bene dispositum ⁊
compositum fuerat.⁊ ad mat̾iale ne¬
cessarium erat laborem adhibere: ut cun¬
cta cum benedictione fierent. Episcopo
bartholomeo ad uocato. effosso fundam̃¬
to ⁊ consecrato. de consecratis lapiclib fe
hominem dei metuebat ⁊ reuerebatur
ꝓpter deum: sciens uirum ustum ⁊
omni honore dignum. astante etiai
⁊ multis nobilibus cl̃icis ⁊ laicis ⁊ po¬
płorum innumera multitu dine am¬
mirante ⁊ quasi spectacłm considerã¬
te ⁊ intra se adinuicem dicente: Quis
putas est homo iste cuius fidei. qui nl¬
la utitur ratione: putas ne stabile sit
opus hoc quod in tanta sollitucline lo¬
catur ⁊ cuius fundamentum ñ in pe¬
tia s̃ supra firmam terram iacitur s
in palude: Tanta enun ibi palus erat:
quod uix sorberi poterat cum etiam̃ mł¬
ta lapidum congeries ꝓiceretur. sed ñ
debuit titubare. nec potuit eracdicari: qr
dicabitur. Porro pars cementariorum
teutonici erant: concluxerant enim eos

Expanded text:
plum spirituale bene dispositam et compositum fuerat, et ad materiale necessarium erat laborem adhibere, ut cuncta cum benedictione fierent, episcopo Bartholomaeo advocato, effosso fundamento et consecrato, de consecratis lapidibus funhominem Dei metuebat, et reverebatur propter Deum, sciens eum virum justum et omni honore dignum, astante etiam et multis nobilibus clericis et laicis, et populorum innumera multitudine admirante, et quasi spectaculum considerante, et intra se ad invicem dicente: « Quis putas est homo iste? cujus fidei, qui nulla utitur ratione? Putasne stabile sit hoc opus, quod in tanta solitudine locatur? et cujus fundamentum non in petra, non supra firmam terram jacitur, sed in palude? » Tanta namque ibi palus erat, quod vix sorberi poterat, cum etiam multa lapidum congeries projiceretur. Sed non debuit titubare, nec potuit eradicari, quiaon eradicabitur . Porro pars caementariorum Teutonici erant conduxerant enim eos
Abbreviated transcription (Latin):
mitum reuersi sunt. Qui ut fieri
assolet suam nequitiam tegere uolẽ¬
tes. ad oꝑpbrium hominis dei ⁊ ad re-¬
pulsiõem seminis predicationis eius ut
etiam inimicus homo ĩ agro prĩsfami¬
lias ⁊ irania suꝑseminauerat: ita qd̃
his qui huiꝰmoli haustus sorbere con¬
sueuerat ꝑtesus maliciam eornm qui
hoc commouerant nullo modo expauit:
confidens magis hoc ẽẽ mat̾ĩam uictori¬
e contra demones qui euis predicatio¬
ni ⁊ saluti credentium quam ꝑ eum
oꝑabatur deus utebantur obuiare. Dũ
gͥ ob hanc causam ui ppło illo parui
pretii haberetur suscitauit militi su¬
o deus bellum de quo ip̃ius douo certã¬
do uiriliter assecutus ẽ uctoriam: a¬
moriq pristino redlitus ñ tm̃ niuigel¬

Expanded text:
mitum, reversi sunt . Qui, ut fieri mitum, reversi sunt . Qui, ut fieri assolet, suam nequitiam tegere volentes, ad opprobrium hominis Dei, et ad repulsionem seminis praedicationum ejus, ut etiam inimicus homo, in agro patrisfamilias zizania superseminaverant, ita quod is, qui hujusmodi haustus sorbere consueverat, pertaesus malitiam eorum qui hoc commoverant, nullo modo expavit, confidens magis hoc esse materiam victoriae contra daemones, qui ejus praedicationi et saluti credentium, quam per eum operabatur Deus, nitebantur obviare. 45. Dum igitur ob hanc causam in populo illo parvi pretii haberetur, suscitavit militi suo Deus bellum, de quo, ipsius dono, certando viriliter assecutus est victoriam, amorique pristino redditus, non tantum Nivigel
Abbreviated transcription (Latin):
euictus a uiuene hostis antiquꝰ
⁊ pusillanimi gregis timore de¬
pulso: pace reformata. homo dei ut erat
solitus ad predicandum exiit. sẽd ut¬
fieri solet absente signifero ubi bellum
geritur hostes in insidiis positi suos
aduersarios aggrediuntur ita nichilo¬
minus malignissimus insicliator ar¬
cum tetendit.⁊ in eo ꝑabat uasa mor
⁊ frequentiam iaculorũ ꝓtectorem ab-¬
seutem. Uerumptam̃ de adu̾sario in¬
t̾im p̃termittendum ẽ ut prius quid
in hac egressiõe uir dei egerit dicatur.
Exiuit itaq homo ad opus suum. Nã
ꝑtnͣsiens recepit primum socium unũ
qui ad res suas componendas abierat:
⁊ qmͣ plurimis untinere discordanti¬
b ad concordiam reuocatis niuigellã
ꝑuenerunt. Quia uͦ ab exordio predi¬
cationis sue in eodem opido nunium
carus habebatur. statim ut premonstͤ¬
ti consedit quidam ex ip̃is conuersa¬
tionis grã ad eum cucurrerunt. sed
asꝑitatem ordinis ⁊ institutioĩs un¬
posite ferre ũ ualentes: ut canis ad uo¬

Expanded text:
evictus a juvene hostis antiquus, et pusillanimi gregis timore depulso, pace reformata, homo Dei, ut erat solitus, ad praedicandum efieri solet, absente signifero ubi bellum geritur, hostes positi in insidiis suos adversarios aggrediuntur, ita nihilominus malignissimus insidiator « arcum tetendit, et in eo paravit vasa mortt frequentium jaculorum protectorem absentem. Verumtamen de adversario interim praetermittendum est, ut prius, quid in hac egressione vir Dei egerit, dicatur: « Exivit itaque homo ad opus suum , » nam pertransiens recepit primum socium suum, qui ad res suas abierat componendas, et quam plurimis in itinere discordantibus ad concordiam revocatis, Nivigellam rvenerunt. Quia vero, ab exordio praedicationis suae, in eodem oppido nimium charus habebatur, statim ut Praemonstrati consedit, quidam ex ipsis, conversationis gratia ad eum cucurrerunt, sed asperitatem ordinis et institutionis impositae ferre non valentes, ut canis ad vo
Abbreviated transcription (Latin):
fugit ⁊ uas possessum reliquit. Illa uͦ
destituta a suo tortore collapsa ⁊ lan¬
guida delata ẽ in domum pr̃nam: ⁊
paulo post accepto cibo ex integro urco¬
lumis ⁊ compos sui ⁊ ꝑfecte sanata ap¬
paruit: hoc itaq publice factũ est teste
omui pplo qui dei laudes in commu¬
ne predicabat: ⁊ prẽm norbertum u̾e̾
aplicum urum fatebatur.

Expanded text:
fugit, vasque possessum reliquit. Illa vero fugit, vasque possessum reliquit. Illa vero destituta a suo tortore, collapsa et languida delata est in domum paternam; et paulo post accepto cibo, ex integro incolumis, et compos sui, et perfecte sanata apparuit. Hoc ita publice factum est, teste omni populo, qui Dei laudes in commune praedicabat, et Patrem Norbertum vere apostolicum virum fatebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
rent agonem sacerdotis ⁊ demonis. Tũc
uero mandauit duob fr̃ĩb qui secum
erant ut tenerent eam: ⁊ ibi iuxta haut
ꝓcul ab altari. Inchoato gͥ seruitio uen¬
tum ẽ ad eiͣgłium: ⁊ illa applicata ad
altare. plurima euugelia suꝑ capud e¬
ius lesta sunt: ⁊ demon iterum derisi¬
onem cepit replicare: qr huuismodi li¬
ras frequenter audierat. Cum gͦ uen¬
tum ẽ ad locum ubi sacerdos eleuat̾ ho¬
stiam curam dño: exclamat demon. Ci¬
dete uidete: quomodo deiculum suum
inter manus suas tenet. fatentur de¬
mones: quod heretici negant: Tunc uͦ
saceidos dei irhorruit. Et concepto spũ
uirtutis in ip̃a oratiõe sua: cepit ag̾e de¬
monem ⁊ torquere. At ille coactus ⁊ tor¬
tus ꝑ os puelle ex clamat. uolo exire uo¬
lo exire: dimutite me. At illi duo frẽs
fortiter tenuerunt eam. S. sp̃c immun¬
dus nullas patiens moras. fetentissi¬
me urine feda relinquens uestigia: au¬

Expanded text:
ret agonem sacerdotis et daemonis. Tunc ret agonem sacerdotis et daemonis. Tunc vero mandavit duobus fratribus qui secum erant, ut tenerent eam ibi juxta, haud procul ab altari. Inchoato igitur servitio, ventum est ad Evangelium, et illa applicata ad altare, plurima Evangelia super caput ejus lecta sunt. Et daemon iterum derisionem coepit replicare quia hujusmodi liras frequenter audierat. Cum ergo ventum est ad locum ubi sacerdos elevat hostiam coram Domino, exclamat daemon: « Videte, videte, quomodo Deiculum suum inter manus suas tenet! » Fatentur daemones quod haeretici negant. Tunc vero sacerdos Dei inhorruit; et concepto spiritu virtutis, in ipsa oratione sua coepit agere daemonem et torquere. At ille coactus et tortus, per os puellae exclamat: « En lo exire: dimitte me. » At illi duo fratres fortiter eam tenuerunt. Sed spiritus immundus nullas patiens moras, fetentissimae urinae foeda relinquens vestigia, au
Abbreviated transcription (Latin):
ns me quiescere: Omiã mala. ⁊ infor¬
tuma ⁊ omẽs mali euentus suꝑ capd̃
tuum ueniant:qr tantum uexas me.
Iam uesꝑtina hora eiat ⁊ uidens pater
Norbertꝰ ñ exisse demouẽ aliqnͣtulum con¬
tristatus ẽ: ⁊ uissit eam patri reddi ⁊ ĩ
crastinum iterum ad missam adluci
Ip̃e uero cepit se expoliare alba: ⁊ aliis ĩ¬
dumentis. Cum gͦ hoc iudisset demon
cepit insultando clicere: plaudere mani¬
b ⁊ dicere. A. ha. lx. modo bũ facis ⁊ ho¬
die ñ fecisti opꝰ qd̾ michi sic placeret: ⁊¬
hodie consumpsisti diem ⁊ nichil ꝓfeci¬
sti. Ad hec stoma caudo pater norbertus
⁊ indignans contulit se ad hospicium:
⁊ obfirmauit in animo suo ñ gustare
cibum donec illa sauaretur. Et ita tnͣs¬
egit diem illam ⁊ noctem sine cibo.
Iam ciastiua dies aduenerat ⁊ dei sac̃¬
dos parat se ad celebranda misse myste¬
ria.⁊ item puella adducitur: ⁊ iterũ¬
fit multiplex concursus ppłi ut uide¬

Expanded text:
nis me quiescere? Omnia mala et infornis me quiescere? Omnia mala et infortunia, et omnes mali eventus super caput tuum veniant, qui tantum vexas me. » 47. Jam vespertina hora erat, et videns Pater Norbertus non exisse daemonem, aliquantulum contristatus, jussit eam reddi patri, et in crastinum iterum ad missam adduci, ipse vero coepit se exspoliare alba et aliis indumentis. Cum ergo hoc vidisset impius daemon, coepit insultando plaudere manibus, et dicere: « Ha, ha, he, modo bene facis; et hodie non fecisti opus quod mihi sic placeret, et hodie consumpsisti diem, et nihil profecisti! » Ad haec stomachando Pater Norbertus et indignans, contulit se ad hospitium, et obfirmavit in animo suo non gustare cibum, donec illa sanaretur, et ita transegit diem illam et noctem sine cibo. Jam crastina dies advenerat, et Dei sacerdos parat se ad celebranda missae mysteria, et iterum puella adducitur; et iterum multiplex fit concursus populi, ut vide
Abbreviated transcription (Latin):
bo. Quod si uideris me ex clamare iam
tantum ueniet de meis id ẽ de nigris ad
bellum. Eia ad bellum eya ad bellum. Eya
iam faciam corruere arcus istos ⁊ for¬
nices suꝑ uos. Ad hoc uerbum ppłs diffu
Tunc illa iniecit manus ad stolam eiꝰ:
ut ꝓxime collum eius astringeret. Cũ¬
q hii qui aderant uellent manus euis
dimouere: nolite inquit ꝑmittite eam.
si accepit a deo potestaten: faciat quod po¬
test. Tunc uͦ eius audatia hoc uerbo ꝑcus¬
sa tamqmͣ reuerentiam exhibens: manꝰ
sponte relaxauit. Iam uͦ plurima diei ꝑ¬
te consumpta: Pat̃ Norb̾tus consiliũ du¬
xit ut in aqua exorsirata eam impone¬
ret. Et ita fcm̃ est: Et quia flaua erat.
uerens sacerdos ue occasione crinium di¬
abolus in eam potestatem retineret:tonde¬
ri eam uissit. Qua ꝑmotus demon inui¬
ria: maledictis cepit in sacerdotẽ ulcis¬
ci clicens. Pegrine de francia ꝑegrine de
francia: quid tibi fore feci: Quare ñ si¬

Expanded text:
bo. Quod si videris mox exclamare, jam bo. Quod si videris mox exclamare, jam tantum veniet de meis, id est de nigris, ad bellum: Eia ad bellum! eia ad bellum! Eia jam faciam corruere arcus istos et fornices super vos! » Ad hoc verbum populus diffugTunc illa injecit manum ad stolam ejus, ut proxime collum ejus astringeret. Cumque hi qui aderant vellent manus ejus dimovere: « Nolite, inquit, permittite illam: si accepit a Deo potestatem, faciat quod potest. » Tunc vero, ejus audacia hoc verbo perculsa, tanquam reverentiam exhibens, manus sponte relaxavit. Jam itaque plurima parte diei consumpta, Pater Norbertus consilium duxit, ut in aqua exorcizata eam imponeret. Et ita factum est. Et quia flava erat, verens sacerdos ne occasione crinium diabolus in eam potestatem retineret, tonderi eam jussit. Qua permotus daemon injuria, maledictis coepit in sacerdotem ulcisci, dicens: « Peregrine de Francia, peregrine de Francia, quid tibi forefeci? Quare non si
Abbreviated transcription (Latin):
usq in finem interpretatus ẽ: ⁊ reite¬
rans uerb̃ ex uerbo in tentonico totum
expressit. cum illa puella cdum adhuc sa¬
na eẽt nichil nisi psalterium didicisset.
Nichilominus dei sacerdos imminebat. ⁊¬
dum insisteret. ⁊ preciperet ut exiret a
creatura dei coactus respondit demon.
Si hunc me compellis exire: ꝑmitte me
intrare in monachum illum. Ibi quip¬
pe monachꝰ quidam stabat. Et nomina¬
uit eum. Tunc uero pater Norbertus
cui deus discretioem spũum dederat ex¬
clamat in ppłm. Audite audite inquit
malitiam huius demonis: qui ut infa¬
maret seruum diũ uexandum expetut
qiͣ peccatorem ⁊ dignum hoc supplicio. Sed
nolite suꝑ hoc scandalizari qr talis ẽ ne¬
quitia eius ut bonis om̃ib uelit deroga¬
re. ⁊ quantum potest infames facere:
Hoc dictoᷝ iterũ cepto officio cepit acriꝰ
insistere. Tunc ait demon. Quid agis ĩ¬
quit: Neq pro te: neq pro alio hodie exi¬

Expanded text:
usque in finem interpretatus est; et reiteusque in finem interpretatus est; et reiterans verbum ex verbo, in Teutonico totum expressit; cum illa puella, dum adhuc sana esset, nihil nisi Psalterium didicisset. 46. Nihilominus Dei sacerdos imminebat, et dum insisteret et praeciperet ut exiret a creatura Dei, coactus respondit daemon: « Si hinc me compellis exire, permitte me intrare in monachum illum » ibi quippe monachus quidam astabat et nominavit eum. Tunc vero pater Norbertus, cui Deus discretionem spirituum dederat, exclamat in populum: « Audite, audite, inquit, malitiam hujus daemonis, qui, ut infamaret servum Dei, vexandum expetiit quasi peccatorem et dignum hoc supplicio; sed nolite super hoc scandalizari, quia talis est nequitia ejus, ut bonis omnibus velit derogare, et quantum potest infames facere. » Hoc dicto, iterum coepto officio coepit acrius insistere. Tunc ait daemon: « Quid agis, inquit? neque pro te, neque pro alio hodie exi