comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lesta pñcia est gͣtꝰ debet ẽẽ disces¬
sus nichil ferine displicet cuiꝰ qͣriu
non delcẽt. D Abierũt ẜui. Mõ O¬
si redeat uideasq oculis ꝙ aĩo iã ui¬
disti quot illos uicia circũdant quot ne-¬
quitie quot doli quot mẽdatiorũ ar¬
tes quot scelerũ spẽs qͦt furtoꝵ quid
ĩ horreas comitatũ limẽq redeũtibꝰ
obscuras meritoq gaudeas tuã do ͫ
malis exhaustã leuatãq ponderibꝰ.¬
A Seruisił õnes abie. Rõ Simłq
cũ illis cure gͣues molesteq sollicitu¬
dines metꝰq ꝑpetui. Eogita quot ĩ¬
plendi uentres quot tegẽdi humeri
qͦt armãdi strĩgendiq pedes uagi qͦt
acuti ungues obẜuãdi duro te nego¬
cio liberatũ dices. D Fugerũt ẜui¬
Riõ Et cũ hiĩs odia ĩ dñm et ꝯtẽptꝰ
et murmura et q̃rele quĩ et execra¬
tiones taciteq de uocõnes ĩmeĩti ca
ãbicõsus ut nesciat ascribend lucro.¬
ꝙͣ de fuga hostiũ questi est. Iulio cesa

Expanded text:
esentia erat, gratus debet esse discessus: nil ferme displicet cuius contrarium non delectet. Abierunt servi. O, si redeant videasque oculis, quod animo iam vidisti: quot illos vitia circumstent, quot nequitie, quot doli, quot mendaciorum artes, quot scelerum species, quot furtorum! quid ni horreas comitatum, limenque redeuntibus obstruas, meritoque gaudeas, tuam domum malis exhaustam, levatamque ponderibus? Servi simul omnes abiere. Simulque cum illis cure graves, molesteque sollicitudines, metusque perpetui. Cogita quot implendi ventres, quot tegendi humeri, quot armandi stringendique pedes vagi, quot acuti ungues observandi: duro te negotio liberatum dices. Fugierunt servi. Et cum his odia in dominum, et contemptus et murmura, et querele, quin et execrationes taciteque devotiones inmeriti capambitiosus ut nesciat ascribendum lucrouam de fuga hostium questus est? Iulio Cesar
Abbreviated transcription (Latin):
morͣle illi tediũ tibiq dederis an utri¬
q clãdestinũ forte discͥmen ꝙ ulte ue¬
uiros soceros q ꝑhẽm ꝯfecere fastidia
quedã ueneno ferroq alie ꝑemere qͦt
habeat filios egistus si nurũ millãha¬
buisset. Inuẽta est que p̃cipiti libidine
dñandi. et secũde sortis ĩpaciẽcia quo
maturius uirũ seq regnãtem cernẽt
geĩtori ꝓp̾o causa mortis cũ fuisset srͣ
resi corpus currũ ageret Si hec pa¬
trũ merces/. quid sperare debent socei̾¬
O Nuptiis filie celebratis gaudeo Rcõ
Quotiens hanc celebritatem dispar
fedat euẽtus et cantus et epulas et
choreas luctus sequũtur et lac̾me et
tumultꝰ. In eptũ ome gaudiũ ĩmodi¬
cũ ex hiis p̃sortim rebus quibꝰ dolor
oriri possit et soleat. G Oxorẽ filio
simul et filie uirũ dedi. Rõ Sarcinas
ꝑ mutasti alienã tuis alienis tuã huẽ¬
ris curam feres.
De nepotibus

Expanded text:
mortale illi tedium tibique dederis, an utrimortale illi tedium tibique dederis, an utrique clandestinum forte discrimen? Multe viros socerosque perenni confecere fastidio, quedam veneni ferroque alie peremere. Quot habebat filios Egyptus, si nurum nullam habuisset? Inventa est que precipiti libidine dominandi et secunde sortis impatientia, quo maturius virum seque regnantem cerneret, genitori proprio causa mortis cum fuisset, supra cesi corpus currum ageret. Si hec patrum merces, quid sperare debent soceri? Nuptiis filie celebratis gaudeo. Quotiens hanc celebritatem dispar fedat eventus, et cantus et epulas et choreas luctus sequuntur et lacrime et tumultus? Ineptum omne gaudium immodicum, ex his presertim rebus quibus dolor oriri possit et soleat. Uxorem filio simul et filie virum dedi. Sarcinas permutasti, alienam tuis, alienis tuam humeris curam fers. 78 DE NEPOTIBUS
Abbreviated transcription (Latin):
cũ forsan optabit pietatẽq hant tuam
oderit G ffilie uiruz dedi. Nõ Ociose
finẽ uite pn̾cipiũ actuose sartinã rei fa¬
miliaris grauẽ mũdi noticiã exꝑiẽ ͣ
sui ipĩꝰ. O ffilia uiru habet Rõ at ꝑ¬
didit lib̾tate in ꝟ̾ginitatẽ requiẽ non
equa ꝑmũtio  Dedi filio uxore R
Granior est ĩmissa nurꝰ ꝙ emissa fi¬
lia semꝑ ĩtestinũ malũ ꝑiculosius extͤ¬
no est patefecisti arcem hosti forsitã
Generosam filio ꝯuigẽ quesiui et di-¬
uitem et formosam Rõ Cur quod seq̃¬
tur suppͥmis et supbã et ĩportunã et ꝯ¬
nigii uiteq tue enuilã inter socrũ ac
nuru uetus est bellu nec soceri ma¬
ior est gracia sed metus una est ãboꝵ
ratio nilllũ aĩal tam pͥmi loci appetẽs
ꝙͣ femina illũ sibi saluis uobis ĩtdictũ
uidens quid nũc aĩo uoluat et quido¬
ret haud difficilis ꝯiectura est Sux¬
orem filio dedi Riõ Quid scis an ii¬

Expanded text:
cum forsan optabit pietatemque tuam hanc cum forsan optabit pietatemque tuam hanc oderit. Filie virum dedi. Otiose finem vite, principium actuose, rei sarcinam familiaris, gravem mundi notitiam, experientiam sui ipsius. Filia virum habet. At perdidit libertatem, virginitatem, requiem: non equa permutatio. Dedi filio uxorem. Gravior est immissa nurus quam emissa filia; semper intestinum malum periculosius externo est. Patefecisti arcem hosti forsitan Generosam filio coniugem quesivi et divitem et formosam. Cur quod sequitur supprimis: et superbam et importunam et coniugi viteque tue emulam? Inter socrum et nurum vetus est bellum, nec soceri maior est gratia sed metus. Una est amborum ratio: nullum animal tam primi loci appetens quam femina; illum sibi salvis vobis interdictum videns, quid nunc animo volvat et quid oret, haud difficilis coniectura est. Uxorem filio dedi. Quid scis an im
Abbreviated transcription (Latin):
Atorũ nupciis sobolem ꝓpagaui
honestior aꝙͣto hec quidẽ
cura ꝙp suꝑior Et tñ sepe uiciũ ꝓpago
ꝙͣ sobolis utilior fuit Illa dulci mero do¬
liũ hec amaris curis aĩniũ ĩpleuit E
Ruptui natã dedi Rõ Si ꝓuide siq fe¬
liciter. et filiã seruasti et filiũ ut modo
dicebã uel filio meliꝰ ĩueĩsti. Si minꝯ
et illã ꝑ didisti et tibi hostem tyrãnũ fi¬
lie que siuisti E Diro filiã collocaui. Rõ¬
Si bonã dulce pignus ac suaue tibi er̃p¬
tũ alienis larbꝰ ĩuexisti ac si mala
graui faste quo aliũ p̃meres te leuasci.¬
G filiã uiro dedi. Riõ Noli nimiũ hĩc
gande̾ młtis auxie et ĩfelicis uite pnͫ
fuerũt nuptie ut lete õma succedant
operosa res est ꝯĩx in laboriosam colo¬
mã durũq negotiu. quã amabas mi¬
sisti nascent᷑ filii domi illi suus scatu.¬
riet fons curax finge nõ nasci et idip̃
miseru molestũq sic fecũditas onero¬
sam. sterilitas odiosam faciet mãsisse te¬

Expanded text:
atorum nuptiis sobolem propagavi. Honestior aliquanto hec quidem cura quam superior et tamen sepe vitium propago quam sobolis utilior fuit. Illa dulci mero dolium, hec amaris curis animum implevit. Nuptui natam dedi. Si provide sique feliciter et filiam servasti et filium, ut modo dicebam, vel filio melius invenisti. Si minus, et illam perdidisti et tibi hostem, tyrannum filie quesivisti. Viro filiam collocavi. Si bonam, dulce pignus ac suave tibi ereptum alienis laribus invexisti; at si malam, gravi fasce, quo alium premeres, te levasti. Filiam viro dedi. Noli nimium hinc gaudere. Multis anxie et infelicis vite principium fuerunt nuptie: ut lete omnia succedant, operosa res est coniunx; in laboriosam coloniam durumque negotium quam amabas misisti. Nascentur filii domi: illi suus scaturiet fons curarum. Finge non nasci: et id ipsum miserum molestumque. Sic fecunditas onerosam, sterilitas odiosam faciet; mansisse te
Abbreviated transcription (Latin):
xpĩanꝰ pudor ac modestia uideat᷑ s
ardor et ꝑuicatia paganoꝵ que in
huiꝰ cemodi peticõnibꝰ tantã fuisse
didicimꝰ ut de iulio cesare lectũ sit
ꝙ põtificatũ maxiͫ peciit nõ sũ pro¬
fusissima largicõne ĩ qua repetens
mag̾tudine eris aliem cũ mane ad
comitia descendet pdixisse mrĩ os¬
culãti fertur. domũ se nsi pontificez
non rͥu̾surũ nec fefellit. pontifex ẽ
r̾uersus liquet aũt quo ĩpetu illud
ambieit quo nõ ĩpetrato uel moriẽ¬
dũ sibi certe uel exulandũ esse decre¬
uiss. hoc illi aũt utrũq licuerit cui
a p̾ma etate propositũ sit regere ita
ut ñuriã suã patet. si qua est hac or¬
be ptãs altera ꝙͣ cesaris. si tellꝰ ulla
sit seruire deñq sui iugũ ferre pon¬
tificatũ quõ liceat ambire. non uideo
nõ mõ largitione profusissima s qd̾
nõ multo minꝰ est turpe blanditiis
ꝯĩbꝰ adeo ut hec fere iã uita sit ĩ altũ

Expanded text:
christianus pudor ac modestia videatur, sed christianus pudor ac modestia videatur, sed ardor et pervicacia paganorum, quam in huiusmodi petitionibus tantam fuisse didicimus, ut de Iulio Cesare lectum sit quod pontificatum maximum petiit non sine profusissima largitione, in qua reputans magnitudinem eris alieni, cum mane ad comitia descenderet, predixisse matri osculanti fertur domum se nisi pontificem non reversurum; nec fefellit: pontifex est reversus. Liquet autem quo impetu illud ambierit, quo non impetrato vel moriendum sibi, certe vel exulandum esse decrevisset. Hoc illi autem utrunque licuerit, cui a prima etate propositum sit regnare, ita ut iniuriam suam putet, si qua est orbe potestas altera quam Cesar, si tellus ulla sit servire dominique sui iugum ferre, pontificatum quomodo liceat ambire non video, non modo largitione profusissima sed, quod non multo minus est turpe, blanditiis sed communibus adeo, ut hec fere iam unica sit in altum
Abbreviated transcription (Latin):
ge reperiaris de quo dcm̃ ẽ. tossin᷑
quidẽ mortali fastigio descendẽdum.
nemo dubitat. s hoc int̾est ꝙ iustoꝵ
ac sapiẽtu descensꝰ reliquorũ uero
p̃cipitiũ ac ruma est. Ideoq ille dux
moriens dixisse fertur ẜuꝰ ad altalẽ¬
uatus est ruere. non ĩꝓp̾e ait ut ĩiustꝰ¬
O Sũmi pontificatꝰ arcẽ rego. R̾o
Solebant pͥmi ex hoc statu ad mar¬
tyriũ peti nũt ad delicias uocari tre¬
dũt. Ideoq certatim hic lotus appeti¬
tur ut hic om̃ turme morͣliũ uota.
suspirant. quis aut̃ uel rõnũ ł quẽ¬
cũq põtificatũ. aliã cupit ob causam
nͥ quo potentior ac ditior sit. tõtra
iusticie p̃ceptũ p̃esse querit nõ ꝓdes
magnis sepe mune̾ibꝰ. quĩ et pactꝭ.
et spõsioĩbꝰ spes emuit᷑ sacͥdotii pii¬
guioris. O uertigo morũ pessima
ad qd̾ olim ꝯsueuerãt et deberẽt co¬
gi homĩes inde nũc retrahi non pũt
et tam p̃ceps feruet ambitio. ut nõ

Expanded text:
ge reperiaris de quo dictum est: “Tollge reperiaris de quo dictum est: “Tollquidem mortali fastigio descendendum nemo dubitat; sed hoc interest, quod iustorum ac sapientum descensus, reliquorum vero precipitium ac ruina est ideoque Penus ille dux moriens, qui dixisse fertur: “Finis ad alta levatis est ruere” non improprie ait, ut iniustus. Summi pontificatus arcem rego. Solebant primi ex hoc statu ad martyrium peti; nunc ad delitias vocari credunt ideoque certatim hic locus appetitur et huc omnium ferme mortalium vota suspirant. Quis autem vel Romanum vel quemcunque pontificatum aliam cupit ob causam, nisi quo potentior ac ditior sit? Contra iustitie preceptum preesse queritur, non prmagnis sepe muneribus, quin et pactis et sponsionibus spes emitur sacerdotii pinguioris. O vertigo morum pessima! Ad quod olim consueverant, et deberent, cogi homines, inde nunc retrahi non possunt et tam preceps fervet ambitio, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
¶ In sũmũ pontificẽ sũ elcũs. R¬
Dersa ut lib. hac in re tam expedita
hodie quod est totũ uel uel ĩane uł
durũ est ut non merito quidẽ sũmi
pontifices tedio rerũ uicti nõ suppli¬
ciũ aliud ꝙͣ felicitatẽ illã. hostibꝰ suis
obtauerĩt. Nam ut paucis expediã
sum ꝯ pontificatꝰ. si rite querit᷑ sĩnꝰ
est honor sũmũq onꝰ. fũma ẜuitus
sũmꝰ labor at si male sũmũ aĩe ꝑicu¬
lũ sũũ malũ sũma miẜia. sũmꝰ
pudor anceps õm ex ꝑte negotiũ. G¬
Sĩmi pontificatꝰ sede teneo. Rõ¬
Non tenebis dui breuis est hom̃ uita
regũ breutor. pontificũbreuissima.
ip̃a. pontificis romani tempꝰ angu¬
statque ad hoc tulmẽ insi ad modu
fessa uix ꝑuenit G Sĩm pontifi¬
catus ĩ uertice sedeo Rõ Quo subli¬
mior sedes. eo gͣuior casus. uix ex
alto sine ꝑiculo aut labore descendit
cura ut descendas sobrie. ne ĩ illo gre¬

Expanded text:
? In summum pontificem sum electus. ? In summum pontificem sum electus. Versa ut libet: in re tam expetita hodie, quod est totum vel inane vel durum est, ut non immerito quidam summi pontifices, tedio rerum victi, non supplicium aliud quam felicitatem illam hostibus suis optaverint: nam, ut paucis expediam, summus pontificatus, si rite geritur, summus est honor, summum onus, summa servitus, summus labor; at si male, summum anime periculum, summum malum, summa miseria, summus pudor: anceps ex omni parte negotium! Summi pontificatus sedem teneo. Non tenebis diu: brevis est hominum vita, regum brevior, pontificum brevissima, ipsa pontificis Romani tempus angustat, que ad hoc culmen nisi admodum fessa vix pervenit. Summi pontificatus in vertice sedeo. Quo sublimior sedes, eo gravior casus; vix ex alto sine periculo aut labore descenditur. Cura ut descendas sobrie, ne in illo gre
Abbreviated transcription (Latin):
mare alcius et uenti plures et ꝑ icu¬
losior tempestas G Riõnꝰ põtifex fc̃s
sum. Rõ Quo maior urbibꝯ roma est
eo maior te laberũ moles manet. ert̃
qui te colãt. qui adorent. qui obside¬
ant. qui circũstent qui te serico t̾ram
sternãt aureo mueos frenent equos
qui uina dapesq instruãt. ac prelibẽt
pristis pontificibꝰ ĩ auditũ obsequii.
genus. Ex diu̾so erũt. qui omissis re¬
bus ꝓp̾is ĩn te figant oculos te notẽt
de te iudicent et ꝙͣ iuste deus uide¬
rit. qui deniq mores tuos arguãt
uerba distorq̃ant famã lacerãt᷑. uitã
carpant quidꝙͣ usꝙͣ mali erit. qua¬
si e fonte uinco. malorũ ex te pro¬
diisse dicent popii discordiaꝵ ste¬
lerũq oñn unꝰ tua cã uocaberis. qͦ¬
mõ inquient. sanũ erit eccĩe corpꝰ.
cũ egrũ at languidũ sit capud Est ne
oro te tanti. uel aureũ potulã uł cu¬
bile purpures̃ uel gẽmatus ꝟtex ut
quietis ac fame pcio. queri uelit.¬

Expanded text:
mare altius, et venti plures et periculosior tempestas. Romanus pontifex factus sum. Quo maior urbibus Roma est, eo maior te laborum moles manet. Erunt qui te colant, qui adorent, qui obsideant ac circumstent, qui tibi serico terram sternant, auro niveos frenent equos, qui vina dapesque instruant ac prelambant, priscis pontificibus inauditum obsequii genus; ex diverso erunt qui omissis propriis rebus in te figant oculos, te notent, de te iudicent et quam iuste Deus viderit, qui denique mores tuos arguant, verba distorqueant, famam lacerent, vitam carpant, quicquid usquam mali erit, quasi e fonte unico malorum, ex te prodiisse dicent: populi discordiarum scelerumque omnium unus tu causa vocaberis. “Quomodo” inquient “sanum erit ecclesie corpus, cum egrum ac languidum sit caput?” Estne, oro te, tanti vel aureum poculum vel cubile purpureum vel gemmatus vertex, ut quietis et fame pretio queri velit
Abbreviated transcription (Latin):
D pontificatũ ueni nõ E tẽpestate
in portũ fugi solet tu e portu in
tempestatẽ sponte fugis tua aut̃ uirtꝰ
nauta P Pontificiũ sum adeptꝰ. Nõ
Parũ ne difficilis. parũ gͣuis uniꝰ aĩe
tibi cura uidebatur insi om̃ curas in te
unũ atq oĩm sartinas tnͣstulisses fortes
humeris. an fortis aibitio eo aĩos to¬
trens. ubi malũ tibisibi futurũ sciunt¬
G Ad pontificatũ ascendi Rõ Quo
tramite uideris duplex est enĩ uia u¬
traq ad laborem. altera uero eciã ad
miseriã ducit quacũq ꝑrexeris uel
te miserũ uel ut optimie cesserit. ex
libero ẜuũ scito. sic qui ascendisse dice¬
ris descendisti unꝰ iam illorũ quibꝰ
canitur propheticũ illd̾. qui ascendũt

Expanded text:
d pontificatum veni. E tempestate in portum fugi solet; tu e portu in tempestatem sponte fugis tua: mirus nauta! Pontificium sum adeptus. Parumne difficilis, parum gravis unius anime tibi cura videbatur, nisi omnium curas in te unum atque omnium sarcinas transtulisses? Fortes humeri an fortis ambitio, eo animos cogens ubi male sibi futurum sciunt! Ad pontificium ascendi. Quo tramite videris; duplex est enim via: utraque ad laborem, altera vero etiam ad miseriam ducit. Quacunque perrexeris, vel te miserum vel, ut optime cesserit, ex libero servum scito. Sic qui ascendisse diceris, descendisti, unus iam illorum quibus canitur propheticum illud: “Qui descendunt
Abbreviated transcription (Latin):
rectio et uel uite morͣlis ornamĩtu
uel efne aditus Rieliquoꝵ uero qͦꝵ
ĩgens turba est ꝑs gloriã petit p̃¬
miũ ĩane. sed fulgidu Maio̾i aut̃
parti unꝯ fulgor peciuẽ finis est
Pincũ non exiguũ mõ s sordidu
et labori ĩpar n ͨ ĩgenuo dignũ insu.
hiisq oĩbus tytulꝰ et ut dixi habitꝰ
non sꝑuendꝰ quidẽ ad id eũ qd̾ ni¬
liuz. et p̃ẜtim uulgi horu ope egentꝭ
aĩꝰ iudiciũq umbris eludit᷑ magꝰ
ꝑs reru opiõnibꝰ agit᷑ At uirtuti
dedito: tytulis gloriari alienũ ꝓrsꝯ
atq obfonũ ymo ud̾ ne possibile
quidẽ reor. A Multa ꝓfiteor Rrõ
Perestat unũ bñfac̾e̾ ꝙͣ młta ꝓmit¬

Expanded text:
rectio, vel vite mortalis ornamentum rectio, vel vite mortalis ornamentum vel eterne aditus. Reliquorum vero, que ingens turba est, pars gloriam petit, premium inane sed fulgidum. Maiori autem parti unus fulgor pecunie finis est, premium non exiguum modo, sed sordidum et labori impar nec ingenuo dignum nisu; hisque omnibus titulus et, ut dixi, habitus, non spernendus quidem — ad id enim quod ilium et presertim vulgi, horum ope egentis, animus iudiciumque umbris eluditur: magna pars rerum opinionibus agitur —, at virtuti deditos titulis gloriari alienum prorsus atque absonum, immo vero ne possibile quidem reor. Multa profiteor. Prestat unum bene face
Abbreviated transcription (Latin):
audisti Eꝵ cũ ita sit. quid agũt et ꝙ
audiãt cogitent agmina ꝓfessoꝵ pe
ne eciã uulgus equãtia tam ruditate
arte cõtenta ex quo om̃s ĩuadũt o
fiducia ĩgens s iam pubͭ B Qd
de mediciẽ tandẽ iuriũq ꝓfessione
dictura es. Riõ At hoc egri tui clien¬
tesq respondeant. quid illis umiꝙͣ
ad salutem corꝑis uictoriãq cãrũ
titulus iste ꝓfuẽrat tibi ad lucrũ se¬
pe forsan profuit ꝓsint in hoc artes
siue arciu noĩa queritis et qd̾ scĩe
defuit supple᷑ tytulis atq hĩtu. uiii¬
q fit illud satyricũ purpira uendit
causidicũ uendũt ametistina nec id
miꝰ ut redeant uete̾s ciceromi nẽo
ducẽtos. nũc dedi̾t nũmos nisi ful¬
serit ãnulus ĩgens. Postremo hec
tibi horũ oĩm sũma erit eẽ quosdã
utros quoꝵ solida et honesta sĩt stu¬
dia hoꝵ finis est uitas ac uirtus
hoꝵ est reru noticia moꝵq cor¬

Expanded text:
audisti: quod cum ita sit, quid agant et quid audisti: quod cum ita sit, quid agant et quid audeant cogitent agmina professorum, pene iam vulgus equantia, tam ruditate arte contenta, ex equo omnes invadunt. O fiducia ingens, sed iam publica! Quid de medicine tandem iurumque professione dictura es? Ad hoc egri tui clientesque respondeant quid illis unquam ad salutem corporis victoriamque causarum titulus iste profuerit: tibi ad lucrum forsitan sepe profuit. In hoc artes sive artium nomina queritis et quod scientie defuerit, suppletur titulis atque habitu verumque illud satyrici: Purpura vendit causidicum, vendunt amethistina, nec id minus: Ut redeant veteres, Ciceroni nemo ducentos nunc dederit nummos, nisi fulserit anulus ingens. Postremo hec tibi horum omnium summa erit, esse quosdam raros, quorum solida et honesta sint studia; horum finis est veritas ac virtus: hec est rerum notitia morumque cor
Abbreviated transcription (Latin):
meraie peĩtebit ut caueas ne dumi
scire uel ĩfiuita uel oĩa uis uidei᷑ nł
scire uidearis et quod sepe accidit
sub scientie ꝓfessione multiplicis
ignorãcia delicescens nccͣio ĩ aꝑtum
exeat. G At liberaliũ sum ꝓfessor i¬
arciũ. Rõ Sepe eciã habet ea res au ꝓpł¬
datie ꝙͣ doct̾ne ad unãquãq arciũ
breuis est uita unꝰ tri sufficis oĩbꝰ
una aro uni ĩgenio satis est ut ad
sũmã estuãdo et anhelando ꝑueniat
multas degustasse ꝙͫ cepti nccĩtas
exposcit idq ipm nosse. ꝙͣ ꝓfessũ eẽ
modestiꝰ addam quod doctissimis ui¬
suz est/ unã ipã oĩ ex ꝑte cognosce̾
nulli ec̃ illustriũ cõtigisse de sola nẽ¬
pe rethoica notũ illud senece. Magͣ
inquit et uaria res est eloꝙ̃cia nͨ
adhuc ulli sic ĩdulsit ut tota cõtin¬
get. satis felix est qui ĩ aliquã eius
ꝑtem r̾ceptus est. Id sane quibus
uiris et ꝙͣtis testibus ueru probet

Expanded text:
merarie penitebit, ut caveas ne, dum merarie penitebit, ut caveas ne, dum scire vel infinita vel omnia vis videri, nichil scire videaris et, quod sepe accidit, sub scientie professione multiplicis ignorantia delitescens necessario in apertum exeat. Liberalium sum professor artium. Sepe etiam plus habet ea res audacie quam doctrine; ad unamquanque artium brevis est vita: unus tu sufficis omnibus! Una ars uni ingenio satis est, ut ad summum estuando et anhelando perveniat: multas degustasse quantum cepti necessitas exposcit idque ipsum nosse quam professum esse modestius; addam quod doctissimis visum est, unam ipsam omni ex parte cognoscere nulli etiam illustrium contigisse. De sola nempe rethorica notum illud Senece: “Magna” inquit “et varia res est eloquentia nec adhuc ulli sic indulsit, ut tota contigeret. Satis felix est qui in aliquam eius partem receptus est”. Id sane quibus viris et quantis testibus verum probet
Abbreviated transcription (Latin):
rit. ¶Parta mͥ laurea Rpartus la¬
bor. partus liuor seu illa studioꝵ seu
armoꝵ merces est. Tener ille raniu¬
lus aĩo tuo nichil oĩo signũ u̾tici p̃buit
ĩ aue ostendensq te multis qͦs me¬
ltus latuisses quid aliud ꝙͣ te morsibꝰ
obiecit ĩuidie. pace belloq multis ĩ¬
signia nocuere. E Artem oratoriã
sum ꝓfessus. Nõ Mirũ audio ea nẽ¬
pe ĩ desuetudinẽ abiisse iam p̾dẽ uisa
erat ut que ĩmẽsis ac ĩnuãbilibus
rebus cõstat unde fit ut oratores
ipĩs eciã uatibꝰ rai̾ores semꝑ fuerĩt
proinde fuere qui dicent oratoi̾s ꝓp̾¬
u. de õm re copiose ornateq posse
dice̾ ꝙͣuis ea sentẽͣ uelud arrogan¬
tissiã sit reiecta ꝙͣtis sane de rebꝰ
et si nõ de omĩbꝰ dice̾ habeat orator
adhibita in singulis artificõsa et dul¬
ci quadã eloquẽcia que ꝑ se ip̃az mgͣ¬
na res est/ equa de laute libraueis/ ob¬
scupesces teq fortasse ꝓfessioĩs te¬

Expanded text:
rit. Parta michi laurea. Partus larit. Parta michi laurea. Partus labor, partus livor, seu illa studiorum seu armorum merces est. Tener ille ramulus animo tuo nichil omnino, signum vertici prebuit inane ostendensque te multis, quos melius latuisses; quid aliud, quam te morsibus obiecit invidie? Pace belloque multis insignia nocuere. Artem oratoriam sum professus. Mirum audio. Ea nempe in desuetudinem abiisse iam pridem visa erat, ut que immensis et innumerabilibus rebus constat; unde fit ut oratores ipsis etiam vatibus rariores semper fuerint. Proinde fuere qui dicerent oratoris proprium de omni re copiose ornateque posse dicere; quamvis ea sententia velut arrogantissima sit reiecta, quantis sane de rebus, etsi non de omnibus, dicere habeat orator, adhibita in singulis artificiosa et dulci quadam eloquentia, que per seipsam magna res est! Equa si lance libraveris, obstupesces teque fortasse professionis te
Abbreviated transcription (Latin):
tytulũ cõsecutꝰ sum. R sapĩa tẏnir
non eget ꝑ se ip̃a clara est quis lucer¬
na queso uniꝙͣ soli ut uide᷑ adhibuit
Multi et cũ hiis titulis obscuri et abs¬
Q hiis clarissimi euasere sepe nullu
bonis clarũ malis mertibꝰ signũ fuit.¬
G Quid ꝙ poetita laurea comiã str̃xi.
RSuꝑior unꝰ est labor uerũ que
sed hic duplex q̃re et ornare atq ad
auriũ oblectacõnem finge̾ magͣ res
ardua difficilis eoq raissima. Ueĩ nõ¬
pe poete. utriqz operã dant Cõmis¬
nes uero pͥmũ negligũt ꝯtenti fale¬
ris Q Raruz lauree partũ decꝰ R
Quesitũ uñ rem publica remq faĩ¬
liarem uni post habeas cure quesitu
iter ad ĩopiam insedenti bltro. prodiga
tibi opes cõuehat fortua quesitũ uñ
aliismens aliis ĩsolens uideare. M¬
⁊ Michi ip̃e laureã decerpsi R Biren¬
tissima arbor si deceipitur cõfest̃ nͥ ĩ¬
genio uberi iugiq studio riget᷑ arue¬

Expanded text:
titulum consecutus sum. Sapientia titulis titulum consecutus sum. Sapientia titulis non eget, per seipsam clara est: quis lucernam, queso, unquam soli ut videretur adhibuit? Multi et cum his titulis obscuri et absque his clarissimi evasere: sepe nullum bonis, clarum malis mercibus signum fuit. Quid quod poetica laurea comam strinxi? Superior unus est labor, verum querere; sed hic duplex, querere et ornare atque ad aurium oblectationem fingere: magna res est, ardua, difficilis eoque rarissima. Veri nempe poete utrique operam dant, communes vero primum negligunt contenti phaleris. Rarum laure partum decus. Quesitum unde rempublicam remque familiarem uni posthabeas cure; quesitum iter ad inopiam, ni sedenti ultro prodiga tibi opes convehat fortuna; quesitum unde aliis amens, aliis insolens videare. Michi ipsi lauream decerpsi. Virentissima arbor si decerpitur, confestim, nisi ingenio uberi vigilique studio rigetur, arue
Abbreviated transcription (Latin):
ne sapiẽtia non nͥ purgate. pieq aĩe ut
ĩtessige̾ pnt̃ uel amare Ad id ergo res
aut ignai ut de theb theologis nũt di¬
cebam ad u̾bosam nudamq dyaͭ  sut
redacti Itaq de deo illi hii aũt de nã
temerarie fabulãtes Illi oĩpotentissĩa
maiestatẽ uentosis sophismatibꝰ c̾tũ¬
scͥbunt et subsanãti. ridẽti q deo sue ĩso¬
lentis iusticie leges ponũt Isti ueo de
nẽ archanio ita disputant qiͣ e telo ue¬
mant consilioq oĩpotentio dei ĩt fue¬
riit Obliti quod sc̃ptu est sensũ dñi
id multis ac ualidis argumẽtis es ãt
libro ni quo frĩs obitu luget p̃cise ad
putantes quid loquãtur ignorat
Artes profiteor multas. R ffailĩ id
quidẽ multas nosse difficili ꝯ melior sa¬
mor tuciorq cõfessio ꝙ ꝓfessio est Ii¬
la eniz hũilicatis et peĩtencie hec leui¬
tatis et ĩsolencie plena est młto certe
faciliꝰ ĩdulgẽtia cõfessi querũt ꝙͣ scĩa
ꝓfessi G Dĩne atq huane sapiẽtie

Expanded text:
ne sapientiam non nisi purgate pieque anime vel intelligere possunt vel amare. Ad id ergo res aut ignari, ut de theologis nunc dicebam, ad verbosam nudamque dialecticam sunt redacti itaque de Deo illi, hi autem de natura temerarie fabulantes, illi omnipotentissimam maiestatem ventosis sophismatibus circumscribunt et subsannanti ridentique Deo sue insolentis inscitie leges ponunt: isti vero de nature arcanis ita disputant quasi e celo veniant consilioque Dei omnipotentis interfuerint, obliti quod scriptum est: “Sensum domini id multis ac validis argumentis, eo autem libro in quo fratris obitum luget precise admsputantes quid loquantur ignorant”. Artes profiteor multas. Facillimum id quidem; multas nosse difficilius. Melior sane tutiorque confessio quam professio est. Illa enim humilitatis et penitentie, hec levitatis et insolentie plena est. Multo certe facilius indulgentiam confessi querunt quam scientiam professi. Divine atque humane sapientie
Abbreviated transcription (Latin):
R ffecũda frondiũ est uanitas
s ĩauid fructuũ. B Tytulis multꝭ habũ¬
do. RSi ueris grauis sarcina si falsis
et feda et pudenda / quid opus est totulis
quibꝰ aut labor iusit aut dedecus/ Uty
uno seu potiꝰ nullo tytulo ꝯtenta ip̃a sibi
est tytulus. ¶ Theologie tytulũ sũ adep¬
tus R Erant olim huiꝯ sciẽ ꝓfessores
hodie ꝙ ĩdigñas dico. sacrũ nomẽ ꝓ faĩ
et loquates dyaletci de honestant qd
nisi sic eẽt non hec tanta tam subito.
puslulasset seges ĩtiliũ ingr̃oꝵ ¶ Ihi¬
losophie magisteriu mierui R Phian¬

Expanded text:
unda frondium est vanitas, sed inanis fructuum. Titulis multis abundo. Si veris, gravis sarcina, sin falsis, et feda et pudenda. Quid opus est et titulis quibus aut labor insit aut dedecus? Virtus uno seu potius nullo titulo contenta sibi est titulus. Theologie titulum sum adeptus. Erant olim huius scientie professores: hodie, quod indignans dico, sacrum nomen prophani et loquaces dialectici dehonestant; quod nisi sic esset, non hec tanta tam subito pullulasset seges inutilium magistrorum. Philosophie magisterium merui. Philo
Abbreviated transcription (Latin):
scudiosi et tam docti hoĩs absit enim
ab aĩa bñ instituta et scudiis intenta
dimidiu tꝑis dormire cũ quartũ suf¬
ferei̾t quibusdam et 3ͫ uoluptuosis qͦ
sufficiat. Nocte quidẽ surgere qͣlib
ãni parte. cõsiliũ est ab sit ut noctem
non hibernã mõ s estiuã totam dor¬
miant qui grande aquid molũtur.
Certũ semel illã fregisse sufficiet for¬
tassis qd̾ꝙ uigibaru anticipatũ bͤi
erit. Si res poscat mei̾diana uicissi¬
tudiẽ restaurai potest. At brumalis
hore noctis sepius rũpende psallẽdũ
studendu legendã scribendu/ cogi¬
tandu cõtemplandũ querendũ ĩgeĩo
noui ad semꝑ et quod studio q̃situ
bis terꝙ surgendũ inquit reuoluẽ¬
da de scͥpturisq mẽoriter retinemꝰ
deniq hiis scudiis fatigati oculi alt̾¬
no sopore recreandi et breui quiete
recreati alterno ex̾citio sy fatigandi
erunt ne totis noctibus dormiẽdo

Expanded text:
studiosi et tam docti hominis: absit enim studiosi et tam docti hominis: absit enim ab anima bene instituta et studiis intenta dimidium temporis dormire, cum quartum suffecerit quibusdam et tertium voluptuosis quoque sufficiat. Noctu quidem surgere qualibet anni parte consilium est; absit ut noctem non hibernam modo, sed estivam totam dormiant, qui grande aliquid moliuntur. Ceterum semel illa fregisse sufficiet fortassis quodque vigiliarum anticipatum erit, brevi, si res poscat, meridiana vicissitudine restaurari potest. At brumalis hore noctis sepius rumpende, psallendum, studendum, legendum, scribendum, cogitandum, contemplandum, querendum ingenio novi aliquid semper et quod studio quesitum bis terque surgendum” inquit “revolvenda de scripturis que memoriter retinemus”. Denique his studiis fatigati oculi alterno sopore recreandi et brevi quiete recreati alterno exercitio fatigandi erunt: ne totis noctibus dormiendo
Abbreviated transcription (Latin):
nu oderis uiciis amitu utq elegãt᷑
ait flactus ut ut iugulent hoĩes sur¬
gunt de nocte latrones, ut te ip̃m ser¬
ues non exꝑgisceris pudeat tm̃ sẽꝑ
in nobis posse turpes cãs et il posse
pulch̾rimas. ¶Nullo usꝙͣ int̾pellãte
totis noctibus quiesco. R. uidet᷑ quidẽ
Aristotiles qd̾ suꝑius attigi itauitã
hoĩs partiri ut dimidiã ꝑtom sõp̃no tri¬
buat dimidiãq uigilie dũ pro parte
dimudia non differre studiosi uitã ait
astulti uita Et si quidem pro sõp̃noi
noctem pro uigilia diem uult ĩtelligi
rc̃a fateor ac uera dĩo est equis enĩ ꝑti¬
bus ꝑ tpũs int̾sese diuiditur ac si sic
accipitur equa spacõꝵ inter ꝑtea diffe¬
rencia terte alia ingens est. Nulla eñ
acrior nulla altior cogitatõ ꝙͣ noctur¬
na nulla pars tꝑis scudẽtibus aptior.
Si aut̃ sompnũ ip̃m dimidiã tꝑis
partem dicit mirabile dictũ ex oretã

Expanded text:
num oderis vitiis amicum utque eleganter num oderis vitiis amicum utque eleganter ait Flaccus: Ut iugulent homines surgunt de nocte latrones, ut te ipsum serves non expergisceris? Pudeat semper tantum in vobis posse turpes causas et nil posse pulcherrimas. Nullo usquam interpellante totis noctibus quiesco. Videtur quidem Aristoteles, quod superius attigi, ita vitam hominis partiri, ut dimidiam partem somno tribuat dimidiamque vigilie, dum pro parte dimidia non differre studiosi vitam ait a stulti vita. Et si quidem pro somno noctem, pro vigilia diem vult intelligi, recta fateor ac vera est divisio: equis enim partibus tempus inter sese dividunt. At si sic accipitur, equas spatio inter partes differentia certe alia ingens est: nulla enim acrior, nulla altior cogitatio quam nocturna, nulla pars temporis studentibus aptior. Si autem somnum ipsum dimidiam temporis partem dicit, mirabile dictum est ex ore tam
Abbreviated transcription (Latin):
et crapulam ociur et quietem ad sop̃¬
nolenciã et marcoreͤ ͫ ualitudinẽ ad
uoluptates. formã corporis ad libidiẽ
robur ad ĩiurias ĩgeniuz ad fraudes
scĩam ad suꝑbiam eloꝙtiam ad disc̾mẽ
domiciliũ ac uestitu ad põpam ĩ anem¬
q iactanciam opes ad auaricia et lux¬
um plem et cõiuigiũ ad metu et sõl¬
licitudĩẽm ĩ mortalem. Ite nũc stupete
et querimĩ de fortisa et malis urĩs in¬
gemisate de bonis mala facitis deq
celestibꝮ donis cõpedes uobis ac laq̃os
et uincula aĩe cõflatis D Sõpno pla¬
cido delector. R At nõ mõ reges et
duces et pncipes et ph̾i et poete ĩsuꝑ
et faĩliaꝵ pr̃es uigilant et nocte ꝯsur¬
gunt quod ad sanitatem atq ycononii¬
am et ph̾iam utile ait Aristotiles. sed
fures eciaz et insidiatores quodq est
mirabiliꝰ ĩsani etia amatores quos
suaꝵ mulierculaꝵ mẽoria desideriũ
excitat. Tu uero uirtutis amore sop̃¬

Expanded text:
et crapulam, otium et quietem ad somet crapulam, otium et quietem ad somnolentiam et marcorem, valitudinem ad voluptates, formam corporis ad libidinem, robur ad iniurias, ingenium ad fraudes, scientiam ad superbiam, eloquentiam ad discrimen, domicilium ac vestitum ad pompam inanemque iactantiam, opes ad avaritiam et luxum, prolem et coniugium ad metum et sollicitudinem immortalem. Ite nunc, stupete et querimini de fortuna, et malis vestris ingemiscite: de bonis mala facitis deque celestibus donis compedes vobis ac laqueos et vincula anime conflatis! Somno placido delector. At non modo reges et duces et principes et philosophi et poete, insuper et familiarum patres vigilant ac nocte consurgunt, quod ad sanitatem atque economiam et philosophiam utile ait Aristoteles, sed fures etiam et insidiatores quodque est mirabilius, insani etiam amatores, quos suarum muliercularum memoria et desiderium excitat: tu vero non virtutis amore som
Abbreviated transcription (Latin):
q ecia crebrius ĩtrupti tu contraĩo
gloriaris. G Profiide dormio. R¬
Et gulosi et libidinosi et iracãdi bruts
a ĩalibꝰ uiuis tñ sõp̃nolenti ac sopiti
dũ taxat mortuis ꝯparant᷑ Et ꝙ ad
illam ꝑtem tꝑis attinet nichil defer¬
re felices amiseris philosophicam
scis esse sentenciaz Iure igitur ut ꝑs
illa pro uiribus euitanda que solam
int᷑ hoĩes drñciam sõpmioꝵ linquit
sic sectãda est ꝯͣria est nil difficultatꝭ
allatura uolentibꝰ Si pro leuienin
gloria aut lucro exigno, et bellatoes
et mercatores et naute totis sub diuo
noctibus ꝑuigilant illi quidẽ int̾ hos¬
tuiz insidias hii hoste quolz peior es
nniter fluctus ac scopulos tuꝑꝑ uerã
gloriaz lucrũqz ingens int̾ dei laudes
ac libellos tuos ꝑtem noctiũ uigilae
non poteris: W Uigiliis de fessus sõp¬
no totus incubui. R Sic non est nu¬
tatꝭ stilũ. Cũcta fere uno mõ agitis/
et que deus ip̃e uel na uel ars aliqua

Expanded text:
sque etiam crebrius interrupti: tu contrario sque etiam crebrius interrupti: tu contrario gloriaris? Profunde dormio. Et gulosi et libidinosi et iracundi brutis animantibus, vivis tamen, somnolenti ac sopiti duntaxat mortuis comparantur: et, quod ad illam partem temporis attinet, nichil differre felices a miseris philosophicam scis esse sententiam. Iure igitur: ut pars illa pro viribus evitanda, que solam inter homines differentiam somniorum linquit, sic sectanda contraria est, nichil difficultatis allatura volentibus. Si pro levi enim gloria aut lucro exiguo et bellatores et mercatores et naute totis sub divo noctibus pervigilant, illi quidem inter hostium insidias, hi quolibet hoste peiores inter fluctus ac scopulos, tu propter veram gloriam lucrumque ingens inter Dei laudes ac libellos tuos partem noctium vigilare non poteris? Vigiliis defessus somno totus incubui. Sic est: non mutatis stilum, cuncta fere uno modo agitis et que Deus ipse vel natura vel ars aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
soporem urget atq p̃cipitat/ fouet i ͤ
libidine. corꝑa p̃grauat eneruat aiãs
.fuscat ĩgenia scienciã minuit mẽori¬
am extingnit parit obliuonez Non
sñ causa ĩsõp̃ nes industriiq laudãt᷑
sop̃no non laudatos cernimꝰ s ĩfla¬
tos ꝓnde ut sop̃nu quidã morte in
dicũt sic uitam alii dixere uigiliam
Ant̾ mortem uero et uitam uide quid
eligas uigilandũ certe qdͦ sapientibꝰ
placet ad hoc certe ut longenior uita
sit O longo et minime mntrupto fru¬
or sompno. Ri Bene si non curis mor¬
dacibus auaricie ambitione metu me¬
rore aut amore ĩpio. male aũt si nõ
honesti studii cuiuspiã cura sopor ab¬
rũpitur. Pfecto populis stertẽtibꝰ
uigilant reges sopitoq duces uigilãt
excercitu quod et res docet et ylias
ꝓbat omerica Robilioi̾bꝰ amũs cure
uigiles ĩpendent s sobrie ac salubres
augustũ cesarem pn̾cipu maxi ͫ at
optiniu sompni breuis accepimꝰ ẽꝰ¬

Expanded text:
soporem urget atque precipitat: fovet ille soporem urget atque precipitat: fovet ille libidinem, corpora pregravat, enervat animos, fuscat ingenia, scientiam minuit, memoriam extinguit, parit oblivionem. Non sine causa insomnes industriique laudantur, somno non laudatos cernimus sed inflatos: proinde ut somnum quidam mortem dicunt, sic vitam alii dixere vigiliam. Inter mortem vero et vitam vide quid eligas: vigilandum certe, quod sapientibus placet, ad hoc saltem ut longior vita sit. Longo et minime interrupto fruor somno. Bene, si non curis mordacibus, avaritia, ambitione, metu, merore aut amore impio, male autem si non honesti studii cura cuiuspiam sopor abrumpitur. Profecto populis stertentibus vigilant reges sopitoque duces vigilant exercitu, quod et res docet et Ilias probat Homerica: nobilioribus animis cure vigiles impendent, sed sobrie ac salubres. Augustum Cesarem principum maximum atque optimum somni brevis accepimus eiu
Abbreviated transcription (Latin):
illa qua fruendu erit nullũ finez
habitura ẽ hic uide ergo qua gaudi¬
as quiete B Quietem exoptatã
repperi. R. Quietem dicis ĩ accubi¬
tũ uis dice̾ an sop̃nũ quẽ mortꝭ cõ¬
sangͥneu poete quidã alii mortis
Dorio et quiesco Ri atqui et eũ¬
tes sepe aĩo quiescũt et sedentes ia¬
centes q aĩo laborant et sop̃nꝰ ip̃e
aĩaliũ quies dictus suos ht̃ abditos
labores uisionũq et fantasmatũ tur¬
bidos tumultus atq horribiles de
quo deu faĩliariter alloquẽs sãctus
GOciosus in thalamo requiesco.¬
R Uter queso putas dulcius qui¬
escet an uatia᷑ suo ĩ rure dormiens
An scipio in affrica cũ hostibꝯ pugnãs
quies si ne gandio nec sñ uirtute beꝵ
gaudiu esse põt E Reiectis la boibꝰ
grato recreor sopore. A labor mat̾ia
uirtutiꝰ est et glorie hũc qui reicit ͣ ͤͦ
reicit cont᷑ iuicii et ĩfamie materia so¬
por est nimꝰ qui multos ad ꝑpetuũ

Expanded text:
illa qua perfruendum erit, nullum finem illa qua perfruendum erit, nullum finem habitura, non est hic. Vide ergo qua gaudeas quiete. Quietem optatam reperi. Quietem dicis: an accubitum vis dicere, an somnum, quem mortis consanguineum poete quidam, alii mortis prie? Dormio et quiesco. Atqui et euntes sepe animo quiescunt et sedentes iacentesque animo laborant. Et somnus ipse animalium quies dictus suos habet abditos dolores visionumque ac phantasmatum turbidos tumultus atque horribiles, de quo Deum familiariter alloquens sanctus Otiosus in thalamo requiesco. Uter, queso, putas dulcius quiesceret, an Vatia suo in rure dormiens, an Scipio in Africa cum hostibus pugnans, quies sine gaudio nec sine virtute verum gaudium esse potest. Reiectis laboribus grato recreor sopore. Labor est materia virtutis et glorie; hunc qui reicit, illas reicit; contra, vitii et infamie materie sopor est nimius, qui multos ad perpetuum
Abbreviated transcription (Latin):
ma nͥ usus ĩmodicus/ mala illa gra¬
nissima fecerit quod multis fecit᷑ Et
totidem corꝑis atq amiĩ pestes tũorẽ
corpori parientes aĩõq rubiginẽ. E¬
Ocio fruor Ioclidissimo ⁊ Utor die
Nulla hic ein re fruenda sed utẽdũ
multis habet doct̾na salubrior U De¬
lectabile ociuz est michi R Nefert mł¬
tu hoc ip̃m ociu quale sit duas nẽ¬
pe spẽs ocii diffimũt Operosi alterã
atq ip̃a ni requie laborantis ac cir¬
ca studia honesta solliciti quo nichil
est dulcius Altera mertis et langui¬
di et solam requiem cõplexi. quo nil
fedius nil similiꝰ est sepulito d̾ pͥͦ
igitur sepe magna quid̃ opera et mũ¬
do utilia et suis auctõibꝰ gloriosa ꝓ¬
ueniũt de secũdo aut̃ nichil umꝙͣ
nisi inglorius torpus ac marcidus
Pͥniu illud rite phlosophantibꝰ hͦ
secũdu pigri uentris somp noq de¬
ditis oportunu ubi nullo int̾pellã¬
te edant licenter ac dormiant
Optata ꝑfruor quiete Rͣ. Quies

Expanded text:
ma, nisi usus immodicus mala illa gravissima fecerit, quod multis fecit, et totidem corporis atque animi pestes, tumorem corpori parientes animoque rubiginem. Otio fruor iucundissimo. “Utor” dic: nulla hic re fruendum sed utendum multis habet doctrina salubrior. Delectabile otium est michi. Refert multum hoc ipsum otium quale sit: duas nempe species otii diffiniunt, operosi alteram atque ipsa in requie laborantis ac circa honesta studia solliciti, quo nil est dulcius, alteram inertis et languidi et solam requiem complexi, quo nil fedius, nil similius est sepulchro. De primo igitur sepe magna quedam opera, et mundo utilia et suis auctoribus gloriosa, proveniunt, de secundo autem nichil unquam nisi inglorius torpor ac marcidus. Primum illud rite philosophantibus, hoc secundum pigris et ventri somnoque deditis peropportunum, ubi nullo interpellante edant licenter ac dormiant. Optata perfruor quiete. Quies
Abbreviated transcription (Latin):
lateranẽsis arx illa religioms ac de¬
cus eximiũ orbis t̾re bis flãmis ex¬
usta est euidens et aꝑtuz ut mͥ uidet᷑
ire celescis iudiciũ nõ mira ᷝ ͤ fateor
s tremẽdu ad extremũ ut mĩores
tateã sagũtum numãtiã et chorinthũ
ĩnumeras qz alias et sepe tẽptauit ro¬
mã et nõ nũꝙͣ pene ad ultimũ cartha¬
gine semel et uis troyam flãana com¬
bussit arsere uibi̾s arfuꝵq mũdũ ip̃
credimꝰ tu in tuã domũ ausũ ignem
qui ĩ elũ ac terras ansurꝯ ẽ quereris.

Expanded text:
Lateranensis arx illa religionis ac deLateranensis arx illa religionis ac decus eximium orbis terre, bis flammis exusta est, evidens et apertum, ut michi videtur, ire celestis indicium, non mirabile fateor, sed tremendum. Ad extremum, ut minores taceam, Saguntum, Numantiam et Corynthum, innumerasque alias, et sepe tentavit Romam et nonnunquam pene ad ultimum, et Carthaginem, semel et bis Troiam flamma combussit. Arsere urbes, arsurumque mundum ipsum credimus: tu in tuam domum ausum ignem, qui in celum ac terras arsurus est, que
Abbreviated transcription (Latin):
se porrigit tu salius et ĩcolumis ꝑisse
tibi aꝙ eoruz doles que si tua fuissent
ꝓculdubio tecũ hodie salua essent m̾
et enĩ crede uera bona nõ ꝑeunt nõ est
auꝵ uirtute nobilius ne par quidẽ qd̾
non igne cõsiũt᷑ s purgat᷑ D Mag ͫ
me afflauit ĩcendiu. Nõ Cetulus nes¬
cio quis famã dĩnitatis igne quesiuit
sisse non poeticũ s hystoi̾tu regmi omẽ
fuit. Constat e flãmis ꝓliat prodiisse
romã ĩperii fũdatores demq et lyliũ
ĩcendio abiisse dem̃q ip̃m in flãma ig¬
nis apparuisse sacre loquũt᷑ hystoriẽ
ut nõ ĩ meito nr̃is in urbibꝰ iudex his
soleat esse leticie qui tibi mat̾ia est do¬
loris. A Domꝰ igne subito ꝯflagͣuit
mea. Rõ Et templũ dyane olim ar¬
sit ephesi quo nil secula illa formosiꝰ
uiderũt arsit et templũ celi deo sacrũ
Iheosolimis ip̃is eciã qui illud ĩcende¬
rant miẜandã hostibꝰ et etate hac

Expanded text:
se porrigit. Tu salvus et incolumis periisse se porrigit. Tu salvus et incolumis periisse tibi aliquid eorum doles, que si tua fuissent, procul dubio tecum hodie salva essent. Michi etenim crede: vera bona non pereunt; non est aurum virtute nobilius, ne par quidem, quod non igne consumitur sed pugnatur. Magnum me afflavit incendium. Ceculus nescio quis famam divinitatis igne quesivit;sisse, non poeticum sed historicum regni omen fuit, constat ex flammis Yliacis prodisse Romani Imperii fundatores; denique et Heliam incendio obiisse, Deumque ipsum in flamma ignis apparuisse, sacre loquuntur historie, ut non inmerito vestris in urbibus index hic soleat esse letitie, qui tibi materia est doloris. Domus igne subito confragravit mea. Et templum Diane olim arsit Ephesie, quo nichil secula illa formosius viderunt; arsit et templum celi Deo sacrum Hierosolymis, ipsis etiam qui illud incenderant miserandum hostibus; et etate hac
Abbreviated transcription (Latin):
x incendio uix abii. Rõ An nei¬
git᷑ euasisse fortũe trahis ad ĩiu¬
riã siue queri altibiadem. qui hostili ex
ders celestibꝰ quis non obstet ĩcendiis
rõn ꝯ mͥ rex. Tullius hostilius et roã-
nꝰ rñdeat imꝑator gaius quoꝵ pͥmꝰ
rome ĩ regia alt̾ ĩ castris ad tigrĩ ãnẽ
si coĩbꝰ hystoriis est fides igne arsit e¬
thereo. D Bonis meis oĩbꝰ amisẜ
nudꝰ ex ĩcendio euasi. Mõ Qͣido pre¬
cor hoc dice̾t seu byas ut om̃s uolunt
seu stillion ut uult seneca qui ĩtensa
prĩa admoĩtꝰ seu ĩcrepatꝰ ꝙ nicħ su¬
oruz bonoꝵ ex ĩtendio efferret ut ce¬
teri bonaiquit mea oĩa metũ porto
p̃clare siue horũ alter id dixcit siue u¬
terqz ꝙiis hee uoces ex ore pͥmi sẽꝑ
auctoris clarius sonẽt s amisso auctoͬe
dcĩ ue̾i̾tas utiq noͣ est. Herent nẽpe p̃¬
cordiis uera bona uinoq nichil ei̾pit̾
possessori s ne mortus quidẽ ĩ aiã eiz
sũt quo nec fortũe nec mortis dextea

Expanded text:
x incendio vix abii. An ne igitur evasisse fortune trahis ad iniuriam? Sine queri Alcibiadem, qui hostili ex deris, celestibus quis iam obstet ex incendiis? Romanus michi rex Tullus Hostindeat Imperator Carus, quorum primus Rome in regia, alter in castris Tygrim amnem, si communibus historiis est fides, igne arsit ethereo. Bonis meis omnibus amissis, nudus, ex incendio evasit. Quando precor hoc diceret seu Bias, ut omnes volunt, seu Stilbon, ut vult Seneca, qui incensa patria admonitus seu increpitus, quod nichil suorum bonorum ex incendio efferret ut ceteri: “Bona, inquit, mea omnia mecum porto”. Preclare sive horum alter id dixerit, sive uterque, quamvis he voces ex ore primi semper auctoris clarius sonent; sed, omisso auctore, dicti veritas utique nota est. Herent nempe precordiis vera bona, vivoque nichil eripitur possessori, sed ne mortuo quidem. In anima enim sunt, quo nec fortune nec mortis dextra
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ die postero ꝙ nũꝙͣ antea uisu est
extͣ muros prĩe dep̃hensũ sic ĩuetitu
semꝑ ꝑuicacia aiõs urgente nitimim et
tu nũc te artatũ dicis et tibi urbs tota
nõ sufficit cui nisi obsideris. forte pars
mĩma domꝰ forsitan una suffice̾t quod
maxĩe studiosis euẽire solet quidꝰ fere
omĩs obsidio breuis ẽ adest loci solamen
ac temꝑis eqͣnimitas sola de est ut luge¬
atis et queranĩ nõ naͣ rerũ s mollici¬
es uestra est
De patria euersa

Expanded text:
tatum, die postero, quod numquam antea visum erat, extra muros patrie deprehensum. Sic invetitum semper, pervicacia animos urgente, nitimini. Et tu nunc te arctatum dicis, et tibi urbs tota non sufficit, cui, nisi obsidereris, forte pars minima, domus forsitan una sufficeret; quod maxime studiosis evenire solet. Quid, quod fere omnis obsidio brevis est? Adest loci solamen ac temporis; equanimitas sola deest. Ut lugeatis et queramini non natura rerum, sed mollities vestra est. 69 DE PATRIA EVERSA
Abbreviated transcription (Latin):
tant sic assiduĩ ĩ curia atq ĩ foro st̾ ut
uix toto ꝙͣ longꝰ est ãno semel portas
urbis aspiciant Adde nomẽ obsidionis
erũꝑe gestient et uincti sibi ꝯpedibus
uidebũtur artissimis nõ hoc facit obsi¬
dio s opinio qua ml ẽ in ur̃e morlis ui¬
te fluctua ͦ ͤ potencius fabulã locus pos¬
cit decrepitũ quẽdã senẽ fuisse nuper
arecii fama est qui nũꝙͣ pr̃nũ lunẽ ex¬
cesẜat. Id cũ ad aures p̃sidẽciũ ꝑueĩss
ludendi studio hoĩem ad se uocant et si¬
solitũ occulta cũ hostibꝰ habe̾ colloquia
Ille aũt per scã iurare. se non solũ tũc
pñtis belli temꝑe s nec ulla umꝙͣ pace
ꝑ omnẽ ꝙuis longã uitã muros urbis
egressũ cont̾ illi ĩcredulitatẽ finge̾ et
suspectũ eũ rei pubͭ ͤ dicebant quid ml¬

Expanded text:
tant, sic assidui in curia atque in foro sunt, ut tant, sic assidui in curia atque in foro sunt, ut vix toto quam longus est anno semel portas urbis aspiciant! Adde nomen obsidionis: erumpere gestient, et vincti sibi compedibus videbuntur arctissimis; non hoc facit obsidio sed opinio, qua nichil est in vestre mortalis vite fluctuatione potentius. Fabulam locus poscit. Decrepitum quendam senem fuisse nuper Aretii fama est, qui nunquam patrium limen excesserat; id cum ad aures presidentium pervenisset, ludendi studio hominem ad se vocant et sisolitum, occulta cum hostibus habere colloquia. Ille autem per sanctos iurare, se non solum tunc presentis belli tempore, sed nec ulla umquam pace, per omnem quamvis longam vitam muros urbis egressum; contra illi incredulitatem fingere, et suspectum eum Reipublice dicere. Quid mul