comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bernardũ bernardi filiũ obtiner&. sicut & fecit. Indeq aquis ueniens. ibidẽ nati¬
uitatẽ dñi celebrauit. Annodñi. dcce lxx.
Nde adrorici nortmanni colloquiũ apud nouiomagũ palatiũ ꝑ rexit. quẽ sibi
foedere copulauit. & indie festiuitatis septuagesimȩ p̃dictã concubinã suã richildẽ
desponsatã atq dotatã in coniugẽ sũpsit. & insperate afratre suo hludouuico
germaniae rege sibi nuntiantes missos accepit. ut si quantotius aquis non egrede¬
retur. & regnũ quondã hlotharii pęnitus non deserer&. idemq regnũ sicut hlo¬
tharii homines ttempore obitus eius habebant. eis tenere pacifice non conceder &
sine ulla retractatione illũ bello appeter&. Vnde inter eos missis discurrentib.
eo usq causa ꝑ ducta. ẽ: ut inter utrũq. huius modi sacram̃ta fierent. Sic ꝓmitto

Expanded text:
Bernardum, Bernardi filium, obtineret; sicut et fecit. Indeque Aquis veniens, ibidem natiBernardum, Bernardi filium, obtineret; sicut et fecit. Indeque Aquis veniens, ibidem nativitatem Domini celebravit anno Domini 870. Inde ad Rorici Nortmanni colloquium apud Noviomagum palatium perrexit; quem sibi foedere copulavit. Et in die festivitatis septuagesimae predictam concubinam suam Richildem desponsatam atque dotatam in coniugem sumpsit. Et insperate a fratre suo Hludowico Germaniae rege sibi nunciantes missos accepit, ut, si quantocius Aquis non egrederetur et regnum quondam Hlotharii penitus non desereret idemque regnum, sicut Hlotharii homines tempore obitus eius habebant, eis tenere pacifice non concederet, sine ulla retractione illum bello appeteret. Unde inter eos missis discurrentibus, eo usque causa perducta est, ut inter utrumque huiusmodi sacramenta fierent: Sic promitto
Abbreviated transcription (Latin):
tali filio eius hereditario iure debetur. & qđ ad eũ post mortẽ ipsius hlothari
redut. uel homines in eo degentes martaliũ millus inuader&. nullus commo¬
uer& nullus ad se conaretur inflectere . Quod siquis p̃sumer& non solũ
ꝑ suȩ auctoritatis ministeriũ infirmaretur. uerũ &iam uinculis anathematis
obligatus. nomine xp̃ianitatis priuatus. cũ diabolo locaretur. Et siquis de
epis tam fariȩ temeritatis auc torẽ uł tacendo fuger&. uł non resistend
Et quia iam non ꝑtiner& ad eũ de ouib:. non ꝑtiner& consequent̃ de pastoralibus
dignitatib. Cũ quib epĩs & missus hludo uuici imperrtoris uenit Nomine boderađ.
dehis mhilominus satagens. Karolus autẽ absolutis apostolici & imperatoris missis.
deceptus uanis suasionib falsorũ missoꝵ. qui ei suggerebant qđ frat̃ suus hludo uuicꝰ
uicinus morti for&. iter in elisacias partes arripuit. ut hugonẽ liut fridi filiũ &

Expanded text:
tali filio eius, hereditario iure debetur, et quod ad eum post mortem ipsius Hlotharii rediit, vel homines in eo degentes mortalium nullus invaderet, nullus commoveret, nullus ad se conaretur inflectere; quod si quis praesumeret, non solum per suae auctoritatis ministerium infirmaretur, verum etiam vinculis anathematis obligatus, nomine christianitatis privatus, cum diabolo omnino locaretur. Et si quis de episcopis tam nefariae temeritatis auctorem vel tacendo fugeret vel non resistendo et quia iam non pertineret ad eum de ovibus, non pertineret consequenter ue pastoralibus dignitatibus. Cum quibus episcopis et missus Hludowici imperatoris venit nomine Boderadus, de his nihilominus satagens. Karolus autem, absolutis apostolici et imperatoris missis, deceptus vanis suasionibus falsorum missorum, qui ei suggerebant, quod frater suus Hludowicus vicinus morti foret, iter in Elisacias partes arripuit, ut Hugonem, Liutfridi filium, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfluuiũ uentris spinogelo
uilla suꝑ segona fluuio nec ꝓcul¬
a parisius egrotare coepit. Ex
sentir & periculũ aegane sub
celeritate ad se uenire p̃eepit
reginã nantildẽ & filiũ suũ ehlo¬
clourũ eidẽ inmnanu cõmendans
seiã discessurũ sciens consiliũ
argane ꝑ agratũ habens qđ cũ
eiꝰ instantia regnũ strinue gu¬
bernare possit. His gestis post
& gemmis & multis p̃ciosissimis
specieb ornauerat & conehigne
incircuitu fabricare p̃ceperat
patrociniũ ipsius p̃cioso expe¬
tens. Tantȩ opes abeocdẽ & uil¬
las & possessiones multas ꝑplu¬
rima loca ibiqͣ. sunt conlate ut
miraret᷑ a plurimis. Psallenti¬
ũ ibidẽ al instar monasterium
sc̃õꝵ agauninsiũ instituerat ius¬
serat sed facilitas abbatis aiglul¬
fieadẽ institutionẽ noscit᷑ re¬
fragasse. Post da gobti disces¬
sũ filiis suis chlodoueus sub tene¬
rax tate regnũ patris ad seuit
om̃s leudis deneust̃ & burgun¬
dia eũq masolaco uilla subli¬

Expanded text:
fluvio ventris Spinogilo villa super Sequana fluvium nec procul Parisius aegrotare coepit. Exisentiret periculum, Aeganem sub celeritate ad se venire praecepit, reginam Nantechildem, et filium suum Chlodoveum eidem in manu commendans: se jam discessurum sentiens, consilium Aeganae pergratum habens, quod cum ejus instantia regnum strenue gubernare possit. His gestis, postet gemmis, et multis pretiosissimis speciebus ornaverat, et condigne in circuitu fabricari praeceperat, patrocinium ipsius pretiosum expetens. Tantae opes ab eodem, et villae et possessiones multae per plurima loca ibi sunt collatae, ut miraretur a plurimis. Psallentium ibidem ad instar monasterii sanctorum Agaunensium instituere jusserat; sed facilitas abbatis Aigulfi eamdem institutionem noscitur refragasse. Post Dagoberti discessum filius suus Chlodoveus sub tenera aetate regnum patris ascivit. Omnesque leudes de Neuster et Burgundia eum Massolaco villa subli
Abbreviated transcription (Latin):
Colũpnas xli. In toto ȩdificio fenes
Sollẽpnitas enĩ ipsius scĩssimȩbasilicȩ
triplici uirtute poll&. Id est &¬
dicationẽ tẽpli. trans lationt̃ ⁊ po¬
ris scĩ ł ordinationẽ rĩ escopat᷑
H anc enĩ quarto non as alias obo¬
seruabis depositiẽ uero eiꝰ tertio
idus nouembris esse cognoscas.
beati antestitis ꝓmereberis. Et
qm̃ cinera cellulȩ illius prioris.
eliganti opere fuerat fibricata
ĩ dignũ dux̃ sacerdos ut opera illius
deperir&. Sedĩ honore beatorũ
apłoꝵ petri & pauli. aliã construx̃
basilicã. inqua camerã illã affixit.
Multas & alias basilicas ȩdificauit.
quȩ usq. hodie ĩ xpĩ nomine constant.
otẽpore & basi silica
beati sĩphoriani augustidunensis

Expanded text:
unam. In toto aedificio fenestSolemnitas enim ipsius basilicae triplici virtute pollet: id est dedicatione templi, translatione corporis sancti, vel ordinatione ejus episcopatus. Hanc enim quarto nonas Julias observabis: depositionem vero ejus tertio idus Novembris esse cognoscas. beati antistitis promereberis. Et quoniam camera cellulae illius prioris eleganti opere fuerat fabricata, indignum duxit sacerdos, ut opera ejus deperirent: sed in honore beatorum apostolorum Petri et Pauli aliam construxit basilicam, in qua cameram illam adfixit. Multas et alias basilicas aedificavit, quae usque hodie in Christi nomine constant. Eo tempore et basilica beati Simphoriani Agustidunensis
Abbreviated transcription (Latin):
At amicus ille fidelis pacatis oc¬
culte francis. nuntios ad childe¬
ricũ cũ parte illa diuisi solidi
quã retinuerat mittit. Ille uero
anta cognoscens ĩ dicia qͦđ a francis
des derar&ur ipsis &iã rogantib
est orgia regressus. in regno suo
est restiatus. In regnofre non

Expanded text:
 amicus ille fidelis, pacatis occulte Francis, nuntios ad Childericum, cum parte illa divisi solidi quam retinuerat, mittit. Ille vero certa cognoscens indicia, quod a Francis desideraretur, ipsis etiam rogantibus, a Thoringia regressus, in regno suo est restitutus. His ergo regnan
Abbreviated transcription (Latin):
egĩdiũ principẽ romqirun
suꝑ eos regnar&. finxit se uionuadꝰ
Atille dix̃ eis. Quare ñ recorilamini
quomodo romani eiecerint uos
econtra regẽ degenere uestro

Expanded text:
rincipem Romanorum in super eos regnaret, et fincxit se Viomadus At ille dixit eis: 'Quare non recordatis, quomodo eiecerunt Romani eo
Abbreviated transcription (Latin):
pontificẽ destinauit. hic ordinet᷑ ep̃s.
Sec ealoquente . omĩs popuł cuncta
ĩtentione post posita. clamauit cũ¬
dignũ aciustũ esse. Qui cachedra
positus. septim̃ inde loco pontifi¬
pud urbẽ uero turonicã
de functo eustochio epõ septino
decimo sacerdotii sui anno. quint᷑
post beatũ martinũ pespetuus
ordinatur. Quicũ uirtutes ad¬
sepulchrũ eiꝰ assiduas fieri cerner&.
cellulã quȩ suꝑ eũ fabricata fuerat
uidens paruulã. indignã talibus
miraculis iudicauit. Qua submota.
magnã ibi basilicã quȩ usq hodie
ꝑman& fabricauit. quȩ habetur
aciuitate passus quingentos quin¬
quaginta. hab& in longũ pedes

Expanded text:
Dominus pontificem destinavit: hic ordinetur episcopus. Dominus pontificem destinavit: hic ordinetur episcopus. Haec ea loquente, omnis populus cuncta intentione postposita, clamavit dignum ac justum esse. Qui in cathedra positus, septimus in eodem loco pontifiApud urbem vero Turonicam, defuncto Eustochio episcopo septimo decimo sacerdotii sui anno, quintus post beatum Martinum Perpetuus ordinatur. Qui cum virtutes aad sepulcrum ejus fieri cerneret, cellulam quae super eum fabricata fuerat, videns parvulam, indignam talibus miraculis judicavit. Qua submota, magnam ibi basilicam, quae usque hodie permanet, fabricavit: quae habetur a civitate passus quingentos quinquaginta. Habet in longum pedes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cessio sollẽpnitatis funeris eiꝰ obse¬
quiũ fuit. Post cuĩ obitũ. feda apud
ciues ꝓ episcopatu ĩtentio uestebat᷑.
Cũq. partes ĩterse diuisȩ aliũ aliũq
eligere uellent. magna elisio erat¬
ĩ populis. Residentib tam̃ episcopis
die dominica. mulier quȩdã uelata
ati. deuota dõ. audenter ad eos in¬
gredit᷑. Quȩ ait. Audite me sacer¬
dotes dnĩ. Scitote enĩ qͦđ non ĩ his
beneplacitũ est dõ. qͦs hii ad sacer¬
dotiũ elegerunt. Ectͤen ĩ dñs hodie.
ipse sibi ꝓuidebit antestitẽ. Itaq
nolite cont̾bare neq conlidere popu¬
lũ. sed pacientes estote parumper.
dñs enĩ nunc dirig& qͥ regat ecclesiã
hanc. His itaq mirantib hȩc uerba
subito rusticus nomine qͥerat exipsa
urbis aruernȩ diocesi presbiter ad¬
uenit. ipse enĩ iã mulieri fuerat
ĩ dicatus. Quo uisu. ait. En ipsum.
quẽ elegit dñs. ecce qualem uobis

Expanded text:
processio solemnitatis funeris ejus obseprocessio solemnitatis funeris ejus obsequium fuit: post cujus obitum foeda apud cives pro episcopatu intentio vertebatur. Cumque partes inter se divisae, alium aliumque erigere vellent, magna collisio erat populis. Residentibus tamen episcopis die dominica, mulier quaedam velata atque devota Deo, audenter ad eos ingreditur, quae ait: Audite me, sacerdotes Domini. Scitote enim, quod non est in his beneplacitum Deo, quos hi ad sacerdotium elegere. Ecce enim Dominus hodie ipse sibi providebit antistitem. Itaque nolite conturbare neque collidere populum, sed patientes estote parumper: Dominus enim nunc dirigit, qui regat Ecclesiam hanc. His itaque mirantibus haec verba, subito Rusticus nomine, qui erat ex ipsa urbis Arvernis dioecesi presbyter, advenit: ipse enim jam mulieri per visionem fuerat indicatus. Quo viso ait: En ipsum quem elegit Dominus; ecce qualem vobis
Abbreviated transcription (Latin):
relicto uiro suo. ad childericun
uenit. Quã cũ sollite int̾rogar
qua decausa ad eũ de tanta regi¬
one ueniss&. respondisse fertus
& qͦđ sis ualde strennuus. idetq
ueni ut habitẽ tecũ. Nã nouers
si ĩ trans marinis partib: aliquen
cognouissẽ utiliorẽ tibi. expetiss
utiq cõabitationẽ eiꝰ.At ille
gaudens. rã sibi ĩ coniugio copulas
Quȩ concipiens peperit filium.
uocauit q. nomen eius chlodoue ir
pud aruernus uero post
transitũ scĩ artemii. Uener a no
ex senatorib: ep̃s ordinatur.
Qualis autẽ fuerit pontisex testatꝰ
paulinus dicens. Srenĩ hodie ui¬
deas dignos dnĩ sacerdotes. uel
Exsuperiũ tolosȩ. ł si pliciũ uienis
Lamandũ burdigali. Ediogenũ
albige ł dynamiũ ecolis nae.
Euenerandũ aruernis ł alithiũ
cadurcis. ł nunc pegasiũ petroco¬
rii. ut cũq sehabent scłi mala.
udebis ꝓfecto dignissimos totius
ipsi dominicinatalis uigilia trans¬
sisse refert᷑. M ane autem facto.

Expanded text:
relicto viro suo, ad Childericum venit. Qui cum sollicite interrogaret, qua de causa ad eum de tanta regione venisset, respondisse fertur: , quod sis valde strinuus, ideoque veni, ut habitem tecum. Nam noveris, si in transmarinis partibus aliquem cognovissem utiliorem tibi, expetissem utique cohabitationem eius'. At ille gaudens eam sibi in coniugio copulavit. Quae concipiens, peperit filium vocavitque nomen eius Chlodovechum. Apud Arvernum vero post transitum sancti Artemii, Venerandus e senatoribus episcopus ordinatur: Qualis autem fuerit hic pontifex, testatur Paulinus dicens: « Si enim hos videas dignos Domino sacerdotes, vel Exsuperium 67 Tolosae, vel Simplicium Viennae, vel Amandum Burdegalae, vel Diogenianum Albigae, vel Dynamium Ecolismae, vel Venerandum Arvernis, vel Alithium Cadurcis, vel nunc Pegasium Petrocoriis, utcumque se habent saeculi mala, videbis profecto dignissimos totius ipsa dominici Natalis vigilia transisse refertur. Mane autem facto,
Abbreviated transcription (Latin):
pace uenimꝰ. ut ꝓaduitorio rei¬
publice inꝑtiendo. testẽ hocdie
inuoco dm̃ quia nra excitauit
noxa. ut ñ custodiat᷑ int̃ princi¬
pes pax ꝓmissa. Hȩc & huicrmodi
gipone uerba ꝓserente. soluto
mũ eiꝰ clehis qͣ gesta fuerant. ordi¬
nans qualit̃ adp̃sentiã imperatoris
acceder&. Quiueniens. nanirta
legatione ꝓqͣ direct̾ fuerat. ex¬
itũ sotiorũ exposuit. Quade cau¬
sa imperrtor ualde mobest̾. pol¬
licitꝰ est uleisci mortẽ eorũ. iux¬
ta iel qđ childeberthi regis uidi¬
ciũ ꝓmulgar&. Tuncab impera

Expanded text:
pace venimus, et pro adjutorio reipace venimus, et pro adjutorio reipublicae impertiendo. Testem hodie invoco Deum, quia vestra excitavit noxa, ut non 485 custodiatur inter principes pax promissa. Haec et hujuscemodi Grippone verba proferente, soluto mos ejus de iis quae gesta fuerant, ordinans qualiter ad praesentiam imperatoris accederet. Qui veniens narrata legatione pro qua directus fuerat, exitium sociorum exposuit. Qua de causa imperator valde molestus, pollicitus est ulcisci mortem eorum, juxta id quod Childeberti regis judiciu
Abbreviated transcription (Latin):
A tilli inopinantes. exꝑgefacti
obstupescunt cernentes hȩc quȩ
gerebant᷑. Tuncille qͥ priorerat.
exclamat dicens. Armade pone¬
te & adnos egredimini. ut cognos¬
camꝰ pacificr qualit̃ homicidium
factũ est. Hȩc illi audientes. ti¬
more ꝑ t̾riti. ad huc ignorantes
quȩ gesta fuerant fidẽ exp&unt.
ut securi sine armis egrederent᷑.
Iurauer̃ homines illi qđ custodire
inpatientia ñ ꝑmisit. seel mox e¬
grediente bo degysilo gladio ꝑ¬
cutiunt. simiłt & euantiũ. Qui¬
b anteostiũ m&at̾ ꝓstrirtis. gri¬
po adrepta arma cũ pueris qui
secũ erant ꝓcessit adeos diceis.
ur gesta fuissent nos ignoramꝰ.
& ecce socii itineris mei qͥ ad impe¬
ratorẽ directi fuerant glacdios
ꝓstricti. Iudicabit ds̃ in iuriam
nr̃ãm & mostẽ illorũ deinteritu
urõ. qr nos in nocentes & in pace
uenientes talit̃ truciclatif nec
ul tucerit pax int̾ reges nrõs
imperatorẽq urm̃. Nos enĩꝓ

Expanded text:
At illi inopinantes expergefacti, At illi inopinantes expergefacti, obstupiscunt, cernentes haec quae gerebantur. Tunc ille qui prior erat exclamat, dicens: 'Arma deponite et ad nos egredimini, ut cognoscamus pacifice, qualiter homicidium factum est'. Haec illi audientes, timore perterriti, adhuc ignorantes quae gesta fuerant, fidem expetunt, ut securi sine armis egrederentur. Iuraverunt homines illi, quod custodire inpatientia non permisit. Sed mox egrediente Bodigysilo gladio percutiunt, similiter et Euantium. Quibus ante ostium metatus prostratis, Gripo, adrepta arma, cum pueris qui secum erant processit ad eos, dicens: 'Quae gesta fuissent, nos ignoramus, et ecce! socii iteneris mei, qui ad imperatorem directi fuerant, gladio sunt prostrati. Iudicavit Deus iniuriam nostram et mortem illorum de interitu vestro, quia nos innocentesvenientes taliter trucidatis: nec ultra erit pax inter reges nostros imperatoremque vestrum. Nos enim pro
Abbreviated transcription (Latin):
peratoris prȩsentiã adire debe¬
rent. unꝰ pueroꝵ euanti silic & q
cũ eodẽ abierat direptã specie
tato d&ulit. Quẽ ille ꝓsecut᷑
cuĩ reserant. reddi sibirẽ ꝓpriã
flagitabat. Seclisto differente
cũ dedre indiẽ hoc uirgiũ in mau
ꝓpagaret᷑. quadã die negotiatos
puerũ illũ inplatea repperit.
corpit dicens. Quia ñ ame laxabe¬
ris. prius quã res quas uiolent̃ di¬
ripuisti meȩ ditioni restituas.
Atille excutere sedeciꝰmanib: cona
ñ dubitauit erepto gladio homi¬
nẽ truclare. & statĩ acleatũre¬
gressus. nec aperuit sociis quȩ ges¬
ta fuerant. Erant enĩ ibi tunc ut
diximꝰ legati. bodigysilus filius
mũmolini sessionici & euantius
filius drnami are latinsis & hic
gripo genere francus. Qui ele¬
uantes deepulo. sopore sedederan
ꝓqui&e. Od cũ senioreͥ urbis
nuntiata fuissent q. puer horũ
gesserat. collectis militib ł omĩ
populo armis circũ dato ad me¬
tatũ eorũ dirigit

Expanded text:
peratoris praesentiam adire debeperatoris praesentiam adire deberent, unus puerorum, Euanti scilicet, qui cum eodem abierat, direptam speciem tato detulit. Quem ille prosecutus cuius res erant, reddi sibi rem propriam flagitabat. Sed isto differente, cum de die in diem hoc iurgium in maius propagaretur, quadam die negutiator puerum illum in platea repperit, coepit, dicens, quia: 'Non a me laxaberis, priusquam res, quas violenter deripuisti, meae dicione restituas'. At ille excutere se de eius manibus conatus, non dubitavit erepto gladio hominem trucidare, et statim ad metatum regressus est nec aperuit sociis quae gesta fuerant. Erant enim ibi tunc, ut diximus, legati Bodigysilus, filius Mummolini Sessionici, et Euantius, filius Dinami Arelatensis, et hic Gripo genere Francus, qui, elevantes de epolo, sopore se dederant pro quiete. Quod cum seniore urbis nuntiata fuissent quae puer horum gesserat, collectis militibus vel omni populo armis circumdato, ad metatum eorum diriget.
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc uiri fostiors qerant ĩ urbr
I stssionica sut mel densi. uener̃
acleũ haentes. Danob unũ defiliis
tuis ut seruiam̾ ei. scilie& ut ele
ꝓgenietua pigñ retinentes nobcũ.
facilius resistentes inimicis t̃mi¬
nos urbis tuȩ clefensare stuchamꝰ.
Atille gauisus. nuntio throdobtũ
filiũ suũ senorẽ illuc diregenclũ
cdestinat. Cui comitib domesti¬
cis maiorib atq nutricus ł omĩb:
qͥ ad exercendũ seruitiũ regale
erant necessaru chelegatis. m̃se
sexto hiũ anni direx̃ eũ iuxta uo¬
luntatẽ uiroꝵ qͥ eũ arege flagita¬
bant transmittendũ. Suscrpiteũ
populus. gaudens ac dep̃cans ut
uitã eĩ patrisq sui aruo prolixio¬
re pi&as diuina conceder&. UU¬
ripo autẽ abimperatore mau¬
ricio rediens. hec nunciauit. qđ
anno superiore cũ acdepto nauigio
cũ socussuis africe postũ attigis¬
s& car taginẽ magnã ingressisuNꝗ.
Vbi dũ morarent᷑ iussionẽ opperi¬
entes p̃ faecti qͥ acherat qualtẽ un¬

Expanded text:
Tunc viri fortiores, qui in urbe erant Suessionica sive Meldensi, venerunt ad eum dicentes: Da nobis unum de filiis tuis, ut serviamus ei, scilicet ut de progenie tua pignus retinentes nobiscum, facilius resistentes inimicis, terminos urbis tuae defensare studeamus. At ille gavisus nuntio, Theodobertum filium suum seniorem 461 illuc dirigendum destinat; cui comitibus, domesticis, majoribus atque nutritiis, et omnibus qui ad exercendum servitium regale erant necessarii delegatis, mense sexto hujus anni direxit eum juxta voluntatem virorum, qui eum a rege flagitaverant transmittendum: suscepitque eum populus gaudens ac deprecans, ut vitam ejus patrisque sui aevo prolixiore pietas divina concederet. ripo autem ab imperatore Mauricio rediens, haec nuntiavit, quod anno superiore, cum, adepto navigio, cum sociis suis Africae portum adtigisset, Cartaginem magnam ingressi sunt. Ubi dum morarentur, iussionem opperientes praefecti qui aderant, qualiter im
Abbreviated transcription (Latin):
straher& al p̃hensomat oꝑtorio
arcȩ suꝑceruicẽ eiꝰ illisit. Qđcũ
infortitudine pͣmer&. atq gulã
eĩ axis inferior ita adter&. ut
& iã oculi ad crepandũ paratiesseN.
ex clamauit una purllarũ quȩ e¬
rat intrinsecus uoee magna dicris.
Currite quȩso currite. ecce domi¬
namea agen& rice sua grauit̃ sug¬
gillat᷑. Et inrũ pentes cellulã qui
corã forib roꝵ prȩstolabant᷑ ad¬
uentũ erutã ab inminenti interitu
purllã ecluxer̃ foras. P ost istauͦ.
int̾ eas cdẽ inimiciȩ ue hem̃tuis pol¬
lulantes. & ñ dealia causa maxime
nisi qͥa rigundis adulteria seque¬
bat᷑ semꝑ cũ eisdẽ roee &cedes

Expanded text:
raehenso mater operturio arcae, super cervicem eius inlisit. Quod cum in fortitudine praemeret atque gulam eius axis inferior ita adterreret, ut etiam oculi ad crepandum parati essent, exclamavit una puellarum, quae erat intrinsecus, voce magna, dicens: 'Currite, quaeso, currite; ecce ! domina mea a gengillatur. Et irrumpentes cellulam, qui coram foribus eorum praestolabantur adventum, erutam ab imminenti interitu puellam eduxerunt foras. Post ista vero inter easdem inimicitiae vehementius pullulantes, et non de alia causa maxime, nisi quia Rigunthis adulteria sequebatur, semper cum eisdem rixae et caedes
Abbreviated transcription (Latin):
igundis autẽ filia chil prrici.
cũ sepius matri calũnias ĩ fer¬
r&. dicer&q se .ex̃. clominã. gene¬
tricẽq suã seruitio redeberi & mul¬
tis eã & crebro ẽuitus lacessir&
uit clũ pugnisse alapisꝗeederen.
ait adra mat̃. Quel mͥ molesta es
filia: Ecceres patristu quȩ pe¬
nes me habent᷑ accipe & utere
ut lib&. Et ingressa in regesto.
reserauit arcã monilib: ornam̃tisq
p̃ciosis refestã. Dequa cũ diutis¬
sime res diuersas extrichens filiȩ
astanti porriger&. ait adeã. Iã
enĩ lassatasũ. inmit te tumquit¬

Expanded text:
igundis autem, filia Chilperici, cum saepius matri calumnias inferret diceritque, se esse dominam, genetricemque suam servitio redeberit, et multis eam et crebro convitiis lacesserit ac interdum pugnis se alapisque caederent, ait ad eam mater: 'Quid mihi molesta es, filia ? Ecce res patris tui, quae penes me habentur, accipe et utere ut libet'. Et ingressa in registo, reseravit arcam monilibus ornamentisque praetiosis refertam. De qua cum diutissime res diversas extrahens filiae adstanti porregeret, ait ad eam: 'Iam enim lassata sum; inmitte tu', i
Abbreviated transcription (Latin):
Cui ille. ueniait ne timeas. Ingres¬
sus cũ uno amicorũ suorũ. ut erat
loricae pondere ad grauatus. ilico
amictus ille ut fouea amnis attigit
sub aquis dimersus nusquã compa¬
ruit . Guntchrãnus uero cũ di¬
mergeretur atq portareturab
unda ueloci. unus de ad stantib¬
porrecta manu eius hasta. eũ litori
reddidit. E tunc inlatissibi conui¬
tus ĩps uel mũmolus disceerunt
Obsiiente quoq guntodrã no ducȩ¬
psã urbẽ cũ exercitu gunt chrãni
regis: Nuntiata sunt hȩc childe¬
berto Aalle ira cõmotus cur haex
non iissusager&. gundulfũ superi¬
us dctũ illuc direxit. Qui amota
obsidione mũmolũ aruernis ad¬
duxit : sed post paucos dies auen¬
nione regressus est

Expanded text:
Cui ille: Veni, ait, ne timeas. IngresCui ille: Veni, ait, ne timeas. Ingressus cum uno amicorum suorum ut erat loricae pondere aggravatus, illico amicus ille, ut foveam amnis attigit, sub aquis demersus nusquam comparuit. Guntchramnus vero cum demergeretur atque portaretur ab unda porrectam manu eius astam, eum litori reddidit . Et tunc, inlatis sibi convitiis, ipse vel Mummolus discesserunt. Obsedente quoque Gunthchramno ipsam urbem cum exercitu Gunthchramni regis, nuntiata sunt haec Childebertho. At ille ira commotus, cur haec non iussus ageret, Gundulfum superius dictum illuc direxit. Qui, amota obsidione, Mummolum Arvernus adduxit. Sed post paucos dies Avennione regressus est
Abbreviated transcription (Latin):
dentesq simplicit̃. ut in medio
amnis uener̃. implecis nauibus
mergebantur. Tunc inpericulo
positi. aliinatando euaserunt. non¬
nulli uero arreptis ips. tũ nauium
tabulis attiger̃ litus. plenq autẽ
quorũ minor fuit astutia. Ham ne
dimersi sunt. Gunt chrãnus uero
dux. aduenit auennione. Prouide¬
rat enĩ mummolus postquã intra
muros urbis illius .ẽ. ingressus. ut
quia pars parua residehat quȩ non
uallabatur arhodano ut educatã
ex eopartẽ locus ille totus hac allu¬
uione muniretur. Inquo loco fossas
magnȩ ꝓfunditatis fodit . p̃para¬
tosq dolos aqua decurrens operuit
Tuncꝰ ueniente gunt chrãno. ait ex
muro mũmolus. Si fides ẽ. integra.
ueniat ille ab una parte ripȩ. ego
ex alia & qđ uoluerit loquatur
Quod cũ conueniss&. ait gunt chrãnus
econtra. Hoc enĩ brachiũ fluminis.
inter utrũq erat positũ. Silic&
inquit uadã. quia sunt aliqua quȩ
inter nos sec retius conferantur.

Expanded text:
dentesque simpliciter, ut in medio dentesque simpliciter, ut in medio amnis venerunt, impletis navibus mergebantur. Tunc in periculo positi, alii nando evaserunt, nonnulli vero arreptis ipsarum navium tabulis attigerunt littus. Plerique autem, quorum minor fuit astutia, in amne demersi sunt. Guntchramnus vero dux advenit Avenionem. Providerat enim Mummolus, postquam infra muros urbis illius est ingressus, ut quia pars parva residebat, quae non vallabatur a Rhodano, educta ex eo parte, locus ille totus hoc alluvio muniretur: in quo loco fossas magnae profunditudinis fodit, praeparatosque dolos aqua decurrens operuit. Tunc adveniente Guntchramno, ait ex muro Mummolus: Si fides est integra, veniat ille ab una parte ripae, et ego ex alia, et quod voluerit eloquatur. Quo cum convenissent, ait Guntchramnus econtra, hoc enim brachium fluminis inter utrumque erat positum: Si licet, inquit, vadam; quia sunt aliqua quae inter nos secretius conferantur.
Abbreviated transcription (Latin):
VNTCΗRANUS quoq: dux ar¬
uernũ cum supradictis thesa
reuersus. ad childebertũ regẽ
abiit. Cumq. exinde regrede¬
retur cũ uxore & filuis. agunt¬
drra no rege comp̃hensus retine¬
batur. dicente sibi rege. Tuain¬
uitatio gundouualdũ adduxit
ingallias & ob hoc ante hos annos
ab isti constanti nopoli. Cuille
Mũ molus inquit dux tuus. ipsesus¬
cepit eũ. & in auennione secum
retinurt. Nunc autẽ ꝑ mitte
me ut adducã ipsũ tibi. & tunc
in munis ero abhis quȩ reputan¬
tur mihi. Qui rex ait. Non
ꝑmittã te abire. nisi dignas
luas penas ꝓhisquȩ cõmisisti
Atille cernens sibi mortẽ ꝓpin¬
quã. ait. Eccefiliũ meum
suscipe illũ. & sit obses ꝓ his
quȩ ꝓmitto domino meo regi
Et nisi mũ molũ adducã tibi. ꝑdã
paruulũ meũ. Tunc rex ꝑmisit
eũ abire. retento secũ eiꝰ infan¬
tulo. Atille assuptissecũ aruer¬
nis atq uellanis. auennione abut
Sedastu mũ moli naues in rhoda¬
no in firmȩ paratȩ sunt Ascen¬

Expanded text:
ntchramnus quoque dux Arvernum cum supradictis thesauris reversus, ad Childebertum regem abiit. Cumque exinde regrederetur cum uxore et filiis, a Guntchramno rege comprehensus retinebatur, dicente sibi rege: Tua invitatio Gundovaldum adduxit in Gallias, et ob hoc ante hos annos abisti Constantinopolim. Cui ille: Mummolus, inquit, dux tuus ipse suscepit eum, et in Avenione secum retinuit. Nunc autem permitte me, et adducam ipsum tibi, et tunc immunis ero ab his quae imputantur mihi. Cui rex ait: Non permittam te abire, nisi dignas luas poenas pro his quae commisisti. At ille cernens se morti propinquum, ait: Ecce filium meum, suscipe illum, et sit obses pro his quae promitto domino meo regi; et nisi Mummolum adducam tibi, perdam parvulum meum. Tunc rex permisit eum abire, retento secum ejus infantulo. At ille, assumptis secum Arvernis atque Vellavis, Avenionem abiit. Sed astu Mummoli, 300 naves in Rhodano infirmae praeparatae sunt, ascen
Abbreviated transcription (Latin):
huic inseram lectioni. Est autẽ
castrũ firmissimis muris in media
planitiȩ. & satis iocunda cõpositũ
Terras ualde fertiles atq fecundas.
ita ut arius semel scissis uomere
semina iaciant᷑. & magna fructui
opulentia subsequat᷑. A meridie
hab& oscarũ fluuiũ. piscibus ualde
p̃diuitẽ. Abaquilone uero alius
fluuiolus uenit. qͥ ꝑ portã ingredi¬
ens. Ac sub pontẽ decurrens ꝑ aliã
rursũ portã egredit᷑. totũ muni¬
tionis locũ placida unda circum¬
fluens. nte portã autẽ . molina
mira uelocitate diuertit. Quattu
portȩ. aquattuor plagis mundi
sunt positar. Iotũq ȩdificium.
trigintaturres exornant. Muris
uero illius dequadris lapidibus
usq ĩ uiginti pedes desuꝑ aminuto
lapide ȩdificatũ habet᷑. Habens
in alto pedes triginta. ĩ latũ pedes
quindecĩ. Qui cur non ciuitas dic
sit ignoro. hab& enĩ incircuitu
p̃ciosos fontes A parte autẽ occi¬
dentis. montes sunt ub̾rimi uines

Expanded text:
huic inseram lectioni. Est autem huic inseram lectioni. Est autem castrum firmissimis muris, in media planitie et satis jocunda compositum, terras valde fertiles habens atque fecundas, ita ut arvis semel scissis vomere, semina jaciantur, et magna fructuum opulentia subsequatur. A Meridie habet Oscaram fluvium, piscibus valde praedivitem; ab Aquilone vero alius fluviolus venit, qui per portam ingrediens ac sub pontem decurrens, per aliam rursus portam egreditur, totum munitionis locum placida unda circumfluens: ante portam autem molendinas mira velocitate divertit. Quatuor portae a quatuor plagis mundi sunt positae: totumque aedificium triginta tres turres exornant: murus vero illius de quadris lapidibus usque in viginti pedes, desuper a minuto lapide aedificatus habetur, habens in altum pedes triginta, in latum pedes quindecim: quae cur civitas dicta non sit, ignoro. Habet enim in circuitu pretiosos fontes: a parte autem Occidentis, montes sunt uberrimi, vineisque
Abbreviated transcription (Latin):
transuit & sibi manu ꝓpria capillos
incidens. deric̃ factus est. Bonisq
operib insistens. presbit̃ ab hoc mundo¬
migrauit. Hii quoq fr̃s. regnũ chlo¬
domeris int̃se equa lance diuisert̃.
Chrothildis uero regina. talẽ se tantãq
exhibuit. ut ab omnibus honoraret᷑.
assidua ĩ elemosinis. ꝑ nox ĩ uigilius.
ĩ castitate atq omĩ honestate purã
se sẽꝑ exhibuit. Predia ȩcclesus. mo¬
nasteriis ł quib cũq locis sc̃ĩs neces¬
saria preuidit. & larga ac prona
uoluntate distribuit. ut putaret᷑
eo tẽpore non regina sed propriadĩ
ancilla ipsi sedulo deseruire. Quã
non regnũ filioꝵ. non ambitio seculi.
nec facultas extulit ad ruinã. sed
humilitas euexit ad grãm.
rat enĩ tunc & beatus gregorius
apud urbẽ lingonicã magnus dĩ
sacerdos. signis & uirtutib clarus.
Ded quia huius pontificis meminimꝰ.
gratũ arbitrat᷑ sũ ut sitũ loci diui¬
onensis in quo maxime erat assiduus

Expanded text:
transiit, et sibi manupropria capillos transiit, et sibi manupropria capillos incidens, clericus factus est, bonisque operibus insistens, presbiter ab hoc mundomigravit. Hiquoque regnum Chlodomeris inter se aequa lance diviserunt. Chrodigildis vero regina talem se tantamque exhibuit, ut ab omnibus honoraretur; assidua in elymosinis, pernox in vigiliis, in castitate atque omni honestate puram se semper exhibuit; praedia eclesiis, monastyriis vel quibuscumque locis sanctis necessaria praevidit, larga ac prona voluntate distribuit, ut putaretur eo tempore non regina, sed propria Dei ancilla ipsi sedolo deservire, quam non regnum filiorum, non ambitio saeculi nec facultas extulit ad ruinam, sed humilitas evexit ad gratiam. Erat enim tunc et beatus Gregorius apud urbem sacerdos, signis et virtutibus clarus. Sed quia hujus pontificis meminimus, gratum arbitratus sum, ut situm loci Divionensis, in quo maxime erat assiduus,
Abbreviated transcription (Latin):
Succurre piissime pat̃. ne &ego
lacrimis resꝑsa facie. ait. Rogo
dulcissime fr̃. ut huius mibi uitã
tua largitate concedas. & quae
iusseris ꝓ eiꝰ anima conferã. tantũ
ne int̾ ficiat᷑. At ille conuitus acuĩ
ait. Aut eice eũ ate. aut certe
erũ ꝓiecit ad eũ. Ipse uero excipi¬
ens. transfixũ cultro ĩ latere sicut
frẽm prius fecerat iugulauit.
Deinde pueros cũ nutriciis ꝑemert̃
Quib int̾fectis. chlotharius ascen¬
sis equitib abscessit. paripendens
deint̃fectione nepotũ. Sed & chil¬
debertꝰ in suburbana concessit.
Regina uero cõpositis corpusculis
feretro cũ magno psalentio ĩmen¬
soq luctu usq adbasilicã scĩ petri
ꝓ secuta. utrũq parit̃ tumulauit
Quoꝵ unus decẽ annoꝵ alius uero sep¬
tennis erat. Tertiũ uero chlodo¬
uulaldũ cõp̃hendere non potuerunt
ꝗa ꝑ auxiliũ irorũ fortiũ liberat᷑ ẽ
His post positũ regnũ terrenũ. addim̃

Expanded text:
mis: Succurre, piissime pater, ne et mis: Succurre, piissime pater, ne et lacrymis respersa facie, ait: 125 Rogo, dulcissime frater, ut ejus mihi vitam tua largitate concedas: et quae jusseris pro ejus anima conferam, tantum ne interficiatur'. At ille convitiis actum ait: 'Aut eiece eum a te, aut certe erum proiecit ad eum; ipse vero excipiens, transfixum cultro in latere, sicut fratrem prius fecerat, iugulavit; deinde pueros cum nutriciis peremerunt. Quibus interfectis, Chlothacharius, ascensis equitibus, abscessit, parvi pendens de interfectione nepotum; sed et Childeberthus in suRegina vero compositis corpusculis feretro, cum magno psallentio, immensoque luctu usque ad basilicam sancti Petri prosecuta, utrumque pariter tumulavit. Quorum unus decem annorum erat, alius vero septennis. Tertium vero Chlodoaldum conpraehendere non potuerunt, quia per auxilium virorum fortium liberatus est. His, postpositum regnum terrenum, ad Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
& seorsũ hi paruuli. Iunc childe¬
b̾tus atq chlotharius. miserunt
archadiũ cuiꝰ supra meminimus.
ad reginã cũ forcipe euaginatoq
gladio. Qui ueniens. ostendit
regine utraq dicens. Voluntatẽ
tuã ogloriosissima regina filu
tui domini nrĩ expetunt. qđ de
pueris agendũ censeas. utrũ in¬
cisis crinib eos uiuere iubeas.
an utrũq iugulari At illa exter¬
rita nuntio & nimiũ felle cõmota.
p̃cipuȩ cũ gladiũ cerner& euagi¬
natũ ac forcipẽ. a maritudirie
p̃uenta ignorans in ipso dolore
qđ dicer&. ait siplicit̃. Sacius
enĩ mihi est si ad regnũ non eriguNł.
mor tuos eos uidere quam tonsos.
t ille parũ admirans dolorẽ eius.
nec scrutans qđ deinceps plenius
ꝑtractar&. uenit celerit̾ nunti¬
ans acdicens. ł auente regina.
opus ceptũ ꝑficite. ipsa enĩ uult
expleri consiliũ urt. Necmora
ad p̃hensũ chlotharius paerũ seni¬
ort̃. brachio elisit ĩ terra defixũq

Expanded text:
et seursum hi parvoli. Tunc Childeet seursum hi parvoli. Tunc Childeberthus atque ChlotArcadium, cujus supra meminimus , ad reginam, cum forcipe atque evaginato gladio. Qui veniens ostendit reginae utraque, dicens: Voluntatem tuam, o gloriosissima regina, filii tui domini nostri expetunt, quid de pueris agendum censeas, utrum incisis crinibus eos vivere jubeas, an utrumque jugulari. At illa exterrita nuntio, et nimium felle commota, praecipue cum gladium cerneret evaginatum ac forcipem, amaritudine praeventa, ignorans in ipso dolore quid diceret, ait simpliciter: Satius enim mihi est, si ad regnum non eriguntur, mortuos eos videre quam tonsos. At ille parum admirans dolorem ejus, nec scrutans quid deinceps plenius pertractaret, venit celeriter nuntians ac dicens: Favente regina opus coeptum perficite: ipsa enim vult expleri consilium vestrum. Nec mora apprehensum Chlothacharius puerum seniorem brachio elisit in terram, defigen
Abbreviated transcription (Latin):
qđ mat̃ sua filios chlodomeris qu
supͣ memorauimꝰ unico affectua
liger&. ĩ uidia ductꝰ ac me tura
ne fauente regina ad mitterenꝰ
ĩ regno. misitꝰ clam ad fratres
chlothariũ regẽ dicens. Mat
nrã filios frĩs nrĩ secũ retipu
cesariȩ ut reliqua plebs haber
ancerte his int̾fectis. regnũg¬
maninrĩ int̾ nos m&c ipsos. ȩqu¬
tate habita diuidat᷑. De quib
ille uerb ualde gauisus. parisi
uenit. Iactauerat enĩ childeb
uerbũ inpopulo. ob hoc hos c̃iu
reges. quasi parulos illos elei¬
turos in regno. Coniuncti au
misert̃ ad reginã. quȩ tunc it
ipsa urbe morabat̾ dicentes. D¬
rigite paruulos adnos. ut
subliment᷑ inregno. Atilla
gauisa nesciens dolũ eorũ. dato
pueris esu potuq dirȩx̃q eos dicñs.
lon me penita& amisisse filiũ. siuos
udeã in eiꝰ regno substitui. Qui
habeuntes. ad p̃hensi sunt stati. ac
separati apueris & nutritorib: suis.
Custodiebant᷑ utriq seorsũ pueri.

Expanded text:
 mater sua filius Chlodomeris, quos supra memoravimus , unico affectu diligeret, invidia ductus ac metuens, ne favente regine admitterentur in regno, misit clam ad fratrem suum Chlothacharium regem, dicens: 'Mater nostra filius fratris nostri secum retinet caesariae ut reliqua plebs habeantur, an certe his interfectis regnum germani nostri inter nosmet ipsus aequalitate habita dividatur'. De quibus ille verbis valde gavisus, Parisius venit. Iactaverat enim Childebertus verbum in populo, ob hoc hos coniungi regis, quasi parvolus illos elevaturus in regno. Coniuncti autem miserunt ad reginam, quae tunc in ipsa urbe morabatur, dicentes: 'Dirige parvolus ad nos, ut sublimentur in regno'. Ad illa gavisa, nesciens dolum illorum, dato pueris esu putuque, direxit eos, dicens: 'Non me puto amisisse filium, si vos videam in eius regno substitui'. Qui abeuntes, adpraehensi sunt statim, ac separati a pueris et nutritoribus suis, costodiebantur utrique, seursum pueri
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ dẏfinio epõ apud turonis
decedente. ommatius trib annis
p̃fuit. Hic enĩ exiussu chlodomeris
regis cui supͣ meminimꝰ ordinat᷑ est.
Illo quoq migrante. leo septẽ men¬
sib ministrauit. Hic fuit iuir strea¬
nuus atq utilis. infabrica operis
lignarii. Quode functo. theodor̃
thilde regina trib annis turonicã
rexert̃ ȩccłam. Iuibus de functis.
francilio exsenatorib substituit᷑.
Anno igit᷑ tertio episcopatus sui.
cũ dominicinatalis nox alma popu¬
lis effulsiss&. idẽ pontifex prius¬
quã aduigilias descender &. iussit¬
sibi poculũ ministrare. Adueniens
autẽ puer. sine mora porrexit.
Quo hausto. mox spm̃ fudit. Vbide
indubitatũ est. ueneno eũ fuisse
necatũ. Quodecedente. ĩ iurios
unus eciuib quint᷑ decimꝰ post
beatũ martinũ. cathedrã ponti¬
ficalẽ sortitus est.¬

Expanded text:
gitur Difinio episcopo apud Turonos decedente, Ommatius tribus annis praefuit. Hic enim ex jussu Chlodomeris regis, cujus supra meminimus, ordinatus est. Illo quoqsibus ministravit. Hic fuit vir strinuus atque utilis in fabrica operis lignarii. Quo defuncto, Theodorusigilde regine, tribus annis Toronicam rexerunt eclesiam. Quibus defunctis, Francilio ex senatoribus substituitur. Anno igitur tertio episcopatus sui, cum dominici natalis nox alma populis effulsisset, idem pontifex, priusquam adsibi poculum ministrari. Adveniens autem puer, sine mora porrexit. Quo hausto, mox spiritum fudit: unde indubitatum est veneno eum fuisse necatum. Quo decedente, Injuriosus unus e civibus, quintus decimus post beatum Martinum, cathedram pontificale
Abbreviated transcription (Latin):
orro sygebertꝰrex cũ uider&
qͦđ fratres ei indignas sibi¬
m& uxores acciperent. & ꝑ
uilitatẽ suã & iã ancillas in
matrimoniũ sotiarent. legationem
inhispaniã mittit. & cũ munerib
multis brunichildẽ athanagildi
regis filiã petiit. Erat enĩ puella
eligans opere. uenusta aspeccu.
honesta morib: atq decora pru¬
dens consilio. & blanda colloquio.
Quã pater eiꝰ non denegans. cum
magnis thes auris ante dicto regi
transmisit. Ille uero congregatis
seniorib secũ. preparatis epulis.
cũ in mensa lȩtitia atq iocunditate.
eã accepit uxorẽ. Et quia arri¬
ane legis subiecta erat. ꝑ predi¬
cationem sacer dotũ atq ipsius
regis cõmonitionẽ conuersa. beatã
in unitate confessa trinitatem.

Expanded text:
orro Sigibertus rex, cum videret quod fratres ejus indignas sibimet uxores acciperent, et per vilitatem suam etiam ancillas in matrimonium sociarent, legatiin Hispaniam mittit et cum multis muneribus Brunchilde, Athanagregis filiam petiit. Erat enim puella elegans opere, 168 venusta aspectu, honesta moribus atque decora, prudens consilio, et blanda colloquio. Quam pater ejus non denegans, cum magnis thesauris antedicto regi transmisit. Ille vero congregatis senioribus secum, praeparatis epulis, cum immensa laetitia atque jocunditate eam accepit uxorem. Et quia Arianae legi subjecta erat, per praedicationem sacerdotum, atque ipsius regis commonitionem conversa, beatam in unitate confessa Trinitatem c
Abbreviated transcription (Latin):
populus urbis ab utroq exercitu
cederet᷑. godegiselus ad exclesiã
hereticoꝵ confugit. ibiq cũ ep̃o
arriano int̃ fectus est. Deniq franci
qui apud godegiselũ erant. ininã
se turrĩ congregant. Gunde bađ
autẽ iussit nruniquidẽ ex ipsis aliqͥđ
noceret᷑. sed p̃hensos eos tholosȩ in
exiliũ ad alaricũ regẽ trans misit
int̃fectis senatorib: burgundioni¬
busq qͥ gocbegiselo consense raenit.
Ipseuero regionẽ omnẽ quod nunc
burgundia dicit᷑. in suo dominio
restaurauit. Burgundi onibus
leges mitiores instituit. neromanos

Expanded text:
populus urbis ab utroque exercitu populus urbis ab utroque exercitu caederetur, Godegiselus ad ecclesiam haereticorum confugit, ibique cum episcopo Ariano interfectus est. Denique Franci, qui apud Godegiselum erant, in unam se turrim congregant. Gundobadus autem jussit, ne uni quidem ex ipsis aliquid noceretur: sed apprehensos eos Tolosae in exsilium ad Alaricum regem transmisit, interfectis senatoribus, Burgundionibusque qui Godegiselo consenserant. Ipse vero regionem omnem, quae nunc Burgundia dicitur, in suo dominio restauravit. Burgundionibus leges mitiores instituit, ne Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
ost hȩc ergo resũptis uiribus
iã despiciens regi chlodoueo tri¬
buta ꝓmissa soluere. contrago¬
degiselũ frem̃ suũ exercitũ mou&.
eũq apud uiennã ciuitatem iN¬
clusũ obsedit. Uerũ ubi minori
populo alim̃ta deficere ceperun.
timens godegiselus neadse usque
fames extender&ur. iussit expelli
minores populi ab urbe. Quo
facto expulsus ẽ int̾ce teros &ĩ¬
artifexille. cui de aquae ducto
curae manebat. Ille uero ĩ dignats
qualit̃ ciuitatẽ in rũpens. ultionẽ
exercer& infratrẽ. Illo quoq duce
exercitũ ꝑ aquȩ ductũ directũ.
multis cũ ferreis uec tibus preci¬
dentib. Erat autẽ spirocculũ illius
lapide magno conclusũ. quo cũ
uectib illis ꝑ magisteriũ arti¬
ficis repulso. ciuitatẽ introeuNT.
Iilisq demuro sagit tantib in terga
p̃ueniunt. Datũ autẽ demedio ci¬
uitatis sonũ bucinȩ. obsidentes
portas capiunt. apertisq parit̃
ingrediunt᷑. Cũq int̃ luas hasaeies

Expanded text:
osthaec resumptis viribus, jam despiciens regi Chlodovecho tributa promissa dissolvere, contra Godegiselum fratrem suum exercitum commovit, eumque apud Viennam civitatem inclusum obsedit. Verum ubi minori populo alimenta deficere coeperunt, timens Godegiselus, ne ad se usque fames extenderetur, jussit expelli minores populi ab urbe. Quo facto expulsus est inter caeteros artifex ille ab urbe, cui de aquaeductu cura manebat. Ille vero indignans, qualiter civitatem irrumpens, ultionem exerceret in fratrem. Illo quoque duce, exercitu per aquaeductum directo, multis cum ferreis vectibus praecedentibus, erat autem spiraculum illius lapide magno conclusum, quo cum vectibus illis per magisterium artificis repulso, civitatem introeunt: 88 illisque de muro sagittantibus, hi terga praeveniunt. Dato autem de medio civitatis sono buccinae, obsidentes portas capiunt, apertisque pariter ingrediuntur. Cumque inter duas has acies
Abbreviated transcription (Latin):
tres qui ad presens extincti fue¬
rant ꝑtriduũ tã diuersis torm̃¬
tis adflictã iub& cã prius camelo
ꝑ omnẽ exercitũ seelentẽ ꝑ duce¬
re. Post hȩx comã capitis uno prde
e brachio aduiciosissimũ rañ eou¬
lã ligare. ibiq calcib uelocnate
cursus mẽ bratiri disrupit᷑. War¬
nacharius inregno hirgundiȩ sub¬
stituit᷑ maiordomus. saaram̃to aehlot¬
hario accepto. nrũquã uicȩ suȩ tẽ¬
porib: degradetur in auster rado
idẽq hoc gradũ honoris assũpsit.
Firmatũ est onmneregnũ francorũ
sicut apriore chlothario fuerat
chlotharii iunioris subieciuntur
qđ felicit̾ pꝰ xui annos tenuit. pa¬
cẽ habes cũ uniuersis gentib ui¬
cinis. Iste chlotharius fuit pa¬
cientia deditꝰ. lit teris rruditus.
timens dm̃ ecclesiarũ & sacerdo¬
tũ magnus muneratur. paupe¬
rib elymosinã tribuens. benignũ
sromnibus & p&ate plenũ osten¬
clens. Uenatione ferarũ nimi.

Expanded text:
tres, qui ad praesens exstincti fuetres, qui ad praesens exstincti fuerant, per triduum eam, diversis tormentis affectam, jubet prius camelo per omnem exercitum sedentem perducere, post haec coma capitis, uno pede et brachio ad vitiocissimi equi caudam ligare; ibique calcibus et velocitate cursus membratim disrumpitur. Warnacharius in regno Burgundiae substituitur major domus, sacramento a Chlothario accepto, ne unquam vitae suae temporibus degradaretur. In Auster Rado idemque hunc gradum honoris assumpsit. Firmatum est omne regnum Francorum, sicut a priore Chlothario dominatChlotharii junioris subjicitur, quod feliciter post sexdecim annis tenuit, pacem habens cum omnibus gentibus vicinis. Iste Chlotharius patientiae deditus, litteris eruditus, timens Deum, ecclesiarum et sacerdotum magnus munerator, pauperibus eleemosynam tribuens, benignum se omnibus et pietate plenum ostendens. Venatione ferarum nimia
Abbreviated transcription (Latin):
proeliar̃ cȩpissent signa dantes
exercit̾ sigobti tergauertens re¬
dit acd ꝓprias sedes. Chlotharius
paulatĩ ut conuenerat pꝰtergũ
cũ exercitu sequens. usq ararim
sao connã fluuiũ ꝑuenit. Captis
filus theudericitres. sygoberto
carbo & meroueũ quẽ ipse defon¬
te excepit chilclebertus fugacit᷑
ascendens neũ quã postra fuit re
uersus. Austrasiorũ exeruitꝰ. re
nachario maiorẽ domꝰ cũ reliquis
mnixime totis ꝓcerib: deregnobur¬
gundiȩ brunichildis aderponem
comestabulũ depago ultra iura¬
no exiilla urbauna cũ theudela¬
na germana theuderici ꝓducit᷑.
&chlothario nouo uico suꝑ uincen
bus filii theuderici iussuchlotha¬
ã plectens amore qđ ipse descõ
excepit lauacro ingobodi graf¬
fioni cõmendat᷑ ubi plures p̾annos
uixit ehlotharius. Cũ brunichil
ipsã int̾ fecti fuissent id÷ sygobt.
pericus theudobertꝰ & filius suus
chlotharius itẽ merourus filius
chlotharii thrudericus ridẽ filius.

Expanded text:
riae Catalauninsis super fluvium Axsoma, exercitus Sigiberti terga vertens redit ad proprias sedes. Chlotharius paulatim, ut convenerat, post tergum cum exercitu sequens, usque Ararim Saogonnam fluvium pervenit. Captis filiis Theuderici tribus, Sigiberto, Corbo et Meroveo, quem ipse de fonte excepit, Childebertus fugaciter ercitum confligere, priusquam versus. Austrasiorum exercitus illnacharii majoris domus, cum reliquis maxime totis proceribus de regno Burgundiae, Brunichildis ab Herpone comestabulo de pago Ultra-Jurano ex villa Urba una cum Theudelane germana Theuderici producitur, et Chlothario Rionava vico super Vincennbus filii Theuderici jussu Chlothaamplectens amore, quod ipso de sancto excepisset lavacrum, Ingobode graffione commendatur, ubi plures post annos vixit. Clotharius, cum Brunechildipsam interfecti fuissent, – id est pericus, Theudebertus et filius suus Chlotharius, item Meroveus filius Chlotharii, Theudericus, ejusdemque filii
Abbreviated transcription (Latin):
rũptũ ꝓiecit in terã inuent̾. ẽ.
apuero uuarnacharii suꝑ tabulã
cera linita denuo solidatur.
Quo in diculo relicto uuarnacha¬
ruis. cernens seuitȩ periculũ
quo pacto filu theuderici obpri¬
merent᷑ & regnũ chlotharii eli¬
ger&. Gentesq illic ad tracte
fuerant. consilio seereto deso¬
latio brunichilde & filiorũ the¬
uderici ꝓcul fecit ad. eẽ. Et¬
inde regressi cũ bruniehilde &
filus theuderici. burgundias ad¬
p&̃unt missos ꝑ uniuersũ auster
discurrentes exercitu mouere
nitebantur.XL
uRounoit baronis uero tã epĩ
quã e&eri leudisti mentes
bramichilde & odiũ in rohbentes
uu ir nachariũ consiliũ ⁊ urntes
tractabant ut neq unus ex filiis
theuderici euader& sedeos totos
oppressos brunichildẽ deleront
& regnũ chlotharii exp&erent¬

Expanded text:
ruptum proiecit in terra. Inventus est a puero Warnachariae, super tabulam caeram linitam dinuo ipsi soledatur. Quo indicolo relecto, Warnacharius cernens se vitae pericolum quo pacto filii Theuderici opprimerentur, et regnum Chlothariae aelegerit. Gentes, que illic adtractae fuerant, consilio selatio Brunichildis et filiorum Theuderici procul fecit abesse: exinde regressi cum Brunichilde et filiis Theuderici, Burgundias appetunt, missis per universum Auster discurrentibus, exercitum movere nitebantur. XLI. Burgundiae farones vero, tam episcopi quam caeteri leudes, timentes Brunichildem, et odium in eam habentes, cum Warnachario consilium inientes tractabant, ut neque unus ex filiis Theuderici evaderet, sed, eis omnibus oppressis, et Brunichildem delerent, et regnum Chlotharii