comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meũ. septies uindicabit᷑ de cam:
De lamech aut̃. septuagies septies.
lam alibi sed̾m historiam dictũ est.
quod ab adam usq ad xp̃m septua-¬
ginta & septem generationes inue-¬
niunt᷑. in quib peccatũ lamech
idest totius mundi. sanguinis xp̃i
effusione solutũ ẽ. Siquidem & iN
populo iudeoꝵs ꝓpt̾ int̾fectionem
iuxta illud euangłicum. in quo di¬
ctum ẽ petro apło. non solũ septies
sed etiam septuagies septies si pęni¬
tuerit frĩ remittendum. idest iude¬
um reuertentem post septuaginta
septem uindictas statutas recipien¬
dum ad indulgentiam xp̃i.
Cognouit quoq adam adhuc uxorem
uocauitq nom̃ eiꝰ sech. Sed & sech
natus est filius. quẽ uocauit enos.
Seth quippe int̾p̃tat᷑ resurrectio.
quiẽ xp̃c. Et enos filius eiꝰ int̾p¬
tat᷑ homo. qui cȩpit inuocare nom̃
domini. Quid ꝑ hoc intelligitur.
nisi quia in confessione uiuit omĩs
homo qui est filius resurrectionis.
quãdiu ꝑegrinatur in t̾ris. Item

Expanded text:
pties vindicabitur de Cain, de Lamech septuagies septies. Jam alibi secundum historiam dictum est, eo quod ab Adam usque ad Christum septuaginta septem generationes inveniantur, in quibus peccatum Lamech, id est, totius mundi sanguinis Christi effusione solutum est. 24. Siquidem et in populo Judaeorum propter interfectionemjuxta illud Evangelii in quo dictum est Petro apostolo: Non solum septies, sed etiam septuagies septies, si poenituerit, fratri remittendum , id est Judaeum revertentem post septuaginta septem vindictas statutas recipiendum ad indulgentiam Christi Cognovit quoque Adam adhuc uxorem vocavitque nomen ejus Seth. Sed Seth natus est filius, quem vocavit Enos. Seth quippe interpretatur resurrectio, qui est Christus, et Enos filius ejus interpretatur homo, qui coepit invocare nomen Domini. 26. Quid per hoc intelligitur, nisi quia in confessione vivit omnis homo, qui est filius resurrectionis, quandiu peregrinatur in terris? Item
Abbreviated transcription (Latin):
dẏso beatitudinis remota. hab&
maledictiones t̾renȩ oꝑationis.
hab& & dolores temporaliũ curarũ
quasi spinas & tribulos. sic tamen
dimittit᷑ a paradẏso beatitudinis
ut oꝑet᷑ terram. idest ut in corpo¬
re isto labor& & colloc& sibi me-¬
ritum redeundi ad uitam beatam.
quȩ paradysi nomine significatur.
possitq aliquando manum porrige-¬
re ad arborem uitȩ. & uiuere in
ȩt̾num. Manus aut̃ porrectio bene
significat crucẽ uł cruciatũ peni¬
Accepit etiã tunicam pellitiam di¬
uino iudicio. quo nomine corporis
mortalitas significat᷑ in historia.
In allegoria aut̃ carnalib sensib
abstracte uoluptates. quȩ carna¬
cuntur & contegunt. Quãsi ali
tiones peccata sua agnoscendo &
gemendo. & ꝑ cherubim idẽ ꝑ
plenitudinem scientiȩ quod est
caritas ꝑueniet ad arborem uitȩ
bim namq plenitudo scientiae
int̃p̃tat᷑. Framea uͦ uersatilis
posita ad custodiendã uiã ligni
tiam uidelio&ꝵ molestiarum. &

Expanded text:
diso 277 beatitudinis remota, habet diso 277 beatitudinis remota, habet maledictiones terrenae operationis, habet et dolores temporalium curarum, quasi spinas et tribulos. 12. Sic tamen dimittitur de paradiso beatitudinis, ut operetur terram, id est, ut in corpore isto laboret, et collocet sibi meritum redeundi ad vitam beatam, quae paradisi nomine significatur, possitque aliquando manum porrigere ad arborem vitae, et vivere in aeternum. Manus autem porrectio bene significat crucem, vel cruciatum poeniAccipit etiam tunicam pelliceam divino judicio, quo nomine corporis mortalitas significatur in historia: in allegoria autem a carnalibus sensibus abstractae voluptates, quae carnauntur et contegunt: qui si aliqtiones peccata sua agnoscendo et gemendo, et per cherubim, id est plenitudinem scientiae, quae est charitas, perveniet ad arborem vitae bim namque plenitudo scientiae interpretatur, framea vero versatilis posita ad custodiendam viam ligni,tiam videlicet molestiarum, et
Abbreviated transcription (Latin):
dauid dixerat ex ꝑsona patris
ad filiũ. Suꝑ aspidem & basilis¬
cũ ambulabis. & conculcabis leonẽ
& draconem. Aspidem dixit mor
tem. basiliscũ peccatum. leonem
antixpm̃. draconem diabolum.
De pęna aut̃ mulieris quid signi¬
ficat quod ei dicit᷑. in dolore pa-¬
ries filios. nisi quia uoluptas carna¬
nis cũ aliqua mala consuetudine
uult uincere. patit᷑ in exordio
dolores. atq ita ꝑ meliorem con¬
suetudinem pariet bonũ opus
quasi filios. Quod uͦ adiecit. &
conũsio tua ad uirũ tuũ. &
ipse dominabit᷑ tibi. hoc signifi¬
quȩ cũ dolore reluctauerat ut
faceret ut faceret consuetudinẽ
bonã: iam ipsis erudita dolorib¬
cautior fit ne corruat. obtemꝑat
rationi. & libenter seruit quasi
uiro iubenti. Uocaturq dehinc
peccata. quȩ nomine mortuorum
significantur. Iam uͦ ꝑ sententiã
quȩ in uirũ infertur. ratio nr̃ã
arguitur. quȩ & supra peccati
concupiscentia seducta. & a para¬

Expanded text:
David dixerat ex persona Patris David dixerat ex persona Patris ad Filium: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem tem, basiliscum peccatum, leonem Antichristum, draconem diabolum. De poena autem mulieris quid significat, quod ei dicitur: In dolore paries filios, nisi quia voluntas carnalis, cum aliquam malam consuetudinem vult vincere, patitur in exordio dolores, atque ita per meliorem consuetudinem parit bonum opus, quasi filios. 9. Quod vero adjecit: Et conversio tua ad virum tuum, et ipse dominabitur tui: hoc signifiquae cum dolore reluctaverat, ut faceret consuetudinem bonam, jam ipsis erudita doloribcautior fit ne corruat, et obtemperat rationi, et libenter servit quasi viro jubenti; vocaturque dehinc peccata, quae nomine mosignificantur. Jam vero per sententiam quae in virum infertur, ratio nostra arguitur, quae et super peccati concupiscentia seducta, et a para
Abbreviated transcription (Latin):
& sem̃ illius. Semen diaboli.
ꝑũsa suggestio ẽ. Semen aut̃
mulieris fructus ẽ boni oꝑis.
quo ꝑũse suggestioni resistit᷑.
Ipsa caput illius conteret. si eũ menꝰ
in ipso iitio male suggestionis
excludit. Ille in sidiatur calcaneo
eiꝰ. quia m̃tẽ quã pͥma suggestioẽ
ñ decipit. decipere in finem ten¬
dit. Quidam aut̃ hoc qͦd dictũ est
inimicitias ponã int̾ te & muli¬
erem. de uirgine in qua dñs
natꝰ ẽ intellexerunt. eo qđ illo¬
tempore ex ea dñs nasciturus
ad inimicũ deuncendũ. & ad
mortẽ cuiꝰ ille auctorerat de¬
struendam ꝓmittebat᷑. sicut in
dauid scriptũ ẽ. de fructu uen¬
tris tui ponã suꝑ sedem tuam.
Nam & illud quod subiunctum est
ipsa conteret caput tuũ. & tu
insidiab̾is calcaneo eius. hoc de
fructu uentris mariȩ qui ẽ xp̃c
intelligunt. idest tu eũ supplan¬
tabis ut moriatur. ille aut̃ te
uicto resurget. & caput tuum
conteret quod ẽ mors. sicut &

Expanded text:
et semen illius. Semen diaboli est et semen illius. Semen diaboli est perversa suggestio. Semen autem mulieris fructus est boni operis, quo perversae suggestioni resistitur. 6. Ipsa caput illius conteret, si eum mens in ipso initio malae suggestionis excludit. Ille insidiatur calcaneo ejus, quia mentem, quam prima suggestione non decipit, decipere in finem tendit. Quidam autem, quod dictum est, Inimicitias ponam inter te et mulierem, de Virgine de qua Dominus nattempore ex ea Dominus nasciturus ad inimicum devincendum, et ad mortem cujus ille auctor erat, destruendam promittebatur, sicut in David scriptum est: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam . Nam et illud quod subjunctum est: Ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus, hoc de fructu ventris Mariae, qui est Christus, intelligunt, id est: Tu eum supplantabis ut moriatur: ille autem te victo resurget, et caput tuum conteret, quod est mors. Sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
a p̃cepto creatoris. in erroris
atq arbitrui sui uoluptatibus
Hic ostendit quasi qui a fide uel
bonis oꝑib ad mendacia sua desi¬
deriaq labunt᷑. non despicit
illos ds. sed adhuc ut redeant
ꝑpenitentiã uocat. qr ñ uult
mortẽ peccatoris donec conuer¬
tat᷑ & uiuat. Ergo.non ẽ de¬
sperandũ quib lib& peccatorib
dũ & ipsi impu ad spem indulgen¬
tię ꝓuocentur. Dicit᷑ aut̃ post¬
hȩc serpenti. maledictus eris int̾
omia animantia. Suꝑ pectus
tuũ. & uentrẽ gradieris. Nomi¬
ne pectoris. significat᷑ sũꝑbia
m̃tis. Nomine aut̃ uentris. signi.¬
ficant᷑ desideria carnis. His enĩ
duab reb serpit diabolus ad
eos quos uult decipere. idẽ aut
t̾rena cupiditate. & luxuria.
aut suꝑbiȩ insana ruina. Et
t̾rã mandũcabis. idẽ ad te ꝑtine¬
bunt quos t̾rena cupiditate de
testatẽ. ante illam ultimã penã
iudicii. Inimicitias ponam int᷑
te & mulierẽ. & semen tuum.

Expanded text:
a praecepto Creatoris, in erroris a praecepto Creatoris, in erroris atque arbitrii sui voluptatibus Hic ostendit quod si qui 275 a fide vel bonis operibus ad mendacia sua desideriaque labuntur, non despicit illos Deus, sed adhuc ut redeant ad poenitentiam vocat, quia non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur, et vivat . Ergo non est desperandum quibuslibet peccatoribus, dum et ipsi impii ad spem indulgentiae provocantur. 4. Dicitur autem posthaec serpenti: Maledictus eris inter omnia animantia. Super pectus tuum et ventrem gradieris. Nomine pectoris significatur superbia mentis, nomine autem ventris significantur desideria carnis; his enim duabus rebus serpit diabolus adversus eos quos vult decipere, id est, aut terrena cupiditate, et luxuria aut superbiae insana ruina. 5. Et terram manducabis, id est, ad te pertinebunt, quos terrena cupiditate dectestatem ante illam ultimam poenam judicii. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum
Abbreviated transcription (Latin):
comedit. Mulier comedit antea ñ
tur ad peccatũ. nec tam̃ spiritua
les uelocit decipiunt᷑. Et dedit
uiro suo & comedit. utiq quia pꝰ
delectationẽ carnalis concupiscen¬
ad peccandum. Cumq cognouis-¬
sent se eẽ nudos. consuerunt fo-¬
lia fici. Folus fici se contegunt.
qui scłm asꝑum amplectunt᷑. qui
arantur. quiq & decepti hereti¬
ca prauitate. & grã dĩ nudati.
tegum̃ta m̃dacioꝵ tãquam folia
fici colligunt. facientes sibi suc¬
cinctoria prauitatis. cũ de dño
uel de ecclesia mentiuntur.
Cũq audissent uocẽ dĩ deambu¬
lantis in paradẏso. ad aurã post
meridiem. Deambulat ds̃ r̃illis
& ñ stat. qui stabiles in eiꝰ pre-¬
cepto ñ ꝑseuerant. & bene ad
aurã post meridiem. quia iam
aufertur ab eis lux illa feruen¬
tior ueritatis. appropinquan-¬
tib erroꝵs tenebris. Abscon-¬
derunt se a facie dĩ in medio
ligni paradysi. In medio namq
ligni se abscondit: qui auersus

Expanded text:
comedit. Mulier comedit antea et comedit. Mulier comedit antea et tur ad peccatum, nec tam velociter spirituales decipiuntur. Et dedit viro suo, et comedit; utique quia post delectationem carnalis concupiscenad peccandum. Cumque cognovissent se esse nudos, consuerunt folia ficus. Foliis fici se contegunt, qui saeculum asperum amplectuntur, qui arantur, quique decepti haeretica pravitate, et gratia Dei nudati, tegumenta mendaciorum, tanquam ficus folia, colligunt, facientes sibi succinctoria pravitatis, cum de Domino vel Ecclesia mentiuntur. 2. Cumque audissent vocem Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem. Deambulat Deus in illis, et non stat, qui stabiles in ejus praecepto non perseverant. Et bene ad auram post meridiem, quia jam ab eis aufertur lux illa ferventior veritatis, appropinquantibus errorum tenebris. Absconderunt se a facie Dei in medio ligni paradisi. In medio namque ligni se abscondit, qui aversus
Abbreviated transcription (Latin):
serpentis carnalis nra concupis.¬
lierem. Cur p̾cepit uob̃ ds̃ ut
ñ comederetis ex omĩ ligno para¬
dysi: Sic & hereticoꝵ curiosa
cupiditas. sic praui p̃dicatores
ad diligendam erroris fallaciã.
auditoꝵ carnaliũ corda succen.¬
dunt. dicentes. quare fugitis
scientiam habere latentem:
Noua semꝑ exquirite. boni maliq
scientiam ꝑpetrate. Unde apud
salomonẽ mulier illa hereticoꝵ
speciem tenens. dicit. Aquȩ fur¬
tiuȩ dulciores sunt. & panis
absconditus suauis. Subiecit
deinde idem serpens. Quacũq
die comederitis. stat̾im aꝑientur
generationes hereticoꝵ diuini
tatis meritũ ꝓfitentur. atq
scientiae pollicitatione decipi¬
unt. & rep̃hendunt eos quos
simplicit̾ credentes inuenerint:
& quia omĩno carnalia ꝑsuadent.
quasi ad carnaliũ oculorum
adaꝑtionẽ conant᷑ adducere. ut
interior oculus obscuretur.
idit igit᷑ mulier quod bonũ esset
lignũ. tulitq de fructu illius &

Expanded text:
serpentis carnalis nostra concupisserpentis carnalis nostra concupislierem: Cur praecepit vobis Deus ut non comederitis ex omni ligno paradisi? Sic et haereticorum curiosa cupiditas, sic pravi praedicatores, ad diligendam erroris fallaciam, auditorum carnalium corda succendunt, dicentes: Quare fugitis scientiam habere latentem? nova semper exquirite, boni malique scientiam penetrate. Unde apud Salomonem mulier illa haereticorum sententiam tenens, dicit: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior . Subjecit deinde idem serpens: Quacunque die comederitis, statim aperientur et omnes haerettatis meritum profitentur, atque scientiae pollicitatione decipiunt et reprehendunt eos, si quos simpliciter credentes invenerint; et quia omnia carnalia persuadent, quasi ad carnalis oculorum adapertionem conantur adducere, ut interior oculus obscuretur. Vidit igitur mulier quod bonum esset lignum, tulitque de fructu illius et
Abbreviated transcription (Latin):
se illicitũ. Quod si ipsũ capit¬
peccatũ. etiam & mens ꝑpetran.¬
dũ discernat. iam uir deceptus
ẽ. iam mulier cibũ dedisse uiro
uidet᷑. Illecebrȩ enĩ consentire.
de ligno ꝓhibito manducare est.
Tunc quippe iure a beata uita
tãquã a paradẏso expellit᷑ homo.
peccatũq ei imputat᷑. etiam si ñ
subsequat᷑ effectus. quia & si ur
factis ñ ẽ culpa. in consensione
tam̃ rea tenetur conscientia.
Hȩc scđm anagogen. cȩterũ uixta
metaphoram poterit callidus
serpens iste hereticor ũsutiã
designare. Nonnulli enĩ loqua.¬
cius atq subtilius ꝓmittunt
illicita curiositate secretoꝵ
adaꝑtionẽ atq scientiam boni
& mali. & in ipso homine tãꝗͣ
in arbore quȩ plantata ẽ in me¬
dio paradysi. eam dinoscentiã
Idemonstrare. Contͣ hunc serpen.¬
tẽ clamat apłs. cũ dicit. Metuo
ne sicut serpens euam sedux it
Iastutia sua. sic sensus ur̃i corrũ¬
pant᷑. Seducit᷑ aut̃ uerbis huiꝰ

Expanded text:
se illicitum; quod si ipsum se illicitum; quod si ipsum peccatum, etiam et mens perpetrandum decernat, jam vir deceptus est, jam mulier cibum dedisse viro videtur. Illecebra enim consentire de ligno prohibito, manducare est. Tunc quippe jure a vita beata tanquam a paradiso expellitur homo, peccatumque ei imputatur, etiam si non subsequatur effectus, quia et si non est in factis culpa, in consensione tamen rea tenetur conscientia. Haec secundum anagogen; caeterum juxta metaphoram poterat callidus serpens iste haereticorum versutiam designare. Nonnulli enim loquacius atque subtilius promittunt illicita curiositate secretorum adapertionem atque scientiam boni et mali, et in ipso homine tanquam in arbore, quae plantata est in medio paradisi, etiam dignoscentiam demonstrare. Contra hunc serpentem clamat Apostolus, cum dicit: Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, ita sensus vestri corrumpantur . Seducitur autem verbis hujus
Abbreviated transcription (Latin):
delitiȩ. Fructus aut̃ sꝑs ẽ cari¬
mansuetudo. continentia. sicut
entiae boni & mali. idẽ ñ uelimꝰ
suꝑbire de natura arbitrii nrĩ
quȩ media ẽ. ut decepti post
scientiam exꝑiamur & malũ.
erpens autem ille sapientior
om̃iũ bestiarũ indicat diabolũ.
qui inde serpens dicit᷑. quod uo
lubili uersetur astutia. Sed qͥd
est quod iste ꝑ mulierem decepit.
& ñ ꝑ uirum: Quia ñ potest ra¬
tio nra seduci ad peccandũ. nisi
p̃cedente delectatione carnali.
infirmitatis affectu. qui magis
debet obtemꝑare rationi. tãquã
uiro dominanti. Hoc enĩ in uno¬
quoq homine gerit᷑. in occulto
quodam secretoq coniuigio. Sug¬
gestionẽ quippe serpentẽ accipinꝰ.
mulierẽ uł animalem corporis sen¬
sum. rationẽ aut̃ uirũ. Ergo
qͣndo occurrit mala suggestio.
quasi serpens loquit᷑. Sed si sola
cogitatio oblectet᷑ illius sugge¬
stionis. & refrenante ratione
consensus explendi oꝑis ñ succe¬
dat: sola mulier uidet᷑ comedis¬

Expanded text:
lus: Fructus autem spiritus est charimansuetudo, continentia, castitentiae boni et mali, id est, ne velimus superbire de natura arbitrii nostri, quae media est, ut, decepti per scientiam, experiamur et malum. Serpens autem ille, sapientior omnium bestiarum, indicat diabolum, qlubili versetur astutia. Sed quid est quod ipse per mulierem decepit, et non per virum? Quia non potest ratio nostra seduci ad peccandum, nisi praecedente delectatione carnali infirmitatis affectu, qui magis debet obtemperare rationi tanquam viro dominante. Hoc enim in unoquoque homine geritur in occulto quodam secretoque conjugio. Suggestionem quippe per mulierem accipimus, mulierem vero animalem corporis sensum, rationem autem virum. Ergo quando occurrit mala suggestio, quasi serpens loquitur; sed si sola cogitatio oblectetur, illius suggestionis et refrenantur ratione, consensus explendi operis non succedat. Sola mulier videtur comedis
Abbreviated transcription (Latin):
ab abraham usq ad dauid. qͣrta
a dauid usq ad transinigrationẽ
babylonis. quinta deinde usq
mundus finiat᷑. donec excelsus
ueniat ad uidiciũ. Septima
uͦ intelligit᷑ in requie scõrs. quȩ
iã nullus terminꝰ claudet.
Pergamus gͦ breuit̾ ꝑ has omnes
mundi aetates. & replicantes
ordinem tẽpors. eors mystice¬
s differentias distinguamus.
Primo enĩ scło factus ẽ tãquã lux
homo in paradyso. in qua ȩtate
filios lucis a filiis hominum.
quasi a tenebris. fitq huiꝰ diei
uespera diluuium.
int̾ aquã & a quã. arca utiq illa
que natauit int̾ pluuiam & maria.
huiꝰ uespera fit confusio linguarũ.
Tertiũ scłm factũ ẽ. quando sepa¬
rauit populũ suũ agentib per
abraham. discernens eũ quasi aridã
abaquis. ut ꝓferret germen herba
ctum sanctarũ scripturarũ. Huiꝰ
uesꝑa fuit peccatũ. & malitia
Ipessimi regis saul.
nde quartũ scłm cępit adauid qͦͣn¬

Expanded text:
ab Abraham usque ad Dauid, quartaab Abraham usque ad Dauid, quartaa David usque ad transmigrationem in Babyloniam; quinta deinde usquemundus finiatur, donec Excelsus veniat ad judicium. 2. Septima vero intelligitur in requie sanctorum, quae inus nullus claudet. Pergamus ergo breviter per has omnes mundi aetates, et replicantes ordinem temporum, eorum mystice differentias distinguamus. Primo namque saeculo factus est tanquam lux homo in paradiso, in qua aetate visit Deus a filiis hominum quasi a tenebris, fitque hujus diei vespera diluvium. inter aquam et aquam: arca utique illa quae natavit inter pluviam et maria. Hujus vespera fit confusio linguarum. Tertium saeculum factum est, quando separavit populum suum a gentibus per Abraham, discernens eum quasi aridam ab aquis, ut proferret germen herbarctum sanctarum Scripturarum. Hujus vespera fuit peccatum et malitia pessimi regis Saul. Inde quartum saeculum coepit a David, quan
Abbreviated transcription (Latin):
catur uita beata. ubi fons est
sapientiȩ diuisus in quatuor
partes uirtutũ. ubi edat ligni
nas morũ quasi fructus lignoꝵ
carpat. est namq paradysus uita
beators. Quatuor flumina. qͣtuor
uirtutes. Lignĩ eiꝰ. om̃s utiles disci¬
plinȩ. Lignoꝵ fructus. mores piors.
Lignũ uitȩ. ipsa bonoꝵs omĩ ũ mater
sapientia ẽ. de qua scriptũ ẽ salo¬
mone dicente. Lignũ uide ẽ his qͥ
app̃hendunt eam. & qͥ tenuerit
eam beatꝰ. Lignũ scientiȩ boni
& mali. transgressio ẽ mandati
exꝑimento. Hactenꝰ sex dierũ
oꝑa qualit̾ in ȩccła spiritaliter
intelligant᷑ explicata sunt. Dein¬
de quid in figurã scłi significent
subiciendũ ẽ. Sex diebus con¬
sũmauit ds̃ omiã oꝑa sua. & sep¬
timo reqͥeuit. Sex aetatib hu¬
manũ genꝰ in hoc scło ꝑ successi¬
ones tempors. dĩ oꝑa insigniunt.
Quarũ pͥma ẽ ab adam usq ad noe.
scda a noe usq ãd abraham. t̾tia

Expanded text:
catur vita beata, ubi sons est catur vita beata, ubi sons est sapientiae, divisus in quatuor partes virtutum, ubi edati  sicnas morum quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum. Quatuor flumina, quatuor virtutes. Ligna ejus, omnes utiles disciplinae lignorum fructus, mores piorum, lignum vitae, ipsa bonorum omnium mater sapientia est, de qua scriptum est Salomone dicente: Lignum vitae est his qui apprehendunt eam; et qui tenuerit eam, beatus est . Lignum scientiae boni et mali, transgressio est mandati experimento. Hactenus sex dierum opera, qualiter in Ecclesia spiritualiter intelligantur explicata sunt, deinde quid in figuram saeculi significent, subjiciendum est. Sex diebus consummauit deus omnia opera sua, septimo requieuit: sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per successiones temporum dei opera insigniunt. quarum prima est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia
Abbreviated transcription (Latin):
ritali & ꝑfecto uiro obȩdiens
est is qͥ minus ꝑfectus est. sic̃
apłs ait. Rogamus uos fr̃s ut
cognoscatis eos qͥ in uob̃ labo¬
rant. & p̃sunt uob̾ in domino.
Hicit᷑ enĩ eis. crescite & multi¬
plicamini. siue in linguis. siue
in spiritalis intelligentię gra-¬
dibus. ut dominentur rationis
intellectu om̃iũ carnaliũ ꝑtur.¬
bationũ. quasi in sensibilium
anunarũ. Omnẽ aut̃ herbam
seminalẽ. & omẽ lignũ fructu.¬
osũ quod hominib datũ ẽ iN
escam. fideles sunt. de oblatio¬
nib suis scõꝵ necessitatib cõ¬
municantes. Unde apls ait.
Nam si in spiritalib participes
facti st̃ gentiles. debent & in
carnalib ministrare eis. Hȩc
sunt fructifera ligna. In istis
gͦ gradib tamquã in quibꝰdã
diebus. uesꝑa est ipsa perfectio
singulors operum. & mane
inchoatio sequentiũ. Post
oꝑa bona ualde. sperat homo
quiete m̃tis constitutus ĩ ille¬
spiritali paradyso quo signifi.¬

Expanded text:
rituali et perfecto viro obediens rituali et perfecto viro obediens est is qui minus perfectus est, sicut Apostolus ait: Rogamus vos, fratres, ut cognoscatis eos qui in vobis laborant, et praesunt vobis in Domino . Dicitur enim eis: Crescite et multiplicamini, sive in linguis, sive in spiritualibus intelligentiae gradibus, ut dominentur rationis intellectu omnium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. Omnis autem herba seminalis, et omne lignum fructuosum, quod hominibus datum est in escam, fideles sunt de oblationibus suis sanctorum necessitatibus communicantes. Unde Apostolus ait: Nam si in spiritualibus participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare eis . Haec sunt fructifera ligna. In istis ergo gradibus, tanquam in quibusdam diebus, vespera est ipsa perfectio singulorum operum, et mane inchoatio sequentium. Post opera bona, valde sperat homo quietem mentis constitutus in spirituali paradiso, quo signifi
Abbreviated transcription (Latin):
de suꝑbiȩ. similit̃ & pecora. fide¬
les in simplicitate uitȩ uiuentes.
Serpentes quoq innoxios. sanctos
scilic& uiros astudię uiuacitate
bonũ a malo discernentes. & in
quantũ fas est reptando serutan.¬
tes t̾rena. ꝑ quȩ intelligant sem¬
pit̾na : Non illos uenenosos. qui¬
se in huiꝰ mundi terrenis cupi¬
ditatibus collocant.
Dost hȩc fecit ds̃ hominem ad
imaginẽ suã. ꝑfectũ scilic&
uirũ. qui ñ quẽlibet scors uiroꝵ
unitando. sed ipsam ueritatem
contẽplaret᷑ intuendo. operattis
iustitiam. ut ipsam intelligat
& sequat᷑ ad cuiꝰ imaginẽ factꝰ
est ueritatem. Iste etiã accepit
potestatem pisciũ maris. & uola¬
tiliũ cęli. pecorũq. ferarum
quoq & repentiũ: quia spirita¬
lis quisq effectus. & dõ similis
Quod uͦ sequit᷑ masculũ & feminã
fecit eos spiritales in ecclesia
& obȩdientes ostendit. quia sic̃
iuro subdita ẽ mulier. sic spi¬

Expanded text:
te superbiae. Similiter et pecora; fidete superbiae. Similiter et pecora; fideles in simplicitate vitae viventes; serpentes quoque innoxios, sanctos videlicet viros, astutiae vivacitate bonum a malo discernentes, et, in quantum fas est, reptando scrutantes terrena, per quae intelligant sempitse in hujus mundi terrenis cupiditatibus collocant. ost haec fecit Deus hominem ad imaginem suam: perfectum scilicet virum, qui non quemlibet sanctorum virorum imitando, sed ipsam veritatem contemplabiliter intuendo, operatur justitiam, ut ipsam intelligat, et sequatur, ad cujus imaginem factus est, veritatem. Iste etiam accepit potestatem piscium maris, et volatilium coeli, pecorumque, ferarum quoque, atque repentium, quia spiritualis quisque effectus, et Deo similis Quod vero sequitur: Masculum et feminam fecit eos, spirituales in Ecclesia et obedientes ostendit, quia sicut viro subdita est mulier, sic spi
Abbreviated transcription (Latin):
telligibilia. quasi int̾ lucẽ ꝑfecto.¬
rũ & tenebras paruuloꝵ. & sint
in signis uirtutũ & miraculorum.
Sint etiã in tempora & annos. quia
p̃dicatores ꝓpriis temporib ui-¬
uunt & transeunt. uerbũ autẽ
dñi manet in et̾nũ. Quare autẽ
pͥmo t̾ra germinauerit. deinde
facta st̃ luminaria. nisi qͥa post¬
opera bona uenit illuminatio
lucis ad contẽplandã speciem su¬
pernae uirtutis.
nter hec die quinta facta st̃ in aqͥs
reptilia animarũ uiuarũ. homines
scilicet renouati in uitã et̃nam ꝑ¬
baptismi sacram̃tũ. Facta st̃ & uo.¬
mam uiuã. qͦndo caro nr̃a abstinenᷤᷤ
ab oꝑib mortuis. uiua uirtutũ
germina parturit scđm genus
scilicet suũ. idẽ uitam imitando
mei estote. Scđ̾m genus quippe
nrm̃ uiuimꝰ. quando in oꝑe bono
scõs uiros quasi ꝓximos imitam᷑.
Deinde ꝓduxit terra bestias. homi¬
nes in potentia rerũ suȩ ferocita.¬

Expanded text:
telligibilia, quasi inter lucem perfectotelligibilia, quasi inter lucem perfectorum et tenebras parvulorum, et sint in signis virtutum et miraculorum, sint etiam in tempora praedicatores propriis temporibus vivunt et transeunt. Verbum autem Domini manet in aeternum. Quare autem primo terra germinaverit, deinde facta sunt luminaria, nisi qopera bona venit illuminatio lucis ad contemplandam speciem supernae virtutis? 12. Inter haec die quinta facta sunt in aquis reptilia animarum vivarum, homines, scilicet, renovati in vitam per baptismi sacramentum. Facta sunt et vomam vivam, quando caro nostra, abstinens ab operibus mortuis, viva virtutum germina parturit, secundum genus scilicet suum, id est, vitam imitando mei estote. Secundum nostrum quippe genus vivimus, quando in opere bono sanctos viros, 264 quasi proximos, imitamur. Deinde produxit terra bestias, homines in potentia rerum, sive ferocita
Abbreviated transcription (Latin):
dierũ numero uoluit᷑. Quia non
interut gens uidea satis apparet
fidelib xp̃ianis. s solam disꝑsionẽ
meruerunt: iuixta quod ait scri¬
illos in uirtute tua. & destrue eoᷤ
Hoc reuera mirabile ẽ quẽ admodũ
om̃s gentes quȩ a romanis subiuga
tȩ sunt: in ritũ romanoꝵs sacrorũ
transierint. eaq saera lege obseruan¬
da & celebranda susceꝑint: gens
aut̃ uidea siue sub paganis regib
siue sub xp̃ianis non amisit signũ
deris gentib populisq distinguit᷑.
S omis imꝑator uł rex qui eos in regno
suo inuenit. cum ipso signo eos inuenit.

Expanded text:
dierum numero volvitur, magis quia non dierum numero volvitur, magis quia non interiit gens Judaeorum, satis apparet fidelibus Christianis, sed solam dispersionem meruerint, juxta quod ait Scriillos in virtute tua et depone eos . hoc re uera multum mirabile est quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subite sunt, in ritum Romanorum sacrorum transierint, eaque sacrilegia observanda et celebranda susceperint; gens autem Judaea sive sub paganis regibus, sive sub Christianis, non amisit signum teris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit
Abbreviated transcription (Latin):
& a facie tua abscondar. & ero ua¬
gus. & ꝓfugus in t̾ra. Igit᷑ omnis
qui inuenerit me. occidet me. Uere
inde uagus & ꝓfugus gemit & tre¬
ista uisibili morte occidatur. Hanc
dicit maiorẽ causam. quã illã quod
ei t̾ra nr̃a ñ dat uirtutem suam. ne
spiritalit̾ moriatur. carnalit̃ enĩ
sapit. & abscondi a facie dĩ. Idẽ. ira¬
tum hab̾e dm̃ graue non putat. sed
hoc timet ne inuenieatur. & occida¬
tur. Carnalit̾ enim sapit. tãquam¬
oꝑans t̾ram. cuiꝰ uirtutẽ ñ accipit.
Sapere aut̃ scđm carnem mors ẽ. Qũã
ille ñ intelligens. amisso regno gemit.
& corporalem mortẽ tremit. S quid
ei respondit ds̃.: Nequaquã ita fiet.
S omnis qui occiderit cain. septuplũ
quomodo dicis corporali morte interi¬
bit genus impium carnaliũ iudeoꝵ.¬
s quicũq eos ita ꝑdiderit septem
uindictas exsoluet. idest aufer&
ab eis septem uindictas. quib alli¬
gati sunt ꝓpt̾ reatum occisi xpĩ.
hoc toto tempore quod septenario

Expanded text:
ondar, et ero vagus et profugus in terra. Igitur omnis qui invenerit me, occidet me. 14. Vere inde vagus et profugus gemit et treista visibili morte occidatur. Hanc dicit majorem causam, quam illam quod terra nostra non dat virtutem suam, ne spiritualiter moriatur. Carnaliter enim sapit, et abscondit se a facie Dei, id est, iratum habere Deum grave non putat, sed hoc timet, ne inveniatur et occidatur. Carnalitoperans terram, cujus virtutem non accepit. Sapere autem secundum carnem mors est, quam ille non intelligens, amisso regno, gemit et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondit Deus? Nequaquam ita fiet; sed omnis qui occiderit Cain, septuplum quomodo dicis, non corporali morte interibit genus impium carnalium Judaeorum: quicumque eos ita perdiderit, septem vindictas exsolvet; id est, auferet ab eis septem vindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi. Hoc toto tempore, quod septenario
Abbreviated transcription (Latin):
figuram uult quod impioꝵ ꝓgeni¬
es ciuitatẽ in ipsa mundi origine
construxit. nisi quod noueris impi¬
os in hac uita esse fundatos. sanctos
uͦ hospides esse & ꝑegrinos: Unde¬
& abel tãquã ꝑegrinus in t̾ris po¬
pulus xp̃ianus ñ condidit ciuita¬
tẽ. suꝑna ẽ enĩ scõꝵ ciuitas. quãuis
pariat ciues in quib ꝑegrinatur.
donec regni eius tempus adueniat.
Aedificauit aut̃ eã ex nomine filii
eius enoch. Iste filius in cuiꝰ nomi¬
ne condita ẽ enoch idẽ terrestris
hierusalem qđ int̾p̃tat᷑ possessio:
significat istã ciuitatẽ & initiũ
& finem hab̾e t̾renũ. ubi nichil
plus quã qͦd cernit᷑ sperat᷑. Porro¬
enoch genuit irath. & irath genuit
mauiahel. & mauiahel genuit ma¬
tusahel. Et matusahel. genuit la¬
mech. Qui accepit uxores duas.
Nomen uni ada & nomen alteri sela.¬

Expanded text:
figuram vult, quod impiorum progenies civitatem in ipsa mundi origine construxit, nisi quod noveris impios in hac vita esse fundatos, sanctos vero hospites esse et peregrinos? Unde Abel tanquam peregrinus in terris, populus Christianus non condidit civitatem. Superna est etiam sanctorum civitas, quamvis hic pariat cives in quibus peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat. Et vocavit eam ex nomine filii sui Enoch. Iste filius in cujus nomine condita est Enoch, id est terrestris Jerusalem, quod interpretatur possessio, significat istam civitatem, et initium et finem habere terrenum ubi nihil plusquam quod cernitur speraturEnoch genuit Iram, et Iram genuit Maviahel, et Maviahel genuit Matusahel, et Matusahel genuit Lamech, qui accepit uxores duas: nomen uni Ada, et nomen alteri Sel
Abbreviated transcription (Latin):
accipere sanguinem xp̃i. qui effusus
est in remissionem peccatoꝵs om̃ium
de manu ꝑsecutoris. nolentis ẽe sub
gratia. sed sub lege. ut esset ab ȩccła
maledictus. idest ut ostenderet eum
ecclesia maledictum testificante apło.
eris eam. non dabit tibi fructus suos.
In ipsa enĩ t̾ra quã xp̃c portauit.
idẽ in eius carne ipsi oꝑati st̃ sa¬
lutẽ nram. crucifigendo. xp̃m̃. qui
mortuus est ꝓpt̃ delicta nr̃a. Nec
quia ñ iustificati sunt uirtute re¬
surrectionis eius qui resurrexit ꝓpt̃
iustificationem nram: quia & si cruci¬
fixus est ex infirmitate. sed uiuit
illius. quã ñ ostendit impus & in ere¬
dulis. Unde nec resurgens eis a quib
cam oꝑanti t̾ram. ut granũ illius
mens eris in t̾ra. Nunc ecce quis non
uideat. quis ñ agnoscat in totã t̾ram
quacũq disꝑsus ẽ ille populus. quomͦ
sit uagus in gentib. & ꝓfugus ab
hierusalem. Quomͦ geniat merore
amissi regni. & tremat timore sub¬

Expanded text:
accipere sanguinem Christi, qui effusus accipere sanguinem Christi, qui effusus est in remissionem peccatorum omnium, de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab Ecclesia maledictus; id est, ut ostenderet eum Ecclesia maledictum testificante Apostoeris terram, non dabit tibi fructus suos. In ipsa enim terra quam Christus portavit, id est, in ejus carne ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. nec quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius, qui resurrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus est ex infirmitate, sed uiuit illius, quam non ostendit inpiis et incredulis. unde nec resurgens eis, a quibus Cain operanti terram, ut granum illud smens eris in terra. Nunc ecce quis non videat, quis non agnoscat in tota terra, quacunque dispersus est ille populus, quomodo sit vagus in gentibus, et profugus a Jerusalem? quomodo gemat moerore amissi regni, et tremat tremore
Abbreviated transcription (Latin):
frater eiꝰ. Respondit ille nescire se:
nec eius se e̾ẽ custodem. Usq nunc¬
quid nob̾ respondent iudei cũ eos¬
dĩ hoc est sc̃arum scripturarum
uoce int̾rogamus de xp̃o. illi nesci¬
re se xp̃m respondent. Fallax enĩ
cain ignoratio. uideoꝵ est falsa ne.¬
gatio. Essent aut̃ quodammodo xp̃i
& custodire uoluissent. Dicit deus
ad camn. Quid fecisti: Eiox sangui¬
nis fratris tui clamat ad me de t̾ra.
Sic arguit in scripturis scĩs uox di¬
uina uideos. Hab& enu magnam
uocẽ xp̃i sanguis in t̾ra. cũ eo accepto
ab om̃ib gentib respondetur. amen.
Hȩc est uox clara uox sanguinis quam
sanguis ipse exprimit ex ore fideliũ.¬
de eodem sanguine redemptoris:
Dicit ds̃ ad cam. Maledictus eris a
terra quȩ aꝑuit ossuũ. & suscepit
sanguinẽ fratris tui de manu tua.
Maledictus ẽ enĩ populus uideorum
infidelis a t̾ra. idest ab ȩccła quae
aꝑuit ossuũ in confessione peccators

Expanded text:
frater ejus? ille respondit nescire se, frater ejus? ille respondit nescire se, nec ejus se esse custodem. Usqquid nobis respondent Judaei, cum eos hoc sanctarum Scripturarum voce interrogamus de Christo? Illi nescire Christum respondent. Fallax enim Cain ignorantia Judaeorum falsa est negatio; essent autem quodam modo Christi m custodirent fidem. Dicit Deus ad Cain, Quid fecisti? vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Sic arguit in Scripturis vox divina Judaeos. Habet enim magnam vocem sanguinis Christi in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus resphaec est vox clara, vox sanguinis, quam sanguis iste exprimit ex ore fidelium, eodem sanguine redemptorum. Dixit Deus ad Cain, Maledictus eris a terra, quae aperuit os suum, et suscepit sanguinem fratris tui de manu tua. Maledictus est enim populus Judaeorum infidelis a terra. id est, ab Ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i dicentẽ non ueni uocare iustos
sed peccatores in pęnitentiam. tunc
ad se conu̾terent peccatũ suũ in con¬
fessione. sic̃ in psalmo seriptũ ẽ. me¬
dico dicentes. Ego dixi dnẽ misere.¬
re mei. sana animã meã quia pecca.
ui tͥ. Eidemq peccato quã diu esset
adhuc in eors mortali corpore ꝑ sp̃ẽ
grãe liberi dominarent᷑. Nunc
aut̃ ignorantes dĩ ustitiã & suã
uolentes constituere elati de oꝑib
legis. ñ humiliati de peccatis suis.
non quieuerunt. s offenderunt
in lapidem offensionis. Ex arserunt
iracundia adũsus xp̃m. cuiꝰ opera
uidentes dõ accepta ẽẽ. doluerunt.
Itaq post hec occiditur abel minor
natu. a frẽ maiore natu. Occidit᷑
xp̃c caput populi minoris natu.
a popło iudeors maiore natu. Ille
in campo. iste in caluariȩ loco.
Int̾rogat ds̃ cain ñ tãquã ignarus
eũ a quo discat: s tãquã uidex
reum quẽ puniat. Et dicit ubi sit

Expanded text:
Christum dicentem: Non veni vocare justos, Christum dicentem: Non veni vocare justos, sed pad se convertissent peccatum suum in confessione, sicut in Psalmo scriptum est, medico dicentes, Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quia peccavi tibi ; et eidem peccato, quamdiu esset adhuc in eorum mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. Nunc autem ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere , elati de operibus Legis, non humiliati de peccatnon quieverunt; sed offenderunt in lapidem offensionis, et exarserunt iracundia adversus Christum, cujus opera videntes accepta Deo esse, doluerunt. 5. Itaque post haec occiditur Abel minor natu a fratre Cain majore natu. Occiditur Christus caput populi minoris natu a populo Judaeorum majore natu, ille in campo, iste in Calvariae loco. 6. Interrogat Deus Cain, non tanquam ignarus eum a quo discat, sed tanquam judex reum quem puniat, et dicit: Ubi sit
Abbreviated transcription (Latin):
ante dm̃. Fuit audẽ abel pastor
ouiũ. & cam agricola. S sicut
cam sacrificiũ ex t̾re fructib re-¬
ꝓbatur. abel aut̃ sãcrificium ex
ouib & earum adipe suscipitur.
ita noui testam̃ti fides ex in nocen¬
tiȩ grã dm̃ laudans: ueteris testa-¬
menti t̾renis oꝑib anteponitur.
Dixit d̾s̃ ad cam. Si recte offeras.¬
&& non recte diuidas peccasti. utiq
quia & si antea uidei recta illa fe¬
cerunt. in eo tam̃ infidelitatis rei
sunt. quia xp̃o ueniente iam tempꝰ
noui testam̃ti a tempore ueteris
testam̃ti ñ distinxerunt. Qui si
obtemꝑasset cain dõ dicente quiesce
sub te erit appetitus eius. & tu
dominab̃is illius ad se conũtisset
peccatũ suũ sibi hoc tribuens &
dulgentiȩ gratia ipse peccato suo
dominarẽtur. non illo sibi domi¬
nante seruus peccati frem occide¬
r& innocentẽ. Sic & iudei iN
quoꝵ hȩc figura gerebantur.
si quiescerent a sua ꝑturbatione. &
tempus salutis ꝑ gram in peccators
remissionem cognoscentes: audirent

Expanded text:
eum. Fuit autem Abel pastor ovium, et Cain agricola. Sed sicut Cain sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ovibus et earum adipe suscipitur, ita Novi Testamenti fides, ex innocentiae gratia Deum laudans, Veteris Testamenti terrenis operibus anteponitur. Dixit Deus ad Cain: Si recte offeras, et recte non dividas, peccasti, utique, quia et si antea Judaei recte recta illa fecerunt, in ea tamen infidelitatis rei sunt, quia, Christo veniente, jam tempus Novi Testamenti a tempore Veteris Testamenti non distinxerunt. Quia sicut si obtemperasset Cain Deo dicenti: Quiesce, sub te erit appetitus ejus, et dominaberis tu illius, ad se convertisset peccatum suum sibi hoc tribuens, et dulgentiae gratiam, ipse peccato suo dominaretur, non illo sibi dominante, servus peccati fratrem occideret innocentem. Sic et Judaei in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione, et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissionem cognoscentes, audirent
Abbreviated transcription (Latin):
nulla ibi ꝓgenita feminã nomina¬
tin exprimit᷑. nisi tantũ in ꝓge¬
nie cain femina cõmemoratur.
Quo significatur terrenamc iuitatem
usq in finem sui carnales habiturã
generationes: quȩ mariũ ac femina¬
rum coniunctione ꝓueniunt. Di¬
xitq lamech uxorib suis. Audite

Expanded text:
nulla ibi genita femina nominatim exprimitur, sed tantum in progenie Cain femina commemoratur. Quo significatur usque in finem sui carnales habituram generationes, quae maritorum ac feminarum conjunctione proveniunt. Dixitque Lamech uxoribus suis Adae
Abbreviated transcription (Latin):
numerus ex illa coniunctione sp̃s
& corporis septies octonos habet.
uno addito ꝓpt̾ unitatis uinculũ.
ur de arca coniuncti exeunt. qui
disiuncti intrauerant. Si enim
dictũ erat quod intrauerint in ar¬
cam noe & filui eiꝰ. & uxor eius.
& uxores filioꝵ eius: seorsum uiri
& seorsum feminȩ cõmemorantur.
nisi quod in hoc tẽpore caro concu
carnem: Postmodũ aut̃ exeunt
noe & uxor eius. filu eiꝰ & uxores
filiorum eiꝰ. hoc est coniuncti mascu¬
li & feminȩ. quia in fine seculi atq
in resurrectione mostͦuoꝵ. om̃i modo
& ꝑfecta pace spũi corpus adhe¬
rebit. nulla mortalitatis indigen¬
tia uł concupiscentia resistente.
Quod dant᷑ eis in escam cuncta ani¬
ras significat. sicut in illo disco pe¬
tro dicit᷑. macta & manduca.
Quod eiecto sanguine iubent᷑ man¬
ducare: ne uita pristina quasi suffo¬
cata in conscientia teneatur. sed ha¬
beant tãquã effusionẽ ꝑ confessionẽ.

Expanded text:
numerus ex illa conjunctione spiritus numerus ex illa conjunctione spiritus et corporis, septies octonos habet, uno addito propter unitatis vinculum. Cur de arca conjuncti exeunt qui disjuncti intraverunt sic enim dictum erat, quod intraverunt in arcam Noe, et filii ejus, et uxor ejus et uxores filiorum ejus seorsum viri, et scorsum feminae commemoratae sunt, nisi quod in hoc tempore caro concupcarnem? Postmodum autem exeunt Noe et uxor ejus, filii ejus et uxores filiorum ejus: hoc est conjuncti masculi et feminae, quia in fine saeculi atque in resurrectione justorum, omnimoda et perfecta pace sprebit in illa mortalitatis indigentia vel concupiscentia resistente. Quod dantur eis in escam cuncta anianimalia, sicut in illo disco Petro dicitur: macta et manduca? quod eiecto sanguine iubentur manducare: ne uita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam effusionem per confessionem.
Abbreviated transcription (Latin):
ficar& non nullos etiamꝰ eccłam
baptizatos. si eis pinguedo non
defuerit caritatis posteriore tempo¬
re quasi uesꝑe in ore columbe tã-¬
quã in osculo pacis ad unitatis so¬
cietatem posse ꝑduci.
Quod post alios septem dimissa non ẽ
erit scõrum requies non adhuc in sa¬
craiento spei quo in hoc tempore
consociatur quãdiu bibitur qͦd de
ꝑfectione salutis ȩt̃nȩ. cũ tradet᷑
regnũ dõ & patri. ut in illa ꝑspi-¬
cua contẽplatione incõmutabilis
ueritatis nullis ministeriis corpo¬
ralibus egeamus.
ur sexcentesimo & uno anno uitȩ noe
ĩdest ꝑactis sexcentis annis aꝑitur
arcȩ tectum: Finita quippe sexta
aetate scłi. reuelabit᷑ absconditum
sacramentum atq promissum.
ur uicesimo & septimo die secundi
mlensis dicit᷑ sicca esse t̾ra tanquam
finita esset iam baptizandi necessi¬
tas. in numero dierũ quinquagesi¬
mo & septimo: Ipse est enim dies
scdi mensis uicesimus septimus. qui

Expanded text:
ficaret nonnullos etiam extra ecclesiam ficaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit caritatis, posteriore tempore quasi uespere in ore columbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post alios septem dies dimissa reerit sanctorum requies, non adhuc in sacramento spei, quo in hoc teconsociatur quandiu vivitur, quod de rfectione salutis aeternae cum tradetur regnum Deo et Patri, ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis veritatis nullis ministeriis corporabilibus egeamus. Cur sexcentesimo et uno anno vitae Noe, id est, peractis sexcentis aperitur arcae tectum? Finita quippe sexta aetate saeculi revelabitur absconditum sacramentum atque promissum. Cur vicesimo et septimo die secundi mensis dicitur siccasse terra, tanquam finita esset jam baptizandi necessitas? In numero etenim dierum quinquagesimo et septimo, ipse est enim dies secundi mensis vicesimus septimus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
indagare scientiȩ suȩ altitudine
dinumerant᷑ : coniunctũ utroq
numero centũ quinquaginta dieb
exaltata ẽ aqua eadem. cõm̃dans
nob̾ atq confirmans altitudinem
baptismi in consecrando nouo homi¬
ne ad tenendã quietis & resurrecti¬
onis fidem. Quod post dies quadra¬
ginta emissus coruus ñ ẽ reuersus.
aut aquis utiq int̾ceptus. aut aliqui
suꝑnatante cadauere illectus. signi¬
ficat homines immunditia cupidi¬
tatis teterrimos & obhoc ad ea
quae foris sunt in hoc mundo in¬
tentos. aut rebaptizari. aut ab
baptismus occidit. seduci & teneri
Quod columba emissa ñ inuenta re¬
quie reũsa est: ostendit ꝑ nouũ
testam̃tũ requiem scĩs in hoc mun¬
do ñ e̾ẽ ꝓmissam. Post quadraginta
enim dies emissa ẽ : qui numerus
uitam quȩ in hoc mundo agitur
significat. Deniq post septẽ dies
dimissa ꝓpt̾ illam septenariam
oꝑationem spiritalem. oliue fructi¬
osum surculum retulit: quo signi¬

Expanded text:
indagare scientiae suae altitudinemindagare scientiae suae altitudinemdinumerantur, conjuncto utroque numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea, quae foris sunt in hoc mundo, nimis intentos aut rebaptizari aut ab ter ecclesiam baptismus occidit. seduci et teneri. quod columba emissa non inuenta requie reuersa est, ostendit per nouum testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. post quadraginta enim dies emissa est; qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo signi
Abbreviated transcription (Latin):
Nam uicesima septima die scđi men¬
sis. cõm̃datũ ẽ hoc sacramentũ. &
rursus uicesima & septima die sep¬
timi m̃sis eadem cõm̃datio confir¬
mata ẽ. cũ arca requieuit. Quod
enĩ ꝓmittit᷑ in spe. hoc exhibetur
in re. Porro quia ipsa septima re
pore finitur requies. quȩ post
s potius totũ hominem. ñ adhuc
spe s iam re ipsa. omĩ ex parte &¬
sp̃s & corporis ꝑfecta. & unmortali
salute renouatũ in et̃nȩ uitȩ mu¬
nus assiuit. Quia gͦ septina requi¬
es cum octaua resurrectione coniun-¬
gitur : & hoc in sacramento rege
nerationis nr̃e. idest in baptismo
altũ ꝓfundumq mysterium est.
Q uod quindecim cubitis suꝑcreuit
aqua excedens altitudinẽ monti¬
um. octo itaq & septẽ quindecĩ
funt. s octo significant resurre¬
ctionem. septem quietem: Hoc igit᷑
sacramentum resurrectionis & qui¬
etis transcendit omnẽ sapientiam
suꝑboꝵ. ita ut nullatenus possit

Expanded text:
Nam vicesima septima die secundi menNam vicesima septima die secundi mensis, commendatum est hoc sacramentum, et rursus vicesima septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requievit. Quod enim promittitur in spe, hoc exhibetur in re. Porro quia ipsa septima reqpore finitur requies, quae post ed potius totum hominem non adhuc spe, sed jam re ipsa ex omni parte spiritus et corporis perfecta et immortali salute renovatum, in aeternae vitae munus assumit. Quia ergo septima requies cum octava resurrectione conjungitur, hoc nerationis nostrae, id est, in baptismo, altum profundumque mysterium est, quod quindecim cubitis supercrevit aqua, excedens altitudinem montium. Octo itaque et septem quindecim faciunt. Sed octo significant resurrectionem, septem quietem. Hoc igitur sacramentum resurrectionis et quietis transcendit omnem sapientiam superborum, ita ut nullatenus possit
Abbreviated transcription (Latin):
gelica ȩccłam construi. Et idõ qui
sibi ad uitã consulit. sit uelut qua¬
scam. quia & scds mensis anni sex¬
centesimi quo intrat noe in arca.
eandem senariã etatem significat Puo
enĩ m̃ses sexagenario numero conelu¬
duntur. Asenario autẽ numero
& sexaginta cognominant᷑ & sex
quid deinceps in maiorib summis
finita incrementa consurgit. Et
quod uicesimus & septimus dies m̃sis
cõmemorat᷑ : ad eiusdem quadraturȩ
sigñificationẽ ꝑtinet. quae iam
in quadratis ligͥnis exposita est.
D hic euidentius. quia nos ad om̃e
opus bonũ paratos idẽ quod ammnꝰ
conquadratos trinitas ꝑficit. in
memoria qua dm̃ recolimus. intel¬
ligentia qua cognoscimus. in uolun¬
tate qua diligimꝰ. Tria enim ter
ri ternarii quadratus. Quod septi¬
mo mense arca sedit. hoc est requi¬
euit. ad illam septimam requiem
significatio recurrit. & quia per¬
fecti requiescunt. ibi quoq illius
quadraturȩ numerus iteratur.

Expanded text:
gelica ecclesiam construit; et ideo qui gelica ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quasanctam, quia et secundus mensis anni sexcentesimi, quo intrat Noe in arcam, eamdem senariam aetatem significat. Duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur, et sdquid deinceps in majoribus summisfinita incrementa consurgit. Et quod vicesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad ejusdem quadraturae significantiam pertinet, quae jam in quadratis lignis exposita est, sed hic evidentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est, quodammodo conquadratos Trinitas perfecit in memoria qua Deum recolimus, in intelligentia qua cognoscimus, in voluntate qua diligimus. Tria enim ter, ri ternarii quadratus. Quod septimo mense arca sedit, hoc est, requievit, ad illam septimam requiem significatio recurrit, quia perfecti requiescunt, ubi quoque illius quadraturae numerus iteratur.