comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hꝰ disputationis ꝓpositũ ad hoc ꝑducit.
qui cum euglm ꝑcepissent: tanꝗͣ m̃itis
suis io tribuendum existimantes. no¬
lentes gentibꝰ dari. Aqua suꝑbia iam
debent desistere: intelligentes qm̃ siñ¬

Expanded text:
 disputationis propositum ad hoc perducit, qui cum Evangelium percepissent, tanquam meritis suis id retribuendum existimantes, nolebant gentibus dari, a qua superbia jam debent desistere, intelligentes, quon
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ scm̃. Hoc autẽ exemplũ quibꝰdã iudĩs
obiectum ẽ qui in xp̃o credidert̃: & de oꝑi¬
b ante grãm glorificabant᷑: & dicebant se
ipsam euũgłii grãm ꝑ sua bona oꝑa p̃ce¬
dentia meruisse: cum eis merita nulla nͥ¬
ad dampnationẽ p̃cesserint. Qd̃ si uocatꝰ
possit oꝑari. In quo ꝑmanens qd̾ nichilo¬
minꝰ ẽ in lib̾o arbit̾o: merebit᷑ &̃ uitã
et̾̃nam: quȩ nulla possit labe corrũpi. li.
& miscdiã p̾stabo cui misericors fue¬
ro: hinc ostendit᷑ ñ eẽ iniquitatẽ apucd̃
dm̃: qd̾ possunt dice qͥdam. cum audi¬
unt. anteꝗͣ. nascerent᷑. iacob dilexi. esau
aut̃ odio habui. Miserebor enĩ inqͥt: cui
misertꝰ ero. Primo enĩ milertꝰ ẽ nr̃i ds̃
cum peccatores eẽm ut uocaret nos. Cui
gͦ misertꝰ ero inquit ut eũ uocẽ: mise¬
sericors fueritii. ut faciat eũ miscdem:
quo bona possit ꝑ dilectionẽ oꝑari. Ne¬
mo gͦ sibi audeat tͥbuere qd̾ miscdi̾t᷑¬

Expanded text:
plum quibusdam Judaeis objectum est, qui Christo crediderunt, et de operibus ante gratiam gloriabantur, et dicebant se ipsam Evangelii gratiam per sua bona opera praecedentia meruisse; cum ad damnationem praecesserint. Quod si vocatus possit operari; in quo permanens quod nihilominus est in libero arbitrio merebitur etiam vitam aeternam, quae nulla possit labe corrumpi. LXI.et misericordiam praestabo cui misericors fuero, hinc ostenditur non esse iniquitatem apud Deum; quod possunt dicere quidam, cum audiunt, Antequam nascerentur, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Miserebor enim, inquit, cui misertus ero. Primo enim misertus est nostri Deus, cum peccatores essemus ut vocaret nos. Cui ergo misertus ero, inquit, ut eum vocem, misesericors fuerit, id est, ut faciat eum misericordem, quo bona possit per dilectionem operari. Nemo ergo sibi audeat tribuere quod miseri
Abbreviated transcription (Latin):
s miserentis ẽ di: non tulit liberũ¬
uoluntatis arbitͥum: s non sufficere dic̃
uelle nr̃m. nͥ adiuuet ds̃. miscdẽs nos ef¬
ficiendo ad bñoꝑandũ. ꝑ donũ spc̃ scĩ: ad
hoc referens qd̾ suꝑiꝰ dixit. miserebor cui
misertꝰ ero. & miscdiam p̃stabo cui mise¬
ricors fuero: quia neq uelle possumꝰ. nͥ uo¬
cem: & cum post uocationẽ uoluerimꝰ

Expanded text:
ei, non tollit liberum arbitrium, sed non sufficere dicit velle nostrum, nisi adjuvet Deus, misericordes nos efficiendo ad bene operandum, per donum Spiritus sancti. Ad hoc referens quod superius dicit: Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quia neque velle possumus, nisi vocemur, et cum post uocationem uoluerimus
Abbreviated transcription (Latin):
maior seruiet minori. sic̃ scͥptum ẽ. ia¬
cob dilexi. esau autẽ odio habui: ñ nul¬
los mouet ut putant apłm paulum
abstulisse lib̾um uoluntatis arbitͥum:
qͦ promerem᷑ dm̃ bono pietatis. uł malo
impietatis offendimꝰ. Dicunt enĩ qd̃ ante
oꝑa aliqua sen mala seu bona. duoꝵ ñ¬
dũ nascentiũ ds̃ unũ dilex̾it: alt̾um

Expanded text:
erviet minori, sicut scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui, » nonnullos movet, ut putent apostolum Paulum abstulisse liberum voluntatis arbitrium, quo promeremur Deum bono pietatis, vel malo impietatis offendimus. Dicunt enim quod ante opera aliqua, seu bona seu mala, duorum nondum nascentium Deus unum di
Abbreviated transcription (Latin):
det uͥ ait. si tñ cõpatiamͣ ut & glorificemꝰ:
existuno enĩ qd̾ non sint odignȩ passiones
hꝰ temꝑis ad fut᷑am glam que reuelabit᷑
in nob̾. Ad ipsam enĩ hortationẽ omĩs hꝰ
loci intentio directa ẽ: ne illi quib loqͥt᷑
ꝑsecutionib frangerent̾. si uiuerent se¬
cundũ prudentiã carnis. qua tẽporalia
nor enĩ: plena fide tenuit. qd̃ nec mor̾
tia possunt credentẽ a caritate dĩ detorqͥre

Expanded text:
cemur: existimo enim quod non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis . Ad ipsam enim hortationem omnis hujus loci intentio directa est, ne illi quibus loquitur persecutionibus frangerentur, si viverent secundum prudentiam carnis, qua temporalia nor enim; plena fide tenuit, quod nec mors tia possunt credentem a charitate Dei detorquere.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa exuit se ipse hos pͥncipatꝰ & potestatẽ
tumphans eos in semet ipso. Neq p̃sentia
neq futura:i. temꝑalia uel quȩ delec¬
tant. uł que p̃munt: uł quȩ spem dãt.
uł quȩ incutiunt timorẽ. Neq uirtꝰ.
&̾ hic uirtutẽ ꝯtrariã oportet intelli¬
gi scdm̃ quam dic̃. nemo uasa fortis
diripiet. nͥ pͥꝰ alligau̾it fortẽ. Neq al¬
ticudo. neq ꝓfundũ. Plerũq enĩ ina-¬
nis curiositas earum rerũ quȩ inue¬
niri ñ possunt. aut frustra & inueni¬
unt᷑ siue in celo siue in abysło. leꝑat
Adeo nͥ caritas iuncat: quȩ ad certa
spiritalia. ñ uanitate rerũ quȩ foris
sunt s int̾no homine inuitat. Neq
creatura alia. Qd̃ duob modis intelligi pot̾:
aut usibilis creatura. quia & nos .i. aĩa
creatura sumꝰ. s inuisibilis. ut hoc dix̾it
qd̾ nos non seꝑat alia creatura a cari¬
tate dĩ: ex eo qd̾ nulla creatura ẽ alia
int̾ nos & dm̃ que se opponat. ⁊ aꝯplexu

Expanded text:
quia exuit se ipse hos principatus et potestates, triumphans eas in semetipso. Neque praesentia, neque futura, id est, temporalia vel quae delectant, vel quae premunt, vel quae spem dant, vel quae incutiunt timorem. Neque virtus: et hic virtutem contrariam oportet intelligi, secundum quam dicit: Nemo vasa fortis diripiet, nisi prius alligaverit fortem. Neque altitudo, neque profundum . Plerumque inanis curiositas earum rerum quae inveniri non possunt, aut frustra etiam inveniuntur, sive in coelo, sive in abysso, separat a Deo, nisi charitas vincat, quae ad certa spiritalia non vanitate rerum quae foris sunt, sed interno lumine invitat. Neque creatura alia. Quod duobus modis intelligi potest: aut visibilis creatura, quia et nos, id est anima creatura sumus, sed invis nos non separat alia creatura a charitate Dei, ex eo quod nulla creatura est alia inter nos et Deum, quae se opponat, et a complexu
Abbreviated transcription (Latin):
ut iam didicimꝰ consensio. int̾loqñti¬
um ꝙ uetustatis auctoritas totũ uab.
Cetera si placet more nr̃o inuestigemꝰ
sensu nuncio indice ratione: ut illos
ꝙͣ ueteres auctores ñ instituisse ista
quasi que in natura rerũ integra & ꝑ¬
fecta ñ fuerint. s ratiocinando inue¬
nisse & appellando notasse cognoscas.
ud pes aurẽ mulceat: nͥ qͦd in eo due
ille partes. quarũ una in leuatione
altera in positione ẽ. numerosa sͥ con¬
cinnitate respondent:d lam hoc qͥde
metrũ qͦd manifestũ ẽ ped̾u collatione

Expanded text:
ut jam didicimus, concessio interloquentiut jam didicimus, concessio interloquentium et vetustatis auctoritas totum valet. Caetera, si placet, more nostro investigemus sensu nuntio, indice ratione; ut illos etiam veteres auctores non instituisse ista quasi quae in natura rerum integra et perfecta non fuerint, sed ratiocinando invenisse, et appellando notasse cognoscas. ud pes aurem mulceat, nisi quod in eo duae illae partes, quarum una in levatione, altera in positione est, numerosa sibi concinnitate respondent? D. Jam hoc quidem metrum, quod manifestum est pedum coll
Abbreviated transcription (Latin):
idem qͣmuis legitimis pedibꝰ nul¬
lo tam̃ certo fine ꝓuolui. ꝙ item legitimis
ꝓgredi pedibꝰ. s certo fine coherceri. Hec
duo gn̾a ꝙ̃ uocabulis discernenda erant:
ut illud suꝑius rithmnꝰ tantũ ꝓpͥo iam no¬
mine: hoc autẽ alt̾um ita rithinꝰ. ut
mi̾orũ que certo fine claudunt᷑ id ẽ me¬
trorũ. alia st̃ in quibꝰ ñ habet᷑ ratio¬
cuiꝰdam diuisionis circa mediũ: alia
in quibꝰ sedulo habet᷑: erat ꝙͣ hec diffe¬
rentia notanda uocabulis. Quappt̾ illud
uͥ ñ habet᷑ hec ratio: rithini genꝰ metrũ
ꝓpͥe uocatũ ẽ. hoc autẽ uͥ habet᷑: u̾sum
nominauert̃: cuiꝰ appellationis origi¬
nẽ fortasse ꝓg̃dientib nobis ratio ipsa
monstrabit. Neq hoc ita p̃scriptum
putes: ut illa ꝙ̃ metra u̾sus appellare
ñ liceat. S aliud ẽ cũ abutimͣ noĩe li¬
centia cuiꝰdam uicmitatis: aliud cũ rẽ
uocabulo suo enunciamꝰ. S̾ nominũ
ꝯmemoratio hactenꝰ facta sit : in quibꝰ

Expanded text:
idem, quamvis legitimis pedibus, nullo tamen certo fine provolvi, et item legitimis progredi pedibus, sed certo fine coerceri; haec duo genera etiam vocabulis discernenda erant, ut illud superius rhythmus tantum proprio jam nomine, hoc autem alterum ita rhythmus ut metrorum, quae certo fine clauduntur, alia sunt in quibus non habetur ratio diuisionis circa medium, alia sunt in quibus habetur, est haec differentia notanda uocabulis. quapropter illud, ubi non habetur haec ratio, rhythmi genus metrum proprie uocatum est; hoc autem, ubi habetur, uersus nominaverunt. Cujus appellationis originem fortasse progredientibus nobis ratio ipsa monstrabit. Neque hoc ita praescriptum putes, ut illa etiam metra versus vocare non liceat. Sed aliud est cum abutimur nomine, licentia cujusdam vicinitatis; aliud, cum rem vocabulo suo enuntiamus. Sed nominum commemoratio hactenus facta sit; in quibus,
Abbreviated transcription (Latin):
peccati: refeit᷑ ad illud qd̾ ꝑ moysen dictũ
ẽ. maledictꝰ om̃is qͥ in ligno pepend̾ĩt. Ue¬
t̃is enĩ hõis crucifixio significata ẽ in
cruce dñi: sicut noui hominis instaura¬
tio in resurrectione significata ẽ. Manife
minẽ qui maledictꝰ ẽ ꝓpt̾ quẽ peccatũ:
& de dño dictũ ẽẽ nemo ambigit. qd̾
peccata nr̃a portauit. & pecẽm ꝓ nob̾ fec̃:
& de pecc̃o ꝯdemnauit pecc̃m. Qͥd est
autẽ euacuare corpꝰ pecc̃i. ipse exposuit.
ut ultra non seruiamꝰ peccato. Et illd̾
qd̾ ait. si mortui sumꝰ cum xp̃o: hoc ẽ
si crucifixi sumꝰ cũ xp̃o. Dicit enim
alio loco. Qui enĩ xp̃i iħ̾u sunt: car¬
nem suam crucifixert̃ cum uiciis & cũ¬
ocupiscentiis. Nongͦ dño maledixit
moyses .s qͥd ostendẽt eiꝰ crucifixio ꝓphe¬
tauit.

Expanded text:
efertur ad illud quod per Moysen dictum est, Maledictus omnis qui in ligno pependerit . Veteris enim hominis crucifixio significata est in cruce Domini, sicut novi hominis instauratio in resurrectione significata est. Manifeminem, qui maledictus est: propter quem peccatum et de Domino dictum esse nemo ambigit, quod peccata nostra portavit , et peccatum pro nobis fecit , et de peccato condemnavit peccatum . Quid est autem evacuare corpus peccati? Ipse exposuit: Ut ultra non serviamus peccato. Et illud quod ait, Si mortui sumus cum Christo, hoc est, si crucifixi sumus cum Christo. Dicit enim alio loco: Qui enim Christi Jesu sunt, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis . Non ergo Domino maledixit Moyses, sed quid ostenderet ejus crucifixio prophetavit.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut mͥ indicasti postulauit. ad omĩa¬
illi respondere ñ graueris. qͦd & ante
facere potiusti. Scies enĩ cũ legeris
nichil pene a me dictũ qͦd ipse ñ no¬
ueras : aut qͦd me tacente nosse non
poteras. S hoc opus meũ habeaᷤ ro¬
go cum ceteris: quors studio scis con¬
uenire. Cunc uͦ illud qͦd flagito ha¬
beat ipse. cui hoc potissimũ congru¬
it: & ceteri quos non parũ ista delec¬
tant. quemadmodũ abs de dici posst̃.
inter quos & ipse sum. uiuas semꝑ¬

Expanded text:
sicut msicut milli respondere non graueris, quod et ante facere potuisti. scies enim, cum legeris, nihil paene a me dictum, quod ipse non noueras aut quod me tacente nosse non poteras. sed hoc opus meum habeas rogo cum ceteris, quorum studio scis conuenire. tuum uero illud, quod flagito, habeat ipse, cui hoc potissimum congruit, et ceteri, quos non parum ista delectant, quem ad modum abs te dici possunt, inter quos et ipse sum. uiuas sem
Abbreviated transcription (Latin):
incerissimo srat & compresbitero
cleogrãs : augustinꝰ in dño salutem.
Tuestiones tͥ ꝓpositas mͥ delegare ma¬
liusti: ñ ut oꝑmor pigritia: sed quod
ea quoq ipsa quȩ nosti. libentiꝰ per
nos audis: clum nos nimis diligis.
At ego propterea malebã ã te illas
aperiri: qͦd ille ipse amicus qui eas ꝓpo¬
suit. quantũ ex hoc conci datur. quod
mͥ ad quasdã epłas ñ rescripsit: quasi
nos uerecundat᷑ seqͥ. Uiderit quam ob
causam: hoc tamen siispicor. Nec suspi¬
cio mea uel maliuola est uel absurda.
eum et optime noueris quantũ eum
diligam: quantoq mͥ dolori sit. quod
nienter arbitrar eũ quẽ uideo mn re¬
scribere noluisse: nichil sibi a me
scribi uoluisse. Proinde obsecro te.
ut quemadmodũ ego tͥ parui: atq in¬
ter meas artissimas occupationes. tu¬
am sc̃am mͥq carissimã uoluntatẽ of¬
fendere timui. ut facerem qͦd petisti:
ita tu quoq facias qͦd peto. Hoc est
autẽ. ut breuiter que madmodũ a te

Expanded text:
INCERISSIMO FRATRI ET CONPRESBVTERO DEOGRATIAS AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quaestiones tibi propositas mihi delegare maluisti non, ut opinor, pigritia, sed quod ea quoque ipsa, quae nosti, libentius per nos audis, dum nos nimis diligis. at ego propterea malebam a te illas aperiri, quod ille ipse amicus, qui eas proposuit, quantum ex hoc conici datur, quod mihi ad quasdam epistulas non rescripsit, quasi nos uerecundatur sequi; uiderit quam ob causam. hoc tamen suspicor nec suspicio mea uel maliuola est uel absurda, cum et optime noueris, quantum eum diligam quantoque nienter arbitror eum, quem video mihi rescribere noluisse, nihil sibi a me scribi voluisse. Proinde obsecro te, ut quemadmodum ego tibi parui, atque inter meas arctissimas occupationes, tuam sanctam mihique charissimam voluntatem offendere timui, si non facerem quod petisti, ita tu quoque facias quod peto. Hoc est autem, ut breviter quemadmodum a te,
Abbreviated transcription (Latin):
iber quem prenotaui de octo
dulcitii questionib. non eẽt in hos
oꝑe cõmemorandus inter libros me¬
os. cũ sit confectus ex his quȩ a me
in aliis ante conseripta sunt: ñ & dis¬
putationis aliqͥd a nobis interpositũ
reꝑiretur in eo: & uni earũ questionũ
ñ ex opuscło aliquo alio meo respon¬
sionem. s tune que potuit occurrere
reddidissem. Hic liber sic incipit.
Quantũ mͥ uidet᷑ fili dilectissi
me dulciti.

Expanded text:
iber quem praenotavi de octo Dulcitii Quaestionibus, non esset in hoc opere commemorandus inter libros meos, cum sit confectus ex iis quae a me in aliis antea conscripta sunt; nisi et disputationis aliquid a nobis interpositum reperiretur in eo, et uni earum quaestionum non ex opusculo aliquo alio meo responsionem, sed tunc quae potuit occurrere, reddidissem. Hic liber sic incipit: Quantum mihi videtur, dilectissime fili Dulciti.
Abbreviated transcription (Latin):
nteqͣm peccasset adã. aĩa erat ra¬
tionał. ꝑfecta & beata:. corpꝰ ha¬
bens ñ qͣle nc̃ habemꝰ fragile atq mor¬
tale. s quale ꝯgruebat tali aĩȩ. q̃ ñdu
in se di similitudinẽ p᷑ua uoluntate
corruꝑat. qͣle nos qͦq post resurrectionẽ
habituri sumꝰ: cũ eadẽ anima eandẽ si
militudinẽ di ꝑfecta sc̃itate ꝑceꝑit. Po¬
stea uͦ qͣm peccauit. facta ẽ anima rati¬
onał cuꝑiditate corrupta. corpꝰ habens
trio lib̾o uenientẽ. quẽ nulla ino¬
pia neq cupiditas ꝑurgebat: querimꝰ.
Suspicari aũ uideor: qualitate materiȩ factũ.
S. occͣrit cłi opꝰ. di ꝑfectio. a qͦ talis & tantꝰ
fieri meruit: & nobͥ om̃s rationes confun¬
oit: ne d̾s meliore consilio de illa despe¬
rans mat̾ia. id̾o lib̃m arbitriũ dederit.
ut si peccatũ obriꝑet. recte alienꝰ a cul

Expanded text:
ntequam peccasset Adam, anima erat rationalis, perfecta et beata: corpus habens, non quale nunc habemus fragile atque mortale, sed quale congruebat tali animae, quae nondum in se Dei similitudinem prava voluntate corruperat; quale nos quoque post resurrectionem halitudinem Dei perfecta sanctitate perceperit. Postea vero quam peccavit, facta est anima rationalis cupiditate corrupta, corpus habens trio libero venientem, quem nulla inopia, neque cupiditas perurgebat, quaerimus. Suspicari autem videor qualitate materiae factum. Sed occurrit Dei opus, Dei perfectio, a quo talis ac tantus fieri meruit; et omnes nobis rationes confundit, ne Deus meliore consilio de illa desperans materia, ideo liberum arbitrium dederit, ut si peccatum obreperet, recte alienus a cul
Abbreviated transcription (Latin):
rabant᷑ ut supͣdixi ad uoluptatẽ regi¬
am corpora seminarũ. ñ potuit d̾s pri¬
usqͣm ꝯuenirent eũ mergere in somno
& ammonẽ ꝑ somniũ. Sieam qͦd fac¬
tum ẽ in mauritama sitifensi. Neq¬
tum uiduã in ꝓpositd ꝯtinentie ꝯstitu¬
Tam: celtichiꝰ quidã cateciiminꝰ iuue¬
nis rapuit ut haberet uxorem. Ante¬
qͣm concumberent. pressꝰ somno & t̾ri¬
tus somnio. fitifensi ep̃õ eandẽ uehem̃¬
tissime reqͥrenti reuocauit intactam.
Uuiunt adhuc: de quib loquor. Illȩ bap¬
tizatus. & ipso in se facto miracło ꝯu̾s¬

Expanded text:
rabantur, ut supra dixi, ad voluptatem regirabantur, ut supra dixi, ad voluptatem regiam corpora feminarum, non potuerit Deus, priusquam convenirent, eum mergere in somnum, et admonere per somnium. 3. Dicam quod factum est in Mauritania Sitifensi. Neqer. Viduam in proposito continentiae constitutam Celticchius quidam catechumenus juvenis rapuit, ut haberet uxorem. Antequam concumberent, pressus somno et territus somnio, Sitifensi episcopo eamdem vehementissime requirenti, revocavit intactam. Vivunt adhuc de quibus loquor. Ille baptizatus et ipso in se facto miracu
Abbreviated transcription (Latin):
propositio est: qualit̾ satissacien¬
dum sit his qͥ dicunt sarram stu¬
prum ñ effugisse: cum dicant abime¬
lech ab eiꝰ ꝯuentione somnio ẽẽ reuoca¬
tum. Q immissum in eiꝰ copulã phara
onem non uideo: cum ad hoc credendũ
scriptura ñ cogat. Accepit eam qͥdem
uxorem: contimioq ditatus ẽ abraham
multis egyptioꝵ munerib propt̃ illã:
S ñ scriptũ est qͦd cũ ea pharao dormiȩ¬
ñ ꝓmisit. Non enĩ placitȩ regib ad con¬
uigium feminȩ mox etiã carne copulabant᷑:¬
 sicut legimus in libro qui prenota¬
tur hester. ꝑ aliqͦt menses inmo ꝑ to¬
tũ annũ unguentis. lomentis. aroma¬
tib accurabant᷑ earũ corpora. priꝰqͣm
corpori regio miscerent᷑. Hoc gͦ spatio
facta sunt illa que scripta sunt. donec
pharao ꝯtritus & ext̾ritus maritore¬
stituss: uxorem. Abimelech autẽ qm̃
somnio ẽ ab eiꝰ ꝯmixtione prohibitus:
nisi post eiꝰ concubitũ dor mire potuis¬
se. Quasi uͦ ut omittam tempꝰ. qͦ accu¬

Expanded text:
propositio est, « Qualiter satisfaciendum sit eis qui dicunt Saram stuprum non effugisse, cum dicant Abimelech ab ejus conventione somnio esse revocatum , et immissum in ejus copulam Ponem, non video; cum ad hoc credendum Scriptura non cogat. Accepit enim eam quidem in uxorem, continuoque ditatus est Abraham multis Aegyptiorum muneribus propter illam: sed non scriptum est, quod cum ea Pharao dormiefacere non permisit. Non enim placitae regibus ad conjugium feminae mox etiam carne copulabanturSed sicut legimus in libro qui praenotatur Esther, per aliquot menses, imo per totum annum, unguentis, pigmentis, aromatibus accurabantur earum corpora, priusquam corpori regio miscerentur . Hoc ergo spatio facta sunt illa quae scripta sunt, donec Pharao contritus et exterritus marito restituisset uxorem. Abimelech autem quoniam somnio est ab ejus commixtione prohibitus, nisi post ejus concubitum dormire potuisse. Quasi vero, ut omittam tempus quo accu
Abbreviated transcription (Latin):
lomͦ uubitabat: tacuit uxorẽ dixit
sororẽ. ne se occiso ab alienigenis atqi.
impiis captiua possideret᷑: certꝰ de
u̾o suo. qͦd nichil turꝑe ac flagitio¬
sum ꝑpeti sineret. Nec eũ fides
ac spes fefellit. Namq pharao t̾ri
afflictus. uͥ eiꝰ ẽẽ uxorẽ diuinitꝰ didi¬
cit. illesã cũ honore restituit. Abi

Expanded text:
modo dubitabat. tacuit uxorem, dixit modo dubitabat. tacuit uxorem, dixit sororem, ne se occiso ab alienigenis atque inpiis captiua possideretur, certus de deo suo, quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. nec eum ac spes fefellit. Namque Pharao a afflictus, ubi ejus uxorem divinitus didicit, illaesam cum honore reddidit vi
Abbreviated transcription (Latin):
auaritia ac uentris causa a du¬
ob regib abimelech & pharaoni
oiuersis temporib sarrã ꝯiugem
suã sororem mentitũ. quȩ erat
pulcerrima. in concubitũ asserit
uenditasse: ñ hoc ore ueridico a tͣ¬
pitudine separat honestatẽ. sed
ore maledico totũ uertit in c̃men.
Noc enĩ abrahȩ factũ lenocinio si¬
mile uidetur.s ñ ualentib ex il¬
liꝰ et̃ne legis lumine. ã peccatis
recte facta discernere. Qͥb & con¬
stantia ꝑtinacia uideri pot̾. & uir¬
tus fiduciȩ uiciũ putatur auda¬
tiȩi ce quecũq similit̾ obiciunt᷑ qͣsi
ñ recte agentib a ñ recte c̃nentib
neq enĩ abrahã flagitio consensit
uxoris: eiꝰq uendidit adulterium.
S siẽ illa famulã suã ñ libidim ma¬
riti ꝑmisit.s officio generandi ul¬
tro optulit: neqͣqͣm tũrbato ordine
naturali. uͥ es potestas erat iubers
castã. ꝙ casto corde sͥ coherentẽ. de cu¬
ius aĩo uͥ pudicie uirtꝰ habitat. nisl

Expanded text:
aritiae ac ventris causa duobus regibus, Abimelech ac Pharaoni, diversis temporibus Saram conjugem suam sororem mentitum, quia erat pulcherrima, in concubitum asserit venditasse; non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen. Hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valentibus ex illius aeternae legis lumine a perecte facta discernere: quibus et constantia pertinacia uideri potest et uirtus fiduciae uitium putatur audaciae et quaecumque similiter obiciuntur quasi non recte agentibus a non recte cernentibus. neque enim Abraham fiagitio consensit uxoris eiusque uendidit adulterium, sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit nequaquam turbato ordine naturali, ubi eius potestas erat, iubenscastam et casto corde sibi cohaerentem, de cuius animo, ubi pudicitiae uirtus habitabat, nullo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erant sub pedagogo. Qm̃ aut̃ filii
estis inquit. misit ds̃ spm̃ filii sui in
corda nr̃a clamantẽ abba pat̾. Duo st̃
ũba que posuit: ut posteriore int̾p̃ta¬
ret᷑ pͥmũ. Nam hoc ẽ abba. qd̃ pat̾.
Clegant̃ autẽ intelligit᷑. ñ frustra du¬
aꝵ linguaꝵ uerba posuisse idem sig¬
nificantia ꝓpt̃ uniũsum ppłm qui
de iudeis & degentib in unitatẽ fid̾i
uocatꝰ ẽ: ut hebreum u̾bum ad iu¬
deos. Grecum ad gentes: utriꝰq tñ u̾bi
eadem significatio ad eiꝰdẽ fidei sp̃s ꝙ.
unitatẽ ꝑtineat. Nam & ad romanos.
uͥ similis questio de pace in xp̃o iudeoꝵ
gentiũq tractat᷑: hoc dicit. Non enĩ ac¬
cepistis sp̃m seruitutis it̾um in timore:¬

Expanded text:
non erant sub paedagogo, Quoniam autem filii non erant sub paedagogo, Quoniam autem filii estis, inquit, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem, Abba, Pater. Duo sunt verba quae posuit, ut posteriore interpretaretur primum: nam hoc est, Abba, quod Pater. Eleganter autem intelligitur non frustra duarum linguarum verba posuisse idem significantia, propter universum populum, qui de Judaeis et de Gentibus in unitatem fidei vocatus est: ut hebraeum verbum ad Judaeos, graecum ad gentes, utriusque tamen verbi eadem significatio ad ejusdem fidei spiritusque unitatem pertineat. Nam et ad Romanos, ubi similis quaestio de pace in Christo Judaeorum Gentiumque tractatur, hoc dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore
Abbreviated transcription (Latin):
S adoptionẽ in qͥt filioꝵ recipiamꝰ Ad¬
optionẽ ꝓpt̾ea dic̃ ut distincte intel¬
ligamꝰ unicũ di filiũ. Nos autẽ bene¬
fitio & dignatione miscłiȩ eiꝰ filii dĩ
sumꝰ: ille natura ẽ filiꝰ. qui hoc ẽ qd̾
pat̾. Nec dixit accipiamꝰ s recipiamꝰ.
ut significaret hoc nos amisisse in a¬
dam. ex quo mortales sumꝰ. Hoc gͦ
qd̾ ait. ut eos qui sub lege erant re
& refert᷑ ad id qd̾ dixit factum sub
lege. Illud aut̃ qd̃ ait. ut adoptionẽ
filioꝵ recipiamꝰ. refert᷑ ad id qd̃ dixit
factum ex muliere. Hinc enĩ adopti¬
onẽ recipimꝰ: qd̾ ille unicꝰ ñ dedignatꝰ
ẽ participationẽ naturȩ nr̃ȩ. factꝰ ex
muliere: ut ñ solum unigenitꝰ eẽt. uͥ
fr̃s non ht: s etiam pͥmogenitꝰ in mul¬
tis fr̃ib fieret. Duo enĩ ꝓposuit. fc̃m
ex muliere. fcm̃ sub lege: s mutato
b & actorib seruiebat .i. elementis hꝰ
mundi: ne putarent se ñ ẽẽ filios. qr

Expanded text:
 adoptionem, inquit, filiorum recipiamus. Ad adoptionem, inquit, filiorum recipiamus. Adoptionem propterea dicit, ut distincte intelligamus unicum Dei Filium. Nos enim beneficio et dignatione misericordiae ejus filii Dei sumus: ille natura est Filius, qui hoc est quod Pater. Nec dixit, accipiamus; sed, recipiamus: ut significaret hoc nos amisisse in Adam, ex quo mortales sumus. Hoc ergo quod ait, Ut eos qui sub Lege erant redet refertur ad id quod dixit, factum sub Lege. Illud autem quod ait, ut adoptionem filiorum recipiamus, refertur ad id quod dixit, factum ex muliere. Hinc enim adoptionem recipimus, quod ille Unicus non dedignatus est participationem naturae nostrae, factus ex muliere, ut non solum Unigenitus esset ubi fratres non habet, sed etiam Primogenitus in multis fratribus fieret . Duo enim proposuit, factum ex muliere, factum sub Lege: sed mutato bus et actoribus serviebat, id est, elementis hujus mundi, ne putarent se non esse filios, quia
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudine temꝑis dm̃ misisse filiũ
suũ. ad lib̾andũ paruulũ heredem
seruientẽ ex parte legi tanqͣ pedago¬
go: ex parte elementis hꝰ mundi. tanꝗͣ
ꝓcuratorib ⁊ actorib. Misit d̾s in qͥt
filiũ suũ. factũ ex muliere. Mulierẽ
ꝑ femina posuit: more locutionis he¬
breoꝵ. Non enĩ quia de eua dictũ ẽ.
formauit eam mulierẽ. iam passa erat
ocubitꝰ uiri: qd̾ ñ scribit᷑ passa nͥ cũ
daissi ẽent de paradyso. factũ autẽ
dixit ꝓpt̾ susceptionẽ creaturȩ. qr qͥ
nascunt᷑ ex feminis. ñ tc̃ ex d̾o nascun¬
tur: s tñ d̾s illos fec̃ ut sic nasci pos¬
sent. ut omnẽ creaturã. Factũ autẽ
sub lege dixit: qr ⁊ cireũcisus ẽ & ho¬
stia ꝑ illo legitima oblata ẽ. Nec mi¬
rum. si ⁊ illa oꝑa legis sustinuit. ex
quib lib̾aret qui eis seruilit̾ tenebã¬
t᷑: qͥ &̃ mortẽ sustinuit. ut ex ea lib̾a¬
Sret eos qͥ mortalitate tenebant᷑. Ut¬

Expanded text:
plenitudine temporis Deum misisse Filium plenitudine temporis Deum misisse Filium suum ad liberandum parvulum haeredem, servientem, ex parte Legi, tanquam paedagogo, ex parte elementis hujus mundi, tanquam procuratoribus et actoribus: Misit Deus, inquit, Filium suum factum ex muliere. Mulierem pro femina posuit, more locutionis Hebraeorum. Non enim quia de Eva dictum est, Formavit eam in mulierem , jam passa erat concubitum viri, quod non scribitur passa, nisi cum dimissi essent de paradiso. Factum autem dixit, propter susceptionem creaturae; quia qui nascuntur ex feminis, non tunc ex Deo nascuntur, sed tamen Deus illos facit, ut sic nasci possint, ut omnem creaturam. Factum autem sub Lege dixit, quia et circumcisus est, et hostia pro illo legitima oblata est . Nec mirum si et illa Legis opera sustinuit, ex quibus liberaret qui eis serviliter tenebantur; qui etiam mortem sustinuit, ut ex ea liberaret eos qui mortalitate tenebantur. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
elementis huiꝰ mundi fuerint iudei:
cũ illis ꝑ legem qͣm acceꝑunt. unꝰ ds
qͥ fecit celum & t̾ram eẽ colendꝰ cõm̃da¬
ret᷑ .s: pot̃ eẽ alius exitꝰ capituli huiꝰ:
ut cum suꝑiꝰ legẽ pedagogũ fecerit.
sub quib seruiebant gentes: ut filius
ad unũ sem̃ abrahȩ ꝑtinens. qm̃ & de
iudeis & degentib congregatꝰ ẽ. partĩ
fuerit sub pedagogo legis. temꝑe pue¬
ritiȩ suȩ .i. ex ea parte qua de iudeis
ogregatꝰ ẽ. parti sub elementis hꝰ mũdi:
quib tanꝙͣ procuratorib & actorib ser¬
uiebant ex ea parte qͣ de gentib ꝯgre¬
gatus ẽ ut qd̾ miscet apłs ꝑsonam suã.
ñ dicens. cum essetis pariuili sub elem̃¬
tis huiꝰ mundi eratis seruientes. s di¬
cens. cũ eẽmꝰ paruuli sub elementis
huiꝰ mundi eramꝰ seruientes: ñ ꝑtineat
ad significationẽ iudeoꝵ. ex quib par¬
uulꝰ originẽ ducit᷑ s magis ad gentiũ.
dũ missus ẽ. Deinde iam dic̃. ueniente

Expanded text:
i, cum illis per Legem quam acceperunt, unus Deus qui fecit coelum et terram, colendus commendaretur. Sed potest esse alius exitus capituli hujus, ut cum superius Legem paedagogum fecerit , sub quibus serviebant Gentes: ut filius ad unum semen Abrahae pertinens, quoniam et de Judaeis et de Gentibus congregatus est, partim fuerit sub paedagogo Legis, tempore pueritiae suae, id est ex ea parte qua de Judaeis congregatus est; partim sub elementis hujus mundi, ibus serviebat, ex ea parte qua de gentibus congregatus est, ut quod miscet Apostolus personam suam. Non dicens, Cum essetis parvuli sub elementis hujus mundi eratis, sed dicens, Cum essemus parvuli sub elementis mundi hujus eramus servientes, non pertineat ad significationem Judaeorum ex quibus Paulus originem ducit, sed magis ad gentium,  4, 5. Deinde jam dicit, veniente
Abbreviated transcription (Latin):
tatioĩs & timoris alternante quassati.
S pax xͥ uincat in cordib nrĩs. Tunc
enĩ orationes & gemitus. & in auxiliũ
uocata dextera miscd̃ie dei. sacͥsicium
ꝯtͥbulati cordis ñ despic̃: caritatẽq sui
ampliorem. sm̃datione ꝑicłi de qͦ libe¬
rauit exsuscitat. In eo autẽ illi falle¬
cem lib̃tatis suȩ: s ad oꝑa seruilla
carnalit̾ ꝯuersi. retrorsũ se conari ñ
intelligebant. Proptẽa ñ ait si spũ ui¬
Fatebant᷑ enĩ sp̃ui scõ seruire oportere:
& eũ ñ spũ sc̃o s carne uolebant sectari:
ñ sp̃ualit̾ obtinentes grãm deiꝰs in
cirꝯcisione carnali. & cetis hu̾modi
spem ꝯstituentes salutis. Non efficiam᷑
magnifice.&. omĩno diuino ordine.
postea qͣm eos instruxit aduersꝰ eos.
ã quib in seruitutẽ legis seducebã¬
tur. hoc in eis caute ne instructiores
faceret uolentes. lam calu̾niis carna¬
liũ respondẽ ꝯtentioĩb studeant: &

Expanded text:
tionis et timoris alternante quassati. tionis et timoris alternante quassati. Sed pax Christi vincat in cordibus nostris . Tunc enim orationes et gemitus, et in auxilium invocata dextera misericordiae Dei, sacrificium contribulati cordis non despicit, charitatemque sui ampliorem commendatione periculi, de quo liberavit, exsuscitat. In eo autem illi fallecem libertatis suae; sed ad opera servilia carnaliter conversi, retrorsum se conari non intelligebant. Propterea non ait, Si spiFatebantur enim Spiritui sancto servire oportere: et eum non spiritu suo, sed carne volebant sectari; non spiritualiter obtinentes gratiam Dei, sed in circumcisione carnali et caeteris hujusmodi spem constituentes salutis. 55. Ib. V, 26magnifice et omnino divino ordine, posteaquam eos instruxit adversus illos a quibus in servitutem Legis seducebantur, hoc in eis cavet, ne instructiores facti, et volentes jam calumniis carnalium respondere, contentionibus studeant, et
Abbreviated transcription (Latin):
sanat mansuetudo: cũ qͥsq ad iudiciũ
dei reuocans. ñ resistit uoluntati eꝰ.:
& magis ei credit recte factũ eẽ qͣmsͥ.
autẽ carnẽ suã cũ passionib & cum cõ¬
mꝰ offendere illũ. quẽ toto corde tota
aĩa tota m̃te diligimꝰ : Nam hoc timo¬
re ñ timet adultera ne eustodiat᷑ auito:
qͦ timet casta ne deserat᷑. Iili enĩ tri¬
stis est presentia uiri: huic absentia.
& ideo timor ille corruptus ẽ. & transi
cyux ẽ. de qua dñs ait. Tolle crucem
id nos iuiuere qͦd sectati fuerimꝰ. Secta¬
bimur autẽ: qd̾ dilexerimꝰ. Itaq si ex ad¬
uer so existant uuo. p̃oeptũ iusticiȩ et
ꝯsuetudo carnalis: & utrũq diligitur:
id sectabim᷑ qͦd ampliꝰ dilexerimus.
Si tantũdem utrũq diligitur. nichil
hoꝵ sectabim̾: s aut timore aut inuiti
trahemur in alterutͣm partẽ. Aut si
utrũq equalit̾ etiã timem᷑: in ꝑicło
sine dubio remanebimꝰ: Nuctu delec¬

Expanded text:
sanat mansuetudo, cum quisque ad judicium sanat mansuetudo, cum quisque ad judicium Dei revocans, non resistit voluntati ejus, et magis ei credit recte factum esse, quam sibi autem carnem suam cum passionibus et con, quo cavemus offendere illum quem toto corde, tota anima, tota mente diligimus? Non enim hoc timore timet adultera, ne custodiatur a viro, quo timet casta ne deseratur: illi enim tristis est praesentia viri, huic absentia. Et ideo timor ille corruptus est, et transcrux est de qua Dominus dicit. Tolle crucem id nos vivere quod sectati fuerimus; sectabimur autem quod dilexerimus. Itaque si ex adverso existant duo, praeceptum justitiae, et consuetudo carnalis, et utrumque diligitur, id sectabimur quod amplius dilexerimus: si tantumdem utrumque diligitur, nihil horum sectabimur; sed aut timore, aut inviti trahemur in alterutram partem; aut si utrumque aequaliter etiam timemus, in periculo sine dubio remanebimus, fluctu dilec
Abbreviated transcription (Latin):
emulationũ animositatũ dissenfi-¬
onũq uicia sanant᷑ in nobis. Ut au¬
tẽ in aliis inter qͦs uiuimꝰ iusta mo¬
deratione tͣctent᷑: & ad sustinendũ
longanimitas. & ad curandũ benig¬
nitas. & ad ignoscendũ bonitas mili¬
tat. Iã uͦ heresib fides. inuidiȩ man¬
luctatur. Neqͥs sane arbitret᷑ hoc eẽ
inuidiã: qd̾ ẽ emulatio. Uicine enĩst̃s
& ꝓpt̾ ipsam uicinitatẽ plerũq utrũ¬
libet hoꝵ ꝓ altero. uł emulatio ꝓ in
uidia. uł inuidia ꝓ emulatione ponit᷑.
S qͥa utrũq hic in locis suis uictũ est:
utiq distinctionẽ a nobis flagitat. Nã
Femulatio ẽ dolor auimi. cũ aliꝰ ꝑuenit
ad rem qͣm luo plures ue appetebant:
& nͥ ab uno haberi ñ potest. Istã sanat
pax: qua id appetimꝰ. qͦd om̃s qͥ appetũt
si asseqͣntur unũ in eo fiunt. Inuidia
uͦ dolor ẽ animi: cũ indignꝰ uidetur ali¬
quis assequi etiã qͦd tu ñ appetebas. haẽ

Expanded text:
aemulationum, animositatum, dissensiaemulationum, animositatum, dissensionumque vitia sanantur in nobis: ut autem in aliis, inter quos vivimus, justa moderatione tractentur, et ad sustinendum longanimitas, et ad curandum benignitas, et ad ignoscendum bonitas militat. Jam vero haeresibus fides, invidiae manluctatur. 52. Ne quis sane arbitretur hoc esse invidiam quod est aemulatio: vicina enim sunt, et propter ipsam vicinitatem plerumque utrumlibet invidia pro aemulatione ponitur. Sed quia utrumque hic locis suis dictum est, utique distinctionem de nobis flagitant. Nam aemulatio est dolor animi, cum alius pervenit ad rem quam duo pluresve appetebant, et nisi ab uno haberi non potest. Istam sanat pax, qua id appetimus, quod omnes qui appetunt, si assequantur, unum in eo fiunt. Invidia vero dolor animi est, cum indignus videtur aliquis assequi, etiam quod tu non appetebas. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
cioꝵ posuit fornicationes. in capite au¬
tẽ uirtutũ spũaliũ caritatẽ: quẽ ñ
diuinaꝵ litteraꝵ stucdiosũ faciat inten¬
tũ ad ꝑscrutanda cetã : Si enĩ fornica¬
tio ẽ amor a legitimo conubio solutꝰ &e ua¬
gus. explendȩ libidinis ꝯ sectando licenti¬
am: qͥd tã legitune ad spũalẽ fecundita¬
dẽ ꝯiungit᷑ quã aĩa deo: Cui qͣnto fi¬
xius inheserit: tanto ẽ incorruptior.
In heret autẽ caritate. Lecte ꝙͥ fornica¬
tioni opponit᷑ caritas: in qͣ sola ẽ custo¬
uia castitatis. Immundiciȩ autẽ sunt
om̃s ꝑturbationes de illa fornicatiõe
conceptȩ: quib gaudiũ tͣnqͥllitatis
opponit᷑. Idoloꝵ autẽ seruitꝰ ultima
fornicatio ẽ aĩȩ: ꝓpt̾ qͣm etiã bellũ ad¬
uersꝰ eũgłiũ reconciliatis deo furiosis¬
riti adhuc tam̃ recalent. Huic itaq pax
contraria ẽ: qͣ reconciliam᷑ deo. Fademq
pace etiã eũ hominib custodita: uene¬
ficioꝵ inimicitiaꝵ contentionũ.

Expanded text:
ornicationes, in capite autem virtutum spiritualium charitatem; quem non divinarum Litterarum studiosum faciat intentum ad perscrutanda caetera? Si enim fornicatio est amor a legitimo connubio solutus et vagus, explendae libidinis consectando licentiam; quid tam legitime ad spiritualem fecunditatem conjungitur quam anima Deo? Cui quanto fixius inhaeserit, tanto est incorruptior. Inhaeret autem charitate. Recte igitur fornicationi opponitur charitas, in qua sola est custodia castitatis. Immunditiae autem sunt omnes perturbationes de illa fornicatione conceptae, quibus gaudium tranquillitatis opponitur. Idolorum autem servitus, ultima fornicatio est animae, propter quam etiam bellum adversus Evangelium cum reconciliatis Deo furiosisdiu, adhuc tamen recalent. Huic itaque pax contraria est, qua reconciliamur Deo, eademque pace etiam cum hominibus custodita, venficiorum, inimicitiarum, contentionum,
Abbreviated transcription (Latin):
in occasionẽ carnis detis: id ẽ ne audito
noĩe lib̃tatis. impune peccandũ ẽẽ ar¬
bonos mores ꝑtinent: qͥa & illa q̃ st̃
in sacram̃tis. cũ bene a liberis intelli¬
gunt᷑. nec carnalit̾ obseruant᷑ a seruis :
Ad illa duo p̃cepta referant᷑ necesse est.
dilectionis dei & ꝑximi. Lecte itaq ac-¬
cipitur ad hoc ꝑtinere. qd̃ etiã dñs ait.
ñ ueni legẽ soluere s implere: qͥ erat
ablatur us timorẽ carnalẽ. sp̃ualẽ au¬
tem caritatẽ daturus: qua sola lex
impleri pot̃. Plenitudo enĩ legis cati¬
tas. Ꝙ q̃m fides impetrat sp̃m scm̃ ꝑ¬
quẽ caritas dei diffusa ẽ in cordibꝰ ope¬
rantiũ iusticiã.: nullomͦ quisqͣm ante
grãm fidei de bonis oꝑib glorietur.
Qͣ ꝓpt̾ istos iactantes se de oꝑib le¬
gis ita refellit apłs. dũ ostendit oꝑa
uetusta sacram̃toꝵ umbrã futuroꝵ
fiusse: qͣs iã aduentu dnĩ libero he¬
redi necessarias ñ ẽẽ monstrauit.

Expanded text:
in occasionem carnis detis: id est, ne audito in occasionem carnis detis: id est, ne audito nomine libertatis, impune vobis peccandum esse arbonos mores pertinent: quia et illa quae sunt in sacramentis, cum bene a liberis intelliguntur, nec carnaliter observantur a servis, ad illa duo praecepta referantur necesse est, dilectionis Dei et proximi. Recte itaque accipitur ad hoc pertinere quod etiam Dominus ait, Non veni Legem solvere, sed implere : quia erat ablaturus timorem carnalem; spiritualem autem charitatem daturus, qua sola Lex impleri potest. Plenitudo enim Legis, charitas: ut quoniam fides impetrat Spiritum quem charitas Dei diffusa est in cordibus operantium justitiam , nullo modo quisquam ante gratiam fidei de bonis operibus glorietur. Quapropter istos jactantes se de operibus Legis ita refellit Apostolus, dum ostendit opera vetusta sacramentorum umbras futurorum fuisse, quas jam adventu Domini libero haeredi necessarias non esse monstravit:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ad bonos mores ꝑtinent. omĩno ñ
poterant. Non enĩ implet ea nͥ caritas:
quia & hominẽ si ꝓptẽa ñ occidit aliqͥs
ne & ip̃e occidatur: ñ implet p̃ceptũ
iusticie: s si ideo ñ occidit qͥa uistus ẽ.
etiã si id possit facẽ impune. ñ solum¬
apd̾ hoĩes s etiã apd̃ dm̃. sic̃ dauid eũ
uiuinitus accepiss in potestate regem
saul impune utiq occideret. neꝰ hoĩb
ip̃e uĩdicaturus. qͥa multũ ab eis dili¬
gebat᷑ idem clauid. nec deo qͥ hanc iꝑ¬
sam potestatẽ cdedisse se dixerat: ut
oĩno ei faceret qd̾ uellet. Pepercit gͦ di¬
ligens ꝓximũ tanqͣm seipsũ ñ solũ
ꝑsecutũ s etiã ꝑsecuturũ.: qͥ eũ corrigi
quã int̾sici malebat᷑. homo in ueteritẽ¬
stam̃to. s ñ homo de ueteri testam̃to:
quẽ fides futurȩ hereditatis xͥ reuelata
& reddita saluũ faciebat. s imitandũ
uocabat. Ideo nune diẽ apłs. In lib̃ta¬
tem uocati estis fr̃s : tantũ ne lib̾tatẽ

Expanded text:
quae ad bonos mores pertinent, omnino non poterant. Non enim implet ea nisi charitas. Quia et hominem si propterea non occidit aliquis, ne et ipse occidatur; non implet praeceptum justitiae: sed si ideo non occidit, quia injustum est, etiaapud homines, sed etiam apud Deum. Sicut David cum divinitus accepisset in potestatem regem Saül, impune utique occideret, nec hominibus in se vindicaturis, quia multum ab eis diligebatur idem David; nec Deo, qui hanc ipsam potestatem dedisse se dixerat, ut omnino ei faceret quod vellet . Pepercit ergo diligens proximum tanquam seipsum, non solum persecutum, sed etiam persecuturum, qui eum corrigi quam interfici malebat: homo in Veteri Testamento, sed non homo de Veteri Testamento, quem fides futurae haereditatis Christi revelata et credita salvum faciebat, et ad imitandum vocabat. Ideo nunc dicit Apostolus, In libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
legis nẽ posuit: qd̾ deposterioribꝰ manife¬
stat᷑. Ait enĩ. Lex autẽ non ẽ ex fide:. s qͥ
fecerit ea uiuet in illis. Non ait qui fece¬
rit ea uiuet in ea: ut intelligas legem
in hoc loco ꝓ ipsis oꝑib positam. Qui aut̃
uiuebant in his oꝑib timebant utiq.
siñ ea fecissent. lapidationẽ uł crucem
uł aliqͥd huiꝰmodi paterent᷑. Ergo qui fe¬
cerit ea inquit uiuet in illis: .i. habebit
p̃miũ ne iniusta morte puniat᷑. Nongͦ
apud dm̃: euiꝰ ex fide siquis in hac uita
uxerit. cum hinc excesserit. tẽ eũ magi
habebit p̾stantissimũ p̃miũ. Non utiq
ex fide uiuit. quisqͥs p̾sentia quȩ uident᷑.
p̃ponit his quȩ post dabunt᷑. Nam ẽ ista
quedã moꝑib legis iusticia: qñ sine suo
p̃mio relicta ñ ẽ. ut qui fecit uiuat in ers.
Uñ ⁊ ad romanos dicit. Si enĩ abraham
exoꝑib iustificatꝰ ẽ: habet głamꝰ. s non
ad dm̃. Aliud ẽ gͦ ñ iustificari: aliud ñ

Expanded text:
suit, quod in posterioribus manifestatur. Ait enim: Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, Qui fecerit eam, vivet in ea; ut intelligas Legem in hoc loco pro ipsis operibus positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique ne, si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae vidennet, quae post dabuntur. Nam est ista quaedam in operibus Legis justitia quando sine suo praemio relicta non est, ut qui fecerit ea, vivat in eis. Unde et ad Romanos dicit: Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum . Aliud est ergo, non justificari; aliu
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ: sic̃ de cethiira qͣm postea uuxit a¬
brahã. ñ scd̾m ꝓmissionẽ s scd̃m carnẽ
suscepit filios. Ipse enĩ mirabilit̾ nat᷑
ẽ ꝑ reꝓmissionẽ: cũ ambo parentes se¬
nuissent. Qd̃ si data ꝑ apłm fiducia qͦd
duos illos allegorice accipiendos aꝑtis¬
sime ostendit. uoluerit aliqͥs etiã cethii¬
rȩ filios in aliqͣ rer̃ figͣa futuraꝵ inspi¬
cere᷑ ñ enĩ frustra de talib ꝑsonis am¬
ministratione sp̃e scĩ hec gesta ꝯscͥpta st̃:
inueniet fortasse hẽses & scismata sig¬
nificari. Qͥ silii de libera qͥdem sic̃ isti
de eccłia. s tñ scd̃m carnẽ nati sunt. ñ¬

Expanded text:
nem, sicut de Cethura, quam postea duxit Anem, sicut de Cethura, quam postea duxit Abraham, non secundum promissionem, sed secundum carnem suscepit filios . Isaac enim mirabiliter natus est per repromissionem, cum ambo parentes senuissent. Quod si data per Apostolum fiducia, qua duos illos allegorice accipiendos apertissime ostendit, voluerit aliquis etiam Cethurae filios in aliqua rerum figura futurarum inspicere non enim frustra de talibus personis administratione Spiritus sancti haec gesta conscripta sunt; inveniet fortasse haereses et schismata significari. Qui filii de libera quidem, sicut isti de Ecclesia; sed tamen secundum carnem nati sunt, n
Abbreviated transcription (Latin):
De cduob qͥdem filiis abrahȩ qͦd dicit:
facile intelligit᷑. Nam ipse interp̃tat
hanc allegoriã. Hos enĩ duos filios
habebat abrahã. cũ duo testam̃ta sig¬
nificata sunt: post mortẽ autẽ sarre
qͦs de alia uxore gentut. ñ ꝑtinent
ad hanc significationẽ. & ideo multi
legenteᷤ apłm. librũ autẽ genesios
ignorantes: putant solos duos filias
hȩc significarent᷑. Quȩ ꝯsequenter
exponit. qͦd ille de ancilla quȩ agar
uocabatur. uetus testamentũ signisi-¬
cat. id ẽ ppłm ueteris testam̃ti. ꝓpter
iugũ seruile carnaliũ obseruationũ.
& ꝓmissa t̾rena:. quib irretiti. & q̃
tantũ mͦ sꝑantes de deo. ñ admittun¬
tur ad herecditatẽ spũale celestis patͥ¬
monii. Non autẽ sufficit qd̾ de liba
uxore natus ẽ ysaãc: ad significandũ
ppłm herede no e ui destam̃ti. Sed
plꝰ hic ualet qd̾ scd̃m ꝓmissionẽ natꝰ
ẽ: ille autẽ & de ancilla. & scd̾m car¬
nẽ. & de lib̾a nasci potuit scd̃m car¬

Expanded text:
de duobus quidem filiis Abrahae quod dicit, facile intelligitur: nam ipse interpretatur hanc allegoriam. Hos enim duos filios habebat Abraham, cum duo Testamenta significata sunt. Post mortem autem Sarae, quos de alia uxore genuit, non pertinent ad hanc significationem. Et ideo multi legentes Apostolum, librum autem Geneseos ignorantes, putant solos habuisse duohaec significarentur, quae consequenter exponit: quod ille de ancilla, quae Agar vocabatur, Vetus Testamentum significat, id est, populum Veteris Testamenti, propter jugum servile carnalium observationum, et promissa terrena, quibus irretiti, et quae tantummodo sperantes de Deo, non admittuntur ad haereditatem spiritualem coelestis patrimonii. Non autem sufficit quod de libera uxore natus est Isaac, ad significandum populum haeredem Novi Testamenti; sed plus hic valet quod secundum promissionem natus est. Ille autem et de ancilla secundum carnem, et de libera nasci potuit secundum car
Abbreviated transcription (Latin):
ad ẽẽ apd̾ uos. & mutare uocẽ meã. qͥa
ꝯfundor in uob̾: qͥd aliud intelligitur.
nͥ qͥa filios suos eẽ dixerat parcens eis
fortasse ꝑ luteras. ne seueriore obuirgatio¬
ne cominoti. facile in eiꝰ odium traduce¬
rentur a deceptorib illis. quib absens
ñ poss resistere  Uellem gͦ inquit nẽ
adeẽ apd̃ uos. & mutare uocẽ meã. id est
negare uos filios: qͥa ꝯfundor in uobis.
Nalos enĩ filios ne de his erubescant:
etiã parentes abdicare solent. Deinde sub

Expanded text:
e apud vos, et mutare vocem meam, quia confundor in vobis; quid aliud intelligatur, nisi quia filios suos esse dixerat, parcens eis fortasse per litteras, ne severiore objurgatione commoti, facile in ejus odium traducerentur a deceptoribus illis, quibus absens non posset resistere. Vellem ergo, inquit, nunc adesse apud vos, et mutare vocem meam, id est, negare vos filios; quia confundor in vobis. Malos enim filios, ne de his erubescant, etiam parentes abdicare solent. 40. Ib
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptis dilectionis dei & ꝓrimi ꝑfecta
ri hoĩes. qͥa rariores tẽptationes eam
ꝓbant: in dilectione autẽ ꝓximi faciliꝰ
ꝯuincunt᷑ eam ñ habe̾. dum iniqua hoĩes
agint ⁊ Consequens ẽ autẽ. ut qͥ ex
toto corde ex tota aĩa ex tota mente d̾m

Expanded text:
praeceptis dilectionis Dei et proximi perfecta ri homines, quia rariores tentationes eam probant; in dilectione autem proximi facilius convincuntur eam non habere, dum inique cum hominibus agunt? Consequens est autem ut qui ex toto corde, ex tot
Abbreviated transcription (Latin):
ñ bene id ẽ inuident uob̾: qͥ uos carnales
Ue sp̃ualib uolunt facẽ. Hoc ẽ emulan¬
Stur ñ bene. S excludere inqͥt uos uolt̃
ut illos emulemini. hoc ẽ imitemim.
Quomͦ nͥ ut seruitu Ptis iugo adtine¬
S amini: sicut ipsi adti nentui a. Boñũ
ẽ enĩ ait: emulari bonos semꝑ. Uult
enĩ: ut seipsũ imitenturr. Propt̾ hoc¬
S addidit. E ñ solũ. cũ p̾sens sum apud
uos. Cũ enĩ p̃senti ocłos suos uare uel
oli mer̾ut tanqͣm parentẽ utiq imi¬
Starentur. Quos iterũ in qͥt parturio:
donec iterum xpc formetur in uobis.
Magis hoc ex ꝑsona matͥs eccłiȩ locutꝰ
ẽ. Nam & alibi dicit. Factus sũ par¬
uulus in medio ur̃m: tanqͣm si nutͥx
foueat filios. Format᷑ autẽ xp̃c in cre¬
Puente ꝑ fid̾e in interiore homine. uoca¬
E to in lib̾tatẽ grẽ miti & humili cor¬
Ueͬ ñ se iactante de oꝑib & mĩtis q̃
nulla sunt.s ab ipsa grã mĩtũ aliquod
inchoante. quẽ possit dicẽ minimũ

Expanded text:
ene: id est, invident vobis, qui vos carnales de spiritualibus volunt facere, hoc est, aemulantur non bene. Sed excludere, inquit, vos volunt, ut illos aemulemini, hoc est, imitemini: quomodo, nisi ut servitutis jugo attineamini, sicut ipsi attinentur? Bonum autem, ait, aemulari in bono semper. Vult enim ut semper ipsum imitentur: propter hoc addidit, Et non solum cum praesens sum apud vos. Cum enim praesenti oculos suos dare velloli mei, ut tanquam parentem utique imitentur, Quos iterum, inquit, parturio, donec Christus formetur in vobis. Magis hoc ex persona matris Ecclesiae locutus est: nam et alibi dicit, Factus sum parvulus in medio vestrum, tanquam si nin credente per fidem in interiore homine, vocato in libertatem gratiae, miti et humili corde, non se jactante de operum meritis, quae nulla sunt; sed ab ipsa gratia meritum aliquod inchoante, quem possit dicere minimum
Abbreviated transcription (Latin):
dum eẽ. uerum &̃ eccł̃iam cuiꝰ ille corꝑis
caput ẽ ut om̃s in xp̃o unum sint: &
capiant scđm ꝓmissionẽ hereditatem
ꝑ fidem. in quã oclusus erat: i. in cuiꝰ
aduentu tanꝗͣ sub pedagogo. custodie-¬
bat᷑ ppłs usq ad etatis oportunitatẽ qͣ
in lib̾tatẽ uocandi erant. qͥ in eodẽ po¬

Expanded text:
oris caput est: ut omnes in Christo unum sint, et capiant secundum promissionem haereditatem per fidem, in quam conclusus erat; id est, in cujus adventum tanquam sub paedagogo custodiebatur populus usque ad aetatis opportunitatem, qua in libertatem vocandi erant, qui in eodem po