comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diciis deliniuit. Dina quippe ut mlr̾s
uideat extranee regionis egredit᷑: qũ
unaq̃q inens sua studia negligens
actc̾es alieuas curãs ⁊ͣ habitumatz
exͣ ordinem pͥum euagatur. Quã
si chem princers terre oppͥunt. qr sciliez
inuentam in curis exteriorib diab¬
olus corrumpit. et agglutiñta est
anima eiꝯ cumea: qr unitã s̾ ꝑ iui¬
quitatez respicit. Et qr cumine̾s
a culpa resipiscit : ad dicitur .i. hũ ili¬
atur. atq admnissum flere conatut.
Coruptor autem spes ac secuntt᷑es
uacuas aute coculos uecat. quatinꝰ
utilitate tristicie subtrahat. Rec¬
te illic adiungitut: tristemq blãdi¬
ciis deliniuit. Modo enim aliorum
quitur. ⁊ modoadhue tempo a sulye¬
quens ad penitentia pollicetim ut
dum ꝑ ħ decepta mens clucitur. ab
quatimis tunc bõa milla percipiat.
ꝙͣ nunc mala nulla contrstant. ⁊
tiuc pleniꝰ obsideatur supplicio: q̃
nune gaudet t̃ in delictio.
Chiuc laquit᷑ d̾s adiacob ut
habitaret in bethel. cumpareret

Expanded text:
ditiis delinivit. Dina quippe ut mulieres videat extraneae regionis egreditur, quando unaquaeque mens, sua studia negligens, actiones alienas curans, extra habitum atque extra ordinem positum evagatur. Quam Sichem princeps terrae opprimit, quia videlicet inventam in curis exterioribus diabolus corrumpit. Et agglutinata est anima ejus cum ea, quia unitam sibi per iniquitatem respicit. Et quia cum mens a culpa resipiscit, addicitur, atque admissum flere conatur: corruptor autem spes ac securitates vacuas ante oculos revocat, quatenus utilitatem tristitiae subtrahat, recte illic adjungitur: Tristemque blanditiis delinivit . Modo enim aliorum um loquitur, modo adhuc tempus subsequens ad poenitentiam pollicetur; ut dum per haec decepta mens ducitur, ab ut tunc bona nulla percipiat, quam nunc mala contristant: et tunc plenius absorbeatur suppliciis, quae nunc gaudet etiam in delictis. 5. Dehinc loquitur Deus ad Jacob, ut habitaret in Bethel. Ibi Rachel cum pareret
Abbreviated transcription (Latin):
an fũs rebecoe ⁊ hoc ẽ primo lam. sedo
nichel. inde s accep̾ lie ancilla nõs zel¬
phamiz tancillaz rachel balamex qbꝰ
leui. iudam. isachanzabulo. Ie rac¬
bel autem ioseph ⁊ beniami. Neba¬
la ancilla rachelz deni et neptalim. ⁊ e
relfa aneilla lie: gad zaser. Hii sunt
xii filii irł. Nunc autem quid rez
sigurauetunt q̃ tuoruxores iacob.
aucilla qͣs habebat abraba duo tes¬
camẽta inełłig̾e: o ibi inuna ⁊ima
facilius apparet qd̾ diciturs h ⁊ due¬
s̃ et due. Deiide ⁊ ibi aucille filius
exhrditatur: hic uero ancillarũ filis
oinul cum filiis liberarii. terrã repr¬
omissionis accipiunt. undehie pro¬
culdubio aliquid aliud significatur.
q̃ꝙͣ eium due libere uxores iacob ad
nouum testametũ quo in libertate
uerati oumus eristimentur ꝑtin̾e: ñ
te nob̾ unr xp̃i corpore p̾dicantur un¬
a temporalio in qua laborainuo alia
eterna in qua contemplationẽ di eõ¬
templabimurlia namq: interpre

Expanded text:
s Rebeccae . Hoc est, primo Liam, secundo Rachel, inde sibi accepit Liae ancillam nomine Zelfan, et ancillam Rachel Balam, ex quibus Levi, Juda, Issachar, Zabulon; De Rachel autem, Joseph et Benjamin; de Bala, ancilla Rachel, Dan, et Nephthalim; de Zelfa, ancilla Liae, Gad et Aser. Hi sunt duodecim filii Israel. Nunc autem quid rerum figuraverint quatuor uxores Jacob, qancilla, quas habebat Abraham, duo testamenta intelligere, sed ibi in una et una facilius apparet quod dicitur: Hic e et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur; hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nonum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tae nobis in Christi corpore praedicantur, una temporalis, in qua laboramus; alia aeterna, in qua dilectionem Dei contemplabimur. Lia namque interpret
Abbreviated transcription (Latin):
ua secumpatit̾ affix i p̃eeĩ in corpore
suo: non sir o aliẽa peccata portauit.
Qd ysaic quent a iacob cur tamcito
uenerit: admiratur uelerem ĩ eccliis c̃¬
dentiumfidem. Qd̾ cibi delectabiles:
offetuntur: hostia placõs do salo ẽ pec¬
catorii. Qd̾ postum consequitur beñ¬
dictio ⁊ eiꝯ odore ꝑfruitur: uututẽ te

Expanded text:
uci secum pariter affixit. Ipse enim in corpore suo non sua, sed aliena peccata portavit. Quod Isaac quaerit a Jacob, cur tam cito venerit, admiratur velocem in Ecclesiis credentium fidem. Quod cibi delectabiles offeruntur, hostia placens Deo, salus est peccatorum. Quod postea consequitur benedictio, et ejus odore perfruitur, virtutem re
Abbreviated transcription (Latin):
bat laban tumulimitestis.⁊ iacoͬ acer¬
uũ cestimonii. Int̾ fideles eĩ tamiudeg
ꝙͣ gentes. testio ẽ lapis eminẽs insiłi¬
tudinẽ xͥ. ⁊ aceruus lapiclum. qui est
multitudo edentium.

Expanded text:
at Laban tumulum Testis, et Jacob acervum Testimonii. » Inter fideles enim tam Judaeos quam gentiles, testis est lapis eminens, in similitudinem Christi, acervus lapidum, qui est multitudo credentium.
Abbreviated transcription (Latin):
paulus. qui noui testam̃ti putentu
federunt. ⁊ iuuenetunt aquã uiua:
q̃ sit fous aque salientio inuitã eter¬
nam. Siͦ prohis adhuc alt̾ca̾t᷑ illi qui
terrena sopiunt: nec noua condipa¬
ciũt᷑. nec uet̾a purgari. Euanglicis pu¬
teis contradicũt apłis adu̾santur.
Et qmĩ in om̃ib contradieñt litigã¬
teo: dicitur ẽos. qũ indignor uo fe¬
cistis grẽ dei. ex hoc iam ad genteoi
ibimus. Postħ fodit t̾cium puteũ
tituto dicens. Nunc dilatauituos
latatus ẽ ysaac. ⁊ impleuit omnẽ ter¬
raiscientia trinitatio: ⁊ in toto orbe
latitudinem eccłie collecauit. Priꝰ
tãtĩe iidea notus erat deuo. ⁊ in
isrł nominabatur: nune autem in
omnẽ terram scientia exiit sonus eo¬
tum: ⁊ infineo orb̾terre u̾ba eorum.
Exeuntes autem pueri rsnac ꝑ uin

Expanded text:
tamenti puteum foderunt, et invenerunt aquam vivam, quae sit fons aquae salientis in vitam aeternam . Sed pro his adhuc altercantur illi qui terrena sapiunt, nec nova adhuc condi patiuntur, nec vetera purgari evangelicis puteis contradicunt, apostolis adversantur; et quoniam in omnibus contradicunt, litigantes, dicitur ad eos: Quoniam indignos vos fecistis gratia Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus . Post haec fodit tertium puteum titudo, dicens: Nunc dilatavit nos latatus est Isaac, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latitudinem Ecclesiae collocavit. Prius tantum in Judaea notus erat Deus, et in Israel nominabatur ; nunc autem in omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Exeuntes e
Abbreviated transcription (Latin):
eratubum.⁊ quicꝗd de hac re piepa¬
eent̾ q dicitur et siue fantasm̃te:
carualis cogitationis: ut salubrit̾e
in similitudĩe ecc̃e uł sinagoge int̾p¬
tati sunt. Liam enuim maiorem natu
sinagoge tenuisse existimant typ¬
uni: qr pͥor dei gauit genuit ppłin. Et
quidem ⁊ cculis legitur grauida; qr
lex ꝑ moysen data cooꝑta est atq sig

Expanded text:
et quidquid de hac re pie sapienterque dicitur, sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter in similitudine Ecclesiae vel Synagogae interpretati sunt. Liam enim majorem natu Synagogae tenuisse existimant typum, quia prior Dei genuit populum. Et quidem et oculis legitur gravida, quia lex per Moysen data cooperta est atque sig
Abbreviated transcription (Latin):
appllantur. nec mutantur. qiͣ eor¬
ce. Moraliter autem ysaac apurd alie¬
nam gẽtem puteos fedisse deccrib̾r:
quoudelicet exemplo discimius ut
in hac peregͥnatõsns erumpna posi¬
tr: cogitationũ nũru profunta pe¬
cordis terra corpercat. Ques puteos
minim ĩmu̾cli spe cũ uos studiose cõfo¬
ut pareret uxor eio quest̾ilio e¬
cãt. ecc̾essit dñs que postulabat. Il¬
li debanturq genum in utero eiqi
cluisi angustia. Que dum agerent᷑.
in t̾rogauit dominii. accepit q respõ

Expanded text:
ur, nec mutantur, quasi eorce. Moraliter autem Isaac apud alienigenam gentem puteos fodisse describitur, quo videlicet exemplo discimus, ut in hac peregrinationis aerumna positi, cogitationum nostrarum profunda pecordis terra torpescat. Quos tamen puteos mirum immundi spiritus, cum nos studiosius cor fout pareret uxor ejus, quae sterilis erat, concessit Dominus quae postulabat. Illidebanturque gemini in utero ejus inclusi angustia. Quae, dum angeretur, interrogavit Dominum, accepitque respo
Abbreviated transcription (Latin):
caiites ẽẽ fatentur. pignora eniu refft
habere secum ecc̃a. Accusaret᷑ eĩ auideis.
qĩ adult̾atux legis: s ostendit inrgã
signum passionio ⁊ mouile legio legit¬
tima. ⁊ amulum: pignus inmortalitatis.
Qd̾ autem scriptura inducit parẽtez
chamar.⁊ duꝙ in utero gemiinos hab¬
entem. quorum scilicet pͥmus quidi¬
citur zara. misit maunz suam. ⁊ obste¬
trix ligauit coccinum. ⁊ debine illo man¬
umintrinseco retrahente. posti̾oͥ qui
phares uratur poriex̃ manun. ⁊ nascẽ¬
do pcessit. siguralit̾ ꝯgruit ꝙ ostende̾t
isił in legis oꝑa manũ suam ⁊ ⁊ eam ꝓphe

Expanded text:
catos esse fatebuntur. Pignora enim refert catos esse fatebuntur. Pignora enim refert habere secum Ecclesia. Accusatur enim a Judaeis quasi adulteratrix legis; sed ostendit virgam signum passionis, et monile legis legitimae, et annulum pignus immortalitatis. Quod autem Scriptura dicit parientem Thamar et duos in utero geminos habentem, quorum scilicet primus, qui dicitur Zara, misit manum suam, et obstetrix ligavit coccinum; et dehinc illo manum intrinsecus retrahente posterior, qui Phares vocatur, porrexit manum, et nascendo processit: figuraliter congruit quod extenderit Israel in l
Abbreviated transcription (Latin):
tes a qͣrum: ꝑuenire ad semẽ abralx.
nulum: mouile ⁊ uirgani. Uocatõne
signatur.⁊ iustificatõe decoratur.
głificatõe exaltatur. quos enunp̾des¬
tinauit: illos ⁊uccauit. Quos antẽ
utrauit: illos ⁊ iustificauit. Quos
ficauit. S ħ ut dixi adhuc ĩ ecculto:
ubi sit et crcept̾o sc̃e ub̾tatis. Mitti¬
tur autem ꝓmisso eduo: tanꝙͣ mere¬
trici. hedus. exprobratõ poc̃i. Peũde
odollamitem tanꝙͣ increpante ⁊ di¬
centem generatio iperaru. S ñ
eaminuẽit poci exprobratio: qͣm mu¬
tauit confessionis a mantudo. ꝑdost
Ueroiampublicis siguio anuli. moui¬
lie. ⁊ uirge uicit teni̾e iudicantes iu¬
deos. quorũ iam pr̃am uidas ip̃e ges¬
tabat quibxdieq dicunt non hũc po
pulumẽẽ xͥ. nec habere nes semẽ abra¬
he d prolatio certissimio decuañtis
nr̃e uocatiõis. iustificationis ⁊głifica¬
tionis erubescunt siñ dubio ⁊ confim¬
duntur. et lios magio quam se iustifi¬

Expanded text:
tes aquarum pervenire ad semem Abrahae, tes aquarum pervenire ad semem Abrahae, nulum, monile et uirgam: uocatione signatur, iustificatione decoratur, glorificatione exaltatur. quos enim praedestinauit, illos et uocauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit; et quos ficavit . Sed haec, ut dixi, adhuc in occulto, ubi sit et conceptio sanctae ubertatis. Mittitur autem promissus haedus tanquam meretrici. Haedus exprobratio peccati per eumdem Odolamitem tanquam increpantem et dicentem, Generatio viperarum: sed non eam invenit peccati exprobratio, quam mutavit confessionis amaritudo. Post vero jam publicis signis annuli, monilis et virgae vicit temere judicantes Judaeos. Quorum jam personam Judas ipse gestabatemen Abrahae. Sed prolatis certissimis documentis nostrae vocationis justificationisque et glorificationis, erubescunt sine dubio et confunduntur, et nos magis quam se justifi
Abbreviated transcription (Latin):
dendas. hoc ẽ ad exhonerandas sarci¬
nis poc̾orum: ex quibus in ecc̃e lau¬
de incanticio canticorũ dentes ẽent
ulut grex de tonsaruz. Iam deuide tha¬
mar habitum mutat. Nam ⁊ cõmu¬
tans int̾p̃tatur. Thamar nuitat ha¬
bitum. mutat ⁊ nomẽ ⁊ ⁊ fit desinago¬
amantudinis in qͣ domino fel minis¬
trauit: o illuo inqua petin amare
fleuit. Nam ⁊ uida: latine confes¬
sio est. Confessioni ergo a maritudo
misceatur: ut uera penitentia pre¬
signet᷑. hac penitentia fecuntatur
eccłia: in omnib gentib cõstituta.
oportebat enim x pati ⁊ ⁊ resurgere
terria die. et p̾dicar innomine eiꝯ pe¬
nitentia ⁊ remissionem pcc̃oru per
omues gentes: incipientib ab ihrł.
Nam ⁊ ip̃e habitusmeretriciꝯ : con¬
fessio pocorũ ẽ. Typum quippe eccłie
gerit thainar exgentib eucrate. se¬
dens cum hoc habitu ad portam me¬
maniuel enahin: qd interpretat᷑ fõ¬
tes Curut enimułut ẜuuo ad fone¬

Expanded text:
dendas, hoc est, exonerandas sarcidendas, hoc est, exonerandas sarcinis peccatorum, ex quibus Ecclesiae laudatae in Canticis canticorum dentes essent velut grex detonsarum . 15. Jam deinde Thamar habitum mutat, nam et commutans interpretatur. Thamar mutat habitum, mutat et nomen, et fit de Synagoamaritudinis, in qua Domino fel ministravit: sed illius in qua Petrus amare flevit; nam et Juda Latine confessio est. Confessioni ergo amaritudo misceatur, ut vera poenitentia praesignetur. 16. Hac poenitentia fecundatur Ecclesia in omnibus gentibus constituta. Oportebat enim Christum pati, et resurgere tertia die, 338 et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem. Nam et ipse habitus meretricius, confessio peccatorum est. Typum quippe jam Ecclesiae gerit Thamar, ex gentibus evocatae, sedens cum hoc habitu ad portam Enan vel Enain, quod interpretatur fontes. Cucurrit enim velut cervus ad fon
Abbreviated transcription (Latin):
itaqz uenientis ad oues que perierãt
domus isi. figuran gessit iste uidas: c̃
iret ad tondendas oueo suas ĩthamna.
ꝙ interpretatur deficiens. Iameĩ defece¬
rat princeps ex uita. ⁊ omne mͣgr̾inzatz
uuctio uideoruz: donee ueniret cui repo¬
situm erat. Uenit aũt cum suo pastore
odollamite cuinomẽ hyras: ⁊ intͥpretat᷑
odollamites testimõiuz maqͣ. Cum l
⁊ ip̃e hyras ꝙ nomen illiꝯ pastoris fuit.
interpretatur fũs meinisio. uidit oi̾o
frẽm suum ioħs ⁊ fre̾m secundum semẽ
eius ⁊ helizabet mrĩs sue. eundẽq do¬
minũ ⁊ dm̃ suum. Q sicut ip̃e dixt:
et explenitudine eius accepit. uidit
onmino: ⁊ideo innatis mulier m̃ior
illo non suirent. qr ex omnib p̃nũci¬
antib xp̃m ip̃e idit: qd̾ multi iusti
et pph̃e cupierunt uidere et ũ uidert.
Sauitauit ex utero: agnouit pet¬
feccio  ⁊ colunba: uideo tanqͣm odol¬
lamites. uere testimoniu ꝑhibet in
aqͣ. uenit ergo douimus ad oues tõ¬

Expanded text:
uius itaque uenientis ad oues, quae perierant domus Israhel, figuram gessit ipse ludas, cum iret ad tondendas oues suas in Thamna, quod interpretatur "deficiens." iam enim defecerat princeps ex Iuda et omne magisterium atque unctio Iudaeorum, ut ueniret cui repositum erat. uenit autem cum suo pastore Odollamite, cui nomen erat Iras; et interpretatur Odollamites "testimonium in aqua." cum hoc et ipse Iras, quod nomen illius pastoris fuit, interpretatur "fratris. mei uisio." uidit omnino fratrem suum Iohannes, fratrem secundum semen eius et Elisabeth matris suae eundemque dominum et deum suum, quia, sicut ipse ait, ex plenitudine eius accepit. uidit omnino et ideo in natis mulierum maior illo non exsurrexit, quia ex omnibus praenuntiantibus Christum ipse uidit, quod multi iusti et prophetae cupierunt uidere et non uiderunt; salutauit ex utero, agnouit perfectius ex columba et ideo tamquam Odollamites uere testimonium perhibuit in aqua. uenit autem dominus ad oues to
Abbreviated transcription (Latin):
re bẽam opinionem: noli confugere
officiosum laborem. ħ in eccłia geri
quis ꝗo aduertent. cerut et experit᷑
in exemplis: qd intłłigimꝰ inlibris.
Quis non uideat hocgeri toto orbe
terrarin ⁊ nenire hoĩes ab operiby
templandeu̾itatis tanꝙͣ in ample¬
xii rachel. ⁊ excipi de transuerso ad¬
eccli asticam necc̃i tatem. atq ordĩari
in labore tanꝙͣ li adicente ad men¬
trabis: Quib istud mistiuiz dispẽsã¬
fider: Lautatur appłis ⁊̃ illa uita cuiiꝰ
amore conu̾si speciez seculi reliqrũt
et ex cuius professione ad miscdiã
regende plebis assũpti sunt. Io eĩ
agunt in omnib laborib siusut
illa ꝓsessio q̃ se conuertunt qr tal¬
es rectores ppłi dedit ir̃e infamet᷑.¬
recusantez noctem lie. ut rachel po¬

Expanded text:
re bonam opinionem, noli defugere re bonam opinionem, noli defugere officii laborem. Haec in Ecclesia geri, quisquis adverterit, cernit. Experimur in exemplis quod intelligimus in libris. Quis non videat geri toto orbe terrarum, venire omnes ab operibus ae veritatis, tamquam in amplexum Rachel, et excipi de transecclesiasticam necessitatem, atque ordinari in labore tanquam Lia dicente: Ad me intrabis, quibus istud mysterium Dei dispensanfidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amore conuersi spem saeculi reliquerunt, et ex cuius professione ad misericordiam regendae plebis adsumpti sunt. id enim agunt in omnibus laboribus suis, ut illa professio, quo se conuerterant, quia tales rectores populis dedit, latius et crecusante noctem Liae, ut Rachel po
Abbreviated transcription (Latin):
pisti uirum meũ ⁊ insuper et mãdra¬
goras filii mei us accipe: Ac si drẽ¬
tur. Parũ ẽ qd̃ homines ad laboren
rerum gerendarũ nectͣiqs in ocio de¬
tinet uita studicror⁊ insuper et ppła¬
reingliam reqrit: ꝓoinde ut iuste.¬
cam cõparet: impertit rachel uirui
sororisue illa nocte: ur scilicet qui
uirtute laboriosa regnũ ppłorũ ac¬
comcdati sunt: ⁊ si scientie bacare
delegerint sꝯcipiant experientia
litate couninine ip̃a doctrina sapiecie
cui uacoare statuerant blasphemet᷑:
neq adipiscatur ab ĩꝑitiorib ppłis
existunatrem bõam. qd̾ illa poma signi¬
ficant: ⁊ qd̾ neccium ẽ ad exhortatõei
discentium. S plane ut hanc cuirĩ
suscipiant: ui ceguntur satis. Et h
signficatum e̾ ꝙ cuniuẽiret de agro
ia cobroccuirit eiha. eumq detines
ait. Ad me intrabio. Conduxi eĩ
te: ꝓ mandragorio filii inei. Tãqͣui
dicet. Uortiine ꝙͣ diligio uis cõfer¬

Expanded text:
pisti uirum meum, insuper et mandrapisti uirum meum, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? ac si diceretur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam tate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphemetur neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc significatum est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tdiceret, Doctrinae quam diligis vis confer
Abbreviated transcription (Latin):
um pͥmoenitũ .i. ꝑ honorẽ fecundi¬
tatio inquo ẽ oumio fiucto labori¬
ose atq inter certanuna tempta tõnũ
penditantis actionisi q̃mpliq bon¬
ouigenio p̾diti studioq flagrantes.
toe̾s. ⁊ in doctrine ccium toto pertore
tanqͣm inspeciose rachel ferunt᷑ aii¬
innotistens pplarem głiam m̾eat᷑:
iniustum ẽ aũt ut consequatur si a¬
morem suum anmustrandis ecc̃as¬
ticio curis apcum ⁊ idoneũ in ccio
detinet. nec gubñtr̃em comunuis uti¬
litatis appetit: ꝓpte̾a li asorori sue
dicit. Parumẽtibi ꝙ uium meũ ac¬
cepisti ⁊ insuper et mandragorã fili
menus acciꝑe : Punũ uirũ signisi¬
cans ees omnes. qui cum sut agen¬
diuirtute habiles. ⁊ eligni quib re¬
gimẽ eccłie cõnitratur: ad dispẽsã¬
dum fidei sa cramñtũ: illi aecensi stu¬
dio doctue. atq uda gante et cõtẽp¬
lande sapientie. se ab om̃ib actionũ¬
b molestus remouere: atq in ocio
Ita ergo dẽni est. Parum est tͥ ꝙ acce¬

Expanded text:
 honorem fecunditatis ejus, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter incerta tentationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio praediti studioque flagrantes, tiones, et in doctrinae otium toto pectore, tanquam speciosae Rachel feruntur ainnotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouere atque in otio ita ergo dictum est: parum est tibi, quod acce
Abbreviated transcription (Latin):
duplici. in cuius inteniore parteatã
ẽẽ positũ tradicio ebr eorum testat᷑.¬
kta tehinc fame super
terram: abiit ysaac ad abimelecꝰ
regem palestinoruin gerara. exp̃¬
cepto ⁊ benedict̾õe domini. Ibiq rebe¬
ea ludentem uidit. quid au̾t oͥ ue
patriarcha cum coniuge luserit: co̾¬
iugiumq illd̃ iude sit cegnitum : ui¬
deat profectoquis ꝗs ue aliqͥd eirãdo
in eccłiampeccet. Si secretsi uuri eiꝯ in
scripturis ois diligent̾ intueatur.
inueiet eum maiestatez suam qͣ in
forna dei equalio ẽ patu paulisꝑ abs
condisse in form̃ ẜui⁊ ut eus capaxi
eo q mͦ se cõugi congruenter aptat¬
et. Quid eiuim ab siudue Inmo qͥd
non conueient̾ fu turorũ p̾m̃ciati¬
oni accomodatum. si ꝓphadei aliqͥd
carnale luserit ut eum capet a fectꝰ
bxoris: cun ip̃m ubum carofactu
fisit ut habitaret in nob̾sꝰ Xx¬

Expanded text:
duplici, in cujus interiori parte Adam duplici, in cujus interiori parte Adam esse positum traditio Hebraeorum testatta dehinc fame super terram, abiit Isaac ad Abimelech regem Palaestinorum in Gerara, ex praecepto, et benedictione Domini; ibique Rebecea ludentem vidit. 2. Quid autem d. tantus patriarcha cum coniuge luserit coniugiumque illud inde . sit cognitum, uidet profecto, quisquis, ne aliquid errando in ecclesiam peccet, secretum uiri eius in scripturis sanctis diligenter intuetur, et inuenit eum maiestatem suam, qua in forma dei aequalis est patri, paulisper abscondisse in forma servi, ut ejus capax eoque modo se conjugi congruenter aptaret. 3. Quid enim absurdum? imo quid non convenienter futurorum praenuntiationi accommodatum, si propheta Dei aliquid carnale luserit, ut eum caperet affectus uxoris, cum ipsum Verbum Dei caro factum sit, ut habitaret in nobis?
Abbreviated transcription (Latin):
percipiat altiorem siue lauacrum
aque ubi purificet᷑. sicq debunt co¬
pulatur sponsosuo xp̾nadherẽs illi
głia etemitate et regno.x
Uxorem: Nun quid ob in continẽti¬
am: dum eẽt etate grandeuꝯ: absit.
d pp̃ filiorum precreatõe.dũ illi se¬
men qͣi stelle celi ex ysaac filio ꝓmit¬
feretur. Ergo ꝗd sͥ uult ista cet̾u
pa: uͥqr sicut agar et hysimael oig¬
inficauerunt cainales uet̾io testĩ.
pic ec cetͥura ⁊ filii eius signi ficaibãt
existimant pertiñe: Q utreq cc̃cu¬
bine clicunt᷑. Sola sarra semꝑ uorat̾:
uxor: sicut scuiptumẽ. Una est eĩ co¬
lumba mea ꝑfca̾ mea. Dedit autem
abraham ciuntta que possidebat fili¬
o suo ysaac: filiis aũt cccubinarum
largitus ẽ munera ⁊ oeparauit eos
ab ysaac filio suo. Quid hoc signi
non ꝑueniunt ad regnum ꝓmissũ
nechrtici nec intei: qr carnalia lu crͣ
sectantur. p̾t̾ ysaac enim nuillus ẽ
promissionis deputant᷑ in semine.

Expanded text:
percipiat altiorem, sive lavacrum percipiat altiorem, sive lavacrum aquae, ubi purificetur; sicque dehinc copulatur sponso suo Christo, adhaerens illi gloria, aeternitate et regno. Cuxorem? Nunquid ob incontinentiam, dum esset aetate grandaevus? Absit. Sed propter filiorum procreationem, dum illi semen, quasi stellae coeli, ex Isaac filio promitteretur? Ergo quid sibi vult ista Cethura, nisi quia sicut Agar et Ismael significaverunt carnales Veteris Testamenti, sic et Cethura, et filii ejus significabant existimant pertinere? 2. Sed utraeque concubinae dicuntur. Sola Sara semper vocatur uxor, sicut scriptum est: Una est enim columba mea, perfecta mea . Dedit autem Abraham cuncta quae possidebat filio suo Isaac, filiis autem concubinarum largitus est munera, et separavit eos ab Isaanon perveniunt ad regnum promissum nec haeretici, nec Judaei, quia carnalia lucra sectantur. Praeter Isaac enim nullus est promissionis deputantur in semine.
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia despondebatur. qui tamẽ ꝓpt̾
antiquitatẽ oemor inincupat᷑. abi¬
it itaq puer inmesopotannã in ci¬
uitatem nacho: stetitq cura fõtẽ
querẽs sponsam filio domini sui. &ͦ
et lex que post fidem ẽ: uenit ad fou¬
tem baptismͣtis. ⁊ ibi orans occurrit¬
elatam fec seculi facundiã. ⁊ adhũi¬
lem ꝓphicimi se inclinat ẜmonem.
Suscipit fidei ornamenta uł morũ
accepit aureos scrptunarũ seusꝯ. ⁊
clatum argenti el quiñ. Sicq seciu¬
ta puerum rebecca: uenit ad psaac.
ducitur. qr ad xp̃m ex gentilitate e¬
eccłia ꝓperans: intortio uiciosisq ui¬
te ueteris conuerrationib inuẽit᷑.
Que ysaac uiso descendit: qr do ag¬
into uicia sua gentilitas deseruit:
data pallio uelatur: qr corã eo de er¬
rorib prioris uite confunditur. &
uero inclinato iai die egressꝯ est ĩ
agro ysaac: hoc significabat qd̾ extre
foras exiit: qr cumsit inuisibilis
setrã uisibilem in hoc mundo uẽi¬
enti ex gentib ecclie demõstrauit.

Expanded text:
esia despondebatur: qui tamen propter antiquitatem senior nuncupatur. Abiit itaque puer in Mesopotamiam in civitatem Nachor; stetitque circa fontem, quaerens sponsam filio domini sui. Sic et lex, quae post fidem est, venit ad fontem baptismelatam saeculi facundiam, et ad humilem propheticum se inclinat sermonem. suscepit fidei ornamenta, vel morum, accepit aureos Scripturarum sensus, et clarum argenti eloquium. Sicque secuta puerum Rebecca, venit ad Isaac. ducitur, quia, ad Christum ex gentilitate Ecclesia properans, in tortis vitiosisque vitae veteris conversationibus invenitur. Quae, Isaac viso, descendit, quia, Deo agnito, vitia sua gentilitas deseruit, t verecundata pallio velatur, quia coram eo de erroribus prioris vitae confunditur. Quod vero inclinato jam die egressus est in agro Isaac, hoc significabat quod, extremforas exiit, quia, cum sit invisibilis, se tamen visibilem in hoc mundo venienti ex gentibus Ecclesiae demonstravit. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
io benediciputatur: qui ab eis err̃¬
antib expectatur. Ecce beñdictõei
promissam repetente maiore expa¬
int ysaac: ⁊ aliũ se ꝓ alio benedixisse
cegngrit. nec tamen indignat᷑ reue¬
latosͥ sacram̃to: o confumͣt len&¬
dictõem infilio diceus. benedix eu:

Expanded text:
is benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente majore, expavit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; nec tamen indignatur revelato sibi sacramento, sed confirmat benedictionem in filio, dicens: Benedixi eum,
Abbreviated transcription (Latin):
minori. scilicet ppło xͥano. T̃ empꝰ qͣ
ueniet ut excutias ⁊ soluas iungu¬
eiꝰ de cerincib tius: dum peragni¬
toem fidei ad gr̃am x conuersus de¬
posuetioͥ omis legis. qñ iam ñ fiuies
ppło minori: oiper fidem fr̃ uocaber¬
io Igitur esau post benedictõe pris:
imudie stimulis cõcitatus nece frĩ
suo iacob fraudulent̾ ex rogitatih¬

Expanded text:
minori, scilicet populo Christiano. Tempusque veniet cum excutias et solvas jugum de cervicibus tuis. Dum per agnitionem fidei ad gratiam Christi conversus, deposueris onus legis, quando jam non servies populo minori, sed per fidem frater vocaberis. Igitur Esau post benedictionem patris invidiae stimulis concitatus, necem fratri suo Jacob fraudulenter excogitat: h
Abbreviated transcription (Latin):
tib ad eu conu̾si. Ip̃m adorant tribꝰ.
diio frum suorum: qr plebi duatur
iudeorum. Ip̾m ador ant filii nirĩs
euis: qr ip̃e secundũ cariem ex eana¬
tus ẽ. ip̃m quimaledixent m̃ledictꝰ
ẽ. ⁊ qui bebenedixent. benedicfoibꝰ

Expanded text:
t tribus, inus fratrum suorum, quia plebi dominatur Judaeorum. Ipsum adorant filii matris ejus, quia et ipse secundum carnem ex ea natus est. Ipsum qui maledixerit, maledictus est; et qui benedixerit, benedictionibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ẽ eccłia. Ip̃m ergo scalam intelli¬
gauus: qr ip̃e dix̃. Ego sum uia.
ad ip̃m ergo ascenditur: ut excel¬
so iudligatur ⁊ adip̃m deccendit᷑:
ut inmembris suis pariuilis nu¬
tuatum Et pet illum solum sei
erigunt: ut eun sublimit̾ expec¬
tent. Per ip̃m ⁊ se humiliaut ut
eum sublumit ac temꝑãt᷑ anũ ciẽt.
Post hanc uisionom inde ia cob
iter fuciens: uroit oues ⁊ pastor

Expanded text:
quod est ecclesia. ipsum et scalas intellegimus, quia ipse dixit: ego sum uia. ad ipsum ergo ascenditur, ut in esis intelligatur; et ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulus nutriatur; et per illum solum se erigunt, ut sublimiter exspectent. Per ipsum etiam se humiliant, ut eum sublimiter ac temperanter annuntient. Post hanc visionem inde Jacob iter faciens vidit oves et pastor
Abbreviated transcription (Latin):
terram descendit ibut̾um ⁊ ad celũ cõ¬
scendit. Erectio autem lapidis: re
bant et descendebant angeli: in qo
sigificati sunt euangeliste ⁊ p̾clica¬
tores xͥ. Agcententes utiq cũ adĩtel¬
ligentiam eiꝯ ouꝑeminentissimã di¬

Expanded text:
terram descendit, ibi iterum ad coelum conscendit, erectio autem lapidis resubant et descendebant angeli dei; in quibus significati sunt euangelistae, praedicatores Christi. ascendentes utique, cum ad intellegendam eius supereminentissimam di
Abbreviated transcription (Latin):
ubetur deinde abraham ĩ molare
uuicũ filium suum. ille autem
obtemꝑans deo soluit uotum. stra¬
uit a. mũ. imposuit ligna. ẜuos lõge
dimisit. solus cum filio ascendit. ⁊ rid¬
uo ad lecum ꝑuẽit. Ante qͣm ueiret fi¬
liꝯ adlocum sacrificii: ip̃e sͥ inmolãtꝰ

Expanded text:
ubetur deinde Abraham immolare unicum filium suum. Ille autem obtemperans Deo solvit votum, stravit asinum, imposuit ligna, servos longe dimisit, solus cum filio ascendit, triduo ad locum pervenit. Antequam veniret filius ad locum sacrificii, ipse sibi immolandus
Abbreviated transcription (Latin):
ascendentes ⁊ dorẽdẽtes. hoc uiso eui¬
gilauit: iuritqz lapidẽ dicẽs. Uere hie
domuo dei ẽ et porta celi. Et hio dietis:
discessit. somins iste iacob: mors si¬
ue passio xͥ e. lapis ad caput eiꝰ ꝗ uo

Expanded text:
Hoc viso evigilavit, unxitque lapidem dicens: Vere hic domus Dei est, et porta coeli, et his dictis discessit . Somnus iste Jacob mors sive passio Christi est. Lapis ad caput ejus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃e : oiie qd̾ omnes inimioos ĩiudi¬
cio suo e̾e̾t risum. Uiĩ ⁊ ip̃e qui natꝰ
ẽ de sarurisꝰ nom̃ accepit. Isaac
enim ex ebrea lingua in latinum
ẜmonem. usꝯ interpretatur.⁊ Deĩ¬
de ruisum idem isaac ꝓmittitur
filius futum in gentem magnã.
et benedicent̾s in eo omnes gẽtes
terre. Qiub u̾bis duo istorialit̾i
illi ꝓmissa sunt: gens uideorũ se¬
cundum carnez.⁊ omnes gẽtes se¬
cundun fide¬
Ost hanc ꝓmissionẽ uercit᷑
in ciuerem sceloma: liberato
xit dominus urbem ẽẽ saluãdã:
Numerum quippe quinqͣgenar¬
ium pp̃ penitentie posu̾t signum:
si forte conuertentur et ealuarẽ¬
tur. Quinqͣgenariꝯ enim sẽꝑ¬

Expanded text:
e quod omnes inimicos in judicio suo esset risurus. Unde et ipse qui natus est de Sara, risus nomen accepit. Isaac enim ex Hebraea lingua in Latinum sermonem risus interpretatur. 14. Deinde rursum idem Isaac promittitur filius futurus in gentem magnam: Et benedicentur in eo omnes gentes terrae. Quibus verbis duo historialiter illi promissa sunt, gens Judaeorum secundum carnem, et omnes gentes secundum fideost hanc promissionem vertitur in cinerem Sodoma, liberato xit Dominus urbem esse salvandam? Numerum quippe quinquagenarium propter poenitentiae posuit signum, si forte converterentur et salvarentur. 2. Quinquagenarius enim
Abbreviated transcription (Latin):
plels posita sub iugo legio. ꝑ ca¬
pram: ea dem plel peccatrix futa.
Parietem: ea dem plebs etiam regn¬
atura. Que animalia ideo trina di¬
cuntur: qr per articulos temporũ ab
adoleuit. P tuiturem et colũbã spi¬
titualem in eoppło figurati sũt : in¬
diuidui filii ꝓmissionũ ⁊ hides reg¬
in futiui. Quorum etas temporalis
idõ tacetur: q eterna meditãtes trãs¬
gressi sunt desi deria temporalia.S
quid ẽ qd̾ animalia illa tria clundũt᷑
adu̾sꝯ se inuicem partib ꝯstitutis:
nͥ qd camaleo ⁊ in populo ueti et
nunc inter se diuicduntur e por¬
ro aues ideuxo ñ diuilũtur: qr spũ¬
ales indiundui sunt. Scisia ñ cegi¬
tant. non seducunt᷑ ab hereticis: s
pax est semper in ip̃is. Siue a turb
se remoueant. ut turtu. siũ ĩt̾ illas
conuersentur sic̃ columba: utraq
et unecentiam. uoluctes aũt des¬
cendentes super corꝑa que diuisa
crant: op̃c iminundi significant᷑
pastum q̃naam suũ de carualiũ di¬

Expanded text:
plebs, posita sub jugo legis; per capram, eadem plebs, etiam peccatrix futura; per arietem, eadem plebs, etiam regnatura. Animalia ideo trima dicuntur, quia per articulos temporum ab adolevit. 7. Per turturem et columbam spirituales in eo populo figurati sunt, individui filii promissionis, et haeredes regni futuri, quorum aetas temporalis ideo tacetur, quia aeterna meditantes transgressi sunt desideria temporalia. Sed quid est quod animalia illa tria dividuntur adversus se invicem partibus constitutis, nisi quod carnales et in populo veteri, et nunc inter se dividuntur? 8. Porro aves idcirco non dividuntur, quia spirituales individui sunt. Schisma non cogitant, non seducuntur ab haereticis, sed pax est semper in ipsis. Sive a turbis se removeant, ut turtur, sive inter illas conversentur, sicut columba: utraque et innoxia. Volucres autem descendentes super corpora, quae divisa erant, spiritus immundi significantur, pastum quemdam suum de carnalium di
Abbreviated transcription (Latin):
minus uderi se fecit: utiq ꝑ incar¬
natõem. Deuide morit̾ sarui centesi¬
mo uicesumo anno uite sue: ⁊ emp
ut deouinat. genimna uite requie so¬
cipitur⁊ idest mactione boni operis. ⁊¬

Expanded text:
minus videri se fecit, utique per incarnationem. Deinde moritur Sara centesimo vigesimo anno vitae suae, et emptut Deo vivat, gemina vitae requie suscipitur, id est, actione boni operis
Abbreviated transcription (Latin):
saic. S quid sibi ulit ꝙ abrahã ser¬
uo suo dix postulans iureuirãto fi¬
dem. poue inquit manum tuã sub
femore meo. ⁊ ad iurote ꝑ deum colis
Quio uult d̾s celi ad femur abrahe.
enim: genus incelligitur. Et go q̃
fuit illa conuiratio: nͥ q significa¬

Expanded text:
id autem sibi velit quod Abraham a servo suo postulans jurejurando fidem: Pone, inquit, manum tuam sub femore meo, et adjuro te per Deum coeli? Quid vult Deus coeli ad femur Abrahae, enim genus intelligitur. Ergo haec fuit illa conjuratio,
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. lequiturad filium mmore. ua¬
catis tenebantur onorii. Si quide¬
in omnibꝰ scripturis hedi ꝓ peccatori¬
b accipuntur. Qd aũt duos iubet᷑
afferre: duorumppłorum significat᷑
assimptio Qd̾ teneros ⁊ bonq. dccibi¬
leo ⁊ ĩncoẽtes aĩas. Stola esau. fites ⁊
scrpture e unt sunt hebreorii: que il¬

Expanded text:
acob, loquitur ad filium minorem. « Vaccatis tenebantur obnoxii. Haedin omnibus scripturis haedi pro peccatoribus accipiuntur. quod autem duos iubetur adferre, duorum populorum significatur adsumptio; quod teneros et bonos, dociles et innocentes animae. stola Esau fides et scripturae sunt Hebraeorum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
filius nuncupatꝰ ẽ. qui pp prese̾tis
deculi lucua non solum primatuo.
sui honorem amisit: u̾um ⁊̃ regin
celestis p̾mium preparatu adipis¬
a non meruit: du̾o quod amino ei¬
dem exprobrante cumdicit. Auferet᷑
a uob̾ regniun dei. ⁊ dabitur genti fa¬
Primogenita autem ip̃a uestio
etat sacerdocalis: quam maiores
natu cum benedictione pris uiduti.
uictimas deo ułut pontifices offere¬
bant. hoc dono tetrem desiteno amor
io caruerunt uidei: cumgłia regin
futiui. Iam sequitur deite ip̃a beñdic¬
cõ ĩ iacob. Quetũ quid figuralit̾ in¬
dicanerit: ypoliti martius u̾ba sicut
ea excellentissime scientie ac dectͥue
ieroniino replicauit: inhceloco po¬
gnem dei patris: rebecea sp̃t sc̃i÷ esau
ꝑisse demundo. treligionis lum̃ añ
eum ueglectum ee oigͥcat. Qd̾ filius
maior uiratur: acceptio legio ẽ uide¬
orum qd escas eius atq captua
quos per dect̾uam unusꝗsq uenat᷑.
⁊ opes regni futuri. in quo cuiuxͦ scĩ

Expanded text:
filius nuncupatus est, qui propter praesentis saeculi lucra, non solum primatus sui honorem amisit, verum etiam regni coelestis praemium praeparatum adipisci non meruit, Domino quodammodo id eidem exprobrante, cum dicit: Transferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti faPrimogenita autem ipsa vestis erat sacerdotalis, quam majores natu cum benedictione patris induti, victimas Deo velut pontifices offerebant. Hoc dono terreni amoio caruerunt Judaei cum gloria regni futuri. Jam sequitur deinde ipsa benedictio in Jacob. Quae tamen quid figuraliter indicaverit, Hippolyti martyris verba, sicut ea excellentissimae scientiae ac doctrinae Hieronymus replicavit, in hoc loco poginem dei patris, Rebecca spiritus sancti, Esau perisse de mundo et religionis lumen ante eum neglectum esse significat. quod filius maior uocatur, acceptio legis est Iudaeorum; quod escas eius atque capturaquos per doctrinam iustus quisque uenatur. et spes regni futuri, in quo cum Christo
Abbreviated transcription (Latin):
ouis. ip̃eenim silius. ip̃e agnus. filiꝰ:
qr natus.aries: qr ĩmolatus. q qͥd
ẽ qd̾ inueprib herebat aries ille:
Crux cornua habet. Sic enim duo
ligna conpinguntur in se: cũ spẽm
crucis recdlunt Unde scriptũ ẽ de eo.
Cornuainmanib ei ꝯ ount. Cor¬
qui suspẽderunt dominũ ĩ cruce.
Int̾ spinas itaq pec̾oru suspeusꝯ¬

Expanded text:
ovis? ipse enim filius, ipse agnus: filius, quia natus; aries, quia immolatus. Sed quid est quod in vepribus haerebat aries ille? Crux cornua habet, sic enim duo ligna compinguntur in se, cum speciem crucis reddunt. Unde scriptum est de eo: Cornua in manibus ejus sunt . Corqui suspenderunt Dominum in cruce. Inter spinas itaque peccatorum Judae
Abbreviated transcription (Latin):
boni: ⁊ uicia numerosiora uitutibꝰ
sunt. S tamen ⁊ in nob̾ gr̃a dei. ppłs
ppłi supera. ⁊ iaior ẜuit minori. Ser¬
cediit. ꝓcedit autem esau pͥmo uifus:
plexa erat calcaneo esau. S cur ill¬
de peccati ⁊ nequide scalore extitit
circum datus e Cuius id̾o minori
calcaneum tenuit: qr mistice ma¬
iorem pplin minor suꝑatum eẽt.

Expanded text:
boni; et vitia numerosiora virtutibus sunt, sed tamen et in nobis gratia Dei populus populum superat, et major servit minori. Sercedunt. Procedit enim Esau primus rufus, us implexerat calcaneo Esau . Sed cur illac peccati et nequitiae squalore exstitit circumdatus. Cujus ideo minor calcaneum tenuit, quia mystice majorem populum minor superatus esset.
Abbreviated transcription (Latin):
ham gladio anuat᷑. ⁊ cum iam pene fe¬
tͥret. admouet᷑ ut parc̾et: ⁊ ñ tñ sine
dacrificio. siũ sanguine fuso reced¬
it. Apparet namqz aries in uepre in¬
herens cornib in molat᷑. pagiturq

Expanded text:
ham gladio armatur, et cum jam pene feriret, admonetur ut parceret; et non tamen sine sacrificio, sine sanguine fuso recedit. Apparet namque aries in vepre inhaerens cornibus, immolatur, peragiturque
Abbreviated transcription (Latin):
niticatuo ẽ ualde: afressꝰ ẽ opo ⁊ cep̃
fodere puteos quos foderant puerii
pris eius abralxe. o inuidẽtes ei pales¬
ra. primo õium illos puteos fod̾e uol¬
nit. quos federant pueri pr̃s eiue
Itẽmmoyses puteum legis fod̾at: ł
⁊ sordida repleuerat intlligentia iu¬
deorum. Et eornmos cum ulłet pur¬
gare ysaao. ut ostend̾et qr q̃ õq lext¬
cum eo palestim : uidei a regno dei ali¬
cni: s discedit ab eio. Non eĩ pot̾ ẽẽ
cum eis qui in puteis aꝙͣ bibe nolu¬
it: s tr̾am. Et diciteis. Ecce relinqt᷑
uob̾ domus ur̃a deserta. fedit ergo y¬
saac nouum puteũ: ĩmo pueri ysa¬
ac. Pueri ysaac sunt. matħs. lucal.

Expanded text:
nificatus est valde, aggressus est opus, et coepit fodere puteos quos foderant pueri patris ejus Abrahae. Sed invidentes ei Palaesra, primo ot, quos foderant pueri patris sui? Idem Moyses puteum legis foderat Daet sordida repleverat intelligentia Judaeorum; et eorum os cum vellet purgare Isaac, ut ostenderet quia quaeni, id est, Judaei, a regno Dei alieni, sed discedit ab eis. Non enim potest esse cum eis, qui in puteis aquam habere nolunt, sed terram. Et dicit eis: Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta . Fodit ergo Isaac novum puteum, immo Isaac p
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus quid sub huius sacramẽ¬
ti lateat misterio. Iste enim abrahã
andum: habebat ꝑõam deipr̃ĩs. S
quid ẽ qd̃ eum senex socepit: Nõ
euim senesat deuo: o ip̃a p̾mĩciat̾o
de xp̾o iam quedãmͦ senuerat qũ na

Expanded text:
videamus quid sub hujus sacramenti lateat mysterio. Iste enim Abraham andum habebat personam Dei Patris. Sed quid est quod eum senex suscepit? Non enim senescit Deus, sed ipsa pronuntiatio de Christo jam quodam modo senuerat, qua
Abbreviated transcription (Latin):
culo spe oalui fcĩ sumus. ⁊ in xp̃o tã¬
qͣm in ysaac omnes uati oumus: ꝙ̃
partum eccłia in fine temporũ mira¬
bili dei gr̃a non naturali fecũditt̃e
pc̾auit. Iam deinde sequentis ysto¬
rie sa cramentii. quid ymagu̾irie
p̾tentebat inspiciend̾ est. Quis gͦ
in abrabam ut pdictũ ẽ ꝑ illã ũnol¬
acc̾e figurabatur nͥ pr̃ excelsꝯ: Qͥs
unicum filiu ⁊clilectũ deo uictim¬
am obtulit: ita dominus uingeni¬
tũs filium suñ ꝓ nb̃ oĩb tradidit.
et sic̃ irac ipẽ sͥ ligna portauit quibꝰ
erat imponẽdus. itã xp̃c gestauit ĩ

Expanded text:
e salvi facti sumus, et in Christo tanquam in Isaac omnes nati sumus, quem partum Ecclesiae in fine temporum mirabili Dei gratia, non naturali fecunditate prophetavit. Jam deinde sequentis historiae sacramentum, quod imaginarie portendebat, inspiciendum est. Quis ergo in Abraham ut praedictum per illam immolationem figurabatur, nisi Pater excelsus? Quis unicum et dilectum filium Deo victimam obtulit, ita Dominus unicum Filium suum pro nobis omnibus tradidit. Et sicut Isaac ipse sibi ligna portabat, quibus erat impon
Abbreviated transcription (Latin):
faciam eum: Hoc significatat. siue
ꝙ copiosus uideorum populꝰ eẽt
regnatuius inseculo: oiue qr celes¬
tis regnigłiam consecuturieent. q
exeis c̾lidissent in xp̃o. Qd̾ aũt eũ¬
dem angelum quiloquit᷑ adagar pꝰ
angłi scriptura ꝓnunciat deiide de¬
um: filium dei eum fuisse cdendu

Expanded text:
nificabat, sive quod copiosus Judaeorum populus esset regnaturus in saeculo, sive quia coelestis regni gloriam consecuturi essent, qui ex eis credidissent in Christo. Quod autem eumdem angelum qui loquitur ad Agar prius angelum Scriptura pronuntiat, deinde Deum, Filium Dei eum fuisse credendum
Abbreviated transcription (Latin):
Nit autem abraham senex: di¬
euumq multorum. Dix̃q ser¬
uo suo semori: qui supra om̃ia eius
erat. Pune manũ tuam sub femur
meũ. ut adiurem ce per dominũ de¬
ũ celi ⁊ terre. ut non accipias uxorẽ
filio meo de filiab ca̾naneorũ: eet

Expanded text:
t autem Abraham senex dierumque multorum. Dixitque servo suo seniori, qui supra omnia ejus erat. Pone manum tuam sub femur meum, ut adjurem te per Deum coeli et terrae, ut non accipias uxorem filio meo de filiabus Chana
Abbreviated transcription (Latin):
prestat. nec saciat sitim: s estu cepi¬
da nomtum facit. Qd̾ uero insolitu¬
dine errat agar cum filio suo: oigͥ¬
cat oinagogã cumppło ouo expul¬
sam de terra sua.siñ sac̾docio ⁊ sa cͥfi¬
cio in inuio toto orbe errare: ⁊ uiam
qͥẽ xp̃s pepit ostendit ppłmmillã ha¬
bentem sp̃ualem pinificatõe. Qd̾ uͦ
filium morientem eiti subarbore
ꝓiecit. ⁊ sic demõstrante angło aspiẽ
fontem: siguificabat quexlam exeo
populo adumbram ligni crucis re¬
fugium petituros. Qd exclamat pu¬
er plorans. ⁊ exaudiuit eiun deus. ⁊
sic demostrante angło aspic̃ fontez.
hoc pro illis dicit qui ex iudeis ad xͦꝰ
conu̾tunt᷑: ac flentes retroactosi
errores eraudiunt᷑: reẜatisq oculis

Expanded text:
praestat, nec sapraestat, nec sado vomitum facit. Quod vero in solitudine errat Agar cum filio suo, significat Synagogam cum populo suo expulsam de terra sua, sine sacerdotio et sacrificio in toto orbe errare, et viameperit, ostendit populum nullam habentem spiritualem purificationem. Quod vero filium morientem siti sub arbore projecit, et sic demonstrante angelo aspicit fontem, significabat quosdam ex eo populo ad umbram ligni crucis refugium petituros. Quod exclamat puer plorans, et exaudivit eum Deus, et sic demonstrante angelo aspicit fontem, hoc pro illis dicit, qui ex Judaeis ad Christum convertuntur, ac flentes retro actos errores exaudiuntur, reseratisque oculis
Abbreviated transcription (Latin):
are temptauit. Diuino ẽi testimõio ꝑ
ficem mr̃m cessit. correpta q in pos¬
t̾ĩorib regib honorauit mun̾eꝙͣ cor¬
iupciomi sue subde in priorib ñ ualuit.
Nam ꝙ cunc inecdem rege pͥo ⁊ post̾ĩꝰ
figimatum est: hoc inisto regno pͥoribꝰ
autem dicitur de pr̃e ẽẽ soror xͥñ ecclia
cundũ qͣm gram genuo mortale non
eumꝰ. accepta potestate ut filii dei bo¬
cemur et simus. eq gr̃um hanc de
synagoga uu̾r xͥ secundum carnẽ: set
de doo pr̃e ꝑcipinus. hanc uero cogñtõẽ

Expanded text:
are temptauit et diuino testimonio per fidem martyrum cessit correptumque in posterioribus regibus honorauit munere, quam correptioni suae subdere in prioribus non eualuit. nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum autem dicitur de patre esse soror Christi Ecclesia, cundum quam gratiam genus mortale non erimus accepta potestate, ut filii Dei vocemur et simus. Neque enim gratiam hanc de Synagoga matre Christi secundum carnem, sed de Deo Patre percepimus: hanc vero cognationem
Abbreviated transcription (Latin):
it: qr nec corpꝰ domini qd̾ ẽ iutulꝰ¬
oine euuangelii testuoio ẽẽ pot̃.
Tua autem sata uñ sarra subcin̾i¬
cios panes fecit: trium fili orunoe
ymaginem indicauert. ex quibꝰ
omuegenirs humanũ natum ẽ. qͥ
diuine tͥnitati cdentes ex aqͣ baptis¬
mͣtis per eccłiã cuiuo imago satra
erat consꝑgendi eẽnt: ⁊ in uno pa¬
ne xp̃i corporio redigondi. Hec st̃
illa tria sata: que mulier in euan¬
gelio cogngeitur fetmentasse. A
⁊ uni autem panes. eo ꝙ on fermuẽ¬
to malicie. ⁊ sine angore ne quicie.
sine teruore puerle dectͥne oporte¬
bat ẽẽ c̾denctum unitatemr. Sub¬
cinerici autez ideo. ut per penitẽci¬
am pretĩtorum delictoru op̃c scĩ
uapore decocti: ułut esca beneplaci¬
ta deo acceptabiles efficiant᷑. Sub
arbore aucem eos sedisse passiõis do¬
minice erat signum: cuius ip̃i sunt
p̾dicatores. Ꝙ autem ꝓmictit deus
sane stilis filiũ dicena coa hoc ep̃e:

Expanded text:
it, quia nec corpus Domini, quod est vituluit, quia nec corpus Domini, quod est vitulusine Evangelii testimonio esse potest. Tria autem sata unde Sara panes subcineritios fecit, trium filiorum Noe imaginem indicaverunt, ex quibus omne genus humanum natum est, qui, divinae Trinitati credentes, ex aqua baptismatis per Ecclesiam, cujus imago Sara erat, conspergendi essent, et in uno pane Christi corporis redigendi. 11. Haec sunt illa tria sata quae mulier in Evangelio cognoscitur fermentasse . Azymi autem panes, eo quod sine fermento malitiae, et sine angore nequitiae, sine fervore perversae doctrinae oportebat esse credentium unitatem. Subcinericii autem ideo, ut per poenitentiam praeteritorum delictorum Spiritus sancti vapore decocti, velut esca beneplacita Deo, acceptabiles efficiantur. 12. Sub arbore autem eos sedisse, passionis dominicae erat signum, cujus ipsi sunt praedicatores. Quod autem promittit Deus Sarae sterili filium, di
Abbreviated transcription (Latin):
uidit ⁊ gauiso e̾. Tunc eĩ futuri i¬
aspex̾ mistenu sacramenti. Uñ
⁊ pedes eoru lauit: ut in extremo
mũdi lauacti purificatẽe deinos¬
traret futuram. pedes eĩ: nouissĩa
signifi cant : quidem ⁊ coniuũ p̃pꝑat:
uitulum scilicet saginatun. Iste
autem intulus tener ẽ saginatus:
domini. qui pp̾ ealutem c̾cdẽtiũ ad
arborẽ crucisixꝯ ẽ ĩmolatus. ħͥ ẽ
uitulus dominicorporis: quiiu
uituli apposuit. Lac quippe pcele¬
gis habuisse figuram: apło nos
dedi: non escam. Nond̾ eĩ pot̾a¬
tis: s nec adhuc quidaem potes¬
tis. Tradid̾at ei illis legis ma̾da¬
tum: qͣi lac de ubibꝰ duarũtabu¬
larum expressum: hoce testamentuz
fidei. Nec dumẽi pot̾ant pp̃ infantiã
senso:euangeli ce doctrine soli tam
⁊ irb tamescam accipere. Dutyr
antem uberrimũ ⁊ pinguissimũ eu¬
angeliorumẽ testimõium: qd ue¬
luti oleum fidelib insignũ datur.
Sz prointe uitulum cum lacte et
butyrum abraham edendũ appõu¬

Expanded text:
vidit, et gavisus est . Tunc enim futuri aspexit mysterium sacramenti. 7. Unde et pedes eorum lavit, ut in extremo mundi lavacri vivificationem demonstraret futuram. Pedes enim novissima significant. Siquidem et convivium praeparat, vitulum scilicet saginatum. Iste autem vitulus tener saginatus Domini qui propter salutem credentium ad arborem crucis est immolatus. Hic est vitulus dominici corporis, qui incarne vituli apposuit. Lac quippe priscae legis habuisse figuram Apostolus dedi, non escam . Nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis. Tradiderat enim illis legis mandatum, quasi lac de uberibus duarum tabularum expressum: hoc est, testamentum fidei. Necdum enim poterant propter infantiam sensus sui Evangelicae doctrinae solidam et robustam escam accipere. Butyrum autem uberrimum et pinguissimum Evangeliorum est testimonium, quod veluti oleum fidelibus in signum datur. Sed proinde vitulum cum lacte et butyro Abraham ad edendum apposu