comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mini sibi antea in auditum euuangelira¬
ret inito ergo opere apostolico. proposu¬
it ilico anmo pluribus prodesse. Erat au¬
tem eo tempore in urbe rotomagensi quȩ
& ipsa mater est ciuitatum. presul sanctis¬
sime religionis & abbas prefati monaste.¬
rii fontanelle famulus domini ansbercus.
& ipse scientia scripturarum imbutus.
sed & ecclesiasticis simul ac monasteriali¬
bus disciplinis summe instructus. mona¬
chicum & nomen seruans & habitum.
in predielo monasterio multorum extanᷤ
pater monachorum. Hunc pontificem ad¬
iens beatus uulfrannus ei in esse patefe.¬
cit uoluntatem. ut predicto populo in
tenebris ignorantiȩ sedenti uerbum uitȩ
immortalits annuntiaret. Nam & antea
possessionem suam quȩ uocatur maurili¬
acus quȩ sita est in territorio uastinensi.
per testamenti seriem predicto sacro loco
et ipsi sc̃o patri contradiderat. Quod fac¬
tum erat anno quintodecimo regis theo¬
derici. Necdum enim idem uir dĩ ponti¬

Expanded text:
mini sibi antea inauditum euangelizamini sibi antea inauditum euangelizaret, inito opere apostolico, proposuit ilico animo pluribus prodesse. Erat autem eo tempore in urbe Rotomagensi, quae et ipsa mater est civitatum, praesul sanctissimae religionis et abbas praefati monasterii Fontanellae famulus Domini Ansbertus, et ipse scientia scripturarum imbutus, sed et ecclesiasticis simul ac monasterialibus disciplinis summe instructus, monachicum et nomen servans et habitum, in praedicto monasterio multorum extans pater monachorum. Hunc pontificem adiens beatus Vulframnus, suam ei inesse patefecit voluntatem, ut praedicto populo in tenebris ignorantiae sedenti verbum vitae inmortalis adnuntiaret. Nam et antea possessionem suam quae vocatur Mauriliacus, quae sita est in territorio Wastinensi, per testamenti seriem praedicto sacro loco et ipsi sancto patri contradiderat. Quae facta erat anno XV. regis Theoderici; necdum enim isdem vir Dei ponti
Abbreviated transcription (Latin):
re regum. electione populi senonice ur-¬
bis consensuq ac fauore omnium. ponti¬
fex eligitur ac benedicitur. Successit au-¬
tem in or dine episcopatus. uenerabili lan-¬
berto pontifici.
ri susceptum ep̃atus gradum. ad
imitationem priorum sanctorum
uirtutum ornabat oꝑibus. cominissam
namq sibi plebem. & orationib protege¬
bat assidius. & ammonitione pia ad cȩle¬
stia anhelanda prouocabat. Et quod mari-¬
me doctores iuuare solet. ea quȩ agenda
docebat. ipse prius agendo premonstra¬
bat. Erat enim diuinȩ dilectionis igne
succensus. patientiȩ uirtute modestus. ora-¬
tionum deuotioni sollertissime intentus.
Affabilis omnibus qui ad se consolationiᷤ
gr̃a ueniebant. Erat abstinentiȩ castiga¬
tione in signis. erat gracia compunctio¬
nis semꝑ ad cȩlestia suspensus.
liquot audem annis in presulatu ad¬
ministratis. superno oraculo inussu
monitus. ut genti fresionum uerbum do¬

Expanded text:
re regum electione populi Senonicae urre regum electione populi Senonicae urbis consensuque ac favore omnium pontifex eligitur ac benedicitur. Successit autem in ordine episcopatus venerabili Lantberto pontifici. Qui susceptum episcopatus gradum ad imitationem priorum sanctorum virtutum ornabat operibus; commissam namque sibi plebem et orationibus protegebat assiduis et ammonitione pia ad caelestia anhelanda provocabat, et quod maxime doctores iuvare solet, ea quae agenda docebat ipse prius agendo praemonstrabat. Erat enim divinae dilectionis igne succensus, patientiae virtute modestus, orationum devotioni sollertissime intentus, affabilis omnibus, qui ad se consolationis gratia veniebant. Erat abstinentiae castigatione insignis, erat gratia compunctionis semper ad caelestia suspensus. 3. Aliquot autem annis in praesulatu administratis, superno oraculo in visu ammonitus, ut genti Fresionum verbum Do
Abbreviated transcription (Latin):
eatus igitr uulfrannus
senonum pontifex exordiũ
natiuitatis territorio uasti¬
nensi habuit : patrimonio
nuncupato mauriliaco. Fuit
enm carnis origine nobilis. sed cuilmi¬
ne mentis nobilior. Genitor quoq eiꝰ
uultbertus nomine. in aula regis dago¬
berti & filii eius ludonii. militari operi
euum impendit. Predictus uero dĩ fa¬
mulus in puerili ȩtate constitutus. ab ip¬
so magistris catholicis traditus ẽ. saera¬
rem licterarum studiis imbuendus. Quȩ
ꝑ omne puericie uł adolescentiȩ tempus
exercens.usq ad uirilem ȩtatẽ ab hac
intentione animum non reflexit. Ex¬
increscentib meritis pie intentionis
clericatus habitum sumens. parentum
ortatu ac suffragii adminiculo fultus.
in aula regum iunioꝵ lotharii & theode¬
rici eccłiastici ordinis cure delegatus.
diuinis studebat attentissime inseruire
edictis terrena uidelicet queq transilieis.
atq ad cȩlestia semꝑ amanda. petenda.
& querenda ꝑuolans. Sub horum tẽpo¬

Expanded text:
eatus igitur Vulframnus Senonum pontifex exordium nativitatis territorio Wastinensi habuit, patrimonio noncupante Mauriliaco. Fuit enim carnis origine nobilis, sed culmine mentis nobilior. Genitor quoque eius Vultbertus nomine in aula regis Dagoberti et filii eius Hludovii militari operi aevum impendit. Praedictus vero Dei famulus in puerili aetate constitutus, ab ipso magistris catholicis traditus est sacrarum litterarum studiis imbuendus; quae per omne pueritiae vel adolescentiae tempus exercens, usque ad virilem aetatem ab hac intentione animum non refixit. Exin, crescentibus meritis piae intentionis, clericatus habitum sumens, parentum hortatu ac suffragii amminiculo fultus, in aula regum iuniorum Hlotharii et Theoderici ecclesiastici ordinis curae delegatus, divinis se studebat attentissime inservire edictis, terrena videlicet quaeque transiliens atque ad caelestia semper amanda, petenda et quaerenda pervolans. 2. Sub horum tempo
Abbreviated transcription (Latin):
lam. Quȩ cũ magna familiaritate ei iun-
geret᷑. ut pote cuiꝰ uitã in dĩ oꝑe conspici-¬
ebat assiduã. petiit eũ ut suis sacris p̃ci¬
b apud omĩpotentis dĩ clem̃tiam opti-¬
neret. qualit ditari mereret᷑ in aquȩ largi¬
tione. Erat enĩ ibi ualde necessaria. Qua
p̃ce eiꝰ coactus. orasse ꝑibetur post orationẽ

Expanded text:
ae cum in magna familiaritate apud eum haberetur, utpote cujus vitam in Dei opere conspiciebat assiduam, petiit eum, ut suis sacris precibus apud Omnipotentis clementiam obtineret, quatenus ditari mereretur in aquae largitione erat enim ibi valde necessaria. Qua prece ejus coactus oravit. Post orationem
Abbreviated transcription (Latin):
rino sacre incarnationis dñi nr̃i iħu¬
ctione .uii. dũ felix francia sub głosissimi cȩsa-¬
ris ludorici moderamine om̃i uenustate flo¬
reret. obtinuit beneficio ipsius pͥncipis he¬
ricus abbas regimen monasterii beati racha-¬

Expanded text:
Anno sacrae Incarnationis Domini ctione VII, dum felix Francia sub gloriosissimi Caesaris Hludogvici moderamine omni venustate floreret, obtinuit beneficio ipsius principis Hericus abbas regimen monasterii B. Richa
Abbreviated transcription (Latin):
martinus iam felle cõmotus ingressus ẽ ade
cum furore: & dixit. Alirabile ẽ quod agis.¬
sur ñ egrederis ad nos ⁊ dicas quid facere de¬
beamus: qm̃ senior nr̃ karolus huc quantoti
festinat uenire: At ille completa oratione
qui hic aduenerunt foras: ⁊ qd̾cũq habent
necesse imꝑtire illis: simulq dicens. ut exeant
post dñm suũ: quia uere dico tͥ. ñ ẽ karolus
uisurus istud monast̾ium in hoc anno. Qui
parens imꝑio pii patris dedit eis oĩa necessa.¬
ria. ac sic st̃ om̃s a monast̾io regressi: & karolus
iter qd̾ ceꝑat ꝑegit: ut sermo sc̃ĩ erminonis
impleretur. quẽ dñs oranti illi reuelauerat
inauricłam cordis eiꝰ. Iterũ fore haud arbi¬
tror tacendũ qd̃ dñs reuelare dignatꝰ ẽ illi
de pippino filio karoli cũ nasceret᷑. Itaq nato
puero. contigit uenisse a karolo quendam
hominẽ ad monasteriũ plurime dictum. lo¬
cutũq fuisse cũ homine dei erminone. Cũq

Expanded text:
Martinus, iam felle commotus, ingressus est ad eum Martinus, iam felle commotus, ingressus est ad eum cum furore et dixit: 'Mirabile est, quod agis.non egrederis ad nos et dicis, quid facere debemus, quoniam senior noster Carolus hic quantotius festinat venire?' At ille, completa oratione qui hic advenerunt foras et, quodcumque habent necesse, impertire illis simulque die eis, ut exeant post dominum suum, quia vere dico tibi, non est Carolus visurus istud monasterium in hoc anno'. Qui parens imperium pii patris, dedit eis omnia necessaria; ac sic sunt omnes a monasterio regressi, et Carolus iter quod coeperat peregit, ut sermo sancti Erminonis impleretur, quod Dominus oranti illi revelaverat in auriculam cordis eius. 9. Iterum fore haud arbitror tacendum, quod Dominus revelare dignatus est illi de Pippino, filio Caroli, cum nasceretur. Itaque, nato puero, contigit, venisse a Carolo quendam hominem ad monasterium plurime dictum locutumque fuisse cum homine Dei Erminone. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
timꝙ prexerunt coqui ac pistores cũ reliquis
ministris ad monasteriũ dicentes. Karolus inse
orabatq in oratorio qd sibimet ipsi dedicauerat
in honore sc̃ẽ marie semꝑ uirginis. & sc̃i ioħ̃is
eungłiste ⁊ scĩ andree. Cum aũ repleret᷑ pene
om̃is locus monasterii de exercitu predicti pͥn¬
cipis: prepositus monasterii martinꝰ nomi¬
ne. misit unum de monachis ad predictũ ora¬
toriũ ut suaderet epo egrẽdi ad eos ob aduentũ
karoli. Qui cum introissille decantabat hũc
psalmũ. Ds̃ iudiciũ tuũ regi da: & iusticiã tus̃¬
filio regis. Tunc qui missus erat dixit ei hu¬
militer qd̾ sibi fuerat imꝑatum. At ille respon¬
dens: precepit illi dicens. Egredere. Quo egresso¬
ipse nichilominus ꝑsallebat. Martinus aũ¬
iterũ misit alium: simile illi mandatũ daris.¬
Profesto sod̃o ermino ⁊ hunc iussit similiter¬
egredi: ab oratione tam̃ ñ cessans. Deniq

Expanded text:
timque perrexerunt coquiac pistores cum reliquis timque perrexerunt coquiac pistores cum reliquis ministris ad monasterium, dicentes: 'Carolus inseqorabatque in oratorio, quod sibimet ipsi dedicaverat in onore sanctae Mariae semper virginis et sancti Iohannis euangelistae et sancti Andreae. Cum autem repleretur pene omnis locus monasterii de exercitum praedicti principis, praepositus monasterii Martinus nomine misit unum de monachis ad praedictum oratorium, ut suaderet episcopo egredi ad eos ob adventu Caroli. Qui cum introisset, ille decantabat hunc psalmum: Deus, iudicium tuum regi da et iustitiam tfilio regis. Tunc, qui missus fuerat, dixit ei huod sibi fuerat imperatum. At ille respondens, praecepit illi, dicens: 'Egredere hinc'. Qui egressuipse nihilominus psallebat. Martinus aiterum misit alium, simile illi mandatum dans.Profecto sanctus Ermino et hunc iussit similiteregredi, ab oratione tamen non cessans. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
infrancoꝵ terras. ut suam in eis ultionẽ exerceret.
hec audientes franci metuebant eum nimif re¬
miniscentes qd olim ab eo grauit̃ uulnerati ter¬
ga uertissent. Tunc misertuscd̾ns seruis suis non
ꝑmissit illũ int̾ie in t̾ram francoꝵ s ꝑtussit eũ.
& mortuus ẽ. Contigit aũ ut ipsa die sc̃s ermi¬
no equitaret de suo monasti̾o: ad uillam quȩ
uocatur fleon. Circa horã fere diei nonã paulu¬
lum pressit gradũ. ⁊ ait circumstantib sibi
comitantib. Uere dico uobis: cecidit mͦ t̾rena sub.¬
limis altitudo. At illi qui cũ illo erant notan¬
tes diem ⁊ sollicite requirentes. inuenerunt qd
ꝑtussus ac mortuus ẽẽt uir prefatꝰ eode die. ea-¬
demꝙ hora: eoipso mom̃to quo scõ erminoni fu¬
erat reuelatũ. Non multũ ut arbitror post
hoc tempus dum karolus iter ageret secus mo¬
nasterium scĩ erminonis. fertur dixisse sius fa-¬
mulis. Eamus ad monasteriũ laubacis. Sta-¬

Expanded text:
in Francorum terras, ut suam in eis ultionem exerceret. in Francorum terras, ut suam in eis ultionem exerceret. Haec audientes Franci metuebant eum nimis, reminiscentes, quod olim ab eo graviter vulnerati terga vertissent. Tunc misertus Dominus servis suis, non permisit illum intrare in terram Francorum, sed percussit eum, et mortuus est. Contigit autem, ut ipsa die sanctus Ermino equitaretur de suo monasterio ad villam quae vocatur Fleon. Circa horam fere diei nonam paululum praefigit gradum et ait circumstantibus sibi comitibus: 'Vere dico vobis, cecidit modo terrena sublimis altitudo'. At illi qui cum eo erant notantes diem et sollicite requirentes, invenerunt, quod percussus ac mortuus esset vir praefatus eodem die eademque hora, eo ipso momento, quo sancto Erminoni fuerat revelatum. 8. Non multum, ut arbitror, post hoc tempus, dum Carolus iter ageret secus monasterium sancti Erminonis, fertur dixisse suis famulis: 'Eamus ad monasterium Laubacis'. Sta
Abbreviated transcription (Latin):
karolum: eodem nãꝙ die pͥusꝙͣ inuicẽ pugna¬
rent. uir dñi ermino post matutinas laudes.
srĩb quiescentib. ipse scđm consuetudinẽ solus
in oratorio remanens psallebat. Cũq diu decan:¬
taret᷑: soꝑor iyruit in eũ.: intantũ ut pene stare
ñ poss. Repugnante aũ illo ac reluctãte uox fr̃a ẽ
ad eum dicens. Raroli est uictoria. At ille surgen¬
tib fr̾ib congregatis qꝙ in unũ natrauit eis
quod sibi distum fuerat: ac ita postea ꝓbauit euen¬
tus: quia fugato regenfrido. exercituq illiꝰ uul¬
nerato fere usq ad int̾nitionẽ. karolus uniu̾sũ
regnũ francoꝵ redegit in suam potestatẽ sic̃t
fore silendum qd dixit ꝑ indaginẽ sc̃i sp̃c. qͣn¬
do interiit uir gentilis nomine rabbodꝰ pͥnceps
fresianoꝵ. Igitur cũ completa eẽt malicia p̃fati
uiri radbodi. ceꝑit adunare turbas gentilium
exercitumq ualde copiosum: cupiens irrumꝑe

Expanded text:
Carolum, eodem namque die, priusquam invicem pugnaCarolum, eodem namque die, priusquam invicem pugnarentur, vir Domini Ermino post matutinas laudes, fratribus quiescentibus, ipse secundum consuetudinem solus in oratorio remanens psallebat. Cumque diu decantaret, sopor inruit in eum in tantum, ut pene stare non posset. Repugnante autem illo hac reluctante, vox facta est ter ad eum, dicens: 'Caroli est victoria'. At ille, surgentibus fratribus congregatisque in unum, narravit eis, quod sibi dictum erat. Ac ita postea probavit eventus, quia, fugato Ragenfrido exercituque illius vulnerato fere usque ad internetionem, Carolus universum regnum Francorum redegit in suam potestatem, sicutfore silendum, quod dixit per indaginem sancti Spiritus, quando interiit vir gentilis nomine Radbodus princeps Frisianorum. Igitur cum completa esset malitia praefati viri Radbodi, coepit adunare turbas gentilium exercitumque valde copiosum, cupiens inrumpere
Abbreviated transcription (Latin):
ter qu̾o scanderet. iugiter prefuiss. fuit itaq
in elemosinꝰ largus. in uigiliis sedulus: in orati¬
one deuotus. in caritate ꝑfectus: in humilitate
ꝓfusus. in doctrina precipuus: in sermone para¬
tus. inconu̾satione scĩssimus: in hospitalitate
letissimꝰ. uenerans in eis xꝑm uerũ hospitem.
Et sinceritatẽ mentis uultus sui serenitate mon¬
strabat: & pietatẽ clementissimi cordis osten¬
debat in lenitate sermonis. Quicqͥd ad salu¬
tem ꝑtinere poss ȩcernam: ñ minus implebat
beatissimi oꝑis studio. quã sermonis p̃dicatio¬
ne docebat. Maximeq ex omĩb enumeratis
uirtutib orationi incumbebat: ita dũ taxat
ut fere nullo tẽpore eũ qͥs potuisset reꝑire. qͥ ñ
oraret uł psalleret. Quẽ ñ nulli ferunt habus
nerabilis fladbertus nomine discipłs illiꝰ testis
ualde idoneus. Porro que narro eo refente cognoui.
Nam cum ragemfridus cõmitt̾ẽt bellũ aduersus

Expanded text:
noviter scanderat iugiter praefuisset. Fuit itaque noviter scanderat iugiter praefuisset. Fuit itaque in elemosinis largus, in vigiliis sedulus, in oratione devotus, in caritate perfectus, in humanitate profusus, in doctrina praecipuus, in sermone paratus, in conversatione sanctissimus, in hospitalitate laetissimus, venerans in eis Christum verum hospitem, et sinceritatem mentis vultus sui serenitate monstrabat et pietatem clementissimi cordis ostendebat in lenitate sermonis. Quicquid ad salutem pertinere possit aeternam, non minus implebat beatissimi operis studio, quam sermonis praedicatione docebat. Maximeque ex omnibus ęnumeratis virtutibus orationi incumbebat, ita dumtaxat, ut fere nullo tempore eum quis potuisset repperire, quo non oraret vel psalleret. 6. Quem nonnulli ferunt habuisnerabilis Fladbertus nomine, discipulus illius, testis valde idoneus. Porro quae narro, eo referente, cognovi. Nam cum Ragenfridus committeret bellum adversus
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionẽ iuniorib. qd itapostea impleuit deuo¬
tus. Receptus sane sodm ordinẽ. in tanta se hu¬
militate atq obedientia constrinxit: ut õs pene
antecederet. Qui imitatus uitam sc̃ĩ ursmari mo¬
resq ad summũ apicẽ xꝑiane religionis aitigit
qui ñ illũ ex affectu diligeret. Nicħ quidẽ arrogan¬
tia nichil suꝑbia de eiꝰ morib usurpabat. s oĩb
beniuolus int̾ra positus. celestẽ in se habitũ mo¬
rib ostendebat. Senescente uͦ scõ uismaro graui¬
terꝙ infirmante ꝑmiserunt spiritales filii sui ei
licentiã deponendi se de culmine regiminis. Qu
depositus cepit suadere eis ut ipsũ iugum scõ
imponent erminomi eꝑo. Atinus uox omniũ
clericoꝵ ac laicoꝵ una efficit᷑. ita ut nullus in
his om̃ib inueniret᷑. qui non eiꝰ electionẽ clania¬
ret. Sublimatus qͦ in fastigio regiminis. statĩ sic
apparuit aptus & deuotus officio: tanꝙͣ si noui

Expanded text:
dilectionem minoribus. Quod ita postea implevit devodilectionem minoribus. Quod ita postea implevit devotus. 4. Receptus sane secundum ordinem, in tanta se humilitate adque oboedientia constrinxit, ut omnes pene antecederet. Qui imitatus vitam sancti Ursmari moresque, ad summum apicem christianae religionis adtigit. qui non illum ex affectu diligeret. Nihil quidem arrogantia, nihil superbia de eius moributus, caelestibus se habitum moribus ostendebat. 5. Senescente vero sancto Ursmaro graviterque infirmante, permiserunt spiritales filii sui ei licentiam deponendi se de culmine regiminis. Qui depositus coepit suadere eis, ut hoc ipsum iugum sancto inponerent Erminoni episcopo. Protinus vox omnium clericorum ac laicorum una efficitur, ita ut nullus in his omnibus inveniretur, qui non eius electionem clamaret. Sublimatus quoque in fastigio regiminis, statim sic apparuit aptus et devotus officio, tamquam si quod
Abbreviated transcription (Latin):
accersiuit eum adse. ⁊ ait illi. Rogo te ne des
mͥ quicꝗͣ de tus facultatib in domo tua: nͥ
qͦd petam ate. At ille respondens dixit. Pete
quodcũꝙ uolueris: ⁊ ego tͥ gratant̃ tribuã
Tunc gaudens haidaldus de responsione ep̃i:
dixit eĩ. Pecito mea nicħ ẽ aliud. quã ut ꝑ¬
mitas unũ de tus presbiteris nomine et¬
minonẽ. ire admonasteriũ qd uocat᷑ laubasi.
atꝙ ibidem stabilit̃ ꝑmanere. ubi sc̃e urs¬
marus pater monachoꝵ ẽẽ cernit᷑: ut illuc ceptũ
opus ad finem felicem ꝑducat. Audiens aũ madal¬
garius talem petitionẽ. quãius moleste accipiens
tam̃ nec uoluit tenuere nec potuit:. Silico concessit
dicens ꝑgat quoc̃ꝙ uolueris. Qui statim misit
illũ ad sepedictum monasteriũ scĩ ursmari. Qui
recipiens eum hilariter in suo scõ ce nobio. scd̃m
morẽ ibidem degentiũ fecit spondere obtẽpare
regule. ⁊ obedientiã exhibere maiorib caritatis

Expanded text:
arcersivit eum ad se et ait illi: 'Rogo te, ne des arcersivit eum ad se et ait illi: 'Rogo te, ne des mihi quicquam de tuis facultatibus in domo tua, nisi quod petam a te'. At ille respondens dixit: 'Pete, quodcumque volueris, et ego tibi gratanter tribuam'. Tunc gaudens Hailedaldus de sponsione episcopi, dixit ei: 'Petitio mea nihil est aliud, quam ut permittas unum de tuis presbiteris nomine Erminonem ire ad monasterium quod vocatur Laubacis adque ibidem stabiliter permanere, ubi sanctus Ursmarus pater monachorum esse cernitur, ut illuc coeptum opus ad finem felicem perducat'. Audiens autem Madelgarius talem petitionem, quamvis moleste accipiens, tamen nec voluit rennuere nec potuit; sed ilico concessit, dicens: 'Pergat, quocumque volueris'. Qui statim misit illum ad sepe dictum monasterium sancti Ursmari. Qui recipiens eum hilariter in suo sancto coenobio ac secundum morem ibidem degentium fecit spondere, obtemperare regulam et oboedientiam exibere maioribus, caritatis
Abbreviated transcription (Latin):
ad meliora cotidie ꝓficeret sub prefato pontifice:
cepit se fama illus ex bona conu̾satione. longe
abbas. de monast̾io quod diriuatiue ex noĩe
fluuioli decurrentis ꝑ monasteriũ in amne.
que ꝓpͥe nuncupat᷑ sambra. uocat᷑ laubacis
hec audiens uocaret ad se faceretq sibi eum
familiarissimũ amicũ. tractus corde spiritali
affectu. Qui cernens illũ in bonis conu̾santem
oꝑib precepit illi ut frequent̾ ad se conueniret
grã uisendi. Qui ita crebro agebat. ⁊ mores ꝑ¬
fectos conuersationẽ ꝙ scãm uelut apis pru¬
dentissima ab eo hauriebat. factum ẽ aũ non
multũ post hos dies. ut homo magnus in pa-¬
latio pippini filiꝰ ansegisi nomine haildaldꝰ
iter ageret ꝑ territoriũ laudonense. Cũ autẽ
audiss p̃dictus madalgariꝰ ep̃s transitũ tan-¬
ti uiri ꝑ suam diocesim. studuit ei p̃parare
prandiũ locupletissimũ: donaꝙ multa ual¬
de. Cumꝙ ꝑueniss uir ille ꝓcerus ad domũ

Expanded text:
ad meliora proficeret sub praefato pontifice, coepit fama illius ex bona conversatione longe liscopus atque abbas de monasterio, quod dirivative ex nomine fluvioli decurrentis per monasterium in amne, quae proprie noncupatur Sambra, vocatur Laubacis, haec audiens vocaret ad se faceretque sibi eum familiarissimum amicum, tactus corde spiritali affectu. Qui cernens illum in bonis versantem operibus, praecepit illi, ut frequenter ad se conveniret gratia visendi. Qui ita crebro agebat et mores perfectos conversationemque sanctam velut apes prudentissima ab eo hauriebat. 3. Factum est autem non multum post hos dies, ut homo magnus in palatio Pippini, filius Ansegisi, nomine Hailedaldus iter ageret per territorium Laudonense . Cum autem audisset praedictus Madelgarius episcopus transitum tanti viri per suam diocesim, studuit ei praeparare prandium locupletissimum donaque multa valde. Cumque pervenisset vir ille procerus ad domum
Abbreviated transcription (Latin):
bũ predicationis: s auctoritas apłica ⁊ pre¬
fecto discipłis suis ꝑfecte instructis. traditãꝙ
eis cibariã tritici mensurã. ꝓuectus ȩtate.
⁊ plenus dieru. in senectute bona. anno sep¬
tĩgentesimo ⁊ tricesimo septimo ab incarna¬

Expanded text:
bum praedicationis; sed auctoritas apostolica et praebum praedicationis; sed auctoritas apostolica et praeostremum profecto, discipulis suis perfecte instructis traditamque eis cibariam tritici mensuram, provectus aetate et plenus dierum in senectute bona anno septingentesimo et trigesimo septimo ab incarna
Abbreviated transcription (Latin):
pueri: ait. Quomͦ uocatur nom̃ eiꝰ. Et ille.
Pippinus inquit ẽ nom̃ eius. Regrediente autẽ
illo: sc̃s ait ermino suis familiarib. Iste inquam
puer habiturus ẽ regnum francoꝵ solide intan¬
tum ut nullus de ꝓgenie illius. ante eũ tã soli¬
de tenuisse dinoscatur. Et ita demũ cernimꝰ nos
sublimatum eum in uniuerso francoꝵ regnos
sicut sc̃s ermino predixit fore fiendũ. Igit᷑ alio
tempore. cũ eẽt idem uir qͥ dr̃ sc̃s ermino apud
aluid monasterium. q̃d uocitatũ ẽ elnone. ubi
corpus scĩ amandi requiescit. distans a suo fere
triginta milia. obiit qͥdam monachus in suo cȩ¬
nobio uiunibertus nomine: qui absens ut dixi
ꝓtimis agnouit. Statimꝙ monachis ibidem
oo stiden tib supplicauit. quatinꝰ exequias sui
monachi celebrarent: & sacras hostias deo pro
absolutione illius offerrent: qui ita gratant᷑
tentis succubuit timendo uł adulando. att
minus annunciaret aut subtraheret uer-¬

Expanded text:
pueri ait: 'Quomodo vocatur nomen eius?' Et ille: 'Pippinus', inquid, 'est nomen eius'. Regrediente autem illo, sanctus Ermino ait suis familiaribus : 'Iste, inquam, puer habiturus est regnum Francorum solide in tantum, ut nullus de progenię illius ante eum tam solide tenuisse dinoscatur'. Et ita demum cernimus nos sublimatum eum in universo Francorum regno, sicut sanctus Ermino praedixit fore fiendum. 10. Igitur alio tempore cum esset idem vir Dei sanctus Ermino apud aliud monasterium, quod vocatum est Elnon, ubi corpus sancti Amandi requiescit, distans a suo fere triginta milia, obiit quidam monachus in suo coenobio Winebertus nomine. Qui absens, ut dixi, protinus agnovit statimque monachis ibidem consistentibus supplicavit, quatinus exsequias sui monachi celebrarent et sacras hostias Deo pro absolutione illius offerrent. Qui ita gratanter tentis subcubuit timendo vel adulando, ut minus annnuntiaret aut subtraheret ver
Abbreviated transcription (Latin):
gradiunt᷑. ⁊ unusqͥsq audiens meliora p̃ce¬
dentiũ patrum oꝑa a quib se deuiare cog¬
noscit. humiliat᷑: atq ad eoꝵ beatitũdinẽ
ꝑuenire quantotius festinat. Ego uͭ hec ita
ẽẽ consid̾ans. adiuuante dño opto si possũ bre¬
uiter & succincte transcurrere: qualit̃ in hac luce
beatus ermino eꝑc. bonoꝵ memorie dignꝰ con¬
u̾satus sit. Igitur sc̃s ermino oriundꝰ fuit in
pago landonensi ñ infimis parentib. s ex me¬
diocri gente francoꝵ. Et quãuis nobilis ẽẽt
ꝓgenie: nobilior tñ erat mente. Cum aũ sacras
litteras diuinãq scripturã plenit̃ didicisset:
ꝓpt̃ incõparabilem uitã. ⁊ religionẽ leuotissi

Expanded text:
ora praecedentium patrum opera, quam se vindicare cognoscat, humiliatur atque ad eorum beatitudinem pervenire quantotius festinat. Ego vero haec ita esse considerans, adiuvante Domino, opto, si possum, breviter succinctus transcurrere, qualiter in hac luce beatus Ermino episcopus bonorum memoriae dignus versaverat. 1. Igitur sanctus Ermino oriundus fuit in pago Laudonense non infimis parentibus, sed ex mediocri gente Francorum. Et quamvis nobilis esset progenie, nobilior tamen erat mente. Cum autem sacras litteras divinamque scripturam pleniter didicisset, propter incomparabilem vitam et religione
Abbreviated transcription (Latin):
tuã: lasciua subrisit. Iue continuo dexteram
ab eiꝰ ore conu̾tens: partẽ illã dnici corꝑis suꝑ
altare deposuit. Expletiuͦ missaꝵ sollemniis.
mat᷑nã corã ppło inquisuut. qͦmobrẽ corpus
dñi suscept᷑a. ridere p̃sumꝑserit. At illa diu
musitans tandẽ ꝓrupit: qͥa panẽ inqͥens ꝙͣ
ꝓpriis manib me fecisse cognouerã. tu corpus
dñi ꝑhibebas. Tunc gregoriꝰ ꝓ incredulitate
mulieris cũ tota plebe se in orationẽ ꝓstrauit.
⁊ post paululũ surgens. particulã panis ꝙͣ
suꝑ altare posuerat. carnẽ factã repperit.
ad credulitatis grãm illã reuocare potuit:
ꝑ ꝙͣ totũ ppłm confirmare curauit. Rursꝰ qͦ¬

Expanded text:
tuam, lasciva subrisit. Ille continuo dexteram ab ejus ore convertens, partem illam dominici corporis super altare deposuit. Expletis vero missarum solemniis, matronam coram populo inquisivit quam ob rem corpus dominicum susceptura ridere praesumpserit. At illa diu mussitans, tandem prorupit, quia panem, inquiens, quem propriis manibus me fecisse cognoveram, tu corpus dominicum perhibebas. Tunc Gregorius, pro incredulitate mulieris, cum tota plebe se in orationem prostravit; et post paululum surgens, particulam panis quam super altare posuerat, carnem factam reperit: qad credulitatis gratiam tam illam revocare potuit, quam totum populum confirmare curavit. Rurs
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo setundiceriꝰ factus. ex libris ipsiꝰ aliqua
utilissima deflorauit: ioħ̃em defensorẽ qui eiꝰ
iussu in hispaniis cognitor destinat᷑. ianua¬
riũ eꝑm ciuitatis malalitane: ab ep̃is suis cõ¬
patͥotis depositũ sedi ꝓpͥe restaurauit: ⁊ deposi¬
tores ei cũ eoqui in locũ eiꝰ obrepserat. pari
sententia condemnauit. Monachoꝵ uͦ scĩssimoᷤ
sibi familiares elegit. Int̃ qͦs maximianum
monast̾ii sui abb̃em. quẽ siracusis ep̃m fecit.

Expanded text:
ab eo secundicerius factus, ex libris ipsius aliqua ab eo secundicerius factus, ex libris ipsius aliqua utillima defloravit; et Joannem defensorem, qui ejus jussu in Hispanias cognitor destinatus, Januarium episcopum civitatis Malacitanae, ab episcopis suis compatriotis depositum, sedi propriae restauravit, et depositores ejus cum eo qui in locum ejus obrepserat pari sententia condemnavit. Monachorum vero sanctissimos sibi familiares elegit, 49 inter quos Maximianum, monasterii s
Abbreviated transcription (Latin):
lunc regalib p̃cib sicut hodie qͥdam ueridice
astipulantur adrianus papa ꝑmotus: duos in-
galliã cantores emisit. Quoꝵ iudicio rex om̃es
qͥdem corrupisse dulcedinẽ romani cantꝰ leui-¬
tate quadã cognouit: metenses uͦ sola nat᷑ali
feritate paululũ qͥd dissonare p̃uidit. Deniq
usꝙ hodie qͣntũ romano cantui metensis cedit
naꝵꝙ cantus. ab his qͥuerã ueritatẽ diligunt
cõꝓbat᷑. Hec gͦ ꝑ anticipationẽ ꝓtulerim: ne in-
discussã galloꝵ leuitatẽ uidear pret̾isse. x
eterũ ꝑudentissimꝰ rector gͣgoeiꝰ temotiꝰ a suo cu-¬
biculo scł̃arib clericoꝵ sͥ prudentissimos cõsi¬
liarios familiares ꝙ delegit. Int̃ qͦs petrum
diaconũ coetaneũ suũ cũ quo postea disputãs
quatuor dialogoꝵ libros cõposuit emilianum
notariũ qui qͣdraginta omelias euangłii cum
sociis suis excepit: pateriũ eque notariũ qͥ

Expanded text:
Tunc regis precibus, sicut hodie quidam veridice Tunc regis precibus, sicut hodie quidam veridice astipulantur, Adrianus papa permotus, duos in Galliam cantores misit, quorum judicio rex omnes quidem corrupisse dulcedinem Romani cantus levitate quadam cognovit, Metenses vero sola naturali feritate paululum quid dissonare praevidit. Denique usque hodie quantum Romano cantui Metensis cedit,iarumque cantus, ab his qui meram veritatem diligunt comprobatur. Haec ergo per anticipationediscussam Gallorum levitatem videar praeteriisse 11. Caeterum prudentissimus rector Gregorius, remotis a suo cubiculo saecularibus, clericorum sibi prudentissimos consiliarios familiaresque delegit, inter quos Petrum Diaconum coaetaneum suum, cum quo postea disputans, quatuor Dialogorum libros composuit; Aemilianum quoque notarium, qui quadraginta homilias Evangelii cum sociis suis excepit; Paterium aeque notarium, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cum galloꝵ ꝓcacitas cantũ anr̃atib quibdã
neniis argum̃taret᷑ eẽ corruptũ. nr̃iq ediu̾so au¬
tenticũ antiphonariũ ꝓbabilit̾ ostentarent. int̾¬
rogasse fert᷑. quis int̾ruũ ⁊ fontẽ limpidiorẽ
aquã conseruare soleret. Respondentib fontem:
prudent adiecit. Ergo ⁊ nos qui de riuo corruptã
limphã usq hactenus bibim᷑: ad ꝑhennis fontiᷤ
os suoꝵ industrios clericos adriano tc̃ ep̃o deliqͥt.
Quib tandẽ satis elegant̃ instructis. metensem
metͦpolim adsuauitatẽ modulationis pͥstinȩ re-¬
uocauit. ꝑ qͣ illã totã galliã suã correrit. ix¬
edcũ multa post tẽpora defunctis his qui ro-¬
me fuerant educati. cantũ gallicanaꝵ ec¬
cłiaꝵ a metensi discrepare prudentissimꝰ regũ
uidiss. ac unumq̃mq ab alterutro uiciatũ. can¬
tũ iactant̃ aduert̾et:. iterũ inqͥt redeamꝰ ad fontẽ.

Expanded text:
cum Gallorum procacitas cantum a nostratibus quibusdam cum Gallorum procacitas cantum a nostratibus quibusdam naeniis argumentaretur esse corruptum, nostrique e diverso authenticum Antiphonarium probabiliter ostentarent, interrogasse fertur quis inter rivum et fontem limpidiorem aquam conservare soleret? Respondentibus fontem prudenter adjecit: Ergo et nos qui de rivo corruptam lympham usque hactenus bibimus, ad perennis fontis ue duos suorum industrios clericos Adriano tunc episcopo dereliquit, quibus tandem satis eleganter instructis, Metensem metropolim ad suavitatem modulationis pristinae revocavit, et per illam, totam Galliam suam correxit. Sed cum multa post tempora, defunctis his qui Romae fuerant educati, cantum Gallicanarum Ecclesiarum a Metensi discrepare prudentissimus regum vidisset, ac unumquemque ab alterutro vitiatum cantum jactantem adverteret: Iterum, inquit, redeamus ad fontem.
Abbreviated transcription (Latin):
mitẽ nitit᷑ edere cantilenã. nat᷑ali quodã fragore
quasi plaustra ꝑ gradꝰ confuse sonantia. rigidas
uoces iactat: sicꝙ audientiũ animos qͦs mulce¬
re debuerat. exasꝑando magis ac obstrependo con-¬
turbat. uii. Hino ẽ qd huiꝰ gregorii tẽpore cũ
augustino tẽ britannias adeunte: ꝑ occidentẽ
qͦq romane institutionis cantores disꝑsi bat ba-¬
ros insignit docuert̃. Quib defunctis. octidenta-¬
les ȩccl̃ie ita suscepte modulationis organũ uirti-¬
auerunt: ut ioħes quidã romanus cantor. cũ theo¬
doro eque ciue romano eburaci archiepo. ꝑgalliaᷤᷤ
in britannias uitaliano sit p̃suli destinatꝰ. Qui
curcũqͣq positaꝵ eccl̃iaꝵ filios ad pͥstinã cantilene
tis annis romane doctrine regulã conseruauit .uiii.
ed ⁊ karolus nr̃ patͥcuis rex aũ francoꝵ disso¬
nantia romani ⁊ gallicani cantꝰ rome offẽsꝰ.

Expanded text:
mitem nititur edere cantilenam, natarali quodam fragore, mitem nititur edere cantilenam, natarali quodam fragore, quasi plaustra per gradus confuse sonantia rigidas voces jactat, sicque audientium animos, quos mulcere debuerat, exasperando magis ac obstrependo conturbat. 8. Hinc est quod hujus Gregorii tempore cum Augustino tunc Britannias adeunte, per Occidentem quoque Romanae institutionis cantores dispersi, barbaros insigniter docuerunt. Quibus defunctis Occidentales Ecclesiae ita susceptum modulationis organum vitiarunt, ut Joannes quidam Romanus cantor cum Theodoro aeque cive Romano, sed Eburaci archiepiscopo, per Gallias in Britannias Vitalliano sit praesule destinatus, qui circumquaque positarum Ecclesiarum filios atis annis Romanae doctrinae regulam conservavit. 9. Sed et Carolus noster patricius, rex autem Francorum, dissonantia Romani et Gallicani cantus Romae offensus,
Abbreviated transcription (Latin):
lauit. Scolam cantoꝵ quȩ hactenꝰ eisdẽ institu¬
tionib in scã romana eccł̃ia modulat᷑ constituit:
eiq ñ nullis p̃diis duo habitacła. scilicet unum
subgradib basilice beati petͥ apłi. alterũ uͦ sub
lat̾anensis patͥarchie domib fabricauit. Ubi usꝙ
hodie lectꝰ eiꝰ quorecubans modulabat᷑. ⁊ flagel¬
lũ ipsuis qͦ pueris minabat᷑ uen̾atione cõgrua
cũ autentico antiphonario reseruant᷑. Quȩ uidel¬
cet loca ꝑ p̃cepti seriem subint̾positione anatbe¬
alias europe gentes. germani seu galli disce̾
crebroꝙ redisc̾e insignit potuert̃. Incorrupta uͦ tã leuita¬
te animi ñ nulla de ꝓpͥo gregorianis cantib miscue¬
it. qͣm feritate qͦꝙ naturali seruare minime ua¬
luer̃t. Alpina siquidẽ corpora uocũ suaꝵ tonitru¬
is altisona ꝑstrepentia. suscepte modulationiᷤ
dulcedinẽ ꝓpͥe ñ resultant: quia bibuli gutt᷑is
barbara feritas dũ inflexionib ⁊ reꝑcussioĩb

Expanded text:
 quae hactenus eisdem institutionibus in sancta Romana Ecclesia modulatur, constituit; eique cum nonnullis praediis duo habitacula, scilicet alterum sub gradibus basilicae beati Petri apostoli, alterum vero sub Lateranensis patriarchii domibus fabricavit, ubi usque hodie lectus ejus, in quo recubans modulabatur, et flagellum ipsius, quo pueris minabatur, veneratione congrua cum authentico Antiphonario reservatur, quae videlicet loca per praecepti seriem sub interpositione anather alias Europae gentes Germani seu Galli discere crebroque rediscere insigniter potuerunt, incorruptam vero tam levitate animi, quia nonnulla de proprio Gregorianis cantibus miscuerunt, quam feritate quoque naturali, servare minime potuerunt. Alpina siquidem corpora, vocum suarum tonitruis altisone perstrepentia, susceptae modulationis dulcedinem proprie non resultant, quia bibuli gutturis barbara feritas, dum inflexionibus et repercussionibus
Abbreviated transcription (Latin):
expoliatos ꝓcedere statuit. Kyrieleison
cantari p̃ceꝑit: ⁊ orationẽ dnĩcam mox
post canonẽ suꝑhostiã censuit recitari.
eqͥb cum postea qͦsdã mumare .xx.
sentiret. tanꝙͣ qui constantinopoli¬
tane eccłe consuetudines sequeret᷑ ꝑiissimꝰ
hos innullo hoꝵ aliã eccł̃iã secuti sumus.
Nã ut alla hic ñ diceret᷑. de ierusolimoꝵ ec¬
cłia ex beati ieronimi traditione. tẽpore
beate memorie damasi pape tradit᷑ tractũ.
& ideo magis in hac re illam consuetudinẽ
amputauimꝰ. que hic agrecis fuerat tra¬
dita. Subdiaconos aũ ut spoliatos ꝓcedere
qͥa placuit cuidam pontifici nr̃o nescio cui.
qui eos uestitos ꝓcedere p̃cepit: nã sicilien seᷤ¬
eccłie nũqͥd traditionẽ a grecis acceꝑunt:
Unde gͦ habent hodie ut subdiaconiineis tu¬
nicis ꝓcedant: ñ qͥa hoc a matre sua roma¬
na ȩccła ꝑceꝑunt. Kyrieleison aũ nos neq
diximꝰ sicut agrecis dr: qͥa ingrecia õs simul

Expanded text:
exspoliatos procedere statuit. Kyrie eleison exspoliatos procedere statuit. Kyrie eleison cantari praecepit, et orationem Dominicam mox post canonem super hostiam censuit recitari. 21. De quibus cum postea quosdam murmurare sentiret, tanquam qui Constantinopolitanae Ecclesiae consuetudines sequeretur, piissimdicens: « Nos in nullo horum aliam Ecclesiam secuti sumus. Nam ut Alleluia hic diceretur, de Jerosolymorum Ecclesia ex beati Hieronymi traditione tempore beatae memoriae Damasi papae traditur tractum, et ideo magis in hac re illam consuetudinem amputavimus quae hic a Graecis fuerat tradita. Subdiaconos autem ut spoliatos procedere  placuit cuidam nostro pontifici, nescio cui, qui eos vestitos procedere praecepit. Nam vestrae Ecclesiae nunquid traditionem a Graecis acceperunt? Unde nicis procedant, nisi quia hoc a matre sua Romana Ecclesia perceperunt? Kyrie eleison autem nos neqdicimus sicut a Graecis dicitur, quia in Graecis omnes simul
Abbreviated transcription (Latin):
numeri dictauit quidẽ s lassescente stomacho
langore continuo aliis ꝓnutiandas cõmisit.¬
equebat᷑ exertitꝰ dñi ultracitraꝙ .xuiii.
gregoriũ p̾euntẽ ⁊ auditure u̾bũ doct¬
ne. innumerabiles undiq diuersi sexus etatiᷤ
ac ꝓfessionis. uoluntarie confluebãt cohortes.
Quib ille ut pote doctor celestis militiȩ cũstis
dũtaxat arma sp̃ualia suggerebat pau¬
ꝑib uͦ & aduenis qui ꝓ conditione tẽpoꝵ
rome influxant cotidiana stipendiamini¬
S
Ipetri ⁊ pauli apłoꝵ missaꝵ sollemnia
celebrare decreuit. ad qͥsitis numerosissimiᷤᷤ
oliuetis. quoꝵ sũmã in tabulis marmoreiˢ
p̃forib eiꝰdẽ basilice annotauit. luminaria
suꝑaddidit: officia sedula deputauit. de se¬
pultura iuxta ȩccłiam cõmodũ sꝑare ꝓhi¬
buit: septẽ ex defensorib honore regiona¬
rio decorandos indixit: alła extra penteco¬
sten tẽpora dici ad missas fecit: subdiaconoᷤᷤ

Expanded text:
numeri dictitavit quidem, sed lassescente stomacho, numeri dictitavit quidem, sed lassescente stomacho, languore continuo aliis Sequebatur exercitus Domini ultra citraque Gregorium praeeuntem, et auditurae verbum doctrinae innumerabiles undique diversi sexus, aetatis ac professionis, voluntariae confluebant cohortes, quibus ille, utpote doctor coelestis militiae, cunctis duntaxat arma spiritalia suggerebat, pauperibus vero et advenis, qui pro conditione temporum Romam influxerant, quotidiana stipendia minisPetri et Pauli apostolorum missarum solemnia celebrari decrevit, acquisitis numerosissimis olivetis, quorum summam in tabulis marmoreis prae foribus ejusdem basilicae 51 annotavit. Luminaria superaddidit, officia sedula deputavit. De sepultura juxta Ecclesiam, commodum sperare prohibuit. Septem ex defensoribus honore regionario decorandos indixit. Alleluia extra Pentecostes tempora dici ad missas fecit. Subdiaconos
Abbreviated transcription (Latin):
obsequii diftrictiorẽ appenit subire seruitutẽ.
Si aũ in monachico habitu scdm patrũ re¬
gulas irrephensibilit fu̾it conu̾satus: post
ꝑfixa sacris canonib tẽpora. licent̃ iam ad qd¬
libet eccl̃asticũ officiũ ꝓuehat᷑: si tñ illis ñ fuit
criminib macł̾atus. que intestam̃to ueteri
morte multantur. .xui.¬
ed ⁊ gelasianũ codicẽ de missaꝵ sollemniis
multa subtrahens pauca conu̾tens. ñ nulla uͦ
suꝑadiciens: ꝓ exponendis eugl̃icis lectionib
in uniꝰ libri uolumine coartauit. In canone
apposuit. diesq nr̃os intua pace disponas: atꝙ
ab ȩt̾na damnatione nos eripi. ⁊ inelectoꝵ tuoꝵ
iubeas grege numerari Exꝑm .xuii.
tationes ꝑ basilicas beatoꝵ mr̃m uł cimi¬
teria scdm qd̃ hactenus ꝑlebs romana qͣsi
eo uiuente certatim discurrit : sollicitꝰ ordinauit
ꝑqͣs ⁊ ipse simul discurrens. dũ adhuc loqui
diuerso tẽpore declamauit. Reliquas uͭ eiꝰdẽ

Expanded text:
obsequio districtiorem subire appetit servitutem. obsequio districtiorem subire appetit servitutem. Si autem et in monachico habitu secundum Patrum regulas irreprehensibiliter fuerit conversatus, post praefixa sacris canonibus tempora, licenter jam ad quodlibet ecclesiasticum officium provehatur, si tamen illis non fuerit criminibus maculatus quae in Testamento Veteri morte multantur.Sed, et Gelasianum Codicem de missarum solemniis, multa subtrahens, pauca convertens, nonnulla vero superadjiciens, pro exponendis evangelicis lectionibus in unius libri volumine coarctavit. In canone apposuit: « Diesque nostros in tua pace dispone, atque ab aeterna damnatione nos eripi, et in electorum tuorum jubeas grege nutationes per basilica vel beatorum martyrum coemeteria secundum quod hactenus plebs Romana, quasi eo vivente, certatim discurrit sollicitus ordinavit; per quas et ipse simul discurrens, dum adhuc loqui diverso tempore declamavit, reliquas vero ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
ricalẽ ꝓfessionẽ tã ex eccłastica ꝙͣ ex sclari
quoq militia. diu̾sis occasionib cotidie pene
innumerabilis multitudo conflueret pastoꝵ
ad omĩa ꝓuidꝰ. neqͣꝙͣ eos ad eccl̃astici decoris offi¬
ciũ. s ad capiendũ solũm monachicũ ꝓposi-¬
tum suscipiendos ẽẽ ñ cessabat dicens. Mul-¬
tos execcłastica seu scłari milicia nouimꝰ ad om̃i¬
potentis di seruitiũ festinare: ut ab humana ser
di eccłastici uł scłaris uris dominiũ occasionẽ ꝑ̃¬
bemꝰ. Si uͦ festinantes ad omp̃is di seruitiũ in¬
caute retinemꝰ. illi inuenim᷑ negare quedã qͥ
fecit omĩa. Unde necesse ẽ. ut qͥs qͥs ex uiris eccl̃i¬
astici uł scłaris militiȩ seruitute. ad di seruitiũ
conu̾ti desiderat: ꝓbetur pͥus in laico habitu
constitut᷑. Et si mores eiꝯ atꝙ conu̾satio. bono de¬
sid̾io illiꝰ testimoniũ ferunt: absq ulla retͣcta
ut ab humano seruitio liber recedat: qͥ diuini

Expanded text:
ricalem professionem tam ex ecclesiastica, quam ex saeculari quoque militia diversis occasionibus, quotidie pene innumerabilis multitudo conflueret, pastor ad omnia providus, nequaquam eos ad ecclesiastici decoris officium, sed ad capiendum solummodo monachicum propositum suscipiendos esse censebat, dicens: « Multos ex ecclesiastica seu saeculari militia novimus ad omnipotentis Dei servitium festinare, ut, ab humana servdi ecclesiastici vel saecularis juris dominium occasionem praebemus. Si vero festinantes ad omnipotentis Dei servitium incaute retinemus, illi invenimus negare quaedam, qui dedit omnia. Unde necesse est ut quisquis ex juris ecclesiastici vel saecularis militiae servitute ad Dei servitium converticonstitutus, et si mores illius atque conversatio bono desiderio illius testimonium ferunt, absque ulla retractermittatur, et ab humano servitio liber recedat, qui pro divino
Abbreviated transcription (Latin):
Pam sccła ꝙͣ ꝑrediximꝰ. omĩmodo debet abstine
re. uerũ post multũ tẽporis a felice messane
sicilie p̃sule reqͥsitus. utrũ augustino scͥpsifs
ut angloꝵ quarta generatione contracta. ma¬
trimoniaminime soluerent᷑ humillimꝰ ꝑater

Expanded text:
57 quam praediximus, omnimodo debet abstinere. » 38. Verum post multum temporis a Felice Messanae Siciliae praesule requisitus utrum Augustino scripsisset ut Anglorum quarta generatione contracta matrimonia minime solverentur, humillimus Pater
Abbreviated transcription (Latin):
munia ȩcclastici nichilominꝰ uiri subibant. ni¬
mirũ laicis ad armoꝵ solammilitiã uł agroꝵ
curã continuã deputatis. Obhoc ñnulli se ꝓ¬
cerii sub obtentu religionis pͥmo tonsorare
cepunt. Quoꝵ t̾giu̾sationi mauriciꝰ imꝑator
prudent̃ occurrens. data ꝑlonginũ stratorẽ lege
p̃̾cepit: ut qͥsqͥs fuiss publicis amministratio¬
nib implicat᷑ ei ad eccłasticũ uenire officiũ ñ

Expanded text:
munia ecclesiastici nichilominus viri subibant, nimunia ecclesiastici nichilominus viri subibant, nimirum laicis ad armorum solam militiam vel agrorum curam continuam deputatis. Ob hoc se nonnulli procerum sub optentu religionis primo tonsurare coeperunt. Quorum tergiversationi Mauricius imperator prudenter occurrens data per Longinum stratorem lege praecepit, ut, quisquis publicis fuisset administrationibus implicatus, ei ad e
Abbreviated transcription (Latin):
marimũ. barbaꝵ qͦdlibet insermone uł
habitu p̃ferebat: s togata quiritũ more seu
trabeat̾a latinitas. suũ latiũ in ipso latiali pa-¬
latio singulariter obtinebat. xiii.¬
efloruerant ibi diu̾saꝵ artiũ studia: ⁊
qͥ uł scĩmonia uł prudentia forte care¬
bat: suo ipsus iudicio subsistendi corã ponti¬
fice fiduciã ñ habebat. Arcersiebant᷑ ponti¬
ficalib ꝓfundis consiliis prudentes uiri. qͦs
ꝑhibui potiꝰ quã potentes: ⁊ pauꝑe philoso¬
phia intrinsetus qd potius aut potissimũ
in uno qͦ negocio sequendũ ꝑutaret᷑ artifi¬
ciosis argum̃tationib rationabilit̃ inqͥrente.¬
inercia: que mͦ se de sapientib parisorte ul
peritia: ⁊ facundissima uirgo cicropia quȩ
qͣndã sue mentis acumina uarrone cȩlibatũ
suũ auferente latinis tradiderat. impostu¬
raꝵ sibi p̃stigia. sict̃ ipse insuis epłis q̃ritus¬
trimoniũ ꝓcurabat᷑. s omĩa ȩccl̃iastici uris

Expanded text:
maximum, barbarum quodlibet in sermone vel maximum, barbarum quodlibet in sermone vel habitu praeferebat, sed togata, Quiritum more, seu trabeata Latinitas suum Latium in ipso Latiali palatio singulariter obtinebat. Refloruerant ibi diversarum artium studia, et qui, vel sanctimonia, vel prudentia forte carebat, suo ipsius judicio subsistendi coram pontifice fiduciam non habebat. 14. Arcessebantur pontificalibus profundis consiliis prudentes viri, quos perhibui, potius quam potentes; et paupere philosophia intrinsecus quid potius aut potissimum in unoquoque negotio sequendum putaretur artificiosis argumentationibus rationabiliter inquirenteinertia, quae modo se de sapientibus pari sorte ulcperitia, et facundissima virgo Cecropia, quae quondam suae mentis acumina, Varrone caelibatum suum auferente, Latinis tradiderat, imposturarum sibi praestigia, sicut ipse in suis episttrimonium procurabat, sed omnia ecclesiastici iuris
Abbreviated transcription (Latin):
nianũ enisdẽ monasterii sui monachũ. que
in rauennati metͦpoli eꝑi consecrauit: ꝓbiĩ
quẽ subito abb̃em sꝑureuelante constituẽs.
ꝓ construendo xenodochio ierusolimis de¬
stinauit. simulq claudiũ classitane ciui¬
tatis abb̃em qͥ de ꝓuerbiis. de canticis qͦꝙ¬
tatico papa disputante. multa licet ñ eo¬
dem sensu cõposuit. Cũ quib gregoriꝰ die
noctuꝙ uersatꝰ. nicħ monastice ꝑfectionis
inpalatio. nicħ pontificalis institutionis
tifici religiosissimi monachi. ⁊ indiu̾sis ꝓfessionibꝰ
habebat᷑ uita cõmunis: ita ut talis eẽt tc̃ sub grego¬
rio penesurbẽ romanã eccł̃ia. qͣlẽ hãc fuisse sub
apłis lucas. ⁊ sub marco eugłista penes a¬
lexandriam stilo cõmemorat. xii
unc rerũ sapientia rome sibi tẽplũ uisi¬
bilit̾ quodãm fabricauit: ⁊ septẽplicib ar¬
tib ueluti columnis nobilissimoꝵ totidẽ
lapidũ apłice sedis atriũ fulciebat. Nullꝰ
pontifici famulantiũ a minimo usq ad

Expanded text:
nianum ejusdem monasterii sui monachum, quem in Ravennati metropoli episcopum consecravit; Probum, quem subito abbatem spiritu revelante constituens, pro construendo xenodochio Jerosolymam destinavit; simulque Claudium Classitanae civitatis abbatem, qui de tateucho, papa disputante, multa, licet non eodem sensu, composuit . 12. Cum quibus Gregorius diu noctuque versatus, nihil monasticae perfectionis in palatio, nihil pontificalis institutionis tifici religiosissimi monachi, et in diversis professionibus habebatur vita communis, ita ut talis esset tunc sub Gregorio penes urbem Romam Ecclesia, qualem hanc fuisse sub apostolis Lucas, et sub Marco evangelista penes Alexandriam Philo commemorat. 13. Tunc rerum Sapientia Romae sibi templum visibiliter quodammodo fabricabat, et septemplicibus artibus, veluti columnis nobilissimorum totidem lapidum, apostolicae sedis atrium fulciebat. Nullus pontifici famulantium, a minimo usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾dote cantat᷑. In qͦ gͦ grecoꝵ consuetudineᷤ
secuti sumꝰ qͥ aut uet̾es nrãs reparauimꝰ aut
mur imitari. Ergo ur̃a caritas cũ occasio se de¬
derit. ut ad catinensẽ eiuitatẽ ꝑgat. uł in sira¬
cusana ciuitate ⁊ ęccłia eos qͦs credit aut in¬
telligit qͥa de hac re murmͬare potuert̃. facta
collocutione doceat: ⁊ qͣsi alia ex occasione eoᷤ
instruere ñdesistat. Nã de constantinopolita-¬
na eccła qͥd dicunt. Qs eã dubitet sedi apłoꝵ¬

Expanded text:
dote. In quo ergo Graecorum consuetudines secuti sumus, qui aut veteres nostras reparavimus, aut mur imitari? Ergo vestra charitas, cum occasio dederit ut ad Catanensium civitatem pergat, vel in Syracusana Ecclesia, eos quos credit aut intelligit quia de hac re murmurare potuerunt, facta collocutione doceat, et quasi alia ex occasione eos instruere non desistat. Nam de Constantinopolitana Ecclesia quod dicunt, quis eam dubitet sedi apo