comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
super quem uenerit lapis iste con¬
teret eum. Discernenda sunt uer¬
ba. Offendentem dixit conquassa¬
ri. super quem autem uenerit con¬
teret. Primo quia humilis uenit.
offenderunt in illum homines qͥa
excelsus uenturus est ad iuidicium
super quem uenerit conteret eum.
S illum non conterit uenturu̾ qũe
non quassauit eum uenit. Qui in
hunsstin non offendit. non formi¬
ilabit excelsum. Breuiter audistis
fratres qui in humilem non offen¬
dit. non formidabit excelsum. Om¬
est illis. Et enim audite et iudete.
Omnes certe qui exeunt ile ecclesia.
et ab unitate ecclie precidunt᷑ anti¬
xp̃i sunt. Nemo dubitet. tpse eng¬
sic designauit. Ex nob̃ exierunt s
non erant ex nobis. Nam si fuis
ex nob̾. permansissent utiq nobis¬
cum. Quicumq ergo non manet
nobiscum. s exeunt ex nobis. met¬
festum est qlł autixp̃i sunt. Et pe¬
modo probant᷑ antixp̃iᷤ. Ex mens¬
cio. Et quis est mendax. nisi quis

Expanded text:
super quem venerit lapis iste, consuper quem venerit lapis iste, conteret eum . Discernenda sunt verba: offendentem dixit conquassari; super quem autem venerit, conteri. Primo quia humilis venit, offenderunt in illum homines: quia excelsus venturus est ad judicium, super quem venerit, conteret eum. Sed illum non conteret venturus, quem non quassavit cum venit. Qui in humilem non offendit, non formidabit excelsum. Breviter audistis, fratres: qui in humilem non offendit, non formidabit excelsum. Omest illis. 7. Etenim audite, et videte. Omnes certe qui exeunt de Ecclesia, et ab unitate Ecclesiae praeciduntur, antichristi sunt nemo dubitet; ipse enim designavit, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis: nam si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. Quicumque ergo non manent nobiscum, sed exeunt ex nobis, manifestum est quod antichristi sunt. Et quomodo probantur antichristi? Ex mendacio. Et quis est mendax, nisi qui n
Abbreviated transcription (Latin):
unctio docet. Scribo uobis. non
quod nesciretis ueritatem. s qͥa
nostis eam. et qͥa omne mendaci¬
um non est ex ueritate. Ecce ammo¬
niti sumus. quomͦ agnoscamus
Ipse ilixit. ego sum ueritas. Om̃e
autem menlacium. non est ex ue¬
ritate. Om̃s ergo qui mentiunt᷑.
ne uos palpetis. ne uos aduletis.
ne uos decipiatis. ne uos illuda¬
tis. omne mendatium non est ex
ueritate. Uideamus ergo quomo¬
do antixp̃i mentiuntur. quia non
est unum genus mendatii. Quis
est menclax. nisi is qui negat quod
tionem habet xp̃e. cum iuius sit ih̾e¬
nomen est illi. Quom moyses pro¬
prio nõie appellatus est: quomodo
tur in quo esset redemptio totius
ppłi isrł. Iste xp̃c sperabat᷑ uenturꝰ
a ppło iudeorum. Et quia humilis
uenit. non est agnitus. Quia lapiᷤ
paruus erat offenderunt in illum
et fracti sunt: s creuit lapis. et fac¬
tus est mons magnꝰ. Et quil ait
scripturaᷤ. Quicũq offenderit in
lapidem istum conquassabitur. et

Expanded text:
unctio docet eos. 6. Scribo vobis, non unctio docet eos. 6. Scribo vobis, non quod nescieritis veritatem; sed quia nostis eam, et quia omne mendacium non est ex veritate. Ecce admoniti sumus quomodo cognoscamus Ipse dixit, Ego sum veritas . Omne autem mendacium non est ex veritate: omnes igitur qui mentiuntur, ne vos palpetis, ne vos aduletis, ne vos decipiatis, ne vos illudatis: Omne mendacium non est ex veritate. Videamus ergo quomodo antichristi mentiuntur quia non est unum genus mendacii. Quis est mendax, nisi is qui negat quod tionem habet en est illi. Quomodo Moyses proprio nomine appellatus est, quomodo mendatur unctus, in quo esset redemptio totius populi Israel. Iste Christus sperabatur venturus a populo Judaeorum; et quia humilis venit, non est agnitus; quia lapis parvus erat, offenderunt in illum, et fracti sunt. Sed crevit lapis, et factus est mons magnus ; et quid ait Scriptura? Quicumque offenderit in lapidem istum, conquassabitur; et
Abbreviated transcription (Latin):
sent ex nobis. permausissent utiq
nobiseum. Nam uultis nosse caris¬
sini quam certissime dicatur hoc
ut qui forte exierunt non sint au¬
enum non sunt antixp̃i. non potest
fieri ut remaneant foris.s de uo.¬
luntate sua quisq aut antixpistꝰ
aut in xp̃o est. Qut in membris
sumus. aut in humorib malis. Q
sem melius comuuitat. corpore m̃e¬
brum est: qui autem in malitia
permauet humor malus est: et
quando exierit. releuabuntur qͥ
premebant᷑. Ex uobis exierunt. s
nou erant ex nobis. Qł si fuissent
ex nobis. permansissent utiq no¬
biscuni. S ut manifestarentur
aldidit ut mantfestarentur qͥ a
quiintus non sunt: non ex nob̾
sunt: non tamen mantfesti st: ex¬
eundo manifestantur. Et uos unc¬
tionem habetis. ut ipsi uobis ma-¬
nifesti sitis. Unctio sanctitatis:
est in unctione hac uisibili. Hanc
unctionem xp̃i dicit om̃s qui ha¬
bent cognoscere malos et bonos.
nec opus esse ut iloceant᷑. qͥa ip̃a

Expanded text:
sent ex nobis, permansissent utique sent ex nobis, permansissent utique nobiscum: Nam vultis nosse, charissimi, quam certissime dicatur hoc, ut qui forte exierunt et redeunt, non sint anQui non sunt antichristi, non potest fieri ut remaneant foris. Sed de voluntate sua quisque aut antichristus, aut in Christo est. Aut in membris sumus, aut in humoribus malis. Qui se in melius commutat, in corpore membrum est: qui autem in malitia permanet, humor malus est; et quando exierit, relevabuntur qui premebantur. Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis: quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum: sed ut manifestarentur, addidit, ut manifestarentur, quia et intus cum sunt, non ex nobis sunt; non tamen manifesti sunt, sed exeundo manifestantur. Et vos unctionem habetis a sancto, ut ipsi vobis manifesti sitis. Unctio spiritualis iamentum est in unctione visibili. Hanc unctionem Christi dicit omnes qui habent, cognoscere malas et bonos; nec opus esse ut doceantur, quia ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
nut atq pieit corpus. Ex me en¬
erunt humores isti. s non erant q
me. Quid est ñ erãt ex meᷤ Non
de carne mea precisi sunt. s pecnq
michi premebant eum messeut h
nobis exierunt. s nolite tristes es¬
se. non erant ex nobis. Unde plas
Quoil si fuissent ex nob̾. perman¬
sissent utiq nobiscum. Hinc eii
uideat caritas ur̃a quia multi qͥ
non sunt ex nobis accipunt nob¬
cum sacramenta. accipiunt nobis¬
cum baptismum. accipiunt ex no¬
bis quod norunt fideles se accipe¬
re. benedictionem. eucharistiamat
quicquid in sacramentis scis ẽ. ly¬
sius altaris commnunicationẽ aati¬
punt nobiscum. et non sunt ex le¬
bis. Temptatio probat. quia nos
sunt ex nob̃̾. Quando illis temp¬
tatio uenerit. uelut occasione uel¬
ti uolant foras. quia grana ñi sral
Omnes autem tune uolabunt:
qł sepe diceiulun est: cum area do¬
minica ceperit uentilari in die
iudicii. Ex nobis exierunt. sed
non erant ex uobis. Quol si fuis¬

Expanded text:
mit atque projicit corpus: Ex me eximit atque projicit corpus: Ex me exierunt humores isti, sed non erant ex me. Quid est, non erant ex me? Non de carne mea praecisi sunt, sed pectus mihi premebant cum inessent. 5. Ex nobis exierunt; sed, nolite tristes esse, non erant ex nobis. Unde probas? Quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. Hinc ergo videat Charitas vestra, quia multi qui non sunt ex nobis, accipiunt nobiscum Sacramenta, accipiunt nobiscum Baptismum, accipiunt nobiscum quod norunt fideles se accipere, Benedictionem, Eucharistiam, et quidquid in Sacramentis sanctis est; ipsius altaris communicationem accipiunt nobiscum, et non sunt ex nobis. Tentatio probat quia non sunt ex nobis. Quando illis tentatio venerit, velut occasione venti, volant foras; quia grana non erant. Omnes autem tunc volabunt, quod saepe dicendum est, cum area dominica coeperit ventilari in die judicii. Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis: quod si fuis
Abbreviated transcription (Latin):
sit xp̃e. Nou sic dieitur nec sie scri¬
bitur. s antixp̃e idest contrarius
nunc aduertitis ipso exponente.
et intelligitis non posse exire foras
nisi antixp̃os. eos auten qui non
sunt xp̃o contrarii foras exire nul¬
lo modo posse. Qui enim non est
xp̃o contrarius. in corꝑe ipsius he¬
ret. et membrum computat᷑. Num¬
quam sunt membra sibi contraria.
Corꝑis integritas. ex uniuersis.
membris constat. Et quid de con¬
cordia membroꝵ dicit apłs ͤ Si pa¬
tit᷑ unum menbrum. compatiunt᷑
om̃ia membra. et si glorificatur u¬
num membrum. congaudent oĩa
membra. Si ergo glorificatione mẽ¬
bri cetera membra congaudent. et
in passione om̃ia membra compa¬
tiuntur. concordia membroꝵ non
habet antixp̃m. Et sunt qui intꝰ
corpus ipsius et sanitas perfecta
non erit nisi in resurrectione ma¬
tuorum. Sic sunt in corꝑe xp̃i qe
modo humores mali. Quandlo sx¬
unt tunc releuatur corpus. Sien
mali quando exeunt. tunc ecelesis
releuatur et dicit quaudo eos eug¬

Expanded text:
dicitur, nec sic scribitur; sed Antichristus, id est, contrarius nunc advertitis ipso exponente, et intelligitis non posse exire foras nisi antichristos; eos autem qui non sunt Christo contrarii, foras exire nullo modo posse. Qui enim non est Christo contrarius, in corpore ipsius haeret, et membrum computatur. Nunquam sibi sunt membra contraria. Corporis integritas universis membris constat. Et quid de concordia membrorum dicit Apostolus? Si patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; et si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra . Si ergo in glorificatione membri caetera membra congaudent. et in passione omnia membra patiuntur; concordia membrorum non habet antichristum. Et sunt qui intuscorpus ipsius, et sanitas perfecta non erit nisi in resurrectione mortuorum: sic sunt in corpore Christi, quomodo humores mali. Quando evomuntur, tunc relevatur corpus: sic et mali quando exeunt, tunc Ecclesia relevatur. Et dicit quando eos evo
Abbreviated transcription (Latin):
possit habere multos anticristos
nisi hora nouissima ͤ quos dicit an¬
tixp̃os: Sequitur et exponit. Un¬
de cognoscimꝰ qł nouissima sit ho¬
ra. Unde ͤ quia antixp̃i multi fac¬
ti sunt. ex nob̃ exierunt. Uidete
antixp̃m. ex nobis exierunt. Ergo
plangimus dampnum. audi con¬
solationem. S non erant ex nob̾.
Om̃s heretici om̃s scismatici ex no¬
bis exierunt. idest ex eccłia exeũt.
S non exirent. si ex nobis essent.
Ergo non erant ex nob̾. si anteqͣ ex¬
irent. non erant ex nob̾. Nulti in¬
tus sunt: non exierunt. s tamen
antixp̃i sunt. Aulenus hoc dice¬
re ut qͥdꝰᷤ ut unusqͥsq cum intus
re debet unusquisq conscientiã
suam an sit amicristꝰ. Latine eñĩ
antixp̃e contrarius est xp̃o non qͦ¬

Expanded text:
posset habere multos antichristos, posset habere multos antichristos, nisi hora novissima? 4. Quos dixit antichristos? Sequitur, et exponit Unde cognoscimus quod novissima sit hora. Unde? Quia antichristi multi facti sunt. Ex nobis exierunt: videte antichristos. Ex nobis exierunt: ergo plangimus damnum. Audi consolationem: Sed non erant ex nobis. Omnes haeretici, omnes schismatici ex nobis exierunt, id est, ex Ecclesia exeunt; sed non exirent, si ex nobis essent. Antequam exirent ergo, non erant ex nobis. Si antequam exireat, non erant ex nobis; multi intus sunt, non exierunt, sed tamen antichristi sunt. Audemus hoc dicere: utquid, nisi ut unusquisque cum intus re debet unusquisque conscientiam suam, an sit antichristus. Latine enim Antichristus, contrarius est Christo. Non q
Abbreviated transcription (Latin):
autem magnum est usq illuc attin¬
gere. quousq persecutores qui cru¬
cifixerunt ͤ Illud est magnum in¬
telligere uerbum. leum apud de¬
um in principio. per qd facta sunt
omnia; Qualem se cognosci uole¬
bat quando ait philippo. tanto t̃ẽ¬
pore uobiscum sum et non cogno¬
uistis me philippe. qui iudet me
uidet et patrem. Sz nequis piger
sit ad proficiendum audiat. Pue-¬
ri nouissima hora est. Proficite. cur¬
rite. crescite. nouissima hora ẽ. Ipsa
nouissima hora diuturna ẽ. tamen
enun pro tempore posuit nouis¬
simo. quia in nouissimis tempo
dicturi sunt aliqui. Quomodo no¬
uissimum tempꝰ s Quomodo no¬
uissima hora ͤ. Certe prius ueni¬
et antichristus. et tunc ueniet idi¬
es iudicii. Preuenit ioħes cogita¬
tiones istas. ne quasi securi forent.
et ideo non esse horam nouissimã
putarent qua uenturus esset an¬
tixp̃e ait illis. Et sicut audistis
quł antixp̃c sit uenturus. nunc an¬
tixp̃i multi facti sunt. Numquul

Expanded text:
autem magnum est, usque illuc attinautem magnum est, usque illuc attingere, usque quo persecutores qui crucifixerunt? Illud est magnum, intelligere Verbum Deum apud Deum in principio, per quod facta sunt omnia: qualem se cognosci volebat, quando ait Philippo, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui videt me, videt et Patrem . 3. Sed ne quis piger sit ad proficiendum, audiat: Pueri, novissima hora est. Proficite, currite, crescite, novissima hora est. Ipsa novissima hora diuturna est; tamen enim pro tempore posuit novissimo; quia in novissimis temporstus. Sed dicturi sunt aliqui: Quomodo novissimum tempus? quomodo novissima hora? certe prius veniet Antichristus, et tunc veniet dies judicii. Vidit Joannes cogitationes istas: ne quasi securi fierent, et ideo non esse horam novissimam putarent, quod venturus esset Antichristus, ait illis, Et sicut audistis quod Antichristus sit venturus, nunc antichristi multi facti sunt. Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
tangere. nondum enum ascendiad
patrem meum. Quid est hoc; Ois¬
cipulis se palpandum prebuit st
marie contactum uitauit: Nonne
ipse est qui dubitanti discipulo
dixit mitte digitos et palpa cica¬
trices Mũg i am ail patrem ascal¬
deratᷤ. Quare ergo mariam prohi¬
bet et dicit noli me tangere nonsũ
enim ascendi ad patrem meum: An
hoc dicturi sumus qła
mundat. Quibus primo uolus
mantfestari ab hiis se timuit con¬
mctari ᷤ. Nonne uiris resurrectio
eius per feminas nuntiata est: ut
ontraria arte serpens iuncereturͤ
Quia enim ille mortem primo ho¬
mini per feminam nuntiauit. et
uiris uita per feminam nuntiata
est. Quare ergo se tangi noluit. ni¬
si quia contactum illum spiritua¬
lem intelligi uoluitᷤ Coutactus
spiritualis. de corde mundo. Ille
aitingit de corde mundo xp̃m. qͥ
eum intelligit patri coequasẽ. Qͥ
autem nondum intelligit diuini¬
tatem xp̃i usq ad carnem uenit. us¬
ꝙ ad diuinitatem non uenit. Qͥa

Expanded text:
tangere; nondum enim ascendi ad tangere; nondum enim ascendi ad Patrem. Quid est hoc? Discipulis se palpandum praebuit, et Mariae contactum vitavit? Nonne ipse est qui dubitanti discipulo dixit, Mitte digitos, et palpacicatrices ? Numquid jam ad Patrem ascenderat? Quare ergo Mariam prohibet, et dicit, Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem? An hoc dicturi sumus, quomundat Quibus primo voluit manifestari, ab his se timuit contrectari? Nonne viris resurrectio ejus per feminas nuntiata est, ut contraria arte serpens vinceretur? Quia enim ille mortem primo homini per feminam nuntiavit; et viris vita per feminam nuntiata est. Quare ergo se tangi noluit, nisi quia contactum illum spiritualem intelligi voluit? Contactus spiritualis est de corde mundo. Ille attingit de corde mundo Christum, qui eum intelligit Patri coaequalem. Qui autem nondum intelligit divinitatem Christi, usque ad carnem venit, usque ad divinitatem non venit. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ueri. nouissima
hora est. In hac
lectione pueros
alloquitur. ut
festinent cresce¬
re. quia nouis¬
sima hora est. Etas corporis. non ẽ
in uoluntate. Ita nullus scđm car¬
nem crescit quando uult: sicut
nullus quando uult nascit᷑. Ubi
autem natiuitas in uoluntate ẽ.
et crementum in uoluntate est.
Nemo ex aqua et spiritu nascit᷑.
nisi uolens. Orgo si uult crescit.
si non uult decrescit. Quid ẽ cres¬
cere ᷤ. Proficere. Quul est decresce¬
reᷤ Deficere. Quisquis nouit na¬
tum esse se ut auiliat quia puerẽ
et infans. auide inhiet uberibus
matris. et cito crescet. E st autẽ m¬
ter eccłia et ubera eius. duo testi¬
menta scripturarũ diuinarum
Hinc sugatur lac omnium sacra¬
mentorum temporaliter pro et̾ra¬
nr̃a salute gestorum. ut nutritus
atq roboratus perueniat ail man¬
te te nutrit. ut pane pascat. Nan
corde contingere ih̾m spiritualit
hoc est cognoscere. quia eqͣlis ẽ pa¬
tri. Propterea et mariam prohibie
tangere se: et dicebat ei. Noli me

Expanded text:
ueri, novissima hora est. In hac lectione pueros alloquitur; ut festinent crescere, quia novissima hora est. Aetas corporis non est in voluntate. Ita nullus secundum carnem crescit quando vult; sicut nullus quando vult nascitur: ubi autem nativitas in voluntate est, et crementum in voluntate est. Nemo ex aqua et Spiritu nascitur nisi volens. Ergo si vult, crescit: si vult, decrescit. Quid est crescere? Proficere. Quid est decrescere? Deficere. Quisquis novit natum se esse, audiat quia puer est et infans; avide inhiet uberibus matris, et cito crescit. Est autem mater Ecclesia; et ubera ejus duo Testamenta Scripturarum divinarum. Hinc sugatur lac omnium sacramentorum temporaliter pro aeterna salute nostra gestorum, ut nutritus atque roboratus perveniat ad manatri. Lacte te nutrit, ut pane pascat: nam corde contingere Jesum spiritualiter, hoc est cognoscere quia aequalis est Patri. 2. Propterea et Mariam prohibebat se tangere, et dicebat ei: Noli me
Abbreviated transcription (Latin):
etiam in ipso filio ad hominẽ re¬
ferendum estᷤ Ita sane. Nam di-¬
cendo sicut dilexit me pat̾ ⁊ ego
dilexi uos: gratiam mediatoris os¬
tendit. Mediator autem dei et ho-¬
minũ. non inquantum łs. s in qͣu¬
tum homo est xp̃c iħc. Et profec¬
to scđ̾m id qł homo est de illo le-¬
gitur et iħc ꝓficiebat sapientia et
etate et gratia a pił leum et homi-¬
nes. Scłm hoc igit᷑ recte possumꝰ
dicere qđ cum ad naturam dei ñ
pertineat humana natura. ad per¬
sonam tamen unigeniti filii clĩ per
gratiam pertinet humana natura.
et tantam gratiam ut nulla sit ma-¬
ior. nulla prorsus equalis. Neq e¬
nim illam susceptionẽ hominuis ul-¬
la merita precesserunt. s ab illa
susceptione merita eius cuncta ce¬
perunt. Manet ergo filius in dilec-¬
tione qua eum dilexit pater ⁊ ideo
seruauit precepta eius. Quid est
eim et ille homo nisi quł as suscep¬
tor est eiꝰ ᷤᷤ Deus enim erat uerbũ.

Expanded text:
etiam in ipso Filio ad hominem reetiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane: nam dicendo, sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos: gratiam Mediatoris ostendit. Mediator autem Dei et hominum, non in quantum Deus, sed in quantum homo est Christus Jesus. Et profecto secundum id quod homo est, de illo legitur: Et Jesus proficiebat sapientia et aetate, et gratia apud Deum et homines . Secundum hoc igitur recte possumus dicere, quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura; et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus , Deus enim erat Verbum,
Abbreviated transcription (Latin):
nebitis in dilectione mea. nisi ex hoc
scetis quł̃ in dilectione mea qua uos
diligo manebitis. si mea precepta
seruabitisͤNon ergo ut nos cdili¬
gat prius eus precepta seruamus.
ẜnisi nos diligat precepta eius ser¬
uare non possumus. Hec est gratia
que humilib patet superbi s latet.
S quil illiul est quł adiungit sĩc
e ego patris mei precepta seruaui
et maneo in eius dilectione: Utiq
etiam hic hanc dilectionem patriꝰ
intelligi uoluit. qua eum diligit
pater. Ita quippe dixerat sicut di-¬
lexit me pater et ego dilexi uos: at¬
ꝓ hiis uerbis illa subuuxit mane-¬
t in dilectione mea. illa proculdu-¬
uio qua dilext uos. Ergo quł ait et¬
an de pat᷑ maneo in tius dilectione
illa scilicet accipienda est qua di-¬
lexit eum pater: Sel numqͥd ⁊ hic
gratia intelligenda est qua pater
diligit filium. sicut gratia est qua
nos diligit filius. cum simꝰ nos fi¬
lii gratia non natura. unigenitus
autem natura non gratia. An hoc

Expanded text:
nebitis in dilectione mea, nisi, ex hoc nebitis in dilectione mea, nisi, ex hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo, manebitis, si praecepta mea servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus; sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, superbos latet. 4. Sed quid illud est quod adjungit: Sicut et ego Patris mei praecepta servavi, et maneo in ejusetiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea: illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est, qua dilexit eum Pater. Sed nunquid et hic gratia intelligenda est qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius, cum simus nos filii gratia, non natura: Unigenitus autem, natura, non gratia? An hoc
Abbreviated transcription (Latin):
qui non diligit. Quoil ergo ait si
precepta mea seruaueritis mane¬
bitis in dilectione mea. ostendit ñ
unde dilectio generetur s unde
monstret᷑. tãꝗͣ diceret. Nolite uoᷤ pre
manere in dilectione mea si non ser¬
uatis precepta mea. Si enim serua¬
ueritis manebitis. hoc est hinc
apparebit qd in dilectione meana¬
nebitis si mea precepta seruabits.
ut nemo se fallat dicendo qł eun
diligat si eius precepta non seruab
Nam in tantum eum diligunus
in quantũ eius precepta seruanꝰ
In quantũ autem minus seruanꝰ
minus diliginus: quamius quod
ait manete in dilectione mea non
apparet quam dixerit dilectionem.
utrum qua eum diligimus an qͣ
ipse nos diligit. s ex uerbo superi¬
ire diuoscitur. Dixerat qͥppe et e¬
go dilexi uos: eui uerbo continuo
subunxit. manete in dilectione
mea. illa ergo qua dilexit nos. Qͥ
ergo est manete in lilectione mea.
nisi mauete in gratia mea; Et qͥd
est si precepta mea seruaueritis ma-¬

Expanded text:
qui non diligit. Quod ergo ait, Si qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, ostendit non unde dilectio generetur, sed unde monstretur. Tanquam diceret, Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea: si enim servaveritis, manebitis. Hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si praecepta mea servabitis. Ut nemo se fallat, dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus: in quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse diligit nos: sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos; cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea: illa ergo qua dilexit nos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid est, Si praecepta mea servaveritis, ma
Abbreviated transcription (Latin):
misciłia preuenit nos: Ipsius e
uos: manete in dilectione mea.: Ee¬
ce unde sunt nobis operabona. Nã
unde nobis essent nisi quia fides
per dilectionem operat᷑ Unde au-¬
tem diligeremus. nisi prius dilige¬
mur ᷤ Apertissime hoc in episto¬
la sua idem iste ewangelista dixit.
nos. Quod autẽ ait sicut dilexit
me pater ⁊ ego dilexi uos: non eqͣ¬
litatem nature ostendit nr̃e et sue
sicut est patris et ipsuis. s gratia
qua meliator dei et hominum est
pater et ego uos. Nam pater utq
diligit et nos s in ipso. quia nibas
glorificatur pater ut fructum as¬
feramus in uite hoc est in filio et
efficiamur eius discipuli. Nane.¬
te inquit in dilectione mea. Quo¬
modo manebimus ᷤ Audi qͥd se¬
quitur. Si precepta mea inquit
seruaueritis. manebitis in ddilec¬
tione mea. In quid ddilectio facit p¬
cepta seruari: An precepta serua¬
ta faciunt dilectionẽ ͤ S quis an¬
bigat qđ dilectio precedit : unde
enti precepta seruet non haber.

Expanded text:
misericordia praevenit nos? Ipsius enmisericordia praevenit nos? Ipsius envos: manete in dilectione mea. Ecce unde sunt nobis opera bona. Nam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem iste evangelista dixit: nos . Quod autem ait, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; non aequalitatem naturae ostendit nostrae et suae, sicut est Patris et ipsius, sed gratiam qua mediator Dei et hominum est ater, et ego vos. Nam Pater utique diligit et nos, sed in ipso; quia in hoc glorificatur Pater, ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. 3. Manete, inquit, in dilectione mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet,
Abbreviated transcription (Latin):
latine gloria est. qđ ideo cominemo¬
randum existimaui qͥa dicit apł̃s
si abraham ex operib iustificatus
est habet gloriam s non ad deum.
Hec est ad deum gła qua glorifica¬
tur non homo sel deus. si non ex
operib s ex fide iustificatur ut ex
deo illi sit qł etiam bene operat᷑.
qm̃ palmes sieut iam superius.
dixit non potest ferre fructũ a se¬
metipso. Si enum in hoc clarifica¬
tus est deus pater ut fructum plu¬
rimũ afferamus et efficiamur xp̃i¬
discipuli. non hoc nr̃e glorie tri¬
buamus: tamqͣ hoc ex nob̾ipsis
habeamus. Eius est enim hec gra-¬
tia. et ideo in hoc non nr̃a s eius glo
ria est. Unde et alibi cum dixisset
sic luceat lumen uestrum coram
hominib ut uideant bona opera
uestra ne a semetipsis putarent es¬
se bona opera sua. mox addidit et
glorificent patrem uestrum qui
in celis est. In hoc enim glorificat᷑
pater: ut fructũ plumi nũ affera¬
tis. ut efficiamur xp̃i discipuli.
Aquo efficimur nisi ab illo cuiꝰ

Expanded text:
latine gloria est. Quod ideo commemorandum existimavi, quia dicit Apostolus, Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum . Haec est ad Deum gloria qua glorificatur non homo, sed Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit quod etiam bene operatur: quoniam palmes, sicut jam superius dixi, non potest ferre fructum a semetipso . Si enim in hoc clarificatus est Deus Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Chridiscipuli; non hoc gloriae nostrae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia, et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona; ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo efficimur, nisi ab illo cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uobis potum dedi non esca nondũ
enun poteratis s nec abuc qui¬
dem potestis alhuc enim estis eg¬
nales. et illud sapientiam loqui¬
mur inter perfectos. et illud spi¬
ritualib spiritualia conparauts
animalis autem homo non pen¬
pit que st̃ spiritꝰ dei. stulticia est
enum illi. Hoc totum quale sitat
rursus ꝓpter hec uerba apłi pi
fanis uocum nouitatib secrera
querantur. et ea que debet casto¬
rum spiritus corpusq uitare li¬
catur carnales sustinere non pas¬
se: sermone alio si dñs donauerii
disputandum est: ut iam istum
aliquando claulamus..

Expanded text:
vobis potum dedi, non escam; nondum vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ; et illud, « Sapientiam loquimur inter perfectos; » et illud « Spiritualibus spiritualia comparantes: animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei; stultitia enim est illi » . Hoc totum quale sit, ne rursus propter haec verba Apostoli profanis vocum novitatibus secreta quaerantur, et ea quae debet castorum spiritus corpusque vitare, dicatur carnales sustinere non posse, sermone alio si Dominus donaverit, disputandum est, ut jam istum aliquando claudamus.
Abbreviated transcription (Latin):
datum nouum do uobis uec tes¬
tamentum appellaret᷑ nouũ. nec
cantaret᷑ uniuersa terra canticũ
nouum. S ꝓfane sunt uerborũ
nouitates. tbi dicit mulier insi¬
piens et audax. panes occultos li¬
benter atringite. et aque furtue
dulcedinem. Ab hac pollicitatio¬
ne false scientie ꝓhibet etiam illo
loco apłs ubi dicit o thimothee
depositum custodi. deuitans ꝓfa-¬
nas uocum nouttates et contͣilic¬
tiones falsi nominis scientie. qũa
quidam promutentes circa fidem
exciderunt. Nichil enim sic amãt
isti quam scientiam ꝓmittere. ⁊ fi¬
dem rerum uerarum quas crele¬
re paruuli precipiunt᷑. uelud im¬
peritia deridere. Dicet aliqͥ l. Ni¬
chil ne spirituales uiri habent in
doctrina qł carnalib taceant. et
spiritualib eloquantur: Si res¬
pondero non habent. continuo mi-¬
chi dicetur ex epistola ad chorinthi¬
os apłi pauli non potui uobis loqͥ
quasi spiritualib s quasi carna¬
libus. quasi pariuilis in xp̃o lac

Expanded text:
datum novum do vobis ; nec Tesdatum novum do vobis ; nec Testamentum appellaretur Novum, nec cantaretur in universa terra Canticum novum. Sed profanae sunt verborum novitates, ubi dicit mulier insipiens et audax: Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem. Ab hac pollicitatione falsae scientiae prohibet etiam illo loco Apostolus ubi dicit: « O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates, et contradictiones falsi nominis scientiae, quam quidam promittentes, circa fidem exciderunt » . Nihil enim sic amant isti quam scientiam promittere; et fidem rerum verarum quas credere parvuli praecipiuntur, velut imperitiam deridere. 5. Dicet aliquis: Nihilne spirituales viri habent in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus eloquantur? Si respondero, Non habent, continuo mihi dicetur ex Epistola ad Corinthios apostoli Pauli: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac
Abbreviated transcription (Latin):
tem. et ea uitanda salubriter am¬
monentem. Profauas inqͥt uer¬
borum nouitates euita. multum
enu proficiunt ad impietatem.
et sermo eorum sicut cancer serpit.
Et non ait uerborum nouitates. s
addidit profanas. Sunt enim et
doctrine religionis congruentes
uerborum nouitates. sicut ipsũ
nomen xp̃ianorum quando dici
ceperit sicut scriptum est. In an¬
thiochia enim primum post ascen¬
sionem dñi appellati sunt discipu¬
li xp̃iani. sicut legitur in actib a¬
postolorum. et senodochia et mo¬
nasteria postea sunt appellata no-¬
uis nominib. res tamen ipse ⁊ an¬
te nomina sua erant et religionis
ueritate firmantur. qua etiam cõ-¬
tra improbos defenduit᷑. Aduer-¬
sus impietatem quoq arrianoꝵ
hereticorum nouum nomen pa-¬
tres omousyon condiderunt. seil
non rem nouam tali nomine sig¬
nauerunt. Hoc enim uocat᷑ omou¬
unius uidelicet eiusdemq sub¬
stantie. Nam si omnis nouitas
ꝓfana esset. nec a dño diceret᷑ man¬

Expanded text:
tem, et ea vitanda salubriter adtem, et ea vitanda salubriter admonentem: Profanas, inquit, verborum novitates evita: multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit . Et non ait, verborum novitates; sed addidit, profanas. Sunt enim et doctrinae religionis congruentes verborum novitates, sicut ipsum nomen Christianorum quando dici coeperit, scriptum est. In Antiochia enim primum post ascensionem Domini appellati sunt discipuli Christiani, sicut legitur in Actibus Apostolorum : et xenodochia et monasteria postea sunt appellata novis nominibus, res tamen ipsae et ante nomina sua erant, et religionis veritate firmantur, qua etiam contra improbos defenduntur. Adversus impietatem quoque Arianorum haereticorum novum nomen Patris Homousion condiderunt: sed non rem novam tali nomine signaverunt; hoc enim vocatur Homou, » unius videlicet ejusdemque substantiae. Nam si omnis novitas profana esset, nec a Domino diceretur, Man
Abbreviated transcription (Latin):
ri uolunt. aulacias figmentoꝵ
suoꝵ quas maxime exhorret sen¬
sus humanus. occasione ewan¬
glice sententie colorare conantur
ubi dñs ait adhuc multa habeo
nobis dicere s non potestis porta-¬
re modo. quasi hec ipsa sint que
tunc discipuli portare non pote¬
rant: et ea docuerit spiritus sc̃s
que palam clocere atq predicare
ritus erubescet inmundus. Hos
apostolus in spiritu sancto preui¬
lens ait. Erit enim tempus quo
sanam doctrinam non sustineb̃t.
s scłm desideria sua magistros si¬
bi coaceruabunt prurientes auri-¬
bus. et aueritate quulem auditũ
suum auertent ail fabulas autẽ
conuertentur. Illa enim secreti fur-¬
tiq cominemoratio qua dicit᷑ pa-¬
ues occultos libenter attingite et
aque furtiue dulcedinẽ. pruritũ
facit auilientib in aurib spiritu¬
aliter fornicantib. sicut quodam
pruritu libidins etiam in carne
corrumpitur integritas castitatiᷤᷤ.
Audite itaq apłm talia preuiden¬

Expanded text:
ri volunt, audacias figmentorum ri volunt, audacias figmentorum suorum, quas maxime exhorret sensus humanus, occasione evangelicae sententiae colorare conantur, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo: quasi haec ipsa sint quae tunc discipuli portare non poterant, et ea docuerit Spiritus sanctus, quae palam docere atque praedicare, ritus erubescit immundus. 4. Hos Apostolus in Spiritu sancto praevidens ait: « Erit enim tempus quo sanam doctrinam non sustinebunt, sed secundum desideria sua magistros sibi coacervabunt prurientes auditu: et a veritate quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur » . Illa enim secreti furtique commemoratio qua dicitur, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem, pruritum facit audientibus in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu quodam libidinis etiam in carne corrumpitur integritas castitatis. Audite itaque Apostolum talia praeviden
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. Hinc et nefarios ritus sues
hominib sacrilega curiositate lle¬
ceptis uel decipiendis magicarim
artium doctrina commenilat hie
ille illicite iluunationes inspectis
peciulum iuscerib occtsorũ aut
uocib et uolatib auium. aut sig¬
nis multiformib demonum insu¬
surrantur aurib hominum ipx¬
torum per colloquia perilitorum
Propter hec illicita atq punen¬
ila secreta. mulier illa non solum
insipiens. uerum aucdax etiã nim¬
cupatur. S hec non solum a rei¬
sa uerum et a nomine nr̃e religi¬
onis aliena sunt. Quudl qił̃ het¬
mulier insipiens et audax sub
xp̃iano uocabulo tot scelestas he¬
reses conlidit. tot nefaudas fa¬
bulas finxit : utinam tales q̃les
intheatris siue cantant᷑ suie sal¬
tantur siue inimica scurilitate
rislentur: et non quaslam tales
quales aduersum deum fingere
porusset. sic illam oleamus in¬
sipientiam. ut miremur aulaci¬
am. Omnes autem insipientissi¬
ni heretici qui se xp̃ianos uoca¬

Expanded text:
tiam. 3. Hinc et nefarios ritus suos tiam. 3. Hinc et nefarios ritus suos hominibus sacrilega curiositate deceptis vel decipiendis magicarum artium doctrina commendat. Hinc illae illicitae divinationes inspectis pecudum visceribus occisorum, aut vocibus et volatibus avium, aut signis multiformibus daemonum, insusurrantur auribus hominum periturorum per colloquia perditorum. Propter haec illicita atque punienda secreta, mulier illa non solum insipiens, verum audax etiam nuncupatur. Sed haec non solum a re ipsa, verum et a nomine nostrae religionis aliena sunt. Quid quod mulier haec insipiens et audax, sub christiano vocabulo tot scelestas haereses condidit, tot nefandas fabulas finxit? Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur, sive mimica scurrilitate ridentur; et non quasdam tales, quales adversus Deum fingere potuisse sic illam doleamus insipientiam, ut miremur audaciam. Omnes autem insipientissimi haeretici, qui se christianos voca
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit. Qauete tumendo et oran¬
do. ne irruatis in illud enignia sa¬
lomonis. ubi mulier insipiens ⁊
audax inops panis effecta. cõuo¬
cat pretereuntes dicens. Panes
occultos libenter attingite. et aque
furtiue dulcedinem. Hec eñi mu¬
lier uanitas est impiorum. cum
suit insipientissimi aliquid se sci¬
re opinantium. sicut de ista mu¬
liere dictum est: iops panis ef-¬
fecti. Que cum sit inops panis
mittit scientiam ueritatis. Occul¬
tos tamen panes ꝓmittit quos di¬
cit libenter attingi. et aque furti-¬
ue dulcedinem. ut ea scilicet liben-¬
tius et dulcius audiantur. et a¬
gantur que palam in ecclesia ii.¬
ci crediq prohibentur. Ipsa qͥps
occultatione condiunt quodlam¬
modo nefarii doctores sua ueue¬
na curiosis. ut uleo se existiment
aliquid discere magnum quia
meruit haberi secretum. et sua¬
uius hauriant insipientiã qũa
putant scientiam cuius proluli¬
tam quod ammodo furant᷑ autlin¬

Expanded text:
surrexit. Cavete timendo et oransurrexit. Cavete timendo et orando, ne irruatis in illud aenigma Salomonis, ubi mulier insipiens et audax, inops panis effecta, convocat praetereuntes dicens, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem . Haec enim mulier vanitas est impiorum, cum sint insipientissimi, aliquid se scire opinantium, sicut de ista muliere dictum est, inops panis effecta. Quae cum sit inops panis,romittit scientiam veritatis. Occultos tamen panes promittit, quos dicit libenter attingi, et aquae furtivae dulcedinem; ut ea scilicet libentius et dulcius audiantur et agantur, quae palam in Ecclesia dici credique prohibentur. Ipsa quippe occultatione condiunt quodammodo nefarii doctores sua venena curiosis; ut ideo se existiment aliquid discere magnum, quia meruit habere secretum, et suavius hauriant insipientiam, quam putant scientiam, cujus prohibitam quodammodo furantur audien
Abbreviated transcription (Latin):
quantomagis crescitis tantoma¬
gis magisq capiatis. non ab eo
doctore qui ur̃is aurib sonat hoc
est foruisecus operando plantat
et rigat. s ab eo qui dat incremen¬
tum petere ac sperare debetis. ꝑ
ude sicut preterito sermone cõ¬
monui. cauete maxime qui par¬
uuli estis et adhuc alimentis lac¬
teis indigetis: ne hominib sub
hac occasione deceptis ac decepto¬
rib quia dñs ait adhuc multa
habeo uobis dicere s non potestis
portare modo aurem curiosã pre¬
beatis ad incognita scienda. cum
mentes inualulas habeatis adue¬
ra et falsa iudicanda. maxime ꝓpt̾
obscenissimas turpitudines quaᷤᷤ
docuit sathanas animas instabi¬
les atq: carnales ad hoc deo sinen¬
te ut eius ubiq sint tremenda ui¬
dicia. et incomparatione impure
nequitie dulcescat purissuma dis¬
ciplina. atq ut illi et honorem ti¬
morem autem uel pulorem sibi:
qui in illa mala uel illo regente
non cecidit. uel illo inde leuante

Expanded text:
quanto magis crescitis, tanto maquanto magis crescitis, tanto magis magisque capiatis; non ab eo doctore qui vestris auribus sonat, hoc est, forinsecus operando plantat et rigat, sed ab eo qui dat incrementum , petere ac sperare debetis. 2. Proinde, sicut praeterito sermone commonui, cavete, maxime qui parvuli estis et adhuc alimentis lacteis indigetis, ne hominibus sub hac occasione deceptis ac deceptoribus, quia Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, aurem curiosam praebeatis ad incognita scienda, cum mentes invalidas habeatis ad vera et falsa dijudicanda: maxime propter obscoenissimas turpitudines, quas docuit satanas animas instabiles atque carnales, ad hoc Deo sinente, ut ejus ubique sint tremenda judicia, et in comparatione impurae nequitiae dulcescat purissima disciplina; atque ut illi det honorem, timorem autem vel pudorem sibi, qui in illa mala vel illo regente non cecidit, vel illo inde levante
Abbreviated transcription (Latin):
um mentis accedat: Quis est qui
cum esse trinitatem scisset. nisup¬
se sic innotescere uoluisset : Et qͥs
hominum iam istam sic eliciat tri¬
nitatem: St tamen quis hominũ
sieut angłi sapiat trinitatemᷤ Ta
ipsa ergo que de dei eternitate ue¬
ritate sanctitate in promptu ⁊ pa¬
lam sine cessatione dicunt᷑ ab aliis
bene ab aliis male intelliguntur.
timo ab aliis intelligunt᷑. ab ali¬
is non utelligunt᷑. Qui eñi ma¬
le intelligit. non intelligit. Ab eiᷤ
ipsis autem a quib bene intelli¬
gunt᷑. ab aliis minus. ab aliis am¬
plius mentis iuiuacitate cernun¬
tur et a nullo hominum sicut ab
angelis capiuntur. In ipsa ergo
mente hoc est interiore homine
quodammodo crescit᷑. non solũ
ut ad cibum a lacte transeat᷑. ue¬
rumetiam ut amplius atq am¬
plius cibus ipse sumat᷑. Non au¬
tem crescitur spatiosa mole s in¬
telligentia luminosa. quia ⁊ ip¬
se cibus intelligibilis lux est. Ut
ergo crescatis eumq capiatis. et

Expanded text:
um mentis accedat? Quis est qui um mentis accedat? Quis est qui eum Trinitatem esse scisset, nisi ipse sic innotescere voluisset? Et quis hominum jam istam sileat Trinitatem: et tamen quis hominum sicut Angeli sapiat Trinitatem? Ea ipsa ergo quae de Dei aeternitate, veritate, sanctitate, in promptu et palam sine cessatione dicuntur, ab aliis bene, ab aliis male intelliguntur: imo ab aliis intelliguntur, ab aliis non intelliguntur. Qui enim male intelligit, non intelligit. Ab eis ipsis autem a quibus bene intelliguntur, ab aliis minus, ab aliis amplius mentis vivacitate cernuntur, et a nullo hominum sicut ab Angelis capiuntur. In ipsa ergo mente, hoc est in interiore homine, quodammodo crescitur, non solum ut ad cibum a lacte transeatur, verum etiam ut amplius atque amplius cibus ipse sumatur. Non autem crescitur spatiosa mole, sed intelligentia luminosa; quia et ipse cibus intelligibilis lux est. Ut ergo crescatis, eumque capiatis, et
Abbreviated transcription (Latin):
s non potestis portare modo. ĩ i
in hiis dñi uerbis nescio que so¬
creta nimis abdita suspicem᷑ qide
cum dici a docente possint pors¬
ri adiscente non possuit. s ea ips
que in doctrina religionis inqs¬
rumlibet hominum noticia lis¬
mus et scribimꝰ audimꝰ ⁊ dicus
suellet eo modo nobis xp̃c dicere
scut ea dicit angelis sanctis in se¬
ꝑso uingenito patris uerbo patͥ
doeterno qui nam portare homi¬
nis possent. etiam si iam essent
spirituales quales alhuc apostꝯ¬
u non fuerunt quando eis istado¬
minus loquebatur. qualesq post¬
ea uẽniente spũ sco facti siuit: Nam
utiq quicquid de creatura sciri
potest minus est ipso creatore qͥ
summus et uerus et inmutabi¬
lis dleus est. Et quis eum tacetͤ
hus. postremo ab ipsis etiam blas¬
phemantib nominat᷑ᷤ Et cũ eũ
nemo taceat quis est qui eum si¬
tut intelligendus est capiatSũ
de orib et aurib hominum non
recedat. quis est cuius acies ad e¬

Expanded text:
sed non potestis portare modo. Non ut sed non potestis portare modo. Non ut in his Domini verbis nescio quae secreta nimis abdita suspicemur, quae cum dici a docente possint, portari a discente non possint: sed ea ipsa quae in doctrina religionis in quorumlibet hominum notitia legimus et scribimus, audimus et dicimus, si vellet eo modo nobis Christus dicere, sicut ea dicit Angelis sanctis in seipso unigenito Patris Verbo, Patrique coaeterno; quinam portare homines possent, etiam si jam essent spirituales, quales adhuc Apostoli non fuerunt, quando ista eis Dominus loquebatur, qualesque postea veniente sancto Spiritu facti sunt? Nam utique quidquid de creatura sciri potest, minus est ipso Creatore, qui summus et verus et immutabilis est Deus. Et quis eum tacet? bus, postremo ab ipsis etiam blasphemantibus nominatur? Et cum eum nemo taceat, quis est qui eum sicut intelligendus est capiat, cum de oribus et auribus hominum non recedat? Quis est cujus acies ad e
Abbreviated transcription (Latin):
piritus sanctus
quem promisit
dñs se discipuliᷤ
sius esse missurũ
qui eos doceret
omnem ueritatem. quam tc̃ quan-¬
do cum eis loquebatur portare
non poterant. le quo spũ scõ sicut
dicit apls nunc pignus accipis
quo uerbo intelligeremꝰ eiꝰ nobi
plenitudinem in uita alia resa¬
ri. ipse ergo sp̃c sc̃s et nunc adoet
fuleles quanta quisq potest est¬
re spiritualia. et eorum pector
desiderio maiore succendit. si qͥt
in ea caritate proficiat qua et u¬
ligat cognita et cognoscenda sless¬
deret. ita ut ea quoq: ipsa que ñc
quomodocumq cognoscit nõ sĩ
se scire sciat. sicut scienda sunt
ea uita. quam nec oculus uiclit
nec auris auduuit nec in cor hi¬
minis ascendit. Quo sciendi me¬
do si nunc ea uellet interior ma¬
gister dicere. idest nr̃e mentianet¬
rire atq monstrare. humana m¬
firmitas portare non posset unads
me uestra dilectio memiit ian
locutum cum sancti ewangelis
uerba tractaremus ubi dñs ait
adhuc multa habeo uobis dicett

Expanded text:
piritus sanctus quem promisit Dominus se discipulis suis esse missurum, qui eos doceret omnem veritatem, quam tunc quando cum eis loquebatur, portare non poterant: de quo Spiritu sancto, sicut dicit Apostolus, nunc pignus accepimus , quo verbo intelligeremus ejus plenitudinem nobis in vita alia reservari: ipse ergo Spiritus sanctus et nunc docet fideles, quanta quisque potest capere spiritualia; et eorum pectora desiderio majore succendit, si quisque in ea charitate proficiat, qua et diligat cognita, et cognoscenda desideret: ita ut ea quoque ipsa quae nunc quomodocumque cognoscit, nondum se scire sciat, sicut scienda sunt in ea vita quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Quo sciendi modo, si nunc ea vellet interior magister dicere, id est, nostrae menti aperire atque monstrare; humana infirmitas portare non posset. Unde me vestra Dilectio meminit jam locutum, cum sancti Evangelii verba tractaremus, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
us fuerit qui ea non habuerit. at¬
ꝙ ut haberet que non habebat ac¬
ceperit. qm̃ quicquid deus pater
deo filio dedit. gignendo dedit. Ita
enim dedit filio pater sine quib
silius esse non posset: sĩc ei dedi-
tum esset. Nam quomodo aliter
uerbo uerba daret aliqua. in quo
meffabiliter dixit omnia.S iam¬

Expanded text:
us fuerit qui ea non habuerit, atus fuerit qui ea non habuerit, atque ut haberet quae non haberet acceperit, quoniam quidquid Deus Pater Deo Filio dedit, gignendo dedit. Ita enim dedit Filio Pater, sine quibus Filius esse non posset, sicut ei dedit ut esset. Nam quomodo aliter verbo verba daret aliqua, in quo ineffabiliter dixit omnia?
Abbreviated transcription (Latin):
do seruauerunt eius sermonen
quoid deillis quasi fecerint dnt
quando primꝰ eorum ter eumm
gauit cum ex ore eius audisec hͥ
futurum esset homini qui eũ ai¬
ram hominib negauisset. Uedit
ergo eis uerba sieut dixit que de¬
dit ei pater. s quando illa non fi¬
ris in aurib s intus in cordibus
spiritualiter acceperunt. tunc ue¬
re acceperunt: quia tunc uere cie¬
nouerunt. Uere autem cognour¬
runt quia uere crediderunt. Hp̃i
autem filio quomodo pater ea uer¬
ba dederit. quib uerbis homo pe¬
terit explicareᷤ Eacilior sane qus¬
tio uidetur. si scd̾m id quł filius
est homius accepisse a patre illa
uerba credatur. quam qũa natis
ex uirgine quando et quomoils
ea didicerit quis enarrabit: Q̃
etiam ipsam que de uirginie fats
est generationem eiꝰ quis enardis
giuero scdm̃ id qcł est de patre ge¬
ntus patriq coeternus accepisse
apatre ista uerba cogitat᷑. nichil
ii temporis cogitetur. quasi pri-¬

Expanded text:
do servaverunt ejus sermonem do servaverunt ejus sermonem quod de illis quasi fecerint dixit, quando primus eorum ter eum negavit, cum ex ore ejus audisset quid futurum esset homini qui eum coram hominibus negavisset? Dedit ergo eis verba, sicut dicit, quae dedit ei Pater. Sed quando illa non fris in auribus sed intus in cordibus spiritaliter acceperunt. Tunc vere acceperunt, quia tunc vere cognoverunt; vere autem cognoverunt, quia vere crediderunt. Ipsi autem Filio quomodo Pater ea verba dederit, quibus verbis homo poterit explicare? Facilior sane quaestio videtur, si secundum id quod Filius est hominis accepisse a Patre illa verba credatur, quanquam natus ex Virgine, quando et quomodo ea didicerit, quis enarrabit? quando etiam ipsam quae de Virgine facta est generationem ejus quis enarrabit ? Si vero secundum id quod est de Patre genitus, Patrique coaeternus, accepisse a patre ista verba cogitetur, nihil ibi temporis cogitetur, quasi pri