comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõfitiet᷑ humanũ genꝰ. ut uix de¬
cnna pars hominiũ relinquatur.
et unde nlle processerant. uix ꝓ¬
dient centũ. de cultorib etiã dei
due partes int̾ibunt. et t̾tia que¬
.i. fuerit ꝓbata remanebit.

Expanded text:
conficietur humanum genus, ut uix decima pars hominum relinquatur, et unde mille processerant, uix prodient centum. de cultoribus etiam dei duae partes interibunt et tertia quae fuerit probata remanebit.
Abbreviated transcription (Latin):
scent.Tũ uõ ꝑirã dei adu̾sus hoĩes.
qui iustitiã no agnouernt seuiẽt
ferrũ. ignis. fames: morb et suꝑ
omĩa metus sẽꝑ impentens. tr̃
orabunt deum. et nõ exairdiet.
optabit᷑ mors. et nõ inueniet.n
Nec nox quidẽ requiẽ dabit timo¬
ri. nec adoculos sommnꝰ accedet.
s animas hominũ sollicitirto ⁊¬
ac iugilia macerabit. Plorabũt
et gement et dentibostricent. a¬
Gratulabunt᷑ mortuis et uiuos
plangent. His et aliis pluribus
malis sollicitudo fiet in t̾ra ⁊ erit de¬
formatus orbis atq desertus. ꝙͦ
ĩ camimibꝰ sibillinis ita diceͥtur.¬

Expanded text:
scent. tum uero per iram dei aduersus homines scent. tum uero per iram dei aduersus homines qui iustitiam non adgnouerint, saeuiet ferrum ignis fames morbus, et super omnia metus semper inpendens. tunc orabunt deum et non exaudiet, optabitur mors et non ueniet. ne nox quidem requiem timori dabit nec ad oculos somnus accedet, sed animas hominum sollicitudo ac uigilia macerabit, plorabunt et gement et dentibus strident, gratulabuntur mortuis et uiuos plangent. his et aliis pluribus malis solitudo fiet in terra et erit deformatus orbis atque desertus: quod in carminibus Sibyllinis ita dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmari pisces. Prodigia quoqi
celo mirabilia. mentes homnũ
maximo t̾rore cõfunxent. et eri¬
nes cometaꝵ. et solis tenebre ⁊
color lune. et cadentiũ syterum
lapsus. Nec tam̃ hec usitato mͦ
fient. s existent subito ignota ⁊
ĩ uisa ocuł astia. Sol impetuu u
fuscabit̾. ut uix ĩt̾ noctẽ diemq
discernat. lima iã ño trib deficiet
horis. ẜ ipetuo sanguine offusa.
meatus extra ordinarios ꝑaget.
ut nosit hõi prõptũ. aut sydeñi
cursus aut rationẽ tẽpoꝵ agno¬
scere.fiet eñi uł estas in hieme. ł
hienis inestate.tunc annꝰ breui¬
abit᷑. et mensis minuef et dies¬
inangustũ coartabit᷑. Stelle uo
crebernine cadent. ut celũ omine
oͣbcecatĩisine ullis luminib ap¬
pareret. uontes quoq altissimi
decident. et planis equabuntur.
alare uinauigabile cõstituetur.
At nequid malie hominũ t̾req
desit audief᷑ ecelo tuba ꝙͦ hoc mo
et adluctuosũ illũ sonitũ cõtreme¬

Expanded text:
in mari pisces. prodigia quoque in in mari pisces. prodigia quoque in caelo mirabilia mentes hominum maximo terrore confundent, et crines cometarum et solis tenebrae et color lunae et cadentium siderum lapsus. nec tamen haec usitato modo fient, sed existent subito ignota et inuisa oculis astra. sol in perpetuum fuscabitur, ut uix inter noctem diemque discernat, luna iam non tribus deficiet horis, sed perpetuo sanguine offusa meatus extraordinarios peraget, ut non sit homini promptum aut siderum cursus aut rationem temporum agnoscere: fiet enim uel aestas in hieme uel hiemps in aestate. tunc annus breuiabitur et mensis minuein angustum coarctabitur. Stellae vero creberrimae cadent, ut coelum omne caecum sine ullis luminibus appareat. Montes quoque altissimi decident, et planis aequabuntur: mare innavigabile constituetur. Ac ne quid malis hominum terraeque desit, audietur e coelo tuba; quod hoc modet ad luctuosum illum sonitum contreme
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiũ leges cõmutet suas santi¬
et. cõtaminabit diripiet. spoli¬
abit/ occicet / deuiq immuta¬
to nomine atq imꝑii sede trãs¬
lata. Confusio ac ꝑturbatio hu¬
manigeneris cõsequit᷑. Tumuͦ
detestabile atq a bominãdũ
tẽpus existet. quoᷤͦ nulli hoĩum
sit uita iocunda. Entẽtur fun¬
ditus ciuitates atq ĩteribũt.
nõ mͦ ferro atq igni. uerũ etiã
t̾remotibꝰ assrouis et eluiue aq
et morbis frequentib et fane ⁊¬
crebra. Aer eñi uiciabit. et cor¬
ruptus ac pestilens fiet Mloto
inportuis imbrib mͦinutili
siccitate. nunc frigorib. nune
estib nimiis. nec tra hominida¬
bit fructũ noseges quiquã non
arbor nõ uitis feret. s cũ inflore
sp̃e maximã detenut. in fruge deci¬
pient. fontes quoq cũ flumi¬
nibꝰ arescent. ut ne potus quidẽ
suppetat. et aque ĩsanguinem.
aut ^ a maritudinẽ mutabunt᷑.
Propt̾ hec deficient et ĩt̾ra qua¬
drupetes. et ĩ aere uolucres. et

Expanded text:
ium, leges commutet et suas sanciat, contaminabit diripiet spoliabit occidet: denique inmutato nomine atque imperii sede translata confusio ac perturbatio humani generis consequetur. tum uero detestabile atque abominandum tempus existet, quo nulli hominum sit uita iucunda. eruentur funditus ciuitates atque interibunt non modo ferro atque igni, uerum etiam terrae motibus adsiduis et eluuie aquarum et morbis frequentibus et fame crebra. aer enim uitiabitur et corruptus ac pestilens fiet modo inportunis imbribus modo inutili siccitate, nunc frigoribus nunc aestibus nimiis, nec terra homini dabit fructum: non seges quicquam, non arbor, non uitis feret, sed cum in flore spem maximam dederint, in fruge decipient. fontes quoque cum fluminibus arescent, ut ne potus quidem suppetat, et aquae in sanguinem aut amaritudinem mutabuntur. propter haec deficient et m terra quadrupedes et m aere uolucres et
Abbreviated transcription (Latin):
ortũ renĩ tͣribilimꝰ nature ac de¬
trahis deo. meot̾e luto hesitãs
uersurã soli g̾eta. Aquo enĩ fie¬
ri negas mundũ abeodẽ plane
fieri mutato nomine ꝯfiteris. n¬
Sequit᷑ ineptissima cõparatio.
Ut faber inquit cũ quio edifica¬
turus ẽ nõ ip̃e facit materiã sed
utif eaque sit parata fictorq
itemcera. sic isti ꝓuitentie diui¬
ne materiã p̾sto ẽe oportuit. nũ
quã ip̃e faceret. s quã haberet pa¬
eñ deus minoris potestatis siex
parato faciat. ꝙͦ est hominis. Fa¬
ber sine ligno nichil edificabit. qr
lignũ ipsũ facere nõ potest. Non
posse aũt: inbebillitatis huma¬
ne ẽ. Deus u̾õ facit ip̃e materiã
quia potest. Posse enĩ dei est ⁊lã
si nõ potest deus nõ est. Homo
facit ex eo qd̾ est. qr ꝑ mortalita¬
tem imbecillus ẽ. ꝑ un becilli¬
tatẽ defiuite eͣt modice potesta¬
tis. Ueus aũt feͬcit ex eo qd̾ nõ
ẽ. qr ꝑef̾uitatẽ fortis est ꝑ forti¬
tudinẽ potestatis ĩmense. que

Expanded text:
ortum rerum tribuis naturae, ac detrahis Deo, in eodem luto haesitas; versuram solvis, Geta. A quo enim fieri negas, ab eodem plane fieri mutato nomine confiteris. Sequitur ineptissima comparatio. « Ut faber, inquit, cum quid aedificaturus est non ipse facit materiam sed utitur ea quae sit parata, fictorque item cera, sic isti providentiae divinae materiam praesto esse oportuit non quam ipse faceret sed quam haberet paenim Deus minoris potestatis, si ex parato facit, quod est hominis. Faber sine ligno nihil aedificabit, quia lignum ipsum facere non potest; non posse autem, imbecillitatis est humanae: Deus vero facit sibi ipse materiam, quia potest. Posse enim, Dei est: nam si non potest, Deus non est. Homo facit ex eo, quod est; quia per mortalitatem imbecillis est, per imbecillitatem, definitae ac modicae potestatis: Deus autem facit ex eo, quod non er aeternitatem fortis est, per fortitudinem potestatis inmensae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tus urbẽ romã diuturna pe¬
stilentia liberasse phibetur sa¬
crilegi quoq numerari possũt
quoꝵ p̾̃sentib penis nuuriã
si iã dii uindicasse creduntur
Appius claudius censor cũ ad
ẜuos publicos sacra herculis ⁊¬
transtulisset et luminib orba

Expanded text:
tus urbem Romam diuturna petus urbem Romam diuturna pestilentia. liberasse perhibetur. sacrilegi quoque numerari possunt, quorum praesentibus poenis iniuriam suam dii uindicasse creduntur. Appius Claudius censor cum ad seruos publicos sacra Herculis transtulisset, luminibus orba
Abbreviated transcription (Latin):
sent Idembello macedoni¬
co equis albis insidentes. P.
uacieno romã nocte uenienti
se obtulisse dicunt᷑ nuntiãteᷤᷤ
eo die regẽꝑse quo uictum
atq captũ. ꝙͣ pautis post di¬
uerũ fuisse docuerunt. illudi
etrã mirabile ꝙ simulacru
fortune muliebre nõ se mel
locutũ ẽẽ tradit᷑. Item iuno¬
nis monete cũ captis uegiis
unus exmilitis q̃ deamtrãs¬
fereiroã missus iocabundus
ac ludens int̾rogaret utrũ¬
ne romã migrare ⁊ ellet. uelle
respondit. Claudia quoq ꝓpo¬
nit̾ iexemplũ miraculi.llã
cũ exlibris sibillinis ⁊dea ma¬
terẽẽt accita et inuadotibe¬
rini fluminis nauis qua ue
claudiã ferunt que semꝑim
pudica ẽẽt habita obnimios
corporis cultus deq̃sũmissis
genib orasse ut sise castam
iudicaret sus̃ cingulũ seque¬
retur. Ita nauẽ que abomni
iuuentute nõ ualuit cõmo¬
uer abunanuiliere ẽẽ cõmo¬
tã. Illud eque mirũ ꝙͦ luese¬
uiente esculapiꝰepidauro acͤi¬

Expanded text:
set: iidem bello macedonico equis albis insidentes, Publio Vatieno Romam nocte venienti se obtulisse dicuntur, nuntiantes eo die regem Persen uictum atque captum: quod paucis post diuerum fuisse docuerunt. illut etiam mirabile, quod simulacrum Fortunae Muliebris non semel locutum esse traditur, item Iunonis Monetae, cum captis Veiis unus ex militibus ad eam transferendam missus iocabundus ac ludens interrogaret utrumne Romam migrare uellet, uelle respondit. Claudia quoque proponitur in exemplum miraculi. nam cum ex libris Sibyllinis Idaea mater esset accita. et in uado Tiberini fluminis nauis qua uehClaudiam ferunt, quae semper inpudica esset habita ob nimios corporis cultus, deam submissis genibus orasse, ut si se castam iudicaret, suum cingulum sequeretur: ita nauem, quae ab omni iuuentute non ualuit commoueri, ab una muliere esse commotam. illut aeque mirum, quod !up saeuiente Aesculapius Epidauro acci
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑpetuusacrificiũ ad tempuꝰ.
Nerũ apud istos qui nullo mͦ
rationẽ diuinitatis intelle̾g̃t.
Donũ est quicquid auro argẽ¬
toq fabricat᷑. Itẽ quicquid et
sericotexit᷑. Sacrificiu est et
uictima quecũq inara creiã¬
tur.S utroq nõ utit᷑ deus.qr
et ip̃e in corruptus. et illudto
tũ corruptibile: Itaq deo utrũ¬
q incorporale offereidu ẽ quo
utit᷑. Uonũ est ĩtegritas animi.
Sacrificiũ laus et ymuꝰ. Si enĩ
deus nõ uidet᷑. gͦ hiͥs reb colide¬
bent que nõ uident᷑. Nullagͥ
te et iustitia ꝯstat. Quom aũt
ctu facile ẽ. Sieñ iustus fue¬
rit homo accepta im mortali¬
tate. inet̾nu deoẜuiet: Homi¬
nes aũt ño nͥ adiustitiã nasci.
cũ pħi ueteres. tũetiã eicero
suspicat᷑. Disserens eñi delegibi
s oĩun ĩquit que iuhominu
doctoꝵ disputationẽ u̾santur.
nichil est ꝓfecto p̾stabilius ꝙͣ
plane intelleͥgi. N os adiustitiã

Expanded text:
in perpetuum, sacrificium ad tempus. in perpetuum, sacrificium ad tempus. uerum apud istos, qui nullo modo rationem diuinitatis intellegunt, donum est quidquid auro argentoque fabricatur, item quidquid purpura et serico texitur, sacrificiumque uictima et quaecumque in ara cremantur. sed utroque non utitur deus, quia et ipse incorruptum corruptibile. Itaque Deo utrumque incorporale offerendum est, quo utitur. Donum est integritas animi; sacrificium, laus, et hymnus. Si enim Deus non videtur, ergo his rebus coli debet, quae non videntur. Nulla te et iustitia constat. quomodo autem ctu facile est. si enim iustus fuerit homo, accepta immortalitate in aeternum deo seruiet. omnes autem non nisi ad iustitiam nasci cum philosophi ueteres tum etiam Cicero suspicatur. disserens enim de legibus sed omnium inquit quae in hominum doctorum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
uenenarius nͥ ut fallat᷑. Quiou¬
meretrix nͥut plurimũ peccet.
leno uł lena nͥ ut multos boĩs
exuat. Quid fur nisiut plũa
cõpilet hic uo etsa leui cõmu¬
niq peccato locus ẽ nullua . et
siquis adsacrificiũ nõ integra
cõscientia uenerit. audit que
illi deus cõminef᷑ ille qui late¬
bras cordis uidet qui peccatis
semꝑ infestus ẽ. qui exigit iu¬
stitiã qui fidẽ poscit: quis hici
male iñti aut male p̾ci locusẽ.
sat illi infelices nec exsceleribo
suis intellegunt quã malũsit
qd̾ colunt. quando quidẽ flagi¬
tiis om̃ibꝰ inquinati ueniunt
ad p̾candi et sepie sacrificasse
opinant᷑. sicutẽ lauerint. tãquã
libromes intra pectus in clusas
ulli amnes abluant, aut ulla
maria punficent: quanto satius
ẽ mͣtẽ potiꝰ eluere. que malis cu¬
proitatib sordidat᷑. et uno uirtu¬
tis ac ficei lauacro uuiuersa ui¬
cia depellere ꝙͦ qui fecent qͦuã¬
libet inquinatũ ac sordidũ cor¬

Expanded text:
uenenarius nuenenarius nmeretrix, nisi ut plurimum peccet? Quid lena, nisi ut multos boexuat? quid fur nisi ut plura conpilet? hic uero etiam leni communique peccato locus nullus est et si quis ad sacrificium non integra conscientia uenerit, audit quae illi deus comminetur, ille qui latebras cordis uidet, qui peccatis semper infestus\' est, qui exigit iustitiam, qui fidem poscit. quis hic malae menti aut malae preci locus est? at illi infelices nec ex sceleribus suis intellegunt quam malum sit quod colunt, quandoquidem flagitiis omnibus inquinati ueniunt ad precandum et se pie sacrificasse opinantur, si cutem lauerint, tamquam libidines intra pectus inclusas ulli amnes abluant aut ulla maria purificent. quanto satius est mentem potius elnere, quae malis cupiditatibus sordidatur, et uno uirtutis ac fidei lauacro uniuersa uitia depellere! quod qui fecerit, quamlibet inquinatum ac sordidum cor
Abbreviated transcription (Latin):
secũ exea neq afferunt ude est
ꝙ eiꝰ modi religiones neq bonos
facere possunt. neq firmos atq
immutabiles ᷤ t raducunt. itaq
abhis homines facile. qr nichil
ibi ad uitã nichil adsapientiã
nichil adfidẽ discif᷑. que ẽ enim
dit aut qurd pollicef᷑. ut ab hoĩe
possit fidelit ẜuari. fortit̾q defẽ¬
di. in qua nichil aliud uideo quã
ritũ ad solos digitos ꝑtirentemᷤ
Nr̃a uo religio eo firma ẽ. et soli¬
da. et unmutabilis. qr iustitiã
docet: qr nob̾cũ sẽꝑ est. qr tota
uianimo colentis ẽ. qr mentez
ip̃ani prosacrficio ħ̾et: illicexiͦ
gif᷑ aliud quã sanguis pecudũ
et fumus et iuepta libatio. hic bo¬
na mens ꝑurũ pectus in nocens
uita. illic ueniunt sine deloctu ⁊¬
adultere impudice.lene. procace̾.
obscene. meretrices. ueniunt gla¬
diatores. latroues. fures. uenefi¬
ci. et p̾cant̾ nichil aliud quã ut
scelera impune cõmittant. Quio
eñi latro sacrificans aut gladia¬
tor roget. nisi ut occidant. Quid

Expanded text:
erunt neque referunt. inde est quod eiusmodi religiones neque bonos facere possunt neque firmae atque inmutabiles esse. traducuntur itaque ab his homines facile, quia nihil ibi ad uitam, nihil ad sapientiam, nihil ad fidem discitur. quae est enim dit aut quid pollicetur, ut ab homine possit fideliter seruari fortiterque defendi? in qua nihil aliut uideo quam ritum ad solos digitos pertinentem. nostra uero religio eo firma est et solida et inmutabilis, quia iustitiam docet, quia nobiscum semper est, quia tota in animo colentis est, quia mentem ipsam pro sacrificio habet. illic nihil exigitur aliut quam sanguis pecudum et fumus et inepta libatio, hic bona mens, purum pectus, innocens uita; illuc ueniunt sine dilectu adulterae inpudicae, lenae procaces, obscenae meretrices, ueniunt gladiatores latrones fures uenefici et precantur nihil aliut quam ut scelera inpune committant. quid enim latro sacrificans aut gladiator roget nisi ut occidant? quid
Abbreviated transcription (Latin):
diexiliunt et ex clamant cecos
ẽẽse. et excortes. Anaxagoras ꝓ¬
nuntiat circũfusa ẽe tenebris om¬
ma. Empedocles angustas esse
sensuũ semitas querit᷑ tanquã
illi adcogitandũ rheda et quadri¬
gis opuaẽet. Democritus quasi

Expanded text:
di exiliunt et exclamant caecos di exiliunt et exclamant caecos esse se et excordes. Anaxagoras pronuntiat circumfusa esse tenebris omnia; Empedocles angustas esse sensuum semitas queritur, tamquam illi ad cogita-ndum reda et quadrigis opus esset; Democritus quasi
Abbreviated transcription (Latin):
tione pugnasse se semꝑ ꝯtra fortu¬
nã loquit᷑. eamq se semꝑ ẽe suꝑa¬
tam cũ fortit̾ iimicoꝵ impetuᷤᷤ
retudisset. ne tũ quidẽ. s abea fia¬
ctũi. cũ tomopulsus patria caruit.
tũ aũt cũ amiẜit carssimã filiã:
uictũ se afortuna turpit᷑ ꝯfitetũ
Cedo inquit et manũtollo. qͥd
hoc homine miẜius qui sic iace¬
at᷑. Iusipient̾ inquit. s quis se
proftetur esse sapiente Quioi
gͦ sibiuult assũptio hoĩs: quid cõ¬
ten̾tus ille rerũ: quiꝰ magnificis
sibis p̃tendif᷑: quid disparcetis
habitus: aut cur omino p̃cepta
sapientie data sunt si nemoadhuc
qui sapiat inuentus ẽ: et qͥsquã
nob̾ in uidiã facit quia philoso¬
phos negamus ẽẽ sapientes cũ
ip̃i nescire se quicquã. nec sape fate¬
anf̃. nã si quanto ita defecerint .⁊
ut ue affingere quicquã possit quod
faciunt in reb ceters: tũ uo adnxo¬
nent᷑ ignorantie: et quasi furibũ¬

Expanded text:
tione pugnasse se semper contra fortutione pugnasse se semper contra fortunam loquitur eamque a se esse superatam, cum fortiter inimicorum impetus rettudisset; ne tum quidem se ab ea fractum, cum domo pulsus patria caruerit: tum autem, cum amiserit carissimam filiam, uictum se a fortuna turpiter confitetur. cedo inquit et manum tollo. quid hoc homine miserius, qui sic iaceat? insipienter inquit, sed qui se profitetur esse sapientem. quid ergo sibi uult adsumptio nominis? quid contemptus ille rerum, qui magnificis uerbis praetenditur? quid dispar ceteris habitus? aut cur omnino praecepta sapientiae datis, si nemo adhuc qui sapiat inuentus est? et quisquam nobis inuidiam facit, quia philosophos negamus esse sapientes, cum ipsi nec scire se quicquam nec sapere fateantur? nam si quando ita defecerint, ut ne adtingere quidem quicquam possint, quod faciunt in rebus ceteris, tura uero admonentur ignorantiae et quasi furibun
Abbreviated transcription (Latin):
uersitas ẽnatura̾ potius qͣm d̾m
nominare s Si aũt natura ẽ ratõ
uł uecessitas uł cõditio uascen¬
di. no est ꝑse ip̃qͣ sensibilis. s ne¬
cesse ẽ mentẽ esse diuinã que sua
prouidentia nascendi principiu
reb om̃ib p̃beat / aut si natura ẽ
celii atq t̾ra et om̃e qd̾ natũ est.
nõ est deiia naturas dei opus.⁊
Nõ dissimilierrore credunt ẽẽ
fortuã. quasi deã quandã re̾m᷑
humane᷑s uariis casib illudentẽ.
quia nescͥunt unde sibi bona a¬
ut mala ueniant cũ hac se com¬
positos ad preliandũ putant nec
ullã tam̃ rationẽ redclunt a quo
et qua obeausam. s tincũ fortu¬
na se digladiari momitis om̃ibus
gloriant᷑. Iam quicũq cõsolati
suut aliquos obinteritũ amissi¬
ouẽq caroꝵ fortune nom̃acerri¬
mis accusationib prodiderut.
nec om̃ino eorũ ulla disputatio ⁊¬
de uiitute ẽ: in qua uõ fortuna ue¬
xef̾. Mlarcus tullius insua ꝯsola¬

Expanded text:
erversitas est, naturam potius quam Deum erversitas est, naturam potius quam Deum nominare? Si autem natuecessitas uel condicio nascendi, non est per se ipsa sensibilis, sed necesse est mentem esse diuinam, quae sua prouidentia nascendi principium rebus omnibus praebeat, aut si natura est caelum atque terra et omne quod natum est, non est deus natura, sed dei opus. non dissimili errore credunt esse fortunam quasi deam quandam res humanas uariis casibus inludentem, quia nesciunt unde sibi bona et mala eueniant. cum hac se compositos ad proeliandum putant nec ullam tamen rationem reddunt a quo et quam ob causam, sed tantum cum fortuna se digladiari momentis omnibus gloriantur. iam quicumque consolati sunt alios ob interitum amissionemque carorum, fortunae nomen acerrimis accusationibus prosciderunt nec omnino ulla eorum disputatio de uirtute est, in qua non fortuna uexetur. Marcus Tullius in sua Consola
Abbreviated transcription (Latin):
Na ꝓpter nichil ẽ aliud
m uita quo ratio quo
couditio nr̃a uitat᷑. nisi deiꝗ
nos genuit agnitio et religi¬
osus ac pius cultus. Uñqm̃¬
phi aberratũr. sapientes uti¬
q nõ fuenut: quesiuerũt
illi quidẽ sapientiã. s quia ñ
rite querebant. prolapsi sunt
longius et ĩ taͣnt᷑os errores in¬
cicerunt. ut etiã cõmunẽ sapi¬
entiã nõtenerent. Nõ eñi tm̃
religione asserere uoluerunt
uerũ etiã sustulerunt. dũspe¬
cie false uututis in ducti. conã¬
tur animos om̃i metu liberare
que religionis euersio nature
nom̃ inuenit. illi em̃eũ aut
ignorarit a quo ẽẽt inuirous ⁊¬
effectus. aut ꝑsuadere uellent:
nichileẽ diuina mente ꝑfectũ
naturã ẽẽ dixeriuit rerũ oĩu
matrẽ. quasi dicerent omĩasua
sponte ẽẽ nata: quo u̾bo plane
imprutentia suã ed̃fitent̾.Nla¬
tura eñi reinota pͥroiurentia ⁊
potestate diuina prorsus nichil
ẽ. ꝙͦ si deũnaturã uocant. que ꝑ¬

Expanded text:
pter nihil aliud est in vita, quo ratio, quo conditio nostra nitatur, nisi Dei, qui nos genuit, agnitio et religiosus ac pius cultus: unphi aberraverunt, sapientes utique non fuerunt. Quaesierunt illi quidem sapientiam: sed quia non rite quaerebant, prolapsi sunt longius; et in tantos errores inciderunt, ut etiam communem sapientiam non tenerent. Non enim tantum religionem adserere noluerunt, uerum etiam sustulerunt, dum specie falsae uirtutis inducti conantur animos omni metu liberare. quae religionis euersio naturae nomen inuenit. illi enim cum aut ignorarent a quo esset mundus effectus aut persuadere uellent nihil esse diuina mente perfectum, naturam esse dixerunt rerum omnium matrem, quasi dicerent omnia sua sponte esse nata: qimprudentiam suam confitentur. Natura enim, remota providentia et potestate divina, prorsus nihil est. Quod si Deum naturam vocent, quae p
Abbreviated transcription (Latin):
stinentiã dictoꝵ factoꝵq impro¬
boꝵ lucro aũt nũquã sapiens
stirdet. quia bona hec t̾rena con¬
tẽpnit. Nec quẽquã falli patif᷑
quia boni iun officiu est.errores
hominũ corrigere eosq ĩuia
reducere. Si quidẽ sociał est
hominis ac benefica natura qͦ
solo cognationẽ cũ deo habet.

Expanded text:
stinentiam dictorum factorumque inproborum. lucro autem numquam sapiens studet, quia bona haec terrena contemnit, nec quemquam falli patitur, quia boni uiri officium est errores hominum corrigere eosque in uiam reducere, siquidem socialis est hominis ac benefica natura, quo solo cognationem cum deo habet.
Abbreviated transcription (Latin):
Ost hec aꝑient᷑ inferi. et ⁊¬
resurgent mortui. de qͥb
tudiciu magnũ idem ip̃e rex ac
deus faciet cui sũmꝰ pat̾ et iu¬
dicandi et reguandi dabit
maximã potestatẽ /De quoiu¬
dicio et regno apud eritheã

Expanded text:
ost haec aperientur inferi, et resurgent mortui: de quibus judicium magnum idem ipse rex ac Deus faciet, cui summus pater, et judicandi, et regnandi dabit maximam potestatem; de quo judicio et regno apud Erythraeam
Abbreviated transcription (Latin):
u̾si tunc a deo iurdicabunturt
s tͣm qui sunt indei religione
uersati. Nam quid̃m ñoagno¬
uerunt qm̃ sententia d̾ his in
absolutionẽ feni nõ põt. iudi¬
cati dãnatiq sunt. scis licteris
cõtestantib. nõ reẜrecturos ͦ
pios ĩ iudiciũ. Iudicabunt᷑ gͦ
qui deu̾scieriuit et facinora eoꝵ

Expanded text:
uersi tunc a deo iudicabuntur, sed ii tantum qui sunt in dei religione uersati. nam qui deum non adgnouerunt, quoniam sententia de his in absolutionem ferri non potest, iam iudicati damnatique sunt, sanctis litteris contestantibus non resurrecturos esse inpios in iudicium. iudicabuntur ergo qui
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quia necesse  aliud ẽẽ qd̃ que¬
rit aliurd quod queritur. Nec
quesitio ipsa recta ẽ. quia nicħ̾
potest inuenire. Ego uo nesstu¬
diosos quidẽ sapientie phrloso¬
phos ẽẽ ꝯcesserim. quia Itiroio
ad sapientiã nõ puenitur. na
si facultas in ueniende ueritatiᷤ
huic studio subiaceret. si esset id
studiũ tãquã iter adsapientiã
aliqnͣ ẽẽt inuenta. Cũ u̾o tot tempo¬
rib tot ingeniis meiꝰ inquisi¬
tione ꝯtritis nõ sit ꝯp̃hensa ap¬
paret nullã ibi ẽẽ sapientiam.
Nõ gͦ sapientie student qui plu¬
losophant᷑. s ip̃i studere seputãt
quia illurd quod querunt ubi
aut quale sit nes ciunt./ siue igͥ
sapientie student sapientietes

Expanded text:
est; quia necesse est aliud esse, quod quaeest; quia necesse est aliud esse, quod quaerit; aliud, quod quaeritur: nec quaesitio ipsa recta est, quia nihil potest invenire. Ego vero ne studiosos quidem sapientiae philosophos esse concesserim, quia illo studio ad sapientiam non pervenitur. Nam si facultas inveniendae veritatis huic studio subjaceret, et si esset id studium tamquam iter ad sapientiam, aliquando esset inventa. Cum vero tot temporibus, tot ingeniis in ejus inquisitione contritis non sit comprehensa, apparet nullam esse ibi sapientiam. Non ergo sapientiae student, qui philosophantur: sed ipsi studere se putant; quia illud quod quaerunt, ubi, aut quale sit nesciunt. Sive ergo sapientiae student, sive
Abbreviated transcription (Latin):
deiecta et dissipata palpitare
potius uideant᷑ ꝙͣ uiuere./ Phi¬
losophia ẽ ut nom̃ indicat a¬
ipsiq diffiniunt stiroiũ sapi¬
entie. Ande gͥ probem pħia¬
nõ ẽẽ sapientiã quã ex ipsius
nominis sigͥficatione. Qui eĩ
sapientie nõ studet utiq non¬
dũ sapit. s ut sape possit stucet.
inceteris artibstudiũ. quro
efficiat et quotendat apparet.
quascũ discendo aliquis assecutꝰ
ẽ. Iam nõstudrosus artificii.S
artifex nominantur. At eñĩ ue¬
recundie causa studiosos sapi¬
entie nõ sapientes uocauerinit.
nom̃ inuenit: cũ paulo plus ⁊¬
sapet ꝙͣ illi pͥores quise sapiẽtes
putauerunt. ⁊̃tellexit nullo hu¬
manostudio posse ad sapiẽtia
pueniri. Et ideo nõ oportere in¬
cõp̃hense. at mꝑfecta rei ꝑfectũ
noñumponi. Itaq cũ ab eoque¬
retur: que nã se ꝓfiteretur respõ¬
dit plyiloploũ. ro est quesitorẽ
sapientie. Si gͦ philophia sapi¬
entiã querit. nec ipsa sapiẽtia

Expanded text:
iecta et dissipata palpitare potius uideantur quam uiuere. Philosophia est, ut nomen indicat ipsique definiunt, studium sapientiae. unde igitur probem phinon esse sapientiam, quam ex ipsius nominis significatione? Qui enim sapientiae studet, utique nondum sapit, sed ut sapere possit studet. In caeteris artibus, studium quid efficiat, et quo tendat, apparet. Quas cum discendo aliquis assecutus est, jam non studiosus artificii, sed artifex nominatur. At enim verecundiae causa studiosos se sapientiae, non sapientes vocaverunt. nomen invenit, cum paulo plus saperet, quam illi priores, qui se sapientes putaverunt, intellexit nullo humano studio posse ad sapientiam perveniri, et ideo non oportere, incomprehensae atque imperfectae rei perfectum nomen imponi. Itaque cum ab eo quaereretur, quemnam se profiteretur, respondit: philosophum, id est, quaesitorem sapientiae. Si ergo philosophia sapientiam quaerit, nec ipsa sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ꝑ untitẽ ac laborẽ uocat.
da sunt gͥ oblectam̃ta istatam¬
quã laquei. et plage: nesuauitu¬
dineͬ mollicie capti. subdicionẽ
mortis cũ ip̃o corpore redoigam̃¬

Expanded text:
nisi per uirtutem ac laborem uocat, da sunt igitur oblectamenta ista tamquam laquei et plagae, ne suauitudinum mollitie capti sub dicionem mortis cum ipso corpore redigam
Abbreviated transcription (Latin):
et impietate cõpressa. requiescet
orbis. qui ꝑtot secłi subiectus
errori ac sceleri. nefandã ꝑtulit.
ẜuitutẽ. Nõ colent̾ ulterius
dii manufacti. s a templis ac
pulumanb suis deturbata simu¬
lacra igni dabunt᷑. et cũ tom̃ib
sius mirabilib ardebunt ꝙͦ etiã
sibilla cũ ꝓpħis cõgruens futu

Expanded text:
et mpietate conpressa requiescet orbis, qui per tot saecula subiectus\' errori ac sceleri nefandam pertulit seruitutem. non colentur ulterius dii manu facti, sed a templis ac puluinaribus suis deturbata simulacra igni dabuntur et cum donis suis mirabilibus ardebunt: quod etiam Sibylla cum prophetis congruens futu
Abbreviated transcription (Latin):
lprimis enĩ testificam̃ illũ
bis ẽẽ natũ pͥmũ in sp̃ũ. postea
incarne. unde apud ieremia
regeneratus ẽ denuo ĩ carne
que duplex est natiuitas eius
magnũ intulit humanis pe¬
ctorib errorẽ curcũ fuditq tene¬
bras etiã his quiuere religioĩ
sacram̃ta retinebant: ẜ nos id
plane dilucideq mõstrabimꝰ
ut amatores sapĩe faciliꝰ ac dili¬
gentiꝰ instruant᷑. qui auoi
dei filiũ dici.nõ debet tantum

Expanded text:
primis enim testificamur, illum bis esse natum; primum in spiritu, postea in carne. Unde apud Hieremiamregeneratus est denuo secundum carnem: quae duplex nativitas ejus magnum intulit humanis pectoribus errorem, circumfuditque tenebras etiam iis, qui verae Religionis sacramenta retinebant. Sed nos id plane dilucideque monstrabimus, ut amatores sapientiae facilius ac diligentius instruantur. Qui audit Dei Filium dici, non de
Abbreviated transcription (Latin):
ne.Ueniq illiro argumẽtu
ꝙͦ etiã marcus tullius uroit:
satis fumũ est ex eo et̾nitatõ
aĩe posse dignosciiq nullũsit
aluro aĩal qd habeat notitiã
aliquã dei. religioq sit peneso¬
la. que hominẽ discernat amu
tis. Que cũ in hominẽ solũ eadͭ
ꝓfecto testat᷑ idaffectare nos ro
desiderare ⁊ dcolere qd̾ nob̾ fami¬
liare ꝙͣ ꝓximũ sit futurũ: An
aliquis cũceteram̃ aĩantium
nͣam cõsiderauerit. quas ꝓnis
corporib abiectoͣs. ĩ t̾ramq ꝓ¬
stratas sũmi dei ꝓurcentia effe¬
cit. ut ex hoc ĩtellegi possit nich
eas rationis h̃re cũ celo/ potest
uõ intellegere solũ ex om̃ibus
celeste ac diuinũ aĩal ẽẽ hoĩez
cuiꝰ corpus abhumo excitatũ.
uultus sublimis. status rectꝰ
originẽ suã querit. et quasicõ¬
tẽpta humilitate t̾re adaltũ
nitit᷑. qr sentit sũmũ bonum

Expanded text:
Denique illud argumentum, quod etiam Marcus Tullius vidit, satis firmum est: ex eo aeternitatem animae posse dignosci, quia nullum sit aliud animal, quod habeat notitiam aliquam Dei; Religioque sit pene sola, quae hominem dtis: quae cum in hominem solum cadit, profecto testatur id adfectare nos, id desiderare, id colere quod nobis familiare, quod proximum sit futurum. an aliquis cum ceterarum animantium naturam considerauerit, quas pronis corporibus abiectas in terramque prostratas summi dei prouidentia effecit, ut ex hoc intellegi possit nihil eas rationis habere cum caelo, potest non intellegere solum ex omnibus caeleste ac diuinum animal esse hominem, cuius corpus ab humo excitatum, uultus sublimis, status rectus originem suam quaerit et quasi contempta humilitate terrae ad altum nititur, quia sentit summum bonu
Abbreviated transcription (Latin):
tribuit. Quã sententiã poeta
sic explicauit. Quin et supmo
cũ lumine uita reliquit. Non
tam̃ om̃e malũ miseris nec fũ¬
ditus om̃s corporee excedunt
pestes penitusq necesse ẽ. Nul¬
ta diu cõcreta modis inolescer̃
mirs. Ergo exercent penis ue¬
terũq maloꝵ supplicia expen¬
dunt. Hec ꝓpe modũ uera sũt.
Anima eñ cũ diuortiũ fecit
acorpore ẽ ut ait itẽ pota. Par
leuib uentis uolucriq simil¬
lima somno. Quia spͣs ẽ et ip̃a
tenuitate in cõp̾hensibilis.s
nobis quisumꝰ corporales d̾o
asit cui subiacet posse omnia
cõp̾hensibilis.

Expanded text:
tribuit. quam sententiam poeta sic explicauit: quin et supremo cum lumine uita reliquit, non tamen omne malum miseris nec funditus omnes corporeae excedunt pestes, penitusque necesse est multa diu concreta modis inolescere miris. ergo exercentur poenis ueterumque malorum supplicia expendunt. haec propemodum uera sunt. anima enim cum diuortium fecit a corpore, est, ut ait idem poeta, par leuibus uentis uolucrique simillima somno, quia spiritus est et ipsa tenuitate inconprehensibilis, sed nobis, qui sumus corporales, deo autem, cui subiacet posse omnia, conprehensibilis.
Abbreviated transcription (Latin):
Uidelicet i pe est dei filius qui
ꝑsalomonẽ sapientissimum
regem diuino sp̃u plenũ locutꝰ
meinitio uiani suaꝵ inopasua.
ante secłm fundauit me ĩ pͥncip᷑
ante qm̃ t̾ram faceret/ et ante¬
qͣm ab yssos ꝯstitueret:. priusꝙͣ
pceclerent fontes aquaꝵ ante
om̃es colles genuit mesdũs fe¬
cit regiones et fines in habita¬
biles subcelo: cũ patraret celuiᷤ
aderã illi. et cũ secereret suam
sedem cũ suꝑ uentos faceret ua¬
lidas nubes. et cũ ꝯfirinatos po¬
nebat montes subcelo quando
fortia faciebat fundam̃ta t̾re
eram penes illũ disponens. ego
erã cui adgaudebat: cotidie aũt
iocundabar ante faciẽ eiꝰ. cum
letaretur or be ꝑfecto idcirco il¬
et sibilla. cynaon appellat.
sit instructus. adeo patre: ut et
cõsilio eiꝰ. et manib uteretur.
in fabricatione mundi¬

Expanded text:
uidelicet et ipse est dei filius, qui per Solomonem sapientissimum regem diuino spiritu plenum locutus me initium uiarum suarum in opera sua, ante saeculum fundauit me: in principio antequam terram faceret et antequam abyssos constitueret, priusquam procederent fontes aquarum, ante omnes colles genuit me. dominus fecit regiones et fines inhabitabiles sub caelo. cum pararet caelum, aderam illi, etcum secerneret suam sedem: cum super uentos faceret ualidas nubes et cum confirmatos ponebat fontes sub caelo, quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. ego eram cui adgaudebat. cottidie autem iucundabar ante faciem eius, cum laetaretur orbe perfecto. idcirco ilet Sibylla σύμβουλον appellat, sit instructus a Deo Patre, ut et consilio ejus, et manibus uteretur in fabricatione mundi
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰdã uanissimi somnii. Siqͥ¬
dem reb humanis. ratio nulla
subsistet. Cũ uo muirdũ oiũs¬
q partes eiꝰ. ut uitemꝰ mirabi¬
lis ratio gubernet cũ celi tem¬
pãtia et equalis imp̃a uarieta¬
te cursus astrorũ luminiunq
mina oportuna inundatio
maris opulenta et copiosa
ĩffusio. uentoꝵ diu̾sa ⁊ utilis
aspiratio. Ceteraq om̃a rõ¬
ne sũma cõstent: quis tãcecꝰ
ẽ ut existimet sine cã ẽẽ facta.
Inquib mira dispositio ꝓui¬
tentissime rõnis elucet.Si
gͦ siue cã nec ẽ nec fit omnino
quicquã. si prouidentia sũmi
dei ex dispositione renĩ et uir¬
tus ex maguitirdine et pote¬
stas. exgubernatione mani¬
festaẽ. Hebetes gͦ et insaniqͥ
ꝓuidentiã nõ ẽẽ dixer̾. Non
improbarẽ. si deos idcircoñ
Eputat. ip̃e delirat

Expanded text:
cujusdam vanissimi somnii, siqucujusdam vanissimi somnii, siquidem rebus humanis ratio nulla subsistat. Cum vero mundum, omnesque partes ejus, ut videmus, mirabilis ratio gubernet; cum coeli temperatio, et aequalis in ipsa varietate cursus astrorum luminumque minum opportuna inundatio, maris opulenta et copiosa interfusio, ventorum diversa et utilis aspiratio, caeteraque omnia ratione summa constent: quis tam caecus est, ut existimet sine causa esse facta, in quibus mira dispositio providentissimae rationis elucet? Si ergo sine causa nec est, nec fit omnino quidquam: si et providentia summi Dei ex dispositione rerum, et virtus ex magnitudine, et potestas ex gubernatione manifesta est: hebetes ergo et insani, qui providentiam non esse dixerunt. Non improbarem; si deos idcirco noputat, ipse delirat
Abbreviated transcription (Latin):
põt urdese extricare ñõ queũt.
nullã põt habere rationẽ. Qͥo
em̃ potuit in eo rõ moliriꝙͦ
numquã sũpsit exordium:
Nam priusquã fiat aliquid
aut struat᷑ opus ẽ consilior.
ut disponi possit. quẽ admod̾
fiat. nec incipi quicquã potest
sine prouisione rationis ita¬
q om̃e opus ratiop̾cedit.n
Nõ habet gͦ rationẽ qd̾ factũ
nõ est. At quimundus rõnẽ
habet qua cõstat. et regitur
gͦ et factus ẽ. si factus ẽ etre¬
soluit᷑. Redclant gͦ isti rõuẽ
si possunt. Cur aut factus in
pͥncipiosit: aut postea resolua¬
tur. ꝙ quia docere nõ poterat
epicurus. siue demoeritus sua
sponte natũ ẽẽ dixit semini¬
bus int̾ se passim coeuntib.
quib iterũ resolutis. discroi¬
um atq interitũ secuturu.
Corrupit gͦ ꝙͦ recte urcerat. ⁊
totã rationẽ penitus ignoran¬
tia rationis euertit. Redegit¬
ritq mundũ et omĩa que in
eogerunt᷑. adsimilitudinem

Expanded text:
potest, unde extricare se nequeunt; potest, unde extricare se nequeunt; nullam potest habere rationem. Quid enim potuit in eo ratio moliri, quod nunquam sumpsit exordium? Nam prius quam fiat aliquid, aut struatur, opus est consilio, ut disponi possit quemadmodum fiat, nec incipi quidquam potest sine provisione rationis. Itaque omne opus ratio praecedit. Non habet ergo rationem, quod factum non est. Atqui mundus rationem habet, qua et constat, et regitur; ergo et factus est: si factus est, et resolvetur. Reddant ergo isti rationem, si possunt, cur aut factus in principio sit, aut postea resolvatur. Quod quia docere non poterat Epicurus, sive Democritus, sua sponte natum esse dixit, seminibus inter se passim coeuntibus, quibus iterum resolutis, dissidium atque interitum secuturum. Corrupit ergo quod recte viderat, et totam rationem penitus ignorantia rationis evertit; redegitque mundum, et omnia quae in eo geruntur, ad similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
num causa factus ẽ. ut esset
et̾nus: curgͦ ip̃i quorũ causa
fcũs ẽ nõ sunt sempit̾m : Si
mortales ꝑp quos factus est.
gͦ et ip̃e mortalis atq solubi
ratio quadrarent ĩtellegeret
ꝑiturũ ẽẽ. quia factus ẽ. nec
posset net̾nũ manere. nͥ quod
tangi nõ põt. Qui aũt negat
hominũ causa factũ. Hac nul¬
lã rationẽ tenet. Sieni dicit
ip̃m fabricatorẽ sua causa
canta hec oꝑa ẽẽ molitũ. Cur
gͣ nͣati sumus: Cur mͦ ip̃e frui
fictio. Euraliena cõmoda in¬
t̾cipimꝰ. Cur deniq augemũ:
minuim̾  inf̾imꝰ: Quid habet
rationis ip̃a gnͣatio: Quid ꝑ¬
petua successio: nimnũ urdere
deus uoluit. et suis uariis y¬
magnubꝰ cãruͣq sigilla con¬
fingere: quib se oblectaret et
iuchilominꝰ tãtũ si ita ẽet cu¬
re haberet aĩantes. Precipue¬
q homiuẽ. cuiꝰ imꝑio cuncta
subiecit. Qui aũt dicunt sẽꝑ
fuisse mundũ obinitto illud dͣ
ẽẽ ip̃nisine aliquo pͥncipio non

Expanded text:
a factus est ut esset aeternus, cur ergo ipsi quorum causa factus est, non sunt sempiterni? Si mortales, propter quos factus est, ergo et ipse mortalis atque solubilratio quadraret, intelligeret periturum esse, quia factus est; nec posse in aeternum manere, nisi quod tangi non potest. Qui autem negat hominum causa factum, hic nullam rationem tenet. Si enim dicit, ipsum fabricatorem sua causa tanta haec opera esse molitum, cur ergo nos nati sumus? cur mundo ipso fruimfictio? Cur aliena commoda intercipimus? Cur denique augemur, minuimur, interimus? Quid habet rationis ipsa generatio? quid perpetua successio? Nimirum videri nos Deus voluit, et suis variis imaginibus tanquam sigilla confingere, quibus se oblectaret; et nihilominus tamen, si ita esset, curae haberet animantes, praecipueque hominem, cujus imperio cuncta subjecit. Qui autem dicunt semper fuisse mundum, omitto illud, quod esse ipse sine aliquo principio non
Abbreviated transcription (Latin):
si regẽ suũ repirdiassent. Apuo
illos gͥ et exeoꝵ semine regene¬
rari eũ iuissit. ne si fuisset alieĩ¬
gena iustã possent excusationez.
delege p̃tendere. ꝙͦ eũ nõ susce¬
pissent. simul ut nulla om̃ino
gens eẽt int̾ra eui spes um mor¬
talitatia negaretur

Expanded text:
si regem suum repudiassent. aput si regem suum repudiassent. aput illos igitur et ex eorum semine regenerari eum iussit, ne si fuisset alienigena, iustam possent excusationem de lege praetendere, quod eum non suscepissent, simul, ut nulla omnino gens esset in terra cui spes inmortalitatis negaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
dñs locutus ẽ Filios genui et
exaltaui ip̃iaũt me spreuerunt
cognouit. et popls me no ĩ telle¬
xit. Ieremias quoq similiter
ait. Cognouit tempus siũttur.¬
tur et hirundo et iuris passeres
custoclieiunt tempora ĩtroitus.
sui. popłs aũt m̃s uo cognouit
iudiciũ dñiꝰ. Quomͦ dice̾tis sapi¬
entes sumꝰ et lex dm̃ nobiscũ ẽ:
Incassũ factaẽ metatura falsa
scribesfusi sunt sapientes tre¬
proauerunt et captisunt. quiã
u̾bũ dñi reprobaueriuunt. Eigo
ut cepadicere cũ statuisset deus
doctorẽ uirtutis mictere ad bo¬
mines renascieũ tenuo ĩcame
scepit. et ip̃i homini similẽ fie̾i
euidux et comes et maᷤ eet i
pius ẽ erga suos t̃s. ad eos ip¬
sos eum misit quos oderat.
neillis inppetuu salutis ui¬
amclauderet. s daret hĩs liberã¬
ter facultatẽ sequendideñ Ut
et p̃uiũ uite a dipiscerent᷑ sise¬
cuti fuissent ꝙͦ plurimi eoru
faciunt atq fecerit: etͣcul¬
pasua ĩ penã mortis ĩcrrerent.

Expanded text:
nus locutus est: filios generaui et exaltaui, ipsi autem me spreuerunt. me non agnouit et populus me non intellexit. Hieremias quoque similiter ait: cognouit tempus suum turtur et hirundo, et ruris passeres custodierunt tempora introitus sui, populus autem meus non cognouit indicium domini. quomodo dicetis: sapientes sumus et lex domini nobiscum est? in cassum facta est metatura falsa scribae, confusi sunt sapientes, trepidauerunt et capti sunt, quia uerbum domini reprobauerunt. ergo, ut coeperam dicere, cum statuisset deus doctorem uirtutis mittere ad homines, renasci eum denuo in carne praecepit et ipsi homini similem fieri, cui dux et comes et magister epius est erga suos deus, ad eos ipsos eum misit quos oderat, ne illis in perpetuum salutis uiam clauderet, sed daret iis liberam facultatem sequendi deum, ut et praemium uitae adipiscerentur, si secuti fuissent, quod plurimi eorum faciunt atque fecerunt, et culpa sua in poenam mortis incurrerent,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpsalmo xui. Constitues meĩ
caput gentiĩ. ppłs quẽ nõ cogͦ¬
iu ẜuiet mͥ. ysayas quoq sic
loquit᷑. Uenio colligere omnes
gentes et linguas et uenient
et uidebunt claritatẽ meã. et di¬
mittã suꝑ eos signũ: et mittam
ex his ꝯẜuatos ĩgentes que lõ¬
gesunt que nõ audierunt głia
mẽa. et nuntiabunt claritatem
meã ingentes. Tolens gͥ deus
metatorẽ templi ^ͣͥ muttere ĩtra:
noluit eũ inpotestate et clarii¬
tate celesti mictere. ut ĩgratus
in d̾m popls ĩerrorẽ maximũ
induceret᷑ ac penas ꝓfacinoribꝰ

Expanded text:
salmo XVII: constitues me in caput gentium: populus quem non cognoui seruiuit mihi. Esaias quoque sic loquitur: uenio colligere omnes gentes et linguas, et uenient et uidebunt claritatem meam. et dimittam super eos signum et mittam ex iis conseruatos in gentes quae longe sunt, quae non audierunt gloriam meam, et nuntiabunt claritatem meam in gentes. uolens igitur deus metatorem templi sui mittere in noluit eum in potestate et claritate caelesti mittere, ut ingratus in deum populus in errorem maximum induceretur ac poenas pro facinori
Abbreviated transcription (Latin):
magis uulgus in doctũ ꝙ pom¬
pis inanib gaucet annłq pu¬
erlibspectat omĩa oblectatur
friuolis. et specie simulacroru
capit᷑. nec ponterare se xũ unã
quãq rem potest ut intellegat
nichil colendũ esse ꝙ oculis¬
mortalib cemitur qͥ a mortale
sit necesse ẽ. nec mirandumẽe
si ũm nõ uideat. cũ ipsi ne hoĩez
quidẽ uideant quẽ uitere secre¬
daͣnt. Hoc eñi qd̾ oculis subie¬
ctũ est. nõ homo s hominis re¬
ceptaculũ est. ciuꝰ qualitas et
figura nõ ex liniam̃tis uasculi
quo ꝯtinet᷑ s exfactis ac moribꝰ
peruidet᷑. qui gͦ colunt simula¬
cra corpora sunt hominib carẽ¬
tia quilase corporalib dedicert.

Expanded text:
magis uulgus indoctum, quod pommagis uulgus indoctum, quod pompis inanibus gaudet animisque puerilibus spectat omnia, oblectatur friuolis et specie simulacrorum capitur nec ponderare secum unam quamque rem potest, ut intellegat nimortalibus cernitur, quia mortale sit necesse est. Nec mirandum est, si deum non uideat, cum ipsi ne hominem quidem uideant quem uidere se credunt. hoc enim quod oculis subiectum est non homo, sed hominis receptaculum est: cuius qualitas et figura non ex liniamentis uasculi quo continetur, sed ex factis ac moribus peruidetur. qui ergo colunt simulacra, corpora sunt hominibus carentia, quia se corporalibus dedider
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis ẽ. expire popłm facere
sapientẽ. digna res ẽ. ut om̃es
eloquentie tue uires exeras
nõ em̃ uerendũ est nete intã
bona causa deficiat oratio.
qui sepe etiã malas copiose ac
fortit̾ defendisti. S nimirum
socratis carterẽ times. Ideoq ⁊
contẽnere debuisti. et erat ml¬
topulchrius ut ob benedicta
potius: quã obinaledicta mo¬
rereris. Nec plus tibi laudis
philippice afferre potuerunt. qꝙͣ
discussus error generis humani.
et mentes hominũ adsanita¬
tem tua disputatione reuoca¬
te. s ꝯcedamꝰtimiditati que ĩ
sapiente ẽe nõ debet. quid ergo
ip̃e in eotẽ uersaris errore᷑. Ui¬
deo te f̾reua et manufacta ue¬
nerari: uana ẽẽ intellegis ⁊ tñ
eadẽ facis. que faciunt hi quoᷤᷤ
ip̃e stultissimos ꝯfiteris: quid
gͥ ꝓfuit urdisse te ueritatẽ quã
nec defensurus ẽẽs nec secutu¬
ruiaᷤ. s libenter errant. etiam liͣ
qui errare sesentiunt. quanto

Expanded text:
virtutis est, experire populum facere virtutis est, experire populum facere sapientem: digna res est, ubi omnes eloquentiae tuae vires exerceas. Non enim verendum est ne te in tam bona causa deciciatdeficiat oratio, qui saepe etiam malas copiose ac fortiter decendistidefendisti. sed nimirum Socratis carcerem times ideoque pacontemnere debuisti, et erat multo pulchrius ut ob benedicta potius quam ob maledicta morerere, nec plus tibi laudis Philippicae adferre potuerunt quam discussus error geueris humani et mentes hominum ad sanitatem tua disputatione reuocatae. sed concedamus timiditati, quae in sapiente esse non debet: quid ergo ipse in eodem uersaris errore? uideo te terrena et manu facta uenerari: uana esse intellegis et tamen eadem facis quae faciunt ii quos ipse stultissimos confiteris. quid igitur profuit uidisse te ueritatem, quam nec defensurus esses nec secuturus? sed libenter errant etiam ii qui errare se sentiunt: quanto
Abbreviated transcription (Latin):
Ed quido prodest rint¬
adiuilgus et ad homineᷤᷤ
iniꝑitos hoc mͦ ꝯcmnari: cum
uideamꝰ etia doctos ac prutẽ¬
tes uiros: cũ religionũ intel¬
legant. Tlanitate nichilomi¬
nus tam̃ in his ip̃is que dã¬
nant colendis nescio qua pra¬
uitate ꝑstare intellegebat ci¬
cero falsa ẽẽ que homines ado¬
rarent. Nam cũ multa dixis¬
set que adͤusionẽ religionu
ualerent. ait tam̃. nõ ẽe illa ⁊¬
uulgo disputanda. ne susceptaᷤ
publice religiones disputato
talis extinguat quid eo facias
qui cũerrare se sentiat. ultro
ip̃e in lapides impingat: ut
popłs omĩs offendat. ip̃esibi
oculos eruat ut om̃s cecisĩt.
qui nec de aliis bene mereatũ
quos patit᷑ errarene de se ipso
qui alienis accedit erroribus
nec utit̾ tanz̾e̾ sapientie suet
bono ut factis impleat ꝙͦ mẽ¬
te ꝑcepit s pruzens et sciens
pedẽ laqueo nserit: ut simul
cũ ceteris quos lib̾are ut pru¬
dentior debuit. et ip̃e capiatur.
Quin potius siquid tibi cicẽo

Expanded text:
ed quid prodest ad uulgus et ad homines inperitos hoc modo contionari, cum uideamus etiam doctos ac prudentes uiros, cum religionum intellegant uanitatem, nihilo minus tamen in iis ipsis quae damnant colendis nescio qua prauitate perstare? intellegebat Cicero falsa esse quae homines adorarent. nam cum multa dixisset quae ad euersionem religionum ualerent, ait tamen non esse illa uulgo disputanda, ne susceptas publice religiones disputatio talis extinguat. quid eo facias, qui cum errare se sentiat, ultro ipse in lapides inpingat, ut populus omnis offendat, ipsi sibi oculos eruat, ut omnes caeci sint? qui nec de aliis bene mereatur quos patitur errare nec de se ipso qui alienis accedit erroribus nec utitur tandem sapientiae suae bono, ut factis impleat quod mente percepit, sed prudens et sciens pedem laqueo inserit, ut simul cum ceteris quos libdentior debuit, et ipse capiatur? Quin potius, si quid tibi, Cicero,
Abbreviated transcription (Latin):
strã uirtutis tu aut parentẽ uite
uocas ad quã siquis accesserit
multo sit ĩcertior necesse ẽ: quã
priꝰ fuerit. Cuiꝰem̃ uirtutis que
ip̃a ubisita sit ad huc philosop¬
phi nõ expediunt. ciuꝰ uitecu
ipsi doctores ante fuerlut. sene¬
ctute ac morte ꝯfecti quã consti¬
tuennt quomͦ uini teceat ciuꝰ
ueritatis in dagatrcẽ profite¬
ri potes. qui sepe testaris cum
tanta multitudo fuent philo
sophoꝵ sapientẽ tam̃ adhuc
extitisse neminẽ. Quid gͦ te i¬
magistra illa uita e docuit.an
ut potentissimũ cõsulẽ male¬
dictis ĩcesseres eũq hostẽ patͥe
uenenatis orationib faceres:
S omittamꝰ illa que possunt
excusari fortime nomine. stu

Expanded text:
stram tu uirtutis aut parentem uitae stram tu uirtutis aut parentem uitae uocas? ad quam si quis accesserit, multo sit incertior necesse est quam prius fuerit. cuius enim uirtatisP quae ipsa ubi sita sit, adhuc philosophi non expediunt. cuius uitae? cum ipsi doctores ante fuerint senectute ac morte confecti quam constituerint quomodo uiui deceat. cuius ueritatis indagatricem profiteri potes, qui saepe testaris, cum tanta musophorum, sapientem tamen extitisse adhuc neminem. Quid ergo te magistra illa vitae docuit? An ut potentissimum consulem maledictis incesseres, eumque hostem patriae venenatis orationibus faceres? Sed omittamus illa, quae possunt excusari fortunae nomine. Stu