comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
betis formam nram. id est eos imi¬
tamini quos iuxta formam quã
uobis ostendimus ambulare ui¬
deritis. Inmalo ponitur. sicut ait
ꝓpha. O bseruabit peccator iustũ.
& stridebit suꝑ eum dentib suis
uel quer it mortificare eum. Sie et¬
in hoc loco non in bono sed in malo
ponit᷑. cum dicit᷑ & ipsi obserua¬
bant eum. Igit᷑ obseruabant eum
non ut imitariuellent. sed repre¬
hendere cupiebant si possent. Ob¬
seruatio ergo. & in bono & in ma¬
lo ponit᷑. Et ecce homo quidam
hydropicus. erat ante illum. Hy¬
dropisis grauis ẽ infirmitas. quȩ
nascitur ex uicio uesicȩ: cum infla¬
tione turgente. & anhelitu fetido.
Proprium ẽ hydropici: ut quo
amplius biberit eo magis sitiat
Ergo ꝑ hydropicum auarus qui¬
libet designatur: quia sicut hy¬
dropicus quo ẽ grossior eo infirmior
ita auarus quo plus habundat
diuiciis. eo plenior uiciis. Et siẽ
hydropicus quo amplius bibit
eo amplius sitit sic auarus qͦnto

Expanded text:
betis formam nostram , » id est eos imibetis formam nostram , » id est eos imitamini, quos juxta formam, quam vobis ostendimus, ambulare videritis. In malo ponitur, sicut ait Propheta: « Observabit peccator justum et stridebit super eum dentibus suis , » vel quaeret mortificare eum. Sic in hoc loco, non in bono, sed in malo ponitur, cum dicitur: « Et ipsi observabant eum. » Igitur observabant eum, non ut imitari vellent, sed reprehendere cupiebant, si possent. Observatio ergo et in bono, et in malo ponitur. « Et ecce homo quidam hydropicus erat ante illum. » Hydropisis gravis est infirmitas, quae nascitur ex vitio vesicae, cum inflatione turgente et anhelitu fetido. Proprium est hydropici, ut quo amplius biberit, eo magis sitiat. Ergo per hydropicum avarus quilibet designatur, quia sicut hydropicus quo est grossior, eo est infirmior: ita avarus quo plus abundat divitiis, eo plenior est vitiis. Et sicut hydropicus quo amplius bibit, eo amplius sitit: sic avarus quanto
Abbreviated transcription (Latin):
de sic̃ p̃sens lectio narrat. cũ intraret indo¬
mũcuiusdam pͥncipis phariseorum sab¬
bato manducare panem: & ipsi
obseruabant eum. Ubi notandum
quia panis nomine omnia quȩ
aduictum ꝑtinent. euuangłista sig¬
nificare uoluit. quia usus scripture
est. ut apͥncipali parte quȩ ẽ inuita
hominis id est pane. cetera significet.
suri sunt panẽ. qui tam̃ postea cũ
eo in ebriat fuisse leguntur. Et sic̃
in eadem genesi legimus de puero
hebreo. qui uxorem dñi sui quere¬
bat: & appositus ẽ coram eo panis.
non ad salbatum. sed ad ipsum
dñm ꝑtinet. Obseruabant quip¬
pe eum si in sabbato curaret homi¬
nẽ aut aliquod opus faceret. siue
aliquem sermonẽ ꝓtulisset. in quo
merito eum reprehendere possent.
Neq enim obseruatores. sabbati
erant. qui ipsum sabbat scĩficato¬
rem rep̃hendere cupiebant si pos¬
sent. Obseruatio gͦ: & in bono t
in malo ponit᷑ Inbono: sicut dñ
semꝑ. Obserua ergo & audi uocẽ
te eos qui ita ambulant. sicut ha¬

Expanded text:
o narrat: « Cum intraret Jesus in domum cujusdam principis Pharisaeorum sabbato manducare panem, et ipsi observabant eum. » Ubi notandum quia panis nomine omnia quae ad victum pertinent, evangelista significare voluit; quia usus Scripturae est, ut a principali parte, quae est in vita hominis, id est pane, caetera significet, turi sunt panem , » qui tamen postea cum eo inebriati fuisse leguntur. Et sicut in eadem Genesi legimus de puero Haebreo, qui uxorem domino suo quaerebat: « Et appositus est coram eo panis .» non ad sabbatum, sed ad ipsum Dominum pertinet. Observabant quippe eum, si in sabbato curaret hominem, aut aliquod opus faceret, sive aliquem sermonem protulisset, in quo merito eum reprehendere possent. Neque enim observatores sabbati erant, qui ipsum sabbati sanctificatorem reprehendere cupiebant, si possent. Observatio ergo et in bono et in malo ponitur; in bono, sicut Domini ergo, et audi vocem te eos qui ita ambulant, sicut ha
Abbreviated transcription (Latin):
am. in regno meo. Mensa hȩe pro¬
posita ominibscĩs adfruendum.
cȩlestis ẽ gła uite cybus potusq
ille de quo alias dicitur. Beati qui
esurunt ꝙ sittunt iusticiam. qm̃
ipsi saturabuntur. fruendo scili¬
cet olim desiderato & amato gau¬
dio: ueri ꝙ inconcussi boni. Et se¬
deatis suꝑ thronos: iudicantes
duodecim trib isrł̃. Hec est illa
quam psalmus canit. immutatio
dextere excelsi. ut qui nunc humi¬
les gaudent ministrare conseruis.
tunc suꝑ dñi mensam sublimes
uitȩ ꝑpetuȩ dapib alantur: qui
hic intemptationib in uste uidi¬
eati cum dño ꝑmanent: illi cum
eo suꝑ temptatores suos iusti ui¬
dices ueniant: ꝙ quanto huic mũ¬
do magna humilitate despecti st̃.
tanto tunc acceptis sedib ma¬
iori culmine potestatis excres¬
cant

Expanded text:
am in regno. Mensa haec proam in regno. Mensa haec proposita omnibus sanctis ad fruendum, coelestis est gloria vitae. Cibus potusque ille de quo alias dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam , quoniam ipsi saturabuntur. Fruendo, scilicet, olim desiderato et amato gaudio veri et inconcussi boni. Et sedeatis super thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Haec est illa quam psalmus canit immutatio dextrae Excelsi , ut qui nunc humiles gaudent ministrare conservis, tunc super Domini mensam sublimes vitae perpetuae dapibus alantur; qui hic in tentationibus injuste judicati cum Domino permanent, illic cum eo super tentatores suos justi judices veniant, et quanto huic mundo magna humilitate despecti sunt, tanto tunc acceptis sedibus majore culmine potestatis excrescant
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ut ita qdixerim ẽ colũpna uit¬
tutum. quȩ cum recta & firma
consistit nichil ẽ cercius. nichil
tiieius bonis morib Quod si ab¬
aliquo deicitur. inpulsa turbine
non solidabitur: omnia enim proi¬
sus animi bona simul cor. ruunt.
Sicit enim pater disposuit filio
regnum. quem factum obedien¬
tem usꝙ ad mortem mortem autẽ
erucis. exaltauit & dedit illi no¬
men quod ẽ suꝑ omne nom̃ sic
& filius isdem ꝑmanentes secum
intemptationib ȩternum ducet
ad regnum. Si enim conplantati
sumus facti similitudim mortis
eiꝰ. simul & resurrectionis erimꝰ.
a cuius sublimitate ꝓtinus sic ui-¬
das infelix excipitur. Nam & an¬
lo intemptationib spreuit: ue¬
rum etiam ipsi temptationum etꝰ
uiui auctores excipiuntur: et ille.
qui auditis in comp̃hensibilis sa¬
cramenti uerbis abierunt retro. et
iã cũ illo ñ ambulabant. Non enim
recedentes adno: nͥ quotqͦt peniten¬
do redierant potuere saluari. Ut
edatis ꝙ bibatis suꝑ mensam me-¬

Expanded text:
ita dixerim est columna virtutum. Quae cum bene recta et firma consistit, nihil est certius, nihil tutius bonis moribus. Quod si aliquo dejiciatur impulsa turbine, non sola labitur; omnia enim prorsus animi bona simul corruunt. Sicut ergo Pater disposuit filio regnum, quem factum obedientem usque ad mortem, mortem autem crucis, exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen , sic et filius idem permanentes secum in tentationibus aeternum ducet ad regnum. Si enim complantati facti sumus, similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus . A cujus sublimitate promissi Judas infelix excipitur. Nam et anlo in tentationibus sprevit, verum ipsos tentationum ejus juvit auctores. Excipiuntur et illi qui, auditis incomprehensibilis sacramenti verbis, abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Non enim recedentes a Domino, nisi quotquot poenitendo redierunt, potuere salvari. Ut edatis et bibatis super mensam me
Abbreviated transcription (Latin):
sui sanguinis sacram̃tũ inministrã¬
dũ nob̃ se effundere significat cũ dicit
Sicut filiꝰ hominis ñ uenit ministrari
s ministrare: & dare animã suã re¬
demptionẽ ꝓ multis. Et hoc quoꝙ
maioribus ȩcclesiȩ p̃cipuum mini¬
strandi. genus imitandum osten¬
dit. ut non solum misericordiȩ
elemosinȩ. doctrine salutaris spi¬
ritalis exempli ministeria fratri¬
bus impendamus: uerum etiam
sicut ille pro nobis animã suã po-¬
suit. ita & nos ꝓ inuicem ani¬
mas ponere discamus. Uos au¬
tem estis. qui ꝑ mansistis mecũ
intemptationib meis. & ego dis¬
pono uobis sicut disposuit mͥ¬

Expanded text:
sui sanguinis sacramentum imministransui sanguinis sacramentum imministrandum nobis se effundere significat, cum dicit: Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis , et hoc quoque majoribus Ecclesiae praecipuum ministrandi genus imitandum ostendens, ut non solum misericordiis, eleemosynae, doctrinae salutaris, spiritalis exempli ministeria fratribus impendamus, verum etiam sicut ille pro nobis animam suam posuit, ita et nos pro invicem animas ponere discamus. Vos autem estis qui permansistis mecum in tentationibus meis, et ego dispono vobis
Abbreviated transcription (Latin):
Ducem te constituerunt. noli
extolli: sed esto in illis quasi unꝰ
ex illis. Hinc etiam petrus ait
Non dominantes inclero: sed
forma facti gregi. Et tamen gra¬
si inter ꝑuersos plus equalitas
quam disciplina custodiatur.
Quia enim falsa pietate suꝑa¬
tus. ferire hely delinquentes fi-¬
lios noluit: apud districtum u¬
dicem semet ipsum cum filiis cru¬
deli damptione ꝑcussit. Unde
necesse ẽ. ut rectorem subditis. et
matrem pietas. & patrem exhi-¬
beat disciplina: atq inter hȩc
sollicita circumspectione ꝓuiden¬
dum: ne aut districtio rigida. ait
pietas sit remissa. Nam quis
maior ẽ qui recumbit an qui
ministrat: Nonne qui recum¬
bit: Ego autẽ in medio ur̃msũ
sicut qui ministrat Ad uerba
exhortationis suȩ ad iungit exẽ¬
pla: quȩ iohannes euuangłista
plenuis commemoratis. interce¬
tera scribit. Si ego laui ur̃os pe¬
des dñs &r magister. ꝙ uos debe¬
tis alter alteruis lauare pedes.
Quamuis etenim uerbo minis¬

Expanded text:
Ducem te constituerunt, noli Ducem te constituerunt, noli extolli, sed esto in illis quasi unus ex illis . Hinc etiam Petrus ait: Non dominantes in clero, sed forma facti gregi . Et tamen nosi inter perversos plus aequalitas quam disciplina custodiatur. Quia enim falsa pietate superatus ferire Heli delinquentes filios noluit, apud districtum judicem semetipsum cum filiis crudeli damnatione percussit . Unde necesse est, ut rectorem subditis et matrem pietas et patrem exhibeat disciplina. Atque inter haec sollicita circumspectione providendum, ne aut districtio rigida, aut pietas sit remissa. Nam quis major est, qui recumbit, an qui ministrat? Nonne qui recumbit? Ego autem in medio vestrum sum sicut qui exhortationis suimet adjungit exempla, quae Joannes evangelista plenius commemorans inter caetera scribit: Si ego lavi vestros pedes Dominus et Magister, et vos debetis alter alterius lavare pedes . Quamvis etiam verbo minis
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Uos autẽ non sic. Sed qͥ
maior ẽ in uob̾ fiat sic̃ unior. Et
qui precessor ẽ. sicut ministrator.
Certantib de prioratii discipulis
pius magister non eos inite con¬
tentionis aguit sed formam quã
sequantur humilitatis. modesta
ratione describit. In qua tamen
forma obtinenda maiores & p̃¬
ceptores id est doctores eccłiȩ non
minima discretione opus haber.
ne uidelicet regum gentium in
star dominari subiectis. seq ab
eis gaudeant suꝑ uacius laudi¬
b actolli: sed ad exemplum regis
eterni quasi iuniores eis quibus
regendis p̾sunt efficiantur ac
ministri. Nam nimirum neces¬
se ẽ ut sic bene agentib ꝑ humi¬
litatem sint socii quatinus con¬
tra delinquentium uicium per
zelum iusticie sint erecti. ut &
bonis in nullo se preferant. &
cum prauorum culpa exigit po-¬
testatem ꝓtinus sui prioratus
agnoscant. Ne etenim presiden-¬
tis animus ad elationem potesta¬
tis suȩ delectatione rapiatur.
recte ꝑ quendam sapientẽ d̃r.

Expanded text:
r. Vos autem non sic. Sed qui major est in vobis, fiat sicut junior, et qui praecessor est, sicut ministrator. Certantibus de prioratu discipulis, pius magister eos non initae contentionis arguit, sed formam quam sequantur humilitatis modesta ratione describit. In qua tamen forma obtinenda, majores et praecessores, id est, doctores Ecclesiae non minima discretione opus habent, ne videlicet regum genstar, dominari subjectis, seque ab eis gaudeant supervacuis laudibus attolli, sed, ad exemplum Regis aeterni, quasi juniores eis quibus regendis praesunt efficiantur ac ministri. Quia nimirum necesse est ut sic bene agentibus per humilitatem sint socii, quatenus contra delinquentium vitia per zelum justitiae sint erecti, ut et bonis in nullo se praeferant, et cum pravorum culpa exigit, potestatem protinus sui prioratus agnoscant. Ne enim praesidentis animus ad elationem potestatis suae delectatione rapiatur, recte per quemdam sapientem dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
bona sꝑande st̃
sequentis uitȩ ut tunc premiũ
nr̃i laboris incipiat. quando om¬
nis iam labor funditus cessat.
Unde & ꝑpsalmistam dr. Non
infinem obluuo erit pauꝑum.
patientia pauꝑum non ꝑibat in
finem. Quasi enim ꝑisse patien¬
cia pauꝑum cernitur. cum nil ꝑ
illa in hac uita humilib recom̃¬
pensatur. Sed patientia paupĩ
laboriosa terminantur. Serua¬
te gͦ fr̃s inmente patientiã. eamꝙ
cum res exigit exercere in opatio.¬
ne. Nullum ur̃m ad odium pro¬
ximi contumeliosa uerba cõmo¬
ueant: nulla ꝑiturarum rerum
dampna ꝑturbant. Si enim fixa
mente mansura dampna ꝑtimes¬
eitis. dampna rerum transeun¬
cium grauia non putatis. Si et̃¬
nȩ retributionis głam conspici¬
tis: de temporali iniuria non do¬
lens. Tolerate ergo aduersarios
uros. sed ut fr̃s diligite quos to¬
leratis. Eterna p̾mia: pro dãp¬
nis temporalib querite. Nec
quisquam ur̃m suis se uiribus
hanc implere posse confidat.
sed optinete precib ut ipse hanc

Expanded text:
bona speranda sunt sequentis vitae, ut tunc praemium nostri laboris incipiat, quando omnis jam labor funditus cessat. Unde et per Psalmistam dicitur: Non in finem oblivio erit pauperis, patientia pauperum non peribit in finem . Quasi enim perisse patientia pauperum cernitur, cum nihil pro illa in hac vita humilibus recompensatur. Sed patientia pauperulaboriosa terminantur. Servate ergo, fratres, in mente patientiam, eamque, cum res exigit, exercete in operatione. Nullum vestrum ad odium proximi contumeliosa verba commoveant, nulla periturarum rerum damna perturbent. Si enim fixa mente mansura damna pertimescitis, damna rerum transeuntium gravia non putatis; 1618 si aeternae retributionis gloriam conspicitis, de temporali injuria non doletis. Tolerate ergo adversarios vestros, sed ut fratres diligite quos toleratis. Aeterna praemia pro damnis temporalibus quaerite. Nec quisquam vestrum suis se viribus hanc implere posse confidat, sed obtinete precibus ut ipse hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ egrediet᷑. &e pascua inueniet. Et
hoc euidenter ostendit. non solum
pastorem. sed etiam oues intrare per
ostium. Sed quid ẽ ingredietur o
egredietur. & paschua inueniet: In¬
ualde bonum ẽ exire autem de ȩccłia
sicut ait ipse iohannes euuangłista
in epła sua. ex nob̃ exierunt. sed non
erant ex nobis. nonutiq ẽ bonum.
Talis gͦ egressus non posset abono
pastore laudari. ut diceret & ingre¬
dietur & egredietur ꝙ pascua inue¬
niet. Est gͦ aliquis non solum ingres-¬
sus. uerum etiam egressus bonus.
Possum quidem dicere nos ingredi. qͣn¬
do interius aliquid cogitamus. Egre¬
di autem. quando exterius oꝑamur.

Expanded text:
et egredictur, et pascua inveniet. » Et et egredictur, et pascua inveniet. » Et hoc evidenter ostendit, non solum pastorem, sed etiam oves intrare per ostium. Sed quid est, « Ingredietur et egredietur, et pascua inveniet? » Inr ostium, valde bonum est; exire autem de Ecclesia, sicut ait ipse Joannes evangelista in epistola sua: « Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis , » non est utique bonum. Talis ergo egressus non potest a bono pastore laudari, ut diceret: « Et ingredietur et egredietur, et pascua inveniet. » Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus bonus Possum quidem dicere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus: egredi autem, quando exterius operamur.
Abbreviated transcription (Latin):
non audierunt eos. ille quȩ uere sunt
oues: non sub pelle ouina lupinum
cor abscondentes. Igitur qui ante ad¬
uentum xp̃i p̃dicauerunt. eodem spũ
p̃dicauerunt quo apłi & scĩ docto¬
res. qui post aduentum xp̃i. ueritatis
uiam mundo ostenderunt. Quotqͦt
autẽ illo tempore crediderunt. uel
abraham. uł ysaac. uł iacob. uel moy¬
audierunt. Non alienam uocem. sed
ipsius. xp̃i audierunt. Nam uidex
clamat inp̃cone dum p̃co iudicem
annuntiat uenturũ. Alii sunt quos
non audierunt oues: inquib non
erat uox. xp̃i. errantes. falsa dicentes.
inania garrientes. uana fingentes.
miseros seducentes. sicut pseudoppħȩ
sicut scribe & pharisei. temporib
ipsius domini. Hi sunt qui uenert
ꝑse: & non sunt a uidice missi. His
uero cum doctrinis suis ꝓcul expulsis:
uideamꝰ quo nos pastor bonus uocat.
Dicit enim. Ego sum ostium. ꝑ me si
quis introierit saluabit᷑ & ingrediet᷑

Expanded text:
non audierunt eos illae quae verae sunt non audierunt eos illae quae verae sunt oves, non sub pelle ovina lupinum cor abscondentes. Igitur qui ante adventum Christi praedicaverunt, eodem spiritu praedicaverunt quo apostoli et sancti doctores, qui post adventum Christi veritatis viam mundo ostenderunt. « Quotquot autem illo tempore crediderunt vel Abraham, vel Isaac, vel Jacob, vel Moyaudierunt: non alienam vocem, sed ipsius Christi audierunt. Nam judex clamat in praecone, dum praeco judicem annuntiat venturum. Alii sunt ergo quos non audierunt oves, in quibus non erat vox Christi, errantes, falsa dicentes, inania garrientes, vana fingentes, miseros seducentes, sicut pseudoprophetae, sicut Scribae et Pharisaei temporibus ipsius Domini. Hi sunt qui venerunt per se, et non sunt a judice missi. His vero cum doctrinis suis procul expulsis, videamus quo nos pastor bonus vocat. Dicit enim: « Ego sum ostium ovium. Per me si quis introierit, salvabitur, et ingredictur
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt. dixit utiq preter me Re¬
colamꝰ gͦ ante aduentũ ipsius: uenert̃
ppħȩ. Sunquid fuerunt fures & latro¬
neo  Absit. Non p̃ter illum uenerunt.
sed cum illo uenerunt. Uenturus prẽ¬
cones mitebat. & eorum corda quos mi¬
serat possidebat Cum illo gͦ uenerunt.
quia cum uerbo d̾ĩ uenerunt. Ego sũ
inquit uia: ueritas & uita. Ipse ẽ ueritas.
cum illo uenerunt. quia ueraces fueruri.
&e ueritatẽ p̾dicauerunt. Quot quot au¬
tem p̃ter illum uenerunt. fures sunt
& latrones. ꝑ se uenerunt. quia ꝑ eum
missi non fuerunt dicente apło. Quo¬
modo p̃dicabunt nͥ mittantur: Et quia
fures sunt &e latrones. Nam ante ad¬
uentum xp̃i. falsi fuerunt in popło. di
ꝓphete. falsi doctores. Sic & post aduen-¬
tum illius sub nomine eiꝰ quam pluri¬
mi falsi fuerunt doctores. nec doctores
doctrinȩ in herentes. Dequib dictum
ẽ fures sunt o latrones. id est ad furan¬
dum & ad occidendum uenerunt. S

Expanded text:
venerunt, dixit, utique praeter me. Revenerunt, dixit, utique praeter me. Recolamus ergo. Ante adventum ipsius venerunt prophetae, nunquid fuerunt fures et latrones? Absit. Non praeter illum venerunt, sed cum illo venerunt. Venturus praecones mittebat, sed eorum corda quos miserat, possidebat. Cum illo ergo venerunt, quia cum verbo Dei venerunt. Ego sum, inquit, via, veritas et vita . Ipse est veritas; cum illo venerunt, quia veraces fuerunt et veritatem praedicaverunt. Quotquot autem praeter illum venerunt, fures fuerunt et latrones. » Per se venerunt, quia per eum missi non fuerunt, dicente Apostolo: Quomodo praedicabunt, nisi mittantur ? Et qui fures sunt et latrones. Nam ante adventum Christi falsi fuerunt in populo Dei prophetae, falsi doctores. Sicut post adventum illius sub nomine Christiano, quamplurimi falsi fuerunt doctores, nec doctores,doctrinae inhaerentes. De quibus dictum est: Fures sunt et latrones, id est, ad furandum 563 et occidendum venerunt. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
illum sequunt᷑ quia sciunt uocem do¬
ctrinȩ eius. Alienos uero doctores non
sequunt᷑. sed fugiunt ab eis: quia non
nouerunt uocem idest. doctrinam ali¬
enoꝵ. Sed loquente domino iħ̃u. non
intellexerunt quod audierunt. In cras¬
satum enim habuerunt cor. ux grauit᷑
audierunt. Nominat ostium. nomĩat
ouile. nominat oues. cõmendat hec
omnia. sed nondum exponit. Leganiꝰ
gͦ quia uenturus ẽ ad ea uerba. in qͥb
nos aliqua quȩ dixit. dignetur expo¬
nere. ex quorum expositione dabit no¬
bis fortasse illa etiam quȩ non expo¬
suit intelligere. Pascit enim manifestis.
exercet obscuris. Audiamꝰ exponentẽ
qui audiuimꝰ ꝓponentẽ. Dicit ergo eis
iħe. Am̃ am̃ dico uobis. quia ego sũ
ostium ouium. Eece ipsum ostium qđ
clausum posuerat aꝑuit: ipse ẽ osti¬
um: agnouimus. intremus. ut nos
intrasse gaudeamus. O mnes quot¬
quot uenerunt. fures sunt ꝙ latro¬
nes. Quid ẽ hoc: Omnes quot quot

Expanded text:
illum sequuntur, quia sciunt vocem doillum sequuntur, quia sciunt vocem doctrinae suae. Alienos vero ductores non sequuntur, sed fugiunt ab eis, quia non noverunt vocem, id est doctrinam, alienorum. Sed loquente Domino Jesu, non intellexerunt, qui audierunt ; incrassatum enim habuerunt cor, et graviter audierunt . Nominat ostium, nominat ovile, nominat oves, commendat haec omnia, sed nondum exponit. Legamus ergo quia venturus est ad ea verba in quibus nobis aliqua quae dixit dignetur exponere; ex quorum expositione dabit nobis fortasse etiam illa quae non exposuit intelligere. Pascit enim manifestis, exercet obscuris. Audiamus exponentem, qui audivimus proponentem. Dicit ergo eisAmen, amen dico vobis, quia ego sum ostium ovium. Ecce ipsum ostium quod clausum posuerat aperuit, ipse est ostium, agnovimus, intremus, ut nos intrasse gaudeamus. Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones. Quid est hoc, Domine? omnes quot
Abbreviated transcription (Latin):
tire uidetur. affirmando & p̃dican-¬
do xp̃m. sicut quilibet suorum nun¬
cupatiuus d̾s ẽ & non uerus. Quid
opus ẽ multa ꝑcurrerȩ. & multa uana
ꝑheresim dinumerare: Hoc tenete.¬
In ouile xp̃i. ȩccłiam catholicam eẽ
credite. Quicumq intrare uelit ad
ouile ꝑ ostium intret. id est ꝑxp̃m.
Nam multi querendo głam suam
oues xp̃i sparserunt. potius quam
congregauerunt. Humilis enim ia
ianuam. oportet ut humiliet se. ut
sano capite possit intrare. Hii sunt
qui uocẽ ueri pastoris audiunt. hii
sunt quos propͥas oues nominatim̃
uerus pastor uocat. de his dictum ẽ
nominatim. Et quis alius eas emittit.
nͥ qui eorum peccata dimittit. ut eũ
sequi duris liberati uincłis possint:
Et quis eas p̃cessit quo eum sequant᷑
nͥ qui resurgens ex mortuis. iam non
morit᷑ & mors illi ultra non dominabi¬
tur: Has uero educit a fide ad speciem.
& ante istas uadit. quia pͥor omnium
ascendit in cȩlum. & quȩ sunt oues suȩ

Expanded text:
tire tire do: Christus, sicut quilibet suorum, nuncupativus Deus est, et non verus. Quid opus est multa percurrere, et multa vana haeresis dinumerare? Hoc tenete ovile Christi, Ecclesiam catholicam esse credite. Quicunque intrare velit in ovile, per ostium intret, id est per ChrNam multi quaerendo gloriam suam, oves Christi sparserunt potius quam congregaverunt. Humilis est enimjanuam, oportet ut humiliet se, ut sano capite possqui vocem veri pastoris audiunt. Hi sunt quos proprias oves nominatim verus pastor vocat: de his dictum estnominatim. Et quis alius eas emittit, nisi qui eorum peccata dimittit, ut eum sequi duris liberatae vinculis possunt? Et quis eas praecedit, quo eum sequuntur, nisi qui resurgens a mortuis jam non moritur, et mors illi ultra non dominabitur? Has vero educit a fide ad speciem; et ante istas vadit, quia prior omnium ascendit in coelum; et quae sunt oves suae,
Abbreviated transcription (Latin):
aliunde. ille fur ẽ & latro. Non so¬
lum uero tales inueniuntur doctores.
inter eos qui sine nomine xp̃i sunt.
sic multi philosophi qui suam sapi¬
entiam buccis crepantib uentilabãt.
& uitam beatam suis sectatorib ꝓ¬
miserunt. uerum etiam plurimi
qui xp̃iano nomine censebantur.
& illuminatos a xp̃o se ẽẽ iactabant.
merabiles heretici faciebant: estiman
ẽ intrare. Sabellius dicit. Qui filius
ẽ ipse est pater. sed filius non est pa¬
ter. Non intrat ꝑ ostium. qui filiũ
dicit patrem. Arrius dicit Aliud
pater. aliud filius. Recte diceret. si
diceret alius. non aliud. Quando
enim dicit aliud. ei contradicit. a qͦ
audit. ego & pater unum sumus.
Nec ipse gͦ intrat ꝑ ostium. Predicat
gͦ xp̃m qualem sibi. fingit non qua¬
lem ueritas habet fotinus dicit. Up̃c
homo ẽ tantum. non ds. N ec ip̃se
intrat ꝑ ostium. quia. xp̃e & homo
& d̃s est. Huic enim noua heresis
quȩ nr̃is temporib orta est. consen¬

Expanded text:
aliunde, ille fur est, et latro. Non soaliunde, ille fur est, et latro. Non solum vero tales inveniuntur doctores inter eos qui sine nomine Christi sunt, sicut multi philosophorum, qui suam sapientiam buccis crepantibus ventilabant, et vitam beatam suis sectatoribus promittebant; verum etiam plurimi, qui Christiano nomine censebantur, et illuminatos a Christo se esse jactitabant, merabiles haeretici faciebant, existimaae Christus est, intrare. Sabellius dicit: « Qui Filius est, ipse est Pater, sed Filius non est Pater. » Non intrat per ostium, qui Filium dicit Patrem. Arius dicit: « Aliud est Pater, aliud Filius. » Recte diceret, si dicenim dicit aliud, ei contradicit a quo audit: Ego et Pater unum sumus: nec ipse ergo intrat per ostium. Praedicat enim Christum, qualem sibi fingit, non qualem veritas habet. Fotinus dicit: Christus homo est tantum, non Deus: nec ipse intrat per ostium, quia Christus et homo et Deus est. Hinc enim nova haeresis, quae in nostris orta est, consen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se ipsos ascendere querunt. Qua¬
ꝓpter dñs similitudinẽ ꝓposuit de
grege suo. & de ostio quoꝰ intratur ad
ouile. Quid enim ꝓdest uana iactan¬
tium. de bene uiuendo in flatio. dum
adfinem ꝑpetualiter: bene uiuendo
uita eorum non ꝑueniat: Ad hoc enĩ
debet unicuiq: ꝓdesse bene uiuere. ut
detur illi semꝑ bene uiuere. Nam si
eui non datur semꝑ bene uiuere qͥd
ꝓdest ei bene uiuere ad tempꝰ. Igit᷑
nec bene uiuere dicendi sunt: qui fi¬
nem bene uiuere uel cecitate nesci¬
unt uel inflatione contempnunt.
mines qui in suis głant᷑ morib &
alios post se trahere querunt. ñ
de xp̃i preceptis instruentes suos¬
s
suos sectatores. sed sius exemplis ut¬
uiuere eos suadentes. de quib alio lo¬
co. ipsa ueritas ait. Docentes doctri¬
naᷤᷤ hominum. ꝙ mandata dei cõ-¬
tempnentes. Hi ꝑ aliam partem que¬
non ut pastor sanare atq saluare.
De talib hic dictum ẽ. Sed ascendit

Expanded text:
per seipsos ascendere quaerunt. Quaper seipsos ascendere quaerunt. Quapropter Dominus similitudinem proposuit de grege suo et de ostio qua intratur ad ovile, quid enim prodest vana jactantium de bene vivendo inflatio? dum ad finem perpetualiter bene vivendi vita eorum non perveniat? At hoc enim debet unicuique prodesse bene vivere, ut detur illi semper bene vivere. Nam si cui non datur semper bene vivere, quid prodest ei bene vivere ad tempus? Igitur nec bene vivere dicendi sunt, qui finem bene vivendi vel caecitate nesciunt, vel inflatione contemnunt. Nmines qui in suis gloriantur moribus, et alios post se trahere quaerunt, non de Christi praeceptis instruentes suos sectatores, sed suis exemplis vivere eos suadentes. De quibus alio loco ipsa Veritas ait: docentes doctrinas hominum, et mandata Dei contemnentes . Hi per aliam partem ascenon ut pastor, salvare atque conservare. De talibus hic dictum est: Sed ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
Ropter phariseorum qui se
uidere iactabant cum ceci
erant. uenenata. & suꝑbam & insana¬
bilem arrogantiã. dñs iħe ista conte¬
.xuit. quȩ in hac parabola leguntur.
quam ipse illis non intelligentibus
exponere dignatus ẽ. In qua nos salu-¬
briter si adũtimus ammonuit. non
arrogari in sapientia humana. non
in morum dignitate: sed in humilita
te fidei catholicȩ quȩ inxp̃o non desit.
Multi enim sunt pagani qui sedm¬
qui seđm quandam uitȩ huius consue-¬
tudinẽ. dicunt᷑ boni homines inno¬
centes & quasi obseruantes quȩ inle¬
ge d̃i precepta sunt. deferentes hono¬
rem parentib suis: non mechantes.
non homicidium ꝑpetrantes. non fur¬
tum facientes. non falsum adũsus
quemquam testimonium ꝑhibentes:
ꝙ cetera quȩ in lege mandata sunt.¬
non sunt. & plerumq se iactant ist
quomͦ pharisei dicentes. nunquid &
nos ceci sumus: Sed hȩc omnia in¬
aniter faciunt. quia non intrant ꝑ
ostium. sed aliunde tumidi facti. qͣsi

Expanded text:
ropter Pharisaeorum qui se videre jactabant cum caeci erant, venenatam, et superbam, et insanabilem arrogantiam, Dominus Jesus ista contexuit, » quae in hac parabola leguntur, quam ipse illis non intelligentibus exponere dignatus est; in qua nos salubriter, si advertamus, admonuit, non gloriari in sapientia humana, non in morum dignite fidei catholicae, quae in Christum non desit. Multi enim sunt pagani, qui secundum quamdam vitae hujus consuetudinem dicuntur boni homines, innocentes, et quasi observantes ea quae in lege praecepta sunt, deferentes honorem parentibus suis, non moechantes, non homicidium perpetrantes, non furtum facientes, non falsum adversus quemquam testimonium perhibentes, et caetera quae in lege mandata non sunt: et plerumque se jactant, quomodo isti Pharisaei, dicentes: Nunquid et nos caeci sumus: sed haec omnia inaniter faciunt: quia non intrant per ostium sed aliunde tumido fastu quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ scđdm ipsam fidem cogitare. egredi
foris coram hominib oꝑari. Unde
& inpsalmo dr. Exiit homo ad opꝰ
suum. Et ipse dns dicit. Luceãt oꝑa
ur̃a. coram hominib. Sed plus me
delectat qł ueritas tanquam pastor
bonus. & iło doctor bonus quod̾amͦ
nos ammonuit. scđm quem modum
intelligere debeamꝰ quod ait. ingredi
nisi ut furetur: & mactet ꝙ ꝑdat.
Ego ueni ut uitam habeant. & ha-¬
bundantius habeant. Uidetur enĩ
entes. Non autẽ potest quisq per
ostium id est ꝑ xp̃m eͣgredi. in eter¬
na uita quȩ ẽ inspẽ. nisi ꝑ ipsum
dilectionẽ oꝑatur. ꝑ quam fidem in
ouile ingrediunt᷑ ut uiuant. quia
iustus ex fide uiuit. Et habundantiꝰ
habeant: illi qui ꝑseuerando usq in
finem. ꝑ illud ostium id est ꝑfidem
unt᷑ & habundantiꝰ habebunt uitã
inueniendo. quo pastor ille precessit
ubi nunquã deinde moriant᷑. quam
uis & hic in ipso ouili non desint
pascua. qm̃ ad utrumq possumus
intelligere qđ dictum ẽ & p ascua

Expanded text:
et secundum ipsam fidem cogitare; egredi foris, id est, coram hominibus operari. Unde et in Psalmo dicitur: Exiet homo ad opus suum . Et ipse Dominus dicit: Luceant opera vestra coram hominibus . Sed plus me delectat quod ipsa Veritas tanquam pastor bonus, et ideo doctor bonus, quodammodo nos admonuit: secundum quem modum intelligere debeamus, quod ait: Ingredienisi ut furetur et mactet, et perdat. Ego veni, ut vitam habeant, et abundantius habeant. Videntes. Non autem potest quisque per ostium, id est, per Christum egredi ad aeternam vitam, quae erit in sapiente, nisi per ipsum dilectionem operatur: per quam fidem in ovile ingrediuntur ut vivant? quia justus ex fide vivit; et abundantius habeant, qui perseverando usque in finemuntur et abundantius habebunt vitam veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non desint pascua, quoniam ad utrumque possumus intelligere quod dictum est: « Et pascua
Abbreviated transcription (Latin):
ulla hesitatione pedib transuada¬
nec unius a deo guttȩ humor in eoꝵ
apparuit tegmine. Progredientes
q ꝑ aristifera agrorũ semina. neꝙ
enim deuitare poterant ea tam in¬
numerosȩ plebis agmina cum ue-¬
luti tribulis tonsȩ terratenus cur¬
ter agnosceres in scĩssimi protecto¬

Expanded text:
 transvadanec unius stillae humor in eorum apparuit tegmine. Progredientesque per aristifera agrorum sata, neque enim vitare ea poterant tam numerosa plebium agmina, cum veluti tribulis tonsae terra tenus curter agnosceres protecto
Abbreviated transcription (Latin):
Dei autẽ ꝓuidentia oꝑante. tri¬
rabãtur cum sacrato corpore. Ae¬
cidit namq interea. ut precla¬
rus taruennȩ ciuitatis pontisee
folquinus episcopali more par
rochias sui circuiret pontificatꝰ
quatinus si alicubi contra scõꝵ
canonum statuta ageretur. ell¬
ret. & tali studio cellam usq

Expanded text:
Dei autem providentia operante, trirunt cum sacrato corpore. Acciderat interea, ut praeclarus Taruennae civitatis praesul Folquinus, episcopali more, parrochias episcopii sui circuiret, ut, sicubi contra sanctorum canonum statuta ageretur, cuet tali studio cellam usque
Abbreviated transcription (Latin):
opiam. diuitum habundantia sup¬
pleat. Et iterum. In alia uita di¬
uitum in opiȩ: pauꝑum habun-¬
dantia sit consolatio. Amici quos
de mammona iniquitatis facere
iubemur: pauꝑes sunt & indi¬
gentes. quos ds ꝑmisit egẽre ad
illorum purgationẽ. & nram pro¬
bationem. Quos nobis amicos
facimus. quando eorum nudita-¬
tem oꝑimus. esuriem reficimus
sitim extinguimus. & in omnib
eorum necessitatib subuenimus.
Qui nos reciꝑe dicuntiur in ȩter¬
na tabernacula: quia ille pro
eis nos recepturus ẽ. qui se in ui-
te benedict patris mei ꝑciptte reg¬
num quod uobis paratum ẽ ab ori

Expanded text:
opiam divitum abundantia supopiam divitum abundantia suppleat; ut iterum in alia vita divitum inopie pauperum abundantia sit consolatio . Amici, quos de mammona iniquitatis facere jubemur, pauperes sunt et indigentes, quos Deus permisit egere ad illorum purgationem et nostram probationem. Quos nobis amicos facimus, quando eorum nuditatem operimus, esuriem reficimus, sitim exstinguimus, et in omnibus eorum necessitatibus subvenimus. Qui nos recipere dicuntur in aeterna tabernacula, quia ille pro eis nos recepturus est, qui ait: benedicti Patris mei; percipite regnum, quod vo
Abbreviated transcription (Latin):
micos de mammona iniquita¬
tis: ut cum defeceritis recipian
uos in eterna tabernacula. Quã
sententiam quidam intelligen¬
dam putauere ut aliena rape¬
rent. & inde pauꝑib tribue¬
rent. Hoc ẽ amicos facere de-
mammona iniquitatis. Quod qͦn¬
tum sit absurdum. & areligione
alienum. manifeste patet. Non
enim omp̃s ds aliena rapere ui¬
bet qui propria largiri precepit:
nec dignatur de rapinis elemosi¬
nam suscipere. qui ꝑꝓpħam ela¬
mat.. Qui offert sacrificium de
substantiis pauꝑum. quasi qui
uictimat filium in conspectu pa¬
ledicens: cuius uocem exaudiuit
qłs : Mammona hebraicȩ uel fyra¬
cȩ. latinȩ diuitiȩ interpretantur
Nam piinicȩ mamimon. luerum
đr. Mammona ergo iniquitatis
iste diuitiȩ uocantiur. etiam ad
iusticiam ad quisitȩ &e quȩ ex iu-¬
re parentum succedunt quia eum
labore ad quiruntur. & cum mag¬
na sollicitudine custodiuntur.
& sine iniquitate aut ux aut ra¬
ro haberi possunt. Iubet ergo do¬
minus amicos facere de manimo

Expanded text:
na iniquitatis, ut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula. » Quam sententiam quidam ita intelligendam putavere, ut aliena rapere et inde pauperibus tribuere, hoc esset amicos facere de mammona iniquitatis. Quod quantum sit absurdum et a religione alienum manifeste patet. Non enim Deus omnipotens aliena rapere jubet, qui propria praecepit largiri: nec dignatur de rapinis eleemosynam suscipere, qui per prophetam clamat: « Qui offert sacrificium de substantiis pauperum, quasi qui victimat in conspectu paledicens: cujus vocem exaudivit Deus? Mammona Hebraice vel Syriace, Latine divitiae interpretantur, quia Punice mammon lucrum dicitur. Mammona ergo iniquitatis, istae divitiae vocantur, etiam ex justitia acquisitae, et quae ex jure parentum succedunt, quia cum labore acquiruntur, et cum magna sollicitudine custodiuntur, et sine iniquitate aut vix aut raro haberi possunt. Jubet ergo Dominus amicos facere de mammona
Abbreviated transcription (Latin):
inuigiliis. in ieuiniis. in castitate. in
seientia. in longanimitate. in suaui¬
tate in sp̃u seõ. in caritate non ficta.
Et salomon. Quod eumꝙ potest ma¬
nus tua facere. instanter oꝑare. An¬
te enim omnia & suꝑ omnia: diem
mortis ante ocłos ponere debemus.
facile enim contempnit omnia. qͥ
se semꝑ cogitat moriturum. Unde

Expanded text:
in jejuniis, in castitate, in scientia, in longanimitate, in suavitate, in Spiritu sancto, in charitate non ficta . » Et Salomon: « Quodcunque potest manus tua facere, instanter operare . » Ante enim omnia, et mortis ante oculos ponamus, quia facile contemnit omnia qui se semper cogitat moriturum. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
nis michi est iste ut portet nom̃
meum coram gentib & regibus
& filiis isrł impleta ꝓphetia quã
lacob olim cum benediceret filios
suos ꝓphetauit dicens. Bemamin
lupus rapax. mane comedet pre¬
dam. & uesꝑe diuidet spolia. De
tribu beniamin paulus apłs fuit
ut ipse testatur: qui uelut lupus ra¬
par in ꝑsequutione xp̃ianorum ex¬
arsit. Mane comedet predam: quia-
in adolescentia ȩccl̃iam dĩ ꝑsequutꝰ
ẽ. Uesꝑe diuidet spolia: quia post¬
quam ad fidem. xp̃i conũsus est.
eos quos depotestate diaboli uictor
obtinuit: ad p̃dicandam fidem ꝗͣ
prius ꝑsequutus fuerat indiu̾sas

Expanded text:
nis mihi est iste, ut portet nomen meum coram gentibus et regibus, et filis Israel , » impleta prophetia, quam Jacob olim, cum benediceret filios suos, prophetavit, dicens: « Benjamin lupus rapax, mane comedet praedam, et vespere dividet spolia . » De tribu autem Benjamin Paulus apostolus fuit, ut ipse testatur. Qui velut lupus rapax in persecutione Christianorum exarsit. Mane comedit praedam, quia in adolescentia Ecclesiam Dei persecutus est. Vespere divisit spolia, quia postquam ad fidem Christi conversus est, eos quos, de potestate diaboli victor obtinuit, ad praedicandam fidem, quam prius persecutus fuerat, in diversas
Abbreviated transcription (Latin):
paulo apło impletam intelligi
uolunt hoc modo. Homo iste: As
suas dispensandas commisit: qͣn¬
do secus pedes gamalielis legis
doctoris. iuxta ueritatem paternȩ
legis eum erudiuit. Sed male di¬
uitias dñi sui tractauit qͣndo legẽ
carnaliter intelligens. xp̃ianos ꝑ¬

Expanded text:
Paulo apostolo impletam intelligi Paulo apostolo impletam intelligi volunt hoc modo: Homo iste Deussuas dispensandas commisit, quando secus pedes Gamalielis legis doctoris, juxta veritatem paternae legis eum erudivit. Sed male divitias Domini sui tractavit, quando legem carnaliter intelligens, Christianos p
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus elemosinȩ ualeat. dñs ma¬
nifestat dicens. Date elemosinam.
&e omnia munda sunt uobis. Et
iterum. Cum facis prandium aut
eęnam noli inuitare eos qui te
reuiuitant: sed uoca pauꝑes. &
beatus eris. quia non habent un¬
de retribuant tͥ Et alibi. Sieut
aqua extinguit ignem. ita elemo
sina extinguit peccatum. U nde
iusti uiri uoce dr fiducia magna
erit coram summo dõ. elemosina:
omnib facientib eam. Et iterum.
fili: elemosina amorte liberat. &
non pacitur hominẽ intrare inte¬
nebras. Et rursus. Desudet elemo¬
sina inmanu tua: donec inuenias
iustum. cui tradas eam. Et pauꝑes
uixta possibilitatem suam. elemo¬
sinas tribuere debent. Unde bonꝰ
pater erudiens filium suum. ait.
fili si multum tibi fuerit. habun¬
danter tribue. Si autem exiguũ.
etiam libenter exiguum imꝑtire.
Neq enim apud iustum uidicẽ
excusatio de elemosina erit. quan¬
do etiam ꝓ ealice aquȩ frigidȩ mer¬
cedem se ꝓmisit. daturum. Aliter.
Quidam hanc similitudinem: in

Expanded text:
virtus eleemosynae valeat, Dominus manifestat, dicens: « Date eleemosynam et omnia munda sunt vobis . » Et iterum: « Cum facis prandium aut coenam, noli invitare eos qui te reinvitent, sed voca pauperes, et beatus eris, quia non habent unde retribuant tibi . » Et alibi: « Sicut aquccatum . » Unde justi viri voce dicitur: « Fiducia magna erit coram summo Deo eleemosyna, in omnibus facientibus eam . » Et iterum: Fili, « eleemosyna a morte liberat , » et non patitur hominem intrare in tenebras. Et rursum: Desudet eleemosyna in manu tua, donec invenias justum cui tradas eam. Et pauperes ergo juxta possibilitatem suam eleemosynas tribuere debent. Unde bonus pater erudiens filium suum, ait: Fili, « si multum tibi fuerit, abundanter tribue: » si autem exiguum, etiam exiguum libenter impartire . Neque enim apud justum judicem excusatio de eleemosyna erit, quando etiam pro calice aquae frigidae mercedem se promisit daturum . Aliter: Quidam autem hanc similitudinem in
Abbreviated transcription (Latin):
mereatur acciꝑe ȩterna. Suscipiat
pauꝑem in domum suam ut susci¬
pimereatur a xp̃o intabernacula
sua. In his tab̃naculis locum sibi op¬
tat inuenire. qui dicebat. Dñe quis
habitabit in tabernaculo tuo: aut
quis requiescet inmonte sc̃o tuo:¬

Expanded text:
mereatur accipere aeterna. Suscipiat mereatur accipere aeterna. Suscipiat pauperem in domum suam, ut suscipi mereatur a Christo in tabernacula sua. In his tabernaculis locum sibi optabat invenire, qui dicebat : « Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo
Abbreviated transcription (Latin):
mͣ bibere. Hospes eram. & collegi¬
stis me. Nudus. ꝙ cooꝑuistis me.
Infirmus ce incarcere: &e usitastis
me. Et illis dicentib. dñe quando
te uidimus esurientem ꝙ pauimus.
sitientem &x dedimus tͥ potum. hos¬
pitem & suscepimus te nudum et
cooꝑuimus te: infirmum & incar.¬
cere &e uenimus ad te: respondet.
Amen ddico uobis: quandui uni ex
minimis meis fecistis. michi fecistis.
Hos amicos quia noluit habere il¬
le diues. non inȩterna tabernacula.
sed ineternas penas positus aiebat.
Pater abraham miserere mei: & mit¬
te lararum ut intinguat extremũ
digiti sui in aquam. ut refrigeret
linguam meam: quia crucior in hac
flamma. Eterna tabernacła diuer¬
sȩ retributiones sunt meritorum. qđ
dñs alibi declarat dicens. Indomo
patris mei. mansiones multȩ sunt.
Audiat hoc diues: audiat. xp̃ianus.
discat tribuere minima ut possit ac¬
cipere magna: quia qui inminimo
lis erit. Discat dare transitoria. ut

Expanded text:
 bibere; hospes eram, et collegistis me: nudus, et cooperuistis me: infirmus et in carcere, et visitastis me . » Et illis dicentibus: « Domine, quando te vidimus esurientem, et pavimus; et sitientem, et dedimus tibi potum; hospitem, et suscepimus te; nudum, et cooperuimus te; infirmum et in carcere, et venimus ad te? » respondet: « Amen dico vobis, quandiu uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis . » Hos amicos quia noluit habere ille dives, non in aeterna tabernacula, sed in aeterna poena positus, aiebat: « Pater Abraham, miserere mei, et mitte Lazarum ut intingat extremum digiti sui in aqua, ut refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma . » Aeterna tabernacula diversae retributiones sunt meritorum, quod Dominus alibi declarat, dicens: « In domo Patris mei mansiones multae sunt . » Audiat ergo hoc dives, audiat Christianus, discat tribuere minima, ut possit accipere magna. Quia « qui in minimo lis erit . » Discat dare transitoria, ut
Abbreviated transcription (Latin):
annus in lege ubeleus ẽ dictus. id
est annus remissionis. Iudeorum gͦ
popło decentum choris tritici octo¬
ginta scrib̾e fecit. quia resurrectio¬
nem xp̃i eum credere docuit. Gen¬
tilem uero decentenario adquin¬
quagenarium uocauit: quia ꝑpe
nitentiam pristina mala illius cor¬
rigere. & dõ appropinquare docuit
Et laudauit dñs uillicum iniquita¬
tis quia prudenter fecisset: iudeli¬
cet paulum apłm ex ꝑsequutore pd¬

Expanded text:
s est dictus, id est annus remissionis. Judaeorum ergo populo de centum coris tritici octoginta scribere fecit, quia resurrectionem Christi eum credere docuit. Gentilem vero de centenario ad quinquagenarium vocavit, quia per poenitentiam pristina mala illius corrigere, et Deo appropinquare docuit. « Et laudavit dominus villicum iniquitatis, quia prudenter fecisset , » videlicet Paulum apostolum, ex persecutore p
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Cuius quis oꝑa facit. euis
filius appellatu. Ergo: filii scli
prudentiores filiis lucis in gene¬
ratione sua sunt: quia cum illi
sint callidi. astug. & ingeniosi
deceptores. dupplices animo. isti
econtrario simplices. humiles.
puri. benigni. nescientes malũ
promalo reddere. Et sicut sim
plices sunt in malo. prudentes
uero in bono. sic illi sapientes st̃
ut faciunt mala: bene autem
facere nesciunt. De quib dñs ait
Ue qui sapientes estis in oculis
ur̃is. ꝙ coram uobis met ipsis pru-¬
dentes. Qui recte in generatione
sua prudentes dicuntur. quia
tales non ingeneratiõedei sed in
sua computantur. quia pruden¬
da huius scłi stulticia ẽ apud
dm̃. De qua prudentia: paulus
apls ait. Prudentia carnis mors
est. Non enim de illis drr. gene¬
ratio rectorum benedicetur sed
potius inter eos enumerantur:
de quib scriptum ẽ. Generatio
praua & adultera. At uero de
prudentia filiorum lucis. dictũ
ẽ. Illa autem quȩ sursum est sa¬

Expanded text:
ujus quis opera facit, ejus filius appellatur. Ergo « filii saeculi, prudentiores filiis lucis in generatione sua sunt, » quia cum illi sint callidi, astuti et ingeniosi, deceptores, duplices animo, isti econtrario simplices, humiles, puri, benigni, nescientes malum pro malo reddere: et sicut isti simplices sunt in malo, prudentes vero in bono, sic illi sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nesciunt. De quibus Dominus ait: « Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobis ipsis prudentes . » Qui recte in generatione sua prudentes dicuntur, quia tales non in generatione Dei, sed in sua computantur, quia prudentia hujus saeculi stultitia est apud Deum. De qua prudentia Paulus apostolus ait: « Prudentia carnis mors est . » Non enim de illis dicitur: « Generatio rectorum benedicetur , » sed potius inter eos enumerantur, de quibus scriptum est: « Generatio prava et adultera . » At vero de prudentia filiorum lucis dictum est: « Illa autem quae sursum est sa
Abbreviated transcription (Latin):
fidem xp̃ianitatis ab anania quẽ
discipłm habui. discere uerecin
Sicio quid faciam. ut cum amotio
fuero a uillicatione. recipiant me
xp̃iani in domos suas. quos ꝑsequi¬
tus sum. Uocauitꝙ duos debitores
dm̃ sui. udeorum scilicet popłm
& gentium qui ambo sub debito sen
iugo peccati constricti tenebantiu
pit decentum cadis olei quin quagu¬
ta. & alteri de centum choris tritic
octoginta scribere. Octogenarus
numerus ad fidem resurrectionis

Expanded text:
fidem Christianitatis ab Anania, quem fidem Christianitatis ab Anania, quem discipulum habui, discere vereor. « Scio quid faciam, ut cum amotus fuero a villicatione, recipiant me Christiani in domos suas , » quos persecutus sum. Vocavitque duos debitores Domini sui, Judaeorum scilicet populum et gentium, qui ambo sub debito seu jugo peccati constricti tenebantur,pit de centum cadis olei, quinquaginta: et alteri de centum coris tritici, octoginta scribere. Octogenarius numerus ad fidem resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
habet potestatem alligandi om̃s
qui inuocant nomen tuum. Cũq
fama ꝑsequutionis eius ad dñm
ascendisset: ꝑgente eo damascum.
uocauit illum dñs sius decȩlo ꝙ
ait illi. Saule saule: quid me ꝑ¬
sequeris: Durum ẽ tͥ contra sti¬
mulum calcitrare. Quod ẽ dicere
Quid hoc audio dete: Redde ra¬
tionem uillicationis tue. Iam enĩ¬
non poteris uillicare idest uida¬
iare. Ac sidiceretur. Quia usq
hodie legis docłor fusti carnalit̾
discipls ueritatis incipies eẽ spũa¬
liter. Uillicus drr: qui suꝑ alienã
uillam curam gerit. Suꝑ alienã
uillam curam gerebat paulus. qͣn¬
do legem ꝑ moysen datam carna¬
iliter docebat sed ablata est ab eo
uill icatio: quando carnalis lex ñ
carnaliter sed sp̃italiter ei intelligi
precepta. ẽ Ait autem uillicus int᷑
se. Quid faciam. quia dñs m̃s au¬
fert a me uillicationẽ: Quasi dice
ret. Quid faciam. quia magister
Fodere non ualeo. id est doctrinam¬
ne queo. Mendicare erubesco. quia

Expanded text:
erdotum alligandi omnes qui invocant nomen tuum. Cumque fama persecutionis ejus ad Dominum ascendisset, pergente eo Damascum, vocavit illum Dominus suus de coelo, et ait illi: « Saule, Saule, quid me persequeris? » Durum est tibi contra stimulum calcitrare. Quod est dicere: « Quid hoc audio de te? Redde rationem villicationis tuae, jam non poteris villicare , » id est judaizare. Ac si diceretur: Quia usque hodie legis doctor fuisti carnaliter, discipulus veritatis incipies esse spiritaliter. Villicus dicitur, qui super alienam villam curam gerit. Super alienam quippe villam curam gerebat Paulus, quando legem per Moysen datam carnaliter docebat. Sed ablata est ab eo villicatio, quando carnalis lex non carnaliter, sed spiritualiter ei intelligi praecepta est. « Ait autem villicus intra se: Quid faciam, quia dominus meus aufert a me villicationesuo: Quid faciam quia magister Fodere non tipsum nequeo. « Mendicare erubesco , » quia