comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quibda quasi conuiciis parcens: eũ lib̾tati
mee nec impatientẽ repꝑi. nec ingratum.
Cepi deinde confilioꝵ meoꝵ ei reuelare
secreta: & fidelis inuentus ẽ. Ita int̃ nos a¬
mor creuit: conealuit affectus: caritas
roborabat᷑: donec ad id uentuł ẽ: ut eẽt
nobis cor unũ & anima una: idem uelle
ce idem nolle: eẽtq hic amor timoris ua¬
cuus: offensionis neseius: suspieione ca¬
rens: adulationem exhorrens. Nicħ inter
nos simulatũ: fucatũ nich̾: nicħ inhoneste
blanłu: nicħ indecent̃ durũ: cireuitus
nullus: nullus angulus: s omĩa nuda ce
aꝑta: qui meũ pectus quodammͦ suũ pu¬
tarem. &e ei meũ: iꝑseq similit̃. Ita in a¬
micitia recta linea gradientib. nulli correp¬
dio indignationẽ: nulliꝰ consensio culpam
pariebat. Unde se amicũ in om̃ib ꝓbans:
mee paci. mee quantũ poterat ꝓspiciebat. qͥ¬
eti. Ipse se ꝑiculis obiciebat: scandalis emer¬

Expanded text:
quibusdam quasi conviciis parcens, eum libertati quibusdam quasi conviciis parcens, eum libertati meae nec impatientem reperi, nec ingratum. Coepi deinde consiliorum meorum ei revelare secreta, et fidelis inventus est. Ita inter nos amor crevit, concaluit affectus, charitas roborabatur, donec ad id ventum est, ut esset nobis cor unum et anima una, idem velle et idem nolle, essetque hic amor timoris vacuus, offensionis nescius, suspicione carens, adulationem exhorrens. Nihil inter nos simulatum, fucatum nihil, nihil inhoneste blandum, nihil indecenter durum, circuitus nullus, nullus angulus, sed omnia nuda et aperta; qui meum pectus quodammodo suum putarem, et ejus meum, ipseque similiter. Ita in amicitia recta linea gradientibus, nullius correptio indignationem, nullius consensio culpam pariebat. Unde se amicum in omnibus probans, meae paci, meae quantum poterat prospiciebat quieti. Ipse se periculis objiciebat, scandalis emer
Abbreviated transcription (Latin):
mur: nec forte hac occasione. ułminꝰ dilige¬
ret. uł diligeret᷑ in inus. S his nich ꝓficiens.
cepit libera uoce quicqͥd timebat utrisq.
quicqͥd sibi in me minus placebat huinilit̃
& modeste ꝓferre in mediũ: sꝑans ut ptꝰ¬
ea confessus ẽ hac me quasi p̃sumpsione of-¬
fensum ad id posse qd petebat. faciliꝰ mnelina¬
ri. S hec eiꝰ mentis uocisq libertas. ami¬
eitie nr̃e cumulũ addidit: qr uolebam
eum amicũ habere ñ minimũ. Cernens tc̃
ille me gratũ habere qd̃ dixerat respon¬
disse humilit̃ ad singula: satis dedisse de
om̃ib: se ñ mͦ nicħ offensionis. s in suꝑ copi¬
osiorem fructũ ꝑcepisse: ceꝑit me & ipse
arcius solito diligere: habenas laxare af¬
fectui: &e meo se pectori totũ infundere. Ita
& mͥ eiꝰ libertas: & mea sibi ꝓbata patientia
ẽ. Ego q̃q uicem rependens amico accepta
occasione durius obiurgandũ putaui: nͦ

Expanded text:
mur: ne forte hac occasione vel minus diligemur: ne forte hac occasione vel minus diligeret, vel diligeretur minus. Sed his nihil proficiens, coepit libera voce quidquid timebat utrisque, quidquid sibi in me minus placebat, humiliter et modeste proferre in medium: sperans, ut postea confessus est, hac me quasi praesumptione offensum, ad id posse, quod petebat, facilius inclinari. Sed haec ejus mentis vocisque libertas, amicitiae nostrae cumulum addidit; quia volebam eum amicum habere non minimum. Cernens tunc ille me gratum habere, quod dixerat, respondisse humiliter ad singula, satis dedisse de omnibus, se non modo nihil offensionis, sed insuper copiosiorem fructum percepisse; coepit me et ipse arctius solito diligere, habenas laxare affectui, et meo se pectori totum infundere. Ita et mihi ejus libertas, et mea sibi probata patientia est. Ego quoque vicem rependens amico, accepta occasione durius objurgandum putavi, nec
Abbreviated transcription (Latin):
Ut ium̃tum factus ẽ sequens obedientie
frenũ: & iugũ discipline regularis m̃te et
corpore infatigabilit̾ portans. Ingressus
aliquando adhue puer cellam infirmoꝵ
correptus ẽ a sco patre ce p̃decessore meo.
qd̃ tam cito puer se quieti mnercieq dediss.
sic erubuit: ut mox egressus. tamferuent̃
corporalib se subderet exercitiis: ut mul¬
dis annis nec cũ graui egritudine urgere¬
tur. aliqͥd sibi de consueto rigore laxau̾it.
Hec eũ mͥ inuiscerauerant miris modis: &
ita in animũ induxerant meũ. ut mͥ eũ de
inferiori sociũ: de socio amieũ: de amico a¬
micissimũ facerem. Uidens enĩ eũ in qͦsdam
canos uirtutis & gr̃e ꝓfecisse: fr̃m usus ꝯsilio:
onus ei supprioratꝰ imposui. Qd̃ qͥdem inuitꝰ.
s qr tantũ obedientie sese deuouerat. mode¬
ste suscepit. Egit tñ mecũ multũ secreto. ut
dimitteret᷑: p̃tendens etatẽ. p̃tendens in¬
seitiam: p̃tendens amicitiã qua ĩa mniciaba¬

Expanded text:
Ut jumentum factus est , sequens obedientiae Ut jumentum factus est , sequens obedientiae frenum, et jugum disciplinae regularis mente et corpore infatigabiliter portans. Ingressus aliquando adhuc puer cellam infirmorum, correptus est a sancto Patre et praedecessore meo, quod tam cito puer se quieti inertiaeque dedisset; sic erubuit, ut mox egressus tam ferventer corporalibus se subderet exercitiis, ut multis annis, nec cum gravi aegritudine urgeretur, aliquid sibi de consueto rigore laxaverit. Haec eum mihi invisceraverant miris modis, et ita in animum induxerant meum, ut mihi eum de inferiori socium, de socio amicum, de amico amicissimum facerem. Videns enim eum in quosdam canos virtutis et gratiae profecisse, fratrum usus consilio, onus ei subprioratus imposui. Quod quidem invitus, sed quia obedientiae se devoverat, modeste suscepit. Egit tamen mecum secreto, ut dimitteretur, praetendens aetatem, praetendens inscitiam, praetendens amicitiam, qua jam initiaba
Abbreviated transcription (Latin):
piis ereptus mͥ eligi potrit. sicut p̃scͥpsimnꝰ
ñ ꝓbari: alter apuero usq ad mediã etatẽ
dimissus mͥ. & a me dilectus: ꝑ om̃s amicicie
gradus quousq taliũ potuit imꝑfectio me¬
cum ascendit. Et primũ qͥdem uirtutũ eiꝰ
contẽplatio illi meũ inclinauit affectũ: quẽ
ego olim ab australib partib in aquilona¬
lem hanc solitudinem duxi: ego regularib
disciplinis p̾mus institui. Ex tune ipse ui¬
ctor corꝑis. laboris etiã ce medie patiens.
plurimis exemplo fuit: admirationi mul¬
tis: mͥ głe &e delectationi. Et iam tunc eũ in
amicitie pͥncipiis nutriendu putaus: ut¬
pote quẽ onerosum nulli: s om̃ib gratum
utuebar. Ingrediebat᷑ & egrediebat᷑ ꝑgens
ad imꝑiũ senioꝵ. humilis. mansuetus. gra-¬
uis morib. sermone rarus. indignationis
nescius. murmuris ae rancoris. & detracti¬
onis ignarus: incedebat quasi surdus ñ
audiens. & sicut mutus ñ aꝑiens os suum.

Expanded text:
piis ereptus mihi, eligi potuit, sicut praescripsimus, piis ereptus mihi, eligi potuit, sicut praescripsimus, non probari: alter a puero usque ad mediam aetatem dimissus mihi, et a me dilectus, per omnes amicitiae gradus, quousque talium potuit imperfectio, mecum ascendit. Et primum quidem virtutum ejus contemplatio illi meum inclinavit affectum; quem ego olim ab Australibus partibus in Aquilonarem hanc solitudinem duxi, ego regularibus disciplinis primus institui. Extunc ipse victor corporis, laboris etiam et inediae patiens, plurimis exemplo fuit, admirationi multis, mihi gloriae et delectationi. Ex jam tunc eum in amicitiae principiis nutriendum putavi: utpote quem onerosum nulli, sed omnibus gratum intuebar. Ingrediebatur et egrediebatur pergens ad imperium seniorum, humilis, mansuetus, gravis moribus, sermone rarus, indignationis nescius, murmuris, et rancoris, et detractionis ignarus: incedebat quasi surdus non audiens, et sicut mutus non aperiens os suum.
Abbreviated transcription (Latin):
in inicis mee conu̾sionis quacda mͥ morũ
similitudine &e studioꝵ parilitate cõpara¬
ueram. eũ adhuc. eẽm adolescens: alterum
ab ipso fere puericie sue tẽpore a me elec¬
tum. & multifarie multisq modis ꝓbatũ.
eũ iam etas mͥ uariaret capillos. iñ summã
amicitiam assũpsi. Et ilłu quidem nullo adhuc
eure pastoralis onere p̃ssus. nulla rerũ tempo¬
raliũ sollicitudine distentꝰ. claustraliũ delicia¬
rum & spiritaliũ dulcedinũ quib tc̃ iniciabar
sociũ consortemq delegeram: nicħ exigens.
nichil p̃stans preter affectũ. & ipsiꝰ affectus
suaue qd̃dam ꝓut caritas dictabat indiciũ:
istũ iam iuuẽnem in iee sollicitudinis par¬
dem ascitum. mn his sudorib meis habui co¬
adiutorem. Int̾ utrãq hanc amicitiã memo¬
ria preeunte discernens: uideo pͥorem inni¬
di magis affectui. alterũ rationi: quãuis nec
illi affectus defuerit. nec ilłu ratio deserue¬
rit. Deniq prior in ipsis amicitie nr̃e pͥnci¬

Expanded text:
meae conversionis, quadam mihi morum similitudine, et studiorum parilitate comparaveram, cum adhuc essem adolescens; alterum ab ipso fere pueritiae suae tempore a me electum, et multifarie multisque modis probatum, cum jam aetas mihi variaret capillos, in summam amicitiam assumpsi. Et illum quidem nullo adhuc curae pastoralis onere pressus, nulla rerum temporalium sollicitudine distentus, claustralium deliciarum, et spiritualium dulcedinum, quibus tunc initiabar, socium consortemque delegeram: nihil exigens, nihil praestans, praeter affectum, et ipsius affectus suave quoddam, prout charitas dictabat, judicium. Istum jam juvenem in meae sollicitudinis partem ascitum, in his sudoribus meis habui coadjutorem. Inter utramque hanc amicitiam, memoria praeeunte discernens, video priorem inniti magis affectui, alteram rationi; quamvis nec illi affectus defuerit, nec illam ratio deseruerit. Denique prior in ipsis amicitiae nostrae princi
Abbreviated transcription (Latin):
ratio imponamꝰ: scientes qr nunquã uere.
diligit amicũ. cui amicus ipse ñ sufficit.
nisi hec uilia & contẽptibilia adiecerit. Ca¬
uendũ aũt magnoꝑe. ẽ. ne tenerior affectꝰ
maiores utilitates impediat: du eos quoꝵ
ampliori caritate complectimͣ. ubi magna
spes fructus uberioris elucet: nec absenta
re uolumꝰ nec onerare. Hec ẽ enĩ amicitia
ordinata. ut ratio regat. affectũ: nec tam
qͥd illoꝵ suauitas. quã qͥd multoꝵ petat. u¬

Expanded text:
ratio, imponamus, scientes quia nunquam vere ratio, imponamus, scientes quia nunquam vere diligit amicum, cui amicus ipse non sufficit, nisi haec vilia et contemptibilia adjecerit. Cavendum autem magnopere est, ne tenerior affectus majores utilitates impediat: dum eos, quos ampliori charitate complectimur, ubi magna spes fructre, volumus, nec onerare. Haec est enim amicitia ordinata, ut ratio regat affectum, nec tam quid illorum suavitas, quam quid multorum petat u
Abbreviated transcription (Latin):
affectus suas inserit partes. Nec quisqͣm se
iccirco dicat contẽptum qi ñ ꝓmotũ. cũ dñs
iħ̾e petrũ ioħi in hac parte p̃tulerit: nec idõ
subtraxerit ioħi affectũ. qr petro dederat.
pͥncipatum. Petro cõm̃dauit eccłiam suam:¬
ioh̾i cõmisit duleissimã matrẽ suã. Petro
dedit claues regni sui: ioħi reseruauit ar¬
chana pectoris sui. Petrus gͦ sublimior. sed¬
ioh̾es securior. Petrus licet inpotestate con¬
stitutus. dicente iħu unus ex uob̃ tradet me:
cũ ceteris timet &e trepidat. ioh̾es ex sinus
sui participatione factus audatior: innuen¬
te petro quis nã ille eẽt int̾rogat. Petrus gͦ
exponit᷑ actioni: ioħes reseruat᷑ affectui: qr
sic inquit eũ uolo manere donec ueniam.
Exempłu enĩ dedit nob̃̾: ut &e nos ita faciamꝰ.
Prestemꝰ amico quicqͥd amoris ẽ. qͥcqͥd gr̃e:
quicqͥd dulcedinis. qͥc quid caritatis:
futiles honores &e onera. illis qͦs p̃scͥpserit

Expanded text:
affectus suas inserit partes. Nec quisquam se affectus suas inserit partes. Nec quisquam se idcirco dicat contemptum, quia non promotum; cum Dominus Jesus Petrum Joanni in hac parte praetulerit, nec ideo subtraxerit Joanni affectum, quia Petro dederat principatum. Petro commendavit Ecclesiam suam, Joanni dulcissimam matrem suam . Petro dedit claves regni sui, Joanni reseravit arcana pectoris sui. Petrus ergo sublimior, Joannes securior. Petrus licet in potestate constitutus, dicente Jesu: Unus ex vobis tradet me , cum caeteris timet et trepidat; Joannes ex sinus sui participatione factus audacior, innuente Petro, quisnam ille esset, interrogat. Petrus ergo exponitur actioni, Joannes reservatur affectui; quia Sic, inquit, eum volo manere, donec veniam . Exemplum enim dedit nobis, ut et nos ita faciamus. Praestemus amico quidquid amoris est, quidquid gratiae, quidquid dulcedinis, quidquid charitatis: futiles honores et onera illis, quos praescripserit
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt enĩ ñnulli qui se putent ñ amari. qi
ñ possunt ꝓmouers̃. seq contenii causent᷑
si ñ curis &e officiis implicent᷑. Unde ñ par¬
uas discordias int̾ eos qui putant᷑ amici
ortas nouimꝰ : ita ut indignationẽ diuor¬
tium sequeret᷑: diuortiũ maledicta. Itaq
indignitatib uł officiis maxime eccłiasti¬
cis magna cautio adhibenda ẽ: nec adten¬
dendũ qͥd tu possis p̃stare: s qͥd ille cui p̃-¬
stas poterit sustinere. Plures qͥppe sunt
diligendi. qui tñ ñ sunt. ꝓmouendi: ce mul¬
tos laudabilit̃ & dulciter amplectim᷑: qͦs
ñ sine graui nr̃o peccato & illoꝵ sũmo ꝑi¬
culo curis &e negociis implicaremꝰ. Quocir¬
ca. semꝑ in his ratio sequenda ẽ ñ affectꝰ. nec
his imponendus ẽ honos uł onus istud. quos
habeniꝰ amieitiores. s quos ad ea sustinenda
eredimꝰ aptiores. Ubi tñ uirtutis inuenit᷑
equalitas. ñ multũ imꝓbo si aliquantisꝑ

Expanded text:
Sunt enim nonnulli, qui se putent non amari, quia Sunt enim nonnulli, qui se putent non amari, quia non possunt promoveri; seque contemni causentur, si non curis et officiis implicentur. Unde non parvas discordias inter eos, qui putantur amici, ortas novimus, ita ut indignationem divortium sequeretur, divortium maledicta. Itaque in dignitatibus vel officiis, maxime ecclesiasticis, magna cautio adhibenda est: nec attendendum quid possis praestare, sed quid ille, cui praestas, poterit sustinere. Plures quippe sunt diligendi, qui tamen non sunt promovendi; et multos laudabiliter et dulciter amplectimur, quos non sine gravi nostro peccato, et illorum summo periculo, curis et negotiis implicaremus. Quocirca semper in his ratio sequenda est, non affectus; nec his imponendus est honos vel onus istud, quos habemus amicitiores, sed quos ad ea sustinenda credimus aptiores. Ubi tamen virtutis invenitur aequalitas, non multum improbo, si aliquantisper
Abbreviated transcription (Latin):
tancłu familiare secretũ. Sic eo tẽpore. qͦ
animus intent᷑ plurib. minꝰ ẽ ad ea que
dicenda st̃ idoneus. uł aliis suꝑuenientib
causis paulułu cõmotior sensus ei fuerit:
aliqntułu ꝑturbatꝰ᷑: dissimulatione opꝰ
ẽ. donec int̾iori tumultu sedato. corripi¬
entem aure pacatiore sustineat. Dauid
rex cũ p̃uentus concupiscentia homici¬
dium adultĩo copulass: correpturꝰ eũ
ꝓpħa nathan. regie deferens maiestati. ñ
subito nec m̃te turbata tante ꝑsone crim̃
impegit: s congrua dissimulatione p̃mis¬
sa. prudent̃ ipsiꝰ regis contͣ se ipsũ senten¬
tiam extorsit. Gal. Michi ꝑplacet ista dis¬
tinctio. S scire uelim si amicus potentior
fuerit. possitq ad honores uł quaslibet di¬
gnitates quos uoluerit ꝓmouere. utrum
debeat eos quos diligit &e a quib diligit᷑
cetĩs in tali ꝓmotione p̃ferre: o int̃ ipsos ꝙͣ
anteferre. A. Et in hac parte quomͦ colen¬
da sit amicitia: oꝑep̃cium ẽ indagare.

Expanded text:
o tempore, quo animus intentus pluribus, minus est ad ea quae dicenda sunt idoneus, vel, aliis supervenientibus causis, paululum commotior sensus ei fuerit aliquantulum perturbatus, dissimulatione opus est, donec interiori tumultu sedato, corripientem aure pacatiore sustineat. David rex, cum praeventus concupiscentia homicidum adulterio copulasset, correpturus eum propheta Nathan , regiae deferens majestati, non subito, nec mente turbata tantae personae crimen impegit, sed congrua dissimulatione praemissa, prudenter ipsius regis, contra se ipsum, sententiam extorsit. GALTERUS. Mihi perplacet ista distinctio. Sed scire velim, si amicus potentior fuerit, possitque ad honores vel quaslibet dignitates, quos voluerit promovere; utrum debeat eos quos diligit, et a quibus diligitur, caeteris in tali promotione praeferre, et inter ipsos, anteferre? AELREDUS. Et in hac parte quomodo colenda sit amicitia, operae pretium est indagare.
Abbreviated transcription (Latin):
tem in ꝓpͥa sua sede cõplectens: cetã oĩa qͣsi
extra eum posita. nec multũ ꝓbans si adsiͭ.
nec si absint requirens. Ipsa tñ fideᷤᷤ ĩ psꝑiᷤᷤ qͥd̾ẽ
latet: s eminet in adu̾sis. In necessitate
uitis multi. S utrũ uere amici sint: int̃¬

Expanded text:
tem in propria sede complectens, caetera omnia quasi tem in propria sede complectens, caetera omnia quasi extra eum posita, nec multum probans si adsint, nec cum absint requirens. Ipsa tamen fides in prosperis latet, sed eminet in adversis. In necessitate vitis multi : sed utrum veri amici sint, int
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erit. tͥ facultas ulteriꝰ ꝓcedendi. S ecce
fides. intentio. discretio. patientia. fides: ut
ei te tuaq omĩa secure cõmittas. Intentio:
ut nicħ ex amicitia nͥ dm̃. & naturale eiꝰ bo¬
num expectes. Discretio: ut qͥd p̃standum
amico. quid ab amico petendũ. in quib con¬
tristanđu ꝓ amico. in quib anrico congratu¬
cẽ ipsũ. tempꝰ quoq & locũ ñ ignores. Patien¬
tia uͦ: ne correptus doleat: ne corripientẽ
contemnat. uł odiat: ut eũ ꝓ amico quelibet.
adu̾sa sustinere ñ pigeat. Nicħ in amicitia
fide p̃stantius: que ipsius &e nutrix uidet᷑ &¬
custos. Ipsa se in omĩb adu̾sis & ꝓsꝑis. in letiᷤ
&e tristib. in iocundis & amaris p̃bet equa¬
lem: eodem intuens oculo humilem ce subli¬
mem. pauꝑem ce diuitem. fortem & debilem.
sanũ ce egrũ. fidelis qͥppe amieris nicħ in
amico qd extra animũ en sit intuet᷑. uirtu¬

Expanded text:
non erit tibi facultas ulterius procedendi. Sed ecce non erit tibi facultas ulterius procedendi. Sed ecce fides, intentio, discretio, patientia. Fides, ut ei te secure committas. Intentio, ut nihil ex amicitia, nisi Deum et naturale ejus bonum exspectes. Discretio, ut quid praestandum amico, quid ab eo petendum, in quibus contristandum pro eo, in quibus amico congratum, modum, tempus et locum non ignores. Patientia vero, ne correptus doleat, ne corripientem contemnat vel odiat, ut eum pro amico quaelibet adversa sustinere non pigeat. Nihil in amicitia fide praestantius, quae ipsius nutrix videtur et custos. Ipsa se in omnibus adversis et prosperis, laetis et tristibus, jucundis et amaris, praebet aequalem: eodem intuens oculo humilem et sublimem, pauperem et divitem, fortem et debilem, sanum et aegrotum. Fidelis proprie amicus nihil in amico, quod extra ejus animum, intuetur: virtu
Abbreviated transcription (Latin):
ditis. si amicis inuentus fuerit ꝑniciosus:
statim familiaritatis rũpendum ẽ uincułu̾:
nec unis amor ꝑlitioni multitudinis p̃ferat᷑.
Hec ne ꝓueniant in ipsa electione cauendu:
ut uidelicet is eligat᷑ quẽ ñ ad ista furor im¬
pellat. aut leuitas trahat. aut uerbositas
p̃cipitet. aut abducat suspicio: maxime qui
ñ numiũ a tiuis dissentiat morib. nec a qua-¬
litate discordet. Quia uͦ de uera amicitia lo¬
quim᷑. que ñ pot̃ ẽẽ nisi int̃ bonos: de illis
de quib qd̃ ñ sint eligendi nulla pot̃ ẽẽ eun-¬
ctatio. ut turpes. auari. ambitiosi. erimino¬
si: nulla fecimꝰ mentionẽ. Si uob̃ de electione
satis cdatũ ẽ: ad ꝓbationem deinceps tͣnsea¬
mus. Gal. Oportunũ hoc: nã mͥ semꝑ ad osti¬
um oculus ẽ. ne forte quis irrũpat. qui uł
nrĩs deliciis finem ponat: uł qͥd amaritudi¬
nis misceat: uł aliquid suꝑducat inane. Gr
Cellararius adest: cuisi concedat᷑ ingressus:

Expanded text:
ditis, si amicis inventus fuerit perniciosus, ditis, si amicis inventus fuerit perniciosus, statim familiaritatis rumpendum est vinculum, nec unius amor perditioni multitudinis praeferatur. Haec ne proveniant, in ipsa electione cavendum, ut videlicet is eligatur, quem non ad ista furor impellat, aut levitas trahat, aut verbositas praecipitet, aut abducat suspicio: maxime, qui non nimium a tuis dissentiat moribus, nec a qualitate discordet. Quia vero de vera amicitia loquimur, quae non potest esse nisi inter bonos, de illis, de quibus, quod non sint eligendi, nulla potest esse cunctatio, ut turpes, avari, ambitiosi, criminosi, nullam facimus mentionem. Si vobis de electione satis datum est, ad probationem deinceps transeamus. GALTERUS. Opportunum hoc; nam mihi semper ad ostium oculus est, ne forte quis irrumpat, qui vel nostris deliciis finem ponat, vel quid amaritudinis misceat, vel aliquid superducat inane. GRATIANUS. Cellerarius adest, cui si concedatur ingressus,
Abbreviated transcription (Latin):
tangunt᷑. ut ñ solu eoꝵ in nulloledat᷑ ꝑfectio:
s etiã uirtꝰ in earũ moderatione laudabilio
augeat᷑. Nam qui uelut infrenes his passio¬
nib acti semꝑ ferunt᷑ in p̃ceps: in ea uicia
ineuitabilit̾ dilabuntur & corruunt. quibꝰ
amicitia teste scͥptura & ledit᷑ &e dissoluitur.
conuicia scilicet & imꝑꝑium. &e secretoꝵ reue¬
latio. suꝑbia &e plaga dolosa. Si tñ hec omnia
patiaris ab illo quẽ semel in amicitiã suscepi¬
sti: ñ statim eam rumpencła dicimꝰ s paulatĩ
soluendam: talisq seruetur antique. amicitie
reuerentia: ut licet ipsũ a secretis tuis amo¬
ueas: nunquã tñ ei dilectionẽ subtrahas:
auxiliũ tollas: neges consiliũ. Qd̃ si etiam
ad blasfemias &e maledicta eiꝰ ꝓrumpat in¬
sania. tu tñ defer federi: defer caritati: ut in
culpa sit qui intulit. ñ ille qui ꝑtulit inui¬
riam. Porro si patri si patrie. si ciuib. si sub¬

Expanded text:
tanguntur, ut non solum eorum in nullo laedatur perfectio, tanguntur, ut non solum eorum in nullo laedatur perfectio, sed etiam virtus eorum moderatione laudabilius augeatur. Nam qui velut infrenes, his passionibus acti semper feruntur in praeceps, in ea vitia inevitabiliter dilabuntur et corruunt, quibus amicitia, teste Scriptura, et laeditur et dissolvitur; convicia scilicet, et improperium, et secretorum revelatio, superbia, et plaga dolosa. Si tamen haec omnia patiaris ab illo, quem semel in amicitiam suscepisti, non statim eam rumpendam dicimus, sed paulatim solvendam, talisque servetur antiquae amicitiae reverentia, ut licet ipsum a secretis tuis amoveas, nunquam tamen ei dilectionem subtrahas, auxilium tollas, neges consilium. Quod si etiam ad blasphemias et maledicta ejus prorumpat insania, tu tamen defer foederi, defer charitati, ut in culpa sit qui intulit, non ille qui pertulit injuriam. Porro si patri, si patriae, si civibus, si sub
Abbreviated transcription (Latin):
one si sufficiunt ista que diximꝰ. insinuate.
Gal. Uellem ut eoꝵ quȩ dicta sunt sũma: sub
breui nob̃ epilogo traderet᷑. A. Geram uob̾
morem. Amorem: anucitie diximꝰ ẽẽ pͥncipiũ.
Nec qualemcũq: s qui de ratione simul c
affectu ꝓcedit. Qui qͥdem &e castus ẽ ex ratiõe:
ce ex affectu dulcis. Denide amicitie ponendũ
diximꝰ fundam̃tum. di scilicet dilectionẽ: adꝙͣ
oĩa que sugger unt᷑ referenda sunt: & utr̃u es
conueniant. uł ab ea dissideant explorandum.
Quatuor subinde gradus in amicitia. quib ad
eiꝰ summ̃a ꝑuenit᷑ custodiendos putauimꝰ :
cũ amicus primũ sit eligendus. deinde ꝓban¬
dus. tc̃ demũ admittendus: & sic postea ut de¬
cet tractandus. Et de electione tractantes.
iracundos. instabiles. suspiciosos. atqu̾bosos
exclusimꝰ: ñ om̃s tam̃: s eos dutaxat qui has
passiones. nec ordinare. nec moderari possunt.
aut nolunt. Nam multi his ꝑturbationib sic

Expanded text:
one si sufficiunt ista quae diximus, insinuate. one si sufficiunt ista quae diximus, insinuate. GALTERUS. Vellem, ut eorum, quae dicta sunt, summa sub brevi nobis epilogo traderetur. AELREDUS. Geram vobis morem. Amorem amicitiae diximus esse principium, nec qualemcunque, sed qui de ratione simul et affectu procedit. Qui quidem et castus est ex ratione, et ex affectu dulcis. Deinde amicitiae ponendum diximus fundamentum, Dei scilicet dilectionem, ad quam omnia, quae suggeruntur, referenda sunt, et utrum ei conveniant, vel ab ea dissideant, explorandum. Quatuor subinde gradus in amicitia, quibus ad ejus summam pervenitur, custodiendos putavimus, cum amicus primum sit eligendus, deinde probandus, tunc demum admittendus, et sic postea ut decet, tractandus. Et de electione tractantes, iracundos, instabiles, suspiciosos atque verbosos exclusimus: non omnes tamen, sed eos duntaxat, qui has passiones nec ordinare, nec moderari possunt aut nolunt. Nam multi his perturbationibus sic
Abbreviated transcription (Latin):
dent᷑: dilectio & affectio. securitas &e iocundi¬
das. Ad dilectionẽ spectat cũ beniuolentia be.¬
neficioꝵ exhibitio: ad affectionẽ int̾ior quedã
ꝓcedens delectatio: ad securitatẽ sine timore
uelatio: ad iocunditatẽ de. om̃ib que contin¬
gunt siue leta sint siue tristia. de om̃ib que
cogitant᷑ siue nociua sint siue utilia: de oĩ¬
b que docent᷑ uł discunt᷑ quedã duleis &e a¬
niea collatio. Uidesne in quib abhis qui
merent᷑ soluenda ẽ amicitia  Subtrahit᷑ certe
illa int̾ior delectatio quã ex amiei pectore. iu¬
giter hauriebat.: perit securitas. quasua illi
archana reuelabat: seponit᷑ iocunditas. ꝙͣ
amica confabulatio pariebat. fãmiliaritas
ꝓinde illa in qua talia continent᷑ ei neganda
ẽ. ñ subtrahenda dilectio: & hoc cũ quadam
moderatione & reuerentia: ut si ñ nimius
fuerit horror. semꝑ antique amicitie q̃dam
uideant᷑ remansisse uestigia. Gr̃. Michi cer¬
de ꝑplacent ista que dicis. A. Iam de electi¬

Expanded text:
et dilectio et affectio, securitas et jucunditas. Ad dilectionem spectat, cum benevolentia beneficiorum exhibitio. Ad affectionem, interior quaedam procedens delectatio. Ad securitatem, sine timore velatio. Ad jucunditatem, de omnibus quae contingunt, sive laeta sint, sive tristia; de omnibus quae cogitantur, sive nociva sint, sive utilia; de omnibus quae docentur vel discuntur, quaedam dulcis et amica collatio. Videsne, in quibus ab his qui merentur, solvenda est amicitia? Subtrahitur certe illa interior delectatio, quam ex amici pectore jugiter hauriebat; perit securitas, qua sua illi arcana revelabat; seponitur jucunditas, quam amica confabulatio pariebat. Familiaritas proinde illa, in qua talia continentur, ei neganda est, non subtrahenda dilectio: et hoc cum quadam moderatione et reverentia, ut si non nimius fuerit horror, semper antiquae amicitiae quaedam videantur remansisse vestigia. GRATIANUS. Mihi certe placent ista, quae dicis. AELREDUS. Jam, de electi
Abbreviated transcription (Latin):
utile ẽ ut eũ eligas. qui tuis conueniat mo¬
rib. tue. consonet qualitati. Int̾. dispares
qͥppe mores ut beatꝰ ait ambrosiꝰ. amicitia
ẽe ñ pot̃: & idõ conuenire debet sibi utusq
grã. Gal. Ubi gͦ talis inueniet᷑: qui nec ira¬
cundus sit. nec instabilis. nec suspitiosus:
A.licet ñ facile queat reꝑiri qui ñ his passio¬
nib sepius moueat᷑: multi certe sunt qui his
om̃ib suꝑiores inueniunt᷑: qui iracundiam
patientia compͥmant: leuitatẽ seruata gra¬
uitate cohibeant: suspiciones dilectionis
contẽplatione ꝓpellant. Quos maxime in
amicitiã quasi exercitatiores assumendos
dixerumn: qui uicia uirtute uincentes tan¬
do securius possident᷑ qnto fortiꝰ etiã tẽptan¬
tib uiciis resistere consuerunt. Gr̃. Ne que¬
so irascaris si loquar. Ille tuus de quo paulo
ante fecimꝰ mentionẽ. quẽ a te receptũ in ami¬
citiam ñ dubitamꝰ: utrũ tͥ iracundus uide¬

Expanded text:
utile est, ut eum eligas, qui tuis conveniat moutile est, ut eum eligas, qui tuis conveniat moribus, tuae consonet qualitati. Inter dispares quippe mores, ut beatus ait Ambrosius, amicitia esse non potest: et ideo convenire debet sibi utriusque gratia. GALTERUS. Ubi ergo talis invenietur, qui nec iracundus sit, nec instabilis, nec suspiciosus? LREDUS. Licet non facile queat reperiri, qui non his passionibus moveatur; multi certe sunt, qui his omnibus superiores inveniuntur: qui iracundiam patientia comprimant, levitatem servata gravitate cohibeant, suspiciones dilectionis contemplatione propellant. Quos maxime in amicitiam quasi exercitatiores assumendos dixerim, qui vitia virtute vincentes, tanto securius possidentur, quanto fortius, etiam tentantibus vitiis resistere consuerunt. GRATIANUS. Ne quaeso, irascaris, si loquar. Ille tuus, de quo paulo ante fecimus mentionem, quem a te receptum in amicitiam non dubitamus: utrum tibi iracundus vide
Abbreviated transcription (Latin):
p̾terea magis cõpetit amicitie. quã pax q̃dã
ad inuic̃e &e tranqͥllitas cordis: cuiꝰ semꝑ ex¬
pers ẽ suspiciosꝰ. Nũqm enĩ requiescit. Suspi¬
ciosũ qͥppe semꝑ curiositas comitat᷑: que con¬
tinuos eistimulos acuens. inquietudinis
&e ꝑturbationis ei materias subministrat. Si
enĩ uiderit amicũ secretiꝰ loquentẽ cũ aliqͦ:
ꝑditionem putabit. Si se beniuołu alteri p̃bu¬
erit. uł iocundũ: ille se minus diligi ꝓclama¬
bit. Si eũ corripuerit: odium interp̃tabit᷑. Si
laudancdu crediderit: irrisu̾ se calũpniabit᷑.
S nec u̾bosum arbitror eligendũ: qr uir lin-¬
guosus ñ iustificabit᷑. Uides inquit. sapiens
hominẽ ꝓmptułu ad loquendũ: magis illo spem
habet stultus. Is gͥ tibi eligendus ẽ in amicũ.
quẽ ñ iracundie furor inquietet: ñ insta¬
bilitas diuidat: ñ conterat suspicio: ñ uerbo¬
sitas a debita grauitate dissoluat. Precipue.

Expanded text:
praeterea magis competit amicitiae, quam pax quaedam praeterea magis competit amicitiae, quam pax quaedam ad invicem et tranquillitas cordis, cujus semper expers est suspiciosus? Nunquam enim requiescit. Suspiciosum quippe semper curiositas comitatur, quae continuos ei stimulos acuens, inquietudinis et perturbationis ei materias subministrat. Si enim viderit amicum secretius loquentem cum aliquo proditionem putabit. Si se benevolum alteri praebuerit, vel jucundum, ille se minus diligi proclamabit. Si eum corripuerit, odium interpretabitur. Si laudandum crediderit, irrisum se calumniabitur. Sed nec verbosum arbitror eligendum, quia vir linguosus non justificabitur. Vides, inquit sapiens, hominem promptulum ad loquendum, magis illo spem habet stultus . Is igitur tibi eligendus est in amicum, quem non iracundiae furor inquietet, non instabilitas dividat, non conterat suspicio, non verbositas a debita gravitate dissolvat. Praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
lare secreta. sacrilegiũ arbitrem. quo fides
amittit᷑. &e anime captiuate desꝑatio impor¬
tatur. Hinc ẽ qd̾ impiissimus achitofel parri¬
eide consentiens. cũ ei patris consiliũ ꝓdidiss:
cernens suũ qd̃ contra illud dederat ñ manci¬
patum effectur: dignũ ꝓditori finem laqueo
suspensus ꝓmeruit. Postremo detrahere a¬
mico uenenũ amicitie reputemꝰ: qd̾ marie
frontẽ lepra ꝑfudit:. &e eiectam extra castra sex
dieb popłi cõmunione pͥuauit. Nec sołu̾ ni¬
miũ iracundi: s etiã instabiles &esuspiciosi:
in hac electione. cauendi sunt. Cũ enĩ magnꝰ
amicitis fructꝰ sit securitas. quate credis ce
cõmittis amico: quomͦ in eiꝰ amore aliqͣ pot̃
ẽẽ securitas. qui om̃i circũfert᷑ uento: om̃i ac.¬
quiescit consilio: Cui affectꝰ molli luto cõpa¬
ratus: diu̾sas &. cont᷑rias tota die ꝓ arbitrio
imprim̃tis suscipit & format iagines. Qd

Expanded text:
lare secreta sacrilegium arbitremur, quo, fides lare secreta sacrilegium arbitremur, quo, fides amittitur, et animae captivatae desperatio importatur. Hinc est quod impiissimus Achitophel , parricidae consentiens, cum ei patris consilium prodidisset, cernens suum, quod contra illud dederat non mancipatum effectui, dignum proditore finem, laqueo suspensus promeruit. Postremo detrahere amico venenum amicitiae reputemus, quod Mariae frontem lepra perfudit , et ejectam extra castra sex diebus, populi communione privavit. Nec solum nimium iracundi, sed etiam instabiles, et suspiciosi in hac electione cavendi sunt. Cum enim amicitiae magnus fructus sit securitas, qua te credis et committis amico: quomodo in ejus amore aliqua potest esse securitas, qui omni circumfertur vento, omni acquiescit consilio? Cujus affectus molli luto comparatus, diversas et contrarias tota die, pro arbitrio imprimentis, suscipit et format imagines. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
Plaga dolola
certe dolosa: plaga serpentis &e aspidis mortife¬
ra. Si mordeat serpens in silentio ait salomon:
cauendus tͥ ẽ ille: nec donec sanet᷑. ad anucitiã
eligendus. Abiuremꝰ conuicia᷑: quoꝵ ultor ẽ ds.
Semei fugientẽ a facie absalon sc̃m dauid conuui¬
ciis impetens. int̾ hereditaria u̾ba que pat̃
filio moriens delegauit: auctoritate sp̃c scĩ de¬
cernit᷑ occidendus. Imꝓꝑium inchilominꝰ caue¬
amus. Infelix nabal carmelus. dauid serurtu¬
dem & fugam inpꝑꝑans: a dño ꝑcuti meruit
&e occidi. Qd si forte contigerit in aliquo nos
legem amicitie p̃terire: uitemꝰ suꝑbiam: &e
amici grãm humilitatis beneficio repetamꝰ.
Rex dauid amicitiã quã naas regi filiorũ
amon exhibuerat. cũ filio ei amon miscd̃iter
obtuliss: ille suꝑb &e ingratus amico contu¬
meliam adiecit contẽptui. Ob quã causam tã
ipsũ quã popłm en & urbes: gladiꝰ simul et
ignis coͣnsũpsit. Suꝑ oĩa aũt amicoꝵ. reue¬

Expanded text:
plaga dolosa certe dolosa; plaga serpentis est et aspidis mortifera: Si mordeat serpens in silentio, ait Salomon,cavendus tibi est ille; nec, donec sanctur, ad amicitiam eligendus. Abjuremus convicia, quorum ultor est Deus. Semei, fugientem a facie Absalon santum David conviciis impetens , inter haereditaria verba, quae pater filio moriens delegavit, auctoritate Spiritus sancti decernitur occidendus. Improperium nihilominus caveamus. Infelix Nabal Carmelus, David servitutem et fugam improperans, a Domino percuti meruit, et occidi . Quod si forte contigerit, in aliquo nos legem amicitiae praeterire, vitemus superbiam et amici gratiam humilitatis beneficio repetamus. Rex David amicitiam, quam Naas regi filiorum Ammon exhibuerat , cum filio ejus Hanon misericorditer obtulisset, ille superbus et ingratus amico, contumeliam adjecit contemptui; ob quam causam tam ipsum, quam populum ejus et urbes, gladius simul et ignis absumpsit. Super omnia autem; amicorum reve
Abbreviated transcription (Latin):
dem reb moueant᷑. ẽẽ debent amici ad inui¬
cem: que omĩa ꝑtinent. adfidelitatẽ. Non enĩ
fidum pot̃ ẽẽ multiplex ingenũ & tortuo¬
sum. Neq uͦ hi qui ñ eisdem reb mouentur.
nec eiscdem consentiunt: stabiles ẽẽ possunt
amicitie uenenum: ut nunquã male de
amico sentiamꝰ: nec mala dicenti credamꝰ.
uł consentiamꝰ Accedat huc insermone
ioeunditas: hylaritas in uultu: suauitas
in morib: in ocłoꝵ etiã nutu serenitas: in
quib haut quaquã medioere in amcitia
condim̃tum. Tristicia nãq ce seuerior faci¬
es habet qͥdem honestam plerũq grauita¬
dem: s anicitia quasi remissior aliqñ debet
ẽẽ. & liberior ce dulcior ad comitatẽ felicita¬
demq sine leuitate & dissolutione ꝓcliruor.
fst p̃terea ius amicitie: parem ẽe inferiori

Expanded text:
dem rebus moveantur, esse debent amici ad invidem rebus moveantur, esse debent amici ad invicem: quae omnia pertinent ad fidelitatem. Non enim fidum potest esse multiplex ingenium et tortuosum; neque qui non eisdem rebus moventur, nec eisdem consentiunt, nec stabilis esse possunt amicitiae venenum. Non unquam de amico mala sentiamus, nec mala dicenti credamus vel consentiamus. Accedat hinc in sermone jucunditas, hilaritas in vultu, suavitas in moribus, in oculorum etiam nutu serenitas, in quibus haudquaquam mediocre in amicitia condimentum. Tristitia namque et severior facies habet quamdam honestam gravitatem, sed amicitia quasi remissior aliquando debet esse, et liberior et dulcior, ad comitatem facilitatemque sine levitate et dissolutione proclivior. Est praeterea illius amicitiae, parem esse inf
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qd̾ nos diligendu credimꝰ in amicis: ita ut.
rea sibi nr̃a uideatur conscientia. si ñ amaui̾mrꝰ
lescentiũ: quales aliqn fuerant ipse & suris
de quo tc̃ loquebat᷑ amicus: que tñ exceptis
nugis &e mendaciis sinulla int̾cesserit inho¬
nestas. spe uberioris grẽ toleranda ẽ. qͣsi q̃da
amicitie sanctioris pͥncipia: quib crescente.
religione &spũaliũ studioꝵ parilitate. acce¬
dente etiã maturioris etatis grauitate ce spũ¬
aliũ sensuũ illuminatione: purgatiori affe¬
Etu ad altiora qͣsi e uicino conscendant: sicut he¬
sterna die ab hoĩs ad di ipsiꝰ amicitiã ob quan¬
dam similitudinẽ diximꝰ facilius transeundũ.
S iam tempꝰ ẽ. ut quẽ admodũ amicitia sit
colenda deinceps uideamꝰ firmam̃tum gͥ
stabilitatis & constantie in amicitia: fides est.
Nichil ẽ enĩ stabile: qd̾ infiłu est. Simplices
quippe & cõmunes ce consentientes ce qui eis¬

Expanded text:
est quod nos diligendum credimus in amicis; ita ut est quod nos diligendum credimus in amicis; ita ut rea sibi nostra videatur conscientia, si non amaverimus lescentium, quales aliquando fuerant ipse et suus, de quo tunc loquebatur, amicus: quae tamen, exceptis nugis et mendaciis, si nulla intercesserit inhonestas, spe uberioris gratiae toleranda est, quasi quaedam amicitiae sanctioris principia; quibus, crescente religione et spiritualium studiorum parilitate, accedente etiam maturioris aetatis gravitate et spiritualium sensuum illuminatione, purgatiori affectu ad altiora, quasi e vicino conscendant: sicut heterna die ab hominis ad Dei ipsius amicitiam, ob quamdam similitudinem diximus facilius transeundum. Sed jam tempus est, ut, quemadmodum amicitia sit colenda, deinceps videamus. Firmamentum igitur stabilitatis et constantiae in amicitia fides est; nihil est enim stabile quod infidum est. Simplices quippe, et communes, et consentientes, et qui iis
Abbreviated transcription (Latin):
&e ille nob̾ aꝑiat sinum. Nich enĩ occultat.
amicus. Si uerus ẽ effundit animũ suũ:
sicut effundebat mist̾ĩa patris dñs ihc.
mũ &e effundere uiscera: quoꝵ uł etas uel
sensus. siue discretio. ad talia sustinenda ñ
sufficit. Gał. Hec amicitia tam sublimis &
ꝑfecta ẽ: ut ad eã aspirare ñ audeam. Mi¬
chi ce hiue gratiano illa sufficit qmͣ tuus
augustimis deseribit: colloqui scilicet c&
conridere & uicissim beniuole obsequi: si¬
mul legere. sumuil conferre. simul nugari.
& simul honestari. dissentire int̾du sine
odio tanquã homosibi: atq ipsa rarissima
dissensione condire consensiones plurimaᷤ:
docere aliquid inuicem. aut discere ab in¬
uicem. desiderare absentes eũ molestia:
susciꝑe aduenientes cũ leticia. His atq
huius modi a corde amantium & redaman¬
tium ꝓcedentib signis. ꝑ os. ꝑ lingũã. ꝑ ocłos
&e mille motus gratissimos: quasi fomitib con¬
flare animos. & ex plurib unũ facere. Hoc

Expanded text:
 ille nobis aperiat suum. Nihil enim occultat amicus. Si verus est, effundit animum suum, sicut effundebat mysteria Patris Dominus Jemum, et effundere viscera! quorum vel aetas, vel sensus, sive discretio, ad talia sustinenda non sufficit. GALTERUS. Haec amicitia sublimis et perfecta est, ut ad eam aspirare non audeam. Mihi et huic Gratiano illa sufficit, quam tuus Augustinus describit , colloqui scilicet et corridere, et vicissim benevole obsequi, simul legere, simul conferre, simul nugari et simul honestari: dissentire interdum sine odio, tanquam homo sibi, atque ipsa rarissima dissensione condire consensiones plurimas: docere aliquid invicem, aut discere ab invicem, desiderare absentes cum molestia, suscipere advenientes cum laetitia. His atque hujusmodi, a corde amantium et redamantium procedentibus signis per os, per linguam, per oculos, et mille motus gratissimos, quasi fomitibus conflare animos, et ex pluribus unum facere. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Si ꝓsꝑa nr̃a nulla unquã adu̾sitas int̃polet᷑.
quomͦ amici ꝓbabit᷑ fides: A. Multa sunt
alia quib fides ꝓbatur amici: quãuis in
sinistris maxime. Nam ut suꝑius diximus.
nicħ ẽ qd̾ amicitiã magis ledit. qũa ꝯsilioꝵ.¬

Expanded text:
stra nulla unquam adversitas interpolet, quomodo amici probabitur fides? AELREDUS. Multa sunt alia, quibus fides probatur amici, quamvis in sinistris maxime. Nam, ut superius diximus, nihil est quod amicitiam magis laedit, quam consilio
Abbreviated transcription (Latin):
diuidi:sic ce amicitia a se ñ poterit. separari.
Patet gͥ hanc amicitiã que patit᷑ sectionẽ ex
ea parte qua ledit᷑ mnquã fuisse uerã: qr
ꝓbat᷑: qd̃ nec in eo qui leditur desinit. ẽẽ qͦd
fuit: diligens eũ a quo ñ diligit᷑: honorans eũ
a quo spernit᷑: benedicens eũ a quo malediei¬
cluso talia sunt exhibenda ab eo a qͦ soluit᷑¬

Expanded text:
dividi, sic et amicitia a se non poterit separari. dividi, sic et amicitia a se non poterit separari. Patet igitur, hanc amicitiam, quae patitur sectionem, ex ea parte qua laeditur, nunquam fuisse veram. In probatur, quod nec in eo qui laeditur, desinit esse quod fuit; diligens eum, a quo non diligitur; honorans eum, a quo spernitur, benedicens eum, a quo maledicicluso talia sunt exhibenda ab eo, a quo solvit
Abbreviated transcription (Latin):
maxime ubi uicioꝵ ipsoꝵ de tangit ĩfamia.
Non enĩ amor p̃ponderare debet religiõr:
ñ fidĩ: ñ caritati ciuium: ñ plebis saluti.
Rex assuerus suꝑbissimũ aman quẽ p̃cet̾is
amicũ habuerat suspendit in eruce: ami¬
citie qmͣ ille fraudulentis consiliis leserat:
salutẽ multitudinis &e caritatẽ p̃ponens
uxoris. Iahel uxor aber cinei licet pax sue¬
rit int̾ sisaram & domũ aber. plebis tñ sa¬
lutem huic amicitie p̾ferens: ipsũ sisaram
rat peꝑcisse: audiens tam̃ a dño ꝓpt̃ saul ce
domũ eiꝰ & sanguinẽ qr occiderat gabaoni¬
tas. popłm fame trib annis iugit̃ laboras¬
se: septẽ uiros de cognatione er gabaonitis¬
dedit puniendos. Hoc aũt nolo uos ignora¬
re: int̾ ꝑfectos quos sapient̃ electos. & caute
ꝓbatos uera ce spiritalis amicitia copulauit
ñ posse int̾uenire discidium. Cum enĩ amicitia
de duob unũ fecerit: sic̃ id qd̃ unũ ẽ ñ potest

Expanded text:
maxime ubi vitiorum te tangit infamia. maxime ubi vitiorum te tangit infamia. Non enim amor praeponderare debet religioni, non fidei, non charitati civium, non plebis saluti. Rex Assuerus superbissimum Aman, quem prae caeteris amicum habuerat, suspendit in cruce , amicitiae, quam ille fraudulentis consiliis laeserat, salutem multitudinis et charitatem praeponens uxoris. Jahel uxor Aber Cinei, licet pax fuerit inter Sisaram et domum Aber, plebis tamen salutem huic amicitiae praeferens, ipsum Sisaram rat pepercisse , audiens tamen a Domino, propter Saul et domum ejus sanguinum, quia occiderat Gabaonitas, populum fame tribus annis jugiter laborasse, septem viros de cognatione ejus, Gabaonitisdedit puniendos. Hoc autem nolo vos ignorare, inter perfectos, quos sapienter electos et caute probatos, vera et spiritualis amicitia copulavit, non posse intervenire dissidium. Cum enim amicitia de duobus unum fecerit, sicut id quod unum est, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
tes. se mendacit̾ excusantes. & alios similit̃
accusantes: si gͥ his om̃ib post dimissam a¬
micitiam impetaris: qnͣdu tolerabilia fu¬
erint. ferenda sunt: ce hic honos ueti anuci¬
die tribuendus: ut in culꝑa sit qui faciat:
ñ is qui patiat᷑ iniuriam. Amicitia qͥppe
et̾na ẽ: unde om̃i temꝑore. diligit qͥ amicꝰ ẽ.
Si te leserit ille quẽ diligis: tu tñ dilige. Si
talis fuerit ut ei amicitia subtrahat᷑: nũꝙͦ
tñ subtrahat᷑ dilectio. Consule qnͣtũ potes
saluti erꝰ: ꝓspice fame: nec unquã amicitie
eiꝰ ꝓdas secreta: quãuis tua ipse ꝓdiderit.
Gał. Que sunt rogo illa uicia: ꝓ quib ami¬
citiam paulatim dicis ẽẽ soluendã: A. Enq
aut̃ reuelatio secretoꝵ: & occulti morsus
detractionũ. His sextũ addimꝰ si eos qͥ tͥ
eque diligendi sunt leserit: eisq quoꝵ
tua int̾est ꝓuidere saluti. ruine & scandali
mat̾iam et̾iam correptꝰ p̃bere ñ desierit:

Expanded text:
tes, se mendaciter exaltantes, et alios similiter tes, se mendaciter exaltantes, et alios similiter accusantes. Si igitur his omnibus, post dimissam amicitiam, impetaris, quandiu tolerabilia fuerint, ferenda sunt: et hic honos veteri amicitiae tribuendus, ut in culpa sit, qui faciat, non is qui patiatur injuriam. Amicitia quippe aeterna est, unde: Omni tempore diligit qui amicus est . Si te laeserit ille, quem diligis, tu tamen dilige. Si talis fuerit, ut illi amicitia subtrahatur, nunquam tamen subtrahatur dilectio. Consule quantum potes saluti ejus, prospice famae, nec unquam amicitiae ejus prodas secreta, quamvis tua ipse prodiderit. GALTERUS. Quae sunt, rogo, illa vitia, pro quibus amicitiam paulatim dicis esse solvendam? AELREDUSautem revelatio secretorum, et occulti morsus detractionum. His sextum addimus. Si eos, qui tibi aeque diligendi sunt, laeserit, eisque, quorum tua interest providere saluti, ruinae et scandali materiam, etiam correptus praebere non desierit,
Abbreviated transcription (Latin):
triam qd̃sub. ita &efestinata egeat correcti¬
one: ñ amicitia ledet᷑. si ꝑduellis &e inimicꝰ
ꝓdatur. Sunt alia uicia ꝓquib amicitiam
ñ rumpencła ut diximꝰ. s paulatĩ dissoluen¬
dam uidicam: ita tñ ut ñ usq ad inimici¬
tias: ex quib iurgia. maledicta contumelie¬
q gignunt᷑. er ũpant. Turpe enĩ nimis ẽ
cũ eo huiꝰmodi gerere belłu: cũ qͦ familiari¬
ter uixeris. Nam ce si his omĩb ab eo quẽ in
amicitiã receꝑas impetaris: quibdã qͥppe
moris ẽ. ut cũ ipsi sic uixerint. ut ñ iam me¬
reant᷑ amari: si forte eis aliqͥd euenerit adu̾s.
culpã retorqueant in anieũ: lesam dicant a¬
micitiã: & om̃e consiliũ qd̾ amicus dederit.
suspectũ habeant: & ꝓditi cũ eoꝵ in palam
culpa ꝓcesserit: ñ habentes ultra qͥd faciañ.
in amicũ odia &e maledicta congeminent:
detrahentes in angulis. in tenebris susurran¬

Expanded text:
triam, quod subita et festinata egeat correctitriam, quod subita et festinata egeat correctione; non amicitia laedetur, si perduellis et inimicus prodatur. Sunt alia vitia, pro quibus amicitiam non rumpendam, ut diximus, sed paulatim dissolvendam judicamus; ita tamen ut non usque ad inimicitias, ex quibus jurgia, maledicta, contumeliaeque gignuntur, erumpant. Turpe enim nimis est, cum eo hujusmodi gerere bellum, cum quo familiariter vixeris. Nam etsi his omnibus ab eo, quem in amicitiam receperas, impetaris, quibusdam quippe moris est, ut cum ipsi sic vixerint, ut jam non mereantur amari, si forte eis aliquid evenerit adversi, culpam retorqueant in amicum; laesam dicant amicitiam, et omne consilium, quod amicus dederit, suspectum habeant: et proditi, cum eorum in palam culpa processerit, non habentes ultra quid faciant, in amicum odia et maledicta congeminent, detrahentes in angulis, in tenebris susurran
Abbreviated transcription (Latin):
loante dixisti: uł si qui eoꝵ qͦs eligendos di¬
xisti. aut in ea ip̃sa uicia. aut in alia forte
deteriora corruerint: qualis eis seruanda
sit fides. qualis exhibenda gr̃a. A. Hec si
fieri pot̾ in ipsa electione. uł etiã ꝓbatione
cauenda st̃: ne uidelicet nimis cito diligam᷑
maxime indignos. Digni aũt st̃ amicitia:
quib in ipsis causa ẽ cur diligant᷑. At tam̃
in his qui ꝓbati digniq putant᷑. erumpins
sepe uicia. tum in ipsos amicos. tũ in alienoᷤ:
quoꝵ tñ ad amicos redundat infamia.
Talib amicis omĩs diligentia adhibenda ẽ:
ut sanent᷑. Qdsi impossibile fuerit: ñ statĩ
amicitiã rũpendam. uł discutiend̾a arbitror.
s ut qͥdam elegant᷑ ait potiꝰ paulatĩ dissuen¬
dam: nͥ forte queda intolerabilis iniuiria ex¬
arserit: ut neq rectum. neq honestũ sit. ut.
ñ statim alienatio. uł disiunctio fiat. Si enĩ
aliqͥd molit᷑ amicus aut in patrẽ. aut inpa¬

Expanded text:
lo ante dixisti, vel si qui eorum quos eligendos dilo ante dixisti, vel si qui eorum quos eligendos dixisti, aut in ea ipsa vitia, aut in alia forte deteriora corruerint, qualis eis servanda sit fides, qualis exhibenda gratia. AELREDUS. Haec, si fieri potest, in ipsa electione, vel etiam probatione cavenda sunt; ne videlicet nimis cito diligamus, maxime indignos. Digni autem sunt amicitia, quibus in ipsis causa est, cur diligantur. Attamen in his, qui probati dignique putantur, erumpunt saepe vitia, tum in ipsos amicos, tum in alienos, quorum tamen ad amicos redundat infamia. Talibus amicis omnis diligentia adhibenda est, ut sanentur. Quod si impossibile fuerit, non amicitiam rumpendam, vel dissolvendam arbitror, sed ut quidam eleganter ait, potius paulatim dissuendam; nisi forte quaedam intolerabilis injuria exarserit, ut neque rectum, neque honestum sit, ut non statim alienatio vel disjunctio fiat. Si enim aliquid molitur amicus, aut in patrem, aut in pa