comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
estis cũ uideritis mathematicos: dicite.
clã araneȩ texuert᷑. q̃ nec usũ alique
potest habere nec uinculai si tun qͥli
culex aut musca lapsũ tue infirmita¬
tis incurras. se qͦsi passer aut colũba¬
casses inualidos p̃peti uolatꝰ celeritate
Aissoluas. Et enĩ qͥs prudentiũ credat.
qđ signorũ motꝰ qͥ addiẽ sepe mutan¬
tur et multipliciter inse recurta
insignia deferant potestatumꝰ Nã
siita essent: quantȩ ad diem regaliũ
natiuitatũ exprimunt᷑ figure : Cotidie
Q reges nascerent᷑: nec regał infilios tͣns¬
mitteret᷑ successio: sed sẽꝑ exdiuerso statu
s gͣ regũ geniturã filii sui colligit siei de¬
beat᷑ imꝑiũ. et ñ ꝓpͥo successionẽ regni in
suo transcribat arbitrio: Legimꝰ certe
qđ ab ia genuit asa. asa genuit iosaphat.
successio ẽ. Hunqͥd qͥa reges fuert̃. signis
genitalẽ ñ ad instituta morũ actꝰ nr̃i
factaq referant᷑. cur leges ꝓpositȩ st̃.

Expanded text:
estis, cum videritis mathematicos, dicite: estis, cum videritis mathematicos, dicite: Telam araneae texuerunt, quae nec usum aliquem potest habere, nec vincula, si tu non quasi culex aut musca lapsu tuae infirmitatis incurras: sed quasi passer aut colucasses inualidos praepetis uolatus celeritate dissoluas. etenim quis prudentium credat quod signorum motus, qui ad diem saepe mutantur et multiplinsignia deferant potestatum? Nam si ita esset, quantae ad diem regalium nativitatum exprimerentur figurae? Quotidie ergo reges nascerentur, nec regalis in filios transmitteretur successio: sed semper ex diverso statu,Quis igitur regum genituram filii sui colligit, si ei debeatur imperium, et non proprio successionem regni in suos transcribit arbitrio? Legimus certe quod Abia genuit Asa, e t Asa genuit Josaphat, successio est. Numquid quia reges fuerunt, signis genitalem, non ad instituta morum actus nostri, factaque referantur, cur leges propositae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ludunt᷑ ubi signa innexia blasphemantur
arguit᷑ si fecit qđ malũ ẽ: et fuit imꝓbita¬
tis oꝑator. Si uͦ ex sua uoluntate putant᷑
assup̾sis se qđ noceat insontibꝰ. et nullius
adhuc facinioris pessimi sibi conscus qͥb̃
ascribit᷑ pena antequã culpa: qͥd tã irra¬
tionabile. qd etiã irrationabiliũ bestia¬
rũ excedat immanitatẽ: ut usus frau¬
dis aut gr̃ȩ ñ meritis hominũ deputet᷑:
sed signorũ motibꝰ deferat᷑: Nichil inqͥt
ille deliqͥt: sednoxia eũ stella conspexit:
saturni ei sidus occurrit. Auertit se pau
Sed eorũ sapientia telȩ araneȩ cõpara¬
tur: in qͥsi culex aut musca incidit. ex¬
uere se ñ potest. Si uero animantiũ
ualidior ullũ genꝰ incurrisse uisũ est:
ꝑtransiuit et casses ruꝑit infirmos:
atq inanes laqueos dissipauit. Talia st̃
retia chaldeorũ. ut inhis infirmi he¬
reant. ualidiores sensu offensionẽ ha¬
bere ñ possint. Itaq uos qͥ ualidiores

Expanded text:
luduntur, ubi signa innoxia blasphemantur luduntur, ubi signa innoxia blasphemantur arguitur, si fecit quod malum est et fuit inprobitatis operator: si uero ex sua uoluntate putantur adsumpsisse quod noceat insontibus et nullius adhuc facinoris pessimi sibi consciis, ascribitur antequam culpa; quid tam irrationabile, quod etiam irrationabilium bestiarum excedat immanitatem, ut usus fraudis aut gratiae non meritis hominum deputetur, sed signorum motibus deferatur? Nihil, inquit, ille deliquit, sed noxia eum stella conspexit. Saturni ei sidus occurrit: avertit se paulSed haec eorum sapientia telae araneae comparatur, in quam si culex aut musca inciderit, exuere se non potest: si vero validiorum animantium ullum genus incurrisse visum est, pertransivit, et casses rupit infirmos, atque inanes laqueos dissipavit. Talia sunt retia Chaldaeorum, ut in his infirmi haereant, validiores sensu offensionem habere non possint. Itaque vos qui validiores
Abbreviated transcription (Latin):
di substantiã sortẽq decernant. Fę¬
runt tam̃ ñ ee̾ ȩquales om̃iũ motꝰ:
sed aliorũ celeriores. aliorũ tardio¬
res e̾e circuitꝰ: ut in eadẽ hora et ui¬
dũ aliud ab alio p̾terit᷑. Aiunt autẽ
plurimũ referre. utrũ ortũ ge¬
nerationis benefica signa uideant.
an malefica et noxia. et in eo nati¬
uitatis ẽe distantiã. qđ benefici si¬
gni aspectꝰ plurimũ conferat: ma¬
lefici et noxii. plurimũ noceat.
Sic eadẽ signa q̃ uenerant᷑: appellare consueue¬
rt᷑. Necesse enĩ habeo eorũ uti nominibꝰ. qͦrũ
utor assertionibꝰ: ne ignorata magis quã ua¬
cue facta atq destructa sua argumñta cõme¬
morẽ. Itaq cũ illũ uagũ celerẽq motũ ñque¬
ant cõp̃hendere: sepe fit ut ꝑ illã puncti et
mom̃ti incõp̃hensibił subtilitatẽ ponant be¬
nefici signi aspectũ: ubi grauis atq nocitii¬
ri occurrat offensio. Et qͥd mirũ si homines

Expanded text:
di horrens sortemque decernant. fedi horrens sortemque decernant. ferunt tamen non esse aequales omnium motus, sed aliorum celeriores. aliorum tardiores esse circuitus, ut in eadem hora et uidum aliud ab alio praeteritur. Aiunt autem plurimum referre utrum ortum generationis benefica signa uideant an malèficamalefica et noxia et in eo natiuitatis esse distantiam, quod benefici signi aspectus plurimum conferat, malefici et noxii plurimum noceat. sic enim eadem signa, quae uenerantur, adpellare consuerunt; necesse enim habeo eorum uti nominibus quorum utor adsertionibus, ne ignorata magis quam uacuefacta atque destructa sua argumenta commemorent. itaque cum illum uagum celeremque motum non queant conprehendere, saepe fit, ut per illam puncti et momenti incomprehensibilis subtilitatem ponant benefici signi aspectum, ubi grauis atque nocituri incurrat offensio. et quid mirum si homines
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Qd gͥ auctoritatẽ uiuendi daturũ
te signorũ cȩlestiũ dignitate p̾tendis.
et de nugis qbꝰdã arguin̾tũ assertio¬
nis assumis: Nã si de animalibꝰ assũ¬
ptȩ huiꝰmodi morũ ꝓpͥetates cęli mo¬
tibꝰ imp̾munt᷑: et ipsũ uidet᷑ bestiał
naturȩ potestati e̾ẽ subiectũ. ex qͣ
causas uitał substantiȩ qͦs hominibꝰ
imꝑtiret accepit. Qđ si hoc abhorret
a uero: multo magis illud ridiculum
ueri eos subsidio destitutos hinc fidẽ
suȩ disputationis arcessere. Deinde
illud consideremꝰ qđ planetas ea signa
appellant. quorũ motibꝰ formarĩ as¬
serunt uite nr̃e uecessitates. Siue gͥ
ut nom̃ sonat sẽꝑuagent᷑: siue ut ipsi
dicunt qđ cito motũ ferant᷑. et decẽ
milies indiẽ: aut si hoc credibile ui¬
det᷑. multiplic̾e speciẽ innumera sui
conuersione cõmutent. fide caret.
qđ tã uago sui errore. et tã celeri
motu fixã nob̾ atq immobilẽ uiuen¬

Expanded text:
sit. quid igitur auctoritatem uiuendi daturum sit. quid igitur auctoritatem uiuendi daturum te signorum caelestium dignitate praetendis et de nugis quibusdam argumentum adsertionis adsumis? nam si de animalibus adsumptae huiusmodi morum proprietates caeli motibus inprimuntur, et ipsum uidetur bestialis naturae potestati esse subiectum, ex qua causas uitalis substantiae, quas hominibus inpertiret, accepit. quod si hoc abhorret a uero, multo magis illud ridiculum, ueri eos subsidio destitutos hinc fidem suae disputationis arcessere. deinde illud consideremus, quod planetas ea signa adpellant, quorum motibus formari adserunt uitae nostrae necessitates. siue igitur, ut nomen sonat, semper uagentur, siue, ut ipsi dicunt, quod cito motu ferantur, et decies milies in diem aut, si hoc incredibile uidetur, multiplicem speciem innumera sui conuersione commutent, fide caret quod tam uago sui errore et tam celeri motu fixam nobis atque inmobilem uiuen
Abbreviated transcription (Latin):
et de tauro et de pisciũ signis argum̃¬
tant᷑: ut ex natura uiliũ animantiũ
cȩli motꝰ et signorũ int̾p̃tandas esti¬
ment potestates. Cibꝰ gͦ nr̃ uiuendi
nob̾ decreta constituit: et alim̃ta nr̃a
nob̾ id ẽ aries. taurꝰ et piscis. morũ impͥ¬
munt disciplinã. Quomꝰ gͥ de cȩlo
nob̾ causã rerũ et substantiã uitȩ
huiꝰ arcessunt. cũ ipsis cȩlestibꝰ signis
causas motꝰ sui ex qͣlitatibꝰ escȩ uił im¬
ꝑtiant : Lib̾alẽ aiunt signo natũ
arietis: eo qđ̃ lanã suã aries ñ inuitꝰ
deponat. Et eiꝰmodi uirtutẽ malunt
uilis animantis naturȩ deputare ꝙͣ cȩlo:
unde nob̾ et serenitas fulget: et pluuia
sepe descendit. Laboriosos et pacientes
seruicii qͦs nascentes taurꝰ aspexerit:
qͥsi animal laboriosũ ad sum̃dũ iugũ
spontanea seruitute colla subdentes.
ꝑcussorẽ qͦq cuiꝰ natiuitatẽ scorpius
na reuom̃tẽ: eo qđ animal uenenatũ

Expanded text:
et de tauri et de piscium signis argumeet de tauri et de piscium signis argumentantur, ut ex natura uilium animantium caeli motus et signorum interpretandas extiment potestates. cibus ergo noster uiuendi nobis decreta constituit et alimenta nostra nobis, id est aries, taurus et piscis, morum inprimunt disciplinam. quomodo igitur de caelo nobis causas rerum et substantiam uitae huius arcessunt, cum ipsis caelestibus signis causas motus sui ea qualitatibus escae uilis inpertiant ? liberalem aiunt signo natum arietis, eo quod lanam suam aries non inuitus deponat, et deligit uirtutem malunt uilis animantis naturae deputare quam caelo, unde nobis et serenitas fulget et pluuia saepe descendit, laboriosos et suauis seruitii quos nascentes taurus aspexerit, quia animal laboriosum ad sumendum iugum spontanea seruituti colla subdat, ouis quoque. euius natiuitatem scorpius na reuomentem, eo quod animal uenenatum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs meras greci uocant. un̾a quãq duode¬
cĩ illarũ distribuunt portionũ. Ipsã qͦq
portiunculã in sexaginta uices confert᷑.
Rursũ unã quãq de illis sexaginta sex a¬
gies secant. Quã incõphensibile ẽ qđ sexa¬
gesimo sexagesimȩ portiunculȩ natiui¬
tates mom̾to constituant: et qͥ singulorũ
signorũ sit aut motꝰ aut species inna-¬
tiuitate nascentis. Unde cũ impossibi¬
le sit tã subtiles munutias tẽporis cõp̃¬
hendere: ex igua autẽ immutatio in¬
uehat uniu̾sitatis errorẽ: totũ negotiũ
plenũ ẽ uanitatis. Disputatores eorũ q̃
sua st̃ nesciunt: et qͦm aliena nouert̃᷑:
Qcqͥd sibi immineat ignorant. possunt
Iã illud ꝙͣ ineptũ: ut siqͥs signo arietis
pecꝰ: aut locupletior eoqđ uestitũ habeat
aries naturalẽ: et qͦt annis lucrũ capiat
indum̾̃ti eoq uere illi familiaria ui¬
deant᷑ quęstiũ e̾e̾ cõpendia. Similit̃

Expanded text:
quas μοίρας Graeci uocant, unumquodque duodequas μοίρας Graeci uocant, unumquodque duodecim illarum distribuunt portionum, ipsam quoque portiunculam in sexaginta uices conferunt. rursus unumquodque de illis sexaginta muraenas secant. quam inconprehensibile est quod sexagensimo sexagensimae portiunculae natiuitatis momenta constituant et qui singulorum signorum sit aut motus aut species in natiuitate nascentis. unde cum inpossibile sit tam subtiles minutias temporis conprehendere, exigua autem inmutatio inuehat uniuersitatis errorem, totum negotium plenum est uelimusdisputatores eorum quae sua sunt nesciunt: et quomodo aliena nouerunt? Quid sibi immineat ignorant, quomodo Jam illud quam ineptum, ut si quis signo arietis pecus: aut locupletior, eo quod vestitum habeat aries naturalem, et quotannis lucrum indumenti eoque uiro illi familiaria uideantur quaestuum esse conpendia. similiter
Abbreviated transcription (Latin):
iuris p̾uaricator habet᷑: cuiꝰ pictura ñ
etiã ũbrã suã expͥmat. Ergosic̃ indie cũ
e regione soł aliqđ corpꝰ occurrit. ex ea
parte qͥlum̃ reꝑcutit᷑ u̾bra subsistit:
sic cũ decidente die e regione luminis
eiꝰ aut soł t̾rȩ obiectꝰ occurrit: obubra¬
t aer. Vnde liquet qđ noctẽ faciat um¬
bra t̾rarũ. Fecit gͦ solẽ. et lunã & stel¬
las: et pͣstituit illis m̾suras tẽporum.
Soli diurnas: lunȩ et stellis nocturnas:
ut iste augeat diei grãm: ille umbrã
tenebrasq illuminent. Et sint insigna et
intẽpora. et in dies et in annos. Diuisa tẽpo¬
ra habent paresq m̃suras ꝓmensiũ uicibus:
sol et luna cũ stellis. Et sint in signa. Non
possumꝰ negare qđ ex sole et luna signa
aliqͥ colligant᷑. Nã et dñs dixit. Et erunt
signa insole et luna et stellis. Et quȩren¬
tibꝰ apłis signũ aduentꝰ eiꝰ: respondit. Sol
obscurabit᷑: et luna ñ dabit lum̃ suũ: et

Expanded text:
iuris iudicium habeatur cuius pictura non iuris iudicium habeatur cuius pictura non etiam umbram suam exprimat. ergo sicut in die cum e regione solis aliquod corpus occurrit, ex ea parte, qua lumen repercutitur, umbra subsistit, sic cum decedente die e regione luminis eius aut solis terrae obiectus occurrit, obumbratur aer. unde liquet quod noctem faciat umbra terrarum. fecit ergo solem et lunam et stellas et praestituit illis mensuras temporum, soli diurnas, lunae et stellis nocturnas, ut iste augeat diei gratiam, illae umbram tenebrasque moneri et sint in signa et in tempora et in dies et in annos. diuisa tempora habent paresque mensuras pro mensuum uicibus sol et luna cum stellis et sunt in signa. non possumus negare quod ex sole et luna signa aliqua conligantur; nam et dominus dixit: et erunt signa in sole et luna et stellis et quaerentibus apostolis signum aduentus eius respondit: sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum et
Abbreviated transcription (Latin):
mur ad descriptionẽ diei ac noctis. Orien¬
te dieilumine noxfugat᷑: decidente die
nox fundit᷑. Non ẽ enĩ lucis societas ulla
cũ tenebris. Siqͥdem naturali lege hoc dñs
inpͥma oꝑatione constituit. Et enĩ qͣndo
lum̃ fecit: et discretionẽ fecit int̾ lucẽ
et tenebras. Deniq in ipso die iã sole in¬
gulti alicuiꝰ alumine separari: ut mane
ad occasũ dirigat᷑: uesꝑi retorqueat᷑ in
orientẽ: meridianis horis inseptentri¬
onẽ inclinet. Lumini tam̃ ñ confun¬
dit᷑ atq miscet᷑: sed cędit et refugit.
Similit̾᷑ et nox cȩdere uidet᷑ diei: et se
ab eiꝰ lumine declinare. Est enĩ ut ꝑiti¬
oresꝓbauert. qͥ nob̃ uł ȩtate uł munere
pͣcurrert̃ ũbra t̾rȩ. Naturalit᷑ enĩ ubra
corpori adheret atq ad iungit᷑: ad eout
etiã pictores u̾bras corporũ q̃ pinxerint
nitant᷑ expͥmere : idq artis esse asserãt
ñ p̃t̃mittere uĩ naturȩ : et qͣsi naturalis

Expanded text:
mur ad discretionem diei ac noctis. Orienmur ad discretionem diei ac noctis. Oriente diei lumine nox fugatur, decedente die nox infunditur. Non est enim luci societas ulla cum tenebris; siquidem naturali lege hoc Dominus in prima operatione sua constituit. Etenim quando lumen fecit, et discretionem fecit inter lucem ac tenebras. Denique in ipso die, jam sole tegulti alicujus a lumine separari, ut mane ad Occasum dirigatur, vesperi retorqueatur in Orientem, meridianis horis ad Septentrionem inclinet: lumini tamen non confunditur atque miscetur, sed cedit et refugit. Similiter et nox cedere videtur diei, et se ab ejus lumine declinare; est enim, ut peritiores probauerunt, qui nobis uel aetate uel munere praecurrerunt, umbra terrae. naturaliter enim umbra corpori adhaeret atque adiungitur, adeo ut etiam pictores umbras corporum quae iudicium nitantur exprimere idque artis esse adserant non praetermittere uim naturae, et quasi naturalis
Abbreviated transcription (Latin):
sen ad obediendi studiũ ꝓuocaret.
atq ad fidẽ inflãmaret eiꝰ affectũ:
in igne uisus est inrubo. et rubꝰ ñ ex¬
urebat᷑: sed tantũ splendere ignis
specie uidebat᷑. Alterũ gͥ munꝰ ignis ua¬
cabat: alterũ oꝑabat᷑. Uacabat exusti¬
onis uis: oꝑabat᷑ illuminationis. Ideo
stupebat moyses: qͥa contra naturã
suã ignis ñ exurebat rubũ. qͥ etiã
uehem̃tiorẽ materiem consueuit
exurere: Sed dñi ignis illuminare solet:
exurere ñ solet. Ac forte dicas qͦmͦ dictũ ẽ.
Ego sũ ignis consumens. Bene admonuisti.
Non solet consumere nisi sola peccata. In re¬
tributionibꝰ qͦq meritorũ colligimꝰ diui¬
ni ignis naturã: ut alios illuminet: alios
exurat. Illuminet iustos: exurat impios.
Noneosdẽ qͦs illuminat exurit: et qͦs exurit
illuminat: sed illuminatio eiꝰ in extingui¬
bilis ẽ ad ꝑfectionẽ bonorũ: exustio uehe¬
mens ad suppliciũ peccatorũ. Sed reuerta¬

Expanded text:
sen ad obediendi studium provocaret, sen ad obediendi studium provocaret, atque ad fidem inflammaret ejus affectum, in igne visus est in rubo, et rubus non exurebatur, sed tantum splendere ignis specie videbatur. Alterum igitur munus ignis vacabat, alterum operabatur. Vacabat exustionis vis, operabatur illuminationis. Ideo stupebat Moyses, quia contra naturam suam ignis non exurebat rubum, qui etiam vehementiorem materiem consuevit exurere. Sed Domini ignis illuminare solet, exurere non solet. 10. At forte dicas: Quomodo scriptum est: Ego sum ignis consumens ? Bene admonuisti. Non solet consumere, nisi sola peccata. In retributionis quoque meritorum colligimus dividi ignis naturam; ut alios illuminet, alios exurat, illuminet justos, exurat impios. Non eosdem quos illuminat, exurit; et quos exurit, illuminat: sed illuminatio ejus inextinguibilis est ad perfunctionem bonorum, exustio vehemens ad supplicium peccatorum. 11. Sed reverta
Abbreviated transcription (Latin):
signũ sed etiã duo uoluit e̾e diurnȩ
dĩscretionis atq nocturne: ut et lux
discretionẽ faciat et solis exortꝰ. et
iterũ lucis defectꝰ et stellarũ ortus :¬
et int᷑ occasũ diei distinguat et no¬
ctis exordiũ. Nã ubi occiderit sol.
manet tam̃ ad huc aliqͥd reliqͥarũ
diei donec tenebrȩ t̾rã oꝑiant: et tc᷑
luna orit᷑ et stelle. Et de nocte qͥdẽ
aꝑte liquet: qͥa lune et stellarum
illuminatio. noctis spacia testant᷑.
stellarũq oñuũ sol exortꝰ abscondit.
De die autẽ uł ipsa solis flagrantia do¬
cere nospotest diuersã diurni lumi¬
nis et solis e̾ẽ naturã: et ipsã ee̾ speciẽ
discolorẽ. Simplex enĩ lucis ẽ species:
ut lum p̾beat. At uͦ sol ñ solũ uirtutẽ
illuminandi habet: sed etiã uaporan¬
di. Igneus. ẽ enĩ. Ignis autẽ et illuminat:
et exurit. Unde ds̃ uolens moysi osten¬
dere suȩ oꝑationis miraculũ. qͦ moy¬

Expanded text:
signum, sed etiam duo uoluitnoluit esse diurnae signum, sed etiam duo uoluitnoluit esse diurnae discretionis atque nocturnae, ut et lux discretionem faciat et solis exortus et iterum lucis defectus et stellarum ortus inter occasum diei distinguat et noctis exordium. nam ubi occiderit sol, manet tamen adhuc aliquid reliquiarum diei, donec tenebrae terram operiant, et tunc luna oritur et stellae. et de nocte quidem aperte liquet, quia lunae et stellarum inluminatio noctis spatia testantur, stellarumque omnium sol exortus abscondit. De die autem vel ipsa solis flagrantia docere nos potest diversam diurni luminis et solis esse naturam, et ipsam esse speciem discolorem. Simplex est enim lucis species, ut lumen praebeat. At vero sol non solum virtutem illuminandi habet, sed etiam vaporandi; igneus est enim. Ignis autem et illuminat et exurit. Unde Dominus volens Moysi ostendere suae operationis miraculum, quo Moy
Abbreviated transcription (Latin):
fulgent: qͥa corpꝰ eiꝰ in orbẽ diffundit᷑:
et uelut deficiente portionis luce in-¬
sinuat᷑. Mouere autẽ potest qđ ait ut
fiant luminaria ad illuminationem
suꝑ t̾rã q̃ discernant int᷑ diẽ ac noctẽ:
qͥa et supra iã ubi lum̃ fecit dixerat.
separauit ds̃ int̾ lucẽ et tenebras: et9.
factꝰ. ẽ. uesꝑ. et factũ ẽ mane dies unꝰ. S c̃si¬
deremꝰ qͥa aliud est lum̃ diei. aliud¬
lum̃ soł et lunȩ. et lum̃ stellarũ: eo qđ
sol ipse radiis suis fulgorẽ diurno lu¬
mini uideat᷑ adiungere. Qđ uł ortꝰ
diei potest ꝓdere: uł occasus. Nã ante
solẽ lucet qͥdem sed ñ refulget dies:
qͥa ampliꝰ qͦq meridiano sole resplen-¬
det. Qđ ostendit ꝓpħa dicens. Et edu¬
cet sicͤ lum̃ iusticiã tuã: et iudiciũ
tuũ sic̃ meridie̾. Non solũ enĩ lumini:
sed etiã meridiano lumini sc̃i iusti¬
ciã cõparauit. Deinde ñ solũ unũ

Expanded text:
fulgent, quia corpus eius in orbem diffunditur fulgent, quia corpus eius in orbem diffunditur et uelut deficiente portionis luce insinuatur. Mouere autem potest quod ait: fiant luminaria ad inluminationem super terram, quae discernant inter diem ac noctem, quia et scriptura, ubi lumen fecit, dixerat: separauit deus inter lucem et tenebras. et factus est uesper et factum est mane, dies unus. sed consideremus quia aliud est lumen diei, aliudlumen solis et lunae et lumen stellarum, eo quod sol ipse radiis suis fulgorem diurno lumini uideatur adiungere, quod uel ortus diei potest prodere uel occasus. nam ante solem lucet quidem, sed non refulget dies, quia amplius quoque meridiano sole resplendet. quod ostendit propheta dicens: et educet sicut lumen iustitiam tuam et iudicium tuum sicut meridiem. non solum enim lumini, sed etiam meridiano lumini sancti iustitiam comparauit. deinde non solum unum
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. Ut illo occasu suo om̃ibꝰ donaret
uitã et̾nã: qͥ ꝑpetuȩ mortis urgeban¬
tur occasu. Eccł̃a tẽpora sua habeat ꝑ¬
secutionis uidelicet et pacis. Nã uidet᷑
sic̃ luna deficere: sed non deficit. Obũ¬
brari potest: deficere ñ potest. Quȩ ali¬
qͦrũ qͥdem inꝑsecutionibꝰ discessione
miniuit᷑. ut martyrũ confessionibꝰ im
pleat᷑: et effusio ꝓ xp̃o sanguinis clari-¬
ficata uictoriis manis deuotionis et
fidei sue toto orbe lum̃ effundat. Nãq
luna luminis imininutione̾ habet ñ
corporis: quando ꝑuices menstruas de¬
ponere uidet᷑ suũ lum̃ ut mutuet᷑ a
sole. Qđ facile puro aere atq ꝑspicuo
quando nulla eũ obducta nebula cali-¬
gantẽ facit: colligi potest. Orb̾ enĩ in¬
teger manet lune: et si ñsimilit᷑ totꝰ
ut pars eiꝰ effulgeat. Et quał uideri so¬
let cũ plenꝰ est luminis. tał ẽ magnitu¬
dine: sed ꝑ u̾brã quandã lumine suo
uiduatꝰ ap̾paret: et inde cornua eiꝰ re-¬

Expanded text:
 ut illo occasu suo omnibus donaret vitam aeternam, qui perpetuae mortis urgebantur occasu: et Ecclesia tempora sua habeat, persecutionis videlicet et pacis. Nam videtur sicut luna deficere, sed non deficit. Obumbrari potest, deficere non potest; quia aliquorum quidem in persecutionibus discessione minuitur, ut martyrum confespleatur et effusi pro Christo sanguinis clarificata uictoriis maius deuotionis et fidei suae toto orbe lumen effundat. namque luna luminis scripto habet, non corporis, quando per uices menstruas deponere uidetur suum lumen, ut mutuetur a sole, quod facile puro aere atque perspicuo, quando nulla eam obducta nebula caligantem facit, colligi potest. orbis enim integer manet lunae, etsi non similiter totus ut pars eius effulgeat, et qualis uideri solet, cum plenus est luminis, talis est magnitudine, sed per umbram quandam lumine suo uiduatus adparet. et inde cornua eius re
Abbreviated transcription (Latin):
in euangłio. Considerate uolatilia cȩ¬
li: qͥa neq serunt neq metunt: et
pat᷑ ur cęlestis pascit illa. Nongͦ sol
aut luna fecunditatis auctores sunt:
posuit nob̾ ꝓpħa qͥd sit qđ ipse ait.
qͥa fecit ds solem in potestatẽ diei:¬
et lunã inpotestatẽ noctis. Hã in isto
psalmo centesimo t̾cio de qͦ supra dixi-¬
mus scripsit. Eecit lunã intẽpora: sol
agnouit occasũ suũ. Cũ enĩ dies horas
suas cõplere ceꝑit: sol debitũ sibi agno¬
scit occasũ. E st gͦ inpotestatẽ diei sol. &
luna inpocestatẽ noctis: q̃ tẽporũ uicibꝰ
obedire compellit᷑: et nc̃ implet᷑ lumi¬
ne atq uacuatur. Licet pleriq hẽ locũ
mystice de. xp̃o et ȩccła uideant᷑ acciꝑe:¬

Expanded text:
in euangelio: considerate uolatilia caein euangelio: considerate uolatilia caeli, quia neque serunt neque metunt, et pater uester caelestis pascit illa. non ergo sol aut luna fecunditatis auctores sunt, posuit nobis propheta quid sit quod ipse ait quia fecit deus solem in potestatem dieiet lunam in potestatem noctis. nam in ipso psalmo centesimo tertio, de quo supra diximus, scripsit: fecit lunam in tempora, sol agnouit occasum suum. cum enim dies horas suas complere cscit occasum. Est ergo in diei potestate sol, et luna in potestate noctis, quae temporum vicibus obedire compellitur, et nunc impletur lumine, atque vacuatur: licet plerique hunc locum mystice de Christo et Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
sit ista ꝓfessio. Quorũ ego utrũq cũ ad¬
misero. quãqu̾ã nec illos mandatorum
obseruatores demonstrare: neq ipsam
heresim a tot et tantis nugis atq scele¬
ribꝰ purgare possitis. illud tam̃ a uobis
magnopere reqͥrã. cur maledictis inse¬
ctamini xp̃ianos catholici nominis. quo¬
rundã intuentes ꝑditã uitã. cũ de ur̃is
hominibꝰ haberi quęstionẽ. aut impu¬
denter recusetis. aut impudentius ñ
recusetis uelitisq intelligi in tanta ur̃a
paucitate latere nescio qͦs qͥ sua pcepta

Expanded text:
sit ipsa professio. Quorum ego utrumque cum adsit ipsa professio. Quorum ego utrumque cum admisero quanquam nec illos fidos mandatorum observatores demonstrare, nec ipsam haeresim a tot et tantis nugis atque sceleribus purgare possitis, illud tamen a vobis magnopere requiram, cur maledictis insectemini Christianos catholici nominis, quorumdam intuentes perditam vitam; cum de vestris hominibus haberi quaestionem, aut impudenter recusetis, aut impudentius non recusetis, velitisque intelligi in tanta vestra paucitate latere nescio quos, qui sua praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
pisset quȩ nullus posset implere stultis.¬
simũ existimandũ. Uicit tamen. ñ enim
aliter poterat unius sententiã effrena-¬
tissimus primũ strepitꝰ. Post etiã ipse ces¬
sit ep̃s: et cũ magno dedecore aufugit.
Cuiꝰ sane cibi p̃ter regulã clanculo acce¬
pti et sepe inuenti ferebant᷑: cũ ei de ꝓprio
sacculo diligenter occultato pecunia copio¬
sa suppeteret. Hȩc si falsa esse dicitis: ni¬
mis aꝑtis et ꝑuulgatis rebꝰ obsistitis. Sed
utinã hoc dicatis. Cũ enĩ sint ista mani¬
festa. et his qͥ scire uoluerint cognitu facil¬
lima: intelligit᷑ quã uera dicere soleant.
qͥhec uera. ẽe negauerint. Sed aliis defen¬
sionibꝰ utimini: qͥs ego ñ imꝓbo. Aut enĩ
dicitis aliqͦs qͥ ur̃a p̃cepta custodiant. nec
eos aliorũ criminibꝰ debere ꝑfundi: aut
ñ oportere om̃ino quęri quales sint ho¬
mines qͥ ur̃am sectã ꝓfitent᷑. sed qualis

Expanded text:
pisset, quae nullus posset implere, stultispisset, quae nullus posset implere, stultissimum existimandum. Vicit tamen, non enim aliter poterat, unius sententiam effrenatissimus plurium strepitus. Postea etiam ipse cessit episcopus, et cum magno dedecore aufugit: cujus sane cibi praeter regulam clanculo accepti, et saepe inventi ferebantur, cum ei de proprio sacculo diligenter occultato pecunia copiosa suppeteret. 75. Haec si falsa esse dicitis, nimis apertis et pervulgatis rebus obsistitis. Sed utinam hoc dicatis. Cum enim sint ista manifesta, et iis scire voluerint cognitu facillima, intelligitur quam vera dicere soleant qui haec vera esse negaverint. Sed aliis defensionibus utimini, quas ego non improbo. Aut enim dicitis aliquos qui vestra praecepta custodiant, nec eos aliorum criminibus debere perfundi; aut non oportere omnino quaeri quales sint homines, qui vestram sectam profitentur, sed qualis
Abbreviated transcription (Latin):
tis intolerabile uisũ. ẽ: abscesserunt.
Remansert̃ tam̃ pudore ñ pauci. Cȩpit
ita uiui ut placuerat: et ut tanta p̾¬
scribebat auctoritas: cũ interĩ auditor
ille uehementer om̃s ad om̃ia coge¬
ret. nemine tam̃ ad id qđ ñ prior
ipse susciperet. Interea rixe inter
electos oriebantur. Creberrime obi¬
ciebant᷑ abinuicẽ crimina: quȩ ille
om̃ia gemens audiebat. Dabatq operã ut
se ipsos in iurgando incautissime ꝓderent.
Prodebant nefanda et immania. Ibi co-¬
gnitũ. ẽ. quales essent: qͥ tam̃ inter cęteros
uim pͣceptorũ illorũ subeundã sibi esse
putauerunt. Iam de cȩteris qͥd suspicandũ
erat. aut qͥd potius iudicandũ: Qd plura :
Coacti aliquando murmurauerunt susti¬
neri mandata illa ñ posse. Inde inseditio¬
nẽ. Agebat auditor causã suã: cõplexione
breuissima. Aut illa om̃ia. ẽẽ seruanda:
aut illũ qͥ talia sub tali conditione p̾ce¬

Expanded text:
tis intolerabile visum est; abscesserunt: tis intolerabile visum est; abscesserunt: remanserunt tamen pudore non pauci. Coepit ita vivi ut placuerat, et ut tanta praescribebat auctoritas: cum interim auditor ille vehementer omnes ad omnia cogeret, neminem tamen ad id quod non prior ipse susciperet. Interea rixae inter electos oriebantur creberrimae, objiciebantur ab invicem crimina, quae ille omnia gemens audiebat, dabatque operam ut seipsos in jurgando incautissime proderent: prodebant nefanda et immania. Ibi cognitum est quales essent, qui tamen inter caeteros vim praeceptorum illorum subeundam sibi esse putaverunt. Jam de caeteris quid suspicandum erat, aut quid potius judicandum? Quid plura? Coacti aliquando murmuraverunt sustineri illa mandata non posse: inde in seditionem. Agebat auditor causam suam complexione brevissima, aut illa omnia esse servanda, aut illum qui talia sub tali conditione praece
Abbreviated transcription (Latin):
pessimeq habitantiũ passimq uiuen¬
tiũ electorũ mores ꝑditissimi sepe
disputanti obiciebant᷑. Cupiebat itaq
si fieri posset: om̃s qͥ scđm illa p̾cepta
uitã degere parati essent congregare
in domũ suam: et suis sũptibꝰ sustinere.
Erat enĩ ñ mediocris peccuniȩ contẽptor:
et ñ mediocriter peccuniosus. Quȩre¬
batur autẽ impediri tantos conatus
suos episcoporũ dissolutione: quibus
adiuuantibꝰ implere debebat. Interea
ꝑtus sũ rusticanꝰ atq impolitꝰ: sed ne¬
scio quomͦ ea ipsa duricia seuerior
incustodiendis bonis moribꝰ uidebat᷑.
Hunc diutissime desideratũ et aliquan¬
do p̾sentẽ: arripit iste. Exponit homi¬
ni uoluntatẽ suã. Laudat ille: atq
consentit. Placet ut in domo eiꝰ prior
ipse incipiat habitare. Qđd ubi factũ
est: eo congregati sunt electi om̃s qͥ
romȩ esse potuer̃t̃. Proposita est ui¬
uendi regula: de manichei epła. Mul¬

Expanded text:
pessimeque habitantium passimque vivenpessimeque habitantium passimque viventium electorum mores perditissimi saepe disputanti objiciebantur. Cupiebat itaque, si fieri posset, omnes qui secundum illa praecepta vitam degere parati essent, congregare in domum suam, et suis sumptibus sustinere. Erat enim et non mediocris pecuniae contemptor, et non mediocriter pecuniosus. Querebatur autem impediri tantos conatus suos episcoporum dissolutione, quibus adjuvantibus implere debebat. Interea pertus sum, rusticanus atque impolitus, sed nescio quomodo ea ipsa duritia severior in custodiendis bonis moribus videbatur. Hunc diutissime desideratum et aliquando praesentem arripit iste, exponit homini voluntatem suam: laudat ille atque consentit, placet ut in domo ejus prior ipse incipiat habitare. Quod ubi factum est, eo congregati sunt electi omnes, qui Romae esse potuerunt. Proposita est vivendi regula de Manichaei epistola: mul
Abbreviated transcription (Latin):
animã partẽ dei ẽẽ. dicatis. asseritis
tantũ etiã exiguo ad mixto malo maio¬
rem eiꝰ copiã ubertatẽq superari. Qs
enĩ hoc cũ crediderit et cũ libido pulsa¬
uerit ñ ad talẽ detentionẽ potius quã
eiꝰ libidinis refrenationẽ compressionẽq
ur̃is : Dixi quȩ ipse cõpererĩ. cũ in ea
essem ciuitate ubi ista cõmissa sunt.
Rome autẽ me absente qͥd gestũ sit: to¬
tum longũ est explicare. Dicã tamen
breui. Eo eñĩ res erupit: ut occulta esse
ñ posset absentibꝰ. Et ego qͥdem postea ro¬
mȩ cũ essem om̃ia uera me audisse fir¬
maui: quãuis tam̃ familiaris et michi
ꝓbatꝰ qͥ in p̾senfi erat ad me rem ꝑtu¬
lerat. ut om̃ino dubitare ñ possem. Nã
qͥdam ur̃ auditor. in illa memorabili
abstinentia nichilo electis cedens. qͥ et
liberaliter institutꝰ esset. et ur̃am se-¬
ctam copiose uellet et soleret defen-¬
dere molestissime ferebat. qđ ei uage

Expanded text:
animam partem Dei esse dicatis, asseritis animam partem Dei esse dicatis, asseritis tamen etiam exigno admixto malo, majorem ejus copiam ubertatemque superari. Quis enim cum hoc crediderit, et eum libido pulsaverit, non ad talem defensionem potius, quam ejus libidinis refrenationem compressionemque vestris? Dixi quae ipse compererim, cum in ea essem civitate ubi ista commissa sunt. Romae autem me absente quid gestum sit, totum longum est explicare. Dicam tamen brevi. Eo enim res erupit, ut occulta esse non posset absentibus: et ego quidem postea Romae cum essem, omnia vera me audisse firmavi; quamvis tam familiaris et mihi probatus, qui praesens erat, ad me rem pertulerat, ut omnino dubitare non possem. Nam quidam vester auditor, in illa memorabili abstinentia nihilo electis cedens, qui et liberaliter institutus esset, et vestram sectam copiose vellet et soleret defendere, molestissime ferebat quod ei vage
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ fuisse sanctiore. Talis est nanq
apud uos opinio. De adam et eua longa
fabula est. Sed ex ea id attingã qđ in
presentia satis. ẽ. Adam dicitis sic a pa¬
rentibꝰ suis genitũ abortiuis illis prin¬
cipibꝰ tenebrarũ. ut maxima̾ partem
lucis haberet in anima: et ꝑ exiguam
gentis aduerse. Qui cũ sce̾ uiueret
ꝓpter exuberantẽ copiã boni: cõmot᷑a
tamen in eo fuisse aduersam illã par-¬
tẽ ut ad concubitũ declinaret᷑. Ita eũ
lapsũ. ẽe. atq peccasse. sed uixisse postea
sanctiorem. Hic ego ñ tam de nequã homi¬
ne conqueror qͥ stupro nefario alienam
familiã sub habitu electi & scĩ uiri ad
tantũ dedecus infamiãq ꝑduxit: ñ id
uob̾ obicio. E uerit hominis ꝑditissimi
potius quã consuetudinis ur̃e: non ego
tantũ Flagitiũ in uob̃. sed in illo arguo.
Illud tantũ in uobis om̃ibꝰ quẽ ad modũ
ferri et tolerari possit ignoro: qđ cũ

Expanded text:
peccatum fuisse sanctiorem. 73. Talis est namque peccatum fuisse sanctiorem. 73. Talis est namque apud vos opinio de Adam et Eva: longa fabula est, sed ex ea id attingam quod in praesentia satis est. Adam dicitis sic a parentibus suis genitum, abortivis illis principibus tenebrarum, ut maximam partem lucis haberet in anima, et perexiguam gentis adversae. Qui cum sancte viveret propter exsuperantem copiam boni, commotam tamen in eo fuisse adversam illam partem, ut ad concubitum declinaretur: ita eum lapsum esse atque peccasse, sed vixisse postea sanctiorem. Hic ego non tam de nequam homine conqueror, qui stupro nefario alienam familiam, sub habitu electi et sancti viri ad tantum dedecus infamiamque perduxit. Non hoc vobis objicio. Fuerit hoc hominis perditissimi potius quam consuetudinis vestrae. Non enim tantum flagitium in vobis, sed in illo arguo. Illud tamen in omnibus vobis quemadmodum ferri et tolerari possit ignoro, quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
to est: quomͦ se possint continere ab oc¬
cultis. cũ eã cupiditatẽ suꝑare nͣ possint.
quȩ illos auditorũ suorũ oculis susten¬
tant et porrigit erubescentes atq fu-¬
gitantes. An uero illiꝰ scĩ etiã ad cuius
disputationes in ficariorũ uicũ uenti¬
tabamꝰ tantũ illud flagiciũ ꝓderetur:
si uirgine̾ scimonialẽ mulierẽ tantũ.
ñ et pregnantẽ facere potuisset. Sed
occultũ et incredibile malũ crescens¬
uterus latere ñ passus est. Qđ cũ mater
fr̃i iuueni ꝓdidisset. acerrime dolens re¬
ligionis tamen nomine ab accusatione
publica reuocatꝰ ẽ. ꝑfecitq ut ille non
enĩ hoc ferre qͥsꝙͣ posset de illa ȩccła pel¬
ieretur. Et ne impunita res om̃ino. e̾ẽt:
cępit consiliũ adiunctis sibi amicis. ho¬
minẽ uł pugnis uł calcibꝰ concideret.
At ille cũ grauit᷑ cederet᷑: clamabat ut si¬
bi ex auctoritate manichei parteret᷑.
Adam primũ heroem peccauisse: et post

Expanded text:
nto est quomodo se possint continere ab ocnto est quomodo se possint continere ab occultis, cum eam cupiditatem superare non possint, quae illos auditorum suorum oculis ostentat, et prodit erubescentes atque fugitantes. An vero illius etiam sancti, ad cujus disputationes in ficariorum vicum ventitabamus, tantum illud flagitium proderetur, si virginem sanctimonialem mulierem tantum, non et praegnantem facere potuisset? Sed occultum et incredibile malum crescenuterus latere non passus est. Quod cum mater fratri juveni prodidisset, acerrime dolens, religionis tamen nomine ab accusatione publica revocatus est; perfecitque ut ille non enim hoc ferre quisquam posset de illa ecclesia pelleretur: et ne impunita res omnino esset, cepit consilium, ut adjunctis sibi amicis, hominem pugnis calcibusque concideret. At ille cum graviter caederetur, clamabat, ut sibi ex auctoritate Manichaei parceretur, Adam primum heroem peccavisse, et post
Abbreviated transcription (Latin):
alteri ñ accusatione manifesta. sed ser¬
mone apud quos poterat et susurriis:
abed iuolenter adtẽptatã cuiꝰdam au-¬
ditoris uxorẽ. Ille autẽ se purgans in¬
terim apud nos aliũ eiusdẽ sceleris
electũ criminabat᷑. qͥ apud eundem
auditore quasi amicus fidissimꝰ habita¬
bat. Quẽ qm̃ subito ingrediens cũ mu¬
liere dep̾henderat. dicebat mulieri
et adultero ab illo inimico atq inui¬
do consiliũ datũ. ut illa sibi conflaret᷑
calumnia: ne siqͥd ꝓderet crederet᷑. Ange¬
bamus nos et molestissime ferebamꝰ qđ
etiã si de appetita muliere incertũ erat.
liuor tam̃ in illis duobꝰ quibꝰ meliores ibi
ñ inueniebamꝰ apparebat acerrimꝰ: et
alia conicere cogebat. Postremo inthea¬
tris electos et ȩ̨tate. et ut uidebant᷑ mo¬
ribus graues cũ sene presbiteros sepissi¬
me inuenimꝰ. Omitto iuuenes qͦs etiam
rixantes ꝓscenicis et aurigis solebamꝰ de

Expanded text:
alteri, non accusatione manifesta, sed seralteri, non accusatione manifesta, sed sermone apud quos poterat et susurris, ab eo violenter attentatam cujusdam auditoris uxorem. Ille autem se purgans, interim apud nos alium ejusdem sceleris electum criminabatur, qui apud eumdem auditorem, quasi amicus fidissimus habitabat: quem quoniam subito ingrediens cum muliere deprehenderat, dicebat mulieri et adultero ab illo inimico atque invido consilium datum, ut illa sibi conflaretur calumnia, ne si quid proderet, crederetur. Angebamur nos, et molestissime ferebamus, quod etiamsi de appetita muliere incertum erat, livor tamen in illis duobus, quibus meliores ibi non inveniebamus, apparebat acerrimus, et alia conjicere cogebat. 72. Postremo in theatris electos, et aetate, et, ut videbantur, moribus graves, cum sene presbytero saepissime invenimus. Omitto juvenes, quos etiam rixantes pro scenicis et aurigis deprehendere
Abbreviated transcription (Latin):
gilie cȩlebrantur. Sed reuera etiã si
nullus esset ꝓditionis metꝰ. qͥs posset
uerat ne agnosceretur. Quasi uero ñ
om̃s idem crimen inuolutos tenebat:
qͥ simul ingressi erant. Nam om̃ibꝰ pe¬
tulanter iocantibꝰ lucerna extincta
placuerat. Suspicionibꝰ uero ianuȩ qͣn¬
tȩ apiebant᷑ cũ eos inuidos inuenie¬
bamus. cũ auaros. cũ epularũ exqͥsi¬
tarũ auidissimos. cum in iurgiis
frequentissimos. cũ de rebꝰ exiguis mobi¬
lissimos: ñ utiq arbitrabamur eos tẽꝑa¬
re posse. a qͥbꝰ se tẽpare ꝓfitebant᷑ quando
latibula et tenebras inuenirent. Duo
qͥdam erant existimationis satis bonȩ. fa¬
cili ingenio atq in illis suis disputationibꝰ
principes: nob̃ amplius quã cęteri familia¬
riusq conuncti. Quorũ unꝰ ꝓpter stu¬
dia etiã liberalia nob̃ artius adherebat.
Hic nc̃ ibi. ee̾ presbiter dicit᷑. Hi sibi gra¬
uiter inuidebant. et obiciebat alter

Expanded text:
giliae celebrantur. Sed revera etiamsi giliae celebrantur. Sed revera etiamsi nullus esset proditionis metus, quis posset caverat ne agnosceretur? Quasi vero non omnes idem crimen involutos tenebat, qui simul ingressi erant. Nam omnibus petulanter jocantibus lucerna exstincta placuerat. 71. Suspicionibus vero januae quantae aperiebantur, cum eos invidos inveniebamus, cum avaros, cum epularum exquisitarum avidissimos, cum in jurgiis frequentissimos, cum de rebus exiguis mobilissimos? Non utique arbitrabamur eos temperare posse, a quibus se temperare profitebantur, quando latibula et tenebras invenirent. Duo quidam erant existimationis satis bonae, facili ingenio, atque in illis suis disputationibus principes, nobis amplius quam caeteri familiariusque conjuncti. Quorum unus qui propter studia etiam liberalia nobis arctius adhaerebat, hic nunc ibi esse presbyter dicitur. Hi sibi graviter invidebant, et objiciebat alter
Abbreviated transcription (Latin):
interp̾tantes qđ hic mundus eos oderit.
& ꝓpterea pęnes se quȩrendã ueritatem.
affirmantes qͥa in ꝓmissione spiritus sci
paraclyti dictũ est ei qđ eũ mundus iste
acciꝑe ñ possit. De qua re ñ iste locus
disserendi. ẽ. Sed certe si ꝑpetua uobis
ꝑsecutio futura. ẽ: usq in scłi fine̾ ꝑpe¬
tua erit. Et hȩc dissolutio tantęq tur¬
pitudinis impunita contagio: dũ tales
ledere formidatis. Id etiã uob̃ responsũ
est. Cũ ad ipsos primates de tulissemus
conquestã esse nob̾ mulierẽ. qđ in con¬
cdaui ubi cũ aliis feminis erat. de illo¬
rũ scilicet scĩtate securi ingressis ele¬
ctis pluribꝰ. et ab uno lucerna extincta.
incertũ cuiꝰ eorũ intenebris appetita
esset amplexu. et coacta inflagiciũ: nisi¬
ad subsidiũ clamoris euasisset. Hoc qͦq
nob̾ notissimũ nefas. de quanta consue¬
tudine uenisse arbitrandũ ẽ: Et hoc
factũ. ẽ ea nocte qua festa apud uos ui¬

Expanded text:
interpretantes quod hic mundus eos oderit ; interpretantes quod hic mundus eos oderit ; et propterea penes se quaerendam veritatem affirmantes, quia in promissione Spiritus sancti paracleti dictum est quod eum mundus iste accipere non possit . De qua re non iste locus disserendi est. Sed certe si perpetua vobis persecutio futura est, usque in saeculi finem, perpetua erit et haec dissolutio tantaeque turpitudinis impunita contagio, dum tales laedere formidatis. 70. Id etiam nobis responsum est, cum ad ipsos primates detulissemus conquestam nobis esse mulierem quod in conclavi, ubi cum aliis feminis erat, de illorum scilicet sanctitate secura, ingressis electis pluribus, et ab uno lucerna exstincta, incertum cujus eorum in tenebris appetita esset amplexu, et coacta in flagitium, nisi subsidio clamoris evasisset. Hoc nobis quoque notissimum nefas, de quanta consuetudine venisse arbitrandum est? Et hoc factum est ea nocte qua festae apud vos vi
Abbreviated transcription (Latin):
quas feminas tã petulanti gestu abhin¬
nire. ut om̃iũ triuialiũ impudiciciã
impudentiãq suꝑarent. Qđ de magna
uenire consuetudine atq illos inter se
ita uiuere satis eminebat. quando qͥdẽ
nullus socii p̾sentiã ueritꝰ. om̃s aut
certe pene om̃s eadẽ peste teneri iu¬
dicabat. Non enĩ erant hi ex una do¬
mo. sed diuersȩ prorsus habitantes.
ex eo loco ubi conuentꝰ om̃iũ factus¬
erat pariter forte descenderant. Nos autẽ
grauiter cõmoti. grauit᷑ etiã quęsti sumus.
Quis tandẽ hoc uindicandũ ñ dicã separatio¬
ne ab ȩccła. sed ꝓmagnitudine flagicii ue¬
hementis saltĩ obiurgatione arbitratꝰ est :
Et hȩc erat om̃is excusatio impunitatis il¬
lorũ: qđ eo tẽpore quo conuenticula eorũ
lege publica ꝓhiberent᷑. ne qͥd lesi ꝓderent
metuebat᷑. Ubi est gͦ qđ ꝑpetuã sibi ꝑsecuti¬
onẽ in hoc mundo futurã p̾dicant. eoq
se cõmendatiores haberi uolunt: hinc

Expanded text:
quas feminas tam petulanti gestu adhinquas feminas tam petulanti gestu adhinnire, ut omnium trivialium impudicitiam impudentiamque superarent. Quod de magna venire consuetudine, atque illos inter se ita vivere satis eminebat, quandoquidem nullus socii praesentiam veritus, omnes, aut certe pene omnes eadem teneri peste indicabat. Non enim erant hi ex una domo, sed diverse prorsus habitantes, ex eo loco ubi conventus omnium factuserat, pariter forte descenderant. Nos autem graviter commoti, graviter etiam questi sumus. Quis tandem hoc vindicandum, non dicam separatione ab ecclesia, sed pro magnitudine flagitii vehementi saltem objurgatione arbitratus est? 69. Et haec erat omnis excusatio impunitatis illorum quod eo tempore quo conventicula eorum lege publica prohiberentur, ne quid laesi proderent, metuebatur. Ubi est ergo quod perpetuam sibi persecutionem in hoc mundo futuram praedicant, eoque se commendatiores haberi volunt, hinc
Abbreviated transcription (Latin):
retis ꝓfessionẽ. nichil uob̾ esset inepti¬
us. nichil stultius: nichil imperitius.
Cũ autẽ laudatis et docetis ista nec fa¬
citis. qͥd uob̾ fallacius. qͥd insidiosius.
qͥd maliciosius dici aut inueniri po¬
test: Nouẽ annos totos magna cura
et diligentia uos audiui. nullus michi
electorũ in notescere potuit: qͥ scđm
hȩc p̃cepta ñ aut dep̾hensus inpeccato.
aut certe suspiciomi subditꝰ fuerit.
Multi in uino et in carnibꝰ. multi lauan¬
tes in alienis inuenti sunt. Sed hȩc audi¬
ebamus. Nonnulli alienas feminas sedu¬
xisse apꝓbati sunt: ita ut hinc plane du¬
bitare ñ possem. Sed sit et hec magis fa¬
ma quã uerũ. Uidi ipse ñ solus sed cũ his
qͥ partĩ ia illa suꝑstitione liberati sunt
partĩ adhuc opto ut liberent᷑. Nidimꝰ gͦ
inquadruuio carthaginis in platea cele¬
berrima ñ unũ sed plures quã tres ele¬
ctos simul ita post transeuntes nescio

Expanded text:
retis professionem, nihil vobis esset ineptiretis professionem, nihil vobis esset ineptius, nihil stultius, nihil imperitius: cum autem laudatis et docetis ista, nec facitis, quid vobis fallacius, quid insidiosius, quid malitiosius dici aut inveniri potest? 68. Novem annos totos magna cura et diligentia vos audivi, nullus mihi electorum innotescere potuit, qui secundum haec praecepta non aut deprehensus in peccato, aut certe suspicioni subditus fuerit. Multi in vino et carnibus, multi lavantes in balneis inventi sunt. Sed haec audiebamus. Nonnulli alienas feminas seduxisse approbati sunt, ita ut hinc plane dubitare non possim. Sed sit et haec magis fama quam verum. Vidi ipse non solus, sed cum iis qui partim jam illa superstitione liberati sunt, partim adhuc opto ut liberentur; vidimus ergo in quadrivio Carthaginis, in platea celeberrima, non unum, sed plures quam tres electos simul post transeuntes nescio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sit hominibꝰ succensendũ id opinantibꝰ
ꝑ escam et potũ de corporibꝰ et sensibꝰ li¬
herare pͣdicatis. Nolo hic dutius immo¬
rari:ut uidetis quantꝰ sit inuectionis locꝰ.
Sed qͥa et res talis ẽ. ut eã potius reformi¬
det quã insectetur oratio. et ꝓpositũ illud
meũ ꝑ totũ sermonẽ animaduerti po¬
test. qđ statui nichil exaggerare sed nu-¬
dis quodammodo rebꝰ et rationibꝰ agere
qualia sint tria signacula. Hi sunt ur̃i
mores. hinc finis ad mirabiliũ pͣceptorũ.
ubi nichil certũ. nichil constans. nichil
rationabile. nichil inculpabile: sed om̃ia
dubra. immo uero sine dubitatione falsis¬
sima. om̃ia repugnantia: om̃ia absurda.
Deniq tã multa et tã grauia peccata in
his moribꝰ dep̾hendunt᷑. ut siqͥs accusare
om̃ia uelit homo alicuiꝰ falsitatis singu¬
la ut minimũ singulis uoluminibꝰ pos¬
sit. Hec gͥ si custodiretis urãmq imple¬

Expanded text:
non sit hominibus succensendum id opinantibusnon sit hominibus succensendum id opinantibuss animas per escam et potum, de corporibus et sensibus liberare praedicatis. Nolo hic diutius immorari; et videtis quantus sit invectionis locus. Sed quia et res talis est, ut eam potius reformidet quam insectetur oratio, et propositum illud meum per totum sermonem animadverti potest, quo statui nihil exaggerare, sed nudis quodammodo rebus et rationibus agere,qualia sint tria mores, hic finis admirabilium praeceptorum, ubi nihil certum, nihil constans, nihil rationabile, nihil inculpabile: sed omnia dubia, imo vero sine dubitatione falsissima, omnia repugnantia, abominabilia, absurda. Denique tam multa et tam gravia peccata in his moribus deprehenduntur, ut si quis accusare velit omnia, homo alicujus facultatis, singula ut minimum, singulis voluminibus possit. Haec igitur si custodiretis, vestramque imple
Abbreviated transcription (Latin):
liget᷑ in carne et uehementer asseritis
ꝑ scõrũ cibũ animã de seminibꝰ liberari.
nonne confirmatis o miseri qđ de uobis
homines suspicant᷑: Cur enĩ de tritico
& de faba et de lenticula aliisq seminibꝰ
cũ his uescimini liberare uos uelle ani¬
mã credit᷑. de animaliũ seminibꝰ ñ creda¬
tur: Non enĩ ut ipsam carne̾ mortui
animantis immundã. e̾e dicitis qđ animã
ñ habet. hoc ita potestis et de animantis
semine dicere. inqͦ animã q̃ apparebit
in ꝓle conligatã . eẽ. censetis: et in qͦ ipsiꝰ
manichei animã implicatã. eͥe. fatemi¬
ni. Et qͥa nͨ possunt abauditoribꝰ ur̃is
purganda uobis talia semina afferri.
Quis ñ suspicet᷑ secretã de uobis ipsis inter
uos fieri talẽ purgationẽ. et ideo illis
ne uos deserant occultari: Quȩ si non
facitis qđ utinã ita sit: uidetis tam̃ quan¬
tȩ suspicioni ur̃a suꝑstitio pateat et quã

Expanded text:
ligetur in carne, et vehementer asseritis, ligetur in carne, et vehementer asseritis, per sanctorum cibum animam de seminibus liberari, nonne confirmatis, o miseri, quod de vobis homines suspicantur? Cur enim de tritico, et de faba, et de lenticula aliisque seminibus, cum his vescimini, liberare vos velle animam creditur, de animalium seminibus non credatur? Non enim, ut ipsam carnem mortui animantis immundam esse dicitis, quod animam non habet; hoc ita potestis et de animantis semine dicere, in quo animam, quae apparebit in prole, colligatam esse censetis, et in quo ipsius Manichaei animam implicatam fuisse fatemini. Et quia non possunt ab auditoribus vestris purganda vobis talia semina afferri, quis non suspicetur secretam de vobis ipsis inter vos fieri talem purgationem, et ideo illis, ne vos deserant, occultari? Quae si non facitis, quod utinam ita sit, videtis tamen quantae suspicioni vestra superstitio pateat, et quam