comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mine ponit eufraten. Unde potest ahau¬
ua. ñ incongrue ruus aliqͥs fluminis
cufratis intelligi. Et mansimus ibi trib
dieb. quęsuuq in popło & in sacerdo¬
tibus de filiis leui & ñ intieni ibi. ltaq
misi eliezer & arier & semeã. & coetera.
tantũ inciꝑet. diligent sibi copiã pro¬
uideret ministrorum domꝰ dĩ ꝑ quos
ierusolimã ꝑueniens ea quȩ in templi
usus essent necessaria ꝑficeret. Et misi¬

Expanded text:
mine ponit Euphratem. Unde potest Ahamine ponit Euphratem. Unde potest Ahava non incongrue rivus aliquis fluminis Euphratis intelligi. Et mansimus ibi tribus diebus: quaesivique in populo et in sacerdotibus de filiis Levi, et non inveni ibi. Itaque misi Eliezer, et Ariel, et Semeiam, et tantum inciperet, diligenter sibi copiam provideret ministrorum domus Dei, per quos Hierosolymam perveniens, ea quae in templi usus essent necessaria, perficeret. Et misi
Abbreviated transcription (Latin):
raliter referre. quib sepe reges ac pͥnci¬
pes litteras ꝓ fideliũ statu miserunt.
Meritoq ipse etra cui hȩc data .ẽ. epła.
sibsequenter in dĩ laudẽ erũpit diceNꝰ.
Benedictus dñs ds patrũ nr̃oꝵ. qͥ dedit¬

Expanded text:
raliter referre; quibus saepe reges ac princiraliter referre; quibus saepe reges ac principes litteras pro fidelium statu miserunt. Meritoque ipse Erza, cui haec est data epistola, subsequenter in Dei laudem erumpit, dicens: Benedictus D
Abbreviated transcription (Latin):
memorẽ se esse diuię uoluntatis osten¬
dit. Patet gͦ luterȩ sensus. patet & intel¬
ligentia sp̃ualis. quia uidelicet dñs &
saluator nrͣ habet sapientiã dr̃ in manu
sua. Ipse est enĩ dĩ uirtus & dĩ sapientia.
cuius solius est constituere iudices ac
presules eccłarũ. qui scđm uoluntatẽ eiꝰ
iudicent om̃ia. & indoctis ꝑ orbẽ fidẽ
eius predicent. Et om̃is qui decreta con¬
temnit legis illius. uł pręsenti poena
uł futura iuxta modũ quisq sui punuet᷑
ertatus. Hec gͦ artarxerxes scribens et rȩ
& amorẽ quẽ erga cultũ religionis ha¬
bebat litteris comprehendens: patenter
expressit. quid futuri temporib xp̾ianis
reges deuotionis habituri. quid erga fide
ueritatis essent acturi. Vnde breuit᷑ epłam
eius quibusdã licet intermissis cõmemo¬
rare curauimus. ut lector recognosceret:
quantũ concodet iis quȩ reuelata euan¬
gelii gr̃a xp̃iani pͥncipes ꝓ scẽ eccłẽ
pace fecerunt. Possumus sane ꝑsonam

Expanded text:
stendit. Patet ergo litterae sensus, patet et intelligentia spiritualis, quia videlicet Dominus et Salvator noster habet sapientiam Dei in manu sua. Ipse enim Dei virtus et Dei sapientia, cujus solius est constituere judices ac praesules Ecclesiarum, qui secundum voluntatem ejus judicent omnia, et indoctis per orbem fidem ejus praedicent. Et omnis qui decreta contemnit legis illius, vel praesenti poena, vel futura juxta modum quisque sui punietur erratus. Haec ergo Artaxerxes scribens Ezrae, et amorem quem erga cultum religionis habebat litteris comprehendens, patenter expressit, quid futuris temporibus Christiani reges devotionis habituri, quid erga fidem veritatis essent acturi. Unde breviter epistolam ejus, quibusque licet intermissis, commemorare curavimus; ut lector cognosceret, quantum concordet his quae revelata Evangelii gratia Christiani principes pro sanctae Ecclesumus sane persona
Abbreviated transcription (Latin):
bene uiuendo consecrentur. Sed & siquid
argenti suꝑesset & auri. de qͦ oblationes
n essent emende. & hoc scđ̾m uoliuitate
ac placitũ dĩ iussit ordinari. Sunt enĩ
quedã cdarissimȩ scõr uirtutes. quę nor
tainen om̃ib in exemplo oꝑis possunt
ostendi. sed tantũ ad glificandã dĩ gr̃am
recitari. Ut est illud. qđ danihel & iere¬
domo sua spm scm accepit. Ut sunt innu¬
mera scõrum miracula. quȩ instar argenti
uł auri fulgent in domo dñi. nec tam̃
ex eodẽ argento siue auro oblationes quȩ
suꝑ altare imponant᷑ emi possunt.
Quia talia cũ atidimꝰ. mirari quidem
uelut diuina debemꝰ. sed ñ hȩc tameN
quasi possibilia ualemꝰ imitari. Sacrificia
autẽ ꝓprie dicebant᷑ quȩ de frugib terrȩ
offerebant᷑. ut est panis. simila. spicę. liba¬
mina autẽ quȩ de uino ac liquidis reb
fiebant. Uasa quoq quȩ dant᷑ tibi in ini¬
nisterium domus dĩ tui: trade in con

Expanded text:
bene vivendo, Domino consecrentur. Sed et si quid bene vivendo, Domino consecrentur. Sed et si quid argenti superesset, et auri, de quo oblationes non essent emendae, et hoc secundum voluntatem ac placitum Dei jussit ordinari. Sunt enim quaedam clarissimae sanctorum virtutes quae non tamen omnibus in exemplo operis possunt ostendi, sed tantum ad glorificandam Dei gratiam recitari; ut est illud quod Daniel et JereSpiritum sanctum accepit, ut sunt innumera sanctorum miracula, quae instar argenti et auri fulgent in domo Domini; nec tamen ex eodem argento sive auro oblationes, quae super altare imponantur, emi possunt; quia talia cum audimus, mirari quidem velut divina debemus, sed non haec tamen quasi possibilia valemus imitari. Sacrificia autem proprie dicebantur, quae de frugibus terrae offerebantur, ut est panis, simila, spicae; libamina autem, quae de vino ac liquidis rebus fiebant. Vasa quoque quae dantur tibi in ministerium domus Dei tui, etc. Non
Abbreviated transcription (Latin):
storia. qđ ad hoc rex & consiliatores eiꝰ
dederunt ezre pecuniã ad teplũ dru
deferendã. ad hoc & altos dare cupiebarT.
tit de hac pecunia emerent᷑ hostiȩ &
sacrificia & libamina quȩ offerrentur
suꝑ altare dĩ. & siqͥd suꝑesset pecunia¬
rum. hoc ñ alit̃ nisi uixta uoluntatẽ
dĩ dispensaret᷑. Ubi & hoc notandũ. qͥa
cũ dicto de sacerdotib oblaturos iN
domũ dĩ sui: manifeste docet. & si ali¬
qui de sacerdotib ac leuitis cũ exta
ierusolimam ascenderint. non nullos ta¬
men adhuc in babylonia cũ residius
sui popłi remansisse. Patit & sensus allego¬
riȩ quia fideles adhoc sua oꝑa bona
sc̃a eccła clatescere cupiunt. ut & ipsi ꝑ
hec partẽ cũ sc̃ĩs habere mereant᷑. & alii
ipsorũ ꝓficiant exemplis. Nã uelut de
argento & auto nr̃o sacrificia. libamina
& hostie ad offerendũ dño comparant᷑.
cũ conspecta nr̃oꝵ oꝑum claritate. ꝓximi
conuertunt᷑ ad officiũ pietatis. quo & ipsi

Expanded text:
storia, quod ad hoc rex et consiliatores ejus dederunt Ezrae pecuniam ad templum Domini deferendam, ad hoc et alios dare cupiebant, ut de hac pecunia emerentur hostiae, et sacrificia, et libamina, quae offerrentur super altare Dei: et si quid superesset pecuniarum, hoc non aliter nisi juxta voluntatem Dei dispensaretur. Ubi et hoc notandum, quia dum dicit de sacerdotibus oblaturos in domum Dei sui, manifeste docet, et si aliqui de sacerdotibus ac Levitis cum Ezra Hierosolymam ascenderint, nonnullos tamen adhuc in Babylonia cum residuis sui populi remansisse. Patet et sensus allegorice, quia fideles ad hoc sua opera bona in sancta Ecclesia clarescere cupiunt, ut et ipsi per haec partem cum sanctis habere mereantur, et alii ipsorum proficiant exemplis. Nam velut de argento et auro nostra sacrificia, libamina, et hostiae ad offerendum Domino comparantur, cum conspecta nostrorum operum claritate proximi convertuntur ad officium pietatis, quo et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
est in libro moysi: ñ ad uices leuitarũ. s
ad oꝑa dĩ ꝑtinet. Moyses nanq scripsit
quid sacerdotes. quid leuite in domo dĩ oꝑa¬
ri deberent. Uices uͦ leuitarũ & ordines
sacerdotũ ꝑ uiginti quattuor sortes de qͥb
diximus. ñ moyses sed dauid rex cum
ꝓpħis. sacerdotib & leuitis sui tẽporis de¬
ac leuitas in ordinib & uicib suis. qui¬
sint suꝑ oꝑa dĩ. ut ñ solũ sacramentis
fidei initientur popłi. sed & exemplis atq
eruditione prȩcedentiũ in xp̃o tustorũ.
ad agenda ea quȩ dĩ sunt instituantur.
& hoc ñ ꝓ captu humani ingenu. sed
sicut scriptũ est in libro moysi. Cui con¬
sonat illud dñicũ. Euntes gͦ docete om̃s
gentes. baptizantes eos in nomine patris
& filii & sp̃s scĩ. docentes eos setuare om̃ia
quȩcunq mandaui uob̾. Non gͦ nt̃os au¬
ditores nr̃a ꝓpria. sed ea quę legis & eu¬
angelii sunt mandata docere debemus. si

Expanded text:
est in libro Moysi; non ad vices Levitarum, sed est in libro Moysi; non ad vices Levitarum, sed ad opera Dei pertinet Moyses namque scripsit quid sacerdotes, quid Levitae in domo Dei operari deberent; vices vero Levitarum, et ordines sacerdotum per viginti quatuor sortes, de quibus diximus, non Moyses, sed David rex cum prophetis, sacerdotibus, et Levitis illius temporis deac Levitas in ordinibus et vicibus suis, super opera Dei; et non solum sacramentis fidei initiantur populi, sed exemplis atque eruditione praecedentium in Christo justorum ad agenda ea quae Dei sunt, instituantur; et hoc non pro captu humani ingenii, sed sicut scriptum est in libro Moysi. Cui consonat illud dominicum: Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis . Non ergo nostros auditores nostra propria, sed ea quae legis et Evangelii sunt mandata, docere debemus, si
Abbreviated transcription (Latin):
Ordo poscebat deuotionis. ut post ȩdi¬
ficatam ac dedicatã domũ dñi mor sa¬
cerdotes ac leuitas qͥ in ea ministrarent.
ordinartnt. ne sine causa domus crecta
fulgeret. si deessent qui intus dõ serunenT.
Qđ sepius inculcandũ eis. qͥ monasteria
magnifico oꝑe construentes. nequaquã in
ac desiderus seruiunt. Qđ autẽ dicit sacer¬
dotes in ordinib suis & leuitas in uicib¬
fuis constitutos: uices ebdomadarũ signi¬
ficat. in quib coetus om̃is utriusq gradus
ꝑ uiginti quattuor partes erat distributꝰ.
ita ut unusquisq ordo uicẽ sue ebdoma¬
dis ꝑ octonos dies. uidelicet a sabbato usq
ad sabbatũ in templo ministraret. & dein¬
de uiginti tres ebdomadas a templi liber
officiis cutã ꝓpriȩ domus ageret. ut
uerba dierũ nartant. Nã & in cutũitu
interioris sactarii iã fecert̃ porticus templi.
in quarũ ianuns ꝑ tuces obseruabant leuttȩ
sicut & ibi legit᷑. Qđ uͦ dicit᷑. sicut scriptũ

Expanded text:
Ordo poscebat devotionis, ut post aedificatam ac dedicatam domum Domini, mox sacerdotes ac Levitae, qui in ea ministrarent, ordinarentur; ne sine causa domus erecta fulgeret, si deessent qui intus Deo servirent. Quod saepius inculcandum eis qui monasteria magnifico opere construentes, nequaquam in ac desideriis serviant. Quod autem dicit sacerdotes in ordinibus suis, et Levitas in vicibs constitutos, vices hebdomadarum significat; in quibus coetus omnis utriusque gradus, per viginti quatuor partes erat distributus, ita ut unusquisque ordo vicem suae hebdomadis per octonos dies, videlicet a sabbato usque ad sabbatum in templo ministraret; et deinde viginti tres hebdomadas templi liber officiis, curam propriae domus ageret, ut Verba dierum narrant. Nam et in circuitu interioris sacrarii jam fecerunt porticus templi, in quarum januis per vices observabant Levitae, sicut et ibi legitur. Quod vero dicitur, Sicut scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
olei centũ. Et pͥncipes xpiant subiectis sibi
omib imꝑant. ut quicquid abeis petierit
dñs & pontifex nr̃ absq mora tribuanł.
nichil om̃ino retractantes. quin uelocius
diuinȩ uoluntatis uissa ꝑficiant. Dent
autẽ illi argentũ in confessione uere fi¬
dei. frumentũ in ostensione bonȩ oꝑatio¬
nis. uinũ in feruore dilectionis. oleum
subnumero centenario sacerdoti magno
& scribe legis dĩ cȩli dari iubent᷑. id ÷ h̃ĩo
us xp̃o. qui cȩlestia nob̾ a patre deferens
mandata. se sequentib in domo patris prę¬
mia cęlestia reꝓmisit. ut nulla ꝓrsus alia
quã suꝑne gratia retributionis. bonis in¬
sistamus actib. Centenarius nanq nume¬
rus qͥ in cõputo digitorũ de leua transit
in dexterã: ea quȩ in dextera indicis hoc÷
in uita ęterna sunt solet gaudia designare.
Talentũ autẽ. triplicis. ẽẽ. mensure tradit᷑.
librarũ septuaginta duarũ. suminũ. li¬
brarum centũ uiginti. Chorus. triginta

Expanded text:
 etc. Et principes Christiani subjectis sibi omnibus imperant, ut quidquid ab eis petierit Dominus et pontifex noster, absque mora tribuant, nil omnino retractantes, quin veloces divinae voluntatis jussa perficiant. Dent autem illi aurum in confessione verae fidei, frumentum in ostensione bonae operationis, vinum in fervore dilectionis, oleum sub numero centenario sacerdoti magno et scribae legis Dei coeli dari jubentur; id est, Dosto, qui coelestia nobis a Patre deferens mandata, coelestia sequentibus in domo Patris praemia repromisit; et nulla prorsus alia quam supernae gratia retributionis bonis insistamus actibus. Centenarius namque numerus, qui in computo digitorum de laeva transit in dexteram, ea quae in dextera indicis, hoc est, in vita aeterna sunt, solet gaudia designare. Talentum autem triplicis esse mensurae traditur, librarum sexaginta duo summum, librarum centum et viginti. Corus triginta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ me. Et de illo ioħs. Ipse est enĩ ꝓpi¬
ciatio ꝓ peccatis nr̃is. Et om̃e argentũ
& aurum quodcunq inueneris in uni
uersa ꝓuintia babylonis. & popłs offer¬
re uoluerit. & de sacerdotib qui sponre
Sobtulerint domui dĩ sui que est iN
S ierłm libere accipe. & studiose eme de
hac pecunia uitulos. arietes. agnos. &¬

Expanded text:
per me . Et de illo Joannes: Ipse est enim propiper me . Et de illo Joannes: Ipse est enim propitiatio pro peccatis nostris . Et omne argentum et aurum quodcunque inveversa provincia Babylonis, et populus offerre voluerit, et de sacerdotibus quae sponte obtulerint domui Dei sui, quae est in Jerusalem, libere accipe, et studiose eme de hac pecunia vitulos, arietes, agnos
Abbreviated transcription (Latin):
his qͥ catheciant᷑. quattuor euangłiorũ
sacramentũ explanet᷑ ac recitent᷑ exor¬
dia. ltem prima die mensis quinti
uenit cuͦ his qͥ libati abhostib fuerant
in ierłm: quia dũ completis quattuor
sci euangłii p̾ceptis cȩleste regnũ ingre¬
dimur. quasi nouũ mensis initium
celebramus. quia nouȩ iã lucis gaudia
in sole iusticiȩ cernimus. & uelut post
quattuor menses lucide actionis qͦsN
ꝑpetuȩ remunerationis in luce patriȩ
cȩlestis agimus. Et in prima inquit¬
mensis quinti uenit in ierłm iuxta¬
gra & ꝓtectione diuina. qua ꝓsꝑe cęptũ

Expanded text:
his qui catechizantur quatuor Evangeliorum his qui catechizantur quatuor Evangeliorum sacramentum explanetur, ac recitentur exordia. Item prima die mensis quinti venit cum his qui liberati ab hostibus fuerant, in Hierusalem; quia dum completis quatuor sancti Evangelii praeceptis coeleste regnum ingredimur, quasi novum mensis initium celebramus, quia novae jam lucis gaudia in Sole justitiae cernimus, et velut post quatuor menses lucidae actionis, quod perpetuae remunerationis in luce patriae coelestis agimus. Et in prima mensis quinti venit in Hierusagra
Abbreviated transcription (Latin):
ascendere. Quattuor eisdẽ libris precepta
continent᷑ oꝑum. quorũ quasi gressib
cotidianis ad suꝑna ꝓmissa ꝑuentre ualea¬
mus. Neq hoc sine figura mysterii factũ
est qđ prima die mensis coepit ascendere
de babylone. & pͥma rursũ die mensis
puenit in terłm. Primordiũ nanq mensis
in qͦ luna nouũ a sole lum̃ mutuari
creditur: nouiũ celestis doni initiũ de¬
signat. Et apte prima die mensis pͥmi
ascendit etras de babylone cũ eis quos
a captiuitate soluebat. quia pͥncipium
sc̃ȩ conuersationis in quo sathanę & re¬
gno eius abrenunciamts: illustratione
diuinę pietatis agit᷑ in nob̃. Prima qͦq
die mensis quinti ꝑuenit in ierłm. qr
&̾ hoc non nr̃i libertate arbitrii. sed
insptratione suꝑnę lucis geritur in nob̾.
ut auditis euangłii oraculis. scẽ eccłẽ mẽ¬
bris incorporemur. Pulcherq ac salubris
in eccła mos doctrina patrũ inoleuit. ut

Expanded text:
ascendere. Quatuor eisdem libris praecepta ascendere. Quatuor eisdem libris praecepta continentur operum, quorum quasi gressibus quotidianis ad superna promissa pervenire valeamus. Neque hoc sine figura mysterii factum est, quod prima die mensis coepit ascendere de Babylone, et prima rursum die mensis pervenit in Hierusalem; primordium namque mensis, in quo luna novum a sole lumen mutuari creditur, novum doni coelestis initium designat. Et apte prima die mensis primi ascendit Ezras de Babylone cum eis quos a captivitate salvabat; quia principium sanctae conversationis, in quo Satanae et regno ejus abrenuntiamus, illustratione divinae pietatis agitur in nobis. Prima quoque die mensis quinti pervenit in Hierusalem, quia et hoc non nostri libertate arbitrii, sed inspiratione supernae lucis geritur in nobis, ut, auditis Evangelii oraculis, sanctae Ecclesiae membris incorporemur. Pulcherque ac salubris in Ecclesia mos, doctrina patrum inolevit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ac leuitarũ: significat piã redẽptoris nr̃i
dispensationẽ. qua in carne apparens con¬
fusionẽ mundi huiꝰ liber ipse a confusto¬
ne uitiorũ intrauit. ut nos secũ retiens
abom̃i confusione lib̾atos ad tranqͥllitatẽ
suꝑnę pacis induceret. Cuiꝰ uidelicet pa¬
cis sempiternȩ in p̾senti ȩccła pignus
accepimus. dicente dño. Pacẽ relinquo
uobis. pacẽ meã do uobis. Id÷ tẽporalem
in t̾ra peregrinantib relinquo. ꝑpetuã
ad celestẽ patriã ꝑuenientib do. De quo
bene dicitur. quia in primo mense cocꝑit
ascendere de babylone. & qͥnto mense cũ
filiis transmigrationis qͦs ducebat uene¬
rit in ierłm. Quattuor nanq mensib
iter de babylonia ierusolimã complet᷑.
quia ꝑ quattuor libros scĩ euangłii fidem
& sacramenta ueritatis discimꝰ: quib de
captiuitate hostis antiqui dño duce eripi.
atq ad lib̾tatẽ głe filiorũ dĩ debeamus

Expanded text:
ac Levitarum; significat piam Redemptoris nostri ac Levitarum; significat piam Redemptoris nostri dispensationem, qua in carne apparens, confusionem mundi hujus, liber ipse a confusione vitiorum, intravit, ut nos secum rediens, ab omni confusione liberatos, ad tranquillitatem supernae pacis induceret; cujus videlicet pacis sempiternae in praesenti Ecclesia pignus accepimus, dicente Domino: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis ; id est, temporalem in terra peregrinantibus relinquo, perpetuam ad coelestem patriam pervenientibus do. De quo benedicitur, quia in primo mense coeperit ascendere de Babylone, et quinto mense cum filiis transmigrationis, quos ducebat, venerit in Hierusalem. Quatuor namque mensibus iter de Babylonia Hierosolymam completur; quia per quatuor libros sancti Evangelii, fidem et sacramenta veritatis discimus, quibus de captivitate hostis antiqui Domino duce eripi, atque ad libertatem gloriae filiorum Dei debeamus
Abbreviated transcription (Latin):
bulatione liberari. & quast de babylonia
captiuitate ad lib̾tatẽ ierusolimorũ. de
confustone uitiorũ ad pacẽ serenitatẽq uir¬
tutum ꝓficientib meritorũ giadib solet
hoc ÷ ascensuũ eorundẽ psalmo ęxclamat.
cunctis ad sũma tendentib quo duce ten¬
dere ac ꝑuenire debeant insinuans.
Auxiliũ meũ a dño qͥ fecit celũ & terrã
Cuius edã in actib suis figurã ezras te¬
nuit. cũ & ipse partẽ popłi ñ mintnaᷤ
de captiuitate ierusolimã reduxit. simul
& pecuniã ac uasa dõ sacrata in głam
templi eius aduexit. cũ eundẽ popłm
abuorib alienigenis pontificili auctori
pungauit. Quȩ cuncta quid in scã ȩccła
gestũ a dño siue gerendũ insinuent: do¬
cto patet lectori. Secd & nos ut etiã simpli¬
ciorib pateant. elaborare curabimꝰ. Qd̃
enã ascendit ezras de babylone. ascendurłq
cũ eo de filiis isrł & de filiis sacerdotum

Expanded text:
bulationibus liberari, et quasi de Babylonica bulationibus liberari, et quasi de Babylonica captivitate ad libertatem Hierosolymorum, de confusione vitiorum ad pacem serenitatemque virtutum, proficientibus meritorum gradibus solet hoc est, ascensuum eorumdem Psalmo exclamat cunctis ad summa tendentibus, quo duce tendere ac pervenire debeant, insinuans: Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram . Cujus etiam in actibus suis figuram Ezras tenuit, cum et ipse partem populi non minimam de captivitate Hierosolymam reduxit, simul et pecuniam ac vasa Deo sacrata in gloriam templi ejus advexit, cum eumdem populum ab uxoribus alienigenis pontificali auctoritate purgavit. Quae cuncta quid in Ecclesia sancta gestum a Domino, sive gerendum insinuent, docto patent lectori; sed et nos, ut etiam simplicioribus pateant, elaborare curabimus. Quod enim ascendit Ezras de Babylone, ascenduntque cum eo de filiis Israel, et de filiis sacerdotum
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ uenit soluete legẽ sed adimplere mant¬
feste denunciat. Qui & obid scriba legis
dĩ siue scriba uelox in lege moysi potu¬
it recte uocari. qͥa ipse moysi legẽ ꝑ
sp̃s docuit in omnẽ ueritatẽ. tpse omniũ
mentes elector mox ut suo amore teti¬
gerit. ad intelligendã faciendãq dĩ patris
uoluntatẽ accendit. Unde gr̃am noui te¬
stamenti ꝓmittens ꝓpħa dicebat. Et hoc
testamentũ qd disponã domui ifrł post
dies illos dicit dñs. dando leges meas IN
mente eor. & in coide eoꝵ suꝑscribã eas.
Cuius scribe pulchre meminit psalmi¬
sta dicens. Luigua mea calamus scribe
ueloat̃ scribentis. Lingua quippe ꝓpħȩ
calamꝰ erat scribȩ uelocis. quia quȩ dñs
ulũ sine ulla mora tẽporis intus docuit
ris hominib tẽporaliter ꝓfertudo decla¬
rauit. Quẽ suo quoq nomine ezras qͥ
interpretat᷑ adiutor aꝑte demonstrat.
Ipse ÷ enĩ ꝑquẽ solũ popłs fideliũ a tri¬

Expanded text:
non venit solvere legem, sed adimplere , maninon venit solvere legem, sed adimplere , manifeste denuntiat. Qui et ob id scriba legis Dei, sive scriba velox in lege Moysi potuit recte vocari, quia ipse Moysi legem per s docuit omnem veritatem, ipse omnium mentes electorum mox ut suo amore tetigerit, intelligendam faciendamque Dei Patris voluntatem accendit. Unde gratiam Novi Testamenti promittens propheta dicebat: Et hoc testamentum quod disponam domui Israel post dies illos, dicit Dominus; dabo leges meas in mentem eorum, et in corde eorum superscribam eas . Cujus scribae pulchre meminit Psalmista dicens: Lingua mea calamus scribae velociter scribentis . Lingua quippe prophetae calamus erat scribae velocis; quia quae Dominus illum sine ulla mora temporis intus illustrris hominibus temporaliter declaravit. Quem suo quoque nomine Ezras, qui interpretatur adjutor, aperte demonstrat. Ipse est enim per quem solum populus fidelium a tri
Abbreviated transcription (Latin):
dorum habitare fecert᷑. Tunc itaq due
tribus maxima exparte domũ rediert̃.
ac templu graut cũ labore restaurarunt.
decẽ autẽ trib que minorẽ tẽpli & reli¬
gionis curã habuert̃. rege tubente licet
patriã redire neglexert̃. eoqd destructo
chaldeoru᷑ imꝑio libere subregib ꝑsarũ
qui gentẽ tpsorũ diligebant uiuerent.
At uͦ cũ templũ teedificatũ & compressã
esse samaritanorũ inuidtã compererasT̃.
tandẽ & de ipsis aliqui domũ redtre con¬
senserunt. tã& si plures ibidẽ resedert᷑.
quorũ ꝓgenies usq hodie eisdẽ in puir¬
tibus detineti. & ꝑsarũ genti serure
ꝑhibetita. Sicut autẽ ⁊ orobabel ⁊ iosue
ut sepe dictũ . e. dñm saluatorẽ defignad̃
qͥ captiuitatẽ generis humani sua grã
relarat. suãq in nob̾ domũ ipse nos scĩ¬
ficando ac possidendo ȩdificat: sic & extas
saceitdos. & scriba uelox eundẽ anm̃ qͥ

Expanded text:
dorum habitare fecerunt. Tunc itaque duae dorum habitare fecerunt. Tunc itaque duae tribus maxima ex parte domum redierunt, ac templum gravi cum labore restaurarunt. Decem autem tribus, quae minorem templi et religionis curam habuerunt, jubente licet rege, patriam redire neglexerunt, eo quod destructo Chaldaeorum imperio, libere sub regibus Persarum, qui gentem ipsorum diligebant, viverent. At vero cum templum reaedificatum, et comprehensam esse Samaritanorum invidiam compererant, tandem et de ipsis aliquid domum redire consenserunt; tametsi plures ibidem resederunt, quorum progenies usque hodie eisdem in partibus detineri, et Persarum genti servire perhibetur. Sicut autem Zorobabel et Jesus, ut saepe dictum est, Dominum Salvato rem designant, qui captivitatem generis humani sua gratia relaxat, suamque in nobis domum ipse nos sanctificando ac possidendo aedificat; sic et Ezras sacerdos ac scriba velox, eumdem Dominum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ qđ in capite uoluminis huius scri¬
ptum est. qͥa ad ꝑmissũ ꝙyri ascenderiN P
de babylone. ducib rorobabel & iosue de
filiis uida & beniamin cũ sacerdotib &
leuitis. om̃s quorũ suscitasset ds̃ sp̃m.
De quib etiã additũ est qd essent de capti¬
uitate quã transtulerat nabuchodonosor
rex babylonis in babylonẽ. Hic etiã stib
ezra duce nulla uide & beniamin. nul¬
la trans migrantis nabuchodonosor. sed
tantumodo filiorũ istł & sacerdotũ ac le¬
uitarũ qui cũ illo ascenderint mentio. ẽ.
Unde ueri simile uidet᷑ qđ illi qui cunc
reuocati sunt terusolimã. de uida & ben¬
iamin fuerint qͥ a nabuchodonosor fue¬
rant in babyloniã transmigrati. hi autẽ
qui nunc reducti ꝑ ezram legunt᷑ de de¬
cem tribub qͥ specialit̾ post diuisionẽ
isrł uocabantur extiterint. qͦs reges assy¬
riorum longe ante tempora nabuchodo¬
nosor captiuarunt. & ultra montes me¬

Expanded text:
autem quod in capite voluminis hujus scriautem quod in capite voluminis hujus scriptum est quia ad promissum Cyri ascenderint de Babylone, ducibus Zorobabel et Josue, de filiis Juda et Benjamin cum sacerdotibus et Levitis omnes, quorum suscitasset Deus spiritum. De quibus etiam additum est quod essent de captivitate quam transtulerat Nabuchodonosor rex Babylonis in Babylonem. Hic autem sub Ezra duce nulla Judae et Benjamin, nulla transmigrantis Nabuchodonosor, sed tantummodo filiorum Israel, et sacerdotum ac Levitarum, qui cum illo ascenderint, mentio est. Unde verisimile videtur, quod illi qui tunc revocati sunt Hierosolymam, de Juda et Benjamin fuerunt, qui a Nabuchodonosor fuerant in Babyloniam transmigrati. Hi autem qui nunc reducti per Ezram leguntur, de decem tribubus, qui specialiter post divisionem Israel vocabantur, exstiterint; quos reges Assyriorum longe ante tempora Nabuchodonosor captivarunt, et ultra montes Me
Abbreviated transcription (Latin):
tatio est. qđ idem ezras leuuiores litteras
excogitatierit subnominib earuͦ quas eatenꝰ
habuerant. quib uelocissime tantã libro¬
rum copiã que erat consũpta reficeret.
Unde ñ solũ scriba. uerũ etiã scriba ue¬
lox cognominit᷑. Priores autẽ luterę re¬
manserunt apud sainaritas. qutib illi
quinq libros moysi qͦs solos de scã scri¬
ptura receꝑant scribere solebant. Et
ascenderunt de filiis istł & de filtis sacer¬
dotum. & de filiis leuuitarũ. & de cantorib
& de ianitorib & de nathinneis in ierłm.¬
in anno septimo artatxetris regis. & ue¬
nerunt in ierłm mense quinto. Ipse est
annus septimus regis. quia in primo die
mensis primi coepit ascendere de baby¬
lone. & in prima mensis quinti uenit
in ierłm. Preoccupando dicit eos uenisse
in ierłm. Hã in sequentib quomodo uene¬
rint & ubi exercitũ suũ coadunauerint.
plenius ex ordine describit. Notandum

Expanded text:
tatio est, quod idem Ezras le viores litteras tatio est, quod idem Ezras le viores litteras excogitaverit sub nominibus earum quas eatenus habuerant, quibus velocissime tantam librorum copiam, quae erat consumpta, reficeret. Unde non solum scriba, verum etiam scriba velox cognominatur. Priores autem litterae remanserunt apud Samaritas, quibus illi quinque libri Moysi, quos solos de sancta Scriptura receperant, scribere solebant. Et ascenderunt de filiis Israel, edotum et de filiis levitarum et de cantoribus et de ianitoribus et de Nathinneis in Ierusalem anno septimo Artarxersis regis. Et venerunt in Ierusalem mense quinto, ipse est annus septimus regis; qumensis primi coepit ascendere de Babylone, et in prima mensis quinti venit in Hierusalem, praeoccupando dicit eos venisse in Hierusalem. Nam et in sequentibus quomodo venerint, et ubi exercitum suum coadunaverint, plenius ex ordine describit. Notandum
Abbreviated transcription (Latin):
non nisi is qui longo post inoysen tẽpore
utueret dicere potuit. Et in libro samuhe¬
lis. Olim in istł sic loquebat᷑ unusquisq
uadens consulere dm̃ Uenite & eamtis ad
tidentẽ. Qui enĩ ꝓpħa dicit᷑ hodie uoca¬
batur olim uidens. Nonnulla autẽ inte¬
gta uolumina quȩ quondã in popło isrł
habebant᷑. intacta reliquerit. quoꝵ tdeo
mine nil aliud in sacra scriptura quam
nominis tantũ memoria habeat᷑ tit est
illud in libro numerorũ. Unde dicitur.
in libro bellorũ dñi. Et in iostiẽ. Nonne
scriptũ ẽ hoc in libro iustorũ. Sed & in
regũ & in paralipomenon uolumine com¬
memorantur libri hystorici ꝓpħarũ. achie
sylonitis. & semeie. uddo & nathan. isaie
quoq & hieu filii anani. de quo dicitur
qd librũ regũ isrł scripserit. & multa
alia. equib om̃ib dicunt hodie nulla
uspiam posse uestigia reꝑiri. Ferunt qͦq
hebrti. neq apud eos de hac re ulla dubi¬

Expanded text:
non nisi is qui longo post Moysen tempore non nisi is qui longo post Moysen tempore viveret, dicere potuit. Et in libro Samuelis: Olim in Israel sic loquebatur unusquisque vadens consulere Deum, Venite et eamus ad videntem. Qui enim propheta dicitur hodie, vocabatur olim Videns . Nonnulla autem integra volumina, quae quondam in populo Israel habebantur, intacta reliquit; quorum ideo nunc nil aliud in sacra Scriptura, quam nominis tantum memoria habetur; ut est illud in libro Numerorum: Unde dicitur in libro bellorum Domini . Et in Josue: Nonne scriptum est hoc in libro Justorum ? Sed et in Regum et Paralipomenon volumine commemorantur libri historici prophetarum Achiae Silonitis, et Semeiae, Jaddo, et Nathan, Esaiae quoque, et Jehu filii Hanani ; de quo dicitur quia librum Regum Israel scripserit; et multa alia, e quibus omnibus dicunt hodie nulla uspiam posse vestigia reperiri. Ferunt quoque Hebraei, neque apud eos de hac re ulla dubi
Abbreviated transcription (Latin):
ifrł. Hunc artarxersen subquo ezras de
babylonia ierusolimã ascendit. iosephus
putat esse xerxen filiũ daru qͥ post eũ
regnatuit. Porto chronicorũ libri. succes¬
sorem eiusdem xetxis qͥ etiã apud eos
artarretres appellat᷑. hic designatũ ati¬
mant. Regnatuit autẽ darius sub quo
edificatũ. ẽ. templũ annis triginta sex
Post quẽ xerres annis .xx. Post quẽ arta¬
bants mensib septẽ. qͦs chronographi ꝓ
anno posuere. Post quẽ artarxerxes. annis
quadraginta. Scriba autẽ uelox in lege
consũpta reficeret. Hec solũ legẽ. sed eua
ut cõmunis maiorũ fama est. omnẽ sacrȩ
scripture seriem quę parit̾ ignib absũpta
est ꝓut sibi uidebatur legentib sufficere
rescripsit. In quo oꝑe. ferunt quia ñnuilla
uerba que opportuna arbitrarit᷑ adiecerit.
ł quib est illud. Et nꝰ sccrrexit ultͣ ꝓpħa
in isrł sicut moyses. quẽ nosset dñs facie
ad faciẽ. Q coetera. Quȩ uidelicet uerba.

Expanded text:
. Hunc Artaxerxen, sub quo Ezras de Babylonia Hierosolymam ascendit, Josephus putat esse Xerxen filium Darii, qui post eum regnavit. Porro Chronicorum libri, successorem ejusdem Xerxis, qui etiam apud eos Artaxerxes appellatur, hic designatum aestimant. Regnavit autem Darius, sub quo aedificatum est templum, annos triginta sex; post quem Xerxes annos viginti; post quem Artabanus menses septem, quos chronographi pro anno posuere; post quem Artaxerxes annos quadraginta. Scriba autem velox in lege consumpta reficeret; non solum legem, sed etiam, ut communis majorum fama est, omnem sacrae Scripturae seriem, quae pariter igni absumpta est, prout sibi videbatur legentibus sufficere, rescripsit. In quo opere ferunt, quia nonnulla verba, quae opportuna arbitraretur, adjecerit; e quibus est illud: Et non surrexit propheta in Israel sicut Moyses, quem nosset Dominus facie ad faciem, et caetera. Quae videlicet verba
Abbreviated transcription (Latin):
sed ꝓ omni istł. Hoc est & ꝓeis qui iam
domũ reuersi fuerant. & ꝓ illis qui adhuc
extorres patriȩ durabant. ut una om̃s
auctoris sui miscđia ꝓtegeret. Patet etiã
spͣualis intellectus. quia illi ueracit᷑ & ꝑ
fecte captiuitatẽ antiqui hostis qua ꝑecran¬
do tenebantur poenitendo euasertꝰ. qui se
fixa intentione diuino seruitio subdunł.
qͥ totos se ab infuis abstractos cupiditatib
flamia desiderii cęlestis ad suiꝑna accen¬
dunt. Hoc est autẽ holocausta. id÷ tota
incensa. sacrificia uel hostias dño offerre:
nil nisi eiꝰ uoluntatẽ in om̃ib cogitare
uł facere. Perfecte qͦq mentis indiciũ est
cũ quis ꝓ om̃i isrł inmolat. id ÷ ꝓ gene¬
rali fideliũ omniũ sospitate. quasi unita¬
tis in om̃ib ac fraternitatis memot: suꝑ¬
nę pietati supplicat. Dederunt autem
edicta regis satrapis qͥ erant de conspectu¬

Expanded text:
 omni Israel, hoc est, et pro eis qui jam domum reversi fuerant, et pro illis qui adhuc extorres patriae durabant, ut omnia omnis auctoris sui misericordia protegeret. Patet etiam spiritualis intellectus, quia illi veraciter et perfecte captivitatem antiqui hostis, qua peccando tenebantur, poenitendo evaserunt, qui se fixa intentione divino servitio subdunt, qui totos se ab infimis abstractos cupiditatibus, flamma desiderii coelestis ad superna accendunt. Hoc est autem holocausta, id est, tota incensa, sacrificia vel hostias Domino offerre, nil nisi ejus voluntatem in omnibus cogitare vel facere. Perfectae quoque mentis indicium est, cum quis pro omni Israel immolat, id est, pro generali fidelium omnium sospitate, quasi unitatis in omnibus ac fraternitatis memor, supernae pietati supplicat. Dederunt autem edicta regis satrapis, etc. Alia E
Abbreviated transcription (Latin):
ierusolunorũ eodem modo fieri debere
pritauit. An forte de atrio sacerdotũ intel¬
ligendum est eũ dixisse. qđ circa tẽplũ
in giro factũ tres ordines habebat lapidũ
politorũ. & quartũ lignotũ cedri. eratq
astantib ad pectus usq altum. Aut certe
de porticu domus dñi quȩ erat ante faciẽ
templi. de qua scriptura cũ palatiũ regis
salomonis fabricaret᷑ ita cõmemorat. Fecit
& atriũ maius rotundũ triũ ordinum
de lapidib rectis & untus ordinis dolata
cedro. nec non & in atrio domꝰ dñi inte¬
riori & in porticu domus. Sed & uasa

Expanded text:
Hierosolymorum eodem modo fieri debere Hierosolymorum eodem modo fieri debere putavit. An forte de atrio sacerdotum intelligendum est eum dixisse, quod circa templum in gyro factum, tres ordines habebat lapidum politorum, et quartum lignorum cedri, eratque astantibus ad pectus usque altum; aut certe domus Domini, quae erat ante faciem templi, de qua Scriptura, cum palatium regis Salomonis fabricaretor, ita commemorat: Fecit et atrium majus rotundum trium ordinum de lapidibus sectis, et unius ordinis de dolata cedro, necnon et in atrio domus Domini interiori, et in porticu domus . Sed et vasa
Abbreviated transcription (Latin):
uł huiusmodi oꝑis inuenit᷑. Unde colligit᷑
hoc cyrus de suo sensti ꝓtulisse. & mensu¬
ram sue ordinẽ oꝑis ut sibi congruũ
uidebat᷑ annotasse. Siquidẽ templũ ut
uerba dierũ narrant. in mensura prima.
hoc est intra muros interiores habebat
sexaginta cubitos longitudinis. triginti
cubitos latitudinis. Porro abcitudinis. ut
regũ hystoria scribit usq ad cenaculum:
cubitos triginta. Deinde alios triginta
cubitos usq ad cenaculũ suꝑuuis. quousq
altitudo porticuũ ascendebat ut iosephus
testatur. Deinde alios sexaginta usq ad
sũmum tecti. id ÷ simul centũ uiginti
cubitos. ut uerba dierũ docent. Quomodo
autẽ dicit ordines ponendos de lapidib
impolitis tres. & sic oidines de lignis nouis.
cum templũ om̃e fuerit interius cedro
uestitũ : Hisi forte ꝑsarũ erat moris ita
tẽpla facere oꝑe uariato. ut terni ordines
lapidũ essent ꝑ parietes. & quartus de
lignis fabre factis. & hoc quoq in templo

Expanded text:
 hujusmodi operis invenitur. Unde colligitur hoc Cyrus de suo sensu protulisse, et mensuram sive ordinem operis, ut sibi congruum videbatur, annotasse; siquidem templum, ut Verba dierum narrant, in mensura prima, hoc est intra muros interiores, habebat sexaginta cubitos longitudinis, viginti cubitos latitudinis. Porro altitudinis, ut Regum historia scribit, usque ad coenacula cubitos triginta; deinde alios triginta cubitos usque ad coenaculum superius, quousque altitudo porticuum ascendebat, ut Josephus testatur ; deinde alios sexaginta usque ad summum tecti; id est, simul centum viginti cubitos, ut Verba dierum docent. Quomodo autem dicit ordines ponendos de lapidibus impolitis tres, et sic ordines de lignis novis, cum templum omne fuerit interius cedro vestitum? nisi forte Persarum erat moris ita templa facere opere variato, ut terni ordines lapidum essent per parietes, et quartus de lignis fabrefactis: et hoc quoque in templo
Abbreviated transcription (Latin):
uenire dixerit filii sui. eiusq illũ no¬
mine honorari dignatus sit dicens.
de illo quȩ supra latius posuimus.
Artarxerxes rex regũ. etre sacerdoti scri¬
uirtutis. ꝑ quã ille incensã a chaldeis
legẽ eisdem quib prius sermonib tã¬
& si alio litterarũ caractere nouauerit.
Dm̃ autẽ celi & ipse nominat. ad distin¬
ctionem illor quos de hominib mortu¬
is. aut certe nullis. stultã miseror uesa¬
niam instituisse nouerat. Obsecro autẽ
ne sit graue lectori breuit᷑ huius epłȩ¬
inquit decretũ. ẽ. ut cuicunq placue¬
rit in regno meo de popło isrb. & de
sacerdotib & de leuitis ire in ierłm: tecũ
licentiã tribuit. nullũ ire compellit.
Et xp̃int pͥncipes nullũ cogentes. ne
sit incerta ac dubia uoluntas fidei. uni¬
uersis quib placuerit de suo regno
xp̃m colere ꝑmittunt. Afacie enĩ regrͤ
& septẽ consiliatorũ eius missus es ut

Expanded text:
n figuram venire dixerit filii sui, ejusque illum non figuram venire dixerit filii sui, ejusque illum nomine honorari dignatus sit, dicens: de illo supra latius posuimus. Artaxerxes rex regum Ezrae sacerdoti, etc. Scrivirtutis, per quam ille incensam a Chaldaeis Legem eisdem quibus prius sermonibus, tametsi alio litterarum charactere, novaverit. Deum autem coeli et ipse nominat, ad distinctionem illorum quos de hominibus mortuis, aut certe nonnullis, stultam miserorum vesaniam instituisse noverat. Obsecro autem, ne sit grave lectori breviter textum epist decretum est, ut, cuicumque placuerit in regno meo de populo Israel et de sacerdotibus eius et de levitis, ire in Ierusalem, tecum licentiam tribuit, nullum ire compellit: et Christiani principes nullum cogentes, ne sit incerta aut dubia voluntas fidei, universis quibus placuerit de suo regno Christum colere permittunt. A facie enim regis et septem consiliatorum ejus missus es, et
Abbreviated transcription (Latin):
stigauit legẽ dĩ. quia abiectis phariseors
traditionib sca̾m scripturã qualit̾ esset
mystice intelligenda. quid archanorum
spͣualiũ intra teginen litterę celaret edo¬
cuit. quia decreta euangłii quȩ ipse at¬
tulit mundo magis ꝑfecta. magis deo
patri accepta: quã ea quȩ ꝑ moysen prȩ¬
miserat ostendit. Unde ait ipse. Audi¬
stis quia dictũ . ẽ. antiquis. Diliges ꝓximũ
tuũ. & odio habebis inimicũ tuuͦ. Ego
autẽ dico uob̾. Diligite inimicos ur̃os.¬
huiusmodi. Hoc est exemplar epłȩ edicti¬
coctera. Artarxerxes hic qͥ deuotissima
mente ꝓ suo modulo templũ ac sacerdo¬
tes dĩ uenerat᷑. eiq ꝓmptũ defert fa¬
mulatum: xpianos principes sicut &
predecessor eiꝰ datius significat. Nec
mirandũ si successores cyri qͥ templum
dñi & ciuitatẽ edificari fecert̃. qͥ seiuos
eius ac legẽ dilexert̃ atq iuuerunt.
xp̃ianorũ regũ figurã tenere dixerimꝰ.

Expanded text:
stigavit legem Dei, quia abjectis Pharisaeorum stigavit legem Dei, quia abjectis Pharisaeorum traditionibus, sanctam Scripturam, qualiter esset mystice intelligenda, quid arcanorum spiritualium intra tegmen litterae celaret, edocuit; quia decreta Evangelii, quae ipse attulit mundo, magis perfecta, magis Deo Patri accepta, quam quae Moysen praemiserat, ostendit. Unde ait ipse: Audistis quia dictum est ab antiquis, Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum: ego autem dico vobis, Diligite inimicohujusmodi. Hoc est exemplar epistetc. Artaxerxes hic, qui devotissima mente pro suo modulo templum ac sacerdotes Dei veneratur, eique promptum defert famulatum, Christianos principes, sicut et praedecessor ejus Darius, significat. Nec mirandum, si successores Cyri, qui templum Domini et civitatem aedificari fecerunt, qui servos ejus ac legem dilexerunt atque juverunt, Christianorum regum figuram tenere dixerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
O quanta Ctus dicti. que sublimitas
merit. parare hominẽ cor suũ ad ob¬
sequium diuine uoluntatis ac dicere
posse. paratũ cor meũ ds̃ paratũ cor
meũ. cantabo & psalmũ dicã dño.¬
lact & anmo toto exultabo in. cho.
& oꝑum executione quę eius sunt tussa
ꝑficiã Parauuit gͦ cor ut inuestigaret
ac rescriberet legẽ dñi quã flammna
uorax absu̾pserat. parauit etiã ut ipse
prtor hanc faciendo impleret. & sic ad
alios docendos os aꝑiret. Q eodẽ modo
de dño usu acciꝑe imꝓmptu est. Para¬
uit nanq cor suũ ut inuestigaret legẽ
dñi. qͥa talẽ sibi hominẽ quẽ susciꝑet
diuinitus ꝓuidit. qui ñ solũ sine peccato.
uerũ etiã plenus esset gr̃e & ueritatis.
qͥ nulla sibi repugnantẽ lege peccati. legẽ
dt̃ absq om̃i mentis siue carnis contra¬
dictione seruaret. Unde dicit in psalmo.
In capite libri scriptũ . e̾. de me. ut faciã
uoluntatẽ tuã ds̃ m̃s uolui. & legem
tuam in medio cordis mei. Itẽ dñs inue¬

Expanded text:
O quanta virtus dicti, quae sublimitas meriti, parare hominem cor suum ad obsequium divinae voluntatis, ac dicere posse: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum; cantabo, et psalmum dicam Do animo toto exsultabo in Domino, et operum exsecutione quae ejus sunt jussa perficiam. Paravit ergo cor, ut investigaret ac rescriberet legem Domini, quam flamma vorax absumpserat. Paravit etiam, ut ipse prior hanc faciendo impleret, et sic ad alios docendos os aperiret. Quod eodem modo de Domino Jesu accipere in promptu est; paravit namque cor suum, ut investigaret legem ni, quia talem sibi hominem quem susciperet, divinitus providit, qui non solum sine peccato, verum etiam plenus esset gratiae et veritatis, quia nulla sibi repugnante lege peccati, legem Dei absque omni mentis sive carnis contradictione servaret. Unde dicit in Psalmo: In capite libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui, et legem tuam in medio cordis mei . Item Dominus inve
Abbreviated transcription (Latin):
domts dĩ. Appendinꝰ autẽ argentũ &
aurũ & uasa que accepimꝰ aber̾ta cotam
principib sacerdotũ & leuitarũ. & duci
endo ac docendo exhibemꝰ. qͥ irreprehen¬
sibiles inueniantur & apti thesauro au.¬
lȩ cȩlestis. hoc est sedib internȩ̨ pacis ac
lucis. & hoc ñ udicio quoru̾libet homi¬
num qͥ facile possint falli. sed examine
beatorũ apłoꝵ coeterorũq sublimiũ ui¬
rorum. qui cũ dño sunt de nr̃is actib
iudicaturi. Hi & enĩ merito principes
sacerdotũ ac leuitarũ. & duces familiarũ
isrł. hoc ÷ iurorũ siue animarũ dm̃
uidentiũ sunt intelligendi. De quib psal¬
mista dño. constitues inqͥt eos principes
suꝑ omnẽ terrã. Et de quib salomoꝵ
in ęccłȩ laudib. nobilis inqͥt in portis
uir eius. quando sederit cũ senatorib
terre. In portis autẽ. in discrimine dicit
nouissimi examinis. Promouimꝰ gͦ a flu¬

Expanded text:
ndimus autem argentum et aurum, et vasa, quae accepimus ab Ezra, coram principibus sacerdotum et Levitarum, et ducibendo ac docendo exhibemus, qui irreprehensibiles inveniantur, et apti thesauro aulae coelestis, hoc est sedibus internae pacis ac lucis; et hoc non judicio quorumlibet hominum qui facile possint falli, sed examine beatorum apostolorum, caeterorumque sublimium virorum, qui cum Domino sunt de nostris actibus judicaturi. Hi etenim merito principes sacerdotum ac Levitarum, et duces familiarum Israel, hoc est virorum sive animarum Deum videntium sunt intelligendi. De quibus Psalmista Domino: Constitues, inquit, eos principes super omnem terram . Et de quibus Salomon in Ecclesiae laudibus: Nobilis, inquit, in portis vir ejus, quando sederit cum senatoribus terrae . In portis autem, in discrimine dicit novissimi examinis. Promovimus ergo a flu
Abbreviated transcription (Latin):
cdade ꝑuste: & has miserante dño atq
ad suum popłm reuerso reparari oportebat
ut qͥ edificia diruta restaurauerant. ha¬
berent unde ipsi admoniti restaurari
intus fide & dilectione sui creatoris disa¬
uerba in regno artarxersis regis ꝑsarum
et ras filius araie. filii azarię. & coetera usq¬

Expanded text:
clade perustae, et has, miserante Domino atque clade perustae, et has, miserante Domino atque ad suum populum reverso, reparari oportebat; ut quia aedificia eruta restauraverant, haberent unde ipsi admoniti, restaurari intus in fide et dilectione sui Creatoris discverba in regno Artaxerxis regis Persarum Ezras filius Saraiae filii Azariae. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Hȩc est nanq maxima & in hoc
scło & in futuro lȩticia iustorũ. ꝑfectũ
esse opus eccłẽ. conuersis etiã gentilib
de babolone in ierłm popłi qͥ captiuatꝰ
fuetat. reductio uasorũ quȩ abducta.
restauratio ac dedicatio templi:. qđ uiamn¬
sum. celebratio solennitatũ & decantatio
canticorũ dñi quȩ in t̾ra aliena cantare
ñ poterant. subducib zorobabel & tosue
describit᷑. Quȩ cuncta unã eandẽq fi¬
guram humanȩ in ap̃o saluationis con¬
tinent. cũ uł hi qui cũ peccato primę
preuaricationis in mundũ uenerant sa¬
cramentis fidet purificati saltant᷑. uł hi
qͥ peccando fidem acceptã corruꝑant
poenitendo resipiscunt. & utriq ꝑ unũ
eundẽq saluatorem uerũ regẽ ac sacerdotẽ
quasi pascha felicissimũ celebrantes. de hoc
mundo ad patrẽ. de morte transeunt ad
uitã. Uerũ quia templo incenso atq urbe
terusolima subuersa. scripture qͦq sc̃ȩ que
ibidem seruabant᷑ simul fuerant hostili

Expanded text:
. Haec est namque maxima in hoc saeculo et in futuro laetitia justorum, perfectum esse opus Ecclesiae, conversis etiam gentilibus, de Babylone in Hierusalem populi, qui captivatus fuerat; reductio vasorum, quae abducta; restauratio ac dedicatio templi, quod incensum; celebratio solemnitatum, et decantatio canticorum Domini, quae in terra aliena decantari non poterant, sub ducibus Zorobabel et Josue scribitur. Quae cuncta unam eamdemque cognitionem humanae in Christo salvationis continent, cum vel hi qui cum peccato primae praevaricationis in mundum venerant, sacramentis fidei purificati salvantur; vel hi qui peccando fidem acceptam corruperant, poenitendo resipiscunt, et utrique per unum eumdemque Salvatorem, verum regem ac sacerdotem, quasi pascha felicissimum celebrantes, de hoc mundo ad Patrem, de morte transeunt ad vitam. Verum quia templo incenso, atque urbe Hierosolyma subversa, Scripturae quoque sanctae, quae ibidem servabantur, simul fuerant hostili
Abbreviated transcription (Latin):
dñi de pascha facto cõmemoret᷑. cũ nulli
esset dubtũ. quin homines tante religionis
pascha suo tempore facere uellent. ut my¬
stice insinuaretur. hanc. ẽe. summã totius
ꝑfectionis. cũ transcensis mundi cupiditatib
atq illecebris uniuersis. tota semꝑ intentio¬
ne mentis alterius uitȩ meditamur ingies¬
sum. Pascha enĩ transitus interpretat᷑. nom̃
inde habens qđ uł filii isrł in eo ꝑ immo¬
lationem agni de egyptia seruitute ad
gaudia libertatis tranfirent. uł ipse agnꝰ
trem. Qđ & nos imitam᷑ cũ ab infimis uo¬
luptatib ad cȩlestia quęrenda transimus.
uere autẽ ꝑficimꝰ. cũ a carnis ergastulo
soluti cęleste regnũ intramꝰ. Cuti sensui con¬
uenit apte qđ sequit᷑. Et fecert̃ solenni¬
tatem azimorũ septẽ dieb in letitia. Hanc¬

Expanded text:
Domini, de pascha facto commemoretur, cum nulli Domini, de pascha facto commemoretur, cum nulli esset dubium, quin homines tantae religionis pascha suo tempore facere vellent; ut mystice insinuaretur hanc esse summam totius perfectionis, cum transcensis mundi cupiditatibus atque illecebris universis, tota semper intentione mentis, alterius vitae meditamur ingressum. Pascha enim transitus interpretatur, nomen inde habens, quod vel filii Israel in eo per immolationem agni de Aegyptia servitute ad gaudia libertatis transirent, vel ipse Agnus trem. Quod et nos imitamur, cum ab infimis voluptatibus ad coelestia quaerenda transimus. Vere autem perficimus, cum a carnis ergastulo soluti coeleste regnum intramus. Cui sensui apte convenit quod sequitur: Et fecerunt solemnitatem azymoru