comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec semẽ quidem uisiblẽ hoĩe pu¬
tabit omĩno nõ fuisse Redeat gͦ ad
script̾am inueĩet sexto diẽ hõĩem
factum ad ymagĩe dei factos autẽ
mascliñ et feĩamꝰtẽ querat quan¬
do facta sit feĩa inueĩet ex tra illos
sex diẽs Tũc enĩ facta ẽ qñ deus
de tra smxit adhuc bestias agri et
produxit terra tũc cũ factus ẽ homo
et masculus et femĩa Ergo ⁊ tũc ⁊
postea Neq enĩ tũc ⁊ nõ postea ã
uero postea ⁊ nõ tũc nec aliĩ pꝰ ea
błiter sicut spẽs hũane cõstitutõis
nota nobis̃ ẽ nõ tamẽ ꝑẽtib gene¬
rãtib s ille de lio illa de costa eiꝯ̃
lit̾ potẽtialit̾ cãlitor qũo fuit fut̾a
nõ facta Hic fõrte nõ intelligit Sb¬
trahũtur enĩ ei cũcta q̃ nouit usq̃
ad ip̃ãm seminũ corpulentiã Neq
eñ uel tale aliquid homo iã erat ꝯ
ĩ pͥma illa sẽp dierũ conditõe scũs
erat datur quidẽ de semĩb ad hãc

Expanded text:
nec semen quidem visibile hominis; punec semen quidem visibile hominis; putabit omnino non fuisse. Redeat ergo ad Scripturam; inveniet sexto die hominem factum ad imaginem dei, factos autem masculum et feminam. item quaerat, quando facta sit femina, inueniet extra illos sex dies; tunc enim facta est, quando deus de terra finxit adhuc bestias agri et produxit terra. tunc autem factus est homo et masculus et femina : ergo et tunc et postea. neque enim tunc et non postea aut uero postea et non tunc; nec alii pbiliter, sicut species humanae constitutionis nota nobis est, non tamen parentibus generantibus, sed ille de limo, illa de costa eius.liter, potentialiter, causaliter, quomodo fiunt futura non facta. Hic forte non intelleget. subtrahuntur enim ei cuncta, quae nouit, usque ad ipsam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de seminibus ad hanc
Abbreviated transcription (Latin):
õnẽ prebendã tꝑibus quauiq nũco¬
ꝑatur ⁊ oꝑtebat iã suotꝑe fieri adã
de limo t̾re euis. q mliẽrem ex uirila¬
t̾e In qua distributõe oꝑi dĩ ꝑtim ad
illos diẽs ĩuisibiles ꝑtinẽtiũ in quib
creauit oĩa sił ꝑtim ad istos dies appo¬
sitos inĩ quib oꝑat᷑ cotidie quicquid
ex illis tãꝙͣ in uolucris p̾mordialib
ĩtꝑe euoluitur si nõ importune neq̃
Cauendũ ẽ ne ꝑꝑ ip̃arũ rerũ aliꝙͣ¬
do difficilẽ ꝑceptoem quã tardiores
assequi nõ sufficiũt putemur aliud
sentire ac dicere qd̾ sc̃imꝰ uos nec
sentire nec dicere Quãꝙͣ eĩ p̃ce¬
dẽtib smõib ꝙͣtũ potuerĩ lcorem
p̃struxerĩ plures tñ arbitror cali¬
gare in hiis locis et putare ita fu¬
ĩ illa p̾ma deꝵ conditoe quatrea¬
uit deus oĩa sil sicuti est nõ tñ per¬
fecte etatis homo sz ne infans qui¬
dẽ nec tñ infans s nec puerꝑiũ qͥ¬
denii utero mr̃is nec tñ hõc sed

Expanded text:
onem praebendam temporibus, qua usque nunc operatur, et oportebat iam suo tempore fieri Adam de limo terrae eiusque mulierem ex uiri latere. In qua distributione operum dei partim ad illos dies inuisibiles pertinentium, in quibus creauit omnia simul, partim ad istos, in quibus operatur cotidie \'quidquid ex illis tamquam inuolucris primordialibus in tempore euoluitur. si non inportune neque cauendum est, ne propter ipsarum rerum aliquanto difficilem perceptionem, quam tardiores adsequi non sufficiusentire ac dicere, quod scimus nos nec sentire nec dicere. Quanquam enim praecedentibus sermonibus, quantum potuerim, lectorem praestruxerim; plures tamen arbitror caligare in his locis, et putare ita fuin illa prima rerum conditione, qua creavit Deus omnia simul, sicuti est non tantum perfectae aetatis homo, sed ne infans quidem, nec tantum infans, sed ne puerperium quidem in utero matris, nec tantum hoc, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ pccͣm quã recip̃mꝰ ꝑ gr̃am uisti¬
cĩe non spũale atq ĩmortale cotpo
ĩ quo ille nõdũ fuit et ĩ quo erunt
om̃s sancti resurgẽtes a mortuis Ih
eñ primũ est illiũs m̾i̾ti qd̾ amisit
proide illa stola p̾ma a ip̃a iustiã
est unde lapsũs ẽ a̾ si indumẽtum
corꝑalis ĩmortalitatis signifĩcat eti¬
ãhanc ille sĩt amisĩt tũ propter pccm̃̃
ad eã ꝑuenire non potuit dicitur
eĩ et amisisse uxorem et amisissẽ
honorẽ qui sꝑatũ nõ acceꝑut᷑ illo
a quo sꝑabat᷑ offensõ Scdm̃̃ hanc
ergo sentẽtiã corpus aĩale huĩt a.¬
daom nõ tãtũ añ ꝑadisum s etiã m
ꝑadiso cõstitutus ꝙͣuis in int̾iore ho
q etiã corꝑis. mortẽ qui peccando me¬
reretur ⁊ in corpus spũale cõmutatio¬
nẽ Nam ⁊si int̾ius aĩaliter uipit nõ
possumq dic̾e ad hͦ ipm renouari Mu¬
stre hoc eis dicitur ut spũales fiant
Qd̾ si ille nec iñ ip̃amẽte fuit qũo noᷤ

Expanded text:
 quam recipimus per gratiam iustitiae, non spiritale atque inmortale corpus, in quo ille nondum fuit, et in quo erunt omnes sancti resurgentes a mortuis; hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. proinde illa stola prima aut ipsa iustitia est, unde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo sperabat, offenso. Secundum hanc ergo sententiam corpus animale habuit Adam non tantum ante paradisum, sed iam in paradiso constitutus, quamuis in inque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spirituale commutationem. Nam si et interius animaliter vixit, non possumus dici ad hoc ipstrae, hoc eis dicitur, ut spirituales fiant: quod si ille nec in ipsa mente fuit, quomodo nos
Abbreviated transcription (Latin):
lucis tõrlis dies qui circuitu solis
filint Oua facta est de lat̾e uiri su¬
i Tunc enĩ teus adhuc fixit de t̾¬
ra bestias et uolatilia In quibtũ
adiutoriũ silẽ ip̃i adã nõ eẽt muẽtũ
illa forta ẽ In talib ergo diebus eti¬
am ip̃m de lio fmpit deus Neq . n.
dicendũ est masclm̃̃ quidẽ sẽpto die
fcm̃ feĩam uero posteriorib diẽb
cũ ip̃o septo die aꝑtissime dcm̃ sĩt ma¬
sculũ ⁊ feĩam fec̾it eos ⁊ benedixit
eos et cetera q̃ de ambob et ad am¬
bos dicũtur diliter gͦ tũc ambo et

Expanded text:
lucis corporalis dies, qui circuitu solis lucis corporalis dies, qui circuitu solis fiunt. Eua facta est de latere uiri sui. tunc enim deus adhuc finxit de terra bestias et uolatilia, in quibus cum adiutorium simile ipsi Adam non esset inuentum, illa formata est. in talibus ergo diebus etiam ipsum de limo finxit deus. Neque enim dicendum est masculum quidem sexto die factum, feminam uero posterioribus diebus, cum ipso sexto die apertissime dictum sit: masculum et feminam fecit eos et benedixit eos et cetera, quae de ambobus et ad ambos dicuntur. aliter ergo tunc ambo et
Abbreviated transcription (Latin):
obdormiuit Et sũpsit unã de costis
eu̾s ⁊ implenit carnẽ ii locũ eius
et edificauit dñs costam quã sũpsit
de adam ĩ mulierẽ Si gͦ consẽꝙ̃ter
cũ in pecoribus et bestiis agrĩ et uo¬
Latilibus celi nõ eẽt inuẽtum adui¬
toriũ silẽ hoĩ fecit ei deus adiutoriũ
silẽ de costa lat̾is enĩs Hoc ãt faĩẽ
cũ easdem bestias agri et bolatilia ce¬
li adhuc deterra sixisẜ et ad illũ ad¬
duxiss quomodo adhuc. urͦ. die fcñ
hoc p̃t intelligi qñquidem illo diẽ ꝓ¬
duxit t̾ra aĩam uiuã scdm̃ uerbũ tei
Non itaq hic̃ diceretur oet finxit deꝰ
adhuc de terra om̃s bestias agri et õ¬
ma uolatiliai celi uisi. quia iam f̾ra
pduxerat om̃s bestias agri sextodie
et aqͥua omĩa uolatilia celi quinto die
slit̾ ergo tũc idẽ potẽcialit̾ atq cãli¬
ter sicũt illi oꝑi ꝯpetebat quo trea¬
uit oĩa sił a quibus die septimo req̃¬
enit aliter ãt ñt sit ea uidemꝰ que¬

Expanded text:
 et sumsit unam de costis eius et adinpleuit carnem in locum eius. et aedificauit dominus deus costam, quam sumsit de Adam, in mulierem. si ergo consequenter, cum in pecoribus et bestiis agri et uolatilibus caeli non esset inuentum adiutorium simile homini, fecit ei deus adiutorium simile de costa lateris eius, hoc autem factum est, cum easdem bestias agri et uolatilia caeli adhuc de terra finxisset et ad illum adduxisset: quomodo sexto die factum hoc potest intellegi, quandoquidem illo die produxit terra animam uiuam secundum uerbum deit Deus adhuc de terra omnes bestias agri, et omnia volatilia coeli, nisi quia jam terra produxerat omnes bestias agri sexto die, et aqua omnia volatilia coeli quinto die. Aliter ergo tunc, id est potentialiter atque causaliter, sicut illi operi competebat, quo creavit omnia simul, a quibus in die septimo requievit: aliter autem nunc, sicut ea videm
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ sũũ et matrẽ sũã et cõiĩge¬
tur upori sũe ⁊ erũt duo ĩcqrne u
na quibuslibet sillabis ista sõnue¬
riñt nec due quecũqs in hiis u̾bis
minus hec omia crm hiis que sił
creata sunt siul fieri Ac ꝑ hoc a̾

Expanded text:
patrem suum et matrem et coniungepatrem suum et matrem et coniungetur uxori na ; quibuslibet syllabis ista sonuerint, nec duae quaecumque in his verbis minus haec omnia cum iis quae simul cr
Abbreviated transcription (Latin):
pisciũ maris et uolatiliũ celi et
om̃i pecorũ et opũs terre et õmi
reptiliũ repẽtiũ suꝑterrã Iam
gͤ de limo fõr̾matus erat et ĩlli
iã sõporato mulier ep latere ian
factaerat s hoc cõmemoratũ nõ
erat qd̾ nũc recapitulando cõme¬
moratũ est Neq enĩ sẽpto die fc̃s
est masculus et accessũ tꝑis postea
facta fem̃a sed fecit eũ inquit ma¬
sculũ ⁊ fẽmĩam fecit ees Et bene¬
dixit eos Quomodo ergo iã hoĩe
ĩ paradisõ constictuto mulier ei fac¬
ta est. An et hoc p̃termissũ scrĩpt̾a
plãtatus est et ibi homo cõssocatꝰ
⁊ sõporatus est ut eua formarẽt᷑
et ena for̃ta eingilauit et ei nom̃
ĩposuĩt Sed hec nisi ꝑ temꝑales
moras fieri nõ possent Nõ itaq
ĩta facta sunt sicut creata st̃ omĩa
sił ¶pͣtanilibet enĩ homo cogitet
facilitatẽ qua deus etiã hec sił cũ
ceteris fecit uerba c̾te hoĩs noui ꝰ
msĩ ꝑ temꝑales morulas emitti uo
dixit Propter hoc relinquet homo

Expanded text:
olatilium coeli, et omnium pecorum, et omnis terrae, et omnium reptilium repentium super terram . Jam ergo de limo formatus erat, et illi jam soporato mulier ex latere jam facta erat, sed hoc tunc commemoratum non erat, quod nunc recapitulando commemoratum est. neque enim sexto die factus est masculus et accessu temporis postea facta femina; sed fecit eum, inquit; masculum et feminam fecit eos et benedixit eos. quomodo ergo iam homine in paradiso constituto mulier ei facta est? an et hoc praetermissum scriptura isus plantatus. est et ibi homo conlocatus et soporatus est, ut Eua formaretur; et ea formata euigilauit eique nomen inposuit. sed haec nisi per temporales moras fieri non possent. non itaque ita facta sunt, sicut creata sunt omnia simul. Quantamlibet enim homo cogitet facilitatem, qua deus etiam haec simul cum ceteris fecit, uerba certe hominis nouimus nisi per temporales morulas emitti uocdixit: propter hoc relinquet homo
Abbreviated transcription (Latin):
uiuũt et uita sunt. facta autẽ
eo modo quo unaq̃q treatã in
gnͬe suo est Eyuio ergo illa e¬
terna incõmutabilisq nat᷑a qd̾
deus ẽ habens inse ut sit sicut
moysi dictuã est ego sum quisã
longe stilicet aliter ꝙͣ ista sut̃
quo facta sunt. qm̃ illud ue̾ ac
primitus ẽ qd̾ eod̾ mõ semꝑ est.
nec solũ nõ cõmutat᷑ s cõmutari
om̃o non p̃t̃. nichil horũ que fecit
existens et omña p̾mitus habẽs
sicut ipse est Neq em̃ ea face̾t
nisi ea nosset anteꝙͣ fac̾et. nec

Expanded text:
uiuunt et uita sunt, facta autem uiuunt et uita sunt, facta autem eo modo, quo unaquaeque creatura in genere suo est. Quamuis ergo illa terna incommutabilisque natura, quod Deus est, habens in se ut sit, sicut Moysi dictum est, Ego sum qui sum ; longe scilicet aliter quam sunt ista quae facta sunt: quoniam illud vere ac primitus est, quod eodem modo semper est, nec solum non commutatur, sed commutari omnino non potest; nihil horum quae fecit existens, et omnia primitus habens, sicut ipse est: neque enim ea faceret, nisi ea nosset antequam faceret; nec
Abbreviated transcription (Latin):
gatur in qua uita uidit oĩa qñ
fecit et sicut uidit ita fecit.
non preter seipm uidens sed et¬
in serpso Ita enuͬauit oia que
fecit. nec alia uisio eius et pa-¬
tris s una sicut una substãtia
Nã et in libro iob ita ip̃a sapĩa
ꝑ quã facta sunt oĩa predicat᷑
Sapiã uõ inquit uñ inuẽta est.
uel quis locus est sciẽ. Igno¬
rat mortalis uiam eius. nec ĩ¬
uenit᷑ in hõib Et paulopost.
cõmendauit uiã eius. et ipẽ nouit
locũ eius Ipse enĩ om̃e qd̾ est
sub celo ꝑfecit. et nouit que
sunt in terra Onña que fecit uẽ¬
torũ libramẽta. aque mensuras
meliora ubi ueriora ubi eterna
et incõmutabilia Qxͣꝙͣ suffic̾e
debeat ut quisq nouorit uel in¬
concusse credat ꝙ d̾s hec omĩa
feci̾t. nõ opinor eũ esso tã extor¬
dem ut deũ que nõ nou̾at focisse
arbitret᷑ Porro si nou̾ãt ea pri¬
rent apud illũ erant eo mõ nota
quo sempitne atq incõmutabilit

Expanded text:
gatur, in qua uita uidit omnia, quando gatur, in qua uita uidit omnia, quando fecit et, sicut uidit, ita fecit, non praeter se ipsum uidens, sed in se ipso ita enumerauit omnia, quae fecit. nec alia uisio ipsius et patris, sed una, sicut una substantia. nam et in libro Iob ita ipsa sapientia, per quam facta sunt omnia, praedicatur: sapientia uero, inquit, unde inuenta est? uel quis sit locus scientiae? ignorat mortalis uiam eius nec inuenietur in hominibus. et paulo post:  dominus commendauit uiam eius et ipse nouit locum eius. ipse enim omne, quod est sub caelo, perspicit et nouit quae sunt in terra omnia quae fecit: uentorum libramenta aquae mensuras meliora, ubi ueriora, ubi aeterna et incommutabilia. quamquam sufficere debeat, ut quisque nouerit, uel inconcusse credat, quod deus haec omnia fecerit, non opinor eum esse tam excordem, ut deum quae non nouerat fecisse arbitretur. porro, si nouerat ea, prirent, apud illum erant eo modo nota, quo sempiterne atque incommutabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
inferamꝰ in illo uita est. non in
se scil hoc est in sua nat᷑a qua
fcm̃ est ut conditio creaturaq
sit. s in illo uita ẽ qr omia que
ꝑ ip̃m̃ facta sunt nou̾ãt añqͣm
nõ sicut creatura ꝙͣ fecit. s sicut
uita et lux hom̃i qd ẽ ip̃a sapiã
et ip̃m̃ uerbũ unigenitꝰ dei filius
Eo modo ergo in illo uita ẽ qd̾
dices hñt qd̾ fcm̃ est in illo uita
erat. ut sic intelligat᷑ uita erat
quõ in pͥncipio erat u̾bũ et ubũ
crat apud deũ et d̾s erat u̾bũ
Qd̾ ergo fcm̃ est.iã uita erat
in illo. et uita nõ qualistũq nã
et pecora dicũt᷑ uiue̾ que frui
non pñt ꝑticipatioẽ sapiẽ sed
uita erat lux hom̃ Mentes
quippe rõnales purgate grã e
ius pñt ꝓuenire ad eiusmo di
uisionẽ. qua ne suꝑius quitꝙͣ
sit nec beatius S etiã si hoc
legamus ut intelligamus qd̾
factũ est in illo uita est. monet
ista sentẽtia ut id qd̾ ꝑ ip̃m̃
fcm̃ est uita esse in illo intelli¬

Expanded text:
inferamus: in illo uitinferamus: in illo uitse scilicet, hoc est in sua natura, qua factum est ut conditio creaturaque sit; sed in illo vita est, quia omnia quae per ipsum facta sunt, noverat antequam non sicut creatura, quam fecit, sed sicut uita et lux hominum. quod est ipsa sapientia et ipsum uerbum unigenitus filius dei. eo modo ergo in illo uita est, quod dices habent: quod factum est, in illo uita erat, ut sic intellegatur: uita erat, quomodo in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum. quod ergo factum est, iam uita erat in illo, et uita non qualiscumque — nam et pecora dicuntur uiuere, quae frui non possunt participatione sapientiae — sed uita erat lux hominum. mentes quippe rationales purgatae gratia eius possunt peruenire ad eiusmodi uisionem, qua nec superius quicquam sit nec beatius. Sed etiam si hoc legamus et intellegamus: quod factum est, in illo uita est, manet ista sententia, ut id, quod per ipsum factum est, uita esse in illo intelle
Abbreviated transcription (Latin):
quũt in euangelio satie asserant
astã sententiã eldiũgit em̃ euan¬
gelista et dicit Qd̾ ftm̃ est in
illo uita ẽ. et uita erat lux ho¬
minũ. qr scilicet rõnales mẽtes
in quo gene̾ homo scũs estr ad
ymnaginẽ dei nõ habent beram
lute sua̾ mͥsi ip̃m uerbũ dei ꝑ
qͥd facta suntͥ onĩa . cuiꝰ part̾ici¬
pes esse poterũt ab omi iniqui¬
tate et errore mũdate Nõ er¬
go ita ꝓnũciari oport qd̾ factũ
est in illo uita ẽ. ut subdistĩgua¬
mus qd̾ fcm̃ est in illo. et deinde
inferamꝰ uita est Quid enĩ non
in illo fcm̃ est. cũ cõmẽoratis mł¬
tis etiã t̾rens creaturis dicat᷑ in
psalmo oiã in sapiã fecisti. dicat
ita distinxeriꝰ ut et ip̃a terra et
quetũq in ea sunt uita sit Que
cũ absurde dicant᷑ oĩa uiue̾. ꝙͣto
absurdius ut etiã uita sint. pre¬
sertĩ qr distinguit de quali uita
loquatͣ cũ addit. et uita erat lux
hom̃i. Sic ergo distinguendũ est
ut cũ dixerimꝰ qd̾ fcm est. deide

Expanded text:
quuntur in Evangelio, satis asserant istam sententiam: adjungit enim Evangelista et dicit, Quod factum est, in illo vita est, et vita erat lux hominum . Quia scilicet rationales mentes, in quo genere homo factus est ad imaginem dei, non habent ueram lucem suam nisi ipsum uerbum dei. per quod facta sunt omnia, cuius participes esse poterunt ab omni iniquitate et errore mundatae. Non ergo ita pronuntiari oportet: quod factum est in illo, uita est, ut subdistinguamus: quod factum est in illo, et deinde inferamus: uita est. quid enim non in illo factum est, cum commemoratis multis etiam terrenis creaturis dicatur in psalmo: omnia in sapientia fecisti, dicat ita distinxerimus, ut et ipsa terra et quaecumque in ea sunt uita sint. quae cum absurde dicantur omnia uiuere, quanto absurdius, ut etiam uita sint? praesertim quia distinguit, de quali uita loquatur, cum addit: et uita erat lux hominum. sic ergo distinguendum est, ut, cum dixerimus: quod factum est, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
inꝙͣ illa substantia ineffabilis
sit. nec dici uttũq hõi ꝑ hoĩem
possit insi usurpatis quibusdã
locorit ac tꝑm uerbis cũ sit añ
oĩa tꝑa et ante om̃s locos: tñ
ꝓpinquior nobis est qui fecit ꝙͣ
multa que fcã sunt In illo em̃¬
et uiuimꝰ et mouemͣ et sumus
Istoꝵ autẽ pleraq remota sunt
a mente nr̃a ꝓpt̾ dissiłitudinẽ sui

Expanded text:
 illa substantia ineffabilis sit, nec dici utcumque homini per hominem possit, nisi usurpatis quibusdam locorum ac temporum verbis, cum sit ante omnia tempora et ante omnes locos; tamen propinquior nobis est qui fecit, quam multa quae facta sunt. In illo enim vivimus, et movemur, et sumus : istorum autem pleraque remota sunt a mente nostra propter dissimilitudinem sui
Abbreviated transcription (Latin):
notesc̾et pͥncipib et ptãtib ĩceleste¬
bus ꝑ eccl̃iam młtiformis sapiẽtie
qr ibi pͥmitus eccłia quo post re¬
surrectionẽ et ista eccłia congre¬
ganda est ut simus equales ange¬
lis dei Illis cego a seculo m̃notuit.
qr oĩo creata nõ ante secula seda
feculis ab ip̃a em̃ exorta sũt scła.
et ip̃a a scłis. qmĩ initiũ eiꝰ mitiũ
seculoꝵ ẽ Uingenitus autẽ ante

Expanded text:
elestibus per Ecclesiam multiformis sapientia primitus Ecclesia, quo post resurrectionem et ista Ecclesia congreganda est, ut simus aequales Angelis Dei . Illis ergo a saeculis innotuit; quia omnis creatura non ante saecula, sed a saeculis. Ab ipsa enim exorta sunt saecula, et ipsa a saeculis; quoniam initium ejus initium saeculorum est: Unigenitus autem ante
Abbreviated transcription (Latin):
dat deus Quid ẽ ergo qd̾ adiũ¬
git/. fono autẽ ascendebat de
terra et irrigabat oem̃ faciem
terre. Ille quippe fons tanta
largitate manans sicut nilus e¬
gypto posset unu̾se t̾re esse pro
pluuia Quid itaq pro magno cõ¬
mendatũ ẽ anꝙͣ plueret fecisse de¬
ũ illa gignentia. cũ tm̃ posset ad¬
iuuare pluuia ꝙͣtũ fons irrigãs
terrã. uerũ etsi aliquid minꝯ̃ mi-¬
nora illa fortasse nõ tñ nulla
nasce̾ntur. An hinc etiã more
suo script᷑a tanꝙͣ infirmis infir̃¬
miter loquit᷑ : Et tñ ĩnuit aliqͥd
qd̾ intelligat qui ualu̾it Nimirũ
enĩ sicut isto die paulo suꝑius cõ¬
mẽorato significauit unũ diẽ fc̃m̃
enũatio uelut tꝑm int̾ualla osten-¬
disse uid̾etur. ita cũ dixiss cũ celo
et tra deũ fecisse õnõ uiride agri
agri añꝙͣ exortũ est. ad didit
Nondũ enĩ pluerat d̾s super
terrã. nec erat hõ qui oꝑaretur
terrã Tanꝙͣ diceret Non ca sic

Expanded text:
dat Deus . 19. Quid est ergo quod adjundat Deus . 19. Quid est ergo quod adjungit, Fons autem ascendebat dbat omnem faciem terrae? ille quippe fons tanta largitate manans sicut Nilus Aegypto posset uniuersae terrae esse pro pluuia. quid itaque pro magno conmendatum est, antequam plueret, fecisse deum illa gignentia, cum tantum posset adiuuare pluuia, quantum fons inrigans terram? uerum et si aliquid minus, minora illa fortasse, non tamen nulla nascerentur. an hinc etiam more suo scriptura tamquam infirmis infirmiter loquitur et tamen innuit aliquid, quod intellegat qui ualuerit? nimirum enim sicut isto die paulo superius commemorato significauit unum diem factumenumeratio uelut temporum interualla ostendisse uideretur, ita, cum dixisset cum caelo et terra deum fecisse omne uiride agri, agri antequam exortum est, addidit, Nondum enim pluerat Deus super terram, nec erat homo qui operaretur terram; tanquam diceret, Non ea sic
Abbreviated transcription (Latin):
cit deus om̃e uiride agri atq
om̃e fenũ agri.nondũ pluerat su¬
ꝑ rerrã et nondũ erat homo. Ter¬
tio quippe die fecit ista. hoiẽm au¬
tẽ sexto die Sed cũ fecit d̾o õẽ
uiride atq ome fenũ agri añꝙͣ
exortũ est suꝑ terrã. nõ solũ hõ
non erat qui oꝑaret᷑ terrã s nec
ipm̃ fenũ erat suꝑ terrã qd utiq
ante dicit fcm̃ ꝙͣ exortũ an ideo
rat homo qui oꝑando terrã facet
ea. Quasi uo̾ tam multa ligna
et tã multa gn̾a herbarũ nõ si¬
ne ulla oꝑa homi nascant᷑ ex tra
An ob hoc utrũq positũ est. et
qr nondũ pluerat suꝑ terrã et
qr nondũ erat homo qui oꝑare¬
tur terrã. Ubi em̃ oꝑa humana
non est. ꝑ pluuiã nascuntur ista
uiã non nascunt᷑. nisi huanao/¬
pera accedat Ideo nũc utrũq
adiutoriũ necessariũ ẽ ut cũcta
nascant᷑. tut̃ autẽ utrũq de fuit
¶deo fecit ds hec potẽtia uer-¬
bi sui sine pluuia et sine opere
neq qui rigat s qui incremẽtũ

Expanded text:
cit deus omne uiride agri et omne fenum, nondum pluerat super terram, et nondum erat homo? tertio quippe die fecit ista, hominem autem sexto. sed cum fecit deus omne uiride atque omne fenum agri, antequam exortum est super terram, non solum homo non erat. qui operaretur terram, sed nec ipsum fenum erat super terram, quod utique ante dicit factum quam exortum. an ideo rat homo, qui operando terram faceret ea? quasi uero tam multa ligna et tam multa genera herbarum non sine ulla opera hominum nascuntur ex terra. An ob hoc utrumque positum est, et quia nondum pluerat super terram et quia nondum erat homo, qui operaretur terram? ubinon est, per pluviam ista nascuntur. viam non nascuntur, nisi humana opera accedat. Ideo nunc utrumque adjutorium necessarium est, ut cuncta nascantur: tunc aut in utrumque defuit; ideo fecit Deus haec potentia Verbi sui sine pluvia, sine opere neque qui rigat, sed qui incrementum
Abbreviated transcription (Latin):
hot erat in pͣncipio apud deũ. oĩa
ꝑ qpm̃ stã sunt et sine ip̃o factũ
estrnchii Quis ergo tã sit demẽs
ut dicat nõ ea deũ fecisse que no¬
ueuat . Porro si nouãt. ubi isila¬
ꝑ qd faita sunt onna. mãsiert᷑¬

Expanded text:
t in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Quis ergo tam sit demens, ut dicat non ea Deum fecisse quae noverat? Porro si noverat, ubi nisi aper quod facta sunt omnia? Nam si extr
Abbreviated transcription (Latin):
causali ordine prius stã est infor¬
mis formabilisq mat̾ĩes et spũa¬
lis et corꝑalis. de qua fieret qd̃
faciendũ ess.cũ et ipã priusꝙͣ in¬
stituta ẽ nõ fuisset. nec instituta
est nisi ab illo utiq sũmo deo et
uõ ex quo sũt oĩa. que suie celi ⁊
fre noĩe significata sit que in prĩ¬
cipio fecit deus añ illũ un̾ĩ diẽ
quẽ condidit.et ꝓptẽa iã sit appel¬
lata quia inde facta sũt celũ et
terra. siue noĩe fre ĩuisibilis et
incõposite atq abyssi tenebrose.
iam in pͥmo libro tractatũ ẽ In
hiis uõ que iã ex informitate for¬
mata sunt euidentius q appelłan¬
tur creata uel frã uł condita. p̃¬
mũ fcũs est dies Oporcebat eñ
ut. primatũ create̾ obtm̾e̾t nata
ilła que creaturã ꝑ creatorẽ /nõ
creatorẽ ꝑ creaturã poss cognosc̾e̾

Expanded text:
causali ordine prius facta est informis formabilisque materies, et spiritualis et corporalis, de qua fieret quod faciendum esset, cum et ipsa priusquam instituta est, non fuisset: nec instituta est nisi ab illo utique summo Deo et uero, ex quo sunt omnia. quae siue caeli et terrae nomine significata sit, quae in principio fecit deus ante unum illum diem, quem condidit, propterea iam sic appellata, quia inde facta sunt caelum et terra, siue nomine terrae inuisibilis et inconpositae atque abyssi tenebrosae, iam in primo libro tractatum est. In his uero, quae iam ex informitate formata sunt euidentiusque appellantur creata uel facta uel condita, primum factus est dies; oportebat enim, ut primatum creaturae obtineret illa natura, quae creaturam per creatorem, non creatorem per creat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfertur testiõniũ qd̾ dĩa simul deꝰ creauerit.
sed uicina testificatio pagnie cõsequẽtiõ ex
haic re nos ãmonet dicẽs. cũ fc̃õ ẽ dies fe¬
cit deus celũ et terrã et om̃e uride agri

Expanded text:
profertur testimonium, quod omnia simul deus creauerit, profertur testimonium, quod omnia simul deus creauerit, sed uicina testificatio paginae consequentis ex hac re nos admonet dicens: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et o
Abbreviated transcription (Latin):
celi et terre cũ fcũs ẽ dies. fecit deꝯ celũ
et celũ et om̃e iuride agri. taꝙͣ ulud ĩsiiãs.
cũ fc̃s ẽ dieb. tũc fecisse deũ celũ et trã et
omẽ uiride agri Porro autẽ suꝑior narratio
fcm̃ diẽ ꝓ̾mitus Indicat eũq unũ diẽ depu¬
tat post̾ quẽ scdm ãnuerat quo fcm̃ ẽ fir¬
mamentũ. et terciũ quo spẽs terre marisq
digeste sũt. et lignũ e atq herbã t̾ra prd
duxit ⁊tn forte hoc illud ẽ quod ĩ libro su¬
dierũ ordiẽ creata cũcta et cõsũmata me¬
morasset nc̃ ad unũ diẽ oiã reduũtur noĩẽ
celi et terre adiuc̃to etiã fruticũ gñ̾e. nimi¬
rũ ꝓpter quod supra dixi. ut si fortassis ex
hacͣ nr̃a cõsuetudiẽ ĩtelligeretur dies. cor¬
rigeretur lcõi cũ recolerẽt uiride agri
ante istũ solarẽ dĩe deũ dixisse ut t̾ra ꝓdu¬
ceret. ita etiã nõ ex alio sc̃e sc̃ptiur libro

Expanded text:
caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, tamquam illud insinuans, cum factus est dies, tunc fecisse deum caelum et terram et omne uiride agri. Porro autem superior narratio factum diem primitus indicat eumque unum diem deputat; post quem secundum adnumerat, quo factum est firmamentum, et tertium, quo species terrae marisque digestae sunt et ligduxit. An forte hoc illud est, quod in libro sudierum ordine creata cuncta et consummata memorasset, nunc ad unum diem omnia rediguntur nomine caeli et terrae adiuncto etiam fruticum genere? nimirum propter quod supra dixi, ut. si fortassis ex hac nostra consuetudine intellegeretur dies, corrigeretur lector, cum recoleret uiride agri ante istum solarem diem deum dixisse, ut terra produceret. ita iam non ex alio sanctae scripturae libro
Abbreviated transcription (Latin):
siune spũalẽ ĩ societate unitatis ãelice nõ
tñ talẽ qualẽ hic nouimꝰ ĩtellcũ m̃estiga¬
re tõtendimꝰ Ullud etiã nõ ab re fuerit ĩtue¬
ri qd̾ cũ posset dicere. hic ẽ liber creature
celi et terre cũ fecit deꝰ celũ et terrã. ut
ĩcelo et terra ĩtelligeremꝯ quidoud ĩ eis̃ ẽ
sicut loqui diuina scptura cõsuent. et noĩe
celi et terre sepissime ĩterdũ addito et ma¬
ris uiiuersã ĩsmuet creaturã. aliqñ adiũgẽs
et dicẽs que sũt ĩ eis. ut quidquid horũ di¬
ceret ibi ĩtelligerema et diẽ siue quẽ p̾mi¬
tus cõdidit siue istũ quẽ pñtia solis̃ facit.
nõ ita dixit. sed ĩterposuit diẽ dicẽs. cũ fr̃s¬
terra et om̃e uiride agri. nec ita. hic ẽ li¬
ber creature celi et terre. cũ fecerit deus̃
diẽ celũ et terrã et om̃ẽ uirid̾e agri. hos
eñ magis lecutionis modos loquẽdi cõsue¬
tudo poscrbat. sed eut. hic ẽ liber creature

Expanded text:
unitatis angelicae non tamen talem, qualem hic nouimus, intellectu uestigare conemur. Illud etiam non ab re fuerit intueri, quod, cum posset dicere: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum fecit deus caelum et terram, ut in caelo et terra intellegeremus quidquid in eis est, sicut loqui diuina scriptura consueuit, ut nomine caeli et terrae saepissime, interdum addito et maris, uniuersam insinuet creaturam, aliquando adiungens et dicens: et quae sunt in eis, ut, quidquid horum diceret, ibi intellegeremus et diem, siue quem primitus condidit, siue istum, quem praesentia solis facit: non ita dixit, sed interposuit diem dicens: cum fam, et omne viride agri: nec ita, Hic est liber creaturae coeli et terrae, cum fecit Deus diem, et coelum et terram, et omne viride agri: hos enim magis locutionis modos loquendi consuetudo poscebat. Sed ait, Hic est liber creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
es. illorĩ noĩbus et ño alios atq alios sibi¬
met sucçedentes currendo tꝑalia patere
spacia illos autẽ pͥmos sex dies ĩ eoꝑta no¬
is atq ĩnsitata spẽ ĩ iuis rerũ cõditionib
exꝑlicutos ĩ quibus et uesꝑa et mane sicut
ip̃a lux et tenebre idast dies et nox nõ eã
uicissitudinẽ p̃buerũt quã p̃bent isti ꝑ sous
circuitus Quod certe de illis tribus fateri
cogimur. qui ante condita lũaria cõmemo¬
rãti atq mĩati sũt Ac ꝑ hoc qualiscũq ĩ eis
uesꝑa et mane fuerit. nullo mõ tñ opinan
bonũ illi etermtati et ĩcõmutabilitati acro¬
disse uanitate temeraria suspicem᷑. s illã qui¬
dẽ requiẽ dei qua ĩ sepp̃o requiestit eoq do¬
no beatus ẽ qd̾ ip̃e sibi ẽ nec ĩiciũ eidẽ ip̃i
habere nec terminũ. cõsũmate aũt creaturre
ht ĩiciũ eandẽ requiõ dei. qm̃ rei cuiꝯ ꝑssio¬

Expanded text:
es illorum nominibus et numero alios atque alios sibies illorum nominibus et numero alios atque alios sibimet succedentes currendo temporalia peragere spatia, illos autem primos sex dies inexperta nobis atque inusitata specie in ipsis rerum conditionibus explicatos, in quibus et uespera et mane sicut ipsa lux et tenebrae, id est dies et nox, non eam uicissitudinem praebuerunt, quam praebent isti per solis circuitus: quod certe de illis tribus fateri cogimur, qui ante condita luminaria commemorati atque numerati sunt. Ac per hoc qualiscumque in eis uespera et mane fuerit, nullo modo tamen opinbonum illi aeternitati et incommutabilitati accidisse uanitate temeraria suspicemur — sed illam quidem requiem dei, qua in se ipso requiescit eoque bono beatus est quod ipse sibi est, nec initium eidem ipsi habere nec terminum, consummatae autem creaturae habere initium eandem requiem dei, quoniam rei cuius
Abbreviated transcription (Latin):
significaret ĩiciũ manendi et quiescendi to¬
tius qd̾ conditũ ẽ ĩ illiꝰ quiete qui cõdiditꝰ
Que quies dei nec ñerũ ht̃ nec t̾nimũ. crea¬
ture aũt ht̃ ñciũ sed nõ ht̃ terminũ Et ideo
septimꝯ dies eidẽ treature ceꝑit a mane. sed
nillo uesꝑe terminat Nã si ĩ cet̾is dieb ue-¬
sꝑa et mana taliũ tꝑm uices significãt qua¬
lia nc̃ ꝑ hec cotidiaña spacia ꝑagũtur nõ n¬
deo quid prohibuerit et septinũ diẽ uesꝑa
noctẽq eius mane cõtludere. ut silit᷑ diceret᷑
et frã ẽ uesꝑa. et fem̃ ẽ mane dies seꝑtinus.
qñ quidẽ et ip̃e ẽ unꝯ dierũ qui om̃s septẽ
fut ꝗuorũ repititione mẽses et ãn et scła
ꝑagũtur ut mane quod poneret᷑ post uespe¬
rã seꝑtimi. hoc eẽt ĩiciũ octaui diei. de quoĩa
deniceps silendũ fuit quia idẽ pͥmꝰẽ ad quẽ
reditur. a quo rursus ebdomadis ordinatiur¬
series Ande ꝓbabiligẽ istos quidẽ septẽ di¬

Expanded text:
significaretur initium manendi et quiescendi totius quod conditum est, in illius quiete qui condidit. quae quies deo nec initium habet nec terminum; creaturae autem habet initium, sed non habet terminum. et ideo septimus dies eidem creaturae coepit a mane, sed nullo uespere terminatur. Nam si in ceteris diebus uespera et mane talium temporum uices significant, qualia nunc per haec cotidiana spatia peraguntur, non uideo, quid prohibuerit et septimum diem uespera noctemque eiusdem mane concludere, ut similiter diceretur: et facta est uespera, et factum est mane dies septimus. quandoquidem et ipse unus est dierum, qsunt, quorum repetitione menses et anni et saecula peraguntur; ut mane quod poneretur post vesperam septimi, hoc esset initium octavi diei, de quo jam deinceps silendum fuit, quia idem primus est ad quem reditur, a quo rursus hebdomadis r. unde probabilius est istos quidem septem di
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ tꝑaliũ corpaliũ motib uel ictib p̃t ce¬
leriꝯ ĩ ueniri Od̾ si oculorũ carnaliũ acles
celeritate tm̃ .pt quid mẽtis acies uel hũã
ne ꝙtomagis ãgelice  Quid nã de ipius
sũme dei sapuẽ celeritate dicatur. q̃ atingit
ubiq ꝓpt̾ suã mũdiciã. et nichil ĩquinatũ ĩ eã
ĩcurrit. In hiis que sunul ftã sũt nemo ui¬
det quid prius posteriꝰ ue fieri debuerit. insi
ĩ illa sapiã ꝑ quã fc̃ã sũt oiã ꝑ ordinẽ simul.
Dies ergo ille quẽ deꝰ pmitꝰ fecit si spũalis
rõnalisq creatura ẽ idest ãgłoꝵ suꝑcelestiũ

Expanded text:
rerum corporearum motibus uel ictibus potest cererum corporearum motibus uel ictibus potest celerius inueniri. quodsi oculorum carnalium acies celeritate potest tantum, quid mentis acies uel humanae? quanto magis angelicae? quid iam de ipsius summae dei sapientiae celeritate dicatur, quae adtingit ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit? in his ergo, quae simul facta sunt, nemo uidet, quid prius posteriusue fieri debuerit, nisi in illa sapientia, per quam facta sunt omnia per ordinem simul. Dies ergo ille, quem deus primitus fecit. si spiritalis rationalisque creatura est, id est angelorum supercaelestium
Abbreviated transcription (Latin):
bũ nr̃orũ radii et postea quid quid ultra ẽ. tñ
de mũ ad solẽ ꝑuemant quẽ uidemꝰ N ũ urtã
quia totiens hec dixinꝰ ꝓus et postea. ideo
nõ simul oĩa uno ictu trãsit nr̃ obtutus: Si
enĩ clausis oculis fãciẽ cõtra iusuri solẽ po¬
namꝰ. nõne mox ut apuerinꝰ eos ibi potiꝰ
aciẽ nram̃ nos iuenisse ꝙͣ illut eã ꝑduxisse
ꝓutabimur. ita ut nec ip̃i oculi p̾us aꝑti fuis¬
e uideãtu. ꝙͣ illo quo ĩtenderat ꝑuenisse
Et certe iste coc corꝑoree lucis ẽ radius emi¬
cans ex oculis nr̃is. et tã longe posita tãta
celeritate cõtingẽs. ut estimari cõpariq
nõ possit. Nẽpe hinc et illa oĩa tã ampla
ĩmensaq sꝑaicia simul uno ictu trãsiri ma¬
infestũ ẽ. et quid pͥus̃ posteriꝰq trãseat᷑
nichilominꝰ certũ ẽ Merito refurrcions
nr̃e celeritatẽ cũ expͥmere uellet apłus.
ĩ ictu oculi dixit fieri Neq eĩ aliquid in

Expanded text:
um oculorum et postea quidquid ultra est tum demum ad solem perueniant, quem uidemus. num igitur quia totiens hic diximus „prius" et "postea-, ideo non simul omnia uno ictu transit noster obtutus? si enim clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut eos aperuerimus, ibi potius aciem nputabimus; ita ut nec ipsi oculi prius aperti fuisse videantur, quam illa quo intenderat pervenisse? Et certe iste corporeae lucis est radius, emicans ex oculis nostris, et tam longe posita tanta celeritate contingens, ut aestimari compararique non possit. Nempe hic et illa omnia tam ampla immensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum est, et quod prius posteriusque transeatur, nihilo minus certum est. Merito resurrectionis nostrae celeritatem cum exprimere uellet apostolus, in ictu oculi dixit fieri. neque enim aliquid in
Abbreviated transcription (Latin):
itẽ hoc modo fit plena sentẽtia. cũ ft̃s ẽ dies.
fecit deus celũ et terrũ. ꝓculdubio cogit eo
modo se ĩtellui celũ et terrã cõmemorasse
quõ fcã sũt. cũ ftũs ẽ dies Deide cũ dictũ
det̃ fecit deub celũ et terrã additũ ẽ. et om̃e
uiride agri. que certe manifestũ ẽ terçia
die Icã Wnde liquidius apparet eũdẽ illũ
ẽẽ unũ diẽ quẽ facit deꝯ quo urpetito fc̃o ẽ
et scd̃s et tercius. et cereri usq ad septim̃ũ¬
diẽ Cũ autẽ noĩe celi et terre usitato mo¬
re sc̃pturarũ nc uniuersã creaturã uoluerit
accipi q̃ri pt̃ cur adderit et om̃e uiride a¬
gri QQuod michi uidetur ideo poslsse ut
significãtius ĩttmnaret quẽ diẽ cõmẽdauãt

Expanded text:
item hoc modo sit plena sententia: cum factus est dies, item hoc modo sit plena sententia: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, procul dubio cogit eo modo se intellegi caelum et terram commemorasse, quomodo facta sunt, cum factus est dies. deinde cum dictum esset: fecit deus caelum et terram, additum est: et omneviride agri: quae certe manifestum est tertio die facta. Unde liquidius apparet eumdem illum esse unum diem quem fecit Deus, quo repetito, factus est et secundus, et tertius, et caeteri usq4. Cum autem nomine coeli et terrae, usitato more Scripturarum, nunc universam creaturam voluerit accipi, quaeri potest cur addiderit, et omne viride agri; quod mihi videtur ideo posuisse, ut significantius intimaret quem diem commendaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
celũ et terrã priusꝙ cõdeiet diẽ. quia p̾ub
et hic cõmemorata sũt celũ et tetm et
postea factus̾ ẽ dieb corrigictur. sequẽtib
uerbis. quia et post cõmedratũ stm̃ diem
ẽ dies cuiꝰ cõtentioso extorqueat aliũ ĩtel
lcm̃ eẽ nõ posse Si enĩ tta eet̃ ĩterpositũ ut
diceretur. hic ẽ liber creature celi et terto
fcũs ẽ dies fecit deus celũ et terrã. quisꝙͣ for¬
te arbitraretur. librũ creature celi et terre
fecit deus celũ et terrã ante ronditũ dic᷑. ac
deinde subiũctã fcũs ẽ dies. sicut ibi postea
narratũ ẽ qd̾ deus̾ fecerit diẽ. inde cõtinuo
rursus dictũ.fecit deꝯ celũ et teriũ tãꝙͣ sit
iã quẽ admodũ hec stã sint post conditã diẽ
Sed quia ita ĩterpositũ ẽ ut diceret᷑ cũscõ
ẽ dies. siue hoc suꝑioribus̃ uerbis cõnectas
ut sit una sententia. hic ẽ liber ciratiur ce¬
li et terre cũ ft̃õ ẽ dies sie ĩferiorib ut

Expanded text:
quia prius et hic commemorata sunt coelum et terra, et postea factus dies; corrigatur subsequentibus verbis: quia et post commemoratum factum diem, est dies, cuivis contentioso extorqueat alium esse intellectum non posse. Si enim ita esset interpositum, ut diceretur. Hic est liber creaturae coeli et terrae, factus est dies, fecit Deus coelum et terram; quisquam forte arbitraretfecit deus caelum et terram ante conditum diem, ac deinde subiunctum: factus est dies, sicut ibi postea narratum est, quod deus fecerit diem : inde continuo rursum dictum: fecit deus caelum et terram, tamquam sic iam, quemadmodum haec facta sunt post conditum diem. sed quia ita interpositum est, ut diceretur: cum factus est dies. siue hoc superioribus uerbis conectas, ut sit una sententia: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, siue inferioribus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cũ cũ oĩbus q̃ ĩ ea sũt Sequitur enĩ et
ret et repento cũ cõmemorasset nõ sinat
suspicari ita se nc̃ celũ et terrã noũsse.
sicut ĩ principio añꝙͣ eẽt creatus dies Sic
em̃ uerba cõtexunt hic ẽ liber creature
teli et terre cũ ftõ ẽ dies. fecit deus celũ
et terrã. ut si quisꝙͣ uellet hic ĩtelligere

Expanded text:
tur enim et ret, et repetito cum commemorasset, non sinat suspicari, ita se nunc coelum et terram nominasse, sicut in principio antequam esset creatus dies. Sic enim verba contexuit, Hic est liber creaturae coeli et terrae, cum factus est dies, fecit Deus coelum et terr
Abbreviated transcription (Latin):
ture uel facture celiet terbe. cũ fc̃s ẽ dies
Neq emĩ quisq dictũrꝗ ẽ celũ et terrã hic
ita cõmeorata. sicut dictũ erat añ ꝙͣ cõditus
ĩsruaretur dies In principil fecit deꝯcelũ
et te rrã Illud ent̃si eo mõ ĩtelligitur. ut ali¬
quid fecetit deꝯ sine die pͥusꝙ̃ faceret diẽĩ qua¬

Expanded text:
l facturae coeli et terrae, cum factus est dies. Neque enim quisquam dicturus est coelum et terram hic ita commemorata, sicut dictum erat antequam conditus insinuaretur dies, In principio fecit Deus coelum et terram . Illud enim si eo modo intelligitur, ut aliquid Deus fecerit sine die
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde fecit deꝯ fir mamẽtũ. iã utiq ipãm
firmamẽti naturã tuiꝯ minor eẽt tãꝙ uesꝑti¬
na cognitio. ac sic usq ad omi oꝑm fmẽ. et
usq ad requiẽ dei que nõ ht̃ uesꝑam. qr nõ
ẽ fra sicut creatura nõ possit et̾iã ip̃is ge¬
minari cognitio. tãꝙͣ ip̃a sit pͥoi et maiorĩ
uerbo dei sicut ĩ dic. et posterioꝵac minor
ĩ seip̃a sicut uesꝑa S si oĩa simul mẽs ã¬
gelica pt̃ que singillati ꝑ ordinẽ cõneuaꝵ
causaꝵ sermo distiguet nũꝙͣ etiã q̃ fiebat᷑
uelud ipm̃ firmaniẽtũ. uelud aquaꝵ cõgir¬
gatio spẽs que nudata tr̾arũ uelud fruticũ
et arboiũ germinatio. lũariũ et syderũ
cõformatio. aquatilia terrestriaq aãntia
ẽa scd̾m motꝰ eoꝵ naturales nc̃ exꝑu᷑.
ita etiã cũ pͥmitus ĩstituta sũt cogitare de

Expanded text:
Deinde fecit Deus firmamentum; iam utique ipsam Deinde fecit Deus firmamentum; iam utique ipsam firmamenti naturam, cujus minor esset tanquam vespertina cognitio: ac sic usque ad omnium operum finem, et usque ad requiem Dei, quae non habet vesperam, quia non est facta sicut creatura, ut posset etiam ipsius geminari cognitio, tanquam prior et major in Verbo Dei sicut in die, et posterior ac minor in se ipsa sicut in uespera. Sed si omnia simul mens angelica potest, quae singillatim per ordinem conexarum causarum sermo distinguit, numquid etiam quae fiebant, uelut ipsum firmamentum, uelut aquarum congregatio speciesque nudata terrarum. uelut fruticum et arborum germinatio, luminarium et siderum conformatio, aquatilia terrestriaque animantea secundum motus eorum naturales nunc experimur, ita etiam cum primitus instituta sunt cogi
Abbreviated transcription (Latin):
cõdende creature ĩ uerbo dei cũ dixiss fiat
lux. et frã ẽ ip̃a lux. qua ãgelica mẽs forta
ẽ atq ĩ sua natura fcũ ẽ ¶Lõ aũt alibi seq̃¬
batur ut fieret Et ideo nõ pͥus dcm̃ ẽ. et sic
ẽ fc̃m̃. et poste dcm̃ ẽ. et fecit deꝰ lucẽ s ꝯtinuo
post uerbũ dei frã ẽ lux. adhesit q creanti luci
lux creata. uidẽs illã et se ĩ illa. idest rõe qua
qui fecit/ Et ideo cũ placuisset deo ftm̃ uidenti
quia bonũ ẽ. et diuisa eẽt lux a tenebris. et uo¬
cata lux dies et tenebre noꝵ : frã ẽ et uesꝑa
quia necessaria erat et ista cognitio quã di¬
stingueret a creatore creatura. alit ĩ seip̃a
cognita ꝙͣ ĩ illo. atq inde mane et aliud p̃¬
noscendũ. qd̾ fuerat uerbo dei faciendũ p̾us
ĩ cognitione mẽtis ãgelite. deinde ĩ nattura
ip̃ius firmamẽti Et ideo dixit deꝯ fiat fir¬
mamentũ. et sic ẽ fcm̃ ĩ togm̃itione creature¬

Expanded text:
condendae creaturae in uerbo dei, cum dixit: fiat condendae creaturae in uerbo dei, cum dixit: fiat lux, et secuta est ipsa lux, qua angelica mens formata est atque in sua natura facta est, non autem alibi sequebatur, ut fieret. et ideo non prius dictum est: et sic est factum, et postea dictum est: et fecit deus lucem, sed continuo post uerbum dei facta est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens illam et se in illa, id est rationemqui fecit. et ideo cum placuisset deo factum uidenti, quia bonum est, et diuisa esset lux a tenebris et uocata lux dies et tenebrae nox, facta\' est et uespera, quia necessaria erat et ista cognitio, qua distingueretur a creatore creatura aliter in se ipsa cognita quam in illo; atque inde mane et aliud praenoscendum, quod fuerat uerbo dei faciendum, prius in cognitione mentis angelicae, deinde in natura ipsius firmamenti. et ideo dixit deus: fiat firmamentum. et sic est factum, in cognitione spir
Abbreviated transcription (Latin):
ritate ĩherẽs uerbo dei. posteã ꝙͣ illo ordine
creata ẽ ut p̃cedet cetera pͥus ea iudit in
uerbo dei facienda ꝙ ftã sũt. ac si p̃us ĩ eius
fiebãt cogntione cũ deus dicebat ut fierent.
ꝙͣ ĩ sua ꝓpria natura que itidẽ ftã ĩ eis ip̃u
etiã cõgruit minore utiq noticia. q̃ uesꝑa
dcã ẽ Quã noticiã sane p̃cedebãt q̃ fie
sci pt̃ Niss enĩ pͣus sĩt qd̾ agnoscatur cogno¬
sci nõ pt̃ Post hoc si eo mõ sibi placeret᷑
ut ãplus seip̃a ꝙͣ a creatore suo delcãretur.
nõ fieret mane idest nõ de sua cognitiõe
ĩ laudẽ creatoris assurgeret. Cũ uero ftm
ẽ mane. faciendũ erat aliud et cognostendũ
deo dicente. fiat ut p̾us itidẽ ĩ cognitione
mẽtis ãgelice et posser rursus dici et sic
fcm̃ ẽ. ac deinde ĩ natura ꝓp̾a. ubi sequẽte
uesꝑa nosceretur Ac ꝑ hoc etiã si nulla hic
moraꝵ tꝑaliũ sint ĩterualla. p̃cessit tñ rõ

Expanded text:
ritate inhaerens uerbo dei, posteaquam illo ordine ritate inhaerens uerbo dei, posteaquam illo ordine creata est, ut praecederet cetera, prius ea uidit in uerbo dei facienda, quam facta sunt; ac sic prius in eius fiebant cognitione cum deus dicebat, ut fierent, quam in sua propria natura : quae itidem facta in eis ipsis etiam cognouit minore utique notitia, quae uespera dicta est. quam notitiam sane praecedebant quae fiest. Nisi enim prius sit quod cognoscatur, cognosci non potest. Post hoc si eo modo sibi placeret, ut amplius seipsa quam Creatore suo delectaretur, non fieret mane, id est non de sua cognitione in laudem Creatoris assurgeret. Cum vero factum est mane, faciendum erat aliud et cognoscendum Deo dicente, Fiat; ut prius itidem fieret in cognitione mentis angelicae et posset rursus dici: et sic est factum, ac deinde in natura propria, ubi sequente uespera nosceretur. . Ac per hoc etiamsi nulla hic morarum temporalium sint interualla, praecessit tamen ratio
Abbreviated transcription (Latin):
fiuit dies isti cũ orctur et occiõit sol. et ĩ lom̃
snũ redit. ut rursus oriatur. sed scd̾m potẽ¬
tiã spũalẽ mẽtis ãgelice. cũcta q̃ uoluerit
sima noticia facillime cõp̃hendente: nͨ ĩdeo¬
tñ sine ordine quo apparet cõnexio p̃cedẽtiũ
sequẽtiũ q causarũ neq em̃ cogn̾itio fieri p̃t
nisi cognoscenda p̃cedat. q̃ tã pora sũt ĩ u̾ba
ꝑ quod fcã sũt oĩa. quã ĩ hiis q̃ fcã sũt oĩbus
sũt ꝑ sensus corꝑis exꝑitur. eorũq noticiã pro
ĩfirmitatis hñane mõdulo capit et deinde
q̃rit eorũ causas. si quõ possit ad eas ꝑueniie.
principalit᷑ atq ĩcõmutabilit᷑ manẽt̾es ĩ u̾bo
Der ac sic ĩiusibilia oms̃ ꝑ ea q̃ fcã sũt ĩtellcã
cõspicere Quod quãta tarditate ac difficul¬
dio rapitur ut ĩstant̾ atq ꝑserãter hec agat.¬
et quis ignorat. Mens uero ãgłica pura ca¬

Expanded text:
fiunt dies isti, cum oritur et occidit sol et in locum fiunt dies isti, cum oritur et occidit sol et in locum suum redit, ut rursus oriatur, sed secundum potentiam spiritalem mentis angelicae cuncta quae uoluerit simul notitia facillima cotamen sine ordine, quo apparet connexio praecedentium sequentiumque causarum. Neque enim cognitio fieri potest, nisi cognoscenda praecedant; quae item priora sunt in Verbo, per quod facta sunt omnia, quam in iis quae sunt, per sensus corporis experitur, eorumque notitiam pro infirmitatis humanae modulo capit: et deinde quaerit eorum causas, si quo modo possit ad eas pervenire principaliter atque incommutabiliter manentes in Verbo dei, ac sic inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspicere. quod quanta tarditate ac difficuldio rapitur, ut instanter ac perseueranter haec agat. quis ignorat? mens uero angelica pura ca
Abbreviated transcription (Latin):
cogntione ĩ creatoris. quia nõ u abcessu
lucis suꝑioris sed ĩferioris cognitionis di¬
stinctione fit uesꝑa nec mane tãꝙͣ nocti
ignorantie scientia matutina succedat sed
qd uesꝑtinã etiã cognitionẽ ĩ głam cõditoris
sꝑe ĩquit et mane et meridie narrabo et
ãnũtiabo et exaudies uocẽ meã. Hic fortas
siul ista oĩa ageret que ht̃ ãgelica illa
societas et unitas diei quẽ pͥmitꝰ cõdidit
deus. tũc etiã cũ hec cõderẽtur simul hec
habuit. Nõne ꝑ om̃s sex dies tuͣ ea que ꝑ
singulos deo coñdere placuit cõderẽtur.
pͥmo hec accipiebat ĩ uerbo dei. ut ĩ eius
fcm̃. Deinde cũ fcã eeñt ĩ sua ꝓp̾a natum qua
sũt. deoq placuissẽt quia bona sũt. tũc ea
itidẽ cognoscebat. alia quadã ĩferiore co¬
gnitione. que noĩe uesꝑe significata ẽ. ac
deinde fca uesꝑa fiebat mãne. cũ de suo deꝰ
oiã et dies et uesꝑa et mane : sed singillatĩ

Expanded text:
ne in laude Creatoris. Quia non ibi abscessu lucis superioris, sed inferioris cognitionis distinctione fit vespera; nec mane tanquam nocti ignorantiae scientia matutina succedat, sed quod vespertinam etiam cognitionem in gloriam conditoris  Vespere, inquit, et mane, et meridie enarrabo et adnuntiabo; et exaudies uocem meam, hic fortasssimul ista omnia gerit atque habet angelica illa societas et unitas diei, quem primitus condidit deus, tunc etiam cum haec conderentur simul haec habuit? nonne per omnes sex dies, cum ea, quae per singulos deo condere placuit, conderentur, primo haec accipiebat in uerbo dei, ut in eius factum, deinde, cum facta essent in sua propria natura, qua sunt, deoque placuissent, quia bona sunt, tunc ea itidem cognoscebat alia quadam inferiore cognitione, quae nomine uesperae significata est ac deinde facta uespera fiebat mane, cum de suo opere omnia, et dies et uespera et mane, sed singillatim