comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potest esse cũ his qui in puteis aquam
nolunt hab̾e sed terram. & dicit eis.
Ecce relinquetur uob̾ domus ur̃a deser¬
ta. Fodit gͦ isaac nouũ puteum. un¬
mo pueri isaac fodiunt. Pueri isa ac
petrus & iacobus. uidas & apl̃s pau¬
lus. qui om̃s noui testam̃ti puteum¬
foderunt. & inuenerunt aquam
uiuam . quȩ fit fons aquȩ salientis
adhuc illi qui t̃rena sapuint. nec
noua condi patiunt᷑. nec uetera
purgari. Euangłicis puteis contra¬
in om̃ib contradicunt litigantes.
dicit᷑ ad eos. Qm̃ indignos uos fe¬
cistis grãe dĩ. ex hoc iam ad gentes
ibimus.
Dost hȩc fodit t̾ciũ puteũ isaac.
& appellauit nom̃ loci illius lati¬
tudo dicens. Nunc dilatauit nos
dñs. & fecit crescere suꝑ t̾ram.
Uere dilatatus ẽ isaac : & impleuit
omnẽ t̾ram scientia trinitatis. &
in toto orbe latitudinem eccłae
collocauit. Prius tantum in uidea
notus erat deus. & in isrł nomina¬
batur. Nunc aut̃ in omnẽ terram

Expanded text:
potest esse cum his qui in puteis aquam potest esse cum his qui in puteis aquam nolunt habere, sed terram, et dicit eis: Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta . Fodit ergo Isaac novum puteum, imo pueri Isaac fodiunt. Pueri sunt Petrus et Jacobus, Judas et apostolus Paulus, qui omnes Testamfoderunt, et invenerunt aquam vivam, quae fit fons aquae salientis cantur illi qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera purgari, evangelicis puteis contrain omnibus contradicunt litigantes, dicitur ad eos: Quoniam indignos vos fecistis gratiae Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus . Post haec jam fodit tertium puteum Isaac, et appellavit nomen loci illius Latitudo, dicens: Nunc dilatavit nos Dominus, et fecit crescere super terram. Vere dilatatus est Isaac, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latitudinem Ecclesiae collocavit. Prius tantum in Judaea notus erat Deus, et in Israel nominabatur ; nunc autem in omnem terram
Abbreviated transcription (Latin):
congrusriter aptaret. Quid enim
absurdum. unmo quid ñ conuenient᷑
futuroꝵ p̾nuntiationi accõmodatũ.
si ꝓpheta dĩ carnale aliquid lusit
ut eum caperet affectus uxoris.
cum ipsum ũbum dĩ caro factũ sit
ut habitaroꝵ in nobis. xXIi¬
ost hȩc refert scriptura quod isaac
postquã benedixit illum dñs. & ma¬
gnificatus est ualde. aggressus est
opus. & cȩpit fodere puteos quos
foderant pueri patris euis abraham.
S inuidentes ei palestini. obstruxerunt
eos implentes humo. & reliqua. Quis
est iste isaac nisi saluator noster. qui
dum descendisset in istum torrentem
gerara. pͥmo om̃ium illos puteos fode¬
re uult quos foderant pueri patris
sui. idest moyses pͣuteum legis fode¬
rat. dauid: salomion. & ꝓphete libros
scripserant ueteris testamenti Quos
tamen t̾rena & sordida repleuerat
purgare isaac. ut ostenderet quia
quȩcũq lex & ꝓphetȩ dixerunt
de ipso dixerunt: rixati sunt cũ

Expanded text:
congruenter aptaret. Quid enim congruenter aptaret. Quid enim absurdum, imo quid non convenienter futurorum praenuntiationi accommodatum, si propheta Dei carnale aliquid lusit, ut eum caperet affectus uxoris, cum ipsum verbum Dei caro factum sit, ut habitaret in nobis . Post haec refert Scriptura illud, quod Isaac postquam eum benedixit Dominus, et magnificatus est valde, aggressus est opus, et coepit fodere puteos, quos foderant pueri patris ejus Abrahae; sed invidentes ei Palaestini, obstruxerunt eos, implentes humo, et reliqua . Quis est iste Isaac, nisi Salvator noster, qui dum desceGerara, primo omnium illos puteos fodere voluit, quos foderant pueri patris sui, id est, Moyses puteum legis foderat, David, Salomon et prophetae libros scripserunt Veteris Testamenti: quos tamen terrena et sordida repleverat purgare Isaac ut ostenderet, quia quaecunque lex et prophetae dixerunt, de ipso dixerunt: rixati sunt cum
Abbreviated transcription (Latin):
sectant᷑. Preter isaac enim nullus
est heres. utiq quia non filu carnis
s filu ꝓmissionis deputantur in se¬
mine. Peinde mortuus ẽ abrahã
centũ septuaginta quinq annorũ.
sepultusq est in spelunca duplici.
in cuiꝰ interiori parte adam esse po¬
isaac ad abimelech regem palestinorum
in gerara: ex p̃cepto & benedictione
domini. Ibiq rebeccam uxorem suam
timoris causa finxit sororem. Quam
rex alienigena isaac coniugem tunc
esse cognouit. quando eum cum ea¬
ludentem uidit. Quid aut̃ sibi uult in
sacramento xp̃i & ȩccłae quod tantus
patriarcha cum coniuge luserit. con¬
uigiumq illud inde sit cognitum:
Uidet ꝓfecto quisquis ne aliquid erran¬
do in ęccła peccet: si secretum uiri¬
eius in scripturis scĩs diligent̃ intu¬
eatur : & inuenit eum maiestatem
suam qua in forma dĩ equalis est pa¬
tri paulisꝑ abscondisse in forma ser-¬
ui. ut eius capax esse humana infir¬
mitas posset. eoq modo se conui gi

Expanded text:
sectantur. Praeter Isaac enim nullus sectantur. Praeter Isaac enim nullus est haeres, utique quia non filii carnis, sed filii promissionis deputantur in semine. Deinde mortuus est Abraham centum septuaginta quinque annorum, sepultusque est in spelunca duplici, in cujus interiori parte Adam esse poIsaac ad Abimelech regem Palaestinorum in Gerara, ex praecepto, et benedictione Domini; ibique Rebeccam uxorem suam timoris causa finxit sororem. Quam rex alienigena Isaac conjugem tunc esse cognovit, quando eum cum ealudentem vidit. 2. Quid autem sibi velit in sacramento Christi et Ecclesiae, quod tantus patriarcha cum conjuge luserit, conjugiumque illud inde sit cognitum? Videt profecto quisquis ne aliquid errando in Eccejus in Scripturis sanctis diligenter intueatur, et invenit eum majestatem suam, qua in forma Dei aequalis est Patri, paulisper abscondisse in forma servi, ut ejus capax esse humana infirmitas possit, eoque modo se conjugi
Abbreviated transcription (Latin):
contẽplatione & in intelligentia ueri¬
tatis. ubi intellectũ ꝑcipiat altiorẽ.
siue ubi lauacro aque purificetur.
sicq dehinc copuletur sponso suo xp̃o.
obitũ sarȩ. cethuram duxit uxorem.
Numquid ob incontinentiã dum esset ae¬
tate grandeuus: Absit. An ꝓpter
filioꝵ ꝓcreationem. dũ illi semen qͣsi
stellȩ cęli ex isaac filio ꝓmitteretur.¬
Non. Ergo quid sibi uult ista cethura.
nisi quia sicut agar & ismahel signi¬
ficauerunt carnales ueteris testam̃ti.
hereticos qui se ad testam̃tũ nouũ existi¬
sicut scriptũ ẽ. Una est enĩ columba
mea. ꝑfecta mea. Dedit aut̃ abrahã
cuncta quȩ possidebat isaac filio suo.
filiis aut̃ concubinarũ largitus est
munera: & separauit eos ab isaac fi¬
lio suo. Quid hoc significat. nisi quia
dant᷑ & non nulla munera filus concu¬
binarũ. idest carnaliũ. Sed non ꝑ¬
ueniunt ad regnũ ꝓmissum. nec here¬
tici. nec iudei. quia carnalia lucra

Expanded text:
contemplatione et intelligentia vericontemplatione et intelligentia veritatis, ubi intellectum percipiat altiorem, sive lavacrum aquae, ubi purificetur; sicque dehinc copulatur sponso suo Christo, obitum SarNunquid ob incontinentiam, dum esset aetate grandaevus? Absit. Sed propter filiorum procreationem, dum illi semen, quasi stellae coeli, ex Isaac filio promitteretur? Ergo quid sibi vult ista Cethura, nisi quia sicut Agar et Ismael significauerunt carnales ueteris testamenti,carnales, qui se ad testamentum nouum existisicut scriptum est: Una est enim columba mea, perfecta mea . Dedit autem cuncta Abraham quae possidebat Isaac filio suo. Filiis autem cuncubinarum largitus est munera, et separavit eos ab Isaac filio suo, etc. Quid hoc significat, nisi quia dantur et nonnulla munera filiis concubinarum, id est, carnalium? Sed non perveniunt ad regnum promissum, nec haeretici, nec Judaei, quia carnalia lucra
Abbreviated transcription (Latin):
tem baptismatis. & ibi oranti occurrit
ei uirgo rebecca. idest ȩccła. Uidit
aut̃ rebecca puerũ idest sermonem
ꝓpheticũ. deponit de humero idriam.
utiq elatã scłi facundiam. & ad hu¬
milem ꝓpheticũ se inclinat sermonẽ.
accepit aureos scripturarũ sensus.
& clarum argenti eloquiũ. Sicq se¬
cuta puerũ rebetca uenit ad isaac.
tortis uitiosisq uitȩ ueteris conuer¬
sationib inuenitꝰ᷑. Quȩ isaac uiso
descendit. quia dño cognito uitia
sua gentilitas deseruit: & ab elatio¬
ne celsitudinis una humilitatis petiit.
Quȩ etiã & uerecundata pallio uelaba¬
tur. quia coram eo de errorib prio
ribus confundit᷑ Quod uͦ inclinato
iam die egressus est in agrum isaac:
hoc designabat. quod extremo huius
uitȩ tempore uelut in diei fine ueni
cum sit inuisibilis. se tam̃ uisibilem
in hoc mundo uenienti ex gentibus
eccłae demonstrauit. Inuenit autem
eũ ȩccła ad puteũ uisionis. idest in

Expanded text:
tem baptismatis; et ibi adorans, occurrit tem baptismatis; et ibi adorans, occurrit ei virgo Rebecca, id est, Ecclesia. 4. Vidit autem Rebecca puerum, id est, sermonem propheticum, deponit de humero hydriam, utique elatam saeculi facundiam, et ad humilem propheticum se inclinat sermonem. accepit aureos Scripturarum sensus, et clarum argenti eloquium. Sicque secuta puerum Rebecca, venit ad Isaac. tortis vitiosisque vitae veteris conversationibus invenitur. Quae, Isaac viso, descendit, quia, Deo agnitsua gentilitas deseruit, et ab elatione celsitudinis viam humilitatis petivit. Quae etiam et verecundata pallio velabatur, quia coram eo de erroribus prioris vitae confunditur. Quod vero inclinato jam die egressus est in agrum Isaac, hoc significabat quod extremo hujus mundi tempore velut in diei fine veniecum sit invisibilis, se tamen visibilem in hoc mundo venienti exigentibus Ecclesiae demonstravit. Invenit autem eum Ecclesia ad puteum visionis, id est, in
Abbreviated transcription (Latin):
rat autẽ abraham senex. multoꝵq
dierum. Dixitq seruo suo seniori
qui supra omiã eius erat. Pone manũ
tuam sub femur meũ. ut adiurem te
ꝑ dnm̃ dm̃ cęli & terre. ut ñ accipias
uxorem filio meo de filiab cananeoꝵ.¬
s ad terram & cognationem meã ꝓfi¬
ciscaris. ut inde accipias uxorem filio
meo isaac. Sed quid sibi uult quod
abraham seruo suo dixit postulans iure
uirando fidem. pone inquit manum
tuã sub femore meo. & adiuro te ꝑ
dm̃ cęli. Quid uult ds̃ cęli ad femur
abrahȩ. nisi ut cognoscatur sacram̃tũ.
ꝑfemur enĩ genus intelligit᷑. Ergo quȩ
fuit illa coniuiratio. nisi quia signifi
cabatur de genere abrahȩ uenturum
imaginem habuit legis. ꝑ quã sponsa
xp̃i eccła despondebatur. qui tamen
ꝓpt̾ antiquitatem senior nuncupat᷑
Abiit itaq puer in mesopotamiam
in ciuitatẽ nachor. stetitq circa fon¬
tem querens sponsam filio dnĩ sui.
Sic & lex quȩ post fidẽ ẽ uenit ad fon¬

Expanded text:
rat autem Abraham senex dierumque multorum. Dixitque servo suo seniori, qui supra omnia ejus erat. Pone manum tuam sub femur meum, ut adjurem te per Deum coeli et terrae, ut non accipias uxorem filio meo de filiabus Chananaeorram et cognationem meam proficiscaris, et inde accipias uxorem filio meo Isaac. 2. Sed quid sibi velit quod Abraham servo suo dixit postulans jure jurando fidem: Pone, inquit, manum tuam sub femore meo, et adjuro te per Deum coeli? Quid vult Deus coeli ad femur Abrahae, nisi ut cognoscatur sacramentum? Per femur enim genus intelligitur. Ergo quae fuit illa conjuratio, nisi quia significabatur de genere Abrahae Deum coelimaginem habuit legis, per quam sponsa Christi Ecclesia despondebatur, quae tamen propter antiquitatem senior nuncupatur. Abiit itaque puer in Mesopotamiam in civitatem Nachor; stetitque circa fontem, quaerens sponsam filio domini sui. Sic et lex, quae post fidem est, venit ad fon
Abbreviated transcription (Latin):
impetrauit. cuiꝰ nominis impositio
utiq benedictio fuit. Int̾p̃tat᷑ autẽ
isrł uidens dm̃. quod erit in fine prȩ¬
miũ scõꝵ. Tetigit porro ille idem
angłs latitudinem femoris. & clau¬
dum reddidit. Sicq erat unus atque¬
idem iacob. benedictus ⁊ claudus. Bene¬
dictus in his qui in xp̃m ex eodem po¬
pulo crediderunt. atq in infidelib
claudus. Nam femoris neruus uł lati¬
tudo. generis multitudo ẽ. Plures quip¬
pe sunt in stirpe. qui degenerantes a
fide patrũ. & a p̃ceptis auctoris sui de¬
uiantes. in erroris sui semitas claudi¬
cant. de quib ꝓphetice p̃dictum est.
claudicauert a semitis suis. Qui tam̃
p̃opłs post tactis sibi uirib non solũ
claudicat. sed & torpescit. ne ultra
iam generare filios possit. Deniq qͦd
adiecit idem patriarcha uidisse se
dm̃ facie ad faciem. cũ suꝑius uirum
secũ narraret fuisse luctatũ. id signi¬
ficat. quia idem ds homo erat futurꝰ.

Expanded text:
impetravit. Cujus nominis impositio impetravit. Cujus nominis impositio utique benedictio fuit. Interpretatur autem Israel videns Deum, quod erit in fine praemium sanctorum. Tetigit porro illi idem angelus latitudinem femoris, et claudum reddidit. Sicqidem Jacob benedictus et claudus. Benedictus in his qui in Christum ex eodem populo crediderunt, atque in infidelibus claudus. Nam femoris nervum vel latitudo, vel generis multitudo est. Plures quippe sunt in Ecclesia qui, degenerantes a fide patrum et a praeceptis auctoris sui deviantes, in erroris sui semitis claudicant, de quibus prophetice praedictum est: Et claudicaverunt a semitis suis , qui tamen populus post tactis sibi viribus, non solum claudicat, sed et torpescit, ne ultra jam generare filios possit. Denique quod adjecit idem patriarcha, vidisse se Deum facie ad faciem, cum superius virum secum narret fuisse luctatum, id significat quia idem Deus homo erat futurus,
Abbreviated transcription (Latin):
& iacob aceruũ testimonu. Int̾ fideles
enim tam iudeos quã gentiles testis ẽ
lapis eminens in similitudine xp̃i.
& aceruus lapidũ. qui ẽ multitudo
credentiũ.
Sis transactis. iacob mittit nuntios
ad esau fratrem suũ. mittit & munera.
Post hec transductis om̃ib suisper tor¬
rentem. ipse remansit solus. Et ecce
uir luctabat᷑ cum eo ͦ. p̃ualuitq ei
iacob nec dimisit eum. nisi benedicti¬
onem extorquer&e. sacrumq israhel
nom̃ acciꝑet. In quo. pͥncipalit̾ sacra¬
m̃ti dominici imago p̃figurata est.
Uir enĩ ille typũ xp̃i euidentissime
utiq uolenti. ut mysteriũ figuraret
passionis dnĩ. Ubi uisus est iacob in
uideoꝵ tẏpo hoc est in corporis sui so¬
bole prȩualuisse dõ. & quasi cum in¬
firmo ita cũ carne eius luctam̃ inire.
& inualescere in passione eius. sicut
scriptum est. cũ diceretur. crucifige
crucifige. & tam̃ iacob benedictionem
ab eodem angło quẽ uictor suꝑauerat

Expanded text:
et Jacob acervum testimonii. Inter fideles et Jacob acervum testimonii. Inter fideles enim, tam Judaeos, quam gentes, testis est lapis eminens in similitudinem Christi, et acervus lapidum, qui est multitudo credentium.is transactis, Jacob mittit nuntios ad Esau fratrem suum, mittit et munera. Post haec, transductis omnibus suis per torrentem, ipse remansit solus. Et ecce vir luctabatur cum illo, praevaluitque ei Jacob, nec dimisit eum, donec benedictionem extorqueret, sacrumque Israel nomen acciperet. 2. In quo principaliter sacramenti dominici imago praefigurata est. Vir enim ille typum Christi evidentissime ob utique volenti, ut mysterium figuraret passionis Christi, ubi visus est Jacob in Judaeorum typo, hoc est, in corporis sui sobole praevaluisse Deo, et quasi cum infirmo, ita cum carne ejus luctamen inire, et invalescere in passione ejus, sicut scriptum est, cum dicerent: Crucifige, crucifige. 3. Et tamen Jacob benedictionem ab eodem angelo, quem victor superaverat,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłia figuratur. Sedere autẽ est.
humilitatẽ pęnitentiȩ appetere:
sicut scriptum est. Surgite postꝗͣ
sederitis. Rachel gͦ idola sedendo ope¬
Beati quoꝵ remissȩ sunt iniquitates.
& quoꝵ tecta sunt peccata. Nos ergo
rachel illa significauit. qui idola se¬
dendo p̾mimus. si culpas auaritiae
pęnitendo damnamꝰ. Quae utiq aua¬
agite. & confortet᷑ cor urm̃: sed his
maxime euenit. qui quasi effemina¬
to gressu gradientes. ꝑ blandim̃ta
sȩculi resoluunt᷑. Unde & illic eiusdẽ
rachelis hȩc u̾ba sunt. uixta consue¬
tudinẽ feminarũ nunc accidit michi.
idẽ quasi muliebria se habere in notu¬
it. Laban aut̃ postquã ꝑsecutꝰ essẽt
iacob. & inuenisset eum. & locuti
essent int̾ se ineuntes fędus. tulit ia¬
cob lapidem. & erexit᷑ m titulum.
dixitq fratrib suis. Afferte mͥ lapides.
Qui congregantes fecerunt tumulum.
quẽ & uocauit laban tumulũ testis.

Expanded text:
Ecclesia figuratur. Sedere autem, est Ecclesia figuratur. Sedere autem, est humilitatem poenitentiae appetere, sicut scriptum est: Surgite, postquam sederitis . Rachel ergo idola sedendo opeBeati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Nos igitur Rachel illa 989 signavit, qui idola sedendo premimus, si culpas avaritiae poenitendo damnamus. Quae utique avaagite, et confortetur cor vestrum . Sed his maxime evenit qui, quasi effeminato gressu gradientes, per blandimenta saeculi resolvuntur. 7. Unde et illic ejusdem Rachelis haec verba sunt: Juxta consuetudinem feminarum nunc accidit mihi; id est, quasi muliebria se habere innotuit. Laban autem postquam persecutus esset Jacob, 332 et invenisset eum, et locuti essent inter se ineuntes foedus, tulit Jacob lapidem, et erexit illum in titulum, dixitque fratribus suis: Afferte lapides. 8. Qui congregantes fecerunt tumulum, quem vocavit Laban tumulum testis,
Abbreviated transcription (Latin):
albatio. De albatio aut̃ diabolus ñ
inconuenient᷑ accipit᷑. quia cũ sit
tenebrosus ex merito. transfigurat
se in angłm lucis. Huic seruiuit ia¬
cob. id est ex parte reꝓborũ uidaicus
populus. ex cuiꝰ carne incarnatus
dominus uenit. Potest etiam laban mun¬
dus hic expͥmi. qui cũ furore iacob
sequitur. quia electos quosq qui re¬
demptoris nr̃i m̃bra sunt ꝑsequendo
oppͥmere conat᷑. huiꝰ filiam idest
mundi siue diaboli iacob abstulit
abstrahit. quia ei ꝑ ꝓphetiam dicit.
Obliuiscere ppłm tuum. & domũ pa¬
tris tui. Quid uͦ in idolis. nisi auari¬
tia designat᷑. Unde & ꝑ paulum
dicit᷑. & auaritia quȩ ẽ idolorum
seruitus. Laban gͦ ueniens apud¬
iacob idolũ ñ inuenit. quia ostensis
mundi t̾esauris diabolus in redemp¬
tore nr̃o uestigia concupiscentiae
t̾renȩ non repperit. s quȩ iacob ñ
habuit. ea rachel sedendo cooꝑuit.
Per rachel quippe quȩ ouis diciturꝰ.

Expanded text:
albatio. Dealbatio autem diabolus non albatio. Dealbatio autem diabolus non inconvenienter accipitur; qui cum sit tenebrosus ex merito, transfigurat se velut angelum lucis . Huic servit Jacob, id est, ex parte reproborum Judaicus populus, ex cujus carne incarnatus Dominus venit. Potest etiam per Laban mundus sic exprimi, qui cum furore Jacob persequitur, quia electos quosque qui Redemptoris nostri membra sunt, persequendo opprimere conatur. Hujus filiam, id est, mundi seu diaboli Jacob abstulit,abstrahit, quia ei per prophetam dicit: Obliviscere populum tuum, et domum patris tui . Quid vero in idolis, nisi avaritia designatur. Unde per Paulum dicitur: Avaritia, quae est idolorum servitus . Laban veJacob idolum non invenit, quia ostensis mundi thesauris diabolus in Redemptore nostro vestigia concupiscentiae terrenae non reperit; sed quae Jacob non habuit, ea Rachel sedendo cooperuit. Per Rachel quippe, quae ovis Dei dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs formam serui accepit. factus
obediens pat̾nȩ uoluntati usq ad
pauit. & dñs in euangłio dicit. Ego
sum pastor bonus. Ille mercedis lucro
uarium sibi pecus abstulit. xp̃c di¬
ũsarum gentiũ uarietatem sibimet
congraegauit. Ille tres uirgas ampu.¬
tatis corticib in alueis aquarũ oppo¬
suit. ut earum contemplatione mul¬
tiplicarent᷑ eius oues. & dñs nr̃ in
ut quisquis hoc pleno corde ꝑspexe
rit. efficiatur ouis dei
ost longam igit᷑ seruitutem quam
iacob apud socerum suũ ꝓ uxoribus
uel mercede sustinuitꝰ. p̾cepit ei.
ds̃ ut reuerteretur in patriã suan
Tunc ignorante socero cum uxorib co-¬
mitatus ꝓperauit. laban aut̃ conse¬
cutus est eum in monte galaad cum
furore. atq idola quȩ rachel furalie¬
rat apud eum requisiuit. nec reꝑit.
Quid gͦ sibi hoc ipsum figuraliter uult:
Dum enim laban suꝑius aliam gerat
ꝑsonam. nunc tam̃ diaboli figurat
typum. Laban quippe int̾p̃tat᷑ de¬

Expanded text:
Dominus formam servi accepit, factus Dominus formam servi accepit, factus obediens paternae voluntati usque ad pavit, et Dominus in Evangelio dicit: Ego sum pastor bonus . Ille mercedis lucro varium sibi pecus abstulit: Christus diversarum gentium varietatem sibimet congregavit. Ille tres virgas amputatis corticibus, in alveis aquarum apposuit, ut earum contemplatione multiplicarentur ejus oves, et Dominus noster in ut qurit, efficiatur ovis Dei. Post longam igitur servitutem, quam Jacob apud socerum suum pro uxoribus vel pro mercede sustinuit, praecepit ei Deus ut reverteretur ad patriam suam. Tunc, ignorante socero suo, cum uxoribus suis properavit. Laban autem consecutus est eum in mofurore, atque idola quae Rachel furata erat apud eum requisivit, nec reperit. » Quid ergo sibi hoc ipsum figuraliter velit? Dum enim Laban superius aliam gerat personam, nunc tamen diaboli typum figurat. Laban quippe interpretatur de
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum. & ũbũ erat apud dm̃ &
ds erat ũbũ. & quicquid de hac re
pie sapient̾q dicit᷑. & sine fantas¬
mate carnalis cogitationis. & salu¬
brit̾ uel ex parte capiatur.
lio quoq sensu liam & rachel uicto¬
inus martyr & cęteri in similitu¬
dine ęccłiȩ uel synagogȩ int̾p̃tati
sunt. Lia enim maior natu syna¬
goge tenuisse existimabant tẏpũ.
quia pͥor dĩ genuit populum. &
quidem & oculis legit᷑ grauida. qr
sterilis & postmodum fecunda. simi¬
litudo est eccłȩ. Iunior. quia tempo¬
re posterior. pulchra. quia scã corpo
euangeliũ ꝑspicere meruerunt.
Quȩ etiam tamdiu sterilis fuit. quousq
sẏnagoga ppłm generauit. Cur aut̃
iacob ꝓ rachel seruiuit. & supponitꝰ
ei lia maior. nisi quia dñs ut eccle
siam assumer&. pͥus synagogam sibi
conunxit. Seruitus itaq ipsuis
iacob septem annoꝵ ꝓ duab uxorib
huiꝰ uitȩ p̃sentis tempus significat.
quod ꝑ septem dies euoluitur. in qua

Expanded text:
Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; et quidqupie sapienterque dicitur, sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter vel ex parte capiatur. 30. Alio quoque sensu Liam et Rachel Victorinus martyr, et caeteri in similitudine Ecclesiae vel Synagogae interpretati sunt. Liam enim majorem natu Synagogae tenuisse existimant typum, quia prior Dei genuit populum. Et quidem et oculis legitur gravida, quia sterilis, et postmodum fecunda, similitudo est Ecclesiae. Junior, quia tempore posterior. Pulchra, quia corpore et Evangelium prospicere meruerunt. Quae etiam tandiu sterilis fuit, quousque Synagoga populum generabat. 32. Cur autem Jacob pro Rachel servivit, et supponitur ei Lia major, nisi qusiam assumeret, prius Synagogam sibi conjunxit? Servitus itaque ipsa Jacob septem annorum pro duabus uxoribus hujus vitae praesentis tempus significat, quia per septem dies evolvitur, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
tinens ait. ad me intrabis. Conduxi
enĩ te ꝓ mandragoris filii mei. tan¬
quã diceret. Doc trinȩ quã diligis
uis conferre bonam opinionem. noli fuge¬
re officiosum laborem. Hȩc in ȩcclesia
geri quisquis aduerterit. cernit &
experitius in exemplis. quam intelliga¬
mus in libris. Quis non uideat hoc
geri toto orbe t̾rarum. uenire homines
ab oꝑibus scłi. & ire in ocium cogno¬
scendȩ & contemplandȩ ueritatis tan
sitatem ordinandi in labore. tanquã
lia dicente ad me intrabis. Quib
mysteriũ dĩ dispensantib est. ut in
nocte huiꝰ scłi filios generent fidei.
Laudat᷑ a ppłis etiã illa uita. cuiꝰ amo¬
ꝓfessione ad miscđiam regendȩ ple
dedit. latius & clarius glorificet᷑.
tanquã iacob recusante noctẽ liȩ.
ut rachel pomis suis olentib &
clare nitentib potiat᷑. Quȩ aliqͦn¬
do & ipsa p̾stante miscdia dĩ ꝑ se
ipsam parit. Uix tandem quidem
quia ꝑrarũ est. ut in pͥncipio erat

Expanded text:
tinens ait: ad me intrabis: conduxi tinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tamquam diceret: doctrinae. quam diligis, uis conferri bonam opinionem? noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit. cernit. experimur in exemplis, quod intellegamus in libris. quis non uideat hoc geri toto orbe terrarum, uenire omnes ex operibus saeculi et ire in otium cognoscendae et contemplandae ueritatis tsitatem, atque ordinari in labore tanquam Lia dicente: ad me intrabis? quibus caste mysterium dei dispensantibus, ut in nocte huius saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amoprofessione ad ministerium regendae plebdedit, latius et clarius glorificetur: tamquam Jacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suaveolentibus et clare nitentibus potiatur; quae aliquando et ipsa praestante misericordia Dei, per se ipsam parit, vix tandem quidem, quia perrarum est, ut, In principio erat
Abbreviated transcription (Latin):
remouere. atq in ocio discendi aut
ctum ẽ. parũ tibi est quod accepisti
uirũ meum. insuꝑ & mandragoras
filu mei uis acciꝑe. acsi diceret.
Parũ tibi ẽ quod homines ad laborem
rerum gerendarũ necessarios in ocio
detinet uita studioꝵ. insuꝑ & popu¬
larem głam requirit. Proinde ut
eam iuste comparet. imꝑtit rachel
uirũ sorori suȩ illa nocte. ut scilic&
qui uirtute laboriosa regimini po-¬
puloꝵ accõmodati sunt. etiã si scien¬
tiȩ uacare delegerant. suscipiant ex¬
ꝑientiam tẽptationũ. curarumq sar-¬
cinam ꝓ utilitate cõmuni. ne ipsa
doctrina sapientiȩ cui uacare statu¬
erunt blasphemetur. neq adipiscat᷑
ab imꝑitiorib ppłis existimationẽ
bonam. quod illa poma significant.
& qͦd necessariũ est ad exhortationẽ
discentiũ. s plane ut hanc euram
suscipiant ui cogunt᷑. &̾ hoc satis
significatũ ẽ. quod cũ uenerit de
agro iacob occurrit ei lia. eumq de¬

Expanded text:
remouere atque in otio discendi ac remouere atque in otio discendi ac ctum est: parum est tibi, quod accepisti uirum meum, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? ac si diceretur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam temptationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphemetur neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc significatum est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque de
Abbreviated transcription (Latin):
incerta temptationũ ꝑiclitantis actio¬
nis. quam pleriq bono ingenio p̾diti
studioq flagrantes. quãuis idonei
regendis populis esse possint. tam̃
euitant ꝓpt̾ turbulentas occupati¬
ones. in doctrinȩ ociũ toto pectore
tanquã in speciosȩ rachel feruntur
amplexum. S quia bonũ ẽ ut etiã
hec uita latius innotescens popularẽ
głam mereatur. in iuistũ aut̃ est ut
eam consequat᷑ si amatorem suũ ad¬
ministrandis eccłus. curisq aptũ
& idoneum in ocio detinet nec com
imꝑtit. ꝓpt̾ea lia sorori suȩ dicit.
Parum tibi ẽ quod uirũ ieũ accepi¬
sti. insuꝑ & mandragoras filu mei
uis accipͥere : ꝑ unũ uirũ signifi¬
cans eos. qui cũ sint agendi uirtute
amabiles. & digni quib regimen
eccłȩ cõmittat᷑. ad dispensandũ fidei
sacram̃tũ illi accensi studio doctri¬
nȩ atq indagandȩ & contẽplandae
sapientiȩ se ab omĩb actionũ molestuᷤ

Expanded text:
incerta temptationum periclitantis actioincerta temptationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio praediti studioque flagrantes quamuis idonei regendis populis esse possint, tamen uitant propter turbulentas occupationes et in doctrinae otium toto pectore tamquam speciosae Rachel feruntur amplexum. Sed quia bonum est, ut etiam haec uita latius innotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubpertit. propterea Lia sorori suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis
Abbreviated transcription (Latin):
opinionis. nec ad istam głam popula¬
rem primi ꝑueniunt eoꝵs qui sunt ĩ
ȩccła: nisi quicũq in actionũ ꝑiculis
& labore uersant᷑. ꝓpt̾ea liȩ filius
mala mandragorica inuenit. exiens
in agrum. idest cũ honestate ambu¬
lans ad eos qui foris sunt. Doctrina :¬
uͦ illa sapientiȩ quȩ uulgi strepitu
remotissima in contẽplatione ueri¬
tatis dulci delectatione defigitur.
hanc ppłarem głam quantulũcũq
ñ assequeret᷑. nisi ꝑ eos qui in medi¬
is turbis agendo ac sudando ppłis
tiosi homines ꝑ quos multitudinis
ad ministrat᷑ utilitas & quoꝵ auctori¬
tas populis cara est testimonium per-¬
hibent iam uitȩ ꝓpt̾ studium con¬
quirendȩ & cont̾emplandȩ ueritatis
otiosiꝰ quodammͦ mala mandragorica
ꝑ liam ꝑueniunt ad rachel. Ad ipsam
uero liam ꝑ filium pͥmogenitũ idest
ꝑhonoren fȩcunditatis eius in quo
est omis fructus laboriosȩ atq inter

Expanded text:
opinionis. Nec ad istam gloriam populaopinionis. Nec ad istam gloriam popularem primi perveniunt eorum qui sunt in Ecclesia, nisi quicunque in actionum periculis et labore versantur. Propterea Liae filius mala mandragorica invenit exiens in agrum, id est, honeste ambulans ad eos qui foris sunt. Doctrina vero illa sapientiae quae a vulgi strepitu remotissima, in contemplatione veritatis dulci delectatiohanc popularem gloriam quantulamcumque non assequeretur nisi per eos, qui in mediis turbis agendo ac suadendo popultiosi homines, per quos multitudinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis cara est. testimonium perhibent etiam uitae propter studium conquirendae et contemplandae ueritatis otiosae, quodam modo mala mandragorica per Liam perueniunt ad Rachel; ad ipsam uero Liam per filium primogenitum, id est per honorem fecunditatis eius, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter
Abbreviated transcription (Latin):
Qui p̃dicas non furandũ furaris. He¬
rũtamen ut etiã ꝑ hanc conditionalem
ancillã. libera uxor iacob laborans
filios heredes regni suscipiat. idõ dñs
dicit. Quȩ dicunt facite. quȩ autem
faciunt facere nolite. Unde & apł̃s
Siue inquit occasione siue ueritate
xp̃c annuntiet᷑. & in hoc gaudeo. s
& gaudebo. tanquã & ancillam pari¬
entem de ꝓle numerosiore lȩtatur.
st uͦ quidam liȩ fetus ex beneficio ra¬
chel editus cũ uirũ suũ secũ debita
nocte cubiturũ acceptis a filio liȩ
mandragoricis malis cum sorore cu¬
bare ꝑmittit. Quid enĩ de mandra¬
gora dicendum est: ꝓinde rem com¬
peri pulchrã & suaue olentem. sapori
autem insipido. & ideo in illo man¬
dragorico pomo figurari intelligam
famam bonã popularẽ. Unde dicit
apłs. Oportet etiã testimoniũ hab̾e
bonũ ab eis qui foris sunt. Qui lic&
parũ sapiunt. reddunt tam̃ plerũq
labori eoꝵ ꝑ quos sibi confulitur &
splendorem laudis. & odorem bonae

Expanded text:
Qui praedicas non furandum furaris . Verumtamen, ut etiam per hanc conditionem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite . Unde et Apostolus: Sive, inquit, occasione, sive veritate, Christus annuntietur; et in hoc gaudeo, sed et gaudebo ; tanquam et ancilla pariente, de prole numerosiore laetatur. Est vero quidam Liae fetus ex beneficio Rachel editus, cum virum suum secum debita nocte concubiturum, acceptis a filio Liae mandragoricis malis, cum sorore cubare permittit. Quid enim de mandragora dicendum est? Proinde rem comperi pulchram et suave olentem, sapore autem insipido; et ideo in illo mandragoric pomo figurari intelligam famam bonam popularem. Unde dicit Apostolus: Oportet etiam testimonium habere bonum ab eis qui foris sunt ; qui licet parum sapiant, reddunt tamen plerumque labori eorum per quos sibi consulitur, et splendorem laudis, et odorem bonae
Abbreviated transcription (Latin):
ergens aut̃ iacob in mesopotami am
lienit in locũ ubi nunc bethlehem uo¬
catur. & posuit sub capite suo lapi¬
dem magnũ. & dormiens uidit sca¬
lam subnixam innitentẽ cęlo. & an¬
gelos dĩ ascendentes & descendentes.
Hoc uiso eiugilauit. unxitq lapidem
dicens. Uere hic domus dĩ est. & por¬
ta cęli. Et his dictis. discessit. Som
nus iste iacob. mors siue passio xp̃i
est. Lapis ad caput eiꝰ qui nomina¬
tim quodãmͦ dictus est etiã ͥnctus.
xp̃c significatur. Caput enĩ uiri
xp̃s est. Quis enim nesciat xp̃m ab
unctione appellari : Domus autẽ
dĩ. quia ibi natus est xp̃c in bedehẽ.
Porta uͦ cęli. quia ibi in terram descen¬
dit. ibi iterum & cęlum conscendit.
Frectio autẽ lapidis. resurrectio xpĩ
est. Porro scala xpc̃ est qui dixit.
Ego sum uia. ꝑ hanc ascendebant &
descendebant angłi. in quib signi¬
ficati sunt euangłistȩ p̃dicatores
xp̃i. ascendentes utiq cũ ad intel

Expanded text:
ergens autem Jacob in Mesopotamiam, venit in locum ubi nunc Bethlehem vocatur, et posuit sub capite suo lapidem magnum. Et dormiens vidit scalam subnixam, innitentem coelo, et angelos Dei ascendentes et descendentes. Hoc viso, evigilavit, unxitque lapidem, dicens: Vere hic domus Dei est, et porta coeli. Et his dnus iste Jacob mors sive passio Christi est. Lapis ad caput ejus, qui nominatim quodammodo dictus est, et jam unctus Christus significatur. Caput enim viri Christus est . Quis enim nescit Christum ab unctione appellari. Domus autem Dei, quia ibi natus est Christus in Bethlehem, porta vero coeli, quia ibi in terram descendit, ibi iterum ad coelum conscendit, erectio autem lapidis resurrectio Christi est. Porro scala Christus est, qui dixit: Ego sum via . Per hanc ascendebant et descendebant angeli, in quibus significati sunt evangelistae, praedicatores Christi, ascendentes utiq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quaslibet corporeas similitudines
insinuare diuina. sicut elegit rachel
ex uiro suo & ancilla susciꝑe filios.
quã sine filiis om̃ino remãneret.
Bala quippe ancilla rachel: intp̃tat᷑
inueterata. De uetere quippe uita
imagines. etiã cũ aliquid de spiritali
& in cõmutabili substantia diuinita¬
tis audit᷑. Suscepit & lia de ancilla
sua filios amore habendȩ numerosi¬
oris ꝓlis accensa. Inuenimus autem
zelpham ancillam eiꝰ int̾p̃tari os hians.
Quaꝓpt̾ hȩc ancilla illos figurat. quib
in p̃dicatione fidei euangelicȩ os erat.
& ñ cor erat. de qualib scriptum est.
Populus hic labus me honorat. cor autẽ

Expanded text:
per quaslibet corporeas similitudines per quaslibet corporeas similitudines insinuare divinas, sicut elegit Rachel ex viro suo et ancilla suscipere filios, quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe, ancilla Rachel, interpretatur inveterata. De vetere quippe vita, cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spirituali et incommutabili substantia Divinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua liberos, amore habendi numerosiores proles accensa. Invenimus autem Zelpham ancillam ejus interpretari os dicens, quapropter haec ancilla illos figurat quorum in praedicatione fidei evangelicae os erat, et cor non erat. De quibus scriptum est: Popu
Abbreviated transcription (Latin):
cant. Nascunt᷑ aut̃ eis facilius atq
copiosius ex ilło sermone fidei quod
p̃dicant xp̃m crucifixum. Rachel
aut̃ clara aspectu. mente excedit dõ.
& uidet in principio uerũ dĩ apud
dm̃. & uult parere & non potest.
quia generationẽ eius quis enarrabitꝰ
Idõq cũ contẽplandi otia appetit.
ut diuinitatẽ ineffabilẽ cernat.
uacare uult ab omi negotio. Et idõ
sterilis. quia in uarus p̾ssuris non
subuenit. S quia & ipsa int̾dum
ꝓcreandi caritate in ardescit. uult
enim docere quod nouit. uidet soro¬
rem labore agendi filus abundantẽ.
& dolet potius currere homines ad
eam uirtutẽ qua eoꝵ necessitatibus
consulit᷑. quam ad illã unde diuinum
aliquid dicit᷑. Hic dolor figuratus ui¬
detur. in eo quod scriptũ ẽ. Et rela¬
uit rachel sororem suam. Proinde
quia pͥus intellectus spiritalis substan¬
tiȩ. uerbis carne editis exprimi ñ
potest. elegit doctrin& sapientiae

Expanded text:
cant. nascuntur eis autem facilius atque cant. nascuntur eis autem facilius atque copraedicant Christum crucifixum. Rachel autem clara aspectu mente excedit Deo, et videt in principio Verbum Deum apud Deum, et vult parere, et non potest, quia Generationem ejus quis enarrabit? Ideoque contemplandi otia appetit, ut divinitatem ineffabilem cernat. Vacare vult ab omni negotio, et ideo sterilis, quia in variis pressuris non subvenit. Sed quia ipsa interdum procreandi charitate inardescit vult enim docere quod novit, videt sororem labore agendi filiis abundantem, et dolet potius currere homines ad eam virtutem, qua eorum necessitatibus consulatur, quam ad illam unde divinum aliquid discitur. Hic dolor figuratus videtur in eo quod scriptum est: Et zelavit Rachel sororem suam. Proinde quia purus intellectus spiritualis substantiae verbis carne editis exprim non potest, elegit doctrina sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
set sine ulla tolerantia laboris quae
in agendo patiendoq amplectenda
in terra morientiũ. Hoc enĩ uidetur
significare quod dictũ est ad iacob.
Non ẽ moris in loco hoc. ut minor ha¬
beatur pͥus quã maior. quia ñ absur¬
dum maior appellat᷑ quȩ tempore
pͥor est. Prior est autẽ in hominis
eruditione labor boni oꝑis. quam
requies contẽplationis. Ad unũ gͦ
contendendũ. s ꝓpt̾ hoc multa fe-¬
renda sunt. Itaq̃ duȩ sunt uxores
remissionis peccatoꝵ. hoc est dealba¬
tionis. quod ẽ laban. Uerũtamen una
amatur. alia toleratur. sed quȩ tolera¬
tur ipsa pͥus & uberius fecundatur.
ut si non ꝓpt̾ se ipsam. certe ꝓpt̾ filios
diligatur. Labor enim iustoꝵ maximũ
fructum habet. in eis quos ad regnum
dĩ generant. int̾ multas temptationes
& tribulationes p̃dicando euangeliũ.
in plagis supra modũ. in mortib sepuiᷤ.
ꝓpt̾ quos habent foris pugnas. intus
timores. gaudiũ & coronam suã uo¬

Expanded text:
set, sine ulla tolerantia laboris, quae set, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda in terra morientium. hoc enim uidetur significare quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior; quia non absurde maior appellatur quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditrequies contemplationis. Ad unum ergo contendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duremissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerumtamen una amatur et altera toleratur. sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non propter se ipsam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maximum fructum habet in eis, quos regno dei generant inter multas temptationes et tribulationes praedicando euangelium, in plagis supra modum, in mortibus saepius, propter quos habent foris pugnas, intus timores, gaudium et coronam suam uo
Abbreviated transcription (Latin):
primo ut ad rachel ꝑueniretur tole¬
rari fecit. deinde ꝓpt̾ filios cõm̃¬
dauit. Ita uͦ unusquisq utilis dĩ ser-¬
uus sub dealbationis peccatoꝵ suoꝵ
grã constitutus. quid aliud amat in¬
sua conũsatione meditari. nisi doctri¬
nam sapientiȩ. quã pleriq se ꝑceptu¬
ros putant statim ut se in sepͥtem
p̾ceptis legis exercuerint. quȩ sunt
in dilectione ꝓximi. ne cuiquã noce¬
atur. idẽ honora patrem tuũ & ma-
trem. ñ mechab̾is. ñ occides. non fu-¬
raberis. non falsum testimoniũ dices.
non concupisces uxorem ꝓximi tui.
rit. uelut ꝓrachel lia inopinata
coniungitur. & hanc sustinet ut ad
illam ꝑueniat. si ꝑseuerant᷑ amat.
acceptis aliis septem annos p̾ceptis.
Acsi ei dicatur. Serui alios septem
anniͦs ꝓpt̾ rachel. ut sit pauꝑ spũ.
mitis. lugens. esuriens. sitiensq iusti¬
tiam. misericors. mundo corde. paci¬
ficus. Uellet enin homo si fieri pos¬

Expanded text:
primo, ut ad Rachel perveniretur, toleprimo, ut ad Rachel perveniretur, tolerari fecit. 8. Deinde propter filios commendavit. Ita vero unusquisque utilis Dei servus, sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus, quid aliud amans in conversatione sua meditatur, nisi doctrinam sapientiae? Quam plerique se percepturos putant, statim ut se in septem praeceptis legis exercuerunt, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam noceatur, id est: Honora patrem tuum et matrem tuam, Non moechaberis, Non occides, Non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi tui. rit — uelut pro Bachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri pos
Abbreviated transcription (Latin):
dentie nr̃ȩ. spes uͦ ęternȩ contẽpla-¬
tionis. in dõ habens certã intelligen¬
tiam ueritatis. ipsa est rachel. Unde
etiam dicit᷑. Bona facie. & pulchra
specie. Hanc enim amat omĩs pie
studiosus. & ꝓpt̾ hanc seruit gr̃ẽ
dĩ. quia peccata nr̃ã & si fuerint
sicut fenicium. tanquã nix dealba¬
buntur. Laban quippe int̃ptatur
dealbatio. cui seruiuit iacob ꝓpt̃
rachel. Neq enu se quisq conuer¬
tit sub grã remissionis peccatorum
seruire iustitiȩ. nisi ut quiete ui¬
uat in uerbo. ex quo uidetur pͥn¬
cipium qđ est ds̃. Ergo ꝓpter ra-¬
chel non ꝓpt̾ liam seruitur. Nam
quis tandem amauerit in oꝑibus
iustitie laborem actionum atq pas-¬
sionum. Quis eam uitam ꝓpt̾ se¬
ipsam expetierit. Sicut nec iacob
liam. Sed tam̃ sibi nocte suppositam
in usum generandi amplexus. fecun-¬
ditatẽ eius exꝑtus est. Dñs enĩ eam
quia ꝑ se ipsam diligi non poterat.

Expanded text:
dentiae nostrae. Spes vero aeternae contempladentiae nostrae. Spes vero aeternae contemplationis Dei, habens certam intelligentiam veritatis, ipsa est Rachel. Unde etiam dicitur: Bona facie, et pulchra specie . Hanc enim amat omnis pie studiosus, et propter hanc servit gratiae Dei. Qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tanquam nix dealbabuntur. 6. Laban quippe interpretatur dealbatio; cui servivit Jacob 325 propter Rachel; neque enim se quisque convertit sub gratia remissionis peccatorum servire justitiae, nisi ut quiete vivat in verbo, ex quo videtur principium, quod est Deus. 7. Ergo propter Rachel, non propter Liam, servitur. Nam quis tandem amaverit in operibus justitiae laborem actionum, atque passionum? quis eam vitam propter seipsam expetiverit, sicut nec Jacob Liam? Sed tamen sibi nocte suppositam in usum generandi amplexus, fecunditatem ejus expertus est. Dominus enim eam, quia per se ipsam diligi non poterat,
Abbreviated transcription (Latin):
quod dicit᷑. hic aut̃ duȩ sunt &
duȩ. Deinde ibi ancillȩ filius ex¬
heredat᷑. hic uͦ ancillarum filii si¬
mul cũ filus liberarum. terrarum
ꝓmissiones accipiunt. Unde ꝓcul
dubio hic aliquid aliud significat᷑.
Quamquã enĩ duȩ liberȩ uxores iacob¬
ad nouũ testamentũ quo in lib̾tatẽ
uocati sumus existiment᷑ ꝑtinere.
non tam̃ frustra duȩ erunt. quia due
uitȩ nobis in xp̃i corpore p̃dicantur
una temporalis in qua laboramus.
alia ęt̃na. in qua delectationẽ dei
contemplabimur. Lia namq int̾p̃tat᷑
laborans. Rachel aut̃ uisum pͥncipi¬
um siue uerũ. Actio gͦ huius uitȩ
in qua uiuimꝰ ex fide laboriosa
est in oꝑib. & incerta quo exitu ꝓ¬
ueniat ad utilitatẽ eoꝵ quib con¬
sulere uolumꝰ. ipsa est lia pͥor uxor
iacob. ac ꝑ hoc & infirmis oculis fu¬
isse commemorat᷑. Cogitationes enim
mortalium timidȩ. & incertȩ proui-¬

Expanded text:
quod dicitur; hic autem duae sunt et quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur; hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberad novum testamentum, quo in libertate vocati sumus existimentur pertinere, non tamen frustra duae sunt, nisi quia duae vitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus; alia aeterna, in qua dilectionem Dei contemplabimur. Lia namque interpretatur laborans. Rachel autem visus principium, sive verbum. Actio ergo hujus vitae, in qua vivimus ex fide, laboriosa est in operibus, et incerta quo exitu perveniat ad utilitatem eorum quibus consulere volumus. Ipsa est Lia prior uxor Jacob, ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur. Cogitationes namque mortalium timidae, et incertae provi
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ suꝑpositũ puteo. figuralit᷑
ꝑ oues. iustorũ populi significaban¬
tur. sicut illud quod dictũ est in
euangłio. statuet oues ad dexteram.
sciꝑpositus figuram dñi p̃ferebat.
tib: quȩ obtecta erant. nonlum
adueniente & homine facto xp̃o¬
gitur iacob ꝑgens mesopotamiam.
accepit uxores duas filias laban.
frĩs rebecce. Hoc est pruo liam.
scdõ rachel. ude sibi accepit liȩ an
cillam nomine zelpham. & ancillã
rachel balam. ex quib quatuor. ge
nuit xu filios. & unam filiam.
De lia scilicoe genuit Ruben. Symeon.
leui. Iudam. isachar. ⁊abulon. De
rachel autẽ. ioseph & beniamin.
De bala ancilla rachel. dan & nepta¬
lim. De zelpha ancilla liȩ. gad &
asser. Hii sunt duodecim filii isrł.
Nunc aut̃ quid rerũ figurauerunt
quatuor uxores iacob quarũ duae
libere. duȩ ancillȩ fuerunt inspi-
bera & in ancilla quas habebat abra¬
ham. duo testam̃ta intelligere. S
ibi in una & una. facilius apparet

Expanded text:
magnum superpositum puteo. Figuraliter magnum superpositum puteo. Figuraliter per oves, justorum populi significantur, sicut illud quod dictum est in Evangelio: Statuet oves quidem ad dexteram . superpositus figuram Domini praeferebat. tibus; quae obtecta erant, nondum adveniente et homine facto gitur Jacob, pergens Mesopotamiam, accepit uxores duas, filias Laban fratris Rebeccae. Hoc est, primo Liam, secundo Rachel. Inde sibi accepit Licillam nomine Zelfan, et ancillam Rachel Balam, ex quibus quatuor duodecim genuit filios et unam filiam. De Lia scilicet, genuit Ruben, Simeon, Levi, Juda, Issachar, Zabulon; De Rachel autem, Joseph et Benjamin; de Bala, ancilla Rachel, Dan, et Nephthalim; de Zelfa, ancilla Liae, Gad et Aser. Hi sunt duodecim filii Israel. Nunc autem quid rerum figuraverint quatuor uxliberae, duae ancillae fuerunt. bera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius apparet
Abbreviated transcription (Latin):
turam. ut eũ inueniant in pͥncipio
uerũ dm̃ apud dm̃. ꝑ quẽ facta st̃
omiã. Descendentes aut̃ ut eũ inue¬
niant factũ ex muliere. factum sub
lege. ut eos qui sub lege erant redi¬
mer&. In illa enim scala a terra usq
ad celum. a carne usq ad spm̃. quia
in illa carnales ꝓficiendo uelut
ascendendo spiritales fuint. Ad
quos lacte nutriendos etiam ipsi
spiritales descendunt quodam modo.
cũ eis ñ possunt loqui quasi spiritali¬
bus s quasi carnalib. Ipse est enim¬
sursum in capite suo. ipse deorsum
in corpore suo. quod est eccła. Ipsũ
gͦ scalam intelligimus. quia ipse di¬
xit. Ego sum uia. Ad ipsum ergo
ascendit᷑. ut in excelsis intelligat᷑.
Et ad ipsum descendit᷑. ut in m̃bris
suis paruulis nutriat᷑. Et ꝑ illum
solum se erigunt. ut eũ sublimiter
expectent. ꝑ ipsũ etiã se humiliant.
ut eũ sublimiter ac temꝑant̾ annun¬
tient. Post hanc uisionem inde ia¬
cobfaciens uidit oues & pastores.
& puteum aquȩ uiuȩ. & lapidem

Expanded text:
t eum inveniant. In principio verbum apud Deum, per quem facta sunt omnia . Descendentes autem ut eum inveniant, Factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . In illa enim scala a terra usque in coelum, e carne usque ad spiritum, quia in illa carnales proficiendo, velut ascendendo spiritales, fiunt, ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodammodo; cum eis non possunt loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus : ipse est sursum in capite suo, ipse deorsum in corpore suo, quod est Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via . Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelligatur; et ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulus nutriatur; et per illum solum se erigunt, ut sublimiter exspectent. Per ipsum etiam se humiliant, ut eum sublimiter ac temperanter annuntient. Post hanc visionem inde Jacob iter faciens vidit oves et pastores, et puteum aquae vivae, et lapidem