comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dedit ei iudicium fat̾e: qua¬
am filius hoñns ẽ Que¬
dam porro: ita ut nec mi¬
nor nec equalis tũt ostẽ¬
datur. set tm̃ quod de prẽ sit
intimetur. ut ẽ illud /ui¬
cut ht̃ p̃r uitam in seinz¬
ip̃o sic dedit filio ħere iu¬

Expanded text:
dedit ei et judicium facere, quoniam Filius hominis est. Quaedam porro ita, ut nec minor nec aequalis tunc ostendatur, sed tantum quod de Patre sit intimetur, ut est illud, Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitam ha
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ s̾ui formͣ: qmͣ accepit ĩ
qua forͣ nõ solum patre
qui fuit. s spõ qui est. Quia
for̾ seruit accepta: form d̾i
non amisit sicut scͥptura
ꝵque in sr̃iore libro ꝯme¬
moramꝰ: testimoma docue¬
eloquiis Ita poĩta: ut am¬
bignum sit ad qmͣ poꝰ regu¬
lam referantur utrinnad
eam qͣ intlł̾igimꝰ minorẽ
filium in assumpda crea¬
tura. an ad eam qua intł¬
fil iũ. s eqͣlem patri. tũ
ab ilło hunc eẽ denin de
de d̾o̾. Unde maĩ est sit
sit ⁊ cui filius siti pates a
non filiũ de qͦ sit hẽatis
tm̃ cui pater sit. Omĩs eĩ
filius de patre est qd̃ est
⁊ patri fil ius est. Nult̾s
filio pater est. Quedam
Itaq pomuntur ĩ scͥpt᷑is
de patre ⁊filio. ut indi¬
cent unitatem eqͣlitatẽ¬

Expanded text:
 servi formam quam accepit ; in qua forma non solum Patre,qui fuit, sed se ipso qui est; quia forma servi accepta, formam Dei non amisit, sicut Scripturarum, quae in superiore libro commemoravimus, testimonia docueeloquiis ita posita, ut ambiguum sit ad quam potius regulam referantur; utrum ad eam qua intelligimus minorem Filium in assumpta creatura, an ad eam qua inteFilium, sed aequalem Patri, tamen ab illo hunc esse Deum de de Deo. Unde manifestum est sit, et cui Filius sit; Pater autem non Filium de quo sit habeat, sed tantum cui Pater sit. Omnis enim filius de patre est quod est, et patri filius est: nullus filio pater est. 3. Quaedam itaque ita ponuntur in Scripturis de Patre et Filio, ut indicent unitatem aequalitate
Abbreviated transcription (Latin):
id eligat᷑ potius uñ mag̃ a b̾a
uita recedit᷑. Lõguis quippe ab
illa ẽ: q̃ ꝯ ad ipiscit᷑ male ꝯtupi¬
ta: ꝙͣ qui nõ adipiscit᷑: ꝯcupita:
cũ potius eligi debu̾it uolũ tas boͣ¬

Expanded text:
id eligatur potius, unde magis a beata vita receditur longius quippe ab illa est quicumque adipiscitur male concupita, quam qui non adipiscitur concupita; cum potius eligi debuerit voluntas bo
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ cł̾icũ degͣdare . ũde cũex¬
pon̾em añ aliqͦt annos epꝰ¬
tolã ad galatas meo ip̃olo¬
co ubi ait apłus cueouos
ne forte smñcã laborau̾mũ
uobis exclamare ꝯpulsis
inusitata exorrescimꝰ. uli¬
filii d̾i sanguis esfususẽ
cͣnuis tã magna sĩt ut o̾io¬
claudi ꝯͣ se faciant regnũ
õĩ sepe inuẽdo oĩa tolerare.
cogimur atq utina odñe

Expanded text:
nec clericum degradare. Unde cum exponerem ante aliquot annos Epistolam ad Galatas, in eo ipso loco ubi ait Apostolus, Timeo vos ne forte sine causa laboraverim in vobis; exclamare compulsus inusitata exhorrescimus: usiFilii Dei sanguis effusus est, quamvis tam magna sint, ut oclaudi contra se faciant regnum Dei, saepe videndo omnia tolerare, cogimur. Atque utinam,
Abbreviated transcription (Latin):
sn sumlitudĩe mortalib sensi¬
b sigͥficacõin suidare potuis¬
se credendum est. Que cũ
ita sint ne ĩ mod̾atius ps̾¬
gitudo ͤ ea que restant in
ꝯseqin̾entib uideamus

Expanded text:
ve similitudine mortalibus sensibus significationem sui dare potuisse credendum est. Quae cum ita sint, ne immoderatius progitudo, ea quae restant, in consequentibus videamus
Abbreviated transcription (Latin):
na munda. Tromisenis f¬
lãma ignis. rota enis ignis
flagnͣs. flum̃ ignist᷑hebat:
inꝯspͤtueins ⁊ mille milia
drẜmetant ei et dena milia
denũ minũ assiftebant ei. Et
indiciũ collocanit. ⁊ libriaꝑ¬
ti sunt ⁊c̾. ⁊ paulopost. asspi¬
ciebam ĩqit innisu noctis
homĩ ueniens erat. ⁊ usq
ad net̾em dieru ꝑuenit ⁊¬

Expanded text:
lana munda; thronus ejus flamma ignis, rotae ejus ignis flagrans, et flumen ignis trahebat in conspectu ejus. Et mille millia deserviebant ei, et dena millia denum millium assistebant ei. Et judicium collocavit, et libri aperti sunt, etc. Et paulo post: Aspiciebam, inquit, in visione noctis: hominis veniens erat, et usque ad Vete
Abbreviated transcription (Latin):
uos iudicaturꝰ at morcuos
nõ ꝑtinet ad uitam nr̃am
que hic geritur. quillm
nreb gestis eius estih in
fine seculi gecrendis. Aoh
ꝑtinet quod apłs secucus
erit uita nr̃a tũc ⁊ uos ap¬
parebitis cũ ip̃o in gła¬
qd̃ uiuos ⁊ mortuos iudici¬
quos hic nõ dũ mortuos.
s ad huc in ista carne ui¬
uentes in uenturus ẽ eus
aduentꝰ aiortuos aucen
cun de cerpore prius quam
uemat erieriti uł exitur
suntisiũ inuos iustos a¬
ortuos autẽ in itos quil
quoq iudicabitur. Aln̾em̃

Expanded text:
vos judicaturus ac mortuos. Non pertinet ad vitam nostram quae hic geritur, quia nec in rebus gestis ejus est, sed in fine saeculi gerendis. Ad hoc pertinet, quod Apostolus secutus erit, vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gquod vivos et mortuos judicaquos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus, mortuos autem qui de corpore priusquam veniat exierunt vel exituri sunt. Sive vivos justos, mortuos injustos, quoniam justi judicabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
neut̾ coꝵ c̾atura est sicut ĩa
ostendimus. Secũd̾ autẽ
formain s̾ui minorest pr̃e
qr ip̃e dirit pr̃ maior me esti
Minor est se ipõ qr deillodem̃

Expanded text:
neuter eorum creatura est, sicut jam ostendimus: secundum autem formam servi, minor est Patre, quia ipse dixit: Pater major me est : minor est se ipso, quia de illo dictum
Abbreviated transcription (Latin):
ualla cogitentur: nulla distã¬
cia qnͣtule᷑ q dissimiltudĩs.
aũ ubi ĩdł igatur: aliud alio: ł
p̾aulominꝰ: quot̃ modo unus
ĩpar aliꝙ. Qud̃ si intlłtũ capi
ñpt̃: fite teneatur douͨ illuces¬
cat ĩcordib illeq̾ ait ꝑ ꝓpħam.¬

Expanded text:
rvalla cogitentur, nulla distantia quantulaecumque dissimilitudinis, ut ibi intelligatur aliud alio vel paulo minus, quocumque modo minus impar aliquid. Quod si intellectu capi non potest, fide tencatur, donec illucescat i
Abbreviated transcription (Latin):
scrut sb̾sisteret hõ ymago dei
ł fiebat: illa ymago dei: tanqeͣ
nõ ab illo nata. s ab eo t̾ata:
hꝰ reisigͥfitandi: causa: ita yma¬
go ẽ: ut ad ymagĩem fit .i. ñ¬

Expanded text:
ut subsisteret homo imago Dei. alis fiebat illa imago Dei, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, hujus rei significandae causa, ita imago est ut ad imaginem sit
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ies discedente anima sic̃
cadauer: nõ ita resurrec¬
cione reparabitur ut ea
q̃dilabũtur ⁊ inalias accꝑ
alias aliarũ rezũ spẽs for¬
corpus redeant ũde dilap¬
sa sũt. Ad easd̾ quo ꝑtes

Expanded text:
e discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabitur, ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum rerum species forcorpus redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque
Abbreviated transcription (Latin):
In ceteris autem cor¬
poris bonis equalia
cuncta reddantur. Itai
modificabitur illa in u¬
noquoq materies. ut
net aliquid ex ea pere¬
at et qd̾ alicui defu̾¬
it ille suppleat qui eci¬
am de nichilo potuit ꝙ
uoluit operari Si at̾
in corporib resurgentiũ
racionabilis mequali¬
tas erit. sicut est uo¬
cum quib cautus inp¬
letur. hõc fiet uincui¬
q de materie corporis
sui qd ⁊ hominem red¬
dat angelicis cecib.
et nichil inconueniens
eoꝵ ingerat sensib.
Indecoꝵ quippe aliquid
ibi non erit . S quicꝙͥ
futurni est hoc deceb¬
it. quia nec futurmu ẽ
si non decebit. Resurg¬

Expanded text:
in caeteris autem corin caeteris autem corporis bonis aequalia cuncta reddantur, ita modificabitur illa in unoquoque materies, ut nec aliquid ex ea pereat, et quod alicui defuerit ille suppleat, qui etiam de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rationabilis inaequalitas erit, sicut est vocum quibus cantus impletur; hoc fiet cuique de materie corporis sui, quod et hominem reddat angelicis coetibus, et nihil inconveniens eorum ingerat sensibus. Indecorum quippe aliquid ibi non erit; sed quidquid futurum est, hoc decebit; quia nec futurum est, si non decebit. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionẽ carms̃ nõ
c̾centib occurrit ĩ formi¬
tas. S cuiẽ adiodũ si sta¬
tua cuiubet solubilis me¬
talli au̾ igne liq̃sceret aũ
ꝯderetur in pulu̾em / Aũ
cõfũderet᷑ in massamt
eam uellet artifex ex illiꝰ¬
cius integͥtatẽ q̃ particu¬
ta mat̾ei cui m̃bro statue
redderetur: dũtñ totum
exqiuo ꝯsticuta fu̾at: resti¬
cuta resim̾et. Ita deus
mirabilit̾ atq in effabi¬
lit̾ artifex de toto quoca¬
ro nr̃a constiterat/ eam
ritate resticuet necali¬
anid accinebit ad eius ĩ¬
capillos redeant/⁊ ũgues
adungnes/ anquitãmd
eoꝵ ꝑierat mudetutr ĩ
carnẽ ⁊ inꝑtes alias
corporis renocetur .¶Cur¬
autẽ artificis ꝓuidẽciã
ne cund ndecens fiat
Net illõ ẽ ꝯsequẽs ut oĩo
centiũ singłoꝵ quia sũ¬
at diu̾sa inuenciũ⁊ Aut
ant puignes cũ ẽadem
pinguedine reniuiscãt.
S si hoc est incõsilio c̾atoris.
ut in estigie sua cuius¬
q ꝓprietas et discerm¬
bilis similitudo seruetꝰ

Expanded text:
resurrectionem carnis non credentibus, occurrit formositas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex ejus integritatem, quae particula materiae cui membro statuae redderetur; dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret; ita Deus, mirabiliter atque ineffabiliter artifex, de toto quo caro nostra extiterat eam itate restituet, nec aliquid attinebit ad ejus rellos redeant, et ungues ad ungues, an quidquid eorum perierat mutetur in carne, et ad partes alias corporis revocetur, curante artificis prudentia ne quid indecens fiat. Nec illud est consequens ut ideo centium singulorum, quia fuerat diversa viventium, aut aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si hoc est in consilio Creatoris, ut in effigie sua cujusque proprietas et discernibilis similitudo servetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ullo uicio sine ulla de¬
formitate sicut sine ul¬
la corrupcõne houe¬
re difficultate Inquib
tanda facilitas qnͣta feli¬
citas erit propter qd̾¬
⁊ spũalia dicta sunt
cum proculdubio corꝑa
lunt futura non sp̃t sec
sicut minc corpus anma¬
le dicitur quod tamen
corpus uon anima est In
tunc spũale corpus eris.
corpus tamen nonspui¬
tus erit.¬

Expanded text:
a deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate: in quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit. Propter quod spiritalia dicta sunt, cum procul dubio corpora sint futura, non spiritus. Sed sicut nunc corpus animale dicitur, quod tamen corpus, non anima est, ita nunc spiritale corpus erit, corpus tamen, non spiritus erit
Abbreviated transcription (Latin):
mo occurrit de abortinit
fecib questio qui iam cͥid̃
nati sũt inut̾us macrũ
s dũ ita ut iam possent
renassii Siem̃ resurret¬
curos eos dix̾murs̃ dehis
qui iã forͣti sũt: tolłari
formes u̾o ab ortus aᷤ
nõ ꝓdimus ꝑire arbitͤ
tur. sic̾ semina cõcepta¬
re audeat ⁊ si asfirmare
nõ audeat id accuram re¬
surrectionẽ ut quicqmd¬
de forme de fuit impleat᷑.
accellura erat cp̃e. q̃ma¬
dmodũ nõ erant uciaq̃
accescerunt tp̃e. ut n ĩ
rant: naturatur petur
S in tegretur qd̾ nõdũ
erat integreũ. sic̃ in¬
stanrabitur qd̾ fuerat
mos queriat disputari
postet /Quod utrũ ab
hõme inueniri possit
ignoro qñ incipiat homo
in ut̾o niuere utrũ sit
q̃dam uita ⁊ occulta ciue¬
nõdũ motib inuencis.
apꝑeat. Nam negare i¬
inxisse pueiperia pp̃ea

Expanded text:
mo occurrit de abortivis fetibus quaestio, qui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita ut jam possent renasci. Si enim resurrecturos eos dixerimus; de iis qui jam formati sunt, tolerari formes vero abortus quis non etur, sicut semina quae conceptaquis audeat, et si affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quidquid formae defuit impleatur, accessura erat tempore, quemadmodum non erunt vitia quae accesserant tempore: ut neque in rant, natura turpetur; sed integretur quod nondum erat integrum, sicut instaurabitur quod fuerat mos quaeri ac disputari potest, quod utrum ab homine inveniri possit ignoro, quando incipiat homo in utero vivere; utrum sit quaedam vita et occulta, qunondum motibus viventis appareat. Nam negare vixisse puerperia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
mdstra dicũtur ad ha¬
ne nature figuramre
resurreccione reuotabñt᷑.
tant singule amme fing¬
uia sna corpora obtiueant¬
coherencia natura fuẽanti
d seorsũ sibi fingulis sua
m̃bra gestantib: quib hĩ
corporis ꝯplet̾ integͥcas.
Aõautẽ perit deo t̾enama¬
d̾ies de quia mortaliũ c̾atur
caro. S inq̃mlibet ciñem
bet alitus aurasq difugi¬

Expanded text:
monstra dicuntur, ad humanae naturae figuram resurrectione revocabuntur; ita ut singulae animae singula sua corpora obtineantcohaerentia nata fuerant; sed seorsum sibi singulis sua mbra gestantibus quibus humani corporis complebitur integritas. Non perit Deo terrena materies de qua mortalium creatur caro, sed in quemlibet pulverem bet alitus aurasque diffugi
Abbreviated transcription (Latin):
ineiꝰ natura uł forͣ qua
nũmꝰ ẽ mutacõis fiat qͣ¬
to faciliꝰ de illa ĩ cõmuti¬
ut ita dicatur rełatĩe
intelligatur. s illi e̾ati
refugiũ fc̃s es nob̾. Bos

Expanded text:
forma, qua nummus est, mutationis fiat; quanto facilius de incommutaut ita dicatur relative intelligatur; sed illi creaturae refugium factus es nobis
Abbreviated transcription (Latin):
cunt eũ quisqiuis assenti¬
in liom̃m uisis pp̃ indiscre¬
uidet᷑ forte sit u̾ͥũ Acucis¬
simis cuudem s in puden¬
tisimis conflictib disputat  qͥ
apud nos autem iustus
exside uiuit. ac si tollat᷑
assencio fides tossitur qͥa
sine a sencione nicħ c̾dicur.

Expanded text:
cunt eum quisquis assenticunt eum quisquis assentiin hominum visis, propter indiscrevidetur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sin
Abbreviated transcription (Latin):
lene putatur ẽẽ cid̾ aspum
est aut dulce ciuod amaꝵ
aut bene olere cuiod putͥ¬
didũ aut conare cumre¬
eda tͣnsit/ aut illuni hom
do duo smmillimi sũt qd̃
ingeminis sepe cõtigit.
Uunde ait ille gͣtuscr ꝑen¬
tib error ⁊ cetera talia ⁊̃
peca dicenda siuit  nec cĩo qͦ
nodosistima qiue homines
actutissimos a cademicos
toesit. nc̃ michi enodanda
suscepta est Utrum aligͥx¬
uit debeat sapiens apro¬
bare ne incidat in errorẽ.
Si pro i̾is approbauerit
falsa cum om̃ia sic̃ affir¬
mant uł occulta sint uł
in cͥta Unde tͥa confeci uo¬
lumina ininicõ conu̾cio¬
nis mee ne ĩpe dicion̾e
nosbis ẽet que tancͣm ĩ
hostio contradicebat ⁊
uticqiue fu̾at remouenda
inueniẽde desꝑaco uita¬
tis ciue illoꝵ iudebatur ar¬
guim̃taciõnib roborari.
Aput illoc ergo error om̃is
putatur ẽẽ pcc̃m qid̃ uita¬
re nõ posse contendunt
nisi dms suspendatur a¬
ssencio Errare quippedi¬

Expanded text:
lene putatur esse quod asperum lene putatur esse quod asperum est, aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, aut illum esse do duo simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari. Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, quod vitari non posse contendunt, nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe di
Abbreviated transcription (Latin):
uobis iuitinere cõtigisse: ⁊ lo
ni alicint hom̃i errore con¬
ftur. Set cũ dico in qͥbrdam
reb nlło malo aliciuem ul
ip̃m errorem dico nlłm masi
qͦ ño uenͥtur uł bonũ qui
uenit᷑ errando: id ẽ ex ip̃os
rore qͥd nõ eueniat uł quud
proueniat. Nam ip̃e ꝑse
ipm error aut magnũ mre
magna. aũ paruũ inreꝑ
enim nisi errans malum ne¬
gata ꝓpbare falsa pro ueris
aũ apbare. Falsa pro falsis
nõ pati: set uichil neceli
lomo malus qii ẽ putatil
bonus. Itemq aliud est i¬
sam uiam putare que nõ
e ip̃a: ⁊ aliud est ex hoce¬
roris malo auquit bond
sequi uelut ẽ ab insidiisnt¬
aloꝵ hõmi libari: nelto¬
cũ honio de malo homus
bene sentit cu ialis sit nel¬
ciens aut pro eus que pa
sensum corꝑis capimus os
sontiũtur quale putabat
or̾ apꝰ petrus quando seex¬
istimabat uisum uiderer
epente de claustris ⁊ uin¬
cuilis ꝑ angelum liberatus
lut m ip̃is reb corpeis

Expanded text:
nobis in itinere contigisse, etiam nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel ipsum errorem dico nullum malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut parvum in re enim nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis,non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberari. cum homo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens; aut pro eis quae per sensus corporis capimus, ocsentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustris et vinculis per angelum liberatus : aut in ipsis rebus corporeis
Abbreviated transcription (Latin):
in quibusdam paruo in
qiuibusdam ullo modo in
Noͣ
falsimur. Nam magno ⁊¬
malo fallitur homo cum̾
hoc non treclit quod adui¬
tam ducit eternam. uel hoc
credit quod ad uitam mor¬
tem ducit eternam. Pa¬
ruo audem malo fallitur
ciui falsum pro uero aꝓp¬
bando: incidit in aliquas
molestias temperales. qiuibꝰ¬
us tñ adibita fideli pacien¬
cia: conu̾tit eas in usum
bonum. uelut si ciuisłm ho
ominẽ putãdo qui malus
est : alicuid ab eo paciatur
hominem credit ut nichil
modo fallitur nec ineum
cadit illa profeci᷑a detestac̃o.
De hiis ciui dicunt quod
malum est honum. de ip¬
sis emĩ rebus cͥib homĩes in¬
ali sf. nõ de no̾nb dc̃m in
tlłndũ est unde qͥ adult̾iũ
dicit bonũ recce arguit᷑ illa
hominem dicit honũ quĩe pu¬
tat castũ nesciens ẽe ad ulte¬
rũ: nõ in doccrina rerũ bon¬
arũ ⁊ malaꝵ s in occultis
humanoꝵ fallitur moꝵ uo
si pererrorẽ euadit cuͥisco
ꝑniciem: sicut suꝑuis drs

Expanded text:
in quibusdam parvo, in in quibusdam parvo, in quibusdam nullo malo, in no fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad vitam ducit aeternam, vel hoc credit quod ad mortem ducit aeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur hominem ita bonum credit, ut nihil malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicunt quod malum est bonum. De ipsis enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum innde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi
Abbreviated transcription (Latin):
nesciens uerum ẽẽ quod ditit.
Ile nainque nõ aliud haber
habet manimo aliud inu̾¬
bo huic uerbo qualecũciue
ꝑ se ip̃m sit ciuod abeo dici¬
tur. aliud tñ clausum in pͤ¬
catore aliud in lingua pio¬
nnitum est. quod malum
est proprium m̃cientis. In
ip̃arum autem que dicun¬
tur consideracione rerum qñ
interest qua inre quiciue
falatur siuem̃ciatur. Ut
cum fasti qiuiam m̃tiri mi¬
nus sit malum cłntum ꝑ¬
tinet ad hominis uolunta¬
tem tñ longe sit tollerabi¬
lius in huis cie a religione
sunt se iucca m̃tiri: quam
in luiis sine ciuoꝵ fice uel no¬
ticia deus coli nõ potest falli. ¶¬
Quod illustretur erempl¬
is intueamur: auale sit si
ciuispiam dum mentitur ui¬
uere nunciet aliquem mortu¬
um et alius dumi fallitur
libet longa tempora mori¬
tinum. Non ne illo modo
mentiri qͣm isto modo fallii
in comperabiliter prestat:
Multoes minoris mali est
in illum errorem aliqiuem
in ducere ciuam in istum

Expanded text:
nesciens verum esse quod dicit. nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud in lingua promptum est; quod malum est proprium mentientis. In ipsarum autem quae dicuntur consideratione rerum tantum interest, qua in re quisque fallatur sive mentiatur, ut cum falli quam mnus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem, tamen longe sit tolerabilius in his, quae a religione sunt sejuncta, mentiri, quam in his, sine quorum fide, vel notitia Deus coli non potest, falli. Quod ut illustretur exemplis, intueamur quale sit, si quispiam dum mentitur, vivere nuntiet aliquem mortuum; et alius dum fallitur, libet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum
Abbreviated transcription (Latin):
peccat ille qui consulẽdi:
quõ ille qui nocendi uo¬
luntate mentitur. At uͦ
tĩ nocet qui uiatorẽ m̃ti¬
endo indiu̾sum it̾ mittit.
qnͣtum hiis qui uiam ui¬
te mendacõ fallente depͣ¬
uat. Nemo sane m̃siens iu¬
dicandus est: qui dicit flm̃
quod putat u̾um. quoni¬
am qiuantũ in ip̃o est: nõ
fallit ip̃e set fassit. Non
icacs mendacii. set aliqua¬
ndo temeritatis arguendꝰ¬
us est: qui falsa in caucius
credit. ac proueris habet.
.Pocius a contͣio qͣntum in
ip̃o est: ille mentitur qui
dicit uerum quod falsum¬
putat quantum enim ada¬
um̃ eius accinet. Quia nõ
auod sentit hoc dicit ñõ i̾ũ
dicit qͣumuis uerum inue¬
matur ẽẽ quod dicit. Net ullo
modo libez est amendacio ciui
ore nessiens uerum loqui¬
tur. sciens aũ uoliitate m̃¬
ticur. Non consideratis icacy
rebus ip̃is deciuibus aliquit
dicitur: set sola intercione
dicentis: melior est qui ne¬
sciens flm̃ dicit qiuoniam
id ueumi putat qͣm qui m̃¬
cieudoi animum sciens gͥit.

Expanded text:
peccat ille qui consulendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens judicandus est, qui dicit falsum quod putat verum: quoniam quantum in ipso est, non fallitaque mendacii, sed aliquantae temeritatis arguendus est, quia falsa incautius credit ac pro veris habet, potiusque e contrario quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit. Nec ullo modo liber est a mendacio qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit,
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾i er̾itis: Quod anteqͦm
fic̾i in hõie incipiat quo¬
modo quisqͣm delibo abhi¬
trio in bono głatur oꝑequi
nõ dũ est ub̃ adoꝑandim
beñ nisi se uana superbia
in flatus extollat: quam
coibet apłs dicens gr̾aft̃

Expanded text:
liberi eritis? Quod antequam fieri in homine incipiat, quomodo quisquam de libero arbitrio in bono gloriatur opere, qui nondum est liber ad operandum bene? Nisi se vana superbia inflatus extollat, quam cohibet Apostolus dicens: Gratia
Abbreviated transcription (Latin):
duni dĩ regnũ Utrum au¬
tẽ cred̾atur an ño. uł utrũ
ueia siũ sint sñ putẽtur
an fła: in hiis errare .i.
aliut pro alio putare
nõ arbit᷑ͣndũ ẽ ẽe pcc̃m
uissimũ. Postremo qua
minis filiis gͦtus ille pa-
alio sic putabat ut a cor¬
porũ ymaginib in quib
se ẽẽ arbit᷑batur. uera
in ciuib erãt corpora nõ
dinosceret nisicũ ab illo
angłs ꝑ qũe fuerat li¬
beratus ab sẽssiset Iab hac
uia deuiabat iacob patͥ¬
arta qñ uiuẽtem filium
uia nõ relicta q̃ ad ilũ nos
ducit: erramus: Qui ero¬
malis hiuus uite deputẽdi
ut approbentur hic falay
teneantur in c̃ta proc̾tis A¬
uis enĩ ħ ab ea fide absint
tũ miseria nõ absũt. mara
ad huc sumus. Nullo meto
cuiippe fallemur inalitiud
uł animi uł corporis sensir
si ia uera illa acc ꝑ feccdife¬

Expanded text:
trum credantur, an non; vel utrum vera sive sint sive putentur, an falsa: in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; levissimum. Postremo, quaminis filiis gratus ille parealio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui erromalis hujus vitae deputandi ut approbentur hic falsa pro teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint,tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque pe
Abbreviated transcription (Latin):
imelius hom̃ refermaci¬
isset sit̃ impioꝵ omĩo nulła
est angeloꝵ nõ ne m̾itofi¬
it ut natiua q̃ dm̃i deserruit
q̃ p̾ceptũ suic̾atoris quod
custodire facillime poss
sua male utẽs potestate cal¬
in se sui conditoris ymagi¬
nẽ ab eius lumine cõtima¬
salubrem suitutẽ ab eius
legib malo lib̾o abrupta¬
arbitrio uniu̾sa inet̾num
deseretur abeo ut ꝓ suo mi¬
co penam pend̾et sempit̾nã
plane ita faceret si tãtum
cius lib̾acõne mõstͣi et ¶¬

Expanded text:
in melius hominum reformatiisset, sicut impiorum nulla est angelorum, non immerito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris quod custodire facillime posset sua male utens potestate calin se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumasalubrem servitutem ab ejus legibarbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam? Plane ita faceret, si tantumtius liberatione monstraret
Abbreviated transcription (Latin):
aeris uña caliginem de
suꝑna celesti ħ abicacõne
deiectis: residuus nuim̾us
angłoꝵ inet̾na cũ deo beati¬
tudinẽ ⁊ sc̃itate ꝑmansit
Po atq dampnato cet̾iꝓ
pagati sũt: ut eos sicut to¬
mines originale malumob¬
uorie suctessionis u̾icłĩs ob¬
ligaret. Ate uniu̾sos
teret ad debitas penas set
eo ciui diabolous fcus est cũ
sociis impietatis elato ⁊ ip̃a
cũ eiis elacõne ꝓ stͣto cet̾i pia
obediencia dño coeserũt ac¬
cipientes ⁊̃ quod illi nõ ha-¬
huerũt certam sciẽciam. qͣ
eẽnt desua sempit̾na ⁊ nũ¬
quam casura stabilitate se¬

Expanded text:
aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. so atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabilitate se
Abbreviated transcription (Latin):
hũan qui lib̾tatem deus
quid mitis oꝑmn suoꝵ re¬
pari põt: absit. Q uid
em̃ boni oꝑatur perditus.
lib̾o arbitrio male utens
homo et se ꝑdidit ⁊ ipĩ
sicut enĩ qui se occidit utiz
uiuẽdo se occidit. set se octi¬
dendo nõ uiuit nͨ se ipsum
pot̾it resucitare cum ot¬
ciderit. ita cum lib̾o p̾uta¬
retur arbitrio uictore pͦ¬
cato amissũ est ⁊ lib̾um
arbitrium. Acuo em̃cͥs
est addiccus.Petri ciuo

Expanded text:
humani, cui liberationem Deus quid meritis operum suorum reparari potest? Absit. Quid enim boni operatur perditus, libero arbitrio male utens homo, et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique vivendo se occidit, sed se occidendo non vivit, nec se ipsum poterit resuscitare cum occiderit: ita cum libero peccaretur arbitrio, victore peccato amissum est liberum arbitrium; A quo enim quis s addictus est . Petri certe
Abbreviated transcription (Latin):
deo ut crm̃ nõ tota młtitudo
angeloꝵ dm̃ deserendo ꝑi¬
erat: ea q̃ pierat inꝑpetua
autẽ cũ deo illa desente ꝑ¬
stiderat : de sua c̾cissime cog¬
nita semp fut᷑a selicitate¬
secura gaud̾et . Alia uͦ c̾acura

Expanded text:
tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua autem cum Deo illa deserente perstiterat, de sua certissime cognita semper futura felicitate gauderet: alia vero creatura
Abbreviated transcription (Latin):
aliter remim̾atur beneuo¬
lentia nõ fallacia: que ut
ignoscatur satis est nõ ut
qeuami p̾dicetur. marime
tiibus dicitur. dic more
dr̃o est est  nõ nõ. Quod
enim amplius est amalo
est. Pp̃ cniod malum: qͥa
sbrtpere in hac mortali¬
tate non desinit: ⁊̃ ip̃ico¬
heredes rp̃i dñt dimitce
nobis debita nr̃a. Hns

Expanded text:
oraliter remuneratur benevooraliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime quibus dicitur, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non: quod enim amplius est, a malo est . Propter quod malum, quia subrepere in hac mortalitate non desinit, etiam ipsi cohaeredes Christi dicunt, Dimitte nobis debita nostra .
Abbreviated transcription (Latin):
sicut homo: hoc debet los
quod animo gerit sũ il
s uũ sit siñ pucetur ⁊ ñ
sit. Omnis autẽ quim̃¬
titur cõtra id quod aĩo sen¬
tit: loquitur uolũtate
fallendi. ⁊ uticr ũba pp̃ea
in uicem homines fallãt
ticiam qiuisq cogitatiolls
suas proserat. Robis ente
uti ad fallaciam nõad
putandum est non eẽ pccm̃:¬
ꝑ cui palam datur sentit
comodũ ⁊ diues cui clam
collitur nõ sentit incõmodũ
Net ideo tale furtũ criuscͣm
dix̾it ñõ ẽe pccĩm: possu¬
mus ⁊ adult̾ando sĩ alicͣ
nisi ad noc ei consenciatur:
appareat amando moritu¬
pa: et si uirerit pemiten¬
do purganda. nec ideo pͦ¬
catum uegabitur tale ad¬
ult̾iũ Si autẽ mito uob̾
placet castitas quit offẽ¬
dit u̾itas ut pp̃ alienam
utlitadem issa nõ uioletur
adultͣando et uioletur ista
m̃ciendo: pluriũ quid̃ ad
bonũ profefisce homines
qui nõ nisi ꝓsalute hõmis
mñciũtur nõ est negandoũ
set ineoꝵ tali profectu m̃ito
laudatur. uł eciam temꝑ¬

Expanded text:
sicut homo, hoc debet loqui quod animo gerit; sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Omnis autem qui mentitur, contra id quod animo sentit loquitur voluntate fallendi. Et utique verba invicem homines fallant,titiam cogitationes suas proferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non aputandum est non esse peccui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temp
Abbreviated transcription (Latin):
g᷑ res se ħebat: iacebat i
⁊demalis in mala p̾cipi¬
talatur tocius gen̾is hum-¬
ani massa dampta ⁊ adiũ¬
ta partie eoꝵ qui petcau¬
ant angłoꝵ. Luebat imꝑ¬
ie desercionis dignismt¬
penas ¶Adiram quippen
ꝑtinet iustã quicquides
⁊ in domita cõcup̃ia faci
libent̾ mali: ⁊ quicquis
nifestis aꝑtisq penis pl¬
untur in uiti  nõ san
atoris de sistente bonitat

Expanded text:
 res habebat: jacebat in de malis in mala praecipitabatur totius generis humani massa damnata; et adjuncta parti eorum, qui peccaverant, angelorum, luebat impiae desertionis dignispoenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali et quidquid manifestis apertisque poenis patiuntur inviti; non sane Creatoris des
Abbreviated transcription (Latin):
rumptũ inqͣ re quisquis er¬
ret interest płimũ. Nam
ĩ una eademq re ⁊ nesci¬
enti sciens ⁊ erranti nõ
scit alia ille al̾ia ⁊ iste u¬
tiliora ille uꝰ utilia uł
⁊̃ nox ia quis nõ meis quo¬
ille scit ei pferat p̾ferentẽ:
rare ꝓfuit alñ s in uia pe¬
dumi ũ in uia moꝵ ⁊lam no¬
bis ip̃is accĩt ut inquodam
biuio falleremur. ⁊ ñ iremꝰ
ꝑ illum locum ubi oꝑiens
transitum nr̃m donatistaꝵ
manus armata sb̾sederat
atq ita fañ est ut eo quo
tendebamus: ꝑ deuiũ cir¬
cuitĩyueniremꝰ ꝯgntisq in¬
sicliis illoꝵ nos gratulare
tam loquens quidã miser
amator ait. ut uidi incͥt
perii nõ me malus abstu¬
lit error Qm̃ est ⁊ error bo¬
nus qui ñ solum nich obsit
x̾m ⁊̃ ꝓsit aliqͥd S diligẽ¬
tius ꝯsid̾ata u̾itate cũ aliud
de forme. Atn indecens ꝙͣ
pulcrũ atq decoꝵ ẽe senti¬
mus uł in loquendo uł in
assenciendo est est nõ nõ
ꝓfecto ⁊ ob ħ ipm̃ est uita

Expanded text:
runtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non scit alia, ille alia, et iste utiliora, ille minus utilia vel etiam noxia: quis non in ille scit, ei praeferat nescientem? rare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemtam loquens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsitm prosit aliquid. Sed diligentius considerata veritate, cum aliud deforme atque indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel in assentiendo, Est, est, Non, non : profecto et ob hoc ipsum est vita
Abbreviated transcription (Latin):
Mortis ei cuuppe suppliciũ
deus comminatus est fuẽat
si pͤcaret i sic eũ mun̾ãs
libero arbitrio. ut cum
reg̾et imꝑio. terreret
te tãquã in umbra uite.
unde iusticia custodita ĩ
meliora cõcenderet collo¬
cauit. Hint post pccm̃
erul effeccus stirpem qͦs
suam qũa petcando in
se tãciũa in radice uicia¬
uerat: pena mortis ⁊ dãp¬
nacõnis obstrinxit. Ut q¬
nicquid ꝓlis exillo ⁊ filis
dampnata ꝑ qũa pecca¬
ꝑ carnalem cõcu pĩam ĩ
qua in obediencie pena
lores er diuersos: ad illd
extremũ tũ de sertoribusi
głis uiciatoribus ⁊ posess¬
ribus ⁊ cõsortib sinis sĩe ie¬

Expanded text:
Mortis ei quippe supplicium Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat si peccaret: sic enim munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio, terreret te, tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, collocavit. Hinc post peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit, ut qidquid prolis ex illo et simul damnata per quam pecca carnalem concupiscentiam, in qua inobedientiae poena loresque diversos ad illud extremum cum desertoribus angelis vitiatoribus et possessoribus et consortibus suis sine f
Abbreviated transcription (Latin):
use cognoscende sũt rex
bonaꝵ ⁊ malaꝵ quantum
uie satis ẽ que nos ꝑducat
ad regnũ: ubi erit uita
sine morte. sine errore u̾i¬
tas sine ꝑturbacione fe¬
licitas nequaqũa dubita¬
re debemus rezque ad
nos ꝑtinẽt bonaꝵ cansã
non ẽe nisi bonitacem dĩ.
m malaꝵ u̾o ab inmutabili
bono desiciẽtem boni mu¬
tabił uolũtatẽ prius an¬
głi hõmis postea hoc pͥ¬
mũ ẽ c̾ature rõnalis ma¬
Deinde ĩa ⁊̃ nolentibus sub¬
migͣuit ignorancia reꝵ
aꝵ. quib comites subin-¬
feruntur error ⁊ dolor
Que duo mala qñ imiñe¬
fugitantis animi motus
uocãtur metus. Porro
anitnus cum adipisitur
cõcupita: quamus ꝑni¬
cõsa uł in ania qñ id erro¬
morbida m̃citur: uana t̃
lecicia uẽtilatur: ex hiis
natura in malis suis non
potuit amitere beatudin¬
nis appetitũ. uerum hec¬
oña cõmĩa mala sũt/ et
hominũ et angeloꝵ: pro
sua malicia domĩ iusticia
dampnatoꝵ. Set homo
corpis morte punitus est

Expanded text:
ognoscendae sunt rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quae nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, homiimum est creaturae rationalis madeinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum arum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminenfugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id erromorbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his mnatura in malis suis non potuit amittere beatitudinis appetitum. Verum haec communia mala sunt et hominum et angsua malitia Dei justitia damnatorum. Sed homo corporis morte punitus est.
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝙ dr malũ: s uullũ sit
bonũ. S bonũ oĩm malo ca¬
rens integrũ bonũ est. Cũ
u̾o in est malũc uiciatũ uł
uicõsum bonũ est Nec nra¬

Expanded text:
tur malum, si nullum sit bonum. Sed bonum omni malo carens integrum bonum est. Cui vero inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est. Nec ma
Abbreviated transcription (Latin):
tur ad uitam beatã q̃ nõ
nisi et̾na est nõ potest per¬
ueniri i cũ istis u̾o utrum
lociui debeamus igͦro cͥ
ño uiccuros inet̾num. s
in p̾sencia se uiuere ne¬
scuint immo nescire se
gare nõ possuint. Necs
em̃ cruisciuam sinitur ne¬
scire se uiuere qñquid̃ si
nescire: qm̃ nõ solum sci¬

Expanded text:
tur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est, non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire se re non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si vel nescire; quoniam non solum sci
Abbreviated transcription (Latin):
cãs nosc̾e debemꝰ ⁊ id haite¬
nus qͣ tenus eas homini ĩ hac
nida errorib erũpnis pleis¬
suma ad eostem errores ⁊ er¬
umpnas euadendas nosce ꝯ¬
ceditur A illam felicitatern
ciamur erupua ulło errors
fallamur Nam si cãe coͣrliũ

Expanded text:
as nosse debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tiamur aerumna, nullo errore fallam
Abbreviated transcription (French):
uis de propagie uiuari
dam pnaq nascencium
formare semina et lis¬
mare ordinare m̃bro
spacia uegetare seosius
al̃ta donare/ arelis
enim indicauit de male¬

Expanded text:
mvis de propagine vitiata damnataque nascentium formare semina, et animare, ordinare membra spatia, vegetare sensus, alimenta donare. Melius enim judicavit de mal
Abbreviated transcription (Latin):
pt̾ facere uoluntas mala. s
ee bona honũs natura oriribo¬
luntas. ⁊ boua pt̃ ⁊ mala Nec
fuit ꝓrsus. uñ primitus ori
fritib loq̃retur aꝑtissime
indit. ait .n. aut facite ar¬
lorem bonã ⁊ fruttũ eius bo¬
nũ aut facite arborẽ malã
efr uttũ eiꝰ malũ satis acliuo¬
nẽs ex arbore quid̃ bona ma¬
las aut aut ex mala bonos nae¬
ti fructus ñ posse Ex ip̃a tñ
terra qu loq̃batur ut̾rãq ori¬
placet. felix qui potuit reꝵ
ꝯgͦsc̃e cãs: ñ nob̾ uideatur

Expanded text:
t facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus orirfructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut et fructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur utramquplacet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur
Abbreviated transcription (Latin):
magno głificate gͦ deum incor¬
lamen spintaie ⁊ incõmutabłe:
Est emĩ ⁊ sol iste lumen. s corpo¬
rale est. Et est sp̃ał cieatura lu¬
men. s non incõmutabile/ lu¬

Expanded text:
ificate ergo Deum in corlumen spirituale et incommutabile? Est enim et sol iste lumen, sed corporale est; et spiritualis creatura lumen, sed non incommutabile. Lu
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ ⁊̃ ip̃e sapͣ. cumsit lumẽ.
Qm̃ deus lumen est. Siue a
clamat aput apłm quidit̃
Nescitis quia templũ dĩ estis
hĩtat spc̃ dei intempło dei.: cũ
alioloco euidentiꝰ dicat. Nesci¬
tisq corpora ur̃a templũ in uo

Expanded text:
 etiam ipse sapientia; cum sit lumen, quoniam Deus lumen est? sive alclamat apud Apostolum qui dicit, Nescitis quia templum Dei estis? habitat Spiritus Dei in templo Dei, cum alio loco evidentius dicat: Nescitis quia corpora
Abbreviated transcription (Latin):
mur. manentem: ⁊ sequimur
stantem in ip̃o ambiuantos tẽ¬
dimus ad ip̃m. qr fos ẽ. nob̾
uia temꝑał ꝑ humilitatem q̃
mansio nobis et̾na ẽ ꝑ diuini¬
y tatem. Qm̃ qmppe spiritub
mundis intłłtualib qui su¬
pbia nõ lapsi sunt informa

Expanded text:
sequimur stantem, et in ipso ambulantes tendimus ad ipsum: quia factus est nobis via temporalis per humilitatem, qui mansio nobis aeterna per divinitatem; quoniam quippe spiritibus mundis intellectualibus qui superbia non lapsi sunt, in forma
Abbreviated transcription (Latin):
antando diui nitatem suam:
D⁊ form ẜui accipiens. ueic
eo nos nihuntmundum̃
quia i hec mundo erat. quia
plum deorsum mirantib hõi¬
nem.s Exemplum sanis ad per¬
manend̃. exemplum infirmis
ad ꝯualescend̾. Exemplum mo¬
ritutis ad nontimend̾.  Exem¬
plum mortius ad resurgend̃
eet .. in omnib ip̃m pͥmatum
scqui non debebat nͥ dm̃: ⁊ sẽ¬
tire non pot̾at dĩ̃. scqñdo dñ
hominem: fcm̃ ẽ. ut sequeretur
simul. ⁊ quem sentire pot̾at. ⁊¬
quem sequi dełet. ¶Amemiꝰ gͦ
cum. ⁊ in h̾eamꝰ illi caritate dif¬
de filio loquitur. quẽ sequimꝰ
uiuendo sapient̾ qͣmuis ⁊ pr̃

Expanded text:
nitatem nostram:  servi accipiens, venit ad nos in hunc mundum, qui in hoc mundo erat, quia plum deorsum mirantibus hominem: exemplum sanis ad permanendum, exemplum infirmis ad convalescendum; exemplum morituris ad non timendum, exemplum mortuis ad resurgendum fieret: ipse in omnibus primatum sequi non debebat nisi Deum, et sentire non poterat Deum; sequendo Deum hominem factum, simul sequeretur et quem sentire poterat, et quem sequi debebat. Amemus ergo eum, et inhaereamus illi, caritate difde Filio loquitur, quem sequimur vivendo sapienter: quamvis et Pater
Abbreviated transcription (Latin):
ad de sapͣ. sũ clicente ip̃a: siue
cum de illa dr filius nob̾ potis¬
sim̃ insinuat᷑. Cuuꝰ ymagĩs
exemplo: ⁊ nos ñ discedamuᷤ
a do. quia ⁊ nos ymago dei
sumus non quidam equał fr̃a
quippe a pr̃e ꝑ filium. nõ nata
de p̾re sicut illa.⁊ nos qr illuĩ am᷑
lumine/ illa uo quia lum̃ illu¬
minans. ⁊ ido illa sine exemp᷑
nob̾ exemplum ẽ. Neq onm
imitatur p̾cedentem aliquem
ad prem:a quo nũqͣm ẽ omĩo

Expanded text:
d de sapientia, sive dicente ipsa, sive cum de illa dicitur, Filius nobis potissimum insinuatur, cujus imaginis exemplo et nos non discedamus a Deo, quia et nos imago Dei sumus, non quidem aequalis, facta quippe a Patre per Filium, non nata de Patre sicut illa. Et nos, quia illuminamur lumine; illa vero, quia lumen illuminaus: et ideo illa sine exemplo nobis exemplum est. Neque enim imitatur praecedentem aliquem ad Patrem a quo nunquam est omnino
Abbreviated transcription (Latin):
s ĩ corporea ꝯu̾sione reuccet᷑.
Cum u̾o nõ se cogitat nõ sit
quidem in ꝯspectu suo. nec de
illa suis formet᷑ obtuitꝰ S cñ
nou̾it se tamqmͣ ip̃i sibi sit me¬
moria sui. sic̃ multaꝵ discipli¬
naꝵ ꝑitus ea que nouit eius
memoria ꝯtinent᷑ nec est inde
aliquid in ꝯspectu m̃tis eius
nͥ unde cegitat cet̾a ĩ archana
qͣdam noticia sunt reꝯdita:
que memoria nũcupat᷑. Ideo

Expanded text:
sed incorporea conversione revocetur: cum vero non se cogitat, non sit quidem in conspectu suo, nec de illa suus formetur obtutus, sed tamen noverit se tanquam ipsa sit sibi memoria sui. Sicut multarum disciplinarum peritus ea quae novit, ejus memoria continentur, nec est inde aliquid in conspectu mentis ejus, nisi unde cogitat; caetera in arcana quadam notitia sunt recondita, quae memoria
Abbreviated transcription (Latin):
li ⁊ in tam magnam den̾i.¬
si rerum ignorantiã ut illiꝰ .u.
m̃tis tenebras mens homĩs
que aliquid nouit exhorrait.
An ⁊̃ ip̃a se nosse credenda ẽ. s
ĩtenta nimis in eas res qsͣ ꝑ
corporis sens tanto maiore ꝙͣ¬
tonouiore cepit dilccc̃e sen¬
tire: non ignorate se p̃t. s co¬
gitare non p̃t. Qnͣta porro
ĩ tencc̃e in ista q̃ foris sunt
sensibilia fereat᷑. uł hinc so¬
lum conici p̾t̾ ꝙ lucis huiꝰ
hanriẽdesic auida ẽ ut si qs¬
qm minꝰ cautꝰ aut nesci¬
ens quid indepossit accide
nocturnum lum̃ posinͣt ubi
iacẽf in fans in ea ꝑte ad ꝙͣ
iacẽtis ccłi possint retorq̃riai
ceruix possit inflectr: sic eiꝰ
ĩde ñ remouetur aspectue. yt
ñ ulło exhoc ⁊̃ strabones fi no
nͣimꝰ eam form̃ tenentib
suetudo quodm̃o infre¬
⁊ in alios corporis sensi
tum sinit illa etas ĩ denꝰ
se qͣi coartant amine pi¬
offerdit. aut allicit lo¬
lum ab horreant uehemes
aut utppetant. Sua ũ
intiora non cogitent. n

Expanded text:
li et in tam magna demersi rerum ignorantia, ut illius mentis tenebras mens hominis quae aliquid novit exhorreat? An etiam ipsa se nosse credenda est, sed intenta nimis in eas res quas per corporis sensus tanto majore, quanto noviore coepit delectatione sentire, non ignorare se potest, sed cogitare se non potest? Quanta porro intentione in ista quae foris sunt sensibilia feratur, vel hinc solum conjici potest, quod lucis hujus hauriendae sic avida est, ut si quisquam minus cautus aut nesciens quid inde possit accidere, nocturnum lumen posuerit ubi jacet infans, in ea parte ad quam jacentis oculi possint retorqueri, nec cervix possit inflecti, sic ejus inde non removeatur aspectus, ut nonnullos ex hoc etiam strabones fieri noverimus, eam formam tenentibus consuetudo quodam modo inf in alios corporis sensus, quantum sinit illa aetas, intentione se quasi coarctant animae paoffendit aut allicit, hoc solum abhorreant vehementer aut appetant: sua vero interiora non cogitent, nec
Abbreviated transcription (Latin):
libri decimi finem dixintꝰ.
Querend̃ ẽ quonam mõ
ad cegitacc̃em ꝑtineat intlłi¬
in est menti ⁊̃ qñ nõ de se ip̃a
cogitat᷑ adsolam dicat᷑ me¬
moriam ꝑtin̾e. Siem̃ hoc
ita est non hẽbat ħ tria ut⁊
sui menmnss ⁊ seintlłig̾et
i postea cum cegitare se cepit¬

Expanded text:
finem diximus: quaerendum est quonam modo ad cogitationem pertineat intelleinest menti, etiam quando non de ipsa cogitatur, ad solam dicatur memoriam pertinere. Si enim hoc ita est, non habebat haec tria, ut et sui meminisset, et se intelligeret, et postea cum cogit
Abbreviated transcription (Latin):
isi a se ip̃a:. ⁊ ubi ponitin
ꝯspectu suo: nͥ ante s̃e ipͣm:
Non gͦibierit ubi erat qñ in
ꝯspecfu suo non erat. Quia h
poĩta inde sblata ẽ. s si ꝯspienda
migͣit ꝯspectura ubi manebit.
Ut in se sit ꝯspiciens ante se ꝯ¬

Expanded text:
nisi a se ipsa? et ubi ponitur in conspectu suo, nisi ante se ipsam? Non ergo ibi erit ubi erat, quando in conspectu suo non erat; quia hic posita, inde sublata est. Sed si conspicienda migravit, conspectura ubi manebit? ut in se sit conspiciens, ante se c
Abbreviated transcription (Latin):
mͥinde agitat᷑. Ut nec ip̃a mẽs
q cagntat᷑ quicquid cogitat᷑
se ñm cogitañdo. Qu̾om̃o
aũt qñ se nõ cogitat in con¬
re nõ possim. Hec quippe de
oło corporis non ab surde dr̃
¶p̃ quippe ołs loco suo est fix᷑
ncorpore. Aspcñs añt eius
in ea que eͣxͣ iũt tendit᷑. ⁊¬

Expanded text:
e cogitatur, ut nec ipsa mens, qua cogitatur quidquid cogitatur, se ipsam cogitando. Quomodo autem, quando se non cogitat, in conre non possum. Hoc quippe de oculo corporis non absurde dicitur: ipse quippe oculus loco suo fixus est in corpore, aspectus autem ejus in ea quae extra sunt tendit