comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nemus tam scõs uiros. ne stultis uanoꝵ
argumentationib moueant᷑. & eos in
hac ꝑuersitate imitentur: quib sunt
in cęteris longe dissimiles. Illi enĩ uena¬
lem circũferentes ypochrisin. timent ne
uilior habeatur tonsa scĩtas quam
comata: ut uidelicet qui eos uidet. an¬
tiquos illos quos legimus cogitet. sa¬
inuelem. & cȩt̾os qui non tondebantꝰ nec
cogitant quid intersit inter illud ꝓpħicũ
uelamentum. & hanc eugłii reuelationẽ.
de qua dicit apłs. cum transieris ad xꝑmi
auferetur uelamen. Quod enĩ significa¬
bat uelamen interpositũ inter faciem mo¬
ysi. & aspectum popli isrł. hoc significabat
illis temporib etiam coma sc̃oꝵ. Nam idẽ
apłs etiam comam ꝓuelamento eẽ dicit:
cuius auctoritate isti urgentur. Aꝑte qͥppe
ait. Uir quidem si comatus sit: ignomi¬
nia est illi. Ipsam ignominiã inquiunt
suscepimus merito peccatoꝵ nr̃oꝵ: ad
hoc obtendentes simulate humilitatis

Expanded text:
nemus tam sanctos uiros, ne stultis uanorum nemus tam sanctos uiros, ne stultis uanorum argumentationibus moueantur et eos in hac peruersitate imitentur, quibus sunt in ceteris longe dissimiles. illi enim uenalem circumferentes hypocrisin timent, ne uilior habeatur tonsa sanctitas quam comata, ut uidelicet qui eos uidet, antiquos illos quos legimus cogitet, Samuelem et ceteros, qui non tondebant. nec cogitant quid intersit inter illud propheticum uelamentum et hanc euangelii reuelationem, de qua dicit apostolus: cum transieris ad Christum, auferetur uelamen. quod enim significat uelamen interpositum inter faciem Moysi et aspectum populi Israhel, hoc significat illis temporibus etiam coma sanctorum. nam idem apostolus etiam comam pro uelamento esse dicit, cuius auctoritate isti urgentur. aperte quippe ait: uir quidem si comatus sit, ignominia est illi. ipsam ignominiam, inquiunt, suscipimus merito peccatorum nostrorum, ad hoc obtendentes simulatae humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
iniquius quam uelle sͥ obtẽperari
aminorib̃: & nolle obtemꝑare maiorib
Apłõ dico. non nobis: in tantum ut etiam
comam nitriant: unde ille nec disputa¬
ri omnino uoluit dicens. Si quis autẽ
uult contentiosus eẽ nos talem consuetu¬
dinem ñ habemus. neq eccłia dĩ. hoc aũ
p̃cipio: ut scilicet non disserentis sollertia
requiratur s precipientis auctoritas attẽ¬
datur. Nam & hoc quo ꝑtinet queso: tam
aꝑte contra aplĩ precepta conari: An ita
uacandum est. ut nec tonsores oꝑentur:
an quia euglicas uolucres imitari se di¬
cunt. quasi depilari timent. ne uolare
ñ possint: Uereor in hoc urtium plura
dicere ꝓpter quosdam crinitos fr̾es: quoꝵ
preter hoc. multa & pene omnia uenera¬
mur: s quo magis eos inxꝑo diligimus.
eo sollicitius ammonemus. Neq enĩ me¬
tiumus ne humilitas eoꝵ respuat am¬
monitionẽ nram: quandoquidẽ & nos
a talib ubi forte titubamus. aut ab erra¬
mus. cupunꝰ ammoneri. Hoc gͦ ammo¬

Expanded text:
iniquius quam uelle sibi obtemperari a minoribus et nolle obtemperare maioribus? apostolo dico, non nobis, in tantum, ut etiam comam nutriant: unde ille nec disputari omnino uoluit dicens: si quis autem uult contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus neque ecclesiae dei. hoc autem praecipio: ut scilicet non disserentis sollertia requiratur, sed praecipientis auctoritas attendatur. nam et hoc quo pertinet, quaeso, tam aperte contra apostoli praecepta comari? an ita uacandum est, ut nec tonsores operentur? an quia euangelicas uolucres imitari se dicunt, quasi depilari timent, ne uolare non possint? uereor in hoc uitium plura dicere propter quosdam crinitos fratres, quorum praeter hoc multa et paene omnia ueneramur. sed quo magis eos in Christo diligimus, eo sollicitius admonemus. neque enim metuimus, ne humilitas eorum respuat admonitionem nostram, quandoquidem et nos a talibus, ubi forte titubamus aut aberramus, cupimus admoneri. hoc ergo admo
Abbreviated transcription (Latin):
icut enim mulier ex uiro. ita ⁊ uir
ꝑ mulierem: quia mulier ex uiro facta ẽ.
ut etiam ꝑ mulierem postea nasceretur
lierem ex uiro ẽẽ scđ̾m corpꝰ. ex d̃o autẽ
scdm animam & sꝑm: quomodo erit ue¬
rum qͦd ait apłs. omnia aũ ex do: si mu¬
lieris corpus ita ẽ ex uiro. ut ñ sit ex dõ:
Qua ꝓpt̾ ut apłs potus uerum loquat᷑
quam iste apło preferatur: mulier ex uiro
humana natura: nichil enim hoꝵ tãꝙͣ
certũ affirmamus. s quid hoꝵ uerũ sit
ad huc querimus: & uir ꝑ mulierẽ. siue
ex parte tota hominis natura dicat᷑ quȩ
ꝑ mulierem nascitur. siue sola caro. Un
ad huc questio ẽ. Omnia tamen ex dõ. un
deo nata. uł tracta st̃. uel manarunt
ita ut eius nature sint: tamen ex deo st̃.
Aquo enim creata condita facta st̃: ab illo

Expanded text:
icut enim mulier ex uiro ita et uir per mu lierem. quia mulier ex uiro facta est, ut etiam uir per mulierem postea nasceretur. lierem ex uiro esse secundum corpus, ex deo autem secundum animam et spiritum, quomodo erit uerum quod ait apostolus: omnia autem ex deo, si mulieris corpus ita est ex uiro. ut non sit ex deo? quapropter ut apostolus potius uerum loquatur, quam iste apostolo praeferatur, mulier ex uiro humana natura — nihil enim horum tamquam certum affirmamus, sed quid horum uerum sit adhuc quaerimus — et uir per mulierem, siue ex patre tota hominis natura ducatur, quae per mulierem nascitur, siue sola caro, unde adhuc quaestio est, omnia tamen ex deo, unddeo nata uel tracta sunt uel manarunt, ita ut eius naturae sint, tamen ex deo sunt. a quo enim creata, condita, facta sunt, ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
cedit: & morsꝰ mortiferi serpentiũ. exaltato
& respecto ȩneo serpente sanantur: qd u̾biᷤ
ipsuis dñi declarat᷑ sic̃ exaltauit inqͥt mo-¬
yses serpentem in heremo. sic oportet exal¬
tari filium hominis: ut omĩs qui credid̾it
in eum ñ ꝑeat. s habeat uitam et̾nã. Ex¬

Expanded text:
et morsus mortiferi serpentum exaltato et respecto aeneo serpente sanantur. quod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat nitam aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
tum sꝑualem biber̃t. Bibebant aũ de
spiritali: consequente eos petra. Petra aũ:
xponendo unum: in cetera introduxit
intellectũ. Si enim petra xpc ꝓpt̾ fir
panis uiuus qui de celo descendit qͦ uere qͥ
uescuntur sꝑialit̾ uiuunt: Nam illi uete¬
rem figuram carnalit̾ accipientes mortui ft̃.
S cum dic̃ apostolus. eundem cibum sꝑua¬
lem manducauerunt. ostendit & illud
sꝑualit̾ intelligi in xꝑo: sicut & potum cur
sꝑualem dixisset aꝑuit cum subiunxit.
cens ꝑdiem ñ lucens: ut qͥñ uident iude¬
ant. & qui uident cęci fiant. Rubet & ma¬
re rubrum. Baptisinus utiq xꝑi sangͥne
consecratus. Hostes a tergo sequentes mo¬
riuntur. peccata p̾terita: ducitur ppłs per
desertũ. Baptizati om̃s ñdum ꝑfruentes
ꝓmissa patria. s quod ñ uident sꝑando. &
ꝑ patientiam exspectando. tamꝙͣ in deser¬
do sunt: & illic laboriose & ꝑiculos ȩ tẽptati¬
ones. ne reuertant᷑ corde in egiptum: nec tñ¬

Expanded text:
t; bibebant enim de spiritali consequenti petra, petra autem exponendo unum in cetera introduxit intellectum. si enim petra Christus proppanis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur, spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: cens, per diem non lucens, ut qui non uident. uideant, et qui uident, caeci fiant? rubet et mare rubrum: baptismus utique Christi sanguine consecratus. hostes sequentes a tergo moriuntur: peccata praeterita. Ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod non uident sperando et per patientiam expectando tamquam in deserto sunt; et illic laboriosae et periculosae temptationes, ne reuertantur corde in Aegyptum. nec
Abbreviated transcription (Latin):
scrutabilia iudicia eus. ut ce non nulli
a corporib in corporea discernentes. cũ sͥ
ex hoc magni uidentur. & irrident stul¬
ticiam predicationis qua salui fuint cre¬
dentes. ab unica uia longe exerrent. qͣ
ad uitam eternam sola ꝑdiicit: & multi
in cruce xꝑi głantes. & ab eadem uia ñ
recedentes. qui ista quȩ subtilissime dis¬
serunt᷑ ignorant. quia ñ ꝑit unꝰ de pusil¬
lis ꝓ quib mortuus ẽ. ad eandem ꝑueni¬
unt ȩternitatem. ueritatẽ. caritatem:
idest ad stabilem certamq plenam felici¬
tatem: ubi manentib. uidentib. aman¬
tib sunt cuncta ꝑspicua. Qm̃ xꝑc mor

Expanded text:
scrutabilia iudicia eius, ut et nonnulli scrutabilia iudicia eius, ut et nonnulli a corporibus incorporea discernentes, cum sibi ex hoc magni uidentur et inrident stultitiam praedicationis, qua salui fiunt credentes, ab unica uia longe exerrent, quae ad uitam aeternam sola perducit, et multi in cruce Christi gloriantes et ab eadem uia non recedentes, etiam qui ista, quae subtilissime disseruntur, ignorant, quia non perit unus pusillus, pro quibus mortuus est, ad eandem perueniant aeternitatem, ueritatem. caritatem, id est ad stabilem, certam plenamque felicitatem. ubi manentibus, uidentibus, amantibus sint cuncta perspicua. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
qui ignorat ignorabitur. Quia enim in
sapientia dei non cognouit mundus per
sapientiam dm: placuit deo ꝑ stulticiam
predicationis saluos facere credentes. Hec
stulticia predicationis ac stultum dei quȩ
sapientior est hominibus. multos contra¬
hit ad salutem: ut non solum. qui non¬
dum ualent certa intelligentia cons¬
picere naturam dei. quam fide tenent.
uerumetiam qui nondum in ipsa aĩa
sua ita incorpoream substantiam a coe¬
poreis generalitate discernunt. quẽ ad
modum certi sunt se uiuere. nosse. uelle
non sint alieni a salute: quam stulticia
illa predicationis fidelibus confert. Nã
si propter eos solos xꝑc mortuus est. qui
certa intelligentia possunt ista discer¬
nere: pene frustra in ȩccłia laboramus.
Si autem quod ueritas habet. infirmi
populi credentium ad medicũ currunt.
ubi abundauit peccatum. suꝑabundet
grã: miris fit modis. ꝑ altitudinem di¬
uitiaꝵ sapientiȩ & scientie dei & ꝑ in¬

Expanded text:
Qui ignorat, ignorabitur. quia enim in Qui ignorat, ignorabitur. quia enim in sapientia dei non cognouit mundus per sapientiam deum, placuit deo per stultitiam praedicationis saluos facere credentes. haec stultitia praedicationis ac stultum dei, quod sapientius est hominibus, multos contrahit ad salutem, ut non solum qui nondum ualent certa intellegentia conspicere naturam dei, quam fide tenent, uerum etiam qui nondum in ipsa anima sua ita incorpoream substantiam a corporis generalitate discernunt, quem ad modum certi sunt se uiuere, nosse, uelle, non sint alieni a salute, quam stultitia illa praedicationis fidelibus confert. Nam si propter eos solos Christus mortuus est, qui certa intellegentia possunt ista discernere, paene frustra in ecclesia laboramus. si autem, quod ueritas habet, infirmi populi credentium ad medicum currunt subi abundauit peccatum, superabundet gratia, miris fit modis per altitudinem diuitiarum sapientiae et scientiae dei et per in
Abbreviated transcription (Latin):
biendo cuncta turbarent. Si quis gͦ uidet᷑
ꝓpħa ẽẽ aut spiritualis. cognoscat inquit
que scribo uobis: quia dnĩ est mandatũ.
Si quis uidetur ẽẽ & utiq non ẽ: nam qui
est sine dubitatione cognoscit: nec am mo¬
nitione & cohertione opus habet: quia
omnia iudicat & a nemine. iudicatur. Illi
ergo seditiones & ꝑturbationes in eccłia
faciebant: qui uidebantur eẽ quod non
erant. Hos docet cognoscere domini man¬
datum: quia ñ ẽ seditionis ds. s pacis.
Siquis autem ignorat ignorabitur: id est
imꝓbabitur. Non enim ds si ad scientiã
referas. eos ignorat quib dicturus ẽ non
noui uos: sed eoꝵ imꝓbatio. hoc uerbo in¬
sinuata est. Cum autem dñs dicat. beati
mundo corde quia ipsi deum uidebunt.
eaq uisio nob̾ in fine summum p̾mium
ꝓmittatur: non est metuendum. si nũc
ad liquidum quȩ de dei natura credimꝰ
conspicere non ualemus: ne inde sit dictũ.

Expanded text:
biendo cuncta turbarent. si quis ergo uidetur biendo cuncta turbarent. si quis ergo uidetur propheta esse aut spiritalis. cognoscat, inquit, quae scribo uobis, quia domini est.mandatum. si quia uidetur esse et utique non est; nam qui est, sine dubitatione cognoscit nec admonitione et cohortatione opus habet, quia omnia iudicat et a nemine iudicatur. illi ergo seditiones et perturbationes in ecclesia faciebant, qui uidebantur esse, quod non erant. hos docet cognoscere domini esse mandatum, quia non est seditionis deus sed pacis. si quis autem ignorat, ignorabitur, id est inprobabitur. non enim deus, si ad scientiam referas, ignorat eos, quibus dicturus est: Non noui uos, sed eorum inprobatio hoc uerbo insinuata est. Cum autem dominus dicat: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, eaque uisio in fine summum praemium nobis promittatur, non est metuendum, si nunc ad liquidum. quae de dei natura credimus, conspicere non ualemus, ne inde sit dictum:
Abbreviated transcription (Latin):
ignorat ignorabitur. de hac re dix̃
apłs: tamquam ista pena ille plectendꝰ
sit qui non ualet intelligentia sic discer¬
nere in effabilem trinitatis unitatẽ. sic̃
discernitur in animo nr̃õ. in emoria. intel¬
lectus. uoluntas: aliunde hoc dicebat apłs.
Lege & uidebis ea quȩ loquebatur. quȩ
fidem uel mores multoꝵ edificarent: ñ
quȩ uix ad paucoꝵ. camq exiguam quan¬
tulamcumq in hac uita de re tanta eẽ pot̃
intelligentiam ꝑuenirent: idest ut lingͥs
prophetia preponeretur: ut non ꝑturbate
illa gererentur. quasi ꝓphetie sꝑs etiam
iuitos loqui cogeret: ut mulieres in ȩccła
tacerent: ut omnia honeste & scđm ordinẽ
fierent. Hec cum ageret ait. Si quis uidet᷑
ꝓpheta eẽ aut sꝑualis cognoscat que scribo
uobis: quoniam dñi est preceptum. Siquis
autẽ ignorat ignorabitur. His uerb̾ coher¬
cens & ad pacificum ordinem reuocans in¬
quietos: tanto ad seditionem faciliores. qͣn¬
to sibi uidebantur precellere sꝑu cum suꝑ¬

Expanded text:
ignorat, ignorabitur\' de hac re dixit apostolus, tamquam ista poena ille plectendus sit, qui non ualet intellegentia sic discernere ineffabilem trinitatis unitatem, sicut discernitur in animo nostro memoria. intellectus, uoluntas. aliunde hoc dicebat apostolus. lege et uidebis, quod ea loquebatur, quae fidem uel mores multorum aedificarent, non quae uix ad paucorum eamque exiguam. quantulacumque in hac uita de re tanta esse potest, intellegentiam peruenirent, id est ut linguis prophetia praeponeretur, ut non perturbate illa gererentur, quasi prophetiae spiritus etiam inuitos loqui cogeret, ut m u Ii ere sin ecclesia tacerent, ut omnia honeste et secundum ordinem fierent. haec cum ageret, ait: Si quis uidetur propheta esse aut spiritalis, cognoscat, quae scribo uobis. quia domini est mandatum. si quis autem ignorat. ignorabitur, his uerbis cohercens et ad pacificum ordinem reuocans inquietos tanto ad seditionem faciliores, quanto sibi uidebantur spiritu excellere, cum super
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq aitẽde qd̃ seqͥt᷑: & uide unde tota causa
pendeat. Dicentes enĩ se ẽẽ sapientes: stulti fa¬
cti sunt. Sibi arrogando qd p̃stiterat d̾s: tulit
qd̾ dederat ds. Ergo suꝑbis ipse abscondit se.
qui ꝑ creat᷑am diligent scrutantib creatorẽ
insinuauerat ñ nisi se. Bene gͦ dñs. Abscondisti
hec a sapientib &e prudentib: siue ab illis qui
multiplicib disputationib. & sollertissima
inqͥsitione ad inuestigationẽ creat᷑e ꝑuener̃t.
s creatorẽ minime cognouer̃t: siue abillis qͥ
cognoscentes dm. ñ sic̃ dm̃ głificauert̃. & gr̃as

Expanded text:
Denique attende quod sequitur, et vide unde tota causa pendeat: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Sibi arrogando quod praestiterat Deus, tulit quod dederat Deus. Ergo superbis ipse abscondit se, qui per creaturam diligenter scrutantibus Creatorem insinuaverat nonnisi se. Bene ergo Dominus, Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus: sive ab illis qui multiplicibus disputationibus et solertissima inquisitione ad investigationem creaturae pervenerunt, sed Creatorem minime cognoverunt; sive ab illis, qui cognoscentes Deum, n
Abbreviated transcription (Latin):
paruulis: humilibꝰ. Dic suꝑ quẽ reqͥescit sp̃s
m̃s: nͥ suꝑ humilẽ & quietũ. & trementem
u̾ba mea: Hec u̾ba petrus timuit: plato ñ
tremuit. Teneat piscator: qd ꝑdidit nobilis¬
simus disputator. Abscondisti hec a sapienti¬
b ce prudentib: ce reuelasti ea pariuilis.
Abscondisti suꝑbis.: & reuelastihumilib. Quȩ
st̃ ipsa: Non enĩ cũ hoc diceret cȩlũ &e t̾rã atten¬
debat. & qͣsi manu demonstrabat: cũ dic̾ẽt hec
Qͥs enĩ ñ uidet hec: Nident boni: uident mali
Qui facit solem suũ oriri suꝑ bonos &e malos.
Nonne stultã fecit d̃s sapientĩã huiꝰ mundiͦ Ex¬
icit᷑ aliquãdo
in scͥpturis sapientia ꝓ astutia: ab usi¬

Expanded text:
Dic super quem requiescit Spiritus meus? Super humilem, et quietum, et trementem verba mea . Haec verba Petrus tremuit; Plato non tremuit. Teneat piscator, quod perdidit nobilissimus disputator. Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Abscondisti superbis, et revelasti humilibus. Quae sunt ipsa? Non enim cum hoc diceret, coelum et terram attendebat, et quasi manu demonstrabat, cum diceret haec. Quis enim non videt haec? Vident boni, vident mali: quia facit solem suum oriri sNonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi? Dicitur aliquando in Scripturis sapientia, etc., us
Abbreviated transcription (Latin):
Iste sunt certe quatuor. quas ꝑturbationes
uocant: timor &e tristicia. amor & leticia ha¬
beant eas iustis decausis animixꝑiani: ne
tur errori. Qui ꝓfecto quẽadmodũ uanitatẽ
existimant ueritatẽ: sic stuporẽ deputant
sanitatẽ: ignorantes sic hoĩs animũ quẽ ad¬
modũ corporis menbrũ desꝑatiꝰ egrotare.
qñ ce doloris amiserit sensũ. Nam quia in¬

Expanded text:
Istae sunt certe quatuor quas perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laetitia. Habeant eas justis de causis animi christianitur errori: qui profecto quemadmodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sanitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius aegrotare, quando et doloris amiserit sensum. 4. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
di ꝑ ea que facta ft̃ intellecta conspiciunt᷑.
fuer̃t gͦ qͥdam ñ siẽt moyses famulꝰ di. ñ sic̃
multi ꝓpħȩ ista intuentes & intelligentes
aduiti sꝑu di: quẽ sp̃m fide hauserunt:. faucibꝰ
pietatis biberunt: ore int̾ioris hoĩs ructauer̃t.
Dongͦ tales. s fuerunt alii dissimiles. qͥ ꝑ istam
creaturã potuer̃t ꝑuenire ad intelligendum
creatorẽ: & dice de his quȩ fec̃ ds: ecce que fecit.
gub̾nat & continet. Iule ipse qͥ fecit: implet
sua p̾sentia ista quȩ fecit. Potuert̃ hoc dicere.
Nam ipsos &e in actib apłoꝵ cõmemorauit apl̃s¬
paulꝰ. Ubicũ dixisset dedeo. in illo enĩ uiuimꝰ
mouemur & sumꝰ. qm̃ apud athenienses loq̃bat᷑.
ubiisti doctissimi extiterant: adiunxit continuo.
sic̃t &e quidã scdm uos dixer̃t. Non ẽ leue quod
dixer̃t: qm̃ in do uiuimus mouem᷑ & sumꝰ. Unde¬
gͦ dissimiles. unde uituꝑati: unde recte accu¬
sati: Audi apłi u̾ba que dicere ceꝑam. Reuelat᷑

Expanded text:
quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Fuerunt ergo quidam, non sicut Moyses famulus Dei, non sicut multi prophetae ista intuentes et intelligentes, adjuti Spiritu Dei, quem Spiritum fide hauserunt, faucibus pietatis biberunt, ore interioris hominis ructuaverunt. Non ergo tales: sed fuerunt alii dissimiles, qui per istam creaturam potuerunt pervenire ad intelligendum Creatorem, et dicere de his quae fecit Deus: Ecce quae fecit, gubernat et continet; ille ipse qui fecit, implet sua praesentia ista quae fecit. Potuerunt hoc dicere. Nam ipsos et in Actibus Apostolorum commemoravit Paulus: ubi cum dixisset de Deo, In illo enim vivimus et movemur et sumus; quoniam apud Athenienses loquebatur, ubi isti doctissimi exstiterant, adjunxit continuo, Sicut et quidam secundum vos dixerunt . Non est leve quod dixerunt: Quoniam in Deo vivimus et movemur et sumugo dissimiles? unde vituperati? unde recte accusati? Audi Apostoli verba, quae dicere coeperam: Revelatur,
Abbreviated transcription (Latin):
uͥtus eiꝰ acdiuinitas. Quare manifestauit: Ut
sint in excusabiles. Si manifestauit ut sint in¬
ex cusabiles: unde gͦ culpabiles: Qͥa cognoscen¬
siẽ dm głi ficauert̃: Nec gr̃as egert̃. Hoc est gͦ
głificare dm̃: grãs agere do. Hoc enim sane.
Qͥd enĩ peiꝰ. si adimaginẽ dĩ creatꝰ: cognito
dõ eris ingratus: hoc ẽ prorsꝰ. hoc ẽ głificare
dm̃: grãs agere dõ. Norunt fideles: ubi &
qͣndo dicat᷑ gr̃ãs agamꝰ dño dõ nr̃o. Quis autẽ
grãs agit dno: nͥ qui sursũ cor habet ad dñm:
Ergo illi culpabiles qui ft̃ inexcusabiles: qi cog¬
noscentes dm. ñ sic̃ dm głificauer̃t̃. nec grãs ege¬
runt. S qͥd: S euanuert̃ in cogitationibꝰ suis.

Expanded text:
us et divinitas. Quare manifestavit? Ut sint inexcusabiles. Si manifestavit ut sint inexcusabiles, unde ergo culpabiles? Quia cognoscenicaverunt? Nec gratias egerunt. Hoc est ergo glorificare Deum, gratias agere Deo? Hoc sane. Quid enim pejus, si ad imaginem creatus, cognito Deo eris ingratus? Hoc est prorsus, hoc est, glorificare Deum, gratias agere Deo. Norunt fideles ubi et quando dicatur, Gratias agamus Domino Deo nostro. Quis autem gratias agit Deo, nisi qui sursum cor habet ad Dominum? Ergo illi culpabiles qui sunt inexcusabiles, quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, nec gratias egerunt. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
dicentẽ. Confiteor tͥ pat̃ dñe celi &
terre. Qd ei confitetur: in quo eũ laudat:
pientes & prudentes:. Qͥ pariuili: Quȩ ille
occultauit sapientib & prudentib: & reue¬
lauit paruulis: Sapientes & prudentes
illos significat: de qͥb paulꝰ dicit. Ubi saꝑi¬
ens. ubi scriba: ubi conquisiter huiꝰ scłi: ñne
stultã fecit ds sapĩam huiꝰ mundi:. Etiã nc̃
ad huc fortasse queris: qͥ st̃ isti. Forte illi st̃
qͥ multũ dedo disputãtes falsa dixerunt: in¬
flati doc̃trinis suis dm inuenire & cognos¬
cere minime potuer̃t: & ꝓ deo cuiꝰ ẽ incom¬
phensibilis inuisibilisq substantia. puta¬

Expanded text:
icentem, Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae. Quid ei confitetur? In quo eum laudat? pientes et prudentes? Qui parvuli? Quae ille occultavit sapientibus et prudentibus, et revelavit parvulis? Sapientes et prudentes illos significat, de quibus Paulus dicit: Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ? Etiam nunc adhuc fortasse quaeris, qui sunt isti. Forte illi sunt, qui multum de Deo disputantes, falsa dixerunt; inflati doctrinis suis, Deum invenire et cognoscere minime potuerunt, et pro Deo, cujus est incomprehensibilis invisibilisque substantia, puta
Abbreviated transcription (Latin):
liber sapientiȩ ubi dr. Si eñĩ tantũ potuer̃t
mentes tẽpora sua. & occupationes disputa¬
tionũ suaꝵ: in ꝑscrutanda &e qͦdãmͦ metienda
creatura. Quesier̃t meatus syderũ. int̃ualla
stellaꝵ. itinera celestiũ corpoꝵ: ita ut cõputatio¬
nibꝰ qͥbdã ad eã scientiã ꝑuenirent. ut p̃dic̾ent
defectum solis. defectũ lunȩ: e qͣndo p̃dicerent
euenirer eo die. & ea hora tantũ. & tanta parte
ex quanta parte illi p̃dixerant. Magna industͥa:
magna sollertia. S ibi creatorẽ scrutati sunt.
positũ ñ longe a se. & ñ inuener̃t: quẽ si inue¬
nissent haberent apd̃ se. Optime itaq rectissi¬
me accusati sunt: qͥ potuer̃t in uestigare nui¬
meros syderũ: int̾ualla tẽpoꝵ. defectũ lumirũ
cognoscere p̃dicere. Recte accusati st̃. qm̃ aqͦ
querere neglexer̃t. Tu aũ ñ ualde cures: si gy¬
ros syderũ. &e cęlestiũ t̃reñoꝵ ue corpoꝵ nu¬
meros ignores. Uide pulchritudinẽ mundi

Expanded text:
liber Sapientiae, ubi dicitur: Si enim tantum potuerunt mentes tempora sua et occupationes disputationum suarum in perscrutanda et quodam modo metienda creatura: quaesierunt meatus siderum, intervalla stellarum, itinera coelestium corporum, ita ut computationibus quibusdam ad eam scientiam pervenirent, ut praedicerent defectum solis, defectum lunae; et quando praedicerent eveniret, eo die, et ea hora, tantum et tanta parte, ex quanta parte illi praedixerant. Magna industria, magna solertia. Sed ibi Creatorem scrutati sunt positum non longe a se, et non invenerunt. Quem si invenissent, haberent apud se. Optime itaque et rectissime accusati sunt, qui potuerunt investigare numeros siderum, intervalla temporum, defectum luminum cognoscere et praedicere: recte accusati sunt, quoniamrunt, quia quaerere neglexerunt. Tu autem non valde cura, si gyros siderum et coelestium terrenorumve corporum numeros ignores. Vide pulchritudinem mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ab italia. & pͥscillam uxorẽ eiꝰ ꝓpt̾ea qd̾ e
dixisset claudiꝰ discedere om̃s iudeos abroma:
accessit ad illos. &e ꝓpt̾ artis similitudinem
mansit apud illos opꝰ faciens: erant enĩ tab̃na¬

Expanded text:
tem ab Italia, et Priscillam uxorem ipsius, propterea quod tem ab Italia, et Priscillam uxorem ipsius, propterea quod iussisset Claudius discedere omnes iudaeos ab Roma, accessit ad illos et propter artis similitudinem mansit apud illos opus faciens; erant enim taberna
Abbreviated transcription (Latin):
uacabant: ꝙͣ dicere aliqͥd noui & audirẽ. Putemꝰ
apłm illis omib dieb quib fuit athenis: non
fuisse oꝑatum: Propt̾̃ hoc enĩ & ex macedonia
supplebat᷑ eiꝰ indigentia. sic̃ dicit inscda epła
ad corinthios: quãquã &e aliis horis ce noctibꝰ
poterat. quia ita ualebat. & animo & corpore.
S cum ab athenis exisset: uideamꝰ qͥd dicit scͥpt᷑a.
Disputabat inqͥt in synagoga ꝑ omne sabbatũ.
Hoc apud corinthum. Introade gͦ ubi necessi¬
tate imminentis ꝓfectionis. usq ad medium
noctis sermo ꝓtractus ẽ: una sabbati erat. qui
dies dominicus dr. Unde intelligimꝰ eũ non
fuisse cum iudeis. s cũ xꝑianis: qñ etiam dicit
ipse narrator ad frangendũ panẽ fuisse collec¬
tos: &e ipsa ẽ optima gubnatio ut oĩa suis
temporib distributa ex ordine gerant᷑: nec
animã humanã turbulentis implicationibꝰ
mine aquilã. ponticũ gen̾e. recens aduenien¬

Expanded text:
uacabant quam dicere aliquid noui aut audire. putemus uacabant quam dicere aliquid noui aut audire. putemus apostolum illis omnibus diebus, quibus fuit Athenis, non fuisse operatum; propter hoc enim et ex Macedonia supplebatur eius indigentia, sicut dicit in secunda ad Corinthios. quamquam et aliis horis et noctibus poterat, quia ita ualebat et animo et corpore. sed cum Athenis exisset, uideamus quid dicit scriptura. disputabat, inquit, in synagoga per omne sabbatum: hoc apud Corinthum. in Troade ergo, ubi necessitate inminentis profectionis usque ad medium noctis sermo protractus est, una sabbati erat, qui dies dominicus dicitur: unde intellegimus eum non fuisse cum iudaeis, sed cum christianis, quando etiam dicit ipse narrator ad frangendum panem se fuisse conlectos. et ipsa est optima gubernatio, ut omnia suis temporibus distributa ex ordine gerantur, ne animum humanum turbulentis inplicationibus mine Aquilam, Ponticum genere, recens aduenien
Abbreviated transcription (Latin):
uacaret oꝑari manib sus nͥ ad erogan¬
dum uerbũ di certa temꝑa constitueret :
Neq enĩ & hoc d̾s latere nos uoluit. Nã &e cuiꝰ
artis opifex fuerit: &e qͥb tẽporib uacaret dis¬
pensando eugł̃io: scã scͥptura ñ tacuit. ilã cũ
dies ꝓfectionis urgeret in troade cõstitutũ. &̃
in una sabbati congregatis frĩb ad frangen¬
dum panẽ. tanta fuit intentio. & tã necessaris
disputatio. ut sermo ꝑduceret᷑ usq ad mediũ
noctis: tamꝙͣ excidisset eis qd̃ eo die non eẽt
ieiuniũ: qñ aũ in alio loco immoraturus. co¬
tidie disputabat.: quis dubitauerit horas¬
dierũ eũ habuisse ad hoc officiũ deputatas:
Nãꝙ apd̾ athenas cũ eẽt qͥa studi osissimos re
incolis: & in foro ꝑ omnẽ diem ad eos qͥ aderant.
diem. ꝓp̃t̃ studia utiq atheniensiũ. Sic enĩ seqͥt᷑
Quidam uͦ epicureoꝵ. & stoicoꝵ philosophors.
conferebant cum illo. Et paulopost dicit. Athe¬
nienses aũ & aduene hospites ad nicħ aliud

Expanded text:
uacaret operari manibus suis, nisi ad erogandum uerbum dei certa tempora constitueret? neque enim et hoc deus latere nos uoluit. nam et cuius artis opifex fuerit et quibus temporibus uacaret dispensando euangelio, sancta scriptura non tacuit. nam cum eum dies profectionis urgeret in Troade constitutum, etiam in una sabbati congregatis fratribus ad frangendum panem tanta fuit intentio et tam necessaria disputatio, ut sermo produceretur usque ad medium noctis, tamquam excidisset eis quod eo die non esset ieiunium; quando autem in aliquo loco inmoraturus cotidie disputabat, quis dubitauerit horas eum habuisse ad hoc officium deputatas? namque apud Athenas cum esset quia studiosissimos rerincolis in foro per omnem diem ad eos qui aderant.diem; propter studia utique Atheniensium. Sic enim sequitur: Quidam vero Epicureorum et Stoicorum philosophorum conferebant cum illo. Et paulonienses autem et aduenae hospites ad nihil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
dit suꝑbia eoꝵ qui honesti amant uocari:
s ẽẽ non amant. sion gͦ dedignaret᷑ apłs si¬
ue rusticanũ aliqd opus aggredi: siue in opi¬
ficum labore uersari. Qui enim ait sine offẽ¬
sione estote iudeis. & grecis. & eccłiȩ di: quos
in hac causa reuereri posset ignoro. Si iu¬
deos. dixerint: patarche pecora pauerunt.
Si grecos. quos etiam paganos dicimꝰ. etiam
philosophos multũ sibi honorabiles. sutores
habuerunt. Si ȩccłiam dĩ: homo ille iustus
& ad testimoniũ coniugalis semꝑ mansure
uirginitatis electus: cui desponsata erat uir
eoꝵ gͦ cum innocentia & sine fraude hoĩes
oꝑantur: bonũ est. Nam p̃cauet hoc &e ipse
apłs: ne quisquã ex necessitate sustentande
uitȩ. inmala oꝑa delabat᷑. Qui furabatur
inqͥt iam ñ furet᷑: magis autẽ laboret ma¬
nib sus bonum. ut habeat unde tribuat
cui opus ẽ. Hoc gͦ scire sufficit. quia &e in ip¬
so oꝑe corporali id quod bonum ẽ oꝑabat᷑

Expanded text:
dit superbia eorum, qui honesti uocari amant, dit superbia eorum, qui honesti uocari amant, sed esse non amant. non igitur dedignaretur apostolus siue rusticanum aliquod opus adgredi siue in opificum labore uersari. qui enim ait: sine offensione estote Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei, quos in hac causa reuereri posset ignoro. si Iudaeos dixerint, patriarchae pecora pauerunt; si Graecos, quos etiam paganos dicimus, etiam philosophos multum sibi honorabiles sutores habuerunt; si ecclesiam dei, homo ille iustus et ad testimonium coniugalis semper mansurae uirginitatis electus, cui desponsata erat uirghorum ergo cum innocentia et sine fraude homines operantur, bonum est. nam praecauet hoc et ipse apostolus, ne quisquam ex necessitate sustentandae uitae in mala opera delabatur. qui furabatur, inquit, iam non furetur; magis autem laboret manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus est. hoc ergo scire sufficit, quia et in ipso opere corporali id quod bonum est operaba
Abbreviated transcription (Latin):
&e debito se usum ñ ẽẽ. nec omĩno uti uelle ꝓ¬
fessus ẽ.: eo ipso factus infirmus. qͦ potestate
sua uti noluit. tam miscdi scilicet in diitus
affectu. ut cogitaret quẽadmodũ secum agi
uellet: si ce ipse ita infirmaret᷑ ut posset de
illis ꝑ qͦs sibi eugłm predicaret᷑ si eos uid̾et
sũptus acciꝑe. quasi mercimonioꝵ nundiraᷤᷤ
deo. Puta menescire. Corporalit̃ tñ oꝑatum
ẽẽ. & inde in carne uixisse. ñ utentẽ potestate
quã dñs apłis dederat. ut eugłm annuntiais
de eugłio uiueret: ea quȩ supradicta st̃ sine
ulla dubitatione testantur. Unũ scio. quia nec¬
furta faciebat. nec effractor. aut latro erat nͦ
auriga aut uenator. nec histrio. aut turpi¬
lucrus. s innocent̾ aut honeste quȩ apta st̃
humanis usib oꝑabat᷑: sicut sese habent oꝑa
fabroꝵ. structoꝵ. sutoꝵ rusticoꝵ. & his similid.
Deq enĩ honestas ipsa rep̃hendit. qͦd rep̃hen¬

Expanded text:
et debito se usum non esse nec omnino uti - uelle pet debito se usum non esse nec omnino uti - uelle professus est, eo ipso factus infirmus, quo potestate sua uti noluit, tam misericordi scilicet indutus affectu, ut cogitaret quemadmodum secum agi uellet, si et ipse ita infirmaretur ut posset de illis, per quos sibi euangelium praediearetur, si eos uideret sumptus accipere, quasi mercimoniorum nundinas deo: puta me nescire; corporaliter tamen » operatum esse et inde in carne uixisse, non utentem potestate, quam dominus apostolis dederat, ut euangelium adnuntians de euangelio uiueret, ea quae supra dicta sunt sine ulla dubitatione testantur. nfurta faciebat nec effractor aut latro erat nec auriga aut uenator aut histrio nec turpilucrus; sed innocenter et honeste quae apta sunt humanis usibus operabatur, sicut sese habent opera fabrorum, structorum, sutorum, rusticorum et his similia. neque enim honestas ipsa reprehendit, quod reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑ u̾sipellem simulationẽ.: id ẽ ut eo mͦ sub¬
ueniret & carnali udeo. uł pagano. qͦmͦ sibi
ipse si hoc cẽt. subueniri uoluisset: portans
utiq eoꝵ infirmitatẽ in cõpassionis similitu¬
dine. ñ fallens in mendacii fictione: sic̃ conti¬
nuo sequit᷑. & dicit. Factus sum infirmis in¬
firmus: ut infirmos lucrifactrẽ. Hinc enĩ
loquebatur: cum etiam illa oĩa dice̾t. Sic̃ gͦ
qd factus ẽ infirmis infirmꝰ. ñ erat menda¬
cium: sic & cet̾a illa. suꝑiꝰ. Quã enim dicit in¬
firmitatẽ suã erga infirmos fuisse. nͥ cõpa¬
tiendi eis: in tantum ut ne uideret᷑ uenditor
euangłii. & uerbi dĩ cursum apudimꝑitos
in malam suspicationem detidens impe¬
diret. nollet acciꝑe qd̃ ei iure dñico debebat᷑
Quod si uellet non utiq mentiret᷑. quia uere
debebatur: & qͥa noluit. ñ utiq mentitus ẽ
Deq enim dixit ñ sibi deberi: s deberi ostendit

Expanded text:
non per uersipellem simulationem, id est ut eo modo subnon per uersipellem simulationem, id est ut eo modo subueniret carnali iudaeo uel pagano, quo modo sibi ipse, si hoc esset, subueniri uoluisset: portans utique eorum infirmitatem in conpassionis similitudine, non fallens in mendacii fictione, sicut continuo sequitur et dicit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem. hinc enim loquebatur, ut etiam illa omnia diceret. sicut ergo quod factus est infirmis infirmus, non erat mendacium, sic et cetera illa superius. quam enim dicit infirmitatem suam erga infirmos fuisse nisi conpatiendi eis in tantum, ut, ne uideretur uenditor euangelii et uerbi dei cursum apud inperitos in malam suspicionem decidens inpediret, nollet accipere, quod iure dominico debebatur? quod si uellet, non utique mentiretur, quia uere debebatur; et quia noluit, non utique mentitus est. neque enim dixit non sibi deberi, sed deberi ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. circumcisus quis uocatus ẽ. ñ adducat p̃¬
putium. in p̃putio quis uocatus ẽ. ñ circũcida¬
tur: facit illaque ñ intelligentib & parum
attendentib finxisse putatus ẽ. Iudeus enim
erat. & circumcisus uocatus noluit adducere¬
p̃putium: id est noluit ita uiuere. ac si circũtisꝰ
non eẽt. Hoc enĩ iam in potestate habebat. &
lex ista. & alia lex d̃i: sicut ꝑditi manichei so¬
lent dicere. Alioquin si cum illa fecit finxisse
putandus ẽ: finxit & paganũ. & sacͥficauit i¬
dolis: qͥa diẽ factũ se fuisse his qͥsine lege sunt.
qͣsi sine lege: qͦsutiq ñ nͥ gentiles quos paganos
dicimus. uult intelligi. Aliud ẽ g ẽẽ sub
lege. aliud inlege: aliud sine lege. Sub lege car¬
nales uidei: in lege sp̃uales &e uidei & xꝑiani.
Unde illi seruauerunt morẽ illũ patrium. s
onera in solita credentib gentib ñ imposue¬
gentes que nondum crediderunt: qͥb tam̃ se
apłs congruisse testat᷑ ꝑ miscdem cõpassionẽ.

Expanded text:
dicit: circumcisus quis uocatus est? non adducat. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur, fecit illa, quae non intellegentibus et parum adtendentibus finxisse putatus est; iudaeus enim erat et circumcisus uocatus; noluit adducere, id est noluit ita uiuere, ac si circumcisus non esset. hoc enim iam in potestate habebat. et lex illa et alia lex dei, sicut perditi Manichaei solent dicere. alioquin si, cum illa fecit, finxisse putandus est, finxit et paganum et sacrificauit idolis, quia dicit factum se fuisse his qui sine lege sunt quasi sine lege, quos utique nonnisi gentiles, quos paganos dicimus, uult intellegi. aliud ergo esse sub lege, aliud in lege, aliud sine lege. sub lege carnales iudaei; in lege spiritales et iudaei et christiani, unde illi seruauerunt morem illum patrium, sed onera insolita credentibus gentibus non inposuegentes, quae nondum crediderunt, quibus tamen se apostolus congruisse testatur per misericordem conpassionem,
Abbreviated transcription (Latin):
ut quisqͥs eo quod sibi debetur uti nollet.
sicut apłs paulus noluit. ampliꝰ impen¬
deret eccłȩ: non exigendo stipendiũ debitũ.
s cotidianũ uictum de sus laborib tran¬
sigendo. Audierat enim stabulariꝰ ad quẽ
uulneratus ille ꝑductus ẽ: si qͥd ampliꝰ ero¬
gaueris. in redeundo reddam tͥ. Ampliꝰ gͦ
erogabat apłs paulus: qui suis ut ipse te¬
statur stipendiis militabat. In eugłio enĩ
scͥptum est. Et factũ ẽ deinceps & ipse iter
faciebat ꝑciuitatẽ & castellũ. p̃dicans. et
euangłians regnum di: & dusdetim cũ
illo & mulieres aliquȩ quȩ erant curate a
spiritib immundis. & infirmitatib maria
que uocatur magdalene. de qua demonia
septem exierant: iohanna uxor cure ꝓcurato¬
ris herodis: & susanna. & aliȩ multȩ. que
ministrabant eis de facultatib suis. Hoc ex¬
emplum dñi imitabantur apłi: ad accipien¬
dum debitũ sibi cibum. De quo idem dñs a¬

Expanded text:
ut, si quis eo quod sibi deberetur, uti nollet, ut, si quis eo quod sibi deberetur, uti nollet, sicut Paulus apostolus noluit, amplius inpenderet ecclesiae non exigendo stipendium debitum, sed cotidianum uictum de suis laboribus transigendo. audierat enim stabularius, ad quem uulneratus ille perductus est: si quid amplius erogaueris, in redeundo reddam tibi. amplius ergo erogabat apostolus Paulus, qui suis, ut ipse testatur, stipendiis militabat. in euangelio enim scriptum est: deinceps et ipse iter faciebat per ciuitatem et castellum praedicans et euangelizans regnum dei et duodecim cum illo, et mulieres aliquae quae erant curatae ab spiritibus malignis et infirmitatibus, Maria quae uocatur Magdalene, de qua daemonia septem exierant, Iohanna uxor Chuzae procuratoris Herodis et Susanna et aliae multae, quae ministrabant eis de facultatibus suis. hoc exemplum domini imitabantur apostoli ad accipiendum debitum sibi cibum; de quo idem dominus a
Abbreviated transcription (Latin):
mulierem: neq ducendi. s circumducendi.
qͥsqͥs putat ñ potuisse ab apłis fieri. ut cũ
eis sc̃ẽ conu̾sationis mulieres irent. quac̃q
euangłm predicarent. ut eis de sub̃a sua
necessaria ministrarent: eugłm audiant:
& cognoscant. quẽ admodũ hocipsius dñi
exemplo. faciebant. Dñs enim nr̃ more mi¬
scđiȩ sue infirmiorib cõpatiens: cum ei
possent angłi ministrare: & loculos ha¬
bebat quo mitt̾etur petunia: quȩ confere¬
batur utiq a bonis fidelib. eoꝵ uictui ne¬
cessaria. Quos loculos iude cõmendauit.
ut &ẽ fures si euitare non possemꝰ: tolerare
in eccłia disceremꝰ. Ille enim ea quȩ mitte¬
bantur sicut de illo scͥptum ẽ. auferebat. Et
mulieres uoluit ut se ad pparanda & mi¬
nistranda necessaria sequerent᷑: ostendenᷤᷤ
quod eugłistis. & ministris dĩ. tanꝙͣ militi¬
b. a plebib dĩ tamꝙͣ ꝓuincialib deberet᷑:

Expanded text:
mulierem\' neque <ducendi\', sed ccil\'cumducendi\'mulierem\' neque <ducendi\', sed ccil\'cumducendi\'quisquis putat non potuisse ab apostolis fieri, ut cum eis sanctae conuersationis mulieres circumirent, quacumque euangelium praedicabant, ut eis de sua substantia necessaria ministrarent, euangelium audiant et cognoscant, quemadmodum hoc ipsius domini exemplo faciebant. dominus enim noster more misericordiae suae infirmioribus conpatiens, cum ei possent angeli ministrare, et loculos habebat, quo mitteretur pecunia, quae conferebatur utique a bonis fidelibus eorum uictui necessaria: quos loculos Iudae commendauit, ut etiam fures, si euitare non possemus, tolerare in ecclesia disceremus. ille enim ea quae mittebantur, sicut de illo scriptum est, auferebat. et mulieres uoluit ut se ad praeparanda et ministranda necessaria sequerentur, ostendens, quid euangelistis et ministris dei tamquam militibus a plebibus dei tamquam prouincialibus deberetur;
Abbreviated transcription (Latin):
ne xꝑ̃m iħm dñm nr̃m uidi: Nonne opus
meum uos estis in dño: Quo ꝓbato. ostendit¬
sibi licere qd̾ ect̾is apłis. idest ut ñ oꝑet᷑ mani¬
b suis s ex euangłio uiuat: sicut dñs eis con¬
stituit: qd̾ in consequentib aꝑtissime demon¬
strauit. Adhoc enim & fideles mulieres. habẽ¬
des t̾renam substantiã ibant cum eis. & mi¬
nistrabant eis de sub̾a sua. ut nulliꝰ indige¬
rent. hoꝵ que ad necessaria uite huiꝰ ꝑtinent:
qͦd beatus paulus licere qͥdem sibi demõstrat.
sicut &e cȩt̾i apłi faciebant. s ea potestate uti
se noluisse. postea cõmemorat. Hoc qͥdam ñ
intelligentes. ñ sororẽ mulierẽ. cum ille dicet.
nũquid non habemus potestatẽ sororẽ mul¬
erem circũducendi: s uxorẽ int̾pretati sunt.
fefellit eos uerbi greci ambiguitas. quod &
uxor & mulier eodem uͥbo grece d̾r: quãꝙͣ
hoc ita posuerit apłs ut falli ñ debuerint:
quia neq mulierẽ tantũmꝰ ait. s sororem

Expanded text:
Jesum Dominum nostrum vidi? Nonne opus meum vos estis in Dominosibi licere quod ceteris apostolis, id est. ut non operetur manibus suis, sed ex euangelio uiuat, sicut dominus constituit, quod in consequentibus apertissime demonstrauit; ad hoc enim et fideles mulieres habentes terrenam substantiam ibant cum eis et ministrabant eis de substantia sua, ut nullius indigerent horum, quae ad substantiam uitae huius pertinent. quod beatus Paulus licere quidem sibi demonstrat, sicut et ceteri apostoli faciebant, sed ea potestate se uti noluisse postea commemorat. hoc quidam non intellegentes non \'sororem mulierem\', cum ille diceret: numquid non habemus potestatem sororem mulierem circumducendi? sed 'uxorem\' interpretati sunt. fefellit eos uerbi graeci ambiguitas, quod et uxor et mulier eodem uerbo graece dicitur, hoc ita posuerit apostolus, ut falli non debuerint, quia neque "mulierem" tantummodo ait, sed \'sororem
Abbreviated transcription (Latin):
gam. Dignus ẽ oꝑariꝰ cibo suo. Ecce uͥ ꝯsti¬
tuit dñs. quod idem apłs cominemorat. Ad
hoc enim dixit. illa omnia ne portarent: ut
uͥ opꝰ eẽt abeis acciꝑent. qͥb annuntiabant
regnum di. Nequis aũ arbitretur solis duo¬
decim hoc fuisse ꝑmissum: uide qͥd etiam
lucas narret: post hec inqͥt designauit dñs
& alios septuaginta duos & misit illos bi¬
nos ante faciẽ suam. in omnẽ ciuitatẽ & lo¬

Expanded text:
gnus enim est operarius cibo suo. ecce ubi constituit dominus quod idem apostolus commemorat. ad hoc enim dixit illa omnia ne portarent, ut, ubi opus esset, ab eis acciperent quibus adnuntiabant regnum dei. Ne quis autem arbitretur solis duodecim hoc fuisse concessum, uide quid etiam Lucas narret. post haec, inquit, designauit dominus et alios septuaginta duo et misit illos binos ante faciem suam in omne
Abbreviated transcription (Latin):
demus: sion. Quare gͦ: Qm̃ iudebimꝰ eũ sicitti
quando erit res. Etenim ipsa spes. ꝑegrinatio¬
ni necessaria ẽ. Ipsa est quȩ consolatur in uia.
Uiator enim quando laborat ambulando:
ĩdeo laborem tolerat. quia ꝑuenire sꝑat. Lolle
ibi spem ꝑueniendi: continuo franguntur
diu enim sumus in corpore: peregrinam᷑ a
dño. ꝑ fidem enim ambulamus: non ꝑ sp̃em
ut sit d̾s omnia in omnib. Hoc modo credi

Expanded text:
dimus? Non. Quare ergo? Quoniam videbimus eum sicuti dimus? Non. Quare ergo? Quoniam videbimus eum sicuti quando erit res. Etenim ipsa spes peregrinationi necessaria est, ipsa est quae consolatur in via. Viator enim quando laborat ambulando, ideo laborem tolerat, quia pervenire sperat. Tolle illi spem perveniendi, continuo franguntur diu enim sumus in corpore, peregrinamur a Domino; per fidem enim ambulamus, non per ut sit Deus omnia in omnibus. Quidqui
Abbreviated transcription (Latin):
iacob: ce demones credunt & contremistunt.
Si tantum credis. & sine spe uiuis. uł dilectio¬
nem non habes: & demones credunt &e con¬
tremiscunt. Quid magnum ẽ: Dicis gͦ xpmn
filium di. hoc dixit petrus. & audiuit. beatꝰ
es symon bariona. Hoc dixer̃t̃ & demones.
& audierunt. obmutescitẽ. Prius gͦ discerne
fidem tuam: a fide demonis. Unde enĩ dis¬
creta: Demones hoc dixerunt tim̃do: peta
amando. Adde gͦ fidei spem. Et que spes ẽ.
nisi de aliqua conscientie bonitate: Speiq
ipsi adde caritatem: id est suꝑeminentem
uiam. Habemus dicente apło. suꝑeminen¬
tem uiam uob̃ demonstro. Fides enim quȩ
ꝑdilectionẽ oꝑatur: sine spe eẽ ñ potest. Cum
aũ uenerimus. iam erit ibi fides: Dicetur
nob̾ crede: son uitiq Uidebimus eũ: con¬
templabimur eum. Dilectisimi fili di sumꝰ & ñ
dum apparuit quid erimus. Quia nondum
apparuit: ideo fides. Scimus quod cum appa¬
ruerit: similes ei erimus. Numquid quia cre¬

Expanded text:
scunt . Si tantum credis, et sine spe vivis, vel dilectionem non habes: Et daemones credunt, et contremiscunt. Quid magnum est, si dicis Christum Filium Dei? Hoc dixit Petrus, et audivit, Beatus es Simon Bar Jona: hoc dixerunt daemones, et audierunt, Obmutescite. Ille fidem tuam a fide daemonis. Unde eam discernis? Daemones hoc dixerunt timendo, Petrus amando. Adde ergo fidei spem. Et quae spes est, nisi de aliqua conscientiae bonitate? Speique ipsi adde charitatem. Desuper eminentem viam habemus, dicente Apostolo, Supereminentem viam vobis demonstro: per dilectionem operatur, sine spe esse non potest. Cum autem venerimus, jam erit ibi fides? dicetur nobis, Crede? Non utique. Videbimus eum, contemplabimur eum. Dilectissimi, filii Dei sumus, et nondum apparuit quod erimus. Quia nondum apparuit, ideo fides. Firuerit, similes ei erimus. Numquid quia cre
Abbreviated transcription (Latin):
nimum. patientẽ. S numquid decipit. qui
ꝓmisit: Medicus exerit ferrum ad secanda
uulnera: & dicit ei quem secturus ẽ. Patiens
esto: sustine. tolera. Indolorib exigit patien¬
tiam: s post dolores ꝓmitrit salutem. Et ille
qui tolerat dolores in ferro medici: nisi sͥ
ꝓponat sanitatem quam nondum habet.¬
deficit in dolore quem patitur. Multa ergo
mala sunt inisto scło: intus. foris. prorsus ñ
cessant. Abundant scandala nemo illa sentit.
nisi qui graditur uiam dei: & dr in omnib
diuinis paginis. ut toleret presentia. speret
futura. Amet quȩ non uidet: ut amplectat᷑
tum uiderit. Karitas enim quȩ tercia nobis
adiungitur ad fidem & ad spem. maior ẽ suꝑͣ
sidem & spem: quia fides rerum ẽ quȩ ñ uiden¬
tur: erit autem species cum uise fuerint. Et
spes rei ẽ quȩ non tenetur: adueniente i psa
re. nonerit iam spes: qui tenebimus. ñ sꝑabi¬
mus. Karitas aũ non nouit nͥ crescere magis

Expanded text:
nimem, patientem. Sed numquid decipit qui nimem, patientem. Sed numquid decipit qui promisit? Medicus exserit ferrum ad secandum vulnera, et dicit ei quem secturus est, Patiens esto, sustine, tolera: in doloribus exigit patientiam, sed post dolores promittit salutem. Et ille qui tolerat dolores in ferro medici, nisi sibi proponat sanitatem, quam nondum habet,deficit in dolore quem patitur. Multa ergo mala sunt in isto saeculo, intus, foris; prorsus non cessant, abundant scandala: nemo illa sentit, nisi qui graditur viam Dei. Ei dicitur in omnibus divinis paginis, ut toleret praesentia, speret futura, amet quem non videt, ut amplectatur cum viderit. Charitas enim quae tertia nobis adjungitur ad fidem et spem, major est supra fidem et spem : quia fides rerum est quae non videntur; erit autem species cum visae fuerint: et spes rei est quae non tenetur; quae adveniente ipsa re, non erit jam spes, quia tenebimus, non sperabimus: charitas autem non novit nisi crescere magis