comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tas fuit dauid intribu uda.
ubi quondã dñs atq saluator
ut a dimpleretur prophetia
ueritas de terra orta est. in
praesepio infra speluncã ex
uirgine nasci dignatus est.
& paruulus uagitꝰ. Quod
praẽ sepe auro argentoq ornqn
sicut sc̃s refert antonius. inai¬
saut̃ in eo luminaria ardent
ad ingrediendũ. omnino a¬
gustum est. Incuius utiq o
idest in ipso praesepii ingrei
beatus hieronimus saxum ei¬
pendo. monumentũ sibi fieri

Expanded text:
tas fuit David in tribu Juda: tas fuit David in tribu Juda: ubi quondam Dominus et Salvator ut impleretur prophetia, Veritas de terra orta est  in praesepio intra speluncam, ex Virgine nasci dignatus est, et parvulus vagiit. Quod praesepe auro argentoque ornatum sicut sanctus refert Antonius incessanter in eo luminaria ardent:ad ingrediendum omnino angustum est. In cujus itaque ore, id est, in ipso praesepii ingressu, beatus Hieronymus saxum scalpendo, monumentum sibi fieri
Abbreviated transcription (Latin):
plus propt̃ urãm quã pronr̃a uti¬
litate ut negotiarrmur perrexi¬
mus aegẏptum. Quibus beatus
hieronimus ait. Non recte pro¬
cul dubio postulatis. quia ualde
durũ uidetur. ut nos qui alus
com̃pati aliorumq necessitatẽ
subleuare dantes debemus uos
grauemus: ur̃a quibus non indi¬
gemus tollentes. Tunc illi.
Neq inquiunt hic cibum. neq
quod poposcimus prius iusscris
fieri. Ita ut praediximus numnc
medium quod attulerunt ca¬
meli olei liquorẽ suscipiatis.
& deinceps pollicemur nos
nostrosq heredes. uobis ur̃isq
successoribus omni anno olei
mensurã hin esse daturos. Sic cap̾¬
que constrictus beatus hiero xxI¬
mmnus. coactusq eorũ pręcib
uiolentis. quȩq rogauerunt
impleri praecepit. Sumpto
quoq cibo benedictione
cum camelis accepta: exul¬
tantes gratulantesq ad pro¬
pria remearunt. Hec autẽ
bethleem acta. & ab incolis
loci illius hactenus asseren
uero locus splendidus. ciui¬

Expanded text:
plus propter vestram, quam pro nostra utiplus propter vestram, quam pro nostra utilitate, ut negotiaremur, perreximus in Aegyptum. Quibus beatus Hieronymus ait, non recte proculdubio postulatis, quin valde durum videtur, ut nos qui aliis compati, aliorumque necessitatem sublevare dando debemus, vos gravemus, vestra quibus non indigemus, tollentes. Tunc illi, neque, inquiunt, hic cibum, neque quod poposcimus, prius jusseris fieri. Itaque, ut praediximus, nunc dimidium, quod attulerunt cameli, olei liquorum suscipiatis; et deinceps pollicemur nos nostrosque haeredes, vobis vestrisque successoribus omni anno olei mensuram hin esse daturos. Sicque constrictus beatus Hieroymus, coactusque eorum precibus violentis, quae rogaverant, impleri praecepit. Sumpto quoque cibo, ac benedictione cum camelis accepta, exultantes, gratulantesque ad propria remearunt. Haec autem Bethleem acta, et ab incolis loci illius hactenus asserend Bethleem vero locus splendidus, civi
Abbreviated transcription (Latin):
hospites suscipiantur Mox utiq
imperata. subsequente uelociq
obędientia sunt expleta. Per¬
actis quoq uissis. sermocinantes¬
q cum beato hieronimo fr̃s: su¬
bito uenit nuntius. qui diceret
ante monasterii fores hospites
ad esse. qui cęnobii patrem
uellent udere. Hoc sepedictus
pat̾ audito. potes cellę pate¬
fieri: eosq ad sẽ ingredi iussit.
Qui quanquã uocati crubescen¬
do tamen introeuntes. uisoq
beato hi eronimo eius prostraue¬
re uestignis: proculpa ueniam
postulantes. Quos ille ad se
clement̃ elcuans ammonuit. ut
utentes. alienas tangere non
usurparent: ac deinceps sub dĩ
pracsentia caute uiuerent semꝑ:
Qua nimirũ praedicatione ex¬
plcta praccepit ut reficerentur.
receptisq camelis abirent. Tc̃
illi una uoce parit̃ dixerunt.
Obsecramus tẽ pat̾ ut ad eccłȩ
lumen necessitatemq fratrum.
dimidiũ liquoris olei quod at¬
tulerunt cameli suscipi iubeas.
quia scimus & certi sumus quod

Expanded text:
est, hospites suscipiantur. Mox utique est, hospites suscipiantur. Mox utique imperata subsecuti, veloci quaeque obedientia sunt expleta. Peractis quoque jussis, sermocinantibus cum beato Hieronymo fratribus, subito venit nuntius, qui diceret ante monasterii fores hospites adesse, qui coenobii patrem vellent videre. Hoc saepe dictus pater audito, portas cellae patefieri, eosque ad se ingredi jussit. Qui quamvis vocati, erubescendo tamen introeuntes, visoque beato Hieronymo, ejus se prostravere vestigiis, pro culpa veniam postulantes. Quos ipse clementer elevans, admonuit, ut tes rebus, alienas tangere non usurparent: ac deinde sub Dei praesentia caute viverent semper. Qua nimirum praedicatione expleta: praecepit ut reficerentur, receptisque camelis, abirent. Tunc illi una voce pariter dixerunt: Obsecramus, pater, ut ad Ecclesiae luminaria, necessitatemque fratrum, dimidium liquoris olei, quod attulerunt cameli, suscipi jubeas: quia scimus et certi sumus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cameli subsequens eorũ parit̃
terga leo ueniret. mox euntes
modeste curauerunt beato
nntiare hieronimo. Quo au¬
dito foras egrediens ianuas
monasterii pate fieri iussit be¬
silentium dicens. Hospĩtibus
nr̃is idest camelis uel asino aufe¬
pedesq ablute. aescas prebete.
iussum fuerat peractis. cepit
leo ͫ ut dudũ huc atq illuc gra¬
tula bundus per claustra monas¬
teri singulorũ sẽ fratrũ ues¬
tigiis sternens: & quasi deper¬
petrata quã non fecerat culpa
allud ens. ueniã postulabat.
Quo uiso fratres. poenitentiam
agentes. quod ei crudelitatis
intulissent crimen dicebant
Ecce pastorẽ nr̃m quẽ paulo ante
ut uoratorẽ crudelit dampnaba¬
mus. eum quanto preconii
preconii
miraculo ut huc crimen auferr&
Beatus ergo hieronimus praescius
futurorum. sic fratribus ait.
Parati estote fr̃s. in his quȩ usui
refectionis sunt necessaria.
ut hu qui nobis sunt futuri abs¬
q molestia & ut est dignum

Expanded text:
cameli, et subsequens eorum terga cameli, et subsequens eorum terga leo pariter veniret, mox exeuntes modeste, curaverunt beato nuntiare Hieronymo. Quo audito, foras egrediens, januas monasterii patefieri jussit beimperavit, dicens: Hospitibus nostris, id est camelis et asino, aufepedesque abluite, escas praebete, fuerant jussa, peractis, coepit leo, ut dudum huc atque illuc gratulabundus per claustra monasterii ire, singulorum se fratrum vestigiis sternens, et quasi de perpetrata, quam non fecerat culpa, alludens cauda, veniam postulabat. Quo viso, fratres, poenitentiam agentes, quod ei crudelitatis intulissent crimen, dicebant: Ecce pastorem nostrum, quem paulo ante ut voratorem crudeliter damnabamus, cum quanto eum praeconii miraculo, ut huic crimen auferretBeatus ergo Hieronymus futurorum praescius, sic fratribus ait: Parati estote fratres in his quae usui refectionis sunt necessaria: ut hi qui nobis sunt futuri, absque molestia ut dignum
Abbreviated transcription (Latin):
gatus iam miniũ: quandoq ad
sublimem. Quo duM AnXius it
poterat circũ spiciendo persit¬
r&: cernens procul uenientes
contra se homines cum homib
camelis. quos praecedens asnus
ueniebat. Sed quia ualde pro¬
cul erat hunc cognoscere mil¬
me potuit: tamen pede tenꝰ¬
tim sẽ obuiũ obtulit. Mosas
tirs cum ca melis longius ptoll¬
ciscuntur. toties ante cedend
asinũ funem ca melorũ gelbl¬
en collo subsequantur cameli. Nã
cuim praedicti itnerantes idestne¬
ualtores appropinquassent leom
gille cognito asino. seuũ rugiens
aim ingenti strepitu irruit incos.
neminem nempe ledens corum.
u omnibus statim relictis: demen¬
tesqr ut digni fuerant effecti. i
sugam conuersi sunt. Quibus uide¬
leet fugientibus: terribilit̃ rugi¬
ens leo percutiebat cauda terrã
fortit̃. perterritosq camelos sicut
crant onusti. ante sẽ adcellam
ire coegit. Insolitã ergo rem
fratres uidentes. quod pracce¬
dens asinus sarcmati in medio

Expanded text:
fatigatus jam nimium, quandoque ad fatigatus jam nimium, quandoque ad sublimem, quo dum anxius, ut poterat, circumspiciendo prospiceret: cernebat procul venientes contra se homines cum onustis camelis, quos praecedens asinus veniebat: sed quia valde procul erat, hunc cognoscere minime potuit: tamen pedet entim se illis obviam obtulit. Mos quut quoties cum camelis longius proficiscuntur, toties antecedente asino, funem camelorum gestante collo, subsequantur cameli. Nam dum praedicti itinerantes, id est, negociatores, appropinquassent leoni: ille cognito asino, saevum rugiens, cum ingenti strepitu irruit in eos, neminem nempe laedens, eorum. Qui omnibus statim relictis, dementesque, ut dignum fuerat, effecti, in fugam conversi sunt. Quibus videlicet fugientibus, terribiliter rugiens leo percutiebat cauda fortiter terram, perterritosque camelos, sicut erant onusti, ante se ad cellam ire coegit. Insolitam ergo rem fratres videntes, quod praecedens asinus sarcinatique in medio
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Uade & reliquũ asini qđ
tibi remansit mande: tuamq.
ingluuiẽ reple. Lic& hec illi
dicerent: erant tamen incerti
utrũ hoc mali Annon perpe.:¬
trasset. Qua propt̾ fratres ex
cuntes ad loci pascua quo iam
fatũ animal deducere solitus
erat. longe latȩq peragrarunt.
ut quoddã mortis illius
nullum inter emptionis illii
signum inuenientes: redeuro
studuerunt hoc beato nintu
neatis asini dampnũ. hunc u
nec exasperetis neq abiciats
leonẽ : sed eum ut dudum gu¬
nantes. praebentesq alimoni
nutrite. Incidentesq in nemo
ligna: & ea uice asini ut nobs
huc trahens deferre ualet.
moderando nectentes ligate
Ita & factum est. Cumq ibio
tunc nexum crebrius gereret
tempus ad esset: expleto qu
dam die opere quam uis an¬
mal brutũ diuinitus. tam piti
ammonitus exiensiuit adigi
hac illacq discurrens girano
nosse plenius cupiens. quid d¬
suo socio fuisset factũ. Quio

Expanded text:
bant: Vade, et reliquum aselli quod bant: Vade, et reliquum aselli quod tibi remansit, mande, tuamque ingluviem reple. Et licet haec illi dicerent, erant tamen incerti utrum hoc mali, an non is perpetrasset. Quapropter exeuntes fratres ad loci pascua, quo jam praefatum animal deducere leo solitus erat, longe lateque peragrantes, ut quoddam mortis indicium nullum interemptionis ejus signum reperientes, redeuntes studuerunt hoc beato Hieronneatis asini damnum, hunc tamen ne exasperetis, neque abjiciatis leonem: sed eum ut dudum gubernantes, praebentesque alimenta, nutrite; incidentesque in nemore ligna, ut ea vice asini nobis huc trahens deferre valeat, moderate nectentes ligate: Ita et factum est. Cumque sibi opus tunc nexum crebrius gereret, tiatorum adesset, expleto die quodam opere, quamvis animal brutum, divinitus tamen ut puto admonitum, exiens ivit ad agrum, huc illucque discurrens gyrando, nosse plenius cupiens quid fuisset de socio suo factum. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
dormiuit. L eone namq tunc gra¬
uiter soporato : contigit ut per
eandam uam negotiatores gradi¬
entes. olei emendi causa. perge¬
rent aegyptũ. Qui sepius dictum
uidentes asinũ pascentẽ. dum ne¬
minẽ ad esse uidissent custodẽ:
ini qua subripiente cupiditate
rapientes secum duxerunt. Ex¬
pergiscens itaq leo. quid sibi dã.¬
pni accidisset nesciens: ut require¬
r& tamen pascentẽ quẽ commissũ
habuit. ire coepit. Qui cum solito
non apparer& in loco pascendi:
constrictus dediscrimine leo.
mestitia anxius. rugiendo aliqua
parte diei. huc illucq ibat. quẽ
repperiendi asim spes fuisset
ablata. Ad monasterii ianuam
ueniens perstitit: & conscius cul¬
pae. non ausus est ingredi quo
prius cum asello solebat. Quem
beatus hieronimus una cum fra¬
tribus absq asino uidens ad cel¬
le fores morari : & quia non soli¬
ta hora fuerat reuersus. insti¬
gante fame necessitatrq compul¬
sum. putauerunt eum occidisse
Animal suum: nolentesq ei an¬

Expanded text:
dormivit. Leone namque tunc graviter soporato, contigit ut per eamdem viam negociatores gradientes, olei emendi causa, pergerent in Aegyptum. Qui ipsum saepe videntes asinum pascentem: dum neminem vidissent adesse custodem, iniqua surrepente cupiditate, rapientes secum duxerunt. Expergiscens itaque leo quid sibi damni accidisset, nesciens: ut requireret tamen pascentem quem commissum habuit, ire coepit. Qui cum solito non appareret in loco pascendi, constrictus de discrimine leo, moestitia anxius, rugiendo aliqua parte diei, huc illucque ibat quaeram omnis reperiendi asini spes fuisset ablata, ad monasterii januam veniens perstitit. Conscius enim culpae, non ausus est ingredi, quod prius cum asello solebat. Quem beatus Hieronymus, una cum fratribus, absque asino videns ad cellae fores morari, et quia non solita hora fuerat reversus, instigante famis necessitate compulsum, putaverunt cum occidisse animal suum: nolentesque ei tr
Abbreviated transcription (Latin):
petulantia proq ingluuie¬
discursantes. ad effugandũ int
hieronimũ qui utrorumq em
uirũ hunc ego felicẽ dixerim
huius fuge euentũ corrigenti
xp̃i uiditio dispensatũ: quã p¬
fore existimo. Siclicet ut ro¬
mana aeccła petri instituta
regimine : omniũ ueteris test¬
sudante. hebraicã quoq habe¬
at ueritatẽ: & gręcorũ quorulꝰ
leuitas quȩ sibi romanos ase oñ
scripturas diuinitus inspiratas as¬
cepisse plaudebat: eos habere
quod non hab et recognoscat
Igitur hieronimꝰ roma egesil
adorientẽ tendens profectus
est ad gregoriũ nazantenũ eol¬
stantino politanę urbis epñ
ubi ita proficere studuit. ut sel¬

Expanded text:
petulantia proque inglupetulantia proque ingludiscursantes, ad effugandum Urbe Hieronymum, qui utrorumque eo enim vero hunc ego felicem dixerim, hujus fugae eventum corrigentis, Christi judicio dispensatum, quem pfore existimo: scilicet ut Romana Ecclesia, Petri instituta regimine, omniumque veteris Testsudante, Hebraicam quoque habeat veritatem; et Graecorum quorumdam levitas, quae sibi Romanos a se omnes Scripturas divinitus inspiratas accepisse plaudebat, eos habere quod non habet, recognoscat. Igitur Hieronymus Roma egressus, ad orientem tendens, profectus est ad Gregorium Nazianzenum Constantinopolitanae urbis Episcopum; ubi ita proficere studuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uellẽ. etiã maiora pro mittere.
degerare coepi. & nomen eius
obtestans dicere: Dñe sium quã
ha buero codices saeculares. si le¬
gero te negaui. Inhȩc sacramenti
uerba dimissus. reuertor ad supe¬
ros. Mirantibus cunctis oculos
aperio. tanto lacrimarũ imbre
perfusos. ut ętiã in credulis fidẽ
facerẽ exdolore. Nec uero sopor
ille inanis fuit: Aut uana somnia
quibus sepe deludimur. teste
est tribunal ante quod iacui.
iuditiũ teste quod timui. ita mi¬
hi numquã contingat talẽ in¬
cidere questionẽ. liuentes ha¬
buisse mescapulas. plagas senss
persomniũ. & tanto dehin
studio diuina legisse quanto
mortalia antea non legeram
Interea hieronimus romanae
aecclesiae. prȩsbit̃. os damasi
sacerdotis. sacrȩ bibliothece sgy¬
nũ. dũ pertrihenniũ continũ
carus acceptꝰq apopularibus
ueneraretur. omniumq iudno
dignus eẽ summo sacerdotio qͥ¬
cernitur : quidã exclericorun
monachorumq ordinibus pn

Expanded text:
uellem etiam maiora promittere, uellem etiam maiora promittere, deiurare coepi et nomen eius obtestans dicere: Momine, si umquam habuero codices saeculares, si legero, te negaui\'. in haec sacramenti uerba dimissus reuertor ad superos et mirantibus cunctis oculos aperio tanto lacrimarum perfusos, ut etiam incredulis fidem facerem ex dolore. Nec vero sopor ille inanis fuit, ut vana somnia, quibus saepe deludimur. Teste est tribunal ante quod jacui, judicium teste quod timui; ita mihi nunquam contingat talem incidere quaestionem. Livientes buisse scapulas, plagas sensisse per somnium; et tanto dehinc studio divina legisse, quanto mortalia antea non legeram. Interea Hieronymus Romanae Ecclesiae Presbyter, os Damasi Sacerdotis, sacrae Bibliothecae scrDumque per triennium continuum charus acceptusque populis veneraretur, omniumque judicio dignus esse summo sacerdotio decerneretur, quidam ex clericorum monachorumque ordinibus pro
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc praedicti fr̃s. tale concor¬
dit̃ humilit̾q patri responsum
dedere dicentes. Tu pat̾ bene¬
uidelic& nosti. quod asinus
qui abagro usui nr̃o ligna de¬
ferre solitus est custodis solli¬
citudine indig&. & ne aqua¬
lib& improba deuoretur bestia¬
satis ueremur. Idcirco ergo
si tibi plac& & recte uidetur
huic leoni aselli iungatur soller¬
tia nr̃i. utrum subsequens du¬
eat ad pastum. reducatq reme¬
ans domũ. Ita & factũ est. Nã
repastoris industris eundo ad
pastum socius incessant̃ itine¬
ris rure pascendo. undiq de¬
fensor tutissimus erat. Uerũp¬
tamen ut recubaret & asinus
solitum perficeret opus. con¬
mum redibat. Interea dum
haec dilato tempore gererent̃.
educto quadã die adloci pa¬
scua asino. graui leo ultra
modum somno oppressus ob

Expanded text:
Tunc praedicti fratres, tale concorTunc praedicti fratres, tale concorditer humiliterque patri responsum dedere, dicentes: Tu pater bene nosti, quod asinus qui a saltu usui nostro ligna deferre solitus est, custodis sollicitudine indiget, et ne a qualibet improba bestia devoretur, satis veremur. Idcirco ergo, si tibi placet, et rectum videtur, huic leoni aselli nostri injungatur solertia, ut eum subsequens ducat ad pastum, reducatque remeans domum. Ita et factum est: nam re pastoris industrii, eundo ad pastum socius incessanter itineris, rure pascendo ubicumque defensor, tutissimus erat. Verumtamen ut se cibaret, et asinus solitum perficeret opus, conmum redibat. Interea dum haec dilato tempore gererentur: educto quadam die ad loca pascuae asino, gravi leo ultra modum somno oppressus ob
Abbreviated transcription (Latin):
ti obiuauit. Qui uidelic& dũ
sibi parit̾ propinquassent. &
quia loqui leo. ut suę nature est
poterat. ut cumq ualuit prae¬
dicto patrilesi quã habebat
pedis obtulit plantã. Uocatis
tunc fratribus. praecepit ut
diligent̾ lesum abluerent pe¬
dem inquirentes curita claudi¬
cans ir&. Quod dum factum
tibus inuenerunt plantã leo¬
nis. Cunigitur cum alimento
diligent̃ adhibita cura. delesi¬
ergo beluine feritatis deposita
rabie. coepit int̾ eos ultro ci¬
troq quasi domesticũ tranquil¬
e animal pariterq morari.
ronimus sic fratribus ait. Heia fr̃s.
studiose ad inuicẽ rogo perpen¬
dite. quod huic leoni operis
congrui nr̃ae utilitati addamꝰ.
quatinus abeo lenit perfici.¬
& ne effugetur fieri posset. quia
certe credo non tantũ pro si
pedeͥs salute huc illum miserit
dñs qui ei mederi sine nobis
potuerit. quanto ut nobis suae
uisitationis demonstr& inditio.
perhunc nr̃e necessitati mira¬
bilit̾ se uelle praebere iuuam̃.

Expanded text:
ti obviavit. Qui videlicet dum sibi pariter propinquassent, et quia loqui leo, ut suae naturae est, minime poterat, utcumque valuit, praedicto patri, laesi quem habebat pedis obtulit plantam: vocatis tunc fratribus, praecepit ut diligenter laesum abluerent pedem, inquirentes cur ita leo claudicans iret. Quod dum factum tibus invenerunt plantam leonis. Ei igitur cum alimento diligenter adhibita cura de laesiergo belluinae feritatis deposita rabie, coepit inter eos ultro citroque quasi domesticum et tranquillum animal pariter commorari. cognito, sic fratribus ait: Eia fratres, studiose adinvicem rogo perpendite: quid huic leoni operis congrui, nostrae utilitatis addamus, quatenus ab eo leviter perfici, et efficaciter fieri possit: quia certe credo quod non tantum pro sui pedis salute, huc illum miserit Deus, qui ei mederi sine nobis potuerat: quantum ut nobis suae visitationis demonstraret indicio, per hunc nostrae necessitati, mirabiliter se velle praebere juvamen.
Abbreviated transcription (Latin):
cabatur pacis unitas. & arcclesiae
dĩ fraternitas. Etid maxime
factum est post conlationem.
que ab uniuersis ep̃is catholicis
apud carthaginẽ cum hisdẽ do¬
natistarum epis copis postmodũ
facta est. id iubente gloriosissimo
quod perficiendum &iam a suo
latere tribum. & notarium
marcelliñ ad africã indicẽ
miserat. In qua controuersia. illi
omnimodis confutati. atq de
errore a catholicis conuicti. sen¬
tentia cognitoris notati sunt.
& post eorum appellationem¬
pussimi regis responso iust
inter hereticos condempnais
Ex qua ratione solito ampluisen
ep̃i cum suis clericis & plebibi
communi cauerunt. Et pacens
nentes catholica multas eorin
persecutiones usq ad menbron
amputationẽ & inter niticion:
pertulerunt. Et totum illud
bonũ ut dixi. perscm illũ hon¬
nem consentientibus nr̃is e

Expanded text:
cabatur pacis unitas, et Ecclesiae cabatur pacis unitas, et Ecclesiae Dei fraternitas. Et id maxime factum est post collationem, quae ab universis episcopis catholicis apud Carthaginem cum eisdem Donatistarum episcopis postmodum facta est, id jubente gloriosissimo quod perficiendum etiam a suo latere tribunum et notarium Marcellinum ad Africam judicem miserat. In qua controversia illi omnimodis confutati, atque de errore a Catholicis convicti, sententia Cognitoris notati sunt; et post eorum appellationemssimi Regis responso juste inter haereticos condemnati sunt. Ex qua ratione solito amplius eorum episcopi cum suis clericis et plebibus communicaverunt, et pacem tenentes catholicam, multas eorum persecutiones usque ad membrorum amputationem et internecionem pertulerunt. Et totum illud bonum, ut dixi, per sanctum illum hominem, consentientibus nostris e
Abbreviated transcription (Latin):
exitũ & apud cartaginẽ. & per
totam a frica exspectante. Ad¬
que ille crispinus pro ille apud¬
hx consulari & liberali sententia ꝓnunciat
hereticus
cognitorẽ catholicus rpiscopus
intercessit. ne auaritia multa exige¬
retur. & ei est beneficiũ imprtratũ. d¬
nullo prorsus loco hereticos donatis¬
tas esse debere. & eos aduim legum
omniũ contra hereticos latorum
ubiq teneri debere exquo & iu¬
dex & officium &idem crispinus
quod minime fuerit exactus. pra¬
cepti sunt denas auri libras fisci
uiribus inferri. Sed protinus oꝑa
data est percatholicos ep̃os. pre¬
cipue per sce memoriae augustinũ
ut illa omniũ condempnatio prin¬
cipis dimitteretur indulgentia
& dño adiuuante perfectũ est
Qua diligentia & sc̃o studio multũ
propace xccla gestis. augustino
dñs & hic palmã dedit. & apud se
insticiar coronã seruauit: ac ma¬
gis magisq iuuante xp̃o dedie
indiem augebatur. & multipli¬

Expanded text:
exitum, et apud Carthaginem, et per exitum, et apud Carthaginem, et per totam Africam exspectante: atque ille Crispinus proconsulari et libellari sententia est pronuntiatus haereticusCognitorem catholicus episcopus intercessit, ne auraria mulcta exigeretur; et ei est beneficium impetratum. nullo prorsus loco haereticos Donatistas esse debere, et eos ad vim legum omnium contra haereticos latarum ubique teneri debere. Ex quo et Judex, et Officium, et idem Crispinus, quod minime fuerit exactus, praecepti sunt denas auri libras fisci juribus inferre. Sed protinus opera data est per catholicos episcopos, praecipue per sanctae memoriae Augustinum, ut illa omnium condemnatio principis dimitteretur indulgentia: et Domino adjuvante perfectum est. Qua diligentia et sancto studio multum pro pace Ecclesiae gestis, Augustino Dominus et hic palmam dedit, et apud se justitiae coronam reservavit: ac magis magisque, juvante Christo, de die in diem augebatur et multipli
Abbreviated transcription (Latin):
dio itinere eorum insidias incur¬
riss& & perua sum cum omnibus
illi commitantibus sublatis anima¬
libus & rebus: iniuriis. & cede eum
grauissima affecisser. Dequa re ne
leges nonsiluit. Et praeceptus est
crispinus qui isdẽ donatistis in ca¬
lamensi ciuitate. & regione ep̃s
fuit. praedicatus scilicet & multi
temporis edoctus admulta teneri
auaritiam. publicis legib contra
hereticos constituta. qui resul¬
tans legibus prȩsentatur. Cum
apud pro consule̾ se negar& here¬
ticum. obhorta est necessitas ut
illo recedente arccłãe defensore
accatholico ep̾o resisteretur. &
conuinceretur eum esse quod
se fuisse negauerat. Qm̃ si ab eodẽ
dissimularetur. forte catholicus
episcopus ab ignorantibus crede
retur. illo sẽ quod erat negan¬
te: atq ita exhac diffidentia
infirmis scandalũ nasceretur.
Et memorabili augustino antes¬
titi omnimodis instante. ad
controuersiã ambo illi calamen
xpianorũ multitudine cause

Expanded text:
dio itinere eorum insidias incurdio itinere eorum insidias incurrisset, et pervasum cum omnibus illi comitantibus, sublatis animalibus et rebus, injuriis et caede eum gravissima affecissent. De qua re, neinter leges non siluit. Et praeceptus est Crispinus, qui eisdem Donatistis in Calamensi civitate et regione episcopus fuit, praedicatus scilicet et multi temporis, et doctus ad mulctam teneri aurariam publicis legibus contra haereticos constitutam. Qui resultans legibus praesentatus cum apud Proconsulem se negaret haereticum, oborta est necessitas, ut illi recedente Ecclesiae defensore, a catholico episcopo resisteretur, et convinceretur eum esse, quod se fuisse negaverat: quoniam si ab eodem dissimularetur, forte catholicus episcopus ab ignorantibus haereticus crederetur, illo se quod erat negante, atque ita ex hac desidia infirmis scandalum nasceretur. Et memorabili Augustino antistite omnimodis instante, ad controversiam ambo illi Calamenschristianorum multitudine causae
Abbreviated transcription (Latin):
pacem erant pacifici: & cum lo¬
querentur debellabantur gratis
iigustino obsederunt. dum for
tem& rogatus ad uisitandas instru¬
endas & exortandas catholicas
plebes. quod &iam frequentissi¬
ne faciebant. Et aliquando con¬
tigit: ut illi subcenturiati acte-¬
nis perderent captionem. Que¬
nit enim dĩ quidem prouiden¬
tia seductores homines errare.
ut per aliam uiã cũ suis commiti¬
bus sacerdos quo tendebat
egiss& & omnino suo more illi
nec laicis nec clericis peperce¬
runt. sicut publica contestant᷑
gesta. Inter ea silendum non est.
quod adlaudem dĩ perillius tã
egregii in eccła uiri studium.
domusq celum aduersus prae¬
dictos rebapti:atores donatis¬
tas gestũ & perfectum est Cũ
forte unus ex his quos desuomo¬
nasterio & clero ep̃s arcclae
propagauerat. ad suam curam ꝑ¬
tinentem calamensis aecclesie
diocrsim uisitar&. & quȩ didice¬
rat propace aeccłar contra illãhe¬
resim prardicar&: factũ est ut me¬

Expanded text:
pacem, erant pacifici; et cum lopacem, erant pacifici; et cum loquerentur, debellabantur gratis Augustinum obsederunt, dum forte iret rogatus ad visitandas, instruendas et exhortandas catholicas plebes; quod ipse frequentissime faciebat. Et aliquando contigit, ut illi succenturiati hactenus perderent captionem: evenit enim Dei quidem providentia, sed ducatoris hominis errore, ut per aliam viam cum suis comitibus, sacerdos quo tendebat egisset, omnino suo more illi nec laicis nec clericis pepercerunt, sicut publica contestantur gesta. Inter ea silendum non est, quod ad laudem Dei per illius tam egregii in Ecclesia viri studium domusque Dei zelum adversus praedictos rebaptizatores Donatistas gestum et perfectum est. Cum forte unus ex iis quos de suo monasterio et clero episcopos Ecclesiae propagaverat, ad suam curam pertinentem Calamensis Ecclesiae dioecesim visitaret, et quae didicerat pro pace Ecclesiae contra illam haeresim praedicaret, factum est ut me
Abbreviated transcription (Latin):
dre indrem aeccłae catholbre
prardicationis ueritate. sc̃ori
seruorũ dĩ proposito contm¬
tiae & paupertate profundi
exmonasterio quod perillum
memorabilem uirum &essea
crescere coeperat. magno ln¬
derio ꝑoscere atq accipere
quos ipse noui scos ac uenerib¬
les uiros continentes & docti¬
sis aecclȩsis. non mullis quoo
eminentioribus rogatus dis
Similiterq & ipsi exillo scom̃
proposito uenentes. dm ui
clesiis propagatis & monat¬
ria instituerunt. & studio
crescente aedificationis uerb
dĩ. cȩteris aecclesus promo¬
tos fratres ad suscipiendum
sacerdotiũ prȩstiterunt
Unde per multos & in mulos
salubris fideiespei caritatse
aeccła in notescente docti
non solum per omnes afie
suo homine &per illũ multis
suente dõ cunctis innotescere
meruerunt. Atq hine ut serip¬
aum est peccator uidens irasce¬
bitir edentibus frendebat &
abescebat. Seri autem tui ut
dictum est. cum his qui oderant

Expanded text:
die in diem Ecclesiae catholicae praedicationis veritate, sanctorumque servorum Dei proposito, continentia, et paupertate profunda, ex monasterio quod per illum memorabilem virum et esse et crescere coeperat, magno desiderio poscere atque accipere quos ipse novi, sanctos ac venerabiles viros continentes et doctisis Ecclesiis, nonnullis quoque eminentioribus, rogatus dedit. Similiterque et ipsi ex illorum sanctorum proposito venientes, Domini Ecclesiis propagatis, et monasteria instituerunt; et studio crescente aedificationis verbi Dei, caeteris Ecclesiis promotos fratres ad suscipiendum sacerdotium praestiterunt. Unde per multos et in multis salubris fidei, spei, et charitatis Ecclesiae innotescente doctrina, non solum per omnes Africuno homine, et per illum multis, favente Deo, multa innotescere meruerunt. Atque hinc, ut scriptum est, peccator videns irascebatur, dentibus suis frendebat, et tabescebat : servi autem Dei, ut dictum est, cum his qui oderant
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑a ad sẽ uenire prarcepit. Ex
cuius colloquio ac multori
ac procerto probass& non ta
dens nimis non rã diutius
passus est secum confabulari. scd furo¬

Expanded text:
 ad se venire praecepit. Ex cujus colloquio quando ac pro certo probasset quod edens nimis, non eam diutius passus est secum confabulari, sed furo
Abbreviated transcription (Latin):
pertale uas mundũ inhonore
utile dño ad omne opus bonum
paratũ mom̃i loco diuina gere¬
pore in aecclesia ipponiensi catho¬
lica: ualerius sc̃s episcopatũ gere¬
bat. Qui cum flagitante aecclesi¬
astica necessitate de prouidendo
&ordinando presbitero ciuita¬
ti. plebẽ dĩ alloqueretur. & ex¬
ortaretur iamscienti catholicu
sc̃i augustini propositum & docꝰ
inpopulo securus & ignarus quid
fait̾uru esset asstabat. Solebat
autem laicus uti nobis dicebat.¬
ab eis tantũ aecclesus quę
haberent ep̃os suam abstin
praesentiã. Ergo eum deno¬

Expanded text:
per tale vas mundum et in honore, per tale vas mundum et in honore, utile Domino, et ad omne opus bonum paratum , in omni loco divina gerepore in Ecclesia Hipponensi catholica Valerius sanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositum et doctin populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebaab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum e
Abbreviated transcription (Latin):
ridẽ adhellebant: dõ uiuebat.
ieiunuis orationibus & bonis ope¬
ribus in lege dñi meditans
die ac nocte. Et dehis quȩ
sibi d̾s̃ cogitante adq ad orante.
intellecta reuelabat. & prae¬
sentes & absentes sermonib
ac libris docebat. Contigit
forte eodẽ tempore. ut quidam
ex his quosdicunt agentes in reb
apud ip̃poni regium constitutus
ꝑta eius bona fama. atq doctrina.
desiderar&. atq optar& eum ui¬
dere: promittens se posse mundi
huius omnes contempnere cupr¬
ditates atq illecebras: si aliquando
ex eius ore dĩ uerbũ audire me¬
ruiss&. Quod cum ad sẽ fideli
fuiss& relatione delatũ. liberare
animã cupiens ab huius uitae
periculis morteq xterna: ad me¬
morata ultro confestim uenit
ciuitatẽ. Et homine̾ uisum al¬
locutus frequentius. atq exoratꝰ
est quantũ ds̃ donauit . ut quod
dõ uouerat reddidiss&. Acse ille
tur. nec tamen meius tunc hoc
impleuit prarsentia : sed uacuum
utiq & in ane esse non potuit qđ

Expanded text:
eidem adhaerebant, Deo vivebat, jejuniis, orationibus, bonisque operibus, in lege Domini meditans die ac nocte. Et de iis quae sibi Deus cogitanti atque oranti intellecta revelabat; et praesentes et absentes sermonibus ac libris docebat. Contigit forte eodem tempore, ut quidam ex iis quos dicunt Agentes in rebus, apud Hipponem-Regium constitutus,ns, comperta ejus bona fama atque doctrina, desideraret atque optaret eum videre, promittens se posse mundi hujus omnes contemnere cupiditates atque illecebras, si aliquando ex ejus ore Dei verbum audire meruisset. Quod cum ad se fideli fuisset relatione delatum, liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atque confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus est, quantum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. Ac se ille tur, nec tamen in ejus tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique et inane esse non potuit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
misso facinorr. Beatus aute mar
ꝓinterfectione uirginis &. mar¬
comites illius. ac duces cunctuq
exercitũ . & omnte᷑ populũ utri¬
usq sexus numero. xuͦ. milia.¬

Expanded text:
utem pro interfectione virginis et marcomites illius ac duces, cunctumque exercitum et omnem populum utriusque sexus numero XV millia
Abbreviated transcription (Latin):
adernatus est. quo propinquan¬
tibus diebus sc̃is paschae salutis
aquã perciperet. Et fact uest
diuna prestante opitulatione.
ut per illũ talem ac tantũ an¬
tistitẽ ambrosium. & doctrinã
salutarẽ aeccła catholicae. &
diuina perciper& sacramenta. IN.¬
Moxq exintimis cordiu̾̃ medullis
spẽ omnẽ quã habebat in scło
dereliquit. Ia non uxorẽ non
filios carnis non diuitias. non
honores scłi quȩrens: sed dõ
cum suis seruire statuit. in illo¬

Expanded text:
ardor innatus est, quo propinquanardor innatus est, quo propinquantibus diebus sanctis Paschae salutis aquam perciperet. Et factum est divina praestante opitulatut per illum talem tantumque antistitem Ambrosium, et doctrinam salutarem Ecclesiae catholicae, et divina perciperet Sacramenta. Moxque ex intimis cordis medullis spem omnem quam habebat in saeculo dereliquit. Jam vero non uxorem, non filios, non carnis divitias, non honores saeculi quaerens, Deo cum suis servire statuit. Un
Abbreviated transcription (Latin):
imbutus. quas liberales uo¬
cant. Nã & gramaticã prius
insua ciuitate. & rethorican
inafrice capite carchagine
postea docuit. Consequent
&iam tempore transmareis
urbe roma &apud mediolanl
ubi tunc imperatoris ualen¬
nianiminoris comitatus fil¬
rat constitutꝰ. In qua urbe ca
episcopatum amministeabẽ
eptissimus dõ. & moptimis uirtu
dicutoris frequentisimis mneecła
isputationibus asstans inpopulo.
ntendebat suspensus. atq affixũ
pum aliquando manicheorũ a pud
cutaginem adolescens fuerat er¬
ort seductus & idõ c&eris sus¬
pensior aderat. nequid uel proip¬
s uel contra ipsam heresim dice¬
nitur. & prȩuenit dĩ liberatoris
dementia sui sacerdotis cor per¬
dactantis. ut contra illũ errorẽ
mcidentes legis soluerentur
quȩstiones Atq ita ed octus. sen¬
sm adq paulatim heresis illa
miseratione diuina eius exani¬
mo pulsa est. Protinusq infide
citholica confirmatus. proficis¬
cendi in regionẽ eiusdẽ amoris

Expanded text:
imbutus, quas liberales voimbutus, quas liberales vocant. Nam et grammaticam prius in sua civitate, et rhetoricam in Africae capite Carthagine postea docuit. Consequenti etiam tempore trans mare in urbe Roma, et apud Mediolanum, ubi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Verum aliquando Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat errore seductus: et ideo caeteris suspensior aderat, ne quid vel pro ipsa, vel contra ipsam haeresim diceretur. Et praevenit Dei liberatoris clementia sui sacerdotis cor pertractantis, ut contra illum errorem incidentes legis solverentur quaestiones: atque ita edoctus, sensim atque paulatim haeresis illa miseratione divina ejus ex animo pulsa est; protinusque ipse in fide catholica confirmatus, proficiendi in religione eidem amoris
Abbreviated transcription (Latin):
eius inherens caritati. ut dñs
donauerit explicandũ suscepi.
Uere summa quȩso marestatẽ. quo
minus huius modi ante arreptu
integeram & ꝑagã. ut nec patris
luminu offendã ueritate̾. nec
bonorũ arcclesiae filiorĩt ulla.
tem. Nec attingam ea omnia
insinuare. quȩ idẽ beatissimus
augustinus in suis confessionum
bris decẽ exseipso qualis ant
perceptam grãm fuerit. quailis
iã sumpta uiueret designauit
Hoc eñi facere uoluit utait aph
uidelic& quȩ iam perceperit.¬
& fraternas praeces poscens delis
quȩ acceperat cupiebat.
Sacramentũ igitur regis ut angi¬
ca auctoritate prolatu estꝰ
opera autẽ dñi reirelare & am¬
fiteri honorificũ est. Expro¬
uincia ergo africana augustuiꝰ
ciuitate kartaginensi denume¬
ro curialiũ. parentibus honesti
& xp̃ianis progenitus erat. altus
acnutritus eorum cura & dil¬
gentia. inpensis secularibus
litteris eruditus. ad primae
omnibus indelic& disciplins

Expanded text:
ejus inhaerens charitati, ut Dominus ejus inhaerens charitati, ut Dominus donaverit, explicandum suscepi. Verum summam quaeso majestatem, quo munus hujusmodi a me arreptum ita geram et peragam, ut nec Patris luminum offendam veritatem, nec bonorum Ecclesiae filiorum ulla tem. Nec attingam ea omnia insinuare, quae idem beatissimus ugustinus in suis Confessionum libris de semetipso, qualis ante perceptam gratiam fuerit, qualisque jam sumpta viveret, designavit. Hoc enim facere voluit, ut ait Apostolus, videlicet quae jam perceperat; et fraternas preces poscens, de iis quae accipere cupiebat. Sacramentum igitur regis, ut angelica auctoritate prolatum est, opera autem Domini revelare et confiteri, honorificum est . CAPvincia ergo Africana, civitate Tagastensi, de numero curialium parentibus honestis et christianis progenitus erat; alitusque ac nutritus eorum cura, et diligentia impensisque, secularibus litteris eruditus apprime, omnibus videlicet disciplinis
Abbreviated transcription (Latin):
NS pirante rerũ omniu autore
&gubernatore đõ. mei memor
propositi. Cui pergratiam salua¬
toris omnipotenti & diuinae trini¬
antea minta laicoru̾ & nunc in offi¬
cio episcoporũ. studens exqualic̃uq
accepto ingenio & sermone aedifi
tati sacerdotis optimi augustini.
est eñi &iam ante nos factum tan¬
tũ fuisse a religiosissimis sc̃ȩ matris
aecłȩ catholicis uiris legimus &
comperimus. qui diuino afflati sp̃u.
sermone proprio atq stilo. & auri¬
bus &oculis scire uolentiu. dicen¬
do & scribendo. similia studiosorũ
noticiae detulerunt. quales quanti¬
q uiri ꝑ cõmunis dm̃i gram inrebus
humanis & uiuere. & usq infinem
obitus perseuerare meruerunt.
Idcirco ipsũ quoq dispensatorẽ om̃i¬
um. meminimus fidei non fictę
qua dño dominantium omnibq
bonis seruiendũ. & placendũ est
fidelibus. depraedicti uenerabilis
uiri & exortu & procursu. & de¬
bito fine. quȩ pereu didici. &
expertus sum quã plurimis annis

Expanded text:
nspirante rerum omnium factore et gubernatore Deo, mei memor propositi, quo per gratiam Salvatoris omnipotenti ac divinae per fiantea in vita laicorum, et nunc in officio episcoporum, studens ex qualicumque accepto ingenio et sermone aedifictati sacerdotis optimi Augustini, eo. Id enim etiam ante nos factitatum fuisse a religiosissimis sanctae matris Ecclesiae catholicae viris legimus et comperimus, qui divino afflati Spiritu, sermone proprio atque stilo, et auribus et oculis scire volentium, dicendo et scribendo similia studiosorum notitiae intulerunt, quales quantique viri ex communi Domini gratia in rebus humanis, et vivere, et usque in finem obitus perseverare meruerunt. Idcirco ipse quoque dispensatorum omnium minimus, fide non ficta, qua Domino dominantium omnibusque bonis serviendum et placendum est fidelibus, de praedicti venerabilis viri et exortu, et procursu, et debito fine, quae per eum didici, et expertus sum, quam plurimis annis
Abbreviated transcription (Latin):
grex qm̃ complacuit patri
ur̃o dare uobis regnum. Uendite
quȩ possidetis: & date elemosinam.
Facite uobis sacculos. nonue teres¬
rũ dñs. idem uir sc̃s facere cupi¬
ens. siuis esse perfectus uende
bebis thesaurũ incęlis. & ueni
sequere me. & suꝑ fidei funda¬
ment᷑u adificare desiderans.
non ligna fornuꝰ. stipulã. sed au¬
rum. argentu. & lapides praecio¬
sos. Eterat tunc annis maior
triginta. sola suꝑ̾stite matre
sibiq adherenti. & desuscepto
eius proposito seruendi dõ.
amplius quam decarñt nepo¬
tibus exultante. Nam eius pa¬
t̃ antea de functus erat. Res¬
nunciauit &iã scolasticis quos
rethorica docebat. ut sibi ma¬
gistrũ aliũ pro uiderent. eo
cum aliis ciuibus. & amicis suis
dõ parit᷑ seruientibus. ad afri¬
cã & propriã domũ agrosq
remeare. Ad quos ueniens

Expanded text:
 complacuit Patri vestro dare vobis regnum. Vendite quae possidetis, et date eleemosynam: facite vobis sacculos non veterasrum Dominus, idem vir sanctus facere cupiens: Si vis esse perfectus, vende bebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me . Et super fidei fundamentum aedificare desiderans, non ligna, fenum, et stipulam; sed aurum, argentum, et lapides pretiosos. Et erat tunc annis major triginta, sola superstite matre, sibique adhaerente, et de suscepto ejus proposito serviendi Deo amplius quam de carnis nepotibus exsultante. Nam ejus pater antea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo cum aliis civibus et amicis suis Deo pariter servientibus ad Africam et propriam domum agrosque remeare. Ad quos veniens
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. Cum exigentibus hominu
in solentus denominata ciuitas
ignis incendio ia consum man¬
da crema retur. ac pene sui in¬
teritũ arsura minari uideret᷑.¬
accipiens religiosa benedicta

Expanded text:
 cum exigentibus hominum insolentiis denominata civitas ignis incendio jam consumenda cremaretur, ac pene sui interitum arsura minari videretur, religiosa Benedicta
Abbreviated transcription (Latin):
non bibens. & carne non cont¬
dens. indumentis pedũ nonel
indumento. Erat rñi dedicus
tinuis bonorũ operũ exhibl¬
indigntibus distribuens: nibil¬

Expanded text:
non bibens et carnem non comedens. Indumentis pedum non esio in indumento. Erat enim deditus tinuis bonorum operum exhibiindigentibus; nihil in
Abbreviated transcription (Latin):
ignis fluuius est: & pontus super¬
positus. In quo int ducens angłs
dñi. estatuens illuc. ad prehensa
manu mea dixit. Hic stabis quo usq
ab omnibus peccatis emundatus:
cȩlestis regni merearis esse parti¬
ceps. His expletis ad porta urni¬

Expanded text:
quippe ignis fluvius est, et pons superpositus, in quo me ducens angelus Domini ac statuens illuc, apprehensa manu mea, dixit: Hic stabis, quousque, ab omnibus peccatis emundatus, coelestis regni merearis esse particeps. His expletis, ad portam para
Abbreviated transcription (Latin):
tim adduci. & blando colloquio
ad sacrificium eam prouocans.
minatur poenarũ interitum.
tis tius resolui potero. nre
roribus tuis frangi ł labeo
spm̃ scm qui me nonꝑmitat
uinci adiabolo. &idõ secura
sum quia uiua tẽ suprrabo.
Etsi interfecta fuero: melusa

Expanded text:
i. Qui blando alloquio ad sacrificium eam provocans, minatur poenarum interitum. entis tuis resolvi potero, nec terroribus frangi; habem, qui me non permittet vinci a diabolo, et ideo secura sum quia viva te superabo; et si interfecta fuero, melius te
Abbreviated transcription (Latin):
centia carnali noscitur alienus:
ita adolore mortis fiat extraneus.
Angłi eñi sunt ei adno deputati
XII. qui semper cum eo gradien
sus reddunt contagione doloris

Expanded text:
centia carnis noscitur alienus, sic a dolore mortis erit extraneus. Angeli duodecim ei a Domino deputati sunt, qui semper cum eo gradientet ab omni contagione doloris
Abbreviated transcription (Latin):
gatus ardore solis exudore
corpus meuͦ abluere. comi¬
nuo demones infoueam prae¬
cipitantes suffoca uerunt me
Cumq catenis igneis me constri¬
gere uoluissent: continuo ad¬
stans angłs dñi abstraxit me¬

Expanded text:
t, ardore solis, a sudore corpus meum abluerem, continuo daemones in foveam praecipitantes me suffocaverunt. Cumque igneis catenis me constringere voluissent, protinus astans ang
Abbreviated transcription (Latin):
ressimus. quod non relinquere¬
tur inta lapis super lapidem qui
non ess& destruendus. eo quod
non cognouerint suae uisitationis
tempus : atq post tantã incendu
desolationẽ iam dĩ gratia mo¬
nasterio nr̃o ac omnibus reae¬
disicatis & restauratis in melius.
hoc speculo castigatiores. atq
emendatiores effici omni conami¬
ne pro curemus : atq innumera¬
bilium uitiorum exercitus qui
ac noctibus repugnantes. xp̃o
nobis prȩsule effugemus: ac sacra¬
ria sua dño nr̃o sc̃arũ uirtutum deco¬
remus ornatibus. quatinus eius ad nos
aduentum quandõq pro mereri
possimus. Scõs etiam &electos dĩ ad
nr̃m iugit᷑ inuocemus auxilium.
quos ita promptos perhanc reuela¬
tionẽ nouimus nobis ad succurren¬
dum. aAc eorũ exempla sequentes
crucifigamus nos mortificatione
catorum. quicum dõ patre & spũ scõ
uiuit a cregnat peromnia scła scłorũ.

Expanded text:
res simus, quod non relinquereres simus, quod non relinqueretur in ea lapis super lapidem , qui non esset destruendus, eo quod non cognoverunt suae visitationis tempus : atque post tantam incendii desolationem jam Dei gratia monasterio nostro ac omnibus reaedificatis et restauratis in melius, hoc speculo castigatiores atque emendatiores effici omni conamine procuremus, atque innumerabilium vitiorum exercitus, quiac noctibus repurgantes Christo nobis praesule effugemus, ac sacraria sua Domino nostro sanctarum virtutum decoremus ornatibus, quatenus ejus ad nos adventum quandoque promereri possimus. Sanctos etiam et electos Dei ad nostrum jugiter invocemus auxilium, quos ita promptos per hanc revelationem novimus nobis ad succurrendum, ac eorum exempla sequentes crucifigamus nos mortificatione catorum, qui cum Deo Patre et Spiritu sancto vivit et regnat per omnia saeculorum.
Abbreviated transcription (Latin):
re prȩdictus abba cum sibi sub¬
iectis omnimodis excogitans
quo pacto prarcipuũ militem
xp̃i dignius ualerent extollere
suꝑ est oratorio beati petri apłi. arã
ip̃sius martyris in eodem uissit
constitui. & extunc oĩm anno rius
natalem in albis cum om̃i denotio¬
ne decentissime custodiri. Nos
autem fr̃s carissimi iam districtio¬
rem praeloquutae comminatio¬
nis correctionẽ experti. ut pote
qui nr̃o tempore omne locum
nr̃m traditum desolationi oculis
nr̃is peccatis nr̃is hoc promeren¬
tibus perspeximus igne deuora¬
ri. tandem tempus uisitationis
nr̃e in hoc nos oportet cognos¬
cere : & quic quid innobis dño
nr̃o perspexerimus displicere
ascũario suo. hoc acordibus
nr̃is festineniis auferre : atq gen¬
tes uitiorum que inhereditatem
suam uenere. neponat hertisa¬
lem inpomorum custodiam.
eminus a nobis studeamus propelle¬¬
re . Illius quoq dominice super
hierłm factȩ cõminationis nemo¬

Expanded text:
re praedictus abbas cum sibi subre praedictus abbas cum sibi subjectis omnimodis excogitans quo pacto praecipuum militem Christi dignius valerent extollere superest oratorio B. Petri apostoli, aram ipsius martyris in eodem jussit constitui, et ex tunc omni anno ejus natalem in albis cum omni devotione decentissime custodiri. Nos autem, fratres charissimi, jam districtiorem praelocutae comminationis correctionem experti, utpote qui nostro tempore omnem locum nostrum traditum desolationi oculis nostris, peccatis nostris hoc promerentibus, perspeximus igne devorari, tandem tempus visitationis nostrae in hoc nos oportet cognoscere, et quidquid in nobis Domino nostro perspeximus displicere, a sanctuario suo, hoc est a cordibus nostris festinemus auferre, atque gentes vitiorum quae in haereditatem suam venere, ne ponant Jerusalem in pomorum custodiam , eminus a nobis studeamus propellere. Illius quoque Dominicae super Jerusalem factae comminationis memo