comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex diumitatis substantia. quȩdã ex dispen¬
satione susceptȩ humanitatis assũpta st̃.
Xp̃c namq a crismate est appellatꝰ hoc est
unctus. Preceptũ enĩ fuerat iudeis. ut
sacrũ conficerent unguentũ quo ꝑungui
possent hi qui uocabant᷑ ad sacerdotiũ
uł ad regnũ. Et sicut nc̃ regib indum̃¬
tum purꝰpurȩ insigne ẽ regie dignitatis.
sic illis unctio sacri unguenti nomen ac
potestatẽ regiã conferebat. & inde xp̃i di
cti a crisinate. qd est unctio. nãq crisma
grece latine unctio nuncupatur. q̃ etiã
dño nom̃ accõmodauit facta spiritalis.
quia spũ est unctꝰ a dõ patre. sicut in¬

Expanded text:
divinitatis substantia, quaedam ex dispensatione susceptae humanitatis adsumpta sunt. Christus namque a chrismate est appellatus, hoc est unctus. Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut sacrum conficerent unguentum, quo perungui possent hi qui vocabantur ad sacerdotium vel ad regnum: et sicut nunc regibus indumentum purpurae insigne est regiae sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regiam conferebat, et inde christi dicti a chrismate, quod est unctio. 3. Nam chrisma Graece, Latine unctio nuncupatur, quae etiam Domino nomen accommodavit facta spiritualis, quia spiritu unctus est a Deo Patre, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
aut ex duab sororib st̃ nati. qͣsi consobri¬
ni.ł consorim fratrueles autẽ mat᷑tere
filii st̃. Subrini consobrinoꝵ filii: Thius
Auunculꝰ ẽ matris fr̃. cuiꝰ nom̃ formã di¬
minutiui habere uidet᷑. qd̃ ab auo uenire
monstrat᷑. Amita autẽ soror patris qͣsi alia
mat᷑. Mattera ẽ soror matris qͣsi altera mat̾.
Socer ẽ qui filiã dedit. Gener ẽ qͥ filiã duxit:
gener autẽ dictꝰ. qđ asciscat᷑ ad augendum

Expanded text:
aut ex duabus sororibus sunt nati, quasi consororiaut ex duabus sororibus sunt nati, quasi consororini 15. Fratrueles autem materterae filii sunt. Subrini consubrinorum filii. Thius  matris frater, cuius nomen formam diminutivi habere videtur, quia ab avo venire monstratur. Amita est soror patris quasi alia mater. Matertera est soror matris, quasi mater altera. Socer est, qui filiam dedit. Gener est, qui filiam duxit. Gener autem dictus, quod adsciscatur ad augendum
Abbreviated transcription (Latin):
trice. manantes. Uterim uocati qđ sint
ex diu̾sis patrib & uno utero editi. Nam
uterꝰ tantũ mulieris ẽ. Quatuor autẽ mo¬
gente. cognatione. affectu. Natura. ut esau
& iacob. andreas & petrus. iacobꝰ & ioħes.
cognatione fr̃s uocant᷑. qͥ st̃ de una fami¬
lia id est patria. qͣs latini pat̾nitateᷤ int̃pre¬
tant᷑. cũ ex una radice multa generis tͣba
diffundit᷑. Et in genesi dixit abrahã ad
in duo iura scindunt᷑: spiritale & cõmune
ut. ecce quã bonũ. & quã iocundũ habi¬
tare fr̃s inunũ. In cõmune cũ & om̃s
homines ex uno patre nati pari int̾ nos¬
uos estis. Germanitas ita intelligit᷑. ut
germanꝰ eadẽ genitrice manans. Soror
autẽ ut fr̃. Nam soror est ex eodẽ semine
dicta. qđ sola cũ fr̾ib in sorte agnationiᷤᷤ
habeant᷑. Fratrũ filii patrueles dicti. eo
qđ patres eoꝵ germani fr̃s int̾ se fuert̾
Consobrini uͦ uocati. qͥa aut ex sorore & fr̃e.

Expanded text:
trice manantes. Uterini vocati, quod sint trice manantes. Uterini vocati, quod sint ex diversis patribus, et uno utero editi. Nam uterus tantum mulieris est. Quattuor autem mogente, cognatione, affectu. Natura, ut Esau et Jacob, Andreas et Petrus, Jacobus et Joannes. cognatione fratres vocantur, qui sunt de una familia, id est, patria, quas Latini paternitates interpretantur, cum ex una radice multa generis turba diffunditur. Et in Genesi dixit Abraham ad in duo scinduntur; spiritale et commune. ut: Ecce quam bonum, et quam jucundum habitare fratres in unum . Commune, cum omnes homines ex uno patre nati pari intvos estis.' Germana ita intellegitur ut germanus, eadem genetrice manans. Soror autem, ut fdicta, quod sola cum fratribus in sorte agnationis habeatur. 13. Fratres patrueles dicti, eo quod patres eorum germani fratres inter se fuerunt. 14. Consubrini vero vocati, qui, aut ex sorore, et fratre,
Abbreviated transcription (Latin):
gnati dicti. eo qđ accedant ꝓnatis. dũ
desunt filii. Qui ido priꝰ in gente a¬
gnoscunt᷑. qͥa ueniunt ꝑ uirilis sexus
ꝑsonas. ueluti fr̃ eodẽ patre natꝰ. uł frĩs
filiꝰ nepos. uł ex eo itẽ patruus. Cognati
dicti. qͥa st̃ & ipsi ꝓpinquitate cognatio¬
nis comuncti. Qui demde post agnatos
habent᷑. qͥa ꝑ feminini sexus ꝑsonas ueni¬
unt. nec st̃ agnati s alias naturali iure
cognati. Proximꝰ ꝓpt᷑ ꝓpinquitatẽ sangui¬
nis appellatꝰ. Consanguinei uocati eo qđ
uno sanguine idest ex uno patris semine
nati st̃. Nam sem̃ uiri spuma ẽ sanguinis
adinstar aquȩ in scopulis collisȩ q̃ spumã
candidã facit. uł sic̃ uinu nigrũ qđ in ca¬
lice agitatũ in spumã albentem redit.
Fr̾s dicti. eo qđ sint ex eodẽ fructu idest ex
eodẽ semine nati. Germani uͦ de eadẽ ge¬
nitrice manantes. ñ ut multi dicunt de
eodẽ germine qͥ tantũ fr̃s dicunt᷑. frgo
fr̃s ex eodẽ fructu: Germani ex eadẽ geni¬

Expanded text:
gnati dicti eo, quod accedant pro natis, dum desunt filii. Qui ideo prius in gente agnoscuntur, quia veniunt per virilis sexus personas, veluti frater eodem patre natus, vel fratris filius neposve ex eo; item patruus. Cognati dicti, quia sunt et ipsi propinquitate cognationis coniuncti. Qui inde post agnatos habentur, quia per feminini sexus personas veniunt, nec sunt agnati, sed alias naturali iure cognati. Proximus, propter proximitatem sanguinis appellatus. Consanguinei vocati, eo quod ex uno sanguine, id est ex uno patris semine sati sunt. Nam semen viri spuma est sanguinis ad instar aquae in scopulos conlisae, quae spumam candidam facit, vel sicut vinum nigrum, quod in calice agitatum spumam albentem reddit. Fratres dicti, eo quod sint ex eodem fructu, id est ex eodem semine nati. Germani vero de eadem genetrice manantes; non, ut multi dicunt, de eodem germine, qui tantum fratres vocantur. Ergo fratres ex eodem fructu, germani ex eadem gene
Abbreviated transcription (Latin):
ludus equestriũ. duo enĩ equites p̾cedentib
priꝰ signis militarib. unꝰ aporta orientis
alter ab occidentis ꝓcedebant in equis albis.
cum aureis galeis. minorib & habiliorib
armis. sicq atroci ꝑseuerantia ꝓ uirtute
sua inibant pugnam. dimicantes quousq
alter in alteriꝰ morte. ꝓsiliret. ut haberet
qui caderet casũ. głam qui ꝑimeret. quȩ
armatura pugnabat martis duelli causa.
appellatur. ut aduersariũ cuspide insisten¬
te oꝑiret. implicitũq uirib superaret
quȩ armatura pugnabat neptuno tri¬
dentis causa .IIII. De Secutoribus.

Expanded text:
ludus equestrium. Duo enim equites, praecedentibus prius signis militaribus, unus a porta Orientis, alter ab Occidentis, procedebant in equis albis cum aureis galeis, minoribus et habilioribus armis, sicque atroci perseverantia pro virtute sua inibant pugnam, dimicantes, quousque alter in alterius mortem prosiliret, ut haberet qui caderet casum, gloriam qui perimeret. Quae armatura pugnabat Marti duelli causa. lum appellatur, ut adversarium cuspide insequente operiret, implicitumque viribus superaret. Quae armatura pugnabat Neptuno tridentis causa. CAPUT LV. De secutoribus.
Abbreviated transcription (Latin):
Demonstratiuum dictũ qđ unam quaq
rem. aut laudando aut uituperando
demonstrat. qđ genus duas habet speci¬
es. laudem & uituꝑationem. Laudis
ordo trib temporib distinguit᷑. Ante ipsũ¬
hominẽ. in ipsũ. post ipsũ: Ante ipsũ.
ut. quȩ te tam lȩta tulerunt secula.
In ipsũ. ut. o sola infandos troiȩ mise¬
rata labores. Post ipsum. ut. in freta
dum fluuii current dũ montib umbrȩ:
lustrabunt conuexa polus dum sidera
pascet. semꝑ honos nomenq tuũ lau¬
desq manebunt. Pari ordine e contra¬
rio & inuituperatione hominis. hec
forma seruanda est: ante hominẽ. in
hominẽ. post hominẽ. Locus cõmunis.
Ad demonstratiuũ uituperationis genꝰ
ꝑtinet. qđ tamen ab eo in aliquo differt.
nam uituꝑatio quȩ contraria est laudis.
specialiter ad incertam facientis ꝑsonã
adhibetur. Communis uͦ locus gene¬
raliter in facti crimen p̾ponitur. unde
& cominunis locus dicitur. qͥa absente.

Expanded text:
5. Demonstrativum dictum, quod unamquamque 5. Demonstrativum dictum, quod unamquamque rem aut laudando aut vituperando demonstrat; quod genus duas habet species: laudem et vituperationem. Laudis ordo tribus temporibus distinguitur: ante ipsum, in ipsum, post ipsum. 6. Ante ipsum, ut: Quae te tam laeta tulerunt saecula. In ipsum, ut: O sola infandos Trojae miserata labores. Post ipsum, ut: In freta dum fluvii current, dum montibus umbrae Lustrabunt, convexa polus dum sidera pascet, Semdesque manebunt. Pari ordine e contrario et in vituperatione hominis haec forma servanda est, ante hominem, in hominem, post hominem. Locus communis ad demonstrativum vituperationis genus pertinet. Quod tamen ab eo in aliquo differt. Nam vituperatio, quae contraria est laudis, specialiter in certam facientis personam adhibetur. Communis vero locus generaliter in facti crimen praeponitur. Unde et communis locus dicitur, quia absente
Abbreviated transcription (Latin):
enera causarũ tria st̃. deliberatiũu.
demonstratiuũ. iudiciale. Delibe¬
ratiuum genus est in quo de quib libet
utilitatib uitȩ quid aut debeat. aut ñ
debeat fieri tractatur:. Demonstratiuũ¬
est in quo laudabilis ꝑsona aut uitu¬
perabilis ostenditur. Iudiciale in qͦ de
ipsiꝰ prius ꝑsone facto aut penȩ aut
premii sententia datur. Dictũ autẽ
iudiciale. eo qđ iudicet hominẽ & sen¬
tentiã suam ostendat. utrũ laudabilis
p̾mio dignꝰ sit. aut certe reus condem¬
nari liberariq supplicio. Deliberatinũ
genꝰ uocatur eo qđ de unaquaq re
in eo deliberetur. huiꝰ genus ẽ duplex.
suasio. & desuasio. id est de expectando
& fugiendo. idest de faciendo & ñ faci¬
endo. Suasoria autẽ in trib locis diui¬
ditur. honesto. utili. & possibili. Hȩc
differt aliquid a deliberatiua. quia sua¬
soria eget altera ꝑsona deliberatiua¬
interdũ & apud se agit. In suasoria autẽ
duȩ sunt quȩ plus ualent. spes. & metꝰ.

Expanded text:
enera causarum tria sunt, deliberativum, demonstrativum, iudiciale. Deliberativum genus est, in quo de quibuslibet utilitatibus vitae, quid aut debeat aut non debeat fieri, tractatur. Demonstrativum, in quo laudabilis persona aut reprehensibilis ostenditur. Iudiciale, in quo de ipsius personae facto aut poenae aut praemii sententia datur. Dictum autem iudiciale eo, quod iudicet hominem, et sententia sua ostendat utrum laudabilis praemio dignus sit, aut certe reus condemnari liberarique supplicio. Deliberativum genus vocatur eo, quod de unaquaque re in eo deliberatur. Huius genus duplex est, suasio et dissuasio, id est de expetendo et fugiendo, id est de faciendo et non faciendo. Suasoria autem in tribus locis dividitur: honesto, utili, et possibili. Haec differt aliquid a deliberativa, quia suasoria eget alterainterdum et apud se agit. In suasoria autem duae sunt quae plus valent: spes et metus.
Abbreviated transcription (Latin):
ȩlum philosophi rotundũ uolubile.
atq ardens esse dixert᷑. Uocatũ autẽ
hoc nomine eo qd tanquã uas cęlatum
imp̃ssa signa habeat stellarũ. Distinxit
enĩ ds eum claris luminib &impleuit
sole scilicet & lunȩ orbe fulgenti. & astro¬
rum micantiũ splendentib signis ad
anot yapacta. idest a uidendo. eo qd aer
ꝑspicuus sit. & ad speculandũ purior.

Expanded text:
elum philosophi rotundum, volubile atque ardens esse dixerunt; vocatumque hoc nomine, eo quod tamquam vas caelatum inpressa signa habeat stellarum. Denim illud Deus claris luminaribus et implevit, sole scilicet et luna orbi fulgentibus, et astrorum micantium splendentibus signis adoatotyapacea, id est a videndo, eo quod aer perspicuus sit et ad speculandum purior.
Abbreviated transcription (Latin):
est species quędã in rotundũ formata
cuiꝰ centrũ terra est. ex omnib partib
ȩqualiter conclusa: Hanc spera nec prin¬
cipiũ habere dicunt nec terminũ. ido
qd rotundũ qͣsi circulus unde incipiat
uł ubi desinat ñ facile compͣhendatur¬
phi autẽ mundi. septẽ cȩlos idest pla¬
netas globoꝵ consono motu introdu¬
xerunt᷑. quoꝵ orbib conexa memorañ
omia. quos sibi innexos & uelut inser¬
uoluitur. quoꝵ unꝰ est septentriona

Expanded text:
est species quaedam in rotundum formata, cujus centrum terra est ex omnibus partibus aequaliter conclusa. Hanc sphaeram nec principium habere dicunt, nec terminum, ideo quod in rotundum quasi circulus, unde incipiat, vel ubi desinat, non facile comprehenditurphi autem mundi septem coelos, id est, planetas globorum consono motu introduxerunt, quorum orbibus connexa memorant omnia, quos sibi innexos et velut inservolvitur quorum unus est septentriona
Abbreviated transcription (Latin):
artarũ usum primũ egyptꝰ ministra¬
uit.ceptũ apud menphiticã urbem
menphis enĩ ciuitas est egyptioꝵ ubi car¬
tȩ usus primũ inuentꝰ est. sicut ait lucanꝰ:
conficitur bibula menphitis carta papi¬
ro. Bibulã autẽ papirũ dixit. qđ humorẽ
bibat: carta autẽ dicta. qđ carptĩ papiri
tegemen decerptũ glutinat᷑. cuiꝰ genera
quã plurima st̃. Prima & p̃cipua augustea
regia maioris formȩ in honorẽ octouiã¬
ni augusti appellata. Scd̃a libyana ob ho¬
norẽ libyȩ ꝓuinciȩ. Tertia ieratica dicta
qd ad sacros libros eligebat᷑ similis augustes
s subcolorata: Quarta teneotica a loco ale¬
andriȩ qui ita ut uocatur fiebat. Quinta
saltica ab oppido salo. Sexta corneliana
i cornelio gallo p̃fecto egyptiprimũ con¬
fecta est. Septima emptoritica qd̾ ea mer¬
cedes inuoluunt᷑ cum sit scripturis minꝰ
De Pergamenis.

Expanded text:
artarum usum primum Egyptus ministravit, ceptum, apud Memphiticam urbem. Memphis enim civitas est Egyptiorum, ubi charte usus inventus est primum, sicut ait Lucanus: Conficitur bibula Mero. Bibulam autem papyrum dixit quod humorem bibat. Carta autem dicta quod carptim papyri tegmen decerptum glutinatur. Cuius genera quam plura sunt. Prima et praecipua Augustea regia, maioris formae in honorem Octaviani Augusti appellata. Secunda Libyana, ob honorem Libyae provinciae. Tertia hieratica dicta eo quod ad sacros libros eligebatur, similis Augusteae, sed subcolorata. Quarta Taeneotica, a loco Alexandriae qui ita vocatur, ubi fiebat. Quinta Saitica, ab oppido Sai. Sexta Corneliana, a Cornelio Gallo praefecto Aegypti primum confecta. Septima emporetica, quod ea merces involvuntur, cum sit scripturis minus idonea. De pergamenis
Abbreviated transcription (Latin):
glutinantur gemmis. ita ut deprehendi
ñ possint. Fingunt enĩ eas ex diuerso gene¬
re. nigro. candido. mineoq colore. nam &
ꝓ lapide p̾ciosissimo smaragdo quidã uttrũ
arte inficiunt. & fallit oculos subdole quȩ¬
dam falsa uiriditas quoadusq ñ est qui
ꝓbet simulatũ & arguat. sic & alia atq abia
alio modo. neq est sine fraude. ulla mortali¬
um uita. Om̃s autẽ ñ translucidas gẽmas
cȩcas appellari. eo qđ densitate sua obscu¬
rentur.¬
.xU. De UitRO.

Expanded text:
glutinantur gemmis ita ut deprehendi glutinantur gemmis ita ut deprehendi non possint. Fingunt enim eas ex diverso genere: nigro, candido mineoque colore. Nam et pro lapide pretiosissimo smaragdo quidam vitrum arte inficiunt, et fallit oculos subdole quadam falsa viriditas, quoadusque non est qui probet simulatum et arguat; sic et alia alio atque alio modo. Neque est sine fraude ulla vita mortalium. Omnes autem non translucidas gemmas caecas appellari, eo quod densitate sua obscurentur. De vitro
Abbreviated transcription (Latin):
quas gentiles in suꝑstitionib quib dam
utuntur. Liparea suffica om̃s bestias
euocare tradunt. Anamcitida in idro¬
mantia demonũ imagines euocare di¬
cunt. Sinocitide umbras inferoꝵ euoca¬
tas tenere annt. Celoniti dis oculꝰ est
indicȩ testudinis uarius & purpureus.
hunc magi impositũ linguȩ futura prȩ¬
nuntiare fingunt. Bronia a capite
testudinũ & e tonitrib cadere putatur.
& restringuere fulminis ictus. Hienia
lapis in oculis hienȩ bestiȩ inuenit᷑. qͥsi sub
lingua hominis subditus fuerit. futura
eũ precinere dicunt. S & coralius tem¬
pestati & grandini resistere fert᷑. Pontica
est gemina quȩdã liuore plucida habens
stellas rubeas int̾dum & aureas. Dicunt
ꝑ eam int̾rogare demones & fugare. In
quib dam gemiarũ generib uera a
falsis discernere magna difficultas ẽ. qppe
cum inuentũ sit ex uero genere alteriꝰ in
alia falsa tnͣsducere. ut sardonices q̃ t̃nis

Expanded text:
quas gentiles in superstitionibus quibusdam quas gentiles in superstitionibus quibusdam utuntur. Liparea suffita omnes bestias evocare tradunt. Anancitide in hydromantia daemonum imagines evocari dicunt. Synochitide umbras inferorum evocatas teneri aiunt. Chelonitis oculus est Indicae testudinis, varius et purpureus. Hunc magi inpositum linguae futura pronuntiare finguntur. Brontea a capite testudinum; e tonitribus cadi putatur, et restinguere fulminis ictus. Hyaenia lapis in oculis hyaenae bestiae invenitur; qui si sub lingua hominis subditus fuerit, futura eum praecinere dicunt. Sed et corallius tempestati et grandini resistere fertur. Pontica est gemma quaedam livore perlucida, habens stellas rubeas, interdum et aureas. Dicunt per eam interrogare daemones et fugare. In quibusdam gemmarum generibus veras a falsis discernere magna difficultas est, quippe quum inventum sit ex vero genere alterius in alia falsa transducere; ut sardonyches, quae ternis
Abbreviated transcription (Latin):
materiã aridã accendit. nascitur in corio.
Ostracites lapidosus colore testatio duri¬
or. altã achate similis nisi qđ achates
politura pinguescit. duriori tanta in est
uis ut aliȩ gemmȩ sculpantur fragmen¬
tis eiꝰ. Golosa petra similis est linguȩ hu¬
manȩ unde & nom̃ sumpsit. fe̾rtur autẽ
deficiente luna e cȩlo cadere. cuiꝰ ñ modicã
magi tribuunt potestatẽ. nam ex eo lunares
motus excitari putant. Sunt & quȩdam
gemmarũ genera cognominata ab anima¬
lib. Ethites uiperas maculas exprimit
Carcini & marini cancri colore ẽ. Scorpi¬
tis scorpionẽ & colore & effigie refert.
Mirmicitis formicȩ reptantis effigiem
imitat᷑. Tnaos pauoni est similis lera¬
citis accipitris colori. Futis. aquilȩ̨.¬
Egoptalmos caprino oculo similis. Loco¬
p̾talmus quatuor coloꝵ ex rutilo. san¬
guinea in medio nigrũ candido cingit.
papauer exprimit.Sunt & quȩdã gemȩ

Expanded text:
aridam materiam accendat. Nascitur in Coryco. aridam materiam accendat. Nascitur in Coryco. Ostracites lapidosus colore, testacio durior. Altera achatae similis, nisi quod achates politura pinguescit. Duritiae tanta inest vis ut aliae gemmae sculpantur fragmentis eius. Glossopetra similis est linguae humanae; unde et nomen sumpsit: fertur autem deficiente luna caelo cadere. Cui non modicam magi tribuunt potestatem; nam ex eo lunares motus excitari putant. Sunt et quaedam gemmarum genera cognominata ab animalibus: echites vipereas maculas exprimit; carciniae marini cancri color est; scorpitis scorpionem et colore et effigie refert; myrmecitis formicae reptantis effigiem imitatur; taos pavoni est similis; hieracitis accipitris colore, aetitis aquilae; aegopthalmos caprino oculo similis; lycopthalmos quattuor colorum, ex rutilo sanguinea, in medio nigrum candido cingit, papaver exprimit. Sunt et quaedam gemmae
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qđ animoꝵ impetus uł iracundas
domare. & refrenare dicat᷑. si credimus.
gignitur in mari rubro. Calcitis aerei
coloris est. Calcofanꝰ nigra est s lapidi
illisa exis tinnitũ redait. Balanites
duo genera st̃. sub uirides & corinthei
exis similitudinẽ media secante flãmea
uena. Sideritis a contemplatione ferri
nichil dissonat. in maleficiis quoguo mͦ¬
si unferatur discordias excitar. Iaeus
dactilus ex insula creta est ferrei colo¬
ris causa nominis erꝰ. quia pollicẽ huma¬
num expriit. Ethiopicus ferrei colo¬
ris est. qui dũ teritur nigrũ sucũ emit¬
tit. Timilatius in eufratis alueo legit᷑
proconnessio marmoris similis medio
colore glauco ueluti oculi pupilla inter¬
nitescens. Arabica ex patria dicta. aspe¬
ctu eburnea est. Efestitis speculi naturã
habet in reddendis imaginib quã quam
rutilat. ex perimentũ eis si feruenti aque
statim addita refrigescit. aut soli opposita

Expanded text:
ab eo quod animorum impetus vel iracundias ab eo quod animorum impetus vel iracundias domare et refrenare dicatur, si credimus. Gignitur in mari Rubro. Chalcitis aerei coloris est. Chalcophonos nigra est, sed lapidi inlisa aeris tinnitum reddit. Balanites: duo genera sunt, subvirides et Corinthiae aeris similitudine, mediam secante flammea vena. Sideritis a contemplatione ferri nihil dissonat. In maleficiis quoquo modo inferatur discordias excitat. Idaeus dactylus ex insula Creta est, ferrei coloris. Causa nominis eius quia pollicem humanum exprimit. Aethiopicus ferrei coloris est, qui dum teritur, nigrum sucum emittit. Zmilanthis in Euphrate alveo legitur Proconnesio marmori similis, medio colore glauco, veluti oculi pupilla internitens. Arabica ex patria dicta aspectu eburnea est. Hephaestitis speculi naturam habet in reddendis imaginibus, quamquam rutilet. Experimentum eius, si ferventi aqua statim addita refrigerat, aut si soli adposita
Abbreviated transcription (Latin):
dam lucem .xiiII. De Aureis.
unt quȩdã gemmarũ genera ex specie.
metalloꝵ uł lapidũ cognominata.
Crisopis aurũ tantum uidetur esse
Crisolitus auro similis ẽ. cum marini colo¬
ris similitudine. hunc ȩthiopia gignit.
Cxiselectrus similis auro. s in colorẽ electri
uergens. matutino tantũ aspectu iocun¬
dus rapacissimꝰ igniũ. & si iuxta suerit.
celerrime ardescens. Crisolamsis ex auro
& igne uocata aurea est enĩ die. & nocte
ignea. hanc ȩthiopia gegnit. Ammocriss̾
arenis auro int̾mixtus. nunc bratearum
nunc pulueris habet cratulas. gignitur
in ꝑsida. Leocrisus colore aureo int̾uem¬
ente candida uena. Melectrisis dicta qđ
Crissocolla gignitur in india ubi formicȩ
eruunt aurum: est autẽ auro similis. &
habet naturã magnetis. nisi qđ augere
aurũ traditur. unde & nuncupatur.
Argirites similis argento. habens stigmata
aurea: An drodamina argenti nitõrem
habet. & penȩ adamas quadrata semꝑ
tesseris. magi putant nom̃ ipositum

Expanded text:
dam lucem. De aureis . Sunt quaedam gemmarum genera ex specie metallorum vel lapidum cognominata. Chrysopis aurum tantum videtur esse. Chrysolithus auro similis est cum marini coloris similitudine. Hunc et Aethiopia gignit. Chryselectrus similis auro, sed in colorem electri vergens, matutino tantum aspectu iucundus, rapacissimus ignium, et, si iuxta fuerit, celerrime ardescens. Chrysolampis ex auro et igne vocata; aurea est enim die, et noctu ignea. Hanc Aethiopia gignit. Ammochrysus harenis auro intermixtus nunc brattearum, nunc pulveris habet quadrulas. Gignitur in Persida. Leucochrysus colore aureo interveniente candida vena. Melichrysus dicta quod 7. Chrysocolla gignitur in India, ubi formicae eruunt aurum. Est autem auro similis, et habet naturam magnetis, nisi quod augere aurum traditur, unde et nuncupatur. Argyrites similis argento, habens stigmata aurea. 8. Androdamas argenti nitorem habet, et pene adamas, quadrata semper tesseris. Magi putant nomen impositum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quẽ dinoscit᷑ tempꝰ unde ẽ. intẽpesti¬
ue uenisti. Ergo intempesta dicit᷑. quia
carertẽpore. idest actu. Galliciniũ ꝓpt̃
gallos lucis p̾nuntios dictũ. Matutinũ.
est int̾ abscessũ tenebrarũ. & aurorȩ ad¬
uentũ. & dictũ matutinũ. qd̾ hoc tẽpus
inchoante mane sit. Diluculum qͣsi iã
incipiens parua diei lux. hȩc & aurora
quȩ solem p̃cedit. Est autẽ aurora diei
clarescentis exordiũ. & primꝰ splendor
aeris quȩ grece eoas dicit᷑. quã nos ꝑ diri¬
uationẽ aurorã uocamꝰ. qͣsi eurorã. unde
est illud. & lȩtꝰ eois eurus equis. eoasq acies.
pdomada U. De eꝑdoma da
dicta a numero septẽ dierũ quoꝵ
repetitione & menses. & anni. & sȩcula
ꝑaguntur. Epta enĩ grece septẽ dicunt.
hanc nos septimanã uocamꝰ. qͣsi septem
luces. nam mane lux est. Octauus autẽ
dies idem primꝰ est. ad quẽ reditur. &a qͦ
rursꝰ epdomadarũ series orditur. U¬

Expanded text:
per quem dignoscitur. Unde est: intempestiper quem dignoscitur. Unde est: intempestive venisti: ergo intempesta dicitur, quia caret tempore, id est, actu. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est, inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum: et dictum matutinum, quod hoc tempore inchoante mane sit. Diluculum, quasi jam incipiens parva diei lux: haec et aurora, quae solem praecedit. Est autem aurora diei clarescentis exordium, et primus splendor aeris, qui Graece eos dicitur, quam nos per derivationem auroram vocamus, quasi euroram. Unde est illud: . . . . Laetus Eois Eurus equis. . . . Et: hebdomada. Hebdomada dicta a numero septem dierum, quorum repetitione et menses et anni et saecula peraguntur; ἑπτὰ enim Graeci septem dicunt. Hanc nos septimanam vocamus, quasi septem luces. Nam mane lux est. Octavus autem dies idem primus est, ad quem reditur et a quo rursus hebdomadae series orditur.
Abbreviated transcription (Latin):
ferre ñ posst̾ ad sufficientiã temꝑaretur.
Noctis autẽ & diei alt̾natio ꝓpt̾ uicissitu¬
dinẽ uigilandi dormiendiq effecta est.
& ut oꝑis diurni laborẽ noctis requies
temꝑaret. Noctẽ autẽ fieri dicimꝰ. aut
qͥa longo itinere lassat᷑ sol. & cũ ad ulti
mu spatiũ cęli ꝑuenit elanguescit. ac
tabefactus efflat suos ignes. aut quia
no nox. inuoluens umbra magna t̾rãq
polũq. Noctis partes septẽ st̃. id est
uesꝑum. crepusculũ. conticiniũ. intẽpe¬
stum. galliciniũ. matutinũ. diluculum.
Crepusculũ. est dubia lux. nam creperum
dubiũ dicimꝰ. hoc est int̾ lucẽ & tenebras.
solem occiduũ sequit᷑. & tenebras sequen
est qnͣdo om̃s silent. conticescere enĩ sile¬
re est. In tempestiuũ. mediũ & inactuosũ
ñ intelligit᷑. nisi ꝑ actus humanos: mediũ
autẽ noctis actu caret. Ergo tempestas
inactuosa qͣsi sine tẽpore. hoc est sine actu.

Expanded text:
ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni laborem noctis requies temperet. Noctem autem fieri, aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum caeli spatium pervenit, elanguescit ac tabefactus efflat suos ignes; aut quia no nox, involvens umbra magna terramque polumque. Noctis partes septem sunt, id est vesper, crepusculum, conticinium, intempestum, gallicinium, matutinum, Crepusculum est dubia lux; nam creperum dubium dicimus: hoc est, inter lucem et tenebras. solem occiduum sequitur et tenebras sequentest quando omnes silent. Conticescere enim silere est. Intempestum est medium et inactuosum non intelligitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actu caret: ergo tempestas inactuosa, quasi sine tempore, hoc est, sine actu,
Abbreviated transcription (Latin):
pusculũ. & dictũ mane a mano. manũ
enĩ antiqui bonũ dicebant. Quid enim
melis est luce: Alii mane existimant
uocari a manib. quoꝵ conuersatio a lu¬
na ad terrã est: alii putant ab aere. quia
manꝰ idest rarus atq ꝑspicuus. Meridi¬
es dictus qͣsi mediidies. Hoc est mediꝰ dies.
uł quia tunc est purior dies. merũ enim
purũ dicit᷑. In toto enĩ die nichil clariꝰ
meridie. quia sol inmedio cęlo rutilat.
& omnẽ orbem pari claritate illustrat.
Sup̃ma. est postrema pars diei qnͣdo sol
a clausis seris qnͣdo iam nox uenit. ut
unꝰquisq somno tutior sit: Hodie quasi
hocdie. & quotidie ñ cotidie. ut sit qtͦ dieb
Cras qđ est postea. Externũ. est pridie. &
dictũ externũ ab eo qd iam dies ipse sit
Pridie autẽ quasi priore die: Rendie. id est
ac siderũ lucẽ habet. ne indecora esset.¬
& ut consolaret᷑ om̃s nocte oꝑantes. &
ut quibdam animantib quȩ lucẽ solis

Expanded text:
pusculum. Et dictum mane a mano; manum pusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, quia manus, id est rarus, est atque perspicuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras quod est postea. Hesternum est pridie; et dictum hesternum ab eo quod iam dies ipse sit Pridie autem quasi priori die. Perendie, id est ac siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus, quae lucem solis
Abbreviated transcription (Latin):
latinũ requies interpretat᷑. eo qđ ds̃ in eo
requieuisset ab om̃ib oꝑib suis. Mlelius
autẽ in uocabulis dierũ de ore xp̃iano
ritus loquendi ȩccłiasticus ꝓcedit. tam̃ si
quẽ forte consuetudo contraxerit. ut illud
exeat ex ore qd̃ imꝓbat corde. intelligat
illos om̃s de quoꝵ nominib appellati st̃
hi dies homines fuisse. & ꝓpter beneficia
quȩdã mortalia. quia plurimũ potuert̃.
& euanuert̃ in hoc scło. dilati sunt eis ab
amatorib suis diuini honores. & in di¬
eb & in siderib. sed primũ a nominib
hominu᷑ sidera nuncupata. & a siderib
dies st̃ appellati. Afando autẽ ferie nun¬
cupatȩ st̃. qđ sit in eis nobis tempꝰ dicti¬
onis id÷ indiuino uł humano officio fari.
s ex his festos dies hominũ causa institu¬
tos. feriatos autẽ diuinoꝵ sacroꝵ. Partes
diei sunt tres. mane. meridies. & sup̃ma.
Mane lux matutina. & plena. nec iã cre¬

Expanded text:
Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam cre
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ex his septẽ stellis nomina dierum
gentiles dederunt. eo qđ ꝑ easdem aliqͥd
sibi effici existimarent. dicentes habere a
sole sp̃m. a luna corpꝰ a mercurio ingeniũ
& linguã. a uenere uoluptatẽ. a marte
sanguinẽ. ab ioue temꝑantiã. a saturno
humorẽ. Talis qͥppe extitit gentiliũ stulti¬
tia. qͥ sibi finxert̾ tam ridiculosa figmenta:
Apud ebreos autẽ dies pͥma una sabbi dicit᷑.
qui apud nos dies dñicus est. quẽ gentiles
soli dedicauert̾. Scd̾a sabbati. scda feria
quẽ scłares diem lunȩ uocant. Tercia sabb̃i.
t̃cia feria quẽ diem martis uocant. Quarta
sabb̃i. quarta feria qui mercurii dies dicit᷑
a paganis. Quinta sabb̃i. quinta feria ẽ. id÷
quintꝰ a die dnĩco qui apud gentiles iouis
uocat᷑. Sexta sabb̃i sexta feria dicit᷑. qͥ apud
tum autẽ septimꝰ a dnico die est. quem
gentiles saturno dedicauert̃. & saturni
nominauert̾. Sabbatũ autẽ ex ebreo in

Expanded text:
autem ex his septem stellis nomina dierum autem ex his septem stellis nomina dierum gentiles dederunt, eo quod per eosdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove temperantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hebraeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud tum autem septimus a dominico dies est, quem gentiles Saturno dicaverunt et Saturni nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in
Abbreviated transcription (Latin):
unde & in usu est. ut sine cõmemoratione
at ab occasu solis. scđ̾m ꝑsas. ab ortu solis.
scđ̾m athenienses. a sexta hora diei. scđ̾m
romanos a media nocte. unde & tune galli¬
ciniũ est quoꝵ uox diei ostendit preconiũ
qnͣdo & mesonictios afflatus sit. Dies dicti
a diis. quoꝵ nomina romani quib dã side¬
rib sacrauert̾. Primũ enĩ diem a sole
appellauert̃. qui princeps est omniũ side¬
rũ. sicut & idem dies caput est cunctoꝵ die¬
rũ. Scđ̾m a luna quȩ solis & splendore & ma¬
gnitudine ꝓxima est. & ex eo mutuat lum̃
Terciũ ab stella martis quȩ uesper uocatur
Quartũ a stella mercurii. quã quidã candi¬
dũ circulũ dicunt. Quintũ a stella iouis.
quã fȩtontẽ aiunt. Sextũ a ueneris
stella quã luciferũ asserunt. quȩ int̾
om̃ia sidera plus lucis habet. Septimũ
astella saturni quȩ sexto cȩlo locata: xxx.
annis fert᷑ explere cursũ suũ. Proinde

Expanded text:
Unde et in usu est ut sine commemoratione Unde et in usu est ut sine commemoratione at ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Iovis, quam Phaethontem aiunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimus ab stella Saturni, quae sexto caelo locata triginta annis fertur explere cursum suum. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
Ronica grece dicitur quȩ latine
tempoꝵ series appellat᷑ qualẽ¬
sis ep̃e edidit. & leronimꝰ prb̃r in latinam¬
linguã conuertit. Cronos enĩ grece. latine
tempꝰ interp̾tatur. Tempora autẽ mom̃¬
tis. horis. dieb. mensib. annis. lustris.
omentũ est minimũ atq
angustissimũ tempꝰ a motu siderum
dictũ. Est enĩ extremitas horȩ in breuibus
int̾uallis. cũ sol aliqͥd sibi cedit. atq succedit.
Hora grecũ nom̃ est. & tam̃ latinũ sonat. hora
enĩ finis est tẽporis. sicut & ora st̃ fines maris.
fluuioꝵ. uestimentoꝵ.I. De diebus.
ies. est p̾sentia solis. siue sol supra t̾ras.
sicut nox sol sub t̾ris. aut enĩ dies aut
nox sit. causa est aut supra terrã sol. aut sub
dies & nox spatia sui cursus ab oriente usq
ad aliũ orientalem solẽ cęli uolubilitate
concludat: Abusiue autẽ diesun⁊ est spatiũ
ab oriente sole usq ad occidentẽ. St̾ autem
diei spatia duo. int̾dianum & nocturnum

Expanded text:
ronica Grece dicitur, que Latine temporum series appellatur. Qualesis edidit, et Ieronimus presbyter in Latinamlinguam convertit; cronos enim Grece, Latine tempus interpretatur. Tempora autem momentis, horis atque diebus, mensibus, annis, lustris, omentum est minimum atque angustissimum tempus, a motu siderum dictum. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum nomen est, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et ora sunt finis maris, fluviorum, vestimentorum. § 30 De diebus. Dies est praesentia solis, sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris. Ut enim dies aut nox sit, causa est aut supra terram sol, aut sub e dum dies et nox spatia sui cursus ab oriente usque ad alium orientalem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occidentem. Sunt autem diei spatia duo, interdianum atque nocturnum;
Abbreviated transcription (Latin):
ferrũ tunditur a cedendo dictꝰ. eo qđ illic ali¬
quid cudamꝰ id est feriendo ꝓducamus. cu¬
dere eni cedere & ferire ẽ. Ueteres autẽ non
incudẽ uocabant. s intudem. eo qđ in eo me¬
tallũ tundit᷑. idest tendatur. unde & tudis
malleus. a tundendo idest tendendo dictus.
Malleus uocatus. qͥa dũ quid calet & molle
est. cedit & ꝓducit. Marcus malleꝰ maior
& dictꝰ marcus qđ maior sit ad cedendũ
& fortior. Martellꝰ mediocris. marculus.
feruens cũ marculus ferrũ multoꝵ magniᷤᷤ
ictib tundit. fõrcipes qͣsi ferricipes eo qđ
ferrũ candens capiant. teneantq. siue qđ
ab his aliqͥd forbum capimꝰ & tenemꝰ qͣsi
forbi capes. nam forbũ est calidũ. unde &
feruidũ. unde & formosos dicimꝰ qͥb calor
sanguinis ex rubore pulchritudinẽ creat.
Lima dicta eo qđ lene faciat. nam luũ le¬
ne est. Cilium est unde & oꝑantur argen¬
tarii. a quo & celata uasa dicuntur.
De fabricis parietũ.

Expanded text:
ferrum tunditur, a cudendo dictus: eo quod illic aliquid cudamus, id est, feriendo producamus. Cudere enim caedere et ferire est. Veteres autem non incudem vocabant, sed intudem, eo quod in ea metallum tundatur, hoc est, tendatur. Unde malleus, a tundendo, id est tendendo, dictus. Malleus vocatus quia, dum quid calet et molle est, caedit et producit. Marcus malleus maior; et dictus marcus quod maior sit ad caedendum et fortior. Martellus, mediocris. Marculus mfervens cum marculus ferrum multorum magnis ictibus tundit. Forcipes quasi ferricipes, eo quod ferrum candens capiant teneantque, sive quod ab his aliquid forvum capimus et tenemus, quasi forvicapes. Nam forvum est calidum; unde et fervidum; unde et formosos dicimus quibus calor sanguinis ex rubore pulchritudinem creat. Lima dicta eo quod lene faciat. Nam limum lene est. Cilium est unde operantur argentarii; a quo et caelata vasa dicuntur. De fabricis parietum
Abbreviated transcription (Latin):
sit. sequens . b. A. autẽ in omnib gentib
ideo prior est litterarũ. ꝓ eo qđ ipsa na
scentib prior uocẽ aꝑiat. Nomina
autẽ litterarũ gentes a sono ꝓpriȩ lin¬
guȩ dederunt. notatis oris sonis atq
discretis. Nam postquã eas animaduer¬
terunt. & nomina illis & figuras impo¬
suerunt. Figuras autẽ partim ex placito
partim ex sono litterarũ formauerunt
ut puta .i. &.o. quarũ uniꝰ sicut exilis
sonus ita tenuis uirgula. alterrꝰ pinguis
sonus sicut & plena figura. Potestatem
autẽ natura dedit. uoluntas ordinem &
apicẽ. Inter figuras autẽ litterarũ & api
ces uetẽs distinxert̃. apicẽ dictũ ꝓpter qđ
longe sit a pedib. sed & in cacumine lit¬
terȩ apponitur. Est enĩ linea iacens suꝑ

Expanded text:
sit, subsequens B. A autem in omnibus gentibus sit, subsequens B. A autem in omnibus gentibus ideo prior est litterarum, pro eo quod ipsa prior nascentibus vocem aperiat. Nomina autem litterarum gentes ex sono propriae linguae dederunt notatis oris sonis atque discretis. Nam postquam eas animadverterunt, et nomina illis et figuras inposuerunt: figuras autem partim ex sono litterarum formaverunt, ut 12 puta i, et o, quarum uni sicut exilis sonus, ita tenuis virgula; alterius pinguis sonus, sicut et plena figura. Potestatem autem natura dedit, voluntas ordinem et apicem. Incem veteres distinxerunt: apicem dictum pro eo quod longe sit a pedibterae apponitur. Est enim linea iacens super
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ ido suꝑuacua dicitur quia exceptis
kalendis suꝑuacua iudicatur.ꝑ .c. enĩ
uniuersa exprimimꝰ. Q. litterã nec
latinis hanc nulla alia lingua habet.
hec priꝰ ñ erat. unde & ipsa suꝑuacua ẽ
uocata. quia ꝑ .c. cuncta ueteres seri¬
bebant. X. littera usq ad augusti
tempꝰ nundũ apud latinos erat. sea
ꝓ ea .c. & .s. scribebant. Unde & duplex
uocatur. quia ꝓ .c. &.s. ponitur. unde
& ex eisdem litteris compositũ nom̃
habet. A grecis autẽ litteris duas mu¬
tuauit latinitas .y. & .z. ꝓpter nomina
scilicet greca. & hȩ apud romanos usq
ad augusti tempꝰ ñ scribebantur. sed
ꝓ .z. duas.s.s. ponebant ut hilarissat.¬
ꝓ .y. uero .i. scribebant. Unicuiq aũ
litterȩ. tria accidunt. Nomen quo uo¬
cetur. figura quo caractere signetur
potestas. quȩ uocalis. quȩ consonans
habeatur : a quibdã & ordo adicitur
id est quȩ prȩcedit quȩ sequit᷑ ut .a. prior

Expanded text:
quae ideo supervacua dicitur, quia exceptis quae ideo supervacua dicitur, quia exceptis 'Kalendis' superflua iudicatur: per C enim universa exprimimus. Q litteram nec xceptis enim Latinis hanc nulla alia lingua habet. Haec prius non erat. Unde et ipsa supervacua est vocata quia per C cuncta veteres scripserunt. X littera usque ad Augusti tempus nondum apud pro ea c et s scribebant; unde et duplex vocatur, quia pro c et s ponitur; unde et ex eisdem litteris compositum nomen habet. 15. A Graecis duas litteras mutuavit Latinitas, y et z, propter nomina, scilicet, Graeca. Et hae apud Romanos usque ad Augusti tempus non scribebantur; sed pro z duo ss ponebant, ut hilarissat Y vero I scribebant. Unicuique autem litterae tria accidunt: nomen, quomodo vocetur; figura, quo caractere signetur; potestas, quae vocalis, quae consonans habeatur. A quibusdam et ordo adicitur, id est quae praecedit, quae sequitur, ut A prior
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ coniunctas uocales digam mon
appellari grãmatici uoluerunt ut uotũ
uirgo. Inter semiuocales autẽ quȩdam
liquide dicuntur. ꝓpt̾ẽa quia interdũ
in una sẏllaba postposite aliis consonan¬
tib deficiunt. & a metro excluduntur.
ex quib duȩ apud latinos liquescunt.
n. apud grecos liqueseunt ut mnesteus.
Decẽ &.uii. autẽ latims litteris uetus scri¬
ptura constabat: unde & legitimȩ no¬
minantur illa ratione scilicet. uel qđ
ab. e. uocali incipiunt & in mutũ so¬
num desinant ut sunt consonantes.
uel qđ a sono suo incipiunt & in uoca¬
postea est. unde & a plerisq aspiratio
putatur esse. ñ littera. Quȩ ꝓinde aspi¬
rationis nota dicitur. quia uocẽ eleuat.
Aspiratio enĩ est sonus uberiꝰ eleuatus.
cuiꝰ contraria est ꝓsodia. sonꝰ equalit᷑
flexus. R. litterã salustiꝰ ludimagist̃
pͥmꝰ pꝰealatinis adiecit. ut in sono discri¬
men faceret duarũ litterarũ .c. &.q.

Expanded text:
dinem coniunctas vocales digammon dinem coniunctas vocales digammon appellari grammatici voluerunt, ut 'votum', 'virgo'. Inter semivocales autem quaedam liquidae dicuntur propterea, quia interdum in una syllaba postpositae aliis consonantibus deficiunt et a metro excluduntur. Ex quibus duae apud Latinos liquescunt N apud Graecos liquescunt: ut 'Mnestheus'. Decem et septem autem Latinis litteris vetus scriptura constabat. Unde et legitimae nominantur illa ratione, scilicet vel quod ab E vocali incipiunt et in mutum sonum desinunt, ut sunt consonantes, vel quod a suo sono incipiunt et in vocapostea est. Unde et a plerisque aspiratio putatur esse, non littera, quae proinde aspirationis nota dicitur, quia vocem elevat. Aspiratio enim est sonus uberius elatus, cuius contraria est prosodia, sonus aequaliter flexus. K litteram Salvius ludimagister primus Latinis adiecit, ut in sono discrimen faceret duarum litterarum C et Q;
Abbreviated transcription (Latin):
post se habent uocales in hisdem syllabis
constitutas. ut ianus. uates. & habentur
ꝓ consonantib. Medię autẽ iccirco di¬
cuntur. qñ naturalit᷑ solȩ mediũ sonũ
habent. ut ilus. unus. coniunctȩ aliis
pinguius sonant ut ianus. uanꝰ. Solȩ
enĩ aliter sonant. alit̾ iunctȩ .I. uero
ꝓpt̾ea interdũ duplex dicitur. quia
quotienscũq int̾ duas uocales inuenit᷑
ꝓ duab consonantib habetur ut troia.
geminatur enĩ ibi sonus en . U. qͦ litt̾a.
ꝓinde int̾dum nichil est. quia alicubi
nec uocalis. nec consonans. est. ut quis
Uocalis enĩ ñ est quia .i. sequit᷑. Conso¬
nans ñ est. quia.q. p̾cedit: ideoq qnͣdo
nec uocalis nec consonans est sine dubio
nichil est. Eadem & digãmon a grecis
uocat᷑. qnͣdo sibimet. aliisq uocalibus
iungitur. quȩ ideo digãmon dicit᷑ quia
duplex est ad instar. f. litterȩ. quȩ du¬
plicem gammã habet. ad cuiꝰ similitu¬

Expanded text:
habent post se vocales in hisdem syllabis habent post se vocales in hisdem syllabis constitutas, ut 'Ianus', 'vates', et habentur pro consonantibus. Mediae autem idcirco dicuntur, quoniam naturaliter solae medium sonum habent, ut 'illius', 'unius'. Coniunctae aliis pinguius sonant, ut 'Ianus', 'vanus'. Solae enim aliter sonant, aliter iunctae. I vero propterea interdum duplex dicitur, quia quotienscumque inter duas vocales invenitur, pro duabus consonantibus habetur, ut 'Troia'. Geminatur enim ibi sonus eius. V quoque littera proinde interdum nihil est, quia alicubi nec vocalis nec consonans est, ut quis. Vocalis enim non est, quia I sequitur; consonans non est, quia Q praecedit. Ideoque quando nec vocalis, nec consonans est, sine dubio nihil est. Eadem et digammon a Graecis vocatur, quando sibimet aliisque vocalibus iungitur: quae ideo digammon dicitur, quia duplex est instar F litterae, quae duplicem Gammam habet, ad cuius similitu
Abbreviated transcription (Latin):
Diuiduntur enĩ principalit᷑ in duas partes.
in uocales & consonantes. Uocales st̃ quȩ
directo hiatu fauciũ sine ulla collisione
uariȩ emittunt᷑. & dictȩ uocales qđ ꝑ se
uocẽ impleant. & ꝑ se syllabam faciant
nulla adherente consonante. Conso¬
nantes st̃ quȩ diuerso motu linguȩ uel
impressione labi oꝵ efficiunt᷑. & uocatȩ
consonantes quia ꝑse ñ sonant. s iun¬
ctis uocalib consonant. Hȩ in duabus
semis de uocalib habeant. Ab .e. quippe
uocali incipiunt. & desinunt in natura
iectis sibi uocalib nequaꝗͣ erumpunt.
si enĩ eis extremũ uocalis detraxeris sonũ.
inclusũ litterȩ murmur sonabit. Uoca
Int̾ uocales autẽ .i. & u. apud gr̃ãmaticos
uarias habent significationes. Nam mͦ
uocales sunt. mͦ semiuocales mͦ mediȩ st̃.
Uocales ideo st̃ quia solȩ positȩ sillabas
faciunt & aliis consonantib coniungunt᷑.
Consonantes ido habent᷑ quia interdum

Expanded text:
dividuntur enim principaliter in duas partes, dividuntur enim principaliter in duas partes, in vocales et consonantes. Vocales sunt quae directo hiatu faucium sine ulla conlisione varie emittuntur. Et dictae vocales, quod per se vocem inpleant, et per se syllabam facianulla adherente consonante. Consonantes sunt, que diverso motu lingue, vel impressione labiorum efficiuntur. Et vocantur consonantes, quia per se non sonant, sed iunctis vocalibus consonant. He in duas parsemisonum de vocalibus habeant. Ab e quippe vocali incipiunt et desinunt in naturaliectis sibi vocalibus nequaquam erumpunt; si enim inclusum litterae murmur sonabit ut B, Inter vocales autem I et U apud Grammaticos varias habent significationes. Nam modo vocales sunt, modo semivocales, modo mediae sunt. Vocales ideo sunt, quia solae positae syllabas faciunt et aliis consonantibus coniunguntur. Consonantes ideo habentur, quia interdum
Abbreviated transcription (Latin):
alpha ad.u. usq deuoluitur. & rursũ. u.
ad alpha replicatur. ut ostenderet in se
dñs & initii decursũ ad finẽ. & finis
decursũ ad initiũ. Omnes aute litt̾e
apud grecos & uerba componunt¬
& numeros faciunt. Nam alpha lut̾a
apud eos uocatur innumeris unũ. Ubi
autẽ scribunt beta uocatur duo. ubi scri¬
bunt gamma uocatur in numeris ipsoꝵ
meros habent. Latini autẽ numeros
ad litteras ñ computant. sed sola uerba
componunt excepto .i. & .x. littera quȩ¬
& in figura crucẽ significat & in nume
carmentis nimpha prima italis tradidit.
Carmentis autẽ dicta quia carminib fu¬
tura canebat. cȩterũ ꝓprie uocata est
nicostrata. Litterȩ autẽ aut commnune ᷤᷤ
sunt aut liberales. Communes dictȩ
quia multi eas in commune utuntur.
ut scribere & legere. Liberales quia eas
tantũ nouerunt qui libros conscribunt
recteq loquendi. dictandiq rationem
nouerunt. Litterarũ duplex modꝰ est.

Expanded text:
alpha ad ω usque devolvitur, et rursus ω alpha ad ω usque devolvitur, et rursus ω ad alpha repDominus et initii decursum ad finem et finis decursum ad initium. Omnes autem litterae apud Graecos et verba conponunt et numeros faciunt. Nam Alpha littera apud eos vocatur in numeris unum. Ubi autem scribunt Beta, vocatur duo; ubi scribunt Gamma, vocatur in numeris ipsorum meros habent. Latini autem numeros ad litteras non conputant, sed sola verba componunt, excepto I et X littera, quae et figura crucem significat et in numerCarmentis nympha prima Italis tradidit. Carmentis autem dicta, quia carminibus futura canebat. Ceterum proprie vocata est Nicostrate. Litterae autem aut communes sunt aut liberales. Communes dictae, quia multi eas in commune utuntur, ut scribere et legere. Liberales, quia eas tantum illi noverunt, qui libros conscribunt recteque loquendi dictandique rationem noverunt. Litterarum duplex modus est: