comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
causa deum fecisse quam ꝙ ex om̃ĩb aminã¬
tibus solus ita formatus est ut oculis eius
ad celum directis facies ad deum spectans
nultus cum suo parente ꝯmunis sit indeãt᷑¬
ꝙ hominem deus quasi ꝑ recta manu alle-¬
uatum ex humo ad contemplatõem sui ex¬
citasse Quid ergo inquid deo cultus homĩs
confert n̾õ et nullare indigenti uel si tantũ
honoris lonum habuit ut ipĩs causa mũ-¬
dum fabricari ut instrueret eum sapĩa. ut
dĩnũ iuiuentiũ fac̾e̾t enm dilig̾e̾t tanꝙͣ filiũ
cur mortalem cur fragilemq instituit tui
om̃ibus malis quem diligebat obiexit cum
oporteret bt̃m eẽ hominem tanꝙͣ cõm̃ctum
et ꝓximũ deo et ꝑpetuũ sicut est ip̃e ad quẽ
colendum et contemplandum figurat̾ est
quãꝙͣ hoc ferre in prioribus libris sparsi do-
dociumus tamen qm̃ ꝓprie pure id materia
non exigit qua te beata uita disserere ꝓpo¬
situm est explicanda. sec ista diligentius

Expanded text:
causa deum fecisse, quam quod ex omnibus animancausa deum fecisse, quam quod ex omnibus animantibus solus ita formatus est, ut oculi eius ad caelum directi, facies ad deum spectans, uultus cum suo parente communis sit uideaturque hominem deus quasi porrecta manu adleuatum ex humo ad contemplationem sui excitasse? quid ergo inquit deo cultus hominis confert beato et nulla re indigenti? uel si tantum honoris homini habuit, ut ipsius causa mundum fabricaret, ut instrueret eum sapientia, ut dominum uiuentium faceret eumque diligeret tamquam filium, cur mortalem fragilemque constituit? cur omnibus malis quem diligebat obiecit, cum oporteret et beatum esse hominem tamquam coniunctum ac proximum deo et perpetuum, sicut est ipse, ad quem colendum et contemplandum figuratus est. » Quamquam haec fere in prioribus libris sparsim docuimus: tamen quoniam proprie id materia nunc exigit, quia de vita beata disserere propositum est, explicanda sunt ista diligentius
Abbreviated transcription (Latin):
hominem qui hiis congruent̾ uteretur¬
que que uera muenerant aut in maximios
errores non incidissent hec enim sũna hic
rex est ordo quem qui non tenu̾it m̾tas illis
omĩs elabitur. hoc est demq ꝙ efficiat illis
non quadrare ratoẽm illis si affłuisset si sa-
a cademia iugulasset dicut ergo mundum
non ꝓpt̾ se deus fecit quia comodis eius ñ
indiget o ꝓpt̾ hominem qui eo utitur Ita ip̃m
hoĩem pp̃ se que utilitas deo in homine inqͥt
epicurus ut eum ꝓpt̾ se face̾t stil ut essec¬
qui oꝑa euis intellig̾e̾t qui proiũdencia dispo᷑.
rationem faciendi iututem ꝯsumandi et sensu
admirari et noce ꝓloqui posset quoꝵ omnue
oũma hec est ut deum colat ⁊ is .i. non colit
qui hoc intelligit is artificem sum rerũ is
uerum patrem suum debita ueneratioẽ pro¬
sequitur qui uirtutem marestatis eius de su-¬
orum opum inuentiõe inceptõe ꝓfectõne
metitur q ꝙ planius argumentum ꝓferri
potest et mundum homĩs et honnĩẽm sua

Expanded text:
hominem, qui iis congruenter uteretur. Rquae uera inuenerant aut in maximos errores non incidissent. haec enim summa, hic cardo rerum est, quem qui non tenuerit, ueritas illi omnis elabitur, hoc est denique, quod efficiat illis non quadrare rationem: quae illis si adfulsisset, si sacAcademia iugulasset. sicut ergo mundum non propter se deus fecit, quia commodis eius non indiget, sed propter hominem, qui eo utitur, ita ipsum hominem propter se. quae utilitas deo in homine, inquit Epicurus ut eum propter se faceret? scilicet ut essequi opera eius intellegeret, qui prouidentiam disponendi, rationem fadmirari, et voce proloqui posset. Quorum omnium summa haec est, ut Deum colat. Is enim colit, qui haec intelligit: is artificem rerum uerum patrem suum debita ueneratione prosequitur qui uirtutem maiestatis eius de suorum operum inuentione inceptione « perfectione metitur. quod planius argumentum proferri potest et mundum hominis et hominem sua
Abbreviated transcription (Latin):
cam religione doctͥna¶Ergo dictiarens cũ de¬
motrico erraint qui perire cum corpore ac dis-¬
solui argumẽtatis est cẽ inferos Ieno stoicus
docuit et sedes pioꝵ ab impus cẽ distretas et
illos quidem quietas at delectabiles in calore
regiones hos u̾o luere penas in tenebrosis atz
lam facimt Ergo epucurus erranit qui poe¬
tarum id ẽẽ figmentum putauit et illas infer¬
iorum penas que ferant᷑ in hac cẽ uita int̾pͥ¬
tatus est ¶Totam ig m̾tatem et omẽm diem
defende̾ id ꝙ inuenerant nequiuert̃ quia sin-¬
gulis ratõ non quadrait nec ea que u̾a
senserant in fũmam redige̾ potuerũt sicut

Expanded text:
ostra religione doctrina. ergo Dicaearchus cum Deostra religione doctrina. ergo Dicaearchus cum Democrito errauit, qui perire cum corpore ac dissolui argumentatus est. esse inferos Zeno Stoicus docuit et sedes piorum ab inpiis esse discretas et illos quidem quietas ac delectabiles incolere regiones, hos uero luere poenas in tenebrosis locipalam faciunt. ergo Epicurus errauit, qui poetarum id esse figmentum putauit et illas inferorum poenas quae ferantur in hac esse uita interpretatus est. totam igitur ueritatem et omne diuinae defendere id quod inuenerant nequiuerunt, quia singulis ratio non quadrauit, nec ea quae uera senserant in summam redigere potuerunt, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
id ꝓphẽ loquutur idem q ex sibille carminib
apparet Erant igitur qui nel omĩa sua spon¬
te nata ẽẽ dixerunt uel munitis seminib
conglobatis qui tanta res tam ornata tã
sine aliquo prudentissimo auctore potuit
ut ea ip̃a ratõ qua constare omiã ac regi
senciũtur solertissime mentis artificem con-¬
fitetur hommũ causa mũdum et omĩa q̃
in eo sunt ẽẽ facta stoiti loquatur idum nos
diuine lr̃e docent. ¶Errauit gͥ demot̾cus qͥ
umiculoꝵ modo putauit effusos eẽ de terra
nullo auctore nullamnq ratõem Qur itafe¬
matus sit homo dĩni sacutͣ est ꝙ quia ille
stire non poterat humanã iutam deduxit ast¬
ad nichilum. ad uirtutem cõpestendam nasti
hommnes aristotiles disseruit idem nos moue¬
miur addiscimur a ꝓphĩs falsus gͥ aristipus
qui hoĩem boluptati hoc est honto malo tãꝙͣr
peccudem subiugnit ĩmortales ẽẽ aĩas ferecideꝰ
et plato disputauerunt hec no̾ ꝓpria est inui¬

Expanded text:
e locuntur idemque ex Sibyllae carminibus apparet. errant igitur qui uel omnia sua sponte nata esse dixerunt uel minutis seminibus conglobatis, quoniam tanta res, tam ornata, tamri sine aliquo prudentissimo auctore potuit et ea ipsa ratio qua constare ac regi omnia sentiuntur, sollertissimae mentis artificem confitetur. hominum causa mundum et omnia quae in eo sunt esse facta Stoici loquuntur: idem nos diuinae litterae docent. errauit ergo Democritus, qui uermiculorum modo putauit effusos esse de terra nullo auctore nullaque ratione. cur enim formatus sit homo, diuini sacramenti est, quod quia ille scire non poterat, humanam uitam deduxit ad nihilum. ad uirtutem capessendam nasci homines Ariston disseruit: idem nos monemur ac discimus a prophetis. falsus igitur Aristippus, qui hominem uoluptati hoc est malo tamquam pecudem subiugauit. inmortales esse animas Pherecydes et Plato disputauerunt: haec uero propria est in n
Abbreviated transcription (Latin):
Estolapne etip̃e non sine flagito. apollĩs
matris quid fecit aliud diuinis honoribus dig¬
num nisi ꝙ sanaiit ypolitum mortem sane ha¬
buit clariorem ꝙ a deo meruit fulminari. ¶hũc
tarauirus de illustribus uiris disserens ait ĩ c̾tis
pentib natum expositum et auenatorib inuen-¬
tum canimo lacte mictum chirũ tradicũ didicis¬
se medicinam fuisse aũt messanum s epidauri
mortuuem. ¶Tullius eciam cruosuris ait sepul-¬
tum. ¶Quid appollo pat̾ eius nonne ob amorẽ
quo flagrauit tuepissime gregem point alienũ
et muros lanmedonti extruxit. Neptuenꝰ mer¬
cede conductus que illi negari potuit impune

Expanded text:
esculapius et ipse non sine flagitio Apollinis natus, quid fecit aliud divinis honoribus dignum, nisi quod sanavit Hippolytum? mortem sane habuit clariorem, quod a Deo meruit fulminari. Hunc Tarquitius de illustribus viris disserens, ait incertis parentibus natum, expositum, et a venatoribus inventum, canino lacte nutritum, Chironi traditum, didicisse medicinam: fuisse autem Messenium, sed Epidauri moratum. Tullius etiam Cynosuris ait sepultum. Quid Apollo pater ejus? Nonne ob amorem, quo flagrabat, turpissime gregem pavit alienum, et muros Laomedonti exstruxit, cum Neptuno mercede conductus, quae illi negari potuit impune
Abbreviated transcription (Latin):
ymago iustitie quam illi iusticiam putauerũt
Quid sapientiaom Nõne idem confitetur in phi-¬
lo sophis c̃ẽ nullam aut cum fabritus inquit
aut aristides iustus nonnĩãtur aut ab illis for-
petitur exemplum. Nemo enim horum sic sa-¬
pit ut sapientem uolumus intelligi nec hn
qui sapientes habiti et nominati. Marchuo catho
et Gaius et lelus sapientes fuerunt ne illi qͥdẽ
ui. si ex medior officioꝵ frequentia similitudĩẽ
phrĩs ip̃oꝵ confessione adempta sapĩa est et
ħiis qui uisti hĩti sunt adempta iustitia est
Omẽs igitur ille uirtutis desc̾ptõnes false
sint nc̃ce quia que sit uera uirtus st̾ire ñ
potest isi iuscus et sapiens. Iustus aũt ac
sapiens nef nemo est insi quem deus p̾cep¬
tis celestibus erudiuit. Capitłm.

Expanded text:
imago justitiae, quam illi justitiam putaverunt. imago justitiae, quam illi justitiam putaverunt. Quid sapientiam? nonne idem confitetur in phisosophis esse nullam? « Aut cum Fabricius, inquit, aut Aristides justus nominatur, aut ab illis fortiapiente exemplum. Nemo enim horum sic sapiens, ut sapientem volumus intelligi. Nec ii qui sapientes habiti et nominati, M. Cato et C. Laelius, sapientes fuerunt, ne illi quidem septem: sed ex mediorum officiorum frequentia similitudinem phis ipsorum confessione adempta sapientia est et iis qui iusti habiti sunt adempta iustitia est, omnes igitur illae uirtutis descriptiones falsae sint necesse est, quia quae sit uera uirtus scire non potest nisi iustus ac sapiens. iustus autem ac sapiens nemo est nisi quem deus praeceptis caelestibus erudiuit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt qui patrie ꝑdesse initũtur id enim ip̃m
ꝓdẽe quid sit ignorant qui nichil putant utile
nichil cõmodum insi quod teneri manu potest
quos solum teneri non põt quia eripi potest hoc
itaꝙ ut ip̃i appellant bona quisquis patrie aqͥ¬
siu̾it hoc est qui eu̾sis ciuitatib gentib deletis
errariũ pecunia referẜit agros ceꝑit Ceperit
Cuies suos locupleciores fecerit. hic landibus
fertur in celum. In hoc putatur sũma et ꝓfecta
militarem ꝑtinentib disputant neq ad insttꝰ
neꝙ ad neram uirtutem acõmodatur illa oĩs¬
oratio ẜ ad hanc uitam moremq cuulem quem
non ẽẽ iustitiam et res indicat Et ip̃e citero testa-¬
tus est ẜ nos inquit ueri iuros germaneq iusticie
solidam et expressam effigiem nullam tenemus
umbra et ymagimibus utinuir easq ip̃as uti¬
nam sequeremur. feruntur enim ab optimis na¬
ture et u̾itatis exemplis umbra est igitur et

Expanded text:
faciunt, qui patriae prodesse nituntur. Id enim ipsum faciunt, qui patriae prodesse nituntur. Id enim ipsum prodesse, quid sit, ignorant, qui nihil putant utile, nihil commodum, nisi quod teneri manu potest, quod solum teneri non potest, quia eripi potest. Haec itaque ut ipsi appellant bona quisquis patriae acquisierit, hoc est, qui eversis civitatibus, gentibusque deletis, aerarium pecunia referserit, agros ceperit, cives suos locupletiores fecerit; hic laudibus fertur in coelum, in hoc putatur summa et perfecta militarem pertinentibus disputant, neque ad justitiam, neque ad veram virtutem accommodatur illa ooratio, sed ad hanc vitam moremque civilem, quem non esse justitiam, et res indicat, et ipse Cicero testatus est. « Sed nos, inquit, veri juris, germanaequae justitiae, solidam et expressam effigiem nullam tenemus. Umbra et imaginibus utimur; easque ipsas utinam sequeremur! Feruntur enim ab optimis naturae ac veritatis exemplis. » Umbra est igitur et
Abbreviated transcription (Latin):
pro libertate arma suscepit idem tamem
uictus cum ip̃a libertate occidit et ab spa-¬
dombus egyptiis detruncatus in sepultus
abiectus est rion est igitur uirtus aut hostẽ
maloꝵ cẽ aut defensorem bonorum quia
uirtus in certis casibus non põt cẽ subiet
ta cõmoda preterea patrie pͥma putare
Ciuitatis aut gentis in cõmoda .i. fines
ꝓpagare aluis uiolent̾ ereptos aug̾e impe-¬
rium uectigalia face maiora. Que omnia
non utiq uirtutes ẜ unrtutum sunt euersiones
iusticia que discidium gem̾s humani ferre nõ põt
et ubicumq arma sulserint huic eum fugari et
ext̾minari necesse est uerum est emim Ciceronis
illud. ¶ Qui autem ciium racionem dicunt
habendam ext̾norum negant dirimũt hn cõmu¬
nem humam gen̾is sociẽtatem Qua sublata be¬
nefittacencia liberalitas bonitas iusticia fundi¬
tus tollitur. Aam quomodo potest iustus eẽ qͥ
nocet qui odit qui spoliat qui occidit Que omña

Expanded text:
pro libertate arma suscepit. idem tamen pro libertate arma suscepit. idem tamen uictus cum ipsa libertate occidit et a spadonibus Aegyptiis detruncatus insepultus abiectus est. non est igitur uirtus aut hostem malorum esse aut defensorem bonorum, quia uirtus incertis cta. Commoda praeterea patriae sibi prima putare.civitatis, aut gentis incommoda? Id est, fines propagare aliis violenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere majora. Quae omnia non utique virtutes, sed virtutum sunt eversiones.issidium generis humani ferre non potest, et ubicumque arma fulserint, hinc eam fugari et exterminari necesse est. Verum est enim Ciceronis illud: Qui autem civium rationem dicunt habendam, externorum negant, dirimunt hi communem generis humani societatem: qua sublata, beneficentia, liberalitas, bonitas, justitia funditus tollitur. Nam quomodo potest justus esse, qui nocet, qui odit, qui spoliat, qui occidit? Quae omnia
Abbreviated transcription (Latin):
s hñ cum ẽẽ ceperint ꝓpoĩti ac noti sui cõ¬
potes et sũmum potentie gradum ceperint
tamen nõ simulacõe depoĩta mores suos
detegunt rapiunt omĩa et molant et uex¬
ant cos q ip̃os bonos quoꝵ cã susteperant
insecuntur et gradus ꝑ quos ascenderũt
amputant nequis illos contͣ ip̃os possit imi-¬
tari uerũptamen putemus hoc officium nõ
nisi bonis ẽẽ ut bonos defendat ac is susci¬
pere sticile implere difficile quia cum te c̾¬
miseris in arbitrio dei non tuo poĩta nitoria
est et plerumq in ꝓbi et numo et conspira-¬
tõne sunt potentõres quam bomi ut ad cos
susperandos non tam uirtus sit ꝙͣ felicitas
ncc̃ia/ an aliquis ignorat quociens melior
iistiorq pars ncta sit huic semp dñatõ¬
nes acerbe in ciues extiterũt plena est ex¬
emplis omĩs hystoria et nos contenti erimꝰ
uno grecũ pomponis bonoꝵ uoluit esse
desensor si quid pro re płia puͨ ͣ ꝓ senatu

Expanded text:
Sed ii, cum esse coeperint propositi ac voti sui comSed ii, cum esse coeperint propositi ac voti sui compotes, et summum potentiae gradum ceperint, tum vero simulatione deposita, mores suos detegunt: rapiunt omnia, et violant, et vexant; eosque ipsos bonos, quorum causam susceperant, insequuntur, et gradus per quos ascenderunt amputant, ne quis illos contra ipsos possit imitari. Verumtamen putemus, hoc officium non nisi boni esse, ut bonos defendat. At id suscipere, facile est, implere, difficile; quia cum te cermiseris, in arbitrio Dei, non tuo, posita victoria est. Et plerumque improbi, et numero, et conspiratione sunt potentiores, quam boni; ut ad eos superandos, non tam virtus sit, quam felicitas necessaria. An aliquis ignorat, quoties melior iustiorque pars uicta sit? hinc semper dominationes acerbae in ciues extiterunt. plena est exemplis omms historia, sed nos contenti erimus uno. Gnaeus Pompeius bonorum uoluit esse defensor, siquidem pro re publica, pro senatu,
Abbreviated transcription (Latin):
est putauerunt recte opibus uti hoc est
frugi esse non instrue̾ cõuiuia sumptuose ñ
largiri teniere non effundere in res suꝑna¬
cuas aut turpes rem familiarem. dicet ali-¬
quis fortasse quis tu negas ne hanc ẽẽ nir¬
tutem. N e quidem nego contraria enm ude¬
ar ꝓbare si negem s nego quia non sit illa
celestis ẜ tota t̾rena quando quidem inchil
efficit ausiq remaneat in terra. Quid sit
autem recte opibus uti. ut quid sit ex diui¬
ciis fructus petendus declarabo apertiuis
cum de pietatis officõ loqui ceꝑo sam cet̾a
que secuntur nullo modo n̾a funt nam im-¬
probus inimicicias indicere aut bonorum
defensionem suscipere potest cum malio eẽ
ꝯmẽ quidam enm ꝓbitate ficta uam sibi
ad potentiam minuit faciuntq multa q̃
bom solent eo quidem promptius ꝙ fallen-¬
di grã faciunt et uti non quia tam facile
ess prestare qͣm facile est simlare bonitatem

Expanded text:
est, putaverunt, recte opibus uti, hoc est, est, putaverunt, recte opibus uti, hoc est, frugi esse; non instruere convivia sumptuose; nec largiri temere; non effundere in res supervacuas, aut turpes, rem familiarem. Dicet aliquis fortasse: Quid tu? negas ne hanc esse virtutem? Non equidem nego; contraria enim videar probare, si negem. Sed veram nego; quia non sit illa coelestis, sed tota terrena, quandoquidem nihil efficit, nisi quod remaneat in terra. Quid sit autem recte opibus uti, et qui sit ex divitiis fructus petendus, declarabo apertius, cum de pietatis officio loqui coepero. Jam caetera, quae sequuntur, nullo modo vera sunt. Nam improbis inimicitias aut indicere, bonorum defensionem suscipere, potest cum malis esse commune. Quidam enim probitate ficta viam sibi ad potentiam muniunt, faciuntque multa, quae boni solent, eo quidem promptius, quod fallendi gratia faciunt. Utinamque tam facile esset praestare, quam facile est simulare bonitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus non est ꝓposita sapienti nec enm
uirtus est opes querere quoꝵ neq iuẽ-¬
tio neq posẜ̾o in nr̃a potestate est et ita
et questu et obtentu faciliores sunt malis
ꝙͣ bonis et non potest gͥ uirtus cẽ in hiis
rebus querendis in quarum contemptu
ius ac ratõ urtutes apparet nec ad ea ip̃a
transfugiet que magno eciam excelso aĩo
caltare ac protere gestat neq fas est aĩa
celestibus intentam boms ut hec fragilia
sibi comparet ab in mortalibus suis oꝑib
anotari. ẜ potissimum in hiis rebus cõm-¬
perandis uirtutibus ratõ consistat quas
nobis nec homo ullus nec mors ip̃a pos¬
sit auferre. Cum hec ita se habeant illud
ꝙ sequitur uerum est uirtus diuiciis p̾ci¬
um ꝑsoluere posse qui uersus idem fere
siginficat qd pͥmi duo s neq ip̃e neq qͥsꝙͣ¬
phoꝵ scire potinit p̾cum ip̃m nel quale nel
ꝙ sit idem eum poeta et illi om̃s quos secutꝰ

Expanded text:
uirtus non est proposita sapienti: nec enim uirtus non est proposita sapienti: nec enim uirtus est opes quaerere, quarum neque inuentio neque possessio in nostra potestate est. itaque et quaesitu et obtentu faciliores sunt malis quam bonis. non potest ergo uirtus esse in iis rebus quaerendis in quarum contemptu uis ac ratio uirtutis apparet, nec ad ea ipsa transfugiet quae magno et excelso animo calcare ac proterere gestit, neque fas est animam caelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi conparet, ab inmortalibus suis opibus auocari, sed potissimum in iis rebus conparandis uirtutis ratio consistit quas nobis nec homo ullus nec mors ipsa possit auferre. cum haec ita se habeant, illut quod sequitur uerum est: uirtus, diuitiis pretium persoluere posse. qui uersus idem fere significat quod primi duo. sed ne- . que ipse neque qphorum scire potuit pretium ipsum, vel quale, vel quod sit. Id enim poeta, et illi omnes, quos secutus
Abbreviated transcription (Latin):
de quo sepe dixmmus ab hus dnob pͥncipuꝰ
bonaq mala oriuntur / que ueniũt c dee
hant habent ratõem ut inmortalitatẽ ꝑa¬
rent qͥd est sumum honum añi pout dl
buint est h̾ue aũt ab illo alt̾o id habent offir¬
cuim ut acelestibus aduocatum terrenisꝙ
demersum ad penam int̾ficiant sempit̾uã
qd̵ est suĩmum bement malum. diõ igit
dubium est qm̃ enum om̃s quiess bonum
et malum ignorauerunt qui nec denus¬
nec aduersariũ dei stierint Ita ꝙ finem lo¬
norum ad corpus et ad hanc uitam breuẽ
retulerunt quam stil solui idoccibe̾ nc̃ce
est non sunt progressi ulterius ẜ omĩa coꝵ
uitam hõi compandam s ad querendas
uel augendas opes honores głia potentiã
que sunt unu̾falia mortalia tam stil ꝙͣ
ut ille qui ut ea sibi contingerent laborauit
huic est illud urrtuo querende finem rei stite
modum et p̾cipunt enm quibus modis
et quibus artibus res familiaris querẽda
sit quia udent mala queri solere s huiꝰ

Expanded text:
de quo saepe diximus: ab his duobus principiis bona malaque oriuntur. quae ueniunt a deo, hanc habent rationem, ut inmortalitatem parent, quod est summum bonum: quae autem ab illo altero, id habent officium, ut a caelestibus auocatum terrenisque demersum ad poenam interficiant sempiternam, quod est summum malum. num igitur dubium est quin illi omnes quid esset bonum et malum ignorauernec adversarium Dei scierint? Itaque finem bonorum ad corpus, et ad hanc brevem vitam retulerunt, quam scilicet solvi et occidere necesse est: non sunt progressi ulterius. Sed omnia evitam homini comparandam, sed ad quaerendas vel augendas opes, honores, gloriam, potentiam; quae sunt universa mortalia, tam scilicet, quam ille qui, ut ea sibi conhinc est illud: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque. praecipiunt enim quibus modis et quibus artibus res familiaris quaerenda sit, quia uident male quaeri solere. sed huiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
ixi ꝙ erat pͥmum stĩam bom nõ eẽ uirtu-¬
tem deinde quid sic uirtus et in quo sit sẽ
ut id quoq ip̃m quid sit bonum et malum
in libio tertio cum de sũmo bono disputaret᷑
qui aũt quid eẽt sũmũ nestierũt et in cet̾is¬
it bonis malis suis que sũma non sunt erra¬
uerunt ncce est que non potest nõ indicio ex¬
amimare qui fontem ip̃m non tenet uñ illa
destenduunt. fons aũt bonoꝵ deus est malo

Expanded text:
 erat primum, scientiam boni non esse virtutem; deinde quid sit virtus, et in quo sit. Sequitur, ut id quoque ipsum, quid sit bonum et malum  libro tertio, cum de Summo Bono disputarem. Quia autem quid esset summum nescierunt, et in caeteris bonis malisve, quae summa non sunt, erraverint necesse est; quae non potest vero judicio examinare, qui fontem ipsum non tenet, unde illa descendunt. Fons autem bonorum Deus est, malo
Abbreviated transcription (Latin):
cum p̾ceptoꝵ celestium salubritas hũanis pecto-¬
ribus infusa ultro ad iusticie oꝑa homines eru-¬
diret rũc aũt mali sunt ignoͤ. recti ac boni
ꝙ quidem cicero uidit ualide disputans enm
de legibus sicut una inꝙͥ eadem natura mũdꝰ
om̃ib partibus int̾ se congruentibus coheret ac
nititur sic om̃ẽs homiẽs int̾ natura confusi pra-¬
uitate dissenciunt nez se intelligunt esse cõsan¬
guineos et subiectos om̃is sub mia eandem q
cutela ꝙ si tenẽtur deoꝵ profecto uita homines
uiuerent uniu̾sa igitur mala quibus humanũ
genus se ip̃m inuicem conficit iniustus atq ip̃oꝵ
deoꝵ cultus indux̃ ut enm poterant retinere

Expanded text:
cum praeceptorum caelestium salubritas humanis pectocum praeceptorum caelestium salubritas humanis pectoribus infusa ultro ad iustitiae opera homines erudiret. nunc autem mali sunt ignoratione recti ac boni. quod quidem Cicero uidit. disputans enim de legibus sicut una inquit eademque natura mundus omnibus partibus inter se congruentibus cohaeret ac nititur, sic omnes homines inter se natura confusi prauitate dissentiunt neque se intellegunt esse consanguineos et subiectos omnes sub unam eandemque tutelam: quod si teneretur, deorum profecto uitam homines uiuerent. uniuersa igitur mala, quibus humanum genus se ipsum inuicem conficit, iniustus atque inpius deorum cultus induxit. nec enim poterant retinere
Abbreviated transcription (Latin):
ammaꝵ int̾fecto p̾pararet qui clam destinata
stelera et ip̃as ẽẽ cogitatoẽs p̾uibet non essent
srandes nec rapune deo p̾cipiente didif didistisfẽt
didicissent suo puo ẽẽ contenti ut fragilib et ta-¬
ducis solida et et̾na p̾ferent non essent adulteria
et scup̃ et iulieꝵ prostitutoẽs si eẽt om̃ib no-¬
tum dampnari a deo quĩpud appetitur ultra ge-¬
nerandi cupiditatem nec feminam necessitatis
tangẽt pudorem suũ ꝓhanare ut uictum sibi
obstenissimum querat cum et mares libidinem
continerent et habencium pia et religiosa collo
cõnraretur si ab uniu̾ẜ fierent que unus nr
ppluo oꝑatur quia bt̃o esset ꝙͣ aureus hũanaꝵ¬
ierum status si ꝑ totum orbem mansuetudo et pie
raretur demq ad regendos honnẽs non esset tam
mulcis et tam uariis legibus cum ad ꝑfectam in-¬
nocentiam dei lex una suffic̾e̾t nez cart̾ib neq
gladiis al p̾sidium insidium neq terrore penaꝵ

Expanded text:
animarum interfectoribus praepararet, qui clandestina animarum interfectoribus praepararet, qui clandestina scelera et ipsas etiam cogitationes peruidet, non essent fraudes et rapinae, si deo praecipiente didicissent et suo et paruo esse contenti, ut fragilibus et caducis solida et aeterna praeferrent, non essent adulteria et stupra et mulierum prostitutiones, si esset omnibus notum damnari a deo quidquid adpetitur ultra generandi cupiditatem, nec feminam necessitas cogeret pudorem suum profanare, ut uictum sibi obscenissimum quaerat, cum et mares libidinem continerent et habentium pia et religiosa conlatconiuraretur, si ab uniuersis fierent quae unus noster populus operatur. quam beatus esset quamque aureus humanarerum status, si per totum orbem mansuetudo et pietraretur! demque ad regendos homines non opus esset tam multis et tam uariis legibus, cum ad perfectam innocentiam dei lex una sufficeret, neque carceribus neque gladiis praesidum neque terrore poenarum,
Abbreviated transcription (Latin):
quidem potuit cum putatis quia nõ dũ nati
dii estis quos impie colitis ncc̃e est iuinum dei
cultum fuisse ꝑ terram enis. si qui execitt᷑ ma¬
liciam exigit q bonitatem cuiꝰ templum est
non lapides auc lutum s homo ip̃e qui figuram
dei gestat qd templum non auri aut gemĩarũ¬
Dons corruptibilibuo ẜ ct̾nio uͥtucum muneribus or¬
natur diste gͥ si quib nob̾ relinquit mentis est hoĩes
deo malos et inuistos ẽẽ quia dii coluntur et ideo
mala omĩa rebus hũanis cotidie ingranest̾e quia
deus huiꝰ mundi effector et gubernator derelictus
est quia suscepte sunt contra ꝙͥ fas est impie re¬
ligiones postremo quia susteptor ne coli quidem
nela paucis deum finitis qd si solum coleretur
non essent discentões et bella cum stirent hoĩez
umꝰ se dei filios ẽẽ ideo q diem necessitusims
sucro et ĩmuolabili uniculo copulatos mille fie¬
rent insidie cum scirent cuiꝰ modi penas deus

Expanded text:
quidem potuit, cum putatis; quia nondum natis quidem potuit, cum putatis; quia nondum natis diis istis, quos impie colitis, necesse est unius Dei cultum fuisse per terram: ejus scilicet qui execratur malitiam, exigitque bonitatem; cujus templum est, non lapides, aut lutum, sed homo ipse, qui figuram Dei gestat. Quod templum non auri et gemmarudonis corruptibilibus, sed aeternis virtutum muneribus ornatur. Discite igitur si quid vobis reliquae mentis est homines ideo malos et injustos esse, quia dii coluntur; et ideo mala omnia rebus humanis quotidie ingravescere, quia Deus hujus mundi effector et gubernator derelictus est; quia susceptae sunt, contra quam fas est, impiae religiones; postremo, quia ne coli quidem, vel a paucis, Deum sinitis. Quod si solus Deus coleretur, non essent dissensiones et bella, cum scirent homines unius se dei filios esse ideoque diuinae necessitudinis sacro et inuiolabili uinculo copulatos, nullae fierent insidiae, cum scirent cuiusmodi poenas deus
Abbreviated transcription (Latin):
sustulit ut retinẽt diu̾sitatem quam sacr̃m dĩe
religionis continet solus. Cap. unin¬
ui igitur putant iustum esse nemiẽ añ
ocułos hñt iustitiam s cam uolut cerne̾ quid
enim cucaillam uel in carnib uel in oĩ ẜmoẽ
describant conquerentes eius absaentiain cum
sit facilimum bonos esse si ueluit quid nobis
manem institiam depigitis et optatis cabe̾
de celo tamꝙͣ in aliquo simulacro figni᷑ Ecce
in conspectu nr̃o est sustipite si potestis eamq
in domicilio nestiri nost̾ pectoris collo ͭ ͤ nec
difficile aut alienũ a temporib existimet. Esti¬
te equi ac bom et sequetur nos sua sponte iusti¬
tia quam queritis depoĩte omem malam cog¬
nitõem de cordibus nr̃is et statim nobis cãpꝰ
illud aureum reu̾tetur quod ałr consequi nõ
potestis ꝙͣ si uerum deum colere ceperitis. uos
aũt manente cultu deoꝵ iusticiam desideratis
in terra qd fieri nullo pacta potest s nec tũc

Expanded text:
sustulit, ut retineret diuersitatem, quae sacramentum diuinae sustulit, ut retineret diuersitatem, quae sacramentum diuinae religionis continet sola. Qui ergo putant iustum esse neminem, ante oculos habent iustitiam, sed eam nolunt cernere. quid est enim cur illam uel in carminibus uel in omni sermone describant conquerentes eius absentiam, cum sit facillimum bonos esse, si uelint? quid nobis inanem iustitiam depingitis et optatis cadere de caelo tamquam in aliquo simulacro figuratam? ecce in conspectu uestro est: suscipite si potestis eamque in domicilio uestri pectoris conlocate, nec difficile aut alienum a temporibus existimetis. estote aequi ac boni, et sequetur tia, quam quaeritis. Deponite omnem malam cogitationem de cordibus vestris; et statim vobis illud tempus aureum revertetur: quod aliter consequi non potestis, quam si Deum verum colere coeperitis. Vos autem, manente cultu deorum, justitiam desideratis in terra; quod fieri nullo pacto potest: sed ne tum
Abbreviated transcription (Latin):
coce ad malum possent ideo plures ut uirtꝰ
esset p̾ciosa quia rara est qd quidem ip̃m
tilianus egregie ac breuit̾ ostendit in capite
obuoluto namq inquit uirtus esẜ innocẽtie
nͥ laudem raritas dedisẜi uerum quia natura
sic comꝑatum est ut odium cupiditas ira
nude ꝙ incubuerũt tradant cos supͣ homĩẽm
udetur culpa nacare Alioqͥn si natura pares
omibus affcũs dediss pietas n ͨ erat. hoc ꝙͣ
uerum sic docet nccͣas ip̃a ratõnes si enim
nirtus est malis ac uiciis fortit̾ repugnare
apparet sine malo ac uicõ nullam esse uirtu¬
tem quam deus ut absolutam ꝑfectam q red¬
deret retinuit id ꝙ erat ei contrariũ cumq
repugnare posset agitata enim malis sciẽtib
stabilitatem capit et quanto frequent̾ impel¬
litia tanco firmit᷑ roloratur hec nimiy cã efficit
ut quia iussit hominib missa iustitia tamen au-¬
reum seculum non ẽẽ dicatur quia malum nõ

Expanded text:
cogere ad malum possent, ideo plures, ut uirtus cogere ad malum possent, ideo plures, ut uirtus esset pretiosa, quod rara est. quod quidem ipsum Quintilianus egregie ac breuiter ostendit in Capite obuoluto. nam quae inquit uirtus esset innocentia, nisi laudem raritas dedisset? uerum quia natura sic conparatum est, ut odium cupiditas ira in id quod incubuerunt agant caecos, supra hominem uidetur culpa uacare. alioquin si natura pares omnibus adfectus dedisset, pietas nihil erat. hoc quam uerum sit, docet necessitas ipsa rationis. si enim uirtus est malis ac uitiis fortiter repugnare, apparet sine malo ac uitio nullam esse uirtutem. quam deus ut absolutam perfectamque redderet, retinuit id quod erat ei contrarium, cum quo depugnare posset: agitata enim malis quatientibus stabilitatem capit et quanto frequenter inpellitur, tanto firmiter roboratur. haec nimirum causa efficit ut quamuis sit hominibus missa iustitia, tamen aureum saeculum non esse dicatur, quia malum non
Abbreviated transcription (Latin):
misit qui uetus illud secundum fugatam
iusticiam reduce̾t ne humanum genus maxi¬
mis et ꝑpetus agitaretire erroribus rediit g̾
spẽs illius anrei temporis et reddita quidem
terre ẜ pancis assignata iusticia est que qͥdẽ
nchil̃ aliud est qmͣ dei iunci pia et religio¬
sa cultura. S moueat aliquem fortasse cur
si het sic iusticia non ommno humano gem̾ sit
data nec in eo multitudo uniu̾sa consenserit
declarani ubicumꝙ. oport inciderit expli¬
cabitur nũc de signare id breuissime sacis ẽ¬
uirtutom ant creni non posse insi heãt uitia cõ¬
traria aut non est ꝑfecta insi exceatur adu̾sis hãc
est deus bonoꝵ ac maloꝵ uoluit ẽẽ distanciam ut
qualitatem bomi a malo stiant item mali ex bono
nec alt̾ius ratõ intelligi sublato alc̾o põt deus ig
iusticia rediturꝰ non exclusit malum ut ratio
uirtutis constare posset quõ .ni. paciã ĩĩsũa
fides nisi ẽẽt aliquis qui a deo uellet adutere
nam et ideo potentores cẽ iustos ꝑmisit ut

Expanded text:
misit, qui uetus illut saeculum fugatamque iustitiam reduceret, ne humanum genus maximis et perpetuis agitaretur erroribus. rediit ergo species illius aurei temporis et reddita quidem terrae, sed paucis adsignata iustitia est, quae nihil aliut est quam dei unici pia et religiosa cultura. sed moueat aliquem fortasse, cur si haec sit iustitia, non omni humano generi sit data nec in eam multitudo uniuersa consenserit.declaraui et ubicumque opportune inciderit explicabitur. nunc designare id breuissime satis euirtutem aut cerni non posse, nisi habeat uitia contraria, aut non esse perfectam, nisi exerceatur aduersis. hanc enim deus bonorum ac malorum uoluit esse distantiam, ut qualitatem boni ex malo sciamus, item mali ex bono: nec alterius ratio intellegi sublato altero potest. deus ergo non exclusit malum, ut ratio uirtutis constare posset. quomodo enim patientia uim suam fides, nisi esset aliquis qui a deo uellet auertere? nam ideo potentiores esse iniustos permisit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
honnẽm traditur nullus igitur ex hiis pat̾ hõĩs
nuĩcupari potest ita nec deus quidem gͦ fas
non est uenari eos a quibz non sit homo ge-¬
nãtus quia neq a multis gen̾ari põt unus
igitur ac solus coli d qui iouem qui sat̾nũ
qui celum ip̃m terramq autecessit. is .n. ncc̃e¬
hominem figueauit qui añ hommem celum t̾ram¬
q ꝑfecit. solus pat̾ notandus est qui creauit. solꝰ
dñs nũcupandus qui regit qui hẽc uite ac necis
ueram et ꝑpetuam potestatem quem qui non
adorat et insipiens ẜuus est qui dñm suum
aut fugiat aut nestiat et impuis filus qui
suum uerum pr̃em uel oderit uel ignoret.
unc qm̃ docui sapĩam et

Expanded text:
hominem traditur; nullus igitur ex his pater hominis hominem traditur; nullus igitur ex his pater hominis nuncupari potest, ita ne Deus quidem. Ergo fas non est venerari eos a quibus non sit homo generatus; quia neque a multis generari potest. Unus igitur ac solus coli debet, qui Jovem, qui Saturnum, qui Coelum ipsum, terramque antecessit. Is enim necehominem figuraverit, qui ante hominem coelum terramque perfecit. Solus pater vocandus est, qui creavit; solus dominus nuncupandus, qui regit, qui habet vitueram et perpetuam potestatem: quem qui non adorat, et insipiens seruus est, qui dominum suum aut fugiat aut nesciat, et inpius filius, qui suum uerum patrem uel oderit uel ignoret. Nunc, quoniam docui sapientiam et
Abbreviated transcription (Latin):
deorum penam sempit̾ne mortis effugient que
est actimadu̾sio ueri dm̃ adu̾sus fugctiuos sue
maiestatis ac noĩs deum u̾o esse pr̃em eundem¬
q dñm utriq ignorauerunt tam cultores deoꝵ
dum putauerunt aut religiones falsas aꝓp-¬
baunt aut eciam si uini pocestatem q sũmi
dei intellex̾unt ut plato ait unũ ẽẽ fabrica¬
torem mundi dm̃i. et .ii. tullius qui facetur
hominem p̾clara quidem condicõe a sũmo deo
osse genatum tamen ei debitum cultum tãꝙͣ
summo pr̃i non reddiderunt ꝙ erant cõseqũs
sunt non tm̃ multitudo ut supͣ oñdi s ecia
ratio declarat quia neq fictum a diis hoĩem
traditur neq deos ip̃os auteced̾e originem ho¬
minis inuenit᷑ si quid fuisse in t̾ra homĩes añ-¬
ꝙͣ uulcanꝰ et lib̾ et appollo et ip̃e iupit̾ naste¬
rentur apparet s neq saturno fictio homĩs neq
celo pr̃i eus assignari solet. ꝙ si nullis corũ
qui coluntur formasse a pͥncipio atq instituisse

Expanded text:
deorum poenam sempiternae mortis effugient, quae est animadversio veri domini adversus fugitivos suae majestatis ac nominis. Deum vero esse patrem, eumdemque dominum, utrique ignoraverunt, tam cultores deorudum putaverunt, aut religiones falsas approbaverunt, aut, etiamsi vim potestatemque summi Dei intellexerunt, ut Plato, qui ait unum esse fabricatorem mundi Deum, et M. Tullius, qui fatetur hominem praeclara quadam conditione a summo Deo esse generatum; tamen ei debitum cultum tamquam summo patri non reddiderunt, quod erat consequens se, non tantum multitudo, ut supra ostendi , sed etiam ratio declarat: quia neque fictum esse a diis hominem traditur, neque deos ipsos antecedere originem hominis invenitur; siquidem fuisse in terra homines, antequam Vulcanus, et Liber, et Apollo, et ipse Jupiter nascerentur, apparet. Sed neque Saturno fictio hominis, neque Coelo patri ejus assignari solet. Quod si nullus eorum, qui coluntur, formasse a principio atque instituisse
Abbreviated transcription (Latin):
que uerterat artes S illoꝵ sunt isti lusus qͥ
sub nomĩb mortuoꝵ deliciscentes iuuentibꝰ
plagas tendunt staq sine illud ꝑiculum qd
ĩmet intari p̃t inderi uolunt id placati
auertisse suue non põt id agunt ut ꝓpt̾ illoꝵ
contemptum accidisse udeatur. Ita sibi apud
homines qui eos nestiĩt auctoritatem pariũt
et timorem hac u̾sucia et hiis artib noticiã
dei ueri et singularis apud omnes gentes
iueterauerunt. suis enĩ niciis ꝑ diti seuuĩt
et grassantur ut ꝑdant Id circo eciam huma¬
Capͫ. .xuiii.

Expanded text:
quae uerteret arces. sed illorum sunt isti lusus, qui quae uerteret arces. sed illorum sunt isti lusus, qui sub nominibus mortuorum delitiscentes uiuentibus plagas tendunt. itaque siue illut periculum quod imminet uitari potest, uideri uolunt id placati auertisse, siue non potest, id agunt ut propter illorum contemptum accidisse uideatur. ita sibi aput homines qui eos nesciunt auctoritatem pariunt ac timorem. hac uersutia et his artibus notitiam dei ueri et singularis apud omnes gentes inueterauerunt. suis enim uitiis perditi saeuiunt et grassantur, ut CAPUT XVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
rationem huic tem pla denouentur et noue
ymagines consecrantur mactantur greges
hostiaꝵ S cum hec facta sunt nnchilonnꝰ tam̃
uita et salus eoꝵ qui hoc fecerint ĩnolatur
Quociens autem ꝑicula impendent ob aliꝙͣ¬
se meptam et lenem cansum profitentur nra-¬
tos sicut Inno uarroni qd formosum puerũ
intensa ionis ad exuiuas tenendas collocane¬
uat rat et ob hanc cam romanũ nomẽ apd̾
cannas pene delecum est Qd̃ si iuno alterũ
gaminedem uerebatur. Cur iuuentus Romͣ
luit penas uel si dii tancũmodo duces curãt¬
ceteram multitudinem negligunt. Cur uarro
solus euasit qui hoc fecit et paulus qui inclil
meruit occisus est. uidelicet nichil tunt Roma¬
nis accidit fatis iunonis mniq. cum anibal
duos ex̾citus ppłi romani astu et iuirtute cõ¬
fecit. Nam Iuno audere non poterat aut car-¬
taginem defendere ubi arma eus et currus
fuit aut romains nocere quia progemem
troiano sanguĩo deduci audierat tyrias olĩ

Expanded text:
rationem. Hinc templa devoventur, et novae rationem. Hinc templa devoventur, et novae imagines consecrantur, mactantur greges hostiarum. Sed cum haec facta sunt, nihilominus tamen et vita, et salus eorum qui haec fecerint, immolantur. Quoties autem pericula impendent, ob aliquam ineptam et levem causam se profitentur iratos: sicut Juno Varroni, quod formosum puerum intensa Jovis ad excuvias tenendas collocarat: et ob hanc causam Romanum nomen aput Cannas paene deletum est. quodsi luno alterum Ganymeden uerebatur, cor iuuentus Romana luit poenas? uel si dii tantummodo duces curantceteram multitudinem neclegunt, cur Varro solus euasit qui hoc fecit et Paulus qui nihil meruit occisus est? uidelicet nihil tunc Romanis accidit fatis lunonis iniquae, cum Hannibal duos exercitus populi Romani et astu et uirtute confecit. nam Juno audere non poterat aut Carthaginem defendere, ubi arma eius et currus fuit, aut Romanis nocere, quia progeniem — Troiano a sanguine duci audierat, Tyrias olim
Abbreviated transcription (Latin):
ulla dissimulatõe platus est Si quidem le-¬
gati ad eam reminissi diaconem secum mire
magnitudinis actulerunt. In oraculis autez
uel mĩme fallunt quoꝵ prestigtias profam
a uitate intellig̾e̾ non possunt. Ideoq ab ip̃is
attribui putant et imꝑia et uictorias et opes
rem publicam ꝑiculis ĩnimentibus liberatam
que ꝑicula et responsis deminciauerunt et sa¬
crificiis placati auerterunt. Si onña ista fallatie
sunt Nam cum disposiciones dei presentiant
quippe qui ministri eius fuerient int̾ronunt
se in hiis rebus ut quecũq a deo uel facta sũt
uel fuint ip̃i potissimum fac̾e cut fecisse iude¬
antur. Et quociens alicui pplõ uel urbi scd
dei statutum bomi quid impendet illi se id factu-¬
ros uel prodigiis uel sompniis uel oraculis
pollicentir ut sibi templa sibi honores sibi sa¬
crificia tribuantur Quibus datis cum illud ac¬
ciderit ꝙ necesse est sũmam sibi pariũt uene¬

Expanded text:
ulla dissimulatione perlatus est; siquidem leulla dissimulatione perlatus est; siquidem legati ad eam rem missi, draconem secum mirae magnitudinis advexerunt. In oraculis autem vel maxime fallunt, quorum praestigias profani a veritate intelligere non possunt: ideoque ab illis attribui putant, et imperia, et victorias, et opesrempublicam periculis imminentibus liberatam: quae pericula, et responsis denuntiaverunt, et sacrificiis placati averterunt. Sed omnia ista fallaciae sunt. Nam cum dispositiones Dei praesentiant, quippe qui ministri ejus fuerunt, interponunt se in his rebus, ut quaecumque a Deo vel facta sunt, vel fiunt, ipsi potissimum facere, aut fecisse videantur. Et quoties alicui populo vel urbi, secundum Dei statutum boni quid impendet, illi se id facturos vel prodigiis, vel somniis, vol oraculis pollicentur, si sibi templa, si honores, si sacrificia tribuantur: quibus datis, cum illud acciderit, quod necesse est, summam sibi pariunt vene
Abbreviated transcription (Latin):
noceant cui noceri non potest. S ut hom̃ibus
quos intuntar a custu et noticia uere magesta¬
tis au̾tere ne imortasicatem possint a dipisti
quam ip̃i sua nequitia ꝑ diberunt Offimdunt
itaq tenebras et u̾itatem caligine obducunt
ne deum ne patrem suum norint et ut facile
illicant intemplis se occułũt et sacrifiois oĩb
presto ad sunt eduntq sepe prodigia quibus
obstu pefacti homines fidem cõmodent simula¬
cris diuenitatis ac minimis. Inde est qd̾ ab
augure lapis nouacula incisus est qd nmno
negiens migrare se romain uelle respondit
qd fortua muliebris periculum demencianit
ilandie maniũ nauis secuta est qd̃ in sacri-¬
legos et suno nudata et locrensis proserpina
et ceres milesia iundicauit et hercules de
appio et iupiter de accimo et minerua de Ce¬
sare. Hinc est qd serpens urbem romam pos¬
tilencia liberauit epidauro arcessitus riam
illuc demomarches ip̃e in figura sua sine

Expanded text:
noceant, cui noceri non potest: sed ut hominibus, noceant, cui noceri non potest: sed ut hominibus, quos nituntur a cultu et notitia uerae maiestatis auertere, ne inmortalitatem possint adipisci, quam ipsi sua nequitia perdiderunt. offundunt itaque tenebras et ueritatem caligine obducunt, ne dominum, ne patrem suum norint, et ut facile inliciant, in templis se occulunt et sacrificiis omnibus praesto adsunt eduntque saepe prodigia, quibus obstupefacti homines fidem cocris divinitatis ac numinis. Inde est, quod ab augure lapis novacula incisus est; quod Juno Veiensis migrare se Romam velle respondit; quod Fortuna muliebris periculum denuntiavit; quod Claudiae manum navis secuta est; quod in sacrilegos et Juno nudata, et Locrensis Proserpina, et Ceres Milesia vindicavit; et Hercules de Appio, et Jupiter de Atinio, et Minerva de Caesare. Hinc, quod serpens urbem Romam pestilentia liberavit Epidauro accersitus. Nam illuc δαιμονιάρχης ipse in figura sua sine
Abbreviated transcription (Latin):
Nam deus ut in p̾ncipio docuui neq nomine
cum solus sic eget neq angeli cum suit ĩorta¬
les dici se deos aut pacuntur aut uolunt ꝙͦꝵ
unũ solumq officim est ẜiire mitibus dec
nec omĩno quitꝙͣ insi ussu face. S enĩ regi
mundum a deo dicimus ut arectore ꝓuincia
cuiꝰ apparitores nemo socios ẽẽ in regenda ꝓ¬
uincia dixit ꝙͣuis illoꝵ ministerio res gera-¬
tur. Et hn tam̃ possunt aliquid p̾t̾ iussa recto¬
rectoris ꝑ ip̃ius ignorantiam que est conditõ-¬
nis hũane ille aũt p̾ses mundi et rector uni¬
uersi qui scit omĩa ciuius diuinis oculis ul
tas. Itaq nullum honorem tribui uolunt qͦꝵ
honor omĩs in deo est. Illi aũt qui destiuerunt
a dei mĩsterio quia sunt uitatis inimici et pre¬
uaricures dei nomẽ sibi et culcum deoꝵ uindi¬
care conantur Non quo ullum honorem de¬
siderent Quio enim p̾ditis honor est net ut deũ

Expanded text:
nam deus, ut m principio docui, neque nomine, nam deus, ut m principio docui, neque nomine, cum solus sit, eget neque angeli, cum sint inmortales, dici se deos aut patiuntur aut uolunt: quorum. unum solumque officium est seruire nutibus dei nec omnino quicquam nisi iussu facere. sic enim mucujus apparitores nemo socios esse in regenda provincia dixerit, quamvis illorum ministerio res geratur. Et hi tamen possunt aliquid praeter jussa rectoris, per ipsius ignorantiam, quae est conditionis humanae. Ille autem praeses mundi, et rector universi, qui scit omnia, cujus divinis oculis nihil tas. Itaque nullum sibi honorem tribui volunt, quorum omnis honor in Deo est. Illi autem, qui desciverunt a Dei ministerio, quia sunt veritatis inimici, et praevaricatores Dei, nomen sibi et cultum deorum vindicare conantur; non quo ullum honorem dsiderent quis enim perditis honor est?, nec ut Deo
Abbreviated transcription (Latin):
S hit idem ip̃i ouctores pñcia sua faciunt
ut uera esse credantur. Ita hominũ credulita¬
tem mentita diuinitate deludunt qd illis ue-¬
rum apperiee non expedit. hn sunt qui finge̾
ymagines et simulacra docuerunt. Qui ut
hominũ mentes acultu ueri dei auerterent
et fitos mortuoꝵ regum uultus et ornatus
exquisita pulcritudine statui consecrariq fe-¬
cerunt et illor sibi nonnĩa quasi ꝑsonas ali-¬
quas induerunt. S eos magi et hii quos
uere maleficos. uulgus appellat cũ artes
suas execrabiles excent ueris suis nõĩbꝰ¬
stient illis celestib que in licteris sanctis le-¬
guntur. hii porro incerti ac uagi spuitus ut tui¬
bent omĩa et errores humanis peccatorib effu-¬
dant. serunt ac mistent falsa cum ueris. Ip̃i eĩ
celestes multos ẽẽ finyerunt unũq om̃ rege
Iouem eo ꝙ mulci suit in celo spiritus angelorum
et unus ac parens oĩmi deus. S u̾itatem menti-¬
tis nomĩbus inuolutam ex oculis abstulerũt

Expanded text:
 sed idem ipsi auctores praesentia sua faciunt ut uera esse credantur: ita hominum credulitatem mentita diuinitate deludunt, quod illis uerum aperire non expedit. ht sunt qm nngere imagines et simulacra docuerunt, qui ut hominum mentes a cultu ueri dei a.uerterent, effictos mortuorum regum uultus et ornatos exquisita pulchritudine statui consecrarique fecerunt et illorum sibi nomina quasi personas aliquas induerunt. sed eos magi et ii quos uere maleficos uulgus appellat, cum artes suas exsecrabiles exercent, ueris suis nominibus cient, illis caelestibus quae in litteris sanctis leguntur. hi porro incesti ac uagi spiritus ut turbent omnia et errores humanis pectoribus offundant, serunt ac miscent falsa cum ueris. ipsi enim caelestes multos esse finxerunt unumque omnium regem Iouem eo, quod multi sint in caelo spiritus angelorum et unus dominus ac parens omnium deus: sed ueritatem mentitis nominibus inuolutam ex oculis abstulerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ex celestibus depranato t̾renos eẽ cepisse. Capͣ.xuii¬
orum muenta sunt astrologia et haruspici¬
nã et anguratio et ip̃a que dicuntur oracula
et ingromantia et ars magica et quicquid p̾¬
terea maloꝵ excent homines uel palam uel
oculte que onña ꝑ se falsa sunt ut dibilla eri¬

Expanded text:
ex caelestibus deprauatos terrenos esse coepisse. Eorum inuenta sunt astrologia et haruspicina et auguratio et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. et ars magica et quidquid praeterea malorum exercent homines uel palam uel occulte: quae omnia per se falsa sunt, ut Sibylla Ery