comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nic̃ destrusta sintatq uastiu
quiauano suꝑbiae suꝑ cilio in¬
tum uerint: Muri quoque ex¬
truuntur excelsi necito ciuitas
destruatur. nehostib pateat.
qui circum dantur ecdesiae asa¬
pientis simis uiris & omni roctio¬
ne firmantur ne quod dogma
ꝑuersum proceualeat ueritati
Dehistius modimoris: dsloqut
adhieremiam: Eccesuꝑ manis
mecis depinximurostuos. & in
conspestumeo sunt semꝑ. Sin
autemhi quiprius inpugnauer
ecclesiam. cogtouerit a te tran¬
sierint adfidem & pugnaueris
ꝓeti quam ante in pugnaueru
tuncillud implebitur:
Cito aedificaberis abhis qͣuib des¬
struta eyors : In leuiti coquoquele¬
gimus: domum quae in urbibus
muractissit. suntrr annum redẽp¬
ta non fuerit emptori a&erna
possissione firmari: Quod sun
uillis &uiculissit quaemuos
non habeant semꝑ posseredimi
Etemptoris pra&ium flustuare:
Et sup omnes naues tharsis & suꝑ
omne quodui supulchrum est:

Expanded text:
nia destructa sint atque vastata, nia destructa sint atque vastata, quia vano superbiae supercilio intumuerint . Muri quoque exstruuntur excelsi, ne cito civitas destruatur, ne hostibus pateat, quia circumdantur Ecclesiae sapientissimis viris, et omni ratione firmantur, ne quod dogma perversum praevaleat veritati. De istiusmodi muris Deus loquitur ad Jerusalem: Ecce super manus meas depinxi muros tuos, et in conspectu meo sunt semper . Sin autem hi qui prius impugnaverant Ecclesiam, cognita veritate, transierint ad fidem, et pugnaverint pro ea, quam ante impugnaverant, tunc illud implebitur: Cito aedificaberis ab his, a quibus destructa eras . In Levitico quoque legimus, domum, quae in urbibus muratis sit, si intra annum redempta non fuerit, emptori aeterna possessione firmari, quod si in villis et in viculis sit, quae muros non habeant, semper posse redimi, et emptoris pretium fluctuare . Et super omnes naves Tharsis, et super omne, quod visu pulchrum est.
Abbreviated transcription (Latin):
sibi cuxilio foreestimabant
in foueas teroce demersis ͥnt.
& profundissima antra secuti:
sienimuoracium & luxbriostoꝵ
uenter estds̃. quare non aucri
aurum &argentum appellet᷑
ds̃ : Aliihaec adbabylonia refe¬
runt tempora . Ego iuxtaleges
tropolegiae sigula quaeque ꝑ¬
curram Turris uel obmonitionẽ
urbis cedificatur. uel obspecula
ut longeueniens cernaturhos¬
tis Vnusquisq: ergo nostrũ deb&
edificare turrem prius sumptib:
supputatis. neiuxta euangeli¬
cam parabolã cum explereo¬
pus nequi uerit i  rideitur
Haec turris bone construsta
ꝑsistit: sin cuitẽ erecta insuꝑ¬
biã firma non habuerit fun¬
damentu : cad& suꝑ eum oc
quo aedificata est: sicut illa in
siloa quȩdecem & ostohomi¬
nes interfecit. Unde & dñsdio
egeritis paenitentiam simili¬
ter peribitis. In consequentb
quoque lesturisumus. quodds
in uinea sua aedificauerit tine
& fecerit torcular. & maceni
circum dederit: sed haec om¬

Expanded text:
sibi auxilio fore aestimabant, sibi auxilio fore aestimabant, in foveas terrae demersi sint, et profundissima antra sectati. Si enim voracium et luxuriosorum venter est Deus, quare non avari aurum et argentum appelletur Deus? Alii haec ad Babylonia referunt tempora. Ergo juxta leges tropologiae singula quaeque percurram. Turris vel ob munitionem urbis aedificatur, vel ob speculam, ut longe veniens cernatur hostis. Unusquisque ergo nostrum debet aedificare turrim, prius sumptibus supputatis, ne juxta Evangelicam parabolam , cum explere opus nequiverit, rideatur. Haec turris bene constructa persistit. Sin autem erecta in superbiam, firma non habuerit fundamenta, cadet super eum, a quo aedificata est: sicut illa in Siloa, quae decem, et octo homines interfecit. Unde et Dominusegeritis poenitentiam, similiter peribitis . In consequentibus quoque lecturi sumus, quod Dominus in vinea sua aedificaverit turrim, et fecerit torcular, et maceriam circumdederit, sed haec om
Abbreviated transcription (Latin):
num ali detrohantur ad poena
& cedrilibani quae propter
suꝑbiam conterentur eligantur
cumboniodoris fuerint &cum
a postolo dixerint bonusodor
sumus
Et suꝑ omnes montes excelsos
& suꝑ omnes colles eleuatos
Sicut in bonam pastem ꝓuari&a¬
teuistutum montes appellantur
& colles sic inter impiosꝑdiuer¬
si tateuitiorum & mcoximae suꝑ¬
bice alii montessunt. alii colles
sup quos erit dies dñi : De quibus
in hetechiescriptum est Haec
dicit ad onaidñs montib & collib:
ecceego inducam suꝑ uos gladiũ
& dissipabuntur excelsauro &
Quiaduespasiani hadrianique
haecreferunt tempora: corpo¬
roliter dicunt inpl&a quae
scripta sunt. quod nonturris
excelsa non firmissimus murus
non ulla nauium multitudo &
negotiationis industria aduersũ
uimromaniexercitus potue¬
rit prace ualere sed intantam
habitatores iudae uenisse for¬
midinem & ipsicum coniugibus
cicliberis curo & argento quȩ

Expanded text:
num, alii detrahantur ad poenam, num, alii detrahantur ad poenam, et cedri Libani, quae propter superbiam conterentur, eligantur, cum boni odoris fuerint, et cum Apostolo dixerint: Christi bonus odor sumus . Et super omnes montes excelsos, et super omnes colles elevatos. Sicut in bonam partem pro varietate virtutum, montes appellantur et colles: sic inter impios pro diversitate vitiorum, et maxime superbiae, alii montes sunt, alii colles, super quos erit dies Domini, de quibus 40 in Ezechiele scriptum est: Haec dicit Adonai Dominus montibus et collibus: ecce ego inducam super vos gladium, et dissipabuntur excelsa vestra, et Qui ad Vespasiani Adrianique haec referunt tempora, corporaliter dicunt impleta quae scripta sunt, quod non turris excelsa, non firmissimus murus, non ulla navium multitudo, et negotiationis industria, adversum vim Romani exercitus potuerit praevalere; sed in tantam habitatores Judaeae venisse formidinem, ut et ipsi cum conjugibus et liberis, auro et argento quae
Abbreviated transcription (Latin):
quae & si fecerint fructus. porco¬
rum sunt alimenta non homini
basan regio est arabiae cui imse¬
rocuit og qui appellatus est rex
bascin. & interpracetatur
Quam quam si confusi onem tias¬
fere uoluerimus magis
significat. quam basan: super
omnesergo qui eriguntur in
supbiam & fticiuntopero igno¬
minice atq incaeno libi dinum
uolutatur : dñiuindicta consur¬
g&. Quod si prudens lestor
quaesierit cur intemplodñi
caedrina ligna sintposita. & in
centesimotestio pscalmolegimis
iux tahebrocicam ueritatem. satu¬
stebunturlignaetmpi & cedrili¬
bani quasplantasti ibi passeres
nids cabunt : & interceteraligna
&iam cedriad laudes dñi ꝓuocen¬
tur & in aduentu scluatoris
quando omnes arbores & ligna
campiad plaudent ramissuis
scriptum sit: ponam interro in¬
a quosci. cedrum &buxum &cy¬
parissum & pinum & nunc dicñ
dñi suꝑcedros libani sermopro¬
ph&icus comminetur. hoc dicen¬
dum est quod ex eodem genere
hominum alii sublimentur adreg¬

Expanded text:
quae etsi fecerint fructus, porcorum sunt alimenta, non hominum. Basan regio est Arabiae, cui imperavit Og, qui appellatus est rex Basan, et interpretatur a, quam si confusionem transferre voluerimus, magis significat quam Basan. Super omnes ergo qui eriguntur in superbiam, et faciunt opera ignominiae, atque in coeno libidinum volutantur, Domini vindicta consurget. Quod si prudens lector quaesierit, cur in templo Domini cedrina ligna sint posita, et in centesimo tertio psalmo legamus juxta. Hebraicam veritatem, Saturabuntur ligna Domini, et cedri Libani, quas tu plantasti: ibi passeres nidificabunt ; et inter caetera ligna etiam cedri ad laudes Domini provocentur: et in adventu Salvatoris, quando omnes arbores, et ligna campi applaudent ramis suis, scriptum sit: Ponam in terra inaquosa cedrum et buxum, et cypressum et pinum : et nunc diem Domini super cedros Libani sermo propheticus comminetur? hoc dicendum est, quod ex eodem genere hominum, alii sublimentur ad reg
Abbreviated transcription (Latin):
in quid illa in qua exaltabitur
dñs solus hoc est in dieultionis
dominicae: excelsiquique & ad¬
rogantes adque sublimes. capti¬
uitati & gladio subiecebunt:
sermo demagnis est atq princi¬
pibus quod quantomagis suꝑ¬
bienttanto amplius depriman¬
tur. Onsenim suꝑbis resistit
& humilibus dat gractiam
Qui dedi eiudicu in tellegunt.
suꝑbum & excelsum & sublimẽ
& ad rogantem. dicibolum dici
putant. qui suꝑbiens loquitur
suꝑstellas caeli ponam sedem
mecim sedebo inmonte excel¬
so suꝑ omnes montes excelsos
ada quilonem ascendam suꝑ
nubes erosimilis aaltissimo quo¬
do ex oreinfantium & lastantiũ
ꝑficietur laus. ut destruatur
mnimicus & ultor
Et suꝑ omnes cedros libani subli¬
mes & erestas. & suꝑ omnesquaer¬
cus basan. Et in uice simo
oet uoopsalmocanitur: Vox
dñi conterentiscedros conte¬
r& dñs cedros libani. & commi¬
nu& ets quasi uitulum libani
& intricesimosexto uidum

Expanded text:
In die, inquit, illa in qua exaltabitur In die, inquit, illa in qua exaltabitur Dominus solus, hoc est, in die ultionis Dominicae, excelsi quique et arrogantes atque sublimes captivitati et gladio subjacebunt. sermo de magnis est atque principibus: quod quanto magis superbierint, tanto amplius deprimantur. Dominus enim superbis resistit, et humilibus dat gratiam . Qui de die judicii intelligunt, superbum et excelsum, et sublimem, et arrogantem, diabolum dici putant. Qui superbiens loquitur: Super stellas coeli ponam sedem meam: sedebo in monte excelso, super omnes montes 39 excelsos ad Aquilonem: ascendam super nubes, ero similis Altissimo : quando ex ore infantium et lactentium perficietur laus, ut destruatur inimicus et ultor . Et super omnes cedros Libani sublimes et erectas, et super omnes quercus Basan. Et in vicesimo octavo psalmo canitur: Vox Domini conterentis cedros: conteret Dominus cedros Libani, et comminuet eas quasi vitulum Libani . Et in tricesimo sexto psalm
Abbreviated transcription (Latin):
sumamus perre fostitudinem
& bibat populus despiritali sequen¬
tieosp&roc. Absconditur que in pe¬
tra qui ingreditur cubiculum suũ
&dcuso ostio adorat pectrem
ut intertceno corpore constitu¬
tus transeuntem mundi non sen¬
tiat tempestatem
Oculi sublimes hominis humilia¬
tisunt & incuruabitur altitudo
uirorum exaltabitur autem dt̃s¬
I solus in dieilla
Cum hostes uenerint & omnem
prouinciam babylonius cutro¬
manus mucrouastauerit : &cir¬
cum sederint agminabellato¬
rum hieruscilem : tunc nec diui¬
tice nec nobilitas generis nec
potentia dignitatum aliquem
defendere poterunt sed omni¬
um erit una captiuitas : &d s̃
solus exaltabitur cuius i roem
nullus poterit declinare Mul¬
tihaec dedieiudicii in tellegunt
quodomnis creatura conparac¬
tione diuinae gloriae humilie¬
tur. & incuruetur. & nihilesse
Dies enim dñi exercituum super
omnem suꝑbum & excelsum &
suꝑ omnem adrogantem & rełq¬
Ethaec prioribus coniunguntur.

Expanded text:
sumamus petrae fortitudinem,sumamus petrae fortitudinem,Et, Bibebat populus de spiritali sequenti eos petra . Absconditurque in petra qui ingreditur cubiculum suum, et clauso ostio adorat Patrem, ut in terreno corpore constitutus, transeuntem mundi non sentiat tempestatem. Oculi sublimes hominis humiliati sunt, et incurvabitur altitudo virorum: exaltabitur autem Dominus solus in die illa. Cum hostes venerint, et omnem provinciam Babylonius aut Romanus mucro vastaverit, et circumsederint agmina bellatorum Jerusalem: tunc nec divitiae, nec nobilitas generis, nec potentia dignitatum aliquem defendere poterunt; sed omnium erit una captivitas, et Deus solus exaltabitur, cujus iram nullus poterit declinare. Multi haec de die judicii intelligunt, quod omnis creatura comparatione divinae gloriae humilietur, et incurvetur, et nihil esse Dies enim Domini exercituum super omnem superbum et excelsum, et super omnem arrogantem. Et haec prioribus conjunguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
gimus uerior inter p̃tatio est
Qui sub uesten testemplum dĩ non
eum adorauerunt qui uistoriõ
precebuit sed idola manuum
sucrum sincutem deiudaes.
ꝓph&ae truculenta senten¬
tia est ut contrapopulum suũ
opcye uidecitur. cusuprocdi¬
xerat. Domus ia cobuenite
& ambulemus in lumine dñi
ngrederein p&ram. abscondere
fossa humo a facietimoris dni
& ꝯloriam aiestatis eius
Ego quidem populum sum cohor¬
datus dicens domusi a cob
uenite &etimus in lumine dñi
Sed quia proiecit dñs populum¬
suum iacob proiecit autem
quia aut fecit aut passus est quȩ
suprac exposuimus Ideo prae¬
nuntio uobis quaeuenturo sint
mala & hortor ut in grediami¬
nip&racs & cibscondamini inspe¬
luncis afticieb abylonis uel roma¬
niexercitus quando omniauas¬
tabuntur: iuxtaillud quod in
eul ingelio legimus Tunc diceN
montibus cacd&e suꝑnos & p&ris
cibsconditenos: iuxta anruren
uero a faciednicae ma¬
iestatis pracecipitur nobis. ut ad¬

Expanded text:
gimus, verior interpretatio est: gimus, verior interpretatio est: qui subvertentes templum Dei, non eum adoraverunt, qui victoriam praebuit, sed idola manuum suarum. Sin autem de Judaeis, Prophetae truculenta sententia est, ut contra populum suum orare videatur, cui supra dixerat: Domus Jacob, venite, et ambulemus in lumine Domini. Ingredere in petram: abscondere in fossa humo a facie timoris Domini, et a gloria majestatis ejus. Ego quidem populum cohortatus sum, dicens. Domus Jacob, venite, et ambulemus in lumine Domini. Sed quia projecit Dominus populum Jacob: projecit autem, quia aut fecit, aut passus est, quae supra exposuimus; ideo praenuntio vobis quae ventura sint mala, et hortor ut ingrediamini petras, et abscondamini in speluncis a facie Babylonii vel Romani exercitus, quando omnia vastabuntur, juxta illud quod in Evangelio legimus: Tunc dicent montibus, cadite super nos; et petris, abscondite nos . Juxta anagogen vero a facie Dominicae majestatis praecipitur nobis, ut as
Abbreviated transcription (Latin):
interpraetantur quod in euan¬
lio legimus Cum cutẽ uideritis
ab hominationem desolationis
stantem inscoloco. &operi
manuum suarum inclinati surt
& homoyationale animal. aes
ad orauit & lapidem. sunt aut̃
quihaec deiudaeis interp̃tant᷑
quod an tequam caperentur
&ideo dimissi suntado unde
& infinecapituli ponitur neer¬
godimittcs eis possumus scđ¬
ANArOrEN & hoc dicer¬
quod omnedo gma contrariũ
ueritati ador& operamanuũ
suarum & constituat i dola m
tenex sua & incuruetur homo
& humilieturuir. & seerigere
non possit quiasit a dicbolo
colligatus nisi illum erexerit
dñs in exemplum illius mulieris
quam satanas uinxerot annis
decem & octo ut nec quaquã
ccielum sed te reẽ semꝑ aspit
r& Neergo dimititis eis
tisunt et non dimittas eis
sids̃ loquitur . itaintellegendũt
quitanta fecerunt non parcã
eis nec tam innumerorbilia pec¬
catadimittam si proph&a
sicsentien dum neergo dimit
tas quitanta scelero ꝑp& rocui¬
runt quod sideromanis intelle¬

Expanded text:
tur, quod in Evangelio legimus: Cum autem videritis abominationem desolationis stantem in sancto loco . Et operi manuum suarum inclinati sunt: et homo, rationale animal, aes adoravit, et lapidem. Sunt autem qui haec de Judaeis interpretentur, quod antequam caperentur ideo dimissi sunt a Deo. Unde et in fine capituli ponitur: Ne ergo dimittas eis. Possumus sanagogen et hoc dicequod omne dogma contrarium veritati adoret opera manuum suarum, et constituat idola in terra sua, et incurvetur homo, et humilietur vir, et se erigere non possit: quia sit a diabolo colligatus, nisi illum erexerit Dominus, exemplo illius mulieris, quam Satanas vinxerat annis decem et octo, ut nequaquam coelum, sed terram semper aspiceret . Ne ergo dimittas eis. ti sunt: Et non dimittam eis. Si Deus loquitur, ita intelligendum est: Quia tanta fecerunt, non parcam eis, nec tam innumerabilia peccata dimittam. Si Propheta, sic sentiendum: ne ergo dimittas eis, qui tanta scelera perpetrarunt. Quod si de Romanis intelli
Abbreviated transcription (Latin):
sciliens suꝑ montes transiliens
colles similis est fratruelis meis
capyaeae uel inulo ceruorũ
inmontib bethel
Et fluentadeumomnes gentes
& ibunt populi multi Omnes
enim gentes seruientei: cuidic¬
tum est postulaame & daboti¬
bi gentes hereditatem tuã: &
possessionemtuam terminos
terroxe : Vt seruiant ei iux ta
sophoniam subiugo uno: de
quibus idem proph&aitestatr
Ixfinib: fluuiorum a& hiopiue
adferant tibi hostias : & in sep¬
tuagensimoprimo psalmo
legimus: inconspectueius pro¬
cident a&hiopes: in nomine
enimihũ omne genu flect&
caelestium terrestrium & in¬
fernorum &dicent: uenite¬
& ascendamus ad montẽ dñi

Expanded text:
ens super montes, transiliens colles: similis est fratruelis meus capreae vel hinnulo cervorum in montibus Bethel . Et fluent ad eum omnes gentes: et ibunt populi multi. Omnes enim gentes servient ei, cui dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae : ut serviant ei juxta Sophoniam sub jugo uno, de quibus idem propheta testatur: Ex finibus fluviorum Aethiopiae afferent tibi hostias . Et in septuagesimo primo psalmo legimus: In conspectu ejus procident Aethiopes . In nomine enim Jesu omne genu flectetur, coelestium, terrestrium, et infernorum . Et dicent: Venite, ascendamus ad
Abbreviated transcription (Latin):
sesunt & regionemeorum inp̃¬
sentiarum alieni deuorant
&usq ad finem mundiꝑseuerta¬
bit uastitas iudaeorum: pos¬
sumustiuitem haec tropologice¬
& depeccatoribus ciccipere: qui
descĩtate pristina corruerunt
postquam contrariis fuerint
tracditipotestatibus quod cmnis
eorum bonaueniant ad desestũ
& prioris iustitiaeds̃ non recor¬
detur : & ignaediciboliomnia
succendantur: & sintpabulũ
bestiarum dequibus &in alio
loco scriptum est N&rtedas
bestis animam confitentẽ tibi
K. Derelinquetur filicision sicut
umbrocculum in uineci: & ficitt
tugurium incuccumerario
Quo duinea appellatussit
omnis isrł: idom in consequepsib
proph&cites tatur dicens : Vine¬
a enim dñi scibaoth domus estisrł
Ethomo iudanouella plantatio.
at que dilesto: & in pscilmo Vineã
de cie grpto traenstullisti eiecisti
gentes & plontastieam: haecui¬
ne quam diuuberrimos cittulit
fructus habuit custodem dm̃:
dequoscribitur. non dormitabit

Expanded text:
sae sunt, et regionem eorum in prsae sunt, et regionem eorum in praesentiarum alieni devorant, et usque ad finem mundi perseverabit vastitas Judaeorum. Possumus autem haec tropologice de peccatoribus accipere, qui de sanctitate pristina corruerunt, postquam contrariis fuerint traditi potestatibus: quod omnia eorum bona veniant ad desertum: et prioris justitiae Deus non recordetur: 17 et igne diaboli omnia succendantur; et sint pabulum bestiarum, de quibus et in alio loco scriptum est: Ne tradas bestiis animam confitentem tibi . Derelinquetur filia Sion sicut umbraculum in vinea: et sicut tugurium in cucumerario. Quod vinea appellatus sit omnis Israel, idem in consequentibus Propheta testatur, dicens: Vinea enim Domini sabaoth, domus est Israel: et homo Juda, novella plantatio atque dilecta : et in Psalmo: Vineam de Aegypto transtulisti: ejecisti gentes et plantasti eam . Haec vinea quamdiu uberrimos attulit fructus, habuit custodem Deum, de quo scribitur: Non dormitabit,
Abbreviated transcription (Latin):
dentem dehierusadem in hieri¬
cum cla tronibus uulnera tum
curoctum que a scimaritano
& post custeritatem uini in fusce
uulneribus eius olei mollitudinẽ
Abeoergo loco ubi supra dixerat
in quoꝑcutiam uos. & omneca¬
putlanguidum usqueadhoc
quod infestur non estcurata
medicamine nequefotaoleo
trocis lationis similitudo seruatur
& in mediabilium descriptio
uulnerum a &ernam captoui¬
tate exprimitiuud aeorum.
Terrocuroc desesta ciuitates
uroce ignaesu ccensae. regi¬
onemuram in conspectuuro
cilieni deuorant & desolabit᷑
sicut inuastitate hostili.
Haec subbabrlonis expciste
conpleta sunt incenso tẽplo
sub uersahierusclem : quan¬
do regionem decem tribuum
samaritanipossederunt &¬
intantam redasta est tepoc
repromissionis solitudinem
ut aleonibus uastar&ur Ple¬
nius autem adque ꝑfestus quid
futurum sit subromana captiui¬
tate describitur: quando uniue¬
sam iudaeã romanus uastauit
exercitus ciui tates que succen¬

Expanded text:
dentem de Jerusalem in Jeridentem de Jerusalem in Jericho a latronibus vulneratum, curatumque a Samaritano: et post austeritatem vini, infusam vulneribus ejus olei mollitudinem. Ab eo ergo loco, ubi supra dixerat: In quo percutiam vos; et: omne caput languidum, usque ad hoc quod infertur: Non est curata medicamine, neque fota oleo, translationis similitudo servatur, et irremediabilium descriptio vulnerum, aeternam captivitatem exprimit Judaeorum. . Terra vestra deserta: civitates vestrae igne succensae: regionem vestram in conspectu vestro alieni devorant, et desolabitur sicut in vastitate hostili. Haec sub Babyloniis ex parte completa sunt, incenso templo, subversa Jerusalem, quando regionem decem tribuum Samaritani possederunt, et in tantam redacta est terra repromissionis solitudinem, ut a leonibus vastaretur. Plenius autem atque perfectius quid futurum sit sub Romana captivitate describitur: quando universam Judaeam Romanus vastavit exercitus, civitatesque succen
Abbreviated transcription (Latin):
in utiles faacti sunt: non est qui fa¬
ciatbonum non estusqueadu¬
num: Quod que infestur. non
est in easanitas uel inpopulo
in tellege uelin corpore uel in
capite.
Non est circumligata neccura¬
ta medicamine neq fota oleo
Proquo lax transtulerunt n
est malagma inponere neque
oleum neque cilligaturocss usq
hodie uulnus &liuor & plaga
tumenspopuli isrł non estcir¬
cumligata foceolis nec curata
medicamine: Quodaquila
sic candam saniem. & puruler¬
tias extrochendas iniciuntur
uulneribus Neque fota oleo.
ut eorum duriti alacrimis
paenitentiae mollir&ur
profasceolis quibus isrlis ne¬
quaquã circumligata sunt
uulnera. lxxmalaꝯma trais¬
tulerunt: iac& ergo confossus
& contrucidatus isrł quicin¬
terfecit medicum qui ad curan¬
dam uenerat domum isrł: un¬
subꝑsonababylonis locuntur
cingeli : Curauimus babrlone
& non est sanata Vrbem uide¬
lic& confusionis adq uitiorum
Et in euangelio legimus: descen¬

Expanded text:
inutiles facti sunt: Non est qui fainutiles facti sunt: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Quodque infertur: non est in eo sanitas, vel in populo intellige, vel in corpore, vel in capite. . Non est circumligata, nec curata medicamine: neque fota oleo. Pro quo LXX transtulerunt: Non est malagma imponere, neque oleum, neque alligaturas. 16 Usque hodie vulnus et livor, et plaga tumens populi Israel non est circumligata fasciolis, nec curata medicamine. Quod Aquilasiccandam saniem, et purulentias extrahendas injiciuntur vulneribus. Neque fota oleo: ut eorum duritia lacrymis poenitentiae molliretur. Pro fasciolis, quibus Israelis nequaquam circumligata sunt vulnera, LXX malagma transtulerunt. Jacet ergo confossus et contrucidatus Israel, quia interfecit medicum, qui ad curandam venerat domum Israel. Unsub persona Babylonis loquuntur Angeli: Curavimus Babylonem, et non est sanata , urbem videlicet confusionis atque vitiorum. Et in Evangelio legimus, descen
Abbreviated transcription (Latin):
non est in eo scinitas: uulnus
& liuor & plagatumens
Serbat coeptam trans lationẽ
a pedibus usq aduesticem: idest
aa sumo usq adsumum ab ex¬
tremis usqueadprimos totocon¬
fossi sunt corpore : Vulnus inquid
& liuor & plagatumens. Aut enĩ
uerberibus liuent corpora. Aut
plagis tument: authiant uul¬
neribus: Quaerimus cuihaec
tempori coaptan disint. post
babyloniam captiui tatem. sub
⁊ erobabel & etrac acneemia
isrł reuersus est iniudaeam: &
antiqum recepit statum: Subdi¬
uersis quoque principibuscre¬
gibus templum cuigustius fa¬
bricatum estintantum ut &ĩ
&x ternarum gentium lacciede¬
moniorum & catheniensium. ac
romanorum mererentur ami¬
citias ergohoc quod dicit Non
est in eosanitas. Ad extremam
refest captiui tatem: quando
posttytum & uespasianum &ul¬
timam euersionem hierusclem
sub celiohadrianousquecid prace¬
sens tempus nullum remedium
est Inpl&urque quodscriptũ
est. Omnes declinauerunt simil

Expanded text:
non est in eo sanitas: vulnus, non est in eo sanitas: vulnus, et livor, et plaga tumens. Servat coeptam translationem: a pedibus usque ad verticem, id est, ab imo usque ad summum, ab extremis usque ad primos, toto confossi sunt corpore. Vulnus, inquit, et livor et plaga tumens: aut enim verberibus livent corpora, aut plagis tument, aut hiant vulneribus. Quaerimus, cui haec tempori coaptanda sint. Post Babylonicam captivitatem sub Zorobabel, et Ezra, ac Neemia Israel reversus est in Judaeam, et antiquum recepit statum. Sub diversis quoque principibus ac regibus templum augustius fabricatum est, in tantum ut etiam externarum gentium, Lacedaemoniorum, et Atheniensium, ac Romanorum mererentur amicitias. Ergo hoc quod dicit: Non est in eo sanitas, ad extremam refert captivitatem: quando post Titum et Vespasianum, et ultimam eversionem Jerusalem, sub Aelio Hadriano usque ad praesens tempus nullum remedium est: impleturque quod scriptum est: Omnes declinaverunt: simul
Abbreviated transcription (Latin):
ut recedatis & declinetis aadño
quade est illudhieremiae. Si¬
necciusci percussi filios uestros.
disciplinam non recepistis: Vn¬
deiratus loquitur osee Nonui¬
si tabo suꝑfilicos uras. cum fuerin
aite : & non iraescartibiampliis
De quibus & in pscilmis legimus
Non est firmamentum in plaga
eorum In laboribus hominum
non sunt. nec cum hominibus
flagellabuntur
Omneccput languidum. &om¬
ne cormerens Animil c&itia
interdum dolores corporis
mitigat: quod si adegrotatione
corporis accedat egritudo
animi : duplicatur infirmitas.
Interipsos quoque sensus & omnia
membra corporis principalem
locum obtin& locum: in quouisis
&odortus cuiditus & gustus est
Cumigitur caput doluerit: om¬
niaimembra debilia sunt: & per
m&aforan doc&. Quod a prin¬
cipibus usque ad extremam ple¬
bem : Ad oltoribus usque cdim¬
peritum uulgus in nullositscnitas
sed omnes in impi&ate puri ar¬
dore consentiant¬
Κ Aplanta pedis usque aduesticem

Expanded text:
ut recedatis et declinetis a Domino. ut recedatis et declinetis a Domino. Quale est illud Jeremiae: Sine causa percussi filios vestros: disciplinam non recepistis de iratus loquitur per Osee. « Non visitabo super filias vestras, cum fuerinta te, et non irascar tibi amplius . » De quibus et in Psalmis legimus: « Non est firmamentum in plaga eorum, in laboribus hominum non sunt, nec cum hominibus flage. Omne caput languidum, et omne cor moerens. Animi laetitia interdum dolorem corporis mitigat: quod si ad aegrotationem corporis accedat aegritudo animi, duplicatur infirmitas. Inter ipsos quoque sensus, et omnia membra corporis, principalem locum obtinet caput, in quo visus et odoratus, auditus et gustus est. Cum igitur caput doluerit, omnia membra debilia sunt. Et per metaphoram docet, quod a principibus usque ad extremam plebem, a doctoribus usque ad imperitum vulgus in nullo sit sanitas: sed omnes in impietatem pari ardore consentiant. A planta pedis usque ad verticem,
Abbreviated transcription (Latin):
torum in isrł populo non fuisse
Sicuitem legerimus ut in hebraico
est populo groui iniquitate illus
testimoniir e cordemur: quod
iniquitas sedecit suꝑ todentum
plumbi: Et expeccatoris ꝑsona
dicatur in psclmo. Eleuate sut¬
iniquitates mece suꝑ caput meũ.
quasionus gracue in gracuatesun᷑
suꝑme. Manifesta transcurri¬
mus ut in obscurioribus & his
quae explationem in digent in¬
moremur¬
R. In quo percutiam uosultroc adden¬
tes proceuaricationem
Quo testimonio discimus idcirco
dñm ꝑcutere delinquentes ut
ꝑcussos corrigat & non tam
poenasit quam emendatio ẽ.¬
que sensus non in uenio quã
plagisuris possim aithibere
medicina Omnia mebraruro
plena sunt uulnerum. nullam
pastem corporis quae nonsit an
teꝑcussa re. perio: uelcestehoc
modo nullas in uenio plagas.
quibus uestrac frangam duritiã
Quanto enim tormentamaiora
sunt tantomagis crescitim¬
pi&as & iniquitas: Siueut the¬
odotio t ranstulit declinatio.

Expanded text:
torum in Israel populo non fuisse. torum in Israel populo non fuisse. Sin autem legerimus, ut in Hebraico est, Populo gravi iniquitate, illius testimonii recordemur, quod iniquitas sedeat super talentum plumbi, et ex peccatoris persona dicatur in psalmo tricescaput meum: Quasi onus grave ingravatae sunt super me . Manifesta transcurrimus; ut in obscurioribus, et in his quae explanatione indigent, immoremur. . In quo percutiam vos ultra addentes praevaricationem? Quo testimonio discimus idcirco Dominum percutere delinquentes, ut percussos corrigat, et non tam poena sit, quam emendatio. Estque sensus: Non invenio quam plagis vestris possim adhibere medicinam: omnia membra vestra plena sunt vulnerum: nullam partem corporis quae non sit ante percussa, reperio. Vel certe hoc modo: nullas invenio plagas, quibus vestram frangam duritiam. Quanto enim tormenta majora sunt, tanto magis crescit impietas et iniquitas, sive, ut Theodotio transtulit, declinatio,
Abbreviated transcription (Latin):
ex cessibus gentem increpatpec¬
catricem & populum plenum
uel grauem iniqui tate non quo
sit gens & cilius populus ut quidã
putat sed ipseisrł & gens cippellat᷑
& populus & filii scelerati siue ini¬
qui Vt qui primum ꝑbeneficium
filii cippellati sunt dñi. posteccuiti¬
osuo uocarentur filii iniquitatis.
siue ut reliqui consona uoce dixe¬
runt filii corrunpentes idest
num suouitio ꝑdiderunt: quod¬
que iungitur blas phemauer
citur conclamantibus non ha¬
bemus regem nisi caescrem.
Quictigitur derelinquerun txp̃m
& blas phemauerunt scmisrł
id circo cib cilienciti sunt r&rorsũ
Vt qui cippellabantur pars & filii
di postea dicerentur filii clie¬
nimentra sunt mihi procecipit
sciluator nec dp̃henso arctro
respiciamus tergum. necimite¬
mur uxorem loh Vnde &
cipostolus extendensse in prora
posteriorum obliuiscitur.
Quo dcuitem dixit iux ta septu¬
aginta populo pleno peccatis
ostendit nullam speciem pecca¬

Expanded text:
excessibus gentem increpat pecexcessibus gentem increpat peccatricem, et populum plenum vel gravem iniquitate. Non quo alia sit gens et alius populus, ut quidam putant, sed ipse Israel, et gens appellatur et populus, et filii scelerati, sive iniqui: ut qui primum per beneficium filii appellati sunt Domini: postea vitio suo vocarentur filii iniquitatis; sive 14 ut reliqui consona voce dixerunt, filii corrumpentes, id estnum suo vitio perdiderunt. Quodque jungitur: Blasphemaverucitur conclamantibus: Non habemus regem, nisi Caesarem ;Quia igitur dereliquerunt Christum, et blasphemaverunt Sanctum Israel; idcirco abalienati sunt retrorsum, ut qui appellabantur pars et filii Dei, postea dicerentur: Filii alieni mentiti sunt mihi . Praecepit Salvator, ne apprehenso aratro, respiciamus post tergum , ne imitemur uxorem Lot. Unde et Apostolus extendens se in priora, posteriorum obliviscitur . Quod autem dixit juxta LXX, populo pleno peccatis , ostendit nullam speciem pecca
Abbreviated transcription (Latin):
carnem. non multi potentes.
non multi nobiles sed qu&stul¬
ta sunt mundi elegitds̃. ut con¬
fundat sapientes : & quae infir¬
ma sunt mun dielegitds̃ ut
confundatfortia. sed haec
cocista superior uero in tp̃tatio ẽ.
N cegenti pec catricipopulo
grocui iniqui tate semini nequã
filiis scele roctis dercli queruis
dñmblas phemauerunt scm
isrł cibalienati sunt r&rorsuns
Hoc quod inultimo posui cib ali¬
enati sunt r&rorsum. sep tuagili¬
interprac&es non habent & pro
blas phemauerunt scribitur
in eiscidircundiam concitaue¬
runt & prosemininequam. se¬
men pessinoum : Quod c&erise¬
quentes hebracicum m̃erehim
interp̃ta sunt pessimorum: ut
non tam seminis uitium sit nebo¬
ni& medi diuersccputetur ẽẽ
natunr quam eorum malitiae
qui uoluntate propria d̃m
relinquerunt in principio uo¬
luminis titulus est ꝑsonam. cau¬
sam. tempus que com memoras
insecundo intentos auditores
facit: in testio narrort quidlo¬
cutus sit dñs: inquasto quasi in

Expanded text:
ulti potentes, non multi nobiles: sed quae stulta sunt mundi, elegit Deus, ut confundat sapientes; et quae infirma sunt mundi, elegit Deus, ut confundat fortia . Sed haec coacta, superior vera interpretatio est. . Vae genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis: dereliquerunt Dominum: blasphemaverunt sanctum Israel: abalienati sunt retrorsum. Hoc quod in ultimo posui: abalienati sunt retrorsum, LXX Interpretes non habent et pro blasphemaverunt, scribitur in eis, ad iracundiam concitaverunt: et pro semine nequam, semen pessimum. Quod caeteri sequentes, Hebraicum MEREIM   interpretati sunt, pessimorum: ut non tam seminis vitium sit ne boni et mali diversa putetur esse natura quam eorum malitiae, qui voluntate propria Dominum dereliquerunt. In principio voluminis titulus est, personam, causam, tempusque commemorans: in secundo intentos auditores facit: in tertio narrat quid locutus sit Dominus: in quarto quasi in
Abbreviated transcription (Latin):
noluerint uestere: C&erienĩ
quiuesterunt quidem sed sermo¬
nem ambiguum adimpi&atiss
traxeresensum non mirum
curmale inter procetati sunt.
nec uoluerint dexp̃o gloriosum
quid dicere inquem non credebaNT.
uidelic& iudaei cuut semi iudaei
id est hebionitae: Quͦdautem
xp̃s excelsussit uelaltissimus
qui alio sermone apud hebraeos
appellatur helion. In osto ge¬
simosextopsalmolegimus
Num quid sion dic& homo quod
homonatus sit in ea. & ipse fun¬
dciuit eam altissimus: Et in euan
gelio : &tupuerproph&ci al¬
tissimi uocaberis Acnelongũ
funem trocham In expositio¬
ne enimscarum scripturacrum
ueritatem debemus sequi non
contentionem. In istolo cobam̃a
apud hebreos. non excelsus dicitur
sed excelsum Id est ipsa cltitu¬
doc que sublimitas quasi
si deciliquo dicamus. Non est
diuinus sed diuinatio Non est
riuus. sed fons: Hon esthomo
sed ipsahumanitas Origenes
hunc locum itcunterptatus est:
qui csingulariter de uno homi¬

Expanded text:
noluerint vertere. Caeteri enim, noluerint vertere. Caeteri enim, qui verterunt quidem, sed sermonem ambiguum ad impietatis traxere sensum, non mirum cur male interpretati sint, nec voluerint de Christo gloriosum quid dicere, in quem non credebant: videlicet Judaei aut Semijudaei, id est, Ebionitae. Quod autem Christus excelsus sit vel altissimus, qui alio sermone apud Hebraeos appellatur, ELION , in octogesimo sexto psalmo legimus: Numquid Sion dicet homo, et homo natus est in ea; et ipse fundavit eam Altisgelio: Et tu puer Propheta Altissimi vocaberis . Ac ne longum funem traham in expositione enim sanctarum Scripturarum veritatem debemus sequi, non contentionem in isto loco BAMA apud Hebraeos non excelsus dicitur, sed excelsum, id est, ipsa altitudo atque sublimitas: quasi si 46 de aliquo dicamus, non est divinus, sed divinatio: non est rivus, sed fons: non est homo, sed ipsa humanitas. Origenes hunc locum ita interpretatus est: Quia singulariter de uno homi
Abbreviated transcription (Latin):
laudarexp̃m sed nihilipendere:
Quae est enim uerborum conseque¬
tia & qui ordo ractionis achensus.
ut dicamus cum haec seita habecnt.
& dies uenturus sit dñi in quauniuer¬
sus iud aecies tatus sub uestendus est
& omnia conterenda. moneouos
atq procecipio: ut qui escatis
ab homine quiita spirat acuiur
ut nos homines quic innihilo
computandus est quis quam na
hominum ita quempiam lau¬
d& &dicat. Cauete ne offen¬
datis eum qui omnino nihilest
Ergo econtrario sic intellegn¬
dum: cum baecuniuersa uer¬
tura sint uobis & proph&ali
spũ pracedicantur: Moneo
citq pracecipio ut qui escatis al
eo qui secundum carnem qui¬
dem homo est & hab& anima
&ita spirat & naribus alitum
trochit ut nos homines spise¬
mus & uiuimus. sed secundum
diuinãm uestatem excelsus
et est & reputatur. & creditus
Tacita mecum mente ꝑ trastas
non possum in uenire ractione
quare laex tam ꝑspicuam de
xp̃oproph&iam ingrecum

Expanded text:
laudare Christum, sed nihili pendere. laudare Christum, sed nihili pendere. Quae est enim verborum consequentia, et qui ordo rationis ac sensus, ut dicamus: Cum haec ita se habeant, et dies ventura sit Domini, in qua universus Judaeae status subvertendus est, et omnia conterenda: moneo vos atque praecipio, ut quiescatis ab homine, qui ita spirat ac vivit, ut nos homines, quia in nihili computandus est? Quisquam ne hominum ita quempiam laudet, ut dicat: Cavete ne offendatis eum, qui omnino nihili est? Ergo econtrario sic intelligendum: Cum haec universa ventura sint vobis, et prophetali spiritu praedicantur, moneo atque praecipio, ut quiescatis ab eo qui secundum carnem quidem homo est, et habet animam, et ita spirat, et naribus halitum trahit, ut nos homines spiramus, et vivimus: sed secundum divinam majestatem excelsus et est, et reputatur, et creditur. Tacita mecum mente pertractans, non possum invenire rationem, quare LXX tam perspicuam de Christo prophetiam in Graecum
Abbreviated transcription (Latin):
foramina ꝑquae adueritatem
ualeamt ꝑuenire haec iuxta
ANΑsΩrEN ut potuibreui ser¬
mone ꝑstrinxi: quae hebrei ad
babilonia referunt tempora
& sub uersionẽ hieru salem quan¬
dosurrexit dñsterx̃ ꝑ cutere
iudceorum
Hoc procẽmisere Lex & in grecis ex¬
emplarib: ab origene sub asteriscis
de editione ai quilcie additum est
quod inhebreo italegitur. helda¬
lui lachemmena cdam eser Ne¬
sama bacphpho chibama nes ab
hurubinos diximus excelsus re¬
putatus estipse aquila interp̃¬
tatus est inquoreputatus est iste
uerbum hebrocicum bãma uel
celsum quod & in regnorum libris
& in hie rechiellegimus. uel ceste
inquo & eis litteris scribitur. beht
menhe: acprolocorum qua¬
litate si uoluerimꝰ. legere inquo.
dicimus bama: sinautem ex cel¬
sum ł excelscs legimus bama
Intellegen tes ergo iudaei prophe¬
tiam esse dexp̃o uerbum ambigu¬
um in deteriorem pastem inter¬
prec&ati sunt ut uiderentur non

Expanded text:
foramina, per quae ad veritatem foramina, per quae ad veritatem valeant pervenire. Haec juxta anagogen, ut potui, brevi sermone perstrinxi, quae Hebraei ad Babylonia referunt tempora et subversionem Jerusalem, quando surrexit Dominus terram percutere Judaeorum.Hoc praetermisere LXX, et in Graecis exemplaribus ab Origene sub asteriscis de editione Aquilae additum est, quod in Hebraeo ita legitur: HEDALU LACHEM MEN AADAM ASER NASAMA BAAPHPHO CHI BAMA NESAB HU. Ubi nos diximus, excelsus reputatus est ipse: Aquila interpretatus est, in quo reputatus est iste. 44 Verbum Hebraicum BAMA  , vel celsum, quod et in Regnorum libris, et in Ezechiele legimus: vel certe in quo, et eisdem litteris scribitur BETH, MEM, HE: ac pro locorum qualitate, si voluerimus legere, in quo, dicimus BAMMA; sin autem, excelsum vel excelsus, legimus BAMA. Intelligentes ergo Judaei prophetiam esse de Christo, verbum ambiguum in deteriorem partem interpretati sunt, ut viderentur non
Abbreviated transcription (Latin):
aosconderit: non cuidens proferre
quđm ale finxerat: secundus pro¬
festus est ut prius caelata ꝓiciat.¬
& inseesse non patiatur: ꝓtalpis
quas nos interp̃tati sumus. lax ua¬
nacaquila opyhrac. symmachis
infrustuosa theo dotio ipsum
hebrcicum posuit pharpharoth
est autem animal absq: quod sep
& racdices subter comedens. fru¬
gibus noxium est quod grecę
autem nocturnaaui s. quae con¬
gruum ab eis nomen accepit
uolit& paruum animalest &¬
murium simile. non tam uoce
& canture sonans quam stridore
quod cum uidectur uolitare. luci¬
fugum est & solem uidere non
potest. Istius modi animantib
idola conparata sunt: quae caeca
& tenebrosa coluntur acaecis
&omnia do ꝯmata contracria
ueritati. Quae cum indiem dñi
fuerint derelista: in gredientur
hi qui proiecerint ea infissurocs
p&rocrum cauernas quescoxorum.
ut non iterrae puluere. & uililu¬
to sed infirmaraction euersent᷑.
& inueniant sibi diuersa uistutũ

Expanded text:
absconderit, non audens proferre absconderit, non audens proferre quod male finxerat: secundum profectus est, ut prius caelata projiciat, et in se esse non patiatur. Pro talpis, quas nos interpretati sumus, LXX vana, Aquila ὀρυκτὰ, Symmachus infructuosa, Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit PHARPHAROTH  . Est autem animal absque oculis, et radices subter comedens, frugibus noxium est: quod Graeci autem nocturna avis, quae congruum ab eis nomen accepit volitet, parvum animal est, et murium simile, non tam voce et cantu resonans, quam stridore: quod cum videatur volitare, lucifugum est, et solem videre non patitur. Istiusmodi animantibus idola comparata sunt, quae caeca et tenebrosa coluntur a caecis: et omnia dogmata contraria veritati. Quae cum in die Domini fuerint derelicta, ingredientur hi qui projecerint ea in fissuras petrarum, cavernasque saxorum, ut non in terrae pulvere et vili luto, sed in firma ratione versentur, et inveniant sibi diversa virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
Tam diuui detur humanus serao¬
habere rationem : quandiudiu¬
naescientiae non fuerit conpa¬
roctus : Cum autẽ mendacium
ueritatiquasi st ͦ laigni adpro¬
pinquauerit : cito uoratur &
deperit & omnia dogmata
falsitatis quaenunc idola nomi¬
nantur abeo quod simulatasiꝰ
atq conficta penitus conterentꝰ¬
Indieilla ꝓici& homo idola argo¬
tisui & simulara curisui quaese¬
ceratsibi ut adorar& talpas
& uesꝑtiliones & ingredietur
fissunas p&rocrum & cauernas
& gloriam auestatis eius cumsur¬
rexerit ꝑ cutere terram
Scepediximus argentum & curũ
ꝓsermone & sensu accipi: quae
cumꝰ dõ hominib: data sunt utue
loquactur ł sentiant dm̃ & lcuds
creatorem suumilli abutantur
hoc munere in idolorum simu¬
lationem: Iuxta illud quodscrip¬
tum᷑ dedieis Argentum & aurũ
ipsi uero decirgento & curo meo
operati sunt bahal: Cum ergo
qui dni pauore ꝑterritus. primũ
in spelunca pectoris suudola
condiderit & inuoraginib tenore

Expanded text:
Tamdiu videtur humanus sermohabere rationem, quamdiu divinae scientiae non fuerit comparatus. Cum autem mendacium veritati, quasi stipula igni, appropinquaverit, cito voratur et deperit, et omnia dogmata falsitatis, quae nunc idola nominantur, ab eo quod simulata sint atque conficta, penitus conterentin die illa proiciet homo idola argenti sui et simulacra auri sui quae fecerat sibi ut adoraret talpas et vespertiliones et ingredietur fissuras petrarum et cavernas et a gloria majestatis ejus: cum surrexerit percutere terram. Saepe diximus argentum et aurum pro sermone, et sensu accipi, quae cum a Deo hominibus data sint, ut vel loquantur, vel sentiant Deum, et laudent creatorem suum, illi abutuntur hoc munere in idolorum simulationem; juxta illud quod scriptum est: Dedi eis argentum et aurum; ipsi vero de argento et auro meo operati sunt Baal . Cum ergo quis Domini pavore perterritus primum in spelunca pectoris sui idola condiderit; et 43 in voraginibus terrae
Abbreviated transcription (Latin):
nationes: sed propriae pales¬
tinos significat: Redditq cciusas
quare proiecerit ds̃ populum suũ
domum ia cob: quia repl&i sunt
in quit ut fuerunt in principio
cuguribus & omnib cunctis que
sordibus ido latriae : non adtender¬
de somnia nec auguria. Mo¬
sse scribente cognoscimus: quȩ
habuerunt gentes quas eiecit
dns afcicieisrł chananeorum
amorreorum & ceheorum
Hunclocum ecdesicie tracctatores.
cditer at que aliter edisserunt:
Quidam enim uolunt hoc signi¬
ficari quodꝓiesto populo iudae¬
orum ingressussit terrac quon¬
dam reꝓmissionis romanus ex¬
ercitus & eiectis iudaeis. habita¬
uerint iniudaea alienigenae:
qͥde toto orbe diuersarum gentiũ
accolȩsunt addusti: atitouespa¬
sino & hadriano c&erisq: prin¬
opibus: Aliiautem putant hoc
non ꝑtinere adromanatẽpora:
sed ad superiora priusquã aba¬
byloniis uastarentur: quod sub
impiis regibus fecissencrantur
& adño de relisti sunt:
Et pueris cilienis adheserunt

Expanded text:
nationes, sed proprie Palaesnationes, sed proprie Palaestinos significat. Redditque causas quare projecerit Deus populum suum domum Jacob: quia repleti sunt, inquit, ut fuerunt in principio, auguribus, et ominibus, cunctisque sordibus idololatriae. Non attendenda omina nec auguria, Mose scribente, cognoscimus, quae habuerunt gentes, quas ejecit Dominus a facie Israel, Chananaeorum, Amorrhaeorum, et Chethaeorum. Hunc locum Ecclesiae tractatores aliter, atque aliter edisserunt. Quidam enim volunt hoc significari, quod projecto populo Judaeorum, ingressus sit terram quondam repromissionis Romanus exercitus; et ejectis Judaeis, habitaverint in Judaea alienigenae, qui de toto orbe diversarum gentium accolae sunt, adducti a Tito, et Vespasiano, et Hadriano, caeterisque principibus. Alii autem putant hoc non pertinere ad Romana tempora, sed ad superiora, priusquam a Babyloniis vastarentur, quod sub impiis regibus fuisse narrantur, et a Domino derelicti sunt. Et pueris alienis adhaeserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
confundentur: Omnis enim
qui o peraturmalum oditlu¬
men & nonuenit adlucem.
neo pera eius arguantur:
Vos cuitẽ domus ia cob.domus po¬
pulimei uenitem ecum & parit̃
ambulemus in lumin edni Reci¬
picimus euangelium xp̃i inlumi¬
nemur abeo dicit: Ego sum
luxmundi : Cumq: hoclocutus
ex idpopulum iudceorum
cernens inpenitens coreorum
& animã incredulitate durissimã:
facit a postropham ad dnm̃ & dic̃:
Ideo eos hortor ut ad teueniant:¬
& mecum tuolumine ꝑfruantur
quia promerito peccatorum suoꝵ
reli quistipopulum tuum domũ
utolim & augures habuerunt
ut philistim: prophilistim semp
lax alienigenas interp̃tati sut ł
nomen communẽ proprioquȩ e
hodie gens palestinorum: Quic¬
siphilistinorum quiap. litterã
sermo hebrcicus non htb &
sed ꝓea phi greco utitur: unde¬
& illud quod in psalmis legimus
cum enu merotione gentum
c&erarum moligenigenȩ sub¬
ditisunt. Non om̃s externas

Expanded text:
confundentur . Omnis enim confundentur . Omnis enim qui operatur malum, odit lumen, et non venit ad lucem, ne opera ejus arguantur. Vos autem domus Jacob, domus populi mei, venite mecum, et pariter ambulemus in lumine Domini: recipiamus Evangelium Christi, illuminemur ab eo qui dicit: Ego sum lux mundi . Cumque hoc locutus fuisset ad populum Judaeorum, cernens impoenitens cor eorum, et animam incredulitate durissimam, facit apostropham ad Dominum, et dicit: Ideo eos hortor, ut ad te veniant, et mecum tuo lumine perfruantur, quia pro merito peccatorum suorum reliquisti populum tuum, domum t olim, et augures habuerunt, 35 ut Philisthiim. Pro Philisthiim semper LXX alienigenas interpretati sunt, nomen commune pro proprio, quae est hodie gens Palaestinorum, quasi Philisthinorum, quia P litteram sermo Hebraicus non habet; sed pro ea PHI Graeco utitur. Unde illud quod in Psalmis dicitur, cum enumeratione gentium caeterarum: Mihi alienigenae subditi sunt , non omnes exteras
Abbreviated transcription (Latin):
contra uicinas gentes arsisse
studio pracelicindi ita ut cae
sub p̃sidespriae crrino prima
est in orbetemrrum facta dis¬
criptio. & euangelicae doc¬
lacessarunt: &ne quaquã
ꝑoppida &uicos exercebantus
cid pro elia: sed agrorũ cultũ
militib tantum legionibus¬
quȩ romanis contrabarba¬
ras nationes bellandistudio
delegato quando impl&um e
an gelorum ille concentus clo¬
rĩ in excelsis dõ & suꝑtemam
pax in hominib: bonaeuolun¬
iitis & in dieb eius orta est
Domus ic cobuenite &ambule¬
mus in luminedñi proiecisti
enimpopulum tuum iacob
Post uocationem gentium. & os¬
tensionem montis dñi suꝑ uesticẽ
montium ad populum suum
id est populũ iud ceorũ quaeap¬
pellatur domus iacob ꝓph&ci
conuestitur: & ortatur eos ut
qui in tenebris uersanturer¬
roris. lumen suscipiant uerita¬
tis & ambulentinlumined ñi
Et quod am modo illuddcuurticũ
canit: Accediteadeum & in¬
luminamini. & facies uroce non

Expanded text:
contra vicinas gentes arsisse contra vicinas gentes arsisse studio praeliandi, ita ut caedsub Praeside Syriae Cyrino prima est in orbe terrarum facta descriptio, et Evangelicae doclla cessaverunt, et nequaquam per oppida et vicos exercebantur ad praelia; sed ad agrorum cultum, militibus tantum legionibusque Romanis contra barbaras nationes bellandi studio delegato: quando impletus est Angelorum ille concentus: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis ; et in diebus ejus orta esDomus Jacob venite, et ambulemine Domini: projecisti enim populum tuum domum Jacob. Post vocationem gentium, et ostensionem montis Domini super verticem montium, ad populum suum, id est, populum Judaeorum, qui appellatur domus Jacob, Propheta convertitur, et hortatur eos, ut qui in tenebris versantur erroris, lumen suscipiant veritatis, et ambulent in lumine Domini. Et quodammodo illud Davidicum canit: Accedite ad eum, et illuminamini: et facies vestrae non