comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis tñ culpam nõ euadũt. Est ad huc aliud genꝰ
m̃dacii: cũ aliqͥs quasi humilitatis causa men¬
tiri uidet᷑. Ut pote cũ se peccatorẽ dicit. et¬
tam̃ nõ ita sentit ut di¬
dicit. De quo u̾ssi¬
me dictũ est qͥa cũ causa humilitatis¬
q̃ͥs mentit᷑ si ante quam mentiret᷑ peccator
nõ erat. m̃tiendo efficit᷑ qd̾ nõ erat. qr qͥ pecca¬
torẽ se dicit. ⁊ nõ ita credit: ueritas in illo nõ
est. Est aliud genus m̃datii. cũ ꝓsalute uel
uita alt̾ius cõseruanda aliqͥs m̃tit᷑. qd̾ et ipsũ
nullomodo approbãdũ est. Male enĩ menti¬
endo itã seruat in alt̾iꝰ corꝑe. qͥ ꝑmendatuĩ¬
ueritatẽ extinguit incorde suo. Potest tam̃
in eiꝰ̾odi aliquando sine culpa ueritas cela¬
ri. quando causa salutis nr̃ȩ siue utilitatis aliene
ratio ex poscit. Longe eñi aliud est qd̾ uerũ ẽ
tacere. atq aliud qd̾ falsũ est asserere. Ipsa qͥppe

Expanded text:
tis tamen culpam non evadunt. Est adhuc aliud genus tis tamen culpam non evadunt. Est adhuc aliud genus mendacii, cum aliquis quasi humilitatis causa mentiri videtur, utpote cum se peccatorem dicit, ettamen non ita sentit ut dicit, de quo verissime dictum est, quia cum causa humilitatiss mentitur, si ant mentiendo efficitur quod non erat, quia qui peccatorem se dicit, et non ita credit, veritas in eo non est. Est aliud genus mendacii cum pro salute vel vita alterius conservanda aliquis mentitur, quod et ipsum nullo modo approbandum est. Male enim mentiendo vitam servat in alterius corpore, quiveritatem exstinguit in suo corde. Potest tamen in hujusmodi aliquando veritas sine culpa celari, quando causa salutis nostrae sive utilitatis alienae ratio exposcit. Longe enim aliud est, quod verum est tacere, atque aliud quod falsum est asserere. Ipsa enim
Abbreviated transcription (Latin):
est uel pꝰ ea aduenit. Flam siqͥs alti ꝓmiteret
se aliqͥd daturũ habens uoluntatẽ dandi cũ
ꝓmitteret: pꝰea uͦ mutata uoluntate dare nol¬
let.: mendatiũ ẽẽt. nõ qͥa in promissione cor¬
duplex fuit s qͥa ꝓmittens cor pꝰea duplica
uit. Sic gͦ intelligi potest qd̾ dic tũ est. Men¬
daciũ est significatio falsa .i. oratio uł locu¬
tio ꝑquã ille qͥ loqͥt᷑ auditori falsũ sigmi¬
ficare intendit. ⁊ putat. Nam isi uerũ¬
sit .i. ita sit ut dic̃ : mentit᷑ tñ ille qͥ loqͥt᷑. cũ opini¬
one untentione fallendi. Iocosa m̃datia. & ẏro
me. & xrome. & ꝑabole: mendatia nõ sut. Alio¬
qͥn scĩ rep̃hensibiles inuenirent᷑ qͥ in parabolis.
& yroniis multa locuti sũt. S & ipse xp̃s in pa¬
rabolis loquebat᷑ ad turbas. quas utiq insermo¬
ne suo nõ assumpsfisset: siullum in eis menda¬
tiũ cõstaret. Hoc solũ int̾ est qd̾ iocosa men¬
datia. & si falsitatis reatũ nõ icidunt: leuita¬

Expanded text:
Nam si quis alteri promiserit se quid daturum, habens voluntatem dandi, postea vero mutata voluntate dare nollet, mendacium esset; non quia cor in promissione duplex fuit, sed quia promittens cor postea duplicavit. Sic ergo intelligi potest quod dictum est. Mendacium est significatio falsa, id est oratio vel locutio per quam ille qui loquitur auditori falsum significare intendit, et putat. Nam, etsi ita sit ut dicit, mentitur tamen ille qui loquitur cum opinione et intentione fallendi. Jocosa mendacia, et iro et parabolae, mendacia non sunt; alioquin sancti reprehensibiles invenirentur, quia in parabolis et ironiis multa locuti sunt. Sed ipse Christus in parabolis loquebatur ad ipsas turbas, quas utique in sermone suo non assumpsisset, si ullum in eis mendacium constaret. Hoc tantum interest quod jocosa mendacia et si falsitatis reatum non incidunt levita
Abbreviated transcription (Latin):
Uartũ p̃ceptũ est. Nõ furtũ facies. furtum
accipit᷑ in hoc loco ꝓqualibet illicita ufur¬
patione rei aliene. siue occulta siue manifesta.
Qui em̃ furtũ ꝓhibuit: rapinã nõ cõcessit. cũ sit¬
maius peccatũ. ut testant᷑ scĩ aꝑte ⁊uolenter
raꝑe. quã occulte subtrahere qr maiuis odium
⁊ irã execitat. Sub finto etiã comprehendit᷑.¬

Expanded text:
t perjurio. Non furtum facies . Furtum accipitur in hoc loco pro qualibet illicita usurpatione rei alienae, sive occulta, sive manifesta. Qui enim furtum prohibuit, rapinam non concessit, cum majus peccatum sit, ut testantur sancti, aperte violenter rapere, quam occulte subtrahere, quia majus odium et iram majorem excitat. Sub furto etiam comprehendit
Abbreviated transcription (Latin):
Mami. lingua. cõsenfu. Mami fit cũ qͥs aliũ ac¬
iualit̾ uita pͥuat. uł in locũ mortis ubi uita
puet᷑ p̾cipitat: ut in carcerẽ uel in aliũ quẽ¬
libet talẽ locũ. Lingua fit duob modis: in p̃ci
lit̃ duob modis fit homicidiũ. dũ uł mortẽ alt̾ius
desidamꝰ icupimꝰ: uł si dũ eũ amorte lib̾are pos¬
sumꝰ uitã eiꝰ negligimꝰ .i. ad uitoriũ nõ impendimꝰ

Expanded text:
lingua, consensu. Manu fit cum quis alium actualiter vita privat, vel in locum mortis ubi vita privetur praecipitat, ut in carcerem, vel alium quemlibet talem locum. Lingua fit duobus modis, id est,liter duobus modis fit homicidium, vel dum mortem alteruis desideramus et cupimus, vel si dum eum a morte liberare possumus, vitam ejus neglig
Abbreviated transcription (Latin):
bule in quo tibi p̃cipit᷑. ut honores pͥncipiũ tuũ
ut uitã longeuã habere possis. qm̃ qͥ nõ hono¬
rat eũ a quo ẽ : dignus est ut retinere nõ pos¬
sit id qd̾ est. Scdm p̃ceptũ est nõ occides. Con¬
uenient̾ sane cui inp̃cedenti mandato uitȩ
longeuitas ꝓmitit᷑ : hic ne alienã uitã extin¬
guat ꝓhibetur. ut hoc excaritate d̾i fit qd̾
pͥncipiũ suũ honorans. ad uitã quȩ finẽ nescit
inhiat: hoc uͦ ex caritate ꝓximi. qd̾ ad uitȩ
alienȩ finẽ nullo crudelitatis odio se relaxat
Deinde seqͥt᷑ terciũ p̃ceptũ nõ mechab̾is. Et qͣr¬
tũ nõ furtũ facies. Non mechab̾is. hoc ꝑtinet
ad uitã ꝓpriã. Non furtũ facies. hoc ꝑtinet¬

Expanded text:
bulae in quo tibi praecipitur, ut honores principium tuum, bulae in quo tibi praecipitur, ut honores principium tuum, ut vitam longaevam habere possis ; quoniam qui non honorat eum a quo est, dignus est ut retinere non possit id quod est. Secundum praeceptum est: Non occides . Convenienter sane cui in praecedenti mandato vitae longaevitas promittitur, hic ne alienam vitam exstinguat prohibetur, ut hoc ex charitate Dei sit, quod principium suum honorans, ad vitam quae finem nescit inhiat; hoc vero ex charitate proximi quod ad vitae alienae finem nullo crudelitatis odio se relaxat. Deinde sequitur tertium praeceptum: Non moechaberis; et quartum: Non furtum facies . Non moechaberis, hoc pertinet ad
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptorũ d̾ĩ sine cõsideratione transi-¬
re nõ oportet. Nã si ordo uiuendi est: ẽ utiq
p̃ceptũ. In ad oratione agnosce fidẽ : inseru¬
tute in tellige bonã oꝑationẽ. Post hȩc scdm
p̃ceptũ seqͥtur. ut nom̃ di tui: in uanũ nõ
assumas quatinꝰ u̾bũ ueritatis in ore tuo sit
ꝓpt̾ ueritatẽ. ut pꝰ fidẽ cordis sequat᷑ cõfesnio
oris. Primũ deuotio ad bonã cõscientiã. post¬
ea exemplũ oꝑis ad bonã famã. Nouissime
uerbũ p̃dicationis ad doc trinam. Deinde se¬
qͥt᷑ terciũ p̃ceptũ & dicit᷑ tͥ ut sabbatũ obser¬
ues. hoc est m̃tis qͥetẽ custodias. ut nõ ꝑtur¬
beris ex aduersis foris occurentib ꝓueritate.
s discas eẽ pacificꝰ & ĩa int̾ illos qͥ pacẽ oder̃.
Predices ueritatẽ.⁊ nõ obmittas caritatẽ. Hȩc¬
st̃ tia p̾cepta pͥme tabule de his quȩ ꝑtinent
ad dm̃ pꝰque seqͥt᷑ scda tabula. de his quȩ
spectant ad ꝓximum. Primũ gͦ p̃ceptũ ẽ scde ta¬

Expanded text:
ptorum Dei sine consideratione transire non oportet. Nam si ordo vivendi est, utique praeceptum. In adoratione agnosce fidem, in servitute intellige bonam operationem. Post haec secundum praeceptum sequitur: Ut nomem Dei tui in vanum non assumas, quatenus verbum veritatis in ore tuo sit propter veritatem, ut post fidem cordis sequatur confessio oris. Primum devotio ad bonam conscientiam, postea exemplum operis ad bonam famam, novissime verbum praedicationis ad doctrinam. Deinde sequitur tertium praeceptum, et dicitur tibi, ut Sabbatum observes, hoc est mentis quietem custodias, ut non perturberis ex adversis foris occurrentibus pro veritate. Sed discas esse pacificus etiam inter illos qui pacem oderunt, praedices veritatesunt tria praecepta primae tabulae de iis quae pertinent ad Deum. Postea sequitur secunda tabula, de iis quae spectant ad proximum. Primum praeceptum est secundae ta
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cũ suꝑiorib tp̃rib fuer̃t instituta :ꝓ
uide tam᷑ ad p̃sentiũ instructionẽ sunt
reseruata. ⁊ ea potissimũ quȩ ad spualis studiĩ
exercitationẽ spectant tp̃rȩ gr̃e reseruant᷑.
his quȩ ad carnales obseruantias ꝑtinebant
abolitis.
fuisse sublege scripta: quedã specialit̃
adremediũ quedã uͦ ad obsequiũ quedã ad
cultũ diumũ. Prima ꝑtinent ad peccatorũ
remissionẽ. Scda : ad exercendã deuotionẽ.
T̃ercia : ad colendã pietatẽ. Prima instituta
fuer̃ quasi ad necessitatẽ: ut ieis hõo scĩ¬
ficaretur. qualis circũcisio fuit. et hostie

Expanded text:
fuerunt instituta, pro inde tamen ad praesentium instructionem sunt reservata; et ea potissimum quae ad spiritualis studii exercitationem spectant, tempore gratiae reservantur: iis quae ad carnales observantias pertinebant abolitis. fuisse sub lege scripta, quaedam specialiter ad remedium, quaedam vero ad obsequium, quaedam ad cultum divinum. Prima pertinent ad peccatorum remissionem; secunda ad exercendam devotionem; tertia ad colendam pietatem. Prima instituta fuerunt quasi ad necessitatem, ut in eis homo sanctificaretur, qualis circumcisio fuit, et hostiae
Abbreviated transcription (Latin):
plicia sacrificia. Alia pacifica. holocauistũ
uocabat᷑. qd ł ex debto. uel sponte oblatã
totũ incendebat᷑. Sacͥficiũ uocabat᷑ qd̾ ꝓde¬
bito institutionis obatũ: partim cremabat
partĩ reseruabat᷑. Pcifica dicebãt᷑. quȩ spon¬
te offerebant᷑. siue ꝑ gr̃arũ accione. siue
ꝓ p̾cedentis uoti ad impletione. siue ꝓuolunta.¬
ria & spontanea deuotione. Holocaustũ
aliquando fiebat de armentis. aliquando
de peccorib ali mͣ de uolatilibꝰ Oblatio ali¬
qͣn d̾ simila fiebit quȩ dicebat᷑ sacrifieiĩ
crudũ. aliqͣn de elibano. aliqñ de sartagine.
aliq̃n d̾ craticła. qđ sacrificiũ coctũ uoca¬
batur. Sacͥficia ilia ꝓpeccato erat̃: alia ꝓ
delicto. ꝓpeccati qͥd ẽ : ut peccatũ exepia¬
retͣ. ꝓ delicto: ut expiaretur delictum.
Peccatũ est : qñ fit qd̃ fieri nõ debet. Delic¬
tũ ẽ: qñ ñ fit qd fien debet. Et in his

Expanded text:
plicia sacrificia, alia pacifica. Holocaustum plicia sacrificia, alia pacifica. Holocaustum vocabatur quod vel ex debito, vel sponte oblatum totum incendebatur. Sacrificium vocabatur quod pro debito institutionis oblatum partim cremabatur partim reservabatur. Pacifica dicebantur quae sponte offerebantur, sive pro gratiarum actione, sive pro praecedentis voti adimpletione, sive pro voluntaria et spontanea devotione. Holocaustum aliquando fiebat de armentis, aliquando de pecoribus, aliquando de volatilibus. Oblatio aliquando de simila fiebat, quae dicebatur sacrificium crudum: aliquando de clibano, aliquando de sartagine, aliquando de craticula, quod sacrificium coctum vocabatur. Sacrificia alia pro peccalo erant: alia pro delicto; pro peccato quidem, ut peccatum expiaretur; pro delicto, ut expiaretur delictum. Peccatum est quando fit quod fieri non debet; delictum est quando non fit quod fieri debet. Et in his
Abbreviated transcription (Latin):
tuta fuert̃. quasi ad p̃parationẽ quandã ut
quas instrum̃ta quedã ẽẽnt ad oȩt̾a sacra¬
m̃ta tractanda ⁊ scĩficanda: quale fuit tab̾
nebant᷑ in eis. nec nõ et sacra indum̃ta ministrã-¬
tũ. ⁊ cȩta omĩa quȩ ad exornandũ cultum
diuinũ fuerãt inst̾ituta. It̾m sacram̃ta alia
fuert̃ quȩ scĩficabant᷑ ad emundationẽ. alia
que tractabant᷑ ad deuotionẽ. t̾cia quȩ
exercebant᷑ aduenerationẽ. Prima neces¬
sitatis. Scd̾a uirtutis. Tercia laudationis.
rima suscipiebant᷑ ad scĩficationẽ. Sed̾a.
tractabãtur ad deuocionẽ. Tercia exerce¬
bant᷑ ad laudationẽ. It̾m sacram̃ta alia erat
in rebus qͥb dã scĩficatis. Alia insacrificizs
& oblationib: alia ministeriis diumis. Sie
res eadẽ multis modis ad eidentiã distei¬
gui potest.Sacrificiũ dicebant᷑. quande d
animalib fiebat inmolatio. Oblatio aut̃. ali¬
arũ quarũ libet rerũ uocabat᷑. Sac̃ficiorũ

Expanded text:
asi ad praeparationem quamdam, ut quasi instrumenta quaedam essent ad caetera sacramenta tractanda et sanctificanda, quale fuit atriutinebantur in eis; necnon et sacra indumenta ministrantium, et caetera omnia quae ad exornandum elementum divinum fuerunt instituta. Item sacramenta alia fuerunt quae sanctificabantur ad emundationem; alia quae tractabantur ad devotionem; tertia quae exercebantur ad venerationem. Prima necessitatis; secunda virtutis; tertia laudationis. Prima suscipiebantur ad sanctificationem; secunda tractabantur ad devotionem; tertia exercebantur ad laudationem. Iterum sacramenta alia erant in rebus quibusdam sanctificatis, alia in sacrificiis et oblationibus, alia in ministeriis divinis. Sic res eadem multis modis ad evidentiam distingui potest. Sacrificium dicebatur, quando de animalibus fiebat immolatio. Oblatio vero aliarum quarumlibet rerum vocabatur. Sacrificiorum
Abbreviated transcription (Latin):
naficans uł significationẽ scĩficans. aliud nõ
scĩficans. s significans tantũ. Et de sacram̃tas
ꝗdem scripte legis: hac tenꝰ dixisse suffici¬
at .d. ꝓmissionib uͦ quas int̾cia parte pͥme
distinctionis posuimus tractare. p̃sentis ꝓpo¬
siti nõ fuit. Sunt gͥ tria quelex scripta cõti¬
nebat. Precepta. Sacram̃t. ꝓmissa.

Expanded text:
ntum, et sanctificatione sanctificans; aliud non sanctificans, sed significans tantum. Et de sacramentis quidem scriptae legis hactenus dixisse sufficiat; de promissionibus vero quas in tertia parte primae distinctionis posuimus; tractare propositi praesentis non fuit. Sunt igitur tria quae lex scripta continebat: praecepta, sacramenta, promissa.
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura. Uota stultoꝵ frangẽda st̃. Uñ uota stultor
uir nolente muliere uoueret continentiã. aut
fubiectus sine cõsilio ⁊ licentia p̃lati in ordinatã
ꝓponeret abstinentiã. eiꝰ modi uota qͥa manifeste
Qui bonũ qd̾ cũq uouet. si postea illud aut
implere nõ potuerit. aut ꝓmaiori bono ꝑfi¬
ciendo implere noluerit : poterit scđm licen-¬
tiã illorũ quib dispensatio in eũ cõdita est uo-¬
tũ eiꝰ aut laxari. aut mutari. ita ut in eius
arbitrio nõ cõstet uel hoc dimittere qd̵ faci¬
endũ uouit. uel aliud ꝓeo facere etiã si manis
est qd̾ nõ uouit.
extũ p̃ceptũ qd̾ monũ est nõ cõcupisces
uxorẽ ꝓdcimi tui. Septimũ p̃ceptũ qđ ⁊

Expanded text:
Scriptura: Vota stultorum frangenda sunt . Unde vota stultorScriptura: Vota stultorum frangenda sunt . Unde vota stultorvir nolente muliere voveret continentiam, aut subjectus sine consilio et licentia praelati sui inordinatam proponeret abstinentiam, hujusmodi vota quia manifeste Qui bonum quodcunque vovet si postea illud aut implere non potuerit, aut pro majori bono perficiendo implere noluerit; poterit secundum licentiam eorum quibus dispensatio in eum credita est, votum ejus aut laxari aut mutari, ita ut in ejus arbitrio non constet vel hoc dimittere quod faciendum vovit, vel aliud pro eo facere, etiam si majus est quod non vovit. Sextum praeceptum quod et nonum est: Non concupisces uxorem proximi tui . Sep
Abbreviated transcription (Latin):
lũ se facturũ iurat : peccat. In quo tam̃ melius ẽ
uram̃tũ frang̾e quã ad implere. ita qͥdẽ ut
& malũ caueat qd̃ iurauit. ⁊ nchilominꝰ culpã
agnoscat in eo qd̾ male iurauit.
er iurtũ est mendatiũ. sacro scã atestatio¬
ꝑiurat. In quo pͥmũ malũ ẽ culpa mendatii cũ id
moniũ ueritatis ireu̾ent̾ usurpat᷑. Iui uiderit
aliũ falsũ iurare uolentẽ. particeps peccati ef¬
ficit᷑ si cõsentit. ⁊ si nõ quantũ potest salua
ueritate ne malũ ꝑficiat᷑ contra dicendo ⁊
aminonendo obsistit. Hic aut̃ cõsiderandũ
est. qd̾ peccatũ frĩs cũ ꝓbare nõ possumꝰ publica¬
re nõ debemꝰ. ne forte uideam᷑ uelle ꝓximum
nr̃m nõ corrigere s in famare. ꝓpt̾ea ãmonitio
peccantib adhibenda est: ubi negantib testamo¬
niũ cõuincens ad duci nõ potest.
otũ est uoluntaria sponsio animi. Quisqͥs
d̾o uotũ uouet. redłe debet qd̾ uouet. iix¬
ta illud ꝓpħe. Uouete & reddite dño. Dicit aut̃

Expanded text:
lum se facturum jurat peccat. In quo tamen melius esset juramentum frangere, quam adimplere, ita quidem ut et malum caveat quod juravit, et nihilominus culpam agnoscat, in eo quod male juravit. Perjurium est mendacium sacrosancta attestatiorat vel perjurat; in quo primum malum est culpa mendacii, cum id monium veritatis irreverenter usurpatur. Qui viderit alium falsum jurare volentem, particeps peccati efficitur si consentit: et si non quantum potest salva veritate ne malum perficiatur contradicendo et admonendo obsistit. Hic autem considerandum est quod peccatum fratris cum probare non possumus, publicare non debemus, ne forte videamur nolle proximum nostrum corrigere, sed magis infamare. Propterea admonitio peccantibus adhibenda est ubi negantibus testimonium convincens adduci non potest. Votum est voluntaria sponsio animi. Quisquis Deo votum vovet, reddere debet quod vovet, juxta illud Prophetae: Vovete et reddite Domino . Dicit autem
Abbreviated transcription (Latin):
nou testam̃ti: sermo. Prima existitucione
discipline. Scd̾a exueritate nature. Uercia
exꝑfectione gr̃e. Precepta immobilia. na¬
turalit̾ pͥora sunt. s p̃cepta mobilia sic̃ dic-¬
tum est significatione p̃cedunt. qͥa in eis
pͥmũ honitas format᷑ quȩ postea in illis in¬
choat᷑. ⁊ nouissime ꝑ gr̃am cõsummatur:
De p̃ceptis suꝑ additis ⁊ mobilib. quedã &iã

Expanded text:
Novi Testamenti, sermo. Prima ex institutione Novi Testamenti, sermo. Prima ex institutione disciplinae; secunda ex veritate naturae; tertia ex perfectione gratiae. Praecepta immobilia naturaliter priora sunt. Praecepta mobilia sicut dictum est, significatione praecedunt; quia in eis primum bonitas formatur, quae postea in illis inchoatur; et novissime per gratiam consummatur. De praeceptis superadditis et mobilibus quaedam etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑. qr sensus in eis nõ incipit. Dictiones: ex¬
ordia sensuũ sũt. Unde ⁊ dictiones uocant᷑.
quasi iã aliqͥd dicentes: ⁊ pͥme partes or̾onis.
qr pͥncipiũ in telligentiȩ ab eis exorit᷑. In ele¬
m̃tis gͦ sonus ẽ.⁊ sensus nõ ẽ. In exordio sen¬
sus ẽ. s cõpletus nõ est. Insermone sensus est¬
& ꝑfectꝰ. Uide tria hȩc inscriptura d̃ĩ fimilia.
Dix̃ scriptura. Carnẽ cũ sanguine nõ comme¬
datis. Hoc est elem̃tũ. Sub uinxit pꝰea. Nlõ
occides. hoc est exordiũ Postea cõpleuit. & iã
iram ꝓhibens. hoc ẽ sermo. It dix̃. Carnẽ. por¬
cinã nõ edendã. In hoc fuit elem̃tũ. Ad did̾ pꝰ
hȩc. Nõ mechaberis. In hoc fuit exordium.
iquis underit mulierẽ adcõcupiscendũ eã. iã
mechatꝰ est incorde suo. In hoc fuit sermonis
completio. Precepta gͥ ad tẽpꝰ suꝑ addita: elem̃¬
ta fuerut̃. Precepta de calogi: exordia. Precepta

Expanded text:
cuntur, quia sensus in eis non incipit. Dictiones excuntur, quia sensus in eis non incipit. Dictiones exordia sensuum sunt, unde et dictiones vocantur quasi jam aliquid dicentes, et primae partes orationis, quia principium intelligentiae ab eis oritur. In elementis ergo sonus est, et non sensus; in exordio sensus est, sed completus non est; in sermone sensus estperfectus. Vide tria haec in Scriptura Dei similia. Dixit Scriptura: Carnem cum sanguine non comedetis ; hoc est elementum. Subjunxit postea: Non occides , hoc est exordium. Postea complevit etiam iram prohibens, hoc est sermo . Item dixit carnem porcinam non edendam , in hoc fuit elementum. Addidit post hoc: Non moechaberis , in hoc fuit exordium.quis viderit mulierem ad concupiscendam eam, jam moechatus est in corde suo , etc. In hoc fuit sermonis completio. Praecepta igitur ad tempus, superaddita, elementa fuerunt. Praecepta decalogi, exordia. Praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.s. idcirco in ꝑfectis turam̃tũ cõcedit. non
dñi uenertari cdiscerent. cũ illud frequentius in as¬
sercionẽ ⁊ testimoniũ dictoruĩ suorũ accipentꝰ
mõ cogerent᷑ nõmina falsorũ dorũ ad cõfirmã¬
da iuram̃ta sua asfummere qͥb nõ solũ ꝑmissu
s p̃ceptũ fuerat. ita dum taxat si causa cõfirm¬
de ueritatis expostularet nom̃ dñi ad testimo¬
nũ inuocare. Simile erat & hoc qd̾ ꝑmissi sũt
ꝙ illata in iuria talionẽ redde. ne forte ue¬
hementiori furore exardescentes: maiora illats
conarentur mala refeire. Multa st̃ alia gene¬
ra p̃ceptorũ quȩ in lege scripta cõtinentur.
decentia qͥd̃ ad ext̾iorẽ cõuersationẽ: & simul
apta ad sp̃ualẽ significationẽ. In his gͦ om̃ib
illã quã apłs posuit discretionẽ inelem̃tis ex¬
ordii sermonis dĩ significatã notamꝰ. Sunt
eñ tria hȩc. Elem̃ta. Exordia. Sermo. Inelem̃¬
tis somis ẽ. s sensus nõ est. Uñ nec exordiũ di¬

Expanded text:
o imperfectis juramentum conceditur, ut Dei venerari discerent, cum illud frequentius in assertionem et testimonium dictorum suorum acciperent, et non cogerentur nomina falsorum deorum ad confirmanda juramenta sua assumere, quibus non solum permissum sed praeceptum fuerat; ita duntaxat si causa confirmandae veritatis expostularet, nomen Domini ad testimonium invocare. Simile erat et hoc quod permissi sunt pro illata injuria, talionem reddere, ne forte vehementiori furore exardescentes, majora illatis conarentur mala referre. Multa sunt alia genera praeceptorum quae in lege scripta continentur, decentia quidem ad exteriorem conversationem, et simul apta ad spiritualem significationem. In his ergo omnibus, illam quam Apostolus posuit discretionem in elementis exordii sermonis Dei significatam notamus. Sunt enim tria haec: elementa, exordia, sermo. In elementis sonus est, sed sensus non est, unde nec exordium di
Abbreviated transcription (Latin):
natura rei facit. s uis & obedientia mandata
ꝓhibuit lex ne caro cũ sanguie co mederet᷑.
no qr hoc quantũ ad naturã rei malũ erat s
qͥa malũ erat qd̾ in isto significari debuerat.
uasi em̃ caro cũ sangume edit᷑. quando qͥs in pe
saroris. ⁊ crudelitatis delec tat. Mand̾quit ciã
dũ aliorũ quoq amimaliũ tam uoluerũ quã
pisciũ ⁊ eorũ quȩ in tr̃a uersant᷑. quedã iͥb
esu humano excepit: ⁊ multa alia quȩ pina
conditio noxxia nõ fecerat scdã institutio
ꝑ dispensationẽ quasi noxia utare mancda¬
uit Erant aut̃ quedã alia d̾ his medi is que
mala fuissent si cõcessa nõ funssent. Sbi
gr̃a dio lexe ut siqͥs turpitudmnẽ aliquiã en
uxore fua ĩuenisset & obid illã odio habere qͥ
seberet ei libellũ repudii ⁊sic eã dmit̾ se aͥa
sidelicet meliuis erat ut odio habita scđm
uoluntatẽ demiteret᷑ quã cõtta uolionta tẽ

Expanded text:
natura rei facit: sed vis et obedientia mandati. natura rei facit: sed vis et obedientia mandati. Prohibuit lex ne caro cum sanguine comederetur; non quia hoc quantum ad naturam rei malum erat, sed quia malum erat, quod in isto m caro cum sanguine editur, quando quis in opere furoris et crudelitatis delectatur. Mandavit etiam dum aliorum quoque animalium tam volucrum quam piscium et corum quae in terra versantur quaedam ab esu humano excepit. Et multa alia quae prima conditio noxia non fecerat secunda institutio per dispensationem quasi noxia vitare mandavit. Erant autem quaedam alia de his mediis, quae mala fuissent, si concessa non fuissent. Verbi gratia: Dicit lex ut si quis turpitudinem aliquam in sua uxore invenisset, et ob id illam odio haberet, scriberet ei libellum repudii, et sic eam dimitteret ; quia videlicet melius erat ut odio habita secundum voluntatem dimitteretur, quam contra voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
datis scđm dispensationẽ ad tẽpꝰ suꝑ addita
st̃ sue ꝓexercitacione. siue ꝓsignificatione.
ꝓ exercitatione qͥdẽ ut płrima eẽnt in qͥb
erudiendorũ obedientia ꝓbaret᷑. ⁊ deuotio ex co¬
leret᷑. ł significatione aut̃ ut in eis future ueri
denda erant demonstrarent᷑. Hȩc aut̃ omĩa
de medi is sumpta st̃. hoc est de his quȩ in sua
nat᷑a nec ita bona erant ut ineuitabilit᷑ debu¬
issent fieri : nec ita mala ut omnino debius¬
sent ex necessitate uitari. Omĩa eñ hȩc quȩ
in eiꝰ̃modi mandatis ꝓposita st̃. quantũ ad suã
naturã talia fuert̃: que ꝓarbitrio agentis sine
culpa possent fieri. et rursũ sine culpa int̾mit¬
t. Accedens aut̃ mandatũ: hȩc quȩ ꝑse me¬
dia erat̃ ⁊ ad utrũlibet se habebant. siue p̃ci¬
piendo siue ꝓhibendo in alt̾am partẽ deflexit.
ita ut iã ea quȩ ꝓhibita sũt sine culpa nõ
possint fieri. neq rursũ ea quȩ p̃cepta sunt¬
fint omnino sine culpa dimitti. Qd t̾n nõ

Expanded text:
addita sunt, sive pro exercitatione, sive significatione. Pro exercitatione quidem ut plurima essent in quibus erudiendorum obedientia probaretur, et devotio excoleretur. Pro significatione autem ut in eis futurae veridenda erant demonstrarentur. Haec autem omnia de mediis sumpta sunt; haec est de iis quae in sua natura, nec ita bona erant ut inevitabiliter debuissent fieri; nec ita mala ut omnino debuissent ex necessitate vitari. Omnia enim haec quae in hujusmodi mandatis proposita sunt quantum ad suam naturam talia fuerunt, quae pro arbitrio agentis sine culpa possent fieri, et rursum sine culpa intermitti. Accedens autem mandatum hoc, quae per se media erant et ad utrumlibet se habebant, sive praecipiendo, sive prohibendo in alteram partem deflexit; ita ut jam ea quae prohibita sunt sine culpa non possint fieri, neque rursum ea quae praecepta suint omnino sine culpa dimitti. Quod tamen non
Abbreviated transcription (Latin):
dã nõ uetut. s ab aliena tam̃ appetitũ cohi¬
bendũ demonstrauit. Noua aut̃ lex & in
ꝓpͥis tẽꝑam̃tũ eẽ deb̾e edocuit. ut omnẽ illici¬
tã concupiscentiã excludet. P otest aut̃ &¬
alio in tellectu cõuenient̃ dici ueterẽ legẽ
ꝑconcupiscentiã uxoris siue rei aliene nõ
illã significasse quȩ sola uoluntate agit᷑. sit
ambitionẽ ⁊ machinationẽ quȩ studio qͦ¬
dã & adnisu adimplendũ desid̾iũ. ⁊ ad obti¬
nendũ id qd̃ indesid̾ĩo ẽ ext̾ius oꝑe exer-¬
cet᷑. Noua aut̃ lex illicitã cõcupiscentiã nõ¬
solum dampnauit foris instudio oꝑis. s int
quoq dampnabilẽ ẽẽ ostendit in desidio uo-¬
lũtatis.

Expanded text:
 sed ab aliena tantum appetitum cohibendum demonstravit. Nova autem lex et in propriis temperatum esse debere edocuit, ut omnem illicitam concupiscentiam excluderet. Potest autem et alio intellectu convenienter dici veterem legem concupiscentiam uxoris sive rei alienae non illam significasse, quae sola voluntate agitur; sed ambitionem et machinationem quae studio quodam et ad nisu ad implendum desiderium et ad obtinendum id quod in desiderio est exterius opere exercetur. Nova autem lex am foris in studio operis, sed intus quoque damnabilem esse ostendit in desiderio voluntatis.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui eñi dixit nõ mechaberis corporalẽ mechi¬
ã ꝓhibens. pꝰ ea dix̾ nõ cõcupisces. &̾ sp̃ualẽ me¬
chiã om̃imodis cauendã ẽẽ ostendens. Qͥd gͦ
noua lex suppleuit qd̃ uetꝰ minꝰ habuit : hi.¬
buit lex corporalẽ mechiã. ꝓhibuit cõcupis¬

Expanded text:
Qui enim dixit: Non moechaberis corporalem moechiam prohibens; postea dixit: Non concupisces, spiritualem moechiam omnino cavendam esse ostendens. Quid ergo nova lex supplevit, quod vetus minus habuit? Lex corporalem moechiam prohibuit, concupis
Abbreviated transcription (Latin):
licitus cõcubitus.⁊ ẽ duplex formcatio. Anime.
unde ꝓpħa ꝑdidisti om̃s qͥ fornicant᷑ abste. Corꝑis.
dequa hic agit᷑. hoc enĩ p̃ceptũ.⁊ quedã alia
sub uet̾i lege tantũ inchoata sunt.i. nõ plene
s exeparte data. ꝓpt̾ infirmitatẽ auditorum
quȩ pꝰea aduemente gr̃ã cõsummata sunt.¬

Expanded text:
licitus concubitus; et est duplex fornicatio. Animae, unde Propheta: Perdidisti omnes qui fornicantur abs te . Corporis, de qua hic agitur. Hoc enim praeceptum et quaedam alia, sub veteri lege tantum inchoata sunt, id est non plene, sed ex parte data, propter infirmitatem auditorum, quae postea, adveniente gr
Abbreviated transcription (Latin):
oõsolaret᷑. ne fortȩ postea ad ꝓhibitionẽ t̾reret᷑.
Si gͦ hõ i hac obedientia ꝑstitiss pꝰ tẽpꝰ diffinitũ
a dõ ad illud bonũ qd̾ ei in ceł p̃paratũ fuerat.
sine mortis dolore tranffenri debuiss̃. cũ om̃
ꝓlȩ sua pꝰ ipsũ subseq̾ntȩ. in cõsortio beatorũ angłorũ
uita cȩlesti sine fine incturus.
lantau̾at aut̃ dñs d̾s̃ sic̃ dic̃ scriptura paradi¬
sũ uoluptatis apͥncipio: in quo posuit homĩe
quẽ formau̾at. Iuał aut̃ paradisus fuerit uͥ hõ ꝓbandꝰ
⁊ exercendꝰ positus est subseqͥt᷑ scͥpt᷑a ⁊ dic̃ ł dipẽq¬

Expanded text:
forte postea ad prohibitionem terreretur. Si ergo homo in hac obedientia perstitisset, post tempus definitum a Deo ad illud bonum quod ei in coelis praeparatum fuerat sine mortis dolore transferri debuisset cum omni prole sua post ipsum subsequente in consortio beatorum angelorum vita coelesti sine fine victurus.lantaverat autem Dominus Deus, sicut dicit Scriptura, paradisum voluptatis a principio in quo posuit hominem quem formaverat . Qualis autem paradisus fuerit ubi homo probandus et exercendus positus est, subsequitur Scriptura et dicit: P
Abbreviated transcription (Latin):
plicant᷑ . ⁊ in augm̃tũ ex crescunt. Iuando gͦ sim.¬
plex.m..siũ athomꝰ simplex sem̃ ẽ de nichilo
aliqͥd factũ ẽ. Qñ ñ ł uͦ. ⁊d ipsũ simplex corpꝰ in
semetipso multiplicat᷑. ⁊ ĩpła exc̾scit fit aliqͥd
de aliquo in maiꝰ. Qd̾ licet mirabile uideatur
tam̃ maiꝰ est d̾ nichilo aliqͥd fac̾e ꝗͣ de aliquo
plꝰ fac̾e Hoc mͦ oꝑandi de substantia costȩ ĩ se
diuina uirtute absq extͥnseco ad ditam̃to mul¬
tiplicata: corpꝰ mulieris factũ est. Neq enĩ cõ¬
uenit ut costã illã extͥnsecus ad ditam̃tũ acce¬
pisse dicamꝰ: qͣtmꝰ in eã qualitatẽ excresc̾et que cor¬
pori mulieris formando suffic̾e potuiss qm̃ si hoc
uer̃ eẽt nõ de costa qͥd̾ s de illo qd̾ pt̾ costã ad li-¬

Expanded text:
ndo ergo simplex materia sive atomus simplex factus est, de nihilo aliquid factum est. Quando vero idipsum simplex corpus in semetipso multiplicatur et multiplex excrescit, fit aliquid de aliquid in majus. Quod licet mirabile videatur, majus tamen est de nihilo aliquid facere quam de aliquo plus facere. Hoc modo operandi de substantia costae in se divina virtute absque extrinseco additamento multiplicata, corpus mulieris factum est. Neque enim convenit ut costam illam extrinsecus additamentum accepisse dicamus quatenus in eam quantitatem excresceret, quae corporis mulieris formando sufficere potuisset; quoniam si hoc verum esset, non de costa quidem, sed de illo quod praeter costam addi
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ ħ est aliqͥd ĩ nichilũ redig̾e sibi ĩ possibilȩ est ⁊
c̃tũ est. qr qͥ potuit de nichilo omĩa creare. pos
Isi uellet c̾ata in nichilũ redig̾e. Post senariĩ
oꝑib deputatũ septenariꝰ seqͥtur.cui nõ opus
s q̃ es debet᷑. ħ oꝑa id circo distinximꝰ pp̃eos qͥ
murmurari solent ł potiꝰ dubitarȩ quomodo costa
ueri mulier facta sit.⁊ qͦ modo demodico pat̾no
semine tã num̾osa ꝓles exc̾scere possit.

Expanded text:
ile est. certum est; quod qui potuit de nihilo omnia creare, posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post senarium operibus deputatum septenarius sequitur, cui non opus sed quies debetur. Haec opera idcirco distinximus propter eos qui mirari solent, imo potius dubitare quomodo de costa viri mulier fit, et quomodo de modico paterno semine tam numerosa proles excrescere possit.
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑcollectionẽ ⁊unionẽ multa in fimplicem
effentiã redeunt: sic̃ pͥꝰ c̾scendo ꝑmultiplicatio¬
nẽ asimplici essentia płima exier̃. Terciũ opꝰ
est qd̾ utrũ in occulto nat᷑ȩ siũ circa aliqͣs es
nõ possumꝰ ita ȩtiã ꝑtinacit̾ negare nõ debemꝰ.
Hoc tam̃ cosidandũ est qr aliud opus est cũ sim¬
plex essentia multiplicat᷑. aliud ẽ multiplex in
simplicitate reducitur Post ista tͥa oꝑa que so¬
li dõ possibilia st̃ : seqͥtur qͣrt̃ ⁊ qͥnt̃ opꝰ que⁊¬

Expanded text:
collectionem et unionem multa in simplicem essentiam redeunt sicut prius crescendo per multiplicationem a simplici essentia plurima exiverunt tertium opus est, quod utrum in occulto naturae sinu circa aliquas essnon possumus, ita etiam pertinaciter negare non debemus. Hoc tantum considerandum est quod aliud opus est cum simplex essentia multiplicatur; aliud cum multiplex in simplicitatem reducitur. Post ista tria opera quae soli Deo possibilia sunt, sequitur quartum et qu
Abbreviated transcription (Latin):
iuncta. nichil tollit᷑. ł cõfert᷑. Ubi aut̃ d̾ nichi¬
lo aliqͥd fit.aliqͥd fit qͥa ħ ipsũ aliqͥd ut fit in eo
fit. qd nͥ fieret aͥd ipsũ qd̾ ẽ aliqͥd nõ eẽt. Rurfũ
cũ d̾ aliquo plus fit aliquid fit. qͥa nͥ in eo qd̾
iã aliqͥd ẽ aliqͥd fieret : ipsũ qd̾ pꝰea plꝰ ibi ñ eẽt.¬

Expanded text:
ncta nihil tollitur vel confertur. Ubi autem de nihilo aliquid fit aliquid fit; quia hoc ipsum aliquid ut sit in eo fit, quod nisi fieret idipsum quod est, aliquid non esset. Rursum cum de aliquo plus fit aliquid fit, quia nisi in eo quod jam aliquid est aliquid fieret: ipsum quod postea plus ibi est
Abbreviated transcription (Latin):
cipiũ eẽ cõcupierat. ⁊ id circo ut mag̾ eiꝰ suꝑbia
cõfundet᷑. ħ ħo ĩ donũ accepit qd ille ꝑu̾sȩ rape
uoluit ⁊ optinere nõ potuit. ut in hoc ⁊̃ ima¬
go cl̃i in hominȩ. appareret qd̾ sic̃ ds̃ om̃ib re¬
b c̾ationis pͥncipiũ extitit. ita istȩ omnib ho¬
minib pͥncipiũ ẽẽt gn̾ationis. ⁊ om̃s homines
dũ se ab uno ⁊ unũ esse cognosc̾ent. om̃s se¬

Expanded text:
rco magis ejus superbia confunderetur, hoc homo in dono accepit quod ille perverse rapere voluit et obtinere non potuit, ut in hoc imago Dei in homine appareret, quod sicut Deus omnibus rebus creationis principium exstitit; ita iste omnibus hominibus principium esset generationis, et omnes homines dum se ab uno et unum esse cognoscerent, om
Abbreviated transcription (Latin):
do sacm̃ta minestrauit. Porro qd̾ d costa uiri. mu¬
sola ipsiꝰ coste sub̾a siñ om̃ extͥnseco ad ditam̃to
ꝑ diumã potentiã ĩ semetipsa multilicata idem
corpꝰ factũ c̃datur: eo sane miracło quo pꝰea de qͥnq̃
panib in manib iħi cȩlesti beneictione mult¬
plicatis qͥnq st̃ hominũ milra saciataͥ.

Expanded text:
do sacramenta ministravit. Porro quod de costa viri mudo sacramenta ministravit. Porro quod de costa viri musola ipsius costae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multiplicata idem corpus factum credatur, eo sane miraculo quo postea de quinque panibus in manibus Jesu coelesti benedictione multiplicatis quinque sunt hominum mi
Abbreviated transcription (Latin):
unũ ꝓfecto omiũ pͥncipiũ nõ eẽt. Facta est
aut̃ de lat̾ȩ iuri ut ostendet᷑ qr in cõsortiũ c̾a¬
bat᷑ dilec tionis. ne fortȩ si fiass d̾ capitȩ fac¬
ta p̃ferenda udet᷑ uiro ad dñationẽ. Aut si
depedib subicienda adseruitutẽ. Qͥa gͥ uiro
pitȩ nec depedib s delat̃. fuerat ꝓducenda.
ut iuxxta se pon̾dã cognoic̾et. quã uixta se
sumptam didicisset.
de qͣ mulieris corp fabricaret᷑ subtracta ẽ.
ne ĩ eo penã aliꝗͣ sensise putaret᷑. ⁊ diuinȩ simul
potentiȩ opꝰ mirabile ꝓbaret᷑. que hominis dormi¬
entis latus aꝑuit.⁊ ei tam̃ aqͥetȩ soporis sui mi-¬
nimȩ fuscitauit. Quant̃ uͦ ꝑtinet ad spiritalẽ
in telligentiã. id cireo pͥmꝰ adã dormiendo mat̾ĩã
um̃ illi sponsa c̾aret᷑. delat̾ȩ suo p̃stitit: qm̃ scds adã¬
pꝰea meruce sompno mortis soꝑatꝰ ut sponsa illiꝰ
ȩccłia formaret᷑. sanguinẽ cũ aqͣ delut̾e funden.¬

Expanded text:
omnium hominum non esset. Facta est autem de latere viri ut ostenderetur quod in consortium creabatur dilectionis, ne forte si fuisset de capite facta praeferenda videretur viro ad damnationem, aut si de pedibus, subjicienda ad servitutem. Quia igitur viro pite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda ut juxta se ponendam cognosceret; quam de juxta se sumptam didicisset. de qua mulieris corpus fabricaretur, subtracta est, ne in eo poenam aliquam sensisse putaretur, et divinae simul potentiae opus mirabile probaretur, quae hominis dormientis latus aperuit, et eum tamen a quiete soporis non excitavit. Quantum vero pertinet ad spiritualem intelligentiam, idcirco primus Adam dormiendo materiam unde illa sponsa crearetur de latere suo praestitit; quonia cruce somno mortis soporatus ut sponsa illius Ecclesia formaretur, sanguinem cum aqua de latere suo funden
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est aiͥ.utã obethienti nõ ẽẽt.Si u̾o mnutro¬
libet mutaret mandatũ ut uel necessaria
ꝓhibet ł noaia sciꝑet. nat᷑am ase factã in¬
iustȩ lede.. inrepignantia mandatorũ
suorũ quecũq pari ad effectũ duc̾et᷑. hominẽ
ninecessitatę p̃uaricationis p̃cipitaret. c̃ edio¬

Expanded text:
tum est, ad vitam obedienti non esset. Si vero in utrolibet mutaret mandatum, ut vel necessaria prohiberet vel noxia praeciperet naturam a se factam injuste laederet. Et in repugnantia mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret
Abbreviated transcription (Latin):
tunit ȩt̾nũ illud boñ qd̾ nec dũ habuit ad ipis¬
ci. Neq enĩ aduitã suꝑiorẽ obtinendã meri¬
tũ illi foret si adintaret huic ite noxxia.
aud quȩ salubria sũt appet̾ent. si ñ adutrũ¬
libet mediis ut̾et᷑. qm̃ in his om̃ib nõ tam p̃¬
cipientis affectũ ꝗͣ cõmodũ obedientis atten¬
det: itaq ut homo suꝑ hanc uitã aliqͥd m̾eret᷑.
necessariũ fuit ut p̃cepto nat᷑ȩ p̃ceptũ discipli¬
p̾cepti utilitatẽ. quã p̃cipientis dilectionẽ
amplecti ꝓbaret᷑. S qͥ derit ampliꝰ qd̵ ad exe¬
ꝑiendã obedientiã hominis illi p̃cipiatur: ẽ
tot̃ qd̾ ad uitã ꝑtinet humanã in p̃cepto na¬

Expanded text:
um bonum illud quod necdum habuit adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut quae salubria sunt appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur, quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet. Itaque ut homo super hanc vitam aliquid mereretur, necessarium fuit ut praecepto naturae praeceptum disciplipraecepit utilitatem quam praecipientis dilectionem amplecti probaretur. Sed quid erit amplius quod ad experiendam obedientiam hominis illi praecipiatur, cum totum quod ad vitam pertinet humanam, in praecepto na
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ nõ est qr ex multis ⁊ ĩ multis est. Quib aut̃ sim¬
plex eẽ est ⁊ u̾e unũ ẽẽ est: qr unũ est tot̃ ⁊ qd̾ est
i ex quo est. S ex his rursũ que simplicitatȩ unũ
sũt alia unitatẽ suã ex multis nõ colligũt qr nõ
st̃ cõposita: nec unitatẽ suã in multa effundũt qͥa

Expanded text:
esse non est, quia ex multis et in multis est. Quibus autem simesse non est, quia ex multis et in multis est. Quibus autem simplex est esse vere unum esse est, quia unum est totum et quod est, et ex quo est. Sed ex his rursum quae ex simplicitate unum sunt, alia unitatem suam ex multis non colligunt quia non sunt composita; nec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ qd̾ est:⁊ tam̃ nõ desinit ẽẽ qr ĩ cip̃ eẽ qd̾ nõ est.⁊ cũ
sit illud qd̾ eẽ incip̃ aliqͥd fit. qͥa illud aliqͥd ẽ qd̾ eẽ
incip̃ ⁊ qd̾ fit. ⁊ tam̃ ñ denchilo illud fit qd̾ fit. qr
pͥꝰ quã ħ fieret aliqͥd fuit. Nec rursũ d̾ aliqͦ illud
pͥꝰ nõ fuit. Que dicimꝰ ꝓ exemplo inaliqͦ expͥma¬
mus. Omne qd̾ ẽ unũ ẽ.⁊ om̃e qd̾ unũ eẽ desut.
in ħ ipso ⁊̃ eẽ desinit qd̾ unũ eẽ desinit. Ita siñ uni¬
tate nehil subsistere pot̾. Uñ ex his q̃ st̃ iuinũ
st̃.:alia unitatẽ suã ex multis colligt̃. qualia st̃
cõposita ⁊ expartib excõsistentia quȩ unũ qͥd eẽ
habent. s ex uno nõ habent. qr cõstãt expłibꝰ.
Alia unitatẽ suã ex uno habent. ⁊ in uno habent.
qͥa unũ ⁊ idẽ ẽ ipsũ ex quo st̃: ⁊ ipsũ qd̾ s. qualia
st̃ simplicia omĩa ex partibꝰ nõ cõsistentia. Composi¬
tũ gͦ unũ eẽ aliud nõ est quã unitatẽ eẽ.⁊ o̾ u̾e unuĩ

Expanded text:
et tamen non desinit esse, quia incipit esse quod non est. Et cum fit illud quod esse incipit aliquid fit, quia illud aliquid est quod esse incipit, et quod fit; et tamen non de nihilo illud fit quod fit, quia priusquam hoc fieret aliquid fuit, nec rursum de aliquo illud prius non fuit. Quod dicimus pro exemplo in aliquo exprimamus. Omne quod est unum et omne quod unum esse desinit in hoc ipso esse etiam desinit quod unum esse desinit. Ita sine unitate nihil sustinere potest. Verum ex his quae sunt et unum sunt, alia unitatem suam ex multis collonsistentia quae unum quidem esse habent; sed ex uno non habent quia constant ex pluribus. Alia unitatem suam ex uno habent, et in uno habent; quia unum et idem est ipsum ex quo sunt et ipsum quod sunt, qualia sunt simplicia omnia et ex partibus non consistentia. Compositis ergo unum esse, aliud non est quam unita esse; et ideo vere unum
Abbreviated transcription (Latin):
ignũ ⁊ scientiȩ bom ⁊ mali ibi fuisse nar¬
ratur qd̾ nõ similit̃ qͥdẽ ex nat᷑a sua scientiã
boni ⁊ mali homini dare potuit quẽ admodũ lig¬
nũ unte uitã in hominȩ corporalẽ exx nat᷑a sua ⁊
in tutȩ sibi inclita ã ło̾ potuit cõseruare. s id.¬
circo tant̃ lignũ scientie boni imali dr̃. qr ad

Expanded text:
Lignum etiam scientiae boni et mali ibi fuisse narratur, quod non similiter quidem ex natura sua scientiam boni et mali homini dare potuit, quemadmodum lignum vitae vitam in homine corporalem ex natura sua et virtute sibi indita a Deo potuit conservare, sed idcirco tantum lignum scientiae boni et mali dicitur;
Abbreviated transcription (Latin):
Et positũ ẽ qͣsi in medio lignũ scientię bora et
mrali. ut ꝑ illud ħo ł obectiendo ad bona gustã¬
Ma ⁊ cognoscenda transiret. ł nõ obediendo ad
mala scienda ⁊ ꝑcipienda ꝑting̾et. Sie gͥ iloco
isto siũ bom sũi mali cognoscendi occasionẽ ac¬
ciꝑe debint: nõ tam̃ ex nat᷑a ligni que ħ hom̃i
exsedare nõ potuii. s qͥa in eo ł obediendo bon.
ł nõ obediendo mali ꝓdebita remim̾atione occa¬

Expanded text:
Et positum est quasi in medio lignum scientiae boni et mali, ut per illud homo vel obediendo ad bona gustanda et cognoscenda transiret, vel non obediendo ad mala sentienda et percipienda pertingeret. Sic igitur in loco isto sive boni sive mali cognoscendi occasionem accipere debuit; non tamen ex natura ligni quae hoc homini ex se dare non potuit, sed quia in eo vel obediendo boni vel non obediendo mali pro debita remuneratione acc
Abbreviated transcription (Latin):
pleri nõ posset. dportuit gͦ ut decõcessionȩ
nat᷑ali p̃cer.⁊.ĩ diciplinȩ sum̾et᷑. qr solũ modo
m̃itũ eẽ potuit: ubi lib̃m arbm fuit. ⁊ ubi
hõ adutrũlibet se ꝓuo o melina potuit.
ic tam̃ oportebat ut de ipsa cõcessione p̃
sio ipsa nõ mutaret᷑. Id ẽ ut p̃ceptũ nat᷑ã rei
de qua fieri debebat nõ corrũꝑet. neq cõtra
pm̃ institutũ uitȩ humanȩ noxiã fac̃̾et.
quatinꝰ sola iob̾ehentia p̃uaricatori nõ¬

Expanded text:
sset. Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi liberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione prasio ipsa non mutaretur, id est ut praeceptum naturam rei de qua fieri debebat non corrumperet, neque contra primum institutum vitae humanae noxiam faceret, quatenus sola inobedientia p
Abbreviated transcription (Latin):
i oꝑatio bona. Primũ p̃ceptũ pͥme tabule
ad dm̃ patrẽ ꝑtinet: sic̃ p̃ceptũ pͥmũ scdẽ
tabule ad hominẽ patrẽ ut utrimq pat̾¬
nitas pͥncipii auctoritate honoret᷑. In pͥma ta-¬
bula p̃ceptio est et ꝓhibitio similit̃ et micdia
ut utrũq studeas: et facere quȩ debes &e ca-¬
uere quę nõ debes. In alt̾o namq si offendis
delictum ẽ. In alt̾o nãq si offendis peccatũ:
acere eñi nõ facienda peccatũ ẽ.Cacienda
aut̃ nõ facere. delictũ¬

Expanded text:
e ad Deum Patrem pertinet, sicut praeceptum primum secundae tabulae ad hominem patrem, ut utrinque paternitas principii auctoritate honoretur. In prima tabula praeceptio est et prohibitio, similiter in secunda, ut utrumque studeas et facere quod debes, et cavere quod non debes. In altero namque si offendis, delictum est. In altero vero si offendis, peccatum est. Facere enim non facienda peccatum est, facienda autem non facere, delictu
Abbreviated transcription (Latin):
ranti pͥncipiũ suũ longeuitas ꝓmitit᷑. qͥaꝰ do ꝑ
dilectionẽ ad here̾re et̾nitatẽ ꝓmeret᷑. Sane quã¬
tũ spec tat ad sensum lit̾te. duob modis paren¬
tes nr̃os honorare debemꝰ. ⁊ obediendo eis inde
dientiã debemꝰ quantũ nr̃a ht̃ possibilitas et
auxiliũ inmo seruitiũ quantũ suppetit facul

Expanded text:
ipium suum longaevitas promittitur, quia Deo per dilectionem adhaerere, aeternitatem promeretur. Sane quantum spectat ad sensum litterae, duobus modis parentes nostros honorare debemus, et obediendo eis videldientiam debemus quantum nostra habet possibilitas, et auxilium, imo servitium quantum suppetit facul
Abbreviated transcription (Latin):
bone cõscientiȩ quatenꝰ eũ in futuro suscꝑe
ipossidere mereamur in gaudiũ uite. Hec gͥ¬
fut̃ tria p̃cepta pͥme tabule in qͥbꝰ p̃cipue dilec¬
tio di comm̃dat᷑. ⁊ tota trinitas unus ds equa-

Expanded text:
bonae conscientiae, quatenus eum in futuro suscipere bonae conscientiae, quatenus eum in futuro suscipere et possidere mereamur, in gaudium vitae. Haec igisunt praecepta tria primae tabulae. In quibus praecipue dilectio Dei commendatur, et tota T
Abbreviated transcription (Latin):
datur. Terciũ illud qd̾ ppło d̾i seruandũ p̃cipit᷑.
uartũ illud qd̾ in ꝓmissione sabbatũ ꝓsalbato
funs ds dilec torib pollicet᷑. Duo gͥ sut sabbata
ext̾ius. unũ dĩ ⁊ unum hominis Et duo in¬
tiꝰ unũ di: & unũ hominis. Salb̃m di illud qͣd̾
ext̾iꝰ ab oꝑe cessasse dr̃: sacram̃tũ est illiꝰ int̾io¬
ris sabbati eꝰ in quo ipsiꝰ ȩt̾na in mortalisq et̃¬
nitas ĩ cõcessa beatitudine ꝑfruens nullo unquã
labore fatigat᷑. Salb̃m hominis qd̾ ei Etcius ui
sibilit̾ seruandũ p̃cipit᷑. sacram̃tũ est int̾iors
salbati. ubi m̃s sc̃a ꝑbonã cõscienciã a serui¬
dite peccati qͥescens. in gaudio sp̃c̃ sci iocun¬
dat᷑. Hoc salb̃am qͥsqͥs inp̃senti uita seruau̾it
tit mala : sic̃ dictũ est. ⁊erit salbatũ ꝓ
salbato. mensis ꝓmense. Istud itaq p̃ceptã
obserua sabbm: ut udelicet in p̃senti eũ
suscipiamꝰ ⁊ custodiamꝰ intra nos in gau̾diũ

Expanded text:
cipitur. Quartum illud, quod in repromissione Sabbatum pro Sabbato suis Deus dilectoribus pollicetur. Duo igitur sunt Sabbata exterius, unum Dei et unum hominis: et duo interius, unum Dei et unum hominis. Sabbatum Dei illud, quo exterius ab opere cessasse dicitur, sacramentum est illius interioris Sabbati ejus, in quo ipsius aeterna immortalisque aeternitas inconcussa beatitudine perfruens, nullo unquam labore fatigatur. Sabbatum hominis quod ei visibiter exterius servandum praecipitur, sacramentum est inSabbati, ubi mens sancta per bonam conscientiam a servitute peccati quiescens in gaudio Spiritus sancti jucundatur. Hoc Sabbatum quisquis in praesenti vita ita servaverit, tiet mala, sicut dictum est: Et erit Sabbatum pro Sabbato, mensis pro mense. Istud itaque praeceptum Observa Sabbatum, ut videlicet in praesenti eum suscipiamus, et custodiamus intra nos in gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
di ꝑ cõditionẽ accepimꝰ a do patre. & pat̾ni¬
tas hominis. sacram̃tũ est & imago diuinȩ
pat̾nitatis. ut discat cor humanũ in eo pͥn¬
cipio qd uidet: qͥd debeat illi pͥncipio aquo
ẽ. & qd nõ uidet. Sic ergo dictũ est honora patrẽ
tuũ ⁊ matrẽ tuã ut bene sit tibi. ⁊ sis longeuus
suꝑ t̾rã : sic̃ suꝑiꝰ dictũ est in pͥmo p̃cepto pͥme ta¬

Expanded text:
di per conditionem accepimus a Deo Patre. Et paternitas hominis sacramentum est et imago divinae paternitatis. Ut discat cor humanum in eo principio quod videt, quid debeat illi principio a quo est et quod non videt. Sic ergo dictum est: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram . Sicut su
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a dilectio p̃uenit᷑. ⁊ nr̃a dilectio ꝑ eiꝰ gr̾am
excirata subseqͥt᷑. In patribꝰ aut̃ carnis nr̃e si
ad id solũ beneficiũ nr̃a dilectio tendit᷑ quo
carnalit̾ ab his nr̃m meritũ p̃uenit᷑: qͥa ultra
dus est auctor uitȩ tp̃alis. ut scilicet nõ hoc
diligat᷑. qͥa hane abillo immo ꝑ illũ uitã accipi¬
mus: s qͥa ꝑhanc ad illã uitã intraturi sumus:
Bene gͦ cũ dictũ eẽt honora patrẽ tuũ imatrẽ¬
tuã. subiuncta est causa ut bene sit tͥ ⁊sis lon¬

Expanded text:
ra dilectio praevenitur, et nostra dilectio per ejus gratiam excitata subsequitur. In patribus autem carnis nostrae si ad id solum beneficium nostra dilectio tenditur, quo carnaliter ab his nostrum meritum praevenitur, quia ultra dus est auctor vitae temporalis, ut scilicet non hoc diligatur, quia hanc ab illo, imo per illum, vitam accipimus, sed quia per hanc ad illam vitam intraturi sumus. Bene ergo cum dictum esset: Honora patrem et matrem, subjuncta est causa, ut bene tibi sit, et sis lon