comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
regemere genero suo intestino bello sȩuiens
romã triuiss&. ipseq agenero ꝑemptus reg¬
nũ reliquit olibrio. Quo tempore in constan¬
tinopoli aspar primus patriciorũ & gothorũ
genere clarus. cũ ardubure & patriolo filuis
illo quidem olim patricio. hoc enĩ cesare ge¬
neroq leonis principis appellato. spadonũ
ensibus inpalatio uulneratus interiit. & nec¬
dũ olibrio octauo mense in regnũ ingresso
obeunte. glierius apud rauennã plus pre¬
sũptione quã electione cęsar effectus. que
anno uix expleto nepus marcellini quondo
patricii sororis filius a regno deiciens. inpor¬
tu romano episcopũ ordinauit. Tantas ua¬
rietates mutationesq eurchus cernens. ut
diximus superius areuernã occupans ciui¬
tatẽ. ubi tunc romanorũ dux prȩ erat
& dicius nobilissimus senator. & dudũ auiti
imperatoris qui ad paucos dies regnũ inuase¬
rat filius. Nam hic ante olibriũ paucos dies

Expanded text:
Ricemere genero suo intestino bello saeviens Ricemere genero suo intestino bello saeviens Romam trivisset, ipseque a genero peremptus regnum reliquid Olybrio . quo tempore in Constantinopolim Aspar primus patriciorum et Gothorum genere clarus cum Ardabure et Patriciolo filiis, illo quidem olim patricio, hoc autem Caesare generoque Leonis principis appellato, spadonum ensibus in palatio vulneratus interiit. et necdum Olybrio octavo mense in regno ingresso obeunte Glycerius apud Ravennam plus presumptione quam electione Caesar effectus. quem anno vix expleto Nepus Marcellini quondam patricii sororis filius a regno deiciens in Porto Romano episcopum ordinavit. tantas varietates mutationesque Eurichus cernens, ut diximus superius, Arevernam occupans civitatem, ubi tunc Romanorum dux praeerat Ecdicius nobilissimus Senator et dudum Aviti imperatoris, qui ad paucos dies regnum invaserat, filius nam hic ante Olybrium paucos dies
Abbreviated transcription (Latin):
niens. ilico regimerẽ generũ suũ contra ala¬
nos direxit. uirũ egregiũ & pene tunc inita¬
lia adexercitũ singularem. qui & multitudi¬
nẽ alanorũ & regem eorũ beorgũ. in primo
statim certamine superatos internitione pros¬
trauit. E ischus ergo uiusigothorũ. rex crebrã
mutationẽ romanorũ principũ cernens. galli¬
as suo iure nisus. ẽ. occupare. Quod comperien
anthemius imperator. brittonũ solacia postu¬
lauit. Quorum rex riotinus cũ duodecim
milibus ueniens. inue turiga ciuitate oceano
enauibus egressa susceptus est. Ad quos rec
uuisigothorum eurchus innumerũ ductans
aduenit exercitũ. diuq pugnans riotinũ brn¬
tonũ regem. antequã romaniꝰ in eius societatẽ
coniungeretur fugauit. Qui ampla parte
exercitus amissa. cũ quibus potuit fugiens
adburgundronũ gentẽ uicinã. romanisq
ineo tempore foederatã aduenit. Eurchus
tatẽ anthemio principe iã defuncto. qui cũ

Expanded text:
niens ilico Recimerem generum suum contra Alaniens ilico Recimerem generum suum contra Alanos direxit, virum egregium et pene tunc in Italia ad exercitum singularem. qui et multitudine Alanorum et regem eorum Beorgum in primo statim certamine superatos internicioni prostravit. Euricus ergo, Vesegotharum rex, crebram mutationem Romanorum principum cernens Gallias suo iure nisus est occupare. quod conperiens Anthemius imperator Brittonum solacia postulavit. quorum rex Riotimus cum duodecim milia veniens in Beturigas civitate Oceano e navibus egresso susceptus est. ad quos rex Vesegotharum Eurichus innumerum ductans advenit exercitum diuque pugnans Riutimum Brittonum rege, antequam Romani in eius societate coniungerentur, effugavit. qui amplam partem exercitus amissam cum quibus potuit fugiens ad Burgundzonum gentem vicinam Romanisque in eo tempore foederatam advenit. Eurichusatem occupavit Anthemio principe iam defuncto: qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
ridus occubuit. Qui fr̃ eurichus precupida fes¬
tinatione succedens. sȩua suspicione pulsatus ẽ.
Nam dũ hȩc circa uuisigothorũ gontem & alia
non nulla geruntur. ualentinianus imperator
dolo maximi occisus est. & ipse maximus
tyrannico more regnũ inuasit. Quod audi¬
ens gixericus rex uuandalorũ. ab africa arma¬
ta classe initaliã uenit. romãq in gressus
cuncta deuastat. Maximus uero fugiens.
a quodã urso milite romano interemptus est.
ost quem iussu martiani imperatoris orienta¬
lis. maurianus occidentale suscepit imperi¬
um gubernandũ: sed &ipse non diu regnans
dũ contra alanos qui gallias infestabant. moruisse
prooinetũ. de setona iuxta fluuiũ hira cogno¬
mento occiditur. Quiꝰ locũ reuersus inuastt.
qui t̃tio anno imperii sui romȩ obut. Quod
cernetis leo imperator qui inorientali regno
marciano successerat. anthemiũ patriciũ suũ
ordinans rome principem destinauit. Quiue¬

Expanded text:
ridus occubuit. Cui frater Eurichus praecupida fesridus occubuit. Cui frater Eurichus praecupida festinatione succedens sceva suspicione pulsatus est. nam dum haec circa Vesegotharum gente et alia nonnulla geruntur, Valentinianus imperator dolo Maximi occisus est et ipse Maximus tyrrannico more regnum invasit. quod audiens Gyzericus rex Vandalorum ab Africa armata classe in Italiam venit Romaeque ingressus cuncta devastat. Maximus vero fugiens a quodam Vrso, milite Romano, interemptus est. post quem iussu Marciani imperatoris Orientalis Maiurianus Occidentale suscepit imperium gubernandum. sed et ipse non diu regnans, dum contra Alanos, qui Gallias infestabant, movisset procinctum, Dertona iuxta fluvium Hyra cognomento occiditur. cuius locum Severus invasit, qui tertio anno imperii sui Romae obiit. quod cernens Leo imperator, qui in Orientali regno Marciano successerat, Anthemium patricium suum ordinans Romae principem distinavit. qui ve
Abbreviated transcription (Latin):
qua dudũ cũ dño suo cã subegiss&. Uir siqͥdẽ
erat uarmorũ stirpe genitus. longe agothi¬
ci sanguinis nobilitate sc̃ iunctꝰ. id circo nec
libertatẽ ftudens. nec patrono fidem reser¬
uans. Quo comꝑto theoderidus. mox contra
cũ qui cũ de regno ꝑuaso deicerent destina.¬
uit. Qui uenientes. sine mora inprimo oñ
cortamine superantes. congruã factorũ eiꝰ
abeo exigerunt ultionẽ. Captꝰ nãq & suo¬
rũ solatio deftitutus. capite plectitur. sensitq
tandem iratũ. qui propitiũ dnm̃ crediderat
contempnendũ. Tunc suani rectoris sui inte¬
ritũ contuentes locorũ sacordotes adtheode-¬
ridũ supplices direxerunt. Quos ille ponti¬
ficali reuerentia suscipiens. non solũ inpunita¬
tẽ suauorũ indulsit. sed ut & sibi de suo gene¬
re principẽ constituerent. flexus pietate
concessit. Quod & factũ est. & remissũ dũsibi
suaui regulũ ordinauerunt. His ꝑ actis. paceq

Expanded text:
qua dudum cum domino suo ea subigisset. vir si quidem qua dudum cum domino suo ea subigisset. vir si quidem erat Varnorum stirpe genitus, longe a Gothici sanguinis nobilitate seiunctus, idcirco nec libertatem studens nec patrono fidem reservans. quo conperto Theodoridus mox contra eum, qui eum de regno pervaso deicerent, destinavit. qui venientes sine mora in primo eum certamine superantes congruam factorum eius ab eo exigerunt ultionem. captus namque et suorum solacio destitutus capite plectitur, sensitque tandem iratum, qui propitium dominum crediderat contemnendum. tunc Suavi rectoris sui interitum contuentes locorum sacerdotes ad Theoderidum supplices direxerunt. quos ille pontificali reverentia suscipiens non solum inpunitatem Suavorum indulsit, sed ut sibi de suo genere principem constituerent, flexus pietate concessit. quod et factum est, et Rimismundum sibi Suavi regulum ordinaverunt. his peractis paceque
Abbreviated transcription (Latin):
uchũ & hilpericũ reges auxiliarios habens.
sibiq de uotos Uentũ est adcertamen iuxta
flumen ulbiũ. qui int̾ asturicã hiberiamq
pretermeat. Consertoq prȩlio theoderidus
cũ uuisigothis qͥex iusta parte pugnabat.
uictor efficitur. suauorũ gentẽ pene totã usq
adint̾̃nitionẽ prosternens. Quorum rex riciari¬
us relicto infesto hoste fugiens in nauẽ con¬
scendit. aduersaq procella tẏrreni hoste reꝑ¬
cussus. uiusi gothorũ . ẽ. manibus redditus. mise¬
rabilis. non differt mortem. cũ elimenta muta¬
mutauerit. Theoderidus uero uictor existenꝰ
sub actis pepercit. nec ultra certamina scuire
ꝑmisit. ponens suauis quos sub egerat clien¬
tem propriũ nomine athłiuulfum. Qui in
breui animũ preuaricatione suauorũ suasio¬
nibus commutans. neglexit imperata com¬
plere. potius tyrannica elatione suꝑbiens.
credensq se ea uirtute prouinciã optinere.

Expanded text:
iuchum et Hilpericum reges auxiliarios habens iuchum et Hilpericum reges auxiliarios habens sibique devotos. ventum est ad certamen iuxta flumen Vlbium, qui inter Asturicam Hiberiamque pretermeat, consertoque proelio Theoderidus cum Vesegothis, qui ex iusta parte pugnabat, victor efficitur, Suavorum gente pene cuncta usque ad internicione prosternens. quorum rex Riciarius relicta infesta hoste fugiens in nave conscendit adversaque procella Tyrreni hoste repercussus Vesegotharum est manibus redditus. miserabilis non differt mortem. cum elementa mutaverit. Theoderidus vero victor existens subactis pepercit nec ultra certamine saevire permisit, preponens Suavis, quos subegerat, clientem proprium nomine Agrivulfum. qui in brevi animu praevaricatione Suavorum suasionibus commutans neglexit imperata conplere, potius tyrranica elatione superbiens credensque se ea virtute provinciam obtinere,
Abbreviated transcription (Latin):
hispaniã sibi credidit occupandam. indicans
oportunũ tempus subreptionis in composita
initia temptare regnantis quib antea gal¬
litia & lusitania sedes fuere. quȩ indextro
latere hispaniȩ ꝑ ripam oceam porriguntur.
onis romani ducis monumentũ. a septentrione
oceanũ. a meridie lusitanã & fluuiũ tagũ. qͥ
harenis suis ꝑmiscens auri metalla trahitꝰ cũ limi
uilitate diuitias. Exinde ergo exiens riciari¬
us rex suauorũ. nititur totas hispanias occupa¬
re. Cui theoderidus cognatus suus ut erat
moderatus. legatos mittens pacifice dixit.
ut non solũ receder& afinibus alienis. uerum
& iam. nec temptare presumer&. odiũ sibi
tali ambitione adquirens. Ille uero animo
prȩtumido ait. Sihinc murmuras. & me ue¬
nirȩ causaris. tolosũ ubi tu sedes ueniã. ibi si
uales resifte. His auditis. hȩc retulit theode¬
ridus. cõpagatusq cũ ceteris gentib arma
mouit in suauos. burgudzonum quoq gnuo¬

Expanded text:
Spaniam sibi credidit occupandam, iudicans Spaniam sibi credidit occupandam, iudicans oportunum tempus subreptionis incomposita initia temptare regnantis. quibus antea Gallicia et Lysitania sedes fuere, quae in dextro latere Spaniae per ripam Oceani porriguntur, onis Romani ducis monumentum, a septentrione Oceanum, a meridie Lysitaniam et fluvium Tagum, qui harenis suis permiscens auri metalla trahit cum limi vilitate divitias. exinde ergo exiens Riciarius rex Suavorum nititur totas Spanias occupare. cui Theodoridus cognatus suus, ut erat moderatus, legatos mittens, pacifice dixit, ut non solum recederet a finibus alienis, verum etiam nec temptare presumeret, odium sibi tali ambitione adquirens. ille vero animo pretumido ait: 'si hic murmuras et me venire causaris, Tolosam, ubi tu sedes. veniam; ibi, si vales, resiste'. his auditis aegre tulit Theodoridus compacatusque cum citeris gentibus arma movit in Suavos, Burgundzonum quoque Gnud
Abbreviated transcription (Latin):
occurrit. Consertoq prelio pene siruilt eoo
tenore ut prius in campos catalaunicos ab spe
remouit uictoriȩ. fugatũq a partib sius sine
trium pho remittens insedes proprias fugerxt
compulit. Sic atila famosus & multarũ uicto¬
riarũ dñs dũ querit famã ꝑditoris abiecere.
quã prius auuisigothis ꝑtulerat abolere. ge¬
minata sus tinuit ingloriusq recessit
horismund uero repulsis ab alanis hunorũ ca¬
t̃uis. sine aliqua suorũ lesione tolosum migra
uit. suorũq quicta pace composita t̃tio an̾no
t armis subtractis ꝑ emptꝰ ẽ. una tantũ ma-¬
nu quã liberam habebat scabillũ tenens
sanguis sui extitit ultor. aliquantos insidi¬
antos sibi extinguens. Post cuius decessũ the¬
oderidus germamis uuisigothorũ in rego suc¬
cedens. mox riciariũ suauorũ regem cognatũ
suũ repperit inimicũ. Hic & enĩ riciarius affi¬
nitate theoderidi presumens. uniuersã pene

Expanded text:
occurrit, consertoque proelio pene simili eum occurrit, consertoque proelio pene simili eum tenore, ut prius in campos Catalaunicos, ab spe removit victoriae fugatumque a partibus suis sine triumpho remittens in sedes proprias fugire compulit. Sic Attila famosus et multarum victoriarum dominus dum quaerit famam perditoris abicere et quod prius a Vesegothis pertulerat abolere, geminata sustenuit ingloriosusque recessit. Thorismud vero repulsis ab Alanis Hunnorum catervis sinvit, suorumque quieta pace composita, tertio anno rte, armis subtractis, peremptus est. Una tamen manu, quam liberam habebat, scabellum tenens, sanguinis sui existit ultor, aliquantos insidiantes sibi extinguens. Post cuius decessum Theoderidus germanus eius Vesaegotharum in regno succedens, mox Riciarium Suavorum regem cognatum suum repperit inimicum. hic etenim Riciarius affinitate Theoderidi presumens, universam pene
Abbreviated transcription (Latin):
martianũ legatos dirigit. prouinciarũ testanᷤ
uastationẽ quã sibi promissũ atheodosio
quondã imperatore minime ꝑsolueretur.
& inhumanior solito suis hostibus appare¬
r&. Hęc tamen agens ut erat uersutus &
callidus. alibi minatꝰ. alibi arma sua cõmorut
& qđ restabat indignationis faciem inuui-¬
sigothas retorsit. sed non cũ quẽ deroma¬
nis reportauit euentũ. Nam ꝑ dissimiles
anteriores uias recurrens. alanorũ partẽ
trans flumen ligeris considentẽ statuit
sue redigi ditioni. quatenus mutata ꝑ
ipsos belli facie terribilior imminerard. gutu
ab dacia & pannonia prouineus inquiba done
huni cũ diuersis subditis nationibus insidebant
egrediens at tila in alanos mouit procinetũ.
ea thoris mund rex uuisi gothorũ fraudem de¬
tile non impari subtilitate prȩsentiense ad a¬
lanos tota uelocitate prius aduenit. ibiq
supuenientis attilȩ iam motib preparatus

Expanded text:
Marcianum legatos dirigit, provinciarum testans Marcianum legatos dirigit, provinciarum testans vastationem, quod sibi promissum a Theodosio quondam imperatore minime persolveretur, et inhumanior solito suis hostibus appareret. Haec tamen agens, ut erat versutus et callidus, alibi minatus alibi arma sua commovit, et, quod restabat indignationi, faciem in Vesegothas convertit. Sed non eum, quem de Romanis, reportavit eventum. Nam per dissimiles anteriores vias recurrens, Alanorum partem trans flumen Ligeris considentem statuit suae redigere dicioni, quatenus mutata per ipsos belli facie terribilior immineret. Igitur ab Dacia et Pannonia provinciis, in quibus tunc Hunni cum diversis subditis nationibus insidebant, egrediens Attila in Alanos movit procinctum. Sed Thorismud rex Vesegotharum, fraudem Attilae non inpari subtilitate presentiens, ad Alanos tota velocitate prius advenit, ibique supervenientis Attilae iam motibus preparatus
Abbreviated transcription (Latin):
legatio a roma ꝑuenit. Nã leo papa ꝑse ad
eum accedens. in agro uenetũ. ambuleio ubi
mincius amnis cõmeantũ frequentatione
transitur. Qui mox deposito exercitꝰ furore.
& redicns quo uenerat. it̃ ultra danubiũ pro¬
missa pace discessit Illud prȩ om̃ib denunti¬
ans. atq int̾minando decernens. grauiora
se initalia in laturũ. nisi ad se honoriam ua-¬
lentinani principis germaniã filiam placi¬
diȩ augustȩ cũportione sibi regaliũ opũ
debita mitterent. Ferebatur enĩ quia hoc
honoria dũ propt̃ aulȩ decus ad castitatẽ tene¬
retur nutu fratris inclusa. clandestino eunu¬
cho misso attilã inuitass&. ut contra fratris
potentiã eius patrociniis uteretur. prorsus
indignũ facinus. ut licentiã libidinis ma¬
lo puplico cõparar&. Reuersus itaq atila
insedes proprias. & quasi ocu pęnitꝰ grauit̃q
ferens abello cȩsarem adorientis principem

Expanded text:
legatio a Roma advenit. Nam Leo papa per se ad legatio a Roma advenit. Nam Leo papa per se ad eum accedens in agro Venetum Ambuleio, ubi Mincius amnis commeantium frequentatione transitur. Qui mox deposuit exercitatu furore et rediens, quo venerat, iter ultra Danubium promissa pace discessit, illud pre omnibus denuntians atque interminando decernens, graviora se in Italia inlaturum, nisi ad se Honoriam Valentiniani principis germanam, filiam Placidiae Augustae, cum portione sibi regalium opum debita mitterent. Ferebatur enim, quia haec Honoria, dum propter aulae decus ad castitatem teneretur nutu fratris inclusa, clam eunucho misso Attilam invitasse, ut contra fratris potentiam eius patrociniis uteretur: prorsus indignum facinus, ut licentiam libidinis malo publico conpararet. Reversus itaque Attila in sedes suas et quasi otii penitens graviterque ferens a bello cessare, ad Orientis principem
Abbreviated transcription (Latin):
leiã inflaminat. Qui machinis constructis. om̃ibq¬
ge neribus tormentorũ adhibitis. nec mora incia¬
dunt cuntatẽ. spoliant. diundunt. uastantq cru¬
aelit. ita ut uix eius uestigia apparerent reli¬
querunt. & hinc iam audaciores. & nec dũ romaS¬
norũ sanguine saciati. ꝑ reliquas uenetũ cuuita¬
tos hum bachantur. Med
tenore deuastant. nec non & ticinũ equali sor-¬
te deiciunt. uicinaq loca seuientes allidunt.
demoliuntq pene totã italiã. Cũq ad romã
animus fuiss& eius attentus accedere. sui eum
ut priscus historicus refert remouerunt. non¬
ut urbi cui uumici erat consulentes. sed alari¬
ci quondã uuisigothorũ regis obicientes exem¬
plu ueriti regis sui fortunam. quod ille post
fracta romã non du suꝑ uixerit. sed protinꝰ
reb humanis excessit. Igitur dũ eius animus
ancipiti negotio interireꝰ & non ire fluctu¬
are secũq deliberans tardar&. placida ei

Expanded text:
leiam inflammatur. Qui, machinis constructis, omnibusqleiam inflammatur. Qui, machinis constructis, omnibusque tormentorum genetibus adhibitis, nec mora invadunt civitatem, spoliant, dividunt, vastantque crudeliter, ita ut vix eius vestigia ut appareat reliquerunt. Exhinc iam audaciores et necdum Romanorum sanguine satiati per reliquas Venetum civitates Hunni bacchantur. Meditenore devastant nec non et Ticinum aequali sorte deiciunt vicinaque loca saevientes allidunt demoliuntque pene totam Italiam. Cumque ad Romam animus fuisset eius adtentus accedere, sui eum, ut Priscus istoricus refert, removerunt, non urbi, cui inimici erant, consulentes, sed Alarici quondam Vesegotharum regis obicientes exemplo, veriti regis sui fortunam, quia ille post fractam Romam non diu supervixerit, sed protinus rebus humanis excessit. Igitur dum eius animus ancipiti negotio inter ire et non ire fluctuaret secumque deliberans tardaret, placida ei
Abbreviated transcription (Latin):
uitatẽ. que est metropolis uenetiarũ. in mu¬
crone uel lingua adriatici posita sinus. cuiꝰ
aboriente murus natissa amnis fluens a
monte piccis elambit. ibiq cũ diumultũq
obsidens nihil ponitꝰ preualer&. fortissimis
intrinsecus romanorũ militibus resistentib
exercitu iã murmurante & discedere cupi¬
ente. attila de ambulans circa muros. dũ u¬
trũ soluer& castra an adhuc rememoraretur.
deliberat. animaduertit candidas aues id÷ cico¬
nias quȩ infastigio domorũ idificant. deciur¬
te foetus suos trahere. atq contra morẽ ꝑrura
forinsecus cõportare. Et ut erat sagacissimus
aues futurarũ rerũ prouidas periturã relin¬
quere ciuitatẽ casurasq arces periculo immi¬
nente deserere. Ion hoc uacuũ. non hoc cis¬
datur incertũ. rebus prȩcus consuetudinem
mutat uentura formido. Quid pluraͦ
nimos suorũ rursus ad oppugnandã aqui¬

Expanded text:
vitatem, quae est metropolis Venetiarum, in muvitatem, quae est metropolis Venetiarum, in mucrone vel lingua Atriatici posita sinus, cuius ab oriente murus Natissa amnis fluens a monte Piccis elambit. Ibique cum diu multumque obsidens nihil paenitus praevaleret, fortissimis intrinsecus Romanorum miexercitu jam murmurante et discedere cupiente, Attila deambulans circa muros, dum utrum solveret castra, an adhuc moraretur deliberat, animadvertit candidas aves, id est ciconias, quae in fastigio domorum nidificant, de civitate fetus suos trahere, atque contra morem per rura forinsecus comportare. Et ut hoc, sicut erat sagacissimus ite aves futurarum rerum providas perituram relinquere civitatem, casurasque arces periculo imminente deserere. Non hoc vacuum, non hoc credatur incertum; rebus praesciis consuetudinem mutat ventura formido. » Quid plura? Animus suorum rursus ad oppugnandum Aqui
Abbreviated transcription (Latin):
rentes. mutus concidere uulnerib. F rancis
pro romanorũ. gepidis pro hunorũ parte pug¬
nantib. Attila igitur cognita discessioneꝰ
gothorũ. qđ de inopinatis colligi sol&. ini¬
micorũ magis estimans dolũ. diutius se intra
castra continuit. Sedubi hostiũ absentium
sunt longa silentia consecuta. erigitur mens
aduictoriam gaudia presumunt᷑. atq poten¬
tis regis animus in antiqua fata reuertit᷑.
horismund ergo patre mortuo. in campis
statim catalaunicis ubi & pugnauerat regia
magestate suffectꝰ. tolosũ in greditur.
Hic lic& fratrũ & fortiũ turba gauder&. ipse
tamen sic sua mitia moderatus est. ut nulli¬
us repperir& de regni successine certamen.
ttila uero nancta occasione discessu uusigo¬
thorũ. & qđ sepe optauerat cernens hostiꝰ¬
ũ dissolutionẽ ꝑ partes. mox iam securus ad
oppressionẽ romanorũ mouit procinctum.
rimaq aggressione aquileiensẽ obsedit ci¬

Expanded text:
rentes mutuis concidere vulneribus. Francis rentes mutuis concidere vulneribus. Francis pro Romanorum, Gepidas pro Hunnorum parte pugnantibus. Attila igitur cognita discessione Gothorum, quod de inopinatis collegi solet, inimicorum magis aestimans dolum diutius se intra castra continuit. Sed ubi hostium absentia sunt longa silentia consecuta, erigitur mens ad victoriam, gaudia praesumuntur atque potentis regis animus in antiqua fata revertitur. Thorismud ergo, patre mortuo in campis statim Catalaunicis, ubi et pugnaverat, regia maiestate subvectus Tolosam ingreditur. Hic licet fratrum et fortium turba gauderet, ipse tamen sic sua initia moderatus est, ut nullius repperiret de regni sucessione certamen. Attila vero nancta occasione de secessu Vesegotharum, et, quod saepe optaverat, cernens hostium solutione per partes, mox iam securus ad oppressionem Romanorum movit procinctum, primaque adgressione Aquileiensem obsidet ci
Abbreviated transcription (Latin):
actũ est orbitatis dolore cõmotus. & uirtu¬
tis impetu qua ualebat dũ in reliquias hu¬
norũ mortẽ patris uindicare contendit
aeciũ patricium ac si seniore prudentiaq
maturum de hac parte consuluit. quid sibi
ess& intempore faciendũ. Ille uero me.¬
tuens ne hunis funditus int̾emptis. agothis
romanũ premeretur imperium. preboe
ac suasione consiliũ. ut ad sedes proprias
reme ar&. regnũq qđ pat̾ reliquerat ar¬
ripette. ne gormani eius opibus sumptis
pat̾nis uinsigothorũ regnũ ꝑuaderent. graui¬
terq de hinc cũ suis & qđ peius est miserabilit᷑
pugnara. Quod responsum non ambiguȩ ut
datũ est. sed pro sua potius utilitate susce ptũ
relictis hunis redit ad gallias. Sic humana
fragilitas dũ suspicionib occurrit. magna agen
trisq partib .c.lxu. milia cęsa referuntur.
exceptis .xu. milib gepidarũ & francorũ. qui
ante congressionẽ puplicã noctu sibi oceur¬

Expanded text:
eractum est, orbitatis dolore commotus et virtueractum est, orbitatis dolore commotus et virtutis impetu, qua valebat, dum in reliquis Hunnorum mortem patris vindicare contendit, Aetium patricium ac si seniorem prudentiaeque maturum de hac parte consuluit, quid sibi esset in tempore faciendum. Ille vero metuens, ne Hunnis funditus interemptis a Gothis Romanum praemeretur imperium, praebet hac suasione consilium, ut ad sedes proprias remearet regnumque, quod pater reliquerat, arriperet, ne germani eius opibus adsumptis paternis Vesegotharum regno pervaderent graviterque dehinc cum suis et, quod peius est, miseriterque pugnaret. Quod responsum non ambiguae, ut datum est, sed pro sua potius utilitate susceptum relictis Hunnis redit ad Gallias. Sic humana fragilitas dum suspicionibus occurrit, magna plerutrisque partibus CLXV milia caesa referuntur, exceptis quindecim milibus Gepidarum et Francorum, qui ante congressionem publicam noctu sibi occur
Abbreviated transcription (Latin):
inrũperent flammis in iecere uoluisse. ne aut
aliquis eius uulnere le taretur. aut inpotesta
tem tantarũ gentiũ dominus ꝑuenir&.
Terũ int̾ has obsidionũ moras uuisi gothȩ regẽ
filii patrẽ requirunt. ad mirantes enĩ obsen¬
tiũ cũ felicitas fuerit subsecuta. Cũq diu¬
tius exploratũ ut uiris fortib mosest in ter
densissima cadauera repperissent. cantib
honoratũ inimicis spectantib abstulerunt
Uideres gothorũ globos dissonis uocibus con¬
fragosos. adhuc inter bella furentia fune¬
ri reddidisse culturã. Hundebantur lacri¬
mȩ. sed quȩ uiris fortib impendi solent.
am mors erat. sed huno teste gloriosa. in
regis efferri cadauer cum suis insignibus con¬
spiciebant. At gothi theoderido ad huc iusta
soluentos. armis insonantib regiã deferunt
maiestatẽ. Fortissimusq thorismund bene
gloriosos manes carissimi patris. ut decebat
filiũ patris exequias prosecutꝰ. postquã ꝑ¬

Expanded text:
inrumperent, flammis inicere voluisse, ne aut inrumperent, flammis inicere voluisse, ne aut aliquis eius vulnere laetaretur aut in potestate hostium tantarum gentium dominus perveniret. Verum inter has obsidionum moras Vesegothae regem, fili patrem requirunt, admirantes eius absentiam, dum felicitas fuerit subsecuta. Cumque diutius exploratum, ut viris fortibus mos est, inter densissima cadavera repperissent, cantibus honoratum inimicis spectantibus abstulerunt. Videres Gothorum globos dissonis vocibus confragosos adhuc inter bella furentia funeri reddidisse culturam. Fundebantur lacrimae, sed quae viris fortibus inpendi solent. Nam mors erat, sed Hunno teste gloriosa, undregis efferri cadaver cum suis insignibus conspiciebant. At Gothi Theodorito adhuc iusta solventes armis insonantibus regiam deferunt maiestatem fortissimusque Thorismud bene gloriosos manes carissimi patris, ut decebat filium, patris exequias prosecutus. Quod postquam p
Abbreviated transcription (Latin):
scutorũ defensione trans egit. Postera die
luce orta. cũ tumulatos cadauerib campos
aspicerent. nec audere hunos erumpere.
suam arbitrantes uictoriã. scientesq attilã
non nisi magna clade confossũ bella confu-¬
gere. cũ tamen nihil ager& uel prostratus
abiectũ. sed strepens armis tubis canebat.
incursionẽq minabatur uelut leo uenabu¬
lis pressus. speluncȩ aditꝰ ob ambulans. nec
aud& insurgere. nec desinit fremitib uici¬
na terrere. Sic bellicosissimus rex. uictores
suos turbabat. in clusus. Conueniunt itaq
gothi. romaniq & quid agerent desupero¬
to atcila deliberant. Plac& cũ obsidione fa¬
tigari. qui annone copiã non habebat.
quoniã ab ipsorũ sagittarus intra septa
castrorũ locatis crebris. ictibus ardere tur
accesus. Fertur enĩ desperatis rebus predictꝰ
rex. & adhuc in supremo magnã nimis equi¬
nis sellis contruxisse pirã. sescq si aduersaru

Expanded text:
scutorum defensione transegit. Postera die scutorum defensione transegit. Postera die luce orta cum tumulatos cadaveribus campos aspicerent nec audere Hunnos erumpere, suam arbitrantes victoriam scientesque Attilam non nisi magna clade confossum bella confugere, cum tamen nil ageret vel prostratus abiectum, sed strepens armis, tubis canebat incursionemque minabatur, velut leo venabulis praessus speluncae aditus obambulans nec audet insurgere nec desinet fremetibus vicina terrere: sic bellicosissimus rex victores suos turbabat inclusus. Conveniunt itaque Gothi Romanique et quid agerent de superato Attila, deliberant. Placet eum obsidione fatigari, quia annonae copiam non habebat, quando ab ipsorum sagittariis intra septa castrorum locatis crebris ictibus arceretur accessus. Fertur autem desperatis rebus praedictum regem adhuc et suppraemo magnanimem equinis sellis construxisse pyram seseque, si adversarii
Abbreviated transcription (Latin):
suspicaretur : Tunc uuis igothȩ diuidentes se
ab al anis. inuadunt hunorũ cat̾uas. & pene
attilã trucidarent. nisi prouisus prius fugis¬
s&. & se suosq ilico intra septa castorũ quȩ
plaustris uallata habebat reclusiss&e.
Quã uis fragili munimine. eo tamen quesie¬
runt subsidiũ uite. quib paulo ante mil¬
lus poterat muralis agger obsistere
horismund enĩ regis tħcoderidi filius. qui
cũ actio collem anticipans hostes desuperio¬
re loco proturbauerat credens se ad ag¬
mina propria ꝑuenire. nocte cȩca hosti¬
ũ carpenta ignarus incurrit. Quẽ forcit᷑
dimicantẽ quidã capite uulnerato equo
deiecit. suorũq prouidentia liberatꝰ apre¬
liandi intentione desiuit. Actius uero simi¬
lit̃ noctis confusione diuisus. cũ int̾ hostes
medius uagaretur. trepidus nequid inci¬
diss& aduersi. uuisi gothos inquirit. Tandẽq
ad socia castra ꝑueniens. reliquõ noctis

Expanded text:
suspicaret. Tunc Vesegothae dividentes se suspicaret. Tunc Vesegothae dividentes se ab Alanis invadunt Hunnorum caterva et pene Attilam trucidarent, nisi providus prius fugisset et se suosque ilico intra septa castrorum, quam plaustris vallatum habebat, reclusisset; quamvis fragili munimine, eo tamen quaesierunt subsidium vitae, quibus paulo ante nullus poterat muralis agger obsistere. Thorismud autem regis Theodoridi filius, qui cum Aetio collem anticipans hostes de superiore loco proturbaverat, credens se ad agmina propria pervenire, nocte caeca ad hostium carpenta ignarus incurrit. Quem fortiter demicante quidam capite vulnerato equo deiecit, suorumque providentia liberatus a proeliandi intentione desivit. Aetius vero similiter noctis confusione divisus cum inter hostes medius vagaretur, trepidus, ne quid incidisset adversi Gothos, inquiret tandemque ad socia castra perveniens, relicuum noctis
Abbreviated transcription (Latin):
ui simile nullũ usquã narrat antiquitas.
ubi talia gesta referantur. nibil.ẽe qđ iu
uita sua conspicere potuiss& egregius. qui
huiꝰ miraculi priuaretur aspectu. Nam si
seniorib credere fas ẽ. riuulus memorati eã¬
pi humili rapi prȩlabens ꝑcmptorũ uulne¬
ribus sanguine multo prouectꝰ .ẽ. non auctꝰ
imbrib ut solebat sed liquore concitatus
insolito. Torrens factꝰ ẽ. eruoris augmento
&r quos illic coegit mnaridã sitim uulnus inflic¬
tũ fluenta mixta clade traxerunt. Ita con¬
stricti sorte miserabili sordebant. potantes
sanguinẽ quẽ fuderunt sauciati. Hic theor¬
deridus rex dũ adortans discurrit exercitũ
equo depulsus pedibq suorũ proculcatus.
utã mature senectutis conclusit. Ali uero
dicunt eũ int̾fectũ telo andagis de parto
ostrogotharũ. qui tunc attilani sequebant᷑
regimen. Hoc fuit qđ attilȩ prȩsagio arus¬
pices prius dixerunt. quã uis ille de actio

Expanded text:
cui simile nulla usquam narrat antiquitas, cui simile nulla usquam narrat antiquitas, ubi talia gesta referantur, ut nihil esset, quod in vita sua conspicere potuisset egregius, qui huius miraculi privaretur aspectu. Nam si senioribus credere fas est, rivulus memorati campi humili ripa praelabens, peremptorum vulneribus sanguine multo provectus est, non auctus imbribus, ut solebat, sed liquore concitatus insolito torrens factus est cruoris augmento. Et quos illic coegit in aridam sitim vulnus inflictum, fluenta mixta clade traxerunt: ita constricti sorte miserabili sorvebant putantes sanguinem quem fuderant sauciati. Hic Theodoridus rex dum adhortans discurrit exercitum, equo depulsus pedibusque suorum conculcatus vitam maturae senectutis conclusit. Alii vero dicunt eum interfectum telo Andagis de parte Ostrogotharum, qui tunc Attilanis sequebantur regimen. Hoc fuit, quod Attilae praesagio aruspices prius dixerant, quamvis ille de Aetio
Abbreviated transcription (Latin):
gant animi. furor sollicitꝰ intumescat. nunc
consilia huni. nc̃ arma de promite. Aut uul¬
neratus qͥs aduersaru mortẽ reposcat. aut inlȩ.¬
sus hostuĩ clade sacictur. Uicturos nulla tela
conueniunt. morituros & motio fata p̃cipi¬
tant. Postremo cur fortuna hunos tot gen¬
tiũ uictores asserit. nisi adcertaminis huiꝰ
gaudia preparass& Quis deniq meoti¬
darũ it̃ maiorib nr̃is aperuit. tot scłis clau¬
sũ secretũ Quis adhuc inermib cȩdere
faciebat armatos. Flacit̃ hunorii upote tnc
ferte adunata collectio nec fallor euentusenc
campis .ẽ. quẽ nobis tot prospera promisert̃
rimus inhoste tela coniciã sids potuerit
amus pognante ociũ ferre sepuete ost
H is uerbis accensi in pugnã cuncti prceoupitant᷑.
Et quauis haberent res ipse formidinẽ  pre¬
sentia tamen regis cunctationẽ mepeintibus
auferebat. Manu manibus congrediuntur.
bellũ atrox. multiplex immane. ꝑtinate

Expanded text:
gant animi, furor solitus intumescat. Nunc gant animi, furor solitus intumescat. Nunc consilia, Hunni, nunc arma depromite: aut vulneratus quis adversarii mortem reposcat aut inlaesus hostium clade satietur. Victuros nulla tela conveniunt, morituros et in otio fata praecipitant. Postremo cur fortuna Hunnos tot gentium victores adseret, nisi ad certaminis huius gaudia praeparasset? Quis denique Meotidarum iter maiores nostros aperuit tot saeculis clausum secretum? Quis adhuc inermibus cedere faciebat armatos? Faciem Hunnorum non poterat ferre adunata collectio. Non fallor eventu: hic campus est, quem nobis tot prospera promiserunt. Primus in hoste tela coiciam. Si quis potuerit Attila pugnante otio ferre, sepultus est'. His verbis accensi, in pugna cuncti praecipitantur. Et quamvis haberent res ipse formidinem, praesentia tamen regis cunctatione merentibus auferebat. Manu manibus congrediuntur; bellum atrox multiplex immane pertinax,
Abbreviated transcription (Latin):
exercitꝰ. nec mihi fas est aliquid uulgare
dicere nec uobis oport& audire. Qu̾id enĩ
aliua uos quã bellare consuetos. aut qͥd ui¬
grediamur igit᷑ hostẽ alacres audaciores
sunt semꝑ qui inferunt bellũ. adunatas
despicite dissonas gentes: indiciũ pauoris
est societate defendi. Enante impetũ
nr̃m temporib iã feruntur. excelsa quę¬
runt tumulos capiunt. & sera plenitudine
in campis munitiones efflagitant. Notũ ÷¬
uobis quã sunt leuia romanorũ arma. pri¬
mo &iam non dico uulnere. sed ipso pulue¬
re grauantur. dũ in ordinẽ coeunt & aci-¬
es testu dinesq conectunt. Uos confligite
ꝑstantibus animis ut soletis. despicientesq
corũ aciẽ. alanos inuadite. inuuisigothos
incũbite. Indie nob̾ erit citã uictoriã quȩ¬
reit. unde se contin& bellũ. Abscisa enĩ
neruis mox menbra delabuntur. nec potest
stare corpus. cui ossa subtraxeris. Cionsur¬

Expanded text:
exercitus. nec mihi fas est aliquid vulgare exercitus. nec mihi fas est aliquid vulgare dicere, nec vobis oportet audire. quid autem aliud vos quam bellare consuetum? aut quid vigrediamur igitur hostem alacres: audaciores sunt semper, qui inferunt bellum. adunatas dispicite dissonas gentes: indicium pavoris est societate defendi. en ante impetum nostrum terroribus iam feruntur, excelsa quaerunt, tumulos capiunt et sera paenitudine in campos monitiones efflagitant. nota vobis sunt quam sint levia Romanorum arma: primo etiam non dico vulnere, sed ipso pulvere gravantur, dum in ordine coeunt et acies testudineque conectunt. vos confligite perstantibus animis, ut soletis, despicientesque eorum aciem Alanos invadite, in Vesegothas incumbite. Inde nobis cita victoria quaerere, unde se continet bellum. Abscisa autem nervis mox membra relabuntur, nec potest stare corpus, cui ossa subtraxeris. Consur
Abbreviated transcription (Latin):
pugnataris. Reliqua enĩ si dici fas est turba sre
gu duiersarũq ductores. acsi satellites nutibus
tids ditendebant. & ubi oculo annusse. absq
iliqua murmuratione cũ timort. &tremore
unꝰqsq adstabat. aut certe qđ iussus fuerat
exequebatur. solus attila rex om̃iũ rega suꝑ
oñs de pro om̃ib sollicitus erat. Flit ergo delo¬
e quẽ diximꝰ oporcunitatẽ certamen: Attila
suos dirigit. qui cacumen montis inuaderent.
sed athoris mundo & aetio preuenitur. Qui
cluctanti collis excelsa ut conscenderant. supe¬
riores effecti sunt. uenientesq hunos mon¬
tis beneficio facile turbauerunt. Tlnc atti¬
la cũuider& exercitũ causa precedente tur¬
batũ tali eũ extempore credidit alloquio
confirmandũ. Post uictorias tantarũ gentiũ.
post orbem si consistatis edomitũ. in eptũ iu¬
dicauerã tamquã ignarios uerbis accuere.
uerat hoc aut nouus ductor aut in exꝑtus

Expanded text:
pugnaturis. reliqua autem, si dici fas est, turba regpugnaturis. reliqua autem, si dici fas est, turba regum diversarumque nationum ductores ac si satellites notibus Attilae attendebant, et ubi oculo annuisset, absque aliqua murmuratione cum timore et tremore unusquisque adstabat, aut certe, quod iussus fuerat, exequebatur. solus Attila rex omnium regum super omnes et pro omnibus sollicitus erat. fit ergo de loci, quem diximus, oportunitate certamen. Attila suos diriget, qui cacumen montis invaderent, sed a Thorismundo et Aetio praevenitur, qui eluctati collis excelsa ut conscenderent, superiores effecti sunt, venientesque Hunnos montis benificio facile turbaverunt. Tunc Attila cum videret exercitum causa praecedente turbatum, tali eum ex tempore credidit alloquio confirmandum. 'post victorias tantarum gentium, post orbem, si consistatis, edomitum, ineptum iudicaveram tamquam ignaros rei verbis acuere. quaerat hoc aut novus ductor aut inexpertus
Abbreviated transcription (Latin):
tur. sibi potius rex hac ordinatione prospi¬
ciens. quatenus int̾gentis suȩ robur positꝰ.
abimminenti periculo redderet᷑. exceptꝰ.
Cornua uero eiꝰ multiplices populi & diuersȩ
nationes. quas dicioni suȩ sub diderat am¬
biebant. Int̾ quos ostrogotharũ premine¬
bat exercitꝰ. ualamere & theodernure &
uidemere germanis ductantib ipso &¬
iã rege cui tc̃ seruiebant nobiliorib qͥa
amalorũ generis cos potentia in lustrabat.
E ratq gepidarũ agmine innumerabili rex
ille fortissimus & famosissimus ardaricus.
qͥ obnimiã suã fidelitatẽ erga attilã eiꝰ
consilus intereat. Nam ꝑpendens attila sa¬
gacitatẽ suã. eũ & ualamerẽ ostrogothorũ
regẽ suꝑ ceteros regulos diligebat. Erat
nãq ualamer secreti tenax. blandus allo¬
qͥo doli ignarꝰ. ardarich fide & consilio ut
diximꝰ clarus. Quib non inmerito contra
parentes uiusi gothas. debuit credere

Expanded text:
tur, sibi potius rex hac ordinatione prospitur, sibi potius rex hac ordinatione prospiciens; quatenus inter gentis suae robur positus, ab imminenti periculo redderetur exceptus. Cornua vero ejus multiplices populi et diversae nationes quas ditioni suae subdiderat, ambiebant. Intbat exercitus Valamire et Theodemire et Videmere germanis ductantibus, ipso etiam rege, cui tunc serviebant, nobilioribus, quia Amalorum generis eos potentia inlustrabat; eratque et Gepidarum agmini innumerabili rex ille famosissimus Ardaricus, qui ob nimiam suam fidelitatem erga Attila eius consiliis intererat. nam perpendens Attila sagacitate sua, eum et Valamerem, Ostrogotharum regem, super ceteros regulos diligebat. erat namque Valamir secreti tenax, blandus alloquio, dolis gnarus; Ardaricus fide et consilio, ut diximus, clarus. quibus non inmerito contra parentes Vesegothas debuit credere
Abbreviated transcription (Latin):
liũ sub trepidatione cõmittit. ut si secus ce¬
der&. nox imminens subuenir&. Conuenere
partes ut diximus incãpos catalaunicos. erat
enĩ positio loci declui tumore inȩditũ collis
excrescens. Quẽ ut̃q cupiens exercitꝰ opti
nere. quia loci oportunitas non paruũ be¬
ne ficiũ confert. dextrã partẽ huni cũ suis
sinistrã romani & uusigothȩ cũ auxiliariss
occupauerunt. relictoqͦ de cacumine eiꝰ ui¬
go certamen in eunt. Dextrũ itaq cornu cũ
uuisi gothis theodoridus tenebat. sinistrũ ętus
cũ romanis. collocantes in medio sangibanũ quẽ
superius retulimus prefuisse alanis. prouiden¬
tes cautioni familiari. ut eũ de cuiꝰ dnimo mi¬
nus presumebant. fideliũ turbȩ concluderent
acile nãq assumit pugnandi necessitatẽ.
cui fugiendi imponitur difficultas. Edi¬
uerso uero fuit hunorũ acies ordinata. ut
in medio attila cũ suis forcissimis locare¬

Expanded text:
lium sub trepidatione committit, ut, si secus celium sub trepidatione committit, ut, si secus cederet, nox imminens subveniret. Convenere partes. ut diximus, in campos Catalaunicos. erat autem positio loci declivi tumore in editum collis excrescens. quem uterque cupiens exercitus obtnere, quia loci opportunitas non parvum beneficium conferret, dextram partem Hunni cum suis, sinistram Romani et Vesegothae cum auxiliariis occuparunt. Relictoque de cacuminis ejus jugo certamine, dextrum cornu cum Vesegothis Theodericus tenebat, sinistrum Aetius cum Romanis, collocantes in medio Sangibanum, quem superius retulimus praefuisse Alanis, providentes cautione militari, ut eum, de cujus animo minus praesumebant, fidelium turba concluderent. Facile namque assumit pugnandi necessitatem, cui fugiendi imponitur difficultas. E diverso vero fuit Hunnorum acies ordinata, ut in medio Attila cum suis fortissimis locare
Abbreviated transcription (Latin):
sistebat. incius iura transducere. Quod ubi
theodoridus & actius cognouerunt. magnis ag¬
gerib eandẽ urbem ante aduentũ attilȩ
struunt. suspectũq costodiunt sangibanũ.
& int̃ suos auxiliatores mediũ stat̾uunt cũ¬
sua propria gente. Igitur ut attila rex hu¬
norũ tale ꝑ culsus euentu. diffidens suis copus
metuit inire conflictũ. int̾q fugã reuoluens
ipso funere tristiorẽ. statuit ꝑarus pices fu¬
tura inquirere. Qui more solito nunc peccoruĩ
fibras. nc̃ quasdã uenas in abrasis ossib intuentes
hunnis infrustra de nuntiant. Hoc tamen
quantulũ prȩdixere solacii. qđ sũmus hostiũ
ductor de parte aduersa occũber&. reliquãq
uictoriã sua morte triũphũ foedar&. Cũq
attila necem actu qui eiꝰ motibus obui abat.
uel cũ sua ꝑdicione ducer& expetendũ. tali
presagio sollicitꝰ ut erat consiliorũ in rebus
bellicis ex quisitor. circa nonã diei horã pre¬

Expanded text:
sistebat, in eius iura transducere. quod ubi sistebat, in eius iura transducere. quod ubi Theodoridus et Aetius agnoverunt, magnis aggeribus eandem urbem ante adventum Attilae struunt, suspectumque custodiunt Sangibanum et inter suos auxiliares medium statuunt cum propria gente. igitur Attila rex Hunnorum tali perculsus eventu diffidens suis copiis metuit inire conflictum. inter que fugam revolvens ipso funere tristiorem, statuit per aruspices futura inquirere. qui more solito nunc pecorum fibras, nunc quasdam venas in abrasis ossibus intuentes Hunnis infausta denuntiant; hoc tamen quantulum praedixere solacii, quod summus hostium ductor de parte adversa occumberet relictamque victoriam sua morte triumphura foedaret. cumque Attila necem Aetii, quod eius motibus obviabat, vel cum sua perditione duceret expetendam, tali praesagio sollicitus, ut erat consiliorum in rebus bellicis exquisitor, circa nonam diei horam proe
Abbreviated transcription (Latin):
nicos. qui & maurici nominant᷑. Centũ le¬
guas ut galli uocant in longũ tenentes. &
septuaginta in altũ. Legua enĩ gallica una.
mille & quingentorũ passuũ quantitatȩ me¬
titur. Eit ergo area innumerabiliũ populorũ.
pars illa terrarũ. Conseruntur acies utriq
fortissime nihil subreptionib agitur. sed aꝑ¬
to marte certatur. Quȩ potest digna causa
tantorũ mortibus inueniri. Aut quod odi¬
ũ insẽ cunctos animauit armariͦ Probatũ ẽ.
humanũ genus legibus uiuere. quando uni-¬
us mentis impetu stragis fit facta populoꝵ.
& arbitrio suꝑbi regis momento defecit. qđ
tot scłis natura progenuit. Sed antequã
pugnȩ ipsius ordinẽ referamus. recessariũ
uidetur edicere. quȩ in ipsis bellorũ motib
acciderunt. quã sic ut famosũ pręliũ. ita mul¬
tiplex atq ꝑplexũ. Sangibanꝰ namq rex
& aurelianã ciuitatem galliȩ ubi tunc con-¬

Expanded text:
nicos, qui et Mauriaci nominantur, centum lenicos, qui et Mauriaci nominantur, centum leuvas, ut Galli vocant, in longum tenentes et septuaginta in latum. leuva autem Gallica una mille et quingentorum passuum quantitate metitur. fit ergo area innumerabilium populorum pars illa terrarum. conseruntur acies utraeque fortissimae; nihil subreptionibus agitur, sed aperto Marte certatur. quae potest digna causa tantorum motibus invenire? aut quod odium in se cunctos animavit armari? probatum est humanum genus regibus vivere, quando unius mentis insano impetu strages sit facta populorum et arbitrio superbi regis momento defecit quod tot saeculis natura progenuit. Sed antequam pugnae ipsius ordinem referamus, necessarium videtur edicere, quae in ipsis bellorum motibus acciderunt, quia sicut famosum proelium, ita multiplex atque perplexum. Sangibanus namque rex  Aurelianam civitatem Galliae, ubi tunc con
Abbreviated transcription (Latin):
hostes iã hunni desiderantur. Producitur
itaq atheodorido rege uusigothorũ. innume¬
rabilis multitudo. Qui quattuor filus domi
dimissis. id÷ friderichũ & eurichũ. rece me¬
rim & humerith. secũ tantũ thorismund
& theodoricũ maiores natu participes labo¬
ris assumit. Felix procinctũ. auxiliũ tutũ
suaue collegiũ habere solacia illorũ. quos
delectat ipsa & iã simul subire discrimina
parte uero romanorũ tanta patricii de tu
prouidentia fuit. cui tunc innitebat᷑ res
puplica hisperiȩ plagȩ. ut undiq bellato¬
rib congregatis. aduersus ferocẽ & infinitã
multitudinẽ non impar occurrer&. His enĩ
fuerunt duxiliatores franci. sarmate. ar¬
moriciani. litigiani. burgundiones. saxones.
libari. olibrionẽs. quondam milites romani
tunc uero iam innumero auxiliariũ ex qui¬
sitiȩ. aliȩq non nullȩ celticę uel germaniȩ
nationes. Conuenit itaq in campos catalau¬

Expanded text:
hostes iam Hunni desiderantur. producitur hostes iam Hunni desiderantur. producitur itaque a rege Theodorido Vesegotharum innumerabilis multitudo; qui quattuor filios domi dimissos, id est Friderichum et Eurichum, Retemerim et Himnerith secum tantum Thorismud et Theodericum maiores natu participes laboris adsumit. felix procinctum, auxilium tutum, suave collegium habere solacia illorum, quibus delectat ipsa etiam simul subire discrimina. a parte vero Romanorum tanta patricii Aetii providentia fuit, cui tunc innitebatur res publica Hesperiae plagae, ut undique bellatoribus congregatis adversus ferocem et infinitam multitudinem non impar occurreret. hi enim adfuerunt auxiliares: Franci, Sarmatae, Armoriciani, Liticiani, Burgundiones, Saxones, Ripari, Olibriones, quondam milites Romani, tunc vero iam in numero auxiliarium exquisiti, aliaeque nonnulli Celticae vel Germanie nationes. convenitur itaque in campos Catalau
Abbreviated transcription (Latin):
ecordamini quȩso. qđ certe non potest obliuis¬
ci abhunnis non ꝑbella ubi cõmunis casus est
fusũ. sed qđ grauit̃ angit insidus appetitũ.
ut de nob taceamꝰ potestatis hanc inulti fer¬
re suꝑbiã armorũ potentes fauete proprus
dolorib. & cõmunes iungite manꝰ. auxilamini
& iã rei puplicȩ cuios menbrũ tenetis. Quã sit
enĩ nob expetenda aut amplexanda societas:
hostis int̃rogate consilia. His & similia lega¬
ti ualentiniam regẽ ꝑmouerunt. theoderidũ
uibus ille respondit. Habetis inquit roma¬
ni desideriũ ur̃m. fecistis attilã & nob̾ hoste.
sequimur illũ quocũq uocauerit. & quã uis
infletur diuersis gentiũ uictorus. norunt
tamen gochi confligere cũ suꝑbis. Nullũ bellũ
dixerim graue. nisi quod causa debilitat.
quando nil triste pauit. cui maiestas ad rise.¬
rit.Ad clamant responso comites ducis. lȩ¬
tus sequitur uulgus. fit om̃ib ambitꝰ pugnȩ

Expanded text:
recordamini, quaeso, quod certe non potest oblivisrecordamini, quaeso, quod certe non potest oblivisci, ab Hunnis non per bella, ubi communis casus est, fusum, sed, quod graviter anget, insidiis appetitum. ut de nobis taceamus, potestis hanc inulti ferre superbiam? armorum potentes favete propriis doloribus et communes iungite manus. auxiliamini etiam rei publicae, cuius membrum tenetis. quam sit autem nobis expetenda vel amplexanda societas, hostis interrogate consilia'. his et similia legati Valentiniani regem permoverunt Theodoridum. quibus ille respondit: 'habetis', inquid, 'Romani, desiderium vestrum; fecistis Attilam et nobis hostem. sequimur illum quocumque vocaverit, et quamvis infletur de diversis gentium victoriis, norunt tamen Gothi confligere cum superbis. nullum bellum dixerim grave, nisi quod causa debilitat, quando nil triste pavet, cui maiestas adriserit'. adclamant responso comites duci, laetus sequitur vulgus. fit omnibus ambitus pugnae,