comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neis menbris uirtus nascit᷑ angłoꝵ. Sit masia
sponsa xp̃i carnis sue iurginitate seruata: sis
scłis xpianis sponsũ uͥginitatis. ⁊ maritũ casti¬
tatis. cõmunẽ singulis uͥginib ⁊ maritatis in
qͣ nulla sit relotipia: quia uͥginitatis saluta¬
tione impregnata ẽ maria. Magnũ meritũ
uͥginitatis. fr̃s kmñi. Uirginitas masie anglica
salutatione ẽ impregnata. ⁊ a ioh̃e de utero in¬
utero ẽ salutata. ⁊ generans uͥginitas marie
ab angłis ẽ hodie collaudata ⁊ lactans uͥgini¬
tas marie ꝑstellam ẽ de cȩlo indicata: ⁊ a ma¬
gis munerib honorata. Gaude itaq ioseph
nimiũꝙ congaude uirgnitati maꝵie: quia
solus meriusti uirginalis affectũ possid̾e con¬
ugi: qui ꝑ meritũ uirginitatis ita separatꝰ es
a concubitu uxoris: ut pat̃ dicaris saluatoris:

Expanded text:
s Virtus nascitur Angelorum. Sit Maria sponsa Christi carnis suae virginitate servata; sis saeculis christianis sponsum virginitatis et maritum castitatis, communem singulis virginibus et maritatis, in quo nulla sit zelotypia; quia virginitas salutatione impraegnata est in Maria. Magnum meritum virginitone est impraegnata, a Joanne de utero est salutata, et generans virginitas Mariae ab Angelis est hodie collaudata, et lactans virginitas Mariae per stellam de coelo est praedicata, et a Magis muneribus honorata. Gaude itaque, Joseph, nimiumque congaude virginitati Mariae, quia solus meruisti virginale possidere conjugium: quia per meritum virginitatis ita separatus es a concubitu uxoris, ut pater dicaris Salvatoris,
Abbreviated transcription (Latin):
tenuat medullas Tabidus humor.
Inuidus quamius obitum supremum
ẜsecutoris gladius negarit: Plena te tñ mar-
Uidimꝰ partẽ iecoris reuulsã ungulis longe
iacussẽ presis Mors habet pallens aliqͥd tu oꝵ
Sunc nouum nostre tuulum fruendũ cesar¬
auguste dedit ipse xꝑt Iuge iuuentis do¬
mus ut dicata Martiris esset:
Ergo ter senis sacra candidatis diues optato
simul ⁊ luperco. serge conscriptum tibimet
senatum sangere psalmis:
Ede successum: cane marcialem: Mors ⁊ urba¬
ni tibi concinatur. Iuliam cantus resonet
simulq Q uintillianum:
Publicum pangat chorus: & reuoluat quale
frontonis fruerit tropheum: Quid bonus
felix tulerit. quid acer Cecilianus:
Quantus euuoti tua bella sanguis łinxerit
quantus tua primitiue Tum tuos uiuax
recolat triumphos Laus apodemi:
Quatuor post hinc suꝑ est uirorum tIomen¬
extolli renuente metro. Quos saturninos no¬

Expanded text:
tenuat medullas Tabidus humor. tenuat medullas Tabidus humor. Invidus quamvis obitum supremum Persecutoris gladius negarit. Plena te, martyr, Vidimus, partem jecoris revulsam Ungulis longe jacuisse pressis, Mors habet pallens aliquid tuorum, Hunc novum nostrae titulum fruendum Caesaraugustae dedit ipse Christus, Juge viventis domus ut dicata Martyris esset. Ergo ter senis sacra candidatis, 979 Dives Optato, simul et Luperco, Perge conscriptum tibimet senatum Pangere psalmis. Ede Successum, cane Martialem, Mors et Urbani tibi concinatur, Julium cantus resonet, simulque Quintilianum. Publium pangat chorus, et revolvat, 980 Quale Frontonis fuerit tropaeum, Quid bonus Felix tulerit, quid acer Caecilianus. Quantus, Eventi, tua bella sanguis Tinxerit; quantus tua, Primitive, Tum tuos vivax recolat triumphos Laus, Apodemi. Quatuor posthinc superest virorum Nomenextolli, renuente metro: Quos Saturninos
Abbreviated transcription (Latin):
uictor ꝑpe litus alte forte sagunti.
Noster & nostra puer in palestra. Aite uirtu¬
tis fideiq oliuo unctus. horridum didi¬
cit domare uirib hostem:
Nouerat templo celebres in isto Octies par¬
tas deciesq palmas. Laureis doctas patris¬
is eadem Laude cucurrit.
Hic & o enerate recubant tuarum ossa
uirtutum. quibus efferati Spiritũ mũ¬
di uolenta uirgo dedecorasti.
Martyrum nulli remanente uita sonti¬
git terris habitare nostris: Sola tu morti
proprie suꝑstes uiuis in orbe.
Uiuis ac pene seriem retexis. sarnis ⁊ cese
spolium retentans. Tetra quã sulcos ha-¬
beant amaros uulnera narras.
Barbarus tortor latus om̃e carpsit. San¬
guis impensus. lacerata menbra. Pectus
abscisa patuit papilla sorde sub iꝑso.
Iam minus mortis precium ꝑaste ẽ. Quȩ
uenenatos abluens dolores. Concitam
menbris tribuit quietem fine supremo:
Cruda te longum tenuit cicatrix. Et diu ui¬
uens dolor hesit ardens Dum putrescentes

Expanded text:
victor prope littus altae 974 Forte Sagunti. victor prope littus altae 974 Forte Sagunti. Noster, et nostra puer in palaestra Arte virtutis, fideique olivo Unctus horrendum didicit domare Viribus hostem. Noverat templo celebres in isto Octies partas, deciesque palmas Laureis doctus patriis, eadem Laude cucurrit. 975 Hic et, Encrate, recubant tuarum Ossa virtutum: quibus efferati Spiritum mundi violenta virgo Dedecorasti. Martyrum nulli remanente vita Contigit terris habitare nostris: Sola tu morti propriae superstes Vivis in orbe. 976 Vivis, ac poenae seriem retexis, Carnis et caesae spolium retentans, Tetra quam sulcos habeant amaros Vulnera, narras. Barbarus tortor latus omne carpsit, Sanguis impensus, lacerata membra; Pectus abscisa patuit papilla Corde sub ipso. Jam minus mortis pretium peractum est: Quae venenatos abolens dolores, Concitam membris tribuit quietem 977 Fine soporo. Cruda te longum tenuit cicatrix, Et diu venis dolor haesit ardens, Dum putrescentes
Abbreviated transcription (Latin):
nigras pepulit tenebras. urbe ꝑiata.
Nullus umbrarum latet intus horror fulsa
nam pestis populũ refugit: xꝑs in totis
habitat plateis: xꝑc ubiꝙ est:
Martyrum credas patriam coronis Debitã
sacris chorus inde surgens Tendit in celũ
nueus togatȩ Nobilitatis
nde uincenti tua palma nata est: Clerus
hic tantum peperit triumphum hic sacer¬
dotum domus infulata ualeriorum:
Seuus antiquis qͦtiens ꝓcellis lurbo ueratũ tre-¬
me fecit orbẽ Tnistior tẽplũ rabies inistud Intulit
Nec furor quisquam sine laude nostrum
sessit aut clari uacuus cruoris Martirũ sẽꝑ
numerus sub omni Grandine creuit:
Hon ne o uincenti peregre necatus: Martyr
his terris. tenui notasti sanguinis rore.
speciem futuri Morte propinqua:
Hoc colunt ciues. uelut ipsa menbra ses-¬
pes includat siuis: & paterno seruet am¬
plectens tumulo beati Martyris ossa.
Noster est quamuis procul hinc ab urbe
sassus ignoto dederit sepulcbro Gloriam:

Expanded text:
nigras pepulit tenebras 971 Urbe piata. nigras pepulit tenebras 971 Urbe piata. Nullus umbrarum latet intus horror: Pulsa nam pestis populum refugit. Christus in totis habitat plateis: Christus ubique est. Martyrum credas patriam coronis Debitam sacris, chorus unde surgens Tendit in coelum niveus togatae Nobilitatis Inde, Vincenti, tua palma nata est, Clerus hic tantum peperit triumphum: Hic sacerdotum domus infulata 972 Valeriorum. Saevus antiquis quoties procellis Turbo vexatum tremefecit orbem, Tristior templum rabies in istud Intulit Nec furor quisquam sine laude nostrum Cessit, aut clari vacuus cruoris. Martyrum semper numerus sub omni Grandine crevit. Nonne, Vincenti, peregre necandus his terris tenui notasti Sanguinis rore speciem futuri Morte propinqua? Hoc colunt cives, velut ipsa membra Cespes includat suus, et paterno Servet amplectens tumulo beati Martyris ossa. Noster est, quamvis procul hinc in urbe Passus ignota dederit sepulcri Gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
lospeciosa narbo: Teq prepollens arelas has¬
bebit Sancte ogenesi.
Lusitanorum caput opꝑidorum urbs. adorate
cineres ꝑuelle. Obuam xꝑo rapiens: ad
aram Porriget ipsam:
Sanguinem iusti cui pastor heret. ferculũ
duplex geminumꝙ donum. ferre complu¬
do gremio iuuabit Menbra duoꝵ
Ingeret tingis sua cassianum: festa massilũ
monimenta regum. Qui cinis gentes do¬
mitas coegit ad iuga xp̃i:
Singulis pauce tribus aut̃ duobus. forsan ⁊
quinis alique placebunt Testib xp̃i: prius
hostiarum. Pignore functe.
Tu decem sanctos reuehes & octo sesaugusta
studiosa xpo: Uerticem flauis oleis re¬
iuncta sacis honore.
Sola in occursum numerosiores Martyrũ
turbas domino parasti: Sola prediues pi¬
etate multa Luce frueris.
¶ix parens orbis populosa peni Ipsa uix ro¬
ma in solio locata: Te decus nosteum su¬
pare in isto Munere digna est.
Omnibus portis sacer immolatus Sanguis
exclusit genus in uidorum demonum &

Expanded text:
lo speciosa Narbo, teque praepollens Arelas halo speciosa Narbo, teque praepollens Arelas habebit, sancte Genesi. Lusitanorum caput oppidorum urbs adoratae cineres puellae obviam Christo rapiens ad aram porriget ipsam. sanguinem Iusti, cui Pastor haeret, ferculum duplex geminumque donum ferre Complutum gremio iuvabit membra duorum, ingeret Tingis sua Cassianum, festa Massylum monumenta regum, qui cinis gentes domitas coegit ad iuga Christi. singulis paucae, tribus aut duobus, forsan et quinis aliquae placebunt testibus Christi prius hostiarum pignere functae: tu decem sanctos revehes et octo, Caesaraugusta studiosa Christo, verticem flavis oleis revincta, pacis honore, sola in occursum numerosiores martyrum turbas Domino parasti, sola praedives pietate multa luce frueris. vix parens orbis populosa Poeni, ipsa vix Roma in solio locata te, decus nostrum, superare in isto munere digna est. omniexclusit genus invidorum Daemonum, et
Abbreviated transcription (Latin):
is nouẽ nr̃ ppłs sub uno mar¬
tyrũ seruat cineres sepulchro:
cesaraug̾tã uocitamꝰ urbem.
Res cui tanta est.
Plena magnoꝵ domꝰ angłoꝵ.
Nontimet mundi fragilis
riunam: Tot sinu gestans
simul otferenda munera xp̃o:
Cũ ads dexiram quatiens choruscam. Nube sub.¬
nixus ueniet rubente Gentibus iustam posi¬
turus equo fondere libram:
Orbe de magno caput excitata. obuam xꝑo
properanter ibit ciuitas queq: pretiosa por¬
tans dona canistris.
Affra carchago tua promet ossa ore facundo
cypriane doctor Corduba ascisclum dabit
& zoelum. Tres q coronas:
Tu tribus geminis diadema pulchrũ offereis
xpo genitrix ꝑioꝵ Tarraco intexit cui fructu¬
osus sutile unclum:
Nom̃ hoc gẽmȩ strophio illigatũ ẽ emicat iuxta
sapides gemelli ardet ⁊ splendor parilis luoꝵ. Is
¶ ne chorusco
Parua felicis detus exbibebit Aitubus sc̃s io¬
cuples gerunda. Nostra gestabit calagur¬
ris ambos. Quos ueneramur.
Barcilon claro cucusate fretai. Surget && sau¬

Expanded text:
is novem noster populus sub uno martyrum servat cineres sepulcro: Caesaraugustam vocitamus urbem res cui tanta est. plena magnorum domus angelorum non timet mundi fragilis ruinam, tot sinu gestans simul offerenda munera Christo, cum Deus dextram quatiens coruscam nube subnixus veniet rubente gentibus iustam positurus aequo pondere libram, orbe de magno caput excitata obviam Christo properanter ibit civitas quaeque pretiosa portans dona canistris. Afra Carthago tua promet ossa, ore facundo Cypriane doctor, Corduba Acisclum dabit et Zoellum, tresque coronas. tu tribus gemmis diadema pulchrum offeres Christo, genetrix piorum Tarraco, intexit cui Fructuosus sutile vinclum, nomen hoc gemmae strophio inligatae est; emicant iuxta lapides gemelli ardet et splendor parilis duorum igne corusco. parva Felicis decus exhibebit artubus sanctis locuples Gerunda; nostra gestabit Calagurris ambos quos veneramur. Barchinon claro Cucufate freta surget, et Pau
Abbreviated transcription (Latin):
cto tunc sanstos recolet decemꝙ angelus
coram patre filioq. Urbis unius regimen
tenentes Iure sepulchri:
uin ad antiquum numerũ trahetur uiua
post pene specimen puella: Morsꝙ uincen¬
tii eui sanguis hic est fons & honoris:
Additĩgaio nec enĩ silendi. Teq cremeti qui¬
bus incruentum ferre prouenit decus
exequendo Laudis agone.
Ambo confessi dominum. steterunt Acriter
contra fremitum latronum. Ambo gusta¬
runt leuiter saporem Martirioꝵ:
ec sub altari sita sempiterno. Lapsib nostͥs
ueniam precatur. Turba quam seruat ꝓ¬
cerum creatrix surꝑureoꝵ.
Hos piofletu dãte ꝑluamꝰ marmoꝵ sulcos. qͥb ẽ
oꝑta spesut absoluã tetina d̃oꝵ uinda meoꝵ¬

Expanded text:
cto tunc sanctos recolet decemque angelus coram Patre Filioque urbis unius regimen tenentes iure sepulcri. quin ad antiquum numerum trahetur viva post poenae specimen puella, morsque 1 vincenti, cui sanguis hinc est fons et honoris, additis 2 Gaio nec enim silendi teque, Crementi, quibus incruentum ferre provenit decus ex secundo laudis agone, ambo confessi Dominum steterunt acriter contra fremitum latronum, ambo gustarunt leviter saporem martyriorum, haec sub altari sita sempiterno lapsibus nostris veniam precatur turba, quam servat procerum creatrix purpureorum nos pio fletu, date, perluamus marmorum sulcos, quibus est. operta spes ut absolvam retinaculorum vincla meo
Abbreviated transcription (Latin):
mobiliũ uł immobiliũ in t̾ra possidere ui-¬
debatur. beato apłoꝵ pͥncipi petro. eiusq
uicario scĩssimo pape honorio. ex cuiꝰ ore
sacro hoc ipsum frequent᷑ audiui. iure ꝑpe¬
tuo possidendũ delegauit: ac deinde in cõ-¬
rꝑo dño aliqͣnto tẽpore strenue militauit:
& ei cui pre omĩb seruiendũ ẽẽ prudent̃
aduertebat. suoꝵ pͥmitias laboꝵ & actu¬
um dedicauit. Inde diuina ordinante dis¬
positione. ad auunculũ suũ robertũ iuni-¬
orem marchionẽ in flandriã reu̾titur. &
ab illo eo quo talem iuuenẽ decebat. hono¬
re suscipitur.

Expanded text:
mobilium vel immobilium in terra possidere vimobilium vel immobilium in terra possidere videbatur; beato apostolorum principi Petro, ejusque vicario sanctissimo papae Honorio, ex cujus ore sacro hoc ipsum frequenter audivi, jure perpetuo possidendum delegavit, ac deinde in conChristo Domino aliquanto tempore strenue militavit, et ei, cui prae omnibus serviendum esse prudenter advertebat, suorum primitias laborum et actuum dedicavit: mox divina ordinante dispositione, ad avunculum suum Robertum juniorem marchionem, in Flandriam revertitur, et ab illo eo, quo talem juvenem decebat, honore suscipitur.
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dictus. postquã suoꝵ ꝑfidia. in ea
ad quã timore mortis confugerat. oe¬
cisus ẽ eccłia: dño ꝑ eum oꝑante signa
& ꝓdigia. int̾ martyres computat᷑. apud
dacos ex tunc & hactenus in magna ue¬
neratione ẽ habitus. Regina uͦ cum hoc
filio suo paruulo. ad patrẽ suũ nobertũ
strenuissimũ marchionẽ. rob̾ti qͦndam
francoꝵ regis ex filia adela nepotẽ. cogno¬
m̃to frisonẽ. & matrẽ nobilissimã gertrũ¬
dem clara saxonũ stirpe ꝓgenitã. in flan-¬
driam reu̾sa: ibiq aliqͣnto tẽpore morata.
memorato duci a parentib ẽ nuptiis da-¬
ta. Cui &e filiũ nomine willelmũ peꝑit:
qui patͥ defuncto inducatũ successit: &
honorẽ acceptũ moꝵ ingenuitate. & actu¬
um strennuicate multiplicit᷑ nobilitauit.
d audico unici germani sui exitu. pͥmũ
equidẽ inconsolabilit̃ dolere: deinde etiã
ipse cepit letalit̾ languere. Qui ut se ꝑi-¬
clitari cognouit: salernitanũ archiep̃m
monio desiderans confirmari. quicquid

Expanded text:
dictus, postquam suorum perfidia, in ea, ad quam timore mortis confugerat, occisus est ecclesia, Domino per eum operante signa et prodigia, inter martyres computatus apud Dacos, ex tunc et hactenus in magna veneratione est habitus. Regina vero cum hoc filio suo parvulo ad patrem suum Robertum, strenuissimum marchionem, Roberti quondam Francorum regis ex filia Adela nepotem, cognomento Frisonem, et matrem nobilissimam Gertrudem clara Saxonum stirpe progenitam, in Flandriam reversa; ibique aliquando tempore morata, memorato duci Rogerio a parentibus est nuptum data. Cui et filium nomine Guillelmum peperit, qui patri defuncto in ducatum successit, et honorem acceptum, morum ingenuitate ac strenuitate, multipliciter nobilitavit. Sed audito unici sui germani exitu, primum quidem inconsolabiliter dolore, deinde etiam ipse coepit lethaliter languere. Qui, ut se periclitari cognovit, Salernitanum archiepiscmonio desiderans confirmari, quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
bi gregoriꝰ fid̃i sue ir rep̃hensibile symbolũ dictauit.¬
Ubi patͥarchalibꝰ thronis suis sẏnodicã dirigit.¬
Ubiqͥnq concilia se uenari fatet᷑.¬
Ubicollecta synodo pͣuas consuetudines damnat.¬
bi antiphonariũ centonizans cantoꝵ ꝯstttuit scolam.
Cur occidentales dulcedinẽ cantile ne corrũpant.
Qd ꝑ ioħem romanũ cantores correcti st̃.¬
Qualit̃ hatoł rex dissonantiũ cantu offensꝰ duoselericoꝵ suoꝵ
erudiendos rome dimisert.¬
Abi gregoriꝰ pulsis laicis familiares sibi clericos elegit.¬
Ubi talẽ eccłiã romanã exhibuit qͣlis pͥma sub apłis fu̾it.
Quanta ⁊ qͣlia tẽ rome studia florebant.

Expanded text:
ctat.--3. Patriarchalibus thronis suam synodicam dirigit.--4. Quinque concilia se venerari fatetur.--5. Collecta synodo, pravas consuetudines damnat.--6. Antiphonarium centonizans, cantorum constituit scholam.--7. Cur Occidentales dulcedinem cantilenae corrumpant.--8. Per Joannem Romanum cantorem correcti sunt.--9. Carolus rex dissonantia cantus offensus, duos clericorum suorum crudiendos Romae dimisit..--11. Gregorius, pulsis laicis, familiares sibi clericos elegit.--12. Talem Ecclesiam Romanam exhibuit, qualis primo sub apostolis fuit.--13. Quanta et qualia tunc Romae studia reflo
Abbreviated transcription (Latin):
Abi kalendatim diu̾sas speties erogat.¬
Abidiatim ꝑ ueredarios cocta dispendia destinat.¬
Ubi arrianoꝵ balilitã in subura dño dedicat. ⁊ q̃t ⁊ qͣlia miradłã diuuit
Qbi sine ꝓfectu redire uolentes ad ꝓficiscendũ hortat᷑.¬
Ubi p̃dicantes miradã faciunt multosꝙ ad dm conu̾tunt.¬
Qbi augustinꝰ eꝑc conserratꝰ postulat adiutores. mittit.
Ubigͣgouꝰ ei palliũ ⁊ diu̾ sanecessaria simulq ñ nulla responsatrans
Qbi augustinĩmonet ne ꝓmiracłi tumeat.¬
Ubipanis frustũ in carnẽ carnis rursũ in panis pͥmoidia reformauit.¬
Ubi pannũ pupugit ⁊ sanguis effluxit.¬
Ubi maleficos cecitate multauit.

Expanded text:
m diversas species erogat.--28. Diatim per veredarios coacta stipendia destinat.Arianorum basilicam in Suburra Domino dedicat.--32. Quot et qualia miracula ibi --34. Sine profectu redire volentes ad proficiscendum hortatur.--35. Praedicantes miracula faciunt, multosque convertunt.--36. Augustinus episcopus consecratus postulat adjutores.--37. Ei Gregorius Pallium, et diversa necessaria, simulque nonnulla responsa transr.--40. Augustinum monet, ne pro miraculis tumeat.--41. Panis frustum in carnem, carnis rursus in panis primordia reformavit.--42. Pannum pupugit, et sanguis effluxit.--43. Maleficos caecitate multavit.
Abbreviated transcription (Latin):
diti. uitioꝵ sordib inquinant᷑: & suꝑbiȩ
tumorib infladi. inaniter eleuant᷑: repre.¬
hensionib quoꝵlibet corrigi omino dedig
homines metuunt. uelut equi effrenes
ꝑ uicia in p̾ceps ruunt. Et ut qui in sor¬
dib sunt scdm scripturã amplus sordes¬
cant: trem̃do om̃ipotentis agit᷑ iudicio.
tit ñ solũ eis que repͥmat desit correp¬
tio:. s & plerũq quȩ uitia nutriat ad¬
sit adulatio: dũ uidelicet subditi quȩ
dunt: uerũ etiam ut laudetur peccator
in desideriis animȩ suȩ. laudant sepe
placendi studio. quȩ rectitudinis ⁊elo
uituꝑare debuert̃. Unde & iedechieli
dictum ẽ. Linguã tuã adherescere
faciam palato tuo: & eris mutꝰ. nec qͣsi
uir obiurgans. qͥa domꝰ exasꝑans est.¬

Expanded text:
diti, vitiorum sordibus inquinantur, et superbiae diti, vitiorum sordibus inquinantur, et superbiae tumoribus inflati, inaniter elevantur, reprehensionibus quorumlibet corrigi omnino dedighomines metuunt, velut equi effrenes in vitia per praeceps ruunt. Et ut qui in sordibus sunt, secundum Scripturam , amplius sordescant, tremendo omnipotentis agitur judicio, ut non solum eis, quae reprimat, desit correptio, sed et plerumque, quae vitia nutriat, adsit adulatio: dum videlicet subditi, quaeprehendunt, verum etiam, ut laudetur peccator in desideriis animae suae, laudant saepe placendi studio, quae rectitudinis zelo vituperare debuerunt. Unde et Ezechieli dictum est: « Linguam tuam adhaerescere faciam palato tuo, et eris mutus, nec quasi vir objurgans, quia domus exas
Abbreviated transcription (Latin):
namq deuotus. cunctis seruis eiꝰ eccłiaꝵ
uidelicet prelatis. & quib libet religiosiᷤ
om̃i se humilitate substernebat: & eorum
mandatis reuerent᷑ obediens. correptio-¬
nes quib eũ ꝓ loco & tẽpore redarguen-¬
dũ arbitrabant᷑. patient᷑ & humilit̾ su-¬
stinebat: & eñidationẽ in posterũ. & cau-¬
telam tota cũ mansuetudine ꝓmittebat.
Qđ iocirdo in eiꝰ morib magis nobis lau-¬
dabile uidetur: qͥa hoc in aliis ñ solum
huiꝰ mundi uerũ etiam eccłiasticȩ digni-¬
tatis pͥmorib raro & difficile muenitur.
Quoꝵ pleriq postquã alicuiꝰ uł modi¬
cȩ fuerint potestatis culmen adepti. &
a subiectis quibͣlibet inceꝑint honorari:
naturalis mox condicionis & ꝓpriȩ fra-¬
gilitatis obliti. & quasi quodam fastigi-¬
o uanitatis elat. ceteros despiciunt: qͦs
cognoscunt. dapientiores se & ꝓbiores
om̃ib credunt: quias dignitatis sorte pre-¬
cedunt. Qui dũ mundi uoluptatibꝰ de¬

Expanded text:
namque devotus, cunctis servis ejus, Ecclesiarum videlicet praelatis, et quibuslibet religiosis, omni se humilitate substernebat, et eorum mandatis reverenter obediens, correptiones, quibus eum pro loco et tempore redarguendum arbitrabantur, patienter et humiliter sustinebat, et emendationem in posterum et cautelam tota cum mansuetudine promittebat. Quod idcirco in ejus moribus magis laudabile videtur, quia hoc in aliis non solum hujus mundi, verum etiam ecclesiaticae dignitatis primoribus, raro et difficile invenitur. Quorum plerique, postquam alicujus vel modicae fuerint potestatis culmen adepti, et a subjectis quibuslibet inceperint honorari, naturalis mox conditionis et propriae fragilitatis obliti, et quasi quodam fastigio vanitatis elati, caeteros despiciuncognoscunt. Sapientiores se et probiores omnibus credunt, quos dignitatis sorte praecedunt. Qui dum mundi voluptatibus de
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ẽ eccłiam plurimos habere defen¬
sores: qui ñ solum uitȩ scĩtate. sed etiã
doctrina ueritatis. castra dĩ uiriliter de¬
fendere ualeant. Has uͦ piȩ ammoniti¬
oms litteras. ñ quasi nescienti direxi:
sed ut uerȩ caritatis in meo pectore fi¬
dem ostenderem. Quid facit amicus: si
uerbis seipsum ñ ostendit: Si diutes
pauꝑum munuscula ñ sꝑnunt: cur et
ur̃e flumina sapientiȩ. nr̃e riuulos in¬
telligentiȩ respuere debent: Nam et
maiores amnes riuulis augent᷑ influen-¬
tib: etiam & ipse dñs uiduȩ laudauit
duo minuta: quȩ ex inopia suȩ pauꝑ-¬
tatis. larga manu dõ quod habuit op¬
tulit. Et ego quãuis scientia inops. ta¬
men frat̾no fidelis amore. ur̃ȩ hȩc mu¬
nuscula pietati direxi: obsecrans. ut tã
humili ea frat̾nitatis intuitu respicere
digneris: quã nos pia deuotionis cari-¬
tate illa uobis dirigere studuimꝰ. Omp̃s

Expanded text:
cesse est, ecclesiam plurimos habere defencesse est, ecclesiam plurimos habere defensores, qui non solum vitae sanctitate, sed etiam doctrina veritatis castra Dei viriliter defendere valeant. Has vero piae ammonitionis litterulas non quasi nescienti direxi, sed ut verae caritatis in meo pectore fidem ostenderem. Quid facit amicus, si verbis se ipsum non ostendit? Si divites pauperum munuscula non spernunt, cur et vestrae flumina sapientiae nostrae rivulos intellegentiae respuere debent? Nam et maiores amnes rivulis augentur influentibus, etiam et ipse Dominus viduae laudavit duo minuta, quae ex inopia suae paupertatis larga manu Deo quod habuit optulit. Et ego, quamvis scientia inops, tamen fraterno fidelis amore vestrae haec munuscula direxi pietati, obsecrans, ut tam humili ea fraternitatis intuitu respicere digneris, quam nos pia devotionis caritate illa vobis dirigere studuimus. Omnipotens
Abbreviated transcription (Latin):
stas uite. aliis sit doctrina salutis. Ctirã¬
q ubiq habeas. maxime pauꝑum. ui¬
auarum & orphanoꝵ. ut audias in die tre¬
mendo a deo. rꝑo. cũ aliis elemosinã faci-¬
entib: quandiũ uni ex his minimis feci-¬
stis. mͥ fecistis. Esto miseris ut pat̾: & cau¬
sam ad te clamantiũ diligent̃ discute: &
parce in te peccantib ut d̾s tuis parcat
peccatis. Esto iustus in iudiciis. & mise¬
ricors in debitis. magister uirtutũ. mori¬
b honestus. uerbis iocundus. uita lau¬
dabilis. in om̃i oꝑe dĩ deuotus. fr̃s qͦꝙ
cohortare: ut scãs diligentissĩm
scripturas. Non confid̾ant indme
noticia. sed in ueritatis intelligendta
ut possint contͣdicentib ueritati re¬
sistere. Sunt tempora ꝑiculosa ut apłi
predixerunt: quia multi pseudo docto¬
res surgent. nouas introducentes sec¬
tas: qui catholicȩ fidei puritatẽ. impiis
assertionib maculare nitent᷑. Ideo ne¬

Expanded text:
stas vitae aliis sit doctrina salutis. Curamstas vitae aliis sit doctrina salutis. Curamque ubique habeas maxime pauperum, viduarum et orfanorum, ut audias in die tremendo a deo Christo cum aliis elemosinam facientibus: Quamdiu uni ex his minimis fecistis, mihi fecistis. Esto miseris ut pater et causam ad te clamantium diligenter discute et parce in te peccantibus, ut Deus tuis parcat peccatis. Esto iustus in iudiciis et misericors in debitis, magister virtutum, moribus honestus, verbis iocundus, vita laudabilis, in omni opere Dei devotus. Fratres quoque cohortare, ut sanctas diligentissime legant scripturas. Non confidant in linguae notitia, sed in veritatis intellegentia, ut possint contradicentibus veritati resistere. Sunt tempora periculosa, ut apostoli praedixerunt, quia multi pseudodoctores surgent, novas introducentes sectas, qui catholicae fidei puritatem impiis adsertionibus maculare nituntur. Ideo ne
Abbreviated transcription (Latin):
bonis gremplis & sedula ammonitione
erudiant iuniores: illosq diligant ut fi-¬
lios: & illi quasi patres eos honorificent:
illoꝵ om̃i alacritate obediant p̃ceptiᷤ. Tua
uͦ uenerande fili conu̾satio: om̃ib sit exẽ¬
plum salutis. Caue ut nec minimꝰ quis
in tua scandaliretur uita: s edificetur
& roboretur in uia ueritatis: quia ex
illoꝵ salute tͥ merces iudicabit᷑ et̾na. Ca-¬
ni capilli extremũ denunciant ꝓperare
diem: quaꝓpter paratꝰ esto om̃i hora. in
occursũ dm̃ dĩ tui. Dilectio frat̾na & ele-¬
mosinȩ miseroꝵ. & uitȩ casticas: prepa¬
rent tibi gradus in cęlum. Diligenter
elabora ȩternos tibi dies felices. Honor
secularis quẽ habes: sp̃ualem tͥ abundet
in głam. Festiuis dieb ueniente ad ec¬
clesiam ppło. fac ei p̾dicari uerbum dĩ.
Et quocũq uadis. clerici qui seruitiũ
dĩ plenit̾ ꝑagant tecũ eant. sobrietate
ornati. ñ ebrietati assueti: quoꝵ hone¬

Expanded text:
bonis exemplis et sedula ammonitione bonis exemplis et sedula ammonitione erudiant iuniores illosque diligant ut filios, et illi quasi patres eos honorificent, illorum omni alacritate oboediant praeceptis. Tua vero, venerande fili, conversatio omnibus sit exemplum salutis. Cave, ut nec minimus quis in tua scandalizetur vita, sed aedificetur et roboretur in via veritatis, quia tibi ex illorum salute merces indicabitur aeterna. Cani capilli extremum denuntiant properare diem. Quapropter paratus esto omni hora in occursum domini Dei tui. Dilectio fraterna et elemosinae miserorum et vitae castitas praeparent tibi gradus in caelum. Diligenter elabora aeternos tibi dies felices. Honor saecularis quem habes spiritalem tibi habundet in gloriam. Festivis diebus, veniente ad ecclesiam populo, fac eis praedicari verbum Dei, et quocumque vadis, clerici, qui servitium Dei pleniter peragant, tecum eant, sobrietate ornati, non ebrietati adsueti; quorum hone
Abbreviated transcription (Latin):
domũ dĩ habes ornatam. & largissimis
donis decoratã: ita tͥ subiectos bonis
morib ornare contende: & eos in diuina
laude deuotissime fac consistere. Et qd
angłi semꝑ agunt in cęlis: hoc fr̃s iugi¬
ter faciant in eccłus. Tuũ ẽ precipere:
illoꝵ obedire. Tuum ẽ preire. illoꝵ sub¬
sequi. Omniũ itaq in seruitio dĩ. una
debet eẽ uoluntas: ut una fiat in regno
dĩ remuneratio. Nullus horis canonieis
se diuinis subtrahat laudib: ne ꝓpt̃ ali¬
quã negligentiã cuilibet locus in con¬
spectu aĩ uacuus inuemiat᷑. & uerba dĩ
in eccłiis intimo cordis affectu ꝓferant᷑:
et̾ cũ magn̾a reuerentĩa dĩ omipotentĩ
officia cȩlebrent᷑. Omne uͦ ministerium
xp̃i: humilit̾ & deuote impleatur. Om̃is
itaq obedientia. in scłi necessitatib fide¬
lit̃ & strenue ꝑagatur. Fiat equide inter
om̃s concordissima pax. & scĩssima kari-¬
tas: & deuotio uitȩ regularis. Semores

Expanded text:
domum Dei optime habes ornatam et largissimis domum Dei optime habes ornatam et largissimis donis decoratam, ita tibi subiectos bonis moribus ornari contende et eos in divina laude devotissime fac consistere, et quod angeli semper agunt in caelis, hoc fratres iugiter faciant in ecclesiis. Tuum praecipere, illorum oboedire; tuum praeire, illorum subsequi. Omnium itaque in servitio Dei una debet esse voluntas, ut una fiat in regno Dei remuneratio. Nullus horis canonicis se divinis subtrahat laudibus, ne propter aliquam neglegentiam cuiuslibet locus in conspectu Dei vacuus inveniatur, et verba Dei in ecclesiis intimo cordis affectu proferantur, et cum magna reverentia Dei omnipotentis officia celebrentur. Omne vero ministerium Christi humiliter et devote impleatur. Omnis itaque oboedientia in saeculi necessitatibus fideliter et strenue peragatur. Fiat equidem inter omnes concordissima pax et sanctissima caritas et devotio vitae regularis. Seniores
Abbreviated transcription (Latin):
ulcissimo dilectionis filio Ra¬
doni abbati: humilis leuita
albinꝰ salutẽ. Dilectionis ur̃ȩ
uenerabile secutus preceptũ. uitã scĩ ueda¬
sti palͥs ur̃i & int̾cessoris nr̃i. emendare stu¬
dui: ñ quod aliquid illiꝰ excellentissimis me¬
ritis dignũ ualuissem: sed quod nichil tuȩ
reuerentiȩ iussis denegare ratũ putatii.
Iocireo ad te maxime ꝑtinet: harum lauᷤ
qualescũq sint placeant: dep̃cans ut me¬
um laborem orationũ ur̃arum solatio re¬
munerare dignemini: & unus merear
ẽẽ ur̃m in caritatis cõmunione: illiꝰ semꝑ
memores mandati qui dixit. hoc man¬
datũ meũ ẽ. ut diligatis inuicem. In hoc
enĩ mandato omniũ salus consistit. hoc
cunctis ꝑ necessariũ ẽẽ constat: & maxue
regendũ. frat̾no amore diligent̃ erudire
studeto: & scĩs ammonitionib eũ ꝑ pas¬
cua uitȩ deducere satage. Habes in õi
oꝑe bono xꝑm adiutorẽ: sc̃m quoq ue¬
dastũ int̾cessorem. Sieut magno labore

Expanded text:
ULCISSIMO DILECTIONIS FILIO RADONI ABBATI HUMILIS LEVITA ALBINUS SALUTEM. Dilectionis vestrae venerabile secutus praeceptum, vitam sancti Vedasti, patris vestri et intercessoris nostri, emendare studui, non quod aliquid illius excellentissimis meritis dignum dicere valuissem, sed quod nihil tuae reverentiae iussis denegare ratum putavi, – idcirco ad te maxime pertinet harum laus qualescumque sint, placeant! – depraecans, ut meum laborem orationum vestrarum solatio remunerare dignemini, et unus merear esse vestrum in caritatis communione: illius semper memores mandati, qui dixit: Hoc est mandatum meum, ut diligatis invicem. In hoc enim mandato omnium salus consistit; hoc cunctis pernecessarium esse constat et maxime regendum fraterno amore diligenter erudire studeto et sanctis ammonitionibus eum per pascua vitae deducere satage. Habes in omni opere bono Christum adiutorem, sanctum quoque Vedastum intercessorem. Sicut magno labore
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Miariq uehem̃ter fr̃s ceꝑunt. qđ̃
uiuum & incolumem uidebant: quẽ mor¬
tuũ fere suspicabant᷑. Uir autẽ dm̃ aman¬
dus. indulta fri uenia ut mores deinceps
in meliꝰ cõmutaret ammonuit: atq eum
santim ad monasterium direxit.
lia quidem sunt multa. quȩ ꝑ eum
dñs oꝑari di.gnatus ẽ. nobis q¬
dem incõgnita: eo autẽ nota. Sed qͣntũ
ad̃ nr̃as fidelib narrantib uiris ꝑlatũ
ẽ aures. si om̃ia eipiam ꝓsequi:. dies ut
opinor antequã sermo cessabit. Nam
quas ꝑ eum dñs uirtutes ñ edidit: ẽum
& mortius uitam. cȩcis uisum. paraliticiᷤ
gressũ. leꝓsis mundiciam surdis auditũ.
a demonib oppressis restituit sanitatẽ:
oitar scĩssimus dñi amandus
cursu fidelit̾ ꝑacto. repletusq omniũ bo¬
noꝵ oꝑum fructu: adueniente scĩssimi obi¬
tus die. felicit̾ migrauit ad xꝑm. Sepul¬
tus ẽ cum magnifico honore: in loco cui

Expanded text:
coepit, miratique vehementer fratres, quod coepit, miratique vehementer fratres, quod vivum et incolomem videbant, quem mortuum fore suspicabantur. Sie vir Domini Amandus, indulta venia, ut mores deinceps in melius commutaret, admonuit atque eum sanum ad monasterium direxit. 26. Alia quidem sunt multa, quae per eum Dominus operare dignatus est, nobis quidem incognita, Deo autem nota; sed quantum ad nostras, fidelibus narrantibus viris, perlatum est aures, si omnia cupiam persequi, dies, ut opinor, antequam sermo cessabit. Nam quas per eum Dominus virtutes non ędidit, cum et mortuis vitam, caecis visum, paraliticis gressum, leprosis munditiam, surdis auditum, a daemonibus obpressis restituit sanitatem? Igitur sanctissimus Domini Amandus, cursu fideliter peracto, repletusque omnium bonorum operum fructum, adveniente sanctissimi obitus die, feliciter migravit ad Christum, sepultusque cummagnifico honore in loco cui
Abbreviated transcription (Latin):
riũ eui uocubulũ maiores indiderunt helnio¬
nem. & ad uirũ dĩ adduxert̃ amandũ. Cũq
nixta morem isset. subito ei nunciatũ ẽ. qua¬
liter isdem monachus egrotaret. Leniterq
ut aiunt subridens: dixisse fert᷑. Adhue
maiora sustinebit ꝑicula: quia ualde iactan-¬
tiȩ atq inobedientiȩ deditꝰ erat. Sed cam̃
presbiterũ quendam fidelem uirũ. ad se uo¬
cari p̃cepit: eidemq monacho. calicem uini.
&e fragnen panis ꝑ eundent tͣnsmisit prb̃rm:
eiq mandauit dicens. Uade & dic monacho
illi. ut sumat partẽ panis istiꝰ & uini: & craᷤᷤ
iubente do cũ ad eum uisitandũ ꝑrexero. ob¬
uiam mͥ ꝓcedat: & in lectalo iacere ñ patia¬
tur. Quod ita factũ ẽ. Accepta itaq isdem
monachus patͥs benedictione. ita totius
corporis recepit sanitatẽ: acsi unquã nul¬
lam ꝑtulisset lesionẽ. Adueniente gͥ sc̃o
uiro. obuiam ei ꝓcessit: atq cũ eo loqui

Expanded text:
rium, cui vocabulum maiores indidere Helnorium, cui vocabulum maiores indidere Helnonem, ad virum Dei adduxerunt Amandum. Cumque, iuxta morem isset, subito ei nuntiatum est, qualiter hisdem monachus egrotaretur, leniterque, ut aiunt, adridens, dixisse fertur; 'Adhuc maiora sustenebit pericula, quia valde iactantiae vel inoboedientiae deditus erat'. Sed tamen presbiterum quendam fidelem virum ad se evocare praecepit, eidemque monacho calicem vini et fracmen panis per eundem transmisit pręsbiterum eique mandavit, dicens: 'Vade et die monacho illi, ut sumat partem panis istius et vini, et cras, iubente Deo, cum ad eum visitandum perrexero, obviam mihi procedat, et in lectulo iacere non patiatur'. Quod ita factum est. Accepta itaque isdem monachus patris benedictionem ita omni corporis recepit sanitatem, acsi umquam nullam pertulisset lesionem. Advenienteque sancto viro, obviam processit atque cum eo loqui
Abbreviated transcription (Latin):
deinceps gerens. mores cõmutauit in meliꝰ.
oc quoq quod ad cumulum
laudis eiꝰ. dñs ostendere dignatus ẽ:
non uidetur silentio contegi. Quoda itaq
tempore. cũ eiudam monacho. uidelicet
p̃posito monasterii sui chrodobaldo cog¬
nomine. ꝑ quendam missũ iussisset. ut
uehicula ad uinũ in usib fr̾m monaste¬
rio deferendũ pre ͤ đ parare deberet: dici¬
tur mobediens extitisse. Sed eum nocte
eadem: ultio diuina subsecuta ẽ. Nlam eo
iter agente. ut ad uirũ dĩ ꝑgeret excusa¬
tionis causa. quod uehicula minime ha¬
beret. ita dicitur omĩ corporis compage
paralisi dissolutꝰ. ut nec manũ quide uł
pedem posset mouere. Om̃ĩq iam carne
uelut mortua: in solo pectore uitalis anbe¬
labat sꝑc. Tenuiq flatu confiteri ut uale¬
bat itebatur. qđ ob inobedientiã & contu¬
matiam hȩc ꝑpeti merebat᷑. Igit᷑ prefatum
monachũ fr̃s mittentes in naue: ad monaste¬

Expanded text:
deinceps gerens, moresque commutavit in melius. 25. deinceps gerens, moresque commutavit in melius. 25. Hoc quoque, quod ad cumulum laudis eius Dominus ostendere dignatus est, non videtur silentio contegi. Quodam itaque temporae cum cuidam monacho, videlicet praeposito monasterii sui, Chrodobaldo cognomine, per missum iussisset, ut vehicula ad vinum in usibus fratrum monasterio deferendum praeparare deberet, dicitur inoboediens extitisse. Sed eum nocte eadem ultio divina subsecuta est. Nam eo iter agente, ut ad virum Dei pergeret excusationis causa, quod vehicula minime haberet, ita dicitur omni corporis conpage paralisi dissolutum, ut nec manum quidem vel pedem posset moveri; omni iam carne praemortua, in solo pectore vitalis anelabat spiritus, tenuique flatu confiteri, ut valebat, nitebatur, quod ob inoboedientiam et contumatiam haec perpeti merebatur. Igitur praefato monacho fratres misso in navi ad monaste
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ idolum adorare consueuerat: scili-¬
cet arborem quȩ erat demoni dedicata.
Ad quam uir dñi ait. Non miror. si ꝓ hac
stulticia cȩca facta sis: sed ammiror clem̃¬
tiam dñi. quȩ te tandiu expectando su-¬
stentat: ut cum factorem & creatorem tu¬
um adorare debeas. adores demones &
idola muta: quȩ nec tibi nec sibi posst̃
prodesse. Nunc igit᷑ accipe securim: et
hanc nefandam arborem quantotiꝰ sue¬
cidere festina: ꝑ quam lum̃ amisisti cor¬
poris: & anime ꝑdidisti salutẽ. Confido enĩ.
quod si firmiter credideris: lum̃ pͥstinum
a dño consequi possis. Deducta autẽ muli¬
er puellȩ suȩ manib ad arborem eitius
uir dñi amandus eam ad se aduocans. sig¬
numq erucis suꝑ oculos eiꝰ imprimens:
inuocato xꝑi nomine pͥstinȩ reddidit sani-¬
tati. Instructamq qualiter se agere debe¬
ret relinquens: omnib dieb uitȩ suȩ caste
atq sobriȩ se exhibuit: & correctiorẽ uitã

Expanded text:
aedictum idolum adorare consueverat, sciliaedictum idolum adorare consueverat, scilicet arborem, quae erat daemoni dedicata, vir Domini ait: 'Non miror, si pro hac stultitia caeca facta sis, sed admiror clementiam Domini, qui te tamdiu expectando sustentat, ut, cum factorem et redemptorem tuum adorare debeas, adoras daemones et idola muta, quae nec tibi nec sibi possunt prodesse. Nunc igitur accipe securem et hanc nefandem arborem quantotius succidere festina, per quam et lumen amisisti corporis et animae perdidisti salutem; confido enim, quod si firmiter credideris, lumen pristinum a Domino consequi possis'. Educente autem illa puellae suae inanibus, ad arborem citius vir Domini Amandus eam ad se advocans, signum crucis super oculos eius inprimens, invocatoque Christi nomine, pristinae reddidit sanitati; instructamque, qualiter se agere deberet, relinquens, omnibus diebus vitae suae caste atque sobrie se exhibuit, et correctiorem vitam
Abbreviated transcription (Latin):
postulabant. & ut eos uiuos abire sine¬
ret. humilit̾ deprecabant᷑. Tunc uir dñi
ad consueta recurrit presidia. scilicet ad
orationũ auxilia: ꝓfusisq uberrime
lacrimis. tandiu orationi ineubuit: do¬
nec reddita serenitate. lumine etiã apꝰ¬
paritores recepto. ñ absq metu uł stu¬
pore ad ꝓpria reuerterent᷑. Taliq ꝑcul¬
tero quodam nomine erchengisilo uene¬
rabili atq fideli uiro narrante didici.
Quadam die dum uir dñi amandus. in
pago beluacensi uerbũ dñi predicaret:
ꝑuenit ad quendam locũ eui uocabulũ
ẽ rossonto. secus oronnam fluuiũ. Erat
re amisso lumine. nichil preter tenebraᷤᷤ
agnouerat. Ingressus autẽ uir dĩ domũ
illius: cepit ꝑcunctari ab ea qualit̃ ei hec
cecitas euenisset. Responditq illa. quod
non ob causam aliam ei ipsa cȩcitas eue¬
nisset. nisi quod auguria uł idola semꝑ
coluerat: insuꝑ ostendit ei locum in quo p̃¬

Expanded text:
postolabant, et ut eos vivos abire sinepostolabant, et ut eos vivos abire sineret, humiliter depraecabantur. Tunc vir Domini ad consueta recurrit praesidia, scilicet ad orationum auxilia: profusis in oratione lacrimis, tamdiu orationi incubuit, donec, reddita serenitate, lumine etiam apparitores recepto non absque metu vel stupore ad propria reverterentur; talique percultero quodam nomen Erchengisilo venerabili atque fideli viro narrante, didici. Quadam die, dum vir Domini Amandus in pago Belloacinse verbum Domini praedicaret, pervenit ad quendam locum, cui vocabulum est Rosonto, secus Oronnam fluvium, eratqre, amisso lumine, nihil praeter tenebras agnoverat. Ingressus autem vir Dei domum illius, coepit percunctari ab ea, qualiter ei haec caecitas evenisset. Respondente illa, quod non ob causam aliam ei ipsa caecitas evenerat, nisi quod auguria vel idola semper coluerat, insuper ostendente ei locum, in quo pr
Abbreviated transcription (Latin):
dei a loco ipso contemptibilit᷑ in iuris̃s
affectum eicerent: aut certe in eode
punirent loco. Uenientẽsq ad eum mi-¬
nistri simulato dolo. dixert̃ quod ei lo¬
cũ aptũ ad construendũ monasteriũ
ostendere deberent: tantummͦ cũ illiᷤ
illuc ꝓperare deberet. Sed eoꝵ fallacia:
reuelante deo latere non potuit. Cũq
eum ad predictum locum ducere simu-¬
larent: ñ inscius uir dñi amandus. qͦ
in loco eum interimere disponerent.
tandem ꝑuenert̃ ad suꝑcilium montiᷤ:
ut eum ibi capite truncarent. Uir ta-
men dñi suis hoc ante indicare nolu¬
it: quia ad martyriũ libentissime ꝓ-¬
perabat. Sed subito orta tempesta ᷤ plu¬
uiȩ grandinisq. omnẽ illius montis
locum tenebrosȩ obtexerunt nubes. ita
ut apparitores qui ad int̾ficiendũ eum
fuerant missi. a misso lumine inchil peni¬
tus uiderent. Spemq uitȩ iam nullam
habentes. ꝓstrati pedib scĩ uiri ueniam

Expanded text:
Dei a loco ipso contemptibiliter iniurias Dei a loco ipso contemptibiliter iniurias adfectum eicerent aut certe in eodem punirent loco. Venientesque ad eum ministri, simulato dolo, dixerunt, quod ei locum aptum ad construendum monasterium ostendere deberent; tantummodo cum illis illuc properare deberet. Sed eorum fallacia, revelante Deo, latere non potuit. Cumque eum ad praedictum locum deducere simularent, non inscius vir Domini Amandus, quo in loco eum interimere disponerent, tandem pervenerunt ad supercilium montis, ut eum ibi capite truncarentur. Vir etiam Domini suis hoc ante indicare noluit, quia ad martyrium libentissime properabat. Sed subito, orta tempestate, pluvia grandineque, omnem illius locum montis tenebrosa obtecuit nubis, ita ut apparitores, qui ad interficiendum eum fuerant missi, amisso lumine, nihil penitus viderent, spemque vitae nullam habentes, prostrati pedibus sancti viri, veniam
Abbreviated transcription (Latin):
clare uideret.
is ita ꝑactis: idem uir dñi amandꝰ.
in fines remeauit francoꝵ. Elegit¬
q sibi locũ predicationi aptũ: in qͦ cum
fr̃ib. qui cũ eo ꝑ diuersaᷤ ꝓuincias multaᷤ ꝓ
nomine. xrꝑi ꝑpessi fuerant passiones. edi¬
ficauit cenobiũ. Atq ex eisdem fr̃ibuᷤ
plures postea abbates. seu honorificos
uidimus uiros.
odem fere tempore. uir sc̃s dñi
amandus hildericũ adiit regem:
etmq humiliter postulauit. quatinuᷤ
ei aliquod municipitĩ ad construendũ
monasteriũ ñ ambitionis gr̃a.sed ob
animarũ salutẽ largiri dignaret᷑. De¬
ditq prefatus rex ei locum nuncupa¬
tũ nanto: in quo uir dñi sagaci inten¬
tione oepit edificare cȩnobiũ. Mumniu¬
lus autẽ quidam oridinsis urbis an¬
tistes. ualde ferebat moleste: quod isde
uir dñi eundem locũ impedrauerat ã re-¬
ge. Inuidiȩq facib aocensus: eundem
uirum dĩ extinguere conabat᷑. Missis¬
q agilib uiris iussit ut eundem uirũ

Expanded text:
clare videret. 22 . clare videret. 22 . His ita peractis, isdem vir Domini Amandus in finibus remeavit Francoi locum praedicationis aptum, in quo cum fratribus, qui cum eo per diversis provinciis multas pro nomine Christi perpessi fuerant passiones, aedificabat coenubium, atqueex eis dem fratribus plures postea abbates vel honorificos vidimus viros. 23. Eodem fere tempore vir sanctus Domini Amandus ad Hildericum adiit regem eique humiliter postolavit, quatenus ei aliquod municipium ad construendum monasterium non ambitionis gratia, sed ob animarum salutem largire dignaretur. Deditque praefatus rex ei locum noncupante Nanto, in quo vir Domini sagaci intentione coepit aedificare coenobium. Mommolus autem quidam Ozidinsis urbis antestis valde ferebatur moleste, quod isdem vir Domini eundem locum impetraverat a rege, invidiae que facibus accensus, eundem virum Domini extinguere conabatur, missisue agilibus viris, ut eundem virum
Abbreviated transcription (Latin):
llis autẽ adhuc in eorum cȩcitate ꝑma¬
nentib dum uir sc̃s ad alia demigraret
loca:. ꝑuenit ad ciuitatẽ quandam. Ubi
cũ ab̾ eꝑo ciuitatis illiꝰ honorifice fuisset
susceptus. & ei hospitalitatis more. eꝑe
aquã in manib funderet: secretius p̃¬
cepit ministro: ut eandem aquã in qua
uir dĩ manus abluerat. diligent̾ i sacra¬
rio ȩccłiȩ custodiendam deportaret. Qđ
uiri dĩ benedictio salutẽ fid̾elib restitu-¬
ere posset. Eodem quoq tempore. ho¬
mo quidam̃ cȩcus sedebat ante fores tẽ¬
pli mendieans: qui multo iam tempo¬
re corporalem amiserat uisũ. Ad quẽ eiui¬
tatis eꝑc ipsius. ait. O homo si habes fi-¬
dem: ablue oculos tuos ex aqua in qua
uir dĩ amandus abluit manus. Confido
enĩ: quod ꝑ ipsius scĩtatem pͥstinam con¬
sequeris salutẽ. Cumq isdem cȩcus oeu¬
los ex eadem aqua abluisset: statim iu-¬
bente d̃o pͥstinum recepit uisũ: ita ut oĩa

Expanded text:
Illis autem adhuc in eorum caecitate permaIllis autem adhuc in eorum caecitate permanentibus, et vir sanctus ad alia demigraret loca, pervenit ad civitatem quendam. Ubi cum ab episcopo civitatis illius honorifice fuisset susceptus, dum ei hospitalitatis more episcopus aquam in manibus funderet, secretius praecepit ministro, ut eandem aquam, in qua vir Dei manus abluerat, diligenter in sacrario ecclesiae custodiendam deportaret. Quod viri Dei benedictio salutem restitui possit. Eodem quoque tempore homo quidam caecus sedebat ante fores templi mendicans, qui multo iam tempore corporalem amiserat visum. Ad quem civitatis ipsius episcopus ait: 'O homo, si habes fidem, ablue oculos tuos ex aqua, in qua vir Dei Amandus abluit manus; confido enim, quod per ipsius sanctitatem pristinam consequaris salutem'. Cumque hisdem caecus oculos ex eadem aqua abluisset, statim, iubente Deo, pristinum recepit visum, ita ut omnia
Abbreviated transcription (Latin):
cere dignaretur: tandem prece accepta
ꝑuenit ad eos. Audiuitq ab eis gentem
quam uacceiam appellauit antiquitas.
quȩ nunc uulgo nuncupatur uuasconia.
nimio errore decepta: ita ut auguriis uł
omi errori dedita. idola etiam pro deo co
fretaq agilitate pugnandi. frequent᷑ fines
occupabat francoꝵ. Uir autẽ dñi amandꝰ
eorum miseratus errorem: enixe elabora¬
re cepit. ut eos a diaboli reuocaret serui-¬
tio. Dum autẽ eis uerbũ predicaret diui¬
num. atq euangłm annunciaret salutiᷤ:
unus ẽ ministris ad surgens. leuis ac lu¬
ta cachinnans risui uerba. quẽ uulgus
mimilogum uocat. seruo. xꝑi detrahe-¬
re oepit. euangłiumq quod predicabat.
pro nichilo ducere. Sed eadem mox ho¬
ra arreptus a demone miser: ꝓpriis se
cepit manib lamare. Atq coactus pͣub¬
lice confiteri: quod ob inuriam quam
dĩ irrogauerat seruo. hȩc ꝑpeti mereret᷑.
Sioq in ipso constitutꝰ tormento: sp̃m ex¬
alauit extremum.

Expanded text:
ceret, invitaretur, tandem, praece accepta, ceret, invitaretur, tandem, praece accepta, pervenit ad eos audivitque ab eis gentem quendam, quem Vaceiam appellavit antiquitas, quam nunc vulgo nuncupatur Wascones, nimio errore deceptam, ita ut auguriis vel omni errore dedita, idola etiam pro Deo colfretaque agilitate pugnandi, frequenter finibus occupabat Francorum. Vir autem Domini Amandus eorum miseratus errori enixaeque laborans, ut eos a diaboli revocaret instinctu, dum eis verbum praedicaret divinum atque euangelium adnuntiaret salutis, unus e ministris adsurgens levis, luta cachinnans risui verba, quem vulgo mimilogum vocant, servum Christi detrahere coepit euangeliumque quod praedicabat pro nihilo duci. Sed eadem mox hora arreptus a daemone, miser propriis se coepit manibus laniare, atque coactus publice confiteri, quod ob iniuriam, quam Dei inrogaverat servo, haec perpeti mereretur; sicque in ipso constitutus tormento, spiritum exalavit extremum. 21.