comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximo. erubescimus pͥores satis¬
facere. Cor quippe carnale dum
huius uitȩ głam querit: humi¬
litatẽ respuit. Et plerumq ipse
homo qui irascitur. discordanti
sibi reconciliari appetit: sed ire
ad satis faciendum pͥor erubescit.
Pensemus facta ueritatis: ut ui-¬
deamus quo iaceant nr̃e praui-¬
tatis actiones. Si enim summi
menbra capitis sumus. imitari
eum cui conectimur debemus. Qd
namq ad nr̃e eruditionis exem¬
plum: paulus egregius predica¬
tor dicit: Pro xp̃o legatione fun¬
giur: tanquam dõ exhortante
liamini do. Cece uiter nos & dm̃
discordiam peccando fecimus: ꝙ
tamen ad nos d̾s suos legatos pͥor
misit: ut nos ipsi qui peccauimus
ad pacem dei rogati ueniamus.
Erubescat ergo humana suꝑbia.
confundatur quisq si non satisfaci¬
at prior proximo: quando post
culpam nr̃am ut ei reconciliari
debeamus: & ipse qui offensus ẽ
legatiᷤ int̾uenientib obsecrat d̃s. Se
quitur. Dico uobis: uere sunt ali¬

Expanded text:
proximo, erubescimus priores satisproximo, erubescimus priores satisfacere. Cor quippe carnale dum hujus vitae gloriam quaerit, humilitatem respuit. Et plerumque ipse homo qui irascitur discordanti sibi reconciliari appetit, sed ire ad satisfaciendum prior erubescit. Pensemus facta Veritatis, ut videamus quo jacent nostrae pravitatis actiones. Si enim membra summi capitis sumus, imitari eum cui connectimur debemus. Quid namque ad nostrae eruditionis exemplum Paulus egregius praedicator dicit? Pro Christo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante liamini Deo . Ecce inter nos et Deum discordiam peccando fecimus, et tamen ad nos Deus suos legatos prior misit, ut nos ipsi qui peccavimus ad pacem Dei rogati veniamus. Erubescat ergo humana superbia, confundatur quisque si non satisfaciat prior proximo, quando post culpam nostram ut ei reconciliari debeamus et ipse qui offensus est, legatis intervenientibus, obsecrat Deus. 6. Sequitur: Dico autem vobis, vere sunt ali
Abbreviated transcription (Latin):
nunc apud se homines dicunt.
Nos iam dñm & sermones eius
non erubescimus: quia aꝑta eũ
uoce ꝓfitemur. Quib ergo respon¬
deo quod in hac plebe xp̃iana st̃
non nulli: qui xp̃m ido confitent᷑
quia cunctos xp̃ianos ẽẽ aspici-¬
unt. Nam si nomen xp̃i in tanta
hodie głȩ non eẽt tot ꝓfessores
xp̃i sc̃a eccłia non haberet. Non
ergo ad ꝓbationem fidei uox suf¬
ficit ꝓfessionis: quam defendit
auerecundia ꝓfessio generalitatis.
Est tamen ubi se quisq interroget.
ut in confessione xp̃i se ueraciter
probet: si non iam nomen eius
erubescit si plene uirtute mentis
humanum pudorem subdidit.
Certe enim ꝑsequutionis tempo¬
re erubescere poterant fideles.
substantiis nudari: dedignitati¬
b deici: uerberib affligi. Pacis
autem tempore quia hȩc anris ꝑ¬
sequutionib desunt: ẽ aliud ubi
ostendamur nobis. Ueremur
sepe aproximis despici: dedigna¬
mur inuirias uerbi tolerare. Si
contingat uirgium fortasse cũ

Expanded text:
nunc apud se homines dicunt: nunc apud se homines dicunt: Nos jam Dominum et sermones ejus non erubescimus: quia aperta eum voce profitemur. Quibus ego respondeo quod in hac plebe Christiana sunt nonnulli qui Christum ideo confitentur, quia cunctos Christianos esse conspiciunt. Nam si nomen Christi in tanta hodie gloria non esset, tot professores Christi sancta Ecclesia non haberet. Non ergo ad probationem fidei vox sufficit professionis, quam defendit a verecundia professio generalitatis. Est tamen ubi se quisque interroget, ut in confessione Christi se veraciter probet, si non jam nomen ejus erubescit, si plena virtute mentis humanum pudorem subdidit. Certe enim persecutionis tempore erubescere poterant fideles, substantiis nudari, de dignitatibus dejici, verberibus affligi. Pacis autem tempore quia haec a nostris persecutionibus desunt, est aliud ubi ostendamur nobis. Veremur saepe a proximis despici, dedignamur injurias verbi tolerare; si contingat jurgium fortasse cum
Abbreviated transcription (Latin):
consideretur. Nam cur instat ad
colligendum. quando stare non
potest ipse qui collegit: Cursum
gͦ suum quisq consideret. & cog¬
noscat sibi posse sufficere parua
quȩ habet. Sed fortasse metuit. ne
in huius uitȩ itinere sumptus
desit. Longa nr̃a desideria: incre¬
pat uia breuis. Incassum multa
portantur: cum uixta ẽ uia ꝑ ꝗͣ¬
itur. Plerumq autem & auaritia
uincimus: sed adhuc obstat qđ
uias rectitudinis minori tenemꝰ
custodia ꝑfectionis. Nam sepe
labentia cuncta despicimus. sed
tamen adhuc humanȩ uerecun¬
diȩ usu p̃pedimur: ut rectitudi¬
nem quam seruamus inmente:
nondum expͥmere ualeamus
in uoce. Et tanto dei faciem ad
iusticiȩ defensionem negligimꝰ.:
quanto humanas facies contra
iusticiã ueremur. Sed huic qͦq
uulneri congruum subiungitur.
medicam̃tum: cum dñs dicit. Q
me erubuerit & meos sermones.
hunc filius hominis erubescit
cum uenerit in maiestate sua: &
patris & scoꝵ angłorum. Sed ecce

Expanded text:
consideretur. Nam cur instet ad consideretur. Nam cur instet ad colligendum, quando stare non potest ipse, qui colligit? Cursum ergo suum quisque consideret et cognoscet sibi sufficere parva, quae habet. Sed fortasse metuit, ne in huius vitę desit. Longa nostra desideria increpat via brevis, incassum multa portantur cum juxta est quod pergitur. Plerumque autem et avaritiam vincimus, sed adhuc obstat quod vias rectitudinis minori tenemus custodia perfectionis. Nam saepe labentia cuncta despicimus, sed tamen adhuc humanae verecundiae usu praepedimur, ut rectitudinem quam servamus in mente nondum exprimere valeamus in voce; et tanto Dei faciem ad justitiae defensionem negligimus, quanto humanas facies contra justitiam veremur. Sed huic quoque vulneri congruum subjungitur medicamentum cum Dominus dicit: Qui me erubuerit et meos sermones, 1590 hunc Filius hominis erubescet cum venerit in majestate sua, et Patris, et sanctorum angelorum. 5. Sed ecce
Abbreviated transcription (Latin):
fideli. Qui uoluerit animam suã
saluam facere: ꝑdet eam. Et qui
ꝑdiderit animam suam ꝓpter
me: saluam eam faciet. Aesi ag̾¬
eole dicatur. frumentum si ser¬
uas ꝑdis. si seminas renouas.
Quis enim nesciat quod frum̃¬
tum cum in semine mittit᷑ ꝑit.
ab oculis interra deficit: sed unde pu¬
trescit in puluere: inde uiri descit in
renouatione. Quia uero in scã eccłia
aliud tempꝰ habet ꝑsequutionis.
atq aluid pacis. redemptor ñr ipsa
eius tempora distinguit in precep¬
tis. Nam ꝑsequutionis tempore.
ponenda ẽ anima: pacis autem tẽ¬
pore ea quȩ amplius dominari poᷤ¬
sunt frangenda sunt desideria t̾re-¬
na. Unde nunc dicitur. Quid e¬
nim ꝓficit homini si lucretur to¬
tum mundum: se audem ꝑdat et
detrimentũ sui faciat: Cum ꝑse¬
quutio ab aduersariis de est ual¬
de uigilantius cor custodiendum
ẽ Nam pacis tempore quia licet
uiuere. libet etiam ambire. Quȩ
ꝓfecto auaritia bene compescitur.
si ipse status ambientis sollicite

Expanded text:
eli: Qui voluerit animam suam salvam facere, perdet eam; et qui perdiderit animam suam propter me, salvam eam faciet. Ac si agricolae dicatur: Frumentum si servas, perdis; si seminas, renovas. Quis enim nesciat quod frumentum cum in semine mittitur, perit ab oculis, in terra deficit? Sed unde putrescit in pulvere, inde virescit in renovatione. Quia vero sancta Ecclesia aliud tempus habet persecutionis, atque aliud pacis; Redemptor noster ipsa ejus tempora distinguit in praeceptis. Nam persecutionis tempore ponenda est anima, pacis autem tempore ea quae amplius dominari possunt frangenda sunt desideria terrena. Unde et nunc dicitur: Quid enim prodest homini, si lucretur totum mundum, se autem perdat, et detrimentum sui faciat? Cum persecutio ab adversariis deest, valde vigilantius cor custodiendum est. Nam pacis tempore quia licet vivere, libet etiam ambire. Quae profecto avaritia bene compescitur, si ipse status ambientis sollicite
Abbreviated transcription (Latin):
nis. in illo habent incorruptibi¬
les conditas facultates. de quo
dicit ꝓpħa. Inthesauris salus
nr̃a aduenit. sapientia. & discipli¬
na. & pietas a dño. Hi sunt thes¬
auri iusticiȩ: ꝑ quos auxiliante dĩ
gr̃a etiam terrena bona incȩlestia
transferuntur: dum multi diuiti¬
is aut iuste sibi relictis. aut alit̃
adquisitis. ad instrum̃tum pieta¬
tis utuntur. Cumq ad sustenta¬
tionẽ pauꝑum quȩ possunt ex¬
ubere distribuunt: congregant
sibi in amissibiles facultates: ut
qd addiderint elemosinis: nullis
possit subiacere dispendiis. et dig¬
ne ibi habeant cor. ubi habeant
thesaurum suum: Quia tales di¬
uitias beatissimũ ẽ exercere ut
abinicio mysticũ. ꝓpter septifor¬
mem sp̃m. & in ipso sui ordinis
numero conseeratũ. continentiȩ
fructib deputantes. quarta ꝙ
sexta sabbati sollempniter ieui-¬
nemus

Expanded text:
nis, in illo habent incorruptibinis, in illo habent incorruptibiles reconditas facultates, de quo dicit propheta: Thesaurus et salus nostra advenit, sapientia et disciplina et pietas a Domino: hi sunt thesauri justitiae : per quos, auxiliante Dei gratia, etiam terrena bona in coelestia transferuntur, dum multi divitiis, aut juste sibi relictis aut aliter acquisitis, ad instrumentum pietatis utuntur. Cumque ad sustentationem pauperum, quae possunt exuberare distribuunt, congregant sibi inamissibiles facultates: ut quod abdiderunt eleemosynis, nullis possit subjacere dispendiis; et digne ibi habeant cor, ubi habent thesaurum suum : quia tales divitias suas beatissimum est exercere ut ab initio mysticum propter septiformem Spiritum, et ipso sui ordinis numero consecratum, continentiae fructibus deputantes, quarta et sexta sabbati solemniter jejunemus
Abbreviated transcription (Latin):
suum quisquam fidelium. de
humanis uelit ꝑpendere iudi¬
ciis. Diligenti dñm: sufficit ei
placere quem diligit: quia nul¬
la maior expetenda ẽ remunera¬
tio: quam ipsa dilectio. Sic enĩ
caritas ex do ẽ: ut d̾s ipse sit ca¬
ritas. Quod utiq pius & castus
animus ita gaudet implere. ut
nulla re extra ipsum cupiat
delectari. Uerissimum namq
ẽ quod ait dñs. ubi erit thesau¬
rus tuus. ibi erit ꝙ cor tuum.
Qs autẽ ẽ thesaurus hominis.
nͥ quȩdam fructuũ eiꝰ congrega¬
tio. laboꝵq collatio: Qd̾ enim
seminauerit qͥs. hoc & metit.
Et qualecuiusq opus. talis et
questus. Et ubi oblectatio fru¬
endi constituit᷑ ibi cura cordis ob¬
stringitur. Sed cum multa surs
genera diuitiarũ dissimilesq ma¬
ternȩ gaudiorum: thesaurus cuiq
ẽ suȩ cupiditatis affectus. Et qui
de appetitu ẽ terrenoꝵ. non be¬
atos facit sui participatione. sed
miseros. Hi uero qui ea que sur¬
nec ꝑituris intenti sunt sed ȩter¬

Expanded text:
suum quisquam fidelium de suum quisquam fidelium de humanis velit pendere judiciis. DILIGENTI Deum sufficit ei placere quem diligit: quia nulla major expetenda est remuneratio, quam ipsa dilectio: sic enim charitas ex Deo est, ut Deus ipse sit charitas. 360 Quo utique pius et castus animus ita gaudet impleri, ut nulla re extra ipsum cupiat delectari. Verissimum namque est quod dicit Dominus: Ubi est thesaurus tuus, ibi erit et cor tuum . Quis autem est thesaurus hominis, nisi quaedam fructuum ejus congregatio laborumque collectio? Quod enim quis seminaverit, hoc et metet , et quale cujusque opus, talis est et quaestus; et ubi oblectatio fruendi constituitur, ibi cura cordis obstringitur. Sed cum multa sint genera divitiarum, dissimilesque materiae gaudiorum, THESAURUS CUIQUE est suae cupiditatis affectus, qui si de appetitu est terrenorum, non beatos facit sui participatione, sed miseros. Hi vero qui ea quae surnec perituris intenti sunt, sed aeter
Abbreviated transcription (Latin):
sumimꝰ. ñ legalib nos onerib su-¬
bicimꝰ: sed utilitatẽ continentiȩ qͦͤ
xp̃i euuangłio seruit amplectun᷑.
qͥa & in hoc potest suꝑ scribas &
phariseos xp̃iana habundare ui¬
sticia ñ euacuando legem. sed in¬
telligentiã refutando carnalem.
Nec enim nr̃a talia debent esse
ieuinia. qualia erant illorum.
Quib ysaias ꝓpheta. sp̃u sc̃o in se
loquente dicebat. Neomenia¬
diem magnum non sustineo. ieui¬
nium ꝙ ferias & dies festos urõs.
odit anima maea. Unde et do¬
minus ieiunandi formã discipłis
tradens. cum autẽ ieiunatis in¬
quit. nolite fieri sicut hypochri¬
te tristes. Exterminant enim fa¬
cies suas. ut appareant homini¬
b ieuinantes. Am̃ dico uobis.
ꝑceꝑunt mercedem suam. Quã
mercedem nisi laudis humane.
ꝓpter cuius cupiditatẽ iusticiȩ
species plerumq p̃tenditur. et
ubi nulla cura conscientiȩ ama¬
tur: falsitas fame. ut iniquitas
quȩ occulta actione arguitur
tantia polluatur: nec bonum

Expanded text:
nos oneribus subjicimus, sed utilitatem continentiae quae Christi Evangelio servit, amplectimur. Quia et in hoc potest super Scribas et Pharisaeos Christiana abundare justitia, non evacuando legem, sed intelligentiam refutando carnalem. Nec enim nostra talia debent esse jejunia, qualia erant illorum quibus Isaias propheta Spiritu sancto in se loquente dicebat: Neomeniadiem magnum non sustineo, jejunium et ferias et dies festos vestros odit anima mea . Unde et Dominus jejunandi formam discipulis tradens, Cum jejunatis, inquit, nolite fieri sicut hypocritae tristes. Exterminant enim facies suas, ut appareant hominibus jejunantes. Amen dico vobis, receperunt mercedem suam . Quam mercedem, nisi laudis humanae? propter cujus cupiditatem, justitiae species plerumque praetenditur, et ubi nulla est cura conscientiae, amatur falsitas famae; ut iniquitas, quae occultatione arguitur,tantia polluatur, nec bonum
Abbreviated transcription (Latin):
tam equum. quidue tam dignum.
quam ut creatura ad imaginem &
similitudinẽ dei condita suum imi¬
tetur auctorẽ: qui reparationẽ scĩ-¬
ficationẽ scredentium in peccatorũ
remissione constituit: ut remota
seueritate um dicte. omniq cessan¬
te supplicio. reus innocentiȩ redde¬
retur.ꝙ. finis criminũ fieret ꝙ ori¬

Expanded text:
tam aequum 359 quidque tam dignum est quam ut creatura ad imaginem et similitudinem Dei condita suum imitetur auctorem, qui reparationem sanctificationemque credentium in peccatorum remissione constituit, ut remota severitate vindictae, omnique cessante supplicio, reus innocentiae redderetur, et finis criminum fieret ori
Abbreviated transcription (Latin):
ca putanda ẽ adũsa perfectio: quia
& uirtutum studia aduolunta¬
ria incitantur augmenta: ꝙ ulci¬
tur. Dicit autem dñs. nisi habun¬
dauerit iusticia ur̃a plusquam
scribarum & phariseorũ. non in¬
trabitis in regnum cȩ̨lorum. Quo

Expanded text:
ca putanda est adversa perfectio, quia ca putanda est adversa perfectio, quia et virtutum studia ad voluntaria incitantur augmenta, et ultitur. Dicit enim Dominus: Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis
Abbreviated transcription (Latin):
solueret sed ad imple¬
ret: ita ueteris testa¬
menti decreta distinxit: ut quȩdã
ex eis sicut erant condita. eiuian¬
głicae eruditioni ꝓfutura decer:¬
peret: & quȩ dudum fuerant cõ¬
suetudinis iudaicȩ fierent obser¬
uantiȩ xp̃ianȩ. Quamus enim
uarietates hostiarum. differentiȩ
baptismatum. ꝙ ocia sabbatoꝵ.
cum ipsa carnis circumcisionẽ
cessauerint manent tamen ex
ipsis uoluminib etiam apud nos
plurima p̃cepta moralia. Et cũ
mde dicat. diliges dnm dm̃ tiũ
ex toto corde tuo. & diliges proximũ
tuum sicut te ipsum. Xp̃o dño cog
b mandatis. tota lex pendet & ꝓ¬
phetȩ tantaq ẽ sub huius gemine
caritatis edicto. utriusq copula
testamenti. ut sine istarum conexi¬
one uirtutum. nec lex quem quã
inueniat᷑ iustificasse nec gra. Ille
quoꝙ partes legalium mandatoꝵ
quib quedam prȩcipiuntur ut fi¬
ant: quȩdam intdicuntur ut non
fiant antiquȩ auctoritatis retineñ
firmitatem. Nec ideo eis euuangłi¬

Expanded text:
solveret, sed impleret , ita veteris Testamenti decreta distinxit, ut quaedam ex eis, sicut erant condita, evangelicae eruditioni profutura decerperet, et quae dudum fuerant consuetudinis Judaicae, fierent observantiae Christianae. Quamvis enim varietates hostiarum, differentiae baptismatum, et otia sabbatorum cum ipsa carnis circumcisione cessaverint, manent tamen ex ipsis voluminibus etiam apud nos plurima praecepta moralia. Et cum inde dicatur: Diliges Dominum Deum ex toto corde tuo; et diliges proximum tbus mandatis tota lex pendet et prophetae ; tantaque est sub hujus geminae charitatis edicto utriusque copula Testamenti, ut sine istarum connexione virtutum nec lex quemquam inveniatur justificasse, nec gratia. Illae quoque partes legalium mandatorum ex quibus quaedam praecipiuntur ut fiant, quaedam interdicuntur ut non fiant, antiquae auctoritatis retinent firmitatem. Nec ideo eis evangeli
Abbreviated transcription (Latin):
mines: & cum separauerint uos.
& exꝓbrauerint. & eiecerint no-
men ur̃m tanquam malum Aꝓp-¬
ter filium hominis. Ubi ostendi¬
tur. quia ꝑsequutio prauorum
timenda ẽ: sed potius cum affue¬
rit toleranda. quia sicut iacob¬

Expanded text:
mines, et cum separaverint vos, mines, et cum separaverint vos, et exprobraverint, et ejecerint nomen vestrum tanquam malum propter Filium hominis. » Ubi ostenditur quia persecutio pravorum non est timenda, sed potius cum adfuerit, toleranda, quia, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
carorum: sed qui flent ꝓpter re¬
missionẽ peccatorum: uel expec¬
tationẽ regni celorum: qui uera-¬
citer cum psalmista dicere pos¬
sunt. D̾s uitam meam nuntiaui
tͥ posuisti lacrimas meas in c̃o.¬
spectu tuo. Et iterum. fuerunt mͥ
lacrimȩ meȩ panes die ac nocte.
dum dicit᷑ mͥ cotidie ubi ẽ ds tuus.
Tales enim ridebunt. quando im¬
plebit᷑ illud qđ dñs dicit. Nunc
quidem tristiciam habetis: iterũ
autem uidebo uos. & gaudebit cor
urm: ꝙ gaudium ur̃m nemo tol¬
set auobis. Risum autem hic non
puerilit accipere debemꝰ: sed men¬
tis exultationẽ & gaudium. Un
de sara exꝓmissione prolis leta¬
bunda ait Risum mͥ fecit dñs.
De quo ꝑ beatum iob dicitur. Et
quo etiam risu in laudib ȩccłiȩ dr¬
Accinxit fortitudine lumbos suos.
& ridebit in die nouissimo. Quia
uero ꝑ humilitatis meritum ꝑue¬
nitur ad martyrii p̃mium: recte
ad alias beatitudines sub infert.
Beati eritis cum uos oderint ho¬

Expanded text:
charorum, sed qui flent propter recharorum, sed qui flent propter remissionem peccatorum, vel pro exspectatione regni coelorum, qui veraciter cum psalmista dicere possunt: Deus, vitam meam annuntiavi tibi, posuisti lacrymas meas in conspectu tuo . Et iterum: Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie, ubi est Deus tuus . Tales enim ridebunt quando implebitur illud quod Dominus ait: Nunc quidem tristitiam habetis, iterum autem videbo vos, et gavestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . » Risum autem hic non pueriliter accipere debemus, sed mentis exsultationem et gaudium. Unde et Sara ex repromissione prolis laetabunda ait: « Risum mihi fecit Deus . » De quo per beatum Job dicitur: « Equo etiam risu in laudibus EccleAccinxit fortitudine lumbos suos, et ridebit in die novissimo . Quia vero per humilitatis meritum pervenitur ad martyrii praemium, recte post alias beatitudines subinfertur: Beati eritis cum vos oderint ho
Abbreviated transcription (Latin):
ditiores. uixta ꝓmissionẽ dñi dicer¬
tis. Omnis qui reliquerit domũ
agros. patrem & matrẽ. fr̃s & so¬
rores. uxorem & filios ꝓpter me:
centuplum accipiet: & uitam ȩt̃¬
nam possidebit. Beati qui nunc e¬
suritis. quia saturabimini. Quid
esurire uel sitire debeant. qui ad
beatitudinẽ ꝑuenire desiderant.
alius euuangłicta manifestius de¬
clarat dicens. Beati qui esuriunt
& sitiunt iusticiam. qm̃ ipsi satura¬
buntur. Iusticiam quippe esurire
uel sitire ẽ: p̃cepta dei libenter audi¬
re. & libentius oꝑe implere. Tales
enim saturabunt᷑: quando ad ui¬
dendum dm̃ cuius hic mandata
psalmista. Ego autem cum iusticia
apparebo in conspectu tuo: satia¬
bor dum manifestabit᷑ gła tua.
Unde salomon ait. Diligite iusti¬
ciam. qui uidicatis t̾ram. Beati
qui nunc fleris. quia ridebitis. Be¬
ati dicuntur flentes. non illi qui
flent ꝓpter temporalium damp¬
na commodoꝵ. ꝓpter amissionẽ

Expanded text:
sunt ditiores, juxta promissionem Domini dicensunt ditiores, juxta promissionem Domini dicentis: Omnis qui reliquerit domum, agros, patrem et matrem, fratres et sorores, uxorem et filios propter me, centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit . Beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. Quid esurire vel sitire debeant, qui ad beatitudinem pervenire desiderant, alius evangelista manifestius declarat, dicens: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Justitiam quippe esurire et sitire, est praecepta Dei libenter audire, et libentius opere implere. Tales enim saturabuntur, quando ad videndum Deum, cujus hic mandata salmista: Ego autem in justitia apparebo in conspectu tuo, satiabor dum manifestabitur gloria tua . Unde Salomon ait: Diligite justitiam qui judicatis terram . Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. Beati dicuntur flentes, non illi qui flent propter temporalium damna commodorum, propter amissionem
Abbreviated transcription (Latin):
munditiã: quia sicut illi qui diui¬
tias diligunt turbulenti sunt ani-¬
mo: ita qui spontaneam amant¬
pauꝑtatẽ: solliciti sunt quȩ sunt¬
dei: quomͦ placeant dõ. Sed illud
diligenter considerandum ẽ. quia
pauꝑtas laudabilis ẽ: quȩ aut ha¬
bere non cupit. aut fortasse quȩ ha¬
bet ꝓpter dm̃ distribuendo relinqͥt.
Unde matħs euuangłista hane
pauꝑtatẽ ad beatitudinẽ ꝑtinere.¬
cum additamento ait. Beati pau
alii nec rebus nec sp̃u. Alii rebus
&e non sp̃u alii sp̃u &r non rebus.
Rebus sunt pauꝑes sed non sp̃u.
qui nichil habentes multa habere
concupiscunt. S p̃u sunt pauꝑes et
non reb: sicut sunt illi qui scd̃m
nus sum ego. in laborib a iuiuen¬
tute mea. Nec reb nec sp̃u sunt
ꝑes ꝑfecti monachi: qui ꝓpter dm̃
omia relinquentes. nec corporis
ꝓprii potestatẽ in suo arbitrio re¬
linquunt: & ido quanto hic ꝓpt̃
dm̃ pauꝑiores: tanto infutura gła

Expanded text:
munditiam, quia sicut illi qui divimunditiam, quia sicut illi qui divitias diligunt, turbulenti sunt animo, ita qui spontaneam paupertatem amant, solliciti sunt quae Dei sunt, quomodo placeant Deo. Sed illud diligenter considerandum, quia illa paupertas laudabilis est, quae aut habere non cupit, aut si forte habet, propter Deum distribuenda relinquit. Unde evangelista ut hanc paupertatecum additamento ait: Beati paup rebus, alii nec rebus nec spiritu, alii rebus et non spiritu, alii spiritu et non rebus. Rebus sunt pauperes et non spiritu, qui nihil habentes, multa habere concupiscunt. Spiritu sunt pauperes et non rebus, sicut illi qui secundum ns sum, et in laboribus a juventute mea . » Nec rebus nec spiritu sunt peres perfecti monachi, qui propter Deum omnia relinquentes, nec corporis proprii potestatem in suo arbitrio relinquunt: et ideo quanto hic propter Deum pauperiores, tanto in futura vita
Abbreviated transcription (Latin):
dñu amplioris miscđiȩ minleoꝵ
significat. Et in discipłos Orula
leuauit. quos specialius urdus
ditauit: uicta quod alibi leguiˢ
Quia cum dixisset ei quidam
ecce mater tua & fr̃s tui foris stag
querentes loqui tecum: ipse eleua¬
tis oculis indiscipłos suos dicebat
Ecce mater mea: & fr̃s mei. Quo
autem eleuatis oculis dicebat
audiamus. Beati pauꝑ es: quia
urm ẽ regnum dĩ. Et quȩ talem
inter reliquas beatitudines denere
debet pͥncipatum: nisi spontanea
pauꝑtas: Ex ipsa enim cetere uir-¬
tutes: exordium quoddam ꝙ ori¬
ginem sumunt. Sicut enim exuna
radice arboris multi rami ꝙ folia
prodeunt: sic spontanea pauꝑta¬
te multȩ uirtutes generantur. Qui
erit misericors ꝑ largitatẽ non
tenax ꝑ auaritiam. erit: consequen¬
ter & mitis. quia diuitias non qͦ¬
rit. ꝓpter iactantiam. qui pauꝑ-¬
tatẽ diligit cum humilitate. Erit
enim & pacificus: quia ñ ẽ occa¬
sio rixandi. ubi non ẽ uoluntas
ad quirendi. Habebit etiã et cordis

Expanded text:
 amplioris misericordiae munera significat. Et in discipulos oculos levavit, quos specialius virtutibus ditavit, juxta quod alibi legimus: Quia cum dixisset ei quidam, ecce mater tua et fratres tui foris stant, quaerentes loqui tecum, ipse elevatis oculis in discipulos suos, dicebat: Ecce mater mea, et fratres mei . Quid autem elevatis oculis dicat, audiamus: Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Et quae virtus talem inter reliquas beatitudines tenere debet principatum, nisi spontanea paupertas? Ex ipsa enim caeterae virtutes exordium quoddam et originem sumunt. Sicut denique ex una radice arboris multi rami et folia prodeunt, sic ex spontanea paupertate multae virtutes generantur. Qui erit misericors per largitatem, et non tenax per avaritiam. Erit consequenter et mitis, quia divitias non quaerit per jactantiam, qui paupertatem diligit cum humilitate, erit etiam pacificus, quia non erit occasio rixandi, ubi non est voluntas acquirendi. Habebit etiam et cordis
Abbreviated transcription (Latin):
aspectu conciperent uarios fetus.
Iacob pastor ouium. pastores sig-¬
nificat animarũ. quoꝵ pͥmo dic-¬
tum ẽ si diligis me pasce oues
meas. Aqua autem scripturam
sacram designat iuxta illud salo-¬
monis. Aqua ꝓfuuda. sermo exo¬
re uiri. & torrens redundans. fons
sapientiẽ. Uirge autẽ uariȩ: senten¬
tie sunt scripturarum. Ducunt᷑¬
enim ad ad aquandũ oues. cum
add audiendum uerbum di con¬
ueniunt fideles. cumq eloquiis
diuinis diu̾sȩ sententiȩ ad medi¬
um ꝓferuntur: quasi uirgȩ inca¬
nalib ponuntur. Quȩ ex parte
decorticandȩ sunt. & exparte
cum corticib relinquende: quia
ut diximus ꝑfectiores allegorieo
sensu instruendi. simplices uero
& minus intelligentes. iurta ue¬
ritatẽ hystoriȩ sunt pascendi. Un-¬
de & dñs cum discipłos in mon¬
te docuit. & turbas in conuallib
curare uoluit. ostendit ut illi qͥ
ex doctrina uerboꝵ credere non
potuerant. saltem exuirtutib mi¬

Expanded text:
aspectu conciperent varios fetus . aspectu conciperent varios fetus . Jacob enim pastor ovium, pastores significat animarum, quorum primo dictum est. Si diligis me, pasce oves meas . Aqua autem Scripturam sanctam significat, juxta illud Salomonis: Aqua profunda verba ex ore viri, et torrens redundans fons sapientiae . Virgae autem variae, sententiae sunt Scripturarum. Ducuntur ad aquandum oves, cum ad audiendum verbum Dei conveniunt fideles. Cumque ex eloquiis divinis diversae sententiae ad medium proferuntur, quasi virgae in canalibus ponuntur. Quae ex parte decorticandae sunt, et ex parte cum corticibus relinquendae, quia, ut diximus, perfectiores allegorico sensu instruendi, simplices vero et minus intelligentes, juxta veritatem historiae sunt pascendi. Unde et Dominus cum discipulos in monte docuit, et turbas in convallibus curare voluit, ostendit ut illi qui ex doctrina verborum credere non poterant, saltem ex virtutibus mi
Abbreviated transcription (Latin):
ter sobrii. Aliter uiri. aliter feminȩ.
Aliter coniugati. aliter uirgines.
Aliter pii. aliter impii. Aliter con¬
temptores mundi. aliter amatores¬
mundi. Aliter pacifici. aliter iracun¬
di Aliter sua dantes. aliter alie¬
na rapientes: ut & isti audiant de
de supplicio ȩterno qđ timeant.
Sepe etenim qđ uni morbo pro-¬
dest: alteri nocet. Et uenenum cũ
sit mors hominis: uita ẽ serpentis.
Et lenis sibilus equos mitigat ca¬
tulos instigat. Iuxta hoc exemplũ
doctores. suam p̾dicationẽ tempera
re debent. ut & ꝑfecti inueniant
quid semꝑ discant. & infirmi ta¬
lia audiant: inquib non refugi¬
ant. Quod suo exemplo nobis os¬
tendit beatus patriarcha iacob:
pasceret: & uaria quȩq ꝓ merce-¬
de recepturꝰ tulit uirgasͥ popu¬
leas & amigdalinas. quas ex par¬
te excorticauit. ꝙ exparte cum cor¬
ticib reliquit: posuitq eas in ca¬
nalib tempore quo ducebantur¬
ad ad aquandum oues: ut in eoꝵ

Expanded text:
ter sobrii; aliter viri, aliter feminae; ter sobrii; aliter viri, aliter feminae; aliter conjugati, aliter virgines; aliter pii, aliter impii; aliter contemptores mundi, aliter amatores; aliter pacifici, aliter discordes; aliter sua dantes, aliter aliena rapientes; ut et isti audiant de de supplicio aeterno quod timeant. Saepe etenim quod uni morbo prodest, alteri nocet. Et venenum cum sit mors hominis, vita est serpentis; et levis sibilus equos mitigat, catulos instigat. Juxta hoc ergo exemplum doctores suam praedicationem debent temperare, ut et perfecti inveniant quod semper discant, et infirmi talia audiant, in quibus non refugiant. Quod suo nobis exemplo beatus patriarcha Jacob opasceret, et varia quaeque pro mercede recepturus esset, tulit virgas populeas et amygdalinas, quas ex parte decorticavit, et ex parte cum corticibus reliquit, posuitque eas in canalibus tempore quo ducebantur ad aquandum oves, ut in earum
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit: cum cuidam querenti. ma¬
gister quid faciendo uitam eternã
possidebo: quasi in conuallib mo-¬
ranti respondit. Mandata nosti:
Non occides. non mechaberis. non
falsum testimoniũ dices. non con¬
cupisces rem proximi tui. honora
patrem & matrem. Sed illo respõ¬
dente hȩc omnia custodiui auiuen¬
tute mea: ostendit ei montem ꝑ¬
fectioris doctrinȩ dicens. Ad huc
unumtibi de est. Siuis ꝑfectus eẽ
uade & uende omnia quȩ habes.
& da pauꝑib: & habebis thesau-¬
rum incęlo: & ueni sequere me.
Sed quia hunc montem difficile
qui scłi diuitiis honorati st̃ ascen¬
dere possunt. subiunctũ ẽ ilico.
Ille autem abiit tristis: quia ha¬
quoq exemplum paulus apls
ascenderat. quib dicebat. Sapi¬
entiam loquimur inter ꝑfectos.
escam. Non enim omnes omiia
capiunt. neq om̃s equalit instru¬
untur. Aliter enim ammonendi st̃
suꝑbi: aliter humiles. Aliter casti
aliter ad ulteri. Aliter ebriosi: ali¬

Expanded text:
ostendit, cum cuidam quaerenti, Maostendit, cum cuidam quaerenti, Magister, quid faciendo vitam aeternam possidebo? quasi in convallibus moranti respondit: Mandata nosti? Non occides, non moechaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces rem proximi tui, honora patrem et matrem. Sed illo respondente, Haec omnia custodivi a juventute mea, ostendit ei montem perfectioris doctrinae, dicens: Adhuc unum tibi deest: Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me. Sed quia hunc montem difficile qui saeculi divitiis onerati sunt, ascendere possunt, subjunctum est illico: Ille autem abiit tristis, quia mquoque exemplum Paulus apostascenderat, quibus dicebat: Sapientiam loquimur inter perfectos . escam . Non enim omnes omnia capiunt, neque enim omnes aequaliter instruuntur. Aliter quippe admonendi sunt superbi, aliter humiles; aliter casti, aliter adulteri; aliter ebriosi, ali
Abbreviated transcription (Latin):
ne infirmitati con¬
descendere dignatus ẽ sed etiam
in suis scĩs sermonib ad humanã
ignorantiam destruendam. ita do¬
ctrinam suam temꝑauit: ut non
solum ꝑfecti sed etiam minꝰ ꝑfe¬
cti cibum uitȩ inuenire possint.
Deniq ut supra euuangłista re¬
tulit. cum ascendisset inmontem.
sequuti sunt eum discipłi eius.
Ubi cum ꝑfectiora mandata qͣsi
capere ualentib dedisset: uolens
ꝓpter eos simpliciores turbas re-¬
linquere. iterum autem descenders
de monte. stetit in loco campest
Inquo suo facto ostendit. in plis¬
tione uyxta capacitatẽ audithium
temperandum ẽẽ sermonẽ doctor
Mons enim in hoc loco ꝑfectiorẽ
campestria: humiliorem p̾dicatio¬
nem atq communẽ. Qui enim ta¬
les sunt ut cum apłis audire pos¬
sint: uobis datum ẽ nosse myste¬
rium regni di. sublimus sunt
instruendi. Qui uero ꝓpter mus
ceptis sunt erudiendi. Et qui ido
non sint ꝓcliues ad ꝑpetranda
mala. Qd̃ alibi dñs suo exemplo

Expanded text:
nae infirmitati condescendere dignatus est, sed etiam in sanctis suis sermonibus ad humanam ignorantiam instruendam, ita doctrinam suam temperavit, ut non solum perfecti, sed etiam minus perfecti cibum vitae invenire possent. Denique ut supra evangelista retulit, cum ascendisset in montem, secuti sunt eum ejus discipuli; ubi cum perfectiora mandata quasi capere valentibus dedisset, nolens propter eos simpliciores turbas relinquere, iterum descendens de monte, stetit in loco campestri. In quo suo facto ostendit, in praedicatione juxta capacitatem auditorum temperandum esse sermonem doctorum. Mons enim in hoc loco perfectiorem campestria, humiliorem praedicationem atque communiorem. Qui enim tales sunt, ut cum apostolis audire possint: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei , sublimius instruendi sunt. Qui veroceptis sunt erudiendi, ut qui idonnon sint proclives ad perpetranda mala. Quod alibi Dominus suo exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
urȩ multo pretiosior ẽ auro: quod
ꝑ ignem ꝓbatur. Et alia script᷑a.
Uasa figuli ꝓbat fornax: q hoĩes
iustos temptatio tribulationis.
Hinc & saluator cum discipłos
ad ꝑseq uutionẽ tolerandam hota¬
retur. sui exemplum. ꝓposuit dieas
Sime ꝑsequuti sunt: & uos pse¬
quentur. Et si sermonẽ meum ser¬

Expanded text:
vestrae multo pretiosior est auro quod vestrae multo pretiosior est auro quod per ignem probatur . Et alia scriptura: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Hinc et Salvator cum discipulos ad persecutionem tolerandam hortaretur, sui exemplum posuit, dicens: Si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum ser
Abbreviated transcription (Latin):
sticiam. qm̃ ipsorum ẽ regnum cęloꝵ
Sustinent enim multas tribulatio¬
nes. homicide. adulteri. fures. alie-¬
narum rerum inuasores. nec tam̃
talis ꝑsequutio ad beatitudinem ꝑ-¬
ducit. quȩ ꝓpter iusticiam non sũ¬
stinetur. Unde nos ammonet be-¬
atus petrus apls dicens. Nemo
ur̃m patiat᷑ quasi homicida. aut
fur. aut adulter. aut rapar. Si au¬
tem ut. xp̃ianus non erubescat. s
glorificet dm̃ inisto nomine. Et ite-¬
rum. Et quis ẽ qui uobis noceat:
si boni emulatores fueritis: Sed et
siquid patimini ꝓpter iusticiam.
beat̃. Unde recte saluator conclu¬
sit dicens. Gaudete in illa die &
exultate: ecce enim merces ur̃a mul-¬
ta ẽ incȩlo. Non enim dolendum
ẽ inꝑsequutionib sed potius gau¬
dendum: quia quanto hic quisq
ꝓpter iusticiam durius affligitur
tanto dulcius incęlo remuneratur.
Unde iacob apłs ammonet diceis.
Omne gaudium existimate fr̃s.
cum inuarias temptationes inci-
deritis. scientes. qđ probatio fidei

Expanded text:
stitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum . Sustinent enim multas tribulationes homicidae, adulteri, fures, alienarum rerum invasores. Nec tamen talis persecutio ad beatitudinem perducit, quae propter justitiam sustinetur. Unde nos admonet beatus Petrus, dicens: Nemo vestrum patiatur quasi homicida, aut fur, aut adulter, aut rapax. Si autem ut Christianus, non erubescat, sed glorificet Deum in isto nomine . Et noceat, si boni aemulatores fueritis? Sed et si quid patimini propter justitiam, beati . Unde recte Salvator concludit dicens: Gaudete in illa die, et exsultate, ecce enim merces vestra multa est in coelo. Non enim dolendum est in persecutionibus, sed potius gaudendum, quia quanto hic quisque propter justitiam durius affligitur, tanto dulcius in coelo remunerabitur. Unde et Jacobus admonet, dicens: Omne gaudium existimate, fratres, cum in tentationes varias incideritis, scientes quod probatio fidei
Abbreviated transcription (Latin):
primunt q affligunt. &r dicis qͥs
metetigit: Et ille. Tetigit me ali¬
quis. Nam & ego noui uirtutẽ
de me exisse. Sp̃italiter uero xp̃m
tangit. qui eum uerum dm̃ cre-¬
dit & recta fide confitetur. At uͦ
nime tangunt: quia eum uerũ
dm̃ credere contempnunt. & re-¬
cta fide eum confiteri nolunt.
Unde & mariȩ quȩ dñm resur¬
rexisse non credebat: sed eum
mortuum inter mortuos quere¬
bat: uolenti dnm tangere. dictũ ẽ
noli me tangere ñdũ enĩ ascendi ad
patrẽ meũ. Aesi diceret᷑. Da manu fi¬
demonum non solum ꝑ eius pre¬
sentiam fiebat. sed etiam inuoca.¬
tigne eius nominis. in eiꝰ absentia.
sicut discipłi domino gaudentes
dicunt. Dñe in nomine tuo etiã
demonia nobis subiciunt᷑. Beati

Expanded text:
primunt et affligunt, et dicis, quis primunt et affligunt, et dicis, quis me tetigit? Et ille: Tetigit me aliquis, nam et ego novi virtutem de me exisse. Spiritualiter vero Christum tangit, qui eum verum Deum credit, et recta fide confitetur. At vernime tangunt, quia eum verum Deum credere contemnunt, et fide recta hunc confiteri nolunt. Unde et Mariae quae Dominum resurrexisse non credebat, sed eum mortuum inter mortuos quaerebat, volenti illum tangere, dictum est: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum . Ac si diceret: Quia manu fiemonum, non solum per ejus praesentiam fiebat, sed etiam per invocationem ipsius nominis in sui absentia, sicut discipuli quoque Domino gaudentes dicunt: Domine, in tuo nomine etiam daemonia nobis subjiciuntur . Sequi
Abbreviated transcription (Latin):
Maritima hic magni maris lo¬
ca intelligere debemus: maxime
cum de tẏro &e sydone quȩ in cor¬
de maris sitȩ sunt affuisse memo¬
rant᷑ In quo loco cognoscimus: qͥa
uirtutes eus non solum ad uideoꝵ
regnum. sed etiam aduicinas &
exteras regiones ꝑuenerant: quan¬
do omnes concurrebant. non so¬
lum ut audirent uerbum dei:
sed ut sanarent᷑ alanguorib suis.
Unde & subditur. Et omnis tur¬
ba querebat eum tangere: quia
uirtus de illo exibat. & sanabat
omnes. Multum enim illum tan¬
gere cupiebant a quo omnis uir¬
omnes uolebant eum tangere. Na¬
ꝙ supra tangendo leprosum cu¬
rauerat: & nunc omnis turba qͦre¬
bat eum tangere: ut intelligamꝰ
quia tactus eius sanitas est. Qd̃¬
guinis fluxum patiebatur duo¬
decim annis. & eum tetigisset fim¬
briam uestimenti eius: statim
sanata ẽ ab infirmitate sua Ad
cuius tactum uirtus de illo in tan¬
tum ꝓcessit: ut quasi nescius dñs
quereret. quis me tetigit. Et disci¬
płi ad illum. Rabbi. turbȩ te cõ¬

Expanded text:
ma enim hic Magni maris loca intelligere debemus, maxime cum de Tyro et Sidone, quae in corde maris sitae sunt, affuisse memorantur. In quo loco cognoscimus, quia virtutes ejus non solum ad Judaeorum regnum, sed etiam ad vicinas et exteras regiones pervenerant, quando omnes concurrebant, non solum ut audirent verbum Dei, sed ut sanarentur a languoribus suis; unde et subditur: « Et omnis turba quaerebat eum tangere, quia virtus de illo exibat, et sanabat omnes. » Multi enim eum tangere cupiebant, a quo omnis viromnes volebant eum tangere. Naet supra tangendo leprosum curaverat, et nunc omnis turba quaerebat eum tangere, ut intelligamus quia tactus ejus sanitas est. Qguinis fluxum patiebatur duodecim annis, et cum tetigisset fimbriam vestimenti ejus, statim sanata est ab infirmitate sua . Ad cujus tactum virtus de illo exibat intantum, ut quasi nescius Dominus quaereret, Quis me tetigit? Et discipuli ejus ad eum: Rabbi, turbae te com
Abbreviated transcription (Latin):
q qui se humiliat ex altabitur. di¬
cenclum ẽ qͥa uariis modis homi¬
nes in hoc scło & in futuro. exaltan¬
tur & humiliantur. Alii hic &e in
suturo. exaltantur. sicut suit rex
dauid. iob. ezechias. iosias. & cete¬
ri tales: qui głosi in hoc scł̃o fuer̃t̃.
qr głosiores infuturo. Alii hic &
infuturo humiliant᷑ sicut sunt
suꝑbi homines. qui sunt pauꝑes.
uel certe illi qui in hoc scło de pec¬
catis iundictam recipiunt. & in
futuro ad penam ꝑpetuam tran¬
seunt quales fuerunt herodes
ꝙ antiochus. nabugodonosor.
ꝙ pylatus. & multi tales de quib
scriptum ẽ. Duplici contritione.
contere eos dñe. Nͣulli autem

Expanded text:
liat, exaltabitur, » dicendum est, quia variis modis homines in hoc saeculo et in futuro exaltantur, et humiliantur. Alii hic et in futuro exaltantur sicut fuit rex David, Job, Ezechias, Josias et caeteri tales, qui gloriosi in hoc saeculo fuerunt, et gloriosiores in futuro. Alii hic et in futuro humiliantur, sicut sunt superbi homines, qui sunt pauperes: vel certe illi, qui in hoc saeculo de peccatis vindictam recipiunt, et in futuro ad poenam perpetuam transeunt, quales fuerunt Herodes et Antiochus, Nabuchodonosor et Pilatus, et multi tales, de quibus scriptum est: « Duplici contritione contere eos, Domin
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ dei non ẽ subiectus. Pub¬
licanus autem uel gentilis accep¬
ta dei noticia. tanto eitius adue¬
niam ꝑuenit. quanto uehemen¬
tius dolens de peccatis erubuit.
apło teste qui ait. Quod querebat
arł non ẽ consequutus. electio au¬
tem consequuta ẽ. Sie ergo unus lix¬
exaltando meruit humiliari: & al¬
ter humiliando meruit exaltari
Suꝑbum autẽ ait salomon. sequi.¬
tur ignomina: & humilem sp̃u
sequitur gła. Unde & subditur.¬

Expanded text:
justitiae Dei non est subjectus . » Pubjustitiae Dei non est subjectus . » Publicanus autem vel gentilis, accepta Dei notitia, tanto citius ad veniam pervenit, quanto vehementius dolens de peccatis erubuit, Apostolo teste, qui ait: « Quod quaerebat Israel, non est consecutus, electio autem consecuta est . » Sic ergo unus exaltando meruit humiliari, et alter humiliando meruit exaltari. « Superbum enim, » ait Salomon, « sequitur ignominia, et humilem spiritu sequitur gloria . » Unde et subditur
Abbreviated transcription (Latin):
ante ruinam exaltabit᷑ cor. & ante
głam humiliabit᷑ bene subiungit᷑
Amen dico uobis: descendit hie ui¬
stificatus in domum suam ab illo
hoc ẽ magis quam phariseue.
Iste enim se accusando iustificatꝰ
E ille se excusando reprobatur.
Sieq in his repletum est: qđ alibi
ait. Am̃ dico uobis. quia gaudiũ
ẽ in cȩlo eoram angłis dei suꝑuno
peccatore penitentiam agente.
quam suꝑ nonaginta. nouem ui-¬
stis. qui non indigent penitentia.
Allegoricȩ autem ꝑphariseum ꝙ
publicanum. utrumq popłm
intelligere possumus: uideorum
scilicet & gentium. Ergo ꝑ pha¬
riseum qui diuisus interpretat᷑
iudeoꝵ popls significatur. qui
incircumeisione & legalib ceri¬
moniis. a ceteris nationib erat
diuisus. Per publicanum intelli¬
gitur gentilis popłs: qui a cogni¬
tione dei ẽ alienus. absq ulla re¬
uerentia publice peccare non eru¬
bescit. non solum in ydolorum cul¬
tura: sed etiam inuariis immun-¬
diciis. S ed phariseus de ꝓpriis

Expanded text:
cor, et ante gloriam humiliatur, bene subjungitur: « Amen dico vobis, descendit hic justificatus in domum suam ab illo, » hoc est, magis quam Pharisaeus. Iste enim se accusando justificatus est, ille se excusando reprobatur. Sicque in his adimpletum est quod alibi ait: « Amen dico vobis, quia gaudium est in coelo coram angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente, quam super nonaginta novem justis, qui non indigent poenitentia . » Allegorice autem per Pharisaeum et publicanum, utrumque populum intelligere possumus, Judaeorum scilicet et gentium. Ergo per Pharisaeum, qui divisus interpretatur, Judaeorum populus significatur, qui in circumcisione et legalibus caeremoniis a caeteris nationibus erat divisus. Per publicanum intelligitur gentilis populus, qui a cognitione Dei alienus, absque ulla reverentia publice peccare non erubescebat, non solum in idolorum cultura, sed etiam in variis immunditiis. Sed Pharisaeus de propriis
Abbreviated transcription (Latin):
uiserat. scdõ nolens oculos ad cȩlũ
leuare: timens illum respicere.
quem se offendisse recolebat ter-¬
cio tundendo pectus. quod ꝓpͥe
illorum ẽ qui de peecatis erubes¬
eunt. Intunsione quippe pecto.¬
ris: dolorem ostendit mentis. S
quia nemo pro facinorum mag¬
nitudine ueniam. desꝑare debet.
recte uoce publicani dicitur. Ds:
ꝓpitius esto mͥ peceatori. N oue¬
rat enim illum ẽẽ qui ꝑ ꝓpħam¬

Expanded text:
viserat. Secundo, nolens oculos ad coelum viserat. Secundo, nolens oculos ad coelum levare, timens illum respicere, quem se offendisse recolebat. Tertio, tundendo pectus, quod proprie illorum est, qui de peccatis erubescunt. In tunsione quippe pectoris, dolorem ostendit mentis. Sed quia nemo prae facinorum magnitudine veniam desperare debet, recte voce publicani dicitur: « Deus, propitius esto mihi peccatori. » Noverat enim illum esse, qui p
Abbreviated transcription (Latin):
Et item. Humiliatus sum usq qͣꝙ
dñe. Solet enim contingere. ut dũ
auis laqueo capitur. sano toto cor¬
pore & integris alis. summitate
paruissimi unguis teneatur. Qm̃
antiquus & callidus auceps dia¬
bolus. quos ꝑ adulteria homici¬
dia. & cetera mala manifesta ca
pe non potest ꝑ manẽ głam de¬
cipere conatur ut de bonis quȩ
agunt &e sibi placeant & cȩteros
despiciant. Sed his de suꝑbi pha¬
risei cumore breuiter dictis: ad pe¬
nitentis publicani uerba uenia¬
niamus. Nam subditur. Et pub¬
licanus a longe stans. nolebat nec
oculos ad cȩlum leuare. sed ꝑcuti¬
ebat pectus suum. Publicanus
dicitur. qui amisso pudore publi¬
ce peccat. uel tributa & uectiga¬
lia publice exigit. Sicut enim pha-¬
riseus mentis iactantiam aꝑuit
uerbis. ita & publicanus dolorẽ
cordis in ipso situ ostendit corpo¬
ris. Primo alonge stando: non
audens appropinquare scĩs. a
quorum consortio se peccando di¬

Expanded text:
. » Et item « Humiliatus sum usquequaque, . » Et item « Humiliatus sum usquequaque, Domine . » Solet enim contingere, ut cum avis laqueo capitur, sana toto corpore et integris alis, summitate parvissimae unguis teneatur. Quoniam antiquus et callidus auceps diabolus, quos per adulteria, homicidia et caetera manifesta mala capere non potest, per inanem gloriam decipere conatur, ut de bono quod agunt, et sibi placeant et caeteros despiciant. Sed his de superbi Pharisaei tumore breviter dictis, ad poenitentis publicani verba veniamus. Nam subditur: « Et publicanus a longe stans, nolebat nec oculos ad coelum levare, sed percutiebat pectus suumdicitur, qui amisso pudore publice peccat, vel qui tributa et vectigalia publice exigit. Sicut enim Pharisaeus mentis jactantiam aperuit verbis, ita et publicanus dolorem cordis in ipso situ ostendit corporis. Primo a longe stando, non audens appropinquare sanctis, a quorum consortio se peccando di
Abbreviated transcription (Latin):
ad referendas do grãs aꝑtos ocu¬
los habuit. sed ad humilitatis cu
hominum. Nos autem in eo qđ
bonum agimus oculos aꝑtos ha¬
bemus. sed si de bono oꝑe manem
głam querimus. in ea parte niebil
uidemus. Et quid prodest si to¬
ta eiuitas munita sit. & muris un¬
diq cireiundata: & unum foram̃
in ea relinquatur: ꝑ quod ab hosti¬
b capiatur: Aut quid ualet si
nauis in medio pelagi posita. ela¬
uis & tabulis firmiter confira fue¬
rit & paruum foramen in ea re¬
maneat ꝑ quod aquȩ ingrediant᷑
q nauis dimergatur. Nichil
Sie non sufficit honum agere nͥ
quis humilitatẽ studeat seruare.
quia qui sine humilitate urtutes
congregat. quasi inuentum pul¬
uerem portat. N am humilis dr
quasi humo adlinis. quam hu¬
mon. Quanto magnus es: humi¬
lia te inomnib. Et petrus apls.
Humiliamini sub potenti manu
dei. Hanc humilitatẽ habebat
psalmista. cum dicebat. Bonum
michi dne. quod humiliasti me

Expanded text:
ad referendas Deo gratias apertos ocuad referendas Deo gratias apertos oculos habuit, sed ad humilitatis cust caeteri hominum. » Nos autem in eo quod bonum agimus, oculos apertos habemus, sed si de bono opere inanem gloriam quaerimus, in ea parte nihil videmus. Et quid prodest, si tota civitas munita sit, et muris undique circumdata, et unum foramen in ea relinquatur, per quod ab hostibus capiatur? Aut quid valet, si navis in medio pelagi posita, clavis et tabulis firmiter confixa fuerit, et parvum foramen in ea remaneat, per quod aquae ingrediantur, et navis demergatur? Nihil. Sic non sufficit bonum agere, nisi quis humilitatem studeat servare. Quia qui sine humilitate virtutes colligit, quasi in ventum pulverem portat. Nam humilis dicitur, quasi humi acclivis. Quam humon: « Quanto magnus es, humilia te in omnibus . » Et Petrus apostolus: « Humiliamini sub potenti manu Dei . » Hanc humilitatem habebat Psalmista, cum dicebat: « Bonum mihi, Domine, quod humiliasti me
Abbreviated transcription (Latin):
git. Ieuino bis in sabbato. decimas
do omnium quȩ possideo. Quod
ait ieuino bisi sabbo: intelligendũ ẽ
in ebdomada. Ubi eorum temeri¬
tas reprehenditur. qui etiam in¬
dictum ieiunium in ȩccłia uiolare
psumunt. frustra tamen decimas
de omnib quȩ possidebat dabat.
qui mentẽ suam infundamento
humilitatis non collocauerat. Erat
enim de illis. de quib dñs ait
Ue uobis seribȩ &e pharisei hypo¬
chritȩ qui decimatis mentam. &
anetum. & cyminũ. & omne ho¬
lus horg. maiora autem legis pre¬
termittitis. id est udicium & eqͥ¬
tatem. Sollicita gͦ consideratione
p̃uidendum ẽ: ut quotienscum ꝙ
bona agimus. uirtutẽ humilita¬
tis infundam̃to ponamus: ne si ex¬
terius inanem głam querimus.
interuis mercede priuemur. Un¬
de ierechiel cum quatuor anima¬
lium corpora describeret. ait. Erar
capita animalium plena oculis
diq circumspecta. undiq debet
ẽẽ munita. Ecce enĩ phariseus iste

Expanded text:
git: « Jejuno bis in sabbato, decimas git: « Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quae possideo. » Quod ait: « Jejuno bis in sabbato, » intelligendum est in hebdomada. Ubi eorum tepiditas redarguitur, qui etiam indictum jejunium in Ecclesia violare praesumunt. Frustra tamen decimas de omnibus quae possidebat dabat, qui mentem suam in fundamento humilitatis non collocaverat. Erat enim de illis de quibus Dominus ait: « Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui decimatis mentham et anethum et cyminum , » et omne olus horti; majora autem legis praetermittitis, id est judicium et aequitatem. Sollicita ergo consideratione praevidendum est, ut quotiescunque bona agimus, virtutem humilitatis in fundamento ponamus, ne si exterius inanem gloriam quaerimus, interius mercede privemur. Unde Ezechiel, cum quatuor animalium corpora describeret, ait: Erant capita animalium plena oculis dique circumspecta, undique debet esse munita. Ecce enim Pharisaeus iste