comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
is uł oraculis pollicentur.
si sibi tẽpla si honores si sacͥ¬
ficia tribuant ¶Hiuibus
datis cũ illud acciderit ꝙ
ncc̃e est sũmã sibi parant
uen̾ationẽ hinc tẽpla deno¬
uent᷑ et noue ymagines qͥ¬
setrant̾ mactant᷑ greges
hostiarũ s cũ hec fcã sunt
nichiloꝰ tñ uita et salus
eoꝵ q̃ hec fec̾int ĩ molatur
Uociẽs autẽ ꝑcula
ĩpendẽt ob aͥquã et
ĩeptã et leuẽ cãm si ꝓfitẽ¬
tur Iratos sicut iuno uar¬
sa Iouis ad exinnas tenen¬
manaluit penas ul si dii
tm̃mõ duces curã ceteram
młtitudinẽ negligũt cur
uarro solus euasit qͥ hoc fe¬
cit et paulus qͥ nichil me¬
ruit occisus ẽ uidelicet nͥ
tũt ronis accidit satis iu¬
uoins ĩique cũ hambal i¬
duos ex̾citus ppłi roͣni as
tu et uͥcute cõfecit ¶Nã
uiuo audere nõ potãt aut
carchagniẽ deffendẽ ubi
arma eius et t᷑rus fuit ã
romaĩs nocere qr ꝓgeniẽ
troyano a sanguiẽ duci
audierat tyrias olim q̃¬

Expanded text:
is, vol oraculis pollicentur, is, vol oraculis pollicentur, si sibi templa, si honores, si sacrificia tribuantur: quibus datis, cum illud acciderit, quod necesse est, summam sibi pariunt uenerationem. hinc templa deuouentur et nouae imagines consecrantur, mactantur greges hostiarum, sed cum haec facta sunt, nihilo minus tamen uita et salus eorum qui haec fecerint immolatur. quotiens autem pericula impendent, ob aliquam se ineptam et leuem causam profitentur iratos, sicut Iuno Varsa lorus ad exuuias tenenmana luit poenas? uel si dii tantummodo duces curant, ceteram multitudinem neclegunt, cur Varro solus euasit qui hoc fecit et Paulus qui nihil meruit occisus est? uidelicet nihil tunc Romanis accidit fatis lunonis iniquae, cum Hannibal duos exercitus populi Romani et astu et uirtute confecit. nam Juno audere non poterat aut Carthaginem defendere, ubi arma eius et currus fuit, aut Romanis nocere, quia progeniem — Troiano a sanguine duci audierat, Tyrias olim qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculũ denũciauit s clan¬
die manũ naius secuta ẽ
ꝙ in sacrilegos ⁊ Iuuo mi¬
data et lotrensis ꝓẜpma et
ceres milesia uindicauit
¶Et hercules de appio i
Iupit̾ de actiuo et minerna
urbẽ romã pestilentia lib̾a¬
uit epidauro accersitus.
Nam illuc de mormar¬
ches ip̃e ĩ figura sua sine
ulla dissiłatione ꝑlatus ẽ
¶Si quid̃ legati ad eã rẽ
missi draconẽ secũ mire
magnitudĩs adduxerũt.
En oraculis autẽ uel
maxĩe fallũt quoꝵ
p̃stigias ip̃is actribui pu¬
tant et imꝑia et uictorias
⁊ opes et euentus ꝓlꝑos
rerĩ ¶ Deniq ip̃oꝵ mitu
sepe rẽpub ͨͣ ꝑiculis ĩ mĩen¬
tib lib̾atã que ꝑicula et
respons demĩciauerũt ⁊ sa
crificiis placati aduertũt
S omia ista fallaciesũt
fuerĩt interponũt se ĩ hiis
rebus ut q̃cũq a deo facta
sũt uł fuĩt ip̃i potissimũ
facere aut fecisse uidant᷑
Et quociẽs alicui ppło
uł urbi scd̃m dei statutum
bom qͥd ĩpendet illud se ad

Expanded text:
iculum denuntiauit, quod Claudiae manum nauis secuta. est, quod in sacrilegos et Iuno nudata et Locrensis Proserpina. et Ceres Milesia uindicauit et Hercules de Appio et Iuppiter de Atinio et Minerua. urbem Romam pestilentia liberauit Epidauro accersitus. nam illuc daemoniarches ipse in figura sua sine ulla dissimulatione perlatus est, siquidem legati a.d eam rem missi draconem secum mirae magnitudinis aduexerunt. in oraculis autem uel maxime fallunt, quorum praestrigias profatant et imperia et uictorias et opes et euentus prosperos rerum, denique ipsorum nutu saepe rem publicam periculis inminentibus liberatam, quae pericula et respcrificiis placati averterunt. Sed omnia ista fallaciae sunfuerunt, interponunt se in his rebus, ut quaecumque a Deo vel facta sunt, vel fiunt, ipsi potissimum facere, aut fecisse videantur. Et quoties alicui populo vel urbi, secundum Dei statutum boni quid impendet, illi se id
Abbreviated transcription (Latin):
tur ¶Que ꝑ suasio uen¬
tatẽ ac religionẽ fũditꝰ
tollit S se pona᷑. inte¬
rim nobis ħ locus de ira
dei disserendi ꝙ et bb̾ior
ẽ matĩa et oꝑe ꝓpͥo latius
exequẽda ¶ Illos gͦ neqͥs¬
simos spũs quisq ben̾atꝰ
fuit at secutus neq celo
neq luce potiet᷑ q̃ sũt dei
s in illa incidet q̃ ĩ distri¬
bucõem reꝵ actributa ẽẽ
ip̃i maloꝵ pnͣcipi dispu¬
tauimꝰ ĩ tenebras . l. et
inferos ⁊ suppliciũ sẽpit̾nũ
Ocui religiones deo¬
rũ t̾plici mõ banas
a siłachro dei colatur colit
em̃ qd̃ est det̾ius et ĩ becil¬
lius cũ ĩ expiabile facmꝰ
ẽẽ dese̾re biuẽtẽ ut defũt¬
nec bitã nec lucẽ dare cui

Expanded text:
tur. Quae persuasio veritatem, atque religionem funditus tollit. Sed seponatur interim locus hic nobis de ira Dei disserendi, quod et uberior est materia, et opere proprio latius exequenda. Illos ergo nequissimos spiritus quisquis veneratus fuerit, et secutus, neque coelo, neque luce potietur, quae sunt Dei: sed in illa decidet, quae in distributione rerum attributa esse ipsi malorum principii disputavimus; in tenebras scilicet, et inferos, et suplicium sempiternum. Docui religiones deorum triplici modo vanas a simulacro Dei colatur: colit enim quod est deterius et imbecillius; tum inexpiabile facinus esse, deserere viventem, ut defuncnec vitam, nec lucem dare cui
Abbreviated transcription (Latin):
ut celestia ꝯsequam᷑ Ita
em̃ se res ht̃ ut quisqͥs aĩ¬
mã suã cuiꝰ origo de celo
est ad ĩ ferna et yma ꝓstͣ¬
uerit eo cadat quo se ip̃e de¬
iecerit Ideoq opportet rõ¬
nis ac status sui mẽorem
hic plane sapiens ħ̾ iustꝰ
nus iudicabit᷑ quẽ suus
parens nõ humilem nec
ad terrã more qͣdrupedis
abiectũ sed stantẽ pocius
ac rectũ sicut eñ fecerit
agnouerit.
Eracta ẽ ĩ fallor ma¬
gna et difficilis su¬
sceptio oꝑis portõ et ma¬
iestate celesti suggerente
nobis dicendi facultatem
ĩ uet̾atos depulimꝰ errores
Nũc bõ maior nob̾ at
trina et eloꝙ̃tia quasi mo¬
les aqͣ mͥ opponit ¶Nã
et illic mulcitudĩe ac ꝓpe
cõsensu oĩm gentiũ p̃me¬
bam᷑. ita ħ aucto ͭ ͤ p̃stan¬
tiũ om̃i gn̾e laudis biroꝵ
¶Nuis aũt nesciat plus
ẽẽ moniẽti ĩ pancioribus
doctis ꝙͣ in pli̾bus ĩꝑitis
¶S nõ ẽ desꝑandũ istos
quoq de snña deo et uĩta¬
te ducib posse depelli nec

Expanded text:
sequamur. ita enim se res habet, ut quisquis animam suam, cuius origo de caelo est, ad inferna et ima prostrauerit, eo cadat quo se ipse deiecerit, ideoque oportet rationis ac status sui memorem hic plane sapiens, hic iustnus iudica-bitur, quem suus parens non humilem nec ad terram more quadrupedis abiectum, sed stantem potius ac rectum sicut eum fecit adgnouerit. Peracta est nisi fallor magna et difficilis suscepti operis portio et maiestate caelesti suggerente nobis dicendi facultatem muetera.tos depulimus errores. nunc uero maior nobis ac trina et eloquentia quasi moles aliqua mihi opponitur. nam ut illic multitudine ac prope consensu omnium gentium premebamur, ita hic auctotium omni genere laudis virorum. Quis autem nesciat, plus esse momenti in paucioribus doctis, quam in pluribus imperitis? Sed non est desperandum, istos quoque de sententia, Deo ac veritate ducibus, posse depelli: nec
Abbreviated transcription (Latin):
aiãntiũ dissolucõ uł sic
ẽ et̃m doloris ꝑpessio uel
ita mors ẽ aĩarũ ꝓmĩtis
ad et̾ua supplicia dãpna¬
cio hec mutas pecudes ñ
actingit quaꝵ aĩe nõ ex
deo ꝯstantes s ex cõi aere
morte soluũt᷑.
u hac gͦ societate de¬
Li atq t̾re quoꝵ efsi¬
gies expressa ẽ in hoĩe su¬
ꝑiorẽ ꝑtem teneat ea q̃

Expanded text:
antium dissolutio, uel ita: est aeterni doloris perpessio, uel ita: mors est animarum pro meritis ad aeterna supplicia damnatio. haec mutas pecudes non adtingit, quarum animae non ex deo constantes, sed ex communi aere morte soluuntur. in hac igitur societate caeli atque terrae, quorum effigies expressa est in homine, superiorem partem tenent e
Abbreviated transcription (Latin):
initi᷑ obtin̾e̾ ip̃e se ab hũo
suscitet et erecta mente
oculos suos tendat ĩ celũ
nõ sub pedibus deũ q̃rat
nec a uestigiis suis exigit
subiacet infra hoĩem sit
ncc̃e ẽ sed querat ĩ subli¬
mi q̃rat ĩ sũmo qr nichil
fu̾it supͣ hoĩem ¶ Deus
aũt maius ẽ hoĩe ¶ Su¬
pra gͦ nõ infra est net in
yma pocius s in sũma re¬
gione q̃rendus est Qua¬
re nõ est dubiũ qnͥ religio
milla sic ubicũq siłachꝵ
est nã si religio est ex dĩ¬
ius reb est dĩm aũt nł

Expanded text:
ititur obtinere, ipse se ab humo suscitet et erecta mente oculos suos tendat in caelum. non sub pedibus deum quaerat nec a uestigiis suis eruat subiacet, infra hominem sit necesse est: sed quaerat in sublimi, quaerat in summo, quia nihil fuerit supra hominem. deus autem maior est homine: supra ergo, non infra est nec in ima potius, sed in summa regione quaerendus est. quare non est dubium quin religio nulla sit ubicumque simulacrum est. nam si religio ex diuinis rebus es
Abbreviated transcription (Latin):
lũt quoꝵ honor ĩ deo est¬
¶ Illi aũt qͥ destinerunt
a dei imĩsterio qr sũt beri¬
tatis ĩ imici et p̃uaricato¬
res dei nomẽ sͥ et cultũ
deoꝵ uindicare couãt᷑ nec
qͦ ullũ honorẽ deside̾nt eius
em̃ ꝑditis honor ẽ ¶Nec
ut deũ noceant cui nocere
nõ pt̃ s ut homĩb quos
nitũt᷑ a cultu et noticia u̾e
maiestatis aũtere ne in¬
mortalitatẽ possũt adipis¬
ci quã ip̃i sua neqͥcia ꝑdide¬
q tenebras et uĩta¬
tẽ caligine obducũt ne do¬
minũ ⁊ prẽm suũ noruit
et ut facile illiceant ĩ tẽ¬
plis se occulũt et sacͥficiis
om̃ib p̃sto adsũt edũt ꝙ se¬
pe ꝓdigia quib obstupeftĩ
hoĩes fidẽ ꝯmodẽt simłacris

Expanded text:
lunt, quorum honor omnis in deo est, illi autem qui desciuerunt a dei ministerio, quia sunt ueritatis inimici et praeuaricatores dei, nomen sibi et cultum deorum uindicare conantur, non quo ullum honorem desiderent — quis enim perditis honor est? — nec ut deo noceant, cui noceri non potest, sed ut hominibus: quos nituntur a cultu et notitia uerae maiestatis auertere, ne inmortalitatem possint adipisci, quam ipsi sua nequitia perdideitaque tenebras et ueritatem caligine obducunt, ne dominum, ne patrem suum norint, et ut facile inliciant, in templis se occulunt et sacrificiis omnibus praesto adsunt eduntque saepe prodigia, quibus obstupefacti homines fidem commodent s
Abbreviated transcription (Latin):
auctores pñcia sua faciũt
uera ẽe credant᷑ Ita hoĩm
crudelitatẽ mentita dĩm¬
tate deludũt ꝙ illis uerũ
aꝑire nõ expedit ¶ Hii
sũt qͥ fingere ymũgines
et sisachra docuerũt qui
ut hon mentes a cultu
ueri dei au̾ten̾t effictos ⁊¬
mortuoꝵ regũ uultus ⁊
ornatos ĩ qͥsita pulchritu¬
dine statui cõsecrare q̃ fe
appellat cũ artes suas ex¬
etrabiles ex̾cent ueris siuis
nõĩb scient illis celestib
q̃ ĩ lictĩs sanctis legũtur
ii porro incesti ac ua¬
gi spũs ut turbent
omĩa et errores hũans
pectorib effundãt serunt
ac mistẽt falsa cũ ueris
Ip̃i em̃ celestes multos oẽ
fiuxerũt unũ q om̃i regẽ
iouem eo ꝙ multi sĩt in ce

Expanded text:
auctores praesentia sua faciunt ut uera esse credantur: ita hominum credulitatem mentita diuinitate deludunt, quod illis uerum aperire non expedit. ht sunt qm nngere imagines et simulacra docuerunt, qui ut hominum mentes a cultu ueri dei a.uerterent, effictos mortuorum regum uultus et ornatos exquisita pulchritudine statui consecrarique fecappellat, cum artes suas exsecrabiles exercent, ueris suis nominibus cient, illis caelestibus quae in litteris sanctis leguntur. hi porro incesti ac uagi spiritus ut turbent omnia et errores humanis pectoribus offundant, serunt ac miscent falsa cum ueris. ipsi enim caelestes multos esse finxerunt unumque omnium regem Iouem eo, quod multi si
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ mẽtitis nomĩb ĩ uo¬
lutam ex oculis abstuler̃t
¶Nã deus ut ĩ pnͣcipio
docui neq noĩe eget cũ so¬
lus sit neq angeli tũ sint
ĩ mortales dici se deos ã
paciũt᷑ aut uolũt quorũ
unũ solũ q ẽ officiũ ẜui
nͥ iussu facere ¶Sic em̃
mũdũ regi a deo dicimꝰ a
res nemo socios ẽẽ ĩ regẽ¬
da ꝓuintia dixerit ꝙͣ ius
illoꝵ mĩsterio res geratur¬

Expanded text:
tatem mentitis nominibus inuolutam ex oculis abstulerunt. nam deus, ut m principio docui, neque nomine, cum solus sit, eget neque angeli, cum sint inmortales, dici se deos aut patiuntur aut uolunt: quorum. unum solumque officium est no mundum regi a deo dicimus ures nemo socios esse in regenda. prouincia dixerit, quamuis illorum ministerio res geratur
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe adiurati de corꝑib
excedũt quoꝵ u̾bis tanꝙͣ
flagellis u̾berati nõ mõ
demonas eẽ se ꝯfitentur
s etiã noĩa sua edũt illa
q̃ in tẽplis adorant᷑ Qd̃
plerũq corã cultoribus
sius faciũt nõ utiq ĩ ob¬
probriũ religionis s ho¬
noris sui qr nec deo ꝑ ꝙ̃
adiurant᷑ nec iustis quo¬
rũ boce porquẽt᷑ mẽtiri po¬
sũi ¶tãq maxĩs sepe blu¬
latib editis uerberare se
et ardere nã iamq exire
cognicio dei at iusticia pt̃a¬
tis ¶ Cui gͦ noce̾ possũt
inisi hiis quos habent ĩ
sua potestate.
emq affirmat her¬
mes eos qͥ cogno¬
uerũt deũ ĩ tantũ ab in¬
cursib demonũ tutos ẽẽ
uñi etiã ne fato qͥ dẽ tueri

Expanded text:
nomine adiurati de corporibus nomine adiurati de corporibus excedunt: quorum uerbis tamquam flagris uerbera.ti non modo daemonas esse se confitentur, sed etiam nomina sua edunt, illa. quae in templis adorantur. quod plerumque coram cultoribus suis faciunt, non utique in obprobrium religionis, sed honoris sui, quia nec deo per quem adiurantur nec iustis quorum uoce torquentur mentiri possunt. itaque maximis saepe ululatibus editis uerberan se et ardere et iam iamque exire cognitio dei ac iustitia potestatis. cui ergo nocere possunt nisi iis quos habent in sua potestate? enique adfirmat Hermes eos qui cognouerint deum non tantum ab incursibus daemonum tutos esse, uerum etiam ne fato quidem teneri
Abbreviated transcription (Latin):
ac sibi gemoꝵ nomẽ assu¬
mũt ¶ Sic em̃ latino ser¬
monẽ demonas int̾p̃tan¬
tur has ĩ sius penetͣlib
consecrant hiis cotidie ꝑ
fundũt et scientes demo¬
nas uenerãtur qͣi t̾restres
diuos et depulsores ma¬
loꝵ q̃ ip̃i faciũt et irrogãt
¶Qui qm̃ lpũs sũt tenu¬
es et ĩ cõprehensibiles ĩ¬
simiãt se corꝑib hoĩm ⁊
occulte s. biscerib oꝑati
ualitudinẽ uiciãt morbos
titant sõpniis aĩos tor¬
quent mẽtes furoribus
quacĩt ut hoĩes hiis ma¬
lis cogant ad eoꝵ auxili¬
a decurrẽ ¶ Quaꝵ õii
fallaciaꝵ rõ ex ꝑtib beri¬
tatis obscura est ꝓdesse
em̃ putant eos cũ nocere
desmũt qui nichil pñt
aliud ꝙͣ nocere.
icat fortasse aliqͥs
colendos gͦ ne no
teant si quidẽ pñt noce̾.
Nocent illi quidẽ sed
hiis a quib timẽtur qͦs
manus dei potens et ex¬
celsa nõ ꝓtegit qui ꝓfa¬
ni sũt a sacramẽto uĩta¬
tis ¶ Iustos aũt idẽ cul¬
tores dei metuũt cuius

Expanded text:
sibi geniorum nomen adsumunt; sic enim latino sermone daemonas interpretantur. hos in suis penetralibus consecrant, his cotidie uina. profundunt, et scientes daemonas uenerantur quasi terrestres deos et quasi depulsores malorum quae ipsi faciunt et mroga.ut. qui quomam spiritus sunt tenues et inconprehensibiies, insinuant se corporibus hominum et occulte in uisceribus operati ualetudinem uitiant, morbos citant, somniis animos terrent, mentes furoribus quatiunt, ut homines his malis cogant ad eorum auxilia decurrere. Quarum omnium fallaciarum ratio expertibus ueritatis obscura est. prodesse enim putant eos, cum nocere desinunt, qui nihil possunt aliut quam nocere. dicat fortasse aliquis colendos ergo esse, ne noceant, siquidem possint nocere. nocent illi quidem, sed iis a quibus timentur, quos manus dei potens et excelsa. non protegit, qui profani sunt a sacramento ueritatis. iustos autem id est cultores dei metuunt. , cuius
Abbreviated transcription (Latin):
malos appellat ¶Adeo
nõ ignorauit ex celestib de¬
pͣuatos t̾renos ẽẽ ꝯcepisse¬
logia et aruspicina
et auguratio et ip̃a q̃ dicũ¬
tur oracula et ingͣmãtia
et ars magica et qͥtquid
p̃t̾ea maloꝵ ex̾cent hoĩes
uł palã uł occulte q̃ oĩa ꝑ
se falsa sũt ut sibilla eri¬
threa testatur ¶Nuia

Expanded text:
 appellat: adeo non ignorauit ex caelestibus deprauatos terrenos esse coepisselogia et haruspicina et auguratio et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. et ars magica et quidquid praeterea malorum exercent homines uel palam uel occulte: quae omnia per se falsa sunt, ut Sibylla Erythr
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑as eoꝵ ĩ simphosio ex¬
p̾mere conatus ẽ et socra¬
tes ẽẽ cͥca se assiduũ dẽo¬
ad hesisset cuiꝰ mitu et ar¬
bitͥs sua uita regẽtur. Ma¬
goꝵ quoq ars omis ac po¬
tentia hoꝵ a spiracõibus
constat a quib ĩ nocati bi¬
sus hoĩm p̃stigiis obcetã¬
cibus fallũt ut nõ bideãt
ea q̃ sũt et uidẽ se putant
illa que nõ sunt.
i ut dico spñs cõta¬

Expanded text:
posio exprimere conatus est et Socrates esse circa se adsiduum daemoadhaesisset, cuius nutu et arbitrio sua uita regeretur. ma.gorum quoque ars omnis ac potentia horum adspirationibus constat, a quibus inuoca-ti uisus hominum praestigiis obcaecantibus fallunt, ut non uideant ea quae sunt et uidere se putent illa quae non sunt. hi ut dico sp
Abbreviated transcription (Latin):
Dna inqͥt
custodia pietas etẽm piꝰ
hõ neq demoni pessĩo ne¬
q fato subiacet em̃ deus
liberat piũ ab om̃i malo
pieta em̃ scĩa est dei ais¬

Expanded text:
na, inquit, custodia pietas. Et enim pius homo neque demoni pessimo neque fato subiacet; Deus enim liberat pium ab omni malo pietas enim scientia est Dei
Abbreviated transcription (Latin):
putant ẽẽ scuĩt illi qͥdem
futura młta s nõ omnia
quippe qͥb penitus cõsiliũ
dei scire nõ liceat et ideoso¬
lent responsa ĩ ambiguos
exitus tẽꝑare ¶ Ros poete
et scĩt demonas ẽẽ et lo¬
quũt. ¶ Esiodus ita tͣoit

Expanded text:
putant deos esse. sciunt illi quidem futura multa, sed non omnia, quippe quibus penitus consilium dei scire non liceat, et ideo solent responsa in ambiguos exitus temperare. eos poetae et sciunt esse daemonas et locuntur. Hesiodus ita tradit
Abbreviated transcription (Latin):
la scire uos boluit q̃ inter¬
fuit hoĩem scire ad bitami.
cõseꝙ̃dam que bõ ad curio¬
sam et ꝓphanã cupiditatẽ
ꝑtinebant recituit ut ar¬
chaua een ¶ Quid gͦ q̃¬
ris que nec potes scire net
si scias becitõr ficis ꝑfecta ẽ
ĩ hoĩe sapĩa si et deũ ẽẽ bnũ
futauimꝰ eos qͥ de mũ¬
do et de frõre eius deo aliter
senciũt ꝙͣ ueritas habet ad
dĩnam mũdi fabricã reuer¬
tam᷑ de qua ĩ archanis reli¬
giouis sc̃e lrĩs traditur Ffe¬
cit gͦ deus pͥmũ oĩm celum
et ĩ sublime suspendit ꝙ
eẽt sedes ip̃ius conditoris
Deinde terrã fundauit ac
subdidit celo ꝙͣ homo cũ ce¬
tĩs aĩaliũ generib ĩcoleret¬
¶ EEam uoluit circũflui et
cõtineri suũ bõ hĩtaculũ di¬

Expanded text:
la scire nos voluit, quae interla scire nos voluit, quae interfuit hominem scire ad vitam consequendam: quae vero ad curiosam et profanam cupiditatem pertinebant, reticuit, ut arcana essent. Quid ergo quaeris, quae nec potes scire, nec si scias, beatior fias? Perfecta est in homine sapientia, si et Deum esse unum, futauimus eos qui de mundo et de factore eius deo aliter sentiunt quam ueritas habet, ad diuinam mundi fabricam reuertamur, de qua in arcanis religionis sanctae litteris traditur. fecit igitur dens primum omnium caelum et in sublime suspendit, quod esset sedes ipsius dei conditoris. deinde terram fundauit ac subdidit caelo, quam homo cum ceteris animalium generibus incoleret. eam uoluit umore circumflui et contineri
Abbreviated transcription (Latin):
uiderent᷑ excede̾̃ qr illa nõ
tã uirib ꝙͣ rõne atq arti¬
ficio fc̃a ẽẽ nescires ¶ Oe¬
si hõ in qͦ nichil ꝑfcm est
tam̃ plus efficit rõne ꝙͣ
uires eius exigue paciũt᷑
qͥd ẽ cur ĩ crediblẽ tibi ẽẽ¬
uideat᷑ cũ mũdus dr̃ fcũs
a deo in quo quia ꝑfectus
ẽ nec sapiẽcia p̃t hr̃e ternu¬
nũ nec fortitudo mẽsursim
oꝑa ip̃ius bident᷑ oculis quõ
uidet᷑ qr ut hermes ait mor¬
tale ĩ mortali tẽꝑale ꝑpetuo
corruptibile ĩ corruptibili¬
ꝓpinqͣre nõ p̃t id ẽ ꝓpius ac¬
cedẽ et ĩtelligẽcia subsequi
Et ideo t̾renũ ad huc aĩal
uerũ celestiũ ꝑspectõem nõ
capit qr corꝑe quasi custo¬
dia septũ te᷑. quomiꝰ soli¬
to ac libõ sensu ẜuat oĩa.
sciat gͦ ꝙͣ ĩ epte faci¬
at qui res ĩ euarra¬
biles q̃rat hoc ẽ enĩ mod̃
condicoĩs sue tnͣsgredi nec
ĩ tellige̾ quousq homũ lice¬
at accede̾ ¶ Demq cũ aꝑi¬
ret honũ uitatẽ deus ea so¬

Expanded text:
non tam uiribus quam ratione atque artificio facta esse nescires? quodsi homo, m quo nihil perfectum est, tamen plus efficit ratione quam uires eius exiguae patiuntur, quid est cur incredibile tibi euideatur, cum mundus dicitur factus a deo, in quo, quia perfectus est, nec sapientia potest habere terminum nec fortitudo mensuram? opera ipsius uidentur oculis, quvidetur: quia, ut Hermes ait, mortale immortali, temporale perpetuo, corruptibile incorrupto propinquare non potest, id est propius accedere et intelligentia subsequi. Et ideo terrenum adhuc animal rerum coelestium perspectionem non capit, quia corpore quasi custodia septum tenetur, quominus soluto ac libero sensu cernat omnia. Sciat igitur quam inepte faciat, qui res inenarrabiles quaerit. Hoc est enim modum conditionis suae transgredi, nec intelligere, quousque homini liceat accedere. Denique cum aperiret homini veritatem Deus, ea so
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ nus hoĩm cepisset ĩ cres¬
tere ꝓuidens deus ne frau¬
dib suis dyabolus cui ab
ĩicio dedãt terre pt̃atem
uł corrumꝑet hoĩes uł dis¬
ꝑderet qd̃ ĩ exordio fecãt
misit ĩ angelos ad tute¬
bus p̃cepit añ omĩa ne
t̾re cogitacõne maculati
ut ueniã sperare nõ possẽt
taq illos cũ hom̃ib cõ¬
morantes dñator ille t̾re
fallacissimus cõsuetudĩe
ip̃a paulatĩ ad uicia pellex¬
it et mulierũ ꝯgressibus
ĩ qͥnauit ¶Cũ incelũ ob
pct̃a quib se m̾serãt non
recepti ceciderũt in terrã
¶Sic eos dyabolus ex ã¬
gelis dei suos fecit satel¬
gerentes nõ sũt ad ĩferos
recepti sicut ĩ celũ ꝑentes¬

Expanded text:
us hominum coepisset increscere, prouidens deus ne fraudibus suis diabolus, cui ab initio dederat terrae potestatem, uel corrumperet homines uel disperderet, quod in exordio fecerat, misit angelos ad tuteibus praecepit ante omnia, ne terrae contagione maculati ut ueniam sperare non possent. itaque illos cum hominibus commorantes dominator ille terrae fallacissimus consuetudine ipsa paulatim ad uitia pellexit et mulierum congressibus inquinauit. tum in caelum ob peccata quibus se inmerserant non recepti ceciderunt in terram. sic eos diabolus ex angelis dei suos fecit satelm naturam gerentes, non sunt ad inferos recepti sicut in caelum parentes
Abbreviated transcription (Latin):
dcã ẽ et postĩ eius chana¬
ceps eius et conditor cultũ
dei a pr̃e nõ accepit male¬
dcũs ab eo ¶Itaq ignorã¬
ciã dĩnitatis mĩorib sius
reliquit ab hac gẽte ꝓximi
qͣ ppłi̾ młtitudĩe ĩc̾scente
fluxu̾̃nt Ip̃iꝰ ãt prĩs postĩhe¬
brei dcĩ penes qͦs religio dĩ re

Expanded text:
dicta est et posteri eius Chanadicta est et posteri eius Chanaceps eius et conditor cultum dei a patre non accepit maledictus ab eo: itaque ignorantiam diuinitatis minoribus suis reliquit. ab hac gente proximi quique populi multitudine increscente fluxerunt. ipsius autem patris posteri Hebraei dicti: penes quos religio dei re
Abbreviated transcription (Latin):
tractus ĩ iusticiã pͥoris
seculi deus ne rursus lõ¬
gitudo bite tã eẽt excogitã¬
doꝵ maloꝵ paulatĩ ꝑ sin¬
gulas ꝓgemes diminu¬
it hoĩes etatẽ atq ĩ centũ
⁊ bigĩti ãnis metã collo¬
cauit ꝙͣ tnͣsg̃di nõ liceret
lle bõ cũ egressus eẽt
ex archa sicut sancte
littẽ docẽt terrã studiose
coluit ac uineã sua ma¬
ni seuit bñ arguuntur
qͥ auctorẽ bini liberũ pu¬
tãt ¶Ille esñ non modo
liberũ sed etiã saturmum
atq branũ multis aute¬
cessit etatib ¶ Qua exbi¬
nea cũ pͥmũ fructũ cepis
set letus fcũs bibit usq
fuit cham nõ texit prĩs
miditatẽ s egressus etiã
frib indicauit ¶At illi
sũpto pallio intuerũt aũ¬
sis uultib patrẽ q texerũt¬
¶ Que fc̃a cũ pat̾ eum re¬
cognouisset abdicauit atq
expulit filĩ ¶At ille ꝓ¬
fugus ĩ eius t̾re ꝑte cõse¬
dit q̃ nũc arabia noĩatur
eaq terra de noĩe eius cha

Expanded text:
cratus injustitiam prioris cratus injustitiam prioris saeculi Deus, ne rursus longitudo vitae causa esset excogitandorum malorum, paulatim per singulas progenies diminuit hominis aetatem, atque in centum et viginti annis metam collocavit, quam transgredi non liceret. ille uero cum egressus esset ex arca, sicuti sanctae litterae docent, terram studiose coluit ac uineam sua manu seuit. unde arguuntur qui auctorem uini Liberum putant. ille enim non modo Liberum, sed etiam Saturnum atque Uranum multis antecessit aetatibus. qua ei uinea cum primum fructum cepiset, laetus factus, bibit usquefuit Cham, non texit patris nuditatem, sed egressus etiam fratribus indicauit. at illi sumpto pallio intrauerunt auersis uultibus patremque texerunt. quae facta cum pater recognosset, abdicauit atque expulit filium. at ille profugus in eius terrae parte consedit quae nunc Arabia, nominatur, eaque terra de nomine eius Chanaan
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Tur putarent᷑ autiqͥ nul¬
le ãnos bittitasse QAut
em̃ apud egiptios ꝓ an¬
is mẽses hr̃e ut nõ sol¬
ꝑ duodecĩ signa circuitus
faciat ãnũ s luneq or¬
bem illũ ẜ signifer tͥgĩta
dierũ spacio lustrat ¶Qd̾
argumẽtũ ꝑspicue fal¬
nullesimũ ãnũ tnͣsgres¬
sus est ¶Nũc uõ qui ad
centesimũ ꝑueniũt quod
fit sepissime nulle certe
ã ducentis mẽsib uniũt
uita hoĩs diminuta ip̃e
diminint cũ sciret mille
et quadrĩgentis mẽsib
posse hoĩez uiuere ¶Des
aũt postea cũ bidẽt orbẽ
terre malicia et scelerib
oppletũ statuit hũanũ ge¬
ad multitudinẽ reꝑandã
delegit bnũ quod corrup¬
tis om̃ibus singulã̾e in¬
sticie superat exemplũ.¬
¶ Hic tñ sertentoꝵ eet an¬
noꝵ fabricauit archam
sicut ei p̃cepit deus in qͣ
ip̃e ꝯ cõiuge ac trib filiis¬
totidemq mirib resuatꝰ
ẽ cũ aqua uinu̾sos mon¬
tes altissiõs oꝑꝑuisset.
Deinde orbe sictato exe¬

Expanded text:
arentur antiqui mille annos victitasse. Ait enim, apud Aegyptios pro annis menses haberi, ut non solis per XII signa circuitus faciat annum, sed luna, quae orbem illum signiferum 30 dierum spatio lustrat: quod argumentum perspicue falmillesimum annum transgressus est. Nunc vero qui ad centesimum perveniunt, quod fit saepissime, mille certe ac ducentis mensibus vivunt. uita hominis deminuta, ipse deminuit, cum sciret, mille et qua.drmgentis mensibus posse hominem uiuere. Deus autem postea cum uideret orbem terrae malitia et sceleribus obpletum, statuit humanum gead multitudinem reparandam delegit unum, quod corruptis omnibus singulare iustitia supererat exemplum. hic cum sescentorum esset annorum, fabrica-uit arcam, sicut ei praeceperat deus, in qua ipse cum coniuge ac tribtotidemque nuribus servatus est, cum aqua universos montes altissimos operuisset. Deinde orbe siccato, exe
Abbreviated transcription (Latin):
crificia ĩ aꝑte celebrabãt
donec ꝓcessu tꝑm potẽtissi¬
mis regib tẽpla et siłachͣ
fecerũt eaq unnctis et odo¬
rib colẽ instituerũt. Sic
ab errãtes a noticia dei
gẽtes ẽẽ ceperũt Errãt gͦ
qui deoꝵ cultus ab exordio
reꝵ fuisse ꝯtẽdũt et p̾orẽ
eẽ gẽtilitatẽ ꝙͣ dei religio¬
nẽ qũa putãt posterius

Expanded text:
cia in aperto celebrabant; donec processu temporum, potentissimis regibus templa et simulacra fecerunt; eaque victimis et odoribus colere instituerunt; sic aberrantes a notitia dei gentes esse coeperunt. Errant igitur, qui deorum cultus ab exordio rerum fuisse contendunt, et priorem esse gentilitatem, quam Dei religionem: quam putant posterius
Abbreviated transcription (Latin):
uocõe seruiet ¶ Tũc dedͭ
eñ certa mãdata q̃ si obb
uasset ĩ mortalis mane¬
ret si tnͣscendisset morte
afficẽt᷑ ¶ Id aũt p̃ceptum
fuit bt ex arbore bna que
fu̾at ĩ medio ꝑadisi non
gustaret ĩ qua posuerat
ĩtelligentiã bomi ac mali
¶Tũc crumator iste ĩiui¬
dens oꝑib dei om̃s fallaci¬
as et caliditates suas ad
deiciendũ hoĩez ĩ tẽdit ut ei
adimẽt ĩ mortalitatẽ Et
pͥmo mulierẽ illexit doło
ut ueticũ cibũ sume̾t et ꝑ
eã ip̃i quoq hoĩ ꝑsuasit ut¬

Expanded text:
uotione seruiret. tum dedit uotione seruiret. tum dedit ei certa mandata, quae siervasset, immortalis maneret, si transcendisset, morte afficeretur. Id autem praeceptum fuit, ut ex arbore una, quae erat in medio paradisi, non gustaret, in qua posuerat intelligentiam boni et mali. Tum criminator ille invidens operibus Dei, omnes fallacias et calliditates suas ad decipiendum hominem intendit, ut ei adimeret immortalitatem. Et primo mulierem dolo illexit, ut vetitum cibum sumeret; et per eam ipsi quoque ho
Abbreviated transcription (Latin):
ra celo Est eñ qͣi basculũ
quo tanꝙͣ domicilio tp̃ali
usq officia sũt ut hoc qd̃
ẽ ex celo et deo imꝑet illd̃
uõ qd̾ ex t̾ra et dyabolo ser¬
uiat ¶ Qd̾ quid̃ nõ fugͭ
hoĩem neqͣm salustiũ qͥ
aĩo et corꝑe sita ẽ aĩ impe¬
rio corꝑis seruicio magis
btim᷑ rcẽ si ita uixisset ut
locutus est ¶ Seruiuit
em̃ fedissis uoluptatib.
uitate dissoluit Qd̾ si aĩa
igns ẽ ut ostendimꝰ in ce¬
lũ debet eniti sicut ignis
ne extinguat᷑ ¶ Hoc ẽ ad
ĩ mortalitatẽ q̃ ĩ celo est
¶Et sit̾ ardere at biuere
nõ pt igns insi aliqua
pugui mati̾a teneat᷑ in
qua ht̃ alimentã sic aĩe
matĩa et cibus. ẽ sola ius
ticia que tenet᷑ ad biam.
Ost ħ deus hoĩem qͣ
exposui rõne gn̾atũ
posuit ĩ ꝑadiso id est ĩ or¬
to fecũdissimo et amenis¬
simo quẽ in ꝑtib oriẽtis
omĩ gn̾e ligni arborũq
cõsenit ut ex eaꝵ bariis
fructib ale̾tur exꝑs q oĩ¬
um laboꝵ deo prĩ sũmade¬

Expanded text:
uasculum, quo tamquam domicilio temporali iusque officia sunt, ut hoc quod est ex caelo et deo, imperet, illut uero quod ex terra et diabolo, seruiat. quod quidem non fugit hominem nequam Sallustium, qui a.nimo et corpore sita, est: animi imperio, corporis seruitio magis utimur. recte, si ita uixisset ut locutus est. seruiuit enim foedissimis uoluptatibus auitate dissoluit. quodsi anima ignis est ut ostendimus, in caelum debet eniti sicut ignis, ne exstinguatur, hoc est ad inmortalitatem, quae in caelo est: et sicut ardere ac uiuere non potest ignis, nisi aliqua pingui materia teneatur in qua habeat alimentum, sic animae mtitia, qua tenetur ad uitam. post haec deus hominem qua exposui ratione generatum posuit in Paradiso id est in horto fecundissimo et amoenissimo: quem in partibus orientis omni genere ligni arborumque conseuit, ut ex earum uariis fructibus aleretur expersque omnium laborum deo patri summa de
Abbreviated transcription (Latin):
sm̃a ĩ pcc̃ores data eiecit
hoĩem de ꝑadiso ut uictũ sͥ
labore ꝯq̃reret ip̃m q ꝑa¬
disũ igni ccũuallauit ne
homo posset accedere dons
sũmũ iudiciũ faciat in
terra et iustos biros cul¬
tores suos in eundem lo¬
cũ reuocet morte sb̾lata si¬
cut sacͤ uoce docent et sibil¬
la erithrea cum dicit.¬

Expanded text:
a in peccatores data eiecit hominem de Paradiso, ut uictum sibi labore conquireret, ipsumque Paradisum igni circumuallauit, ne homo posset accedere, donec summum iudicium faciat in terra et iustos uiros cultores suos in eundem locum reuocet morte sublata, sicut sacrae uoces docent et Sibylla Erythraea, cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
tius supplicant uł t̾ram
uena̾nt᷑ uł spiritib ĩ pius¬
aĩas suas mancipãt rõez
hoĩm nõ tene̾ eos q ĩ pie¬
tatis ac sceli̾s sui supplicia
pẽsuros q̃ rebelles adu̾sꝰ
ꝑentẽ gn̾is hũani deum
suscepistis in expiabilib
sacris fas õe uiolaunt¬

Expanded text:
tuis supplicant uel terram tuis supplicant uel terram uenerantur uel spiritibanimas suas mancipant, rationem hominum non tenere, eosque impietatis ac sceleris sui supplicia pensuros, qui rebelles adversus parentem generis humani Deum, susceptis inexpiabilibus sacris fas omne viola
Abbreviated transcription (Latin):
aũt nõ ĩ telligat nefas ẽẽ
rcm̃ aĩal cͦuaui ut adoret t̾¬
ta est ut calcanda nob̾ nõ
adorãda sit q̃ sumꝰ ido exci¬
tati exea statũq sublimẽ
p̃cetĩs aĩantes acceꝑimꝰ
ut nõ r̃uolua̾. deorsũ nͨ hñt
celestẽ uulcũ ꝓiciamus
ad terrã s oculos eo diri¬
ganus quo illo ᷤ nature
sue condicio direxit nichil¬
q aliud adoremus mi
nichil colamus nisi soliꝰ¬
soliuis artificis ꝑentis q
nri unicũ nomẽ qͥ ꝓpterea
hoĩem rigidũ figurauit
ut sciamus nos ad suꝑi
iecti a deo ꝑ terrã solucẽt᷑
qͥ non tm̃ nichil p̃stare
etiã mortiferis eos ille¬
cebris et erroribus ꝑdant
qm̃ hoc illis cotidianũ sit
opus tenebras homĩb ob¬
ducẽ ne q̃ratur ab hiis
Est em̃ piaculũ maxi¬
quibz si iusticiã sequare
potentior ẽẽ possis ⁊ eos
adiuracõne diuini noĩs
expelle̾ ac fugare.
uod si appet religi¬
ones istas tot mo¬
dis ẽẽ uiuas quib dociu
manfestũ ẽ eos qͥ uł mor¬

Expanded text:
autem non intelligat, nefas esse rectum animal curvari, ut adoret teta est, ut calcanda nobis, non adoranda sit, qui sumus ideo excitati ex ea, statumque sublimem ceteras animantes acceperimus, ut non reuoluamur deorsum nec hunc caelestem uultum proiciamus ad terram, sed oculos eo dirigamus quo illos naturae suae condicio direxit nihilque aliut adoremus, nihil colamus nisi solius artificis parentisque nostri unicum nomen, qui propterea hominem rigidum figurauit, ut sciamus nos ad superiecti a deo per terram uolutentur; qui non tantum nihil praestare etiam mortiferis eos inlecebris et erroribus perdant, quoniam hoc illis cottidianum sit opus, tenebras hominibus obducere, ne quaeratur ab iis est enim piaculum maxiquibus, si iustitiam sequare, potentior esse possis et eos adiuratione diuini nominis expellere ac fugare. quodsi apparet religiones istas tot modis esse uanas quibus docui, manifestum est eos qui uel mor
Abbreviated transcription (Latin):
¶Si ꝯsidẽt aliqͥs ꝙͣ diu
et quib moĩs educet᷑ in¬
fans ĩtelliget ꝑfecte nõ
potuisse t̾rigenas illos pu¬
eros siue ullo educatore¬
posse nũt̾ri fuit em̃ ncc̃e
cũ ꝑlu̾ib mẽsibus iacere
piectos donec ꝯfirmatis
uerius mou̾e̾ se locũq mu¬
tare possent qd̃ nix intra
Iã bide btrũ ne infans eo¬
dẽ loco et eodẽ mõ quo ef¬
fusus ẽ iacere ꝑ młtos iñ¬
ses ualuĩt ac nõ et hũore
illo t̾re quẽ alimẽti grãz
mĩstrabat et sui corporis
purgamẽtis ĩ unũ mix¬
tis obrutus corruptus q
morẽtur. ¶Itaq nullo
mõ fieri p̃t qnͥ ab aliquo
fuerit educatus inli for¬
te aĩalia omia nõ tenepã
nata sũt s excreta. ¶ Qd̾
ut dicẽnt nũꝙͣ iłłis beĩt¬

Expanded text:
Si consideret aliquis quandiu, Si consideret aliquis quandiu, et quibus modis educetur infans, intelliget profecto non potuisse terrigenas illos pueros sine ullo educatore nutriri. Fuit enim necesse quampluribus mensibus jacere projectos, donec confirmatis neruis mouere se locumque mutare possent: quod uix intra iam uide utrumne infans eodem loco et eodem modo quo effusus est iacere per multos menses ualuerit ac non et umore illo terrae, quem alimenti gratia ministrabat, et sui corporis purgamentis in unum mixtis obrutus corruptasque moreretur? itaque nullo modo fieri potest quin ab aliquo fuerit educatus: nisi forte animalia omnia non tenera nata sunt, sed excreta, quod ut dicerent numquam illis ue
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ nichil pt̃ ẽẽ in hoc ĩ¬
mũdo qd nõ sic ꝑmane¬
ait ut cepit nec em̃ sol et
luna ⁊ astra tũc nõ erãt
ã cũ eẽnt meatus nõ ha¬
bebant ac nõ dĩna mode¬
racõ q̃ cursus eoꝵ tẽꝑat
et gubernat cũ ip̃is sił ce¬
ꝑit ¶ Deinde ꝙ si ita
maxĩe fuguĩt noudũ em̃
natus aĩalibus aliquis
utiq ꝓuidit ut nasceren¬
tͤ ne orbis terre desertus
atq ĩcultus horrẽt ut ã
de terra sine officio ꝑentũ
nasci possent ncc̃e ẽ mag
ut humor ille ꝯcretus e
t̾ra ĩ barias ymagines
corpoꝵ finge̾t ¶ Item ut
e folliculis quib tegebã¬
tur accepta biuendi sen¬
matrũ pfuderẽt᷑ mira in¬
extricabilisq ꝓuisio est
¶S putemꝰ id quoq ca¬
su accidisse ¶Illa certe
q̃ sequũt᷑ fortuita ẽẽ nõ
pũt ut t̾ra ꝯtinuo lacte
manaret ut aeris tẽꝑies
eẽt equalis ¶ Que si
cõstat idcͥco ẽẽ facta ut
aĩalia recẽs edita uł ha¬
beret alimẽtũ uł nõ ha¬
tuerit ut hoĩes nascẽnt᷑¬

Expanded text:
e in hoc mundo, quod non sic permaneat, ut coepit. Nec enim sol, et luna, et astra tunc non erant, aut cum essent, meatus non habebant, ac non divina moderatio, quae cursus eorum temperat et gubernat, cum ipsis simul coeperit. Deinde quod si ita maxime fugiunt. Nondum enim natis animalibus, aliquis utique providit, ut nascerentur, ne orbis terrae desertus, atque incultus horreret. Ut autem de terra sine officio parentum nasci possent, necesse est magna ut humor ille concretus de terra in varias imagines corporum fingeretur; item ut e folliculis, quibus tegebantur, accepta vivendi, senmatrum profunderentur, mira inextricabilisque provisio est. Sed putemus id quoque casu accidisse: illa certe quae sequuntur, fortuita esse non possunt; ut terra continuo lacte manaret, ut aeris temperies esset aequalis. Quae si constat idcirco esse facta, ut animalia recens edita, vel haberent alimentum, vel non hatuerit: ut homines nascerent
Abbreviated transcription (Latin):
tis cõstituta ẽẽ dixit a
aque ãd terre et neq ig¬
nem eẽ neq aerem neq
aquã neq t̾ram q̃ qͥdẽ
falsa nõ sũt nã t̾re rõ in¬
carne est hũoris ĩ san¬
guine aeris ĩ spũ ignis
in calore bitali ¶ Sed
ignis ab aere ¶Eldeo re¬
rũ oĩm duo sola reppiũ¬
tur elemẽta quoꝵ omis
ꝯclusa ẽ ¶ Er rebus gͦ
diu̾sis ac repugnãtibus
homo fcũs est sicut ip̃e
mũdus ex luce ac tenebͥs
ex bita et morte q̃ duo
int̾se pugͣre in hoĩe p̃ce¬
pit ut si anma suꝑaue¬
rit q̃ orit᷑ ex deo sit ĩmor¬
talis et in ꝑpetua luce u̾¬
setͤ si aũt corpus bicit a¬
nimã dictõm q subiecĩt
sit intenebris sẽpiterius
et ĩ nocte cinus nõ eam
uis est ut iustas aĩmas
extinguat oĩa s ut puĩ
mortẽ scd̃am noĩamus
que ẽ et ip̃a ꝑꝑetua sicut

Expanded text:
ntis constituta. esse dixit a ntis constituta. esse dixit a aquae, aliquid terrae, et neque ignem esse neque aerem neque aquam neque terram. quae quidem falsa non sunt: nam tecarne est; humoris, in sanguine; aeris, in spiritu; ignis, in calore vitali. Sed nignis ab aere: adeo rerum omnium duo sola reperiuntur elementa, quorum omnis conclusa est. ex rebus ergo diuersis ac repugnantibus homo factus est sicut ipse mundus ex luce ac tenebris, ex uita et morte: quae duo inter se pugnare in homine praecepit, ut si anima superauerit quae oritur ex deo, sit inmortalis et in perpetua luce uersetur, si autem corpus uicerit animam dicionique subiecerit, sit in tenebris sempiternis et in morte. cuius non ea uis est ut iniustas animas extinguat omnino, sed ut puniat mortem secundam nominamus, quae est et ipsa perpetua. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
¶Deus gͦ ueri prĩs offi¬
cio functus est Ip̃e corpꝰ
effuxit ip̃e aĩam qͣ spira¬
mus ĩ fudit illius ẽ totũ
effecerit si nos opportet sçi¬
re docusset sicut docuit ce¬
tã que cognicõem nobis
⁊ p̃sciui erroris et benlius
actulerũt ¶ Cũ gͦ marẽ
pͥmũ ad silitudinẽ suam
fuixisset cũ etiã feminã
figurauit ad ip̃ius effi¬
giem ut duo interse per¬
mixti sexus ꝓpagare sobo¬
lem possent et oẽz terraz
iistitudĩc opple  In ip̃is
aũt hoĩs finctõe istaꝵ du¬
aꝵ matĩaꝵ quas interse
diximꝰ ẽẽ ꝯͣras ignis et
uem ficto em̃ corꝑe spira¬
uit ei aĩam de uitali fõ¬
te sp̃us sui qui ẽ ꝑhẽns
ut ip̃i mũdi ex contͣriis
cõstantis elemẽtis sili̾tu¬
dinẽ gerẽt ¶ Sonstat
em̃ ex aĩa et corꝑe id est
aĩa qua uiuimꝰ uelut e
celo orit̾ a deo corpus e
t̾ra cuiꝰ e limo diximꝰ eẽ
formatũ ¶ Smpedocles
quẽ nescias utrũ ne int̾
aquã terrã fortasse tris¬
corꝑa ex hiis qͣtuor elem̃¬

Expanded text:
deus ergo ueri patris officio functus est, ipse corpus effinxit, ipse animam qua spiramus infudit, illius est totum fecerit si nos oporteret scire, docuisset, sicut docuit cetera quae cognitionem nobis et pristini erroris et ueri luminis adtulerunt. Cum ergo marem primum ad similitudinem suam finxisset, tum etiam feminam configurauit ad ipsius hominis effigiem, ut duo inter se permixti sexus propagare subolem possent et omnem terram multitudine opere. m ipsius autem hominis fictione illarum duarum materiarum quas inter se diximus esse contrarias, ignis et ionem. ficto euim corpore, inspirauit ei animam de mtah fonte spiritus sui qui est perennis, ut ipsius mundi ex contrariis constantis elementis similitudinem gereret. constat enim ex anima et corpore id est anima qua uiuimus uelut e caelo oritur a deo, corpus e terra, cuius e limo diximus esse formatum. Empedocles, quem nescias utrumne inter aquam terram, fortasse Triscorpora ei his quattuor eleme
Abbreviated transcription (Latin):
aꝵ ᷝ ͥ plato et epicurꝰ extor¬
piet qr sequi tur ut ht̃
et finẽ s hoc in bltimo
libro ꝓlirius nũt ad ho¬
mĩs originẽ recurramꝰ.¬
celi et astroꝵ moti¬
bus maturitatẽ ꝙͣdã ex¬
titisse aĩaliũ serendorũ
eItaq t̾ram nouã
semẽ genitale retinentẽ
folliculos ex se quosdam
ĩ ueteroꝵ sili̾tudine ꝓtu¬
lisse de quibus lucreciꝰ
¶erescebant ueteri t̾ra
radicib aꝑti eos tñ ma¬
turissẽt natura cogente
ruptos aĩalia tenã ꝓfu¬
disse deinde t̾ram ip̃ãm
humore quodã qui esset¬
lacte silĩs exuberasse eoq
caloris ferre aut bitare
potu̾nt ã oĩo nasci cũ sol
exurẽt frigus estugeret.¬
¶ Nou erant inquiũt ĩ
pncipio mũdi nec hyonis
nec estas s ꝑpetua tẽꝑies
et uer eqͣ bile ¶Cur gͦ
nichil ho rũ fieri etiam

Expanded text:
 Plato et Epicurus extorpiet quia sequitur ut habeat et finem. sed haec in ultimo libro pluribus: nunc ad hominis originem recurramcoeli, et astrorum motibus maturitatem quamdam extitisse animalium serendorum; itaque terram novam, semen genitale retinentem, folliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse, de quibus Lucretius: Crescebant uteri terrae radicibus apti; eosque, cum maturassent, natura cogente ruptos, animalia tenera profudisse. Deinde terram ipsam humore quodam, qui essetlacti similis, exuberasse, eoqurigoris aut caloris ferre aut vitare potuerunt, aut omnino nasci, cum sol exureret, frigus astringeret? Non erant, inquiunt, in principio mundi hyems nec aestas, sed perpetua temperies, et ver aequabile. Cur ergo nihil horum fi
Abbreviated transcription (Latin):
nere ncc̃e ẽ totũ genus ali¬
turũ esse quia cepit. ¶ Dĩa
enim tribus tꝑib cõtinen
oĩa ĩ singulis homĩb ap¬
parent ¶ Et ĩcipimꝰ eñ
cũ nascim᷑ et sumꝰ q bi
uimꝰ et desiuimꝰ cũ inte
luerunt unamq bitam
honũs ordinatur altãm
que conterat tertiã que
rũpat et finiat ¶ In to¬
to aũt gn̾e hominũ quia
solũ presens tp̃s apparet
er eo tñ et p̃teritũ id ẽ ori¬
go colligitur et futurũ
id est dissolucio. ¶Nã
cepisse ẽẽ em̃ nulla res

Expanded text:
nere, necesse est totum genus aliturum esse, quia coepit. omnia enim tribus temporibus contmen omnia in singulis hominibus apparent : et incipimus enim, cum nascimur, et sumus, cum uiuimus, et desiluerunt, unam quae uitam hominis ordiatur, alteram quae contexat, tertiam quae rumpat ac finiat. in toto autem genere hominum quia solum praesens tempus apparet, ex eo tamen et praeteritum id est origo colligitur et futurum id est dissolutio. nam coepisse — esse enim nulla res
Abbreviated transcription (Latin):
rõ ¶ Deus gͦ reꝵ om̃iũ
machinator fecit hoĩem
gax multiplex acutũ me¬
mor plenũ rõms ⁊ ꝯsilii
quẽ bocamꝰ hoĩem p̃clara
quadã cõdicõne gn̾atũ ẽẽ
a sũpmio deo solũ ¶Est
em̃ ex tot aĩantiũ gm̾b
atq maturis ꝑticeps rõ¬
nis et cogitacoĩs cũ cet̾a
sint omĩa ex ꝑcia uides¬
ne hoĩem ꝙͣiuis lõge a bĩ¬
tatis noticia remotũ. tñ
bat᷑ ĩ tellexisse nõ uͥ a deo
hoiem potuisse gn̾ari.
Ed tñ dĩnus opus ẽ
testĩõniis ne minͦ
huaua sufficiant Did al¬
la hoĩem dei opus ẽẽ testa

Expanded text:
o. Deus igitur rerum omnium machinator fecit hominemgax, multiplex, acutum, memor, plenum rationis et consilii, quem vocamus hominem, praeclara quadam conditione generatum esse a supremo deo. solum est enim ex tot animantium generibus atque naturis particeps rationis et cogitationis, cum cetera sint omnia expertia. uidesne hominem quamuis longe a ueritatis notitia remotum tamen, batur, intellexisse non nisi a deo hominem potuisse generari? sed tamen diuinis opus est testimoniis, ne minus humana sufficiant. Sibylla hominem dei opus esse testa
Abbreviated transcription (Latin):
los interĩ fieri p̃t ut aliqͦ
casu om̃s sił uł sterilita¬
te t̾rarũ que accide̾ ꝑticu¬
latĩ solet uł pestilentia u¬
biq diffusa que singłas
urbes aut regiones pleꝵ¬
q ꝓpłatur uł ĩcendio in
orbem ĩ misso quale iam
fuisse sub petoute dicit᷑.
us diluiuo aquaꝵ quale
sub deucalione traditur
cũ p̃ter unũ hoĩem genꝰ
om̃e deletũ est ¶Quod
diluuiũ si casu accidit ꝑ¬
fc̃o potuit accidẽ ut et ille
unus qͥ suꝑfuit int̾ĩret¬
¶ Si aũt dĩne ꝓuiden ͤ¬

Expanded text:
nterimus, fieri potest ut aliquo casu omnes simul, uel sterilitate terrarum, quae accidere particulatim solet, uel pestilentia, ubique diffusa, quae singulas urbes aut regiones plerumque populatur, uel incendio in orbem inmisso, quale iam fuisse sub Phaethonte dicitur, uel diluuio aquarum, quale sub Deucalione traditur, cum praeter unum hominem genus omne deletum est. quod diluuium si casu accidit, profecto potuit accidere ut et ille unus qui superfuit interiret. si autem diuinae prouiden
Abbreviated transcription (Latin):
rupte cũ nõ aliter tradide¬
rũt ¶Namq hoĩem de lu¬
to a ꝓmotheo fc̃m ẽẽ dixe¬
rũt Res eos nõ befellit
s nomẽ arcificis nullas
s que ꝓphetaꝵ baticinio tͣ¬
dita ĩ sacrario dei cõtine¬
bant᷑ ea de fabulis et ob¬
scura opiõne collc̃a et de¬
pͣuata ut uĩtas a uulgo
solet bariis sermombz dis¬
sipata corrũpi nullo nõ
addente aliqͥd ad qd au¬
dierat carmĩbus suis cõ¬
p̃henderũt et hoc qͥdẽ in¬
epte ꝙ tã mirabile tã q
dĩnũ opificiũ homimi de¬
derũt ¶ Qd eñ opus ẽ ho¬
minẽ de luto fingi nũ pos¬
set eadẽ rõne gu̾ari qͣ ip̃e
ꝓmotheus ex iapeto uatꝰ
e¶Qui li fuit homo
generare hominẽ potuit
facẽ non potuit.
R oiis aũt illũ nõ
fuisse pena eius in
cãtoso mõte declarat ¶
neq prẽm eius Iapetũ
patruũq tytauũ. quisꝙͣ
deos nũcupauit qr regni
sublimitas penes satuũ
solũ fuit ꝑ quẽ diuinos
honores cũ omibus suis
postĩs ꝯsecutꝰ ẽ ¶ Multis

Expanded text:
tradiderunt: namque hominem de luto a Prometheo factum esse dixerunt. res eos non fefellit, sed nomen artificis. nullas sed quae prophetarum uaticinio tradita in sacrario dei continebantur, ea de fabulis et obscura opinione collecta et depraua-ta, ut ueritas a uulgo solet uariis sermonibus dissipata corrumpi nullo non addente aliquid ad id quod audierat, carminibus suis conprehenderunt. et hoc quidem inepte, quod tam mirabile tamque diuinum opificium homini dederunt. quid enim opus fuit hominem de luto fingi, cum posset eadem ratione generari qua ipse Prometheus ex Iapeto natus est? qui si fuit homo, generare hominem potuit, facere non potuit: e diis autem illum non fuisse poena eius in Caucaso monte declarat. sed neque patrem eius Iapetum patruumque Titana quisquam deos nuncupauit, quia regni sublimitas penes Saturnum solum fuit, per quam diuinos honores cum omnibus suis posteris consecutus est. multis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ corꝑe homĩs mẽbra for¬
mauerit cũ eoꝵ nichil sit
quod nõ tantũdẽ ad usus
ncc̃itatẽ ꝙͣtũ ad pulchri¬
tudinẽ baleat ¶ Id uõ
etiã stoyti cũ de ꝓuidẽcia
disserũt facere conant᷑.
Et secutus ẽ eos tulli¬
us plurib quidẽ locis s
tũ materiã quã tã copio¬
sam et uberẽ stricte ꝯtin
ad demetanũ auditorem
meũ scripsi.¬
llud hoc loco p̃t̾ire ñ
duris caput extullit ari¬

Expanded text:
in corpore hominis membra. forin corpore hominis membra. formauerit, cum eorum nihil sit quod non tantundem ad usus necessitatem quantum ad pulchritudinem ualeat.. id uero etdisserunt, facere conantur; et secutus eos Tullius pluribus quidem locis. Sed tamen materiam tam copiosam et uberem strictim contad Demetrianum auditorem meum scripsi. Illud hoc loco praeterire duris caput extulit arv