comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sus. iussit suꝑ capita euntiũ ꝓiciequg
stertora putrefactas astulas. paleas
ac fenũ putredine dissolutũ. ipsũqs
fetidũ urbis lutũ. Quib derebus
maculati grauit̃. ñ sine inm̃sa in iu¬
ria atq contumelia abier̃. XIIi
ESIDENte uero fredegunde se¬
gina in eccła parisiaca. leonard
ex domestico qͥ tunc ab urbe tolosa
aduenerat ingressus ad eã. causas
contumeliȩ iniuri asq filiȩ eiꝰ narrare
cepit dicens: Quia iuxta imperiũ
tuũ accessi cũ reginarigunde. ac
uidi humilitatẽ eiꝰ. uł qualit̃ expoli¬
ata ẽ. athesauris & omnib: rebus.
Ego uero ꝑ fugã elapsus. ueni nun¬
tiare dominȩ meȩ quegesta sunt
Haec illa audiens. furore cõmota
iussit eũ inipsa eccła spoliare. Nũcda¬
tũq uestim̃tis ac balteo qđ exmune¬
rechilperici regis habebat. discede¬
re a sua iub& p̃sentia. Cocos quoq
siue pistores. uł quoscũq de hoc iti¬
nere regressos esse cognouit. cȩsos

Expanded text:
sus, jussit super capita euntium projici equorum sus, jussit super capita euntium projici equorum stercora, putrefactas hastulas, paleas, ac foenum putredine dissolutum, ipsumque foetidum urbis lutum. Quibus de rebus maculati graviter, non sine immensa injuria atque contumelia abierunt. XV. Residente vero Fredegunde regina in ecclesia parisiaca, Leonardus ex domestico, qui tunc ab urbe Tolosa advenerat ingressus ad eam, causas contumeliae injuriasque filiae ejus narrare coepit, dicens: Quia juxta imperium tuum accessi cum regina Rigunthe, ac vidi humilitatem ejus, et qualiter exspoliata est a thesauris et omnibus rebus; ego vero per fugam dilapsus, veni nuntiare dominae meae quae gesta sunt'. Haec illa audiens furore commota, iussit eum in ipsa aeclesia spoliare, midatumque vestimentis ac balteo, quod ex munere Chilperici regis habebat, discedere a sua iubet praesentia. Cocos quoque sive pistores, vel quoscumque de hoc itenere regressus esse cognovit, caesos
Abbreviated transcription (Latin):
Adhȩc cunctis silentib. addidit rex.
Omnib autẽ hȩc causa accendere de¬
b&. ut repellat᷑ a finib: nr̃is aduena
euius pat̃ molinas gub nauit. & ut
uere dicã pat̃ eiꝰ pectinibus
insedit. lanasq cõposuit
Et quã quã possit fieri ut unus
homo utriusq artificii magisterio
sub deretur . ad increpationẽ tam̃
regis quidam ex ipsis respondit
Ergo duos ut asseris patres hichomo
habuit. lanariũ scilic& & molina¬
riũ: Qđ ab sit ate orex. ut tam
incultei oquaris. Non enĩ auditũ est
unũ hominẽ p̃ter spiritalẽ causa. diq
habere posse parit̾ genitores. Deh
cũ multi soluerentur in risũ. respono
alius legatorũ dicens. Vale dicimi
tibi orex. Nã quia reddere noluist
ciuitates nepotis tui. scimus saluam
esse securim. quae fratrũ tuorũ
capitibus est defixa. celerius
tuum librabit defixa cerebrũ
Q sic cum scandalo discesse¬
rurit Tunc rex his uerbis sucen¬

Expanded text:
Ad haec cunctis silentibus addidit rex: Ad haec cunctis silentibus addidit rex: Omnibus autem haec causa animos accendere debet, ut repellatur a finibus nostris advena, cujus pater molendina gubernavit; et, ut vere dicam, pater ejus pectinibus insedit, lanasque composuit. Et quanquam possit fieri, ut 342 unus homo utriusque artificii magisterio subderetur, ad increpationem tamen regis quidam ex ipsis respondit: Ergo duos, ut asseris, patres hic homo habuit, lanarium simul molendinariumque. Absit a te, o rex, ut tam inculte loquaris. Non enim auditum est unum hominem, praeter spiritalem causam, duos habere posse pariter genitores. Dehinc cum multi solverentur in risu, respondit alius legatorum, dicens: Valedicimus tibi, o rex; nam quia reddere noluisti civitates nepotis tui, scimus salvam esse securim, quae fratrum tuorum capitibus est defixa; celerius tuum librabit defixa cerebrum. Et sic cum scandalo discesserunt. Tunc rex his verbis succen
Abbreviated transcription (Latin):
uł consobrinoꝵ suoꝵ: Atille
tradi ei inquit in potestate ñ potertt.
qua filiũ regẽ hab&. Sedaca quis
contra illa asseritis uera et . ñ ersedo
Post hos gunt chranis boso quasi aliquid
suggessurus. ad regẽ accedit
Et quia sonuerat gundo uualdum
manifeste regẽ leuatũ. anticipansi
rex uerba esꝰ at. Oinimice regio¬
nis regnuis nrĩ. qui ꝓpterca ant̃
hosan S orientẽ ingts ubesi u
basanerẽ quendã  eni uoc abstr¬
ex gundouualsiꝰ suꝑ regnũ nostrũ
adduceres soꝑ perfide & nũ quã
custodiens quȩ ꝓmittis. Cui ille.
tuinqui dominꝰ & rex regali in solio
residens & nullus tibi ad ea quȩ loq ris
ausis ẽ. respondere. Insontẽ enĩme.
dehac causa ꝓfiteor. At si aliquis . ẽ.
similis mͥ qui hoc crim̃ impingat oc¬
culte. ueniat nunc palã & loquatur¬
Tu nunc orex pussime ponens hoc in
dĩ iudiciũ ut ille discernat cũ nos in
unius cãpi planitie uiderit dimicare.

Expanded text:
et consobrinorum suorum. Ait ille: et consobrinorum suorum. Ait ille: Tradi ei, inquit, in potestatem non poterit, quia filium regem habet. Sed et ea quae contra illam asseritis, vera esse non credo. Post hos Guntchramnus Boso quasi aliquid suggesturus, ad regem accedit. Et quia sonuerat Gundovaldum manifeste regem levatum, anticipans rex verba ejus, ait: O inimice regionis regnique nostri, qui propterea ante hos annos Orientem aggressus es, ut Ballomerem quemdam sic enim vocabat rex Gundovaldum, super regnum nostrum adduceres, semper perfide, et nunquam custodiens quae promittis. Cui ille: Tu, inquit, dominus et rex regali in solio resides, et nullus tibi ad ea quae loqueris ausus est respondere. Insontem enim me de hac causa profiteor. At si aliquis est similis mihi, qui hoc crimen impingat occulte, veniat nunc palam et loquatur. Tu, o rex piissime, ponens hoc in Dei judicio, ut ille discernat cum nos in unius campi planitie viderit dimicare.
Abbreviated transcription (Latin):
aginus dtĩo omũpotenti o pissime rex.
qe te post nalton abres regionibtuis
regnoq restituit. Qrex ait
Illienĩ dignȩ sunt gratie r rendȩ
qui ẽ. rex regũ & dñs dominoꝵ nia
haet sua miseratione operari dign
Nã non tibi cuius consilio doloso ac ꝑiurio
regiones meae anno superiori incensae
sunt. qui nũ quã fidẽ integrã cũ ullo
homine habuisti. cuius dolositas ubiq
disꝑgitur. qui ñ sacerdotẽ sed inimicũ
regni nrĩ te esse declaras. Adhaec
uerba ep̃s iracundia cõmotus. siluit
Unus autẽ exlegatis. dixit. Supplicat
nepos tuus childebtus. ut ciuitatesquas
pat̾ eiꝰ tenuit reddi iubeas Adhȩc
ille respondit. Iã dixi uobis prius.
quia pactiones nr̃ȩ mihi hȩc confer̃.
ideoq eas reddere nolo: Alius quoq
legatoꝵ ait. Rogat nepostuus. ut
fredegundẽ malefica ꝑ quã multi reges
int̾fecti surł reddi iubeas. ad
ulciscendã mortẽ patris. patui.

Expanded text:
agimus Deo omnipotenti, o piissime rex, agimus Deo omnipotenti, o piissime rex, quod te post multos labores regionibus tuis regnoque restituit. Cui rex ait: Illi enim dignae sunt gratiae referendae, qui est Rex regum, et Dominus dominorum, qui haec sua miseratione operari dignatus est. Nam non tibi, cujus consilio 341 doloso ac perjuriis regiones meae anno superiore incensae sunt, qui nunquam fidem integram cum ullo homine habuisti, cujus dolositas ubique dispergitur, qui non sacerdotem, sed inimicum regni nostri te esse declaras. Ad haec verba episcopus iracundia commotus siluit. Unus autem ex legatis dixit: Supplicat nepos tuus Childebertus, ut civitates quas pater ejus tenuit, reddi jubeas. Ad haec ille respondit: Jam dixi vobis prius, quia pactiones nostrae mihi haec conferunt; ideoque eas reddere nolo. Alius quoque legatorum ait: Rogat nepos tuus, ut Fredegundem maleficam, per quam multi reges interfecti sunt, reddi jubeas, ad ulciscendam mortem patris, patrui
Abbreviated transcription (Latin):
tarent. Qui cũ ad terminũ ꝓpin¬
quassent. ac domos concremare cȩ¬
pissent. miser̃ ad eos pictaui lega¬
tos dicentes. Petimus ut usq in
placito qđ interse gunt chrãnus
& childebtus reges habent susti¬
neatis. Quod si conuenit ut pagos
hos rexgunt chrãnus accipiat. non
resistimꝰ. Sin aliud. donunũ nr̃m
recognoscimus. cui seruire plenius
debeamꝰ. Adhȩc illi responder̃.
Nihil nobis dehaccausa ꝑtin&. nisi
tantũ iussa principis ad implere.
sã si nolueritis. cuncta ut cȩpimus
deuastamus. Cũq. in hoc res age¬
retur ut uniũ sa incendio predȩ
atq captiuitati traderent᷑. eiectis
de ciuitate hominib childebesti.
sacram̃ta gunt chrã no regi deder̃
ñ longo tẽpore ea custodientes.
GITUR adueniente placito .XII.
directi surł achildebto rege egidius
ep̃s. gunt chrãnus boso. sigeuualđ.
& alĩ multi ad gunt chranũ regẽ
Ingressiq ad eũ. ait ep̃s. Gratias

Expanded text:
tarent. Qui cum ad terminum propintarent. Qui cum ad terminum propinquassent, ac domos cremare coepissent, miserunt ad eos Pictavi legatos, dicentes: Petimus ut usque in placito, quod inter se Guntchramnus et Childebertus reges habent, sustineatis. Quod si convenit ut pagos hos bonus rex Guntchramnus accipiat, non resistimus; sin aliud, dominum nostrum recognoscimus, eni servire plenius debeamus. Ad haec illi responderunt: Nihil ad nos de hac causa pertinet, nisi tantum jussa principis adimplere. Nam si nolueritis, cuncta ut coepimus devastamus. Cumque in hoc res ageretur, ut universa incendio, praedae, atque captivitati traderentur, ejectis de civitate hominibus Childeberti, sacramenta Guntchramno regi dederunt, non longo tempore ea custodientes. XIV. Igitur adveniente placito, directi sunt a Childeberto rege Egidius episcopus, Guntchramnus Boso, Sigivaldus, et alii multi ad Guntchramnum regem, ingressisque ad eum, ait episcopus: Gratias
Abbreviated transcription (Latin):
ONfe st im autẽ post mortem
chilperici gararicus dux lemou¬
cas accesserat. & sac ram̃ta denos¬
ne childebti susceperat. Ex ina
pictauis ueniens. ab ipsis recepti
est. & ibi morabat᷑. Audiens uer
quȩ turonici patiebantus. miti
legationẽ. obtestans nenos ad
partẽ guntchrã ni regis tradess
deberemus. si nobis uellemꝰ esse
consultũ Sed meminerimus
sigeberti. qui quondã genitor
chrãno regi subderent. similia
paterent᷑. asserentes hunc ẽ
nunc patrẽ suꝑ duos filios sigebis
scilic& & chilperici. qui ei fuers
adoptati. & sic tenẽre regni pr¬
cipatũ ut quondã chlotharius
rex fecerat pat̾ eius. His quo
non ad quiescentib: gara ricus d
ciuitate egreditur. quasi exercio
adducturus: In urbe uero ebi¬
ronẽ cubiculariũ childebti regi
relinquens. Sicharius uero
cum uuillachario aureliammi cor¬
te. qui tunc turonos acceperat.
exercitũ contra pictauos cõmou&.
ut scilic& ab una paste turonici.
ab alia biturigi cõmoti cunctauas¬

Expanded text:
onfestim autem post mortem Chilperici Gararicus dux Limovicas accesserat et sacramenta de nomine Childeberthi susceperat. Exinde Pectavis veniens, ab ipsis receptus est et ibi morabatur. Audiens vero quae Toronici patiebantur, mittit legationem, obtestans, ne nos ad partem Gunthchramni regis tradere deconsultum: sed meminerimus potius Sigiberti, qui quondam genitor chramno regi subderent, similia paterentur, asserentes hunc esse nunc patrem super duos filios, Sigiberti scilicet et Chilperici, qui ei fuerant adoptati: et sic tenere regni principatum, ut quondam Chlothacharius rex fecerat pater ejus. His quoque non acquiescentibus, Gararicus de civitate egreditur, quasi exercitum adducturus, in urbe vero Eberonem cubicularium Childeberti regis relinquens. Sicharius vero cum Willachario Aurelianensi comite, qui nunc Turonis acceperat, exercitum contra Pictavos commovit, ut scilicet ab una parte Turonici, ab alia Biturici commoti cuncta vas
Abbreviated transcription (Latin):
co c̃trahostẽ pippini ducis ghyslemarus
c̃ surgens fraudulent̃ falso iuram̃to clato
quã plures eoꝵ nobiles uiris occidit.
Incde uero reuersus obsub plantationem
patris ł alia malicia ñ modica quã fal¬
ghrslemar̾ ut digñ erat iniquissimũ
fudit spm. Illoq mostuo pat᷑ eiꝰ uua¬
ratto honorẽ pristinũ maiorũ doma¬
tus sui recepit

Expanded text:
co contra hostem Pippini ducis Ghislemaris co contra hostem Pippini ducis Ghislemaris consurgens, fraudulenter falso iuramento dato, quam plures eorum nobilis viris occidit. Inde vero reversus, ob subplantationem patris vel alia malitia non modica, quam falGhislemaris, ut dignus erat, iniquissimum fudit spiritum. Illoque mortuo, pater eius Warato honorem pristinum maiorum domatus sui recepit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ suis omnib int̾ fectꝰ.ẽ.¬
rom̃ quoq magis atq. ꝓfusus
crudelit̃ francos opprimebat:
Do nec tandẽ aliquando erm̃freclo fran¬
cominas parat reb ꝓprus tollere
disponit. Consilio cũ suis patrato
noc te collectamanu sotioꝵ ꝑ noctẽ
franci accepto consilio uuaratonẽ in¬
lustrẽ urũ in locoeiꝰ honorẽ maioꝵ
dominatur constituer̃. Id circop̃fatꝰ
uuarato obsechis apippino cluee accipieis
pacr̃ in inuicẽ patrxta. Eratsidtẽ¬
poris memorato uuaratone filꝗis ual¬
de efficax atq industrius erudit̾ in
consilio quiuice patris cura palacu ge¬
rebat nomine ghrs lemaris qͥ obnimiã
caliditatẽ & sagacitatẽ patrẽ ab honore
ep̃s increpabat sȩpius hac sub inde ut
ad pacẽ ł patris in clulgentiã remear&
qui audire rennuit & induriciã cordis
ꝑmansit. Fuer̃ igit᷑ int̾̃ pipppino & pre¬
fato ghyslamaro eliscoreliȩ multȩ & bel¬
laciuilia plurima. Nã ael castronamu¬

Expanded text:
cum suis omnibus interfectcum suis omnibus interfect quoque magis atque profusius crudeliter Francos opprimebat, donec tandem aliquando Ermenfrido Franco minas parat, resque proprias tollere disponit. Consilio cum suis patrato, nocte collecta manu sociorum, per noctem Franci, accepto consilio, Waradonem, illustrum virum in loco eius honorem maiorem domatus constituerunt. Idcirco praefatus Warato obsedis a Pippino ducae accipiens, pace invicem patrata. Erat id temporis memorato Waratone filius valde efficax adque industrius, eruditus in consilio, qui vice patris cura palatii gerebat, nomine Ghislemarus, qui ob nimiam caliditatem ac sagacitatem patrem ab honore nus episcopus increpabat sepius ac subinde, ut ad pacem vel patris indulgentiam remearet; qui audire rennuit et in duritiam cordis permansit. Fuerunt igitur inter Pippino et praefato Ghislemaro discordie multae et bella civilia plurima. Nam ad castro Namu
Abbreviated transcription (Latin):
n auster quoq mostuo uul fo aldo
duer martinus dux & pippinꝰ filius
anseghi silo quonlã franco nobile
dominalant᷑. De functis regib: con¬
missis inuicẽ principib ebromo
martino atq pippino aduersus the¬
uclericũ regẽ excitant᷑ ad bellum
Cõ moto exercitu ad locũ eiu uoca¬
bulũ est locofico interĩ cõmissi
ad pͣliũ iniunt ibiq. magno certa¬
mine dimicantes plurima pars
populi exutrisq partib: corruit.
Deuic ticũ socus mastinus atq pip¬
pinus infugã lapsisunt ꝑsecutꝰq
eos ebroinus maxima paste deilla
regionũ uastauit. Mastinꝰ ideoq
lauduno clauato ingressus infra¬
muros ipsius urbis muniuit
Per secut̃q eũ ebromus ueniens
er treco uilla aellaudunũ clauato
nuntios dirigit aiglibertũ hac
regulũ remensis urbis epm ut
fide ꝓmissa in incertũ suꝑ uacu¬
as capsas sacram̃ta falsa deder̃
Qua in re ille crecdens eos alaudu¬
no clauato egressus cũ sodalib
hac socus aderchreco ueniens illie

Expanded text:
n Auster quoque, mortuo Ulfoaldo duce, Martinus dux, et Pippinus filius Ansegiseli quondam Franci nobilis, dominabantur. Defunctis regibus, commissis invicem principibus, Ebruino, Martino atque Pippino, adversus Theodericum regem excitantur ad bellum. Commoto exercitu ad locum cui vocabulum est Locofao, interim commissi praelium ineunt, ibique magno certamine dimicantes, plurima pars populi ex utrisque partibus corruit. Devicti cum sociis Martinus atque Pippinus in fugam lapsi sunt; persecutusque eos Ebruinus, maximam partem de illa regione vastavit. Martinus ideoque Lugduno Clavato ingressusmuros ipsius urbis munivit. Persecutusque eum Ebruinus, veniens Erchreco villa, ad Lugdunum Clavatum nuntios dirigit, Aegilbertum ac 668 Reulum, Remensis urbis episcopum, ut fide promissa in incertum super vacuas capsas sacramenta falsa dederent. Qua in re ille credens eos, a Lugduno Clavato egressus, cum sodalibus ac sociis ad Erchrecum veniens, illuc
Abbreviated transcription (Latin):
carlomannus &pippinus maiorũ domꝰ
duxest̃ exercitũ contrahunoldũ di ẽ
aqui taniorũ & cȩpest̃ castrũ qͦd uo¬
catur lucas. & in ipso itinere diuisert̃
regnũ francorũ interse in loco qͥ dicit᷑
uetus pictauis. eodẽq anno tarlomannꝰ¬
alamanipia uastauit. Iunc carlomannus & pippinus contra odilonẽ
ducẽ baioariorũ iniert̃ pugnã & carlomannꝰ ꝑ se insaxoniã abulabat
in eodẽ anno. & cepit castrũ qͦđ dicitur ohseoburg ꝑ placitũ. & theo¬
dericũ saxonẽ placitando conquisiuit. Iterũ car lomannꝰ & pippinus
ꝑ rexert̃ insaxoniã. & captus est theodericus saxo altera uice
relinqre. & in eodẽ anno nullũ fecert̃ exercitũ. sed p̃parauerẽ se
iterq carlomannꝰ aditer suũ. & pippinus quo modo germanũ suum
ibiq se totondit. & in srrapti monte monasteriũ ȩdificauit ĩ honore
scĩ siluestro. ibiq aliquod tẽpus morã faciens. & inde ad scm̃ benedic a

Expanded text:
Carlomannus et Pippinus filii eius duxerunt exercitum contra Hunoldum ducem Aquitanorum et ceperunt castrum, quod vocatur Lucas, et in eodem itinere diviserunt regnum Francorum inter se in loco, qui dicitur Vetus Pictavis; posthaec Carlomannastavit. DCCXLIII. Tunc Carlomannus et Pippinus contra Odilonem ducem Baiovariorum inierunt pugnam, et Carlomannus per se in Saxoniam ambulabat in eodem anno et cepit castrum quod dicitur Hoohseoburg per placitum, et Theodericum Saxonem placitando conquisivit DCCXLIV. Iterum Carlomannus et Pippinus perrexerunt in Saxoniam, et captus est Theodericus Saxo alia vice. Drelinquere; et in eodem anno nullum fecerunt exercitum, sed praeparaverunt se uterque, Carlomannus ad iter suum, et Pippinus quomodo germanum suum am perrexit, ibique se totondit, et in Serapte monte monasterium aedificavit in honore sancti Silvestri . Ibique aliquod tempus moram faciens, et inde ad sanctum Ben
Abbreviated transcription (Latin):
ber&. quã illũ qͥ sine regali potestate manebat. ut non cont̃baret᷑ or do
more̾ franco electꝰ est ad regẽ. & unctus ꝑ manũ scẽ memoriȩ archiepi¬
Et dum puppinus rex uictor exstitit . & ꝑuenit usq ad locũ qͥdicit᷑ rimie᷑
nd iitoriũ & solaciũ querendo ꝓiustitiis scĩ petri. Similit & carlomamꝰ
monachus & germañ sup̃dicti pippini regis ꝑiussionȩ̃ abbatis sui ĩ franciã
uensit. qrlasi dlcontur bandã petitionẽ apostolicã. Supdict̃ uero apłicus¬

Expanded text:
beret, quam illum, qui sine regali poteberet, quam illum, qui sine regali potemore Francorum electus sum a regem et unctus per manus sancte memorie et tamen Pippinus rex victor extitit, et pervenit usque ad locum, qui dicitur Kimie. adiutorium et solacium quaerendo pro iustitiis sancti Petri; similiter et Carlomannus, monachus et germanus supradicti Pippini regis, per iussionem abbatis sui in Franciam venit, quasi ad conturbandam petitionem apostolicam Hoc anno
Abbreviated transcription (Latin):
fugit ĩ saxoniã & pippinꝰ iter faciens ꝑthoringiã saxoniã introiun.
usq ad fluuiũ missaha ĩ loco qͥ dicit᷑ scahaningi. & grifo collectam
desaxonia iter ꝑagens fugiendo in baioariã usq ꝑunit. ipsũ ducatũ
sibi subiugauit. Hiltrudẽ cũ tasilone conqͥsiuit. suidger ad eũ uenit
solatio sup dicti grifonis. Haec audiens pippinꝰ. iter illuc arripiens
cũ exercitu suo. sup nominatos totos sibi sub iugauit. grifonẽ secum
collocauit. ꝑ suũ beneficiũ. Grifonẽ ergo partibus niustriae musit.¬
& dedit ei .xii. comitatus. Inde iterũ grifo fugiens. uuas coniã petut.¬
ippinus coniugẽ duxit bertradã cognomine brrtã caribti laudunensis
missi fuert̃ ad rachariã papã int̃rogando deregib in francia qͥ illis tẽpo¬
rib non habentes regalẽ potestatẽ. sibene fuiss& annon. Et tacharias
papa mandauit pippino. ut melius ess& illũ regẽ uocari qͥ potestatẽ ha¬

Expanded text:
iam, et Pippinus iter faciens per Toringam, in Saxoniam introivit usque ad fluvium Missaha, in loco qui dicitur Scahaningi; et Grifo collectam de Saxonia iter peragens, fugiendo in Baioariam usque pervenit, ipsum ducatum sibi subiugavit, Hiltrudem cum Tassilone conquisivit. Swidger ad eum venit in solacio supradicti Grifonis. Haec audiens Pippinus, iter illuc arripiens cum exercitu suo, supra nominatos totos sibi subiugavit, Grifonem secum conlocavit per suum beneficium; Grifonem vero partibus Niustriae misit et dedit ei XII comitatos. Inde iterum Grifo fugiens Wasconiam petippinus coniugem duxit Bertradam cognomine Bertam, Cariberti Laudunensis missi fuerunt ad Zachariam papam, interrogando de regibus in Francia, qui illis temporibus non habentes regalem potestatem, si bene fuisset, an non. Et Zacharias papa mandavit Pippino, ut melius esset illum regem vocari, qui potestatem ha
Abbreviated transcription (Latin):
efea euersus est infrantiã. Carlomannꝰ monachus uiennta ciui fite
reonisit una cũ bertrada regina infirmus. Languebatis. dies multos
dorũ rege ea non esse uera qđ antea promiserat de iusticis ult  LIT.
iterũ iter ꝑ agens initaliã papiã obsedit. haistulfũ inclusit. magis
magisq de iustitiis scĩ petri confirmauit ut stabiles ꝑmanerent quod

Expanded text:
a reversus est in Frantiam. Carlomannus monachus Vienna civitate remansit una cum Bertrandane reginae infirmus, languebat dies multos, etdorum rege ea non esse vera, quod antea promiserat de iustitiis sancti Petri, iterum iter peragens in Italiam, Papiam obsedit, Haistulfum inclusit, magis magisque de iustitiis sancti Petri confirmavit, ut stabiles permanerent, quod
Abbreviated transcription (Latin):
xpĩanis inualuit. sicuc superius
mentio facta ẽ. uidetur ut aliqua
exhisquȩ circa dĩ ȩccłas intulerunt
ł quẽ ad modũ deregno expulsi
sint memoras ẽ. De functo igit
tansi mundo. post scelera quȩ inscĩs
dĩ ex ercuit. honoricus m̃te qude¬
lior affricanũ occupat regnum
atq ex electione uuandaloꝵ ipsis
p̃ponitur. Cuius sub tẽpore quanti
xp̃ianorũ populi ꝓ ipso xpĩ sacra¬
tissimo nomine cesisint. ab hominib
ñ potest cõp̃hendi. Testis est tam
canda sunt. ut ad ea quȩ spondimꝰ
ueniamꝰ. Igit᷑ crrola falso uocat᷑
ep̃s hereticoꝵ tunc maximꝰ habe¬
bat᷑ assertos. Cũq ad ꝑsequendũ
xpĩanos rex ꝑ diuersa trans mitte¬
r& sc̃m eugeniũ ep̃m uirũ in enar¬
rabilis scitatis qͥ tunc ferebatis
magnȩ prudentiȩ esse . ĩ subus¬
bano ciuitatis suȩ reppert ꝑse¬
cutor. Que ita uiolester raput.
ut nec ad cohor trdũ gregẽ xpĩ
cũ seuider&e ab duxi. epistolãeiuib¬

Expanded text:
Christianos invaluit, sicut superius Christianos invaluit, sicut superius mentio facta est, videtur et aliqua ex his quae circa Dei Ecclesias intulerunt, vel quemadmodum de regno expulsi sint, memorare. Defuncto igitur Trasamundo, post scelera quae in sanctis Dei exercuit, Hunericus mente crudelior Africanum occupat regnum, atque ex electione Vandalorum ipsis praeponitur. Cujus sub tempore quanti Christianorum populi pro ipso Christi sacratissimo nomine caesi sint, ab hominibus non potest comprehendi. Testis est tamen canda sunt, ut ad ea quae spopondimus veniamus. Igitur Cyrola falso vocatus episcopus, haereticorum tunc maximus habebatur assertor; cumque ad persequendum Christianos rex per diversa transmitteret, sanctum Eugenium episcopum, virum inenarrabilis sanctitatis, qui tunc ferebatur magnae prudentiae esse in suburbano civitatis suae reperit persecutor. Quem ita violenter rapuit, ut nec ad cohortandum gregem Christi cum se videret abduci, epistolam civib
Abbreviated transcription (Latin):
rebaptit andũ blandissermonib: iua
ĩ licere. Quȩ cũ uenenosũ eiꝰ iaculũ
fidei palma ꝓpeller&. p̃cepit rex
facultates eiꝰ auferri. quȩ iam
m̃te possidebat regna paradrsi.
deinde suppliciis applicatã sine
spẽ p̃sentis uitȩ torqueri. Quid
plura : Post multas questiones.
post ablatas terrenarũ diuitiarũ
thes auros. cũ ad hoc frangi non
possit ut beatã scinder & trinita¬
tẽ. ad rebaptizandũ inuita de¬
ducitur. Cũq in illud cenosum
lauacrũ ui cogeret᷑ in mergi.
ac ꝓclamar& patrẽ cũ filio. ac
sp̃m scm̃ unius credo. eẽ. substantiȩ.
essentiȩq digno aquas unguine
cunctas infecit. id est fluxu
uentris asꝑsit. Ex hinc ad legi¬
timã deducta questionẽ. post
eculeos. post flãmas & ungulas.
xpõ dnõ capitis decisione dicatur.
P ost hȩc ꝓsequentib alamannis.
usq traductã transito mare.
uuandali ꝑ totã africam ac mau¬
ritaniã sunt dispersi. . Iii.
ed qm̃ eorũ tgpore ꝑ secutio in

Expanded text:
ptizandum blandis sermonibus inlicire. Quae cum venenosum eius iaculum fidei parma propelliret, praecipit rex facultates eius auferre, quae iam mente possedebat regna paradisi, deinde suppliciis adplecatam sine spe praesentes vitae torquiri. Quid plura? Post multas quaestiones, post ablatusto terrenarum divitiarum thesaurus, cum ad hoc frangi non possit, ut beatam scinderit Trinitatem, ad rebaptizandum invita deducitur. Cumque in illud caenosum lavacrum vi coac proclamaret: Patrem cum Filio, ac Spiritum sanctum unius credo esse substantiae essentiaeque; digno aquas unguine cunctas infecit, id est fluxu ventris aspergit. Exhinc ad legitimam deducta quaestionem, post equuleos, post flammas et ungulas, Christo Domino capitis decisione dicatur. Posthaec prosequentibus Alamannis usque ad Traductam, transito mari Vandali per totam Africam ac Mauritaniam sunt dispersi. III. Sed quoniam eorum tempore persecutio in
Abbreviated transcription (Latin):
arrianȩ secte consentir &. tosm̃ti
ac diuersis mortib impellebat.
Unde factũ .ẽ: ut puella quȩdã re¬
ligiosa p̃diues opib ac secundũ
seculi dignitatẽ nobilitate se¬
natoria florens & qͦđ his omĩb
.ẽ. nobilius fide catholica pollens.
que oõ omĩ potenti in rep hensibilit
striuebat. adhanꝰ questionẽ d cddu¬
ceretꝰ᷑. Cũq regis fuiss& oblata¬

Expanded text:
45 Arianae sectae consentiret, tormentis 45 Arianae sectae consentiret, tormentis ac diversis mortibus impellebat. Unde factum est, ut puella quaedam religiosa, praedives opibus, ac secundum saeculi dignitatem nobilitate senatoria florens, et, quod his omnibus est nobilius, fide catholica pollens, Deoque omnipotenti irreprehensibiliter serviens, ad hanc quaestionem adduceret
Abbreviated transcription (Latin):
ost hȩc uuandali a locosuo digressi.
cũ gunderico rege ingallias ruuNt.
Quib ualde uastatis. hispanias appe¬
tunt. Nos secuti suehi. idest ala¬
manni. galliciã app̃hendunt.
Cũq adbellũ armati ꝓcederent
ait alamannoꝵ. rex. Quousq bellũ
suꝑ cunctũ populũ commouetur:
Nepereant quȩ so populi utriusq
phalangȩ. sed ꝓcedant duo de nris
ĩ campũ cũ armis bellicis & ipsi
int̾se confligant. Iunc ille cuiꝰ pues
uicerit. regionẽ sine certamine
obtinebit. Adhȩx cunctꝰ consensit
populus neuniuersa multitudo
in ore gladii corruer&. His enĩ
dieb gundericꝰ rex obierat. in
cuiꝰ loco transemund optinuerat
regnũ. Confligentib uero pueri
pars uuandaloꝵ uirta succubuit
Int̃fectoq puero. placittũ egredi¬
endi transimundus spondit. ut sci¬
lic& p̃paratis itineris necessariis.
se afinib hispaniae remouer&
Per idẽ uero tẽpus ꝑ secutionẽ in
xpi anos transimund exercuit.
ac totã his paniã ut ad perfidiam

Expanded text:
osthaec Vandali a loco suo digressi, cum Gunderico rege in Gallias ruunt. Quibus valde vastatis, Hispanias appetunt. Hos secuti Suevi, id est, Alamanni, Galliciam apprehendunt. Cumque ad bellum armati procederent, ait Alamannorum rex: Quousque bellum super cunctum populum commovetur? Ne pereant, quaeso, populi utriusque phalangae: sed procedant duo de nostris in campum cum armis bellicis, et ipsi inter se confligant. Tunc ille, cujus puer vicerit, regionem sine certamine obtinebit. Ad haec cunctus consensit populus, ne universa multitudo in ore gladii rueret. His enim diebus Gundericus rex obierat, in cujus loco Trasamundus obtinuerat regnum. Confligentibus vero pueris, pars Vandalorum victa succubuit; interfectoque puero, placitum egrediendi Trasamundus spopondit, ut scilicet, praeparatis itineris necessariis, se a finibus Hispaniae removeret. Per idem vero tempus persecutionem in Christianos Trasamundus exercuit, ac totam Hispaniam, ut ad perfidiam
Abbreviated transcription (Latin):
secũ gunt chrano duce cũ quir¬
gentis aut eo amplius uiris disces¬
sit. Egressus autẽ basilicã scãn
cũ ites ager& ꝑ authisiodoren si
territoriũ. ab espone duce gen¬
chrãni regis comp̃hensus .ẽ. Cũq
abeo detineretur. casu nescio qui
dilapsus. basilicã scĩ germani ip¬
gressus. ẽ. Audiens hȩc gunt¬
chramnus rex. in ira cõmotus es¬
ponem septingentis aureis dãpi
& abhonore remouet diceNs
Retinuisti ut ait fratris mei in imii
suũ. Quod si hoc facere cogitals
ad me eũ debiusti prius ad ducer
Sin autẽ aliud. nec tangere debu¬
ras quẽ tenere dissimulabas.
Exercitus autẽ chilperici regis
usq turonos accedens. regionẽ
illã in p̃das mittit. succendit atq
deuastat. Nec reb scĩ martini
pepercit. sed qđ manu tetigit.
sine ullo dĩ inturtu aut timore
diripuit. Merouechus ꝓpe dis
menses ad antedictã basilicam
residens. fugã init. & adbrum¬
childẽ reginã usq ꝑuenit. sedab

Expanded text:
secum Guntchramno duce, cum quinsecum Guntchramno duce, cum quingentis aut eo amplius viris discessit. Egressus autem basilicam sanctam, cum iter ageret per Antissiodorense territorium, ab Erpone duce Guntchramni regis comprehensus est. Cumque ab eo detineretur, casu nescio quo dilapsus, basilicam sancti Germani ingressus est. Audiens haec Guntchramnus rex, in ira commotus Erponem septingentis aureis damnat, et ab honore removet, dicens: Retinuisti, ut ait frater meus, inimicum suum. Quod si hoc facere cogitabas, ad me eum debuisti prius adducere; sin autem aliud, nec tangere debueras quem tenere dissimulabas. Exercitus autem Chilperici regis usque Turonis accedens, regionem illam in praedas mittit, succendit, atque devastat: nec rebus sancti Martini pepercit, sed quod manu tetigit, sine ullo Dei intuitu, aut timore diripuit. Merovechus prope duos menses ad antedictam basilicam residens, fugam iniit, et ad Brunichildem reginam usque pervenit: sed ab
Abbreviated transcription (Latin):
regum. euangelioram que
Et uigilans tota nocte. petut ut
beatas confessor sibi quid euenir&e
ostender&. & utrũ poss& regnũ
capere annon. ut dño indicante
agnoscer&. Post haec continu¬
ato triduo in ieiunus uigilus
& orationibus. adbeatũ tumulũ
iterũ accedens reuoluit librũ.
qui erat regũ. Uessus autẽ primꝰ
paginȩ quẽ reserauit . hic erat :
Pro eo qđ de reliquistis dñm dm̃
uestrũ & ambulastis post deos
alienos. pec fecistis rectũ ante con¬
spectũ eius. ideo tradidit uos dñs
dĩ uester inmanib inimicorum
uestrorũ. Psalterii autẽ uersus
ter dolositatẽ posuisti eis mala.
deiecisti eosdũ alleuarent᷑. Quo¬
modo facti sunt indesolationem:
Subito defecer̃. perier̃ propter
iniquitates suas. In euangeliis autẽ:
hoc ẽ. reꝑtũ. Scitis quia postbiduũ
pascha fi&. & filius hominis tradet᷑
ut crucifigat᷑.  In his responsionib
ille confusus. flens diutissime acdse
pulebrũ beati antestitis. assũpto

Expanded text:
Regum, Evangeliorum: Regum, Evangeliorum: et vigilans tota nocte, petiit ut sibi beatus confessor quid eveniret ostenderet, et utrum possit regnum accipere, an non, ut Domino indicante cognuscerit. Post haec continuato triduo in ieiuniis, vigiliis atque orationibus, ad beatum tumolum iterum accedens, revolvit librum, qui erat Regum. Versus autem primus paginae, quem reseravit, hic erat: Pro eo quod dereliquistis dominum Deum vestrum et ambolastis post deos alienos nec fecistis rectum ante conspectum eius, ideo tradedit vos dominus Deus vester in manibus inimicorum vestrorum. Psalterii autem versus ter dolositatem posuisti eis mala; deiecisti eos, dum allevarentur. Quomodo facti sunt in desolatione ? Subito defecerunt, et perierunt propter iniquitates suas. In euangeliis autem hoc repertum: Scitis, quia post biduum pascha fiet, et Filius hominis traditur, ut crueifigatur. In his responsibus ille pulcrum beati antistitis, assumto
Abbreviated transcription (Latin):
tamen amicorũ sacramentũ dedit
quod non ꝓtinus omisiss&
E gressi itaq ut diximus de basilica
ad iocundia censim domũ ciuitati
ꝓximã progressi sunt. sed anemine
merouechis nocitus est. Et quia
impediebatus tunc gunt chrãnus
de in teritu ut dximus theo debti.
misit chilpericus rex epistolam
scriptã ad sepulchrũ scĩ maraini
quae habebat insertũ ut eibeatus
martinus rescriber& utrũ licer&
extrahi gunt chrãnũ de basilica
eius annon. Sed baudegisilus
diaconus quihanc epistolã exhibuit
cartã puram cũ eadẽ quã detule¬
rat ad scm tumulũ misit
Cumq ꝑtriduũ exspectass&. &
nihil rescripti seciper&. rediuit
ad chilpericũ. Ille uero misit
alios qui guntchrãno sacram̃toe r igergt̃
ut sine eius scientia basilicã non
relinquer&. Qui ambientes
iurans. pallã altaris fide iussorẽ
dedit. numquã se ex inde sine
iussione regia egressurunr
Mero uechus uero rion credens
phitonissae. tres libros suꝑ sem
sepulde posuit⁊ idẽ. psalterũ

Expanded text:
 amicorum sacramentum dedit, quod non protinus omisisset. Egressi itaque, ut diximus, de basilica, ad Jocundiacensem domum civitati proximam progressi sunt: sed 218 a nemine Merovechus nocitus est. Et quia impetebatur tunc Guntchramnus de interitu, ut diximus, Theodoberti, misit Chilpericus rex nuntios et epistolam scriptam ad sepulcrum sancti Martini, quae habebat insertum, ut ei beatus Martinus rescriberet, utrum liceret extrahi Guntchramnum de basilica ejus, an non. Sed Baudegilus diaconus, qui hanc epistolam exhibuit, chartam puram cum eadem quam detulerat, ad sanctum tumulum misit. Cumque per triduum exspectasset, et nihil rescripti reciperet, redivit ad Chilpericum. Ille vero misit alios, qui a Guntchramno sacramenta exigerent, ut sine ejus scientia basilicam non relinqueret. Qui ambienter iurans, pallam altaris fideiussorem dedit, numquam jussione regia egressurum. Merovechus vero non credens pythonissae, tres libros super sancti sepulcrum posuit, id est Psalterii,
Abbreviated transcription (Latin):
nasterio egrediens. libenti eum
animo sequeret᷑. Quod ille nihil
dubitans. reꝓmisit. Cũq. haec
collectis rebus factisq uolueris
a cornobio parar& egredi. antici¬
pauit uoluntatẽ eiꝰ industria abba¬
tissae. dep̃hensãq fraudem. eam
grauiter cȩsã. custodiȩ mancipari
precepit. In qua usq ad exitũ uitȩ
p̃sentis. non mediocrib: attrita
passionibus perdurauit

Expanded text:
nasthirio egrediens, libenti eum nasthirio egrediens, libenti eum animo sequeretur. Quod ille, nihil dubitans, repromisit. Cumque haec, collictis rebus factisque volucris, a cenobio pararet egredi, antecepavit voluntatem eius industria abbatissae, depraehensamque fraudem, eam graviter caesam custodiae mancipare praecipit; in qua usque ad exitum vitae praesentis, non mediocribus adtrita passionibus. perduravit
Abbreviated transcription (Latin):
lasꝰ cuiusdã pauperis filias. nimis
amore. rex charibtus nimis exarserat.
ngoberga quoq regina. affligebat
eas nimio odio prohacre. Nam &
patrẽ earũ. conpositorẽ laneficii
fieri iusserat. Ob hoc ergo nimis
reliquid. copulans merofledem iN¬
ost cuius obitum.
theodegildis una reginarũ eius
nuntios ad gundrã nũ regẽ dirigit.
se ultro offerens matrimonio eius.
Quibus rex. hoc reddidit ĩ responsis.
Accedere ad me ei nonpigeat.
cũ thes auris suis. ego enĩ accipiam
eam. faciamq magnam in populis.
collectis omĩbus. ad eum profecta ẽ.
Quod cernens rex. ait. Rectius est
enĩ ut hii thesauri penes me habe¬
ant᷑. quã post hanc. quae indigne
germani mei thorũ adiuit. Iu̾nc
ab latis multis paucis relictis
arelatensi eã monasterio destinauit.
ȩc uero egre ad qͥescens ieiuniis
ac uigiluis affici. ꝑ occultos nuntios
gothũ quendã ad iuit. ꝓmittens
si se in hnspaniis deductã. coniugio
copular&. cũ thesauris suis demo¬

Expanded text:
s, cuiusdam pauperis filias, nimis amore rex Charebertus nimis exarserat. Ingoberga quoque adfligebat eas nimio odio pro hac causa; nam et patrem earum conpositorem laneficii fiere iusserat. Ob hoc nimis reliquit, et Merofledem acpost obitum Theudechildis una reginarum ejus, nuntios ad Guntchramnum regem dirigit, se ultro offerens matrimonio ejus. Quibus rex hoc reddidit in r'Accedere ad me ei non pigeat cum thesauris suis. Ego enim accipiam eam faciamque magnam in populis, collectis omnibus, ad eum profecta est. Quod cernens rex, ait: 'Rectius est enim, ut hi thesauri penes me habeantur, quam post hanc, quae indigne germani mei torum adivit' Tunc, ablatis multis, paucis relictis, Arelatinsi eam monasthirio distinavit. Haec vero aegre adquiescens ieiuniis ac vigiliis adfici, per occultus nuntios Gothum quendam adivit; promittens, si se in Hispaniis deductam coniugio copularet, cum thesauris suis de mo
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑipsos nomine gemalẽ institiuuir
quieos felicit̃ dominatꝰ. ẽ.
oariao corpas scĩuicorisqui
salo dero cũ scõ in sopassus fu¬
erat abi co exonio pontifiee mau¬
remile inuenitu. Quãdam
no te in suaciuitate eireuelat᷑ in
sominiũ it surgens ꝓtiñ in& aclec¬
clesi ĩ quã sedeleuba regina subur¬
banũ genauense construxerat in
madio eccłȩ designatũ locũ illud
tinus ꝑrexiss&. cũ beatis rustico
& patricio epĩs triduanũ ieiuniũ
faciens lum̃ ꝑ noctẽ ubi illud glo¬
riosũ & splendidũ corp̾erat appa¬
ruit. Qur̃ cũ silentio hi trespon¬
tificrs cũ lacrimis & orationib ebe¬
uato la pide in arca argentea in¬
uenerunt sepultũ. cuius faciem
rubentẽ quasiuiuam repperiuNT.
Ibiq. princeps thrudericus p̃sens
charii ibidẽ confirmauit. Ad se¬
pulchrũ illũ scm̃. mirȩ iustutes
exipsadie quareꝑtũ est prestante
chĩo in tegra assiduitate ostendim¬
tur. eo anno etherius ep̃s lugedo¬

Expanded text:
er ipsos, nomine Genialem, instituunt, er ipsos, nomine Genialem, instituunt, qui eos feliciter dominavit. XXII. Eo anno corpus sancti Victoris qui Salodoro cum sancto Urso passus fuerat, a beato Aeconio pontifice Mauriennense invenitur. Quadam nocte in sua civitate ei revelatur per somnium, ut surgens protinus iret ad ecclesiam, quam Sedeleuba regina in suburbano Genavensi construxerat, in medio ecclesiae designato loco, ubi tinus perrexisset, cum beatis Rusticio et Patricio episcopis, triduanum jejunium facientes, lumen per noctem, ubi illud gloriosum et splendidum corpus erat, apparuit, quod cum silentio hi tres pontifices cum lacrymis et orationibus elevato lapide in arca argentea invenerunt sepultum, cujus faciem rubentem quasi vivi repererunt. Ibique princeps Theudericus praesens charii ibidem confirmavit. Ad sepulcrum illud sanctum mirae virtutes ex ipsa die, qua repertum est, praestante Domino, integra assiduitate ostenduntur. Eo anno Aetherius episcopus Lugdu
Abbreviated transcription (Latin):
dentem apparuerunt.
eso quoq anno theuelebertus
& theudericus reges contra chlo¬
thariũ regẽ mouent exercitũ.
& suꝑ fluuiũ aro anna nec ꝓculado¬
romello uieo p̃liũ confligentes
iunxer̃. ibi exercit̾ ehlotharii gra¬
uissime truelatus ẽ. Ipse qui cuhis
remanser̃ infuga uersi s̃. pagos &
ciuitates ripã segone quise adehlo¬
thariũ tradicherant. cle populant
& uastant. Ciuitates ruptas imis.
plurimas captiuoꝵ abexescit
theuderiei & theudeb̃ti exindecl¬
cit᷑. Chlotharius oppressus. uell&
noll&. ꝑpactionis uinculũ. firma¬
uit ut int̾ sigonẽ & ligerẽ usq
mare oceanũ & brittanoꝵ limitẽ
pars theuderici haberet. Et ꝑse
gonẽ &esarã ducatũ integrũ den¬
tileno usq oceanũ mare theudebtus
srgobt̃ & egila patricius nullis
culpis extantib ĩ stigante brunichil¬
de ligat̾ int̾ficit̾. nisitantũ cupi¬
ditatis instinctu ĩ facultatẽ eius
fiscus assumit᷑. Eo inno theude¬
bt̃ & theuderie exereitũ ẽtrauuasco

Expanded text:
dentem apparuerunt. Ipsoque anno Theudebertus et Theudericus reges contra Chlotharium regem movent exercitum, et super fluvium Aroannam, nec procul a Doromello vico, praelium confligentes junxerunt. Ibique exercitus Chlotharii gravissime trucidatus est. Ipsoque cum his qui remanserunt in fuga verso, pagus et civitates ripa Sigona, qui se ad Clothario tradedirant, depopulant et vastant; civitates ruptas, nemi pluritas captivorum ab exercito Theuderici et Theudeberti exinde ducetur. Chlotharius oppressus, vellit nollit, per pactiones vinculum firmavit, ut inter Segona et Legere usque mare Ocianum et Britpars Theuderici haberet; et per Sigonam et Isaram Ducatum integrum Dentelini usque Oceanum mare TheudebertuSigibertus; et Aegila patricius, nullis culpis exstantibus, instigante Brunichilde, ligatus interficitur, nisi tantum cupiditatis instinctu, ut facultates ejus fiscus assumeret. Eo anno Theudebertus et Theudericus exercitum contra Wascon
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ tã hirrosolimã ꝓpinquas sent¬
heraclius uidens qđ eoꝵ uioli¬
tia ñ potius sent resistere nin
a maritudine merore adreptis
infelix euticinã hereseiam sec¬
tans xpĩ cultũ relinquens ha¬
bens uxorẽ filiã sororis suȩ afe¬
bre uexat̾ erude lit̾ uitã finuit
Cuĩ successit imperiigradũ con¬
stantiñ filius ei cui tep̃r parspub
pariuilũ nom̃ chilpericũ qui
nec pꝰmora defunctus ÷ fert᷑ fac¬
tionẽ dagobti fuisse int̾fectũ
ominẽ regnũ hariberti una cũ uuas¬
conia dagobtꝰ ꝓtinꝰ suȩ ditionire¬

Expanded text:
Cum jam Hierosolymam pCum jam Hierosolymam pHeraclius videns quod non posset eis resistere, nimio amaritudinis merore adreptusinfelix Eutycianam haeresim jam sectans, Christi cultum relinquens, habens uxorem filiam sororis suae, 641 a febre vexatus crudeliter vitam finivit. Cui successit in imperii gradum Constantinus filius ejus, cujus tempore pars publparvulum, nomine Chilpericum, qui nec post moram defunctus est: fertur factione Dagoberti fuisse interfectus. Omne regnum Chariberti, una cum Wasconia, Dagobertus protinus suae ditioni re
Abbreviated transcription (Latin):
nindietã nihil ab his recipere uo¬
luit. Congregatis undiq uni¬
uersas ꝓuincias imperii nimia
multitudine militũ transmit¬
tens heraclius legitionẽ adpor¬
tas caspras quas alexander mag¬
nus macedo suꝑ mare caspium
uitas fieri & serrare iusserit ꝓpt̃
inundationẽ gentiũ seuissimoꝵ
qui ultra montẽ caucasi culminis
habitabant.: easclẽ portas hera¬
dũ mittit᷑. Saracini duos ha¬
bentes principes .cc. fere mil
erant. cũq castra nec procul
int̃ se exercit̾ ut̃q. posuis s& io
ut in crastino bellũ mirent cos¬
fligentes. tadẽ nocte gladio di
stratu mostuis. Cũq incrast
al proeliũ debebant ad greder
cernentes eorũ exercitũ milit
pastẽ maximã diuino iudici im¬
fectũ aduersus saracinos nec
ausis̃ inire ꝓeliũ. Regres sus
omĩs exercit̾ heraclii ad ꝓpris
sedib saracini more quocȩ pe¬
rant ꝓuncias heraclii impera¬
toris assidue uastandũ ꝑgelus

Expanded text:
vindictam, nihil ab his recipere vovindictam, nihil ab his recipere voluit. Congregata undique de universis provinciis imperii nimia multitudine militum, transmittens Heraclius legationem ad Portas Caspias, quas Alexander Magnus Macedo super mare Caspium aereas fiere et serrare iusserat propter inundacione gentium sevissemorum, que ultra montem Caucasi culmenis habetabant, easdem portas Aeradum aemittetur. Saracini duos habentes princepis, ducenta fere milia erant. Cumque castra nec procul inter se exercitus uterque posuissit, ita ut in crastena bellum inirent confligentes, eadem nocte gladio Deiin stratum mortui sunt. Cumque in crasteno ad prilium debebant adgredere, cernentes corum exercitum milites partem maxema devino iudicio interfectam, adversus Saraciausi sunt inire praelium. Regressus omnis exercitus Heraclii ad proprias sedes, Sarraceni more quo coeperant, provincias Heraclii imperatoris assidue vastare pergebant.
Abbreviated transcription (Latin):
tRaclius imperator eratl
speciosus conspectu puł chra facie
stat᷑ forma dignȩ m̃surȩ fortissi¬
m̃. c&eris pugnator egregius nã
& sepeltonis inarenas & hernus
plures singulos int̃frcit. Cũre&
lte teris nimiũ eruelit̾ astrologus
efficit̾ ꝑ qđ cernens acircũ cisis
gentib diuinonutu imperiũ esse
uastandũ ad dagobestũ regem
francorũ dirigens p&cons ut om̃s
niedeos regni sui ad frcbẽ catholiũ
baptizando ꝑciperit. Qdatusus¬
clago bt̃ impłeuit. herielius p
oms ꝓuineias imperii talẽ idẽq
faceere deereuit Ignorabat un
debꝑe calamitas contra imperi
cisa. adlatere mortis caueasi
suꝑmare caspiũ  rã ercolie cog¬
a naltitudune creuissent. tandẽ
ma sumentes ꝓiuncias hera¬
clii imperatoris uastandũ inruuN.
contraquos heraclius milites ad
resistendũ direx̃. Cũq proelia¬
re cȩpissent saracini milites su¬
perant eos que gladio grauiter
gatos herrclio recipiendũ offer̃.
heraclius cupiens suꝑ saracinos

Expanded text:
raclius imperator erat speciosus conspectu, pulchra facie, status forma dignae mensurae, fortissimus caeteris, pugnator egregius. Nam et saepe leones in arena, et inermis plures singulus interfecit. Cum esset litteris nimium eruditus, astrologus efficitur, per quod cernens a circumcisis gentibus divino nutu imperium esse vastandum, ad Dagobertum regem Francorum dirigens, petit ut omnes Judaeos regni sui ad fidem catholicam baptizandos praeciperet, quagobertus implevit. Heraclius per omnes provincias imperii talem idemque facere decrevit; ignorabat enim unde haec calamitas contra imperiucisa a latere montis Caucasi, super mare Caspium, terram, Ercoliae coga multitudine crevissent, tandem arma sumentes, provincias Heraclii imperatoris ad vastandum irruunt: contra quos Heraclius milites 640 ad resistendum direxit. Cumque praeliari coepissent, Sarraceni milites superant, eosque gladio graviter gatos Heraclio recipienda offerunt. Heraclius cupiens super Sarracenos
Abbreviated transcription (Latin):
ui distis prius mundericũ: Et
statĩ inruit populus in eũ. At ille
intelligens. ait. Eud eitissime
cognosco. qđ feceris ꝑ hoc uerbũ
signũ populis ad me int̾ficiendũ.
Verũ tamen dicotibi qͥ a periuriis
me decepisti. te uiuũ ultra nullus
aspici&. Et emissa lancea. insca¬
pulis eiꝰ ꝑfodit eũ. ceciditq & mor¬
tuus est. Euaginatũq deinceps
mundericꝰ gladiũ . cũ suis magnã
stragẽ depopulo illo fecit. Et
quẽ cũq assequi potuiss& nonde¬
stitit. Quo int̾fecto. res eiꝰfisco
collatae sunt
heodericꝰ uero & childebertus.
fedus inert̃. & dato sibi sacram̃to
ut nullus contra aliũ moueret᷑¬

Expanded text:
vidistis prius Mundericum?' Et vidistis prius Mundericum?' Et statim inruit populus in eum. At ille intellegens, ait: 'Evidentissime cognusco, quod feceris per hoc verbum signum populis ad me interficiendum; verumtamen dico tibi, quia periuriis me decipisti, te vivum ultra nullus aspiciet'. Et emissa lancea in scapulis eius, perfodit eum, ceciditque et mortuus est. Evaginatumque deinceps Mundericus gladium, cum suis magnam stragem de populo illo fecit, et quemcumque adsequi potuisset non distitit. Quo interfecto, res eius fisco conlatae sunt. Theudoricus vero et Childiberthus foedus inierunt, et dato sibi sacramento, ut nullus contra alium moveret
Abbreviated transcription (Latin):
diu regi resistere: Eoce ablatum
tibi cibũ. cũ te fames oppresserit.
ultro egredieris. & traderis ĩ manꝰ
inimicoꝵ: & morieris sicut unꝰ excanib:
Audi potius consiliũ meũ. & subde te .ei.
ut uiuere possis tu & filiitui. lunc
ille his mollitꝰ sermonib ait. Si
egredior. cõp̃ hensus arege int̃fici¬
or & ego & filii mei. Tomnes amici
qͥ mecũ sunt ad gregati. Cui aregi¬
silus ait. Nolitimere sed siius
egredi. accipe sacramentũ de hac
culpa & sta securus corã rege. & ne.
timeas. sed eris cũ eo sicut prius fuisti
Adhȩc mundericꝰ respondit. Vtinã
securus sĩ . quod non int̃ficiar. Iunc
aregisilus positis suꝑ altariũ scm̃
manib iurauit ei ut securus egre¬
deret᷑. Dato igit᷑ sacram̃to egre¬
diebat᷑ mundericus deporta
castelli. tenens manum a regisili
Iopulus autẽ exspectabat a longe
aspiciens euntẽ. Iunc prosigno
ait a regisilus. Quid aspicitis tã
untente opopuli. Annũquid non

Expanded text:
diu regi resistere? Ecce ablatum diu regi resistere? Ecce ablatum tibi cibum! Cum te famis oppraesserit, ultro egredieris et traderis in manus inimicorum et morieris quasi unus ex canibus. Audi potius consilium meum et subde te regi, ut vivere possis tu et filitui'. Tunc ille his mollitus sermonibus, ait: 'Si egredior, conpraehensus a regi interficior et ego et fili mei vel omnes amici, qui mecum sunt adgregati'. Cui Aregisilus ait: 'Noli timere, sed, si vis egredi, accipe sacramentum de hac culpa et sta securus coram regi. Ne timeas, sed eris cum eum, sicut prius fuisti'. Ad haec Mundericus respondit: 'Utinam securus sim, quod non interficiar!' Tunc Aregisilus, positis super altarium sanctum manibus, iuravit ei, ut securus egrederetur. Data igitur sacramenta, egredibatur Mundericus de porta castelli, tenens manum Aregisili, populus autem spectabat a longe aspiciens eum. Tunc pro signo ait Aregisilus: 'Quid aspicitis tam intenti, o populi? An numquid non