comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr nullis nr̃is meritis sumꝰ saluati: s sola misccłia
redep̃toris. Conticescant p̃cipitatores. magis quã
ꝯ uando: non scđm industriã uł laborẽ nr̃m. ꝑ
lauacrũ regenerationis. Regeneratione illa scił
de qua dñs dicit. nisi quis renatus fuerit ex aqua
et sp̃u scõ: non introiet in regnũ celoꝵ. Et reuonatiõis
sp̃s scĩ. De quo: apłs alio loco dicit. Renouamini sp̃u
mentis ur̃e: et induite nouum hominẽ. qͥ scd̃m dm̃
oribꝰ iustis. Diligentiꝰ attendamꝰ: ⁊ inueniemꝰ in pre¬
senti capitulo manfestissunã trinitatẽ. Beinignitas
quippe: clementia saluatoris nr̃ic̾̃i. non alteriꝰ ꝗͣ
di patris ꝑlauachrũ regenerationis et renouati¬

Expanded text:
quia nullis nostris meritis, sumus salvati de sola misericordia Redemptoris. Conticescant praecipitatores, magis quam vando, non secundum industriam, vel laborem nostrum. « Per lavacrum regenerationis. » Regeneratione illa, de qua Dominus dicit: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non introibit is sancti, » de qua Apostolus alio loco dicit: « Renovamini Spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem, qui secundum Deum ioribus justis. Diligentius attendamus, et inveniemus in praesenti capitulo manifestissimam. Trinitatem. Benignitas quippe atque clementia Salvatoris nostri Dei, non alterius quam Dei Patris, per lavacrum regenerationis, et renovati
Abbreviated transcription (Latin):
des efficim᷑ uite et̾̃nȩ. non scđm carnalẽ heredi¬
tatẽ. ut iudei autumant: neq scđm merita nr̃a

Expanded text:
des efficimur vitae aeternae; non secundum carnalem haereditatem, ut Judaei autumant: neque secundum merita n
Abbreviated transcription (Latin):
hospitalitas quoq et benignitas. p̃cipue debet ẽẽ in ep̃o.
et int̾ cunctos laicos eminentissima: sic et castitas ꝓprie.
et ut ita dix̾im pudicia sacerdotał ut non solũ ab oꝑe se
inmundo abstineat: s etiã ab in tuitu ocłoꝵ et cogitatiõiˢ
errore mens xp̃i corpꝰ confectura sit lib̃a. Iustꝰ quoq debet¬

Expanded text:
hospitalitas quoque et benignitas praecipue esse debent in episcopo, hospitalitas quoque et benignitas praecipue esse debent in episcopo, et inter cunctos laicos eminentissime; sic et castitas proprie, et, ut ita dixerim pudicitia sacerdotalis, ut non solum ab opere se immundo abstineat, sed etiam ab intuitu oculorum, et cogitationis errore, mens Christi corpus confectura sit libera. Justus quoque e
Abbreviated transcription (Latin):
enim multi docentes quȩ ñ oportet turpis lucri gr̃a: qͥ
totas domos subuertunt. et putant questũ ẽẽ pietatem.
Melior autẽ est iuxta salomonẽ modica acceptio cũ iusticia:
quã multa genimina cũ iniqͥtate. Et magis eligendum
in pauꝑtate nom̃ bonũ: quã in diuitiis nom̃ pessimum.
Ep̃c qui imitator apłi eẽ. cupit habens uictũ et uestitũ:
unt. Unde et aes nob excutit᷑ e zona. et una tantũ tum-¬
hospes fui et suscepistis me. Quantomagis ep̃c: cuiꝰ domꝰ
omniũ cõmune debet eẽ hospiciũ: Laicus enĩ unũ. aut
duos. aut paucos recipiens. impleuit hospitalitatis offi¬
cium: Ep̃c nisi om̃s receꝑit: in humauꝰ est. Benignsi: ut
hospites cum benignitate suscipiat. Benignꝰ autẽ dictꝰ:
in continentie dedisse putaret᷑. Quomͦ itaq mansuetudo.
patientia. sobrietas. mod̾atio. abstinentia. lucri appeticio.

Expanded text:
enim multi « docentes quae non oportet, turpis lucri gratia; » qui enim multi « docentes quae non oportet, turpis lucri gratia; » qui totas domos subvertunt, et putant quaestum esse pietatem. « Melior autem est, » juxta Salomonem, « modica acceptio cum justitia, quam multa genimina cum iniquitate ; » et magis eligendum in paupertate nomen bonum quam in divitiis nomen pessimum . Episcopus, qui imitator Apostoli esse cupit, habens victum et vestitum, nt. Unde et aes nobis excutitur de zona, et una tantum tuni« Hospes fui, et suscepistis me ; » quanto magis episcopus, cujus domus omnium commune esse debet hospitium? Laicus enim unum, aut duos, aut paucos recipiens, implevit hospitalitatis officium. Episcopus, nisi omnes receperit, inhumanus est. « Benignum, » ut hospites cum benignitate suscipiat. Benignus autem dictus, incontinentiae dedisse putaretur. Quomodo itaque mansuetudo, patientia, sobrietas, moderatio, abstinentia a lucri appetitione,
Abbreviated transcription (Latin):
ponsionis aurã peccati. quasi auento foliũ cõmouetur.
sleq uͦ qui aliqñ uascitur uracundus ẽ: sille dicit᷑ iracundꝰ.
qui crebro hac passione suꝑat᷑. Non uinolentũ. Prohibet
altari sensum suũ cont᷑ grauitas decorẽ et labiis disso¬
lutis cachinnet: uł si paululũ tristis cuiꝰdã rei fuerit re-¬
cordatꝰ int̾ pocula in singultos ꝓrumpat et lacͥmas. Non
ꝑcussorem: Quod quidẽ et simplicit̃ intellectũ edificat
audientẽ ne facile manũ porrigat ad cedendum: nec in
os alteriꝰ uerb̾andũ. insanꝰ erumpat. ꝑcussorẽ aut̃ ep̃m
ille condempnat. qͥdorsũ posuit ad flagella: et maledictꝰ
ñ remaledix̃. S: meliꝰ ẽ. ut ñ ꝑcussorẽ illum ẽẽ dicamꝰ. qͥ
mansuetꝰ et patiens sit. Ut sciat in tempore qͥdloqũdũ
sit. quid tacendũ: nec sermone in utili conscientiã ꝑcu-¬
tit infirmoꝵ. Nonturpis lucri cupidũ. Turpis quoq
lucri appetitꝰ ab eo qui ep̃c futurꝰ est eẽ debet alienꝰ. Sunt

Expanded text:
 quasi a vento folium, commovetur. Neque vero qui aliquando irascitur, iracundus est; sed ille dicitur iracundus, qui crebro hac passione superatur. « Non vinolentum. » Prohibet altet risum contra gravitatis decorem, et labiis dissolutis cachinnet, vel si paulum tristis cujusdam rei fuerit recordatus, inter pocula in singultus prorumpat et lacrymas. « Non percussorem. » Quod quidem et simpliciter intellectum aedificat audientem, ne facile manum porrigat ad caedendum; ne in os alterius verberandum insanus erumpat. Percussorem autem episcopum ille condemnat, qui dorsum posuit ad flagella, et maledictus non remaledixit. Sed melius est ut non percussorem illum esse dicamus, qui mansuetus et patiens, scit in tempore quid loquendum sit, quid tacendum, nec sermone inutili conscientiam percutit infirmorum. « Non turpis lucri cupidum. » Turpis quoque lucri appetitus ab eo, qui episcopus futurus est, esse debet alienus. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
SS nec de nature bono glem᷑. Errantes et seruientes
desideriis et uoluptatibꝰ uariis. in malicia et min-¬
uidia agentes: odibiles odientes inuicẽ. Eoce quales
eramꝰ ante gr̃am ꝑ lib̾i arbitrii lib̾tatẽ. Alii hunc
locũ ita intelligunt ut ñ de paulo et apłis s sub
ꝑsona sua et apollo⁊⁊ cephe. et de dissensione. et
scismate. quod arguebat corurthios ẽ locutꝰ: ita
etiã inp̃senti loco se et apłos nominans om̃s qui
in xp̃o credid̾ant: quales fuerint ante regenera-¬
tionẽ lauacri uitał: ostend̾it. Simul autẽ et hu¬
militas eiꝰ ẽ admiranda. quod qͥ omnẽ humilitatẽ
iusticiãq legis quisquilias. ⁊ purgam̃ta contẽpsit
recte se sine xp̃o uiciis om̃ibꝰ seruisse memorarit.
Cũ autẽ benignitas ⁊ humanitas apparuit sal¬
Es uatoris nr̃i di. ñ ex oꝑibꝰ iusticiȩ q̃ fecimꝰ nos.: quȩ

Expanded text:
es desideriis, et voluptatibus variis, in malitia, et invidia agentes, odibiles, odientes invicem. » Ecce quales eramus ante gratiam per liberi arbitrii libertatem. Alii hunc locum ita intelligunt, ut non de Paulo et apostolis, sepersona sua, et Apollo, et Cephae, de dissensione, et schismate, quod arguebat Corinthios, est locutus ; ita etiam in praesenti loco, se, et apostolos nominans, omnes, qui in Christo crediderant, quales fuerint ante regenerationem lavacri vitalis, ostenderit. Simul autem et humilitas ejus est admiranda, quod in omnem humilitatem, justitiamque legis, quasi quisquilias, et purgamenta contempsit, recte se sine Christo vitiis omnibus servisse memorarit. « Cum autem benignitas, et humanitas apparuit Salvatoris nostri Dei: non ex operibus justitiae, quae fecimus no
Abbreviated transcription (Latin):
cos. Admone illos pͥncipibꝰ et potestatibꝰ subditos
subditos eẽ. Quia dixerat admone illos principi¬
bus et potestatibꝰ subditos ẽẽ: pot̾at his qͥ torm̃¬
ta formidant. occasio ad negandũ dari. dum ux-¬
ta apłi dictũ se assererent principatibꝰ et potes¬
quere uoluntatẽ. Sin uͦ malũ et contͣ dm̃ sapit:
responde ei illud de actibꝰ apłoꝵ. Obedire oportet¬

Expanded text:
cos. « Admone illos, principibus, et potestatibus subditos cos. « Admone illos, principibus, et potestatibus subditos esse. » Quia dixerat: « Admone illos, principibus, et potestatibus subditos esse, » poterat his, qui tormenta formidant, occasio ad negandum dari, dum juxta Apostoli dictum, se assererent principatibus et potesquere voluntati; sin vero malum, et contra Deum sapit, responde ei illud de Actibus apostolorum: « Obe
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o merito saluati sumꝰ. scd̃m illud quod in alio
loco dr̃. ꝓnichilo saluos faciet eos. Que gr̃a omnibꝰ¬
⁊s hominibꝰ ideo apparuit ut erudiret nos. Ut abne¬
gantes impietatẽ et scłaria desidia. Scłare ẽ omne
desideriũ carnale. et omnis ambitio temporał. dõ
ipso docente: attendite ne gͣuent᷑ corda ur̃a in crapu-¬
loco idem beatꝰ apłs: dicens. Nonplus saꝑe quã opor¬
tet saꝑe: sed saꝑe ad sobrietatẽ. Ueruntam in hac tͥꝑ¬
delectamenta luxuriȩ: iuste uiuit: qui ꝓximum
nullatenꝰ ledit et ei bñficia inqͣntũ ualet inpendit:
pie uiuit: qui a societate eccłiasticȩ unitatis nulla
ratione discedit. s intͣ eccłiam positꝰ. eaque certis¬
sime nouit ad scientiã uere fidei ꝑtinere: indu-¬
bitant᷑ tenet: illa uero quȩ ignorat. aut de quibꝰ
dubitat: humilit̃ ac patient̃ explorat: donec¬
siquid alit̾ sapit deo sibi reuelante cognoscat. Hȩc autẽ

Expanded text:
nostro merito salvati simus, secundum inostro merito salvati simus, secundum i Pro nihilo salvos facies eos . » Quae gratia omnibus hominibus ideo apparuit, ut erudiret nos. « Ut abnegantes impietatem, et saecularia desideria. » Saeculare est omne desiderium carnale, et omnis ambitio temporalis, Deo ipso dicente: « Attendite, ne graventur corda vestra in crapuloco idem beatus apostolus, dicens: Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem . Verumtamen in hac tridelectamenta luxuriae; juste vivit qui proximum nullatenus laedit, et ei beneficia in quantum valet impendit; pie vivit, qui a societate ecclesiasticae unitatis nulla ratione discedit, et intra Ecclesiam positus, ea quae certissime novit ad scientiam verae fidei pertinere indubitanter tenet; ea vero quae ignorat aut de quibus dubitat, humiliter ac patientsi quid aliter sapit, Deo sibi revelante cognoscat. Haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea nunc apłs et seruis precepta contitiit: scił
ut parti eccłȩ menbrisq corpis xp̃i. & quomͦ
suꝑiꝰ anus. adolescentulas. uiuenes. qͥ a titus erudire de-¬
beret edocuit: ita nunͭ seruis apta p̃cepta constituit.
Primũ ut subditi sint dñis sius in omnibꝰ: in his aũ
omnibꝰ quȩ ñ sunt contr̃ta deo: ut si dñs cauibet q̃
non sint aduersa scripturis scĩs: subiciat᷑ seriuis dño.
cepta decernat. Serui inqͥt: dnĩs suis subditi sint¬
⁊s in omnibꝰ. Apparuit enĩ gr̃a d̃ĩ saluatoris nr̃i omni¬
bus hominibꝰ: erudiens nos. Post cathologum doc-¬
trine ad titũ. quid senes. quid anus. quid adolesiẽ¬
tulas.:⁊ iuuenes. qͥd ad extremũ seruos erudire de-¬
serui. greci et barbari. circumcisi habentis p̃putũ mu¬
lieris et uiri: s cuncti in xp̃o unũ sumꝰ: uniu̾si ad clĩ
regna uocam᷑. Om̃s post offensam patri nr̃o recon-¬
xp̃c. uel quod xp̃i di saluatoris hec sit gr̃a: et non

Expanded text:
propterea nunc Apostolus et servis praecepta constituit, scilicet, ut parti Ecclesiae, membrisque corporis Christi. Et quomodo superius anus, adolescentulas, juvenes, quid Titus erudire debere, edocuit; ita nunc servis apta praecepta constituit: primum ut subditi sint dominis suis in omnibus; in his autem omnibus, quae non sunt contraria Deo, ut si dominus ea jubet, quae non sint adversa Scripturis sanctis, subjiciatur servus domino; personis praecepta decernat: « Servi, inquit, dominis suis subditi sint in omnibus. » « Apparuit enim gratia Dei Salvatoris nostri omnibus hominibus erudiens nos. » Post catalogum doctrinae ad Titum, quid senes, quid anus, quid adolescentulas, et juvenes, quid ad extremum servos erudire deservi, Graeci, et barbari, circumcisi, et habentis praeputium, mulieris, et viri, sed cuncti in Christo unum sumus; universi ad Dei regnum vocamur; omnes post offensam Patri nostro reconChristus, vel quod Christi Dei Salvatoris haec sit gratia; et non
Abbreviated transcription (Latin):
dem detraherent religionẽ xp̃ianã. In eo uero quod su¬
ꝑus ait. anus similiter. hoc ẽ ita ut uiri senes: in om̃ibꝰ
sobrie. honestes. pudice. sane infide. ⁊ castitate et paci-¬
entia: ut non sint accusatrices: non uino multo ser¬
uientes: bene docentes: et insexu suo hoc habeant
⁊ ꝓprium. ut sint in habitu sc̃o. Iuuenes similit̾ exhorta¬
re: ut sobrii sint. Sicut in eo qd̃ supͣ preceꝑat dicens.
Anus similit᷑ in habitu scõ. Similitudinẽ anuũ dixera¬
mus. ad senes ẽẽ referendam: ita nc̃ in eo quod intulit.
uiuenes similit̾ hortare. ut pudici sint: similitudinẽ
iuuenũ ad anus. et ꝑ anus ad senes arbitram᷑ aptan-¬
dã. ut senum habeant sobrietatẽ. et honesti sint et pu-¬
dici.⁊ sani infide et caritate. et pacientia. ut pudici
sint in om̃ibꝰ. tã scił mente quã corpore: tam oꝑe quã
cogitatione.: ut nulla sit in adolescente suspicio tur¬

Expanded text:
dem, detraherent Christianae religioni. In eo vero, quod sudem, detraherent Christianae religioni. In eo vero, quod superius ait: « Anus similiter » , hoc est, ita ut viri senes, in omnibus sobriae, honestae, pudicae, sanae in fide, et castitate, et patientia, ut non sint accusatrices, non vino multo servientes, bene docentes, et in sexu suo hoc habeant proprium, ut sint in habitu sancto. « Juvenes similiter exhortare, ut sobrii sint. » Sicut in eo, qnod supra praeceperat, dicens: « Anus similiter in habitu sancto, » similitudinem anuum dixeramus ad senes esse referendam; ita nunc in eo quod intulit: « Juvenes similiter hortare, ut pudici sint, » similitudinem juvenum ad anus, et per anus ad senes arbitramur aptandam, ut senum habeant sobrietatem, et honesti sint, et pudici, et sani in fide, et charitate, et patientia; ut pudici sint in omnibus, tam scilicet mente, quam corpore, tam opere, quam cogitatione; ut nulla sit in adolescente suspicio tur
Abbreviated transcription (Latin):
arum exemplũ. Est gͦ habitꝰ non sc̃s: de quo alibi diett.
non in tortis crinib: aut ueste preciosa. Hon crimina¬
trices: id est ne uel cognita. aut in cognita alioꝵ pec-¬
cata quasi connicia aliis in facie ꝓferant. Non uino
multo seruientes. s modicũ ad sobrietatẽ ꝓpter salu¬
tem corporis bibentes. Bene docentes: docere illas
ꝑmisit. s feminas: et hoc ñ in eccłia: s pͥuatĩ in suo
sexii. Adolescentulas. ut uiros suos ament. ñ alie¬
nos. Siue qr alique conteinentes erant: ne si non
diligerent suos iuros: ũbum di tanquã discidiũ
⁊ p̃dicans culparet᷑. Prudentes: castas: sobrias. domꝰ¬
ꝯs curam habentes: ne uiros suos in aliquo contristent. Be
gs nignas: subditas iuris siuis. ut non blasphemet᷑ uerbũ
dei. Ne uel ipsi blasphemarent. sinegligentes eẽnt. uł
alii uidentes eas peiores effectas quã fuerant ante fi¬

Expanded text:
arum exemplum. Est ergo habitus non sanctus, de quo alibi dicit: arum exemplum. Est ergo habitus non sanctus, de quo alibi dicit: « Non in tortis crinibus, aut veste pretiosa . » « Non criminatrices, » id est ne vel cognita vel incognita aliorum peccata, quasi convicia, aliis in facie proferant. « Non vino multo servientes. » Sed modicum ad sobrietatem propter salutem corporis bibentes. « Bene docentes. » Docere illas permisit, sed feminas, et hoc non in Ecclesia, sed privatim in suo sexu. « Adolescentulas, ut viros suos ament. » Ut non alienos, sive quia aliquae continentes erant ne, si non diligerent viros suos, verbum Dei, tanquam dissidium raedicans, culparetur. « Prudentes, castas, sobrias, domus curam habentes, » ne viros suos in aliquo contristent. « Benignas, subditas viris suis, ut non blasphemetur verbum Dei, » ne, vel ipsi blasphemarent, si negligentes essent, vel alii videntes eas pejores effectas, quam fuerant ante fi
Abbreviated transcription (Latin):
appellat: quos necessẽ est. om̃ibꝰ formã h̃bere: ne iu¬
moribꝰ malũ exemplũ p̃beant: Pudici: prudentes.
saui infide: indilectione: in pacientia. Generaliter
tito ante p̃cipiens quid ipse loqͥ deb̾et ad cunctos
in eo quod ait. tu uͦloquere quȩ decet sanam doctͥnã:
nunc ꝑsingulas species quid unam quamq etatem
deceat: exponit. Primũ senibꝰ uiris conuementiã: de¬
uide anus quid deceat: tercio quȩ.adolescentibꝰ
apta sint. tam maribꝰ uidelicet quã feminis: licet in
precepto mulierũ uetularũ de adolescentibꝰ fenunᷤˢ
mandata subiecerit. ut non tam ipse doceret adolescen¬
tulas quã quid ã uetuł docerent᷑ exponeret: extrena
deseruis et ꝑsingulas etates. et conditiones sic decenter
p̃cepta constituit: ut sermo eiꝰ uitȩ morũq sit regula.
Anus sinilit̃ in habitu scõ. Id est que eligebant᷑ ad ali-¬

Expanded text:
appellat, quos necesse est omnibus formam praebere, ne juappellat, quos necesse est omnibus formam praebere, ne junioribus malum exemplum praebeant. « Pudici, prudentes, sani in fide, in dilectione; in patientia. » Generaliter Tito ante praecipiens quid ipse loqui deberet ad cunctos, in eo, quod ait: « Tu vero loquere quae decent sanam doctrinam. » Nunc per singulas species, quid unamquamque aetatem deceat; exponit; primum senibus viris convenientia; deinde anus quid deceat; tertio, quae adolescentibus apta sint, tam moribus videlicet quam feminis; licet in praecepto mulierum vetularum de adolescentibus feminis mandata subjecerit, ut non tam ipse doceret adolescentulas, quam quid a vetulis docerentur exponeret. Extrema de servis, et per singulas aetates, et conditiones sic decenter praecepta constituit, ut sermo ejus; vitae morumque sit regula. « Anus similiter in habitu sancto » Id est quae eligebantur ad ali
Abbreviated transcription (Latin):
uimundũ contaminatis fiat. Alio quin infideles quosq
atq pollutos. etiã panis benedictionis et calix dñicꝰ
ñ uiuat: quia qui indigne comed̾it de pane illo
et de calice bib̾it: iudiciũ sibi manducat et bibit.
Aduentu enĩ xp̃i purgata sunt om̃ia. Confitent᷑
se nosse dm̃: factis aut̃ negant. Neminẽ enĩ ut se.
dicunt nosse xp̃m. quibꝰ ex lege ꝓmissũ ẽ: s factiᷤ
negant aduentũ eiꝰ: dum se sine legis auxilio
putant iustificari non posse. Cum suit abominati. et
quis honorat dm̃ et corde ꝓcul recedit: ita dm̃ sermo¬
ne quis confitet᷑: oꝑib negat. Negans autẽ opibꝰ dm̃ con¬
Unde euenit ut adom̃e opꝰ bonũ reꝓbus sit: quo scił
cum ñ sint bona: dum mentis ꝑuersitate sunt repba.
quat᷑. quȩ sane conueniant doctrine: qr tunc doctri¬
ne fit sanitas. cũ doctoris doctrina parit᷑. et uita con-¬
sentiunt. Senes ut sobrii suit. Hic senes ecclẽ semiores

Expanded text:
immundum contaminatis fiat. Alioquin infideles quosque immundum contaminatis fiat. Alioquin infideles quosque atque pollutos, etiam panis benedictionis, et calix Dominicus non juvat, quia qui indigne comederit de pane illo et de calice biberit, judicium sibi manducat et bibit . Adventu enim Christi purgata sunt omnia. « Confitentur se nosse Deum, factis autem negant. » Neminem enim, ita ut se, dicunt nosse Christum, quibus ex lege promissus est, sed factis negant adventum ejus, dum se sine legis auxilio putant justificari non posse. « Cum sint abominati, et quis honorat Deum, et corde procul recedit, ita Deum sermone quis confitetur, operibus negat. Negans autem operibus Deum, conUnde evenit ut ad omne opus bonum reprobus sit; quo scili, non sint bona, dum mentis perversitate sunt reprobaquatur quae sanae conveniant doctrinae; quia tunc doctrinae sit sanitas, cum doctoris doctrina pariter et vita consentiunt. « Senes, ut sobrii sint. » Hic senes Ecclesiae seniores
Abbreviated transcription (Latin):
subditi. uaniloqui. et deceptores. maxine qui de cͥ¬
cuncisione sunt. et de his qui abhis decepti fuerant.
consequent᷑ addiderat: increpa illos acrit̃ ut sani sĩt
infide. non intendentes udaicis fabulis. et manda¬
has. et ad romanos plenissime disputat᷑. putabant
int̾ eybos eẽ distantiã: cũ aliqui nundi. aliqͥ uiden¬
tur inmundi: ꝓpt̾ea nunc infert munda mundis.
his uidelicet qui in xp̃o credunt: et sciunt om¬
nẽ creaturã dĩ bonã eẽ. et nichil abiciendum: qd̃
cum gratiaꝵ actione ꝑcipit᷑. Comqͥnatis autẽ et
infide lib nichil ẽ mundũ. Coinquinati sunt et in¬
fideles: qͥ non credunt iugũ legis xp̃m donando
fidem. a collo credentiũ abstulisse. id: omina quȩ tẽ
cabant. S inqͥnare sunt eoꝵ et mens et conscientia:
ꝓpterea etiam quȩ munda sunt ꝑnaturã: eis in¬
munda fiunt. Non quo in mundũ fiat aliqͥd: s
ꝓ qualitate uescentium. et mundũ mundis: et

Expanded text:
subditi, vaniloqui et deceptores, maxime qui de cisubditi, vaniloqui et deceptores, maxime qui de circumcisione sunt, » et de his, qui ab eis decepti fuerant, consequenter addiderat, « incin fide, non intendentes Iudaicis fabulis et mandahinter cibos esse distantiam, cum aliqui mundi, aliqui viderentur immundi; propterea nunc infert, « omnia munda mundis, » his videlicet, qui in Christo credunt et sciunt omnem creaturam Dei bonam esse, et nihil abjiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur. « Coinquinatis autem et infidelibus nihil est mundum » . Coinquinati sunt, et infideles, qui non credunt jugum legis, Christum, donando fidem, a collo credentium abstulisse, id est omnia, quae cabant. Sed inquinatae sunt eorum et mens, et conscientia. Propterea etiam quae munda sunt per naturam, eis immunda fiunt, non quo immundum fiat aliquid, sed pro qualitate vescentium, et mundum mundis et
Abbreviated transcription (Latin):
te concessit: etiã cetera confutasse credendus est.
Quã obcausam increpa illos dure: ut sam sint in
side. Quia enĩmendaces sunt et male bestu
qui falsa ꝑsuadent: qui ferarũ ritu sanguinem
sitiunt deceptorum. iccirco increpa illos: ut sani sint
in fide. De qua fidei saitate inconsequentibus loquit᷑:
senes sobrios eẽ: honestos: pudicos: sanos in fide. et ca¬
ritate. et pacientia Ad quã fidei similitudinẽ: Aoctrma
quoq samtas appellatur. Non intendentes iudaieis
fabulis. et mandatis hominũ: se aduersantiũ a uerita¬
te. Traditionihꝰ humanis. de quibus udei in euglio
arguunt᷑. ꝑ e saẏam: dm̃ non corde ẜ labiis honoran¬
tes. Aduersantium se aueritate. a grã scił noui tes-¬
tamenti. quȩ in eugłio reuelata ẽ et p̃dicta. Uel una-¬
ginibꝰ. siue dictis. et factis. inuet̾i testam̃to. Om̃ia
munda mundis. Quia suꝑiꝰ dixerat sunt multi non

Expanded text:
te concessit, et caetera confutasse credendus est. « te concessit, et caetera confutasse credendus est. « Quam ob causam increpa illos dure, ut sani sint in fide. » Quia enim mendaces sunt, et malae bestiae, qui falsa persuadent, qui ferarum ritu sanguinem sitiunt deceptorum, idcirco increpa illos, ut sani sint in fide; de qua fidei sanitate in consequentibus loquitur: Senes sobrios esse, honestos, pudicos, sanos in fide, et charitate, et patientia; ad quam fidei similitudinem, doctrina quoque sanitas appellatur. « Non intendentes Judaicis fabulis et mandatis hominum, se aversantium a veritate. » Traditionibus humanis, de quibus Judaei in Evangelio arguuntur per Isaiam : Deum non corde, sed labiis honorantes. « Aversantium se a veritate » A gratia scilicet Novi Testamenti, quae in Evangelio revelata est, et praedicata vel imaginibus, sive dictis et factis in Veteri Testamento. « Omnia munda mundis. » Quia superius dixerat. « Sunt enim multi non
Abbreviated transcription (Latin):
ait ꝓprius eorum ꝓpħa ñ specialit̾ ad iudeos. et eos
qui de circumcisione sunt: s ad multos refertur qui
quia increta erant. cretenses fuisse credendisunt amai¬
tes mendatiũ: et non quomͦ solet incurri: s semꝑ
id est assiduȩ mendaces. Male bestiȩ uentres pigri .i.
uoiatores ociosi: et iccirco ferias et ociosa libenter
admitcunt. Dictum ẽ hoc de quodã epimenide qui
cretensis fuit: incuiꝰ libris inuenit᷑ hic uersus exa-¬
meter qui ingrecum pedib stat: qui homo int̃ pro
pħas dĩ non inuenit᷑: nec illa di eloquia ꝑtinent:
quȩ uideis dicit ẽẽ credita. Id̃o non cõmemorauit
apłs nom̃ eiꝰ. sic̃ solet commemorare ꝓpħas dĩ: inqͣ ẽ
au cͦtoritas dĩ. Testimoniũ hoc uerum est. Non
totium carmen de quo testimoniũ sumptũ est.
s tm̃ hoc testimoniũ hic uersiculus quo mendaces
uocant᷑: et utiq qui in una tantũ poematis par-¬

Expanded text:
ait, « proprius eorum propheta, » non specialiter ad Judaeos, et eos, ait, « proprius eorum propheta, » non specialiter ad Judaeos, et eos, qui de circumcisione sunt, sed ad multos referatur, qui quia in Creta erant, Cretenses fuisse credendi sunt, amantes mendacium, et non quomodo solet incurri, sed semper idem, assidue mendaces. « Malae bestiae, ventres pigri, » id est voratores otiosi, et idcirco ferias, et otia libenter admittunt. Dictum est hoc de quodam Epimenide, qui Cretensis fuit, in cujus libris hoc invenitur versuum hexametrum, qui in Graecum pedibus stat, phetas Dei non invenitur. Nec ad illa eloquia Dei pertinet, quae Judaeis dicit esse credita. Ideo non commemoravit Apostolus nomen ejus, sicut solet commemorare prophetas Dei in qua est auctoritas Dei. « Testimonium hoc verum est » . Non totum carmen, de quo testimonium sumptum est: sed tantum hoc testimonium, hic versiculus, quo mendaces vocantur. Et utique qui in una tantum poematis par
Abbreviated transcription (Latin):
testimonioꝵ pondẽ ĩponere. Maxime qui de cutũcisione
sunt. Qui humanas potiꝰ tradiciones: quã diuina nianda-¬
ra locunt᷑. Quos oportet redargui: idẽ. prudenter scrip¬
turaꝵ testimoniis eos oportet coniuncere. Qui uniuer-¬
sas domꝰ subuertunt: idest non unã. aut paucas domoᷤ
s uniu̾sas cũ dñis famulisq subuertunt. Docentes que
non oportet. De ciboꝵ differentia. de sabbi iam abolicioe
de circũtisionis inuria: quȩ iam supflua sunt tempori¬
bus xp̃i: cerimonie scilicet uideoꝵ. Turpis lucri gr̃a.
Quia enim deus ẽ eis uent̃ ipsoꝵ. turpis lucri gr̃a uolt̃
proprios facere discipłos: ut quasi magistri a sectatoribus
suis alant᷑. Possumꝰ autẽ et alit̾ interp̃tari. hoc quod dic¬
uerbo usum quo om̃s heretici ꝑuersa docent ẽẽ homi¬
num. solent asserere lucratores: cũ nonlucrũ sit s ꝑdi¬

Expanded text:
testimoniorum pondere imponere. « Maxime qui de circumcisione testimoniorum pondere imponere. « Maxime qui de circumcisione sunt. » Qui humanas potius traditiones, quam divina mandata loquuntur. « Quos oportet redargui; » id est, prudenter Scripturarum testimoniis eos oportet convincere. « Qui universas domos subvertunt; » id est, non unam, aut paucas domos, sed universas cum dominis famulisque subvertunt. « Docentes quae non oportet » , de ciborum differentiis, de Sabbati jam aboliti otio, de circumcisionis injuria; quae jam superflua sunt temporibus Christi, caeremoniae scilicet Judaeorum. « Turpis lucri gratia. » Quia enim deus est eis venter ipsorum, turpis lucri gratia volunt proprios facere discipulos, ut quasi magistri a sectatoribus suis alantur. Possumus autem et aliter interpretari hoc, quod diclum communi verbo usum, quo omnes haeretici, cum perversa docent, se hominum solent asserere lucratores, cum non lucrum sit, sed perdi
Abbreviated transcription (Latin):
iustꝰ in paucis: ep̃s uͦ intot debet exercere iusticiã. quod
tur÷ non fabulas uanas. et oecisas sectet᷑. Ut potens sit
exortarumn doctrina sana. Sana doctrina illa ẽ: quȩ sa-¬
nat audientes. Ut quod dono dei habet. non ei existat
ingratꝰ: sibi hoc adscribendo. Et eos qui contradicunt
arguere. Tal eligendꝰ est. eccłe p̃sul. qui exhortari possit
nutantes. et contͣdicentes redarguere: hoc ẽ testimoniis
ficere aduersus eos qͥ dicunt magistris eccłiarũ. innocen-¬
tiam iute posse sufficere: absq scientia scripturaꝵ. Sunt
enim multi et non subditi. uaniloqui et mentiũ decep-¬
tores. Qui eccle futurꝰ est pͥnceps: habeat eloqñtiam
cum uitȩ integritate sociatã: ne oꝑa absq sermone sĩt
tacita. et dicta factis deficientibus erubescant: maxi¬
me cum sint ñ pauci: s plures. Nec subditi: s ꝓterui.
Tales homines doctor eccłe. cu animȩ popłoꝵ credite
sunt. scripturaꝵ debet ratione suꝑare. et silentiũ illis

Expanded text:
in paucis; episcopus vero in tot debet exercere justitiam, quos tur; nec fabulas vanas et otiosas sectetur. « Ut potens sit exhortari in doctrina sana. » Sana doctrina illa est, quae sanat audientes, ut quod dono Dei habet, non ei existat ingratus, sibi hoc ascribendo. « Et eos, qui contradicunt, redarguere. » Talis eligendus est Ecclesiae praesul, qui exhortari possit nutantes, et contradicentes redarguere, hoc est, testimoniificere adversus eos, qui dicunt magistris Ecclesiarum innocentiam vitae posse sufficere absque scientia Scripturarum. « Sunt enim multi, et non subditi, vaniloqui et mentium deceptores. » Qui Ecclesiae futurus est princeps, habeat eloquentiam cum vitae integritate sociatam, ne opera absque sermone sint tacita, et dicta factis deficientibus erubescant, maxime cum sint non pauci, sed plures; nec subditi, sed protervi. Tales homines doctor Ecclesiae, cui animae populorum creditae sunt, Scripturarum debet ratione superare, et silentium illis
Abbreviated transcription (Latin):
terno. iam in p̃destinatione fixuni erat quod suo temꝑe
futurũ erat: Scdm p̃ceptum saluatoris nr̃i dei. Non
hio alus intelligit᷑ saluator ds quã filiꝰ. Ipse enim unꝰ
idemq cum patre et sp̃u scõ: unus et uerus saluator
et deus est. Tito dilecto filio. Titum filium suũ uocat.
scilicet doctrina. exemplo. eruditione. atq disciplina:
non tam̃ natura. Scdm cõmunem fidem. Utrum nam
om̃iũ qui in xp̃o credebant. cõmunẽ dixerit fidẽ an
cõmunẽ suã tantũ et titi: Quod quidẽ meliꝰ uidetur
apłi pauli et citi fidem fusse cõmunẽ quã omniũ cre-¬
dentiũ: in quibꝰ ꝓuarietate mentiũ fides quoq cõmu-¬
nis eẽ. non poterat. s diu̾sa. Gr̃a et pax a deo patre

Expanded text:
terno, jam in praedestinatione fixum erat, quod suo tempore terno, jam in praedestinatione fixum erat, quod suo tempore futurum erat? « Secundum praeceptum Salvatoris nostri Dei. » Non hic alius intelligitur Salvator Deus, quam Filius. Ipse enim unus, idemque cum Patre, et Spiritu sancto, unus, et verus Salvator et Deus est. « Tito dilecto filio. » Titum filium suum vocat, scilicet doctrina, exemplo, eruditione, atque disciplina, non tamen natura, « secundum communem fidem. » Utrumnam omnium, qui in Christo credebant, communem dixerit fidem, an communem, suam tantum et Titi? Quod quidem melius videtur apostoli Pauli, et Titi fidem fuisse communem, quam omnium credentium; in quibus pro varietate mentium fides quoque communis esse non
Abbreviated transcription (Latin):
Quam ponsit: qui ñ mentitur ideus. Sinon mentit᷑.
agnoscite ueritatẽ. et ueritas liberabit uos quia
ueritas xp̃c est. et non aliud exibet. quã quod ꝓ¬
misit et ustis scilicet et inuistis quãuis durũ hoc
hominibꝰ uid̾eat᷑. uł sic accipiendũ quod ꝓmisit
abrahe quod benedicerent᷑ in ipso om̃s gentes. hec
eius coapłoꝵ. Aute tempora scl̃aria: manifestauit¬
autẽ temporibus suis uerbũ suũ: in p̃dicatione
quȩ credita ẽ mͥ. Ecce dixit quod fuerint tempora
et̾̃na: quȩ taĩ ñ fuerunt deo eoetna. Siqͥdẽ
ille aute tempora scł̃aria.aid est ȩt̃na non solum
erat. uerum etiã ꝓmisit uitam et̃nam: quã manifestaũ
temporibus sius idest congrius. Quid aliud est uerbum
suum: Ipse ẽ enim uita etña. Quomͦ autẽ ꝓmisit cum
hominib utiq ꝓmiserit. qͥ nondũ erant ante tempora et̃¬
na: nisi quia in eiꝰ et̃nitate atq in ipso uͣbo. eidem cõe-¬

Expanded text:
Quam promisit qui non mentitur, Deus. » Si non mentitur, Quam promisit qui non mentitur, Deus. » Si non mentitur, agnoscite veritatem, et veritas liberabit vos; quia veritas Christus est, et non aliud exhibet, quam promisit, et justis scilicet, et injustis, quamvis durum hoc hominibus videatur. Vel sic accipiendum: Quod promisit Abrahae, quod benedicerentur in ipso omnes gentes, haec ejus coapautem temporibus suis verbum suum in praedicatione, quae credita est mihi. » Ecce dixit quod fuerint tempora aeterna, quae tamen non fuerunt Deo coaeterna. Siquidem ille ante tempora saecularia, id est, aeterna non solum erat, verum etiam promisit vitam aeternam, quam manifestavit temporibus suis, id est, congruis. Quid aliud Verbum suum? Ipse est enim vita aeterna. Quomodo autem promisit, cum hominibus utique promiserit, qui nondum erant, ante tempora aeterna, nisi quia in ejus aeternitate, atque in ipso Verbo ejus eidem coae
Abbreviated transcription (Latin):
ego elegi uos. Et agnitionẽ ueritatis: que scd̃m pie-¬
tatem est. Queritur quare ad id quod ait scđm fidẽ
electorum. et agnitionẽ ueritatis iunxerit quȩ scđ̃m
pietatem est: utrum nr̃a sit aliqua ueritas. que ñ im
pietate sit posita: et nunc ad distinctionẽ illius in-¬
feratur agnitio ueritatis: que scd̃m pietatẽ est. Est
plane ueritas: que non habet pietatem. Siquis gra¬
maticã artem nouerit. uł dialeticam ut rationẽ rec-¬
te loquendi habeat: et int̾ falsa et uera diudicet:
geometria quoq et arismetica. et musica habent
in sua scientia ueritatẽ: s non est illa scientia pie-¬
tatis. Scientia pietatis est: nosse legem: intelligere
ꝓpħas: eugłio credere: apłos non ignorare. Ut ȩc̃¬
trario multi sunt qͥ habent pietatis uerã cognitio¬
nẽ: s non statim et ceterarum artium. et ea de quibꝰ
spem uitȩ exerne posita est: quia statim qui se cog-¬

Expanded text:
ego elegi vos . » « Et agnitionem veritatis, quae secundum pieego elegi vos . » « Et agnitionem veritatis, quae secundum pietatem est. » Quaeritur quare ad id quod ait: « Secundum fidem electorum Dei, et agnitionem veritatis, » Junxerit: « Quae secundum pietatem est. » utrum nam sit aliqua veritas, quae non in pietate sit posita, et nunc ad distinctionem illius inferatur agnitio veritatis, « quae secundum pietatem est. » Est plane veritas, quae non habet pietatem. Si quis grammaticam artem noverit, vel dialecticam, ut rationem recte loquendi habeat, et inter falsa et vera dijudicet. Geometria quoque, et arithmetica, et musica habent in sua scientia veritatem, sed non est illa scientia pietatis. Scientia pietatis est nosse legem, intelligere prophetas, Evangelio credere, apostolos non ignorare. Et e contrario multi sunt, qui habent pietatis veram cognitionem, sed non statim et caeterarum artium, et earum, de quspem vitae aeternae posita est; quia statim ei, qui se cog
Abbreviated transcription (Latin):
ritas in cordibus nr̃is. Idcirco & a dño ñ dicti sunt.
serui s amici: qui tam̃ est et a semet ipsis & a dño
dicti sunt serui: nimirũ non ex timore:. sed amo-¬
statim et apłs: sed quicumq apłs et seruus. Sed
filius unum sunt. et qui crediderit in filium cre-¬
dit et inp̾atrem: quia om̃is qui ñ credit in filium
neo patrẽ habet. Seruitus itaq in different̃ apłi
pauli: sicut ad patrem. ita ad filium referenda ẽ.
Scdmn fidem electorũ dei: id ẽ eorũ. qui non tantũ uocati
sunt s electi. Electorũ quoq ipsorum magna diu̾sitas ẽ:
ꝓuarietate temporũ seusuuĩ atq sermonũ. Nec statim qͥ
electus dei est uel iuxta electionẽ possidet fidem. uł iuix¬
ta fidem habet sciẽtiam ueritatis: sed scdm eam fidem
quã ipse infundit. & facit credentes: quos et in p̃sen¬
tia sua elegit: sicut dicit. Non uos me elegistis: sed

Expanded text:
ritas in cordibus nostris. Idcirco et a Domino non dicti sunt ritas in cordibus nostris. Idcirco et a Domino non dicti sunt servi, sed amici, qui tamen et a semetipsis, et a Domino dicti sunt servi: nimirum non ex timore, sed amostatim et apostolus, sed quicunque apostolus et servus. Sed Filius unum sunt, et qui crediderit in Filium, credit et in Patrem. Quia omnis, qui non credit in Filium, nec Patrem habet. Servitus itaque indifferenter apostoli Pauli, sicut ad Patrem, ita ad Filium referenda est. « Secundum fidem electorum Dei; » id est, eorum, qui non tantum vocati sunt, sed et electi. Electorum quoque ipsorum magna diversitas est, pro varietate temporum, sensuum, atque sermonum. Nec statim qui electus Dei est, vel juxta electionem possidet fidem, vel juxta fidem habet scientiam veritatis. Sed secundum eam fidem, quam ipse infundit, et facit credentes, quos et in praescientia sua elegit, sicut dicit: « Non vos me elegistis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
auLIIS seruus dei. Quid est qd̃
saluator noster ac dñs apłis: dixerit. iã
non dicam uos seruos sed amicos: et eiꝰ
Sed et idem alio loco: ad eosdem aplosdixit. apbos
Dicite serui inutiles sumus: qđ debuimꝰ facere non
fecimꝰ. Et dum utrumq a xp̃o dictum est: qͦmͦ
intelligi debeat solerter intuendum ẽ. Ex his dñi
uerbis patet duo esse genera bone seruitutis: unũ
timoris. aliud dilectionis. Unũ timentiũ seruorũ:
aliud diligentium et placentium filioꝵ. Timet
enim ancilla. ne flagelletur. tunet matrona:
ne offendat animũ uiri sui. S seruitutis timor
qui haber penam. foras mittit ꝑfectam caritatẽ.
ꝑfectus autẽ seruitutis timor. ñ solum non habet
pȩnam: s ad ipsum ꝑuenit. ꝑ leticiam: psalmista
hortando testante. qui ait. Letetur cor meum ut
timeat nomen tuũ. Et iterum. Timor dñi sc̃s:
et sancti angłi: quẽ ꝓfecto habuerant et scĩ apłi¬
ꝑaduentum scił sp̃s sancti: ꝑ quẽ descendit ka-¬

Expanded text:
aulus servus Dei. » Quid est quod Salvator noster ac Dominus apostolis dixerit: « Jam non dicam vos servos, sed amicos : » et eSed et idem Dominus alio loco ad eosdem apostolos dixit: « Dicite: Servi inutiles sumus; quod debuimus facere, fecimus . » Et dum utrumque a Christo dictum est, quomodo intelligi debeat, solerter intuendum est. Ex his Domini verbis patet duo esse genera bonae servitutis, unum timoris, aliud dilectionis; unum timentium servorum, aliud diligentium, et placentium filiorum. Timet enim ancilla, ne flagelletur; timet matrona, ne offendat animum viri sui. Sed servitutis timor, qui habet poenam, foras mittit perfectam charitatem . Perfectus autem servitutis timor, poenam, sed ad ipsum pervenit per laetitiam, Psalmista hortando testante, qui ait: Laetetur cor meum ut timeat nomen tuum ; et iterum: Timor Domini sancet sancti angeli, quem profecto habuerunt et sancti apadventum scilicet Spiritus sancti, per quem descendit cha
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłiis ego sum pauli. ego apollo. ego autem
cephe: cõmuni preb̃roꝵ consilio eccl̃e gub̃nabans.
ut unus de prb̃ris electus suꝑponeret᷑ cet̾is. ad quẽ
omnis cura eccłe ꝑtineret: et scismatum semina
tatis. aluid ẽẽ. nom̃ officii. relegat apli ad pilip

Expanded text:
in populis; Ego sum Pauli, ego Apollo, ego autem in populis; Ego sum Pauli, ego Apollo, ego autem Cephae, communi presbyterorum consilio Ecclesiae gubernabantur. ut unus de presbyteris electus super poneretur caeteris, ad quem omnis cura Ecclesiae pertineret, et schismatum semina tatis, aliud esse nomen officii, relegat Apostoli verba
Abbreviated transcription (Latin):
corripio fornicantẽ: cum mħ conscientia mea ipsa res-¬
pondeat: Exhereda filiũ fornicantẽ: abice filios tuos
uitiis seruientes. Cum aut̃ neꝙͣ. filiꝰ in una tecũ a con-¬
uuat domo: tu audes de alteriꝰ oculo festucã detrahe
qͥ non tuneat ꝓpt̃ uitia lib̾oꝵ suoꝵ. extͣneos rep̃hendẽ
delinquentes. Oportet ep̃m sine crimine ẽẽ. Nullus
autẽ M in eccłia recte posset ordinari minist̾. si
dixisset apls. siqͥs sine pectato: aut si dixisset nullũ
crimine: sine peccato aut̃ in hac uita ueminẽ dixerimꝰ. Sicut
d̃i dispensatorẽ. Si enĩ humanarũ legũ dispensatores ꝓbi

Expanded text:
corripio fornicantem, cum mihi conscientia mea ipsa rescorripio fornicantem, cum mihi conscientia mea ipsa respondeat; exhaereda ergo filium fornicantem; abjice filios tuos vitiis servientes? Cum autem nequam filius in una tecum convivat domo, tu audes de alterius oculo festucam detrahere, qui non timeat propter vitia liberorum suorum extraneos reprehendere delinquentes. « Oportet episcopum sine crimine esse. » Nullus autem in Ecclesia recte posset ordinari minister, si dixisset Apostolus: Si quis sine peccato; aut si dixisset: Nullumcrimine; sine peccato autem in hac vita neminem dixerim. « Sicut Dei dispensatorem. » Si enim humanarum legum dispen
Abbreviated transcription (Latin):
ordinandũ ẽẽ censuerunt. De sacramento enĩ agitur
non de peccato: nã in baptismo peccata om̃ia dimittus
Propt̾ sacramenti aut̃ sanctitatem sicut femina etiam¬
sicatecumina fuerit uiciata. ñ pot̃ post baptismũ int̾ dĩ
uirgines consecrari : ita ũ absurde uisum ẽ. eum qͥexces.¬
cesserit uxorũ numerũ singnlarẽ non peccatũ aliquod
cõmisisse: s normã quandã sacramenti amisise: ñ ad ui-¬
te bone meritũ s ad ordinationis eccłiastice signacłm ñ¬
ẽẽ necessariũ. filios habens fideles: tĩ in acusatione lux¬
urie. aut non fubditos. Primũitaq dicendum ẽ qd̃ tã
scm̃ nom̃ sit sacerdotii: ut nob̃ ettã eaque extͣ nos sunt
Qua enĩ lib̾tate possumꝰ alienos filios corriꝑe. et docere
que recta sunt. cũ nob̃ statĩ possit qͥfuerit correctꝰ respon-¬
dere: ante doce filios tuos: Aut qua fronte extͣneum

Expanded text:
ordinandum esse censuerunt. De sacramento enim agitur, ordinandum esse censuerunt. De sacramento enim agitur, non de peccato. Nam in baptismo peccata omnia dimittuntur: propter sacramenti autem sanctitatem, sicut femina, etiamsi catechumena fuerit vitiata, non potest post baptismum inter Dei virgines consecrari, ita non absurde visum est, eum, qui excesserit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quamdam sacramenti amisisse, non ad vitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessarium. Filios habens fideles non in accusatione luxuriae, aut non subditos. » Primum itaque dicendum est, quod tam sanctum nomen sit sacerdotii, ut nobis etiam ea, quae extra nos sunt Qua enim libertate possumus alienos filios corripere, et docere quae recta sunt, cum nobis statim possit qui fuerit correptus, respondere; ante doce filios tuos? Aut qua fronte extraneum
Abbreviated transcription (Latin):
cłẽ. non tantũ eo tempore qͦ ordinandꝰ est. sine
ullo sit crimine et p̃teritas macłas noua conu̾¬
satione deleuerit: s ex eo tempore qͦ in xp̃m
renatꝰ est. nulla pecati conscientia mordeat᷑. Quomͦ enĩ
potest preses eccłe auferre malũ de medio eiꝰ: qͥ in de¬
lictum simile corruerit: Aut qua lib̾tate corripiat
peccantẽ: cum tacitꝰ sibi ipse respondeat. eadem cõmi¬
sisse quȩ corripit. Uniꝰ uxoris uir. Quod ẽ cybus ad
salutẽ corporis. hoc est coitꝰ ad salutem generis et
utriumq non ẽ sine delectatione carnali. Diuersa oꝑa
patrum non faciebat: nisi diuersitas tempoꝵ. Sicut
autẽ necesse erat ut carnalit̾ cohirent. etiam non car¬
nales ꝓpħe. sic necesse erat ut carnalit̃ uescerent᷑. etiam
non carnales apli. Ecclłe dispensatorẽ non licere ordi¬
nari. nisi uniꝰ uxoris uirum. acutiꝰ intellexerunt: qui
nec eum qͥ catecuminꝰ uł paganus habuerit adulteram

Expanded text:
clesiae non tantum eo tempore, quo ordinandus est, sine clesiae non tantum eo tempore, quo ordinandus est, sine ullo sit crimine, et praeteritas maculas nova conversatione deleverit, sed ex eo tempore, quo in Christo renatus est, nulla peccati conscientia mordeatur. Quomodo enim potest praeses Ecclesiae auferre malum de medio ejus, qui in delictum simile corruerit? Aut qua libertate corripiat peccantem, cum tacitus sibi ipse respondeat eadem commisisse, quae corripit? « Unius uxoris vir. » Quod est cibus ad salutem corporis, hoc est coitus ad salutem generis. Et utrumque non est sine delectatione carnali. Diversa opera Patrum non faciebat, nisi diversitas temporum. Sic autem necesse erat ut carnaliter coirent etiam non carnales prophetae, sicut necesse erat, ut carnaliter vescerentur etiam non carnales apostoli. Ecclesiae dispensatorem non licere ordinari, nisi unius uxoris virum, acutius intellexerunt qui nec eum, qui catechumenus, vel paganus habuerit alteram,
Abbreviated transcription (Latin):
una ẽ urbs macedonie ⁊ crete. Inuna ciuitate
ꝓpterea in different de ep̃is quasi prb̃ris est locutꝰ.
Adbuc hoc alicui uidetur ambiguum: nͥ altero
ephesum et uocauerit prb̃ros eiꝰdem eccłe: qͥbꝰ
postea int̾cetera sic locutꝰ est. Attendite uob̃ et
cere eccł̃iam dei. quã adquisiuit ꝑ sanguinẽ suũ.
Et hic diligentiꝰ obseruandum. quomͦ uniꝰ ciuita¬
tis ephesi prb̃ros uocans: postea eosdem ep̃os
et crim̃. qd̾ om̃e crimen peccatũ est: ñ tam̃ om̃e
peccatũ crim̃. Et in hac uita multi sine crimine:
nullus uͦ eẽ. sine peccatis ualet. Unde et p̃dicator
sc̃s cum urum dignũ gr̃e sacerdotali describ̾et.
nequaqͣm dixit siquis sine peccato: s siquis sine
dicat. Si dixerimꝰ quia peccatũ non habemus.
nos ipsos seducimꝰ. et ueritas in nob̾ non est:
in qua uideł peccatoꝵ & criminũ distinctione.
pensandũ ẽ: quia ñ nulla peccata animã pollu¬
unt: crimina uͦ extingunt. Electus sacerdos ec¬

Expanded text:
una est urbs Macedoniae, et certe in una civitate propterea indifferenter de episcopis quasi presbyteris est locutus. Adhuc si alicui hoc videatur ambiguum, nisi altero Ephesum, et vocaverit presbyteros ejusdem Ecclesiae, quibus postea inter caetera sic locutus: Attendite vobis et cere Ecclesiam Domini, quam acquisivit per sanguinem suum. Et hic diligentius observate, quomodo unius civitatis Ephesi presbyteros vocans, postea eosdem eet crimen, quod omne crimen peccatum est, non tamen omne peccatum, crimen; et in hac vita multi sine crimine, nullus vero esse sine peccatis valet. Unde et praedicator sanctus, cum virum dignum gratiae sacerdotalis describeret, nequaquam dixit: Si quis sine peccato, sed, « si quis, sine dicat: « Si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . » In qua videlicet peccatorum, et criminum distinctione pensandum est, quia nonnulla peccata animam polluunt, crimina vero exstinguunt. Electus sacerdos Ec
Abbreviated transcription (Latin):
Q linquentes. Nlichil enĩ ꝓdest aliquẽ exercitatũ ẽt̃. ain
dicendo et ad loquendũ triuisse linguã: nsi plus
exemplo docuerit quã uerbo. In doctrina in integͥta-¬
gritas uͦ: ne mun̾ibꝰ corrumpat᷑. nec acceptione psone.
Uerbũ sanũ irrep̃hensibile nulliꝰ adulationis accusa-¬
tione languens. ut is qui exadu̾so ẽ uereat᷑. nichil
habens malũ dicere nob̃: qͥ tibi ñ potest contͣlicere.¬
5s si quid tale in te notauerit. Seruos subditos eẽ. dñis¬

Expanded text:
 operum. Nihil prodest aliquem exercitatum esse in discendo, et ad loquendum trivisse linguam, nisi plus exemplo docuerit quam verbo.  In doctrina, in ingritas vero nec muneribus corrumpitur, nec acceptione personae. Verbum sanum, irreprehensibile. Nullius adulationis accensione languens. Ut is, qui ex adverso est, vereatur, nihil habens malum dicere de vobis. Qui tibi potest contradicere, si quid in te tale notaverit. Servos dominis
Abbreviated transcription (Latin):
pientes et increduli. Ne desꝑarent de correctio¬
ne. se ipsum ꝓponit exemplũ. Siue quia et nos ta-¬
les inqͥt fuimꝰ: debemꝰ eoꝵ qͥ tale sunt inspientiã
ferre pacient᷑. Et notaudũ quales nos xp̃c inuene

Expanded text:
pientes, et increduli. » Ne desperarent correctiopientes, et increduli. » Ne desperarent correctionem, suum proponit exemplum: sive quia et nos tales, inquit, fuimus, debemus eorum, qui tales sunt, insipientiam ferre patienter. Et notandum quales nos Christus invene
Abbreviated transcription (Latin):
gS non ueniãt. Quod uͦ sequit᷑ paratos ẽẽ: duplicit̃
legendũ ẽ. ut uł subaudiat᷑ ad omne opus bo-¬
nũ paratos ẽẽ uł certe cum suꝑioribꝰ copulato
hoc qd̾ ait. obedire ad oẽ opꝰ bonũ: ⁊ huc usq
finito. qͣsi aliud ꝓpriũ et speciale p̃ceptum sit
paratos ẽẽ : iuxta illud qđ in lcuitico scriptũ ẽ.
Hẏrcũ qͥ emittit᷑ maledicta popłi sustinentẽ.
tͣdi in mauꝰ hominis parati. Neminẽ blasphe-¬
mare id÷ nec illos blasphemare. qͥ blasphema¬
ri merent᷑: s potiꝰ illud ĩplere qͦd idem apls¬
alio loco p̃cipit dicens. B̾ enedicite ꝑsequentibꝰ uos:¬
S benedicite et nolite maledicere. Non litigiosos eẽ:
do ñ extinguit: s ꝓuocat litẽ. Modestus ẽ. qͥ mitis
et tͣnquillus in iniuriis ꝑsistit. et ñ solũ non reddit
malũ ꝓ malo: s etiã ꝓ malo bonũ. Ad om̃s homi¬
ge nes. Non solum bonis s etiã mal: ut iuncere stu¬
deat in malo bonũ. Eramꝰ enĩ et nos aliqͣndo insi¬

Expanded text:
sequitur: « Paratos esse, » dupliciter legendum, ut vel subaudiatur, ad omne opus bonum paratos esse; vel certe cum superioribus copulato hoc, quod ait, « obedire ad omne opus bonum, » et huc usque finito, quasi aliud proprium et speciale praeceptum sit, « paratos esse, » juxta illud, quod in Levitico scriptum est: « Hircum, qui emittitur, maledicta populi sustinentem, tradi in manus hominis parati . » « Neminem blasphemare. » Id est, nec illos blasphemare, qui blasphemari merentur; sed potius illud implere, quod idem Aposalio loco praecipit, dicens: « Benedicite persequentibus vos; benedicite, et nolite maledicere . » « Non litigiosos esse, do, non exstinguit, sed provocat litem. Modestus est, qui mitis, et tranquillus in injuriis persistit; et non solum non reddit malum pro malo, sed etiam pro malo bonum. « Ad omnes homines. » Non solum bonis, sed etiam malis, ut vincere studeat in bono malos. « Eramus enim et nos aliquando insi