comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
orib quȩ acceꝑunt. Dumq se a car¬
nis petulantia: ac t̾renarum reru
ambitu atq a uisibilium uoluptate
custodiunt: ab his etiam alios am¬
monendo compescunt. Et sunt ñ-¬
nulli qui quasi duob talentis dita¬
q: intellectum atq oꝑationem ꝑci¬
piunt. Subtilia deinternis intelli¬
gunt: mira de exteritrib oꝑantur.
Cumq intelligendo & oꝑando ali¬
is p̾dicant: quasi dupplicatum de-
negotio lucrum reportant. Bene
autem alia quinq uel alia duo in
lucrum uenisse referuntur: quia
dum utriq utriq serui predica¬
dio impenditur. quasi accepta ta¬
lenta geminantur. Sed is qͥunũ ta-¬
lentum acceꝑat. abiens fodit in
terram: & abscondit pecuniam
dñi sui. Talentum interra abscon¬
dere ẽ. acceptum ingenium inter¬
renis actib implicare. lucrum sp̃i¬
tale non querere cor aterrenis co-¬
gitationib nunquam leuare. St̃
namq non nulli qui donum in
turus rationẽ redit: quia is qui

Expanded text:
oribus quae acceperunt; dumque se a caroribus quae acceperunt; dumque se a carnis petulantia, a terrenarum rerum ambitu, atque visibilium voluptate custodiunt, ab his etiam alios admonendo compescunt. Et sunt nonnulli qui quasi duobus talentis ditati intellectum atque operationem percipiunt, subtilia de internis intelligunt, mira in exterioribus operantur. Cumque et intelligendo et operando aliis praedicant, quasi duplicatum de negotio lucrum reportant. Bene autem alia quinqulucrum venisse referuntur, quia dum utrique sexui praedicatio impenditur, quasi accepta talenta geminantur. Sed is qui unum talentum acceperat, abiens, fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui. Talentum in terra abscondere est acceptum ingenium in terrenis actibus implicare, lucrum spiritale non quaerere, cor a terrenis cogitationibus nunquam levare. Sunt namque nonnulli qui donum intonem positurus redit, quia is qui
Abbreviated transcription (Latin):
Os itaq iste homo ẽ qui ꝑegre
ꝓficiscitur: nͥ redemptor nr: qui in
ea carne quam assumpserat abiit
incȩlum: Carnis enim locus ꝓpͥe
t̾ra ẽ: quȩ quasi ad ꝑegrina duci¬
tur: dum ꝑ redemptorem nr̃m in
cȩlo collocatur. Sed homo iste ꝑe¬
gre ꝓficiscens seruis bona sua
tradidit: quia fidelib suis sp̃ita¬
lia dona concessit. Et uni quidẽ
quinꝙ talenta. alii autẽ duo. alii
uero commisit unum. Quinq et¬
enim sunt corporis sensus: uideli.¬
cet uisus. auditus. gustus. odora¬
tus & tactus. Quinq gͥ talentis
donum quinq sensuum. id est exti¬
orum scientia expͥmitur. Duob uͦ
intellectus & oꝑatio designatur.
Unius autem talenti nomine: in¬
tellectus tantummͦ designatur.
Sed is quiquinq talenta acceꝑat.
alia quinq lucratus ẽ: quia sunt¬
non nulli qui & sunterna ac my¬
stica penetrare nesciunt: pro inten¬
tione tamen suꝑnȩ patrie docent
recte quos possunt: de ipsis exteri-¬

Expanded text:
taque iste homo est qui peregre proficiscitur, nisi Redemptor noster, qui in ea carne quam assumpserat abiit in coelum? Carnis enim locus proprius terra est, quae quasi ad peregrina ducitur, dum per Redemptorem nostrum in coelo collocatur. Sed homo iste peregre proficiscens servis suis bona sua tradidit, quia fidelibus suis spiritalia dona concessit. Et uni quidem quinque talenta, alii duo, alii vero commisit unum. Quinque etenim sunt corporis sensus, videlicet visus, auditus, gustus, odoratus et tactus. Quinque ergo talentis donum quinqor scientia exprimitur, duobus vero intellectus et operatio designatur. Unius autem talenti nomine intellectus tantummodo designatur. Sed is qui quinque talenta acceperat, alia quinque lucratus est; quia nonnulli sunt qui, etsi interna ac mystica penetrare nesciunt, pro intentione tamen supernae patriae, docent recta quae possunt, de ipsis exteri
Abbreviated transcription (Latin):
ne serue & fidelis. quia suꝑ pau¬
ca fiusti fidelis. supra multa te cõ¬
stituam: intra ingaudium dñi dui
Pauca quippe sunt bona omnia
p̃sentis uitȩ quamlibet multa ẽẽ
uideantur: comparatione retribu¬
tionis ȩternȩ. S tẽ fidelis seruus
supͣ multa constituitur: quando de¬
uicta omni corruptionis molestia
de ęternis gaudiis in illa cȩlesti se¬
de głatur. Tẽ ad dñi sui gadium
ꝑfecte intromittitur: quando in
ȩterna illa patria assumptus. atq
angłoꝵ cetib ammixtus. sic inte¬
rius gaudet demunere: ut non
sit iam quod exterus doleat decor¬
ruptione. Seruus autẽ qui oꝑari
de talento noluit: ad dñm cum uer¬
bis excusationis redit dicens. Dñe

Expanded text:
et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam, intra in gaudium domini tui. Pauca quippe bona sunt omnia praesentis vitae, quamlibet multa esse videantur, comparatione retributionis aeternae. Sed tunc fidelis servus super multa constituitur quando, devicta omni corruptionis molestia, de aeternis gaudiis in illa coelesti sede gloriatur. Tunc ad domini sui gaudium perfecte 1465 intromittitur, quando in aeterna illa patria assumptus, atque angelorum coetibus admistus, sic interius gaudet de munere, ut non sit jam quod exterius doleat de corruptione. 3. Servus autem qui operari de talento noluit, ad dominum cum verbis excusatio
Abbreviated transcription (Latin):
ne nos qui plus cete-¬
ris in hoc mundo accepisse aliqͥd
cernimꝰ: ab auctore mundi inde
grauius iudicem᷑. Cum enim au¬
gentur dona rationes etiam cres¬
cunt donorum. Tanto ergo ẽẽ hu-
eit in reddendo rationem. Eece ho¬
mo qui peregre proficiscitur ser¬
uos suos uocat: eisq ad negotium
talenta partitur. Post multum uͦ
temporis positurus rationem reũ¬
titur: bene oꝑantes pro adporta¬
to lucro remunerat: seruum uero

Expanded text:
 qui plus caeteris in hoc mundo accepisse aliquid cernimur ab auctore mundi, gravius inde judicemur. Cum enim augentur dona, rationes etiam crescunt donorum. Tanto ergo esse humicit in reddenda ratione. Ecce homo qui peregre proficiscitur, servos suos vocat, eisque ad negotium talenta partitur. Post multum vero temporis positurus rationem revertitur, bene operantes pro apportato lucro remunerat, s
Abbreviated transcription (Latin):
centurionis collaudat dicens. Am̃
dico uob̃: non inueni tantam fidẽ
in isrł. Sed quia samaritanꝰ inter¬
pretatur custos: recte iste ꝑquem
unitatẽ ȩccłiȩ diximus. figurari: sa¬
maritanus nominatur. qm̃ ille ec¬
cłiam suam mundatione uel uir¬
tute firmit̾ custodit. quia non in se
sed in do firmit̾ confidit. dicens eũ
psalmista. Custodi me dñe ut pu-¬
pillam oculi. subumbra alarum
tuarum ꝓtege me. Et iterum. Nisi
dñs custodierit ciuitatẽ. frustra ui¬
gilat qui custodit eam. Uel ut ali¬
as uirtutes habere possit: custodi¬

Expanded text:
centurionis collaudavit, dicens: « Amen centurionis collaudavit, dicens: « Amen dico vobis, on inveni tantam fidem in Israel . » Sed quia Samaritanus interpretatur custos, recte iste, per quem unitatem Ecclesiae diximus figurari Samaritanus nominatur, quoniam inde Ecclesiae suae mundationem vel virtutem firmiter custodit, quia non in se, sed in Deo firmiter confidit, dicens cum Psalmista: « Custodi me, Domine, ut pupillam oculi; sub umbra alarum tuarum protege me . » Et iterum: « Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam . » Vel ut alias virtutes habere poss
Abbreviated transcription (Latin):
pulchre iste qui ad referendas
do gras mundatori suo rediit. in
faciem cecidisse d̃r. Oenim in fa-¬
ciem cadit: ibi cadit ubi uidet. Q¬
uidet. Cadere ergo in faciem ado¬
rantis ẽ: siue predicantis. Cadere¬
ẽ retro: suꝑbientis siue contemp¬
uidit diem xp̃i. cecidit infaciem
suam & adorauit. At uero de ꝑse¬
quutorib dñi scriptum ẽ: quia abi¬
erunt retrorsum. & ceciderunt in
terram. Heli uero quia filios non
corripuit cecidit de sella retrorsũ.
& fractis ceruicib mortuus ẽ. Et
antixp̃o scriptura figurate loqui¬
tur: ut cadat ascensor eiꝰ retro. Et
uło ante cadere electorum ẽ. retro
autẽ reꝓborum. Et hic erat sama-¬
ritanus. Cum hunc ad referendas
grãs mundatori suo rediit. eiuuan¬
głista tam sollicite samaritanum
nominauit: reliquos qui ingrati re¬
manserunt. iudeos tacite nomina¬
uit. In multis locis euuangłii ꝓmp-¬
tior fides gentium quam uideorũ
ostenditur. sicut dñs alibi fidem

Expanded text:
pulchre iste, qui ad referendas pulchre iste, qui ad referendas Deo gratias mundatori suo rediit, in faciem cecidisse dicitur. Qui enim in faciem cadit, ibi cadit, ubi non adere ergo in faciem, adorantis est sive deprecantis. Cadere retro est superbientis sive contemvidit diem Christi, cecidit in faciem suam, et adoravit . At vero de persecutoribus Domini scriptum est, quia « abierunt retrorsum et ceciderunt in terram . » Heli vero, quia filios non corripuit, cecidit de sella retrorsum, et fractis cervicibus mortuus est . Et de Antichristo Scriptura figurate loquitur: « Ut cadet ascensor ejus retro . » Et ideo ante cadere electorum est, retro autem reproborum. « Et hic erat Samaritanus. » Cum hunc, qui ad referendas gratias mundatori suo rediit, evangelista tam sollicite Samaritanum nominavit, reliquos, qui ingrati remanserunt, Judaeos tacite notavit. In multis enim locis Evangelii promptior fides gentium, quam Judaeorum ostenditur, sicut Dominus alibi fidem
Abbreviated transcription (Latin):
Unus iste qui ad referendas gras
mundatori suo reuersus est. uni¬
tatem significat ȩccłiȩ. quȩ cum sit
longitudine trarum diuisa: quia
unum credit unum sapit. unum
desiderat. inunitate denetur. De
qua scriptum ẽ. Multitudinis ere¬
dentium erat cor unum & anima
una. Et iterum. Qui facit unani¬
mes habitare indomo. Et alibi.
Eece quam bonum. & quam iocun¬
dum. habitare fr̃s in unum. Non
enim longitudo t̾rarum separat.
quos eadem fides & caritas soci¬
at Magna enim uox non tantũ
sonum oris: quantum intentionẽ
significat cordis. Magnus enim
clamor scorum. magnũ desideri¬
um. quia unusquisq tantũ amas.
quantũ clamat. Hinc moysi dño
nichil loquutus fuisse legat᷑. Hunc
clamorem se nouerat habere in cor¬
de ꝓpheta: qui ꝓ amoris magni¬
tudine dicebat. Clamaui in toto cor¬
de exaudi me dñe. Et iterum. Dñe
clamaui ad te exaudi me: intende
uoci meȩ cum clamauero ad te. Et

Expanded text:
» Unus iste qui ad referendas gratias » Unus iste qui ad referendas gratias mundatori suo reversus est, unitatem significat Ecclesiae, quae cum sit longitudine terrarum divisa, quia unum credit, unum sapit, unum desiderat, in unitate tenetur, de qua scriptum est: « Multitudinis credentium erat cor unum et anima una . » Et iterum: « Qui facit unanimes habitare in domo . » Et alibi: « Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum . » Non enim longitudo terrarum separat, quos eadem fides et charitas sociat. Magna enim vox non tantum sonum oris, quantum intentionem significat cordis. Magnus enim clamor sanctorum magnum est desiderium, quia unusquisque quantum amat, tantum clamat. Hinc Moysi a Domnihil locutus fuisse legatur. Hunc clamorem se noverat habere in corde Propheta, qui pro magnitudine amoris dicebat: « Clamavi in toto corde, exaudi me, Domine . » Et iterum: « Domine, clamavi ad te, exaudi me, intende voci meae cum clamavero ad te . » Et
Abbreviated transcription (Latin):
deret ad iudicium sacerdotũ pecca-¬
ta eẽ liganda atq soluenda. lara-¬
rũ ꝗͤ quatriduanum mortuum
ꝑ semetipsum amortuis resuscita¬
uerat ñ pͥus abire ꝑmisit quam
a disciplis solueretur sicut scrip¬
tum ẽ in euuangłio. Et surrexit
re. Ad quam auctoritatẽ confir¬
mandam. cum petro apło colla¬
tis clauib regni cȩlorum ponti¬
ficatum ligandi soluendiq tra¬
didiset. ait. Quodeumq ligaue¬
ris suꝑ t̾ram. erit ligatum ꝙ in
sed piissima dei dispensatione. Le¬
prosi antequam ad sacerdotes ue¬
nirent mundati sunt: ut ꝙ ip¬
si mundatorẽ suum cognoscerent
ꝙ sacerdotes illoꝵ mundationi
nichil se contulisse sentirent. Iux¬
ta uero sp̃italem intelligentiam.
antequam ad sacerdotes ueniant
mundant᷑ quia non sacerdotes.
sed ds peccata dimittit. Unus au¬
tem exillis ut uidit quia munda¬
tus ẽ regressus ẽ cum magna uo.¬
ce. magnificans dm̃. Et cecidit i
faciem ante pedes eius. grãs agers

Expanded text:
deret ad judicium sacerdotum peccaderet ad judicium sacerdotum peccata esse liganda atque solvenda, Lazarum quem quatriduanum mortuum per semetipsum a mortuis resuscitaverat, non prius abire permisit, quam a discipulis solveretur, sicut scriptum est in Evangelio . Et surrexit re. » Ad quam etiam auctoritatem confirmandam, cum Petro apostolo, collatis clavibus regni coelorum, pontificium ligandi solvendique tradidisset, ait: « Quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in sed etiam piissima dispositione, leprosi antequam ad sacerdotes venirent, in via mundati sunt, ut et ipsi mundatorem suum cognoscerent, et sacerdotes illorum mundationi nihil se contulisse sentirent. Juxta vero spiritalem intelligentiam, leprosi, antequam ad sacerdotes veniant, mundantur, quia non sacerdotes, sed Deus peccata dimittit. « Unus autem ex illis, ut vidit quia mundatus est, regressus est, cum magna voce magnificans Deum. Et cecidit in faciem ante pedes ejus, gratias agens.
Abbreviated transcription (Latin):
ut plures reedificaret sua satisfa¬
ctione digne penitendo. Offerat
quoq duos passeres uiuos: unũ
ꝓpeccato. & alterum in holocausto:
id est uel duo genera compunctio¬
nis. timoris scilicet ꝙ amoris.
Uel certe corpꝰ & animã. ut sicut
exhibuit menbra sua seruire un¬
munditiȩ ꝙ iniquitati ad iniqui¬
tatem. ita exhibeat seruire eadẽ
iusticie in scĩficationẽ. Quȩ omĩa
quia adiudiciũ sacerdotis agen¬
da sunt recte leprosis dr. Ite os¬
tendite uos sacerdotib. Qui locꝰ
eorum oppinionẽ destruit. qui e-¬
rubescentes peceata sua sacerdo-¬
tib confiteri. quoddam occasio¬
nis ingenium inuenerunt: sibi¬
dicentes sufficere. ut soli deo pec-¬
cata sua confiteant᷑: si tamen ab
ipsis peccatis in reliquo cessent.
Quorum oppinio siuera eẽt ne¬
quaquam dñs leprosos quos ꝑ-
semetipsum mundauerat. & ad
sacerdotes mitteret. nec paulum
quem ꝑ semetipsum inuia allo¬
cutus fuerat: ad ananiam sacer¬
dotem destinaret. Nam ut osten¬

Expanded text:
 plures reaedificet sua satisfactione, digne poenitendo. « Offerat quoque duos passeres vivos, unum pro peccato, et alterum in holocausto, » id est vel duo genera compunctionis, timoris scilicet et amoris; vel certe corpus et animam, ut sicut exhibuit membra sua servire immunditiae et iniquitati ad iniquitatem, ita et exhibeat servire eadem justitiae in sanctificationem. Quae omnia quia ad judicium sacerdotis agenda sunt, recte leprosis dicitur: « Ite, ostendite vos sacerdotibus. » Qui locus eorum opinionem destruit, qui erubescentes peccata sua sacerdotibus confiteri, quoddam occasionis ingenium invenerunt, dicentes sibi sufficere ut soli Deo peccata sua confiteantur, si tamen ab ipsis peccatis in reliquo cessent. Quorum opinio si vera esset, nequaquam Dominus leprosos, quos per semetipsum mundaverat, ad sacerdotes mitteret. Nec Paulum , quem per semetipsum in via allocutus fuerat, ad Ananiam sacerdotem destinaret. Nam ut osten
Abbreviated transcription (Latin):
ret ad sacerdotẽ & offerret hosti¬
am ꝓ sua emundatione. Tercio.
ut sacerdotes uidentes leprosos
mundatos. si crederent in munda¬
torem inuenirent salutẽ. si autẽ
credere nollent: in excusabiles
eẽnt. S ue certe lepsos ad sacerdotes
misit: ut ostendet. quia illud carna¬
le sacerdotiũ sp̃ituale sac̾dotiũ qł nc̃
in eccłia agitur prefigurabat. Est
enim inuisibilis lepra in anima
quando uariis peccatis inquina¬
natur conscientia. Dum enim aliꝰ
homicidiũ. alius furtum. alius ad¬
ulterium. alius rapinam. alius
sacrilegium. & cetera his similia
ꝑpetrat: quasi diu̾sis colorib inui¬
sibilis lepra animam fedat. Tales
si mundationẽ animȩ acciꝑe uolũt
necesse ẽ ut longe stent. idest a cõ¬
sortio scõrum se indignos iudicent:
magnisq clamorib iħm interpel¬
lent: id est cum magna contricio¬
ne cordis diuinam clementiam
exorent dicentes cum psalmista.
Ne memineris iniquitatum nr̃aꝵ

Expanded text:
ret ad sacerdotem et offerret hostiret ad sacerdotem et offerret hostiam pro sua emundatione; tertio, ut sacerdotes videntes leprosos mundatos, si crederent in mundatorem, invenirent salutem; si autem credere nollent, inexcusabiles essent. Sive certe leprosos ad sacerdotes misit, ut ostenderet quia illud carnale sacerdotium, spiritale sacerdotium, quod nunc in Ecclesia agitur, praefigurabat. Est enim invisibilis lepra in anima, quando variis peccatis inquinatur conscientia. Dum enim alius homicidium, alius furtum, alius adulterium, alius rapinam, alius sacrilegium et caetera his similia perpetrat, quasi diversis coloribus invisibilis leprae animam foedat. Tales si mundationem animae accipere volunt, necesse est ut longe stent, id est a consortio sanctorum se indignos judicent, magnisque clamoribus Jesum interpellent, id est cum magna contritione cordis divinam clementiam exorent, dicentes cum Psalmista: « Ne memineris iniquitatum nostrarum
Abbreviated transcription (Latin):
lendi sunt: ne lepra suȩ immun¬
diciȩ simpliciũ corda cõmaculeri
post unam & scd̃am correptionem
deuita: sciens quia ꝑuersus ẽ huiꝰ¬
modi. Unde ꝙ iohannes ait Siqͥs
uenit ad uos & hanc doctrinam
non affert. nolite eum recipere in
domum. neq aue ei dicatis: ut ñ
communicetis oꝑib illius malig¬
nis. Quod si ad ȩccłiam redire uo¬
luerint. non pͥus recipiendi sunt.
quam coram saccerdotib orthodox¬
is suam heresim anathematirent.
Unde & bene subditur. Quos
stit̾it quod miserit eos ad sacerdo¬
tes. nͥ tantum leprosos: quod non
solum in hoc loco fecisse legitur: sed
etiam alibi uixta matħm cum des¬
cendens de monte leprosum cu¬
stende te sacerdotib. & offer munꝰ
quod precepit moyses intestimo¬
nium illis. Quod uarias obcausas
eum fecisse credimus. pͥmum ut sa¬
cerdotib honorem deferret: scd̃o
ut non contra dictor legis uideret᷑
quia legis preceptum erat. ut si
quis alepra mundatus eẽt. ueni¬

Expanded text:
lendi sunt, ne lepra suae immunlendi sunt, ne lepra suae immunditiae simplicium corda commaculent, post unam et secundam correptionem devita, sciens quia perversus est hujusmodi . » Unde et Joannes ait: « Si quis venit ad vos, et hanc doctrinam non affert, nolite eum excipere in domum, neque ave ei dixeritis, ut non communicetis operibus illius malignis . » Quod si ad Ecclesiam redire voluerint, non prius recipiendi sunt, quam coram sacerdotibus orthodoxis suam haeresim anathematizent. Unde et bene subditur: « Quostitit, quod miserit eos ad sacerdotes, nisi tantum leprosos. Quod non solum in hoc loco fecisse legitur, sed etiam alibi, juxta Matthaeum, cum descenderet de monte, leprosum ostende te sacerdotibus et offer munus quod praecepit Moyses in testimonium illis . » Quod varias ob causas eum fecisse credimus: Primum, ut sacerdotibus honorem deferret; secundo, ut non contradictor legis videretur, quia legis praeceptum erat, ut si quis a lepra mundatus esset, veni
Abbreviated transcription (Latin):
breo sermone. latine saluator si-¬
ue salutaris dir. Et ido a quo sa¬
lutẽ sꝑabant. non solum salua¬
torem nominabant. sed etiam
miscd̃iam poscebant. Et quia in
eus preceptis se offendisse reco¬
lebant. non solum saluatorem sed
etiam hunc pariter & preceptorẽ
uocabant. Nec de suis meritis
quicquam p̃sumebant: qui eiꝰ
miscdiam tam humiliter depos-¬
cebant. Iħ̃u p̃ceptor. miserere
nr̃i Aliter. Per leprosos non in¬
congrue hereticos intelligere
possumus. quia sicut lepra ua-¬
rios colores expͥmit incute. sic
hereticorum doctrina uarios er¬
rores generat insermone. Non
solum enim acatholica eccłia st̃
diuisi: sed etiam adu̾sum se ip¬
sos diu̾sa sentiunt. Dum enim
alius xp̃m dm̃ tantũ credit ꝙ
non hominẽ. alius uero homi¬
nem tantum. ꝙ non diñ. alius
eum ueram carnem suscepisse
negat: ꝙ alius econtrario uerã
animã non assumpsisse affirmat.
quasi leprȩ uarius color ineute
expͥmitur. Hii tales longe sta¬
re debent. quia ab ȩccłia repel¬

Expanded text:
braeo sermone, Latine salvator sive salutaris dicitur. Et ideo a quo salutem sperabant, non solum salvatorem nominabant, sed etiam misericordiam poscebant. Et quia in ejus praeceptis se offendisse recolebant non solum salvatorem, sed etiam hunc pariter et praeceptorem vocabant. Nec de suis meritis quidquam praesumebant, qui in ejus misericordiam tam humiliter deposcebant: « Jesu praeceptor, miserere nostri. » Aliter: Per leprosos non incongrue haereticos intelligere possumus, quia sicut lepra varios colores exprimit in cute, sic haereticorum doctrina varios errores generat in sermone. Non solum enim a catholica Ecclesia sunt divisi, sed etiam adversum seipsos diversa sentiunt. Dum enim alius Christum Deum tantum credit, et non hominem: alius vero hominem tantum, et non Deum; alius eum veram carnem suscepisse negat, alius e contrario veram animam non assumpsisse affirmat, quasi lepra varium colorem in cute exprimit. Hi tales longe stare debent, qui ab Ecclesia repel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ emundatione sua hostiam: id
est tortam panis & sextarium olei
ad luminaria concinnanda. Duos
passeres uiuos. unum ꝓpeccato. ꝙ
alterum in holocasto. Nomnia qͣli¬
ter nunc in eccłia spitalit̾ agenda
sunt breuiter uideamus. Lepra
ut diximus. peccatum significat.
Qui gͦ habet lepram peccati in ani.¬
ma: debet uenire ad sacerdodem.
ꝙ ei humiliter confiteri peccata
sua. Qui eum intuitus recludat
septem dieb in domo separatim
seorsum. idest scdm qualitatẽ &
quantitatẽ peccati. penitentiam
ei iniuingat. Post septem enim dies.
eum intuitus. si uiderit creuisse
lepram addat & alios septem. qͥa
ubi additur peccatum. necesse est
ut augeatur uindicta peccati. Post
quatuordecim uero dies. si leprã
crescere uiderit id est si peccatum
in consuetudinẽ uenire sciat quia
lepra ꝑseuerans ẽ: & tunc eum

Expanded text:
pro emundatione sua hostiam, id pro emundatione sua hostiam, id est tortam panis, et sextarium olei ad luminaria concinnanda: duosque passeres vivos, unum pro peccato, et alterum in holocausto. Quae omnia qualiter nunc in Ecclesia agenda sunt, breviter videamus: Lepra, ut diximus, peccatum significat. Qui ergo habet lepram peccati in anima, debet venire ad sacerdotem, et ei humiliter sua peccata confiteri. Qui eum intuitus, recludat septem diebus in domo separata seorsum, id est secundum qualitatem et quantitatem peccati poenitentiam ei injungat. Post septem autem dies eum intuitus, si viderit crevisse lepram, addat et alios septem: quia ubi additur peccatum, necesse est ut augeatur vindicta peccati. Post quatuordecim vero dies, si lepram crescere viderit, id est peccatum in consuetudinem venire, sciat quia lepra perseverans est. Et tu
Abbreviated transcription (Latin):
non solum sacerdotib peccata sua
confiteri debent. sed etiam scd̃m
eorum consilium penitentia & satis¬
factionem ueniȩ suscipere: recte dr.
Ite: ostendite uos sacerdotib. Uice
enim dei. peccata sacerdotib pan¬
denda sunt: ꝙ iuxta eorum consi-¬
lium penitentia agenda. Quod in
diuina lege figuratum ẽ: quando
moysi de leprosis tale preceptum
ẽ datum. Uir in cuius cute uartꝰ
color apparuerit:ueniat ad sacer¬
dotem. q ostendat se illi: qui reclu¬
dat eum indomo ꝑ septem dies. se¬
paratim seorsum. Post septem au¬
tem dies. eum intuitus siuidet cre¬
uisse lepram: addat & alios septẽ.
Post quatuordecĩ uͦ dies. adhuc si
uiderit crescere lepram. sciat qͥa
lepra ꝑseuerans ẽ: & tẽ iudicet le
prosum. ꝙ eiciat extra castra. ma¬
neat intonsa barba scissa ueste.
oꝑto capite. aꝑto ore: inmundũ
se iudicans omnib dieb separa¬
tionis suȩ. Quod si sanatus fuerit
qui huiusmodi passionem sustinet
ueniat ad sacerdotem: & offerat

Expanded text:
eccata sua confiteri debent, sed etiam secundum eorum consilium poenitentiam et satisfactionem veniae suscipere, recte dicitur: « Ite, ostendite vos sacerdotibus. » Vice enim Dei peccata sacerdotibus pandenda sunt, et juxta eorum consilium poenitentia agenda. Quod in divina lege praefiguratum est, quando Moysi de leprosis tale praeceptum est datum: « Vir, in cujus cute varius color apparuerit, veniat ad sacerdotem et ostendat se illi . » Qui recludat eum in domo per septem dies separata seorsum. Post septem autem dies eum intuitus, si viderit crevisse lepram, addat et alios septem. Post quatuordecim vero dies, adhuc si viderit crescere lepram, sciat quia lepra perseverans est. Et tunc judicet eum leprosum, et ejiciat extra castra, maneatque intonsa barba, scissa veste, operto capite, aperto ore, immundum se judicans omnibus diebus separationis suae. Quod si sanatus fuerit, qui hujusmodi passionem sustinet, veniat ad sacerdotes, et offerat
Abbreviated transcription (Latin):
dam nullo indiget: quia unus
d̾s. una fides. unum baptisma.
unus ds qr pat̾ omnium. Bene
ergo ꝑ illos qui innouenario cõti¬
nentur. illi significantur. qui exꝑ
ceptis donis dominicis. grãs dõ ñ
referunt. ꝑ illum uero qui mun¬
datori suo grãs retulit. illi qui ex
ꝑceptis beneficiis gras ei referunt.
dicentes cum psalmista. Benedicã
dnm̃ in omni dempore. Quia neꝙ
hic decalogi p̃cepta ꝑfecte custodi¬
unt. neꝙ infuturo denarium re-¬
munerationis. qui in uinea labo¬
rantib ꝓmissũ ẽ ꝑcipient. Et ait
illi. Surge uade. Quia humiliter
ante pedes dñi ceciderat. recte au¬
re & abire ꝑmutitur: quando ꝑ
dignam satisfactionem a peccatis
absoluitur. Et quia sine fide impossi¬
bile ẽ placere dõ. recte subditur
quia fides tua te saluum fecit. Fides

Expanded text:
dam nullo indiget, quia « unus dam nullo indiget, quia « unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus, et Pater omnium. » Bene ergo per illos, qui in novenario continentur, illi significantur, qui ex perceptis donis dominicis gratias Deo non referunt. Per illum vero, qui mundatori suo gratias retulit, illi, qui ex perceptis beneficiis gratias ei referunt, dicentes cum Psalmista: « Benedicam Dominum in omni tempore . » Quia neque hic Decalogi praecepta perfecte custodiunt, neque in futuro denarium remunerationis, qui in vinea laborantibus promissus est, percipient. « Et ait illi: Surge, vade. » Qui humiliter ante pedes Domini ceciderat, recte aure et abire permittitur, quando per dignam satisfactionem a peccatis absolvitur. Et quia « sine fide impossibile est placere Deo , » recte subditur: « Quia fides tua te sa
Abbreviated transcription (Latin):
me scdm uerbum. Respondens autẽ
iħc dixit. Nonne decem mundati
sunt. ꝙ nouem ubi sunt: Non
ideo dñs interrogat ut aliquid ig¬
noret. ante cuius oculos nuda & a¬
perta sunt omnia. quiꝙ omnia
scit antequã fiant. sed ut ostende¬
ret se illos nescire. Scire di uero
eligere ẽ: nescire uero reprobare.
Nouit dns quos elegit. sicut cuidã
iusto uiro dictum ẽ. Noui de ex no¬
mine. Et sicut apłs dicit. nouit
dñs qui sunt eius. Quos autem
reprobat nescit: sicut infine repro
estis. Cos ergo qui ad referendas
do grãs ingrati remanserunt. qͣsi
incognitos ubi sint requirit dicens.
Nonne decem mundat sunt & no¬
uem ubi sunt: Non ẽ inuentus qͥ
rediret & daret głam dõ: nisi hic
alienigena. Et pulchre hii qui in
grati remanserunt: nouenario nu¬
mero continentur. Nouenarius
namq numerus inꝑfectus ẽ: &
ad suam ꝑfectionẽ explendam u-¬
no indiget. Numerus uero uni¬
tatis ꝑfectus ẽ: ꝙ diuidi non po¬
test. & ad suam ꝑfectionem explen¬

Expanded text:
m tuum . » « Respondens autem Jesus dixit: Nonne decem mundati sunt? et novem ubi sunt? » Non ideo Dominus interrogat, ut aliquid ignoret, ante cujus oculos nuda et aperta sunt omnia, quique scit antequam fiant, sed ut ostenderet se illos nescire. Scire vero Dei, eligere est: nescire vero, reprobare. Novit Dominus quos elegit, sicut cuidam justo viro dictum est: Novi te ex nomine. Et sicut Apostolus dicit: « novit Dominus qui sunt ejus . » Quos autem reprobat, nescit, sicut in fine reproestis . » Eos ergo, qui ad referendas Deo gratias ingrati remanserunt, quasi incognitos ubi sint requirit, dicens: « Nonne decem mundati sunt? et novem ubi sunt? » « Non est inventus qui rediret et daret gloriam Deo, nisi hic alienigenanserunt, novenario numero continentur. Novenarius namque numerus imperfectus est, et ad suam perfectionem explendam uno indiget. Numerus vero unitatis perfectus est, et dividi non potest: et ad suam perfectionem explen
Abbreviated transcription (Latin):
castra. idest extra eccłiam eum re¬
pellat. uel a consortio scorum indig¬
num iudicet. Maneat autem in¬
tonsa barba: quod ad squalorem
penitentiȩ ꝑtinet. Scissa ueste. ut
ꝑ confessionẽ manifestam: habe¬
at penitentiã. habeat uel consci¬
entiam. Oꝑto capite: quia ap̃di¬
catione cessare debet. qui inpec¬
catis inheret. Aꝑto ore. non inpec¬
cati defensione. sed insua accusa¬
tione. Si autem mundatus fue¬
rit qui huiusmodi passionem su¬
a consuetudine peceati cessauerit
offerat ꝓ emundatione sua tor¬
tam panis. idest dulcedinẽ cari¬
tatis quibꝰeumq potest impen-¬
dat. non solum amicis: sed etiam
inimicis. Et sextarium olei: id est

Expanded text:
stra, id est extra Ecclesiam eum repellat, vel a consortio sanctorum indignum judicet. Maneatque intonsa barba, quod ad squalorem poenitentiae pertinet. Scissa veste, ut per confessionem manifestam habeat poenitentiam vel conscientiam. Operto capite, quia a praedicatione cessare debet, qui peccatis inhaeret. Aperto ore, non in peccati defensione, sed in sua accusatione. « Si autem mundatus fuerit, qui hujusmodi passionem sua consuetudine peccati cessaverit, « offerat pro emundatione sua tortam panis, » id est dulcedinem charitatis, quibuscunque potest, impendat, non solum amicis, sed etiam inimicis, « et sextarium o
Abbreviated transcription (Latin):
ait scriptura. iustus ex fide uiuit.
Et sicut ait apłs. nunc autem ma¬
nent. spes. fides. karitas. tria hȩc.
Uera autem fides ẽ: quȩ hoc credit
mente quod non uidet corpore: te¬
ste apło qui ait in epła ad hebreos.
Est fides sꝑandarum rerum sub¬
stantia: argumentum non appa

Expanded text:
it. Et sicut Apostolus: « Nunc autem manent fides, spes, charitas, tria haec . » Vera est autem fides quae hoc credit mente, quod non videt corpore, teste Apostolo, qui ait in Epistola ad Hebraeos: « Est fides sperandarum rerum substantia, argumentum non appa
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi enim castellum intrauit:
quando ex maria uirgine car¬
nem assumens. mundo uisibilis
apparuit. Decem uiri leprosi qͥ
ei occurrerunt: popłm significãt
uideorum. Qui bene decem fuisse
sed leprosi fuerunt: quia euisde
decalogi p̃cepta trans gredientib
apparente dño incarne uariis
doctrinis diuisus. diu̾sis erat
iniquitatib pollutus: apło te¬
stante qui ait. Non enim distin¬
ctio uidei & greci. Om̃s enim pec¬
cauerunt. & egent gła dei: iusti

Expanded text:
Quasi enim castellum intravit, Quasi enim castellum intravit, quando ex Maria virgine carnem assumens, mundo visibilis apparuit. Decem viri leprosi, qui ei occurrerunt, populum significant Judaeorum. Qui bene decem fuisse , sed leprosi fuerunt, quia ejusdem decalogi praecepta transgrediens apparente Domino in carne, variis doctrinis divisus, diversis erat iniquitatibus pollutus, Apostteste, qui ait : « Non est distinctio Judaei et Graeci, omnes enim peccaverunt, et egent
Abbreviated transcription (Latin):
UI mediȩ terrȩ confi¬
nia nouit: facile intel¬
ligit quod ꝑgens iħc¬
in ierlm ex his locis
in quib eum supra
euuangłista doeuisse
commemorauit: etiam ad litterã
ꝑmediã samariã & galileam tran¬
situm habuit. Et quia ꝓpter nos
qe ꝓꝑter nr̃am salutem homo
factus ẽ non solum ad se uenien¬
tib regnum dei euuangłirabat.
sed etiam ꝑ diu̾sa loca ꝑgens. pluri¬
mis sanitatem tribuebat. Et cũ
in grederetur quoddam castellũ:
occurrerunt ei decem uiri lepro¬
si. Qui steterunt a longe ꝙ leua¬
uerunt uocem dicentes. Iħu p̃¬
ceptor: miserere nr̃i. Non enim
ꝓpe accedere audebant: quibus
quamuis fides suaderet affectum.
lepra tam̃ prohiberet accessum.
Excludebantur enim a castris. qui
huiusmodi sustinebant passionẽ.
Neq solo uisu uel sermone ab il¬
lo se recipere posse sanitatẽ dubi¬
tabant: cuuis alonge stantes auxi¬
lium humilit̃ flagitabant. Sp̃i¬
taliter autem castellum qđ dñs
ingressus ẽ: mundum significat.

Expanded text:
ui Judaeae terrae confinia novit, facile intelligit, quod pergens Dominus Jerusalem ex his locis, in quibus eum supra evangelista docuisse commemoravit, etiam ad litteram per mediam Samariam et Galilaeam transitum habuit. Et quia propter nos et propter nostram salutem homo factus, non solum ad se venientibus regnum Dei evangelizabat, sed etiam per diversa loca pergens, plurimis sanitatem tribuebat. « Et cum ingrederetur quoddam castellum, occurrerunt ei decem viri leprosi, qui steterunt a longe, et levaverunt vocem, dicentes: Jesu praeceptor, miserere nostri. » Non enim prope accedere audebant, quibus quamvis fides suaderet affectum, lepra tamen prohibebat accessum. Excludebantur enim a castris, qui hujusmodi sustinebant passionem. Neque enim solo visu vel sermone ab illo se recipere sanitatem dubitabant, cujus a longe stantes auxilium humiliter flagitabant. Spiritaliter autem, castellum quod Dominus ingressus est, mundum significat.
Abbreviated transcription (Latin):
añs bonarum malarũq arborum
cognitionem: eum adhuc subiun¬
git dicens. Igitur ex fructib eoꝵ
cognoscetis eos. Quasi enim fru¬
etus in quib male arbores a bonis
discernantu. paulus apłs osten¬
dit dicens. Manifesta sunt oꝑa
carnis: quȩ sunt. fornicationes. im¬
munditiȩ impudicitiȩ. luxuriȩ.

Expanded text:
Dominus bonarum malarumque arborum Dominus bonarum malarumque arborum cognitionem, cum adhuc subjungit, dicens: « Igitur ex fructibus eorum cognoscetis eos. » Quasi enim fructus, in quibus malae arbores a bonis discernantur, Paulus apostolus ostendit dicens: « Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, immundi
Abbreviated transcription (Latin):
Et si ad penam uadit qui propria
non dedit: ad quam penam iturꝰ
ẽ qͥ aliena rapit: Nullus gͦ abono
oꝑe torpens falsa se securitate de
cipiat: quia omnis arbor quȩ non
facit fructum bonum: exeidetur
& in ignem mittetur iuxta illud
quod dñs alibi ait. Omnem pal¬
mitem in me non ferentem fructũ
oportet excidi: &e inignem nutt
Non enim sufficit declinare a ma¬
lo: nisi quisq studeat facere bo¬
num. Unde dñs uincȩ querens
fructum inficulnea & non inue¬
niens: ait colono. Cece annitres
sunt ex quo uenio querens frue¬
tum inficulnea hac: & non inue¬
nio. Excide ergo illam. Ut quid
etiam t̾ram occupat. De hac arbo¬
re ꝑ iohannem baptistam dicitur.
Iam securis. ad radicem arborum
posita est. Exciditur enim arbor.
quando homo moritur. Excisa
autem in ignem mititur: quan¬
do quisꝙ ꝑuersus post mortem ge¬
hennȩ concremationẽ inuenit qui
dum uiueret fructum boni oꝑis
facere recusauit Ingeminat nãꝙ

Expanded text:
Et si ad poenam vadit ille qui propria Et si ad poenam vadit ille qui propria non dedit, ad quam poenam iturus est qui aliena rapit? Nullus ergo a bono opere torpeus, falsa securitate se decipiat; quia omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur, juxta illud quod Dominus alibi ait: « Omnem palmitem in me non ferentem fructum oportet abscidi et in ignem mitti . » Non enim sufficit declinare a malo, nisi quisque studeat facere bonum. Unde Dominus vineae quaerens fructum in ficulnea, et non inveniens, ait colono: « Ecce anni tres sunt, ex quo venio quaerens fructum in ficulnea, et non invenio. Excide ergo illam, ut quid etiam terram occupat? » De hac arbore per Joannem Baptistam dicitur: « Jam securis ad radicem arboris posita est . » Exciditur enim arbor, quando homo moritur. Excisa autem in ignem mittitur, quando quisque perversus per mortem gehennae concremationem invenit, qui dum viveret fructum boni operis facere recusavit. Ingeminat namque
Abbreviated transcription (Latin):
dauid bona utiꝙ arbor fructum
malum fecit: quando ꝑ concupis¬
centiam carnalem adulterium &e
homicidium ꝑ petrauit. Nabugo¬
donosor autem cum ẽẽt mala ar¬
bor honum fructum fecit: quando
am danhelis intoto orbe adorari
mo effici honus si deserit malum.
& qui uidebatur bonus effici ma¬
lus. si recesserit a bono. Sed quia
unus idemq homo. in uno eodẽꝙ
tempore: bonus simul & malus
ẽẽ non potest non potest arbor bo¬
na fructus malos facere neq arbor
mala fructus honos facere. Ualde
autem terribile ẽ: quod subinfert᷑
Omnis arbor quȩ non facit fruc¬
tum bonum: excidetur & inignem
mittetur. Non dicit quȩ facit fru¬
ctum malum: sed quȩ non facit fru-¬
ctum bonum. Ubi ediuerso colli¬
gere possumus: quȩ pena prepara¬
ta sit male oꝑantib. quando pena
p̃dicitur etiam abono oꝑe torpentib
Si enim inignem mittitur qui nu-¬
dum non uestit: inquẽ ignem mit¬
tendus ẽ qui uestitum expoliauit:

Expanded text:
David, bona utique arbor, fructum David, bona utique arbor, fructum malum fecit, quando per concupiscentiam carnalem adulterium et homicidium perpetravit . Nabuchodonosor autem, cum esset mala arbor, bonum fructum fecit, quando Deum Danielis in toto orbe adorari mo effici bonus, si deseruerit malum; et qui videbatur bonus, effici malus, si recesserit a bono. Sed quia unus idemque homo, in uno eodemque tempore, bonus simul et malus esse non potest, non potest arbor bona fructus malos facere, neque arbor mala fructus boautem terribile est, quod subinfertur: « Omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur. » Non dicit, quae facit fructum malum, sed quae non facit fructum bonum. Ubi e diverso colligere possumus, quae poena praeparata sit mala operantibus, quando poena praedicitur etiam a bono opere torpentibus. Si enim in ignem mittitur qui nudum non vestivit, in quem ignem mittendus est, qui vestitum exspoliavit?
Abbreviated transcription (Latin):
Non potest arbor bona fructus
malos facere: neq arbor mala fru¬
ctus bonos facere. Inquo loco que¬
stio animum pulsat: quare dicat
non potest arbor bona fructus ma¬
los facere: neq arbor mala fructus
bonos facere. cum legimus paulũ
apłm. arborem utiq bonam fruc¬
tum malum fecisse: quando ȩccłiã
dei ꝑsequutus ẽ. ꝙ iudam arborẽ
malam fructum bonum fecisse qͦn¬
do cum ceteris apłis sequutus est
dnm. Ad quod respondendum:
quia sicut ex radice arboris frue¬
tus ꝓcedit: & ex ipso fructu cuius
generis uel saporis sit cognoscit᷑.
ita exintentione cordis opus ꝓfer¬
tur. Et sicut dñs dicit. qualis fue¬
rit intentio tua. tale erit & opus
fructus bonos facere non potest.
rat. surta quem sensum legimuo.
ca petrum apłm arborem utiꝙ bo¬
nam malos fructus fecisse: quan
do dũm negauit. Et ideo gethro
cum priuis mala arbor eet bonũ
fructum fecit: quando utile moy¬
si consilium dedit. Similiter et

Expanded text:
Non potest arbor bona fructus Non potest arbor bona fructus malos facere, neque arbor mala fructus bonos facere. » In quo loco quaestio animum pulsat, quare dicat: « Non potest arbor bona fructus malos facere, neque arbor mala fructus bonos facere, » cum legamus Paulum apostolum arborem utique bonam fructum malum fecisse, quando Ecclesiam Dei persecutus est; et Judam arborem malam fructum bonum fecisse, quando cum caeteris apostolis secutus est Dominum. Ad quod respondendum, quia sicut ex radice arboris fructus procedit, et ex ipso fructu, cujus generis vel saporis sit cognoscitur, ita ex intentione cordis opus profertur. Et sicut Dominus dicit: Qualis fuerit intentio tua, tale erit et opus fructus bonos facere potest, rat. Juxta quem sensum legimus et Petrum apostolum arborem utique bonam, malos fructus fecisse, quandiu Dominum negavit . Et Jethro, cum prius mala arbor esset, bonum fructum fecit, quando Moysi utile consilium dedit . Similite et
Abbreviated transcription (Latin):
tica prauitate qua inquinatus et
nutritus ẽ penitentiam agat. &
anathematiret & diluat. Sic
omnis arbor bona fructus bonos
facit. mala autem arbor fructus
malos facit. Quod arbores inserip¬
turis homines significant domi
manifestat cum alibi ait. Aut fa¬
cite arborem bonam & fructum
eius bonum. aut facite arborem
malam. & fructum eius malum
Et cecus qui a dño illuminatus
fuerat: aiebat. Uideo homines.
quasi arbores. Danihel quoq in
uisione nabugodonosor regis mag¬
nam arborem ipsum regem inter¬
pretatur. Et ꝑ psalmistam de iusto
d̃r. Iustus ut palma florebit: ꝙ
sicut cedrus libani multiplicabit᷑
Quod ergo ait sic omnis arbor bo¬
na. fructus bonos facit mala autẽ
arbor. fructus malos facit: tale ẽ
ac sidiceret. Sicut nec spina uuam.
nec tribulus generat ficum. sic ex
radice uiciosa malus fructus pro¬
cedit: & ex bona intentione bona
oꝑatio nascitur: unde ꝙ subdit᷑

Expanded text:
tica pravitate, qua inquinatus vel tica pravitate, qua inquinatus vel nutritus est, poenitentiam agat, et anathematizet et diluat. « Sic omnis arbor bona fructus bonos facit, mala autem arbor fructus malos facit. » Quod arbores in Scripturis homines significant, Dominus manifestat cum alibi dicit; « Aut facite arborem bonum, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, et fructum ejus malum . » Et caecus, qui a Domino illuminatus fuerat, aiebat: « Video homines quasi arbores . » Daniel quoque in visione Nabuchodonosor regis, magnam arborem ipsum regem intepretatur . Et per Psalmistam de justo dicitur: « Justus ut palma florebit, et sicut cedrus Libani multiplicabitur . » Quod ergo ait: « Sic omnis arbor bona fructus bonos facit, mala autem arbor fructus malos facit, » tale est ac si diceret: Sicut nec spina uvam, nec tribulus generat ficum, sic ex radice vitiosa malus fructus procedit, et ex bona intentione bona operatio nascitur. Unde et subditur: «
Abbreviated transcription (Latin):
dus. uoluerisq eam habere uxo¬
rem: introduces eam in domum
tuam. ita tamen ut prius cesari¬
em capitis eius radas. q summi¬
tates unguium illuis precidas:
lugeatq patrem suum & matrẽ
in domo uno mense. & post hec
introduces eam ad te. & erit tibi
uxor. Sp̃italiter autem ad bellũ
ꝓcedimus. quando cum hostib
ȩccłiȩ id est hereticis de fide xp̃ia¬
na & religione conflictum habe¬
mus. Cumq diuina auctoritate
suꝑatos. tradiderit eos dominus
ds nr̃. in manus nr̃as: si inueneri¬
mus innumero disputationum
sententias ad nr̃am fidem roboran¬
dam necessarias: assumamus eas
nobis inuxores. Quia ut ait salo
um precidamus: id est quicquid
suꝑfluum. quicquid hereticum.
quicquid nr̃ȩ fidei prauum & con¬
trarium ẽ discernamus ꝙ abicia¬
mus. Siquis autem ex his ad nr̃a
fidem catholicam conũti uoluerit.
non ẽ repellendus sed recipiendꝰ
ita tamen ut lugeat pͥus patrẽ
suum & matrem uno mense. idẽ
de pristina conũsatione ꝙ here-¬

Expanded text:
uxorem, introduces eam in domum tuam, ita tamen, ut prius caesariem capitis ejus radas, et summitates unguium illius praecidas, lugeatque patrem suum et matrem in domo uno mense, et post haec introduces eam ad te, et erit tibi uxor . » Spiritaliter autem ad bellum procedimus, quando cum hostibus Ecclesiae, id est haereticis, de fide Christiana et religione conflictum habemus. Cumque divina auctoritate superati, tradiderit eos Dominus Deus noster in manus nostras, si invenerimus in numero disputationum sententias ad nostram fidem roborandam necessarias, assumamus eas nobis in uxores, quia, ut ait Salomum praecidamus, id est quidquid superfluum, quidquid haereticum, quidquid nostrae fidei pravum et contrarium est, discernamus et abjiciamus. Si quis autem ex his ad nostram fidem catholicam converti voluerit, non est repellendus, sed recipiendus, ita tamen, ut lugeat prius patrem suum et matrem uno mense, id est de pristina conversatione et haere
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ꝑ aurum uero. nitor eloqͥi
expͥmitur. salomone dicente. Thes¬
aurus desiderabilis: requiescet
in ore sapientis. Quasi ergo uasa
aurea & argentea auicinis mu¬
tuo accipimus: quando ab here¬
ticis & paganis necessarias sen¬
tentias uel nitorem eloquii. ad
nr̃ãm utilitatem assuimimus. Un-¬
de in eadem lege alibi figuraliter
precipitur. Si egressus fueris ad
bellum contra hostes tuos. & tra¬
diderit eos dñs d̾s tuus in manus
tuas captiuosq eos duxeris. ꝙ ui

Expanded text:
tum . » Per aurum vero, nitor eloquii tum . » Per aurum vero, nitor eloquii exprimitur, Salomone dicente: « Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis . » Quasi ergo vasa aurea et argentea a vicinis mutuo accipimus, quando ab haereticis et paganis necessarias sententias vel nitorem eloquentiae ad nostram utilitatem assumimus. Unde in eadem lege alibi figuraliter praecipitur: « Si egressus fueris ad bellum contra hostes tuos, et tradiderit eos Dominus Deus tuus in manus tuas, captivosque eos duxeris, et vi
Abbreviated transcription (Latin):
spina uuam non gignat solet
tamen uitem cum hotro sustine¬
re quia heretici & falsi catholici
eum in multis mali sint: solent
tamen quȩdam bona docere: et
quȩdam religiosa ostenderȩ. Qd
ergo talib faciendum erit. Nun¬
quid ꝓpter spinam relinquendus
ẽ botrus. idest ꝓpter mala: Ab¬
sit Sed ut pater augustinus ait.
sie carpendus ẽ: ut tamen caue¬
atur spina. Sicut enim hereticoꝵ¬
ẽ doctrina. a simplicib uris pe¬
nitus fugienda: sic a catholicis
ꝙ orthodoxis patrib qui sciunt
discernere inter ueram & falsã
doctrinam. mala respuenda st̃.
ut bona inauctoritate ȩccłiasti¬
ea assumantur. Quod dñs in
lege figuratȩ ostendit: quan¬
do egredientib filiis isrł̃ de
egypto precepit. ut mutuarent
auicinis suis uasa aurea & ar¬
gentea non pauea: ut expolia¬
rent egyptum. Quid ꝑ argen¬
tum. nisi sacrȩ scripture precla¬
rus sensus accipitur Eloquia
enim domini eloquia casta. ait¬
ꝓpħa: argentum igne examina¬

Expanded text:
spina non gignat, solet spina non gignat, solet tamen vitem cum botro sustinere. Quia haeretici et falsi catholici, cum in multis mali sint, solent tamen quaedam bona docere, et quaedam religiosa ostendere. Quid ergo de talibus faciendum erit? Nunquid propter spinam relinquendus est botrus, id est propter mala bona? Absit. Sed ut pater Augustinus ait: Sic carpendus est botrus, ut tamen caveatur spina. Sicut enim haereticorum doctrina a simplicibus viris penitus fugienda est, sic a catholicis et orthodoxis Patribus, qui sciunt discernere inter veram et falsam doctrinam, mala respuenda sunt, ut bona in auctoritate ecclesiastica assumantur. Quod Dominus in lege figurate ostendit, quando egredientibus filiis Israel ex Aegypto , praecepit eis, ut mutuarent a vicinis suis vasa aurea et argentea non pauca, ut exspoliarent Aegyptum. Quid per argentum, nisi sacrae Scripturae praeclarus sensus accipitur? « Eloquia enim Domini eloquia casta, argentum igne examina
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut uix absꝙ lesione tractari pos¬
sint. Quib contrariȩs ficus & uitis.
que ꝙ fraglantiam suauissimi odo¬
ris. & fructum dulcissimi saporis
reddunt. ꝑ spinas ergo & tribu¬
los uicia & peccata signantur. de
cebat. Quam dulcia faucib meis
eloquia tua: suꝑ mel & fauum
ori meo mes. Sieut ergo spina & tri¬
bulus intrectabiles sunt: ita here¬
tici & falsi catholici amari ꝙ acu¬
leati ꝓximis inueniantur. ꝙ ideo
illorum falsa doctrina. & istorum
praua exempla fugienda sunt qͥa
sicut ait salomon. qui tetigerit pi¬
cem in quinabit᷑ ab ea. & qui dissi¬
pat sepem mordebit eum coluber.
Uel ut quidam tradunt. ꝑ uuam
& ficum dulcedo memoriȩ regni
cȩlestis accipitur. Igit᷑ de spinis ñ
colligitur uiia. neq de tribulis
ficus. quia si requiritur in here¬
tico fructus caritatis. spinȩ dis¬
sensionis inueniuntur. & si in
falso catholico amor celestis. amor
t̾renꝰ. repit᷑ & si fructꝰ castitatis. fru¬
ctus libidinis intuet᷑ S quamius

Expanded text:
esione tractari possint. Quibus contrariae sunt ficus et vitis, quae et fragrantiam suavissimi odoris, et fructum dulcissimi saporis reddunt. Per spinas ergo et tribulos, vitia et peccata signantur, de cebat: « Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo . » Sicut ergo spina et tribulus intractabiles sunt, ita haeretici et falsi catholici amari et aculeati proximis inveniuntur: et ideo illorum falsa doctrina, et istorum prava exempla fugienda sunt, quia sicut ait Salomon: « Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea; et qui dissipat sepem, mordebit eum coluber . » Vel, ut quidam tradunt, per uvam et ficum, dulcedo memoriae regni coelestis accipitur. Igitur de spinis non colligitur uva, neque de tribulis ficus, quia si requiritur in haeretico fructus charitatis, spinae dissensionis inveniuntur; et si in falso catholico amor coelestis, amor terrenus reperitur; et si fructus castitatis, fructus libidinis intuetur. Sed quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
in homine: &e ponit carnem bra¬
chium: suum. q adño recedit cor
etꝰ. Et erit quasi mirice in deserto:
& non uidebit eum uenerit bo¬
num. sed habitabit insiccitate in
At uero arbor bona quales fructꝰ
ꝓferat: idem ꝓpħa declarat diceis.
Benedictus uir qui confidit in do¬
mino: & erit dñs fiducia eius.
Et erit tanquam lignum quod
transplantatum ẽ secus decursus
aquarum. quod ad humorẽ mit¬
tit radices suas: ꝙ non timebit
cum uenerit ȩstus. Et erit foliũ
eius uiride. & intempore siccita

Expanded text:
brachium suum, et a Domino recedit cor ejus. Erit enim quasi myricae in deserto, et non videbit cum venerit bonum, sed habitabit in siccitate, i» At vero bona arbor quales fructus proferat, idem propheta declarat, dicens: « Benedictus vir qui confidit in Domino: et erit Dominus fiducia eius. Et erit tamquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum: quod ad humorem mittit radices suas, et non timebit dum venerit estus. Et erit folium eius viride: et in tem