comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. si dm̃ nemo uidit unquã: quẽ nemo
nominũ uidit. nec uidere potest. Nides
quã difficiłe m̃ pposueris q̃stionẽ: Unde
me aliqͥd ꝓlixe cõpioseq scribere uoliusti.
diuinarũ scpturarũ egregios tractato¬
res: qͥd de uisione dĩ senserint: Ne forte.
sufficiant desiderio tuo: quãuis ea forsi¬
dan noueris. Pauca gͦ ista attende si pla-¬
cet. Cũ eũgłium exponens beatꝰ ambrosiꝰ
mediolanensis ep̃c. ueniss ad eũ locũ uͥ
angłs apparuit in tẽplo ⁊ achariȩ sacer¬
doti: ex hac occasione uide qͣnta &e qualia
angłs uidet᷑ in tẽplo: qͥa ueri sacerdotis ĩa
nuntiabat᷑ aduentꝰ: a& celeste sacrificiũ pa¬
rabat᷑ in quo angłi ministrarent. Et bene
apparuisse dicit᷑ ex qui eũ repente ꝯspexit.
hoc specialit̾ aut de angłis aut de dõ scͥptã
deri. apparere dicat᷑. Sic enĩ habes. Apparu¬
it ds abrabe ad ilicem m̃ãbre. nã qͥ ante
ñ presentitur s repentino uidet᷑ aspectu.

Expanded text:
it umquam, quem nemo hominum uidit nec uidere potest. uides, quam difficilem mihi proposueris quaestionem, unde me aliquid prolixe copioseque scribere uoluisti diuinarum scripturarum egregios tractatores, quid de uisione dei senserint, ne forte sufficiant desiderio tuo, quamuis ea forsitan noueris? pauca ergo ista adtende, si placet. cum euangelium exponens beatus Ambrosius, Mediolanensis episcopus, uenisset ad eum locum, ubi angelus apparuit in templo Zachariae sacerdoangelus uidetur in templo, quia ueri sacerdotis iam nuntiabatur aduentus et caeleste sacrificium parabatur, in quo angeli ministrarent. et bene apparuisse dicitur ei, qui eum repente conspexit. hoc specialiter aut de angelis aut de deo scriptura deri, apparere dicatur. sic enim habes: Apparuit deus Abrahae ad ilicem Mambre; nam qui ante non praesentitur, sed repentino uidetur aspectu,
Abbreviated transcription (Latin):
beati mundo corde. ipsi enĩ dm̃ uidebunt.
Q uantos beatos iã numerauerat: &e tam̃
uidendi his dm̃ ñ ꝓmiserat facultatẽ.
Si gͦ hi qui mundo st̃ corde dm̃ uideb̃t:
utiq alii ñ uidebunt. Neq enĩ indigni
dm̃ uidebunt: neq is qui dm uidere

Expanded text:
beati mundo corde; ipsi enim deum uidebunt beati mundo corde; ipsi enim deum uidebunt quantos beatos iam numerauerat et tamen uidendi his deum non promiserat facultatem! si ergo hi qui mundo sunt corde deum uidebunt, utique alii non uidebunt; neque enim indigni deum uidebunt, neque is qui deum uide
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m ꝙͦ uisũ aecepim in colũba: s id̃o dm̃¬
nemo uidit unquã: qͥa eã quȩ in do habi¬
dat plenitudinẽ diuinitatis nemo conspe¬
xit: nemo mente. aut ocłis cõprehendit. ui¬
dit enĩ: ad utrũq referendu ẽ. Deniq cũ
auditur. unigenitus filius ipse enarrauit:
mentium magis quã ocłoꝵ uisio declara-¬
tur. Species enĩ uidet᷑: uirtus uͦ narrat᷑.
Illa oculis: hȩc m̃te cõprehenditur. S qͥd de
trinitate dicã. Seraphin qnͣdo uoluit
apparuit: &e uocẽ erꝰ ysaias solus audiuit.
Apparuit angłs & nc̃ presto ẽ: s ñ uidetur.
Neq enĩ in potestate nr̃a ẽ uidere: s in po¬
destate illiꝰ apparere. Tam̃ &e si potestas
ñ ẽ uidendi: est grã ꝓmerendi. ut uide¬
re possimꝰ. Et idõ qui habuit grãm: me¬
ruit copiam. Nos copiã ñ merem᷑: qͥa dm̃
uidendi grãm ñ habemꝰ. Et qͥd mirũ: si
in p̾senti scło nisi qnͣdo uult dñs ñ uide¬
uidere. nisi bis qui corde st̃ mundo: & idõ

Expanded text:
cepimus in columba. et ideo dnemo uidit umquam, quia eam quae in deo habitat plenitudinem diuinitatis nemo conspexit, nemo mente aut oculis conprehendit; uidit enim ad utrumque referendum est. denique cum additur: unigenitus filius ipse enarrrauit, mentium magis quam oculorum uisio declaratur; species enim uidetur, uirtus uero narratur; illa oculis, haec mente conprehenditur. Sed quid de trinitate dicam? Seraphin quando uoluit apparuit et uocem eius Esaias solus audiuit. apparuit angelus et nunc praesto est, sed non uidetur; neque enim in potestate nostra est uidere, sed in potestate illius apparere. tamen, etsi potestas non est uidendi, est gratia promerendi, ut uidere possimus. et ideo qui habuit gratiam meruit copiam; nos copiam non meremur, quia deum uidendi gratiam non habemus. et quid mirum si in praesenti saeculo nisi quando uult duidere nisi his qui corde sint mundo. et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrsꝰ hoc tã dulci tã sincerȩ tã merȩ
uoluntati tuȩ. S qͥa bonꝰ es amator
iusticiȩ: inde te ammoneo. ut de illa ꝙ
diligis. hoc a me libentiꝰ audias. Cernis
debeo. Et tempꝰ ad omĩa mͥ ñ sufficit: qͣn¬
do nec ad illa quȩ pͥora st̃. Unde om̃s km̃i
&e familiarissimi mei. quoꝵ in noĩe xꝑi
int̾ pͥmos mͥ es. rem facient officii sui:
si ñ solu mͥ alia seribenda ipsi ñ impo¬
nant᷑. uerũetiam ceteros qnͣta possunt
auctoritate & scã benignitate ꝓhibeañ.
ne uidear ego durus. cũ a singłis peti¬
ta ñ dedero: dũ ea uolo magis reddere.
que omib debeo. Deniq cũ sicut sꝑamꝰ
& ꝓmissũ tenemꝰ ad nos uenerit uene¬
rabilitas tua: seies quib oꝑib litterax
&e qnͣtum occupatꝰ sim. & instantiꝰ feicos
qd̾ rogaui: ut ae alios quos potuerid li¬
aliqͥd aliud seribendũ uolentes inuuge¬
ipse fecit: dñe beatissime.

Expanded text:
prorsus hoc tam dulci, tam sincerae, tam merae prorsus hoc tam dulci, tam sincerae, tam merae uoluntati tuae. sed quia bonus es amator iustitiae, inde te admoneo, ut de illa, quam diligis, hoc a me libentius audias. cernis debeo; et tempus ad omnia mihi non sufficit, quando nec ad illa, quae priora sunt. unde omnes carissimi et familiarissimi mei, quorum in nomine Christi inter primos mihi es, rem facient officii sui, si non solum mihi alia scribenda ipsi non inponant, uerum etiam ceteros quanta possunt auctoritate et sancta benignitate prohibeant, ne uidear ego durus, cum a singulis petita non dedero, dum ea magis uolo reddere, quae omnibus debeo. denique cum, sicut speramus et promissum tenemus, ad nos uenerit uenerabilitas tua, scies, quibus operibus litterarum et quantum occupatus sim, et instantius facies, quod rogaui, ut aliquid aliud scribendum volentes injungeipse fecit, domine beatissime.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc de me ut rep̾henderem etiã te
nolente flagitauit. Nã si qͥd aliud uo¬
lebas ut seriberẽ. largitorẽ me. deside¬
rabas ñ redditorẽ. Porro iusticiȩ ordo
sic se habet: ut debitũ priꝰ reddam:
tumdeinde eui reddimꝰ. si hoc placet
aliqͥd &e donemꝰ. Quã quã talia qualia
desiderasti ut scriberẽ. si diligentiꝰ p̃¬
cepta dnĩca cogitemꝰ. reddimꝰ potiꝰ qũã
donamͣ si nemini quicquã debendũ ẽ.
nͥ ut inuic̃ẽ diligamꝰ. Ipsa qͥppe dilectio
exigit debitũ: ut fr̃nȩ caritati seruien¬
tes. eũ qui se adiuuari recte uelit. in qͦ
possumꝰ adiuuemꝰ. S mi fr̃ &e tu credo
qd̃ noueris. qñta sint in manib mei ˢ.
quib aduersus curas quas nr̃ȩ serui¬
tutis necessitas habet. uix mͥ paucissi¬
mȩ guttȩ tẽporis stillant᷑: qs alus rebꝰ
si impendero. cont᷑ officiũ meũ mͥface̾
uideor. Qd̃ enĩ uis ut ad te plixã epłam
scribã. & hoc qͥdem debeo fateor: debeo

Expanded text:
hoc de me ut rependerem etiam te hoc de me ut rependerem etiam te nolente flagitauit. nam si quid aliud uolebas ut scriberem, largitorem me desiderabas, non redditorem. porro iustitiae ordo sic habet, ut debitum prius reddamus, tum deinde, cui reddimus, si hoc placet, aliquid et donemus. quamquam etiam talia, qualia desiderasti ut scriberem, si diligentius praecepta dominica cogitemus, reddimus potius quam donamus, si nemini quicquam debendum est, nisi ut inuicem diligamus. ipsa quippe dilectio exigit debitum, ut fraternae caritati seruientes eum, qui se adiuuari recte uelit, in quo possumus, adiuuemus. sed, mi frater, et tu credo quod noueris, quanta sint in manibus meis, quibus aduersus curas, quas nostrae seruitutis necessitas habet, uix mihi paucissimae guttae temporis stillantur, quas aliis rebus si inpendero, contra officium meum mihi facere uideor. Quod enim uis, ut ad te prolixam epistulam scribam, et hoc quidem debeo, fateor; debeo
Abbreviated transcription (Latin):
&e dese ipse unꝰ homo falli pot̾. Qd̾ ñ tan¬
tum ido nolo. ne quẽ diligo tu fallaris:
uerũetiam ne minꝰ ores. ut sim qd̃ iam
ẽẽ me credis. Nec in eo sũ tͥ debitor. ut
eadem ꝓgressu beniuolentiȩ credã. et
loquar de te bona: quȩ adhuc & tu tibi
deẽẽ cognoseis s ut animo tã qͥdem be¬
niuolo. ea tam̃ dicã bona tua dona di.
de quib in te certꝰ sũ. Qd̾ ñ ido ñ facio
ne fallar in eis: s ne tu a me. laudatꝰ
ipse te laudasse uidearis: & ꝓpt̃ ilła iu¬
sticiȩ reguła. qua mͥ fieri nolo. Qd̾ sifie¬
ri debet. eligo ẽẽ debitor: quãdiu puto
ñ ẽẽ faciendui. Si aũt fieri ñ debet: nͨ
debitor sũ. S noui: qͥd mͥ ad hec possis¬
respondere. Ita ista loqueris: quasi ꝓ¬
lixam epłam tuã de laudib meis desi¬
derauerim. Absit. ut hoc. de te credã.
S epła tua nolo dicere quã ueris uł
quã ñ ueris. plena tam̃ laudib meis:

Expanded text:
et de se ipse unus homo falli potest! quod non tanet de se ipse unus homo falli potest! quod non tantum ideo nolo, ne, quem diligo, tu fallaris, uerum etiam ne minus ores, ut sim, quod iam esse me credis. nec in eo sum tibi debitor, ut eodem progressu beniuolentiae credam et loquar de te bona, quae adhuc et tu tibi deesse cognoscis, sed ut animo tam quidem beniuolo ea tamen dicam bona tua, dona dei, de quibus in te certus sum. quod non ideo non facio, ne fallar in eis, sed ne tu a me laudatus ipse te laudasse uidearis et propter illam institiae regulam, quia mihi fieri nolo. quod si fieri debet, eligo esse debitor, quam diu puto non esse faciendum; si autem fieri non debet, nec debitor sum. Sed noui, qre possis: \'Ita ista loqueris, quasi prolixam epistulam tuam de laudibus meis desiderauerim. absit, ut hoc de te credam; sed epistula tua nolo dicere quam ueris uel quam non ueris plena tamen laudibus meis
Abbreviated transcription (Latin):
larem: quã quã hoc facile sit ostendẽ:
&e si ñ ostendam. facile tͥ uidere: & uera
infidelit̃ dici posse: & ñ uera fidelit̃. Q
eni sic credit ut loquit᷑. &e si ñ uera loqͥt᷑.
fidelit̃ loquit᷑. Qui aũt ñ credit quȩ
loquit᷑: & si uera loquit᷑ infidelit̾ loqͥt᷑.
Dunqͥd gͦ dubito qd̾ ea de me eredas q̃
seͥpsisti Que cũ in me ñ agnosco. potiusti
de me uera fidelit̃ ñ uera dicere. S no¬
lo te uł beniuolentia sie falli. eui beniuolen¬
die debitor sũ: qͥa &e tã fidelit̾ & tã beniuo¬
le ea que uera st̃. possem de te dicere: nisi
ut supradixi uerecundie tue parcerem.
Ego aũt qndo laudor a germanissimo &
familiarissimo animȩ meȩ. uelut a meip¬
so lauder sic habeo. Qd̾ cernis quã mole¬
stum sit etiã si uera dicant᷑: qñto potrꝰ
qͥa etiã cũ sis altera anima mea. immo
una sit anima tua &e mea̾: sic in me falle.¬
ris. putando mͥ adeẽ quȩ desunt: quomͦ

Expanded text:
larem. quamquam hoc facile sit ostendere larem. quamquam hoc facile sit ostendere et, si non ostendam, facile tibi uidere et uera infideliter dici posse et non uera fideliter. qui enim sic credit, ut loquitur, etsi non uera loquitur, fideliter loquitur; qui autem non credit, quae loquitur, etsi uera loquitur, infideliter loquitur. numquid ergo dubito, quod ea de me credas, quae scripsisti? quae cum in me non agnosco, re. Sed nolo te uel beniuolentia sic falli. cui beniuolentiae debitor sum, quia et tam fideliter et tam beniuole ea, quae uera sunt, possem de te dicere, nisi, ut supra dixi, uerecundiae tuae parcerem. ego autem quando laudor a germanissimo et familiarissimo animae meae, uelut a me ipso lauder, sic habeo. quod cernis quam molestum sit, etiam si uera dicantur; quanto potius, quia etiam, cum sis altera anima mea, immo una sit anima tua et mea, sic in me falleris putando mihi adesse, quae desunt, quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
mea noueris. S hocipsũ est. qd mͥ magña
difficultatẽ facit respondendi littis tu¬
icꝰ. qͥa ce quantꝰ mͥ uidearis. pareo di ꝯin¬
cere ꝓpt̃ uerecundiã tuã. Et utiq niꝰ
dicendo. cũ tu inme tantã laude
contuleris: qͥd nͥ debitor remanebo.
Q d ñ curarem̃. si ea quȩ de me locutꝰ es.
ñ ex caritate sincerissima dicta scirẽ:
s adulatione inimica amicicie. Hoc qͥppe
mͦ nec debitor fierem: qͥa talia rependẽ
ñ deberem. S qnͣtomagis noui quã fi¬
deli animo de. me loqueris. tantomag̃
uideo qnͣto debito grauer. Uide. aũt qͥd
mͥ contigit. ut me quodamͦ ipse lauda¬
uerim: qͥ me a te sidelit̾ laudatũ dixerĩ.
S qͥd aliud dicerẽ: quã id qd̾ de te ãmonui
qũe nosti: fece mͥ nouã feci questionem:
quã tu ñ ꝓposusti: &e eã fortassis expectaᷤ
ut soluã. Ita mͥ parũ erat qd debitor erã:
nisi etiã me. ampliore debito ipse cumu-¬

Expanded text:
mea noueris. sed hoc ipsum est, quod mihi magnam mea noueris. sed hoc ipsum est, quod mihi magnam difficultatem facit respondendi litteris tuis, quia et, quantus mihi uidearis, parco dicere propter uerecundiam tuam et utique minus dicendo, cum tu in me tantam laudem contuleris, quid nisi debitor remanebo? quod non curarem, si ea, quae de me ad me locutus es, non ex caritate sincerissima dicta scirem sed adulatione inimica amicitiae. hoc quippe modo nec debitor fierem, quia talia rependere non deberem; sed quanto magis noui, quam fideli animo loqueris, tanto magis uideo, quanto debito grauer. Vide autem, quid mihi contigit, ut me quodam modo ipse laudauerim, qui me a te fideliter laudatum dixerim. sed quid aliud dicerem quam id, quod de te admonui, quam nosti? ecce mihi nouam feci quaestionem, quam tu non proposuisti et eam fortassis expectas ut soluam. ita mihi parum erat, quod debitor eram, nisi etiam me ampliore debito ipse cumu
Abbreviated transcription (Latin):
simꝰ filiꝰ ae condiaconꝰ nr̃ timotheꝰ. ia
parata erat ꝓfecturo: quando filii nr̃i
qͦtuultds & gaudentiꝰ ad nos uenert̃
cũ littĩs tuis. Inde factũ ẽ. ut continuo
ꝑficiscens ñ afferret responsionẽ meã:
apud nos inmoratus eẽt ꝓfectus ꝑ horaͤ¬
singłas uidebat᷑. S &e si ꝑ eũ respondissẽ.
adhuc debitor forem. Nã &e nẽ qd̃ uideor
respondisse: debitor sũ ñ dico caritatis:
quam tantomagis debemꝰ. qnͣto amplrꝰ
impenderimꝰ. euiꝰ nos ꝑpetuos debitoreᷤᷤ
ostendit apłs dicens: nemini qͥcquã de¬
beatis. nͥ ut inuicẽ diligatis. s ipsiꝰ eplȩ
tuȩ. Qnͣdo enĩ sufficiã tuȩ suauitati. tan¬
deq auiditati animi tui: quã mͥ lecꝰta
nuntiauit: Rem qͥdem in te mͥ notissimã
insinuauit: uerumptam̃ & si ñ mͥ rei no¬
ue insinuatrix. noua tam̃ rescͥptoꝵ ex¬
actrix fuit. Oiraris fortasse. cur me hꝰ
debiti ꝑsolutorẽ imparem dicã: cũ tu de
me tã multũ sentias: qͥ me tanquã aĩa

Expanded text:
simus filius et condiaconus noster Timotheus, iam parata erat profecturo, quando filii nostri Quoduultdeus et Gaudentius ad nos uenerunt cum litteris tuis. inde factum est, ut continuo proficiscens non adferret responsionem meam, mcumque apud nos inmoratus est et prsingulas videbatur. Sed etsi per eum respondissem, adhuc debitor forem. Nam et nunc quod videor respondisse debitor sum, non dico charitatis, quam tanto magis debemus quanto amplius impenderimus, cujus nos perpetuos debitores ostendit Apostolus dicens, Nemini quidquam debeatis. nisi ut inuicem diligatis, sed ipsius epistulae tuae; quando enim sufficiam tuae suauitati tantaeque auiditati animi tui, quam mihi lecta nuntiauit? rem quidem in te mihi notissimam insinuauit; uerum tamen etsi non mihi rei nouae insinuatrix, noua tamen rescriptorum exactrix fuit. Miraris fortasse, cur me huius debiti persolutorem inparem dicam, cum tu de me tam multum sentias, qui me tamquam anima
Abbreviated transcription (Latin):
simus ista s scͥpsimꝰ Nullas enĩ ad nos
urẽ caritatis litteras attulert̃: tam̃ sus¬
cepimꝰ eos: qm̃ simplicitas eoꝵ satis in¬
dicabat. nicħ illos nobis potuisse confin¬
gere. Idõ aũt festinauert̃. ut apud uos
agerent pascha: quo possit adiuuante
qd̾ multũ rogo: si ipsũ a quo dicunt fuis¬
se se turbatos. ad me mittere ñ grauemi¬
ni. Aut enĩ ñ intelligit librũ meũ: aut
forte ipse ñ intelligit᷑: qͥ difficillimã qͦ¬
stionem &e paucis intelligibilẽ soluere
atq enodare conat᷑. Ipsa est enĩ questio
de grã dĩ: quȩ fecit ut homines ñ intel¬
ligentes. putarent apłm paulũ dicere.
faciamꝰ mala ut ueniant bona. Ynde
apłs petrus in scdã ȩpła sua. quappt̃
inquit kmñi hȩc expectantes. satis agite¬

Expanded text:
simus ista, sed scripsimus. Nullas enim ad nos simus ista, sed scripsimus. Nullas enim ad nos vestrae Charitatis litteras attulerunt: tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat, nihil illos nobis potuisse confingere. Ideo autem festinaveragerent pascha, quo possit adiuuante quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non inteforte ipse non intelligitur, quando difficillimam quaestionem et paucis intelligibilem solvere atque enodare conatur. Ipsa est enim quaestio de gratia Dei, quae fecit ut homines non intelligentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut veniant bona . Unde apostolus Petrus in secunda Epistola sua, Quapropter, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
Omne datũ optimũ & om̃e donũ ꝑfectũ
desursũ est. descendens a patre luminũ:
ne qͥs quã dicat meritis oꝑum suorũ.
uł meritis orationũ suarũ. uł meritis
fidi suȩ. sibi traditam dĩ grãm: &e ꝑutet
uerũ ẽẽ qd illi heretici dicunt. grãm dĩ
scđm merita nr̃a dari: qd̾ om̃ino falsissi¬
mũ est: ñ qͥa nullũ est meritũ. uł bonũ
pioꝵ uł malũ impioꝵ. alioquin quomͦ
iudicabit d̃s mundũ. ħ miscdia e grã
dei conuertit hominẽ. de qua pͤalmꝰ dicit.
cetur imprꝰ hoc ẽ ex impio fiat iust᷑. ce in¬
cipiat habere meritũ bonũ qd̾ dñs coro¬
nabit. qndo iudicabit᷑ mundus. Multa
erant quȩ uobis mittere cupiebã: quib
lectis. totã ipsam causã quȩ conciliis epis¬
chopalib acta ẽ. aduersus eos de pelagi¬
anos hereticos. diligentiꝰ ce pleniꝰ nosse
possetis: s festinauer̃t fr̃s qui ex numero
ur̃o ad nos uenert̃. ꝑ quos uobis ñ rescͥp¬

Expanded text:
Omne datum optimum et omne donum perfectum Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum, ne quisquam dicat meritis operum suorum uel meritis orationum suarum uel meritis fidei suae sibi traditam dei gratiam et putetur uerum esse, quod illi haeretici dicunt, gratiam dei secundum merita nostra dari, quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel malum impiorum - alioquin quo modo iudicabit deus mudei conuertit hominem, de qua psalmus dicit:cetur impius, hoc est, ex impio fiat justus, et incipiat habere meritum bonum, quod Dominus coronabit, quando judicabitur mundus. 5. Multa erant quae vobis mittere cupiebam, quibus lectis, totam ipsam causam quae conciliis episcopalibus acta est adversus eosdem Pelagianos haereticos, diligentius et plenius nosse possetis; sed festinaverunt fratres, qui ex numero vestro ad nos venerunt; per quos vobis non rescrip
Abbreviated transcription (Latin):
a seipsis iustos fieri putantes. quasi hoc
eis ds ñ dederit. s ipsi sibi: ñ utiq in dño
Quis enĩ te discernit: Qd idõ dicit: qͥa de
massa illiꝰ ꝑditionis quȩ facta ẽ ex adã
ñ discernit hominẽ. ut eũ faciat uas in
homo carnalis ẽ & in anit̾ inflatꝰ. cum
audiss qͥs enĩ te discernit. poss respon¬
dere uł uoce uł cogitatione. & dicere.
discernit me fides mea. discernit me
oratio mea. discernit me iusticia mea:
mox apls occurrit cogitatiomibꝰ erꝰ &
dixit. Ed enĩ habes: qd̾ ñ accepistr:
Si aũt accepisti: qͥd głaris quasi ñ acce
ꝑis: Sic enĩ głantur quasi ñ acceꝑint.
qui se a se ipsis iustificari putant: ac
nit. ꝓbaui ꝑ testimonia scͥpturarũ sc̃a¬
rum quȩ ibi potestis inspicere. &e bona
oꝑa nr̃a &e pias orationes. &e rectã fidem.
nullomͦ in nobis ẽẽ potuisse: nͥ hȩc acci¬
ꝑemus ab illo. de quo dicit apls iacob

Expanded text:
a se ipsis justos fieri putantes, quasi hoc a se ipsis justos fieri putantes, quasi hoc eis non dederit Deus, sed ipsi sibi, non utique in Domino, Quis enim te discernit? quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis, quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat uas in homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset: Quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me iustitia mea\', mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis ? Sic autem gloriantur quasi non acceperint, qui se a se ipsis justificari putant; ac enit, probavi per testimonia sanctarum Scripturarum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra, et pias orationes, et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi haec acciperemus ab illo, de quo dicit apostolus Jacobus,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. s ut saluaret᷑ mundus ꝑ ipsũ: pt̾ea
uͦ sicut seribit apłs paulus. iudicabit
ds̃ mundũ: quando uenturus ẽ sicut.
tota eccłia in simbolo confitet᷑. iudicare
saluat mundũ.Et si ñ est liberũ arbitri¬
um: quomͦ udicat mundu: ꝓinde li¬
brum uł epłam meã quã secũ ad uos
supradicti attulert̃. scd̾m hanc fidẽ in¬
telligite: ut neq negetis dĩ grãm. neq
liberum arbitriũ sic defendatis. ut a
dĩ grã separetis. tanquã sine. illa uł cogi¬
tare aliqͥd uł agere scdm dm̃. ulla ratio¬
ne possimꝰ: qd̾ om̃ino ñ possumꝰ Pꝑt̃ hoc
enĩ dñs cũ de fructu iustieiȩ loqueret᷑:
ait discipłis suis: sine me nicħ potestis
facereᷤ. Unde supradictam ȩpłam ad six
scriptam: qui dicunt grãm di scd̾m me¬
rita nr̃a dari. ut qui głatur. ñ in dño
in homine. Et alio loco. Qui głatur in¬
quit: in dño gletur. Ini uͦ heretiei seipsõ

Expanded text:
dum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea dum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, \'iudicaatia, quo modo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundubrum vel epistolam meam, quam secum ad vos supradicti attulerunt, secundum hanc fidem intelligite, ut neque negetis Dei gratiam, neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a Dei gratia separetis, tanquam sine illa vel cogitare aliquid, vel agere secundum Deum ulla ratione possimus, quod omnino non possumus. Propter hoc enim Dominus cum de fructu justitiae loqueretur, ait discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 3. Unde supradictam epistolam ad Sscriptam, qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ut qui gloriatur, non in Domino, in homine . Et alio loco, Qui gloriatur, inquit, in Domino glorietur . Illi vero haeretici se ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
&e in xꝑi m̃bris honorando fr̃i
ualentino. & fr̃ib qui tecũ sunt:
augustinꝰ in dño sal. Uener̃t ad nos duo
iuuenes cresconius ae felix. de ur̃a con¬
gregatione se ẽẽ dicentes: qͥ nobis retu¬
lerunt monasteriũ ur̃m ñnulla dissen¬
sione turbatũ: eo qd quid̃ã in uob̾ sic
grãm p̾dicent. ut negent hominis ẽẽ
liberũ arbitriũ: & qd̾ est graui dicait
qd̃ in die iudicii ñ sit redditurus ds u¬
niciuq scd̾m oꝑa eiꝰ. Etiam hoc tam̃ indi¬
cauerunt. qd̾ plures ur̃m ñ ita sentian.
s liberũ arbitriũ adiuuari fateant᷑ ꝑ di
grãm. ut recta sapiamꝰ atq faciamꝰ: ut
cũ uenerit dñs reddere unicuiq scdm
oꝑa eiꝰ inueniat. oꝑa nr̃a bona. quȩ p̃pa¬
rauit ds̃ ut in illis ambulemꝰ. Hoc qui
sentiunt: bene sentiunt. Obsecro itaq
uos fr̃s sicut corinthios obsecrauit apłs.
mo enĩ dñs iħc sicut scͥptum ẽ in eugłio
ioh̃is apłi. non uenit ut iudicaret mui¬

Expanded text:
I MEMBRIS HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Venerunt ad nos duo iuuenes, Cresconius et Felix, de uestra congregatione se esse dicentes, qui nobis rettulerunt monasterium uestrum nonnulla dissensione turbatum eo, quod quidam in uobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium et, quod est grauius, dicant, quod in die iudicii non sit redditurus deus unicuique secundum opera eius.. etiam hoc tamen indicauerunt, quod plures uestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adiuuari fateantur per dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus et, cum uenerit dominus reddere unicuique secundum opera eius, inueniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinthios obsecrauit apostomo enim dominus Iesus. sicut scriptum est in euangelio Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret mun
Abbreviated transcription (Latin):
&e dabitur ei. Potens ẽ aũt dñs qui ce
uobis donet & nobis: ut de ur̃a pace
& pia consensione. nunciis celerrimiᷤ
gaudeamꝰ. Saluto uos ñ solũ meo noĩe.
s etiam fr̃m qui mecũ sunt: & rogo ut
ꝓ nobis concordit̾ atq instant̃ oretis.
Sit uob̾cum dñs.¬

Expanded text:
 dabitur ei . Potens est autem Dominus qui et vobis donet et nobis, ut de vestra pace et pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamus. saluto uos non solum meo nomine sed etiam fratrum. qui mecum sunt, et rogo, ut pro nobis concorditer atque instanter oretis. sit uobiscum d
Abbreviated transcription (Latin):
tam t̾ribiliter dicit: & uͥ sentitis ñ uos
intelligere. interim credite diuinis elo¬
quiis: qͥa & liberũ hominis ẽ arbitriũ.
&e gr̃ã di: sine cui adiutorio liberũ ar-¬
bitrium nec conuerti potest ad dm. nec.
ꝓficere in dõ. Et qd̾ pie ereditis: ut
etiã sapient̃ intelligatis orate. Et ad
hocipsũ enĩ id est ut sapient̃ intelli¬
gamus: ẽ utiq liberũ arbitriũ. Nisi
enĩ libero arbitrio intelligeremꝰ atq
saꝑemus: ñ nobis p̃ciꝑetur dicente
seriptura. Intelligite gͦ qui insipientes
estis in ppło: &e stulti aliquando sapite.

Expanded text:
tum terribiliter dicit, et ubi sentitis non uos intellegere, interim credite diuinis eloquiis, quia et liberum hominis arbitrium et gratia dei, sine cuius adiutorio liberum arbitrium nec conuerti potest ad deum nec proficere in deum, et quod pie creditis, ut etiam sapienter intellegatis, orate. et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intellegamus, est utique liberum arbitrium. nisi enim libero arbitrio intellegeremus atque saperemus, non nobis praeciperetur dicente scriptura: intellegite ergo qui insipientes estis i
Abbreviated transcription (Latin):
dñs: ut littere quas ad te scribo pris
ad te ꝑueniant: quã ad quẽquã. a quo
latius disꝑgant᷑. fateor enĩ nec mͥ hoc
fieri uelle de tuis ad me: qd̵ de meis ad
de factũ iustissime expostulas. Cam̃ place¬
at nobis inuicem ñ tantũ caritas. uerũ
etiã lib̾tas amiciciȩ: ne. apd me taceas.
uł ego apd̃ te qđ in nrĩs litteris iucis¬
sim nos mouet: eo scilicet animo: qͥ oclis
dĩ infr̃na dilectione ñ displicet. Qd̾ si
int̃ nos fieri posse sine ipsis dilectionis
ꝑniciosa offensione ñ putas: ñ fiat. Ila
enĩ caritas quã tecũ habere uellẽ ꝓfe¬
cto maior ẽ: s melior hȩc minor ꝙͣ nul

Expanded text:
dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum caritas, uerum etiam libertas amicitiae, ne apud me taceas uel ego apud te, quod in nostris litteris uicissim nos mouet, eo scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non putas, non fiat. illa enim caritas, quam tecum habere uellem, profecto maior est, sed melius haec m
Abbreviated transcription (Latin):
borib tuis. tandẽ aliqͣndo si fieri pot̾
intelligant. ꝓꝑt̾e̾a me nolle tuã ex he¬
breo int̾pretationẽ in eccłiis legi: ne
contra septuaginta auctoritatẽ tanꝙͣ
nouũ aliqͥd ꝓferentes. magno scanda¬
lo ꝑturbemꝰ plebes xꝑi. quax aures
&e corda ilła interp̃tationẽ audire con¬
suerunt: quȩ etiã ab apłis approbata ẽ.
Unde &e illud apud ionã uirgultũ. sim
hebreo nec hedera ẽ nec. cucurbita. s
nescio qͥd aliud. qd̾ trunco suo nixũ nul¬
lis sustentandũ amminiculis erigat᷑:
mallem eã in omĩb latinis cucurbitã
legi. Non enĩ frustra hoc puto septua¬
ginta posuisse: nͥ qͥa ce huic simile sci¬
ebant. Satis me immo fortasse plus ꝙͦ
satis. trib epłis tuis respondisse arbi¬
tror: quarũ duas ꝑ cyprianũ accepi:
unã ꝑfirmũ. Reseribe qd̃ uisũ fuerit:
ad nos uł alios instruendos. Dabo aũt
oꝑam diligentiorẽ. qñtum me adiuuat

Expanded text:
boribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, boribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intellegant propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in ecclesiis legi, ne contra Septuaginta auctoritatem tamquam nouum aliquid proferentes magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures et corda illam interpretationem audire consuerunt, quae etiam ab apostolis adprobata est. unde illud apud Ionam uirgultum, si in Hebraeo nec hedera est nec cucurbita, sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum nullis sustentandum adminiculis erigatur, mallem iam in omnibus Latinis cucurbitam legi. non enim frustra hoc puto Septuaginta posuisse, nisi quia et huic simile sciebant. Satis me, immo fortasse plus quam satis tribus epistulis tuis respondisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. dabo autem operam diligentiorem, quantum me adiuuat
Abbreviated transcription (Latin):
uincerent᷑. Illi aũt anteriores eur hoc
facere uoluerint: ñ inuenio. Deinde
nobis mittas obsecro int̾pretationem
tuã de septuaginta: quã te edidisse ne¬
sciebam. Librũ qͦq tuũ. cuiꝰ mentionẽ
fecisti de optimo genere int̾pretandi
eupio legere: & adhue nosse. quomͦ coe-¬
quanda sit in int̾prete ꝑicia linguax.
coniecturis eoꝵ. qͥ scͥpturas disserendo
ꝑtractant: quos necesse ẽ etiã si recte
atq uniꝰ fidĩ fuerint. uarias parere in
multoꝵ locoꝵ obscuritate sententias. ꝙͣ¬
uis nequaquã ipsa uarietas ab eiꝰdẽ fich
unitate discordet: sicut etiã unꝰ tͤctator
scdm eandẽ fidẽ. alit̃ atq alit̾ eundem
locũ potest exponere: qͥa hoc er obscu
ritas patit᷑. Idõ aũt desidero int̾p̃ta¬
tionẽ tuã de septuaginta: ut ce tanta
latinoꝵ int̾pretum qͥ qualescũq hoc
ausi st̃. qnͣtum possumꝰ imꝑitia careamꝰ:¬
& hi qͥ me inuidere putant utilib la¬

Expanded text:
uincerentur. illi autem anteriores cur hoc uincerentur. illi autem anteriores cur hoc facere uoluerint, non inuenio. deinde nobis mittas, obsecro, interpretationem tuam de septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecisti, de optimo genere interpretandi cupio legere et adhuc nosse, quo modo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necesse I est, etiam si rectae atque unius fidei fuerint, uarias parere in multorum locorum obscuritate sententias, quamuis nequaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut etiam unus tractator secundum eandem fidem aliter atque aliter eundem locum potest exponere, quia hoc eius obritas patitur. Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et tanta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus, inperitia careamusethi, qui me inuidere putant utilibus la
Abbreviated transcription (Latin):
beamꝰ imitanda: ñ ꝓpt̃ thesicori cȩcitatẽ
quã cordi tuo nec tribui nec timui. at¬
tingendu illud existimaui. Atq identi
dem rogo: ut me fident̃ corrigas̾. ubi mͥ
hoc opus ẽẽ ꝑspereris. Quãquã eñĩ scd̃m
honoꝵ uocabula. quȩ ĩa eccłiȩ usus ob¬
tinuit. epischopatꝰ pb̃rio maior sit. tam̃
in multis reb augustinꝰ hieronimo mi¬
nor ẽ: licet etiã a minore quolibet. ñ
tio. De int̾pretatione tua ĩa mͥ ꝑsuasisti.
qua utilitate scͥpturas uolueris trans¬
ferre de hebreis: ut scilicet ea q̃ a iud̃is
p̃termissa uł corrupta st̃ ꝓferres in me¬
dium. S peto insinuare digneris a qͥ¬
b iudi̾s: utrũ ab eis ipsis qͥ ante aduen¬
tum dni int̾̃pretati st̃: & si ita ẽ. qͥb uł
quonã eoꝵ: an ab istis posterrꝰ: qͥ ꝓꝑte̾a
putari possunt. aliqua de codicib gre¬
cis uł subtraxisse uł magis corrupisse :
ne illis testimoniis de xꝑiana fide con¬

Expanded text:
beamus, imitandam, non propter Stesichori caecitatem, beamus, imitandam, non propter Stesichori caecitatem, quam cordi tuo nec tribui nec timui, adtingendum illud existimaui. atque idem rogo, ut me fidenter corrigas, ubi mihi hoc opus esse perspexeris. Quanquam enim secundum honorum vocabula quae jam Ecclesiae usus obtinuit, episcopatus presbyterio major sit: tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est; licet etiam a minore quolibet non 34. De interpretatione tua jam mihi persuasisti, qua utilitate Scripturas volueris transferre de Hebrpraetermissa uel corrupta sunt, proferres in medium. sed peto insinuare digneris, a quibus Iudaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante aduentum domini interpretati sunt, et, si ita est, quibus uel quonam eorum, an ab istis posterius, qui propterea putari possunt aliqua de codicibus Graecis uel subtraxisse uel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide con
Abbreviated transcription (Latin):
me librũ aduersus te romã misisse. ido
scͥpseran: qͥa ce libri nom̃ ab illa ȩpła
discernebam. Ynde omĩno nescio qͥd
aliud te audisse existimauerã. qr ro¬
mã nec ipsam epłam s tͥ miseram: et
aduersus te ñ esse arbitrabar: qd̾ sin¬
ceritate amiciciȩ siue ad admonendũ
de. uł me abs te corrigendũ fecisse me
noueram. Exceptis aut̃ familiarib
tus. te ipsũ obsecro ꝑ grãm qua re¬
dempti sumꝰ ut quecũq tua bona q̃
tͥ dñi bonitate concessa st̃. in litti̾s me¬
is posui. ñ me existimes insidioso blan¬
diloquio posuisse: siqͥd aũt in te pec¬
caui dimittas mͥ: nec illud qd̾ de nescio
cuiꝰ poetȩ facto. ineptiꝰ fortasse quã
litteratiꝰ a me cõmemoratũ est. ampliꝰ
quã dixi ad te trahas: cũ continuo subie¬
cerim. ñ hoc ido me dixisse ut ocłos cor¬
dis recipes. quos absit inquã ut amiseri
s ut aduerteres quã sanos ac uigiles ha-

Expanded text:
me librum aduersus te Romam misisse, ideo me librum aduersus te Romam misisse, ideo scripseram, quia et libri nomen ab illa epistula discernebam, unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaueram, et Romam nec ipsam epistulam, sed tibi miseram et aduersus te non esse arbitrabar, quod sinceritate amicitiae siue ad admonendum siue ad te uel me abs te corrigendum fecisse me noueram. exceptis autem familiaribus tuis te ipsum obsecro per gratiam, qua redempti sumus, ut, quaecumque tua bona, quae tibi domini bonitate concessa sunt, in litteris meis posui, non me existimes insidioso blandiloquio posuisse, si quid autem in te peccaui, dimittas mihi. nec illud, quod de nescio cuius poetae fato ineptius fortasse quam litteratius a me commemoratum est, amplius:, quam dixi, ad te trahas, cum continuo subiecerim non hoc ideo me dixisse, ut oculos cordis reciperes — quos absit, inquam, ut amiseris —, sed ut aduerteres, quos sanos ac uigiles habe
Abbreviated transcription (Latin):
prius in multoꝵ manꝰ uener̃t quam
ad te. ad quẽ scͥptȩ st̃ ꝑuenire potuert̃.
Quo aũt mͦ id acciderit. & longũ ẽ nar-¬
rare & nͥ fallor suꝑfluũ: cũ sufficiat.
si qͥd mͥ in hoc credit᷑. ñ eo factũ animo
quo putatur: nec omĩno meȩ fuisse uo¬
luntatis. aut dispositionis aut consen¬
sionis. aut saltim cogitationis ut fieret.
Hȩc si ñ credunt qd̃ teste dõ loqͦr: qͥd ã¬
plius faciã non habeo. Ego tam̃ absit
ut eos credã hȩc tuȩ scĩtati maliuola
m̃te suggerere. ad excitandas int̃ nos
uertat a nobis: s sine ullo nocendi aĩo.
facile de homine humana uitia suspica¬
ri. Hoc enĩ me de illis equũ est credere:
si uasa st̃ xꝑi. ñ incontumeliã s in ho¬
norem facta. ce disposita in domo magna
a dõ in opus bonũ. Qd̾ si ptꝰ hanc atte¬
stationem meã. si in noticiã eoꝵ uenerit
facere uoluerint: quã ñ recte faciant.
& tu uides. Qd̃ sane seͥpseram nullum

Expanded text:
prius in multorum manus uenerunt, quam prius in multorum manus uenerunt, quam ad te, ad . quem scriptae sunt, peruenire potuerunt. quo autem modo id acciderit, et longum est narrare et, nisi fallor, superfluum, cum. sufficiat, si quid mihi in hoc creditur, non eo factum animo, quo putatur, nec omnino meae fuisse uoluntatis aut dispositionis aut consensionis aut saltem cogitationis, ut fieret. haec si non credunt, quod teste deo loquor, quid amplius faciam, non habeo. ego tamen absit ut eos credam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerere ad excitandas inter nos uertat a nobis! — sed sine ullo nocendi animo facile de homine humana uitia suspicari. hoc enim me de illis aequum est credere, si uasa sunt Christi non in contumeliam, sed in honorem facta et disposita in domo magna a deo in opus bonum. quod si post hanc adtestationem meam, si in notitiam eorum uenerit, facere uoluerint, quam non recte faciant, et tu uides. Quod sane scripseram nullum
Abbreviated transcription (Latin):
p̾hendant apud alios. ut taceant apd
me: hĩc potiꝰ existimans ledi amiciciã:
& necessitudinis uira uiolari. Hescio
enĩ utrũ xꝑianȩ amiciciȩ putande
sint. in quib magis ualet uulgare ꝓ¬
uerbiũ. obsequiũ amicos ueritas odi¬
um parit: quã eccłiasticũ. fideliora st̃
uulnera amici. quã uoluntaria oscu¬
la inimici. Pinde carissimos nrõs qͥ
nrĩs laborib sincerissime fauent. hoc
potiꝰ qnͣta possumꝰ instantia doceam᷑:
quo sciant fieri posse. ut int̾ carissimoᷤ
aliqͥd alterutro sermone contͣdicatur
nec tam̃ caritas ipsa minuat᷑. nec ui¬
tas odiũ pariat q̃ debet᷑ amiciciȩ. siue
illud uerũ sit qd̃ contradicit᷑. siue corde
ueraci qualecũq sit dicit᷑. ñ retinendo
in m̃te qd distet a labiis. Credant ita¬
q fr̃s nr̃i familiares tui. quib testimo¬
nium ꝑhibes qd sint uasa xꝑi: me in¬
uito factũ. nec medioerẽ de hac re do¬
lorem ineẽ cordi meo. qd̵ luters meȩ

Expanded text:
prehendant apud alios, ut taceant apud prehendant apud alios, ut taceant apud me; hinc potius existimans laedi amicitiam, et necessitudinis iura uiolari. nescio enim, utrum Christianae amicitiae putandae sint, in quibus magis ualet uulgare prouerbium: obsequium amicos, ueritas odium parit, quam ecclesiasticum: fideliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. Proinde carissimos nostros, qui nostris laboribus sincerissime fauent, hoc potius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri posse, ut inter carissimos aliquid alterutro sermone contra dicatur nec tamen caritas ipsa minuatur nec ueritas odium pariat, quae debetur amicitiae, siue illud uerum sit, quod contra dicitur, siue corde ueraci, qualecumque sit, dicitur non retinendo in mente, quod distet a labiis. credant itaque fratres nostri, familiares tui, quibus testimonium perhibes, quod sint uasa Christi, me inrito factum nec mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod litterae meae
Abbreviated transcription (Latin):
re cupio: nec qͥequã in mea m̃te reti¬
nere. qd̃ distet a labiis. Ouir scĩssime.¬
mͥq ut ds̃ uidet anima meã ueraei
corde dilecte. hoc ipsũ qd̃ posuisti in
litteris tuis. qd̾ te mͥ exhibuisse ñ du¬
bito. hoc ipsũ omino paulũ apł̃m cre¬
do exhibuisse in litteris suis: ñ uni
cuilibet homini. s uid̃is ce grecis. et
om̃ib gentib. filiis suis qͦs in eugłio
genuerat. & qͦs pariendos parturie¬
Certe factus es etiã tu tanquã ego ñ
m̃tientis astu s cõpatientis affectu:.
cũ cogitares tam me ñ relinquendũ
in ea culpa. in quã me ꝓlapsũ existi¬
masti: quã nec te uelles. si eo m᷑ plapsꝰ
esses. ynde agens grãs beniuolȩ ñti
erga me tuȩ. simul posco ut etiã mͥ ñ
succenseas. qd̃ cũ in opusculis tuis a¬
liqua me mouerent. motũ meũ inti¬
maui tͥ. hoc erga me ab om̃ib seruari
qͥd imꝓbandũ putant in scͥptis meis.
nec laudent subdolo pectore. nec ita re¬

Expanded text:
re cupio, nec quidquam in mea mente retire cupio, nec quidquam in mea mente retinere quod distet a labiis: O vir sancte mihique ut Deus videt animam meam veraci corde dilecte, hoc ipsum, quod posuisti in litteris tuis, quo te mihi exposuisse non dubito, hoc ipsum omnino Apostolum Paulum credo exhibuisse in litteris suis, non uni cuilibet homini, sed Judaeis, et Graecis, et omnibus gentibus filiis suis, quos in Evangelio genuerat, et quos pariendo parturieCerte factus es etiam tu, tanquam ego, non mentientis astu, sed compatientis affectu, cum cogitares tam me non relinquendum 779 in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam nec te velles, si co modo prolapsus esses. Unde agens gratias benevolae menti erga me tuae, simul posco ut etiam mihi non succenseas, quod cum in opusculis tuis aliqua me moverent, motum meum intimavi tibi: hoc erga me ab omnibus servaridquid improbandum putant in scriptis meis, nec laudent subdolo pectore, nec ita re
Abbreviated transcription (Latin):
ret: atq ita alteri tanquã sͥ ab altero
uellet misericordit subueniret: hoc ẽ
ñ mentientis astu. s cõpatientis affectu.
Sic iudo̾ sic gentili. sic cuilibet homini
paulus in errore uł peccato aliqͦ consti¬
tuto. ñ simulando qd ñ erat. s cõpatien¬
do qͥa ẽẽ potuiss. tanquã qͥ se hominẽ
cogitaret. omĩb omĩa factus ẽ: ut om̃s
lucrifaceret. Te ipsũ si placet obsecro
te. paulisꝑ intuere teipsũ inquã erga
meipsũ & recole. uł si habes conscͥpta
uiorẽ misisti: quã ueraci quã ger-¬
mano quã pleno caritatis affectu.
cũ queda me in te cõmisisse. expostu¬
lasses: grauit̾ subiunxisti. In hoc le
ditur amicicia in hoc necessitudinis
uira uiolantur: ne uideam᷑ certare
puerilit̾.: &e fautorib inuicẽ uł detc᷑¬
torib nrĩs tribuere materiã conten¬
mo dicta sentio: uerũetiam benigno
Hȩc scribo qͥa te pure &e xꝑiane dilige¬

Expanded text:
ret atque ita alteri, tamquam sibi ab altero ret atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed conpatiendo, quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere, te ipsum, inquam, erga me ipsum et recole uel, si habes conscripta, uiorem misisti, quam ueraci, quam germano. quam pleno caritatis affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses, grauiter subiunxisti: in hoc lditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contenmo dicta, sentio, verum etiam benigno Haec scribo, quia te pure et Christiane dilige
Abbreviated transcription (Latin):
fectu. iudis tanquã uideuᷤᷤ fiebat: qnͣdo
eos ab illo errore. quo uł in xp̃m crede¬
re nolebant. uł ꝑ uetera sacerdotia sua
cerimoniarũq obseruationes. se a pec¬
catis posse mundari fieriq saluos ex¬
istimabant. sic liberari cupiebat. tanꝙͣ.
ipse illo errore teneret᷑ diligens utiq
ꝓrimũ tanquã seipsũ: & hȩo aliis facieis.
quȩ sibi ab aliis fieri uellet. si hoc illi opꝰ
ess. Qd cũ dñs monuiss: adiunxit. Hec
est enĩ lex & ꝓpħȩ. Hunc cõpatientis affec̃¬
tũ: in eadẽ epła ad galathas p̃cepit diceis.
Si p̃occupatus fuerit homo in aliqͦ delic¬
to: uos qͥ sp̃ales estis instruite huiꝰmo¬
di in spũ lenitatis. intendens teipsum
ne &e tu tẽpteris. Uide siñ dixit. fiere
tanquã ille ut illũ lucrifacias: ñ utiq
ut ipsũ delictũ fallacit᷑ ageret. aut se
id habere simularet:. s ut in alteriꝰ de¬
licto qͥd etiã sibi accidere poss attende¬

Expanded text:
fectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando fectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caerimoniarumque obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore. teneretur; diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: haec est enim lex et prophetae. Hunc conpatientis affectum idelicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtende
Abbreviated transcription (Latin):
simulationis uelam̃ obtendit: Cur fa¬
ctus tanꝙͣ gentilis gentib qd̃ sentit do¬
cet. qd̃ agͣit sentit: factus aũt tanquã
iudeus udeis. aliud claudit in pectore.
aliud ꝓmit in uerbis. infactis. inscͥptis:
S absit hoc saꝑe. Utrisq enĩ debebat ca¬
ritatẽ. de corde puro &e conscientia bona:
&e fide ñ ficta. Ae ꝑhoc om̃ib omĩa factꝰ
est. ut om̃s lucrifaceret: ñ mentientis astu.
s cõpatientis affectu: id ẽ non omĩa ma¬
la hominũ fallacit᷑ agendo. s alioꝵ om̃iũ
malis om̃ib tanquã si sua eẽnt. misericor¬
dis medicinȩ diligentiã ꝓcurando sũ
itaq illa testam̃ti ueteris sacram̃ta.etiã
sͥ agenda minime recusabat. ñ miseri¬
cordit̃ fallebat: s omĩno ñ fallens.atq
hoc mͦ a dño dõ illa usq ad certi tpr̃is
dispensationẽ iussa ẽẽ comm̃dans.a sa¬
crilegis sacris gentiũ distinguebat. Tunc
aũt ñ mentientis astu s cõpatientis af¬

Expanded text:
simulationis uelamen obtendit? cur fasimulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit, factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu, sed conpatientis affectu, id est non omnia mala hominum fallaciter agendo, sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordis medicinae diligentiam procurando.I Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis- astu, sed conpatientis af
Abbreviated transcription (Latin):
ebat lib̾tate prudenti. ñ necessitate ser¬
uili: aut qd̃ ẽ indigniꝰ dispensatione fal¬
laci potius quã fideli: fidelib enĩ &e his
qͥ eognouer̃t ueritatẽ sieut ipse testat᷑
nͥ forte & hic fallit: omĩs ereatura dĩbona
est: & nicħ abiciendu qd cũ gr̃aꝵ actioe
accipit᷑. Ergo &e ipsi paulo ñ solũ uero.
uerũetiam dispensatori maxime fideli.
nec solũ cognitori. uerũetiam doctori
ueritatis: omĩs utiq in cibis creatura
dĩ ñ simulate. s uere bona erat. Cur gͥ
nicħ simulate suscipiendo sacroꝵ cerimo¬
niarũq gentiliũ. s de cibis & p̃putio ue¬
rum sentiendo agendo tam̃ tanꝙͣ gen-¬
tilis factꝰ est gentib: &e ñ potuit fieri tan¬
quã iudeus iudeis. nͥ fallacit᷑. suscipien¬
do sacram̃ta iudoꝵ: Cur oleastro inser¬
do seruauit dispensationis ueracẽ fidẽ:¬
& in naturalib ramis ñ extra s in arbo¬
re constitutis nescio qd̃ dispensatoriȩ

Expanded text:
ebat, libertate prudenti, non necessitate serebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro, uerum etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori, uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate, sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caerimoniarumque gentilium, sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra, sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae