comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem & aspersionem aquae. Quando aũt
cornouum datum fuerit & sp̃s nouus: tunc
aufer&ur decorde iudaico omnis duriti a
quae lapidi comparatur. & pro lapideo
corde fitcor carneum molle & tenerum
quod spm̃dĩ inse possit recipere & inscribi
litteris salut aribus. Tunc ambulabunt
in praeceptis dñi &custodient iudicia eius.
& habitabunt in terra confessionis quam de¬
derat patrib: eorum abraham isaac &ia
cob & cunctissũs acproph&is. &erunt in po¬
pulũ dĩ & dñs erit eis indm̃. quod praesenti
tempore comprobatur. Cumq: saluati fue¬
rint. multiplicabit dñs frumentũ & multi

Expanded text:
nem et aspersionem aquae. Quando autem nem et aspersionem aquae. Quando autem cor novum datum fuerit et spiritus novus, tunc auferetur de corde Judaico omnis duritia, quae lapidi comparatur, ut pro lapideo corde sit cor carneum, molle et tenerum, quod spiritum Dei in se possit recipere, et inscribi litteris salutaribus. Tunc ambulabunt in praeceptis Domini, et custodient judicia ejus, et habitabunt in terra confessionis, quam dederat patribus eorum Abraham, Isaac, et Jacob, et cunctis sanctis ac prophetis, et erunt in populum Dei, et Dominus erit eis in Deum, quod praesenti tempore comprobatur. Cumque salvati fuerint, vocabit Dominus frumentum, et multi
Abbreviated transcription (Latin):
uel subromana quando uere effuderunt san¬
guinem xp̃i & uentilati sunt interras quomo¬
do paleae uentilantur. & iux taui assuas & ad
inuentiones pessimas iudicati. Ita ut ingentib:
quoq adquas captiui ductifuerant pollue¬
rent nomen scm̃ dñi eo quod ꝑ inrisionem di¬
cerent uniuersae nationes. Eccepopulus dni
isteest : quise iactabat proprie nossecultum
dĩ: Quod cum uidissem ait non propt̃ eos sed
propter nomen meum scm̃. Creator enim
omniumsum: pepercieis & sc̃ĩficaui illos. &
gloriae pristinae restitui ita ut super creden¬
tes & aberrore conuersos effunderem a quã
mundam baptismisalutaris. & munda rem
cos ab abominationibus suis & ab uniuersis
erroribus quibus fuerant occupati & darẽ
eis cornouum ut crederent infilium dĩ. &
spm̃ nouum dequibus dauidloquitur. Cor
inuis ceribus meis. Et considerandũ. quod
cornouum & sp̃s nouus d&urpost effusio¬

Expanded text:
vel sub Romana: quando vere effuderunt sanvel sub Romana: quando vere effuderunt sanguinem Christi, et ventilati sunt in terras, quomodo paleae ventilantur, et juxta vias suas, et inventiones pessimas judicati, ita ut in gentibus quoque ad quas captivi ducti fuerant, polluerent nomen sanctum Dei: eo quod per irrisionem dicerent universae nationes: Ecce populus Dei iste est, qui se jactabat proprie nosse cultum Dei. Quod cum vidissem, ait, non propter eos, sed propter nomen meum sanctum Creator enim omnium sum peperci eis, et sanctificavi illos, et gloriae pristinae restitui, ita ut super credentes, et ab errore conversos, effunderem aquam mundam Baptismi salutaris, et mundarem eos ab abominationibus suis, et ab universis erroribus, quibus fuerant occupati, et darem eis cor novum, ut crederent in Filium Dei, et spiritum novum, de quibus David loquitur: Cor innova in visceribus meis . Et considerandum, quod cor novum, et spiritus novus detur per effusio
Abbreviated transcription (Latin):
tauit quondã in terra sua hocest interraiudeae
quando edueta est deaegrpto. sed polluerua
eã inuiis & instudus siueidolissuis. &
in tantum extitere polluti. ut in munditiȩ
muli eris menstruatae comparatisint.
Prop̃t quod ds̃ effundit indignationẽ suam
suꝑ eos prosanguine proph&arum atquis¬
torum quem fuderant suꝑ terram. dicen¬
te in euangelio saluatore. Hierusalem hie¬
rus alem quae occidis proph&as & lapidas
eos quiad te missi sunt. &iterum. A men am̃
dicouobis. requir&ur sanguis quieffusus
ẽ a generationehac. a sanguine ab eliusti
Derspicua sunt quaedicuntur. & omnissen¬
sus montium isrł qui prius deserti fuerant
usq ad sanguinem tachariae filiibarachiae
quem effuderunt inter altare & templum Non
solum autem effuderunt sanguinem. sed & pol
luerunt terram sceleribus suis. Quam obrem
dispersit eos uel sub babrlonia captiuitate.

Expanded text:
tavit quondam in terra sua, hoc est, in terra Judaeae, tavit quondam in terra sua, hoc est, in terra Judaeae, quando educta est de Aegypto; sed polluerunt eam in viis, et in studiis sive idolis suis. Et in tantum exstitere polluti, ut immunditiae mulieris menstruatae comparati sint, propter quod Deus effudit indignationem suam super eos pro sanguine prophetarum atque justorum, quem fuderant super terram, dicente in Evangelio Salvatore : « Hierusalem, Hierusalem, quae occidis prophetas, et lapidas eos qui ad ad te missi sunt. » Et iterum: « Amen, amen dico vobis, requiretur sanguis qui effusus est a generatione hac, a sanguine Abel justi Perspicua sunt quae dicuntur, et omnis sensus montium Israel, qui prius deserti fuerantusque ad sanguinem Zachariae, filii Barachiae, quem effuderunt inter altare et templum. » Non solum autem effuderunt sanguinem, sed et polluerunt terram sceleribus suis . Quamobrem dispersit eos, vel sub Babylonia captivitate,
Abbreviated transcription (Latin):
nitatib eius: sic erunt ciuitates desertae
plenae gregibus siue ouibus hominum &
scient quia ego dñs.¬
red ditq causas dr̃ quare populũ isrł cap¬
tiuit ati tradiderit & propt̃ suã lementiã
pollic&ur reducturum se eos interram iuda eã
& multo ampliora tributurum quam abstule¬
rat: Quod quidam iudaeorum referunt ad
torobabel tempora. quando rege ꝑsarum la¬
xante captiuit a temeorum. de ribuiuda &
beniamin plurimi reducti sunt iniuda eam
Aliiuero admille annorum referunt regnum
quando subxp̃o quemputant esse uen¬
turum ciuitas extruatur hierus alem & aedi¬
fic&ur templum. Dequo inultima parte
huius proph&i aedicturisumus & interim
ut iudaicas fabulas relinquamus & in termi¬
nabiles gencalogias : iuxta consu&udinem
nostrã breuiter nepiΚΙΠΗΝ huius capituli
percurramus & quid nobis uideatur uexta
eclesiasticam intellegentiam disseramus.
Domus isrł hoc est populus iudatorum: habi¬

Expanded text:
nitatibus ejus: sic erunt civitates desertae, nitatibus ejus: sic erunt civitates desertae, plenae gregibus sive ovibus hominum, et scient quia ego Dominus.redditque causas Deus quare populum Israel captivitati tradiderit, et propter suam clementiam pollicetur reducturum se eos in terram Judaeam, et multo ampliora tributurum, quam abstulerat. Quod quidam Judaeorum referunt ad Zorobabel tempora, quando rege Persarum laxante captivitatem eorum de tribu Juda et Benjamin plurimi reducti sunt in Judaeam. Alii vero ad mille annorum regnum referunt, quando sub Christo, quem putant esse venturum, ut civitas exstruatur Hierusalem, et aedificetur templum, de quo in ultima parte hujus prophetiae dicturi sumus. Et interim, ut Judaicas fabulas relinquamus, et interminabiles genealogias, juxta consuetudinem nostram breviter περικοπὴν hujus capituli percurramus, et quid nobis videatur juxta ecclesiasticam intelligentiam disseramus. Domus Israel, hoc est populus Judaeorum, habi
Abbreviated transcription (Latin):
Sciam exuniuersis iniquinamentis siue in¬
÷munditias ur̃is. & uocabo fructum & mul¬
Etiplicabo illum & non imponam siuedabo
Suobis famem. Et multiplicabo fructũ lig¬
eni & genimina agri ut non port&is ultra
sob probrium stmis ingentib. & tecorda¬
bimini uiarũ uestrarum pessimarũ: & dis
tum sit uobis: confundimini & erubescite.
suꝑuiis uestris domus isrł. Hacc dicit dñs ds̃
Indiequamunda uero uos ex omnibus iniqui¬
tatibus ur̃is & habitare uos fecero urbes &
intaura uero ruinosa & terra deserta fue¬
rit exculta quaequondam fuerat desolata
in oculis omnis uiatoris dicent. Terra illa
inculta siue deserta : facta est ut hortus
uoluptatis & ciuitates desertae & destitu
Et scient gentes quae derelictae fuerint
in circuitu ur̃o. quia ego dñs aedificaui
dissipata & plantaui inculta. ego dñs
locutussim & secerim. Haec dicit dñs ds̃
homines ut gregem scm̃ siue utouesscãs
ut gregem siue oues bierusalem insollem¬

Expanded text:
ciam ex universis inquinamentis sive immunditiis vestris, et vocabo frumentum, et multiplicabo illud, et non imponam sive dabo vobis famem, et multiplicabo fructum ligni, et genimina agri, ut non portetis ultra opprobrium famis in gentibus. Et recordabimini viarum vestrarum pessimarum, studiotum sit vobis. Confundimini et erubescite super viis vestris, domus Israel. Haec dicit Dominus Deus: In die qua mundavero vos ex omnibus iniquitatibus vestris, et habitari fecero urbes, et instauravero ruinosa, et terra deserta fuerit exculta, quae quondam erat desolata in oculis omnis viatoris, dicent: Terra illa inculta sive deserta facta est ut hortus voluptatis, et civitates desertae, 426 et destitutEt scient gentes quae derelictae fuerunt in circuitu vestro, quia ego Dominus aedificavi dissipata, et plantavi inculta: ego Dominus locutus sim, et fecerim. Haec dicit Dominus Deus: homines ut gregem sanctum sive ut oves sanctas ut gregem sive oves Jerusalem in solem
Abbreviated transcription (Latin):
tibus & collib: torrentib uallibusq & desertis
pari&inis siue dissipatis & urbibus derelicus
quȩ depopulataesunt & subsannatae siue¬
conculcatae a reliquis gentib percĩcuitum
mei locutussum dereliquis gentibus & de
uniuersa idumaea quidederunt terrã mea
sibi inhereditatom cum gaudio & toto cor¬
de & ex toto animo & eiecerunt eam utuas
tarent siue cumhodio dispicientes animas
& subuerterent eas inuastatione : idcircoait
uaticinare super terram isrł & dices mon¬
tibus & collibus iugibus & uallibus. Haec di¬
cit dñs ds̃. Ecce ego inzelomeo & infurore
meo locutussum. eo quod confusionem siue¬
Sob probria gentium sustinueritis. Idcirco
S ui siue leuabo manũ meam ut gentes quae
incircuitu uestro sunt. ipsae confusionẽ
siue ignominiam suam portent. Vos aut̃
montes isrł ramos uestros siue uias uestras
germin&is & fructum uestrum adferatis
populo meo isrł prope est enĩ utueniat
qm̃ecce ego aduos & conuertar aduos siue
respiciamuos & arabimini & accipi&is se¬

Expanded text:
us et collibus torrentibus vallibusque et desertis parietinis et urbibus derelictis quae depopulatae sunt et subsannatae a reliquis gentibus per circuitum gne zeli mei locutus sum de reliquis gentibus et de Idumea universa qui dederunt terram meam sibi in hereditatem cum gaudio et toto corde ex animo et eietarent  sive cum odio despicientes animas, ut subverterent eas in vastatione. Idcirco aitvaticinare super humum Israhel et dices montibus et collibus iugis et vallibus haec dicit Dominus Deus ecce ego in zelo meo et in furore meo locutus sum eo quod confusionem gentium sustinueritis idcirco vi  sive levabo manum meam: ut gentes quae in circuitu vestro sunt, ipsae confusionem  sive ignominiam suam portent. Vos autem, montes Israel, ramos vestros  sive uvas vestras germinetis, et fructum vestrum afferatis populo meo Israel: prope est enim ut veniat. Quoniam ecce ego ad vos, et convertar ad vos  sive respiciam vos, et arabimini
Abbreviated transcription (Latin):
Emus isrł: sed propt̃ nomen sc̃m incum qo
polluistis ingentib: adquas intrastis. &
scĩficabo nomen meum magnum quod pol¬
lutum est intergentes quod polluistis in me¬
Edio earum ut sciant quia egosum dñs dicit
dñs exercituum cum scĩficatus fuero in uobis
corameis. Iollam quippeuos degentibus
& congregabo deuniuersis terris & ad ducã
gam superuos aquam mundam: & mun

Expanded text:
 sed propter nomen sanctum meum quod polluistis in gentibus ad quas intrastis et sanctificabo nomen meum magnum quod pollutum est inter gentes quod polluistis in medio earum ut sciant gentes quia ego Dominus ait Dominus exercituum cum sanctificatus fuero in vobis coram eis tollam quippe vos de gentibus et congregabo de universis terris et adducam m super vos aquam mundam et mun
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dr̃: proeo quod desolatiestis & conculcati
ꝑ circuitum siue proeo quod dispersi estis ab
his qui in circuitu ur̃o sunt & facti inheredita¬
tẽ siue in possessionem reliquis gentib & as¬
cendistis suꝑ labium linguae & obprobriũ

Expanded text:
Dominus Deus: Pro eo quod desolati estis, et conculcati Dominus Deus: Pro eo quod desolati estis, et conculcati per circuitum  sive pro eo quod dispersi estis ab his qui in circuitu vestro sunt, et facti in haereditatem  sive in possessionem reliquis gentibus, et ascendistis su
Abbreviated transcription (Latin):
dequibus supra dictum est implebo montes
eius & colles & ualles & campossiue torren
tes. fuerunt aduersumme nequaquã pre¬
ces & orationes ut putatis addm̃: sed clamo¬
res uociferationes atq blasphemiae. Vnde
& dñs comminatur & dicit. Sicutigauisus
es super hereditate domus isrł quando tuis
persecutionib: dissipata est atq: lacerat&
& in toto orbe dispersa: sic faciamtibi
La& ante eñĩ uniuersa terra uiuentium ter¬
raq scõrum & in omnibus conuersis ad ser¬
ui tutem dĩ : tudissi patus eris mons hispide
monspilose & omnis idumaea operauide¬
lic& terrena & cruori & sanguini dedita
ut tunc cognoscas quod ipsesim dñs qui ali¬
bisum locutus ego sum dñs ds̃ uester
uautem filihominis: proph& a suꝑmontes
istł. & dices Montes isrł: audite uerbum dñi
Naecdicit dñs dr̃. Eo quod dixerit in imicus
bis propteret uaticinare &dic haec dicit

Expanded text:
de quibus supra dictum est : Implebo montes de quibus supra dictum est : Implebo montes ejus, et colles, et valles, et campos, sive ttes, fuerunt adversum me: nequaquam preces et orationes, ut putatis ad Deum, sed clamores, vociferationes atque blasphemiae. Unde et Dominus comminatur, et dicit: « Sicuti gavisus es super haereditate domus Israel, » quando tuis persecutionibus dissipata est atque lacerata, et in toto orbe dispersa, « sic faciam tibi. » Laetante enim universa terra, viventium terraque sanctorum, et omnibus conversis ad servitutem Dei, tu « dissipatus eris, mons hispide, mons pilose. Et omnis Idumaea, » opera videlicet terrena et cruori et sanguini dedita. Ut tunc cognoscas quod ipse sim Dominus qui alibi sum locutus: Ego sum Dominus Deus vesterhominis, propheta super montes Israel, et dices: Montes Israel, audite verbum Domini: haec dicit Dominus Deus, eo quod dixerit inimicus bis, propterea vaticinare, et dic: haec dicit
Abbreviated transcription (Latin):
quit dixisti. cum dñs ess& ibi qui suopo¬
pulo praesidebat. proptere aiurat &
iramtuã qua seuiebas in populumdĩ &
telumtuum quo persequebaris xp̃i fami¬
liam odio habens eos quos possiderecupi¬
ebas. cumte percussero & iudicauero tunc
tibi notus efficiar. & scies quod ob probri¬
atua atq blas phemias non alio referen¬
te cognouerim. sed ipse audierim quae
locutus es contramontes isrł dicens. De¬
sertinobis datisunt addeuorandum: Mon¬
tes isrł : morsen proph&as apostolos debemꝰ
accipere : quos her&ici & her&icorũ princeps
diabolus sibi putant traditos ad deuorandũ
quando autrarus aut nullus inuenitur in
edesia qui possit pugnare promontibus dñi.
& eorum lacerationem suauoce defendere
et insurrexistis inquit suꝑme ore uestro si¬
ue magnifice locutiestis. Non ut putatis
& rogastis siue clamastis aduersumme : Om̃s
enĩ p̃ces urae omonsseir & socii montisstir

Expanded text:
quit, dixisti, cum Dominus esset ibi, qui suo poquit, dixisti, cum Dominus esset ibi, qui suo populo praesidebat. Propterea jurat Doiram tuam, qua saeviebas in populum Dei, et zelum tuum quo persequebaris Christi familiam, odio habens eos quos possidere cupiebas, cum te percussero et judicavero, tunc tibi notus efficiar, et scies quod opprobria tua et blasphemias non alio referente, cognoverim: sed ipse audierim quae locutus es contra montes Israel, dicens: Deserti nobis dati sunt ad devorandum. Montes Israel, Moysen, prophetas et apostolos debemus accipere, quos haeretici et haereticorum princeps diabolus sibi putant traditos ad devorandum: quando aut rarus, aut nullus in Ecclesia reperitur, qui possit pugnare pro montibus Domini, et eorum lacerationem sua voce defendere. Et insurrexistis, inquit, super me ore vestro, sive magnifice locuti estis, non ut putatis rogastis, sive clamastis adversum me. 419 Omnes enim preces vestrae, o mons Seir, et socii montis Seir,
Abbreviated transcription (Latin):
feriores discipuli montis seir & ualles
quae in ima de praessȩsunt siue torrentes
qui turbidas babent aquas & hinc inde col¬
lectas uenientesq desuberbia uel iuxta
septuaginta campos quimedii inter colles
& ualles sunt : homines interfecti cadent
gladio dñi & extentae manus atque percutien¬
tis ut redigantur insolitudines sempiternas
& sic quae erant ciuitates hoc est conciliaibu¬
la malȩ habitationis. & ipsȩ dispereant &¬
desinant inmalam partem habere consensũ
& diuidantur linquae eorum n&urrem
blas phemiae contradm̃ possint extrue¬
re. Et redacta insolitudinem atq deser¬
tum. cognoscant quod ipsesit dñs Nec suf¬
ficit montiseir tanta dixisse quae p̃teri¬
tus sermo narrauit: sed hoc quoq: persu¬
ꝑbiam locutus est. Duae gentes & duae
terrae siue regiones meaesunt: & idu¬
mȩa uidelic& &iudaea. & her&icos &
eclesiasticos pariter possidebo: & hoc in¬

Expanded text:
feriores discipuli montis Seir, et valles feriores discipuli montis Seir, et valles quae in ima depressae sunt, sive torrentes, qui turbidas habent aquas, et hinc inde collectas, venientesque de superbia, vel, juxta LXX, campi  Al. campos, qui medii inter colles et valles sunt. Hi omnes interfecti cadent gladio Domini, et extentae manus ejus, atque percutientis, ut redigantur in solitudines sempiternas; et si quae erant civitates, hoc est, conciliabula malae habitationis, et ipsae dispereant, et desinant in malam partem habere consensum, et dividantur linguae eorum , ne turrem blasphemiae contra Deum possint exstruere; et redactae in solitudinem atque desertum, cognoscant quod ipse sit Dominus. Nec sufficit monti Seir tanta dixisse, quae praeteritus sermo narravit: sed hoc quoque per superbiam locutus est: Duae gentes, et duae terrae, sive regiones meae sunt, Idumea videlicet et Judaea, et haereticos, et Ecclesiasticos possidebo pariter. Et hoc, in
Abbreviated transcription (Latin):
nugladii montem seir intempore miquita¬
tis extremȩ quando dies pessimisunt &
mundus inmaligno positus est. & multipli¬
cata iniquitate refrige scst caritas multorũ¬
÷ stautem & aliud peccatum montisserr. Vt
quõ oderat sanguinem iustorum quem singu¬
lis persecutionibus cupiebat effundi abipso
sanguine sustineat persecutionẽ: Vnde
& subaltari scõrum animae clamitant &
ultione madñosuis anguinis dep̃cantur
Itauferuntur demonte seir euntes & rede¬
untes id est omnis habitator siue homines
& iumenta quae s aluantur ineclesia. de qui¬
bus scriptum est homines & iumenta sal¬
uos facies dñe. Quod in monte seir utrũ¬
q del&ur .: ut & hi quiuidentur aliquid
habere rationis & illiqui simplicifide conten¬
tisunt. dõ iubente dispereant. & implent᷑
montes eius uulneratorũ & occisorum: &
non solum montes qui ad impi&atis uerti¬
cem ꝑuenerunt : sed colles quoq: hoc est in¬

Expanded text:
nus gladii, sicut mons Seir in tempore iniquitanus gladii, sicut mons Seir in tempore iniquitatis extremae, quando dies pessimi sunt, et mundus in maligno positus est , et multiplicata iniquitate, refrigescit charitas multorum. Est autem et aliud peccatum montis Seir: ut quoniam oderat sanguinem justorum, quem singulis persecutionibus cupiebat effundere, ab ipso sanguine sustineat persecutionem. Unde et sub altari sanctorum animae clamitant, et ultionem a Domino sui sanguinis deprecantur . Et auferuntur de monte Seir, euntes et redeuntes, id est, omnis habitator, sive homines et jumenta quae salvantur in Ecclesia, de quibus scriptum est: Homines et jumenta salvos facies, Domine . Quod in monte Seir utrumque deletur, 418 ut et hi qui videntur aliquid habere rationis; et illi qui simplici fide contenti sunt, Deo jubente, dispereant. Et implentur montes ejus vulneratorum et occisorum. Et non solum montes, qui ad impietatis verticem pervenerunt: sed colles quoque, hoc est, in
Abbreviated transcription (Latin):
montem seir. Ecce ad temonsseir. Non mittã
angelos nec aliis utcir ministris: sed ipse ad
teueniam & extendam manũ meã suꝑte
ut habitum ꝑcutientis ad sumã & dobotede¬
solatum atq desertum . ut qui male habita¬
ueras & plurimos habebas impi&atistuae
socios intantum ut & urbes extrueres impe¬
riumq: tibi propriũ uindicares : Nunc de¬
solatus cum urbibustuis quas & hieremics
destruere iub&ur atq suffodere utbonas
proeis extruat ciuitates. In eo proficias qđ
se non poteras. Omnis autem causa peccati
quod fueris in imicus sempiternus. Vnde
dicit & psalmus. Irascimini & noli tepec¬
care. ut cito conciliemur in imicis. & odia
caritate mutemus. Sed nontalis mons
seir : qui super inimicitias sempiternas
conclusit siue obsedit filiosisrahel dolo in ma¬
nugladii Ex quo in tellegimus quicumque
gladium arripuerit contra filiosdĩ & dolose
aliquidegerit & obsederit eos. habere in ma¬

Expanded text:
montem Seir. Ecce ego ad te, mons Seir, non mittam montem Seir. Ecce ego ad te, mons Seir, non mittam Angelos, nec aliis utar ministris, sed ipse ad te veniam, et extendam manum meam super te, et habitum percutientis assumam, et dabo te desolatum atque desertum, ut qui male habitabaris, et plurimos habebas impietatis tuae socios, intantum ut et urbes exstrueres, imperiumque tibi proprium vendicares: nunc desolatus cum urbibus tuis, quas et Jeremias destruere jubetur atque suffodere , ut bonas pro eis exstruat civitates, in eo proficies, utse non poteras. Omnis autem causa peccati est, quod fueris inimicus sempiternus. Unde dicit et psalmus: Irascimini, et nolite peccare , ut cito conciliemur inimicis, et odia charitate mutemus. Sed non talis mons Seir, qui super inimicitias sempiternas conclusit, sive obsedit filios Israel dolo in manu gladii. Ex quo intelligimus, quod quicumque gladium arripuerit contra filios Dei, et dolose aliquid egerit, et obsederit eos, tradatur in ma
Abbreviated transcription (Latin):
cipienda est quae praesidebat gentifilio¬
rum esau & se contra populum iuda idest
confessionis & uerae fidei erexerat. Quod
si prudens lector opposuerit quomodo in
isto locoseir hoc est hispidus & pilosus intel¬
legatur in malam partem cum elras quoque
uirpilo sus dictussit: breuiter respondebo de
esau scriptum esse quod rufus fuerit & quasi
pellis hispidus. Dehelia uero : quod uirtan¬
tumpilosus. Inesauqui s anguinarius & cruen¬
tus pellihispidae comparatur : mortalium
operum & ipsius mortis indicium est. In helia
uirilitatis augmentum. Quam obrem & habi¬
tatio eius in solitudine & conuersationis auste¬
ritas. Non solum uirum sed &uirum fortissi¬
mũ demonstrabat. porro ia cob qui subplan¬
tauerat esau & primogenita eius acceperat
quia simpliciter habitabat domum & none¬
rat uenator sicut gigas nembro : id circo le¬
nis appellatur &nitidus. Videamus ergo
quid dici praccipiat dñs ad montem siue contra

Expanded text:
cipienda est, quae praesidebat genti filiocipienda est, quae praesidebat genti filiorum Esau, et se contra populum Juda, id est, confessionis et verae fidei erexerat. Quod si prudens lector opposuerit, quomodo in isto loco Seir, hoc est, hispidus et pilosus, intelligatur in malam partem, cum Elias quoque vir pilosus dictus sit : breviter respondebo, de Esau scriptum esse, quod rufus fuerit, et quasi pellis hispidus : de Elia vero quod vir tantum pilosus. In Esau qui sanguinarius et cruentus, pelli hispidae 417 comparatur, mortalium operum, et ipsius mortis indicium est, in Elia virilitatis argumentum. Quamobrem et habitatio ejus in solitudine et conversationis austeritas, non solum virum, sed et virum fortissimum demonstrabat. Porro Jacob qui supplantaverat Esau, et primogenita ejus acceperat , quia simpliciter habitabat domi, et non erat venator, sicut gigas Nemrod: idcirco levis appellatur et nitidus. Videamus ergo quid dici praecipiat Deus ad montem, sive contra
Abbreviated transcription (Latin):
Et est sensus. Cum omnis terra iudaea receperit
pristinam statum : tupermanebis in solitu¬
dine sempiterna. Quodq infertur sicuti
gauisus es suꝑ hereditate domus isrł eo qd
fuerit dissipata sic faciamtibi: inseptua¬
ginta non hab&ur. sed sub asteriscis d&eodo¬
tionis editione additum est. Omnis autẽ ira
dĩ illuc proficit contra montem seir. ut cũ
fuerit dissipatus. & ipse &uniuersa idumaca
cognoscant quia ipsesit dñs. Hacc̃ iuxtubis¬
toriam. & sensum magis quã uerba cursim
dixerim transibo adanagogen. & studio
breuitatis pauca perstringam. Poneinquit
siue conuerte faciem tuam aduersũ montẽ
seir & significanter ait conuerte ab alia pro¬
ph&ia adaliam proph&iã. faciem autem
non corporis sed animi : dequadicit & apłs
Nos autem om̃s reuelata facie gloriã dni con¬
templantes. Mons autem seir qui int̃p̃tat᷑
hispidus & pilosus: contraria fortitudo ac¬

Expanded text:
» est sensus, cum omnis terra Judaea receperit » est sensus, cum omnis terra Judaea receperit pristinum statum, tu permanebis in solitudine sempiterna. Quodque infertur: « Sicuti gavisus es super haereditate domus Israel, eo quod fuerit dissipata, sic faciam tibi, » in Septuaginta non habetur, sed sub asteriscis de Theodotionis versione additum est. Omnis autem ira Dei illuc proficit contra montem Seir, ut cum fuerit dissipatus, et ipse et universa Idumaea cognoscant quia ipse sit Dominus. Haec juxta historiam, et sensum magis quam verba cursim dixerim. Transibo ad anagogen, et studio brevitatis pauca perstringam. Pone, inquit, sive converte faciem tuam adversum montem Seir. Et significanter ait, converte, ab alia prophetia ad aliam prophetiam. Faciem autem non corporis, sed animi, de qua dicit et Apostolus: Nos autem omnes revelata facie, gloriam Domini contemplantes . Mons autem Seir, qui interpretatur hispidus et pilosus, contraria fortitudo ac
Abbreviated transcription (Latin):
ph&ia est contramontẽ scĩr. filiorum
uidelic& estiu & edom. quigreca & nostra
lingua appellantur idumaei. eo quod in¬
tempore necessitatis & angustiae quan¬
doiudas capiebatur ab abyloniis insultaue¬
rint eis. &eiecto populo iudaeorũ
sibiput auerint terram traditam ad possi¬
dendum. Et non solum non susceperint
persecuti sint & concluserint in manus gla¬
dii. Vnde manifestius interpr&atus est
srminachus. Sanguinem tuum odisti & san¬
guis persequ&urte. Proph&atur autem
quod & ipse capiendus sit. & redigendus
ad solitudines sempiternas. & rerum fine
cognoscat iudicem esse dm̃. Eoquod dixe¬
rit duae gentes & duae regiones meaesund
uel idumaeorum uel iuda eorum: uel
certe iudae & isrł. duarum uidelic& & de¬
cem tribuum. & locutus es demontibus isrł
dicens Deserti nobis datisunt ad deuorandũ
non considerans quod haec contradm̃ blas phe¬
mia redundar&. Vnde sequitur. La& an¬
te uniuersa terra : insolitudinẽ teredigam

Expanded text:
phetia est contra montem Seir, filiorum phetia est contra montem Seir, filiorum videlicet Esau et Edom, qui Graeca et nostra lingua appellantur Idumaei, eo quod tempore necessitatis et angustiae, quando Judas capiebatur a Babyloniis, insultaverint eis, et ejecto populo Judaeorum, sibi putaverint terram traditam ad possidendum, et non solum non susceperint persecuti sint, et concluserint in manus gladii. Unde manifestius interpretatus est Symmachus, Sanguinem tuum odisti, et sanguis persequetur te. Prophetatur autem quod et ipse capiendus sit, et redigendus in solitudines sempiternas, et rerum fine cognoscat esse judicem Deum, eo quod dixerit: Duae gentes, et duae regiones meae sunt; vel Idumaeorum et Judaeorum, vel certe Judae et Israel, duarum videliccem tribuum. Et locutus es de montibus Israel, dicens: « Deserti nobis dati sunt ad devorandum: non considerans quod haec contra Deum blasphemia redundaret. Unde sequitur: Laetante universa terra in solitudinem te redigam:
Abbreviated transcription (Latin):
Etuarum quae locutus es siue quia locutus es
Soreur̃o. siue magnifice locutus es suꝑme
Soretuo & rogastis aduersũ me siue uoci¬
Sferatiestis contrame.
Verba
ur̃a ego audiui. Haec dicit dñs dr̃. Lae¬
Etante uniuersa terra: insolitudinẽ terẽ¬
Dissipatus siue desertuseris monsseĩr. &
omnis idumea. & scient quia egosũ dñs
llud autem quod inseptuaginta additum
ẽ & consumentur: in hebrai co nonha¬
b&ur Si semꝑ in proph&is ess& sermo
dĩ &iuge in pectore eorum haber& hospi¬
tium : num quã crebro hiecechiel pone¬
r& & factus est sermo dñi ad medicens
Sed quia obhumanam fragilitatẽ & uitae
huius necessitates interdum recedebat
ab eis : propterea iohannes baptistaloquit᷑
Quimisit mebaptirare ipsedixit mihi: Su
Numquã eñĩ proprium ess& in xp̃o quod ad¬
ditur & manentem in eo : nisi ab aliis non¬
num quã reced &. Alioquin. & ad morsen
cendiss&. Omnis autem istius capituli pro¬

Expanded text:
tuarum quae locutus es, sive quia locutus es tuarum quae locutus es, sive quia locutus es ore vestro sive magnifice locutus es super me ore tuo: et derogastis adversum me sive vociferati estis contra me verba vestra: ego audivi. Haec dicit Dominus Deus: Laetante universa terra, in solitudinem te reDissipatus sive desertus eris, mons Seir: et omnis Idumaea, et scient, quia ego sum Dominus. Illud autem quod in LXX additum est, et consumentur, in Hebraico non habetur. Si semper in prophetis esset sermo Dei, et juge in pectore eorum haberet hospitium, numquam tam crebro Ezechiel poneret: Et factus est sermo Domini ad me dicens. Sed quia ob humanam fragilitatem, et vitae hujus necessitates, interdum recedebat ab eis, propterea Joannes Baptista loquitur: Qui misit me baptizare, ipse dixit mihi: SupNumquam enim proprium esset in Christo quod additur, et manentem in eo, nisi ab aliis nonnumquam recederet. Alioquin et ad Moysen cendisset. Omnis autem istius capituli pro
Abbreviated transcription (Latin):
& ad sederis domui isrł fraudulenter in ma¬
nugladui intempore ad flictionis eorum in
tempore iniquitatis extremae. Propterea
siue qm̃ in sanguine peccasti & sanguis teꝑse¬
qu&ur. & cum sanguinemoderis. sanguis
ꝑ sequ&urte. Et dabo montem seir desolatũ
& desertum & auferam deeo euntem & rede¬
untem siue homines & iumenta. & imple¬
bomontes eius occisorũ suorũ siue uulnerato
rum. Incollibustuis & inuallibustuis atq
torrentib: interfectigladiocadent: In soli¬
Itudines
sempiternas tradentte: & ciuita testu¬
a non habitabuntur. It sci&issiue scies
qm̃ ego sum dñs eoquod dixeris duae gen¬
tes & duae terrae si ue regiones meaeerunT
& hereditate possidebo eas cumdñs ess& ibi
Propterea uiuo ego dicit dñs ds̃: quia faciã
iuxta iram siue inimicitiam tuam & secun¬
Sdum zelumtuum quem fecisti. odio habens
eos & notus efficiar tibi cum iudica uero

Expanded text:
 gladii sive et assederis domui Israel fraudulenter in ma gladii sive et assederis domui Israel fraudulenter in manu gladii, in tempore afflictionis eorum, in tempore iniquitatis extremae. Propterea sive quoniam in sanguine peccasti et sanguis te persequetur: et cum sanguinem oderis, sanguis persequetur te. Et dabo montem Seir desolatum et desertum, et auferam de eo euntem et redeuntem sive homines et jumenta. Et implebo montes ejus occisorum suorum sive vulneratrum. In collibus tuis et in vallibus tuis atque in torrentibus interfecti gladio cadent. In solitudines sempiternas tradam te, et civitates tuae non habitabuntur. Et scietis quia ego Dominus Deus, eo quod dixeris, Duae gentes et duae terrae sive regiones meae erunt, et haereditate possidebo eas, cum Dominus esset ibi. Propterea vivo ego, dicit Dominus Deus: quia faciam juxta iram sive inimicitiam tuam: et secundum zelum tuum, quem fecisti, odio habens eos, et notus efficiar tibi Vulg. per eos
Abbreviated transcription (Latin):
qđ & supra quoq: dixerat : sed cum addita¬
mento qđ dñs omnium proprie ds̃ eorum
sit cum eis. quidicit in euangelio ad aposto¬
los ecceego uobiscumsũ cunctis diebus us¬
q: ad consuminationem sȩculi. Cum aut̃
fuerit ipse dñs ds̃ eorum tunc & ipsi erunt
populus eius Non quilib& : sed qui meruerint
appellari domus isrł Acneputaremus uni¬
uersa quae dicta sunt ad pastores & oues hur¬
cosq & ari&es pertinere : soluit enigma im¬
mone gabc̃ paũ & ponit manifestius Vos
autem ouesineae & oues pascuae meae : ho¬
mines estis. Omnis igitur sermo de hominib:
ꝑ ilihominis pone siue conuerte faciem tuã
aduersum montem serr & proph&abis deeo
siue ad eum & dices illi. Haec dicit dñs ds̃
ecce ego adte monsseir. & extendã manũ meã
suꝑte & dabote desolatum atq: desertum. Vr¬
bestuas demoliar. siue inurbibustuis faciam
solitudinem &tudesertuseris & scies qui a ego

Expanded text:
quod et supra quoque dixerat, sed cum additaquod et supra quoque dixerat, sed cum additamento, quod Dominus omnium proprie Dsit cum eis, qui dicit in Evangelio ad Apostolos: Ecce ego vobiscum sum cunctis diebus, usque ad consummationem saeculi . Cum autem fuerit ipse Dominus Deus eorum, tunc et ipsi erunt populus ejus, non quilibet, sed qui meruerint appellari domus Israel. Ac ne putaremus universa quae dicta sunt, ad pastores, et oves hircosque et arietes pertinere, solvit aenigma, immo metaphoram, et ponit manifestius: Vos autem oves meae, et oves pascuae meae homines estis. Omnis igitur sermo divinus de hominibus : Fili hominis, pone sive converte faciem tuam adversum montem Seir, et prophetabis de eo sive ad eum et dices illi, haec dicit Dominus Deus: Ecce ego ad te, mons Seir, et extendam manum meam super te, et dabo te desolatum, atque desertum. Urbes tuas demoliar sive in urbibus tuis faciam solitudinem: et tu desertus eris, et scies, quia ego s
Abbreviated transcription (Latin):
su&orum dequa scriptumest. Beatimi¬
tes qm̃ ipsi possidebunt terram. ut rerum
omnium felicitate cognoscant quodipsesit
dñs quando contriuerit catenas. uel circu¬
lum ferreum iugieorum. quo quasi grauis¬
simo p̃mebantur imperio. & eruit eos de
manu imperantium siue seruitute ad fli¬
gentium eos. Seruus est enĩ unusquisq: eius
a quo uincitur. Et nequaquamerunt ultra
in rapinam demonicis gentibus nec bestiae
terrae deuorabunt eos dequib: diximus.
sed habitabunt confidenter absq: ullo terro¬
re. iuxta superiorem expositionem. Etsus¬
citabo inquit eis germen nominatũ siue
nis est fames autem audiendi sermonẽ dĩ
quae sub pastore bono & germine nomi¬
nato atq: omnium sermone celebrato. &
plantatione pacis ne quaquã erit interra
neq amplius obprobrus gentium subiace¬
bunt utdicant ubi est dñs ds̃ eorum. Et sci¬
ent post haec om̃a qđ ñ solum ipse sit dñs

Expanded text:
suetorum; de qua scriptum est: « Beati misuetorum; de qua scriptum est: « Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram ; » ut rerum omnium felicitate cognoscant, quod ipse sit Dominus, quando contriverit catenas vel circulum ferreum jugi eorum, quo quasi gravissimo premebantur imperio. Et cum eruerit eos de manu imperantium, sive servitute affligentium eos servus est enim unusquisque ejus a quo vincitur. « Et nequaquam erunt ultra in rapinam daemoniacis gentibus, nec bestiae terrae devorabunt eos, » de quibus diximus: « sed habitabunt confidenter absque ullo terrore, » juxta suam priorem expositionem. « Et suscitabo, inquit, eis germen nominatum » sive nis est: fames autem audiendi sermonem Dei, quae sub pastore bono et germine nominato atque omnium sermone celebrato et plantatione pacis, nequaquam erit in terra, neque amplius opprobriis gentium subjacebunt, ut dicant: « Ubi est Dominus Deus eorum? » Et scient post haec omnia, quod non solum ipse sit Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
nantur. & qui habitant in deserto. securi
dormient in saltibus. Dñ s eñi reuelabit
condensa siluarum. & in templocius om̃s
dicent gloriam. Eiectis autembestiis &
redacta terra in solitudinem. ab istius mo¬
di animantib: securi dormient &dicent.
Dñs inluminatio mea & salus mea quemtime¬
bo e & pon& eos qui securi dormient in cir¬
cuitumontis uel collissui : & erunt benedic¬
tio: Iunc dabit imbrem intempore suo.
& pluuiae benedictionis erunt . quas in de
utero nomii benedictionibus pollic&ur.
Et dabit inquit lignum uitae. dequo inge¬
nesi scriptum est lignumq sapientiae
de quo dicitur. lignum uitae est omnibus
qui ad sumunt eam. dabit autem fruc¬
tum suum : quando & terra dederit fruc¬
tum suum siue ligna regionum. scõrũ
plurima multitudo. & terra dabit ger¬
mensuum. Veritas enĩ d&erra orta est :
Eterunt in terra sua absq: timore siue
inspepacis. Interra uiuentium terraman

Expanded text:
nantur. Et qui habitant in deserto, securi nantur. Et qui habitant in deserto, securi dormient in saltibus. Dominus enim revelabit condensa silvarum, et in templo ejus omnes dicent gloriam . Ejectis autem bestiis, et redacta terra in solitudinem, ab istiusmodi animantibus securi dormient, et dicent: Dominus illuminatio mea, et salus mea, quem timebo ? Et ponet eos, qui securi dormient in circuitu montis, vel collis sui, et erunt benedictio. Tunc dabit imbrem in tempore suo, et pluviae benedictiuteronomii benedictionibus pollicetur. « Et dabit, inquit, lignum vitae, de quo in Genesi scriptum est ; lignumque sapientiae, de quo dicitur: « Lignum vitae est omnibus qui assumunt eam . » Dabit autem fructum suum: quando et terra dederit fructum suum, sive ligna regionum, sanctorum plurima multitudo. « Et terra dabit germen suum, » « veritas enim de terra orta est. » « Et erunt in terra sua absque timore, » sive in spe pacis in terra viventium, in terra man
Abbreviated transcription (Latin):
ternomina dignitatum quibus tument
praepositi sed inter hominem & hominẽ
iuxta id quod uterq seruus est dñĩ. Tunc
suscitabit pastorem unum: qui dicit in
euangelio egosum pastor bonus seruum
suum dauid : secundum id quod formã
serui dignatus est ad sumere. Quidauid
inter p̃tatur fortismanu. ipse pasc& eos
& dñs erit eis indm̃ uel filius & pater
uel certe pastor iuxta ad sumptã carnẽ
Dñs autem & ds̃ : iuxta uerbum quoderat
in principio apuddm̃. Quid auid profi¬
cientibus pecudibus in rationale animal
nequaquã pastor uocabitur: sed prin¬
ceps inmedio eorum dequo scriptumẽ
Medius uestrum st&it. quemignoratis. Tunc
pon& cum eis pactum pacis. nequaquam
bellorum atque discordiae quia factus ẽ
meam do uobis. pacemmeam relinquouo¬
bis. Et cessare faci& bestias pessimas
d&erramitium uel perturbationes qui¬
bus animae uexantur humanae. uel
aduersariae potestates a quibus inpug¬

Expanded text:
ter nomina dignitatum, quibus tument ter nomina dignitatum, quibus tument praepositi, sed inter hominem et hominem, juxta id quod uterque servus est Domini. Tunc suscitabit pastorem unum, qui dicit in Evangelio: « Ego sum pastor bonus , » servum suum David secundum id, quod formam servi dignatus est assumere. Qui David interpretatur fortis manu. Ipse pascet eos, et Dominus erit eis in Deum; vel filius et pater, vel certe pastor juxta adsumptam carnem. Dominus autem et Deus juxta verbum quod erat in principio apud Deum. Qui David, proficientibus pecudibus in rationnequaquam pastor vocabitur, sed princeps in medio eorum, de quo scriptum est: Medius autem vestrum stat, quem vos ignoratis . Tunc ponet cum eis pactum pacis, nequaquam bellorum, atque discordiae, quia factus est meam de vobis: pacem meam relinquo vobis . Et cessare faciet bestias pessimas de terra, vitia, vel perturbationes, quibus animae vexantur humanae: vel adversarias potestates, a quibus impug
Abbreviated transcription (Latin):
desuo corde confinguns magistramq: ha¬
bent p̃sumptionem suam simili errore re¬
tinentur. Quicum populo persua serint
uera esse quae fingunt & intheatralem mo¬
dum plausus concita uerit & clamores : in¬
memores fiunt imperitiae suae. & ad duc
Videamus igitur quod sit iudicium inter
pecus & pecus & quo iudicio iudic& eos
Bonus pastor &uerus qui accepit omneiu¬
dicium a patre. Ecce inquiđ ips eego iudi¬
co interpecus pingue & macilentum. siue
inter forte & infirmum. Fortes enim late¬
ribus & humerissuis inpingunt. atq col¬
lidunt infirma pecora & cornibus uenti¬
lant Nescientes in lege taurum cornipe¬
tam debere puniri. Inpingebant autem
lateribus & cornibus uentilabant : donec
dispergerent & eicerent ouesforas. Su¬
perbiacñi maiorum & praepositorum ini¬
quitate : frequenter pelluntur eclesia
ut dispergantur ad nõ quod ipse saluauit.
sed nondimitt& cos ultra dñs in rapinam
Et iudicabit interpecus & pecus: Non in¬

Expanded text:
de suo corde confingunt, magistramque hade suo corde confingunt, magistramque habent praesumptionem suam, simili errore retinentur. Qui cum populo persuaserint vera esse quae fingunt, et in theatralem modum plausus concitaverint et clamores, immemores fiunt imperitiae suae, et adductVideamus igitur, quod specus et pecus, et quo judicio judicet eos bonus pastor et verus, qui accepit omne judicium a Patre. « Ecce, inquit, ipse ego judico inter pecus pingue et macilentum, » sive inter forte et infirmum: fortes enim lateribus et humeris suis impingunt atque collidunt infirma pecora, et cornibus ventilant, nescientes in lege taurum cornupetam debere puniri. Impingebant autem lateribus et cornibus ventilabant, donec dispergerent et ejicerent oves foras. Superbia enim majorum et praepositorum iniquitate frequenter pelluntur ab ecclesia, ut dispergantur a Domino quos ipse salvavit. Sed non dimittet eos ultra Dominus in rapinam, et judicabit inter pecus et pecus; non in
Abbreviated transcription (Latin):
sciens cuioui quae pascua debeantur. diuersȩ
enim sunt mansiones apud patrem. & non iu¬
dicat pater quem quã sed omne iudicium de¬
dit filio. Haec aduersum pastores locutus
est. Nunc loquitur ad oues id est ad populũ
& adutriusq pecoris gregem id est ouium
& caprarum. Et non solum ad oues & capras
sed ad ari&es & hircos qui sunt ingregibus
principes. quibus ait Non ne uobis satis
erat qđ bonis scripturarũ pascuis uesceba¬
mini sed in suꝑ reliquias pascuarũ urãrũ
conculcaletis pedibus. Et cum aquã eloqͥ¬
orum di purissimã biber&is reliquas aquas
pedibus turbabatis ut populus meus concul¬
catas a uobis pascuas & turbidas aquas man¬
ducare & biber& Et ur̃o uitio qđ ꝑsebonũ¬
erat corruptũ uiolatumq: susciperent
quod & omr quidem her&ici faciunt. ut car¬
pant eloquia scripturarum & quantum
in seest maculent. Sed & ecclesiasticiuiri qͥ
dogmatum Non custodiunt ueritatem sed

Expanded text:
» sciens cui ovi, quae pascua debeantur. Diversae » sciens cui ovi, quae pascua debeantur. Diversae enim sunt mansiones apud Patrem. « Et non judicat Pater quemquam, sed omne judicium dedit Filio . » Haec adversum pastores locutus est. Nunc loquitur ad oves, id est ad populum, et ad utriusque pecoris gregem, id est, ovium et caprarum. Et non solum ad oves et capras, sed ad arietes principes, quibus ait: Nonne vobis satis erat, quod bonis Scripturarum pascuis vescebamini? sed insuper reliquias pascuarum vestrarum conculcabatis iorum Dei purissimam biberetis, reliquas aquas pedibus turbabatis, ut populus meus conculcatas a vobis pascuas et turbidas aquas manducaret, et biberet, et vestro vitio, querat, corruptum violatumque susciperent. Quod et omnes quidem haeretici faciunt, ut carpant eloquia Scripturarum, et quantum in se est, maculent. Sed et ecclesiastici viri qui dogmatum non custodiunt veritatem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
in loco pascue ibime collocauit. suꝑ aquas
refectionis educauit me. Et pascentur in pas¬
cuis pinguissimis supermontes is rahel. Et in¬
finita promissio spesq beatitudinis quan¬
do ipse dnr̃ pollic&ur dicens ego pascam
oues meas & nequaquam eas committã ma¬
lis pastoribus. et ego eas accubare faciam
dicitdñs dr̃ ut requiescant insinu abrahã
isa lac &ia cob: Tunc qđ perierat ingentiũ
populis requir&ur. Et qđ errauerat in
her&icorum persuasione. reduc&ur. et
qđ confractum fuerat. alligabitur & qđ con¬
tritũ & infirmũ consolidabitur ut imple¬
atur qđ scriptum est. quisanat in firmita
tates & alligat contritiones eorum. Cor
enim contritum & bumiliatũ ds̃ non sper¬
nit. unde & scs loquitur. sana meqm̃ c̃
mopsalmo paenitens Non est in quit pax
ossibus meis a facie peccatorũ meorum.
Et qđ pingue erit ait & forte custodiam.
neuor&ur ab estis. Et pasc& ouessuas in iudicio

Expanded text:
in loco pascuae ibi me collocavit: Super aquas in loco pascuae ibi me collocavit: Super aquas refectionis educavit me . Et pascentur in pascuis pinguissimis super montes Israel. Est infinita promissio, spesque beatitudinis, quando ipse Dominus pollicetur dicens: Ego pascam oves meas; et nequaquam eas committam malis pastoribus, et ego eas accubare faciam, dicit Dominus Deus, ut requiescant in sinu Abraham, Isaac et Jacob. Tunc quod perierat in gentium populis, requiretur: et quod erraverat in haereticorum persuasione, reducetur: et quod confractum fuerat, alligabitur: et quod contritum, atque infirmum, consolidabitur; ut impleatur quod scriptum est: Qui sanat infirmitates eorum, et alligat contritiones eorum . Cor enim contritum et humiliatum Deus non spernit . Unde et sanctus loquitur: Sana me, Dominmo Psalmo poenitens: Non est, inquit, pax ossibus meis a facie peccatorum meorum: et quod pingue, ait, et forte, custodiam: ne voretur a bestiis. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ultra non pascant geegem meum nesub oc¬
casione ouium seipsos pascant & opes congre¬
gent & liberabo populum meum deore
eorum sequiram inquit demanu& libera¬
bo deore quod auidis faucibus deuoratur
Cum autẽ requisier it oues. uisitat eas quasi
aegrotantes atq macilentas. & pastorum
neglegentia dissipatas. Et liberabit deom¬
nibus locis indie nubis & caliginis dequa
loquitur & iohel. Ad est dies dñi & prope
est dies tenebrarum & caliginis dies nubis
& nebulae. Tunc educuntur d&erris
ut educantur interramsuam quae est cerra
uiuentium & ipsehas pascat in montib is ł
dequib: loquitur dauid Leuaui oculos me¬
os inmontes. unde ueni& auxilium mihi
Et non solum in montib: : sed in riuis & incunc¬
tis sedib: terrae in pascuis uberrimis & in
monte excelso. De quo isaias & micheas ple¬
nius uaticinatur. Siue in montib: excelsis
i srahel. ibi requiescent in herbis uirentibus

Expanded text:
ultra non pascant gregem meum: ne sub ocultra non pascant gregem meum: ne sub occasione 411 ovium seipsos pascant, et opes congregent: Et liberabo populum meum de ore eorum. Requiram, inquit, de manu, et liberabo de ore, quod avidis faucibus devoratur. Cum autem requisierit oves, visitat eas quasi aegrotantes atque macilentas, et pastorum negligentia dissipatas: et liberabit de omnibus locis in die nubis, et caliginis, de qua loquitur et Joel: Adest dies Domini, et prope est dies tenebrarum et caliginis, et dies nubis, et nebulae . Tunc educentur de terris, ut inducantur in terraviventium. Et ipse eas pascat in montibus Israel. De quibus loquitur David: « Levavi oculos meos ad montes, unde veniet auxilium mihi . » Et non solum in montibus, sed in rivis, et in cunctis sedibus terrae, in pascuis uberrimis, et in monte excelso. De quo Esaias et Michaeas plenius vaticinantur. Sive in montibus excelsis Israel ibi requiescent in herbis virentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
siderant: & cum lupum uiderint fugiunt
quorũ neglegentia grex dñi deuoratur
abestiis agri. Dequibus scriptũ est.
posuisti tenebras & factt est nox. in ipsa ꝑ¬
transibunt om̃s bestiae agri. Catuli leonũ
rugientes ut rapiant. & quaerant adõ es¬
camsibi. Et disperguntur & errant incunc¬
tis montibus. quiel euantur contrascienti¬
amdĩ. & in uniuerso colle excelso qui per
hereticam superbiam edesi asticam a dis¬
piciunt simplicitatem . & super omnem fa¬
ciem terrae disperguntur. terrena non
caelestia requirentes. Et nonerat qui re¬
qui rer & nec qui reducer&. quia delici¬
is occupati. gregis dominici damna non cu¬
rant. Vnde ad malos pastores sermo fit
dñi quia ista & ista fecistis quae supra ex¬
posui & quae secundo enumerat : ecceego
ipse ad pastores ueniam & requiram gre¬
gẽmeũ demanueorum. quibus expedit
ut mola asinaria allig&ur ad collum : quã
ut minimum scandalitent depopulameo
Et haec erit eorum poena uel maxima. ut

Expanded text:
siderant, et cum lupum viderint, fugiunt. Quorum negligentia, grex Domini devoratur a bestiis agri, de quibus scriptum est: Posuisti tenebras, et facta est nox: in ipsa transibunt omnes bestiae agri, catuli leonum rugientes, ut rapiant, et quaerant a Deo escam sibi . Et disperguntur, et errant in cunctis montibus, qui elevantur contra scientiam Dei, et universo colle excelso, qui per haereticam superbiam, Ecclesiasticam despiciunt simplicitatem. Et super omnem faciem terrae disperguntur; terrena, non coelestia requirentes. Et non erat qui requireret, nec qui reduceret: quia deliciis occupati, gregis Domini  Al. dominici damna non curant. Unde ad malos pastores sermo fit Domini, quia ista, et ista fecistis, quae supra exposui, et quae secundo enumerat: Ecce ego ipse ad pastores veniam, et requiram gregem meum de manu eorum, quibus expedit, ut mola asinaria alligetur ad collum , quam ut minimum scandalizent de populo meo. Et haec erit eorum poena vel maxima, ut