comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
factus est repente de celo sonꝰ tanqͣm
aduenientis sp̃c uehem̃tis: & cetera.
Per ignẽ quid̃e dns ut beatꝰ papa
Gregoriꝰ exponit. apparuit: s ꝑ semet¬
ipsum locutionẽ interiꝰ fecit: & neq
ignis d̾s. neq ille sonitꝰ fuit: s ꝑ hoc
qͦd exteriꝰ exhibuit. exp̃ssit hoc qͦd int̾iꝰ
gessit. Qui enĩ discipłos & zelo succẽ¬
sos & u̾bo eruditos intꝰ reddidit: foras
linguas igneas ostendit. In significa¬
tione gͥ admota sunt elem̃ta᷑ ut ig¬
nẽ &e sonitũ sentirent corpora: igne
uͦ inuisibili. & uoce sine sonitu doce¬
rent᷑ corda. Et apparuert ilł disꝑti¬
te inqͥt lingue tanꝙͣ ignis. Sp̃s enĩ
sc̃s in igne &e linguis apparuit: quia
om̃s qͦs impleuit. ardentes parit̾ & loq̃n¬
tes facit. Ardentes utiꝙ ex se: & lo¬
q̃ntes de se. Simul & indicans: qͥa scã
eccłia ꝑ mundi t̾minos dilatata õi¬
um gentiũ erat uoce locutura. Se¬
ditq supͣ singłos eoꝵ. Quod sedisse

Expanded text:
coelo sonus tanquam advenientis Spiritus vehementis, etc. Per ignem quidem Dominus, ut beatus papa Gregorius exponit, apparuit, sed per semetipsum locutionem interius fecit. Et neque ignis Deus, neque ille sonitus fuit, sed per hoc quod exterius exhibuit, expressit hoc quod interius gessit. Qui enim discipulos et zelo succensos, et verbo eruditos intus reddidit, foris linguas igneas ostendit. In significatione igitur admota sunt elementa, ut ignem et sonitum sentirent corpora, igni vero invisibili et voce sine sonitu docerentur corda. Et apparuerunt illis dispertitae linguae tanquam ignis. Spiritus enim sanctus in igne et linguis apparuit, quia omnes quos impleverit ardentes pariter et loquentes facit. Ardentes utique ex se, et loquentes de se. Simul et indicans, quia sancta Ecclesia per mundi terminos dilatata, omnium gentium erat voce locutura. Seditque super singulos eorum. Quod sedisse
Abbreviated transcription (Latin):
ton ẽ. quod ꝓpͥe indo ponitur: scdm
qͦd cõmune mortalib qͦ & reges
& ceteri homines appellant᷑. Qd̃ si
nob̃ opponere uoluit hesis arriana
ex hac diu̾sitate minorẽ filiũ. pa¬
trẽ ẽẽ maiorẽ: respondebimꝰ ei illi
nom̃ inferiꝰ conuenire. cui sedere
imꝑat᷑: sicut & beatꝰ petrus conse
crucifixistis. Non enĩ diuinitas cru¬
cifixa: s caro est. Et hocutiq fieripo¬
test: qd̾ potuit crucifigi Donec
ponã inimicos tuos scabellũ pe¬
d̃u tuoꝵ Hoc est quod ip̃e petrꝰ¬

Expanded text:
m quod commune mortalibus, quo et reges et caeteri homines appellantur. Quod si nobis opponere voluerit haeresis Ariana ex hac diversitate minorem Filium, Patrem esse majorem, respondebimus ei, illi nomen inferius convenire cui sedere imperatur. Sicut et beatus Petrus consequm, quem vos crucifixistis. Non enim divinitas crucifixa, sed caro est. Et hoc utique fieri potest, quod potuit crucifigi. Donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Hoc est, quod ipse Petr
Abbreviated transcription (Latin):
nus quasi aduena mundi. extͣ
cuucatẽ lapidatur. Non enĩ ha¬
buit hic manentẽ ciuitatẽ: s
futurã tota m̃te q̃rebat. Ꝙ iux¬
ta rerũ mutationẽ. martyr mũ¬
di cordis ad celos intuitũ dirig̃:
ꝑsequutor durȩ ceruicis manus
ad lapides mittit Unde arator
ait. Lapides iudea rebellis. in
stephanũ limphata rapis: quȩ
crimine duro saxea semꝑ eris.
Positis aũ genib clamauit uoce
magna. dicens. Dñe. ne statuas illis
hoc peccatũ. Pro se quid̃e stans orauit.::
ꝓmimicis genu flexit: quia ipsoꝵ
maior iniquitas. maiꝰ supplicandi
remediũ flagitabat. Et mira beati
martyris uirtus: qui sic zelo ferue¬
bat. ut eisa quib tenebat᷑. palam
suȩ ꝑfidiȩ culpas exꝓbraret: & sic
dilectione ardebat. ut in morte qͦq
ꝓeis aquib occidebat᷑ oraret. Et¬

Expanded text:
nus, quasi advena mundi, extra nus, quasi advena mundi, extra civitatem lapidatur. Non enim habuit hic manentem civitatem, sed futuram tota mente quaerebat. Et justa rerum mutatione martyr mundi cordis ad coelos intuitum dirigit, persecutor durae cervicis manus ad lapides mittit. Unde Arator ait: . . . . Lapides Judaea rebellis In Stephanum lymphata rapis, quae crimine duro Saxea semper eris. Positis autem genibus clamavit voce magna, dicens: Domine, ne statuas illis hoc peccatum. Pro sinimicis genu flexit, quia ipsorum major iniquitas, majus supplicandi remedium flagitabat. Et mira beati martyris virtus, qui sic zelo fervebat, ut eis a quibus tenebatur palam suae perfidiae culpas exprobraret, sic dilectione ardebat, ut in morte quoque pro eis a quibus occidebatur, oraret. E
Abbreviated transcription (Latin):
tius qͣm d̃i filiũ appellare malu¬
it. cui plus utiq głȩ uideretur
allacurꝰ. si eum di potius ꝗͣ. hominis
filiũ appellare uoluisset: nͥ ut hoc.
testimonio. iudeoꝵ confunderet᷑
infidelitas. qͥ se hominẽ crucifi¬
xisse. & hunc d̃m credere nolusse
meminert̃: Ad confortanda ergo
beati martyris patientiã. cȩlestis
regni ianua panditur: & ne inno¬
xius homo lapidatꝰ titubet in t̾ra :
d̾s ħo crucifixus apparet coronatꝰ
in cęlo. Unde quia stare pugnan¬
tis uł adiuuantis ẽ. recte adextͥs
di stantẽ uidit: quẽ int̾ homineᷤᷤ
ꝑsequentes adutorẽ habuit.
Nec discordare uideat᷑. qͦd marcꝰ
eum a dextͥs di sedere describit.
qui situs iudicantis ẽ: quia nc̃
inuisibilit̾ omĩa iudicat. &
ad extremũ iudex omniũ uisibi¬
lis adueniet Et eicientes eum
extͣ ciuitatẽ: lapidabant. Et
domuiꝰ extra portã passus est.
qui nos eleg̃ de mundo in super¬
nũ suũ regnũ & głam: & stepha¬

Expanded text:
tius quam Dei Filium appellare malutius quam Dei Filium appellare maluit, cui plus utrique gloriae videretur allaturus, si eum Dei potius quam hominis Filium appellare voluisset, nisi ut hoc testimonio Judaeorum confunfidelitas, qui se hominem crucifixisse, et hunc Deum credere noluisse meminerunt? Ad confortandam ergo beati martyris patientiam, coelestis regni janua panditur, et ne innoxius homo lapidatus titubet in terra, Deus homo crucifixus apparet coronatus in coelo. Unde quia stare pugnantis vel adjuvantis est, recte a dextris Dei stantem vidit, quem inter homines persequentes adjutorem habuit. Nec discordare videtur, quod Marcus eum a dextris Dei sedere describit, qui situs judicantis est, quia et nunc invisibiliter omnia judicat, et ad extremum judex omnium visibilis adveniet. Et ejicientes eum extra civitatem lapidabant. Et Dominus extra portam passus est, qui nos elegit de mundo in supernum suum regnum et gloriam, et Stepha
Abbreviated transcription (Latin):
inuocatũ est nom̃ meũ. & in qua
uos habetis fiduciã. sicut feci sy¬
lo uͥ habitauit nom̃ meũ apͥn¬
cipio: & ꝓiciam uos a faciȩ mea.
Celum mͥ sedes est: terra aũ sca¬
bellũ pedu meoꝵ. Non hoc car¬
naliter intelligendũ. qͦd sic ha¬
beat ds m̃bra collocata. in cęlo
& in t̾ra. ut nos cum sedemꝰ ⁊s ut
se indicaret interiorẽ ẽẽ & suꝑiorẽ
om̃ib: celum sͥ sedem. terrã uͦ sca¬
bellũ pedum ẽẽ ꝑhibuit. Qd̃ ut
se etiam omĩa circũdare monstͣ¬
ret: alibi se cȩlum metiri palmo. &
terrã asserit pugillo coneludere.
peccatores insinuat: quia uide
do: illos condemnando ꝓsternit.
Aut quis locꝰ requietionis meȩ ẽ:
Non aureus utiq uł marmo¬
reus t̾restris habitacłi locus: sed
meos: Qui accepistis legen in
dispositionẽ angłoꝵ. Lex est
enĩ ordinata ꝑ angłos: in manu
mediatoris. Ecce uideo celos aꝑ¬
tos: & filiũ hominis stantẽ a dextͥs
hunc beatꝰ martyr. hominis po¬

Expanded text:
um, et in qua vos habetis fiduciam, sicut feci Silo, ubi habitavit nomen meum a principio, et projiciam vos a facie mea . Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum. Non hoc carnaliter intelligendum, quasi habeat Deus membra collocata in coelo et in terra, ut nos cum sedemus, sed ut se indicaret interiorem esse et superiorem omnibus, coelum sibi sedem, terram vero scabellum pedum esse perhibuit. Qui ut se etiam omnia circumdare monstraret, alibi se coelum metiri palmo, et terram, et asserit pugillo concludere. peccatores insinuat, quia his  illos condemnando prosternit Aut quis locus requietionis meae est? Non aureus utique vel marmoreus terrestris habitaculi locus, sed meos ? Qui accepistis legem in dispositionem angelorum. Lex est enim ordinata per angelos, in manu Mediatoris. Ecce video coelos apertos, et Filium hominis stantem a dextris hunc beatus martyr, hominis po
Abbreviated transcription (Latin):
exaudierat: si ñ ab ipso se in bo-¬
ns ꝑfici petebat: Sciebat gͥ crea¬
torem omniũ dm: s quia eiꝰ omp̃s¬
eẽt filius incarnatꝰ ignorabat. fid̾e
habuit: cuiꝰ orationes & elemosine
placere potuer̃t. Bona autẽ actio¬
ne ꝓmeruit. ut dm ꝓfecto cognoᷤ

Expanded text:
exaudierat, si non ab ipso se in bonis perfici patebat? Sciebat ergo creatorem omnium Deum, sed quia ejus omnipotens Filius incarnatus esset, ignorabat. Fidem habuit, cujus orationes et eleemosynae placere potuerunt. Bona autem actione promeruit ut Deum perfecte c
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ labor eccłie temporał dena¬
rio remunerabit᷑ et̾no. congruen¬
ter expͥmit. Nam & ipse numer
quadragenariꝰ. equalib suis
partib computatꝰ addit am¬
plus ipsum denariũ. & facit
qͥnqͣginta. Quadragenarii
quippe numeri dimidiũ ẽ ui¬
ginti: qͣrta pars decẽ: qͥnta. oc¬
to: octaua quinq: decima. qͣtuor:
uigesima. duo: qͣdragesima
unũ. Uignti aũ & decẽ & octo¬
ginta faciunt: cuiꝰ compoti facilli¬
gen̾at sempiternũ: apło dicente.
Qd̃ enĩ inp̃senti ẽ mom̃taneũ. & le¬
ue tribulationis nr̃e: supͣ modum

Expanded text:
qua labor Ecclesiae temporalis denario remunerabitur aeterno, congruenter exprimit. Nam et ipse numerus quadragenarius aequalibus suis partibus computatus addit amplius ipsum denarium, et facit quinquaginta. Quadragenarii quippe numeri dimidium est viginti, quarta pars decem, quinta octo, octava quinque, decima quatuor, vigesima duo, quadragesima unum. Viginti autem, et decem, et octoaginta faciunt. Cujus computi facilligenerat sempiternum, Apostolo dicente: Quod enim in praesenti momentaneum est et leve tribulationis nostrae, supra m
Abbreviated transcription (Latin):
misit d̾s filiũ fuũ. Hic est lapis qui
reꝓbatꝰ est a uob̃ edificantib qͥ factus
ẽ in caput anguli. Edificantes erant
iudei: qui cunctis gentib in desolati¬
one idoloꝵ morantib. ipsi soli legẽ
& ꝓpħas ad edificationẽ cotidie lege¬
bant. Hi dum edificant. ꝑuenert̃ ad
lapide angularẽ qui duos parietes
rũ. qui duos conderet ppłos in semet¬
ipso. Et quia ipsi in uno parietestare.
hoc est soli salui fieri malebant:
rȩꝓbauert̃ lapidem qui ñ erat apta¬
tus. ad unũ. s ad duos. Uerum ds
illis licet nolentib hunc ipse ꝑse¬
posuit in caput anguli: ut ex duob
testam̃tis & ex duob ppłis edificatio
surgeret uniꝰ euisdẽq fidei. Et ñ
ẽ in alio aliqͦ salꝰ. Sim nullo alio. s¬
in xp̃otantũ mundi salus ẽ: gͦ & patres
testam̃ti uet̾is. eiusdẽ redemptoris incar¬
natione &e passione saluati sunt. qͣ nos
saluari credimꝰ & sꝑamꝰ. Et si enĩ sacra¬
m̃ta ꝓ tempoꝵ ratione discrepant:

Expanded text:
s Filium suum . Hic est lapis qui reprobatus est a vobis aedificantibus, qui factus est in caput anguli. Aedificantes erant Judaei, qui cunctis gentibus in desolatione idolorum morantibus, ipsi soli legem et prophetas ad aedificationem quotidie legebant. Hi dum aedificabant, pervenerunt ad lapidem angularem, qui duos parietes arne venturum, qui duos conderet populos in semetipso. Et quia ipsi in uno pariete stare, hoc est, soli salvi fieri malebant, reprobaverunt lapidem, qui non erat aptatus ad unum, sed ad duos. Verum Deus, illis licet nolentibus, hunc ipse posuit in caput anguli, ut ex duobus testamentis, et ex duobus populis aedificatio surgeret unius ejusdemque fidei. Et non est in alio aliquo salus. Si in nullo alio, sisto tantum mundi salus est, ergo et patres Testamenti veteris ejusdem Redemptoris incarnatione et passione salvati sunt, in qua nos salvari credimus et speramus. Et si sacramenta pro temporum ratione discrepent,
Abbreviated transcription (Latin):
tis tempore de finib ihrłm beatȩ
excludetur: illud eugłicũ contẽp¬
nens. orate ne fiat fuga ur̃a hye¬
me uł sabbato. Sequit᷑. Et cũ
intissent in cenacłm: ascendert
uͥ manebant. Locum in suꝑiori
designat: qͥiam a t̾rena conu̾sa¬
tione sublati. ad suꝑiora scientiȩ
uirtutisq conscend̾ant. Iacobꝰ
alphei. & symon zelotes. & udas
iacobi. Putant quidã duos fu¬
isse apłos: ia cobi uocabulo nun¬
cupatos. iacobũ uidelicet ⁊ebedei
& iacobũ alphei: terciũ uͦ iacobũ

Expanded text:
tis tempore, de finibus beatae Jerusalem tis tempore, de finibus beatae Jerusalem excludetur, illud Evangelium contemnens: Orate ne fiat fuga vestra hieme vel Sabbato. Et cum introissent in coenaculum, ascenderunt ubi manebant. Locum in superiori designat, quia jam a terrena conversatione Sabbati, ad superiora scientiae virtutisque conscenderant. Jacobus Alphaei, et Simon Zelotes, et Judas Jacobi. Putant quidam duos fuisse apostolos Jacobi vocabulo nuncupatos, Jacobum videlicet Zebedaei, et Jacobum Alphaei, tertium vero Jacobu
Abbreviated transcription (Latin):
discipłis apparuit. ꝑacto iudicio
ab om̃ib scĩs uidebit᷑: quando
tollet᷑ impiꝰ ne uideat głam di
Ounc reu̾si sunt ihrłm: a mon¬
te qui uocat᷑ oliueti. Dñs &
saluator nr̃ pͥncipe tenebraꝵ
deuicto: in locum pacis & lumi¬
nis fideles edicit. Meritoq mõ¬
tem chrismatis ascendit sc̃m
ꝓmissurꝰ sp̃m: cuiꝰ nos unctio do¬
cet de om̃ib. Quod est iuxta
ihrłm: sabbati hñs iter. Iuxta
hystoriã indicat montẽ oliuarũ
spacio miliarii. ab urbe irłm ẽẽ
discretũ. Sabbato enĩ iuxta legẽ:
plusqͣm mille passus incedere
non licebat. Iuxta allegoriã uͦ.
missione ditari: hic sabbatĩ
itinere urbem ꝑpetuȩ pacis ingre¬
ditur. Eritq ei uixta ysaiam: sab¬
batũ ex sabb̃o. Qui cũ hic cessau̾i̾t
a ꝑu̾so oꝑe: illic quiescet in cȩle¬
sti retͥbutione. At contͣ qui in hoc
scło quasi ꝑ tempꝰ sex dierũ. salutẽ
oꝑari neglexerit: illo ꝑpetuȩ qͥe¬

Expanded text:
discipulis apparuit, peracto judicio discipulis apparuit, peracto judicio ab omnibus sanctis videbitur, quando tolletur impius, ne videat gloriTunc reversi sunt Jerusalem a monte qui vocatur Oliveti. Dominus et Salvator noster, principe tenebrarum devicto, in locum pacis et luminis fideles educit. Meritoque montem charismatis ascendit, sanctum promissurus Spiritum, cujus nos unctio docet de omnibus. Qui est juxta Jerusalem, Sabbati habens iter. Juxta historiam indicat montem Olivarum spatio milliarii ab urbe Jerusalem esse discretum. Sabbato enim juxta legem plus quam mille passus incedere non licebat. Juxta allegoriam veroancti promissione ditari, hic Sabbati itinere urbem perpetuae pacis ingreditur. Eritque ei, juxta Isaiam, Sabbatum ex Sabbato, quia qui hic cessavit a perverso opere, illic quiescet in coelesti retributione. At contra qui in hoc saeculo quasi per tempus sex dierum, salutem operari neglexerit, illo perpetuae quie
Abbreviated transcription (Latin):
b albis. Albe uestes exaltationi
mag̾ congruunt: qͣm humilia¬
tioni. Et ideo dno ascendente. in
albis uestib angłi apparent᷑: qͥ
nato dno in alb̃ uestib apparere
ñ dicunt᷑: quia qui in natiuita¬
te sua apparuit ds humił: in as¬
censione sua ostensus est homo
sublimis. Nam & locus congruit :
du is qui in humili ciuitatula
natꝰ est homo᷑ de monte sublimi
regressus ẽ ad celum. Hic iħe
qui assumptꝰ est a uob̃ in celum.
Ob duas illas causas angłi uidẽ¬
tur: ut uidelicet ascensioĩs tri¬
sticiã. regressionis cõmemoratiõe
consolarent᷑: & ut uere in cȩlũ illũ
ire monstrarent: & ñ quasi in ce¬
lũ sicut helyam. Sic ueniet. quẽ¬
admodu uidistis eũ euntẽ in celũ.
Id est in eadem forma carnis atq
substantia. ueniet udicaturus:
in qͣ uen̾at iudicandꝰ. Cui ꝑfec¬
to immortalitatẽ dedit: natu¬
rã ñ abstulit. Cuiꝰ ȩt̾na gła diui¬
na. quȩ quonda in monte trib

Expanded text:
bus albisbus albismagis congruunt quam humiliationi, et ideo Domino ascendente, in albis vestibus angeli apparent, qui nato Domino, in albis vestibus apparere non dicuntur, quia qui in nativitate sua apparuit Deus humilis, in ascensione sua ostensus est homo sublimis. Nam et locus congruit, dum is qui in humili civitatula natus est, homo de monte sublimi regressus est ad coelos. Hic Jesus qui assumptus est a vobis in coelum. Ob duas illas causas angeli videntur: ut videlicet ascensionis tristitiam, regressionis commemoratione consolarentur; utnstrarent, et non quasi in coelum, sicut Eliam. Sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in coelum. Id est, in eadem forma carnis atque substantia veniet judicaturus, in qua venerat judicandus, cui profecto immortalitatem dedit, naturam non abstulit, cujus etiam gloria divina, quae quondam in monte tribus
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm regnũ isrł siue regnũ diin ifrł
ut putatis auferet: s uob̾ uircutẽ
de me testificandi prebebit. Tan¬
tum q regni illiꝰ tempora longe st̃:
ut pͥus ñ solum hanc iherosolimo¬
rũ urb̃e. uerũ om̃s iudeȩ fines.
dehinc aũ & ꝓxime gentis sama¬
riȩ. & ad extremũ nouissimos
qͦsq ꝑ circuitũ mundi terminoᷤ
eugłii fama ꝑcurrat. Et cũ
hec dixisset: uidentib illis ele¬
uatꝰ est. Marcus quide aliani
dni locutionẽ cõmemorans: ait. Et
dns quide iħc postꝗͣ locutꝰ est eis:
assumptꝰ est in cęlum. S qͥa lucas
significantiꝰ adiecit. cũ hȩc dixiss
eleuatiis ẽ: oftendit ꝓfecto illis q̃
cõmemorau̾at sermonib exple¬
tis. dñm ascendisse ad cę̧los. Et
nubes suscepit eum: ab ocłis eoꝵ.
Ubiq creatura suo creatori pr̃at
obsequiũ. Astra indicant nascẽ¬
tem: patientẽ obnubunt᷑: recipiũt
nubes ascendentẽ: redeuntẽ ad
iudiciũ comitabunt᷑. Ecce duo
uiri asstitert̃ uxta illos: in uesti¬

Expanded text:
quam regnum Israel, sive regnum Dei in Israel, ut putatis, afferet, sed vobis virtutem de me testificandi praebebit. Tantumque regni illius tempora longe sunt, ut prius non solum hanc Hierosolymorum urbem, verum omnes Judaeae fines, dehinc autem et proximae gentes Samariae, et ad extremum novissimos que per circuitum mundi terminos Evangelii fama percurrat. Et cum haec dixisset, videntibus illis elevatus est. Marcus quidem aliam Domini locutionem commemorans, ait: Et Dominus quidem Jesus postquam locutus est eis, assumptus est in coelum . Sed quia Lucas significantius adjecit Cum haec dixisset, elevatus est, ostendit profecto, illis quos commemoraverat sermonibus expletis, Dominum ascendisse ad coelos. Et nubes suscepit eum ab oculis eorum. Ubique creatura suo Creatori praestat obsequium. Astra indicant nascentem, patientem obnubunt, recipiunt nubes ascendentem, redeuntem ad judicium comitabuntur. Ecce duo viri astiterunt illis in vesti
Abbreviated transcription (Latin):
tate aliqua compulsi dm putẽt
sortib exemplo apłoꝵ ẽẽ con¬
sulendũ: uideant hoc ipsos apo¬
stolos ñ nͥ collecto fr̃m cetu &¬
÷ precib ad dđm fusis egisse. Et¬

Expanded text:
tate aliqua compulsi Dominum putent sortibus, exemplo apostolorum, esse consulendum, videant, hoc ipsos apostolos non nisi collecto fratrum coetu, et precibus ad Deum fusis egisse.
Abbreviated transcription (Latin):
ne. & maria iacobi minoris. & ioseph
mat̾. & salome. Cũ enĩ maior & minor
ñ int̾ tres. s int̾ duos soleant prebe¬
re distantiã: minor iacobꝰ alphei ap¬
pellat᷑. ad distinctionẽ maioris qui
erat filius ⁊ebedei. Lege librũ beati
iheronimi adu̾sꝰ heluidiũ. Symon
aũ ⁊elotes: ipse est qui in eugłiis scͥ¬
bit᷑ chananeꝰ. Chana quippe: zelus
int̾pretat᷑. Erat enĩ de uico galylee
chana: uͥ dns aquas conu̾tit in uinũ.
Et pꝰfrẽm suũ iacob̃u. iherosolimoꝵ
rexit eccłiam: centũq & uiginti an¬
noꝵ. sub traiano crucem ascendit.
Consobrinꝰ is scđm carnẽ saluatoris
fuisse dicebat᷑: quia patrẽ ipsius cle¬
opham frem fuisse ioseph egesippuᷤ
contestatꝰ ẽ. Iudas uͦ iacobi id ẽ fr̾
iacobi:idem ẽ qui in eugłiis uocat᷑
thaddeꝰ. Missus q est edissam ad ab¬
osroenae ut ȩccłia¬
stica tradit hystoria. Sequitur.
ctant. Sp̃c enim sc̃s: disciplinȩ ef¬
fugiet fictum. Et id̾o quicunq eiꝰ ꝓ¬

Expanded text:
ne, et Maria Jacobi minoris, et Joseph mater, et Salome . Cum enim major et minor non inter tres, sed inter duos soleant praebere distantiam, minor Jacobus Alphaei appellatur, ad distinctionem majoris qui erat filius Zebedaei. Lege librum beati Hieronymi adversus Helvidium. Simon autem Zelotes, ipse est qui in Evangeliis scribitur Cananaeus. Cana quippe zelus interpretatur. Erat enim de vico Galilaeae Cana, ubi Dominus aquas convertit in vinum, et post fratrem suum Jacobum Jerosolymorum rexit Ecclesiam, centumque et viginti annorum sub Trajano crucem ascendit. Consobrinus is secundum carnem Salvatoris fuisse declaratur, quia patrem ipsius Cleopham, fratrem fuisse Joseph, Hegesippus contestatus est. Judas vero Jacobi, id est, frater Jacobi, idem est qui in Evangeliis vocatur Thaddaeus, missusque est Edessam ad AbOsroenae, ut eccstica tradit historia. Sequitur: ctant. Spiritus enim sanctus disciplinae effugiet fictum . Et ideo quicunque ejus pro
Abbreviated transcription (Latin):
ri ꝓpħiam: quȩ patͥ canens ait.
Lu uͦ reppulisti & spreiusti: & distu¬
listi xp̃m tuũ. Reppulit enĩ & spre¬
uit filiũ pat̾: qm̃ eum in passione
deseruit loquentẽ. Ds̃ m̃s d̾s m̃s:
qͣre me d̾eliquisti. Distulit aũ: ut
quẽ sc̃ĩ illo tempore regnaturum
putabant: expectent in diem iudicii
in sua maiestate uenturũ. Unde &
ipse dns sp̃italem ifrł & regnũ cȩle¬
ste a ꝓpħis fuisse ꝓmissum. insinuãs:
ait. Non est ur̃m nosse tp̃ra uł mo¬
m̃ta: que pater posuit in sua pote¬
state. Illiuis in qͥensregni tã secretũ
tempꝰ est: ut patris tantũmͦ scien¬
tiȩ pateat. Et qm̃ dicit ñ est ur̃m
scire: ostendit qͦd & ipse sciat cuiꝰ
omĩa sunt. que patͥs sunt: s ñ ex¬
pediat nosse mortalib ͥut semper
incerti de aduentu iudicis. sic coti¬
die uiuant: quasi die alia iudican¬
di sint. Sed accipietis uirtutẽ suꝑ¬

Expanded text:
Tu vero repulisti et sprevisti et distulisti Christum tuum . Repulit enim, et sprevit filium pater, quando eum in passione deseruit loquentem: Deus, Deus meus, quare me dereliquisti ? Distulit autem, ut quem sancti illo tempore regnaturum putabant, exspectent in die judicii in sua majestate venturum. Unde et ipse Dominus et spiritualem Israel, esinuans ait: Non est vestrum nosse tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate. Illius, inquiens, regni tam secretum tempus est, ut Patris tantummodo scientiae pateat, et quando dicit: Non est vestrum scire, ostendit quod et ipse sciat, cujus omnia sunt, quae Patris sunt, sed non expediat nosse mortalibus, ut semper incerti de adventu judicis, sic quotidie vivant, quasi die alia judicandi sint. Sed accipietis virtutem sup
Abbreviated transcription (Latin):
scõ. Qͦs intelligimꝰ iã fuisse baptizatoᷤ.
siue baptismo iohannis. ut non¬
nulli arbitrant᷑: seu qd̾ mag̃ credi¬
bile ẽ baptismo xp̃i. Neq enĩ mi¬
nisteriũ baptizandi defugeret ut
haberet baptiratos seruos. ꝑ qͦs
ceteros baptizaret: quia ñ defugit
memorabił illius humilitatis
ministeriũ. qͣndo eis lauit pedes.
Cum gͦ diceret dns. quia ioħes qͥd̾e
baptizauit aqͦ. nequaꝙͣ subiunxit.
uos aũ baptizabitis.: s uos aũ bap¬
tizabimini spũ scõ: quia neq apłi
neq seqͣces eoꝵ qui usq hodie bap¬
tizant in ȩccłia. aliter qͣm iohanneᷤ.
id est in aqͣ. baptirare p̃ualent Sẽd
tam̃ inuocato xͥ noĩe. ad est int̾ior
uirtꝰ sp̃c scĩ:quȩ homine aquã tͥbuen¬
te. baptizatoꝵ animas simul & corꝑa
purificet: qd̾ in ioħis baptismo ñ fi¬
ebat. Non enĩ erat sp̃c datus: quia
iħc nondu fu̾at glorificatꝰ. Sequit᷑.¬
Gitur qͥ ꝯuen̾ant: int̾rogabant eũ

Expanded text:
o, quos intelligimus jam fuisse baptizatos, sive baptismo Joannis, ut nonnulli arbitrantur, seu, quod magis credibile est, baptismate Christi. Neque enim ministerium baptizandi defuerat, ut haberet baptizatos servos, per quos caeteros baptizaret, quia non defuerat memorabile illius humilitatis ministerium, quando eis lavit pedes. Cum ergo diceret Dominus, quia Joannes quidem baptizavit aqua, nequaquam subjungit: Vos autem baptizabitis, sed, Vos autem baptizabimini Spiritu sancto. Quia neque apostoli neque sequaces eorum, qui usque hodie baptizant in Ecclesia, aliter quam Joannes, id est, in aqua baptizare praevalent, sed tantum invocato Christi nomine, adest interior piritus sancti, quae, homine aquam tribuente, baptizatorum animas simul et corpora purificet, quod in Joannis baptismo non fiebat; non enim erat spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat glorificatus . Igitur qui convenerant interrogabant
Abbreviated transcription (Latin):
Si caritas di diffundit᷑ in cordib
nr̃is: mox ꝓfecto gen̾at & ꝓximi
dilectionẽ. Unde propt̾ geminum
frat̾ni amoris indiciũ : omĩa pos
I sidere. nich ꝓpriũ habentes. P etrus¬

Expanded text:
ffunditur in cordibus nostris, mox profecto generat et proximi dilectionem. Unde propter geminum fraterni amoris indicium, omnia communia possidere, nihil proprium habentes. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
iohis: cuiꝰ maxinĩa partẽ ex omeliiᷤ scĩ
augustini latissuna suauitate diffu¬
sis. compendios breuiator excerpsi.
Nonnulla uͦ in calce: etiã ꝓpͥo sudore
subtexui. In qͦ utͦq oꝑe siquid utilita¬
tis inuen̾is: di donis ascribe. Siqͥd
suꝑflui. meȩ fragilitati compatere.

Expanded text:
Joannis, cujus maximam partem ex homiliis sancti Joannis, cujus maximam partem ex homiliis sancti Augustini latissima suavitate diffusis compendiosus breviator excerpsi. Nonnulla vero in calce etiam proprio sudore subtexui. In quo utroque opere si quid utilitatis inveneris, Dei donis ascribe. Si quid superflui, meae fragilitati compatere.
Abbreviated transcription (Latin):
conscriberent: quatinꝰ seq̃ntib ec¬
cłie doctorib ea quȩ ñ uid̾ant. pre¬
dicandi scribendiq fiducia parit̃
indiuiduus in ꝑegnando come
extitit beatus lucas: sicut uid̾at
uertere potuimꝰ: continet annoᷤᷤ
annos .ui. Gaii. annos .iiii. Clau¬
to anno fame facta. octauo an¬
no sunt uidei roma expulsi. Item
extremos. beatꝰ paulꝰ romȩ in li¬
bera mansit custodia. Ex qͦ intel¬
ligimꝰ. in eadem urbe librũ esse
reges eadem tempora discernat:
herodes. philippus. & lysanias
tetrarchȩ prefuert annis.uͭi.
herodes rex qui & agrippa qͥ cesa¬
ree ꝑiit. annos uͣi. Agrippa filiꝰ
eiꝰ fub quo paulus romã missus ẽ.
annos xͦ uͭ ͤ cuiꝰ restant usq ad subu̾si¬
oñẽ iherosolimoꝵ ann . xui. Hȩc distinc-¬
tius exsecutꝰ sum: ut cũ eiusde li¬
belli reuoluas hystoriã: quid sub
quo tẽpore gestum sit. euidenter
agnoscere possis. Misi aũ &e expla¬
natiuncłam epłe b̾atissimi eugłiste

Expanded text:
conscriberent, quatenus sequentibus Ecconscriberent, quatenus sequentibus Ecclesiae doctoribus ea quae non viderant praedicandi scribendique fiducia pariterindividuus in peregrinando comes exstitit beatus Lucas, sicut videratvertere potuimus, continet annos annos sex, Caii annos quatuor, Clauto anno fame facta, octavo anno sunt Judaei Roma expulsi. Item extremos beatus Paulus Romae in libera mansit custodia. Ex quo intelligimus in eadem urbe librum esse daeorum quoque reges eadem tempora discernam, Herodes, Philippus, et Lysanias Tetrarchae praefuerunt annis sex; Herodes rex qui et Agrippa qui Caesaraeae periit, annos septem; Agrippa filius ejus, sub quo Paulus Romam missus est, annos quindecim. Cujus restant usque ad subonem Jerosolymorum anni duodecim. Haec distinctius exsecutus sum, ut cum ejusdem libelli revolvas historiam, quid sub quo tempore gestum sit evidenter agnoscere possis. Misi autem et explanatiunculam epistolae beatissimi evangelistae
Abbreviated transcription (Latin):
diligent̾ scribere: qm̃ multi conati
sunt. S eos debemꝰ acciꝑe. quoꝵ in
eccłia nulla extat auctoritas: qͥa
id qd̾ conati sunt. implere minime
potuert̃. Iste aũ ñ solum usq ad
resurrectionẽ ascensionẽq dni ꝑdux̃
narrationẽ suam. ut in quatuor
auctorib eugłice scͥpture dignum
suo labore haberet locũ: ueruetiã
deinceps quȩ ꝑ apłos gesta sunt.
quȩ sufficere credidit ad edifican¬
dam fidem legentiũ uł audientiũ
ita scripsit: ut solus eius liber fide
dignus haberet᷑ in eccłia. de apłorum
actib narrantis: reꝓbatis om̃ib qui
ñ ea fide qua oportuit facta dictaq
apłoꝵ scribere ausi sunt. Eo quip¬
pe tempore scripsert̃ marcus & lucas:
quo ñ solum ab eccłia xp̃i. uerũ
etiã ab ipsis adhuc in carne ma¬
nentib apłis. ꝓbari potuerunt.
Nam d̾ni nuitu gerebat᷑. ut ñ solum
apłi qui uid̾ant. s & discipłi quȩ au¬
ditu didicerant. facta xp̃i dictaq

Expanded text:
diligenter scribere, quoniam multi conati diligenter scribere, quoniam multi conati sunt; sed eos debemus accipere, quorum in ecclesia nulla extat auctoritas, quia id quod conati sunt implere minime potuerunt iste autem non solum usque ad resurrectionem adsumtionemque domini perduxit narrationem auctoribus evangelicae Scripturae dignum suo labore haberet locum, verum etiam deinceps quae per Apostolos gesta sunt, quae sufficere credidit ad aedificandam fidem legentium, vel audientium, ita scripsit, ut solus ejus liber fide dignus haberetur in Ecclesia de apostolorum actibus narrantis, reprobatis omnibus qui non ea fide qua oportuit facta dictaque apostolorum scribere ausi sunt. Eo quippe tempore scripserunt Marcus et Lucas, quo non solum ab Ecclesia Christi, verum etiam ab ipsis adhuc in carne manentibus apostolis probari potuerunt. Nam Domini nutu gerebatur ut non solum apostoli qui viderant, sed et discipuli qui auditu didicerant, facta Christi dictaque
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ scriptorẽ eoꝵ lucam ẽẽ medicũ.
cuiꝰ laus est in eugłio: animadũtimꝰ
parit̾ omĩa u̾ba illius. anime lan¬
guentis ẽẽ medicinã: e quib nos
aliqua iuxta modulũ nr̃e paruita¬
tis exposituri. pͥmo ammonere cu¬
rauimꝰ. ipsum eugłistam lucã ut di¬
ctum est. iuxta traditionẽ ueterum
eccłiȩ tͣctatoꝵ. medicinȩ artis fuisse
ꝑitissimũ : & mag̃ grecas litteras
scire qͣm hebreas. Unde sermo eiꝰ
tam in eugłio. qͣm in actib apłoꝵ
comptior est. & scłarem redolet elo¬
quentiã: mag̃q testimoniis grecis
utit᷑. qͣm hebreis. Ex qͦ accidit. qd̾
maxime miror: & propt̾ ingenii
tarditatẽ uehem̃tissimo stupore
ꝑculsus. nescio ꝑscrutari. qua ratione
cũ in hebraica ueritate a diluino usq
ad abraham decẽ gen̾ationes inueni¬
ant᷑: ipse lucas qui spũ sc̃o calamũ
regente. nullatenꝰ falsum scribere
ponere maluerit. Id eo aũ in eugłii
ꝓbemiodicit᷑ sͥ uisum ẽẽ. ex ordine

Expanded text:
rum scriptorem Lucam esse medicum, cujus laus est in Evangelio, animadvertimus pariter omnia verba illius animae languentis esse medicinam. E quibus nos aliqua juxta modulum nostrae parvitatis exposituri, primo admonere curabimus ipsum evangelistam Lucam, ut dictum est, juxta traditionem veterum Ecclesiae tractatorum, medicinae artis fuisse peritissimum, et magis Graecas litteras scivisse quam Hebraeas. Unde sermo ejus tam in Evangelio quam in Actibus apostolorum, comptior est, et saecularium redolet eloquentiam, magisque testimoniis Graecis utitur quam Hebraeis. Ex quo accidit, quod maxime miror, et propter ingenii tarditatem vehementissimo stupore erculsus nescio perscrutari, qua ratione cum in Hebraica veritate a diluvio usque ad Abraham decem generationes inveniantur, ipse Lucas qui Spiritu sancto calamum regente nullatenus falsum scribere ponere maluerit. Ideo autem in Evangelii em dicit sibi uisum esse ex ordine
Abbreviated transcription (Latin):
nchilominꝰ ꝑ illecebras scl̃i. merẽ¬
tur eradicari de t̾ra uiuentiũ. Noli
regib olamuel: noli regib dare
uinũ. Et hec & seq̃ntia patent iuix¬
ta literã. Allegorice aũ precipit. ne
uino in qͦ est luxuria in ebriet m̃¬
tes fidelium: qui funt m̃bra regis
ȩt̾ni Qͥa nullũ secretũ est. uͥ regnat
ebrietas. Nich de secretis cȩlestib co¬
gitat᷑. ubi regnat uoluptas carna¬
lis: s ea tantũ carnales quȩ st̃ uisi¬
obliuiscat᷑ iudicioꝵ. & mutet cau¬

Expanded text:
nihilominus per illecebras saeculi merennihilominus per illecebras saeculi merentur eradicari de terra viventium. Noli regibus, o Lamuel, noli regibus dare vinum. Et haec et sequentia patent juxta litteram; allegorice autem praecipit ne vino, in quo est luxuria, inebriet mentes fidelium, qui sunt membra regis aeterni. Quia nullum secretum est ubi regnat ebrietas. Nil de secretis coelestibus cogitatur, ubi regnat voluptas carnalis, sed ea tantum carnales quae sobliviscantur judiciorum, et mutent cau
Abbreviated transcription (Latin):
docuisse recte possit intelligi: que
quid̾e ip̃e quia sapient̾ dicta cog¬
nou̾it. oꝑi parabolaꝵ suaꝵ insere¬
re uoluerit. Et ideorecte postqͣm di¬
ctũ est in titulo. u̾ba lamuel regis.
additũ est continuo. uisio qͣ erudi¬
uit eũ mat̾ sua: qr cũ in regnũ unctꝰ¬
spũ qͣm prudenter se mat̾ bona
docuerit. Quid electe miͨ. Quid
electe uteri meiͦ Subaudis quid tͥ
dicam fili. qui de ut̾o meo natꝰ elee¬
tus esin regnũ. Qd electe uotoꝵ me¬
oꝵ: Id est qui electus es in hoc qͦd
tota deuotione desiderabã. Ne de¬
deris mulieri substantiã tuam.
Patet litere sensꝰ. S & uirtutũ nr̃aꝵ
substantias corruptionib uitioꝵ
ꝯtaminare ꝓhibemur. Et diuitias
tuas ad delendos reges. Diitias
suas dat ad delendos reges: qͥ terre¬
nis delitus hominũ corda corrũpit
ne cȩlestia bona reqͥrãt: in quib ppe¬
tuo possint regnare cũ dno. Delen¬
tur enĩ reges ꝑ diuitias: qũ quilib&
sũmi regiscorpori adunati ꝑ fid̾e.

Expanded text:
te possit intelligi: quae quidem ipse, quia sapienter dicta cognoverit, operi Parabolarum suarum inferre voluerit; et ideo recte postquam dictum est in titulo verba Lamuelis regis, additum est continuo, visio qua erudivit eum mater sua. Quia cum in regnum unctuspiritu quam prudenter se mater bona docuerit. Quid, electe mi, quid, electe uteri mei. Subaudis, quid tibi dicam, fili, qui, de utero meo natus, electus es in regnum. Quid, electe votorum meorum? Id est, qui electus es in hoc quod tota devotione desiderabam. Ne dederis mulieribus substantiam tuam. Patet litterae sensus, sed et virtutum nostrarum substantias corruptionibus vitiorum contaminare prohibemur. Et divitias tuas ad delendos reges. Divitias suas dat ad delendos reges, qui terrenis deliciis hominum corda corrumpit, ne coelestia bona requirant, in quibus perpetuo possent regnare cum Domino. Delentur enim reges per divitias, quando quilibet summi regis corpori adunati per fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ: signa in t̾ra. que dno sp̃m emit¬
tente contremuit: monumnta aꝑ¬
uit. saxa fidit: & multa q̃ dormie¬
rt̃ scõꝵ corpora rediuuia ꝓtulit
Sanguinẽ & ignem & uaporem
fumi. Sanguinẽ dñici lateris:
mꝰ: ita ab ardore sꝑe scĩ ꝯpunctio
ꝓnascit᷑. siam & sanguinẽ de mor¬
tua carne uiuaci ruio ꝓfluere
signi locofactura credere restat.
Cuius uidelicet nͥ nr̃e salutis ac uite:
que de illiꝰ utiq morte ꝓnascitur:
Potest etiã in igne. fideliũ illumi¬
natio: in uapore uͦ fumi. uideoꝵ
qͥ ñ credidere. cęcitas intelligi.
Unde & legem daturꝰ dns migne¬
fumoq descendit: quia & humi¬
les ꝑclaritatẽ sue ostensionis il¬
luminat : & suꝑboꝵ ocłos ꝑ cali-¬
ginẽ erroris obscurat. Solꝯu̾te¬
tur in tenebͣs: & luna in sanguinẽ.
Hoc in dni passione part̃ factum:
partĩ ante diem dni magnũ. id ẽ
iudicii futurũ creditur. Tẽ enĩ sol
obtenebratꝰ est. S luna in sangͥ¬

Expanded text:
tum. Signa in terra, quia Domino spiritum emittum. Signa in terra, quia Domino spiritum emittente contremuit, monumenta aperuit, saxa fregit, et multa quae dormierant sanctorum corpora rediviva protulit. Sanguinem et ignem et vaporem fumi. Sanguinem dominici lateris, mus, ita ab ardore Spiritus sanctus pronascitur. Nam et sanguinem de mortua carne vivaci rivo profluere, signi loco factum credere restat. Cui, videlicet, nisi nostrae saluti ac vitae, quae de illius utique morte pronascitur? Potest etiam in igne fidelium illuminatio, in vapore fumi Judaeorum qui non credidere caecitas intelligi. Unde et legem daturndit, quia et humiles per claritatem suae ostensionis illuminat, et superborum oculos per caliginem erroris obscurat. Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem. Hoc in Domini passione partim factum, partim ante diem magnum, id est, judicii futurum creditur. Tunc enim sol obtenebratus est, sed luna in sangu
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnitatis mundo predicaturꝰ. t̾cia
conuenient̾ hora descendit. Et
qͥa supͣ dicitur. erant in oratione
ꝑseuantes: recte sp̃m scm̃ oratiõis
hora ꝑcipiunt: ut ostendat᷑ legñ
one eleuet᷑. Tria enim tẽpora qͥb
daniel in die flectere genua sua.
& adorare legitur. tercia. sexta. &
nona hora ab eccłia intelligitur:
tens. sexta ip̃e crucem ascendens.
nona animã ponens. easde horas
nob̾ ceteris excellentiꝰ est intimare
& scĩficare dignatus. Effundã
de spũ meo suꝑ omnẽ carnẽ. Uer¬
bũ effusionis. oftendit muneris
largitatẽ: quia ñ ut olim ꝓpħis¬
passim in utͦq sexu ꝯditionib¬
da. Que sit enĩ om̃is caro: ꝓpheta
consequent̾ exposuit. Et ꝓpħabt̃
inquiens filii ur̃i & filie ur̃e: &
cet̾a. Et dabo ꝓdigia in celo sursũ: &
signa in t̾ra deorsum. P Rodigia
in cęlo. cum dno nascente no¬
uũ sydus apparuit: illo crucẽ
ascendente sol obscuratꝰ est. s¬
& ipsum cęlũ est tenebͥs obduc¬

Expanded text:
Trinitatis mundo praedicaturus, tertia convenienter hora descendit, et quia supra dicitur: Erant in oratione perseverantes, recte Spiritum sanctum orationis hora percipiunt, ut ostendatur legenone elevetur. Tria enim tempora quibus Daniel in die flectere genua sua, et adorare legitur, tertia, sexta, et nona hora, ab Ecclesia intelligitur. tens, sexta ipse crucem ascnona animam ponens, easdem nobis ras caeteris excellentius est intimare et sanctificare dignatus. Effundam de spiritu meo super omnem carnem, verbum effusionis ostendit muneris largitatem, quia non ut olim propassim in utroque sexu conditionida, quae sit enim omnis caro Propheta consequenter exponit: Et prophetabunt, inquiens, filii vestri et filiae vestrae, et caetera. Et dabo prodigia in coelo sursum et signa in terra deorsum: prodigia in coelo cum Domino nascente novum sidus apparuit? Illo crucem ascendente, sol obscuratus et ipsum coelum est tenebris obduc
Abbreviated transcription (Latin):
temptaui. In quo me opuscło cũ alii
plurimi fidi catholice scriptores. tum
maxime iuuauit arator scẽ romane
eccłiȩ subdiaconꝰ: qui ipsum ex ordine
librũ heroico carmine ꝑcurrens. nõ¬
nullos in eode metͦ allegorie flores
admiscuit: occasionẽ mͥ tribuens
uł alia ex his colligendi. uł eadem
planiꝰ exponendi. Actus gͥ apłoꝵ. ut

Expanded text:
tentavi. In quo me opusculo cum alii tentavi. In quo me opusculo cum alii plurimi fidei catholicae scriptores, tum maxime juvit Arator sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconus, qui ipsum ex ordine librum heroico carmine percurrens, nonnullos in eodem metro allegoriae flores admiscuit: occasionem mihi tribuens, vel alia ex his colligendi, vel eadem planius exponendi. Actus igitur apost
Abbreviated transcription (Latin):
Accepi creb̾rimas b̾atitudinis tuȩ lit¬
teras. quib me cõmonere dignatꝰ es:
ne m̃tis acum̃ merti otio torpere &
obdormire ꝑmittã. s meditandis
scrutandisq cotidie scͥpturis. uigil
atq indefessus insistam: & pꝰ exposi¬
tionẽ apocalipseos scĩ eugłiste ioħis.
quã fr̃is nr̃i eusebii rogatu. tͥb libris
cõplexam. mox tͥ tͣnscribenda desti¬
naui: in explanationẽ qͦq beati eugłi¬
ste lucȩ iuxta uestigia patrũ qͣntũ
ualeã sudoris impenda. Qd̾̃ qͥa facere
necđu potui: & oꝑis uidelicet inm̃si¬
tate ꝑterritꝰ. & obstrepentiũ causarũ
ne tam̃ tue postulationis contẽpne¬
ret᷑ auctoritas: qd̾ interĩ potui feci.
Misi em̃ opuscłm in actus apłoꝵ: qd̾
ante ñ multos dies editum. & uelo¬
cissime quantũ tempꝰ dederat. ne
tua sacroscã uoluntas impediretur.
emendatũ m̃branulis ĩdiderã. Ubi
ea quȩ uł mystice gesta uł obscuriꝰ
dicta uidebant᷑: ut potui dilucidare

Expanded text:
Accepi creberrimas beatitudinis tuae litteras, quibus me commonere dignatus es ne mentis acumen inerti otio torpere et obdormire permittam, sed meditandis scrutandisque quotidie Scripturis vigil atque indefessus insistam, et post expositionem Apocalypseos sancti evangelistae Joannis, quam fratris nostri Eusebii rogatu tribus libris complexam, mox tibi transcribendam destinavi, in explanationem quoque beati Evangelistae Lucae, juxta vestigia Patrum, quantum valeam sudoris impendam. Quod quia facere necdum potui, et operis videlicet immensitate perterritus, et obstrepentium causarum ne tamen tuae postulationis contemneretur auctoritas, quod interim potui, feci. Misi enim opusculum in Actus apostolorum, quod ante non multos dies editum, et velocissime quantum tempus dederat, ne tua sacrosancta voluntas impediretur, emendatum membranulis indideram. Ubi ea quae vel mystice gesta vel obscurius dicta videbantur, prout potui dilucidare
Abbreviated transcription (Latin):
Rimũ quide
sermonẽ feci
de omnib o theophile: que cepit
iħc facere & docere. De omĩb se
dicit xp̃i factis & dictis in euͣgelio
scͥpsisse: ñ qͦd omĩa comp̃hendere
potuerit: ne sit contrariꝰ ioħi qͥ ait.
Multa quide & alla signa fec̃iħc.
in conspectu discipłoꝵ suoꝵ. que
ñ sunt scͥpta in libro hoc: s quod
quȩ iudicauit apta & congrua suffi¬
cere officio dispensationis sue. Theo¬
phylus int̾pretat᷑ di amator: uł ado
amatus. Quicunq gͦ di amator ẽ. ad se
scriptũ credat. & apta sue hȩc animȩ.
qͥa lucas medicus scripsit: ut ueniat¬
ad salutẽ. Et notandu qͦd ait: qͣ cep̃
iħc facere & docere. Primo facere. postea
docere: quia iħc bonũ doctorẽ institu¬
ens. nulla nͥ que docuit fecit. Usq
in diem qͣ precipiens apłis ꝑ spm̃ scm̃¬

Expanded text:
Primum quidem sermonem feci de omnibus, o Theophile, quae coepit Jesus facere et docere. De omnibus se dicit Christi factis et dictis in Evangelio scripsisse, non quod omnia comprehendere potuerit, ne sit contrarius Joanni qui ait: Multa quidem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulorum suorum, quae non sunt scripta in libro hoc , sed quoquae judicavit apta et congrua sufficere officio dispensationis suae. Theophilus interpretatur Dei amator, vel a Deo amatus. Quicunque ergo Dei amator est, ad se scriptum credat, suaeque hic animae, quia Lucas medicus scripsit, inveniat salutem. Et notandum quod ait: Quae coepit Jesus facere et docere. Primo facere, posdocere: quia Jesus, bonum doctorem instituens, nulla nisi quae docuit fecit, usque in diem qua praecipiens apostolis per S
Abbreviated transcription (Latin):
rit iudicaturꝰ orbem in eqͥtate: &
om̃s angłi cum eo. Et tẽ sedebit in¬
qͥt in sede maiestatis sue: & congͣ¬
gabunt᷑ ante eũ om̃s gentes: & se-¬
parabit eos abiuuicẽ. & cet̾a. No¬
bilis inqͥt in portis uir eus. Quia
ueteres in portis sedere ad iudican¬
du solebant. ut uenientes ad cuu¬
tatẽ aliunde paratũ. continuores¬
ponsum udicantis acciꝑent: oe
nec rusticos uł pastores insolita
urbis edificia stupefacent: nec
rursũ pacẽ urb intrinsecꝰ freqͦns
litigantiũ controu̾sia fedaret.
Nobilis gͦ erit dns in portis suȩ¬
ciuitatis: ꝙr qui etiã nc̃ contẽnendus
putat᷑ amultis: uͥ scłi finis aduen̾it.
uͥ ingressum patͥe celestis aꝑuerit
electis. iam cunctis parebit sublimis.
Sedebit aũ cum senatorib t̾rȩ. Am̃
dico uob̾: quoduos qui secuti estis
me. in regen̾atione cum sederit fihiꝰ

Expanded text:
rit judicaturus orbem in aequitate, et rit judicaturus orbem in aequitate, et omnes angeli ejus cum eo. Tunc sedebit, inquit, in sede majestatis suae, et congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eos ab invicem, etc. . Nobilis, inquit, in portis vir ejus, quia veteres in portis sedere ad judicandum solebant, ut venientes ad civitatem aliunde paratum continuo responsum judicantis acciperent, et ne rusticos vel pastores insolita urbis aedificia stupefacerent, nec rursum pacem urbis intrinsecus frequens litigantium controversia foedaret. Nobilis ergo erit Dominus in portis civitatis, quia qui etiam nunc contemnendus putatur a multis, ubi saeculi finis advenerit, ubi ingressum patriae coelestis aperuerit electis, jam cunctis parebit sublimis. Sedebit autem cum senatoribus terrae. Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me in regeneratione, cum sederit F
Abbreviated transcription (Latin):
aũ regalis est habitus: bysso in¬
dutur eccł̃ia. cũ castigant corpora
sua electi. & seruituti subiciunt:
purpura aũ. cum eandẽ ꝯtinẽtiã
ñ obfauorẽ uulgi. s ꝓ acquirenda
beatitudine regni cȩlestis exer¬
cent. S hic uircutũ habitꝰ in pre¬
senti quide nescientib uidecur
contẽptibił: s in fut᷑o quał fuerit ma
nifeste parebit. Unde pulchre in a¬
pocalipsi sua iohannes: scõꝵ sẽ uo¬
ces audisse refert. dicentiũ. Gaude¬
agni. Et uxor eius preparauit se:
& datũ est ei ut cooꝑiat se. byssinũ
splendens & candidũ. Byssimũ eñi
iustificationes st̃ scõꝵ. Nobilis in
portis uir eius. qñ sederit cum se¬
natorib t̾re. Uir scẽ eccłiȩ. uir cuiusq¬
fideł animȩ. dominꝰ est. Qͥ uidebatur
inobil. cũ ante tribunal p̃sidis
staret iudicandꝰ: cum ꝓbra. flagel
la. sputa. & ipsam crucis mortẽ sus¬
ciꝑet. S nobilis apparebit. cũ uene¬

Expanded text:
autem regalis est habitus. Bysso inautem regalis est habitus. Bysso induitur Ecclesia, cum castigant corpora sua electi, et servituti subjiciunt; purpura autem, cum eamdem continentiam non ob favorem vulgi, sed pro acquirenda beatitudine regni perennis exercent. Sed hic virtutum habitus in praesenti quidem nescientibus videtur connifeste patebit. Unde pulchre in Apocalypsi sua Joannes sanctorum se vocem audisse refert, dicentium: GaudeAgni, et uxor ejus praeparavit se, et datum est ei ut cooperiat se byssinum splendens, candidum. Byssinum enim, justificationes sunt sanctorum . Nobilis in portis vir ejus, qe. Vir sanctae Ecclesiae, vir cujusque animae Dominus est: qui videbatur ignobilis, cum ante tribunal praesidis staret judicandus, cum probra, sputa, flagella, et ipsam crucis mortem susciperet; sed nobilis apparebit, cum vene
Abbreviated transcription (Latin):
qr indum̃tũ pietatis habere negle-¬
xerat. Stragulatã uestem fecit sͥ: byssꝰ
& purpura indum̃tũ eius. Stragłata
uestis. q̃ uariante textura solet fir¬
missima confici. fortia eccłie oꝑa. &
diu̾sa uͥtutũ eiꝰ ornam̃ta significat:
de quib ꝓpha in sũmi regis iuri uide¬
licet illius laude cecinit. Adstitit re¬
gina a dextris tuis in uestitu deau¬
rato: circumamicta uarietate. Byssꝰ qͦ
castitate purȩ conu̾satiõĩs: purpͥa.
in effusione p̃ciosi sanguins. Byssꝰ
nãq candidi coloris est: purpureꝰ
color. & de sanguine animantis. qͦd
purpura uocatur. conficitur: & ip̃e
sanguinis ht̃ spẽm. Unde pulchre
dictum ẽ apatrib: qr sca eccłia elec¬
toꝵ florib uernans. in pace habet
lilia. in bello rosas. Item. qr byssus
de terra uirens oritur. s ꝑ exercita¬
tiones longas ac multifarias ams¬
so humore ac uirore natiuo. ad decorẽ
candidȩ uestis ꝑducit᷑: purpura

Expanded text:
quia indumentum pietatis habere neglequia indumentum pietatis habere neglexerat. Stragulatam vestem fecit sibi: byssus et purpura indumentum ejus. Stragulata vestis, quae variante textura solet firmissima confici, fortia Ecclesiae opera et diversa virtutum ejus ornamenta significat, de quibus Propheta in summi regis viri videlicet illius laude cecinit: « Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumamicta varietate . » Byssus castitate purpurae conversationis, purpura in effusione pretiosi sanguinis. Byssus namque candidi coloris est; purpureus autem color et de sanguine animantis, quod purpura vocatur, conficitur, et ipse sanguinis habet speciem; unde puldictum est a Patribus quia sancta Ecclesia electorum floribus vernans, in pace habeat lilia, in bello rosas. Item quia byssus de terra virens oritur, sed per exercitationes longas ac multifarias, amisso humore ac virore nativo, ad decorem candidae vestis perducitur. Purpura
Abbreviated transcription (Latin):
mina: & sacram̃tis uidelicet sui re¬
demptoris imblti. & informati ex¬
emplis. Sic enĩ fit illud apł̃i. Qͥcũq
Possunt aũ frigora niuis. etiã et̾na
torm̃ta intelligi: quȩ igne & frigore
mixta eẽ legimꝰ. cum dicitur. Ibi
erit flecus: & stridor dentiũ. fletũ
quippe ocłis. ignis & fumꝰ.: stridorẽ
ũ dentib solet frigus gignere. Uñ
& beatꝰ iob de penis reꝑboꝵ loq̃ns et̃¬
nis: ad calorem inqͥt niiũ tͣnsiburł
ab aquis nuuũ. S & ab his eccłia
bomui sue ñ timebit: qr quicũq¬
ꝑeunt. ad domũ illius ñ ꝑtinebat:
nec ueste ipsius spĩtali erant indu¬
ti: tamcesi mysteriis eius ad tempꝰ
uidebant᷑ instituti. Deniq legimꝰ
in eugłiis eiectũ de domo ꝯuiuii illiꝰ
hominẽ. qui uestib oꝑum ĩmun¬
dis hanc intͣre presũpserat: & in te¬
nebras ext̾iores. ubi eẽt fletus &
stridor dentiũ. eẽ ꝓiectum. Merito
utiq in frigora penȩ religatum:

Expanded text:
mina, et sacramentis, videlicet sui Remina, et sacramentis, videlicet sui Redemptionis, imbuti, et informati exemplis; sic enim fit illud Apostoli: Quicunque ssunt autem frigora nivis etiam tormenta aeterna intelligi, quae igne et frigore mista esse legimus, cum dicitur: Ibi erit fletus et stridor dentium . Fletum quippe oculis ignis et fumus, stridorem vero dentibus solet frigus gignere; unde et beatus Job de poenis reproborum loquens aeternis, Ad calorem, inquit, nimium transibunt ab aquis nivium . Sed ab his Ecclesia domui suae non timebit, quia quicunqpereunt, ad domum illius non pertinebant, nec veste ipsius spiritali erunt induti, tametsi mysteriis ejus ad tempus videbantur instituti. Denique legimus in Evangeliis, ejectum de domo convivii illius hominem qui vestibus operum immundis hanc intrare praesumpserat, et in tenebras exteriores, ubi esset fletus et stridor dentium, esse projectum: merito utique in frigora poenae religatum,