comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de formidine inminentis necessicatis. Fre¬
quent᷑ namq a cellarariis. a camerariis. a se¬
cretariis aditus ẽ: & quid consilii contra
penuriam. quȩ cuiꝰq obedientiam pessuĩ¬
dabat. daret inquisitus. Quib cũ respon¬
deret sꝑate in dño. & spero quia ipse uob̃̾¬
necessaria queq ministrabit: mirabili mͦ
non secus eueniebat in re. quam ipse dice¬
bat se. Habere in spe. Uideres enĩ post hȩc
uerba. statim ipsa die. uł certe sequenti ma¬
ne. siue quod falli non poterat pͥusquam
penuriã aliqua ullum affligeret. aut na¬
ues de anglia oneratas. omni copia in usũ
illorum uixta appelli: aut quemlibet de
diuitib t̾rȩ. frat̾nicatem eccłiȩ querentẽ
cum magna pecuma aduentare. aut ali-¬
quem relinquere mundũ uolentẽ se & sua
in monasteriũ offerre: aut deniq aliunde
aliquia apportari. unde ꝑ plurimos dies
necessaria queq poterant ministrari
Habebat preterea ipsum cenobium plu¬

Expanded text:
de formidine imminentis necessitatis: frede formidine imminentis necessitatis: frequenter namque a cellerariis, a camerariis, a secretariis aditus est, et quid consilii contra penuriam quae cujusque obedientiam pessundabat daret inquisitus. Quibus cum responderet; Sperate in Domino, et spero quia ipse necessaria vobis quaeque ministrabit; mirabili modo non secus eveniebat in re, quam ipae dicebat se habere in spe. Videres enim post haec verba statim ipsa die vel certe sequenti mane, sive quod falli non poterat, priusquam penuria aliquo ullum affligeret, ut naves de Anglia oneratas omni copia in usum illorum juxta appelli, aut quemlibet de divitibus terrae fraternitatem Ecclesiae quaerentem cum magna pecunia adventare; aut aliquem relinquere mundum volentem, se et sua in monasterium offerre; aut denique aliunde aliquid apportari, unde per plurimos dies necessaria quaeque poterant ministrari. 40. Habebat praeterea ipsum coenobium plu
Abbreviated transcription (Latin):
& se & sua nouimus expendisse᷑. se in omĩ
hylaritate. sua in omi largitate. Quod si
aliquando ad refectionem corporum uictꝰ¬
pro uoco suo non omĩno sufficiebat. hoc
quod deerat. eius bona uoluntas. & uultꝰ
alacritas. apud hospites gratiose supple¬
bat. Preterea nonnumꝗͣ eybus fratrum.
suo iussu de refectorio sublatus: & hospitibꝰ
ẽ allatus atq appositus. Neq enim tunc
in promptu aliud erat: quod eis apte pos¬
set apponi. Uictus autẽ monachoꝵ ita
dõ ꝓuidente dispensabat᷑. ut nichil eoꝵ
quȩ necessicas expetebat illis deeẽt. licet
sepissime in hoc eẽnt. ut timeret᷑ ne in
crastinum eis cuncta deẽent: sicq nonnũ¬
quam int̾ aliquid. et quasi nichil ferebant᷑.
ut aliquid eis non suꝑflueret: & quod
erat quasi nichil. eos ne quaquam ꝑ inopiã
fatigaret. Quod penitus illis contĩgebat
scđm uerba sui patris: qui ea predicebat.
dum ministri ȩccłiȩ apud eum querebant᷑.

Expanded text:
et se et sua novimus expendisse; se in omni et se et sua novimus expendisse; se in omni hilaritate, sua in omni largitate. Quod si aliquando ad refectionem corporum victus omnino pro voto suo non sufficiebat, hoc quod deerat ejus bona voluntas et vultus alacritas apud hospites gratiose supplebat. Praeterea nonnunquam cibus fratrum suo jussu de refectorio sublatus, et hospitibus est allatus atque appositus, Neque enim tunc in promptu aliud erat. quod eis apte posset apponi. Victus autem monachorum ita, Deo providente, dispensabatur, ut nihil eorum quae necessitas expetebat illis deesset, licet saepissime in hoc essent, ut timeretur ne in crastinum eis cuncta deessent. Sicque nonnunquam inter aliquid et quasi nihil ferebantur, ut aliquid eis non superflueret; et quod erat quasi nihil eos nequaquam per inopiam fatigaret. 39. Quod penitus illis contingebat secundum verba sui patris, qui ea praedicebat, dum ministri Ecclesiae apud eum querebantur
Abbreviated transcription (Latin):
sȩ amminiculari. & illius ualerent fraudu¬
lent̃ insidiari: ipse talia nullatenus euranᷤ.
eis qui sibi uolebant intendere. aut de e¬
uangło aut de alia aliqua diuina scͥptura.
aut certe aliquid de informatione morum
bonorum disserebat. Sepe etiam cũ huius¬
ce auditores deerant: suauiter in sui cordis
puritate quiescens corpore dormiebat. Que¬
mebatq nonnumquã. ut fraudes subtili
machinatione composite. mox ubi sunt in
audientiam illius delatȩ: non quasi a dor¬
miente qui tunc erat. sed sicut a ꝑspicacit᷑
uigilante & intendente. sint detectȩ atq
dissecte. Caritas enĩ quȩ non emulatur.
quȩ ñ agit ꝑperam. quȩ ñ querit quȩ sua
sunt. in eo uigebat: ꝑ quam quȩ uidenda ma¬
erant ueritate monstrante ex timplo ꝑspici¬
ebat. Quam uigil autẽ atq sollicitus fue¬
rit. circa hospicũ susceptionem. eoꝵq in
eo probatur. quod illum pio studio in hoc

Expanded text:
sae adminiculari, et illius valerent fraudusae adminiculari, et illius valerent fraudulenter insidiari; ipse talia nullatenus curans, eis qui sibi volebant intendere aut de Evangelio, aut de aliqua alia divina Scriptura, aut certe aliquid de informatione morum bonorum disserebat. Saepe etiam cum hujusce auditores deerant, suaviter in sui cordis puritate quiescens, corpore dormiebat. Eveniebatque nonnunquam ut fraudes subtili machinatione compositae, mox ubi sunt in audientiam illius delatae, non quasi a dormiente, qui tunc erat, sed sicut a perspicaciter vigilante et intendente sint detectae atque dissectae. Charitas enim quae non aemulatur, quae non agit perperam, quae non quaerit quae sua sunt , in eo vigebat, per quam quae videnda erant veritate monstrante extemplo perspiciebat. 38. Quam vigil autem atque sollicitus fuerit circa hospitum susceptionem, eorumque eo probatur quod illum pio studio in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
minuit. sed semꝑ de uirtute in turtutẽ ut
dm̃ deoꝵ in syon mereret᷑ uidere. conscen¬
dere studuit. Delatis itaq monasterii cau-¬
sis. curȩ ac sollicitudini fratrũ. de quoꝵ ui¬
ta & strenuitate certus erat: ĩpse dĩ contem¬
plationi. monachorum eruditioni. ammoni-¬
tiomi. correctioni. iugit̃ insistebat. Quan¬
do autẽ aliquid magni negociis eccłiȩ erat
agendum. quod in eius absentia ñ estima¬
batur oportere diffimri: tunc ꝓ tempore.
& ratione negocium quod imminebat me-¬
diante iusticia disponebat. Abhominabile
quippe iudicabat: si quiduis lucri asseque¬
retur ex eo. quod alius contra moderamina
iuris quauis astutia ꝑdere posset. Unde
neminẽ in placitis patiebatur a suis ali¬
qua fraude circumueniri: obseruans ne-
cui faceret quod sibi fierĩ nollet. Hinc ꝓ-¬
cedebat quod inter placitantes residens.
cum aduersarii eius ꝑ sua confilia disquire¬
rent. quo ingenio. quaue calliditate suȩ cau¬

Expanded text:
minuit, sed semper de virtute in virtutem, ut minuit, sed semper de virtute in virtutem, ut Deum deorum in Sion mereretur videre, conscendere studuit. 37. Delegatis itaque monasterii causis curae ac sollicitudini fratrum, de quorum vita et strenuitate certus erat, ipse Dei contemplationi, monachorum eruditioni, admonitioni, correctioni jugiter insistebat. Quando autem aliquid magni in negotiis Ecclesiae erat agendum quod in ejus absentia non aestimabatur oportere definiri, tunc pro tempore et ratione negotium quod imminebat, mediante justitia, disponebat. Abominabile quippe judicabat, si quidvis lucri assequeretur ex eo quod alius contra moderamina juris quavis astutia perdere posset. Unde neminem in placitis patiebatur a suis aliqua fraude circumveniri, observans ne cui faceret quod sibi fieri nollet. Hinc procedebat quod inter placitantes residens, cum adversarii ejus per sua consilia disquirerent quo ingenio, quave calliditate, suae cau
Abbreviated transcription (Latin):
eorum misereatur.: ne post posita utilitate
cõmuni se solum pre ceteris singularit᷑ ama¬
re conuincatur. Acta sunt de his utrimq
plurima in hunc modum: sed iam nunc eis
istum ponimus dicendi modũ. Uicit tandẽ
tia frũm iugum dm̃i sub eius regiine ferre
uolentium: iucit quoq & multo maxime ui¬
cit p̃ceptum. quod ut supra retulimꝰ ei fuerat
ab archiep̃o maurilio ꝑ obedientiam inunctũ:
uidelicet ut si maior prelatio quam illiꝰ p̾oratꝰ
extiterat. ipsi aliquando iniungeretur. nul¬
latenus eam susciꝑe recusaret. Nam ipse si¬
cut testabatur numꝗͣ se abbatem fieri consen¬
sisset: insi eum hoc quod dicimꝰ imꝑium ad
hoc constrmxisset. Tali gͦ uiolentia ẽ abbas
effectus: ac becci debito cũ honore sacratꝰ.
Qualem uero se deinceps in cunctis scax
ȩxercitiis uirtutũ ex hibuerit inde colligi
potest: quod numquã de retroacta scĩtatis
suȩ conuersatione. causa abbatie quicquã

Expanded text:
eorum misereatur, ne postposita utilitate eorum misereatur, ne postposita utilitate communi se solum prae caeteris singulariter amare convincatur. Acta sunt de his utrinque plurima in hunc modum; sed jam nunc eis istum ponimus dicendi modum. Vicit tandem tia fratrum jugum Domini sub ejus regimine ferre volentium; vicit quoque et multo maxime vicit praeceptum, quod, ut supra retulimus, ei fuerat ab archiepiscopo Maurilio per obedientiam injunctum, videlicet, ut si major praelatio quam illius prioratus exstiterat, ipsi aliquando injungeretur, nullatenus eam suscipere recusaret. Nam, sicut ipse testabatur, nunquam se abbatem fieri consensisset, nisi eum hoc quod dicimus imperium ad hoc constrinxisset. Tali ergo violentia est abbas effectus, ac Becci debito cum honore sacratus. Qualem vero se deinceps in cunctis sanctarum exercitiis virtutum exhibuerit, inde colligi potest quod nunquam de retroacta sanctitatis suae conversatione causa abbatiae aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
trum beccensium consensu in abbatẽ eligit᷑.
Quod ipse omni studio subterfugere gesti¬
ens: multas & diuersas rationes ne id fieret.
obtendebat. S illis nec auditum quidem
rationib eius patienter accõmodare uolen¬
tib. anxiatus ẽ in eo sp̃c eius: & quid ageret
ignorabat. Transierunt in istis dies qͥdam.
Uerum ubi anselmus uidit se monachorum
unanimem constantiã. non posse uerbis mu-¬
tare: temptauit si quomͦ eam ualeret. uł p̃¬
cib inclinare. Eis itaq pro re sub uno
constitutis. ac ei ut omissis obiectionib soli¬
tis abbas fieri acquiesceret insistentib: ille
flens. & miserandos singultus edens. ꝓster-¬
nitur. in faciem coram omnib orans. & ob-¬
testans eos ꝑ nom̃ dĩ omĩpotentis: ꝑ si qua
ctu miscdiȩ dĩ suꝑ eum intendant: ꝙ incepto
desistentes se a tanto onere quiecũ manere
ꝑmiitant. At illi omnes econtra in t̾ram ꝓ-¬
strati. orant ut ipse potius loci illius et

Expanded text:
trum Beccensium consensu in abbatem eligitur. trum Beccensium consensu in abbatem eligitur. Quod ipse omni studio subterfugere gestiens, multas et diversas rationes ne id fieret obtendebat. Sed illis nec auditum quidem rationibus ejus patienter accommodare volentibus, anxiatus est in eo spiritus ejus, et quid ageret ignorabat. Transierunt in istis dies quidam. Verum ubi Anselmus vidit se monachorum unanimem constantiam non posse verbis mutare, tentavit si quomodo eam valeret vel precibus inclinare. Eis itaque priore sub uno constitutis, ac ei ut, omissis objectionibus solitis, abbas fieri acquiesceret insistentibus, ille flens et miserandos singultus edens, prosternitur in faciem coram omnibus, orans et obtestans eos per nomen Dei omnipotentis, per si qua tis Dei super eum intendant, et ab incepto desistentes se a tanto onere quietum manere permittant. At illi omnes econtra in terram strati, orant ut ipse potius loci illius et
Abbreviated transcription (Latin):
redeas: ne seductus ab eo.stulticia qua
modo traheris. illaqueeris. Hypochri¬
sis namq sua iam multos decepit: et
spe uana delibutos suis uacuos & im¬
munes effecit. Hȩc ille audiens & demo¬
nem ẽẽ qui loquebatur recognoscens. sig¬
no se crucis muniuit: & spreto hoste quo
ꝓposuerat ire. ꝑrexit. Quid plura: u¬
dico anselmo. ab negato se ipso & seculo. reli¬
gioso uitȩ se tradidit: & apud maiꝰ monaste¬
rium monachus factus ẽ. Hunc et enim usũ
anselius habebat: ut numquã alicuiꝰ cõmo¬
di causa. suaderet alicui scło renuntiare uo¬
lenti. quatinus in suo monast̾i̾o pocius quã
in alieno id faceret. Quod nimirum eo in¬
tuitu. ea conside ratione faciebat: ne ul¬
lus postmodũ loco quem ex ꝓpria delibera¬
tione non intrauerat. aliqua ut fit pulsatus
molestia detraheret: & scandali sui. ac impa¬
cientiȩ murmur. ꝑsuasioni ipsius imputar&e:
itaq se aliis. & alios sibi ad multa diuisus

Expanded text:
redeas, ne seductus ab eo stultitia, qua redeas, ne seductus ab eo stultitia, qua modo, traheris, illaque eris. Hypocrisis namque sua jam multos decepit, et spe vana delibutos suis vacuos et immunes effecit. Haec ille audiens, et daemonem esse qui loquebatur recognoscens, signo se crucis munivit, et spreto hoste, quo proposuerat ire, perrexit. Quid plura? Audito Anselmo, abnegato seipso et saeculo religiosae vitae se tradidit, et apud Majus-Monasterium monachus factus est. Hunc etenim usum Anselmus habebat, ut nunquam alicujus commodi causa suaderet alicui saeculo renuntiare volenti, quatenus in suo monasterio potius quam in alieno id faceret. Quod nimirum eo intuitu, ea consideratione faciebat, ne ullus postmodum loco quem ex propria deliberatione non intraverat, aliqua ut fit pulsatus molestia detraheret, et scandali sui ac impatientiae murmur persuasioni illius imputaret, itaque se aliis et alios sibi ad multa divisus
Abbreviated transcription (Latin):
nib iam tunc direpta Cẽẽ & abducta
conquerentẽ. nec aliquid eorum ulterius
recuꝑandum nͥ eitus accurreret. Ad que
cum ille nequaquã moueretur: maius ui-¬
delicet dampnũ deputans orationi cede-¬
re. quam sua ꝑdere: dolens diabolus se de¬
spectum. in speciem ursi demutatus ẽ.
ceps corruit: ut horrore saltem & fragore
curus irridet. Postque. statum uitȩ suȩ
proposito scĩori fundare desiderans. ansel-¬
mũ adiit consilium eius suꝑ hoc addis¬
cere cupiens. Uerum dũ ad ipsũ uadens
iter acceleraret: eoce malignus hostis hu¬
manam uocem ex aduerso edens. in hȩc
uerba ꝓrupit. Cadule cadule qͦ tendis:
Igitur cũ ille ad uocem subsisteret. scire
uolens quis eẽt qui talia diceret: repe¬
tiuit demon & ait. Quo tendis cadule:
Quid te cantopere pͥorem illum hẏpochri¬
tam cogit adire: Opinio siquidem eius
omnino alia ẽ a conuersatione uitȩ illius.
Qua ꝓpter suadeo. consulo. ut celerius

Expanded text:
nibus jam tunc direpta esse, atque abducta nibus jam tunc direpta esse, atque abducta conquerentem, nec aliquid eorum ulterius recuperandum, ni citius accurreret. Ad quae cum ille nequaquam moveretur, majus videlicet damnum deputans orationi cedere, quam sua perdere; dolens diabolus se despectum, in speciem ursi demutatus est,ceps corruit, ut horrore saltem et fragore curus irridet. Post quae statum vitae suae proposito sanctiori fundare desiderans Anselmum adiit, consilium ejus super hoc addiscere cupiens. Verum dum ad ipsum vadens iter acceleraret, ecce malignus hostis humanam vocem ex adverso edens, in haec verba prorupit: Cadule, Cadule, quo tendis? Igitur cum ille ad vocem hanc subsisteret, scire volens qui esset qui talia diceret, repetivit daemon, et ait: Quo tendis, Cadule? Quid te tantopere priorem illum hypocritam cogit adire? Opinio siquidem ejus omnino alia est a conversatione vitae illius. Quapropter suadeo, consulto ut celerius
Abbreviated transcription (Latin):
mus ad pontificatũ sumptꝰ ẽ. fuert̃. qui
hoc ipsum ꝑ anulum illum iam tune qͦ¬
dam presagio p̃signatum fuisse assererent.
Nos autẽ quȩ gesta sunt simplici tantum
stilo digerimus: inuitabatur prete̾a adiũ¬
sis abbatiis. quatinus ibi. & publice in ca-¬
pitulo frib & secum pͥuatim loqui uolen-¬
tib uerba uitȩ ministraret. Namq sollẽp¬
ne exticerat omnib ut quioqͥd ab ore illiuᷤ
foret auditũ. sic haberetur. quasi plane
diuinum responsum: unde requirendi
consilii gr̃a ex diuersis ad eum locis festi
uulnerabat. Nonnullos gͦ quos ab ea in¬
tentione secreta fraude non poterat: iani¬
festa increpatione auertere machinabat᷑.
Exrempli causa. Miles quidam erat ca¬
dulus nomine. Hic quadam uice uigiliis
& orationib dõ intentꝰ audiuit diabolum
sub uoce serutarii sui. extra ȩccłiam in qͣ
erat uociferantẽ & turbato murmure
equos & omnia sua fracto hospicio a latro¬

Expanded text:
mus ad pontificatum sumptus est, fuerunt qui mus ad pontificatum sumptus est, fuerunt qui hoc ipsum per annulum illum jam tunc quodam praesagio praesignatum fuisse assererent. Nos autem quae gesta sunt, simplici tantum stylo digerimus. 35. Invitabatur praeterea a diversis abbatiis, quatenus ibi et publice in capitulo fratribus, et secum privatim loqui volentibus, verba vitae ministraret. Namque solemne exstiterat omnibus, ut quidquid ab ore illius foret auditum, sic haberetur quasi plane divinum responsum. Unde requirendi consilii gratia, ex diversis ad eum locis festinulneravit  al., vulnerabat. Nonnullos ergo quos ab ea intentione secreta fraude non poterat, manifesta increpatione avertere machinabatur. Exempli causa, miles quidam erat, Cadulus nomine. Hic quadam vice vigiliis et orationibus Deo intentus audivit diabolum sub voce scutarii sui extra ecclesiam in qua erat vociferantem, et turbato murmure equos et omnia sua fracto hospitio a latro
Abbreviated transcription (Latin):
muni frũm utilitati ꝓ futura. abbati p̃sen-¬
tarentur. S cum his qui sua offerebat
econtra diceret. se nullam tunc uoluntatẽ
habere. ut abbati. uł monachis aliquid da¬
ret. nisi ei soli: referebat se ille talium opus
non habere: nec aliter a quoquã uelle qͥe¬
quam acciꝑe. Illud autẽ breuit̃ dico.
quod int̾ huiuscemodi studia. die qͥdam
dum ad lectum suum in dormitorio diu̾¬
teret: anulum aureũ in eo insperatus in-¬
uenit: & ad modum miratus ẽ. Repu-¬
tans gͦ apud se. ne forte aliquis eorum
qui res monasterii ꝓcurabant. quots
euentu. eundem anulum ibi reliquerit:
leuauit eum & singłis ostendit. Miran-¬
tur illi: & se rei conscios omnino negant.
Ostenditur aliis atq aliis: s hucusq nul¬
lus fuit qui recognouerit. unde uł a quo
illiic delatus sit. Et tunc quidem anulꝰ¬
idem in oꝑe eccłiȩ expensus ẽ. & res ita
remansit: postmodum uero cũ ipse ansel¬

Expanded text:
muni fratrum utilitati profutura abbati praesenmuni fratrum utilitati profutura abbati praesentarentur. Sed cum is qui sua offerebat, econtra diceret se nullam tunc voluntatem habere ut abbati vel monachis aliquid daret, nisi ei soli, referebat ille se talium opus non habere, nec aliter a quoquam velle quidquam accipere. 34. Illud autem breviter dico quod inter hujuscemodi studia die quadam, dum ad lectum suum in dormitorio diverteret, annulum aureum in eo insperatus invenit, et admodum miratus est. Reputans ergo apud se, ne forte aliquis eorum, qui res monasterii procurabant, quovis eventu eumdem annulum ibi reliquerit, levavit eum et singulis ostendit. Mirantur illi, et se rei conscios omnino negant. Ostenditur aliis atque aliis, sed hucusque nullus fuit, qui recognoverit unde vel a quo illuc delatus sit. Et tunc quidem annulus in opus Ecclesiae expensus est, et res ita remansit. Postmodum vero cum ipsi Ansel
Abbreviated transcription (Latin):
itinere queq sibi specialit̾ fuerant pre¬
parata. in uiam ituris cõmuniter exponi
uissit: nec propt̾ sequuturam quã forsan
erat passurus penuriam umquã se re¬
traxit. quin & sua copia ceteroꝵ sup-¬
pleret inopiam. Nec mirandũ cũ iam
exhibuisse. cum sicut ipsemet referre so¬
litus erat. etiam quando ad huc in scłari
uita degebat. eo circa alios amore ferue¬
bat: uit quẽcũq sui ordinis minus se ha¬
bentẽ uideret. eiꝰ mopiam de habundan¬
tia sua libens ꝓposse suppleret. Iam tune
enim ratio illum docebat. omnes diuitias
mundi ꝓ communi hominũ utilitate. ab
uno omniũ patre creatas: & scđm natura¬
lem legem nichil rerum magis ad hunc
quam ad istum ꝑtinere. Taceo sepe illi
plura auri et argenti pondera sunt añ nul-
lis oblata: quatinus ea in suos suoꝵq usus
susciꝑet. seruaret. dispenderet: quȩ ipse nul¬
la ratione patiebatur susciꝑe. nisi forte cõ¬

Expanded text:
itinere quaeque sibi specialiter fuerant praeitinere quaeque sibi specialiter fuerant praeparata, in viam ituris communiter exponi jussit, nec propter secuturam quam forsan erat passurus penuriam, unquam se retraxerit, quin ex sua copia caeterorum suppleret inopiam. Nec mirandum cum jam exhibuisse, cum sicut ipsemet referre solitus erat etiam quando adhuc in saeculari vita degebat, eo circa alios amore fervebat, ut quemcunque sui ordinis minus se habentem videret, ejus inopiam de abundantia sua libens pro posse suppleret. Jam tunc enim ratio illum docebat omnes divitias mundi pro communi hominum utilitate ab uno omnium Patre creatas et secundum naturalem legem nihil rerum magis ad hunc quam ad istum pertinere. Taceo quod illi saepe plura auri et argenti pondera a nonnullis sunt oblata, quatenus ea in suos suorumque usus susciperet, servaret, dispenderet: quae ipse nulla patiebatur ratione suscipere, nisi forte com
Abbreviated transcription (Latin):
ualde placebat. Unde bona fama eius. ñ
mͦ normania tota ẽ resꝑsa: uerumetiam
francia tota. flandria tota. contigueq his
q repleuit. Exciti sunt quaq gentiũ mul¬
ti nobiles. prudentes clerici. strenu milites.
atq ad eum confluxere: seq & om̃ia sua in
ipsum monasteriũ dĩ seruitio tradidere.
Crescit cenobium illud intus & extra. Intꝰ
in sc̃a religione: extra in multimoda posses¬
sione. Cum uͦ abbas herluinus. cuiꝰ supͣ
meminimus. iam decrepitus monasterii.
causis intendere. & opem ferre non uale-¬
ret: quioquid ag oportebat. sub anselmi ut¬
pote prioris dispositione fiebat. Exigenti¬
b igitur multiplicib causis: eum foras
monasterium ire sepe necesse fuit. Cui
dum ñnumquã equi & alia quȩ sunt equi-¬
taturis necessaria deẽẽnt p̾cepit abbas
ei omnia quȩ opus erant parari. & illi so¬
li sicut propria ministrari. At ille. ad no-¬
men ꝓprietatis inhorruit.: ̃s reuersus de

Expanded text:
valde placebat. Unde bona fama ejus non valde placebat. Unde bona fama ejus non modo Northmannia tota est respersa, verum etiam Francia tota, Flandria tota, contiguaeque hique replevit. Exciti sunt quaque gentium multi nobiles, prudentes clerici, strenui milites atque ad eum confluxere, seque et sua in ipsum monasterium servitio Dei tradidere. Crescit coenobium illud intus et extra, intus in sancta religione, extra in multimoda possessione. 33. Cum vero abbas Herluinus, cujus supra meminimus, jam decrepitus monasterii causis intendere et opem ferre non valeret, quidquid agi oportebat sub Anselmi, utpote prioris, dispositione fiebat. Exigentibus igitur multiplicibus causis, eum foras monasterium ire saepe necesse fuit. Cui dum nonnunquam equi et alia quae sunt equitaturis necessaria deessent, praecepit abbas ei omnia quae opus erant parari, et illi soli sicut propria ministrari. At ille ad nomen proprietatis inhorruit, et reversus de
Abbreviated transcription (Latin):
ma habet pro sui mensura uictum suum.
Fortis anima delectatur & pascitur solido
eybo : patientia scilicet in tribulationibus.
ñ concupiscere aliena ꝑcutienti unã maxil¬
lam. prebere alteram:. orare ꝓ mimicis. odi¬
entes diligere: & multa in hunc modum.
Fragilis autẽ. & adhuc in dĩ seruitio tene
ra lacte indiget: mansuetudine uidelicet
aliorum. benignitate. miscdia hylari aduo-¬
catione. caritatiua supportatione: d pluri-¬
bus huiusmodi. Si caliter ur̃is & fortib
bas auditis ingemuit dicens. Uere er¬
rauimus a ueritate: & lux discretionis
non luxit nobis. Et cadens in t̾ram an¬
te pedes eius se peccasse. se reum eẽ con¬
fessus ẽ: ueniamq de preceritis petiit:
et emendationẽ de futuris reꝓmisit. Hȩ
iocirco dicimus: quatinus ꝑ hȩc quam pie
discretionis & discretȩ pietatis. in omnes
fuerit agnoscamꝰ. Galib studiis inten¬
debat. in istis dõ seruiebat: ꝑ hȩc bonis õi.

Expanded text:
ma habet pro sui mensura victum suum. ma habet pro sui mensura victum suum. Fortis anima delectatur et pascitur solido cibo, patientia scilicet in tribulationibus, non concupiscere aliena, percutienti unam maxillam praebere alteram, orare pro inimicis, odientes diligere, et multa in hunc modum. Fragilis autem et adhuc in Dei servitio tenera  al., tenere, lacte indiget, mansuetudine videlicet aliorum, benignitate, misericordia, hilari advocatione, charitativa supportatione, et pluribus hujusmodi. Si taliter vestris et fortibus bas auditis ingemuit dicens: Vere erravimus a veritate, et lux discretionis non luxit nobis. Et cadens in terram ante pedes ejus se peccasse, se reum esse confessus est, veniamque de praeteritis petiit, et emendationem de futuris repromisit. Haec idcirco diximus, quatenus per haec quam piae discretionis et discretae pietatis in omnes fuerit agnoscamus. 32. Talibus studiis intendebat, in istis Deo serviebat, per haec bonis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
res bonos uultis informare. ¶lidistiꝰ um
ti. solis ꝑcussionib imaginẽ speciosam
formasseꝰ Non puco. Quid tunc: Qua¬
tinus aptam formam ex lamina formet.
nunc eam suo instrum̃to lenit᷑ premit. &
ꝑcutit: nunc discreto leuamine lenius
leuat & format. Sic & uos si pueros ur̃oᷤ
cupitis ornatis morib eẽ.: necesse ẽ. ut
cum depressionib uerberum impenda-¬
tis eis paterne pietatis & mansuetudinis
leuamen atq subsidium. Aa hȩc abbas.
Quod leuamen: Quod subsidiũ:a
graues &s maturos mores illos constrin-¬
gere laboramꝰ. Cui ille. Bene quidem.
Et panis. & quisq solidus eybus utilis
ꝙ bonus ẽ. eo uti ualenti: uerũ subtra-¬
cto lacte ciba lactentẽ infantem inde ͧ
uidebis eum ex hoc magis strangulari.
quam recreari. Cur hoc: Dicere nolo:
qm̃ claret. Actamen hoc tenete. quia sic̃
fragile & forte corpus ꝓ sua qualitate ha¬
bet cybum suum ita fragilis & fortis ani¬

Expanded text:
res bonos vultis informare  al., minareres bonos vultis informare  al., minareti solis percussionibus imaginem speciosam formasse? Non puto. Quid tunc? Quatenus aptam formam ex lamina formet  al., aptet, nunc eam suo instrumento leniter premit et percutit, nunc discreto levamine lenius levat et format. Sic et vos si pueros vestros cupitis ornatis moribus esse, necesse est ut cum depressionibus verberum impendatis eis paternae pietatis et mansuetudinis levamen atque subsidium. Ad haec abbas: Quod levamen? quod subsidium? Ad graves et maturos moles illos constringere laboramus. Cui ille: Bene quidem. Et panis et quisque solidus utilis et bonus est, eo uti valenti. Verum subtracto lacte ciba inde lactentem infantem, et videbis eum magis ex hoc strangulari, quam recreari. Cur hoc? Dicere nolo, quoniam claret. Attamen hoc tenete, quia sicut fragile et forte corpus pro sua qualitate habet cibum suum; ita fragilis et fortis ani
Abbreviated transcription (Latin):
congerunt. fouent. nutͥunt: tantaq eas ui
nutriendo suffultiunt: ut omnia quȩ illa-¬
rum correctioni possent amminiculari.
obstinata mente subter fugiant. Vnde fit.
ut quia nichil amoris nichil pietatis. ni¬
chil beniuolentiȩ siue dulcedinis. circa se
boni postea fidem habeant: s omnia ur̃a
ex odio & inuidia contra se pr̃ocedere cre¬
dant. Contingitq modo miserabili. ut
sicut deinceps corpore crescunt. sic eis
odium. & suspicio omnis mali crescat: sem¬
ꝑ prom & incurui ad uitia. Cumq ad
nullum in uera fuerint caritate nutriti:
nullũ nisi depressis suꝑciliis oculoue ob¬
liquo ualent intueri. S ꝓpter dm̃ uellẽ¬
mͥ diceretis: quid cause sit quod eis tan¬
tum infesti estis. Donne homines. non¬
ne eiꝰdem naturȩ sunt cuiꝰ uos estis:
Uelletis ne uob̃ fieri quod illis fãcitis: si
quidem quod sunt uos essetis : S esto.
Solis eos ꝑcussionib & flagellis ad mo¬

Expanded text:
congerunt, fovent, nutriunt, tantaque eas in congerunt, fovent, nutriunt, tantaque eas in nutriendo suffulciunt  al., sufficiunt, ut omnia quae illarum correctioni possent adminiculari obstinata mente subterfugiant. Unde fit, ut quia nihil amoris, nihil pietatis, nihil benevolentiae, sive dulcedinis circa se t. in vobis boni postea fidem habeant, sed omnia vestra ex odio et invidia contra se procedere credant. Contingitque modo miserabili, ut sicut deinceps corpore crescunt, sic in eis odium et suspicio omnis mali crescat, semper proni et incurvi ad vitia. Cumque ad nullum fuerint in vera charitate nutriti, nullum nisi depressis superciliis, oculove obliquo valent intueri. 31. Sed propter Deum vellem diceretis mihi, quid causae sit quod eis tantum infesti estis? Nonne homines; nonne ejusdem naturae sunt cujus vos estis? Velletisne vobis fieri quod illis infertis  al., facitis? Si quidem quod sunt, vos essetis? Sed esto. Solis eos percussionibus et flagellis ad mo
Abbreviated transcription (Latin):
selmus: non cessatis inquit eos uerberare:
Et cũ adulti sunt quales st̃: Hebetes in¬
quit & bestiales. At ille. Quam bono omi¬
ne nutrimentũ ur̃m expendistis: de homi-¬
nib bestias nutustis. Et nos ait quid
possumꝰ inde: Modis omnib constringi-¬
mus eos ut ꝓficiant: & nichil proficimꝰ.
si plantam arboris in orto tuo plantares.
& mox illam ex omni parte ita concluderes.
ut ramos suos nullatenus extendere pos¬
set: cum eam post annos excluderes qua¬
lis arbor inde ꝓdiret: Profecto inutilis:
incurus ramis & ꝑplexis. Et hoc ex
cuiꝰ culpa procederet᷑:. nisi cua qui eam
immoderate conclusisti: Certe hoc faci¬
tis de pueris ur̃is. Plantati sunt ꝑ oblati¬
onem parentũ in orto ȩccłiȩ ut crescant.
fructificent dõ. Pos autẽ intancum. t̾rorib
minis. & uerberib undiq illos coartatis:
ut nulla penitus libertate sibi liceat po¬
tiri. Itaq indiscrete oppressi. prauas & spi

Expanded text:
selmus: Non cessatis, inquit, eos verberare? selmus: Non cessatis, inquit, eos verberare? Et cum adulti sunt, quales sunt? Hebetes, inquit, et bestiales. At ille: Quo bono omine nutrimentum vestrum expenditis, qui de hominibus bestias nutrivistis? Et nos, ait, quid possimus inde? Modis omnibus constringimus eos ut proficiant et nihil proficimus. si plantam arboris in horto tuo plantares, et mox illam omni ex parte ita concluderes, ut ramos suos nullatenus extendere posset, cum eam post annos excluderes, qualis arbor inde prodiret? Profecto initulis, incurvis ramis et perplexis. Et hoc ex cujus culpa procederet nisi tua, qui eam immoderate conclusisti? Certe hoc facitis de pueris vestris; plantati sunt per oblationem in horto Ecclesiae ut crescant et fruminis et verberibus undique illos coarctatis, ut nulla penitus liceat sibi libertate potiri. Itaque in
Abbreviated transcription (Latin):
rat uisiones intelligens secumq reuol¬
uens: eo magis unius horrorem fugere.
quo alterius amenitate studuit delecta¬
ri: Totum gͦ deinceps sese dedit in hoc.
nachicam firma ratione comp̃henderet.
derio suo. Quod quidem ut estimo aliqͣn¬
tum ꝑcipi poterit ex uerbis eius. quȩ ꝑ
uices huic opusculo indere rati sumus:
iuxta quod series gestȩ rei quam suscepi-¬
mus enarrare postulabit. Nec enim ui-
detur mͥ plenit̾ posse ꝑtingi. ad noticiam
institutionis uitȩ illius: si descriptis actib
eius quis uł qualis fuerit in sermone ta¬
ceatur. Quodam gͥ tempore. cum qui-¬
dam abbas qui ad modũ religiosus habe¬
batur. secũ de his quȩ monastice religioniᷤ
erant loqueretur. ac inter alia de pueris
in claustro nutritis uerba consereret adie¬
cit. Quid obseero fiet de istis: Puersi
sunt & incorrigibiles. Die & nocte non
cessamus eos uerberantes: & semꝑ fiunt
sibi ipsis deteriores. Ad quȩ miratus an-¬

Expanded text:
rat visiones intelligens, secumque revolrat visiones intelligens, secumque revolvens, eo magis unius horrorem fugere, quo alterius amoenitate studuit delectari. Totum ergo deinceps sese dedit in hoc, nachicam firma ratione comprehenderet, derio suo. Quod quidem, ut aestimo, aliquantum percipi poterit ex verbis ejus, quae per vices huic opusculo indere rati sumus, juxta quod series gestae rei quam suscepimus enarrare postulabit. Nec enim mihi videtur pleniter posse pertingi ad notitiam institutionis vitae illius, si descriptis actibus ejus quis vel qualis fuerit in sermone taceatur. 30. Quodam igitur tempore cum quidam abbas qui admodum religiosus habebatur, secum de his quae monasticae religionis erant loqueretur, ac inter alia de pueris in claustro nutritis verba consereret  al., conferret, adjecit: Quid, obsecro, fiet de istis? Perversi sunt et incorrigibiles, die ac nocte non cessamus eos verberantes, et semper fiunt sibi ipsis deteriores. Ad quae  al., quem miratus An
Abbreviated transcription (Latin):
rens mundi ẽ. quod uides: quo rapiunt᷑
& inuoluunt᷑ homines mundi. Et adie
tus: Respondit. Uolo. Duxit gͦ illũ qua¬
si inconseptum cuiusdam magni & ampli
claustri: & dixit ei. Circumspice. Asperit:¬
& ecce parietes claustri illius obducti eratt
argento purissimo & candidissimo. herba
quoq medie planitiei uirens erat. & ipsa
argentea mollis quidem: & ultra humanã
opinionem delectabilis. Hȩc more alteriꝰ
herbȩ sub his qui in ea pausabant lenit̃
flectebatur. & surgentib ipsis. & ipsa eri-¬
gebatur. Itaq locus ille erat amenus: et
precipua iocunditate repletus. Hunc ergo
ad inhabitandum sibi elegit anselmꝰ. Tc̃
ductor eius dixit ei. Eia uis uidere quid
sit etiam potentia uera: Ad quod cum
ille magno cordis affectu gestiret. & se
id quam maxime uelle responderet: ad
se subito reuersus. & uisionẽ. & uisioniᷤᷤ
demonstratorẽ. dolens ac gemebundus
pariter amisit. Quas autẽ quas uide¬

Expanded text:
rens mundi est quod vides, quo rapiuntur rens mundi est quod vides, quo rapiuntur et involvuntur homines mundi; et adjectus? Respondit: Volo. Duxit ergo illum quasi in conseptum cujusdam magni et ampli claustri, et dixit ei: Circumspice. Aspexit, et ecce parietes claustri illius obducti erant argento purissimo  al., omit. et candidissimo. Herba quoque mediae planitiei virens erat et ipsa argentea, mollis quidem et ultra humanam opinionem delectabilis. Haec  al., nec more alterius herbae sub his qui in ea pausabant, leniter flectebatur, et surgentibus ipsis, et ipsa erigebatur. Itaque locus ille totus erat amoenus, et praecipua jucunditate repletus; hunc ergo ad inhabitandum elegit sibi Anselmus. Tunc ductor ejus dixit ei: Eia! vis videre quid sit patientia vera? Ad quod cum ille magno cordis affectu gestiret, et se id quam maxime velle responderet, ad se subito reversus, et visionem, et visionis demonstratorem dolens ac gemebundus pariter amisit. Duas autem quas vide
Abbreviated transcription (Latin):
cum apparuerit gła eius. Inter hȩc cũ¬
iam dictis & scriptis suis mores sui in nu¬
lo discordarent: de totã suȩ m̃tis intention
in contemptũ mundi composuisset. & his.
solis quȩ dĩ erant. totum studium suũ infixis¬
set: contigit ut infirmitate correptuᷤ graui
stens. languore paulisꝑ sedato. extra se ꝑ m̃tis
exce sum raptus. uidit fluuium unũ rapi¬
dũ atq precipitem. in quẽ confluebant õĩ
nimis turbida & immunda: & omĩ spurci¬
tiarum sorde horrida. H apiebat gͥ in se quic¬
quid attingere poterat: & deuoluebat tam
uiros quã mulieres. diuites & inopes simul.
Quod cũ anselmus uidisset. & tam obscenã
reuolutionẽ illorum miseratus unde uiue¬
rent. aut unde sitim suam refocillarent.
qui sic ferebant᷑ inquireretꝰ accepissetq re-¬
sponsum. eos ea qua trahebant᷑ aqua uiue-
ipso hominũ pudore se ferret: a hȩc
ille qui comitabatur. ne mireris ait. Tor¬

Expanded text:
cum apparuerit gloria ejus. CAPUT IV. cum apparuerit gloria ejus. CAPUT IV. jam et dictis et scriptis suis mores sui in nullo discordarent, totam suae mentis intentionem in contemptum mundi composuisset, et his solis quae Dei erant totum studium suum infixisset, contigit ut infirmitate correptus gravitstens, languore paulisper sedato, extra se per mentis excessum raptus vidit fluvium unum rapidum atque praecipitem, in quem confluebant omniumnimis turbida et immunda, et omni spurcitiarum sorde horrida. Rapiebat igitur in se quidquid attingere poterat, et devolvebat tam viros quam mulieres, divites et inopes simul. Quod cum Anselmus vidisset, et tam obscenam revolutionem illorum miseratus unde viverent, aut unde sitim suam refocillarent qui sic ferebantur, inquireret; accepissetque responsum, eos ea qua trahebantur aqua viveripso hominum pudore se ferret? Ad hoc ille qui comitabatur eum: Ne mireris, ait; tor
Abbreviated transcription (Latin):
putes carissime hȩc me dicere iccirco.
quod suspicer te aliqua mentis inqͥetu-
aliquam ammonitionẽ tͥ scribere. nescio
quid potius moneã. quã cauere hoc sub
speciȩ rectȩ uoluntatis: quod scio noui¬
tiis quibdam solere subriꝑe. Quappt̃
amice mi. & fr̃ dilectissime. consulit. monet.
precatur te tuus dilectus dilector totis cor¬
dis uiscerib: ut totis uirib quieti mentis
studeas: sine qua nulli licet callidi hostis
insidias circumspicere. uł semitas uirtutũ
angustissimas ꝓspicere. Ia hanc uͦ mona-¬
chus qui in monasterio conuersatur ꝑtin-¬
gere nullatenus ualet. sine constantia &
mansuetudine: quȩ mansuetudo indissolu-¬
bilis comes ẽ patientiȩ: & nisi monasterii
sui instituta quȩ diuinis non ꝓhibencur
mandatis. etiam si rationẽ eoꝵ ñ ꝑuiderit.
ut religiosa studuerit obseruare. Uale &
siuis. ut non moueant᷑ uestigia tua: ut in
iusticia appareas conspectu dĩ: & satieris

Expanded text:
putes, charissime, haec me dicere idcirco putes, charissime, haec me dicere idcirco quod suspicer te aliqua mentis inquietudaliquam admonitionem tibi scribere, nescio quid potius moneam, quam cavere hoc sub specie rectae voluntatis, quod scio novitiis quibusdam solere subrepere. Quapropter, amice mi et frater dilectissime, consulit, monet, precatur te tuus dilectus dilector totis cordis visceribus, ut totis viribus quieti mentis studeas, sine qua nulli licet callidi hostis insidias circumspicere vel semitas virtutum angustissimas prospicere. Ad hanc vero monachus qui in monasterio conversatur, pertingere nullatenus valet sine constantia et mansuetudine, quae mansuetudo indissolubilis comes est patientiae; et nisi monasterii sui instituta, quae divinis non prohibentur mandatis, etiamsi rationem eorum non perviderit, ut religiosa studuerit observare. Vale, esuis, ut non moveantur vestigia tua, ut in justitia appa eas in conspectu Domini, et satieris
Abbreviated transcription (Latin):
tenere. Seu uͦ miscdiam. seu iudiciũ erga
se in illis quȩ ñ habet. & optat ꝑsentiat:
lecus ex his que accepit largitati suꝑnȩ
gr̃as dignas ꝑsoluat. Et quia ad qualem¬
cũq porcũ de ꝓcellosis mundi curbinibus
potuit ꝑtingere:. caueat in portus tranqͥl¬
litatẽ. uentum leuitatis. & impacientiȩ
turbinẽ inducere: quatinus mens constan-¬
tia & mansuetudine tutantib quieta di-¬
uini timoris sollicitudine & amoris dele¬
ctatione sit uacua. Nam timor ꝑ sollicitu-¬
dinem custodit: amor uero ꝑ delectationẽ
ꝑficit. Scio quia hȩc maiorem aut
scͥbendi aut collo qͦndi exigunt amplitu-¬
dinẽ: ut plenius intelligatur. quib scili¬
cet dolis antiquus serpens ignarum
monachum in hoc genere temptationiᷤᷤ
illaqueet: & econtra quib racionib pru-
dissoluat. & annichilet. S qm̃ iam bre¬
uitatẽ quam exigit epła excessi. & totũ
quod hinc dixi aut dicendũ fuit ad custo¬

Expanded text:
tenere. Seu vero misericordiam seu judicium erga tenere. Seu vero misericordiam seu judicium erga se in illis, quae non habet et optat, persentiat; laetus ex his quae accepit, largitati supernae gratias dignas persolvat. Et quia ad qualemcunque portum de procellosis mundi turbinibus potuit pertingere, caveat in portus tranquillitatem ventum levitatis et impatientiae turbinem inducere: quatenus mens constantia et mansuetudine tutantibus quieta, divini timoris sollicitudine et amoris delectatione sit vacua. Nam timor per sollicitudinem custodit, amor vero per delectationem perficit. Scio quia haec majorem aut scribendi aut colloquendi exigunt amplitudinem, ut plenius intelligatur quibus, scilicet, dolis antiquumonachum in hoc genere tentationis illaqueet, et contra quibus rationibus prudedissolvat et annihilet: sed quoniam jam brevitatem quam exigit epistola excessi, et totum quod hinc dixi, aut dicendum fuit, ad custo
Abbreviated transcription (Latin):
ad sola pię uitȩ exercitia exquirenda sedu-¬
lo uacet. Quod si sibi uidetur. maiora que¬
dam ac utiliora sp̃uali feruore appetere. ꝗͣ
illi p̾̃sentis monasterii institutionib liceat:
estimet aut se falli. siue preferendo paria
se posse quod ñ possit: aut certe credat se ñ
meruisse quod desiderat. Quod si fallit᷑:
agat gr̃as diuinȩ miscdiȩ qua ab errore
suo defenditur. ne sine emolum̃to. aut eti¬
am cũ iactura locum uł uitȩ ordinẽ mu-¬
tando. indonstantiȩ leuitatisq frcistra cri-¬
men subeat: aut maiora suis uirib exꝑi¬
endo. fatigatus deterius in pͥora aut etiã
in peiora priorib deficiat. Si autẽ uere
meliora illis quȩ in promptu sunt ñdum
meritꝰ optat. patient᷑ toleret diuinũ iudi-¬
cium. quod ulli inuitus ñ denegat: ne
ꝑ impatientiã iudicem iustũ exasꝑans. me¬
reatur quod ñ habet ñ acciꝑe. &. quod ac¬
cepit amittere: aut quia ñ amat mutilit᷑

Expanded text:
ad sola piae vitae exercitia exquirenda seduad sola piae vitae exercitia exquirenda sedulo vacet. 28. Quod si sibi videtur majora quaedam ac utiliora spirituali fervore appetere, quam illi praesentis monasterii institutionibus liceat, aestimet aut se falli sive praeferendo paria se posse quod non possit, aut certe credat se non meruisse quod desiderat. Quod si fallitur, agat gratias divinae misericordiae, qua ab errore suo defenditur, ne sine emolumam cum jactura, locum vel vitae ordinem mutando, inconstantiae levitatisque frustra crimen subeat, aut majora suis viribus experiendo fatigatus deterius in priora, aut etiam in pejora prioribus deficiat. Si autem vere meliora illis, quae in promptu sunt, nondum meritus optat, patienter toleret divinum judicium, quod ulli aliquid injuste non denegat, ne per impatientiam judicem justum exasperans, mereatur quod non habet non accipere, et quod accepit amittere, aut quod non amat, inutiliter
Abbreviated transcription (Latin):
cutitur: nusquã amoris stabilitus radicib ad
omne utile exercitium langueseit: & nulla
bonoꝵ oꝑum ubertate ditescit. Cumq se
nequaquam ad bonũ. s in malũ profic̾e̾.
si forte hoc recogitat ꝑpendit: omnẽ suȩ mi-¬
seriȩ causam. ñ suis. s aliorum morib inru-¬
stus intendit̾. atq inde se magis ad odi-¬
um eorum int̾ quos conuersatur infelicit᷑
accendit. Quapropt̾ quicũq cenobita¬
rum forte ꝓpositum aggreditur. expedit
ei. ut in quocũq monast̾io professus fuerit.
nisi tale fuerit. ut ibi malũ inuitus facere
cogatur. tota m̃tis indentione amoris radi-¬
cib ibi radicari studeat: atq alioꝵ mores
aut loci consuetudines. si contra diuina p̃¬
cepta non sunt. etiam si inutiles uideantur
dnudicare refugiat. Gaudeat se iam tandẽ
inuenisse. ubi se non inuitũ. s uoluntariũ
tota uita mansurũ. onini transinigrandi
sollicitudine propulsa deliberet: ut quietus

Expanded text:
cutitur, nusquam amoris stabilitus radicibus ad cutitur, nusquam amoris stabilitus radicibus ad omne utile exercitium languescit, et nulla bonorum operum ubertate ditescit. Cumque se nequaquam ad bonum, sed in malum proficere, si forte hoc recogitat, perpendit; omrem suae miseriae causam non suis, sed aliorum moribus injustus intendit; atque inde se magis ad odium eorum, inter quos conversatur, infeliciter accendit. Quapropter quicunque coenobitarum forte propositum aggreditur, expedit ei ut in quocunque monasterio professus fuerit, nisi tale fuerit ut ibi malum facere invitus cogatur, tota mentis intentione amoris radicibus ibi radicare studeat, atque aliorum mores aut loci consuetudines, si contra divina praecepta non sunt, etiamsi inutiles videantur, dijudicare refugiat. Gaudeat se jam tandem invenisse ubi se non invitum, sed voluntarium tota vita mansurum, omni transmigrandi sollicitudine propulsa, deliberet: ut quietus
Abbreviated transcription (Latin):
talib aut int̾ tales. aut in eo loco incepit. il¬
lum stultum nimis imprudentẽq multimo¬
dis uersutiis arguere non cessat: ut dum illi
ꝑsuadet incepto dĩ beneficio ingratũ existe-¬
re. iusto iudicio nec ad meliora ꝓficiat. nec
stat. Quippe dũ incessant̃ laboriosis cogita¬
tionib de mutando. aut si mutari ñ ualet
saltem de imꝓbando initio meditat᷑: numꝗͣ
ad finem ꝑfectionis tendere conatur. Nam
qm̃ illi fundamentũ quod posuit displicet:
nullatenus illi structuram bonȩ uite suꝑ edi-¬
ficare libet. Unde fit ut quẽ admodũ
arbuscula si sepe transplantetur. aut nuꝑ
plantata in eodem loco crebra conuulsione
inquietetur: nequaquam radicare ualens ari¬
ditatẽ cito attrahit. nec ad aliquam fructus
fertilitatẽ ꝓuenit: sic infelix monachus si se¬
pius de loco ad locum ꝓprio appetitu mutat᷑.
aut in uno ꝑmanens frequent eius odio con¬

Expanded text:
talibus, aut inter tales, aut in eo loco incoepit, iltalibus, aut inter tales, aut in eo loco incoepit, illum stultum nimis, imprudentemque multis modis versutiis arguere non cessat, ut dum illi persuadet incepto Dei beneficio ingratum existere, justo judicio nec ad meliora proficiat; nec stat. Quippe dum incessanter laboriosis cogitationibus de mutando, aut si mutari non valet, saltem de improbando initio meditatur, nunquam ad finem perfectionis tendere conatur. Nam quoniam illi fundamentum quod posuit displicet, nullatenus illi structuram bonae vitae superaedificare libet. Unde fit ut quemadmodum arbuscula si saepe transplantetur al. transportetur, aut nuper plantata in eodem loco crebra convulsione al., conversione inquietetur, nequaquam radicare valens, ariditatem cito attrahit, nec ad aliquam fructus fertilitatem pervenit; sic infelix monachus, si saepius de loco ad locum proprio appetitu mutatur, aut in uno permanens frequenter ejus odio con
Abbreviated transcription (Latin):
plures epłas. ꝑ eas nonnullis ea quȩ scđ̃m
mandans: & nonnullis consiliũ de negocio
suo querentib pro ratione respondens. Et
quidem de his. quȩ diuersȩ causȩ scribi co¬
gebant: m̃tionem facere suꝑsedemꝰ. Quid
autẽ consilii euidam lanzoni nouiterapud
cluniacum facto monacho ꝑ unam manda¬
uerit huic oꝑi inserere curaui: quatmꝰ i
hac una cognoscatur: quid de aliis ꝑpenda¬
tur. Seribit itaq int̾ alia sic. Ingressꝰ
es carissime ꝓfessusq xp̃i miliciam: in qua
non solum aꝑte obsistentis hostis iuolentia
ẽ ꝓpellenda̾. s & quasi consulentis astutia
cauenda. Sepe namq dum tyronem xp̃i.
uulnere male uoluntatis aꝑte maliuolus
non ualet ꝑimere: sitientẽ eum poculo ue
extinguere. Nam cum monachum nequit
obruere uitȩ quam ꝓfessus ẽ odio: nititur
eum conuersationis in qua ẽ subruere fasti¬
dio. Et licet illi monachium ꝓpositum te¬
nendum quasi concedat. tamen quia hoc sub

Expanded text:
plures epistolas, per eas nonnullis ea, quae secundum plures epistolas, per eas nonnullis ea, quae secundum mandans, et nonnullis consilium de negotio suo quaerentibus, pro ratione respondens. Et quidem de his quae diversae causae scribi cogebant, mentionem facere supersedemus. Quid autem consilii cuidam Lanzoni, noviter apud Cluniacum facto monacho, per unam mandaverit, huic operi inserere curavi, quatenus in hac una cognoscatur quid de aliis perpendatur. Scripsit itaque inter alia sic: Ingressus es, charissime, professusque Christi militiam; in qua non solum aperte obsistentis hostis violentia est propellenda, sed et quasi consulentis astutia cavenda. Saepe namque dum tironem Christi vulnere malae voluntatis aperte malevolus non valet perimere, sitientem eum al., tameexstinguere. Nam cum monachum nequit obruere, vitae quam professus est odio, nititur eum conversationis in qua est subruere fastidio. Et licet illi monachicum propositum tenendum quasi concedat, tamen quia hoc sub
Abbreviated transcription (Latin):
Adunat ipse ceram : & licet uix scripturam
recuꝑat. Uerens autẽ nequa in curia pe-¬
nitus ꝑditum eat. eam in nomine dñi ꝑga¬
meno iubet tradi. Composuit gͦ inde uo-¬
lumen paruulũ. s sententiarum ac subti-¬
lissime contemplationis pondere magnũ:
quod ꝓlogion nominauit. Alloquitur
etenim in eo oꝑe.aut se ipsum aut dm̃.
Quod opus cum in manus cuiꝰdam ue¬
nisset & is in quadam ipsius operis ar-¬
gumentatione non parum offendisset: ra-
fini eiusdem oꝑis scriptũ apposuit. Qͦd
cum sibi a quodam amico suo transmissum
anselmus considerasset. gauisus ẽ: & repre-¬
hensori suo gr̃as agens. suam ad hoc respõ¬
sionem edidit: eamq libello sibi directo sub-¬
scͥptam. sub uno ei qui miserat amico remi¬
sit. hoc ab eo. & ab aliis qui libellũ illum ha¬
bere dignant᷑. petiturũ iri desiderans: qua-
prehensio. & rep̾hensioni sua responsio sub¬
scribatur.Inter hec scripsit etiam quã¬

Expanded text:
adunat ipse ceram, et, licet vix, scripturam adunat ipse ceram, et, licet vix, scripturam recuperat. Veritus autem ne qua incuria penitus perditum eat, eam in nomine Domini pergameno jubet tradi. Composuit ergo inde volumen parvulum, sed sententiarum ac subtilissimae contemplationis pondere magnum, quod Prostagion nominavit. Alloquitur etenim in eo opere aut seipsum, aut Deum. Quod opus, cum in manus cujusdam venisset, et is in quamdam ipsius operis argumentationem non parum offendisset, ratufini ejusdem operis scriptum apposuit. Quod cum sibi a quodam amico suo transmissum Anselmus considerasset, gavisus est; et reprehensori suo gratias agens, suam ad hoc responsionem edidit, eamque libello sibi directo subscriptam sub uno ei qui miserat amico remisit. Hoc ab eo et ab aliis, qui libellum illum habere dignantur petitum iri desiderans, quateprehensio; et reprehensioni sua responsio subscribatur. 27. Inter haec scripsit etiam quam