comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
anima racionalis ẽ. mortali atq terreno. utens corpore.
Partun ergo corpori. partĩ uero animȩ hominis bene¬
facit qui ꝓximũ diligit. Ad corpus qđ ꝑtin& medicin
inataẽ. Ad animã aut̃ disciplina
Sed medi¬
cinã nunc uoco quic qiđ̃ omĩno corporis ł intuet᷑ ł instau¬
rat salutẽ. Ad hanc itaq ꝑtinent. Non ea tantũ quȩ ars
eoꝵ exhib& quiꝓprie medici nominant᷑. sed etiã cib & potꝰ.
tegm̃ & tectũ. Defensio deniq omis atq munitio. quanr
corpus aduersus etiã externos ictus casusq seruat᷑
Nã & fames & sitis. & frigus & estus & quic qiđ extrinsecus
grauit̃ infligit᷑ salutẽ unde nunc agit᷑ manere ñ si nunt
uare illa ꝯm̃a quib: huiuscemodi. malis in cõmodis ue
resistit᷑ Quiofficiose atq humilit̃ p̃bent misericor¬
desuocant᷑ . &iã si sapientes usq ad eo sunt ut iamillo
animi dolore turbent᷑. Nã quis ignor& ex eo appellatã ẽẽ

Expanded text:
anima rationalis est mortali atque terreno utens corpore. anima rationalis est mortali atque terreno utens corpore. Partim ergo corpori, partim vero animae hominis benefacit qui proximum diligit. Ad corpus quod pertinet, medicina nominata est; ad animam autem, disciplina. Sed medicinam nunc voco, quidquid omnino corporis vel tuetur vel instaurat salutem. Ad hanc itaque pertinent, non ea tantum quae ars eorum exhibet, qui proprie medici nominantur; sed etiam cibus et porus, tegmen et tectum, defensio denique omnis atque munitio, qua nostrum corpus adversus etiam externos ictus casusque servatur: nam et fames, et sitis, et frigus, et aestus, et quidquid extrinsecus graviter infligitur, salutem, de qua nunc agitur, manere non sinunt. 53. Quare illa omnia, quibus hujuscemodi malis incommodisve resistitur, qui officiose atque humaniter praebent, misericordes vocantur, etiamsi sapientes usque adeo sint, ut jam nullo animi dolore turbentur. Nam quis ignoret ex eo appellatam esse
Abbreviated transcription (Latin):
diligimus ꝓximum. ut qm̃ dilectio ꝓximimalũ non opera¬
tur. hinc ad illud acendamꝰ quod dictũ est. Scimus qm̃
diligentibus dm̃ om̃a cooperant᷑ inbonum Sed nescio
quomodo aut parit̃ ista in plenitudinẽ ꝑfectionemq con¬
surgunt. aut inchoatur prius dĩ amor. & prius ꝑficitus
ꝓximi. Ad incipiendum enim citius nos fortasse in
se diuina caritas rapit. sed facilius minora ꝑficimus
Quoquomꝰ aut̃ sese res habeat. illud maxime feten¬
dũ ẽ ne se quisq credat c̃tempto ꝓximo. addm̃ quẽ dili¬
git ẽẽ uenturũ. Atq utinã ut facile ẽ bene instituto &
benigno diligere ꝓxcimũ. ita facile ẽẽt uel c̃sulere uel
nihil nocere. Non enĩ adhȩc satis. ẽ uoluntas bona. sed
opus magna quadã rationẽ atq prudentia qua nemo
uti potest. nisi ds̃ ille fons omniũ bonoꝵ id tribuerit
De quare quantũ arbitror difficillima teptauimꝰ dicere.
ꝓsuscepto opere pauca quȩ dã. spẽ totã constituentes in eo

Expanded text:
diligimus proximum; ut quoniam dilectio proximi malum non operatur, hinc ad illud ascendamus quod dictum est, Scimus quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum . 51. Sed nescio quomodo aut pariter ista in plenitudinem perfectionemqsurgunt, aut inchoatur prius Dei amor, et prius perficitur proximi. Ad incipiendum enim citius nos fortasse in se divina charitas rapit, sed facilius minora perficimus. Quoquo modo autem res se habeat, illud maxime tenendum est, ne se quisquam credat, contempto proximo, ad beatigit esse venturum. Atque utinam, ut facile est bene instituto et benigno diligere proximum, ita facile esset vel consulere, vel nihil nocere. Non enim ad haec satis est voluntas bona, sed opus est magna quadam ratione atque prudentia, qua nemo uti potest, nisi Deus ille fons omnium bonorum id tribuerit. De qua re, quantum arbitror, difficillima, tentabimus dicere pro suscepto opere pauca quaedam, spem totam constituentes in eo
Abbreviated transcription (Latin):
mñia ꝓ prus locis & tẽporib gessit saluator ut enĩ om̃ia se nutu patriᷤ
recte condidisse doceret. Tunc uoluit passione sua mundũ redimere
& reformare. quando eũ ie creauerat id est in eqͥnoctio unũ mund̃
in itiũ cepit. & dies suꝑ noctẽ in crescere. In regno itaq agens ro-¬
mano non nisi octauo. Balendas aprilis pati debuit. quando arqui¬
noctiũ habent romani. E unc enĩ utiq primũ hȩc pras mundi illu¬
minata ẽ. & exeo dies coepit crementũ accipere. Ideoq & passione
saluatoris tunc atenebris adlucẽ ꝑducta ẽ. Nulla itaq uitu¬
⁊peratio
autoris potes uideri. quando lapsã treaturã tunt reformauit quando &
fecerit. Nec enĩ reprȩhendi potestꝰ rei lapsȩ in itiũ creationis. cũ ad idredeas
instauratio. ładẽ enĩ die uoluit ee renouationis gaudiũ. qͦ fuerat &

Expanded text:
mnia propriis locis et temporibus gessit saluator. ut enim omnia se nutu patris recte condidisse doceret, tunc uoluit passione sua mundum redimere et reformare, quando eum et creauerat, id est in aequinoctio, unde mundus initium cepit et dies super noctem increscere. in regno itaqmano, nonnisi octavo calendas aprilis pati debuit, quando aequinoctium habent Romani. Tunc enim utique primum haec pars mundi illuminata est, et ex eo dies coepit crementum accipere. Ideoque et passione Salvatoris tunc a tenebris ad lucem perducta est. Nulla itaque vituperatio auctoris poterit uideri, quando lapsam creaturam tunc reformauit, quando et fecerat. nec enim reprehendi poterit rei lapsae initium creationis, cum ad id redeat instaurat
Abbreviated transcription (Latin):
tanti spatii magnitudinẽ habet. quanti corpus. ẽ. curubiq
illa sentit cũ tangitur : M. Age uero aggrediamur qđ uis.
sed multo te mͥ attentiore opus. ẽ. quã fortasse existimas
eẽ debere. Quare facito utquã maxime adsis & respondeas
mͥ. quidnã tibi uideatur. eẽ. iste sensus quo anima ꝑ corpus
utitur Nam ipse iam nomine ꝓpͥo sensus dicitur. D. Sensus
eẽ. quinq audire soleo. Uidendi. audiendi. olfaciendi. gustandi.
atq tangendi. Plus quid respondeam nescio. M. Parti o ista
uetustissima .ẽ. & fert in contionib cęlebrata. Uellem autẽ
diffiniri mihi abste. quid sit ipse sensus. ut eadẽ diffinitione
om̃a illa includerent᷑: neq aliud quicquã qđ sensus non cẽt.
in ea intellegeret. Sed si id ñ potes. ñ urgeo. Illud enĩ qđ

Expanded text:
tanti spatii magnitudinem habet quanti corpus est, ubique tanti spatii magnitudinem habet quanti corpus est, ubique illius sentit cum tangitur? CAPUsed multo te mihi attentiore opus est, quam te fortasse existimas esse debere. Quare facito ut quam maxime adsis, ac respondeas mihi, quidnam tibi videatur iste esse sensus quo anima per corpus utitur: nam ipse jam nomine proprio sensus dicitur. E. Sensus esse quinque audire soleo, videndi, audiendi, olfaciendi, gustandi atque tangendi: plus quid respondeam nescio. A. Partitio ista vetustissima est, et fere in concionibus celebrata. Vellem autem definiri mihi abs te, quid sit ipse sensus, ut eadem definitione omnia illa includerentur, neque aliud quidquam quod sensus non esset, in ea intelligeretur: sed si id non potest, nihil urgeo. Illud enim q
Abbreviated transcription (Latin):
mitur aũ insenecta. demitur in labore studioꝵ. atq his tẽporibus
doctrinȩ aggerari atq extrui solent. neq ullomͦ eodẽ temprẽ
simul augeri quicquã & minui potest. Nullũ igit̾ crescentis
animȩ argum̃tũ .ẽ. uires inmaiore actate maiores. multa
alia dici possunt. Sed si tibi iamsatis ꝑsuasũ . ẽ. modũ ad hibeo
ut ad alia transeamꝰ. D. Mihi uͦ satis ꝑsuasũ ẽ. maiores ui¬
res ñ ex eo eẽ qđ anima creuerit. Nam ut alia omittã quȩ
abste sub tliter dicta sunt. insania & morbo corporis animã
crescere. cũ ipsum corpus minuat᷑. ne ipse quidẽ freneticus
dixerit. cuius uires multo ampliores quã sano eẽ solent nemo
nescit Vnde mihi maxime uidetur in neruis. eẽ. omẽ qđ mira¬
mur. cũ preter spem uires in quopiã reperiunt᷑. Qua re
oro aggredere iam illud cui totus intendo. Cur anima si non

Expanded text:
mitur autem in senecta, demitur in labore studiorum; atque his temporibus mitur autem in senecta, demitur in labore studiorum; atque his temporibus doctrinae aggerari atque exstrui solent; neque ullo modo eodem tempore simul augeri quidquam et minui potest. Nullum igitur crescentis animae argumentum est, vires in majori aetate majores. Multa alia dici possunt; sed si jam tibi satisfactum est, modum adhibeo, ut ad alia transeamus. E. Mihi vero satis persuasum est, majores vires non ex eo esse quod anima creverit: nam, ut alia omittam quae abs te subtiliter dicta sunt, insania et morbo corporis animam crescere, cum ipsum corpus minuatur, ne ipse quidem phreneticus dixerit, cui vires multo ampliores, quam sano esse solent, nemo nescit. Unde mihi maxime videtur in nervis esse omne quod miramur, cum praeter spem vires in quopiam reperiuntur: quare, oro, aggredere jam illud cui totus intendo: cur anima, si non
Abbreviated transcription (Latin):
Quis ẽ. qͥ cũ haec omã quȩ desunt. contulisse annos uidert
uiresq ꝑ eos datas cognouerit. creuisse animã quȩ his indies
ampliorib utatur recte ac prudenter existimet: Potest enĩ
iste si ab aliqͦ iuuene quẽ udamine int̾posito ñ conspiciat
paruos acleues calamos laxo arcu quantũ potest iaculatos
uiderit ñ longe ire. moxq recidere. ac postpaululũ sagit¬
tas iam ferro graues pennulis uegetatas neruo intentissi mo
emissas cęlũ remotissimũ petere. fides que facta fuerit pari
conatu hominis utrũq ec̃ factũ. creuisse illũ tantillo tẽpre
atq auctũ uirib arbitrari. Quo quid ꝑdici potest ꝑuersius.
Deindesi anima crescit. uide quã sit inscitũ increm̃ta eiꝰ de ui¬
ribus corporis credere. de copia doctrinarũ ñ crederẽ. cũ illis
solũ accõmodet nutũ hoc pͥossideat. At si animam crescere
putamus cũ additur uiribus. minui putanda .ẽ. cũ demitur. De¬

Expanded text:
quis est qui cum haec omnia quae desunt, contulisse annos viderit, viresque per eos datas cognoverit; crevisse animam, quae his in dies amplioribus utatur, recte ac prudenter existimet? Potest enim iste, si ab aliquo juvene, quem velamine interposito non conspiciat, parvos ac leves calamos, laxo arcu quantum potest jaculatos, viderit non longe ire, moxque recidere; ac post paululum sagittas jam ferro graves, pennulis vegetas, nervo intentissimo emissas, coelum remotissimum petere; fidesque facta fuerit, pari conatu hominis utrumque esse factum; crevisse illum tantillo tempore, atque auctum viribus arbitrari. Quo quid dici potest perversius? 40. Deinde anima si crescit, vide quam sit inscitum, incrementa ejus de viribus corporis credere; de copia doctrinarum non credere; cum illis solum accommodet nutum, hoc sola possideat. At si crescere animam putamus, cum additur viribus; minui putanda est, cum demitur. De
Abbreviated transcription (Latin):
sed cõmune. In quocunq enĩ opera diaboli fuerint inuenta. sine dubio
diabolus appelland̃ ẽ. Operis enĩ nom̃ est ñ nature. Itaq hoc in loco
patrẽ iudeoꝵ cain significat. cuiꝰ imitatores uolentes r̾e̾ saluarem
ritate ñ stetisse. Ab ipso aut̃ forma data ẽ fratricidiũ istũ ipsũ dic̃
cũ loqͥt᷑ mendatiũ de suis ꝓpriis loqͥt᷑. ut ostenderet unũ quenq
non nisi ꝓpria uoluntate peccare. Sed quia imitator diaboli ẽ
ad iecit quia m̃dax ẽ sicut & patͣ eiꝰ. hinc enĩ ut primũ hominẽ
morte condãnar&. si mulauit se niscisse qͥđ p̃ceptũ fuiss& adõ.
Similit᷑ & cami in terrogatꝰ adõ finxit se nescire ubi r̾e̾t. frat̃ suus
abel. quẽ occiderat. Hoc gͦ in loco diabolũ cam eẽ diꝙͣ. patrẽ
ẽ. Sed diabolus ille qͥ & sathanas patre in malicia sua nullũ
hab&. Ipse enĩ solus in malo actor ẽ. Prior enĩ ipse peccaũ.
ac phoc qui cunq imitati illũ fuerint. filii eiꝰ dicunt᷑ & ille pat̾ eor Ecrñ

Expanded text:
sed commune. in quocumque enim opera diaboli fuerint inuenta, sine dubio diabolus appellandus est. operis enim nomen est, non naturae. itaque hoc in loco patrem Iudaeorum Cain significat, cuius imitatores uolentes esse saluatorem autem forma data est fratricidii. istum ipsum dicit, cum loquitur mendacium, de suis propriis loqui, ut ostenderet unum quemque non nisi propria uoluntate peccare. sed quia imitator diaboli est, adiecit: quia mendax eat, sicut et pater eius. hic enim ut primum hominem morte condemnaret, simulauit se nescisse quid praeceptum fuisset a deo. similiter et Cain interrogatus finxit se nescire, ubi esset frater suus Abel, quem occiderat. hoc ergo in loco diabolum Cain esse dixit, patrest. sed diabolus ille, qui et satanas, patrem in malitia sua nullum habet; ipse enim sibi in malo auctor est. prior enim ipse peccauit, ac per hoc quicumque imitati illum fuerint filii eius dicentur, et ille pater eorum. etenim
Abbreviated transcription (Latin):
occides. Eeroiũ non fornicaberis. Quartũ. Non furaberis. Quintũ ñ falsũ testi
moni ũ dices. Sextũ ñ concupisces quic quã ꝓximi tui. Et alia hȩc in scda ta¬
bula scripta ꝓbat apłs paulus dicens. Honora patrẽ & matr̃e qd ẽ mandatũ
primũ in ꝓmissione. Quo modo r̾et primũ nisi in scđã tabula ab ipso coepissa:
In ꝓmissionẽ aut̃ idõ dix̃ qͥstatĩ sul iecit ut sis longeuus suꝑ terrã & bene
sit tibi. Nȩx ẽ ꝓmissio facta iis qͥ mandatũ custodiunt. Itaq habrs & man
data distincta & numerũ eoꝵ consũ matũ. & quȩ et quanta in singulis
tabulis scripta sunt.¬
in sodomissimul cum patribus cremati sunt.

Expanded text:
occides; tertium: non foccides; tertium: non fmonium dices: sextum, Non concupisces quidquam proximi tui . Haec in secunda tabula scripta probat apostolus Paulus, dicens, Honora patrem et matrem, quod est mandatum primum in promissione . Quomodo enim esset primum, nisi in secunda tabula ab ipso coepisset? In promissione autem ideo dicit, quia statim subjecit, Ut sis longaevus super terram, et bene sit tibi. Haec est promissio facta iis qui mandata cusdata distincta et numerum eorum consummatum et quae et quanta in singulis tabulis scripta sunt.in Sodomis simul cum parentibus cremati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
In t̃rogo uos & ego. unũ uerbũ respondete mͥ. Baptismũ iobannis unde erat
ecȩlo an exominib Esunc sensũ uerbũ appellauit siłli modo & in auabus
tabulis decẽ urrba scripta dicunt᷑ quȩ decẽ sensus sunt. Deniq dic̃ ñ sint t
dii alieni pyȩt̃me. primũ uerbũ hoc ẽ &esubiecit. Non facies tͥ ullã similitu¬
dinẽ quȩ sunt incelo suisũ. & in terra deorsũ. neq: in aquaquȩ ẽ sub t̃ram.
Deinde adiecit t̾rio. ñ sumes nom̃ dñi dĩ tui iuacuo. Non enĩ mundauit
dñs qͥ sumit nomen eiꝰ inuanũ. hoc ẽ ñ inm̃datio nomen dñi dĩ tui assumes
ut ꝑ uires illud. de hinc quarto loco diẽ. sabbatũ dñi dĩ tui seruabis & non
facies in illo ullũ opusseruile. ł ec quatuor uerba sunt de decẽ. Ista ad dñm
ꝓprie ꝑtinent. hȩc sunt in prima tabula scripta. Drinde in secunda tabula
hȩc continent᷑. Primũ uerbũ ẽ honora patrẽ tuũ & matr̃e. Serundũ. Hon

Expanded text:
baptismum Iohannis unde erat, « caelo an ex hominibus? hunc sensum uerbum> appellauit. simili modo et in duabus tabulis decem uerba scripta dicuntur, qui decem sensus sunt. denique dicit: nou sint tibi dii alii praeter me — primum uerbum hoc est — et subiecit: non facies tibi ullam similitudinem, quae sunt in caelo sursum et in terra deorsum, neque in aqua quae est sub terra. deinde adiecit tertio: non sumes nomen domini dei tui in uacuo; non enim mundabit dominus, qui sumit nomen eius in uanum, hoc est non in mendacio nomen domini dei tui adsumes, ut perieres per illud\\ dehinc quarto loco dicit: sabbata domini dei tui seruabis et non facies in illo ullum opus seruile. haec quattuor uerba sunt de decem; ista ad dominum proprie pertinent; haec sunt in prima tabula scripta. Deinde in secunda tabula haec continentur: primum uerbum est: honora patrem tuum et matrem; secundum: non
Abbreviated transcription (Latin):
N Recte dicis Sed nonne tibitale aliqiđ uidet᷑ etiã illud
unde linea ducit᷑ & si figura nondũ sit ciuĩ mediũ intelli¬
gamꝰ. illud enĩ dico lineȩ principiũ aquo incipit longitu¬
do qđ uolo sineulla longitudine intellegas. Nã silongitu¬
dinẽ intellegis nequaquã ꝓfecto intellegis unde ipsa incipit
longitudo D. Tale om̃ino m. hoc gͦ qđ iã intellege¬
re uideo potentissimũ om̃i ũ quȩ demonstrãsunt. siquidẽ¬

Expanded text:
A. Recte dicis. Sed nonne tibi aliquid tale videtur etiam illud A. Recte dicis. Sed nonne tibi aliquid tale videtur etiam illud unde linea ducitur, etsi figura nondum sit cujus medium intelligamus? Illud enim dico lineae principium a quo incipit longitudo, quod volo sine ulla longitudine intelligas. Nam si longitudinem intelligis, nequaquam profecto intelligis unde ipsa incipit longitudo. E. Tale omnino. A. Hoc ergo quod jam te intelligere video, potentissimum omnium, quae demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
namus necesseẽ. etiã illud qđ minꝰ diuidi potest. la titudo aut̃
ex om̃i parte diuidit᷑. Longitudo uͦ. non nisi exdi uerso. Nã
ꝑ longũ diuisionẽ non ad mittit. Est gͦ latitudine p̃stan¬
tior. Antu alit̃ existimas. D. Ita prorsus ratio cogit fateri ut
qd̵ om̃ino ñ queat diuidi. Erit enĩ hoc multo etiã quã illa
linea melius. Nã lineã cernis ex diuerso innũ merabilit̃
scan posse. ltaq tibi upsi hoc in ueniendõ dimitto .D. Ego illud putoñ
posse diuidi qđ mediũ infigura ponebamꝰ. unde in extrema
lineȩ ducunt᷑. Nã si diuidit᷑. longitudine aut &iã latitudi¬
ne carere ñ potest. Sed si longitudinẽ solã hab&. ñ iã unde
ducunt᷑ lineȩ sed ipsa linea ẽ. Si uͦ &iã latũ ẽ. aliud desi¬
derat mediũ. a quo in extrema latitudinis lineȩ ducantur.
Vtrũq aut̃ hoc ratio respuit. Iderit igit᷑ qđ diuidi nequeat

Expanded text:
namus necesse est etiam id quod minus dividi potest: latitudo autem namus necesse est etiam id quod minus dividi potest: latitudo autem ex omni parte dividitur, longitudo vero non nisi ex diverso, nam per longum divisionem non admittit: est ergo latitudine praestantior. An tu aliter existimas? E. Ita prorsus ratio cogit fateri ut ista ratione, quod omnino non queat dividi; erit enim hoc multo etiam quam illa linea melius. Nam lineam cernis ex diverso innumerabiliter secari posse, itaque tibi ipsi hoc inveniendum dimitto. E. Ego illud puto non posse dividi, quod medium in figura ponebamus, unde in extrema lineae ducuntur. Nam si dividitur, longitudine aut etiam latitudine carere non potest. Sed si longitudinem solam habet, non jam unde ducuntur lineae, sed ipsa linea est. Si vero etiam latum est, aliud desiderat medium a quo in extrema latitudinis lineae ducantur. Utrumque autem hoc ratio respuit. Id erit igitur quod dividi nequeat.
Abbreviated transcription (Latin):
Nã illũ figurã quȩ unalinea in circulũ ducta terminatur.
mihi uideris describere. M. Recte intellegis. Nunc itaq
illud considera. cũ superior ratio ducuerit lineã insola longitudi¬
ne intellegi nec quicquã latitudinis usurpare &ideo ꝑ longũ qua
ducitur diuidi non posse. Utrũ tibi uideatur figura quȩ lib&
sine latitudine inueniri. D. Nullo modo. M. Quid ipsa
latitudo. potestne longitudinẽ non habere quã uislatitudo solasit
quẽ ad modũ superius longitudinẽ sinelattudine intelleximus.
annon potest .D. Uideo nom posse. M. Vides gͦ etiã illud. nifallor
qđ lati tudo ab om̃i parte diuidi quȩat. Linea uͦ ꝑ longũ non queat
D. Manifestũ est. M. Siđ gͦ putas pluris habendũ qđ diuidi potest.
an id qđ non potest : D. ꝑfecto id qđ non potest. M. Preponisgͥ
lineã latitudini. Nã siqđ diuidi ñ potest p̃ponendũ ẽ. p̃po¬

Expanded text:
nam illam figuram quae una linea in circulum ducta terminatur, nam illam figuram quae una linea in circulum ducta terminatur, mihi videris describere. A. Recte intelligis. Nunc itaque illud considera, cum superior ratio docuerit lineam in sola longitudine intelligi, nec quidquam latitudinis usurpare, et ideo per longum qua ducitur dividi non posse, utrum tibi videatur figura quaelibet sine latitudine inveniri. E. Nullo modo. A. Quid? ipsa latitudo potestne longitutudinem non habere, quamvis latitudo sola sit, quemadmodum superius longitudinem sine latitudine intelleximus; an non potest? E. Video non posse. A. Vides etiam illud, nisi fallor, quod latitudo ab omni parte dividi queat, linea vero per longum non queat. E. Manifestum est. A. Quid ergo putas pluris habendum? quod dividi potest, an id quod non potest? E. Profecto id quod non potest. A. Praeponis igitur lineam latitudini. Nam si quod dividi non potest, praeponendum est; praepo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s figurę partes ducimus. pares netibi ducilineȩ
uidentur anim pares . D. Impares prorsus. Nã longi¬
ores eas necesse est eẽ quas in angulos ducimus. M.
Istae inquadrata quot sunt. & quot intri angula . P.
uatuor hic. tres ibi. M. Quid minime om̃iũ quȩ
rursus. & quot sunt infigura utraq. D. Totidẽ sci¬
lic& ex̧ quȩ in media latera ducunt᷑ . M. Ueris sime
mihi uideris dicere. Neq hic opus ẽ diutius immorari.
ad id qđ uolumus satis ẽ Nã & magnã ȩqualitatẽ
hic ser uari ut opinor uides & tam̃ non dũ ex
om̃i parte ꝑfecta. D. Omino uideo. &que illa
figura sit quȩ habeat sũ mã ęqualitatẽ nosse
uehem̃ter epecto. M. Iuã censes nisi eã cuius &x tre¬
mitas sibi concors ẽ undiq nullo angulo ȩqualitatem
ꝑturbante . & acuiꝰ medio ad om̃s extremitatis partes
pares lineȩ duci possunt. D. Iã ut opinor intellego.

Expanded text:
omnes figurae partes ducimus, paresne tibi duci lineae omnes figurae partes ducimus, paresne tibi duci lineae videntur, an impares? E. Impares prorsus: nam longiores eas necesse est esse, quas in angulos ducimus. A. Istae in quadrata quot sunt, et quot in triangula? E. Quatuor hic, tres ibi. A. Quid? minimae omnium quae rursum, et quot sunt in figura utraque? E. Totidem, scilicet eae quae in media latera ducuntur. A. Verissime mihi videris dicere, neque hic opus est diutius immorari; ad id enim quod volumus satis est: nam et magnam aequalitatem hic servari, ut opinor, vides, et tamen nondum ex omni parte perfectam. E. Omnino video, et quae illa figura sit quae summam aequalitatem habeat, nosse vehementer exspecto. CAPUT mitas sibi concors est undique, nullo angulo aequalitatem perturbante, et a cujus medio ad omnes extremitatis partes pares lineae duci possunt? E. Jam, ut opinor, intelligo:
Abbreviated transcription (Latin):
ut cernis ẽtrarius. D.Itauͦ ẽ ut dicis M. Hab& ne sũ mã
ȩ qualitatẽ : an alit̃ ł uid &ꝰ: Nã si hab&. frustra ut in¬
suitueramꝰ aliã quȩrimꝰ. Si aũt ñ hab&. uolo ut id ipsũ mͥ
M Ego aliud sentio Nã recta linea donec ueniat ad angulos
sũma equalitate p̃dita ẽ. Sedcũ exdiuerso latere alia
c̃iungit᷑ linea & anguld̃ facit. nonne censes hoc ipsũ
ẽẽ in ęquale. antibi figurȩ pars quȩ linea claudit᷑
cũ illa parte quȩ angulo concludit᷑ congrut. udet᷑
equalitate aut similitudine.: D. Nullomodo & me
pud& temeritatis meȩ. Coenĩ ductussũ. quo & angu¬
los in ea pares interse & latera cernerẽ. Sedquis
non uideat eorũ laterũ ab angulis magnã differentĩ
M. Accipe aliud mnȩqualitatis aꝑtissimũ inditiũ.¬
certe enĩ cernis uł illã figurã triangulã parib lineis
constantẽ łista quadratã habere aliqđ mediũ. D
Cerno plane.M. Quid ab eodẽ medio cũ lineas ad

Expanded text:
trarius. E. Ita vero est, ut dicis. A. Habetne summam aequalitatem, an aliter tibi videtur? Nam si habet, frustra, ut institueramus, aliam quaerimus; si autem non habet, volo ut idipsum mihi alitatem non video. A. Ego aliud sentio: nam recta linea donec veniat ad angulos, summa aequalitate praedita est; sed cum ex diverso latere alia conjungitur linea, et angulum facit, nonne censes hoc ipsum esse inaequale? An tibi figurae pars quae linea clauditur cum illa parte quae angulo concluditur, congruere videtur aequalitate aut similitudine? E. Nullo modo: et me pudet temeritatis meae; eo enim ductus sum, quod et angulos in ea pares inter se et latera cernerem: sed quis non videat eorum laterum ab angulis magnam differentiam? A. Accipe aliud inaequalitatis acernis, vel illam figuram triangulam paribus lineis constantem, vel istam quadratam habere aliquod medium. E. Cerno plane. A. Quid? ab eodem medio cum lineas ad
Abbreviated transcription (Latin):
fune ambulant nolis D. Nescio quomͦ ista c̃fundis.
Nã qͥ uult linguã nrãm discat magistro tradit᷑. nouit aliã
quandã suã quã eũ qđ eiꝰ anima creuerit puto didicisse
Cũ aũt discit aliena ñ ampliori animȩ s arti tribuo M.og
si ille qͥ int̃ mutos natus atq altus ẽ. sero ac iã iuuenis in
alios homines incidens loqͥ didiciss&. cũ aliã linguã nullã
noss&. eo tempore putares animã eiꝰ creuisse qͦ loqui didi¬
cerat: .D. Numꝙ istuc ausimdicere & iam cedo rationi
nec puto amplioris animȩ argum̃tũ eẽ qđ loqͥm ne & alias
om̃s artes cogar fateri crescendo animã c̃secutã. Qđ si
dixero illud sequet᷑ absurdũ de crescere animã cũ ꝗdq
dicit᷑ anima discendo quasi crescere & contraminui de

Expanded text:
fune ambulant, nolis. E. Nescio quomodo ista confundis: fune ambulant, nolis. E. Nescio quomodo ista confundis: nam qui ut linguam nostram discat, magistro traditur, novit aliam quamdam suam, quam eum, quod ejus anima creverit, puto didicisse; cum autem discit alienam, non ampliori animae, sed arti tribuo. A. Quid si ille qui inter mutos natus atque altus est, sero ac jam juvenis in alios homines incidens loqui didicisset, cum aliam linguam nullam nosset? eo tempore putares animam ejus crevisse, quo loqui didicerat? E. Nunquam isthuc ausim dicere; et jam cedo rationi, nec puto amplioris animae argumentum esse quod loquimur, ne et alias omnes artes cogar fateri crescendo animam consecutam: quod si dixero, illud sequetur absurdum, decrescere animam cum quidque dicitur anima discendo quasi crescere, et contra minui de
Abbreviated transcription (Latin):
eo qđ ea didicimꝰ artis eẽ . Iam̃ aliȩ s̃ artes quas dũ in alios
intendimꝰ discimꝰ. aliȩ quȩ a magistris nob inserunt᷑
M. Quas tandem istarũ putas animã ex eo qđ amplior fiat
Adipisci. anne om̃s: D. Non om̃s puto. sed illas superiores
M. Nonne tibi uĩdetur ex hoc genere in fune ambulare. Nã
& hoc uidendo ut arbitror quid faciunt assequunt᷑.
D. lta credo: sed tam̃ non om̃s qui hȩc faciunt spectant
& magno studio intuent᷑ assequi possunt. s qͥ huiꝰ rei magi¬
stros patiunt᷑ M. Bene sane dicis. Nã hoc tͥ &iã de locutione
responderim Multi enĩ greci & aliud linguȩ genꝰ crebras
nos audiunt loquentes qui funiambulũ spectant. qͥ ut lin¬
guã nr̃am discant. quẽ ad modũ nos cũ ipsoꝵ nosse uolumx
sepe magistris tradunt᷑. Quȩcũ ita sint miror cur animȩ
in crem̃tis tribuere uelis qđ loqunt᷑ homines qđ aut̃ in

Expanded text:
eo quod ea didicimus, artis esse. Tamen aliae sunt artes, quas, dum in alios eo quod ea didicimus, artis esse. Tamen aliae sunt artes, quas, dum in alios intendimus, discimus; aliae, quae a magistris inseruntur nobis. A. Quas tandem istarum putas animam, ex eo quod amplior fiat, adipisci? anne omnes? E. Non omnes puto, sed illas superiores. A. Nonne tibi ex hoc genere videtur in fune ambulare? nam et hoc videndo, ut arbitror, qui id faciunt assequuntur. E. Ita credo: sed tamen non omnes qui haec spectant et magno studio intuentur, assequi possunt, sed qui hujus rei magistros patiuntur. A. Bene sane dicis; nam et hoc tibi etiam de locutione responderim: multi enim Graeci et aliud genus linguae crebrius nos loquentes audiunt, quam funambulum spectant; qui ut linguam nostram discant, quemadmodum nos cum ipsorum nosse volumus, saepe magistris traduntur. Quae cum ita sint, miror cur animae incrementis tribuere velis quod loquuntur homines; quod autem in
Abbreviated transcription (Latin):
sed tam̃ puer paruus nehoc quidẽ possit: quare
illa ratio mea manet integra. Quid enĩ refert utrũ loqͥ
angestũ facere crescendo ad sequat᷑. cũ ad animã utrũq
ꝑtineat quã fateri nolumꝰ crescere: M. Iã mͥ ui¬
deris &iã cũ in fune quisq ambulat ampliorẽ cre¬
dere hunc habere animã. quã eos qͥ id facere neque¬
unt . D. Hoc aliudẽ. Quis enĩ hoc ñ uideat ẽẽ ar¬
tis : M. Cur obsecro artis : anquia didicit: D. Ita uͦ
didicit a parentib gestũ facere : D. Didicit sane
M. O port& gͥ & hoc ñ animȩ crescendo amplioris. s imi¬
tatoriȩ cuiꝰdã artis eẽ concedas. D. Ñ possũ hoc ẽ¬
cedere. M Ergo ñ om̃e qđ discit᷑ artis ẽ. qđ nun
c̃cesseras D. Artis om̃ino M. Ñgͦ ille didicit
gestũ. qđ itẽ ñ minꝰ dederas. D. Didicit. s hoc ñ
ẽ artis M. Atqui tu paulo ante dixisti. artis eẽ
qđ discit᷑ D. Ageiã c̃cedo & loqui & gestũ facere.

Expanded text:
Sed tamen puer parvus ne hoc quidem posset: quare Sed tamen puer parvus ne hoc quidem posset: quare illa ratio mea manet integra. Quid enim refert utrum loqui, an gestum facere crescendo assequatur, cum ad animam utrumque pertineat, quam fateri nolumus crescere? 32. A. Jam mihi videris etiam cum in fune quisque ambulat, ampliorem credere hunc habere animam, quam eos qui id facere nequeunt. E. Hoc aliud est: quis enim hoc non videat esse artis? A. Cur, obsecro, artis? an quia didicit? E. Ita vero. didicit a parentibus gestum facere? E. Didicit sane. A. Oportet igitur et hoc non animae crescendo amplioris, sed imitatoriae cujusdam artis esse concedas. E. Non possum hoc concedere. A. Ergo non omne quod discitur artis est, quod nunc concesseras. E. Artis omnino. A. Non ergo ille didicit gestum, quod item non minus dederas. E. Didicit, sed hoc non est artis. A. Atqui tu paulo ante dixisti artis esse quod discitur. E. Age, jam concedo, et loqui et gestum facere,
Abbreviated transcription (Latin):
rusticũ quendã loquentẽ deloquente uxore filios
om̃s mares atq feminas quatuor fere aut eo aplius.
Non enĩ satis nunc cõmemini mutos surdosq genuisse
Nã exeo qđ loqui non poterant muti. ex eo aut̃ qđ
nulla signa nisi oculis colligebant. &iã surdi in¬
tellegelant᷑. D. Illũ uͦ ego bene noui. & deistis nescio
quib credotibi. sed quorsũ ista. M. Quia dixisti ñte
posse cogitare intertales homines nasci quẽ piam
D. Nec nunc aliuddico. Nã istos nisi fallor int̾ eos
quiloquerent᷑ natos eẽ concedis M. Non eqͥ dẽ
nega uerĩ. sed cũ iã int̾nos const& ñ nullos tales
homines eẽ posse. queso cogites si ex hoc genere mas
culus & femina iun gerent᷑. atq. in aliꝗ quocũq
casu delati solitu dinẽ ubitam̃ uiuere ualerent
gignerent filiũ ñsurdũ quẽ ad modũ e& iste cũ
parentib locuturus. D. Quẽ ad modũ censes nisi
ut parentes ei dabant ita gestu signa redditurũ

Expanded text:
rusticum quemdam loquentem, de loquente uxore, filios rusticum quemdam loquentem, de loquente uxore, filios omnes mares atque feminas quatuor fere, aut eo amplius non enim satis nunc commemini mutos surdosque genuisse. Nam ex eo quod loqui non poterant, muti; ex eo autem quod nulla signa nisi oculis colligebant, etiam surdi intelligebantur. E. Illum vero ego bene novi, et de istis nescio quibus credo tibi: sed quorsum ista? A. Quia dixisti non te posse cogitare inter tales homines nasci quempiam. E. Nec nunc aliud dico: nam istos, nisi fallor, inter eos qui loquerentur, natos esse concedis. A. Non equidem negaverim: sed cum jam inter nos constet nonnullos tales homines esse posse; quaeso cogites, si ex hoc genere mas et femina jungerentur, atque in aliquam quocumque casu delati solitudinem, ubi tamen vivere valerent, gignerent filium non surdum, quemadmodum esset cum parentibus iste locuturus? E. Quemadmodum censes, nisi ut parentes ei dabant, ita gestu signa redditurum?
Abbreviated transcription (Latin):
ñ frustra mouere. ut recordationẽ assolent ꝑsecuti
fuerimꝰ. & fieri potest. ut recordationẽ mea aliqua fugi¬
ant uerũ tam̃ qđ nunc inm̃tẽ uenit uideamus qua¬
le sit qđ puer infans ñ loqͥt᷑. atq id crescendo ad seqͥt᷑.
Facile᷑ Isthoc. Nã credo uideri tibi ea lin gua quẽq loqͥ
qualo quunt᷑ homines int̃ quos natus educatusq. sit
D.Nemo id ignorat.m. constitue gͦ quẽ piã ibinatũ
atq. altũ ubi homines non loquerent᷑. sed nutibus
mẽ broꝵq motu cogitationes suas sibim& &ponendas
signarent. Nonne censes eũ talia eẽ facturũ neq lo¬
cuturũ. qui loquentẽ neminẽ audierit .: DNolo me
hoc int̾roges qđ fieri ñ potest Qui enĩ tales int̃ti qui
lani adolescentẽ honestissimi corporis. & elegantis¬
simȩ urbanitatis. mutũ tam̃ atq surdũ. ut neq ali¬
os nisi nutu corporis intelleger&. neq ipseꝰ quẽ alit̃
uell& significar& : Hic enĩ ẽ notissimꝰ Nã ego noui

Expanded text:
non frustra movere assolent, persecuti fuerimus; et fieri potest ut recordationem meam aliqua fugiant: verumtamen quod nunc in mentem venit videamus quale sit, quod puer infans non loquitur, atque in crescendo assequitur. A. Facile est istud: nam credo videri tibi ea lingua quemque loqui, qua loquuntur homines inter quos natus educatusque sit. E. Nemo id ignorat. A. Constitue ergo quempiam ibi natum atque altum ubi homines non loquerentur, sed nutibus membrorumque motu cogitationes suas sibimet expromendas signarent; nonne censes eum talia esse facturum, neque locuturum, qui loquentem neminem audierit? E. Nolo me hoc interrogelani adolescentem honestissimi corporis et elegantissimae urbanitatis, mutum tamen atque ita surdum, ut neque alios nisi motu corporis intelligeret, neque ipse aliter quae vellet significaret? hic enim est notissimus. Nam ego novi
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudinẽ. & in puncto tam̃ nullũ spatiũ repperiebamꝰ.
Non gͥ magnũ ł ingentẽ animũ. cũ audimꝰ aut dicimus
quantũ loci occup&. sed quantũ possit cogitandũest

Expanded text:
magnitudinem? et in puncto tamen nullum spatium reperiebamus. magnitudinem? et in puncto tamen nullum spatium reperiebamus. Non igitur magnum vel ingentem animum cum audimus aut dicimus, quantum loc
Abbreviated transcription (Latin):
uocant longanimitatẽ int̃pretari. animaduertere
lic& a corpore ad animũ multa uerba transferri. sic̃ ab
animo ad corpus. Nã si montẽ imꝓbũ. & iustissimã tel¬
lurẽ diã uirgilius. quȩ uerba cernis ab animo ad cor¬
pora eẽ trans late quid mirũ si mutua uice longa¬
nimitatẽ dicimꝰ. cũ longa nisi corporea ẽẽ ñ possint
Ea uͦ quȩ int̃ uirtutes appellat᷑ animi magnitudo. ad
nullũ spatiũ. s ad uim quandã id ad potestatẽ poten¬
tiãq animi relata. recte intellegit᷑ uirtꝰ eo pluris existiman¬
da quo plura c̃tempnit. Sed de hac postloqueta. cũ queremꝰ
quantasit anima. sic̃ quȩri assol& quantus fuerit hercules
factoꝵ excellentia ñ mole m̃broꝵ. ita eni supͣ distribuimus.
Oport& aut̃ nunc tere cordari. qđ depuncto iã satis egimꝰ.
Nã id potentissimũ eẽ maximeq infiguris dominariratio
docebat. Potentia uͦ atq dominatꝰ ñne ostentat. quandã

Expanded text:
vocant, longanimitatem interpretari; animadvertere vocant, longanimitatem interpretari; animadvertere licet a corpore ad animum multa verba transferri, sicut ab animo ad corpus: nam si montem improbum, et justissimam tellurem dixit Virgilius , quae verba cernis ab animo ad corpora esse translata; quid mirum si mutua vice longanimitatem dicimus, cum longa nisi corpora esse non possint? Ea vero inter virtutes quae appellatur animi magnitudo, ad nullum spatium, sed ad vim quamdam, id est ad potestatem potentiamque animi relata recte intelligitur; virtus eo pluris aestimanda, quo plura contemnit. Sed de hac post loquemur, cum quaeremus quanta sit anima, sicut quaeri assolet, quantus fuerit Hercules, factorum excellentia, non mole membrorum: ita enim supra distribuimus. Oportet autem nunc te recordari quod de puncto jam satis egimus: nam id potentissimum esse, maximeque in figuris dominari ratio docebat. Potentia vero atque dominatus nonne ostentant quamdam
Abbreviated transcription (Latin):
tiores inueniunt᷑. Quibus dã magna mole corporis
p̃ditis. itaqm̃ iuniores ñ nullos seniorib magis indus¬
trios. atq. strenuos uidemꝰ ñ uideo curputanda sint
spatia tẽporis in ȩtatib in crem̃ta ut corporib sit ani¬
mis dare. cũ & ipsa corpora quib ꝑtẽpus crescere
atq ampliora spatia tenerae concessũ ẽ. sepesint an nosiora
breuiora non modo senilia quȩ magnitudine tẽporis
contrahunt᷑. atq minuunt᷑. sed &iã pueroꝵ. quos anĩ¬
ad uertimꝰ his breuiores eẽ corpore. quib sunt ȩtate
maiores. Si gͥ porrecta in plurimũ tẽpora. ne
ipsis quidẽ corporib magnitudinis afferunt causa
ẜ om̃is illa seminis uis ẽ. & quorundã naturȩ numerorum
sane occultorũ & difficiliũ ad dinoscendũ. quanto minꝰ ar¬
bi trandũ ẽ longo tempore animã fieri longiorẽ. quia
eã uidemꝰ usurerũ atq assiduitate multa didicisse:

Expanded text:
tiores inveniuntur quibusdam magna mole corporis tiores inveniuntur quibusdam magna mole corporis praeditis; ita quoniam juniores nonnullos senioribus plerisque magis industrios atque strenuos videmus, non video cur putanda sint spatia temporis in aetatibus incrementa ut corporibus, sic animis dare; cum et ipsa corpora, quibus per tempus crescere atque ampliora spatia tenere concessum est, saepe sint annosiora breviora, non modo senilia, quae magnitudine temporis contrahuntur atque minuuntur; sed etiam puerorum, quos animadvertimus his breviores esse corpore quibus sunt aetate majores. Si igitur porrecta in plurimum tempora, ne ipsis quidem corporibus magnitudinis afferunt causam; sed omnis illa seminis vis est, et quorumdam naturae numerorum sane occultorum, et difficilium ad dignoscendum: quanto minus arbitrandum est longo tempore animam fieri longiorem, quia eam videmus usu rerum atque assiduitate multa didicisse? 30.
Abbreviated transcription (Latin):
atq: c̃cordia. ceteras affectiones animi superat: Cũ
crescendo cũ ȩtate ꝓficere . Proficiendo enĩ ad uir¬
tutẽ ꝑuenit. quã fatem᷑ nulla spatii magnitudine
s magna ui c̃stantiȩ pulchrã eẽ atq ꝑfectã. Et si
aliud ẽ maius. aliud melius ut iã dedisti. quic ꝗd
anima cũ ȩtate ꝓficit. composq rationis fit. ñ mͥ ui¬
det᷑ fierimaior sed melior. qđ mẽ broꝵ id facer&
magnitudo. eoquisq prudentior eẽt. quo longior
aut ualidior qđ se alit̃ habere ñ opinor negabis.
D Quis istud negauerit. sed tam̃ cũ ꝓficere animã
ꝑȩtatẽ &iã tu concedas miror quifiat ut om̃is quan¬
titatis expers etiã non m̃broꝵ spatio aut certe
tẽporis aduiuet᷑. M. Desine mirari nã & hic tibi
simili ratione respondeo ut mẽ brorũ magnitudo
ideo nihl affert argum̃ti . cur animã ad uu&
qđ multi ex iliorib: breuioribq. m̃bris pruden¬

Expanded text:
atque concordia caeteras affectiones animi superat? 28. Cum atque concordia caeteras affectiones animi superat? 28. Cum nimus sicut corpus crescendo cum aetate proficere: proficiendo enim ad virtutem pervenit, quam fatemur nulla spatii magnitudine, sed magna vi constantiae pulchram esse atque perfectam: et si aliud est majus, aliud melius, ut jam dedisti; quidquid anima cum aetate proficit, composque rationis fit, non mihi videtur fieri major, sed melior. Quod si membrorum id faceret magnitudo; eo quisque prudentior esset, quo longior aut validior: quod se aliter habere non, opinor, negabis. E. Quis istud negaverit? Sed tamen cum proficere animam per aetatem etiam tu concedas; miror qui fiat, ut omnis quantitatis expers, etiamsi non membrorum spatio, at certe temporis adjuvetur. simili ratione respondeo. Ut enim membrorum magnitudo ideo nihil affert argumenti cur animam adjuvet, quod multi exilioribus brevioribusque membris pruden
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ te descripta ẽ ꝓbo eẽ uirtutẽ . Nã & ratio ñ dicen¬
daẽ. aut existimanda nisi uera & cuiꝰ uita ꝑ om̃a con¬
gruit ueritati. is ẽ ꝓfecto. ł solus. ł certe maxime:
quibene atq honeste uiuit. & qui itasit affectus. so¬
lus habere uirtutẽ & ca uiuere iudicanđẽ. M. Pro¬
be dicis. sed certe etiã illud uides ut opinor similiorẽ
uirtuq ẽẽ circulũ figurarũ planarũ alia qualib&.
hinc ẽ enĩ qđ apud oratiũ. magnus laudib solemꝰ.
extollere illũ uersũ quo ait cũdesapiente ager&
Forts & inseipso totus teres atq rotundus. & recte:
Nãneq in animibonis quic quã inuenis qđ sibi magis
ex om̃i parte consentiat quã urtutẽ. neq in planis
figuris quã circulũ. quã obrẽ sicirculus ñ magatu¬
dine spatu. sed quadã conformatione c&eris p̃stat.
quanto magis de uirtute existimandũ ẽ. qđ ñ maioris
locioccupatione sed diuina quadã õgruentiratione

Expanded text:
 te descripta est, probo esse virtutem: nam et ratio non dicenda est aut existimanda, nisi vera; et cujus vita per omnia congruit veritati, is est profecto vel solus, vel certe maxime, qui bene atque honeste vivit; et qui ita sit affectus, solus habere virtutem, et ea vivere judicandus est. A. Probe dicis: sed certe etiam illud vides, ut opinor, similiorem esse virtuti circulum figurarum planarum alia qualibet. Hinc est enim quod apud Horatium magnis laudibus solemus extollere illum versum, quo ait, cum de sapiente ageret, Fortis et in se ipso totus teres atque rotundus. Et recte: nam neque in animi bonis quidquam invenis, quod magis sibi ex omni parte consentiat quam virtutem; neque in planis figuris quam circulum. Quamobrem si circulus non magnitudine spatii, sed quadam conformatione caeteris praestat; quanto magis de virtute existimandum est, quod non majoris loci occupatione, sed divina quadam congruentia rationum
Abbreviated transcription (Latin):
tat promerito quantũ ab homine potest explicari. ut
p̃dicariqueat Quiergo diligit proximũ. agit quantũ
potest ut saluus corpore saluusq animosit : sed cura cor¬
poris. ad sanitatẽ animi referenda est. At gͦ his gradib
quod ad animũ ꝑtin&. ut primo teneat deinde dili¬
gat dm̃ łli mores sunt optimi ꝑ quos nobis &iam ipsa
ꝓuenit ad quã om̃i studio rapimur agnitio ueritatis.
atq in his duobus conuenit mihi cũ manicheis. idest
ut dm̃ & proximum diligamus: Sed hoc u&eri testa¬
m̃to negant contineri. In quo quantũ errent satis opi¬
nor. appar& ex his quas superius protulimꝰ de utroq
sententiis. Uerutam̃ ut breue aliquid dicã. sed tale
cui resistere sit mirȩ dem̃tiȩ. nonne animadũtunt
hȩc ipsa duo quȩ laudare coguntur. quamquã oportu¬
negent ẽẽ. ubi scriptũ est. Diliges dnm̃ dm̃ tuũ extoto

Expanded text:
tat, ut pro merito, quantum ab homine potest, explicari et tat, ut pro merito, quantum ab homine potest, explicari et praedicari queat. Qui ergo diligit proximum, agit quantum potest ut salvus corpore salvusque animo sit: sed cura corporis ad sanitatem animi referenda est. Agit ergo his gradibus, quod ad animum pertinet, ut primo timeat, deinde diligat Deum. Hi mores sunt optimi, per quos nobis etiam ipsa provenit, ad quam omni studio rapimur, agnitio veritatis. 57. Atque in his duobus convenit mihi cum Manichaeis, id est, ut Deum et proximum diligamus: sed hoc Veteri Testamento negant contineri; in quo quantum errent, satis, ut opinor, apparet ex iis, quas superius protulimus, de utroque sententiis. Verumtamen ut breve aliquid dicam, sed tale cui resistere sit merae dementiae, nonne animadvertunt haec ipsa duo, quae laudare coguntur, quam impornegent, ubi scriptum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto
Abbreviated transcription (Latin):
non inuenitur unde ad homines manare potuerit ni¬
si adõ. cui rerũ om̃iũ status salusq tribuenda est. Hlaec
tam̃ disciplina de qua nunc agimꝰ quȩ animi mediciy
est. quantũ scripturis ipsis diuinis colligilic&. in duob¬
tribuit᷑. cohertione. & instructione. Cohertio timore
instructio uero amore ꝑficitur. eius dico ciu ꝑ disci¬
plinã subuenitur Nam qui subuenit nihil horũ duoꝵ
hab&. nisi amare In his duobus ds̃ ipse cuiꝰ bonita¬
te atq clem̃tia fit om̃ino ut aliquid simus. duobus.
testam̃tis u&eri & nouo disciplinȩ nobis regulã deđ
Qu̾aqu̾a enĩ utrũq in utroq sit. p̃ual& tam̃ in u&cri¬
timor amor in nouo. Quȩ ibi seruitus. hic libertas ab apłis
p̃dicatur . De quorũ testam̃toꝵ ammirabili quodã ordi¬
ne diuinoq conceptu. longissimũ est dicere. & multi
religiosi doctiq dixerunt Multos libros resista flagi¬

Expanded text:
non invenitur unde ad homines manare potuerit, ninon invenitur unde ad homines manare potuerit, nisi a Deo, cui rerum omnium status salusque tribuenda est. 56. Haec tamen disciplina de qua nunc agimus, quae animi medicina est, quantum Scripturis ipsis divinis colligi licet, in duo distribuitur; coercitionem, et instructionem. Coercitio timore, instructio vero amore perficitur, ejus dico cui per disciplinam subvenitur: nam qui subvenit, nihil horum duorum habet, nisi amare. In his duobus Deus ipse, cujus bonitate atque clementia fit omnino ut aliquid simus, duobus Testamentis, Vetere et Novo, disciplinae nobis regulam dedit. Quanquam enim utrumque in utroque sit, praevalet tamen in Vetertimor, amor in Novo: quae ibi servitus, hic libertas ab Apostolis praedicatur. De quorum Testamentorum admirabili quodam ordine divinoque concentu, longissimum est dicere, et multi religiosi doctique dixerunt. Multos libros res ista flagi
Abbreviated transcription (Latin):
disciplinã ꝑquã ipsi animo sanitas instauratur.
quȩ si absit nihil ad depellendas miserias salus illa
corporis ual&. Difficillima omnino res.ẽ. atq: ut
incorpore dicebamꝰ aliud ẽẽ morbos & uulnera
curare : quod pauci homines bene facere possunt. aliud
aut̃ famẽ sitimq sopire. & c&era in quibus subuenire ho¬
minẽ homini uulgo passimq conceditur. ic in animo
sunt quȩdã in quibus excellentia illa & rara magisteria
non ad modũ desiderantur. ut cum ortamur & monemꝰ
ut haec ipsa indigentibus exhibeantur. quȩ corpori ex¬
hibenda e̾e diximus. Cum enĩ haec facimꝰ ope corpori
cũ aũt dicimus ut fiant. disciplina animo subuenimis
Sunt uero alia quib multimodi uariiq morbi animoꝵ
magna quadã & ꝓrsus in effabiliratione sanantur
Quȩ medicina nisi diuinitus mitter&ur. nulla spes
salutis ess& ta in moderata ꝓgressione peccantibus.
quaquã & illa corporis si altius ierũ originẽ rep&amus.

Expanded text:
disciplinam, per quam ipsi animo sanitas instauratur, quae si absit, nihil ad depellendas miserias salus illa corporis valet, difficillima omnino res est. Atque ut in corpore dicebamus aliud esse morbos et vulnera curare, quod pauci homines bene facere possunt; aliud autem famem sitimque sopire, et caetera in quibus subvenire hominem homini vulgo passimque conceditur: sic in animo sunt quaedam, in quibus excellentia illa et rara magisteria non admodum desiderantur; ut cum hortamur et monemus, ut haec ipsa indigentibus exhibeantur quae corpori exhibenda esse diximus. Cum enim haec facimus, ope corpori; cum autem docemus ut fiant, disciplina animo subvenimus. Sunt vero alia, quibus multimodi variique morbi animorum, magna quadam et prorsus ineffabili ratione sanantur: quae medicina nisi divinitus populis mitteretur, nulla spes salutis esset, tam immoderata progressione peccantibus; quanquam et illa corporis, si altius rerum originem repetas,
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ natura ꝓbat᷑ malũ. uoluntas autẽ ẽ accidens naturȩ. c̃cepta ex
causis que male mouet. dũ excedit modũ ut illa gerat quȩ nature sux
non suit. Eause autẽ p̃uaricationis oniunt᷑ ex sensib: quando aliqs malriu¬
demus. aut audimꝰ. Quẽ er rocẽ hȩc res fac̃ quia homo ñ est as qͥ solus ualra
nen potest. Natura e hominũ ꝓpo arbitrio remissa ẽ. ut possit facire qd iult
ur si lonũ naturt suȩ exereeat eo melior ehonoussit. Si aute in fiim& ugdiu
suũ c̃ tumelia dignus habent᷑ huiꝰ modi fac̃ enũ qđ contia rẽ sit. None iueunõ
qd concessũ t̃ homini ut cũ recta seqͥt᷑ gaudeat in st sipio qđ opere suo iud iast̃
meliorẽ. aut certe sibi in putte qͥ cũ potuit ñ dedit operã ut melionaisia se
bonis. Si aut̃ homo potestatis suȩ ñ eet subiectus suerat necesetati st neꝑ

Expanded text:
igitur natura probatur malum. Voluntas autem est accidens naturae, concepta ex igitur natura probatur malum. Voluntas autem est accidens naturae, concepta ex causis, quae male moventur, dum excedit modum, ut illa gerat quae naturae suae non sunt. Causae autem praevaricationis oriuntur ex sensibus, quando aliquid male videmuacere quod uult, ut si bonum naturae suae exercitatio melioret, honoris sit, si autem infirmet uigorem suum, contumelia dignus habeatur huius modi. facit enim quod contra se sit. non est minimum quod concessum est homini, ut cum recta sequitur, gaudeat in sese per id, quod opere suo uidet se meliorem, aut certe sibi inputet, qui cum potuit, non dedit operam ut melioraret se bonis. si autem homo potestatis suae non esset, subiectus fuerat necessitati, ut neque