comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: qui de nobilitate generis se iactantes.
dicebant: xp̃i aduentũ non ꝑtinere nisi so¬
lũ modo ad ipsos. dequorũ stirpe originem
sumpsit scđm carnem. Quoꝵ uerba audien¬¬
tesgentiles qui iuncti erant abillis. desꝑa¬
bant de salute: qđ non possent eis coȩquari
ingła ȩt̾na dicentes. Separatione diuidet
me dñs apopło suo: cũ uenerit.Sed in
illa sp̃uali regeneratione ñ ÷ discretio se.¬
xus aut conditionis. utrũ masculus an
femina. liber an seruus ueniat ad fidẽ &
baptismo scĩficationis mundet᷑: in omni
neq liber. sed iinũ om̃s sunt. Qua ꝓpt̃ con-¬
solatur ꝓpħa gentiles: & dicit. Noñ dicat
inquiens filius aduenȩ siue peregrinꝰ qui
adhȩret dño ꝑ circuncisionem & fidem se.¬
paratione diuidet me dñs apopło suo. cũ
uenerit saluare popłm suum uidaicũ: quia
plures sunt saluandi ꝑ fidẽ degentib qͣm
de uideis. Ꝙ ñ dicat eunuchus: ecce ego li¬
gnũ aridũ. Tria genera sunt eunuchoꝵ

Expanded text:
sunt, qui de nobilitate generis se jactantes, dicebant Christi adventum non pertinere nisi solummodo ad ipsos, de quorum stirpe originem sumpsit secundum carnem. Quorum verba audientes gentiles qui juncti erant illis, desperabant de salute, quod non possent eis coaequari in gloria aeterna, dicentes: Separatione dividet me Dominus a populo suo, cum venerit. Sed in illa spirituali regeneratione non est discretio sexus aut conditionis, utrum masculus an femina, liber an servus veniat ad fidem, et baptismo sanctificationis mundetur. In omnineque liber: sed omnes unum sunt . » Quapropter consolatur Propheta gentiles, et dicit: Non dicat, inquiens, filius advenae sive peregrinus, qui adhaeret Domino per circumcisionem et fidem. Separatione dividet me Dominus a populo suo, cum venerit salvare populum suum Judaicum: quia plures sunt salvandi per fidem de gentibus, quam de Judaeis. « Et non dicat eunuchus: Ecce ego lignum aridum. » Tria genera sunt eunuchorum.
Abbreviated transcription (Latin):
die multi confluunt popłi. Lit dñs qui con¬
gregat disꝑsos isrł: id ÷ inunũ ouile & in
una eccła. Di sꝑsos isrł appellat duodecim
trib adquas scribebat petrus. uł om̃s cre-
moriturus erat ꝓgente: & non tantũ ꝓgente
sedut filios dĩ qui disꝑsi erant congregaret in

Expanded text:
die multi confluunt populi. « Ait Dominus qui condie multi confluunt populi. « Ait Dominus qui congregat dispersos Israel » in unum ovile et in unam Ecclesiam. Dispersos Israel appellat duodecim tribus, ad quas scribebat Petrus: vel omnes credemoriturus erat pro gente : et non tantum pro gente, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
offert: quisquis ꝑxp̃i nomine omĩa dimittit.
scło positꝰ parte substantiȩ suȩ seruat sibi ad su¬
osusus & suoꝵ explendam necessitatẽ: partem
Huuusmodi gͦ holocausta ce uictimas p̃cipit ds
cunuchis &e acduenis offerre. id ÷ uirginib
& credentib exgentib: ut contemnentes ex
toto mundũ. uirginitatẽ seruent &e studeant
orationi : & hoc suꝑ altari id ÷ infide recta
debent offerre. Sicut enĩ suꝑ altare poneban¬
t uictimȩ & holocausta. ibiq adolebantur:
ita infide om̃s uirtutes ce omĩa bonaopa
consistunt. quia sine fide impossibile. ÷ placere
dõ. Hinc dr̃ Iustus aũt m̃s ex fide uiuit: Seqͥt᷑.
Domꝰ mea domꝰ orationis uocabitur: cunctisgen¬
tibꝰ Non de uno solũ modo tẽplo ierosolimita¬
nȩ urbis loquitur. ubi tantũ oratio & concur¬
sus fiebat unius iudaicȩ gentis: sed de eccła
quȩ ꝑuniuersũ orbẽ dilatata ÷ ad quã coti¬

Expanded text:
offert, quisquis pro Christi nomine omnia dimittit. offert, quisquis pro Christi nomine omnia dimittit. saeculo positus partem substantiae suae servat sibi ad suos usus, et suorum explendam necessitatem: partem Hujusmodi ergo holocausta et victimas praecipit Deus eunuchis et advenis offerre, id est, virginibus et credentibus ex gentibus: ut contemnentes ex toto mundum, virginitatem servent et studeant orationi, et hoc super altare, id est, in fide recta, debent offerre. Sicut enim super altare ponebantur victimae et holocausta, ibique adolebantur: ita in fide omnes virtutes et omnia bona opera consistunt: quia sine fide impossibile est placere Deo. Hinc dicitur: Justus autem meus ex fide vivit. Sequitur: « Domus mea, domus orationis vocabitur cunctis gentibus . » Non de uno solummodo templo Hierosolymitanae urbis loquitur, ubi tantum oratio et concursus fiebat unius Judaicae gentis: sed de Ecclesia quae per universum orbem dilatata est, ad quam quoti
Abbreviated transcription (Latin):
mę. id ÷ eunuchoꝵ & aduenarũ. Placebunt
michi suꝑ altare meũ: q domꝰ mea domꝰ orati¬
onis uocabitur cuncꝰtis gentibus. Holo causta
sunt quȩ integra cremant᷑: qr holocaustĩ
totũ incensũ dr̃ &e combustũ. Uictimȩ dñr
auinciendo. eo qđ uinctȩ atq ligatȩ addu¬
cerent᷑ ad hostiũ domꝰ dñi atq tradebant᷑
sacerdotibus. Quarũ pars offerebat᷑ in alta-¬
ri. & alia pars sacerdotib tradebatur Hon
aut̾ his uerbis eunuchis ł aduenis piȩcipit
ut offerant sacrificiũ scđm iudeos: sed fp̃ua.¬
alem hostiam iubet offerre de qua apostolꝰ
Obsecro inquit ut exhibeatis corpota ur̃a ho¬
stiam uiuentẽ. & alibi. Mortificate m̃bra
urã quȩ sunt suꝑt̾ram. Uirginitatẽ enĩ m̃tis
& corporis seruare. sp̃uales uictimas est dõ
offerre Sed ut aliqua differentia fiat: iui¬
ctimasoffert quisquis ad tempꝰ orationi ua-
ct & rursus ad tempꝰ ꝓ amore filiorũ ñ causa
lbidinis debitũ upori reddit. holocaustũ aũt

Expanded text:
nuchorum et advenarum, « placebunt mihi super altare meum, quia domus mea domus orationis vocabitur cunctis gentibus. » Holocausta sunt quae integra cremantur. quia holocaustum totum incensum dicitur et combustum. Victimae dicuntur a vinciendo, eo quod vinctae atque ligatae adducerentur ad ostium domus Domini, atque tradebantur sacerdotibus. Quarum pars offerebatur in altari, et alia pars sacerdotibus tradebatur. Non autem his verbis eunuchis vel advenis praecipit, ut offerant sacrificium secundum Judaeos: sed spiritualem hostiam jubet offerre, de qua Apostolus: « Obsecro inquit ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem . » Et alibi: « Mortificate membra vestra quae sunt super terram. » Virginitatem enim mentis et corporis servare, spirituales victimas est Deo offerre. Sed ut aliqua differentia fiat, victimas offert quisquis ad tempus orationi vacat, et rursus ad tempus pro amore filiorum non causa libidinis debitum uxori reddit. Holocaustum autem
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt sabbatũ cessando auiciis ne polluat illud
beatus est: & custodiens manꝰ suas a rapina
& om̃i iniquitate ne faciat omẽ malũ id ÷ omẽ
pectatũ. qr qui inuno offendit factus ÷ om̃ũ
reus. & ñ dicat filius aduenȩ qui adhȩret¬

Expanded text:
inquit, sabbatum cessando a vitiis ne polluat illud, inquit, sabbatum cessando a vitiis ne polluat illud, beatus est: et custodiens manus suas a rapina et omni iniquitate, ne faciat omne malum, id est omne peccatum: quia qui in uno offendit, factus est omnium reus . « Et non dicat filius adven
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporis: misit ds̃ filiũ suũ. Salus dĩ patris
& iusticia filius est: qr ꝑ ipsũ saluat & iusti¬
ficat om̃s elertos. ꝥ eatusuirqui facit hoc
facit. & filius hominis qui apprehendit
istud subaudis iudiciũ. id ÷ qui fortit᷑ tenet
xp̃m credendo in eũ: cu pat̾ omẽ iudicium
dedit. Huic uersiculo simile : qͦd dicit psal¬¬
mista Beati qui custodiunt iudiciũ. &e fa.¬
ciunt iusticiã in om̃i tempore. Duo dicit
beatus uir: & beatꝰ filius hominis. Iile
igitur qui uirilit̃ in mandatis dñĩ labo¬
rat. prȩteritũ obliuiscens & infuturũ sẽ
extendens: donec ꝑueniat inunitatẽ fidei
& agnitionem filiidĩ. inuirũ ꝑfectũ de men¬
suram ȩtatis plenitudinis xp̃i. utiq sine du¬
bio in adoptionẽ filiidĩ merebit᷑ ꝑuenire.
Sequitur. Custodiens sabbatũ ne polluat il¬
lud custodiens manꝰ suasne faciat om̃e
malum. Sabbatũ custodit: qui prȩcepta dĩ
adimplens a uici is declinat. Custodiens

Expanded text:
 Salus Dei Patris et justitia Filius est, quia per ipsum salvat et justificat omnes electos. « Beatus vir qui facit hoc,facit. « Et filius hominis qui apprehendit istud, » subaudis judicium, id est qui fortiter tenet Christum credendo in eum, cui « Pater omne judicium dedit . » Huic versiculo simile est quod dicit Psalmista: « Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore . » Duo dicit, beatus vir, et beatus filius hominis. Ille igitur qui viriliter in mandatis Domini laborat, praeteritum obliviscens et in futurum se extendens, donec perveniat in unitatem fidei et agnitionem Filii Dei, « in virum perfectum et mensuram aetatis plenitudinis Christi » : utique sine dubio in adoptionem filii Dei merebitur pervenire. Sequitur: « Custodiens sabbatum, ne polluat illud, custodiens manus suas, ne faciat omne malum. » Sabbatum custodit, qui praecepta Dei adimplens a vitiis declinat. Custodiens,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. Splendotem subaudis ȩtnȩ pat̾nita¬
quasi absq oculis attrectauimꝰ. Iudeicon¬
die palpant quasi cȩci parietem. ꝙ legen¬
tes sacram scripturam xp̃m non cretdunt
mente ibi latere: quia folia & crustas
tantũ modo tangunt Impegimꝰ meridie
hoc ÷ imersimus nos legendo inscri¬
quasi mortui. Quam diu enĩ legitur mo¬
ises: uelamen ÷ positũ suꝑ cor eorum
Rugiemꝰ quasi ursi om̃s. ce quasi columbȩ
meditantes gememus. Melitatio iudeoꝵ
quã habent in scriptura. rugitui leonis
& gemitui columbȩ comparatur: quia
sicut ursus nichil utilitatis in suo rugitu
habet & columba: in suogemttu: ita illoꝵ
meditatio & doctrina nichil utilitatis
habet. dum nonuident xp̃m mente int̾
latere. Uł alit̃ Circa subiectos rugiunt
seuientes ut ursi: circa maiores uero &
abi equales. gemunt it columb̧. Coliba
aquando in bonã partẽ ponitur ut in eugłio
siquandio incontrariã parte. ut illud fphra¬
inasuis est quasi columba: non habenscor

Expanded text:
 Splendorem, » subaudis aeternae paternitaquasi absque oculis attrectavimus. » Judaei quotidie palpant quasi caeci parietem, quia legentes sacram Scripturam, Christum non credunt mente ibi latere, quia folia et crustas tantummodo tangunt. « Impegimus meridie, » hoc est, immersimus nos legendo in Scrip« quasi mortui. » Quandiu enim legitur Moyses, velamen est positum super cor eorum. « Rugiemus quasi ursi omnes, et quasi columbae meditantes gememus. » Meditatio Judaeorum quam habent in Scriptura, rugitu. leonis et gemitui columbae comparatur: quia sicut ursus nihil utilitatis in suo rugitu habet, et columba in suo gemitu, ita illorum meditatio et doctrina nihil utilitatis habet, dum non vident Christum mente intus latere. Vel aliter, Circa subjectos rugiunt saevientes ut ursi, circa majores vero et sibi aequales gemunt ut columbae. Columba aliquando in bonam partem ponitur, ut in EvangeAliquando in contrariam partem, ut illud, « Ephraim factus est quasi columba, non habens cor
Abbreviated transcription (Latin):
uerecunda fronte clamauerunt contradñm.
crucifige. crucifige eũ: reus est mortis Ipsi
pastores ignorauerunt intelligentiã: subau¬
dis legisce ꝓpħarum: bosdem quos superius
speculatores &e canes dixerat: nunc pastores
appellat. scribas uidelicet & phariseos &e ma¬
gistros udeorũ: non quod reuera ueri pasto¬
res essent sed mercennarii. qui ignorauert
scientiã legis diuinȩ: sicut dñs ad eosloquit
Erratis nescientes sc̃ripturas. neq uirtutẽ dĩ.

Expanded text:
erecunda fronte clamaverunt contra Dominum: « erecunda fronte clamaverunt contra Dominum: « Crucifige, crucifige eum, reus est mortis . » « Ipsi pastores ignoraverunt intelligentiam, » subaudis legis et prophetarum. Eosdem quos superius speculatores et canes dixerat, nunc pastores appellat, scribas videlicet et Pharisaeos et magistros Judaeorum: non quod revera veri pastores essent, sed mercenarii qui ignoraverunt scientiam legis divinae, sicut Dominus ad eos loquitur: « Erratis nescientes Scripturas, neque virtu
Abbreviated transcription (Latin):
re Uidentes uana id ÷ sapientes a mało.
& intelligentes in utilia. dormientes id ÷
inpeccatis iacente s libidiniq seruientes:
& a bono oꝑe torpentes & amantes som¬
nia. a quib: deludebant᷑ a demonibus.
Unde dicebant. Somniaui: Somniaui Dor¬
miebant siquidem illi speculatores: non
actendentes illud. He dederis somnũ oculis
tuas & illud euangłi i. Uigilate: qr nesci¬
tsqua hora dñsũr uenturus est. Et ad ex¬
aggerandã illoꝵ maliciã: subiungit. Ca¬
nes impudentissimi ide in uerecundines.¬
cierunt saturitatẽ: subaudis erroris &
malicie. Sicut canes inuerecundi reuertun¬
tur ad suũ uomitũ: sic illi maliciã quam
corde conceꝑant explentes. statim ad pri-¬
stina uicia reuertebant᷑: uxta illud ꝓuerbi¬
oꝵ. Canis reuersus ad uomitũ Uł alit̃ Sicut
canes sine uerecundia latratꝰ emittunt ꝑse¬¬
quendo lupũ. uł etiã latrunculũ: sic illi in¬¬

Expanded text:
re. « Videntes vana, » id est, sapientes a malo « re. « Videntes vana, » id est, sapientes a malo « et intelligentes inutilia, dormientes, » id est, in peccatis jacentes libidinique servientes, et a bono opere torpentes, « et amantes somnia » a quibus deludebantur a daemonibus. Unde dicebant: « Somniavi, somniavi . » Dormiebant siquidem illi speculatores, non attendentes illud: « Ne dederis somnum oculis tuis . » Et illud Evangelii: « Vigilate, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus est . » Et ad exaggerandum illorum malitiam, subjungit: « Canes impudentissimi » id est, inverecundi, « nescierunt saturitatem, » subaudis, erroris et malitiae. Sicut canes inverecundi revertuntur ad suum vomitum: sic illi malitiam quam corde conceperant explentes, statim ad pristina vitia revertebantur. Juxta illud Proverbiorum: « Canis reversus ad vomitum . » Vel aliter: Sicut canes sine verecundia latratus emittunt persequendo lupum, vel etiam latrunculum: sic illi inv
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarũ ⁊ ut reges ce pͥncipes ac magistros¬
appellet speculatores. sicut hic scribas & pha-¬
riseos atq sacerdotes udeoꝵ qui cȩti erant:
nescientes conspicere lumen uerũ qđ illu-¬¬
minat om̃em hominẽ uenientẽ in hunc
mundũ. Siue cȩci erant: quia ñ habebant
lumen fidei &e claritatẽ uirtutũ. Unde eis
dñs dicit. Ue uob ecis quidicitis Siquis
uirauerit in altare: non debet. Qui uero
paurũ uirauerit: dehet. Et hoc uerbũ qͦd
speculator: in bonã & malã partẽ ponit᷑
In bonã: ut dñs loquit᷑ ad exechielem: fili
In malã partem ponitur u̾t hic: aliisq in
locis quã plurimis. & non solũ speculato.¬
res cȩci uocantur: uerũ etiã canes muti
ñualentes latrare ꝓpt̃ pigriciã. Sic̾ canes
suo latratu custodiunt gregẽ alupis: sic
illi debuerant latratꝰ prȩdicationis emit¬
tere. & demones a cordib subiectoꝵ fuga¬

Expanded text:
Scripturarum est, ut reges et principes ac magistrosScripturarum est, ut reges et principes ac magistrosappellet speculatores: sicut hic scribas et Pharisaeos atque sacerdotes Judaeorum, qui caeci erant, nescientes conspicere « lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . » Sive caeci erant, quia non habebant lumen fidei et claritatem virtutum. Unde eis Dominus dicit: « Vae vobis caecis qui dicitis: Si quis juraverit in altare, non debet. Qui vero per aurum juraverit, debet . » Et hoc verbum quod est speculator, in bonam et malam partem ponitur. In bonam, ut Dominus loquitur ad Ezechielem: « FilIn malam partem poni ur ut hic, aliisque in locis quam plurimis. Et non solum speculatores caeci vocantur, verum etiam « canes muti non valentes latrare » propter pigritiam. Sicut canes suo latratu custodiunt gregem a lupis, sic illi debuerant latratus praedicationis emittere, et daemones a cordibus subjectorum fuga
Abbreviated transcription (Latin):
uerłm. Nar patris ad filiũ. Sequitur. Omnes
hestiȩ agri uenite ad deuorandũ. uniuersȩ
bestiȩ saltus subaudis uenite & ꝓperate
ad deuorandũ popłm iudaicũ: qui credere
noluit in xp̃m. Congregate ait ꝓpħa om̃s
gentes ut ueniant & interficiant mi seros
iudeos qui in infidelitate ꝑmanserunt:
& appellat eos bestias. quia more bestiarũ
irrationabilit̃ uiuebant. ad orantescrea¬
turã ꝑcreatore: & uaria portenta demonũ
uenerantes. & insaltu uiciorũ cõmorantes.
Quando romani uenenint quad ragesimo
scđo anno post ascensionẽ dñi contra iudeos.
pene om̃iũ geritiũ milites uenerunt: qui
umuersũ orbem sub suo dominio tenebant:
Idõq nunc dr̃ om̃s bestiȩ agri id ÷ milites
om̃iuĩgentiũ. Ager enĩ÷ mu̾ndus: sicut dñs
in euangłio quodã loco exponit Possumꝰ ꝑ
bestias agri intelligere demones. quib nui¬
seri uidei traditi sunt ad cruciandũ: scdm
Canesmuti ñ ualentes latrare. Consuetudo

Expanded text:
em. Vox Patris ad Filium. Sequitur: « Omnes bestiae agri, venite ad devorandum, universae bestiae saltus, » subaudis venite et praeparate ad devorandum populum Judaicum, qui credere noluit in Christum. Congregate ait Propheta omnes gentes, ut veniant et interficiant miseros Judaeos qui in infidelitate permanserunt. Et appellat eos bestias, quia more bestiarum irrationabiliter vivebant adorantes creaturam pro Creatore, et varia portenta daemonum venerantes, et in saltu vitiorum commorantes. Quando Romani venerunt quadragesimo secundo anno post ascensionem Domini contra Judaeos, pene omnium gentium milites venerunt: qui universum orbem sub suo dominio tenebant. Ideoque nunc dicitur omnes bestiae agri, id est, milites omnium gentiam. Ager enim est mundus, sicut Dominus in Evangelio quodam loco exponit . Possumus per bestias agri intelligere daemones, quibus miseri Judaei traditi sunt ad cruciandum: secundum « Canes muti, non valentes latrare. » Consuetudo
Abbreviated transcription (Latin):
lo descendi. Panẽ enĩ frangimꝰ esu rienti:
quando fidem xp̃i quam habemꝰ simpbicr¬
orib frĩb manifestamꝰ. Similit̃ ꝑ panẽ
possumꝰ intelligere sacrã scripturã. qua
reficit᷑ anima: sicut corpus diuersi sepulis
Quẽ panẽ tunc frangimꝰ. quando inscios
docemꝰ: doctrinã && sapientiã uitȩ illis
insinuantes. Egenos inquit &e uagos indus
ndomĩtuã: prȩbenseis tectũ qui non habent.
ietipias inansionẽ celestẽ. Sp̃ualit̃ uagos in¬
siciꝰ in domũ: quando discordantes .x dissi¬
adimplens illud. Qui habet duas tunicas.
tabiescentẽ aut nudũ. uł in aliqua miseria
constitutũ: reognoscens de. ẽẽ. similem illi
corualẽ & mortalẽ. Moralit̾. Cũ uideris
nidũ idt alienũ a fide & uirtutib aliquẽ.
nu acdmonitione ce tuo exemplo cooꝑi eum:
& sarne tuã id ÷ tui similem peccatorẽ ne
aespereris. Tunc erumpet id ÷ cũ talia fece¬

Expanded text:
lo descendi . » Panem enim frangimus esurienti, lo descendi . » Panem enim frangimus esurienti, quando fidem Christi quam habemus simplicioribus fratribus manifestamus. Similiter per panem possumus intelligere sacram Scripturam, qua reficitur anima: sicut corpus diversis epulis. Quem panem tunc frangimus quando inscios docemus, doctrinam et sapientiam vitae illis insinuantes. Egenos inquit et vagos induc in domum tuam, praebens eis tectum qui non habent, ut recipias mansionem coelestem. Spiritualiter vagos inducimus in domum, quando discordantes et dissiadimplens illud: Qui habet duas tunicas, tabescentem, aut nudum, vel in aliqua miseria constitutum: recognoscens te esse similem illi, carnalem et mortalem. Moraliter: Cum videris nudum, id est alienum a fide et virtutibus aliquem, tua admonitione et tuo exemplo cooperi eum: et carnem tuam, id est, tui similem peccatorem, ne despexeris. Tunc erumpet, » id est, eum talia fece
Abbreviated transcription (Latin):
quidã iudeoꝵ pauꝑes pͥncipib & diuitib
in seruitutẽ aliqui ut ꝑspaciũ septẽ annoꝵ
eis seruirent. aliqui plus. aliqui miniꝰ. alii
etiam usq ad annũ iubeleũ. Vnde pͣcipi¬
tur illis ut tales dimictant a seruitute in
lib̾tatẽ. qr aliquando plusquã ille statuis¬
set detinebant eũ. qui se contradiderat.
Dimitte inquit eos liberos qui confracti st̃:
id ÷ qui tempore. famis &r necessitatis in-¬
stante a lib̾tate tradiderunt se tͥ in serui¬
tutẽ: & ome onus seruitutis uł peccati di¬
rumpe Frange esurienti panẽttiũ. &ee
genos uagosq induc in domũ tuã Notan.¬
dũ qr panẽ tuũ dix̃ non alienũ: ne conet᷑
aliquis exrapina elemosinã facere Qui enĩ
de rapina offert dõsacrificiũ & miscd̾iam:
quasi qui immolat filiũ ante patrem. Sp̃i¬
alit̃ ꝑpanẽ possumꝰ intelligere fidem xp̃i:
qui dixit Egosum panis u̾iuus: qui decȩ¬

Expanded text:
quidam Judaeorum pauperes principibus et divitibus quidam Judaeorum pauperes principibus et divitibus in servitutem, aliqui ut per spatium septem annorum eis servirent, aliqui plus, aliqui minus: alii etiam usque ad annum Jubilaeum. Unde praecipitur illis, ut tales dimittant a servitute in libertatem: quia aliquando plusquam ille statuisset detinebant eum, qui se concrediderat. Dimitte inquit eos liberos qui confracti sunt, id est qui tempore famis et necessitatis instante, a libertate tradiderunt se tibi in servitutem, et omne onus servitutis vel peccati dirumpe. « Frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam. » Notandum, quia panem tuum dixit non alienum: ne conetur aliquis ex rapina eleemosynam facere. Qui enim de rapina offert Deo sacrificium et misericordiam, quasi qui immolat filium ante patrem . Spiritualiter per panem possumus intelligere fidem Christi, qui dixit: « Ego sum panis vivus, qui de coe
Abbreviated transcription (Latin):
etiam uramento colligabant eos quib ali¬
quid prestabant. & aliquando falsa cirogra¬
pha scribebant contra pauꝑes. & abillis
qui nichil habebant cum uiolentia exige-¬
barit
qͦd illis ñ cõmiserant. Huiu sce modi cartas &
scripturas appellat colligationes & fasciculos
deprimentes: qr ligabant id÷ constringebam
ꝑ ea paupes & opprimebant: prȩcipita: ut
ea dissoluant. Si enĩ impietas ÷ utbeatꝰ iem¬
nimꝰ dicit abeis debitũ accõmodatũ exiger.
qui ñ possunt reddere:qr ñ habent unde. qͥn.¬
to illud impietatis est qđ falso requiritur o
Spu̾alit̾ aut̃ & moralit̾ colligationes & fascicu¬
los debemꝰ intelligere peccata quȩ pͣcipimur
tra te egit: ut tibi dimittatur quod contri
dm̃ deliquisti. & possis dicere libera mente.
Dimitte nob̾ sicut & nosdimittimꝰ frĩ Dimit¬
te eosqͥ confracti sunt liberos: ce om̃e onus
dirumpe. Sȩpe tempore famis tradebant se

Expanded text:
etiam juramento colligabant eos quibus alietiam juramento colligabant eos quibus aliquid praestabant, et aliquando falsa chirographa scribebant contra pauperes, et ab illis qui nihil habebant cum violentia exigebant quod illis non commiserant. Hujuscemodi chartas et scripturas appellat colligationes et fasciculos deprimentes: quia ligabant, id est constringebant per ea pauperes et opprimebant: praecepit ut ea dissolverent. Si enim impietas est ab eis debitum accommodatum exigere qui non possunt reddere, quia non habent unde: quantae illud impietatis est quod falso requiritur? Spiritualiter autem et moraliter colligationes et fasciculos debemus intelligere peccata, quae praecipimur tra te egit, ut tibi dimittatur quod contra Deum deliquisti, et possis dicere libera mente: Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus fratri . « Dimitte eos qui confracti sunt liberos, et omne onus dirumpe. » Saepe tempore famis tradebant se
Abbreviated transcription (Latin):
re.: Nunquid istud uocabis ieiuniũ. &e
diem acceptabilẽ dño: Subaudis nonerit
ei acceptũ tale ieiuniũ: ꝗr humilitatẽ prȩ¬
tendis extrinsecus. & tumore suꝑbiȩ infla-¬
ris extrinsecus. laudẽ humanã exinde
requirens Amat ds̃ omp̃s eaquȩ suꝑius cõ-¬
memorauit caput uidelicet inclinare. sac¬
cũ & cinerẽ sternere: si puro de corde
agant᷑. & maxime tẽpore necessitatis &e tri-¬
bulationis: ut inniniuitis. & dauid atq
achar. Si aut̃ duplici animo fiant: non
eligit neq apꝓbat ea. Honne hoo ⁊ magis ie.¬
iuniũ quod elegi subaudis quod ego p̾ci-¬
pio tͥ custodire: dissolue colligationes im¬¬
pietatis : solue fasciculos deprimentes.
septuaginta aꝑtius transtulerunt dicen.¬
tes. om̃em scripturã iniquã conscinde.
Moserat illius popłi ut si alicui aliquid
cõmodaret ciro graphũ inde scriberet. id:
cartã & scripturã ꝑ quã illi requireret: ł

Expanded text:
re? Nunquid istud vocabis jejunium et re? Nunquid istud vocabis jejunium et diem acceptabilem Domino: » Subaudis, non erit ei acceptum tale jejunium, quia humilitatem praetendis exstrinsecus, et tumore superbiae inflaris intrinsecus: laudem humanam exinde requirens. Amat Deus omnipotens ea quae superius commemoravit, caput videlicet inclinare, saccum et cinerem sternere: si puro de corde agantur, et maxime tempore necessitatis et tribulationis: ut in Ninivitis, et David atque Achaz . Si autem duplici animo fiant, non eligit neque approbat ea. « Nonne hoc est magis jejunium quod elegi, » subaudis, quod ego praecipio tibi custodire? « Dissolve colligationes impietatis, solve fasciculos deprimentes. » Septuaginta apertius transtulerunt dicentes: Omnem scripturam iniquam conscinde. Mos erat illius populi, ut si alicui aliquid commodaret chirographum inde scriberet, id est, chartam et scripturam per quam illi requireret: vel
Abbreviated transcription (Latin):
ieuiniorũ in angulis platearũ ora re expansis
manib ad cȩlũ: & in medio tẽplo similiter
cũ clamore & eiulatu. ut abaudientib eos &e
cernentib laudarentur: sicut & ille pharise¬
usqui a dño in eugłio contemnitur. idõq
dr̃ ad eos. Holite iẽuinare sicut usq ad hanc
diem. subaudis absq miscdia. & ut debitores
cũ lite & contentione repetatis ut audiat᷑
clamor ur̃ in excelso. hoc ⁊ intemplo si¬¬
ue in plateis: & cũ clamore oretis. Nunqͥd
tale ÷ ieiuniũ quod elegi. sub audisquale
ꝑpetrare illicita. uł cibis immoderate re-¬
pleri: auid gͦ ꝓficit corpꝰ temꝑare a cibis.
nisi temꝑetur a uiciis : Istud tale ieiu nuũ
non apꝓbat ds̃. sed illud qđ generale est
& in humilitate mi scdia ad implet᷑. hun¬
quid subaudis elegi contorquere quasi cir-¬
culũ caput suũ. id ÷ caput ac pedes incli¬
nare. &e saccũ induere. & cinerem sterne¬

Expanded text:
jejuniorum in angulis platearum orare, expansis jejuniorum in angulis platearum orare, expansis manibus ad coelum, et in medio templo similiter cum clamore et ejulatu, ut ab audientibus eos et cernentibus laudarentur . Sicut et ille Pharisaeus qui a Domino in Evangelio contemnitur, ideoque dicitur ad eos : « Nolite jejunare sicut usque ad hanc diem, » subaudis absque misericordia, et ut debitores cum lite et contentione repetatis, ut audiatur clamor vester in excelso, hoc est in templo sive in plateis, et cum clamore oretis. « Nunquid tale est jejunium quod elegi, » subaudis quale t postea multa perpetrare illicita, vel cibis immoderate repleri? Quid ergo proficit corpus temperare a cibis, nisi temperetur a vitiis? Istud tale jejunium non approbat Deus, sed illud quod generale est et in humilitate misericordia adimpletur. « Nunquid » subbaudis elegi « contorquere quasi circulum caput suum, » id est caput ac pedes inclinare « et saccum » induere « et cinerem sterne
Abbreviated transcription (Latin):
audiscarnalis Aesi diceret Idõ non exaudio:
Hacant iudei ieiun is. sed frustra: qr genera¬
lib. Generale & enĩ ieiumũ: abstinere ab
omib illicitis: & hoc ñ ꝓlaude temporali age re
Quod aut̃ dicit. indie ieiumiur̃i inuenitur
uoluntas urã carnalis: quidã codices habent
inueniet᷑ uoluntas urã id ÷ delectatio. in su¬
mendis uidelicet plurib & lauciorib cibis pꝰ
ieiuniũ. Om̃sinquit debitores urõs repetitis. id
engitis contentiose abillis quib aliquid cõmo-¬
dastis. Idõ enĩ aliquando ieiunabant: ut libe¬
rius possent suos debito res repetere. qͦd ñ potest
tis ut lites & contentiones agatis. & qͦd peius ÷
pauꝑesce in nocentes pugno ꝑcutitis: si ne
pietate exigentes ab illis quȩ non cõmodastis.
& uultisut exaudiam uos: Sequit᷑. Nolite
ieinare sicut usq ad hanc diẽ: ut audiat᷑ in
excelso clamor ur̃. Solebant iudei in diebus¬

Expanded text:
audis carnalis. Ac si diceret: Ideo non exaudio, audis carnalis. Ac si diceret: Ideo non exaudio, Vacant Judaei jejuniis, sed frustra, quia non generalibus. Generale etenim jejunium est abstinere ab omnibus illicitis, et hoc non pro laude temporali agere. Quod autem dicit, in die jejunii vestri invenitur voluntas vestra carnalis, quidam codices habent: invenietur voluntas vestra, id est, delectatio, in sumendis videlicet pluribus et lautioribus cibis post jejunium. Omnes, inquit, debitores vestros repetitis, id est, exigitis contentiose ab illis quibus aliquid commodastis. Ideo enim aliquando jejunabant, ut liberius possent suos debitores repetere, quod non potest tis ut lites et contentiones agatis, et, quod pejus est, pauperes et innocentes pugno percutitis, sine pietate exigentes ab illis quae non commodastis, et vultis ut exaudiam vos? Sequitur, « Nolite jejunare sicut usque ad hanc diem, ut audiatur in excelso clamor vester. » Solebant Judaei in diebus
Abbreviated transcription (Latin):
plũ atq sinagogas.: & scire uias id÷ actiones &
uoluntates meas uolunt: quare ñ exaudiam eos.
uasigensquȩ iusticiam fecerit. id⁊ ut modo
fecerit hoc ÷ idola ꝓdõ non coluerit. sed man¬
cdata mea recte semꝑ ad impleuerit. & quȩ iu¬
diciũ id ÷ legẽ dĩ sui non dereliquerit. uł ue¬
ram fidem tenuerit exqua iustus uiuit
intelligere qͥ ÷ iusticia. qr ipse iustificat
electos suos: & qui ⁊ iudiciũ qr pat̾ ñ iudicat
quenquã sed om̃e iudiciũ dedit filio Rogant
me iudicia iusticiȩ. id ÷ rogant ut recte iu¬¬
dicẽ eos & iustũ iudiciũ faciam: ostendendo
Quimꝰ & ñ aspexisti subaudis exaudiendo. hu¬
inuenit᷑ uoluntas urã subaudis carnalis:
& om̃sdebitores urõs repetitis : Hosuer̃ iudei
dño quare non exaudiebat eos cũ humiliareñ
se ieiuniis: sed dñs non reꝓbat ieiunta sed
oꝑa quȩ in ieiunio faciebant dicens. Ecce in

Expanded text:
plum atque synagogas: et scire vias, id est, actiones et plum atque synagogas: et scire vias, id est, actiones et voluntates meas volunt, quare non exaudiam eos. Quasi gens quae justitiam fecerit, id est, ut modo fecerit, hoc est, idola pro Deo non coluerit, sed mandata mea recte semper adimpleverit, et quae judicium, id est, legem Dei sui non dereliquerit, vel veram fidem tenuerit ex qua justus vivit. intelligere, qui est justitia, quia ipse justificat electos suos: et qui est judicium, quia « Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . » « Rogant me judicia justitiae, » id est, rogant ut recte judicem eos, et justum judicium faciam: ostendendo vimus, et non aspexisti, » subaudis exaudiendo. « Huinvenitur voluntas vestra, » subaudis carnalis, « et omnes debitores vestros repetitis. » Proposuerunt Judaei Domino, quare non exaudiebat eos cum humiliarent se jejuniis: sed Dominus non reprobat jejunia, sed opera quae in jejunio faciebant, dicens: Ecce in
Abbreviated transcription (Latin):
dama sine timore. ne metuas illorũ insaniam:
ne cesses apͣdicatione. Quasi tuba exalta uocem
tiam id ÷ magnã uocẽ emitte ut abom̃ib pos¬
sis audiri: annuncians eis imminentẽ captiuita¬
tiꝰ a pomanis &e multã int̾fectionẽ. & annuncia
popło meo scelera eorũ id ÷ immania peccata.
idolatriã uidelicet. homicidiũ & ȩxecrabilia fa-¬
cinora quȩ ultta humanũ modũ ipsi oꝑant᷑. &
domui iacob annuncia peccata eoꝵ inquib de¬
linquunt contra dm̃ & ꝑximũ. Adhuc popłm
suũ illũ uocat: ut ad poenitentiã eũ ꝓuocet
Me &e enĩ de die indiem quȩrunt: & scire uiasmeas
uolunt. Quasi gensquȩ iusticiã fecerit: & quȩ u¬
diciũ dĩ sui non dereliquerit. Hȩc ꝓprie ad iudeos
panent. qui cotidie ad templũ & in sinagogas
anfluentes teges dĩ meditabant᷑. ce tamen iusti¬
ciam & iudiciũ rectũ non adimplebant: quia
idola ꝑdõ colebant. Me inqͥt de die indiem
quȩrunt tantũmodo uoce. &e ueniendo ad tem¬

Expanded text:
clama sine timore, ne metuas illorum insaniam, ne cesses a praedicatione. Quasi tuba exalta vocem tuam, id est, magnam vocem emitte, ut ab omnibus possis audiri: annuntians eis imminentem captivitatem a Romanis, et multam interfectionem. Et annuntia populo meo scelera eorum, id est, immania peccata, idololatriam videlicet, homicidium, et exsecrabilia facinora, quae ultra humanum modum ipsi operantur. Et domui Jacob annuntia peccata eorum, in quibus delinquunt contra Deum et proximum. Adhuc populum suum illum vocat, ut ad poenitentiam eum provocet. « Me etenim de die in diem quaerunt, et scire vias meas volunt. Quasi gens quae justitiam fecerit, et quae judicium Dei sui non dereliquerit. » Haec proprie ad Judaeos pertinent, qui quotidie ad templum et in synagogas confluentes leges Dei meditabantur, et tamen justitiam et judicium rectum non adimplebant: quia idola pro Deo colebant. Me, inquit, de die in diem, quaerunt, tantummodo voce et veniendo ad tem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiit: qr tc̃ia die resuriȩxit. Niros aut̃ mise¬
ticordiȩ apłos debemꝰ intelligere qui nor
nris meritis adnosuenerunt ut nos de potestate.
diaboli eruerent Istiuiri miscd̾iȩ colligunt᷑ ad
patriã celestem. & non ÷ qui intelligatꝰ id est
nemo reꝑboꝵ considerat qđ ꝓiusticia sua truci¬
dent᷑ & talia sustineant. A facie malicie id ÷
apresentia pecrati collectus : adõ patre iustus

Expanded text:
resurrexit. Viros autem misericordiae apostolos debemus intelligere, qui non tris meritis, ad nos venerunt, ut nos de potestate diaboli eruerent. « Isti viri misericordiae colliguntur » ad patriam coelestem, « et non est qui intelligat, » id est nemo reproborum considerat quod pro justitia sua trucidentur, et talia sustineant. « A facie malitiae, » id est a praesentia peccati « collectus est » a Deo Patre: « justus
Abbreviated transcription (Latin):
plius corrboret. Tab̾naculũ moisi qł habu¬
it centũ cubitos in longitudine & qͥnquagin.¬
ta in latitudine. & qͦd habuit saga & pelles
rubricatas &e iacinctinas funiculosq & clauos.
scãm eccłam significabat. Qui in tab naculis
cõmorantur. de loco ad locũ transeuntes ad
domũ tendunt & ad t̾ram ꝓmissam. sicut
uidei fecerunt: & scĩ in pͣsenti scło intab̾nacu¬
lis habitant. hoc ÷ in ȩcclesi is: quia peregrini

Expanded text:
plius corroboret. Tabernaculum Mosi, quod habuplius corroboret. Tabernaculum Mosi, quod habuit centum cubitos in longitudine, et quinquaginta in latitudine, et quod habuit saga et pelles rubricatas et hiacynthinas funiculosque et clavos sanctam Ecclesiam significabat. Qui in tabernaculis commorantur, de loco ad locum transeuntes ad domum tendunt et ad terram promissam, sicut Judaei fecerunt. Et sancti in praesenti saeculo in tabernaculis habitan
Abbreviated transcription (Latin):
ergentib: qr modo incipies dõ filios parere.
Utanta saluatori tuo: & hinni id ÷ magnifice
guide quȩ ñ pariebas dõ filios ꝓ magnitudine
guidii allusit ad hinnitũ equi tendentis ad
uictoriam: prȩdicens quare pͣcepit ei exultare
disȩccle gentiũ. quȩ quondam adõ derelicta
est: quam eiꝰ id÷ sinagogȩ quȩ habet uirũ dicit
dnĩs: hoc ÷ quȩ putat se habere uirũ dm̃ om̃i¬
potentẽ. Ꝙ hoc notandũ. qr cũ dr̃ plures filii
multos filios dõ genuit. sed maxima multitu¬
dogentiũ ei prefertur. Dilata locũ tentori i tui.
& pelles tab̾naculoꝵ tuoꝵ extende ne parcas
Longos fac funculos tuos: & clauos tuos conso¬
lida Cui suꝑius dictũ ÷ lauda sterilis quȩ
ñparis & cȩteraquȩ ibi dicunt᷑. modo iterũ
dr̃ ut dilatet tentoriũ suũ ad similitudinẽ
tabernaculi moisi. & ut omĩa habensquȩ
illud tab̾naculũ habuit. amplificet ea & am¬

Expanded text:
ex gentibus: quia modo incipies Deo filios parere. ex gentibus: quia modo incipies Deo filios parere. Decanta Salvatori tuo, et hinni, id est magnifice gaude, quae non pariebas Deo filios. Pro magnitudine gaudii allusit ad hinnitum equi tendentis ad victoriam, praedicens quare praecepit ei exsultare ondam a Deo derelicta ejus, » id est Synagogae, « quae habet virum, dicit Dominus; » hoc est quae putat se habere virum Deum omnipotentem. Et hoc notandum, quia cum dicitur: plures filii multos filios Deo genuit, sed maxima multitudo gentium ei praefertur. « Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculum tuorum extende, ne parcas: longos fac funiculos uos, et clavos lida. » Cui superius dictum est: Lauda, sterilis, quae non paris, et caetera quae ibi dicuntur: modo iterum dicitur ut dilatet tentorium suum ad similitudinem tabernaculi Mosi, et ut omnia habens quae illud tabernaculum habuit, amplificet ea et am
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ passione & resurrectionis gła: nunc uͦ
ruertitur aduocationẽ gentiũ. & ad eos qui
neũ erediderunt tam exiudeis quã exgentib
Sterilis isto in loco appellatur gentilitas speci¬
alit̾. quȩ do filios sp̃uales ñgenerabat. qr
non habebat legem. ñ ꝓpħas ñ patriarchas:
e quȩ mͦ plures filios dĩ generat quã si nago¬
ga quȩ putat seđm uirũ habere. Potest etiã
pcła quȩ iniudeis deserta erat sterilis ap-¬
pellan qr dño adueniente filios eiꝰ ñ parie¬
bat. ut acdutranq eccłam tam ex iudeis quã
exgentib ieferamus hoc scđm qͦdegregius
pdicator suis in uerbis ostendit Assumens
eni testimoniũ de isaia qͦd nunc habemꝰ pͣ
manib: ad repmissionis retulit filios. ad
ectłam de gentib: siue ex utroq popło con¬
gregatã quȩ de serta & derelicta erat adõ ac
ferilis ꝑ manebat: non habens uirum dm̃
om̃i potentẽ. Lauda in qͥt creatorẽ tuũ & rede¬
mptorẽ nr̃m ȩccła sterilis tam ex iudeis quã

Expanded text:
 passione, et resurrectionis gloria; nunc vero revertitur ad vocationem gentium, et ad eos qui in eum crediderunt tam ex Judaeis quam ex gentibus. Sterilis isto in loco ap pellatur gentilitas specialiter, quae Deo filios spiri tuales non generabat; quia non habebat legem, non prophetas, non patriarchas: et quae modo plures filios Dei generat quam Synagoga, quae putat se Deum virum habere. Potest etiam Ecclesia, quae in Judaeis deserta erat, sterilis appellari, quia Domino adveniente filios ejus non pariebat, ut ad utramque Ecclesiam tam ex Judaeis quam ex gentibus referamus hoc: secundum quod egregius praedicator suis in verbis ostendit. Assumens enim testimonium de Isaia quod nunc habemus prae manibus, ad repromissionis retulit filios ad Ecclesiam de gentibus, sive ex utroque populo congregatam: quae deserta et derelicta erat a Deo ac sterilis permanebat, non habens virum Deum omnipotentem: Lauda inquit Creatorem tuum et Redemptorem nostrum, Ecclesia sterilis, tam ex Judaeis quam
Abbreviated transcription (Latin):
entesuentte ad aquas: & qui ñ habetis argen¬
tũ. ꝓperate. emite & comedite. Alloquit᷑
sermo diuinꝰ generalit̃ om̃s tam uideos
quã gentiles. ut ueniant ad aquas saluta.¬
res: dequib dicit alio in loco isaias. hauri¬
etis aquas ingaudio de fontib saluatoris.
Sitis in hoc locoꝰ spũalit̾ intelligenda est &
aqua sp̃ualis: dequa aqua dñs ineugłio
dicit. Qui sitit ueniat ad me & bibat: &
de uentre eiꝰ fluent aquȩ uiuȩ Consequent
enĩ euanglista declarauit quid illud signi

Expanded text:
entes, venite ad aquas; et qui non habetis argentum, properate, emite et comedite. » Alloquitur sermo divinus generaliter omnes, tam Judaeos quam gentiles, ut veniant ad aquas salutares, de quibus dicit alio in loco Isaias: « Haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris . » Sitis in hoc loco spiritualiter intelligenda est, et aqua spiritualis, de qua aqua Dominus in Evangelio dicit: « Qui sitit veniat ad me et bibat, et de ventre ejus fluent aquae vivae . » Consequenter enim Evangelista declaravit
Abbreviated transcription (Latin):
intelligamꝰ prȩsentẽ uitã. & ꝑ dexterã ȩt̾nã:
habet &e głam. quia habet scientiã &e intel¬
ligentiam diuinorũ eloquiorũ. quȩ sunt
diuitiȩ spũales: & habet turcutẽ bonorum
oꝑum ꝑquas glificatur ingentibꝰ. Indextera
uero habet longitudinẽ dierũ & uitȩ: quia
postponens pͣsentia. ad futura festinat. in
quib ȩt̃nalit cũ dño ÷ mansura. & gaudiis
ȩt̃nis fruitura. Quod subiungit᷑. & sem̃tuũ
gentes hȩreditabit: duplicitꝰ intelligi potest.
exut qui seminat seminare sem̃ suũ: ułetiã

Expanded text:
intelligamus praesentem vitam, et per dexteram aeternam. intelligamus praesentem vitam, et per dexteram aeternam. habet et gloriam: quia habet scientiam et intelligentiam divinorum eloquiorum, quae sunt divitiae spirituales: et habet virtutem bonorum operum per quas glorificatur in gentibus. In dextera vero habet longitudinem dierum et vitae, quia postponens praesentia, ad futura festinat: in quibus aeternaliter cum Domino est mansura, et gaudiis aeternis fruitura. Quodque subjungitur: « et semen tuum gentes haereditabit, » dupliciter intelligi potest, Exiit qui seminat seminare semen su
Abbreviated transcription (Latin):
cepta. uidelicet ratione & intellectu: quando
eaquȩ rationabilit intelligimꝰ. rationabilit̃
oꝑeadimplemꝰ. Dicit gͦ ad scãm eccłam. O
ȩccła. dilata locũ te ntorii tui ꝑ quattuor
mundi climata. nec concl udaris uno an¬
gulo solũmodo iudeȩ. & pelles hoc ÷ piedi¬
catores tuos extende & diffunde porbem
trarũ: ne parcas. neq cesses multiplicare eos:
quatinꝰ illoꝵ munimine tuearis abȩstude¬
monũ. Longos fac funiculos tuos: id ÷ lon.¬
ge extende prȩdicationẽ tuã & prȩcepta
diuina elonga. & clauostuos consolida:
id÷ intelligentiã & rationẽ tuã confirma
& corrobora Sequit᷑. Ad dext̾ram enĩ& sini¬
strã penetrabis. hoc ÷ om̃s gentes posside-¬
bis. uł etiã ꝓsꝑa sustinebis. & hic ce infit¬
turo pͣualebis. Quia nec ꝓsꝑis eleuaberis:
nec aduersis deprimeris Possumꝰ etiã ꝑ
dexterã & sinistram utranq uitã acciꝑe.
prȩsentẽ scilicet atq futuram: ut ꝑ sinistrã

Expanded text:
uando ea quae rationabiliter intelligimus, rationabiliter opere adimplemus. Dicit ergo ad sanctam Ecclesiam: O Ecclesia, dilata locum tentorii tui per quatuor mundi climata, nec concludaris uno angulo solummodo Judaeae. Et pelles, hoc est praedicatores tuos extende et diffunde per orbem terrarum: Ne parcas, neque cesses multiplicare eos, quatenus illorum munimine tuearis ab aestu daemonum. Longos fac funiculos tuos, id est longe extende praedicationem tuam, et praecepta divina elonga, et clavos tuos consolida, id est intelligentiam et rationem tuam confirma et corrobora. Sequitur: « Ad dexteram enim et sinistram penetrabis, » hoc est omnes gentes possidebis, vel etiam prospera sustinebis, et hic et in futuro praevalebis: quia nec prosperis elevaberis, nec adversis deprimeris. Possumus etiam per dexteram et sinistram utramque vitam accipere, praesentem scilicet atque futuram: ut per sinistram
Abbreviated transcription (Latin):
l lquando sacra scriptura de diuinitate filii
ai loquitur: aliquando de humanitate. Et
mini hominẽ qͥueritatẽ loqͦr uob̾: appellatur
te extẽpore. eagła quã habuit ipsa diuinitas
ante omĩa scła ȩt̃nalit̃ cũ ipso. Głificauit dĩ
pat̾ filiũ inbaptismate: quandodix̃ Hic ÷
filiꝰ m̃s dilectꝰ. in qͦmͥ complacur slificauit
etiã eũ inmonde & inpassione resuscitanseũ¬

Expanded text:
» Aliquando sacra Scriptura de divinitate Filii Dei loquitur, aliquando de humanitate. Et mini hominem qui veritatem loquor vobis , » appellatur te, ex tempore ea gloria quam habuit ipsa divinitas ante omnia saecula aeternaliter cum ipso. Glorificavit Deus Pater Filium in baptismate, quando dixit: « Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. » Glorificavit etiam eum in morte et in passione resusc
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ non deficient doctrinȩ & edificabuntur
inte deserta scłoꝵ: fundamenta generationis
& generationis suscitabis ludei hoc referunt
ad restaurationẽ quȩ facta est azombabel c& iħy
sacerdote magno: uł etiã ad illam quã autu¬
mant futurã inulth tempore. sed melius : ut
ad eccłam ista referamꝰ. Deserta aut̃ scłoꝵ id:¬
multoꝵ tẽporũ appellat conuenticula iudeoꝵ:
quȩ deserta sunt ꝑ in fidelitatẽ. & in ȩccła re-¬
staurata ꝑfidem fundam̃ta generationis &
generationis suscitabis õ ȩccła. credendo & confi-¬
tendo. xp̃m uerũ dm̃ & uerũ hominẽ esse fun¬
dam̃tũ singulari numero ꝓlatũ: xp̃m signi¬

Expanded text:
doctrinae. « Et aedificabuntur in te deserta saeculorum, fundamenta generationis et generationis suscitabis. » Judaei hoc referunt ad restaurationem quae facta est a Zorobabel et Jesu sacerdote magno, vel etiam ad illam quam autumant futuram in ultimo tempore: sed melius est ut ad Ecclesiam ista referamus Deserta autem emporum, appellat conventicula Judaeorum, quae deserta sunt per infidelitatem, et in ecclesia restaurata per fidem. Fundamenta generationis et generationis suscitabis, o Ecclesia, credendo et confitendo Christum verum Deum, et verum hominem esse. Fundamentum singulari numero
Abbreviated transcription (Latin):
abillis qͥ ab eiꝰ uoluntate recedunt pecran-¬
do. Sicut enĩ apppinquamꝰ ei bonisoꝑib
inseruiendo ñ loco: sicelongamꝰ ab illo
uiciis insudando. Unde ipse dicit ꝑ ieretni¬
am Ego ds apppinquanseis qui michi
apppinquant fide. ce longe recedens ab
iisqui a me ꝑcul receduntꝰ in infidelitate.¬

Expanded text:
cedunt peccando. Sicut enim appropinquamus ei bonis operibus inserviendo, non in loco, sed elongamus ab illo vitiis insudando. Unde ipse dicit per Jeremiam: « Ego Deus appropinquans eis qui mihi appropinquant fide, et longe recedens ab his qui a me procul recedunt in infidelitate
Abbreviated transcription (Latin):
na sp̃nali. Inclinate aurem ur̃am. hoc :
humiltt̃ audite me: ce uenite subaudis
adine non loco sed mertco. recte credendo
uitam in se credentib. Ꝙ feriam uob̾cum
pactũ semptt̃nũ miscłias clauid fideles.
Ad iudeos loquit᷑ ista ferire dicimꝰ ꝑcutere
hostiam ꝓ foedere. &e pacto. Sicut legit᷑
inueteri testam̃to. qr dñs sanguine hir-¬
quod ꝑcussit cum filiisisrł: danseis legi¬
tima fõedus qđ pepigit nobiscũ in nou̾o
testamento. sanguine filii sui confirma¬
uit: quando dedit nob̾eugłm. Quare
aut̃ dicit. & feriam uobiscũ pactũ sem¬
ptt̾num. cum illud ñ ꝑmanserit ȩt̾nalit̃
qiulis: Sed sciendũ est qe de grã noiu testar̃ti.

Expanded text:
na spirituali. « Inclinate aurem vestram, » hoc est na spirituali. « Inclinate aurem vestram, » hoc est humiliter audite me, « et venite, » subaudis ad me, non loco, sed merito, recte credendo, vitam in se credentibus. « Et feriam vobiscum pactum sempiternum, misericordias David fideles. » Ad Judaeos loquitur ista. Ferire dicimus percutehostiam pro foedere et pacto. Sicut legitur in Veteri Testamento, quia Dominus sanguine hirquod percussit cum filiis Israel, dans eis legitima. Foedus quod pepigit nobiscum in Novo Testamento, sanguine Filii sui confirmavit, quando dedit nobis Evangelium. Quare autem dicit, « et feriam vobiscum pactum sempiternum, » cum illud non permanserit aeternaliter cum illis? Sed sciendum est, quia de gratia Novi Testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
in crassitudine anima urã Auditꝰ insacioelo.¬
quio spũalit̾ ⁊ requirendus: ut illud. Qui hẽ
aures audiat. id ÷ qui habet intelligentiam
mentis: intelligat quȩ dicturus sum. Ista
enĩ comestio spũ alit̃ ÷ requirenda: sicut &
illa de qua alio in loco dr̃. Si audiericis me'
bona t̾rȩ comedetis Sicut enĩ corpus incas¬
satur epulis carnalib. ita anima refict᷑
& impinguatur doctrinis spualib & ur¬
tutib. De hac crassitudine dicit psalmista
Sicut adipe ce pinguedine repleat᷑ anima
mea. . Impinguasti in oleo caput meũ.
Audite inquit audientes me: id ÷ intelligi¬
te quȩ ego dicturus sũ qui habetis intelli¬
gentiam. & comedite bonũ. hoc ÷ intelli¬
gite xp̃m recte credendo & bene uiuendo:
qui dixit ego sum pastor bonꝰ hł etiam ur¬
telligite & ꝑcipite bonũ uerbũ euangelir
ne anima urã: id ÷ inuirtutib & docꝰtri¬

Expanded text:
in crassitudine anima vestra. » Auditus in sacro eloin crassitudine anima vestra. » Auditus in sacro eloquio spiritualiter est requirendus, ut illud: « Qui habet aures audiat , » id est, qui habet intelligentiam mentis, intelligat quae dicturus sum. Ista enim comestio spiritualiter est requirenda, sicut et illa de qua alio in loco dicitur: « Si audieritis me, bona terrae comedetis . » Sicut enim corpus incrassatur epulis carnalibus, ita anima reficitur et impinguatur doctrinis spiritualibus et virtutibus. De hac crassitudine dicit Psalmista: « Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea . » Et: « Impinguasti in oleo caput meum . » Audite inquit audientes me, id est, intelligite quae ego dicturus sum qui habetis intelligentiam, et comedite bonum, hoc est intelligite Christum recte credendo et bene vivendo, qui dixit: « Ego sum pastor bonus . » Vel etiam intelligite et percipite bonum, verbum Evangelii. ra, id est, in virtutibus et doctri