comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quicredeban uidebat & alios qui non credebant: Ergonoli
dicere non iuro si foste exigitur: Amalo est enĩ quod facis
sed illius qui exigit. Namtu quomodo tepurges non habes
quomodo satirfacias negotio quo dinstat non inuenir. sed ali¬
ud est cum exigitur iuratio. aliud quodoffestur & hocipsũ
quo doffestur. aliud cũ offestur non credenti. aliud cũ ueni
potes non quomodo quidam quando illis dicitur uerũ dicis
non credo non fecisti non credo. dr iudic&. Iuramihi. Et ipse
quiexit iurationẽ multũ inter est sinescit illũ falsũ iuraturũ
anscit Sienĩ nescit & ideo dicit iura ut fides ei fiat. non audeo
dicere non ee peccatũ tamen humana temptatio est
diautem scit eum fecisse. nouit fecine. uidit fecisse & cogit iurare
homicidaest. Mle enim suo ꝑiurio seperimit. sedaste manum
interficientis. & expressit & presit. Cumergo aliquis scele¬

Expanded text:
qui credebant; videbat et alios qui non credebant. Ergo noli qui credebant; videbat et alios qui non credebant. Ergo noli dicere, Non juro, si forte exigitur. A malo est enim quod facis; sed illius qui exigit. Nam tu quomodo te purges non habes, quomodo satisfacias negotio quod instat, non invenis. Sed aliud est, cum exigitur juratio; aliud, cum offertur: et hoc ipsum quod offertur, aliud cum offertur non credenti; aliud cum ventipotes: non quomodo quidam, quando illis dicitur, Verum dicis? non credo. Non fecisti? non credo: Deus judicet, jura mihi. Et ipse qui exigit jurationem, multum interest si nescit illum falsum juraturum, an scit. Si enim nescit, et ideo dicit, Jura mihi, ut fides ei fiat; non audeo dicere non esse peccatum, tamen humana tentatio est. Si autem scit eum fecisse, novit fecisse, vidit fecisse, et cogit jurare, homicida est. Ille enim suo perjurio se perimit: sed iste manum interficientis et expressit et pressit. Cum vero aliquis scele
Abbreviated transcription (Latin):
timore frenauimus. frenata restringitur. restrica languer¬
cit. languescens emoritur & male consu&udine bona succe¬
uideurmagna necensitate compulsur. cum uideronis¬
faciam non mihi credi & eiquimihi non credit. non expedire
quod non credit, hac perpensaratione & consideratione
librata cummagnotimore dico coram dõ. aut testis est dr̃
aut scitxp̃s quod icit sicesse in animomeo. & uideo qui aplus ẽ
idest quiam plius est: Quam . ẽ. ẽ ñ ñ. sed hoc quodam plius est.
amalo est: Et sinon amalo iurantis. amalo est non credentis
Deniqueñait siãpliur facit malusẽ sed sit inore ur̃o. ẽẽ. ññ. Si quis
amalo est: Sed quere cuius sed tamen aliud hab& hu mana pessima
Nsi fosteputatis fr̃s quia siscir& a postolus paulus credere
sibi galathas adder& iurationẽ & dicer& qua e autem
scribouos eccecoram dõ quia non merlior: Videbatibieos

Expanded text:
timore frenavimus. Frenata restringitur, restricta languestimore frenavimus. Frenata restringitur, restricta languescit, languescens emoritur, et malae consuetudini bona succevidetur, magna necessitate compulsus. Cum videro non mihi credi nisi faciam, et ei qui mihi non credit non expedire quod non credit, hac perpensa ratione et consideratione librata, cum magno timore dico, Coram Deo; aut, Testis est Deus; aut, Scit Christus sic esse in animo meo: et video quia plus est, id est, quia amplius est quam Est, est; Non, non: sed quod amplius est, a malo est; et si non a malo jurantis, a malo est non credentis. Denique non ait, Si amplius facit, malus est: et, Sit in ore vestro, Esa malo est . Sed quaere cujus. Sed tamen aliud habet humana pessima Nisi forte putatis, fratres, quia si sciret apostolus Paulus credere sibi Galatas, adderet jurationem et diceret, Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior . Videbat ibi eos
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ occidere: Absit hominẽ occidere adulterare furare
peccatum est: Iurare non est peccatũ sed falsũ iurare pecca¬
tumest: Quareergo anẽ omnia isto uerbo quodait ante omnia
cautos nos fecitaduersus linguã nostrã : Ante omnia ait
ut adtendatis prȩc&eris. ut uigil&is nesubrepat uobis consu¬
&udo iuranditam quã specula. itate posuit conrate: Ante
omnia leuauitte suꝑc&era und&e adtendas: Considerat
ꝑdiem quotiens ꝑ oram non aperis os nisi ataliuratione
Nolles ut dicerac tibi ante omnia autte aduersus consu&u¬
dinem intentis simũ redder&. ut omniatua in spiceres oms
motos lingua &uae diligentissi me custodirer, Essescustor
male consu&udinntuae ad eam constringendam audieNe
omnia Dormiebas puggo: ANeomnia spinas ammoueo
Quid est ane omnia: andeomnia uigila, Aeominia intedur
timuimus uehemener &u&erno sissimã consu&udinem

Expanded text:
hominem occidere? Absit. Hominem occidere, adulterare, furari, hominem occidere? Absit. Hominem occidere, adulterare, furari, peccatum est: jurare non est peccatum; sed falsum jurare, peccatum est. Quare ergo, Ante omnia? Isto verbo quod ait, Ante omnia, cautos nos fecit adversus linguam nostram. Ante omnia, ait, ut attendatis prae caeteris, ut vigiletis ne subrepat vobis consuetudo jurandi. Tanquam in specula ita te posuit contra te: Ante omnia, levavit te super caetera, unde te attendas. Considerat per diem, quoties per horam? Non aperis os, nisi ad talem jurationem. Nolles ut diceret tibi, Ante omnia, ut te adversus consuetudinem intentissimum redderet, ut omnia tua inspiceres, omnes motus linguae tuae diligentissime custodires, esses custos malae consuetudinis tuae, ad eam constringendam? Audi, Ante omnia. Dormiebas, pungo, Ante omnia, spinas admoveo. Quid est, Ante omnia? Ante omnia vigila, ante omnia intentus timuimus vehementer, et veternosissimam consuetudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiurus. prorsus ne mocumillo est penasua si haber& incubicu¬
losuo tostorem carnis. punitus essa. hab& in secr&o cordis
sui tostorem conscentiae suae & inpunitus uocatur. & tamen
quiddicis uiuit gaud&. Luxoriatur. qui mihi mendatium
iurauit quidem . quodme mittis ad inuisibilia quia & ipse dr
ꝑquem iurauit in uisibilis est: Iurauit ꝑuisibilẽ. feritur
poena in uisibili seduiuit inquid & quod ad modo scat& & bullit
luxoriis. Si hocita est quod scat& luxoris. quod bullit ligxo¬
rus uermersuñ animȩ mostue, Denique omnis homo prudeur
quitaler luxorianer ꝑiuros attendit sano cordis ol fatum
in cordibus uris curam salubrem: Ante omnia nolite
iurare : Quare ante omnia si magnum est facinus ꝑunrare
iurare enimpenus est quam furari. Iurare peius est. quã ad ultera¬
re. Nondicosalsumiurare iuraredico: Iurare peusest quam

Expanded text:
impunitus; prorsus nemo, cum illo est poena sua. Si haberet in cubicuimpunitus; prorsus nemo, cum illo est poena sua. Si haberet in cubiculo suo tortorem carnis, punitus esset: habet in secreto cordis sui tortorem conscientiae suae, et impunitus vocatur? Et tamen quid dicis? Vivit, gaudet, luxuriatur qui mihi mendacium juravit: quid est, quod me mittis ad invisibilia? Quia et ipse Deus, per quem juravit, invisibilis est. Juravit per invisibilem, feritur poena invisibili. Sed vivit, inquit, et quodam modo scatet et bullit luxuriis. Si hoc ita est, quod scatet luxuriis, quod bullit luxuriis, vermes sunt animae mortuae. Denique omnis homo prudens, qui tales luxuriantes perjuros attendit, sano cordis olfactu, in cordibus vestris curam salubrem: Ante omnia nolite jurare. Quare, Ante omnia? Si magnum est facinus pejerareJurare enim pejus est, quam furari? Jurare pejus est, quam adulterare? Non dico falsum jurare; jurare dico: jurare pejus est, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsamitem animã uiuificat descipso. non de seipsa. Vitaergo corpo¬
ris anima est: Vita animae dr̃ est. Moritur corpuscũ recedit
anima. moritur ergo anima sirecedit dr̃: Recedit anima cũ corpus
ꝑcutitur gladio. & putas quia non recedit dr̃ cumipsa anima
feritur ꝑiurio : uisuidere quia mostuus est de quoloqueris. lege
scripturam. Os quod menitur occidit animã sed tu presentẽ
puta sultore mdm̃. siille quite iuratione falsad &e ceperit.
continuo expira si expir& aneoculostuor. expirauit caro ipsius: Quid ẽ
expirauit caro ipsius sp̃m quouiuificabat᷑ eiecit hoc ẽ expirauit: hediuso
spũ quo uiuebat caro ꝑ iurauit. exclusit sp̃m quo uiuebat anima
Expirauit sed nescir. Expirauit sed non uides, Carne menim
latenem sine anima uideres. animã miserã sin edõ uidere
non potes. Credeergo ad hibeoculos fidei. nemoin punitus

Expanded text:
ipsam item animam vivificat de se ipso, non de se ipsa. Vita ergo corpoipsam item animam vivificat de se ipso, non de se ipsa. Vita ergo corporis anima est; vita ergo animae Deus est. Moritur corpus, cum recedit anima: moritur ergo anima, si recedit Deus. Recedit anima, cum corpus percutitur gladio: et putas quia non recedit Deus, cum ipsa anima feritur perjurio? Vis videre quia mortuus est, de quo loqueris? Lege Scripturam: Os quod mentitur, occidit animam . Sed tu praesentem Deum ultorem putas, si ille qui te juratione falsa deceperit, continuo exspiret. Si expiret ante oculos tuos, exspiravit caro ipsius. Quid est, exspiravit caro ipsius? Spiritum quo vivificabatur, ejecit. Hoc est, exspiravit excluso spiritu, quo vivebat caro. Pejeravit, exclusit spiritum quo vivebat anima. Exspiravit, sed nescis; exspiravit, sed non vides. Carnem enim jacentem sine anima vides, animam miseram sine Deo videre non potes. Crede ergo, adhibe oculos fidei. Nemo perjurus
Abbreviated transcription (Latin):
uindicat in ꝑiuriũ sed noninomnes uindicat. Ideo homines
edicanur ad exemplum, Egoscio illemihi falsũ iurauit. &uiuit
Ille tibi falsum iurauit & uiuit falsũiurauit &uiuit. Ille falsũ
iurauit tufalleris, Si& tu haberes oculos unde uideres mostẽ
res huius mostẽ & modo inte scripturã &ibi inuenies iacentẽ
quemputas uiuentẽ quia pedib ambulat. qui amanib:
contrectat quia oculis uid&. & audit aurib: officiis c&eris
menbrorum satisutitur. uiuentemputas. uiuit corpureius,
Mostua est autẽ anima eius: Mostuum est quod melius est:
uiuit habitaculũ. mostuur habitator: Quomodo inquies cũui
uebat corpus: mostua est anima: cũ corpus non uiuer&. nisi
uiuificatum abanima: Quomodo ergo mostua est anima dequa
uiuit corpus audiergo & disce, corpus hominis creatura di est
& anima hominis creaturȩdiest: De anima ds̃ uiuificat carnem

Expanded text:
vindicat in perjurum. Sed non in omnes vindicat: ideo homines vindicat in perjurum. Sed non in omnes vindicat: ideo homines aedificantur ad exemplum. Ego scio, ille mihi falsum juravit, et vivit. Ille tibi falsum juravit, et vivit? Falsum juravit, et vivit: ille falsum juravit. Tu falleris. Si tu oculos haberes unde mortem res hujus mortem. Et modo intende Scripturam; et ibi invenies jacentem, quem putas viventem. Quia pedibus ambulat, quia manibus contrectat, quia oculis videt, et audit auribus, officiis caeteris membrorum satis utitur, viventem putas. Vivit, sed corpus ejus: mortua est autem anima ejus, mortuum est quod melius est ejus. Vivit habitaculum, mortuus est habitator. Quomodo, inquies, cum vivat corpus, mortua est anima; cum corpus non viveret, nisi vivificatum ab anima? Quomodo ergo mortua est anima, de qua vivit corpus? Audi ergo, et disce: corpus hominis creatura Dei est, et anima hominis creatura Dei est. De anima Deus vivificat carnem;
Abbreviated transcription (Latin):
nemoriatur : Dsautẽ qui non moritur & sifaliũ ꝑ eũ iur& quid
mali contingit: bene quidem dicis nihilmali contingitdõ quando
falsum iuras ꝑdm̃, Sed contingitmalimultũ tibi. qui fallis ꝓxi¬
mũ cui testem adhibes dm̃, Sedsi aliquid teste filiotuo faceres.
& amico uel ꝓximotuo. uel cuilib& homini dicerer non feci. & tan¬
geres filiotuo caput. quoteste fecisti & diceres perhuius
salutem quia non feci. exclamar& foste filiustuus subpaterna manu
tremens nec tamen paternam manum sed diuinam tremens
Nolipater non tibi uilinsit salus mea dm̃ suꝑme in uocasti. egote
uidi fecisti noliꝑ iurare. tequidem habeo genitorẽ sed plus&tuũ
& meum timeo creatorem: Sed quia dĩ quando ꝑ eumiuras. non tibi
tuteante occidis : Quia ergo nondicit ego teuidi. putas quia
non uidit. &ubiest quando dicit tacuitacuinum quid semper
tacebo & tamen plerumque dicit egote uidi Sed aliter quando

Expanded text:
ne moriatur: Deo autem qui non moritur, etsi falsum per eum juretur, quid ne moriatur: Deo autem qui non moritur, etsi falsum per eum juretur, quid mali contingit? Bene quidem dicis, nihil mali contingit Deo, quando falsum juras per Deum: sed contingit mali multum tibi, qui fallis proximum, cui testem adhibes Det amico vel proximo tuo, vel cuilibet homini diceres: Non feci, et tangeres filio tuo caput, quo teste fecisti, et diceres: Per hujus salutem quia non feci; exclamaret forte filius tuus sub paterna manu tremens, nec tamen paternam manum, sed divinam tremens: Noli pater, non tibi sit vilis salus mea; Deum super me invocasti, ego te vidi, fecisti, noli perjurare; te quidem habeo genitorem, sed plus et meum et tuum timeo creatorem . Sed quia Deus, quando per eum juras, non tibi tu te ante occidis: quia ergo non dicit, ego te vidi, putas quia non vidit. Et ubi est quando dtacebo ? Et tamen plerumque dicit, Ego te vidi: sed aliter quando
Abbreviated transcription (Latin):
homoscitd̃ testis est dr̃ : Inuocodm̃ suꝑ animã meã uerũ medicere
Inuocauit inquid dm̃ testem fecit hm̃. Num quidiurauit quihaec
dicunt nihil aliud uolunt nisi inuocatodõ testementiri.: Ita neuero quis quis
iuras quod autem ius debemus saluti nrae. filiis nr̃is. dõnr̃o nisicari¬
tatis ueritatis & non falsitatir maxime autẽ ꝑ dm̃cumfit. ipsa est
uera iuratio quia & cum dicit quisque ꝑmeam salutẽ. salutẽ suã
dõ obligat. Quando dicit ꝑfilios meos oppignerat dõ filios suor.
ut hocueniat in caput eorum quod exit deore ipsius. siuerum.
uerum si falsum falsum, cumergo filios suos uel capud suum
uel salutem suam quisq: iniuratione nominans. quic quid nominat
obligat. Quanto magis quando ꝑ iurat ꝑseipsum dm̃ tim&enim¬
falsum iurare ꝑfiliũ suũ & nontim& falsum uerare ꝑ dm̃suum
fostasse hocdicens in animosuo, Timeo ꝑfilium meũ falsũ iurare.

Expanded text:
homo, Scit Deus, Testis est Deus, Invoco Deum super animam meam verum me dicere. homo, Scit Deus, Testis est Deus, Invoco Deum super animam meam verum me dicere. Invocavit, inquit, Deum, testem fecit Deum: numquid juravit? Qui haec dicunt, nihil aliud volunt, nisi invocato Deo teste mentiri. Itane vero, quisquis juras? Quod autem jus debemus saluti nostrae, filiis nostris, Deo nostro, nisi charitatis, veritatis, et non falsitatis? Maxime autem cum per Deum fit, ipsa est vera juratio. Quia et cum dicit quisque Per meam salutem, suam Deo obligat: quando dicit Per filios meos, oppignerat filios suos Deo: ut hoc veniat in caput eorum, quod exit de ore ipsius, si verum, verum; si falsum, falsum. Cum ergo filios suos, vel caput suum, vel salutem suam quisque in juratione nominans, quidquid nominat obligat Deo, quanto magis quando jurat pejerat habenfalsum jurare per filium suum, et non timet falsum jurare per Deum suum? Fortassis hoc dicens in animo suo, Timeo per filium meum falsum jurare,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uram gloriam iuratio est: Non quasi sicait ꝑ uram gloriam
morior: Quasiura gloria mefacitmori. quomodo sidicer&
ꝑ uenenum mostuur est. ꝑ gladium mostuur est. ꝑbestiã mostu¬
usest. perinimicũ mostius est: Idest faciene in imico. faciene
ambiguitatem grecus sermo dissoluit: Inspicitur in epistola
greca & inuenitur ibiiuratio. quȩ non estambigua, ICATOΝEΝ¬
iuratio est ꝑdm̃, Ia AΤΟΝEΝ. Ergone modubit& iurasse a postolũ¬
loco iuratio prorsuscesta & expressa. testemdhm̃ inuoco suꝑ
animam meã apłsdicit. Testem dm̃ inuoco suꝑ animã meam.
quia parcens uobis nondum ueni corinthum: Et alioloco
ad galathar. Quȩ autem scribo uobir. ecce coram dõ quia non
sabilis sermo uobis fit propter angustias quȩstionis.
utilis tamenẽ si aduiscera ur̃a preueniat. Ecce iurauit a postolur
nonuor fallat quinescio quomodo uolenir ipsas iurationes discernere.
uel potius non intellegere : Dicuns non ẽẽ iuratione quando dicit

Expanded text:
ram gloriam, juratio est. Non quasi sic ait, Per vestram gloriam morior, quasi vestra gloria me facit mori; quomodo si diceret, Per venenum mortuus est, per gladium mortuus est, per bestiam mortuus est, per inimicum mortuus est; id est, faciente inimico, faciente  gloriam. Ambiguitatem graecus sermo dissolvit. Inspicitur in Epistola graeca, et invenitur ibi juratio quae non est ambigua, Νuratio est, Per Deum. Ergo nemo dubitet jurasse Apostolo. Est alio loco juratio prorsus certa et expressa: Testem invoco super animam meam. Apostolus dicit, Testem Deum invoco super animam meam, quia parcens vobis nondum veni Corinthum . Et alio loco ad Galatas: Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non sibilis sermo vobis sit, propter angustias quaestionis; utilis tamen est, si ad viscera vestra perveniat. Ecce juravit Apostolus. Non vos fallant, qui nescio quomodo volentes ipsas jurationes discernere, vel potius non intelligere, dicunt non esse jurationem, quando dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Vera iuratio periculosa est, Nulla iuratio secura est
Scio esse difficilem questionẽ & caritatiurẽ fateor semꝑillamuitaui,
Nuncautem cum die dominicodebito reddendi sermonẽ recitare tur
eadem lectio diuinitus mihi imperatum esse credidi. ut inde trac¬
tarem: hinc medicere ds̃ uoluit hincuos audire: obsecrone con¬
tempnatis. obsecro ut corstabilitatis. Lingue mobilitatis mut&us
non frustra est omnino nonuacat: Quod cumeam ut dixiquestionẽ
semper deuitare uoluerim inposita est neces sitatis meae ut in po¬

Expanded text:
vera juratio periculosa est, nulla juratio secura est. vera juratio periculosa est, nulla juratio secura est. Scio esse difficilem quaestionem, et Charitati vestrae fateor, semper illam vitavi. Nunc autem cum die dominico debito reddendi sermonis recitaretur eadem lectio, divinitus mihi inspiratum esse credidi, ut inde tractarem. Hinc me dicere Deus voluit: hinc vos audire. Obsecro ne contemnatis, obsecro ut cor stabiliatis, linguae mobilitates mutetis. Non frustra est omnino, non vacat quod cum eam, ut dixi, quaestionem semper devitare voluerim, imposita est necessitati meae, ut impo
Abbreviated transcription (Latin):
& non peccat & longe est apeccato. Quiautẽ uerũ iurat . non peccat.
sed propeest apeccato: Facte ambulare in alioloco. ubia peste
dextra spatiosa sit terra. necusquã angustias patiaris : Asinistra
preceps locus est ubieis ambulare suꝑfinemterre in labio prȩ¬
cipitii aninde longeest : puto quia in delonge: Sic & quiiurat
in finem ambulat: Etambulabat pedib: in firmis quia huma¬
nis Si offenderis deorsumir, Silapsus fueris deorsum is
Et quidte excipit ꝑurii poena. Ergo uerum uolebas iurare
re lege dicer&ur non ꝑiurabis. Reddes autẽ chĩo. iusiurandũ
tuum: Non enim peccatum preciper& nobis. sed ait tibi dẽtuur
si iuraueris. non damnabo: Siuerum ira ueris. nondam nabo:
Sed num quid si non iura ueris damnabo: Duo suns inquid que
non dampnaboumquã : ueramiurationẽ & nullã iurationẽ
damno autem falsam iurationẽ : Falsa iuratio exiciosa est

Expanded text:
et non peccat, longe est a peccato: qui autem verum jurat, non peccat, et non peccat, longe est a peccato: qui autem verum jurat, non peccat, sed prope est ad peccatum. Fac te ambulare in aliquo loco, ubi a parte dextera spatiosa sit terra, nec usquam angustias patiaris; a sinistra praeceps locus est. Ubi eligis ambulare? Super finem terrae in labio praecipitii, an inde longe? Puto quia inde longe. Sic et qui jurat, in fine ambulat; et ambulat pedibus infirmis, quia humanis. Si offenderis, deorsum is; si lapsus fueris, deorsum is. Et quid te excipit? Perjurii poena. Ergo volebas verum jurare: eri Lege diceretur, Non perjurabis; reddes autem Domino jusjurandum tuum . Non enim peccatum praeciperetur nobis. Sed ait tibi Deus tuus, Si juraveris, non damnabo: si verum juraveris, non damnabo. Sed numquid si non juraveris damnabo? Duo sunt, inquit, quae non damno unquam; veram jurationem, et nullam jurationem: damno autem falsam jurationem. Falsa juratio exitiosa est,
Abbreviated transcription (Latin):
sensũ multa cogitatem: Interista multatua cogitata
inceruatica iolatica coniecturas. humanar fallatias
humanas quando non subrepittibi quod falsumest posito
in regione falsitatis: Vis ergo longe esse a periuriouirare :¬
noli:
Quienim iurat aliquando uerum iurare non potest: Qui a utẽ non iurat.
mendatium iurare numquam potest. Iur&ergo dr̃ quiiurat securus
Quemnihil fallit. quemnihillat&. quiomnino fallere ignorat quia
nec falli potest : Cum enim iurat. sead hib& testem: Quomodo cũiu
ras dm̃adhiber testem sic ipse cumiurat. set estem ad hib&. Tuquan¬
do illum adhibes testem : foste supramodumtuũ accipis inuanum
nomen dñiditui. Nemodo dumiures ergo iura renoli: Ipsa est
angustia ꝑ iurium precipitium est: Quiiurat iuxta est qui non iurat
longe est: peccat & grauiterquifalsum iurat non peccat quiuerũ
iurat sed nec ille peccat quiomnino noniurat. sed qui non iurat.¬

Expanded text:
sensum multa cogitantem ; inter ista multa tua cogitata sensum multa cogitantem ; inter ista multa tua cogitata incerta, volatica, conjecturas humanas, fallacias humanas, quando non subrepit tibi quod falsum est, posito in regione falsitatis? Vis ergo longe esse a perjurio? Jurare noli. Qui enim jurat, aliquando verum jurare potest; qui autem non jurat, mendacium jurare nunquam pquem nihil fallit, quem nihil latet, qui omnino fallere ignorat; quia nec falli potest. Cum enim jurat, se adhibet testem. Quomodo tu cum juras Deum adhibes testem: sic ipse cum jurat, se testem adhibet. Tu quando illum adhibes testem, forte supra mendacium tuum accipis in vanum nomen Domini Dei tui. Ne mendacium jures, ergo jurare noli. Ipsa est angustia: perjurium praecipitium est: qui jurat, juxta est; qui non jurat, longe est. Peccat et graviter, qui falsum jurat: non peccat, qui verum jurat; sed nec ille peccat qui omnino non jurat; sed qui non jurat,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ & putat non pluisse & adnegotiũ ipsius conp&it ut dicat
pluit. sed putat non pluisse dicitur ei uere pluit, Vere &iurat¬
& tamen pluitibi. Sed illenercit & putat non pluisse ꝑ iurus ẽ:
Interest quemad modũ uerbum procedat exanimo ream
linguam non facitnisimens rea quis est autem qui non fallatur
&si noluit fallere quis homocui non subrepat fallatia
& tameN iuratio abhore non discedit. frequenatur
plura suns plerumque iuramenta quã uerba: Sidiscutiat
homo quotiens iur& ꝑ totũ diem. quotiens seuulner &. quoti¬
ens gladio linguã feriat & transfigat quis in illo locus inue¬
nitursanur : quia ergo graue peccatum est ꝑiurare: conpen¬
homo uerũ iura. Ecceuerũ iura. non peccas, Siuerũ iures.
non peccas: Sed homo inter temptationes positus carne
inuolutus calcans terrã subterra. dum corpus quod corrũ¬
pitur ad grau& animã & deprim& terrena inhabitatio

Expanded text:
nem; et putat non pluisse, et ad negotium ipsius competit, ut dicat, nem; et putat non pluisse, et ad negotium ipsius competit, ut dicat, Pluit: sed putat non pluisse; dicitur ei, Vere pluit? Vere, et jurat: et tamen pluit ibi, sed ille nescit, et putat non pluisse; perjurus est. Interest quemadmodum verbum procedat ex animo. Ream linguam non facit, nisi mens rea. Quis est autem qui non fallatur, etsi noluit fallere? Quis est homo cui non subrepat fallacia? Et tamen juratio ab ore non discedit, frequentatur: plura sunt plerumque juramenta, quam verba. Si discutiat homo quoties juret per totum diem, quoties se vulneret, quoties gladio linguae se feriat et transfigat, quis in illo locus invenitur sanus? Quia ergo grave peccatum est pejerare, compenhomo! Verum jura? Ecce verum jura, non peccas: si verum juras, non peccas. Sed homo inter tentationes positus, carne involutus, calcans terram sub terra, dum corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio
Abbreviated transcription (Latin):
dicat nonesse proponendum detdnoadõ. iurationis exemplũ:
Drenim est & foste illi conp&at iurare qui non potest ꝑiurare:
homines enim falsum iuran. uelcum fallunt. uel cum falluntur:
Aut putat homo uerum esse quod falsumest. & temere iurat.
aut scit uel putat falsum esse. & t amen prouero iurat. & nihil¬
ominus cumiscelere iurat, Distant autẽ ista ꝑiuria quȩ duo
commemoraui: facilius iurare quiauerum putatesse ꝓquo
iurat. uerum putat esse. &tamen falsum est: Non exanimo
iste ꝑiurat. fallitur. hoc pro uero hab& quod falsumẽ non prore¬
falsasciens iuratione in terponit : daalium, Scit falsum esse &dicit
uerumesse &iurattam quã uerum sit quod scit falsum ẽ e : Vid eũs
quã istad& estanda sit belua & dereb: humanis exterminanda
quis enim hoc fieriuelit. omnes homines talia decestant᷑ : Facaliũ
putat falsũ ẽe &iurattam quã uerum sit & fosteuerũ est
Verbi gratia ut intellegatir. pluit in illo loco interrogas homi¬

Expanded text:
dicat non esse proponendum de Domino Deo jurationis exemplum. Deus enim est, et forte illi soli competit jurare, qui non potest pejerare. Hoaut putat homo verum esse quod falsum est, et temere jurat, aut scit, aut putat falsum esse, et tamen pro vero jurat, et nihilominus cum scelere jurat. Distant autem ista perjuria, quae duo commemoravi: Facit illum jurare quia verum putat esse pro quo jurat. Verum putat esse, et tamen falsum est. Nam ex animo iste falsa sciens jurationem interponit. Da alium, scit falsum esse, et dicit verum esse, et jurat tanquam verum sit, quod scit falsum esse. Videtis quam ista detestanda sit bellua, et de rebus humanis exterminanda. Quis enim hoc fieri sibi fieri velit? Omnes hoputat falsum esse, et jurat tanquam verum sit, et forte verum est. Verbi gratia, ut intelligatis, Pluit in illo loco? interrogas homi
Abbreviated transcription (Latin):
ammoneant᷑ proph&icursermo. quo infideles conuincant
p&rus habemuscestiorem proph&icum sermonẽ postuocẽ
loquitur piscator fuit & modomagnam Caudem hab&
orator si potuerit ab illo intellegipiscator, Propterea
primus xp̃ianis loquens apłrpaulusait: Vid&e uocationẽ urãm

Expanded text:
admoneantur: propheticus sermo, quo infideles convincantur. admoneantur: propheticus sermo, quo infideles convincantur. Petrus, Habemus certiorem propheticum sermonem, post vocem loquitur, piscator fuit: et modo magnam laudem habet orator, si potuerit ab illo intelligi piscator. Propterea primis Christianis loquens apostolus Paulus ait: Videte vocationem
Abbreviated transcription (Latin):
uolo: Quis enim nr̃m non mir& delata uocedecȩlo cestiorẽ
proph&icum sermonem ab a postolodictum eẽ : cestiorem
sanedixit cestiorem non meliorem . non ueriorem: Tã enĩ
uerus ille sermodecaelo quam sermo proph&icus. Tambonus
tamutilis: Quid est ergo cestioremnisi inquomagis confirin&
auditor quare hoc : qͥm̃ sunt homines infideles qui sic d&ra
unt ut dicant eum maicir astib fecisse quȩ fecit: possint
ergo infideler &i amistam uocem delatam decȩlo ꝑconiectu¬
ras humanas & in licitas curio sitates admagicas astesreferre
sed proph&e ante a fuerunt nondico antea. ante istam uocẽ
sed ante xp̃i carnem: Nondumerat homoxp̃s. quando misit
proph&as. Quis quis eum dicit magum fuisse siergo magicis
astibus fecit ut coler&ur & mostuus. numquid maguserat
antequam natus eccequareait apłs parus. habemus cesti¬
orem proph&icum sermonem: Vox de caelo qua fideles

Expanded text:
volo. Quis enim nostrum non miretur delata voce de coelo certiorem volo. Quis enim nostrum non miretur delata voce de coelo certiorem propheticum sermonem ab Apostolo dictum esse? Certiorem sane dixit: certiorem, non meliorem, non veriorem. Tam enim verus ille sermo de coelo, quam sermo propheticus; tam bonus, tam utilis. Quid est ergo, certiorem, nisi in quo magis confirmetur auditor? Quare hoc? Quoniam sunt homines infideles, qui sic detrahunt Christo, ut dicant eum magicis artibus fecisse quae fecit. Possent ergo infideles etiam istam vocem delatam de coelo, per conjecturas humanas et illicitas curiositates ad magicas artes referre. Sed Prophetae ante fuerunt; non dico ante istam vocem, sed ante Christi carnem. Nondum erat homo Christus, quando misit Prophetas. Quisquis eum dicit magum fuisse: si ergo magicis artibus fecit ut coleretur et mortuus, numquid magus erat, antequam natus? Ecce quare ait apostolus Petrus, Habemus certiorem propheticum sermonem. Vox de coelo, qua fideles
Abbreviated transcription (Latin):
dicat intellegam ut credam: Ego ei respondeam. immo
crede ut intellegas. Cum hac controuersia ueniamus adiu¬
dicem neuter nr̃m prȩsumat prosua paste sententiã
Quemiudicem inuenturi sumus. discussis omnib: hominib:
nescio utrum meliorem iudicem in uenire possimus. quam
hominem. ꝑ quȩ loquitur dr̃. Non eamus ergo in hacre.
& in hac controuersia ad litteras saecularer: Non inter
cum duob aliis xp̃idñi discipulis. iacobo &io hanne in monłe
cumipsodño constitutur. audiuit uocem delatam decȩlo.
hicest filius meus dilectus. in quobene conplacui. ipsum
audite, Quod commendans memoratus apłs in epła sua¬
dixit, hancuocem nos audiuimus decaelo delatã cũessem
cum illo in scõmonte: &cum dixiss& hanc uocem nos audiuimus
decȩlodelatam . subiuncxit atqueait. Et habemus cestiorem
proph&icum sermonẽ. Sonuit uoxilla decaelo &cestior est
temmeã & expectationem urãm ut dicam quod uolo. quomodo

Expanded text:
dicat, Intelligam, ut crelam; ego ei respondeam, Imo dicat, Intelligam, ut crelam; ego ei respondeam, Imo crede, ut intelligas: cum hac controversia veniamus ad judicem, neuter nostrum praesumat pro sua parte sententiam. Quem judicem inventuri sumus? Discussis omnibus hominibus, nescio utrum meliorem judicem invenire possimus, quam hominem per quem loquitur Deus. Non eamus ergo in hac re et in hac controversia ad litteras saeculares; non inter i Domini discipulis Jacobo et Joanne in monte cum ipso Domino constitutus, audivit vocem delatam de coelo: Hic est filius meus dilectus, in quo bene complacui; ipsum audite . Quod commendans memoratus Apostolus in Episudivimus de coelo delatam, cum essemus cum illo in monte sancto. Et cum dixisset, Hanc vocem nos audivimus de coelo delatam; subjunxit atque ait, Et habemus certiorem propheticum sermonem . Sonuit vox illa de coelo, et certior est ut dicam quod volo, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
gere non ualemus. nisirationẽ habeconus. Estergo animal
rationis capax uerum meliur & citiusdicã: Animalrationale
cuinatura in estratio & antequam intellegat. iãrationem
ergo unde bestias antecedimus. maxime in nobis excolere
debemus. & resculpere quodam modo & reformare: Sed
quis poterat nisisit astifex quiformauit : in maginẽ in nobis
dĩ deformare potuimus. reformare non possumus: habemur
ergo ut cuncta breuiter retexamus ipsumeẽ cumlignis & lapi¬
dibus. uiuerecumarboribus. sentire cumbestus. intellegere
cumangelis, Diuidicamus ergo oculis colores aurib: sonores
Naribus odores. gustus apores. tactucalores intellectumores.
intellegi omnis homo uult intellegerenemoest qui nolit.
crederenon omnes uolunt: Dicitmihi homo intellegam
ut credam, respondeo credeut intellegas. Cũ ergo nata
inter nos sit controuersiatalis. quod ammodo ut illemihi

Expanded text:
gere non valemus, nisi rationem habeamus. Est ergo animal gere non valemus, nisi rationem habeamus. Est ergo animal rationis capax: verum ut melius et citius dicam, animal rationale, cui natura inest ratio, et antequam intelligat jam rationem ergo unde bestias antecedimus, maxime in nobis excolere debemus, et resculpere quodam modo et reformare. Sed quis poterit, nisi sit artifex qui formavit? Imaginem in nobis Dei deformare potuimus, reformare non possumus. Habemus ergo, ut cuncta breviter retexamus, ipsum esse cum lignis et lapidibus; vivere, cum arboribus; sentire, cum bestiis; intelligere, cum Angelis. Dijudicamus ergo oculis colores, auribus sonores, naribus odores, gustatu sapores, tactu calores, intellectu mores. Intellige. Omnis homo vult intelligere; nemo est qui nolit: credere non omnes volunt. Dicit mihi homo, Intelligam, ut credam: respondeo, Crede, ut intelligas. Cum ergo nata inter nos sit controversia talis quodam modo, ut ille mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ampliusnos: Etistatamenquȩ enumerauimur fr̃smei . si conside¬
remus innobis quanam dehis gratiarũ actionẽ quantã creatori
laudem debemur Sed tamenam plius quid habemus mentẽ
rationẽ consilium quod non haben bestiae: Non habent
uolucrer. non habent piscer : in eo facti sumus adimaginem dĩ.
Denique ubi scriptura narrat quod factisumus. ibi sublungit.
ut nospe corib: non solum ante ponat. sed & preponat idest
ut ea nobis subiecta sint, faciamus inquid hominẽ ad imaginem
& similitudinẽ nr̃am & habeat potestatẽ piscummmaris. & uola¬
tilib: caeli & omnium peccorum & serpentiũ querepunt super
terrã. Vnde habeat potestatẽ . propterimaginemdi unde
quibusdam dicitur increpando: Nolite ẽẽ sicut aequus & mulus
quibus nonest intellectus Sed aliud intellectus. aliudratio
uamrationẽ habemus & antequam intellegamur sed intelle¬

Expanded text:
amplius nos. Et ista tamen quae enumeravimus, fratres mei, si consideamplius nos. Et ista tamen quae enumeravimus, fratres mei, si consideremus in nobis, quantam de his gratiarum actionem, quantam Creatori laudem debemus? Sed tamen amplius quid habemus? Mentem, rationem, consilium, quod non habent bestiae, non habent volucres, non habent pisces: in eo facti sumus ad imaginem Dei. Denique ubi Scriptura narrat quod facti sumus, ibi subjungit, ut nos pecoribus non solum anteponat, sed et praeponat, id est, ut ea nobis subjecta sint: Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et habeat potestatem piscium maris, et volatilium coeli, et omnium pecorum, et serpentium quae repunt super terram . Unde habeat potestatem? Propter imaginem Dei. Unde quibusdam dicitur increpando: Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Sed aliud est intellectus, aliud ratio. Nam rationem habemus et antequam intelligamus; sed intelli
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare potest. Porrosi ex aliqua paste dignum est cogit&᷑
quis digne cogit& quã multirdonis di ipsius preferatur:
& siminoradonadĩ in nobis debemus agnoscere . quanto
sed sunt & ligna sunt & lapides: a quonisi adõ nosergo quid plus
nonuiuunt ligna & lapides. nos autemuiuimus. Sed adhuc nobis
id ipsum uiuere cũ arborib frutectisque communeest. Dicunt enĩ.
& uites uiuere: Namsinon iuuerent: non scriptum ess&: Occidit
ingrandine uineaseorum. Viuit cumuiuer&. arescit cum morit᷑
Seduita ista non hab& sensum: Quid nos amplius sentimus quinq¬
ꝑtitus corporis notus est sensus. Videmus audimus olfacimus
gustamus tastu&iam ꝑ totum corpus nr̃m mollia diiudicamus.
& dura aspera & lenia calida & frigida. Est ergo in nobis sensus
quiꝰque ꝑtitur. Sed hunchabent & bestiȩ habemus ergo aliquid

Expanded text:
cogitari potest. CAPUT II. Porro si ex aliqua parte, ut dignum est, cogitetur, cogitari potest. CAPUT II. Porro si ex aliqua parte, ut dignum est, cogitetur, quis digne cogitet, quam multis donis Dei ipsius praeferatur? Et si minora Dei dona in nobis debemus agnoscere, quanto Sed sunt et ligna, sunt et lapides, a quo nisi a Deo? Nos ergo quid plus? Non vivunt ligna et lapides: nos autem vivimus. Sed adhuc nobis idipsum vivere cum arboribus frutetisque commune est. Dicuntur enim et vites vivere. Nam si non viverent, non scriptum esset: Occidit in grandine vineas eorum. . Vivit, cum viret; arescit, cum moritur. Sed vita ista non habet sensum. Quid nos amplius? Sentimus. Quinquepartitus corporis notus est sensus. Videmus, audimus, olfacimus, gustamus, tactu etiam per totum corpus nostrum mollia dijudicamus et dura, aspera et lenia, calida et frigida. Est ergo in nobis sensus quinquepartitus: sed hunc habent et bestiae. Habemus ergo aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Nitium bone uitȩ cuiuita &iam a&erna deb&᷑ recta SERinonẽ
fides est: Est autẽ fides credere quod nondum uides. cuius fidei
mercesest uidere quod credis: Tempore igitur fide itamquã
tempore semertis. non deficiamus. & usque in finẽ non defici¬
amus sed ꝑseueremus donec quod seminauimus m&amus
Cũ enĩ aduersũ ess& genus humanũ adõ. &iacer & indelic¬
tis suis. sicut creatore opus habebamus ut essemus. sic salua¬
tore ut reuiuis ceremus: Iusturds̃ dampnauit hominẽ. mise¬
ricors ds̃ liberat hominẽ: Dr̃isrł ipsedabituis tutẽ & fostitu¬
dinẽ plebissue benedictus dĩ. Sed accipiunt credentes.
gloriandum est quasia liquid nos possimus: Non enĩ fides
nihilest sed magnum a liquid quamsi habes. profecto accepisti
gratias agatis. ne in aliquodonoeius in gratiremaneatis
& propter hoc quod in gratiestis. quod accepistis ꝑdatis.
Laus fidei explicariame nullo modo potest sed a fidelibus

Expanded text:
nitium bonae vitae, cui vita etiam aeterna debetur, recta fides est. Est autem fides, credere quod nondum vides: cujus fidei merces est, videre quod credis. Tempore igitur fidei tanquam tempore sementis, non deficiamus, et usque in finem non deficiamus: sed perseveremus, donec quod seminavimus metamus. Cum enim aversum esset genus humanum a Deo, et jaceret in delictis suis, sicut Creatore opus habebamus ut essemus, sic Salvatore ut revivisceremus. Justus Deus damnavit hominem, misericors Deus liberat hominem. Deus Israel ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae: benedictus Deus . Sed accipiunt credentes, gloriandum est, quasi aliquid nos possimus. Non enim fides nihil est, sed magnum aliquid: quam si habes, profecto accepisti., unde Domino Deo gratias agatis: ne in aliquo dono ejus ingrati maneatis, et propter hoc quod ingrati estis, quod accepistis perdatis. Laus fidei explicari a me nullo modo potest, sed a fidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
RIIIAlectioque nobis hodiȩ recitata est apłi ia cobioblata
nobis est ad disserendum. & quodam modo dicta: Intentos
enim nor fecit : Ammonensante omnia neiur&ir, Difficilis
questio est hoc peccatum : quemnon reũ teneat: Siiurare
peccatum est nam ꝑiurium peccatum est. & grande peccatũ
ne modubitat: Sed nonait apłs decuius lectione tractamur
Nolite iurare neque ꝑ caelum quia sedes diest: Neque pterrã
quia nontibiest potestar facere unum capillum album aut nigrũ
huic dominice amonitioni memorata apłi lectio omnino sic congruit.
ut nihil dr̃ iussisse uideatur. quia nullur alius hocdixit quamille
qui ꝑ apłm dixit. Ante omnia inquid fr̃rmei nolite iurareneque
ꝑcaelũ neque ꝑ terrã. neque aliud quod cumque iura meNTum:
Sit autẽ sermo uester ẽ ẽ ññ. Nisi quod iste addidit ante omnia
ex quomultum fecit intentos. auxit que difficultatẽ questioni

Expanded text:
rima lectio quae nobis hodie recitata est apostoli Jacobi, oblata nobis est ad disserendum, et quodam modo indicta. Intentos enim vos fecit, admonens ante omnia ne juretis. Difficilis quaestio est. Hoc peccatum quem non reum teneat, si jurare peccatum est? Nam perjurium peccatum esnemo dubitat. Sed non ait Apostolus, de cujus lectione tractamus, ne omnino iuretis, neque per caelum, quia sedes dei est, neque per terram, quia non tibi est potestas facere unum capillum album aut nigrum.. Huic dominicae admonitioni memorata Apostoli lectio omnino sic congruit, ut nihil aliud Deus jussisse videatur: quia nullus alius hoc dixit, quam ille sacramento: Ante omnia, inquit, fratres mei, nolite iurare neque per caelum, neque per terram, neque aliud quodcumque iuramSit autem sermo vester, Est, est; Non, non. Nisi quod iste addidit, Ante omnia: ex quo multum fecit intentos, auxitque difficultatem quaestioni
Abbreviated transcription (Latin):
non hoc dixit credod̃e, uid& hic aliquidunde non menior
credo uerum dico, Seduideo hic&uĩam nescio quid quodmihi displi¬
ceat, Stareuolo sed adhuncnutustans loquor noncecidi. quia
Rm̃i&ille quem contrame constitui. & proptercuius controuer¬
siam internos natam proph&am iudicem postolaui. non nihil
dicit & iamipse cumdicit intellegam ut credam: Namutique modo
quod loquor adhocloquor ut credans quidum credunt &tamen
nisi quod loquor intellegan credere non possut. Ergo exaliqua
paste uerumest quodille dicit. intellegã ut credam. & ego quidi¬
cosicut dicit proph& a immocrede ut intellegas. Uerum dicimus
concordemus ergo intellegere ut credas. crede ut intellegas
Breuiterdico . quomodo utrumque sine contro uersia accipiamus
Intellege utcredas uerbum meũ credeut intellegas uerbum dĩ¬

Expanded text:
Non hoc dixit, Credo, Domine; video hic aliquid unde non mentior; Non hoc dixit, Credo, Domine; video hic aliquid unde non mentior; credo, verum dico: sed video hic etiam nescio quid, quod mihi displiceat. Stare volo: sed adhuc nuto. Stans loquor, non cecidi, quia go, charissimi, et ille quem contra me constitui, et propter cujus controversiam inter nos natam Prophetam judicem postulavi, non nihil dicit etiam ipse, cum dicit, Intelligam ut credam. Nam utique modo quod loquor, ad hoc loquor, ut credant qui nondum credunt: et tamen nisi quod loquor intelligant, credere non possunt. Ergo ex aliqua parte verum est quod ille dicit, Intelligam, ut credam; et ego qui dico, sicut dicit Propheta, Imo crede, ut intelligas: verum dicimus, concordemus. Ergo intellige, ut credas: crede, ut intelligas. Breviter dico quomodo utrumque sine controversia accipiamus. Intellige, ut credas, verbum meum; crede, ut intelligas, verbum D
Abbreviated transcription (Latin):
germinauit inriganda est nutrienda est . roboranda est. hoc est
quod agimus. Ego inquid plantauia pollorigauit sed drinere¬
menum dedit: Itaqueneque qui planat est aliquid neque qui
rigat sed qui incremenum dat dr̃, Loquendo. hostando docendo
suadendo planarepossumus &rigar enon autẽ incremensũ
dare : Nouerat autemillecum quo loquebatur. qui fidei suae
germinani & ad huc tenere & adhuc infirme & ex magna
paste titubani nontamen nullȩ fidei. sed alicui fidei adiutorẽ
orabat cui dicebat credod̃e, Modo cumin euuangelio lege
intuens sem& ipsum & positus ane sem& ipsum . non habens
temerarium confideniam . sed prius discutiens conscientiã
uidit inse esse aliquã fidem. & titubationẽ utrumq uiditunuse
habere confessus est & alterum adiutorium postolauit
Credo inquid dñe . quid sequebatur. nisi adiuua fidem meã

Expanded text:
germinavit irriganda est, nutrienda est, roboranda est. Hoc est germinavit irriganda est, nutrienda est, roboranda est. Hoc est quod agimus. Ego, inquit, plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Loquendo, hortando, docendo, suadendo plantare possumus et rigare, non autem incrementum dare. Noverat autem ille cum quo loquebatur, qui fidei suae germinanti et adhuc tenerae, et adhuc infirmae, et ex magna parte titubanti, non tamen nullae fidei, sed alicui fidei adjutorem orabat, cui dicebat, Credo, Domine. CAPUT VII. intuens semetipsum, et positus ante semetipsum, non habens temerariam confidentiam; sed prius discutiens conscientiam, vidit in se esse aliquam fidem, vidit et titubationem, utrumque vidit. Unum se habere confessus est, et alteri adjutorium postulavit. Credo, inquit, Domine. Quid sequebatur, nisi, Adjuva fidem meam?
Abbreviated transcription (Latin):
piscator. ueniat propter docendam salubrem humilitatẽ
prius ueniat piscator ꝑseipsum. melius adducitur imperator:
adcuius missa ꝑmundum r&ia capiendus. cumce&eris &iam¬
a postolus isteꝑtinuit, Ergomementote eum dixis se habemur
cestiorem proph&ĩcũ sermonẽ: Damihiergo ad illam
controuersiam iudicem proph&am, quid internos a gebatur tudice¬
bas intellegam ut credam ego dicebam ut intellegas credenata est
controuersio uenia mus adiudicem iudic& proph&a . Immouero dr̃
iudic& ꝑproph&am: Ambotaceamus quid ambodixerimus auditũ ẽ
Intellegam in quis ut credam credeinquã ut intellegas. respondeat
dicere &iam illum quidicit intellegam ut credam : quid enĩ nunc
agimus nisi ut credan: qui n on credunt. sed qui adhucparũ credunt
Nam si nullo modo credidissens. hic non essent. Fides eos adduxit
ut audianT. fides eor fecit prȩserter uerbodĩo Sedipsa fides quȩ

Expanded text:
piscator. Veniat propter docendam humilitatem salubrem, piscator. Veniat propter docendam humilitatem salubrem, prius veniat piscator; per ipsum melius adducitur imperator. ad cujus missa per mundum retia capiendus cum caeteris etiam populus iste pertinuit: ergo mementote eum dixisse, Habemus certiorem propheticum sermonem. Da mihi ergo ad illam controversiam judicem prophetam. Quid inter nos agebatur? Tu dicebas, Intelligam, ut credam; ego dicebam, Ut intelligas, crede. Nata est controversia, veniamus ad judicem, judicet propheta, imo vero Deus judicet per prophetam. Ambo taceamus. Quid ambo dixerimus, auditum est. Intelligam, inquis, ut credam: Crede, inquam, ut intelligas. Respondeat dicere etiam illum qui dicit, Intelligam, ut credam? Quid enim nunc agimus, nisi ut credant, non qui non credunt, sed qui adhuc parum credunt? Nam si nullo modo credidissent, hic non essent. Fides eos adduxit, ut audiant; fides eos fecit praesentes verbo Dei: sed ipsa fides quae
Abbreviated transcription (Latin):
Et ignobilia mundi & contemptabilia e legit dĩ& eaque nonsun
tamquam sins ut eaquȩ sunt euacuarenur: Sienim eleger&
xp̃s primitiis oratorem dicer&ur orator . eloquentiȩ meae
merito electussum, Sieleger& saenatorem dicer& senator
dignitatis meae merito electussum: Postremosi prius ele¬
gere& imperatorem dicer& imperator potestatis meae merito
electussum: Quiescant & differantur isti paululum. quiercant
non mittantur. non contempnantur. sed aliquanulum differant
quo pos sunt gloriaridesem&ipsis. insem& ipsis . Damihunquid
illum piscatorẽ damihi idiotam damihi imperitum. damihieum
cum quo non in dignatur loqui senator nec quando emt piscẽ.
ipsum in quid dahunc suimpleuero manifestum erit quodego
facio, Quam quã & senatorem & oratorem &imperatorem
Egosum facturur quando cumque facturus. ego & senatorem
sed cestius ego piscatorem, Potestsenator gloriari desem&¬
ipio. potest orator potest imperator: Non potest nisi dexp̃o

Expanded text:
et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut ea quae sunt evacuarentur . Si enim eligeret Christus primitus oratorem, diceret orator: Eloquentiae meae merito electus sum. Si eligeret senatorem, diceret senator: Dignitatis meae merito electus sum. Postremo, si prius eligeret imperatorem, diceret imperator: Potestatis meae merito electus sum. Quiescant et differantur isti, paululum quiescant: non omittantur, non contemnantur; sed aliquantulum differantur, qui possunt gloriari de semetipsis in semetipsis. Da mihi, inquit, illum piscatorem, da mihi idiotam, da mihi imperitum, da mihi eum cum quo non dignatur loqui senator, nec quando emit piscem: ipsum, inquit, da; hunc si implevero, manifestum erit quod ego facio. Quanquam et senatorem et oratorem et imperatorem ego sum facturus: quandocumque facturus ego et senatorem, sed certius ego piscatorem. Potest senator gloriari de semetipso, potest orator, potest imperator: non potest nisi de Christo
Abbreviated transcription (Latin):
mitatẽ non dam pnare diuinã auctoritatẽ Ego prorsus
exclamo nec mepud& o altitudo diuitiarũ rapientiae
& scienti aẽõi quamin scrutabilia sunt iudicia eius & inuesti

Expanded text:
mitatem, non damnare divinam auctoritatem. Ego prorsus mitatem, non damnare divinam auctoritatem. Ego prorsus exclamo, nec me pudet: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investi
Abbreviated transcription (Latin):
derat regnum caelorũ : si non desiderat. poena est deꝑuersi¬
tate siautem desiderat. poena est de fraudata caritate
sed si quoduir paruasit poena & ipra parua magnaest. simul
cul paest: hic defende iustitiam di quare uel parua poena
infligitur in nocenti. in quonullũ iiuenitur omnino pecua¬
tũ dic coñra istum aduersarium qui paruulis non baptita¬
tis misericordia & iustitia maiore quamtuda reuult. uon
solum uitam & ernã uerum &ĩã regnũ caelorũ pesponde
si poter. sedrationẽ afferhaec enite gloriari delectat.
rimandum uires mearidonear non agnosco: lib& me & hic
exclamare quod paulur, oaltitudo diuitiarũ, paruulur
non baptizatus ꝑgit indam pnationẽ apłienim uerba suns
exuno in condem pnationem: Non satis in uenio dignacausa
quia non inuenio non quia non est Vbiergo non inuenio
in profundo profundum attendere debeo humanã in fir¬

Expanded text:
derat regnum coelorum? Si non desiderat, poena est de perversiderat regnum coelorum? Si non desiderat, poena est de perversitate: si autem desiderat, poena est de fraudata charitate. Sed si, quod vis, parva sit poena; et ipsa parva magna est, si nulla culpa est. Hic defende justitiam Dei. Quare vel parva poena infligitur innocenti, in quo nullum invenitur omnino peccatum? Dic contra istum adversarium, qui parvulis non baptizatis, misericordia et justitia majore quam tu, dare vult, non solum vitam aeternam, verum etiam regnum coelorum: responde si potes, sed rationem affer; hac enim te gloriari delectat. rimandum vires meas idoneas non agnosco. Libet me et hic exclamare quod Paulus, O altitudo divitiarum! Parvulus non baptizatus pergit in damnationem: Apostoli enim verba sunt, Ex uno in condemnationem : non satis invenio dignam causam, quia non invenio, non quia non est. Ubi ergo non invenio in profundo profundum, attendere debeo humanam infir