comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oBErNUs dies natalis
quo natus ẽ dies.ł ideo hodie:
ex hodierno crescit dies. Natiun
mirabiles Illa sine femina ma¬
tre. ista sine uiro patre. Quodas
sc̃s ysaias ꝓpheta generationẽ uꝰ
quis enarrabit. ad ambas gene¬
rationes referri potest.Quis dis¬
ne narret generatũ dñm: Aus
cdigne narret uirginis partũ.
lud sine die: hoc certo die. Uiis
sine humana estimatione. ⁊ cĩ
magna admiratione. Illã priml
attendite generationẽ: in pͥno¬
pio erat uerbũ: ⁊ uerbũ erat
apud deũ: ⁊ ds̃ erat uerbũ.
uerbũ: Ipsius patris. Quod uerbũ:
Iose filius. Nunquã pat̃ sine filio.
Qrtam̃ qui nunquã fine filio. genu¬
it filiũ. Et genuit: ⁊ nõ cepit. Si ne
inmo generato nullũ ẽ ingtiũ. Et
tam̃ fliꝰ: ⁊ tam̃ genitꝰ. Dicturus est
homo. Q uomͦ genitꝰ  ⁊ nõ habet mi¬
tiũ. Si genitus: habet initiũ. Si
nõ habet initiũ: quomͦ genitus:
Quom nescio. Queris ab homine.
quomodo sit genitꝰ deus: In t̾roga¬

Expanded text:
ernus dies Natalis quo natus est dies. Et ideo hodie, quia ex hodierno crescit dies. Nativitmirabiles; illa sine femina matre, ista sine viro patre. Quod ait sanctus Isaias propheta, Generationem ejus quis enarrabit ? ad ambas generationes referri potest. Quis digne enarret generantem Deum? Quis digne enarret virginis partum? Illud sine die, hoc certo die: utrumque sine humana aestimatione, et cum magna admiratione. Illam primam attendite generationem: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Cujus Verbum! Ipsius Patris. Quod Verbum? Ipse Filius. Nunquam Pater sine Filio. Et tamen qui nunquam sine Filio, genuit Filium. Et genuit, et non coepit. Sine initio generato nullum est initium. Et tamen Filius, et tamen genitus. Dicturus est homo: Quomodo genitus, et non habet initium? Si genitus, habet initium: si non habet initium, quomodo genitus? Quomodo, nescio. Quaeris ab homine quomodo sit genitus Deus? Interroga
Abbreviated transcription (Latin):
nomines: ⁊ dixerũt quidã. Quan-¬
nĩ erat ut indiceret᷑ nobis᷑ Si
ante p̃monerem᷑:. nõ facerẽmus.
psi p̃monuissẽt presbiteri. Non
fecissemꝰ. Ecce episcopus premonet.
Moneo: p̃dico: denuntio. Audiat᷑
ep̃s iubens: audiat᷑ ep̃s̃ monens.
Nuoiat᷑ ep̃s rogans : audiat᷑ ep̃s ad¬
iurans. Aduro ꝑ ipsũ qui hodie
natus estꝰ. adiuro:ͥobstringo:. ne-
audiar: quã ut tristis sentiar.

Expanded text:
homines, et dixerunt quidam: Quanhomines, et dixerunt quidam: Quantum erat ut indicaretur nobis? Si ante praemoneremur, non faceremus. Ipsi praemonuissent presbyteri, non fecissemus. Ecce episcopus praemonet; moneo, praedico, denuntio. Audiatur episcopus jubens, audiatur episcopus monens, audiatur episcopus rogans, audiatur episcopus adjurans. Adjuro per ipsum qui hodie natus est: adjuro, obstringo, nemo audiar, quam tristis sentiar.
Abbreviated transcription (Latin):
ture sũt. Xpĩanz estis om̃s. Deo
picio xp̃iana ẽ ciuitas. Duo gei¬
ra hominũ hic sũt. Apĩani ⁊ u¬
dei. Nõ fiant illa que odit deus
ꝑlusũ iniquitas: ꝑ iocũ imꝓbitas
Nõ sibi faciant homines uidices
ne ueniant in manꝰ ueri iudia
Audite. Xpĩani estis. membra mi
estis. Cogitate qͥd estis. cogitate
quantũ empti estis. Postremos
uultis scire qͥd facitis. ego eisa
co qͥ faciunt. Nolite ad iniuri
urãm referre. quibꝰ ista displi¬
cent. Eis dico qui faciunt. ⁊ qui
placent᷑. Uultis nosse qͥd facitis
⁊ qualẽ tristiciã nobis ingeriti.
Faciũt illud iudei. Uel sic erubi¬
cite ne fiat. Natali ioħis. id ell
ante sex menses. tot. enĩ mensd
inter se habent p̃co ⁊ uidexal
sollemnitate suꝑsticiosa pagi¬
na xpĩani ad mare ueniebã.
⁊ ibi se baptizabãt. Absens ali
Sed sicut cõperi ꝑ disciplinã nĩ¬
anoꝵ. presbiteri ꝑ moti quibl¬
dã dignã ⁊⁊ eccłasticã disciplis
dederũt. Murmurauer᷑ i ls

Expanded text:
iani estis omnes; Deo propitio, christiana est civitas. Duo genera hominum hic sunt, Christiani et Judaei. Non fiant illa quae odit Deus: per lusum iniquitas, per jocum improbitas. Non sibi faciant homines judices, ne veniant in manus veri Judicis. Audite, Christiani estis, membra Christi estis. Cogitate quid estis, cogitate quanti empti estis. Postremo si vultis scire quid facitis: ego eis dico, qui faciunt. Nolite ad injuriam vestram referre, quibus ista displicent: eis dico qui faciunt, et quibus placent. Vultis nosse quid facitis, et qualem tristitiam nobis ingeritis? Faciunt illud Judaei? Vel sic erubescite, ne fiat. Natali Joannis, id est ante sex menses tot enim menses inter se habent praeco et Judex, de solemnitate superstitiosa pagana, Christiani ad mare veniebant et ibi se baptizabant. Absens eram: sed, sicut comperi, per disciplinam Christianorum presbyteri permoti, quibusdam dignam et ecclesiasticam disciplinam dederunt. Murmuraverunt inde
Abbreviated transcription (Latin):
excidet᷑ ⁊ in ignẽ mitet᷑. Arbor
huiꝰ mundi ẽ uniuersũ genus hu¬
manũ. Securis uͦ est scilicet redẽp¬
tor nr̃ͥ qͥ uelut ex manubrio ⁊
ferro tenet᷑ ex humanitate: sed
incidit ex diuinitate. Que uideli¬
cet securis iam ad radicem arboris
posita est: quia etsi ꝑ pacientiã
expectat. uidet tam̃ quid factura
ẽ. Qnñs enĩ arbor nõ faciens fruc¬
tũ bonũ: excidet᷑ et in ignẽ mit¬
tet᷑. Quia unꝰquisq ꝑuersus para¬
tam citius gehenne concremati
ramos positã. sed ad radicem dicit.
Cũ enim maloꝵ filii tollunt᷑: qͥd
aliud quã rami infructuose ar¬
boris abscidunt᷑: Cũ uero tota
simul ꝓienies cũ parente tollit᷑:
infructuosa arbor a radice abscisa
est: ne iam remaneat unde pra-¬
ua iterũ soboles suberescat. In
quibꝰ ioħis baptiste uerbis constat.
qͦd audientiũ corda turbata sũt:
cũ ꝓtinꝰ subinfertur. ł interro¬
gabãt eũ turbe: dicentes. Quid
ergo faciemꝰ: Pcusse enĩ terrore

Expanded text:
 mittetur. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris posita est, quia etsi per patientiam exspectaest. Omnis ergo arbor non faciens fructum, excidetur et in ignem mittetur. Quia unusquisque perversus paratam citius gehennae concrematioramos positam, sed ad radicem dicit. Cum enim malorum filii tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris absciduntur? Cum vero tota simul progenies cum parente tollitur, infructuosa arbor a radice abscisa est, ne jam remaneat unde prava iterum soboles succrescat. In quibus Joannis Baptistae verbis constat, quod audientium corda turbata sunt, cum protinus subinfertur. Et interrogabant eum turbae dicentes: Quid ergo faciemus? Percussae enim t
Abbreviated transcription (Latin):
re mercedẽ ꝓpħe accipiet: isi qͥa
is qui ꝓpħam sua largitate susten¬
tat. quãuis ipse ꝓphetiã nõ habr¬
at :ͥ apud omĩpotentẽ tam̃ dñm
ꝓphetie p̃mia habebit: Iste enĩ
fortasse iustus est. Et quanto in
hoc mundo nichil possidet: tan¬
to loquendi ꝓ iusticia fiduciã
maiorem habet. Hunc dũ ille
iusticie p̾mia recipiat quẽ sul¬
tentando aduuit. quatenus
eandẽ iusticiã libere loqui po¬
tuisset. Ille ꝓphetie spũ plenu
ẽ: sed tam̃ corporeo eget alim̃to.
R si corpus nõ reficit᷑. certũ est
qͦd uox ipsa subtrabat᷑. Qui ignͥ
alimentũ ꝓphete ꝓpter hoc quo
ꝓpheta ẽ tribuit:. ꝓphetie illius
uires ad loquendũ dedit. Cum
ꝓpheta gͦ mercedẽ ꝓpħe accipiet.
quia et si spũ ꝓphetie plenus ñ
fuit: hoc tam̃ ante dei ocłos exi¬
buit qͦd adiuuit. Hinc ẽ qͦd de

Expanded text:
ere 'mercedem prophetae accipiet', nisi quia ere 'mercedem prophetae accipiet', nisi quia is, qui prophetam sua largitate sustentat, quamvis ipse prophetiam non habeat, apud omnipotentem tamen dominum prophetiae praemia habebit? Iste enim fortasse iustus est, et quanto in hoc mundo nihil possidet, tanto loquendi pro iustitia fiduciam maiorem habet. Hunc dum ille iustitię pręmia recipiet, quem sustentando adiuvit, quatenus eandem iustitiam libere loqui potuisset. Ille prophetię spiritu plenus est, sed tamen corporeo eget / alimento; et si corpus non reficitur, certum est, quod vox ipsa subtrahatur. Qui igitur alimentum prophetae propter hoc, quod propheta est, tribuit, prophetię illius vires ad loquendum dedit. Cum propheta ergo mercedem prophetę accipiet, qui, etsi spiritu prophetiae plenus non fuit, hoc tamen ante oculos dei exhibuit, quod adiuvit. Hinc est, quod de
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc etrã ꝑ semet ipsã ueritas dic̃.
Date elemosinã: ⁊ ecce or̃a munda
sũt uob̃. Hinc rursus ait. Date:i
dabit᷑ uobis. Hinc scriptũ ẽ. Ignẽ
ardentẽ extinguit aqua. ⁊ elemo¬
sina resistit peccatis. Hinc iterũ
dicit᷑. Conclude elemosinã in sinu
pauꝑis: hec ꝓ te exorabit. Hinc bonꝰ
pat̾ innocentem filiũ admonet:
dicens. Si multũ tibi fuerit: ab un¬
dant̃ tribue. Si exiguũ fueritꝰ. etiã
exiguũ libent᷑ imꝑtiri stude. Ut
aũt quanta esset uirtꝰ in continen¬
tia ⁊ susceptione indigentiũ. redẽp¬
tor nr̃ ostenderet: dixit. Qui recipit
ꝓpħam in nomine ꝓphete: mercedẽ
ꝓpħe accipiet. ł qui recipit iustũ
in nomine iusti. mercedẽ iusti ac¬
cipiet. In quibꝰ uerbis notandũ est.
qͥa nõ ait mercedẽ de ꝓpħa uel mer-¬
enĩ merces de ꝓpħa: aliud merces
ꝓpħe. Atq aliud merces de iusto.
aliud merces iusti. Quid est enĩ dic¬

Expanded text:
Hinc etiam per semetipsam Veritas dicit: Hinc etiam per semetipsam Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Hinc rursus ait: Date, et dabitur vobis . Hinc scriptum est: Ignem ardentem exstinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis . Hinc iterum dipauperis, et haec pro te exorabit. . Hinc bonus pater innocentem filium admonet dicens: Si multum fuerit tibi, abundanter tribue: si exiguum fuerit, tamen exiguum libenter impertiri stude . Ut autem quanta esset virtus in continentia et susceptione indigentium Redemptor noster ostenderet, dixit: Qui recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetę accipiet; et qui recipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet. In quibus verbis notandum est, quia non ait 'mercedem de propheta' vel 'merenim merces de propheta, aliud merces prophetae, atque aliud merces de iusto, aliud merces iusti. Quid est enim dic
Abbreviated transcription (Latin):
illis. Qui habet duas tuncas:
det nõ habenti. Et qui habet
escas: similit̃ faciat. Per hoc qͦd
tumea plus est necessaria usui
nrõ quã palliũ. ad fructũ dignũ¬
pengtentie ꝑtinet ut nõ solũ exte¬
riora queq ⁊ minꝰ necessaria. sed
ipsa ualde nobis necessaria diui¬
dere cũ ꝓiximis debeamꝰ ÷ scilicet
uel escã qua carnalit̃ uiuimꝰ. uel
tuncã qua uestim᷑. Quia enĩ in
lege scriptum ẽ. diliges ꝓximũ
tuũ sic̃ te ipsũ: minꝰ ꝓximũ ama¬
re conuincit᷑: qui nõ cũ eo in ne-¬
cessitate illiꝰ etiã ea que sibi sũt
necessaria partit᷑. Idcirco gͦ de di¬
uidendis cũ ꝓximo duabꝰ tunicis
datur p̃ceptũ: quia hoc de una
dici nõ potuit. Qm̃ si una diuidit᷑.
nemo uestit᷑. In dimidia qͥppe tu-¬
nica.⁊ nudus remanet qui accipit.¬
⁊ nudus qui dedit. Inter hec aũt
sciendũ est quantũ miscłie oꝑa
ualeant: cũ ad fructus dignos pe¬
nitentie ipsa pre ceteris precipiunt᷑.

Expanded text:
 Qui habet duas tunicas det non habenti, et qui habet escas similiter faciat . Per hoc quod tunica plus est necessaria usui nostro quam pallium, ad fructum poenitentiae pertinet, ut non solum exteriora quaeque et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividere cum proximis debeamus, scilicet vel escam qua carnaliter vivimus, vel tunicam qua vestimur. Quia enim in lege scriptum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , minus proximum amare convincitur qui non cum eo in necessitate illius etiam ea quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici non potuit, quoniam si una dividatur, nemo vestitur. In dimidia quippe tunica et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum misericordiae opera valeant, cum ad fructus dignos poenitentiae ipsa prae caeteris praecipiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
bilis ex confessione. Cogitate rog
cogitate:. quã sint incõprehensibi¬
lia in omĩpotenti deo misericor¬
die uiscera. Latro iste cruentis
manibꝰ abstractus a fauce itine¬
ris. suspensus ẽ in patibulũ cru¬
cis. Ibi confessus: ibi sanatus est.
Ibi audire meriit: hodie mecum
eris in paradiso. Quid ẽ hocꝰ. Quis
tantã bonitatẽ dei dicere. qͥs esti¬
mare sufficiat : De ipsa pena eri¬
minis: ꝑuerit ad p̃mia uirtutis.
Idcirco aũt omĩpotens ds̃ electos
suos in quibusdã lapsibꝰ cadere
ꝑmisit: ut aliis in culpa iacentibꝰ.
si toto ad eũ corde consurgãt. spẽ
uenie reddat:⁊ eis ꝑ lam̃ta peni¬
tentie uiã pietatis aꝑiat. Exerce¬
amꝰ gͦ nosmet ipsos in lam̃tis: et¬
tingamꝰ fletibꝰ ⁊ dignis peniten¬
tie fructibꝰ culprs. Tempora indil¬
ta nõ ꝑeant. Quia qui multos
suis iniquitatibꝰ iam sanatos as¬
picimꝰ: qͥd aliud quã suꝑne mi¬
sericordie pignus tenemꝰ : Ipso adu¬

Expanded text:
bilis ex confessione. Cogitate ergo, bilis ex confessione. Cogitate ergo, cogitate quae sint incomprehensibilia omnipotenti Deo misericordiae viscera. Latro iste cruentis manibus abstractus est a fauce itineris, suspensus est in patibulo crucis, ibi confessus est, ibi sanatus est, ibi audire meruit: Hodie mecum eris in paradiso. Quid est hoc? quis tantam bonitatem dicere Dei, quis aestimare sufficiat? de ipsa poena criminis pervenit ad praemia virtutis. Idcirco autem omnipotens Deus electos suos in quibusdam lapsibus cadere permisit, ut aliis in culpa jacentibus, si toto ad eum corde consurgunt, spem veniae reddat, et eis per lamenta poenitentiae viam pietatis aperiat. Exerceamus ergo nosmetipsos in lamentis, exstinguamus fletibus, dignis poenitentiae fructibus, culpas, tempora indulta ne pereant, quia qui multos a suis impietatibus jam sanatos aspicimus, quid aliud quam supernae misericordiae pignus tenemus.
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ uero qͥs uel suꝑbia tumidus.
uel carnis facinore polliitus. uel
iracundie facibꝰ accensus. uel cru-¬
delitate impiꝰ post culpas ad pe¬
nitentiã redit. Nuitã eternam
ꝑcipit:. quasi in locũ peceator in¬
trat alienũ. A diebꝰ ergo ioħ̃is bap¬
tiste regnũ celoꝵ uim patit᷑. et
uiolenti rapiunt illud: qͥa qui
penitentiã peccatoribꝰ indixit:
quid aliud quã regno celoꝵ fieri
iuiolentiã docuit: Recogitemus
met ipsos assiduis lam̃tis attera¬
mus. Hereditatẽ iustoꝵ quã nõ
teniiimꝰ ꝑ uitã: rapiamꝰ ꝑ peniten¬
trã. Uult a nobis omĩpotens ds̃
talẽ uiolentiã ꝑpeti. Nã regnũ
celoꝵ rapi uult nr̃is fletibus:
quod nrĩs meritis nõ debetur.
Aspei gͦ certitudine nulla nos ma¬
loꝵ nr̃oꝵ qualitas. nulla qͣntita
frangat. Prestat magnã uenies
duciã latro ille uenerabilis. qui
nõ inde uenerabilis unde latro.
Nam latro ex crudelitate: uenera¬

Expanded text:
Cum vero quis vel superbia tumidus, Cum vero quis vel superbia tumidus, vel carnis facinore pollutus, vel iracundia accensus, vel crudelitate impius, post culpas ad poenitentiam redit, et vitam aeternam percipit, quasi in locum peccator intrat alienum. A diebus ergo Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur, 1525 et violenti rapiunt illud, quia qui poenitequid aliud quam regno coelorum fieri violentiam docuit. Recogitemus ecimus, et nosmetipsos assiduis lamentis atteramus, haereditatem justorum, quam non tenuimus per vitam, rapiamus per poenitentiam. Vult a nobis omnipotens Deus talem violentiam perpeti. Nam regnum coelorum rapi vult nostris fletibus, quod nostris meritis non debetur. A spei ergo certitudine nulla nos malorum nostrorum qualitas, nulla quantitas frangat. Praestat magnam veniae fiduciam latro ille venerabilis, qui non inde vene rabilis unde latro: nam latro ex crudelitate, venera
Abbreviated transcription (Latin):
baptiste usq nunc regnũ celoꝵ
uim patitur: ⁊ uiolenti rapiĩt
illud. Que suꝑne uerba senten¬
tie nobis sũt magnoꝑe ꝑscru-¬
tanda. Nam querendũ est. quo
mͦ ꝑpeti regnũ celoꝵ uim pos¬
sit. Quis enĩ celo uiolentiã ir¬
rogat᷑. Et rursus querendũ est.
si pati uim regnũ celoꝵ potest:
cur eandẽ uim a diebus ioħ̃is bap¬
tiste.⁊ nõ etiã ante ꝑtulerit. Sed
cũ lex dicat. siqͥs hec uel illa fecerit¬
morte moriat᷑ . cũctis legentibꝰ
liquet. quia peccatores qͦsq pena
fue seueritatis ꝑculitꝰ. nõ aũt ꝑ
penitentiã ad uitã reduxit. Cũ
uero ioħes baptista redẽptoris grãm
p̃currens. penitentiã predicat:
ut peccator qͥ ex culpri est mortu
us. ꝑ conuersionẽ uiuat: ꝓfecto
a diebꝰ ioħis baptiste regnũ celoꝵ
uim prtit᷑. Quid ẽ aũt regnũ celoꝵ:
nisi locus iustoꝵ:. Solis enĩ iustis
celestis patrie regna debent᷑: ut
humiles. casti. mites atq miseri¬
cordes ad gaudia suꝑna ꝑueniãt.

Expanded text:
regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud . Quae supernae verba sententiae nobis sunt magnopere perscrutanda. Nam quaerendum est quomodo vim perpeti regnum coelorum possit. Quis enim coelo violentiam irrogat? et rursum quaerendum est si pati vim regnum coelorum potest, cur eamdem vim a diebus Joannis Baptistae, et non etiam ante pertulerit? Sed cum lex dicat: Si quis haec vel illa feceritmorte moriatur, cunctis legentibus liquet quia peccatores quosque poena suae severitatis perculit, non autem per poenitentiam ad vitam reduxit. Cum vero Joannes Baptista Redemptoris gratiam praecurrens, poenitentiam praedicat, ut peccator qui ex culpa mortuus est per conversionem vivat, profecto a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur. Quid est autem regnum coelorum, nisi locus justorum? Solis enim justis coelestis patriae praemia debentur, ut humiles, casti, mites, atque misericordes ad gaudia superna perveniant.
Abbreviated transcription (Latin):
considerat: eẽ ipse infidelis eru¬
bescat. Bene descriptis prius
arboribꝰ dicit᷑: ut uideant et
sciant. ⁊ recogitent ⁊ intelligãt.
Ubi ⁊ apte subiungit᷑ pariter.
Quia cũ intra scãm eccłam di¬
uersi hominũ mores. diuersi
sut̃t ordines: necesse est ut om̃s
simul discant: dum in ea spi¬
ritales uiri diuerse qualitatis.
etatis ⁊ ordinis. ad imitandũ si¬
mul uidentur. Sed ecce nos dũ
monstrare ulmũ querimꝰ: ꝑ mul¬
ta arbusta longius euagati sumꝰ.
Ad hoc itaq ꝓpter qͦd ꝓphete tes¬
timoniũ ꝓtulimꝰ reuertamur.
Qui recipit ꝓpħam in nomine pro¬
phete: mercedem ꝓpħe accipiet.
Quia et si ulmꝰ fructũ nõ habet:
uitẽ tam̃ cũ fructibꝰ portans. hec
ipsa sua efficit que bene susten¬
tat aliena. Quia uͦ ad magna.
nos oꝑa ioħes admonet dicens.
facite gͦ fructus dignos peniten¬
tie: ⁊ rursũ qui habet duas tu¬
nieas det nõ habenti:⁊ qͥ habet
escas similiter faciat. iam pa

Expanded text:
considerat, etiam esse ipse infidelis eruconsiderat, etiam esse ipse infidelis erubescat. Bene ergo descriptis prius arboribus dicitur: Ut videant et sciant, et recogitent et intelligant. Ubi et apte subjungitur Pariter, quia cum intra sanctam Ecclesiam diversi hominum mores diversi sunt ordines, necesse est ut omnes simul discant, dum in ea spiritales viri diversae qualitatis, aetatis et ordinis, ad imitandum simul videntur. Sed ecce nos, dum monstrare ulmum quaerimus, per multa arbusta longius evagati sumus. Ad hoc itaque propter quod prophetae testimonium protulimus revertamur. Qui recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet, quia etsi fructum ulmus non habet, vitem tamen cum fructibus 1524 portans, haec ipsa sua efficit, quae bene sustentat aliena. 14. Quia vero ad magna nos opera Joannes admonet, dicens: Facite ergo fructus dignos poenitentiae . Et rursus: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet e
Abbreviated transcription (Latin):
cationis uerbo compungere. Ad
hoc myrtus ponitur  ut quil
ardore tribulationis ab ore uel
oꝑe ꝓximi cõpatientis. temꝑa¬
mentũ consolationis acceꝑit: ipse
etiã discat. quẽ admodũ afflictis
ꝓxeimis sue consolationis tẽꝑamen¬
tũ ꝓferat. Ad hoc oliua ponitur ͥ
ut qui aliene miscdie oꝑa cognos¬
eit: discat quẽadmodũ debeat in¬
digenti ꝓximo ⁊ ipse misereri. Ad
hoc abies ponit᷑. ut qͥsqͥs uim con¬
templationis enis agnouerit:
ipse quoq ad contẽplanda eter¬
na p̃mia succendatur. Ad hoc
ulmus ponit᷑: ut quisqͥs intu
etur eũ qui habere fructũ uir¬
tutũ spiritaliũ nõ ualet. sed
tam̃ eos qͥ spiritalibꝰ pleni sũt
sustentantẽ: ipse quoq scõꝵ
uite quanta ualet largitate
inseruiat: ⁊ celestiũ donoꝵ bo¬
tros quos gignendo non ualet.
sustentando ferat. Ad hoc bu¬
xus ponit᷑ : ut qui habere mul¬
tos adhuc in infirma etate
positos uere fidei uiriditatem

Expanded text:
icationis verbo compungere. Ad icationis verbo compungere. Ad hoc myrtus ponitur; ut qui in ardore tribulationis ab ore, vel opere proximi compatientis temperamentum consolationis acceperit; ipse etiam discat quemadmodum afflictis proximis suae consolationis temperamentum proferat. Ad hoc oliva ponitur, ut qui alienae misericordiae opera cognoscit discat quemadmodum debeat indigenti proximo et ipse misereri. Ad hoc abies ponitur, ut quisquis vim contemplationis ejus agnoverit, ipse quoque ad contemplanda aeterna praemia succendatur. Ad hoc ulmus ponitur, ut quisquis intuitus fuerit eum qui habere virtutum fructum spiritalium non valet, sed tamen eos qui spiritalibus donis pleni sunt sustentat, ipse quoque sanctorum vitae quanta valet largitate inserviat, et coelestium bonorum botros quos gignendo non valet sustentando ferat. Ad hoc buxus ponitur, ut qui habere multos adhuc in infirmitate positos verae fidei viriditatem
Abbreviated transcription (Latin):
eccłam quãuis spiritaliũ uirtu
tũ dona nõ habeant. ⁊ dũ tam̃
scõs uiros donis spiritalibꝰ pleno
sua largitate sustentant : quid
aliud quã uitẽ cũ botris portant
Buxus aũt quos alios designat.
quod in altũ nõ ꝓficit. ⁊ ⁊ quã¬
uis fructũ non habeat uiridita
tẽ habet : nisi eos qui intra sem̃
eccłam adhiic ex etatis infirmi¬
tate bona oꝑa ferre nõ ualent
sed tam̃ parentũ fideliũ creduli¬
tatẽ sequentes. fidẽ ꝑpetue uiri¬
ditatis tenent:. Post que omnia
apte subiungit᷑. Ut uideant ⁊ se¬
ant. ⁊ recogitent ⁊ intelligant
pariter. Ad hoc enĩ cedris in ei¬
clesia ponit᷑: ut quisqͥs a ꝓximo
odoraminra uirtutũ spiritaliũ
trahit : ipse quoq in eterne uit
delectatione nõ torpeat. sed ad
donoꝵ celestiũ desideria ignes¬
cat. Ad hoc spina ponit᷑ ⁊ ut qui
predicationis eius uerbo cõpune¬
tus fuerit. ipse quoq exemplo
illiꝰ discat corda sequentiũ pred¬

Expanded text:
Ecclesiam, quamvis spiritalium virtEcclesiam, quamvis spiritalium virttum dona non habeant, dum tamen sanctos viros donis spiritualibus plenos sua largitate sustentant, quid aliud quam vitem cum botris portant? Buxus vero quos alios designat, quae in altum non proficit, et quamvis fructum non habeat, viriditatem tamen habet; nisi eos qui intra sanctam Ecclesiam adhuc ex aetatis infirmitate bona opera ferre non valent, sed tamen parentum fidelium credulitatem sequentes, fidem perpetuae viriditatis tenent? Post quae omnia recte subjungitur: Ut videant, et sciant, et recogitent, et intelligant pariter . Ad hoc enim cedrus in Ecclesia ponitur, ut quisquis a proximo odorem virtutum spiritualium trahit, ipse quoque in aeternae vitae dilectionem non torpeat, sed ad donorum coelestium desideria ignescat. Ad hoc spina ponitur; ut qui praedicationis ejus verbo compunctus fuerit, ipse quoque exemplo illius discat corda sequentium praed
Abbreviated transcription (Latin):
ut possimꝰ ⁊ ipsi consolari eos qͥ
in omni pressura sũt. Qui dũ
afflictis ꝓximis uerbũ uel opẽ
consolationis ferũt :ͥ eos ꝓcul
dubio ad statũ rectitudinis res¬
tringũt:ne immoderata tribu¬
latione in desꝑationẽ soluant᷑.
Quos aũt ꝑ oliuã. nisi miseri-¬
cordes accipimꝰ: Quia ⁊ grece
oliue liquor ante dei omĩpoten¬
tis oculos misericordie fructus
lucet. Cui adhiic in ꝓmissione
subiungitur. Ponam in deserto
do ad aeris alta sustollit᷑ nisi
hi designati sũt. qui intra scãm
eccłam adbiic in terrenis corpo¬
ribꝰ positi iam celestia contem-¬
plant᷑ Et quãuis nascendo de
terra exierint. contẽplando
tam̃ iam iuxta ethera uerticẽ
m̃tis extollũt. ł qͥd ꝑ ulmum.
nisi seculariũ m̃tes expresse sũt :
Que dũ terrenis adhiic curis in¬
seruiunt: nullũ uirtutũ spiri¬
taliũ fructũ ferũt. Sed si fruc¬
tũ ꝓpriũ ulmus nõ habet:. por¬
tare tam̃ uitẽ cũ fructu solet.
Quia ⁊ seculares uiri intra scãm

Expanded text:
s qui in omni pressura sunt . Qui dum afflictis proximis verbum vel opem consolationis ferunt, eos procul dubio ad statum rectitudinis restringunt, ne immoderata tribulatione in desperationem solvantur. Quos autem per olivam, nisi misericordes accipimus? quia et Graece olivae liquor ante omnipotentis Dei oculos misericordiae fructus lucet. 1523 Cui adhuc in promissione subjungitur: Ponam in deserto do ad aeris alta sustollitur, nisi hi designati sunt qui, intra sanctam Ecclesiam adhuc in terrenis corporibus positi jam coelestia contemplantur? Et quamvis nascendo de terra exierunt, contemplando tamen jam juxta aethera verticem mentis extollunt. Et quid per ulmum nisi saecularium mentes expressae sunt? Quae dum terrenis adhuc curis inserviunt, nullum virtutum spiritalium fructum ferunt. Sed etsi fructum proprium ulmus non habet, portare tamen vitem cum fructu solet, quia et saeculares viri intra sanctam
Abbreviated transcription (Latin):
liũ fuer̃ : ad intellectũ dei omm¬
potentis insensibilia: Sicut etũ
quibusdã ex iudeis dicit᷑. Auferĩ
cor lapideũ de carne urã. Nec im¬
merito lapidũ nomine gentes sig¬
nificate sut̃t: que lapides coluer
Unde scriptũ est. Similes illis fiat
qͥ faciit ea:. ⁊ om̃s qui confidũt
in eis. De quibꝰ nimirũ lapidibu
filii abrahe suscitati sũt. quia
dũ dura corda gentiliũ in abrali
semine. id ẽ in xpo crediderũt
eius filii facti sũt: cuiꝰ semini un¬
ti sũt. Unde ⁊ eisdẽ gentibꝰ per
igit᷑ nos ꝑ fidẽ xp̃i ab rahe iam
sem̃ existimꝰ: iudei ꝓpt̃ ꝑfidiam
abrahe filii esse desierũt. Quia
uero in illo trem̃di examinis al
parentes boni malis filiis ꝓdesse nõ
poterũt: testat᷑ ꝓpħa qͥ dicit. Noe et
damel ⁊ iob si fuerint in medio eoꝵͥ
sum quia boni filii nichil malis
parentibꝰ ꝓsunt : sed ad reatũ po¬
eus maloꝵ parentũ ꝓficiat boni-¬
tas filioꝵ. ipsa ꝑ se ueritas iudeis¬

Expanded text:
ei omnipotentis insensibilia? sicut etiam quibusdam ex Judaeis dicitur: Auferam cor lapideum de carne vestra . Nec immerito lapidum nomine gentes significatae sunt, quia lapides coluerunt. Unde scriptum est: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus nimirum i Abrahae suscitati sunt, quia dum dura corda gentilium in Abrahae semine, id est in Christo crediderunt, ejus filii facti sunt, cujus semini sunt uniti. Unde et eisdem gentibus per igitur nos per fidem Christi, Abrahae jam semen existimus, Judaei propter perfidiam Abrahae filii esse desierunt. Quia vero in illo tremendi examinis die parentes boni malis filiis prodesse non possint testatur propheta qui dicit: Noe, Daniel et Job si fuerint in medio eorumsum, quia boni filii nihil malis parentibus prosint, sed ad reatum potius malorum parentum proficiat bonitas filiorum, ipsa per se Veritas
Abbreviated transcription (Latin):
sedentibꝰ apłis. in sede maiestatis sue
xp̃s apparuerit. om̃s hunc electi et
reꝓbi parit᷑ uidebut: ut et iusti de
munere retributionis sine fine gau¬
deant: et iniusti in ultione supplicii
in ꝑpetuũ gemant. Nam qͥa hoc ista
sententia intendit. qͦd in extremo
examine ab omĩ carne uidebit᷑: rec¬
te subuingit᷑. Dicebat aũt ad turbris:
que exibãt ut baptizarent᷑ ab eo. De¬
nimina uiꝑaꝵ: quis ostendit nobis
fugere a uentura ira. Uentura enĩ
ira ẽ. animaduersio ultionis extreme.
Quã tũc peccator fugere nõ ualet: qͥ
nũc ad lamenta penitentie nõ re¬
curritꝰ. E notandũ quod male sobo¬
ies. maloꝵ parentũ actiones imitan¬
tes: genimina uiperaꝵ uocantur.
Quia ꝑ hoc qͦd bonis inuident eosq
ꝑsequunt᷑. quod quibusdã mala re-¬
tribuunt: qͦd lesiones ꝓximis inqͥrũt:
qm̃ in his omnibꝰ prioꝵ suoꝵ car¬
naliũ uiã sequunt᷑. quasi uenena

Expanded text:
is, in sede majestatis suae Christus apparuerit, omnes hunc et electi et reprobi pariter videbunt, ut et justi de munere retributionis sine fine gaudeant, et injusti in ultione supplicii in perpetuum gemant. Nam quia ad hoc ista sententia intendit, quod in extremo examine ab omni carne videbitur, recte subjungitur: Dicebat autem ad turbas quae exibant ut baptizarentur ab eo: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira? Ventura enim ira est animadversio ultionis extremae, quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum vocantur, quia per hoc quod bonis invident, eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi ve
Abbreviated transcription (Latin):
equit᷑. Et erũt praua in directa.
⁊ asꝑa in uias planas. Praua directa
sũt: cũ maloꝵ corda ꝑ miuisticiã de¬
torta. ad iusticie regulam dirigunt᷑.
Et asꝑa in uias planas immutant᷑: cũ
iminites atq iracunde mentes ꝑ infu¬
sionẽ suꝑne grẽ ad lenitatem mansu¬
etudinis redeunt. Quando enĩ uerbũ
ueritatis ab iracunda m̃te nõ recipit᷑:
quasi asꝑitas itineris gressũ ꝑgentis
repellit. Sed cũ mens iracunda ꝑ ac¬
ceptã mansuetudinis grãm correpti¬
onis uel exhortationis uerbũ recipit:
ibi planã uiã p̃dicator inuenit.: ubi
prius ꝓ asꝑitate itineris ꝑgere. id est
p̃dicationis gressum ponere nõ ua-¬
lebat. Sequit᷑. ł uidebit omĩs caro
salutare dei. Q uia omĩs caro accipit᷑
omĩs homo: salutare dei uidelicet
xp̃m. in hac uita omis homo uide¬
re non potuit. Ubi gͦ in hac senten¬

Expanded text:
equitur: Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Prava directa fiunt cum malorum corda per injustitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur . Et aspera in vias planas immutantur cum immites atque iracundae mentes per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetudinis gratiam, correptionis vel exhortationis verbum recipit, ibi planam viam praedicator invenit, ubi prius prae asperitate itineris pergere, id est praedicationis gressum ponere non valebat. 7. Sequitur: Et videbit omnis caro salutare Dei. Quia omnis caro accipitur omnis homo, salutare Dei, videlicet Christum, in hac vita omnis homo videre non potuit. Ubi ergo in hac senten
Abbreviated transcription (Latin):
ut fugere a uentura ira ualeamꝰ.
Sequit᷑. Facite gͦ fructus dignos
penitentie. In quibꝰ uerbis notan-¬
dũ est: quod amicus sponsi nõ
solũ fructus penitentie. sed dignos
penitentie admonet esse facien-¬
Ut enim secundũ dignos peniten¬
tie fructus loquamur: sciendũ
ẽ qͥa qͥsquis illicita nulla cõmisit.
huic uire concedit᷑ ut licitis utat᷑.
Sicq pietatis oꝑa faciat: ut tam̃
si noluerit ea que mundi sunt
nõ relinquat. At siqͥs in fornica-¬
tionis culpa uel fortasse qͦd gra-¬
uius ẽ in adulterio lapsus ẽ. tan¬
to a se licita debet abscidere: qͦn¬
to se menunit ⁊ illicita ꝑpetras
⁊ eiꝰ qui in quibusdã facinoribus
cuiusq conscientia conuenit᷑:
ut tanto maiora querat bonorum
oꝑũ luera ꝑ penitentiã. qͣnto gra¬
uiora sibi intulit damna ꝑ culpã
Sed uidei de generis nobilitate glo¬
riantes. idcirco se agnoscere pecca¬
tores nolebant : quia de abrahe
stirpe descenderant. Quibꝰ recte

Expanded text:
re a ventura ira valeamus. Sequitur: Facite ergo fructus dignos poenitentiae. In quibus verbis notandum est quod amicus sponsi non solum fructus poenitentiae, sed dignos poenitentiae admonet esse facienUt enim secundum dignos poenitentiae fructus loquamur, sciendum est quia quisquis illicita nulla commisit, huic jure conceditur 1520 ut licitis utatur; sicque pietatis opera faciat, ut tamen, si noluerit, ea quae mundi sunt non relinquat. At si quis in fornicationis culpam, vel fortasse, quod est gravius, in adulterium lapsus est, tanto a se licita debet abscindere quanto se meminit et illicita perpetrasset ejus qui in quibusdam facinoribus scujusque conscientia convenitur, ut tanto majora quaerat bonorum operum lucra per poenitentiam, quanto graviora sibi intulit damna per culpam. 9. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abrahae stirpe descenderant. Quibus recte
Abbreviated transcription (Latin):
udicii signũ: tellus sudore mades
& celo rex adueniet. ꝑ secla futurus
S̾ cilicet in carne p̃sens ut iudiceta
Unde dm̃ cernent incredulꝰ atq fide
Celsũ cũ scĩs. eui iã t̃mino in ipb
Sic anime cũ earne ader̃. qͦs iudicat p¬
Cũ iacet incultꝰ densis in uepribꝰ oii
Reieiẽt simulacra uixi. cũctã qͦ gax
Exuret t̾ras ignis: pontũq polums
Inqͥrens tetri portas effringet aneri
Sc̃oꝵ sed enĩ cũcte lux libera carmi
Tradet᷑. sontes et̾̃na flãma cremabi
Occultos actꝰ retegẽs tũc quisq loqutᷤ
ecreta atq ds̃ reserabit pectora lu
uc̃ erit ⁊ luctꝰ. stridebũt dentibꝰ oi¬
ripit᷑ solis iubar: ⁊ chorꝰ int̾it astd
oluet᷑ celũ: simaris splendor obibt
Deĩciet colles: ualles extollet ab ine
õ erit in rebꝰ hominũ sublime ula
Iã equant᷑ campis montes: ⁊ cerulas
Omĩa cessabũt: tellũs confracta ꝑibs
Sic parit᷑ fonteᷤ torrent᷑ fluminaꝙ s
S ed tuba tũ sonitũ tristẽ demittet a

Expanded text:
udicii signum, tellus sudore madescet. E caelo rex adveniet, per secla futurus, Scilicet in carne presens ut iudicet orbem. Unde Deum cernent incredulus atque fidelis Celsum cum sanctis evi iam termino in ipso. Sic animae cum carne aderunt, quas iudicat sis in vepribus orbis, Reicient simulacra viri, curam quoque gaçam Exuret terras ignis, pontumque polumque Inquirens tetri portas effringet averni. Sanctorum sed enim cuncte lux libera carni Tradetur, sontes eterna fama cremabit. Ocultos actus retegen tunc quisque loquetur Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Tunc erit et luctEripitur solis iubar, et chorus interit astris. Volvetur caelum, lunaris splendor obibit. Deiciet colles, volles extollet ab imo. Non erit in rebus hominum sublime vel altum. Iam equantur campis montes, et cerula ponti Omnia cessabunt, tellus confracta peribit. Sic pariter fontes torrentur fluminaque igni. Sed tuba tum sonitum tristem demittet ab alto
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedentẽ ꝓphetiã in bethleẽ iuude:
homo manifestus ex homine uirgi¬
ne. sed ds̃ occultꝰ ex deo patre. Sic
enĩ ꝓpheta p̃dixerat. Ecce uirgo ac¬
cipiet in utero.⁊ pariet filiũ :⁊ uo¬
cabunt nom̃ eiꝰ emmanuhel. qͦd ẽ
int̾pretatũ nobiscũ ds̃ Qui ut in se
cõmendaret deũ. miracula multa
fecit: ex quibꝰ quedã quantũ ad eũ
p̃dicandũ satis eẽ uisũ est scriptura
eugłica cõtinet: quoꝵ pͥmũ est qͦd
tam mirabilit̾ natꝰ ẽ: ultimũ aũt
qͦd cũ suo resuscitato a mortus
a suo regno ubi iã eis alienigene
tias nos non finxisse de xp̃o. Quas
plurimi eoꝵ cõsiderantes: ⁊ ante p¬
sionẽ ⁊ maxime post eiꝰ resurrecto¬
nẽ credider̃ in eũ. De quibꝰ p̃dictũ.
Si fuerit numerꝰ filioꝵ isrł sic̃ areni
maris: reliqͥe salue fient. Ceteri uͦe

Expanded text:
cedentem prophetiam in Bethleem Iudae, homo manifestus ex homine uirgine, Deus occultus ex Deo Patre. Sic enim propheta praedixerat: Ecce uirgo accipiet in utero et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum: Nobiscum Deus. Qui ut in se commendaret Deum, miracula multa fecit, ex quibus quaedam, quantum ad eum praedicandum satis esse uisum est, scriptura euangelica continet. Quorum primum est, quod tam mirabiliter natus est; ultimum autem, quod cum suo resuscitato a mortuisa suo regno, ubi iam eis alienigenae tias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus praedictum est: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut harena mari
Abbreviated transcription (Latin):
quisqͥs alienigena id ẽ nõ ex isrł ꝓ
genitꝰ. nec ab illo ppło in canonẽ sa¬
eraꝵ litteraꝵ receptꝰ. legit᷑ aliquid
ꝓphetasse de xp̃o: si in nrãm noti¬
ciã uenit aut uenerit. ad cumu¬
lũ a nobis cõmemorari potest: nõ
quo necessariꝰ fit etiã si desit: sed qͥa
nõ in congrue credit᷑ fuisse ⁊ in aliis
gentibꝰ homines quibꝰ hoc myste¬
riũ reuelatũ est.⁊ qui hec etiam
p̃dicare impulsi sũt: siue participes

Expanded text:
quisquis alienigena, id est non ex Israel progenitus nec ab illo populo in canonem sacrarum litterarum receptus, legitur aliquid prophetasse de Christo, si in nostram notitiam uenit aut uenerit, ad cumulum a nobis commemorari potest; non quo necessarius sit, etiamsi desit, sed quia non incongrue creditur fuisse et in aliis gentibus homines, quibus hoc mysterium. reuelatum est, et qui haec etiam praedicere inp
Abbreviated transcription (Latin):
eos occidit: id est nõ in eis ꝑdidit qͦd
sũt iudei: quãuis a romanis fuerĩt
deuicti et oppressi: ne obliti legẽ dei.
ad hoc de quo agimꝰ testimoniũ nil
ualerent. Ideo parũ fuit ut diceret
ne occideris eos. neqͣndo obliuiscant᷑
legẽ tuã:. nisi adderet etiã disꝑge eos÷
qͥa si cũ isto testimonio scripturaꝵ
in sua tantimim tra nõ ubiq eẽnt:
ꝓfecto eccła que ubiq ẽ. eos ꝓphetiaꝵ

Expanded text:
eos occidit, id est non in eis perdidit quod sunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Disperge eos; quoniam si cum isto testimonio scripturarum in sua tantummodo terra, non ubique essent, profecto ecc
Abbreviated transcription (Latin):
simplicit᷑ sc̃m dorsũ: ⁊ colaphos
accipiens tacebit. neqͥs agnoscat
qͦd uerbũ uel unde uenit. ut in¬
feris loquat᷑. ⁊ corona spinea coro¬
net᷑. Ad cibũ aut̃ fel.⁊ ad sitim
acetũ deder̃. In hospitalitatis hanc
monstrabũt mensam. Ipsa enim
insipiens tuũ deũ nõ intellexisti.
ludentẽ mortaliũ mentibꝰ. Sed spi¬
nis coronasti.⁊ horridũ fel miscu¬
isti. Templi uͦ uelũ scindet᷑. E me¬
dio die nox erit tenebrosa nimis
in tribꝰ horis. Et morte morietur:
tribꝰ diebꝰ somno suscepto. Et tũe ab
inferis regressus. ad lucẽ ueniet: pri¬
mus resurrectionis pͥncipio reuocatꝰ
ostenso. Ista lactantius carptĩ ꝑ inter¬
ualla disputationis sue sic̃ ea posce¬
re uidebant᷑ que ꝓbare intenderat.
adhibuit testimonia sibillina: que
nos nichil int̾ponentes. sed in unã
seriẽ conexa ponentes: solis capitibꝰ
si tam̃ scriptores deinceps ea serua¬
re nõ negligant distinguenda cura-¬

Expanded text:
simpliciter sanctum dorsum. Et colaphos simpliciter sanctum dorsum. Et colaphos accipiens tacebit, ne quis agnoscat, quod uerbum uel unde uenit, ut inferis loquatur et corona spinea coronetur. Ad cibum autem fel et ad sitim acetum dederunt; inhospitalitatis hanc monstrabunt mensam. Ipsa enim insipiens tuum Deum non intellexisti, ludentem mortalium mentibus, sed spinis coronasti et horridum fel miscuisti. Templi uero uelum scindetur; et medio die nox erit tenebrosa nimis in tribus horis. Et morte morietur tribus diebus somno suscepto; et tunc ab inferis regressus ad lucem ueniet primus resurrectionis principio reuocatis ostenso.\' Ista Lactantius carptim per interualla disputationis suae, sicut ea poscere uidebantur, quae -probare intenderat, adhibuit testimonia Sibyllina, quae nos nihil interponentes, sed in unam seriem conexa ponentes solis capitibus, si tamen scriptores deinceps ea seruare non neglegant, distinguenda cura
Abbreviated transcription (Latin):
soter. qͦd ẽ latine iħs xp̃s dei filius
saluator. si pͥmas litteras ningas:
erit s xoye. id ẽ piscis: in quo no¬
mine mystice intelligit᷑. xp̃s: eo
qd in huiꝰ mortalitatis abysso ue¬
lut in aquaꝵ ꝓfunditate. iiiuus
hoc ẽ sine peccato esse potuerit.
hec aũt sibilla siue eritrea siue
ut quidã magis credũt cumea. ita
nichil habet in toto carmine suo
cuiꝰ exigna ista particula ẽ. qͦd ad
deoꝵ falsoꝵ siue factoꝵ cultũ ꝑti¬
neat : qͥn immo ita etiã contra eos
⁊ contra cultores eoꝵ loquit᷑. ut
in eoꝵ numero depitanda uide¬
at᷑ qͥ ꝑtinent ad ciuitatẽ dei. Inse¬
rit etiã lactantiꝰ oꝑi suo quedam
de xp̃o uaticinia sibille:. quãuis
nõ expͥmat citiꝰ. Sed que ipse sin¬
gillatĩ posuit: ego arbitratꝰ sum
coniũcta eẽ ponenda: tanquam
unũ fit ꝓlixũ. que ille plura cõ¬
memorauit et breuia. In manꝰ
bũt aũt deo alapas manibꝰ inces¬
tis:. ⁊ impuro ore expuent uene¬
nata sputa. Dabit uͦ ad uerbera

Expanded text:
od est Latine Iesus Christus Dei filius saluator, si primas litteras iungas, erit ἰχθύς, id est piscis, in quo nomine mystice intellegitur Christus, eo quod in huius mortalitatis abysso uelut in aquarum profunditate uiuus, hoc est sine peccato, esse potuerit. Haec autem Sibylla sine Erythraea siue, ut quidam magis credunt, Cumaea ita nihil habet in toto carmine suo, cuius exigua ista particula est, quod ad deorum falsorum siue factorum cultum pertineat, quin immo ita etiam contra eos et contra cultores eorum loquitur, ut in eorum numero deputanda uideatur, qui pertinent ad ciuitatem Dei. Inserit etiam Lactantius operi suo quaedam de Christo uaticinia Sibyllae, quamuis non exprimat cuius. Sed quae ipse singillatim posuit, ego arbitratus sum coniuncta esse ponenda, tamquam unum sit prolixum, quae ille plura commemorauit et breuia. \'In manbunt autem Deo alapas manibus incestis et inpurato ore exspuent uenenatos sputus; dabit uero ad uerbera
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ semꝑ incurua. Ninde cũ scri¬
turis nr̃is nõ credũt: cõplent᷑ in es
sue quas ceci legũt: nisi forte qus
dixerit illas ꝓphetias xp̃ianos finri¬
tur uel alioꝵ. sique sũt que nõ ꝑ¬
nent ad ppłm iudeoꝵ. Nob̃ quide
ille sufficiunt. que de nostroꝵ il

Expanded text:
rua. Proinde cum scripturis nostris non credunt, conplentur in eis suae, quas caeci legunt. Nisi forte quis dixerit illas prophetias Christianos finxitur uel aliorum, si quae sunt, quae non pertinent ad populum Iudaeorum. Nobis quidem illae sufficrunt, quae de nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
U̾corã hic dnõ reges sistent᷑ ad unĩ:
Recidet e celis ignisq ⁊ sulphuris adꝰ
In his latinis uersibꝰ de greco uteũq
transiatis. ibi nõ potuit ille sensus oc¬
currere: qͥ fit eũ litere que sũt in
eoꝵ capitibꝰ conectunt᷑: ubi. ⁊ litte¬
ra in greco posita ẽ: qͥa nõ potuer̃
latina uerba mnueniri que ab eadẽ
hitera inciperent.⁊ sententie con¬
uenirent. Hi aũt sũt uersus tres.
Quintꝰ. ⁊ octauus decimꝰ:⁊ nonꝰ de¬
cimꝰ. Deniq si litteras que sũt in ca-¬
pitibꝰ omniũ uersuũ cõnectentes.
hoꝵ triũ que scripte sũt nõ legamꝰ:
sed ꝓ eis .u. litterã tanquã in eisdẽ
locis ipsa sit posita recordem᷑: ex¬
primit᷑ in qͥnq uerbis. iesus cristꝰ
dei filiꝰ saluator: sed cũ grece hoc
dicit᷑ nõ latine. ⁊ sũt uersus uigin¬
t ⁊ septẽ: qͥ numerus quadratum
ternariũ solidũ reddit. Tria enĩ ter
ducta. fiunt nouẽ. ⁊ ipsa nouẽ si
ter ducant᷑. ut ex lato in altũ figu¬

Expanded text:
coram hic Domino reges sistentur ad unum ΡRecidet e coelis ignisque et sulphuris amnis. In his latinis versibus de graeco utcumque translatis, ibi non potuit ille sensus occurrere, qui fit cum litterae, quae sunt in eorum capitibus, connectuntur, ubi Υ littera in graeco posita est; quia non potuerunt verba latina inveniri, quae ab eadem littera inciperent, et sententiae convenirent. Hi autem sunt versus tres, quintus et octavus decimus et nonus decimus. Denique si litteras quae sunt in capitibus omnium uersuum conectentes horum trium quae scriptae sunt non legamus, sed pro eis Υ litteram, tamquam in eisdem locis ipsa sit posita, recordemur, exprimitur in quinque uerbis: Iesus Christus Dei filius saluator; sed cum Graece hoc dicitur, non Latine. Et sunt uersus uiginti et septem, qui numerus quadratum ternarium solidum reddit. Tria enim ter ducta fiunt nouem; et ipsa nouem si ter ducantur, ut ex lato in altum figu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ etiã ꝓconsul fuit:. homo facillime
facundie multeq doctrine ⁊ cũ de
xp̃o colloquerem᷑. grecũ nob̃ codicẽ
ꝓtulit:. carmina esse dicens sibille
eritree: ubi ostendit quodã loco
in capitibꝰ uersuũ ordinẽ litteraꝵ
ita se habentẽ: ut hec in eo uerba
me liitere istũ sensũ quẽ dixinꝰ
reddunt: sic̃ eos quidã latinis e
stantibꝰ uersibꝰ est interp̃tatꝰ. ha

Expanded text:
qui etiam proconsul fuit, homo facillimae qui etiam proconsul fuit, homo facillimae facundiae multaeque doctrinae, cum de Christo conloqueremur, Graecum nobis codicem protulit, carmina esse dicens Sibyllae Erythraeae, ubi ostendit quodam loco in capitibus uersuum ordinem litterarum ita se habentem, ut haec in eo uerba primae litterae istum sensum, quem diximus, reddunt, sicut eos quidam Latinis et stantibus uer
Abbreviated transcription (Latin):
EgMPore qͣnõ roma condita
est. ppłs ifrł habebat in terra
ꝓmissionis annos septingen¬
tos decẽ ⁊ octo: ex quibꝰ ui¬
ginti septẽ ꝑtinent ad iħm naue:
deinde ad tempus iuidicũ trecenti
uiginti nouẽ. Ex quo aũt reges ibi
esse ceꝑant: anm erant trecenti sex¬
aginta duo: ⁊ rex tuc̃ erat in iu¬
dea cuiꝰ nom̃ erat achaz. uel sic̃ alii
cõputant. qui ei successit ezechias:
quẽ quidẽ constat optimũ ⁊ piis¬
simũ regẽ. romuli regnasse tẽpo¬
ribꝰ. In ea uͦ hebrei ppłi parte que
appellabat᷑ isrł: regnare ceꝑat osee
Eodẽ tẽpore nõnulli sibillã eritreã
naticinatã ferũt. Sibillas aũt uar¬
ro ꝓdit plures funsse:. nõ unã. Hec
sane eritrea sibilla quedã de xp̃o
manifesta conscripsit: que etiã nos
priꝰ in latina lingua uerfibꝰ male la¬
tinis ⁊ nõ stantibꝰ legimꝰ per nescio
cuiꝰ interp̃tis imꝑiciã: sic̃ post cog¬
nouimꝰ. Nã uir clarissimꝰ fsacianus

Expanded text:
gitur, quo Roma condita est, populus Israel habebat in terra promissionis annos septingentos decem et octo. Ex quibus uiginti septem pertinent ad Iesum Naue, deinde ad tempus iudicum trecenti uiginti nouem. Ex quo autem reges ibi esse coeperant, anni erant trecenti sexaginta duo. Et rei tunc erat in Iuda, cuius nomen erat Achaz uel, sicut alii conputant, qui ei successit Ezechias, quem quidem constat optimum et piissimum regem Romuli regnasse temporibus. In ea uero Hebraei populi parte, quae appellabatur Israel, regnare coeperat OseeEodem tempore nonnulli Sibyllam Erythraeam uaticinatam ferunt. Sibyllas autem Varro prodit plures fuisse, non unam. Haec sane Erythraea Sibylla quaedam de Christo manifesta conscripsit; quod etiam nos prius in Latina lingua uersibus male Latinis et non stantibus legimus per nescio cuius interpretis inperitiam, sicut post cognouimus. Nam uir clarissimus . Flaccianus,
Abbreviated transcription (Latin):
dẽq auctoribꝰ. de dño saluatore
que humilia ⁊ que głosa sũt did¬
cisti. uniuersa que ad salutis n
mysteriũ ꝑtinebant. sacra tibi
engłia ꝓdider̃. Habes in his unde
dñm ihm ⁊ natũ hominẽ credas
⁊ deũ eẽ dubitare nõ possis. Si¬
oMe¬

Expanded text:
 Domino Salvatore, quae humilia, et quae gloriosa sunt didicisti; universa, quae ad salutis tuae mysterium pertinebant sacra tibi Evangelia prodiderunt. Habes in his unde Dominum Jesum et natum hominem credas, et Deum esse dubitare non possis. HOM
Abbreviated transcription (Latin):
eugłii lectione cognouimꝰ. scđm
carnẽ natꝰ ẽ xp̃s: incipiens quidẽ
eẽ qͦd nõ erat. sed nõ desinens esse
quod erat. Nec enĩ natiuitas ho¬
minis imminuere aut separare
indiscrete maiestatis poterat uni¬
tatẽ. Quod ds̃ de deo prtre ꝓcessit:
ineffabilis ac ꝑmanentis ẽ secretũ
uirtutis. Quod homo ẽ natꝰ ex fe¬
mina: nrẽ salutis ẽ grã. Illic głã
nature. hic mysteriũ uoluntatis.

Expanded text:
elii lectione cognovimus, secundum carnem natus est Christus, incipiens quidem esse quod non erat, sed non desinens esse quod erat. Nec enim nativitas hominis imminuere, aut separare indiscretae majestatis poterat unitatem. Quod Deus de Deo Patre processit, ineffabilis ac permanentis est secretum virtutis quod homo est natus ex femina, nostrae salutis est gratia. Illic gloria naturae, hic mysterium voluntatis.