comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moniis, Illa p̃cipne ut ogultare studeas p̃¬
cor quid eñĩ alii dice̾nt cũ ip̃e relegẽs eru¬
bestam/ ergo ego in adolescentia uir fuo
ut in senectute puer eẽm infelix et expec¬
tanda ꝑu̾sitas fuit añnꝰ uł mutare ordĩe
Uel subtrahe tibi penitꝰ ista q̃ dampno¬
nent ͦ subueuire cirtuneniri posse uisꝰ eras
qui et flebiliũ exe̾pla et om̃ cũ consule diẽ
tenes Ad excusarionũ igit̃ arma confugio
Losfaunt me longo et gram plio fortuna dumi
sp̃us dumqs animꝰ fuit et ip̃e restiti et ad
resistendũ alios cohortatus sũ ubi hostis
uiribꝰ atq impetu labare michi pes atoz
ammꝰ cexit Excidit confestun suis ille mag¬
nificus et ad hrc q̃ modo displicent lamentã
destendi qua in re excuset me forsitan aieu¬
corã pietas quibus salius ad nullũ fortune
uuluꝰ ingenii eisdem mox pene una om̃ibꝰ
Ruina ꝯbrutis et mũdo insuꝑ moriente in hu¬

Expanded text:
moniis. Illa precipue ut occultare studeas, prmoniis. Illa precipue ut occultare studeas, precor. 39 Quid enim alii dicerent, cum ipse relegens erubescam? ergo ego in adolescentia vir fuero, ut in senectute puer essem? Infelix et execranda perversitas: fuit animus vel mutare ordinem vel subtrahere tibi penitus ista que damno! Neutro circumveniri posse visus eras, qui et flebilium exempla et omnium cum consule diem tenes. 40 Ad excusationum igitur arma confugio. Lassavit me longo et gravi prelio fortuna. Dum spiritus dumque animus fuit, et ipse restiti et ad resistendum alios cohortatus sum. Ubi hostis viribus atque impetu labare michi pes atque animus cepit, excidit confestim sermo ille magnificus et ad hec que modo displicent, lamenta descendi. 41 Qua in re excuset me forsitan amicorum pietas, quibus salvis ad nullum fortune vulnus ingemui; eisdem mox una pene omnibus ruina obrutis, et mundo insuper moriente, inhu
Abbreviated transcription (Latin):
exigente mat̾ia quibusdã int̾iectis morali¬
bus condiat᷑ ꝙ et ab ip̃o cicone ẜuatũ esti
Et hec tam multa quidẽ de tam pua re loqui
cẽsorum p̾mordaciũ iubet metꝰ qui nichil sẽ¬
bentes qd iudicari queat de alioꝵ iudicant᷑
ingeniis impudentissima ten̾tas que solo
silencio tuta est Complosis in lictore maibꝰ
sedenti facile ẽ ferre quã uelit de gubnatoris
tem tuus horridula hec itaq inpinde nobis
elapsa defendito Illam u̾o non phidie miner¬
uã ut ait eicero s qualentũq animi mei
effigiem atq ingemi simulacrũ multo michi
studio dedolatũ si umꝙͣ supp̃mã illi manũ
imposuero cũ ad te uen̾i̾t secure qualib in
arte ꝯstituito hec hactenꝰ Illud libencius
si liceret silencio tegẽm s ingens morbus
non facile occultat᷑ erũpit eiũ et indicio siro
dex am̃ fu̾at. adeo ut non me solũ sed sẽpe
alios consolarer seq̃ntia in dies fragiliora
atq huiliora sũt u sat uirilibꝰ refecta q̃ri¬

Expanded text:
narratio quibusdam interiectis moralibus condiatur; quod et ab ipso Cicerone servatum est. 36 Et hec tam multa quidem de tam parva re loqui, censorum premordacium iubet metus; qui, nichil scribentes quod iudicari queat, de aliorum iudicant ingeniis. Impudentissima temeritas, que solo silentio tuta est: complosis in litore manibus sedenti, facile est ferre quam velit de gubernatoris tem tuis horridula hec atque improvide nobis elapsa defendito. Illam vero non Phidie Minervam, ut ait Cicero, sed qualemcunque animi mei effigiem atque ingenii simulacrum multo michi studio dedolatum, si unquam supremam illi manum imposuero, cum ad te venerit, secure qualibet in arce constituito. 38 Hec hactenus. Illud libentius, si liceret, silentio tegerem; sed ingens morbus non facile occultatur; erumpit enim et indicio suo dex animi, fuerat, adeo ut non me solum sed sepe alios consolarer; sequentia in dies fragiliora atque humiliora sunt, neque sat virilibus referta queri
Abbreviated transcription (Latin):
clarũ Aliter uo̾ non intellecturũ si quid
altius loqͥris infinite sunt uarietates hõiͫ
nec ma ͦ menciũ siłitudo ꝙ froncut et sicut
non diu̾sorũ mõ s uiꝰ scomachũ nõ idem
cibus oñi temꝑe delectat sic idẽ animꝰ nõ
Uno semꝑ mitriendus stilo est ut geminus
sit labor cogitare quis nã ille sit cui scrib̾e

Expanded text:
clarum, aliter vero non intellecturum siquid clarum, aliter vero non intellecturum siquid altius loquaris. 29 Infinite sunt varietates hominum, nec maior mentium similitudo quam frontium; et sicut non diversorum modo, sed unius stomacum non idem cibus omni tempore delectat, sic idem animus non uno semper nutriendus stilo est; ut geminus sit labor: cogitare quisnam ille sit cui scribe
Abbreviated transcription (Latin):
sint om̃ibus intͣntibus in hanc uitam neq
eñ milicia solum s pugna est uita homĩs
suꝑ t̾ram. Cunt tñ alia aliis. t longe duoꝰ¬
sum pugne genꝰ Et ꝙͣuis quẽq sua p̃gra¬
uent tñ reuera int̾ eas quib ꝯ p̃mite᷑ sarci¬
nas multũ tefert in huis ergo uite tẽpesta¬
tisꝰ ut ad rem redeam nullo portu michorã
longũ in tempus iaciens quot ueros aĩcos
nestio quoꝵ et iudiciũ aucexs ⁊ penuria in¬
gens est/ notos añt ĩmm̃abiles q̃siuo multis
itaq multũ aĩo et ꝯditõe distantibꝰ stribe̾
ꝯtigit tam uarie ut ea nũt relegens in terdũ
conetũ me fecisse fatebit᷑ quisquis in se siłe
est cui scribat accende̾ una rũ et quid et
qualit cet̾as circũstantias intẽget Aliter
uirũ fortẽ alitꝰ ignanũ decet alloqui aliter:
uuenẽ mexꝑtũ alit̾ uite mun̾i̾bus functũ
senẽ aliter ꝓsperitate tumidũ alit̾ adu̾ si ͭ ͤ
ꝯtͣctũ aliter deniq studiosũ lr̃ĩsq et ingemor

Expanded text:
vitam — neque enim “militia” solum, sed pugna “est vita hominis super terram” — sunt tamen alia alii et longe diversum pugne genus; et quamvis quenque sua pregravent, tamen revera inter eas quibus premimur sarcinas, multum refert. 27 In his ergo vite tempestatibus, ut ad rem redeam, nullo portu anchoram longum in tempus iaciens, quot veros amicos nescio, quorum et iudicium anceps et penuria ingens est, notos autem innumerabiles quesivi. Multis itaque multumque animo et conditione distantibus scribere contigit; tam varie ut ea nunc relegens, interdum pemodum coactum me fecisse fatebitur quisquis in se similest, cui scribat attendere; una enim et quid et qualiter ceterasque circumstantias intelliget. Aliter virum fortem, aliter ignavum decet alloqui; aliter iuvenem inexpertum, aliter vite muneribus functum senem; aliter prosperitate tumidum, aliter adversitate contractum; aliter denique studiosum literisque et ingenio
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ et postremo simpĩus oblitũ diũ milla
pror sus in reauisi in illiꝰ amplexibꝰ acquie¬
nisse sũma cũ indignatõe suorũ ac dolore.
regias sitlutaribꝰ consiliis insunꝰ amor
ob strupat feminã ip̃am malorũ cãm inspe¬
rata mões abstulit. cuiꝰ reiuigens ĩ pmũ
ma uegia s latens gandiũ fuit dem̃ dolor

Expanded text:
omnium et postremo sui ipsius oblitum, diu nulla omnium et postremo sui ipsius oblitum, diu nulla prorsus in re nisi in illius amplexibus acquievisse summa cum indignatione suorum ac dolore. regias salutaribus consiliis insanus amor obstruxerat, feminam ipsam malorum causam insperata mors abstulit. 8 Cuius rei ingens primum in regia, sed latens, gaudium fuit; deinde dolor
Abbreviated transcription (Latin):
explitabilis diffenda est douet ex ine oĩa
cora andies. ¶ Gandanũ quoꝗ ut media
fileam eodem conditore suꝑbi uidi amplũ
oppidũ et opulentũ uidi et cet̾os flandrie
Brabancienz pplos lanificos atq teptões
uidi lrodiũ ni sigire clero lecũ uide aquẽsem
karoli sedem et in templo marmoreo uen¬
dñ barbaris gentibꝰ illis pͥncipis sepultrũ¬
Ubi fabellam audiui nõ ĩamenã cognitura
auibusdã templi sac̾dotibꝰ quã striptã mͥ
oñderunt et postea apud medernos scrix¬
tores acurracio et tractatã legi quã to¬
ꝯuoq ut refãm incidit aĩmnꝰ ita tunt rei
fides non me q̃ratut s ut aiunt penes an¬
ttores manent harolum regem quẽ magni
cognomĩe equare pompeio et alexandro
audent inlierculam quãdam ꝑdite ⁊ efflictĩ
amasse menorãt enis blaudiciis eneruañ
ueg lecta fama tui płimũ inseruire cõsueue¬
rat et post hĩtis regni curis aliax rerum

Expanded text:
explicabilis, differenda est, donec ex me omnia explicabilis, differenda est, donec ex me omnia coram audies. 5 Gandavum quoque, ut media sileam, eodem conditore superbum vidi, amplum oppidum et opulentum; vidi et ceteros Flandrie Brabantieque populos lanificos atque textores; vidi Leodium, insignem clero locum; vidi Aquensem Caroli sedem et in templo marmoreo verendum barbaris gentibus illius principis sepulcruubi fabellam audivi non amenam a quibusdam templi sacerdotibus, quam scriptam michi ostenderunt et postea apud / modernos scriptores accuracius eciam tractatam legi, quam tibi, ut referam, incidit animus, ita tamen, ut rei fides non apud me queratur, sed, ut aiunt, penes auctores maneat. Karcognomine equare Pompeio et Alexandro audent, mulierculam quandam perdite et efflictim amasse memorant; eius blanditiis enervatum, neglecta fama, cui plurimum inservire consueverat, et posthabitis regni curis, aliarum rerum
Abbreviated transcription (Latin):
gretiã munoiꝑatã Qne uñi tũc magna uisa
est qͣn maxĩa ꝙp̃ ĩmensa uidi potuit post
euersam cornithũ post uastatã xtholiam
post argos yt micenas get̾asq urbes trium¬
phratas. post macedo me teges captos pir¬
rũqr denictũ et madentes itm osarteturĩ¬
ore chermophilas credo neminẽ negturũ
alip̾to clariꝰ ꝓtalicũ ẽẽ ꝙ grecũ Eed de hͦ
forte alibi nũt in galłias reutam᷑ Parise¬
oru anitatẽ regni caputq auctore Iuluũ
desarem p̃tendit intron nõ alit̾ ão affcũs
ꝙ olim thessalie cuntatẽ ypacham dum
sustrat apuloiꝰ ĩta rñi sollicito stupo re sus¬
pensus et tuncta circũspiciens uidendi cu¬
pidus explorandiq ueraue an ficta ẽẽnt
que de illa cuutate audierã non ꝑnũ in
dn Rp̃us ab sumpsi et quociens operi lux
defut noctẽ suꝑaddidi demũ ambiendo ⁊
inhiando magna ex ꝑte didicisse uideor
quis in radẽ ueritati qͥs fabulis locus sit.
que qm̃ longa narratõ est neqs hoc locosate

Expanded text:
e enim tunc magna visa est, quam maxima, quam immensa videri potuit post eversam Chorintum, post vastatam Etholiam, post Argos ac Mycenas ceterasque urbes triumphatas, post Macedonie reges captos Pyrque devictum et madentes iterum asiatico cruore Termophilas! Credo neminem negaturum aliquanto clarius italicum esse quam grecum. Sed de hoc forte alibi; nunc in Gallias revertamur. 4 Pariseorum civitatem, regni caput, que auctorem Iulium Cesarem pretendit, introii non aliter animo affectus quam olim Thesalie civitatem Ypatham dum lustrat, Apuleius. Ita enim solicito stupore suspensus et cunta circumspiciens, videndi cupidus explorandique vera ne an ficta essent que de illa civitate audieram, non parvum in ea tempus absumpsi, et quotiens operi lux defuit, noctem superaddidi. Demum ambiendo et inhiando, magna ex parte didicisse videor quis in eadem veritati, quis fabulis locus sit; que quoniam longa narratio est neque hoc loco satis
Abbreviated transcription (Latin):
sen om̃is gnis spersa poemata srũ famili
sed qr plus negocii ꝙͣ uoluptatis merat
Uoulcano coruigendas tradidi nõ sñ suspi ͦ
quidẽ Trmd emĩ molliciẽ fateri pudeat s
occupato aĩo ꝙͣiuis acrit̾medis succ̾rendũ.
erãt. et tauꝙͣ in alto p̃grauata noaus rle¬
uanda p̃ciosarũ etiã iactu rerũ/ Cet̾is illis
ardentibus panca quidẽ am̃aduerti in an¬
gulo iacentia q̃ ul casu magis ꝙͣ cõsilio fer¬
uata uel pdem a familiaribꝰ tñscrixta
cuncta uincenti semo restit̾ant Panca
dixi uereor ne lc̃ori multa sc̾ptori aute
longe mmia uideant hiis ego indulgẽtior
fui unnie̾ passus sum nõ illorũ digni ͭ sed
labori meo ꝯsuiens nichil xiũ negoei p̃¬
gemia hac lante partiri uisu est ut ꝓsa tibi
farmẽ barbato nr̃o cede̾t Eic xiũ et uos
olin optare solitos et me pollicitũ esse
menunerã Itaq cũcta passim occursantia
Uno impetu uastanti et ne hiis quidẽ ut

Expanded text:
seu omnis generis sparsa poemata seu familiarseu omnis generis sparsa poemata seu familiarsed quia plus negotii quam voluptatis inerat — Vulcano corrigendas tradidi. Non sine suspirio quidem — quid enim mollitiem fateri pudeat? —; sed occupato animo quamvis acri remedio succurrendum erat, et tanquam in alto pregravata navis, relevanda preciosarum etiam iactu rerum. 10 Ceterum, illis ardentibus, pauca quidem animadverti in angulo iacentia, que vel casu magis quam consilio servata vel pridem a familiaribus transcripta, cunta vincenti senio restiterant. Pauca, dixi; vereor ne lectori multa, scriptori autem longe nimia videantur. His ego indulgentior fui: vivere passus sum, non illorum dignitati, sed labori meo consulens; nichil enim negotii prgenia hac lance partiri visum est, ut prosa tibi, carmen Barbato nostro cederet; sic enim et vos olim optare solitos et me pollicitum esse memineram. Itaque cunta passim occursantia uno impetu vastanti et ne his quidem — ut
Abbreviated transcription (Latin):
corũ olim ac la tinorũ uenustissimos celebr̃a¬
t̃/ siquidẽ er archicos al Romanos uulga¬
res richimoco tm̃ carmũe uti solitos accepiꝰ
Het itaq uariarũ rerũ tanta collumo aliqͦt
me dieb ꝯ occupatũ hũit. et lic dulcedine
nõ ꝑua atq amorẽ ad ꝓprias admentões
insito. retraheres uicit tñ caritas maioꝵ
opum que iã duciꝰ int̾rupta nõ sine exp ͭ¬
tatõe multaꝵ de manibꝰ meis pendent
uicit recordatio uite brenis/ Lnmu fateor
isidias ꝙ enĩ queso fugacis uita est quid
morte sequatis subiit aĩ q̃ recissem fũdata
Ed mithi laborũ uigiliarũq restaret. Te¬
meritas ymo u̾o insama uisa est in tam
breui et incerto tp̃re tot longos incertosq
labores amplecti et uix ad singula suffec¬
turũ ingeniũ in diu̾sa distrahe̾ p̃sertun cũ
Ut nosti labor alius me maneat tanto p̃cla¬
rior ꝙtoplus solide laudis ẽ in accionibus
ꝙͣ in uerbis Guid multa. incredibiles forte
rem audies uam tñ nulle uel eo amplius

Expanded text:
ustissimos celebra; siquidem et Athicos et Romanos vulgares rithmico tantum carmine uti solitos accepimus. 7 Hec itaque variarum rerum tanta colluvio aliquot me diebus occupatum habuit; et licet dulcedine non parva atque amore ad proprias inventiones insito retraherer, vicit tamen caritas maiorum operum, que iam diutius interrupta, non sine expectatione multorum de manibus meis pendent; vicit recordatio vite brevis. Timui, fateor, insidias; quid enim, queso, fugacius vita est, quid morte sequacius? 8 Subiit animum que iecissem fundamenta, quid michi laborum vigiliarumque restaret: temeritas, imo vero insania visa est in tam brevi et incerto tempore tot longos certosque labores amplecti, et vix ad singula suffecturum ingenium in diversa distrahere; presertim cum, ut nosti, labor alius me maneat, tanto preclarior quanto plus solide laudis est in actionibus quam in verbis. 9 Quid multa? incredibilem forte rem audies, veram tamen: mille, vel eo amplius,
Abbreviated transcription (Latin):
quad ragesiꝰ octauꝰ amus est qui nos solos
atq mopes fecit Neq riũ ea nob̃ abstulit
q̃ idico aut Caspio carpacio ue mari r̾stau¬
rari q̃ant irreꝑabłes sunt ultume iacture.
et ꝙcunq mors intulit ĩmedicable uuluus¬

Expanded text:
quadragesimus octavus annus est, qui nos solos atque inopes fecit; neque enim ea nobis abstulit, que Indo aut Caspio Carpathio ve mari restaurari queant: irreparabiles sunt ultime iacture; et quodcunque mors intulit, immedicabile
Abbreviated transcription (Latin):
defendas eloquio ꝙ ue̾ nichil ad rem
mõ u̾isiliter satis erat Crede parato
nulla mefficax ꝑsua sio est int̾im faci¬
lius inducar ut culpe tue igno scã ꝓ for¬
tune mee uale nr̃i memor lugdun uͦ
Idus augusti

Expanded text:
defendas eloquio; quam vere, nichil ad rem; modo verisimiliter, satis erit: credere parato nulla inefficax persuasio est. Interim facilius inducar ut culpe tue ignoscam, quam fortune mee. Vale, nostri memor. Lugduni, V Idus Augustas.
Abbreviated transcription (Latin):
est unũ est solamẽ Eeq̃mur et ip̃i nos qͣs¬
p̃missis q̃ quid expectatõ ꝙͣ breuis futura
sit nescio hoc scio ꝙ longaẽe non potest.
ꝙ milacunq sane est non p̃t ẽẽ non molesta
⁊ a ꝯ̃relis saltem in pnci temꝑandũ est
Tibi fratꝰ que nam tui cura sit qͦo de te ix̃o¬

Expanded text:
est. Unum est solamen: sequemur et ipsi quos premisimus. Que quidem expectatio quam brevis futura sit, nescio; hoc scio, quod longa esse non potest. Quantulacunque sane est, non potest esse non molesta. 3 Sed a querelis saltem in principio temperandum est. Tibi, frater, quenam tui cura sit, q
Abbreviated transcription (Latin):
meũ de om̃ĩb ꝰ habeto Dñ nẽp̃e cũ ip̃is
fama corruet unũq sepulcrũ ossibus suf¬
ficiet ac nom̃i Cũ eiũ mors frigidã lingͣm
stare corg̾it non mõ ut sileant ncr̃e est.
teq ip̃m in multis testem face᷑ quot loqua¬
tissimas picas agnouimꝰ in oculis in sane
multitudinis ꝑstrepentes quorũ repente
uox cecidit insi longa et aꝑud quosda suꝑ¬
scitũ odiosa forte narratio eẽt Sed de hĩs¬
et sepe alys et m̃t ꝙ res ip̃a poscebat dixi
mus. Aleq uñ ut eos mon̾em ferio michr
institutꝰ. s ut tibi satisface̾m cuis onũoduu̾er.¬
sa conditio est. tũc xiui maxĩe resonabis cũ
ad plenũ mors so ͣ p̃stabit. Redus ad memo¬
riã ex om̃ibus srcłis illustres uiros rõnos
grecos barbaros cuis non pñtia fame no¬
cuit tibi si recentiore memoria es plures
forte ex historiis occͣrent Ego id uni õmi

Expanded text:
meum de omnibus habeto: omnium nempe cum ipsis meum de omnibus habeto: omnium nempe cum ipsis fama corruet unumque sepulcrum ossibus sufficiet ac nomini. Cum enim mors frigidam linguam stare coegerit, non modo ut sileant necesse estteque ipsum in multis testem facere — quot loquacissimas picas agnovimus in oculis insane multitudinis perstrepentes, quorum repente vox cecidit! —, nisi longa et apud quosdam superstitum odiosa forte narratio eet sepe alias et nunc quod res ipsa poscebat, mus; neque enim ut eos monerem, sermo michi institutus, sed ut tibi satisfacerem, cuius omnino diversa conditio est; tunc enim maxime resonabis, cumad plenum mors sola prestabit. 21 Reduc ad memoriam ex omnibus seculis illustres viros, romanos grecos, barbaros: cuius non presentia fame nocuit? Tibi, si recentiore memoria es, plures forte ex historiis occurrent; ego id uni omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ multos noueris. magnũ in uita nomen
assecutos. et hoc quoqz si me audre uolueris
magnifice ꝯtempnes E cis eñi quibꝰ hoc
euenit hiis equidẽ solis qui famã suã qm̃
calamo nequeũt. el amore defendũt Aspice
istos purpuratos. qui ingenti strepitupo¬
pulorũ in se ora ꝯuertũt. qui se sapientes
dici uolunt et quos sapientes uulgus appel¬
tibus asstribens sapientũ greges cũ tamẽ
illa florens o lini studiorũ mater greçia nõ
amplius ꝙͣ septem sapientũ nonũbꝰ głiet᷑
quod ip̃m posteris importune noñs arro¬
gancie uisum est sz qui eos ex cusant auĩt
non id eis cognomie ꝓprio iudicio s ppłoꝵ
suffragiis obtigisse unus ex oñb ꝰ scłis
epycurus sapientẽ se ꝓfitere ausus intol¬
leranda suꝑbia seu pocius Ridiculo sa deme
furor ille uulgaris ẽ Respice et hos qui in
alt̾cationibꝰ et cauillatõnibꝰ dyaletitis
totũ uite tempus expendũt. seq in acubꝰ
semꝑ questiũculis exagitant ⁊ presagĩ

Expanded text:
 multos noveris magnum in vita nomen assecutos. Et hoc quoque, si me audire volueris, “magnifice” contemnes. Scis enim quibus hoc evenit; his equidem solis, qui famam suam — quoniam calamo nequeunt — clamore defendunt. 16 Aspice istos purpuratos, qui ingenti strepitu populorum in se ora convertunt, qui se sapientes dici volunt et quos sapientes vulgus appeltibus ascribens sapientum greges; cum tamen illa florens olim studiorum mater, Grecia, non amplius quam septem sapientum nominibus glorietur; quod ipsum posteris importune nomen arrogantie visum est. 17 Sed qui eos excusant, aiunt non id eis cognomen proprio iudicio, sed “populorum suffragiis” obtigisse. Unus ex omnibus seculis Epycurus “sapientem se profiteri ausus”: intoleranda superbia, seu potius ridiculosa dementfuror ille vulgaris est. Respice et hos qui in altercationibus et cavillationibus dyaleticis totum vite tempus expendunt seque inanibus semper questiunculis exagitant; et presagium
Abbreviated transcription (Latin):
dũ fuit Multa quoq de familiaribꝰ caris tũt
forte dũ scribentur cognitu nõ indigna nuut
ꝙͣuis cupido lectori grauia detͣxi memor in
sequar Ceneca aũt quidꝙ moralitatis in oĩ¬
bus fere libris suis erat in epłis suis ꝯgessit.
Licero aũt pħica in libris agit faĩliaria et
res nouas ac uarius illiuis srcłi rumores in
epłis includit de quibꝰ quid seneca senciat
ip̃e uiderit iͥ fateor ꝑamena lcĩo est Re¬
saxat xiũ ab intentõe illa rerũ difficiliũ que
ꝑpetua quidẽ frangit añn int̾missa dełtat.
multa igit᷑ ħ familiarit᷑ ad amicos int̾ quos
et ad teip̃m scripta cõꝑies nũs de publicis
puatisq negotiis nũs de laboribus aĩris que
nmnis crebra mat̾ia ust Aut a ͬ ͤ de rebus

Expanded text:
dum fuit. 32 Multa quoque de familiaribus curis, tunc dum fuit. 32 Multa quoque de familiaribus curis, tunc forte dum scriberentur cognitu non indigna, nunc quamvis cupido lectori gravia, detraxi, memor insequar. Seneca enim, quicquid moralitatis in omnibus fere libris suis erat, in epystolis congessit; Cicero autem philosophica in libris agit, familiaria et res novas ac varios illius seculi rumores in epystolis includit. De quibus quid Seneca sentiat, ipse viderit; michi, fateor, peramena lectio est; relaxat enim ab intentione illa rerum difficilium, que perpetua quidem frangit animum, intermissa delectat. 33 Multa igitur hic familiariter ad amicos, inter quos et ad te ipsum, scripta comperies, nunc de publicis privatisque negotiis, nunc de doloribus nostris, que nimis crebra materia est, aut aliis de rebus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯnstitius lc̃urus est quibꝰ ego difficultatibꝰ
multu a meip̃o diffr̃e ꝯpulsus sũ ꝙ ne mͥ ab
miquis indicibꝰ uicio uertẽtur ꝑtim bñficio
ignis obtinuu ꝑt̾ĩ tu in prestit̾is si clauclum
supproq nõĩr ista possederis q̃ si int̾ paucos
suꝑstites aĩcos occultare nõ potes qm̃ liuceos
otulos hr amiciꝰ ilq aĩtorũ uisu imꝑiũ¬
mutatõe turbent᷑. Ita xur accidit ut qui hec
in unã congeriẽ redigi nũꝙͣ aut tibi ut petes
Aut mͥ ut assentirẽ uenturũ in aĩm suspita¬
bar laborẽ fugiens passim in una dictũ epla
in alt̾a repetem in eisq ut ait terẽtius pro
meis uterer Nouissĩe cũ multis anis edita
et ad dui̾sas mũdi plagas ire ussa unũ in
tempꝰ lotũ q quenisset facile deformitas
uinti corꝑis appuit que ꝑ mẽbra tegebat᷑
et uerbũ qd srmel in unã epłapositũ debecta¬
bat in toto oꝑe sepus repetitũ fastidio ẽẽ
cepit uni itaq reluq̃ndũ de reliquis eradẽ¬

Expanded text:
ifficultatibus multum a me ipso differre compulsus sum; quod ne michi ab iniquis iudicibus vitio verteretur, partim beneficio ignis obtinui, partim tu michi prestiteris, si clanculum suppressoque nomine ista possederis. Que si inter paucos superstites amicos occultare non potes, quoniam linceos oculos habet amicitia nilque amicorum visui imutatione turbentur. 31 Ita enim accidit ut qui hec in unam congeriem redigi nunquam aut tibi ut peteres aut michi ut assentirer, venturum in animum suspicabar, laborem fugiens, passim in una dictum epystola in altera repeterem meisque, ut ait Terrentius, pro meis uterer. Novissime, cum multis annis edita et ad diversas mundi plagas ire iussa unum in tempus locumque convenissent, facile deformitas uniti corporis apparuit, que per membra tegebatur, et verbum quod semel in una epystola positum delectabat, in toto opere sepius repetitum fastidio esse cepit: uni itaque relinquendum, de reliquis eraden
Abbreviated transcription (Latin):
mato corꝑi tale fiui corꝑis hospiciũ dedit nec
allud modo q̃ritur rce ne id fecerit Illud
pocius agitur ut intelligas omĩa quibus
angim᷑ in oppinionibꝰ nõ in rebus esse.
Inis hiis gignendis alendis ue ꝯsuetudinẽ
posse ꝙypłimũ illa uirũ quẽ amauerat con-¬
sumpsit. tu si quã ex nr̃is mulieribus idem
facientem uideris obstupestes et ab homi-¬
natione spectabili oculos aduerteres fiat
idem ubi fieri solitũ est nec inhuanitas n ͨ
insignis amor s uulgare obseꝯuiũ dicet᷑
nr̃is in hac ip̃a ytalia mos fuerat suorũ¬

Expanded text:
mato corpori tale sui corporis hospitium dedit. 14 Nec mato corpori tale sui corporis hospitium dedit. 14 Nec illud modo queritur, recte ne id fecerit; illud potius agitur, ut intelligas omnia quibus angimur, in opinionibus non in rebus esse, inque his gignendis alendis ve consuetudinem posse quamplurimum. Illa virum quem amaverat consumpsit; tu, siquam ex nostris mulieribus idem facientem videris, obstupesces et abominatione spectaculi oculos avertes. Fiat idem ubi fieri solitum est: nec inhumanitas, nec insignis amor, sed vulgare obsequium diceturnostris in hac ipsa Italia mos fuerat suoru
Abbreviated transcription (Latin):
lent ut ꝙ mare illos hẽat eqͣninuꝰ ferũt
Idq euenit qr talia ꝑpeti longa ꝯsuetudie
didicerunt Seuid in igit᷑ indignuo cũ he¬
nore cicero p᷑lus usum posse ꝙͣ rõem potit
nauta rudis sine lacrimis cerne qr ꝯsuetꝰ
multi plices hõm ritus in sepult᷑ris. et ab
usu nr̃o multiplicitꝰ ab horrent᷑ e quibꝰ
quosdã suorũ corꝑa domi seruauere sũme
studio ꝯdita Quoseam ea bestiis obitere
solitos Ad id unũ pro singulorũ facultatibꝰ
multo ante cõparatis ac mitritio ⁊ gn̾osi
canis aliũ oꝑtimũ sepulture genus oppina¬
ri. Quosdam uero ꝑ srip̃os deuorasse legimo
Arthemisia illa carre regina ꝯiugalis amo¬
ris exemplũ int̾ cuncta celeberrimũ nicħ
hũit qd uiro tam ⁊ iłto dulcius prestaret
ꝙ ut defunctũ uiuo ꝯderet sepulcro. redat¬
tũ eiũ in cineres sũmaq ꝑsimoinia rẽferua¬
iñ paulatĩ potui suꝑ infundens bibit et a¬

Expanded text:
lent ut ceteri; quod mare illos habeat equanimius ferunt; lent ut ceteri; quod mare illos habeat equanimius ferunt; idque evenit, quia talia perpeti longa consuetudine didicerunt. Quidni igitur indigner cum Cicerone, plus usum posse quam rationem? poterit nauta rudis sine lacrimis cernere, quia co historiis multiplices hominum ritus in sepulturis et ab usu nostro multipliciter abhorrentes: e quibus, quosdam suorum corpora domi servare summo studio condita; quosdam ea bestiis obicere solitos ad id unum, pro singulorum facultatibus, multo ante comparatis ac nutritis, et generosi canis alvum optimum sepulture genus opinari; quosdam vero per se ipsos devorasse legimus. 13 Arthemisia illa Carie regina, coniugalis amoris exemplum inter cunta celeberrimum, nichil habuit quod viro tam dilecto dulcius prestaret quam ut defunctum vivo conderet sepulcro; redactum enim in cineres summaque parsimonia reservatum, paulatim potui superinfundens bibit et a
Abbreviated transcription (Latin):
tũ suos pro tp̃re magnifite at breuiter d¬
hortatus manũ cũ hoste conseruit cũq in
eo ꝯgressu filius illi unicus florentissimꝰ
a dolescens qui paterue naiit proram ob¬
tinebat sagitta trãiectus luctus hetrendus¬
sublatus esset primꝰ om̃i corruisset ut ccͣ
iatentem luctus horrendus sublatus ẽẽt
acturrit pr et non gemendi inquit sed
si defunctus ẽẽs in pr̃ia hec dicens armatꝰ
arenatus repenteqz complexus proiecit in
medios fluctus ip̃a ut michi quid̾ uidetur
calamitate felicissimus cui talem casũ con¬
tingit tollerare tam fortit̾ factũ nempe
eius ⁊ u̾ba accensis u̾tute aninus gregiã
illo die uictoriã pepe Nec miꝰ ideo pius est
hĩtus ꝙͣ si incũbens cadaueri at młiebrit᷑
ingemistens in eo p̃cipue uerũ statu cũ sũ¬¬
mo sue rei puᵈͤ distrimĩe torpuiss Ta genas
ungnibus foderes tale aliꝙͦ in tuis uidens
tici ergo honñes ꝙ amitis carituri sint do

Expanded text:
tamen suos pro tempore magnifice ac breviter adtamen suos pro tempore magnifice ac breviter adhortatus, manum cum hoste conseruit; cumque in eo congressu filius illi unicus, florentissimus adolescens, qui paterne navis proram obtinebat, sagitta traiectus primus omniutus primus omnium corruisset ac circa iacentem luctus horrendus sublatus esset, accurrit pater et, ‘Non gemendi’ inquit, ‘sesi defunctus esses in patria’. Hec dicens, armatus armatum tepentemque complexus, proiecit in medios fluctus; ipsa, ut michi quidem videtur, calamitate felicissimus, cui talem casum contigit tolerare tam fortiter. 10 Factum nempe eius ac verba, accensis virtute animis, egregiam illo die victoriam peperere; nec minus ideo pius est habitus, quam si incumbens cadaveri ac muliebriter ingemiscens, in eo precipue rerum statu cum summo sue reipublice discrimine torpuisset. Tu genas unguibus foderes, tale aliquid in tuis videns;tici ergo homines, quod amicis carituri sint, do
Abbreviated transcription (Latin):
qũi usu iam cotidiana sunt uides itaq ꝙ
sepe dicere soleo nec nea solum est sed il
tnur molesti non tam ex ip̃a rerũ natura
ꝙͣ ex nr̃e mentis imbetillitate sine ut eorũ
ena u̾bis utar ex opinionũ ꝑuersita te ꝓce-¬
dere noua timenius usitata ꝯtempnimꝰ
Cur queso nisi quia in altero mens mer¬
mis impuisa rerũ facie turbatur in altero
freq̃nti auiditatõe rõnis clipeũ fabricata
est quẽ asꝑitatibus cunctis oppone̾t respice
nantarũ morem ꝙ equo anr̃o paciũt᷑ corꝑa
suorũ in fluctus effundi unũ de multis ex¬
emplũ illustre non silebo lambas de au¬
ria uir aterrimus atq fortissimus dux
fanuensiũ fuisse narratur eo maritino p̃lio
quod primũ cũ uenetis habui̾t om̃i memo¬
uabile que pntrũ nr̃orum iꝑibũs gestã sit
qui hostili classe conspecta ubi pugnandi
horam aduenisse cognonit ño lic infior

Expanded text:
quoniam usu iam quotidiana sunt; vides itaque — quod quoniam usu iam quotidiana sunt; vides itaque — quod sepe dicere soleo, nec mea solum est, sed ilin hac vita patimur molesti, non tam ex ipsa rerum natura, quam ex nostre mentis imbecillitate sive, ut eorum etiam verbis utar, ex opinionum perversitate procedere. Nova timemus, usitata contemnimus: cur, queso, nisi quia in altero mens inermis improvisa rerum facie turbatur, in altero frequenti meditatione rationis clipeum fabricata est, quem asperitatibus cuntis opponeret? 7 Respice nautarum morem, quam equo animo patiuntur corpora suorum in fluctus effundi. Unum de multis exemplum illustre non silebo. Lambas de Auria, vir acerrimus atque fortissimus, dux Ianuensium fuisse narratur eo maritimo prelio, quod primum cum Venetis habuerunt, omnium memorabile que patrum nostrorum temporibus gesta sunt. 8 Qui, hostili classe conspecta, ubi pugnandi horam advenisse cognovit, numero licet inferior,
Abbreviated transcription (Latin):
poete non fit morte miser uita est q̃ miseros
facit et bt̃os/ quã qui usq ad extremi fugã
sp̃us bñ egit nullo eget amplius felix est..
securus est in portu est/ Guid ergo ad sum¬
mã huiꝰ felicitatis ꝑtinere arbitratꝰ utrũ
tellus illũ opprimat an pelagus uoluat/ an
flãma ꝯsuat ⁊ ed qm̃i te de sepultura sin¬
gulariter preq omibus axiũ intelligo Euto
tuobeatiorem estimas hũs tellure demersũ
piscesq in pasti ualuera lambent Quidaũt
si alt̾ius unln̾a Rabidi canes assũpserint
si famelicorũ grex luporũ efossis rimłis niẽ¬
bra st discerpserit rñdebis ut arbitror et
hos itidem infelices Ita iam ex om̃ĩbus fe¬
lices erũt quibus inconcussa contingit re¬
quies sepultri nichil hac opmnione pueriliꝰ.
cũ enĩ tuncta prouideris negata belius uis¬
tera infestis uermibꝰ negare non poteris
Iam ceris qui ytactũ pulterrimorũ fortassi
sis passurus uerũ ista non adeo metuñtur

Expanded text:
poete: Non fit morte miser. Vita est que miseros poete: Non fit morte miser. Vita est que miseros facit et beatos, quam qui usque ad extremi fugam spiritus bene egit, nullo eget amplius, felix est, securus est, in portu est. Quid ergo ad summam felicitatis huius pertinere arbitraris, utrum tellus illum opprimat, an pelagus volvat, an flamma consumat? 4 Sed quoniam te de sepultura singulariter preque omnibus anxium intelligo, quanto tu beatiorem extimas hunc tellure demersum,piscesque impasti vulnera lambent. Quid autem si alterius vulnera rabidi canes absumpserint, si famelicorum grex luporum, effossis tumulis, membra discerpserit? Respondebis, ut arbitror: ‘Et hos itidem infelices’. 5 Ita iam ex omnibus felices erunt, quibus inconcussa contingit requies sepulcri. Nichil hac opinione puerilius; cum enim cunta provideris, negata beluis viscera infestis vermibus negare non poteris; iam cernis, qui contactum pulcerrimorum fortassis sis passurus. 6 Verum ista non adeo metuuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
Nlicũ bonũ periisse tibi doleo E
mag̾ in te rcm xiisse indiciũ indig¬
nor eq eiũ aut teip̃e satis unilitꝰ ne
ditam phylosophice cõ solaris aut illũ ꝙͣ¬
qua flendis est defles/ si modo quisꝙͣ uiri
fornis poitus nõ muidiosus pocius ꝙͣ mise¬
rabilis uideri p̃t Ram ut eple tue sensum
breniterstringani non tã michi uideris aͥ
dampnũ tuũ aut amici parũꝑ festinatam.
mortem uhi ꝑcere possem uulgato forsitan
errori ꝙ gemis mortis atq in humaĩ cor¬
pis ĩiuriam iactatũ mari egipno cadauer
deplorare hant no ñ uulgarẽmag̾ ꝙͣ auilẽ
q̃rimoniã ferre non ualeo/ Non eni queso
de gue sepulture tam scrupulose sollicito
illud occurrit Sepulcri facilem ẽx iacturã.
An maronei uersituli nl aliud clamãtis ob¬
litus es qui adeo ꝓueris etiã notus est ut
iam in ꝓu̾biũ abierit/ Ꝙ si ad mortẽ res¬
picis falleris Si x hanc felicem aut miserũ
fieri putas Satis est notus uersus alte rius

Expanded text:
ibi doleo, sed magis in te rectum periisse iudicium indignor; neque enim aut te ipse satis viriliter, ne dicam philosophice, consolaris, aut illum qua flendus est defles, si modo quisquam viri fortis exitus non invidiosus potius quam miserabilis videri potest. Nam, ut epystole tue sensum breviter stringam, non tam michi videris aut damnum tuum aut amici parumper festinatam mortem — ubi parcere possem vulgato forsitan errori —, quam genus mortis atque inhumati corporis iniuriam, iactatum mari egiptio cadaver, deplorare. 2 Hanc non vulgarem magis quam anilem querimoniam ferre non valeo. Nonne enim, queso, de genere sepulture tam scrupulose solicito, illud occurrit “sepulcri facilem” esse “iacturam”? an maronei versiculi nil aliud clamantis oblitus es, qui adeo pueris etiam notus est, ut iam in proverbium abierit? 3 Quodsi ad mortem respicis, falleris si per hanc felicem aut miserum fieri putas; satis est notus versus alterius
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo mcta nobis horribilia uideri qr ꝯsue¬
tudine longa uarios ꝯcepimus errores que
apud alios diuersa ꝯsuetudine nõ timent᷑
Si u̾o̾ tu michi qd ꝓfessionis tur ꝓpriũ est
cetis spretis u̾itatem uerũ non uulgi rumo¬
ribus s insita rõne quesieris ĩuenies uirũ
sapientem oppinionẽ ab erroribus auer¬
tere Et aut missari deliranciũ greges
aut Ridere. Uale T

Expanded text:
ideo multa nobis horribilia videri, quia consueideo multa nobis horribilia videri, quia consuetudine longa varios concepimus errores, que apud alios diversa consuetudine non timentur. Si vero tu michi, quod professionis tue proprium est, ceteris spretis, veritatem rerum non vulgi rumoribus, sed insita ratione quesieris, invenies virum sapientem opinionem ab erroribus avertere, et aut miserari delirantium greges aut ridere. Vale. 3
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbriũ ingens iisũ sompius ignibus ca¬
ruesse huic laudata pietas que pancłis lig¬
nis colłcis in littore uiliato trũcatũ impie
magri pempen corpus cremare non tam
potuit ꝙ uoluit Iude sibi partũ nomen
Quis enĩ codrũ hunc nosset insi pompen
mẽbris facũlas inferentẽ Ille aũt cõdrus
athemiensis alio pretatis gemꝰ et propria
morte cognoscitur Nunc de functos ꝯburẽ
excreme fuit uel miuris uel uindictẽ uñ
hec in eͣadem q gente uarietatis Uiirum
de tursu tpris mutati mores opimones
magnos interdũ uiros disserentes audi¬
ui uter xẽx sepulture modus honestior
Ille ne quõ maioribus nr̃is fuisse memora¬
in quẽq multis adhuc gentibꝰ seruari
fama est lege addita que sepeliri homiem
in ciuitatibus uetat quibusdã ꝑautis ad¬
modũ exceptis quos singularis uirtus
legibus solutos fecit. Cuiꝰ .zͦ. de legibus
nunt tura est Id pocius qd̃ agebam ꝑago

Expanded text:
probrum ingens visum supremis ignibus caprobrum ingens visum supremis ignibus caruisse. Hinc laudata pietas que, pauculis lignis collectis in litore niliaco, truncatum impie magni Pompeii corpus cremare non tam potuit quam voluit. Inde sibi partum nomen: quis enim Codrum hunc nosset, nisi Pompeii membris faculas inferentem? Ille autem Codrus atheniensis alio pietatis genere et propria morte cognoscitur. 18 Nunc defunctos comburere extreme fuerit vel iniurie vel vindicte. Unde hec in una eademque gente varietas? nimirum decursu temporis mutati mores opinionesmagnos interdum viros disserentes autivi, uter esset sepulture modus honestior: ille ne quem maioribus nostris fuisse memoravi quemque multis adhuc gentibus servari fama est, lege addita que sepeliri hominem in civitatibus vetat, quibusdam paucis admodum exceptis, quos singularis virtus “legibus solutos” fecit, cuius tertio De legibus nunc cura est; id potius quod agebam perago,
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑa flãnus exure/ Quem morẽ ⁊ hysto¬
riarũ fides ⁊ usq ad nr̃am etatem inuente
sub terrã urne cũ cineribus testant᷑ Neq
cñ ea ꝑuetusta consuetudo est añ xnĩ ut
nũc toti humabant᷑ donec id reuredĩ genꝰ
in explebili odio bellorũ ciuiliũ in sepult᷑
etiã seuienti ꝯuieti sunt seq ope flãmarũ
hostili ludibrio subduxere itaq scipiones
ut qui merito se rei pu ͭ ͤ caros sc̃irent om̃is
in tegri iacuere nec omĩo ullus in gente
cornelia ustus est añ luciũ Syllam dicta¬
torem is pͥmus om̃i ꝯtra famulie sue mo¬
rem multorũ sibi ꝯstuis odiorũ corpꝰ cre¬
mari suũ uoluit Nomĩatim ueritus ne in se¬
ut ferunt mariana factio post obitũ aude¬
ret ꝙꝓ ise ausus fuisset in mariũ ualuit
exemplũ secutiq sunt fc̃m quibꝰ facti rõ
nulla erat Sed postꝙy cremandimos ĩua¬
luit usuiq sua esse cepit auctõs cũ demũ
qd̵ remediũ fuerat decus fuit et xx illo

Expanded text:
ora flammis exurere; quem morem et historiarum fides et usque ad nostram etatem invente sub terram urne cum cineribus testantur. Neque tamen ea pervetusta consuetudo est; ante enim, ut nunc, toti humabantur, donec id remedii genus, inexplebili odio bellorum civilium in sepulcra etiam seviente, commenti sunt, seque ope flammarum hostili ludibrio subduxere. 16 Itaque Scipiones, ut qui merito se reipublice caros scirent, omnes integri iacuere, nec omnino ullus in gente Cornelia ustus est ante Lucium Sillam dictatorem. Is primus omnium, contra familie sue morem, multorum sibi conscius odiorum, corpus cremari suum voluit, nominatim veritus, ut ferunt, ne in se Mariana factio post obitum auderet quod ipse ausus fuisset in Marium. Valuit exemplum, secutique sunt factum quibus facti ratio nulla erat. 17 Sed postquam cremandi mos invaluit usuique sua esse cepit autoritas, tum demum quod remedium fuerat, decus fuit, et ex illo
Abbreviated transcription (Latin):
fenne huiꝰ asp̃c̃us credibiliora efficit q̃¬
cunq nõ mõ de amasombꝰ et famoso i ͤ
ꝯuondã regno femineo s ẽt de bellat᷑cibꝰ
ytalis u̾ginbꝰ tradunt᷑ dute camuilla.
nuꝰ intẽr cunctas celebre nomen est.
Quid eñ in multis opinari ꝓhibet᷑ qd
in una uidissem x̃em forsan ad rredendum
tior camilla xuteolis nr̃is tpribꝰ orta ẽ
quã tibi int̾rm lictulis meis testatã esse
ualuit Iu uiue et uale Baias 9. kt
Decembu
¶ Adeunde̾ descraxtõ tempestatis
sine exemplo guissiie

Expanded text:
femine huius aspectus credibiliora efficit qufemine huius aspectus credibiliora efficit quecunque non modo de Amazonibus et famoso illo quondam regno femineo, sed etiam que de bellatricibus italis virginibus traduntur, duce Camilla, cuius inter cuntas celebre nomen est. Quid enim in multis opinari prohibet, quod in una, nisi vidissem, essem forsan ad credendum tior Camilla, Puteolis, nostris temporibus, orta est; quam tibi interim literulis meis testatam esse volui. Tu vive et Vale. Baiis, IX Kal. Decembris. 5 Ad eundem, descriptio tempestatis sine exemplo gravissime
Abbreviated transcription (Latin):
quã cum in medũ yrecisset ut tollerẽt
atq exꝑirent᷑. hortata est Quid młta
longa tibi ut int̾ pares ꝯtentio ⁊ mag¬
no res acta c̾tannẽ spectatrice quid̃ illa
et sunguloꝵ uires in silentio ex timarite
postremo facili iactu adeo se suꝑiorẽ aꝑ¬
baiit ut reliquos stupor ingens me et
pudor muade̾t demq ita uidet᷑ discessum
est ut uix oculis fidrm dantes subẽẽ ali¬
quid pestigii xntaremꝰ fama est Rob̾tum
sũmũ illum et uirũ et regem hiis quondã
littoribus magna classe p̾naugantẽ per¬
motũ talis femĩe muiraculo uidendi gra
substitisse ynteolis qd ideo apud me ueri
faciem non habet quia in tanta uianitate
trarũ enocaturꝰ illam fuisse uideat᷑. Sed
fortassis aliam ob tãm cũ illus applicuiss
rem nouam spectare uoluit ardẽs ⁊ nos¬
cendi cupidũ illud ingeniũ uerũ huiꝰce
rei fides ut cetarum quas auditiu credidi¬
nus penes narratores maneat i quid̾

Expanded text:
quam cum in medium proiecisset, ut tollerent quam cum in medium proiecisset, ut tollerent atque experirentur hortata est. Quid multa? longa ibi, ut inter pares, contentio, et magno res acta certamine, spectatrice quidem illa et singulorum vires in silentio extimante. Postremo, facili iactu, adeo se superiorem approbavit, ut reliquos stupor ingens, me etiam pudor invaderet. Denique ita inde discessum est, ut, vix oculis fidem dantes, subesse aliquid prestigii putaremus. 15 Fama est Robertum, summum illum et virum et regem, his quondam litoribus magna classe prenavigantem, permotum talis femine miraculo, videndi gratia substitisse Puteolis; quod ideo apud me veri faciem non habet, quia, in tanta vicinitate terrarum, evocaturus illam fuisse videatur; sed fortassis aliam ob causam cum illuc applicuisset, rem novam spectare voluit ardens et noscendi cupidum illud ingenium. 16 Verum huiusce rei fides, ut ceterarum quas auditui credidimus, penes narratores maneat; michi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
num lassitudinẽ incredibili pacientia
ꝓfre sub diuo ꝑnox et sub armis agere
ꝯtinuos labores multũ breui tp̃re muta
est Quãtulũ est rñ ꝙ me romã ac nea¬
polim ad regem siculũ inuenilis studium
głie act̾xit ꝓfecto ꝙͣtũcinermẽ uideram
hodie armata et armatis septa cũ ad
me salutandũ accessisset miratus sũ et
uelut ignoto uiro salute reddidi donec
risu eius et comitũ monitu p̃ssius intui¬
tus uix tandẽ sub casside tornam et in¬
cultam uirginẽ recognoui multa de illa
fabulis siłia narrant᷑ ego quid̾ qd̾ uidi
referã Conuenerãt ex diu̾sis mũdi ꝑti
bus uiri fortes ex̾cino durati quos alio
tendentes illic fortuua deposuerat audi¬
taq in lieris fama exꝑiendi uires cupi¬
ditas incessat Itaq magno ꝯsensu om̃i
in artem pnteolana astendimꝰ seola
erat et añ templi fores nescio quid cogi¬
tans obambulabat aduentu nr̃o nichil
saxum ac fream trabem iussit ufferri

Expanded text:
num lassitudinem incredibili patientia num lassitudinem incredibili patientia perferre, sub divo pernox et sub armis agere, Inter tam continuos labores multum brevi tempore mutata est; quantulum est enim, quod me Romam ac Neapolim ad regem Siculum iuvenilis studium glorie attraxit! profecto, quam tunc inermem videram, hodie armata et armatis septa cum ad me salutandum accessisset, miratus sum; et velut ignoto viro salutem reddidi, donec, risu eius et comitum monitu pressius intuitus, vix tandem sub casside torvam et incultam virginem recognovi. 13 Multa de illa fabulis similia narrantur; ego quod vidi ref armorum exercitio durati, quos, alio tendentes, illic fortuna deposuerat; auditaque mulieris fama, experiendi vires cupiditas incesserat. Itaque magno consensu omnium in arcem Puteolanam ascendimus. Sola erat, et ante templi fores, nescio quid cogitans, obambulabat; adventu nostro nichil saxum ac ferream trabem iussit afferri;
Abbreviated transcription (Latin):
Duce in loca tanto hĩtatore nobilia penet᷑¬
ex potuissem Cum multa sane mirabilia
anĩ ac corꝑis insigne robur fuit̾ Uia¬
riam uocant Eingulare illi huate magni¬
tudinis decus Iugis int̾ uiros eosq sepiꝰ
armatos est quersatio dulli unap tamẽ
Ut constantissima unn oppimnio est nel ioco
uel serio rigide młieris attẽptata u̾gntas
metu magis ut memorant ꝙͣ reueͬntia ꝓ¬
hibente corpus illi militare magis ꝙͣ uir¬
gnieñ uires corporee ꝓbate militibus oꝑ¬
tande rara et in sueta dext̾itas uirẽs etas
habitus ⁊ studiũ iuri fortis nõ telas illas
s tela nõ acus et specula s artus et
la sciua uestigia/ sz uuluera cicatritesq
nobilitant pͨcipua armorũ cura est aius
pire interdũ sola sepe pancis cõmitatis
manũ cũ hoste ꝯẜuit ubiq ad hñc drem
Uictrix p̃cexs in p̃lium ruere lẽta discede̾
amõse hostem aggredi caute insidias
terere famẽ sitim frigus. estum semp¬

Expanded text:
duce in loca tanto habitatore nobilia penetrduce in loca tanto habitatore nobilia penetrare potuissem. 10 Cum multa sane mirabilia animi ac corporis insigne robur fuerit. Mariam vocant; singulare illi servate virginitatis decus; iugis inter viros, eosque sepius armatos, conversatio; nulli unquam tamen, ut constantissima omnium opinio est, vel ioco vel serio rigide mulieris attentata virginitas, metu magis, ut memorant, quam reverentia prohibente; corpus illi militare magis quam virgineum, vires corporee probatis militibus optande, rara et insueta dexteritas, virens etas, habitus ac studium viri fortis. Non telas illa, sed tela; non acus et specula, sed arcus et lasciva vestigia, sed vulnera cicatricesque nobilitant; precipua armorum cura est, animus periere. Interdum sola, sepe paucis comitata, manum cum hoste conseruit; ubique ad hunc diem victrix. Preceps in prelium ruere, lenta discedere, animose hostem aggredi, caute insidias texere; famem sitim frigus estum som
Abbreviated transcription (Latin):
me Gareta neapolis nulla tñ ⁊ amenior
milla freꝙ̃tior ꝙͣ baiarũ statio qd̾ et scͥp¬
toꝵ illuis eiũ fides et ingentes mirorum
reliquie testant᷑ et si nõ sim neseius fuisse
mag̾ hoc huane uoluptati ꝙ rõne se̾nitati
dignũ domiciliũ ⁊deoq et marius maturꝰ
uir asperior et pompeis et Cesar huma¬
nis moribꝰ altioribus in mõtibus edificas¬
se laudant᷑. uñ qd̾ uiros decuit nõ uniu̾si
s subducti effeminãtibus amĩos mũdiciis
nanticũ screpitũ et baianas ex alto despi¬
cent uoluptates Scipio aũt affricanꝰ uir
incomꝑaabilis et cui in u̾tute om̃io uͫ cum
uolinitate cõm̾ciũ ꝯsilio relique uite siłłio
non tam ex alto despice ꝙͣ ꝓrsus nõ aspite᷑
decreuit hunc Iocũ suis artibus adu̾sum
ext᷑ ꝓspectũ igit᷑ secessit et literm ꝙͣ bai¬
as hĩare maluit quã uillulam hunc iron
abesse stio inlq auidius spectassem si quo

Expanded text:
mie Caieta Neapolis. 8 Nulla tamen amenior, mie Caieta Neapolis. 8 Nulla tamen amenior, nulla frequentior, quam Baiarum statio; quod et scriptorum illius evi fides et ingentes murorum reliquie testantur; etsi non sim nescius fuisse magis hoc humane voluptati quam romane severitati dignum domicilium. Ideoque et Marius, natura vir asperior, et Pompeius et Cesar, humanis moribus altiores, in montibus edificasse laudantur; unde, quod viros decuit, non immersi sed subducti effeminantibus animos munditiis, nauticum strepitum et Baianas ex alto despicerent voluptates. 9 Scipio autem Africanus, vir incomparabilis et cui in virtute omnia, nullum cum voluptate commercium, consilio relique vite simillimo, non tam ex alto despicere, quam prorsus non aspicere decrevit hunc locum suis artibus adversum. Extra prospectum igitur secessit et Literni quam Baiis habitare maluit; quam villulam hinc non abesse scio, nilque avidius spectassem, si quo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfusa balnea at q̃ tũ nunc ẽt e finitius
urbibus ingens om̃is et sexus etatisq cõ¬
cursus est uidi nõ criptã mõ que neapoli¬
tana dicit᷑. cuiꝰ ad luciliũ scribẽs menũt
anneus seneca s passim ꝑ foratos mõtes
atq suspensos testudinbꝰ marmoreis exi¬
mio candore fulgentibus et instulptas y¬
magines quis latex cui corꝑis ꝑti faueat
manu apposita designãtes in stuporẽ me
nõ magis facies locorũ ꝙͣ labor artifitum
coegit iam minus miror rõna menia rõ¬
manas artes rõna palatia. qñ tñ ꝓcil¬
a pr̃ia ꝙͣuis excellentibus uiris ubiq sir
ultra centesimũ lapidem qͣ suburbane
fu̾ant hibne delicie estiuas eiũ tibur presta¬
bat et fustinũs ⁊ frodentes appẽnirii ual¬
les et emirnicũ monte lacus ut ait maro
et aprici mubrie recessus ⁊ umbrosi colles
Tusculi et ex redictũ algidũ ⁊ uiui fontes
⁊ lucida flĩa hibernas antiũ auxi for¬

Expanded text:
confusa balnea, ad que tamen nunc etiam e finitimis confusa balnea, ad que tamen nunc etiam e finitimis urbibus ingens omnis sexus etatisque concursus est; vidi non cryptam modo, que Neapolitana dicitur, cuius ad Lucilium scribens meminit Anneus Seneca, sed passim perforatos montes atque suspensos testudinibus marmoreis eximio candore fulgentibus, et insculptas imagines, quis latex cui corporis parti faveat, manu apposita designantes. In stuporem me non magis facies locorum, quam labor artificum coegit. 7 Iam minus miror romana menia, romanas arces, romana palatia, quanlentibus viris ubique sit ultra centesimum lapidem esse quasi suburbane fuerant hiberne delitie. Estivas enim Tibur prestabat et Fucinus et frondentes Apennini valles Et Cimini cum monte lacus, ut ait Maro, et aprici Umbrie recessus et umbrosi colles Tusculi et ex re dictum Algidum et vivi fontes et lucida flumina; hibernas Antium Anxur For