comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inquã dems potuit ut fides recta costaret᷑
enia si adici aliquid potint ut cresceret.
Hec duo rõne coherent. ⁊ ob hoc in diuise
ꝑtractari exposcunt. Nec lem cõsidera-¬
cione in huiꝰ modi opus eẽ putemꝰ: ubi
Nec paruũ hoc ẽẽ ꝑicłm putandũ est: Qe
mͥ de his que credenda sũt fide bene sen¬
tire possimus. si de ipsa fide malȩ sentiamꝰ.
ꝓpt̾ea cõfideranda sunt diligent̾ singula
que dicunt᷑ ut ea dicamꝰ et sentiamus:

Expanded text:
t, etiam si aliquid adjici potuit ut cresceret. Haec duo ratione cohaerent, et ideo indivise pertractari exposcunt. Nec levi consideratione in hujusmodi opus esse putemus, ubi nec parvum hoc esse periculum putandum est. Quomodo enim de iis quae credenda sunt fide bene sentire possumus, si de ipsa fide male sentimus? Propterea consideranda sunt diligenter singula quae dicuntur, ut ea dicamus et sentiamus
Abbreviated transcription (Latin):
diert̃. Iuare : Ut indelicet clarius. largi¬
usq ꝑciꝑent. qd̃ uix tenuit̾ obscureq p̃sens¬
erant. Alioqumn qͥd opus erat foris uide car¬
nẽ.⁊ carnis audire sermones: si iã intꝰ a sp̃u
cũ dñs dicat. caro nõ ꝓdẽ qͥcꝗͣ sp̃c est qui

Expanded text:
nt . Quare? ut videlicet clarius largiusque perciperent quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioqui, quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam a Spiritu incum Dominus dicat: Caro non prodest qui
Abbreviated transcription (Latin):
rõne nõ cõp̃hendiit. Alii rõne approbãt qđ fide credant.
A lii puritate cordis et mũda cõscientia t̃tiꝰ ia gustare ĩ aipuit
quod fide crediit. In pͥmis sola pietas fac̃ electionẽ. In scd̾is
rõ adiungit approbationẽ. In terciis puritas intelligentie
app̾hendit c̾titudinẽ. Quartũ gnꝰ hoiũ ẽ. quibꝰ crede est
solũ fidei nõ contͣdicẽ: qui consuetudine uiuendi mag̾̃ qͣ.¬

Expanded text:
ione non comprehendunt. Alii ratione approbant quod fide credunt. Alii puritate cordis et munda conscientia interius jam gustare incipiunt quod fide credunt. In primis, sola pietas facit electionem: in secundis, ratio adjungit approbationem; in tertiis, puritas intelligentiae apprehendit certitudinem. Quartum genus hominum est quibus credere est, solum fidei non cont
Abbreviated transcription (Latin):
tencionẽ dirigat. quia si nichil ex his que credenda sũt
cognosc̾et᷑  nõ hre̾t fides quo se ꝑ uttecionẽ ĩ bono oꝑe diri¬
get. neq ad quid bene oꝑando spẽ suã excitaret. S aliud
ẽ in quibꝰdã cognicionẽ fide tͣnscend̾e: aliud illa que nũꝙͣ igno¬
randa sũt credẽda nescire. Illic m̾̃itũ fides h̃t ubi ⁊̃ cognicione
nõ discernit. Hic quia a cognicione oĩno destituitur. cadit ip̃a
⁊ fides eius desistit:¬

Expanded text:
tentionem dirigat; quia si nihil ex his quae credenda sunt tentionem dirigat; quia si nihil ex his quae credenda sunt cognosceretur, non haberet fides quo se per intentionem in bono opere dirigeret, neque ad quid bene operando spem suam excitaret. Sed aliud est in quibusdam cognitionem fide transcendere; aliud illa quae nunquam ignoranda sunt credenda nescire. Illic meritum fides habet ubi etiam cognitione non discernit; hic quia a cognitione omnino destituitur cadit ipsa, et fides ejus desistit
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ credit. Qui aũ nicħ intelligit nichil credit: ꝙͣiꝰ aliqñ
cred̾e possit quod ñ intelligit. Nã et fideᷤᷤ et̃ est de fide qͣ credit᷑
qđ nescit᷑: quia sciẽti et credẽti credit᷑. Ille enĩ qͥ credẽti credit
illud quid sit qđ credit. et scit cui credit. Tales sũt simpliceᷤᷤ
ĩ scã ȩccdła. qui ꝑfectioribꝰ credentibꝰ et cognoscẽtibꝰ credunt:
qui nimirũ in sua simplicitate saluant᷑. nec ab illoꝵ m̃ito
alieni sũt. ꝙͣins ad cognicionẽ illorũ nõ ꝑtiugũt. Scͥptũ ẽ
Boues arabãt et asine pascebant᷑ iuxta illos. Simplice qͥppe
ualeãt : quia tñ se ab illoꝵs societate nõ diuidũt. qͣsi uxta
eos posia in eadẽ fide et spe bene oꝑando se pascũt. Siegͦ fide
aliqñ cũ cognicione ẽ.quãdo scitur quod credit᷑᷑ aliqñ sine
cognitione. quando scienti tm̃ ⁊ credẽti creditur. Necesse
est tñ semꝑ aliquã ẽẽ cognicionẽ cũ fide: que ipsã fidẽ ꝑ in¬

Expanded text:
autem nihil intelligit nihil credit, quamvis aliquando credere possit quod non intelligit. Nam et fides etiam est de fide qua creditur quod nescitur, quia scienti et credenti creditur. Ille enim qui credenti credit,illud quid scit quod credit, et scit cui credit. Tales sunt simplices in sancta Ecclesia qui perfectioribus credentibus et cognoscentibus credunt, qui nimirum in sua simplicitate salvantur, nec ab illorum merito alieni sunt, quamvis ad cognitionem illorum non pertingunt. Scriptum est: Boves valeant; quia tamen se ab illorum societate non dividunt quasi juxta eos positi in eadem fide et spe bene operando se pascunt. Sic ergo fides aliquando cum cognitione est, quando scitur quod creditur; aliquando sine cognitione, quando scienti tantum et credenti creditur. Necesse est tamen semper aliquam cognitionem esse cum fide quae ipsam fidem per in
Abbreviated transcription (Latin):
cognitione magna ẽ. affectu parua. Quorudã uͦ affectu mag¬
na. cognicione parua. Alii fidẽ et cognitione et affectu mag¬
magnũ in fide mag̾ laudabilẽ eẽ ꝙͣ. cognicionẽ magnã: dñs
manifeste ostendit. ubi fidẽ grano sinapis cõparauit. quod
quãtitate quidẽ paruũ ẽ. s nõ feruore. hinc mulieri cananeȩ
parũ quidem adhuc scienti s multũ ꝯfidenti. dictũ ẽ. Mu¬
lier magna ẽ fides tua. Illa nãq apud dmñ fides magna re¬
putatur: que et si minꝰ uigeat scientia. ꝑ constãtiã tñ forti
ostendit᷑. Cũ gͦ fides cognicione crescit. a diuutt᷑. Cum uͦ
affectu crescit ꝓmeretur. Item. Scd̾m increm̃ta fidei tͥa

Expanded text:
cognitione magna, et affectu parva; alia affectu magna, cognitione parva; alia vero cognitione et affectu magmagnum in fide magis laudabilem esse quam cognitionem magnam Dominus manifeste ostendit ubi fidem grano sinapis comparavit, quod quantitate quidem parvum est sed non fervore. Hinc mulieri Chananeae parum quidem adhuc scienti sed multum confidenti, dictum est: Mulier magna est fides tua . Illa namque apud Deum fides magna reputatur, quae etsi minus vigeat scientia, per constantiam tamen foris ostenditur. Cum ergo fides cognitione crescit, adjuvatur, cum vero affectu c
Abbreviated transcription (Latin):
tu es qui uenturꝰ es an aliũ expectamꝰ: et
nos milib homĩũ certitudinẽ de hominibꝰ nr̃o
m̃datio cõfirmamꝰ. Nec ipsos de se ita uȩt̾is
senfisse : paucis aduert̾e possumꝰ. Moyses scri.¬
bit dm̃ ad se loquentẽ dixisse sic. Ego sũ d̾s
abraã et d̾s ysaac ⁊ d̾s̃ iacob nom̃ meũ
adonay nõ indicaui eis. sub audis sic̃ & tibi.
Ostendit gͦ se dedi noticia plus aliqͥd p̃ceden-¬
tib patrib accepisse. Dauid quoq suꝑ doc¬
audac t p̃sumit ita dicens. Suꝑ om̃s docen¬
tes me intellexi: qr testimonia tua medita¬
tio mea est. Et rursũ. Suꝑ senes intellexi.S
& ꝓpħa daniel. ꝑtransibunt ait plurimi. et mul¬
tiplex erit scientia ampliorẽ scilicet notitiam
ꝓmittens ⁊ ipse posteris. Si gͦ ut ait ętiã sc̃s¬
ppͥ gregoriꝰ scdm increm̃ta t̃prũ creuit ⁊ sci

Expanded text:
turus es, an alium exspectamus? Et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, et nomen meum Adonai non indicavi eis , subaudi sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque supra docudacter praesumit ita dicens: Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est . Et rursum: Supra senes intellexi . Sed propheta Daniel: Pertransibunt, ait, plurimi, et multiplex erit scientia ; ampliorem, scilicet notitiam promittens, et ipse posteris. Sed, ut ait etiam sanctus Gregorius, secundum incrementa temporum, crevit et sc
Abbreviated transcription (Latin):
mortuorũ. Hȩc aut̾ siuera sũt siẽ ab illis
estimant᷑ ⁊ sic̃ aꝓpositis auc toritatib
affirmari indet᷑. fuit antiquis tẽꝑib aut ꝑ¬
rara ita salus. aut nimiũ num̾osa ꝑfectio.
quorũ qͥdẽ qd libet saꝑe : discrecionis t̾mi-
tasse scła illa multitudine ꝑfectorũ quã
saluandorũ tanta fuisse paucitate cõten¬
tũ: quatinꝰ ⁊ salui nõ pauci tunc fierent.⁊
om̃s nichilominus repleti sp̃u ꝓpħico nec¬
dũ reuelata mistĩa iam tunc penetrarent
si inꝗͣ hoc recipit᷑: benedicimꝰ qͥdẽ dm̃ in

Expanded text:
mortuorum. Haec si vera sunt sicut ab illis existimantur, et sicut a propositis auctoritatibus affirmari videntur aut in antiquis temporibus fuit perrara salus; aut nimium numerosa perfectio, quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminotasse saecula illa multitudine perfectorum quam salvandorum tanta fuisse paucitate contentum, quatenus et salvi non pauci tunc fierent, et omnes nihilominus repleti Spiritu prophetico necdum revelata mysteria jam tunc penetrarent; si, inquam, hoc recipitur benedicimus quidem Deum in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ cõfit̾ unũ pͥncipiũ quã multa. Ino ubi mul¬
titudo est: aut plural itas suꝑflua ẽ. aut unitas
iꝑfecta. Ad huc ampliꝰ. Melius est creatorẽ
parit̃ confit̾i ⁊ saluatorẽ. quã creatorẽ solum.
Iuando qͥ creatorẽ dic̃ maiestatẽ cõfitet᷑. Qui¬

Expanded text:
est confiteri unum principium quam multa; quia ubi mulest confiteri unum principium quam multa; quia ubi multitudo est, aut pluralitas superflua est, aut unitas imperfecta. Adhuc amplius, melius est creatorem confiteri pariter et salvatorem quam creatorem solum, qui creatorem dicit majestatem co
Abbreviated transcription (Latin):
Cam̃ huiꝰm̾oi aliqñ diuina grã uisitant᷑. et ad sui considatio¬
nem excitantur: ut qr hõ natꝰ sit. ⁊ si alia pꝰ hãc uitam
sequat᷑ inquirãt. si p̃mia iustis et pecc̃oribꝰ torm̃ta reposi¬
ta sit. et post finẽ oꝑis sequat᷑ p̃miũ iuste retributionis.¬
uł reꝓmissiõis. ⁊̃ ali consid̾atione in corde oborta. magno
mox trepidationis motu de dubio uite mortalis cõsciẽtia
ipsa cõcutit᷑. et quãtomag̃ sibi erranti ꝑiculũ ĩ minere
cernit. tantomag̾̃ ad cognicionẽ u̾itatis ꝑuenire satagit.
Consid̾at ĩ hoc mũdo tã diu̾sas eẽ hoĩũ estimõnes suꝑhis in
quibꝰ salus hoĩs ꝯstat. Pagani in plures unitatẽ diuinita¬
tis scindũt. Iudei creatorẽ ꝯfitent᷑ saluatorẽ nõ cognoscũt:
et in his õĩbꝰ mẽs fluctuat. et nͥ pietate in suo teneretur.
relinqͥt᷑ ut unũ aliud eligat᷑ : dubietas nõ tollit᷑ s
mutat᷑. Accedit ad hanc alia ratio mauor. melliꝰ

Expanded text:
Tamen hujusmodi aliquando divina gratia visitantur; et ad sui considerationem excitantur, ut quare homo natus sit, an alia post hanc vitam sequatur inquirant; an praemia justis et peccatoribus tormenta reposita sint; et an post finem operis sequatur praemium justae retributionis. Tali consideratione in corde oborta, magno mox trepidationis motu de dubio vitae mortalis conscientia ipsa concutitur; et quanto magis sibi erranti periculum imminere cernit, tanto magis ad cognitionem veritatis pervenire satagit. Considerat in hoc mundo tam diversas esse hominum existimationes, super his in quibus salus hominis constat. Pagani in plures unitatem divinitatis scindunt. Judaei creatorem confitentur, salvatorem non agnoscunt. Et in his omnibus mens fluctuat; et nisi pietate in suo teneretur, relinquitur ut unum aliud eligatur, dubietas non tollitur, sed mutatur. Accedit ad hanc alia ratio major, melius
Abbreviated transcription (Latin):
uo sũt in quibꝰ fides ꝯstat. Cogñitio et affectꝰ
.i. constancia uel firmitas credendi. In alt̾o ꝯstat
quia ipsa illud ẽ. In alt̾o ⁊stat quia ipsa in illud ẽ. In
affectu enĩsub̾a fidei inuenitur. In cognitione materia.
liud ẽ fides qua creditur. aliud quod fide creditur: In af.¬
fecti inuenitur fide: in cognitione id quod creditur fi

Expanded text:
uo sunt in quibus fides constat: cognitio et affectus, id est constantia vel firmitas credendi. In altero constat quia ipsa illud est; in altero constat quia ipsa in illo est. In affectu enim substantia fidei invenitur; in cognitione, materia. Aliud enim est fides qua creditur; et aliud quod fide creditur. In affectu invenitur fid
Abbreviated transcription (Latin):
illo pͥmo cõditioĩs suȩ statu uͥtutes aliqͣs habuerit. nul¬
latenꝰ ambigendo putamꝰ affectus bonos ⁊ scđm usti¬
ciã ordinatos. nat᷑ȩ illiꝰ apͥma sua origine ĩ sertos
ꝑ qͦs ad bonitatẽ niusticiã exeq̾ndã naturali appe¬
titu tͣhebat᷑. Et i his qd̃ affec tib bonis nat᷑ales uir¬
tutes cõstitissȩ. qͥb apͥncipio nat᷑a hominis forma¬
ta est ⁊ irstructa. De ilł aut̾ uirtutibꝰ quȩ uolun¬
tatȩ bona ex amore diuino mota ꝑfitiunt᷑: m¬
chil tem̾e circa ipsũ qͣnt̃ ad pͥm̃ il slũ statũ ꝑtin̾et
diffinire uolumꝰ. Precipuȩ enĩ d̾ oꝑe caritatis
illiꝰ nullũ siue exauctoritatȩ siue exrationȩ
argum̃tũ c̃tũ habebamꝰ. Et si qͥd̾ amare c̾atorẽ
suũ cep̾ ħ tam̃ omnino laudabile nõ fuit: qr
nõ ꝑ seuerauit. qr motꝰ incipientis uirtutis
extinctus est ⁊ abolitꝰ ꝑ teporẽ culpe sub

Expanded text:
imo suae conditionis statu virtutes aliquas habuerit, nullatenus ambigendo putamus affectus bonos et secundum justitiam ordinatos naturae illius a prima sua origine insertos per quos ad bonitatem et justitiam exsequendam naturali appetitu trahebatur. Et in his quidem affectibus bonis naturales virtutes constitisse quibus a principio natura hominis formata est et instructa. De illis autem virtutibus quae voluntate bona ex amore divino mota perficiuntur, nihil temere circa ipsum quantum ad primum illum statum pertinet definire volumus, praecipue cum de opere charitatis illius nullum sive ex auctoritate sive ex ratione argumentum certum habeamus. Etsi quidem amare creatorem suum coepit, hoc tamen omnino laudabile non fuit, quia non perseveravit; quia motus incipientis virtutis exstinctus est et abolitus per teporem cu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ grãm c̾atricẽ facta st̃ quȩ nõ erat ꝑgr̃am sal¬
uatricẽ reparant᷑ que ꝑierat. Gr̃a c̾atrix pͥmũ
nat᷑e cõditȩ quedã bona inseruit. Gr̃a salua.¬
trix pͥm̃.⁊ bona quȩ nat᷑a pͥm̃ corrupta ꝑdidit
restaurat.⁊ q̃ inꝑfecta nõ dũ accep̃ aspirat:
ꝑpͥma bona lib̾m arbitriũ reparatur ꝑ scd̾a
bona lib̃m arbitriũ oꝑat᷑: ĩ pͥmis bonis ds in

Expanded text:
t quae non erant, per gratiam salvatricem reparantur quae perierant. Gratia creatrix primum naturae conditae quaedam bona inseruit, gratia salvatrix et bona quae natura primum corrupta perdidit restaurat, et quae imperfecta nondum accepit aspirat. Per prima bona liberum arbitrium reparatur, per secunda bona liberum a
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ ambigendũ est: ea sane lib̾tate ꝗͣ potuit
siũ ad bon̾ siũ ad malũ uoluntatis suȩ appeti¬
lib̾tas arbitrii fuit posse peccare.⁊ pꝰ se nõ
peccare. sic̃ ultima erit lib̾tas posse ñ pecca¬
re. ⁊ñ posse peccare. Prima lib̾tas ad bonũ
qͥdẽ ad a̾utoriũ habuit.s ad malũ infirmita¬
tẽ nõ habuit : sic tam̃ ut nec adboñ cog̾et᷑.
nec cõtra malũ ten̾et᷑. Ultima lib̾tas in
bono gr̃am habebit in malo in firmitatẽ
nõ h abebit. nec solũ grãm in bono adiuuã¬
tẽ.s ⁊̃ cõtͣ malũ cõfirmantẽ. Adiuuantẽ:
ut sit pꝰse nõ peccare. cõfirmantẽ: ut sit
nõ posse peocare. Media lib̾tas post pecca¬
tũ qͥd̃ añ reparationẽ gr̃am nõht̃ in bono. s
ĩfirmitatẽ in malo.⁊ idcirco in ea ẽ pꝰse pec¬
care. nõ pꝰse nõ peccare. Posse peccare qr lib̾¬
tatẽ ht̃ si ñ grã cõfirmantȩ .nõ posse nõ pec¬
care qr ĩ firmitatẽ ht̃ siñ gr̃ã ad iuuante.

Expanded text:
us ambigendum est, ea sane libertate qua potuit sive ad bonum sive ad malum voluntatis suae appetilibertas arbitrii fuit posse peccare et posse non peccare, sicut ultima erit libertas posse non peccare et non posse peccare. Prima libertas ad bonum quidem adjutorium habuit, sed ad malum infirmitatem habuit; sic tamen ut nec ad bonum cogeretur, nec contra malum teneretur. Ultima libertas in bono gratiam habebit, in malo infirmitatem non habebit, nec solum gratiam in bono adjuvantem, sed etiam contra malum confirmantem; adjuvantem, ut sit posse non peccare: confirmantem, ut sit non posse peccare. Media libertas post peccatum quidem ante reparationem gratiam non habet in bono, sed infirmitatem in malo, et idcirco in ea est posse peccare, non posse non peccare. Posse peccare, quia libertatem habet sine gratia confirmante; non posse non peccare, quia infirmitatem habet sine gratia adjuvante.
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃ ĩ firmitatẽ ad huc ꝑfecte nõ ablatã ⁊ ꝓpt̾
gr̃ã cõfirmantẽ ad huc ꝑfecte nõ cõsũmatã.
Cũ aut̃ ĩ firmitas tota e medio sublata fuerit.⁊
g̃a cõfirmans fuerit cõsũmata: erit nõ possȩ
peccare. nõ qr ł tuc̃ aut arbitrii lib̾tas aut nat᷑re
habilitas destruat᷑. s qd̾ gr̃a cõfirmans qͣ p̃sente
peccatũ nequaꝗͣ ĩ ẽẽ pot̾. ampliꝰ nõ aufferat᷑.
uirtutes fuert̃ utr̃ in eis aliqͥd meruerit c̃ ẽte
indeant᷑ uirtutes su merito ẽẽ nõ posse : nos
qͥd̃ uirtutes duplicit̃ hab̃i respondemꝰ. scdm¬

Expanded text:
em adhuc perfecte non ablatam; et propter gratiam confirmantem adhuc perfecte non consummatam. Cum autem infirmitas tota e medio sublata fuerit, et gratia confirmans fuerit consummata, erit non posse peccare. Non quia vel tunc aut arbitrii libertas aut naturae humilitas destruatur, sed quod gratia confirmans qua praesente peccatum nequaquam inesse potest amplius non auferatur. virtutes fuerint. Utrum in eis aliquid meruerit, cum certe videantur virtutes sine merito esse non posse. Nos quidem virtutes dupliciter haberi respondemus
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. Unã tantũ radicẽ ⁊ originẽ habentes uolun-¬
tatẽ. Una eñ uoluntas. scdm qd̾ se aduarias.¬
uł appetendo. uł fugiendo inclinat: uarios
format affectus. ⁊ diu̾sa scd̾m eosdẽ affectus
nomina sortit᷑. c̃ tam̃ omĩa ħ in una sĩt uolun¬
tatȩ. ⁊ una uoluntas. Uoluntas aut̃ aliq̾n ꝑ na-

Expanded text:
radicem et originem habentes, voluntatem. Una enim voluntas secundum quod se ad varia vel appetendo vel fugiendo inclinat varios format affectus, et diversa secundum eosdem affectus nomina sortitur, cum tamen omnia haec in una sint voluntate, et una voluntas. Voluntas autem aliquando per
Abbreviated transcription (Latin):
ognitionẽ uͦ c̾atoris su pͥm̃ hominẽ habu
accep̃. multomag̃ ꝓ uita ȩt̾na adhipiscenda
excellentiorẽ ⁊ habundãtiorẽ in cȩlestib cognitio¬
nẽ hab̾e debuit. Cognouit gͦ homo c̾atorẽ fuũ
nõ ea cognitione que foris exauditu solo ꝑ¬
trat᷑. Nõ ea qͣ d̾s modo ac̾dentib absens fidȩ
qr̃. s ea qua tunc ꝑ p̃sentiã cõtemplacionis
scienti manifestus c̾nebat᷑. Sciendũ tam̃ ẽ
qd̃ illã pͥmã cognitionẽ hominis ꝗͣ dec̾atore

Expanded text:
ognitionem vero creatoris sui primum hominem habuiaccepit, multo magis pro vita aeterna adipiscenda excellentiorem et abundantiorem in coelestibus cognitionem habere debuit. Cognovit ergo homo creatorem suum, non ea cognitione quae foris ex auditu solo pa quidem qua Deus modo a credentibus absens fide quaeritur; sed ea qua tunc per praesentiam contemplationis scienti manifestius cernebatur. Sciendum tamen est quod illam primam cognitionem hominis quam de creatore
Abbreviated transcription (Latin):
suũ appeteret: ĩta inuoluntatȩ eiꝰ insitũ fue-¬
rat ut ipsa et̾ m̃sura scd̾m quã eisdẽ bonis
suis uti. ł frui debuerat nõ displic̾et. In eo gͥ
qd̾ bona sua amauit cõsid̾amꝰ appetitũ com¬
ĩtelligimiꝰ appetitũ iusti. Sigͦ m̃surã hõ semꝑ¬
dilexiss appetitũ iusti nõ amisiss: m̃surã aut̃
semꝑ dilexisset si extͣ mensurã nichil uoluis¬
set. Exquo aut̃ extra m̃surã aliqͥd uelle cepit.
m̃ sura uelle cessauit. Postꝗͣ aut̃ cessauit sielle
m̃surã: destitit amare iusticiã.⁊ in ipso iusti¬
ciã ꝑdidit. qͦ ipsũ iusticiȩ amorẽ amisit. Sĩe
em̃ uisticia amatori suo d̾ eẽ nõ pot̾. ita illi aqͥ
nõ amat᷑ nullatenus ad eẽ pot̾. In ħ gͥ ĩ iusticia
hominis fuit qd̾ appetitũ suũ extra m̃surã
extendit:. & scd̃m qualitatẽ cum c̾ator suo pacificari

Expanded text:
suum appeteret; ita et voluntati ejus insitum fuesuum appeteret; ita et voluntati ejus insitum fuerat ut ipsa ei mensura secundum quam eisdem bonis suis uti vel frui debuerat non displiceret. In eo igitur quod bona sua amavit; consideramus appetitum comintelligimus appetitum justi. Si ergo mensuram semi appetitum non amisisset. Mensuram autem semper dilexisset, si extra mensuram nihil voluisset. Ex quo autem extra mensuram aliquid velle coepit, mensuram velle cessavit. Postquam autem cessavit velle mensuram, destitit amare justitiam. Et in ipso justitiam perdidit, quo ipsum justitiae amorem amisit. Sicut enim justitia amatori suo non deesse potest, ita illi a quo non amatur nullatenus adesse potest. In hoc igitur injustitia hominis fuit, quod appetitum suum extra mensuram extendit et secundum qual
Abbreviated transcription (Latin):
odꝰ aut̃ m̃sure in fructu suꝑioris boni
Nam qͦ bono ibi fruendũ ẽẽt. iccͥco querendũ
rendũ nõ erat. ẽ sine dubitationȩ cõstaret.
qr qͣnto mag̾ illo frueret᷑ quis. tanto utiq
felicior eẽt. Illic aut̃ solũ m̃sura qͣntitatis que¬
renda ẽ. uͥ par̾ aut nimiũ eẽ pot̾. ẜ ructꝰ aut̾
huꝰ boni ita se ht̃: ut in eo qͥ minꝰ possidet ple-¬
nĩ fit. ⁊ qͥ ampliꝰ. nõ fit suꝑ fluũ. In ħ gͥ solo m̃¬
sura cõstabat. ut agnoc̾et᷑ qualit̾ illo bono frm de¬
b̾et: ne mordinatȩ nõ qͥdẽ adimitationẽ sic̃ c̾at᷑re
eouenit. s ad eqͣlitatẽ quã c̾at᷑ȩ possibilitatẽ trãs¬
cendit posside cõcupisc̾et.Similit̾ ut attendet.
ne illud añ tp̃s p̃riꝑe festinaret. cũ illud pͥꝰ quã
obedientiã cõsũmasset acciꝑe nõ deb̾et. Sic̃ gͥ
surã utendi ł fruendi bonis his iusticia enis
debuerat. Et quẽ ad modũ uoluntas ei data
fuerat. qua bona sua ñ bonis suis cõmodũ

Expanded text:
odus autem mensurae in fructu superioris boni Nam quo bono ibi fruendum esset idcirco quaerendumrendum non erat: cum sine dubitatione constaret, quia quanto magis illo frueretur quis tanto utique felicior esset. Illic autem solum mensura quantitatis quaerenda est; ubi parum aut nimium esse potest. Fructus autem hujus boni ita se habet ut in eo qui minus possidet plenum sit; et qui amplius, non sit superfluum. In hoc ergo solo mensura constabat ut agnosceretur qualiter illo bono frui deberet, ne inordinate illud non quidem ad imitationem sicut creaturae convenit; sed ad aequalitatem quod creaturae possibilitatem transcendit possidere concupisceret. Similiter ut attenderet ne illud ante tempus praecipere festinaret; cum illud priusquam obedientiam consummasset accipere non deberet. Sicut igitur sura utendi vel fruendi bonis his justitia ejus esse debuerat. Et quemadmodum voluntas ei data fuerat, qua bona sua et in bonis suis commodum
Abbreviated transcription (Latin):
tur malũ nõ fuit. & uoluntas quo appetebat᷑ simi¬
lit̾ in quantũ uoluntas fuit:⁊ in quantũ ad bo¬
nũ fuit. malum nõ fuit. sed qd̾ sine mensura appete¬
batur hoc solũ malũ fuit. Ergo uoluntati hominis
nec hoe malũ est qd̾ uoluntas est qd̾ aliqͣd est
om̃e qd̾ aliquid est bonũ ẽ. nec hoc malũ est ad qd¬

Expanded text:
alum non fuit, et voluntas qua appetebatur similiter in quantum voluntas fuit; et in quantum ad bonum fuit malum non fuit, sed quod sine mensura appetebatur hoc solum malum fuit. Ergo voluntati hominis nec hoc malum est quod voluntas est, quia aliquid est, et omne quod aliquid est, bonum est, nec hoc malum est ad q
Abbreviated transcription (Latin):
ust quadã nutone reced. ex quo ⁊ ꝑquẽ ⁊ in que
est. om̃e qd̾ est qr. cũ pauea efficitur ex ipsar⁊ p
ipsa tiipsã ⁊ i ipsa hoc solũ est qd ichil est .
Et hoc ulłi peccatum est in iusticia ⁊ culpa. Ex
qua turpis apparet.⁊ rep̃hensibilis.⁊ digna rẽpro¬
batione. qr non habet formã sfuã nec decorẽ nec
puleritudiẽ. ꝓ qua amari debuiset xas dicies¬

Expanded text:
sa imitatione recedit, ex quo et per quem et in quo est omne quod est, quia cum prava efficitur; ex ipsa et per ipsam et in ipsa hoc solum est quod nihil est. Et hoc illi peccatum est et injustitia et culpa, ex qua turpis apparet et reprehensibilis et digna reprobatione, quia non habet formam suam, nec decorem nec pulchritudinem pro qua amari debuisset et adduci
Abbreviated transcription (Latin):
test sĩgillatim instruendꝰ erat. Ad bona uͦ agẽ¬
da adobedientiã solũmodo reuo andꝰ. ut ibi ꝑ
sententiã alt̾iꝰ salubriꝰ disceret qd̾ ipse agere
debiisset. Cũ enĩ uibet᷑ l omo patri ⁊ matri
honorẽ defferre. nõ hoc ad cai nales parentes
solũ refferendũ est s hoc pociꝰ ei p̃cipit᷑. ut qͥ¬
dm̃ inp̃ceptis suis aliquãdo cõtẽpfit. nume ꝓpt̾

Expanded text:
test, singulatim instruendus erat, ad bona vero agentest, singulatim instruendus erat, ad bona vero agenda ad obedientiam solummodo revocandus, ut ibi per sententiam alterius salubrius disceret quid ipse agere debuisset. Cum enim jubetur homo patri et matri honorem deferre, non hoc ad carnales parentes solum referendum est; sed hoc potius ei praecipitur, ut quod in mandatis suis aliquando contempsit, nunc p
Abbreviated transcription (Latin):
riciã & stulticiã.⁊ cȩt̾a similia quȩ omĩa me¬
dia erãt. Illa uͦ que sub lege naturali in duo¬
b p̃ceptis clausa fuerant. ꝑ scriptã legẽ pꝰea
septẽ illis quȩ in scda tabula ꝓposita sunt
p̃ceptis explicata sũt & distincta. Ex qͥb pͥ¬
mũ erat. honora patrẽ tuũ ⁊matrẽ tuã ut
bene sit tibi ⁊sis longeuus suꝑ t̾rã. Scdm
nõ occides. Terciũ: nõ mecab̾is. Quartũ nõ furtũ
facies. Quintũ: nõ falsũ testimoniũ dices. Sextũ.
nõ cõcupisces uxorẽ ꝓximi tui. Septimũ nõ cõ¬
cupisces rem ꝓximi tui In qͥb ⁊ hoc nõ negli¬
tionẽ. Primũ namq peccatũ homnus funit in¬
obechentia.⁊ idcirco uita ista quȩ homini ad
penitentiã cõcedit᷑ tota obedientiȩ deputat᷑.
Quia gͥ homo in malis agendis expropria cõ¬
cupiscentia indiu̾sa distrahit᷑: in bonis agen
dis .¶ quȩ ht̃ exsemet ipso ⁊ꝑsemet ipsũ fac̃e po¬

Expanded text:
ritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia meritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia media erant. Illa vero quae sub lege naturali in duobus praeceptis clausa fuerant, per scriptam legem postea septem illis, quae in secunda tabula proposita sunt praeceptis explicata sunt et distincta, ex quibus prmum erat: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram; secundum: Non occides; tertium: Non maechaberis; quartum: Non furtum facies; quintum: Non falsum testimonium dices; sextum: Non concupisces uxorem proximi tui; septimum: Non concupisces rem tionem. Primum namque peccatum hominis fuit inobedientia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur, tota obedientia deputatur. Quia igitur homo in malis agendis, ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis agendis, quae habet ex semetipso et per semetipsum facere po
Abbreviated transcription (Latin):
alia ꝑ p̾ceptionẽ. alia ꝑꝓhibitionẽ in alt̾ã par-¬
tẽ d̾ flex̃. ut quẽ admodũ pͥmo homin in para¬
diso d̾s cõcessione naturali unã ꝓp̾cepto disci¬
pline ꝓhibitionẽ exceꝑat: ita modo filiꝰ eius
nõ muna ueritate stantib s ꝑuanos errores
dissipatis. nõ unũ de concessione naturali
p̃ceptũ discipline quasi ꝓbandis. s quasi
cornigendis ireꝑandis multa formaret.
ut quantomagis se in mediis tẽꝑare dis¬
cerent. tanto leuiꝰ incõcessa cauere ua¬
lerent. Illic multa cõcessa sunt pauca
ꝓhibita. hic multa ꝓhibita pauca cõces¬
sa. Illic dictũ est homini ut d̾ ligno scien¬
tie boni et mali nõ comederet: nõ qͥa lignũ
malũ erat s qͥa obedientia ꝓbanda erat.
Hic d ctũ est ut carnẽ cũ sanguine nõ co-¬
mederent : ut discẽnt horrere crudelita¬
tẽ. carnẽ porcinã nõ edent: ut de testa¬
rent᷑ inmunditiã. In boue et asmo nõ ara¬
rent. ut p̾dicationi noxiã agnoscerent pig¬

Expanded text:
hibitionem in alteram partem deflexit, ut, quemadmodum primo homini in paradiso Deus de concessione naturali unam pro praecepto disciplinae prohibitionem exceperat, ita modo filiis ejus non in una veritate stantibus, sed per varios errores dissipatis; non unum de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. Illic multa concessa, pauca sunt prohibita; hic multa prohibita, pauca concessa. Illic dictum est homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pig
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ ordine ⁊fides incognitione.⁊ gr̃a in sa¬
lute cresceret: ⁊ eadẽ gr̃a in sacram̃tis foris et
signis suis se euidentius manifestaret. Qua¬
ultimũ ꝑ baptismũ expiacionis uustificatio¬
nis sacram̃tũ formari institutũ est. qͥa eiꝰdẽ mũ¬
dationis forma ⁊ similitudo. in oblatione qͥdẽ
occulte riuenit᷑. incircũcisione uͦ eindentius ex¬
primit᷑. ꝑbaptismũ aut̃ manifeste declarat᷑.
Primã namq institutionẽ accepit hoo ut pro
remedi is salutis. ex t̾ioris substantie. partẽ of¬
ferret. dõ. partẽ adusum ꝓpriũ retineret: qua¬
tmꝰ in hoc facto disceret ea quȩ intrinsecus
bona erant dõ tribuere: quȩ uͦ mala fibi im-¬
putare: denarius quippe qm̃ ꝑfectus numer s est
signũ est bonitatis. uurtutis quȩ do tribuit᷑ ⁊ in
homine a do eẽ cognoscit᷑. nouenarius aut̃. qr¬

Expanded text:
eodem ordine, et fides in cognitione, et gratia in saeodem ordine, et fides in cognitione, et gratia in salute cresceret; et eadem gratia in sacramentis foris, et signis suis, evidentius se manifestaret. Quaultimum per baptismum, expiationis et justificationis sacramentum formari institutum est, quia ejusdem mundationis forma et similitudo, in oblatione quidem occulte invenitur, in circumcisione vero evidentius exprimitur, per baptismum autem manifeste declaratur. Primam namque institutionem accepit homo ut pro remediis salutis exterioris substantiae partem offerret Deo, partem ad usum proprium retineret, quatenus in hoc facto disceret ea quae intrinsecus bona erant Deo tribuere, quae vero mala, sibi imputare. Denarius quippe quoniam perfectus numerus est signum est bonitatis et virtutis, quae Deo tribuitur, et in homine a De
Abbreviated transcription (Latin):
da questio. quare in delicet si eundẽ sa-¬
lutis effectũ tam ꝑp̾cedentia quã ꝑsubsequen¬
tia gr̃a contulit. diuina iussio ritũ antiquo¬
rũ ꝑinstitutionẽ succedentiũ aboleuit. Nã
si eandẽ uirtꝰ in illis sacram̃tis fuit. qͣnecesse
erat ut illa cessarent ⁊ ista succedent: S sci¬
endũ qd̃ diuine dispensationis ordo ⁊ro hoc
poposcit: ut sic̃ ab initio ꝓcuirente tp̃re magiꝰ¬
semꝑ ac magis aduentꝰ saluatoris cresceret. ⁊¬
cognitio ueritatis ꝓpt̃ qd̾ ⁊ ipsa signa salutis ꝑ
successionẽ tprm alia pꝰ alia mutari debuer̃t. ut
cũ effectus gr̃ diumnȩ in salutẽ cresceret. simul
quoq ⁊ ipfa significatio in ipsis signis uisibilib
einden ior appareret. Erat quippe idẽ saluator
eadẽ r̃a. eadẽ fides. illic uenturi. hic exhibiti.
Er ipse ꝑ quem salus dabat᷑ longe erat: eiꝰdem
salutis signa obscura eẽ debuert̃. Postea uͦ pau¬
latim enis aduentu ꝓpinqͥtate oportebat ut

Expanded text:
da quaestio, quare videlicet si eumdem salutis effectum tam per praecedentia quam per subsequentia, gratia contulit; divina jussio ritum antiquorum per institutionem subsequentium abolevit. Nam si eadem virtus in illis sacramentis fuit, quid necesse erat, ut illa cessarent et ista succederent? Sed sciendum est quod divinae dispensationis ordo et ratio hoc poposcit, ut sicut ab initio, procurrente tempore, magis ac magis adventus salvatoris apprcognitio veritatis. Propter quod et ipsa signa salutis per successionem temporum; alia post alia mutari debuerunt, ut cum effectus gratiae divinae in salutem cresceret, simul quoque et ipsa sanctificatio in ipsis signis visibilibus evidentior appareret. Erat quippe idem salvator, eadem gratia, eadem fides, illic venturi, hic exhibiti. Sed quia ipse per quem salus dabatur, longe erat, ejusdem salutis signa obscura esse debuerunt. Postea vero paulatim ejus adventu appropinquante, oportebat ut
Abbreviated transcription (Latin):
et nichil fieri q ꝓuisũ nõ est. Porro quicqͥd ftt: ꝓuisum
esse ꝯstat. et quicqͥd ꝓuisũ est fieri dubiũ nõ est. ed si
p̃t̾ ꝓuidentiã fieri aliqͥd impossibile est. om̃e a̾t q̃d
ꝓusũ est esse fieri necesse est: aliud fieri ꝗͣ fit nulla
rõne possibile ẽ am. Cuicqͥd fac̃ d̾s si meliꝰ pot̾ fac̾e ꝗͣ
fac̃. in ħ ip̃o nõ bene fac̃: q̃d optime qͥd nõ fac̃ qͥd facit.¬

Expanded text:
et nihil fieri quod provisum non est. Porro quidquid fit provisum esse constat; et quiquid provisum est, fieri dubium non est. Quod si praeter providentiam fieri aliquid impossibile est omne autem quod provisum est esse, fieri necesse est aliud fieri quam fit nulla ratione possibile est. Amplius quidquid facit Deus, si melius potest facere quam facit, in hoc ipso
Abbreviated transcription (Latin):
iad ipsam gr̃ãm scĩficandis cõferendã in fu¬
sa sibi benedictione principalit̾ instituta. Illa
u̾ signa horũ tantũ.⁊ mediantib his quorũ signa fu¬
ert. ne sine salute ẽent q̃ tempꝰ redẽptionis
p̃cessert : gr̃am in sustentationẽ cõtuler̃t.
cd̾a diffr̃a est qd̾ qͥ in illis sacram̃tis imbu¬
ebant᷑ antiqͥ iusti nõ dũ ad huc regni celestis
ianuã intrare potuert̃. donec saluator ꝑ carnẽ
assũptã cȩlos ascendit. ⁊ om̃ib in se credentib
ac se seqͣntib inã aꝑuit.
ercta diffr̃a est qd̾ sacram̃ta naturalis legis
nõ ex p̃cepto in dicta uident᷑. s ex consilio
ad uotũ ꝓposita. sacram̃ta uͦ scͥpte legis ⁊ gr̃e:
necessitatẽ quandã exsecutionis inducere. ꝓpt̾ea
qd̾ nõ excõsilio tantũ s exp̃cepto instituta nos

Expanded text:
et ad ipsam gratiam sanctificandis conferendam infusa sibi benedictione principaliter instituta. Illa vero, signa horum tantum; et mediantibus his quorum signa fuerunt, ne sine salute essent, qui tempus redemptionis praecesserunt, gratiam in sustentationem contulerunt. Secunda differentia est quod qui in illis sacramentis imbuebantur antiqui justi; nondum adhuc regni coelestis januam intrare potuerunt donec salvator per carnem assumptam coelos ascendit, et omnibus in se credentibus ac se sequentibus viam aperuit. Tertia differentia est quod sacramenta naturalis legis non ex praecepto indicta videntur, sed ex consilio ad votum proposita; sacramenta vero scriptae legis et gratiae necessitatem quamdam exsecutionis inducere propterea quod non ex consilio
Abbreviated transcription (Latin):
les sp̃s quos fecerat uaria sorte ꝓarbitrio
om̃pis uoluntatis suȩ disposuit. ilł quos ĩ
sua puritate reliq̾rat sursũ ĩ cȩlo man¬
sionẽ cõstituens. illos uͦ qͦs corporib t̾re¬
nis sociauerat deorsũ in trena habita¬
tione disponẽs. Utrisq regulã ꝓpones
obedientiȩ. qͣtinꝰ ulli abeo uͥ erant nõ
cad̾ent. uisti abeo uͥ erãt ad id uͥ ñ erat
ascenderent. Ut cũ isti ꝑuenissent. ⁊
illi ñ discessisent. suꝑ id qd̃ facti erant.
ad id ad qd̃ facti erãt ꝑtingerent. ut c̃ eo
essent a quo facti erãt. Fet̾ itaq d̾s homi¬
nẽ exduplici sub̃a corpus scd̾m mat̾iam
de t̃ra sumẽs: añã uͦ si ñ matĩa d̾ nchilo
actus est homo ad ima¬
ginẽ ⁊ similitudinẽ dĩ. qr in am̃a que
potior pars. hominis erat. ł potiꝰ ipse homo
erat. fuit imago et similitudo di. Imago
scdm rationẽ. similitudo scdm dilectionẽ.

Expanded text:
ria forte pro arbitrio omnipotentis voluntatis suae disposuit; illis quos in sua puritate reliquerat, sursum in coelo mansionem constituens; illos vero quos corporibus terrenis sociaverat deorsum in terrena habitatione disponens. Utrisque regulam proponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent, ut cum isti pervenissent et illi non cecidissent, supra id quod facti erant ad id ad quod facti erant pertingerent, ut cum eo essent a quo facti erant. Fecit itaque Deus hominem ex duplici substantia: corpus secundum materiam de terra sumens; animam vero sine materia de nihiloactus est homo ad imaginem et similitudinem Dei, quia in anima quae potior pars est hominis, vel potius ipse homo erat fuit imago et similitudo Dei. Imago secundum rationem, similit
Abbreviated transcription (Latin):
litudo qr una ⁊ simplex ipsa scđm essentiã.
I mago qr rationał. Similitudo qr sp̃uał.
Imago eñĩ ꝑtin et ad figurã. similitudo adnat᷑am.
ab eiꝰ excellentia et similitudine in hoc
ipso longe fiit qd̃ corporea fuit.

Expanded text:
litudo, quia una et simplex ipsa secundum essentiam. Imago quia rationalis, similitudo quia spiritualis. Imago pertinet ad figuram, similitudo ad naturam. s, quae ab ejus excellentia et similitudine in hoc ipso longe fuit quod corporea fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ : quã postea exhibit᷑rꝰ erat hominẽ głi¬
ficando ut sciret hõ qr si potuit ds̃ tã dis¬
parẽ nat᷑ã corporis ⁊ am̃ȩ ad unã fedatio¬
nẽ atq amiciciã cõuing̾e.: neqͣꝗͣ ei in possibilȩ
futurũ. rationał c̾at᷑e humilitatẽ licet lon¬
ge inferiorẽ ad suȩ głiȩ participationẽ sub-¬
limare. Rursũ si tamgaudiũ est ⁊ tanta
iocunditas uita mortalis ista quȩ cõstat ex¬

Expanded text:
nem, quam postmodum exhibiturus erat hominem glorificando, ut sciret homo, quod si potuit Deus tam disparem naturam corporis et animae ad unam foederationem atque amicitiam conjungere, nequaquam ei impossibile futurum, rationalis creaturae humilitatem licet longe inferiorem ad suae gloriae participationem sublimare. Rursus si tantum gaudium est et tanta jucunditas
Abbreviated transcription (Latin):
nui qm̃ ȩt̾na est sola caritatȩ nulla sui neces¬
sitate rationalẽ sp̃m c̾auit. ut eũ illiꝰ bom
qd̃ ipsȩ erat : ⁊ qͦ ipse beatꝰ erat participẽ fac̾e¬
ret. Uer̃ qr hoc ad felicitatis illiꝰ augm̃tũ ꝑti
ditione ostendẽ qd̾ pꝰ modũ in ipso facturꝰ erat
ex dignationẽ. Creaturã gͦ rationalẽ quã fece-¬
rat. iussit partim in sua puritate ꝑsistere. partim
eã corporeis indum̃tis. ⁊ t̾renis mansionib
copulans. luteã mat̾iã fec̾ ad uitȩ senfũ ue¬
getare ħ si qͥdẽ ꝓ exẽplo fut᷑ȩ societatis quȩ
int̃ ip̃sũ ⁊ sp̃m rationalẽ in głificationem¬

Expanded text:
nui, quoniam aeterna est, sola charitate, nulla sui necessitate, rationalem Spiritum creavit, ut eum illius boni quod ipse erat, et quo ipse beatus erat, participem faceret. Verum quia hoc ad felicitatis illius augmentum peditione ostendere quod postmodum in ipso facturus erat ex dignatione. Creaturam ergo rationalem quam fecerat, jussit partim in sua puritate persistere; partim eam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulans, luteam materiam fecit ad vitae sensum vegetare. Hoc siquidem pro exemplo futurae societatis quae inter ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ ⁊ formã receꝑit. Ergo añ formã facta ẽ mat̾ia tm̃
ĩ formã. In forma confusionis : qñ formã dispositiõĩs. In for¬
ma ꝯfusiõis pͥꝰ materialit̾ oĩa corporalia simul ⁊ semel c̾ata
sũt. In sed̾a forma dispositioĩf. postinodũ ꝑ .ui. dierum
ĩtualla ordinta

Expanded text:
tionem et formam coeperit. Ergo ante formam facta est materia, tamen tionem et formam coeperit. Ergo ante formam facta est materia, tamen in forma. In forma confusionis, ante formam dispositionis. In prima forma confusionis prius materialiter omnia corporalia simul et semel creata sunt; in secunda forma dispositionis postmodum per sex dierum intervalla ordina
Abbreviated transcription (Latin):
tione. concedimꝰ ut salua pace uł aliã ad iddem eudẽtiꝰ
cõꝓbandũ meliorẽ atq subtiliorẽ exqͥrat : aut si huius
partis assertio ei nõ placet alt̾am ꝓ ut libet assumat.
N os auĩt sc̾m ꝓpositũ cepti nr̃i rem ordine ꝑ sequemͦ:¬
estat enĩ ut si pͥꝰ
mat̾iã rer̃ iformã c̾atã fuisse asserimꝰ : u trum ne
aliquid sine forma excistere potuerit. qualem ue essentiã ante
formã uiditã habuisse credendũ sit ostendamꝰ : i ut breuit᷑ qͥd
suꝑ hoc sentiendũ mͥ uidet᷑ aperiã. Certe nõ puto pͥmã
illã oĩũ rer̃ mat̾iã talit informẽ fuisse. ut nullã om̃o for¬
mã hu̾it : qͥa nec aliqͥd tale exxistere posse oĩno q̃ aliqͥd ẽẽ
hãt & nõ aliquã formã credidim. Ita tñ nõ absurde ĩfor¬
mẽ eã apellari posse qd in cõfusione ⁊ ꝑmuatione quadã
subsistens : nõdũ hãc ĩ qͣ nc̃ cerit᷑ pulerã aptãq disposi¬

Expanded text:
tione, concedimus salva pace, ut vel aliam ad idem evidentius comprobandum meliorem atque subtiliorem exquirat; aut si hujus partis assertio illi non placet, alteram prout libet assumat. Nos autem secundum propositum coepti nostri rem ordine prosequemestat enim ut si prius materiam rerum informem creatam fuisse asserimus, utrum ne aliquid sine forma existere potuerit, qualemve essentiam ante formam inditam habuisse credendum sit, ostendamus. Et ut breviter quod super hoc sentiendum mihi videtur aperiam, certe non puto primam illam rerum omnium materiam taliter informem fuisse, ut nullam omnino formam habuerit; quia nec aliquid tale existere posse, omnino quod aliquid esse habeat et non aliquam formam crediderim. Ita tamen non absurde informem eam appellari cernitur, pulchram aptamque disposi
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ialit̃. poͥmodũ uͦ ꝑ int̾ualla .ri. dier̃ iͥi formam
disposita fuisse e̾dant᷑. Ego puto uiros sapĩe ĩ rebꝰ tã
obscuris ⁊ dubiis atq a sensu nostro remotis nec te¬
mere asseruisse quod nescierĩt. neq in his quȩ asse¬
ruer̃ p̃sertĩ i. ata diligentia ꝓlatis errare potuisse
Illud mag̾ ci xdidim sub acersionis forma inqͥsitiõis.
aliqn studiũ fuisse. Qui sic dicta scõꝵ ꝓie ĩtp̃tari uo¬
luerĩt: nec falsa credendo errorẽ incidut᷑. nec uera
rep̃hendendo elationẽ. Nos gͦ in nullã partẽ p̃cipiti
assertione dedinantes: id eui mr̃ sensus int̾im magis
accedit quantũ caꝑe possumꝰ accipiamꝰ Qui dm̃ oĩa
simul ĩ mat̾ia & forma fecisse contendũt: ꝓpt̾a fortassĩ
suã assertionẽ istã ẽẽ arbitͣnt᷑ qđ oĩpotentie c̃atoris ĩ dig¬
nũ uideat᷑ ad humane ĩbecillitatis similitudinẽ suũ opꝰ

Expanded text:
dierum in formam disposita fuisse credantur. Ego puto viros sapientiae in rebus tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, nec temere asseruisse quod nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud magis crediderim, sub assertionis forma inquisitionis studium aliquando fuisse. Qui sic dicta sanctorum pie interpretari voluerint, nec falsa credendo in errorem incidunt, nec vera reprehendendo elationem. Nos ergo in neutram partem praecipiti assertione declinantes, id cui noster sensus interim magis accedit quantum capere possumus aperimus. Qui Deum omnia simul in materia et forma fecisse contendunt, propterea fortassis suam assertionem justam esse arbitrantur, quod omnipotentiae Creatoris indignu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ quod accep̃ agnosc̾et id quod fuit. Propt̾ra ĩ cet̾is rebꝰ
pͥꝰ informis mat̾ies facta est deinde formata: ut eo ipso
demonstraret᷑ quod ab illo pͥꝰ nõ existentia accepissent
essentiãͥ siñ quomodo formã ⁊ ordinẽ ñ pot̾ant hab̾e ꝯłu¬
sa. E odem mͦ ipsa rõnał c̾atura ꝑ id quod foris fiebat
acceꝑat in gr̃aꝵ actione exrurg̾et ⁊ in id quod accep¬
tura erat optinẽdỹ ⁊ in ipsũ affectũ dilectionis dila¬
taret. Nã & ipsa rõnał c̾atura quodã suo mͦ pͥꝰᷤ ĩformiᷤᷤ
facta est: post modũ ꝑ cõu̾sionẽ ad c̾atorẽ suũ formãda.

Expanded text:
 quod accipit agnosceret id quod fuit. Propterea in caeteris rebus prius informis materies facta est ac deinde formata, ut eo ipso demonstraretur quod ab illo prius non existentia accepissent essentiam, sine quo modo formam et ordinem non poterant habere confusa. Eodem modo ipsa rationalis creatura per id qacceperat in gratiarum actionem exsurgeret et in id quod acceptura erat obtinendum in ipsum affectum dilectionis dilataret. Nam et ipsa rationalis creatura quodam suo modo prius informis facta est, postmodum per conversionem ad Creato
Abbreviated transcription (Latin):
a c̾atore ẽ̾e̾ acceꝑat: donec ⁊ pulchrũ ẽẽ atqr beatũ adhi
piscerent᷑. qͦd ꝑ amoris conu̾sionẽ a c̾atore acceptura erat.
Quod si quis querat quȩ rõnał c̾atura iã tũe ĩ ipso mũdi
pͥmordio exstt̾it: cui hoc exrẽplũ ꝓponi debuisset facile
respondet᷑ iã tũc c̾atos fuisse angłos qͥħ facto ãmon̾ẽt᷑
seipsos agnosc̾e̾. &. usq in finẽ hoĩes futuros qͥ licet ħ qñ
factũ ẽ nõ uid̾int: tam̃ ꝑ scͥpt᷑as edocti factũ eẽ om̃o iã nes

Expanded text:
acceperat, donec et pulchrum esse atque beatum esse adipisceretur, quod per amoris conversionem a Creatore acceptura erat. Quod si quis quaerat quae rationalis creatura jam tunc in ipso mundi primordio exstiterit cui hoc exemplum proponi debuisset, facile respondetur jam tunc creatos fuisse angelos qui hoc facto admonerentur seipsos agnoscere, et usque in finem homines futuros, quod licet hoc quando factum est non viderint, tamen per Scripturas edocti, fa
Abbreviated transcription (Latin):
loca quodãmodo idem asserentia ĩuemũtur. Ut ẽ illud
Qui uuit ĩ et̾nũ c̾auit oĩa simul. Ipsa qͦ genesẽos scͥpt᷑a
uñ pͥma ad noᷤᷤ huiꝰ rei manauit agnitio. sic ambigue
de oꝑatione seax dier̃ loqͥt᷑  ut sepe num̃o omĩa potiꝰ
simul facta fuisse ꝓbare uideatur. Propt̃ hasgͥ ⁊ hmõi
rationes aiũt credendã ẽc̃ misticã illã in genesi.ui. dier̃
distributionẽ rei u̾itatẽ aũ oĩũ creaturam ab ipso tẽpriᷤ
exordio qͦ ẽẽ cep̃ talẽ cepisse taliq forma qualẽ nũc ui¬
det᷑ hab̾e quãtũ ad uniu̾sitatis dispositionẽ ꝑtinet.
in hac re tem̾e diffinire uolumꝰ.: oĩ potentie cre¬
atoris in nullo derogari si ꝑ int̾ualla tp̃ris opꝰ suũ ad consũma¬
tionẽ ꝑduxisse dr̃. Ita ut tamẽ indubitant᷑ &̃ alit̾ fac̾e potu¬
isse: si ratio oĩpotentis uolũtatis eiꝰ expostulass credatur:
Om̃i potẽs cx enĩ ds euiꝰ uolũtas sua bonitate nũꝙͣ pͥuari pot̾̃

Expanded text:
loca, quodammodo idem asserentia inveniuntur. Ut est illud: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Ipsa quoque Geneseos scriptura unde prima ad nos hujus rei manavit agnitio sic ambigue de operatione sex dierum loquitur, ut saepenumero omnia potius simul facta fuisse probare videatur. Propter has iones aiunt credendum esse mysticam illam in Genesi sex dierum distributionem, rei autem veritate omnem creaturam ab ipso temporis exordio quo esse coepit, talem coepisse talique forma, qualem nunc videtur habere, quantum id ad universitatis dispositionem pertinet. in hac re temere diffinire volumus omnipotentiae Creatoris in nullo derogari, si per intervalla temporis opus suum ad consummationem perduxisse dicitur; ita ut tamen indubitanter etiam aliter facere potuisse si ratio omnipotentis voluntatis ejus expotulasset credatur. Omnipotens etenim Deus cujus voluntas sua bonitate nunquam privari potest
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ quasi tot̾ assũpsit dm̃. ut eiꝰ ipsiꝰ imago fe¬
ret. et exp̃ssa ẽ ad tot̃ emulãs ꝑfectionẽ. ut sic̃ ds̃
sp̃s erat. et unꝰ erat. et in ipso tot̃ erat. scđm r̾onẽ
et ꝓuidentiã. et p̾̃scientiã. et cãm. sic ipsa spuał
eẽt. capax in uno p̾scientiȩ. et ꝓuidentiȩ. et r̃o.¬
nis. et intelligẽtiȩ om̃iũ. Et elux̃ imago ꝑfecta

Expanded text:
ut ejus ipsius imago fieret, et expressa est ad totum aemulans perfectionem. Ut sicut Deus spiritus erat, et unus erat, et in ipso totum erat secundum rationem et providentiam et praescientiam et causam, sic ipsa spiritualis esset capax in uno praescientiae et providentiae et rationis et providentiae omnium. Et eluxit perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃am facta sunt. et facta sũt pꝰ ip̃am celũ et t̾ra.
et ipsa facta est añ celũ et t̾ram. It̾m si inpncipio
c̾auit ds̃ celũ et t̾ram. nichil factũ ẽ añ celum et
t̾ram:. nec facta est ipsa sapientia añ celũ et t̾ram.
q̃d simul stare nõ potest. Propt̾ hoc ne diumaꝵ
scripturaꝵ testimonia cͣcria esse uideant᷑ quod
nõ omnino sentire fas est: requirimꝰ intelligen¬
tiam ueritatis. Cm̃ inueritate nõ repugnat quod
uerum est.

Expanded text:
ipsam facta sunt. Et facta sunt post ipsam coelum et terra, ipsam facta sunt. Et facta sunt post ipsam coelum et terra, et ipsa facta est ante coelum et terram. Iterum si in principio creavit Deus coelum et terram, nihil factum est ante coelum et terram nec facta est ipsa sapientia ante coelum et terram, quod simul stare non potest. Propter hoc ne divinarum Scripturarum testimonia contraria esse videantur, quod sentire fas omnino non est, requirimus intelligentiam veritatis quoniam in veritate non repugnat quod verum est.