comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
egerunt: s euanuerunt. in cogi¬
gitationibus suis: & obscuratũ est
insipiens cor eoꝵ. Utiq ista
obscuratio. uindicta. & pena iã fuit
citatẽ. quȩ fit deserente luce sapientiȩ.
in plura & grauia peccata. colla psi

Expanded text:
egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insi sius cor corum? utique ista obscuratio uindicta et poena iam fuit; citatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et grauia peccata conlapsi
Abbreviated transcription (Latin):
stolidoꝵ: s uersutoꝵ demonioꝵ. Nã
qͥo sunt idola: nͥ quod eadẽ scriptura
dicit. Oculos habent & ñ uidebunt:
& qͥcqͥd tale de materiis lic& affabre
effigit᷑is. tam̃ uita sensuq carentibus.
dicendum fuit: S in mundi sp̃c eisdẽ
simulacris arte illa nefar ia colligati. cul¬
torum suoꝵ anmas in suã societatẽ re¬
digendo. miserabilit᷑ captiuauerant.
Unde dicit apłs. Scimꝰ quia nichilẽ ido¬
lum: s quȩ ĩmolant gentes. demoniis
ĩmolant & ñ dõ. Nolo uos socios ẽe de

Expanded text:
stolidorum, sed uersutorum daemoniorum. Nam stolidorum, sed uersutorum daemoniorum. Nam quid sunt idola, nisi quod eadem scriptura dicit: Oculos habent, et non uidebunt, et quidquid tale de materiis licet adfabre effigiatis, tamen uita sensuque carentibus dicendum fuit. Sed inmundi spiritus eisdem simulacris arte illa nefaria conligati cultorum suorum animas in suam societatem redigendo miserabiliter captiuauerant. Unde dicit apostolus: Scimus quia nihil est idolum; sed quae immolant gentes, daemoniis immolant, et non Deo; no
Abbreviated transcription (Latin):
de mundinatura conuenientẽ. eãq
miscentes. qmͣ animas facere ñ poterant.
e uocantes animas demonũ. uł angloꝵ.
eas indiderunt. imaginibꝰ scis diui.¬
nisq mysteriis. ꝑ quasidola & be-¬
nefaciendi. & male. ures habere po-¬
tuissent. Confitet᷑ atq ex pͥmit causas¬
Quare ad ista ꝑuentũ sit: dicens ꝓauos
suos multo exrore. & in credulitate .&
animũ ñ aduertendo ad cultũ religionẽq
diuinã inuenisse bane artẽ qua facerent
dos. Nos qͥd oportet diere. uł potius
quid agere: nͥ quantas possumꝰ dõ dño
instituta sunt abstulit : Nã quod insti¬
tuit multitudo er roris: abstulit uaue¬
ritatis. Quod instituit incredulitas
abstulit fides. Quod instituit a cultu
diuinȩ religionis au̾sio: abstulit ad unũ
Teq enim qͥa deos homo faciebat: ideo¬
ñ ab eis possidebat᷑ ipse. qui fecerat:
quando in eoꝵ societatẽ. colencdo tra¬
debatur. Societatẽ dico. ñ idoloꝵ

Expanded text:
de mundi natura conuenientem eamque de mundi natura conuenientem eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes animas daemonum uel angelorum eas indiderunt imaginibus sanctis diuinisque mysteriis, per quas idola et bene faciendi et male uires habere potuissent. quare ad ista perventum sit, dicens proavos suos multo errore et incredulitate, et animum non advertendo ad cultum religionemque divinam invenisse hanc artem qua facerent deos: nos quid oportet dicere vel potius quid agere, nisi quantas possumus gratias instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo erroris, abstulit via veritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; quod instituit a cultu divinae religionis aversio, abstulit ad unum e enim, quia deos homo faciebat, ideo non ab eis possidebatur ipse qui fecerat, quando in eorum societatem colendo traducebatur; societatem dico, non idolorum
Abbreviated transcription (Latin):
głam incorruptibilis dei in similitudinẽ
ima giuis corruptibilis hominis. & cet̾a qu
cõmemorare longũ ẽ. Multa quippȩ
talia de uno uero deo. fabricatore mił.¬
di qualia ueritas hab&: & nescio qͦri
iia obscuratione cordis ad ista dela¬
bit᷑. ut diis quos confitet᷑ ab hominibꝰ
fieri. semꝑ uelit homines subdi. Hon¬
& ecce ipsi non sunt dii. Et alio loco.
Erit in illo die dicit dñs. extͣminabo
nomina simulacrorũ a terra: & ñ
uenisse gaudebant. Qulis symeon.
qualis anna. qͥ mox natũ iħm. qualis
elisabeth. qͥ etiã conceptũ in sp̃u agno¬
uit. qualis petriis reuelante patre di¬
cens. tues xp̃c filiꝰ dei uiui. Post multa¬
enĩ ad hoc ipsũ rediit: ut iteruĩ dicat
de diis. quos homines fecerunt ita loqͦns:
Q m̃ gͦ ꝓaui nrͣi multũ errabant. circa
deoꝵ ratione̾ increduli. & ñ animad¬
uertentes. cultũ religionẽq diuinam.
inuenercint artẽ qua efficerent deos.
cui inuente ad iunxerunt uirtutẽ.

Expanded text:
upti Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et cetera, quae commemorare longum est. Multa quippe talia dicit de uno uero Deo fabricatore mundi, qualia ueritas habet; et nescio quo modo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut dis, quos confitetur ab hominibus fieri, semper uelit homines subdi et ecce ipsi non sunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus, exterminabo nomina simulacrorum a terra, et non uenisse gaudebant; qualis Symeon, qualis Anna, qui mox natum Iesum, qualis Elisabeth, quae etiam conceptum in Spiritu agnouit; qualis Petrus reuelante Patre dicens: Tu es Christus, filius Dei uiui. enim ad hoc ipsum redit, ut iterum dicat de diis quos homines fecerunt, ita loquens: proaui nostri multum errabant circa deorum rationem increduli et non animaduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos. Cui inuentae adiunxerunt uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
i derunt hec intelligentiores. grauuoresq
romani. s contra consuetudinẽ ciuita¬
tis que demonicis ritibus fuerat obli.¬
gata. parũ ualebant: quia & ipsi etiã¬
si uana illa ẽẽ sciebant: nature tam̃
rerum. sub uniꝰ ueri dĩ regimine atq
imyerio constitutȩ. religiosũ cultuł
qui dõ debetur exibendũ ꝑutabant̃.
seruientes ut ait apłs crtature poti
quã creatori: qui est benedictus in
scła. Huiꝰ ueri dei erat auxiliũ ne¬
cessariũ. a quo mitterentur sc̃i ui¬
ri. & ueracit᷑ ꝑii: qui ꝓ uera religi¬
one morerentur. ut falsȩ auiuentibꝰ

Expanded text:
iderunt haec intelligentiores gravioresque Romani; sed contra consuetudinem civitatis, quae daemoniacis ritibus fuerat obligata, parum valebant: quia et ipsi etiamsi illa vana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius veri Dei regimine atque imperio constitutae, religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant: servientes, ut ait Apostolus, creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. Huius Dei ueri erat auxilium necessarium, a quo mitterentur sancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera religione morerentur, ut falsae a uiuentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dicit a sũmo dõ factos: alios abho.¬
minibus. Hoc qui audit sicut a me
positũ ẽ: putat dici de simulacris
ille uisibilia. & contrec̾tibilia simu¬
lacra. uelut corpora deoꝵ ẽẽ asserit:
nesse aũ his quos dam sp̃c inuitatos.
qui ualeant aliquid. siue ad nocendum
siue ad desideria ñ nulla cõpmenda. eo¬
rum a qͥbꝰ eis diuinc honores. & cultus
obsequia deferuntur. Hos gͦ sp̃c. inui¬
sibiles ꝑ artẽ quandã. uisibilibus rebꝰ
corporalis materie copulare. ut sint
quasi animata corpora. illis spiritibus
dicata & subdita. simulacra. hoc eẽ deos
facere. eamq magnã & mirabilẽ dõs
faciendi accepisse potestatẽ homines
Huiꝰ e gyptii uerba: sicut in nr̃am lingu
hominis o asclephi. iuimq cognosce. Dñs
inquit & pater. uł quod ẽ sũmũ ds̃. ut
effector. ẽ deorũ cęlestiũ: ita homo fictor
est deorũ qui intẽplũ sunt. humana ꝓ.¬
ximitate contenti. & paulo post. Ita hu¬
manitas inquit semꝑ memor naturȩ &.

Expanded text:
esse dicit a summo Deo factos, alios ab hominibus. Hoc qui audit, sicut a me positum est, putat dici de simulacris, ille uisibilia et contrectabilia simulacra uelut corpora deorum esse adserit; inesse autem his quosdam spiritus inuitatos, qui ualeant aliquid siue ad nocendum siue ad desideria nonnulla conplenda eorum, a quibus eis diuini honores et cultus obsequia deferuntur. Hos ergo spiritus inuisibiles per artem quandam uisibilibus rebus corporalis materiae copulare, ut sint quasi animata corpora illis spiritibus dicata et subdita simulacra, hoc esse dicit deos facere eamque magnam et mirabilem deos faciendi accepisse homines potestatem. Huius Aegyptii uerba, sicut in nostram linguam hominis, o Asclepi, uimque cognosce. Dominus, inquit, et Pater uel quod est summum Deus ut effector est deorum caelestium, ita homo fictor est deorum, qui in templis sunt humana proximitate contenti.\' Et paulo post: \'Ita humanitas, inquit, semper memor naturae et
Abbreviated transcription (Latin):
in pęnis ẽẽ N ã tradidit illos ds in
quit in concupiscentias cordis eoꝵ:¬
ut hȩc faciant quȩ ñ conueniunt Et
ad ulter sit. iã pena est. ut mndax. ut
auarus. ut fraudulentus. ut homi¬
cida: iã pȩnȩ sunt. Cuiꝰ peccati penȩ:
Erioris apostasiȩ. illiꝰ suꝑbiȩ. Initiũ
peccati hominis. apostatare a dõ. Et
initiũ om̃is peccati suꝑbia: ꝓpterea¬

Expanded text:
nam tradidit illos Deus, dixit, in concupiscentias cordis eorum, ut faciant quae non conveniunt. Ut adulter sit, jam poena est; ut mendax, ut avarus, ut fraudulentus, ut homicida, jam poenae sunt. Cujus peccati poenae? Prioris apostasiae, illius superbiae: Initium peccati hominis apostatare a Deo; et initium omnis peccati superbia
Abbreviated transcription (Latin):
inter illud pͥmũ peccatũ. & hanc
ultimã penã. mediaq siait: & pecca.¬
ta sunt & pene. Tam aiulta en᷑ dixͣ̃
apłs fieri ab eis: que peccata sunt de-¬
testabilia: & tam̃ eas pęnas dicit P ro¬
ꝓtey hoc in qͥt. łs gradidit eosin con-¬
cipiscentia coldis eoꝵ. in inmunditiã:
ut faciant quȩ ñ conueniunt. Et
ne putar& quis quã ipsis penis tantũ
se affligi. qͥbus mͦ delect᷑atur. & non
tiener& quod uenturũ ẽ in finem:
cõmemorauit ultionẽ pȩnarũ Qui.¬

Expanded text:
mum peccatum et hanc ultimam poenam, media quae sunt, et peccata sunt et poenae. Tam multa enim dicit Apostolus fieri ab eis, quae peccata sunt detestabilia; et tamen poenas eas dicit. Propter hoc, inquit, Deus tradidit eos in concupiscentias cordis eorum, in immunditiam, ut faciant quae non conveniunt. Et ne putaret quisquam ipsis poenis tantum se affligi quibus modo delectatur, et non timeret quod venturum est in fine, commemoravit ultimam poenam: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
De ipsis gentilibus.
idoloꝵ q cultoribꝰ. multa utiq ano.¬
bis diuersitate distantibꝰ. nichilali.¬
ud nobis demonstrat. apłs: nͥ ut ii
ipsis qͦq ita qͥc qͥd prauum est. corri¬
gamꝰ. ut quod forte recꝰtum ẽ appro¬
bemꝰ. Nam utiq idolatras. & qͦd
ẽ grauius ñ tantiĩ cultores. sed eti
am. institux es simulacrorũ. redar.¬
guebat: uͥait. Qui cognoscentes dm̃.
nͣ sicut dm̃ glorificaue runt aut gr̃as
egerunt: s euanuerunt in cogita¬
tionibus suis: & obscuratũ insipienᷤ

Expanded text:
De ipsis gentilibus idolorumque cultoribus multa utique a nobis diuersitate distantibus nihil aliud nobis demonstrat apostolus, nisi ut in ipsis quoque ita quidquid prauum est corrigamus, ut quod forte rectum est approbemus. nam utique idolatras et quod est grauius non tantum cultores, sed et ipsos etiam institutores simulacrorum redarguebat ubi ait: qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euan uerunt in cogitationibus s
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui creature. potiꝰ quã creatori seruierunt
erroris sui mercedem. ni inuiti eurpia pati.¬
endo.s. libent̾ faciendo reciperent: iudicio
scilic& ñ alicuiꝰ hominis. ĩmundissimi. quẽ
talia delectarent.s iustissimi dei. qui tra¬
didit eos in passioues ignominiȩ. ut crimi

Expanded text:
ut qui creaturae potius quam Creatori servierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, reciperent: judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimi
Abbreviated transcription (Latin):
r ecipũ gentiũ philosophi. qui inuisi.¬
bilia dei ꝑ ea quȩ fact̾a sunt intellecta
conspicere potuerunt: tam̃ quia sine
mediatore id est sine homine xp̃o. phi.¬
losophati sunt. quẽ nec uenturum
ꝓphetis ne uenisse apł̃s credider̃t.
ueritatẽ detinuerun sic̃ de illis dic.¬
tũ est in iniquitat Non potuerut
eni inhis rebꝰ infinis constituti. nisi
querere aliq media. ꝑ quȩ ad illa
que intellaerunt sublimia ꝑueni¬
rent: at inde ceptores demones..
inciaxunt. ꝑ quos factũ est: ut
micarent gloriã incorruptibilis dei.
in similitudinẽ imaginis corrupdi

Expanded text:
praecipui gentium philosophi, qui invisipraecipui gentium philosophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis constituti, nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae intellexerant sublimia pervenirent: atque ita in deceptores daemones inciderunt, per quos factum est ut immutarent gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corr
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt qua ꝑ erbũ dei facta sunt
omia: nã inuenium x ista & in libris
philosophoꝵ. Et qni inigenitũ filiũ
hab& ds̃ per quẽ sunt oria. illud po¬
tuerunt uidere quod ẽ .s. derunt de
longe. Noluerunt tenere.: milita¬
tẽ xp̃i. in qua nauisecuri ꝑuenrent.
adid quod longe uidere potueruit: &¬
sorduit eis crux xpͣi. Mare transeundũ
ẽ: & lignũ contẽ pnis: O sapientia suꝑ¬
ba. irrides crucifixũ xp̃m: ipse ẽ quẽ lon¬
ge uidisti.S quare crucifixis ẽ. Quia
lignũ tͥ humilitatis eiꝰ necessariũ erat.
Suꝑbia enĩ tumueras. & longe ab illa pa¬
tria ꝓiecꝰtus eras. . fluctibꝰ hiuꝰ scłi. in.¬
terrupta ẽ uia: & qua transeatur ad patã
ñ ẽ: nͥ ligno poͣteris. Ingrate. irrides eũ
quiad te uenit. ut redeas :: Ipse facꝰtus
ẽ uia.& hoc ꝑinare: inde in mari am
bulauit. ut ostenderet ẽẽ in mariui
ñ potes: naui portare. ligno portare.
Crede in crucifixũ: & poteris ꝑuenire.

Expanded text:
uia per Verbum Dei facta sunt omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transeundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidisti: lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambulavit , ut ostenderet esse in mari vinon potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris pervenire.
Abbreviated transcription (Latin):
in rebus humanis. ut iusciat phi¬
losophos. uł studium sapientis. uł ipsã
sapientiã ꝓfiteri. Cauet hos tamen
qui scdm̃n elem̃ta huis mundi. philo¬
fideliterq audit qͦd dictum est : caue¬
te ne quis uos seducat ꝑ philosophiã
& iuanem seductionẽ. scdm elem̃ta¬
buiꝰ mundi. Deinde ne om̃s tales
ẽẽ arbitrent᷑. audit ab eden a plõ. dici.
de quibusdam Quia qͦd notũ est dei.
manifestũ ẽ in illis: ds enim illis ma¬
nifestauit. Inuisibilia enĩ eiꝰ. a cons-

Expanded text:
in rebus humanis, ut nesciat philosophos uel studium sapientiae uel ipsam sapientiam profiteri. Cauet eos tamen, qui secundum elementa huius mundi philofideliterque audit quod dictum est: Cauete ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem secundum elementa mundi. Deinde ne omnes tales esse arbitretur, audit ab eodem apostolo dici de quibusdam: Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis; Deus enim illis manifestauit. Inuisibilia enim eius a con
Abbreviated transcription (Latin):
.&. dicit aꝑtiꝰ. Dicentes enĩ se ẽẽ sa¬
pientes: stulti facti sunt. Uiderunt
quo ueniendũ ess&. s ingratiei qui
illis p̃stitit. ut uiderent. sibi uolue¬
runt tͥbuere qͦd uidebant. & facti su¬
ꝑbi amiserunt quod uidebant. &
conu̾si sunt inde. ad idola & si mula¬
cra. & ad culturas demonioꝵ. adora.¬
recreaturã: & contẽpnere creatorẽ.
S iam isti elisĩ ista fecerunt. t
autẽ ut eliderentur. suꝑbierunt.
Sĩ ait̃ sidirent sapientes se c̃t aperunt

Expanded text:
 dicit apertius: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Viderunt quo veniendum esset: sed ingrati ei qui illis praestitit quod viderunt, sibi voluerunt tribuere quod viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
poris. siue inter ibꝰ reuel.  nibus
in spũ expͣssis. sic̃ patbus nr̃is uera
pietate pͣditis. hȩc demonstrata
sunt. qui ea p̃dicentes. uł de pͣsen¬
tibussignis. uł de ꝓximis rebꝰ. ita ut
p̃dixerunt factis fidem facientes:
auctoritatẽ cui de longe futuris.
usq in scł̃i finem. crederetur. habe¬

Expanded text:
e interioribus revelationibus in spiritu expressis: sicut patribus nostris vera pietate praeditis haec demonstrata sunt, qui ea praedicentes, vel de praesentibus signis vel de proximis rebus, ita ut praedixerant, factis fidem facientes, auctoritatem cui de longe futuris usque in saeculi finem crederetur, habe
Abbreviated transcription (Latin):
glor ificauerunt aut grͣas egerunt:
E dicentes se fẽ sapientes: stulti fac.¬
ti sunt. Et cũ idonei ñ eenͣt in eter¬
nitate spualis in cõmutabilisq na¬
ture. aciem m̃tis costanter infigeᷤ¬

Expanded text:
egerunt, sed dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt . Et cum idonei non essent, in aeternitatem spiritualis incommutabilisque naturae aciem mentis tam constanter infige
Abbreviated transcription (Latin):
uidam philosophi
huiꝰ mundi extiterunt & inquisi¬
erunt creatorẽ ꝑ creaturã. qͥa potest
inueniri ꝑ creaturam euidenter
dicente apło: inuisibilia eiꝰ a consti.¬
tutione mundi ꝑ ea quȩ facta sunt
intellecta conspiciunt᷑. sempiter.

Expanded text:
uidam philosophi hujus mundi exstiterunt, et inquisierunt Creatorem per creaturam: quia potest inveniri per creaturam, evidenter dicente Apostolo, Invisibilia enim ejus, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempite
Abbreviated transcription (Latin):
runt naturalẽ usum. in eũ usũ qͥ est
contra naturã. similit̾ aut̃ & mascłi
relicto naturali usu feminȩ ex arse.¬
runt in appetitũ suũ inuicẽ mascłi
in mascłos tur pitudinẽ oꝑantes.
Atq ut ostenderet sic esse ista peccata
ut etiam pęne sint peccatorum:
etiam his adiunxit. Et mer-¬
cetlem mutuã quã oportuit erroris
sui: in sem&. ipsis recipientes. ui¬
attendite. Et sicut ñ ꝓbauerunt¬
tradidit illos d̃s in reꝓbam menitẽ.
ut faciant. que ñ conueniunt:

Expanded text:
em usum in eum usum qui est contra naturam: similiter autem et masculi relicto naturali usu feminae, exarserunt in appetitum suum in invicem, masculi in masculos deformitatem operantes. Atque ut ostenderet sic esse ista peccata, ut etiam poenae sint peccatorum, etiam his adjunxit: Et mercedem mutuam, quam oportuit, erroris sui in semetipsis recipientes. Viattendite: Et sicut non probaverunttradidit illos Deus in reprobam mentem, ut facian
Abbreviated transcription (Latin):
isti philosophi. quos ceteris ñ ĩ merito
fama atq gła p̃latos uidemꝰ. nullum
corpꝰ eẽ dm̃. & ideo cuncꝰta corpora tranꝰ¬
cenderuat᷑ querentes sũmum dm̃.¬
Deinde uiderunt om̃em speciem in re
quacũq mittabili. qua est qͥcqͥd illud
est. qͦ qͦ mͦ & qualiscunq natura est.
ñ ẽẽ posse. nͥ ab illo qͥ uere ẽ. qͥa in com

Expanded text:
isti philosophi, quos ceteris non inmerito fama adque gloria praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes DeumDeinde uiderunt omnem speciem in re quacumque mutabili, qua est, quidquid illud est, quoquo modo et qualiscumque natura est, non esse posse nisi ab illo, qui uere est, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
tie carere possent. omĩno nulla eenͣt:
uiderunt ẽẽ aliqͥd. uͥ pͥma eẽt & in¬
cõmutabilis. & idõ nec cõparabilis.
atq ibi eẽ rerũ pͥncipiũ rectissime
erediderunt: qͦd factum ñ eẽt. & ex
qͦ facta cuncta eent: ita quod notũ
est dõ manifestauit eis ipse. cũ ab eiᷤ
inuisib alia eiꝰ ꝑ ea quȩ facta sunt in¬
tellecta conspecta sunt: sẽpit̾na qͦqͦ
uirtꝰ eiꝰ. te diuinitas. a quo etiam uisibi¬
lia. et. tẽporalia cuncta creata sunt¬

Expanded text:
e possent, omnino nulla essent, viderunt esse aliquid ubi prima esset et incommutabilis , et ideo nec comparabilis: atque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset, et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, ipse manifestavit eis, cum ab eis invisibilia ejus, per ea quae facta sunt intellecta conspecta sunt; sempiterna quoque virtus ejus et divinitas : a quo etiam visibilia et temporalia cuncta creata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
fidĩ tantũ illo tẽꝑe ualuit. antequã
am̃ uacuaret᷑ aduentu. ut infantẽ
filiũ moysi. angls p̃focass&e. nͥ mater
arepto calculo circundiss& puerũ.
& hoc sacram̃to ĩminentẽ ꝑnitiẽ de¬
puliss&. Hoc sacram̃tũ etiã iordanẽ
fluuiũ refrenauit & duxit infontẽ.
Hoc sacram̃tũ ip̃se dñs quã uiseua¬
cuauerit. crucifixus : tam̃ natꝰ acce¬
pit. Non enĩ signacła illa dãpnata
st̃: s succedentibꝰ oportunioribꝰ. de¬
cesserunt. Nã sic̃ circuncisionẽ abstu¬
lit ͣ pͥmꝰ aduentꝰ.: sic baptismũ aufer&
scđs aduentꝰ. Sicut enĩ nunc postea¬
quã uenit libertas fidĩ.& remotũ ẽ
seruitutis iugũ. nullus xp̃ianꝰ circũ¬
cidit᷑ carne. si  tunc regnantibꝰ iusti
cũ dño. dãpuatisq ĩpiis nemo bapti¬
rabitur: s quod ista pͣfigurant. id ẽ
circũcisio cordis. & mundatio consci¬
entiȩ manebit in eternũ. Non enim

Expanded text:
fidei tantum illo tempore ualuit, antequam domini euacuaretur aduentu, ut infantem filium Moysi angelus praefocasset, nisi mater arrepto calculo circumcidisset puerum et hoc sacramento imminentem perniciem depulisset. hoc sacramentum etiam Iordanen fluuium refrenauit et reduxit in fontem. , hoc sacramentum ipse dominus quamuis euacuauerit crucifixus, tamen natus accepit. non enim signacula illa damnata sunt, sed succedentibus opportunioribus decesserunt. nam sicut circumcisionem abstulit domini primus aduentus, sic baptismum auferet secundus aduentus. sicut enim nunc, posteaquam uenit libertas fidei et remotum est seruitutis iugum, nullus christianus circumciditur carne, sic tunc regnantibus iustis cum domino damnatisque impiis nemo baptizabitur, sed illud, quod ista praefigurant, id est circumcisio cordis et mundatio conscientiae manebit in aeternum. si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ arbor. Et si aliqͥ ex rami fracti sunt:
ñ om̃s. Nã & si om̃s. rami frangerent᷑.
oliuã testabat᷑: Nonne isti om̃s inde:
li nde etiã quingenti illi fr̃es. qͥbꝰ dñs
post resurrectionẽ apparuit: uñ tot
milia ad uocẽ petri quando sp̃u sẽo
repleti st̃ apłi. omniũ gentiũ linguis
loquti st̃. tanta auiditate dĩ laudis
& suȩ accusationis conu̾sa sunt: lit qͥ

Expanded text:
est arbor; etsi aliqui ex ramis fracti sunt, est arbor; etsi aliqui ex ramis fracti sunt, non omnes. Nam si omnes rami frangerentur, olivam testabatur? Nonne isti omnes inde? Unde etiam quingenti illi fratres quibus Dominus post resurrectionem apparuit ? unde tot millia ad vocem Petri, quando Spiritu sancto repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt, tanta aviditate Dei laudis et suae acc
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ñ reppell& dñs plebẽ suã. Laus illi:
iubilatio illi. Quã ꝑlebẽ ñ reppella.i
Hic nobis unt̾ptari aliqͥd ñ lie&. Prescͥptũ
habemꝰ ab apło: exposuit hoc apl̃. uñ
ne abrahe. plebs etiã ĩ qua p̃cessert̃
om̃ĩa sacram̃ta. saluatorẽ nr̃m ꝓuitt.¬
tentia. plebs uͥ institutũ ẽ tẽplũ unc¬
tio. sacerdos. ad figurã: ut cũ omnes
ipse umbre p̃terirent. ipsa lux adueni-¬
r&. Erat gͦ ista plebis dĩ. Ad eã ꝓpħe mis¬
si. in illa nati qͥ missi: ei tradita & cre-¬
dita eloqͥa cl̃ĩ. Quid gͦ: Lotũ illud dãp¬
natũ ẽ : Absit. Arbor oliue: ipsa dicta
ẽ ab apło. Cepit enĩ ista arbor a patͥar¬
chis. S fuert̃ ibi aridi rami: qͥa nimis
oleastro. & contra naturã insertꝰ ẽ in
bonã oliuã: quantomagis qͥ scdm natu¬
ñ ꝑmanens in infidelitate meriusti inse¬
ri in bonã oluã cũ esses oleaster: sic isti
correcti faciliꝰ sue oliue naturalitẽr in¬
serant᷑. Hoc de illis apł̃s. Ergo ipsa

Expanded text:
Quia non repellet Dominus plebem suam:» laus illi, jubilatio illi, Quam plebem non repellet? Hic nobis interpretari aliquid non licet: praescriptum habemus ab Apostolo, exposuit hoc Apostolus ne Abrahae; plebs in qua praecesserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promittentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad eam Prophetae missi in illa nati qui missi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami aridi, quia nimis oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum natuuomodo tu non permanens in infidelitate, meruisti inseri in olivam, cum esses oleaster; sic isti correcti facilius suae olivae naturaliter inserantur: hoc de illis Apostolus. Ergo ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
dens: qd q̃rebat inqͥt isrł. hoc ñ ẽ c̃secutꝰ.
electio aũ c̃secuta ẽ: ceteri uͦ excecati st̃
In hac gͦ electione & in his reliqͥs q̃ ꝑ elec¬
tionẽ gr̃e salue facte sunt: uoluit intelli¬
gi plebẽ. quã ꝓpterea ds̃ ñ reppulit. qͥa
p̃sciuit. Hec ẽ illa electio qua eos uoluit
eligi in xp̃o añ ẽstitutionẽ mundi. ut eent
sci. & ĩ maculati in c̃spectu eiꝰ in caritate.¬
p̃destinans eos in adoptionẽ filiorum.
Nullꝰ gͦ qͥ hec intelligit negare uł dubita¬

Expanded text:
 Israel, hoc non est consecutus; electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt . In hac ergo electione, et in his reliquiis, quae per electionem gratiae factae sunt, voluit intelligi plebem, quam propterea Deus non repulit, quia praescivit. Haec est illa electio, qua eos quos voluit, elegit in Christo ante constitutionem mundi, ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus, in charipraedestinans eos in adoptionem filiorum. Nullus igitur, qui haec intelligit, negare vel dubita
Abbreviated transcription (Latin):
suam: Absit. Nã & ego isrłita sũ ex
semine isrł. tͥbu beniamin. Non reꝑ¬
pulit łs plebẽ suã quã p̃sciuit. Hec
plebs quȩ ex illa gente xp̃i corꝑi acces-¬
sit: hereditas dĩ ẽ. Nã qͦd ait apłs. ñ
reppulit ds̃ ꝑlebẽ suã. quã p̃sciuit. il-¬
li illi psalmo utiq respond&. uͥ scͥptũ
aũ seqͥt᷑: & hereclitatẽ suã ñ derelin-

Expanded text:
suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex semine Israel, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. » Haec plebs quae ex illa gente Christi corpori accessit, haereditas Dei est. Nam quod ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam quam praescivit, illi psalmo utique respondet, ubi scriptum autem sequitur, Et haereditatem suam n
Abbreviated transcription (Latin):
te spu cognouerunt. Hinc beati apłĩ.
hinc nathanahel in qͦ dolꝰ ñ erat. hinc
aliꝰ ioseph. qͥ &. expectabat etiã ipse
regnũ dĩ: hinc tanta illa multitudo
m̃tũ eiꝰ dicens. benedictꝰ qͥ uenit in no-¬
mine dñi. in qua erat cong̾gatio pue¬
rorũ. in qͥbꝰ dix̃ implitũ: ex ore infan¬
tiũ. & lactantiũ ꝑfecisti lauclẽ. Huie
Hinc etiã illi post eiꝰ resurrectionẽ. qͦrũ
die uno tria. & alio qͥnq milia bapti¬
zati sunt in animã unã & cor unum
caritatis igne conflati. qͦrũ nemo dice¬
bat aliqͥd ꝓpͥum. s erant illis omĩa
cõmunia. Hinc scĩ diaconi qͦrũ ste¬
phanus añ apłos martyrio coronatꝰ.
uitia famosissima. sed notior xp̃i mi-
sericordis gta: hinc & ipse sccłm p̃mis-¬
sã de se ꝓphetiã. lupꝰ rapax. mane ra-¬
escas. id ẽ pͥus rapiens ꝑsecutor. ad
morte postea pascens p̃dicator ad uitã.¬
L bi erant ex illo pplõ. dĩ hereditas unde
tiũ. Dico gͦ. Nũqͥd repulit ds̃ plebẽ

Expanded text:
tu cognoverunt : hinc beati Apostoli: hinc Nathanael in quo dolus non erat : hinc alius Joseph qui exspectabat etiam ipse regnum Dei : hinc tanta illa multitudo mentum ejus, dicens, Benedictus qui venit in nomine Domini ; in qua erat et congregatio puerorum in quibus dixit impletum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Hinc etiam illi post ejus resurrectionem, quorum die uno tria, et alio quinque millia baptizati sunt , in animam unam et cor unum charitatis igne conflati; quorum nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia : hinc sancti diaconi, quorum Stephanus ante Apostolos martyrio est coronatus autem saevitia famosissima, sed notior Christi misericordissima gratia: hinc et ipse secundum praemissam de se prophetiam, Lupus rapax, mane raescas , id est, prius rapiens persecutor ad mortem, postea pascens praedicator ad vitam. Hi erant ex illo populo haereditas Dei. Unde tium: « Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem
Abbreviated transcription (Latin):
cari sol& : artiꝰ questio colligabit᷑. Quomͦ
enĩ toto tẽꝑe: si nec saltẽ uno toto die.
manꝰ extendit in cruce: Porro si totũ
ꝓ parte accipiendũ ẽẽ dicamꝰ. qͥa isto ge¬
nere locutionis. uti etiã sc̃a scͥptura
ꝓ parte etiã tc̃ posse accipi. quando
hominis. in corde terrȩ tͥbꝰ diebꝰ: & tͥhꝰ

Expanded text:
tari puto, arctius quaestio colligabitur. Quomodo enim toto tempore, si nec saltem uno toto die manus extendit in cruce? Porro si totum pro parte accipiendum esse dicamus, quia isto genere locutionis uti etiam sancta Scriptura pro parte etiam tunc posse accipi, quando hominis in c
Abbreviated transcription (Latin):
hicait tota die expandi manꝰ meas
ad ce. qͥa omĩa oꝑa sua ñ nͥ ad uolun¬
tatem referat patͥs sepissime contestans
idõ se uenisse ut uoluntatẽ patͥs imple¬
r&.. lta qͥa eaclem oꝑa etiã infidelis po¬
pulus uidit. aliꝰ ꝓpħa dic̃ tota die expan

Expanded text:
hic ait, «Tota die expandi manus meas ad te;» quia omnia opera sua nonnisi ad voltatem referat Patris, saepissime contestans ideo se venisse, ut voluntatem Patris impleret : ita, quia eadem opera etiam infidelis populus vidit, ali
Abbreviated transcription (Latin):
ũ reppulit ds plebẽ suã quã p̃scunt.
Hic qͥd ait p̃seiuit. ñ recte intelligit᷑
nͥ p̃destinauit: qͥd cirtumstantia iꝑ¬
siꝰ lectionis ostendit. Lo q̃bat᷑ enĩ de
reliqͥis uideorũ q̃ salue facte st̾ ꝑeun-¬
tibꝰ ceteris. Nã suꝑiꝰ dixerat ad isrł cdi-¬
xisse ꝓpħam. Lota die expandi manꝰ
meas ad ppłm ñ credentẽ & contradicen¬

Expanded text:
it Deus plebem suam, quam praescivit. Hic quod ait, praescivit, non recte intelligitur, nisi, praedestinavit: quod circumstantia ipsius lectionis ostendit. Loquebatur enim de reliquiis Judaeorum, quae salvae factae sunt, pereuntibus caeteris. Nam superius dixerat, ad Israel dixisse prophetam, Tota die extendi manus meas ad populum non credentem et contradicen
Abbreviated transcription (Latin):
Quo pacto ab apłis ẽ p̃dicatio ista
cõpleta. quando adhuc usq sunt gen-¬
tes qͦd certissimũ ẽ nob̃. in qͥbꝰ mͦ cepit
& in qͥbꝰ ñdũ cepit ĩpleri: Non itaq
sic dictũ ẽ apłis eritis mͥ testes in iheru¬
salem. ⁊ in tota uidea ⁊ samaria. & us¬
q ad extremũ terrȩ: tãquã ipsi soli qͥ

Expanded text:
ur ab apostolis est praedicatio ista completa, quando adhuc usque sunt gentes, quod certissimum est nobis. in quibus modo coepit et in quibus nondum coepit impleri? non itaque sic dictum est apostolis: Eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque ad extr
Abbreviated transcription (Latin):
angłis. p̃clicatũ ẽ in gentibꝰ. creditũ e
in mundo: assũptũ ẽ in gła: Nẽpe
manifestũ ẽ hoc qͦd in extremo posut
in gła. quanclo dicet᷑. uenite beneditt
paͥs mei. ꝑcipite regnũ: &. tam̃ tãqui

Expanded text:
icatum est in gentibus, creditum est in mundo, adsumptum est in gloria? nempe manifestum est hoc, quod in extremo posuitin gloria, quando dicetur: Venite. benedicti patris mei. percipite regnum; et t
Abbreviated transcription (Latin):
uin es qͥo ait extencli manꝰ meas. crucis
ntibulũ intellexerimꝰ. qͥmͦ intellecturi
umꝰ tota die : Hũqͥd tota die pepenclit
iiligno: cũ & nox ad totũ diẽ ꝑtineat:
iaũ hoc loco uoluit intelligi. qͥ p̃t̾ noc¬
t̃ dies appallari sol&. etiã tali diei qͣnelo

Expanded text:
in eo quod ait, «Expandi manus meas,» crucis patibulum intellexerimus; quomodo intellecturi sumus, «Tota die?» Numquid tota die pependit in ligno, cum et nox ad totum diem pertineat? Si autem hoc loco diem voluit intelligi, qui praeter noctem dies
Abbreviated transcription (Latin):
ait. qͦd eos omĩno ñ ꝑtineat. & tam̃ sic
dictũ ẽ. tãquã ad solos ipsos etiã ꝑtineat.
cũ uderitis hec omĩa: scitote qͥa ꝓpe est
in ianuis. Ad qͦs enĩ hec ꝑtiner& nͥ ad
eos qͥ in carne tunc erunt. cũ omia cum-¬
plebunt᷑. quantomagis illũ qͦd ex mag¬
na parte ꝑ eos agendũ fuit. quãuis &
posteris eorũ eadẽ actio seruaret᷑: Quod

Expanded text:
tamen sic dictum est, tamquam ad solos etiam pertineret: Cum uideritis haec omnia. scitote, quia prope est in ianuis; ad quos enim hoc pertinet nisi ad eos, qui in carne tunc erunt, cum omnia complebuntur? quanto magis illud, quod ex magna parte per eos agendum fuit, quamuis et posteris eorum eadem actio seruaretur! Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa. q̃ usus ẽ teste. ñ ait. in omnem
eorũ. qͦd utiq ñdũ erat factũ. quale ẽ
etiã illud. foderunt manꝰ meas & pe¬
des: qͥd tã longe postea factũ nouimus.
S ne istas ꝓpheticas tantũ locutiones ñ
& apłicas fuisse credamꝰ: ñ ne idẽ apł̃si¬

Expanded text:
n omnem eorum. quod utique nondum erat factum: quale est etiam illud: Foderunt manus meas et pedes, quod tam longe postea factum nouimus. sed ne istas propheticas tantum locutiones non et apostolicas fuisse credamus. nonne idem ips
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝓposita ẽ nobis. qͣm añ audistis in
u̾bo u̾itatis euangłii. qͥd aduenit in ul
sicut & in om̃i mundo ẽ fructificansa
crescens: quãuis euangłm. nũdũ mul¬
dũ tenebat uniu̾sũ. Sed fructificari¬

Expanded text:
m ante audistis in verbo veritatis Evangelii, quod advenit in vos, sicut et in omni mundo est fructificans et crescens , quamvis Evangelium nondum mundum tenebat universum: sed fructificar
Abbreviated transcription (Latin):
transut ad patrẽ de hoc scło. para¬
re illis mansiones regni celorũ. quas
dabit eis in resurrectione mortuoꝵ.
qm̃ transiturus ante om̃s pͥmogenitꝰ
cͣuo factus est. Gr̃am uͦ suã. in eo ipso ual¬
de cõmendat. cũ dicit. & uocabo in¬
nomine dñi in conspectu tuo: tam
tu enĩ gentis ipsius uͥq disꝑse uoca¬
tur dñs iħe in omnibꝰ gentibus. lio¬
cabo aut̃ dix̃ ñ uocabor: actiuũ uͥbũ¬
ꝓ passiuo ponens. genere locutionis
inusitato: in qͦ ninirũ magnꝰ sensus
lato. Sic enĩ fortasse significare uo.¬
luit seipsũ hoc facere. idẽ gr̃a sua
fieri: ut uocetur dñs in omnibꝰ gentibꝰ.
& imiscd̃iam p̃stabo. cui misccliam p̃sti¬
tero: ibi plane exp̃ssiꝰ ostendit uocatio¬
nẽ qua nos uocauit in slium regnum
sua : qͣm gentes se introducturũ polli¬
cebat᷑ dicens. uocabo nomine dñi in
conspectu tuo. cõmendauit hoc se mi¬
sericorditer facere sicut apłs dicit:
dico enĩ xp̃m ministrũ fuisse circun¬

Expanded text:
transiit ad patrem de hoc saeculo parare illis mansiones regni caelorum, quas dabit eis in resurrectione mortuorum, quoniam transiturus ante omnes primogenitus a mortuis factus est. Gratiam uero suam in eo ipso ualde commendat cum dicit: et uocabo nomine domini in conspectu tuo, tamqtu enim gentis ipsius ubique dispersae uocatur dominus Christus in omnibus gentibus. uocabo autem dixpro passiuo ponens genere locutionis inusitato: in quo nimirum magnus sensus latet. sic enim fortasse significare uoluit se ipsum hoc facere, id est gratia sua fieri, ut uocetur dominus in omnibus gentibus. icordiam praestabo cui misericordiam praestitero, ibi plane expressius ostendit uocationem, qua nos uocauit in suum regnum se gentes introducturum pollicebatur dicens: uocabo nomine domini in conspectu tuo, commendauit hoc se misericorditer facere; sicut apostolus dicit: dico enim Christum ministrum fuisse circum
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. miserebor cui misertꝰ ero: &
miscdiam p̃stabo cui misccł̃iam p̃stite¬
talibꝰ. uł talibꝰ: s cui misericors fuero:
ut neminẽ p̃cedentẽ bonis oꝑibus suis.
miscłiam tante uocationis meruisse

Expanded text:
dictum est, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitetalibus vel talibus, sed, cui misericors fuero; ut neminem praecedentibus bonis operibus suis misericordiam tantae vocationis meruisse
Abbreviated transcription (Latin):
dare cũ dicimꝰ. fiat uoluntas tua sic̃
incelo & in terra. uł ne nos inferas
in temptationẽ. s. lib̃a nos amalo.
Lit quid enĩ ista orando tanto gemi¬
tu gemimꝰ si uolentis hominis &
currentis & non miserentis ẽ dĩ:
Non quia hoc sine uoluntate nr̃a agit᷑.
s quia uoluntas ñ impl& qͦ agit.
nͥ diunitꝰ adiuet᷑. hȩc est fidi sanitas
quȩ nos facit orare.querere ut in¬
ueniamꝰ. petere ut accipiamꝰ: pul¬
sare ut aꝑiatur nobis. Ciontra istã
qͥ disputat: contra se ipsũ claudit
hostiũ misec̾iȩ cũ. blolo plura dicere
de tanta re: quia melius eam com¬
mitto fideliũ genͣtibus: quã sermoni¬

Expanded text:
as tua sicut in caelo ita et in terra. uel: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. ut quid enim ista orando tanto gemitu petimus, si uolentis hominis et currentis, non miserentis est dei? non quia hoc sine uoluntate nostra agitur, sed quia uoluntas non implet quod agit, nisi diuinitus adiuuetur. haec est fidei sanitas, quae nos facit orare: quaerere, ut inueniamus, petere, ut accipiamus, pulsare, ut aperiatur nobis. contra istam qui disputat, contra se ipsum claudit ostium misericordiae dei. nolo plura dicere de re tanta, quia melius eam committo fidelium gemitibus quam sermoni
Abbreviated transcription (Latin):
e qͥsquam si non de oꝑibꝰ de ipso
tamquã ab ipso incipiat meritũ. cui
tãquã debitũ reddat᷑ p̃miũ bene o¬
pandi ipsa libertas: audiat eundem
p̃conẽ dicentẽ. ds̃ ẽ enĩ qͥ oꝑatur in
uobis. & uelle &. oꝑari ꝓ bona uolun¬
tate. Et alio loco. Igitur ñ uolentis.
neq currentis s miserentis ẽ dei. cũ
ꝓculdubio. si homo eiꝰ etatis est. ut
ratione iam utat᷑. ñ possit credere.
spare. diligere nͥ uelit: nec ꝑ ueni¬
re ad palmã suꝑ ne uocationis dei.
p̃parat᷑ : Alioqͥn si ꝓpt̾a dictũ ẽ ñ
uolentis. neq currentis. s miseren¬
tis est dĩ. quia ex utroq fit. id est
&. uoluntate hominis. & miscdia dĩ.
ut sic dictũ accipiamꝰ ñ uolentis neq
currentis s miserentis .ẽ. dĩ tãꝗͣ dice¬
ret᷑ ñ suffic sola uoliuitas hominisͤ¬

Expanded text:
e quisquam, etsi non de operibus, de ipso tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium, bene operandi ipsa libertas; audiat eumdemconem dicentem, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, praeparatur ? Alioquin si propterea dictum est, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fit, id est, et voluntate hominis, et misericordia Dei; ut sic dictum accipiamus, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur, Non sufficit sola
Abbreviated transcription (Latin):
ibi inqͥtas ñ potest. Expectas a me for¬
tase ut clicam tͥ. qͣre cui uult miseret᷑.
& quẽ uult oblurat. Expectas a
me homo. s & tu homo: &. egolio.¬
mo: ambo audimꝰ. o ł homo tuqͥses
qͥ respondeas dõ: Melior gͦ fidelis

Expanded text:
 non potest. Exspectas a me fortasse ut dicam tibi, quare cui vult miseretur, et quem vult obdurat? Exspectas a me, homo? Si et tu homo et ego homo, ambo audiamus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Melior est enim
Abbreviated transcription (Latin):
dusreus.: Reus es: si qͥd debeas consi¬
deres: pena uocatur. Hec cũ ate de¬
bitũ exigit᷑: ex actor iuste rep̃hendat᷑
Liphendat᷑ exactor. si indebitũ exigit.
Dũ ĩ debitũ exigit: qͥs reprehendat
durat. Dicis itaq mͥ. Quid adhuc
conquerit᷑. bam uoluntati eiꝰ qͥs resistit:
T homo: tu qͥs es qͥ respondeas clo: Qui
sit ille attende: qͥ sis tu attende. Ille
as est: tu homo. S iustitiã uideris le¬

Expanded text:
beas consideres, poena vocatur; nec cum a te debitum exigitur, exactor juste reprehenditur. Reprehendatur exactor, si indebitum exigit: cum vero debitum exigit, quis reprehendat durat. Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Quis sit ille, attende: quis sis tu, attende. Ille Deus est, tu homo. Sed justitiam tibi lo
Abbreviated transcription (Latin):
iutorio ipsiꝰ ut dificile impletur
cũ si dñs ñ edific&. in uanũ eclificais
laborasse clicatur. neq scriptũ sit.
est quidẽ uolentis atq currentis fi¬
oiliꝰ aũ miserentis cli. s. scriptum est
non uolentis neq currentis. sed mise¬
rentis est clĩ. non quia nulla est homi-¬
nis uoluntas. atq cursus: s quia ni-¬
chil potest nͥ ille misereat᷑. nec aplĩ
dixerit & ego. s dixerit ñ ego autẽ
s gr̃a clĩ mecũ: non quia ipse nichil
boni agebat. s quia nichil ager&:¬
si illa ñ adiuuaroe¬

Expanded text:
jutorio ipsius vel difficile impletur, cum si Dominus non aedificet, in vanum aedificans laborasse dicatur; neque scriptum sit, Est quidem volentis, atque currentis, facilius autem miserentis est Dei, sed scriptum sit, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; non quia nulla est hominis voluntas atque cursus, sed quia nihil potest, nisi ille misereatur: nec Apostolus dixerit, Et ego, sed dixerit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum: non quia ipse nihil boni agebat, sed quia nihil agersi illa non adjuvare
Abbreviated transcription (Latin):
d s̃ mͥ dicit. ꝑ apłm loqͥtur xp̃s: o homo
ui qͥs es qͥ respondeas cĩo: & ego uncdiguor
quia ñ noui iustitiam cũ Si homo sũ
ñ indignor. E xcedam hominẽ si possũ: &
fontẽ attingã. S & si actigero homini
non dicã. excedat ipse. & actingat mecũ.
Et qͥs est inqͥt: qͥ hominẽ excetlat: Ergo
ñ qͥbꝰclam exꝓbrat apls. & dicit. cum
enĩ dicitis. ego pauli ego apollo: s̃ine
homines estis: Quid eos facere uole¬
bat: qͥbꝰ exꝓbrat. quod homines erant:
Homo es: acladam ꝑtines. ꝑtine ad fili.
dicam seruos s amicos meos: qm̃ quȩ
audiui a patre meo nota feci uobis.¬

Expanded text:
homo, tu quis es qui respondeas Deo? Et ego indignor, quia non novi justitiam Dei? Si homo sum, non indigner: excedam hominem, si possum, et fontem attingam. Sed et si attigero, homini non dicam: excedat et ipse, et attingat mecum. Et quis est, inquis, qui homo hominem excedat? Ergo non quibusdam exprobrat Apostolus, et dicit, Cum enim dicitis, Ego Pauli, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos facere volebat, quibus exprobrabat quod homines erant? Homo es, ad Adam pertines. Pertine ad Filiumdicam vos servos, sed amicos; quoniam quae audivi a Patre meo, nota vobis
Abbreviated transcription (Latin):
serentis est cl̃: ñ qͥa uelle ñ debemꝰ
& currere. s quia ipse nobis. & uel¬
le oꝑatur & currere. uñ & ipse dñs
iħc: credentes a non credentibꝰ. idẽ
ab irȩ uasis uasa miscdie discernens.
nemo uenit ad me nͥ fuerit ei datũ
a patre meo

Expanded text:
a uelle non debemus et currere. sed quia ipse in nobis et uelle operatur et currere. unde et ipse dominus Iesus credentes a non credentibus, id est ab irae uasis uasa misericordiae discernens: Nemo, inquit, uenit ad me. nisi fuerit ei datum a patre meo
Abbreviated transcription (Latin):
etiã uoluntas hominis. ac ꝑhocꝰ as
nis sola non impla: cur ñ ꝙ a com¬
rio recte dicitur. ñ miserentis ẽ qͥ
sed uolentis est hominis quiau
misedia clĩ sola non impl&. Lori s¬

Expanded text:
ntas hominis. Ac per hoc nis sola non implet; cur non etiam a contrario recte dicitur: Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, cum id misericordia Dei sola non impleat?
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmi hominis uniu̾sũ genꝰ humanĩ ni¬
cũ cũ obligatione peccati: uictor diabs
possidebat. Si enĩ sub captiuitate noi
teneremur. redemptore ñ indigerens.
li euit ad captiuuos ñ captꝰ. uenit ad co¬
tiuos redimendos nichil in se captiuta¬
tis. hoc ẽ iniqͥtatis habens: si carne moti¬
li p̃cium nr̃m portans. Si enĩ carnem
mortalẽ ñ haber&: uñ in u̾bosangus
quẽ ꝓ captiuis funder&. Ille aũ adcip¬
tiuitatẽ nr̃am uenit cũ similitudiune

Expanded text:
rimi hominis, universum genus humanum natum cum obligatione peccati, victor diabolus possidebat. Si enim sub captivitate non teneremur, Redemptore non indigeremus. Venit ad captivos non captus: venit ad captivos redimendos nihil in se captivitatis, hoc est, iniquitatis habens, sed carne mortali pretium nostrum portans. Si enim carnem mortalem non haberet, unde in Verbo sanguis, quem pro captivis funderet? Ille autem qui ad captivitatem
Abbreviated transcription (Latin):
terp̃cati sunt. cui misericors fuero: an
aliqͥo intersit nescio: &. tamen fortiꝰ ile¬
ibi sensus ẽ. quod aut ipsius miscd̃ie
pharaonis. pluraq similia. aut in is
p̃nuntiauit misccłiam se eẽ factumi
quod oe. apls dicit: sic̃ enĩ uos aliqͣnds
ñ credidisti dõ nunc autẽ miseciam

Expanded text:
terpretati sunt: cui misericors fuero, — an aliquid intersit nescio. quod enim iibi sensus est, quod aut ipsius misericorPharaonis pluraque similia — ant in utrisque praenuntiauit misericordiam se esse facturum. quod apostolus ita dicit: sicut enim uos aliquando non credidistis deo, nunc autem mise
Abbreviated transcription (Latin):
deles. Et qͥs hoc ñ ẽ añꝙͣ. fidelis fiat:
Quo circa om̃s homines ab origine sub
bͥncipe st̃ potestatis aeris. qͥ oꝑͦtur in
filiis diffidentie. & qͦd dixi ab origi¬
fuisse sic̃ & cetiros. Natura scilic& ut
ẽ deprauata percato: ñ ut recta crea¬
taẽ ab initio Modus aut̃ iste qͦ tra¬
ditꝰ ẽ homo. in diaboli potestatẽ: ñ
ita deb& intelligi. tãquã d̾s hoc fece¬
rit. aut fieri iusserit .s qͦd tantũ ꝑ¬
miserit. iuste tam̃. Illo deserente pes¬
cantẽ: peccati a uctor illico inuasit.
Nec itasane d̾s̃ deseruit. creaturã suã.
ut ñ se illi exiber & dm̃. creantẽ &ui¬
uificantẽ: & it̾ pȩnalia mala. etiã bo¬
na malis. multa p̃stantẽ. Nonenĩ c̃¬
tinuit in irasua miscđ̃ias suas. Nec ho¬
minẽ a lege sue potestatis: amisit. ꝙͣ.¬

Expanded text:
deles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origifuisse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit,
Abbreviated transcription (Latin):
placatꝰ erͣat. ut ꝓ nobis etiã dignaret᷑
mori: Pater uͦ usq adeo adhuc irasce¬
bet᷑. ut nͥ filiꝰ ꝓ nobis moreret᷑ ñ plaça¬
ret᷑ : Et qͥdẽ qͦdalio loco idẽ ipse doc¬
tor gentiũ: qͥd gͦ inqͥt. dicimꝰ ad hȩc si
ds ꝓ nobis. qͥs contra nos: Qui filio ꝓpͥo

Expanded text:
placatus erat, ut pro nobis etiam dignaretur mori: Pater vero usque adeo adhuc irascebatur, ut nisi Filius pro nobis moreretur, non placaretur? Et quid est quod alio loco idem ipse doctor Gentium: Quid, inquit, ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui pro
Abbreviated transcription (Latin):
lo. Nonaũ diabolus potentia di .s
iustitia suꝑandus ẽ. Nã qͥd om̃i¬
potente potentiꝰ: Aut cuiꝰ creature
pocestas. potestati creatoriꝰ cõparis
torq iustitie. sic enĩ &. homines. eñ
tomag̃ imitantur: qͣntomagis negͥla
uł etiã pos auisticia potentiȩ stuat¬

Expanded text:
s potentia Dei, sed justitia superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris compararinatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae stu