comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
penthecostes appellat᷑ noctu sacerdotes in-¬
gressi templũ ad mĩsteria ex more com-
migremꝰ hinc migremꝰ ex sedib istis
I Additur hnis etiã aliud terribiliꝰ.
Eteĩ quidã ananie filius iohes noĩe uir
ꝓlebeiꝰ et rusticus ante quartũ belli ãnũ
cũ cuiitas in pace et habundantia ꝑdura¬
ret in diefesto tab̾nacłoꝵ repẽte clamare
cepit. uox ab oriente. uox ab octidẽte. uox
Usaiͦ quidã primiores ex ppło. uiri uelut
infaustii presagii indignatõe cõmoti cor-¬
reptũ hõiem młtis uerberib asficiũt At
ille nequaꝙͣ per se aliquid soquens s nec
eos quid̾ qui cirꝯsteterãt deprecãs easdẽ
uoces pari olstinatõe et clamore repetebat.
uidicĩ apud quẽ fragris ad ossa usq la-¬
matꝰ neq preces neq sacrimas fudit.
sed eand̾ uocẽ miserabiłł et cũ quodam
eiulatu emittens ꝑsingła pene uerbera
proferebat/ addens eciã hoc ue ue ue ihõso¬

Expanded text:
Pentecostes appellatur, noctu sacerdotes inPentecostes appellatur, noctu sacerdotes ingressi templum, ad ministeria ex more complMigremus hinc, migremus ex sedibus istis. » Additur his etiam aliud terribilius: « etenim quidam Jesus Ananiae filius, vir plebeius et rusticus, ante quartum belli annum, cum civitas in pace et abundantia perduraret, in die festo Tabernaculorum repente clamare coepit: Vox ab oriente, vox ab occidente, vox usquequo quidam primores ex populo viri, velut ex infausto praesagio indignatione commoti, correptum hominem multis verberibus afficiunt; at ille nequaquam pro se aliquid loquens, sed nec eos quidem qui circumsteterant deprecatus, eas denuo voces pari obstinatione et clamore repetebat. um, apud quem flagris ad ossa usque laniatus, neque preces neque lacrymas fudit; sed eamdem vocem miserabiliter, et cum quodam ejulatu emittens, per singula pene verbera proferebat, addens etiam hoc: « vae, vae Hieroso
Abbreviated transcription (Latin):
putarẽt õmis diem clarisse sactũ. et per
quid̃ et ignaris prosperũ uidebatur. s
legispitos et prolos queq doctores non
satuit exiciale portentũ. In ead̾ quippe
fesciuitate uitula sacrifinis admota et
aris assistentes ia ip̃as mĩstroꝵ manꝰ
enixa est agnã. Sed et ianua int̾ioris
ẽdis que respiciebat ad orientẽ cũ ẽẽt
ere sollido induta ac perinde ĩmensi
ponderis que uix uigĩti uiris sũmo co-¬
natu impellẽtib claudetur ferreis qͦq
seris et uectib munita at pessulis in
altũ demissis tene̾tur ohstructa repẽte
uocatur prodigiosim appatruit uisus fidẽ
pene excedens. qd̾ uere słm putaretur
nisi oculoꝵ fidem confirmiasset maloꝵ
consecuta pernicies Eteĩ prope solis et¬
casũ uisi sũt cuerꝰ et quadrige in om̃i
cegione per aerem et armatoꝵ coftes
misceri tubib et urbes cutundari agini¬
nib improuisis in alio. Item die festo qui

Expanded text:
putarent omnes diem clarissimum factum, et permputarent omnes diem clarissimum factum, et permitis quidem et ignaris prosperum videbatur; sed legisperitos, et probos quosque doctores non latuit exitiale portentum. In eadem quoque festivitate vitula sacrificiis admota, et aris assistens, inter ipsas ministrorum manus enixa est agnam. Sed et janua interioris aedis, quae respiciebat ad orientem, cum esset aere solido induta, ac perinde immensi ponderis, quae vix viginti viris summo conatu impellentibus clauderetur, ferreis quoque vectibus et seris munita, ac pessulis in altum demissis teneretur obstricta, repente vocatur, prodigiosus apparuit visus, et fidem pene excedens. Quod vere falsum putaretur, nisi oculorum fidem confirmasset, malorum consecuta pernicies. Etenim prope solis occasum, visi sunt currus et quadrigae in omni regione per aerem, et armatorum cohortes misceri nubibus, et urbes circumdari agminibus improvisis. In alio item die festo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc eoꝵ duriciã nntebat᷑ dĩna ma¬
iestas signis et prodigiis celitꝰ uatis
terroresq sił minacẽ dexterã ostendẽ¬
do pociꝰ ꝙͣ inferendo. de quib supͣdicti
ystoriographi fides ut in certis eciã in
hoe sufficiens erat ¶ Relegamꝰ
ergo quid in uiͦ ystoriaꝵ suaꝵ libro de hiis
ipẽ siguerit iosephus Sed infelioẽ inqͥt¬
ꝓlebẽ ceterũ quid̾ hõ hõies et deceptores
fla uaticinãtet suadebũt ut euidentib
signnis et indiciis iracundie et indignatõis
dĩne non cred̾ent quib aperte futurũ et
in se hab̾ent sꝑnebãt oĩa que celim nũcia¬
bãtur. Eteĩ stella prefulgens gladio per
oĩa siłis iminere de suꝑ ciuitati. et cometes
preterea exicialibz flãmis uisa est ardere
per totũ annũ Sed et ante excidn tempꝰ
ac bellicũ ppłi diem cũ ad diẽ festũ cõue¬
nirent uiiis die mensis uantichi qui est
aprilis noctis tpe hora nona tantꝰ lũs
sulgor aram templũ q circundedit ut

Expanded text:
um duritiam nitebatur divina majestas, signis et prodigiis coelitus datis, terroresque simul et minacem dexteram ostendendo potius quam inferendo. De quibus supradicti historiographi fides, ut in certis, etiam in hoc sufficiens erit. Relegamus ergo quid in sexto historiarum suarum libro, de his ipplebem teterrimi quidam homines, et deceptores falsa vaticinantes, suadebant ut evidentibus signis et indiciis iracundiae et indignationis divinae non crederent, quibus aperte futurum et in se haberent, spernebant omnia quae coelitus nuntiabantur. Etenim stella praefulgens gladio per omnia similis, imminere desuper civitati, et cometes praeterea exitialibus flammis visa est ardere per totum annum. Sed et ante excidii tempus ac belli, cum populi ad diem festum convenirent, octavo die mensis Xanthici, qui est Aprilis, noctis tempore, hora nona tantus luminis fulgor aram templumque circumdedit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s constitutꝰ indesment̾ pplm̃ cõmisse
impietatis et feralis ausi descelere cõ¬
monebat si forte possent cẽmissi peni¬
tudinẽ gerẽ. si possent flere pro scelere
et ultrices penaꝵ flãmas lac̾maꝵ uber¬
tate restring̾e̾ Ostendebat nãqz eis deꝰ

Expanded text:
pus constitutus, indesinenter populum commissae impietatis, et feralis ausi, de scelere commonebant, si forte possent commissi poenitudinem gerere: si possent flere pro scelere, et ultrices poenarum flammas lacrymarum libertate restringere. Ostendebat namque eis Deus
Abbreviated transcription (Latin):
noctes continuas eciã in remotissimis
oꝑõ per predicationẽ apłicã mundo illu¬
cescente redissiẽ contigit. Sc̾ptũ est eĩ
stult ut luna mutatur sapiens no cũ
ciderũt que si per singla prout ab aucto¬
rib digesta sũt cepero enarrare uel
sola hec propriũ tempꝰ desid̾abũt et ociũ
Pauca tnĩ auctore iosepho compendioyo
sermone peraurrã eo ꝙ ad roboiand̾ fidẽ
nram proficuit et ad retinendã obstmatã

Expanded text:
noctes continuas etiam in remotissimis Christo per praedicationem apostolicam mundo illucescente, rectissime contigit. Scriptum est enim: Stultus mutatur ut luna, sapiens vero cum ciderunt, quae si per singula, prout ab auctoribus digesta sunt, coepero enarrare, vel sola haec proprium tempus desiderabunt, et otium. Pauca tamen auctore Josepho compendioso sermone percurram, eo quod ad roborandam fidem nostram proficiunt, et ad retundendam obstinatam
Abbreviated transcription (Latin):
iuida. unde et incredulis nõ est cõpleta.
ꝙ̃cidmodũ ipło isrł de egipto educto
quidã qr peccauerũt et a preceptis dm̃
recesserũt terrã promissidis nõ intra¬
uerũt quã promisit dñs moysi dicens

Expanded text:
que Juda, unde et in incredulis non est completa, quemadmodum populo Israel de Aegypto educto, quidam quia peccaverunt et a praeceptis Domini recesserunt terram promissionis non intraverunt , quam promisit D
Abbreviated transcription (Latin):
libri Cũ fu̾it aĩe a corꝑe facta discessio
eã ꝑiam iustãq peruidĩt in sibi com
uiderit de suꝑ ad yma deturbans ꝓcelis
tradit. et sic int̾ celũ et terrã mũdans
sluctib in diu̾sis semꝑ eternis penis
agitata reptabr̃. ut in hoc aĩe obsit eter¬
nitas ꝙ sit ĩmortali siña et̾no supplicio

Expanded text:
i. Cum fuerit animae e corpore facta discessio,cum piam iustamque peruiderit, in sibi conpuiderit, desuper ad ima deturbans procelltradit, ut inter caelum et terram mundanis fluctibus in diuersa semper aeternis poenis agitata rapiatur, ut in hoc animae obsit aeternitas, quod sit inmortali sententia aeterno supplicio
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpr̃ aut corrũpr̃ ex dissonãtia ꝑtiũ
ut corpus a̾ ex flupui mat̾ie ut ꝓpetas
õis eĩ proprietas in se ĩnuitabilis est
qd̾ aut̾ desmmt ẽẽ ex fluru materie
in qua est h unde boetiꝰ in prologo

Expanded text:
corrumpitur, aut corrumpitur ex dissonantia partium, ut corpus, aut fluxu materiei, ut proprietas. Omnis enim proprietas in se immutabilis est, quod autem desinat, ex fluxu materiei in qua est, habetur. Unde Boetius in prologo
Abbreviated transcription (Latin):
s. unũ ẽẽ inceritũ hõis et iumenti ⁊ efe¬
rendũ est ad spm̃ pħicũ non ad spiritũ
rationalẽ. Est eĩ in hoĩe duplex spiritꝰ¬
.s. sps̃ rationalis et incorporeꝰ qui non
nalis quo mediãte aĩa rõnalis unitur
corpori et ille corporeꝰ est subtilior aere¬
minꝰ subtilis igne quo mediante fit seu¬
sus et ymaginatio. et iste perit cũ corꝑe
uegetat, et corꝑe perente perit. et scd̃m
hoc ait salõn ꝙ unꝰ est interitꝰ hõis et

Expanded text:
 Unum esse interitum hominis et jumenti , referendum est ad spiritum physicum, non ad spiritum rationalem. Est namque in homine duplex spiritus, spiritus rationalis et incorporeus, qui non cus sive naturalis, quo mediante anima rationalis unitur corpori, et hic spiritus est subtilior aere, et etiam igne, quo mediante fit sensus et imaginatio: et ille perit cum corporvegetat, et perit pereunte corpore. Et secundum hoc ait Salomon, quod unus est interitus hominis et
Abbreviated transcription (Latin):
u ed quid prodest per diẽ ieuinare et
nacte ter uel quater comed̾e̾, et bonis
carnibz optimisqz cibis frui et mu¬
sierib uti: Hec non debilitant sed
potius corroborãt carnẽ et incendũt

Expanded text:
 quid prodest diem jejunare, et nocte ter vel quater comedere, et bonis carnibus optimisque cibis frui, et mulieribus uti? Haec non debilitant, sed potius corroborant carnem. Quod semel in
Abbreviated transcription (Latin):
comedant diurno abstineãt. ita ut
ab ead̃ diei hora in qua nigrũ ab al¬
bo distingu̾e per uisũ poterũt filũ
usq ad solis occasũ nemo comedere
bibere, aut uxoris cõmirtione. se pre¬
sumat fedare. Post solis aut̾ occasũ
donec ad sequẽtis diei crepusculũ
semꝑ eis cibo et potu propriisqz uxo¬
rib prout cuiq libet liceat uti.
¶ Si aut̾ infirmitati quis fuerit
pregrauatꝰ aut in uia erit. ꝙͣdu̾i
aut languoris aut itineris durau̾it
rint et uesci sil et uti. sic tam̃ ut
quod egritudĩs uel uie necessitate
minꝰ impleu̾i̾t postea emendet quõ

Expanded text:
comedunt tempore, diurno abstinent, ita ut ab ea diei hora qua nigrum ab albo distinguere per visum poterunt filum, usque ad solis occasum, nemo comedere, bibere, aut uxoris commistione se praesumat foedare. Post solis autem occasum, donec ad sequentis diei crepusculum, semper eis cibo et potu, propriisque uxoribus prout cuique libet, liceat uti. Si tamen aut infirmitate fuerit praegravatus aut in via erit, quandiu aut languoris aut itineris duraverit rit et vesci simul et uti, sic tamen ut quod vel aegritudinis vel viae necessitate minus implevit, postea emendet quando
Abbreviated transcription (Latin):
sone ecclastice, negion et alie utͥusqz
sed et alios eciam sacris canonib cõ
dyocesanis admissis facta dubitabił
et incerta sit. Unde tenẽtur oĩno
incertũ dimitte. et sic solũ confiteri
sius sacerdotib curã aiaꝵ habentib
sub pena pctĩ mortalis Itẽ ꝙ ꝙͣuis
ipĩ futres admissi auctoͣtẽ habeãt
confessiones audiendi et absoluendi-
Item ꝯ fratres petentes priuilegia
pro confessionib audiendis et sepłturis
sed furis latrones et luppi Item ꝙ sa
cerdos airatꝰ dans licenciã mendicã¬
distens at suy predicto statuto Om̃s

Expanded text:
s ecclesiastice nec non alie utriusque sed et alios etiam sacris canonibus omnet admissis facta dubitabilis et incerta sit unde tenentur omnes incertum dimittere et sic solum confiteri suis sacerdotibus curam animarum habentibus sub pena peccati mortalis, et quamvis ipsi fratres admissi auctoritatem habeant confessiones audiendi et absolvendi fratres petentes privilegia pro confessionibus audiendis et sepulturissed fures latrones et lupi rapaces. Sacerdos curatus dans licentiam mendicandispensat cu
Abbreviated transcription (Latin):
neralẽ confessiones audiendihntib.
ead̾ pct̾̃a que confessi fuerãt terũ
proprio sacerdoti confiteri tenrẽtur.
non ten̾ent᷑ oĩa pct̃a sua senel in
anno prop̾o sacerdoti .s. propoͣcurato¬

Expanded text:
neralem confessiones audiendi habentibus eadem peccata que confessi fuerant iterum proprio sacerdoti confiteri tenerentur non tenerentur omnia peccata sua semel in anno proprio sacerdoti scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
ueris rationib opimiomi quã dudũ
habuerat contrariis et quibz rñdere
non potuit demõstratis eosd̃ articłos
non esse ueros asfirͣuit in consistorio
hãnis pp ͤ et cardinaliũ reuocauit.¬

Expanded text:
veris rationibus opinioni quam dudum habuerat contrariis et quibus respondere non poterat demonstratis eosdem articulos non esse veros affirmans illos in consistorio hannis p
Abbreviated transcription (Latin):
diligent et dulcit hoc facere debet. sic̾
ip̃e macho in suo testatur alchorano.
sub ꝓsona dñi ita ad ip̃m dicentis.
Ni uellet dñs deus tius et totiꝰ secuili
gentes crede̾nt / cur gͦ ut credãt cogis
qr nullus nisi uolũtate dei credit. et
in alio soco. uob̾ inquit gentib ueritas
der iam ueĩt qui credid̾it pro semetĩpo
fecerit qui uo̾ errau̾it pro semetĩpo.
et ego non sũ suꝑ nos baiulus seguere
uo̾ deus inquit qd̾ reuelatur tibi et ex
deus tuꝰ sub una lege si uellet tũctos¬
sine discordia poneret fingit. Item
in alio soco tanꝙͣ sibi deus lauat᷑ non
inquit uiolentia in lege dz ese Iam
iusticia et ueritas apparet qui uolu̾t
sponte sua credat. Item in alchorano
uos icreduli non ꝯd̾ oro oratis nec
quẽ oratis oro. et quẽ adoratis nõ adoro
michi seo uobisq discors. Et in alio
soco ait. non altercetis cũ alteriꝰ segis
gentib nisi mollib uerbis. Quare
ergo predari captiuare et gẽtes ui

Expanded text:
diligenter et dulciter hoc facere debet, sicut ipse Mahometh in suo testatur Alcorano, sub persona Domini ita idipsum dicentis: Si vellet Dominus Deus tuus, totius saeculi gentes crederent. Cur ergo ut credant cogis? quia nullus nisi voluntate Dei credit. Et in alio loco, vobis, inquit, gentibus veritas Dei jam venit. Qui crediderit, pro semetipso fecerit, qui vero erraverit, pro semetipso fecerit, et ego non sum super vos bajulus. Sequere vero, Deus, inquit, quod revelatur tibi, et exDeus tuus sub una lege cunctos si vellet sine discordia poneret. Fingit item in alio loco tanquam sibi Deus loquatur. Non, inquit, violentia in lege debet esse, jam veritas et justitia apparet, qui voluerit sponte sua credat. Item in Alcorano, vos increduli non quod oratis oro, nec quem oro oratis, et quem adoratis non adoro, mihi lex, et vobis lex discors. Et in alio loco ait: Non altercetis cum alterius legis gentibus, nisi mollibus verbis. Quare ergo praedari, captivare, et gentes vi
Abbreviated transcription (Latin):
futuros qui miracła eiꝰ calũpniarẽt
magicis artibz attribuendo prophas
ante premisit Nunquid eciã si magus
erat magras artib fecit ut coletur¬
Nũquid et mortuꝰ magus erat et añꝙͣ

Expanded text:
futuros, qui miraculis ejus calumniarentur, magicis artibus ea tribuendo, Prophetas ante praemisit. Numquid enim, si magus erat et magicis artibus fecit ut coleretur et mortuus, magus erat antequam
Abbreviated transcription (Latin):
petitor testibz approbet et negator iu¬
amẽto semet expueget. testes autẽ.
nullos nisi ualde ydoneos probatas
saice legis morẽ custodiũt ut qui hoĩs
sanguinẽ fuderit ead̃ pena plectatur.
et quisquis in adulterio de prehensus
fuit cũ adultera parit̾ lapidet᷑ qui
aut̾ cũ qualz alia formcatꝰ su̾i̾t lxxxͣ
flagellis subiacebit. Sturi talis nn¬
dicta est pena ut pͥma et scd̾a uice
octingenta flagella sustineat. tertia
manũ quarta pedẽ amitat. Et qui
aul hõi mẽbrũ abstulit digno pre-¬
legi. in quibrd̾ uõ dissentiũt. quod et¬
diuersa ẽẽt lex sua a lege moysi.

Expanded text:
petitor testibus comprobet, et negator juramento semel expurget. Testes autem nullos nisi valde idoneos probatasqsaicae legis morem custodiunt, ut qui hominis sanguinem fuderit, eadem poena plectatur , et quisquis in adulterio deprehensus fuerit, cum adultera pariter lapidetur . Qui autem cum qualibet alia fornicatus fuerit, LXXX flagellis subjacebit. Furti talis indicta est poena, ut prima et secunda vice octoginta flagella sustineat, tertia manum, quarta pedem amittat, et qui cuilibet homini membrum abstulerit, digno prelegi, in quibusdam vero dissentiunt, quod diversa esset lex sua a lege Moysi.
Abbreviated transcription (Latin):
corpoꝵ uel propt̾ consuetudinẽ hũac
societatis. Cũ g auq sua reddũtui
et nalem ordinẽ seruãt oĩa mũda
sunt mũdis. contaminatis autẽ
per pctã et infidelib .s. qui nõ credũt
in deũ uel deo nichil mundũ est¬
qr non sũt digni donis dei. sed et
natio eoꝵ sed ex malo intellecu
et consciã pctõꝵ. et uere mens et
consciã eoꝵ inquinate sũt. qr consi¬
tentur quid̃ uerbis se nosse deũ facit
aut̾ negant. ut eĩ ioh̾s ait Qui
dicit se nosse deu et mandata erꝰ
non custodit mendax est. Si nega
non tantũ liugua fit sed et facds
certe ml̾tos inuenimꝰ antrrpõs
qui ore confitent᷑ xp̃m et morib dis¬
sũt õmis mali catholici qui non
uerbis sed fuctis negant. Nolite
uiuendo. Nam si confitemĩ uerb̾ et
non factis fides taliũ morũ proprie¬
tentes se nosse deũ cũ tñ sunit abhõia¬
biles .i. deo odibiles et incredibiles .i.
nec habiles crede̾. et ad ome opus
bonũ reprobi .i. a deo reprobati ut nõ

Expanded text:
onsuetudinem humanae societatis. Cum ergo sua cuique redduntur, et naturalem ordinem servant. Omnia sunt munda mundis, contaminatis autem per peccata, et infidelibus, scilicet qui non credunt in Deum vel Deo, nihil mundum, quia non sunt digni donis Dei; sed et natio eorum, sed ex malo intellectu et conscientia peccatorum. Et vere mens et conscientia eorum inquinatae sunt, quia confitentur quidem verbis se nosse Deum, factis autem negant. Ut enim Joannes ait: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit mendax est . Si negatio non tantum lingua sit sed et factis, certe multos invenimus Antichristos, qui ore confitentur Christum, et moribus dissunt omnes mali Catholici, qui non verbis sed factis negant. Nolite vivendo. Nam et si confitemini verbis, et non factis, fides talium morum proptentur se nosse Deum, cum tamen sint abominabiles, id est Deo odibiles, et incredibiles, id est nec habiles credere, ad omne opus bonum reprobi, id est a Deo reprobati, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑflius gentiliũ suꝑstitionũ et poe¬
ticaꝵ sñis abrasis atq decisis ꝯd̾
ꝓurũ repertũ fuĩt ad misteriũ domꝰ
non ut soles fod moliter sed dure. ut
sani sint in fide .i. ut recte credãt 9d

Expanded text:
um superstitionum et poeticarum sententiis abrasis et decisis, quod purum repertum fuerit ad ministerium domus non ut soles molliter, sed dure, ideo ut sani sint in fide, id est ut recte credant,
Abbreviated transcription (Latin):
tes iudaicis fabulis lr̃alis obseruã¬
tie in qua nemo iustificatur apud
deũ. et mandatis hõm qr mãdata
legis post maĩfestã ueritatẽ iam
hõim et non dei maudata sunt
Hõĩm dico auertentiũ se a ueri ͭ ͤ¬

Expanded text:
tes Judaicis fabulis litteralis observantiae, in qua nemo justificatur apud Deum; et mandatis hominum, quia mandata legis post manifestam veritatem, jam hominum, et non Dei mandata sunt. Hominum dico, adversantium vel aver
Abbreviated transcription (Latin):
fabulas apellat que narrãt. qr
nescientes uim scripturaꝵ et inte¬
riora uerboꝵ legis colorẽ secũtur
non saporẽ. putãt ẽi nunꝙͣ rece¬
dendũ esse ab hiis que moyses tra¬
didit. utputa de escaꝵ drĩa Oĩa¬
oĩa hũanis usibz concessa mũda
sũt mundis .s. illis qui de fide bona
sumũt et iusti sũt. Qd̾ ip̃i negãt
iõ qr in sege qued̾ moyses ꝓhibuit
et ab ĩmundis iundandis creuit
hoc aut̾ non sed̾m naturas quas
deus crrauit intelligi uoluit. sed

Expanded text:
fabulas appellat quae narrant, quia nescientes Scripturarum et interiora verborum legum, colorem sequuntur, non saporem. Putant enim nunquam recedendum esse ab his quae Moyses tradidit, ut puta de escarum diomnia humanis usibus concessa, munda sunt mundis, scilicet illis qui fide bona sumunt et justi sunt; quod ipsi negant ideo, quia in lege quaedam Moyses prohibuit, et ab immundis munda discernit. Hoc autem non secundum naturas quas Deus creavit intelligi voluit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
hortatur ne se iuigo legĩs uesint su¬
bicere. et terret periculi ꝯminatõe
et qr per xp̃m liberi esis eego state¬
.i. fiema fide firmo pede firoq ꝑma¬
nete in libertate. et nolite contineri
iugo seruitutis .i. legis que in seruitu¬
onis et legaliũ obseruationũ iugo se
subiciant qiͣ ad eosd̃ reuertebãt᷑ ailtꝰ
quibz in ydolatria ante seruiebãt. qr
non est leuior hec legis seruitꝰ ꝙͣ ydo¬

Expanded text:
hortatur ne se jugo legis velint subjicere, et terret periculi comminationeEt quia per Christum liberi estis, ergo statein firma fide, fixo pede permanente in libertate. Et nolite contineri jugo servitutis, id est lege quae in servituonis et legalium observationum jugo se subjiciebant, quasi ad eosdem revertebantur cultus, quibus in idololatria ante serviebant, quia non est levior haec legis servitus,
Abbreviated transcription (Latin):
alios et seductores cirtũuẽtõib et
cuiuscũq gn̾is faaudibz. maxime
qui de circuncisione sũt .i. de iudeis
qui sub nõie xpĩ iudarzare docebãt.
renati eĩ in xp̃o non puri erant
quos oportet redargut iõ qr ip̃i sũt
qui subuertũt unuꝰsis domos .i tocã
familiã docentes que non oz et hac fa¬

Expanded text:
seductores circumventionibus, et cujuscunque generis fraudibus, et maxime qui de circumcisione sunt, id est de Judaeis qui sub nomine Christi judaizare docebant. Renati enim in Christo non puri erant Quos oportet redargui: Ideo, quia ipsi sunt qui subvertunt universas domos, id est totam familiam, docentes quae non o
Abbreviated transcription (Latin):
legalia post xpĩ passionẽ siue ieis
spes ponatur sue non obseruãtib¬
dicit noxia esse nisi dispensatorie
custodiãtur. et scdm sxc locus hic ita
exponit᷑. Si circũcidanĩ nichil nob̾¬

Expanded text:
legalia post Christi passionem sive in eis spes ponatur sive non, observantibus noxia esse dicit, nisi dispensatorie custodiantur; et secundum hoc ita hic locus exponitur. Si circumcidamini Christus n
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib nõ saluat. sed que oꝑat᷑ per
caritatẽ dĩ et prouĩ opus fidei ip̃ã
dilectio est sine dilcõe fides mams est
fides cũ dilectõe upĩan est. alia .i.
fides sine dilcõe demonis est. ⁊ lam
et demones credũt et contremistũt.
qui aut̾ non credũt tardiores sũt et
priores ꝙͣ demones. ¶ Sed młtũ
mntest utrũ quis credat ipm ẽẽ up̃
crediderũt. Ille eĩ credit in xpm̃ qui
sperat in xpm̃ et diligit xp̃m hͨ ibi¬

Expanded text:
st non salvat, sed quae operatur per charitatem Dei et proximi. Opus fidei, ipsa dilectio; sine dilectione inanis est fides; cum dilectione, Christiani est. Alia, id est fides sine dilectione, daemonis. Nam et daemones credunt et contremiscunt : qui autem non credunt, tardiores sunt et pejores quam daemones. Sed multum interest utrum quis credat ipsum Christumcrediderunt. Ille enim credit in Christum, qui sperat in Christum, et diligit Chri
Abbreviated transcription (Latin):
libertatẽ. qua libertate .a. per quam
libertatẽ xp̃s nos liberauit qui ĩmiu¬
nis a pctõ ex dilcõe obediens fuit.
Libertas ergo qua liberati sumꝰ a
lectionẽ opantis iustifica ͦ hec ibi.
et nolite iterũ seruitutis iugo con

Expanded text:
tatem. Qua libertate, id est per quam libertatem Christus nos liberavit, qui immunis a peccato, ex dilectione obediens fuit. Libertas ergo qua liberati sumus alectionem operantis justificatio CAPUT et nolite iterum jugo servitutis
Abbreviated transcription (Latin):
solũ in hiis que dicta sũt mandatis
competenti sensu intellexeriꝰ. Dis
creto itaq et dino sensu hec discu¬
cienda sũt et intelligenda ¶ Si
u̾o legem debito sensu accipimꝰ oĩa
legis mandata debita obseruatõe
obseruare poteriꝰ. quedã ad łrãm
esse accipiend̃. qued̾ no ad figurã
et profundo uelamine adumbrata
esse intellig̾e̾. qued̾ ad tempꝰ obser¬
uari iussã sũt. qued̾ sine ulla tp̃is
det̾iatõe. que eĩ alteriꝰ sacramẽti
prenũciatiua erant et ueritatis
figurã fate̾tur suo tpẽ manifesto
rei atq ueritatis p̃ntia. oportuit
ut eoꝵ remanẽt prenũciatio et figã
ꝙͣdui futurũ est ip̃mqz erit prorsus
utim᷑. fuit sic in reb prenũciatiuis
alicuiꝰ sacramĩti ubi presens mami¬
festatur sacram̃itũ eiꝰ iam suꝑ fluo
seruaretur. sigura seu signũ qui alic
misterui significatĩa non erant. s¬
aperte seu fidei ueritatẽ insinuant
seu carnis edificatõem ꝯmendant.

Expanded text:
solum in his quae dicta sunt mandatis,solum in his quae dicta sunt mandatis,competenti sensu intellexerimus. Dcreto itaque et divino sensu haec intelligenda sunt et discutienda. Si vero legem debito sensu accipimus, omnia legis mandata debita observatione observare poterimus; quaedam ad litteram esse accipiendo, quaedam ad figuram et profundo velamine obumbrata esse intelligendo: quaedam ad tempus observari jussa sunt, quaedam sine ulla temporum determinatione. Quae enim alicujus sacramenti praenuntiativa erant, et veritatis figuram faterentur, suo tempore, manifestata rei atque veritatis praesentia, oportuit ut eorum non remaneret praenuntiatio et figuraquandiu futurum est ipsum quod erit; prorsus utimur, fuit: sic in rebus praenuntiativis alicujus sacramenti, ubi praesens manifestatur sacramentum, ejus jam superflue servaretur figura, seu signum. Quae alicujus mysterii significativa non erant, sed seu fidei veritatem insinuant, seu charitatis aedificationem commendant,
Abbreviated transcription (Latin):
que in sui natura hõi ad uescendũ
iocunda et que usu salubria ad co-
tñ ad se inuicẽ ad lrãm dino dissident.¬
de faciendo altari dñs moysi ibi pre¬
cepit. altare de terra facietis michi
In sequentibz aut sic legitur. sfecit
itaqz moyses altare chimianatis
de signis sethim. et alibi. fundauit
bases eneas in introitu tabernacłi.
multũ itaq aduersũ uidet᷑ ut aliud
et aliter ꝙͣ̃ dñs iubet per moysẽ ab
ip̃o moyse agatur. Aliud gͦ ꝙͣ sittera
sonat hic accipi oportet. ¶ Item
ne homo aret in boue et asmo. onus
cũ asmo quare non licet. ad pascua
ducere bouẽ cũ asmo sicebit. in pas¬
cuis eĩ sił esse et pasei lex permittit.
et araie sil lex prohibet et interdicit
Si aut̾ proptea uetat quia hoc alias¬
ĩmundũ lex dicit quare circa illud
cetera que dicta sũt permittit et solũ
arare excipit᷑ Equus in lege ĩmundũ
aĩal ẽẽ perhibet᷑ et alia multa. nec
tñ arare bouẽ cũ equo uel alio aĩali

Expanded text:
quae sui natura homini ad vescendum jucunda, et usu aeque salubria ad cometamen a se invicem ad lde faciendo altari Dominus Moysi ibi ita praecipit: Altare de terra facietis mihi ; in sequentibus autem legitur sic: Fecit itaque Moyses altare thymiamatis de lignis setim . Et alibi: Fundavit bases aeneas in introitu tabernaculi . Multum itaque adversum videtur, ut aliud et aliter quam Dominus per Moysen jubet, ab ipso Moyse agatur. Aliter ergo quam littera sonat hoc accipi oportet. Item, ane homo aret in bove et asino? onus cum asino quare non licet? Ad pascua ducere bovem cum asino licebit, et in pascuis ea simul esse et compasci lex permittit, et arare ea simul prohibet et interdicit. Si autem propterea venit, quia hoc immundum animal lex dicit, quare circa illud caetera quae dicta sunt permittit, solum arare excipit? Equus in lege immundum animal esse perhibetur, et alia multa, nec tamen arare bovem cum equo vel alio animali
Abbreviated transcription (Latin):
ledictũ. maleditꝰ qui non ꝑmãserit
in oib que in lege scripta sũt. legis¬
lator nchil excipit sed uniu̾salito
õia mandat obseruanda. xpĩam
aut̾ ad suũ arbitriũ legis et manda¬
toꝵ obseruãtiã det̾minãt. ¶ Ad¬

Expanded text:
ledictum: « Maledictus qui non permanserit in omnibus quae in lege scripta sunt . » Legislator nihil excipit, sed universaliter ea omnia mandat observari. Vos autem ad vestrum arbitrium, legis et mandatorum observantiam determinatis.
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est ꝙ homat quidã ex decem
sociis macho ͭ ͥ more solito lapides deos¬
culans sic exorsus est. Uobis inquit
lapidibz dico ꝙ nec adiuuare nec no¬
cere potestis scio sed qr macho ͭꝰ fecit
lapidibz iaciendis demones essugare
non consequẽs ratio uidet᷑ esse. quia qd̾
non aliquo percipr sensu corporali
esfugari leuit nequaꝙͣ potest. nõie
uero dĩno fugãtur demones ¶ Et¬

Expanded text:
scriptum vidi quia Bomar quidam ex decem sociis Mahomethi more solito lapides deosculans sic exorsus est. Vobis, inquit, lapidibus dico, quod nec adjuvare nec nocere potestis scio, sed, quia Mahomethus fecit, lapidibus jaciendis daemones effugare, non consequens ratio videtur esse, quia quod non aliquo percipitur sensu corporeo, effugare leviter nequaquam potest. Nomine vero divino effugantur daemones.
Abbreviated transcription (Latin):
uadant ad domiũ dei que est in neha
precipiũtut adorare. eamq incd̾sutilib
tegumẽtis induti circiuire. et lapides
prout lex precipit per media .s. femo
iacere retro pro sapidando dyabolo.¬
¶ Hanc domũ dicũt adam cũ de
paradiso exusasset dño extrurisse. et
õĩb filiis eiꝰ donec abraham aduenit
lecũ or̃ois fuisse. Abraham autẽ dei
et in ea dño uota uouit et sacrificia
obtulit. filioq suo noie ysmaeli post
mortẽ reliquit. eiqz et õĩb filiis eius
per mlta annoꝵ curricła donec machoͣ
natꝰ est orandi domꝰ ꝑmansit. quo
ritate habent sed qiͣ conuentũ aliquod
fingũt. Anteꝙͣ ẽĩ legem predicasset hec

Expanded text:
ad Dei domum, quae est in Mecha i adorare eamque inconsutilibus tegumentis induti circuire, et lapides prout lex praecipit, per media scilicet femora jacere retro pro lapidando diabolo. Hanc autem domum dicunt Adam cum de paradiso exsulasset, Domino exstruxisse, et omnibus filiis ejus donec ad Abraham advenit locum orationis fuisse. Abraham autem fideet in ea Domino vota vovit, et sacrificia obtulit, filioque suo nomine Ismaeli post mortem reliquit, eique et omnibus filiis ejus per multa annorum curricula, donec Mahometh natus est, orandi domus permansit; quo ritate habent, sed quasi commentum aliquod fingunt. Antequam enim legem praedicasset, domus
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ et ne facies apparet, dorsũ erat
tantũ ex teriꝰ positũ. Alterũ martis
.s. ydolũ qr sculptũ undiq erat subtꝰ
terrã et sapidem supͣpositũ misit. hõib
uero qui ad adorand̃ ibid̾ cõueniũt
lapides istos osculari precipit. et hu¬
miliatis tonsisqz capitib int̾ crura
lapides reteo iactare qui huiliantes
dorsa denudant qd est signũ leg pͥstine¬

Expanded text:
domus, ne facies appareret, dorsum vero domus, ne facies appareret, dorsum vero tantum exterius est positum. Alterum Martis idolum quia sculptum undique, erat subtus terram et lapidem suprapositum misit, hominibus vero qui ad adorandum ibi conveniunt, lapides istos osculari praecepit, et humiliatis tonsisque capitibus inter crura lapides retro jactare, qui humiliantes se dorsa denudant, quod est signum legis pristin
Abbreviated transcription (Latin):
Duo filii loch .s. moab et amon hanc
domiũ honorabãt et duo ydola ab eis
ibidem colebant᷑ alterũ ex albo alterũ
ex nigro lapide patratũ. Nomen illi-
quod eo nigro lapide erat merculicius¬
dicebatur. nom̃ uero alteriꝰ chamos.¬
¶ Alterũ qd̾ ex ingro erat lapide in
honore saturni alterũ qd ex albo in
honore martis erat edificatũ. Uis in
anno altores eoꝵ ad ip̃a ascendebant
adoranda. ad martẽ quidẽ quando sol
ii primũ gradũ arietis intrat qr aries
honor est martis in cuiꝰ discessione
prout mos erat lapides iaciebantur
Ad saturnũ uo̾ qñ sol primũ gradũ
lune intrat qr libra honor saturm¬
est. qd thurificabant nudi tonsisq
capitibz. que usq in hodiernũ diem
Machoͭꝰ autẽ post longũ tp̃s uẽiens
pristinã consuetudinẽ nequiuit au¬
ferre. sed qiͣ quod̾modo more ĩusitato
inconsutilib tegum̃tis coopertos
domũ circuire ꝑmisit. sed ne uid̾etur
saturni construxit in pariete in angulo

Expanded text:
Duo filii Lot Amon et Moab, hanc domum honorabant, et duo idola ab eisdem ibi colebantur, alterum ex albo, alterum ex nigro lapide paratum. Nomen quidem illius quod ex nigro erat lapide Mercurius, nomen vero alterius Chamos. Alterum quod ex nigro lapide est, in honore Saturni, alterum quod ex albo in honore Martis aedificatum est. Bis in anno cultores eorum ad ipsa ascendebant adoranda, ad Martem quidem quando sol in primum gradum arietis intrat, quia aries honor est Martis. In cujus discessione, prout mos erat, lapides jaciebantur. Ad Saturnum vero, quando sol in primum gradum librae intrat, quia libra honor est Saturni. Quod thurificabant nudi tonsisque capitibus, usque in hodiernum diem Mahomethus autem post longum tempus veniens, pristinam consuetudinem nequivit auferre, sed quasi quodammodo more mutato inconsutilibus tegumentis coopertos domum circuire permisit. Sed ne videretur Saturni construxit in pariete, in angulo
Abbreviated transcription (Latin):
supplantas. Tu cõmutas labiũ ueratiũ
esfundis despectionẽ suꝑ pͥncipes et eos
qui oppressi fuerãt releuas. ¶ Tu rele¬
uas profunda de tenebris et producis
in lucẽ umibrã mortis. eu es diĩe qui¬
mltiplicas gentes et perdis eas, et sb̾uer¬
sas in integrũ restituis. eu ĩmutas
cor pͥncipũ populi terre et decipis eos
ut frustra incedãt per inuiũ. ¶⁊ Tu

Expanded text:
 commutans labium veracium, effundens despectionem super principes, et eos qui oppressi fuerant relevans. Qui revelat profunda de tenebris, et producit in lucem umbram mortis. Qui multiplicat gentes et perdit eas, et subversas in integrum restituet. Qui immutat cor principum terrae, et decipit eos, ut frustra incedant per inviu
Abbreviated transcription (Latin):
sermũculo. Quid eĩ plus mireni᷑ infa¬
tuitatẽ angłi que calidã hõis artẽ prius¬
non agnouit. an hõiem audito per angħ
cribamꝰ deo ignorantiã qui non aliter
scire potuit utrũ ꝑiurꝰ fuiss nnsi er ꝰuite
libros reuolui iuberet Patet hec om̃ĩa¬

Expanded text:
unculo. Quid enim plus miremur? an fatuitatem angeli qui callidam hominis artem non prius agnovit, an hominem, audito per angelcribamus Dei ignorantiae: quod non aliter scire potuit utrum perjurus fuisset, nisi ejus vitae libros revolvi juberet? Nonne haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quoq nichil sibi iurasse ualebit Si aut
nũꝙͣ periurũ ẽẽ probau̾is non in hac
uice timebit. Uoluĩa itaq oĩa augelus
studiose discutiẽs nunꝙͣ ꝑiuirasse inuenit
dimisit itaq eũ sic uictꝰ. qui ut dicũt usq

Expanded text:
quoque nihil sibi jurasse valebit. Si autem quoque nihil sibi jurasse valebit. Si autem nunquam perjurum esse probaveris, non in hac vice timebis. » Volumina itaque omnia angelus studiose discutiens, nunquam perjurasse invenit. Dimisit ergo eum victus, qui, ut dicitis, usque
Abbreviated transcription (Latin):
cũt eĩ angłm mortis cuidã uiro appa-¬
ruisse nõie iosue filio leui doctori. ei qz
dixisse. Ad hoc uenisse me scias ut aĩaan
tuã suscipiã et moriaris. Nequaꝙͣ inq̃t
ille qd̾ cõmones faciã insi michi prius
paradisũ ostend̃is Susceptũ igit᷑ eũ
angłs in alis sius duxit ad locũ unde ui¬
deret ꝑadisũ C alidus aut̾ ille de alis eiꝰ
Angelus aut̃ deceptũ se ẽẽ doleus irato
et ille eiꝰ uerba neglige̾t/ cõmotꝰ nimiũ
angłs ad deũ pergens huiꝰ rei querimonã
fecit. Deus aut eũ redire rogauit ut illũ¬
hõiem ex dei nõie de paradiso egredi pre¬
ciꝑet Peniens itaq angłs ad paradisũ
ait. deꝰ ut egrediaris precepit. Iurauit
ille et ait. per deũ non egrediar. Rediit
angłs ad deũ et dixit Iureuirãdo se nũꝙy
egressurũ firmauit. Dans itaq iudiciũ
deus rñdit. oĩa uolumina uite et actuũ
eiꝰ aeuolue et diligẽter relege. si quando
eũ iurasse et ꝑiurasse inueneris modo

Expanded text:
cunt enim angelum mortis cuidam viro apparuisse, nomine Josue, filio Levi doctori, eique dixisse: « Ad hoc venisse me scias, ut animam tuam suscipiam, et moriaris.--Nequaquam, inquit ille, quod commones faciam, nisi prius mihi paradisum ostenderis. » Susceptum igitur angelus in alis suis, duxit ad locum unde videret paradisum. Callidus autem ille de alis ejus Angelus deceptum se esse dolens, irato et ille ejus verba negligeret, commotus nimium angelus, ad Deum pergens hujus rei querimoniam fecit. Deus autem eum redire rogavit, ut hominem illum ex Dei nomine de paradiso egredi praeciperet. Veniens itaque angelus ad paradisum, ait: « Deus ut egrediaris praecipit. » Juravit ille, et ait: « Per Deum non egrediar: » Rediit angelus ad Deum et dixit: « Jurejurando se nunquam inde egressurum firmavit. » Dans itaque judicium Deus respondit: « Omnia volumina vitae et actuum ejus revolve, et diligenter relege. Si quando eum jurasse et perjurasse inveneris, modo
Abbreviated transcription (Latin):
acerbitates rerũ suꝑaret fames nichil
tamen ita subruit atq subuertit sicut
uerecundia. Quid eĩ saluis reb pudore
dignũ est id in hac ncc̃ĩtate ꝯtempnuir¬
¶ Deniqz et uxores de uiroꝵ maĩb
et filii de parentũ. et quod est infeliciꝰ
matres cibos de ꝑuuloꝵ maĩbz atq ore
Iudeis no̾ cũ egressu urbis oĩs pariter
spes excludebatur salutis, et inualescens
acerbitas famis, domos sił et familias
gentẽ q uascabãt ita ut in penetralib
strata iacerent mulieꝵ ꝑuuloꝵq cadalia
Per plateas noͥ infelitiũ senũ corpora
fame magis ꝙͣ etate consũpta Iuuenes
uero atq õĩs etas r obustior uelut silatra

Expanded text:
acerbitates rerum superaret fames, nihil acerbitates rerum superaret fames, nihil tamen ita subruit atque subvertit, sicut verecundiam. Quidquid enim salvis rebus pudore dignum est, id in hac necessitate contemnitur. Denique et uxores de virorum manibus, et filii de parentum, et quod est infelicius, matres cibos de parvulorum manibus atque ore udaeis vero cum egressu urbis omnis pariter spes excludebatur salutis, et invalescens acerbitas famis, domos simul et familias gentemque vastabat; ita ut in penetralibus strata jacerent mulierum parvulorumque cadavera, per plateas vero infelicium senum corpora, fame magis quam aetate consumpta. Juvenes vero atque omnis aetas robustior, velut simulacra
Abbreviated transcription (Latin):
et si quid inuenissent tanꝙͣ de hiis que
fefellerãt penas sumebãt. si uero non
ĩueĩssent nichiloꝰ tanꝙͣ eos qui occultiꝰ
et diligentiꝰ absconderãt cruciabant.¬
¶ Iudiciũ uo haberi ab eis ꝑabula
uspiã teg̾e̾nt cibos. Si quos same ta-¬
bescentes macie uidissent hos cũ uenia
preteribãt suꝑfluũ putantes perimere
quos pauloyost assume̾t fames Multi
tamen in occultis oĩ censu suo mertati
sũt unũ metrũ si diuites fruĩti ordei
si inferiores fuerũt. et concludentes se
in inferiorib quibqz penetralib domꝰ
nõ nulli nec in panes confectas fruges
metus promittet exquaquebãt et mẽsã
quid̃ nullꝰ expeta lut aponi fiex po seie¬
mixto ignis rapiẽtes propͥa uelut fuctiua
deuorabãt. et erat infelicis illiꝰ cibi spetatł
imserabile. cũ ualidiores quiq inuenta
diriperent. inbecilliorib uero nchil pret
luctũ supesset ac lac̾mas. et om̃i licet

Expanded text:
et si quid invenissent, tanquam de his qui et si quid invenissent, tanquam de his qui fefellerant, poenas sumebant; si vero non invenissent, nihilominus tanquam eos qui occultius et diligentius absconderant, cruciabant. Indicium vero ab eis haberi pabula uspiam tegerent cibos. Si quos sane tabescentes macie vidissent, hos cum venia praeteribant, superfluum putantes perimere, quos paulo post absumeret fames. Multi tamen in occultis omni censu suo mercati sunt unum metrum, si divites frumenti, et hordei si inferiores fuerunt, et concludentes se in interioribus quibusque penetralibus domus, nonnulli nec in panes confectas fruges ensam quidem nullus exspectabat apponi, sed ex ipso semiusta igni rapientes, propria, velut furtiva, devorabant; et erat infelicis illius cibi spectaculum miserabile, cum validiores quique inventa diriperent; imbecillibus vero nihil praeter luctum superesset ac lacrymas: et omnium licet
Abbreviated transcription (Latin):
ex hiis ea tantis que ad explanationẽ
suscepti oꝑis sufficiũt assumemꝰ in qͥb
refert ꝙ ex oĩ iudea ppłi in die solemni
pasche ihosolimã uelut exiciali quadã
manu cogente eduenerãt quos tricies
unũ carcerẽ oĩs młtitudo conclusa fe¬
ralis pena exitũ qd̾ merebat᷑ acciꝑet.¬
¶ Preteribo sane que in eos uel gla¬
dii cede uel aliis belli machmis colla¬
ta sũt explicare. ea tñ ͦ que dire famis
exicio ꝑtulerũt supradicti ystoriographi
Sermonib proferã. quo legentes hoc
intelligãt ꝙͣtũ piacłm sit audere aliqͥd
liber ponat᷑ in medio ex quo dm̃nis eoꝵ
erat. Si eĩ in urbe ꝑmansissent facul¬
tatũ suaꝵ causa crimine obiecto quasi
de tranffugiendo cogitarẽt ꝑiiebãtur
Necessitas uo̾ famis facinosoꝵ extolle-¬
bat arrogantiã et utrũq simł media
cũ temeritate crescebat. Publice quid̃
frumentũ nusꝙͣ oĩo erat sed irruentes
urbis predones penscrutabãtur domus.

Expanded text:
s ea tantum quae ad explanationem suscepti operis sufficiunt assumemus: in quibus refert quod ex omni Judaea populi, in die solemni Paschae, Hierosolymam, velut exitiali quadam manu cogente, convenerant, quos tricies unum carcerem omnis multitudo conclusa feralis poenae exitium quod merebatur exciperet. Praeteribo quae in eos vel gladii caede, vel aliis belli machinis collata sunt, explicare; ea tantummodo quae dirae famis exitio pertulerunt supradicti historiographi sermonibus proferam, quo legentes haec intelligant quantum piaculi sit audere aliquidstoriarum liber ponatur in medio, ex quo omnis eorum erat. Si enim in urbe permansissent, facultatum suarum causa crimine objecto, quasi qui de transfNecessitas vero famis factiosorum extollebat arrogantiam, et utrumque simul inedia cum temeritate crescebat. Publice quidem frumentum nusquam omnino erat, sed irruentes urbis praedones perscrutabantur domos,
Abbreviated transcription (Latin):
proxĩoꝵ nec defundtoꝵ młtitudo nec
uiriũ debilitas ꝑmittebat sił et pro sue
uite ancerto t̾io unusquisq uerebatur.
Deniq aliquãti suꝑ eos quos sepelielũt
aĩãs emisere młti eciã dũ proseãtur
funera pͥusꝙͣ ad sepulcrũ perueniret
efflahãt. SSed nec planctꝰex more de
uendicau̾at fames. sed nec ariditas
morientiũ de muro cadau̾a precipitabãt.¬
¶ At cũ titus cireuiens peruidisset
repletas mortuoꝵ cadauerib ualles
et hũami corꝑis tabo patriã terram
rigari cũ ingenti gemitu eleuatis ad
celũ manib deũ inuocat testẽ. hocsui c̃ã
non prouẽire sed se ista sustine̾ inuitũ.
qd̾ sentio Arbitror eĩ ꝙ si eciã aduersꝰ
impios ciues rõnoꝵ paulisper arma
cossassent, aut hyatu terre, aut aque di¬
luuio a podomitanis ignib et fulmĩb
celit tortis suppliciũ ciuitati depẽdisset.
que młto infaustiorẽ illit qui hec ꝑpessi
sũt et nequiorẽ uiroꝵ pñtẽ hanc pertu¬

Expanded text:
nec defunctorum multitudo, nec virium debilitas permittebat; simul et per suae vitae incerta unusquisque verebatur. Denique aliquanti super eos quos sepeliebant, animas emisere; multi etiam dum prosequuntur funera, priusquam ad sepulcrum veniretur, efflabant. Et, ut nec planctus ex more defvindicaverat fames; sic nec ariditas morientium, de muro cadavera praecipitabant. At cum Titus circumiens pervidisset repletas mortuorum cadaveribus valles, et humani corporis tabo patriam terram rigari, cum ingenti gemitu, elevatis ad coelum manibus: « Deum invocat testem, hoc sui causa non provenire, sed se ista sustinere invitum.quod sentio. Arbitror enim quod etiam, si adversus impios cives, Romanorum paulisper arma cessassent, aut hiatu terrae, aut aquae diluvio, aut Sodomitanis ignibus, et fulminibus coelitus tortis, supplicium civitas dependisset, quae multo infaustiorem illis, qui haec perpessi sunt, et nequiorem virorum praesentem hanc protu
Abbreviated transcription (Latin):
uideant᷑ precessisse indicia. calamitatẽ
intollerabilẽ excidiũ ureꝑabile. repbate
et excecate gentis inauditã et cundis
scłis incognitã seruitutẽ suctinctꝰ sermo
ꝑcurrat. Qxͣtis ergo malis tũc uiu̾sa
bello same igni cedibulisqz uastata sit.
ꝑuulis liberis absq nuoͣ et absq discre-¬
tione trucidati sint. que eciã diuersaꝵ
urbiũ obsidiones sed et ip̃iꝰ magnifice
et famosissiẽ ciuitatis ilxlmi ꝙͣta uastitas
et ꝙͣta fu̾it diuersaꝵ mortiũ strages
quis per hec singla belloꝵ extiterit modꝰ
et ut scd̃m id quod prophẽ dixerãt ab ho-¬
minatio desolatõis in ipõ quod̾ modo
famosissiõ collata sit templo. utq ad

Expanded text:
ideantur indicia, calamitatem intolerabilem, excidium irreparabile, reprobatae et excaecatae gentis inauditam et cunctis saeculis incognitam servitutem, succinctus sermo percurrat. Quantis ergo malis tunc universbello, fame, igni caedibusque vastata sit, parvulis liberis absque numero et absque discretione trucidati sint, quae etiam diversarum urbium obsidiones, sed et urbis magnificae et famosissimae civitatis Jerusalem quanta vastitas et quanta fuerit diversorum montium strages, quisve per haec singula bellorum exstiterit modus, et ut secundum id quod prophetae praedixerant, abominatio desolationis in ipso quondam Dei famosissimo collocata sit templo, utque ad
Abbreviated transcription (Latin):
lunt. Sed & figulus mollẽ terrã premens.
laboriose fingit ad usus nr̃os. unumqͦdq uas
& de eodem luto fingit quȩ munda sunt in
usum uasa. similit̃ & quȩ his sunt contraria
hoꝵ autem uasoꝵ quis sit usus. iudex est
figulus. & cum labore uano d̾m fingit de
eodẽ luto ille qͥ paulo ante E de t̾ra factus

Expanded text:
lunt sed et figulus mollem terram premens laboriose fingit ad usus nostros unumquodque vas et de eodem luto fingit quae munda sunt in usum vasa similiter et quae his sunt contraria horum autem vasorum qui sit usus iudex est figulus et cum labore vanum deum de eodem fingit luto ille qui paulo ante de terra factus
Abbreviated transcription (Latin):
de t̾ra facti fuerant. qͥa me¬
liorẽ sui partẽ.i. animã
ad ymaginẽ di creatã. ad
adorandũ deũ uiuũ sequi
nolebant. uiliorẽ sui par-¬
tem .i. corpꝰ terrenũ imi¬
tando. luteũ adorarent
deũ. ⁊ sine boni oꝑis fru-¬
ctii: t̾rȩ insensibili. de qͣ
sumpti st̃. insensati &
inutiles redderent᷑. Misti¬
ce autẽ heretici ⁊ scisma-¬
tici. qͥ ueritatẽ di in in¬
iusticia detinent. & men¬
daciũ ꝓ ueritate. in doc¬
trine suȩ simulacͥs colunt.
licet eloquentia aut ficta
ueritate pallient. fragilia
tñ ⁊ lutea st̃ quȩ fingunt.
& cinis ẽ cor eoꝵ .i. feda
cogitatio eoꝵ.⁊ uita cęno
sordidior. qͥa ignorant fac¬
torẽ suũ. ⁊ euanescunt in
uanos: ꝓpt̾ fauorẽ huma-¬
nũ ⁊ terrenũ lugrũ fing̃t
errantes. s. ⁊ ĩ errorẽ mit¬
tentes. ut in excusabiles
sint. cũ iudicabit abscon¬
dita cordiũ d̾s. & reddet
unicuiq scdm oꝑa sua:

Expanded text:
a facti sunt, quia meliorem sui partem, id est animam, ad imaginem Dei creatam ad notandum Deum vivum, sequi nolebant; viliorem sui partem, id est, corpus terrenum imitando, luteum adorarent Deum, et sine boni operis fructu terrae insensibili, de qua sumpti sunt insensati, inutiles redderentur. Mystice autem haeretici et schismatici, qui veritatem Dei in injustitia detinent, et mendacium pro veritate in doctrinae suae simulacris colunt, licet eloquentia aut ficta virtute pallient, fragilia tamen et lutea sunt, quae fingunt. Cinis est cor eorum, et foeda cogitatio eorum, et vita coeno sordidior; quia ignorant factorem suum, et evanescunt in vanos propter favorem humanum et terrenum lucrum fingunt; errantes, scilicet et in errorem mittentes, ut inexcusabiles sint: cum judicabit Deus occulta cordium, et reddet unicuique secundum opera sua.