comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alio expositã. uixta sensũ patr̃ exppͥo expon̾e s dotẽ dare. illi
copula frui ñ licebit. Seqr̃. Si pat̃ uirginis eã dare nolueritred¬
dat pecuniam uixta modũ dotis. quam irgines acciꝑe consu¬
ert̃. Pat̃ quidẽ uirginis hoc ẽ sentñtie sensꝰ ẽ hystoricꝰ dqua nas¬
cit᷑ orõ. Sigͦ historicꝰ sensus inqualibet sentñtia m uenit᷑ quica¬
ritatis regnum idonee edificet ⁊ regñ cupid tati. sufficient di¬
cruat. ñ uidet᷑ neceẽ allegorica intp̃tatis ne illũ exꝑoni. q̃mi
tñ lector dote rector fidĩ honorare debetec sic ĩtactam sua expositi¬
one relinquere. Maleficos ñ pacieris uiuere: maleficos appellat
illos. qui p̃strnigns magice artis ac diabolicis figm̃tũ causa agt̃ i
et abuno dõ quiuerꝰ ẽ actor omniũ bonoꝵ au̾t̾e satagt̃. quos ułtͣ
uałe. adhominũ ꝑnitiẽ. lex. ñ patit᷑ s magis extingnere uibet

Expanded text:
alio expositam juxta sensum Patrum, ex proprio exponere. Sed dotem dare illi alio expositam juxta sensum Patrum, ex proprio exponere. Sed dotem dare illi ierit, ejus copula frui non licebit. Sequitur: Si pater virginis eam dare noluerit, reddas pecuniam juxta modum dotis, quam virgines accipere consueverunt. Pater quidem virginis hoc est sententiae, sensus est historicus, de qua nascitur oratio. Si ergo historicus sensus in qualibet sententia invenitur, qui charitatis regnum idonee aedificet, et regnum cupiditatis sufficienter destruat, non videtur necesse allegorica interpretatione illum exponi. Quam tamen lector dote rectae fidei honorare debet, et sic intactam sua expositione relinquere. Maleficos non patiaris vivere. Maleficos appellat illos qui praestigiis magicae artis ac diabolicis figmentis causas agunt, et ab uno Deo, qui verus est auctor omnium bonorum, avertere satagunt: quos ultra valere ad homi
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣsi inp̃sentia eiꝰ semꝑ sumꝰ. Unde et iacobadlaban art. dĩ pa
tris nr̃i abraam. et timory saac ad fiusset mͥ. forsitã modo nudũ
loqͥmur. Int̾ctꝰ gͦ debilitati. aut mortin peccoris pastorẽ ñ repu¬
tat᷑. si euis curam sirenue gessit et quasi dõ p̃sente redditur᷑ ra¬
tionẽ studiosissime laborauit. si aũt dnõ ñ p̃sente damni qͥc¬
quã factum fũ̾it rede cõpellet̃. qr qͥ negligens ẽ incurapasto¬
rali et scd̾m illã sentũtiam serui nequã dix̾it incorde suo. morã
et inebriari: ueniet dñs serui illius indie qua ñ sꝑat et hora
qua nescit. et diuidet eum. partẽq eiꝰ. cum infidelib ponet. etin¬
carcerẽ missus ñ exet. in de donec redderet nouissimũ qua¬
drantẽ. Si sedux̾it quis uirginẽ nec dĩ desponsatã. et dormi¬
erit cum ea dotabit eã. et habebit eã uxorẽ uirginẽ quippenee¬
dum desponsatã seduc̾e: qͣrilibet sentñtiã canonicã. nec dũ ab

Expanded text:
us, quasi in praesentia ipsius semper sumus. Unde et Jacob ad Laban ait: Nisi Deus patris mei Abraham, et timor Isaac affuisset mihi, forsitan modo nudum loquimur. Interitus ergo debilitati aut mortui pecoris pastori non reputatur si ejus curam strenue gessit: et quasi Deo praesente, redditurus rationem studiosissime laboravit. Si autem domino non praesente damni quidquam factum fuerit, reddere compelletur, quia qui negligens est in cura pastorali, et secundum illam sententiam servi nequam, dixerit in corde suo: Moram et inebriari: ueniet dominus serui illius in die, qua non sperat, et hora, qua nescit, et diuidet eam partemque eius cum infidelibcarcerem missus, non exibit inde, donec reddat novissimum quadrantem. Si seduxerit quis virginem necdum desponsatam, et dormierit cum ea, dotabit eam, et habebit eam uxorem. Virginem quippe necdum desponsatam seducere, est quamlibet sententiam canonicam necdum ab
Abbreviated transcription (Latin):
tñtia ꝑcutit. qͥ ꝑ idolũ hominẽ xͥanũ aueritate catholice.
fidĩ seduct̃ et malignis spĩtib ꝑ errorẽ obnonum tradt̃
et̃na pena eos dampnandꝰ eẽ. ostendit. Si rixati fuerint ui¬
ri. et ꝑcusserit. alt̃ ꝓxim̃ suũ. lapide uł ligno. et ille mortu¬
tis ñ fuerit et iacuerit inlectulo. si surrexit. et ambulau̾it fo¬
ris suꝑ baculũ suum innocens erit. qui ꝑcussit. ita tam̃ ut

Expanded text:
tholicae fidei seducunt, et malignis spiritibus per errorem obnoxium tradunt, aeterna poena eos damnandos esse ostendit. Si rixati fuerint viri, et percusserit alter proximum suum lapide vel pugno, et ille mortuus non fuerit et jacuerit in lectulo, si surrexerit et ambulaverit fortis super baculum suum, innocens erit qui percussit: ita tamen, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. et redẽptoris nr̃i. ꝑuenire ualeamꝰ. Sollẽpnitatẽ gͦ m̃si
monũ pͥmitias dño consecramꝰ. Sollẽnitatẽ quoq miextu ãni

Expanded text:
lemnitatem vero mensis lemnitatem vero mensis monum primitias Domino consecramus; solemnitatem quoque in exitu anni,
Abbreviated transcription (Latin):
postb. sacͥficiũ quoꝵ septẽ ebdomadaꝵ dieᷤ st̃. quadraguita
et nouẽ pñtecostes celebrat᷑. quã ebrei asartba uocant. quod
significat pũtecostñ. idẽ quinquagesimã: inqua offert̃ dõ
panes dealfita siccata factoᷤᷤ c̃ ferm̃to assarioꝵ duoꝵ et
hisu̾bis. qđ iam exmaturiꝰ frugib hec oblatio offerit᷑. cum
tũ adsit tp̃s messis: Exitũ anni appellat. fiuẽ estatiᷤᷤ qͣndo
iam fruct. totiꝰ anm collecti st̃ et÷ hec eadẽ festiuitaᷤ septimo
m̃se. quẽ ebrei dieseri macedonẽ iꝑhereheos uocant. lati¬
ni occobrẽ incuius pͥncipio uidĩ sollempnitatẽ agñtes ã¬
in quo płima. et diu̾sa offerebant᷑ sacrificia. hec scd̾m hy¬
storiã. Spalit̃ quoq trib uicib pannos singłos festa celebra¬
dẽ. spẽ et caritatẽ bonoꝵ oꝑũ obsequia spãlit̃ gatidũte. dõ con¬
ditori nr̃o exhibemꝰ. Nam pascha celebramꝰ m̃ se nouoꝵ. cũ ꝑ
aquas. de uet̾e homine: m̃ouũ transimus. ambulantes ñ in

Expanded text:
um septem hebdomadarum dies sunt quadraginta et novem, Pentecoste celebratur: quam Hebraei Asartha vocant, quod significat Pentecosten, id est, quinquagesimam; in qua offerunt Deo panes de alphita siccata factos, cum fermento assariorum duorum: et his verbis, quod jam ex maturis frugibus haec oblatio offertur, cum tunc adsit tempus messis. Exitum anni appellat tinem aestatis, quando jam fructus totius anni collecti sunt. Et haec eadem festivitas in septimo mense, quem Hebraei Theseri, Macedones ὑπερβερεταῖον vocant, Latini Octobrem; in cujus principio, Judaei solemnitatem agentes, amin quo plurima et diversa offerebantur sacrificia. Haec secundum historiam. Spiritaliter quoque tribus vicibus per annos singulos festa celebradem, spem et charitatem, bonorum operum obsequia spiritualiter, gaudentes Deo conditori nostro exhibemus. Nam Pascha celebramus mense novorum, cum per aquas de vetere homine in novum transimus: ambulantes non in
Abbreviated transcription (Latin):
tũdit manũ inrẽ ꝓximi sui. adꝑpetrãdũ fraudẽ. tã inboue qͣm
masino. et oue et testim̃to. et quicqͥd damñ inferre pot̃ ad dõs
utriꝰq causa ꝑueniet. et si illi uidicatitre duplũ resituet ꝓ aimo
suo amico pecunia. aut uas in custodiã commendat᷑ cum ꝑquẽ¬
libet p̃dicatorẽ chesaurꝰ u̾bumdĩ. ⁊ uasa scͥpture sacre simplici
auditori adenstodiã mͣrecta side et oꝑib bonis cõm̃dant᷑.s si
pecunia cõm̃data. idẽ sides recta. ꝑquemlibet ꝑu̾sum. doctorẽ
et ħetic̃ cõsuso intellectu ablata fũit. ille qͥ ꝑmalitiã doli dãmĩ
fecit incustode petunie. dnĩce si apparebit redigat᷑. sub penitñtiã.
ut tã corde. quam etiã corꝑe cõtribulatꝰ dignas cõmissi scełis
penas luat: sin aũt̃ latet actor erroris dñs domꝰ adplicabit᷑ ad
dõs. Ipseutiq qͥ adeustodiendã fidelit̃ pecuniã dnĩ suscepie.
incõuñtũ doctoꝵ catholicoꝵ p̃sented  aquib diligñt̃. discuss

Expanded text:
 tam in bove quam in asino et ove, et vestimento; et quidquid damnum inferre potest, ad deos utriusque causa perveniet, et si illi judicaverint, duplum restituet proximo suo. Amico pecunia aut vas in custodiam commendatur, cum per quemlibet praedicatorem, thesaurus verbi Dei, et vasa Scripturae sacrae simplici auditori ad custodiendum, in recta fide et operibus bonis commendantur. Sed si pecunia commendata, id est, fides recta per quemlibet perversum doctorem et haereticum, confuso intellectu ablata fuerit, ille qui per malitiam doli damnum fecit, in custode pecuniae Dominicae, si apparebit, redigatur sub poenitentiam: ut tam corde quam etiam corpore contribulatus, dignas commissi sceleris poenas luat. Sin autem latet auctor erroris, Dominus domus applicabitur ad deos. Ipse utique, qui ad custodiendam fideliter pecuniam Domini suscepit, in conventum doctorum catholicorum praesentetur, a qu
Abbreviated transcription (Latin):
spiuas utioꝵ tneis constimamꝰ. S ꝓuidñdũ ẽ necum iutia ꝑse¬
qͥm̃ urtuteᷤ ledamꝰ et eos qͥ fructꝰ in se bonoꝵ oꝑũ pferre ceꝑant
ante qͣm illos admaturitatẽ ꝑducãt ꝑincariã noceamꝰ. Ergo qͥ
tale damnũ inplebe dĩ cõmiserit nȩceẽ ẽ ut dignã penitũtiam
ꝓhoc gerat. et qđ pͥus ꝑuiertiã lesit ꝑstudiũ bonum restaitiare
conet᷑. Si quis cõmendau̾it amico pecuniã aut nos incusto¬
diã. et abeo qui susceꝑat furto ablata fĩit sunuenit᷑ fur duplũ

Expanded text:
dum est ne dum vitia persequimur, virtutes laedamus; et eos qui fructus in se bonorum operum proferre coeperant, antequam illos ad maturitatem perducant, per injuriam noceamus. Ergo qui tale damnum in plebe Dei commiserit, necesse est ut dignam poenitentiam pro hoc gerat; et quod prius per inertiam laesit, per studium bonum restaurare conetur. Si quis commendaverit amico pecuniam aut vas in custodiam, et ab eo qui susceperat furto
Abbreviated transcription (Latin):
poterat quippe discerni qdđ adfurandũ ñ ad occidñdũ ue¬
nisset. et idõ ñ debet occidi. hoc et inlegib antiqͥs scłaribꝰ
quib tam̃ ista ẽ. antiquior inuenit᷑. impune occidi noct᷑¬
num surẽ quo quonͦt diurnũ aũt. si se telo defenditiã enĩ
plus ẽ quam fur. Mistice aũt fures ħeticos possumꝰ intel

Expanded text:
Poterat quippe discerni, quod ad furandum non ad occidendum, venisset, et ideo non deberet occidi. Hoc et in legibus antiquis saecularibus, quibus tamen ista est antiquior, invenitur impune occidi nocturnum furem quoquo modo: diurnum autem, si se telo defenderit: jam enim plus est quam fur. Mystice autem fur
Abbreviated transcription (Latin):
iunãtum suũ ut depascat᷑ abiena quioqͥdoptimũ habũt
inagro suo uł. uinea. ꝓdamni estimatione restituĩt. hac
ac sacerdotes ualet qui alienas parrochias inuade q̃rt̃
Igit᷑ qui dinitserit appetitũ carnalẽ qur̃ s̃nificat inra¬
sa sollicitec ut eiꝰ obsequia. uł redibitioneᷤ inq̃stũ ꝓpriũ
coni̾tatur ꝓdamni estimatione agr̃. corꝑis sui. uł uneã
cordis castigare cogat᷑ ut qͥ ꝑuoluptatẽ. abusis ẽ aliens
pieiuniũ et helemosinaꝵ discat expndere ꝓpria. Si egͥssuᷤ
ignis inuel̾ite spmnas. ⁊ cõphenłit. aicuos frugũ siuestan

Expanded text:
 aliena, quidquid optimum habuerit in agro suo vel vinea, pro damni aestimatione restituat . Hac ac sacerdotes valet, qui alienas parochias invadere quaerunt. Igitur qui dimiserit appetitum carnalem, quem significat irrasa sollicitet, ut ejus obsequia vel redhibitiones, in quaestum proprium convertat, pro damni aestimatione, agrum corporis sui, vel vineam cordis castigare cogatur: ut qui per voluptatem abusus est alienis, per jejunium et eleemosynas discat expendere propria. Si egressus ign
Abbreviated transcription (Latin):
mant et rłq Ouis aũt qđ simplex ẽ animal hominẽ ennã¬
głicũ sub grã dĩ constittũ significat m̃brũ uidelicet illiꝰ
ouis de quo ꝓpħaait tanquã ouis adoccisionẽ ductꝰ ẽ et ñ aꝑuit
os surmm. cuius imitator existens seruat illid quodinengło¬
scͥptuim ẽ si quis ꝑscusserit᷑ indext̾am maxillã p̃be illi et
ałtam. Et itẽ. Uiligite immicos trõs et benefacite his qui
odunt uos. S ne huius simplicis animał lesio inulta p̃¬
t̃ri uideat᷑ legis lator ubet quod quatuor oue ꝓuna oue
redoant᷑. Igit᷑ onis ꝑdita. quadruplũ restitutionẽ possit

Expanded text:
aetera. Ovis autem, quod simplex est animal, hominem Evangelicum sub gratia Dei constitutum significat: membrum videlicet illius ovis, de quo Propheta ait: Tanquam ovis ad occisionem ductus est, et non aperuit os suum . Cujus imitator existens, servat illud quod inscriptum est: Si quis percusserit te in dexteram maxillam, praebe illi et alteram . Et item: Diligite inimicos vestros, et benefacite his, qui oderunt vos. Sed ne hujus simplicis animalis laesio inulta praeteriri videatur, legislator jubet quod quatuor oves pro una ove reddantur. Igitur ovis perdita quadruplam restitutionem poscit,
Abbreviated transcription (Latin):
stiget necesse ẽ donec ꝑfectam remissionẽ adnõ reciꝑe me¬
reat᷑. Itẽ alio modo. Bos quippe subingale ẽ ammal. et ppłm
pͥorem significat. qui sublege moysi constitut᷑ uiditiũ legiꝰ
expectebat. Apło tesie qui ait Quic̃q enim in lege peccauert̃
plegẽ uidicabunt᷑ Eigo bos suratꝰ et occisus siue uenditꝰ qͥnq
bub recompñsat᷑ cum homo uids̃ contra legẽ lesus. scd̾m le¬
gẽ ulciscit᷑ unde et in ipsalege scͥptũ ẽ. qͥ occidit hominẽ:

Expanded text:
stiget, necesse est, donec perfectam remissionem a Domino recipere mestiget, necesse est, donec perfectam remissionem a Domino recipere mereatur. Item alio modo. Bos quippe subjugale est animal: et populum priorem significat, qui sub lege Moysi constitutus, judicium legis expetebat, Apostolo teste, qui ait: Quicunque enim in lege peccaverunt, per legem judicabuntur . Ergo bos furatus et occisus sive venditus, quinque bubus recte pensatur, cum homo Judaeus contra legem laesus, secundum legem ulciscitur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
dit quiniq bones ꝓuno bone restitiẽt᷑ et quatuor oues ꝓuna oue.
et. e̾t. Que iustificatioẽ ut ꝓurtulo. uno qͥnq reddant᷑. ꝓoueaũt
quatuor nisi aliqͥd significare intelligat᷑ possimꝰ hanc distantiã
int̾ bouẽ et ouẽ facereit in bone accipiam bñ laborantẽ doc¬
torẽ magro dominico qͥ trã cordiũ carnaliũ uom̾e euuglico
scindit. ut fructꝰ turtutũ germinare possit. Inoue simplicẽ
auditorẽ qui tantũ. sua simplicitate. cõtũtꝰ ẽ qͣnto enĩ ma¬
et quantominor cõmodita mpossessione aliqua. tanto minor
ẽ dolor inipsins amissione. Quod significat maior numus
inboriis restitutione. et minor inonis: qui enim quẽ libet
doctorem aplebe dcnimnica ꝑ frandẽ. euellit mults nocet et
ꝑhoc. necesse ẽ ut orcĩs sensus corporis sui peniĩtie studio¬
simplicẽ astatu suo ꝑmalitiã subu̾tit. corpꝰsuum qđ qua¬
tuor elem̃tis constare manifestũ ẽ ut ieuiniis et ugiliisca¬

Expanded text:
et, et quatuor oves pro una ove, etc. . Quae justificatio est, ut pro vitulo uno quinque reddantur, pro ove autem quatuor, nisi aliquid significare intelligatur? Possumus hanc distantiam inter bovem et ovem facere, ut in bove accipiamus bene laborantem doctorem in agro Dominico: qui terram cordium carnalium vomere evangelico scindit, ut fructus virtutum germinare possit. In ovem, simplicem auditorem, qui tantum sua simplicitate contentus est. Quanto enim maEt quanto minor commoditas in possessione aliqua, tanto minor est dolor in ipsius amissione: quod significat major numerus in bovis restitutione, et minor in ovis. Qui enim quemlibet doctorem a plebe Dominica per fraudem evellit, multis nocet; et pro hoc necesse est ut omnes sensus corporis sui poenitsimplicem a statu suo per malitiam subvertit, corpus suum quod quatuor elementis constare manifestum est, ut jejuniis et vigiliis ca
Abbreviated transcription (Latin):
Quid aũt. ꝑ bouẽ et asmñid᷑ mundũ et inmundũ animal. nͥ fidel
quisq uł infideł accipit᷑. qui gͦ cistñã fodit et ceꝑit nec illuc
bos uł asinus ruat id ẽ. qui insacro eloquio iam alta intellig̃.
sublimes sñsus corã ñ accipientib ꝑsilñtiũ tegat. nec ꝑscandalũ
m̃tis. aue fidelẽ paruulũ. arte infidelẽ qui ẽde potiusset uit̾i
mat. Ermorte. enim um̃toꝵ debet p̃ciũ. qr illud salicet admisisse
conuieit᷑ unde et adagñdã penit̾itiã reus tenet᷑: quisquis nãq
ad alta scientie fluenta. ꝑueniẽs. cum hec ap̃bruta audientiũ
uuł m̃tib tegñda ẽ. alta scientia. ne unde cor docñtiũ ad sũma
adtollit̃. inde. infirmitas auditoꝵ adima dilabat᷑. Si bos alienꝰ
bonẽ aft̾uis uuln̾au̾it et ille mortuus fu̾it. uendet bouẽ uniñ.
Numquid insolo tauro hec iustificatio seruanda ẽ etͥ de omni
peceore tali casu ꝓuide aparte. totũ intelligñdũ ẽ S hoc de car¬

Expanded text:
mque animal, nisi fidelis quisque vel infidelis accipitur? Qui ergo cisternam fodit, cooperiat, ne illuc bos vel asinus ruat, id est, qui in sacro eloquio jam alta intelligit, sublimes sensus coram non capientibus per silentium tegat; ne per scandalum mentis, aut fidelem pamat. Ex morte enim jumentorum debet pretium: quia illud scilicet admisisse convincitur, unde ad agendam poenitentiam, reus tenetur. Quisquis namque ad alta scientiae fluenta perveniens, cum haec apud bruta audientium vulis mentibus, tegenda est alta scientia, ne unde cor docentium ad summa attolitur, inde infirmitas auditorum ad ima dilabatur. Si bos alienus bovem alterius vulneraverit, et ille mortuus fuerit, vendent bovem vivum, numquid in solo tauro haec iustificatio seruanda est et non de omnis pecoris tali casu? proinde a parte totum et hoc intellegendum est: sed hoc de car
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ pecrau̾it ipsa moriet᷑ et uistitia iustistiꝑ eũ erit. ⁊ inpietas
inpii erit. suꝑ eum. Si añt magist᷑̃ et doctor. tales discipli
biores sciebat. et ascͥpturiᷤ sacris sepe contestatꝰ curã unfesti
pectoriᷤᷤ habe neglegebat iam actꝰ illitis particeps faciꝰ pene
Aliꝰ utiq m̾ito particeps erit Cuia scđm apłm ñ solũ qui male

Expanded text:
it, ipsa morietur: et justitia justi super eum erit: et impietas impii erit super eum . Si autem magister et doctor tales discipuli mores sciebat, et a Scripturis sacris saepe contestatus curam infesti pecoris habere negligebat, jam actus illius particeps factus, poenae illius utique merito p
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ꝓanima illa. q̃ñ dum formatũ abicit infantẽ. hocẽ
penitũtiam agat. et rursum conet᷑ ipse qui lesit ut instru¬
at reparec restituet anime. ea q̃ ꝑdidit et hec iam facit
sic̃ suꝑiꝰ cũ scandalum. intulit qđ si formatꝰ iam fuerit. ĩ¬
fãs dabit animã ꝓanima. Formatꝰ infans pot̃. uidĩ ser¬
mo dĩ incorde eiꝰ animeq̃ grãm baptismatis ꝯsecuta ẽ ł
euidñtꝰ et clariꝰ. u̾bum sidĩ concep̃. hec gͦ summa cõtentio

Expanded text:
anima illa quae nondum formatum abjicit infantem, hoc est poenitentiam agat; et rursum conetur ipse qui laesit, ut instruat, reparet, restituat animae ea quae perdidit. Et haec jam faciat sicut superius cum scandalum intulit. Quod si formatus jam fuerit infans, dabit animam pro anima. Formatus infans potest videri sermo Dei in corde ejus animae quae gratiam baptismi consecuta est, vel evidentius et cl
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑. qͥ manducat unã acͥbã. obtupescẽt dentes eͥoꝵ. et a¬
manus ẽ anime iuirtꝰ qua tenere aliquid et constring̾e pot̃
ułiut ñ dicamus act eus et fortitudo et pes quo incedit ad
bona uł adbala. qr gͦ si scandalũ patiat᷑ anima. ñ solũ infi¬
de s et inactib apłm ꝑmanꝰ. significant᷑. et pedes: auferunt᷑
illiꝰ qͥ osfĩ dicłm p̃buit manꝰ. quib ñ bñ oꝑat᷑ et pedes qͥb̾
ñ bñ incedit. recipiet etiã ꝯbusturã. qͥd conbussit. ⁊ gehemine¬
tͣdidit. animã. ꝑ q̃ singła hoc ostũdit᷑ ut iste ꝑcussor omnibꝰ
detruncat᷑ m̃bris acorpore excidat᷑ eccłe. ut cęt̾i in qͥt udñtes
timorem habeãt. et ñ. faciant similit̃. Si ꝑcusserit quispiã. ocłm
serui sui aut ancille et luscos eos feu̾it. dimittet lib̃os ꝓoculo q̃ue
m̾uit: dñtẽ quoq si excisserit seruo uł ancille sue. similit̃

Expanded text:
ibitur: Qui manducat uvam acerbam, obstupescent dentes ejus . Et aibitur: Qui manducat uvam acerbam, obstupescent dentes ejus . Et aManus est animae virtus, quae tenere aliquid et constringere potest: velut si dicamus actus ejus et fortitudo, et pes quo incedit ad bona vel ad mala. Quia ergo si scandalum patiatur anima, non solum in fide, sed in actibus, qui per manus significantur et pedes, auferuntur illius qui offendiculum praebuit manus, quibus non bene operatur, et pedes quibus non bene incedit. Recipiet etiam combusturam qua combussit, et gehendidit: per quae singula hoc ostenditur, ut iste percussor omnibus detruncatis membris, a corpore excidatur Ecclesiae: ut caeteri, inquit, videntes, timorem habeant, et non faciant similiter . Si percusserit quispiam oculum servi sui aut ancillae, et luscos eos fecerit, dimittet liberos pro oculo quem eruit. Dentem quoque si excusserit servo vel ancillae suae, similiter
Abbreviated transcription (Latin):
nan. aniam ꝓanima. dab̾. uł indie uiditũ accipiendũ
Ẽ ap̃ eum uidicẽ qui pot̃ ammã et corpꝰ ꝑde. ingehñnam.
uił certe pot̃ fortassis etiã illud aptari. ut qui sibi consciꝰ
tanti scandali fu̾it ponat animã suã panima illiꝰ. quẽ scã¬
dalizau̾it. et usq admortẽ. det oꝑã. quom̃ redeat. quomͦ
reparet᷑ quom restitu at᷑ adfidẽ ponat etiam oculũ ꝓoculo:
si ocłm lesit anime. id ẽ intellectum eiꝰ turbauit. auferet᷑o
cułꝰ ipsiꝰ abeo. qͥ eccłe p̃ẽ et intellectꝰ eius. ale turbulntꝰ et ferox¬
qͥ scandalũ gen̾at desecet᷑ s si dñtem lesit auditoriꝰ ꝙͦ susci¬
piens cibum u̾bum dĩ uł cõminuere uł molarib terere so¬
litꝰ erat et subtilẽ exhis aduentrẽ anime. tͣnsuntte sensũ si
hc̃ dñtẽ ille uexatiit. et uellit. ut ꝯtũtione ipsiꝰ ñ possit anima
alibi dr̃ dentes peccatoꝵ. cont̾uisti: et alibi nichilominꝰ seͥ¬

Expanded text:
ipiendum est, apud eum judicem, qui potest animam et corpus perdere in gehennam; vel certe potest fortassis etiam illud aptari, ut qui sibi conscius tanti scandali fuerit, ponat animam suam pro anima illius, quem scandalizaverit; et usque ad mortem det operam quomodo redeat, quomodo reparetur, quomodo restituatur ad fidem. Ponat etiam oculum pro oculo. Si oculum laesit animae, id est, intellectum ejus turbavit, auferatur oculus ipsius ab eo qui Ecclequi scandalum generat, desecetur. Sed et si dentem laesit auditoris, quo suscipiens cibum verbi Dei, vel comminuere, vel molaribus terere solitus erat, et subtilem ex his ad ventrem animae transmittere sensum, si hunc dentem ille vexavit et evellit, ut pro contentione ipsius non possit anima alibi dicitur: Dentes peccatorum contrivisti . Et alibi nihilominus scr
Abbreviated transcription (Latin):
dib obruet᷑ ⁊ ñ comedũt᷑ carnẽ eiꝰ. dñs aũt boniꝰ mnocẽs erit
qđ si bos. cormꝰpeta fuit abheri. ⁊ nudiꝰ cciꝰ : contestati st̃ dnm̃
etis uec reclusit eum. occiditt: itir̃ aut mulierẽ et bos lapidibꝰ
totũ intelligñdum ẽ. quicqͥd inpeccorib ustu humano subditũ
infestũ ẽ hominibꝰ s si necẽe. ẽ. occidi. ñ quid lapidari: Qnid
int̃ ẽ enim animal. qd̾ auferñdũ ẽ qͦ morte auferat᷑ demde qd̾
addidit carnib eiꝰ ñ eẽ uescũdũ. qͦ ꝑtinet nͥ omnia ista sĩgnifi¬
cent aluid qđ scͥptura maxime. solet intueri. Boius gͦ noĩe.
ꝯtum ax discipłs denotari pot̃. qͥ ꝑfastũ suꝑbie laniat. et reliq̃
peccora gͥgis dominici. infestat. Talis gͦ. srinscio magistro ali¬
pidib dure sentñtie. obrnat᷑ et ñ comedũt᷑ carnes eiꝰ. hocẽ

Expanded text:
bonis innocens erit. quod si bos cornupeta fuerit ab heri et nudiustertius, et contestati sunt dominum eius, nec reclusit eum, occideritque uirum ac mulierem, et bos lapidibus totum intelligendum est: quidquid in pecoribus usui humano subditum, infestum est hominibus. Sed si necesse est occidi, nunquid lapidari? Quid interest enim animal quod auferendum est, qua morte auferatur? Deinde quod addidit, carnibus ejus non esse vescendum quo pertinet, nisi omnia ista significent aliud, quod Scriptura maxime solet intueri? Bovis ergo nomine contumax discipulus denotari potest: qui per fastum superbiae laniat, et reliqua pecora gregis Dominici infestat. Talis ergo si inscio magistro alipidibus durae sententiae obruatur; et non comedentur carnes ejus, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ sanguinẽ Est gͦ. semꝑ mensura indisciplina tenenda.
ut rigor sit in refrigerio. et refrig̾ium inrigore ut indisci¬
plinats fides. et dilectio uigeat: ne ꝑdesꝑationẽ uł odium
sundit᷑ int̾eat. Sirixati fuerint uiri et ꝑcusserint qͥs mui¬
lierẽ p̃gnantẽ et aborturum quidẽ fecerit. s ipsa un̾tt sub¬
iaceb̾ damno q̃ñtũ expetierit marit mulieris. et arbitri
mors illius fu̾it subsecuta. tc̃ iam bomicidi reus puniendꝰ
erit ipse ꝑcussor. Mistice aũt si quis alicuiꝰ animam pꝰ cõ¬

Expanded text:
licit sanguinem . Est ergo semper mensura in disciplina tenenda, licit sanguinem . Est ergo semper mensura in disciplina tenenda, ut rigor sit in refrigerio, et refrigerium in rigore, ut in disciplinato fides et dilectio vigeat, nec per desperationem vel odium, funditus intereat. Si rixati fuerint viri, et percusserit quis mulierem praegnantem, et abortivum fecerit, sed ipsa vixerit, subjacebit damno, quantum expetierit maritus mulieris, et arbitri mors illius fuerit subsecuta, tunc jam homicidii reus, puniendus erit ipse percussor. Mystice autem, si quis alicujus animam po
Abbreviated transcription (Latin):
cusserie hoc ẽ. duricia m̃tis uł paruitate cordiᷤ sꝑnẽdosiue
miscdit᷑ ñ consulñdo. exasꝑau̾it. et ille. infirmatꝰ intͥstitia
aferuore dilectionis languescit. necesse ẽ ut reus ꝑcõfessio¬
lẽ oꝑ aᷤ penitãtie et ĩpñsas ꝓmisse em̃dationis inmedicoᷤ
boc ẽ. indoctores expĩdat.qͥ. egrotantẽ baculo consolatio¬
nis sue. erigãt. et fom̃tis p̃dicationũ medicantes. inpͥsitñ
statum dilectiomis reformaut Ita enĩ adino cũtiã uera ꝑue¬
nire possumꝰ. si male. gesta dignis penitñtie fructib di¬
luere satagam. Qui ꝑcusserit seruũ suũ uł ancillã uirga
et mortui fuerint inmanib eiꝰ cͥmmis reus eri: et ct. Sic̃
disciplina opꝰ ẽ. in eruditione subiectoꝵ. ita et disc̾tione
maxime opꝰ ẽ mexhibitiõe corruptioñ. Qui enim sibi cõmis¬
sum gregẽ ultra modũ. disciplie. constringit. ubi uitã debuit
qui fortit̃ p̃mit ub̾a exhibet. bitdr̃ et qͥ uehem̃t emulgit. et¬

Expanded text:
cusserit, hoc est duritia mentis vel parcitate cordis, spernendo sive misericorditer non consulendo exasperaverit, et ille infirmatus in tristitia a fervore dilectionis languescit, necesse est ut reus per confessionem operas poenitentiae et impensas promissae emendationis in medicos, hoc est in doctores impendat, qui aegrotantem baculo consolationis suae erigant, et fomentis praedicationum medicantes, in pristinum statum dilectionis reforment. Ita enim ad innocentiam veram pervenire possumus, si male gesta dignis poenitentiae fructibus diluere satagamus. Qui percusserit servum suum vel ancillam virga, et mortui fuerintdisciplina opus est in eruditione subjectorum, ita et discretione maxime opus est, in exhibitione correptionum. Qui enim sibi commissum gregem ultra modum disciplinae constringit, ubi vitam debuit Qui fortiter premit ubera, exhibet butyrum; et qui vehementer emungit, e
Abbreviated transcription (Latin):
qui salui fuint. ec inhis qui ꝑenut. Aliis quidẽ odor mortis inmor¬
tẽ aliis quidẽ odor uite. inuitã et rł̃e. Si aũt dormitat pat̃ fami¬
lias. et futrẽ uentur̃ ñ obseruau̾it et ꝑdesidiũ illius horũ quiddã
petierit. dauniũ dño suo restituet qui ꝑnegligntiã suã dnĩpecꝰ
custodire ñ curauit. hinc dñs ad dñs ad ꝓpħam. Sime dicente ad

Expanded text:
his qui pereunt. Aliis quidem odor mortis in mortem; aliis quidem odor vitae in vitam , et caetera. Si autem dormitat paterfamilias, et furem venturum non observaverit et per desidiam illius horum quiddam perierit, damnum domino suo restituet: quia per negligentiam suam Dominicum pecus custodire non curavit. Hinc Dominus ad prophetam ait: Si me dicent
Abbreviated transcription (Latin):
te. pontificis sũmi redẽptorisuidelicet si posuerit. hic sine
dubio met̃ñum saluabit᷑. Qui ꝑcusserit patrẽsuũ et matrẽ
morte. moriat᷑ et paulo post. qui maledixerit inqͥt patri suo
tes honorare. et obhoc. maledictũ. et dignũ ẽẽ morte. Sp̃alit̃
aũt. qui maledixit patͥ uł matͥ. co ẽ blasphemiã in dm̃ quiẽ

Expanded text:
osuerit, hic sine dubio in aeternum salvabitur. Qui percusserit patrem suum et matrem, morte moriatur. Et paulo post: Qui maledixerit, inquit, patri suo tes honorare, et ob hoc maledictum et dignum esse morte? Spiritaliter autem qui maledixerit patri, id est, blasphemiam in Deum qu
Abbreviated transcription (Latin):
ens insimilitudinẽ hominũ factꝰ ⁊ habitu inuñtꝰ at hõ Iste
ꝓximꝰ nr̃. asinũ ouẽ bonẽ. aut omne um̃ttum incustodiã cõ¬
mitrit. cũ cuilibet p̃dicatori animalia sua hoc ẽ homines
alios ingemo ualntes. alios simplices. et innocñteᷤ alioꝰ bintoᷤ
et eberes. ad regũdũ commnittit. Si gͦ bis animalibꝰ iustos gͥgis
diũ omnẽ sollicitudinẽ impñdit. ⁊ ꝑuigili custodia curã
illoꝵ habebit. ñ ei nocebit si hoꝵ quidã amalignis sp̃ib se¬
ductum aut ꝓpͥo uitio moriuũ fuerit. sufficiet pastori cons¬
cientia pura. et sioes ñ acta. q̃ ꝑdilectionẽ oꝑans psalute
illiꝰ deuote laborabat. Suscipiet gͦ dñs bonã deuotionẽ illiuis
et studiũ boñ redundare. faciet illi inuitã et̃nam. Unde dr̃ apl̃s
dõ aũt grãs. qui semꝑ triumphat nos inxp̃o iħi. et odorẽ notitiã

Expanded text:
similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Iste proximus noster, asinum, ovem, bovem, aut omne jumentum in custodia committit, cum cuilibet praedicatori animalia sua, hoc est homines, alios ingenio valentes, alios simplices et innocentes, alios brutos et hebetes, ad regendum committit. Si ergo his animalibus custos gregis Domini omnem sollicitudinem impendit, et pervigili custodia curam illorum habuit, non ei nocebit, si horum quiddam a malignis spiritibus seductum, aut proprio vitio mortuum fuerit. Sufficiet pastori conscientia pura et fides non ficta, quae per dilectionem operans, pro salute illius devote laborabat. Suscipiet ergo Dominus bonam devotionem illius, et studium bonum redundare faciet illi in vitam aeternam. Unde dicit Apostolus: Deo autem gratias, qui semper triumphat nos in Christo Jesu, et odorem
Abbreviated transcription (Latin):
gerit in cõmodũ. reatꝰ scełis redundat in actorẽ simul. et custodẽ
illius quieum ꝓhibere debuit et ñ fecainde scͥptura dic̃. custo¬
dia custodi cor tuum. quia ex ipso utta seu mors ꝓcedit: et itẽ cor
hominis disponit uiã suã: et itẽ corsapientis erudiet os eiꝰ et la¬
biis illius. addet grãm et alibi. De fructu inqͥt oris uiri replebit᷑
uent̃ eiꝰ et gemmina labiorum illiꝰ saturabĩt eũ. Siquis aꝑne¬
rit cissnam et fodit eam. et ñ oꝑuerit. eam. cecid̾itq bos uł asiꝰ

Expanded text:
gerit incommodum, reatus sceleris redundat in auctorem simul et custodem illius, qui eum prohibere debuit, et non fecit. Unde Scriptura dicit: Omni custodia serva cor tuum, quia ex ipso vita seu mors procedit . Et item: Cor hominis disponit viam suam . Et item: Cor sapientis erudiet os ejus: et labiis illius addet gratiam . Et alibi: De fructu, inquit, oris viri replebitur venter ejus, et genimina labiorum ejus saturabunt eum. Si quis aperuerit cisternam
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃ ceteras scripturas quas penthatheutꝰ legis con¬
tinet merito uber exodi eminet. inquo pene omnia
sacramenta quib p̃sens eccłia instituit᷑ nutrit᷑ et re¬
git᷑. fĩguralit̃ expͥmunt᷑. Nam ibi ꝑcorporalem extum
filiorum isrł. de egipto t̃restri. nr̃ extus. de sp̃ãli egi¬
pto demonstratur: ibi ꝑtransitum maris rubri et pha¬
raonis. atq egyptiorum subn̾isionem baptisini mi¬
st̾ium et spãlium hostium int̃ritus figuratur. Ibicy¬
piciagni unmolatio. et pasche celebratio ueri agni
passionem. ac nrãm redemptionẽ insinuant. Ibi mã¬
na de celis et potus de petra egenti ppło dantur. ut
doceat nos celestem panem. et potum iute deside¬
rare. ibi p̃cepta. atq uidicia ppło dĩ inmonte. tradun¬
tur: ut discamus suꝑnis. subiei disciplinis. Ibi tab̾¬
naculi constructio aquasoꝵ eius simul. cum cul-¬
tu. et sacrificiis fieri uibentur ut sce eccłe mira¬
bilis ornatus. et sp̃alium sacrificiorum sit᷑. in hoc

Expanded text:
nter caeteras Scripturas quas Pentateuchus legis continet, merito liber Exodi eminet, in quo pene omnia sacramenta quibus praesens Ecclesia instituitur, nutritur et regitur, figuraliter exprimuntur. Nam ibi per corporalem exitum filiorum Israel de Aegypto terrestri, noster exitus de spirituali Aegypto demonstratur: ibi per transitum maris Rubri et Pharaonis atque Aegyptiorum submersionem, baptismi mysterium et spiritualium hostium interitus figuratur. Ibi typici agni immolatio, et Paschae celebratio, veri Agni passionem ac nostram redemptionem insinuant. Ibi manna de coelis et potus de petra egenti populo dantur, ut doceat nos coelestem panem et potum vitae desiderare. Ibi praecepta atque judicia populo Dei in monte traduntur, ut discamus supernis subjici disciplinis. Ibi tabernaculi constructio atque vasorum ejus simul cum cultu et sacrificiis fieri jubetur, ut sanctae Ecclesiae mirabilis ornatus, et spiritualium sacrificiorum ritus in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
popłs ductꝰ inheremo occubuit: qͥ despecto manna
cibos carniũ petũt. qͦs lacutiores putauit. Et pͥma
filioꝵ heli culpa suborta ẽ. qdđ ex eorũ uoto sacerdo¬
tis puer ñ antiqͦ more coctas uellet de sacrificio
carnes acciꝑe: s crudas quereret. quas accuratiꝰ ex¬

Expanded text:
populus ductus, in eremo occubuit, qui, despecto manna, populus ductus, in eremo occubuit, qui, despecto manna, cibos carnium petiit, quos lautiores putavit. Et prima filiorum Heli culpa suborta est, quod ex eorum voto sacerdotis puer non antiquo more coctas vellet de sacrificio carnes accipere, sed crudas quaereret, quas accuratius ex
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dic̃. tnͣsferet᷑ a uob̾ regnũ cdĩ. & dabit᷑ genti
faciendi fructus eiꝰ. Primogenita aut̃ uestis ipsa
erat sac̾dotalis. qua maiores natu cũ benedictione
patͥs induti. uictimas dõ uelut pontifices offere¬
bant. Hoc dono t̾̃rem amoris desiderio caruerunt
iudĩ: cũ gła regni fut᷑i. Sciendũ ẽ qr qͥnq modis
gulȩ uiciũ tẽptat. Aliqͣndo nãq indignitate tẽꝑa
p̾uenit: aliqͣndo uͦ tẽpꝰ ñ p̃uenit. s cibos lautiores
querit. aliqnͣdo quelibet sum̃da sint. p̃parari accu¬
ratiꝰ aexpetit: aliqnͣdo aut̃ equalitate ciborũ et
tẽporũ congruit. s in ipsa qnͣtatate siuñdi m̃su¬
rã refectionis excedit. Nonñquã uͦ & abiectiꝰ ẽ. qđ
desiderat. & tam̃ impso estui inmñsa desiderii det̾iꝰ
peccat. Quȩ uitiorũ tẽꝑa meliꝰ ostendimꝰ si hec
exemplis euidentiorib approbamꝰ. Mortis quippe
sententiã patͥs ore ionathan meruit: qr ingustu
mellis constitutũ edendi tẽpꝰ antecessit. Ex egipto

Expanded text:
etur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus . Primogenita autem ipsa vestis erat sacerdotalis, quam majores natu cum benedictione patris induti, victimas Deo velut pontifices offerebant. Hoc dono terreni amoris desiderio caruerunt Judaei, cum gloria regni futura. Sciendum est quia quinque modisgulae vitium tentat. Aliquando namque indigentiae tempora praevenit, aliquando tempus non praevenit, sed cibos lautiores quaerit. Aliquando quaelibet sumenda sunt, et praeparare curatius expetit. Aliquando autem et qualitate ciborum et tempore congruit, sed in ipsa quantitate sumendi mensuram refectiondesiderat, et tamen in ipso aestu immensi desiderii deterius peccat. Quae vitiorum tempora melius ostendimus, si haec exemplis evidentioribus approbamus. Mortis quippe sententiam patris ore Jonathan meruit, quia in gustu mellis constitutum edendi tempus antecessit. Et ex Aegypto
Abbreviated transcription (Latin):
candũ magnũ aliqͥd scripta p̃misit. hinc enĩ maxi¬
me cogim̃. ad intelligenda illo loco sp̃ualia qr sine
dolo erat. qͥ dolũ fecit. Quid ꝑuenationẽ esau nͥ eoꝵ¬
uita signat᷑ qͥ int̾iorib uoluptatib fusi carnẽ secũt᷑
Qui etiã agricola eẽ describit᷑. qr amatores huius
scłi tanto magis ext̾iora incolunt. qnͣto int̾iora sua
inculta derelinqunt. Iacob uͦ uir simplex intab̾na
ext̃iorib spargi refugiũt. simplices in cogitatione
atq inconscientiȩ suȩ habitatione consistunt.
Intab̾nacłis enĩ aut indomo habitare ẽ: se intra
dissi pare. ne dũ ad multa foras inhiant: a se ipsis¬
alienatis cogitationib recetlant. Coxit autẽ
lassus. da mͥ ait de coctione hac rupha qr opido
lassus sum. Quam obcausã uocatũ ẽ nom̃ eius
dr̃. Abeo gͥ qđ rubeo cibo uendiderat pͥmitiua
sua. fului .i. edom sortitꝰ ẽ nom̃. Eui dix̃ iacob.

Expanded text:
candum magnum aliquid hoc scriptura praemisit. hinc enim maxicandum magnum aliquid hoc scriptura praemisit. hinc enim maxime cogimur ad intellegenda illo loco spiritalia, quia sine dolo erat qui dolum fecit. unde quid sentiremus, in atibus fisi, carnem sequuntur? Qui etiam agricola esse describitur, quia amatores hujus saeculi, tanto magis exteriora incolunt, quanto interiora sua in culpa derelinquunt. Jacob vero vir simplex in tabernexterioribus spargi refugiunt, simplices in cogitatione, atque in conscientiae suae habitatione consistunt. In tabernaculis enim aut in domo habitare, est se intra  per desideria dissipare, ne dum ad multa foras inhiant, a seipsisalienatis cogitationibus, recedant. CAPUT X. De lassus, ait: Da mihi de coctione hac rufa, quia oppido lassus sum. Quam ob causam vocatum est nomen ejus dom. Ab eo igitur quod rubeo cibo vendiderit primitiva sua, fulvi, id est, Edom sortitus est nomen. Cui dixit Jacob:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianorũ. Siquidẽ insingłis nob̾ hoc dici potest.
qd duȩ gentes. & duo popłi sint int̾ nos. uitiorum
scilicet atq uirtutũ: s iste minor ẽ ille maior. Sẽꝑ
enĩ plus sunt mali quã boni: & uitia num̾osiora
sũt uirtutib. S tam̃ & in nob̃ gr̃a dĩ popłs popłm
suꝑat: & maior seriuuit minori. Seruit & enĩ caro
sp̃iu. & uitia uirtutib cedũt. ꝓcedit aut̃ esau pͥmꝰ
rufus. & totus tanquã pellis hirsutꝰ. Deide exiit fr̃
eiꝰ iacob & manus eiꝰ implexa erat calcaneo esau. Sed
maiorẽ popłm minor suꝑat᷑us eẽt. Sexagenarius
erat isaac qnͣdo nati sũt ei paruuli. Quib adultis.
factus ẽ esau uir gnarus uenandi. & homo agricola.
Iacob aut̃ uir simplex: habitabat intab̾nacłis. & cęt̾a.¬
ꝓpͥe aut̃ aplastos. ñ fictꝰ. Unde aliqui latini int̾ptes.
sine dolo int̾p̃tati sũt dicentes. Erat iacob sine dolo
habitans indomo. Ut magna sit quęstio qmͦ ꝑdolũ

Expanded text:
 hoc dici potest; quia duae gentes et duo populi sunt intra nos, vitiorum scilicet atque virtutum; sed iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora sunt virtutibus; sed tamen et in nobis gratia Dei populus populum superat, et major servit minori. Servit etenim caro spiritui, et vitia virtutibus cedunt. Procedit autem Esau primus rufus, et totus tanquam pellis hirsutus; deinde exiit frater ejus Jacob, et manus ejus implexa erat calcaneo Esau. Sed majorem populum minor superaturus esset. Sexagenarerat Isaac quando nati sunt parvuli. Quibus adultis, factus est Esau vir gnarus venandi, homo agricola: Jacob autem vir simplex habitabat in tabernaculis. Isaautem ἄπλαστος "non fictus". unde aliqui latini interpretes "sine dolo" interpretati sunt dicentes: erat Iacob sine dolo habitans in domo, ut magna sit quaestio, quomodo pe
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dic̃ scͥpta hoc ẽ. iacob prudens & callidus iticiã
&e eqͣlitatẽ etiã innoua arce seruabat. Si enĩ agnos
&e hedos uarios peccora ꝓcreassent: erat aliqͣ suspicio
doli. & aꝑte huic rei laban ĩuidꝰ contͣisset. Ergo ita
omĩa tẽpauit. ut ipse fructũ sui laboris. acciꝑet:
& laban ñ penitꝰ spoliaret᷑. Si qnͣdo oues & caprȩ
pͥmo tẽꝑe ascendebant᷑. qr melior uernꝰ ẽ. fętꝰ ante
ipsas ponebat uͥgas ut uaria soboles nasceret᷑. Quȩ

Expanded text:
 callidus, justitiam et aequitatem etiam in nova arte servabat. Si enim omnes agnos et haedos varios pecora procreassent, erat aliqua suspicio doli, et aperte huic rei Laban invidus contraisset. Ergo ita omnia temperavit ut ipse fructum sui laboris acciperet, et Laban non penitus spoliaretur; si quando oves et caprae primo tempore ascendebantur, quia melior vernus est fetus, ante ipsas ponebat virgas, ut varia soboles nasceretur. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
illos figat. quorũ inp̃dicatione fidei euangłicȩ os
erat. & cor ñ erat. Deqͥb scriptũ ẽ. Popłs hic labiis¬
dicit. Qͥ p̃dicas ñ furandũ furaris: uerũptam̃ ut
etiã ꝑ hanc conditionẽ lib̾a illa uxor iacob laborãs
filios heredes regni suscipiat. Idõ dñs diẽ. Que dic̃t
facite: quȩ aut̃ facũt facere nolite. Unde & apłs.
Siue inquit occasione. siue ueritate xp̃c adnuntiet᷑
beneficio rachel editꝰ. cũ iurũ suũ debita nocte secũ
dragorico pomo figari intelligã famã bonã popłarẽ.
his qͥ foris sunt. Q licet paruũ sapiant: reddiuit tam̃
plerũq labori eorũ ꝑ qͦs sibi consulit᷑. & splendorem
laudis. & odorẽ bonȩ opinionis. Nec ad istã głiã po-¬
nũ ꝑicłis ce labore u̾sant. Ppt̾ea liȩ filiꝰ mala mandra-¬
gore ĩuenit exiens inagrũ .i. honeste ãbulans ad eos
qͥ foris st̃. Doctrina uͦ illa sapientiȩ quȩ auulgi strepitu

Expanded text:
illos figurat quorum in praedicatione fidei evangelicae os illos figurat quorum in praedicatione fidei evangelicae os erat, et cor non erat. De quibus scriptum est: Popait: Qui praedicas non furandum, furaris . 18. Verumtamen ut etiam per hanc conditionem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite . Unde Apostolus: Sive, inquit, occasione, sive veritate Christus annuntietur, beneficio Rachel editus, cum virum suum secum debita nocte cubitudragorico pomo figurari intelligam famam bonam popularem. eis qui foris sunt ; qui licet parum sapiant, reddunt tamen plerumque labori eorum per quos sibi consulitur, et splendorem laudis, et odorem bonae opinionis. Nec ad istam gloriam popnum periculis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste ambulans ad eos, qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ssuris ñ subuenit. s qr ipsa int̾dũ ꝓcreandi caritate
mardescit. uult enĩ docere qđ nouit. uid̃ sororẽ labo¬
re agi filiis habundantẽ: & dolec potiꝰ currere homines
ad eã uirtutẽ qua eorũ necessitatib consulat᷑: quã ad illã
unde diuinũ aliqͥd dr̃. Hic dolor figatꝰ uidet᷑ in eo
qł scriptũ ẽ. & delauit rachel sororẽ suã. Pinde qr
purꝰ intellectꝰ sp̃ualis substantiȩ u̾bis carne editis
expͥmi ñ potest elegit doctrinã sapientiȩ. ꝑqͣllibet
corporeas similitudines. insinuare diuinas. Sicut
rachel ex uiro suo & ancilla susciꝑe filios maluit.¬
ꝗͣ filiis omĩno remanere. Della qͥppe. ancilla rachel.
int̾p̃tat᷑ inuet̾ata. Beuet̾ȩ qͥppe uita. carnalib sen¬
sib dedita. corporee cogitantur imagines. etiã cum
aliqͥd de spũali & incõmutabili substantia diuini¬
tatis audit᷑. Suscipit & lia de ancilla sua filios. amore
habende numerosioris plis accensa. Inuenimꝰ autem

Expanded text:
te inardescit vult enim docere quod novit, videt sororem labore agendi filiis abundantem, et dolet potius currere homines ad eam virtutem, qua eorum necessitatibus consulatur, quam ad illam unde divinum aliquid discitur. Hic dolor figuratus videtur in eo quod scriptum est: Et zelavit Rachel sororem suam. Proinde quia purus intellectus spiritualis substantiae verbis carne editis exprim non potest, elegit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas similitudines insinuare divinas, sicut elegit Rachel ex viro suo et ancilla suscipere filios, quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe, ancilla Rachel, interpretatur inveterata. De vetere quippe vita, carnalibus sensibus dedita, corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spirituali et incommutabili substantia Divinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua liberos, amore habendi numerosiores proles accensa. Invenimus autem
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iano. T ẽpꝰq ueniet. cũ excuties & solues iugũ
de ceruicib tuis. dũ ꝑ agnitionẽ fidei ad gr̃am
xp̃i c̃uersus. deposueris onus legis. qnͣdo iã non
seriuies popło minori s ꝑfidẽ fr̃ uocab̾is. Itẽ alio mͦ.
Qͥd ẽ. enĩ qđ isaac de maioris filii uenatione uesci
pasci desicłat. s illo tarclante: minorẽ rebecca subpo¬
suit. qr dũ udaicꝰ popłs bona oꝑa foris querit. gẽ

Expanded text:
iano. Tempusque veniet cum excutias et solvas jugum de cervicibus tuis. Dum per agnitionem fidei ad gratiam Christi conversus, deposueris onus legis, quando jam non servies populo minori, sed per fidem frater vocaberis. Item alio modo. d est enim quod Isaac de majoris filii sui venatione vesci pasci desideravit? Sed illo tardante, minorem Rebecca supposuit, quia dum Judaicus populus bona opera foris quaerit, g
Abbreviated transcription (Latin):
seruiũ iacob ꝓrachel annis septẽ. & erant ĩ conspec¬
tu eiꝰ uelut pauci dies. eo qđ diligstat eã. que¬
rendo qͦmͦ dictũ sit. cũ magis etiã breue tempꝰ
longũ eẽ. soleat amantib. Dictũ ẽ. gͦ ꝓpt̾ laborẽ ser¬
uitutis ꝗͣ facilẽ & leuẽ faciebat amor. Quid in his
duab uxorib iacob lia scilicet & rachel. nͥ actiua
actiua aut̃ uita laboriosa ẽ. qr de sudat inoꝑe. Con¬
tẽplatiua uͦ simplex. ad solũ uidendũ pͥncipium

Expanded text:
servivit Jacob pro Rachel annis septem, et erant in conspectu ejus velut pauci dies, eo quod diligebat eam, quaerendum quomodo dictum sit, cum magis etiam breve tempus longum esse soleat amantibus. Dictum est ergo propter laborem servitutis, quem facilem et levem amor faciebat. Quid in his duabus uxoribus Jacob, Lia videlicet et Rachel, nisi activa Activa autem vita laboriosa est, quia desudat in opere; contemplativa vero simplex ad solum videndum principium
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dr̃. hic aut̃ duȩ sũt & duȩ. Beinde uͥ ancillȩ filiꝰ
ex heredat᷑. hic aut̃ ancillarũ filii simul cũ filiis lił̾ar᷑:
t̾rã ꝓmissionis accipiunt. Unde hic ꝓculdubio aliqͥd
significat᷑. Quãꝗͣ enĩ duȩ lib̾e uxores iacob ad nouumi
testam̃tũ. qđ in lib̾tate uocati sumꝰ. existim̃tur ꝑtin̾e:
p̃dicant᷑. Una tẽꝑalis inqͣ laboramꝰ: ta ȩt̾na inqͣ dilec¬
tione dĩ cõtẽplabim᷑. Lia nãq int̾p̃tat᷑ laborans. Rachel
aut̃ uisũ pͥncipiũ. siue u̾bũ. Actio gͥ huiꝰ uitȩ in qua
tiuumꝰ ex fide laboriosa ẽ. inoꝑib & incerta qͦ exitu
ꝑueniat ad utilitatẽ eoꝵ qͥb consulere uolumꝰ. Ipsa est
lia pͥor uxor iacob. ac ꝑ hoc ĩfiria occłis comemorat᷑.¬
Cogitationes enĩ mortaliũ timide. & incerte ꝓuidentiȩ
nr̃ȩ. Spes uͦ ȩt̾nȩ contẽplationis dĩ. habens certã intel
& pulchra faciȩ. Hanc enĩ amat om̃ĩs piȩ studiosus. &

Expanded text:
r; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, una temporalis, in qua laboramus; alia aeterna, in qua dilectionem Dei contemplabimur. Lia namque interpretatur laborans. Rachel autem visus principium, sive verbum. Actio ergo hujus vitae, in qua vivimus ex fide, laboriosa est in operibus, et incerta quo exitu perveniat ad utilitatem eorum quibus consulere volumus. Ipsa est Lia prior uxor Jacob, ac per hoc et infirmis oculis cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei habens certam et delet pulchra specie. Hanc enim amat omnis pie studiosus et
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͣles ꝑspexerĩt siue m̃te cõspexerĩt ĩ extremo uo-¬
luptatis estu eũ cc̃ipĩt: talẽ sobolẽ ꝓcreent. cum
hoc ipsũ &e ĩeqͣrũ gregib apd̃ hispanos dicat᷑ fieri.
et qͥntilianꝰ ĩea c̃trou̾sia qͣ accusat᷑ matrona qđ ethi¬
opẽ peꝑisset: ꝓdefensione eiꝰ argunĩtat᷑ hanc c̃ceptꝰ¬

Expanded text:
t quales perspexerint sive mente conceperint, in extremo voluptatis aestu, quo concipiunt, talem sobolem procreent, cum hoc ipsum etiam in equarum gregibus apud Hispanos dicatur fieri, et Quintilianus in ea controversia qua accusatur matrona quod Aethiopem peperit, pro defensione i
Abbreviated transcription (Latin):
desidãt. qͥetẽ iitȩ ȩt̃nȩ appetit: s pͥus necesse ẽ. ut
ĩ noctȩ uitȩ p̃sentis oꝑet᷑ bona que potest. desudet
ĩ labore .i. liã accipiat. ut pꝰea ad uidendũ pͥncipiũ
ĩ rachel coplexib reqͥescat. Erat aut̃ rachel uders
& sterilis. lia aut̃ lippa. s fecunda. rachel pulchra
s fecunda. qr niinirũ mens quȩ contẽplando otia
appetit. plus uidet s minꝰ dõ filios generat. cũ
uͦ ad laborẽ p̃dicationis se erigit: minꝰ uidet s
ampli parit. Contẽplatiua gͦ uita spetiosa ẽ. in
animo. s dũ qͥescere insilentio appecit filios nõ

Expanded text:
at, quietem aeternae patriae appetit, sed prius necesse est ut in nocte vitae praesentis operetur bona quae potest, desudet in labore, id est, Liam accipiat, ut post, ad videndum principium, in Rachel amplexibus requiescat. Erat autem Rachel videns et sterilis; Lia autem lippa, sed fecunda. Rachel pulchra et infecunda, quia nimirum mens quae contemplando otia appetit, plus videt, sed minus Deo filios generat. Cum vero ad laborem se praedicationis dirigit, minus videt, sed a, quia contemplativa vita speciosa in animo est, sed dum quiescere in silentio appetit, filios non