comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hic scĩ apłi ado exisse. id ẽ adõ
missũ eẽ intellexert᷑. Nã om̃i su¬
ꝑiore sermone confitentẽ missũ se
eẽ frequent᷑ audierant: s audien¬
tes a do exisse. naturã in eodĩ ex
oꝑibꝰ cernentes. nat᷑e ueritatẽ ꝑ id
qđ ado exiuit. recognosc̃t̃: cũ di¬
habes necesse. ut aliqͥs te int̾roget.

Expanded text:
hic sancti apostoli a Deo exisse, id est, a Deo missum esse intellexerunt; nam omni superiore sermone confitentem missum esse se frequenter audierant: sed audientes a Deo exisse, naturam in eo Dei ex operibus cernentes, naturae veritatem perid quod a Deo exiit recognoscunt, cum dihabe
Abbreviated transcription (Latin):
pas enĩ impiissime hetice natiuita¬
tẽ filii ad c̾ationis uoluntatẽ. ut ñ
ex dõ natꝰ sit. s uolente eo qͥ cauit ex
creatione substit̾it. Et tecũ icc̾co ñ
ds̃ ẽ. qͥa manente do uno ñ teneat
filiꝰ originis suȩ. innatiuitate natu¬
rã. s in sub̃a alt̾a conditio. ipse tã¬
quã unigenit̾ conditionibꝰ & facłis
cet̾is pͣstantior sit Substitutis tñ
ut c̾ationis indulte sibi habeat sub¬
stitutionẽ ñ dĩ attulerit ex gen̾ãti¬
one naturã. & natũ dicas qđ pau¬
lũ stetit substitit ex nichilo. filiũ
aũ icc̾co ñcupes. ñ qͥa ex dõ natꝰ ẽ.
ligiosos appellatione. huiꝰ nõis dig¬
nos ado habitos memineris. cũ
porro ei ñ alia conditione dĩ nom̃
indulgeas. quã ea qͦđ dictũ sit. ego dixi
dii estis. & filii excelsi om̃s: et utat᷑
dignatione in uocabulo ñcupantis.
ñ nature in nomine ueritate.sitq
ñcupatione. unigenitex pͥuilegio.
pͥmogenitꝰ ex ordine. totꝰ creatio ex

Expanded text:
ssime haeretice, nativitatem Filii ad creationis voluntatem; ut non ex Deo natus sit, sed volente eo qui creavit, ex creatione substiterit. Et tecum idcirco non Deus est, quia manente Deo uno, non teneat Filius originis suae in nativitate naturam; sed in substantiam alteram conditio, ipse tamquam unigenitus conditionibus et facturis caeteris praestantior sit: substitutus tamen, ut creationis indultae sibi habeat substitutionem, non Dei attulerit ex generatione naturam; et natum dicas, quod substitit ex nihilo: filium autem idcirco nuncupesligiosos appellatione hujus nominis dignos a Deo habitos memineris: tum porro ei non alia conditione Dei nomen indulgeas, quam ea qua dictum sit: Ego dixi, dii estis: et filii Altissimi omnes , ut utatur dignatione in vocabulo nuncupantis, non naturae in nomine veritate; sitquuncupatione, unigenitus ex privilegio, primogenitus ex ordine, totus creatio, ex
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cellit : cũ ei scđ̾m filios. filii ñ
nͨ diligit: nec hec impia ꝓfes¬
gerent. qͥa exisset ex dõ. Exisse
ex do qͥd sit. requiro: ñ utiq dici
potest. idipsũ eẽ ex do exire. qđ
& uenisse. Nã utrũq significat

Expanded text:
praecellit, cum ei secundum filios, filii nonnon diligit, nec haec impia profesgerent, quia exisset ex Deo. Exisse ex Deo quid sit requiro. Non utique dici potest, id ipsum esse a Deo exisse , quod et venisse; nam utrumque significat
Abbreviated transcription (Latin):
pus scđm illos. & qͣntũ inipsis ẽ con-¬
sequentia corporis sustinens. sine
corpore ds. Grauis & multȩ dif¬
ficultatis labor eẽt. ueritatẽ reli¬
gionis adu̾sus falsitatis impieta.¬
tẽ tueri: si qͣntũ audet impietas
in tantũ confuleret prudent᷑: s
bene qđ irreligiositatis uoluntaᷤ.
ex inopia prudentiȩ ẽ. Et icc̾co
cũ facilis sit adu̾sũ stultitiã respõ¬
sio: em̃datio tñ difficilis stultoꝵ
ẽ. ꝑ quã pͥmũ & ratio intelligen¬
tiȩ ñ querit᷑. & deinceps ab intel¬
ligentea inumata ñ capit᷑. S si
qͦs timor dĩ & intelligentie igno¬
ratio. nͨ impietatis uoluntas ꝑ

Expanded text:
illos, et, quantum in ipsis est, consequentia corporis sustinens sine corpore Deus. » Gravis et multae difficultatis labor esset veritatem religionis adversum falsitatis impietatem tueri, si quantum audet impietas, in tantum consuleret prudenter. Sed bene, quod irreligiositatis voluntas ex inopia prudentiae est. Et idcirco cum facilis sit adversum stultitiam responsio, emendatio tamen difficilis stultorum est: per quam primum et ratio intelligentiae non quaeritur, et deinceps ab intelligente intimata non capitur. Sed si quos timor Dei et intelligentiae ignoratio, non impietatis voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ignorat᷑ ex nicho ignorationẽ eiꝰ uñ
sit ñ ht̃. N ex se ẽ aũ ille qͥ ueñ s qͥ misit
eũ uerax ẽ. quem impii nesciud. Iam
gͦ ille qͥ misit. ipse ẽ qͥ misisse igno¬
rabatur. Ab eo gͦ qͥmisit ẽ ille qui
missus ẽ: & ab eo ẽ unde eẽ nescit᷑
& obhoc qͥ sit ipse nescit᷑. dũ igno
fitet᷑ qͥ negat natũ: nec natũ in¬
telligit: qui putabit exnichilo.
Ex nichilo aũ usq ad eo ñ ẽ. ut ĩpii
unde sit nesciant. Nesciunt pla-
ne nesciunt. qͥ naturã nõi adim̃t:
qui nescientes. ñ amant scire: &
audiant filiũ scientie huiꝰ igno¬
rationẽ impiis exꝓbrantẽ. tũ cuͦ
pͥatrẽ sibi dm̃ uidei dicerent. Ait

Expanded text:
atur ex nihilo, ignorationem ejus unde sit non habet. Non ex se est autem ille qui venit; sed qui misit eum verax est, quem impii nesciunt. Jam ergo ille qui misit, ipse est qui misisse ignoratur. Ab eo ergo, qui misit, est ille qui missus est: et ab eo est unde esse nescitur; et ob hoc qui sit ipse nescitur, dum ignorfitetur, qui negat natum; nec natum intelligit, qui putavit ex nihilo. Ex nihilo autem usque adeo non est, ut impii unde sit nesciant. ne, nesciunt, qui naturam nomini adimunt, qui nescientes non 155 amant scire. Et audiant Filium scientiae hujus ignorationem impiis ex exprobrantem, tum cum sibi patrem Deum Judaei dicerent; ait
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ hic ꝑ ꝓpͥetatẽ significatiõiꝰ ostñ¬
ditur. Neq solũ ueritas filii ꝑ hoc
qđ & hic & m̃s ẽ intimat᷑. s addi¬
t᷑. hc̃ audite. Testimoniũ qͥdẽ patͥs
e cȩlo ẽ. s testimoniũ filii confir¬
mat᷑ in t̾ra. Nã audiendꝰ ostendit᷑:
& quãquã ãbiguitas ꝑ ꝓfessionẽ
pat̾nã ñ relinqͣt᷑. tũ & filii de se ꝓ¬
fessio credenda dec̾nit᷑: & eo usq
ueritas in eo filii docet᷑: ut pat̾̃ne
uocis confirmatio audiendi a nob̾¬
filii postulet obsequellã. Igͥ qͥa
pat̾nȩ uoluntatis hec uox ẽ. ut fi¬
lius audiat᷑: audiamꝰ filiũ de se
ꝗd sit ipse ꝓfitentẽ. Neminẽ aũ¬

Expanded text:
ignificantis ostenditur. Neque solum veritas filii per hoc, quod et hic et meus est, intimatur; sed additur, Hunc audite. Testimonium quidem Patris e coelo est: sed testimonium 150 Filii confirmatur in terra, nam audiendus ostenditur. Et quamquam ambiguitas per professionem paternam non relinquatur, tamen et Filii de se professio credenda decernitur, et eo usque veritas in eo filii docetur, ut paternae vocis confirmatio audiendi a nobis postulet obsequelam. Igitur quia paternae voluntatis haec vox est, ut Filius audiatur; audiamus Filium de se quid sit ipse profitentem. 25.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥetatis extrinsecꝰ u̾tꝰ. ꝑ exceptionis
significantiã adderet᷑: p̾t̃ filium
enĩ. & unigenitũ cognominans.
suspicionẽ penitꝰ ad optioĩs exse¬
cuit. cũ u̾itatẽ nõis unigeniti na¬
qͥ ẽ in sinu patͥs. habet int̾rogatio
ista suũ ordinẽ. Quero qͥd unige¬
inti sigificatio sibi postulet. &
uideamꝰ an hoc sit qđ tu eẽ ꝓfit̾is.
idest creaturã di ꝑfectã: ut ꝑfecta
ꝑtinet ad unigenitũ: creat᷑a uͦ
refert᷑ ad filiũ: s d̾m unigenitũ
filiũ ioħes dixit. ñ creaturã ꝑfe¬
ctã. Nõ enĩ ignorauit hec blasphe

Expanded text:
etatis extrinsecus virtus per exceptionis significantiam adderetur. Praeter filium enim, et unigenitum cognominans, suspicionem penitus adoptionis exsecuit: cum veritatem nominis, unigeniti naqui est in sinu Patris; habet interrogatio ista suum ordinem: quaero quid unigeniti significatio sibi postulet. Et videamus an hoc sit, quod tu esse profiteris, id est, creaturam Dei perfectam; ut perfecta pertineat ad unigenitum, creatura vero referatur ad filium. Sed Deum unigenitum filium Joannes dixit, non creaturam perfectam. No
Abbreviated transcription (Latin):
nathanael. & dĩ filiũ & regẽ isrł.
obiurgato etiã philippo cũ de pa
cũq se apatre missũ frequentibꝰ di¬
ctis ante docuisset: tñ cũ ꝓfitentẽ
eũ audissent se a do exisse. hȩc
eorũ responsio fuit : conexis eni
hic sibi sermo ẽ. Dict̃ ei discipłi
lũ dicis. Nc̃ em̃ scimꝰ qͥa nostioi̾a.¬

Expanded text:
Nathanael et Dei filium et regem Israel , Nathanael et Dei filium et regem Israel , objurgato etiam Philippo, cum de Pacumque se a Patre missum frequentibus dictis ante docuisset : tamen cum profitentem eum audissent se a Deo exisse, haec eorum responsio fuit connexus enim hic sibi sermo est: Dicunt ei discipuli lum dicis. Nunc ergo scimus quia nosti
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. ab apłis creditũ. ñ ex ñcu¬
patione. s ex natura. neq ex ad¬
optione: sed ex natiuitate. Qu̾ã¬
quã enĩ plures. & maxime ad¬
hucꝰ nigeniti de se dĩ extent ꝓfes¬
siones. qͥbꝰ gen̾ationis suȩ ueritatẽ
sine leui saltẽ em̃tiende licet calũp¬
niȩ occasione testet᷑: tñ qͥa neq
legentiũ honerandꝰ ẽ sensus co¬
aceruatis ad copiã dictis. & cũ
iã ñnulla de ꝓpͥetate natiuita¬
tis ostensa sint: cet̾a oĩa aliis er̃t
questionibꝰ reseruanda. Nc̃ uͦ qͥa
hic sermonis nr̃i ordo institutꝰ ẽ.
ut post pat̾s contestationẽ. post
filii ꝓfessionẽ. fide qͦ apłoꝵ de
uero & scđm natiuitatẽ confiten¬
do di filio doc̾emꝰ: uidendũ est
an in eo qđ ait dns. ex dõ exiui.
aliud in eo aliqͥd potiꝰ quã naturaᷤ
intellexerint natiuitatis. Post
tes. qͥbꝰ in parabolis locutꝰ eẽt. quẽ
iã antea xpm sciebant anñtiatũ
a moyse & ꝓpħis. confessũ qͦ ã

Expanded text:
m ab apostolis creditum non ex nuncupatione, sed ex natura; neque ex adoptione, sed ex nativitate. Quamquam enim plures et maximae adhuc unigeniti de se Dei exstent professiones, quibus generationis suae veritatem sine levi saltem ementiendae licet calumniae occasione testetur: tamen 157 quia neque legentium onerandus est sensus coacervatis ad copiam dictis, et cum jam nonnulla de proprietate nativitatis ostensa sint, caetera omnia aliis erunt quaestionibus reservanda. Nunc vero quia hic sermonis nostri ordo institutus est, ut post Patris contestationem, post Filii professionem, fide quoqueero et secundum nativitatem confitendo Dei filio doceremur; videndum est, an in eo quod ait Dominus, Ex Deo exivi, aliud in eo aliquid potius quam naturam intellexerint nativitatis. 33. tes, quibus in parabolis locutus esset, quem jam antea Christum sciebant annuntiatum a Moyse et prophetis, confessum quoque a
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s. Sinuꝰ ꝓp̾ũ acsingłare ei ẽ. hic
ẽ filius m̃s: qͥd calu̾pniã dõ patͥ ꝓfes¬
se de filio ꝓpͥetatis afferimꝰ. Anne
tͥ in eo qđ dicit᷑. hic ẽ. non hoc signi¬
ficari uidet᷑. alios qͥđe cognomina¬
tos habeo in filios. s hic filiꝰ m̃s est

Expanded text:
s. Sin vero proprium ac singulare ei est: Hic est filius meus; quid calumniam 149 Deo patri professae de filio proprietatis afferimus? Anne tibi in eo, quod dicitur hic est, non hoc significari videtur: Alios quidem cognominatos ab eo in filios, sed hic filius meus est;
Abbreviated transcription (Latin):
& in qͦ infirma fides ꝓfessionis ẽ: ñ
ex ugine. ñ index magisstella. nec
adorati in cunis honor. nec bapti¬
eandi sub baptiste ꝓfessione uͥtꝰ. sa¬
tis ẽẽ ad demonsttiotẽ maiestatis ex¬
istimãt᷑. Pat̾ de cȩlo loqͥt᷑. & ita loqͥ¬
tur. hic ẽ filius mͦs. Quid sibi uult
ñ cognominũ s ꝓnoĩũ fides Cog¬
nomina enĩ noĩbꝰ addãnt᷑: ꝓnoĩa
uero optinent in se nominũ u̾tu¬
tẽ. Proprietatis autẽ significatio
ẽ. ubi & hic ẽ Dictũ eẽ legeras au¬
dit᷑ & m̃s ẽ & intellige que sit u̾itaᷤᷤ
& ratio dictoꝵ. Legeras. filios genui ⁊
exaltaui. s ñ legeras filios meos. Ge¬
nuerat enĩ eos sibi ꝑ diuisionẽ gen-¬
tiũ & plebẽ heditatis infilios. Ne
igͥ ꝑ cõmunionẽ adoptiue he̾dita¬
tis cognom̃tũ filii unigenito dõ
adderet᷑: nat᷑e u̾itas ꝑ significatio

Expanded text:
 in quo infirma fides professionis est? Non ex virgine, non index Magis stella, nec adorati in cunis honor, nec baptizandi sub Baptistae professione virtus satis esse ad demonstrationem majestatis existimantur: Pater de coelo loquitur, et ita loquitur: Hic est filius meus. Quid sibi vult non cognominum, sed pronominum fides? Cognomina enim nominibus adduntur, pronomina vero obtinent in se nominum virtutem. Proprietatis autem significatio est, ubi et hic est dictum esse auditur, et meus est. Et intellige quae sit veritas et ratio dictorum. Legeras: Filios genui, et exaltavi : sed non legeras, filios meos: genuerat enim eos sibi per divisionem gentium, et plebem haereditatis in filios. Ne igitur per communionem adoptivae haereditatis cognomentum filii unigenito Deo adderetur, naturae veritas per sign
Abbreviated transcription (Latin):
responsionis nr̃ȩ eẽ ordinẽ conue¬
nit. ut pͥmũ dĩ filiũ eẽ doceamꝰ.
ut nat᷑a in eo diuinitatis ꝑ qđ filiꝰ
ẽ absoluta sit. Id enĩ maxime hẽsiᷤ
de qͣnc̃ agit᷑ elaborat: ne dns tħc
xp̃m eẽ ac doceri multis modis cog¬
nitũ ẽ: dũ de eo testatur pat̃.de seip
osi credt᷑. dũ demones confitent᷑. di
iudei negant. dũ gentes in passione
cognosct᷑. Neq enĩ ex cõmunone
ñcupatioi̾s est. qđ de ꝓpͥetatis fide
egit. aut docuit. ultͣ oĩa eoꝵ sint
qͥ filiĩ ñcupant᷑. & in his oĩbꝰ quȩ p̃¬
cipua sint xp̃i. hoc uł potissimũ
doceat᷑ eẽ qd dĩ filiꝰ eͫ. Non est in
eo filii ex gen̾ali familiaritate cog¬
nom̃. Non contamino u̾tatis fid̾e:
ut hoc u̾b meis astruã. Loqͣt᷑ ut
sepe solitꝰ ẽ de unigenito suo pat᷑.
ne sub consũmandi baptisim sacͣ¬

Expanded text:
e ordinem convenit: ut primum Dei filium esse doceamus: ut natura in eo divinitatis, per quod filius est, absoluta sit. Id enim maxime haeresis, de qua nunc agitur, elaborat, ne Dominus e ac doceri multis modis cognitum est; dum de eo testatur Pater, dum deosi credunt, dum daemones confitentur, dum Judaei negant, dum gentes in passione cognoscunt. Neque enim ex communione nuncupationis est, quod de proprietatis fide egit aut docuit, ultra omnia eorum sint qui Filii nuncupantur, et in his omnibus quae praecipua sint Christi, hoc vel potissimum doceatur esse, quod Dei Filius est; non est in eo filii ex generali familiaritate cognomen. Non contamino veritatis fidem, ut hoc verbis meis astruam. Loquatur, ut saepe solitus est, de unigenito suo Pater, ne sub consummandi baptismi sac
Abbreviated transcription (Latin):
filio dĩ dõ nom̃ potiꝰ quã ueritas. uno
tm̃ uero dõ intelligendo. Et forte
contradicẽ nos dictis tuis ostulte
arbitris: ut negemꝰ unũ uerũ d̾m.
do: hec enĩ fides nr̃a. hȩc conscien¬
tia. hic serino ẽ. Sed intelligimꝰ
confessio nrã ꝑiclitat᷑ in noĩe: que
in nat᷑a filiĩ unũ & uerũ dm̃ p̾di¬
cat. Disce confessioĩs tuȩ intelli¬
gentiã .x. unũ ac uerũ dm̃ agnosce. ut
unũ acuerũ dm̃ pie p̃dices. Rapiᷤ enĩ ad
ĩpietatẽ tuã religiõiᷤ nr̃e ꝓfessionẽ. ⁊ qd ÷ ne

Expanded text:
filio Dei Deo nomen potius quam veritas, uno filio Dei Deo nomen potius quam veritas, uno tantum vero Deo intelligendo. Et forte contradicere nos dictis tuis, o stulte, arbitraris, ut negemus unum Deum verum. do. Haec enim fides nostra, haec conscientia, hic sermo est. Sed intelligimus confessio nostra periclitatur in nomine, quae in natura Filii unum et verum Deum praedicat. Disce confessionis tuae intelligentiam, et unum ac verum Deum cognosce, ut unum ac verum Deum pie praedices. Rapis enim ad impietatem tuam religionis nostrae professionem: et quod e
Abbreviated transcription (Latin):
in eo eẽt. qͦm diñ lex p̃dicabat: quȩ
scđm sacͣm̃ti euangłici distͥbutionẽ.
ad ꝑsone significationẽ demonstra¬
ret. & in creando mundo obedientẽ
dictis dĩ d̾m. & in sigurando hoĩe
cõmunis secũ & dĩ imaginis dm̃ crea¬
torẽ & in iudicandis sodomitis iudi
dictionibꝰ. & dediscernendis myste¬
riis legis angłm dĩd̾m: ut ad salu¬
tarẽ confessionẽ in patre dõ & in filio
dõ ds sẽꝑ ostensus nat᷑e u̾itatẽ ip¬
so nat᷑e noĩe edoceret. Cũ lex d̾m
uitũq significans ambiguitatẽ ñ
ut qđ pie & religiose lex docuit.
non impie furto hẽtice stultitiȩ p̃-¬
dicari sinamꝰ: quȩ dĩfiliũ dm ne¬
gat᷑a sic cepit. Audi isrł dñs ds tu¬
us unꝰ ẽ. Et qa impietas eiꝰ ꝑiclitare¬
tur ĩ nomine. cũdm & dm lex eẽt
locuta. ut naturã nõis ꝑ auctori¬
tatẽ dicti ꝓphetici negaret: adie¬
cit. Benedicent te đm uerũ: ut
ꝑid imũ dm locuta lex eẽt. eẽtq in

Expanded text:
Deum lex praedicabat: quae secundum sacramenti evangelici distributionem, ad personae significationem, demonstraret et in creando mundo obedientem dictis Dei Deum, et in figurando homine communis secum et Dei imaginis Deum creatorem, et in judicandis Sodomitis judicdictionibus et in decernendis mysteriis legis angelum Dei Deum: ut ad salutarem confessionem in patre Deo et in filio Deo Deus semper ostensus, naturae veritatem ipso naturae nomine edoceret, cum lex Deum utrumque significans, ambiguitatem non ut quod pie et religiose lex docuit, non impie furto haereticae stultitiae praedicari sinamus, quae Dei filium negatura sic coepit: Audi, Israel, Dominus Deus tuus unus est . Et quia impietas ejus periclitaretur in nomine, cum Deum et Deum lex esset locuta; ut naturam nominis per auctoritatem dicti prophetici negaret, adjecit, Benedicent te Deum verum : ut per id unum Deum locuta lex esset, essetque in
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa mundi c̾ãtio ꝓdidit. Sapien¬
tiã te tuã ñ dissimilẽ ex te genuisse
mͥ conscius sũ. Uerus & unꝰ mͥ d̾s̃ es:
s ñ aliud in eo qui ex te d̾s̃ ẽ c̾dã in¬
eẽ qͣm tuũ e᷑. Et in eo me iudica
cesset sermo tem̾ariꝰ: et ex his tam̃¬
ꝗͦ demonstͣndȩ stultitiȩ hẽtice ne¬
cessitate ꝓruꝑat. in reddendȩ po¬
tius rationis minist̾iũ decedat. ut
siqͥ adhuc salui eẽ posst᷑ ad fidẽ. te¬
neant euanglice. doct̾ne atq apłicȩ
iter. ac uerũ dĩ filiũ ñ ex adoptio

Expanded text:
ipsa mundi creatio prodidit: Sapienipsa mundi creatio prodidit: Sapientiam te tuam, non dissimilem, ex te genuisse mihi conscius sum. Vere et unus mihi Deus es: sed non aliud in eo, qui ex te Deo est, credam inesse, quam tucesset sermo temerarius, et ex his, in quae demonstrandae stultitiae haereticae necessitate proruperat, in reddendae potius rationis ministerium decedat: ut si qui adhuc salvi esse possunt, ad fidem teneant evangelicae doctrinae atque apostolicae iter, ac verum Dei fi
Abbreviated transcription (Latin):
& reliqͥ om̃s scõspũ p̾dicantes. & ex
ꝑsecutore apłs uas electionis tuȩ
paulus. in ꝓfundo maris uiuens. m
t̃cio cęlo homo. in paradẏsoante
martẏriũ. in martyrio ꝑfecte fi¬
quȩ teneo edoctꝰ sũ. his immedi¬
cabilit̾ imbutꝰ sũ: & ignosce om̃pe
d̾s. qͥa in his nec em̾̃dari possũ. &
cõmori possũ. Tarde mͥ hos im¬
piissimos qͣntũ ego arbitror docto
habuit fides mea ꝗͣ tu erudisti ma.¬
gistros. In auditis gͦ his o̾ibꝰ inte
ita c̾didi ꝑ te ita renatus sũ: & exin¬
de tuus ita sũ. Omĩpotentẽ te scio.
tuo natiuitatis menarrande expe¬
cto rationẽ. Impossibile enĩ tͥ nicħ
ẽ. & genitũ a te filiũ omĩpotentiȩ
tuȩ u̾tute ñ ãbigo ambigens em̃
iã omĩpotentẽ te negabo. Bonu̾
te etiã ex natiuitate mea didici. atq
ob id ñ inuidũ te bonors tuoꝵ in unige¬
niti tui natiuitate eẽ confido. Cre¬
do enĩ qđ quȩ tua st̃. eiꝰ sint. & quȩ
eiꝰ st̃. tua sint. Sapientẽ te mͥ etiã

Expanded text:
praedicantes, et ex persecutore apostolus vas electionis tuae Paulus , in profundo maris vivens , in coelo tertio homo , in paradiso ante martyrium, in martyrio perfectae fiquae teneo edoctus sum, his immedicabiliter imbutus sum. Et ignosce, omnipotens Deus, quia in his nec emendari possum, et commori possum. Tarde mihi hos impiissimos, quantum ego arbitror, doctohabuit fides mea, quam tu erudisti, magistros. Inauditis ego his nominibus in te ita credidi, per te ita renatus sum; et exinde tuus ita sum. Omnipotentem te scio, tuo nativitatis inenarrandae exspecto rationem. Impossibile enim tibi nihil est, et genitum a te filium omnipotentiae tuae virtute non ambigo. Ambigens enim, jam omnipotentem te negabo. Bonum te etiam ex nativitate mea didici: atque ob id non invidum te bonorum tuorum in Unigeniti tui nativitate esse confido. Credo enim, quod quae tua sunt, ejus sint; et quae ejus sunt, tua sint. Sapientem te mihi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uoces locunt᷑. & ex ipso sacro um¬
geniti tui ore condita in libros
u̾ba testant᷑. filiũ tut̃ ex te inge¬
nito dõ unigenitũ dm. hominẽ
ex uͥgine ad mysteriũ salutis meȩ
natũ. in quo te gen̾ationis exte u̾itas
contineret: & quẽ in te manentis ex
ita confirmate m̃tis fidete. neone
aut possim c̾dere alit̾. aut uelĩ. Q̾d
me miserũ de te fefellisti: & infelicẽ
carnẽ atq animã alienatȩ cognitio¬
nis doctͥn tꝰ ꝑdidisti. Decepit me pꝰ
rubri maris diuisionẽ. gła descen¬
nꝰ salomon diuine sapientie mune.
& uiso dño sabaoth ysaias p̃dicans.
& añ consirmationẽ scĩficatꝰ in ut̾o
iheremias. eradicandarũ & plan-¬
tandarũ gentiũ ꝓphetes. & myste.¬
rii resurrectionis ex echiel testis. &
uir desiderioꝵs danihel. tẽporu̾ con¬
om̃e p̃dicatioĩs euangłicȩ sacͣm̃tũ.

Expanded text:
oces loquuntur, et ex ipso sacro Unigeniti tui ore condita in libros verba testantur, Filium tuum ex te ingenito Deo unigenitum Deum, hominem ex Virgine ad mysterium salutis meae natum: in quo te generationis ex te veritas contineret, et quem in te manentis ex ita confirmatae mentis fide teneo, ne aut possim credere aliter, aut velim. Quid me miserum de te fefellisti, et infelicem carnem atque animam alienae a te cognitionis doctrina perdidisti? Decepit me post rubri maris divisionem gloria desceninae sapientiae munere , et viso Domino Sabaoth Esaias praedicans , et ante conformationem santificatus in utero Jeremias eradicandarum et plantandarum gentium prophetes , et mysterii resurrectionis Ezechiel testis , et vir desideriorum Daniel temporum conomne praedicationis eva
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃c ds pat̾e. & me t̾rã ac cinerẽ
caritatis tñ tuȩ religione diuinctũ.
lib̾ũ in hec u̾ba ꝑmitte. Ego infe¬
lix nicħ antea fui. & uite sensus ex¬
pers. sine mei intelligentia eo qđ sũ
carebã. s miscdia tua ad uiuendũ
mͥ causa ẽ: & ñ abigo qͥntu bon̾is
bonũ mͥ statueris adeẽ. qđ natꝰ sũ:
neq enĩ qui mei ñ eges. ad mali
me originẽ inchoasses: sed cũ me
in uitã animatũ. rationis qͦ intelli¬
gentẽ p̾stitisses: ad cognitionẽ me
tuis sac̾s ut arbitror ꝑseruos tuos
moysen & ꝓphetas uoluminibꝰ eru¬
distiꝰ ex qͥbꝰ te ñ in soliudine tuaue¬
nerandũ ꝓdidisti cognoni te eũ il¬
lic dm ñ alterũ in nat᷑a. s in sacͣm̃to

Expanded text:
otens Deus, patere, et me terram ac cinerem, charitatis tamen tuae religione devinctum, liberum in haec verba permitte. Ego infelix nihil antea fui, et vitae sensu expers, sine mei intelligentia, eo quod sum carebam. Sed misericordia tua ad vivendum mihi causa est: et non ambigo, quin tu bonus bonum mihi statueris esse quod natus sum. Neque enim, qui mei non eges, ad mali me originem inchoasses. Sed cum me in vitam animatum, rationis quoque intelligentem praestitisses; ad cognitionem me tui sacris, ut arbitror, per servos tuos Moysen et prophetas voluminibus erudisti, ex 146 quibus te non in solitudine tua venerandum prodidisti. Cognovi tecum illic Deum, non alterum in natura, sed in sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
ligentẽ. m pat̾ni noĩs usurpatio¬
ne condẽpnat: quia qͥ se odit.
oderit & patrẽ. nec in dopatrẽ
sit religiosus. qͥ ñ diligit filiũ:
cũ diligendi filii ñ alia causa sit.
aduentu s natiuitate: & dilectio
in patrẽ hinc erit omĩs. si filius

Expanded text:
ligentem, in paterni nominis usurpatione condemnat: 156 quia qui se odit, oderit et Patrem; nec in Deum patrem sit religiosus, qui non diligat Filium; cum diligendi Filii non alia causa sit, adventu, sed nativitate: et dilectio in
Abbreviated transcription (Latin):
scͥbendu fuit: qͦ mag̃ plures ꝑ icło
infidelis intelligentie detineban-¬
tur.U berius gaudiũ consectais
ex salute multorũ. si cognitis sacͣ¬
m̃tis ꝑfectȩ in dm̃ fidi. impia hu-¬
mane stultitiȩ instituta deserereit.
& se do reddȩrent. ħeticis repu¬
diatis. atq cibo mortis. qͦ in la¬
queũ aues solent illici. inuola¬
tulib erȩ se securitatis erigereit.

Expanded text:
scribendum fuit, quo magis plures periculo scribendum fuit, quo magis plures periculo infidelis intelligentiae detinebantur; uberius gaudium consectans ex salute multorum, si cognitis sacramentis perfectae in Deum fidei, impia humanae stultitiae instituta desererent, et se Deo redderent haereticis repudiatis, atque a cibo mortis, quo in laqueum aves solent illici, in volatum se liberae securitatis erigerent;
Abbreviated transcription (Latin):
hec adu̾sũ uesanã
impiorũ heresim dĩ filiũ creatti¬
rã ẽẽ affirmantẽ aggressũ fuisse
Multis iã ꝑ om̃s ferme romani impe¬
rii ꝓuincias. eccłis morbo pestife
re p̾dicationis huiꝰ infectis. & ue¬
lut ad pie fidi huiꝰ male usurpatã
ꝑsuasionẽ. longo doctͥne usu. &
em̃tito noĩe uera religionis inbu¬
tis. ñ ignorans difficilẽ ee ad emͦ¬
dationis ꝓfectũ uoluntatẽ. ꝗͣ in
errorẽ sui studio ꝑ pluriũ ad sen¬
sũ auctoritas publice iã sententie
contin̾et. Grauis emĩ & ꝑiculoso
ẽ error in plurimis. & multoꝵ lap¬
stis etiã sise intelligat: tñ exsur¬
gendi pudore auctoritatẽ sibi p̃¬
sumit ex num̾o. hoc habens impu¬
dentie. ut qđ eͬrat p̃rudentiã ue¬
lit existimari. & qđ cũ multis errat.
intelligentiã eẽ asserat ueritatiꝰ.
dũ minꝰ erroris eẽ existimat᷑ in mul¬
ficii necessitatẽ. qua hoc eccłe epis¬
chopꝰ p̾dicationis euangłice debeo
minist̾iĩ. tñ eo ꝓpensior cura ad

Expanded text:
 vesanam impiorum haeresim, Dei filium creaturam esse affirmantem, aggressum fuisse; multis jam per omnes ferme Romani imperii provincias ecclesiis morbo pestiferae hujus praedicationis infectis, et velut ad piae fidei hujus male usurpatam persuasionem, longo doctrinae usu, et ementito nomine verae religionis imbutis, non ignorans difficilem esse ad emendationis profectum voluntatem, quam in erroris sui studio per plurimorum assensum auctoritas publicae jam sententiae contineret. Gravis enim et periculosus est error in plurimis: et multorum lapsus, etiamsi se intelligat, tamen exsurgendi pudore auctoritatem sibi praesumit, ex numero habens hoc impudentiae, ut quod errat, prudentiam velit existimari; et quod cum multis errat, intelligentiam esse asserat veritatis, dum minus erroris esse existimatur in mulficii necessitatem, qua hoc Ecclesiae episcopus praedicationis evangelicae debeo ministerium; tamen eo propensior cura ad
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ado exiui. & apatre ueni in
hc̃ munđu. Caret apud patrẽ in¬
tͣcessioĩs necessitate ꝑfecta de filio
fides. quȩ qđ adõ exierit credit.
atq amat. & ꝑ seipsã iã & audiri
meret᷑ & amari: Natũ ex dõ filiũ
missũq ꝯfessa: natiuitas itaq eiꝰ &
aduentꝰ ostnͣdit᷑. cũ absolutissima
significandȩ ꝓp̾etatis ueritate.
a do ait exiui: ne in eo alia ꝗͣ na¬
tiuitatis nat᷑a eẽ existimaretur.
Cũ exire a do. id ẽ ex natiuitate sub¬
siste̾. qͥd aliud quã d̾s posset
Et a patre inqͥt ueni. in hc̃ mun¬
đu ut exitio illa adonatiuitas
significata eẽ intellige̾t᷑ E& pa-¬
tre: a patre. se in hc̃ mundu ꝓfesso
ẽ uenisse qalt̾ũ itaq in dispensa¬
tione. Alt̾ũ in nat᷑a ẽ: nec patit᷑
exitionẽ aduentũ existimari. cũ

Expanded text:
 Deo exivi, et a Patre veni in hunc mundum . Caret apud Patrem intercessionis necessitate perfecta de Filio fides, quae quod a Deo exierit credat atque amet: et per se ipsa jam et audiri meretur et amari, natum ex Deo Filium missumque confessa. Nativitas itaque ejus et adventus ostenditur cum absolutissima significandae proprietatis veritate. A Deo, ait, exivi; ne in eo alia quam nativitatis natura esse existimaretur; cum exire a Deo, id est, ex nativitate subsistere, quid aliud quam Deus posset? Et a Patre, inquit, veni in hunc mundum. Ut exitio illa a Deo nativitas significata esse intelligeretur ex Patre, a Patre se in hunc mundum professus est venisse. Alterum itaque in dispensatione, alterum in natura est. Nec patitur exiti
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erat añꝗͣ nasce̾t᷑. id laborans. ut
de ñ extantibꝰ nasce̾t᷑. id ẽ ñ ad̾o
patre in dm filiũ uera & ꝑfecta
natiuitate natꝰ eẽt. & in ipsa totiꝰ
expositioĩs conclusione. ad ulti¬
mũ & ꝓphanissimũ irreligiosi
furoris sui ꝓrupit ardorẽ: diceis.
Si enĩ qđ ex ipso. & qđ ex ut̾o. &. qd̾
Pex patre
exiiii.&ueni. uelut partẽ

Expanded text:
rans, ut 143 de non exstantibus nasceretur, id est, non a Deo patre in Deum filium vera et perfecta nativitate natus esset, in ipsa totius expositionis conclusione ad ultimum et profanissimum irreligiosi furoris sui prorupit ardorem, dicens: « Si enim quod ex ipso, et quod ex utero, et quod ex Patre exivi et veni, velut p
Abbreviated transcription (Latin):
prõpta defensio. qͥa nasci qͥ erat añ¬
ñ potuit. neq qͥ antea eẽt. nascen¬
di causã ꝑ quã eẽ habuiss cũ nati¬
uitas ad id ꝓficiat ut subsistat ẽe
qui nascitur. Ostulte atq im¬
pie. qͥs natiuitarẽ expectet in eo
qͥ sine natiuitate subsistat. Aut
qͦmꝰ qͥ ẽ nasci existimandus ẽ. cũ na¬
tiuitas nat᷑a nascendi sit. S sub¬
dole ad negandã ex do patre uni.¬
geniti natiuitatẽ contendens. ꝑ id
luisti qd̃ ds ex qͦ dĩ filiꝰ natꝰ ẽ erat.
maneretq dĩ nat᷑a. ex qͣ filiꝰ ds na¬
tiuitate subsistit. Si gͥ exdonat᷑
ẽ. manentis nat᷑e confitenda na-¬
tiuitas ẽ. ñ ut ds qͥ erat nasc̾et᷑.
s ut ex̾ do qͥ erat. dĩ natiuitas in¬

Expanded text:
erat non potuit; neque qui antea esset, nascendi causam per quam esset habuisset; cum nativitas ad id proficiat, ut subsistat esse qui nascitur. O stulte atque impie, quis nativitatem exspectet in eo, qui sine nativitate subsistat? Aut quomodo qui est nasci existimandus est, cum nativitas natura nascendi sit? Sed subdole ad negandam ex Deo patre unigeniti Dei nativitatem contendens, per id luisti; quod Deus, ex quo Dei filius natus est, erat; maneretque Dei natura, ex qua filius Deus nativitate subsistit. Si igitur ex Deo natus est, manentis naturae confitenda nativitas est; non ut Deus qui erat nasceretur, sed ut ex Deo qui erat Dei nativitas in
Abbreviated transcription (Latin):
sue p̃parauit: ut unigenitũ dm̃ ne¬
gat᷑a. tãꝗͣ ratione u̾itatis añ p̃mis¬
sa. ex nicħo potiꝰ ꝗͣ ex dõ natũ p̾di¬
caret: natiuitatẽ eiꝰ ad creationis
rato sibi aditu ꝓrupit dicens. filiꝰ
aũ sine tpr̾e editꝰ. & ante scła creatꝰ.
& fundatꝰ. ñ fuit añꝗͣ nasc̾e̾t᷑. Tẽꝑa-¬

Expanded text:
: ut Unigenitum Deum negatura, tamquam ratione veritatis ante praemissa, ex nihilo potiusquam ex Deo natum praedicaret, nativitatem ejus ad creationis rato sibi aditu prorupit dicens: Filius autem sine tempore editus et ante saecula creatus et fundatus, non fuit antequam nasce
Abbreviated transcription (Latin):
exposuit :negata suꝑius ꝓlatio ẽ:
ut natiuitas negaret᷑. Nc̃ qͦ sub ma¬
nichei noiẽ. neganda uniꝰ sub̃ȩ in
fert᷑ & portione ds ex do eẽ creda¬
tur. Manicheꝰ enĩ abruptũ t̃pban-¬
da lege ac ꝓpħis furoris. & diaboli
qnͣtũ in se ẽ ꝓfessus assertor. &̃ soli
sui nesciꝰ cultor. id qđ inuͥgine fu¬
it portionẽ uniꝰ sub̾a p̾dicauit.¬

Expanded text:
exposuit. » Negata superius prolatio est, ut nativitas negaretur: nunc quoque sub Manichaei nomine neganda unius substantiae infertur et portio, ne Deus ex Deo esse credatur. Manichaeus enim abrupti in improbanda lege ac prophetis furoris, et diaboli quantum in se est professus assertor, et solis sui nescius cultor, id quod in Virgine fuit, portionem unius substant
Abbreviated transcription (Latin):
te esttiante̾ fornaciũ fumũ. & ad
aduentũ dĩ consciã humane in¬
firmitatis trepidationẽ. & a popło.
te moritimuit et uocẽ eiꝰ huma¬
ua infirmitas ñ tulit: t̾ibi hetice iccͥco
d̾s ñ ÷. qͥa ut audires & uideres ꝑ in¬

Expanded text:
te aestuantem fornacium fumum, et ad te aestuantem fornacium fumum, et ad adventum Dei consciam humanae infirmitatis trepidationem, et a populo, te mori timuit, et vocem ejus humana infirmitas non tulit? Tibi idcirco Deus non est, quia ut audires et videres,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. dĩ sermo ẽ: ut sacͣm̃tũ intelli¬
gatur humane salutis infilio. idẽ
ds abrahȩ. &. ds ysaac. & tłs iacob
est. ut ei nat᷑e sue nom̃ sit. Mit¬
tit deinde ad isrł ds qͥ ẽ. ut uere
inefficax he̾ticȩ impietatis stultitie
uesano spũ m̾tiris. & contͣ tantoꝵ
patͥarcharũ sententiã gen̾osi semi¬
nis tͥtico urendã ⁊iraniã sator no¬
cturnꝰ int̾seris: s si moysi credeᷤ credẽs
& dõ dĩ filio: nisi forte negabis qd̾
de eo moyses locutussit. Qđ cũ ne¬
gare uoles: audies u̾biscłi. Si enĩ cre¬
deretis moysi. crederetis forsitan &
mͥ. De me enĩ ille scͥpsit. Arguet
te plane. arguet & ille toto legis
uolumine: quã manu mediatoris
ꝑ angłos di dispositã suscepit. Et
quere an qͥ legẽ dederit d̾s uerꝰ sit
cũ utiq mediator sit ille. qͥ dedit.
Aut nͦ qd ñ obuiã dõ moysespopłm
te falsũ hoc. & adoptiuũ potiꝰ na
ture suȩ nomꝰ ẽ: Intellige ꝑsonan-¬
tes turbas. & lãpadũ flãmas ⁊ e mon¬

Expanded text:
Dei sermo est; ut sacramentum intelligatur humanae salutis in Filio: idem Deus Abrahae, et Deus Isaac, et Deus Jacob est; ut ei naturae suae nomen sit: mittit deinde ad Israel Deus, qui est; ut vere ficax haereticae impietatis stultitia vesano spiritu mentiris, et contra tantorum patriarcharum scientiam 118 generosi seminis tritico urendam zizaniam sator nocturnus interseris? Sed si Moysi crederes, crederes et Deo Dei filio: nisi forte negabis quod de eo Moyses locutus sit. Quod cum negare voles, audies verbis Dei: Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; de me enim ille scripsit . Arguet te plane, arguet ille toto legis volumine, quam manu Mediatoris per angelos dispositam suscepit. Et quaere an qui legem dederit, Deus verus est, cum utique Mediator sit ille qui dederit. Aut numquid non obviam Deo Moyses populum te falsum hoc et adoptivum potius quam naturae suae nomen est? Intellige personantes tubas, et lampadum flammas, et e mon
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾a parte aliq̃ deductũ apparue¬
rit in carne. Ut igͥ unigeniti filii
natiuitas. Et uniꝰ sub̃ȩ nom̃ tolle¬
tas asserta ẽ. Predicat᷑: pͥmũ nati¬
uitas ipsa ñ eẽt. quȩ in manicheo
eẽt ex portionis ꝓfessione dãpna¬
ta. it̃ deinde nom̃ ac fides uniꝰ subȩ¬
tolleret᷑. qͥapd̾ hẽticos ex portio¬
qđ in eo diuinȩ nat᷑e ꝓpͥetas ñ in¬
eẽt. Qͥd uesanas sollicitudines
em̃tita religioĩs spẽ impiꝰ furor
simulat. Mlanicheuꝰ scd̾m hẽti¬
des dãpnat. Nescit enĩ in filiopor¬
tionẽ: s scit dm̃ totu ex dõ toto.
Scit ex uno unũ. ñ desectũ. s natũ:
scit natuntatẽ dĩ. nec deminutio¬
nẽ eẽ gignentis. nec infirmitatẽ
eẽ nascentis: si ex se scit. infer ca-¬
lũpniã tem̾e usurpate scientiȩ:
si uͦ de dño suo didicit: natiuitatis
suȩ scientiã ꝑmitte nascenti. Hȩc
enĩ ita ei a dounigenito comꝑta
tudodiuinitatiᷤᷤ ĩ filio ẽ. ꝑ qđ & por¬

Expanded text:
a parte aliqua deductum apparuerit in carne. Ut igitur unigeniti filii nativitas, et unius substantiae nomen tolletas asserta est, praedicatur; primum nativitas ipsa non esset, quae in Manichaeo esset ex portionis professione damnata; tum deinde nomen ac fides unius subex portioquod in eo divinae naturae proprietas non inesset. Quid vesanas sollicitudines 139 ementita religionis specie impius furor simulat? Manichaeum, secundum haeretides damnat. Nescit enim in Filio portionem: sed scit Deum totum ex Deo toto: scit ex uno unum; non desectum, sed natum: scit nativitatem Dei nec diminutionem esse gignentis, nec infirmitatem esse nascentis. Si ex se scit, infer calumniam temerarie usurpatae scientiae: si vero de Domino suo didicit, nativitatis suae scientiam permitte nascenti. Haec enim ita ei a Deo unigenito comperta tudo deitatis in Filio est: per quod et por
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Ualentinꝰ em̃ ridicula que¬
da & feda cõm̃tans. cũ p̃t̃ pͥncipẽ
tũ potestates introduxisset: tu ꝓla-
occultate uoluntatis asseruit. Hanc
gͦ manẽ plationẽ tem̾arii ac stulti
enĩ ualentim bẏthonã. & silentiũ.
& tdenos aeonas: Seit uͦ nicħ aliud
quã unũ d̾m patrẽ. ex qͦ oĩa st̃. &
tũ ex do dm̃: s qͥa ex dõ d̾s natꝰ. neq
neq ipse in natiuntate ñ d̾s ẽ. Et qđ
qđ nascitur idipsũ scđd̾m humane
nat᷑e sensũ uidet᷑ eẽ ꝓlatũ. ita ut ꝓ¬
latio ipsa natiuitas ẽẽ existimetur:
cc̾co tẽptatũ ẽ ꝑ ualentini hesĩ. pla¬
tionis nom̃ excludi. ne natiuitatis
u̾itas ꝑmaneret. qͥa platioĩs intel¬
ligentia opimone t̾rena ñ multũ eẽt
anat᷑a t̾rene natiuitatis aliena: nat᷑e
humanȩ tarda ac difficilis ad res
diumnas exigit intelligentia de his
quȩ semel dicta a nob̾ st̃ freq̃ntiꝰ ad¬
monẽ. ne satisface̾ sacͣm̃us diuinȩ
u̾tutis humanȩ cõꝑatioĩs exẽplacre¬

Expanded text:
m ridicula quaedam et foeda commentans, cum praeter principem tum potestates introduxisset, tunc prooccultae voluntatis asseruit. Hanc ergo inanem prolationem, temerarii ac stulti enim Valentini bythona, et silentium, et ter denos aeonas: scit vero nihil aliud quam unum Deum patrem ex quo omnia sunt, et tum ex Deo Deum. Sed quia ex Deo Deus natus, neque neque ipse in nativitate non Deus est; et quod od nascitur, id ipsum secundum humanae naturae sensum videtur esse prolatum, ita ut prolatio ipsa nativitas esse existimetur: idcirco tentatum est per Valentini haeresim prolationis nomen excludi, ne nativitatis veritas permaneret; quia prolationis intelligentia, opinione terrena, non multum esset a natura terrenae nativitatis aliena. Naturae humanae tarda ac difficilis ad res divinas intelligentia exigit, de his, quae semel dicta a nobis sunt , frequentius admoneri, ne satisfacere sacramentis divinae virtutis, humanae comparationis exempla cre
Abbreviated transcription (Latin):
aliud intelligendũ sit eẽ quã natꝰ:
Et qͥdẽ de diuinȩ natiuitatis scđm
fide euangłicã atq apłicã u̾itatẽ.
suo loco tractabimꝰ: Interĩ tñ hẽti¬
cȩ artis ingeniũ ostñdi debuit: ne
ad ueritatẽ natiuitatis abolendã
ꝓlationis nom̃ extingueret. Tenet¬

Expanded text:
ntelligendus sit esse, quam natus. Et quidem de divinae nativitatis, secundum fidem evangelicam atque apostolicam, veritate suo loco tractabimus: interim tamen haereticae artis ingenium ostendi debuit, quae, ad veritatem nativitatis abolendam, prolationis nomen exstingueret.
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a illa ñ recipit. neq ex diu̾sis
genuit. Non continent᷑ ut lãpas
& lãpas. ut lycnꝰ & lẏeͥnus ext̾io¬
re nat᷑a. unigeniti ex dõ dĩ nati¬
uitas. ñ series e̾. & ꝓgenies nͣ tractꝰ
ẽ. & ex lumine luminis nat᷑e uni¬

Expanded text:
natura illa non recipit, neque ex diversis ens Deus Deum genuit. Non continentur, ut lampas et lampas, aut lychnus et lychnus, exteriore natura. Unigeniti ex Deo Dei nativitas non series est, sed progenies, non tractus est, sed ex lumine lumen. Luminis naturae uni
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. ut humanȩ intelligentiȩ pi¬
ã & fidelẽ testat᷑ ꝓfessionẽ: quȩ
cognitis natiuitatis mỹsteriis. &
confit̾et᷑. Tu enĩ es d̾s & nescieba¬
mꝰ. ds istł saluator. Subsistentẽ
in eo dĩ naturã intelligentes. cũ

Expanded text:
mus, humanae intelligentiae piam et fidelem testatur professionem, quae cognitis nativitatis mysteriis, et confiteretur, Tu enim es Deus, et nesciebamus, Deus Israel salvator: subsistentem in eo Dei naturam intelligentes, cum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s. Qs ñinhi ᷤᷤ sentiat lubͥcos serpen¬
tine uȩ flexus. uł tortuosis spiris
nodos inꝑ eos ñ intelligat. qͥbꝰ uene¬
nati oris pͥncipał potestas collecto
inflexi corporis orbe concluditura
S extensis om̃ibꝰ atq absolutis. totũ¬
iã occultati corporis uirꝰ patebit.
Ingert̃ eñ nob̃pͥmũ noĩa u̾itatis:
ut uires falsitatis introeant. Bonũ
in ore ẽ: ut de corde malũ subeat.
Et int̾hec nusꝗͣ audio ab his dmdĩ
filiũ dici. nusꝗͣ filiũ inuenio ita
p̾dicatũ eẽ qd filiꝰ sit: nom̃ filii in¬
gerit᷑. ut nat᷑a taceatur: nat᷑a adi¬
mit᷑. ut nom̃ alienũ sit. Hereses
cet̾e p̃tendunt᷑: ut de se hẽsis m̃ti¬
at᷑. Uniꝰ ds solꝰ. & solꝰ uerꝰ ingerit᷑.¬

Expanded text:
s non his sentiat lubricos serpentinae viae flexus, vel tortuosis spiris nodos vipereos non intelligat, quibus venenati oris 136 principalis potestas collecto inflexi corporis orbe concluditur? Sed extensis omnibus atque absolutis, totum occultati capitis virus patebit. Ingeruntur enim nobis primum nomina veritatis, ut virus falsitatis introeat. Bonum in ore est, ut de corde malum subeat. Et inter haec nusquam audio ab his Deum Dei filium dici: nusquam Filium invenio ita praedicatum esse, quod filius sit. Nomen filii ingeritur, ut natura taceatur; natura adimitur, ut nomen alienum sit. Haereses caeterae praetenduntur, ut de se haeresis mentiatur . Unus sol
Abbreviated transcription (Latin):
illos. & qͣnͣtũ in ipsis ẽ consequentia
corporis sustinens sine corpore d̃s.
Et qͥa nob̃ ex integro adu̾sũ hanc im¬
piissimȩ doctͥne expositionẽ. euan¬
głicꝰ nc̃ erit sermo: consequens ex¬
istimauimꝰ omnẽ iã in quarto licet
libro edicionẽ huiꝰ ħesis conscptã. Nc̃
qͦ huic sexto inserere. ut recens le¬
ctio & responsioĩs ad singła subiecta
collatio ꝑ euangłicas atq apłicas
institutiones inuitis licet & contͣdi¬
centibꝰ sensũ ueritatis eliciat. Dict᷑ gͦ.¬

Expanded text:
ntum in ipsis est, consequentia corporis sustinens sine corpore Deus. » Et quia nobis ex integro adversum hanc impiissimae doctrinae expositionem evangelicus nunc erit sermo; consequens existimavimus omnem jam in primo licet libro editionem hujus haereseos conscriptam, nunc quoque huic sexto inserere: ut recens lectio, et responsionis ad singula subjecta collatio, per evangelicas atque apostolicas institutiones invitis licet et contradicentibus sensum veritatis eliciat. Dic
Abbreviated transcription (Latin):
humanis contaminare & ĩpug¬
nare doctͥnis. & hec audere loqͥ.
Si inqͥt ex dõ ẽ filiꝰ: demutabilis.
& corporeus ds ẽ. qͥex seꝓtalerit
uł extenderit qđ sibi eẽt in filiũ.
Quid sollicitꝰ es. ne demutabił dssit.
Nos natiuitatẽ confitem᷑. nos unige¬
nitũ p̃dicamꝰ ex dõ docti: tunena¬
tiuitas inaneat. ne unigenitꝰ ds̃
in ȩccłȩ fide sit. nat᷑ã in demutabi¬
lis dĩ quȩ nec extendi nec ꝓtendi
possit. opponis afferrẽ tͥinfelix er¬
ror etiã ex rebꝰ muudi quarũdã na¬
t᷑arũ quȩ gignunt᷑ exẽpłu: ne na¬
tiuitatẽ ꝓtensionẽ ex istimares. ne
nascentiũ nat᷑as detͥm̃ta crederes eẽ
gignentiũ. ut etiã multa sine cor¬
porali ãmixtione auiuentibꝰ in
uiuentes animas gignerent᷑: ñ nefaᷤ
eẽt dõde se testanti ñ credidisse.
& tiltimi furoris uesama iudicare¬
t᷑ adimere auctoritatẽ ad fidẽ. cui
uenerationẽ ꝓfite᷑ris ad uitã. Si eni̾

Expanded text:
humanis contaminare et impughumanis contaminare et impugnare doctrinis, et haec audere loqui: Si, inquit, ex Deo est Filius, demutabilis et corporeus Deus est, qui ex se protulerit vel extenderit, quod sibi esset in filium! Quid sollicitus es, ne demutabilis Deus sit? Nos nativitatem confitemur, nos unigenitum praedicamus ex Deo docti: tu, ne nativitas maneat, ne unigenitus Deus in Ecclesiae fide sit, naturam indemutabilis Dei quae nec extendi nec protendi possit opponis. Afferrem tibi, infelix error, etiam ex rebus mundi quarumdam naturarum quae gignuntur exemplum, ne nativitatem protensionem existimares, ne nascentium naturas detrimenta crederes esse gignentium, ut etiam multa sine corporali admixtione ex viventibus in viventes animas gignerentur: nisi nefas esset, Deo de se non credidisse; et ultimi furoris vesania judicaretur, adimere auctoritatem ad fidem, cui venerationem profitearis ad vitam. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tate confirmans. ad intelligentiȩ
fidẽ locutus ẽ. ut de diuinis suis
rebꝰ scđ̾m humanã naturã. huma¬
ne nate sensũ ad fidĩ scientiã erui-¬
diret. ut cũ ait ex ut̾o. ñ ex nichi¬
lo creatio substitisse. s ex se um¬
geniti sui nat᷑alis natiuitas doce¬
retur postremo qđ dixit. ex patre
exiui & ueni. utrũ ãbiguitatẽ re¬
liquerit. qͥn intellig̾et᷑ ñ aliunde
quã ex patre eẽ qđd ds ẽ. Expatre¬
eniꝰ exiens. neq aliã ħabuit nati¬
uitatis naturã. neq nullã. s eu̾
sibi testatur auctorẽ. ex qͦ se ꝓfi¬
tetur exisse. De his aũ demonstn¬
dis atq intelligendis. postĩor mͥ
in hibent᷑. quȩ qđ ado de se dicta
sint ñ negant᷑. O grauissimũ
humanȩ stultitie atq insolentiȩ
dedecꝰ. ꝓfessionis suȩ de se dm̃ nͦ
mͦ arguere ñ credendo. s em̃dan¬
do dãpnare. & illud in effabile
in eo nat᷑ȩ suȩ uͥtutisq secretũ

Expanded text:
veritate confirmans, ad intelligentiae, veritate confirmans, ad intelligentiae, fidem locutus est; ut de divinis suis rebus, secundum humanam naturam, humanae naturae sensum ad fidei scientiam erudiret: ut cum ait ex utero, non ex nihilo creatio substitisse, sed ex se Unigeniti sui naturalis nativitas doceretur. Postremo quod dixit: Ex Patre exivi, et veni , utrum ambiguitatem reliquerit, quin intelligeretur non aliunde quam ex Patre esse quod Diens, neque aliam nativitatis habuit naturam, neque nullam: sed eum sibi testatur auctorem, ex quo se profitetur exisse. De his autem demonstrandis atque intelligendis posterior mihinhibentur, quae quod a Deo de se dicta sint non negantur. O gravissimum humanae stultitiae atque insolentiae dedecus, professionis suae de se Deum non modo arguere non credendo, sed emendando damnare; et illud ineffabile in eo naturae suae virtutisque secretum,
Abbreviated transcription (Latin):
ex patre exiui & ueni.Quero a te.
ħ totũ dictũ adõ. anne ñ dictũ sit.
Picꝰtũ utiq ẽ. ⁊ neceẽ ẽ cũ a dõ de se di¬
ctũ sit. ñ alit̾ intelligendũ ẽẽ ꝗͣ dictũ:
De dictis suo loco demõstratiᷤ. singłoꝵ
qͦrũq uirtutib tractabimꝰ. Int̾im
tũ uniꝰcuiꝰq intelligentiã consulo.
qͥd existimet in eo cũ dictũ sit. ex
ipso. utrun eex alt̾o intelligendũ
sit. anne ex nullo: an uͦ ipse ille
d̾s sit. Ex nichilo ñ ẽ: qͥa ex ipso ẽ.
Demonstrat᷑ enĩ natura: unde nati¬
uitas est. In ipse ñ ẽ: qͥa uͥ ex ipsoẽ.
natiuitas filis refert᷑ Ex patre: de¬
inde significat᷑ ex ut̾o int̾rogo an
credi possit eẽ natus ex nichilo: cũ
natiuitatis ueritas ꝑ corporaliũ ef¬
ficientiarũ noĩa reueletur. Non
enĩ m̃bs corporalibꝰ consistens ds̃.
cũ generationẽ filii cõmemoraret:
ait. Ex uto ante. luciferũ genuite:
S in enarrabilẽ illã unigeniti ex se
filii natiuitatẽ ex diuinitatis sue

Expanded text:
i et veni. Quaero a te, hoc totum dictum a Deo, anne non dictum sit? Dictum utique est: et necesse est, cum a Deo de se dictum sit, non aliter intelligendum esse quam dictum est. De dictis suo loco, demonstratis singulorum quorumque virtutibus, tractabimus. Interim tamen uniuscujusque intelligentiam consulo, quid existimet in eo, cum dictum sit ex ipso: utrumne ex altero intelligendum sit, an ne ex nullo, an vero ipse ille Deus sit. Ex nihilo non est: quia ex ipso est; demonstratur enim natura unde nativitas est. Ipse non est: quia ubi ex ipso est, nativitas filii refertur ex patre. Deinde cum significatur ex utero, interrogo an credi possit esse natus ex nihilo, cum nativitatis veritas per corporalium efficientiarum nomina reveletur? Non enim membris corporalibus consistens Deus, cum generationem 144 Filii commemoraret, ait: Ex utero ante luciferum genui te ; sed inenarrabilem illam unigeniti ex se filii nativitatem ex divinitatis suae
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ. qui ñ honorificat filiũ. tion ho¬
norificat patrẽ qͥ misit illũ: ad ho¬
norificandũ patrẽ ꝑ honorẽ filii se
genti grassata contagio. runã mi¬
serande mortis inuexit. Non enĩ
tm̃ aut considentiũ in chaos cũ po¬
pulis suis repens urbitĩ uastitas. aut
frequentes belloꝵs & funebres mor¬
tes. aut inmedicate egͥtudinis plosa
contagia deseuiert᷑: in qͣntũ ad
exitiũ gen̾is humani ħesis hȩc
funesta grassata ẽ. Dõ enĩ cui oĩa
in mortłus uiuunt. hoc solũ perit.
qđ sibi deꝑit. Nã iudicaturꝰ ipse de
om̃ibꝰ. & ꝓ maiestatis sue miscdia. pe¬
nȩ meritũ ignoranti moderaturꝰ
errori: neganteᷤse. Non iã uidica¬
bit utiq: s negabit. Negat enim¬
negat furens heresis sacͣmtũ uere
fidi. ad impietatis sue doctͥnã. reli¬
gionis usa pͥncipiis. cũ infidelitatis
sue expositionẽ. ut suꝑioribꝰ libͥscon¬
tinet᷑: ita cepit. Nouimꝰ enĩ unũ¬

Expanded text:
n honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum , ad honorificandum Patrem per honorem Filii se genti grassata contagio ruinam miserandae mortis invexit. Non enim tantum aut considentium in chaos cum populis suis repens urbium vastitas, aut frequentes bellorum et funebres mortes, aut immedicatae aegritudinis populosa contagia desaevierunt, in quantum ad exitium generis humani haeresis haec funesta grassata est. Deo enim, cui omnia in mortuis vivunt, hoc solum perit quod sibi deperit. Nam judicaturus ipse de omne meritum ignoranti moderaturus errori, negantes se jam non judicabit utique, sed negabit. negat furens haeresis sacramentum verae fidei, ad impietatis suae doctrinam religionis usa principiis, cum infidelitatis suae expositionem, ut superioribus libris continetur, ita coepit: « Novimus un