comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem carnis unius cum omni¬
bus hominibus in carnes ubstan¬
tantiae salua tamen incarna¬
tionis suaegloria qui a uerita¬
tem suscepit non imaginem
carnis: Sit ergo iuxta huma
nam conditi onem caputxp̃i
ds̃: Nonenim dixit caput
a diuinitas ut potecreatrix.
caput est creaturae : & bene
& carnem : Hõc est in carna¬
tionemin xp̃inomine. in
đo autem unitatem diuini¬
tatis & magnitudinem po¬
testatis: Cousque autem
caputxp̃i ds̃ secundũ in car¬
nationem dictum est ut &
in carnationem uerbi dic¬
tum sit: Quod alibi a pos¬
tolus euidenter ex posuit
dicens : m̃ uir caput est
mulieris: sicut & xp̃s caput
ecclesiae: & in consequen¬
tibus addidit. quisetradi¬
dit proea: secundum in¬
carnationem igitur caput
uirixp̃s : quia secundum
in carnationem factatra¬
ditio est : Est ergocaput
xp̃ids̃ : ubi serui hoc est homi¬
nis non dĩ forma tractatur
sed nihil prȩiudicat dĩ fi¬
lio : sisecundum carnis
ueritatem similis sit homi¬

Expanded text:
tem carnis, unius cum omnitem carnis, unius cum omnibus hominibus in carne substantiae: salva tamen incarnationis suae gloriae; quia veritatem suscepit, non imaginem carnis. 30. Sit ergo juxnam conditionem caput Christi Deus. Non dixit, caput a divinitas utpote creatrix caput est creaturae. Et bene  carnem, hoc est incarnationem in Christi nomine, in Deo autem unitatem divinitatis et magnitudinem potestatis. Eo usque autem caput Christi Deus secundum incarnationem diincarnationem Verbi dictum sit. Quod alibi Apostolus evidenter exposuit dicens: Quoniam vir caput est mulieris, sicut et Christus caput Ecclesiae . Et in consequentibus addidit: Qui se tradidit pro ea . Secundum incarnationem igitur caput viri Christus, quia secundum incarnationem facta traditio est. 32. Est ergo caput sti Deus; ubi servi, hoc est, hominis, non Dei, forma tractatur. Sed nihil praejudicat Dei Filio, si secundum carnis veritatem similis sit homi
Abbreviated transcription (Latin):
ergo mulier &dsunius inci¬
pient essenaturae: Quod
sihoc displic& quia sacrile¬
gũ est dicere : ut uolunt di¬
uidant: Itaques i xp̃m a puddm̃
patremita uolunt. eẽ sicut est
mulier apuduirũ : unius utiq
in carnenaturae : Nam quod dis¬
tat : insexuest : Cum uero inter
xpm̃ & dm̃ patrẽ sexus non in¬
terueniat quod unũ interfili¬
um & patrẽ innatura est fate¬
buntur. quod diuersum inse¬
xuest denegabunt : placet¬
neista diuisio : anmulierẽ
es sesubstantiae & patrem se¬
parant haecinae igitur
diuis io placet: siita est
uidete quid incidant: Aut
enim non solum arrianos
sed &iam fotinianos seneces¬
seest confiteantur : quia xp̃m
hominem tantum fatentur.
quemhumanae tantum mo¬
donaturae estimant copu¬
landum. aut uel inuitos ad¬
quiescere par est nrãe sen¬
tentiae perquam id quodim¬
piecogitarunt piereligio¬
seque defendimus ut sitxp̃s
quidem secundum generatio¬
nem diuinam dĩ uirtus se¬
cundum assumptionem au¬

Expanded text:
ergo mulier et Deus unius inciergo mulier et Deus unius incipient esse naturae. 28. Quod si hoc displicet, quia sacrilegum est dicere, ut volunt diidant. Itaque si Christum apud Deum Patrem ita volunt esse, sicut est mulier apud virum; unius utiquein carne naturae : nam quod distat, in sexu est. Cum vero inter Christum et Patrem sexus non interveniat, quod unum inter Filium et Patrem in natura est, fatebuntur: quod diversum in sexu est, denegabunt. 29. Placetne ista divisio? An mulierem,esse substantiae, et Patrem separant? Raeccine igitur divisio placet? Si ita est, videte quid incidant. Aut enim non solum Arianos, sed etiam Photinianos se necesse est confiteantur; quia Christum hominem tantum fatentur, quem humanae tantummodo naturae aestimant copulandum: aut vel invitos acquiescere par est nostrae sententiae, per quam id quod impie cogitarunt, pie religioseque defendimus; ut sit Christus quidem secundum generationem divinam Dei virtus, secundum assumptionem au
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ : ut ad nuntiẽ om̃s laudestuas
in portis filiȩsion: Grandeergo
geli : & ideo uenerari debes: &
dño famulus dero gareñ debes :
Ignorare non licet : ꝓptereaenĩ
descendit ut credas: siñ credis:
non descendit tibi non tibipas¬
sus ẽ  sinonuenis sẽinquit & lo¬
cutus fuis sẽ his peccatũ non ha¬
berent: Nunc aut̃ excusatio¬
nẽ non habent depeccato: qui
meo dit &patrẽmeũ odit.
quis igitur oditx p̃m nisi quide¬
rogat. sicutenĩ amoris est de¬
ferre: ita eo dii derogare : qui
odit: quaestiones mouet: qui
amat : reuerentiã defert: Ita¬
q: discutiamus eorũ aliasquȩsti¬
ones : scriptũ .ẽ in quiunt: Om¬
nisuiri caput : xp̃s. est : Caput
aut̃ mulieris uir : Caput aut̃
xp̃ids̃: Qua in qua estione: di¬
cant uelimutrũ coniungere
andiuidere haecquat tũor
uelint : si enĩ coniungere atq
detequid incidant: Nãsihȩc
exunius atq: ei:dẽnaturȩ si¬
militudine comparantur

Expanded text:
dicit: Ut annuntiem omnes laudationes tuas dicit: Ut annuntiem omnes laudationes tuas in portis filiae Sion . 26. Grande ergo geli; et ideo venerari debes, et Domino famulus derogare non debes. Ignorare non licet; propterea enim descendit ut credas: si non credis, non descendit tibi, non tibi passus est. Si non venissem, inquit, et locutus non fuissem his, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Qui me odit, et Patrem meum odit . Quis igitur odit Christum, nisi qui derogat? Sicut enim amoris est deferre, ita odii est derogare. Qui odit, quaestiones movet; qui amat, reverentiam defert.  discutiamus eorum alias quaestiones. Scriptum est, inquiunt: Omnis viri caput Christus est, caput autem mulieris vir, caput autem Christi Deus . Qua in quaestione dicant mihi, velim, utrum conjungere, an dividere haec quatuor velint. Si enim conjungere, atque dete quid incidant. Nam si haeex unius atque ejusdem naturae similitudine comparantur,
Abbreviated transcription (Latin):
finitȩ potestatis & scientiȩ sub¬
iectũq: opineris : non eleuas portas
a& nales : Eleuet᷑ ergoportȩ
tuȩ : utnon arria nõs ensu par¬
uulus nonpus illus. non subditꝰ¬
ad texp̃s introeat. sed intr& indĩ
forma intr&cũ patre intr&talis
qualis ẽ & cȩlũ & om̃a suꝑgressus
&mittat tibi spmscm̃: Expedit
tibiut credas: quia ascendit & se¬
d& addexterã patris: nãsi eũ int̃
creaturas & terrena impia cogi¬
tationedetineas. si non tibi ab eat.
non tibi ascendat nec paradi tꝰ
ad teueni& sicut ipsedix̃: nãsi
ego non habiero paraditus non
ueni& aduos: si aut̃ abiero¬
eũ requiras sicut maria magda¬
lena requi rebat : cauene& tibi
dicat nolime tangere nondũ
enĩ ascendi ad pat̾rẽ : Portȩenĩ
tuae anguste sunt : capereme
non queunt cleuari nonque ut
intrare non possũ: uad eergo ad
fratresmeos hoc ẽ ad illas portas
eleuant᷑ : A& nalis portaẽ pe¬
lesportȩ s ecclesia ubi laudesxp̃i
adnuntia reꝓpheta desiderans

Expanded text:
scientiae, subjectumque opinaris, non elevas portas aeternales. 23. Eleventur ergo portae tuae, ut non Ariano sensu parvulus, non pusillus, non subditad te Christus introeat; sed intret in Dei forma, intret cum Patre, intret talis, qualis est et coelum et omnia supergressus, emittat tibi Spiritum sanctum. Expedit tibi ut credas quia ascendit, et sedet ad dexteram Patris. Nam si eum inter creaturas et terrena impia cogitatione detineas, si non tibi abeat, non tibi ascendat, nec Paraclitus ad te veniet, sicut ipse dixit: Nam si ego non abiero, Paraclitus non veniet ad vos: si auteum requiras, sicut Maria Magdalene requirebat, cave ne et tibi dicat: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem meum . Portae enim tuae angustae sunt, capere me non queunt: elevari non queunt, intrare non possum. 25. Vade ergo ad fratres meos, hoc est, ad illas portas elevantur . Aeternalis porta est Peles portae sunt Ecclesiae, ubi laudes Christi annuntiare Propheta desiderans,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ sic̃ pat̃ infilio carnẽ uiuifi¬
cauit humanã: Sic̃ enĩpat̃
suscitat mortuos & uiuificat
sic & filius quos uult uiuificat
ut ipsed ñs supra dix̃.: Aequali¬
tas ergofilii ad patrẽ ꝑunitatem
quoq: uiuificationis asstrui¬
tur : quindo sicuiuificat filius
ficatus in carne: sic enĩ scriptũ
nes uiuificamur ađifilio. se
cundũ hanc ergo expositionẽ
ñ solũ ad conditionẽ huinanã
diriuatur gratia largitatis.
sed &i c̃diuinitatis: aecernitas
p̃dicatur diuinitatis qr ipsa
uiuificat. Humanȩ aut̃ con

Expanded text:
o carnem vivificavit humanam? Sicut enim Pater suscitat mortuos, et vivificat; sic et Filius, quos vult, vivificat, ut ipse Dominus supra dixit . 128. Aequalitas ergo filii ad Patrem per unitatem quoque vivificationis astruitur; quando sic vivificat Filius ficatus in carne. Sic enim scriptum nes vivificamur a Dei Filio. 129. Secundum hanc ergo expositionem non solum ad conditionem humanam derivatur gratia largitatis, sed etiam divinitatis aeternitas praedicatur; divinitatis, quia ipsa vivificat: humanae autem co
Abbreviated transcription (Latin):
possedici interpatrẽ & filiũ
declarauit: qr &sipater dedit
filio ñtamen quasiposteriori
dedit: quia increcta & inestima¬
bilis trinitas quae unius ẽ. &
dũ uel posterioris recipit uel
dices sequendosputam : quia
addipotest ñ dispar apleno :
Ergosifilio magis conuenit
hoc totũ a postolicũ caput: ui¬
dem. & defilio eẽ credendũ qr
exipso omã sic̃ scriptum ẽ¬
om̃a Estotam̃ depatredict
putent : Itaq meminerim: qui¬
a sic̃ exipso legimus omnia. ita
&ic̃ꝑipsũ omnia inuni uersita

Expanded text:
posse dici inter Patrem et Filium posse dici inter Patrem et Filium declaravit; quia etsi Pater dedit Filio, non tamen quasi posteriori dedit: quia increata et inaestimabilis Trinitas, quae unius est aedum, vel posterioris recipit, veldices sequendos putamus, qui addi potest, non dispar a pleno est. Ergo si Filio magis convenit hoc totum Apostolicum caput, videmus et de Filio esse credendum, quia ex ipso omnia, sicut scriptum e148. Esto tamen de Patre dictum putent. Itaque meminerimus quia sicut ex ipso legimus omnia, ita etiam per ipsum omnia: in universita
Abbreviated transcription (Latin):
igitur dictũputant. depatre
andefilio : Sidepatre : sed ñ
scpientia dĩ pat̾. qr sapienti¬
adĩ filius ẽ: quid ẽ. aut̃ qđ non
possit sapientia dequascrip¬
nens. inseom̃a in nouat: Non
ergo accedentẽ legim: sed ꝑ¬
manentẽ. . Habes ergo iuxta
salomonẽ omni potentẽ & ꝑ¬
manentẽ sapientiã: habes &ia
bonã qr scriptũ ẽ. sapientia
aut̃ uincit malitia. sed ad ꝓ¬
positũ reuertamur. quãins¬
crutabilias inquit iudicia eius.
Sugitur omne iudiciũ pater
dedit filio: filiũ uidetur decla¬
rare quiiudicat deniq ut sci¬
as qr ñdepatre sed defilio dic̃.
addidit: quisprior inquitde¬
dit illi : Dedit enĩpater filio
sed dedit iure generationis. non
munere largitatis. &ideoqr
negariñ potest a putre acce¬
pisse filiũ scđm qđ scriptũ ẽ.
Omã mihi traditas a patremeo
Dicendotam̃ quisprior dedit
illi. ñ accepisse ꝑnaturã a patre
filiũ denegauit. sed prior ẽnon

Expanded text:
igitur dictum putant, de Patre, an de Filio? Si de Patre: sed non est Sapientia Dei Pater; quia Sapientia Dei Filius est. Quid est autem quod non possit Sapientia, de qua scripnens, in se omnia innovat ? Non ergo accedentem legimus, sed permanentem. Habes ergo juxta Salomonem, omnipotentem et permanentem Sapientiam. Habes etiam bonam, quia scriptum est: Sapientiam autem non vincit malitia . 145. Sed ad propositum revertamur. Quam inscrutabilia sunt, inquit, judicia ejus! Si igitur omne judicium Pater dedit Filio, Filium Pater videtur declarare, qui judicat . 146. Denique ut scias quia non de Patre, sed de Filio dicit, addidit: Quis prior, inquit, dedit illi? Dedit enim Pater Filio: sed dedit jure generationis, non munere largitatis. Et ideo quia negari non potest a Patre accepisse Filium, secundum quod scriptum est: Omnia mihi tradita sunt a Patre meo : dicendo tamen: Quis prior dedit illi? non accepisse per naturam a Patre Filium denegavit, sed priorem non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃me : Si primã eligunt
hoc significat qr sic̃ missussũ
a patre &descendia patre.
itauiuo ꝓpt̃ patrẽ: quasiquis
aut̃ missus ẽ. atq descendit ni¬
si quasi filius hominis: Sicut
ipsesũpradix̃.: Nemo ascendit
in caelũ. nisi quidecaelo descendi
filius hominis Ergosiquasifi¬
lius hominis missus ẽ. atq des¬
cendit: itaquasi filius hominis
uiuit ꝓpt̃ patrẽ. Deniq & qui
manducat quasi filiũ hominis.
& ipseuiuit propt̃ filiũ ho¬
minis Ac tũergo incarnati¬
onis suȩ aduentui cõpanxuit

Expanded text:
 Si primam eligunt, hoc significat quia sicut missus sum a Patre, et descendi a Patre, ita vivo propter Patrem. Quasi quis autem missus est, atque descendit; nisi quasi Filius hominis sicut ipse supra dixit: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit Filius hominis ? Ergo sicut quasi Filius hominis missus est, atque descendit; ita quasi Filius hominis vivit propter Patrem. Denique et qui manducat quasi filium hominis, et ipse vivit propter Filium hominis. Actum ergo incarnationis suae adventui comparavit
Abbreviated transcription (Latin):
minib cõparat᷑. ut ita filius
filiũ dĩ uiuim: Sed filiusdi
uitc̃largitur a &ernãnos
aut̃ largirinequim. łrgo
nri cõparatione. nec illelar¬
gitur.: Habeant igitur ar¬
riani fideisue p̾miũ: neuitã
acernã ad ipiscantur a fi¬
lio: Lib& iamulterius pro¬
gredi: Nã suillis plac&
hunclocũ ad diuinxe ꝑpetu¬
itatẽ referre substantia:
accipiant &i cc̃tertiã expo¬
sitionẽ: Non ne euidenter
uidetur dicere: qr sic̃uiuus
pater ẽ. itcuit & filius.

Expanded text:
minibus comparatur; ut ita Filius Filium Dei vivimus. Sed Filius Dei vitam largitur aeternam, nos autem largiri nequimus; ergo nostri comparatione nec ille largitur. Habeant igitur Ariani fidei suae praemium, ne vitam aeternam adipiscantur a Filio. 131. Libet jam ulterius progredi; nam si illis placet hunc locum ad divinae perpetuitatem referre substantiae, accipiant etiam tertiam expositionem. 545 Nonne evidenter videtur dicere quod sicut vivus Pater
Abbreviated transcription (Latin):
uiuus pat̃. &ego uiuoppt̃ patrẽ.
& quimanducatme ipseuiuit
propterme : Qquomodo igit᷑
hoc accipiendũ putant: Po¬
test enĩduplex uideri cõpa¬
ratio: primaita . Sic̃mi sit me

Expanded text:
us Pater, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivit propter me . Quomodo igitur hoc accipiendum putant? Potest enim duplex videri comparatio. Prima ita: Sicut misit me
Abbreviated transcription (Latin):
bi nunc carificatus ẽ. filius homi¬
nis & dĩ. clarificatus ẽ in eo. &
ds̃ clarificauit eũ : sed &ic̃ꝑfili¬
ũ & a filio clarificatur pater.
uiuit :unde & quidã doxam opi¬
nionẽ magis putauer̃ ẽẽ quam

Expanded text:
catus est Filius hominis, et Deus clarificatus est in eo, et Deus clarificavit eum : sed etiam per Filium et a Filio clarificatur Pater, vivit. Unde et quidam δόξαν opinionem magis putaverunt esse, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ta cõmittit. dumstudiolap¬
suq peccati uoluntatẽ fre¬
quenter offendit auctoris:
Nihil ergofilius fac̃. nisi
quod placetet patri quia una
uoluntas una sentia ẽ: Vna:
uera caritas: unusoperatio¬
Nis effectus: Deniq ut sci¬
as caritatis eẽ quod ñpotest

Expanded text:
ta committit, dum studio lapta committit, dum studio lapsuque peccati, voluntatem frequenter offendit auctoris. Nihil ergo Filius facit, nisi quod placeat Patri; quia una voluntas, una sententia est, una est vera charitas, unius operationis effectus. 67. Denique ut scias charitatis esse quod non potest
Abbreviated transcription (Latin):
bonaualde. Sic enĩhabes in
genesi: Ꝙ dix̃ ds̃ fiat lux
& facta ẽ. lux. &uidit ds̃
lucem qui abonaẽ. Nuquid
hic dix̃ paterfiattalis lux
qualem ipse feci: sed ficit
lux quae ante non fuerat.
Aut filius qualem facer&
interrogauit: sed fec̃ ut uo¬
luit : qualem pater eousq uo¬
luit ut probaret. Ergono¬
uum opus filii ẽ. De indesi
rep̃henditur infiliosecun¬
dũ interp̃tationes arrianoꝵ
quia quoduiderit facit. quiu¬
tiq: secundũ scripturas qđ
quaenonerant. quid dicunt
depatre qui quod uiderat p̃
dicauit. quasiea qua facien¬
da forent non potuerit pui¬
dere: similiter ergo uidet
filius patrisopus: sic̃ pater
opus filii: Nec quasi alienũ
lccudat. sed quasi propriũ
recognoscit: Qua ecuque e¬
nĩpater fecerit: eadem & fi
liussimiliter fac̃: ut iđeopus
patris filiiq sentir es: Nihil
ergo fac̃filius. nisi qđ pater
probat. Pater laudat pat̃
uult: quiccexpatre totus ẽ
non ut creatura quaemul¬

Expanded text:
bona valde. Sic enim habes in bona valde. Sic enim habes in Genesi: Et dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux; et vidit Deus lucem, quia bona est . 64. Numquid hic dixit Pater: Fiat talis lux, qualem ipse feci: aut fiat lux, quae ante non fuerat: aut Filius qualem faceret, interrogavit? Sed fecit, ut voluit, qualem Pater usque eo voluit, ut probaret. Ergo novum opus Filii est. 65. Deinde si reprehenditur in Filio secundum interpretationes Arianorum quia quod viderit, fecit, qui utique secundum Scripturas quod quae non erant: quid dicunt de Patre, qui quod viderat 533 praedicavit, quasi ea quae facienda forent, non potuerit praevidere? 66. Similiter ergo videt Filius Patris opus, sicut Pater opus Filii: nec quasi alienum laudat, sed quasi proprium recognoscit: Quaecumque enim Pater fecerit, eadem Filius facit similiter ; ut idem opus Patris Filiique sentires. Nihil ergo facit Filius, nisi quod Pater probet, Pater laudet, Pater velit; quia ex Patre totus est: non ut creatura, quae mul
Abbreviated transcription (Latin):
illis uerba. Nobis caritas.
quae ẽ. de corde puro &cs
cientia bona & fideñficta.
Ergo ad infirmationẽ
tã ineptae ꝓpositionis: ñ
piget ctiã ridicula diriua
re Quomodo ergo uid&
filius patrẽ : Uid et quispio¬
turã quã ꝑnaturã imitari¬
Non potest: Nonutiq sic uid&
filius uidet paruulus uirio¬
pera maioris sedimitariñpo¬
patre arcanũ cõmune natu¬
rac inuisibiliter &uidere
& facere potest. & ꝑpleni¬
tutidinẽ diuinitatis quoduo¬
luerit ex sequi. quid suꝑ est
Nisi ut ꝑunitatẽ insepara¬
bilem potestatis nihil creda¬
mus filium facere. Nisi quod
quia ꝑ in comparabilẽ cari¬
tatem nihil a sefacit filius.
qmnihil uult quod pater no¬
lit. qđ utiq: non infirmitatis
sedunitatis ẽ. Ergonec contu
max filius ut etiam dequar¬
ta propositio nedicamus
&ihil enim consiliurius¬
O filius facit. quod cũ pa¬
tris non conueniat uolunta¬
te. Deniq uidit pater quæ
fec̃ filius. & probauit que

Expanded text:
illis verba, nobis charitas, illis verba, nobis charitas, quae in Deo est, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta. Ergo ad infirmationem tam ineptae propositionis, non piget etiam ridicula derivare. 61. Quomodo ergo videt Filius Patrem? Videt equus picturam, quam per naturam imitarnon potest: non utique sic videt Filius. Videt parvulus viri opera majoris, sed imitari non poPatre arcanum commune naturae invisibiliter et videre et facere potest, et per plenitudinem divinitatis quod voluerit exsequi: quid superest, nisi ut per unitatem inseparabilem potestatis nihil credamus Filium facere, nisi quod quia per incomparabilem charitatem nihil a se facit Filius; quoniam nihil vult, quod Pater nolit? Quod utique non infirmitatis, sed unitatis est. max Filius, ut etiam de quarta propositione dicamus; nihil enim consiliarius Filius fecit, quod cum Patris non conveniat voluntate. Denique vidit Pater quae fecit Filius, et probavit quia
Abbreviated transcription (Latin):
nãq abimperito in pru¬
dentia ñnatura secernit
Sed ñ inpatre artificiũ.
NEq inte insipientia : Non
ẽ eniinsipiens sapientia.
Ergo sineq insensibilis in
filionatura neq debilitas.
Neq: imperitia. neq serui¬
tus potest eẽ. consider eNT
tem unũ sit cũpatre filius.
& ꝑ operationẽ ñ discrep&
a patreuirtus. cũ omnia
quae pater fecerit eađẽ¬
& filius faciat similiter
Neque enĩ similit̃ potest
quis quã facere iđe opus
quod alius fecerit : nisi qui
& in aequalitatẽ non habe¬
at operationis. & naturx
eiusdẽ habeat unitatẽ: Ad
huctam requiro quid sit qđ
non possit facere a sefilius
nisi uiderit facientẽ patrẽ
& insipienter aliqua deui¬
liorib exempla propono.
Factus sũ enĩ insipiens. uos
meco egistis.: Nã quid insi¬
pientius quãdemaiestate
đi argum̃ta discutert.
quaequestiones magis p̃stanT
quã aedificationẽ dĩ quae ẽ
infide: sed argum̃tis
argum̃ta respondeant.

Expanded text:
namque ab imperito imprunamque ab imperito imprudentia, non natura secernit: sed non in Patre artificium, neque in te insipientia; non est enim insipiens sapientia. 59. Ergo si neque insensibilis in Filio natura, 532 neque debilitas, neque imperitia, neque servitus potest esse; considerent tem unum sit cum Patre Filius, et per operationem non discrepet a Patre virtus; cum omnia quae Pater fecerit, eadem Filius faciat similiter: neque enim similiter potest quisquam facere idem opus, quod alius fecerit; nisi qui et inaequalitatem non habeat operationis, et naturae ejusdem habeat unitatem. 60. Adhuc tamen requiro, quid sit quod non possit facere a se Filius, nisi viderit facientem Patrem ; et insipienter aliqua de vilioribus exempla propono: Factus sum insipiens, vos me coegistis . Nam quid insipientius, quam de majestate Dei argumenta discutere, quae quaestiones magis praestant, quam aedificationem Dei, quae est in fide ? Sed argumentis argumenta respondeant:
Abbreviated transcription (Latin):
meã. & tibi daboclaues
regnicȩlorũ : Ergo cui
ꝓpria auctoritate regnũ
dabat. huius fidẽ firma¬
renon poterat: quem
cũpetrã dic̃: firmam̃tũ
eccłȩ iudicauit: Quando
igitur roget : quandoim¬
peret considera: Rogat
quando passurus ostendit᷑.
Imperat quando filius dĩ
creditur: Quas igitur
species in possibilitatis uaca¬
reiam cernimus: qđ neque
insensibilis. neq: infirma po¬
test eẽ dĩuirtus.: Nũ quid
tertiũ profertis in mediũ.
qđ quasi imperitus sine ma¬
gistro facere nihil possit
Aut seruus sined omino
Ergom̃titus es dñe inu: qui
te et magistrũ & dñmipse
dixisti. & fefellistidiscipu¬
los tuos dicens uos uocatis
memagistrũ &dominũ.
& benedicitis sũ enĩ. Sed
non falleres ueritas. eo sp̃¬
sertĩquos a micos uocasti
Tam̃siut in peritũte ab
artifice secernunt: uide¬
ro utrũtibi hocẽ dĩ sapien¬
tiae dicant peritiã defuis¬
seunitatẽ: Tam̃ substanti¬
ae interte & patrẽ separa¬
re non poss.. Artificem

Expanded text:
tibi dabo claves regni coelorum . Ergo cui propria auctoritate regnum dabat, hujus fidem firmare non poterat; quem cum petram dicit, firmamentum Ecclesiae indicavit? Quando igitur roget, quando imperet, considera. Rogat quando passurus ostenditur, imperat quando Filius Dei creditur. 57. Duas igitur species impossibilitatis vacare jam cernimus, quod neque insensibilis, neque infirma potest esse Dei virtus. Numquid tertium profertis in medium, quod quasi imperitus sine magistro facere nihil possit, aut servus sine domino? Ergo mentitus es, Domine Jesu, qui te et magistrum, et dominum ipse dixisti; et fefellisti discipulos tuos, dicens: Vos vocatis me magistrum et dominum, et bene dicitis; sum etenim . Sed non falleres, veritas, eos praesertim quos amicos vocasti. 58. Tamen si ut imperitum te ab artifice secernunt, viderint ut tibi, hoc est, Dei sapientiae dicant peritiam defuisse; unitatem tamen substantiae inter te et Patrem separare non possunt. Artificem
Abbreviated transcription (Latin):
quiinmemanet ipse loquit᷑
& o pera qua eego facio
ipse fac̃: Nihil enĩpater
sineuir tute atq: sapientia
sua condidit: q omnia insa¬
pientia fec̃. sicut scriptũ e
Omnia insapientia fecisti:
Nihil etiã ds̃ uerbũ sine
patrefac̃ : ñ operat᷑ sinepa¬
tre non sinepatris uolunta¬
te sacroscae illis eobtulit sa¬
lutaris munditotius hosti¬
a passioni. Nsinepatris
uoluntate mortuos suscita¬
uit Deniq latarũ suscita¬
turus. leuauit oculos sursũ
& dix̃. Pater gratias a got
qr audistime: łgosciebãqr¬
turbã quaecircũs tat di xi.
ut credant qr tu memisĩsti.
Vt quã cuis exꝑsonihominis
in carnis susceptione loque¬
retur: unitatẽ tampater¬
nȩ uoluntatis & operatio¬
nis exprimer&. quia pater
omniaaudit omniauid &
quaȩ uult filius. Nid& ergo
& pater facientẽ filiũ: audit
uoluntatẽ.: Deniq: non
rogcuit : & exauditũ ee
sed ix̃. Nec estimaripotest
qr ñcudit pat̾ qđ uelit filius.
Et ut scics quicsẽꝑ auditur
a patre ñ quasi seruus nec

Expanded text:
ui in me manet, ipse loquitur; et opera quae ego facio, ipse facit. Nihil enim Pater sine virtute atque sapientia sua condidit; quia omnia in sapientia fecit, sicut scriptum est: Omnia in sapientia fecisti . Nihil etiam Deus Verbum sine Patre fecit. 69. Non operatur sine Patre, non sine patria voluntate sacrosanctae illi se obtulit salutaris mundi totius hostia passioni, non sine patria voluntate mortuos suscitavit . Denique Lazarum suscitaturus levavit oculos sursum, et dixit: Pater, gratias ago tibi, quia audisti me: et ego sciebaturbam quae circumstat, dixi; ut credant quia tu me misisti : ut quamvis ex personae hominis incarnati susceptione loqueretur, unitatem tamen paternae voluntatis et operationis exprimeret; quia Pater omnia audit, omnia videt quae vult Filius. Videt ergo et Pater facientem Filium, audit volentem. Denique non r 70. Nec existimari potest quia non audit Pater, quod velit Filius: et ut scias quia semper auditur a Patre, non quasi servus, nec
Abbreviated transcription (Latin):
nis accepit ut filiũ tempora p̃¬
uenirent. aut femineae more
naturae generationis suãe
molitus e partũ ut molitioip¬
safilio eẽt antiquior: Quid hoc
ẽ: Cur diuina secreta discuti¬
mus ꝓprietate legidiuinȩ ge¬
nerationis ñ quaditetẽ facinus
indignũ. ut exsequida caelestia
potuisse sed fieri. auttãquãunũ

Expanded text:
nis accepit, ut Filium tempora prnis accepit, ut Filium tempora praevenirent? Aut femineae more naturae, generationis suae molitus est partum; ut molitio ipsa Filio esset antiquior? Quid est hoc? Cur divina secreta discutimus? Proprietatem legi divinae generationis, non qualitatem. 116. Facinus indignum! ut ex se quidam coelestia potuisse, sed fieri, tamquam unum
Abbreviated transcription (Latin):
dicente : Ecceeniut facta ẽ. inau¬
rib meis uoxsalutationistuȩ
exultauit ingaudio infans inu¬
teromeo: Eratigitur quip¬
phetabat anñerat. Atcerto
erat : Erat enĩqui uenerabat᷑
auctorẽ : eratquilo quebat̃ in
matre : Deniq: elisab&hfilu
spũreplebatur : maria filii spũ
sanctificabat: Sic enĩhabes
qr exultauit infans inut ero ei:
lorũ uerborũ ꝓprietates. Vo¬
cẽquide mariae prior elisab&
audiuit : sed iohannes prior
dñi gratiã sensit : Puldre sibi
conueniunt oracula oracculis.
femina mulieri &pign:pigno¬
riIstae gratiã loquuntur.
illiintus operantur: Pi&atisq
mysteriũ maternis ad oriuđ
ꝓfectibus dupliciq miraculo
lic& honore diuersoꝓphetañ
matres sp̃uparuulorũ. Quis
igitur auctor huius minaculi
tio urã non potest conuenire
Potestne de diuinis conueni¬
re secretis: Quid ẽ antequã
genenaretur ñenat. Nũquid
pater aliqua tẽpora conceptis¬

Expanded text:
dicente: Ecce enim ut facta est in audicente: Ecce enim ut facta est in auribus meis vox salutationis tuae, exsultavit in gaudio infans in utero meo ? Erat igitur qui prophetabat, an non erat? At certe erat; erat enim qui venerabatur auctorem, erat qui loquebatur in matre. Denique Elisabeth filii spiritu replebatur, Maria filii spiritu sanctificabatur; sic enim habes, quia exsultavit 542 infans in utero ejus, lorum verborum proprietates. Vocem quidem Mariae prior Elisabeth audivit, sed Joannes prior Domini gratiam sensit. Pulchre sibi conveniunt oracula oraculis, femina mulieri, et pignus pignori. Istae gratiam loquuntur, illi intus operantur pietatisque mysterium maternis adoriuntur profectibus; duplicique miraculo, licet honore diverso, prophetant matres spiritu parvulorum. Quis igitur auctor hujus miraculi? tio vestra non potest convenire; potestne de divinis convenire secretis? Quid est: Antequam generaretur, non erat? Numquid Pater aliqua tempora conceptio
Abbreviated transcription (Latin):
quando ut uolunt non fuit qđ
nefas dictue : non fuit ergo in
dõꝑfectionis aliquandople¬
nitudo diuinx: sipostea proces¬
sũ genenationis accepit: Tam̃
ut sciant quãuanasit & solu¬
bilis corũquaestio. lic& nihil
in eohumanis diuinisue cõmu¬
ne: tam̃ docebohomines ante¬
quã nascerentur fuisse: Aut
negent ia cobscm fuisse prius¬
quãnasceretur quifratrẽ sup¬
plantauit in mat̃ni adhuc ute¬
ripositus archano: Negent
hieremiã ante quãnasceretur
fuisse. cuidr̃. priusquãtefor¬
marẽ inuteromatristuȩ noui
te & prius quã exires deuulua
sanctificauite & ꝓphecã inge̾¬
tib: posuite: Quid hoc euideri.¬
tius tanti exemplopph&ae
quis anctificatus ẽ. ante quãna¬
tus & ante quã formaretur
ẽ. cognitus: Quid &iã deichan¬
ne loquar dequomater religio¬
satestatur quia intramat̃na si¬
tus adhuc uiscera p̾sentiã dñis pũ
cognouit exultatione signauil:
Sicut scriptũ meminim: matre

Expanded text:
quando, ut volunt, non fuit quod quando, ut volunt, non fuit quod nefas dictu est non fuit ergo in Deo perfectionis aliquando plenitudo divinae, si postea processum generationis accepit. 112. Tamen ut sciant quam vana sit et solubilis eorum quaestio; licet nihil in eo humanis divinis ve commune, tamen docebo homines, antequam nascerentur, fuisse. Aut negent Jacob sanctum fuisse, priusquam nasceretur, qui fratrem supplantavit in materni adhuc uteri positus arcano : negent Hieremiam, antequam nasceretur, fuisse, cui dicitur: Priusquam te formarem in utero matris tuae, novi te: et priusquam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in gentibus posui te . Quid hoc evidentius tanti exemplo prophetae, qui sanctificatus est, antequam natus, et antequam formaretur, est cognitus? 113. Quid etiam de Joanne loquar, de quo mater religiosa testatur, quia intra materna situs adhuc viscera, praesentiam Domini spiritu cognovit, exsultatione consignavit, sicut scriptum meminimus, matre
Abbreviated transcription (Latin):
uidem: dm̃quẽ non uidemus
qui suꝑ omnẽ ẽ creaturã in ip¬
sosuce generationis arthano
possum: cõphendere: Possu¬
mus eũ a filio tempore separa¬
re cũomne tẽpus opus filiisitꝰ
Desinant ergodicere. & ante¬
quã generetur ñ erat : An¬
teenĩ temporis .ẽ. generatio
ante tẽpora: &id eo qđ poste¬
rius ẽ. prius nonẽ: Nec opus
ante auctorẽ potest eẽ: cũo¬
peraipsa principiũ deopera¬
toresuosumant. Nã quo mo¬
do ante operatorẽ suũusus o¬
peris a estimatur. cũ omne
tẽpus opussit. &omneopus
deo peratore suout ẽẽt acce¬
perit : Experiri igitur ad¬
huc istos uoloquisibi uid ent᷑
astuti. ut denris responde¬
ant qui calũniantur diuinis.
longeq: refugiab inscruta¬
bili suꝑnae generationis ar¬
chano. Quȩstionẽ suã huma¬
nae astruant generationis
exemplo dedifilio dicunt qr
ante quã generarctur nerat
Hoc ẽ dedisapientia deuirtu
teđi dedi uerbo cuius generati¬
onihil antese nouit: Qđsi ali¬

Expanded text:
mus, qui super omnem est creaturam, in ipso suae generationis arcano possumus comprehendere? Possumus eum a Filio tempore separare, cum omne tempus opus Filii sit? 110. Desinant ergo dicere: Et antequam generaretur, non erat. Ante enim temporis est, generatio ante tempora; et ideo quod posterius est, prius non est: nec opus ante auctorem potest esse; cum opera ipsa principium de operatore suo sumant. Nam quomodo ante operatorem suum usus operis aestimetur; cum omne tempus opus sit, et omne opus de operatore suo ut esset, accepit? 111. Experiri igitur adhuc istos volo, qui sibi videntur astuti; ut de nostris respondeant, qui calumniantur divinis, longeque refugiunt ab inscrutabili supernae generationis arcano: quaestionem suam humanae astruant generationis exemplo. De Filio Dei dicunt quia antequam generaretur non erat, hoc est, de Dei sapientia, de virtute Dei, de Dei Verbo, cujus generatio nihil ante se novit. Quod si ali
Abbreviated transcription (Latin):
finemaneamꝰ:: Dĩ enĩgene¬
ratio cũtemporalis nonsit.
Nec antese nec inse tẽpus inuẽ
nit: frigidaigitur eorũ &ua¬
na quaestio: increaturis ipsis
ñ hab& locũ: Ipsc &enĩ quȩ
temporalias: discretionẽ in qui¬
busdã habere tẽporis uident᷑
Lux nẽpe splendorẽ gene¬
rat : Nec cõp̃hendi potest qđ
splendor luce posteriorsit.
aut lux splendore antiquior.
Nec splendor potest eẽ sine
lumine : quia & insplendore
lum̃. & splendor in lumine ẽ
Vnde & apłs splendorẽ pat̃¬
nae głae filiũ dix̃ : quia splea¬

Expanded text:
fine maneamus? Dei enim genefine maneamus? Dei enim generatio cum temporalis non sit, nec ante se, nec in se tempus invenit. 108. Frigida igitur eorum et vana quaestio in creaturis ipsis non habet locum; ipsa etenim quae temporalia sunt, discretionem in quibusdam habere temporis non videntur. Lux nempe splendorem generat, nec comprehendi potest quod splendor luce posterior sit, aut lux splendore antiquior; nec splendor potest esse sine lumine; quia et in splendore lumen, et splendor in lumine est. Unde et Apostolus splendorem paternae gloriae Filium dix
Abbreviated transcription (Latin):
aut ex uoluntate. Aut ex neces¬
sitate ẽ. pat̃ . Estotam̃ sit gene¬
ratio in uoluntate generantis.:
quando hanc uoluntatẽ fuisse
lius si coepit uoluntas. displicu¬
it igitur sibi quodercat dspat̃
ut mutar& stactũ .: Displicuil
ergo sine filio: placere coepit
ut dicam: sistudiũ generandi
nr̃omore assupsit: ergo &ce¬
tera quaegenerationẽ p̃cede¬
resolent nromore assũpsit.
Nro aut usu. generationis uo¬
tũ ẽ. non uoluntas : Produnt
igitur impietatẽ suã quiuo¬
lunt generationẽ coepisse
xp̃i. ut uideatur non genera¬
tio illa uerbimanentis sed p¬
latio fluentis eẽ . sermonis
deinde multos inducendo fili¬
os negent inxp̃o diuinx propri¬
& atẽ naturae : ut nec unigeni¬
tus nec primogenitus a estim &.
postremo ut siprincipiũ acce¬
deatur habiturus: Sed neq:
principiũ assumpsit aliquan¬
dodifilius quierat in principio
principiũ. quomodo qđ
habebat accepit. Aut quomo¬
dosuifinẽ habebit. cũ omniũ
ipsesit finis. ut in illo fine sine

Expanded text:
at ex voluntate aut necessitate Pater. 104. Esto tamen, sit generatio in voluntate generantis, quando hanc voluntatem fuisse lius: si coepit voluntas, displicuit igitur sibi quod erat Deus Pater, ut mutaret statum. Displicuit ergo sibi sine Filio, placere coepit ut dicamus: Si studium generandi nostro more assumpsit, ergo et caetera quae generationem praecedere solent, nostro more assumpsit; nostro autem usu generationis votum est, non voluntas. 106. Produnt igitur impietatem suam, qui volunt generationem coepisse Christi; ut videatur non generatio illa Verbi manentis, sed prolatio fluentis esse sermonis: deinde multos inducendo filios, negent in Christo divinae proprietatem naturae; ut nec unigenitus, nec primogenitus aestimetur: postremo ut si principium credeatur habiturus. 107. Sed neque principium assumpsit aliquando Dei Filius, qui erat in principio principium, quomodo quod habebat, accepit? aut quomodo sui finem habebit; cum omnium ipse sit finis, ut in illo fine sine
Abbreviated transcription (Latin):
inuclidũ nec omnipotentẽ
pactrẽ succ assertione memo¬
rabunt: autaerte omnipoten¬
tẽ. &iã filiũ uel inuiti uocȩp¬
pria fatebunt᷑⁊ eligant tam̃ u¬
trũ hicpatrẽ declaratũ putet.
Si patrẽ ergo & ꝑ ipsũ omnia
si filiũ ergo &exipso omã : si aut̃
& ꝑ patrẽ oma nihilutiq filio
derogandũ: & si exfilio omã:
similit̃ & filio deferendũ: Acne
insidiarinos unius arbitrent᷑
obreptione. uersiculi: totũ caput
recensecm: : O altitudo inquił
diuitiarũ sapientiae &scientiȩ
dĩ. quã inscrutabilias iudicia ei:¬

Expanded text:
invalidum, nec omnipotentem Patrem sua assertione memorabunt, aut certe omnipotentem etiam Filium vel inviti voce propria fatebuntur. 142. Eligant tamen utrum hic Patrem declaratum putent. Si Patrem, ergo et per ipsum omnia: si Filium, ergo et ex ipso omnia. Si autem et per Patrem omnia, nihil utique Filio derogandum: et si ex Filio omnia, similiter et Filio deferendum. 143. Ac ne insidiari nos unius arbitrentur obreptione versiculi, totum caput recenseamus: O altitudo, inquit, divitiarum sapientiae et scientiae 547 Dei: quam inscrutabilia
Abbreviated transcription (Latin):
lius qr expatre filius ẽ.
ꝓpt̃ patrẽ quiaunius subs¬
tantiae cũ patre: ꝓpt̃ patrẽ
quia eructͥctũ ẽ uerbũ expa¬
tris corde. quia a patre ꝓ¬
cessit quia expaterno gene¬
ratus ẽ utẽro. quia fons pat̃
filii ẽ. qr radixꝓct̃ filii ẽ.
Seddicunt fortasse Si uni¬
tatẽputas patris acfiliiuitȩ
eẽ cũ filius dixerit & egoui
uoꝓpt̃ patrẽ. nũ quidunitas
ẽ. filiiuitȩ atq hominũ cũ
dixerit filius qr quimandu¬
catie & ipseuiuit ꝓpt̃me¬
Immoplane sic̃ unitatẽ fa¬
teor eẽ. uit aecę̧lestis inpatre
& filio ꝑ diuinȩ unitatẽ subs¬
tantiȩ : it auel diuinȩnatu¬
rae uel dominicȩ in carnati¬
onis excepto priuilegios oci¬
&atẽ nobiscumuitȩ spirita¬
lis infilio eẽ. ꝓfiteor ꝑhuma¬
ne unitatẽ nature: Qualis.
enĩ cȩlestis: tades & caelestes:
Deniq sic̃ in illo sedem: ad dex¬
tert̃ patris. ñ quiacũ ipso se¬
demus sed quic sedem: in xp̃i
corpore. de quoposteadi cemꝰ

Expanded text:
atre Filius est: propter Patrem; quia unius substantiae cum Patre: propter Patrem; quia eructatum est Verbum ex Patris corde , quia a Patre processit, quia ex paterno generatus est utero , quia fons Pater Filii est, quia radix Pater Filii est. 133. Sed dicunt fortasse: Si unitatem putas Patris ac Filii vitae esse, cum Filius dixerit: Et ego vivo propter Patrem , numquid unitas est Filii vitae atque hominum: cum dixerit Filius quia Qui manducat me, et ipse vivit pImmo plane, sicut unitatem fateor esse vitae coelestis in Patre et Filio per divinae unitatem substantiae, ita vel divinae naturae vel Dominicae incarnationis excepto privilegium, societatem nobiscum vitae spiritalis in Filio esse profiteor per humanae unitatem naturae: Qualis enim coelestis tales et coelestes . Denique sicut in illo sedemus ad dextram Patris, non quia cum ipso sedemus, sed quia sedemus in Christi corpore, de quo postea dicemus
Abbreviated transcription (Latin):
mitatis. frequenter euenire
cognoscimus ut et infirmifi¬
lios habeant. Qñhabeant for¬
tiores: habeant serui ñ habe¬
ant domini: habeant in opes.
ñhabeant qui potentes s sed
sidicunt & hoc infirmitatis
haberenec poss. quãuis hu¬
mana ñsint conferenda di¬
uinis: intellegant tam̃ int̃
ipsos quoq: homines. ñ poten¬
tiae ẽẽ. sed paternae pprie¬
tatis habere filios uel non ha¬
bere. nec inpotestate nr̃ȩ
uoluntatis eẽ. generare. sed
incorporis qualitate. Nã
sieẽt potentiae : utiq poten¬
tior multos. haber&. Ergo
non ẽ potentiae habere fili¬
os uel non habere : Nũquid
naturaeẽ : sinaturae infir¬
mitatẽ putatis. &ad hum¬
nauos confertis exempla:
eadẽ patris ẽ natura quaȩ fi¬
liiẽ : Itaq aut uerũ filiũ
dicitis: Aut patri infiliode¬
rogatis ꝑunitatẽ eiusdẽ
Naturae: sicut enĩpater natu¬
rads̃ ẽ: itc& filius : Deos aut̃
ait apłs nonnatura deos sed
dici Aut sinegatis. eẽ. uerũ

Expanded text:
mitatis frequenter evenire mitatis frequenter evenire cognoscimus, ut et infirmi filios habeant, et non habeant fortiores: habeant servi, non habeant domini: habeant inopes, non habeant qui potentes sunt. 82. Sed si dicunt et hoc infirmitatis habere; nec possunt: quamvis humana non sint conferenda divinis, intelligant tamen inter ipsos quoque homines non potentiae esse, sed paternae proprietatis, habere filios, vel non habere: nec in potestate nostrae voluntatis esse generare, sed in corporis qualitate; nam si esset potentiae, utique potentior multos haberet. Ergo non est potentiae habere filios vel non habere. 83. Numquid naturae est? Si naturae infirmitatem putatis, et ad humana vos confertis exempla, eadem Patris est natura quae Filii est. Itaque aut verum Filium dicitis, et Patri in Filio derogatis per unitatem ejusdem naturae sicut enim Pater natura Deus est, ita et Filius: deos autem ait Apostolus non natura deos esse, sed dici; aut si negatis esse verum
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse. sed ex filii generati¬
one coepisse: Itadũfilio dĩ
cupiunt derogare : plustri¬
buunt ut contrafas omne
auctorẽ paterne potentiȩ
declarare uideantur
cũfilius dicat. omnia quae
pater habet meas. hoc ẽ ñ
quae patriipse tradiderit
sed qua eapatre iure gene¬
rationis acceperit. &ideo
filiũ sẽpiternã dicimus eẽ
uir. tutẽ: Si ergo sẽpiterna
eius uirtus atq diuinitas.
utiq &potentia eius. ẽ. sepi¬
terna : Filio igitur quide¬
rogat. patriderogat: pieta¬
tẽ offenidit. uiolat caritatẽ.
Nos onorificemus filiũ. in
quo pat̃ cõplacet. Plac&e
nĩpatri: ut lcdetur filius
in quo ipse cõplacuit: Respõ¬
deamus tam̃ intentionieorũ
Neepilogo quodã. inuidiã
questionis declinasse uidea¬
mur ꝗ enerauit inquit pa¬
ter. ñ generauitfilius: Quod
hic argumentũ inaqualita¬
tis. Generatio enĩ paterne
ꝓprietactis ẽ. non potentiȩ:
& pietas acquat: non separat:
Deniq: in ipsousunrãe infir¬

Expanded text:
fuisse, sed ex Filii generatifuisse, sed ex Filii generatione coepisse. Ita dum Filio Dei cupiunt derogare, plus tribuunt; ut contra fas omne auctorem paternae potentiae declarare videantur; cum Filius dicat: Omnia quae Pater habet, mea sunt . hoc est, non quae Patri ipse tradiderit, sed quae a Patre jure generationis acceperit. 80. Et ideo Filium sempiternam dicimus esse virtutem: si ergo sempiterna ejus virtus atque divinitas, utique et potentia ejus est sempiterna. Filio igitur qui derogat, Patri derogat, pietatem offendit, violat charitatem. Nos honorificemus Filium, in quo Pater complacet; placet enim Patri ut laudetur Filius, in quo ipse complacuit. 81. Respondeamus tamen intentioni eorum, ne epilogo quodam invidiam quaestionis declinasse videamur. Generavit, inquiunt, Pater. 536 non generavit Filius. Quod hic argumentum est inaequalitatis? Generatio enim paternae proprietatis est, non potentiae: et pietas aequat, non separat. Denique in ipso usu nostrae infir
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc utiq eiusđe substantiȩ
ẽ: nullus enĩpotest alterius
imitationẽ opera implere:
nisi quieiusdẽ natura habe¬
guste qđ quid ã etiã hoc ad
in a equalitatẽ dĩpatris &
filii obicienđa usurpare
consuer̃. quodicant omni¬
potentẽ patrerẽ qr gene¬
rauit filiũ. negent aut̃
omni potentẽ filiũ dicen¬
tes qr generar eñ potuit
sed uide quẽ ad modũscȩ¬
ua impietas. ut diclecti¬
caphilosophorũ seipsac̃¬
uincat. : Hac enĩquȩsti¬
oneaut coe ternũpatrifi¬
liũ necesse e. suauoce fate¬
antur : Aut si principiũ
tẽporis filio aliqđ ascri¬
bunt principiũ potentiȩ
necesseẽ. tribuant &iã
patri. Ata cũ omni poten¬
tẽ filiũ negant: incipiunt
ꝗđ nefas dictuẽ asserere
ꝑfiliũ putrẽ omnipotentẽ
rationẽ. omp̃spater: utiq: aut
us: Aut si fuit quandoñ erat
filius sempit̾nus: fuit er
filiũ aliquando coepisse: in il¬
lud recidunt. ut et patris
potentiã dicant ñ semper

Expanded text:
Et hoc utique ejusdem substantiae Et hoc utique ejusdem substantiae est; nullus enim potest alterius imitationem operationis implere nisi qui ejusdem naturae habeguste, quod quidam hoc etiam ad inaequalitatem Dei Patris et Filii objiciendum usurpare consuerunt, quod dicant omnipotentem Patrem esse, quod generavit Filium: negent autem omnipotentem Filium, dicentes quia generare non potuit. 78. Sed vide quemadmodum saeva impietas; ut dialectica philosophorum se ipsa convincat. Hac enim quaestione aut coaeternum Patri Filium necesse est sua voce fateantur, aut si principium temporis Filio aliquod ascribunt, principium potentiae necesse est tribuant etiam Patri. Ita cum omnipotentem Filium negant, incipiunt, quod nefas dictu est, asserere per Filium Patrem omnipotentem rationem omnipotens Pater, utique aut us: aut si fuit, quando non erat Filius sempiternus; fuit ergFilium aliquando coepisse, in illud recidunt, ut et Patris potentiam dicant non semper
Abbreviated transcription (Latin):
&omnigladio acutissimo
penetras usq: ad diuisionẽ
animae & sp̃s. artuũ que
& medullarũ. Uerbum
igitur audis dĩfiliũ. & apa¬
tricuoluntate et potesta¬
te secernis : Audisquia
uiuit. Audisquia sanat.
No liergonr̃o cõparare
uerbo: si enĩ uerbũ nr̃m
quȩ ñ obtutu uiderit. ñ au¬
dituaudierit loquit᷑. & lo¬
quitur. tam̃ cognita ꝑquȩ¬
đda naturȩ humanȩ int̃¬
na misteria. quomodo ñ
impius qui secundũ diuini¬
tatẽ indĩ uerbo & obtutũ
quendã corporeũ exigit
& auditũ. & putct quod ñ
possit asequicquã facere
filius nisi quod facientẽ uide¬
mꝰ eius de substantiȩ iđe uelle
spũscõ: Qđ si homines ple¬
rumq: sensuũ qualitate dis¬
creti. tãmunius ꝓpositi interi¬
tione concordant. quid de
patrenos & dĩfilio congru¬
it estimare. cũid qđ huma¬
na imitat caritas substanti¬
a diuina possideat : p onam̃
tam̃sicut ipsiuolunt : qui a
quasi in exemplariqd uiderit
patrẽ facientem filius faciat.

Expanded text:
omni gladio acutissimo, penetrans usque ad divisionem animae et spiritus, artuumque et medullarum . 74. Verbum igitur audis Dei Filium, et a patria voluntate et potestate secernis? Audis quia vivit, audis quia sanat: noli ergo nostro comparare verbo. Si enim verbum nostrum quae non obtutu viderit, non auditu audierit, loquitur; et loquitur tamen cognita per quaedam naturae humanae interna mysteria: quomodo non impius, qui secundum divinitatem in Dei Verbo et obtutum quemdam corporeum exigit, et auditum: et putat quod non possit a se quidquam facere Filius, nisi quod Patrem facientem videmus, ejusdem substantiae, idem velle Quod si homines plerumque sensuum qualitate discreti, tamen unius propositi intentione concordant; quid de Patre nos et Dei Filio congruit aestimare: cum id quod humana imitatur charitas, substantia divina possideat? 76. Ponamus tamen, sicut ipsi volunt, quia quasi in exemplari, quod viderit Patrem facientem, Filius faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
mine eius. ⁊ Didicim: itaq
potestatis. ẽẽ. qđ nos filios dĩ
fec̃: ꝓprictatẽ aut̃ genera¬
tionis ẽe. oracula diuina de¬
clarant . Dic̃ enĩ sapientiadi.
Exore altissimipdiui : Hoc ẽ
ñ coacta sed libera: ñ potes¬
tatiobnoxia. sed natagenera¬
tionis archanopriui legio
dominationis. &iure pieta¬
tis. ⁊ Deniq deeadẽ sapientia

Expanded text:
ne ejus . 87. Didicimus itaque potestatis esse, quod 537 nos filios Dei fecit: proprietatis autem generationem esse oracula divina declarant; dicit enim Sapientia Dei: Ex ore Altissimi prodivi , hoc est, non coacta, sed libera: non potestati obnoxia, sed nata generationis arcano, privilegio dominationis et jure potestatis. Denique de eadem Sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
ra cũpatre enĩ semꝑ & inpa¬
treseper ẽ. filius. : Cũpatre
ꝑ distinctionẽ indissociabilẽ
trinitatis acternae. inpatre
ꝑ diuine unitatẽ naturȩ : quis
igitur hic arbiter diuinita¬
tis. quidiscutiat patrẽ acfiliũ :
illequare generauerit: is te
cur ñ generaueriti seruulũ
suũ aut ancillã curñ generaue¬
rit nemocondẽnat isticondẽ¬
nant curnongenerauerit xp̃s.
Condẽnant enĩsua opinione .:
cũ derogant. nec coniugib int̃
se curñ genenxuerin Aut ca¬
ritasminuitur. Aut meritũ
derogatur. Istiq non genera¬
uit xp̃iminuunt potestate.
Cur inquiunt filius pat̃ non ÷
quia & pat̃filius non ẽ.
Curniste generuit : quia nec
ille generatus ẽ: Nec id eomin:
hab& filius qr paternon ẽ.
nec pat̃min. hab& qr filius ñ ÷
Dix enĩ filius: omnia quae
pat̃ hab& meas. : Ad eo gene¬
ratio in pat̃na ꝓprictate ñ in
iure ẽ. potestatis: c̃ quadã in¬
diftincta distinctae. in cõp̃hen¬
sibilis & inenarrabilis subs¬

Expanded text:
Patre enim semper, et in Patre semper est Filius: cum Patre per distinctionem indissociabilem Trinitatis aeternae, in Patre per divinae unitatem naturae. 89. Quis igitur hic arbiter divinitatis, qui discutiat Patrem ac Filium: ille, quare generaverit: iste, cur non generaverit? Servulum suum aut ancillulam cur non generaverit, nemo condemnat: isti condemnant, cur non generaverit Christus; condemnant enim sua opinione, cum derogant. Nec conjugibus inter se cur non generaverint, aut charitas minuitur, aut meritum derogatur: isti quia non generavit, Christi minuunt potestatem. 90. Cur, inquiunt, Filius Pater non est? Quia et Pater Filius non est. Cur non iste generavit? Quia nec ille generatus est. Nec ideo minus habet Filius, quia Pater non est: nec Pater minus habet, quia Filius non est. Dixit enim Filius: Omnia quae Pater habet, mea sunt . Adeo generatio in paterna proprietate non in jure est potestatis. 91. Est quaedam indistincta distinctae incomprehensibilis et inenarrabilis subs
Abbreviated transcription (Latin):
poralẽ aliu declanr & sed
ut ꝓprictatẽ uerȩ generati¬
onis ostenderet : Nãsi ad cor
firmitate corporis metiam̃
ẽ quidã uterus paternȩ archa¬
nũ substantiae. interiusq se¬
cretũ : quod ñ angeli ñ archan¬
geli ñ potestates & dominati¬
ones ñ
Aliquacreatura¬
rumpi

Expanded text:
poralem alvum declararet, sed ut proprietatem verae generationis ostenderet. Nam si ad corpfirmitate corporis metiamur. Est quidam uterus paternae arcanum substantiae, interiusque secretum, quod non Angeli, non Archangeli, non Potestates, non Dominationes, non aliqua creaturarum
Abbreviated transcription (Latin):
rouitaer inpatris ẽ. potestate.
Sed necorporis quide suiuitã
in alterius fuisse potestate
memorauit sic̃ scriptũẽ: Egopo¬
noanimãmet̃. ut iterũ sumã
illã Nemotollit ec̃ ame.
sed egopono eã amcipso. Potes

Expanded text:
ro vita ejus in Patris est potestate? Sed ne corporis quidem sui vitam in alterius fuisse potestate memoravit, sicut scriptum est: Ego pono animam meam, ut iterum sumam illam. Nemo tollit eam a me, se