comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facientẽ & dicentem: Qm̃ iniqui tatẽ meã
ego agnosco &peccatũ meum corã me est semꝑ.¬
Non est oblitus peccati sui. & iniquitatis:¬
& Quã uis concessum sibi fuerit. ille tamen
in conscientia sua tam quã in imagine ad ul¬
terium & homicidiũ depictũ habebat.
& ꝑ singulos dies uidebat putredinem &
ideo dicebat. Et peccatũ meum corã me
est semper. Ego illud uideo. tu id ne con¬
sideres. Ego illud scribo. tu quasi dñs dele
Vide enĩ quid fit: Si tu memor sis. ds̃ Non
erit memor. Si tu eius oblitus fueris. ds̃¬
eius memorabitur. Ego sum inquit dñs. qui
deleo iniquitates tuas . Tuuero memor eoꝵ
gratior inquit sit miseri cordia mea. ut sen¬
tias quid tibi concesserim. Sienim semper
memor fueris cumuli peccatorũ tuoꝵ eris
memor & magnitudinis beneficientiae dĩ¬

Expanded text:
 iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semNon est oblitus peccati sui et iniquitatis; quamvis concessum sibi fuerit, ille tamen in conscientia sua tanquam in imagine adulterium et homicidium depictum habebat, et per singulos dies videbat putredinem, ideo dicebat: Et peccatum meum contra me est semper. Ego illud video, tu Domine, bonsideras. Ego illud scribo, tu quasi Dominus dele. Vide enim quid sit: si tu memor sis, Deus non erit memor; si tu ejus oblitus fueris, Dejus memorabitur. Ego sum inquit Dominus qui deleo iniquitates tuas . Tu vero memor eargratior, inquit, misericordia mea, ut sentias quid tibi concesserim. Si enim fueris memor cumuli peccatorum tuorum, eris memor et magnitudinis beneficentiae D
Abbreviated transcription (Latin):
Tales erant scĩ. uirtutes suas non meminebant.
sed peccatorũ suorũ memoriam reuocabant.
& celare cupiunt: Si quippiam autẽ boni
fecerint in medio proferunt. & omnib: pro¬
bare festinant. Fecisti aliquid boni. cela
illud. ut dñs tuus uideat. & ipse laud&.¬

Expanded text:
Tales erant sancti: virtutes suas non emittebant, sed peccatorum suorum memoriam revocabant:  celare cupiunt: si quippiam autem boni fecerunt, in medio proferunt, et omnibus propalare festinant. Fecisti aliquid boni? Cela illud, ut Dominus tuus videat, et laud
Abbreviated transcription (Latin):
catũ suum. & recepit pristinã dignitatem¬
Eccet̃ habes codicem ubi scribis cotidianũ ex¬
bueris suꝑ stroctũ tuum. & neminẽ infestum
pateris. ante quã urniat tibi somnus. pro¬
fer in medio codicẽ conscientiam tuam.¬
& reminiscere peccatatua. siquid in uerbo.
buisti tempus. sed obseruasti inͥdicio tuo.
& iniunctũ negotium & confabulatio a¬
micorum. & domestica necessitas. & filio¬
rũ cura. & uxoris sollicitudo. & militiȩ ti¬
mor. & mille te circum dederiint causę.¬
: Quando inlectulũ tuum ueneris. ut sopori
menbra concedas. Pdtran quillum portũ
reno adel inomolestus .ẽ. Nemo pulsat: di¬
cito in corde tuo : & animȩ tuȩ. Erpendi¬
mus diem. Onima. quid boni fecimus.
aut quid mali operteti sumus : & siquid bo¬
ni fecisti gratias age dõ: Siquid mali de
c&ero nefacias. Et reminiscens peccato¬
rũ tuorã effunde lacrimas: & poteris in
lectulo tuo positus ta delere. Noga dm̃

Expanded text:
ccatum suum, et recepit pristinam dignitatemccatum suum, et recepit pristinam dignitatem? Habeto codicem bueris super stratum tuum, et neminem infestum pateris, antequam veniat tibi somnus, profer in medio codicem conscientiam tuam, reminiscere peccata tua, si quid in verbo, buisti tempus, sed observasti judicia tua; et injunctum negotium, et confabulatio amicorum, et domestica necessitas, et filiorum cura, et conjugis sollicitudo, et militiae timor et mille circumdederunt causae. Quando in lectulum tuum veneris ut sopori membra concedas, ad tranquillum portum nemo tibi molestus est, nemo pulsat: dicito in corde tuo et animae tuae: Expendimus diem, o anima, quid boni fecimus? aut quid mali operati sumus? Et si quid boni fecisti, gratias age Deo tuo; si quid vero mali, de caetero ne facias: et reminiscens peccatorum tuorum, effunde lacrymas, et poteris in lectulo tuo positus ea delere. Roga Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
Si confunderis alicui dicere quia peccab
ut confitearis conseruo ut tibi ex probre
dixeris. ignorat ea ds̃. Numquid a te
uult ea cognoscere : Cum faciebas ea
Presto erat: cũ ad mitteres nouerat
Peccare non erubuisti. & confiterieru¬
bescis: Dicito in hac uita. ut iri illa¬
s requiem habeas. Dicito ingemiscens &
lacrimans. In codice scripta sunt peccati
tua. Spongia peccatorũ tuorũ lacrim
tuae sunt: grandis earũ uirtus. Di cam
tibi quid ualeant lacrimae : Ad tende di¬
gentius: Quid martyrib: maius. qui an¬
mam suã ponunt ꝓamico suo: Grandis
gloria martyrũ. Martyres effundunt
sanguinẽ. peccatores effundunt lacrima
Meretrix illa non fudit sanguinẽ. sed fon¬
tes lacrimarũ ꝓfudit. & deleuit peccu
sua. Et quid dicã de meretri & immnda
muliere : Colũna ecclesi& & fundamenti
fidei. princeps apłoꝵ p&rus. ad ancillae
uilissimȩ mulierculȩ int̾rogationẽ tercu
negauit dñm. Nũ quid sanguinẽ fudit.
Nonne amare ꝓfudit lacrimas. & abstersit pl¬

Expanded text:
Si confunderis alicui dicere quae  al., ut confitearis conservo tuo, ut tibi exprobredixeris, ignorat ea Deus. Nunquid a te vult ea cognoscere? cum faciebas ea, praesto erat; cum admitteres, noverat. Peccare non erubuisti, et confiteri erubescis? Dicito in hac vita, ut in illo requiem habeas. Dicito ingemiscens et lacrymans. In codice scripta sunt peccata tua: spongia peccatorum tuorum lacrymae tuae sunt. Grandis enim virtus. Dicam tibi quid valeant lacrymae. Quid martyribus majus, qui animam suam ponunt pro amico suo? Grandis gloria martyrum. Martyres effundunt sanguinem. Peccatores effundunt lacrymas. Meretrix illa non fudit sanguinem, sed fontes lacrymarum profudit, et delevit peccata sua. Et quid dicam de meretrice et immunda muliere? Columna Ecclesiae, et fundamentum fidei, primus apostolus Petrus ad ancillulae vilissimae mulierculae interrogationem tertio negavit Deum: nunquid sanguinem fudit? Nonne amare profudit lacrymas, et abstulit pe
Abbreviated transcription (Latin):
tã euidentia diuinȩ iustutis ĩsignia &e post
uniuersam gloriã quȩ eis supue cunctos
mortales data ẽ. ĩ fideles extiter & ĩgniti
Caput nãq uituli adorauer̃. & deos quę¬
sier̃ sibi alienos fieri cũ tantȩ talesq uiftutes
aliȩ adhuc ĩ oculis haberentur. Alie uero
recentem & nuper gestam seruarent
in cocde memoriam. Ad uero niniuitã¬
rum populus & aliena & barbarus nullis
prius diuinȩ pro uidentiȩ beneficus ad¬
su& us. non legibus. non minrbilibus non
preceptis ullis aut operibus in lumina¬
tus. hominẽ uid& habitu nausiegum¬
& uultu peregrinum. nec hunc prius
sibi cognitum. primo statim in gressu
dicentẽ. adhuc triduo & nineue sub¬
uestitur . & ex istis solis sermonib con¬
uersi sunt ad timorẽ dĩ: abiectisq con¬
tinuo prioris uitȩ malis. ad uiftutẽ se¬
& ad iustitiam ꝑpenitentiã contuler̃.¬

Expanded text:
tam evidentia divinae virtutis insignia, et post universam gloriam quae eis supra cunctos mortales data est, infideles exstiterunt et ingrati. Caput namque vituli adoraverunt, et deos quaesierunt sibi alios fieri, cum tantae talesque Dei virtutes aliae adhuc in oculis haberentur, aliae vero recentem et nuper gestam servarent in corde memoriam. At vero Ninivitarum populus, alienigena et barbarus, nullis prius divinae providentiae beneficiis assuetus, non legibus, non mirabilibus, non praeceptis ullis aut operibus illuminatus, hominem vidit habitu naufragum, vultu peregrinum, nec unquam sibi prius cognitum, primo statim ingressu dicentem: Adhuc triduo et Ninive subvertetur. Ex istis solis sermonibus conversi sunt ad timorem Dei, abjectisque continuo prioris vitae malis, ad virtutem se et justitiam per poenitentiam contulerun
Abbreviated transcription (Latin):
parabolio derationẽ nobis con uerstonif
ostendit. utrũ & illa qunti. deluxuri¬
osifilii redituscribitut. Ctille enĩ
filius erat non eetraueus eurfiaus
rrat eiꝰ qui nũquã apatre discesserat.

Expanded text:
pari moderatione nobis conversionis modum ostendit, verum et illa, quae de luxuriosi filii reditu scribitur, et ille enim filius erat, non erat extraneus, germanus erat ejus qui nunquam a patre discesserat
Abbreviated transcription (Latin):
illa omnia que apostoliei agones desudant.
nihil horum nunc ateposcimus : seed illud
tantum rogamus ut turpissima hac ser¬
uitute derelicta. ad priorem redeas liber¬
tatem: Considerans & poenam quȩ sub¬
sequitur luxbriam : & gloriam quȩ uir¬
tutibus ÷ reposita. Nam hii quidem qui
resurrectionem futuram non credant. si
uitam suam neglrgunt. & nullum futuri
Nos uero qui multo cestius intuemur futura
quam presentia. tam infeliciter agere &
tam misere  ee nullam recordationem ca

Expanded text:
illa omnia quae apostoli agones desudant; illa omnia quae apostoli agones desudant; nihil horum nunc a te poscimus, sed illud tantum rogamus, ut, turpissima hac servitute derelicta, ad priorem redeas libertatem, considerans poenam quae subsequitur luxuriam, et gloriam quae virtutibus reposita est. Nam si quidem qui resurrectionem futuram non credunt, si vitam suam negligunt, et nullum futuri nos vero, qui multo certius intuemur futura quam praesentia, et tam infeliciter agere et tam misere et nullam recordationem ca
Abbreviated transcription (Latin):
sub stantia:: quaeso ergote. ne contem¬
ninꝰ tantam beatitudinem. Neque nrg¬
lgamus pretiosum hunc thes aurum qui
intranos est:. maxime cum facilis nobis re¬
ditus esse possit. & paruo labore reparari¬
omne animae decus .Abi enim spem futu¬
rorum conceperis ꝰ stuum redianima ad
sum aeterne pondus gloriae openi tur no¬
bis. non aspicientibus quae uidentur sed
temporalia sunt : quȩ autem non uidentur
aeterna sunt. Quod si tribulationes leues
appellat paulus & faciles. pro eo quod non
ad haecquȩ uidentur. sed ad illa quar non
uidentur aspicimus. quanto magis leue tib
erit & facile desinere ab inpudicitiȩ ponderib
foedis : Neque enim nunc te ad illos labores
anas mostes quas apostoli ꝑferebant. uelad
persecutiones illas & uerberx aut uincula.
aut carceres. aut ad totius mundi theatrũ.
aut famem. aut nulitatem. aut uigilias
mul tas. aut pericula itt nerum. nau fragia
maris. pericula latronum. pericula exge¬
nere. pericula ex falsis fratribus. at que

Expanded text:
uturum. Quaeso ergo te, ne contemnamus tantam beatitudinem, neque negligamus pretiosum hunc thesaurum, qui intra nos est, maxime cum facilis nobis reditus esse possit et parvo labore reparari animae decus; ubi enim spem futurorum conceperis, statim redit anima ad sum aeternae pondus gloriae operatur in nobis non aspicientemporalia sunt, quae uero non uidentur aeteappellat Paulus et faciles, pro eo quod non ad haec quae videntur, sed ad illa quae non videntur aspiciamus, quanto magis leve tibi erit et facile desinere ab impudicitiae ponderibus foedis? Neque enim nunc te ad illos labores anas mortes, quas apostoli perferebant, vel ad persecutiones illas, aut verbera, aut vincula, aut carceres, aut ad totius mundi theatrum, aut famem, aut nuditatem, aut vigilias multas, aut pericula itinerum, naufragia maris, pericula latronum, pericula ex genere, pericula ex falsis fratribus, atque
Abbreviated transcription (Latin):
Qui prius fuiblas phemus & persetutor & contu¬
meliosus: sed nunc fidelem me fecit ꝓpterea in¬
quit mem& ipsum publico: ut siquis. ẽ. blas phe¬
mus & in iuriosus. & multis obnoxius malis. non
desper& salutẽ. Tantũ ẽ. ut recedat amalis & fa¬
ciat bona. & habebit spem salutis. Quia nolo
mortẽ peccatoris dicit dñs: tantũ ut conuer¬

Expanded text:
qui prius fui blasphemus et persecutor et contumeliosus, et nunc fidelem me fecit . Propterea, inquit, memetipsum publico, ut si quis est blasphemus et injuriosus, et multis obnoxius malis, non desperet salutem. Tantum est ut recedat a malis et faciat bona, et habeat spem salutis, quia nolo mortem peccatoris, dicit Dominus, tantum ut conver
Abbreviated transcription (Latin):
pere futuri iudicii. sed inultimnum decidere
contemptum. ex treme chementie est. Nec
potest aliquid huic malo conferri. sicreden¬
tes noneredentibus similessimus. Quinim¬
mo anillis non pauei repertisunt.: qui in hac
uita animae uistutibus floruerunt. Et
quae nobis erit excusatio quid solacuiꝰ in
die uidicii Isti nobis producentur ad ex¬
emplum. Tunc preterea uidłmus non¬
nullos nego tiatores incidisse niufragia.
& uniuersam perdidisse substantiam.
nec tamen pro hoc deiectos esse &rese¬¬
disse. sedrursus ad gresfos eandem uiam.
atq. eadem exercitia reparesse: & illi
quidem damna haec non desidia animi.
seduentorum uiolentia pertulerunt:
Nos autem quicestisumus defmererum. &
manifeste nouimus. quod si uolumus neq

Expanded text:
pere judicii, sed in ultimum decidere contemptum, extremae dementiae est, nec potest aliquid huic malo conferri, si credentes non credentibus similes simus: quinimo in illis non pauci reperti sunt, qui in hac vita animae virtutibus floruerunt. Et quae nobis erit excusatio, quid solatii, si in die judicii isti nobis producantur ad exemplum, cum praeterea videmus nonnullos negotiatorum incidisse naufragia, et universam perdidisse substantiam, nec tamen pro hoc dejectos esse, et resedisse, sed rursus aggressos eamdem viam atque eamdem exercitia reparasse, et illi quidem damna haec non desidia animi, sed ventorum violentia pertulerunt. Nos qui certi sumus de fine rerum et manifeste novimus quia, si volumus, neq
Abbreviated transcription (Latin):
horũ uidens. sed considerabat sputis repletũ.
crucifixũ. acȩto potatũ & felle. Et cũ hȩc omĩa
uider&. non ẽ. scandalizatus. sed regẽ cȩloꝵ
confessus est. Uides qm̃ non sine causa miseri¬
cordiã consecutus. ẽ: quia & ipse fidẽ intulit
ad salutẽ suã. Nec non & puplicanus aliena
in iuste auferens. quomodo saluatus est.
Transiens namq. xp̃c. dicit adeũ. Ueni.
sequere me. Qui statim exsurgens. secutus
est eum. Et sicut latro confessionẽ intulit.
sic puplicanus obȩdientiã suam. & meruit
in apostolatus ordine collocari. Sicut enim
cũ quidã graui egritudine uexatur. & multis
modis indig& medicaminib & ad tenuatus ẽ.
sũptibus. suntroierit medicus & dixerit
ad eum qui egrotat. plures species ad
confectionẽ medicaminis necessariss. respondeat
uero egrotans. non habeo unde tantas species
emam. pauꝑtate detineor. dicit ad eũ medicus.
Illam & illã da mihi speciem tantũ: cetera de meo
Dixit. miserere mei. & usq quaq lauame ab

Expanded text:
horum videns, sed considerabat sputis repletum, crucifixum, aceto potatum et felle. Et cum haec omnia videret, non est scandalizatus, sed regem coelorum confessus est. Vides quoniam non sine causa misericordiam consecutus est, quia et ipse fidem intulit ad salutem suam? Necnon et publicanus aliena injuste auferens, quomodo salvatus est? Transiens namque Christus dicit ad eum: Veni, sequere me. Qui statim exsurgens secutus est eum . Et sicut latro confessionem intulit, sic publicanus 157 obedientiam suam, et meruit in apostolatus ordine collocari. Sicut enim, cum quidam gravi aegritudine vexatur, et multis modis indiget medicaminibus, et attenuatus est sumptibus, si introierit medicus, et dixerit ad eum qui aegrotat, Plures species ad confectionem medicaminis necessariae erunt; respondeat vero aegrotans, Non habeo unde tantas species emam, paupertate detineor; dicat ad eum medicus, Illam et illam da mihi speciem tantum, caetera de meo Dixit, Miserere mei, et, usquequaque lava me ab
Abbreviated transcription (Latin):
sericordia dĩ In estimabilis. ẽ. sine fine est. qp
conp̃hendi non potest. Superens omnẽ sensui
uincens omnẽ cogitationem. Sed quia talis.e
miscricordia dñi : tamen non ut homines miss¬
ricor diam consecuti. remissiores fiererit.
Quȩrit quiddã a nobis ds̃. Miser&ur quidem
sed non passim miserteur: ꝓuocat nos & dicit.
Da etu aliquid.: ut puta mille scelera ꝑ petrasti.
Habes honera delictorũ: uolo ad leuiare pondus
tuũ. Da & tu manũ tuã. Non quia ego tui
eget: sed quia uolo: tibi aliquid conferre.
ad tuã utilitatẽ. Quomodo ergo latro sal¬
uatus sest. & tanta soluit peccata: Scito eũ
miseri cordia ꝓuocatũ. & fide sua tã quã ad¬
miniculo usum in eo qđ dixit. memento mei
dñe in regno tuo. Quid contulit ds̃saluti ip¬
sius : Remissionẽ uidelic& peccatoꝵ. Quid
uero intulit latro : Indiciũ salutissuȩ. con¬
fessionis fidẽ. Qualẽ: Grandẽ  Excelsam
nimis. cęlũ tangentẽ. Quomodo. ẽgo dicã.

Expanded text:
sericordia Dei inaestimabilis est, sine fine est, quae comprehendi non potest, superans omnem sensum, vincens omnem cogitationem. Sed quia talis est misericordia Domini, tamen non ut homines misericordiam consecuti remissiores fierent, quaerit quiddam a nobis Deus. Miseretur quidem, sed non passim miseretur. Provocat nos et dicit: Da tu et aliquid, ut puta, mille scelera perpetrasti, habes onera delictorum, volo alleviare pondus tuum, da et tu manum tuam: non quia tui ego egeo, sed quia volo et te aliquid conferre ad tuam salutem. Quomodo ergo latro salvatus est et tanta solvit peccata? Scito eum misericordia provocatum, et fide sua tanquam adminiculo usum in eo quod dicit: Memento mei, Domine, in regnum tuum . Quid contulit Deus saluti ipsius? remissionem videlicet peccatorum. Quid vero intulit latro? indicium salutis suae, confessionis fidem. Qualem? grandem et excelsam nimis, coelum tangentem. Quomodo? ego dicam.
Abbreviated transcription (Latin):
quirit & reuocat Reuocata aueem
non uiolentor ꝓuegens. Not uerberib
cogens. seiꝓpriis bumeris sabuectans.
uiderint tabo longe egritudinis af¬
flictos. in non nullis pigarẽ tẽperant
medicine. & dilicatius ac tenepius
mentius peccatis. et̃ i corruptos: non
districta sacis & ardua obseru antie
intentione reuocat adniã iir.tutis.
sed sensim & paulata. Itaut in quã¬
plurimis stͣstentre. & in plufitnis sub¬
leueꝵ. nedura tis & ardua udeatur
repentina conuersio: & non tã petcan¬
di amort epacti pesidere uiduantur
merropib: quã copursioris asperi

Expanded text:
quirit et revocat, revocat autem quirit et revocat, revocat autem non violenter perurgens nec verberibus cogens, sed humeris propriis subvectans;  eos quos viderint tabe longae aegritudinis afflictos in nonnullis rigorem temperant medicinae et delicatius ac tenerius et vehementius peccatis esse corruptos, non districta satis et ardua observantiae intentione revocat ad viam virtutis, sed sensim et paulatim, ita ut in quamplurimis sustentet, in plurimis sublevet, ne dura eis et ardua videatur repentina conversio, et non tam peccandi amore retracti residere videantur in erroribus, quam conversionis aspe
Abbreviated transcription (Latin):
faieur si aliquis fideliũ cecidit & po¬
tuit repantri: audiadhȩc dehoc ipso
qđ dicimuscecidit. stetisse rũ attequã
cader& ꝓfitemur. Nom eiũ cecidisse
dicit eũ. qui semꝑ iacuit & nũ quã
stetit: Proferamus tamen & iam
exscripturis diuinis siqua suꝑ hoc uel
in parabolis uel ꝑ apertas sententias dicta¬
sunt : siqͣ &iã in maiorũ continentur
exemplis. Quid tibi uidetur aliud.
continere ouis illa: que cũ nonaginta¬
& nouẽ ouib: ab errass&. requisitaũ
post modũ. ac pastoris humerifrupor¬
tata: Nonne aꝑte & lapsum
& reparationẽ. fidelis ostodit.
Ouis enĩ est &ipsa sicut & illemo¬
naginta nont̃. & non alterius sed
unius esꝰ deq gregis. &uinius pidc̃ que¬
c&erȩ. eisdẽ pocuilis. in sđiq cubilib: uteha¬
tur: sedd errauit etrrore ñ miNimo.
permontes enĩ & collis euagataẽ : longis
siliore & diffiulib circu acta erroris an¬
fractib Nectamen reliquid illã pastor
bonus consumi inerrorib: suis. sed re¬

Expanded text:
itur si aliquis fidelium cecidit et potuit reparari, audi, et hoc de ipso quod dicimus « cecidit, » stetisse eum, antequam caderet, profitemur. Nemo enim cecidisse dicit eum qui semper jacuit, et nunquam stetit, proferamus tamen etiam ex Scripturis divinis, si qua super hoc vel in parabolis vel per apertas sententias sunt, si qua etiam in majorum continentur exemplis. Quid tibi videtur aliud continere ovis illa, quae cum a nonaginta novem ovibus aberrasset, requisita postmodum ac pastoris humeris reportata, nonne aperte et lapsum et reparationem fidelis ostendit, ovis enim est et ipsa, sicut et illae nonaginta novem, et non alterius, sed unius, ejusdemque gregis, caeterae, eisdem poculis, eisdemque cubilibus utebatur, sed erravit, et errore non minimo, per montes enim et colles evagata est, longe scilicet et difficilibus circumacta erroris anfractibus, nec tamen reliquit illam pastor bonus consumi in erroribus suis, sed re
Abbreviated transcription (Latin):
non propter sem& ipsum neq propter patrem
suum. sed ut saluar& per crucẽ genus humanũ¬
Et si nosce desideras Icm̃e uirtutẽ crucis inquan¬
tũ possum ad eius laudẽ dicere. audi. Crux
spes xp̃ianorũ. Crux resurrectio mortuorũ.
Crux celorũ dux. Crux disperatorum uia¬
Crux clodorũ baculus. Crux consolatio pau¬
perum. Crux reffenatio diuitũ: Crux destruo
tio superborum. Crux male uiuentiũ poena.
Crux sustentatio in opũ. Crux spes disperatorũ.
Crux nauigantiũ gubernator. Crux periclitan¬
tiũ portus. Crux obsessorũ murus . Crux pat̃
orfanorum. Crux defensor uiduarũ. Crux
Crux senunfinis. Crux lumen intenebris
sedentiũ: Crux regũ magnificentia. Crux
scutũ perpetuũ. Crux insensatorũ sapientia
gaudiũ sacerdotũ. Crux ȩcclesiȩ funda men¬
tum. Crux orbis terrȩ cautela: Cruxtem¬
plorum destructio. Crux idolorũ repulsio
Crux scandalũ uideorũ. Crux perditio impio¬
rum. Crux inualidorũ uirtus. Crux egro¬

Expanded text:
non propter semetipsum, neque propter Patrem suum, sed ut salvaret per crucem genus humanuEt si nosse desideras, charissime, virtutem crucis, et quanta ut possum ad ejus laudem dicere, audi: « Crux spes Christianorum, crux resurrectio mortuorum, crux caecorum dux, crux desperatorum viacrux claudorum baculus, crux consolatio pauperum, crux refrenatio divitum, crux destructtio superborum, crux male viventium poena, crux sustentatio inopum, crux spes desperatorum, crux navigantium gubernator, crux periclitantium portus, crux obsessorum murus, crux pater orphanorum, crux defensor viduarum, crux enum finis, crux lumen in tenebris sedentium, crux regum magnificentia, crux scutum perpetuum, crux insensatorum sapientia,gaudium sacerdotum, crux Ecclesiae fundamentum, crux orbis terrae cautela tutela, crux templorum destructio, crux idolorum repulsio, crux scandalum Judaeorum, crux perditio impiorum, crux invalidorum virtus, crux aegro
Abbreviated transcription (Latin):
& nos habentes pronaue ecclesiam. proguber¬
nautis a postolos. pronauigantibus prophetas. pro
mare uetus testamentum & nouum. Commit¬
tamus nos pelagi huius profundo. ad perquirendã
inscripturis diuinis margaritã latentem. Parate¬

Expanded text:
 Habemus pro nave Ecclesiam, pro gubernautis apostolos, pro navigantibus prophetas, pro mare Vetus Testamentum, et Novum. Committamus ergo nos pelagi hujus profundo, ad perquirendam in Scripturis divinis margaritam latentem. « Et
Abbreviated transcription (Latin):
uatũ ir orantes exoptabant. Domus aut̃ ppsi
uix aliqđ int̃uallũ int̾fuiss&. tantũq ineois
ex hac grassaret᷑. ut longe hinc distantia don¬
ta exinde inuaderent᷑. magna &iã parsistus
castelli consu meret᷑: dõ grãs non solũ om̃s he
locus a tanto ꝑiculi dispendio ereptus. uritu
eiusdẽ ereptionis manifestiori reuelatior in
multõ post magnificatus ẽ. Adhuc aut̃ diue¬
rat illud auitũ scĩ petri monasteriolũ. asola
TINo patrono nr̃õ ut dicebat᷑ constructũ. Aus
cripta quȩdã ꝑmodica ab oratorio scĩ mnarin
buis frequentare ac ibidẽ psalmodus & silet
ditationib ꝑ noctare solebat. hic eũ inas
quad ragesimali tẽpore paululũ post prefied
illius cõbustionis cõminationẽ quadã nocti
ꝑactis matutinis talib operã dar&. & qm̃is
tutini solito citius ipsa nocte sonuerantus
liis fatigatus sessũ peteret. atq sicut ẽ uffa¬
tatis humanȩ ibidẽ somno grauatꝰ pauliu

Expanded text:
rvatum iri orantes exoptabant. Cumque adeo irvatum iri orantes exoptabant. Cumque adeo ivix aliquod intervallum interfuisset, tantumque incendii ex hac grassaretur ut longe hinc distantia domata exinde invaderentur, magna etiam pars ipsius castelli consumeretur, Deo gratias non solum omnis hic locus a tanto periculi dispendio ereptus, verum etiam ejusdem ereptionis manifestiori revelatione non multo post glorificatus est. Adhuc autem duraverat illud avitum S. Petri monasterium a S. Bertino patrono nostro ut dicebatur constructum, ad quod crypta quaedam permodica ab oratorio S. Martini biis frequentare ac ibidem psalmodiis et sanctis meditationibus pernoctare solebat. Hic cum in eodem quadragesimali tempore paululum post praefatam illius combustionis comminationem quadam nocte peractis matutinis talibus operam daret, et quoniam matutini solito citius ipsa nocte sonuerant, vigiliis fatigatus sessum peteret, atque, sicut est infirmitatis humanae, ibidem somno gravatus paululum
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdẽ celebri depositione. scilic& in ipsa scĩ Grego¬
rii festiuitate quȩ constat quad ragesimali tẽpo¬
re. magnã domũ unius ad uocatorũ claustro atq
mon asterio contiguã ex inmortuo cȩrei fungo suc¬
censã ardere. Quȩ ut erat ualida horribiles flam¬
masi euomens. claustrũq illa parte qua steterat fumo
igneq uelans. om̃ib monasterii officinis excidiũ mi¬
nabat᷑. fr̃sq iã de tanti loci liberatione desꝑati solum
ad extrahendos eccłȩ thesauros & quȩq suppellectilia
occupabant᷑: cũ ꝓpitia dĩ ꝓuidentia tres columbae
instar niuis candidȩ cȩlitus ut eredo utq post res
edocuit allapsȩ. cam panariũ palã multis uidetꝰ
ter circũ uolitare. & nunc hic nunc illic suꝑpi
nacula sessiones alt̾nare. Qđ non nulli cernen¬
tes. ad ñõ talia effici existimabant. talibusq
indiciis locũ istũ a tanto incendii discrimine so¬

Expanded text:
ejusdem celebri depositione, scilicet in ipsa S. Gregoejusdem celebri depositione, scilicet in ipsa S. Gregorii festivitate quae constat quadragesimali tempore, magnam demum unius advocatorum claustro atque monasterio contiguam ex immortuo cerei fungo succensam ardere. Quae ut erat valida, horribiles flammas evomens, claustrumque illa parte qua steterat, fumo igneque velans, omnibus monasterii officinis excidium minabatur, fratresque jam de tanti loci desperati liberatione solum ad extrahendos ecclesiae thesauros et quaeque suppellectilia occupabantur: cum propitia Dei providentia tres columbae instar nivis candidae, coelitus ut credo, utque post res edocuit elapsae, campanarium palam multis videntur ter circumvolitare, et nunc hic, nunc illic super pinnacula sessiones alternare. Quod nonnulli cernentes, a Domino talia effici existimabant, talibusque indiciis locum istum a tanto incendii discrimine se
Abbreviated transcription (Latin):
EST AS INCENOU DISCRIMINE
mine. Quod quia uidet᷑ adeo audientiũ utilitati
congruere. lic& tãdiu celatũ sit scriptorũ negligen¬
tia incuriȩ. tamen dignũ ducit᷑ officiostili cõmen¬
dari memoriȩ. Nulla istic antiquitus de prȩfato
xp̃i  martyre custoditio agebat᷑ sollẽpnitatis. nisi
trib: lectionib tonđeq responsoriis. At ubi ꝓpria
ipsius a quibusdã fr̃ib huc allata deuenere respon¬
soria. extĩplo afrĩb eorũ suauis mulcedinis ꝑcep¬
ta armonia. uti sunt ad modũ delectabilia. his frm̃
iuuentus plurimũ ẽ delectata: atq futurȩ & extunc
obseruandȩ celebritati adplene instructa. Exin
depositio supra dicti scĩ singulis annis prȩt̃ solitũ
duodecĩ lectionib decentius coliceperat. ac fr̃m
deuotio magis magisq erga scm̃ dĩ cotidie cresce¬
bat. Qõd cũ aliquorũ annorũ fier& reuolutione.
nec fr̃s desisterent ab huiusmodi scã deuotione.
contigit uno anno paulo post transacta decent̃

Expanded text:
est ab incendii discrimine. mine. Quod quia videtur adeo audientium utilitati congruere, licet tandiu celatum sit scriptorum negligentia incuriae, tamen dignum ducitur officio styli commendari memoriae. Nulla istic antiquitus de praefato Christi martyre custoditio agebatur solemnitatis, nisi tribus lectionibus totidemque responsoriis: at ubi propria ipsius a quibusdam fratribus huc allata devenere responsoria, extemplo a fratribus eorum suavis mulcedinis percepta harmonia, uti sunt admodum delectabilia, his fratrum juventus plurimum est delectata, atque futurae ex tunc observandae celebritati adplene instructa. Exin depositio supradicti sancti singulis annis praeter solitum duodecim lectionibus decentius coli coeperat, ac fratrum devotio magis magisque erga sanctum Dei quotidie crescebat. Quod cum aliquorum annorum fieret revolutione, nec fratres desisterent ab hujusmodi sancta devotione, contigit uno anno paulo post transacta decenter
Abbreviated transcription (Latin):
nos de hoc sermone respondere tbrl¬
qui potest libenrre nos de camino igis
ardentis & demanibus tuis rex libents
Quod ͤ si non. notum sit tibi rex quias
tuis pon seruimus. & imagnem aure an
quam statiusti non ad oramus. Ex his¬

Expanded text:
nobis de hoc uerbo respondere tus potens eripere nos de camino ignis ardentis: et de manibus tuis, rex, liberabit nos. et si non, notum sit tibi quia diis tuis non seruimus et imaginem auream quam statuisti non adoramus. et
Abbreviated transcription (Latin):
& omĩa illa quibus cotidiana
sa crificia con sũm ab ant. Haben¬
tes & iam pro ph&as alios de func¬
tos adhuc superstites. qui eosde.
presentibus actibus in formarent. & de an¬
tiquis dĩ beneficiis commonerent quȩ in
egrpto fecerat cum eis. quȩ in deserto
quȩ &iam cum tenrm repromissionis in
gressi sunt: Qin his omĩbus non solum ⁊¬

Expanded text:
& illa quibus quotidiana sacrificia consummabant, habentes etiam Prophetas alios defunctos, alios superstites, qui eos & de actibus præsentibus informarent, & de antiquis Dei beneficiis commonerent, quæ in Ægypto fecerat cum eis, quæ in deserto, quæ etiam in terra repromissionis, cum ingressi sunt: tamen in his omnib. nihil
Abbreviated transcription (Latin):
uel mente capti sunt: Aquibus cũ multa
turpia & periculosa uel dicantur uel &iam
gertentur. Nec pudoris tamen aliquid nec
penitudinis capiunt. qui nimmo & magnifici
sibi. ac sapientiores sanis uidentur ac sapientib
Ita ergo & nos cũ omĩa quę sanitati contra¬
ria sunt gertemus : Nec hoc ipsum quidem
si forte incorpore parum aliquid morbi
pul sauerit. statim medicos adhibemus
& pecuniam profundimus. & omnia ob
prius cessatur. quã quȩ  molesta sunt
uratur precipit&ur. & modis omnib:
pereat. neͣc parua quidem pro ea
noscura sollicitat. Sed horum causa ili¬
ẽ quod omnes pariter morbos obtinuit.
Et tamꝰquã si accidat. multis subuno morho
languentibus presto eẽ neminem sanũ:
cestũ est quod omnes pariter corrum pat¬
& absumat incuria. dum nemo ẽ quiud
opostuna prebeat. uel in portuna ꝓhibeit:
langułmus. Alii maiore alii minore ex

Expanded text:
patiuntur, vel mente capti sunt; a quibus cum multa turpia et periculosa vel dicantur, vel etiam gerantur, nec pudoris aliquid, nec etiam poenitudinis capiunt, quinimo, et magnifici sibi ac sapieIta ergo, et nos cum omnia quae sanitati contraria sunt geramus, nec hoc ipsum quidem im si in corpore parum aliquid morbi pulsaverit, statim et medicos adhibemus, et pecuniam profundimus, et omni obsprius cessatur, quam quae molesta sunt uratur, participetur, et modis omnibus pereat, nec parva quidem pro ea cura nos sollicitat. Sed haec causa est quod omnis pariter morbus obtinuit, et tanquam si eveniat, multis sub uno languentibus praesto esse neminem sanum. Certum est quod omnis pariter corrumpat et absumat incuria, dum nemo est qui vel opportuna praebeat, vel importuna prohibeat. an
Abbreviated transcription (Latin):
inimicis opcre: Xp̃s dicit. pater dimitte allis¬
peccatũ. non enĩ sciunt quid faciunt. Stepha¬
nus dicit. Dnẽ nestatuas eis hoc peccatum.
Paulus ait. Optabã anathema. eẽ. ego ipse
a xp̃o ꝓfitetribus meis. qui sunt cognati mei
secundũ carnẽ. moxses dicit. sidimittis illis
peccatum dimitte. sin autẽ & me dele deli-¬

Expanded text:
idetur. Christus dicit: Pater, dimitte illis, quia nesciunt quid faciunt . Stephanus dicit: Domine, ne statuas illis hoc peccatum . Paulus ait: Optabam anathema esse ego ipse a Christo pro fratribus meis qui sunt cognati mei secundum carnem . Moyses dicit: Si dimittis illis peccatum, dimitte: sin autem, et me dele de li
Abbreviated transcription (Latin):
formidine. Sed quur cũ cruce ueni&. uideam
Scilic& ut hi qui eum crucifixerunt. suȩ sentiam
accusatorem. & agnoscentes peccatum.
Et quid mirum . ẽ. sicrucem postans ad ueni&
quando & uulnerte corporis ipsa de monstraet
tunc enĩ inquit uidebitur. quẽ conpunxeri
Et sicut post resurrectionẽ thome uoluit
diffidentiam cõmutare. & illi clauorum
loca monstracuit. & laterum uulneroc declis
uit. & dixit. mitte manũ tuam & uide.¬

Expanded text:
one: « Sed cur cum cruce veniat videamus. Scilicet ut hi qui eum crucifixerunt suae sentiant et agnoscentes peccatum. Et quid mirum est, si crucem portans adveniet, quando et vulnera corporis ipsa demonstrant, tunc enim inquit, videbunt quem confixerunt? Et sicut post resurrectionem Thomae voluit diffidentiam confutare, et illi clavorum loca monstravit, et lateris vulnera declaravit, et dixit: Mitte manum tuam, et vide
Abbreviated transcription (Latin):
dicis probari uult. non potest ꝓbus uderi.
quia & ipse dñs & saluator non dixit ex
signis & mirabilib: agnosc&is eos: sed ait
ex fructib eorũ cognosc&is eos. &iterũ
dicit: multi dicent mihi in illa die dñe dñe
non ne in tuo nomine proph&iuimus. &
in tuo nomine dȩmonia eiecimus. & in tuo¬
nomine uirtutes multas fecimus: & tunc

Expanded text:
diciis vult probari, non potest probus videri. Quia ipse Dominus et Salvator non dixit: Ex signis et mirabilibus cognoscetis eos, sed ait: Ex fructibus eorum cognoscetis eos . Neque Multi mihi dicunt in illa die: Domine, Domine, nonne in tuo nomine prophetanimus, et in nomine tuo daemonia exclusimus, et in nomine tuo uirtutes magnas fecimus? Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
emedio istue obstaculum. & nihil est:
quos Nos ꝑhibeat coniungidõ. Uistibi
ostendã hȩc. notsolũ inpa rabolis dicta.
sedecrebus implaca. pud eorinthios
erut quidã uir. ut uidefetcur raonigno¬
bibs: hic cõ misenet tabe peccatũ : quale
no ia tergentos admittisol&. Et erat
Quidã eni endx sacer idetali ordine fu¬
isse tradinter. Quid ergo Nuquid
trudit eũ panlus denunero eorũ. qui
spem gerunt salutis. Qui tĩmo postea¬
aqua sufsiceater torinthios arguit
ꝓ eoͥ uolens rarsus ostrndere quia nallũ
uulnus. t. pulla egricudo. quȩ nen cedat
& sanđcur. medi camento pęnitentie:

Expanded text:
istud obstaculum, et nihil est quod nos prohibeat conjungi Deo. Vis tibi ostendam haec non solum in parabolis dicta sed et rebus impleta? Apud Corinthios erat quidam vir, ut videtur, non ignobilis, hic commiserat tale peccatum, quale nec inter gentes quidem admitti solet, et erat quidam enim eum ex sacerdotali ordine fuisse tradunt. Quid ergo? nunquid excidit eum Paulus de numero eorum qui spem gerunt salutis? quinimo posteaquam sufficienter Corinthios arguit pro eo, volens rursus ostendere quia nullum vulnus est, nulla aegritudo quae non cedat, et sanetur med
Abbreviated transcription (Latin):
misericordia: Qui peccata non fecerat. bap¬
titatur quasi peccator. Inbaptis mate
dñi. omnia peccata dimittunt᷑. Sed quia¬
si prȩlium quoddam & baptis ii saluatoris:
ceterum uera remissio pec̾catorũ in xp̃i¬

Expanded text:
misericordia, qui peccata non fecerat baptizatur quasi peccator. In baptismo Domini omnia peccata dimittuntur. Sed quasi praeludium est baptisma Salvatoris: caeterum vera remissio
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ꝓnobis. ut possimus lugere nos ipsos &r
torũ nostrorũ pondus resoluere. multitudire
infernum. ubi nemo est qui confiteaturo
& ibi patiamur ea quae impi patiurtur
cum nullus fuerit iam qui ex or& ꝓronibs
Dum erum sumus in hac uita. & nos̃ uuuar psa
Cum autem abierimus illuc: un neq amius
neque fraeter neq pater idoneus erit i
liberandum eum. qui suppliciis depitau
Quomodo rrum qui irluce est accedit adar
qui tenebris trad&ur : ubi cum Nullum

Expanded text:
minum ut possimus lugere nosmetipsos, et peccatorum nostrorum pondus resolvere multitudine infernum, ubi nemo est qui confiteatur ei, et ibi patiamur ea, quae impii patiuntur, cum nullus fuerit jam qui exoret pro nobis. Dum enim sumus in hac vita, agamus cuncta um autem abierimus illuc, ubi neque amicus, neque frater, neque pater idoneus erit ad liberandum eum, qui suppliciis deputatur. Quomodo enim qui in luce est accedit ad eum qui tenebris detinetur? Ubi cum nullum
Abbreviated transcription (Latin):
oc tauo hralendarũ octobriũ esse equinoctiũ.
inqua est inchoatio noctis maior quã lucis.
Illum enim oport& crescere inquit. me autẽ
minui. Minorata enĩ fuerat lux a tenebris.
cũ uidei secundũ legẽ & prophetiã sacri¬
ficia dõ offerebant. inqua & iobannes con¬
ceptus est. inqua & iam incusabantur adño.

Expanded text:
octava Kalendarum Octobrium esse aequinoctium, in qua est inchoatio noctis major quam lucis. Illum enim oportet crescere, inquit, me autem minui . Minorata etenim fuerat lux a tenebris, cum Judaei secundum legem et prophetiam sacrificia Deo offerebant: in qua et Joannes concept
Abbreviated transcription (Latin):
qui est dies pasce passionis dñi &ia
ceptionis eius. Inqua enim die conceptus est.
meadẽ & passus est. Et ideo dñs ad mor seni
exodo preceptũ sacramenti tradens dicit.
Non octidas suꝑazima. sanguinẽ in molatorui
Et immolationis dies sollẽpnis pasche. iitia
tia sunt agni inmaculati. quisacrificiũ dõ offeri
habebat. quod in prima pascha conceptionis sus
inutero matris noneum oportuiss& occidi. Et ila¬
stuprata aut adultera lapidibus interficeretis
cideretur agnus inmaculatus. in lacte matris

Expanded text:
qui est dies pasche, passionis Domini et conceptionis eius. In qua enim die conceptus est, in eadem et passus est. Et ideo Dominus ad Moysen in Exodo preceptum sacramenti tradens dicit: Non occidas super azima sanguinem immolatorum meorum. Et immolationis die sollempnis pasche initia tia sunt agni immaculati, qui sacrificium Deo offerri habebat, quod in primo pascha conceptionis sue in utero matris non eum opportuisset occidi. stuprata et adultera lapidibus interficeretur,n occideretur agnus in lacte matris
Abbreviated transcription (Latin):
Qua enim die conceptus est dñs. eadem die
& passus est. Eadem ipsadies cena pura fuit.
inqua &c luna quarta decima occurrit. Con¬
ceptus est enin mense martio uiu halendarũ
momentissimae propter hora passionis suȩ
sustinebat. Vnde dienfestũ sceno phegiȩ
dixerat. Vos ascendite addiem festũ hunc
ego non ascendã. quia meum tẽpus nondum
aduenit. Nouerat enĩ mensis sollemnitatẽ
in quo io hannes conceptus est. Nani suum
tenipus conceptionis & passionis sustiuebat.
quod recognoscens dixit. Uenit hora. ut cla¬
rificetur filius hominis. Sed nunc dilectissimi.¬

Expanded text:
quit, conceptus est Dominus, eadem die et passus est. Eadem ipsa die cena pura fuit, in qua et luna XIIII occurrit. Conceptus est enim mense Martio VIII° kalendarum momentissime propter horam passionis sue sustinebat, unde die festo scenophegie dixerat: ,Vos ascendite ad diem festum hunc, ego non ascendam, quia tempus meum nondum advenit'. Noverat enim mensis sollempnitatem, in quo Iohannes conceptus est. Nam suum tempus conceptionis et passionis sustinebat, quod recognoscens dixit: ,Venit hora, ut clarificetur filius hominis'. 17. Et i
Abbreviated transcription (Latin):
enim quȩ ante propt̃ peccata populi offere¬
bantur que iam cessare oportebat. cum
ioliannes idẽ baptsta conciperetur. Et
ideo racharias pater eius sacerdos uideorũ
obmutuit. quia iam cessare & obmutescere
oportebat sa crificia eorum que ꝓpeccatis
populi offerebantur. Veniebat eñ solus
sacerdos. quiagno solo ꝓprio in maculato.
sacrificiumdõ ꝓpeccatis omniũ offerro
Et ideo demonstrauit eum iohannes uideis.
Eccd agnus dĩ. ecce quitollit peccatũmundi

Expanded text:
enim quae ante pro peccatis populi offerebantur, quae jam cessare oportebat, cum Joannes, id est baptistes, conciperetur. Et ideo Zacharias pater ejus, sacerdos Judaeorum emutuit, quia jam cessare et emutescere oportebat sacrificia eorum, quae pro peccatis populi offerebantur. sacerdos, qui agno solo proprio immaculato sacrificium Deo pro peccatis omnium offerret. Et ideo demonstravit eum Joannes Judaeis, Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi
Abbreviated transcription (Latin):
saluari. Fiornicatus es. sed poteris continere
echatus es sed poteris liberaeri. Ad spectacula
pruebas. sed poteris reuocare pedẽ. Cum
malis ominibus uersabaris. poteris recedere
& cũ bonis esse. Inutiaq paste liberũ abes

Expanded text:
salvari; fornicatus es, sed poteris continere; moechatus es, sed poteris liberari; ad spectacula proruebas, sed poteris revocare pedem; cum malis hominibus versabaris, poteris recedere et cum bonis esse. In utraque parte habes liberum
Abbreviated transcription (Latin):
opus est. Non ei credebat rex: cogitur iamuir¬
tutes exponere suas. Dixitq dauid ad regem
Pascebat seruus tuus patris sui gregẽ. & ueniebat
leo uel ursus . tollebatq ari&em demedio gregis.
& sequebar eos & percutiebam: eruebamq deore
interficiebamq eos. Erit igitur & philisteus hic
in circũ cisus quasi unus exeis. Credidit rex sig
maturt̃ mea: & sic egredere. Qđcũ feciss&.
uixta morem ꝓgredi nonualebat. quia non per¬
mittebat hoc ficri ds̃. Scilic& ut nudus uincer&.
& non arma saulis iustutẽ uictoriȩ partirentur
Ne dicer& rex. qm̃ arma uicere mea. Picitarma
& induit fiduciã : egreditur nudus & loricatus
fide. Egreditur pastor.miles iactat lapidẽ:
non natura corporis fisus. sed uirtute fidei. Ex
uno rotatu fundȩ: infronte ꝑcussit blas phemũ.
Quo corruente. cucurrit: & accepto gladio eiusam¬
putauit caput illius: ut cõpler&ur illud qđ scrip¬
tum est. In operibus manuũ suarũ corruitim¬

Expanded text:
opus erat, quia non credebat rex, coactus est jam virtutes exponere suas: Dixitque David ad regem : Pascebat servus tuus patris sui gregem, et veniebat leo, vel ursus, tollebatque arietem de medio gregis, et sequebar eos, et percutiebam, eruebamque de eointerficiebamque eos. Erit igitur et Philistaeus hic incircumcisus, quasi unus ex eis. Credidit rex signmatura mea, et sic egredere. Quod cum fecisset, juxta morem progredi non valebat, quia non permittebat hoc fieri Deus. Scilicet ut nudus vinceret, et non arma Saulis virtutem victoriae partirentur: ne diceret rex, quoniam arma vicerunt mea, projecit arma, et induit fiduciam. Egreditur inermis, et loricatus fide egreditur pastor et miles: jactat lapidem non natura corporis fixus, sed virtute fidei, et uno rotatu fundae in fronte percussit blasphemum: quo corruente cucurrit, et accepto gladio ejus amputavit caput illius, ut compleretur illud quod scriptum est : In operibus manuum suarum comprehe
Abbreviated transcription (Latin):
De corpore eiꝰ & de ossib eiꝰ sumus: latus ui¬
delic& illud significans Nã sicut deillo
latere ds̃ fecit feminã ꝓcreari: sic & de suo
latere xp̃s aquã nobis & sanguinẽ dedit.
unde reparer&ur ȩcclesia &̾ sicut in
sopore qͥ escentis adȩ ds̃ lateris menbra
patefecit : sic modo post mostẽ aquã nobis
donauit & sanguinẽ: Et sopor ille. nunc
.ẽ. mors: Ꝙ discas mortẽ nullã soporis se¬
paratione discerm. Vid&e quẽ ad modũ
sponsã sibi xp̃s coniunxit : uid&e quouos
cibo saci&atis enutrit Ipse nobis cibi sub¬
stantia . ẽ.: atq nutruñtũ: Nã sicut mulier
affectionis natura cogente. genitũ alere
sui lactis fecunditatis festinat: sic &
xp̃s quos ipse regenerat suo sangui¬

Expanded text:
De corpore et de ossibus ejus sumus . Latus viDe corpore et de ossibus ejus sumus . Latus videlicet illud significans. Nam sicut de illo latere Deus fecit feminam procreari, sic et de suo latere Christus aquam nobis et sanguinem dedit, unde repararetur Ecclesia. Et sicut in sopore quiescentis Adae Deus lateris membra patefecit, sic modo post mortem aquam nobis donavit et sanguinem: et sopor ille nunc mors est, ut discas mortem nulla soporis separatione discerni. Videte quemadmodum sponsam sibi Christus conjunxit, videte quo vos cibo satietatis enutrit. Ipse nobis cibi substantia est atque nutrimentum. Nam sicut mulier, affectionis natura cogente, genitum alere sui lactis fecunditate festinat, sic et Christus quos ipse regenerat suo sangui
Abbreviated transcription (Latin):
scrutari iustutẽ : uolo unde primũ cucurrit
incipias : & dequo fonte manauit: Dripsa cruce
tuo & enĩ ait ihũ & adhuc incruce pendente ad¬
aqua fluxit & sanguis: Vnũ baptismatis sym¬
guis & aqua. sed & ut aqua primum &
sanguis : qͥ a prim᷑ baptis mate diluimur.
& postea mysterio dedicamur: Liatus miles
aperuit: & tẽpli sc̃ĩ pari&ẽ pate fecit & ego
thes aurũ p̃clarũ
mueni. & fulgen¬
tes diuitias me gra¬
tulor repperire:
Sic & de illo agno factũ. ẽ Iudȩi ouẽ occiderunt.¬
& ego fructũ desacram̃to cognoui: Delatere.
sanguis & aqua: Nolo tã facile auditor tran¬
seas tanti secr&a misteru: Restat enĩ mihi
mistica. atq seci&alis oratio: Dixibaptis¬
matis symbalũ & mrsteriorũ. aquã illam &
sanguinẽ de monstrari Ex his enĩ scã fundata
Ex latere igitur suo xp̃s ȩdificauit ꝑcclesiã:
sicut delatere adã tiꝰ conuix eua ꝓlataẽ:
Nã hac decausa paulus quoq testatur dicens:

Expanded text:
scrutari virtutem? Volo unde primum cucurrerit incipias, et de quo fonte manavit. De ipsa primutuo enim ait Jesu, et adhuc in cruce pendente, aaqua fluxit et sanguis: unum baptismatis symguis et aqua, sed, exiit aqua primum et sanguis: quia prius baptismate diluimur, et postea mysterio dedicamur, latus miles aperuit, et templi sancti parietem patefecit. Et ego thesaurum praeclarum inveni, et fulgentes divitias me gratulor reperire. Sic et de illo agno factum est, Judaei ovem occiderunt, et ego fructum de sacramento cognovi, de latere sanguis et aqua exivit. Nolo tam facile auditor transeas tanta secreta mysterii. Praestat enim mihi mystica atque secretalis oratio. Dixi baptismatis symbolum et mysteriorum aquam illam et sanguinem demonstrari. Ex his enim sancta fundatEx latere igitur suo Christus aedificavit Ecclesiam, sicut de latere Adam ejus conjux Eva prolata est. Nam hac de causa Paulus quoque testatur dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
benedictus ds̃. Iterum dicamus. Qui facit
murbilia solus. qui facit uniuersa. & conuer¬
tit uniuersa. Ecce libeftatis serenitate per¬
fruuntur. qui tenebantur paulo ante captiui.
& ciues redesie sunt quifuerunt in prregrina¬
tionis erpore : & iustitiȩ In sorte uersantur.
qui fuerunt in confusione peccati. Non enun
sunt tantũ liberi. sed & scĩ. Nontantũ sc̃i.
sed & iusti Nec solũ iusti: sed filii. Nec solũ
filii. sed heredes. Nec solum heredes. sed&
Non solum quoheredes. sed& menbra. Non
menbra tantũ: sed & templũ Nectantũ tẽplũ.
sed organa sp̃s. Benedictus ds qui facit mi¬
rabilia solus. Vides quod sunt haptismatis
largitates : sed multis quidẽ uid&ur. cȩlestẽ
gratiam inpeccatorũ tantũ remissione
consistere: Nos autẽ. honores conputaumꝰ
decẽ. Hac decausa &iam infantulos bap¬
tizamus. ut non sint coiquinati peccato.
ut eis addatur scĩtas. iustitia. ad optio. here¬
ditas. fraternitas xp̃i. Vt ei menbra sint

Expanded text:
Benedictus Deus’, iterum dicamus, ‘qui facit mirabilia solus, qui facit universa et convertit universa!’ Ecce libertatis serenitate perfruuntur, qui tenebantur ante captivi; et cives ecclesiae sunt, qui fuerant in peregrinationis errore; et iustitiae in sorte versantur, qui fuerunt in confusione peccati. Non enim sunt tantum liberi sed et sancti, non tantum sancti sed et iusti, non solum iusti sed et filii, nec solum filii sed heredes, non solum heredes sed etnon tantum coheredes sed et membra, non membra tantum sed et templum, nec tantum templum sed et organa spiritus. Benedictus Deus, qui facit mirabilia solus! Vides, quod sunt baptismatis largitates? Sed multis quidem videtur caelestem gratiam in peccatorum remissione tantum consistere; nos autem honores conputavimus decem. Hac de causa etiam infantulos baptizamus, ut non sint coinquinati peccato, ut eis detur sanctitas, iustitia, adoptio, hereditas, fraternitas Christi, ut eius membra sint
Abbreviated transcription (Latin):
tur terra: & inclinataest: cõ mo¬
tione cõmouebitur sicut ebrius
& crapulatus excuti&us sicut
pomorũ custodia Terracad&.
& non poterit rresurgere: In ua¬
luit enĩ suꝑ rã iniquitas. & induc&
ds̃ suꝑ osnatũ celi mexcelso uir

Expanded text:
tur terra et inclinata est, commotur terra et inclinata est, commotione commovebitur, sicut ebrius et crapulatus, excutietur sicut pomorum custodia, terra cadet, et non poterit insurgere, invaluit enim super eam iniquitas, et inducet Deus super ornatum coeli in exce