comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tale ñ erimꝰ. accepta potestate ut filii dĩ uocem &
stmus. Neq enĩ gram hanc de sinagoga matre xpĩ
Negare nos axpc̃ docuit ñ fateri eũ discipłis ait. ne
nobis dicatis patrẽ in terra. unꝰ ẽ. enĩ pat̾ ur̃ qͥ in¬
genis. cuiꝰ autẽ soror ñ tacetur : hec interi causa
faeile oceurrit. qr occultũ ẽ. & difficile ad intelli
misceatur. siue qđ melius uł aptiꝰ dici potest. eũ
sit ille ds̃ ista creatura. Sedm̃ hoc enĩ sponsũs &
consanguinitate t̾rena hoc ẽ. de patre ñ de matre.
& affabilius dr̃. & capatius auditur. Ilã int̾ se
om̃s scĩ ꝑ eandẽ gram fr̃s sunt. sponsus autẽ ce-¬
teroꝵ societate nullus illoꝵ ẽ. Qd̃ autẽ ab imelech
sare dyeit. ecce mille argenteos dedi frĩ tuo. Hoc
erit tͥ inuelam̃tũ ocłoꝵ ad om̃s qͥ tecũ sunt. & qͦ¬
cunq ꝑrexeris. Mem̃toq te dep̾hensa queso. iocan¬
do loqͥtur : eo qd̃ dixerit frem suũ eẽ. simulando
qͥ erat maritus. Hoeatq ut hoc in posterũ memi¬

Expanded text:
tale non erimus, accepta potestate ut filii Dei vocemur et simus. Neque enim gratiam hanc de synagoga matre Chrisnegare nos Christus docuit, non fateri, cum discipulis ait: Ne vobis dicatis Patrem in terra, unus est enim Pater genis, cuius autem soror, - non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum et difficile ad intellegmisceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. secundum hoc enim sponsus et consanguinitate terrena, hoc est de patre non de matre, et affabilius dicitur, et capacius auditur. Nam inter se omnes sancti per eamdem gratiam fratres sunt, sponsus autem caeterorum societate nullus illorum est. Quod autem Abimelech Sarae dixit: Ecce mille argenteos dedi fratri tuo, hoc erit tibi in velamentum oculorum, ad omnes qui tecum sunt, et quocunque perrexeris, memento te deprehensam, quasi jocando loquitur, eo quod ipsa dixerit fratrem suum esse simulando, qui fuit maritus, hortaturque ut hoc in posterum memi
Abbreviated transcription (Latin):
ue loth de patre fuo.peꝑitq maior fuliũ. & uo¬
cauit nom̃ eiꝰ moab. Ipse ẽ. pater moabitarũ usq
in p̾sentẽ diẽ. minor qͦq peꝑit filiũ. & uocauit
mei. siue ut melius ẽ. in hebreo filiꝰ popli mei. sie
describat᷑ ut ex parte sens nominis. ex parte ipse
tur popls meus. In ipso autẽ loth qͣndo filie con¬
eubuerunt cũ eo. ñ illud qd̃ eũ a sodomis libera¬
tus ẽ: s aliua figuratũ ẽ. Iunc enĩ ipse loth
future legis udebatur gestasse ꝑsonã. Qd qͥdẽ
ex illa pereati & sub lege positi male intelli¬
gendo qͦdãmꝰ se mebriant. eãq ñ legitime utendo
infidelitatis oꝑa pariunt. Bona ẽ. enĩ apłs inqͥt¬

Expanded text:
liae Loth de patre suo, peperitque major filium, et voliae Loth de patre suo, peperitque major filium, et vocavit nomen ejus Moab; ipse est pater Moabitarum usque in praesentem diem. Minor quoque peperit filium, et vocavit mei, sive, ut melius est in Hebraeo, filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, et ex parte ipse , vocatur populus meus. In ipso autem Lot quando filiae concubuerunt cum eo, non illud quod a Sodomis liberatus est, sed aliud figuratum est. Tunc enim ipse Lot futurae legis videbatur gestasse personam, quam quidam ex illa procreati et sub lege positi, male intelligendo, quodammodo se inebriant, eamque non legitime utendo, infidelitatis opera pariunt. Bona est enim lex, inq
Abbreviated transcription (Latin):
xime qđ unũ uerũ dm̃ colebat. & ꝓpt compara¬
tionẽ scelerũ sodomorũ int̾ quos uiuens ad ui¬
tã similẽ ñ potuit indinari. Ascenditq loth de
segor & mansit in monte duȩ quoq filiȩ eiꝰ cũ
eo. Timuerat enim manere in segor. & mansit in
spelunca ipse & filiȩ eiꝰ. Queritur euͣ pͥmũ fuge¬
monti segor p̃tulerit : eã in habitaculũ suũ uolu¬
erit saluari. nunc de segor ad montẽ migret:
Respondebimus uerã eẽ. illã hebreoꝵ comecturam
pꝰ ea salissa appellata sit. timueritq loth dicens.
& hanc occasionẽ infidelitatis. etiã infilias coitꝰ de¬
disse pͥncipiũ. Qui enĩ cęteras subrui uderat
ciuitates. ⁊ hãc stare. seq dĩ auxilio erutũ: utiq
de eo qđ sibi concessũ audierat : ambigere non
eo qd putauerint defecisse humanũ gentis. et
ideo cũ patre concubuerint: ñ excusat patre̾.
meredibili. & qđ corpoꝵ natura ñ capiat coire
quẽpiã nescientẽ. Conceperunt gͦ due fi

Expanded text:
m colebat, et propter comparationem scelerum Sodomorum, inter quos vivens ad vitam similem non potuit inclinari. Ascenditque Lot de Segor, et mansit in monte, duae quoque filiae ejus cum eo. Timuerat enim manere in Segor, et mansit in spelunca, ipse et duae filiae ejus. Quaeritur quare cumontis Segor praetulerit, et eam in habitaculum suum voluerit liberari: nunc de Segor rursum ad montem migret. Respondebimus veram esse illam Hebraeorum conjecturam  primum, et postea Salissa appellata sit: timueritque Lot dicens: et hanc occasionem infidelitatis, etiam in filias coitus dedisse principium. Qui enim caeteras subrui viderat civitates, et hanc stare, seque Dei auxilio ereptum, utique de eo quod sibi concessum audierat ambigere non eo quod putaverint defecisse humanum gentis, et ideo cum patre concubuerint, non excusat patrem. incredibile, et quod rerum natura non capiat, coire quempiam nescientem. Et conceperunt duae fi
Abbreviated transcription (Latin):
re uolo & euiꝰ sit irxor que in hac ꝑegrinatione atq
int̾ alienigenas maculari ñ sinit᷑. ut sit inro suo
rabatur. Eiq dr̃ in canticis canticoꝵ. opulehra int̾
mulieres. Ipsius pulchritudim merito reges offert̃
munera. siẽ sare obtulit rex abimelech. plus in ea
mirans forme decꝰ qđ amari potuit. & uiolari ñ
mana inher& uerbo dĩ. ut sint duo in carne una.
mendat apłs. cłinde regnũ t̾renũ seli huiꝰ euius
figura gerebant reges. qr sarã polluere ꝑmissi ñ
martirũ cessit. correptũq in posteriorib regib
sterius figuratũ ẽ: hoc in isto regno p̾orib & poste¬
riorib regib adimpletũ ẽ. Cũ autẽ dr̃ de patre eẽ.¬

Expanded text:
r, et cujus sit uxor, quae in hac peregrinatione, atque inter alienigenas pollui non sinitur, ut sit viro suo ui dicitur in Canticis canticorum, O pulchra inter mulieres ! ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera; sicut Sarae obtulit rex Abimelech, plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit, et violare non mana inhaeret Verbo Dei, ut sint duo in carne una: mendat apostolus. proinde regnum terrenum saeculi huius. cuius figuram gerebant reges, qui Saram polluere permissi non martyrum cessit correptumque in posterioribus regibus sterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adinpletum. Cum autem dicitur de patre e
Abbreviated transcription (Latin):
patre. s ñ de matre .i. fris aran. filia ñ sororis. S
qr in hebreo hab&. uere soror mea ẽ. filia patris
mei. si ñ filia matris mee. & magis sonat qđ soror
abrahȩ fuerit. in excusatione eius dicimꝰ necdum.
illo tepre tales niptias lege ꝓhibitas. Dehine hi¬
storia de abimelech qͣndo abrahã tacuit sarã ixo¬
rẽ suã. & dix̃ sororẽ: ne se occiso abalienis captiua
possideret᷑. certꝰ de deo qđ eã uiolari ñ ꝑmitter&
sicͥ nec pͥmũ apharone. Unde & abimelech som

Expanded text:
n sororis. Sed quia in Hebraeo habet: Vere soror mea est, filia patris mei, sed non filia matris meae, et magis sonat quod soror Abrahae fuerit, in excusatione ejus dicimus, necdum illo tempore tales nuptias lege prohibitas. Dehinc historia de Abimelech, quando Abraham tulit uxorem suam Saram et dixit sororem, ne, se occiso, ab alienis captiva possideretur, certus de Deo, quod eam violari non permitteret, sicut nec primum a Pharaone. Unde et Abim
Abbreviated transcription (Latin):
meũ. indit & gauisus ẽ. tẽ enĩ futuri aspęx̾
misteriũ sacram̃ti. Unde & pedes eoꝵ lauit.
ut in extremo lauachri purificationẽ demon¬
strar& futurã. Pedes enĩ nouisfima significant.
Siqͥdẽ ei conunuiũ p̃parat. uitulũ scilie& sagia¬

Expanded text:
meum, vidit et gavisus est . Tunc enim futuri aspexit mysterium sacramenti. Unde et pedes eorum lavit, ut in extremo lavacri purificationem demonstraret futuram, pedes namque novissima significant. Si quidem et conviviu
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ peceares in me qͣndo eã admonuit uxorẽ
peccari quando talia cõmittunt᷑. quę putant
homines leuiter habenda tanꝗͣ in carne peceati.
ut a peccato abstinendo caueatur. Uocauit etiam¬
regnũ meũ peccatũ grande : Que ñ debuisti face¬
re fecisti nobis. Rursusq ex postulans ait. Quia
uidisti ut hoc faceres : Respondit abrahã.
Cogitaui mecũ dicens. forsitan ñ ẽ. timor dĩ in loco
isto. & int̾ficient me ꝓpt̾ uxore̾ meã. Alias autẽ

Expanded text:
ut non peccares in me, quando eum admonuit uxorem peccari, quando talia committuntur quae putant homines leuiter habenda tamquam . in carne peccata. ut a peccato abstinendo caueatur. Merito quaregnum meum peccatum grande? quae non debuisti facere, fecisti nobis. Rursusque expostulans, ait: Quid vidisti, ut hoc faceres? Respondit Abraham: Cogitavi mecum, dicens: Forsitan non est timor Dei in loco isto, et interficient me p
Abbreviated transcription (Latin):
Quid in sulphure nͥ fetor carnis. & quid ꝑ ignẽ
in ipsa qualitate ultionis. innotuit maculã eri¬
minis. Sulphur quippe fetorẽ hab& ignis ardo¬
rẽ. Qͥitaq ad ꝑuersã desideria ex carnis fetore
arserant. dignũ fuit ut simul sulphures igne
sto defiderio qͥd fecissent. Nespiciensq uxor
illius pꝰ se uersa ẽ. in statuã salis. Uoor eiꝰ eorã¬
genꝰ figurauit. qͥ ꝑ gram̃ dĩ uocati retro respi¬
ciunt ad eandẽ quȩ reliquerant redire conten-¬
dunt. De qͥb ipse dñs. Nlemo inquit ponens ma¬
nũ suã suꝑ aratrũ & aspiciens retro aptꝰ ẽ. re¬
gno dĩ. Unde & illa ꝓhibetur retro respicere. ꝑ
quod ostender& ñ eẽ. redeundũ ad ueterẽ uitã
his qͥ ꝑ gram regenerati uitimũ cupiunt euadere
udiciũ. Qđ uͦ respiciens remansit. & in salẽ conũ¬
sa ẽĩ exemplũ p̾stat ad condim̃tũ fideliũ unde
alii saliant᷑. Nã neq istud tacuit xpe̾ dicetis.

Expanded text:
Quid in sulphure nisi fetor carnis, et quid per ignem et, in ipsa qualitate ultionis innotuit maculam criminis. Sulphur quippe fetorem habet, ignis ardorem. Qui itaque ad perversa desideria ex carnis fetore arserant, dignum fuit ut simul sulphure periresto desiderio quid fecissent. Respiciensque uxor illius post se, versa est in statuam salis. Uxor agenus figuravit, qui, per gratiam Dei vocati, retro respiciunt, et ad ea quae reliquerant redire contendunt. De quibus Dominus: Nemo, inquit, ponens manum suam super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei. Unde et illi prohibetur retro respicere, ut per id ostenderet, non esse redeundum ad veterem vitam, qui per gratiam regenerati ultimum cupiunuxor respiciens remansit, et in sale conversa est, exemplum praestat ad condimentum fidelium, unde alii saliantur; nam nec illud tacuit Christus dicens.
Abbreviated transcription (Latin):
erat do tã sceleratis hostib parcere. nec eũ illis
ait. Circiute uas ierłm & uidete & querite i
plateis eius & eognoscite si mueneritis hominẽ
facientẽ iusticiã. & quęrentẽ fidẽ. & ꝓpieuis
ero peceatis eoꝵ .i. inuenite uł unũ & pareo
ceteris. ad ex aggerandũ & demonstrandũ qđ
nec unus poss& inueniri. Abiit añs pꝰ quã
cessauit loqͥ ad abraã & illes reuersus ẽ. in lo¬
cũ suũ. ueneruntq duo angłi sodomã uespe. se

Expanded text:
erat deo tam sceleratis hominibus parcere, ne cum illis perat deo tam sceleratis hominibus parcere, ne cum illis pait: circuite uias Hierusalem et uidete et quaerite in plateis eius et cognoscite, si inuenietis hominem facientem iustitiam et quaerentem fidem, et propitius ero peccatis caeteris, ad exaggerandum, et demonstrandum quod nec unus ibi posset inveniri. Abiit Dominus postquam cessavit loqui ad Abraham; et ille reversus est in locum suum. Veneruntque duo angeli So
Abbreviated transcription (Latin):
Uͥ gͦ surreteissent inde uiri: direxerunt odos
cõntra sodomã : & abraã simul gradiebatur. dedu¬
& robustissĩmã. & benedicende sint in eo om̃s nacio¬
nes terre: Scio enĩ qđ̃ p̾cepturꝰ sit filiis suis. &¬
domui sue pꝰ se ut custodiant uiã dñi & faciant
iusticiã & iudiciũ. ut adducat dñs ꝓpt̾ abraam
omĩa que loquutus ẽ ad eũ. Bene qͦq dñs secre

Expanded text:
Cumque surrexissent, illi tres viri direxerunt oculos contra Sodomam, et Abraham gradiebatur simuet robustissimam, et benedicendae sint in eo omnes nationes terrae? Scio enim quod praecepturus sit filiis suis, domui suae post se, ut custodiant viam Domini, et faciant justitiam et judicium; ut adducat Dominus propter Abraham om
Abbreviated transcription (Latin):
salutis aliena. Itẽ alit̾. Ardentẽ sodomã fugere ẽ:
illicita carnis desideria declinare. Attitudo uͦ ẽ. mon¬
tiũ. mundicia continentiũ. Uel certe quasi in monte
st̃ qͥ etiã carnali copule inherent. s. tam̃ extra sus¬
cipiende ꝓlis admrxtionẽ debitã nulla earnis uo¬
luptate soluunt᷑. In monte quippe stare ẽ. fructũ
adherere. Sed qr multi sunt qͥ scelera qͥdẽ carnis de¬
serunt. nec tam̃ in conuigio poti usus solũmꝰ debiti
tiȩ subtilit̾ ñ tenet᷑. Est in medio segor cuittas que
miscent coniuges. & lapsus scelerũ fugiunt: & ta
munt. in qua abigne defendantur. qr coniugalis
hec uita ñ qͥdẽ in uirtutib mira ẽ. s tam̃ a sup¬
pliciis secura. Unde iste loth ad angłm dicit.
Est cuntas hec uixta ad quã possũ fugere parua
& saluabor in ea. Mũquid ñ modica ẽ: & uiuet
anima mea. Iuxtu gͥ & ñ ad salutẽ tuta ꝑhibet᷑.
qr contugalis uita nec amundo lege diuisa ẽ. nec

Expanded text:
fugere est illicita carnis incendia declinare. Altitudo vero montium est, munditia continentium. Vel certe, quasi in monte sunt, qui etiam carnali copulae inhaerent; sed tamen extra suscipiendae prolis admixtionem debitam, nulla carnis voluptate solvuntur. In monte quippe stare quid est nisadhaerere. Sed quia multi sunt qui scelera quidem carnis deserunt, nec tamen in conjugio positi usus solummodo debittiae subtiliter non tenetur. Est vero in medio Segor civitas, quae miscentur conjuges, et lapsus scelerum fugiunt, tamentem inveniunt, in qua ab ignibus defendantur, quia conjugalis haec vita non quidem in virtutibus mira est, sed tamen a suppliciis secura. Unde et idem Loth ad angelum dicit, Est civitas hic juxta, ad quam possum fugere, parva, et salvabor in ea. Numquid non modica est, et vivet animquia conjugalis vita nec a mundo longe divisa est, nec
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uitulus dm̃ei corpris. qͥ in euanglio ꝓpecca¬
tore occiditur filio. Sed & butiruᷤ & lac eũ
carne uituli apposuit. Lac quippe pͥsce legis
mandatũ quasi lac de uberib duarũ tabularuĩ
exp̃ssum. hoc ẽ.testamtũ fidei. Nlondũ enĩ pote¬

Expanded text:
 vitulus dominici corporis, qui in Evangelio pro peccatore occiditur filio . 8. Sed et butyrum et lac cum carne vituli apposuit. Lac quippe priscae legis mandatum, quasi lac de uberibus duarum tabularum expressum, hoc est, Testamentum fidei. 9. Necdum enim pote
Abbreviated transcription (Latin):
mũ. & dixit en Morieris: ꝓpt̾ mulierẽ quã
sta int̾ficies : nonne ipsẽ dxeit mͥ soror mea ẽ:
& ipsã ait fr ms ẽ. In siplicitate cordis mei & mũ¬
dicia manir̃ mearũ feci hoc. Queri sol & qͦmͦ adhuc
in illa ętate ꝓsare pulchitudine abrã ꝑiclitari
metuebat. Sed magis formȩ illius uis miranda ẽ. que
adhuc amari potuit: ꝗͣ questio difficilis putanda. Drx̃q
ad eũ ds̃. & ego scio qd̃ in simplicitate cordis feceris.
&̃ ideo custodiui te ne peceares in me. & ñ tange

Expanded text:
cte, et ait: En morieris propter mulierem quam stam interficies? Nonne ipse mihi dixit: Soror mea est, et ipsa ait: Frater meus est? In simplicitate cordis mei, et munditia manuum meain illa aetate pro Sara pulchritudine periclitari Abraham metuebat. Sed magis formae illius vis miranda est quae adhuc amari poterat, quam quaestio difficilis putanda. Dixitque ad eum Deus: Et ego scio quod simplici corde feceris, et ideo custodivisse, ne peccares
Abbreviated transcription (Latin):
tudo uͦ montiũ: speculatio ẽ. ꝑfectoꝵ. Sed qr multi st̃
isti qͥ mundi qͥdẽ illecebras fugiuint. s tam̃ in actio¬
ue positi contẽplationis apicẽ subire nequeunt: hoc
ẽ. qđ exiuit qͥdẽ de sodomis. s tam̃ ad montana
ñ ꝑuenit. qr dãpnabił uita relinqͥtur s adhuc

Expanded text:
tudo vero montium, speculatio est perfectorum? Sed quia multi sunt justi, qui mundi quidem illecebras fugiunt, sed tamen, in actione positi, contemplationis apicem subire non queunt, hoc est quod exivit quidem de Sodomis, sed tamen ad montana non pervenit, quia damnabilis vita relinquitur, sed adhu
Abbreviated transcription (Latin):
irent cubitum iuri ciuitatis uallauerunt do¬
mu a puero usq ad sene̾. om̃is popis sanul. do¬
caueruntq loth & dixcerunt ei. Ubi suntt euri
q ingressi sunt ad te nocte: Eaue illos hue um
cog noscamus eos. Egressus eos ioth postergum
eaudens hostiui. & ait. Noltte quelo fr̃s mei.
nolite malũ hoc facere. Habeo duas filias quȩ ñdũ
bat loth filias suas hac eompensatione ut uiri hos¬
pites eiꝰ. nichil asodomitis tale paterentur: utrũ
admittenda ẽ. cõpensatio flagieioꝵ uł quoꝵq pec¬
catoꝵ ut nos faciamꝰ aliqͥd mali. ne alius grauius
malũ faciat : an potius ꝑturbationi loth ñ consilio.
tribuendũ sit. Quid hoc dixerit merito queritur: ⁊
nmirũ ꝑiculosissime admitcitur hec cõpensatio.
Si autẽ ꝑturbationi humane tribuitur. & inti tan¬
to malo ꝑmote nullomͦ imitanda ẽ. Uim quoq faci¬
ebant loth uehem̃tissime. Iã ꝓpe erãt ut frangerent
fores. & ecce miserunt manũ uiri & introdireeruns

Expanded text:
ri civitatis vallaverunt domum a puero usque ad senem, omnis populus simul; vocaveruntque Lot et dixerunt ei: Ubi sunt viri qui ingressi sunt ad te nocte? Educ illos huc, ut cognoscamus eos. Egressus ad eos Lot post tergum occludens ostium ait: Nolite, quaeso, fratres mei, nolite malum hoc facere: habeo duas filias, quae necdum bat Lot filias suas hac compensatione, ut viri hospites ejus nihil a Sodomitis tale paterentur, utrum admittenda sit compensatio flagitiorum, vel quorumque peccatorum, ut nos faciamus aliquid mali, ne alius gravius faciat malum, an potius perturbationi Lot, non consilio tribuendum sit, quia hoc dixerit, merito quaeritur. Et nimirum periculosissime admittitur haec compensatio. Si autem perturbationi humanae tribuitur, et menti tanto malo permotae, nullo modo imitanda est. Vim quoque faciebant Lot vehementissime. Jamque prope erat, ut frangerent fores, et ecce miserunt manum viri, et introduxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
debo utrũ clamorẽ qͥ uenit ad me oꝑe cõple¬
uerint : an ñ ẽ. ita ut seiã. Uerba ista ñ sunt
dubitantis qͥd duoꝵ potius euenturũ sit: s iras¬
centis & minantis si accipiamꝰ. nulla questio ẽ.
More quippe humano ds̃ in seripturis ad homines
loquitur. & eius irã norunt sine ꝑturbatione
intelligere qͥ eredunt dm̃ in cõmutabile̾ eẽ. So¬
rando dr̃. Irati appar& affectus. s ꝑturbatio ñ
eadit in dm̃. Mos autẽ humane locutionis &
usitatus ẽ. & humanę infirmitati congruit.

Expanded text:
debo, utrum clamorem qui venit ad me opere compleverint, an non est ita ut sciam. Verba haec si non dubitantis quid duorum potius eventurum sit, sed irascentis et minantis accipiamus, nulla quaestio est. More quippe humano Deus in Scripturis ad homines loquitur, et ejus iram norunt sine perturbatione ejus intelligere, qui credunt Deum incommutabilem esse. Sorando dicitur. Irati apparet affectus, sed perturbatio non cadit in Deum. Mos autem humanae locutionis, et usitatus est, et humanae
Abbreviated transcription (Latin):
ificat. qđ a qͥnqͣginta iustis usq in decẽ si in¬
uenirentur in sodomis arcerit dñs urbẽ eẽ. sal¬
uandĩ : Numerũ eni qͥnqͣgenariũ ꝓpt̃ peniten¬
tie signum posuit. si forte conuerterent᷑ et
saluarentur. Quinqͥgenariꝰ enim semꝑ ad peni¬
tentiã refert᷑. Unde & dauid in eodẽ numero

Expanded text:
ificat quod a quinquaginta justis usque ad decem, si invenirentur in Sodomis, dixerit Dominus urbem esse salvandam. Numerum quippe quinquagenarium propter poenitentiam signum posuit, si forte converterentur et salvarentur. Quinquagenarius enim semper ad poenitentiam refertur. Unde et David
Abbreviated transcription (Latin):
mori.s euiꝰ hore oportunitate dignaret᷑ occidi. Qi
gͦ palã docendo & arguendo. & tam̃ inmicoꝵ rabiẽ
in se ualere ñ sinendo. dĩ demonstrabat potesta¬
tẽ. idẽ tam̃ fugiendo & latendo homine̾s instru
coꝵ manus effuger&. Non gͦ dm̃ ñ credendo sic
fugit.s dm̃ tẽptando sic fugere uoluiss&. cũ sic

Expanded text:
i. qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruecorum manus effugeret. non ergo in deum non credendo sic fugit, sed deum temptando sic fugere noluisset, cum sic
Abbreviated transcription (Latin):
ex acre assumptis : ꝑ angłos loqͥtur ds. sicut nẽ¬
ad abraam. Non solũ tres uiros uidere potuit: s.
etiã habitaculo t̾reno suscipere. &eciã cibos ad¬
hibere. Nisi enĩ angli cũ quedã nobis int̾na mn¬
tiant ad tepus ex aere corpiis assumerent. exteri¬
oribus ꝓfecto nr̃is obtutib ñ apparerent. nee ei¬
bos cũ abraã sumerent. nͥ ꝓpt̾ nos soudũ aliquid

Expanded text:
angelos loquitur Deus, sicut nunc Abraham, qui non solum tres viros videre potuit, sed etiam habitaculo terreno suscipere, eorum usibus etiam cibos adhibere. Nisi enim angeli, cum quaedam nobis in terra nuntiant, ad tempus in aere corpus assumerent, exterioribus profecto nostris obtutibus non apparerent, nec cibos cum Abraham sumerent, nisi propter nos solidum al
Abbreviated transcription (Latin):
genuerat liberos. s habens ancillã egiptiã nomi¬
ne agar dix̾ marito suo. Ecce conclusit me dñs ne
parerẽ. Ingredere ad ancillã meã si forte sattim
ex illa suscipiã fllios. Quomͦ defendit̾ abrahã adul¬
terii reus ñ eẽ. dũ uiuente legitima uxore comun¬
etus ẽ. aneillȩ sue. nͥ qr ñdũ ꝓmulgata erat uniꝰ
uxoris euangłica lex : Habebat quoq ꝓmissionem
a deo multiplicandi seminis sui. s necdũ sciebat ex
qͣ uxore. qr ꝓpterea pꝰea dictũ ẽ. eide sara habere
cũbendi uoluntas ñ libidg̃nosa fuit. Etiã & sara
plẽ quã de se habere ñ potuit: de ancilla habere
uoluit. Consentiebat uterq in facto: qr uterq sarũ

Expanded text:
genuerat liberos; sed habens ancillam Aegyptiam nomine Agar, dixit marito suo: Ecce conclusit me Dominus, ne parerem, ingredere ad ancillam meam, si forte saltem ex illa suscipiam filios. Cuterii reus non esse, dum vivente legitima uxore conjunctus sit ancillae suae? Necdum promulgata erat unius uxoris Evangelica lex. Habebat quoque promissionem a Deo multiplicandi  Petr., multiplicati seminis sui; sed necdum sciebat ex qua uxore, quia postea dictum ei de Sara habere cumbendi voluntas libidinosa non fuit, etiam et Sarai prolem, quam de se habere non potuit, de ancilla habere voluit, consentiebat uterque in facto, quia uterque Sarai
Abbreviated transcription (Latin):
legis. nec lac legis sine butiro. hoc e. sine euangłii
testimonio eẽ.potest. Tria autẽ sata unde panes
subeinericios fecit sara: triũ filiorũ noe iagiẽ
inaicant. ex qͥb om̃e genꝰ hominũ natũ ẽ. Qͥ diui¬
ne trinitati credentes: ex aqua baptismi ꝑ ęccłiã
digendi. Heo sunt illa tria sata. quȩ mulier in e¬
eo qđ sine ferm̃to malicię. & sine languore neqͥcie
siue feruore ꝑuersȩ doctrinę. oporteat eẽ. creden¬
tiũ nnitatẽ. Subcinericii autẽ ideo ut ꝑ peniten
esea bene placita deo acceptabiles efficiantur. Sub
arbore autẽ eos sedisse. passionis dnĩce erat signũ
cuiꝰ ipsĩ sunt p̃dicatores. Qd̃ autẽ ꝓmittit ds sare
sterili filiũ dicens. eirea tẽpꝰ ueniã.: ñ de temporibꝰ
fignificat. s de qͣlitate aduentus sui. qͣndo ꝑ fili
ũ repmissiĩ fidelis erat popłs nasciturus. Ista enĩ

Expanded text:
legis, nec lac legis sine butyro, hoc est, sine Evangelii testimonio esse potest. 10. Tria autem sata, unde Sara panes subcinericios fecit, trium filiorum Noe imaginem indicaverunt, ex quibus omne genus humanum natum est, qui, divinae Trinitati credigendi. Haec sunt illa tria sata, quae mulier in Eeo quod sine fermento malitiae, et sine languore nequitiae, sine fervore perversae doctrinae oportebat esse credentium unitatem. Subcinericii autem ideo, ut per poeniesca beneplacita Deo, acceptabiles efficiantur. 12. Sub arbore autem eos sedisse, passionis dominicae erat signum, cujus ipsi sunt praedicatores. Quod autem promittit Deus Sarae sterili filium, dicens: Circa hoc tempus veniam, non de temporibus significat, sed de qualitate adventus sui, quando per filum repromissum fidelis erat populus nasciturus. Ista enim
Abbreviated transcription (Latin):
thesauri sapientie & scientiȩ absconditi. Ilec ñ
pmitat dñs abrahȩ ñ solũ p̾mia. s etiã obedien¬
tiȩ filioꝵ eius iusticiã. ut circa eos etiã p̃mia
pmissa cõpleantur. Rursũq ꝓmitat᷑ ei filuis i¬
siac ingentẽ magnã futurꝰ. & qđ in eo benedicen¬
tur om̃s gentes terre. Quib uerbis duo ili ꝓ¬
missa sunt. hoc eͥ gemis iudeorũ sedm carne et
om̃s gentes scãm fidẽ. Hixit itaq dñs. Cia¬
mor sodomoꝵ & gomorreoꝵ multiplicatꝰ ẽ. &

Expanded text:
bsconditi . Necnon promittit Dominus Abrahae, non solum praemia, sed etiam obedientiae filiorum ejus justitiam, ut circa eos etiam praemia promissa compleantur. Rursumque promittitur filius Isaac in gentem magnam futurus, et quod in eo benedicentur omnes gentes terrae. Quibus verbis duo illi promissa sunt, hoc est, genus Judaeorum secundum carnem, et omnes gentes secundum fidem. Dixit itaque Dominus: Clamor Sodomorum et Gomo
Abbreviated transcription (Latin):
qua loquutus es. qr cũ dõ dep̾catio fungitur. ne¬
quaꝗͣ talis coniugii uita dampnat᷑. De qͣ p̾cati¬
one qͦq paulus admonuit dicens. Nolite friu¬
dari inuicẽ nͥ forte ex consensu ad tepꝰ ut uacetis
orationi. Sol egressus ẽ. suꝑ terrã & loth in¬
gressus ẽ. segor. Igitur dñs pluit suꝑ sodomã &
gomorrã sulphur & ignẽ a dnõ de cęlo. & sub¬
uertit ciuitates has. & omem̃ circa regionẽ. uni

Expanded text:
et cum Deo deprecatio funditur, nequaquam talis conjugum vita damnatur. De qua precatione quoque Paulus admonuit dicens: Nolite fraudare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi Sol egressus est super terram et Lot ingressus est Segor. Igitur Dominus pluit super Sodomam et Gomorrham sulphur et ignem a Domino de coelo; et subvertit civitates has, et o
Abbreviated transcription (Latin):
due filie meȩ quȩ ñ cognouerunt uirũ. E minc scri¬
ꝑtura cõmemorat eũ habuisse generos ñnulli ar¬
bitrantur ulas que iuiros habuerint in sodomis re
scriptura ñ dicat: ebrea ueritas exponenda ẽ. Egres
filias eius. Iledũ gͦ uirgines filie matrimomo fu¬
erant copulate. Cumq eet. mane. cogebant
eũ angli dicentes. Surge & tolle uxorẽ tuã &
dnas filias quas habes: ne & tu partter pereas
in scelere ciuitatis. Dissimulante illo: apphende¬
runt manũ eiꝰ. ac manũ uxoris ac duarũ filiarũ
eius eo qd parcer& dñs illi. & eduxerunt eũ po
sueruntq extra ciuitatẽ. ibiq loquitti sunt ad e¬
um dicentes. Salua ammã tuã noli respicere pꝰ
tergũ. nec stes in omĩ loco cirea regionẽ. s in monte

Expanded text:
duae filiae meae quae non cognoverunt virum, et nunc Scriptura commemorat eum habuisse generos, nonnulli arbitrantur illas quae viros habuerint, in Sodomis remScriptura non dicat, Hebraea veritas exponenda est in quafilias ejus. Necdum ergo virgines filiae matrimonio fuerant copulatae. Cumque esset maeum Angeli, dicentes: Surge, tolle uxorem tuam, et duas filias quas habes: ne et tu pariter pereas in scelere civitatis. Dissimulante illo, apprehenderunt manum ejus, et manum uxoris, ac duarum filiarum ejus, eo quod parceret Dominus illi. Eduxeruntque eum, et posuerunt extra civitatem: ibique locuti sunt ad eum, dicentes: Salva animam tuam: noli respicere post tergum, nec stes in omni circa regione: sed in
Abbreviated transcription (Latin):
significat si dici poss& auidentia. que faciat non
uidere ñ omĩa: s qd ñ oprs ẽ. Nã merito mou&
qͦmͦ potuerunt deficere querentes hostiũ si tali
erant cecitate ꝑcussi itt omĩno nichil uiderent. Hoc
en om̃imꝰ sua calamitate turbati. ulteriꝰ hostium
ñ regͥrerent. Hac adrafia & illi ꝑeussi sunt qͥ quȩ¬
rebant heliseũ. Hanc & illi habuere qͥ dnm in uia
pꝰ resurrectionẽ ambulantes ñ cognouerunt quãuis

Expanded text:
significat, si dici posset, "auidentia", quae faciat non uideri non omnia, sed quod non opus est. nam merito mouet quomodo potuerunt deficere quaerendo ostium, si tali erant caecitate percussi, ut omnino nihil uiderent; hoc enim modo sua calamitate turbati ulterius ostium non requirerent. hac aopadq. et illi percussi sunt, qui quaerebant Helisaeum. hanc et illi habuerunt, qui dominum post resurrect
Abbreviated transcription (Latin):
fedis cupiditatib esitiat. ⁊ ut breuit̃ dicã qͥ me¬
chatur in corde suo. hic ineireũcisus corde ẽ. S.
& qͥ hereticos sens corde contin&. & blasphe¬
mas assertiones contra scientiã xp̃i in corde
circũcisus ẽ. corde. de qͦ dici potest. Beati
mundo corde: qm ipsi dm̃ uidebunt. Ego uͦ au¬
nrẽ indigent circucisione. & pedes. & uis. &
odoratus & tactus. Ut enĩ ꝑfectus sit homo
m omib : cuncta cireũcidenda sunt membra. Ma¬
nus quidẽ a rapinis afurtis. acedib : & ad sola
oꝑa di pandende. Circũcidendi funt pedes. ne.
ueloces sint ad effuindendũ sanguinẽ. & ne in¬
trent in confiliũ malignantiũ. s tantũ ꝓman¬
datis dĩ circũeant. Circũcidatꝰ & oculus: ne con¬
laseuius oberrat aspectus. iste incireũcisus

Expanded text:
tatibus aestuat, et, ut breviter dicam, qui moechatur corde, hic incircumcisus est corde. Sed et qui haereticos sensus mente retinet, et blasphemas assertiones contra scientiam Christi disponcircumcisus est corde, de quo dici potest: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Ego vero aunostrae indigent circumcisione, et pedes, et visus, et odoratus, et tactus. Ut enim perfectus sit homo Dei in omnibus, cuncta circumcidenda sunt membra: manus quidem a rapinis, a furtis, ac caedibus, et ad sola opera Dei pandendae. Circumcidendi sunt pedes, ne veloces sint ad effundendum sanguinem, et ne intrent in concilium malignantium, sed ut tantum pro mandatis Dei circumeant. Circumcidatur et oculus, ne conscivus et curiosus oberrat aspectus, iste incircumcisus
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ qͥ in manifesto inqͥt uideus ẽ. Neq quȩ mani¬
feste ẽ. in carne circũcisio: s qͥ in occulto udeus
ẽ. cireũcisione cordis in spũ ñ littera. Non tͥ di¬
gnius uidetur talis circumcisio. dicenda in seĩs
& amicis dĩ. quã carnis obtruncatio: S nouitas
sermonis fortasse ñ solũ udeos. s etiã aliquos frm̃
nr̃oꝵ deterreat. Impossibilia enim uidetur paulus
p̃sumere qͥ circucisionẽ cordis inducit. Quomꝰ enĩ
uirtutes dñi. suscipite dignã circũcisionẽ uerbi
res ure scđ̾m uerbũ dĩ. ut uocẽ ñ recipiant ob¬
trectantis ut maledici & blasphemi uierba ñ audi¬
ant. ut false criminationis mendatio ñ pateant.¬
nec iudiciũ sanguinis audiant. aut impu dicis
canticis. & theatralib sonis pateant. Nlichil obsee¬
dis uerba sapientie & ueritatis audire. Uenia¬
mus si uultis & ad labioꝵ cireũcisionẽ. Ego
puto qđ incircũcisus sit labis qͥ ñdũ cessauit
a stultiloqͥo. a scurrilitate. qͥ bonis derogat. qͥ

Expanded text:
 quae manifeste in carne est circumcisio, sed qui in occulto Judaeus est, circumcisione cordis in spiritu non littera . Non tibi dignius videtur talis circumcisio dicenda in sanctis et amicis Dei, quam earnis obtruncatio? Sed sermonis novitas fortasse non solum Judaeos, sed etiam aliquos fratrum nostrorum deterreat. Impossibilia enim videtur Paulus praesumere, qui circumcisionem cordis inducit. Quomodo enivirtutes Domini, suscipite dignam circumcisionem verbi res vestrae secundum verbum Dei, ut vocem non recipiant obtrectantis, ut maledici et blasphemi verba non audiant, vel falsis criminationibus mentem non patene judicium sanguinis audiant, aut impudicis canticis et theatralibus sonis pateant. Nihil obscedis munda verba sapientiae et veritatis audire. Veniamus, si vultis, et ad labiorum circumcisionem. Ego puto quod incircumcisus sit labiis, qui nondum cessavit a stultiloquio, a scurrilitate, qui bonis derogat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ds uolens testam̃tũ ponere cũ scõ uiro. in hoc sũ¬
mã tanti negotii collocabat. ut p̾putiũ carnis
enis. s & future ex eo sobolis circũeideret᷑. Erit
enĩ inquit testam̃tũ tuũ suꝑ carnẽ tuã. hoc ine¬
rat qđ celi ac t̾rȩ dns ei quã de cunctis morta¬
lib solũ elegerat ȩtm testam̃ti munera confere¬
bat. Hec enĩ sunt sola in qͥb magistri & doctores
sinagoge. scoꝵ głiã ponunt. Audite gͦ qͦmͦ pau¬

Expanded text:
 volens testamentum ponere cum viro sancto, in hoc summam tanti negotii collocabat, ut praeputium carnis ejus, sed et futura ex ipso soboles circumcideretur. Erit enim, inquit, testamentum meum super carnem tuam. Hoc inerat, quod coeli ac terrae Dominus, ei, quem e cunctis mortalibus solum delegerat, aeterni testamenti munera conferebat. Haec enim sunt sola in quibus magistri et doctores Synagogae sanctorum gloriam ponunt. Audite ergo quomodo Pau
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ̃ terra sodomoꝵ & gomorre antequã deleret᷑
comparat᷑ paradiso dĩ. eo qđ erat irrigua & t̾re
egipti quã mlus irrigat satis ut opinor osten¬
ditur. qͦmͦ debeat intelligi ille paradisus quẽ
plantauit ds̃. ubi constituit adã. Quis enĩ aliꝰ
intelligat᷑ paradisus dĩ ñ uideo. & utiq si ar
bores fructifere in paradiso uirtutes animi ac¬
cipiende eent. sic̃ nonnulli estimant: nullo cor¬
porali in terra paradiso ueris lignoꝵ generib
instituto. ñ dicerent de ista terra sic̃ dĩ paradi¬

Expanded text:
 terra Sodomorum et Gomorrhae, antequam deleretur, comparatur paradiso Dei, eo quod erat irrigua, et terrae Aegypti quam Nilus irrigat; satis, ut opinor, ostenditur quomodo intelligi debeat ille paradisus quem plantavit Deus, ubi constituit Adam. Quis enim alius intelligatur paradisus Dei, non video. Et utio fructiferae virtutes animi accipiendae essent, sicut nonnulli existimant, nullo corporali in terra paradiso veris generibus lignorum instituto, non diceret de ista terra, sicut paradi
Abbreviated transcription (Latin):
Qd utiq nͥ exponatur : uidetur eẽ. contrarium.
terra egipti. Replica genealogiã leui. Leui ge
zar. Ei eatar: geñ finees. haath autẽ eũ patre¬
stio leui ingressus ẽ. egiptũ. Rursũ eleatar eũ patre
suo aaron ingressus c̃. ab egipto. Acaath usq ad e¬
da genuit phares. Phares. genuit efrom. Efrõ. gen̾
arã. Arã geñ aminadab. Aminadab gen̾. naason.
Naason. gen̾ salmon. Phares: autẽ cũ patre suo iuda
ingressus ẽ. egiptũ. Naason pͥnceps tribꝰ uida in
deserto fuisse deseribit᷑ cuius filuts salmon t̾rã
repniissionis introiuit. Computa a phares usq ad¬
naason & inuenies genãtiones qͥnq tam̃ & si non¬
nulli in tribu leui ut ostendimꝰ in esrom. iniu fa-¬
ciant. & ad salmon usq ꝑueniant. IN die illo

Expanded text:
Quod utique nisi exponatur, videtur esse contrarium. el de terra Aegypti. Replica genealogiam Levi: Levi genzar, Eleazar genuit Finees. Caath cum patresuo Leui ingressus est Aegyptum. rursum Eleazar cum patre suo Aaron egressus est Aegda genuit Phares, Phares genuit Esrom, Esrom genuit Aram, Aram genuit Aminadab, Aminadab genuit Naason, Naason genuit Salmon. Phares cum patre suo Juda ingressus est Aegyptum, Naason princeps tribus Juda in deserto describitur, cuius filius Salmon terram repromissionis introiit. conputa a Phares usque adNaasson et inuenies generationes quinque, tametsi nonnulli, ut in tribu Leui ostendimus, in Esrom initium faciant et ad Salmon usque perueniant. Puto pro
Abbreviated transcription (Latin):
famuletur. ut uissa assit. atq a nutu cordis re
sectionis mnuit. eũ abrahã trib angłis occurris¬
sẽ memorat᷑. Ipse qͥppe uementib extra hosttũ oc¬
si habitationis infime ianuã exire : sura autẽ
carnis ut femina foras ñ appareat: ut uidere
iaetantiã erubescat. ut quasi postergũ iuri sub

Expanded text:
famuletur, ut jussa adsit, atque ad nutum cordis replectionis innuitur, cum Abraham tribus angelis occurrisse memoratur . Ipse quippe venientibus extra ostium ocasi habitationis infimae januam exire; cura autem carnis, ut femina, foras non appareat, et videri jactanter erubescat, ut quasi post tergum viri sub
Abbreviated transcription (Latin):
suo ds̃ qđ apud illos tetragramaton. ẽ.e. litte¬
rã abre & sarȩ addiderit ds̃. Dicebatur eni
abrã pͥmũ qđ int̾p̃tat᷑ pater excelsus. & postea
cos & nos .a. littera uideatur adiuneta : nos
.e. litterã hebreã additã dixerimus. Idioma

Expanded text:
suo, quod apud illos tetragrammaton est, h litteram Abrahae, et Sarae addiderit. Dicebatur autem Abram, quod est pater excelsus; postea  alios a littera videatur addita, nos  Ms., e litteram Hebraeam additam dixerimus; idioma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidẽ & dilectionẽ in p̾senti desiderando con¬
tẽplam᷑. In futura autẽ uita contẽplatione
ꝑfruemur ętͥna. Propt̾ea appellauit pute¬
um ulũ. piteũ uiuentis & uidentis me. Usq
hodie pitteus agar demonstratur in deserto
arabiȩ inter cades & barath. Lipiee autẽ pu¬
teus iste legẽ ueterẽ ac nouã significat ꝗͣ
conditor nr̃ qͥ ẽ. uita uiuentiũ & spes morientiũ.
agar abrahe filium. qͥ uocauit nomͣ eiꝰ ismael.
Aa nom̃ alludit. ismael enĩ int̾p̃tat᷑ auditio dĩ.
sic̃ angłs supra ad agar dix̃. Uocabis nomen
int̾̃ me & te. & multiplicabo te uehem̃ter
nimis. Cecidit abraam ꝓnus in faciẽ : dixitq
ei dñs. Ego sum & pactũ meũ tecũ. erisq pat̾
multarũ gentiũ. Nec ultra uocabit᷑ nom̃ tuũ

Expanded text:
per fidem et dilectionem in praesenti desiderando conper fidem et dilectionem in praesenti desiderando contemplamur, in futura autem vita contemplatione perfruemur aeterna. Propterea appellavit puteum illum puteum viventis et videntis me. Usque hodie puteus Agar demonstratur in deserto Arabiae, inter Cades et Barad. Typice autem puteus iste legem veterem ac novam significat, quam Conditor noster, qui est vita viventium et spes morientium, Agar Abrae filium, qui vocavit nomen ejus Ismael. Ad nomen allusit; Ismael enim interpretatur auditio Dei, sicut angelus supra ad Agar dixit: Vocabis nomen inter me et te et multiplicabo te vehementer nimis cecidit Abram pronus in faciem dixitque ei Deus ego sum et pactum meum tecum erisque pater multarum ge
Abbreviated transcription (Latin):
per orpbano tu eris aduitor. & illud qđ seqr̃. oP¬
fecto hic uidi posteriora uidentis me. Bene congru¬
it illi dictioni qđ dñs ad moysen loquittus ẽ. eũ
maiestatẽ suã sibi ostendi rogauerit. ñ poteris
inqͥt uidere faciẽ meã & uiuere. Non enĩ uide
maiestas mea. & ponam te in specula petre. ⁊ te¬
gã manu mea suꝑ te donee transeã. & auferã
manũ meã. & tẽ uidebis posteriora mea. nã faci¬
es mea ñ apparebit tibi. Non gͦ inimerito. nemo¬
potest faciẽ meã .i. ipsam manifestationẽ sapien-¬
tiȩ di. uidere & iuuere. Ipsa ẽ. enĩ species cui
contẽplande suspirat omis qui affectat aili¬
gere dm̃ ex toto corde ⁊ ex tota anima. & ex
dota mente. ad ꝗͣ contẽplandã etiã ꝓximum
qͣntũ potest sicut se ipsũ edificat. Posteriora
gͦ dni in carnationẽ eiꝰ ꝗͣ in fine tẽpoꝵ sum¬
psit ex uirgine possumus intelligere. ꝗͣ nunc

Expanded text:
per, pupillo tu eris adjutor per, pupillo tu eris adjutor fecto hic vidi posteriora videntis me, bene congruit illi dictioni quae Dominus ad Moysen locutus est, cum majestatem suam sibi ostendi rogaverat: Non poteris,  uidere faciem meam et uiuere; non enim uidebmea maiestas, et ponam te in specula petrae et tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum et tunc uidebis posteriora mea; nam facies mea non apotest faciem, id est, ipsam manifestationem sapientiae Dei videre et vivere. Ipsa est enim species cui contemplandae suspirat omnis qui affectat diligere Deum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente, aum diligit sicut seipsum aedificat. Posteriora vero Domini incarnationem ejus, quam in fine temporum sumpsit ex Virgine, possumus intelligere, quam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
pͣtatã. Ancillã autẽ egiptiã : ęccliã ex gentib.
Quȩ pꝰ quã conceꝑit uerbũ fidei : despexerit soli
ditatẽ sinagoge. Qđ autẽ angłs admonuerit a¬
gar redire ad dñam suam saram. & humiliari sub
manu eius: significare doctrinã apłicam ad mo¬
nuisse gentes ne suꝑbirent contra iudaieã ple¬
bẽ. Unde dic̃ apłs. noli głiari aduersus ramos.
Qđ si tu głiaris: ñ tu radicẽ portas.s. radix te. &¬
cetera. Qui ferꝰ inde reete dici potest. qđ contra
demones & hereticos pugn& ⁊ uiciis refistat. s
hec lectoris iudicio relinquamꝰ. Cocauit au¬
tẽ agar nom̃ dñi qͥ loquebatur ad ea. tu deus qͥ
uidisti me. Dixit enĩ ꝓfecto hic uidi posteriora
uidentis me. Recte gͦ dictũ ẽ. qđ nom̃ dnĩ uoca¬
uerit : tu ds qͥ uidisti me. qr gratuito mimere
consulit miseris. & consolat᷑ humiles in tribu¬
latione sua. Hinc psalmista ait. Tu dnẽ laborem
uides & dolorẽ consideras. tͥ enĩ derelictus ẽ pau¬

Expanded text:
rpretatam; ancillam autem Aegyptiam Ecclesiam ex gentibus, quae postquam conceperit verbum fidei, despexerit steri litatem Synagogae; quod autem angelus admonuerat Agar redire ad dominam suam Sarai, et humiliari sub manibus ipsius, significare, apostolicam doctrinam admonuisse gentes ne superbirent contra Judaicam plebem. Unde dicit Apostolus: Noli gloriari adversus ramos. Quod si tu gloriaris, ncet . Qui ferus homo indirecte dici possit, quod contra daemones et haereticos pugnet et vitiis resistat. Sed haec lectoris judicio relinquimus. Vocavit autem Agar nomen Domini, qui loquebatur ad eam, Tu Deus, qui vidisti me. Dixit enim: Profecto hic vidi posteriora videntis me. Recte ergo dictum est quod nomen Domini vocaverit, Tu Deus, qui vidisti me, quia gratuito munere consulit miseris, et consolatur humiles in tribulatione sua. Hinc Psalmista ait: Tu, Domine, laborem vides, et dolorem consideras. Tibi enim derelictus est pau
Abbreviated transcription (Latin):
risus admirationis & leticie fuit : sare autẽ du-¬
bitationis. & abilo hoc diuidicari potint : qͥ corda
hominũ nouit. Nlegauit sara dicens. ñ risi. timu¬
it enĩ. Quomͦ intelligebant dm̃ eẽ. qͥ loquebatur.
cũ etiã negare ausa sit sara qđ riserit: tanquã
ille hoc poss& ignorare: nͥ forte ᷤ homines putabat:
abrahã uͦ dm̃ intelligebat s etiã ipse illa hu¬
manitatis officia p̾bendo. quȩ necessaria nͥ infime
carnt eẽ. ñ possent : mirũ nͥ homines pͥmũ eẽ. arbi¬
tratꝰ ẽ. Sed fortassis in quibꝰdã dm̃ loqͥ intellexit.

Expanded text:
autem dubitationis, et ab illo hoc dijudicari potuit, qui corda hominum novit. Negavit Sara dicens: Non risi, timuit enim. Quomodo intelligebant esse Deum qui loquebatur, cum etiam negare ausa sit Sara quod riserit, tanquam ille hoc posset ignorare, nisi forte Sara homines putabat, Abraham vero Deum intelligebat? Sed etiam ipse illa humanitatis officia praebendo, quae necessaria nisi infirmae carni esse non possent, mirum nisi homines prius esse arbitratus est, sed fortassis, in quibus Deum loqui intellexit,
Abbreviated transcription (Latin):
tu pater in fide subsistis. sic faciã resurrectionis
lumine choruseare. Deinde monstrauit ei arenã
maris dicens. sic erit in multitudine sẽmen tu¬
umi. hoc ẽ. erit quidẽ copiosa gens iudeoꝵ s m
petit ꝑ qd̃ agnoscer&. ñ quasi dubitans an fie
tudinẽ ꝓposuit. Sume inquit mͥ uacã trienne̾
& caprã trimã. & arietũ annoꝵ triũ. turtu¬
rẽ quoq ac columbã. Tollens gͥ abraaͬ uniuer

Expanded text:
em, cujus tu pater in fide subsistis, sic faciam resurrectionis lumine coruscare. Deinde demonstravit illi arenam maris, et dixit: Sic erit in multitudine semen tuum, hoc est, erit quidem copiosa gens Judaeorumpetit, per quod agnosceret, non quasi dubitans an fiertudinem proposuit. Sume, inquit, mihi vaccam triennem, et capram trimam, et arietem annorum trium, turturem quoque et columbam. Tol
Abbreviated transcription (Latin):
popłi figurati sunt indiuidui filii ꝓmissionis. &
heredes regni futuri. Quoꝵ etas ideo tacet̾. quia
et̾na meditantes. transgressi funt desideria.
tẽporalia. Siquidẽ qd ammalia illa tria diui¬
duntur aduersus se inuicẽ partib constitutis.
sic carnales & i popło ueteri. & nunc int̾sedi¬
tuduntur. Porro aues ideo ñ diuiduntur. qr sp̃u¬
ales ñ diuidunt᷑. scisia ñ cogitant. nec seducũ¬
tur abhereticis. s pax ẽ. senꝑꝑ in ipsis. siue a
turbis sese moueant. ut turtur. siue inter u-¬

Expanded text:
populo figurati sunt, individui filii promissionis, et haeredes regni futuri, quorum aetas temporalis ideo tacetur, quia aeterna meditantes transgressi sunt desideria temporalia. Sed quid est quod animalia illa tria dividuntur adversus se invicem partibus constitutis, nisi quod carnales et in populo veteri, et nunc inteviduntur? Porro aves idcirco non dividuntur, quia spirituales indivisi sunt, schisma non cogitant, nec seducuntur ab haereticis, sed est pax in ipsis, sive a caeteris se removeant ut turtur, sive inter il
Abbreviated transcription (Latin):
uentũ qͣlis fuerit apparebit. Porro thatal qͥsciens
iugũ siue explorator dr̃. & rex ẽ. gentiũ: apte
ad significationẽ auaricie potest tranfferri. quȩ
sagax atq uersuta multos suo subiugat imperio.
Tales gͦ reges uincunt pͥmũ bara qͥ maliciã sonat.
siue creaturã. & rex ẽ. sodomorũ. hoc ẽ. cecitatis. si¬
ue peccudis silentis. cũ eos qͥ in malicia uetusta ꝑ¬
seuerant. ut more pecudũ cecitatẽ libidinis seqͣnt᷑
ꝑsuad&. Uincunt & barsa hoc ẽ. in angustia con¬
stitutũ. rege̾ scilie& gomorre .i. popłi tim̃tis ac
sediciosi cũ eos qͥ p̾sentiũ rerũ curis angustiantur.
ac nefas rapine facere ñ formidant. obriunt ac
ꝓsternunt. Uincunt & sennaar regẽ scilic& ada
me .i. t̾renȩ cũ eos qͥ terrena tantũ sapiunt. & de
cȩlestib ñ cogitant ut in luxi uoluptatis ꝑmane¬

Expanded text:
qualis fuerit apparebit. Porro Thadal, qui sciens jugum, sive explorator dicitur, et rex est gentium, apte ad significationem avaritiae transferri potest, quae sagax atque versuta, multos suo subjugat imperio. Tales ergo reges primum vincunt Bara, qui malitiam sonat, sive creaturam, et rex est Sodomorum, hoc est caecitatis, sive pecudis silentis, cum eos qui in malitia vetusta perseverant, quatenus more pecudum caecitatem libidinis sequantur, persuadet. Vincunt et Bersa, hoc est, in angustia constitutum regem scilicet Gomorrhae, id est populi tumentis ac seditiosi, cum eos, qui praesentium curis angustantur rerum, ac nefas rapinae agere non formidant, obruunt ac prosternunt. Vincunt et Sennaar regem Adamae, hoc est terrae, cum eos qui carnalia tantum sapiunt, et de coelestibus non cogitant, ut in luxu voluptatum permane
Abbreviated transcription (Latin):
peccora que diuisa erant spc̃ immundos signifi¬
cant. pastum quendã suũ de carnaliũ diuisione
querentes. Qd autẽ illis considens abigebat eas¬
abrabã: significat multos carnales merito scõꝵ
in fine mundi ab angustiis liberandos. Qđ autẽ
eirta solis occasũ pauor irruit in abrahã. & hor¬
ror magnꝰ & tenebrosus: significat circa huius
seli finẽ magnam ꝑturbationẽ ab antixp̃o scis

Expanded text:
ritus immundi significantur, pastum quemdam suum de carnalium divisione quaerentes. Quod autem illis considens Abram, abigebat eas, significabat multos carnales merito sanctorum in fine mundi ab angustiis liberandos; quod autem circa solis occasum pavor irruit in Abram, et horror magnus et tenebrosus significat circa hujus saeculi finem magnam perturbationem ab Antichris
Abbreviated transcription (Latin):
men autẽ ipsũ melchi sedech. rex pacis uł rex iusti¬
ciȩ int̾p̃tatur. Qd bene refertur ad xpm̃. sic̃ supͣ¬
dictũ ẽ. Ipse ẽ. enĩ rex pacis. qr ꝑ ipsũ reconcilia¬
mur deo. Ipse ẽ. & rex iusticie. qr ipse ueni& ut
discernat scõs abimpiis. Idẽ quoq sacerdos & rex.
qr ad redemptionẽ om̃ium hostiã dõ patri se ipsur̃
obtulit. & uerus rex in p̃senti scło popłm suũ regit.

Expanded text:
men autem ipsum Melchisedech rex pacis, vel rex justimen autem ipsum Melchisedech rex pacis, vel rex justitiae interpretatur, quod bene refertur ad Christum, sicut supradictum est. Ipse est enim rex pacis, quia per ipsum reconciliamur Deo; ipse est rex justitiae, quia ipse veniet, ut discernat sanctos ab impiis. Idem quoque sacerdos et rex, quia ad redemptionem omnium hostiam Deo patri semetipsum obtulit, et verus rex in praesenti saeculo populum suum regit,