comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tm̃ diunitate. s nec in anima
nec in carne ullũ potuit ẽẽ pecca¬
tũ. Scd̾m quã iusticiã que ex deo
est: etiã panlus apłs. illud suũ qͦd
scdm iusticiã que exx lege est fue¬
rit sine querela. ñ solu dãna s eti¬
ã stercora estimauit. Non gͥ illud p̃¬
clarũ testimonũ dei quo lauda
t᷑ iob. contͣrium ẽ ei testimonio qͦ
dictũ est. ñ iustificabit᷑ in conspe¬
ctu tuo om̃is inuens: qͥa ñ id ꝑsua-¬
uł ab ip̃o ueracit̾ uł a dño deo re-¬
cte rep̃henderet᷑: quãuis iã iustuᷤˢ
ce uerare dei cultor &e ab om̃i malo¬
opere se abstinens ñ mendacit᷑ di¬
ceret᷑. Hec enĩ de illo uerba st̾ dei.
Anmadũtisti in puerũ meũ iob:
Non enĩ est illi homo similis suꝑ
terrã. sine querela. iustus dei eul¬
tor. abstinens ab om̃i oꝑe malo. Pri-¬
mis uerbis ex omniũ qui st̃ in ter-¬
ra cõparatione laudatur. Proinde
om̃ib qui t̃c in terra iusti ẽẽ potu¬

Expanded text:
ntum diuinitate, sed nec in anima nec in carne ultum potuit esse peccatum, secundum quam iustitiam, quae ex deo est, etiam Paulus apostolus illud suum, quod secundum iustitiam, quae ex lege est, fuit sine querella, non solum damna, uerum etiam stercora existimauit. Non igitur praeclarum illud testimonium dei, quo laudatus est Iob, contrarium est ci testimonio, quo dictum est: non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens, quia non id persuauel ab ipso ueraciter uel a domino deo recte reprehenderetur, quamuis iam iustus et uerax dei cultor et ab omni mopere se abstinens non mendaciter diceretur. haec enim de illo uerba sunt dei: animo aduertisti in puerum meum Iob? non enim est illi homo similis super terram, sine querella, iustus, dei cultor, abstinens ab omni opere malo. primis uerbis ex hominum qui sunt in terra comparatione laudatur; proinde omnibus qui tunc in terra iusti esse pot
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipẽ sacerdotũ: qͥ ñ hab̾et neces¬
sitatẽ. sic̃ illi qͥ sacerdotũ pͥncipes
dicebant᷑. sacrificiũ primũ ꝓ suis
offerre peccatis cotidie:. demde ꝓ
popło. Tale enĩ decebat inqͥt habe¬
re nos pͥncipem sacerdotũ: iustũ. si¬
ne macła. incontammatũ.separa¬
tũ apeccatorib. altiorẽ cęlis factñ:
ñ habentẽ cotidianã necessitatẽ
sic̃ pͥncipes sac̃dotũ. primũ ꝓsunᷤᷤ
peccatis sacrificiũ offerre. In hoc
sacerdotũ numero zacharias. in
hoc pħinees. in boc ip̃e aaron. a qͦ
iste ordo exorsus ẽ fuit: &s quicũq
alii in illo sacerdotio laudabiliter
uisteq uicerunt. qͥ t̃n babebant
necessitatẽ sacrificiũ primitꝰ ꝓ
suns offerre peccatis. solo xp̃o exi¬
stente cuiꝰ uenturi figurã gerebãt:
qͥ hanc necessitatẽ sacerdos incon-¬
tammabilis ñ haberer. Qͥd autem
de racharia os elirabet dictũ lau¬

Expanded text:
aberet necessitatem sicut illi, qui sacerdotum principes dicebantur, sacrificium pro suis primum offerre peccatis cotidie, deinde pro populo. talem enim decebat, inquit, habere nos principem sacerdotum, iustum, sine malitia, incontaminatum, separatum a peccatoribus, altn habentem cotidianam necessitatem sicut principes sacerdotum primum pro suis peccatis sacrificium offerre. in hoc sacerdotum numero Zacharias, in hoc Finees, in hoc ipse Aaron, a quo iste ordo exorsus est, fuit et quicumque alii in illo sacerdotio laudabiliter iusteque uixerunt, qui tamen habebant necessitatem sacrificium primitus pro suis offerre peccatis solo Christo existente, cuius uenturi figuram gestabant, qui hanc necessitatem sacerdos incontaminabilis non haberet. Quid autem de Zacharia et Elisabeth lau
Abbreviated transcription (Latin):
mułã suã. cũ sensu quoda confu¬
sionis ce molestiȩ sue: quẽ sensũ
certe ipsa ꝑ mobedientiã suã ñ in¬
tulit deo. Neq enĩ deo pudendũ
ẽ aut molestũ si nos ei ñ obedimꝰ :
cuiꝰ in nos sũmam potestatẽ nul
lom̾ minuere ualemus: s nobis
pudendũ ẽ. qͦd imꝑio nr̃o caro ñ
seruit. Qͦd ob hoc fit ꝑ infirmita¬
tẽ quã peccando meruimꝰ: uocat᷑¬
q peccatũ habitans in mẽbris no¬
stris. Sic est autẽ hoc peccatũ ut
sit pena peccati. Demq p̾tea quã
ẽ illa facta tͣnsgressio: os mobediens
a lege sui dm̃ au̾sa ẽ. habere cȩꝓit
contra eã seruus eiꝰ hoc est corpuͤ
eiꝰ legem mobedientie: & puduit
illos hõmes nuditatis suȩ. aĩad¬
uerso in se motu quẽ ante ñ sen¬
serant. que aĩaduersio aꝑtio ocło
int̾ illas arbores oberrabant. Sic
ce de agar scriptũ ẽ: aꝑti st̃ ocłi eiꝰ
ce indit puteũ. T̾ẽ illi hõĩes pu¬
lege peccati nascit᷑ caro peccati exe¬

Expanded text:
am suam cum sensu. quodamconfusionisetmolestiaesuae, quem sensum certe ipsa per inoboedientiam suam non intulit deo. neque enim deo pudendum est aut molestum, si nos ei non oboedimus, cuius in nos summam potestatem nullo modo minuere ualemus, sed nobis pudendum est, quod imperio nostro caro non seruit, quia hoc fit per infirmitatem, quam peccando meruimus, uocaturque peccatum habitans in membris nostris. sic est autem hoc peccatum, ut sit poena peccati. denique posteaquam est illa facta transgressio et anima inoboediens a lege sui domini auersa est, habere coepit contra eam seruus eius, hoc est corpus eius, legem inoboedientiae et puduit illos homines nuditatis suae animaduerso in se motu, quem ante non senserant, quae animaduersio apertio dicta inter illas arbores oberrabant. sic et de Agar scriptum est: aperti sunt oculi eius et uidit puteum. tunc illi homines pulege peccati nascitur caro peccati ex
Abbreviated transcription (Latin):
ue faciat qͦd ñ delectabat: Qͥ a
& hoc ab illo ẽẽ dep̃candũ enisgr̃a
didicimꝰ dũ antea lateret. eius gr̃a¬
dileximꝰ dũ antea ñ delectaret. ut
qͥ głatur ñ in se s in dño głietur.
Ex tolli qͥppe in suꝑbiã ꝓpriȩ uolun¬
tatis ẽ hominũ: ñ oꝑis dei. Neq e¬
m̃ ad hoc eos cõpellit aut adiuuat
ds̃. P recedit gͦ in uoluntate hõmiᷤͤ
appetitꝰ quid̃a ꝓpriȩ potestatis. ut
fiat inobediens ꝑ suꝑbiã. Hic aut̃
appetitꝰ etiã si ñ eẽt nichil mole¬
stum eẽt. & cũ hoc uoluit homosi¬
ne difficultate noluisset. Secutũ
ẽ autẽ ex debita iusta pęna tale
uiciũ: ut iam molestũ ẽet obedi¬
re iusticiȩ. Qͦd uiciũ nͥ adiuuan-¬
te gr̃a suꝑetur. ad iusticiã nemo
conuertit᷑: insi oꝑante gr̃a sanet᷑.
iusticiȩ pace nemo ꝑfrint᷑. Cumᷤ
autẽ gr̃a uncit᷑ &e sanatur nͥ illuiᷤ

Expanded text:
ue faciat quod non delectabat? quia ue faciat quod non delectabat? quia et hoc ab illo esse deprecandum eius gratia didicimus, dum antea lateret, eius gratiadileximus. dum antea non delectaret, ut qui gloriatur non in se, sed in domino glorietur. extolli quippe in superbiam propriae uoluntatis est hominum, non operis dei; neque enim ad hoc eos conpellit aut adiuuat deus. praecedit ergo in uoluntate hominis adpetitus quidam propriae potestatis, ut fiat inoboediens per superbiam. hic autem adpetitus etiam si non esset, nihil molestum esset, et cum hoc noluit homo, sine difficultate noluisset; secutum est autem ex debita iusta poena tale uitium, ut iam molestum esset oboedire iustitiae. quod uitium nisi adiuuante gratia superetur, ad iustitiam nemo conuertitur, nisi operante gratia sanetur, iustitiae pace nemo perfruitur. cuius autem gratia uincitur et sanatur, nisi ill
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ. sic̃ ẽ miscłiam o iudiciũ can¬
tabo tibi dñe. Quare autẽ illos ue¬
lit conuertere. illos ꝓ au̾sione pu¬
nire: quãuis & b̃nficia tribuendo
nemo iuste rep̃bendat miscdem.
& in uindicta exerenda nemo ni-¬
ste rep̃hendat ueracẽ. sic̃ in illis
euangłicis oꝑariis aliis placitã
mercede reddentẽ. aliis etiã ñ
placitã largientẽ nullus iuste
culpauerit: consiliũ tn occulrio¬
ris iusticiȩ penes ip̃m ẽ. Nosqͣntũ
concessũ ẽ sapiamiis & intelliga¬
mus. dñm dm̃ bonũ ido seĩs suis
etiã alicuiꝰ oꝑis iusticiã aliqͣndo ñ
tribuere. uł certã scientiã uł inct¬
cẽ delectationẽ. ut cognoscant ñ
a se ipsis. s ab illo sibi ẽẽ lucẽ qua
illuminent᷑ tenebrȩ eoꝵ: os suaui¬
tatẽ qua det fructũ suũ terra eo¬
rũ. Cũ autẽ ab illo illius adiutori¬
ũ dep̃camur ad faciendã ꝑficien¬
dãq iusticiã. qͥd aliud dep̃camur
quã ut aꝑiat qͦd latebat. & sua¬

Expanded text:
cium, sicut est: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine. Quare autem illos uelit conuertere, illos pro auersione punire, cum et in beneficio tribuendo nemo iuste reprehendat misericordem et in uindicta exercenda. nemo iuste reprehendat ueracem, sicut in illis euangelicis operariis aliis placitam mercedem reddentem, aliis etiam non placitam largientem nullus iuste l\'ulpauerit, consilium tamen occultioris iustitiae penes ipsum est. Nos, quantum concessum est, sapiamus et intellegamus, suis alicuius operis iusti aliquando non tribuere uel certam scientiam uel uictricem delectationem, ut cognoscant non a se ipsis, sed ab illo sibi esse lucem, qua inluminentur tenebrae eorum, et suauitatem, qua det fructum suum terra eorum. Cum autem ab illo illius adiutorium deprecamur ad faciendam perficiendamque iustitiam, quid aliud deprecamur, quam ut aperiat quod latebat et sua
Abbreviated transcription (Latin):
catũ. Ecce & iste scđm interiorẽ
hominẽ alienus ẽ ab om̃i oꝑe ma¬
Lo: qͥa illud ñ oꝑatur ip̃e. s qͦd in
carne eius habitat malũ. ett̃n
cũ illud ip̃m quo condelectat᷑ le¬
gi dei. ñ habeat nͥ ex gra der. adhuc
liberationis indigens clamat. mi-¬
ser ego homo qͥs me liberabit de
corpore mortis huiꝰ: ᷤ Gr̃a dei.ꝑ ih̾m¬
xp̃m dñm nr̃m. St̃ gͦ in terra iu¬
sti st̾ magni fortes:. prudentes. con¬
tinentes. patiente s.pii. miscde̾s: tẽ¬
poralia mala om̃nia ꝓpter nisticiã
equo animo tolerantes. S si uerũ
est. qͥa uerũ ẽ si dixcerimus qͥa pec¬
catũ ñ habemꝰ nos ip̃os seducimꝰ.
os ñ iustificabit᷑ in conspectu tuo

Expanded text:
. ecce et iste secundum interiorem hominem alienus est ab omni opere malo, quia illud non operatur ipse, sed quod in carne eius habitat malum; et tamen cum illud ipsum, quo condelectatur legi dei, non habeat nisi ex gratia dei, adhuc liberationis indigens clamat: miser ego homo! quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei m nostrum. Sunt ergo in terra iusti, sunt magni, fortes, prudentes, continentes, patientes, pii, misericordes, temporalia mala omnia propter iustitiam aequo animo tolerantes; sed si uerum est, quia et uerum est: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et: non iusti
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ sibi ꝓ qualibꝰcũq peccatis. do¬
minica oracionẽ opus ẽe arbitre¬
t᷑. Na de xacharia os elirabeth. qui
nobis sepe in huiꝰ questionis dispu¬
tationib obiciunt᷑. qͥd dicemus: nͥ
qͦd euident̾ scriptura testat᷑. eii¬
nenti iusticia fuisse xachariã in pͥn¬
cipib sacerdotũ. ad offerenda ue¬
teris testam̃ti sacrificia ꝑtinentiũ ᷤᷤ
begimus autẽ in epła quȩ ad he¬
breos inscribit᷑. qͦd testimoniũ in li

Expanded text:
 suis qualibuscumque peccatis dominica oratione opus esse arbitretur. Nam de Zacharia et Elisabeth, qui nobis saepe in huius quaestionis disputationibus obiciuntur, quid dicamus, nisi quod euidenter scriptura testatur eminenti iustitia fuisse Zachariam in principibus sacerdotum ad offerenda ueteris testamenti sacrificia pertinentium ? legimus autem in epistola, quae ad Hebreos scribitur, quod testimon
Abbreviated transcription (Latin):
sus nͥ unũ mediatorẽ dei ce homi¬
uł fuisse uł futurũ eẽ certissimũ
ẽ Ꝙnde iã multa dixeimus de bap¬
tismo paruulorsͥ. qui si nullũ pec¬
catũ habent. ñ solũ st̃ hõmes innu¬
merabiles sine peccato:. ueru̾etiã
fuert̃ & erunt. Porro si ueracit̾ il¬
lud constitit. unde scdo loco egi¬
mꝰ neminẽ ẽẽ sine peccato: ꝓfecto
nec paruuli sine peccato stͣ. E de
quo conficit᷑ & si quisquã in hac
uita ẽẽ potuisset. qͥ uirtute ita
ꝑficerẽt᷑. ut ad tantã plenitudi-¬

Expanded text:
omiuel fuisse uel futurum esse certissimum est. unde iam multa diximus de baptismo paruulorum, qui si nullum peccatum habent, non solum sunt homines innumerabiles sine peccato, uerum etiam fuerunt et erunt. porro si ueraciter illud constitit, unde secundo loco egimus, neminem esse sine peccato, profecto nec paruuli sine peccato sunt. ex quo conficitur. etsi quisquam in hac uita esse potuisset, qui uirtute ita perficeret
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniis satis apparet. Nec id̾o̾
qͥsqͣm sobrius dixerit ebrietatẽ
ñ eẽ peccatũ: que tñ subrepsit tan¬
to uiro. Na noe sic̃ legimus fuit
aliqͣndo ebrius. quãuis absit ut
fuerit ebriosus. Damel uͦ pꝰt ora-¬
tionẽ quã fudit deo: de se ipse di¬
cit. Cũ orarẽ oe confiterer pecca-¬
ta mea:os peccata popłi mei dño
deo meo. Propt̾ea nisi fallor ꝑ supͣ
memoratũ ihezechiełe cindã suꝑ¬
bissimo dicit᷑. Numqͥd tu sapien¬
tior quã damel: Neq hic dici po¬
test. qͦd quid̃a contͣ oracionẽ dñi¬
cã argumentant᷑: qͥa ce si orabãt

Expanded text:
testimoniis satis apparet. nec ideo testimoniis satis apparet. nec ideo quisquam sobrius dixerit ebrietatem non esse peccatum, quae tamen subrepsit tanto uiro; nam Noe, sicut legimus, fuit aliquando ebrius, quamuis absit, ut fuerit ebriosus. Danihel uero post orationem, quam fudit deo, de se ipse dicit: cum orarem et confiterer peccata mea et peccata populi mei domino deo meo. propterea, nisi fallor, per supra memoratum Hiezechielem cuidam superbissimo dicitur: numquid tu sapientior quam Danihel? neque hic dici potest, quod quidam contra orationem dominicam argumentantur, quia ets
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ñ habemꝰ. nos ipsos decipimus. ae
ueritas in nobis ñ ẽ. Quãduu enĩ
homo quãuiᷤ totꝰ ĩ spe. iã etiã in re
ex parte. in regeneratione sp̃nali
renouatꝰ. ad huc tñ portat corpꝰ qͦd
corrũpitur & aggrauat animã. qͥd
quo ꝑtineat. & quid unde dicatur.¬
etiã in uno homine distinguendũ
ẽ. Na ut ego arbitror. ñ facile ciꝙͣ.
scriptura dĩ tã magnũ iusticiȩ ꝑhi¬
bet testimoniũ. quã trib famulis
eiꝰ noe damel & iob: quos ihezechi¬
el ꝓph̃a dicit ab immmente quadã
iracundia dei solos posse liberariͤ
in trib utiq illis uiris tria qued̾a
hominũ liberanda genera p̃figu-¬
rans. in noe qͣntum arbitror iustoᷤ
plebiũ p̃positos. ꝓpter aquã ce archa
eccl̃iȩ gubernatorẽ: in daniele iustoᷤᷤ
continentes. in iob iustos comugalesᷤ:
&e siquis ẽ forte alius intellectus.
de quo nẽ ñ ẽ necesse disquirere.
Serũtñ qͣnta ista iusticia p̃minu¬
erit. & hoc ꝓphico & alus diuiins

Expanded text:
 nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est. Quamdiu enim homo quamvis totus spe jam, et jam in re ex parte regeneratione spirituali renovatus, adhuc tamen portat corpus quod corrumpitur et aggravat animam; quid quo pertineat, et quid unde dicatur,etiam in uno homine distinguendum est. Nam, ut ego arbitror, non facile cuiquam Scriptura Dei tam magnum justitiae perhibet testimonium, quam tribus famulis ejus, Noe, Daniel, et Job, quos Ezechiel propheta dicit ab imminente quadam iracundia Dei solos posse liberari : in tribus utique illis viris tria quaedam hominum liberanda genera prans: in Noe, quantum arbitror, iustos plebium praepositos propter areae tamquam ecclesiae gubernationem, in Danihele iustos continentes?, in Iob iustos coniugatos et si quis est forte alius intellectus, de quo nunc non est necesse disquirere. uerum tamen quanta isti iustitia praeeminuerint, et hoc prophetico et aliis diuinis
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ.  Sigͦ uoluntas aut bona ẽ
ant mala: s utiq malã ñ habemꝰ
ex dõ: restat ut bonã uoluntatẽ
habeamꝰ ec deo. Aloqͥn nescio eũ
ab eo iustificamur: quo alio mune¬
re ipsius gaudere debeamꝰ. Et hinc
scriptũ arbitror. parat᷑ uoluntas
a dño: os in psalmis. a dño gressus
hominis dirigent᷑ & uiã enis uo
let: oe qͦd apls ait. d̃s est enĩ qui oꝑa¬
t᷑ in uobis ce uelle & oꝑari ꝓ bona
uoluntate. Quocirca q̃m qͦd a deo
nos auertimus nr̃m ẽ. &e hec uo¬
luntas est malã qͦd uͦ ad deũ nos
conu̾timus. nisi ip̃o excitante at¬
q adiuuante ñ possumus. & hec
est uoluntas bona: qͥd habemꝰ qͦd
ñ accepimus. S Si autẽ accepimꝰ:
qͥd głiamur quasi ñ acceꝑimus: S
Ae ꝑ hoc ut qui gl̾atur in dño
głetur quib hoc donare d̃s uolu-¬
erit. eius miscdia est ñ meriti il¬
loꝵ: quib autẽ noluerit. uerita¬
tis ẽ. Iusta nãq peccatorib pȩna

Expanded text:
tatem? si ergo uoluntas aut bona est tatem? si ergo uoluntas aut bona est aut mala et utique malam non habemus ex deo, restat ut bonam uoluntatem habeamus ex deo; alioquin nescio, cum ab eo iustificamur, quo alio munere ipsius gaudere debeamus. et hinc scriptum arbitror: paratur uoluntas a domino et in Psalmis: a domino gressus hominis diriguntur et uiam eius let et quod apostolus ait: deus est enim qui operatur in uobis et uelle et operari pro bona uoluntate. Quocirca quoniam quod a deo nos auertimus, nostrum est haec est uoluntas mala - quod uero ad deum nos conuertimus, nisi ipso excitante atque adiuuante non possumus- et haec est uoluntas bona - quid habemus quod non accepimus? si autem accepimus, quid gloriamur, quasi non acceperimus? ac per hoc ut qui gloriatur, in domino glorietur, quibus hoc deus donare uoluerit, eius misericordiae est, non meriti illorum, quibus autem noluerit, ueritatis est. iusta namque peccatoribus poena
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ referendũ. qͦd nefas est dicere:
Quappt̾ nͥ optineamꝰ ñ solũ uolun¬
tatis arbitriũ. qͦd hnc atq illuc li¬
berũ flectit᷑. atq in eis naturalib
bonis ẽ. quib &e male uti maluspo¬
test. s etiã uoluntatẽ bonã que ĩã
in eis bonis ẽ. quoꝵ ẽẽ usus ñ pot̾
malus. nisi ex deo nobis ẽẽ ñ pos¬
se: nescio quẽad modũ defendamuᷤ
qͦd dictũ est. qͥd enĩ habes qͦd ñ acre¬
pisti. Nła si nobis libera queda uolun¬
tas ex deo ẽ: que adhuc potest ẽẽ uł
bona uł mala. bona uͦ uoluntas ex
nobis est: melius est id qͦd a nobis
quã qͦd ab illo est. Qd si absurdissi¬
ita consistere. ut nec bona nec ma¬
la sit. Ant enĩ insticiã diligimꝰ os bo¬
na est: & simagis diligimus magis
bona.si minis. minus bona est.aut
si om̃mo ñ diligimus. ñ est bona.
Qͥ s uͦ dubitet dicere uoluntatem
nullo modo iusticiã diligentẽ. non
mͦ ẽe mała. s etiã ꝓ essimã uolun¬

Expanded text:
referendum. quod nefas est dicere. Quapropter nisi obtineamus non solum uoluntatis arbitrium, quod huc atque illuc liberum flectitur atque in eis naturalibus bonis est, quibus et male uti malus potest, sed etiam uoluntatem bonam, quae iam in eis bonis est, quorum esse usus non potest malus, nisi ex deo nobis esse non posse, nescio quemadmodum defendamus quod dictum est: quid enim habes quod non accepisti? nam si nobis libera quaedam uoluntas ex deo est. quae adhuc potest esse uel bona uel mala, bona uero uoluntas ex nobis est, melius est id quod a nobis quam quod ab illo est. quod si absurdissiita consistere, ut nec bona nec mala sit. aut enim iustitiam diligimus et bona est et, si magis diligimus, magis bona, si minus, minus bona est, aut si omnino non diligimus, non est bona. quis uero dubitet dicere uoluntatem nullo modo iustitiam diligentem non modo esse malam, sed etiam pessimam uolun
Abbreviated transcription (Latin):
stũ trahit int̾ filios scł̃i: ñ eoc hoc
qͦd in nouitatẽ ꝓmouit int̾ fili¬
os dei. fili enĩ scł̃i huiꝰ generant
& generant᷑: inde e qͦd nascit᷑
tale ẽ: qͥa os qͦd nascit᷑ de carne
caro ẽ. Iusti autẽ ñ st̾: nsi filii
dei. In qͣntũ autẽ st̃ filii deiͨcar¬
ne ñ gignunt: qͥa sp̃u os ip̃i ñ car¬
ne nati st̃. S ex hoc carne gignũt.
qͥcũq eors gignunt: ex quo nondũ
in nouitatẽ ꝑfectã totas uetusta¬
tis reliquias cõmutarunt. Unde
qͥsqͥs filiꝰ de hac parte nascit᷑. que
uetustate infirmat᷑: necesse ẽ ut
etiã ip̃e uetustus sit & infirmus.
Iccirco oportet. ut etiã ip̃e in aliã
generationẽ ꝑ remissionẽ peccati
sp̃u renouetur. Qͦd si m eo ñ fit:
nichil er ꝓderit pater iustus. Sp̃u
enĩ iustus ẽ : quo eũ ñ genuit. Si
autẽ fit: nichil ei oberit etiã pat̾
inustus. Iste enĩ g̾ra sp̃uali in spe
nouitatis et̾ne tͣnsitũ fecit: ille

Expanded text:
stum trahit inter filios saeculi, non ex hoc, stum trahit inter filios saeculi, non ex hoc, quod in nouitatem promouit inter filios dei; filii enim saeculi huius generant et generantur. inde et quod nascitur tale est, quia quod nascitur de carne, caro est. iusti autem non sunt nisi filii dei. in quantum autem sunt filii dei, carne non gignunt, quia spiritu et ipsi, non carne nati sunt. sed ex hoc carne gignunt, quicumque eorum gignunt, ex quo nondum in nouitatem perfectam totas uetustatis reliquias commutarunt. unde quisquis filius de hac parte nascitur uetusta et infirma, necesse est ut etiam ipse uetustus sit et infirmus; idcirco oportet ut etiam ipse in aliam generationem per remissionem peccati spiritu renouetur. quod si in eo non fit, nihil ei proderit pater iustus; spiritu enim iustus est, quo eum non genuit. si autem fit, nihil ei oberit etiam pater iniustus; iste enim gratia spiritali in spem nouitatis aeternae transitum fecit, ille
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa cũ apparuerit similes ei erimꝰ:
ei similes ẽe iã cȩpimus pͥmitiaᷤᷤ
habentes sp̃s: & adhuc dissimiles
sumꝰ ꝑ reliquias uetustatis. Prom̃
in qͣntum similes. intantũ regene¬
rante sp̃u filii dei: in qͣntum aut̃ẽ
dissimiles. intantũ filii carnis os
scłi. Iilinc gͦ peccare ñ possumus:
hinc uͦ si dixcerimus qͥa peccatũ ñ
habemus. nos ipsos decipimus. do¬
nec totũ tͣnseat in adoptionẽ. oe ñ
sit peccatorͥ & queras locũ eiꝰ oe ñ
muenias. Fr̾ustra itaq ñnulli etiã
illud argumentũ arripiunt: nt
dicant. Si peccator genuit peccato¬
rẽ: ut paruuli enis reatꝰ originaliˢ
peccati in baptismi acceptione sol¬
uat᷑. etiã iustus iustũ gignere de¬
buit. quasi ex hoc quisq carnali-¬
t̾ gignat qͦd iustus est: & ñ eoc hoc
qͦd in mẽbris eiꝰ concupiscentiali¬
t̾ mouet᷑: ds adusum ꝓpagandi lex
peccati mentis lege conũtitur.
Exx hoc gͦ gignt. qͦd ad huc uetu¬

Expanded text:
quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, et similes ei esse iam coepimus primitias habentes spiritus et adhuc dissimiles sumus per reliquias uetustatis. proinde in quantum similes, in tantum regenerante spiritu filii dei, in quantum autem dissimiles, in tantum filii carnis et saeculi, illinc ergo peccare non possumus; hinc uero, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, donec totum transeat in adoptionem et non sit peccator et quaeras locum eius et non inuenias. Frustra itaque nonnulli etiam illud argumentantur, ut dicant: si peccator genuit peccatorem, ut paruulo eius reatus originalis peccati in baptismi acceptione soluatur, etiam iustum gignere debuit. quasi ex hoc quisque carnaliter gignat, quod iustus est, et non ex hocd in membris eius concupiscentialiter mouetur et ad usum propagandi lex peccati mentis lege conuertitur. ex hoc ergo gignit, quod adhuc uetu
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑamus: ꝑ patientiã ex pectamꝰ. Ad-¬
optio gͦ filiors plena. in rede̾ptionẽ
fiet etiã corporis nr̃i. Primitias ita¬
q sp̃s nẽ habemus: unde iã filiidĩ
re ip̃a facti sumꝰ. In cȩteris uͦ spe
sic̃ salui sic̃ innouati: ita oe filii dei.
Re autẽ ip̃a qͥa ñdũ salui. ido ñdũ
plene innouati:ñdum etiã filii dĩ
s filii scł̃i. Proficimꝰ gͦ in renouati¬
onẽ iustãq int̾a. ꝑ qͦd filii dei sumꝰ:
& ꝑ hoc peccare om̃mo ñ possumꝰ:
donec totũ in hoc tͣnsmutetur etiã
illud. qͦd adhuc filii scłi sumus. ł
hoc enĩ os peceare ad huc possumꝰ.
Ita fit. ut & qͥ natus ẽ eoc deo ñ pec¬
cet: & si dixerimꝰ qͥa peccatũ ñ ha¬
bemꝰ. nos ipsos decipiamꝰ. & ueritaᷤᷤ
ñ sit nobis. Consumet᷑ gͦ qͦd filii car¬
nis ce scłi sumus: & ꝑficiet᷑ qͦd filii
dei & sp̃u renouandi sumus &n¬
de idem ioh̾es. dilectissimi inqͥt
filii dei sumus: os ñdũ apparuit
in re. sła sequit᷑ & dicit. Scimuᷤ

Expanded text:
speramus, per patientiam expectamus. Adoptio ergo plena filiorum in redemptione fiet etiam corporis nostri. primitias itaque spiritus nunc habemus, unde iam filii dei re ipsa facti sumus; in ceteris uero spe sicut salui, sicut innouati ita et filii dei, re autem ipsa quia nondum salui, ideo nondum plene innouati, nondum etiam filii dei, sed filii saeculi. proficimus ergo in renouationem iustamque uitam per quod filii dei sumus et per hoc peccare omnino non possumus, donec totum in hoc transmutetur, etiam illud, quo adhuc filii saeculi sumus; per hoc enim et peccare adhuc possumus. ita fit ut et qui natus est ex deo non peccet et, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiamus et ueritas non sit in nobis. consumetur ergo, quod filii carnis et saeculi sumus, et perficietur quod filii dei et spiritu renati sumus. unde idem Iohannes: dilectissimi, inquit, filii dei sumus, et nondum apparuit in re? nam sequitur et dicit: scimus,
Abbreviated transcription (Latin):
incauta temeritate obsistendũ. Si
enĩ ẽẽ posse negauerims: oe hõi¬
nis libero arbitrio qui hoc uolen¬
do appetit. & dei uirtuti uł miscd̾ie
qui hoc adiuuando efficit deroga¬
bimꝰ. S alia questio ẽ. utrũ ẽe pos¬
sit. alia utrũ sit: alia si ñ ẽ cũ poᷤ¬
sit ẽẽ cur ñ sit: alia utrũ qui om̃i¬
no numquã ullũ peccatũ habue¬
rit. ñ solũ qͥsquã sit. uerũetiã po¬
tuerit aliqͣndo ẽẽ uł possit. In hac
quadriꝑtita ꝓpositione questionũ.
si a me queratur utrũ homo sine
peccato possit ẽẽ in hac uita. confi¬
tebor posse ꝑ dĩ grãm oe liberũ eiꝰ
arbitriũ: ip̃m quoq liberũ arbi¬
triũ. ad dei grãm hoc est ad dei do¬
na ꝑtinere ñ ambigens. nec tantũ
ut sit ueru̾etiã ut bonũ sit. id ẽ
ad farienda mandata dei conu̾ta¬
t᷑: ati ita dei gratia ñ solũ ostendat

Expanded text:
incauta temeritate obsistendum. si incauta temeritate obsistendum. si enim esse posse negauerimus, et hominis libero arbitrio, qui hoc uolendo appetit, et dei uirtuti uel misericordiae, qui hoc adiuuando efficit, derogabimus. sed alia quaestio est, utrum esse possit, alia utrum sit; alia, sinon est, cum possit esse, cur non sit; alia, utrum qui omnino numquam ullum peccatum habuerit, non solum quisquam sit, uerum etiam poterit aliquando esse uel possit. in hac quadripertita propositione quaestionum si a me quaeratur, utrum homo sine peccato possit esse in hac uita, confitebor posse per dei gratiam et liberum eius arbitrium, ipsum quoque liberum arbitrium ad dei gratiam, hoc est ad dei dona, pertincre non ambigens, nec tantum ut sit, uerum etiam ut bonum sit, id est ad facienda mandata domini conuertatur atque ita dei gratia n
Abbreviated transcription (Latin):
pere. & qͦd publicano esurienti ce
sitienti. se uelut insultans p̃ferre
gestiebat. Qͥd gͦ illis fiet. qui ce si
fateant᷑ se ñ habere uł ñ plenã ha-¬
bere iusticiã: tñ a se ipsis habendã
ñ a suo creatore uͥ horreũ eiꝰ oe fonᷤ
eiꝰ ẽ. dep̃candã ẽẽ p̃sumunt. Nec iõ
tn solis de hac re uotis agendũ ẽ:
ut ñ subinferat᷑ adiuuendũ etiam
nr̃e efficatia uoluntatis. Adnitor¬
enĩ ñr ds̃ dicit᷑. nec adiuuari potest.
nisi qui aliqͥd sponte etiã conat᷑. qͥa
ñ sic̃ in lapidib insensatis. aut sicut
in eis in quoꝵs natura rationẽ uo¬
luntatẽ q ñ condidit. salutẽ nrãm
d̾s oꝑatur in nobis. Cur autẽ illum
adinuet illũ ñ admnuet: illũ tantũ
illũ autẽ tantũ. istũ illo illũ in isto
modo: penes ipsũ ẽ & equitatis tam
secrete ratio os eccellentia potesta¬
tis. N̾ã qui dicunt ẽẽ in hac uita ho¬
minẽ sine peccato: ñ ẽ eis contimio

Expanded text:
pere et quod eam publicano esurienti ac pere et quod eam publicano esurienti ac sitienti se uelut insultans praeferre gestiebat. quid ergo illis fiet, qui, etsi fateantur se non habere uel non plenam habere iustitiam, tamen a se ipsis habendam, non a suo creatore, ubi horreum eius et fons eius est, deprecandam esse praesumunt? nec ideo tamen solis de hac re uotis agendum est, ut non subinferatur ad bene uiuendum etiam nostrae efficacia uoluntatis. adiutorenim noster deus dicitur nec adiuuari potest, nisi qui aliquid etiam sponte conatur, quia non sicut in lapidibus insensatis aut sicut in cis, in quorum natura rationem uoluntatemque non condidit, salutem nostram deus operatur in nobis. cur autem illum adiuuet, illum non adiuuet, illum tantum, illum autem tantum, istum illo, illum isto modo, penes ipsum est et aequitatis tam secretae ratio et excellentia potestatis. Nam qui dicunt esse posse in hac uita hominem sine peccato, non est eis continuo
Abbreviated transcription (Latin):
mus scimus qͥa nemo ẽẽ potest
continens nͥ d̃s̃ det. qͥd aliud dici¬
mus. n da qͦd iubes: Cñ iubet di¬
cendo. facite iusticrã. itẽq dicit.
beati qͥ esuriunt os sitrunt usti¬
ciã q̃m ipsi saturabunt᷑: a quo de¬
bemus petere cibũ potũq iusticie.¬
nisi ab illo qui esurientib eã ce si¬
tientib. ꝓmittit eiꝰ saturitatẽ.
Repellamus itaq ab aurib ce. m̃-¬
tib nr̃is eos. qui dicunt accepto
semel libere uoluntatis arbitrio.
ne peccemus. Talib enĩ tenebriᷤᷤ
nec phariseus ille cecabat᷑. q̃ qͣm¬
uis in hoc errabat. qͦd sibi adden¬
dũ ad iusticiã nichil putabat. seq
arbitrabat᷑ eiꝰ plenitudine sat᷑atũ.
deo tñ gr̃as agebat. qͦd ñ eẽt sic̾ ce¬
teri homines. innisti. raptores. ad¬
ulteri. sic̃ ille publicanus. qͦd bis
in sabbato ieninaret. qͦd omniũ qͤ
possidebat decimas daret. nichil
illo accepisse om̃ia fatebatur. ettñ
de alimentis iusticiȩ rogabat acci¬

Expanded text:
mus: scimus quoniam nemo esse potest continens, nisi deus det, quid aliud dicimus quam: da quod iubes? cum iubet dicendo: facite iustitiam itemque dicit: beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur, a quo debemus petere cibum potumque iustitinisi ab illo, qui esurientibus eam et sitientibus promittit eius saturitatem? Repellamus itaque ab auribus et mentibus nostris eos, qui dicunt accepto semel liberae uoluntatis arbitrio nne peccemus. talibus enim tenebris nec pharisaeus ille caecabatur, qui quamuis in hoc erraret, quod sibi addendum ad iustitiam nihil putabat seque arbitrabatur eius plenitudine saturatum, deo tamen gratias agebat, quod non esset sicut ceteri homines, iniusti, raptores, adulteri, sicut ille publicanus, quod bis in sabbato ieiunaret, quod omnium quae possidebat decimas daret. nihil sillo se accepisse omnia fatebatur. et tamlde alimentis iustitiae iam rogabat acci
Abbreviated transcription (Latin):
uirgines enĩ ꝑmanser̃t. ce ñ est in¬
uentũ in os eoꝵ mendaciũ qͥa ir-¬
rep̃hensibiles st̃. ꝓfecto ileo st̾ ir¬
rep̃hensibiles qͥa se ipsos ueracit᷑¬
rep̃hender̃t. Et uło ñ ẽ inuentũ
in ore eors mendaciũ. qͥa si dicerent
se peccatũ ñ habere. se ipsos decipe¬
rent: ee ueritas in eis ñ eẽt. Et uri¬
q mendaciũ eẽt uͥueritas ñ eẽt:.
accusator sin ẽ ñ utiq mentit᷑: ac
ꝑ hoc in eo qͦd scriptũ ẽ qui natuᷤ
ẽ ex deo ñ peccat. & ñ potest pec¬
care. qͥa semen eius in ipso manet.
& siqͥd aliud eo modo dictũ est. mul¬
tũ fallunt᷑ mimus considerando scͥp¬
fieri aduertunt. quo ẽe incipnunt
uit eos. Non enĩ eir qua hora quis¬
q baptizat᷑. om̃is uetꝰ infirmitas
eiꝰ absumit᷑. s renouatio meipit a
remissione ommũ peccatoꝵ: os in
qͣntum quisq sp̃ualia sapit qͥ iã
sapit: cetera uͦ in spe facta st̃. donec
etiã in re fiant. usq ad ipsius corpo¬

Expanded text:
 est inuentuminore eorum mendacium, quiainreprehensibiles sunt, profecto ideo sunt inreprehensibiles, quia se ipsos ueraciterreprehenderunt; et ideo non est inuentum in ore eorum mendacium, quia, si dicerent se peccatum non habere, se ipsos deciperent et ueritas in eis non esset et utie mendacium esset, ubi ueritas non esset, mentitur. Ac per hoc eo, quod scriptum est: qui natus est ex deo, non peccat et non potest peccare, quia semen eius in ipso manet, etsi quid aliud eo modo dictum est, multum falluntur minus considerando scripfieri filios dei, quo esse incipiunt uit eos. non enim ex qua hora quisque baptizatur, omnis uetus infirmitas eius absumitur; sed renouatio incipit a remissione omnium peccatorum et in quantum quisque spiritalia sapit, qui iam sapit, cetera uero in spe facta sunt, donec etiam in re fiant, usque ad ipsius corpo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb apłs explicat. qͥd sit exui uete¬
rẽ hominẽ: & indui nonũ : q scd̾m
deũ creatꝰ ẽ in iustiria & sc̃itate ue¬
ritatis. Et hoc ut faciant iã bap¬
tizatos fidebesq adhortat᷑: qͦd ad¬
huc monendi ñ eeñt. si hoc in bap¬
tismo iã ꝑfecte factũ eẽt: & tñ fa¬
ctũ ẽ sic̃ qe salm facti sumus. Sal¬
uuos enĩ nos fecit. ꝑ lauacrũ rege¬
nerationis. S alio loco dixit. quẽ¬
ad modũ hoc factũ ẽ. Non solũ m¬

Expanded text:
quibus apostolus explicat quid sit exui uetequibus apostolus explicat quid sit exui ueterem hominem et indui nouo, qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. et hoe ut faciant, iam baptizatos fidelesque adhortatur; quod adhuc monendi non essent, si hoc in baotismo iam perfecte factum esset. et tamen factum est, sicut et salui facti sumus; saluos enim nos fecit per lauacrum regenerationis. sed alio loco dicit quemadmodum hoc factum
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo tota & plena etiã hõmis in
eternã nouitat̾e mutatio fieret.¬
ñ dico & in corpore. qͦd certe ma¬
infestũ ẽ adhuc in ueterẽ corrup¬
tionẽ atq in mortẽ tendere. in fi¬
ne postea renouandũ. qͣndo uͦ to¬
ta nouitas erit: s excepto corpore.
sim ip̃o animo qui ẽ homo interi¬
or. ꝑfecta in baptismo nouitas fie-¬
ret: ñ diceret apłs. o&s si ext̾ior homo
ñr corrũpitur. s int̾ior renouat᷑
de die in diẽ. Profecto enĩ qͥ de die
in diẽ adhuc renouatur: ñdũ totuᷤ
state ẽ. Proinde exe hoc qͦd ad huc
in uetustate st̃ quãins iam bapti¬
zatĩex hoc etĩã ad huc st̃ filii scłi:
ex hoc autẽ qͦd innouati st̃. hoc ẽ
ex plena ce ꝑfecta remissione pec¬
catoꝵ. & qͣntũcumq illud ẽ qͦd sp̃u¬
alit̾ sapnint. eiq congruos mores
agunt. filu dei st̃. Intrinsecus enĩ
exiumus ueterẽ hominẽ & indin¬
mus nouũ: q̃m ibi deponimꝰ men¬
daciũ os loquim ueritatẽ: & cetera

Expanded text:
a etiam hominis in aeternam nouitatem mutatio fieret—non dico et in corpore, quod certe manifestum est adhuc in ueterem corruptionem atque in mortem tendere in fine postea renouandum, quando uere tota nouitas erit, sed excepto corpore si in ipso animo, qui est homo interior, perfecta in baptismo nouitas fieret -, non diceret apostolus: etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. profecto enim qui de die in diem adhuc renouatur, nondum totusstate est. proinde ex hoc, quod adhuc in uetustate sunt, quamuis iam baptizati, ex hoc etiam adhuc sunt filii saeculi; ex hoc autem, quod in nouitate sunt, hoc est ex plena et perfecta remissione peccatorum, et quantumcumque illud est quod spiritaliter sapiunt eique congruos mores agunt, filii dei sunt. intrinsecus enim exuimus ueterem hominem et induimus nouum, quoniam ibi deponimus mendacium et loquimur ueritatem, et cetera,
Abbreviated transcription (Latin):
quib dñs ih̾e dedit potestatẽ fi¬
lios dei fieri. Ab ista horrenda
dñatione liberandi fuerant qͥb
dicit. si uos filiꝰ liberau̾it tẽ uͭ libe¬
rieritis. his ati huiꝰ modi aliis
innumerabilib testimoniis dubi¬
tare ñ possũ. nec deũ aliqͥd impoᷤ¬
sibile homini p̃cepisse: nec deo ad
opitulandũ &e ad iuuandũ quo fi¬
at qͦd iubet impossibile aliqͥd ẽẽ:
ac ꝑ hoc potest homo si uelit ẽẽ
sine peccato adiutꝰ a deo. Si autẽ
qͦd scdõ loco posuerã querat᷑ u¬
trũ sit. eẽ ñ credo. Magis eñ
scripturȩ credo dicenti. ne intre
in indiciũ eũ seruo tuo: q̃m ñ
iustificabit᷑ in conspectu tuo om¬
ns uiuens. Et ideo miscia dei
opus est. que suꝑexaltat iudi¬
cio: que illi ñ erit. qui ñ facit mi¬
scd̾iam. Et qͦd ꝓpħa eũ diceret di¬
rei ꝓmntiabo aduersũ me delictũ

Expanded text:
ibus dedit potestatem filios dei fieri. ab ista horrenda dominatione liberandi fuerant, quibus dicit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. his atque huiusmodi aliis innumerabilibus testimoniis dubitare non possum nec deum aliquid inpossibile homini praecepisse nec deo ad opitulandum et adiuuandum, quo fiat quod iubet, inpossibile aliquid esse. ac per hoc potest homo, si uelit, esse sine peccato adiutus a deo. Si autem, quod secundo loco posueram, quaeratur utrum sit, esse non credo. magis enim scripturae credo dicenti: ne intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. et ideo misericordia dei opus est, quae superexultat iudicio, quae illi non erit, qui non facit misericordiam. et quod propheta, cum diceret: dixi: pronuntiabo aduersus me de
Abbreviated transcription (Latin):
lux ẽ hõmis int̾ioris ad niuat nr̃e
cupiscentiȩ carnis ad illicita con¬
sentimꝰ. Conu̾sos gͦ deus adiuuat. a¬
uersos deserit. S etiã ut conũtam̃
ipse adiuuat. qͦd certe oculis corpo
ris luxc ista ñ p̃stat. Cũ gͦ nobis u¬
bet dicens. conu̾timini ad me oe con¬
uertar ad uos. nosq illi dieimus
conu̾te nos d̾s sanitatũ nr̃arũ &¬

Expanded text:
lux est hominis interioris, adiuuat nostrae lux est hominis interioris, adiuuat nostrae cupiscentiae carnis ad illicita consentimus. Conversos ergo Deus adjuvat, aversos deserit. Sed etiam ut convertamur, ipse adjuvat: quod certe oculis cris lux ista non praestat. cum ergo nobis iubet dicens: co.nuertimini ad me, et conuertar ad uos nosque illi dicimus: conuerte nos, deus sanitatium nostr
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ tẽptet. nã d̾s intẽptator malo¬
rũ ẽ. ipse autẽ neminẽ tẽptat: s ut
si forte tẽptari cȩperimus a concupiᷤ¬
centia nr̃a adiutrrio eius ñ deseram:
ut in eo possimus uincere ne abstra¬
hamͣ illecti. Deinde addimus qͦd ꝑfi¬
ciet᷑ in fine. cũ absorbebit᷑ mortale
auita: s libera nos a malo. Tunc enĩ
nulla erit talis concupiscentia.cũ
qua certare & cui ñ consentire nui¬
beamur. Sic gͦ totũ hoc in trib bene¬
ficiis positũ breuit̾ peti potest. Ora-¬
in quib sumus abstracti a concu¬
piscentia: adiuua ne abstrahamur
a concupiscentia:aufer a nobis con¬
cupiscentiã. Ad peccandũ nãq ñ ad¬
iuuamur a deo.iusta autẽ agere ul
insticiȩ p̃ceptũ om̃i exx parte im¬
plere ñ possumus. insi adiuuem᷑
adeo. Sic̃ enĩ corporis orulus ñ adm¬
uat᷑ a luce. ut ab eade luce clausuᷤ
auersusq discedat:. ut autẽ indeat
adiuuat᷑ ab ea neq hoc om̃ino nͥ
illa adiuuerit potest. ita d̾̃s qui

Expanded text:
em temptct-nam deus intemptator malorum est, ipse autem neminem tcmptat-scd ut, si forte temptari coeperimus a concupiscentia nostra, adiutorio eius non deseramur, ut in eo possimus uincere, ne abstrahamur inlecti. deinde addimus quod perficietur in fine, cum absorbebitur mortale a uita: sed libera nos a malo. tunc enim nulla erit talis concupiscentia, cum qua certare et cui non consentire iubeamur. sic ergo totum hoc in tribus beneficiis positum breuiter peti potest: \in quibus sumus abstracti a concupiscentia, adiuua, ne abstrahamur a concupiscentia. aufer a nobis concupiscentiam\'. Ad peccandum namque non adiuuamur a deo; iusta autem agere uel iustitiae praeceptum omni ex parte implere non possumus, nisi adiuuemur a deo. sicut enim corporis oculus non adiuuatur a luce, ut ab eadem luce clausus auersusue discedat, ut autem uideat adiuuatur ab ea neque hoc omnino, nisi illa adiuuerit, potest, ita deus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ in homine uia enus: nec uiri
ẽ ut ambulet os dirigat gressuᷤ
suos. Hinc oe in psalmis cũ quida
qͥt dirigant᷑ uiȩ meȩ ad custodien¬
das iustificationes tuas: t̾e ñ con-¬
fundar dũ inspicio in om̃ia man¬
data tua. Qͥs autẽ optat. qͦd in po¬
testate sic habet᷑ ut ad faciendum
nullo indigeat adiumento:  Aqͦ
autẽ id optet. qͥa ñ a fortuna uł
a fato uł a quolibet aliquo p̃ter
deũ. in consequentib satis osten

Expanded text:
non est in homine uia eius nec uiri est, ut ambulet et dirigat gressus suos. hinc et in Psalmis cum quidam quit, dirigantur uiae meae ad custodiendas iustificationes tuas! tuncnon confundar, dum inspicio in omnia mandata tua. quis autem optat, quod in potestate sic habet, ut ad faciendum nullo indigeat adiumento? a quo autem id optet, quia non a fortuna uel a fato uel a quolibet alio praeter deum, in consequentibus sa
Abbreviated transcription (Latin):
nos docens: int̾ cetera monint ut
dicamus. Uimitte nobis debita nr̃a.
sic̃ & nos dimittimꝰ debitorib nr̃is:
ne nos inferas in tẽptationẽ. s li¬
bera nos a malo. Manet enĩ malũ
in carne nr̃a ñ natura in qua diui¬
initꝰ ereatꝰ est homo. s utio quo uo-¬
luntate ꝑlapsus ẽ: uͥ amissis uiri¬
b. ñ ea qua uulneratꝰ est uoluntatiͤ
facilitate sanat᷑. De hoc malo dieit

Expanded text:
ocens inter cetera monuit, ut dicamus: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. ne nos inferas in temptationem, sed libera nosa malo. manet enim malum in carne nostra non natura, in qua diuinitus creatus est homo, sed uitio, quo uoluntate prolapsus est, ubi amissis uiribus non ea qua uulneratus est uoluntatis facilitate sanatur. de hoc malo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm ꝑ legẽ libertatis incipien¬
tes iudicari: iudiciũ enĩ sine mi¬
scd̾ia illi qui ñ facit miscdiam.
suꝑexaltat autẽ miscdia iudicio:
Concupiscentia gͥ tanqͣm lex pec-¬
cati. manens in membris corporiᷤ
mortis huiꝰ cũ paruulis nascitur:
in paruulis baptiratis a reatu sol¬
uitur: ad agonẽ relinquit᷑. ante
agonẽ mortuos nulla d̾anatione
ꝑsequit᷑ parnulos ñ baptiratos
reos innectit: & tanqͣm irȩ filios
etiã si paruuli moriant᷑ ad conde̾¬
nationẽ trahit. in grandib autẽ
baptizatis. in quib iã ratione utñ¬
tib qͥcqͥd eidẽ concupiscentiȩ menᷤ
ad peccandũ consentit. ꝓprie uo¬
luntatis ẽ. deletis peccatis om̃ib.
soluto etiã reatu. quo uinctos ori¬
ginalit̾ detinebat. ad agonẽ inte-¬
rĩ manet. ñ sibi ad illicita consen¬
tientib nichil om̃ino nociturado¬
nec absorbeat᷑ mors in uctoria. &e
pace ꝑfecta nichil qͦd uincat᷑ exi¬
stat: consentientes autẽ sibi ad illi¬

Expanded text:
cipientes iudicari. iudicium enim sine misericordia illi, qui non facit misericordiam; supercxultat autem misericordia iudicio? Concupiscentia igitur tamquam lex peccati manens in membris corporis mortis huius cum paruulis nascitur, in paruulis baptizatis a reatu soluitur, ad agonem relinquitur, ante agonem mortuos nulla damnatione persequitur; paruulos non baptizatos reos innectit et tamquam irae filios, etiamsi paruuli moriantur, ad condemnationem trahit. in grandibus autem baptizatis, in quibus iam ratione utentibus quicquid eidem concupiscentiae mens ad peccandum consensit, propriae uoluntatis est; deletis peccatis omnibus, soluto etiam reatu, quo uinctos originaliter detinebat, ad agonem interim manet non sibi ad inlicita consentientibus nihil omnino nocitura, donec absorbeatur mors in uictoriam et pace perfecta nihil quod uincatur existat. consentientes autem sibi ad inli
Abbreviated transcription (Latin):
ullus ignoret. qͦd si nolumus ñ pec
randa uł que male cupiunt᷑ uł qͣ
male metuunt᷑. magnis aliq̃n & to-¬
tis uirib opus ẽ uoluntatis: quaᷤᷤ
nos ñ ꝑfecte i om̃ib adhibituroᷤᷤ
p̃uidit. qui ꝑ ꝓpħam ueridice diei
uoluit. ñ iustificabitur in conspe¬
ctu tuo om̃is uiuens. Tales itaq
nos futuros dñs p̃uidens. qued̃a
salubria remedia contͣ reatũ ce uin¬
cula peccators. etiã p̾t baptismum
dare ac ualere dignatus est.opera
scilicet miscdĩȩ: cũ ait. dimittite
&e dimittetur uobis. date ce dabit᷑
uobis. Quis enĩ cũ aliqua spe adi¬
piscendȩ salutis eterne de hac uita
emigraret. manente illa senten¬
tia qͦd quicũq totã legẽ seruaue¬
rit offendat autẽ in uno factus
est om̃iũ reus: nnsi pꝰt paululũ

Expanded text:
ullus ignoret, quod \'si nolumus, non peccullus ignoret, quod \'si nolumus, non peccranda, uel quae male cupiuntur uel quae male metuuntur, magnis aliquando et totis uiribus opus est uoluntatis, quas nos non perfecte in omnibus adhibituros praeuidit, qui per prophetam ueridice dici uoluit: non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. tales itaque nos futuros dominus praesciens quaedam salubria remedia contra reatum et uincula peccatorum etiam post baptismum dare ac ualere dignatus est, opera scilicet misericordiae, cum ait: dimittite et dimittetur uobis; date et dabitur uobis. quis enim cum aliqua spe adipiscendae salutis aeternae de hac uita emigraret manente illa sententia, quod quicumque totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
uł p̃occupatione peccati: ꝓpter coti¬
dianas etiã nr̃as oraciones maxcime
necessaria est. St̃ enĩ qͥdam tantũ
p̃sumentes de libero humanȩ uo¬
luntatis arbitrio. ut ad ñ peccandũ
nec adiuuandos nos diumitꝰ opinen¬
tͣ semel ip̃i naturȩ nr̃ȩ concesso libe¬
rȩ uoluntatis arbitrio.Unde fit
consequens. ut nec orare debeamꝰ
ne intremus in teptationẽ: hoc est
ne tẽptatione uincamur. uł cũ fal¬
lit & p̃occupat nescientes: uł cũ p̃¬
mit atq urget infirmos. Q.uã sit
autẽ nocciũ. & saluti nr̃e que in xep̃o¬
ẽ ꝑnitiosũ atq contrariũ. ip̃iq reli¬
gioni qua imbuti sumus. & pietati
qua deũ colimus quã uehement̾ ad¬
uersũ. ut ꝓ tali accipiendo beneficio
dñm ñ rogemus. atq in ip̃a orac iõe
dñica ne nos inferas in tẽptationẽ.
frustra positũ existimemus: uerbis
ex plicare ñ possumus. Acute aut̃
sibi uident᷑ dicere. quasi nr̃m hoc

Expanded text:
uel praeoccupatione peccati propter cotiuel praeoccupatione peccati propter cotidianas etiam nostras orationes maxime necessaria est. sunt enim quidam tantum praesumentes de libero humanae uoluntatis arbitrio, ut ad non peccandum nec adiuuandos nos diuinitus opinentur semel ipsi naturae nostrae concesso liberae uoluntatis arbitrio. unde fit consequens, ut nec orare debeamus, ne intremus in temptationem, hoc est ne temptatione uincamur, uel cum fallit et praeoccupat nescientes uel cum premit atque urguet infirmos. quam sit autem noxium et saluti nostrae, quae in erniciosum atque contrarium ipsique religioni, qua inbuti sumus, et pietati, qua deum colimus, quam uehementer aduersum, ut pro tali accipiendo beneficio dominum non rogemus atque in ipsa oratione dominica: ne nos inferas in temptationem frustra positum existimemus, uerbis explicare non possumus. Acute autem sibi uidentur dicere. quasi nostrum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
e baptismo paruuloꝵs
marcelline carissime.
qͦd ñ solũ eis ad regnũ
dei. uerũetiã ad salutẽ
uitãq ȩternã adipiscen¬
dam detur. quã sine dei regno ce si¬
ne xp̃i saluatoris societate. in qua
nos suo sangume redemit. habe¬
re nullus potest: priore libro satiᷤ
ut arbitror disputauimus. In hoc
autẽ. uniat ne aliquis in hoc scło.
uł uixerit incturusue sit sine ul¬
lo om̃ino peccato. ecepto uno me¬
diatore dei ce hommũ hoĩe xxp̃o
ih̃u. qͥ dedit semet ipsũ redeptio¬
nẽ ꝓ om̃ib. qͣnta ipse donat dilig̃n¬
tia uł facultare disserendũ enod̾a¬
dũq suscepi. Cui disputationi. si se
identidẽ aliqua necessitate uł opor¬
tunitate. inseruerit questio de pec¬
cato uł baptismo paruuloꝵ. miran¬
dũ ñ erit. nec fugiendũ. ut eis lociᷤᷤ
ad om̃ia que responsionẽ nr̃am fla¬
gitant. sic̃ ualemus respondeamuᷤ.
Huiꝰ autẽ questionis solutio. de ho¬
minis uita sine ulla subreptione

Expanded text:
e baptismo paruulorum, Marcelline carissime, quod non solum eis ad regnum dei, ucrum etiam ad salutem uitamque aeternam adipiscendam detur, quam sine dei regno et sine Christi saluatoris societate, in quam nos suo sanguine redemit, habere nullus 6 potest, priore libro satis, ut arbitror, disputauimus. in hoc autem uiuatne aliquis in hoc saeculo uel uixerit uicturusue sit sine ullo omnino peccato excepto uno mediatore dei et hominum homine Christo lesu, qui dedit semet ipsum redemptionem pro omnibus, quanta ipse donat diligentia uel facultate disserendum enodandumque suscepi. cui disputationi si se identidem aliqua necessitate uel oportunitate inseruerit quaestio de peccato uel baptismo paruulorum, mirandum non erit nec defugiendum, ut eis locis ad omnia, quae responsionem nostram flagitant, sicut ualemus respondeamus. Huius autem quaestionis solutio de hominis uita sine ulla subreptione
Abbreviated transcription (Latin):
re: ᷤ Iob autẽ pͦt tã magnũ de il¬
lo iusticiȩ testimomũ dei: qͥd di¬
cat ip̃e indeamus. In ueritate
inqͥt scio: qͥa ita ẽ. Q. uẽadmodũ
rustus erit homo ante dñmi ͦᷤ Si
autẽ uelit contendere cũ eo. ñ

Expanded text:
re? lob autem post tam magnum de ilre? lob autem post tam magnum de illo iustitiae testimonium dei quid dicat ipse uideamus. in ueritate, inquit, scio, quia ita est. quemadmodum enim iustus erit ante dominum? si enim uelit contende