comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dierunt ad sepulchrũ. ut ceptũ ꝑficerent.
S statim ut cȩꝑunt fodere: iteratꝰ fragor ter¬
ribilit̾ increpuit. At illi fact exanimes. cor¬
ruerunt in t̾ram: ac tandẽ resumpto anheli¬
tu cũ numia formidine aufugert̃. Cumq
delonge starent supp̾sso murmire musitan¬
tes subiit illos cogitatio. ut iteratã teme¬
ritat̾e tercio repeterent: & an ullꝰ cederet
effectus denuo attemptarent. Aduenuĩt
tremuli: applicant manꝰ pauitantes: s conti-¬
nuo intolerabili terrore iam tercio ꝑcellun¬
tur. Allidunt᷑ paium̃to: palpitant exanimeᷤ:
& pene p̾mortui qͥd fuerint nesciunt. Hora¬
rum uͦ triũ spacio euolito ad sensum redie¬
runt: & nimiũ angustiati fecert̃ uotũ. qͦd
numꝗͣ ampliꝰ attemptarent sacr᷑u corpꝰ uł eiꝰ
sepulchrũ temerare. A rnulfus nepos ipsiꝰ scĩ
p̃sulis. & pͥmꝰ abba aldenborgensis hȩc patra¬
re conatus ẽ. cũ duob monachis. Godeb̾to na¬

Expanded text:
dierunt ad sepulcrum, ut coeptum perficerent; dierunt ad sepulcrum, ut coeptum perficerent; sed statim ut coeperunt fodere, iteratus fragor terribiliter increpuit. At illi facti exanimes, corruerunt in terram, ac tandem resumpto anhelitu, cum nimia formidine aufugerunt. Cumque de longe starent, suppresso murmure mussitantes, subiit illos cogitatio, ut iteratam temeritatem tertio repeterent, et an ullus cederet effectus denuo attentarent. Advenerunt tremuli, applicant manus pavitantes, sed continuo intolerabili terrore jam tertio percelluntur, alliduntur pavimento, palpitant exanimes, et pene praemortui quid fuerint nesciunt. Horarum vero trium spatio evoluto, ad sensum redierunt, et nimium angustiati fecerunt votum, quod nunquam amplius attentarent sacrum corpus vel ejus sepulcrum temerare. Arnulfus nepos ipsius sancti praesulis et primus abbas Aldenborgensis haec patrare conatus est cum duobus monachis, Godeberto na
Abbreviated transcription (Latin):
tauit. Anglia. Gallia. s cocia. fresia. sic tenue¬
rt̃. Saxternȩ gentes patiriȩq simul cinerem
r̃apuerunt ii
ex & his similia mult̾a pꝰtꝗͣ sic fieri laciꝰ
comꝑta sunt. & rumor iste laudabilis franti-¬
am penetrauit: cũ & gratꝰ odor ex eiꝰ tumba
iugit̾ emanaret: monachi sc̃i medardi gra-¬
uit̾ condolentes qͦd tanti uiri exuuiis caru-
issent: consiliũ inierunt cũ suo abbate odo-¬
ne. ut qͣsi uisitationis gr̃a locũ aldenborg
adirent & clam tumułu eiꝰ aꝑirent: ut ex¬
tracta ossa ad suũ cęnobiũ suessionis sub
om̃i celeritate deportarent. Uentũ ẽ eo us-¬
q: & paratis huiꝰcȩ negotii instrum̃tis. no-¬
ctu cȩꝑunt aꝑire tumułu eiꝰ a latere dextro.
Mox ingens fragor cęlitꝰ intonuit. concutiens
fodientes: & nimiũ consternatos ab incepto
deterruit. Illi paulopt recreati. & exocculta
aeris passione id accidisse autumantes: re-¬

Expanded text:
tavit. Anglia, Gallia, Scotia, Fresia, sic tenuetavit. Anglia, Gallia, Scotia, Fresia, sic tenuerunt externe gentes, patrieque simul cinerem rapuerunt. et hiis similia multa postquam sic fieri latius comperta sunt et rumor iste laudabilis Franciam penetravit cum et gratus odor ex ejus tumba jugiter emanaret, monachi sancti Medardi graviter coissent, consilium inierunt cum suo abbate Odone, ut quasi visitationis gratia locum Aldenborgensem adirent, et clam tumulum ejus aperirent, ut extracta ossa ad suum coenobium Suessionis sub omni celeritate deportarent. Ventum est eo usque, et paratis hujusce negotii instrumentis, noctu coeperunt aperire tumulum ejus a latere dextro. Mox ingens fragor coelitus intonuit, concutiens fodientes, et nimium consternatos ab incepto deterruit. Illi paulo post recreati, et ex occulta aeris passione id accidisse autumantes, re
Abbreviated transcription (Latin):
ad lineam fuisset conscisa. Ista aũ diuisio uel
scissura: instantis eleuationis eiꝰ p̾currens p̾sa¬
gium omniũ mentib intimatuit:
dor fidei & deuotionis tantꝰ cura illum
enĩtuit. ut qͥcumq egrotantes ꝑ se uł ꝑ missos
suos uenirent ad sepulchrũ scĩ arnulfi: & ꝑ
circuitũ colligentes puluerẽ uolitantẽ repora¬
bant sibi qͣsi cert̾a medicinã. Ipsum uͦ pulue¬
rem cybis suis aut poculis immittentes. seusic¬
cũ puluere lambendo sorbentes a cunctis in¬
firmitatib euadebant: & certissimũ remedi¬
um uelociꝰ assequebant᷑. Et hoc ñ quat̾ aut
septies uł decies: s milies euenisse notissimũ
ẽ. Uidimꝰ energiminũ pessime uexatũ: cui
cũ puluis ille nolenti in os fuit iniectꝰ: mox
hostem euasit. & ment̾e recepit. Pulius iste
celeber: ñ soli nr̃e flandriȩ. s om̃ib fmitims
regionib grandẽ suȩ utilitatis noticiã cõpor¬

Expanded text:
ad lineam fuisset conscissa. Ista autem divisio vel ad lineam fuisset conscissa. Ista autem divisio vel scissura instantis elevationis ejus praecurrens praesagium omnium mentibus intimavit. dor fidei et devotionis tantus circa illum enituit, ut quicunque aegrotantes per se vel per missos suos venirent ad sepulcrum sancti Arnulfi, et per circuitum colligentes pulverem volitantem, reportabant sibi quasi certam medicinam; ipsum vero pulverem cibis suis aut poculis immittentes, seu siccum pulverem lambendo sorbentes, a cunctis infirmitatibus evadebant, et certissimum remedium vel locius assequebantur. Et hoc non quater, aut sepcies, aut decies, sed milies evenisse notissimum est. Vidimus energumenum pessime vexatum cui cum pulvis ille nolenti in os fuisset injectus, mox hostem evasit et mentem recepit. Pulvis iste celeber non soli nostre Flandrie, sed omnibus finitimis regionibus grandem sue utilitatis noticiam compor
Abbreviated transcription (Latin):
xX Dt eleuatiõnr cdeporiꝰ eiꝰ a iDe trib miracłis t̾o ꝑactis. ati¬
.xuii De spa incelo apparente . ai.tu De hõie pacẽ respuente debilitato.
.xIx De ep̃o helgoto qͥ nolente eo successit ⁊ cito periit: E epłl eapla.
ostquã beatus iste seruus dĩ hu¬
manis reb felicit᷑ exemptꝰ ẽ. diuer-¬
sa miracda circa eiꝰ exiuias a dño ꝑ-¬
acta sunt: ac plurimȩ languentiũ sanitates con-¬
donatȩ. Non longe uͦ a tumulo eiꝰ stetit altare.
& crux grandis suꝑposita. habens imagin̾ẽ cruci-¬
fixi dm̃: de cuiꝰ imaginis uultu ac pectore uide-¬
rt duo fr̃s spũales. igneum globũ ceu fulgur
erumꝑe: & in illiꝰ tumbã circa eiꝰ pectꝰ celerit̾ transi-¬
lire. Quo figno datur intelligi: qm̃ ille qͥ pecca-¬
ta nr̃a ꝑtulit incorpore suo suꝑ lignũ: huic fa-¬
mulo suo uere lucis gaudia contulisset. Seqͣn-¬
ti tempore eodẽ tam̃ anno tumba ipsa a capite
usq ultra pedes scissa ẽ: & indirecta duisa qͣsi

Expanded text:
V. De elevatione corporis ejus. XVI. De tribus miraculis tunc peractis. XVII. De sphaera in coelo apparente. XVIII. De homine pacem respuente debilitato. episcopo Belgoto, qui nolente eo successit, et cito periit. INCIPIT LIBER Postquam beatus iste servus Dei humanis rebus feliciter exemptus est, diversa miracula circa ejus exuvias a Domino peracta sunt, ac plurimae languentium sanitates condonatae. Non longe vero a tumulo ejus stetit altare, et crux grandis supposita, habens imaginem crucifixi Domini, de cujus imaginis vultu et de pectore viderunt duo fratres spirituales igneum globum seu fulgur erumpere, et in illius tumbam circa ejus pectus celeriter transilire. Quo signo datur intelligi, quoniam ille qui peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum, huic famulo suo verae lucis gaudia contulit. Sequenti tempore, eodem tamen anno, tumba ipsa a capite usque ultra pedes scissa est, et in directa divisa, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ iam cũ dño regnantis multũ ualere. apd̃
eum: qͥ temporalis regni qͦndam gub̾nacula
tenens. magis pro ȩterno semꝑ laborare sole-¬
bat ac dep̾cari . Deniq ferrt̃ qͦd a tempore ma-¬
tutinȩ laudis sepiꝰ ad diem usq in orationib
ꝑstiterit: atq ob crebrum morẽ orandi siue
gr̃as agendi. dño semꝑ ubicũq sedens. supi-¬
nas suꝑ genua sua manꝰ habere solitus sit.
Uulgatũ ẽ autẽ & in consuetudinẽ ꝓuerbii
uersum: qͦd etiam int̾ u̾ba orationis uitam

Expanded text:
illius jam cum Domino regnantis, multum valere apud illius jam cum Domino regnantis, multum valere apud eum qui temporalis regni quondam gubernacula tenens, magis pro aeterno regno semper laborare ac deprecari solebat. Denique ferunt quia a tempore matutinae laudis saepius ad diem usque in orationibus perstiterit, atque ob crebrum morem orandi, sive gratias agendi Domino semper ubicunque sedens, supinas super genua sua manus habere solitus sit. Vulgatum est autem, et in consuetudinem proverbii versum, quod etiam inter verba ora
Abbreviated transcription (Latin):
pinquauit atrio domus huiꝰ discessere om̃s qͥ
me p̃mebant sp̃c maligni: & me relicto nisquã
cõparuerunt. Tunc dedit ei abbatissa portum
ex eo tempore nocturni timoris aut uexano-¬
nis ab antiquo hoste ꝑtulit:
monastio puertilꝰ qͥdam: longo febrium
incõmodo grauit̾ uexatꝰ. Qui cum die qͣdam
sollicitus horam expectaret. accessionis: ingres¬
dens ad sepulchrum os waldi. ibi reside: & qͥe-¬
tus manens adhere tumbȩ. Uide ne exeas
inde. nec de loco mouearis. donec hora recessio-¬
nis febrium transierit: tunc ipse intrabo. &
educam te inde. Fecit ut ille suaserat: seden¬
temq eũ ad tumbã sci os waldi. infirmitas
neq umquã exinde eum auderet continge¬
re. Quod ita eẽ gestum. qͥ referebat mͥ fr̃ mde
Sadueniens adiecit. qͦd eo adhuc tempore qͦ me¬
cũ loquebat᷑ suꝑesset in monasti̾o iam iuue-¬
nis ille: in qͦ tunc puero factum erat hoc mi-¬
raculũ sanitatis. Nec mirandũ p̾ces regis

Expanded text:
pinquavit atrio domus hujus, discessere omnes qui pinquavit atrio domus hujus, discessere omnes qui me premebant spiritus maligni, et me relicto nusquam comparuerunt. » Tunc dedit ei abbatissa portiunex eo tempore nocturni timoris aut vexationis ab antiquo hoste pertulitmonasterio puerulus quidam longo febrium incommodo graviter vexatus; qui cum die quodam sollicitus horam accessionis edens ad sepulcrum Osualdi, ibi reside, et quietus manens adhaere tumbae. Vide ne exeas inde, nec de loco movearis, donec hora recessionis febrium transierit. Tunc ipse intrabo, et educam te inde. » Fecit ut ille suaserat, sedentemque ad tumbam sancti, infirmitas neque umquam exinde eum auderet contingere. Quod ita esse gestum qui referebat mihi frater inde adveniens adjecit, quod eo adhuc tempore quo mecum loquebatur, superesset in eodem monasterio jam juvenis ille, in quo tunc puero factum erat hoc miraculum sanitatis. Nec mirandum preces regis
Abbreviated transcription (Latin):
& motꝰ eiꝰ insanos compͥmere conati nequaꝗͣ
ualebant: dicebat prb̃r exorcismos. & quȩq
s nec ipse quãuis multũ laborans ꝓficere
aliquid ualebat. Cumq nil salutis furenti
suꝑesse uideretur. repente uenit in mentem
abbatissȩ puluis ille p̃fatus: statimq uissit ire
ministram. & capsellam in qua erat adducere:
Et cũ illa afferens quȩ iussa ẽ intraret. atrium do¬
mꝰ. in cuiꝰ int̾iorib demonios torquebat᷑: con-¬
ticuit ille subito. & qͣsi in sompnũ laxatus de-¬
posuit caput: membra inqͥetem om̃ia cõposuit.
Conticuere om̃s. intentiq ora tenebant: quẽ res
exitum haberet solliciti expectantes. Et post
aliquantũ hore spatiũ. resedit qui uexabatur.
& grauit̾ suspirans. mͦ inqͥt sanũ sapio. recepi
enim sensum animi mei. At illi sedulo scis¬
citabant᷑: qͦmͦ hoc contigisset. Qui ait. Mox
ut uirgo hȩc cum capsella quã portabat appro-¬

Expanded text:
et motus ejus insanos comprimere conati, nequaquam et motus ejus insanos comprimere conati, nequaquam valebant, dicebat presbyter exorcismos  Al., exoSed nec ipse, quamvis multum laborans, proficere aliquid valebat. Cumque nil salutis furenti superesse videretur, repente venit in mentem abbatissae pulvis ille praefatus, statimque jussit ire ministram, et capsellam in qua erat, adducere. Et cum illa adferens quae jussa est, intraret atrium domus, in cujus interioribus daemoniosus torquebatur, conticuit ille subito, et quasi in somnum laxatus deposuit caput, membra in quietem omnia composuit. Conticuere omnes, intentique ora tenebant, quem res exitum haberet solliciti exspectantes. Et post aliquantum horae spatium, resedit qui vexabatur, et graviter suspirans: « Modo, inquit, sanum sapio, recepi enim sensum animi mei. » At illi sedulo sciscitabantur quomodo hoc contigisset. Qui ait: « Mox ut virgo haec cum capsella quam portabat, adpro
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur peartaneiga: quo ñ longe & illa mo-¬
nast̾ium habebat. Cum gͦ ueniens illo loque-¬
retur cũ regina. atq int̾ alia sermone de osual-¬
do exorto diceret. qͦd & ipsa lucem nocte illa
suꝑ reliquias eiꝰ ad celum usq altam uidis-¬
set: adiecit regina qͥa de puluere. pauĩti. in qͦ
aqua lauachri illiꝰ effusa ẽ multi iam sanati
eeñt infirmi. At illa petiit sͥ portionẽ pulue-¬
condidit in capsella. & rediit. Tranacto aut̃
tempore aliquanto cũ eẽt in monast̾io. uenit
illic qͥdam hospes: qui solebat nocturnis sepiꝰ
horis repente ab immundo sp̃u grauissime.
uexari. Qui cũ benigne susceptꝰ post cȩnam
in lecto membra posuisset: subito a diabolo
& diu̾sis morsib cȩpit membra torquere. Qũ¬
q a nullo uł teneri. uł ligari potuisset: cucur¬
rit minist̾ & pulsans ad ostium nuntiauit.
abbatissȩ. At illa aꝑiens ianuam monastĩi
uiderent multos affusse. qui uexatũ tenere.

Expanded text:
vocatur Peartaneu , a quo non longe et illa movocatur Peartaneu , a quo non longe et illa monasterium habebat. Cum ergo veniens illo, loqueretur cum regina, atque inter alia, sermone de Osualdo exorto, diceret quod et ipsa lucem nocte illa supra reliquias ejus ad caelum usque altam vidisset, adjecit regina quia de pulvere pavimenti in quo aqua lavacri illius effusa est, multi jam sanati essent infirmi. At illa petiit sibi portionem pulvecondidit in capsella, et rediit. Transacto autem tempore aliquanto, cum esset in suo monasterio, venit illic quidam hospes, qui solebat nocturnis saepius horis repente ab inmundo spiritu gravissime vexari: qui cum benigne susceptus post coenam in lecto membra posuisset, subito a diabolo et diversis motibus coepit membra torquere. Cumque a nullo vel teneri vel ligari potuisset, cucurrit minister, et pulsans ad ostium, nunciavit abbatissae. At illa aperiens januam monasterii, viderent multos adfuisse qui vexatum tenere
Abbreviated transcription (Latin):
usq porrecta: om̃ib pene eiꝰdem lindisse ꝓum-¬
tiȩ locis conspicua stabat. Unde mane facto.
fr̃s monast̾ii illiꝰ qͥ pͥdie abnuerant. diligenter
ipsi petere cȩꝑunt: ut apud se ẽedem sc̃e ac dõ
dilectȩ reliquiȩ conderent᷑. Lota gͥ ossa intulert
in thecam quã in hoc p̃̾parauer̃t: atq in eccłia
iuirta honorẽ congruũ posuerunt. Et ut
regia sci uiri ꝑsona memioriam haberet ȩt̾nam.
uexillum eiꝰ suꝑ tumbam auro & purpura com-¬
uerant ossa in angulo sacrarii fuderunt. Ea
qͦ tempore factum ẽ: ut ipsa terra quȩ laua-¬
crum uenerabile suscepit. ad abigendos ex ob-¬
sessis corporib demones gr̃ȩ salutis haberet effe-¬
ctum. Deniq tempore sequenti cũ p̾fata regina
in eodẽ monastĩo moraret᷑: uenit ad salutandã
eam abbatissa quȩdã uenerabilis. quȩ usq ho-
die suꝑ est uocabulo edelbild: soror uiroꝵ scoꝵ
aedeluuini & alduumi. Quoꝵ prior ep̃c in lin-¬
dinsi ꝓuitia. scd̾s erat abbas in monastĩo quod

Expanded text:
usque porrecta, omnibus pene ejusdem Lindissae provinciae locis conspicua stabat. Unde mane facto fratres monasterii illius, qui pridie abnuerant, diligenter ipsi petere coeperunt, ut apud se eaedem sanctae ac Deo dilectae reliquiae conderentur. Lota igitur ossa intulerunt in thecam, quam in hoc praeparaverant, atque in ecclesia juxta honorem congruum posuerunt: et ut regia viri sancti persona memoriam haberet aeternam, vexillum ejus super tumbam auro et purpura comerunt  Al., laverant ossa, in angulo sacrarii fuderunt. Ex quo tempore factum est, ut ipsa terra quae lavacrum venerabile suscepit, ad abigendos ex obsessis corporibus daemones, gratiae salutaris haberet effectum. Denique tempore sequente, cum praefata regina in eodem monasterio moraretur, venit ad salutandam eam abbatocabulo Aedilhild, soror virorum sanctorum Aedilvini et Aldevini, quorum prior episcopus in Lindissi provincia, secundus erat abbas In monasterio quod
Abbreviated transcription (Latin):
a regina quada uocabulo bebba cognominat᷑.
loculo inclusȩ argenteo in eccłia sc̃i petra ser-¬
uant᷑: ac digno a cunctis honore uenerantur.
Huiꝰ industria regis deiroꝵ & bernitioꝵ ꝓuintiȩ.
quȩ eatenꝰ ab inuicẽ discordabant. in un̾a sunt
pacem. & uelut in unũ cõpaginatȩ ppło. Erat
aut̃ neptis eaduuini regis. ex sorore eba: dig¬
numq fuit ut tantꝰ p̃cessor. tale haberet de
sua consanguinitate. & religionis heredẽ & re

Expanded text:
a regina quondam vocabulo Bebba cognominatur, a regina quondam vocabulo Bebba cognominatur, loculo inclusae argenteo in ecclesia sancti Petri servantur, ac digno a cunctis honore venerantur. Hujus industria regis, Deirorum et Berniciorum provinciae, quae eatenus ab invicem discordabant, in unam sunt pacem, et velut unum compaginatae in populum. Erat autem nepos Aeduini regis ex sorore Acha, dignumque fuit, ut tantus praecessor talem haberet de sua consanguinitate et religionis heredem et re
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ & largꝰ fuit᷑. Deniq fert᷑ qͥa tẽpore qͥdã cũ die sc̃õ
dus ad prandiũ. positꝰq eẽt in m̃sa coram eo diˢ¬
cus argenteꝰ regalib epulis refertꝰ. & iam iamq¬
ẽẽnt manꝰ ad panẽ benedicendũ missuiȩ: contigit.
intrasse subito ministrũ ipsiꝰ cui suscipiendoꝵ
in opũ erat cura delegata: & indicasse regi. qͥa
multitudo pauꝑum undecũq adueniens. ma-¬
rima ꝑ plateas sederet postulais aliqͥd elemosinȩ
a rege. Qui mox dapes sibimet appositas defer
tatĩ diuidi p̃cepit. Quo uiso̾ pontifex qͥ asside-¬
bat: delectatꝰ tali facto pietatis app̾hendit dexte¬
ram eiꝰ & ait. Num quã inueterascat hȩc manuᷤ.
Quod & ita iuxta uotũ benedictionis eiꝰ ꝓuenit.
Nam cũ int̾fecto illo in pugna manꝰ cũ brachio a
cȩtero eẽnt corpore resectȩ: contigit ut actenꝰ in¬
corruptȩ ꝑdiirent. Deniq in urbe regia quȩ

Expanded text:
us et largus fuit. Denique fertur quia tempore quodam cum die sancto us et largus fuit. Denique fertur quia tempore quodam cum die sancto d prandium, positusque esset in mensa coram eo discus argenteus regalibus epulis refertus, et jamjamqessent manus ad panem benedicendum missuri, intrasse subito ministrum ipsius cui suscipiendorum inopum erat cura delegata, et indicasse regi quia multitudo pauperum undecumque adveniens maxima per plateas sederet, postulans aliquid eleemosynae a rege: qui mox dapes sibimet adpositas deferrtatim dividi praecepit. Quo viso pontifex qui adsidebat delectatus tali facto pietatis, adprehendit dextram ejus, et ait: « Nunquam inveterascat haec manus. » Quod et ita juxta votum benedictionis ejus provenit. Nam cum interfecto illo in pugna, manus cum brachio a caetero essent corpore resectae, contigit ut hactenus incorruptae perdurent. Denique in urbe regia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sum dignũ eẽ episcopatu. ipsum ad erudiendo ᷤᷤ
mncredulos & indoctos mitti debere decernunt:
qui gra discretionis quȩ uͥtutũ mater ẽ. ante oĩa¬
ꝓbat᷑ imbutꝰ. Sicq illũ ordinantes: ad p̾dican-¬
dum miserunt. Qui uͥ tẽpꝰ accepit: sic̃ priꝰ mo¬
deramini discretionis. ita postmod̾u & cȩteris
uirtutib ornatꝰ apparuit. Huiꝰ gͥ antistitis do¬
ctrina rex os waldꝰ cũ ea cui p̃erat gente angloꝵ
regna cȩloꝵ sperare didicit: s & regna terrarũ
plusquã ulli maioꝵ suoꝵ. ab eodẽ uno dõ qͥ fe¬
cit cęlũ & terr̃ã. consecutꝰ est. Deniq om̃s natio¬
nes & ꝓuintias brittanniȩ. quȩ in quattuor
linguas idest brittonũ. & pictoꝵ. scothoꝵ & an-¬
gloꝵ diuisȩ funt: in deditionẽ accepit. Quo re-¬
gni culmine sublimatꝰ: nichilominꝰ qͦd mirũ di¬
ctu est. pauꝑib & ꝑegrinis semꝑ humilis. benig.¬

Expanded text:
esse dignum episcopatu, ipsum ad erudiendos esse dignum episcopatu, ipsum ad erudiendos incredulos et indoctos mitti debere decernunt, qui gratia discretionis, quae virtutum mater est, ante obatur imbutus; sicque illum ordinantes, ad praedicandum miserunt. Qui ubi tempus accepit, sicut prius moderamine discretionis, ita postmodum et caeteris virtutibus ornatus apparuit. CAPUT ctrina rex Osuald cum ea cui praeerat gente Angloruregna caelorum sperare didicit; sed et regna terrarum plusquam ulli majorum suorum, ab eodem uno Domino cit caelum et terram, consecutus est. Denique omnes nationes et provincias Brittaniae, quae in quatuor linguas, id est, Brittonum, Pictorum, Scottorum et Anglorum divisae sunt, in ditione accepit. Quo regni culmine sublimatus, nihilominus, quod mirum dictu est, pauperibus et peregrinis semper humilis, benign
Abbreviated transcription (Latin):
dũ suos discipłos fecit: atq ad sacerdotalẽ us-¬
q gradũ erudiendo atq instituendo ꝑuexit
erunt aut̃ qͥa cũ de ꝓuitia
scothoꝵ rex os waldꝰ postulasset antistitẽ.
qͥ sibi suȩq genti u̾bum fidĩ ministraret: miesꝰ
fuerit aliꝰ austi̾oris animi uir. Qui cũ ali¬
quandui genti angloꝵ p̾̃dicans nil ꝓficeret.
nec libent̾ a ppło audiret᷑. redierit. pat̾am: at¬
q in conspectu senioꝵ retulerit qͥa nichil ꝓ-¬
desse docendo genti ad quã missus erat potu-¬
isset: eo qͦd eeñt homines indomabiles & du-¬
rȩ mentis ac barbarȩ. At illi ut ꝑhibent trac-¬
tatũ magnũ in concilio qͥd eẽt agendũ habe-
luti eẽ. s de ñ recepto quẽ miserant p̾dicato-¬
re dolentes. Tum ait aidanꝰ nam ipse conci-
lac doctrinȩ mollioris porrexisti: donec pau¬
lati enutriti u̾bo dĩ. ad capienda ꝑfectiora & ad
facienda fublimiora dĩ p̃cepta sufficerent. Qͦ

Expanded text:
dum suos discipulos fecit, atque ad sacerdotalem usqdum suos discipulos fecit, atque ad sacerdotalem usque gradum erudiendo atque instituendo provexit. Ferunt autem quia cum de provincia Scottorum rex Osuald postulasset antistitem, qui sibi suaeque genti verbum fidei ministraret, missus fuerit primo alius austerioris animi vir, qui cum aliquandiu genti Anglorum praedicans nihil proficeret, nec libenter a populo audiretur, redierit patriam, atque in conventu seniorum retulerit, quia nil prodesse docendo genti ad quam missus erat, potuisset, eo quod essent homines indomabiles, et durae ac barbarae mentis. At illi, ut perhibent, tractatum magnulutem esse, sed de non recepto quem miserant praedicatore dolentes. Tunc ait Aedan, nam et ipse concililac doctrinae mollioris porrexisti, donec paulatim enutriti verbo Dei, ad capienda perfectiora et ad facienda sublimiora Dei praecepta sufficerent. » Quo
Abbreviated transcription (Latin):
tonsi siue laici meditari deberent: idest aut.
legendis scͥpturis. aut psalmis discendis ope¬
ũ qͥ cum eo erant: ubicũq locoꝵ deuenissent.
Et si forte euenisset qͦd tam̃ raro euenit. ut ad
pore illo religiosi quiq uiri ac feminȩ: con-¬
suetudinẽ fecerunt ꝑ totũ annũ excepta re-¬
missione qͥnquagesimȩ paschalis. quarta &
sexta sabbati ieiuniũ ad nonã usq ad hor̃ã
ꝓtelare. Numquã diuitib honoris siue ti¬
moris gr̃a siqua deliqͥssent reticebat: s asꝑa
illos iuectione corrigebat. Nulłã potentib
scłi pecuniã. excepta solũmͦ ȩsca siquos hos-¬
pitio suscepisset umquã dare solebat: s ea po-¬
tiꝰ quȩ sͥ a diuitib donaria pecuniarũ largi-¬
ebantur. uł in usus pauꝑum ut diximꝰ dis¬
ꝑgebat: uł ad redemptionẽ eoꝵ qͥ iniuste fu-¬
erant uenditi dispensabat. Deniq multos
qͦs p̾tio dato redẽmerat. redemptos postmo-¬

Expanded text:
tonsi, seu laici, meditari deberent, id est, aut tonsi, seu laici, meditari deberent, id est, aut legendis Scripturis, aut psalmis discendis  Aum qui cum eo erant, ubicumque locorum devenissent. Et si forte evenisset, quod tamen raro evenit, ut ad pore illo religiosi quique viri ac feminae, consuetudinem fecerunt per totum annum, excepta remissione quinquagesimae paschalis, quarta et sexta Sabbati jejunium ad nonam usque horam protelare. Nunquam divitibus honoris sive timoris gratia, si qua deliquissent, reticebat; sed aspera illos invectione corrigebat. Nullam potentibus saeculi pecuniam, excepta solummodo esca si quos hospitio suscepisset, umquam dare solebat, sed ea potius quae sibi a divitibus donaria pecuniarum largiebantur, vel in usus pauperum, ut diximus, dispergebat, vel ad redemptionem eorum qui injuste fuerant venditi, dispensabat. Denique multos quos pretio dato redemerat, redemptos postmo
Abbreviated transcription (Latin):
Unde int̾ alia uiuendi docum̃ta. saluberrimũ
abstinentiȩ uł continentiȩ clericis exempłu re¬
liqͥt: cuiꝰ doctrina id maxime cõmendabat om¬
nib. qͦd ñ alit̾ quã uiuebat cũ suis. ipse doce¬
bat. Nichil enĩ huiꝰ mundi querere: nichil
amare curabat. Cuncta quȩ sͥ a regib uł di¬
intib scl̃i donabant᷑: mox pauꝑil qͥ occurre¬
rent erogare gaudebat᷑. Discurrere ꝑcuncta
& urbana &e rustica loca ñ equoꝵ dorso. s pedũ
incessu uectꝰ ñ maior forte necessitas cõpulisset
solebat: quatinꝰ ubicũq aliqͦs uł diuites uel
pauꝑes incedens aspexisset. confestĩ ad hos di¬
ũtens uł ad fidĩ suscipiendȩ sacram̃tũ. sim
fideles eeñt inuitaret. uł si fideles in ipsa eos
fide confortaret: atq ad elemosinas oꝑumꝙ
bonoꝵ executionẽ & uerb̃ excitaret & factis.
In tantũ aut̃ uita illiꝰ a nr̃i temporis segnitia
distabat: ut om̃s qͥ cũ eo incedebant siue at¬

Expanded text:
Unde inter alia vivendi documenta, saluberrimum abstinentiae vel continentiae clericis exemplum reliquit: cujus doctrinam id maxime commendabat omnibus, quod non aliter quam vivebat cum suis, ipse docebat. Nihil enim hujus mundi quaerere, nil amare curabat. Cuncta quae sibi a regibus vel divitibus saeculi donabantur, mox pauperibus qui occurrerent erogare gaudebat. Discurrere per cuncta et urbana et rustica loca, non equorum dorso, sed pedum incessu vectus, nisi si major forte necessitas compulisset, solebat: quatenus ubicumque aliquos vel divites vel pauperes incedens aspexisset, confestim ad hos divertens, vel ad fidei suscipiendae sacramentum si infideles essent, invitaret; vel si fideles, in ipsa eos fide confortaret, atque ad eleemosynas operumque bonorum executionem, et verbis excitaret et factis. In tantum autem vita illius a nostri temporis segnitia distabat, ut omnes qui cum eo incedebant, sive ad
Abbreviated transcription (Latin):
ti ut induciaᷤᷤ uiuendi accipiã. uł me acceptu-¬
rum eẽ confida: nͥ forte misero mͥ & indigno ue
scĩtatis uocabulo osuualtꝰ. cuiꝰ excellentia fidi
& uirtutis. etiam post mortẽ uirtutũ frequẽ-¬
tium oꝑatione claruerit: p̃corq si aliqͥd reliqͥ¬
arum illiꝰ penes te habes afferas mͥ: si dñs ꝑ eiꝰ
meritum mͥ misereri uoluerit. At ego respõ¬
di. Habeo qͥdem de ligno in qͦ caput eiꝰ occisi
a paganis infixũ ẽ &e si firmo corde credideriᷤ.
potest diuina pietas ꝑ tanti meritũ uiri. & hu
uitȩ ꝑhemus dignũ reddere. Nec moratꝰ ille:
nedixi aquã: & astulam roboris p̾fati iimit¬
tens. obtuli egro potandu. Nec mora. melius
ris & fidelis eiꝰ famuli głam p̾dicabat:¬

Expanded text:
mei, ut inducias vivendi vel accipiam vel me acceptumei, ut inducias vivendi vel accipiam vel me accepturum esse confidam, nisi forte misero mihi et indigno sanctitatis, vocabulo Osuald, cujus excellentia fidei et virtutis, etiam post mortem, virtutum frequentium operatione claruerit: precorque, si aliquid reliquiarum illius penes tmeritum misereri voluerit. At ergo respondi: Habeo quidem de ligno, in quo caput ejus occisi a paganis infixum est; et, si firmo corde credideris, potest divina pietas per tanti meritum  Al., merivitae perennis dignum reddere. Nec moratus ille nedixi aquam, et astulam roboris praefati inmittens obtuli aegro potandum. Nec mora, melius ris et fidelis ejus famuli gloriam praedicabat
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ brittanniã hyberniamq lata stra-¬
ge uastauit. ꝑcussu ẽ eiꝰde clade pestis int̾ alio ᷤ
scolasticꝰ qͥdam de genere scothoꝵ: doctꝰ qͥdem
uir studio litterarũ: s erga curam ꝑpetuȩ suȩ
saluationis. nil om̃ino studii & industriȩ ge-¬
rens. Qui cũ se morti ꝓximũ uideret. tim̾e cepit
& pauere. ne mox mortuus ob merita scelerũ
ad inferni claustra raperetur: clamauitq me
suspiria. flebili uoce talia mecũ querebatur. Ui-
ad articułu subeundȩ mortis cõpellor: Nec du-¬
bito me post mortẽ corporis. ad ꝑpetuã animȩ
mortẽ rapiendu atq infernalib subdendu ẽẽ
torm̃tis: qͥa tempore ñ pauco int̾ studia diuinȩ
lectionis uitioꝵ potiꝰ multiplicam̃tis. quã diui-¬
nis solebam seruire mandatis. In est aut̃. animo.
uerit. uitiosos mores corrigere: atq ad imꝑium
diuinȩ uoluntatis totam ex integro ment̾e uul-¬
tumq transferre. Uerũ noui ñ hoc mei meri-

Expanded text:
quae Brittaniam Hiberniamque lata straquae Brittaniam Hiberniamque lata strage vastavit, percussus est ejusdem clade pestis inter alios scholasticus quidam de gente Scottorum, doctus quidem vir studio literarum; sed erga curam perpetuae suae salvationis nihil omnino studii et industriae gerens: qui cum se morti proximum videret, timere coepit et pavere, ne mox mortuus, ob merita scelerum ad inferni claustra raperetur, clamavitque mesuspiria, flebili voce talia mecum querebatur: Videad articulum subeundae mortis compellor: nec dubito me post mortem corporis statim ad perpetuam animae mortem rapiendum, ac infernalibus subdendum esse tormentis: qui tempore non pauco inter studia divinae lectionis, vitiorum potius implicamentis quam divinis solebam servire mandatis. Inest autem animo, verit, vitiosos mores corrigere, atque ad imperium divinae voluntatis totam ex integro mentem vitamque transferre. Verum novi non hoc esse meriti
Abbreviated transcription (Latin):
animab exercitus sui. Unde dicunt in ꝓu̾bio:
d̾s miserere animab dixit oswuldꝰ. cadens in
& brachiis a corpore p̾cisis. iussit rex qͥ occide-¬
rat in stipitib suspendi. Quo post annũ de-¬
ueniens cũ exercitu successor regni eiꝰ osuuig
disfarnensis ȩccłiȩ. in regia uͦ cuutate manꝰ
ma uiri brittanniȩ fines lustrauit uniu̾sos:
S etiam trans occeanũ longe radios salutife-¬
rȩ lucis spargens. germaniȩ simul & hyber-¬
tistes acca solet referre: qͥa cũ romã uadens
apud scĩssimũ fresonũ gentis archiȩp̃m willi-¬
dierit de miracłis quȩ ad reliqͥas eiꝰdẽ reuerentiᷤ¬
simi regis in illa ꝓuitia gesta fuerint narrare.
Sed & in hybernia cũ prb̃r adhuc ꝑegrinam ꝓ
ȩterna patͥa duceret uitã: rumorẽ sc̃itatis illiꝰ
in ea qͦq insula longe latẽq iam ꝑcrebuisse¬
referebat. E quil unũ qͦd int̾ alia ietulit mi-¬
racułii: p̾senti nr̃e hẏstoriȩ iserendu credimꝰ:
e mpore inqͥt mortalitatis

Expanded text:
animabus exercitus sui. Unde dicunt in proverbio: « Deus miserere animabus, dixit Osuald cadens in cum brachiis a corpore praecisas, jussit rex qui occiderat, in stipitibus suspendi. Quo post annum veniens cum exercitu successor regni ejus Osuiu disfarnensis ecclesiae: in regia vero civitate manus ma viri Brittaniae fines lustravit universos, sed etiam trans Oceanum longe radios salutiferae lucis spargens, Germaniae simul et Hibernissimus antistes Acca solet referre, quia cum Romam vadens, apud sanctissimum Fresonum gentis archiepidierit de mirandis quae ad reliquias ejusdem reverentissimi regis in illa provincia gesta fuerint, narrare. Sed et in Hibernia cum presbyter adhuc peregrinam pro aeterna patria duceret vitam, rumorem sanctitatis ilin ea quoque insula longe lateque jam percrebuisse ferebat: e quibus unum quod inter alia retulit miraculum, praesenti nostrae Historiae inserendum credidimus. « Tempore, inquit, mortalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinis ac pietatis magniq moderaminis
uirũ: habentẽq eelum di quãuis ñ plene scd̾m
scientiam. Namq diem paschȩ dñicum more suȩ
gentis cuiꝰ sepiꝰ mentionẽ fecimꝰ: a qͣrta decima
luna usq ad uigesimã obseruare solebat. Hoc
etenim ordine septentrionalis scothoꝵ ꝓuntia.
& om̃is natio pictoꝵ illo adhuc tempore pascha
dominicũ celebrabat: estimans se in hac obser¬
uantia scĩ ac laude digni patuis anatolii scripta
qͥsq Porro gentes scothoꝵ quȩ in australib hy-
uͥ ipse petebat tͥbuit. Qui uidelicet locꝰ. acceden-¬
te ac recedente reumate. bis cotidie insulȩ ma-
ris instar circumliut᷑ undis: bi ͨ renudato littore
ammonitionib humilit̾ ac libens rex in om̃ib
auscultans: eccłiam xp̃i in regno suo multũ di-¬
ligent̾ ȩdificare ac dilatare curauit. Ubi pul¬
cherrimo spectacło contigit. ut ȩuangłirante
antistite. qͥ angloꝵ linguã ꝑfecte ñ nouerat. ip-¬

Expanded text:
ac moderaminis virum, habentemque zelum Dei, quamvis non plene secundum scientiam. Namque diem Paschae dominicum more suae gentis, cujus saepius mentionem fecimus, a quarta decima luna usque ad vicesimam observare solebat. Hoc etenim ordine Septentrionalis Scottorum provincia, et omnis natio Pictorum illo adhuc tempore Pascha dominicum celebrabat, aestimans se in hac observatione sancti ac laude digni Patris Anatolii scripta . Porro gentes Scottorum, quae in Australibus Hibubi ipse petebat, tribuit. Qui videlicet locus accedente ac recedente reumate bis quotidie instar insulae maris circumluitur undis, bis renudato littore admonitionibus humiliter ac libenter in omnibus auscultans, Ecclesiam Christi in regno suo multum diligenter aedificare ac dilatare curavit. Ubi pulcherrimo saepe spectaculo contigit, ut evangelizante antistite qui Anglorum linguam perfecte non noverat, ip
Abbreviated transcription (Latin):
cũ repente conuiuȩ terrore confusi conspicerest.
fugerunt foras: nil ardenti domui iam iamq
ꝑiturȩ ꝓdesse ualentes. Consumpta gͦ domo
pendebat. tuta ab ignib & intacta remansit.
Qua uisa uirtute mirati sunt ualde: & ꝑqͥrenteᷤ
subtiliꝰ inuenerunt. qͥa de illo loco assumptus
e sanitatũ ibi grãm capere sͥ suisq cȩꝑunt:¬

Expanded text:
cum repente convivae terrore confusi conspicerent  Al., respicerent, cum repente convivae terrore confusi conspicerent  Al., respicerent, fugerunt foras nil Al., nihil ardenti domui, jamjamque periturae prodesse valentes. Consumpta ergo domo pendebat, tuta ab ignibus et intacta remansit. Qua visa virtute, mirati sunt valde; et perquirentes subtilius, invenerunt quia de illo loco adsumptus et sanitatum ibi gratiam capere sibi suisque coeperunt
Abbreviated transcription (Latin):
se adduxerant sane pedib incedendo reuersa ẽ:¬
de natione brittonũ. ut ferunt it̾ faciens
iuxta ipsum locũ in qͦ p̃fata erat pugna cõpleta:
& uidit uniꝰ loci spaciũ çtõ campo uiridiꝰ ac ue¬
nustiꝰ: cȩpitq sagaci animo conicere. qͦd nulla eẽt
alia causa insolitȩ illo in loco inriditatis. nͥ quod
ibidẽ sanctior cȩt̾o exercitu uir aliqͥs fuisset int̾-¬
fectus. Tulit itaq de puluere terrȩ illiꝰ secũ illi-¬
gans in linteo. cogitans qͦd futurũ erat. qͥa ad
medelam infirmantiũ idem puluis ꝓficeret: &
bant᷑: & receptꝰ adominis domꝰ. resedit & ipse
cũ eis ad conuunũ: appendens linteolũ cũ pul¬
uere quẽ attulerat in una posta parietis. Cũq
diutiꝰ epulis atq ebrietati uacarent. accenso gͣn¬
diigne in medio: contigit uolantib in altum
iscintillis. culm̃ domꝰ q̃d erat uirgis contextũ
ac feno tectũ. subitaneis flaminis impleri. Qd

Expanded text:
se adduxerant, sana pedibus incedendo reversa ese adduxerant, sana pedibus incedendo reversa ede natione Brittonum, ut ferunt, iter faciens juxta ipsum locum in quo praefata erat pugna completa; et vidit unius loci spatium caetero campo viridius ac venustius: coepitque sagaci animo conjicere quod nulla esset alia causa insolitae illo in loco viriditatis, nisi quia ibidem sanctior caetero exercitu vir aliquis fuisset interfectus. Tulit itaque de pulvere terrae illius secum inligans in linteo, cogitans quod futurum erat, quia ad medelam infirmantium idem pulvis proficeret; et bantur: et susceptus a dominis domus, resedit et ipse cum eis ad convivium, adpendens linteolum cum pulvere quem adtulerat, in una posta  Al., uno poste parietis. Cumque diutius epulis atque ebrietati vacarent, accenso grandi igne in medio, contigit volantibus in altum scintillis, culmen domus, quod erat virgis contextum ac foeno tectum subitaneis flammis impleri. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
tib: & consueto equoꝵ more qͣsi post lassi¬
tudinẽ in diu̾sum latus uicissim sese uol¬
uere: statimq exurgens qͣsi sanꝰ ꝑ oñia une-¬
cta herbarũ auidiꝰ carpere cepit. Quo ille ui-¬
so ut uir sagacis ingenii intellexit aliquid
mirȩ scĩtatis huic loco qͦ equus ẽ curatꝰ ineẽ:
&e posito ibi signo. ñ multo post ascendit.
equũ. atq ad hospitiũ qͦ ꝓposuerat accessit.
Quo dum adueniret: inuenit ibi puelłã nep-
tẽ patrisfamilias longo paralysi morbo gra-¬
uatã. Et cũ familiares domꝰ illiꝰ de acerba
puellȩ infirmitate ipso p̾sente quererent᷑:
cepit dicere de loco uͥ caballꝰ suus eẽt cura-¬
t Quid multa: Imponentes eam carto. du-
posita in loco obdormiuit parumꝑ: &e ubi
euigilauit. sanatã se ab illa corpors dissolutione
sentienᷤ. postulata aqua ipsa lauit facien: erineᷤ
composiut: caput linteo cooꝑuit: & cũ bis quĩ

Expanded text:
tibus, et consueto equorum more, quasi post lassitibus, et consueto equorum more, quasi post lassitudinem in diversum latus vicissim sese volvere, statimque exsurgens quasi sanum  ta herbarum avidius carpere coepit. Quo ille viso, ut vir sagacis ingenii, intellexit aliquid mirae sanctitatis huic loco quo equus est curatus, inesse; et posito ibi signo, non multo post ascendit equum, atque ad hospitium quo proposuerat, accessit: quo dum adveniret, invenit puellam ibi, neptem patris-familias, longo paralysis morbo gravatam: et cum familiares domus illius, de acerba puellae infirmitate ipso praesente quererentur, coepit dicere ille de loco ubi caballus suus esset curatus. Quid multa? imponentes eam carro, duxeposita in loco, obdormivit parumper; et ubi evigilavit, sanatam se ab illa corporis dissolutione sentiens, postulata aqua, ipsa lavit faciem, crines composuit, caput linteo cooperuit, et cum his qui
Abbreviated transcription (Latin):
Quiꝰ quanta fides in dm. quȩ deuotio mentis
fuerit. etiam post moet̾e mtraculis uirtutũ
claruit. Namq in loco uͥ ꝓ pat̾a dimicans
a paganis int̾fectꝰ ẽt usq hodie sanitates in-¬
firmoꝵ & hominũ & pecoꝵ celebrari ñ desint̃.
I nde contigit ut puluerẽ ipsum uͥ corpꝰ eiꝰ in
t̾ram corruit. multi auferenteᷤᷤ & in aꝗͣ mittẽteͤ
mosinas dare. opem ferre ñ cessabat. Et mul
tutũ miracła narrantur: s nos tantũ quȩ a
maiorib audiuimꝰ. referre satis duximꝰ. Non
multo post int̾fectionem eiꝰ exacto tempore
contigit: ut qͥdam equo sedens. it̾ ageret
constitit: caput in terra declinare. spumas
ex ore dimittere. & augescente dolore nimio
aut melioratũ reciperet iumentũ. aut relm-¬
queret mortuũ. At ipsum graui diu dolore
uexatũ. cũ diu̾sas in partes se torqueret: re¬
pente uolutando deuenit ad illũ locũ. ubi
rex memorabilis occubuit. Nec mora qͥ escen-¬
te dolore. cessauit ab insanis membroꝵ mo-¬

Expanded text:
Cujus quanta fides in Deum, quae devotio mentis fuerit, etiam post mortem, virtutum miraculis claruit. Namque in loco ubi pro patria dimicans a paganis interfectus est, usque hodie sanitates infirmorum et hominum et pecorum celebrari non desinunt. Unde contigit ut pulverem ipsum ubi corpus ejus in terram corruit, multi auferentes, et in aquam mittentes, emosynas dare, opem ferre non cessabat. Et multtutum miracula narrantur: sed nos duo tantum quae a majoribus audivimus, referre satis duximus. Non multo post interfectionem ejus exacto tempore, contigit ut quidam equo sedens iter juxta lconsistere, caput in terram declinare, spumas ex ore demittere, et augescente dolore nimio, aut melioratum reciperet jumentum, aut relinqueret mortuum. At ipsum diu gravi dolore vexatum, cum diversas in partes se torqueret, repente volutando devenit in illud loci ubi rex memorabilis occubuit. Nec mora, quiescente dolore cessabat ab insanis membrorum mo
Abbreviated transcription (Latin):
yo in tempore gens occidentaliũ saxonũ
qͥ antiquitꝰ geuissȩ uocabant᷑. regnante
nerat brittanniam: ꝓmittens qͥdem se illo pre-¬
sente. intimis ultͣ angloꝵ partib qͦ nullꝰ doctor
p̃cessisset. sc̃e fidĩ semina ẽẽ sparfurũ. Unde &
iussu eiꝰdem pontificis ꝑ astriũ genuissem ep̃m.
in episcopatꝰ consecratꝰ est gradũ. S brittanniã
ueniens ac pͥmũ geuisoꝵ gentem ingredienᷤ.
cũ om̃s ibidẽ paganissimos inueniret: utiliꝰ
rex ipse catecitatꝰ fonte baptismi cũ sua gente
ablucretur: contigit tunc temporis scĩssimũ
& iuictoriosissimũ regẽ northanymbroꝵ os sal¬
dum affuisse. eũq de lauachro exeuntẽ susce

Expanded text:
 DCXXXIV gens Occidentalium Saxonum qui antiquitus Gevissae vocabantur, regnante nerat Brittaniam; promittens quidem se illo praesente in intimis ultra Anglorum partibus quo nullus doctor praecessisset, sanctae fidei semina esse sparsursterium Genuensem episcopum in episcopatus consecratus est gradum. Sed Brittaniam perveniens, ac primum Gevissorum gentem ingrediens, cum omnes ibidem paganissimos inveniret, utiliusDCXXXV cum rex ipse catechizatus, fonte baptismi cum sua gente ablueretur, contigit tunc temporis sanctissimum ac victoriosissimum regem Nordanhymbrorum Osualdum adfuisse, eumque de lavacro ex
Abbreviated transcription (Latin):
pleto annoꝵ curriculo. occisu ẽ cõmisso graui
p̾lio ab eadẽ pagana gente. paganoq rege mer¬
tiorũ. a quo &e p̾decessor eiꝰ eaduuinꝰ ꝑ emptꝰ
fuerat: in loco qui lingua angloꝵ nuncupa¬
t᷑ maserfeld. anno ȩtatis suȩ trigesino octa-¬
uo. die quinto mensis augusti. Uerũ enimu¬

Expanded text:
pleto annorum curriculo, occisus est commisso gravi praelio, ab eadem pagana gente paganoque rege Merciorum, a quo et praedecessor ejus Aeduini peremptus fuerat, in loco qui lingua Anglorum nuncupatur Maserfelth, anno aetatis suae trigesimo octavo, die quinto mensis Augusti DCXLI
Abbreviated transcription (Latin):
dies de scothoꝵ regione uenire brittanniam:
dotali erant gradu p̃diti monstrare. Consti-¬
tuebant᷑ gͦ eccłiȩ ꝑ loca: confluebant ad au-¬
diendũ uerbum ppłi gaudentes. Donabant᷑
munere regio possessiones: & territoria ad in-¬
stituenda monastia. Imbuebant᷑ p̃ceptorib
scottis. paruuli angloꝵ una cũ maiorib stu¬
diis: & obseruatione disciplinȩ regularis.
Nam monachi erant maxime qͥ ad p̾dicandu
uenerunt: monachus ipse ep̃c aidanus. ut¬
um scothoꝵ & omniũ pictoꝵ monast̾iis ñ
paruo tempore arcẽ tenebat. regendisq eoꝵ
ppłis p̃erat. Quȩ uidelicet insula ad ius qͥde
brittanniȩ ꝑtinet. ñ magno ab ea freto dis¬
creta: s donatione pictoꝵ qͥ illas brittaniȩ
plagas incolunt. iam dudũ monachis sco¬
thoꝵ tradita: eo qͦd illiᷤ p̃dicantib fidem xp̃i

Expanded text:
dies de Scottorum regione venire Brittaniam atdotali erant gradu praediti, ministrare. Construebantur ergo ecclesiae per loca, confluebant ad audiendum verbum populi gaudentes, donabantur munere regio possessiones, et territoria ad instituenda monasteria, imbuebantur praeceptoribus Scottis parvuli Anglorum, una cum majoribus studiis et observatione disciplinae regularis. Nam monachi erant, maxime qui ad praedicandum venerant. Monachus ipse episcopus Aedan, utum Scottorum, et omnium Pictorum monasteriis non parvo tempore arcem tenebat, regendisque eorum populis praeerat: quae videlicet insula ad jus quidem Brittaniae pertinet, non magno ab ea freto discreta, sed donatione Pictorum, qui illas Brittaniae plagas incolunt, jamdudum monachis Scottorum tradita, eo quod illis praedicantibus fidem Chri
Abbreviated transcription (Latin):
donante dño salutẽ posset conseqͥ. Fecit ille ut
rogatus ẽ. Et reuersꝰ ad uesꝑam sedentib iam
ad m̃sam fr̃ib. obtulit ei aliqͥd de ueteri musco:
qͦ suꝑficies ligni erat obsita. Qui cũ sedens ad
mensam ñ haberet ad manũ uͥ oblatũ munuᷤᷤ re¬
poneret: misit hoc in sinũ sͥ. Et dum iret cu¬
bitũ. oblitꝰ hoc alicubi deponere: ꝑmisit suo in
sinu ꝑmanere. At medio noctis tempore cũ eui-¬
gilaret: sensit nescio qͥd frigidi suo lateri adiace
tanti languoris habuisset:¬
imbui. cuiꝰ exꝑim̃ta ꝑ maxima in expugnandis
barbaris iam cȩꝑat: misit ad maiores natu scotho¬
rũ. int̾ qͦs exultans ipse baptismatis sacramenta
cũ his qͥ secũ erant militib consecutꝰ erat: pe¬
tens ut sͥ mitteret᷑ antistes. cuiꝰ doctrina ac mi-¬
nistĩo gens quã regebat. angloꝵ dominicȩ fidĩ
dona disceret. & susciꝑet sacram̃ta. Neq aliqͣnto¬

Expanded text:
donante Domino, salutem posset consequi. Fecit ille ut donante Domino, salutem posset consequi. Fecit ille ut rogatus est, et reversus ad vesperam, sedentibus jam ad mensam fratribus, obtulit ei aliquid de veteri musco quo superficies ligni erat obsita. Qui cum sedens ad mensam non haberet ad manum ubi oblatum sibi munus reponeret, misit hoc in sinum sibi. Et dum iret cubitum, oblitus hoc alicubi deponere, permisit suo in sinu permanere. At medio noctis tempore, cum evigilaret, sensit nescio quid frigidi suo lateri adjacertanti languoris habuissetimbui, cujus experimenta permaxima in expugnandis Barbaris jam ceperat, misit ad majores natu Scottorum, inter quos exulans ipse baptismatis sacramenta, cum his qui secum erant militibus, consecutus erat; petens ut sibi mitteretur antistes, cujus doctrina ac ministerio gens quam regebat Anglorum, dominicae fidei et dona disceret, et susciperet sacrament
Abbreviated transcription (Latin):
brata. uictimã ꝓ eo mane sacrȩ oblationis of-¬
ferre. Qui etiam crescente bona consuetudi-
fidei xp̃ianȩ signum. & nulla eccłia. nullũ alta-¬
re in tota bernitioꝵ gente erectũ ẽ: priꝰquã hoc
sacrȩ craicis uexillũ. nouus militiȩ doctor. dic¬
tante fide deuotione contra hostẽ immanissimũ
pugnaturꝰ statueret. Nec ab re ẽ: unũ e plurib
quȩ ad hanc crucẽ patrata sunt. uirtutis miracu-¬
ante paucos annos dum incautꝰ forte noctu i
glacie incederet. repente corruens brachiũ contͥ-¬
uit: ac grauissima fracturȩ ipsiꝰ cȩpit molestia fa¬
tigari: ita ut ne ad os qͥdem adducere ipsum
brachium uillatemis dolore arcente ualeret.
Qui cum die qͣdam mane audiret unũ de fr̃ib
ad locum eiꝰdem sc̃ȩ crucis ascendere disposuisse:
rogauit ut aliquã sibi partẽ de illo ligno uenera-¬
bili rediens afferret: credere se dicens. qͥa ꝑ hoc

Expanded text:
brata, victimam pro eo mane sacrae oblationis ofbrata, victimam pro eo mane sacrae oblationis offerre. Qui etiam crescente bona consuetudinefidei Christianae signum, nulla ecclesia, nullum altare in tota Berniciorum gente erectum est, priusquam hoc sacrae crucis vexillum novus militiae ductor, dictante fidei devotione, contra hostem immanissimum pugnaturus statueret. Nec ab re est unum e pluribus quae ad hanc crucem patrata sunt, virtutis miracuante paucos annos dum incautius forte noctu in glacie incederet, repente corruens brachium contrivit, ac gravissima fracturae ipsius coepit molestia fatigari; ita ut ne ad os quidem adducere ipsum brachium ullatenus dolore arcente valeret. Qui cum die quadam mane audiret unum de fratribus ad locum ejusdem sanctae crucis ascendere disposuisse, rogavit ut aliquam sibi partem de illo ligno venerabili rediens adferret, credere se dicens quia per hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. inumerȩ uirtutes sanitatũ postea nos-¬
cunt᷑ eẽ patratȩ: ad inditiũ uidelicet. ac memo-¬
riam fidi regis. Nam & usq hodie multi de
ipso ligno sacroscẽ craicis astulas excidere so-¬
lent: quas cum in aquas miserint. eisq lan-¬
guenteᷤ homines aut pecudes potauerint. siue
asꝑseruit. mox sanitati restituunt᷑. Uocatur
locus ille lingua angloꝵ heofenfeld: qͦd dici
potest latinȩ celestis campꝰ. Quod certo utiq
p̾sagio futuroꝵ antiquitꝰ nom̃ accepit: signifi-¬
cans niinirũ qͦd ibidẽ cȩlestȩ erigendũ tropbe¬
um. cȩlestis inchoanda uictoria: cęlestia usq
hodie. forent miracła celebranda. Est aurẽ
a mari usq ad mare p̾emxere brittanniam.
fecerant fr̃s hagulstaldensis ȩccłiȩ quȩ ñ lon-¬
ge abest. aduenientes om̃i anno pͥdie quam
postea idem rex occisꝰ est. uigilias ꝓ salute eiꝰ¬
animȩ facere: plurmaq psalmoꝵ laude cele-¬

Expanded text:
tionis innumerae virtutes sanitatum nostionis innumerae virtutes sanitatum noscuntur esse patratae, ad indicium, videlicet, ac memoriam fidei regis. Nam et usque hodie multi de ipso ligno sacrosanctae crucis astulas  Al., hastulas excidere solent, quas cum in aquas miserint eisque languentes homines aut pecudes potaverint sive asperserint, mox sanitati restituuntur. Vocatur locus ille lingua Anglorum Hefenfelth  Al., Heofenfeld, quod dici potest Latine Caelestis campus, quod certo utique praesagio futurorum antiquitus nomen accepit: significans nimirum quod ibidem caeleste erigendum trophaeum, caelestis inchoanda victoria, caelestia usque hodie forent miracula celebranda. Est autem a mari ad mare praecinxere Brittaniam, utempore fecerant fratres Hagustaldensis ecclesiae quae non longe abest, advenientes omni anno pridie quam postea idem rex Osuald occisus est, vigilias pro salute animae ejus facere, plurimaque psalmorum laude cele