comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deus ꝑ dilectionẽ tuã ingentẽ quã eligi
uoluit: magna miracła ostendit. Unde ne¬
cesse ẽ. ut de eode dono celesti. & tim̃do gaudeaᷤ.
⁊ gaudendo ꝑtimescas: gaudeas uidelicet. qͥa
angloꝵ anime ꝑ ext̾iora miracła. ad int̾iorẽ¬
fiunt. infirmꝰ animꝰ in sui p̃sũꝑtione se eleuet.
uȩ aũ de gregorii miracłis penes easdẽ
arbitror. ne studiosi lectoris animꝰ aut de¬
fraudasse ꝑuicacit̾. aut negligent̾ p̃terisse
me cognitione congrua suspicet᷑. Matrona
quȩdã beato gregorio ꝑstationes publicas
missaꝵ sollemnia celebranti: solitas oblati

Expanded text:
Deus per dilectionem tuam in gente quam eligi voluit magna miracula ostendit. Unde necesse est ut de eodem dono coelesti et timendo gaudeas, et gaudendo pertimescas. Gaudeas videlicet, quia Anglorum animae per exteriora miracula ad interiorefiunt infirmus animus in sui praesumptione se elevet, ut u1. Quae autem de Gregorii miraculis penes easdem arbitror, ne studiosi lectoris animus, aut defraudasse pertinaciter, aut negligenter praeteriisse me cognitionem congruam suspicetur. Matrona quaedam beato Gregorio, per stationes publicas missarum solemnia celebra
Abbreviated transcription (Latin):
des quas extinxerat inuenit: ut uide¬
licet ex ipso lumine aꝑte claresceret: qͥa
ꝑ beatum gregoriũ locus ille de tenebris¬
ad lucem uenisset. xxxi.
ed cũ gregoriꝰ ꝓ conu̾tendis angli
saronib. quẽ ad modũ in monachatu suo
ꝓposuerat assiduis cogitationũ fluctib
urgeret᷑. mox ubi eccłie statu composito
quartũ sui pontificatus annũ intrauit:
augustinũ cum aliis domus suȩ mona¬
sterii sui monachis inbritannias eugłi¬
tandi gra destinauit. Qui suscepte ꝑegri¬
nationis post dies aliquot inerti tedio
p̃grauati: redire domũ potiꝰ ꝙͣ barbarã
linguã qͥdem intellig̾e̾nt. decreuerunt.
Nec mora augustinũ quẽ eis ep̃m conse¬
crandii si abanglis exciꝑent᷑ indixerat.
romã remittunt: sũmũ p̃sulẽ dep̃canteᷤ.
ut tã laboriosã tam incertã tãq ꝑicło¬
sam ꝑegͥnationẽ. sibi nuꝑ impositã re

Expanded text:
des quas exstinxerat invenit, ut videdes quas exstinxerat invenit, ut videlicet ex ipso lumine aperte claresceret, quia per beatum Gregorium locus ille de tenebrisad lucem venisset. 33. Sed cum Gregorius pro convertendis Anglis Saxonibus, quemadmodum in monachatu suo proposuerat, assiduis cogitationum fluctibus urgeretur, mox ubi, Ecclesiae statu composito, quartum 55 sui pontificatus annum intravit, Augustinum cum aliis domus suae monasterii monachis in Britanniam evangelizandi gratia destinavit. Qui susceptae peregrinationis, post dies aliquot, inerti taedio praegravati, redire domum potius quam barbaram, linguam quidem intelligerent, adire decreverunt. Nec mora, Augustinum, quem eis episcopum consecrandum, si ab Anglis exciperentur, indixerat, Romam remittunt, summum praesulem deprecantes ut tam laboriosam, tam incertam, tamque periculosam peregrinationem sibi nuper impo
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ t̾roris sonitũ quẽ fecit. innotuit
a loco quẽ diu tenuerat. qd̃ ꝑ inuocati¬
onẽ gregorii coactus exibat. Post pau¬
cos uͦ dies in magna serenitate aeris. suꝑ
suoq illud uelamine oꝑuit: om̃emq
eccłiam tanto t̾rore ac suauitate odoris
impleuit: ut patentib ianuis nullꝰ
illic presumeret intrare: ⁊ sac̾dos atꝙ
custodes. uł hi qui ad celebranda mis¬
saꝵ sollemnia uenerant. rẽ uidebant.
ingredi aũ minime poterant:⁊ sua¬
uitatẽ mirifici odoris trahebant. Die
uͦ alia. in ea lampades sine lumine ft̃
accense. Post paucos dies cũ expletis
missaꝵ sollemniis. extinctis lãpadibꝰ
custos ex eadem eccł̃ia egressus fuiss.
post paululũ intrauit: ⁊ lampades
quas extinxerat lucentes repꝑit. Qs
negligent᷑ extinxisse se credidit: atq
eas iam sollicitꝰ extinxit. Qui exiens
eccłiam clausit: s post horaꝵ trium
spacium regressus. lucentes lampa¬

Expanded text:
sed per terroris sonitum, quem fecit, innotuit sed per terroris sonitum, quem fecit, innotuit a loco quem diu tenuerat quod per invocationem Gregorii coactus exibat. Post paucos vero dies in magna serenitate aeris supersuoque illud velamine operuit, omnemque ecclesiam tanto terrore ac suavitate odoris implevit, ut, patentibus januis, nullus illic praesumeret intrare, et sacerdotes atque custodes, vel hi qui ad celebranda missarum solemnia venerant, et rem videbant, ingredi minime poterant, et suavitatem mirifici odoris trahebant. Die vero alia in ea lampades sine lumine sunt accensae. Post paucos iterum dies cum, expletis missarum solemniis, exstinctis lampadibus, custos ex eadem ecclesia egressus fuisset, post paululum intravit, et lampades quas exstinxerat lucentes reperit, quas negligenter exstinxisse se credidit, atque eas jam sollicitius exstinxit, qui exiens ecclesiam clausit. Sed post horarum trium spatium regressus, lucentes lampa
Abbreviated transcription (Latin):
ca introductis illic beati sebastiani ⁊ sc̃e
cum magna ppłi multitudine gregorius
laudes canendo ꝑueniens: basilicã ingi
loci angustias ppłi se turba cõpmeret:
qͥdam ex his qui extra sacrariũ stabant
porcũ subito int suos pedes huc illuc¬
q discurrere senserunt. Quẽ dũ unuᷤ¬
quisq sentiret. ⁊ iuxta sestantib in¬
dicaret: isdem porcus ȩccłie ianuas pe¬
tiit. & om̃s ꝑquos transiit. in ammira¬
tionẽ conu̾tit: s uiderinil potuit. quã¬
uis sentiri potuiss. Quod idcircodiui¬
na ꝑietas ostendit: ut cunctis patesc̾et
quia ueniente cũ reliquiis sc̃oꝵ gregorio.
de loco eodem immundus habitator exi
plebe recessit. S ad huc noste eadem ma¬
gͥnus in eiusdẽ eccl̃ie tectis strepitꝰ factꝰ
est: ac si in ea aliquis errando discurrer&.
Sequenti etiam nocte grauior sonitus
excreuit. cũ subito tantus t̾ror insonu
inquietudo antiqui hostis apparuit

Expanded text:
ca, introductis illuc beati Sebastiani et sancca, introductis illuc beati Sebastiani et sanccum magna populi multitudine Gregorius laudes canendo perveniens, basilicam praefloci angustias populi se turba comprimerent, quidam ex his qui extra sacrarium stabant, porcum subito inter suos pedes, huc et illuc discurrere senserunt. Quem dum unusquisque sentiret, et juxta se stantibus indicaret, idem porcus ecclesiae januas petiit, et omnes, per quos transiit, in admirationem convertit; sed videri nil potuit, quamvis sentiri potuisset. Quod idcirco divina pietas ostendit, ut cunctis patesceret quia veniente cum reliquiis sanctorum Gregorio, de loco eodem immundus habitator exire, papa cum plebe recessit; sed adhuc nocte eadem magnus in ejusdem Ecclesiae tectis strepitus factus est, ac si in ea aliquis errando discurreret. Sequenti autem nocte gravior sonitus excrevit, cum subito tantus terror insonuiinquietudo antiqui hostis apparuit;
Abbreviated transcription (Latin):
dies ut dr a missaꝵ celebratione uacando dei¬
status ẽ. tanꝙͣ si eum ꝓpriis manib quod
dictu nefas est peremisset. .xxix.
xtat usq hodie in sac̃tissimo lat̾anẽsis palatii
scrimio. huiꝰ confectum tẽporib carticiũ
pregrande uolumen: in qͦ cõmunis sexus
cunctaꝵ ȩtatum ac ꝓfessionũ nomina. tã
rome quã ꝑsuburbanas uicinasue ciuita¬
tes. necñ longinquas maritime urbes
degentiũ cum suis cognominib tẽporib
⁊ remunerationib expressius continent᷑.
Quoꝵ sũmam ne uidelicet fastiditꝰ transi¬
liam. ego tranfferre diffugio ⁊ mei lectoriᷤ
ocłm ad illius uenerandi scrinii plenitu¬
dinẽ. cuiꝰ ipse pene incunctis auctoritatẽ
papa largiente secutꝰ sum retransmitto
ret̾ea cũ arrianoꝵ basilica in .xxx.¬
regione urbis huiꝰ quȩ subura d̾R
clausa usq ad gregorii pontificatꝰ tẽpora
remansiss: placuit ei. ut in fide catholi¬

Expanded text:
dies, ut dicitur, a missarum celebratione vacando, tridies, ut dicitur, a missarum celebratione vacando, tristatus est, tanquam si eum propriis manibus, quod dictu nefas est, peremisset. 30. Exstat usque hodie in sacratissimo Lateranensis palatii scrinio hujus confectum temporibus chartaceum praegrande volumen, in quo communis sexus cunctarum aetatum ac professionum nomina tam Romae quam per suburbana civitatesve vicinas, necnon longinquas maritimas urbes degentium, 54 cum suis cognominibus, temporibus, et remunerationibus expressius continentur. Quorum summam, ne videlicet fastiditus transiliar, ego transferre diffugio, meique lectoris oculum ad illius venerandi scrinii plenitudinem, cujus ipse pene in cunctis auctoritatem, papa largiente, secutus sum, transmitto. 31. Praeterea cum Arianorum basilica in regione urbis hujus quae Suburra dicitur clausa usque ad Gregorii pontificatus tempora remansisset, placuit ei ut in fide catholi
Abbreviated transcription (Latin):
lia. suos pisces uł oleũ. pat̾familias dni dis¬
cretissime diuidebat. Rigm̃ta uͦ aliaq de¬
licatiora cõmercia pͥmorib honorabiliter
offerebat: ita ut nicħ aliud ꝙͣ cõmunia qͦ¬
dam horrea cõmunis putaret᷑ eccłia. xxuii.
rib milib ancillis dĩ qͣs greci mona¬
sterias uocant. qͥndecĩ libras auri pro
lectisterniis dedit eisq ꝓcotidianis stipen¬
diis octoginta libras annualit̃ conferebat.
De qͥb theoctisti patͥcio scribens. harũ in qͥt¬
uita talis ẽ. atq intantũ lacrimis ⁊ absti¬
nentia districta: ut credamꝰ qͥa si ipse non
eẽnt. nullꝰ nr̃m iã ꝑ tot annos in loco hoc
seu qualibet parte corꝑis debilib costasti¬
pendia ꝑconstitutos ueredarios emittebat.
curabat scutelłã: ita ut neminẽ ꝓrsus exciꝑet
miscd̾issimi beniuolentia ꝓuisoris: nͥ quẽ
ad fidem traxerat omĩpotentis cognitio cre-
mans eum stipis inopia ꝑisse. ita ꝑaliquot

Expanded text:
lia, suo pisces vel oleum paterfamilias Domini dislia, suo pisces vel oleum paterfamilias Domini discretissime dividebat. Pigmenta vero aliaque delicatiora commercia primoribus honorabiliter offerebat, ita ut nihil aliud quam communia quaedam horrea, communis putaretur Ecclesia. 27. Tribus millibus ancillis Dei, quas Graeci monastrias vocant, quindecim libras auri pro lectisterniis dedit, eisque pro quotidianis stipendiis octoginta libras annualiter conferebat. De quibus Theoctistae patriciae scribens: « Harum, inquit, talis vita est, atque in tantum lacrymis et abstinentia districta, ut credamus quia si ipsae non essent, nullus nostrum jam per tot annos in loco hoc seu qualibet corporis parte debilibus cocta stipendia per constitutos veredarios emittebat. curabat scutellam, ita ut neminem prorsus exciperet misericordissimi benevolentia provisoris, quem ad fidem traxerat omnipotentis cognitio Creatmans eum stipis inopia periisse, ita per aliquot
Abbreviated transcription (Latin):
demmͥ suũ angłm deputaret: qͣnta mͥ putem
restituet. si in p̃ceptis eiꝰ totis uirib ꝑmanens
plura studuero de plurib erogare: xxiii.
sitor incipiens tanto largior ẽẽ de collato tẽpo¬
rali cõmodo. qͣnto certior de recipiendo p̃mio sẽ
gelasiano poliptico cuꝰ nimirũ studiosissimꝰ
diaconiis xenodochiis urbanis suburbanis qͦt
sibi solidi qͣter in anno distribuerent᷑ pascha sci¬
suo. ꝑ polipticũ qͦ hactenꝰ erogat᷑ indixit .xxiiii.
xtra quos pͥmo dñicȩ resurrectionis dilu¬
culo in basilica quondã doctissimi ui
gilii paꝑe. iuxta ꝙͣ consuetudinalit̾ habita.¬
bat ad imꝑtiendũ pacis oscłm residens. cũctiᷤ
aureos erogabat. Natalicio uͦ apłoꝵ uel
mib omino kalendis pauꝑib .xxu.
generalit̾ easdẽ species quȩ congere¬
bant᷑ ex reditib erogabat: ⁊ suo tempore
frumentũ. suũumũ. suũ caseũ. suũ legu¬
men. suũ lardũ. sua manducabilia anima¬

Expanded text:
dem mihi suum angelum deputaret, quanta putem mihi dem mihi suum angelum deputaret, quanta putem mihi restitui, si in praeceptis ejus totis viribus permanens, 53 plura studuero de pluribus erogare? » 24. Igitur incipiens tantum largior esse de collato temporali commodo, quantum certior de recipiendo praemio seGelasiano polyptyco, cujus nimirum studiosissimus diaconiis, xenodochiis urbanis, vel suburbanis quot solidi singulis quater in anno distribuerentur, Pascha scisuo, per polyptychum quo hactenus erogatur indixit. 25. Extra quos primo Dominicae resurrectionis diluculo in basilica quondam doctissimi papae Vigilii, juxta quam consuetudinaliter habitabat, ad impertiendum pacis osculum residens, cunctis aureos erogabat. Natalitio vero apostoloibus omnino Kalendis, pauperibus generaliter easdem species quae congerebantur ex reditibus erogabat: et suo tempore frumentum, suo vinum, suo caseum, suo legumen, suo lardum, suo manducabilia anima
Abbreviated transcription (Latin):
in cubicłm suũ induxit: uehem̃ter adiurans.
Qui respondens dixit. Et cur int̾rogas de noĩe
meoͭ qͦd ẽ mirabile. Uerũtam̃ scito. ⁊ memoria
recognosce. qͥa egosũ naufragus ille. qͥ quondã
ueni ad te qͥndo scͥbebas incella monast̾ii tui
ad chuũ scauri. cui dedisti .xii nũmismata &
argenteã scutellã quã tͥ miserat cũ infusis le¬
guminib beata siluia mat tua. Et hoc tͥ ꝓ
certo sit cognitũ. qͥa ab illo die qͦm hec hilari a¬
rentiũ diuideret. ꝓ ut ciuq opus erat. Hec au¬
Ecce enĩ remisit me dñs. ut sim tͥ custos qͣndiu
fu̾is in isto mortali scło: quatinꝰ quãcũq rem
petieris. ꝑ me apud eũ fiducialit̃ ualeas im¬
petrare. Ilico gregoriꝰ infaciẽ suã corruit dicẽs.
Si ꝓpt̃ pusillũ paruitatis mee munusculum
tanta mͥretͥbuit omĩpodentissimꝰ dns. ut &
pontificẽ me scẽ sue ȩccliȩ faceret. & custo¬

Expanded text:
in cubiculum suum induxit, vehementer adjurans uin cubiculum suum induxit, vehementer adjurans uQui respondens, dixit: « Et cur interrogas de nomine meo, quod est mirabile? Verumtamen scito, memoria recognoscens, quia ego sum naufragus ille qui quondam veni ad te, quando scribebas in cella monasterii tui ad clivum Scauri, cui dedisti duodecim numismata, et argenteam scutellam, quam tibi miserat cum infusis leguminibus beata Silvia mater tua. Et hoc tibi pro certo sit cognitum, quia ab illo die quo mihi haec hilari arentium divideret, prout cuique opus erat. » Haec auecce enim misit me Dominus, ut sim tibi custos, quandiu fueris in isto mortali saeculo, quatenus quamcunque rem petieris, per me apud eum fiducialiter valeas impetrare. » Illico Gregorius in faciem suam corruit, dicens: « Si propter pusillum meae parvitatis munusculum tanta mihi retribuit omnipotentissimus Dominus, ut et pontificem me sanctae suae Ecclesiae faceret, et custo
Abbreviated transcription (Latin):
fundere uellet. conu̾sꝰ urceũ accepit. s repente
eũ in cuiꝰ manib aquã fundere uoluerat ñ in¬
uenit. Cũq hoc factũ secũ ipse miraret᷑ eadem
nocte dñs ei ꝑuisionẽ dixit. Cȩt̾is dieb me in
menbris meis: hesterno aũ die me inmemet
precepit sacellario: ut duodecĩ ꝑegrinos ad pͣn¬
iũ inuitaret. Qui ꝑgens ussa cõpleuit: eosꝙ
ad mensã parit̃ ordinauit. Dũ aũ simul dis¬
cũberent: intuens papa xiii. num̾auit. Et ac¬
cersito sacellario: cur contͣ uissionẽ suã t̾cium
decimũ inuitare p̃sumpserit inqͥsiut Iue ob.¬
stupefactꝰ conuiuantes ꝑegͥnos curiosiꝰ num̾a
meraret ac t̾ciũdecimũ ꝙͣ solus papauiderat ñ¬
uideret: animadu̾tit sp̃ualis pat̃ gregoriꝰ uirum
ꝓpiꝰ discũbentẽ uultus crebro conu̾tere. ⁊ ñc
adolescentẽ. nc̃ uͦ sibi uetulũ ueneranda qͣdam
canitie simulare. Finito conuiuio .xii. qͥdem
abire ꝑmisit᷑ t̾ciũ decimũ uͦ manu suscipiens.

Expanded text:
 accepit, sed repente eum in cujus manibus aquam fundere voluerat non invenit. Cumque hoc factum secum ipse miraretur, eadem nocte Dominus ei per visionem dixit: « Caeteris diebus me in membris meis, hesterno autem die me in memetam, praecepit sacellario ut duodecim peregrinos ad prandium invitaret. Qui pergens jussa complevit, eosque ad mensam pariter ordinavit. Dum autem simul discumberent, intuens papa, tredecim numeravit; et accersito sacellario, cur contra jussionem suam tertium decimum invitare praesumpserit inquisivit. Ille obstupefactus, convivantes peregrinos curiosius numermeraret, ac tertium decimum quem solus papa videre ideret, animadvertit spiritualis Pater Gregorius virum propius discumbentem vultus crebro convertere, et nunc adolescentem, nunc vero vetulum veneranda quadam canitie simulare. Finito convivio, duodecim quidem abire permisit; tertium decimum vero manu suscipiens,
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑. eiusdẽ diuinitatis t̾rore refrenat᷑. ut pͣ¬
ua agere metuat: ac totis desideriis ad eter¬
nitatis grãm uenire concupiscat. Eulogio
qͦ patͥarche alexandrino. de doctrina suȩ
eccłiȩ conu̾sione hereticoꝵ. concordiaq fi¬
deliũ plausibilia referenti. gregoriꝰ ita re¬
scribit. Qm̃ in bonis quȩ agitis scio qd̃ ⁊
do. Quia dũ gens angloꝵ in mũdi angulo
posita. incultu lignoꝵ ac lapidũ ꝑfida nc̃
usq remaneret: ex ur̃e mͥ orationis studio
placuit. ut ad eam monast̾ii mei monacũ¬
finẽ mundi ꝑductus ẽ. Etiã nunc deeius
salute ⁊ oꝑe ad nos scͥpta ꝑuenert: quia
tantis miraculis uł ipse uł ipsi qͥcum eo
transmissi sunt in gente eadem choruscãt:
ut apłoꝵ uirtutes in signis que exhibẽt
imitari uideant᷑. In sollemnitate autẽ
dñice natiuitatis. quȩ pͥma indictione
transacta ẽ plus qͣ decem milia angli.

Expanded text:
ditur, ejusdem divinitatis terrore refrenatur; ut prditur, ejusdem divinitatis terrore refrenatur; ut prave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam pervenire concupiscat. » Eulogio quoque, patriarchae Alexandrino, de doctrina suae Ecclesiae, conversione haereticorum, concordiaque fidelium plausibilia referenti, Gregorius ita rescripsit: « Quoniam in bonis quae agitis, scio quod et do, quia dum gens Anglorum, in mundi angulo posita, in cultu lignorum ac lapidum perfida nunc usque remaneret, ex vestrae mihi orationis adjutorio placuit ut ad eam monastfinem mundi perductus est, et jam nunc de ejus salute et opere ad nos scripta pervenerunt, quia tantis miraculis vel ipse, vel hi qui cum eo transmissi sunt, in gente eadem coruscant, ut apostolorum virtutes in signis quae exhibent imitari videantur. In solemnitate autem dominicae nativitatis, quae hac prima indictione transacta est, plus quam decem millia Angli
Abbreviated transcription (Latin):
censuisse. immo uenialit̃ simulq tẽporalit̃
ꝑmisisse cognoscant. Cuiꝰ nimirũ p̃cib d̃s
omp̃s. tantã augustino eiꝰq sociis faciendoꝵ
signoꝵ gr̃am contulit: ut u̾bũ uite qd ore
predicabant. signoꝵ efficatia confirmarent.
Unde factum ẽ ut ꝑaucis elabentib annis.
&̃ ceteri saxonie reges ad xp̃i dñi fidẽ ꝑ disci¬
pulos eius accederent. .xxxuii.
ꝓdigiis que ibidem fiebant. itagregoruis
in libris moralib phibet dicens. Ecce lingua
britanniȩ. quȩ nicħ aliud nouerat ꝙͣ barbaꝵ
frendere. iam dudũ in dei laudib hebrea ce¬
pit u̾ba resonare. Ecce quondã tumidꝰ substratꝰ
ros motus. qͦs t̾reni pͥncipes edomare ferro
neqͥuerant: hos ꝓdiuina formidine sac̾dotũ
ora simplicib uerbis ligant. Et qͥ cateruas
pugnantiũ infidelis nequaꝙͣ metueret. iã
nunc fidelis humiles linguas timet. Quia
enĩ ꝑceptis celestib u̾bis. clarescentib qͦq
miracłis. uirtus ei diuinȩ cognitionis infũ¬

Expanded text:
aliter simulque temporaliter permisisse cognoscant. Cujus nimirum precibus Deus omnipotens tantam Augustino ejusque sociis faciendorum signorum gratiam contulit, ut verbum vitae quod ore praedicabant signorum efficacia confirmarent. Unde factum est ut paucis elabentibus annis, etiam caeteri Saxoniae reges ad Christi Domini fidem per discipulos ejus accederent. 39. digiis quae ibidem fiebant, ita Gregorius in libris Moralibus perhibet, dicens: « Ecce lingua Britanniae, quae nihil aliud noverat quam barbarum frendere, jamdudum in Dei laudibus Hebraea coepit verba rros motus, quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos per divinam formidinem sacerdotum ora simplicibus verbis ligant; et qui catervas pugnantium infidelis nequaquam metuerat, jam nunc fidelis humilium linguas timet. Quia enim perceptis coelestibus verbis, clarescentibus quoque miraculis, virtus ei divinae cognitionis infun
Abbreviated transcription (Latin):
dam capitulis augustinꝰ eũ int̾rogans qualit̃ ep̃s
cũ suis conu̾sari deberet clericis reqͥsiuit: doctor hu¬
millimꝰ int̾cet̾asic rescͥbit. Quia tua fr̾ntas mo¬
nasterii regulis erudita seorsũ uiuere ñ debet a
in initio nascentis ȩccłiȩ fuit patͥb nr̃is: inquib
nullꝰ eoꝵ ex his que possidebat. aliqͥd suũ ẽẽ dice
gregoriꝰ ait. Nouit tua fr̃nitas romane eccl̃iȩ
consuetudinẽ in qua se meminit enutrita.
s mͥplacet ut siue in romana siue in qͣlibet
eccłia aliqͥd inuenisti qd̃ plus omĩpotenti d̾o

Expanded text:
sdam capitulis Augustinus eum interrogans, qualiter episcopus sdam capitulis Augustinus eum interrogans, qualiter episcopus cum suis conversari deberet clericis, requisivit, doctor humillimus inter caetera sic rescripsit: « Quia tua fraternitas, monasterii regulis erudita, seorsum vivere non debet a in initio nascentis Ecclesiae fuit patribus nostris, in quibus nullus eorum ex his quae possidebant aliquid suum esse diceGregorius respondit: Novit fraternitas tua Romanae Ecclesiae consuetudinem, in qua se meminit enutritam. Sed mihi placet ut sive in Romana, sive in qualibet Ecclesia aliquid invenisti quod plus omnipotenti
Abbreviated transcription (Latin):
goruis inxp̃o letificatus. misit augustino
plurimos u̾bi ministros. inquib p̃cipui erãt.
mellitꝰ. iustus paulinꝰ ⁊ rufinianꝰ. ⁊ ꝑ eos u¬
niu̾sa que ad cultũ erant eccł̃ie necessaria:
uasa uidelicet sacra ⁊ uestim̃ta altariũ. orna¬
m̃ta eccłiastica uestim̃ta clericalia: apłoꝵ ⁊
ei & pallium iubens ut sub metͦpoli suacan
tiȩ .xii. ep̃os ordinaret: ⁊ lundoniã ⁊ ebura-¬
cham singłos ep̃os muteret. qͥ sub se xii. ni
chilominꝰ ep̃os consetrantes. palliũ ab apłica
eos pͥmꝰ haberi debuiss. qͥ pͥus consetrati metu¬
iss srecepit ꝙͦ ut angloꝵ ingente idoloꝵ fana ñ
destrueret: s scĩficatis aquis respsa in basilica dedi¬
caret. Et quia solebant saxones in sacͥficio demonũ
boues multos occidere: ussit ut die dedicatiõis uł
b̃nacula sͥ circa easdẽ egclias quȩ ex fanis cõmutatȩ
ft̃. de ramis arboꝵ facent: & religiosis conuiuiis
sollemnitates debitas celebrarent. Et qͥa suꝑ qͥb¬

Expanded text:
hristo laetificatus, misit Augustino plurimos verbi ministros, 56 in quibus praecipui erant Mellitus, Justus, Paulinus, et Rufinianus; et per eos universa quae ad cultum erant Ecclesiae necessaria, vasa videlicet sacra, et vestimenta altarium, ornamenta ecclesiastica, vestimenta clericalia, apostoloei et pallium, jubens ut sub metropoli sua Canordinaret, ad Londoniam et Eburacam singulos episcopos mitteret, qui sub se duodecim nihilominus episcopos consecrantes, pallium ab apostoleos primus haberi debuisset, qui prius consecrari meruisset. Praecepit quoque ut in Anglorum gente idolorum fana non destrueret, sed sanctificatis aquis respersa in basilicas dedicaret. Et quia solebant Saxones in sacrificio daemonum boves multos occidere, jussit bernacula sibi circa easdem ecclesias, quae ex fanis commutatae sunt, de ramis arborum facerent, et religiosis conviviis solemnitates debitas celebrarent. Et quia super quibu
Abbreviated transcription (Latin):
coniunctione ipsi ⁊ angloꝵ genti que nuꝑ ad fi-¬
dem uenerat. ne a bono qd cȩꝑat metuendo au¬
st̾iora recederet: specialit̾ ⁊ ñ generalit̃ cȩt̾is me
scͥptis mandaui. Vnde postꝗͣ firma radice in
fide fiu̾nt solidati. si infra ꝓpriã consanguini
tatẽ inuenti fu̾nt separentur: aut infra affi¬
nitatis lineam. id est usq ad septimã generati¬
onẽ non uingant᷑. S ad huc illos neophitos
existentes. sepissime eos pͥus illicita docere ⁊
u̾bis ac erẽplis instruere: & que pꝰt de talib e¬
gerint. rationabilit̾ ⁊ fidelit̃ excludere opor¬
tet. Nam uixta apłm qui ait. lac uob̾ potum
t̃porib tenenda indulsimꝰ ne bonũ qd̃ infir¬
ma adhuc radice plantatũ erat exureret᷑ sed¬

Expanded text:
njunctione, ipsi et Anglorum genti, quae nuper ad fidem venerat, ne a bono quod coeperat metuendo austeriora recederet, specialiter et non generaliter caeteris me scriptis mandavi, ut postquam firma radice fuerint in fide solidati, si infra propriam cotatem inventi fuerint, non separentur, aut infra affinitatis lineam, id est usque ad septimam generationem conjungantur. Sed adhuc illos neophytos existentes, coepisse eos prius illicita docere, et verbis et exemplis instruere, et quae post de talibus egerint, rationabiliter et fideliter excludere oportet; nam juxta Apostolum, qui ait: Lac vobis potum temporibus tenenda indulsimus, ne bonum quod infirma adhuc radice plantatum erat, exureret
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia quȩ ad huc noua ẽ ad fidẽ. institutione
p̃cipua quȩ de multis eccłiis collig̾e̾ potiusti
infundas. Nonenĩ ꝓ lotis res. s ꝓbonis rebus
loca amanda st̃ Ex singłis gͦ quib q eccl̃iis. qͣ pia
quȩ religiosa que resta st̃ elige. ⁊ hec qͣsi in uno¬
quȩ fures de eccłiis abstulerint reddi debeant:
mittissimꝰ pat̾ absit inquit ut ecclł̃ia cũ aug̃¬
mento recipiat qd̃ de t̾renis reb uidet᷑ amute:
& lucrauana requirere. Sane reqͥsitꝰ ab eodem
augustino usq ad ꝙͣ gen̾ationẽ fideles debeãt
copulari: gregoruis dispensatione sic rescribit.
Quedã t̃rena lex in romana republica ꝑmittit:
ut siue fr̃ ⁊ soror. seu duoꝵ frm̃ germanoꝵ uł¬

Expanded text:
e, quae adhuc nova est, ad fidem institutione praecipua, quae de multis Ecclesiis colligere potuisti, infundas. Non enim pro locis res, sed pro bonis rebus loca amanda sunt. Ex singulis ergo quibusque ecclesiis, quae pia, quae religiosa, quae recta sunt, eligas, et haec quasi in v ea quae fures de ecclesiis abstulerint reddere debeant, mitissimus Pater: « Absit, inquit, ut ecclesia cum augmento recipiat quod de terrenis rebus videtur amittere, et lucra vana requirere. » Sane requisitus ab eodem Augustino usque ad quotam generationem fideles debeant copulari, Gregorius dispensatorie sic rescripsit: « Quaedam terrena lex in Romana republica permittit ut sive frater et soror, seu duorum fratrum germanoru
Abbreviated transcription (Latin):
gallie. regũq quib eos piissimꝰ pat̃ ꝓpriis lit¬
t̾is cõmendarat hospitia. britanniã petiit. Ac
ad eduꝑtũ regẽ cantuarioꝵ ueniens: d̃ĩ cooꝑan¬
te grã. non solũ licentiã predicandi. uerũetiã
uictus ⁊ mansiones inciuitate doruuensi gͤ
erat regni eius metͦpolis. facile impetrauit. Ad
ꝗͣ augustinꝰ cũ sociis suis p̾lata cruce. seu salua¬
toris imagine apppinquans. cecinit dicens. De¬
p̃cam᷑ te dñe in omĩ miscdia tua. ut auferatur
furor tuus ⁊ iratua aciuitate ista ⁊ ad omo sc̃a
tua: qm̃ peccauimꝰ. Predicantib aũ eis ⁊ in no¬
mine iħu mirabilia facientib. crediderunt

Expanded text:
Galliae, regumque quibus eos piissimus Pater propriis litteris commendarat, hospitia, Britanniam petiit, et ad Edelbertum regem Cantuariorum veniens, Dei cooperante gratia, non solum licentiam praedicandi, verum etiam victus et mansiones in civitate Dorovernensi, quae erat regni ejus metropolis, facile impetravit. Ad quam Augustinus cum sociis, praelata cruce, seu Salvatoris imagine, appropinquans cecinit, dicens: « Deprecamur te, Domine, in omni misericordia tua, ut auferatur furor tuus iraque tua a civitate ista, et a domo sancta tua, quoniam peccavimus. » Praedicantibus autem eis, et in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
regoriꝰ ep̃c seruus seruoꝵ dĩ. seruis
domini iħu xp̃i. Qã melius fuerat bona
ñ reciꝑe ꝙͣ ab his que p̃cepta st̃ cogita¬
tione retrorsũ redire: sũmo studio dilectiᷤᷤ.¬
simi filii oportet. ut opus bonũ qd cepi
uos itineris. nec maledicoꝵ hominum
lingue det̾reant:. s om̃i instantia. omĩq
feruore que inchoastis dõ auctore ꝑagit̾e:

Expanded text:
REGORIUS, servus servorum Dei, servis Domini nostri. Quia melius fuerat bona non incipere quam ab iis, quae coepta sunt, cogitatione retrorsum redire, summo studio, dilectissimi filii, oportet, ut opus bonum, quod, aergo itineris, nec maledicorum hominum linguae deterreant; sed omni instantia omnique fervore, quae inchoastis, Deo auctore, peragite,
Abbreviated transcription (Latin):
tammentẽ ad pontificalis oꝑis studia accingo:
consid̾ata ipsareu mm̃sitate det̾reor. ꝑpendo qͥppe
qͦd om̃i cura uigilandũ ẽ ut rector cogitatione
sit mundꝰ. oꝑatione p̃cipuus. discretꝰ in silentio.
utilis inu̾bo. singłis cõpassione ꝓximꝰ. p̃cunctis
contẽplatione suspensꝰ. bene agentib ꝑhumilita

Expanded text:
tam mentem ad pontificalis operis studia accingo, tam mentem ad pontificalis operis studia accingo, considerata ipsa rei immensitate, deterreor. Perpendo quippe quod omni cura vigilandum est ut rector cogitatione sit mundus, operatione praecipuus, discretus in silentio, utilis in verbo, singulis compassione proximus, prae cunctis contemplatione suspensus, bene
Abbreviated transcription (Latin):
eulogio alexandrino. gregorio antiocheno. ioħ̃i
ierusolimitano ⁊ anastasio ex patͥarcha antio¬
qd impar meritis ac toto animo renitens. pa¬
storalis cure pondera portare cõpulsus sũ: ca¬
ligo meroris occurrit: ⁊ triste cor nicħ aliud nͥ
eas que uideri nil sinunt. tenebras uidet. Nũqͣd
antistes a dño: nͥ ꝓ delictis ppłi int̾tessor eligit᷑.
Si fortasse qͥspiam apd̾ potentẽ uirũ. qͥ ⁊ sͥ iratꝰ¬
⁊ mͥeẽt incognitus. int̾cessorẽ suũ me fieri que¬
reret: ꝓptinus responderẽ. Ad int̾cedẽdũ uenire
nequeo: quia eiꝰ noticiã ex sedula familiarita¬
te ñ habeo. Si recte gͥ homo apud hominẽ de qͦ
minime p̃sũpsissem. fieri int̾cessor erubescerẽ:
formidandũ: quia sic̃t cuncti liqͥdo nouimus.
cũ is qͥ displicet ad int̾cedendũ mitat᷑ irati ani¬
mus ad det̾iora ꝓuocat᷑. Et̃ ualde ꝑtimesco. ne
cõmissam̃ plebs fideliũ reatꝰ mei additam̃to
bat. Ciiuͦ utcũꝙ hunc timorẽ subpͥmo: ⁊ consola-¬

Expanded text:
Eulogio Alexandrino, Gregorio Antiocheno, Joanni Jerosolymitano, et Anastasio expatriarchae Antioquod impar meritis, at toto animo renitens, pastoralis curae pondera portare compulsus sum, caligo moeroris occurrit, et triste cor nihil aliud nisi eas quae videri nil sinunt tenebras videt. Nam quid antistes a Domino, nisi pro delictis populi intercessor eligitur?Si fortasse quispiam apud potentem virum, qui et sibi irat esset incognitus, intercessorem suum me fieri quaereret, protinus responderem: Ad intercedendum venire nequeo, quia ejus notitiam ex sedula familiaritate non habeo. Si igitur recte homo apud hominem, de quo minime praesumpsissem, fieri intercessor erubescerem, formidandum, quia sicut cuncti liquido cognovimus, cum is qui displicet ad intercedendum mittitur, irati animus ad deteriora provocatur, et valde pertimesco ne commissa mihi plebs fidelium reatus mei additamentobat. Cum vero utcunque hunc timorem supprimo, et consola
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ euangłii quatuor libros. sic qͣtuor concilia
susciꝑe ⁊ uenerari me fateor: nicenũ uidelicet.
in quo ꝑu̾sũ arrii dogma destruit᷑. constanti¬
nopolitanũ q̃q in quo eunomii ⁊ macedonii
error comuncit᷑. e fesinũ &̃ pͥmũ in qͦ nestorii
impietas iudicat᷑: calcedonense uͦ in qͦ euthicis
dioscoriꝙ prauitas reꝓbat᷑. tota deuotione cõ¬
plector integerrima approbatione custodio:
qͥam his uelut inquadrato lapide sc̃ȩ fidei
structura consurgit. ⁊ cuiꝰlibet uitȩ atq actio¬
nis existat: qͥa quisqͥs eoꝵ soliditatẽ ñ tenet &̃
si lapis ẽẽ cernat᷑. tñ ex tra edificiũ iacet. Qͥntũ
qͦꝙ conciliũ pariter ueneror. in quo epła quȩ
mediatoris di ⁊ hominũ induab substan¬
tiis separans. ad impietatis ꝑfidiã cecidisse cõ¬
uincit᷑. scͥpta quoq theodori ꝑ que beati cy¬
rilli fides rep̃hendit᷑. ausu inuidentie ꝓ la¬
ta refutant᷑. Cunctas uͦ quas p̾fata uenerã¬

Expanded text:
i evangelii quatuor libros, sic quatuor concilia suscipere et venerari me fateor. Nicaenum scilicet, in quo perversum Arii dogma destruitur: Constantinopolitanum quoque, in quo Eunomii et Macedonii error convincitur: Ephesinum etiam primum, in quo Nestorii impietas judicatur: Chalcedonense vero, in quo Eutychis Dioscorique pravitas reprobatur, tota devotione amplector, integerrima approbatione custodio, quia in his velut in quadrato lapide, sancte fidei structura consurgit et cuiuslibet vite et accionis existat, quisquis eorum sosi lapis esse cernitur, tamen extra aedificium jacet. Quintum quoque concilium pariter veneror, in quo et epistolMediatoris Dei et hominum in duabus subsistentiis separans, ad impietatis perfidiam cecidisse convincitur. Scripta quoque Theodoriti, per quae beati Cyrilli fides reprehenditur, ausu dementiae prolata refutantur. Cunctas vero quas praefata veneran
Abbreviated transcription (Latin):
tificũ. luculent̃ apłicis thronis exposuit: ani¬
madu̾tens ideo se a dño suꝑgentes ⁊ regna sum-
disꝑderet: sicꝙ demũ edificaret plantareq ur¬
tutes: om̃s consuetudines quas contͣ priscã tradi¬
tionẽ apłicam nouit pullulasse cognouerat. ui¬
delicet de minist̾s. cantorib de laicis pontifici
familiarit᷑ adherentib. de titulandis qͥb libet
pontificũ. ⁊ de ñ admittendis passim laicis ad
uintiaꝵ episcopis atotius sc̃ẽ uniu̾salis eccłiȩ
corpore segregauit᷑ eaꝙ sub int̃positione t̃ri¬
bilis anathematis. tam gn̾alit̾ quã ꝑpetualiter¬

Expanded text:
 luculenter apostolicis thronis exposuit, animadvertens se ideo a Domino super gentes et regna summudisperderet, sicque demum aedificaret, plantaretque virtutes, omnes consuetudines quas contra priscam traditionem apostolicam noviter pullulasse cognoverat, videlicet de ministris cantoribus, de laicis pontifici familiariter adhaerentibus, de titulandis praejudicianon admittendis passim laicis ad provinciarum episcopis, a totius sanctae universalis Ecclesiae corpore segregavit, eaque sub interpositione terribilis anathematis, tam generaliter quam perpetualiter
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs ab illicitis ꝓhibeo. in bono imitari paratꝰ sũ.
Stustꝰ enĩ ẽ qui ineose pͥmũ existimat ut bona
quȩ uderit discere contemnat .xxi.
ante hospitalitatis gregoriꝰ in ipso &̾ patri¬
archio ꝑmansit: ut exceptis his quos tã ꝑdiu̾¬
sas regiones ꝙͣ rome qͦ. langobardoꝵ ꝑfidie
gladios fugientes eccłiastica stipe misedit nu¬

Expanded text:
quos ab illicitis prohibeo, in bono imitari paratus sum. Stultus est enim qui in eo se primum existimat, ut bona quae viderit discere contemnat. » 22. Tantae hospitalitatis Gregorius in ipso etiam patriarchio permansit, ut exceptis his quos, tam per diversas regiones quam Romae quoque Langobardorum 52 perfidiae gladios fugientes, ecclesiastica stipe misericorditer nu
Abbreviated transcription (Latin):
t̃cia die resurrexit a mortuis: die aũ qͣdragesima
ascendit incęlũ. sedet ad dext̾am patͥs: unde uen¬
turus ẽ iudicare uiuos ⁊ mortuos. positusꝰ ante
ocłos om̃iũ occulta singłoꝵ. daturꝰ iustis ꝑpetua
p̃mia regni cȩlestis. iniqͥs aũ supplicia ignis et̾mi:
Confiteor unã fidẽ unu baptisma. unã apł̃icã
⁊ uniu̾salẽ eccł̃iam: inqua solaposst̃ laxari pec¬
cata in nomine patris ⁊ filii ⁊ sꝑc scĩ. ii¬

Expanded text:
die autem quadragesimo ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris. Unde venturus est judicare vivos et mortuos, positurus ante oculos omnium omnia occulta singulorum, daturus sanctis perpetua praemia regni coelestis, iniquis autem supplicia ignis aeternirectione. Confiteor unam fidem, unum baptisma, unam apostolicam, et universalem Ecclesiam, in qua sola possunt laxari peccata in nomine Patris, et Filii, et Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
m adlet̾e x ꝑi gregorii uirilit
ingimnasio sc̃ẽ ipsiꝰ ecclȩ desu¬
dantis. ꝓlibato libello torosa
m̃bra descͥpta st̃. qualit̾ in pa¬
lestra qͦq conflixerit. aspiran-
xꝑo mortalib consulente sortitus ẽ: suꝑsticiosũ¬
eꝑc insolent̃ sibi tẽ temporis usurꝑabat. more
antecessoꝵ suoꝵ pontificũ subdistrictissime int¬
minationis sententia refutauit: ⁊ pͥmꝰ õĩũ se
dĩ. sibi satis humilit̾ definiuit: cunctisq suis
successorib docum̃tũ sue humilitatis tã in hoc
ꝙͣ in mediocrib pontificalib indum̃tis. qd̃ ui¬

Expanded text:
m athletae Christi Gregorii, viriliter in gymnasio sanctae ipsius Ecclesiae desudantis, praelato libello, torosa membra descripta sunt, qualiter in palaestra quoque conflixerit, aspiranteChristo mortalibus consulente, sortitus est, superstitiosuepiscopus insolenter sibi tunc temporis usurpabat, more antecessorum suorum pontificum, sub districtissimae interminationis sententia refutavit, et primus omnium se Dei scribi satis humiliter definivit, cunctisque suis successoribus documentum suae humilitatis tam in hoc quam in mediocrib
Abbreviated transcription (Latin):
salis eccł̃ie. uir totiꝰ humilitatis ⁊ auctoritatis ac
catholice fidei. unde uideri ⁊ audiri clariꝰ ȩuangłi¬
cus preco ualeret consistens. orissui diumissimo
gladio ⁊ rectã fidẽ muniuit. ⁊ cunctas hereses in¬
uno symbolo dissipauit. Qd uidelicet sẏmbolũ¬
sacre confessiõis. ita se habet. Credo in unũ dm̃ omi¬

Expanded text:
rsalis Ecclesiae, vir totius humilitatis, auctoritatis, ac orthodoxiae, unde videri et audiri clarius evangelicus praeco valeret, consistens, oris sui divinissimo gladio et rectam fidem munivit et cunctas haereses uno symbolo dissipavit. Quod videlicet sacrae confessionis symbolum ita se habet: Credo in unum Deum omni
Abbreviated transcription (Latin):
um confortabat: & multoꝵ infideliũ ui¬
res & animos effeminabat. Sed & braig¬
rant. geruasio iuncti obsiderent. Duo au¬
tẽ eoꝵ. qui necis domini karoli coꝑato¬
res extiterant int̾cepti & comp̾hensi. in
conspectu alioꝵ in penã nimirũ & con-¬
fusionẽ eoꝵ diuersis suppliciis. & ꝓbro¬
sis ut dignũ erat torm̃tati. & sic tande
ris ꝓspectantib uidi possent iactati.

Expanded text:
um confortabat, et multorum infidelium vium confortabat, et multorum infidelium vires et animos effeminabat. Sed et Brurant, Gervasio juncti obsiderent. Duo autem eorum, qui necis Domini Caroli cooperatores exstiterant, intercepti et comprehensi in conspectu aliorum, in poenam nimirum et confusionem eorum, diversis suppliciis improbrosis, ut dignum erat, tormentati, et sic tandem ris prospectantibus videri possent, jactat
Abbreviated transcription (Latin):
quod patientia dĩ ad penitentiã eos in-¬
intaret: thesaurizantes sibi iram in die
irȩ penitere noluert̃: horrendis suppli-¬
ciis eodem anno interiert̃. His autẽ iu¬
& usq ad octauũ diem ultionẽ uix ꝓte¬
lauit. Illi enĩ quia pͥmitiua in eis ntitͥ¬
tolerandi:. hi autẽ qͥa ꝓuecta iam eccłia
in eis &e ꝑ eos scandalirabat᷑. citiꝰ extite¬
am ecce octauo die quasi siun:¬
domno karolo in sui uindictã qͦͣdam¬
mͦ resurgente. geruasius quidã uicinꝰ eoꝵ
uir honestus &e ꝓb. congregato suoꝵ cir¬
cit̾ tͥgnita equitũ nuimero. castrũ brug-¬
gense inuasit: & eis refistere. qͥppe timo¬
re dĩ suꝑ eos irruente ñ audentib intra.¬
uit: & eos in int̾iorem munitionẽ refũ¬
gere coegit. Quod nimirũ uirtute diui¬
na factum ñ dubitauerim: cũ illi & nu-¬
mero & uirib. & municione plurimũ
prestarent. Uerũ manꝰ dñi. paucoꝵ fideli¬

Expanded text:
quod patientia Dei ad poenitentiam eos invquod patientia Dei ad poenitentiam eos invitaret, thesaurizantes sibi iram in die irae, poenitere neglexerunt, horrendis suppliciis eodem anno interierunt. His autem juet usque ad octavum diem ultionem vix protelavit. Illi enim quia primitiva in eis nutritolerandi; hi autem, quia provecta jam Ecclesia in eis, et per eos scandalizabatur, citius exstiteam ecce octavo die, quasi domino Carolo in sui vindictam quodammodo resurgente, Gervasius vicinus eorum, vir honestus et probus congregato suorum circiter triginta equitum numero, castrum Brugense invasit, et illis resistere, quippe timore Dei super eos irruente, non audentibus, intravit, et eos in interiorem munitionem refugere coegit. Quod nimirum virtute divina factum non dubitaverim, cum illi et numero et viribus et munitione plurimum praestarent. Verum manus Domini paucorum fideli
Abbreviated transcription (Latin):
uo sane die pauci ex hominib eius et
clientib conuenert. & in illo quo oc¬
cisus fuerat loco. sarcofago ex lapidibuᷤ
&e cem̃to suꝑ pauim̃tũ composito. in eolo¬
to illũ sepelierunt. Porro sacerdotes & cle¬
rici. qͥa id in loco homicidiis & humano
sanguine polluto fieri ratio & auctoritaᷤᷤ
ñ sinebat: in alia eccłia eũ missarũ & ora¬
tionũ sollempniis dño cõmendauert̃. Pre¬
positus autẽ & sui. dũ quasi aduersario
suo deiecto exultant: & de regno sibi cõ¬
ꝑando ac si ñ sit qui contͣdicat tractant
&e cogitant: trem̃do diuinȩ districtionis
iudicio. quȩ sibi uindicta p̾paretur igno¬
rant. Illis nempe gaudentib de sangui-¬
ne & thesauroꝵ eius quos inuaserant di-¬
reptione. iustus iudex & equissimꝰ retri-¬
butor. occulte disponit de ultione. O in¬
effabilis bonitas & iusticia dĩ. ꝑsecuto¬
res suos impios iudeos usq ad quadra¬
gesimũ sc̃m annũ post passionẽ suam:
expectauit. Sed quia illi ñ attendentes.

Expanded text:
uo die sane pauci ex hominibus ejus et clientibus convenerunt, et in illo quo occisus fuerat loco, sarcophago ex lapidibus et caemento super pavimentum composito, in eo illum sepelierunt. Porro sacerdotes et clerici, quia id in loco homicidii? et humano sanguine polluto fieri ratio et auctoritas non sinebat, in alia ecclesia eum missarum et orationum solemniis Domino commendaverunt. Ppositus autem et sui dum quasi adversario suo dejecto exsultant, et de regno sibi comparando, ac si uon sit qui contradicat, tractant et cogitant; tremendo divinae districtionis judicio quae sibi vindicta praeparetur, ignorant. Illis nempe gaudentibus de sanguine, et thesaurorum ejus, quos invaserant, direptione, justus Judex et aequissimus retributor occulte disponit de ultione. O ineffabilis bonitas et justitia Dei! Persecutores suos impios Judaeos usque ad quadragesimum secundum annum pod quia illi, non attendentes
Abbreviated transcription (Latin):
talem eccłiasticȩ culturȩ campo cultorẽ
instituit. ꝑ quẽ agrum ipsius. intentã
oꝑatione fidei rastro colenti. ad centen
numeri reditũ. xꝑi seges excresceret.
datis enĩ sunt sollicita circa humanum
gentis immensȩ diuinitatis ꝓuisura re¬
media: dũ talem ad illuminationẽ patͥȩ
dignata ẽ dirigere. miscdia consulente.
Et licet longe lateq se ꝑ rumigeros fa¬
uores diuulgare noluerit: tam̃ ut ait ip¬
sa ueritas. ciuitas in monte posita late¬
re ñ potuit. Et quod mͥ pace scõꝵ omi¬
um liceat confiteri: nulli ẽ sods in meri¬
tis eoꝵ. quoꝵ agnouimꝰ uirtutes. Igitur
ne ꝓlixa oratio horrorem incutiat. gene¬
retq ut assolet legenti fastidiũ autam scĩ
amandi. qualit̾ apueritia usq ꝑfectam
uxerit ȩtatem. qualit̾ue ante episcopa¬
tũ uł in episcopatu gesserit: aut circa be¬
atũ finẽ qualis extiterit. uł qualit̾ rigo¬
rem m̃tis atq ꝓpositũ denuerit. licet

Expanded text:
talem in ecclesiasticae culturae campo cultorem talem in ecclesiasticae culturae campo cultorem instituit, per quem agrum ipsius intenta operatione fidei rastro colenti ad centeni numeri redditum Christi seges excresceret. Satis enim sunt sollicita circa humanum genus inmensae divinitatis provisura remedia, dum talem ad inluminationem patriae dignatus est dirigere, misericordia consulente, et licet longe lateque semper rumigerulus favores divulgare noluerit, tamen, ut ait ipsa veritas, civitas in monte posita latere non potuit. Et, quod mihi pace sanctorum omnium liceat confiteri, nulli est secundus in meritis eorum, quorum agnovimus virtutes. Igitur, ne prolixa oratio horrorem incutiat generetque, ut adsolet, legenti fastidium, vitam sancti Amandi, qualiter a pueritia usque perfectam vixerit aetatem, qualiterve ante episcopatum vel in episcopatum gesserit, aut circa beatum finem qualis extiterit, vel qualiter rigorem mentis atque propositum tenuerit, licet
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui ei uirtutes largiri
dignatus ẽ. mͥ etiam sermo-¬
nem tͥbuat. eas narrandi:
quatinꝰ & caritati ur̃e debitũ seruitu.¬
tis impenda officiũͥ & ne is lateat qͥ
om̃i modis ẽ imitandus. Licet enĩ tanti
sim impar ingenii. atq sagacitatis. &
desidiȩ pondere opprimar: ad ilbum ta-¬
men spem ⁊ erigo qui dixit. aꝑi os
taũ & egb adimplebo illud. maxime¬
q ur̃is frectis suffragiis: ut quod
meis meritis optinere ñ ualeo. orante
ꝓ me beatitudine ur̃a. opus tam arduũ
atq difficile. & a me hactentis indiscus¬
sum. suꝑna opitulante gr̃a possim ag¬
gredi. Prius enĩ uos sci̾re cupio:. me
ad om̃s uirtutes. quas ꝑ eum dñs oꝑa¬
ri. dignatus ẽ. attingere minime pos¬
se. Et quamuis ad omĩa illiꝰ ꝑuenire
nequeam: tam̃ prout dñs uires infude¬
rit. pauca eplurib cursim suoc incteq.
& ut ita dixerim breuit̾ aggredi cona-¬
bor. Indignũ ẽ enĩ. ut de tanto uiro sile¬
re quis audeat: dũ pius rerum arbiter

Expanded text:
ut qui ei virtutes largiri dignatus est, mihi etiam eas sermonem tribuat narrandi, quatenus et caritati vestrae debitum servitutis inpendam officium, et ne his lateat, qui omnimodis est imitandus. Licet enim tanti sim inpar ingenii atque nugacitatis vel desidiae pondus opprimar, ad illum tamen spem erigo, qui dixit: Aperi os tuum, et ego adimplebo illud, maximeque vestris fretus suffragiis, ut quod meis meritis obtinere non valeo, orantem pro me beatitudinem vestram, opus tam arduum atque difficile, a meque actenus indiscussum, superna opitulante gratia, possim adgredere. Prius enim scire vos cupio, me ad omnes virtutes, quas per eum Dominus operare dignatus est, adtingere minime posse, et quamvis ad omnia illius pervenire nequeam, tamen, prout Dominus vires infuderit, pauca e pluribus cursim succincteque et, ut ita dicam, breviter aggredere conabor. Indignum est enim, ut de tanto viro silere quis audeat, dum plus rerum arbiter
Abbreviated transcription (Latin):
&e tu aliqͣndo conuersus. confirma fr̃s tu¬
os: & cui post resurrectionẽ suã dñs nr̃.
ad trinã interni amoris ꝓfessionẽ ter
dixit. pasce oues meas. Ipse quoq man-¬
datũ dñi pastor fidelis exẽquit᷑. confir¬
mans nos cohortationib suis. ñ cessans
tatione suꝑemur. Si autẽ hanc pietatis
sue curam. om̃ĩ ppło dĩ ubiq pretendit:
quanto clem̃tius alumnis suis opem suã
dignabitur impendere: Illi gͦ nunc ser¬
uitutis nr̃e natalitiũ diem. illi ascribamꝰ
hoc festũ: cuiꝰ patrocinio ꝓtecti. merui¬
mꝰ ipsius meritis huiꝰ modi habere consor-¬
tium. Hunc etiã nr̃ȩ orationis ad iutorẽ
queramꝰ: cuiꝰ nos orationib & ab spirita¬
lib inimicis. & a corporeis hostib confi¬
dimꝰ liberari. Ipsum itaq int̾cedendo ro-¬
gemꝰ impetrare: ut difruptis uinculis
carnis. meream᷑ intrar atria suꝑnȩ ci-¬
uitatis. Quia gͥ sermo finẽ postulat:

Expanded text:
Et tu conuersus confirma fratres tuEt tu conuersus confirma fratres tuos, & cui post resurrectionem suam Dominus ad trinam terni amoris professionem ter dixit, Pasce oues meas. Ipse quoque mandatum Domini pastor exequitur, cōfirmans nos cohortationibus suis, non cessans tatione superemur. Si autem hanc pietatis suæ curam, omni populo Dei vbique pretendit, quantomagis nobis alumnis suis opem suam dignabitur impendere. Illi ergo nunc seruitutis nostræ natalitium diem, illi ascribamus hoc festum, cuius patrocinio protecti, meruimus ipsius meritis huiusmodi habere consortiū. Hunc etiā nostrę orationis adiutorem quæramus, cuius nos orationibus & ab spiritualibus inimicis, & a corporeis hostibus confidimus liberari. Ipsum itaque intercedēdo rogemus impetrare, vt destructis vinculis carnis mereamur intrare atria supernæ ciuitatis. Quia igitur sermo finem postulat,
Abbreviated transcription (Latin):
firma fr̃s tuos. Cõmune erat om̃ib apłi
ꝑiculum. de temptatione formidinis. &
diuine ꝓtectionis auxilio indigebant:
tam̃ specialis a dño petri cura suscipi-¬
tur: & ꝓ fide petri ꝓprie supplicat᷑. tanqͣ
alioꝵ statꝰ certior sit futurꝰ. si mens pͥnci-¬
pis uicta ñ fuerit. In petro gͦ omniũ for-¬
titudo munitur: & diuinȩ gratiȩ ita or-¬
dinatur auxiliũ: ut firmitas quȩ ꝑ xꝑm
petro tribuit᷑. ꝑ petrũ apłis omĩb confe¬
ratur. Cũ itaq dilectissimi tantũ nobis
presidiũ uideamꝰ diuinitꝰ institutũ: ratio¬
nabilit̾ & iuste inducis nr̃i meritis ac
dignitate letam᷑: gr̃as agentes sempit̾no
tam potentiam illi tͥbuit. quẽ totiꝰ ex¬
clesiȩ pͥncipem ac p̃sulem constituit. Si
quid etiam nr̃is temporib recte ꝑ nos
agit᷑ recteq discernitur: illiꝰ oꝑib. illuᷤ
gubernaculis ẽ deptitandũ. cui dictũ ẽ.

Expanded text:
firma fratres tuos . Commune erat omnibus aposfirma fratres tuos . Commune erat omnibus apostolis periculum de tentatione formidinis, et divinae protectionis auxilio pariter indigebant, tamen specialis a Domino Petri cura suscipitur, et pro fide Petri proprie supplicatur, tanquam aliorum status certior sit futurus, si mens principis victa non fuerit. In Petro ergo omnium fortitudo munitur, et divinae gratiae ita ordinatur auxilium, ut firmitas quae per Christum Petro tribuitur, per Petrum apostolis conferatur. Cum itaque, dilectissimi, tantum nobis praesidium videamus divinitus institutum, rationabiliter et juste in ducis nostri meritis ac dignitate laetamur, gratias agentes sempiternotam potentiam dedit ei, quem totius Ecclesiæ principem ac præsulem fecit. Si quid etiam nostris temporibus recte per nos agitur, recteque discernitur, illius operibus, illius gubernaculis deputandum, cui dictum est.