comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua mutatione rerũ de quibus di¬
tũtur accidãt. sicut amitus relatiue
dicitut. Feq enĩ ẽẽ ĩcipit. nisi cũ a¬
mare ceꝑit Eit ergo aliqua mutatio
uolũtatis. ut amicus dicatur Nũmꝰ
tatus ẽ tũ ẽẽ cerit p̃ciũ. neq cũ dr̾
pignus. et si qua similia sũt Si ergo
nũmus pt̃ nułla sui mutatione tociẽs
dici relatiue. ut neq cũ ĩcipit dici ne¬
q cũ desinit aliquid ĩ eius natura uel
forma qua nĩmus ẽ mutationis fiat
ꝙto facilius de illa ĩcõmictabili dei sb̾a
debemꝰ acciꝑe. ut ita dicatur relatiue
aliquid ad c̾reaturã. ut ꝙͣuis tꝑaliter
aliquid ĩtelligatur. sed illi creature ad
quã dicitur Duẽ ĩquit refugiũ fr̃o
es nobis Refuguĩ ners nrm̃ deꝯ rela/¬
tiue d̾r ad nos enĩ refertur. et tũc re-¬
fugiũ nr̃m fit. cũ ad eũ refugimꝯ flũ¬
quid tũc fit aliquid ĩ eius natum qd̾
añꝙͣ ad eũ refugeremꝰ nõ erat. In
nobis ergo fit aliqua mutatio. deterio

Expanded text:
liqua mutatione rerum, de quibus dicuntur, accidunt? sicut amicus relatiue dicitur; neque enim esse incipit, nisi cum amare coeperit; fit ergo aliqua mutatio uoluutatis, ut amicus dicatur. nummus tatus est, cum esse coepit pretium; neque cum dpignus, et si qua sunt similia. Si ergo nummus potest, nulla sui mutatione, multoties dici, relative, ut neque cum incipit dici, neque cum desinit, aliquid in ejus natura vel forma qua nummus est mutationis fiat: quanto facilius de illa incommutabili Dei substantia debemus accipere ut ita dicatur relative aliquid ad creaturam, ut quamvis temporaliter aliquid intelligatur, sed illi creaturae ad quam dicitur. Domine, inquit, refugium factus es nobis ; refugium ergo nostrum Deus relative dicitur, ad nos enim refertur: Et tunc refugium nostrum fit, cum ad eum refugimus: Nunquid tunc fit aliquid in ejus natura, quod, antequam ad eum refugeremus non erat? In nobis ergo fit aliq
Abbreviated transcription (Latin):
dñs hõĩs eẽt ex tꝑe accidit deo. et ut¬
oĩs auferri uideatur cõtrou̾sio. cer te
ut tuus dñs eẽt aut meꝯ qui mõ ẽẽ cepi¬
mus. ex tꝑe accidit deo Nut si et hoc pꝑ
obscurã questionẽ aĩe uidetur ĩcertũ. d
nt eẽt dñs papuli isrł. quia et si iã eiat
aĩe natur quã ille ppłs habebat qd̾ mõ
nõ q̃ritur. tñ ille populꝰ nũdũ erat. et
qñ ẽẽ cepit apparet: Postremo ut dñs
rẽt huiꝰ arboris et huiꝰ segetis ex tꝑe¬
accidit. que mõ ẽẽ ceperũt. quia et si
materies ip̃a iã euit. aliud ẽ tñ ẽẽ dnin
materie. aliud ẽẽ dñ iã facte nature
Alio enĩ tꝑe ẽ etiã homo dñs ligni. et
fabricate. ꝙ utiq nõ erat cũ ligmi dñs
iã eẽt Euõ ig̾itur aptinebimꝰ nichil
scd̾m accidẽs dici dẽũ. insi quia ip̃ius¬

Expanded text:
dominus hominis esset, ex tempore accidit deo; ut omnis auferri uideatur controuersia, ut tuus Dominus esset, aut meus, qui modo esse coepimus, ex tempore accidit Deo. Aut si et hoc propter obscuram quaestionem animae uideatur incertum, quid, ut esset dominus populi Israhel? quia etsi iam erat animae natura, quam ille populus habebat, quod modo non quaerimus, tamen ille populus nondum erat et quomodo esse coepit apparet. postremo, ut dominus esset huius arboris et huiaccidit, quae modo esse coeperunt. Quia etsi materies ipsa jam erat, aliud est tamen dominmateriae, aliud esse dominum iam factae naturae. alio enim tempore est etiam homo dominus ligni et afabricatae, quod utique non erat, cum ligni dominus iam esset. quomodo igitur obtinebimus nihil secundum accidens dici de
Abbreviated transcription (Latin):
caro fcm ẽ ĩtelligi nõ possit Gedlpc
ut iã diximꝰ. aliꝙt̃o diligentiq postra
cõside rabiniꝰ stͥdũc aũt equalitas tiri¬
minꝰ fateamur sũmã ẽqualitatẽ prĩs
et filii et spũs sc̃i De sina sancti hila

Expanded text:
ossit? Sed hoc, ut jam diximus, aliquanto diligentius postea considerabimus. Nunc autem aequalitas Triminus fateamur summam aequalitatem Patris et Filii et Spiritus sanct
Abbreviated transcription (Latin):
solus utrũ sit deus. quõ rñdebitur nõ
ẽẽ. nisi forte ita dicamꝰ eẽ quidẽ prẽs
gimius de illo testimonio dm̃i. Patri em̃
dicebat. et prem̃ noĩauerat. ad quẽ lo¬
quebatur cũ ait Het ẽ aũt̾ ucta et̾na
ut cognoscãt to unũ uerũ deũ Euod
quidẽ arriam sic solent acciꝑe quasi
nõ sit filius uerus deꝰ Eiib. doclu¬
sis̾. uidendũ ẽ an ĩtelligere cogamur
cũ dictũ ẽ pr̃ĩ ut cognastãt te unũ ue¬
rũ deũ. tãꝙ̃ hoc ĩsinuare uoluerit
quia et solus p̃r deꝰ uerus ẽ. ne nõ ĩ¬
celligeremꝰ deũ insi ip̃a tria sunul po¬
trẽ et filiũ et spm̃ scm̃ trũ ergo eo¬

Expanded text:
solus utrum sit Deus: quomodo respondebitur non esse, nisi forte ita dicamus, esse quidem Patrem us de illo testimonio domini? patri enim dicebat et patrem nominauerat, ad quem loquebatur, cum ait: haec est autem uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum. quod quidem Arriani sic solent accipere, quasi non sit filius dei uerus. quibus exclusis uidendum est, an intellegere cogamur, cum dictum est patri: ut cognoscant te unum uerum deum, tamquam hoc insinuare uoluerit, quia et solus pater deus est, ne non intellegeremus deum nisi ipsa tria simul, patrem et 25 filium et spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ unũ uerũ deũ. et simul prem̃ et
filiũ et spm̃ scm̃ idest simul ipam t̾m¬
catẽ. nõ tres ueros deos. sed unũ uerũ
deũ. An qm̃ addidit. et quẽ misisti
et ordo uerborũ ẽ. ut te et quẽ misisti
pace uni adherẽs. ut ꝑ hanc utrũq¬
unũ sit. iã ex hoc ĩtelligatur etiã ipã
pax. ꝙius nõ cõmomoretur . ¶lã et¬
nõ insi oiã simul tria. quõ caput xpi
deꝰ. idest caput xpi trintas. cũ ĩ t̾ri¬
nitate sit xp̃s ut sit trinitas Nen qd̾
ẽ p̃r cũ filio̾. caput ẽ eicapat qd̾ ẽ so¬
lus filius. Cũ filio eñ p̃r deq. solus
aut̃ filius xp̃s ẽ. maxĩe quia ĩa u̾bũ¬

Expanded text:
m uerum deum dicimus, et simul patrem et filium et spiritum sanctum, id est simul ipsam trinitatem, non tres ueros deos, sed unum uerum deum? an quoniam addidit: et quem misisti et ordo uerborum est: "ut te et quem misisti pace uni adhaerens, ut per hanc unum utrumque sit, iam ex hoc intellegatur etiam ipsa pax, quamuis non commemoretur non nisi omnia simul tria, quomodo caput Christi Deus, id est, caput Christi Trinitas, cum in Trinitate sit Christus, ut sit Trinitas? An quod est Pater cum Filio, caput est ei quod est solus Filius? Cum Filio enim Pater Deus, solus autem Filius Christus est: maxime quia
Abbreviated transcription (Latin):
icut enĩ nõ dicimus trestatis¬
eeñtias. ita nõ dicimꝰ tres ma¬
gintudines. riec tres magnos In re¬
bus em̃ que ꝑticipatione magnitu-¬
dinis magnẽ sũt. quibus aliud ẽ eẽ
aliud magnas ẽẽ. sicut magna domꝰ
et magnus mõs et magnus aĩmus.
In hiis ergo rebus aliud ẽ magnitu¬
do aluid qd̾ ab ea magnitudiẽ magnũ
ẽ et prorsus hoc nõ ẽ magnitudo qd̾
e magna domus. sed illa ẽ uera ma¬
gitudo qua nõ solũ magna ẽ domo
que magna ẽ. et qua magnꝰ mõs quis¬
quis maguꝮ ẽ. sed etiã qua maguũẽ
quitquid aliuo magnũ di. ut aliud sit
ip̃a magintudo aliud ea q̃ ab illa ma¬
gna dicũtur Que magnitudo utiq
p̾mitus magna ẽ. multoq excellẽsinõ.¬
ꝙ ea que ꝑticipatione enis magna stͥ
Deus aũt quia nõ ea maginitudiẽ
magnus ẽ que nõ ẽ qd̾ ip̃e ut quasi
ꝑtic̃ops e uis sit deus cũ magnus est
alioqn illa exit maior mag̾nitudo ꝙͣ
deus. deo aũt nõ ẽ aliquid maius. ea

Expanded text:
icut ergo non dicimus tres essentias; ita non dicimus tres magnitudines, neque tres magnos. In rebus enim quae participatione magnitudinis magnae sunt, quibus est aliud esse, aliud magnas esse, sicut magna domus, et magnus mons, et magnus animus; in his ergo rebus aliud est magnitudo, aliud quod ab ea magnitudine magnum est, et prorsus non hoc est magnitudo quod est magna domus. Sed illa est vera magnitudo, qua non solum magna est domus quae magna est, et qua magnus est mons quisquis magnus est; sed etiam qua magnum est quidquid aliud magnum dicitur: ut aliud sit ipsa magnitudo, aliud ea quae ab illa magna dicuntur. Quae magnitudo utique primitus magna est, multoque excellentius quam ea quae participatione ejus magna sunt. Deus autem quia non magnus est quae non est quod est ipse, ut quasi particeps ejus sit Deus cum magnus est: alioquin illa erit major magnitudo quam Deus, Deo autem non est aliquid majus; ea
Abbreviated transcription (Latin):
Corꝑa quippe adiũc̃tione sua crescunt
Gm̃ius enĩ qui adheret uxori sue unũ
corpus sit. maius tñ corpus fit ꝙ̃ si
sollus uri eẽt aut solius uxoris qͥn
rebus aũt sꝑitualibus cũ minor m̾aio¬
ri adheresat sicut crratura crectori.
illa fit maior ꝙͣ erat . nõ iłle In hiis
emĩ que nõ m̾ole magna sũt᷑. hoc ẽ ma¬
ius ẽẽ qd̾ ẽ melius ẽẽ Melior aut fit
spũs alicuiꝰ creature cũ adheret trea¬
tori ꝙͣ si nã adhereat/.et ideo etiã ma¬
ior quia melior Qui ergo adheret
filius equalis. aut sp̃s sc̃s pr̃ĩ et fitio
equalis. nõ fit maior deꝰ ꝙ finguli
eorũ. quia nõ ẽ quo crescat illa ꝑfectio
ꝑfectus aũt sine pr̃ siue filius sine spõ¬

Expanded text:
Corpora quippe adjunctione sua crescunt. Quamvis enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; majus tamen corpus fit, quam si solius viri esset, aut solius uxoris. In rebus autem spiritualibus, cum minor majori adhaerescit, sicut creatura Creatori, illa fit major quam erat, non ille. In iis enim quae non mole magna sunt, hoc est majus esse quod est melius esse. Melior autem fit spiritus alicujus creaturae, cum adhaeret Creatori, quam si non adhaereat; et ideo etiam major quia melior. Qui ergo adhaeretFilius aequalis, aut Spiritus sanctus Patri et Filio aequalis, non fit major Deus quam singuli eorum; quia non est quo crescat illa perfectio. Perfectus autem sive Pater, sive Filius, sive Sp
Abbreviated transcription (Latin):
cõtingere qd xpĩanos multos ex fide
sola uiuẽtes nũdũ potuisse deridẽt E
quid prodest suꝑbienti et ob hoc erule̾¬
scenti lignũ cõscendere. de longinquo cõcu-¬
piscere priãm trãsmarinã. Aut quidob¬
est hĩuli de tanto ĩteruallo nõ eã uidere.
ĩ illo ligno ad eã uenienti. quo dedignat᷑

Expanded text:
contingere: quod christianos multos ex fide interim contingere: quod christianos multos ex fide interim sola viventes, nondum potuisse derident. Sed quid prodest superbienti, et ob hoc erubescenti lignum conscendere, de longinquo prospicere patriam transmarinam? Aut quid obest humili de tanto intervallo non eam videre, in illo ligno ad eam venienti, quo dedignatur
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ ip̃e unus uerusq mediator ꝑ sacri-¬
ficiũ pacis recõsilians nos deo unũ cũ
eẽt qui offerebat᷑. et cui offerebat .ꝑu.¬
Sũt aũt quidã qui se putãt ad cõtẽ¬
plandũ deũ et ĩherendũ deo u̾tute ꝓpͥa
posse purgari. quos ip̃a suꝑbia maxiẽ
maculat᷑ Nullũ enĩ uiciũ ẽ cui magis
diuina lege resistitur.et ĩ qd̾ magis ac¬
cipiat dñañdi ius ille suꝑbissimꝰ sp̃ũs.
ad ima mediator. ad sũma ĩterdusor.
nisi occulte ĩsidiãs alia uia deuctetur.
aut ꝑ ppłm deficientẽ qd̾ ĩterp̃tatur ama¬
lech aꝑte seuiens et ad terrã ippmissio¬
nis rẽpugnando transitũ negans. per
crutẽ dm̃ que moysi manibus extensis
ẽ p̃figurata suꝑetur Hinc enĩ purga¬
tionẽ sibi isti uirtute ꝓpria polłicentur.
quia nõnlli eorũ potuerũt aciẽ mẽtis
ultra oem̃ creaturã trãsinttere. et lucẽ
ĩcõmutabilis ueritatis ꝙtulacũq ex ꝑte

Expanded text:
idem ipse unus verusque Mediator, per sacriidem ipse unus verusque Mediator, per sacrificium pacis reconcilians nos Deo, unum cum esset qui offerebat, et quod offerebat. CASunt autem qui se putant ad contemplandum deum et inhaerendum deo uirtute propria posse purgari; quos ipsa superbia maxime maculat. nullum enim uitium est, cui magis diuina lege resistitur et in quod magis accipiat dominandi ius ille superbissimus spiritus, ad ima mediator, ad summa interclusor, nisi occulte insidians alia uia deuitetur aut per populum deficientem, quod interpretatur Amalech, aperte saeuiens et ad terram repromissionis repugnando transitum negans per crucem domini, quae Moysi manibus extentis est praefigurata, superetur. hinc enim sibi purgationem isti uirtute propria pollicentur, quia noultra omnem creaturam transmittere, et lucem incommutabilis veritatis quantulacumque ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
trificiũ deberetir xiin Req id posse rite
eis accipiatur qd̾ offertur pro quib offert᷑
atq id sine uicio sit ut pro uiciosis mũ¬
dandis possit offerri. hoc certe om̃s cupiũt
qui pro se offetri sacrificiũ deo uolũt
Quis ergo tã iustus et scũs sacerdos
ꝙ̃ unicus dei filius. nõ qui opus haberet
ꝑ sacrificiũ sua purgare pccã nec origi¬
nalia. nec ex huãna uita que addũtura
Et quid tã cõgruẽter ab hoĩbus sume¬
retur. qd pro eis offeretur. ꝙ̃ hũana ca-¬
ro: Et quid tã aptũ huic ĩmolationi. ꝙͣ
caro mortalis: Et quid tã mũdũ prs
niũdandis uiciis mortaliũ. ꝙͣ sine ulla
cõtagione carnalis cõcupĩe caro natu
ĩ utero et ex utero u̾ginali: Et quid
tã grate offerri et suscipi posset ꝙͣ ca¬
ro sacrificy nr̃i corpus effectũ saterdo¬
tis nr̃i ẽ Ut qm̃ quatuor cõsiderãtur
ĩ oĩ sacrificio. cui offeratur. a quo offera¬
tur. quid offeratur. pro quibus offerat᷑.

Expanded text:
rificium deberetur: neque id posse rite eis accipiatur quod offertur, pro quibus offertur, atque id sine vitio sit, ut pro vitiosis mundandis possit offerri. Hoc certe omnes cupiunt, qui pro se offerri sacrificium Deo volunt. Quis ergo tam justus et sanctus sacerdos, quam unicus Filius Dei, qui non opus haberet per sacrificium sua purgare peccata, nec originalia, nec ex humana vita quae adduntur ? Et quid tam congruenter ab hominibus sumeretur quod pro eis offerretur, quam humana caro? Et quid tam aptum huic immolationi, quam caro mortalis? Et quid tam mundum pro mundandis vitiis mortalium, quam sine ulla contagione carnalis concupiscentiae caro nata in utero et ex utero virginali? Et quid tam grate offerri et suscipi posset, quam caro sacrificii nostri, corpus effectum sacerdotis nostri? Ut quoniam quatuor considerantur in omni sacrificio; cui offeratur, a quo offeratur, quid offeratur, pro quibus offeratur;
Abbreviated transcription (Latin):
quirerẽt. sed potius et futura p̃noscerẽt
Ouod qui potuerũt ab eis uates. a nr̃is
ꝓpħe appellati sũt xuii. Om̃ꝙͣ et ꝓpharũ
nomẽ nõ omo alienũ ẽ a litteris eorũ
Sed płimũ ĩterest utrũ exꝑimẽto p̃teri¬
torũ fictura coniciantur. sicut medici mł
ta p̃uidendo etiã litteris mandauerũt
q̃ ip̃i exꝑta notauerãt. sicit demiq agri
cole uel etiã naute multa p̃nũtiãt Ca-
lia em̃ si go longis ĩ teruallis temporũ
fiant. diuenationes putãtur. De sꝑitib¬
n uero iã malis et ĩcarnatioẽ dñi

Expanded text:
naturam sunt, fugiendisque contrariis? Nonne ista omnia, non per illam incommutabilem sapientiam, sed per locorum ac temporum historiam quaesierunt, et ab aliis experta atque conscripta crediderunt? Quo minus mirandum est, nullo modo eos potuisse prolixiorum saeculorum seriem vestigare, et quamdam metam hujus excursus, quo tanquam fluvio genus decurrit humanum, atque inde conversionem ad suum cuique debitum terminum. Ista enim nec historici scribere potuerunt longe futura et a nullo experta atque narrata. Nec isti philosophi caeteris meliores
Abbreviated transcription (Latin):
spiritibus nequissimis ꝑ aerea
urpora facere multa q̃ mir̾ent᷑ aĩe
terenis corꝑibus aggranate etiã
melioris affectus Gi enĩ corpora ip̃a
terrena nõ nullis artibus et excitiati¬
bus modificata ĩ spectaculis teatri¬
tis tauta miracula hoĩbus exhibẽt᷑
ut hii qui nũꝙͣ talia iuderũt narra
ta inx credant. quid magnũ ẽ dia-¬
bolo et ãgelis eius de corporeis ele¬
mentis ꝑ aerea corꝑa facere quid
tnro miretur. aut etiã occultis ĩłpi¬
ratiombus ad illudendos hũanos sẽ¬
sus firutasmata ymaginũ machi¬
decipiat. uel furẽtes exagitet.
ꝓ ed ficut fieri pt̃ ut homo uita
ac moribus melior spectet nequis¬
simos hoĩes uel ĩ fine ãbulantes
nel multimodis motibus corporũ
multa ĩcredibilia faciẽtes nec ul¬
lo modo facere talia cõcupasent.
de mortibus sac̾ficiorũ suceũ multũ p̃su-¬
mant. que se fallacibus suꝑbisq sꝑitibus
ĩolare nõ sensiũt. aut si etiã sentiũt ali¬

Expanded text:
spiritibus nequissimis per aerea corpora facere multa, quae mirentur animae terrenis corporibus aggravatae, etiam melioris affectus. Si enim corpora ipsa terrena nonnullis artibus et exercitationibus modificata, in spectaculis theatricis tanta miracula hominibus exhibent, ut ii quta vix credant: quid magnum est diabolo et angelis ejus, de corporeis elementis per aerea corpora facere quae caro miretur; aut etiam occultis inspirationibus ad illudendos humanos sensus phantasmata imaginum machidecipiat, vel furentes exagitet? Sed sicut fieri potest ut homo vita ac moribus melior spectet nequissimos homines, vel in fune ambulantes, vel multimodis motibus corporum multa incredibilia facientes, nec ullo modo facere talia concupiscat, de mortibus sacrificiorum suorum multum praesumant, quae se fallacibus superbisque spiritibus immolare non sentiunt, aut si jam sentiunt, ali
Abbreviated transcription (Latin):
utiq sũt. ideoq pluralit̾ dictũ ẽ. ego
et pr unũ sumus Ntõ em̃ dꝑoit unũ ẽ
qd sabelliam dicũt. sed unũ fumꝰ Tñ
cũ queritur quid tres magna prorsus
ĩopia hũanũ laborat eloquiũ Sictũ
t̾ tñ tres ꝑsone nõ ut illud diceretur.
sed ne taceretur.

Expanded text:
 est, Ego et Pater unum sumus . Non enim dixit, Unum est, quod Sabelliani dicunt; sed, unum sumus. Tamen cum quaeritur quid tres, magna prorsus inopia humanum laborat eloquium. Dictum est tamen, Tres personae, non ut illud diceretur, sed ne taceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ad soipm dicitur deꝰ. et de singu¬
spũ scõ et simul de ip̃a trimitate
aliud magnũ eẽ sed hoc idẽ illi ẽ¬
dicimꝰ tres essentias sic nõ dici¬
mus tres magnitudines. sed unã
usitatius sb̾am uocamiꝰ Dicunt
quidẽ et ill ꝑpostasiu sed nescio
quid uolũt ĩteresse ĩt̾ usiam et
ꝑpostasin. ita ut pleriq nr̃i qui hec
greco tractãt eloquio dice̾ cõsuenerũt

Expanded text:
ad se ipsum dicitur Deus, et de singuur et simul de ipsa Trinitate,aliud 'magnum esse', sed hoc idem illi edicimus tres essentias, sic non dicimus tres magnitudines, sed unam usitatius substantiam vocamus. Sicutquidem et illi hypostasim; sed nescio quid volunt interesse inter usiam et hypostasim: ita ut plerique nostri qui haec graeco tractant eloquio, dicere consueverint
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie sed trãslate ac ꝑ similitudi¬
nes dicĩur ĩ deo frã et sedere suꝑ
rhe dubmm dicitur qd ad sitũ dicit¬
C ab pssũ tãꝙͣ nestimẽtũ acasetus
P ad qꝑs. et si ascendero ĩ celũ tu
Iic e qd̾ ad locũ E uod aut ad
patiendũ attmet fortassis de solo
des uerissime dicatur. solus em̃
deus facit. et ip̃e nõ fit neq ꝑa¬
titur ꝙpͣtũ ad eius substantia ꝑ¬
tinet qua deus ẽ Itaq om̃ps pr̃¬

Expanded text:
oprie, sed translative per similitudines dicuntur in Deo; nam et sedere super Cherubin dicitur , quod ad situm; et abyssum tanquam vestimentum amictus  tempus: et, Si ascendero in coelum, tu ibi es ; quod ad locum. Quod autem ad faciendum attinet, fortassis de solo Deo verissime dicatur: solus enim Deus facit et ipse non fit, neque patitur quantum ad ejus substantiam pertinet qua Deus est. Itaque omnip
Abbreviated transcription (Latin):
idhãne qd̾ spũ et u̾tute helie ueniret.
e. cũ ait ei dñs. tollã de spũ tuo et dabo
eis. hoc ẽ dabo illis de spũ sc̃o. quẽ etiã
dedi tibi Ci ergo et qd̾ datur principiũ
ht̃ eñ a quo datur. quia nõ aliũde acci¬
ꝑit illud qd̾ ali ip̃o ꝓcedit. fatendũ ẽ prẽ
cipia sed sicut p̃r̃ et filius unus deꝰ. et
ad creaturã relatiue unꝰ creator. et bniꝗ
dño. sic relatiue ad spm̃ scm̃ unũ princi¬
piũ Ro creaturã uo̾ p̃r̃ et filius et sp̃s
It̃s unũ principiũ. sic unus creator et
Unus dñs̾ Interius aut q̃ritur. utrũ
ꝙadniodũ filius nõ hoc tm̃ ht̃ nascendo
habeat nõ tm̃ ut donũ sit. sed om̃o ut
sit AItrũ ergo erat añꝙ daret᷑. s nũ¬
dũ erat donũ. an eo ip̃o quo daturus
erat eñ deꝯ iã donũ euit et añq da/
reture Ged si nõ ꝓcedit nsi cũ datur.
nec ꝓcederet utiq pͥusꝙ̃ eet̾ cui dare¬
datur. fidit filius nõ tm̃ ut filius qd̾ re¬

Expanded text:
in spiritu et uirtute Heliae ueniret; est, cum ait ei dominus: tollam de spiritu tuo et dabo eis, hoc est: "dabo illis de spiritu sancto, quem iam tibi dedi". si ergo et quod datur principium habet eum a quo datur, quia non aliunde accepit illud quod ab ipso procedit, fatendum est patre duo principia, sed sicut pater et filius unus deus et ad creaturam relatiue unus creator et unus dominus, sic relatiue ad spiritum sanctum unum principium. ad creaturam uero pater et filius et spiritus sanctus unum principium, sicut unus cr XV. Interius autem quaeritur utrum, quemadmodum filius non hoc tantum habet nascendo,habeat non tantum, ut donum sit, sed omnino, ut sit. utrum ergo erat, antequam daretur, sed nondum erat donum, an eo ipso quo daturus erat eum deus, iam donum erat, et antequam daretur? sed si non procedit, nisi cum datur, nec procederet utique, priusquam esset cui daredatur? sicut filius non tantum, ut filius — quod re
Abbreviated transcription (Latin):
forte aliud Ged pr̃ ad filiũ dr̃. princi¬
piũ uero ad oĩa que ab ip̃o sũt Itẽ d̾r
relatiue filius relatine dr̃ et uerbũ
et ymago. et ĩ oĩbus hiis uocabulis
retur ei tu quis es. rñdit Principiũ.
qui et loquor nobis Ered nuĩꝙͣ prĩs pr̃¬
cipiũ. Ereatorẽ se quippe oñdere uoluit/.
cũ se dixit ẽẽ principiũ. sicit et p̃r̃ prin-¬
cipiñ ẽ creature / qd̾ ab ip̃o sũt oĩa stlã
et treator relatiue d̾i ad creaturã sicut
dñs ad seruũ Et ideo cũ dicimꝰ et pre
principiũ et filiũ principiũ. nõ duo prin-¬
cipia creature dicimꝰ. quia p̃r et filius
simul ad creaturã unũ principiũ ẽ. si¬
cut unus creator sicut unꝰ deꝰ cbi
aũt quicquid ĩ so manet et gignit a/¬
liquid uel oꝑatur principiũ ẽ ei rei
quã gignit uel ei quã aꝑatur nõ possu-¬
principiũ quia nõ eũ seꝑamus ab ap¬
pellatione treatoris. et sc̃ptũ ẽ de ilło
ꝙ oꝑetur. et utiq ĩ se manẽs oꝑatur

Expanded text:
forte aliud ipse Pater ad Filium dicitur: principium vero ad omnia quae ab ipso sunt. Item dicitur relative Filius, relative dicitur et verbum, et imago, et in omnibus his vocabulis retur ei, Tu quis es? respondit, Principium quia et loquor vobis. Sed nunquid Patris principium? creaturae se quippe ostendere voluit, cum se dixit esse principium, sicut et Pater principium est creaturae quod ab ipcreaturam, sicut dominus ad servum. Et ideo cum dicimus et Patrem principium, et Filium principium, non duo principia creaturae dicimus, quia et Pater et Filius simul ad creaturam unum principium est, sicut unus creator, sicut unus Deus. Si autem quidquid in se manet, et gignit aliquid vel operatur, principium est ei rei quam gignit, vel ei quam operatur, non possuprincipium, quia non eum separamus ab appellatione creatoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique in se manens operatur:
Abbreviated transcription (Latin):
iã principiũ ei tm̃ rei erit quã gigint a
facqt sedi etiã ei quã dat Sbi et illud e¬
suicescet ntpote. qd̾ solet multos mouere.
pre excat ficut ĩ enuãgelio legitur. Eexit
em̃ nõ quõ natus. sed qũo datus. et id̾o nõ
dr  filius. quia neq natus ẽ sicut uinge¬
nẽ nasceretur sicut nõs Quod em̃de
poe natũ e ad prem̃ solũ infertur cũ de
fillus. et ideo filius prĩs ẽ nõ et nr̃.
¶uod aũt datũ ẽ et ad eũ qui dedit
refertur. et ad eos quibus dedit Itaq
nr̃a salus ẽ qui accipimꝰ Ep̃s erggo et
dei ẽ qui dedit. et nr̃ qui accepimꝰ nõ
illo sp̃s nr̃ quo sumꝰ. quia ip̃a sps̃ ẽ hoĩs

Expanded text:
iam principium ei tantum rei erit, quam gignit aut facit, sed etiam ei quam dat ubi et illud elucescit, ut potest, quod solet multos mouere, Patre exeat sicut in Evangelio legitur. Exit enim non quomodo natus, sed quomodo datus; et ideo non dicitur Filius, quia neque natus est sicut unigeam nasceretur sicut nos. Quod enim de Patre natum est ad Patrem solum refertur, cum dicitur Filius, et ideo Filius Patris est non et noster: quod autem datum est et ad eum qui dedit refertur, et ad eos quinostra salus est qui accepimus. Spiritus ergo et Dei est qui dedit, et noster qui accepimus. Non ille spiritus noster quo sumus, quia ipse s
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s In multis enĩ relatiuis hoc ꝯtingit.
ut nõ ĩueniatur uocabutũ quo sibi ui-¬
tissim respondeãt que ad se referittur
Euid enĩ tã manifeste relatiue dicit᷑.
ꝙ̃ pignus :̃ Ad id quippe refertur ciuꝰ
ẽ. Nũ ergo cũ dici̾mꝰ pignus prĩs et
fitii. possumꝰ uicissim dicere prem̃ pigno¬
ris. aut filiũ pignoriso Aut uers cũ
dicimꝰ donĩ prĩs et filii nõ quidẽ possu¬

Expanded text:
In multis enim relativis hoc contingit, ut non inveniatur vocabulum, quo sibi vicissim respondeant quae ad se referuntur. Quid enim tam manifeste relative dicitur quam pignus? Ad id quippe refertur cujusest. Num ergo cum dicimus pignus Patris et Filii , possumus vicissim dicere Patrem pignoris aut Filium pignoris? At vero cum dicimus donum Patris et Filii, non quidem dicere possu
Abbreviated transcription (Latin):
filius sp̃s. et pr̃ sc̃s et filius sc̃s est
Et ergo ex noĩe qd̾ utrĩq cõuenit utri-¬
usq coĩo significetur. uocatur donũ ã¬
borũ sp̃s̃ sc̃s̃. et hec trinitas unus deꝯ
solus. bonus magnꝰ.et̾nus. om̃p̃s. ip̃i¬

Expanded text:
ter sanctus et Filius sanctus. Ut ergo ex nomine quod utrique convenit, utriusque communio significetur, vocatur donum amborum Spiritus sanctus. Et haec Trinitas unus Deus, solus, bonus, magnus, aeternus, omnip
Abbreviated transcription (Latin):
gularũ ĩ trinitate ꝑsonarũ ĩsi¬
nuare ꝓpria. eterntus ĩquit ĩ pr̃e Ipẽs
ĩ imagine usus ĩ munere Et quia ñõ
medi ocris anctoritatis ĩ tractatiõe sc̃p¬
tuuirũ et assertione fidei uir extient.
hilarius em̃ hoc ĩ libris suis posuit.
horũ uerborũ idest prĩs. et ymaginis
et mueris eterntatis et spẽi ut usus
abditã scrutatus ĩtelligentiã ꝙ̃tũ ualeo.¬

Expanded text:
gularum in Trinitate personarum insinuare propria, Aeternitas, inquit, in Patre, species in imagine, usus in munere. Et quia non mediocris auctoritatis in tractatione Scripturarum et assertione fidei vir exstitit, Hilarius enim hoc in libris suis posuit, horum verborum, id est patris et imaginis et muneris et aeternitatis et speciei et usus abditam scrutatus intelligentiam, etc. E
Abbreviated transcription (Latin):
T nõ uerbo qd̾ ꝓfertur et sonat et trã¬
fit. sed uerbo quod eutt apuddeũ. et deꝯ
ert uerbũ. et oiã ꝑ ip̃m facta sũt
Aerbo equali sibi quo sꝑ atq ĩcõmuta¬
biliter dicit seipm̃ sc̾tõ est emͣ̃ ip̃e uerbũ.
sicut nec filius nec ymago Dicõs aut̃
ex coeptis illis tꝑalibus nocibus dei q̃ ⁊̃
tres dicimus sed unũ magnũ. quia nõ ꝑ-¬
ticipatione magnitudĩs deꝯ magnus ẽ
sed seip̃o magno magnus ẽ. quia ip̃e
sua ẽ magnitudo Hoc et de bonitate
et de trimtate. et de oĩpotentia d̾i dic¬
tũ ẽ. oĩbusq õmo p̃dicamẽtis que de d̾o

Expanded text:
est; non verbo quod profertur, et sonat, et tranest; non verbo quod profertur, et sonat, et transit; sed Verbo quod erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : Verbo aequali sibi, quo semper atque incommutabiliter dicit se ipsum. Non est enim ipse verbum, sicut nec filius, nec imago. Dicens autem: exceptis illis temporalibus vocibus Dei, quae tres dicimus, sed unum magnum; quia non participatione magnitudinis Deus magnus est, sed seipso magno magnus est; quia ipse sua est magnitudo. Hoc et de bonitate, et de aeternitate, et de omnipotentia Dei dictum sit, omnibusque omnino praedicamentis, quae de Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ã nc̃ q̃ramus diligentiꝰ qnͣtũ dat I¬
deus qd̾ pauloañ distulimꝰ. utrũ
et singula queq ĩ trmmitate ꝑsona
possit et ꝑ se ipam nõ cũ duabus
ceteris dici deus. aut magnus. a
sapiẽs. aut uerꝰ aict oĩpotẽs aut
iustus. et si quid aliud de deo dici
p̃t nõ relatiue sed ad seipm̃. an
uero nõ dicãtur ista insi cũ tri-¬
intas ĩtelligitur. hoc em̃ questio¬
nẽ facit quia sc̃ptũ ẽ xpm̃ dei¬
entia sapiens sit quã genuit Et quia sꝑ
potẽs et sapiens. sꝑ genuit u̾tutẽ et
sapiãm Dixeramꝰ em̃ si ita ẽ cur nõ
et magintudĩs sue pr̃ sit qua magnus
e̾. et honitatis qua bonꝰ. et iusticie qua
lustus. et alia si qua sict̃ Aut si hec oĩa
pluribus uocabulis ĩ eadẽ sapia et u̾tu-¬
te ĩtelligũtur ut ea sit magnitudo q̃
u̾tus. ea bonitas q̃ saꝑiã. et ea rursus
sapĩa que u̾tus sicut iã tracta nimꝰ. me¬
minerimꝰ cũ aliquid horũ nomino sic
quõ dicẽs Merbo enĩ qd̾ genuit dicẽs

Expanded text:
ramus diligentius, quantum dat Deus, quod paulo ante distulimus: Utrum et singula quaeque in Trinitate persona possit et per se ipsam non cum caeteris duabus dici Deus, aut magnus, aut sapiens, aut verus, aut omnipotens, aut justus, et si quid aliud dici de Deo potest, non relative, sed ad se ipsum; an vero non dicantur ista, nisi cum Trinitas intelligitur. Hoc enim quaestionem facit, quia scriptum est, Chepotens et sapiens, semper genuit virtutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et bonitatis qua bonus, et justitiae qua justus, et alia si qua sunt? Aut si haec omnia pluribus vocabulis in eadem sapientia et virtute intelliguntur, ut ea sit magnitudo quae virtus, ea bonitas quae sapientia, et ea rursus sapientia quae virtus, sicut jam tractavimus; meminerimus, cum aliquid horum nomino, sic quomodo dicens. Verbo enim quod genuit dicens
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̾e singula ĩ eadẽ trimtate dicũtur.
millo mõ ad se ip̃a sed ad ĩuicẽ aut ad
creaturã dicĩtur Et ideo relatiue nõ
substãtialiter ea dici maĩfestũ ẽ Gicut
eñ trinitas unus deus d̾r. magnꝰ bonꝰ
eternus omp̃s. idẽq ip̃ẽ sua dici p̃t̃ dei¬
tas. ip̃e sua magnitudo. ip̃e sua bonitas.

Expanded text:
e singula in eadem Trinitate dicuntur, nullo modo ad se ipsa, sed ad invicem, aut ad creaturam dicuntur; et ideo relative, non substantialiter ea dici manifestum est. Sicut enim Trinitas unus Deus dicitur, magnus, bonus, aeternus, omnipotens, idemque ipse sua sic dici potest deitas, ipse sua magnitudo, ipse sua bo
Abbreviated transcription (Latin):
oftendã nõ hoc facere Et tñ dico ua¬
pulat. scd̾m p̃dicamentũ aio qd̾ pati
uocatur. et scdm ud nego cũ dico nõ
uapulat Et om̃o nullũ p̃dicamenti
genus ẽ scdm quod aliquid aire uolie¬
mus. nisi ict scd̾m id ip̃m p̃dicamẽtũ
negare cõuĩcamur. si p̃ponere nega¬
tiuã ꝑticulã uoluerimꝰ Que cũ ĩta
sint. si substantialit᷑ aire dicendo filiꝰ.
sb̾aliter negarẽ dicendo nõ filius.
Ouia nero relatiue aio cũ dico filiꝰ
ẽ ad patĩe enĩ refero. relatiue negto
cũ dico nõ filius ẽ. ad parentẽ em̃
eaudẽ negationẽ refero uolẽs oñdere
ꝙ ei parens nõ sit At si ꝙͣtũ ualet

Expanded text:
facere. Et cum dico, Vapulat, secundum praedicamentum aio quod pati vocatur: et secundum id nego, cum dico, non vapulat. Et omnino nullum praedicamenti genus est, secundum quod aliquid aiere volumus, nisi ut secundum idipsum praedicamentum negare convincamur, si praeponere negativam particulam voluerimus. Quae cum ita sint, si substantialiter aierem, dicendo, Filius; substantialiter negarem, dicendo, Non Filius. Quia vero relative aio, cum dico, Filius est; ad patrem enim refero: relative nego, si dicam, Non filius est; ad parentem enim eamdem negationem refero, volens ostendere quod ei pare
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut ip̃i cogñtur dicere scdm qud sit
se di. an scd̃m id qd̾ ad patrẽ dicitur
filius dr̾ ille aut̃ nõ filius sed pr̃ ẽ. quia
nõ sic ad se dicũtur pr̃ et filius quõ ami¬
ci et uicim. relatiue quippe amitꝰdiꝰ
ad amicũ. et si equaliter se diligunt
eadẽ ĩ uteroq amcicia ẽ. et relatiue
Uicinus dĩ ad uicinũ. et quia equaliter
sibi uicini sũt qͣtũ enĩ iste illi tm̃ et
ille huit uicinatur. eadẽ ĩ utioq ui¬
cinitas Quia uero filius nõ ad fi¬
hũ relatiue dr̾ sed ad prem̃ nõ scd̾m
hoc qd̾ ad patrẽ d̾r equalis ẽ filius
pr̃i. restat̾ ut scd̾m id equalis sit qd̾

Expanded text:
ita, ut ipsi cogantur dicere secundum quid sit se dicitur, an secundum idfilius dicitur, ille autem non filius, sed pater est. Quia non sic ad se dicuntur pater et filius, quomodo amici aut vicini. Relative quippe amicus dicitur ad amicum; et si aequaliter se diligunt, eadem in utroque amicitia est: et relative vicinus dicitur ad vicinum; et quia aequaliter sibi vicini sunt quantum enim iste illi, tantum et ille huic vicinatur, eadem in utroque vicinitas. Quia vero Filius non ad Filium relative dicitur, sed ad Patrem; non secundum hoc quod ad Patrem dicitur, aequalis est Filius Patri: rest
Abbreviated transcription (Latin):
let qd̾ dĩ nõ filius Relatiue autẽ
negamꝰ dicendo nõ filius. ralatiue
igitur ne gamꝰ dicendo nõ genitus
Ingenitus porro quid ẽ. insi nõ geni-¬
tus. Nõ ergo receditur a relatiuo
nõ ad seipm̃ dr. sed qd̾ ex gentore
nõ fit ostendatur In eodẽ tñ p̃dica¬
mento qd̾ relatiuũ uocatur. utraq

Expanded text:
let quod dicitur non filius. Relative autem negamus dicendo, Non filius: relative igitur negamus dicendo, Non genitus. Ingenitus porro quid est, nisi non genitus? Non ergo receditur a relativo non ad se ipsum dicitur, sed quod ex genitore non sit ostenditur. In eodem tamen praedicamento
Abbreviated transcription (Latin):
lius aut̃ latine dr. sed infilius ut dica¬
tur nõ admittit latina cõsuetudo Ni¬
chil tñ ĩtellciũ demitur si dicat᷑ nõ fi¬
lius. ꝙ̃admodũ etiã si dicatur nõ geni¬
tus pro eo qd̃ diͥ ĩgenitus nichil aliud
nat dici usus sermonis nr̃i. s quis
rerũ ip̃arũ ĩtellcũs eluceat ¶Cõ gͦ
iã dicamꝰ ĩgenitũ ꝙuis dici latine
possit. sed pro eo dicumꝰ nõ genitũ. q̾
tm uailet Num ergo aliud dicinlis
ꝙ̃ nõ filiũ sregatiua porro ista ꝑti¬
cula nõ id effecit. ut qd̾ sine ilła re¬
latiue dĩ eadẽ p̃posita substantialit᷑
dicatur. sed id tm̃ negatur qd̾ sine
illa aiebatur sicut ĩ ceteris p̃dicamẽ¬
tis. uelud cũ dicimꝰ hõ ẽ. silbstãtiã
designamꝰ Qui ergo dicit nõ hõ ẽ

Expanded text:
ius autem latine dicitur, sed infilius ut dicatur non admittit loquendi consuetudo. Nihil tamen intellectui demitur, si dicatur non filius; quemadmodum etiam si dicatur non genitus, pro eo quod dicitur ingenitus, nihil aliud nat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus eluceat. Non ergo jam dicamus ingenitum, quamvis dici latine possit; sed pro eo dicamus non genitum, quod tantum valet. Num ergo aliud dicimus quam non filium? Negativa porro ista particula non id efficit, ut quod sine illa relative dicitur, eadem praeposita substantialiter dicatur; sed id tantum negatur, quod sine illa aiebatur, sicut in caeteris praedicamentis. Velut cum dicimus, Homo est, substantiam designamus. Qui ergo dicit, Non ho
Abbreviated transcription (Latin):
i aut̃ huic sic putãt resistendũ
eẽ sermom qd̾ p̃r̃ quidẽ ad fili¬
ũ d̾i̾ et filius ad prẽm. ĩgenitus tñ et
genitus ad serp̃os dicĩctur nõ ad alt̾¬
utrũ. nõ em̃ hoc ẽ dicere ĩgenitũ
ꝙ ẽ prem̃ dicere. quia et si filiũ nõ genu¬
isfet nichil ꝓhiberet eũ dicere ĩgenitũ.
Et si gignat quisq filiũ nõ ex eo ip̃e ẽ¬
ĩgenitus. quia geniti hoĩes ex aliis hõib
gignũt et ip̃i alios Inquiũt Ergo pr̃ ad
filiũ dĩ et filius ad prem̃. ĩgenitus autẽ
ad seipm̃ et genitus ad seipm̃ d̾r Et ido̾

Expanded text:
ic sic putant resistendum esse sermoni, quod Pater quidem ad Filium dicitur et Filius ad Patrem, ingenitus tamen et genitus ad se ipsos dicuntur, non ad alterutrum: non enim hoc est dicere ingenitum, quod est Patrem dicere; quia et si Filium non genuisset, nihil prohiberet eum dicere ingenitum: et si gignat quisque filium, non ex eo ipse ingenitus est, quia geniti homines ex aliis hominibus, gignunt et ipsi alios: inquiunt ergo: Pater ad Filium dicitur, et Filius ad Patrem, ingenitus autem ad se ipsum, et genitus ad se ipsum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
diuersũ ẽ aũt ĩgenitũ ẽẽ et genitũ ẽẽ
diu̾sa igitur sb̾a ẽ Hoc si dicũt. nõ ĩtelli¬
gũt de ĩgenito quidẽ quidẽ aliquid se
dicere. quod diligentius ꝑtractandũ sit
quia nec ideo quisq pĩ quia ĩgenitus. n ͨ
inde genitus ideo quia ꝓĩ. et ꝓpterea nõ
ad aliquid sed ad se dici putatur ĩgenitꝰ
Genitũ uero mina cecitate nõ aduertũt
dici nõ posse insi ad aliquid. ideo quiꝑpe fi¬
lius quia genitus. et quia filius utiq te
nitus Sicut aũt filius ad prem̃ sic ge¬
initus ad genitorẽ refertur. et sicut pr̃
ad filiũ ita genitor ad genitũ. ideoq alia
notio ẽ qua ĩtelligitur genitor. alia qua
ĩgenitus Nã ꝙius de pr̃ẽ deo utrũq di-¬
catur illud tñ ad genitũ idest ad filiũ d̾i
qd̾ nec illi negãt hoc aũt qd̾ ĩgenitus d̾i
ad seip̃m dici ꝑhibent Dicũt ergo Gi

Expanded text:
 est autem ingenitum esse et genitum esse; diversa igitur substantia est: hoc si dicunt, non intelligunt de ingenito quidem aliquid se dicere, quod diligentius pertractandum sit, quia nec ideo quisque pater quia ingenitus, nec ingenitus ideo quia pater, et propterea non ad aliquid, sed ad se dici putatur ingenitus: genitum vero mira caecitate non advertunt dici non posse, nisi ad aliquid. Ideo quippe filius quia geninitus. Sicut autem Filius ad Patrem, sic genitus ad genitorem refertur; et sicut Pater ad Filium, ita genitor ad genitum. Idem, notio est qua intelligitur genitor, alia qua ingenitus. Nam quamvis de Patre Deo utrumque dicatur, illud tamen ad genitum, id est, ad Filium dicitur; quod nec illi negant: hoc autem quod ingenitus dicitur, ad se ipsum dici perhibent. Dicunt ergo: Si
Abbreviated transcription (Latin):
ratio sic ĩ ea manet hõĩs cogi¬
tatio. si tñ ad eã sine phãtusia
spacii localis potuit ꝑuenire
Aut si alicuiꝰ artificiõsi et musi¬
cisom ꝑ moras tꝑis trãseũtis me-¬
merositas cõp̃hendatur sine tꝑe
stans ĩ quodã secreto altaq silen
rit et si trãsiens mẽtis aspc̃us
et quasi glutiẽs ĩ nuẽtre ita ĩ me¬
moria reposuerit. poterit recordãdo
quodãmõ rũare. et ĩ disciplinã qd̾ sic
didicerit traicere Eauod si fuerit or¬
mõ obliuione deletũ. rursus doctima
duce ad id uenietur qd̾ peĩtus excidat
et sic ĩueiẽtur ut erat Contrã pħ̾

Expanded text:
ratio, sic in ea manet hominis cogiratio, sic in ea manet hominis cogitatio; si tamen ad eam sine phantasia spatii localis potuit pervenire. Aut si alicujus artificiosi et musici soni per moras temporis transeuntis numerositas comprehendatur, sine tempore stans in quodam secreto altoque silenrit etsi transiens mentis aspectus, et quasi glutiens in ventrem ita in memoria reposuerit, poterit recordando quodam modo ruminare, et in disciplinam quod sic didicerit trajicere. Quod si fuerit omnimoda oblivione deletum, rursus doctrina duce ad id venietur quod penitus exciderat, et sic invenietur ut erat. CAPUT XV. 24.
Abbreviated transcription (Latin):
luti corꝑa. sed ĩ natura ĩ corꝑali. sic
ĩtellugibilia presto sũt mẽtis aspc̃i¬
bus. ficut ista ĩ locis iisibilia uel
cõtrectabilia corꝑis sensib Non
aũt solũ rerũ sensibiliũ ĩ locis po¬
sitarũ sine spaciis localib manẽt
ĩtelligibiles ĩcorporalesq rõnes.
uerũetiã motionũ ĩ tꝑib tuĩse-¬
intiũ siue tꝑali trãsitũ. stãt etiã¬
ip̃e ĩtelugibiles nõ sensibiles.
ad quas mẽtis acie ꝑuenire pau-¬
fieri p̃t̾. nõ ĩ eĩs manet ip̃ẽ ꝑ¬
uẽtor sed ueluti acie ip̃a reuer¬
berata rapellitur. et fit rei nõ trã¬
sitorie tr̃asitoria cogitatio Que
tñ cogitatio trãsiẽs ꝑ disciplinas
quibus eruditur añnꝰ meorie cõ¬
mͥendatur ict sit quo redire possit
que cogitur inde trãsuꝵ. ꝙĩis si
ad memoriã cogitatio nõ reduet.
ret uelut rudis adhuc sicut duc¬
scͥptũ ĩ mẽoria figeret᷑ Neq em̃
fitut manet uerbi gña quadrati
corꝑis ĩcorꝑalis et ĩmmutabilis

Expanded text:
orali sic intelligibilia praesto sunt mentis aspectibus, sicut ista in locis visibilia vel contrectabilia corporis sensibus. Non autem solum rerum sensibilium in locis positarum sine spatiis localibus manent intelligibiles incorporalesque rationes; verum etiam motionum in temporibus transeuntium sine tique intelligibiles, non sensibiles. Ad quas mentis acie pervenire paufieri potest, non in eis manet ipse perventor, sed veluti acie ipsa reverberata repellitur, et fit rei non transitoriae transitoria cogitatio. Quae tamen cogitatio transiens per disciplinas quibus eruditur animus, memoriae commendatur, ut sit quo redire possit, quae cogitur inde transire: quamvis si ad memoriam cogitatio non rediret, veniret, velut rudis ad hoc sicut ducscriptum in memoria figeretur. Neque enim sicut manet, verbi gratia, quadrati corporis incorporalis et incommutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter actionis officiũ ratiotinandi uiua-¬
cctate uersatur carnalis ille sensus
uel aĩalis ĩgerit. quãdã illecebrã fruẽ¬
di se idest tũꝙ hono quodã priuato et
mictabile bõnũ. tũc uelut serꝑens allo¬
quitur feminã Huit aũt illecebre cõ¬
sentur de ligno ꝓhibito manducare ẽ
Sed iste cõsensus si sola cogitationis
delc̃atione cõtentus ẽ. suꝑioris uero
auctoritate cõsilii ita mebra retinẽtur
ict nõ exhibẽatur ĩiquitatis arma ptr̃o.
sic habendũ existimo ueluet uetitũ ci¬
bũ mulier sola comederit Si aũt̃ ĩ
cõsentione male itendi rebus que ꝑ
sensũ corꝑis sentũctur ita decerntũr
qd̾ cũq p̃cc̃m. at si ptas sit etiã corꝑe
cẽpleatur. ĩtelligenda ẽ mulier illa de¬
disse iuro suo secũ simul edendũ illici
mẽtis ĩtentio penes quã sũma ptãs
ẽ mẽbra ĩ opus mouẽdi uel ab oꝑe co¬
hibendi male actioni cedat et seruit

Expanded text:
propter actionis officium ratiocinandi vivapropter actionis officium ratiocinandi vivacitate versatur, carnalis ille sensus vel animalis ingerit quamdam illecebram fruendi se, id est tanquam bono quodam privato et mmutabile bonum, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno prohibito manducare est. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superioris vero auctoritate consilii ita membra retinentur, ut non exhibeantur iniquitatis arma peccato ; sic habendum existimo velut cibum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consensione male utendi rebus quae per sensum corporis sentiuntur, ita decernitur quodcumque peccatum, ut si potestas sit, etiam corpore compleatur; intelligenda est illa mulier dedisse viro suo secum simul edendum illicitmentis intentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat et serviat. 18.
Abbreviated transcription (Latin):
sut nõ mãducauet serpẽs de arbore
uetita sed tm̃mõ manducandũ ꝑsuasit.
mulier aũt nõ manducauet sola sed
uiro suo dedit et simul manducauerũt
qus cũ serpente sola locuta et ub eo
sola seducta sit. ita et ĩ hocꝰͣetiã ĩ heĩe
uno geritur et dinoscitur occulto quodã
secretoq cõiugio carnalis uel ut ita dai¬
cã qui ĩ corꝑas sensus ĩtendit᷑ sensua/¬
lis animi mẽtus. qui nobis pecoribus¬
q coĩs ẽ seclusus ẽ a ratione sapiẽ
Bensu quippe corꝑis corꝑalia sentiuñt᷑.
eterna uoro et ĩcõmictabilia spũali ui¬
tione sapiẽ ĩtelligũtur Rationi autẽ
scĩe uicinꝰ ẽ sensus. qñquidẽ de ip̃is
corꝑalibus que sensu corꝑis sentiũtur
ratiocinat᷑ ea que scĩa ds di actiomis. si
bñ ut eã noticiã referat ad finẽ sũm
boni. si aũt male ut eis fruatur tãꝙͣ
bonis talib ĩ quibus falsa bt̃tudie tõ¬
quiescat Cũ ergo huic ĩtentioni mẽ¬
tis que ĩ rebus tꝑalibus et corꝑalibus̃

Expanded text:
t serpens de arbore vetita, sed tantummodo manducandum persuasit: mulier autem non manducavit sola, sed viro suo dedit, et simul manducaverunt; quamvis cum serpente sola locuta, et ab eo sola seducta sit : ita et in hoc quod etiam in homine uno geritur et dignoscitur, occulto quodam secretoque conjugio carnalis, vel, ut ita dicam, qui in corporis sensus intenditur, sensualis animae motus, qui nobis pecoribusque communis est, seclusus est a ratione sapientiae. Sensu quippe corporis corporalia sentiuntur: aeterna vero et incommutabilia spiritualia ratione sapientiae intelliguntur. Rats vicinus est: quandoquidem de ipsis corporalibus quae sensu corporis sentiuntur, ratiocinatur ea quae scientia dicitur actionis; si bene, ut eam notitiam referat ad finem summi boni; si autem male, ut eis fruatur tanquam bonis talibus in quibus falsa beatitudine conquiescat. Cum ergo huic intentioni mentis, quae in rebus temporalibus et corporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
ictrũq dinosci Derũ sc̃pturrũ
scãꝵ multiplicẽ copiã scrutatꝰ ĩue¬
mo scͥptũ ẽẽ ĩ libro iob eodẽ scõ ui¬
ro loquẽte. ecce pietas ẽ sapĩa ab/¬
stinere aũta malis ẽ scĩa In hac
differẽtia ĩtelligendũ ẽ ad cõtem¬
plationẽ sapĩam ad actionẽ scĩa
ꝑtinere pietatẽ quippe hoc loco
ĩ codicib grecis Et quid ẽ ĩ et̾nis
excellentiꝰ ꝙͣ deꝰ cuiꝰ soliꝰ ĩmuta¬
bilis ẽ natura. Et quis cultꝰ eius.
insi amor eius quo nc̃ desideramꝰ
eũ iudere. creduꝰq et sꝑamus
nos ẽẽ iusuros: Et ꝙtũ ꝓficimꝰ¬

Expanded text:
pturarum sanctarum multiplicem copiam scrutatus, invenio scriptum esse in libro Job, eodem sancto viro loquente: Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis est scientia . In hac differentia intelligendum est ad contemplationem sapientiam, ad actionem scientiam pertinere. Pietatem quippe hoc loco in codicibus graecis. Et quid est in aeternis excellentius quam Deus, cujus solius immutabilis est natura? Et quis cultus ejus, nisi amor ejus, quo nunc desideramus eum videre, credimusque et speramus nos esse visuros; et qu
Abbreviated transcription (Latin):
nos dimittimꝰ debitoribus nr̃is ¶ deq
em̃ sicut ĩ illis duobus p̾mis hõĩbus ꝑ¬
sonã suã quisq portabat/. et ideo si sola
mulier cibũ edisset. illicitũ sola utiq
mortis supplicio plecteret᷑. ita dici p̃t̃
ĩ hoĩe uno si delcãtionibus illicitis a
quibus se cõtinuo deberet auertere
cogitatio libenter sola pastatur nec
fãcienda decernãtur mala. sed tm̃ sua¬
ucter ĩ recordatione teneãtur. quasi mu¬
lierẽ sine uiro posse dãpnari Rbbsit hͦ
credere Hec quippe una ꝑsona ẽ uña
homo. totusq dãpnabitur. inisi hec que
sine uolũtate eꝑandi sed tñ cũ uolũtate

Expanded text:
s dimittimus debitoribus nostris . Neque enim sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus se continuo deberet avertere cogitatio, libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala, sed tantum suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari: absit hoc credere. Haec quippe una persona est, unus homo est, totusque damnabitur, nisi haec quae sine voluntate operandi, sed tamen cum voluntat
Abbreviated transcription (Latin):
Em̃ obiẽ q cqud prudẽter forti¬
ter. tpanter et iuste agimꝰ ad eã
ꝑtinet sc. qm̃ siue disciptinã que
⁊e uctandis malis benisq appetẽ¬
dis actio nã u̾satur. et quicꝙͣ ꝑꝑ

Expanded text:
quid prudenter, fortiter, temperanter et juste agimus, ad eam pertinet scientiam sive disciplinam, qua in evitandis malis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
uero rõnalis ĩtentionis nr̃e. hoc ẽ
eiusde mẽtis ĩ usũ mutabiliũ corꝑa¬
liũq rerũ sine quo her uita nõ agi¬
tur dirigendũ. nõ ut cõformemur
huit seculo finẽ cõstituẽdo ĩ bonis ta¬
libus. et ĩ ea detorquẽdo beatitudĩs
appetitũ. sed ut quidꝙͣ ĩ nsu tꝑaliũ
ittionabilit̾ facimꝰ eternoꝵ adipi¬
scendorũ cõtemplatione faciamus.

Expanded text:
intentionis nostrae, hoc est ejusdem mentis, in usum mutabilium corporaliumque rerum, sine quo haec vita non agitur, dirigendum; non ut conformemur huic saeculo , finem constituendo in bonis talibus, et in ea detorquendo beatitudinis appetitum; sed ut quidquid in usu temporalium rationabiliter facimus, aeternorum adipiscendoru
Abbreviated transcription (Latin):
piscitur scĩa ex mutabiliũ tꝑaliũq
eoꝑimẽto ĩfsat nõ edificat. ite p̃¬
glauatꝰ cãmꝮ quasi pondero suo a
bt̃itud̃ine expellitur et ꝑ illud sue
medietttis exꝑimentũ pena sua di-¬
sait quid ĩter sit ĩter bonũ desertũ
malũq cõmissũ. nec redire ꝓt̾ effu

Expanded text:
piscitur scientia ex mutabilium temporaliumque experimento, infiat, non aedificat : ita praegravatus animus quasi pondere suo a beatitudine expellitur, et per illud suae medietatis experimentum poena sua discit, quid intersit inter bonum desertum m