comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
listi aĩe mee dimidiũ ac florentissima
etate crescenteq nuenẽ u̾tute dũ adhuc
ordiret᷑. mexorabilit̾ succidisti et mic illi
prctori in quo franciscus meus hospita¬
bat᷑ uiolent᷑ incũbis ĩp̃e eiũ abiit te .s.
muito nichil in illã iuris hẽs corpꝰ tñ
illus et spem meã simul obruis ꝑ quo
quid aliud optem tibi Curuati in arcũ col¬
les extendant᷑ ur in faciẽ dirc̃i et ĩpor¬
tuosi littoris redacta. iquã prebeas
obircisti huc uis sirtiũ et ruripi feruor
huc sillea rabies huc caribdis impetus
et q̃cunq uasti maris ꝑicula tͥnfferant᷑
laxet rolus inqͥetos fr̃es austrũ ⁊ reli¬
quos qui tuis finibus insultare sũt soliti
Ut toto orbe tranquillo. te mĩa ꝑpenie qͥa
effudit in te solam ꝯfluat quẽq aliis
ama tibi pestis et̾ua sit. Purget insula
sardine et quidꝙ celi crassioris usq esti
purgẽtiri stagna et sulphurei lacus li¬
moseq penitus paludes Teprscat arthes

Expanded text:
listi “anime mee dimidium”, ac florentissima listi “anime mee dimidium”, ac florentissima etate crescenteque iuvenem virtute, “dum adhuc ordiretur”, inexorabiliter “succidisti”, et nunc illi pectori in quo Franciscus meus hospitabatur, violenter incumbis. Ipse enim abiit, te licet invita; nichil in illum iuris habes, corpus tantum illquid aliud optem tibi? curvati in arcum colles extendantur, et in faciem directi importuosique litoris redacta, iniquam prebeas obiecisti: huc Euripi fervor, huc Scyllea rabies, huc Caribdis impetus et quecunque vasti maris pericula transferantur; laxet Eolus inquietos fratres, Austrum et reliquos, qui tuis finibus insultare sunt soliti, ut toto orbe tranquillo, te unam perpetue queffudit, in te solam confluat; queque aliis annua, tibi perpetua pestis sit. Purgetur insula Sardinie et quicquid celi crassioris usquam est; purgentur stagna et sulphurei lacus limoseque protinus paludes; tepescat Arthos,
Abbreviated transcription (Latin):
opiculatorẽ ex adu̾so mnueniã amor qui
cũ illo hĩtat ptes mecũ faciet et iam ille
crebro mͥ dicere ꝯsueu̾at oratianũ illud
tecũ uiux̾ amem tecũ obeam libens Sed
ecce manꝰ quas ego sibiĩnicẽ cogitanam
mors puecit et qd̾ ad te pͥdis breui qͣ¬
dam ¶la dix̾am de consiliis hõm indica¬
re sgrtoiã longe alit ꝙͣ ego sensrram
interp̃tata est Nũc erepta spe t̾minato
desiderio quid agam lacͥms ne atq suspi¬
riis alar. et in amissi locũ merorẽ meũ
indesment̾ amplectar deñ u̾o serenare
nĩm ntar. et circũstrepentibꝰ fortune
niinis in artem rõnis enade̾ hͦ p̃stat
illud placet huic uirtus erigit huic af¬
fc̃us incuant et quo me u̾tã ꝙ ue potissi¬
mũ seqͣr incertꝰ sũ et male mͥ est sexissi¬
me cadenti sepissime resurgẽti saoua
nocens atq impia q̃ me hĩs auxietatibꝰ
moluisti quid tibi ꝓ mi̾tis imp̃cer abstu¬

Expanded text:
opitulatorem ex adverso inveniam: amor, qui opitulatorem ex adverso inveniam: amor, qui cum illo habitat, partes mecum faciet’. 15 Iam ille crebro michi dicere consueverat horatianum illud Tecum vivere amem, tecum obeam libens. Sed ecce manus, quas ego sibi inicere cogitaveram, mors iniecit; et quod ad te pridie brevi quadam epystola dixeram, de consiliis hominum iudicare fortunam, longe aliter atque ego senseram, interpretata est. 16 Nunc, erepta spe geminatoque desiderio, quid agam? lacrimis ne atque suspiriis alar, et in amissi locum merorem meum indesinenter amplectar? an vero serenare animum nitar, et circumstrepentibus fortune minis, in arcem rationis evadere? Hoc prestat, illud placet; hinc virtus erigit, hinc affectus incurvant; et quo me vertam, quid ve potissimum sequar, incertus sum, et male michi est sepissime cadenti, sepissime resurgenti. 17 Saona nocens atque impia, que me his anxietatibus involvisti, quid tibi pro meritis imprecer? abstu
Abbreviated transcription (Latin):
et obsequia merebant᷑ Qnͣtũ tñ amanim
heu serum nnu alitꝰ ꝙͣ ꝑdendo cognoni.
Ideoq m̃e intͣctabiliꝰ ulcerosa mens do¬
let plus se t̾uens amisisse ꝙ crede̾t. ꝯͣ in
unis qd̾ non solum euenire pot̾at s non
euenire nõ pot̾at nõ cogitauerã moriturũ
Et ꝓfecto si quis in hoc torrente rerum hu-¬
manarũ ordo ẽẽt ante me mori non de¬
buit pꝯt menatus Accessit feruens atq
anxia eius expectatio de qua mlta iam
dixi. Sit riũ ip̃e mn sup̃mo lac̾mans di¬
ciauerat aduentũ digressũ ex gallia.
rc̃o ad me tͣmite in italia ꝓperare: hen
integer ꝓxinã abscisiorm ⁊ instantes
missias p̃sagirẽ meq ꝯfestim scrire op¬
tua mer ip̃ius ꝑte cariturũ breuissiãs
felicitatẽ meã intebar extendẽ quid
fata mecũ agent ignorans ueniet dice¬
bam pͥus me grandenũ pr̃em/ ꝙͣ dulces pa¬
fratres ac sorores uisere iniciã manus
ac tenebo nec magiuis uiribus opꝰerit

Expanded text:
et obsequia merebantur; quantum tamen amaverim, et obsequia merebantur; quantum tamen amaverim, heu serum!, nec aliter quam perdendo cognovi. Ideoque nunc intractabilius ulcerosa mens dolet, plus se cernens amisisse quam crederet. Qua in eius quod non solum evenire poterat, sed non evenire non poterat: non cogitaveram moriturum. Et profecto siquis in hoc torrente rerum humanarum ordo esset, ante me mori non debuit post me natus. 13 Accessit fervens atque anxia eius expectatio, de qua multa iam dixi: sic enim ipse michi supremo lacrimans ditiaverat adventum, digressum ex Gallia recto ad me tramite in Italiam properare. 1integer, proximam abscissionem et instantes miserias presagirem meque confestim scirem optima mei ipsius parte cariturum, brevissimam felicitatem meam nitebar extendere, quid fata mecum agerent ignorans. ‘Veniet’ dicebam, ‘prius me quam grandevum patrem, quam dulces fratres ac sorores visere; iniciam manus ac tenebo, nec magnis viribus opus erit
Abbreviated transcription (Latin):
est quod in spacioso euo alii solent nos ex¬
pliciumꝰ in augusto ut iam delectatõ nr̃a
diuturnor amicitie u̾o fides certe neq sin
na pluna et magna fidei sue pignora sa-¬
ns egerq suscepi q̃ in anĩ mei penetͣlibꝰ
adamantĩa sede recondidi Spero itidẽ de
me ille sentiret eoqz ꝓpensus qͦ ⁊ hũanio¬
rem illũ ⁊ amantiorẽ nat᷑a mͥ ꝓtuleras.
Nunt añt illiꝰ tp̃ris memoria et amara
michi suuł ⁊ dulcis est huc mulcet hine
truciat Net satis exꝑior malim ne fuisse
illi honũ notus an incognitꝰ amicũ rm̃
talem felix et dulce quidẽ habuisse si amt¬
sine pudore et affectuũ in me plus ⁊ uiriũ
minꝰ ꝙͣ opuiabar iuenio putabã enĩ et
dictuũ erat. mlta lcione. longaq rerũ ex¬
pientia obduruisse aduersus om̃s ictus et
rrias fortune fallebar infelix nichil me
certus eram me franciscũ meũ auare te¬
nerrime. hoc eiũ alius erga me caritas

Expanded text:
est, quod in spatioso eest, quod in spatioso eplicuimus in angusto; ut iam delectatio nostra diuturnior, amicitie vero fides certe neque sinna. Plurima et magna fidei sue pignora sanus egerque suscepi, que in animi mei penetralibus adamantina sede recondidi; spero itidem me ille sentiret, eoque propensius, quo et humaniorem illum et amantiorem natura protulerat. Nunc autem illius temporis memoria et amara michi simul et dulcis est; hinc mulcet hinc cruciat, nec satis expedio malim ne fuisse illi homini notus an incognitus; amicum talem, felix et dulce quidem habuisse, sed amisine pudore fateor, et affectuum in me plus et virium minus quam opinabar, invenio; putabam enim — et dignum erat multa lectione longaque rerum experientia — obduruisse adversus omnes ictus et iniurias fortune. Fallebar infelix: nichil me imo equidem certus eram, me Franciscum meum amare tenerrime; hoc enim illius erga me caritas
Abbreviated transcription (Latin):
ma fingebam uis angebar curis hyis es
ens et latratus canũ et siuorã uoces et
moti stridor cardinis et pauimentũ pro¬
cerens uirgula cormpedis et om̃is onno
strepitus excitabat quociens uel libellos
quibꝰ inhiabam uł cui inherebã calamũ
festinabundus abieci qͦciens surrexi qͦciens
ꝓsilui uidendi auidus tenendiq dilcm meũ
et curarũ mearũ p̃dulcissimũ ꝑticipẽ neq
fr̃ẽm solũ ut tullii quibꝰ hoc loco possũ ꝓpͥo
sequio filiũ ꝯfilio parente quẽ nestio an¬
miis sero cognouerĩ an uerius ninis cito.
nisi rñi amare hoiem cepissem nequaqͣm
morte eius in has lacinas incidissem Biẽ¬
mõ uix integro illius ꝯuictu ⁊ amicitia fre¬
tus sum tempus heu ux alloquio ne dicã
amicitia satis paucũ s hoc unosolor orbi¬
tatẽ meã ꝙ anibo certatĩ illius tp̃ris bre¬
itatẽ ardentissima huic illus caritate lax¬
auimꝰ/ et quidꝙͣ in amicitia dulte uel sc̃m

Expanded text:
ia fingebam, his angebar curis, his estia fingebam, his angebar curis, his estens; et latratus canum et servorum voces et moti stridor cardinis et pavimentum proterens ungula cornipedis, et omnis omnino strepitus excitabat. 8 Quotiens vel libellos quibus inhiabam, vel cui inherebam calamum, festinabundus abieci! quotiens surrexi, quotiens prosilui, videndi avidus tenendique dilectum meum et curarum mearum predulcissimum participem, neque fratrem solum — ut Tullii, quibus hosequio filium, consilio parentem, sine quo nnimis sero cognoverim, an verius nimis cito! Nisi enim amare hominem cepissem, nequaquam morte eius in has lacrimas incidissem. 9 Biennio vix integro illius convictu et amicitia fretus sum, tempus, heu, vix alloquio, ne dicam amicitie, satis patens; sed hoc uno solor orbitatem meam, quod ambo certatim illius temporis brevitatem ardentissima hinc illinc caritate laxavimus, et quicquid in amicitia dulce vel sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
mens aderit francistus meꝰ frat meus nõ¬
minꝰ m uoluntate ꝙͣ noie nõ miꝰ amiore
ꝙͣ sanguĩe Ecce aderit et forte iam ad est
tã uehemẽti enĩ meditatõe in xum incubu¬
erã. Ut sepe uelut ante oculos aspicem tã
tanto maris ac trarũ spacio dista ntẽ ⁊ heu
nnꝙͣ ampliꝰ in huiꝰ mͥ peg̾natõis exilio
reuidendũ Ez ego iure quodã meo qd̾ amã¬
cium dñ esti ꝯmune fictis congressibꝰ atqꝵ
collo quiis muise moras solabar absencie.
meq ip̃m ut fit quadã cũ uoluptate fallebã
Quociens aliqͥs ex pu̾is meis quibꝰ ille se fe¬
cerat multa morũ suanitate carissinũ ad me
aliquid nũciaturus intrau̾at ita erã qͣ ille
iam astaret Genociens quisꝙͣ fores ĩpulat
fluctuabã et pastoriũ illud in pͥmis occure¬
bat am̃o nestro quis c̾te et ylas in limine
latrat credimꝰ an qui amãt ip̃i sibi sõy¬
ma fingunt hec michi mif amans somp¬

Expanded text:
meus aderit, Franciscus meus, frater meusmeus aderit, Franciscus meus, frater meusctus voluntate quam nomine, non minus amore quam sanguine; ecce aderit et forte iam adest’. 5 Tam vehementi enim meditatione in eum incubueram, ut sepe velut ante oculos aspicerem, tanto maris ac terrarum spatio distantem et heu, nunquam amplius in huius michi peregrinationis exilio revidendum. Sed ego, iure quodam meo quod amantium omnium est comune, fictis congressibus atque colloquiis invise moras solabar absentie meque ipsum, ut fit, quadam cum voluptate fallebam. 6 Quotiens aliquis ex pueris meis, quibus ille se fecerat multa morum suavitate carissimum, ad me aliquid nuntiaturus intraverat, ita eram quasi ille iam afforet; quotiens quisquam fores impulerat, fluctuabam et pastorium illud in primis occurrebat animo: Nescio quid certe est: et Hilas in limine latrat. Credimus? an qui amant ipsi sibi somnia fingunt? 7 Hec michi miser amans somn
Abbreviated transcription (Latin):
randi ꝯsuetudinẽ et nulies elusã creduli¬
tate nescimꝰ exue tãta felicitatis lz flõ
dulcedo est heu demẽs heu tece rerũq ob/¬
lite tuarũ qͦciens metũ dixi uide ħ nott
attende subsiste Recogita npͥme signũ
fixũ mansurũ indelebile mem̃to frau¬
dis huis et illius nichil unꝙͣ spaueris
postiora eius acerbissima/ nosti iam hoc
ferale ꝓdigiũ exꝑtus a nemine iã docen¬
dus tuis igit᷑ exemplis tibi ꝯsule et elũ
cũ hac mire ꝯmerciũ caueto eq̃ ꝓmittentẽ
firmauerã/ ac post tam uirile ꝓpositũ etce
rursus ꝙͣ muliebrit᷑ ꝙͣ inexte decidi Ridi¬
culose dixĩm i uo̾ flebilit̾ Ridiculose alis
fortasse iͥ quidẽ ꝓrsus miẜabilit᷑ at mi¬
hrime post tot rerũ spatarũ mopinos
casus induxi in nñ spare it̾m atq huie
momẽtanes et uelut hibne sereno noctis
credere. et ex ruentu crastim pende pre¬
ceps temerariꝰ inconsultus int̾blandiri
curis mordacibꝰ ausus sum Ecce iam diltas

Expanded text:
elusam credulitatem nescimus exuere; tanta felicitatis, licet false, dulcedo est! 2 ‘Heu demens, heu cece “rerumque oblite tuarum”’ quotiens mecum dixi, ‘vide hic, nota, attende, subsiste, recogita, imprime signum fixum, mansurum indelebile; memdis huius et illius; nichil unquam speraveris, posteriora eius acerbissima nosti. Iam hoc ferale prodigium expertus, a nemine iam docendus, tuis igitur exemplis tibi consule et ullum cum hac inire commercium caveto; eque promittentem firmaveram; at post tam virile propositum, ecce rursus quam muliebriter, quam inepte decidi: ridiculose dixerim, an vero flebiliter? ridiculose aliis fortasse, michi quidem prorsus miserabiliter ac miserrime. 4 Post tot rerum speratarum inopinos casus, induxi in animum sperare iterum atque huic momentaneo et velut hiberne sereno noctis credere et ex eventu crastini pendere, preceps temerarius inconsultus. Interblandiri curis mordacibus ausus sum: ‘Ecce iam dilectus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙtũ u̾isimilibꝰ ꝯrecturis asseqnor soptu¬
aginta ul circit̾ annoꝵ spaciũ int̾cessit
longis ferebar s mĩcius tuus scribenti
ĩminet ⁊ singlos calami tctus notat.
morulasq medias metit᷑ et crebro ho-¬
stiũ celũq respiciens suspirat misieor
exꝑtus quid est expectatio ꝓperanti aĩo
et ante destinatũ cogor ut dicã hũilitatẽ
ama et uale
¶ Ad socratem suũ uisio nocturna
et ociosam pauꝑtatem sollicitis
imiciis preferendam

Expanded text:
isimilibus coniecturis assequor, septuaginta vel circiter annorum spatium intercessit. 24 Longius ferebar, sed nuntius tuus scribenti imminet et singulos calami tractus notat morulasque medias metitur et crebro ostium celumque respiciens suspirat. Misereor, expertus quid est expectatio properanti animo, et ante destinatum cogor ut dicam: humilitatem ama et Vale. 3 Ad Socratem suum, visio nocturna, et otiosam paupertatem solicitis divitiis preferendam
Abbreviated transcription (Latin):
in thũ eũ non tectis aureis muroq mar¬
moreo s dumoso ambitu et culius agres¬
tibus occupante atq adhuc nestio quid
pastoriũ redolente Quid etate xp̃i dici
debet Roma dante iam iura gentibꝰ m
pantibꝰ angusto tiberioq quoꝵ sub alto
natus sub alto xp̃us est passus iutꝰ ꝯd̾¬
ꝓ nũo annoꝵ rerũ mutatõ fc̃a erat᷑
nõ idͥ mediũ tempus exignũ sit Eiqͥder
ex quo ꝓpter suã insolentiã a senatu roͫ¬
no ad capree paludem discerptus est Romu¬
lus usq dũ ꝓpte̾r pcc̃a nr̃a a iudeis ĩ mon
te cruafixus est up̃ur paulo insi fallor
minus ue septingentorũ annoꝵ tẽpus
effluxit ꝙuis enũ cico minꝰ sexcẽtis dix

Expanded text:
integrum eumque non tectis aureis muroque marintegrum eumque non tectis aureis muroque marmoreo sed dumoso ambitu et culmis agrestibus occupante atque adhuc nescio quid pastorium redolente; quid etate Cristi dici debet, Roma dante iam iura gentibus, imperantibus Augusto Tiberioque, quorum sub altero natus, sub altero Cristus est passus? 22 Into facta erat. Non quod medium tempus exiguum sit; siquidem ex quo propter suam insolentiam a senatu romano ad Capree paludem discerptus est Romulus, usque dum propter peccata nostra a Iudeis in monte Oliveti crucifixus est Cristus, paulo, nisi fallor, minus ve septingentorum annorum tempus effluxit
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m deũ hoĩem natũ passũ descendisse ad
inf̾es surrexisse a mortuis ascendissei
celum Rediturũ ad indiciũ et cet̾a omĩa
q̃ ille mandauerat qui ut scriptũ est stul
catori de imꝑatore Sd̾ siliter prorso de
accĩt et ad credendũ facili s longe mag̾
iuetatis lr̃is atq doctius oĩnꝙr illo an¬
tiquo ex inculta hõm nita errore sublate
longeq magis iam doctis honuba a tem¬
ꝑibus .p̃is eruditis ꝙ eta te ronuli fuerãt
De cuius dinitate credita cico loq̃us ait
hec in sua re pubͭ ͣ et aug retulit in sua
et ad fingendũ si tũt uix quitꝙͣ ut idem
recipit fabulas fictas ẽt nõnunꝙͣ incon¬
dite hec etas iam exculta p̃sertĩ eludens
om̃e qd fieri non potest respuit que si ut
dixi ad colorandũ fłam romuli dunitatẽ
que credi iam cultiore etate potu̾it eĩco
Uelut nõ ꝑua argumeta ꝯquirit uoma
uix dũ cõdita et unũ e septe̾ collꝰ uix

Expanded text:
m Deum, hominem, natum, passum, descendisse ad inferos, surrexisse a mortuis, ascendisse in celum, rediturum ad iudicium, et cetera omnia que Ille mandaverat, qui, ut scriptum est, “stucatori de imperatore; quod similiter prorsus de accidit et “ad credendum facili”, sed longe magis «inveteratis literis atque doctrinis, omnique illo antiquo ex inculta hominum vita errore sublato», longeque magis iam «doctis hominibus ac temporibus ipsis eruditis», quam etate Romuli fuerant — de cuius divinitate credita Cicero loquens ait hec in sua Republica et Augustinus retulit in sua —; “ut ad fingendum”, si tunc “vix quicquam”, ut idem «recepit fabulas fictas etiam nonnunquam incondite; hec etas iam exculta presertim eludens omne quod fieri non potest, respuit». 21 Que si, ut dixi, ad colorandam falsam Romuli divinitatem, que credi iam cultiore etate potuerit, Cicero velut non parva argumenta conquirit, Roma vixdum condita et unum e septem collibus vix
Abbreviated transcription (Latin):
amicũq tibi ut est hiũlem fateris uide q̃so
ne bũlitate altissimã u̾tute xx̃oq gͣtissi¬
nã despexeris ne qd ninꝙͣ fuisti ĩꝑtumes
odiose supbie uidearis. Quis eñ uel medio¬
tris ingenii qui utrarũq sacͣrũ .s. ac scłariã¬

Expanded text:
amicumque tibi, ut est, humilem fateris, vide, queso, amicumque tibi, ut est, humilem fateris, vide, queso, ne humilitatem, altissimam virtutem Cristoque gratissimam, despexeris; ne, quod nunquam fuisti, importune et odiose superbie videaris. Quis enim vel mediocris ingenii, qui utrarunque, sacrarum sci
Abbreviated transcription (Latin):
deus applicet Ego int̾im ytinã fla tinui¬
erim et ab sentia qd̾ nat᷑aliter solet metũ
aux̾it amãtis aĩmꝰ quid̾ meus nõ quiestet
donec uel te uidero uel ꝑ lr̃as accepero
saluũ ex hys tempestatibꝰ enatasse
Auimon ꝓperant᷑ atq auxie .iiiͦ. Idus
septembris
¶ Ad amicuia de uera humilitate
non contemuenda
Oli obsetro amicũ ideo sperne̾ qr
hũilis ne ꝯtra fias dc̃o irrefra¬
gabili ino huilitas exaltanda ꝓmittitur
U̾a quid̃ hiuilitate il minꝰ ꝯtemptibile.
nil minꝰ u̾a suꝑbia uen̾andũ in distretõe
tñ huiq rei ut aliarũ quoq multarũ falli¬
mur uiles xnĩ tumdosq et abiectos hui¬
les uocamꝰ magͣnimos aũt suꝑbos Contͣ
aut uos hũiles flo credita pusillam̃tate con¬
tempnimꝰ iusolentes uo seu ue magͥm̃os
Uen̾ant᷑. Ecitũq est illud cathonis huius
iumoris a salustio relatũ u̾a rerã uocabu¬
la iam pdem amisimo Si igit de te ꝯstat

Expanded text:
Deus applicet; ego interim utinam falsa timuDeus applicet; ego interim utinam falsa timuerim, et absentia, quod naturaliter solet, metum auxerit amantis! animus quidem meus non quiescet, donec vel te videro vel per literas accepero salvum ex his tempestatibus enatasse. Avinione, properanter atque anxie, III Idus Septembris. 2 Ad amicum, de vera humilitate non contemnenda. 1 Noli obsecro, amicum ideo spernere quia humilis, ne contrarius fias dicto irrefragabili, quo humilitas exaltanda promittitur; vera quidem humilitate nil minus contemptibile, nil minus vera superbia venerandum. 2 In discretione tamen huius rei, ut aliarum quoque multarum, fallimur: viles enim timidosque et abiectos humiles vocamus, magnanimos autem superbos; contra autem, veros humiles falso credita pusillanimitate contemnimus, insolentes vero ceu vere magnanimos veneramur; scitumque est illud Catonis huius iunioris a Salustio relatum: «Vera rerum vocabula iampridem amisimus». 3 Si igitur de re constat,
Abbreviated transcription (Latin):
me opis agnoueris iure tuo utere Gr̃a
fateor nõ mediotrẽ apud tribunũ stir pe hu¬
mili sed excelso uirũ aĩo ꝓpositoq et apud
ppłm eõnũ hẽo nullis ꝓfecto meis meritis
s deus in malorũ odia bonorũ beniuole
ꝯpensauit nõ qr uł illis nocuerĩ uł hiis
ꝓfuerim uł malus ẽẽ desierim uel sun
bonus s quia malos odisse bonos amae
disposu et al illorũ turba ad horã pauai¬
tatez sexe tnsfuge̾ uolui si datũ esset et
nolo si dabit᷑ Si quid igit᷑ in pñti distmĩe
apud p̃fatos tribunũ ac ppłm ꝓdesse tibi
motibꝰ securo ycalie tͣctu domꝰ ꝑuã qued.
sed duobus unũ aĩ hũtibꝰ nulla domus
est angusta nulle iã dampnose diuicie
s nec xauꝑtas nec cupiditas libelli añt.
nni̾abiles inhĩtant hec mõ uis exp̃tat/
me ab occidente rensum quẽ ia bienno
ab fuiffe ꝯq̃ritur te ab oriente si fata co¬
bus uacuo et pleno gaudiis et studiis oppor

Expanded text:
me opis agnoveris, iure tuo utere. Gratiam, me opis agnoveris, iure tuo utere. Gratiam, fateor, non mediocrem apud tribunum, stirpe humili sed excelso virum animo propositoque, et apud populum Romanum habeo; nullis profecto meis meritis, sed Deus michi malorum odia bonorum benivolentia compensavit, non quod vel illis nocuerim vel his profuerim, vel malus esse desierim vel sim bonus, sed quia malos odisse, bonos amare disposui, et ab illorum turba ad horum paucitatem sepe transfugere volui si datum esset, et volo si dabitur. Siquid igitur in presenti discrimine apud prefatos tribunum ac populum prodesse tibi motibus securo Italie tractu domus, parva quidem, sed duobus unum animum habentibus nulla domus angusta est; nulle illam damnose divitie, sed nec paupertas nec cupiditas, libelli autem innumerabiles inhabitant. Hec modo nos expectat, me ab occidente reversurum, quem iam biennio abfuisse conqueritur, te ab oriente, si fata cobus vacuo et pleno gaudiis et studiis oport
Abbreviated transcription (Latin):
uenturos ullo tp̃re p̃udisset. ad quos se ce¬
saris imꝑio proficisti tam iniquo tulit
aũo ut nichil aliud flere nichil aliud dep̃¬
cari nichil aliud loqui poss Te uero frat᷑
quid ñe dic̾e̾ arbitror ista ceruentẽ que q̃¬
nec ego pñtia sine lacͥmis audio nͨ ille
futurã sine gemta cogitiss O feliciora
iam salte nasonis ossa ext̾na tellure ob-¬
ruta ꝙͣ si patrie pyramidis honore ꝯdita.
huiꝰ tpris ludibrio seruarent᷑ iam tͣnquil¬
liora dixerim sepulcͣ int̾ histrũ et hy panẽ
ꝙͣ int̾ lirim et uulturuũ illine barbari
magno agnnẽ diffugĩĩt huc irrepunt dt
ego dũ dolorem am̃ sequor ꝓpositũ excessi⁊
eneheban longius nisi me expectas et cre¬
bro int̾pellans hic nũciꝰ renocass igit᷑
uñ discesserã reutor magno suꝑ te pauore
torq̃or S ed nichil in me qd̾ ip̃e nouerim
consilii est nicħ auxilii qr cũ plus int̾dũ
aliqui unt ꝙͣ se posse ꝯfidũt Si quid in

Expanded text:
venturos ullo tempore previdisset, ad quos se Ceventuros ullo tempore previdisset, ad quos se Cesaris imperio proficisci tam iniquo tulit animo, ut nichil aliud flere, nichil aliud deprecari, nichil aliud loqui posset? 7 Te vero, frater, quid nunc dicere arbitrer ista cernentem, que nec ego presentia sine lacrimis audio, nec ille futura sine gemitu cogitasset? O feliciora iam saltem Nasonis ossa externa tellure obruta, quam si, patrie pyramidis honore condita, huius temporis ludibrio servarentur! iam tranquilliora dixerim sepulcra inter Histrum et Hypanem quam inter Lirim et Vulturnum: illinc barbari magno agmine diffugiunt, huc irrumpunt. 8 At ego, dum dolorem animi sequor, propositum excessi; et evehebar longius, nisi me expectans et crebro interpellans hic nuntius revocasset; igitur unde discesseram revertor. 9 Magno super te pavore torqueor, sed nichil in me, quod ipse noverim, consilii est, nichil auxilii; quia tamen plus interdum aliqui possunt quam se posse confidunt, siquid in
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat᷑ brucius Cababer atq apulꝰ et ue
nũc laboris regio atq olim impetẽs capua
nũt regĩa urbi parthenope in has tras ⁊¬
menissimas al asprimis damibii ripis p̃¬
ceps puit excitus et celi nr̃i serenitatem
fedis nibiba ĩuoluit ab aquilone oriens ꝓ¬
cella quã uereor ne dũ rñsum tuũ oꝑior cũ
ingenti fragore detenuerit sic sĩa iãm in
extremũ ad ducta referunt᷑ iam sulmonem
primo belli impetu calcatũ inditione hostuã¬
ꝑuenisse fania est heu gn̾osũ oppidũ tuã
et nasonis priam/ quibꝰ ꝓsequar lamẽtis
ab hiis hodie possessã inter qͦs iͤ morte
gͥiius putauit exiliũ Qui aũt adeo mi¬
serabili nõ tam de exilio ꝙͣ de loco exilii
questus est ut librũ nõ exignũ texeret
q̃relarũ quid dicturus fuiss si histri p̃płos
et id genus hõm qua uagus sarmata
et architenens Cerches muosis oberran
collibꝰ ad occupandã arnus priam suani

Expanded text:
dicebatur: Brutius, Calaber atque Apulus et vere dicebatur: Brutius, Calaber atque Apulus et vere nunc Laboris Regio atque olim prepotens Capua, nunc regina urbium Parthenope. In has terras amenissimas ab asperrimis Danubii ripis preceps ruit exercitus, et celi nostri serenitatem fedis nubibus involvit ab aquilone oriens procella, quam vereor ne, dum responsum tuum operior, cum ingenti fragore detonuerit. 5 Sic omnia iam in extremum adducta referuntur; iam Sulmonem primo belli impetu calcatum in ditionem hostirvenisse fama est. Heu, generosum oppidum, tuam et Nasonis patriam, quibus prosequar lamentis, ab his hodie possessam inter quos ille morte gravius putavit exilium? 6 Qui autem adeo miserabiliter non tam de exilio quam de loco exilii questus est, ut librum non exiguum texeret querelarum, quid dicturus fuisset, si Histri populos et id genus hominum, qua vagus Sarmata et arcitenens Gethes nivosis oberrant collibus, ad occupandam armis patriam suam
Abbreviated transcription (Latin):
Nter młti fidas uib ꝰ obsideor curas
illa non ultima est quã ex rerũ tua¬
rũ expectatõe ꝯcipio Muid enĩ
inͥ barbato meo cariꝰ qd dulcius
anxia res amor credula trnida sollicita.
oĩa cirtũspiciens ⁊ uana ẽt ac secura for¬
midans Ecce qd semꝑ tunui ecce qd sepe
scripsi ecce qd̾ cotidie dicebã nõ poterat tã
fedũ facius ĩpunitũ eẽ et hec utio hec ali¬
qͣnto serior ꝙ putaui uerte aũt dens tram
tuã in auctores scelerũ et noxia capita dig¬
no supplicio feri ꝑ te xiis ꝑte fidelibꝰ quid in¬
sons meruit plebecula qd sacra tellus au¬
soma Ecce iã puluis ita litus gressu q̃titur
barbarico/ et uictores olim gentiũ mĩt heu
ruere siue imquũ et triste sidus aliqd̾ adũ¬
so lũe nos ex̾cet siue in qd mag̾ meline
integri nũc scelestis adiecti c̾minibꝰ plecti¬
mut alienis e absit ut ytalie metuam
nr̃m roma non egrotabit Pare ytalie sol¬
licitũ hab illa uidelic q̃ olim magna gͣtia

Expanded text:
nter multifidas quibus obsideor curas, illa non ultima est quam ex rerum tuarum expectatione concipio; quid enim michi Barbato meo carius, quid dulcius? anxia res amor, credula timida solicita, omnia circumspiciens et vana etiam ac secura formidans. 2 Ecce quod semper timui, ecce quod sepe scripsi, ecce quod quotidie dicebam; non poterat tam fedum facinus impunitum esse, et est ultio hec aliquanto serior quam putavi. Verte autem, Deus, iram tuam in auctores scelerum et noxia capita digno supplicio feri; parce piis, parce fidelibus. 3 Quid insons meruit plebecula, quid sacra tellus Ausonia? ecce iam pulvis italicus gressu quatitur barbarico, et victores olim gentium, nunc, heu, ruere sive iniquum et triste sidus aliquod adverso lumine nos exercet sive — in quod magis inclinor — integri, nunc scelestis additi, criminibus plectimur alienis. 4 Sed absit ut Italie metuam, nostrum, Roma, non egrotabit. Pars Italie solicitum habet, illa videlicet que olim Magna Grecia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtubinas sem̃e gẽtis ĩnumẽ quaꝵ ex uto
duodecĩ tribꝰ istł et tanta ppłoꝵ multi¬
tudo deo fecundãte młerculas ⁊ hũilitate
honorate destenderent fiebant illis in fi¬
gura q̃ suꝑficietenꝰ ꝯtemptibilu uiderent:
deo clarior foret ꝙͣ hũilitas quis dubitet
quã in ꝑtem iste tanto dei fauor multo ꝑ¬
pensior futurus ẽẽt Confer enĩ cũ hiis tribꝰ
sembꝰ tam famosis cũq omuĩbꝰ illor gregi¬
bus atq ꝯiugibꝰ tres ĩmensis ex̾citibus
submxos rõnorũ duces scipiones affrica¬
nũ hanibalis coruua confringentẽ ⁊ tri¬
butario iugo imꝑiose carthaginis colla
subdentẽ Magnũ pompeñ in septẽtrione
atq asia touantẽ et nõ lacte s⁊ auro re¬
pleta pr̃ia captisq nõ ouiu s regũ gregi¬
bus a mari rubro ad meothidas paludes
ripheosq montes unuisa calcantẽ iulũ
cesarem in galliis ac gmania fulm̃antem

Expanded text:
concubinas, semen gentis innumere, quarum ex utero concubinas, semen gentis innumere, quarum ex utero duodecim tribus Israel et tanta populorum multitudo, Deo fecundante mulierculas et humilitatem honorante, descenderet. 11 Fiebant illis in figura, que superficietenus contemptibilia viderentur, ralis coram Deo clarior foret quam humilitas, quis dubitet quam in partem iste tantus Dei favor multo propensior futurus esset? confer enim cum his tribus senibus tam famosis cumque omnibus illorum gregibus atque coniugibus tres immensis exercitibus subnixos Romanorum duces, Scipionen Africanum Hanibalis “cornua confringentem” et tributario iugo imperiose Carthaginis colla subdentem, 13 magnum Pompeium in Septentrione atque Asia tonantem et non lacte sed auro repleta patria captisque non ovium sed regum gregibus, a mari Rubro ad Meotidas paludes Ripheosque montes universa calcantem, 14 Iulium Cesarem in Galliis ac Germania fulminantem
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã deus ysaat et deus iacob dici uolu¬
erit atq ip̃e de se loq̃ns eodẽ ip̃o cogno¬
mĩe usur sit putas reges aut tetrarche
essont ĩno uero uel agcultores uł pastoes
omũ fuerũt asellis uilibꝰ insidentes stipati
gregibus suis int̾ filios et uxores fedes
mutabant sed in hac hũlitate deũ mere¬
bant᷑ ducẽ qui ex ix̃o tp̃re potentissimis
a su ꝑbissinus assiriorũ regibꝰ nõ mõ tam
familiaris ẽẽ s ne nosti qui dẽ uelle dig-¬
natus est Ip̃e Iacob a ꝑ in scpturis facris
rrebriꝰ illud insigne cegnoniẽ ac familia¬
ris deo est non suꝑbia origĩs s hũilita te
sua clarus qualiter ab illo soceri suidiut̾no
et gͣui suicio redeat attende Certe non
sceptrũ reuehit nõ dyadema nõ purpu¬
ram nõ currus aureos non armatos ex̾¬
titus sed ouiũ et caprarũ boũq acie in¬
structa clam fugiens filioꝵ turbã ac ser-¬
norũ et sil duas duxit uxores ac totidẽ

Expanded text:
Abraham, Deus Isaac, Deus Iacob” dici voluAbraham, Deus Isaac, Deus Iacob” dici voluerit, atque ipse de se loquens eodem ipso cognomine usus sit, putas reges aut tetrarche essent? imo vero vel agricultores vel pastores ovium fuerunt. 9 Asellis vilibus insidentes, stipati gregibus suis, inter filios et uxores sedes mutabant; sed in hac humilitate Deum merebantur ducem; qui eo ipso tempore potentissimis ac superbissimis Assyriorum regibus nomiliaris esse, sed ne nosci quidem velle dignatus est. 10 Ipse Iacob, a quo in Scripturis Sacris crebrius illud insigne cognomen ac familiarius Deo est, non superbia originis sed humilitate sua clarus, qualiter ab illo soceri sui diuturno et gravi servitio redeat, attende. Certe non sceptrum revehit, non dyadema, non purpuram, non currus aureos, non armatos exercitus, sed ovium et caprarum boumque acie instructa clam fugiens, filiorum turbam ac servorum et simul duas ducit uxores ac totidem
Abbreviated transcription (Latin):
dice solebat ip̃e saul ꝯpatriota suꝑbior no¬
iussima licet familia editus nime tribꝰ isel
quisquis regũ libros leget inueniet iose
deliud ꝙͣnis exine u̾tutis atq excellentis
ingemi tũ adolescentulus pastor erat qñ
eloctus est a dño et sublatus de gregibus
ouiũ ut ip̃e fatetur et de postfetãtes accep¬
tus in regem pauit istł in innocentia cor¬
Dis su din moyses forte nobilior quando
Wisionẽ illam̃ uidit rubi ardentis et incõ¬
buste qñ tot ꝓdigiorũ signis illustratus ad
liberandũ ppłm israeliticũ ẜuitute egiptia¬
ca des iubente profectus est uerte nõ rex
aut pͥnceps qui tanto oꝑi eligeret᷑ s hũ¬
lis uastor fuit et qd̾ mag̾ stupeas aliem
gregis lam ip̃e p̃r habraham filiusq et
nexos quorũ nom̃bꝰ om̃is sacre pagnre
plenꝰ est angulus quoꝵ tanta est głia ut
oñipotens ab illis cognoniẽ accipeꝰ ⁊ deus

Expanded text:
dicere solebat ipse Saul, compatriota superbior, nodicere solebat ipse Saul, compatriota superbior, novissima licet familia editus minime tribus Israel, quisquis Regum libros leget, inveniet. Ipse David, quamvis eximie virtutis atque excellentis ingenii, tamen adolescentulus pastor erat, quando electus est a Domino et “sublatus de gregibus ovium”, ut ipse fatetur, et “de post fetantes acceptus” in regem, “pavit Israel innocentia cordis sui”. 7 An Moyses forte nobilior, quando visionem illam vidit rubi ardentis et incombusti, quando tot prodigiorum signis illustratus, ad liberandum populum israeliticum servitute egiptiaca Deo iubente profectus est? certe non rex aut princeps, qui tanto operi eligeretur, sed humilis pastor fuit, et quod magis stupeas, alieni gregis. 8 Iam ipse pater Abraham filiusque et nepos, quorum nominibus omnis sacre pagine plenus est angulus, quorum tanta est gloria ut Omnipotens ab illis cognomen accipere et “Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Ut equide̾ apͥmo ordiar ex ꝙͣ huili radice
nasci uoluit ix̃e cuiꝰ faciẽ uide̾ sũma et
sola felicitas est ai uo ex nobilissima qͥlz
nasci po uł nobilitare ꝙͣ uellet s nobili ͭ ͤ
ꝯtempta huilitas q̃rebat᷑ Eg̾ssa est uirga
de radice y esse/ et flos de radice eiꝰ ascen¬
dit Cuiꝰ sub umbra reges sedent popłi
quiescũt cuiꝰ orbis totus odore reficit᷑ Que¬
cui Ruth materna auia mnłier aduena in¬
ops uidua orbam socrũ extͣ fines pr̃ios
secuta et pot pu̾os messores in agrũ bohor
ad legendũ spitas pͥmũ missicordit᷑ admis¬
su / dem et noctius quo qe blandiciis ĩ ip̃ius
Dm̃ ꝓmota ꝯuigiũ uñ iesse p̃r prodiit per
seip̃m obscuri uirnõis ip̃m quoq iesse quis
nosseti nsi ꝓpter enis filiũ dauid y̾mo quis
queꝙy nosset eorũ nisi ꝓpter xp̃m ex illorum
radice surgentẽ quorũ originẽ qͣntũ spernẽ
ytoq cũ stomacho et filiũ ysay et sinũ suũ

Expanded text:
Ut equidem a primo ordiar, ex quam humili radice nasci voluit Ipse, cuius faciem videre summa et sola felicitas est! annon ex nobilissima qualibet nasci posset vel nobilitare quam vellet? sed nobilitate contempta, humilitas querebatur. «Egressa est virga de radice Iesse, et flos de radice eius ascendit», cuius sub umbra reges sedent, populi requiescunt, cuius orbis totus odore reficitur. 5 Quecui Ruth materna avia, mulier advena inops vidua, orbam socrum extra fines patrios secuta, et post pueros messores in agrum Bohoz ad legendum spicas primum misericorditer admissa, deinde et nocturnis quoque blanditiis in ipsius mini promota coniugium; unde Iesse pater prodiit, per se ipsum obscuri vir nominis. Ipsum quoque Iesse quis nosset, nisi propter eius filium David? imo quis quenquam nosset eorum, nisi propter Cristum ex illorum radice surgentem? 6 Quorum originem quantum spernere, quantoque cum stomaco et “filium Isai” et “servum suum”
Abbreviated transcription (Latin):
cituri ex hõmĩe dei filius uel ex hyis nasti
uel eos ip̃os e quibꝰ nasti decreuerat ta¬
les face Nuppe qui utrosq creau̾at po¬
terat non dauid in angustis Iudee finibꝰ
s augustũ in toto orbe regnantẽ habere
stirpis auctorẽ uel daiuid ix̃m tm̃ pͥncipẽ
facere qͣntũ fecit angustũ potat nõm in
betlileem uico exigno s rome cui indea

Expanded text:
citurus ex homine Dei filius vel ex his nasci vel eos ipsos e quibus nasci decreverat, tales facere, quippe qui utrosque creaverat. Poterat non David in angustis Iudee finibus, sed Augustum in toto orbe regnantem habere stirpis auctorem, vel David ipsum tantum principem facere quantum fecit Augustum. Poterat non in Bethleem vico exiguo,
Abbreviated transcription (Latin):
torũ floribus non aculeis sophistarũ nõ
qui cogeret/ nõ plato qui doceret/ non
aples qui argueret non cico ꝯ̃ d suade¬
ret s honiũtuli paupes imbecilles et
niculti qui nũꝙͣ aut scolas mtssent ant
lr̃as didicissent bon tñ int̾ ꝑseq̃nciũ gla¬
dios ⁊ ferarũ dentes flãmasiit et eculeos

Expanded text:
torum floribus, non aculeis sophistarum, nontorum floribus, non aculeis sophistarum, nonqui cogeret, non Plato qui doceret, non Aristotiles qui argueret, non Cicero qui suaderet; sed homunculi pauperes imbecilles et inculti, qui nunquam aut scolas intrassent aut literas didicissent. Hi tamen inter persequentium gladios et ferarum dentes fla
Abbreviated transcription (Latin):
nasci nõ in stabulo pot̾at natus cui celã
seder est cumꝰ est t̾ra et plenitudo eius nõ
in sũma pauꝑie s in sũdnis deliciis emitri
nisi quia nobilitatẽ et delicias nr̃as sp̃nit.
utinãq non od̾it postremo poterat qui
ei succede̾nt suũq nomẽ gentibꝰ p̃dicarẽt
disciplos sibi lr̃atos ac põtentes pncipes
rusticos mopes et indoctos eligere insi qr
ip̃s deus qui suꝑbis resistit huilibꝰ autem
Dat gr̃am nec potentia nr̃a egens ad age¬
dñ qm̃ ip̃e dixit et fc̃a sunt nec ad ꝑsua¬
dendũ eloq̃ntia mortali uinꝰ est enĩ dei
sermo et efficax et penetbilior oñ glada
ancipiti et ꝑtingens usq ad diuisionem
nĩe ac sp̃us compagũ quoq et inedulla
rũ et discretor cogitationũ et intentio¬
nũ cordis hoc smone discipłos suos
manerat q̃n eos ad ꝑsuadendũ gem hu¬
mano toto dispsit orbe trarũ nõ osulari
trabea non ipiali dyademate/ nõ laurea
triñphali/ non phorum sententiis/ nõ ora¬

Expanded text:
celum sedes est, cuius est “terra et plenitudo eius”, non in summa pauperie, sed in summis delitiis enutriri; nisi quia nobilitatem et delitias nostras spernit, utinamque non oderit! 16 Postremo poterat, qui ei succederent suumque nomen gentibus predicarent, discipulos sibi literatos ac potentes principes, rusticos inopes et indoctos eligere; nisi quia ipse est “Deus” qui “superbis resistit, humilibus autem dat gratiam”, nec potentia nostra egens ad agendum, “quoniam ipse dixit et facta sunt”, nec ad persuadendum eloquentia mortali: «vivus est enim Dei sermo et efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem anime ac spiritus, compagum quoqueetor cogitationum et intentionum cordis». 17 Hoc sermone discipulos suos armaverat, quando eos ad persuadendum generi humano, toto dispersit orbe terrarum; non consulari trabea, non imperiali dyademate, non laurea triumphali, non philosophorum sententiis, non ora
Abbreviated transcription (Latin):
alpiũ et appẽninũ ingis obsessa liguria ꝙͣ
senes ht̃ rrescio an aliquid cũe secretioris
nous cesar celo nr̃o suũ forte frigꝯ ĩuex̾it
cuis is rigor est ut ip̃os quoq g̾manos ĩ
scuporẽ cogat Certe ego imidius t̾cius mã¬
tue quo ad ip̃m cesare multũ rogatꝰ acces¬
seram in familari colloq no quo prinçeps
ille mitissimꝰ linguaq et moribꝰ nõ mĩꝰ
italicus ꝙͣ germanꝰ me nũꝙͣ ante hac

Expanded text:
Alpium et Apennini iugis obsessa Liguria. 2Alpium et Apennini iugis obsessa Liguria. 2senes habet, nescio an aliquid cause secretioris novus Cesar celo nostro suum forte frigus invexerit, cuius is rigor est ut ipsos quoque Germanos in stuporem cogat. Certe ego nudiustertius Mantue, quo ad ipsum Cesarem multum rogatus accesseram, in familiari colloquio — quo princeps ille mitissimus, lingua et moribus non minus italicus quam germanus, me nunquam antehac
Abbreviated transcription (Latin):
uotibꝰ uirgilianũ iᵈ exclamãt Uenisti tand̃
tuaq expectata parenti uicit irer durũ pie¬
tas ireq u̾o germanie obtentu hanc fastidi¬
as aut repellas mr̃em cũ qua et uite pͥmor¬
dia egisti et si tuũ decus amas extrema
exiges Nos te cesar ut ab miçio ditebã ubi¬
tũq ortũ ytalicũ arbitrabaui neq uero
magmi int̾est ubi sis natus s ad quid uius
et uale cesar et propera.
¶ Ad zenobiũ florentinũ byemps
Frigidissimuã describit᷑
Empus brene magnũ scribrndi desi¬
deriũ angustat et ardorez anui p̃ge¬
lidus aer frenat sine exẽplo ãnus esti xt
bruina horrida uulgo iã pene ⁊ mracłm
atq ut dici solet in regione utit᷑ e trã¬
quilla parthenope et magnis ingemiis
landata cãpania ur̃m est qd̾ ait mar̃o uer
ppetuũ atq aliens mensibꝰ estas at ꝓ¬
fecto nõ talis ip̃a loq̃ntis muat̾ glacialis mã¬
tua ⁊ ĩportunis frigoribꝰ opp̃ssa Ruio sisq

Expanded text:
vocibus virgilianum illud exclamant: Venisti tandem vocibus virgilianum illud exclamant: Venisti tandem tuaque expectata parenti Vicit iter durum pietas. 4 Neque vero Germanie obtentu hanc fastidias aut repellas matrem, cum qua et vite primordia egisti et si tuum decus amas, extrema exiges. Nos te, Cesar, ut ab initio dicebam, ubicunque ortum, italicum arbitramur, neque vero magni interest ubi sis natus, sed ad quid. Vive et vale, Cesar, et propera. 2 Ad Zenobium Florentinum, hiems frigidissima describitur. 1 Tempus breve magnum scribendi desiderium angustat et ardorem animi pregelidus aer frenat. Sine exemplo annus est et bruma horrida vulgo iam pene in miraculum atque, ut dici solet, in religionem vertitur. O tranquilla Parthenope et magnis ingeniis laudata Campania, vestrum est quod ait Maro: ver perpetuum atque alienis mensibus estas; at profecto non talis ipsa loquentis mater, glacialis Mantua, et importunis frigoribus oppressa nivosisque
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Ad qliarolum quartũ gratilatio
seri licet. lduentus
Agandiũ ingens uerba prendere
solitũ quid in aũt est ubi spiritũ
abrũpat Idem ego in tua tociẽs
ex hortatõe inltiloquus en ut in gͣtulatione
ꝑbrenis sũ qͥd xiũ dicã unĩ ordiar enatuasti
cor meũ mltis angoribꝰ atqz implesti gaudio
quodq ait psalmista Adimplebis me betitia
cũ uultu tuo solaiam fama tui nõis adim¬
pletũ est Quid uulg̃us ergo cesareus quid
angusta frous faciet longanimitatẽ inter
exprctatões at pacĩam exoptabã ecce op¬
tare incipio ut tante felicitatis capax tãto¬
qr egandio par sim Ĩam mn nõ boenire si mũdi
Rox iam Ronus imꝑator lam uerꝰ es cefar
Inuenies ne dubito q̃ tibi pollicitꝰ sũ ꝑata
om̃ia dyadema imꝑiũ mortalrm głiam aꝑtũ¬
q celi aditũ Et ad sũmã quidꝙ optare aut
sium̃culis glior atqr exulto Iam iuga alpiũ
stalia et ĩtalie caput roma tibi obuie altis

Expanded text:
Ad Carolum quartum, gratulatio seri licet adventus. 1 Et gaudium ingens verba precidere solitum; quidni autem est ubi spiritum abrumpat? Idem ego in tua totiens exhortatione multiloquus, en ut in gratulatione perbrevis sum. Quid enim dicam? unde ordiar? vacuasti cor meum multis angoribus atque implesti gaudio, quodque ait Psalmista, «adimplebis me letitia cum vultu tuo», sola iam fama tui nominis adimpletum est. Quid vultus ergo cesareus, quid augusta frons faciet? 2 Longanimitatem, inter expectationes, ac patientiam exoptabam; ecce optare incipio ut tante felicitatis capax tantoque gaudio par sim. Iam michi non Boemie sed mundi rex, iam romanus imperator, iam verus es Cesar; invenies, ne dubita, que tibi pollicitus sum, parata omnia: dyadema, imperium, immortalem gloriam apertumque celi aditum, et ad summam quicquid optare aut sermunculis glorior atque exulto; iam iuga Alpium publica mater Italia et Italie caput Roma, tibi obvie altis
Abbreviated transcription (Latin):
starũ quib ꝯ te p̃ cũctis etatis nr̃e ducibus
hũndantissimũ fama p̃dicat nec mentit᷑
si cũ meliora ꝓuidis den̾ora secteris absit
hos ab ão tuo scelus ut iam loqͣtioris ꝙͣ pu¬
tabam epłe modus sit oro p̃cor obsetro ob¬
testor atq adiuro te ꝑ u̾tutis amorẽ ac stu¬
diũ quo nulli cedis ꝑ pr̃ie caritatẽ qͣ cũctos
sacratissimꝰ et ĩnocentissumꝰ sangͥs flugᵗ
quo redempti sumꝰ ut si me bñ si pre si fide¬
liter locutũ putas in aures am̃iq nõ neges
et si consiliũ placet nõ ꝯtẽpnas auctorem
pħo aliqd sinã tuq sis hodis traianꝰ meꝰ¬

Expanded text:
starum — quibus te pre cuntis etatis nostre ducibus starum — quibus te pre cuntis etatis nostre ducibus abundantissimum fame predicat, nec mentitur — si cum meliora provideris, deteriora secteris? 28 Absit hoc ab animo tuo scelus; et ut iam loquacioris quam putabam epystole modus sit, oro precor obsecro obtestor atque adiuro te per virtutis amorem ac studium quo nulli cedis, per patrie caritatem qua cuntos sanguis fluxit, quo redempti sumus, ut si me bene, si pie, si fideliter locutum putas, michi aures animumque non neges, et si consilium places, non contemnas auctorem.philosopho aliquid sumam tuque sis hodie Traianus me
Abbreviated transcription (Latin):
obrem ẽt̃ hic insisto. clamo seq̃re non nulgi
furorẽ s naturã tuã dext̾am semo in ꝑtem
et ad meliora quelib te uocantẽ et si uul¬
garibꝰ auris eo forte plapsus qͦ nõ oꝑtuit
trahe nũs ẽt pedem ab incepto p̃cipiti dum
licet dũ nondũ signis signa collata sũt dĩ
tonat adhus nec dũ fulmĩat mas horrendꝰ
dũ nt amaras et horribiles belli minas audiꝰ
potest dulcissimũ pacis nomẽ demq dñsyes
Uira tã młtis nondũ ꝯsũpta t̾roribꝰ una uelut
magnis in tenebris lux appet irreditura forte
si sperit᷑ arripe illam dũ se exhibet ut dica¬
ris ytalice pacis auctor nomen tuũ cũ młtis
et magnis rebus ac p̃cipue głiosũ mittas
ad post̾os nil tibi suadeo nͥ qd̾ tuũ ẽ rõrm
sequi nõ impetũ et caue̾ ne omia in x̃cipi¬
ciũ tecũ trahas cũ enĩ turpe omĩa cã tibi
turpissiiũ et penitas alienũ est Nam qͥd
hes lr̃e ꝓfuit quid studia hec artiũ hone¬

Expanded text:
e etiam hic insisto, clamo: sequere non vulgi furorem sed naturam tuam, dexteram semper in partem et ad meliora quelibet te vocantem. 26 Et si vulgaribus auris eo forte prolapsus es quo non oportuit, retrahe nunc etiam pedem ab incepto precipiti dum licet, dum nondum signis signa collata sunt, dum tonat adhuc necdum fulminat Mars horrendus, dum inter amaras et horribiles belli minas audiri potest dulcissimum pacis nomen, denique dum spes una, tam multis nondum consumpta terroribus, una velut magnis in tenebris lux, apparet irreditura forte si spernitur. 27 Arripe illam dum se exhibet, ut dicaris italice pacis auctor nomenque tuum cum multis et magnis rebus tum hac precipue gloriosum mittas ad posteros. Nil tibi suadeo nisi quod tuum est: rationem sequi non impetum et cavere ne omnia in precipitium tecum trahas; cum enim id turpe omnibus, tum tibi turpissimum et penitus alienum est. Nam quid he litere profuerint, quid studia hec artium hone
Abbreviated transcription (Latin):
actu osse ne nules thentonico subitã celi
mutatõem et ytalicã tempiem ex hor¬
reret Micto aũt hec hiem̃ps zephiris
cedet estas a quiloinbꝰ onĩa senectuti ue¬
met dies que diebꝰ ombꝰ metã pouet et
hanc tempũ uarietatẽ stabilis coneludet eter¬
nitas nat᷑a suũ opus nr̃a int̾im nos aga¬
mus equidẽ nõ mne gelu qdcũq ripheis mõ¬
tibus meochitis qr paludibꝰ adiacet retar¬
dasset młta scribe̾ cupientẽ si br̃as tuas in
tp̃re recepissem Bed dũ iste uin clarus huc
actigit mediolano aberã ut dixi reuersus
et tuas oruatissimas epłas ⁊ latorẽ hĩtum
meditãtez reppi suꝑuatiũ uisũ est nchoa¬
re qd ꝑficẽ non erat. reliqua igit᷑ suũ diẽ
qui fortasse longior dabit᷑ atqz tnqͥllior
in hoc berui ⁊ turpido nil ad dixim insi
nl penitꝰ tuarũ ad melr̃arum hoc bien¬
nio puenisse. qd̾ mirari te nõ miror atq
ẽt indignari lr̃e nr̃emedio marũ suos
ce studiis nr̃is accendimꝰ młtis glorie sti-¬

Expanded text:
les theutonicus subitam celi mutationem et italicam temperiem exhorreret. 3 Mitto autem hec; hiems zephyris cedet, estas aquilonibus, omnia senectuti; veniet dies que diebus omnibus metam ponet et hanc temporum varietatem stabilis concludet eternitas; natura suum opus, nostra interim nos agamus. 4 Equidem non me gelu quodcunque Ripheis montibus Meoticisque paludibus adiacet, retardasset multa scribere cupientem, si literas tuas in tempore recepissem; sed dum iste vir clarus huc attigit, Mediolano aberam, ut dixi; reversus, et tuas ornatissimas epystolas et latorem abitum meditantem repperi; supervacuum visum est inchoare quod perficere non erat. 5 Reliqua igitur suum diem, qui fortasse longior dabitur atque tranquillior; in hoc brevi et turbido nil aliud dixerim nisi nil penitus tuarum ad me literarum hoc biennio pervenisse, quod mirari te non miror atque etiam indignari: litere nostre medio viarum suos ce, studiis nostris accendimus, multis glorie sti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽcicero cui ẽt de mĩo ꝑtem darẽ Uale
¶ Ad crocũ ginaticũ ꝑganiensem
comꝑatio laboris. sperculei cum
studio tulliano.
nũt italos familiarẽ tibi atq
hospĩtẽ fore et prnes te ꝑ multos eosdẽq
praros illius ingenii libros eẽ o tãto fe¬
lix hospite multo c̾te felicior ꝙͣ euander
altide Guid riũ citonis eloquio par her¬
culrũ robur ht̃ fixerit eripidã teruam
licet ał erunati placarit nemora et lee
Ille corpus ex̾cuit hic añi ille lac̃tis ua luit ħ
lingua Ille portentorũ axud graios h̾ qua
nullũ pestilentiꝰ monstrũ est magnꝰ apᵈ
nos ignorancie uictor fuit Sed ne laudatis

Expanded text:
est Cicero cui etiam de minimo partem darem. Vale. est Cicero cui etiam de minimo partem darem. Vale. 13 Ad Crotum grammaticum pergamensem, comparatio laboris herculei cum studio tulliano. nunc italos familiarem tibi atque hospitem fore et penes te permultos eosdemque perraros illius ingenii libros esse. O tanto felix hospite, multo certe felicior quam Evander Alcide! 2 Quid enim Ciceronis eloquio par herculeum robur habet? Fixerit eripedem cervam licet aut Erymanthi Placarit nemora et Lernille corpus exercuit, hic animum; ille lacertis valuit, hic lingua; ille portentorum apud Graios, hic, qua nullum pestilentius monstrum est, magnus apud nos ignorantie victor fuit. 3 Sed ne l