comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
principium primogenitus exmortuis.
ut sit in omĩb ipse primatum tenens.
quia in ipso conplacuit omnẽ plenitu¬
moniis. quid insinuatur cordibus nr̃is.
nisi ut per om̃a ad eius i maginem renoue¬
mur. qui permanens informadi : carnis
peccati forma esse dignatus est: Om̃s enĩ
infirmitates nr̃as quaueniunt depeccato.
absque peccati communione suscepit. ut
famis acsitis. somni & lassitudinis.
meroris acflctus affectionibus non carer&.
doloresque sȩuissimos usque ad mortis extre¬
ma pateretur: Quia nemoposs& laqueis
mortalitatis absolui. nisi ille in quosolo in¬
nocens erat natura omnium. siner& se
interfici manibus impiorum: Vnde salua¬
tor nr̃t̃ filius dĩ uniuersis in se credentib
& sacramentum condidit & exemplum.
ut unum ad prehenderent renascendo.
alterum sequerentur imitando. Hoc enĩ
docet beatus p&rus apłs dicens. xp̃s¬

Expanded text:
uis: ut sit in omnibus ipse primatum tenens, quia in ipso complacuit omnem plenituis pluribus testimoniis quid insinuatur cordibus nostris, nisi ut per omnia ad imaginem ejus renovemur, qui permanens in forma Dei, carnis peccati forma esse dignatus est ? Omnes enim infirmitates nostras, quae veniunt de peccato, absque peccati communione suscepit, ut famis et sitis, somni et lassitudinis, moeroris ac fletus affectionibus non careret, doloresque saevissimos usque ad mortis extrema pateretur: quia nemo posset laqueis mortalitatis absolvi, nisi ille, in quo solo innocens erat natura omnium, sineret se interfici manibus impiorum. Unde Salvator noster Dei Filius universis in se credentibus, et sacramentum condidit, et exemplum: ut unum apprehenderent renascendo, alterum sequerentur imitando. Hoc enim docet beatus Petrus apostolus dicens: Ch
Abbreviated transcription (Latin):
bolo factus est adiabolo mendax.
ideoque filius diaboli nonnatura
sed imitatione Rccedamus ergo a
patre mendacii. curramus ad patrẽ
ueritatis : Amplectemur ueritatẽ.
ut accipiamus ueram libertatem:
Iudaei apud patrẽ suum uiderant
quod loquebatur. quid nisi menda¬
cium.: Dñs aut̃ apud patrem suum
uidit quodloqueret᷑. quid nisi scip¬
sum. Quidnisi uerbum patris
acternum & patri coaeternum .:
Ideo subiunxit. ego ueritatẽ dico
uobis. & non creditis mihi. Nam
mendax mendacium loquitur.
sedueritas ueritatẽ ꝓfert Diabolus
mendax. xp̃s uero ueritas. & ueri¬
tatis assertor. quia exueritatis ore
nil aliud poterit ꝓcedere nisi ueri

Expanded text:
bolo, factus est a diabolo mendax. bolo, factus est a diabolo mendax. Ideoque filius diaboli, non natura, sed imitatione. Recedamus ergo a patre 555 mendacii, curramus ad Patrem veritatis. Amplectamur veritatem ut accipiamus veram libertatem. « Judaei apud patrem suum viderant quod loquebantur: quid, nisi mendacium? Dominus autem apud patrem suum vidit quod loqueretur: quid, nisi seipsum? quid, nisi verbum Patris aeternum et Patri coaeternum? » Ideo subjunxit: Ego veritatem dico vobis, et non creditis mihi. Nam mendax mendacium loquitur, sed veritas veritatem profert. Diabolus mendax, Christus vero veritas et veritatis assertor: quia ex veritatis ore nihil aliud poterit procedere, nisi veri
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas non est in eo: Non quomodo ł
inxp̃o est ueritas: ut ds̃ ipsesit ueri¬
cium ex propriis loquitur. quia
mendax est & pater eius. Diabolus
aut̃ asem& ipso mendax fuit. & men¬
dacium suum ipse genuit. anemine
audiuit prius mendacium. Quo¬
modo genuit pater filium ueritatẽ
sic dia bolus genuit quasi filiũ men¬
dacium: Mendacium. quia inueri¬
tate nonstetit Omis enim qui in
dõ manet. inueritate manet: quiã
ds̃ ueritas est. Siquis uero adõ reces¬
serit. mendax erit dicente psalmo¬
grapho Omis homo mendax In
quantum uero homo adõ recedit.
intantum mendax erit. dumse
aucritate declinauerit. E tinde
peccator erit. quia ome peccatum
non est ueritassed mendacium.
quia recedendo adõ. non hab& ueri¬
tatem. Diabolus uero honus crea¬
tus est sed ꝑse ipsum malus factus est.
declinando sẽ a summobono Ideo
& propriis locutus est mendacium.
quia inse ipso inuenit unde ess&
mendax homo uero deceptus adia¬

Expanded text:
veritas non est in eo. » Non quomodo in veritas non est in eo. » Non quomodo in Christo est veritas, ut Deus ipse sit vericium ex propriis loquitur, quia mendax est, et pater ejus. » Diabolus autem a semetipso mendax fuit, et mendacium suum ipse genuit, a nemine audivit mendacium prius. Quomodo genuit Pater Filium veritatem, sic diabolus genuit quasi filium mendacium. Mendacium genuit quia in veritate non stetit. Omnis enim qui in Deo manet, in veritate manet, quia Deus veritas est. Si quis vero a Deo recesserit, mendax erit, dicente Psalmographo: « Omnis homo mendax . » Inquantum vero homo a Deo recedit, intantum mendax erit, dum se a veritate declinaverit, et inde peccator erit. Quia omne peccatum non est veritas, sed mendacium; quia recedendo a Deo non habet veritatem. Diabolus vero bonus creatus est, sed per seipsum malus factus est, decex propriis locutus est mendacium, quia in seipso invenit unde esset mendax. Homo vero deceptus a dia
Abbreviated transcription (Latin):
dico Etille inuidit homini. & occidit
hominem. Diabolus autem cuminui¬
der& homini. serpente indutus locu¬
tus est mulieri. & demuliere uenena¬
uit &uirum. Mortuisunt diabolũ
audiendo. quemnon audissent. sidm̃
audire uoluissent. Qui obtempe¬
rare debuerant creatori. non decep¬
Itori
Erģo ille homicida erat abinitio.
Videt genus. homicida dicitur
dabolus Diabolus nongladio arma¬
us non ferro accinctus ad hominem
uenit. uerbum malum seminauit &
acidit. Noli ergo putare te non . eẽ.
homicidam. quando fratri tuo
filii hominum dentes corum arma
& sagitte. & lingua corum machera
acuta Vosergo desideria patrisurĩ
facere uultis. ideo seruitis in carne.
quia non potestis inmente. Ille ho¬
micida erat abinitio. utique in
primo homine exillo ille homicida.
Ex quo potuit fieri homicidium :
ex quo factus est homo. Non enĩ pos¬
sit occidi homo. nisi prius fier&
homo: E tinueritate nonstetit. qͥa

Expanded text:
dico, » et ille invidit homini, et occidit dico, » et ille invidit homini, et occidit hominem. Diabolus autem cum invideret homini, serpentem indutus, locutus est mulieri, et de muliere venenavit et virum. Unde mortui sunt, diabolum audiendo, quem non audissent, si Deum audire voluissent, qui obtemperare debuerant Creatori, non deceptori. Ergo « ille homicida erat ab initio. » Videte genus, homicida dicitur diabolus. Diabolus non gladio armatus, non ferro accinctus ad hominem venit, sed verbum malum seminavit, et occidit. Noli ergo putare te non esse homicidam, quando fratri tuo Filii hominum dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus . » Vos ergo desideria patris vestri facere vultis, ideo saevitis in carne, quia non potestis in mente. « Ille homicida erat ab initio, » utique in primo homine, ex illo ille homicida. Ex quo potuit fieri homicidium? ex quo factus est homo. Non enim posset occidi homo, nisi prius fieret homo. « Et in veritate non stetit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sibi malus. Inde ergo iudȩi dicti sunt
filii diaboli. non nascendo. sedimitan¬
do Consuetudo uero scripturȩ sc̃e¬
est eimitatione uelsimilitudine
operum filiossȩpe nominare. ut pro¬
ph&a adiudaeos ait Pater tuus amor¬
reus. & matertua cethea : A morrei.
gens erat quaedam unde originem
iudaci non ducebant: cethẽi & ipsi
gentem suam habebant. omino alic¬
nam agenere iudacorum. Sed quia
erant impii amorrei &cethȩi: iu¬
daei autem imitati impietates illoꝵ
inuenerant filii parentes non dequib
nascerentur. sed quorum mores sectan¬
do pariter dampnarentur . Quaerits
autem fortasse. unde ipse diabolus. ẽ.
inde utique unde & ceteri angeli:
Sedceteri in sua oboedientia perstite¬
runt. ille inoboediendo & superbiendo
lapsus est angłs. & factus est diabolus
Sedmodo audite quiddicat dñs. Uos
inquit apatre diabolo estis. & desideria
patris ur̃ĩ facere uultis. Quaeritis me
occidere. hominem qui ueritatẽ uobis

Expanded text:
sibi malus. Inde ergo Judaei dicti sunt sibi malus. Inde ergo Judaei dicti sunt filii diaboli, non nascendo, sed imitando. Consuetudo vero sanctae Scripturae est ex imitatione vel similitudine operum filios saepe nominare, ut Propheta ad Judaeos ait: Pater tuus Amorrhaeus et mater tua Cethea . Amorrgens erat quaedam unde originem Judaei non ducebant. Cethaei et ipsi gentem suam habebant, omnino alienam a genere Judaeorum. Sed quia erant impii Amorrhaei et Cethaei, Judaei autem imitati impietates eorum, invenerant filii parentes, non de quibus nascerentur, sed quorum mores sectando pariter damnarentur. Quaeritur autem fortasse, unde ipse diabolus est. Inde utique, unde et caeteri angeli. Sed caeteri in sua obedientia perstiterunt, ille inobediendo et superbiendo lapsus est angelus, et factus est diabolus. Sed modo audiret quid dicat Dominus: « Vos inquit a patre diabolo estis, et desideria patris vestri facere vultis. Quaeritis me occidere, hominem, qui veritatem vobis
Abbreviated transcription (Latin):
est ut habitar& innobis: Aduentus
eius. humanitas eius. mansio cius.
diuinitas cius. Quare inquit loque¬
lam meam non cognoscitis : Quia
non potestis cognoscere sermonẽ meũ
Ideo non poterant cognoscert: quia
non poterant audire Sedunde audi¬
re non poterant. nisi quia corrigicre¬
dendo nolebant. Ethoc inde uos
ex patre diabolo estis. Quamdiu pa¬
trem commemoratis. quam diu patrẽ
mutatis modo abraham. modo dm̃
audite afilio dĩ cuius filii estis. apatre
diabolo estis. Ds̃ itaque creator om̃iũ
creaturarũ. creauit hominem:. Quo¬
modo ergo hic dicit. uos ex patredia¬
bolo estis : Quic quidadõ creatũ. ẽ.
bonum est Et om̃is homo quantũ
creatura dĩ. ẽ bonus est. Quantũ
uero se subicit perliberũ arbitrium
diabolo. a patre diabolo est Bonae
enim hominis natura. seduitiata da
permalam uoluntatem. & inde apaat
crit diabolo: Quod fecit dñs nonpo¬
test esse malum. si ipse homo nonsit

Expanded text:
est, ut habitaret in nobis. Adventus est, ut habitaret in nobis. Adventus ejus, humanitas ejus: mansio ejus, divinitas ejus. Quare, inquit, loquelam meam non cognoscitis? quia non potestis cognoscere sermonem meum. Ideo non potuerunt cognoscere, quia non poterant audire. Sed unde audire non poterant, nisi quia corrigi credendo nolebant? et hoc inde? Vos ex patre diabolo estis. Quandiu patrem commemoratis? quandiu patrem mutatis, modo Abraham, modo DAudite a Filio Dei, cujus filii estis. A patre diabolo estis. » Deus itaque creator omnium creaturarum creavit hominem. Quomodo hic dicit: Vos a patre diabolo estis? Quidquid a Deo creatum est, bonum est, et omnis homo, quantum creatura Dei est, bonus est: quantum vero se subjicit per liberum arbitrium diabolo, a patre diabolo est. « Bona est enim hominis natura, sed vitiata erat per malam voluntatem, et inde a patre erat diabolo. Quod fecit Deus non potest esse malum, si ipse homo non sit
Abbreviated transcription (Latin):
repulsi sunt enim. quomodo repelli uo
abraham cuius factum nonimitaban¬
tur &. dcillius genere gloriabantur
Et mutauerunt responsionem credo
nomina uerimus abraham dicturus
est nobis. Quart non imitamini cũ
decuius genere gloriamini : Nos sc̃m¬
& iustum in nocentem tantum uirum
imitari non possumus. Dm̃ dicamus
patrem nrm̃. uid eamus quid nobis
dicturus est Numquid falsitas in uẽ¬
nit quod dicer&. & ueritas non inue¬
nir& quod responder& : Audiamꝰ
quiddicant. audiamusquid audiant
Unum inquiunt patrem habemus
ess& diligeretisme utique. Ego enim
exdõ processi & ueni: Neque enim
ame ipsoueni. sed ille memisit Dici¬
tis dm̃ patrem. agnoscite uel fratrẽ
urm. hic tetigit quod sepius solit
dicere Non ame ipso ueni. sed ille
memisit. ego enim adeo ꝓcessi & ue¬
pus perquem factum est tempus.
Ergo abillo ꝓcessit ut ds̃. ut aequalis.
ut filius unicus. ut uerbum patris ue¬
nit ad nos. quia uerbum caro factũ

Expanded text:
repulsi sunt enim, quomodo repelli debrepulsi sunt enim, quomodo repelli debAbraham, cujus factum non imitabantur, et de illius genere gloriabantur. Et mutaverunt responsionem, credenominaverimus Abraham, dicturus est nobis: Quare non imitamini eum de cujus genere gloriamini? Nos sanctum, justum, innocentem, tantum virum imitari non possumus: Deum dicamus Patrem nostrum; videamus quid nobis dicturus est. « Nunquid si falsitas invenit quod diceret, et veritas non inveniret quod responderet? Audiamus qu« Unum inquiunt Patrem habemus esset, diligeritis me utique. Ego enim ex Deo processi et veni. Neque enim a meipso veni, sed ille me misit. » Dicitis Deum Patrem, agnoscite vel fratrem vestrum. Hic tetigit quod saepius solet dicere: « Non a meipso veni, sed ille me misit, ego enim a Deo processi et vepus, per quem factum est tempus. Ergo ab illo processit ut Deus et aequalis, ut Filius unicus, ut Verbum Patris. Venit ad nos, « quia Verbum caro factum
Abbreviated transcription (Latin):
istos adoptauit : Istisunt de quibus alio
loco aiohanne baptista lictumest
Potensest ds̃ dalapidibus istis suscitare
filios abrahȩ Illi crunt filii abrahe
quifidem ab rahȩ imitantur. Ideco sub¬
iunxit dñs dicens. Sifilii abrahȩ estis.
opera abrahȩ facite. Factis probate
nobilitatem. non uerbis. Sed queritis
me interficere. hominem qui ueritatẽ
locutussum uobis quã audiui adõ. hoc
abraham nonfecit uosfacitis opcra
patris urĩ Etadhuc non dicit quisest
iste patercorum: Modo illi qui respon¬
derunt. cȩperunt enim utcumsc ogno¬
sccre non de carnis generatione dñm
loqui. sed deuitȩ institutione: Et quia
consuetudo scripturarum est qua
legebant fornicationem spiritaliter
appellari. cumdiis mutis & falsis anima
tamquam prostituta subicitur. adhoc
responderunt. Dixerunt itaque ei
Nos exfornicatione non sumus nati. unũ
patrem habemus dm̃ Iamuiluit abrahã

Expanded text:
istos adoptavit. » Isti sunt de quibus alio istos adoptavit. » Isti sunt de quibus alio loco a Joanne Baptista dictum est: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Illi erunt filii Abrahae, qui fidem Abrahae imitantur. Ideo subjunxit Dominus, dicens: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite. Factis probate nobilitatem, non verbis. Sed quaeritis me interficere, hominem qui veritatem locutus sum vobis quam audivi a Deo, hoc Abraham non fecit. Vos facitis opera Patris vestri; et adhuc non dicit quis est iste pater eorum. « Modo illi quid responderunt? Coeperunt enim utcunque cognoscere, non de carnis generatione Dominum loqui, sed de vitae institutione: et quia consuetudo Scripturarum est quam legebant, fornicationem spiritaliter appellari, cum diis multis et falsis anima tanquam prostituta subjicitur, ad hoc responderunt: Dixerunt itaque ei: Nos ex prostitutione non sumus nati, unum Patrem habemus Deum. Jam viluit Abraham:
Abbreviated transcription (Latin):
mali dicer& deabraham. & ess&c occa¬
sio faciendi. quod cogitabant. Pater
nr̃t abraham est Audiamus quomo¬
do eisrespondit dñs. cum illorum dãp¬
natione laudans abraham. Dicitcis
ihis. Sifilii abrahȩ estis. opera abrahȩ
facite Nunc autem quacritis me inter¬
fictre hominem quiueritatem locutus
sum uobis quam audiui adõ. hoc abra¬
ham non fecit Ecce ille laudatus. isti
dampnati.Abraham non erat homi¬
rem. Nam dixit in alio loco. ante abra¬
ham egosum. tunccum illi lapidarg
uolucrunt Nondixit hoc iterum qđ
uidetis. quod aspicitis. quod mesolũ
putatis. homo sum. Hominem dicentem
uobis quod audiuit adõ. quare uultis
occidere nisi quia non estis filii abrahȩ:
Et tamen superius ait. scio quia filii
abrahȩ estis. Non ne gauit eorum ori¬
ginem. sed facta condempnat. Caro
corum exillo erat. sed uita non erat
Ergo xpĩani factisunt semen abrahȩ
gratia dĩ: nondecarne abrahȩ Facti
Ali coheredes ds̃ illos ex hereditauit.

Expanded text:
male diceret de Abraham, et esset occamale diceret de Abraham, et esset occasio faciendi quod cogitabant. Pater noster Abraham est. « Audiamus, quomodo eis respondit Dominus, cum illorum damnatione laudans Abraham. Dicit eis Jesus: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me interficere, hominem qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Deo. Hoc Abraham non fecit. Ecce ille laudatus, isti damnati: Abraham non erat homirem. Nam dixit de alio loco: Ante Abraham ego sum. Tunc eum illi lapidare voluerunt. Non dixit hoc. Interim quod videtis, quod aspicitis, quod me solum putatis, homo sum. Hominem dicentem vobis quod audivit a Deo, quare vultis occidere, nisi quia non estis filii Abrahae? Et tamen superius ait: Scio quia filii Abrahae estis. Non negavit eorum originem, sed facta condemnat: caro eorum ex illo erat, sed vita non erat. « Ergo Christiani facti sunt semen Abrahae gratia Dei. Non de carne Abrahae facti illi cohaeredes: Deus illos exhaereditavit,
Abbreviated transcription (Latin):
tas sum. Sienim dñs ueritatẽ loquitur.
quia ipse est ueritas patris quã uidit
apud patrem se uidisse loquitur.
Ipse enim uerbum. quoducrbum
orat apud dm̃ Isti crgo malum qđ
faciunt. quod dñs obiurgat & corri¬
pit ubi uiderunt: apud patrem suũ.
cum audierimus in consequentibus
apertius dictum quidsit corum pater.
tnc intellegimus. qualia uiderunt
apud talem patrem: Adhuc enim non
nominat patrem ipsorum: paulo su¬
perius ab raham commemorauit. sed
carnis originem nonuitȩ similitudine :
dicturus alterum patrem illorum
quinec genuit cos nec creauit ut ho¬
mines essent. sedta men erant eius in
quantum mali erant. non inquantum
homines erant in quo imitati. non in
quiddicturuses contra abraham quasi
ham. non quia dñs non audebat repre¬
hendere abraham. sedtalis abraham¬
erat quinon reprehenderetur ad ño.
sed potius laudaretur. Tamenisti ui¬
debantur eum prouocare ut aliquid

Expanded text:
tas sum. Si enim Dominus veritatem loquitur, tas sum. Si enim Dominus veritatem loquitur, quia ipse est veritas Patris, quam vidit apud Patrem, seque vidisse loquitur, st enim Verbum, quod Verbum erat apud Deum. Isti ergo malum quod faciunt, quod Dominus objurgat et corripit, ubi viderunt? Apud Patrem suum. Cum audierimus in consequentibus apertius dictum quis sit eorum pater, tunc intelligemus qualia viderint apud talem patrem: adhuc enim non nominat patrem ipsorum. Paulo superius 553 Abraham commemoravit, sed carnis origine, non vitae similitudine: dicturus alterum patrem illorum, qui nec genuit eos, nec creavit, ut homines essent; sed tamen filii erant ejus, in quantum mali erant, non in quantum homines erant, in quo imitati, non in quid dicturus es contra Abraham? aut sham. Non quia Dominus non audebat reprehendere Abraham, sed talis erat Abraham, qui non reprehenderetur a Domino, sed potius laudaretur. Tamen isti videbantur eum provocare ut aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
desua libertate superbientes. dedig¬
natisunt ficri liberi cum essent scrui
peccati. Ideo autem se liberos esse
dixerunt. quia semen abrahȩ erant
Q uidergo eis adhaec respondit dñs.
audiamus. Scio inquit quia filii abra¬
hȩ estis. sed quaeritisme interficere
Agnosco carnis originem. non cordis
fidem. filii abrahȩ estis sed scđm carnẽ
ideo quaeritis me occidere: Sermo
enimis dñs inquit non capit in uobis.
id est non hab& locum in uobis. Siscr¬
mom̃s caperctur a uobis caperem utiq
uos Quid est ergo non capit in uobis:
Id est non capit corurm. quia non reci¬
dicentem. scio quia filii abrahȩ estis
audite quidpostea dicat: Ego quod
uidi apud patrem meum loquor. & uos
quoduidistis apud patrem ur̃m facitis
Q uod autem faciunt & quod eis dixit.
queritis me occidere. hoc apud abrahã
numquam uiderunt Dicit. quȩ uidi
apud patrem ineum loquor. Ucrita¬
tem uidi. ueritatem loquor. quia ueri¬

Expanded text:
de sua libertate superbientes, dedigde sua libertate superbientes, dedignati sunt fieri liberi, cum essent servi peccati. Ideo autem se liberos esse dixerunt, quia semen Abrahae erant. Quid ergo eis ad haec respondit Dominus, audiamus. Scio, inquit, quia filii Abrahae estis, sed quaeritis me interficere. Agnosco carnis orfidem. Filii Abrahae estis, sed secundum carnem. Ideo quaeritis me occidere, inquit; sermo enim meus non capit in vobis, id est, non habet locum in vobis. Si sermo meus caperetur a vobis, caperet utique vos. Quid est ergo, non capitur a vobis? Id est, non capit cor vestrum, quia non recidicentem: Scio quia filii Abrahae estis. Audite quid postea dicat: Ego quod vidi apud Patrem meum loquor; et vos, quod audistis apud patrem vestrum, facitis. Quid autem faciunt? Quoquaeritis me occidere; hoc apud Abraham nunquam viderunt. Dixit: « quae vidi apud Patrem meum loquor » veritatem vidi, veritatem loquor, quia veri
Abbreviated transcription (Latin):
est peccati. Seruus autemñmanct
indomo in aeternum. Quae ergo
nobis spes est. qui non sumus sinc pec¬
cato : Audi spem tuam. Filius ma
net inacternum. Siergo filius uos
liberauerit. tuncuere liberi eritis.
Haec spes nr̃a fr̃s. ut alibero liberem᷑.
& liberando seruos non facit Serui
enim eramus cupiditatis. liberati
efficimur serui caritatis. Prima
libertas est non permanere inpeccato
seruirt iustitiac. dicente apostolo
Cumenim serui essetis peccati. lib̃i
fuistis iustitiat. Nunc aut̃ habetis
fructum urm inscificatione. finem
uero uitam acternam: Perfecta
uero libertas est dõxpõ seruire. illũ
diligere. quiuerc nos liberauit. qui
uerus est filiusdĩ . & dñs informa ser¬
ui nonscruus. sed in forma serui dñs
Fuit quippe illa carnis forma serui¬
lis. sed quamuis cẽt similitudo carnis
non erat peccati. Libertatẽ ꝓmisit
credentibus inse Iudaci uero tamquã

Expanded text:
est peccati. Servus autem non manet est peccati. Servus autem non manet in domo in aeternum. » Quae ergo nobis spes est, qui non sumus de peccato? Audi spem tuam: « Filius manet in domo in aeternum. Si ergo Filius vos liberaverit, tunc vere liberi eritis. » Haec spes nostra, fratres, ut a libero liberemur, et liberando servos nos faciat. Servi enim eramus cupiditatis, liberi efficimur servi charitatis. Prima libertas est non permanere in peccato, servire justitiae, dicente Apostolo. « Cum enim servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autem habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Perfecta vero libertas est, Deo Christo servire: illum diligere, qui vere nos liberavit: qui verus est Filius Dei, et dominus in forma servi: non servus, sed in forma servi dominus. Fuit quippe illa carnis forma servilis; sed quamvis esset similitudo carnis peccati, non erat peccati: libertatem promisit credentibus in se. Judaei vero, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
uolentes carere dominis. quinolunt
carere peccatis. Quanto felicius est
sideserat homo peccatum fugiat ad
xp̃m. dño liberatorem inter pell&
Liberat ergo abhac seruitute peccati
solus dñs. qui illam non habuit: qui
solus sine peccato uenit inmundum.
Q uiuenit sine peccato. factus est sacri
ficium propeccato. Cumergo om̃is
qui facit peccatum seruus sit peccati.
quaesit spes nobis libertatis audite.
Seruus aut̃ inquit non manet indomo
inacternum . Eccła est domus. seruus
est peccator Nonmaneat homo inpec¬
cato nesit seruus peccati. ut possit ma¬
nere indomo. idest ineccła Maneat
incorpore capitissui. ut sit filius non
seruus Longe aliud est peccart. aliud
mancre inpec̾cato. Quimanet inpecca¬
to. seruus est peccati. Qui fugit apec¬
cato. seruus erit iustitię. Terruit
itaque. & spem dedit Terruit. ne
peccatum amaremus. Spem dedit.
ne depeccati solutione diffideremus:
Omis inquit qui facit peccatũ. seruũ

Expanded text:
volentes carere dominis, qui nolunt volentes carere dominis, qui nolunt carere peccatis. » Quanto felicius si deserat homo peccatum, fugiat ad Christum, Deum liberatorem interpellet? Liberat ergo ab hac servitute peccati solus Dominus, qui illam non habuit, qui solus sine peccato venit in mundum. qui venit sine pecficium pro peccato. Cum ergo omnis qui facit peccatum servus sit peccati, quae sit spes nobis libertatis, audite. « Servus autem, inquit, non manet in domo in aeternum. » Ecclesia est domus, servus est peccator. Non maneat homo in peccato, ne sit servus peccati, ut possit manere in domo, id est in Ecclesia: maneat in corpore capitis sui, ut sit filius, non servus. Longe aliud est peccare, aliud manere in peccato. Qui manet in peccato, servus est peccati: qui fugit a peccato, servus erit justitiae. Terruit itaque, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus: spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: « Omnis inquit qui facit peccatum, servus
Abbreviated transcription (Latin):
uus peccati. Sed in tentius audiamꝰ.
qualiter liberemur de hac scruitute
Tcrrorem incutit. medicinã adhi¬
b& Namait dñs. Amen amendico
uobis Quid est amenamen nisi ue
rum dico uobis: Quod uerbum.
nec grecus inter pres nec latinus ausus
est inaliam trans ferre linguam. ut
honorem haberent uelamento secre¬
ti testificatio ueritatis inxp̃o. Ueri¬
tas dicit. Uerum dico uobis. inge¬
minat replicat uerbum ueritatis.
facer& audientes. nec contempnere¬
tur quiait amen amen dico uobis.
quia omis quifacit peccatũ. seruus ẽ
est auctor. Sepe homines malos¬
dominos fugiunt neseriuant malis.
felicius cet fugere peccatum. & serui¬
re homini libera conscientia. Deinde
seruus hominis aliquando sui domini
imperus fatigatus. fugiendo requi¬
escit scruus peccati quofugit.
Sccum retrahit. quocumque fuge¬
ase Peccatum enim quod facit. intus
est Fecit peccatum. utaliquã cor¬
pugnat mala seruitus. Aliquando
fugiunt homines improbos dominos

Expanded text:
vus peccati. Sed intentius audiamus, vus peccati. Sed intentius audiamus, qualiter liberemur de hac servitute. Terrorem incutit, medicinam adhibet. Nam ait Dominus: Amen, amen dico vobis: Quid est, amen, amen, nisi verum, verum dico vobis? Quod verbum nec Graecus interpres, nec Latinus ausus est in aliam transferre linguam, ut honorem haberet velamento secreti testificatio veritatis in Christo. Veritas dicit: Verum verum dico vobis, ingeminat, replicat verbum veritatis, faceret audientes, nec contemneretur, qui ait: Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est est auctor! dominos fugiunt ne serviant malis, felicius esset fugere peccatum, et servire homini libera conscientia? « Deinde servus hominis aliquando sui domini duris imperiis fatigatus, fugiendo requiescit: servus peccati quo fugit? Secum trahit peccatum quocunque fugea se: peccatum enim quod facit, intus est. Fecit peccatum ut aliquam corpungat. Mala servitus. Aliquando fugiunt homines improbos dominos,
Abbreviated transcription (Latin):
forte patresurĩ seruierunt uos aut̃
quilo quimini nulli seruistis umquam:
Quomodo soluebatis tributum roma¬
nis: Unde & ipsi ueritati laqueum
quasi captionis proposuistis. ut dice¬
recis lic& reddere tributum cȩ sari.
ut sidixiss& lico. tencretis cum quasi
maleoptasse libertatem semini abrahȩ
Siaut dicer& non lic&. calumniarȩ¬
mini apud reges terrae quod ꝓhibe¬
r&s regibus tributa persolui: Deinde
nummo uicti estis. & captioni urãe
uos ipsi estis respondere conpulsi
Ibi enim uobis dictum est. Reddite
caesari quaetaesaris sunt: & dõ quȩ¬
disunt. cumuos ipsi respondissctis quot
nummis hab& imaginem caesaris.
quia sicut quaerit cȩsar innum mo
imaginem suam. sic̃ ds̃ quȩrit in homi¬
ne suam . Nec alienum quid querit dĩ
& reformat quod in homine for¬
mauit. Ergo mentientibus & de
uana libertate tumentibus. quid
Quis non subhis uerbis contrem tscat.
si om̃is homo peccator. omis homo ser¬

Expanded text:
forte patres vestri servierunt, vos autem, forte patres vestri servierunt, vos autem, qui loquimini, nulli servistis unquam? Quomodo ergo solvitis tributum Romanis, unde et ipsi veritati laqueum quasi captionis proposuistis, ut diceretis: Licetne reddere tributum Caesari? Ut si dixisset, Licet: teneretis eum quasi mallet oppressam libertatem seminis Abrahae. Si autem diceret, Non licet, calumniaremini apud reges terrae, quod prohiberet regibus tributa persolvi; deinde prolato nummo victi estis, et captioni vestrae vos ipsi estis respondere compulsi. Ibi enim vobis dictum: Reddite Caesari, quaeDei sunt ; cum vos ipsi respondissetis, quod nummus habet imaginem Caesaris: quia sicut quaerit Caesar in nummo imaginem suam, sic Deus quaerit in homine suam. » Nec alienum quid quaerit Deus  reformaret, quod in homine formavit. Ergo mentientibus et de vana libertate tumentibus, quid Quis non sub his verbis contremiscat? Si omnis homo peccator, omnis homo ser
Abbreviated transcription (Latin):
erant. S ed exponit dñs illis quaesit ser¬
uitus. & quȩsit futura libertas quam
ipse ꝓmittit. Nihil enim aliud est di¬
cere & ueritas liberabituos: nisi liberos
ueritas dixit. audiamus quid superba
falsitas respondeat: Dixerunt ergo
iudȩi. Semen abrahȩ sumus. & nemini
seruiuimus umquam. Quomodo tũ
dicis liberi critis: Non enim dixe
uos In quo tamen uerbo illi nihil
aliud intellex eruntnisi liber tatem
carnalem. & extollerunt sẽ quod gȩ¬
Ouana superbia. ofalsa iactantia.
quomodo uerum dixisti. nemini
scruiuimus umquam : Io seph non ẽ.
uenundatus. proph&ȩ scĩ non sunt
ducti incaptiuitatem : Denique.
nonne ille ipseest populus qui mae¬
gypto lateres faciebat. & opcribus
duris non saltem in argento & auro
sed inluto seruibat: Sinemin
seruistis umquam õ ingrati. quid qđ
uobis assidue improperat. ds quo modo
uos dedomo seruitutis liberauit. An

Expanded text:
erant. » Sed exposuit Dominus illis, quae sit sererant. » Sed exposuit Dominus illis, quae sit servitus, et quae sit futura libertas quam ipse promittit. Nihil enim aliud est dicere: « et veritas liberabit vos. » nisi liberos veritas dixit, audiamus quid superba falsitas respondeat. « Dixerunt ergo Judaei: Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis: Liberi eritis? » Non enim dixerritas liberabit vos. » In quo tamen verbo illi nihil aliud intellexerunt, nisi libertatem carnalem: et extulerunt se quod semO vana superbia, o falsa jactantia, quomodo verum dixisti: Nemini servivimus unquam? Joseph nonne est venundatus? prophetae sancti nonne sunt ducti in captivitatnonne ille ipse est populus, qui in Aegypto lateres faciebant , et operibus duris, non saltem in argento et auro, sed in luto serviebant? Si nemini servistis unquam, o ingrati, quid est, quod vobis assidue imputat Deus, quomodo vos de domo servitutis liberavit. An
Abbreviated transcription (Latin):
nullus peruenire poterit. Quid est
quod cognituri sumus : Illud quod
nec oculus uidit. nec auris audiuit. nec
incor hominis ascendit. Quidest enim
fides nisi credere quod nonuides crede
quid est: quoduidere nobis ꝓmittitur.
Dicit enim dñs in alio loco. quidess& qđ
uisuri crimus ubiait: Quia ut̃ medili¬
git. diligetur apatre meo: & ego diligã
eum. & manifestabo ei meipsum hacc ẽ.
ꝓmissio. haec est merces fidei. quaeper
dilectionem operatur: Haec est sacictas
quampsalmista optauit dicens: Satiabor
re. adquẽm ꝑ cognitionem ueritatis
peruenitur. dequa subiunxisti dicens
Etueritas liberabut uos: Quid est libe¬
rabituos. Liberos faciet. Denique
uidaei carnales & scđm carnẽ iudican¬
tes : non hi quicrediderant. sed inilla
turba eorum qui non credebant. in iuri¬
am sibi factam putauerunt. quia dix̃
eis ueritas liberabituos: indignatisunt
seruos esse significatos. & uere serui

Expanded text:
nullus pervenire poterit. Quid est nullus pervenire poterit. Quid est quod cognituri sumus? illud quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Quid enim est fides, nisi credere quod non vides? FideQuid est quod videre nobis promittitur? Dicit enim Dominus in alio loco, quid esset quod visuri erimus, ubi ait: « Qui autem diligit me, diligitur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum » . Haec est promissio, haec est merces fidei quae per dilectionem operatur. Haec est satietas quam Psalmista optavit, dicens: Satiabor,re, ad quam per cognitionem veritatis pervenitur; de qua subjunxisti, dicens: « Et veritas liberabit vos. Quid est, liberabit vos? Liberos faciet. Denique Judaei carnales, et secundum carnem judicantes, non hi qui crediderant, sed in illa turba qui erant qui non credebant, injuriam sibi factam putaverunt, quia dixit eis: Veritas liberaservos se esse significatos. « Et vere servi
Abbreviated transcription (Latin):
ritis. hoc est infide quaein uobis esse
credentibus cocpit. quo cum perueni¬
etis. uidete quale est initium quo ꝑducit.
Amastis fundamentum. culmen ad ten¬
dite. & ex ista humilitate. aliam celsitu¬
dinem quȩrite. Fides enĩ humilitatem
hab&. cõgnitio & inmortalitas & acter¬
nitas non hab& humilitatem. sed excelsi¬
tudine erectionem. nullam defectionẽ:
sed aeternam stabilitatem. nullam ab in¬
mico expugnationem. nullum deficien¬
ditimorem: Magnum. ẽ. quod incipit
a fide. sed magis quoperuenitur ꝑ fidem
Audiigitur quo perueniat. & uide
quanta sit fides. Ergo adiudȩos ait.
Simanseritis in uerbo meo in quo cre¬
didistis. uere discipłi mei eritis. Sub¬
iunxit quoque. & cognoscetis ueritatẽ
Qui cognoscit utritatem cognoscit dm̃.
quia ueritas.ẽ. dicentt̃ ipso drio
Egosum uia. & ueritas & uita. Creda¬
musergo ut cognoscamus ueritatem.
quia sine fide ad cognitionem ueritatis

Expanded text:
ritis, hoc est in fide, quae in vobis esse ritis, hoc est in fide, quae in vobis esse credentibus coepit, quo pervenietis videte, quale est initium, et quo perducit. Amastis fundamentum, culmen attendite, et ex ista humilitate aliam celsitudinem quaerite. Fides enim humilitatem habet. Cognitio, et immortalitas, et aeternitas non habet humilitatem, sed ex celsitudine erectionem: nullam defectionem, sed aeternam stabilitatem: nullam ab inimico expugnationem, nullum deficiendi timorem. Magnum est quod incipit a fide, sed magis pro pervenitur per fidem. Audi igitur quo perveniat, et vide quanta sit fides. Ergo et ad Judaeos ait: « Si manseritis in verbo meo, » in quo credidistis, « vere discipuli mei eritis. » Subjunxit quoque, « et cognoscetis veritatem. » Qui cognoscit veritatem, cognoscit Deum: quia Deus veritas est, dicente ipso Domino: « Ego sum via, veritas et vita . » Credamus ergo ut cognoscamus veritatem: quia sine fide ad cognitionem veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
turbis. mater & fratres illius forissta¬
bant Etmodo dñs in eccła doc& gen¬
tes. mater uero illius & fratres id est sy¬
nagoga foris stant. hoc est asocietate
ecclae alien existant Sed & ipse cum
ad domum dni intrauerint non neȩa¬
buntur abeo. sedimplebitur in eis qđ
dñs dixit. quicumque fecerit uoluntatẽ
patris mei qui incaelis est. ipse ms frater.
soror & mater est. Quaerendum uero
est. quomodo aliquis mater dñi possit
effici Frater enim & soror illius est. qui¬
cumque uoluntatem patris fecerit. &
ꝓpter sexum utrumque mirũ non est
Sedipse mater efficitur. qui uerbum dĩ
incorde auditorum suorum gignit
Vnus quisque enim fidelisdũ imbuitur
filius est. cumuero alios imbuit mater
est. Paulus namque apłs maternum affec¬
tum cirta auditores suos impendebat.
quidicebat. Filioli mei quositerum par¬
turio . donec formetur xp̃s inuobis
ad eos qui crediderunt ineum ex iudacis.
Siuos manscritis in uerbo meo. Etrłꝗͥ

Expanded text:
turbis matres et fratres illius foris staturbis matres et fratres illius foris stabant, et modo Dominus in Ecclesia docet gentes: mater vero illius et fratres, id est Synagoga, foris stant, hoc est a societate Ecclesiae alieni existunt. Sed et ipsi cum ad domum Domini intraverint, non negabuntur ab eo, sed implebitur in eis quod ns: Quicumque fecerit voluntatem patris mei, qui in caelis est, ipse meus frater, soror et maest quomodo aliquis mater Domini possit effici. Frater enim et soror illius est quicunque voluntatem Patris fecerit. Et propter sexum utrumque mirum non est, sed ipse mater ejus efficitur, qui verbum Dei in corde auditorum suorum gignit. Unusquisque enim fidelis, quandiu imbuitur, filius est: cum vero alios imbuit, mater est. Paulus namque Apostolus maternum affectum circa auditores suos impendebat, qui dicebat: « Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobisad eos qui crediderunt in eum ex Judaeis: Si vos manseritis in verbo meo, » et re
Abbreviated transcription (Latin):
suam negare non poterat. qui nobis
precipitꝰ parentes nr̃os diligere dicens
honora patrem tuum. & matrem:
non debemus intellegere filios ioseph
de altera uxore. utquidam herctici
opinantur. qnm̃ sicut beata maria
in uirginitate permansit. ita &beatꝰ
io scph uirginitatis perpetuȩ custos
fuit. sed fratres dñi filii mariȩ mater¬
tere cius intelleguntur.: iacobus & iohes
& iudas : Quattuor siquidem modis
dicuntur fr̃s germanitate carnali. sic
iacob & esau Aliomodo ꝓpinquitate
carnis. sicut laban appellabat iacob
frcm. quia auunculus suus erat. & si¬
u cut abraham loquitur adloth. nequeso
loth frater erat abraham: sed potius
nepos illius. Tertio modo dicuntur fr̃s.
ꝓpter gentis unitatem: de eadem gente
uidelic& nati. sicut est illud ingencsi
Si clegeris regem superte defratribus
tuis. dlige quem cumque uolueris. hoc
est degenit tua. Quarto modo affec¬
modis dicuntur fratres dnĩ ꝓpinquita

Expanded text:
suam negare non poterat, qui nobis suam negare non poterat, qui nobis praecipit parentes nostros diligere, dicens: « Honora patrem tuum et matrem .non debemus intelligere filios Joseph de altera uxore, ut quidam haeretici opinantur, quoniam sicut beata Maria in virginitate permansit, ita et beatus Joseph virginitatis perpetuae custos fuit. Sed fratres Domini filii Mariae materterae ejus intelliguntur, Jacobus, et Joannes, et Judas. Quatuor siquidem modis dicuntur fratres: germanitate carnali, sicut Jacob et Esau; alio modo, propinquitate carnis, sicut Laban appellabat Jacob fratrem, quia avunculus suus erat. Et sicut Abraham loquitur ad Loth: « Ne quLoth frater erat Abraham, sed potius nepos ejus. Tertio modo dicuntur fratres propter gentis unitatem, de eadem gente videlicet nati, sicut est illud in Genesi: « Si elegeris regem super te, de fratribus tuis elige quemcunque volueris, » hoc est de gente tua. Quarto modo, affecmodis dicuntur fratres Domini, propinq
Abbreviated transcription (Latin):
rirȩ: Quia uidelic& cum omis homo
pessimus sit quiuitiis seruit. ille tamen
pessimus pessimorum est. quicum om̃ib
uitiis seruit. uirtutes tamen habere sẽ
simulat per ypochrisin: Adhuc eo
loquente ad turbas: eccemater eius
& fr̃s stabant foris. quaerentes loqui ei
Occupatus erat dñs miracula faciendo.
& inopere & indoctrina populos exer¬
cendo Illo autem predicante. & iudȩ¬
os redarguente. mater cius & fr̃s cius
stecrunt foris. Dixit autẽ ei quidã
Ecce mater tua & fr̃s tui. Uidetur
iste quihoc dño nuntiauit non simpli¬
ci animo hoc nuntiasse. sed potius
temptandi calliditate. utrum dns
amori parentele preponer& predica¬
tionem euuangelii annon: Sed ipse
intelligens illius cogitationem & nequi¬
tiam. non pretulit religioni amorem
Quae est mater mea. & qui sunt fr̃s
mei  Haec dicendo non negauit beatã
mariam matrc̃ suam esse. sedsicut
diximus pretulit diuinum uerbum
carnali conunctioni: N am matrem

Expanded text:
rire. Quia videlicet cum omnis homo rire. Quia videlicet cum omnis homo pessimus sit qui vitiis servit, ille tamen pessimus pessimorum est, qui cum omnibus vitiis servit, virtutes tamen habere se simulat per hypocrisin. « Adhuc eo loquente ad turbas, ecce mater ejus et fratres stabant foris, quaerentes loqui ei. » Occupatus erat Dominus miracula faciendo, et in opere et in doctrina populum exercendo, illo autem praedicante et Judaeos redarguente, mater ejus et fratres steterunt foris. « Dixit autem ei quidam: Ecce mater tua et fratres tui. » Videtur iste qui hoc Domino nuntiavit non simplici animo hoc nuntiasse, sed potius tentandi calliditate, utrum Dominus amori parentelae praeponeret praedicationem Evangelii, an non. Sed ipse intelligens illius cogitationem et nequitiam, non praetulit religioni amorem,« Quae est mater mea et fratres mei? » Haec dicendo, non negavit beatam Mariam matrem suam esse, sed sicut diximus praetulit divinum verbum carnali conjunctioni. Nam matrem
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc uadit & assumit septem sp̃s alios
nequioresse . & intrantes habitant
ibi. Sicut septenarius numerus sacra¬
tus est in xp̃o propter septem dona
spsscĩ. quae commemorat esa ias super
dnm̃ requicuisse. ita &iam diabolo
iste numerus consecratus est propter
plenitudinem om̃ium uitiorum
Siquidem septemsunt principalia
uitia. octauumest superbia. ꝑ quã
ipse diabolus cecidit. Primum est castri¬
margia quod interpretatur gule con¬
cupiscentia: Scđm fornicatio: tertiũ
flargiria. id est auaritia uel amor di¬
uitiarum. quartum ira: Quin tum
tristitia: sextum accidia quae e̾sł
anxictas mentis uel tedium: Septimũ
octauum superbia quod est ipse diabo¬
lus quia per superbiam decado lapsus
est . Etfiunt nouissima hominis illius
tionem retrorsum ire. Melius fuiss&
agnitionem ꝓdere Melius fuiss& sy¬
monem non baptizari. quam postbap¬
tismum in laqueo dampnationis inte¬

Expanded text:
Tunc vadit et assumit septem alios spiritus Tunc vadit et assumit septem alios spiritus nequiores se, et intrantes habitant ibi. » Sicut septenarius numerus sacratus est Christo, propter septem dona Spiritus sancti, quae commemorat Isaias super Dominum requievisse: ita etiam diabolo iste numerus consecratus est, propter plenitudinem omnium vitiorum. Siquidem septem sunt principalia vitia, octavum est superbia, per quam ipse diabolus cecidit. Primum est γαστριμαργία, quod interpretatur gulae concupiscentia; secundum, fornicatio; tertium φιλαργυρία, id est avaritia, vel amor divitiarum; quartum, ira; quintum, tristitia; sextum acedia, quae est anxietas mentis, vel taedium; septimum, octavum, superbia, quod est ipse diabolus qui per superbiam de coelo lapsust. Et fiunt novissima hominis illius tionem retrorsum ire. Melius fuissetagnitionem prodere. Melius fuisset Simoni non baptizari, quam post baptismum in laqueum damnationis inte
Abbreviated transcription (Latin):
bitant ibi. hoc est plenitudinem demonũ
& uitiorum. Et fiunt nouissima hominis
illius peiora priorib: quia peioressux
modo iudaei insynagogissuis xpm blas¬
phemantes. quam olim fuissent in acgyp¬
to idola adorantes: Possumus tamer
hanc sententiam referre. ad unum quẽ¬
que peccatorem. Tunc & enim inmun¬
dus sps ex it ab homine. quando regenc¬
ratur exaqua & spũ scõ: Ambulat per
loca arida. ꝑcorda uidelico fidelium.
quae arida sunt idest ab om̃i concupi¬
scentiae fluxu aliena. Quaerens requi¬
em & non inuenit. quia uidelic& belluĩ
clectorum contrase sentit: Tunc dicit
Reuertar indomum meam unde exiui.
hoc est repetamillum. quem tempore
baptismi reliqui. E tucniens inuenit
scopis mundatã. hoc est baptismopuri¬
ficatam. & uacantem. hoc est uacuam
abonis operibus. & ornatam perhẏpo¬
crisin. hoc est persimulationem

Expanded text:
t intrantes habitant ibi, » hoc est, plenitudinem daemonum t intrantes habitant ibi, » hoc est, plenitudinem daemonum et vitiorum. « Et fiunt novissima hominis illius pejora prioribus. » Quia pejores sunt modo Judaei in synagogis suis Christo blasphemantes, quam olim gentes erant in Aegypto idola adorantes. Possumus tamen hanc sententiam referre ad unumquemque peccatorem. Tunc etenim immundus spiritus exit ab homine, quando regeneratur ex aqua et Spiritu sancto. « Ambulat per loca arida, » per corda videlicet fidelium, quae arida sunt, id est ab omni concupiscentiae fluxu aliena. « Quaerens requiem, et non invenit, » quia videlicet bellum electorum contra sentit: « Tunc dicit: Revertar in domum meam unde exivi, » hoc est: repetam illum quem tempore baptismi reliqui. « Et veniens, invenit scopis mundatam, » hoc est baptismo purificatam, « et vacantem, » hoc est vacuam a bonis operibus, « et ornatam, » per hypocrisin, hoc est per simulationem. «
Abbreviated transcription (Latin):
arida quȩrens requiem & non inue¬
nit: Duobus modis intellegi potest.
tamen adiudaeos ꝓprie pertinet
haec sententia: Unde & dñs inconclu¬
sione illius ita loquitur Sicerit &ge¬
nerationi huic pessime. Inmundus
& enim sp̃s auidaeis tunc ex iuit. quan¬
do ad montem syna legem dĩ accipien¬
tes dixcrunt. Quaccumq dixerit
nobis dns faciemus. & oboedientes ei
crimus. Exiens aut malignus sp̃s aui
daeis. ambulauit perloca arida. hoc
est percorda gentilium nullo rore cae¬
lesti infecta. sedibi requiem non inue¬
nit. quia uidelic& ꝑprȩdicationem
apłorum & baptismi gram. inde est
xpulsus Tunc dicit. Reuertar indo¬
mum meam. unde exiui hoc est᷑ rẽpe¬
tam iudacos. quosante dimisi. E tuȩ¬
niens inuenit eam scopis mundatam.
hoc est per circum cisionẽ. & uadantẽ
hoc est abonis operibus cessantem. & or¬
natam. traditionibus scribarum &

Expanded text:
arida, quaerens requiem, et non invearida, quaerens requiem, et non invenit. » Duobus modis intelligi potest, tamen ad Judaeos proprie pertinet haec sententia. Unde et Dominus in conclusione illius ita loquitur: « Sic erit et generationi huic pessimae. » Immundus etenim spiritus a Judaeis tunc exivit, quando ad montem Sina legem Dei accipientes, dixerunt: « Quaecunque dixerit nobis Dominus, faciemus, et obedientes ei erimus . » Exiens enim malignus spiritus a Judaeis, ambulavit per loca arida, hoc est per corda gentilium nullo rore coeli infecta. Sed ibi requiem non invenit quia videlicet per praedicationem apostolorum et baptismi gratiam inde est expulsus. « Tunc dicit: Revertar in domum meam unde exivi. » Hoc est: repetam Judaeos quos antea dimisi. « Et veniens, invenit eam scopis mundatam, » hoc est, per circumcisionem, « et vacantem, » hoc est a bonis operibus cessantem, « et ornatam » traditionibus Scribarum ac
Abbreviated transcription (Latin):
nomen. sed potius ad uerbium lociꝰ
Ecce inquit interuos sum ego : qui
maiorsum iona Et ideo iudicium
interuos exercebunt niniuite. quia
ionas triduo tantummodo eis prȩdi
genti hocest assyriis. ego uero iudȩis
populo quondam dĩ Ionas nullum
miraculum fecit. ego uero multa signa
in uobis operatussum. Regina austri
surget iniudicio cum generatione
ista. & condempnabit eam. Regina
austri. ipsa est saba: quaeuenit afini¬
bus terrae audire sapientiam sa lomo¬
nis Condempnabit ergo generationẽ
istam. non potestate sed comparatio¬
ne Merito ergo condempnabit sȩui¬
tiam iudaeorum. quia uidelic& ipsa
uenit per multas difficultates terrȩ
& maris. ad audiendam sapientiam
salomonis. Iudaei uero presentem
xpm̃ interse habentes. doctrinam
illius audire respuerunt. Infide &¬
enim niniuitarum & sabȩ regme:
prefertur fides gentium populo is ra¬
helitico. Cum autẽ inmundus sp̃s¬
exierit abhomine. ambulat ꝑ loca

Expanded text:
nomen, sed potius adverbium loci. nomen, sed potius adverbium loci. Ecce, inquit, inter vos sum ego, qui major sum Jona, et ideo judicium inter vos exercebunt Ninivitae: quia Jonas triduo tantummodo eis praedicgenti, hoc est Assyriis, ego vero Judaeis populo quondam Dei: Jonas nullum miraculum fecit, ego vero multa signa in vobis operatus sum. « Regina Austri surget in judicio cum generatione ista, et condemnavit eam. » Regina Austri, id est Saba, quae venit a finibus terrae sapientiam Solomonis, condemnabit generationem istam, non potestate, sed comparatione. Merito ergo condemnabit saevitiam Judaeorum quia, videlicet ipsa, venit per multas difficultates terrae et maris ad audiendam sapientiam Salomonis. Judaei vero praesentem Christum inter se habentes, doctrinam illius audire respuerunt. In fide etenim Ninivitarum et Saba reginae, praefertur fides gentium populo Israelitico. « Cum autem immundus spiritus ab homine, ambulat per loca
Abbreviated transcription (Latin):
insepulchrum. & non ibi iacuit nisi
triginta & sex horis Sedmhoc loco
regula scripturȩ ad tendenda est. quia
frequenter a parte totum demonstra¬
tur: Sicnim accipiamus sextam feriã
cum nocte precedente. noctẽ autem
dominicam sequenti die. scđm hanc
rationem tresdies & noctes inunit᷑
mansisse dnis insepulchro: Nam sepe
talem locutionem inuenimus inscrip¬
turis &iam in nr̃a communi locutione
sicut dicamus mulierem partum por¬
tare decem mensibus. cum constat no¬
ferre. & incipiente decimo partum
egredi. Uiri autem niniuite surgent
iniudicio cum generatione ista. & con¬
dempnabunt cam: E t rłꝗͣ Cumdi¬
cuntur uiri niniuite surgent in iudi
cio cum generatione illa. constat aꝑte
quod iniudicio tamboni quã rȩꝓbi
aeque resurrecturisunt Et condẽp¬
nabunt eam. non potestate. sed compa¬
ratione: quia poenitentiam axgert̃
in prȩdicatione ionȩ. Et ecce plus¬
quam ionahic: hic nec nomen uel ꝓ¬

Expanded text:
in sepulcrum, et non ibi jacuit nisi in sepulcrum, et non ibi jacuit nisi triginta et sex horis. Sed in hoc loco regula Scripturae attendenda est, quia frequenter a parte totum demonstratur. Sicut enim accipimus sextam feriam cum nocte praecedenti, ita noctem Dominicam cum sequenti die. Secundum hanc rationem tres dies et noctes invenitur mansisse Dominus in sepulcro. Nam saepe talem locutionem invenimus in Scripturis, et etiam in nostra communi locutione, sicut diximus mulierem partum portare decem mensibus, cum constat noferre, et incipiente decimo partum egredi. « Viri autem Ninivitae surgent in judicio generatione ista, et condemnabunt eam, » et reliqua. Cum dicuntur viri Ninivitae surgere in judi ciocum generatione illa, constat aperte quod in judicio tam boni quam reprobi aeque resurrecturi sunt. « Et condemnabunt eam, » non potestate, sed comparatione, quia poenitentiam egerunt in praedicatione Jonae. « Et ecce plusquam Jona hic. » Hic, nec nomen nec pro