comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cura inueniri fidelis seruus & pru¬
dens conseruis tuis celeste triticum
cõmunicare absq inuidia. & absq
dendia e rogare. & noli frustra assu¬
mere excusationem. quasi detui
nouitate aut de imꝑitia. quod pu¬
tas forte uel simulas. Nam nec
sterilis uerecundia grata est: nec
humilitas p̃t᷑ ueritatem laudabilis
Officium gͦ tuum attende. Pelle pu¬
dorem considatione officii: age ut
magister. Nouus es: s debitor. Et
extunc te nouis debitorem: exquo
te alligasti. Numqͥd nouitas excu¬
sabit apud conditorem damna lu¬
crorum: Num qͥd pͥma tẽpora
uacua p̾terire patitur fenerator:
S ñ sum inquies ad ista sufficiens.
Quasi uͦ deuotio tua accepta non
sit exeo quod habes: non ex eo qd̵
non habes. De solo tͥ credito talen¬
to respondere tibi para: secunis
de reliquo. Si multũ accepisti:. mul¬
tum da. Quod si modicũ ẽ: et id
tribue. Et enim qui in modico
fidelis ñ ẽ: nec in maximo. Totũ

Expanded text:
cura inveniri fidelis servus et prucura inveniri fidelis servus et prudens, conservis tuis coeleste triticum communicare absque invidia, et absque desidia erogare; et noli frustra assumere excusationem, quasi de tui novitate aut de imperitia, quod putas forte, vel simulas. Nam nec sterilis verecundia grata est, nec humilitas praeter veritatem laudabilis. Officium ergo tuum attende. Pelle pudorem consideratione officii, age ut magister. Novus es, sed debitor: et ex tunc te noveris debitorem, ex quo te alligasti. Numquid novitas excusabit apud creditorem  al. conditorem damna lucrorum? Numquid prima tempora vacua praeterire patitur fenerator? Sed non sum, inquies, ad ista sufficiens. Quasi vero devotio tua accepta non sit ex eo quod habes, non ex eo quod non habes. De solo tibi credito talento respondere tibi para, 193 securus de reliquo. Si multum accepisti, da multum. Quod si modicum est, et id tribue. Etenim qui in modico fidelis non est, nec in maximo. Totum
Abbreviated transcription (Latin):
affectum tuum redolet.
mouet meum. et doleo quod pro¬
ut moueor non possum rescribere.
Nec immoror in excusandis excusa¬
tionibus sciens quod scienti me lo¬
quor. Nosti inquam subqua sar¬
cina gemo &e gemitus meus ate non
ẽ absconditus. Tu uͦ proscedule bre¬
uitate affectum ne estimes: quȩ
nulla sui prolixtate explicare pos¬
set oratio. Et malitia quidem oc¬
cupationum potest facere ut pau¬
cis scribam: s ñ ut parum diligã.
actum sane excludat uel impediat
actus. s nũqͥd affectum: Sicut
mater unicũ amat filium. ita te di¬
ligebam. herentem lateri meo. pla¬
centem cordi meo. Diligam ce ab¬
sentem: ne solatium meum exte
&e non te uidear dilexisse. Eras
mͥ ꝑnecessarius: adq hinc ꝑ maxi¬
me claret quã sincere diligam.
Hodie nempe non te caruissem: si
quesissem quȩ mea sunt. Nunc aitꝰ
uides qd̃ spretis utilitatab meis. tu¬
is cõpenduis non inuidi. ponenste
utiq ibi unde aliquando transpona¬
ris sup om̃ia bona dñi tu. Tuaut̃

Expanded text:
affectum tuum redolet, movet meum. Et doleo quod prout moveor non possum rescribere. Nec immoror in excusandis excusationibus, sciens quod scienti me loquor. Nosti, inquam, sub qua sarcina gemo: et gemitus meus a te non est absconditus. Tu vero pro schedulae brevitate affectum non aestimes, quem nulla sui prolixitate explicare posset oratio. Et malitia quidem occupationum potest facere ut paucis scribam, sed non ut parum diligam. Actum sane excludat, vel impediat actus: sed numquid affectum? Sicut mater unicum amat filium, ita te diligebam, haerentem lateri meo, placentem cordi meo. Diligam et absentem, ne solatium meum ex te, et non te videar dilexisse. Eras perneccessarius mihi. Atque hinc vel maxime claret quam sincere te diligam. Hodie nempe non te caruissem, si quaesissem quae mea sunt. Nunc autem vides quod, spretis utilitatibus meis, tuis compendiis non invidi, ponens te utique ibi, unde aliquando transponaris super omnia bona Domini tui. 2. Tu autem
Abbreviated transcription (Latin):
Si quis ai fidelis. si quis ȩccłȩ filiusẽ.
ꝓtecto stabit & opponet se quo adpo¬
terit murũ ꝓ domo di. Nam ce uos
ipsi si pacem de sid̾atis ȩccłȩ. sicut o¬
portet filios pacis. quomͦ ñ dico trac¬
tatis ea s uel int̾ estis consiliis tã ma¬
lignis: Quicqͥd enĩ mali fecerit.
merito non regi iuiueni s con silia¬
riis senib imputatur.

Expanded text:
Si quis Dei fidelis, si quis Ecclesiae filius est, Si quis Dei fidelis, si quis Ecclesiae filius est, profecto stabit et opponet se, quoad poterit, murum pro domo Dei. Nam et vos ipsi, si pacem desideratis Ecclesiae, sicut oportet filios pacis, quomodo non dicam tractatis ea, sed vel interestis consiliis tam malignis? Quidquid enim mali fecerit, merito non Regi juveni, sed consiliariis senibus imputatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ni modis comes flagitat. sed rex ab¬
nuit. Heniq esto qd̾ om̃ino male
meruit comes: s eccła dĩ qͥd meru¬
it: Quid inquã meruit ñ ĩa sola
bituricensis eccła s et catha launum
etiam & rem̃sis etiã &e parisiensis:
Habeat rex aduersus comitẽ ius s de
quo iure obsecro dequo iure p̃sumit.
ut eccłarum possessiones & terras de¬
uastet. ut xp̃i ouib pastores p̃fici ñ
ꝑmittat ut his quidem electoꝵ ꝓ
motionẽ ꝓ hibeat. aliis uͦ quod hac¬
tenus inauditũ ẽ dilationẽ electio¬
nis indicat. donec uniuersa consũp¬
serit donec diripuerit pauꝑũ facul¬
tates. donec penitus de solet᷑ terra:
An uos ei consulitis talia: Mirum
ualde si contra ur̃m consiliũ fiunt
hȩc: mirũ magis & malũ si ur̃o consi¬
lio fiunt. Et enĩ consulere talia ma¬
nifeste sci̾ma fabricare ẽ. do resistere.
eccłam ancillare. & nouam in serui¬
tutẽ eccłiasticã redigere libertatem.

Expanded text:
nimodis Comes flagitat: sed Rex abnimodis Comes flagitat: sed Rex abnuit. 5. Denique esto quod omnino male meruit Comes: sed Ecclesia Dei quid meruit? Quid, inquam, meruit, non jam sola Bituricensis Ecclesia, sed et Catalaunensis, etiam et Remensis, etiam et Parisiensis? Habeat Rex adversus Comitem jus: sed de quo jure, obsecro, de quo jure praesumit ut Ecclesiarum possessiones et terras devastet, ut Christi ovibus pastores praefici non permittat: ut his quidem electorum promotionem prohibeat, aliis vero, quod hactenus inauditum est, dilationem electionis indicat, donec universa consumpserit, donec diripuerit pauperum facultates, donec penitus desoletur terra? An vos ei consulitis talia? Mirum valde, si contra vestrum consilium fiunt haec: 207 mirum magis et malum, si vestro consilio fiunt. Etenim consulere talia, manifeste schisma fabricare est, Deo resistere, Ecclesiam ancillare, et novam in servitutem ecclesiasticam redigere libertatem.
Abbreviated transcription (Latin):
sũmi pontificis. adult̾o & excõmu¬
nicato cõmunicans. Ait quoq rex.
Pene habuimꝰ duos grauissimos op¬
pugnatores: et ꝓpħa subsannans
respondet. Ibi trepidauenint timo¬
re. ubi non erat timor. Ecce in qͥt
nat quis ue ꝑsequit᷑. Nonne co¬
mes obsecrat & humiliat᷑ honorare
ꝑatus ut regẽ. seruue &e obsequi
tanquã dño suo obnixe propace suppli¬
cans. & bonã regis quod inse ẽ sibi con¬
ciliare sacagens uoluntatẽ: Esto qd̾
ñ sit ita s magis comes regi mala om¬
nia moliat᷑. nonne adid quod statu¬
tũ fuisse scitis fuerat recurrendum :
Sic enĩ int̾ se pepigerunt ut siqua de¬
illis conuentionib controuersia aut
dissensio nasceret᷑. nichil mali sibi
in uicẽ facerent. aut queierent. do¬
nec corã nobis trib parit̾ &e dño au¬
tisiodorensi uentilata reseẽt atq dis¬
cussa. qui ce tunc mediatores fuimꝰ
et si qͥd emergeret controuersie debu¬
imus ẽẽ reconciliatores. At id om

Expanded text:
summi Pontificis adultero et excommusummi Pontificis adultero et excommunicato communicans. 4. Ait quoque Rex: « Pene habuimus duos gravissimos oppugnatores. » Et propheta subsannans respondet: Ibi trepidaverunt timore, ubi non erat timor . « Ecce, » inat, quisve persequitur? Nonne comes obsecrat et humiliatur, honorare paratus ut regem, servire et obsequi tanquam domino suo, obnixe pro pace supplicans, et bonam Regis quod in se est sibi conciliare satagens voluntatem? Esto quod non sit ita, sed magis Comes Regi mala omnia moliatur: nonne ad id quod statutum fuisse scitis, fuerat recurrendum? Sic enim inter se pepigerunt ut, si qua de conventionibus illis controversia aut dissensio nasceretur, nihil mali sibi invicem facerent aut quaererent, donec coram nobis tribus pariter, et domino Autissiodorensi, ventilata res esset atque discussa, qui et tunc mediatores fuimus: et si quid emergeret controversiae, debuimus esse reconciliatores. At id m
Abbreviated transcription (Latin):
eius. & fidelis ipsius si aliis eiꝰ amicis
suoꝵ matrimoniis copulat᷑: Nonne
siquis simplici oculo rem ut ẽ considã¬
robur &e magna posset putari securi¬
tas. Illud autẽ miror quomͦ rex
dicere non tunuerte cognoscere se
quia nouerumn ego comitẽ theobaldũ
in partẽ suã contra comitẽ radulfũ
trahere attemtasse. Nam &e uiua
uoce nuncio nr̃o plus dixit. quam
scripsert. quod mandauergn sepiꝰ
dicto radulfo maximã parte̾ pecca¬
toꝵ eiꝰ me susciꝑe si uellet comiti theo¬
at me palam. si scripsi litteras ꝓfe¬
rant᷑ in mediũ. Uidit ipse cui credi¬
qit certus ego fũ quia nuniquã no¬
ueritu qͦd imponit. Idem arbitror
& de comite theoraldo. quia ce ip¬
se om̃iimodis diffitet᷑. Uideat prom¬
de deus et iudicet quod nunc de sus¬
picione comes theoraldꝰ arguit᷑ ab eo
qui manifeste contͣ pactiones suas
ipsũ sibi attraxit comitem Radulfũ.
contra di p̃cepta contra sententiam

Expanded text:
cit ejus homo, et fidelis ipsius, si aliis ejus amicis, cit ejus homo, et fidelis ipsius, si aliis ejus amicis, suorum matrimoniis copulatur? Nonne si quis simplici oculo rem, ut est, considerrobur, et magna posset putari securitas? 3. Illud autem miror, quomodo Rex dicere non timuerit, cognoscere se quia noverim ego, comitem Theobaldum in partem suam, contra Regem, comitem Radulfum trahere attentasse. Nam et viva voce nuntio nostro plus dixit quam scripserit, quod mandaverim saepius dicto Radulfo maximam partem peccatorum ejus me suscipere, si vellet comiti Theoat me palam: si scripsi litteras, proferantur in medium. Viderit ipse cui crediderit: certus ego sum quia nunquam noverim quod imponit. Idem arbitror et de comite Theobaldo, quia et ipse omnimodis diffitetur. Videat proinde Deus et judicet, quod nunc de suspicione comes Theobaldus arguitur ab eo qui manifeste contra pactiones suas ipsum sibi attraxit comitem Radulfum, contra Dei praecepta, contra sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ adimpleuit: Ille uͦ dep̃¬
hensusẽ in astucia sua: eccecidit info¬
ueam quã fecit. En ẽ hoc totũ cur
irrita faceret rex pacta sua. quȩ dis¬
tinxerunt labia ur̃a: An ꝓpt̾ hoc de¬
cuit incandescere iram re
ut ad debellandũ hominẽ suũ quẽ ñ
dico diffidauerat s nec submonuerat.
uelposuerat adrationẽ mitteret frem
suum idq ꝑcathalaunũ dequa po¬
tissimũ eruitate scitis qd̾ rex cũ comi¬
te thebealdo pepigerit: S rex ad¬
huc aliud addit qͦt matrimoniis sibi
moliat᷑ coniungere cont᷑ eiꝰ fidelitatẽ
comitẽ flandyensẽ et suessionẽsem.
Et defidelitate quidẽ suspicio ẽ: non
certitudo. Porro manes suspiciones
certis pactionib p̃ iudicare quale
sit uosuidertis. Quãquã id om̃i¬
modo credendũ non fuerit detali
uiro. Nũqͥd enĩ hostes sunt regis qͥ¬
bus alligat᷑ comes et ñ magis homi¬
nes eius : eiꝰ amicie Non ne consan¬
guineus regis &e sicut ipse fatet᷑ ba¬
culus regni comes flandrensis ẽ:.

Expanded text:
 adimplevit? Ille vero deprehensus est in astutia sua, et cecidit in foveam quam fecit. En est hoc totum cur irrita faceret Rex pacta sua, quae distinxerunt labia vestra? An propter hoc decuit incandescere iram Regut, ad debellandum hominem suum, quem non dico diffidaverat, sed nec submonuerat vel posuerat ad rationem, mitteret fratrem suum, idque per Catalaunum 206, de qua potissimum civitate scitis quid Rex cum comite Theobaldo pepigerit? 2. Sed Rex adhuc aliud addit, quod matrimoniis sibi moliatur conjungere, contra ejus fidelitatem, comitem Flandrensem et Suessionensem. Et de fidelitate quidem suspicio est, non certitudo. Porro inanes suspiciones certis pactionibus praejudicare quale sit, vos videritis. Quanquam id omnino credendum non fuerit de tali viro. Numquid enim hostes sunt Regis, quibus alligatur Comes, et non magis homines ejus et ejus amici? Nonne consanguineus Regis, et, sicut fatetur, baculus regni comes Flandrensis est?
Abbreviated transcription (Latin):
arguens eum suꝑ malisque
fiunt in regno eius: ipsiꝰ sicut di¬
citur assensu. Et quod rescripsit
dignum duxi uobis qui de eiꝰ coni
uo estis insinuandum. Muor ent
si ita credit ut loquit᷑. et si noncie¬
dit quomͦ conscio mͥ utiq om̃uns
sicite scitis quȩ adpacem reforma
dam fuerunt ista ꝑsuadere conalł
Ait enim sicut potestis uidere i
litteris eius cum male seruata er
parte comitis pacta conaret᷑ ostendere:
ad huc suspensi manent ep̃i nr̃i. ad huc
terra nr̃a int̾dictaẽ. Quasi uͦ citiusquã
eccłiastici absolutio int̾dicti ad comitẽ
theobaldũ ꝑtineat. aut hoc ipse aliquo
m pepigerit se facturũ. Iilususẽ ait

Expanded text:
arguens eum super malis quae fiunt in regno ejus, ipsius, sicut dicitur, assensu: et quod rescripsit, dignum duxi vobis, qui de consilio ejus estis, insinuandum. Miror enim si ita credit ut loquitur, et, si non credit, quomodo conscio mihi utique omnium sicut scitis quae ad pacem reformandam facta fuerunt, ista persuadere conatur. Ait enim, sicut potestis videre in litteris ejus, cum male servata in parte Comitis pacta conaretur ostendere: « Adhuc suspensi manent episcopi nostri: adhuc terra nostra interdicta est. » Quasi vero cujusquam ecclesiastici absolutio interdicti ad comitem Theobaldum pertineat, aut hoc ipse aliquo modo pepigerit se facturum. « Illusus est
Abbreviated transcription (Latin):
cum scire debet. qm̃ qui conuerti
fecerit peccatorem ab errore uiȩ sue
saluabit animam eius amorte. &
oꝑit multitudinem peccatoꝵ. Er¬
rat ansellus nr̃ errat cui dubium :
Si dimittimꝰ eũ sic: non errabit solus.
Quantos trahet post se suo exemplo
illustrissimus uiuenis: Nec modo
sequaces.s et om̃s qui poterunt eũ
reuocare. nec reuocabunt. eodem er¬
rore iuidicamus in uolui. Mundus
ego sum asanguine eius. Et ei p̃¬
dixi ꝑ epłam. & uobis nunc dico:
quia rem illicitam presumte. Nec
clerici ẽ pugnare armis militaribꝰ.
nec subdiaconi uxorẽ ducere. An¬
nuntiate peccatori opus eius: ne
ille in peccato suo moriatur: sangui
suo eũ redemit sanguine precioso.
En de celo clamat. Uirgo isrł corruit.
& non est qui subleuet eã. Quo us¬
q in luto aurum iacet.  Tollite
margaritam tollite. leuate splen¬
di dissimam atq preciosissimam gẽ¬
mam de sterquilinio leuate eam
antequam porcoꝵ idẽ spurcoꝵ sp̃u¬
um pedibus conculcet᷑. & iam non

Expanded text:
ti fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvabit animam ejus a morte, et operit multitudinem peccatorum . Errat Ansellus noster, errat: cui dubium? Si dimittimus eum sic, non solus errabit. Quantos trahet post se suo exemplo illustrissimus juvenis? Nec modo sequaces, sed et omnes qui poterunt eum revocare, nec revocabunt, eodem errore judicamus involvi. Mundus ego sum a sanguine ejus. Et ei praedixi per epistolam, et vobis nunc dico, quia rem illicitam praesumit. Nec clerici est pugnare armis militaribus, nec subdiaconi uxorem ducere. Annuntiate peccatori opus ejus, ne ille in peccato suo moriatur, sanguinsuo eum redemit sanguine pretioso. En de coelo clamat: Virgo Israel corruit, et non est qui sublevet eam . Quousque in luto aurum jacet? Tollite margaritam, tollite, levate splendidissimam atque pretiosissimam gemmam de sterquilinio: levate eam, antequam porcorum, id est spurcorum spirituum, pedibus conculcetur, et jam non
Abbreviated transcription (Latin):
estituti benedicto se
ut de substituendo alio sollicite sata¬
gatis. Sed sane id ñ precipitanter
agendum non multuose aut in con¬
sulte. ne forte euacuetur quod p̃ter
rationem & ordinem p̾sumet᷑. & uos
intrare incipiatis circuitum quoꝵ¬
dam qui incucuitu ur̃o sunt. De
uicinis si placet eccłiis sumite exꝑi¬
mentum : & illarum uexatio det
in tellectum auditui in causa pre¬
senti. Grandis quippe ẽ res in ma¬
nibus nobili senonensi ecclȩ in¬
staurare pastorem. Grandis ꝓrsus:
nec sine grandi adorienda consilio.
Expectandum ꝓ inde suffraganeoꝵ.
consilium epoꝵ: expectandus assen¬
sus religiosorum qui sunt in epãtu
atq in cominune tranctandum cõmu¬
ne negotium. Alioquin. dilectissi¬
facile. si illud contingat effici quod
oporteat reuocari. Ergo indicat᷑ ie¬
unium. conuocent᷑ ep̃i. religiosi
asciscant᷑. nec sua quod absit sollem¬
nitate fraudet᷑. tanti sacerdotis rte
celebranda electio. Ad erit ut con
erit uobis honorificantib minist̾iũ

Expanded text:
estituti benedicto pasut de substituendo alio sollicite satagatis. Sed sane id non praecipitanter agendum, non tumultuose aut inconsulte, ne forte vacuetur quod praeter rationem et ordinem praesumetur et vos intrare incipiatis circuitum quorumdam qui in circuitu vestro sunt. De vicinis, si placet, Ecclesiis sumite experimentum; et illarum vexatio det intellectum auditui in causa praesenti. Grandis quippe res est in manibus, nobili Senonensi Ecclesiae instaurare pastorem. Grandis prorsus, nec sine grandi adorienda consilio. Exspectandum proinde suffraganeorum consilium episcoporum, exspectandus assensus Religiosorum qui sunt in episcopatu, atque in commune tractandum commune negotium. Alioquin, dilectissifacile, si illud contingat effici, quod oporteat revocari. Ergo indicatur jejunium, convocentur episcopi, Religiosi adsciscantur: nec sua quod absit! solemnitate fraudetur tanti sacerdotis rite celebranda electio, Aderit, ut conferit vobis 194 honorificantibus ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
dorensis: & fr̃ baldicius. Quod sc̃ȩ
memoriȩ balduinus pisanꝰ archi ep̃c
fecit insardinia de excõmunicatione
aruorensis iudicis. quia ñ nisi iuste
hocuirũ bouum fecisse credimꝰ: ur̃a
auctoritate ratum &e inconcussum ma

Expanded text:
dorensis, et frater Baldicius. Quod sanctae dorensis, et frater Baldicius. Quod sanctae memoriae Balduinus Pisanus archiepiscopus fecit in Sardinia de excommunicatione 244 Arvorensis judicis, quia nonnisi juste hoc virum bonum fecisse credimus, vestra auctoritat
Abbreviated transcription (Latin):
tamen offensus. quia cor eius in ma¬
nu di ẽ. Quod &  contigisset: susti¬
nendum fuerat ne deus offendetur.
Quiutiq ex hoc magis ꝓpiciabit᷑ &
citꝰ respirare faciet a tribulatione
maloꝵ et dolore: si iusticia teneat᷑.
si ñ relinquat᷑ uericas. Hec & his si¬
milia quȩ de uol̃ ꝑ orbem celebri in
dies iocundicate crebrescunt: quan.¬
ta cormeũ suauitate repleant. non
ẽ facile dictu. Hec ꝓ his. De cet̾o si sus¬
gestum uob̾ aquo quam fuerit ds
me ampliꝰ onerando: scitote mͥ ui¬
egrediendi: credo ñ lacere uos. De fr̃e
baldicio quam uis dilecto quã usne¬
cessario: obeditum ẽ sine mora. De
abbate mittendo ad scm anastasium
si factum ñ ẽ. fiet statim: ut factum
ñ esse sciemus. Porro de alia mitten¬
ua ꝑsona quia inultimis litteris ur̃is
nichil scripsistis: nichil p̾sumsimus.
Ceterum & hoc tam celeriter fier:
quam uobis accelerare placuerit.
Pieniꝰ uobis ce manifestius de hisom¬
nibus respondebunt dñs auchisio¬

Expanded text:
tamen offensus, quia cor ejus in manu Dei est. Quod etsi contigisset sustinendum fuerat, ne Deus offenderetur: qui utique ex hoc magis propitiabitur, et citius respirare faciet a tribulatione malorum et dolore, si justitia teneatur, si non relinquatur veritas. Haec et his similia, quae de vobis per orbem celebri in dies jucunditate crebrescunt, quanta cor meum suavitate repleant, non est facile dictu. Haec pro his. De caetero si suggestum vobis a quopiam fuerit de me amplius onerando, scitote mihi vieredo non latere vos. De fratre Baldicio, quamvis dilecto, quamvis necessario, obeditum est sine mora. De abbate mittendo ad Sanctum-Anastasium, si factum non est, fiet statim ut factum non esse sciemus. Porro de alia mittenda persona, quia in ultimis litteris vestris nihil scripsistis, nihil praesumpsimus. Caeterum et hoc tam celeriter fiet, quam vobis accelerare placuerit. Plenius vobis et manifestius de his omnibus respondebunt dominus Autissio
Abbreviated transcription (Latin):
cidȩ suo optin̾e regnũ suꝑ isrł. &
uentis. columna fidĩ & firmam̃tũ
ñtatis. Funiculꝰ tͥplex difficile rum¬
pitur. E lectio melioꝵ approbatio
pluriũ & qͦd his efficatiꝰ ẽ. moꝵ at¬
testatio innocentiũ ap̾ om̃s cõmen¬
dant. sumũ confiriant pontificẽ.
Ad quod sane & ur̃a pat̾ expectatur
sicut pluiua ĩ uellus uel sera senten¬
tia. Non inꝓbainus tarditatẽ. quȩ
grauitatẽ redolet. leuitatis abolet
notã. Nam & maria nͥ statim res¬
pondit angło salutanti. pͥus cogi¬
tans qualis eẽt illa salutatio. & ti¬
motheo p̃cipit᷑ nemini cito ma¬
nũ impoñẽ. Dico tam ego notus¬
pontifici nequid nmis. dico ut fa¬
miliaris & notꝰ. non plus sape quã
oporcet saꝑe. Pudet fateor quod ser¬
pens uetustissimus. noua audatia
relictis insipientib uulnerib etiam
robur pectoris ur̃i isꝰ ẽ attemptare
& tantam ecclẽ columnam ausus con¬
cutere. Confidinus autẽ & si concutit

Expanded text:
cidae suo obtinere regnum super Israel et cidae suo obtinere regnum super Israel et ventis, columna fidei, et firmamentum veritatis. Funiculus triplex difficile rumpitur . Electio meliorum, approbatio plurium, et, quod his efficacius est, morum attestatio, Innocentium apud omnes commendant, summum confirmant pontificem. 3. Ad quod sane et vestra, Pater, exspectatur, sicut pluvia in vellus, vel sera sententia. Non improbamus tarditatem, quae gravitatem redolet, levitatis abolet notam. Nam et Maria non statim respondit angelo salutanti, prius cogitans qualis esset illa salutatio : et Timotheo praecipitur nemini cito manum imponere I Timpontifici: Ne quid nimis; dico ut familiaris et notus: Non plus sapere quam oportet sapere . Pudet, fateor, quod serpens vetustissimus nova audacia, relictis insipientibus mulieribus, etiam robur pectoris vestri visus est attentare, et tantam Ecclesiae columnam ausus concutere. Confidimus autem quia, etsi concutit,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ uicc̃. quẽ peadem uestigia gra¬
dientẽ cernit. Hec sane ociosa fuga
innocentii. Laborat quidẽ. sed hone¬
statur in laborib sius. Pulsus ur be
ab orbe suscipitur. A finibꝰ terrȩ oe¬
currit cum panib fugienti & si furor
scinei berardi engolisinensis. nondũ
ex toto quiescat maledicere dauid.
Uelit nolit peccator qui uidet iraseit̃
magnificatur. in conspectu regumi.
portans coronam glȩ. Hunquĩd non
om̃s pͥncipes cognonerunt quia ipsc . ẽ.
uerc dĩ electus: Francoꝵ. anglorũ. hẏs¬
panoꝵ & postremo romanoꝵ rex inno¬
centiũ in papam suscipiunt. & recog¬
noscunt singłarẽ ep̃m anmarũ suarũ.
Solꝰ adhuc ignorat Gerardꝰ achitofel
suũ iam patefactũ ac dissipatum con¬
siliũ. Erustra molit᷑ miser suꝑ ppłm
dĩ malignare consilũ. & cogitare ad¬
u̾sꝰ scõs. sc̃o firmissime adherentes.
& contempnentes curuare genil ante
baal. Hulla fraude p̾ualebit parri¬

Expanded text:
ipsius vicem, quem per eadem vestigia graipsius vicem, quem per eadem vestigia gradientem cernit. 2. Nec sane otiosa fuga Innocentii. Laborat quidem, sed honestatur in laboribus suis. Pulsus Urbe, ab orbe suscipitur. A finibus terrae occurritur cum panibus fugienti, etsi furor Semei, Gerardi Engolismensis, nondum ex toto quiescat maledicere David. Velit, nolit peccator qui videt et irascitur, magnificatur in conspectu regum, portans coronam gloriae. Nunquid non omnes principes cognoverunt quia ipse est vere Dei electus? Francorum, Anglorum, Hispanorum, et postremo Romanorum rex, Innocentium in papam suscipiunt, et recognoscunt singularem episcopum animarum suarum. Solus adhuc ignorat Achitopel suum jam patefactum ac dissipatum consilium . Frustra molitur miser super populum Dei malignare consilium, et cogitare adversus sanctos sancto firmissime adhaerentes, et contemnentes curvare genua ante Baal. Nulla fraude praevalebit parri
Abbreviated transcription (Latin):
agno sacerdoti & excelso inuer¬
bo głe hildeb̾to dĩ gr̃a turo
& sp̃alit̾ omia examinare. Ut uerb̾
uos ꝓpħ̃icis alloquar consolatio abscon¬
dita ẽ. in oculis. quia mors duudit
int̾ fres. Quidam eium uxta ysaiã
uidentur fedꝰ ꝑcussisse cum morte.
& cum inferno fecisse pactum. E cce
loco sc̃o. quẽ ut optineret incendit
ignis sc̃uarium dĩ. ꝑsequitur inno¬
centium & cum eo omnẽ innocentiã
Eugit ille inmirum a facie leonis.
sicut dicit ꝓpħa. Leo rugiet. quis ñ
tuinebit: Tugit scłm p̾ceptũ dñi
dicentis. Si uos ꝑsecuti fuerint in
unam ciuitatẽ. fugite in aliam. Pi¬
git & in hoc uere utrum se apłicum
pbans. quod apłica sesc forma insigni¬
erit. Hec enim paulus crubuit in
sporta dimitti ꝑ murum & sic effu¬
gere mauus querentium anunam
suam. subfugit autẽ non parcens uite
suȩ. sed dans locum irȩ. ut non mortẽ
euaderet. sed ut uitam acquireret.
Merito eccłia innocentio concedit

Expanded text:
agno sacerdoti et excelso in verbo gloriae Hildeberto, Dei gratia Turonet spiritualiter omnia examinare. Ut verbis vos propheticis alloquar; consolatio abscondita est ab oculis, quia mors dividit inter fratres . Quidam enim juxta Isaiam videntur foedus pepigisse cum morte, et cum inferno fecisse pactum . Ecce loco sancto, quem ut obtineret, incendit ignis sanctuarium Dei. Persequitur Innocentium, et cum eo omnem innocentiam. Fugit ille nimirum a facie Leonis, sicut dicit propheta: Leo rugiet, quis non timebit? Fugit secundum praeceptum Domini dicentis: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Fugit, et in hoc vere virum se apostolicum probans, quod apostolica sese forma insignierit. Nec enim Paulus erubuit in sporta demitti per murum, et sic effugere manus quaerentium animam suam . Suffugit autem non parcens vitae suae, sed dans locum irae: non 130 ut mortem evaderet, sed ut vitam acquireret. Merito Ecclesia Innocentio concedit
Abbreviated transcription (Latin):
homines quod locum gr̃ȩ ha¬
beam apud uos. et multi profecturi
ierosolimam. petunt se ur̃e excellen¬
tiȩ ꝑ me cominencdari. Ex quib est
iste iuuenis consanguineus meus. iuue¬
nis ut aiunt strennuus in armis su¬
auis inmoribus. Et gaudeo quod
ad tempus elegit militare do magis
quam scło. Itaq facite morem urm̃.
&e bene sit huic propterme. sicut
ceteris om̃ib ꝓpinquis meis fuit
qui ꝑ me uobis in notescere potue¬
runt. De cetero cauete ne uoluptas
cariis et gła temporalis. impediant
uobis iter regni celestis. Nam quid
prodest paucis dieb regnare suꝑ ter¬
ram: et regno celoꝵ eterno pͥuari:
Sed confido in dño qd̾ melius facietis.
et si uerum ẽ testimonium qd̾ uobis
perhibet lm̃s auunculus meus an¬
dreas cui multũ credimus et hic &
in eternum deo miserante regnabi¬
tis. Peregrinis. egenis. & maxune
in clusis curam impendite. q talib
hostiis ꝓ meret᷑ deus. Scnbite nobis
frequentius: quia et uobis ñ obent

Expanded text:
homines quod locum gratiae habeam apud vos et multi profecturi Jerosolymam petunt se vestrae Excellentiae per me commendari. Ex quibus est iste juvenis consanguineus meus, juvenis, ut aiunt, strenuus in armis, suavis in moribus. Et gaudeo quod ad tempus elegit militare Deo magis quam saeculo. Itaque facite morem vestrum, et bene sit huic propter me; sicut caeteris omnibus propinquis meis fuit, qui per me vobis innotescere potuerunt. De caetero cavete ne voluptas carnis et gloria temporalis impediant vobis iter regni coelestis. Nam quid prodest paucis diebus regnare super terram, et regno coelorum aeterno privari? Sed confido in Domino quod melius facietis: et si verum est testimonium quod de vobis perhibet charissimus avunculus meus Andreas, cui multum credimus, et hic et in aeternum Deo miserante regnabitis. Peregrinis, egenis, et maxime inclusis curam impendite: quia talibus hostiis promeretur Deus. Scribite nobis frequentius: quia et vobis non oberit,
Abbreviated transcription (Latin):
ru gr̃arum actione ꝓ exꝑta beni¬
uolentia. iterum audeo petere quod
iterandis gratiis scd̃o me faciat debi¬
torem. quatinus uidelicet molimensi
nitatem. quoquo mͦ obniubilasse dole¬
bat. eadem libertate tenere conceda¬

Expanded text:
rum gratiarum actione pro experta benerum gratiarum actione pro experta benevolentia, iterum audeo petere quod iterandis gratiis secundo me faciat debitorem: quatenus videlicet Molismensi nitatem quoquo modo obnubilasse dolebat, eadem libertate tenere conceda
Abbreviated transcription (Latin):
uĩȩ linguȩ in omnib audiuntur con¬
ciliis. ur̃e manus omne alienum diri¬
piunt patrimonium. Tam̃ si ita opor¬
tet ut emancipati a biectione pontifi¬
pari cathedra. hisdeinq sollempniũ
indumentorum insignib attolla mi¬
ni. eur non & sacros ordines celebratis.
& benedictiones datis in ppłis: Quam
multa moueor dicere aduersus impu¬
dentissimam p̃sumptionem: Sed
frenat impetum quod aurib occupa¬
tis scribere me recolens longiori lecti¬
one uereor fieri onerosus archie p̃o
& quia res tam manifesta ẽ. ut multi¬
tudo rep̃hendentium iudeatur im
pudentiam obdurasse. Q uod si & hyx
ipsa cernuntur gratas excedere compen-¬
dii metas. nobis o dñe donate qui me &
in hoc ꝓprias ꝓdere coegistis imꝑitiã.
dum morem modumq sollemnem in
scribendo seruare nescirem. x.liii.
rioris pre.¬
cis nr̃ȩ benigna susceptio.
prebet ampliora sꝑandi fi¬
dutiam. Premissa itaq deuotissima¬

Expanded text:
vestrae linguae in omnibus audiuntur convestrae linguae in omnibus audiuntur conciliis, vestrae manus omne alienum diripiunt patrimonium. Tamen, si ita oportet, ut emancipati a subjectione pontifipari cathedra, iisdemque solemnium indumentorum insignibus attollamini, cur non et sacros Ordines celebratis, et benedictiones datis in populis? Quam multa moveor dicere adversus impudentissimam praesumptionem? sed frenat impetum, quod auribus occupatis scribere me recolens, longiori lectione vereor fieri onerosus archiepiscopo: et quia res tam manifesta est, ut multitudo reprehendentium videatur 477 impudentiam obdurasse. Quod si et haec ipsa cernuntur gratas excedere compendii metas, vobis, o domine, donate, qui me et in hoc propriam prodere coegistis imperitiam, dum morem modumque solemnem in scribendo servare nescierim.rioris precostrae benigna susceptio praebet ampliora sperandi fiduciam. Praemissa itaque devotissima
Abbreviated transcription (Latin):
mitra. anulo atq sandaliis. Sane si at¬
tenditur reriun dignitas. hanc mona¬
chi ab horret ꝓfessio. Si ministerium:
solis liquet congriere pontificib oł fec¬
to ec̃. desiderant quod uideri gestiunt
meritoq non queunt ẽẽ. subiecti. quib
iam ipso se comꝑant desiderio. Quid
si & nomen eis conferre priuilegioꝵ pos¬
set auctoritas: Quanto putas auro ie¬
dimerent. ut appellarentur pontifices:
Quo ista o monachi: U bi tunor men¬
tis. ubi rubor frontis: Quis unquam
ꝓbatoꝵ monachoꝵ tale aliquid aut
uerbo docuit. aut reliquit exemplo:
Duodecim humilitatis gradus magist̃
ur̃ edisserit ꝓpruisꝙ distinguit descrip¬
tionib in quo queso illoꝵ docetur uit
continetur. ut hoc fastu delectari mo¬
nachus. has querere debeat dignitates:
tas. hȩc sunt monacborum insignia.
hȩc uitam solent nobilitare monasticã.
Ur̃i autem oculi omne sublime uident.
ur̃i pedes omne forum circumeunt.

Expanded text:
mitra, annulo, atque sandaliis . Sane si atmitra, annulo, atque sandaliis . Sane si attenditur rerum dignitas, hanc monachi abhorret professio: si ministerium, solis liquet congruere pontificibus. Profecto esse desiderant, quod videri gestiunt; meritoque nequeunt esse subjecti, quibus jam ipso se comparant desiderio. Quid si et nomen eis conferre privilegiorum posset auctoritas? quanto putas auro redimerent, ut appellarentur pontifices? Quo ista, o monachi? Ubi timor mentis? ubi rubor frontis? Quis unquam probatorum monachorum tale aliquid aut verbo docuit, aut reliquit exemplo? Duodecim humilitatis gradus Magister vester edisserit, propriisque distinguit descriptionibus : in quo, quaeso, illorum docetur aut continetur, ut hoc fastu delectari monachus, has quaerere debeat dignitates? a paupertas, haec sunt monachorum insignia; haec vitam solent nobilitare monasticam. Vestri autem oculi omne sublime vident, vestri pedes omne forum circumeunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Et quidem subiecti. me de red¬
denila ꝓ se ratione sollicitant. Qui au¬
tem presunt mͥ. ipsi potius paulo dicen
te ꝑugilant. tanquam rationem red
dituri ꝓme. Iui & si honorant one¬
rant. hii non tam p̃munt quam ꝓte¬
gunt. Scio me legisse uidicium du¬
rissimum his qui p̃sunt. exiguo autẽ
monachi sacerdotum grauat auctori¬
tas: Metuitis infestationem: Sed
si quid patimini ꝓpt̃ iusticiam. beati.
Scłaritatem contempnitis: Sed scła¬
rior nemo pilato. cui dñs astitit uidi¬
candus. Non haberes inquit in me
potestatem. nisi tͥ data cẽt. desuꝑ. Lã
tunc ꝓ se loquebatur. & in se expiebat᷑.
nunc resistere xꝑi uicario cum nec
suo aduersario xꝑe restiterit. Aut dicite
si audetis sui p̃sulis ordinatorem dm̃
ordinatam. Ucrum aꝑte indicant qui:¬
dam hor quid cogitent dum multo
labore ac p̃cio apłicis adeptis pͥuilegiis
ꝑ ipsa sibi uendicant insignia pontifi¬
calia. utentes & ipsi more pontificum

Expanded text:
dem! Et quidem subjecti me de reddem! Et quidem subjecti me de reddenda pro se ratione sollicitant: qui autem praesunt mihi, ipsi potius, Paulo dicente, pervigilant, tanquam rationem pro me reddituri . Illi etsi honorant, onerant: hi non tam premunt, quam protegunt. Scio me legisse: Judicium durissimum his qui praesunt; exiguo autem monachi, sacerdotum gravat auctoritas? Metuitis infestationem? Sed si quid patimini propter justitiam, beati. Saecularitatem contemnitis? Sed saecularior nemo Pilato, cui Dominus astitit judicandus. Non haberes, inquit, in me potestatem, nisi tibi data esset desuper . Jam tunc per se loquebatur et in se experiebatur Christi Vicario, cum nec suo adversario Christus restiterit: aut dicite, si audetis, sui Praesulis Deum ordinationem ordinatam. Verum aperte indicant quidam horum quid cogitent, dum multo labore ac pretio apostolicis adeptis privilegiis, per ipsa sibi vindicant insignia pontificalia, utentes et ipsi more pontificum,
Abbreviated transcription (Latin):
uocari in regno cȩloꝵ: Si multum
suꝑbꝰ es. plus minimꝰ quam maior
nocari confundere. Minor quippe
uilitas ẽ. minorem uideri quam m¬
nimum. Longe autem p̃stantiꝰ sali
lib̾tatẽ. O ub̃tas omni ut ita loqua
seruitute seruilior. Patient̃ ab huus¬
modi lib̾tatt abstineam. quȩ me pesi¬
me abdicat suꝑbiȩ seruituti. Plus
meo dentes lupi. quam uirgam pas¬
ris. Certus sum enim ego monachis
& monachoꝵ qualiscumq abbas. sii
quandoq pontisicis a ꝓpriis ceruieil
excutere ingum temptauero. quod
sathanȩ mox tirannidi me ipsum sil¬
icio. aduertens nimirum cruentall
bestia quȩ encuit querens quem des¬
ret elongatam custodiam. heu statu
insilit in p̃sumptorẽ. Merito eni
in mei eustodiam deputari pastores:
Quanto plures sentio curam gerere mei.
tanto securior exeo in pascua. S tupen¬
da insania animarum non cunctor
turbas michi custodiendas colligere.
& unum suꝑ ꝓpriam grauor hr̃e custo¬

Expanded text:
vocari in 476 regno coelorum? Si multum vocari in 476 regno coelorum? Si multum superbus es, plus minimus, quam minor vocari confundere. Minor quippe vilitas est minorem videri, quam minimum: longe autem praestantius, solis libertatem. O libertas omni, ut ita loquar, servitute servilior! Patienter ab hujusmodi libertate abstineam, quae me pessimae addicat superbiae servituti. Plus timeo dentes lupi, quam virgam pastoris. Certus sum enim ego monachus, et monachorum qualiscunque abbas, si mei quandoque pontificis a propriis cervicibus excutere jugum tentavero, quod Satanae mox tyrannidi me ipsum subjicio. Advertens nimirum cruenta illa bestia, quae circuit quaerens quem devoret, elongatam custodiam; heu! statim insilit in praesumptorem. Merito enim in mei custodiam deputari pastores? Quanto plures sentio mei curam gerere, tanto securior exeo in pascua. Stupenda insania! Animarum non cunctor turbas mihi custodiendas colligere, et unum super propriam gravor habere custo
Abbreviated transcription (Latin):
nachoꝵ quos amicos suos cõmemorat:
Ait siquidẽ. Uos amici mei estis: si
feceritis quȩ ego p̃cipio uobis. Uides
gͥ qualc ẽ. iubere. quod ipse non fece¬
ris. aut nolle faccre quod docueris:
Denide ut taceam illud de regła ubi
a sco benedicto tͥ p̃cipitur. ut que do¬
ces discipulis ẽe contraria in tuis
factis uidices non agenda. ut item
p̃terinittã quod aꝑte diffinit. te reu
humilitatis cẽ. gradum. ut quis ꝓi
amore oĩi obedientia se subilat mi¬
iori: in regula ueritatis attende qͥd
iegitur. Qui soluerit inquit unũ
de his mandatis meis minunis & dͥo¬
cuerit sic homines: inuumꝰ uocabtꝰ
in regno cȩloꝵ. Pinde tu docensØ
rennuens obedire. non minimum
sed maximum xꝑi mandatum n
cere & soluere conuinceris. Itaq doct¬
& solutor mandati minimus tu nocr¬
dus es in regno cȩloꝵ. Sigͥ tu putis
inuiriam p̾oratus tui minorem sun¬
mis uideri sacerdotib non magis i¬
dignum estimandum ẽ. minimum

Expanded text:
nachorum, quos amicos suos commemorat? nachorum, quos amicos suos commemorat? Ait siquidem: Vos amici mei estis, si feceritis quae praecipio vobis . Vides igitur quale est jubere quod ipse non feceris; aut nolle facere, quod docueris. 34. Deinde ut taceam illud de Regula, ubi a sancto Benedicto tibi praecipitur, ut quae doces discipulis esse contraria, in tuis factis indices non agenda; ut item praetermittam, quod aperte definit tertium humilitatis esse gradum, ut quis pro Dei amore omni obedientia se subdat majori ; in regula Veritatis attende quos legitur: Qui solverde his minimis meis mandatis et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum . Proinde tu docens et renuens obedire, non minimum, sed maximum Christi mandatum et docere, et solvere convinceris. Itaque doctor et solutor mandati, minimus tu vocandus es in regno coelorum. Si ergo tui putas injuriam prioratus, minorem summis videri sacerdotibus, non magis indignum aestimandum est, minimum
Abbreviated transcription (Latin):
sitas ꝓfessioni accedati non succedat
p̃latio monachatui. Auoquin quomͦ
implebitur illud principem te con¬
stituerunt. esto inter illos tanquam
unus ex illis. Quomͦ tanquam unus
ex illis. minimus int̾ humiles suꝑbꝰ
int̾ subditos rebellis. immitis inter
paratum. quam exigere obedientiam
Uideainus tam libent᷑ p̃positis obtem¬
pare subditum. quam imꝑare subice¬
stis. Quod si semꝑ uis obedientes hr̃e.
nunquam ẽẽ. ꝓbas te non cẽ tanquã
ex obelientib a quib dum te suꝑbi¬
endo segregas quoꝵ aggregeris consor¬
tio patienter aduertimus. & si tu uel
imprudent contempnis. uel impru¬
dent dissimulas. reputari ꝓfecto int̾
illos noueris te de quib scriptum ẽ.
Aiigant onera grauia & importabi¬
lia & imponunt humeris hominum
digito autẽ suo nolunt ea mouere.
Quoꝵ gͦ tͥ indignius consortium iu¬
dicas. delicatoꝵ magistroꝵ. quos ueri¬
tas increpat. an obedientium mo¬

Expanded text:
sitas professioni, accedat, non succedat sitas professioni, accedat, non succedat praelatio monachatui. Alioquin quomodo illud implebitur: Principem te constituerunt? esto inter illos tanquam unus ex illis? . Quomodo tanquam unus ex illis, manens inter humiles superbus, inter subditos rebellis, immitis inter paratum, quam exigere obedientiam: videamus tam libenter praepositis obtemperare subjectum, quam imperare subjectis. Quod si semper vis obedientes habere, et nunquam esse, probas te non esse tanquam x obedientibus: a quibus dum te superbiendo segregas, quorum aggregeris consortio patenter advertimus: et si tu vel impudenter contemnis, vel imprudenter dissimulas, reputari profecto inter illos te noveris, de quibus scriptum est: Alligant onera gravia et importabilia, et imponunt humeris hominum, digito autem suo nolunt ea movere . Quorum ergo tibi indignius consortium judicas, delicatorum magistrorum, quos Veritas increpat, an obedientium mo
Abbreviated transcription (Latin):
tassis quod humanus sp̃e subditus
conditori. subiectam sibi possederit
carnem. rebellis rebellem inuenerit.
factusq trans gressor legis supioris
sentire cȩꝑit aliam legem in menbris
suis. repugnante legi mentis suȩ &
captiuantẽ sc in lege peccati. Mitor.¬
quosdam in nr̃o ordine monasterioꝵ
abbates hanc hunulitatis regulam
odiosa contentione infringere. & sub
humili quod peuis ẽ. habitu. & tonsurã.
tam supbe saꝑe. ut cum ne unum
quidem uerbulum. de sius imꝑiis
subditos p̃tergredi patiantur. ipsi ꝓpͥ¬
is obedire contemꝑnant ep̃is. S poli¬
ant eccłas. ut emancipentur. redi¬
munt se ne obediant. Non ita xp̃c.
Luc siquidem dedit uitam ne ꝑderet
obedientiam. Qua isti ut carcant. to¬
tum fere suum suoꝵꝙ uictum expen¬
dunt. Quid hoc ẽ. p̃sumptionis o
monachi: Neq enim quia p̃lati
monachis. ideo non monacbi. Nempe
monachum facit. ꝓfessio. p̃latum ne¬
cessitas. Ut autem non p̃iudicet neces¬

Expanded text:
tassis, quod humanus spiritus, subditus tassis, quod humanus spiritus, subditus conditori subjectam sibi possederit carnem: rebellis rebellem invenerit: factusque transgressor legis superioris, sentire coeperit aliam legem in membris suis, repugnantem legi mentis suae, et captivantem se in lege peccati. quosdam in nostro Ordine monasteriorum abbates hanc humilitatis regulam odiosa contentione infringere, et sub humili quod pejus est habitu et tonsura tam superbe sapere, ut cum ne unum quidem verbulum de suis imperiis subditos praetergredi patiantur, ipsi propriis obedire contemnant episcopis. Spoliant ecclesias, ut emancipentur ; redimunt se, ne obediant. Non ita Christus. Ille siquidem dedit vitam, ne perderet obedientiam: qua isti ut careant, totum fere suum suorumque victum expendunt. Quid hoc est praesumptionis, o monachi? Neque enim quia praelati monachis, ideo non monachi. Nempe monachum facit professio, praelatum necessitas. Ut autem non praejudicet neces
Abbreviated transcription (Latin):
do p̃cipitet. Nec enim locum in¬
uenit arrogantia. ubi tam clarum
humilitatis insigne p̃cesserit. Ag¬
tionẽ. & iam te sub te habere milites
ꝓfuere securus. Renera quia non
confusus ẽ. de subiectione. iure ex
p̃lacione meruit honorari. Non
crubuit suꝑ se potestate. & ideo
dignus qui haberet & sub se milites.
Ex habundantia cordis os loquebat᷑.
& iuxta quod intus ordinatas habuit
affectiones. foris quoq uerba decenter
composuit. Dedit prus honorem p̃po¬
sitis ut iam a suliditis uste recipet.
sciens se a suꝑiorib acciꝑe quod im¬
penderet inferiorib & quia melius
ꝓpriȩ subiectionis disceret exꝑim̃to
sua ipse moderari imꝑia. Forte non
ignorabat: quod subiecto sibi homini
d̃s omnia subiecerit sub pedib ciꝰ
offendenti sc iffensa reddiderit. &¬
is quem humilem constituerat suꝑ
oꝑa manuum suarums suꝑbiȩ metito
comꝑatus ẽ. iumentis insipientib &
similis factus sit illis: nouerat & for¬

Expanded text:
do praecipitet. Nec enim locum indo praecipitet. Nec enim locum invenit arrogantia, ubi tam clarum humilitatis insigne praecesserit. Agtionem: jam et te sub te habere milites profitere securus. Revera quia non confusus est de subjectione, jure ex praelatione meruit honorari. Non erubuit super se potestatem, et ideo dignus qui haberet et sub se milites. Ex abundantia cordis os loquebatur: et juxta quod intus ordinatas habuit affectiones, foris quoque verba decenter composuit. Dedit prius honorem praepositis, ut jam a subditis juste reciperet: sciens se a superioribus accipere, quod impenderet inferioribus, et quia melius propriae 475 subjectionis disceret experimento sua ipse moderari imperia. Forte non ignorabat, quod subjecto sibi homini Deus omnia subjecerit sub pedibus ejus; offendenti se infensa reddiderit; et is, quem humilem constituerat super opera manuum suarum, superbiae merito comparatus jumentis insipientibus, et similis factus sit illis. Noverat et for
Abbreviated transcription (Latin):
gister eiꝰ. Plurimum se uob̾ deferre
putant. cum uos xp̃o p̃feite conant᷑
ipso reclamante & dicente. Non est
seruus maior dño suo. neq apłs eo
qui misit illum. Quod non ẽ. dedig¬
natus magister & dñs. talisq & magist᷑
& dñs indignum sibi iudicabit seruus
bonus deuotusq discipulus: Quam
pulcre locutus ẽ. ille beatus centurio.
cuiꝰ fidei nulla par inuenta ẽ in iscł.
Et ego inquit homo sum sub potestate
habens sub me milites. Non iactabat
potestatem. quam nec solam ꝓuilit
nec priotẽ. Dicturus quippe habens
sub me milites. p̃misit homo sum
sub potestate. Prius se agnouit ho¬
minem. quam potentẽ. Agnouit
inquam se homuiem homo gentił.
ut in se iam impleri ostenderet qͦd
longe ante dixerat dauid. sciant
gentes qm̃ homines sunt. Homo
inquit sum. & homo sub potestate
Lam quicquid subinferas. suspectã
non habemus iactantiam. Premis.¬
sa ẽ. siquidem humilitas. ne altitu¬

Expanded text:
gister ejus. Plurimum se vobis deferre gister ejus. Plurimum se vobis deferre putant, cum vos Christo praeferre conantur, ipso reclamante ac dicente: Non est servus major domino suo, neque apostolus eo qui misit eum . Quod non dedignatus est magister et Dominus, talisque et magister et dominus, indignum sibi judicabit servus bonus, devotusque discipulus? 32. Quam pulchre locutus est beatus ille Centurio, cujus fidei nulla par inventa est in Israel! Et ego, inquit, homo sum sub potestate, habens sub me milites . Non jactabat potestatem, quam nec solam protulit, nec priorem. Dicturus quippe, habens sub me milites, praemisit: Homo sum sub potestate. Prius se agnovit hominem, quam potentem. Agnovit, inquam, se hominem homo gentilis, ut in se jam impleri ostenderet, quod longe ante dixerat David: Sciant gentes quoniam homines sunt . Homo, inquit, sum, et sub potestate. Jam quidquid subinferas, suspectam non habemus jactantiam. Praemissa siquidem est humilitas, ne altitu
Abbreviated transcription (Latin):
uel obsequi dictis obꝓbrio ducunt.
Ipsi sunt qui nob̃ dicere solent. S.¬
uate ur̃ȩ sedis honorem. D ecebat
dem ex uobis. uob̃ commissam ecłi
crescere. Hunc uͦ saltem ili illa qr s
suscepistis maneat dignitate. Et i
Si non crescit ꝑ uos. non decresci
c̃. mox oꝑe implere curauit. C onu¬
tor cȩ satis. cȩsari non cunctatus ẽ.
reddere censum. Exemplum enun
dedit uob̃. ut & uos ita faciatis. Que¬
do uͭ dĩ sacerdotib debitam uegare n¬
uerentiam. qui banc quoq scłaribus
potestatib ex hibere curauit: Poti
uos si cęsaris successori id ẽ. regi sedus
in suis curiis. consiliis. negociis cxere¬
tibꝰq adestis. indignum erit nob̃
cuicumq xꝑi uicario taliter ex¬
hiberi. qualit̾ ab antiquo int̾
eccłas ordinatum ẽ: Sed quȩ suns
inquit apłs a do. ordiuata sunt. U ide¬
runt gͥͦ huius ignominiȩ dissuaiores
quale sit ordinationi dĩ resistere. Ual¬
de ignominiosum seruo. si sit sicut
dñs erꝰ. aut discipulo si sit sicut ma¬

Expanded text:
vel obsequi dictis opprobrio ducunt. Ipsi sunt qui vobis dicere solent: « Servate vestrae sedis honorem. Decebat quidem ex vobis, vobis commissam Ecclesiam crescere: nunc vero saltem in illa qua suscepistis maneat dignitate. Et voSi non crescit per vos, non decrescatest, mox opere implere curavit. Conditor Caesaris, Caesari non cunctatus est reddere censum: exemplum enim dedit vobis, ut et vos ita faciatis. Quando vero Dei sacerdotibus debitam negaret reverentiam, qpotestatibus exhibere curavit? Porro vos, si Caesaris successori, id est regi, sedulus in suis curiis, consiliis, negotiis, exercitibusque adestis; indignum erit vobis cuicunque Christi vicario taliter exhiberi, qualiter ab antiquo inter Ecclesias ordinatum est? Sed quae sunt, inquit Apostolus, a Deo ordinata sunt . Viderint ergo hujus ignominiae dissuasores, quale sit Dei ordinationi resistere. Valde ignominiosum servo, si sit sicut dominus ejus: aut discipulo, si sit sicut ma
Abbreviated transcription (Latin):
tium. uindicat in peccantes inuiriã
dĩ. Ingratis imꝑꝑat beneficia pietatis
contempnentib potentiȩ seucritatẽ.
insinuat. Utrisq tam̃ nchilominus
placare studet indignantis furorem.
nunc quidem hominum obtendens
infirmitate. nunc diuine magnitu¬
dincm pietatis. Deniq siue excedat
querens. sed quod multis. Ei delis pon¬
tifex qui bona quelibet ꝑ manus suas
transerutia. siue dinina beneficia ad
homines. siue homunum uota ad dm̃
columbino intuens oculo: nichil sibi
retentat ex omnib Nec ppłi requirit
datum. sed lucrum: nec di głiam usur¬
pat sibi. acce ptum talentum non li¬
gat in sudario. sed partitur mĩmu¬
lariis. a quib & usuras recipit. ñ sibi
sed año. Hon habet foueam ut uul¬
pes. non tanquam uolueres iudum q
loculos quo  mn uidas. non denis
nec maria d. locum in diuersorin
Imitatur ꝓfecto ilum qui nonba

Expanded text:
tium, vindicat in peccantes injuriam tium, vindicat in peccantes injuriam Dei. Ingratis improperat beneficia pietatis, contemnentibus potentiae severitatem insinuat, utrisque tamen nihilominus placare studet indignantis furorem: nunc quidem hominum obtendens infirmitatem, nunc divinae magnitudinem pietatis. Denique sive excedat quaerens, sed quod multis. 11. Fidelis pontifex, qui bona quaelibet per manus suas transeuntia, sive divina beneficia ad homines, sive hominum vota ad Deum, columbino intuens oculo, nihil sibi retentat ex omnibus. Nec populi requirit datum, sed lucrum, nec Dei gloriam usurpat sibi. Acceptum talentum non ligat in sudario, sed partitur nummulariis, a quibus et usuras recipit, non sibi, sed Domino. Non habet foveam ut vulpes, non tanquam volucres nidum, non loculos quomodo Judas; non denique, sicut nec Maria, locum in diversorio. Imitatur profecto illum qui non