comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nãq dicit᷑: condere o ordinare.
Itaq in plerisq exẽplarib. sic scͥp¬
tũ est. Ego facio bona. & condo ma¬
la. facere enĩ est om̃ino qͦd ñ erat:
condere autẽ. ordinare qͦd uirũ¬
q iam erat. ut melius magisq sit.
Sa nãq condit ds̃ id est ordinat.
cũ dicit condo mala. que deficiũt
id est ad ñ ẽẽ tendunt: ñ ea que
ad id quo tendunt ꝑuenerunt.
Dictum est enĩmcbil ꝑ diuinã im¬
ꝓuidentiã ad id ut ñ sit ꝑuenire
ꝑmittit᷑. Tractant᷑ hec latius os
uberius. s dũ uobiscũ agit᷑ satis
est. Ostendenda enĩ uobis ianua
fuit:quã desꝑatis ut desꝑandam
faciatis imꝑitis. Na uos introdu-¬
cit nemo nͥ uoluntas bona. quã
pacatã efficit diuina clementia:
sic̃ in euangłio canit᷑. Gła in eoc¬
celsis deo: & in terra pax homini¬
b bonȩ uoluntatis. Satis est in-¬
quã ut uideatis nullũ ẽẽ de bono
& malo religiose disputationis exi¬

Expanded text:
namque dicitur condere et ordinare. namque dicitur condere et ordinare. Itaque in plerisque exemplaribus sic scriptum est, Ego facio bona et condo mala. Facere enim est, quod omnino non erat; condere autem, ordinare quod utcumque jam erat, ut melius magisque sit. Ea namque condit Deus, id est ordinat, cum dicit, Condo mala, quae deficiunt, id est non esse tendunt; non ea quae ad id quo tendunt, pervenerunt. Dictum est enim: Nihil per divinam providentiam, ad id ut non sit pervenire permittitur. 10. Tractantur haec latius et uberius, sed dum vobiscum agitur, satis est. Ostendenda enim vobis janua fuit, quam desperatis, et desperandam facitis imperitis. Nam vos introducit nemo nisi voluntas bona; quam pacatam efficit divina clementia, sicut in Evangelio canitur: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Satis est, inquam, ut videatis nullum esse de bono et malo religiosae disputationis exi
Abbreviated transcription (Latin):
chil ẽ autẽ ẽẽ. quã unũ ẽẽ. Itaq
in qͣntum qͥdq unitatẽ ad ipiscit᷑:
in tantũ ẽ unitatis. Est enĩ oꝑa¬
tio conuemientia os concordia qua
st̃ in qͣntum st̃ ea que cõposita st̃.
Na simplicia ꝑ se st̃ qͥa una sunt.
Que autẽ ñ st̃ simplicia: concor¬
dia partium imuitantur unitatẽ:
& in tantũ st̃. in qͣntum assecun¬
tur. Quare ordinatio ẽẽ cogit. in
sit. Iam urm̃ ẽ considerare quo
cogat corruptio ut possitis inue¬
nire summũ malũ. N̾a id ẽ quo¬
ubi congruentissime posst̃ ẽẽ. do¬
nec ordinatis motib ad id recur¬
rãt unde defecerunt. Itaq etiam
simũ est liberũ arbitriũ. deficien¬
tes a se in inferiorib creature gra¬
dib ordinat. ubi ẽẽ tales decet.
funt gͦ misere diuino iudicio:
dũ conuenient̾ ꝓ meritis ordinan¬
t᷑. Ex quo illud optime dictũ ẽ:¬
qͦd maxime insectari soletis. Ego
facio bona & creo mala. Creare

Expanded text:
hil est autem esse, quam unum esse. Itaque hil est autem esse, quam unum esse. Itaque in quantum quidque unitatem adipiscitur, in tantum etio, convenientia et concordia, qua sunt in quantum sunt, ea quae composita sunt: nam simplicia per se sunt, quia una sunt; quae autem non sunt simplicia, concordia partium imitantur unitatem, et in tantum sunt in quantum assequuntur. Quare ordinatio esse cogit, inosit. Jam vestrum est considerare quo cogat corruptio, ut possitis invenire summum malum: nam id est quoubi congruentissime possint esse, donec ordinatis motibus ad id recurrant unde defecerunt. Itaque etiam simum liberum arbitrium, deficientes a se, in inferioribus creaturae gradibus ordinat, ubi tales esse decet. Fiunt ergo miserae divino judicio, dum convenienter pro meritis ordinantur. Ex quo illud optime dictum est, quod insectari maxime soletis: Ego facio bona, et creo mala . Creare
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ẽẽ incorruptibiłe. & ipsã corrup¬
tionẽ que summũ malũ est ñ ꝓoᷤ¬
se corrũpi. s hanc ñ ẽẽ substanti¬
am. Si autẽ queritis quid sit: ui¬
dete quo conetur ꝑducere que cor¬
rũpit. Eoc se ipsa enĩ afficit ea qͦ
corrũpunt᷑. Deficiunt autẽ om̃ia
ꝑ corruptionẽ ab eo qͦd erant. & ñ
manendũ refert᷑. Itaq qͦd sũme
& maxime ẽẽ dicitur: ꝑmanen¬
do in se dicit᷑. Nã qͦd mutatur in
melius. ñ qͥa manebat mutat᷑ s
qͥa ꝑuertebat᷑ in peiꝰ: id est ab eẽn¬
tia deficiebat. Cunus defectus ñ ẽ
t᷑ gͦ quedã in meliora. & ꝓpt̾ea ten¬
dunt adesse. nec dicuntur ista
mutatione ꝑuerti. s reu̾ti atq
conu̾ti. Peru̾sio enĩ. contͣria est
ordinationi. Hec uͦ que tendunt
ad ẽe: ad ordinẽ tendunt.Que
cũ fuerint consecuta ipsũ con¬
secunt᷑. qͣntum id creatura conse¬
qͥ potest. Ordo enĩ ad conuenien¬
tiã qͣnd̾a qͦd ordinat redigit. Ni¬

Expanded text:
incorruptibilem, et ipsam corruptionem, quae summum malum est, non posse corrumpi, sed hanc non esse substantiam? Si autem quaeritis quid sit, videte quo conetur perducere quae corrumpit? ex seipsa enim afficit ea quae corrumpuntur. Deficiunt autem omnia per corruptionem ab eo quod erant, et non manendum refertur. Itaque quod summe et maxime esse dicitur, permanendo in se dicitur. Nam quod mutatur in melius, non quia manebat mutatur, sed quia pervertebatur in pejus, id est ab essentia deficiebat: cujus defectionis rgo quaedam in meliora, et propterea tendunt esse: nec dicuntur ista mutatione perverti, sed reverti atque converti. Perversio enim contraria est ordinationi. Haec vero quae tendunt esse, ad ordinem tendunt: quem cum fuerint consecuta, ipsum esse consequuntur, quantum id creatura consequi potest. Ordo enim ad convenientiam quamdam quod ordinat redigit. Ni
Abbreviated transcription (Latin):
implicaret᷑. S Ex quo illud sequi¬
t᷑. ut ñ liberoꝵ ꝓcreandoꝵ causa.
s satiande libidis habere coniu¬
gem censeatis. Nuptiȩ autẽ ut ip¬
se nuptiales tabule clamant. li¬
beroꝵ ꝓcreandoꝵ causa marẽ fe¬
minãq comungunt. Quisqͥs gͦ ꝓ
creare liberos quã concũbere gra-¬
uius dicit ẽẽ peccatũ. ꝓhibet utiq
nuptias: & ñ iam uicorẽ s meret᷑¬

Expanded text:
implicaretur? Ex quo illud sequiimplicaretur? Ex quo illud sequitur, ut non liberorum procreandorum causa, sed satiandae libidinis habere conjugem censeatis. Nuptiae autem, ut ipsae nuptiales tabulae clamant, liberorum procreandorum causa, marem feminamque conjungunt: quisquis ergo procreare liberos quam concumbere gravius dicit esse peccatum, prohibet utique nuptias; et non jam uxorem, sed meret
Abbreviated transcription (Latin):
iã de huiꝰmodi nugis. satis dictum
in quo multũ est incerta castitas
ur̃a. Non enĩ concubitũ. s ut lon¬
ge antea ab apł̃o dictum est. uͭ nup¬
tias ꝓhibetis: que talisoꝑis una ẽ
honesta defensio. Hic ñ dubito uoᷤ
ẽẽ clamaturos mindiãq facturos.
dicendo castitatẽ ꝑfectã uos uehe¬
ment̾ cõmendare atq laudare:
ñ tñ nuptias ꝓ hibere: qͣndoqͥdem
auditores ur̃i quoꝵ apũd uos se
re ñ ꝓhibeant᷑ uicores. Que cum
magna uoce &e magna indignati¬
one diceritis: ego uos lennus int̾¬
rogabo ad hunc modũ. Nonne uoᷤ
estis qͥ filios gignere eo qͦd animȩ
ligent᷑ in carne. graiius putatis
ẽe peccatũ: quã ipsũ concubitũ : ᷤᷤ¬
Nonne uos estis.qͥ nos soletis mo¬
nere. ut qͣntum fieri posset obser-¬
uaremꝰ tẽpus quo ad conceptũ
mulier post genitaliũ uiscerũ
purgationẽ apta eẽt. eoq tẽpore
a concubitu tẽꝑaremꝰ. ne carm al̃a

Expanded text:
etiam de hujusmodi nugis satis dictum etiam de hujusmodi nugis satis dictum in quo multum incerta est castitas vestra. Non enim concubitum, sed ut longe ante ab Apostolo dictum est, vere nuptias prohibetis , quae talis operis una est honesta defensio. Hic non dubito vos esse clamaturos, invidiamque facturos, dicendo, castitatem perfectam vos vehementer commendare atque laudare, non tamen nuptias prohibere; quandoquidem auditores re non prohibeantur uxores. Quae cum magna voce et magna indignatione dixeritis, ego vos lenius interrogabo ad hunc modum: nonne vos estis qui filios gignere, eo quod animae ligentur in carne, gravius putatis esse peccatum, quam ipsum concubitum? Nonne vos estis qui nos solebatis monere, ut quantum fieri posset, observaremus tempus, quo ad conceptum mulier post genitalium viscerum purgationem apta esset, eoque tempore a concubitu temperaremus, ne carni anima
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑. his autẽ parrere stultum:
Nisi forte qͦd st̃ hec animalia par¬
ua contẽnitis. Sane si ita est. ut
annnal quo breuius ẽ eo contẽpti¬
biliuᷤ ẽẽ debeat. necesse est camelũ
hõii p̃feratis. Huc accedit illa
gͣdatio: que cũ uos audirẽ nos sepe
tͣbauit. Nulla enĩ causa ẽ. cur ꝓpt
paruũ corporis modulũ pulex ne¬
candus sit. os ñ etiã musca que in
fabagignit᷑. Et si hoc. cur ñ eriã
ista paulo amplior:emꝰ certe ferꝰ
minor est quã illa: ͤ Hoc iã seqͥt᷑
ut apis quoq sine culpa ꝑimat᷑:
cuiꝰ pullus uix huic musce coeqͣ¬
t᷑. Inde ad locuste pullũ & locustã:
inde ad pullũ muris & murẽ. Et
ne longũ faciã. ñ ne uidetis his gͦ¬
dib ad elephantũ ꝑueniri. ut om̃i¬
no recusare ñ possit ingentẽ illa
beluã sine culpa se occidere: quis¬
qͥs ꝓpter paruulũ corpus int̾fectio¬
nẽ pulicis peccatũ ẽẽ ñ putat᷑. S

Expanded text:
videtur, his autem parcere stultum: videtur, his autem parcere stultum: nisi forte quod sunt haec animalia parva contemnitis. Sane si ita est, ut animal quo brevius est, eo contemptius esse debeat, necesse est camelum homini praeferatis. 64. Huc accedit illa gradatio, quae cum vos audirem, nos saepe turbavit. Nulla enim causa est cur propter parvum corporis modulum, pulex necandus sit, non etiam musca quae in faba gignitur. Et si haec, cur non etiam ista paulo amplior, cujus certe fetus minor est quam illa. Hoc etiam sequitur, ut apis quoque sine culpa perimatur, cujus pullus huic muscae coaequatur. Inde ad locustae pullum et locustam, inde ad pullum muris et murem. Et ne longum faciam, nonne videtis his gradibus ad elephantum perveniri, ut omnino recusari non possit ingentem illam belluam sine culpa se occidere, quisquis propter parvulum corpus interfectionem pulicis peccatum esse non putat? Sed jam
Abbreviated transcription (Latin):
falsũ de pulice & cimice dicitur.
Cui enĩ ñ manifestũ est. hec anima¬
lia ñ de nr̃o corpore existere: De¬
inde si concubitũ uehem̃tius ece¬
cramini. qͦd nimiũ uideri uultis:
cur ñ uobis mundiora uidentura¬
nimalia.que sine concubitu de no¬
stra carne nascuntur: Quãquã
enĩ postea coeundo pariant: ñ tñ
nobis coeuntib de nr̃o corpore pͥ-¬
mo nascunt᷑. Ia uͦ si quecũq de u¬
uentib gignunt᷑ corporib sordi¬
dissima st̃ putanda: multomagiᷤ
querũq de mortuis. Impunius
re. S obscura omitto & incerta.
De apib certe est fama celebrior:
qͦd de boũ cadauerib oriant᷑. Er¬
go oceidunt᷑ impue. Aut si hoc
quoq dubiũ est: nemo fere de sca¬
rabeis dubitat qͥn de fimo in pilã ro¬
tundato ab his atq obruto ex istãt.
hec gͥ ammantia &s alia que ꝑse¬
qͥ longũ est. sordidiora certe debe¬
tis opmari: quã pediculos nr̃os.
Gttͣn illa oceidere nefas uobis

Expanded text:
falsum de pulice et cimice dicitur. falsum de pulice et cimice dicitur. Cui enim non manifestum est haec animalia non de nostro corpore existere? Deinde si concubitum vehementius exsecramini, quod nimium videri vultis, cur non vobis mundiora videntur animalia, quae sine concubitu de nostra carne nascuntur? quanquam enim postea coeundo pariant, non tamen nobis coeuntibus de nostro corpore primo nascuntur. Jam vero, si quaecumque de viventibus gignuntur corporibus, sordidissima sunt putanda, multo magis quaecumque de mortuis. Impunius re. Sed obscura omitto et incerta. De apibus certe fama est celebrior, quod de boum cadaveribus oriantur. Ergo occiduntur impune. At si hoc quoque dubium est, nemo fere de scarabeis dubitat, quin de fimo in pilam rotundato ab his atque obruto existant. Haec igitur animantia et alia quae persequi longum est, sordidiora certe debetis opinari, quam pediculos vestros; et tamen illa occidere nefas vobis
Abbreviated transcription (Latin):
pe accidere manifestũ est. impu¬
ne ab agricola ur̃o auditore neca¬
bunt᷑: qͥa ideo peccat ut fructus
ꝓficiant. ᷤ hic certe coartamini.
Aut enĩ concedetis auditorib in¬
terfectionẽ animaliũ. quã u̾r au-¬
ctor concedere nolint: aut eos ab
agri etiã cult᷑a ꝓhibebitis qͣm il¬
le concessit. Quãquã sepe etiã di¬
cere audeatis feneratorẽ in nocen¬
tiorẽ ẽe quã rusticũ. usq ad eo me¬
lonib quã hominib estis amici-¬
tiores. Siqͥdem illi ne ledant᷑: me¬
lius iudicatis hominẽ fenore tru¬
cidari. Heccine est appetenda os
p̾dicanda iusticia. an potius exe¬
cranda os dãnanda fallatia: Hec¬
cine est miscdia memorabilis. an ex¬
ecrabilis potius inmanitas: ͦ Q̾ d
qͦd a nece animaliũ nec uos ipsi in
pedicłis. os in pulicib os cmncibꝰ tẽ¬
peratis. magnãq hinus rei defensi-¬
onẽ putatis. qͦd has ẽẽ sordes nr̃oꝵ
corporũ dicitis: ᷤ Qͦd primo aꝑte

Expanded text:
pe accidere manifestum est? impupe accidere manifestum est? impune ab agricola vestro auditore necabuntur, quia ideo peccat ut fructus proficiant? Hic certe coarctamini. Aut enim conceditis auditoribus interfectionem animalium, quam vester auctor concedere noluit, aut eos ab agricultura etiam prohibebitis, quam ille concessit. Quanquam saepe etiam dicere audeatis feneratorem innocentiorem esse quam rusticum; usque adeo melonibus quam hominibus estis amiciores. Si quidem illi ne laedantur, melius judicatis hominem fenore trucidari. Haeccine est appetenda, et praedicanda justitia, an potius exsecranda et damnanda fallacia? Haeccine est misericordia memorabilis, an exsecranda potius immanitas? 63. Quid quod a nece animalium nec vos ipsi in pediculis et pulicibus et cimicibus temperatis? Magnamque hujus rei defensionem putatis, quod has esse sordes nostrorum corporum dicitis. Quod primo aperte
Abbreviated transcription (Latin):
est enĩ. hoc modo posse eos qui
in macello lamant ammalla
carnesq uenditant. si ur̃i audi¬
tores sint. suaq cõparatis frugi¬
b uobis conferant. cedem illam
cotidianã sibi licere contẽnere:
& qͥcqͥd in ea peceati est nr̃is epu¬
lis aboleri. O.d̃ si dicatis quẽad¬
modũ de pomis & de olerib. sie
conferendũ fuisse de carnibꝰ. ut
illa int̾fectio ueniã mereret᷑: qͣd
qͥa fieri ñ potest. electi enĩ ñ et̃
carnẽ. tẽperandũ ẽe auditorib
a nece animaliũ: qͥd respondebi¬
tis de spims herbisq inutilibꝰ. qͣs
euellendo in agris purgandis a¬
gricolȩ. nec ex his uobis posst̃ ci-¬
bos aliquos exhibere:.ᷤ Quomͦ
ad ueniã ꝑtinebit tanta uastatio:
unde nulla est esca scõrs . An for-¬
te qͥcqͥd peccatũ fuerit ut frugeᷤᷤ
&e poma ꝓficiant. de ipsis pomis
& frugib aliqͥd comedendo dissol¬
uitis. Qͥd si gͦ agros locuste aut
mures aut sorices uastant. qͦd se¬

Expanded text:
est enim hoc modo, eos qui est enim hoc modo, eos qui in macello laniant animalia carnesque venditant, si vestri auditores sint, suaque lucra comparatis frugibus vobis conferant, caedem illam quotidianam sibi licere contemnere, et quidquid in ea peccati est, vestris epulis aboleri. 62. Quod si dicatis, quemadmodum de pomis et de oleribus, conferendum fuisse ut illa interfectio veniam mereretur; quod quia fieri non potest electi enim non edunt carnem, temperandum esse auditoribus a nece animalium: quid respondebitis de spinis herbisque inutilibus, quas evellendo in agris purgandis agricolae necant, nec ex his vobis possunt cibos aliquos exhibere? Quomodo ad veniam pertinebit tanta vastatio, unde nulla est esca sanctorum? An forte quidquid peccatum fuerit ut fruges et poma proficiant, et de ipsis frugibus et pomis aliquid comedendo dissolvitis? Quid si ergo agros locustae aut mures et sovices vastant, quod sae
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut dicit᷑ ẽẽ arbitret᷑. dᷤ¬
ed ego institutũ ñ relinquam
meũ :. cui d̾s aderit. ut aꝑtissi-¬
ma ueritate obscura mendatia
refellant᷑. Quero enĩ si anima¬
lia que in terris st̃ & in aquis de
illo genere pͥncipũ. ꝑ successionẽ
ꝓlis ce oꝑationẽ concubitus ueni¬
unt. cũ ad illos abortiuos fetus
reuocat᷑ origo nascentiũ: quero
inquã si ita est. utrũ apes os ra¬
nas os alia multa que sine concu¬
bitu gignunt᷑. ñ sit nefas occide¬
re. Nefas ẽẽ dicitis. Non gͦ ꝓpter
cognationẽ pͥncipũ nescio quoꝵs:
ab animantiũ nece auditores ur̃oᷤᷤ
ꝓhibetis. Aut sigenerale cogna¬
tionẽ ommũ corpoꝵs ẽẽ dicitis :
arbores quoq ad eande pͥncipũ
offensionẽ ꝓculdubio ꝑtinebũt :
quib parrere ñ est man̾datũ au¬
ditorib. Redit᷑ gͦ ad illud inuali¬
dũ: ea que in stirpib auditores
ledunt. expiari ꝑ fructus quos
ad eccł̃iam ur̃am ferunt. Dictũ

Expanded text:
ita ut dicitur esse non arbitretur? Sita ut dicitur esse non arbitretur? Sed ego institutum non relinquam meum, cui Deus aderit, ut apertissima veritate obscura mendacia refellantur. 61. Quaero enim, si animalia quae in terris sunt et in aquis, de illo genere principum per successionem prolis et operationem concubitus veniunt, cum ad illos abortivos fetus revocatur origo nascentium; quaero, inquam, si ita est, utrum apes, et ranas, et alia multa, quae sine concubitu gignuntur, non sit nefas occidere? Nefas esse dicitis. Non ergo propter cognationem principum nescio quorum, ab animantium nece auditores vestros prohibetis. Aut si generalem cognationem omnium esse corporum dicitis, arbores quoque ad eamdem principum offensionem procul dubio pertinebunt, quibus parcere non est mandatum auditoribus. Reditur ergo ad illud invalidum, ea quae in stirpibus auditores laedunt, expiari per fructus quos ad ecclesiam vestram ferunt. Dictum
Abbreviated transcription (Latin):
tur electis scĩsq purganda. Iam
suꝑns ista frustrata st̃: satisq de¬
monstratũ est qͣntum excistimo.
nulla ratione diei plus ẽẽ in fru¬
gib partis illius bonȩ. quã in car¬
nib. S si uendendis carnib ui¬
ctũ quicũq sustentet. atq om̃e ta¬
lis negotii lucrũ in emendis electo¬
rũ ur̃oꝵ cibis consumat. pluresq
afferat iste scĩs escas quã agricola
& rusticus. ñne eade cõpensatione
sibi ammantia licere ꝑui reclama
tio. Non enĩ deest homini callido
aduersus indoctos in nature obscu¬
ritate ꝑfugiũ. Celestes enĩ ait
pͥncipes qͥ de gente tenebrarũ cap¬
ti atq uincti a conditore mundi
in illis ordinati st̃ locis. sua quis
scił genere ac stirpe uenientia:
qui ꝑemptores eors reos tenent:
nec de hoc mundo excire ꝑmit¬
tunt. penisq illos quib posst̃
es cruciatib attert̃. Qͥs imꝑito¬
rũ ñ hec formidet: os qui in tan¬
ta obscuritate nichil uidet. hoc

Expanded text:
tur electis sanctisque purganda. Jam tur electis sanctisque purganda. Jam superius ista frustrata sunt, satisque demonstratum est, quantum existimo, nulla ratione dici plus esse in frugibus partis illius bonae quam in carnibus. Sed si vendendis carnibus victum quisque sustentet, atque omne talis negotii lucrum in emendis electorum vestrorum cibis consumat, pluresque istis afferat sanctis escas quam agricola et rusticus; nonne eadem compensatione sibi animantia licere perimere clamitabtio. Non enim deest homini callido adversus indoctos in naturae obscuritate perfugium. Coelestes enim, ait, principes, qui de gente tenebrarum capti atque vincti, a Conditore mundi in illis ordinati sunt locis, sua quisqscilicet genere ac stirpe venientia: qui peremptores eorum reos tenent, nec de hoc mundo exire permittunt, poenisque illos quibus possunt, et cruciatibus atterunt. Quis imperitorum haec non formidet, et qui in tanta obscuritate nihil videt, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
corporeos uidelicet ñ multũ im¬
ꝓbo. U idemus enĩ ce uocib sen¬
timus: cũ dolore mori amimantia.
Oͦ d qͥdem homo contẽnit in be¬
stia cũ qua scilicet rationabiłe a¬
nimã ñ habente nulla legis socie¬
tate copulat᷑. S eosde sensus
ur̃os in intuendis arborib quero:
nĩ omittã qͦsd nullis motib in lig-¬
no sensus doloris apparet: qͣd ma¬
nifestius quã t̾e optime se habe¬
re arborẽ. cũ uget. cũ frondet. cũ
florib leta. fructib opulenta est:S
Ad hoc ei plerũq ac maxime pr¬
tatione p̃statur. Qͦd si ferrũ sic sñ¬
tiret᷑ ut uultus contabesceret:
potius tot tantisq affecta uulne¬
rib moreret᷑: quã exx illis pullu¬
lans locis tanta exxultatione cẽrte¬
reuire sceret. Uerũtñ eur manis
nefas putatis animalia quã stirpeᷤᷤ
cedere. cũ illȩ uobis puriorẽ animã
quã carnes habere uideant᷑. S fit
inqͥt cõpensatio queda. cũ eoꝵs que
de agris auferunt᷑ pars aliqua da¬

Expanded text:
corporeos videlicet, non multum improbo. Videmus enim et vocibus sentimus, cum dolore mori animantia, quod quidem homo contemnit in bestia, cum qua scilicet rationalem animam non habente, nulla legis societate copulatur. Sed eosdem vestros sensus in intuendis arboribus quaero, nim omittam quod nullis motibus in ligno sensus doloris apparet, quid manifestius quam tunc se optime habere arborem cum viget, cum frondet, cum floribus laeta, fructibus opulenta est? At hoc ei plerumque ac maxime putatione praestatur. Quod si ferrum sic sentiret, ut vultis, contabesceret potius tot tantisque affecta vulneribus, quam ex illis pullulans locis, tam certa exsultatione reviresceret. 60. Verumtamen cur majus nefas putatis animalia quam stirpes caedere, cum illae vobis puriorem animam quam carnes habere videantur? Fit, inquit, compensatio quaedam, cum eorum, quae de agris auferuntur, pars aliqua da
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ huic addere. linguȩ ñ adde¬
re:ͦ Uidetis ne quomͦ nouitatis
appeticio. comite errore in magnaᷤᷤ
deducat᷑ angustias: Trib namq
istis signaculis. que noua quad̃a
diuisione p̃dicatis: quomͦ includa¬
tis omniũ peccatoꝵ purgationẽ ñ
me soletis cõmendare tͣctemus.
Ad oris enĩ signaculũ dicitis ꝑti¬
nere: ab om̃i continere blasphe¬
mia. Est autẽ blasphemia: cũ ali¬
qua mala dicunt᷑ de bomis. Itaq
iã uulgo blasphemia ñ dicitur. nͥ
mala uerba de deo. De hominib
nãq dubitari potest. d̃s uͦ sine con¬
tͣdictione bonus est. Si gͦ ratio con¬
uicerit neminẽ de deo peiora dice
ris signaculũ: Docet enĩ ratio. nͨͦ
sita omniũ intellectui & inincta ce
eo inuictior qͦd eã ignorare ꝑmit¬
tit᷑ nemo. deũ ẽe incorruptibiłe.
incõmutabiłe. inuiolabiłe: in qͣm
nulla indigentia. nulla imbecil¬
litas. nulla miseria cadere possit.
Usq ad eo autẽ ista om̃is anima

Expanded text:
tionem huic addere, linguae non addetionem huic addere, linguae non addere? Videtisne quomodo novitatis appetitio comite errore in magnas deducatur angustias? Tribus namque istis signaculis, quae nova quadam divisione praedicatis, quomodo includatis omnium peccatorum purgationem non me soletis commendare, tractemus. Ad oris enim signaculum dicitis pertinere, ab omni continere blasphemia. Est autem blasphemia, cum aliqua mala dicuntur de bonis. Itaque jam vulgo blasphemia non accipitur, nisi mala verba de Deo dicere: de hominibus namque dubitari potest; Deus vero sine controversia bonus est. Si ergo ratio convicerit, neminem de Deo pejora quam ris signaculum? Docet enim ratio, nec sita omnium intellectui, sed invicta et eo invictior quod eam nemo ignorare permittitur, Deum esse incorruptibilem, incommutabilem, inviolabilem, in quem nulla indigentia, nulla imbecillitas, nulla miseria cadere possit. Usque adeo autem ista omnis anima
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi uolo. Cũ autẽ manũ. omnẽ
oꝑationẽ. Cũ sinũ. omnẽ libidinẽ
seminałe. Quo gͦ uultis ꝑtinere blaͤ¬
phenias: ad os an manũ: S Est enĩ
oꝑatio ista:.ꝑ linguã. Itaq si uno ge¬
nere oꝑationẽ omnẽ concluditis: cur
oꝑationẽ pedũ coniungitis manib.
linguȩ separatis: An qͥa lingua uer¬
bis significat aliqͥd. eam nultis se¬
iungere ab ea oꝑatione que ñ sig-¬
nificandi gr̃a fit. ut ita diffinatur
signaculũ manuũ. ab oꝑatione ma¬
la que ñ significandi cura fit conti¬
nentia: ͤ S qͥd facturi estis. siqͥs pec¬
cet significando aliqͥd manib ut fit
telligat᷑ ostendimus: ᷤ hoc enĩ ori
atq lingue tribuere ñ potestis. qͥa
manib fit. Qͥd enĩ absurdius. qͣm
ut cũ tria dicant᷑ signacła. oris ma¬
nuũ & sinus: queda peccata dep̃¬
hensa in manib ori tribuantur: d
Si autẽ oꝑatio generalis manib
datur: que tandẽ ratio  pedũ opera-¬

Expanded text:
intelligi volo; cum autem manum, omnem intelligi volo; cum autem manum, omnem operationem; cum sinum, omnem libidinem seminalem. Quo ergo vultis pertinere blasphemias? ad os, an ad manum? Est enim operatio ista per linguam. Itaque si uno genere operationem omnem concluditis, cur operationem pedum conjungitis manibus, linguae separatis? An, quia lingua verbis significat aliquid, eam vultis sejungere ab ea operatione quae non significandi gratia fit; ita ut definiatur signaculum manuum, ab operatione mala, quae non significandi causa est, continentia? Sed quid facturi estis, si quis peccet significando aliquid manibus, ut fit telligatur ostendimus? hoc enim ori atque linguae tribuere non potestis, quia manibus fit. Quid enim absurdius, quam ut cum tria dicantur signacula, oris, manuum, et sinus, quaedam peccata deprehensa in manibus tribuantur ori? Si autem operatio generalis manibus datur, quae tandem ratio est pedum opera
Abbreviated transcription (Latin):
mitatẽ. qͥa iam erant concepti an¬
te cõmixtionem boni & mali.Nla
post istã concretionẽ que de his̃
nata st̃ ea ẽẽ dicitis animalia: que
nc̃ infirmissima & facile corrupti¬
omi cȩdentia uidemꝰ. Qͥs hunc di¬
utius tolerare possit errorẽ. nͥ qui
aut ista ñ uidet.: aut nescio qua in¬
credibili consuetudine. aut famili¬
aritate. uobiscũ contra om̃s moles
rationis obduruit:S
& malis generalib. in qͣntis tene¬
bris & in qͣnta falsitate u̾seminiñe
uideamꝰ tria illa signacła. que in
ur̃is morib magna laude ac p̃di-¬
catione iactatis. Que st̃ tande ista
signacula: ᷤ Oris certe. & manuũ:
os sinus. Qͥd est hoc :d Ut ore inqͥt
os manib ce sim: castus & innocens¬
b percet: ᷤ Qͥd si calcib hommẽ
afligat.: uł etiã necet:ᵈ Quomͦ istũ
tenebimꝰ reũ. qui nec ore nec mani¬
b nec sinu peccauit. ᵈ S cũ os inqͥt
nomino: om̃s sensus qui st̃ in capite

Expanded text:
mitatem, quia jam erant concepti anmitatem, quia jam erant concepti ante commixtionem boni et mali: nam post istam concretionem quae de iis nata sunt, ea dicitis esse animalia, quae nunc infirmissima et facile corruptioni cedentia videmus: quis hunc diutius tolerare possit errorem, nisi qui aut ista non videt, aut nescio qua incredibili consuetudine ac familiaritate vobiscum contra omnes moles rationis obduruit? Cet malis generalibus, in quantis tenebris et in quanta falsitate versemini; nunc videamus tria illa signacula, quae in vestris moribus magna laude ac praedicatione jactatis. Quae sunt tandem ista signacula? Oris certe, et manuum, et sinus. Quid est hoc? Ut ore, inquit, et manibus, et sinu castus et innocensbus peccet? quid, si calcibus hominem affligat, vel etiam necet? Quomodo istum tenebimus reum, qui nec ore, nec manibus, nec sinu peccavit? Sed cum os, inquit, nomino, omnes sensus qui sunt in capite,
Abbreviated transcription (Latin):
minis animalia bipedia.tã firmã.
tã uegetã. tam deniq incredibilẽ uĩ
habuisse in oculoꝵ acie. ut ce in te¬
nebris suis uiderent & purissimã
terent: nrõs autẽ oculos cõmiati¬
one lucis. cõmictione sũmi boni.
cõmixtione deniq dĩ. tã infirmos
& imbecilles ẽẽ redditos. ut neq qͥc¬
qͣm uideamꝰ in tenebris. & solis as¬
spectũ nullomͦ ferre possimꝰ atq
inde conuersi etiã que a nobis ui¬
debant᷑ queramus . Hec dici posst̃
etiã si corruptio malũ ẽ: qͣd eque
nemo ambigit. Non enĩ tc̃ fumuᷤ
corrũpebat genus animaliũ: quo
mͦ nẽ corrũpit. Et ne ꝑgam ꝑ sin¬
gła qͦd longũ est &e ñ necessariũ:
usq adeo minus erant corruptio¬
ni obnoxia. que ibi animantia fu¬
isse confingitis. ut abortiui eoꝵ fe¬
tus ñdũ ad nascendũ idonei. de cȩ¬
lo in terrã p̃cipitati & uiuere os
gignere & rursus coniurare po¬
tuerĩt: habentes utiq pͥstinam fir¬

Expanded text:
minis, animalia bipedia tam firmam, minis, animalia bipedia tam firmam, tam vegetam, tam denique incredibilem vim habuisse in oculorum acie, ut et in tenebris suis viderent purissimam, qterent: nostros autem oculos commixtione lucis, commixtione summi boni, commixtione denique Dei tam infirmos, tam imbecillos esse redditos, ut neque quidquam videamus in tenebris, et solis aspectum nullo modo ferre possimus, atque inde conversi, etiam quae a nobis videbantur, quaeramus? 18. Haec dici possunt, etiam si corruptio malum est, quod aeque nemo ambigit: non enim tunc fumus corrumpebat genus animalium, quod modo corrumpit. Et ne pergam per singula, quod longum est et non necessarium, usque adeo minus erant corruptioni obnoxia, quae ibi animantia fuisse confingitis, ut abortivi eorum fetus nondum ad nascendum idonei, de coelo in terram praecipitati, et vivere, et gignere, et rursus conjurare potuerint, habentes utique pristinam fir
Abbreviated transcription (Latin):
mentis conmixtione bomi acces¬
sit immanitas. tanta d̾o regnante
ꝑu̾sitas: ͦ Certe cur in ceteris ui¬
demꝰ istã congruentiã que aucto¬
rẽ ur̃m̃ decepit atq infledxit
ad cõponenda mendacia: ͦ Cur in¬
quã tenebrȩ serpentib aquȩ na¬
tantib. uenti uolantib congruũt:
quadrupede uͦ ignis incendit.
ce nos fumus offocat.ͦ Qͥd qͦd eti¬
am serpentes acutissime uidẽt.
co p̾sentia solis eocultant. ibiq st̃
abundantiores. ubi aer seremor
difficilius os rarius contrabit nu
bẽ: Qͥd absurdius. quã ibi ẽẽ ac-¬
cõmodatius & aptius incolas a¬
matoresq tenebrarũ: ubi lucis ꝑ¬
spicuitate gaudet᷑. Qͦd si eos dici¬
tis delectari potius calore quã
lumine: multo congruentius in
igne serpentes alacres natos qͣm
tardũ asinũ diceretis. Ettñ luci
enis ocłi aquilȩ ocłis cõparent᷑. S
de bestiis uidero. Nos ipsos consi
gente cui nichil admiretũ erat lu¬

Expanded text:
mentis commixtione boni accesmentis commixtione boni accessit immanitas? tanta Deo regnante perversitas? 17. Certe cur in caeteris videmus istam congruentiam, quae auctorem vestrum decepit atque illexit ad componenda mendacia? Cur, inquam, tenebrae serpentibus, aquae natantibus, venti volantibus congruunt; quadrupedem vero ignis incendit, et nos fumus offocat? Quid quod etiam serpentes acutissime vident, et praesentia solis exsultant, ibique sunt abundantiores, ubi aer serenior difficilius et rarius nubem contrahit? Quid absurdius, quam ibi esse accommodatius et aptius incolas amatoresque tenebrarum, ubi lucis perspicuitate gaudetur? Quod si eos dicitis delectari potius calore quam lumine, multo congruentius in igne serpentes alacres natos, quam tardum asinum diceretis: et tamen luci ejus oculi aquilae oculis comparentur? Sed de bestiis videro. Nos ipsos, obsec gente, cui nihil admixtum erat lu
Abbreviated transcription (Latin):
uisus. auditus. locutio ꝑsuadeis:
fecunditas. solũ genitale: liber¬
tas. uita: Que om̃ia in illo ma¬
li regno fuisse ꝑhibetis: o sũmũ
malũ audetis asserere:ᷤ Postre
animalib elementa: tenebrȩ ser¬
pentib. aque natantib. uenti uo¬
lantib. ignis edaciorib. finnus ela¬
tiorib. Tanta enĩ a uobis in dis¬
cordiȩ gente concordia. os tantus
in ꝑuersitatis sede ordo describit᷑.
siqͦd nocet malũ ẽ. Omitto illud
ualentissimũ qͦd supradictũ ẽ no-¬
ceri ñ potuisse: ubi nullũ erat bo¬
nũ. S si hoc obscurũ est: illud cer¬
te om̃ib emmet ce apparet. qͥa sic̃
dixi os ut om̃s consentiunt. siqͦd no¬
cet ẽ malũ.fumus in illa gente bi-¬
pedib animalib ñ nocebat. Genu-¬
it ea ce aluit atq sustinuit. sine
labe nascentia crescentia regnan¬
tia. Nunc uͦ p̾tquã mixtũ est bo
nũ malo̾nocentior fumus effectꝰ
ẽ. sustineri anobis qui certe bipe
mit.necat.Tantane malis ele¬

Expanded text:
visus, auditus, locutio persuadens, fecunditas, solum genitale, libertas, vita, quae omnia in illo mali regno fuisse perhibetis, et summum malum audetis asserere? 16. Postanimalibus elementa; tenebrae serpentibus, aquae natantibus, venti volantibus, ignis edacioribus, fumus elatioribus? Tanta enim a vobis in discordiae gente concordia, et tantus in perversitatis sede ordo describitur. Si quod nocet, malum est, omitto illud valentissimum quod supra dictum est, noceri non potuisse, ubi nullum erat bonum: sed si hoc obscurum est, illud certe omnibus eminet et apparet, quia, sicut dixi, et ut omnes consentiunt, quod nocet est malum: fumus in illa gente bipedibus animalibus non nocebat; genuit ea, et aluit atque sustinuit sine labe nascentia, crescentia, regnantia. Nunc vero postquam mixtum est malo bonum, nocentior fumus effectus est; ita ut a nobis qui certe bipedecat, opprimit, necat. Tantane malis ele
Abbreviated transcription (Latin):
quirã qͦd mouet. Et multa qͥdem
oberit anime lupi qui lupũ int̾¬
fecerit: cũ & lupus ille quãdni ui¬
ut lupus futurus sit. nec ulli ob¬
tẽperet p̃dicatori. ut aliqͣntũ ab
oinũ sanguine tẽꝑet: & exc illo in¬
cło corporis anima scđm uos rati¬
onalis int̾fecta belua liberet᷑.ᷤᷤ

Expanded text:
quiram quod movet, et multa quidemquiram quod movet, et multa quidemoberit animae lupi, qui lupum interfecerit: cum et lupus ille, quamdiu vivit, lupus futurus sit, nec ulli obtemperet praedicatori, ut aliquantum ab ovium sanguine temperet; et ex illo vinculo corporis, anima secundum vos rationalis, interfecta b
Abbreviated transcription (Latin):
gis contrariũ disciplinȩ ur̃e. si sig¬
naculũ solueris:ͦ Qͥd te inuici¬
tius dĩ mẽbro. si custodiueris: ᷤ S
hoc ex ur̃a opinione falsa oe nu¬
gatoria. Nã certa & manifesta cru¬
delitas in uobis eẽ conuincit᷑: ex
eodẽ ipso errore manans. Siquiᷤ
enĩ ꝑ morbũ corpore dissoluto. fes¬
sus ab itinere ac pene semianimiᷤ
in ua lacet. nichil ualens ampli¬
us quã utrũq uerba ꝓferre. ein
ꝓsit ad stringendũ corpus pirũ
dari. atq tͣnseuntẽ ut subuemaᷤᷤ
oret atq obsecret. ut de arbore
ꝓtrima a qua nullo humano nul¬
lo deniq uero iure ꝓhiberiᷤ. po¬
mũ afferas homini p̾t paululũ
nisi feceris morituro: tu uir xp̃i¬
anus os sc̃s tͣnsibis potius. & ho¬
minẽ sic affectũ p̃cantemq de¬
seres: ne arbor ploret dũ fructus
demit᷑ o tu signacłi dissolutor ad
penas manicheas destineris.
mores: & innocentiã singula¬
rẽ.S iã de nece animaliũ re¬

Expanded text:
gis contrarium disciplinae vestrae, si siggis contrarium disciplinae vestrae, si signaculum solveris? quid te inimicius Dei membro, si custodieris? 58. Sed hoc ex vestra opinione falsa et nugatoria: nam certa et manifesta crudelitas in vobis esse convincitur, ex eodem ipso errore manans. Si quis enim per morbum corpore dissoluto, fessus ab itinere, ac peste semianimis in via jaceat, nihil valens amplius quam utcumque verba proferre, cui prosit ad stringendum corpus pirum dari, teque transeuntem ut subvenias oret, atque obsecret ut de arbore proxima, a qua nullo humano, nullo denique vero jure prohiberis, pomum afferas homini, post paululum nisi feceris morituro; tu vir christianus et sanctus transibis potius, et hominem sic affectum precantemque deseres, ne arbor ploret dum fructus demitur, et tu signaculi dissolutor ad poenas manichaeias destineris. O mores et innocentiam singularem! 59. Sed jam de nece animalium re
Abbreviated transcription (Latin):
uobis iubetis ñ ut his qui affert̃
tantũ s ut his etiã que afferunt᷑
ꝓdesse possitis: quis bene conside¬
rans ullomͦ tolerauerit᷑. Primo qͥa
nichil int̾est utrũ ipse scelus ad¬
mittas. an ꝓpter te ab alio admit¬
ti uelis. S nolle te dicis.&. uomͦ
gͦ subuenit᷑ illi diumne parti. que
in lactucis &s porris iacet. si nemo
hec euellat. o ad scõs purganda
deferat. S einde tu ip̃e tͣnsiensꝑ
eũ agrũ. in quo tibi iure amicitie
decerpendi qͦdlibet potestas dat᷑:
si ficui uideris coruum imminen¬
tẽ qͥd facies:S Na ex opimione tua
ficus ipsa tecũ loqui & dep̃eari mi¬
serabiliter uidet᷑. ut eã ipse decer¬
pas. be scõ uentre purificandã re¬
suscitandãq sepelias ͥpotius quã
coruus ille deuoratã fuesto corpo-¬
ri misceat: atq in alias formas illi¬
ganda cruciand̾aq tͣnsmiitat. Qd
te crudelius: si hoc uerũ est: Qͥ d
ineptius:si falssum est: Qͥd ma¬

Expanded text:
vobis jubetis, non ut iis qui afferunt vobis jubetis, non ut iis qui afferunt tantum, sed ut iis etiam quae afferuntur, prodesse possitis, quis bene considerans ullo modo toleraverit? Primo, quia nihil interest utrum ipse scelus admittas, an propter te ab alio admitti velis. Nolle te dicis. Quomodo ergo subvenitur illi divinae parti, quae in lactucis et in porris jacet, si nemo haec evellat, et ad sanctos purganda deferat? Deinde, tu ipse transiens per eum agrum, in quo tibi jure amicitiae decerpendi quod libet potestas datur, si fico videris corvum imminentem, quid facies? Nonne ex opinione tua, ficus ipsa tecum loqui et deprecari miserabiliter videtur, ut eam ipse decerpas, et sancto ventre purificandam resuscitandamque sepelias patius, quam corvus ille devoratam funesto corpori misceat, atque in alias formas illigandam cruciandamque transmittat? Quid te crudelius, si verum est? quid ineptius, si falsum est? quid ma
Abbreviated transcription (Latin):
borib ad sapientiã ñ ꝓficere. sum¬
me angustiȩ qͣntum arbitror uoᷤᷤ
cõpellunt fateri. cũ a uobis qͣrit᷑
cur & arborib ñ mittat᷑ p̃ceptor
apłs: aut cur ille qͥ hominib
mittit᷑. ñ o arborib p̃dicet ueri¬
tatẽ. Hic cogimini respondere.
illas animas ꝑcipere in talib
corporib p̃cepta diuina ñ posse:
s uehementius ab alio latere
urgemini: qͣndoqͥdem illas ꝑbi¬
betis &s audire uoces nr̃as. & uer¬
ba intelligere: & corpora motꝰq
corpors intueri: cogitationes de¬
niq ipsas ꝑspicere. Que si uera
st̃: cur nichil posst̃ a lucis apło
discere: uł cur ñ etiã multo faci¬
lius posst̃ quã nos cũ int̾iora etiã
mentis aspiciant:S Ita enĩ magi¬
docet. cogitando eas posset eru¬
dire:que sententias eius ante ser
am qͦd poma ipsi ñ decerpitis. her-¬
bãq ñ uellitis. s t̃n ab auditorib
ur̃is decerpi & euelli atq offerri

Expanded text:
boribus, ad sapientiam non proficere, sumboribus, ad sapientiam non proficere, summae angustiae, quantum arbitror, vos compellunt fateri, cum a vobis quaeritur cur et arboribus non mittatur praeceptor apostolus, aut cur ille qui hominibus mittitur, non et arboribus praedicet veritatem. Hic cogimini respondere, illas animas percipere in talibus corporibus praecepta divina non posse. Sed vehementius ab alio latere urgemini; quandoquidem illas perhibetis et audire voces nostras, et verba intelligere, et corpora motusque corporum intueri, cogitationes denique ipsas perspicere. Quae si vera sunt, cur nihil possunt a lucis apostolo discere? vel cur etiam multo facilius non possunt quam nos, cum interiora etiam mentis aspiciant? Ita enim magidocet, ut dicitis, cogitando eas posset erudire, quae sententias ejus ante sermJam quod poma ipsi non decerpitis, herbamque non vellitis, sed tamen ab auditoribus vestris decerpi et evelli atque afferri
Abbreviated transcription (Latin):
nitari. Et ñ potest in arbore ani¬
ma fieri ab homine sapientior.
Non necandi hominis quippe ra-¬
tio certissima est: ne aut eum ne¬
ces cuiꝰ sapientia oe uirtꝰ aliis plu¬
rimũ ꝓdest. aut eũ qui forte po¬
terat ad sapientiã ꝑuenire. siue
ex trinsecus ab aliquo admonitꝰ:
siue int̾iorib cogitationib diuini-¬
tꝰ illustratꝰ. Animã autẽ hominiᷤ
qͣnto sapientior corpore excesserit:
tanto utilius excedere ueritas do¬
cet: os ratione subtilissima:o auctorita¬
te latissime ꝑuagata. Quãobrẽ
qͥ arborẽ deicit: animã nichil in
sapientia ꝓficientẽ de illo corpo-¬
re liberat. Uos itaq homines scĩ
uos in quã potissimũ exccidere ar¬
bores deberetis: os earũ animas ab
illo uincło excutas. orationib et
psalmis ad meliora ꝑducere. An
de his aniis hoc fieri potest.ñ
quas mente adiuueritis: s quas
uentre receperitis: Quãuis id ip¬
sũ animas arborũ quãdiu st̃ in ar-¬

Expanded text:
nitari: et num potest in arbore aninitari: et num potest in arbore anima fieri, ut in homine, sapientior? Non necandi hominis quippe certissima ratio est, ne aut eum neces cujus sapientia et virtus aliis plurimum prodest, aut eum qui forte poterat ad sapientiam pervenire, sive extrinsecus ab aliquo admonitus, sive interioribus cogitationibus divinitus illustratus. Animam autem hominis, quanto sapientior corpore excesserit, tanto utilius excedere veritas docet, et ratione subtilissima, et auctoritate latissime pervagata. Quamobrem qui arborem dejicit, animam nihil in sapientia proficientem de illo corpore liberat. Itaque vos homines sancti, vos, inquam, potissimum excidere arbores deberetis, et earum animas ab illo vinculo exutas orationibus et psalmis ad meliora perducere. An de his animis hoc fieri potest, non quas mente adjuveritis, sed quas ventre receperitis? 56. Quamvis idipsum animas arborum, quamdiu sunt in ar
Abbreviated transcription (Latin):
pecorum anima os de qͣda uita qͣ di¬
cunt᷑ arbores uiuere. ñ potest uobis¬
cũ subtilit̾ disputari. S q̃m priui¬
legio quod̃a uos tuemini ut de scͥp¬
turis opprimi nequeatis. dicendo
eas ẽẽ falsas: quãquã ea que com¬
memoraui dearbore ce de grege
porcors. nũquã a corruptorib im¬
missa ẽẽ dixistis: tñ ne consideran¬
tes qͣntum uobis aduerset᷑ hoc i¬
dem. etiã de his aliqͣndo dicere ue¬
litis: teneã ꝓpositũ meũ. ut a uobiͤ
magnis om̃ino pollicitatorib ra-¬
tionis atq ueritatis. querã primũ
qͥd obsit arbori ñ dico si pomũ in¬
signacłi corruptor sine ulla dubi¬
tatione dãnabit᷑: s si eã om̃ino ra-
dicitꝰ eruas. Anima nãq illa quã
rationałe mẽẽ arborib arbit᷑min.
te tenebat᷑. N̾a os reuolutionẽ ho¬
minis in arborẽ. notũ ẽ uos id
est auctorẽ ipsum ur̃m ꝓ ingen¬
ti pęna. ñ tn ꝓ sũma solere mi¬

Expanded text:
ita qua diita qua dicuntur arbores vivere, non potest vobiscum subtiliter disputari. Sed quoniam privilegio quodam vos tuemini, ut de Scripturis opprimi nequeatis, dicendo eas esse falsatas; quanquam ea quae commemoravi de arbore, et de grege porcorum, nunquam a corruptoribus immissa esse dixistis: tamen, ne considerantes quantum vobis adversentur, hoc idem etiam de his aliquando dicere velitis; teneam propositum meum, ut a vobis, magnis omnino pollicitatoribus rationis atque veritatis, quaeram primum quid obsit arbori, non dico si pomum insignaculi corruptor sine ulla dubitatione damnabitur, sed omnino si eam radicitus eruas. Anima namque illa quam rationalem inesse arboribus arbitramini, te tenebatur. Nam et revolutionem hominis in arborem, notum est vos, id est auctorem ipsum vestrum, pro ingenti poena, non tamen pro summa, solere mi
Abbreviated transcription (Latin):
niamus. Ac primũ qͥdem qͦd ab
ammaliũ nece os ab stirpiũ lace¬
ratione uos tẽperatis. suꝑsticiosis¬
simũ xp̃c ostendit. qui nulla no¬
bis cũ beluis & arborib societa¬
tẽ iuris ẽẽ indicans. & in gregẽ
porcoꝵ demones misit: oe arborẽ
in qua fructũ ñ inuenerat. male¬
dicto aridam fecit. Nichil certe
porci: nichil arbor illa peccaue-¬
rat. Neq enĩ usq ad eo demente ᷤᷤ
factis dñm nr̃m alia qued̃a signi¬
ficare uoluisse. Qͥs enĩ nesciat: d¬
S certe filio dei ñ ꝑ homicidiũ sig-¬
nũ dandũ fuit. si arborẽ necare ut
uos dicitis homicidiũ est. uł neca¬
re anmalia. N̾a ce de hominib eũ
quib utiq sumus iuris societate
coniuncti. signa qued̃a dedit. s sa¬
nando homines ñ necando. Qͦd or
de belus os de arborib faceret. si
eade nos cũ illis societate qua uoᷤ
opinanim comunctos ẽẽ iudica¬
ret. Que hoc loco mͥ auctoritas in¬
terponenda insa est: ꝓpt̾ea qͥa de¬

Expanded text:
 quidem quod ab animalium nece, et ab stirpium laceratione vos temperatis, superstitiosissimum Christus ostendit: qui nullam nobis cum belluis et arboribus societatem juris esse judicans, et in gregem porcorum daemones misit , et arborem in qua fructum non invenerat, maledicto aridam fecit . Nihil certe porci, nihil arbor illa peccaverat. Neque enim usque eo dementes factis Dominum nostrum alia quaedam significare voluisse: quis enim nesciat? Sed certe Filio Dei non per homicidium signum dandum fuit, si arborem necare, ut vos dicitis, homicidium est, aut necare animalia. Nam et de hominibus, cum quibus utique sumus juris societate conjuncti, signa quaedam dedit; sed sanando homines, non necando. Quod et de belluis et de arboribus faceret, si eadem nos cum illis societate, qua vos opinamini, conjunctos esse judicaret. 55. Quo loco mihi auctoritas interponenda visa est
Abbreviated transcription (Latin):
uirgatione arbitratꝰ ẽ: Et hec erat
om̃is excusano ĩpunitatis illoꝵ. qͦd
eo tẽpore conuenticła eors lege publi¬
ca ꝓhiberent᷑:ne qͥd lesi ꝓderent me¬
tuebat᷑. Uui ẽ gͦ qͦd ꝑpetuã sibi ꝑsecu¬
tionẽ in hoc mundo futurã p̃dicant.
eoq cõmendatiores haberi uolunt.
locus disserendiẽ. S certe si ꝑpe-¬
tanteq tͣpitudinis ĩpunita cogita¬
tio dũ tales ledere formidatis. Ia eti-
ã a uob̾ responsũ ẽ: o cũ ad ipsos pͥ¬
mates detulissemꝰ. conquestã nob̾ eẽ
mulierẽ. qͦd in conclau uͥ cũ aliis
feminis erat de illoꝵ scilicet scĩta¬
te securis. ingressis electis pluribꝰ. os
ab uno lucerna exctincta. incertũ
cuiꝰ eoꝵ in tenebris appetita eẽt
ãplexu: os coacta in flagitiũ nͥ sub¬
sidio clamoris euasisset. Hoc quoq
nob̾ notissimũ nefas. de qͣnta con-¬
suetudine uenisse arbitͣndũ ẽ: ͦ Et

Expanded text:
urgatione arbitratus est? 69. Et haec erat urgatione arbitratus est? 69. Et haec erat omnis excusatio impunitatis illorum quod eo tempore quo conventicula eorum lege publica prohiberentur, ne quid laesi proderent, metuebatur. Ubi est ergo quod perpetuam sibi persecutionem in hoc mundo futuram praedicant, eoque se commendatiores haberi volunt, locus disserendi est. Sed certe si pertantaeque turpitudinis impunita contagio, dum tales laedere formidatis. 70. Id etiam nobis responsum est, cum ad ipsos primates detulissemus conquestam nobis esse mulierem quod in conclavi, ubi cum aliis feminis erat, de illorum scilicet sanctitate secura, ingressis electis pluribus, et ab uno lucerna exstincta, incertum cujus eorum in tenebris appetita esset amplexu, et coacta in flagitium, nisi subsidio clamoris evasisset. Hoc nobis quoque notissimum nefas, de quanta consuetudine venisse arbitrandum est? Et
Abbreviated transcription (Latin):
sĩ. S sit ce hec magis fama quã ue¬
rũ. Nidi ip̃e ñ solꝰ s cũ his qͥ partĩ
iã illa suspicione liberati st̃. part̃
adhuc opto ut liberent᷑: indimiꝰ gͦ
in qͣdruuno cartaginis. in platea ce¬
leberrima. ñ unũ s plures qͣm treᷤᷤ
electos simul p̾t tͣnseuntes nescio
qͣs feminas. tã petulanti gestu adhin¬
nire: ut omniũ tͥuialiũ impudicitiã
ĩpudentiãq suꝑarent. Qd de mag
na consuetudine uenire. atq illos
int̾ se ita uiuere satis eminebat. qͣn¬
doqͥde nullus socii p̃sentiã ueritꝰ. õs
aut certe pene om̃s eałe teneri pe¬
ste indicabat. Non enĩ erant hi exe
una domo. s diuise ꝓrsus habitan¬
tes. ex eo loco uͥ conuentꝰ omniũ fa¬
ctꝰ erat parit̾ forte descenderãt. Nos
autẽ grauit̾ cõmoti. grauit̾ etiã qͤsti
sumꝰ. Qͥs tande hoc uindicandũ ñ
dicã separatiõe ab eccłia. s ꝓ magni¬
tudine flagitii uehem̃ti saltĩ ob-¬

Expanded text:
sim. Sed sit et haec magis fama quam vesim. Sed sit et haec magis fama quam verum. Vidi ipse non solus, sed cum iis qui partim jam illa superstitione liberati sunt, partim adhuc opto ut liberentur; vidimus ergo in quadrivio Carthaginis, in platea celeberrima, non unum, sed plures quam tres electos simul post transeuntes nescio quas feminas tam petulanti gestu adhinnire, ut omnium trivialium impudicitiam impudentiamque superarent. Quod de magna venire consuetudine, atque illos inter se ita vivere satis eminebat, quandoquidem nullus socii praesentiam veritus, omnes, aut certe pene omnes eadem teneri peste indicabat. Non enim erant hi ex una domo, sed diverse prorsus habitantes, ex eo loco ubi conventus omnium factus erat, pariter forte descenderant. Nos autem graviter commoti, graviter etiam questi sumus. Quis tandem hoc vindicandum, non dicam separatione ab ecclesia, sed pro magnitudine flagitii vehementi saltem obj
Abbreviated transcription (Latin):
apparet. qͣlia sint tria u̾ra signacła.
Hi st̾ ur̃i mores: hic finis admirabi
nabile. nichil inculpabile:. s om̃a du¬
bia. ĩmo uͦ sine dubitatione falsissi
Deniq tã multa & tã gͣuia peccata
in his moribꝰ dep̃hendunt᷑ ut siqͥs ac¬
cusare om̃a uelit: homo alicuiꝰ facul¬
tatis. singła ut minimũ singłis uo¬
luminibꝰ possit. Hec gͥ si custodieri-
chil uob̾ meptiꝰ. nicħ stultiꝰ. nchil
imꝑitiꝰ. Cũ autẽ laudatis ce doceti
ista nͨ facitis: qͥd uob̾ fallatiꝰ qͥd insi¬
diosius. qͥd maliciosrꝰ dici aut mue¬
niri potest.ᷤᷤ Nouẽ annos totos mag¬
na cura & diligentia uos audiui nul¬
lus mͥ electoꝵ innotescere potuit: qͥ
scd̾m hec p̃cepta ñ aut dep̃hensus
in peccato. aut certe suspitiom sub-¬
ditꝰ fuerit. Multi in umo & in car¬
nib multi lauantes in alienis inuẽ¬
ti st̃.S hec audiebamꝰ. N̾milli alie¬
nas feminas seduxisse apꝓbati st̃.
ita ut hinc plane dubitare ñ poᷤᷤ¬

Expanded text:
apparet qualia sint tria vestra signacula. Hi sunt vestri mores, hic finis admirabilnabile, nihil inculpabile: sed omnia dubia, imo vero sine dubitatione falsissimDenique tam multa et tam gravia peccata in his moribus deprehenduntur, ut si quis accusare velit omnia, homo alicujus facultatis, singula ut minimum, singulluminibus possit. Haec igitur si custodiretis, tius, nihil stultius, nihil imperitius: cum autem laudatis et docetis ista, nec facitis, quid vobis fallacius, quid insidiosius, quid malitiosius dici aut inveniri potest? 68. Novem annos totos magna cura et diligentia vos audivi, nullus mihi electorum innotescere potuit, qui secundum haec praecepta non aut deprehensus in peccato, aut certe suspicioni subditus fuerit. Multi in vino et carnibus, multi lavantes in balneis inventi sunt. Sed haec audiebamus. Nonnulli alienas feminas seduxisse approbati sunt, ita ut hinc plane dubitare non pos