comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bat. E go seruus tuus. & filius
ancille tuȩ : Et iterũ: Seruus
tuussum ego : damihi intellectũ
UIII.Ponitaut̃ rex rationẽ cum
seruis suis : quia non solũ opera
sedetiã cogitationes nrãs
eius maiestatis õculus subtiliter
examinat. atque discernit.
Sed eo rationẽ ponente solet con¬
tingere. ut inueniantur plures.
qui non solũ inminorib peccatis.
sedetiam inmaiorib criminibus
si nt obligati : Quorũ speciem
tenet iste. dequo subditur: Etcũ
cȩpiss&c rationẽ ponere: oblatus. ẽ
ei unus quidebebat decẽ milia
talenta: Talentũ inscripturis.
aliquotiens peccatũ significat. uel
pondus siue multitudinẽ peccato¬
rum: sicut inzacharia legitur:
Uidi: & eccẽ talentũ plumbi porta¬
batur . & proiecit illud inmediũ
amphore. & dixit Haec est impie¬
tas: Sicut enim talentũ diuersis
modis ponderatur : sic peccatorum
species diuersesunt: Quienim
rium & cetera hissimilia ꝑ petrara
quasi decẽ milia talenta debebat:

Expanded text:
bat: « Ego servus tuus et filius bat: « Ego servus tuus et filius ancillae tuae . » Et iterum: « Servus tuus ego sum, da mihi intellectum , » Domine. Ponit autem rex rationem cum servis suis, quia non solum opera, sed etiam cogitationes nostras ejus majestatis oculus subtiliter examinat atque discernit. Sed eo rationem ponente, solet contingere ut inveniantur plures qui non solum in minoribus peccatis, sed etiam in majoribus criminibus sunt obligati. Quorum speciem tenet iste, de quo subditur: « Et cum coepisset rationem ponere oblatus est ei unus qui debebat ei decem millia talenta. » Talentum in Scripturis aliquoties peccatum significat, vel pondus, sive multitudinem peccatorum, sicut i« Vidi, et ecce talentum plumbi portabatur , » et projecit illum in medio amphorae, et dixit: « Haec est impietas , » sicut enim talentum diversis modis ponderatur, sic peccatorum species diversae sunt. Qui enim gium, et caetera his similia perpetrat, quasi decem millia talenta debebat.
Abbreviated transcription (Latin):
norantiȩ condescendens.
frequenter suis scĩs sermonibus
similitudines dignatusest ad iun¬
gere : ut quod ꝑsimilitudinem
sermonũ auditores capere nonpo¬
terant: saltem perparabolas & fi¬
guras tenerent: Vnde sicut alibi
matheus ait :Loquebatur iħs
cũ discipłis suisin parabolis. & sine
parabolis non loquebatur EIS:
ut adimpleretur quodꝑ prophe¬
tam dicitur: Aperiam inparabo
eum fecisse cognoscimus: si diligen¬
tius superiora huius ȩuuangelii
consideremus: Cũ enĩ pręceptum
dimit tendi fratribus innobis
peccantib dediss&: nedura hȩc
uiderentur & aspera : adiecit
similitudinem derege. quidebitori
suo decẽ milia talenta: ad unam
supplicationẽ dimisit: Spiritalit̃
serui homines sunt : quos adsibi
seruiendũ seque laudandũ ad suã
imaginem condidit : quibus etiam
sensum & intellegentiã prebuit:
Huic regi seruire summa est liber¬
tas : ab eius seruitio recedere tur¬
pissima seruitus: Huius seruum
se gloriabatur psalmista. cũdice¬

Expanded text:
norantiae condescendens, frequenter suis sanctis sermonibus similitudines dignatus est adjungere, ut quod per similitudinem sermonum auditores capere non poterant, saltem per parabolas et figuras tenerent. Unde sicut alibi Matthaeus ait: « Loquebatur Jesus cum discipulis in parabolis, et sine parabolis non loquebatur eis, ut adimpleretur quod per Prophetam dicitur: Aperiam in paraboeum fecisse cognovimus, si diligentius superiora hujus Evangelii consideremus. Cum enim praeceptum dimittendi fratribus in nobis peccantibus dedisset, ne dura haec viderentur et aspera, adjecit similitudinem de rege qui debitori suo decem millia talenta ad unam supplicationem dimisit. Spiritaliter servi homines sunt quos ad sibi serviendum, seque laudandum ad suam imaginem condidit, quibus etiam sensum et intelligentiam praebuit. Huic rei servire summa est libertas, ab ejus servitio recedere turpissima servitus. Hujus servum se gloriabatur Psalmista, cum dice
Abbreviated transcription (Latin):
intellegimus defectus actionum:.
Quia illi plerumque facile addn
ueniunt : quos interrenis actibus¬
nulla prospera cõmitantur: Seqͥt᷑
E t egressi serui eius inuias. congre¬
gauerunt om̃s quos inuenerunt
malos & bonos: & impletes unt
nuptiȩ discumbentium: Ecce iã
ipsa qualitate conuiuantium aꝑti
ostenditur: quia ꝑhas regis nuptias
prȩsens eccła designat᷑. inqua cũbo¬
nis & mali conueniunt: Permixta
quippe est. diuersicate filiorum:
Quia si com̃s ad fidem generat.
ut tamen om̃s ꝑ inmutationẽ uitę.
adlibertatẽ spiritalis gratiȩ. culpis
ex igentib nonꝑducat Quousq
namque hic uiuimus. neces se est
utuitã pręsentis scłi ꝑmixti pen¬
agamus : Tunc aut̃ discernimur.
sunt nisi in caelo : & mali soli nus¬
quã sunt nisi in inferno: Haec aut̃
uita quae inter caelũ & infernu
si ta est sicut in medio subsistit: ĩ ta
utrarum que parcium ciues com¬
muniter recipit: Quos tameN

Expanded text:
intelligimus defectus actionum, intelligimus defectus actionum, quia illi plerumque facile ad Deum veniunt, quos in terrenis actibus prospera nulla comitantur. Sequitur: Et egressi servi ejus in vias, congregaverunt omnes quos invenerunt, malos et bonos, et impletae nuptiae discumbentium. Ecce jam ipsa qualitate convivantium aperte ostenditur, quia per has regis nuptias praesens Ecclesia designatur, in qua cum bonis et mali conveniunt. Permista quippe est diversitate filiorum: quia sic omnes ad fidem generat, ut tamen omnes per immutationem vitae ad libertatem spiritalis gratiae culpis exigentibus non perducat. Quousque namque hic vivimus necesse est ut viam praesentis saeculi permisti pergamus. Tunc autem discernimur sunt, nisi in coelo; et mali soli nusquam sunt, nisi in inferno. Haec autem vita quae inter coelum et infernum sita est, sicut in medio subsistit, ita utrarumque partium cives communiter recipit; quos tamen
Abbreviated transcription (Latin):
exerc&: Cuius uindictȩ potentiã.
tunc nr̃i patres audiebant: nos aut̃
iam cernimus: ubi sunt enĩ suꝑbi
illi martẏrũ ꝑsecutores: ubi illi
qui contra conditorem suũ ceruicẽ
cordis erexerant : & de huius mundi
głamortifera tumebant: Ecce iã
mors martyrũ flor& infide uiuen¬
tium: Ethi qui contra illos decru¬
delitate sua gloriatisunt. nequaquã
admemoriã nr̃am ueniunt. uel
innumero mortuorũ : Rebus ergo
cognoscimus : quod in parabolis audi¬
mus: Sedis qui inuitantẽ se contẽp¬
ni conspicit. regis filii sui nuptias
uacuas non habebit: quia ad alios
mittit. Quia & si apud aliquos
laborat uerbũ dĩ. quandoq tamen
sermo dĩ inuenturus est ubi reqͥescat:
Vnde & subditur: Tunc ait seruis
suis: Nuptiȩ quidem paratesunt.
sed qui inuitati erant. non fuerunt
digni: Ite ergo adexitus uiarũ : &
quoscumque inueneritis uocate ad
nuptias: Sunscriptura sacra uias
actiones accipimus : exitus uiarũ

Expanded text:
exercet. Cujus vindictae potentiam exercet. Cujus vindictae potentiam tunc nostri patres audiebant, nos autem jam cernimus. Ubi sunt enim superbi illi martyrum persecutores? Ubi illi qui contra conditorem suum cervicem cordis erexerant et de hujus mundi gloria mortifera tumebant? Ecce jam mors martyrum floret in fide viventium, et hi qui contra illos de crudelitate sua gloriati sunt nequaquam ad memoriam nostram veniunt vel in numero mortuorum. Rebus ergo cognoscimus quod in parabolis audimus. 6. Sed is qui invitantem se contemni conspicit regis filii sui nuptias vacuas non habebit. Ad alios mittit, quia etsi apud aliquos laborat, quandoque tamen sermo Dei inventurus est ubi requiescat. Unde et subditur: Tunc ait servis suis: Nuptiae quidem paratae sunt, sed qui invitati erant non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, et quoscunque inveneritis, vocate ad nuptias. Si in Scriptura sacra vias actiones accipimus, exitus viarum
Abbreviated transcription (Latin):
Intrauitimors persenestras uras.¬
& ingressa est domos ur̃as: Sed
nos talium ex empla contemp¬
nentes. spiritales nrãe ciuitatis
portas muniamus : ut non ada¬
nimas nr̃as mars. red potius uica
introeat: Muniamus portas ocu¬
lorum abinlicito uisu: ut cũ psal¬
mista dicere ualeamus: Le uaui
oculos meos inmontes: Etcũ beato
iob: Pepigi foedus cũ oculis meis:
necogitarẽ quid deuirgine: Etcũ
psalmista. O culi mei semꝑ ad dnm:¬

Expanded text:
« Intravit mors per fenestras vestras,« Intravit mors per fenestras vestras, ingressa est domos vestras . » Sed nos talium exempla contemnentes, spiritales nostrae civitatis portas muniamus, ut non ad animas nostras mors, sed potius vita introeat. Muniamus portas oculorum ab illicito visu, ut cum Psalmista dicere valeamus: « Levavi oculos meos ad montes . » Et cum beato Job: « Pepigi foedus cum oculis meis, ne cogitarem quidem de virgine . » Et cum Psalmista: « Oculi mei semper ad Dom
Abbreviated transcription (Latin):
Portas aut̃ ciuitatis non in con¬
grue sensus corporeos accipimus:
scilic& uisum. auditũ. gustũ. odo¬
ratum. & tactum: Perhas enim
portas : aut uita. aut mors. ad
nr̃am animã ingreditur: Qui
enim sublimes habet oculos. &
elatos ad concupiscentiã mulieris
apertos: quasi perportas oculoꝵ
suorum. ex tra ciuitatẽ mortuus
ex pellitur: Qui autẽ aures suas
libenter detractionib. maledicꝰ¬
tionibus. & falsitatibus aperit.
quasi perportas aurium suarũ
mortuus educitur: Quiuero ꝓpt̃
carnalem delectationẽ satis faci¬
endam uarios odores per in lecebras
sequitur : quasi extraportas nariũ
suarũ mortuus deputatur: Et qͥ
loquitur iniquitatẽ in ex celso
& seminat inter fr̃s discordias: quasi
per oris sui portas mortuus effert᷑:
Qui aut̃ promptas habet manus
adeffusionẽ sanguinis & lesionem
proximi. inferendã : quasi ꝑpor¬
tas manuum suarũ mortuus rapit᷑:
Qualib aũt ꝑ prophetã dicitur

Expanded text:
Portas autem civitatis, non inconPortas autem civitatis, non incongrue sensus corporeos accipimus, scilicet visum, auditum, gustum, odoratum, tactum; per has enim portas aut vita, aut mors ad nostram animam ingreditur. Qui enim sublimes habet oculos et elatos, et ad concupiscentiam mulieris apertos, quasi per portas oculorum suorum extra civitatem mortuus expellitur. Qui autem aures suas libenter detractionibus, maledictionibus et falsitatibus aperit, quasi per portas aurium suarum mortuus educitur. Qui vero propter carnalem delectationem satisfaciendam varios odores per illecebras sequitur, quasi extra portas narium suarum mortuus deportatur. Et qui loquitur iniquitatem in excelso, et seminat inter fratres discordias, quasi per oris sui portas mortuus effertur. Qui autem promptas habet manus ad effusionem sanguinis, et laesionem proximis inferendam, quasi per portas manuum suarum mortuus rapitur. Quibus per Prophetam dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit: Suscitaturus aũt. mor¬
tuum nonsolũ discipulos. sed etiã
turbam copiosam secum uoluit
comitari: ut ex uisione miraculi.
non pauci sed plures ad credulita¬
tem. & fidem eius uellaudẽ uoca¬
UuIIrentur: Cumautẽ ad propinqua¬
r& porte ciuitatis: ecce defunctꝰ
effere batur filius unicus matris
suȩ: Defunctus iste qui extra ciui¬
tatẽ ad sepeliendum delatus erat
hominem significat: mortifero
crimine soporatum: Moritur
enim modis. peccatũ agitur.
Suggestione. delectatione. es¬
consensu: Fit enim suggestio per
hostem. delectatio per carnem:
co.isensus per spm̃ Quẽ enĩ incor¬
de peccare delectat: quasi infra
ciuitatẽ mortuus iacx: Cũ uero
delectationem non solum usque
ad consensum. sed etiã usque ad
.operationem per ducit : quasi
extra portas ciuitatis mortuuꝰ
expellitur : quia sicut inciuitate
homo inhabitat. ita anima ad
tempus corpus ingreditur. quod
honum malumue operari potest:

Expanded text:
apparuit. Suscitaturus autem morapparuit. Suscitaturus autem mortuum, non solum discipulos, sed etiam turbam copiosam secum voluit comitari, ut ex visione miraculi, non pauci, sed plures ad credulitatem et fidem ejus vel laudem vocarentur. « Cum autem appropinquaret portae civitatis, ecce defunctus efferebatur, filius unicus matris suae. » Defunctus iste, qui extra civitatem ad sepeliendum delatus fuerat, hominem significat mortifero crimine soporatum. Moritur enim modis peccatum agitur, suggestione, delectatione, consensu. Fit enim suggestio per hostem, delectatio per carnem, consensus per spiritum. Quem enim in corde peccare delectat, quasi infra civitatem mortuus jacet; cum vero delectatio, non solum usque ad consensum, sed etiam usque ad operationem perducit, quasi extra portas civitatis mortuus expellitur. Quia sicut in civitate homo inhabitat, ita anima ad tempus corpus ingreditur, per quod bonum vel malum operari potest.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnobis factus. ita in
homine quẽ ex nobis
assumpsit sua opera temperauit:
ut frequenter in uno eodem que
mira culo. se uerũ dm̃ uerũ que
hominẽ declarar&: Quod in hu¬
uis lectionis serie aꝑte demons¬
tratur: cũ prius miscðia motus
dicitur. ac deinde iuuenem re¬
suscitasse narratur Qui enĩ
fletum uiduȩ miscđia mo¬
uetur. uerus est homo: Qui
autem sola iussione iuuenẽ amor¬
tuis resuscitauit. procul dubio
uerus est ds̃: S ed quid haec spiritali¬
ter significent uideamus: ut unde
unus resuscitatur incorpore. inde
multi resurgant inmente: Ait
enim euuangelista: Ibat iħs in ciui¬
tatẽ. quae uocatur naim: Naim
ciuitas est galileȩ: duobus milib
distans amonte thabor: Interp̃ta
mundum : qui amissa tranquillitate.
influctuationib & cõmotionib ẽ:
sicut per psalmistã dicitur Com¬
mouisti dñe terrã: & contur basti
eam: Dñs autẽ quasi naim adꝓ¬
pinquauit: quando per humanita¬
tem nr̃am assumptã uisibilis mundo

Expanded text:
nobis factus, ita in homine, quem ex nobis assumpsit, sua opera temperavit, ut frequenter in uno eodemque miraculo, se verum Deum verumque hominem declararet. Quod in hujus lectionis serie aperte demonstratur, cum prius misericordia motus dicitur, ac deinde juvenem resuscitasse narratur. Qui enim ad fletum viduae misericordia movetur, verus est homo: qui autem sola jussione juvenem a mortuis resuscitavit, procul dubio verus est Deus. Sed quid haec significent spiritaliter videamus, ut unde unus resuscitatur in corpore, inde multi resurgant in mente. Ait enim evangelista: « Ibat Jesus in civitatem, quae vocatur Naim. » Naim civitas est Galilaeae, duobus millibus distans a monte Thabor. Interpretamundum, qui amissa tranquillitate, in fluctuationibus et commotionibus est; sicut per Psalmistam dicitur: « Commovisti, Domine, terram, et conturbastiDominus autem quasi Naim appropinquavit, quando humanitate nostra assumpta, visibilis mundo
Abbreviated transcription (Latin):
resistitꝰ dĩ ordinationi resistit
Et iterum: Reddite omnibus
debitum: Cui tributũ tributũ:
cui uectigal uectigal. Et cui
honorẽ honorẽ : & cui timorem
timorem: Quodnon solum dñs
uerbis. sedetiam exemplis facien¬
dum ostendit: quando reddidit dõ
quae sunt dĩ. patris faciens uolun¬
tatem. & caesaris quaesunt cȩsari:
quando ꝓse & petro tributum
reddere iussit: sicut scriptũ est
in euuangelio : Quia cũ accessis¬
sent hi qui didragia accipiebant
adpetrũ : dixerunt ei : Magister
uester non soluit didragma.

Expanded text:
Dei ordinationi resistit . » Et iterum: « Reddite omnibus debitum: et cui tributum, tributum: cui vectigal, vectigal: et cui honorem, honorem: et cui timorem, timorem . » Quod non solum Dominus verbis, sed etiam exemplis faciendum ostendit, quando et Deo reddidit, quae sunt Dei, Patris faciens voluntatem: et Caesari, quae sunt Caesaris, quando pro se et Petro tributum reddere jussit, sicut scriptum est in Evangelio : Quia cum accessissent hi « qui didrachma accipiebant, advester non solvit didragma?
Abbreviated transcription (Latin):
omitte: N ullus miser est nisi qui
misereri noluerit : quia nec quisquã
misereri desiderans: poterit non
habere quod tribuat: Nullus
petentem pauperem poterit
inanem relinquere : nisi qui ei
noluerit commodare: Non enĩ
miscđiae definita sunt prętia:
aut nisi quis multum dederit ac¬
ceptabile esse quoddatur non
poterit : aut in opes tantũ aquo¬
quam exposcunt. quantũ qui
poscuntur dare non possunt.
aut ex modico multum. aut de
exiguo plurimum dare quispiã
cogitur : cum libenter x modico
modicum. adtributum diuina
pietas gratuletur. Denique

Expanded text:
ctis. « Nullus miser, inquis, nisi qui misereri noluerit, quia neque quisquam misereri desiderans, poterit non habere quod tribuat. Nullus petentem poterit inanem relinquere, nisi qui ei noluerit commodare: non enim misericordiae definita sunt pretia; aut nisi quis multum dederit, acceptabile esse, quod datur, non poterit: aut inopes tantum a quoquam exposcunt, quantum qui poscuntur, dare non possunt; aut ex modico multum, aut de exiguo plurimum dare quispiam cogitur, cum libenter ex modico modicum attributum divina pietas gratuletur. » E
Abbreviated transcription (Latin):
mittitur tangere. quod post Se
futuro cogitur reseruare : Qui
sollicitiuꝰ seruat quam ad quirit
molestius custodit quam rapuit:
Suspirat enim uigilans adquiren¬
do suspirat dormiens reseruando.
nec uigiliȩ lȩte. nec somnus
securus: nec dies lactus. nec nox
quicta est: Discurrit. torque¬
tur & gemit: & quasi illi pro¬
ficiat quod ad quirit: sic augeri
ciatu relinquat: ut quale fuerit
patrimonii pondus. talis sollicitu¬
dinis habeatur & cumulus:

Expanded text:
mittitur tangere, quod post se mittitur tangere, quod post se futuro cogitur reservare: qui sollicitius servat quam acquirit, molestius custodit, quam rapuit; suspirat enim vigilans acquirendo, suspirat dormiens reservando. Huic nec vigiliae laetae, nec somnus securus, nec dies laeta, nec nox secura est; discurrit, torquetur, gemit, et quasi illi proficiat quod acquirit, sic augere ciatu relinquat, ut quale fuerit patrimonii pondus, talis sollicitudinis habeatur et cumulus.
Abbreviated transcription (Latin):
pascat : & nudum spoliis uestiat
alienis : cumscriptum sit. qui offert
sacrificium ex substantia paupe¬
ris: sicest quasi quiuictimet fili¬
um inconspectu patris Sui: Cete
lens. quam diuitiis. facultates
suas cumpauperibus diuidit: qui
locupletem sȩdando magis quam
habendo ostendit: Qui ad hoc se
meminit habere diuitias ut fene¬
retur dõ : pascat xp̃m. uestiat
dnm . patrimonium Suum
relinquere. seđ pauperes illud
xp̃o desider& commodare.
qui diuitias caelo magis quam
mundo commendat: qui deside¬
rat patior esse opere. quã suȩ
substantiȩ facultate: quithesau¬
ros suos adsuperoᷤ trans¬
mittit : qui adhoc uiuit utope¬
retur. qui adhoc operatur ut
iaeternum uiuere mereatur.
qui uiduarum casibus flectitur.¬
& pupillorum miseria commoue¬
tur : qui dolentium causã suscipit.
arrogantiam superborum ad di
re. misereri posse nec uelle:
commendatum sibi deputat. qđ
per cruciatus suum adheredem
transmittat: nec desuo miser per¬

Expanded text:
pascat, et nudum spoliis vestiat pascat, et nudum spoliis vestiat alienis, cum scriptum sit: Qui offert sacrificium ex substantia pauperis, sic est, quasi qui victimat filium in conspectu patris sui lens quam divitiis, facultates suas cum pauperibus dividit; qui locupletem se magis dando quam habendo ostendit; qui ad hoc se meminit habere divitias, ut feneretur Deo, pascat Christum, vestiat num; qui patrimonium suum relinquere, sed pauperes illud Christo desideret commendare; qui divitias coelo magis quam mundo commendat; qui desiderat potior opere esse, quam suae substantiae facultate; qui thesauros suos ad superna transmittit; qui ad hoc vivit, ut operetur; qui ad hoc operatur, ut in aeternum vivere mereatur; qui viduarum casibus flectitur, pupillorum miseria commovetur, dolentium causam suscipit, et arrogantiam superborum addire; misereri posse, nec velle . . . . Commendatum sibi deputat, quod per cruciatum suum ad haeredem transmittat, nec de suo miser per
Abbreviated transcription (Latin):
nibus longe lateque diffusis. in con¬
finio alium possidere non patitur :
Dum terminos iungit. fines ꝓdu¬
cit: calumpniatur pauperi. medio¬
crem prȩmit. uicinum excludit :
E tom̃s circum circa posicos infes¬
tando acpersequendo depellit:
quinon adquirit nisi alius fleue¬
rit : lucra non condit. nisi alius
gemucrit : Cui soli bonumest.
quod publicum malum est:
Dum aut fructus seruat. aut
annonam captat. aut inflat
precia. aut fȩnus ex aggerat :¬
dum ad quirere pernocendi exqͥ¬
rit ingenia: Potest netalis mise¬
ricordiȩ implere offitia: cui
pupillorum dulcis est gemitus.
& uiduarum suauisest fletus:
dum preda huiusmodi pascitur.¬
diues est archa non merito : pos¬
sessor est non genere : nomine.
non dignitates Pocest nemiseri¬
cordia tangi aut humanitate
moueri : cuius auaritiȩ nec pro¬
prium sufficit. nec modum inpo¬
nit alienis : Qui &si pauperi
tribuat. hoc magis de terior
si alii tollit quod alu ꝑtineat:
& esurientis pane esurientem

Expanded text:
nibus longe lateque diffusis in confinio alium possidere non patitur, dum terminos jungit, fines producit, calumniatur pauperi, mediocrem premit, vicinum excludit, et omnes circumcirca positos infestando ac persequendo depellit, qui non acquirit, nisi alius fleverit, lucra non condit, nisi alius gemuerit: cui soli bonum est, quod publicum malum est, dum aut fructus servat, aut annonam captat, aut inflat predum acquirendi lucra, pernocendi exquirit ingenia. Potestne talis misericordiae implere officia, cui pupillorum dulcis est gemitus, et viduarum suavis est fletus, dum praeda hujusmodi delectatur,dives est arca non merito; possessione, non genere; nomine, non dignitate? Potestne misericordia tangi aut humanitate moveri, cujus avaritiae nec proprium sufficit, nec modum imponit alienum? qui etsi pauperi aliquid tribuit, hoc magis deterior, si alii tollit, quod alii tribuat, et esurientis pane esurientem
Abbreviated transcription (Latin):
ex cusatione purgari. gratuita mi¬
scđiae inducuntur officia: ut osten¬
datur dominum etiam ipsis paupe¬
ribus operandi anposuisse obsequia:
Calicem aquȩ frigide ꝓphetȩ porri¬
gͥere : prȩmium ꝓphetȩ ꝓmittitur:

Expanded text:
excusatione purgari, gratuita misericordiae indicuntur officia, ut ostendatur Dominum ipsis etiam pauperibus operandi imposuisse obsequia. Calicem aquae frigidae prophetae porrigere, praemium prophetae promittitur;
Abbreviated transcription (Latin):
caelestia: Utcum coeperint miseri¬
cordes expungi. & steriles condẽp¬
nari : & misericors quia misertus . ẽ.
gaudeat: & sterilds pęnas quas nop
sperauit inueniato¬

Expanded text:
coelestia; ut cum coeperint misericordes expungi, et steriles condemnari, et misericors quia misertus est, gaudeat, et sterilis poenas, quas non speravit, inveniat
Abbreviated transcription (Latin):
pulis solueretur : sicut scriptũ est
in euuangelio: Et surrexit ligatis
mor tuus: Tunc ait discipulis:
Soluite cum: & sinite abire: Ad rͣ
quam auctoritatẽ confirmandã.
cumpetro apło collatis clauib
regni caelorum. pontificatum
ligandi Soluendique tradidiss&ait:
Qͥ uod cũque ligaueris suꝑ terrã:
erit ligatum & in caelis: & rłq.¬

Expanded text:
pulis solveretur, sicut scriptum est pulis solveretur, sicut scriptum est in Evangelio . Et surrexit ligatis mortuus. Tunc ait discipulis suis: « Solvite eum et sinite abire. » Ad quam etiam auctoritatem confirmandam, cum Petro apostolo, collatis clavibus regni coelorum, pontificium ligandi solvendique tradidisset, ait: « Quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis, et q
Abbreviated transcription (Latin):
ris : Uel certe corpus &animam.
ut sicut exhibuit membra sua
seruire inmunditiȩ. & miquitati
adiniquitatem : ita exhibeat seruire
eadem iustitiae inscĩficationem:
Quae om̃a quia adiudicium sacer¬
dotis agenda sunt: recte leprosis dicit᷑:
Ite. osten dite uos sacerdotibus: Qui
locus eorum opinionem destruit.
qui erubescentes peccata Sua sacer¬
dotib confiteri. quoddã occasionis
ingenium inuenerunt: sibi dicentes
sufficere. ut soli dõ peccata sua confi¬
teantur. si tamen ab ipsis peccatis in
reliquo cessent: Quorũ opinio
siuera ess&c. nequaquam dñs leprosos
quos per semet ipsum mundauerat.
ad sacerdotes mit ter&: Inec paulũ ⁊ͣ
quem per semet ipsum inuia allocutꝰ
fuerat. ad annaniam sacerdotem
destinar&: Nam ut ostender& adiu¬
dicium sacerdotũ. peecata esse ligan¬
da atque soluenda: lazarũ quem
qua triduanum mortuum persem&¬
ipsum amortuis resuscitauerat.
non prius abire ꝑmisit. quã adisci¬

Expanded text:
ris; vel certe corpus et animam, ris; vel certe corpus et animam, ut sicut exhibuit membra sua servire immunditiae et iniquitati ad iniquitatem, ita et exhibeat servire eadem justitiae in sanctificationem. Quae omnia quia ad judicium sacerdotis agenda sunt, recte leprosis dicitur: « Ite, ostendite vos sacerdotibus. » Qui locus eorum opinionem destruit, qui erubescentes peccata sua sacerdotibus confiteri, quoddam occasionis ingenium invenerunt, dicentes sibi sufficere ut soli Deo peccata sua confiteantur, si tamen ab ipsis peccatis in reliquo cessent. Quorum opinio si vera esset, nequaquam Dominus leprosos, quos per semetipsum mundaverat, ad sacerdotes mitteret. Nec Paulum , quem per semetipsum in via allocutus fuerat, ad Ananiam sacerdotem destinaret. Nam ut ostenderet ad judicium sacerdotum peccata esse liganda atque solvenda, Lazarum quem quatriduanum mortuum per semetipsum a mortuis resuscitaverat, non prius abire permisit, quam a disci
Abbreviated transcription (Latin):
in tonsa barba : quod ad squalorẽ
pęnitentiȩ ꝑtinet: Scissa ueste :
utper confessionẽ manifestam.
conscientiã: O ꝑto capite : qui a
a predicatione cessare debet. qui
peccatis inher&: Aperto ore :
non in peccati defensione. sed in sua
accusatione: Si autẽ mundatus
fucric. qui huiusmodi passionẽ susti¬
net. hoc est si penitendo digne acon¬
suetudine peccati cessauerit: offerat
pro emundatione sua tortam panis.
idest dulcedinẽ caritatis. quibus¬
cumque potest inpendat. non solũ
amicis. sed etiã inimicis: Et sexta¬
rium olei. idest uiscera misericor
diȩ indutus : inse peccantibus cle¬
menter ignoscat: E thoc adlumi¬
naria concinnanda : ut sicut plures
suo male destruxit exemplo ꝑdite
uiuendo : ita et plures re aedific&
sua satisfactione digne penitendo:
Offerat quoque duos passeres uiuos.
unum propeccato & alterũ in holo¬
causto. id est uel duo genera com¬
punctionis. timoris scilic& & amo¬

Expanded text:
intonsa barba, quod ad squalorem intonsa barba, quod ad squalorem poenitentiae pertinet. Scissa veste, ut per confessionem manifestam conscientiam. Operto capite, quia a praedicatione cessare debet, qui peccatis inhaeret. Aperto ore, non in peccati defensione, sed in sua accusatione. « Si autem mundatus fuerit, qui hujusmodi passionem sustinet, » hoc est, si digne poenitendo a consuetudine peccati cessaverit, « offerat pro emundatione sua tortam panis, » id est dulcedinem charitatis, quibuscunque potest, impendat, non solum amicis, sed etiam inimicis, « et sextariuma indutus in se peccantibus clementer ignoscat; et hoc ad luminaria concinnanda, ut sicut plures suo malo destruxit exemplo, perdite vivendo: ita plures reaedificet sua satisfactione, digne poenitendo. « Offerat quoque duos passeres vivos, unum pro peccato, et alterum in holocausto, » id est vel duo genera compunctionis, timoris scilicet et amo
Abbreviated transcription (Latin):
emundatione Sua hostiã: ides⁊
tortam panis. & sextarium olei
adluminaria concinnanda. Duosq
passeres uiuos. unum propeccato
& alterũ inholocausto: Quȩ om̃a
qualiter nunc in ȩccła spiritaliter
agenda sunt : breuiter uideamus:
Lepra ut diximus: peccatũ significat:
Qui ergo habet lepram peccati in
anima : debet uenire ad sacerdotem.
& ei humiliter confiteri peccata sua:
Qui cum intuitus. recludat septẽ
diebus in domo separatim seorsum:
idest scđm qualitatẽ & quantitatẽ
peccati panitentiã ei iniungat:
Post septem enim dies eũ intuitus.
siuiderit creuisse leprã. addat
& alios septem: quia ubi ad dit᷑
peccatũ. necesse est ut augeatur
uindicta peccati: Post quattuor¬
decim uero dies. silepram crescere
uiderit. id est peccatũ in consue¬
tudinẽ uenire. sciat quia lepra
esse leprosum & eiciat ex tra
castra: idest extra ȩcclesiam eũ
repellat. uel a consortio Scõrum
indignum iudic&: Maneat autẽ

Expanded text:
emundatione sua hostiam, id est emundatione sua hostiam, id est tortam panis, et sextarium olei ad luminaria concinnanda: duosque passeres vivos, unum pro peccato, et alterum in holocausto. Quae omnia qualiter nunc in Ecclesia agenda sunt, breviter videamus: Lepra, ut diximus, peccatum significat. Qui ergo habet lepram peccati in anima, debet venire ad sacerdotem, et ei humiliter sua peccata confiteri. Qui eum intuitus, recludat septem diebus in domo separata seorsum, id est secundum qualitatem et quantitatem peccati poenitentiam ei injungat. Post septem autem dies eum intuitus, si viderit crevisse lepram, addat et alios septem: quia ubi additur peccatum, necesse est ut augeatur vindicta peccati. Post quatuordecim vero dies, si lepram crescere viderit, id est peccatum in consuetudinem venire, sciat quia lepra esse leprosum, et ejiciat extra castra, id est extra Ecclesiam eum repellat, vel a consortio sanctorum indignum judicet. Maneatque
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotib peccata sua confiteri
debent. sed etiam scđm eorũ con¬
silium pęnitentiã & satis factionẽ
uenię suscipere: recte dicitur:
Ite. ostendite uos sacerdotibus:
Uice enim dĩ peccata sacerdotib
pandenda sunt : & iuxta eorum
consilium pęnitentia agenda:
Quod indiuina lege figuratũ. ẽ.
quando morsi deleprosis tale prȩ¬
ceptum est datũ: uir incuius cute
uarius color apparuerit. ueniat
ad sacerdotẽ. & ostendat se illi : qui
recludat eum indomo perseptẽ dies
separatim se orsum: Post septẽ aũt
dies eum intuitus. siuidet creuisse
lepram: addat & alios septem: Post to¬
quat tuor decim uero dies. adhuc si
uiderit crescere lepram. sciat quia
lepra per seuerans est: & tunc iudic&
leprosum & eiciat extra castra. ma¬
neatque in tonsa barba. scissa ueste.
operto capite. a perto ore : inmun¬
dum se. iudicans om̃ibus diebus sepa¬
rationis suȩ: Quod sisanatus fuerit.
qui huiusmodi passionẽ sustinet.
ueniat ad sacerdotẽ. & offerat pro

Expanded text:
cata sua confiteri debent, sed etiam secundum eorum consilium poenitentiam et satisfactionem veniae suscipere, recte dicitur: « Ite, ostendite vos sacerdotibus. » Vice enim Dei peccata sacerdotibus pandenda sunt, et juxta eorum consilium poenitentia agenda. Quod in divina lege praefiguratum est, quando Moysi de leprosis tale praeceptum est datum: « Vir, in cujus cute varius color apparuerit, veniat ad sacerdotem et ostendat se illi . » Qui recludat eum in domo per septem dies separata seorsum. Post septem autem dies eum intuitus, si viderit crevisse lepram, addat et alios septem. Post quatuordecim vero dies, adhuc si viderit crescere lepram, sciat quia lepra perseverans est. Et tunc judicet eum leprosum, et ejiciat extra castra, maneatque intonsa barba, scissa veste, operto capite, aperto ore, immundum se judicans omnibus diebus separationis suae. Quod si sanatus fuerit, qui hujusmodi passionem sustinet, veniat ad sacerdotes, et offerat pro
Abbreviated transcription (Latin):
iħis innauiculam : transfretauit & ue¬
nit inciuitatem Suam. Etrł. o oõ
EPIUS CONTINGERE
sol&. ut una eadem que
res inscripturis duplicem uel
triplicem habeat significantiam.
sicuti est nauis quae aliquando
uexillum Sc̃e crucis. aliquando
scãm eccłam. aliquando uterum
intemeratȩ uirginis Significat:
U ex illum sc̃ȩ crucis. sicut alio loco¬
in euuangelio legimus: Ascendente
ihũ innauiculã. sęcuti sunt eum di¬
scipuli cius: Scãm eccłam. sicut
inpsalmis legitur : Quidescendunt

Expanded text:
in naviculam, transfretavit, et venit in civitatem suam. » Et reliqua. Saepius contingere solet, ut una eademque res in Scripturis duplicem vel triplicem habeat significationem, sicut est navis, quae aliquando vexillum sanctae crucis, aliquando sanctam Ecclesiam, aliquando uterum intemeratae Virginis significat. Vexillum sanctae crucis, sicut in alio loco legimus: « Ascendente Jesu in naviculam, secuti sunt eum discipuli ejus : » sanctam Ecclesiam, sicut in psalmo legitur:
Abbreviated transcription (Latin):
pharisaica superflua. sed parua
quam mulier quae duodecĩ annis
fluxum sanguinis passa erat acce¬
dens retro tetigit: & non est
scđm superstitionem pharisȩoꝵ
puncta. sed dñi miscđia sanata:
Adquid autem has & huiuscemodi
super stitiones inuenisseNt :
manifestatur cũ subditur: Amant
enim primos recubitus inceNis.
quod per tn et aduentris ingluui¬
em: & primas cathedras insynago¬
gis. quod ꝑtinet ad inanem głam:
& salutationes inforo. & uocari
ab hominibus rabbi: quod ꝑtinet
ad indebitam reuerentiam.
Sedeorum uitus patefactis:
dñs abeorum imitatione suos
compescit dicens: Uos autẽ nolite
uocari rabbi : unusest enĩ magist
uester: Acsi dicer&: Uos enim
estis electi. qui unum & uerum
habetis magistrum: illum scilic&
aquo procedit om̃is sapientia.
& cum quo fuit semper & est
ante aeuum: quoꝵ fiducia
ds̃ est. & qui terręna uobis tri¬
buit. ut caelestia adipisci possi¬

Expanded text:
pharisaica superflua, sed modicapharisaica superflua, sed modicaquam mulier, quae duodecim annis fluxum sanguinis passa erat, accedens retro tetigit , et non est secundum superstitionem Pharisaeorum compuncta, sed Domini misericordia sanata. Ad quid autem has et hujusmodi superstitiones invenisset, manifestatur cum subditur: « Amant autem primos recubitus in coenis. » Quod pertinet ad ventris ingluviem; « et primas cathedras in synagogis: » quod pertinet ad inanem gloriam; « et salutationes in foro, et vocari ab hominibus Rabbi: » quod pertinet ad indebitam reverentiam. Sed eorum vitiis patefactis, Dominus ab eorum imitatione suos compescuit, dicens: « Vos autem nolite vocari Rabbi. Unus est enim magister vester. » Ac si diceret: Vos enim estis electi, qui unum et verum habetis magistrum, illum scilicet, a quo procedit omnis sapientia, et cum quo fuit semper, et est ante aevum, quorum fiducia Deus est, et qui terrena vobis tribuit, ut coelestia adipisci possi
Abbreviated transcription (Latin):
tuos : & meditabems in ea die
ac nocte: E t est sensus: Ligabis
eam indigitis tuis. id est opere
adimplebis : & erunt in mota
ante oculos tuos. hoc est iugit̃
meditaberis in ea: Scribȩ ergo
& pharisei uanȩ głȩ amatores.
decem uerba legis inmembranu¬
lis scribebant. & ea frontib suis
circum ligabant : ut inuicem sese
salutantes atque obuiantes
preceptoꝵ legis recordarentur :¬
& ipsa pictaciola philacteria
uocabant: Iusserat quoque dñs
in lege ut in quattuor angulis
palliorum iacinctinas fimbrias
ponerent : ad israheliticum popu¬
lum dinoscendum: Scribȩ ergo
& pharisei auaritiȩ sectatores
lucra demulierculis captantes :
longissimas fimbrias faciebant:
Inquarum summitatibus acutis¬
simas spinas ligabant: ut incon¬
uiuiis uel insynagogis sedentes
inuicem se pungerent. acꝑ hoc
legis recordarentur : & qui hoc
haber& religiosior putaretur:
Iuxta hanc similitudinem. fuit
illa fimbria dñi non superstitione

Expanded text:
tuos et meditaberis in eis die tuos et meditaberis in eis die ac nocte . » Et est sensus: Ligabis eam in digitis tuis, id est opere adimplebis. Et erunt immota ante oculos tuos, hoc est jugiter meditaberis in eis. Scribae ergo et Pharisaei vanae gloriae amatores, decem verba legis in membranulis scribebant, et ea frontibus suis circumligabant, ut invicem se salutantes atque obviantes, praeceptorum legis recordarentur, et ipsa pictatiola phylacteria vocabant. Jusserat quoque Dominus in lege , ut in quatuor angulos palliorum hyacinthinas fimbrias ponerent, ad Israeliticum populum dignoscendum. Scribae ergo et Pharisaei, avaritiae sectatores, lucrum de mulierculis captantes, longissimas fimbrias faciebant, in quarum summitatibus acutissimas spinas ligabant, ut in conviviis vel in synagogis sedentes invicem se pungerent, et per hoc legis recordarentur, et qui hoc haberet, religiosior putaretur. Juxta hanc similitudinem fuit illa fimbria Domini, non superstitione
Abbreviated transcription (Latin):
lunt ea mouere : quia non solũ
maiora legis precepta non obser¬
uabant : uerum etiam minora
digito operationis tangere nole¬
bant : D equibus alibi ait
uę uobis scribȩ & pharisȩi hypo¬
chritȩ : quitulistis clauẽ scientiȩ:
Sedquia non haec amore dĩ sed
cupiditate laudis humanȩ
faciebant: recte subiungitur.
O ma uero opera sua faciũnt: ut
uideantur ab hominibus: Erant
tales qui illud audire merentur :
quod dñs alibi ait: Uos estis qui
iustificatis uos coram hominib:
ds autem nouit corda uestra:
Dequibus alibi dicitur: Amen
dico uobis : receperunt mercedem
suam: Unde alibi eos fortiter
increpat dicens: Uȩ uobis scribȩ
& pharisȩi hypochrite : quisimi¬
les estis sepulchris dealbatis:
detegit : cum adhuc subiungit¬
dñs dicens: Dilatant enim phr¬
lacteria sua: & magnificant
fimbrias: Cum dediss& dNs
legem ꝑ moysen: ad ex tremum
intulit Ligabis eam indigitis
tuis. & erit inmota ante oculos

Expanded text:
lunt ea movere, quia non solum lunt ea movere, quia non solum majora legis praecepta non observabant, verum etiam minora digito operationis tangere nolebant. De quibus alibi ait: « Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui tulistis clavem scientiae . » Sed quia haec non amore Dei, sed cupiditate laudis humanae faciebant, recte subjungitur: « Omnia vero opera sua faciunt, ut videantur ab hominibus. » Erant enim tales, ut illud audirequod Dominus alibi ait: « Vos estis qui justificatis vos coram hominibus, Deus autem novit corda vestra . » De quibus alibi dicitur: « Amen dico vobis, receperunt mercedem suam . » Unde alibi fortiter eos increpat, dicens: « Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui similes estis sepulcris dealbatis ,detegit, cum adhuc subjungit, dicens: « Dilatant enim phylacteria sua, et magnificant fimbrias. » Cum dedisset Dominus legem per Moysen, ad extremum intulit: « Ligabis eam in digitis tuis, et erunt immota ante oculos
Abbreviated transcription (Latin):
annuntietur . in hoc gaudeo sed
& gaudebo: Alligant enim onera
grauia & inportabilia. & inpo¬
nunt in humeros hominũ: digito
autem Suo nolunt ea mouere:
O nera grauia & inportabilia
precepta legis fuerunt: quȩ ꝓpt̃
duritiam isra helitici populi
dura & aspera sunt data : intantũ
utnullus iuxta litteram implere
potuiss&. sicut apłs testatur :¬
Quid uultis imponere iugum suꝑ
Nrĩ credimus saluari: quẽ ad mo¬
dum & illi: Sed onera grauia
& inportabilia scribȩ & pharisȩi
grauiora fecerant: quas dam
obseruationes & superstitiones
plicem turbam ad suã ueneratio¬
nem inclinarent: sicut eis dñs alibi
ex probrat dicens: Hypochrite.
quart trans gredimini mandatum
dĩ. propter traditionem uram
Nam ds̃ dixit: Honora patrem
& matrem: uos autẽ dicitis
munus quod cumque est exme
tibi proderit: & non honorifi¬
catis patrem. & irritum fecistis
mandatum dĩ propter traditio¬
nes urãs: Digito autẽ Suo no¬

Expanded text:
annuntietur, in hoc gaudeo, sed annuntietur, in hoc gaudeo, sed et gaudebo . » « Alligant enim onera gravia et importabilia, et imponunt in humeros hominum, digito autem suo nolunt ea movere. » Onera gravia et importabilia, praecepta legis fuerunt, quae propter duritiam Israelitici populi, dura et aspera sunt data, intantum ut nullus ea juxta litteram implere potuisset, sicut Petrus Quare vultis imponere grave juguJesu credimus salvari, quemadmodum et illi . » Sed onera gravia et importabilia Scribae et Pharisaei graviora fecerant, quasdam observationes et superstitiones plicem turbam ad suam venerationem inclinarent, sicut eis Dominus alibi exprobrat, dicens: « Hypocritae, quare transgredimini mandatum Dei propter traditiones vestras? Nam Deus dixit: Honora patrem tuum et matrem. Vos autem dicitis: Munus quodcunque est ex me, tibi proderit, et non honorificatis patrem, et irritum fecistis mandatum Dei propter traditiones vestras . » Digito autem suo no
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ad eorum doctrinam audien¬
dam turbas ortabatur: quia quã¬
uis malȩ uiuerent. tamen bona
docebant: quia qu̾auiꝰᷤ uulgaris
populus intellegere non poterat:
illi specialiter ad nõ addocendum
populum acceperant: Ideo autem
quod bene docebant audiendi
erant : in eo quod male uiuebant
nec audiendi. nec imitandi erant:
Unde bene dicitur: O mĩa enim
quaecumque dixerint uobis.
seruate & facite: Quia enĩ non
suam doctrinã sed dĩ predicatio¬
nem docebant. ideo adeorum
doctrinam audiendam uel obser¬
uandam populum inuitabat : & qđ
adeorum predicationem obser¬
uandam populum prouocauerat:
post abeorum imitatione obseruan¬
da. reuocat cum subiungit: Scđm
uero opera eoꝵ: nolite facere: Qui¬
cumque enim hodie in eccła bene
scriba
est & phariscus.
uita despicitur : reftat
ut eius predicatio contempnatur:
Tamen propter mala opera: bona
predicatio non est relinquenda.
unde paulus apłs dicit: Siue
ex occasione. siue ex ueritate xp̃s

Expanded text:
Dominus ad eorum doctrinam audienDominus ad eorum doctrinam audiendam turbas hortatur, quia quamvis male viverent, tamen bona dicebant. Quia quam vulgaris populus intelligere non poterat, illi specialiter a Domino ad docendum populum acceperant. In eo enim, quod bene docebant audiendi erant: in eo quod male vivebant, nec audiendi, nec imitandi erant. Unde et bene dicitur: « Omnia ergo quaecunque dixerint vobis, servate et facite. » Quia enim non suam doctrinam, sed Dei praedicationem docebant, ideo ad eorum doctrinam audiendam vel observandam populum invitabat; et quod ad eorum praedicationem observandam popnunc ab eorum imitatione observanda revocat, cum subjungit: « Secundum vero opera eorum nolite facere. » Quicunque enim hodie in Ecclesia bene Scriba est et Pharisaeus. vita despicitur, restat ut ejus praedicatio contemnatur, tamen propter mala opera, bona praedicatio non est relinquenda. Unde Paulus apostolus dicit: « Sive ex occasione, sive ex veritate Christus
Abbreviated transcription (Latin):
ostenditur patientia : sed nec minor
eius declaratur beniuolentia: Scri¬
bȩ ergo & pharisei grauissimis hunc
questionibus lacesstre cupiebant:
ipse aut̃ adeorum subiectionem &
uenerationẽ turbas ortabatur dicens:
Super cathe drã moysi. Etrł:
Cathedra autem est sedile ligneũ.
sustentationi corporis undique aptũ.
& ideo magistris & doctoribus
congruum: Percathedram ergo:
aliquando bona. aliquando
mala significatur doctrina: Mala.
sicut inprimo psalmo legitur.
Incathe dra pestilentiȩ non sedit:
Bona. sicut psalmista alibi ait:
Exaltent eum ieccła plebis: & in
cathedra seniorum laudent eum:
Sic & in hoc loco in bono ponitur.
cum dicitur : super cathedramoysi :
Hic cathedra moysi. doctrinã legis
significat: quae pro eo morsi dicit᷑.
quia adñõ data specialiter ꝑ moysen
populo est administrata: Super
cathedra ergo moysi sederuNit
scribȩ & pharisȩi : quia in doctri¬
na legis quieuerunt: Et ideo

Expanded text:
ostenditur patientia, sed non minor ostenditur patientia, sed non minor ejus declaratur benevolentia. Scribae ergo et Pharisaei gravissimis hunc quaestionibus lacessere cupiebant, ipse autem ad eorum subjectionem et venerationem turbas hortabatur, dicens: « Super cathedram Moysi. » Et reliqua. Cathedra autem sedile est ligneum, sustentationi corporis undique aptum, et ideo magistris et doctoribus congruum. Per cathedram namque aliquando bona, aliquando mala significatur doctrina: mala, sicut in primo psalmo legitur: « In cathedra pestilentiae non sedit: » bona, sicut Psalmista alibi ait: « Exaltent eum in ecclesia plebis, et in cathedra seniorum laudent eum . » Sic et in hoc loco in bono ponitur, cum dicitur: « Super cathedram Moysi. » Hic cathedra Moysi doctrinam legis significat, quae pro eo Moysi dicitur, quia a Domino data specialiter populo per Moysen est administrata. Super cathedram ergo Moysi sederunt Scribae et Pharisaei, quia in doctrina legis quieverunt. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
factisunt amici: Quod in eo facile
intelligitur : quia filius sub cuius
scabello pedum ponuntur. indexte¬
ra sedere dicit᷑: Soli enim electi
indextera ponen disunt : ipso dño
dicente : Statuet oues quidem
ad extris : hedos aut a sinistris:
Tunc dic& his. qui adextris eius
erunt: Uenite benedicti patris
mei : possidete paratum uobis reg¬
num a constitutione mundi:
ex illa die eum amplius in terro¬
gare: Uidentes autem pharis ei
in suis in terrogationib dñi
laudem crescere. & in Suam
uituperationem : non ausisunt eum
amplius in terrogare. quia quic qͥd
dixerint contrase dictum sentie¬
bant: Sedquem in terrogare non
audebant. manifeste conprehen¬
sum romanę tradiderunt potestati.
ut intellegamus quia liuor & in¬
uidia superari potest. sed qui escere
nescit: Tunc locutus est iħs ad tur¬
bas. & ad discipulos suos dicenis:
Super cathe dra morsi : sederunt
nolite facere: Dicunt enĩ : & non
faciunt: Grandis in hoc loco dñi

Expanded text:
facti sunt amici. Quod in eo facile facti sunt amici. Quod in eo facile intelligitur, quia Filius, sub cujus scabello pedum ponuntur, in dextera sedere dicitur. Soli enim electi in dextera ponendi sunt, ipso Domino dicente: « Statuet quidem oves a dextris, haedos autem a sinistris. Tunc dicet illis qui a dextris ejus erunt: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi .ex illa die amplius quisquam interrogare. » Videntes Pharisaei in suis interrogationibus Domini laudem crescere, et suam vituperationem, non ausi sunt eum amplius interrogare: quia quid quid dixerint, contra se dictum sentiebant. Sed quem interrogare non audebant, manifeste comprehensum Romanae tradiderunt potestati, ut intelligamus quia livor et invidia superari potest, sed quiescere nescit. « Tunc locutus est Jesus ad turbas, et ad discipulos suos, dicens: Super cathedram Moysi sederunt nolite agere. Dicunt enim et non faciunt. » Grandis in hoc loco Domini
Abbreviated transcription (Latin):
nam inimicos tuos scabellum pe¬
dum tuorum : aduerbium finitũ
ꝓinfinito posuit tempore: Vsus
enim scripture est hoc aduerbiũ
finitum: aliquando ꝓfinito.
aliquando ꝓinfinito ponere:
Pro finito: sicut ꝑ esaiam ꝓphetã
dicitur: Popule meus intra incubicu¬
la tua. abscondere modicũ ad mo¬
numen tum: donec ꝑ transeat indig¬
natio: Pro infinito. sicut ait psalmis
senescatis : egosum: Numquid post il¬
lorum senectam ds̃ futurus non erat.
Aut oculi nr̃i cessabunt respicere
ad eum: postquã misertus fuerit nr̃i
Non: Sedut diximus finitum ꝓ infi¬
nito posuit: Sic & in hoc loco dũ
dixit donec ponã inimicos tuos.
& rłq : Hoc aduerbium infinitum.
aeternitatem x p̃i sonat: S cabellũ
enim ascandendo dicitur : pedes
autem aeternitatẽ eius ꝑ petuae
stabilitatis designant: Inimici uero
qui subscabello pedum ponuntur.
non perseuerantes inimici in telle¬
gendi sunt: sed illi qui quondã ini¬
mici ꝑconuersionem reconciliati.

Expanded text:
nam inimicos tuos scabellum penam inimicos tuos scabellum pedum tuorum, » adverbium finitum pro infinito posuit tempore. Usus enim Scripturae est, hoc adverbium finitum aliquando pro finito, aliquando pro infinito ponere. Pro finito, sicut per Isaiam prophetam dicitur: « Popule meus, intra in cubicula tua, abscondere modicum ad momentum, donec pertranseat indignatio . » Pro infinito, sicut ait Psalmistsenescatis ego sum. » Nunquid post illorum senectam Deus futurus non erat, aut oculi nostri cessabunt respicere ad eum, postquam misertus fuerit nostri? Non; sed, ut diximus, finitum pro infinito posuit. Sic et in hoc loco dum dixit, « donec ponam inimicos tuos, » etc., hoc adverbium infinitum aeternitatem Christi sonat. Scabellum enim a scandendo dicitur: pedes autem aeternitatem ejus perpetuae stabilitatis designant. Inimici vero, qui sub scabello pedum ponuntur, non perseverantes inimici intelligendi sunt, sed illi, qui quondam inimici, per conversionem reconciliati