comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a sp̃uali: et scłaribꝰ ꝑiculis obsidetur.
Unde et incanticis habes dictũ. Ego mu¬
abundat et de naturalibꝰ uerbũ et de
moralibꝰ disciplina. Cognosce gͦ te ani
tua mirabilior facta ẽ. maiestas. Incon¬
silio hominis tua sapientia p̾dicatur.
ũ ine intueor quẽ tu in ipsis cogitati¬
onibꝰ occultis et internis affectibꝰ dep̃¬
hendis: scientie tuȩ agnosco mysteria.
Cognosce gͦ te homo quantꝰ sis: et atten¬
de tͥ ne quando laqueis implicatꝰ dia¬
boli fias pͣda uenantis: ne forte in
fauces tetri illiꝰ draconis incurras:
qui rugit et circuit querens quẽ deuo¬
ret. Attende tͥ: ut consideres qͥd inte
intret. qͥd ex te ex eat. Non de cibo dico
qͥ ab sorbet᷑ et egerit᷑: sed de cogitatio
ne dico: de sermone assero. Non intret
inte alieni thori concupiscentia: non
irrepat intuã m̃tẽ. Non rapiat ocu-¬
lus transeuntis feminȩ pulchritudi¬
nem: animꝰ ñ includat. Non sermo
tuus tẽptam̃torũ machinas nectat:

Expanded text:
gratia spiritali et saecularibus periculis obsidetur. Unde et in Canticis habes dictum: Ego muabundat et de naturalibus verbum, et de moralibus disciplina. Cognosce ergo te, dtua mirabilior est facta majestas, in consilio hominis tua sapientia praedicatur. Dum me intueor, quem tu in ipsis cogitationibus occultis et internis affectibus deprehendis, scientiae tuae agnosco mysteria. Cognosce ergo te, o homo, quantus sis, et attende tibi; ne quando laqueis implicatus diaboli fias praeda venantis; ne forte in fauces tetri illius leonis incurras, qui 133 rugit et circuit quaerens quem devoret. Attende tibi, ut consideres quid in te intret, quid ex te exeat. Non de cibo dico, qui absorbetur et egeritur, sed de cogitane dico, de sermone adsero. non intret in te alieni tori concupiscentia, non inrepat in tuam mentem, non rapiat oculus transeuntis feminae pulchritudinem, animus non includat, non sermo tuus temptamentorum machinas nectat,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ illecebras uoluptatũ: ñ incentiua lu-¬
xuriȩ: ñ alieni decoris concupiscentiã:
sed dedi tͥ fundam̃ta muralia. Dedi tur.
riũ excelsa fastigia: in qͥbꝰ constitutꝰ ex-¬
pugnari ab hostẽ ñ metuas: nec ingru¬
entiũ legionũ terribilia licet tẽptam̃ta
formides. Deniq habes in ysaia: qͥa iusti ani
ego ciuitas obsessa. Munita ꝑ xp̃m: ob¬

Expanded text:
non inlecebras cupiditatum, non incentiua lunon inlecebras cupiditatum, non incentiua luxuriae, non alieni decoris concupiscentiam, sed dedi tibi fundamenta muralia, dedi tibi turrium excelsa fastigia, in quibus constitutus expugnari ab hoste non metuas nec ingruentium legionum terribilia licet temptamenta formides\'. denique habes in Esaia quia iusti animego ciuitas obsessa, munita per
Abbreviated transcription (Latin):
dicentẽ. Aut suꝑquẽ reqͥescam. nisi suꝑ
humilẽ et qͥetũ. et trementẽ uerba mea:
sto gͦ humilis et qͥetꝰ: ut intuo ds̃ reqͥescat
affectu. Qui ñ reqͥeuit inbestiis: multo
magis ñ reqͥescit inpectore bestiali St̃
enĩ bestiales: sunt ferȩ formas hominũ
M
e
uob̾ a falsis ꝓpħis: qͥ ueniunt ad uos inue¬
stim̃tis ouiũ: intrinsetus autẽ sunt lupi
rapaces. In his gͦ ñ reqͥescit dñs: sed reqͥescit
in moribꝰ humanis: qͦs fecit ds̃ ad imagi¬
nẽ suã et similitudinẽ: quando fecit ui¬
rũ qͥ ñ debet uelare caput suũ. qm ima¬
go et gła. ẽ dei. Huiꝰ uiri animȩ dicit.
Ecce ego ierłm pinxi muros tuos. Non
dix̃ pinxi uentrẽ tuũ: ñ dixit pinxi inte¬
riora tua: sed dix̃ pinxi muros tuos:
ualida se asserens homini murorũ de¬
disse p̾sidia: ut si ꝑuigil speculator in
muris sit obsidionis possit ꝑiculũ ꝓpul¬
sare. Dicit itaq. Nlon tͥ uoluptates dedi:

Expanded text:
dicentem: aut supra quem requiescam nisi super dicentem: aut supra quem requiescam nisi super humilem et quietum et trementem uerba mea? esto ergo humilis et quietus, ut in tuo deus requiescat adfectu. qui non requieuit in bestiis multo magis non requiescit in pectore bestiali. sunt enim animi bestiales, sunt ferae forma hominum me uobis a falsis prophetis, qui ueniunt ad uos in uestitu ouium, intus autem sunt lupi rapaces. in his autem non requiescit deus, sed requiescit in moribus humanis, quos fecit deus ad imaginem suam et similitudinem, quando fecit uirum, qui non debet uelare caput suum, quoniam imago et gloria est dei. huius uiri animae dicit: ecce ego, Hierusalem, pinxi muros tuos. non dixit: \'pinxi uentrem tuum\', non dixit: \'pinxi inferiora tua\' sed dicit: \'pinxi muros tuos- ualida se adserens homini murorum dedisse praesidia, ut si peruigil speculator in muris sit, obsidionis possit periculum propulsare. dicit itaque: <non tibi uoluptates dedi,
Abbreviated transcription (Latin):
os si ad suꝑiora se conferat: et t̾rena suꝑuo¬
let. Insuꝑioribꝰ enĩ nemo tendit retia: la¬
queũ nullus abscondit. Ideo cuiꝰ conuer¬
satio insuꝑnis.ẽ: huiꝰ ñ solet inp̾dã ueni¬
re captura. Sed qͥd miraris si homo deci¬
piat᷑ ab homine: quando filius hominis
ubi reqͥesceret ñ habebat: At ille qͥdem
talẽ homine̾ fetit: in qͦ caput suũ recli¬
naret. Sed postea quã in pectore nr̃o ñ
reqͥes ꝓximi cȩpit. e̾e sed fouea: sed postea¬
quã alter alteri nectere cȩpit insidias
quẽ iuuare deberet. caput suũ xp̃c auer¬
tit a nob̾: sed postea tam̃ maluit illud
morti offerre ꝓnob̾. Noli gͥ ẽẽ fraudulen¬
tus: crudelis. immitis: ut inte. xp̃c caput
reclinet. Deniq cũ fecisset pisciũ beluas:
cũ fetisset ferarũ genera bestiarũ ñ re¬
qͥeuit: reqͥeuit autẽ postea quã hominẽ
ad imaginẽ suã fecit. In qͦ reqͥescat: audi

Expanded text:
os, si ad superiora se conferat et terrena superuoos, si ad superiora se conferat et terrena superuolet; in superioribus enim nemo tendit retia, laqueum nullus abscondit. ideo cuius conuersatio in supernis est, huius non solet in praedam uenire captura. sed quid miraris, si homo decipiatur ab homine, quando filius hubi requiesceret, non habebat? Et ille quidem talem hominem fecit, in quo caput suum reclinaret. Sed posteaquam in pectore nostro non requies proximi coepit esse, sed fovea; posteaquam alter alteri nectere coepit insidias, quem juvare deberet, caput suum Christus avertit a nobis: sed postea tamen maluit illud morti offerre pro nobis. Noli igitur esse fraudulentus, crudelis, immitis; ut in te Christus caput reclinet. Denique cum fecisset piscium belluas, cum fecisset ferarum genera et bestiarum, non requievit: requievit autem posteaquam hominem ad imaginem suam fecit. In quo r
Abbreviated transcription (Latin):
illo habeto consortiũ. Abillo sume grãm:.
cui mercedẽ dedisti. Qd respondebis: Qđ
si graue ẽ adtulterare opus dei: quia de
de illis dicimꝰ qͥ interficiunt opus dei: qͥ huma¬
nũ sanguinẽ fundunt: qͥuitã quã ds̃ dona-¬
uit extorquent: qͥ dicunt. tollamꝰ iustũ qͥa in¬
utilis ẽ nob̾: Unde bene lectũ ẽ hodie. Nul¬
lius autẽ hominis ñ habet ubi caput suũ
reclinet. Uulpis gͦ se abscondit infouea: aues
se tuent᷑ innido: homo ñ abscondit᷑ infouea.
sed decipit᷑. Eouea uͦ os hominis est: fouea
alta pectꝰ ẽ hominis: ubi sunt noxia et
fraudulenta consilia. malȩ cogitationes.
Tu ambulas: et alius tͥ foueã parat. In medio
laqueorũ ambulas: qͦs abscondert̃ tͥ inuia
inuia inimici tui. Om̃ia gͦ circũspice:
ut effugias sicut dammula de retibꝰ. et
sicut auis de laqueo. Dammula retia aspe¬
ctus uiuacitate declinat. Auis euitat laque¬

Expanded text:
illo habeto consortium: ab illo sume gratiam, illo habeto consortium: ab illo sume gratiam, cui mercedem dedisti. Quid respondebis? 48. Quod si grave est adulterare opus Dei, quid de illis dicemus, qui interficiunt opus Dei, qui humanum sanguinem fundunt, qui vitam quam Deus donavit, extorquent, qui dicunt: Tollamus Justum, quia inutilis est nobis? Unde bene lectum est hodie: Vullius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet. uulpis ergo se abscondit in fouea, aues se tuentur in nido: homo non absconditur in fouea, sed decipitur. fouea uero os hominis est, fouea alta pectus est hominis, ubi sunt noxia et fraudulenta consilia, malae cogitationes. tu ambulas, et alius tibi fecit parat. in medio laqueorum ambulas, quos absconderunt tibi in uia inimici tui. omnia ergo circum inspice, ut effugias sicut dammula de retibus et sicut auis de laqueo. dammula retia aspectus uiuacitate declinat, auis euitat laque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ corporis sit. Pictꝰ es gͦ ohomo: pictꝰ a dño
deo tuo. Ponũ habes artificẽ: atq pictore.
Noli delere bonã picturã: ñ fuco sed ueri¬
tate fulgentẽ: ñ cera expressam: sed gr̃a.
Deles picturã mulier. si uultũ tuũ mate¬
riali candosoblinias: si adqͥsito rubore
ꝑfundas. Illa pictura. uicii ñ decoris ẽ.
Illa pictura fraudis: ñ simplicitatis est.
Illa pictura tẽporalis ẽ: aut pluuia aut
sudore tergitur. Illa pictura fallit et
decipit: ut neq illi placeas cui placere
desideras: qͥ intelligit ñ tuũ sed alienũ
eẽ qđ placeas: et displiceas tuo auctori.
qͥuidet opus suũ ee deletũ. Dic mͥ si su
pra artificẽ aliquẽ inducas alterũ. qͥ
opus illiꝰ suꝑioris nouis oꝑibꝰ obducat.
dei: et picturã meretricis assumere: qͥa scri
te dicat ds̃. Non agnosco colores meos.
ñ agnosco imaginẽ meã: ñ agnosco uul¬
tũ meũ: quẽ ipse formaui. Reicio ego
qđ meũ ñ est. Illũ quere qͥ te pinxit. cũ

Expanded text:
n corporis sit. Pictus es ergo, o homo, et pictus a Domino Deo tuo. Bonum habes artificem atque pictorem. Noli bonam delere picturam, non fuco sed veritate fulgentem, non cera expressam sed gratia. Deles picturam, mulier, si vultum tuum materiali candore oblinas, si acquisito rubore perfundas. Illa pictura vitii, non decoris est: illa pictura fraudis, non simplicitatis est: illa pictura temporalis est, aut pluvia, aut sudore tergitur: illa pictura fallit et decipit; ut neque illi placeas, cui placere desideras, qui intelligit non tuum, sed alienum esse quod placeas; et tuo displiceas auctori, qupra artificem aliquem inducas alterum, qui opus illius superioris novis operibus obducat, Dei, et picturam meretricis assumere, quia scricat de te Deus: Non agnosco colores meos, non agnosco imaginem meam, non agnosco vultum, quem ipse formavi, rejicio ego quod meum non est. Illum quaere qui te pinxit: cum
Abbreviated transcription (Latin):
threnis ieremiȩ. Bonus ẽ dñs sustinen¬
tibꝰ eũ anime q̃ querit eũ. De homini¬
bꝰ dixit: et animã adiciendã putauit.
Melius enĩ querit ista si sola sit: abdu¬
cens se absceno corporis et a cupidita¬
te carnali. Ipsa est ad unaginem dei:
conformis dñi iħu. Qui autẽ conformes
filii dei sc̃i sunt: sicut legimꝰ dicente pau¬
ficauit. Quos autẽ iustificauit: hos et głi
spondeas. Sed dubitare ñpotes: cũ iustiria
unde iustificatio deriuata.ẽ. m̃tis utiq¬

Expanded text:
Threnis Hieremiae: Bonus est Dominus sustinentibus eum, animae quae quaerit eum . De hominibus dixit, et animam adjiciendam putavit. Melius enim quaerit ista si sola sit, abducens se a corporis coeno, et a cupiditate carnali. Ipsa est ad imaginem Dei conformis Domini Jesu. Qui autem conformes Filii Dei, sancti sunt. Sic enim legimus, dicente Pautificauit, quos autem iustificauit hos et glorispondeas. sed dubitare non potes, cum iustitia, unde iustificatio salu est, mentis utiq
Abbreviated transcription (Latin):
generis significatio ẽ cui in est ꝓpͥum¬
hominis aliqͥd et excellens. rationabi¬
le autẽ ꝓpͥũ est hominis: ita et t̾ra po¬
test cõmunit̾ dici uł scatens aquis
uł deserta et inuia et sine aqua. Prgo
et illi q̃ scatet aqͥs in est ut habeat
ariditatẽ. Remota enĩ aqua incipit
esse arida. sicut habes scriptũ. Posuit
Habẽt gͦ t̾ra ꝓpriã qualitatẽ suã. sicut
et singula elem̃ta habent. Nã et aer
humidã qualitatẽ. et aqua frigidã:
et ignis calidã. Et hoc est principale

Expanded text:
generis significatio est, cui inest pgeneris significatio est, cui inest proprium aliquid et excellens; rationabile autem proprium est hominis: ita et terra potest communiter dici vel scatens aquis, vel deserta et invia, et sine aqua. Ergo et illi quae scatet aquis, inest ut habeat ariditatem. Remota enim aqua, incipit esse arida, sicut habes scriptum: Posuit Habet ergo terra propriam qualitatem suam, sicut et singula elementa habent, nam et aer humidam qualitatem, et aqua frigidam, et ignis calidam. Et hoc est principale
Abbreviated transcription (Latin):
numerant᷑ q̃ ñ conferunt᷑. Sed ut uidet᷑:¬
qm̃ de mari loquebar. aliquantũ ex un¬
dauimꝰ. Ad ꝓpositũ reuertam᷑: et consi¬
deremꝰ qͥd sit qđ ait dñs. Congregetur
aqua inunã congregationẽ et appare.¬
at arida: et ñ dix̃ t̾ra. Qđ p̾clare po¬
sitũ qͥs ñ aduertat: Terra enĩ potest
et luto. eẽ ꝑmixta. aqͥs madida. cuiꝰ spe-¬
cies suꝑfusis aqs ñ appareat. Arida autẽ
ñsolũ ad genꝰ. sed etiã ad speciẽ t̾rarũ
refert᷑: ut sit utilis. siccabil. et apta cul¬
toribꝰ. Simul ꝓspectũ. ẽ: ne uideatur
sole magis quã dei p̾cepto esse siccata.
qͥa arida facta ẽ anteꝙͣ sol crearet᷑. Un¬
de et dauid discernens mare et t̾rã.
ait de dño dõ. Qm̃ ipsiꝰ est mare et ipse
fecit illud. et aridã manꝰ eiꝰ for maue¬
rt̃. Arida enĩ expressio nature. ẽ: t̾ra
appellatio quȩdã simplex negociiq̃
inse habeat ꝓpͥetatẽ. Sicut enĩ anignal

Expanded text:
numerantur quae non conferuntur. \'Sed, ut uideturnumerantur quae non conferuntur. \'Sed, ut uideturquoniam de mari loquebar, aliquantum exundauimus: ad propositum reuertamur et consideremus quid sit quod ait dominus: congregetur aqua in unam congregationem et appareat arida et non dixit terra. quod praeclare positum quis non aduertat? terra enim potest et luto esse permixta, aquis madida, cuius species superfusis aquis non appareat. arida autem non solum ad genus, sed etiam ad speciem terrarum refertur, ut sit utilis sicca habilis et apta culturis. simul prospectum est, ne uideatur sole magis quam dei praecepto esse siccata, quia arida facta est, antequam sol crearetur. unde et Dauid discernens mare et terram ait de domino deo: quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam manus eius fundaue. Arida enim expressio naturae est, terra appellatio quaedam simplex negotii, quae in se habeat proprietatem. Sicut enim animal
Abbreviated transcription (Latin):
uertere soleat de ꝓfundo. Quis deinde
sciat inquantũ se illud magnũ et in¬
ausũ nauigantibꝰ atq intẽptatũ fundat
mare: Qđ brittannias frequenti in-¬
cludit ȩquore: atq in ulteriora et ipsis
pabulis in accessa secreta se porrigit. Qs
deinde ñ colligat quantũ lacrino et a¬
uerno in italia. tyberiadi qͦq inpalesti¬
na. et ei lacui qͥ int̾ palestinã et egẏptũ
arabiȩ deserta p̃tendit partibꝰq diuer-¬
sis augusti atq traiani ceterisq puni¬
uersũ orbẽ infusũ addiderit mare.
Sed st̃ etiã ñ confusi lacus et stagna quȩ
ñ miscent᷑ fluctibꝰ: ut laẏrus et berue¬
nacus. albanꝰ qͦq aliiq quã plures. Quo¬
modo una congregatio aquarũ: Sed
quẽadmodũ dicit᷑ qͥa fecit ds̃ duo lumi¬
naria id est solẽ et lunã. cũ sint utiq et
stellarũ lumina: ita et una congrega¬
tio dicit᷑ cũ sint plurimȩ. Neq enĩ ad¬

Expanded text:
uertere soleat de profundo. quis deinde uertere soleat de profundo. quis deinde sciat in quantum se illud magnum et inausum nauigantibus atque intemptatum nautis fundat mare, quod Brittannias frequenti includit aequore atque in ulteriora et ipsis fabulis inaccessa secreta se porrigit. quis deinde non colligat quantum Lucrino et Auerno in Italia, Tiberiadi quoque in Palaestina et ei lacui, qui inter Palaestinam et Aegyptum Arabiae deserta praetendit, portibusque diuersis Augusti atque Traiani ceterisque per uniuersum orbem infusum addiderit mare? sed sunt etiam non confusi lacus et stagna, quae non miscentur fluctibus, ut Larius et Benacus, Albanus quoque aliique plures: quomodo una congregatio aquarum? sed quemadmodum dicitur quia fecit deus duo luminaria, id est solem et lunam, cum sint utique et stellarum lumina, ita et una congregatio dicitur, cum sint plurimae; neque enim ad
Abbreviated transcription (Latin):
ri ñ potest etiã montiũ uertices illa suꝑfu¬
sione latuisse: Quo gͥ illa om̃is aquarũ re¬
dundantia diriuata est: Quȩ receptacula
eã tã continua atq cõnexa absorbere po¬
tuert̃e Ne qͦ multꝰ nob̾ potest sermo suppe.¬
tere. Primũ qͥa potuit creator om̃iũ et
ipsarũ t̾rarũ spacia diffundere: qđ aliqͥ
ante nos confirmantes ꝓpͥa posuert̃ sen¬
tentia. Ergo qͥd facere potuerit: ñ p̃t̾mitto.
Qa fecerit: qđ aꝑte scripturarũ auctori¬
tate ñ didici qͣsi secretũ p̃tereo: ne forte
etiã hinc alias sibi quȩstiones reqͥrant.
Assero tam̃ scđm scripturas qͥa potuit lo¬
corũ humilia et cãporũ aꝑta diffunde¬
re sic̃ ipse ait. Ego ante te ambulabo:
et montes planos faciã. Potuit etiam
ipsa aquarũ uis ꝓfundiora ea facere
quȩ insederat. tanto fluctuũ motu
tantoq estu concitatioris elem̃ti: qͥ co¬
tidie ima pelagi torquere et arenas a¬

Expanded text:
ri non potest etiam montium vertices illa superfuri non potest etiam montium vertices illa superfusione latuisse? Quo igitur illa omnis aquarum redundantia derivata est? Quae receptacula eam tam continua atque connexa absorbere potuerunt? De quo multus nobis potest sermo suppetere. 15. Primum quia potuit creator omnium et ipsarum terrarum spatia diffundere; quod aliqui ante nos confirmantes, propria posuerunt sententia. Ego quid facere potuerit, non praetermitto: quid fecerit, quod aperte scripturarum auctoritate non didici, quasi secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. adsero tamen secundum scripturas quia potuit locorum humilia et camporum aperta diffundere, sicut ipse ait: ego ante te ambulabo et montes planos faciam. potuit etiam ipsa aquarum uis profundiora ea facere quae insederat tanto fluctuum motu tantoque aestu concitatioris elementi, qui cotidie ima pelagi torquere et harenas
Abbreviated transcription (Latin):
pant᷑. Sic̃ enĩ multȩ t̾rȩ. ut affrica. hẏspa
nia. tracia. machedonia.sẏria. ȩgyptus.
gallia. atq italia. ꝓ regionũ appellant᷑ uoca¬
bulis et una. ẽ t̾ra: ita multi dicunt᷑ ꝓ locorũ
appellationibꝰ maxia. et unũ ẽ. mare: sicut
dusi autẽ mare portis. Nc̃ qͥa de una colle-¬
ctione diximꝰ illud occurrit. utrũ cũ ꝑ
omẽm fere t᷑rã et suꝑ t̾rã fuerint diffusȩ
aquȩ ꝑ uallestria agrorũ concaua monti.¬
um. planiciẽq cãporũ. modo ȩqͦris fusa
congregatione una potuerit om̃s illas aqͥs
recipe atq exinanire t̾ras q̃ ante. fuso ꝑuni¬
uersũ flumine stagnabant᷑. Nã si rta oꝑta
erant om̃ia. ñ eñi diceret uisa ẽ t̾ra nisi
retectã uelit᷑ s om̃ibꝰ demonstrare. Si dilu¬
uiũ noe tẽpore abscondit et montes qͣndo
aquarũ iã et suꝑcelos et infra firmam̃tũ
fuerat facta discretio: quanto magis dubita¬

Expanded text:
pantur. sicut enipantur. sicut eninia, Thracia, Macedonia, Syria, Aegyptus, Gallia, atque Italia pro regionum appellantur vocabulis, et una est terra: ita multa dicuntur pro locorum appellationibus maria, et unum est mare, sicut clusi autem mare portis . 14. Nunc quia de una collectione diximus, illud occurrit; utrum cum per omnem fere terram et super terram fuerint diffusae aquae per vallestria agrorum, concava montium, planitiemque camporum, modo aequoris fusa congregatio una potuerit omnes illas aquas recipere atque exinanire terras, quae ante fuso per universum flumine stagnabantur. Nam si ita operta erant omnia; non enim diceret, visa est terra, 39 nisi retectam vellet locis omnibus demonstrare. Si diluvium Noe tempore abscondit et montes, quando aquarum jam et super coelos et infra firmamentum fuerat facta discretio; quanto magis dubita
Abbreviated transcription (Latin):
caspiũ appellant mare. Unde consideremꝰ
scripturȩ uerba quȩ librato st̃ trutinata
examine. Colligat᷑ inqͥt aqua in congrega¬
tione una. Una aquarũ iugisq et continua
congregatio est. sed diuersi sinꝰ maris: ut
qͥdã de scriptoribꝰ forensibꝰ ait. Nanq pontꝰ
maris nr̃i sinꝰ amplissimꝰ. Meritoq in diuer¬
sis locis diuersa st̃ nomina: qͥa uocabula aqͥs
ex regionũ uocabuł ad hesert᷑. Una autem
congregatio aquarũ: qͥa iugis unda atq con¬
tinua ab indico mari usq ad gadethanorũ
littora. et inde in mare rubrũ extrema
circũfuso orbe t̾rarũ includit oceano. In¬
teriꝰ qͦq tẏrreno adrias. adriȩ. cȩtera ma¬
ria miscent᷑ nominibꝰ distincta ñ fluctibꝰ.
Unde pulchre habes: qͥa ds̃ congregationes
aquarũ appellauit maria. Ita et una est
generał collectio que dicit᷑ maria: et mul-¬
tȩ collectiones. q̃ maria ꝓregionibꝰ nuncu¬

Expanded text:
Caspium adpellant mare. unde consideremus Caspium adpellant mare. unde consideremus scripturae uerba, quae librato sunt trutinata examine. colligatur inquit aqua in collectionem unam. una aquarum iugisque et continua congregatio est, sed diuersi sinus maris, ut quidam de scriptoribus forensibus ait. namque Pontus maris nostri sinus amplissimus meritoque in diuersis locis diuersa sunt nomina, quia uocabula aquis ex regionum uocabulis adhaeserunt, una autem congregatio aquarum, eo quod iugis unda atque continua ab indico mari usque ad Gaditani oram litoris et inde in mare rubrum extremum circumfuso orbem terrarum includit oceano; interius quoque Tyrreno Hadrias, Hadriae cetera maria miscentur nominibus distincta, non fluctibus. unde pulchre habes quia deus congregationes aquarum uocauit maria. ita et una est generalis collectio, quae dicitur mare, et multae collectiones, quae maria pro regionibus nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
re atq inse transfundere se: sostris
egyptius qͥ antiqͥor fuit. et darius
medus qͥ maioris contuitu potentiȩ
in effectũ uoluit adducere: qđ ab in¬
digno fuerat ante tẽptatũ. Quȩ res
indicio est qđ suꝑius est mare indicũ
inqͦmare rubrũ: quã ȩquor egyptiũ
qđ inferius affluit. Et fortasse ne
latius se mare effunderet de suꝑio¬
ribꝰ ad inferiora p̃cipitans: ideo moli¬
gregatione una. quomͦ diffusas ꝑlacꝰ.
paludes. stagna: aquas currentes. et¬
suꝑfusas uallibꝰ et cãpis. om̃ibꝰq plani¬
oribꝰ locis. currentes fontibꝰ atq flu¬
minibꝰ una potuerit reciꝑe collectio.
Aut quomodo una collectio. cũ hodieq¬
e
diuersa sint maria: Nã et oceanũ mare
dicimꝰ. et tẏrrenũ. et adriaticũ. et indicũ.
et egyptiũ. & ponticũ. et ꝓponticũ. et elles
pontũ. et eufinũ. egeũ. ionicũ. athlanti¬
cũ. Pleriq etiã creticũ. et septentrionale.

Expanded text:
re, atque in se transfundere. Sesostris re, atque in se transfundere. Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui majoris contuitu potentiae in effectum voluit adducere, quod ab indigena fuerat ante tentatum. Quae res indicio est, quod superius est mare Indicum, in quo mare Rubrum, quam aequor Aegyptium quod inferius alluit. Et fortasse ne latius se mare effunderet, de superioribus ad inferiora praecipitans, ideo molillectionem unam; quomodo diffusas per lacus, paludes, stagna, aquas, et superfusas vallibus et campis omnibusque planioribus locis, currentes fontibus atque fluminibus, una potuerit recipere collectio: aut quomodo una collectio, cum hodieque diversa sint maria? Nam et Oceanum mare dicimus, et Tyrrhenum, et Adriaticum, et Indicum, et Aegyptium, et Ponticum, et Propontidem, pontum et Euxinum Aegaeum Ionicum Atlanticum; plerique etiam Creticum et septentrionale
Abbreviated transcription (Latin):
Ait enĩ dñs ꝑnubẽ ad iob: int̾ alia de ma¬
ris claustro. Posui ei fines. apponens
claustra et portas. Dixi autẽ ei. Usq huc
uenies. nec trausgredieris: sed inte ipso
tũ fluctꝰ eiꝰ tanquã mons aque p̃ruptꝰ
insurgat. ubi impetũ suũ ad litꝰ illi¬
serit inspumas resolui repaguł qͥbꝰdã
arenȩ humił reꝑcussũ. scđm qđ scri¬
ptũ ẽ. Aut ñ timeb̾me dicit dñs. qͥ po
itaq om̃iũ uilis sablonis puluere uis
maris intẽpesta cohibet᷑. et uelut habe¬
nis qͥbꝰdã cȩlestis imꝑii p̾scripto sibi fine
reuocat᷑. uiolentiq eqͦris motꝰ in sese re¬
frangit᷑: atq in reductos sinꝰ suos scindit᷑.
Ceterũ nisi uis atq statuti cęlestis inhi¬
beret. qͥd obstaret qn ꝑ plana egẏpti
q̃ maxime humilioribꝰ iacens uallibꝰ
cãpestris asserit᷑ mare rubrũ egẏptio
pelago misceret᷑: Deniq docent hoc
qͥ uoluert hȩc duo sibi maria conecte¬

Expanded text:
Ait enim Dominus per nubem ad Job inter alia etiam de maAit enim Dominus per nubem ad Job inter alia etiam de maris claustro: Posui ei fines, apponens claustra et portas. Dixi autem ei: Usque huc venies, nec transgredieris, sed in te ipso tum fluctus ejus tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad littus illiserit, in spumas resolvi, repagulis quibusdam arenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: Aut non timebitis me, dicit Doitaque omnium vilis sabulonis pulvere vis maris intempesta cohibetur, et velut habenis quibusdam coelestis impeiri praescripto sibi fine revocatur, violentique aequoris motus in sese frangitur, atque in reductos sinus suos scinditur. Caeterum nisi vis statuti coelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus jacens vallibus campestris asseritur, mare Rubrum Aegyptio pelago misceretur? Denique docent hoc qui voluerunt haec duo sibi maria connecte
Abbreviated transcription (Latin):
utiq hely seus orando facere meru¬
it: ñ imꝑando. Si gͥ helyseus ferrũ
leuauit contra naturã. xp̃s aquas
mouere ñ potuit: Sed mouit qͥpo¬
tuit dicere: larare ueni foras. et mor¬
tuũ suscitauit. Ds̃ enĩ qđ iubet facit.
Itaq peri exemplo dictũ accipe:
congreget᷑ aqua. Et congregata est.
Dicendo autẽ congreget᷑: ñ solũ mouit
eã de loco. sed etiã statuit in loco: ut
ñ p̾terflueret. sed maneret. Hoc itaq
maioris miraculi ẽ: qͦmodo om̃s con¬
gregationes inunã congregationem
defluxerint. et una congregatio nͣ
ad impleta sit. Nã et scriptura hoc
int̾ mirabilia constituit dicendo.
Om̃s torrentes eunt in mare. et ma
dei: ut et fluat aqua et ñ suꝑfluat.¬
Circũscripto gͥ imposita fine maria
claudunt᷑: ne suꝑfusa t̾ris inundent
om̃ia. et destituto arborũ cultu munꝰ¬
t̾rene fęcunditatis impediant. Cognoscãt
gͥ diuini e̾e p̃cepti oꝑationisq cęlestis.

Expanded text:
utique peruius orando facere meruutique peruius orando facere meruit, non imperando. si igitur Helisaeus ferrum leuauit contra naturam, Christus aquas mouere patientis potuit ? sed mouit qui potuit dicere: Lazare ueni foras et mortuum suscitauit; deus enim quod iubet fecit. itaque pari exemplo dictum accipe: congregetur aqua, et congregata est. dicendo autem congregetur non solamsolum mouit eam de loco, sed etiam statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret. I Hoc itaque maioris miraculi est, quomodo omnes congregationes in unam congregationem defluxerint et una congregatio non adimpleta sit. nam et scriptura hoc inter mirabilia constituit dicendo: omnes torrentes eunt in mare, et mardei, ut et fluat aqua et non suCircumscripta igitur imposito fine maria clauduntur, ne superfusa terris inundent omnia, et destituto arvorum cultu, munuterrenae fecunditatis impediant; cognoscant igitur divini esse praecepti, operationisque coelestis.
Abbreviated transcription (Latin):
ducere aquã q̃ ñ erat. ñ potuit duce¬
re aquã q̃ erat: ꝑcussit petrã et flu¬
xerunt aquȩ clamat dauid: et torren
stabt̃ aquȩ. Habes in euangelio: qđ cũ
grauis esset ꝓcella et magnꝰ in mari
motꝰ: ita ut trepidarent̃ apostoli
naufragii ꝑiculũ. excitauerint dormi¬
entem inpupe dum̃ iħm. et surgẽs
inꝑauerit uento et mari. sedata tẽ¬
pestas sit: refulsa tranqͥllitas. Qui
potuit imꝑio mare totũ sedare. ñ
potuit aquas imꝑio mouere: At qͥn
indiluuio sic accepimꝰ: qđ eruꝑint
fontes abyssi. et qđ induxerit spm̃
postea et siccauerit aquã. Si nolunt
tuisse immisso uento aquas currere.
qđ cotidie uidemꝰ in mari: ut inde
aquȩ fluant unde flauerit uentus.
Si tẽpore moysi excitato austro uali.¬
do siccatũ . ẽ. mare. eodẽ modo siccari
ñ potuit congregatio aquarũ. et in
mare ꝓfluere aqua q̃ postea diuisa
est a ꝓfundo: Sed discant naturam
posse conuerti. quando petra aquas

Expanded text:
ducere aquam quae non erat non potuit duceducere aquam quae non erat non potuit ducere aquam quae erat? percussit petram, et fluxerunt aquae clamat Dauid et torrentestabunt aquae. habes in euangelio, quod cum grauis esset procella et magnus in mari motus, ita ut trepidarent apostoli naufragii periculum, excitauerint dormientem in puppe dominum Iesum, et surgens imperauerit uento et mari, sedata tempestas sit, refusa tranquillitas. qui potuit imperio mare totum sedare non potuit aquas imperio mouere? atquin in diluuio sic accepimus, quod eruperint fontes abyssi et quod induxerit postea spiritum et siccauerit aquam. si nolunt tuisse immisso uento aquas currere, quod cottidie uidemus in mari, ut inde aquae currant, unde flauerit uentus. si tempore Moysi excitato austro ualido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum et in mare profluere aqua, quae postea diuisa est a profundo? sed discant naturam posse conuerti, quando petra aquas
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror: qđ suꝑficies eiꝰ ȩqualis sit. Re¬
spondi scđm illorũ ꝓpositũ. illi nc re¬
spondeant mͥ: si nunꝙͣ uidert̃ fontes
ex inferioribꝰ scaturire. de pauim̃to aꝙͣ
surgere. qͥs eã cogit unde ꝓrũpit. quẽ¬
admodũ ñ deficit. qͦmͦ fiat ut una soli
ora undã uomant. Hȩc scđ̾m occulte
secreta naturȩ. Cȩterũ qͥs ignorat qđ
rapido plerũq impetu inima descen¬
dens in suꝑiora se subrigat. atq in suꝑ¬
ciliũ montis attollat: Plerunq etiã
canalibꝰ manu artificis diriuata quantũ
descenderit: tantũ rursus ascendat.
Itaq si uł impetu suo fert᷑. uł ugenio
contra naturã suã ducit᷑ et eleuat᷑. mi¬
ramini si diuini oꝑatione p̾cepti aliqͥd
ad usũ naturȩ accessit qđ inusu eiꝰ an¬
te ñ fu erit: Dicant nc̃ mͥ quomodo
tanꝙͣ inutre congregauerit aquas ma¬
ris: ut scriptũ ẽ. Quomͦ eduxerit de
petra aquas: Qui potuit de petra e¬

Expanded text:
arbitror, quod superficies eius aequalis sit. rearbitror, quod superficies eius aequalis sit. respondi secundum illorum propositum; illi nunc respondeant mihi, si numquam uiderunt fontes ex inferioribus scaturrire, de pauimento aquam surgere. quis eam cogit ? unde prorumpit ? quemadmodum non deficit? quomodo fit, ut ima soli ora undam uomant? haec secundum occultae secreta naturae. ceterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens in superiora se subrigat atque in supercilium montis adtollat, plerumque etiam canalibus manu artificis deriuata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? itaque si uel impetu suo fertur uel artificis ingenio contra naturam suam ducitur et eleuatur, miramini si diuini operatione praecepti aliquid ad usum naturae eius accessit, quod in usnusu eius ante non fuerit? dicant nunc mihi quomodo tamquam in utrem congregauerit aquas maris, ut scriptum est, quomodo eduxerit de petra aquas? qui potuit de petra e
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationis impleuit. Cepit labi aqua et
inunã confluere congregationẽ. quȩ
ante erat diffusa ꝑt̾ras: et plurimis
receptacuł in herebat. Cursũ autẽ eiꝰ
ante ñ legi. motũ eiꝰ ante ñ didici: nec
oculus m̃s uidit. nec auris audiuit.
Stabat aqua diuersis locis. Aduocẽ dei mo¬
ta est. Honne uidet᷑ qͥa natura ei huiꝰmo¬
di uox deifecit: Secuta ẽ creatura p̃ce¬
ptũ: et usũ fecit exlege. Primȩ enĩ con¬
stitutionis lex: formã inposterũ dere¬
liqͥt. Deniq semel diẽ fecit et noctem.
Ex illo manet utriusq diurna successio:
et diurna reparatio. Iussa est etiã aqua
currere: in congregationẽ. Ex illo cur¬
rit. fontes labunt᷑ influuios. in freta
currunt flumina: lacus diruantur
in maria. Ipsa se aqua p̾cidit. urget et
seqͥt᷑. Unus est ductꝰ unũ corpꝰ. Et cũ sit
altitudo diuersa: indiscreta tam̃ dor¬
si eiꝰ equalitas. Unde et ȩquor appellatũ

Expanded text:
operationis impleuit. coepit labi aqua et operationis impleuit. coepit labi aqua et in unam confluere congregationem, quae ante erat diffusa per terras et plurimis receptaculis inhaerebat. cursum eius ante non legi, motum eius ante non didici, nec oculus meus uidit nec auris audiuit. stabat aqua diuersis locis: ad uocem dei mota est. nonne uidetur quia naturam ei huiusmodi uox dei fecit? secuta est creatura praeceptum et usum fecit ex lege; primae enim constitutionis lex formam in posterum dereliquit. denique semel diem fecit et noctem: ex illo manet utriusque diurna successio et diurna reparatio. iussa est etiam aqua currere in congregationem: ex illo currit, fontes labuntur in fluuios, in freta currunt flumina, lacus deriuantur in maria, ipsa se aqua praecedit, urguet et sequitur. unus est ductus, unum corpus. et cum sit altitudo diuersa, indiscreta tamen dorsi eius aequalitas. unde et aequor adpellatum
Abbreviated transcription (Latin):
isse aridã. q̃ ante ñ uidebat᷑. Iterũ quę¬
stiones alias sert̃ dicentes. Si in congre¬
gationibꝰ diuersis aqua erat. quomͦ si illȩ
congregationes in suꝑioribꝰ erant. ñde¬
fluebat aqua ad eũ locũ ad quẽ post dñi
imꝑiũ deriuata est : Natura enĩ aqua¬
rũ sponte in inferiora ꝓlabit᷑. Sin uero
ininferioribꝰ erant illȩ congregationes.
quomͦ contra naturã suã aqua ad suꝑio¬
ra conscendit: Itaq aut naturalis cursus
imꝑio ñ eguit: aut contra naturã imꝑio
ꝓficere ñ potuit. Cui quęstioni facile
respondebo: si michi ipsi ante responde.¬
ant ante p̾ceptũ dñi hanc aquarũ fuis¬
se naturã. ut laberet᷑. ut flueret. Non
eñi exusu hoc habet cȩterorũ elem̾̃torũ.
sed speciale et ꝓpͥũ. ñ ex qͦdã ordine sed
magis ex uoluntate et oꝑatione dei sũ¬
mi: qͥd iusserit ds̃ audiunt. Uox autẽ dei.
effigies naturȩ est. Eam uocẽ effectus

Expanded text:
isse aridam, quae ante non uidebatur. iterum quaeisse aridam, quae ante non uidebatur. iterum quaestiones alias serunt dicentes: si in congregationibus diuersis aqua erat, quomodo si illae congregationes in superioribus erant, non defluebat aqua ad eum locum, ad quem post domini imperium deriuata est? — natura enim aquarum sponte in inferiora prolabitur — sin uero in inferioribus erant illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad superiora conscendit? itaque aut naturalis cursus imperio non eguit aut contra naturam imperio proficere non potuit. cui quaestioni facile respondebo, si mihi ipsi ante respondeant ante praeceptum domini hanc aquarum fiiissefuisse naturam, ut laberetur, ut flueret. non enim ex usu hoc habet ceterorum elementorum, sed speciale et proprium, non ex quodam ordine, sed magis ex uoluntate et operatione dei summi. quid iusserit deus audiunt. uox autem dei efficiens naturae est. eam uocem effectus
Abbreviated transcription (Latin):
ideo fuisse t̾rã: qͥa aqͥs oꝑta tegeret᷑:
ut corporeis ocuł ñ posset uideri.
Ad se enĩ ꝓpħa retulit. hoc est ad no¬
strã conditionẽ ñ addiuinȩ maie¬
statẽ naturȩ: quȩ utiq om̃ia uidet.
Sed ut ad ueritatis qͥa ñ quasi nr̃i in¬
genii ꝓbandi grã. sed ur̃ȩ causa¬
a
instructionis suscepimꝰ hc̃ tractandi labo¬
rẽ: astipulantẽ nob̾ lectionis seriẽ testifica¬
mur. q̃ aꝑte ꝓbat post congregationẽ aquȩ
q̃ erat suꝑ t̾rã. et post deruationẽ eiꝰ in
mare apparuisse aridã. Desinant gͦ diale.¬
ralit̾ species et color insit. om̃is autem
color sit subiectꝰ aspectui᷑ Clamat dei
uox. Congreget᷑ aqua. et appareat arida.
terũ scriptura dicit. Congregata est
aqua incongregatione una: et apparu¬
it arida. Qđ opus fuit iterare. nisi oc-
scđm naturã. sed scđm suꝑfusionẽ aquarũ:
Deniq addidi sublato uelamine apparu-¬

Expanded text:
ideo fuisse terram, quod aquis operta tegeretur, ideo fuisse terram, quod aquis operta tegeretur, ut corporeis oculis non posset uideri. ad se enim propheta rettulit, hoc est ad nostram condicionem, non ad diuinae maiestatem naturae, quae utique omnia uidet. sed ut aduertatis quia non quasi nostri ingenii probandi gratia, sed vestrae causa instructionis suscepimus hunc tractandi laborem adstipulantem nobis lectionis seriem testificamur, quae aperte probat post congregationem aquae quae erat super terram, et post derivationem ejus in maria, apparuisse aridam. Desinant raliter species et color insit, omnis autem color sit subiectus aspectui? clamat dei uox: congregetur aqua et appareat arida. et iterum scriptura dicit: congregata est aqua in congregationem unam, et apparuit arida. quid opus fuit iterare, nisi occusecundum naturam, sed secundum superfusionem aquarum? denique addidit sublato uelamine apparu
Abbreviated transcription (Latin):
bit: et ciuitates desertas in habitabis.
Habe gͦ aulea qͥbꝰ attollit᷑ bona uita. pecca¬
tũ tegit᷑: culpa obũbrat᷑. Hȩc est ȩccła
q̃ suꝑ maria fundata est: et suꝑ flumi¬
na pͣparata. Suꝑ uos enĩ confiriata
est et p̾parata: qui sic̃ flumina puro
inea mundi fonte decurritis. De qͥbꝰ
dictũ. ẽ. Eleuauert̃ flumina dñe: ele¬
uauert̃ flumina uoces suas: a uocibꝰ
aquarũ multarum. Et addidit. Mirabiles elatio¬
nes maris: mirabił in excelsis dñs.
Boua flumina. Hausistis enĩ ex illo
ra: flumina de uentre eiꝰ fluent aquȩ
uiuȩ. Hoc autẽ dicebat de sp̃u quẽ in¬
cipiebant accipire qͥ credituri erant
ineũ. Sed iã quasi boni iordanis flu-¬
enta reuertimini mecũ in originẽ.
Congreget᷑ inqͥt aqua quȩ sub cęlo
est incongregatione una: et pareat
arida. Et factũ est sic. Fortasse cre
diderit parũ aliqͥs suꝑioribꝰ sermo¬
nibꝰ nr̃is. qͥbꝰ tractauimꝰ inuisibilem

Expanded text:
bunt, et ciuitates desertas inhabitabis. bunt, et ciuitates desertas inhabitabis. habet ergo aulaea, quibus adtollit bonam uitam, peccata tegit, culpam obumbrat. haec est ecclesia, quae super maria fundata est et super flumina praeparata. supra uos enim confirmata est et praeparata, qui sicut flumina puro in eam mundi fonte decurritis, de quibus dictum est: eleuauerunt flumina, domine, eleuauerunt flumina uoces suas a uoce aquarum multarum. et addidit: mirabiles elationes maris, mirabilis in excelsis dominus. bona flumina; hausistis enim ex illo ra, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. hoc autem dicebat de spiritu, quem incipiebant accipere qui credituri erant in eum. sed iam quasi boni Iordanis fluenta reuertimini mecum in originem. Congregetur inquit aqua quae sub caelo est in congregationem unam, et appareat arida. et factum est sic. fortasse parum crediderit aliquis superioribus sermonibus nostris, quibus tractauimus inuisibilem
Abbreviated transcription (Latin):
unũ corpꝰ. diuersa se membra susten¬
tent. Quos ñ mortiferi cantꝰ et aroma¬
ta scenicorũ q̃ m̃tẽ emolliant ad amo¬
res. sed concentꝰ eccłȩ: sed consona cir¬
ca dei laudes popłi uox et pia uota de¬
lectent. Quibꝰ nonpurpurea peripe¬
tasmata. ñ aulea p̾ciosa spectare uolu¬
ptatis sit: sed hanc pulcherrimã mun¬
di fabricã. hanc distantiũ int̾ se elem̾¬
torũ copulã. cęlũ sicut camerã exten¬
tũ: ut in habitantes in hoc mundo tegat.
t̾rã ad oꝑandũ datã. diffusũ aerem.
clausa maria. popłm hc̃ diuine oꝑati¬
onis organũ. in quo diuini modulam
tis domiciliũ. eccłam scãm. in qͣ reful¬
gent aulea cȩlestia: de qͥbꝰ dictũ. ẽ. Dila¬
ta locũ tab̾ndculorũ tuorũ. et auleorũ
tuorũ. fige ne parcas. longiores fac fu¬
niculos tuos. et palos tuos confirma.
adhuc indextera et sinistra extende.
et sem̃ tuũ gentes hereditatẽ posside¬

Expanded text:
unum corpus diuersa se membra sustenunum corpus diuersa se membra sustentent, quos non mortiferi cantus acroamatum scaenicorum, quae mentem emolliant ad amores, sed concentus ecclesiae, sed consona circa dei laudes populi uox et pia uita delectet, quibus non purpurea peripetasmata, non aulaea pretiosa spectare uoluptati sit, sed hanc pulcherrimam mundi fabricam, hanc distantium inter se elementorum copulam, caelum sicut cameram extentum, ut inhabitantes in hoc mundo tegat, terram ad operandum datam, diffusum aerem, clausa maria, populum hunc diuinae operationis organum, in quo diuini modulamen tis domicilium, ecclesiam sanctam, in qua refulgent aulaea caelestia, de quibus dictum est: dilata locum tabernaculorum tuorum et aulaeorum tuorum, fige, ne parcas, longiores fac funiculos tuos et palos tuos confirma, adhuc in dextra et sinistra extende: et semen tuum gentes hereditate posside
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ eccła. Uallis est scena. uallis ẽ circus
ubi currit m̃dax equus ad salutẽ: ubi
uilis et abierta contentio. ubi litigiũ
feda deformitas. Ex his gͥ qͥ circo inhe.¬
rere consueuerant. fides creuit: eccłe
palus ẽ intẽꝑantia. palus. ẽ. incontinen-¬
tia. in qͣ uolutabra libidinũ st̃: bestia¬
rũ murmur a. latibula passionũ. Ubi
mersant᷑ qͥcũq inciderint et ñ emer¬
gunt: ubi labunt᷑ uestigia: fluitant
singulorũ incessus. Ubi fulicȩ se dũ
lauant polluunt. ubi flebiles desuꝑ
gemitꝰ colũbarũ. ubi pigra testudo
cenoso heret ingurgite. Deniq aper
inpalide: ceruus ad fontes. Ex om̃i
gͥ palude ubi qͥͣsi ranȩ ueterẽ canebant
quȩ relã congregata ẽ fides: congre¬
gata ẽ. puritas animi. m̃tisq simplicitas.
Congregata ẽ. aqua ex om̃i lacu. et ex
om̃ fouea: ut nemo foueã fr̃i suo in
quã ipse incidat paret. sed om̃s se di¬
ligant. om̃s se inuicẽ foueant: et qͣsi

Expanded text:
ecclesia est. uallis est scaena, uallis est circus, ecclesia est. uallis est scaena, uallis est circus, ubi curntcurrit mendax equus ad salutem, ubi uilis et abiecta contentio, ubi litigium foeda deformitas. ex his igitur qui circo inhaerere consueuerant fides creuit ecclesipalus est intemperantia, palus est incontinentia, in qua uolutabra libidinum sunt, bestiarum murmura, latibula passionum, ubi mersantur quicumque inciderint et non emergunt, ubi labuntur pedum uestigia, fluitant singulorum incessus, ubi fulicae se dum lauant polluunt, ubi flebiles desuper gemitus columbarum, ubi pigra testudo caenoso haeret in gurgite; denique aper in palude, ceruus ad fontes. ex omni igitur palude, ubi quasi ranae ueterem canebant querellam, congregata est fides, congregata est puritas animi mentisque simplicitas. Congregata est aqua ex omni lacu et ex omni fouea, ut nemo foueam fratri suo, in quam ipse incidat, paret, sed omnes se inuicem diligant, omnes se inuicem foueant et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
idem ꝓpħa ait. Mare uidit et fugit. ior.¬
danis conuersus est retrorsũ. Hoc enĩ ue¬
re factũ qͥs ignorat. qđ ad hebreorũ tran¬
sitꝰ mare fugerit. quando se unda diui¬
sit. Cransiuit popłs ueltigio pulueru¬
lento: aperisse mare credens. fugisse
fluctꝰ. Deniq credidit hoc egyptius: et
ingressus ẽ. Sed illi rediit unda q̃ fu¬
timere. et fugere: quando ds̃ pͣcepit.
Hanc imitem᷑ aquã: et unã congregatio¬
nẽ dñi. unã eccłam nouerimꝰ. Congre-¬
gata. ẽ hic quondã aqua ex om̃i ualle. ex
om̃i palude: ex om̃i lacu. Uallis est here¬
In heresi et gentilitate: fletꝰ et meror.
Unde et ait. Disposuit inconualle fletꝰ.
Ex om̃i gͥ ualle congregatꝰ. ẽ. popłs catho¬
licꝰ. Iã non multȩ congregationes st̃. s
una. ẽ congregatio. una eccła. Dictũ est
et hic. Congreget᷑ aqua ex om̃i ualle.
Et facta ẽ congregatio sp̃uał. factꝰ ẽ unꝰ
popłs ex hereticis et gentibꝰ: repleta

Expanded text:
t, Iordanes conuersus est retrorsum. hoc enim uere factum quis ignorat, quod ad Hebraeorum transitus mare fugerit? quando se unda diuisit, transiuit populus uestigio puluerulento perisse mare credens, fugisse fluctus. denique credidit hoc Aegyptius et ingressus est: sed illi rediit unda, quae futimere et fugere, quando deus praecepit. hanc imitemur aquam et unam congregationem domini, unam ecclesiam malefica. Congregata est hic quondam aqua ex omni ualle, ex omni palude, ex omni lacu. uallis est haerein haeresi et gentilitate fletus et maeror. unde ait: disposuit in conualle fletus. ex omni igitur ualle congregatus est populus catholicus. iam non multae congregationes sunt, sed una est congregatio, una ecclesia. dictum est et hic: congregetur aqua ex omni ualle, et facta est congregatio spiritalis, factus est unus populus. ex haereticis et gentibus repleta
Abbreviated transcription (Latin):
runq cõparat᷑ eccła. q̃ pͥmo ingrediens
popłi agmiine totis uestibulis undas uo¬
mit. Peinde in orationẽ totiꝰ pleb̾ tanꝙͣ¬
undis refluentibꝰ stridit cũ responso¬
riis: psalmorũ cantꝰ. uirorũ. mulierũ.
uirginũ. paruulorũ. consons undarũ
fragor resultat. Nã illud qͥd dicã qđ
unda peccatũ abluit. et scĩ sp̃s aura
salutaris aspirat. Det uob illa dñs suc¬
cessuũ flumina ꝓspero ligno currere:
tuto portu consistere. neqͥtiȩ sp̃ualis
grauiora quȩ ferre ñ possumꝰ tẽpta¬
m̃ta nescire. fidei ignorare naufra-¬
gia. habere pacẽ ꝓfundã. Et si quan¬
do aliqͥd sit qđ graues nob̾ scłi huius
excitet fluctꝰ. euigilantẽ ꝓ nob̾ hab̾e
gub̾natorem dñm iħm: qͥ uerbo im¬
peret. tẽpestatẽ mitiget. tranquilli¬
tatẽ refundat maris: cui est honor
et gła. laus ꝑpetuitas. a scłis et nc̃ et

Expanded text:
rumque comparatur ecclesia, quae primo ingredientis rumque comparatur ecclesia, quae primo ingredientis populi agmine totis uestibulis undas uomit, undis refluentibus stridet, cum responsoriis psalmorum, cantus virorum, mulierum, virginum, parvulorum, consonus undarum fragor resultat. Nam illud quid dicam, quod unda peccatum abluit, et sancti Spiritus aura salutaris aspirat? Det nobis Dominus illa successuum flumina prospero ligno currere, tuto portu consistere, nequitiae spiritalis graviora quam ferre possumus, tentamenta nescire, fidei ignorare naufragia, habere pacem profundam: et si quando aliquid sit, quod graves nobis saeculi hujus excitet fluctus, evigilantem pro nobis habere gubernatorem Dominum Jesum, qui verbo imperet, tempestatem mitiget, tranquillitatem maris refundat, cui est honor et gloria, laus, perpetuitas a saeculis et nunc et
Abbreviated transcription (Latin):
nubiũ obũbratione frigescit. et fit
ymb̾ qͥ ñ solũ t̾renã tẽꝑat siccitatem:
sed etiã ieiuna arua fęcundat. Qd
enumerẽ insulas quas uelut monilia
plerunq pͣtexit: Inqͥbꝰ hii qͥ se abdicant
intẽperantiȩ scłaris illecebris. fido conti¬
nentiȩ ꝓposito eligunt mundo latere.
et uitȩ huiꝰ declinare dubios anfractus.
Mare ẽ gͦ secretũ tẽꝑantie. exercitiũ con-¬
tinentiȩ. grauitatis secessus. portꝰ securi¬
tatis. tranquillitas scłi huiꝰ: mundi sobri¬
etas. Tũ fidelibꝰ uiris atq deuotis incenti¬
uum deuotionis: ut cũ undarũ lenitur
alluentiũ sono. certent cantꝰ psallentiũ.
plaudant insulȩ tranquillo fluctuum
scõrũ choro ymnis scõrũ ꝑsonent. UInde
michi ut omem pelagi pulchritudinẽ
cõphendã quã uidit oꝑator: Et qͥd pluraͤ
Qa aliud ille concentꝰ undarũ. nisi qͥdam
concentꝰ est pleb̾: Unde bene mariple-¬

Expanded text:
nubium obumbratione frigescit et fit nubium obumbratione frigescit et fit imber, qui non solum terrenam temperat siccitatem, sed etiam ieiuna arua fecundat. ; Quid enumerem insulas, quas uelut monilia plerumque praetexit, in quibus ii qui se abdicant intemperantiae saecularis resoluuntur fido continentiae proposito eligunt mundo latere et uitae huius declinare dubios anfractus? mare est ergo secretum temperantiae, exercitium continentiae, grauitatis secessus, portus securitatis, tranquillitas saeculi, huius mundi sobrietas, tum fidelibus uiris atque deuotis incentiuum deuotionis, ut cum undarum leniter adluentium sono certent cantus psallentium, plaudant insulae tranquillo fluctuum sanctorum choro, hymnis sanctorum personent. unde mihi ut omnem pelagi pulchritudinem conprehendam, quam uidit operator? et quid plura? quid aliud ille concentus undarum nisi quidam concentus est plebis? unde bene mari ple
Abbreviated transcription (Latin):
ñ oculis estimatũ creature decorẽ ar¬
bitror. sed scđm rationẽ oꝑationis ii.¬
diciũ oꝑatoris conuenire et congrue¬
re definitũ. Bonũ gͥ m̾are. Primũ
qͥa t̾ras necessario suffulcit humore :
qͥbꝰ ꝑuenas quasdã occulte succũ quen
dam haut in utilẽ subministrat. Bo¬
nũ mare. tanꝙͣ hospitiũ fluuiorũ. finis
ymbriũ. deriuatio alluuionũ. inuectio
cõmeantiũ: qͦ sibi distantes popłi copu¬
lant᷑. qͦ pręliorũ remouent᷑ ꝑicula :
qͦ barbaricus furor claudit᷑. Subsidiũ
innetessitatibꝰ. refugiũ inꝑicuł. gr̃a
inuoluntatibꝰ. salubritas ualitudinis.
separatorũ coniunctio. itineris com¬
pendiũ. transfugiũ laborantiũ. sub¬
sidiũ uectigaliũ: sterilitatis alim̃tũ.
Ex hoc pluuia int̾ras transfunditur. Si¬
qͥdem de mari aqua radiis solis hau¬
rit᷑: et qđ subtile eiꝰ est rapit᷑. Deinde
quanto altius eleuat᷑. tanto magis etiã

Expanded text:
non oculis aestimatum creaturae decorem arnon oculis aestimatum creaturae decorem arbitror; sed secundum rationem operationis judicio operatoris convenire, et congruere definitum. Bonum igitur mare, primum quia terras necessario suffulcit humore, quibus per venas quasdam occulte succum dam haut inutilem sumministrat, bonum mare, tamquam hospitium ffuuÎQrum, fons imbrium, repperiri adluuionum, inuectio conmeatum, quo sibi distantes populi copulantur, quo proeliorum remouentur pericula, quo barbaricus furor clauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in uoluptatibus, salubritas ualetudinis, separatorum coniunctio, itineris conpendium, transfugium laborantum, subsidium uectigalium, sterilitatis alimentum. ex hoc pluuia in terras transfunditur, siquidem de mari aqua radiis solis hauritur et quod subtile eius est rapitur: deinde. quanto altius eleuatur tanto magis etiam