comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonis oꝑihus: & iustificabit usq ad finẽ
scłi. Quos aut̃ iustificauit: illos & glori¬
ficauit. Preterito tpr̃e utit᷑ apłs in hioc
loco ꝓfuturo: in hoc qđ dicit glorifica¬
uit: morẽ sacre scripture tenens. quȩ
sic solae narrare futura. quasi p̾tĩta.
Illos enĩ quos uocat & iustificat inp̾sen¬
ti scło: hos glorificabit indie iudicii:
sicut ide apłs alias dicit. Cũ xp̃s appa
meritis p̃cedentib antequã essemꝰ nos
p̃destinauit regnaturos secũ: ac postea
uocauit. & iustificauit. ad ultimũ etiam
glorificabit: Tale ẽ istud psalmiste. Qa
retribuam dño ꝓom̃ib que retribuit
michi: Potest & ita intelligi. Quid p̃des¬
tinationi dĩ contra dicere possumꝰ: si om̃s
non p̃destinamur ad hoc. ut regnemus
tinat. iustificat. & glorificat: quis contͣ
nos ualet pugnare: sub̃. Hullus: neq¬
diabolus. neq nero. siue quilib& ꝑse¬
cutor. Quietiã ꝓprio filio suo nõ peꝑ¬
cit . .i. amorre nõ seruauit: sed pro

Expanded text:
finem saeculi. Quos autem justificavit, illos et glorificavit. Praeterito tempore utitur. Apostolus in hoc loco pro futuro, in hoc quod dicit glorificavit, morem sacrae Scripturae tenens, quae sic solet narrare futura quasi praeterita. Illos enim quos vocavit, et justificavit in praesenti saeculo, hos glorificavit in die judicii: sicut idem Apostolus alias dicit: Cum Christus ameritis praecedentibus antequam essemus nos, praedestinavit regnaturos secum, ac postea vocavit et justificavit, ad ultimum etiam et glorificabit. Tale est et illud Psalmistae: Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi ? Potest et intelligi: Quid praedestinationi Dei contradicere possumus, si omnes non praedestinamur adhuc ut regnemus tinat, justificat et glorificat, quis contra nos valet pugnare? Nullus: neqdiabolus, neque Nero, sive quilibet persecutor. Qui etiam proprio Filio suo non pepercit, id est a morte non servavit, sed pro
Abbreviated transcription (Latin):
Isit ipse p̾mogenitꝰ in multis fr̃ib. Omĩs u¬
nigenitꝰ potest dici pͥmogenitus: ñ tm̃ om̃is
primogenitus dici potest unigenitus. Qui¬
cũq ẽ. enĩ primꝰ aꝑit uuluam matris nascen-¬
do nec habet alios fr̃s sequentes: & ꝓͥmoge¬
nitꝰ ẽ. & unigenitꝰ. Qui uͦ pͥmꝰ egreditur. ab
ut̃o matris habens pꝰmodũ fr̃s sequentes:
solũmodo pͥmogenitus. ẽ. filiꝰ aut̃ dĩ redẽp¬
tor uidelica humani generis. si digna con-

Expanded text:
multis fratribus. Omnis unigenitus potest dici primogenitus, non tamen omnis primogenitus dici potest unigenitus. Quicunque enim primus aperit vulvam matris nascendo, nec habet alios fratres sequaces, et primogenitus est, et unigenitus: qui vero primus egreditur ab utero materno et habet postmodum fratres sequentes, solummodo primogenitus est. Filius autem Dei, Redemptor vid
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ: aut uitã inp̃senti scło om̃ib feliciorẽ: nõ
Si angłs de cęlo euangelizet uobis p̃ter q nos
euangelizamꝰ: anathema sit. Et ẽ. sensus.
Et si angłs de cęlo uellet me separare a ca¬
ritate xpi quod fieri ñ potest: nõ posset
me abea separare. Neque principatꝰ. idẽ.
contrariȩ potestates de monũ: que aliis pͥn¬
cipantur: de quibus ipse dixit. in epła ad
ephesios N est nobis colluctatio aduersus
carnẽ & sanguinẽ: sed aduersus principes

Expanded text:
rem, aut vitam in praesenti saeculo omnibus feliciorem, non rem, aut vitam in praesenti saeculo omnibus feliciorem, non Si angelus de coelo evangelizet vobis praeter quod nos evangelizamus, anathema sit . Et est sensus: Etsi angelus de coelo vellet me separare a charitate Christi, quod fieri non potest, non posset me separare. Neque principatus, id est contrariae potestates daemonum, quae aliis principantur, de quibus ipse dicit in Epistola ad Ephesios : Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
qua diu uiuimus: quia qui ꝑseuerauerit
usq infinẽ. coronabitur. Nonenĩ sufficit
uno die ꝓxp̃o tribulationẽ sustinere: s¬
om̃i tempore sinecessitas fuerit. Qstimati
sumus sicut oues occisionis que occiduntur
sine reluctatione. Sicut oues inquit nõ
reluctantur cũ ad mortẽ ducuntur. Ita
& nos ñ reluctamur dũ occisioni param᷑.
S in his om̃ib trubulationib torm̃tisq po¬
siti superamus .i. uincimus propt̾ eũ qui di-¬
lexit nos idẽ. propt̃ xp̃m qui nos dilexit usq
ad mortẽ: quia ꝓ nobis est mortiuis: & qui
nobis dixit. Nolite timere eos qui occidunt
corpus: quia animã non possunt occidere.
Certus sũ enĩ. quia neq mors. quȩ infligitur
corpori: poterit nos separare a caritate xp̃i.
Nondixit opinor: sed certus sũ: Neq uita
subaudiᷤᷤ p̃sens: quȩ in longinquũ ab negato-¬
ribus xp̃i promittitur. Et est sensus. Simina¬
tus fuerit michi nero mortẽ om̃ib crudelio¬

Expanded text:
quandiu vivimus: quia qui perseveraverit quandiu vivimus: quia qui perseveraverit usque in finem, coronabitur . Non enim sufficit uno die pro Christo tribulationem pati, sed omni tempore, si necesse fuerit. Aestimati sumus sicut oves occisionis quae occiduntur sine reluctatione. Sicut oves non reluctantur cum ad mortem ducuntur, ita et nos non reluctemur, dum occisioni paramur. Sed in his omnibus tribulationibus tormentisque positi superamus et vincimus propter eum qui dilexit nos, id est propter Christum qui nos dilexit usque ad mortem, quia pro nobis est mortuus, et qui nobis dixit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere . Certus enim sum quia neque mors, quae injungitur corpori, poterit nos separare a charitate Christi. Non dixit opinor, sed certus sum; neque vita, subaudis praesens quae in longinquum abnegationibus Christi primittitur, et est sensus: Si minatus fuerit mihi Nero mortem omnibus crudelio
Abbreviated transcription (Latin):
ratione: dũ cotidie hominẽ quẽ assũsit
& grauissimũ genꝰ mortis qđ ꝓ nobis susti¬
nuit. uultui pat̾no offert. ut nr̃i misere¬
atur: Quis nos separabit acaritate xp̃i :
ad suꝑiora ꝑtinet ubi ait. Non s̃ condig¬
ne passiones huiꝰ temporis ad futuram
głam: quia om̃e quod in p̃senti. ẽ. cõpara¬
tione future głe momentaneũ ÷ Ideoq al¬
loquitur romanos: ne deficerent in tribu¬
lationib. Uide petrũ: considera paulum
Ante potuit illos nero occidere: qu ã ã
caritate xp̃i se iungere: stephanus la pi¬
dibus obrutus. laurentius ustulatꝰ.: non
potuerunt axp̃o separari: qm̃ ita erant
m̃te dõ copulati: ut insensibiles essent ad
omia torm̃ta toleranda. Nũ quid nos se¬
parabit tribulatio aut angustia : Angustia
nuditas ñ poterant eos separare: qui a
habebant panẽ uerũ xpm̃: qui eos spitalit̃
Quot quot in xp̃o baptizati estis: xpm̃ indu¬
tirũ ad xp̃m. Cotadie dicit .i. om̃i tẽpore

Expanded text:
ione, dum quotidie hominem quem assumpsit, et gravissimum genus mortis quod pro nobis sustinuit, vultui paterno offert, ut nostri misereatur. Quis ergo nos separabit a charitate Christi? Ad superiora pertinet, ubi ait: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quia omne quod in praesenti est, comparatione futurae gloriae momentaneum est: ideoque alloquitur Romanos ne deficerent in tribulationibus: Videte Petrum, considerate Paulum; ante potuit Nero illos occidere quam a charitate Christi sejungere; Stephanus lapidibus obrutus, Laurentius ustulatus, non potuerunt a Christo separari quoniam ita erant mente Deo copulati, ut insensibiles essent ad omnia toleranda tormenta. Nunquid nos separabit tribulatio, an angustia? Angustia nuditas? Non poterant eos separare, quia habebant panem verum Christum, qui eos spiritaliter Quotquot ergo in Christo baptizati estis, Christum indutyrum ad Christum. Tota die dicit, id est omni tempore
Abbreviated transcription (Latin):
ante omẽm creaturã. ñ factus. sed genitus
est: Sic̃ ꝑ salomonẽ dicit. Ego sapientia ex
ore altissimi ꝓdiui: primogenita ante
omẽm creaturã. Scdm humanitatẽ aut̃
unigenitꝰ siquidẽ potest dici beatȩ marię.
& primogenitus in multis fr̃ib ad optiuis.
quia ipse pͥmus surrexit amortuis: pri¬
mus ascendit ad cȩlos. Isti sunt fr̃s: de
quibus ipse dixit ad mariã. Uade ad
frates meos: & dic eis fr̃s enĩ illiꝰ dicun¬
tur om̃s fideles in hoc quia homo dig

Expanded text:
ante omnem creaturam non factus, sed genitus est, sicut per Salomonem dicit: Ego sapientia ex ore Altissimi prodivi, primogenita ante omnem creaturam . Secundum humanitatem autem unigenitus quidem potest dici beatae Mariae, et primogenitus in multis fratribus adoptivis, quia ipse primus surrexit a mortuis, primus ascendit ad coelos. Isti sunt fratres, de quibus ipse dixit ad Mariam: Vade ad fratres meos, et dic eis . Fratres enim illius dicuntur omnes fideles in hoc, quia homo fieri
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ pat̾ cũ filio suo qui omĩa archana cordiũ
& secretorũ ñ solũ hominũ s angłorum pe¬
cordib fideliũ suorũ: quia uniꝰ scientie s̃: ł quid
nos desiderare faciat. Postulat qͦq scđ̾m dm̃ ꝓ
ant et nob̾ utilia sint: ita ut dicamꝰ positi mo
ratione. Dĩ ȩt̃ne qui absconditorũ et futuro¬
rũ escognitor. sic̃ scis nobis necessariũ ẽẽ: ⁊
sic̃ tͥ placae: miserere nr̃i. Deo gͦ loquit᷑ sine
strepitu uocis cũ nobis tacere uidet᷑: quia &
uidet cũ non uideat᷑: & hec petit. que scit
dõ patri place̾re. et nob̾ ꝓdee̾. Uniꝰ enĩ uo¬
luntatis. ẽ. ipse: & pat̾.
cimus aut̃ qm̃ diligentibus dm̃ omĩa
cooꝑantur inbonũ: his qui scđm ꝓposi

Expanded text:
Deus Pater cum Filio suo, qui omnia arcana cordium Deus Pater cum Filio suo, qui omnia arcana cordium et secretorum, non solum hominum, sed et angelorum pecordibus fidelium suorum, quia unius scientiae sunt, vel quid nos desiderare faciat. Postulat quoque secundum Dant et nobis utilia sint, ita ut dicamus positi in oratione: Deus aeterne, qui absconditorum et futurorum es cognitor, sicut scis nobis necessarium esse et sicut tibi placet, miserere nostri. Deo ergo loquitur sine strepitu vocis cum nobis tacere videtur, quia et videt cum non videatur, et haec petit quae scit Deo Patri placere et nobis prodesse: unius enim voluntatis est ipse et Pater. Scimus autem quoniam diligentibus Deum omnia cooperantu
Abbreviated transcription (Latin):
laboraremꝰ. Ideoq nescimꝰ orare sicut
oportet: nisi spũscõ docente. Sed ipse
sp̃s sc̃s postulat ꝓnobis: gemitib me¬
narrabilib. Dicit beatus ambrosius
quia si quando fideles aliquid petunt
int̾ nos & dm̃ patrẽ: & postulat ꝓ nobis
que utilia st̃. Non cũ inpulsu aeris neq
cũ sonitu ł strepitu uocis: s ine nirrabilit̃
sicuti conuenit eius diuinitati: qui equalis &.
consubstantialis ẽ. dõ patri.x. plerũq ea que nos
petimꝰ nobis contraria: ipse mutat in meliꝰ ñ dan¬
os doctores acgemere: quia quoscũq gr̃a sua
replet. postulantes facit & gementes ꝓfuis rea¬
tibus et aliorũ. ł quia differuntur a regno. Qui
gemitus bene inenarrabiles dicuntur: quia ne¬
mo potest enarrare quanta conpunctio incor¬
dibus fidelium . ẽ. ł quanta remuneratione dig¬
ni st̃ corã dõ. Qui autẽ serutat᷑ corda: scit quid
desideret sp̃s: quia scđm dm̃ postulat ꝓscĩs.

Expanded text:
laboraremus. Ideoque nescimus orare sicut laboraremus. Ideoque nescimus orare sicut oportet, nisi Spiritu sancto docente, sed ipse Spiritus sanctus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Dicit beatus Ambrosius, quia si quando fideles aliquid petunt inter nos et Deum Patrem, et postulat pro nobis quae utilia sunt, non cum impulsu aeris, neque cum sonitu, vel strepitu vocis, sed inenarrabiliter, sicut convenit ejus divinitati, quae aequalis et consubstantialis est Deo Patri; et plerumque ea quae nos petimus nobis contraria, ipse mutat in melius, non danos doctores, ac gemere, quia quoscunque gratia sua replet, postulantes facit et gementes pro suis reatibus et aliorum: vel quia differuntur a regno; qui gemitus bene inenarrabiles dicuntur, quia nemo potest enarrare quantae compunctiones in cordibus fidelium sint, vel quanta remuneratione digni sunt coram Deo. Qui autem scrutatur corda, scit quid desideret Spiritus, quia secundum Deum postulat pro sanctis.
Abbreviated transcription (Latin):
uenire ad głam ȩt̾nam. Sinilit̾ aut̃ et
.i. sicut spes & pacientia adiuuais
& sustinent infirmitatẽ m̃tis nr̃e: ita
& sp̃s sc̃s. Infirmitas autẽ animiẽ. ple¬
rũq illa petere que nob̾ ñ conueniunt.
sic̃ sequentia manifestant. Nã quid ore¬
mus sicut oportet: nescimꝰ. Perũq
dũ uolumꝰ bona nobis petere: contra¬
ria & aduersa petimꝰ. si nobis illa con¬
cederentur: sicut beatus paulus con¬
traria sibi petebat. quando dep̃cabat᷑
auferriase spm̃ temptationis. & infir¬
mitatẽ. Si enĩ exaudiret᷑: forsitan re¬
uelationũ magnitudine se extolle¬
ret: & eaderet in lapsũ. Sic etiã ple¬
rũq positi in ꝓsperitate: petimꝰ:
bis maneret forsitan amore sui ũ.¬
plicaret. animũ nr̃m. Similit᷑ quã¬
do sum positi in infirmitate cansa
ꝓbationis aute m̃dationis implo:¬
ramꝰ liberari: que si a nobis tollere¬
tur. fortasse ad peceata pristina re¬
uerterem᷑. aut remissius in bono oꝑe

Expanded text:
m aeternam. Similiter et est, sicut spes et patientia adjuvant et sustinent infirmitatem mentis nostrae, ita et Spiritus sanctus. Infirmitas autem animae est plerumque illa petere quae nobis non conveniunt, sicut sequentia manifestant: nam quid oremus sicut oportet nescimus. Plerumque dum volumus bona nobis petere, contraria et adversa petimus; si nobis illa concederentur, sicut beatus Paulus contraria sibi petebat, quando petebat ferri a se spiritum tentationis et infirmitatem. Si enim exaudiretur, forsitan revelationum magnitudine se extolleret, et caderet in lapsum. Sic etiam plerumque positi in prosperitate, petimus bis maneret, forsitan amore sui implicaret animum nostrum. Similiter, quando sumus positi in infirmitate, causa probationis aut emendationis imploramus liberari: quae si a nobis tolleretur, fortasse ad peccata pristina reverteremur aut remissius in bono opere
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendo sc̃i sint. siquando aliquid inepte
atq imꝑite contra suã utilitatẽ petunt:
sic̃ paulus & filii zebedei: Ds̃ om̃ps coope¬
ratur illis inbonũ. aut non dando ꝙ pe¬
tunt. aut etiã mutando aliud ꝓipso qd petiq̃.
neq imputat illis inpeccatũ: s ea tribuit
que danda sunt dm̃ amantib. Bene autem
dicit cooꝑantur. quia oꝑant᷑ illi qui petunt:
ros et infide sua ꝑmansuros: illos et p̃desti¬
nauit siue p̃finiuit. & ordinauit conformes
fieri imaginis filii sui: i. similes fieri inglo¬
ria humilitatis filii sui: qui reformabit cor-¬
pus humilitatis nr̃e. ut idẽ apłs alibi dicit:
configuratũ corpori claritatis suȩ. Licet e¬
nĩ inpotentia diuinitatis ñ simꝰ equales illi:
one erimꝰ similes ei: q̃m̃ iudebimꝰ eũ sicuti
ẽ. Uel certe ad hoc p̃destinauit eosconfor¬
mes fieri immaginis filii sui: ut sic̃ xp̃s pec¬
catũ non fecit. nec dolus inuentus ẽ. in ore

Expanded text:
quid inepte atque imperite contra suam utilitatem petunt, sicut et Paulus et filii Zebedaei, Deus omnipotens cooperatur illis in bonum aut non dando quod petunt, aut etiam mutando aliud pro ipso quod petunt; neque imputat illis in peccatum, sed ea tribuit quae danda sunt Deum amantibus. Bene autem dicit cooperantur, quia operantur illi qui petunt, ros, et in sua fide permansuros, illos et praedestinavit, sive praefinivit et ordinavit conformes fieri imaginis Filii sui, id est similes fieri in gloria humanitatis Filii sui, qui reformavit corpus humilitatis nostrae, ut idem Apostolus alibi dicit: Configuratum corpori claritatis suae . Licet enim in potentia divinitatis non simus aequales illi, one erimus similes ei, quoniam videbimus eum sicuti est : vel certe ad hoc praedestinavit eos conformes fieri imaginis Filii sui, ut sicut Christus peccatum non fecit, nec inventus est dolus
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. spe salui facti sumꝰ. In spe quidẽ
iam filii dĩ sumꝰ om̃s credentes. & redẽpti
passione xp̃i: sed adhuc ex pectamꝰ ut qͦmͦ
sumꝰ et tenemꝰ in spe. qndoq simꝰ et possi¬
deamꝰ in re. Om̃s qͥdẽ credentes fidem
habemꝰ qd̾sumꝰ filiidĩ. & sumꝰ redẽpti¬
in sanguine passionis eius: sed ñ ꝓde-¬
rit aliis passio eiꝰ nisi electis. qui ita fi¬
lii dĩ erunt sic̃ ioħs dicit. Km̃i filii dĩ¬

Expanded text:
pe enim salvi facti sumus. In spe quidem jam filii Dei sumus omnes credentes, et redempti passione Christi; sed adhuc exspectamus ut quod modo sumus et tenemus in spe, quandoque simus et possideamus in re. Omnes quidem credentes fidem habemus quod simus filii Dei, et simus redempti sanguine passionis ejus, sed non proderit aliis passio ejus, nisi electis qui et filii Dei erunt sicut Joannes dicit: Charissimi, fi
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ in spe. Pbaptismũ accepimꝰ remis¬
sionẽ peccatorũ: & filii dĩ sumꝰ inspe
ñ inre: quia nõdũ apparet quales fu¬
turi sumꝰ. Spes autẽ que uidet᷑: ñ
est spes. Quasi dicerae. Illa res quȩ in¬
detꝰ: ñ est spes. Nã qd̾ uidet quis qͥd spe¬
rat: Illud quod uidem. non speramꝰ. Uer¬
non te spero uenturũ. Si aut̃ qđ ñ uide

Expanded text:
sumus in spe, per baptismum autem accipimus remissionem peccatorum, et filii Dei sumus in spe, non in re, quia necdum apparet quales futuri sumus. Spes autem quae videtur non est spes, quasi diceret: Illa res quae videtur non est spes; nam quod videt quis, quid sperat? Illud quod videmus non speramus. Vernon te spero venturum. Si au
Abbreviated transcription (Latin):
tulistis pͥmia & coronã.: ⁊ illis qui
malũ intulerunt uindictam penarum
gehennȩ: Quia enĩhomo in uindictam
modũ excedit. nec potest se uindicare cu
et enĩ iudicis rectũ: iudiciũ: qm̃ ñ excedit
modũ. nec ꝑturbat᷑ in suo uidicio Sed si
esurierit inimicꝰ tuus: ciba illũ: Si sitit. potũ
da illi: Si hoc feceris. tunc ꝓ malo reddes bona:
& accipies magna p̃mia: Hoc enĩ faciens: car¬
bones ignis congeres suꝑ caput eius: Carbo¬
nes ignis appellat in hoc loco feruorẽ caritatis
dei er ꝓximi: de quo feruore dñs dix Ignẽ
ueni mittere: Cin t̾ram Si hoc inqͥt feceris¬

Expanded text:
tulistis praemia et coronam; et illis qui tulistis praemia et coronam; et illis qui malum intulerunt, vindictam poenarum gehennae. Quia enim homo in vindicta modum excedit, nec potest se vindicare cumetenim judicis justum est judicium, quoniam non excedit modum, nec perturbatur in suo judicio. Sed si esurierit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi. Si hoc feceris, tunc pro malo reddes bona, et accipies magna praemia. Hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput ejus. Carbones ignis appellat in hoc loco fervorem charitatis Dei et proximi, de quo fervore Dominus dicit: Ignem veni mittere in terram . Si haec
Abbreviated transcription (Latin):
falsisq fr̃ib qͥ ii nos plerunq seuiunt. de
quib non debemꝰ nos defendere iuindictam
ex pecenclo alio ũ modo ut si fuerit qͥs infide¬
lium cont̾ nos excitatꝰ ꝓ nomine xp̃i. aut cau¬
sa alicuiꝰ iurgii uerbis contradictoriis. ⁊ pit
racao dictat: parcamꝰ. quo mansueti et humi¬
les apꝑareamuse imitando dñm qͥ pauea corã
ꝑi lato respondit: Sed date̾ locum are anqs
ammu ne uindictam expetamus aul cum
de loro ablocum fugimꝰ: Date inqͥe lociamo ne¬
tte uob nocere: qi patientia ura rermuniera¬
bitut & eouĩ seuitia puniet᷑ Uel dice locũ
irȩr id: nolite uos uindicare s fugite de
loco ad locũ: iuxta qd̃ dñis p̃cepit. dics
uos fuerint ꝑsecuti in ciuitate una fugite
inasiam: Quod aut̃ dicit dite locũ ire. hec illa¬
ira rił illiꝰ incelligit᷑ qui seuit. uł fucuri
iudicis qͥ in sequentib loquit᷑ ꝑ exemplum
ꝓpheticũ Scriptũ⁊ enĩ: Michi uindictã
sub reseruate: & ego retͥbuã uob qͥ patiencer

Expanded text:
ribus: qui in nos plerumque saeviunt, de quibus non debemus nos defendere, vindictam expetendo; alio vero modo ut si fuerit quis infidelium contra nos excitatus pro nomine Christi, aut causa alicujus jurgii, verbis contradictoriis, prout ratio dictat parcamus, ut mansueti et humiles et appareamus, imitantes Dominum, qui pauca coram Pilato respondit. Sed date locum irae: animum ne vindictam expetamus; vel cum de loco ad locum fugimus. Date, inquit, locum tite vobis nocere, quia patientia vestra remunerabitur, et eorum saevitia punietur. Vel, date locum irae, id est, nolite vos vindicare, sed fugite de loco ad locum, juxta quod Dominus praecipit dicens: Si vos fuerint persecuti in civitate una, fugite in aliam . Quod autem dicit: Date locum irae, haec ira vel illius intelligitur qui  exemplum propheticum. Scriptum est enim: Mihi vindictam, subaudis reservate, et ego retribuam, vobis qui patienter
Abbreviated transcription (Latin):
uenientes. pristinũ obsequiũ ⁊ seruitium
quasi liberi effecti dñis ⁊ pͥncipib suis no¬
lebant reddere: cũ dñs tħs non uenerit mu¬
condiciones mutare: sed animas in ȩt̃nũ uictu¬
ras saluare: dicebant enĩ rotnani credentes:
Nos qui diuinis legib paremus & deo seruimꝰ:
ñ debemꝰ seruire neq honorẽ p̾bere neroiti:
aliisq potestatib t̾renis: Qua ꝓpt̃ apłs talia

Expanded text:
venientes, pristinum obsequium et servitium, venientes, pristinum obsequium et servitium, quasi liberi effecti, dominis et principibus suis nolebant reddere, cum Dominus Jesus non venerit conditiones mutare, sed animas in aeternum victuras salvare. Dicebant enim Romani credentes: Nos qui divinis legibus paremus, et Deo servimus, non debemus servire nec honorem praebere Neroni, aliisque potes
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ est: & homines discerꝑe.& sȩ inuicem
lacerare. atq deuorare Uerbigr̃a: Leo deuorat
hominẽ: ⁊ ursũ: Ursus & lupus deuoratt ho¬
mines: boues ⁊ oues Hac decausa om̃ps ds̃ besti¬
alib hominib pͥncipes p̃posuit: ut eorũ t̾rore acer¬
bitas ammorũ illorũ rep̾meret᷑: Sunt etiam
pisces alios deglutientes: quos initabantur
homines in alios seuientes: quoꝵ temeritas
pͥncipũ formidine sedata est Quȩ autẽ
sunt sub potestates suꝑ atios adeo ordinate siũ:
siue quȩ sunt iura pocestatũ. adeo ordinatast̃
Po testates &e enĩ uł uira potestatũ q̃ in mun¬
do pͥncipant᷑. a dõ consticuta st̃. sicut iam
supͣdiximꝰ Unde dñs dix̃ pilato: N on haberes
in me potestatẽ: nisi tͥ dicũ eet desuꝑ. L uib
uerbis indicatur: quod siue bona potestas
ut dauid. siue mala fuerit ut nero: non
est irisi ^ uolente aut ꝑmittente deo: hoc autẽ

Expanded text:
enim est et hominis discerpere, et se invicem enim est et hominis discerpere, et se invicem lacerare atque devorare. Verbi gratia: Leo devorat hominem et ursum, ursus et lupus devorant homines, boves, et oves. Hac de causa omnipotens Deus bestialibus hominibus principes praeposuit, ut eorum terrore acerbitas animorum illorum reprimeretur. Sunt etiam pisces alios deglutientes, quos imitabantur homines in alios saevientes, quorum temeritas principum formidine sedata est. Quae autem sunt, subaudis potestates super alios a Deo ordinatae, sive quae sunt jura potestatum, a Deo ordinatae sunt. Potestates etenim vel jura potestatum quae in mundo principantur, a Deo constitutae sunt, sicut jam supra diximus. Unde Dominus dixit Pilato: Non haberes in me potestatem, nisi tibi datum esset desuper . Quibus verbis indicatur, quod sive bona potestas, ut David, seu mala fuerit, ut Nero, non est nisi aut volente aut permittente Deo. Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
anima quidẽ deb et seruare inu iolabiliter
fidem deo: in corpore uͦ debet seruire sibi do¬
minantib scđ̾m seruitutẽ p̾sentis uitȩ Uerũ
si cont̾ fidei ꝓpositũ uiderit sibi imꝑari apͥn¬
cipib huiꝰ scłi siue potestatib uł dñis: tunc
ꝓ fide usq ad mortẽ satagat laborare: ne
quod maius est animã uidelicet ꝑdat Qm̃
licet illa potestas interficiat corpus gladio:
animã aut̃ ñ potest occidere: NoN est enĩ
potestas nisi a deo: Om̃is enim potestas siue
maior siue minor quȩ hominib preest. aut
ex uoluntate dei. aut ex ꝑmissione constituca
est: sicut dicit ꝑ salomonem: Per me teges re¬
gnant: ⁊ pͥncipes decernunt iusticiam: Si
aut̃ quȩrimꝰ quare hȩ potestates ordinate sins
illud dicendũ qd̃ gentis humanũ bestiale
effectũ beluino more cont̾ se cępit seuire:
in tantũ ut pͥmi parentis filius in frẽm
consurgens. interfecerit eum bestiarum

Expanded text:
anima quidem debet servare inviolatam anima quidem debet servare inviolatam fidem Deo, in corpore vero debet servire sibi dominantibus secundum servitutem praesentis vitae. Verum si contra fidei propositum viderit sibi imperari a principibus hujus saeculi, sive potestatibus, vel dominis, tunc pro fide usque ad mortem satagat laborare, ne, quod majus est, animam videlicet perdat: quoniam licet illa potestas interficiat corpus gladio, animam autem non potest occidere. Non est enim potestas nisi a Deo. Omnis potestas, sive major, sive minor, quae hominibus praestatur, aut ex voluntate Dei, aut ex permissione constituta est, sicut dicitur per Salomonem : Per me reges regnant, et principes docuerunt justitiam. Si autem quaerimus quare hae potestates ordinatae sint, id dicendum, quod genus humanum bestiale effectum, belluino more contra se coepit saevire, intantum, ut primi parentis filius in fratrem consurgens, interfecerit eum. Bestiarum
Abbreviated transcription (Latin):
uicia & paeccata: accipiendo ex eis palmam
conditionib ueniebant ad fidcm: Et ne ser¬
u inuel ancillȩ seu quilibet subiecti dicent
ꝗd ipsi qui consecuti erant lib̾catẽ om̃iũ pec¬
catorum. ⁊ filii dei erant effecti. indignum
ẽẽt ut seruirent scłi potestatibus: dixit apło
Om̃is anima .i. om̃is homo. liber: uł seruus
fidelis & infidelis. potestatib sublimiorib
subditꝰ sit: Om̃is anima dicit ꝓ eo qd̃ ẽ. om̃is
homo: In sacra enim scriptura frequenter
sola anima totũ hominẽ significat: sic̃ hic:
& ingenesi. uͥ dr̃ qd̵ ingressus est iacob qd̾ in
egiptũ in animab septuaginta: Et in actib
Hoc et petrus precipit: Subditi estote in
quiens om̃i humanȩ creaturȩ: id ÷ om̃ibus
hominib uob̃ p̃positis: Et hoc ꝓpt̃ dm̃: siue
ꝓpt̃ amorẽ dei: In qͣntũ quippe homo ñ offen¬
dit dm̃: obsequi &e obedire debet celsioribus:
Nam homo constat aruima & corpore: Et in

Expanded text:
vitia et peccata, accipiendo ex eis palmam vitia et peccata, accipiendo ex eis palmam conditionibus veniebant ad fidem, et ne servi, ancillae, seu quilibet subjecti dicerent, quod ipsi qui consecuti erant libertatem omnium peccatorum, et filii Dei effecti, indignum esset ut servirent saeculi potestatibus, dixit Apostolus: Omnis anima, id est omnis homo, liber et servus, fidelis et infidelis, potestatibus sublimioribus subditus sit. Omnis anima dicit, pro eo quod est omnis homo. In sacra enim Scriptura, frequenter sola anima totum hominem significat, sicut hic, et in Genesi, ubi dicitur: Quod ingressus est Jacob in Aegyptum in animabus septuaginta ; et in Actibus Hoc et Petrus praecipit : Subditi, inquiens, estote omni humanae creaturae, id est omnibus hominibus, vobis praepositis, et hoc propter Deum, sive propter amorem Domini. Inquantum quippe homo non offendit Deum, obsequi et obedire debet celsioribus. Nam homo constat ex anima et corpore: et in
Abbreviated transcription (Latin):
dia accenderis: quia ad suã uoluntatẽ te trahit:
Aliter: S i tuas iniurias ulcisci uolueris a malo
uinceris: qr ei qui tͥ malũ fecit similis efficeris
Quandocunq enĩ diabolo. uł uicio aliqͣuo obȩ¬
dimus: uincimur ab illo: dum malũ ꝓ malo
reddimꝰ: ab illo uincim᷑ qui nob̾ iniuriam
fecit. ⁊ cui uicẽ reddimꝰ: qr nos similes sibi
facit: Si aut̃ cõmotũ animũ refrenamus:
ut uindictã ꝓximo ñ inferamꝰ: cunc ui¬
ctores ex istimꝰ: oe de peccato ad salutẽ ad qui¬
rendo frẽm triũphamꝰ Sed uince in bono
malũ: U ince inbono malũ: i. in deo diabolũ
Uince in bono malũ: in patientia sũma ini¬
micũ ⁊ adu̾sariũ tuum: p̃bendo ei cibũ &
potũ: uestintũ oe calciamentũ: Dum enim
tius beneficiis ꝓuocas illũ ad hoc ut te incipi¬
at diligere. eo modo quo suꝑius diximus.
quodam modo suꝑas eium: Uel uince in bo¬
no malum: id÷ in uirtutib uince& suꝑa

Expanded text:
dia accenderis, quia ad suam voluntatem te trahit. dia accenderis, quia ad suam voluntatem te trahit. Aliter: Si tuas injurias ulcisci volueris, a malo vinceris, quia ei qui tibi malum fecit, similis efficeris: quandocunque enim diabolo vel vitio alicui obedimur, vincimur ab illo. Dum malum pro malo reddimus, ab illo vincimur qui nobis injuriam fecit, et cui vicem reddimus, quia nos similes sibi facit. Si autem commotum animum refrenamus ut vindictam proximo non inferamus, tunc victores exsistimus, et de peccato ad salutem acquirendo fratrem triumphamus. Sed vince in bono malum. Vince in bono malum, id est in Deo diabolum. Vince in bono malum, in patientia supera inimicum et adversarium tuum, praebendo ei cibum et potum, vestimentum et calceamentum; dum enim tuis beneficiis provocas illum ad hoc ut te incipiat diligere eo modo quo superius diximus, quodammodo superas illum. Vel vince in bono malum, id est in virtutibus vince et supera
Abbreviated transcription (Latin):
dicat: Quid qd̾ actenꝰ egi contra hunc uirũ.
curcitanta mala intuli: qui mͥ tot bona opri¬
culiti ⁊ mne ciusa gͥ ei infestus extici:  uapt̃¬
qr tam benigne ⁊ patienter sergame eateninquẽ¬
piam ileroauser t har issinum fagem qut̃
aitenuls ꝑsequebar ut hostẽ: Sn aut̃ qut cibũ
de potu priguit. id circo hoc fecerit ubeta qd
quidã uoluer intellig̾e. ut carbones igris .i.
penas inferni ei p̃parit: dũ eis beneficiis
honoratũ eum ñ dilexerit: iam ñ est hoc ea¬
ritas Ideoq melius ⁊ ita intelligi ue supra
ctrxumus in pͥmo: de ardore caritatis: s uod
a aicit suꝑ caput: recte ꝑ caput mens i. raci¬
onabilitas ⁊ pͥncipalitas animȩ accipitͭ: qt
sicut om̃ia menbra regunt᷑ capiten uta cogita¬
ciones ⁊ uoluntates mente disponuncum
Noli inquit uinci a malo: id: ab aliquo
uicio: non ab ira: non ab odio: non ab in iusticia:
S iue noli uinci amalo: id÷ adiabolo: a quo
uinceris dum contͣ inimicũ tuum iracun¬

Expanded text:
dicat: Quid est quod hactenus egi contra hunc virum? cur ei tanta mala intuli, qui mihi tot bona contulit? Sine causa ergo infestus ei exstiti: Quap tam benigne et patienter erga me agit, incipiam illum diligere ut charissimum fratrem, quem hactenus persequebar ut hostem. Si autem ei cibum et potum tribuit, idcirco hoc fecerit, juxta quod quidam voluerunt intelligere, ut carbones ignis, id est poenas inferni, ei praeparet, dum ejus beneficiis honoratus eum non dilexerit; jam hoc non est charitas, ideoque melius est ita intelligi, ut supra diximus in primo de ardore charitatis. Quod vero dicit, super caput, recte per caput mens, id est rationabilitas ac principalitas animae accipitur: quia sicut omnia membra reguntur a capite, ita cogitationes et voluntates mente disponuntur. inquit, vinci a malo, id est ab aliquo vitio, non ab ira, non ab odio, non ab injustitia. Sive, noli vinci a malo, id est diabolo, a quo vinceris dum contra inimicum tuum iracun
Abbreviated transcription (Latin):
ter potest intelligi c̃ resuscitauit .i. simul
resuscitauit. cum xp̃o in baptismo. quando
uerbi gr̾a descendimus in fontem & mortui

Expanded text:
ter potest intelligi. Conresuscitavit, id est simul resuscitavit cum Christo in baptismo, quando, verbi gratia, descendimus in fontem, et mortui
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃uaricationem mandatorũ dei qua preuarica¬
ti sumus inparentib nr̃is. uindictꝰam mereba¬
mur reciꝑe. Ds̃ autem diues ẽ. hoc abundais
et multiplex. sub̃. non solum in potentia ec
uirtute. sed inmiscdia: ꝓpter nimiã siue ꝓpt̾¬
maximã caritatem & dilectionem. qua nos di¬
lexit cum essemus mortui peccatis. eomͦ quo suꝑiꝰ
diximus. c̃uiuificauit .i. simul uiuificauit
nos xp̃o iubaptismate ꝑ fidem passionis fi

Expanded text:
praevaricationem mandatorum Dei, qua praevaricapraevaricationem mandatorum Dei, qua praevaricati sumus in parentibus nostris, vindictam merebamur accipere. Deus autem qui dives est, hoc est abundans et multiplex, non solum potentia et virtute, sed in misericordia propter nimiam, sive maximam charitatem et dilectionem suam qua nos dilexit, cum essemus mortui peccatis, eo modo quo superius diximus. Communicavit, id est simul vivificavit nos Christo in baptismate per fidem passionis F
Abbreviated transcription (Latin):
incarnalib concupiscentus et terrenis uolun¬
tatib. facientes uo luntatem carnis & cogitatio¬
num. hoc ẽ. quod cogitabamus corde. impleba¬
mus oꝑe. adulc̾ium uidelicet. foruicationẽ. fur¬
tum. & cetera. Et eramus natura filii irȩ. siue fi¬
lii uindicte. sicut & ceteri. sub̃. homines: non
debemus putare ꝙ natura humana adeo
mala sic creata & condita quia bona scã &
in mortalis facta. sed uicio suo corrupta ꝙ de¬
prauata ẽ. Adimaginẽ enm ec similitudinẽ
dei factus est homo inanima non corpore.s
peccando ꝑdidit imaginẽ ꝗͣ habebat inscĩ¬
tate ꝙ innocencia.: et similitudinẽ ꝗͣ habe¬
bat mnin mortalitace. Ipse autem homo non
genuit filium ad illam similitudinẽ qua
ipse factus ẽ: sed adimaginẽ & similitudinem
suam. ꝗͣ ipse iam habebat hoc ẽ. peccatorem
& mortalẽ sicut ipse erat. Dum gͦ peccatores &
miles nobis iam erant. sffectiquasi natura siue
naturaliter eramus filiĩ uindicte. quia ꝓpter

Expanded text:
in carnalibus concupiscentiis et terrenis voluptatibus, facientes voluntatem carnis et cogitationum, hoc est, quod cogitabamus corde implebamus opere, adulterium videlicet, fornicationem, furtum, etc., et eramus natura filii irae filiique vindictae, sicut et caeteri subaudis homines. Non debemus putare quod natura humana a Deo mala sit creata et condita, quia bona, sancta et immortalis facta est, sed vitio suo corrupta et depravata est. Ad imaginem et similitudinem Dei factus est homo in anima, non in corpore; sed peccando perdidit imaginem quam habebat in sanctitate et in innocentia, et similitudinem quam habebat in immortalitate. Ipse autem homo non genuit Filium ad illam similitudinem, qua ipse factus est, sed ad imaginem et similitudinem suam quam ipse jam habebat, hoc est peccatorem et mortalem sicut ipse erat. Dum ergo peccatores et miles nobis jam erant effecti, quasi natura sive naturaliter eramus filii vindictae, quia propter
Abbreviated transcription (Latin):
potentis dĩ. qui semꝑ idem ẽ: uanitas
sint. sicut dicit eclesiastes. uanitas ua¬
nitatũ & omĩa uanitas: tam non idoͣ
om̃is ingemuscit sic̃ angłi dõ adherentes
qui iam in mutabiles sunt effecti. sicut
edechieli monstratũ ÷ in cristallo qđ
erat suꝑ capita animaliũ. & sicͣ illaa
quȩ irrationabilis ÷. uł anima car&.q

Expanded text:
potentis Dei qui semper idem est, vanitas potentis Dei qui semper idem est, vanitas sint, sicut dicit Ecclesiastes, Vanitas vanitatum, et omnia vanitas : tamen non ideo omnis ingemiscit, sicut angeli Deo adhaerentes, quia jam immutabiles sunt effecti, sicut Ezechieli monstratum est in crystallo quod erat super capita animalium, et sicut illa quae irrationabilis est, vel anima caret.
Abbreviated transcription (Latin):
sint filii dĩ in re. Qđ gͦ dicit creature¬
tionẽ filioꝵ dĩ expectat: sic uidẽtur hec
uerba sonare quasi aliud sit creatura.
atꝰs aliud sit filii dĩ cũ unũ sint. Sic
deniq solit sũt homines dic̾ẽ. uidentes
in p̾sentia sui multos colores ꝑ diuersa
uasa ordinatosꝰ Expectatio. uł exp̃ssio
istoꝵ coloꝵ manifestationẽ i maginis
ex pectat: cũ non sit aliud imagõ. &
aliud colores. Uanitati enĩ creatura
sub iecta ÷ non uolens. s ꝓpt̾ eũ qui sub¬¬
iecit eam in spe. In hoc loco & in sub
acutissime origenẽ: quare in hoc no-¬
mine qđ ÷ creat᷑a conpͣhenđit non
solum bestias. sed etiã solẽ cet̾ãq sida.
⁊ angłos parit᷑ cũ homine: dicens. Qmia
uanitati subiecta ẽẽ ⁊ & qđ maiꝰ est
in gemisce̾ in suo cursu & oꝑatione.S
lic& om̃is creatura que potest mutari
dõ adherent: aut quę potest aleticia
intristiciã conuerti. ut homo uł cet̾e
om̃iũ rerũ creature conꝑatione om̃i¬

Expanded text:
eaturtionem filiorum Dei exspectat, sic videntur haec verba sonare, quasi aliud sit creatura, atque aliud Filius Dei, cum unum sit. Sic denique soliti sunt homines dicere, videntes in praesentia sui multos colores per diversa vasa ordinatos: exspectatio vel expressio istorum colorum manifestationem imaginis exspectat, cum non sit aliud imago, et aliud colores. Vanitati enim creatura subjecta est non volens, sed propter eum, qui subjecit eam in spe. In hoc loco et etiam acutissime Origenem, quare in hoc nomine quod est creatura, comprehenderit non solum bestias, sed etiam solem, caeteraque sidera et angelos pariter cum homine, dicens omnia vanitati subjecta esse, et, quod majus est, ingemiscere in suo cursu et operatione. Sed, licet omnis creatura quae potest mutari Deo adhaerent, aut qui potest a laetitia in tristitiam converti, ut homo vel caeterae omnium rerum creaturae, comparatione omni
Abbreviated transcription (Latin):
lationes ⁊ lapidationes: crucifixioness frixi¬
ones insartagine ꝑ multa curricła tẽpor:
nequaꝗͣ esset dignꝰ gła futura. qua ꝑcep¬
curi sunt electi. Querit aliquis quare:. Idõ
utiq quia ista temporalia sunt: illa atͣna.
que erit illa gła qua fulgebut iusti sic̾ sol
in regno pat̾s sui : & erunt sic̃ angłi dĩ cerne̾¬
tes p̾sentissinũ om̃ipotẽtis dĩ uultũ iuxta qđ¬
expectao creature: reuelationẽ filioꝵ diͣ
expectat. Creat᷑am in hoc loco appellat ho.¬
minẽs qui merito creataͬ appellat᷑: quia
uitio suo ãmisit imagine̾ & similitudinẽ om̃i.¬
potentis dĩ. quã habebat in anima. Ista uͦ cre.¬
atura .i. om̃is homo fidelis manifestationẽ¬
filioꝵ dĩ expectat ⁊ ut appareat qđ
sint filii dĩ. quomͦ tenemꝰ inspe. Eccła¬
siquidem in pͣsenti ꝑmͥxta ÷ bonis et¬

Expanded text:
lationes, lapidationes, crucifixiones, frixiones in sartagine per multa curricula temporum, nequaquam esset dignus gloria futura quam percepturi sunt electi. Quaerit aliquis, quare? Ideo utique quia ista temporalia sunt, illa aeterna. Quae erit illa gloria? quia fulgebunt electi sicut sol in regno Patris sui, et erunt sicut angeli Dei, cernentes praesentissiexspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Creaturam in hoc loco appellat hominem, qui merito creatura appellatur, quia vitio suo imaginem amisit et similitudinem omnipotentis Dei, quam habebat in anima. Ista ergo creatura, id est omnis homo fidelis, manifestationfiliorum Dei exspectat, ut appareat quod sint filii Dei, quod modo tenemus in spe: Ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ: coheredes autẽ xp̃i. Heredes dĩ patͥs erimꝰ
Heredes gͥ xp̃i iam ex parte sumꝰ. quia ꝓgẽs
ad passionẽ reliquid nob̾ possessionẽ pacis eccle¬
siastice inquiens. Pacem relinquo uobis: pace̾
meam do uobis. Quid plura dicam: Omĩ̾a
quȩ ipse inp̃senti scło: siuie in p̾dicatione. siue
in miracłis oꝑatꝰ ÷ omĩa nob̾ reliquid ad cre¬

Expanded text:
Dei, cohaeredes autem ChrDei, cohaeredes autem Chrtur Christi jam ex parte sumus, quia pergens ad passionem, reliquit nobis possessionem pacis ecclesiasticae, inquiens: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis . Quid plura dicam? Omnia quae ipse in praesenti saecule, sive in praedicatione, sive in miraculis operatus est, omnia nobis reliqui
Abbreviated transcription (Latin):
posuit duo nomina sub una significa¬
tione. ut illi qui credũt ex hebreis.
⁊ syris ⁊ dicant abba nuserere nr̃i:
Tale quid in euuãgłio marci habet᷑: dicente dño.
Abba pat̾ si possibile est. transeat ame calix iste.
tes: sp̃s sc̃s qui habitat in nob̾ ꝑhibet testimo¬
pitu uocis quia filii dĩ effecti sumꝰ in baptismate.
non ꝑnat᷑am. sed ꝑ adoptionẽ. E talia fatiendo:
ꝑseuerabimꝰ uiciꝰ filiatione. Si autẽ filii & he-¬
redes. Seruus non meret᷑ acciꝑe heditatẽ. fili
accipit. & nos si filii dĩ sumꝰ: hereditatẽ
merebim᷑ acciꝑe. Hoc quoq considandũ: quia
hereditas in morte pat̾s confirmat᷑: scđm huma¬
nas leges. Quã gͦ hereditatẽ poterit ds̃ pater
dare nob̾ qui non potest moriꝰ Se ipsũ utiq
dabit : ut sicut ipse ÷ immortał : ⁊ in corrupti¬
bilis. ita & nossimꝰ in mortales in corruptibilesq
atq in commutabiles: thesauros quoq sapieͣ¬
tiȩ & scientiȩ diuinitatis sue. He redes qͥdem

Expanded text:
posuit duo nomina sub una significatione, ut illi qui credunt ex Hebraeis et Syris dicant: Abba, miserere nostri; Tale quid in Evangelio Marci habetur, dicens, Domino: Abba  Pater, si possibile est, transeat a me calix iste Ites, Spiritus sanctus, qui habitat in nobis, perhi effecti in baptismate, non per naturam, sed per adoptionem, et quia, talia faciendo, perseverabimus in ejus filiatione. Si autem filii, et haeredes. Servus non meretur accipere haereditatem, filius accipit: et nos, si filii Dei sumus, haereditatem merebimur accipere. Hoc quoque considerandum, quia haereditas in morte patris confirmatur secundum humanas leges. Quam ergo haereditatem poterit Deus Pater dare nobis, qui non potest mori? Seipsum utique dabit, ut sicut est immortalis et incorruptibilis, ita et nos simus immortales, et incorruptibiles, atque incommutabiles, thesauri quoque sapientiae et scientiae divinitatis suae. Haeredes quidem
Abbreviated transcription (Latin):
in dextera patͥi. ĩ in magnitudine pat̾ne maiestatis.
Crimꝰ & nos ei coheredes: quia fulgebimꝰ sicut
ipse fulsit in monte: & non solũ in gła ei erimꝰ
coheredes. sed etiam potestate sicut ipse dix̃ apł̃is.
Cũ sederit filiꝰ hominis in sede maiestatis suę

Expanded text:
in dextera Patris, id est in magnitudine paternae majestatis, ita erimus et nos ei cohaeredes, quia fulgebimus sicut ipse fulsit in monte; et non solum in gloria erimus ei cohaeredes, sed etiam in potestate, sicut ipse dixit apostolis: Cum sed
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ decreuit gratis peccata dimittere.
nulla habuer̾ oꝑa legis. Et tm̃ sic̃ iudei
cõuersi iustificant᷑ ꝑ fidẽ xp̃i. sine oꝑib
creuit ds̃ pat̾ cũ filio suo saluare. genꝰ
humanũ: nullis pͣcedentib meritis.
& meritis suis. testimoniũ psalmi ꝓponit.
& gentiles fide e̾e̾nt saluandi. Ait enͣi.
Sĩc̃ & dauid dic̃. Beatitudinem hominis
sub̃. describens. ciii homini ds̃ accepto
fert iusticiã siue rꝰaficationẽ sine oꝑib¬

Expanded text:
quid decrevit gratis peccata dimittere.  ante fidem nulla habuere opera legis, et tamen sicut Judaei conversi justificantur per fidem Christi sine operibus crevit Deus Pater cum Filio suo salvare genus humanum, nullis praecedentibus meritis, et meritis suis: testimonium psalmi proponit, t gentiles fide essent salvandi. Ait enim: Sicut et David dicit beatitudinem hominis, subaudis describens cui homini Deus accepto fert justi
Abbreviated transcription (Latin):
au̾t ad huc manet: qr seruandũ ẽ.
Nõ ad orabis deos alienos. Honora
Ergo exoꝑib legis .i. excircũcisione
carnali ex sabbati. custodia. ex uicti¬
mis legalib. nõ iustificabit᷑ pꝰ dñi
aduentũ Oñis caro .i. om̃is homo.
uł om̃is carnalit̾ uiuens. et carna¬
lit̾ ea obseruans: qr omĩa xp̃o adue¬
niente. uelut umbra cessauer.
Lex eñi et ꝓpħȩ. usq ad ioħ̃m. Alit̾.
Legis opus ẽ. Honora patrẽ et matrẽ. Uñ
A libi dr̃. Qui maledixerit patri uł

Expanded text:
autem adhuc manet, quia servandum est: Non adorabis deos alienos; honora Ergo ex operibus legis, id est ex circumcisione carnali et sabbati custodia, et victimis legalibus non justificabitur post Domini adventum omnis caro, id est omnis homo, vel omnis carnaliter vivens, et carnaliter ea observans, quia omnia Christo adveniente velut umbra cessaverunt. Lex enim et prophetae usque ad Joannem . Aliter legis opus est: Honora patrem et matrem. Et alibi
Abbreviated transcription (Latin):
memorat oꝑa eiꝰ s fidẽ. Seqͥt᷑. Quid
Senĩ script᷑a dic̃: Credidit abrahã
dõ obediens p̾ceptis illiꝰ. qri exiuit
de t̾ra sua: ⁊de ꝓmissione isaac &
xp̃i. credidit qd ei dix̃ dñs. In semi¬
ne tuo benedicent᷑ om̃s gentes ẽt qi

Expanded text:
memorat opera ejus, sed fidem. Sequitur: Quid memorat opera ejus, sed fidem. Sequitur: Quid Scriptura dicit? Credidit Abraham Deo, obediens praeceptis illius, quia exivit de terra sua, et de promissione Isaac et Christi credidit quod ei dixit Deus: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
ruit abrahã ꝓpt̾ circu̾cisionẽ car-¬
nale̾: Nichil. qr nõ dũ erat curxũci¬
sus qͣndo placuit dõ: & audire me¬
ruit. Sxi de t̾ra tua et faciã te in
gente̾ magnã et qd̾ mauis fuit de
xp̃o. in semine tuo benedicent᷑ i¬
głam s ñ apud dm̃. Quidã co¬
dices habent ex oꝑib legis: s falso
scriptũ ẽ. Non enĩ lex adhuc clata
erat. nͥ forte ita sit intellegendũ:
ut dicat᷑ ex oꝑib legis postea date.
Et ẽ sensus. Si abrahã exoꝑib suis
iustificatꝰ ẽ. sine fide & sine gr̃a dĩ
neq erit infut᷑m. Quare: Quia
sine fide in possibile ẽ placere dõ.
In se gͦ &e apꝰ homines habuis abrahã
fuisset sine fide suis oꝑib Sĩc
ille phariseus głabat᷑ qͥ cũ publica¬
no in tẽplũ ascendat. fuit aͦpꝰ abra¬
hȩ circũcisio: fuit utiq obsignũ
Antea adõ electꝰ e. ideoq ñ exoꝑib iꝰti¬
ficatꝰ ẽ. s ꝑfidẽ. Uñ scriptura ñ com¬

Expanded text:
onem carnalem? Nihil. Quia necdum erat circumcisus quando placuit Deo, et audire meruit: Exi de terra tua, et faciam te in gentem magnam , et quod magis fuit de Christo: In semine tuo benedicengloriam, sed non apud Deum. Quidam codices habent ex operibus legis, sed false scriptum est. Non enim lex adhuc data erat, nisi forte ita sit intelligendum ut dicatur, ex operibus legis postea datae. Et est sensus: Si Abraham ex operibus suis justificatus sine fide et sine gratia Dei neque erit futurum. Quare? Quia sine fide impossibile est placere Deo . In se ergo et apud homines habuisset Abraham fuisset sine fide suis operibus, sicut ille pharisaeus gloriabatur, qui cum publicano in templum ascenderat. Fuit opus Abrahae circumcisio. Fuit utique ob signum ante a Deo electus est, ideoque non ex Unde Scriptura non com
Abbreviated transcription (Latin):
legis. Beati quoꝵ remisse s. iniqͥtates .i.
omĩa peccata ĩ baptismate. Et quoꝵ tec¬
tacoũt peccata ꝑpenitentiã. pꝰbaptismũ
Res tecta et cooꝑtai ñ uidet᷑. Et nos tũc
tegimꝰ peccata: qͣndo malis bona oꝑa

Expanded text:
legis. Beati quorum remissae sunt iniquitates, id est omnia peccata in baptismate, et quorum tecta sunt peccata per poenitentiam post baptismum. Res tecta et cooperta non videtur, et nos tunc tegimus peccata, quando malis bona opera
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ redẽptionẽ. quȩ ẽ. in xp̃o iħu: nõ in
oꝑib legis. Redẽptio nr̃a qua sumꝰ
redẽpti et ꝑ quã iustificam̃ ꝓassio xp̃i
est. que iuncta baptismo. iustificat
ut unũ sine alt̾o hominẽ nõ possit
iustificare. Nã neq fides dominice
passionis sinȩ aqͣ baptismatis hominẽ
mũdat. nͥ force in martyrio: qd̾ ꝓbap¬
tismate accipit᷑: neq aqͣ baptismaͥtis
sine fide dominicẽ passionis purifi¬
care homine̾ ualet. Iungant᷑ gͦ si¬
mul.sicq pͣstabt̃ ꝑ fectã redẽptionẽ:
ꝑ fectãq mũdationẽ. Itaq neq ui¬
deus neq gentilis suis iustificat᷑ oꝑib:
cũ ut̃q sit p̾uaricator suęg̾is. iui¬
deus uidelicet nat᷑alis et seripte.
gentilis aũt nat᷑ał. s redẽptione qͣ¬
xp̃c nos redemit suo sanguine. et
fide & aqͣ baptismatis. qi qͥsq renatꝰ.
si statĩ obierit: saluabit᷑. Sin aũt
uixerit. ornare debet fidẽ oꝑib: qi
fides sine oꝑib ociosa ẽ. Notandũ¬

Expanded text:
u, non in operibus legis. Redemptio nostra qua sumus redempti, et per quam justificamur, passio Christi est quae, juncta baptismo, justificat ut unum sine altero hominem non possit justificare. Nam neque fides Dominicae passionis sine aqua baptismatis hominem mundat, nisi forte in martyrio quod pro baptismate accipitur: neque aquam baptismi sine fide Dominicae passionis purificare hominemul sicque praestabunt perfectam redemptionem, perfectamque mundationem. Itaque neque Judaeus, neque gentilis suis justificatur operibus, cum uterque sit praevaricator suae legis: Judaeus videlicet naturalis et scriptae; gentilis autem naturalis. Sed redemptione qChristus nos redemit suo sanguine, et fide et aqua baptismatis, qua quisque renatus, si statim obierit, salvabitur in vita. Si autem vixerit, ornare debet fidem operibus, quia fides sine operibus occisa est. Au
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ nemo accepit: cũ multis electoꝵ
acceꝑint: rȩꝓboꝵ uͦ nemo. Nõ ẽ. intel¬
legens dm̃. nõ ẽ. reqͥrens illũ. Ille intelli¬
git et reqͥrit dñ: qͥ uoluntatẽ eiꝰ sciens
studet ei placere. Om̃s & uidei &e gentiles
cesser̃ adõ: uoluntatẽ illiꝰ ñ faciendo .i.
nichil facti st̃. creaturã ad orantes ꝓ

Expanded text:
lti electorum acceperint, reproborum vero nemo. Non est intelligens Deum: non est qui requirat illum. Ille intelligit et requirit Deum, qui, voluntatem illius sciens, studet placere Deo. Omnes, Judaei et gentiles, cesserunt a Deo voluntatem ejus non faciendo; simul inutiles facti s
Abbreviated transcription (Latin):
Innoussimis dieb circũcidet dñs cor
tuũ .i. auferet peccata tua. et iustifica
dĩ: ipsȩ iniquitates nr̃as portabit: ẽt pec¬
cata nr̃a ipsȩ tollet. Et alibi. Effundã suꝑ
uos aquã mundã: et mũdabimini ab

Expanded text:
In novissimis diebus circumcidet Dominus cor tuum, id est auferet peccata tua, et justificabtas, dum dicitur: Ipse iniquitates nostras portabit, et peccata nostra ipse tollet . Et alibi: Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab