comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
urat᷑. aut ymbre madidet᷑. sed specie
magis quã genere: colore qͦq et corru¬
ptione mutat᷑. Deniq frequent̾ madi¬
data frum̃ta in sui generis speciẽ re.¬
uertunt᷑: si aut sole aut ignibꝰ torre¬
ant᷑. aut diligentibꝰ cõmissa cultoribꝰ
aeris dẽ perie t̾rarũq ferac iũ ub̾tate
foueant᷑. Itaq reparat᷑ in sobole: qđ
degenerauerat in parente. Unde non
ꝑiclitam᷑ ne p̃ceptũ illud dei cuĩ usus¬
naturȩ in oleuit in reliquũ successionis uicio
destitutũ sit: cũ hodieq inseminibꝰ generis
sui sinceritas reseruet᷑. Nã soliũ et reliqua
adulterina semina qͦ frugibꝰ sepe miscent᷑.
titania nuncupari euangłu lectione cogno¬
uimꝰ. Sed ea ꝓpriũ qđdã genꝰ habent: ñ extri¬
tici semine in aluid genꝰ seminis decolorata

Expanded text:
uratur aut imbre uacabat, sed specie uratur aut imbre uacabat, sed specie magis quam genere, colore quoque et corruptione mutatum. denique frequenter madidata frumenta in sui generis speciem reuertuntur, si aut sole aut ignibus torreantur aut diligentibus commissa cultoribus aeris temperie terrarumque feracium ubertate foueantur. itaque reparatur in subole quod degenerauerat in parente. unde non periclitamur, ne praeceptum illud dei, cuius ususnaturae inoleuit, in relicum successionis uitio destitutum sit, cum hodieque in seminibus generis sui sinceritas reseruetur. nam lolium et reliqua adulterina semina, quae frugibus saepe miscentur, zizania nuncupari euangelii lectione cognouimus, sed ea proprium quoddam genus habent, non ex tritici semine in aliud genus seminis decolora
Abbreviated transcription (Latin):
scđm genꝰ. Hon solũ enĩ spontaneã alimo¬
niã cõp̃hendit. quȩ est inherb̾ et radi
cibꝰ atq arborũ reliqͥs fructibꝰ: sedetiã
eã q̃ industria cõparat᷑. et cultu rusti¬
cani laboris adqͥrit᷑. Quã decorũ autẽ
qd ñ statĩ fundere t̾ras sem̃ uissit et fru¬
ctus: sed pͥmũ germinare. deinde her¬
bescere cãpos statuit. postea scđm ꝓpri¬
etatẽ sui generis sem̃ adolescere: ut
nunquã arborũ uacaret gr̃a. q̃ grato
primũ decore uernarent. postea fru¬
ctuũ suggererent utilitatẽ. Sed forte
qͥs dicat. Quomꝰ scđ̾m genꝰ t̾ra ꝓfert
semina. cũ plerunq semina iacta de¬
generent. et cũ bonũ triticũ fuerit
seminatũ: et decolor eiꝰ species et infe¬
rior forma reddat᷑. Sed hoc siquando
accidit: ñ ad translationẽ generis. sed
egritudinẽ quandã et inequalitatem
seminis uidet᷑ esse referendũ. Noneñi
aesinit esse triticũ. Si autẽ frigore ad¬

Expanded text:
secundum genus. Non solum enim spontaneam alimosecundum genus. Non solum enim spontaneam alimoniam comprehendit qucibus atque arborum reliquisque fructibus, sed etiam eam quae industria comparatur et cultu rusticani laboris adquiritur. quam decorum autem quod non statim fundere terras semen iussit et fructus, sed primo germinare, deinde herbescere campos statuit, postea secundum proprietatem sui generis semen adolescere, ut numquam arvorum vacaret gratia, quae grato primum decore vernarent, postea fructuum suquis dicat: quomodo secundum genus terra profert semina, cum plerumque semina iacta degenerent et, cum bonum triticum fuerit seminatum, et decolor eius species et inferior forma reddatur? sed hoc si quando accidit, non ad translationem generis, sed aegritudinem quandam et inaequalitatem seminis uidetur esse referendum. non enim desinit esse triticum, si aut frigore ad
Abbreviated transcription (Latin):
ui utrinq certat᷑: ut ille pedẽ alli¬
get inqͦrasus uincti sibi nocere ñ
possit: iste ne posteriore extremꝰ
pede aut calle capiat᷑ angusto. ubi
uł ipse se ñ queat retorquere. et
draconẽ graui ꝓterere uestigio.
uł sequentis elefanti auxiliũ ñ ha¬
bere. Ergo si irrationabilia ani¬
malia nort sibi qͥbꝰ aut medicent᷑
herb̾. aut subsidiis opẽ afferant:
homo nescit cui rationabił sensus innascit᷑.
aut tã alienꝰ a uero.ẽ. ut q̃ cuiq apta sint
usui minime dep̾hendat. aut ita natir¬
rȩ ingratꝰ bonis: ut qm̃ taurini haustus
sanguinis lȩtalis ẽ homini. ꝓpterea laborio¬
sũ putet animal aut nasci ñ debuisse. aut
sine sanguine debuisse generari: cuiꝰ uir¬
tus ad cultũ agrorũ utilis: ad usũ plaustro¬
rũ habił: ad alimoniã suauis. Diuerso
munere fulcit agricolas: qͥbꝰ ds̃ sibona
sua norint uniuersa donauit dicens.
Germinet t̾ra herbã feni: spirans semen

Expanded text:
ui utrimque certatur, ille ut pedem alliui utrimque certatur, ille ut pedem alliget, in quo casus uiucti sibi nocere non possit, iste ne posteriore extremus pede aut calle capiatur angusto, ubi uel ipse se non queat retorquere et draconem graui proterere uestigio uel sequentis elefanti auxilium non habere. ergo si inrationabilia animalia norunt quibus sibi aut medicentur herbis aut subsidiis opem adferant, homo nescit, cui rationabilis sensus innascitur, aut tam alienus a uero est, ut quae cuique apta sint usui minime deprehendat, aut ita naturae ingratus bonis, ut quoniam taurini haustus sanguinis letalis est homini, propterea laboriosum putet animal aut nasci non debuisse aut sine sanguine debuisse generari, cuius uirtus ad cultum agrorum utilis, ad usum plaustrorum habilis, ad alimoniam suauis diuemunere fulcit agricolas, quibus Deus, si bona sua norint, universa donavit, dicens: Germinet terra herbam feni, spirans semen
Abbreviated transcription (Latin):
lutȩ. Nonsolũ gͥ nulla inhis rep̾hensio
creatoris: sed etiã increm̾tũ ẽ gr̃arũ.
Siqͥdem qđ adꝑiculũ putabas esse gene¬
ratũ: ad remedia tͥ salutis oꝑat᷑. Nam
et id qđ ꝑicali est ꝑ ꝓuidentiã decli¬
nat᷑: et id qd salutis ꝑ industriã nouã
admittit᷑. An uero oue̾s et caprȩ ea
q̃ sibi neria st̃ declinare didicerunt.
et solo odore ꝑ qđdã naturȩ myste¬
riũ: cũ sint rationis exꝑtes. rationẽ
tam̃ euadendi ꝑiculi uł tuende salu¬
tis agnoscunt. noriaq pariter ac ꝓfu¬
turã distingunt: ita ut plerunq
cũ armata uenenis tela senserint.
notas petere herbas atq in his reme¬
diũ uulneri dicant᷑ ad hibere. Cibꝰ¬
gͦ illis medicina est ut resilire sagit¬
tas uideas: et uulnere. fugere: uene¬
na ñ serpere. Deniq ceruis cibꝰ uene¬
nũ est. Coluber ceriui fugit: leonẽ
int̾ficit. Draco elefantẽ ligat: cuiꝰ
ruina mors uictoris ẽ. Et ideo sũma

Expanded text:
lutae. Non solum igitur nulla in his reprehensio lutae. Non solum igitur nulla in his reprehensio Creatoris, sed etiam incrementum est gratiarum. Si quidem quod ad periculum putabas esse generatum, ad remedia tibi salutis operatur. Nam et id quod periculi est per prouidentiam declinatur et id quod salutis per industriam non amittitur. an uero oues et caprae ea quae sibi noxia sunt declinare didicerunt et <non> solo odore per quoddam naturae mysterium, cum sint rationis expertes, rationem tamen euadendi periculi uel tuendae salutis agnoscunt noxiaque pariter ac profutura distinguunt, ita ut plerumque, cum armata uenenis tela senserint, notas petere herbas atque his remedium uulneri dicantur adhibere? cibus illis ergo medicina est, ut resilire sagittas uideas ex uulnere, fugere uenena, non serpere. denique ceruis cibus uenenum est: coluber ceruum fugit, leonem interficit: draco helefantum ligat, cuius ruina mors uictoris est. et ideo summa
Abbreviated transcription (Latin):
innoxiũ ministrant pabulũ. Demiq
stu̾rni uescunt᷑ conio. nec fraudi ẽ eis:
lȩtalis euadunt. Frigida enĩ uis eiꝰ est
suci. quã sub tilibꝰ uaporis in cordis sui
sedẽ ducentibꝰ precoquadigestione p̃ue¬
nunt: priꝰꝙͦ uitalia ipsa ꝑtẽptet. Elle¬
borũ autẽ periti loquunt᷑ escã esse &
alimoniã coturnicũ: eo qđ naturali
qͦdã teꝑam̃to sui corporis uim pabuli
nocentis euitent. Et enĩ si ratione me¬
dicine plerũq ad salubritatẽ huma¬
ni qͦq corporis tẽpatur cũ uidetur
esse contrariũ : quanto inagis ꝓpͥetate
naturȩ ad cibos ꝓficit qđ medica ma¬
nu conuertit᷑ ad salutẽ: ꝑ mandrago¬
rã qͦq somnꝰ frequent᷑ accersitur: ubi
iugiliarũ egri affectant᷑ in cõmodo.
simi int̾norũ sepe uiscerũ sopiuntur.
Nec illud pͣterit. qđ coñio plerunq furo¬
res libidinũ marcuert: et elleboro
uetustȩ passiones egri corporis st̃ so¬

Expanded text:
innoxium ministrant pabulum. denique innoxium ministrant pabulum. denique sturni uescuntur conium, nec fraudi est eis,letalis euadunt. frigida enim uis eius est suci, quam subtilibus poris in cordis sui sedem ducentibus praecoci digestione praeueniunt, priusquam uitalia ipsa pertemptet. elleborum autem periti locuntur escam esse et alimoniam coturnicum, eo quod naturali quodam temperamento sui corporis uim pabuli nocentis euitent. etenim si ratione medicinae plerumque ad salubritatem humani quoque corporis temperatur, cui uidetur esse contrarium, quanto magis proprietati naturae ad cibum proficit quod medica manu convertitur ad salutem? Per mandragoram quoque somnus frequenter accersitur ubi vigiliarum aegri afflictantur incommodo. simi internorum saepe viscerum sopiuntur. Nec illud praeterit quod conio plerumque furores libidinum marcuerunt, et helleboro vetustae passiones aegri corporis sunt so
Abbreviated transcription (Latin):
incȩlo. Sol ipse ninuo calore spicas torret.
Adurit aut̾e gignentiũ pͥma exordia. Lu¬
na qͦq uiantibꝰ it᷑ monstrat: latronum
ꝓdit insidias. Non gͥ dignũ ẽ ut in his quȩ
utilia st̃ pt habentes conditoris grãm
confiteri. ꝓpt̾ aliqua alumñtorũ noxia cre¬
atoris ꝓspicientiȩ derogemꝰ. Quasi uͦ om̃iia
gulȩ causa debuerint aut exigua sint
strauerit. Definitȩ nob̾ escę st̃ et notȩ
om̃ibꝰ: q̃ et uoluptatẽ generent. et corpo¬
ris salubritatẽ. Singula autẽ eorũ qͣ
generant᷑ e t̾ris spec ialẽ quandã rationẽ
habent. q̃ ꝓuirili portione cõplent uni¬
uersȩ pulchritudinẽ creaturȩ. Alia gͦ
esui. alia alii nascunt᷑ usui. Nichil ua¬
cat. nichil inane germinat t̾ra. Qđ tibi
putas in utile: aliis utile.ẽ. inmo ipsi
tibi frequent᷑ alio est usu utile. Quod
escã ñ adiuuat: medicinã suggerit. Et
sepe eadẽ q̃tibi noria st̃: auibꝰ aut feris

Expanded text:
in caelo. sol ipse prae nimio calore spicas torret, in caelo. sol ipse prae nimio calore spicas torret, adurit autem gignentium prima exordia. luna quoque uiantibus iter monstrat, latronum prodit insidias. num igitur dignum est, ut in his quae utilia sunt posthabentes conditoris gratiam confiteri propter aliqua alimentorum noxia creatoris prospicientiae derogemus, quasi uero omnia gulae causa debuerint procreari aut exigua sint strauerit ? definitae nobis escae sunt et notae omnibus, quae et uoluptatem generent et corporis salubritatem. singula autem eorum quae generantur e terris specialem quandam rationem habent, quae pro uirili portione conplent uniuersae plenitudinem creaturae. alia ergo esui, alia alii nascuntur usui. nihil uacat, nihil inane germinat terra. quod tibi putas inutile aliis utile est, immo ipsi tibi frequenter alio est usu utile. quod escam non adiuuat medicinam suggerit, et saepe eadem quae tibi noxia sunt auibus aut feris
Abbreviated transcription (Latin):
monium tulit: ut diceret. Nec salomon
in om̃i gła sua sic uestiebat᷑: sicut unu̾
existis. Rex opulentissimꝰ et sapientis¬
est pulchritudo. Qd e̾numere sucos
herbarũ. salubres. qͥd uirgultorũ
ac foliorũ remedia: Ceruus eger.
rainusculos oleȩ mandit: et sanꝰ fit.
Locustas qͦq folia oleȩ arrosa: liberant
ab egritudine. Rubi folia suꝑiecta
serpenti: interimunt eũ. Culices ñ
tangent te: si absintu herbã cũ oleo
coquas. et ea te ꝑunxeris. Sed forte¬
dicant aliqui. Qd cũ utilibꝰ etiã lȩtalia et
ꝑniciosa generant᷑: Cũ tritico conium.
qđ inter alim̾ta uitȩ noxiũ reꝑias. et nͥ
prȩuisũ fuerit: consueuit saluti nocere.
Inter alia qͦq nutrim̃ta uitȩ: elleborus dep̃¬
henditur. Aconita qͦq fallunt frequent̃ &
decipiunt colligentem. Sed hoc ita est. ac si
dep̃hendas t̾rã qͥa ñ om̃s homines boni.
Sed qđ plus est accipe: qͥa ñ om̃s boni angłi

Expanded text:
monium tulit, ut diceret: nec Solomon monium tulit, ut diceret: nec Solomon in omni gloria sic uestiebatur sicut unum ex istis? rex opulentissimus et sapientisest pulchritudo. quid enumerem sucos- herbarum salubres, quid uirgultorum ac foliorum remedia? camus aeger ramusculos oleae mandit. et sanus fit. lucustas quoque folia oleae adrosa liberant ab aegritudine. rubi folia superiacta serpenti interimunt eum. culices non tangent te, si absenti herbam cum oleo coquas et eo te perunxeris. Sed fortedicant aliqui: quid quod cum utilibus etiam letalia et perniciosa generantur? cum tritico sternis, quod inter alimenta uitae noxium repperias et, nisi praeuisum fuerit, consueuit saluti nocere. inter alia quoque nutrimenta uitae elleborus deprehenditur. aconita quoque fallunt frequenter et decipiunt colligentem. sed hoc ita est ac si reprehendas terram, quia non omnes homines boni. sed quod plus est accipe quia non omnes boni angeli
Abbreviated transcription (Latin):
rutilantes rosas. depicta rura nc̃ aure¬
is. nc̃ uariis. nc̃ luteis floribꝰ inqͥbꝰ ne¬
scias utrũ speties amplius florũ. an
amplius odores delectent. Pascuntur
oculi grato spectaculo. longe lateq
odor spargitur : cuiꝰ suauitate cõple¬
mur. Unde digne dñsait. Et species
agri mecũ est. Cũ ipso est enĩ: quam
ipse formauit. Qͥs enĩ aliꝰ artifex
posset tantã rerũ singularũ expri¬
mere uoluptatẽ : Considerate lilia
agri quant᷑ sit candor infoliis. quẽad¬
modũ stipata ipsa folia abimo ad
sũmũ uideantur assurgere: ut scy¬
phi expͥmant formã. ut auri quȩdã
species intꝰ effulgeat: quȩ tam̃ uallo
incircuitu floris obsepta nulli pa¬
teat in iuriȩ. Siqͥs hc̃ florẽ decer¬
pat. et sua soluat in folia. quȩ tanti
est artificis manꝰ quȩ possit lilii spe¬
ciem reformare: Quis tantꝰ imi¬
tator uaturȩ. ut florem hc redinte.¬
grare p̾sumat: Cui dñs tantũ testi¬

Expanded text:
rutilantes rosas, depicta rura nunc aurerutilantes rosas, depicta rura nunc aureis, nunc uariis. nunc luteis floribus, in quibus nescias utrum species amplius florum an uis odora delectant ? pascuntur oculi grato spectaculo, longe lateque odor spargitur, cuius suauitate complemur. unde digne dominus ait: et species agri mecum est. cum ipso est enim quam ipse formauit; quis enim alius artifex posset . tantam rerum singularum exprimere uenustatem? considerate lilia agri, quantus sit candor in foliis, quemadmodum stipata ipsa folia ab imo ad summum uideantur adsurgere, ut scyphi exprimant formam, ut auri quaedam species intus effulgeat, quae tamen uallo in circuitu floris obsaepta nulli pateat iniuriae. si quis hunc florem decerpat et sua soluat in folia, quae tanti est artificis manus, quae possit lilii speciem reformare ? quis tantus imitator naturae, ut florem hunc redintegrare praesumat, cui dominus tantum testi
Abbreviated transcription (Latin):
rit utilitati: Feneratũ t̾ra restitu.¬
et qđ acceꝑit et usuratũ cumulo
multiplicatũ homines sepe decipi¬
unt. et ipsa feneratorem suũ sorte
defraudant. Terra fidelis manet.
Et si quando ñ soluerit. si forte aduer¬
sata fuerit frigoris inclem̃tia. aut
nimia siccitas. aut immensa uis yi¬
briũ: alio anno suꝑioris anni damna¬
cõpensat. Ita et quando ꝓuectꝰ spem
destituit agricolȩ: nichil t̾ra delin¬
quit. Et quando arridet ubertas
fȩcunde matris se inpartꝰ effundit:
ut nunꝙͣ ullũ dispendiũ suo infe¬
rat creditori. Quȩ uero species ple¬
ni agri. qͥ odor q̃ suauitas. q̃ uoluptas
agricolarũ. qͥd digne explicare possimꝰ
si nr̃o utatnur alloquio: Sed habemꝰ
seripturȩ testimonia. qͥbꝰ agri suauita¬
tẽ benedictioni et gr̃ȩ sc̃orũ aduertimꝰ
cõparatã: dicente scõ ysaac. Odor filii
mei odor agri pleni. Qͥđ gͥ describam
purpurescentes uiolas. candida lilia.

Expanded text:
rit utilitati? Feneratum terra restiturit utilitati? Feneratum terra restituit quod accepit, et usurarum cumulo multiplicatum. Homines saepe decipiunt, et ipsa feneratorem suum sorte defraudant: terra fidelis manet. Et si quando non solverit, si forte adversata fuerit frigoris inclementia, aut nimia siccitas, aut immensa vis imbrium, alio anno suconpensat. ita et, quando prouentus spem destituit agricolae, nihil terra delinquit et, quando arridet, ubertas fecundae matris se in partus effundit, ut numquam ullum dispendium suo inferat creditori. Quae uero species pleni agri, qui odor, quae suauitas, quae uoluptas agricolarum! quid digne explicare possimus, si nostro utamur adloquio? sed habemus scripturae testimonia, quibus agri suauitatem benedictioni et gratiae sanctorum aduertimus comparatam dicente sancto Isaac: odor fili mei odor agri pleni. quid igitur describam purpurescentes uiolas, candida lilia,
Abbreviated transcription (Latin):
latã iã spica sustulerit: uaginę quȩdã
futurȩ frugi parant᷑ in qͥbꝰ granũ firme¬
tur interius ne tenera eiꝰ primordia
aut frigus lȩdat. aut solis ȩstꝰ exurat.
aut uentorũ inclem̃tia uł ymbriũ
uis seua decutiat. Succedunt qͥdam
ordines spicȩ mirabili arte formate
uł ad speciẽ grati: uł ad tutam̃ nexu
quodã inter se naturalis colligatio¬
nis astricti. quã ꝓuidentia diuna
formauit. et ne frugis numerosio¬
ris pondere uelut quȩdã cedat ful¬
tura culmorũ: uaginis qͥbꝰdã in se
culmꝰ includit᷑. ut geminatꝰ uiribꝰ
frugẽ possit multiplicẽ sustinere:
ne impar oneri curuet᷑ int̾rã. Tũ
supra ipsã spitã uallũ struit᷑ arista¬
rum.ut quasi quandã arce̾ pͣtendat.
ne auiũ minorũ morsibꝰ spica leda¬
tur. aut suis exuat᷑ fructibꝰ aut ue¬
stigiis ꝓteratur. Qddicã quemad¬
modũ clem̃tia dei humanȩ ꝓspexe.¬

Expanded text:
lata iam lata iam futurae frugi parantur, in quibus granum formatur interius; ne tenera ejus primordia aut frigus laedat, aut solis aestus exurat, aut ventorum inclementia, vel imbrium vis saeva decutiat. Succedunt quidam ordines spicae, mirabili arte formati, vel ad speciem grati, vel ad tutamen nexu quodam inter se naturalis colligationis adstricti, quos providentia divina formavit. Et ne frugis numerosioris pondere velut quaedam cedat fultura culmorum, vaginis quibusdam ipse culmus includitur, ut geminatis viribus frugem possit multiplicem sustinere, ne impar oneri curvetur in terram. Tum supra ipsam spicam vallum struitur aristarum, ut quasi quadam in arce praetendat, ne avium minorum morsibus spica laedatur, aut suis exuatur fructibus, aut vestigiis proteratur. Quid dicam quemadmodum clementia Dei humanae prospexe
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra: nouos se fundit in partꝰ. et induit
se amictu uiriditatis. gr̃am fęcundi¬
tatis assũpsit: diuersisq cõpta germi¬
nibꝰ. ꝓpͥos suscepit ornatꝰ. Miram᷑ qđ
tã cito generauerit. Quanto maiora
miracula st̃. si spectes singula quẽad¬
modũ uł iacta int̾rã semina resoluant᷑.
ac nisi mortua fuerint nullũ fru¬
ctũ afferant. Si uͦ fuerint quadam
siu morte resoluta: inuberiores fru¬
ctus resurgant. Suscepit gͥ grãnum
tritici nutrix gleba et sparsũ cohi¬
bet occatio. et uelut mat̾no t̾ra gre¬
mio fouet et cõpͥmit. Inde cũ se gra¬
nũ illud resoluerit: herbã germinat.
Grata ipsa iam species herbescentis ui¬
riditatis q̃statĩ genꝰ satui similitudine
sui ꝓdit. ut ipso suȩ styrpis exordio.
cuius generis herba sit recognoscas:
atq inherb fructꝰ appareat. Paulatim
ad olescit infenũ: culmoq pubescens
erigit᷑ et assurgit. Ast ubi se genicu¬

Expanded text:
terra nouos se fudit in partus et induit terra nouos se fudit in partus et induit se amictu uiriditatis, gratiam fecunditatis adsumpsit diuersisque compta germinibus proprios suscepit ornatus. miramur quod tam cito generauerit: quanto maiora miracula sunt, si spectes singula, quemadmodum uel iacta in terram semina resoluantur ac, nisi mortua fuerint, nullum fructum adferant, si uero fuerint quadam sui morte resoluta, in uberiores fructus resurgant. suscipit igitur granum tritici putris glaeba et sparsum cohibet occatio ac uelut materno terra gremio fouet et conprimit. inde cum se granum illud resoluerit, herbam germinat grata ipsa iam species herbescentis uiriditatis, quae statim genus satiui similitudine sui prodit, ut in ipso suae stirpis exordio cuius generis herba sit recognoscas atque in herbis fructus appareat: paulatimque adolescit ut faenum culmoque pubescens erigitur et adsurgit. ast ubi se genicu
Abbreviated transcription (Latin):
scdm genꝰ. In omibꝰ q̃dicunt᷑ nascentia
t̾rȩ: p̃rimũ germ̃ est. Ubi se paululũ
sustulerit: fit herba. postea fenũ. inde
fit fructꝰ. St̃ nascentia q̃de radice ger¬
minant: ut arbores qͥa ñ st̃ satȩ exali-¬
arũ arborũ radice nascant᷑. In arun-¬
dine uidemꝰ quomͦ in extremo eiꝰ uelut
qͥdã fit nodus e latere. et inde alia
harundo germinat. Est gͦ in radice
uis quȩdã seminarii. Insitiua qͦq in
suꝑioribꝰ germinant. Aliis gͦ aradice.
aliis diuerso munere series successio.¬
nis adqͥrit᷑. In est enĩ nascentibꝰ singuł
aut semen: aut uirtꝰ aliqͣ seminaria.
et ea scd̾m genus: ut qđ nascit᷑ ex ea. si¬
mile eorũ q̃ sata st̃. uł quorũ de radice
sit: germinet. De tritico triticũ. de
milio miliũ. de pẏro pẏrus: albo colo¬
re ꝓrũpit. Castanea qͦq surgit de ra-¬
dice castaneȩ. Germinet inqͥt t̾ra herbã
feni scđm genꝰ. Et continuo parturiens

Expanded text:
secundum genus. in omnibus quae dicuntur nascentia secundum genus. in omnibus quae dicuntur nascentia terrae primum germen est. ubi se paululum sustulerit, fit herba, postea faenum, inde fit fructus. sunt nascentia quae de radice germinant ut arbores quae non sunt satae ex aliarum arborum radice nascuntur. in harundine uidemus quomodo in extremo eius uelut quidam fit nodus e latere et inde alia harundo germinat. est ergo in radice uis quaedam seminarii. insitiua quoque in superioribus germinant. aliis ergo a radice, aliis diuerso munere series successionis adquiritur. inest enim nascentibus singulis aut semen aut uirtus aliqua seminaria et ea secundum genus, ut quod nascitur ex ea simile eorum quae sata sunt uel quorum de radice sit germinet, de tritico triticum, de milio milium; de sepias pyrus albo flore prorumpit, castanea quoque surgit de radice castaneae. Germinet inquit terra herbam faeni secundum genus. et continuo parturiens
Abbreviated transcription (Latin):
uitã ꝑuenire uolumꝰ ȩt̾nã. Quȩ sit
autẽ similitudo ñ ignoras: qͥ ad imagi¬
nen et similitudine dei factꝰ es. Her¬
ba generi respondet suo. tu ñ respon¬
des generi tuo: Tritici granũ sparsũ
t̾rȩ. generis sui gram̃ reddit. et tu
degeneras: Fruges ñ adulterant sui
sinceritatẽ seminis. tu adulteras puri¬
tatẽ animȩ. uigorẽ mentis: corporis
potestatẽ. Non agnoscis opus e̾ẽ. te xp̃i s
Manibꝰ suis ut legimꝰ te ille formauit.
Et tu manichee alterũ tͥ asciscis autorẽ:
Pat̾ ds̃ dicit ad filiũ: faciamꝰ hominẽ ad
imaginẽ et similitudine̾ nrãm. Et tu
mundi ad huc ñ erat xp̃s: Et tu euno¬
miane dicis. qͥa dissimilis est patri filiꝰ:
Nã si imago: ñ dissimilis utiq sed totũ¬
M
expͥmens patrẽ. quẽ pat̃ substantiȩ suȩ
unitate signauit. Pat᷑ dicit. faciamꝰ. et
tu cooꝑatorẽ negas: Qđ dix̃ pat᷑: filius:
fecit. Et tu ȩqualẽ negas. in qͦ cõplacuit
pater: Germinet inqt t̾ra herbã feni.

Expanded text:
ire uolumus aeternam. quae sit autem similitudo non ignoras, qui ad imaginem et similitudinem dei factus es. herba generi respondet suo: tu non respondes generi tuo. tritici granum sparsum terrae generis sui gratiam reddit: et tu degeneras. fruges non adulterant sui sinceritatem seminis: tu adulteras puritatem animae, uigorem mentis, corporis castitatem. non agnoscis opus esse te Christi? manibus suis ut legimus te ille formauit: et tu, Manichee, alterum tibi asciscis auctorem. pater deus dicit ad filium: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram: et tu, mundi adhuc non erat Christus et tu, Eunomiane dicis quia dissimilis est patri filius. naninam si imago, non dissimilis utique, sed totum exprimens patrem, quem pater substantiae suae unitate signauit. pater dicit faciamus: et tu cooperatorem negas. quod dixit pater filius fecit: et tu aequalem negas, in quo conplacuit pater. 5 Germinet inquit terra herbam faeni
Abbreviated transcription (Latin):
binarũ quando a filio suo ysaac dimi¬
sit abrahã. non nulla eis largitꝰ est
munera. ne relinquerent᷑ omu modo
inanes: ñ ut tenerent᷑ heredes. Sic
eni legimꝰ. Dedit autẽ abrahã om̃em
censum suũ ssaac filio suo. & filiis
concubinarum suarũ dedit abra-¬
ham munera. et dimisit eos ab ysa¬
ac filio suo. Si gͦ filii sumꝰ libere
ierłm: alia dona ex heredatorũ alia
intelligamꝰ heredũ. Hi enĩ heredes
st̃: qͥbꝰ dicit᷑. Hon enĩ accepistis sp̃m
seruitutis iterũ in timore: sed acce

Expanded text:
binarum quando a filio suo Isaac dimibinarum quando a filio suo Isaac dimisit Abraham, nonnulla eis largitus est munera, ne relinquerentur omni modo inanes, non ut tenerentur heredes. sic enim legimus: dedit autem Abraham omnem censum suum Isaac filio suo; et filiis concubinarum suarum dedit Abraham munera et dimisit eos ab Isaac filio suo. si ergo filii sumus liberae Hierusalem, alia dona exheredatorum, alia intellegamus heredum. hi enim heredes sunt, quibus dicitur: non enim accepistis spiritum seruitutis it
Abbreviated transcription (Latin):
nũ dei: ita intelligendũ. ẽ. alia. e̾ẽ. dei
dona filiorũ illiꝰ ierłm quȩ sursum¬
ẽ. libera. ẽ. mat᷑ nr̃a. Hec sunt enim
quodã modo hereditaria in qͥbꝰ sumꝰ
heredes dei. coheredes autẽ xp̃i. Alia
uͦ quȩ possunt acciꝑe etiã filii concu¬
hinarũ: qͥbꝰ iudei carnales et scismati¬
ci uł heretici cõparant᷑. Quauis enĩ
scriptũ. ẽ. eice ancillã et filiũ eius.
neq enĩ heres erit filiꝰ ancille cũ filio
meo ysaac. Et abrahȩ dixit ds̃. In ysaac
uocabit᷑ tͥ semen. qđ sic est apłs int̾pͣta¬
tus: ut diceret. Id est ñ qͥ filii carnis hi
filii dei. sed filii ꝓmissionis deputant᷑
in semine. ut intelligeremꝰ semen abra
ꝑtinere qui sunt corpus xp̃i et mem¬
bra. id est eccła dei una. uera germana.
catholica: tenens piã fidem. Nlon eã quȩ
ꝑelationẽ uł tumorem. sed eã quȩ ꝑ
dilectionẽ oꝑat᷑: tam̃ etiã filios concu¬

Expanded text:
sse donum dei, ita intellegendum est alia esse dei sse donum dei, ita intellegendum est alia esse dei dona filiorum illius Hierusalem, quae sursum libera est mater nostra. Haec sunt enim quodam modo hereditaria, in quibus sumus heredes dei, coheredes autem Christi; alia uero, quae possunt accipere etiam filii concubinaruenim scriptum est: eice ancillam et filium eius; neque enim heres erit filius ancillae cum filio meo Isaac, et Abrahae dixit deus: in Isaac uocabitur tibi semen, quod sic est apostolus interpretatus, ut diceret: id est non qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semine, ut intellegeremus semen Abrapertinere, qui sunt corpus Christi et membra, id est ecclesia dei una, uera, germana, catholica, tenens piam fidem, non eam, quae per elationem uel timorem, sed eam, quae per dilectionem operatur: tamen etiam filios concu
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ñ habeã nichil mͥ ꝓdest: nichil
ꝓdesse intelligat᷑ ad regnũ cȩlorum
optinendũ ñ ad extremi iudicii tole¬
rabilius suppliciũ subeundũ. Sed
merito quęri potest utrũ et ista pa¬
cientia donũ dei sit. an uiribꝰ tribu¬
enda sit uoluntatis humanȩ. qͥa qͥsq
ab ȩccła separat᷑. ñ ꝓ errore qͥ eũ se¬
parauit. sed ꝓueritate sacramenti
seu uerbi quȩ apud eũ remansit ti¬
more pęnarũ ȩt̾narũ pęnas patitur
tẽporales. Cauendũ. ẽ. enĩ ne forte si
dei donũ istã pacientiã dixerimꝰ: hi
qͥbꝰ in est etiã ad regnũ dei ꝑtinere
credant᷑. Si autẽ illã donũ dei nega¬
uerimꝰ: cogamur fateri sine adiuto¬
rio et munere dei inuoluntate ho¬
minis ẽe̾ posse aliqͥd boni. Neq enĩ
hoc ñ ẽ. bonũ ut credat homo ęt̾no
supplicio se e̾e̾ puniendũ si negaue¬
rit xp̃m: et ꝓista fide qualecũq sup¬
pliciũ ꝑferat et conteminat humanũ.

Expanded text:
autem non habeam, nihil mihi prodest, nautem non habeam, nihil mihi prodest, ndesse intellegatur ad regnum caelorum obtinendum, non ad extremi iudicii tolerabilius supplicium subeundum. Sed merito quaeri potest, utrum et ista patientia donum dei sit, an uiribus tribuenda sit uoluntatis humanae, qua quisque ab ecclesia separatus non pro errore. qui eum separauit, sed pro ueritate sacramenti seu uerbi, quae apud eum remansit, timore poenarum aeternarum poenas patitur temporales. cauendum est enim, ne forte, si dei donum istam patientiam dixerimus, hi quibus inest etiam ad regnum dei pertinere credantur; si autem illam donum dei esse negauerimus, cogamur fateri sine adiutorio et munere dei in uoluntate hominis esse posse aliquid boni. neque enim hoc non est bonum, ut credat homo aeterno supplicio se esse puniendum, si negauerit Christum et pro ista fide qualecumque supplicium perferat et contemnat humanum.
Abbreviated transcription (Latin):
tues: et ab ipso pacientia mea est.
litteris legit᷑. qͥa uob̃ donatũ est
ꝓ xp̃o ñ solũ ut in eũ credatis.
qd sibi audit. e̾ẽ donatũ. Siquis
autẽ ñ habens caritatẽ q̃ ꝑtinet
adunitatẽ sp̃s et uinculũ pacis.
qͦ catholica ȩccła congregata cone¬
ccitur. in aliqͦ scismate constitu¬
tus. ne. xp̃m neget patit᷑ tribu¬
lationes. angustias. famem. nu¬
ditatẽ. ꝑsetutionẽ. ꝑicula. carce¬
res. uincula. tormenta. gladiũ.¬
uł flaminas. uł bestias. uł ipsam crucẽ.
timore gehennarũ et ignis ȩt̾ni: nul¬
lo modo ista culpanda sunt. immo uͦ
et hic laudanda pacientia. ẽ. Non enĩ
dicere poterimꝰ meliuis ei fuisse nt
xp̃m negando nichil eorũ pateret᷑ q̃
passus. ẽ confitendo. sed estimandũ. ẽ.
fortasse tolerabilius ei futurũ iudici¬
um quã si xp̃m negando cuncta illa
uitaret. Ut illud qđ̃ ait apłs. si tradide¬
ro corpus meũ ut ardeam. caritatẽ

Expanded text:
tu es, et: ab ipso est patientia mea, tu es, et: ab ipso est patientia mea, litteris legitur: quia uobis donatum est pro Christo non solum ut credatis quod sibi audit esse donatum. Si quis autem non habens caritatem, quae pertinet ad unitatem spiritus et uinculum pacis, quo catholica ecclesia congregata conectitur, in aliquo schismate constitutus, ne Christum neget, patitur tribulationes, angustias, famem, nuditatem, persecutionem, pericula, carceres, uincula, tormenta, gladiul flammas uel bestias uel ipsam crucem timore gehennarum et ignis aeterni, nullo modo ista culpanda sunt, immo uero et hic laudanda patientia est. non enim dicere poterimus melius ei fuisse, ut Christum negando nihil eorum pateretur, quae passus est confitendo, sed existimandum est fortasse tolerabilius ei futurum iudicium, quam si Christum negando cuncta illa uitaret, ut illud, quod ait apostolus: si tradidero corpus meum ut ardeam, caritatem
Abbreviated transcription (Latin):
tas bona qua diligit᷑ ds̃ in homine
ñ potest. ẽẽ. nisi in qͦ d̾s oꝑat᷑ & uelle.
Hȩc gͥ uoluntas bona id ẽ uoluntas
deo fidelit᷑ subdita. uoluntas scĩta¬
te suꝑni ardoris accensa. uoluntas
quȩ diligit dm̃. et ꝓximũ ꝓpt̾ dm̃.
siue amore de qua respondit apłs
petrus. dñe tu scis qͥa amo te. siue
timore. de qͦ dicit apłs paulus. in
timore et tremore uram ipsorũ
salutẽ oꝑamini. siue gaudio de qͦ
dicit spe gaudentes. in tribulatio¬
ne patientes. siue tristicia qualẽ
se dicit habuisse magnã ꝓfr̃ibꝰ
suis quȩcũq amara et asꝑa suffe-¬
rat. Karitas dei ẽ. quȩ om̾ia tole¬
rat. Quȩ ñ diffundit᷑ in cordibꝰ
Unde nequaquã dubitante pieta¬
te. sicut karitas sc̃ȩ amantiũ. ita
pacientia piȩ tolerantiũ dei donũ
est. Neq enĩ scriptura diuina
fallit aut fallit᷑: quȩ ñ solũ inue¬
teribꝰ libris habet huiꝰ rei testi¬
monia cũ deo dicit᷑. Pacientia mea

Expanded text:
tas bona, qua diligitur deus, in homine tas bona, qua diligitur deus, in homine non potest esse, nisi in quo deus operatur et uelle. haec igitur uoluntas bona, id est uoluntas deo fideliter subdita, uoluntas sanctitate superni ardoris accensa, uoluntas, quae diligit deum et proximum propter deum, siue amore, de quo respondet apostolus Petrus: domine, tu scis quia amo te, siue timore, de quo dicit apostolus Paulus: in timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini, siue gaudio, de quo dicit: spe gaudentes, in tribulatione patientes, siue tristitia, qualem se dicit habuisse magnam pro fratribus suis, quaecumque amara et aspera sufferat, caritas dei est, quae omnia tolerat, quae non diVnde nequaquam dubitante pietate sicut caritas sancte amantium, ita patientia pie tolerantium dei donum est. neque enim scriptura diuina fallit aut fallitur, quae non solum in ueteribus libris habet huius rei testimonia, cum deo dicitur: patientia mea
Abbreviated transcription (Latin):
cetur. siue lȩticia diffundat᷑. siue tristi¬
cia contrahat᷑. atq in his om̃ibꝰ ꝑturbati¬
onibꝰ animi quȩcũq sunt aliis uł alio
tẽpore grauiora contemnat et ꝑferat:
potest et sine alterius instinctu se ipsã
seducere. et defectu a suꝑioribꝰ ininfe¬
riora lapsando quanto iocundius esti¬
mauerit qđ adipisci appetit. uł amitte¬
re metuit uł adeptũ gaudet. uł amissũ
dolet. tanto tolerabilius ꝓ eo ferre qđ
sibi minꝰ ẽ. ad paciendũ. quã illud ad fru¬
endũ. Quicqͥd enĩ illud. ẽ excreatura est:
cuiꝰ nota uoluntas est. Quodã modo enĩ
familiari contactu atq conexu: ad expe¬
riendã eiꝰ suauitatẽ adiacet amanti cre¬
aturȩ amata creatura. Uoluptas autẽ
creatoris de qͥ scriptũ ẽ. et torrente uo¬
luptatis tuȩ potab̾ eos: longe alterius
generis .ẽ. Neq enĩ sicut nos creatura ẽ.
Hisi gͦ amor eiꝰ det᷑ inde nob̾. ñ est un¬
de esse possit in nob̾. Ac ꝑ hoc uolun¬

Expanded text:
siue tristitia contrahatur atque in his omnibus perturbationibus animi quaecumque sunt aliis uel alio tempore grauiora contemnat et perferat. potest et sine alterius spiritus instinctu se ipsa seducere et defectu a superioribus in inferiora lapsando, quanto iucundius aestimauerit. quod adipisci adpetit uel amittere metuit uel adeptum gaudet uel amissum dolet, tanto tolerabilius pro eo ferre, quod sibi minus est ad patiendum quam illud ad fruendum. quidquid enim illud est, ex creatura est, cuius nota uoluntas est. quodam modo enim familiari contactu atque conexu ad experiendam eius suauitatem adiacet amanti creaturae amata creatura. Voluptas autem creatoris, de qua scriptum est: et torrente uoluptatis tuae potabis eos, longe alterius generis est; neque enim, sicut nos, creatura est. nisi ergo amor eius detur inde nobis, non est, unde esse possit in nobis. ac per hoc uolun
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi innob̾met ipsis ingemiscimꝰ ad¬
optionẽ expectantes redẽptionem
corporis nr̃i. Deinde subiunxit. Spe
autẽ salui facti sumꝰ. Spes aut̾ẽ quȩ
uidet᷑ ñ est spes. Qd̃ enĩ uidet quis
qͥd sperat: Si autẽ qđ ñ uidemꝰ sꝑa

Expanded text:
ipsi in nobismet ipsis ingemescimus adipsi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem expectantes redemptionem corporis nostri. deinde subiunxit: spe enim salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes. quod enim uidet quis, quid et sperat? si a
Abbreviated transcription (Latin):
sine ullo tẽporis termino. sine utilita¬
tis ulliꝰ detrim̃to uera felicitate secu¬
ra. Dñs ait. In ur̃a pacientia possidebi¬
tis animas ur̃as. Non ait uillas ur̃as.
laudes ur̃as. luxurias ur̃as: sed ani¬
mas ur̃as. Si gͦ tanta suffert anuna
ut possideat unde ꝑeat. quanta debet
sufferre ne ꝑeat: Deinde ut illud
dicã qđ culpabile ñ ẽ si tanta suffert
ꝓ salute carnis suȩ int̾ manꝰ secantiũ
siue urentiũ medicorũ. quantũ de¬
bet sufferre ꝓsuȩ animȩ salute int̾
furores quorũlibet inimicorũ cũ
medici ne corpus moriat᷑ ꝑ pęnas
corporis consulant. inimici autem
pęnas et mortẽ corpori cõminan-¬
do. ut anima et corpus ingehenna
occidat᷑ impellant: Quanquã et
ipsi corpori tẽ ꝓuidentius consula-¬
tur. si temporalis salus eiꝰ ꝓiusticia
contemnatur. et pena uł mors eiꝰ
pacientis si me ꝓ iusticia sufferatur.
e corporis qͥppe redẽptione quȩ in

Expanded text:
sine ullo temporis termino, sine utilitasine ullo temporis termino, sine utilitatis ullius detrimento uera felicitate secura. dominus ait: in uestra p atientia possidebitis animas uestras; non ait: uillas uestras, laudes uestras, luxurias uestras, sed: animas uestras. si ergo tanta suffert anima, ut possideat, unde pereat. quanta debet sufferre, ne pereat! deinde, ut illud dicam, quod, culpabile non est, si tanta suffert pro salute carnis suae inter manus secantium siue urentium medicorum, quanta debet sufferre pro salute sua inter furores quorumlibet inimicorum! cum medici, ne corpus moriatur, per poenas corpori consulant, inimici autem poenas et mortem corpori comminando, ut anima et corpus in gehenna occidatur, inpellant. Quamquam et ipsi corpori tunc prouidentius consulatur, si temporalis salus eius pro iustitia contemnatur et poena uel mors eius patientissime pro iustitia sufferatur. de corporis quippe redemptione, quae in f
Abbreviated transcription (Latin):
maiore supplicio dignũ iudicaueris
animũ: quanto magis uitiis subdit
instrum̃ta uirtutũ. Pacientia comes
est sapientiȩ: ñ famula concupiscen-¬
tiȩ. Pacientia amica .ẽ. bonȩ conscien¬
tiȩ : ñ inimica in nocentiȩ. Cũ gͦ quẽꝙͣ
uideris pacient᷑ aliqͥd pati: noli continuo
laudare pacientiã quã ñ ostendit nisi
causa patiendi. Quando illa bona est:
tunc ista uera. ẽ. Quando illa ñ pollu¬
itur cupiditate: tunc a falsitate ista
distinguit᷑. Cũ uͦ illa tenet᷑ in crimi¬
ne: tunc huiꝰ multũ errat᷑ in nomi¬
ne. Non enĩ sicut om̃s qͥ scunt sunt
recte utunt᷑. Hi pacientiȩ̨ ueritate
laudant᷑. hi pacientiȩ munere coro.¬
nant᷑. Ueruntamen cũ ꝓlibidinibus¬
uł etiã sceleribꝰ cũ deniq ꝓ ista tẽporali
uita ac salute. multa homines hor ren-¬
da mirabilit᷑ sufferunt: satis nos admo¬
nent quanta sufferenda sint ꝓuita
bona. ut etiã postea possit. e̾e et̾na. et

Expanded text:
maiore supplicio dignum iudicaueris maiore supplicio dignum iudicaueris animum, quanto magis uitiis subdit instrumenta uirtutum. patientia comes est sapientiae, non famula concupiscentiae; patientia amica est bonae conscientiae, non inimica innocentiae. Cum ergo quemquam uideris patienter aliquid pati, noli continuo laudare patientiam, quam non ostendit nisi causa patiendi. quando illa bona est, tunc ista uera est; quando illa non polluitur cupiditate, tunc a falsitate ista distinguitur. cum uero illa tenetur in crimine, tunc huius multum erratur in nomine. non enim sicut omnes qui sciunt sunt recte utuntur, hi patientiae ueritate laudantur, hi patientiae munere coronantur. Verum tamen cum pro libidinibustiam sceleribus, cum denique pro ista temporali uita ac salute multa homines horrenda mirabiliter sufferunt, satis nos admonent, quanta sufferenda sint pro uita bona, ut etiam postea possit esse aeterna et
Abbreviated transcription (Latin):
ferunt: Nonne de quodam nobilissimo
patriȩ parricida scłariũ litterarũ lo-¬
quuntur auctores. qđ famem. sitim. fri¬
gus. ferre poterat. eiꝰq erat corpus pa¬
tiens in ediȩ. algoris. uigiliȩ. supraquã
dicã. quorũ om̃s cũ insidiant᷑ uiatori¬
bus noctes ꝑpetiunt᷑ insomnes. atq ut
transeuntes excipiant innocentes. sub
qualibet cęli asꝑitate nocentẽ animũ
corpusq defigunt: Quidam uero eoꝵ
inuicẽ torquere ꝑhibent᷑. ita ut exer¬
citatio contra pęnas nichil distet a
pęnis. Non enĩ tantũ fortassis excru-¬
ciant᷑ a iudice ut a dolentibꝰ ueritas
inqͥratur: quantũ a suis sociis ut a pa¬
cientibꝰ ñ ꝓdat᷑ et tañĩ in his om̃ibꝰ mi¬
randa. ẽ potius quã laudanda pacien¬
tia: immo nec miranda nec laudanda
quȩ nulla est sed miranda duricia.
neganda pacientia. Nichil autẽ illic
iure laudandũ: nichil utiliter alibi¬
imitandũ et mirandũ. Tantoq rectiꝰ

Expanded text:
ferunt? nonne de quodam nobilissimo ferunt? nonne de quodam nobilissimo patriae parricida saecularium litterarum loquuntur auctores, quod famem, sitim, frigus ferre poterat eiusque erat corpus patiens inediae, algoris, uigiliae supra quam dicam, quorum omnes cum insidiantur uiatoribus, noctes perpetiuntur insomnes, atque ut transeuntes excipiant innocentes, sub qualibet caeli asperitate nocentem animum corpusque defigunt? quidam uero eorum inuicem torquere perhibentur, ita ut exercitatio contra poenas nihil distet a poenis. non enim tantum fortassis excruciantur a iudice, ut a dolentibus ueritas inquiratur, quantum a suis sociis, ut a patientibus non prodatur. et tamen in his omnibus miranda est potius quam laudanda patientia, immo nec miranda nec laudanda, quae nulla est, sed miranda duritia, neganda patientia; nihil autem illic iure laudandum, nihil utiliter imitandum, tantoque rectius
Abbreviated transcription (Latin):
mittat᷑. siue flagiciũ qđ legibꝰ ꝓhibet᷑
humanis putant᷑ ad innocentiã ꝑtine.¬
re. imimo etiam qui sine cuiusquam
fraude aut ꝓ habenda uł augenda pe¬
cunia. aut ꝓadipiscendis uł retinen.¬
dis honoribꝰ aut inagone certando.
seu uenando. seu theatricũ plausibilit̾¬
aliqͥd exibendo. magnos labores doloresq
ptulerit. parũ. ẽ. qđ popłari uanitate nul¬
lis rep̃hensionibꝰ cohbet᷑. sed insuꝑ extol¬
litur laudibꝰ: qm laudat᷑ sicut scriptũ
est peccator in desideriis animȩ suȩ.Nis
enĩ desideriorũ facit colerantiã laborũ
et dolorũ: et nemo nisi ꝓeo qđ delectat
sponte suscipit ferre qđ cruciat. Sed
iste ut dixi cupiditates ꝓpt̾ quas explen¬
das qui eis flagrant. multa dura et acer¬
ba pacientissime sustinent: licite exi¬
stimant᷑ legibꝰq concesse. Qa qđ etiam
ꝓ aꝑtis sceleribꝰ ñ ut ea puniant. sedut ꝑ¬
petrent multa homines grauissima ꝑ¬

Expanded text:
mittatur siue flagitium, quod legibus prohibetur mittatur siue flagitium, quod legibus prohibetur humanis, putantur ad innocentiam pertinere: immo etiam qui sine fraude cuiusquam aut pro habenda uel augenda pecunia aut pro adipiscendis uel retinendis honoribus aut in agone certando seu uenando seu theatricum aliquid plausibiliter exhibendo magnos labores doloresque pertulerit. parum est quod populari uanitate nullis reprehensionibus cohibetur, sed insuper extollitur laudibus, quoniam laudatur, sicut scriptum est, peccator in desideriis animae suae. uis enim desideriorum facit tolerantiam laborum et dolorum; et nemo nisi pro eo, quod delectat, sponte suscipit ferre quod cruciat. sed istae, ut dixi, cupiditates, propter quas explendas qui eis flagrant multa dura et acerba patientissime sustinent, licitae existimantur legibusque concessae. Quid? quod etiam pro apertis sceleribus, non ut ea puniant, sed ut perpetrent, multa homines grauissima per
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾. Et iterũ ait. Qđ est tẽporale et le¬
ue tribulationis nr̃ȩ in incredibilem
eamur km̃i quanta in laboribꝰ et dolo.¬
ribus homines dura sustineant ꝓ rebꝰ
quas uiciose diligunt: et quantũ his fe¬
lices fieri putant. tanto infelicius
concupiscunt. Quanta ꝓfalsis diuitiis.
quanta ꝓ uanis honoribꝰ. quanta ꝓludi¬
cris affectionibꝰ ꝑiculosissima et mo¬
lestissima pacientissime tolerantur.
Pecuniȩ głȩ. lasciuiȩ. cupidos uidemꝰ ut
ad desiderata ꝑueniant. adeptisq ñ ca-¬
reant. soles. ymbres. glacies. fluctꝰ et
ꝓcellosissimas tẽpestates. asꝑa et incer¬
ta bellorũ immaniũ. plagarũ ictus.
et uulnera horrenda. nͨ in euitabili
necessitate sed culpabili uoluntate ꝑ¬
ferre. Uerũ hȩc quodã modo licite ui¬
dentur insaniȩ. Nanq auaricia. ambi¬
tio luxuria. et uariorũ oblectam̃ta lu¬
dorũ: nisi ꝓpter illa facinꝰ aliqđ ad¬

Expanded text:
nobis . Et iterum ait: Quod est temporale et lenobis . Et iterum ait: Quod est temporale et leve tribulationis nostrae, in incredibilem arissimi, quanta in laboribus et doloribus homines dura sustineant pro rebus, quas uitiose diligunt et quanto ipsi his feliciores fieri putant, tanto infelicius concupiscunt. quanta pro falsis diuitiis, quanta pro uanis honoribus, quanta pro ludicris affectionibus periculosissima et molestissima patientissime tolerantur! pecuniae, gloriae, lasciuiae cupidos uidemus, ut ad desiderata perueniant adeptisque non careant, soles, imbres, glacies, fluctus et procellosissimas tempestates, aspera et incerta bellorum, inmanium plagarum ictus et uulnera horrenda non ineuitabili necessitate, sed culpabili uoluntate perferre. uerum haec quodam modo licitae uidentur insaniae. Namque auaritia, ambitio, luxuria et uariorum oblectamenta ludorum, nisi propter illa facinus aliquod ad
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis correctione: ita. ẽ. patiens
sine ulla passione. Nunc itaq hu-¬
mana pacientia quã capere possu¬
mus et hab̾e debemꝰ cuiꝰmodi sit:
quantũ dñs tribuit. et quantũ pa¬
titur breuitas p̾sentis sermonis
expediam. Pacientia hominis quȩ
recta est atq laudabilis et uocabu¬
lo digna uirtutis ea ꝑhibet᷑: qua
mala ȩquo animo toleramꝰ. ne ani¬
mo iniquo bona deseramꝰ. ꝑ quȩ
ad meliora ꝑueniamꝰ. Qua ꝓpter
impacientes dũ mala pati nolunt:
ñ efficiunt ut a malis eruant᷑. sed
ut mala grauiora paciant᷑. Pacien¬
tes autẽ qui mala malunt ñ com¬
miteendo ferre ꝙͣ ñ ferendo cõ¬
mittere: et leuiora faciunt quȩ
ꝑ pacientiã pac iunt᷑. et peiora
euadunt qͥbꝰ ꝑimpacientiã merge.¬
rentur. bona uͦ ȩterna et magna¬
ñ ꝑdunt. dũ malis tẽporalibus
condigne passiones huiꝰ tẽporis sicut apłs
dicit ad futurã głam quȩ reuelabit᷑ in

Expanded text:
uitatis correctione: ita est patiens uitatis correctione: ita est patiens sine ulla passione. nunc itaque humana patientia, quam capere possumus et habere debemus, cuius modi sit, quantum dominus tribuit et quantum patitur breuitas praesentis sermonis, expediam. Patientia hominis, quae recta est atque laudabilis et uocabulo digna uirtutis, ea perhibetur, qua aequo animo mala toleramus, ne animo iniquo bona deseramus, per quae ad meliora perueniamus. quapropter inpatientes, dum mala pati nolunt, non efficiunt, ut a malis eruantur, sed ut mala grauiora patiantur. patientes autem, qui mala malunt non committendo ferre quam non ferendo committere, et leuiora faciunt, quae per patientiam patiuntur, et peiora euadunt, quibus per inpatientiam mergerentur. bona unon perdunt, dum malis temporalibus condignae passiones hujus temporis, sicut Apostolus dicit, ad futuram gloriam quae revelabitur in
Abbreviated transcription (Latin):
CT ENITIA
urtus animi que pacientia
uocatur. tam magnũ dei
donũ est: ut etiam ipsius
qͥ nob̾ eã largit᷑ qua malos
ut corrigant᷑ expectat
pacientia pͣdicet᷑ ista quãuis ds̃ nichil¬
mali pati possit. Pacientia uero a
patiendo nomen accepit. Pacientẽ
tam̃ dm̃ ñ modo fideliter credimꝰ:
uerũ etiã salubrit᷑ confitem᷑. Sed
dei pacientia qualis et quanta sit.
que nichil pacientẽ nec tamen im¬
pacientẽ immo etiã pacientissimũ
dicimꝰ. uerbis explicare qͥs possit:
n effabilis est gͥ illa pacientia. ñ tam̃
nulla: sicut zelus eius. sicut ira eiꝰ.
et siqͥd huiꝰ modi est. Nã si tanquã
nr̃a ista cogitemus: in illo nulla st̃.
Hichil enĩ horũ nos sine molestia
sentimꝰ. Absit autẽ ut impas sibilẽ
dei naturã ꝑpeti ullã molestiam
suspicem᷑. Sicut autẽ ⁊ elat sine ali¬
quo liuore. irascit᷑ sine aliqua ꝑtur¬
batione. miseret᷑ sine aliquo dolo¬
re. penitet eũ sine alicuiꝰ suȩ pra¬

Expanded text:
TIENTIA. Virtus animi, quae patientia dicitur, tam magnum dei donum est, ut etiam ipsius, qui nobis eam largitur, qua malos ut corrigantur expectat, patientia praedicetur. ita quamuis deus nihil pati possit, patientia uero a patiendo nomen acceperit, patientem tamen deum non modo fideliter credimus, uerum etiam salubriter confitemur. sed dei patientia qualis et quanta sit, quem nihil patientem nec tamen inpatientem, immo etiam patientissimum dicimus, uerbis explicare quis possit? ineffabilis est ergo illa patientia, non tamen nulla, sicut zelus eius, sicut ira eius et si quid huius modi est. nam si tamquam nostra ista cogitemus, in illo nulla sunt. nihil enim horum nos sine molestia sentimus; absit autem ut inpassibilem dei naturam perpeti ullam molestiam suspicemur. sicut autem zelat sine aliquo liuore, irascitur sine aliqua perturbatione, miseretur sine aliquo dolore, paenitet eum sine alicuius suae pra
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ laborem. Quisqͥs uero ad sui
laboris ꝓmissa ꝑuenerit: gratulans
dicit. Non ꝑdidi labore̾ meũ. Dicit᷑
gͦ labor ñ ꝑisse: ñ qͥa manet ꝑpetu¬
us. sed qͥa nͣ. ẽ. maniter fusus. Sic et
pacientia pauperũ xp̃i: sed ditan-¬
dorũ heredũ xp̃i ñ ꝑibit in etͣnũ.
Non qͥa et illic pacienter ferre iube¬
mur: sed qͥa ꝓhis quȩ hic pacienter
ꝑtulimꝰ. ȩt̾na beatitudine ꝑfruem᷑.
Non dabit fine̾ sempit᷑ne felicitati:
qͥdonat tẽporalẽ pacientiã uolun-¬
tati. qͥa utrũq munus donatȩ do¬
natum.ẽ. caritati. ameN

Expanded text:
tantum laborem; quisquis uero ad sui tantum laborem; quisquis uero ad sui laboris promissa peruenerit, gratulans dicit: non perdidi laborem meum. dicitur ergo labor non perisse, non quia manet perpetuus, sed quia non est inaniter fusus. sic et patientia pauperum Christi, sed ditandorum heredum Christi non peribit in aeternum, non quia et illic patienter ferre iubebimur, sed quia pro his quae hic patienter pertulimus, aeterna beatitudine perfruemur. non dabit finem sempiternae felicitati, qui donat temporalem patientiam uoluntati, quia utrumque munus donatae donatum est caritati amen