comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rit tam ȩgiptios quam illos qui ad eorũ au-¬
xiliũ confugerant. & usq in ȩc̃nũ memori¬
ale erit om̃ib legentib siue audientibus.
Popłs enĩ ad iracundiam ꝓuocans est: & fi¬
li mendaces. ludaicus ꝑopłs ñ solũ in he¬
remo. sed etiam in t̾ra sibi data adño: semꝑ
adiracundiam dnm̃ ꝓuocare paratꝰ fuit
Mendax enĩ fuit: quando dixto. Omĩa quȩ
locutus est dñs faciemꝰ. Et statim conuersꝰ
ad idolatriam fecit sibi uitulũ aureũ & adorauit
eũ: qui ei fuit in runã Isti etiã dũm adira¬
cundiã ꝓuocauerunt & mendaces extiterunt:
quando uenientes dixerunt ieremiȩ Cadat
oratio nra apud te & ora ꝓ nob̾ dñm dm̃ tũ¬
ũ. ut dicat nobꝰ quid ageredebeam᷑. Cu eni
sermo dñi factus fuisset decimo die ad iere¬
miam dicens. dic reliqui is qui temanser.
manete hic & bene uob̾erte: illi dñm ad
iracundiam ꝓuocauerunt dicentes. non

Expanded text:
rit tam Aegyptios quam illos qui ad eorum aurit tam Aegyptios quam illos qui ad eorum auxilium confugerant, « et usque in aeternum memoriale erit omnibus » legentibus sive audientibus. « Populus enim ad iracundiam provocans est, et filii mendaces. Judaicus populus non solum in eremo, sed etiam in terra sibi data a Domino, semper ad iracundiam Dominum provocare paratus fuit. Mendax enim fuit, quando dixit: « Omnia quae locutus est Dominus, faciemus . » Et statim conversus ad idololatriam, fecit sibi vitulum aureum et adoravit eum qui ei fuit in ruinam. Isti etiam Dominum ad iracundiam provocaverunt et mendaces exstiterunt: quando venientes dixerunt Jeremiae: « Cadat oratio nostra apud te, et ora pro nobis Dominum Deum tuum, ut dicat nobis quid agere debeamus . » Cum enim sermo Domini factus fuisset decimo die ad Jeremiam dicens, dic reliquis qui remanserunt, manete hic et bene vobis erit: illi Dominum ad iracundia
Abbreviated transcription (Latin):
prestare illis: qm̃ & ipsi similiter capti sunt
a chaldeis. Idõ subaudis quia egiptꝰ frustra au¬
xiliabatur ei: clamaui. suꝑbia tantũ est sub¬
audis inegipto & in potentia regni: & noti
fortitudo belli. Quiesce id ÷ hic mane in t̾ra
tua. Uoxdĩ omĩpotentis ad reliquias. Et hoc
qđ tẽporib ieremiȩ impletũ est: tempore isaiȩ
prȩdicitur. Hunc ingressus: scribe eis suꝑbuxũ
Loquit᷑ dñs ad ieremiam. Oieremia cũ ingres¬
sus fueris inegiptũ cũ eis: scribe diligenter
inbuxo & in libro hoc qđ eis prȩdixi. ut non
uent in egiptũ sed manerent in loco isto.
& quare precipio tibi scribere istud: It cognos¬
cant om̃s qui legerint ea me illis bona ꝓmi
sisse: & contra me mala egisse. Et erit illis
scriptura in testimoniumꝰ in die nouissimo.
idest intẽpore huiꝰ consũmationis cũ uenerit
nabuchodonosor suꝑȩgiptũ. & comp̃hende.¬

Expanded text:
praestare illis, quoniam et ipsi similiter capti sunt praestare illis, quoniam et ipsi similiter capti sunt a Chaldaeis. « Ideo » subaudis quia « Aegyptus frustra auxiliabatur ei: clamavi superbia tantum est, » subaudis in Aegypto et in potentia regni, et non fortitudo belli. « Quiesce, » id est hic mane in terra tua. Vox Dei omnipotentis ad reliquias. Et hoc quod temporibus Jeremiae impletum est, tempore Isaiae praedicitur. « Nunc ingressus scribe eis super buxum. » Loquitur Dominus ad Jeremiam: O Jeremia, cum ingressus fueris in Aegyptum cum eis, scribe diligenter in buxo et in libro hoc quod eis praedixi, ut non irent in Aegyptum, sed manerent in loco isto. Et quare praecipio tibi scribere istud? Ut cognoscant omnes qui legerint ea me illis bona permisisse, et illos contra me mala egisse. « Et erit » illis scriptura « in testimonium in die novissimo, » id est in tempore hujus consummationis cum venerit Nabuchodonosor super Aegyptum, et comprehende
Abbreviated transcription (Latin):
huiuscemodi rem ut ex leena & leone
oruretur uipera & regulus: luxta istoriamenĩ
non sunt firma ratione tenenda. Diximꝰ nanq
ꝑleenã & leonẽ significare ierłm & pͥncipes eiꝰ
seruantes metaphoram. ꝑuiꝑam & regulum
filios illorũ intelligi qui quasi ex uenenatis
parentib ꝓcieati uirulenti remanserunt:
& cito transierunt sicut & patreseorũ. De
istis dicit dñs in euangło. Generatio uipera¬¬
rũ. . generatio mala. Ꝙ moises. Genera¬
tio prauã atq ꝑuersa: Portantes suꝑ hume¬
ros iumentorum diuitias suas. Ipsi patres
cũ filiis suis portauerunt diuitias suas &
thesauros suos suꝑiumenta & suꝑ camelos
fugientes ad popłm egiptiorũ qui eis non ꝓ.¬
fuit: quia ueniente nabuchodonosor sic̃
iam dictum est. parit̃ cum egiptiis in quib
confidebant. fame. captiuitate. gladio pe¬
riere. Egiptꝰ enĩ frustra &e uane ꝓmisit auxiliũ

Expanded text:
hujuscemodi rem, ut ex leaena et leone hujuscemodi rem, ut ex leaena et leone oriretur vipera et regulus. Juxta historiam enim non sunt firma ratione tenenda. Diximus namque per leaenam et leonem significari Hierusalem et principes ejus, servantes metaphoram. Per viperam et regulum filios illorum intelligi, qui quasi ex venenatis parentibus procreati virulenti remanserunt, et cito transierunt sicut et patres eorum. De istis dicit Dominus in Evangelio: « Generatio viperarum . Et generatio mala. » Et Moses: « Generatio prava atque perversa . » « Portantes super humeros jumentorum divitias suas. » Ipsi patres cum suis filiis portaverunt divitias suas et thesauros suos super jumenta et super camelos, fugientes ad populum Aegyptiorum qui eis non profuit: quia veniente Nabuchodonosor, sicut jam dictum est, pariter cum Aegyptiis in quibus confidebant, fame, captivitate, gladio periere. Aegyptus enim frustra et inane promisit auxilium
Abbreviated transcription (Latin):
confisi estis. & ꝑibitis fame captiuitate dura &
gladio. eoqđ noluistis audire uocẽ meã ut ha¬
bitaretis in tr̃a ur̃ã.  Nis iumĩtorum austri
Post decem onera diuersarũ gentiũ. undecimo
locoonus reliquiarũ duarũ tribuũ ponitur
id ÷ trib iude. beniamin quȩ temansert̃
ducto sedechia: & principib popłi in babilonem.
Qui idõ iumenta obsui insensibilitatẽ appellan¬
tur: qr flagellũ dĩ sibi instans ñ declinauerunt
ꝑpoenitentiã. Unde in psalmo legit᷑. Homo cũ
inhonore esset. comparatus est iumentis insi¬
pientibus. Onus uero ium̃torũ austri idõ dr̃:
quia ad australem plagã habttabant ipsȩ tribꝰ.
caree aliiq duces reliquiarũ transduxerunt
in egiptũ ipsas reliquias contra pͣceptũ dñi.
uł ipsa t̾ra inqua ducti sunt afflicti miseriis
nan aliiq principes. Permanet in metapho¬¬
ra cũ dicit ex eis subaudis iumentis. id est
exleena & leone nata est uiꝑa & regulus
uolans: hoc est cito transiens. Quis audiuit

Expanded text:
tivitate dura, et gladio: eo quod noluistis audire vocem meam, ut habitaretis in terra vestra. » « Onus jumentorum Austri. » Post decem onera diversarum gentium, undecimo loco onus reliquarum duarum tribuum ponitur, id est tribus Judae et Benjamin: quae remanserunt ducto Sedecia et principibus populi in Babylonem. Qui ideo jumenta ob sui insensibilitatem appellantur, quia flagellum Dei sibi instans non declinaverunt per poenitentiam. Unde in psalmo legitur: Homo cum in honore esset, comparatus est jumentis insipientibus . Onus vero jumentorum Austri ideo dicitur, quia ad australem plagam habitabant ipsae tribus.Careae, aliique duces reliquiarum transduxerunt in Aegyptum ipsas reliquias contra praeceptum Domini. Vel ipsa terra in qua ducti sunt, afflicti miseriis nan aliique principes. Permanet in metaphora cum dicit « ex eis, » subaudis jumentis, id est, ex leaena et leone nata est « vipera, et regulus volans, » hoc est cito transiens. Quis audivit
Abbreviated transcription (Latin):
Quia incuruabit habitantes in excelso. De iu¬
deis modo loquit᷑ ꝓpħa & ad ea quȩ suꝑius
dixit de scĩs ꝑtinet. Sꝑate in dño. Quare
Quia incuruabit id÷ humiliabit iudeos. qͥ
uris prȩdicationib contrarii excitęrunt.
S Conculeabit eam subaudisciuitatẽ: pespaupis
De captiuitate & destructione ierosolimoꝵ
tẽporib uespasiani facta loquit᷑ modo ꝓ¬
pħa: alloquens apłos & doctores pͥmitiuȩ
eccłȩ. In quibusdam codicib continetur.
conculcabit eam pes pedis pauꝑis: qđ ma-¬
nifestissime uidetur falso scriptũ. ẽẽ. Sic
enĩ uidet᷑ sonare: quasi pes habeat alterum
factus est Egenos uero apłos: quidnĩ humi¬
litatẽ imitati sunt Et ÷ sensus Conculcabit
ierłm pes hoc ÷ transitus: cuius pes siue
transitꝰ: pes pauꝑis sub audis xp̃i: & gressꝰ
etiã egenoꝵ apło:. Propterea ergo qe dñm

Expanded text:
Quia incurvabit habitantes in excelso. » De Judaeis modo loquitur propheta, et ad ea quae superius dixit de sanctis pertinet. Sperate in Domino. Quare? Quia incurvabit, id est humiliabit Judaeos, qui nostris praedicationibus contrarii exstiterunt. « Conculcabit eam, » subaudis civitatem. « Pes pauperis. » De captivitate et destructione Hierosolymorum temporibus. Vespasiani facta loquitur modo propheta: alloquens apostolos et doctores primitivae Ecclesiae. In quibusdam codicibus continetur: conculcabit eam pes pedis pauperis: quod manifestissime videtur falso scriptum esse. Sic enim videtur sonare, quasi pes habeat alterum factus est . Egenos vero apostolos qui Domini humilitatem imitati sunt. Et est sensus: Conculcabit Hierusalem pes, hoc est transitus. Cujus pes sive transitus? Pes pauperis, subaudis Christi, et gressus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
populares ce simplices quiꝙ intelligunt᷑.
quificle sgxꝰ trinitatis & baptismui recene¬
P rationis
maleuuendo corrumpunt. qui nisi lacri-¬
mis & poenitentia abluti fuerint: traden¬
di sunt suppliciis gehennȩ. Uerũ non in
ꝓpetuũ triturahitur panis. neq ciminũ
iurga excutietur In hoc loco consolationẽ
datꝰ peccatorib. Misericors enĩ dñs. cre¬
aturȩ suȩ indie iudicii miserȩbitur: si
inistoscło poenitentiã ante pͣoccupati-¬
onem mortis egerit. Multi nanq sunt
inigne purgatorio. qui poenitentiam hic
inchoauerunt: sed surripiente: mortis
articulo non ad effectũ ꝑduxerunt: qui
dño langiente in die iudicii saluabuntur.
Notandũ aut̃ quia non de impiis dicimus.
qui in ipsa impietate transierunt ab hac
luce: sed de iis qui post flagitia ꝑ acta ad
poenitentiã conuersi sunt. & hoc a dño
dõ exiuit ut ita disponeret actus homi.¬
nũ: & magnificaret iusticiam suã Hȩ¬

Expanded text:
populares et simplices quique intelliguntur, populares et simplices quique intelliguntur, qui fidem sanctae Trinitatis et baptismum regenerationis male vivendo corrumpunt, qui nisi lacrymis et poenitentia abluti fuerint, tradendi sunt suppliciis gehennae. Verum non in perpetuum triburabitur panis, neque cyminum virga excutietur. In hoc loco consolationem dat peccatoribus. Misericors enim Dominus creaturae suae in die judicii miserebitur: si in isto saeculo poenitentiam ante praeoccupationem mortis egerit. Multi namque sunt in igne purgatorio, qui poenitentiam hic inchoaverunt: sed surripiente mortis articulo non ad effectum perduxerunt, qui Domino largiente in die judicii salvabuntur. Notandum autem quia non de impiis dicimus, qui in ipsa impietate transierunt ab hac luce: sed de his qui post flagitia peracta ad poenitentiam conversi sunt. Et hoc a Domino Deo exivit ut ita disponeret actus hominum, et magnificaret justitiam sua
Abbreviated transcription (Latin):
eis recipiat. nonuult enĩ mortem peccatoris
sed ut conuertat᷑ ce uiuat. Per git & ꝑ cimĩ¬
nuim quod in uirga excutitur. om̃s gentes
possumꝰ intelligere quȩ cognitionẽ dĩ non
ꝑceperunt: quȩ inuirga hoc est in poenis
inferni excutientur ꝑtriticũ & ordeum
unde panis fit. iudeos qui cognitionẽ dĩ
ꝑceperunt inlege. sed noluerunt eã adim¬
plere. & idõ mai̾ora tormenta sufferrent:
quam illi qui necdũ dm̃ cognouerunt Iꝑ
Alit Pͥer trccicũ & ordeũ prȩlatos se eccłe
& principes istius scłi. qui semet ipsos cu¬
stodire. & alios etiã ad gaudia suꝑnȩ pa-¬
trie puocare debent Isti dũ se totis uirib
ttenis lucris implicant. & suo malo exem¬
plo subiectos suos auia ueritatis deuiare
faciunt: ꝓculdubio nisi poenitentiã ꝑfectã
ante extremũ uudicii diem egerint traden:¬
disunt poenis inferm: qr potentes potent̃
tormita patientur. Per ciminũ aut̃ & git:

Expanded text:
eis recipiat. Non vult enim mortem peccatoris, eis recipiat. Non vult enim mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat . Pergit, et per cyminum quod in virga excutitur, omnes gentes possumus intelligere, quae cognitionem Dei non perceperunt, quae in virga, hoc est in poenis inferni excutientur. Per triticum et hordeum unde panis fit, Judaeos qui cognitionem Dei perceperunt in lege, sed noluerunt eam adimplere: et ideo majora tormenta sufferent, quam illi qui necdum Deum cognoverunt. Vel aliter: per triticum et hordeum praelatos sanctaeprincipes istius saeculi, qui semetipsos custodire, et alios etiam ad gaudia supernae patriae revocare debent. Isti, dum se totis viribus terrenis lucris implicant, et suo malo exemplo subjectos suos a via veritatis deviare faciunt, procul dubio nisi poenitentiam perfectam ante extremum judicii diem egerint, tradendi sunt poenis inferni: quia potentes potenter tormenta patientur . Per cyminum autem et gith
Abbreviated transcription (Latin):
ut non semꝑ uno eodemꝙ̃ tẽpore unius cultu¬
re opi insistat: sed prȩuideat quid uno uel
quid alio tempore oꝑetur. lterũ uero iepe¬
tenda ⁊ ista sententia a capite. & consideran¬
dũ qđ spũalit enucleare uelit Aurib ꝑci¬
pite Ad scribas &e phariseos loqutt᷑ ꝓpħia.
quos suꝑius illusores appellauit Nunquid
totadie hoc est omi tempore arabit. arans
ut serat.÷ Ds̃ omp̃s pius & misericors ua¬
re disposuit om̃e genus hominũ & affectꝰ
eorum Ideoq comparatur isto in loco agri¬
cole qui ꝑ cdiuersa tempora uarie tẽpora¬
exercetur & ex tr̃a quã incolit fructus de¬
siderat reciꝑe. Ut ds̃ om̃ps aliquando ꝓsciu¬
dit t̾iam. hoc est habitatores pestilentia
ꝑctissam: aliquando miseretur & parete.
aliquando facit contemptores suos migrare
incaptiuicatẽ: aliquando de captiuitate
reuocat. Et hoc idõ agit ut conuertanturad
poenitentiã: &e fructus bonȩ oꝑationis ex

Expanded text:
ut non semper uno eodemque tempore unius cultuut non semper uno eodemque tempore unius culturae operi insistat: sed praevideat quid uno vel quid alio tempore operetur. Iterum vero repetenda est ista sententia a capite, et considerandum quid spiritualiter enucleare velit. « Auribus percipite. » Ad scribas et pharisaeos loquitur Propheta, quos superius illusores appellavit. Nunquid tota die, hoc est omni tempore, arabit arans ut serat? Deus omnipotens, pius et misericors, varie disposuit omne genus hominum et affectus eorum. Ideoque comparatur isto in loco agricolae, qui per diversa tempora varie exercetur, et ex terra quam incolit fructus desiderat recipere. Ut Deus omnipotens aliquando proscindit terram, hoc est habitatores, pestilentia percussam: aliquando miseretur et parcit, aliquando facit contemptores suos migrare in captivitatem, aliquando de captivitate revocat. Et hoc ideo agit ut convertantur ad poenitentiam, et fructus bonae operationis ex
Abbreviated transcription (Latin):
Fagello & haculo excutiȩtur. Sunt quȩdã
regiones inquib ꝓ penuria foeni congre¬
gant triticũ inunũ locũ & inducuntꝰ suꝑ
plaustra cũ rotis ferratis & excutaitur drĩ¬
ticũ: &e stramina etiã in paleas rediguntur.
ut animalia meluis ea sumant. Panis aut̃
cõminuetur subauditur rotis ferratis &
plaustro. Pane appellat triticũ. ordeũ & om̃e
unde panis fit. Herũ non inꝑpetuũ trtu¬
ranis plaustrũ triturabit illũ panẽ. hoc :
triticũ. neq uexabit eũ id est panc̃ itta
plaustri. nec ungulis suis cõminuet eum.
Quis ñ cõminuet ipsũ panem: ꝑ laustrum
uł iota iã excussus est. Ungulas posuit ꝓ
sanitate serrarũ rotarũ. E hoc consilium
a cdño dõ ȩxercitiũ. & uult subauditur
ut sciret agricola. quo tempore sulcaret t̾ram.
at quo & iãm seminare deberet. Hec iurtalit¬
teram diximꝰ. quomͦ dsagricolam erudiat

Expanded text:
flagello et baculo « excutientur. » Sunt quaedam flagello et baculo « excutientur. » Sunt quaedam regiones, in quibus pro penuria feni congregant triticum in unum locum, et inducunt super plaustra cum rotis ferratis et excutitur triticum; et stramina etiam in paleas rediguntur, ut animalia melius ea sumant. « Panis autem comminuetur, » subauditur, rotis ferratis et plaustro. Panem appellat triticum, hordeum, et omne unde panis fit. « Verum non in perpetuum triturans » plaustrum « triturabit illum » panem, hoc est triticum, « neque vexabit eum, » id est, panem « rota plaustri, nec ungulis suis comminuet eum. » Quis non comminuet ipsum panem? Plaustrum vel rota; jam excussus est. Ungulas posuit pro summitate serrarum rotarum. « Et hoc » consilium « a Domino Deo exercituum, » et vult subauditur, ut sciret agricola quo tempore sulcaret terram, et quo etiam seminare deberet. Haec juxta litteram diximus, quomodo Deus agricolam erudiat
Abbreviated transcription (Latin):
gran̾a ut ciminũ sed nigra: & solet poni
inpane ꝓpt̃ dulcoratiõnis saporem: Et
ponet triticũ ꝑordinẽ subauditur locoꝵ
Norui. Quia nõn omĩa spacia t̾rȩ equaltc
conueniunt seminib ce uiciã in fitub suis
spangeo: qr in marginib camporũ. incir¬
cumitu messis seminat᷑ uicia & erudiet
ulu agricolã in iudicio. hoc est indiscretio¬
ne. Scilicet ds̃ suus docebit illũ. quotẽpore
debeao arare & ꝓscindere. & ubi seminare
trticũ & ubi miliũ: & quando. Media distin¬
ctio ponenda : illo in loco: ubi dr̃ Qerudi¬
et illũ iniudicio. &e sub iungendũ ds̃ suus
docebit illĩ. Quis erudiet illum: Ds̃ suus
S ubaudiencdũ est enĩ ibi ds. ut sit & erudi¬
et illĩ ds̃ sinis Cũ aut̃ uenerit tempus
collectionis. neq git triturabitur serris.
hoc ÷ excutietur: neq suꝑ ciminũ rota
plaustri crcumiet Sed inuirga hoc ⁊ in

Expanded text:
grana ut cyminum, sed nigra, et solet poni grana ut cyminum, sed nigra, et solet poni in pane propter dulcorationis saporem. « Et ponet triticum per ordinem, » subauditur locorum suorum. Quia non omnia spatia terrae aequaliter conveniunt seminibus. « Et viciam in finibus suis sparget, » quia in marginibus camporum, in circuitu messis seminatur vicia. « Et erudiet illum agricolam in judicio, » hoc est in discretione. Scilicet Deus suus docebit illum, quo tempore debeat arare et proscindere, et ubi seminare triticum et ubi milium, et quando. Media distinctio ponenda est illo in loco, ubi dicitur: Et erudiet illum in judicio. Et subjungendum, « Deus suus docebit illum. » Quis erudiet illum? Deus suus. Subaudiendum est enim ibi Deus, ut sit et erudiet illum Deus suus. Cum autem venerit tempus collectionis « neque gith triturabitur serris, » hoc est excutietur, « neque super cyminum rota plaustri circumibit, sed in virga, » hoc est, in
Abbreviated transcription (Latin):
in dep̃dationẽ. Consummationẽ &e ab¬
breuiationẽ audiui a dño puniuersam
t̾ram. Ideo uobis ista annuncio. qm̃ adño
putatis. dicentes deridendo expecta re¬
expecta sedicio s repente ueniet.⁊ si non
fueritis conuersi ad poenitentiã Qd̾ aut̃
dicit suꝑ uniuersam t̾ram: uł specialiter
dici potest de t̾ra uideorũ. uł etiã gene¬
ralit̾ addiem uidicii. quando uniuersus
seminet semen suũ: Nlon. Quioꝑabit᷑ tunc
ꝓscindet. hoc ÷ antequã tempus semina¬
tionis adueniat: arabit illam tramuna¬
uice ł duab. ut cũ tempus semi nandiuenerit
nuotest sc̃indi ꝓpt angustationẽ loci. ubi p̃
potest carruca uerti: illud etiã tempore.
sibi congruo cutunfodit fossorio Honne cũ
ad equauerit faciem eiꝰ. hoc est cũ ȩqualem
readiderit & emollierit illã: seret hoc est
seminabio git. & ciminũ sparget: bit genꝰ
e. leguminis. tantȩ magnitudinis habens

Expanded text:
in depraedationem. « Consummationem et abin depraedationem. « Consummationem et abbreviationem audivi a Domino per universam terram. » Ideo vobis ista annuntio, quoniam a putatis, dicentes deridendo, exspecta, reexspecta, seditio, sed repente veniet, si non fueritis conversi ad poenitentiam. Quod autem dicit super universam terram, vel specialiter dici potest de terra Judaeorum, vel etiam generaliter ad diem judicii, quando universus seminet semen suum? » Non. Qui operabitur tunc proscindet, hoc est antequam tempus seminationis adveniat, arabit illam terram unavice vel duabus, ut cum tempus seminandi venerit,non potest scindi propter angustationem loci, ubi non potest carruca verti, illud etiam tempore sibi congruo circumfodit fossorio. « Nonne cum adaequaverit faciem ejus, » hoc est, cum aequalem reddiderit et emollierit illam « seret, » hoc est seminabit « gith et cyminum sparget? » Gith genus est leguminis, tantae magnitudinis habens
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qđ oꝑatur: ut opetur opus suus Simi¬
ltc int̾rogatiue ꝓnunciandis est Nunqͥgo
idõ urascetur contia impios ut operet opus
suũ : minime. Peregrinũ est ens opus quod
opatꝰ abeo Hempe sicuti dixins quandouos¬
dictam accipit ex suis contemptotia:.doui
&e eruenti hominis officiũ opatir sͥ so
gregorius alit dicit Idouenit dñs in mun¬
dlum̃ uc faceret opus suũ hoc. ut rel iuuie¬
ret genꝰ humanũ de potestate diaboli & ma¬
sereret᷑ eꝰ: secd alienũ fuit opus el abed i
ñ conueniret deitati ut spueretur. flagelsa¬
retur. crucifigeret᷑. & nunc nolite illudere.
ne forte constringantur. Ortatur ꝓpha
illosqui uerba illius inderisionẽ sumpser.
dicentes manda remanda: & cȩtera. Quȩ
ibi dicuntur. quatinus conquiescant ce de¬
sistant illudere: ne forte uinculis peccatoꝵ
suorũ constricti. constringantur etiamꝰ
uinculis captiuitatis: ut celerius ducant᷑

Expanded text:
ab eo quod operatur, ut operetur opus suum? Si iab eo quod operatur, ut operetur opus suum? Si igitur interrogative pronuntiandum est: « Nunquid ideo irascetur contra impios, ut operetur opus suum? » Minime. « Peregrinum est enim opus quod operatur ab eo. » Nempe sicuti diximus, quando vindictam accipit ex suis contemptoribus, saevi et cruenti hominis officium operatur. Beatus Gregorius aliter dicit: Ideo venit Dominus in mundum, ut faceret opus suum, hoc est ut redimeret genus humanum de potestate diaboli, et misereretur ejus, sed alienum fuit opus ejus ab eo, quia non conveniret Deitati ut spueretur, flagellaretur, crucifigeretur. « Et nunc nolite illudere, ne forte constringantur. » Hortatur Propheta illos qui verba illius in derisionem sumpserunt, dicentes: Manda, remanda, et caetera quae ibi dicuntur, quatenus conquiescant et desistant illudere, ne forte vinculis peccatorum suorum constricti, constringantur etiam vinculis captivitatis, ut celerius ducantur
Abbreviated transcription (Latin):
steis congregatis inunoglobo. suꝑuenit illis
dauid: & dño sibi opitulante: diuisit illos
abalterutrũ. Illi nanq qui mortui reman¬
serunt. seuincti sunt ab illis qui ꝑ diuersas
solitudines longelateq disꝑsi sunt: ꝑsequen¬
te illos clauid. Onde uocatꝰ est locus ille baal
pharasim: Ꝙ sicut inuallequȩ est ingabaa
Siratus est contra chananeos pugnantẽ iosue
aduersũ eos. quando adussũ illius om̃ia¬
S sidera incacumine medii cęli spacio unius¬
faciat opus suũ. Fotius est int̾rogatiue le¬
gendũ quã affirmatiue Dicit ꝓpħa Nunqͥd
ido urascetur diĩs ut faciat opus siuũ: Hon ali.¬
enũ est opus esꝰ abeo Quare est Alienus qula
opus di est misereri &e parere. Aomib Tuba¬
sidiũ suȩ misccłiȩ impendere Quanclo uiero
utrtrauis malis hominũ ꝑcutit ullos &e ulcis¬
citꝰ se de eis: opus crudelis homiias a t¬
rauni est illud qđ agit ce ido alienũ est

Expanded text:
staeis congregatis in uno globo, supervenit illis staeis congregatis in uno globo, supervenit illis David, et Domino sibi opitulante, divisit illos ab alterutrum. Illi namque qui mortui remanserunt sejuncti sunt ab illis qui per diversas solitudines longe lateque dispersi sunt, persequente illos David. Unde vocatus est locus ille Baal Pharasim . « Et sicut in valle quae est in Sabaa » iratus est contra Chananaeos pugnante Josue adversum eos, quando ad jussum illius omnia sidera in cacumine medii coeli spatio uniufaciat opus suum? » Potius est interrogative legendum, quam affirmative. Dicit Propheta: « Nunquid ideo irascetur Dominus, ut faciat opus suum? » Non. « Alienum opus ejus ab eo. » Quare est alienum? Quia opus Dei est misereri et parcere, et omnibus subsidium suae misericordiae impendere. Quando vero irritatus malis hominum percutit illos et ulciscitur se de eis, opus crudelis hominis et tyranni est illud quod agit: et ideo alienum est
Abbreviated transcription (Latin):
taforice dictũ a marico ce coniuge. ad dm̃i
&e ad ierłm. Uerbi grã. si aliquis diceret
uxori suȩ. O conuix adultera. istud stratũ
angustum est: ñ potest capere me & illũ cũ
quo uiolas illud. Ꝙ istud palliũ breue est &
angustũ: nec ualed oꝑire me & ad ulterũ: Et
est sensus. Oierłm siuis habere me coniugem
& ꝓtectorẽ. necesse est ut prȩt̾mittas dõs ali¬
enos. qui tibi semꝑ inruinã & cala itcatẽ
sunt. Hon poteris enĩ utrunq adimplere.
uidelicet deos alienos adorare: &e me ꝑtecto¬
rem habere. Cũ amatorib adulterare: &
mͥ placere. Nemo potest duob dominis ser¬
uire. Sicut enĩ in monte diuisionũ stabit
dñs: sic̃ inualle quȩ  ingabaa irascetur
Uox ꝓpħȩ contra ierłm. Subauditiones isto
in loco necessarie sunt. Sicut inmonte diui¬¬
sionũ stetit dñs diuidens philisteos pugnan¬
te dauid: sic stabit dñs contrauos o iudã &
beniamin. Regũ istoria narrat. qđ phili¬

Expanded text:
ductum a marito et conjuge, ad Deum et ad Hierusalem. Verbi gratia. Si aliquis dixerit uxori suae: O conjux adultera, istud stratum angustum est: non potest capere me et illum cum quo violas illud. Et istud pallium breve est et angustum, nec valet operire me et adulterum. Et est sensus: O Hierusalem, si vis habere me conjugem et protectorem, necesse est ut praetermittas deos alienos: qui tibi semper in ruinam et calamitatem sunt. Non poteris enim utrumque adimplere, videlicet deos alienos adorare, et me protectorem habere: cum amatoribus adulterare et mihi placere. « Nemo potest duobus dominis servire . » « Sicut enim in monte divisionum stabit Dominus, sicut in valle quae est in Sabaa irascetur. » Vox prophetae contra Hierusalem. Subauditiones isto in loco necessariae sunt. « Sicut in monte divisionum stetit Dominus, » dividens Philistaeos pugnante David : sic stabit Dominus contra vos, o Juda et Benjamin. Regum historia narrat, quod Phili
Abbreviated transcription (Latin):
saltũ. idest gentiles qui ante erant
cauda conuersi sunt in caput. & iudei in
caudã reputati sunt: qui quondã fuerunt
in caput. Et erit in die illa hoc est in illo
tempore cũ p̃dicatio euangłi i adgentes
transierto: audient suidi uerba libri signa¬
ti. & de tenebris & caligine oculi cȩcorua
uidebunt Gentiles qui dĩ cognitionẽ an¬
tea non ꝑceperant. & de tenebris igno-¬
rantiȩ & caligine peccatorũ pressi ẽrant.
habentes oculos cordis occȩcatos: in die
illa hoc ÷ cũ conuersus fuerit libanus
inchermel: & chermel in saltũ reputatꝰ.
intelligent uerba libri signati. hoc est uetꝰ
testam̾entũ &e nouũ. qđ scribis & phariseis
signatũ fuit: & uidebunt misteria &&
archana diuinorũ eloquiorũ. Et addent
mites in dũo lȩticiam: & pauꝑes homines.

Expanded text:
saltum, id est gentiles qui ante erant saltum, id est gentiles qui ante erant cauda, conversi sunt in caput, et Judaei in caudam reputati sunt, qui quondam fuerunt in caput. « Et erit in die illa, » hoc est in illo tempore, cum praedicatio Evangelii ad gentes transierit, « audient surdi verba libri, » signati, « et de tenebris et caligine oculi caecorum videbunt. » Gentiles qui Dei cognitionem, antea non perceperant, et tenebris ignorantiae et caligine peccatorum pressi erant, habentes oculos cordis obcaecatos: in die illa, hoc est, cum conversus fuerit Libanus, id est Chermel, et Chermel in saltum reputatus, intelligent verba libri signati, hoc est Vetus Testamentum et Novum, quod scribis et Pharisaeis signatum fuit, et videbunt mysteria et arcana divinorum eloquiorum. « Et addent mites in Domino laetitiam, et p
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ suꝑficie litterali. historialiter
om̃ia requirentes. quando mons li-¬
banus transiuit in chermel. & iterũ
chermel in libanum: Deficiet enim
sensus &e cogitatio illorum: in hoc loco
Per libanum nanq qui interpretatur
dealbatio. significantur gentiles qui
dealbati & mundati sunt ꝑp̃dicationẽ
apłorum. & conuersi sunt inchermel
hoc ÷ inuerã scientiã circuncisionis.
quȩ circuncisio uerissima ÷ regenera.¬
tionis & recreationis. Per chermel uͦ
qui interpretatur ut dictum est scien¬
tia circuncisionis. uidei exprimuntur
qui carnalit̾ se circuncidebant & ñ in
mente : idõq reputati sunt in saltũ. hoc
⁊ insiluam infructuosam: Gentiles nanq
ante p̃dicationẽ apłorum infructuosi
erant. ꝙr licet facerent fructus: tameN
amari & acidi erant. Post ascensionẽ aũt
dniꝰ cum uidei predicationẽ apłorum spre¬
uissent & uenissent ad gentes: conuersꝰ
est libanus in chermel. & chermel in

Expanded text:
tantum superficie litterali historialiter tantum superficie litterali historialiter omnia requirentes. Quando mons Libanus transivit in Chermel, et iterum Chermel in Libanum? Deficiet enim sensus et cogitatio illorum in hoc loco. Per Libanum namque qui interpretatur dealbatio, significantur gentiles: qui dealbati et mundati sunt per praedicationem apostolorum, et conversi sunt in Chermel, hoc est in veram scientiam circumcisionis, quae circumcisio verissima est regenerationis et recreationis. Per Chermel vero qui interpretatur, ut dictum est, scientia circumcisionis, Judaei exprimuntur, qui carnaliter se circumcidebant et non in mente, ideoque reputati sunt in saltum, hoc est in sylvam infructuosam. Gentiles namque ante praedicationem apostolorum infructuosi erant, quia licet facerent fructus, tamen amari et acidi erant. Post ascensionem autem Domini, cum Judaei praedicationem apostolorum sprevissent et venissent ad gentes, conversus est Libanus in Chermel, et Chermel in
Abbreviated transcription (Latin):
sunt tenebrȩ sed omĩa nuda & aꝑta sunt
oculis eiꝰ Honne ad huc in modico &
bieui tempore conuertetur libanus incher¬
mel e chermel in saltũ reputabitur:
Modicũ tempus dixit exeo quo isaias ista
predicebat: usq ad dnĩ ascensionem
Omĩa enĩ tempora ce scła ȩt̾nitati om̃ipo¬
tentis dĩ comparata. breuia & modica
uidentur esse: quia finem habent. Dei
aut̃ ȩt̃nitas neq inicio inchoatur: neq
fine clauditur. Libanus mons est in ꝓuin¬¬
cia fenicis: & interpretatur de albatio.
Chermel uero similit̾ mons est in confini¬
o regionis palestinȩ & fenicis. adiacens
ciuitati ptholomaide. & int̾pretatur
scientia circuncisionis Est aut̃ & alius
int̾ra reꝑmissionis mons eiusdẽ nomi-¬
nis: unde fuit nabal carmelites. Sed
quodnos dicimus carmelũ: hebrei
dicunt chermel. Dicit beatus ie ronimꝰ
isto in loco Respondeant nobis nunc
illi qui misteria diuinarũ scriptura¬
rum nolunt recipere. sed contenti st̃

Expanded text:
sunt tenebrae, sed omnia nuda et aperta sunt sunt tenebrae, sed omnia nuda et aperta sunt oculis ejus. « Nonne adhuc in modico et brevi tempore convertetur Libanus in Chermel, et Chermel in saltum reputabitur? » Modicum tempus dixit ex eo quo Isaias ista praedicabat, usque ad Domini ascensionem. Omnia enim tempora et saecula aeternitati omnipotentis Dei comparata, brevia et modica videntur esse, quia finem habent. Dei autem aeternitas, neque initio inchoatur, neque fine clauditur. Libanus mons est in provincia Phoenicis, et interpretatur dealbatio. Chermel vero similiter mons est in confinio regionis Palaestinae et Phoenicis, adjacens civitati Tolomaidae, et interpretatur scientia circumcisionis. Est autem et alius in terra repromissionis mons ejusdem nominis, unde fuit Nabal Carmelites. Sed quod nos dicimus Carmelum, Hebraei dicunt Chermel. Dicit beatus Hieronymus isto in loco: Respondeant nobis nunc illi qui mysteria divinarum Scripturarum nolunt recipere, sed contenti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nanq foris ꝑ ypocrisin simulabant
se scõs & innocentes. ẽẽ. cũ intenebris
hoc ÷ in nocte uł sub conclaui multa
mala oꝑa adimplerent. Dicebant enĩ illi.
Quis poterit cognoscere uoluntatẽ & oꝑati¬¬
onem nrãm: Sic dixit pat̾ nr̃ adam qͥn¬¬
do fecit ex foliis ficus perizomata post¬
quã aꝑtisunt oculi eiꝰ. gustando de ligno
uetito. ab sconditq sẽ subarbore scientiȩ
boni & mali. putans se non uideri a
dõ. Sic cain quando dixit. erouagus &
ꝓfugus: & a facie tua abscondar. Simi¬
lit̃ de sapientib & philosophis istius
scłi atq hereticis est intelligendũ. Per¬
uersa est hȩc ura cogitatio. quasi si lutũ
dicat factori suo non fecisti me. Sicut
enĩ lutũ si posset loqui & diceret contra
factorẽ suũ. non scis bene fingere: sic &
illorũ uerba sonant. Omĩs enĩ creatori
suo creatura cognita est: nec potest
aliquid cogitare uł facere. ut ipse om̃ia
ñ uideat: Apud eũ non est nox. non i¬

Expanded text:
abant se sanctos et innocentes esse, cum in tenebris, hoc est in nocte vel sub conclavi, multa mala opera adimplerent. Dicebant enim illi: « Quis poterit cognoscere voluntatem et operationem nostram? » Sic dixit pater noster Adam, quando fecit ex foliis ficus perizomata postquam aperti sunt oculi ejus, gustando de ligno vetito, absconditque se sub arbore scientiae boni et mali, putans se non videri a Deo. Sic Cain quando dixit: Ero vagus et profugus, et a facie tua abscondar . Similiter de sapientibus et philosophis istius saeculi, atque haereticis est intelligendum. « Perversa est haec vestra cogitatio, quasi si lutum dicat factori suo: Non fecisti me. » Sicut enim lutum, si posset loqui et diceret contra factorem suum, non scis bene fingere, sic et illorum verba sonant. Omnis enim Creatori suo creatura cognita est, nec potest aliquid cogitare vel facere, ut ipse omnia non videat. Apud eum non est nox, non
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt subiecti: ecce egdaddã ut ad mi-¬
rationẽ faciam. Quȩ futt illa ad miratio:
ipse exponit. Peribit enĩ sapientia a sapien-¬
tib : id ÷ a scribis & phariseis. Hondixit
ꝑibit sapientia abom̃ib hominib. sed a

Expanded text:
non sunt subjecti, ecce ego addam, ut adminon sunt subjecti, ecce ego addam, ut admirationem faciam. » Quae fuit illa admiratio? Ipse exponit. « Peribit enim sapientia a sapientibus, » id est a scribis et Pharisaeis. Non dixit, peribit sapientia ab omnibus homin
Abbreviated transcription (Latin):
ut infiliũ eiꝰ non crederet. Et sicut dñs dicit
in euangłio. qui non credit in filiũ: nec cre-¬
dit ei qui misit illũ. Quomodo gͦ potest a
dõ elongari qui ubiq est & om̃ia implet sic̃
ipsedicit. celũ & t̾ram ego impleo: Sed
quando bona oꝑam᷑ implentes dilectionẽ
dĩ & ꝓximi. tunc ꝓximamus dõ & ipse
appropinquat nobis. quia templũ in nob
illi preparamus: & ipse habitaculũ suũ
in nob facit Cũ uͦ male agimꝰ deseruientes
formcationi. adulterio. ł aliis uiciis:
& pharisei prȩt̾mittentes precepta legis: tra¬
ditiones suas suꝑponebant mandatis dei
Unde & dñs dicit eis He uobscribȩ &e phari¬
sei qui prȩt̾mittitis mandata dĩ ꝓpt̃ tra-¬
ditiones urãs. qui dicitis munꝰ qđcunq est
ex me tibi ꝓderit: & miseri iudei potius
sequebantur mandata illorũ quã dĩ Idõ
qr suã iusticiã statuerunt. & iusticiȩ meȩ

Expanded text:
ut in Filium ejus non crederet. Et sicut Dominus dicit ut in Filium ejus non crederet. Et sicut Dominus dicit in Evangelio: Qui non credit in Filium, nec credit ei qui misit illum . Quomodo ergo potest a Deo elongari, qui ubique est, et omnia implet, sicut ipse dicit: Coelum et terram ego impleo? Sed quando bona operamur implentes dilectionem Dei et proximi, tunc proximamus Deo et ipse appropinquat nobis, quia templum in nobis illi praeparamus, et ipse habitaculum suum in nobis facit. Cum vero male agimus deservientes fornicationi, adulterio, vel aliis vitiis, et Pharisaei praetermittentes praecepta legis, traditiones suas superponebant mandatis Dei. Unde et Dominus dicit eis: « Vae vobis, scribae et Pharisaei, qui praetermittitis mandata Dei propter traditiones vestras: » qui dicitis: « Munus quodcunque est ex me tibi proderit. » Et miseri Judaei potius sequebantur mandata illorum quam Dei. Ideo « quia suam justitiam statuerunt , et justitiae meae
Abbreviated transcription (Latin):
librorũ quasi signata id est sigillata sit Et cum
dederit librũ qui apprehenderit illũ scienti lit.¬
teras. id÷ scribȩ & phariset uł legis doctori dicet
Signatus est liber id: obscura est & difficilis
michi eius intelligentia: Ꝙ iterũ cũ dabitur
nescientilitteras id ÷ uulgari popło qui nun¬
quam litteras didicit. uł alicui gentili. tes¬
pondebit: ignoro litteras. Quod non est so¬¬
lum modo dẽ uno libro psalmorũ intelligen¬¬
dũ. sicut quidã senserunt: sed de omĩ ueteri
testam̃to. Quod tunc impletũ est quando ami-¬
serunt sacerdotiũ & dignitatem: & ciuitas
destructa est & templum euersũ a principib¬
Sromanorũ. Ꝙ dixit dñs Eoquod apppin¬¬
quat subaudis michi popłs iste ore suo. &
labi is me glorificat: cor aut̃ eorũ longe ÷
ame. Appropinquare quidem uidebatur
popłs isrł deo suo: cum idola non colebat.
&eglorificabat illũ solũ modo labiis: s corde
elongabatur abeo. quia ita colebat dm̃ patrẽ.

Expanded text:
librorum « quasi signata, » id est, sigillata sit. « Et cum dederit librum qui apprehenderit illum scienti litteras, » id est scribae et pharisaeo, vel legis doctori, « dicet: Signatus est liber, » id est obscura est, et difficilis mihi ejus intelligentia. « Et cum iterum dabitur nescienti litteras, » id est vulgari populo qui nunquam litteras didicit vel alicui gentili, « respondebit: Ignoro litteras. » Quod non est solummodo de uno libro Psalmorum intelligendum, sicut quidam senserunt, sed de omni Veteri Testamento. Quod tunc impletum est quando amiserunt sacerdotium et dignitatem, et civitas destructa est, et templum eversum a principibus Romanorum. « Et dixit Dominus: Eo quod appropinquat, » subaudis, mihi, « populus iste ore suo, et labiis me glorificat, cor autem eorum longe est a me. » Appropinquare quidem videbatur populus Israel Deo suo cum idola non colebat, et glorificabat illum solummodo labiis: sed corde elongabatur ab eo, quia ita colebat Deum Patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
Reddit gͦ causas: quare prȩceperit occurrere
illis Fugerunt inquit babiloniũ gladiũ:
fugerunt arcus elamitarũ. fugerunt im¬
minentẽ gladiũ. & quia uos ñ prebuistis
eis miscđiam: expleto uno anno captuitatis
eorũ. auferetur omis gła urã. Quod uͦ dicit
& reliquiȩ numeri sagittariorũ fortiũ de
filiis cedar imminuentur: hoc mͦ intelligit᷑.
Reliquiȩ sarracenorũ quȩ relictȩ sunt ab assinis.
imminuent᷑a babiloniis Sagittarii enim
sunt sarraceni. sicut & pat̾ eorũ ismahel.
qr in solitudine morantur. ONꝰ uALLIS UISIOHIS¬
nus. id pondus iniseriarũ & pęnarũ. ¶¬
Uallẽ appellat ierłm: Illa ciuit do¬
mina gentiũ. & quȩ antea uocabatur ci-¬
uitas magni regis: modo appellat᷑ uallis
despectiue a spũ scõ. non quod inualle sit
posita inmonte enĩ sita est: sed ꝓpt̾ trans¬
gressionẽ mandatorũ dĩ &e idolatriam
Sio etiã ueniente dño in carne. appellat

Expanded text:
Reddit ergo causas quare praeceperit occurrere Reddit ergo causas quare praeceperit occurrere illis. Fugerunt, inquit, Babylonium gladium, fugerunt arcus Elamitarum, fugerunt imminentem gladium, et quia vos non praebuisti eis misericordiam, expleto uno anno captivitatis eorum, auferetur omnis gloria vestra. Quod vero dicit, et reliquiae muneri sagittariorum fortium de filiis Cedar imminuentur, hoc modo intelligitur: Reliquiae Sarracenorum, quae relictae sunt ab Assyriis, imminuentur a Babyloniis. Sagittarii enim sunt Sarraceni, sicut et pater eorum Ismael, quia in solitudine morantur. CAPUT XXII pondus miseriarum et poenarum. Vallem appellat Hierusalem. Illa civitas domina gentium, et quae antea vocabatur civitas magni regis, modo appellatur vallis despective a Spiritu sancto: non quod in valle sit posita in monte enim sita est, sed propter transgressionem mandatorum Dei, et idololatriam. Sic etiam veniente Domino in carne, appellat
Abbreviated transcription (Latin):
cũ panib occurrite fugienti popło meo. Honsolũ
inquit aquã. sed ce panẽ ferte fugientibus: ut
quos afflixit obsidio & ꝑsecutiohostiũ. urã
a facie gladii subaudis babiloniorũ immi¬
nentis. a facie arcus extenti. id ÷ a facie ela.¬
mitarũ qui sunt perttissim sagictarii: & cũ
chaldeis uenerunt a facie graius proelii.
Acsi diceret. He despiciatis miseros: qr citoueni.
et ur̃a captiuitas. Em̃ hȩc dicit dñs ad me.
Adhuc in anno uno quasi in anno mettena¬
rii. & auferetur omĩs gła cedar: id ÷ po.¬
płs & diuitiȩ sarracenorũ. & reliquiȩ
numeri sagittariorũ de filiis cedar im
minuentur. Post unũ annũ uidaioȩ ca¬
ptiuitatis & destructionis ierłm. & ipsi
uastati sunt: idõq dicit. Quomͦ annus
mercenarii uelax est & breuẽ putat la¬
borẽ. dũ tantũ modo ad desideratã ꝑueni-¬
at mercedẽ: sic paruissimũ temporis spaciũ
restat donec captiuemini o sarraceni.

Expanded text:
« cum panibus occurrite fugienti, » populo meo. Non solum, « cum panibus occurrite fugienti, » populo meo. Non solum, inquit, aquam, sed panem ferte fugientibus, ut quos afflixit obsidio et persecutio hostium, vesta facie gladii, » subaudis Babyloniorum « imminentis, a facie arcus extenti, » id est a facie Elamitarum, qui sunt peritissimi sagittarii, et cum Chaldaeis venerunt, « a facie gravis praelii. » Ac si diceret: ne despiciatis miseros, quia cito veniet vestra captivitas. « Quoniam haec dicit Dominus ad me: Adhuc in anno uno quasi in anno mercenarii, et auferetur omnis gloria Cedar, » id est, populus et divitiae Sarracenorum, « et reliquiae nut unum annum Judaicae captivitatis et destructionis Hierusalem et ipsi vastati sunt, ideoque dicit: Quando annus mercenarii velox est, et brevem putat laborem, dum tantummodo ad desideratam perveniat mercedem: sic parvissimum temporis spatium restat, donec captivemini, o Sarraceni!
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ dantes aquã retraxerunt. ut illi magis
exardescerent in sitim & morerentur. iccir¬
co & ipsi in captiuitatẽ ductisunt Et licet
illi hoc agerent: tam̃ alloquit᷑ ds omp̃s ui¬¬
dormietis. in semitis dodanim. Vos o udei
qui obsidionẽ babiloniam effugere potue¬
ritis. in saltu id ÷ in siluis sarracenorũ
dormietis. siue requiescetis: fugientes
chaldeos In semitis quoq docdanim: requi¬
escetis Dodanim interptatur in ꝓpinquos
uł cognatos. Insemitis dodanim dormietis.
hoc ÷ in itinere qđ ducit ad ꝓpinquos urõs
sarracenos. Occurrentes sitienti subaudis po.¬
pło meo: ferte aquã Ad ismahelitas sermo con¬
uertitur: ut ferant aquã frĩb suis iudeis ad
se confugientib. Currite inquit. & lapsis fri.¬
b ac periclitantib ardore sitis ferte aquã:
ne feruore solis nimio insolicudine peant.
Q ui habitatis t̾ram austri id÷ meridianam:

Expanded text:
nem dantes, aquam retraxerunt, ut illi magis nem dantes, aquam retraxerunt, ut illi magis exardescerent in sitim et morerentur: idcirco et ipsi in captivitatem ducti sunt. Et licet illi hoc agerent, tamen alloquitur Deus omnipodormietis, in semitis Dodanim. » Vos, o Judaei, qui obsidionem Babyloniam effugere potueritis, in saltu, id est in sylvis Sarracenorum, dormietis, sive requiescetis, fugientes Chaldaeos. In semitis quoque Dodanim requiescetis. Dodanim interpretatur in propinquos vel cognatos. In semitis Dodanim dormietis, hoc est in itinere quod ducit ad propinquos vestros Sarracenos. « Occurrentes sitienti, » subaudis populo meo, « ferte aquam. » Ad Ismaelitas sermo convertitur, ut ferant aquam fratribus suis Judaeis ad se confugientibus. Currite, inquit, et lapsis fratribus ac periclitantibus ardore sitis ferte aquam, ne fervore solis nimio in solitudine pereant. « Qui habitatis terram Austri, » id est meridianam,
Abbreviated transcription (Latin):
eoquod gauisi estis suꝑuastatione popli mei
Namqr idumei letati sunt de captiuitate po¬
płi israheltaici. iccirco & ipsi in captiuitatẽ
postmodũ ducti sunt. Si quęritis quȩxtte:
conuertimini & uenite & est sensus Si quȩ¬
ritis me ex toto corde quertte. & agentes¬
redite. Alit̃. Siquęritis tempore necessitatis
meũ auxiliũ: c in ꝓsꝑtcate similit̾ me
quȩ̨rite. Conuertimini adme toto animo. & ue¬
nite apꝓpinquantes mͥ ꝑbona oꝑa: & suscipi.¬
am uos poenttentes. ONLS IN ARABIA¬
rabes ipsi surit sarraceni & ismahelitȩ: ex
ismahele & filio ipsits cedar ducentes
originem. quorũ regio appellat᷑ arabia. Qui
cũ recte agareni uocari debuerunt. ab agar
matre sua. mutato nomine malunt se sar¬¬
racenos uocari quã agarenos: quasi non de
ancilla agar sed de libera sarra exorti'
Quia gͦ isfi iudeis fugientib a facie chalde-¬
orũ cum debuissent aquã & panẽ dare . pa.¬

Expanded text:
eo quod gavisi estis super vastatione populi mei. eo quod gavisi estis super vastatione populi mei. Nam quia Idumaei laetati sunt de captivitate populi Israelitici, idcirco et ipsi in captivitatem postmodum ducti sunt. « Si quaeritis quaerite: convertimini et venite. » Et est sensus: Si quaeritis me, ex toto corde de car: Si quaeritis tempore necessitatis meum auxilium, et in prosperitate similiter me quaerite. Convertimini ad me toto animo, et venite appropinquantes mihi per bona opera, et suscipiam vos poenitentes. « Onus Arabiae. » Arabes ipsi sunt Sarraceni et Ismaelitae, ex Ismaele et filio ipsius Cedar ducentes originem, quorum regio appellatur Arabia. Qui cum recte Agareni vocari debuerunt, ab Agar matre sua, mutato nomine malunt se Sarracenos vocari quam Agarenos, quasi non de ancilla Agar, sed de libera Sara exorti . Quia ergo isti Judaeis fugientibus a facie Chaldaeorum cum debuissent aquam et panem dare, pa
Abbreviated transcription (Latin):
euis de ꝓgenie esau. qui & edom siue seir est
appellatus. Constat uero idumeos abassin¬
Is uł chaldeis expugnatos. eẽ: sicut & duas
tribus. Seduidentes post.lxx. annos duas
trib de captiuitate chaldaica. ẽẽ. reuersas
&e se in seruitio decineri: diuinũ implora¬
bant auxiliũ. cur non etiã ipsi fuerint li¬
berati: cũ de stirpe fuerint ab rahȩ &e isaah
Unde dicit dñs Ad me clamat ex seyr: id:
quilibet idumeus qui de seir ÷ captiuatus
inbabilonẽ & mediam: ubi ad huc detinet
Custos qui de nocte custos quidenocte. sib¬
stocdia sempit̾na & quasi in nocte dor mica
illis uigilas ne hostis irrũpat suꝑ eos. lile¬
rans illos de nocte captiuitatis: quar &
nos qui de eiꝰ genere sumꝰ. simili clem̃tia
meo. & nox id ÷ tempus tribulationis uenit
genti idumeorũ . Popło meo prebebo lumeN
lȩciciȩ. de capriuitate reuertendi. & uos dere¬
linquam intenebris captiuitatis & seruitutis.

Expanded text:
ejus de progenie Esau, qui et Edom sive Seir est ejus de progenie Esau, qui et Edom sive Seir est appellatus. Constat vero Idumaeos ab Assyriis vel Chaldaeis expugnatos esse, sicut et duas tribus. Sed videntes post septuaginta annos duas tribus de captivitate Chaldaica esse reversas, et se in servitio detineri, divinum implorabant auxilium, cur non etiam ipsi fuerint liberati, cum de stirpe fuerint Abrahae et Isaac. Unde dicit Dominus: « Ad me clamat ex Seir, » quilibet, id est Idumaeus qui de Seir est captivatus in Babylonem et Medam, ubi adhuc detinetur. « Custos quid de nocte? Custos quid de nocte? » substodia sempiterna, et quasi in nocte dormientibus illis vigilas ne hostis irrumpat super eos, liberans illos de nocte captivitatis, quare et nos qui de ejus genere sumus, simili clementia meo, et nox, id est tempus tribulationis, venit genti Idumaeorum. Populo meo praebebo lumen laetitiae de captivitate revertendi, et vos derelinquam in tenebris captivitatis et servitutis,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod dicit cecidit babilon: intelligendũ est quia
in prȩsentia dĩ iã cȩciderat. Uastante ciro cum
dario babilonẽ non solũ urbs ÷ destructa. sed
etiã idola eiꝰ ad nichilũ redacꝰta surc. Destructo
templo helis & igne conciemato: Iritura mea
& filia areȩ meȩ. quȩ audiui a dño exercituũ dõ
israhelis  antiunciaui uobis facit apostropham
adierłm quã appellat triturã. eo qđ adiuersis
gentib triturabatur siue conculcabat᷑. Titcur¬
re eni est conculcare filia etiã areȩ appellat᷑
id÷ filia templi qd erat constructũ in area or¬
nan iebusei: qui & areuna uocabat᷑. Ꝙ est senb.
Otricura mea ierłm: quȩ a multisgentib escoi-¬
trita. & ofilia aree meȩ id ÷ templiqͦd sitũ est
in area areune: non tibi uicdeatur incredibile
ẽt̃. qđ dixi de babilone. qr ñ sunt mea uerba
sed dnĩ exerrituũ: & quȩ audiui ab illo an.
gio est idumee ꝓuinciȩ. & sunt habitatores

Expanded text:
» Quod dicit cecidit Babylon, intelligendum est quia » Quod dicit cecidit Babylon, intelligendum est quia in prophetia Dei jam ceciderat. Vastante Cyro cum Dario Babylonem, non solum urbs est destructa, sed etiam idola ejus ad nihilum redacta sunt, destructo templo Belis et igne concremato. « Tritura mea et filia areae meae quae audivi a Domino exercituum Deo Israelis annuntiavi vobis. » Facit apostropham ad Hierusalem, quam appellat trituram, eo quod a diversis gentibus triturabatur sive conculcabatur. Triturare enim est conculcare. Filia etiam areae appellatur, id est filia templi, quod erat constructum in area Ornam Jebusaei, qui et Areuna vocabatur . Et est sensus: O tritura mea, Hierusalem, quae a multis gentibus es contrita, et, o filia areae meae, id est, templi quod situm est in area Areunae, non tibi videatur incredibile esse, quod dixi de Babylone: quia non sunt mea verba: sed Domini exercituum, et quae audivi ab illo annugio est Idumaeae provinciae, et sunt habitatores