comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tre coram altari secundum modulum suũ deo gr̃as
acturus prosternitur. Et dicto enuangelio. domnoq
archiep̃o coram altari hymnũ. Te deum laudanius
uichoante. atq multipliciter choro subsequente. młtoᷤ
xp̃o in re gesta coniubilantes multos lacrimari p̾leticia
cerneres.
s. Tertium inuaculũ eodẽ die de muliere ceca.

Expanded text:
tre coram altari secundum modulum suum Deo gratias tre coram altari secundum modulum suum Deo gratias acturus prosternitur, et dicto Evangelio domnoque archiepiscopo coram, altari hymnum Te Deum laudamus inchoante atque multipliciter choro subsequente, multos Christo in re gesta conjubilantes, multos lacrymari prae laetitia cerneres. CAP. XXIII. Tertium miraculum eodem die de muliere caeca.
Abbreviated transcription (Latin):
rib prestolans monasterii supplex cum filio persta-¬
bat. Cumq ipsa inter comprimentes turbas ad
osculandum sc̃i feretrum inpingeret. ac repulsa
importuna repeteret. puerumq sc̃i feretro apponere
multo conamine niteretur deo annuente idem pu¬
er brachia cruraq directus sospitati donatuir. Qd̃
multi cernentes quidam adstantium oppresse matͥ
sucturrunt quidam uero ꝓuerũ cõprehensũ efferũt.
Quo fc̃o tumultuantis innumere multitudinis
clamor attollitur. d̾s mirabilis in scĩs sus uulgo
predicatur. qm̃ puerũ quem paulo ante uix repen¬
tem nouerant hunc pre oculis suis inc edentem pre¬
uia matre cernebant. Fratrib interim inchoro ad mis¬
sas psallentib. huiꝰ rei odor illis illabitur suauissi¬
mus. Quod dum ab illis utrum uerum foret ad¬
huc quereretur. idem puer meritis sc̃i sertini sana¬
tus ingreditur. erectusq in medio illoꝵ ducente ma¬

Expanded text:
ribus praestolans monasterii, supplex cum filio perstaribus praestolans monasterii, supplex cum filio perstabat. Cumque ipsa inter comprimentes turbas ad osculandum sancti feretrum impingeret, ac repulsa importuna repeteret, puerumque sancti feretro apponere multo conamine niteretur, Deo annuente idem puer brachia cruraque directus sospitati donatur. Quod multi cernentes, quidam astantium oppressae matri succurrunt; quidam vero puerum comprehensum efferunt. Quo facto, tumultuantis innumerae multitudinis clamor attollitur, Deus mirabilis in sanctis suis vulgo praedicatur; quoniam puerum quem paulo ante vix repentem noverant, hunc prae oculis suis incedentem praevia matre cernebant. Fratribus interim in choro ad missas psallentibus, hujus rei odor illis illabitur suavissimus. Quod dum ab illis utrum verum foret adhuc quaereretur, idem puer meritis S. Bertini sanatus ingreditur, erectusque in medio illorum ducente ma
Abbreviated transcription (Latin):
filio brachia crutaq constricto. sc̃m bertinũ
ꝓ illius salute rogatura fous extra templum ꝑsta¬
bat in atrio. Que etiam ante hac cum eundem pue¬
rum duodennem coloniam ad sc̃i heriberti cet̾orum¬
q sc̃orum inibi quiescentiũ suffragia cogitaret deue¬
hendum. quatinus eorum meritis optinere forsan
mereretur offitia menbrorum. ad hec idem quam¬
quam puer inquit se ꝑ uisum iam ter admonitum
ne quoquam deportaretur. nisi prius ad sc̃m̃ Bertini
latus eiusdem merita experiretur. Cumq illuc etiã
ꝑuisum uentum esset et oratum. item idem quatu¬
or columbas candidissimas uidisse se ait auolantes
foras monasterium. ipsumq altare concussum ĩstar
folii contremere. seseq coram eo ꝓsternentem. nec mo¬
ra inde meritis sc̃i sospitem surrexisse. Id ergo puero
genitrici referente. iam iamq fama eleuandi sc̃i ad¬
sequente. eadem cum puero multos comitata aduo¬
lat ꝓuentumq domini int̾uentu sc̃i sertini profo¬

Expanded text:
filio brachia cruraque constricto S. Bertinum pro illius salute rogatura foris extra templum perstabat in atrio; quae etiam antehac cum eumdem puerum duodennem Coloniam ad S. Heriberti caeterorumque sanctorum inibi quiescentium suffragia cogitaret devehendum, quatenus eorum meritis obtinere forsan mereretur officia membrorum. Ad haec idem, quanquam puer, inquit se per visum jam ter admonitum ne quoquam deportaretur, nisi prius ad S. Bertinum latus ejusdem merita experiretur. Cumque illuc etiam per visum ventum esset et oratum, item idem quatuor columbas candidissimas vidisse se ait avolantes foras monasterium ipsumque altare concussum instar folii contremere, seseque coram eo prosternentem, nec mora inde meritis sancti sospitem surrexisse. Id ergo puero genitrici referente jamjamque fama elevandi sancti assequente, eodem cum puero multis comitata advolat, proventumque Domini interventu S. Bertini pro fo
Abbreviated transcription (Latin):
nno igitur uerbi incarnati uatõe eiꝰd¬
millesimo quinquagesimo scdo sexto nonas Stini¬
maii. paratis presulib abbatib monachis atq cano¬
nicis. quibdam etiam laicorum maiorib in testimo¬
nium introamissis: cum processionib ad sacrosc̃m lo¬
tum acceditur. letanie canende inceptantur: missisq
operariis scrinium sacrati corporis effodi iubetur. Mir.

Expanded text:
nno igitur Verbi incarnati millesimo quinquagesimo secundo, sexto Nonas Maii, paratis praesulibus, abbatibus, monachis atque canonicis, quibusdam etiam laicorum majoribus in testimonium intromissis, cum processionibus ad sanctum locum acceditur, litaniae canendae incoeptantur, missisque operariis scrinium sacrati corporis effodi jubetur. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
tracordunt. hiypate. par hiyꝑate. lichanos tace Mliud uͦ mese. spra¬
mese. paranete. nete dum mesep neruum secundo pumeramꝰ. Atq idc̃
tetracorda permeseꝵ comunguntur. In octo cordo uͦ qm̃ occo sunq corde
superiores quatuor. hypate. parbiy pate lichanos. mese. unum tetra

Expanded text:
trachordum, hypate, parhypate, lichanos, mese. Aliud vero mese, paramese, paranete, nete, dum mesen nervum secundo numeramus, atque ideo duo tetrachorda per mesen conjunguntur. In octochordo vero quoniam octo sunt chordae, superiores quatuor, id est hypate, parhypate, lichanos, mese, unum tetra
Abbreviated transcription (Latin):
da reducitur ad ꝓpria nomen domini ab omnib laudat᷑.
sanctiq patris Bertini patrocinium ueneratur. Hii leti
insignnis triumphi gaudia celebrant: illi tristia funera
ducunt. O dominũ omnipotentẽ in scĩs suis gloriosum: o
deum in altitudine maiestatis in potentia magnitudinis
mirabilem. Quis dubitet hanc palmã nobilis triumphi
asscribi posse meritis sc̃i patris Bertini: In argumentum
itaq fidei monachus suꝑuenit accedẽs humilit̾ orauit uer¬
ba precantia coram d̾̃o fudit. qui numqͣm despicit sperantes
in se superbos semꝑ humilians ⁊ humilibus dans gr̃am.
redditurus unicuiq secundum opera sua qui uiuit ⁊ reg¬
nat ꝑ omnia secula seculorum Amen. Terciũ miraculum

Expanded text:
da reducitur ad propria, nomen Domini ab omnibus laudatur, da reducitur ad propria, nomen Domini ab omnibus laudatur, sanctique Patris Bertini patrocinium veneratur. Hi laeti insignis triumphi gaudia celebrant, illi tristia funera ducunt. O Dominum omnipotentem in sanctis suis gloriosum! o Deum in altitudine majestatis, in potentia magnitudinis mirabilem! Quis dubitet hanc palmam nobilis triumphi ascribi posse meritis sancti Patris Bertini? In argumentum itaque fidei monachus supervenit, accedens humiliter oravit, verba precantia coram Deo fudit, qui nunquam despicit sperantes in se, superbos semper humilians, et humilibus dans gratiam, redditurus unicuique secundum opera sua, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. CAP. XVII. Tertium miraculum
Abbreviated transcription (Latin):
indignans in ꝑfectam orationem ab illiꝰ ore tulit. Et ut
cõmuni uulgariq u̾bo utamur monachus pie ducentas
missas. alter praue despectiueq protulit ducentas fissas.
Ter deniq eadem u̾ba repetit et ferum calcarib urgebat.
Ad huc itaq u̾bum contemptibile in eiꝰ ore uertebatur cũ
subito de equo cadit. in caput ruit. galea terre figitur col¬
quoq humana et secreta alui ꝑ naturalem meatum eru¬
pere. Merito ergo ex illa parte plectitur dignaq multatur
pena. unde in sc̃m pr̃em emanauere obprobria. Et iuste dig¬
neq quidem inferius putorem emisit. qui suꝑius similẽ
fetoris causam labiis ⁊ lingua in ore reuoluit. Interea sui
ducebant predam ignorantes dominum suũ passum fuis¬
se talis casus ruinam. Et tamen fama cogente precdam
dimittunt ad dominũ suum festinant. mortuum quidẽ
et. multatum uindicta celestis ire repperiunt. Tandem pre¬

Expanded text:
indignans imperfectam orationem ab illius ore tulit, et ut indignans imperfectam orationem ab illius ore tulit, et ut communi vulgarique verbo utamur monachus pie ducentas missas, alter prave despectiveque protulit ducentas fessas. Ter denique eadem verba repetit, et ferum calcaribus urgebat. Adhuc itaque verbum contemptibile in ejus ore versabatur, cum subito de equo cadit, in caput ruit, galea terra figitur, colque humana et secreta alvi per naturalem meatum erupere. Merito ergo ex illa parte plectitur dignaque multatur poena, unde in sanctum Patrem emanavere opprobria, et juste digneque quidem inferius putorem emisit, qui superius similem fetoris causam labiis et lingua in ore revolvit. Interea sui ducebant praedam, ignorantes dominum suum passum fuisse talis casus ruinam, et tamen, fama cogente, praedam dimittunt, ad dominum suum festinant, mortuum quidem et multatum vindicta coelestis irae reperiunt. Tandem prae
Abbreviated transcription (Latin):
audatius locutus est. Drelam hanc auilla sc̃i pũs ber¬
tini abripiens iniuste ducis. Redde igitur ne ob inuisti¬
cie temeritatem ne ꝓpt̾ iniurie seueritatem iram dei dig¬
ne incurras. Noluit respicere: dedignatus est oranti red¬
dere responsum. Ignorat is quid ageret. Dubitabat enm
ignorando ignorabat dubitando ad quid rationis seu cõ¬
sili se uertere posset. uidebat enim se contempni: cerne¬
bat preces suas despici. Uerumptĩr p̾meditabatur qd fero¬
citatem animi eiꝰ pollicendo aliquid molliret. Duo igit᷑
illi offerre celeste et terrenum bonun sententie fuit. Ob¬
tulit prumũ alterum quidẽ haud obtulit. non enim effc̃c
non causa. non tempꝰ fuit. Hic equidem submissa uoce
humili oratione hec cepit proferre uultu ordinis seruãs
reuerentiam quam et habitu et mente gestabat. Orauit
equidem. non autem ꝑorauit. Uere spondeo ait certe pro¬
mitto tͥ ducentas missas. Cum porare uoluit uerum ille

Expanded text:
audacius locutus est: Praedam hanc a villa sancti Patris Beraudacius locutus est: Praedam hanc a villa sancti Patris Bertini abripiens injuste ducis; redde igitur ne ob injustitiae temeritatem, ne propter injuriae severitatem iram Dei digne incurras. Noluit respicere, dedignatus est oranti reddere responsum. Ignorat is quid ageret; dubitabat enim ignorando, ignorabat dubitando ad quid rationis seu consinii se vertere posset. Videbat enim se contemni, cernebat preces suas despici: verumtamen praemeditabatur quod ferocitatem animi ejus pollicendo aliquid molliret. Duo igitur illi offerre, coeleste et terrenum bonum, sententiae fuit. Obtulit primum, alterum quidem haud obtulit, non enim effectus, non causa, non tempus fuit. Hic equidem submissa voce, humili oratione haec coepit proferre, vultu ordinis servans reverentiam quam et habitu et mente gestabat. Oravit equidem, non autem peroravit. Vere spondeo, ait, certe promitto tibi ducentas missas. Cum perorare voluit, verum ille
Abbreviated transcription (Latin):
q pecora pascebantur abducuntur. Cum ecce monachꝰ
nomine winradus bone memorie uir dignus laude
missus  ab abb̃e roderico utili quidem eccłie dei nr̃is¬
q necessario temporib depopulata iulla suꝑuenit. Du¬
plicatur ergo clamor heiulatus q postquam ip̃m in¬
dere. Succurre succurre optime uir bone. domine. iterant
accelera uadens post hostem ad: ip̃m uerba p̾cantia
funde. Certi sumus ut qͣndo te iuderit illico tͥ reddet cunc¬
ta que p̾se ducit. quia omnia que infra uillam erant
deprecdatus est. Tactus igitur mitis iur intrinsetus cun¬
ctarum magnitudine querelarum uelociter post ip̃m
admisso equo festinauit consecutus eum salutauit.
At ille typo suꝑbie ferocitate animi minime quidem
respexit. nec salutanti monacho seruo dei reuerentiam
exhibuit quo saltem uecbulum reddecet. Urgens tamẽ
isdem calcarib equum habens moderans ꝓpius accessit

Expanded text:
que pecora pascebantur, abducuntur; cum ecce monachus, que pecora pascebantur, abducuntur; cum ecce monachus, nomine Winradus, bonae memoriae vir dignus laude, missus ab abbate Roderico, utili quidem Ecclesiae Dei nostrisque necessario temporibus, depopulata villa supervenit. Duplicatur ergo clamor ejulatusque, postquam eum videre: Succurre, succurre, optime vir, bone domine, iterant, accelera vadens post hostem, ad ipsum verba precantia funde, certi sumus ut quando te viderit, illico tibi reddet cuncta quae per se ducit, quia omnia quae infra villam erant depraedatus est. Tactus igitur mitis vir intrinsecus cunctarum magnitudine querelarum, velociter post ipsum admisso equo festinavit, consecutus eum salutavit. At ille typo typho superbiae ferocitate animi minime quidem respexit, nec salutanti monacho servo Dei reverentiam exhibuit, quo saltem verbulum redderet. Urgens tamen isdem calcaribus equum, habenis moderans propius accessit,
Abbreviated transcription (Latin):
sorte duelli. et iniuste agentes in uillam amũtentes¬
q inuiriam sc̃m pĩem sertinũ uindicare nullo modo ĩ¬
sana mens eius a solita tabie. seu ab assueto furore re¬
quiescendo cessabat uerum quidem oportunũ locum
conueniens q tempus quo uillam inuaderet uolue¬
bat. S cuni deesset ubi sue rabiei audaciam uerteret.
iam enim incendio rapina cetera pene omnia ⁊sump¬
serat. armat ducentos equites u̾sus calmont uillam
iter arripuit. Attamen primum ꝑ de uia tendebat. simul¬
tates fingens quasi alias festinaret. forte eregione ĩuil¬
lam irruit armatis circundedit. cum cuncta q̃ infra
erant bona dicipput. Casu omnia sua anmalia pecu¬
des. pecora. ad pastum extra uillam die illo ierant. q̃ cũ
redirent passim pascentia campis inuenit. Heu heu
duplex infortuniũ illis subito accidit. Infra uillam qͥc¬
quid habebatur melius diripitur extra uero quecum¬

Expanded text:
sorte duelli, et injuste agentes in villam admittentessorte duelli, et injuste agentes in villam admittentesque injuriam sanctum Patrem Bertinum vindicare, nullo modo insana mens ejus a solita rabie seu ab assueto furore requiescendo cessabat, verum quidem opportunum locum conveniensque tempus quo villam invaderet volvebat. Sed cum deeset ubi suae rabiei audaciam verteret jam enim incendio, rapina caetera pene omnia consumpserat, armat ducentos equites, versus Caumont villam iter arripuit. Attamen primum per devia tendebat simultates fingens, quasi alio festinaret, forte e regione in villam irruit, armatis circumdedit, tum cuneta quae infra erant bona diripuit. Casu omnia sua animalia, pecudes, pecora ad pastum extra villam die illo ierant; quae cum redirent passim pascentia campis invenit. Heu! heu! duplex infortunium illis subito advenit. Infra villam quidquid habebatur melius, diripitur; extra vero quaecun
Abbreviated transcription (Latin):
erum ꝙ non numquã bonis formidini est. et un¬
de uirtuti studentes maxime corriguntur atq in¬
terius diuino munere nitescunt: inde reprobi exterius
audatiam sumunt peccatum peccato addunt. uerum
postponentes cecatiꝙ nube mortalis rei deterius setunt᷑:
et in eis illud ꝓpheticum impletur sanguis sanguinẽ
tetigit idest iniquꝰ praua siue pessima malis sedulo
fc̃is addit. Igitur alter tyrannus innutritus sceletib
in p̃dicta urbe nouionia extitit ferox animo ĩmanior
scelere ante omnes alios die noctuq sanguinẽ sitens
Itaq cum talis foret fama sue iniquitatis dolor frau¬
des hac illacq expandebat. Nam strages miseti populi
dabat non iuto non mulieri nec paruulo parcens qui¬
dem. S cum iam maxima ex ꝑte queq iullarum adia¬
centia deuiastass calmont iulla minime quidem secura
ab eius insania extitit timens ualde quod sibi timebat
postea euenit. Et cum audisset et reuera sciret ꝑemptũ

Expanded text:
erum quod nonnunquam bonis formidini est et unde virtuti studentes maxime corriguntur atque interius divino munere nitescunt, inde reprobi exterius audaciam sumunt, peccatum peccato addunt verum postponentes, caecatique nube mortalis rei deterius sequuntur, et in eis illud propheticum impletor: Sanguis sanguinem tetigit , id est iniquus prava sive pessima malis sedulo fac is addit. Igitur alter tyrannus innutritus sceleribus in praedicta urbe Novioma exstitit, ferox animo, immanior scelere, ante omnes alios die noctuque sanguinem sitiens. Itaque cum talis fama foret suae iniquitatis, dolos fraudes hac illacque expandebat. Nam strages miseri populi dabat, non viro, non mulieri, nec parvulo parcens quidem. Sed cum jam maxima ex parte quaeque villarum adjacentia devastasset, Caumont villa minime quidem secura ab ejus insania exstitit, timens valde, quod sibi timebat postea evenit. Et cum audisset et revera sciret peremptum
Abbreviated transcription (Latin):
ir quidam inclitus nomine amalfridus tradidit
domno Bertino monasterium qd̵ ipse construxerat
in ꝓprietate sua nomine hunulficurte in pago cameracẽ¬
se suꝑfluuis scald: ubi et filia ipsius illustris iuri auri¬
ana nomine abbatissa sc̃imonialium rectrix ẽẽ uidetur.
eo tenore ut hoc ipse dum aduiueret ꝑ p̾cariam habe¬
ret: et post suum obitum ac filie eius auriane. supra-¬
dictus alba bertinus seu successores sui hoc habeant
teneant atq possideant: et quẽcumq p̾positum ibi p̃p¬
nere uoluerint licentiam habeant sicut etiam exem¬
plar illius traditionis apud nos hactenꝰ conseruatũ

Expanded text:
ir quidam inclitus, nomine Amalfridus, tradidit domno Bertino monasterium quod ipse construxerat in proprietate sua, nomine Hunulfi curte in pago Cameracense, super fluvio Scald; ubi et filia ipsius illustris viri Auriana nomine, abbatissa sanctimonialium rectrix esse videtur eo tenore ut hoc ipse, dum adviveret, per precariam haberet, et post suum obitum ac filiae ejus Aurianae, supradictus abbas Bertinus seu successores sui hoc habeant, teneant atque possideant; et quemcunque praepositum ibi praeponere voluerint, licentiam habeant, sicut etiam exemplar illius traditionis apud nos hactenus conservatum,
Abbreviated transcription (Latin):
constructum dedicari fecit ab eodem pontifice: inue¬
neratione sc̃e dei genitricis marie. Quo potissimũ
ꝑnoctans in precib: dies non minus incefessus xp̃i mi¬
les supplebat ieiuniis. Uenerabilis igitur abbas Rigo¬
bertus uices excubiarum eius. in gregem domini in¬
dustria exequens eiusdem pr̃is ussu monasterium
in honoie scĩ martini paucis temporib magno oꝑe
edificauit. Erat enim summe deuotionis in hũc cõ¬
fessorem domini. eiusq memorie plurimũ inseruiẽs
et dilectioni.
oni. Qualit̾ uir dei temptatꝰ fuit adyabolo in
spece mulieris. ⁊ ꝑ sc̃m martinum iusitatus.

Expanded text:
constructum dedicari fecit ab eodem pontifice in veconstructum dedicari fecit ab eodem pontifice in veneratione sanctae Dei genitricis Mariae, quo potissimum pernoctans in precibus dies non minus indefessus Christi miles supplebat jejuniis. Venerabilis igitur abbas Rigobertus vices excubiarum ejus in gregem Domini industria exsequens, ejusdem Patris jussu monasterium in honore B. Martini paucis temporibus magno opere aedificavit. Erat enim summae devotionis in hunc confessorem Domini, ejusque memoriae plurimum inserviens et dilectioni. CAP. X. Qualiter vir Dei tentatus fuit a diabolo in specie mulieris, et per S. Martinum visitatus.
Abbreviated transcription (Latin):
uirum mira diuinitas egit. quamuis ea¬
partim ipse celandi studio partim tunc presenti¬
um neglegentia occuluerit. S omnib miraculis
labor ĩ dei seruitio in deficiens est preferendus. et
cura ꝑugil animarũ sibi commissarũ. Omni
itaq tempore uite sue inpreparatione loci sibi a d̾o
traditi sucdauit. cuius labori ado diuina gratia affu¬
it: ut suo tempore priscis monasteriis regia affluẽ¬
tia constructis et numero pignerum sc̃orum et re¬
rum habundantia coequaretur. S c̃s igit᷑ xp̃i con¬
fessor bertinus postꝙͣ adroaldꝰ ei sichiu locum tradi¬
derat quinqͣgesimũ septimũ annũ regiminis sui a¬
gens. iurũ uenerabilem monachũ suum rigobertũ
nomine successorem sibi ordinauit. Ipse uerõ priua¬
tim agens reliquũ uite sue. in diuina se contulit
cõtemplatione. E dificauerat etiam oratoriũ quod¬
dam ad huc iuuente suo predilecto Andomaro dei
antistite. quod ab orientali plaga templi sc̃i petri

Expanded text:
irum mira divinitas egit, quamvis partim ipse celandi studio, partim tunc praesentium negligentia occuluerit. Sed omnibus miraculis labor in Dei servitio indeficiens est praeferendus, et cura pervigil animarum sibi commissarum. Omni itaque tempore vitae suae in praeparatione loci sibi a Deo traditi sudavit, cujus labori adeo divina gratia adfuit, ut suo tempore priscis monasteriis regia affluentia constructis, et numero pignerum sanctorum, et rerum abundantia coaequaretur. Sanctus igitur Christi confessor Bertinus, postquam Adroaldus in Sithiu locum tradiderat, quinquagesimum septimum annum regiminis sui agens, virum venerabilem suum monachum Rigobertum nomine, successorem sibi ordinavit; ipse vero privatim agens reliquum vitae suae, in divina se contulit contemplatione. Aedificaverat etiam oratorium quoddam, adhuc vivente suo praedilecto Audomaro Dei antistite, quod ab orientali plaga templi S. Petri
Abbreviated transcription (Latin):
uccedenti quoq tempore accidit ut i sanator¬
quidam et natione et nomine ignotus. nec mi¬
rum quia gemino miserabiliter morbo fuerat constric¬
tus: auditu et enim aprimeue ꝓfusionis hora extitit
uacuus ⁊ loquela prinatus. ueniret peregrinando ad mo¬
nasterium prefati pr̃s. Qui cum ibi multum temporis
ꝑageret. ut q pretulimus quia fari non potuit: pulsati-¬
bus taratarantium tabellarum scipem mendicaret. nul¬
loq se alicubi diuerteret: eius continue constantie iugi¬
tatem ecclesiarumq frequentiam xp̃icole loci detractã¬
tes. conferentes q non sine nutu dei talem significanti¬
am fieri: ceperiint eum humanius colligere. et in ceno¬
dochio cotidiane receptionis pauꝑum delegato mansio¬
nem illi designare. Ibi autem pene annũ conuersatus
post ebdomade dominice resurrectionis completionem.
.xͫ. die id est .iiiiͦ. feria monachis uespertina debita in et¬
clesia ꝑsoluentib: et cantore inchoante antiphonam ad

Expanded text:
uccedente quoque tempore accidit ut quidam et natione et nomine ignotus, nec mirum, quia gemino miserabiliter morbo fuerat constrictus, auditu etenim a primaevae profusionis hora exstitit vacuus, et loquela privatus veniret peregrinando ad monasterium praefati Patris. Qui cum ibi multum temporis perageret, utque praetulimus quia fari non potuit, pulsatibus taratarantium tabellarum stipem mendicaret, nulloque se alicubi diverteret, ejusque continuae constantiae jugitatem ecclesiarumque frequentiam Christicolae loci detractantes, conferentesque non sine nutu Dei talem significantiam fieri, coeperunt eum humanius colligere et in xenodochio quotidianae receptionis pauperum delegato mansionem illi designare. Ibi autem pene annum conversatus, post hebdomadae Dominicae Resurrectionis completionem, decimo die, id est quarta feria, monachis vespertina debita in ecclesia persolventibus et cantore inchoante antiphonam ad
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt aut̃ utrorumq. latera .ii. et .iil. que senarium iuncta ꝑficiunt. atq. incęcis
isdem modus ÷ Dinuꝰ duo internittantur. itoreia pars erit eius quo drelinquitur il
quod utrorumq. latera coniungunt. utsi .iiiiͦ. de .xxu. auferã. internussis duad
quadratis: teliqui.xxi. sunt. Eorum uͦ latera sunt .ii. & .u. qui efficiunt .xiii. qui
sunt pars teria niumeri. xpt. Adq. hȩc est regula ut si .iil. intermissi sint. pars quar¬
tasit. id quod exutrorumq. lacerib efficttur. eius quod subtracto mmore amaio¬
re relinquitur. Sin .iiiiͦ. quidem trausnitrantur. quinta. atq uuo plus
uocabulo numeri parte uenient. quam sit intermissio numerorun.

Expanded text:
tuor, quae senarium juncta perficiunt. Atque in caeteris idem modus est. Sin vero duo intermittantur, tertia pars erit ejus quod relinquitur, id quod utrorumque latera conjungunt, ut si quatuor de 25 auferam, intermissis duobus quadratis, reliqui 21 sunt. Eorum vero latera sunt 2 et 5 qui efficiunt 7, qui sunt pars tertia numeri 21. Atque haec regula est, ut si tres intermissi sint, pars quarta sit, id quod ex utrorumque lateribus efficitur ejus quod subtracto minore a majore relinquitur. Sin quatuor transmittantur, quinta, atque uno plus vocabulo numeri partes venient, quam sit intermissio numerorum.
Abbreviated transcription (Latin):
deuenire ⁊ miorari a sua cepit integritate. De
niq numerus monachorum ibidem deo miltan¬
fertiliora predia uictui monachorũ deputata: in do¬
miniũ sibi usurpauit. Monasterium uero sc̃i au¬
domari quod cum monasterio sc̃i Bertini idem erat
penitꝰ euertit. qm̃ quadraginta monachis elimina¬
tis triginta canonicos loco eorum substituit: t̾riam¬
q partem omniũ bonoꝵ ad monasteriũ sc̃i sertin
ꝑtinentium eorum usib deputauit. Quid igit᷑
iste aliud. quam hunis monasterii flagellum fuit:
Qui etiam a beato Bertino in numero abbatum
merito uncdecimus extitit. quia in eo qd ea que a
decem predecessorib suis beneordinata fuerant euer¬
tit: decalogi metas excessit. Tantilla uero hec nr̃is
ortis tanta mala consurrexerunt: ac quib urgẽ¬
tibus causis sc̃i corporis margarita recondita sit

Expanded text:
devenire, et minorari a sua coepit intedevenire, et minorari a sua coepit intenique numerum monachorum ibidem Domino militanfertiliora praedia victui monachorum deputata, in dominium sibi usurpavit. Monasterium vero S. Audomari quod cum monasterio S. Bertini idem erat, penitus evertit, quoniam, quadraginta monachis eliminatis, triginta canonicos loco eorum substituit, tertiamque partem omnium bonorum ad monasterium S. Bertini pertinentium eorum usibus deputavit. Quid igitur iste aliud quam hujus monasterii flagellum fuit? Qui etiam a beato Bertino in numero abbatum merito undecimus exstitit, quia in eo quod ea quae a decem praedecessoribus suis bene ordinata fuerant evertit, Decalogi metas excessortis tanta mala consurrexerint pateat, ac quibus urgentibus causis sancti corporis margarita recondita sit,
Abbreviated transcription (Latin):
egitur in huius loci archinis publicis qd̃ sc̃s
folquinus nr̃e sedis ep̃c cuiꝰ etiam corpus mag¬
nis celebre uirtutib in hac quiescit eccłia. grassante
igne et ferro danorum barbarie ꝑ loca maritima
paulo ante hanc uastationis diem: corpus sc̃i Bertini
certa die sub terra recõ dierit. Quod quando quib ue
ex causis fecerit. uel quamdiu sub terra tam sacra mẽ¬
bra latuerint: ad laudem dei ⁊ honorẽ huiꝰ sc̃i ꝑ pau¬
tis aperiamus. ¶ Glorioso igitur imperatore lodouco
karoli magni eque imperatoris filio regnante. cũ
eatenus hoc antiquum et tunc regale cenobium ex
tempore beatissimi Sertini eiusdem fundatoris pre¬
cipui sacra monastici ordinis religione admodũ
nobilitaretur. atq scd̃m instituta canonũ fratrũ
adoptione ipłius regimen comendaretur: cuidam¬
canonico genere anglo fridogiso nomine ut iam p̾¬
dictum est inbeneficium ꝓhdolor datum. a totius
sc̃e religionis candore marcescere in exteras manus

Expanded text:
egitur in hujus loci archivis publicis quod sanctus Folquinus nostrae sedis episcopus cujus etiam corpus magnis celebre virtutibus in hac quiescit ecclesia grassante igne et ferro Danorum barbarie per loca maritima, paulo ante hanc vastationis diem corpus S. Bertini certa die sub terra recondiderit. Quod quando quibusve ex causis fecerit, vel quandiu sub terra tam sacra membra latuerint, ad laudem Dei et honorem hujus sancti perpaucis aperiamus. Caroli Magni atque imperatoris filio regnante, cum eatenus hoc antiquum et tunc regale coenobium ex tempore beatissimi Bertini ejusdem fundatoris praecipui sacra monastici ordinis religione admodum nobilitaretur, atque secundum instituta canonum, fratrum adoptione ipsius regimen comcanonico genere Anglo, Fridogiso nomine, ut jam praedictum est, in beneficium proh dolor! datum, a totius sanctae religionis candore marcescere, in exteras manus
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ roboratur astipulaturq alt̾o signo. U rum dictu: mi¬
rum uisu. sanguinem de saxo manare: uerum quidẽ
dei est omnia posse. Tandem ꝑfidus inuasor crebris icti¬
bus uictus suꝑatur: et solo prosterint᷑. Tum ad̾o male
mutatus sese iuctum multotiens ꝓfitetur. iniuste ĩua¬
sisse uille illiꝰ coloniã ꝓclamat. Igit᷑ uix ereptus a ma¬
nib uictoris domũ deportatur. et post triduũ mortuꝰ
est. Om̃is uicinia hoc merito fc̃m esse dixit miraculi
signa celebrauit. sc̃mq pĩem bertinum deuote extollẽ¬

Expanded text:
quae roboratur astipulaturque altero signo, mirum dictu, miquae roboratur astipulaturque altero signo, mirum dictu, mirum visu sanguinem de saxo manare! verum quidem Dei est omnia posse. Tandem perfidus invasor crebris ictibus victus superatur et solo prosternitur. Tum adeo male mulctatus sese victum multoties profitetur, injuste invasisse villae illius coloniam proclamat. Igitur vix ereptus a manibus victoris domum deportatur, et post triduum mortuus est. Omnis vicinia hoc merito factum esse dixit, miraculi signa celebravit, sanctumque Patrem Bertinum devote extollen
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sarius minas ingerens u̾bis lacessens moram fa¬
cientem incusabat: et non nulli sue parti fauentes ꝓ¬
bra contumeliarum ingeminabant eum timoris ar¬
guentes. Ille tñ manebat expextabat orabat pariupẽ¬
dens exasperantes. Et tandem erumpens inuocem ad¬
huc inquit una morula meum oꝑibor dominũ. Post
uero ecce emuiꝰ aspexit: et duas columbas niue candi¬
diores aera secare pẽmis iudit. In has ita dui lumĩa
fixa tenuit: qͦrsum tenerent uolatum quod ne signi
uolatus portend̾et scire desicderans. Audierat enim qͦn¬
dam se dignari ostendere pium pr̃em bertinum: ⁊ in
uisione tenere huiꝰ auis similitudinem. Itaq ueloci
uolatu omnem ꝓcinctum ter ambiunt: postq ab ocu¬
lis uidentium euanescunt. Ilico surrexit et horrenlũ
tonans clypeo fulminans. cum baculo in hostem uenit
fertur deniq quia dum surgeret uersoq batulo saxum
ꝑtussiss hoc ex se sanguinis riuulũ emisisse. Odigna

Expanded text:
adversarius minas ingerens, verbis lacessens, moram faadversarius minas ingerens, verbis lacessens, moram facientem incusabat, et nonnulli suae parti faventes probra contumeliarum ingeminabant, eum timoris arguentes. Ille tamen manebat, exspectabat, orabat parvipendens exasperantes. Et tandem erumpens in vocem: Adhuc, inquit, una morula meum operibor dominum. Post vero ecce eminus aspexit, et duas columbas nive candidiores aera secare pennis vidit. In has ita diu lumina fixa tenuit, quorsum tenerent volatum, quodve signi volatus portenderet scire desiderans. Audierat enim quondam se dignari ostendere pium Patrem Bertinum, et in visione tenere hujus avis similitudinem. Itaque veloci volatu omnem procinctum ter ambiunt, postque ab oculis videntium evanescunt. Illico surrexit et horrendum tonans, clypeo fulminans, cum baculo in hostem venit. Fertur denique quia dum surgeret, versoque baculo saxum percussisset, hoc ex se sanguinis rivulum emisisse. O digna
Abbreviated transcription (Latin):
bat quod idem abbas presens esset. Spondet is id quidẽ
sese facturum. et auctoritate sui presentialiter subuen¬
turum. Tum uero prostratus ante sc̃m altare dei pro¬
uidentie sedulo diuq se totum ꝯmisit: suiq misereri
orauit. At tandem petita benedictione abbatis. utens
quasi quadam agilitate: magis solito raptim reuer¬
titur. Primum tñ sepe et multum obnixe orabat. ne
sui oblisceretur. Ueniente gͥ statuto die se duello p̾pa¬
rabat. tamen uxta ꝓmissum aliquos suo uenturos
auxilio sue ip̃m abb̃em expectabat. Itaq post celebra¬
tam a pbr̃o missam deuote finita prece eucharistia
digne ꝑcepta. qd̾ extra etcl̃iam forte iacebat suꝑ saxũ
magnum assedit: uersus locum sithui suꝑius dictũ
erigens lumina tensus palmas uultum tenuit solũ¬
ꝙ mouens labia: magne puro corde clamauit. Forte dei
prouidentia ut declararet dignum meritum sui militiᷤ
abbas alias intendens ꝓmissum neglexit. Tum uero

Expanded text:
bat quod idem abbas praesens esset. Spondet is id quidem bat quod idem abbas praesens esset. Spondet is id quidem sese facturum, et auctoritate sui praesentialiter subventurum. Tum vero prostratus ante sanctum altare, Dei providentiae sedulo diuque se totum commisit, suique misereri oravit: ac tandem petita benedictione abbatis, utens quasi quadam agilitate, magis solito raptim revertitur. Primum tamen saepe et multum obnixe orabat, ne sui oblivisceretur. Veniente igitur statuto die se duello praeparabat, tamen juxta promissum aliquos suo venturos auxilio sive ipsum abbatem exspectabat. Itaque post celebratam a presbytero missam, devote finita prece, Eucharistia digne percepta, quod extra ecclesiam forte jacebat super saxum magnum assedit, versus locum Sithiu superius dictum erigens lumina, tensas palmas, vultum tenuit, solumque movens labia, magne puro corde clamavit. Forte Dei providentia ut declararet dignum meritum sui militis, abbas alias intendens promissum neglexit. Tum vero
Abbreviated transcription (Latin):
discurritur. Opponitur primũ causa. ea palam statuit᷑:
post eadem deliberatione sancitur. Tum demum ultima
uidicialis cause res subsequitur. Sinegas inquit ñr pro¬
pugnator dei ditione sc̃iq p̃ris Sertini iuri huiꝰ coloniã
uille quam iniuste tibi uendicas deberi uictus tñ confi¬
tebere suam sco uictus reddes. et istam tuam minime re¬
cognosces. Opponam enim caput. et monstrat dextra cap̃t
ꝑiculo: tantum ob dei iusticiam ipsius confisus auxilio.
Et econtͣ inquit alt̾ meip̃m inuenies paratum certare.
ñqͣm uictum fore dices. Uades itaq dantur. duellum fir-¬
matur: dies statuitur. Post itaq rem tali iure firmatã
minime sui uillitꝰ obliuiscitur. s adit abt̾em odbertum
is enim eo in tempore sithiu regebat cenobium. Omnẽ
rei seriem ordine pandit. orat sibi subueniri: ut consti¬
tuto die aut idem presens assit aut in sui loco aliquos
boni testimonii uiros illo mttat. Maxime autem ora¬

Expanded text:
discurritur. Opponitur primum causa, ea palam statuitur, discurritur. Opponitur primum causa, ea palam statuitur, post eadem deliberatione sancitur. Tum demum ultima judicialis causae res subsequitur. Si negas, inquit noster propugnator, Dei ditioni sanctique Bertini juri hujus coloniam villae quam injuste tibi vindicas deberi; victus tamen confitebere, suam sancto victus reddes, et istam tuam minime recognosces: Opponam, inquit, enim caput et monstrat dextra caput periculo, tantum ob Dei justitiam ipsius conlisus auxilio. Et econtra, inquit alter, me ipsum invenies paratum certare, nunquam victum fore dices. Vades itaque dantur, duellum firmatur, dies statuitur. Post itaque rem tali jure firmatam minime sui villicus obliviscitur, sed adit Odbertum abbatem is enim eo in tempore Sithiu regebat coenobium, omnem rei seriem ordine pandit, orat sibi subveniri, ut constituto die aut idem praesens adsit aut in sui loco aliquos boni testimonii viros illo mittat, maxime autem ora
Abbreviated transcription (Latin):
abutens potestate. nimiumq  oppͥmebat bona illoꝵ:
modo ni quidem tũ autem quocumq modo poterat au¬
ferens. huiꝰ itaꝙ insania ad id quidem deflectitur erimi¬
nis. inq deterius euasit: ut partem colonie ip̃ius uille
inuaderet. ꝑuasamq suo iuri ac ditioni uendicaret. Cuiꝰ
ium inuasionis cernens ministerialis qui ab abbate
positus in sui loco cuncta uille ꝓuidebat nepharia ma¬
chinanti totis uirib obuiabat: furibundo resistebat.
atq fieri deo sc̃oq pr̃i in iusticiam ꝓclamabat. Tandem
a d̾o multum ac sepe numero quidem reclamante non¬
nullis eque etiam scientib huiꝰ rei ueritatem contra¬
dicentib q in sano cepto illius inius uentũ est. Tantũ
enim suis presumebat uribz. Ab hoc itaq iniurie cau¬
sa demonstratur. ab illo uero minime quidem fore iniusti¬
cia denegatur. Sic sic controu̾sia agitur. et ab utraq ꝑte

Expanded text:
abutens potestate nimiumque opprimebat bona illorum, abutens potestate nimiumque opprimebat bona illorum, modo vi quidem, tum autem quocunque modo poterat auferens. Hujus itaque insania ad id quidem deflectitur crimnis, inque deterius evasit, ut partem coloniae ipsius villae invaderet, pervasamque suo juri ac ditioni vindicaret. Cujus vim invasionis cernens ministerialis qui ab abbate positus in sui loco cuncta villae providebat, nefaria machinanti totis viribus obviabat, furibundo resistebat, atque fieri Deo sanctoque Patri injustitiam proclamabat. Tandem adeo multum ac saepenumero reclamante, nonnullis aeque etiam scientibus hujus rei veritatem, contradicentibusque insano coepto illius, in jus ventum est: tantum enim suis praesumebat viribus. Ab hoc itaque injuriae causa demonstratur, ab illo vero minime quidem fore injustitia denegatur. Sic controversia agitur et ab utraque parte
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet nos obpugnare non cessant dieb ac noctibus
repugnantes xp̃o nobis presule effugemus. ac sacraria
sua domino nr̃o sc̃arum uirtutum decoremus orna¬
tib quatinus eius ad nos aduentum quandoq pro¬
mereri possimus. S cos etiam et electos dei ad nr̃m iu¬
giter inuocemus auxilium quos ita promptos per
hanc reuelationem nouimꝰ nobis ad succurrendum.
ac eorum exempla sequentes crucifigamus nos mor¬
tificatione uitiorum et concupiscentiarum. quatinꝰ
nos dominus sir possicleat filios mortificatorum. Qi
tum deo patre et sp̃u sc̃o uiuit et regnat. ꝑ omnia se¬
cula seculorum. ameN Imiraculũ ⁊̃ uilla de caumont
ancti pus nr̃i Gectini hereditatis pars nouio¬
me urbi habetur cõtigua nam ibidem uilla dc̃a
calmont adiacet que tota iuri eiusdem pũs debetur tra¬
dita enim illi ab antiquo tempore tytulis auctoritatis
sancitur. Uerum huiꝰ uille colones quidam tyrannica

Expanded text:
scilicet nos, oppugnare non cessant, diebus ac noctibus scilicet nos, oppugnare non cessant, diebus ac noctibus repurgantes Christo nobis praesule effugemus, ac sacraria sua Domino nostro sanctarum virtutum decoremus ornatibus, quatenus ejus ad nos adventum quandoque promereri possimus. Sanctos etiam et electos Dei ad nostrum jugiter invocemus auxilium, quos ita promptos per hanc revelationem novimus nobis ad succurrendum, ac eorum exempla sequentes crucifigamus nos mortificatione vitiorum et concupiscentiarum, quatenus nos Dominus noster possideat filios mortificatorum, qui cum Deo Patre et Spiritu sancto vivit et regnat per omnia saeculorum. Amen. CAP. XV. Miraculum in villa de Gaumont. Sancti Patris nostri Bertini haereditatis pars Noviomae urbi habetur contigua. Nam ibidem villa de Caumont adjacet, quae tota juri ejusdem Patris debetur: tradita enim illi ab antiquo tempore titulis auctoritatis sancitur. Verum hujus villae colonus quidam tyrannica
Abbreviated transcription (Latin):
lotum nr̃m traditum desolationi oculis nr̃is pecca¬
tis nris hoc ꝓmerentib ꝑspeximus igne deuorari. tan¬
dem tempus iusitationis nr̃e in hoc nos oportet cog¬
noscere et quicquid in nobis domino nr̃o ꝑspexerimꝰ
displicere: asanctuario suo hoc est a cordibus nr̃is
festinemus auferre. atq gentes uitiorum que in he¬
relitatem suam uenere: ne ponant iherusalem in
pomorum custodiam eminus anobis studeamus
ꝓpellere. Illius quoq dominice suꝑ iherusalem fc̃e
comminationis memores simus.quod non relinq̃¬
retur lapis in ea suꝑ lapidem qui non esset destruẽ¬
dus:eo quod non cognouerint sue iusitationis tem¬
pus. atq post tantam incendii desolationem iam
dei gr̃a monasterio nr̃o ac omnib reedificatis et restau¬
ratis in melius. hoc speculo castigatiores atq emenda¬
tiores effici omni conamine ꝓcuremus atꝙ ĩnume¬
rabiliũ uitiorum ȩxercitus qui iherł̾m scãm domini

Expanded text:
locum nostrum traditum desolationi oculis nostris, peccalocum nostrum traditum desolationi oculis nostris, peccatis nostris hoc promerentibus, perspeximus igne devorari, tandem tempus visitationis nostrae in hoc nos oportet cognoscere, et quidquid in nobis Domino nostro perspeximus displicere, a sanctuario suo, hoc est a cordibus nostris festinemus auferre, atque gentes vitiorum quae in haereditatem suam venere, ne ponant Jerusalem in pomorum custodiam , eminus a nobis studeamus propellere. Illius quoque Dominicae super Jerusalem factae comminationis memores simus, quod non relinqueretur in ea lapis super lapidem , qui non esset destruendus, eo quod non cognoverunt suae visitationis tempus : atque post tantam incendii desolationem jam Dei gratia monasterio nostro ac omnibus reaedificatis et restauratis in melius, hoc speculo castigatiores atque emendatiores effici omni conamine procuremus, atque innumerabilium vitiorum exercitus, qui Jerusalem sanctam Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
omnia que dicebantur uera fuisse. Cumq inter
plorandum et hec inter dicendum audissent fr̃s
gratias sibi referri exparte tanti martiris ac tutum.
cuncti prorupti in lacrimis t̾ras petiere osculis: ac
plurimum coniubilantes suꝑ his benignissimum
dominum lauclauerunt et benecdicerunt in canticis.
labiorum ⁊ cynaris. qui sic placatur et infertur ini
quitatib nr̃is. scõrum suorũ intercessionib ac meritis
Qua de re predictus abba cum sibi subiectis omnimo¬
Ddis excogitans quo pacto precipuum militem xp̃i dig¬
nus ualerent extollere ac uenerari. quatinus tantũ
ꝓ se intercessorem coram diuina maiestate iugiter pos¬
sent promereri: ꝑacto quod nunc suꝑ est oratoro beati
petri apłi. aram ip̃ius martiris in eodem iussit consti¬
tui: et ex tunc omni anno eius natalem in albis cũ
omni deuotione decentissime custodiri. Nos autem
correctionem exꝑti ut pote qui nr̃o tempore omnem

Expanded text:
omnia quae dicebantur vera fuisse. Cumque inter omnia quae dicebantur vera fuisse. Cumque inter plorandum et haec inter dicendum audissent fratres gratias sibi referri ex parte tanti martyris, actutum cuncti prorupti in lacrymis terras petiere osculis, ac plurimum conjubilantes super his benignissimum Dominum laudaverunt et benedixerunt in canticis labiorum et citharis , qui sic placatur, et fertur in quitatibus nostris sanctorum suorum intercessionibus ac meritis. Qua de re praedictus abbas cum sibi subjectis omnimodis excogitans quo pacto praecipuum militem Christi dignius valerent extollere ac venerari, quatenus tantum pro se intercessorem coram divina majestate jugiter possent promereri; peracto quod nunc superest oratorio B. Petri apostoli, aram ipsius martyris in eodem jussit constitui, et ex tunc omni anno ejus natalem in albis cum omni devotione decentissime custodiri. Nos autem,correctionem experti, utpote qui nostro tempore omnem
Abbreviated transcription (Latin):
commone. ne aliquando districtius feriantur correstio¬
ne: meaq ex parte magnas gratiarum actiones cunc¬
tis ne negligas reddere. quod tantum deuotionis af¬
fectum cita me gerere. quodq me natalis obseruatõ¬
nem tam decenter tamq humiliter instituerint cole¬
re. His dictis somniator eiugilauit. et is qui uideba¬
tur disparuit. Cuius reuelationis nectare frat̾ ille
mellificatus. animum ubere ꝑfundebatur lacrima¬
rum. Mane autem facto tum inutroq nutaret. sci¬
licet utrum reticeret an palam faceret: quenclam pri-¬
orum nomine Grimuuallum accersitum consulu¬
it suꝑ hoc quid facto opus esset. Illo autem hortante
ac suggerente sc̃i ip̃ius iussionib parendum esse nec
occultari debere. una utriq patri uadunt indicare: de¬
inde eius dem patris iussu omni congregationis pha¬
langule. Testabantur uero fr̃is ipsius lacrime qua¬
rum ubertim in referendo manabat inundatione.

Expanded text:
commone, ne aliquando districtius feriantur correctiocommone, ne aliquando districtius feriantur correctione, meaque ex parte magnas gratiarum actiones cunctis ne negligas reddere, quod tantum devotionis affectum circa me gerere, quodque mei natalis observationem tam decenter tamque humiliter instituerunt colere. His dictis somniator evigilavit, et is qui videbatur, disparuit. Cujus revelationis nectare frater ille mellificatus animum, imbre perfundebatur lacrymarum. Mane autem facto cum in utroque nutaret, scilicet utrum reticeret, an palam faceret, quemdam priorum nomine Grimwaldum accersitum consuluit super hoc, quid facto opus esset. Illo autem hortante ac suggerente sancti ipsius jussionibus parendum esse, nec occultari debere, una utrique Patri vadunt indicare, deinde ejusdem Patris jussu omni congregationis phalangulae. Testabantur vero fratris ipsius lacrymae, quarum ubertim in referendo manabat inundatione,
Abbreviated transcription (Latin):
candide fuerunt. que istic in immensum furente uul¬
cano apparuerunt:Cui ille. latet nos sc̃e dei. s auspi-¬
cato nr̃e protectiomi a domino talia arbitrabamur
ꝓpalari. Et ille. Rite inquit arbitrabamini. Ego eñi
eram cum scis Audomaro atq Bertino. qui huc uobis
uenimus presidio. Nam quorũdam culpis exigenti¬
bus. omnis locus iste in deditionem flamme a domi-¬
no fuerat traclitus. uerum causa mee memorie que
hic in tam longinquis horis a uobis agitur. et quia
tam deuote festiuitas mee depositionis obseruatur ego
cum scĩs quorum hic emerita corpora uenerantur co¬
ram maiestate domini pro uobis oportunus int̾uen¬
tor ad fui. et abenignissimo. ihesu ereptione huius
impetrata cenobii. nec mora huc aduentauimus
ur̃e conseruatiomi. Que omnia abbati Odberto cunc¬
teq congregationis fratrib detege et ut ex his mise¬
rantis domini obiurgationib ẽmendatiores fiant

Expanded text:
candidae quae istic in immensum furente Vulcandidae quae istic in immensum furente Vulcano apparuerunt? Cui ille: Latet nos, sancte Dei; auspicato nostrae protectioni a Domino talia arbitrabamur propalari. Et ille: Rite, inquit, arbitrabamini. Ego enim eram cum sanctis Audomaro atque Bertino, qui huc vobis venimus praesidio. Nam, quorumdam culpis exigentibus, omnis locus iste in deditionem flammae a Domino fuerat traditus, verum causa meae memoriae quae hic in tam longinquis oris a vobis agitur, et quia tam devote festivitas meae depositionis observatur, ego cum sanctis quorum hic emerita corpora venerantur, coram majestate Domini pro vobis opportunus interventor adfui, et a benignissimo Jesu ereptione hujus impetrata coenobii, nec mora huc adventavimus vestrae conservationi. Quae omnia abbati Odberto, cunctaeque congregationis fratribus detege, et ut ex his miserantis Domini objurgationibus emendatiores fiant
Abbreviated transcription (Latin):
frequentare. ao ibidem psalmodiis ⁊ sc̃i meditationib
ꝑ noctare solebat. Hic cum in eodem quadragesimali
tempore paululum post prefatam illius combustionis
cõminationem. quadam nocte ꝑactis matutinis tali¬
bus operam daret. et q̃m matutini solito citius ipsa
nocte sonuerant uigiliis fatigatus sessum peteret. atq
sicut est. infirmitatis humane ibidem somno graua¬
tus paululum dormitare cepiss: uisum est. ei uidere⁊
quendam magnificum uirum dalmatica leuiticis q
cultib candidatum sibi astitisse. seq an dormiret ro-¬
gasse. Cum uero pre timore nichil ut sibi uidebatur ad
hec posset respondere. noli inquit is qui uclebatur me¬
tuere. Adiecitq. Sed nosti qui sim ego: Ad hec ille. ig¬
noro domine.Tunc ille. Ego sum ait frater uincentius.
et gr̃as refero uobis ꝓ obseruatione mee celebritatis.
atq proba deuotione quam circa me geritis. Num¬
quid etiam uos latet quid ille tres columbe suꝑ niuẽ

Expanded text:
frequentare ac ibidem psalmodiis et sanctis meditationibus frequentare ac ibidem psalmodiis et sanctis meditationibus pernoctare solebat. Hic cum in eodem quadragesimali tempore paululum post praefatam illius combustionis comminationem quadam nocte peractis matutinis talibus operam daret, et quoniam matutini solito citius ipsa nocte sonuerant, vigiliis fatigatus sessum peteret, atque, sicut est infirmitatis humanae, ibidem somno gravatus paululum dormitare coepisset, visum est ei videre quemdam magnificum virum dalmatica leviticisque cultibus candidatum sibi astitisse, seque an dormiret rogasse. Cum vero prae timore nihil, ut sibi videbatur, ad haec posset respondere: Noli, inquit is qui videbatur, metuere. Adjecitque: Sed nosti quis sim ego? Ad haec ille: Ignoro, domine. Tunc ille: Ego sum, ait, frater Vincentius, et gratias refero vobis pro observatione meae celebritatis atque proba devotione quam circa me geritis. Nunquid etiam vos latet quid illae tres columbae super nivem