comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩdeamꝰ nũt quid ẽ sotrate ip̃o tã magnũ fu̾it. ut homo
poss ꝯphendi Inqͦ alios nõ excordes cũ fuisse arbitror. ẜ etiã
Impios ꝙs ẽseceeta celestis illiꝰ ꝓpuidẽnie curiosos ocłos uelueg
ditte᷑. Rome et ĩalerisq urb̾ib scrnꝰ eẽ quedã sacra q̃ aspici
ĩstaubatõe sac̾ficii scels exprat᷑. suid his facias q̃ ĩ cõcessa
itari uolut Nnnirũ m̃łto scelãtiones q̃ archana
⁊ hoc celeste tẽpłũ ꝓsanare Impiis disputacõib querũt. ꝙͣ

Expanded text:
ideamus nunc, quid in Socrate ipso tam magnum fuerit, ut homo di: in quo illos non excordes tantum fuisse arbitror, sed etiam inpios, quod in secreta caelestis illius prouidentiae curiosos oculos uoluerint inmittere. Romae et in plerisque urbibus scimus esse quaedam sacra quae aspici instauratione sacrificii scelus expiatur. quid his facias qui inconcessa scrutari uolunt? nimirum multo sceleratiores qui arcana mundi et hoc caeleste templum profanare inpi
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid loquũt᷑. Aut est quisꝙͣ tã inextꝰ qui tredat tẽ hõi
pendẽ seges et arbores deorsũ uersus ce creste᷑ Plunias ⁊ mues
it grandinẽ sursũ uersus cade̾ in terrã est mirat᷑ aliis ẽsgua
maria ⁊ mõits ptuisiles faciãt huiꝰ q eocoris mpienda nobis ori¬
go est. Nlã semꝑ tod mõ fallut᷑. Cũ eĩ filsũ quid ꝰnͦ sc̃ ꝑẜint¬

Expanded text:
aliquid loquuntur? aut est quisquam tam ineptus, qui credat esse homipendere, fruges et arbores deorsum uersus crescere, pluuias et niues et grandines sursum uersus cadere in terram P et miratur aliquis hortos s, et montes pensiles faciant? Hujus quoque erroris aperienda nobis origo est. Nam semper eodem modo falluntur. Cum enim falsum aliquid in prin
Abbreviated transcription (Latin):
seniauit nuillã t̃ẽ ꝓuidenciã. qd cr̃e sibi ꝑsuasispet suscepit etiã
defendẽdũ. Sic in eorores ĩ extruabiles seip̃e milusit si eĩ pro¬
uidẽcia nulla ẽ quõ tam ordinate. tã dippõite mũdꝰ effectꝰ est. Nulla
Inquit disposirio est. Multa cĩ facta sũt alit̾ ꝙͣ fieri de̾bueet St In
uea hõ dm̃ ꝰ que rep̾hend ᵈer que singła siuacaret refellĩ facile
ostendorẽ. net sapiẽtẽ hũc fuisse nec sanũ Itẽ si nulla ꝓiusẽtia
est qͣuõ aĩaliũ corꝑa tã prudentꝰ ordĩata sũt. ut singła queq mẽbra¬

Expanded text:
nullam esse providentiam. Quod cum sibi persuasisset, suscepit etiam defendendum: sic in errores inextricabiles se ipse conclusit. Si enim providentia nulla est, quomodo tam ordinate, tam disposite mundus effectus est? Nulla, inquit, dispositio est; multa enim facta sunt aliter, quam fieri debuerunt. Et inuenit homo diuinus quae reprehenderet. quae singula si uacaret refellere, facile ostenderem nec sapientem hunc fuisse nec sanum. item si nulla prouidentia est, quomodo animalium corpora tam prouidenter ordinata sunt, ut singula quaeque me
Abbreviated transcription (Latin):
differre meliꝰ hũc locũ et oꝑi utiõ iesuare ut hãc exicure p¬
suasionẽ sit illa democ̾te sine clicearchi fuit ir argũeef mẽns
⁊ dĩnis testĩomis redaxgude ¶ uerĩdi᷑ fortasse impm̃itatẽ uni
suis spopõdit. fuit ẽĩ tpissiã uobuptatis assertor cuiꝰ caporẽde c̃ac
nasti hõĩe putauit suis cẽ hͦ affirmad audiat uicus e stełibus
abstineat. Nã si piture sũt ar̃e. appetamꝰ dẽcias: ut õs suanuitase ⁊
cape possimꝰ Que si nobis defũt abhis qͥ hñt auffãdon Aalam dolo

Expanded text:
differre me hunc locum et operi ultimo reseruare, ut hanc Epicuri persuasionem, siue illa Democriti siue Dicaearchi fuit, et argumentis et diuinis testimoniis redarguam. uerum ille fortasse inpunitatem uitiis suis spoponditnasci hominem putavit. Quis, cum hoc affirmari audiat, vitiis et sceleribus abstineat? Nam si periturae sunt animae, appetamus divitias, ut omnes suavitates capere possimus: quae si nobis desunt, ab iis qui habent, auferamus clam, dolo,
Abbreviated transcription (Latin):
ẜurens. Iubet᷑ cuiq nͭ tribue̾. oĩa ti sua cã facere sapiẽtem. Sugiẽti
luobã. solitudo laudat᷑. qui miniũ paptꝰ este dict aqua et polẽta uitã
posse tollati: qui odit uxore̾. huic enuant᷑ celibatꝰ bona. hñti malos
tormetis blm̃ lẽ sapiẽtẽ. Qui clariͭ ac potẽtie studet. huic ꝯͥͥciis
Reges cold. qui molestiã frore nõ pt: huic Regiã fuge̾ Itaho astu¬
tꝰ xuariis du̾sis ꝙ morib ceoculũ cogit et dũ studet polacce

Expanded text:
ur nihil cuiquam tribuere: omnia enim sua causa facere sapientem. fugienti turbam solitudo Jt\' laudatur, qui nimium parcus est, discit aqua et polenta uitam posse tolerari. qui odit uxorem, huic enumerantur caelibatus bona, habenti malos tormentis beatum esse sapientem. Qui claritati ac potentiae studet, huic praecipitur reges colere: qui molestiam ferre non potest, huic regiam fugere. Ita homo astutus ex variis diversisque moribus circulum cogit, et dum studet placere
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ sulmĩa miltat. Et edes ip̃e suas disturbet s ĩdeferta recedens
seuiat cxerc̃ ͭ ᷤ telũ qd sepe nocẽtes p̾terit. waruãtq ẽdignos inq
m̾entes ded si uel exigua ui̾tatis collig̾e̾ potrsset: mẽpͣ dice̾t
edes illũ suas dist urobabe: cũ iõ disturbet: qr nõ fuit sue. Capitoliũ¬
quod ẽ romane uebis et religionis caput sũmũ. nõ semel. ẜ̾stpiꝰ
fulĩe Ictũ ꝯflagoauit.hoĩes aũt ingemosi quid de hyoc existiauei
ex dicto ciceronis aꝑꝑet: qui ait dĩuitꝰ exlitisse illã flãmã. nõ que ter /¬
pater altitonãs stellanti iuxus olimpo. Ipse suas arces atq incłita
templa petũt. Et capitolimis iniecit sedib Ignes. ¶ Plmaci gͦ stul

Expanded text:
um fulmina mittat et aedis ipse suas disturbet et in deserta recedens saeuiat exercens telum, quod saepe nocentes praeterit exanimatque indignos inque merentes. quodsi uel exiguam ueritatis auram colligere potuisset, numquam diceret aedis illum suas disturbare, cum ideo disturbet, quia non sint suae. Capitoliuquod est Romanae urbis et religionis caput summum, non semel, sed saepius fulmine ictum conflagrauit: homines autem ingeniosi quid de hoc existimauerint, ex dicto Ciceronis apparet, qui ait diuinitus extitisse illam flammam, non quae ternam pater altitonans stellanti nixus Olympo ipse suas arces atque inclyta templa petiuit et Capitolinis iniecit sedibus ignes. pertinaci ergo stul
Abbreviated transcription (Latin):
prẽs ⁊ dñs nũcupaeri neccesse est Teneri gͦ ueritas non pt̃
ui homo idem multis patribus dominisq subiectꝰ est
in multa dispersꝰ huc atq illuc diuagatur Rec habere ullamfir¬
mitatem religio potest quando certo et stabilio domicilio caret
Cultus igitur deorum ueri ẽẽ non possunt God modo quo matͥmo¬
niũ dic non pt̃ ubi mulier una multos uiros h. s ħ aut me̾tux.
carrat ic̃e est sic et religio deoꝵ impudica est ⁊ Incesta qr fide
caret qr honos ille iustahilis et incertꝰ caput al origiũe nõ h¬

Expanded text:
res et dominos nuncupari necesse est. teneri ergo ueritas non potest ubi homo idem multis patribus dominisque subiectus estin multa dispersus, huc atque illuc divagatur. Nec habere ullam firmitatem religio potest, quando certo et stabili domicilio caret. Cultus igitur deorum veri esse non possunt, eodem modo, quo matrimonium dici non potest, ubi mulier una multos viros habet sed haec aut meretrix, t, virtute careat necesse est. Sic et religio deorum impudica est incesta, quia fide caret, quia honos ille instabilis et incertus, caput atque originem non h
Abbreviated transcription (Latin):
phĩa qr relitionem sũmam pietatem non habet nõ ẽ uera sapia
nam si duntas q̃ gubuat hunc mondũ incredibili beneficieistira ge¬
nus homꝰ sustentat. et quasi pat̾ua indulgen ꝰ fouet uisit ꝓfiito gra
et religio deoꝵ o disiũta st̃ lõge q distreta siqͥd ali st̃ ꝓfesso ced sapã¬
ꝑ quos utiq ad deos non aditur. Alni religionis antistites ꝑ qͣs sapẽ
nõ discit᷑ Apparet nec illam esse ueram sapĩam nt hauc religionẽ
Pocͥto nec philoꝵphia potuit ueritatem apprehendere nͭ religiodeoꝵ
rõnẽ sui qua caret redde̾. ubi aũt sapĩa ꝯ religiõe ĩseꝑabłi nexu coħet¬

Expanded text:
 id est summam pietatem non habet, non est uera sapientia. nam si diuinitas, quae gubernat hunc mundum, incredibili beneficentia genus hominum sustentat et quasi paterna indulgentia fouet, uult profecto gratiam et religio deorum diiuncta sunt longeque discreta, siquidem alii sunt professores sap quos utique ad deos non aditur, alii religiones antistites, per quos sapere non discitur, apparet nec illam esse ueram sapientiam nec hanc religionem. idcirco nec philosophia potuit ueritatem conprehendere nec religio deorum rationem sui, qua caret, reddere. ubi autem sapientia cum religione inseparabili nexu co
Abbreviated transcription (Latin):
apͥcantib pã uetat᷑ et saturnꝰ et Ianus ⁊ liber ⁊ ceferi demiceps¬
Ed cũ luciliꝰ in deoꝵ cõsilio Irridet uti nemo sit nostrũ qͥn at pate ᷑
optimꝰ diuũ aut neptunꝰ pater. liber saturius. pater mars Ianus
quirinꝰ pater: sic ⁊ hͦ dicat᷑ ad unũ ed si ña nõ patit᷑ ut suit uni
hois multi pr̃es. ex uno em̃ ꝓcreat᷑ ergo etiam deos multos colẽ ꝯtia¬

Expanded text:
 uocatur et Saturnus et Ianus et Liber et ceteri deinceps: quod Lucilius in deorum concilio inridet: ut nemo sit nostrum, quin aut pater optimus diuum aut Neptunus pater, Liber, Saturnus pater, Mars, Ianus, Quirinus pater siet ac dicatur ad unum. quodsi natura non patitur ut sint unius hominis multi patres — ex uno enim pr
Abbreviated transcription (Latin):
unt luccedũt renouãt᷑
Nuid dii ex cultib eoꝵ
assequũtur qͥ post mor¬
tẽ nichil fut̾i sũt
prestant qͥd pollicentup
qͥd minãtur ã homĩb
aut diis dignũ uł si ma¬
uent aĩe post obitũ qͥd
de hiis faciũt fcũri ne st̃¬
uid illis opus ẽ te¬
sauro cũarũ Ip̃i illi ex qͦ
fonte oruĩt᷑ quõ ã quare
ã uñ multiplici sũt ita s ͨ
bt si ab i ͣ rerũ sũma quã

Expanded text:
unt, succedunt, renovantur? unt, succedunt, renovantur? Quid dii ex cultibus eorum adsecuntur qui post mortem nihil futuri sunt? quid praestant, quid pollicentur, quid minantur aut hominibus aut diis dignum? uel si manent animae post obitum, quid de iis faciunt facturiue suuid illis opus est thesauro animarum? ipsi illi ex quo fonte oriuntur? quomodo aut quare aut unde multi sunt? ita fit ut s
Abbreviated transcription (Latin):
cur emttent fulgura to¬
intrua mugiant ymbres
cadant ut fruges t̾ra pro¬
ducat ut uarios fetus a¬
lac Cur deniq omis nã
rerũ laboret ne qͥd desit
earũ rerũ quib bita lpĩ¬
nũ sustinetur si ẽ ĩ anis
si ad nichilũ ĩ terrimꝰ si
nichil ẽ in nobis maioris
emolumẽti deo ¶N si
ẽ dcũ nefas nec putãdũ
ẽ fieri posse ut nõ ob ali¬
quã maximã rõnem fue¬
ut cõstitutũ qd bideamꝰ
marie rõne constare
rorib pͣuarũ religionũ
et in hac ꝑsuasione ph¬
ie ꝓfecto nulla. Qͥd eñ
hñt dic̾e̾ cur dii homĩb
tã diligent̾ suis queq
tꝑibus exhibeant ¶An
ut illis far et merũ de¬
mꝰ et odorẽ thuris ⁊ sã¬
guinẽ pecudũ que neq
ĩ mortalib gͣta ẽẽ possũt
qr sũt fragilia neq bsu
eẽ ex ꝑtibus corporũ qr hͨ
ad usum corꝑaliũ data
sunt Et tñ si ea deside¬
rarent sibi ip̃i possẽt ex¬
hibere cũ bellent.
siue meternm
Cur nascũtur cur inc̾e¬

Expanded text:
Cur emicent fulgura? toCur emicent fulgura? tonitrua mugiant? imbres cadant, ut fruges terra producat, ut varios foetus alat? Cur denique omnis natura rerum laboret, ne quid desit earum rerum, quibus vita hominis sustinetur, si est inanis, si ad nihilum interimus, si nihil est in nobis majoris emolumenti Deo? Quod si est dictu nefas, nec putandum est fieri posse, ut non ob aliquam maximam rationem fuerit constitutum, quod videas maxima ratione constare, roribus prauarum religionum et in hac persuasione phire? profecto nulla. quid enim habent dicere cur dii hominibus tam diligenter suis quaeque temporibus exhibeant? an ut illis far et merum demus et odorem turis et sanguinem pecudum? quae neque inmortalibus grata esse possunt, quia sunt fragilia, neque usui esse expertibus corporum, quia haec ad usum corporalium data sunt: et tamen si ea desiderarent, sibi ipsi possent exhibere, cum uellent. siue in aeternum cur nascuntur, intere
Abbreviated transcription (Latin):
nemꝰ Idcrco cũ mũdus
fc̃s ẽ ut nascam̃ Idõ na¬
scim̃ ut agnoscamꝰ fcõrem
mũdi ac dm̃ nr̃ ¶dõ ag
noscimꝰ ut colamꝰ ĩo coliꝰ
ut ĩ mortalitatẽ ꝓ laboꝵ
laborib cultus dei cõstat
idcͥco p̃mio ĩ morͣlitatis af¬
ficim᷑ ut siles angelis ef¬
fecti sũmo pr̃i ac dño ĩ ꝑpe¬
deo regnũ hec sũma roꝵ
est hͦ archanũ dei hͦ miste
tẽ t̾restris ⁊ fragilib sebo¬
nis addixu̾nt et aĩas ad
celestia genitas suauitati¬
b mortiferis tãꝙͣ luto ce¬
nc̃ uicssim an ĩ cultu dõꝵ
rõ ulla sb̾sistat q̃ siłati sũs
p̾stet illis opes uictorias
dis prouidẽcia nulla uer¬
satur si casu nobismet i¬
ip̃is ac uoluptatis nos¬
tre gracia nascinur si
si nichil post mortẽ su¬
cuũ tã in ane tam uanũ
ꝙͣ hũana res et ꝙͣ mũdꝰ
iste qui cũ sit incredibli̾
magnicudĩe tñ mirablĩ
rõne cõstructus tñ reb
ineptus bacz. Cur enĩ
uentoꝵ sp̃us citẽt imbes

Expanded text:
nemus. idcirco mundus nemus. idcirco mundus factus est, ut nascamur: ideo nascimur, ut adgnoscamus factorem mundnoscimus, ut colamus: ideo colimus, ut immortalitatem pro laborum laboribus cultus dei constat: ideo praemio immortalitatis adficimur, ut similes angelis effecti summo patri ac domino in perpedeo regnum. haec summa rerum est, hoc arcantem terrestribus et fragilibus se bonis addixerunt et animas ad caelestia genitas suauitatibus mortiferis tamquam luto caenunc uicissim an in cultu deorum ratio ulla subsistat. qui si multi sunt, praestent illis opes uictorias dis prouidentia nulla uersatur, si casu nobismet ipsis ac uoluptatis nostrae gratia nascimur, si nihil post mortem sucuum, tam inane, tam uanum quam humana res et quam mundus ipse, qui cum sit incredibili magnitudine, tum mirabili ratione constructuineptis vacet. Cur enim ventorum spiritus citent nubes?
Abbreviated transcription (Latin):
sunt birtutis ĩ imice
Itaq bita hec tp̃alis illi
et̾ne d ẽẽ subiecta sicut
corpus aĩe ¶Quilqͥs
gͦ añne bitã maliierit
uitã corꝑis cõtempnat
ucc̃e est mec alit̾ enitiad
desperĩt ¶Qui ãt cor¬
ꝑis uitã fui̾t ãplexꝰ et cu¬
piditates suas in terram
deieai̾t illã suꝑiorẽ uitã
consequi nõ pt̃  qͥ
mauult bene biu̾e met̾¬
nũ male biuet ad tõpus
et afficietur omib mole¬
stiis et laborib ꝙͣ diu fu¬
erit in terra ut habeat
diuinũ et celeste solaciũ
et qui malui̾t bñ uiu̾e̾
ad tẽpus male binet in
dei ad eternã penã qr ce¬
lestib bonis terrena p̃po¬
petit et honorari ab hoĩe
tãꝙͣ pater ut birtutẽ et
sapĩam teneat q̃ solã in¬
mortalitatẽ parit Nã nł
lus alius p̃t̾ deũ donare
eã p̃t qr solus possidet pi¬
etatẽ hoĩs qr deũ honora¬
uerit hoc afficit primo
ut sit met̾nũ beatus sitq
apud dñi ⁊ cũ dõ semper
Unc totã rõnem
breui ccũsqͥpcõe sig¬

Expanded text:
sunt uirtutis inimicae. itaque uita haec temporalis illi aeternae debet esse subiecta sicut corpus animae. quisquis ergo animae uitam maluerit, uitam corporis contemnat necesse est nec aliter eniti ad despexerit. qui autem corris uitam fuerit amplexus et cupiditates suas in terram deiecerit, illam superiorem uitam consequi non potest. sed qui mauult bene uiuere in aeternum, male uiuet ad tempus et adficietur omnibus molestiis et laboribus quamdiu fuerit in terra, ut habeat diuinum et caeleste solacium. et qui maluerit bene uiuere ad tempus, male uiuet in dei ad aeternam poenam, quia caelestibus bonis terrena praepopetit et honorari ab homine tamquam pater, ut uirtutem ac sapientiam teneat, quae sola inmortalitatem parit. nam quia nullus alius praeter ipsum donare eam potest, quia solus possidet, pietatem hominis qua deum honorauerit hoc adficit praemio., ut sit in aeternum beatus sitque aput deum et cum deo semper. Nunc totam rationem breui circumscriptione sig
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphe palam faciũt Ergo
epycum errauit qͥ poetaꝵ
idẽ ẽẽ figmenta putan ͭ
et illas inferoꝵ penas
archanũ phĩ actingerẽt
s aliis refellentib defẽde̾
id qd̾ ĩ uenerãt neqͥuerũt
nec ea q̃ uera senserãt in
sũmã redige̾ potuerunt
sicut nos suꝑiꝰ fecimꝰ
nũ est gͦ sũmũ bo¬
nũ ĩ mortalitas
ad ꝙ capiendã et forma¬
ti a pnͥcipio et nati lumꝰ
Ad hanc tẽdimꝰ hanc
spectat hũana n᷑a ad hãt

Expanded text:
prophetae palam faciunt. ergo prophetae palam faciunt. ergo Epicurus errauit, qui poetarum id esse figmentum putauit et illas inferorum poenarcanum philosophi attigerunt, sed aliis refellentibus defendere id quod inuenerant nequiuerunt, nec ea quae uera senserant in susicut nos superius fecimus. Unum est igitur summum bonum inmortalitas, ad quam capiendam et formati a principio et nati sumus. ad hanc tendimus, hanc spectat humana natura, ad hanc
Abbreviated transcription (Latin):
tuit ¶ Et ea ip̃a rõ quaꝯ
stare ac regi omia seuci¬
unt᷑ solertissĩe mẽtis ar¬
cã mũdũ et omĩa q̃ in
tur Idẽ nos dĩne lr̃e do¬
cent ¶Errauit gͦ demo¬
tauit effusos ẽẽ de terra
ulło auctore ulłaq rõne¬
¶ Cur eñ formatus sit
qr ille scire nõ poterat hu¬
manã bitã deduxit ad
nichilũ Ad u̾cutẽ cõpescẽ¬
dam nasci hoĩes ariston
disẜuit Idẽ nos mouem̃
falsus ariscippus qui hõi¬
nem uoluptati hoc ẽ ma¬
lo tamꝙͣ pecudẽ subiuga¬
uit Immortales ẽẽ ami¬
mas feritides et ꝓlato dis¬
putauerũt hec uo ꝓpria
ẽ in nr̃a religione doct᷑¬
na Ergo dichearcus cũ
democͥco errauit qͥ ꝑire
cũ corꝑe ac dissolui argu¬
mẽtatus ẽ ¶ Esse inferoᷤᷤ
zeno stoycus docuit et se¬
des pioꝵ ab impiis esse
discretas et illos quidẽ
qͥetas ac delectabiles ni¬
colere regiones hos bero
luere penas in tenebͤsis
locis atq ĩ cem boragĩb
horrendis. ¶ Idẽ nobis

Expanded text:
tuit et ea ipsa ratio qua tuit et ea ipsa ratio qua constare ac regi omnia sentiuntur, sollertissimae mentis arcausa mundum et omnia quae in ntur: idem nos diuinae litterae docent. errauit ergo Demotauit effusos esse de terra nullo auctore nullaque ratione. cur enim formatus sit quia ille scire non poterat, humanam uitam deduxit ad nihilum. ad uirtutem capessendam nasci homines Ariston disseruit: idem nos monemur falsus igitur Aristippus, qui hominem uoluptati hoc est malo tamquam pecudem subiugauit. inmortales esse animas Pherecydes et Plato disputauerunt: haec uero propria est in nostra religione doctrina. ergo Dicaearchus cum Democrito errauit, qui perire cum corpore ac dissolui argumentatus est. esse inferos Zeno Stoicus docuit et sedes piorum ab inpiis esse discretas et illos quidem quietas ac delectabiles incolere regiones, hos uero luere poenas in tenebrosis locis atque in caeni uoraginibus horrendis: idem nobis
Abbreviated transcription (Latin):
alr̃ repudiare q̃ fła sũt
elig̾e at probare que b̾a
G si uł calu id effice¬
ret c̾cissiẽ philosopharet᷑
Et ꝙͣuis nõ posset dñus
testiõniis illa defende̾ tñ
se ip̃am beritas illustret
suo luĩe ¶Quare ĩ cre¬
dibilis ẽ error illoꝵ qui
cũ aliꝙͣ sectã ꝓbauerint
ei q se addixerĩt ceteras
dãpuãt tamꝙͣ fl̾as et ĩ¬
aues armãt qz se ad p̃¬
liandũ ne qͥd defend̾e de¬
beant scientes ne qͥd refu¬
tare incursant q passim
siue deletu omĩa q affe¬
rũt quicũq dissenciũt
b has eoꝵ ꝑtinatissi¬
mas ꝯtencõnes ulła exti¬
tit phĩa q̃ ad uerũ ꝓpius
accederet.¶¶Lã ꝑticu¬
latim bĩtas ab hiis to¬
ta conp̃hensa est
dixit plato Idem
ꝓphẽ locuntur Idẽq ex
sibille carm̃b aꝑpet En¬
nata ẽẽ dixerũt uł mi¬
mitis semĩb ꝯglobatis
qm̃ tanta res tã ornata
tã magna neq fĩ neq di¬
spomi et ordĩari sñ aliqͦ
prudẽcissimo auctore po¬

Expanded text:
er repudiare quae falsa sunt, eligere ac probare quae uera: sed si uel casu id efficeret, certissime philosopharetur, et quamuis non posset diuinis testimoniis illa defendere, tamen se ipsa ueritas inlustraret suo lumine. quare incredibilis est error illorum qui cum aliquam sectam probauerint eique se addixerint, ceteras damnant tamquam falsas et inanes armantque se ad proeliandum nec quid defendere debeant scientes nec quid refutare incursantque passim sine dilectu omnia quae adferunt quicumque dissentiunt. ob has eorum pertinacissimas contentiones nulla extitit philosophia quae ad uerum propius accederet: nam particulatim ueritas ab iis tota conprehensa est. dixit Plato: idem prophetae locuntur idemque ex Sibyllae carminibus apparet. ernata esse dixerunt uel minutis seminibus conglobatis, quoniam tanta res, tam ornata, tam magna neque fieri neque disponi et ordinari sine aliquo prudentissimo auctore po
Abbreviated transcription (Latin):
deductũ cũ bis aliqͣ utrũ¬
q disc̾nerit q̃ discretõn
mors uocat᷑ utrũq ĩ na¬
turã suã recedit ¶ d̾
ex terra fuit id in terrã
resoluit᷑ qd̾ ex celesti spi¬
ritu id cõstat ac biget
nꝰ ¶ Deniq idẽ lucreciꝰ
oblitꝰ qͥd asse̾ret et quod
dognia defendẽt hos uer¬
sus posuit Cedit idem
retro in t̾ram qd̃ fuit añ
eterra ¶ Sed qd mis¬
sũ ẽ uox ex etheris oris
id ruisus celi fulgẽtia
tẽpla receptãt As̃
eius nõ erat dice̾ qͥ pire
aĩas cũ corꝑib disserebat
s bictus ẽ ueritate et ĩ¬
prudẽti rõ uera sbreplit
p̃t̾ea id ip̃m quo colligit
dissolui aĩam hoc ẽ sił
nałcant᷑ et fłm ẽ et in

Expanded text:
ctum, cum uis aliqua utrumctum, cum uis aliqua utrumque discreuerit, quae discretio mors uocatur, utrumque in naturam suam recedit: quod ex terra fuit, id in terram resoluitur, quod ex caelesti spiritu, id constat ac uigetest. denique idem Lucretius oblitus quid adsereret et quod dogma defenderet, hos uersus posuit: cedit item retro, de terra quod fuit ante, in terram, sed quod missum est ex aetheris oris, id rursum caeli fulgentia templa receptant. quod eius non erat dicere qui perire animas cum corporibus disserebat: sed uictus est ueritate et inprudenti ratio uera subrepsit. praeterea id ipsum quod colligit, dissolui animam, hoc est simul nascantur, et falsum est et in
Abbreviated transcription (Latin):
m ͦ uis eoꝵ et rõ et effc̃s
apꝑet et̾na sũt qr ullam
bim paciũtur extuͥsecus
¶Corpus ãt si idõ mor¬
tale ẽ qr bisui ꝑiter et
tactui subiacet aĩa ergo
etiã idcirco ĩ mortalis ẽ
qr nec tãgi p̃t nec bideri
Unc argumẽta eo¬
rũ qͣ ꝗtra disserũt
libro executus ẽ ¶Dm̃
rõ solidũ em̃ et cõprehẽ¬
sibile corpus est et ocli̾s
et manu aĩa bo tenuis
et tactũ bilũq fugiens
Corpus e terra fictũ at
¶Nec em̃ tantã posset ha¬
bere solerciã tantã uim
tantã sceleritatẽ nͥ origi¬
nẽ trahẽt e celo ¶ Torpꝰ
g̃ qm̃ fic tũ ex pondo̾so ⁊
corruptibili elemẽto et
tangibile ẽ et uisibile
corrũpit᷑ atq occidit n ͨ
uim repellere pt̃ qr sb̾ a¬
spectũ et sub tactũ uenit
¶ĩa ãt qr tenuitate
lua oẽm tactũ fugit ulło
ictu dissolui p̃t ¶Ergo
ciata nascãtur Et alte¬
rũ qd ẽ de t̾rena cõcrecõe
forͣtũ qͣi uasculũ sit altĩꝰ
qd est a celesti subtilitate

Expanded text:
 vis eorum et ratio, et effectus apparet, aeterna sunt, quia nullam vim patiuntur extrinsecus. Corpus autem si ideo mortale est, quia visui pariter et tactui subjacet; ergo et anima idcirco immortalis est, quia nec tangi potest nec uideri. Nunc argumenta eorum qui contra disserunt libro executus est. quoratio. solidum enim et conprehensibile corpus est et oculis et manu, anima uero tenuis et tactum uisumque fugiens. corpus e terra fictum atqnec enim tantam posset habere sollertiam, tantam uim, tantam celeritatem, nisi originem traheret e caelo. m fictum ex ponderoso et corruptibili elemento et tangibile est et uisibile, corrumpitur atque occidit nec uim repellere potest, quia sub aspectum et sub tactum uenit, anima autem quia tenuitate sua omnem tactum fugit, nullo ictu dissolui potest. erciata nascantur et alterum, quod est de terrena concretione formatum, quasi uasculum sit alterius, quod est a caelesti supt
Abbreviated transcription (Latin):
deus morti statuit t̾mabi
seꝙ̃s ẽ ut resurgãt aĩe ad
tꝑał accepit. ¶ Rursũ sic̃
uita aĩ sẽpit̾na ẽ ĩ qͣ diui¬
uos ⁊ ĩ eloqͥbiles ĩ mortali¬
tatis sue fructꝰ cap ͭ ita et
mors eiꝰ ꝑpetua sic ncte ẽ
ĩ qͣ ꝑhẽnes penas ⁊ ĩ fini¬

Expanded text:
deus morti statuit terminasequens est ut resurgant animae ad temporalis accepit. rursus sicut uita animi sempiterna est, in qua diuinos et ineloquibiles inmortalitatis suae fructus capit, ita et mors eius perpetua sit necesse est, in qua perennes poenas et infini
Abbreviated transcription (Latin):
git qͥ contẽptis terrestrib
diis et fingilib bonis ce¬
lestẽ religionẽ dei sequũ¬
tur cꝯ bona sicut ip̃e q̃ tri¬
buit sempit̾na sũt.
Uid oꝑa corꝑis atq
n¶Nõne indi¬
cat cẽ aĩam mortis ex ꝑ¬
tem ¶Nã corpus quia
ip̃m fragile ẽ atq morta¬
caduca sũt ¶ Nichil eĩ
tulliꝰ ait eẽ qd̃ sit hña

Expanded text:
git qui contemptis terrestribus diis et fragilibus bonis caelestem religionem dei secuntur, cuius bona sicut ipse qui tribuit sempiterna sunt. quid? opera corporis atque animi nonne indicant esse animam mortis expertem? nam corpus quia ipsum fragile est atque mortacaduca sunt. nihil enim Tullius ait esse quod sit
Abbreviated transcription (Latin):
at g̾ marcus tulliꝰ ã ĩo
honũ datã ẽẽ rõnem ut
et pilces caꝑet Et ulus
sui gr̃a et uatrices biꝑas¬
q bitaret salutis sue cã
ait id ito ei bonaq ꝓposi¬
ta qr sapĩam acceperat c
uis oĩs et discernẽdis bo¬
uis malis q uersat᷑ Magͣ
g̾ et rc̃a et admirabilis
Tantũ q illi honoris ha¬
buit ut eũ p̾ficẽt uniũ¬
sis Dm̃ solus potãt dei
oꝑa mirar. ¶Aptime
gͥ asclepiades noster sũ
mi dei disserens ĩ eo libͦ
quẽ scripsit ad me atq
ideo inqtͣ nũto qs arbi¬
tretur ꝓximũ soli locum
dĩnã ꝓuidẽtiã dedisse ei
qui poti̾t intellige̾ ordi¬
uacõem suã ¶NLã sol
iste ẽt. Dius eñ uĩdet
ita ut . ĩ telligat qr sol est
et ꝙͣcũ gr̃a afferat cetis
institutis hoc celũ ẽ qͥs
id suscipit t̾ra hec qͥs eã¬
ĩ colit hoc pelagus qͥs in
eo nauigat hic ignis qͥs

Expanded text:
ergo Marcus Tullius aut ideo homini datam esse rationem, ut et pisces caperet usus sui gratia et natrices uiperasque uitaret salutis suae causa, aut idcirco ei bona a sapientiam acceperat, cuius uis omnis in discernendis bonis malisque uersatur. magna igitur et recta et admirabilis tantumque illi honoris habuit, ut eum praeficeret uniuersis, quoniam solus poterat dei opera mirari. optime igitur Asclepiades noster de prouidentia summi dei disserens in eo libro quem scripsit ad me, atque ideo inquit merito quis arbitretur proximum sibi locum diuinam prouidentiam dedisse ei qui potuerit intellegere ordinationem suam. nam sol iste est: quis eum uidet ita, ut intellegat quia sol est et quantum gratiae adferat ceteris institutis? hoc caelum est: quis id suspicit? terra haec: quis eam colit? hoc pelagus: quis id nauigat? hic ignis est: quis
Abbreviated transcription (Latin):
queq gen̾ant᷑ deus ip̃e nõ
ui cã mũdũ ẽẽ cõstruc¬
tũ qm̃ rebus hiis quib
constat aĩantes fruunt᷑
sus cetãs aĩantes hõis
tã ẽẽ fictas ex eo clarũẽ¬
ꝙ honũ seriuũt et tutele
ens atq błib data sunt
qm̃ siẽ terrene sũt siue
equatiles nõ senciũt mũ¬
di rõne sicut homo.
Espondendũ ẽ hoc
loco phĩs maxĩeq¬
terra mariq disꝑserit
Iũgens ad disputandũ
locus s in tnͣscursu b̾uiter
stringẽdus ẽ Qm̃ homo
nãtib configuratus ẽ aĩa
et corpe ¶Id est celo at
q t̾ra tenui et ꝯp̃hẽsibi¬
li et̾no ac tꝑali sensibili
atq bruto luce p̃dico atq
tenebroso ip̃a rõ at nccͣas
exigebat et bona hoĩ ꝓpoĩ
et mala bona qͥb utatur
Mala q uitet et caueat
Idc̾co em̃ data ẽ illi sapĩa
ꝙͣ cognita bonoꝵ ⁊ maloꝵ
ĩ malis declinãdis uĩ sue
rõnis ex̾ceat ¶Lã cet̾is
et munita ĩdumẽtis n᷑ali¬
bus et armata sũt homũ

Expanded text:
us ipse non um causa mundum esse constructum; quoniam rebus iis, quibus constat, animantes fruuntur: sum caeteras animantes hominis causa esse fictas, ex eo claru homini seruiunt et tutelae eius atque usibus datae sunt, quoniam, siue terrenae sunt siue aquatiles, non sentiunt mundi rationem, sicut homo. respondendum est hoc loco philosophis maximeqterra marique disperserit? ingens ad disputandum locus, sed ut in transcursu breuiter stringendus est. quoniam homo nantibus configuratus est, anima et corpore, id est caelo atque terra, tenui et comprehensibili, aeterno ac temporali, sensibili atque bruto, luce praedito atque tenebroso: ipsa ratio ac necessitas exigebat, et bona homini proponi et mala; bona, quibus utatur, mala, quae vitet et caveat. Idcirco enim data est illi sapientia, ut cognita bonorum maloru malis declinandis, vim suae rationis exerceat. nam ceteris et munita indumentis naturalibus et armata sunt, homini
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter quos fcũs ẽ g̾ ⁊ ip̃e
mortalis atq solubilis
quoꝵ gr̃a fcũs ẽ quod si
ei rõ quadraret ĩ tellige¬
tangi nõ p̃t ¶ Qui aũt
negat hoĩm cã fc̃m hic
nullã rõneur tenet Si
em̃ dicit ip̃m fabricatorẽ
sua cã tanta hͨ oꝑa moli
tũ Cur gͦ nos nati sumꝰ
ena cõmoda int̾cepimꝰ cͦ
deniq ciugem᷑ minuim᷑
successio ¶Nimirũ dẽ¬
bide̾ uoluit et sius yma¬
ginibus tãꝙͣ sigilla con¬
fing̾e̾ quib oblectaret et
inchilomiꝰ tñ si ita esset
cure hrẽt aĩantes preci¬
pueq hoĩe cuiꝰ imperio

Expanded text:
propter quos factus est, ergo et ipse propter quos factus est, ergo et ipse mortalis atque solubilis: quorum gratia factus est. quodsi ei ratio quadraret, intellegetangi non potest. qui autem negat hominum causa factum, hic nullam rationem tenet. si enim dicit ipsum fabricatorem sua tum, cur ergo nos nati sumusena commoda intercipimus? cur denique augemur minuimur successio? nimirum uidere deus uoluit et suis uariis imaginibus tamquam sigilla confingere quibus se oblectaret: et nihilominus tamen, si ita esset, curae haberet animantes praecipueque hominem, cuius imp
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a fecerit ¶ Ad idẽ stoi¬
curꝯ ignorat ip̃os hõmes
qͣre aut qͥs effecent Nã
nõ ẽẽ a diis cõstitutũ sic
ait dic̾e porro hoĩ cã uo¬
luisse ꝑare p̃clarã mũdi
naturã deinde intulit de
nr̃a queat largiri et emo¬
agere aggrediant Me¬
afferebant cui hũanũ
genus uł creatũ uł con¬
stitutũ eẽt a deo ¶ No¬
strũ hͦ offm̃ ẽ sacͣmentũ
mũdi et hoĩs exponere
cuiꝰ illi ex ꝑtes sacrariũ
u̾ĩtatis nec actinge̾ nec
bidere potuerũt Ergo ut
paulo añ dicebam cũ as¬
lũpsissent id qd̃ erat ue¬
rũ idest mũdũ a do fac¬
tũ et hoĩm cã ẽẽ factũ¬
tñ qm̃i eos in ꝯseꝙ̃tibus
rõ defecit nõ potuerũt de¬
fende̾ id qd̵ assũpserãt.
Euiq plato ne dei
opus imbecillũ et
rumolũ Race̾t ineternũ
dixit ẽẽ mansurũ si hõi¬
nũ cã fcũs est et ita fc̃s
ẽ ut ẽẽt et̾nus cur g̾ ip̃i
quoꝵ cã fcus ẽ nõ sunt
sempiterui Si morͣles

Expanded text:
gratia fecerit. at idem Stoigratia fecerit. at idem Stoiorat, ipsos homines quare, aut quis effecerit. Nam non esse a diis constitutum, sic ait : Dicere porro hominum causa voluisse parare; Praeclaram mundi naturam Deinde intulit: De Gratia nostra queat largirier emoadgrediantur? meadferebant cur humanum genus uel creatum uel constitutum esset a deo: nostrum hoc officium est, sacramentum mundi et hominis exponere, cuius illi expertes sacrarium ueritatis nec attingere nec uidere potuerunt. ergo, ut paulo ante dicebam, cum adsumpsissent id quod erat uerum, id est mundum a deo factum et hominum causa esse factuniam eos in consequentibus ratio defecit, non potuerunt defendere id quod assumpserant. Denique Plato, ne Dei opus imbecillum et ruinosum faceret, in aeternum dixit esse mansurum. Si hominum causa factus est, et ita factus est ut esset aeternus, cur ergo ipsi quorum causa factus est non sunt sempiterni? si mortales,
Abbreviated transcription (Latin):
suis nõ ꝑcit deus nͨ etiã
corpus maria extruunt᷑
montes excidũtur et ad
eruendas opes int̾ĩora
t̾re biscera effodũt᷑ Qͥd
quod ne arari quidẽ sũ
iam scełati atq impiisi¬
mꝰ qͥ dei mẽbra biolemꝰ
patĩ. ne g̾ uexari corpus
suũ deus debilẽ se uł ha
ip̃e face̾ uł ab homĩe fĩ
suit nͥ forte dĩus ille
sensus qͥ mũdo et omib
mũdi ꝑtib mixtus est
pͥmã terre faciẽ relinqͥt
aic se in yma dem̾sit ne
qͥd doloris de assidua la¬
ceracõe sentiret ¶y si
hoc uanũ et absurdũ ẽ
tã g̾ ip̃i eguerũt ꝙ hec
ĩ digent sensu qͥ nõ ꝓspex¬
erũt dĩnũ quidem sp̃m
ẽẽ ubiq diffusũ eo q oĩa
qͥ est ĩ corruptus grauib
et corruptibilib elemen¬
tis misceatur.
llud gͦ rectiꝰ quod a
płone sũpserũt a dõ
fcm eẽ mũdũ et eiusdẽ
puidentia gubernari op¬
portebat ergo et platonẽ
et eos qͥ idẽ senserũt do
candi quare hoc aut cuiꝰ

Expanded text:
suis non parcit Deus, nisi etiam suis non parcit Deus, nisi etiam corpus: maria extruuntur; montes exciduntur, et ad eruendas opes interiora terrae viscera effodiuntur. Quid quod ne arari quidem sine jam scelerati et impii simus, qui Dei membra violemus. Patiturne ergo vexari corpus suum Deus, et debilem se vel ipse facere, vel ab homine fieri sinit? nisi forte divinus ille sensus, qui mundo et omnibus mundi partibus permixtus est, primam terrae faciem reliquit, ac se in ima demersit, ne quid doloris de assidua laceratione sentiret. Quod si hoc vanum et absurdum est, tam igitur ipsi eguerunt, quam haec indigent sensu, qui non perspexerunt divinum quidem spiritum esse ubique diffusum, eoque omnia qui est incorruptus, grauibus et corruptibilibus elementis misceatur. illut ergo rectius quod a latone sumpserunt, a deo factum esse mundum et eiusdem prouidentia gubernari. oportebat igitur et Platonem et eos qui idem senserunt, docandi, quare hoc aut cuius
Abbreviated transcription (Latin):
sit ¶ Si quidẽ deus ẽ dĩ¬
na et eterna mẽs a cor¬
ꝑe soluta et libera cꝯuim
maiestatẽq qm̃ intelli¬
gere nõ poterant miscue¬
rũt eũ mũdo idest operi
suo ¶ Unde ẽ illud uir¬
gilianũ Totaq effusa
ꝑ artus mẽs agitat mo¬
lem et magnose corpore
miscent ubi ẽ ergo illud
dĩna ꝓuidencia et regi
Si gͦ fecit mũdũ fuit g̾
sñ mũdo Si regit non
btiq sic̃ mens corpus re¬
nanẽ gubernator auri¬
ga currũ nec tñ mixti sũt
his rebus qͣs regũt nã si
et mortalis qm̃ uidemꝰ
menbra ẽẽ mortalia ¶
ossũ enu̾are quociẽs
repẽtinꝰ quassate motib
reñt ĩ ab ruptũ qͦciens
diu̾ise fluctibus ⁊ urbes
et insule abierut in ꝓ¬
fundũ frugiferos cãpos¬
paludes mũdauerĩt flu¬
mĩa et stagna fretamnt
Montes etiã uł deciderĩt
abrupti uł planis fu̾it
adequati plu̾uas regio¬
nes et multoꝵ fũdamẽ¬
ta monciũ latens et in¬
ternꝰ ignis absiuuit
Et hoc parũ ẽ si mẽbris

Expanded text:
sit; siquidem Deus est divina et aeterna mens a corpore soluta et libera. Cujus vim majestatemque quoniam intelligere non poterant, miscuerunt eum mundo, id est, operi suo. Unde est illud Virgilianum: Totamque infusa per artus Mens agitat molem, et magno se corpore miscet. Ubi est ergo illud, divina providentia, et regi? Si enim fecit mundum, fuit ergo sine mundo. Si regit, non utique sicut mens corpus renavim gubernator, auriga currum. Nec tamen mixti sunt iis rebus, quas regunt. Nam si et mortalis, quoniam videmus membra esse mortalia. ossum enumerare quotiens repentinis quassate motibus nderint in abruptum, quotiens demisse fluctibus et urbes et insule abierint in profundum, frugiferos capaludes inundaverint; flumina et stagna siccaverint; montes etiam vel deciderint abrupti, vel planis fuerint adaequati. Plurimas regiones, et multorum fundamenta montium latens et internus ignis absumit. Et hoc parum est, si membris
Abbreviated transcription (Latin):
q colleg̾at n ͨ sũmũ bonũ
cõprehendãt ¶ Nã licet
u̾m̾i de aĩe ĩ mortalitate
sentiret tñ nõ ita de illa tã¬
quã de sũmo bono dissere¬
gns elig̾e̾ possuꝰ bĩtatẽ
qͥ eã nõ ãcipiti suspicõne
collegimꝰ s dĩna tradicõ¬
ne cognouimꝰ ¶Plato ãt
sit argumẽtatus e¶ Im¬

Expanded text:
collegerat nec summum bonum conprehenderat. nam licet uerum de animae inmortalitate sentiret, tamen non ita de illa tamquam de summo bono disseregnis eligere possumus ueritatem, qui eam non ancipiti suspicione colligimus, sed diuina traditione cognouimus. Plato autem sic argumentatus est: im
Abbreviated transcription (Latin):
mmnẽta ⁊ agges mõciũ ui¬
riditas bbertasq siluarũ
fõciũ salub̾rima eruptio
ris opulẽta et copiosa ĩter¬
fusio bẽtoꝵ diu̾sa ⁊ utilis
ꝯstẽt qͥs tã cecꝰ ẽ ut existĩet

Expanded text:
munimenta et aggeres montium, uiriditas ubertasque siluarum, fontium saluberrima eruptio, ris opulenta et copiosa interfusio, uentorum diuersa et utilis constent, quis tam caecus est ut existimet
Abbreviated transcription (Latin):
rõnem ¶Duid enĩ po¬
tuit ĩ eo rõ moliti quod
nũꝙͣ sũplit exordiũ
NLã priulꝙͣ fiat ad aut
instruatur opus ẽ ꝯsilio
ut dispõi possit ꝙͣ admo¬
dũ fiat nec incipi qͥd ꝙͣ

Expanded text:
onem. quid enim potuit in eo ratio moliri quod numquam sumpsit exordium? nam priusquam fiat aliquid aut struatur, opus est consilio, ut disponi possit quemadmodum fiat, nec incipi quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ rõnem qr et constat
et regit᷑ Ergo et factus
ẽ si fcñs est et resoluet᷑
¶Reddant ergo isti rõ¬
nem si pñt cur a fcus ĩ
pn̾cipio lit a posteai resol¬
natur ¶Quod qr doce̾
nõ poterat epycurꝰ Nũt
demotritꝰ sua spõte natũ
ẽẽ dixit seĩb inter se pas¬
sim coeũtib qͥb itm re¬
solutis discidiũ atq int̾i¬
tũ secutuũ ¶Corrũpit
gͦ qd̃ rcẽ biderat et totam
rõnem penitus ignorãciã
rõns eu̾tit redegitq mũ¬
dũ et omĩa q̃ in eo gerũ¬
tur ad siłitudinẽ cuiꝰ dã
banissimi sõpnii si quidẽ
rebus hũanis rõ nuilla
subsistat ¶Cũ bo mun¬
uidemꝰ mirabilis rõ gu¬
bernat cũ celi temꝑatio

Expanded text:
tionem, quia et constat et regitur: ergo factus est; si factus est, et resoluetur. reddant ergo isti rationem, si possunt, cur aut factus in principio sit aut postea resoluatur. quod quia docere non poterat EpicurDemocritus, sua sponte natum esse dixit, seminibus inter se passim coeuntibus, quibus iterum resolutis, dissidium atque interitum secuturum. Corrupit ergo quod recte viderat, et totam rationem penitus ignorantia rationis evertit; redegitque mundum, et omnia quae in eo geruntur, ad similitudinem cujusdam vanissimi somnii, siquidem rebus humanis ratio nulla subsistat. Cum vero munvidemus, mirabilis ratio gubernet; cum coeli temperatio,
Abbreviated transcription (Latin):
ribus loqͥm̾ stoici
naturã in duas ꝑtes dĩ¬
dũt una q̃ efficiat alte¬
rã q̃ se ad saciendũ trac¬
tabile p̃beat ¶In illa
pͥma ẽẽ uim senciẽdi in
hac mat̾iam nec alterũ
tractat᷑ Si qͥs dicat idẽ
ẽẽ figulũ qd̾ lutũ aut
lutũ idẽ eẽ ꝙ figulũ nõ
aꝑte ĩ saure uideatur
At isti bno nature noĩe
duas res diu̾sissimas cõ¬
p̾hendũt dm̃ et mundũ
arcificẽ et opus dicũtq
alt̾m sũ altero uł posse
tamꝙͣ natura sit deus
mũdo termĩatus nã ĩ¬
terdũ sic ꝯfũdunt ut sit
deus mẽs mũdi ⁊ mun¬
dus sit corpus dei qͣi uo̾
simł ẽẽ ceꝑint mũdus
et deus ac nõ ip̃e mũdũ
feci̾t qd̃ et ip̃i fatentur
alias cũ hoĩ cã predi¬
cant eẽ fabricatũ et ẽẽ
sine mũdo si belit possit¬
¶ Di quidẽ deus ẽ dĩna

Expanded text:
ribus loquimur, Stoici naturam in duas partes diuidunt, unam quae efficiat, alteram quae se ad faciendum tractabilem praebeat: in illa prima esse uim sentiendi, in hac materiam nec alterum tractatur? si quis dicat idem esse figulum quod lutum aut lutum idem esse quod figulum, nonne aperte insanire uideatur? at isti uno naturae nomine duas res diuersissimas conprehendunt, deum et mundum, artificem et opus, dicuntque alterum sine altero nihil posse, tamquam natura sit deus mundo permixtus. nam interdum sic confundunt, ut sit deus ipse mens mundi et mundus sit corpus dei, quasi uero simul esse coeperint mundus et deus ac non ipse mundum fecerit. quod et ipsi fatentur alias, cum hominum causa praedicant esse fabricatum, et esse sine mundo, si uelit, possit, siquidem deus est diuina
Abbreviated transcription (Latin):
cruentauerĩt si focos ado¬
rati ac beteris uiui per¬
suasione madefecerint
Niũ etiã sacras dapes
aꝑꝑeant et exqͥsitas epu¬
las qͣi qliquid inde liba¬
turi ¶ Offerũt quidꝙͣ a
spcu rarũ quidꝙͥ oꝑe at
ẽẽ diis sius nõ ex aliqͣdĩ

Expanded text:
cruentaverint, si focos odocruentaverint, si focos odorati ac veteris vini profusione madefecerint. Quin etiam sacras dapes apparant, et exquisitas epulas, quasi aliquid inde libaturis offerunt. Quidquid aspectu rarum, quidquid opere aut esse diis suis, non ex ali
Abbreviated transcription (Latin):
Dod erat of¬
ficiũ suscep¬
ti muneris
dĩno spũ in¬
struente ac
nec scire quicꝙͣ potest nͨ
explicari benio nũc ad id
quod ẽ sũmũ oꝑis huius
et maximũ ut doceã quo
ritu quo ue sacrificio dm̃
coli opporteret Id enĩ hoi¬
nis ẽ officiũ ĩ eoq solo
sũma rerũ et omĩs beate
bite rõ cõsistit qñ quidẽ
ꝓpterea ficti et ĩ spirati
ab eo sumꝰ nõ ut celum
uideremꝰ et solẽ qd auax¬
agoras putauit s ut ar¬
tificẽ solis et celi dm̃ pa̾
et integra mẽte cole̾mꝰ¬
Lͣius aũt p̃cedenti¬
bus libris ꝓ ingeniis ⁊¬
medioc̾tate defenderimꝰ
ueritatẽ tñ ex ritu quoq
ip̃o eluce̾ uł maxĩe p̃t ¶⁊
Lichil ẽ sc̃a et singła¬
ris illa maiestas aliud
ab hoĩe desiderat ꝙͣ solã
ĩ nocentiã ꝙͣ si quis ob¬
tulerit deo satis pie satis
religiose li taint hõmes
aũt neglecta iusticia cũ
sit om̃ib flagiciis aut
scelerib ĩ qͥnati religiosoᷤᷤ
se putant si templa et
aras hostiarũ sangnĩe

Expanded text:
Quod erat officium suscepti muneris diuino spiritu instruente ac nec sciri quicquam potest nec explicari. uenio nunc ad id quod est summum operis huius et maximum, ut doceam quo ritu quoue sacrificio deum coli oporteat. id enim est hominis officium in eoque solo summa rerum et omnis beatae uitae ratio consistit, quandoquidem propterea ficti et inspirati ab eo sumus, non ut caelum uideremus et sόlem, quod Anaxagoras putauit, sed ut artificem solis et caeli deum pura et integra. mente coleis autem praecedentibus libris, pro ingenii mediocritate defenderim veritatem; tamen ex ritu quoque ipso elucere vel maxime potest. Nihil enim sancta et singularis illa majestas aliud ab homine desiderat, quam solam innocentiam: quam si quis obtulerit Deo, satis pie, satis religiose litavit. Homines autem, neglecta justitia, cum sint omnibus flagitiis ac sceleribus inquinati, religiosos se putant, si templa et aras hostiarum sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
caret Impacientẽ dicoq
nichil patĩ᷑ Innocentiã
ip̃a iusto saꝑienti bno ꝓpͥa
uirtus est ¶ Sed ⁊ nocz
sepe et cõcupiscit aliena
et rapit q̃ cupierit ꝑ in¬
q pcc̃o subiectus est et
fragilitatis oblitus aĩs
msolent᷑ elato tumet ¶
Inde ĩ iusti ac dm̃ nesciẽ¬
tes et dĩciis et potẽtia
et honorib florent hec
eñ cũcta ĩ iusticie p̃mia
sũt qr et ꝑpetua ẽẽ nõ pos¬
sũt et ꝑ cupiditatẽ uio
lentiã q querũtur Iustꝰ
la hũana sũt ut ẽ a lelio
dcm sua bona dĩna iudi¬
tat nec alienũ quidquã
cõcupiscit ne quẽ contͣ
ius hũauitatis ledat oĩ¬
no nec ullã potentiã ho¬
norẽ desid̾ãt ne cui faci¬
at ĩ iuria. ¶ Scit enim
cũctos ab eodẽ deo et eadẽ
condicõne gn̾atos iure
frnt̾ntatis ẽẽ cõmĩctos
s et suo cõtentus ⁊ ꝑuo
qr fragilitatis sue mẽor
nõ amplius q̃rit ꝙͣ unde¬

Expanded text:
atientem dico, quia nihil patitur. Innocentiam ipsa justo et sapienti viro propria virtus est. Sed et nocet saepe, et concupiscit aliena, et rapit, quae cupierit, per inpeccatoque subjectus est, et fragilitatis oblitus, animo insolenter elato tumet. Inde injusti, ac Deum nescientes, et divitiis, et potentia, et honoribus florent. Haec enim cuncta injustitiae praemia sunt; quia et perpetua esse non possunt, et per cupiditatem vilentiamque quaeruntur. iustus nia humana, ut est a Laelio dictum, sua bona diuina iudicat, nec alienum quicquam concupiscit, ne quem contra ius humanitatis laedat omnino, nec ullam potentiam honoremue desiderat, ne cui faciat iniuriam — scit enim cunctos ab eodem deo et eadem condi- cione generatos iure fraternitatis esse coniunctos —, sed et suo contentus et paruo, quia fragilitatis suae memor, non amplius quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
nemo a uobis retinet᷑ in
tñ nemo discedit ip̃a ue¬
ritate retiuẽte ¶Do¬
ceant isti hͦ modo si qua
illis fiducia uĩtatis ẽ lo¬
ꝙͣtur distant audeant ĩ¬
ꝙͣ disputare nobiscũ ali¬
quid enismõi Iam ꝓfcõ
ab ainculis qͣs cõtẽpuũt
et a pus urãtib error il¬
loꝵ ac stulticia ridebitur
Cũ em̃ sint ꝑitissim dõ¬
rũ q ꝓgeniẽ et res ges-¬
tas et imꝑia et ĩ teritus
et sepulcra de libris no¬
uerint ip̃os q ritus qͣb
sunt ĩ iciati uł ex rebus
gestis hõi uł ex casib
uł etiã ex moͣrͣlib natos
sciant incredibilis demẽ¬
cia est deos putare quos
fuisse mõrles negare nõ
audeant uł si tã ĩ pudẽ¬
tes fuerint ut negẽt sue
illos ac suoꝵ lr̃e coarguẽt

Expanded text:
nemo a nobis retinetur innemo a nobis retinetur in. Et tamen nemo discedit, ipsa veritate retinente. Doceant isti hoc modo, si qua illis fiducia veritatis est, loquantur: hiscant, audeant inquam disputare nobiscum aliquid eiusmodi: iam profecto ab aniculis quas contemnunt et a pueris nostratibus error illorum ac stultitia ridebitur. cum enim sint peritissimi deorumque progeniem et res gestas et imperia et interitus et sepulcra de libris nouerint ipsosque ritus quibus sunt initiati uel ex rebus gestis hominum uel ex casibus uel etiam ex mortibus natos sciant, incredibilis dementia est deos putare quos fuisse mortales negare non audeant: uel si tam inpudentes fuerint ut negent, suae illos ac suorum litterae coarguant,
Abbreviated transcription (Latin):
hortamẽtis agant ꝓce¬
dant ĩ mediũ pontifices
seu mĩores seu maximi
flamines augures Itẽ
reges sacrificuli quiq st̃
sacerdotes et antistites
religionũ ꝯuocent nos
ad contõe cohortent᷑ nos
ad suscipiendos cultus
deoꝵ ꝑsuadeant multos
tia tegant᷑ omĩa osten¬
dant origies et sacroꝵ
mortalib tradita qͥ fõs
q̃ rõ sit explitẽt ꝓferant
q ñices ĩ cultu q̃ pena ĩ
ꝯtẽptu maneat quare
abhoĩb coli se belĩt Qd
illis si beati sũt hũana
pietas ꝯferat Que omia
honũs auctoritas sed dĩ¬
nis aliquib testĩoniis cõ¬
firuẽt sicuti nos facimꝰ¬
et iõ est opus bi et ĩ iuri¬
a quia religio cogi nõ p̃t
uerbis pocius ꝙͣ u̾berib
res agenda ẽ ut sit uolũ¬
tas Distringãt aciem
ĩ genioꝵ suoꝵ si rõ eorũ
audire si doceant Taten¬
sicut ne seuientib quidẽ
credimꝰ Imitẽtur nos ut
rõnem tocius rei exponãt
Mos eñi nõ illicimꝰ ut
ip̃i obiectant s docemꝰ ꝓ

Expanded text:
hortamentis agant. procedant in medium pontifices seu minores seu maximi, flamines augures, item reges sacrificuli quique sunt sacerdotes et antistites religionum, conuocent nos ad contionem, cohortentur ad suscipiendos cultus deorum, persuadeant multos tia regantur omnia, ostendant origines et initia mortalibus tradita, qui fons, quae ratio sit explicent, proferant quae merces in cultu, quae poena in contemptu maneat, quare ab hominibus coli se uelint, quid illis, si beati sunt, humana pietas conferat: quae omnia hominis auctoritas, sed divinis aliquibus testimoniis confirment; sicuti nos facimus. Non est opus vi et injuria, quia religio cogi non potest: verbis potius quam verberibus res agenda est, ut sit voluntas. Distringant aciem ingeniorum suorum: si ratio eorum audire, si doceant: tacensicut ne saevientibus quidem cedimus. Imitentur nos, et rationem rei totius exponant. Nos enim non illicimus, ut ipsi objectant: sed docemus,
Abbreviated transcription (Latin):
Et ẽ religio celestis
nõ q̃ constat ex re¬
bus corruptis sed q̃ u̾tu¬
tib aĩi q̃ orit̾ e celo h
ad iusticiã ¶Apud ꝙ̃co̾¬
nem catulus ĩ hortẽcio
malle sedit uł unũ ꝑuũ
de officio libellũ ꝙ̃ longuã
or̃onem ꝓ sedicioso homĩe
utiq catuli qͣi illud fortas¬
se nõ dixit s cicõnis ẽ pu¬
tanda q̃ scripsit ut credo
libros qͦs de officiis erat
tuosiꝰ ꝙͣ p̃cepta uite dare
Qd̾ si hoc illi faciũt
qͥbus nõ ẽ ueritas ꝯgni¬
ta ꝙͣto magis nos facere
debemꝰ qr a deo eruditi ⁊
illuĩati possumꝰ uã ꝑciꝑe

Expanded text:
ec est religio coelestis, ec est religio coelestis, non quae constat ex rebus corruptis, sed quae virtutibus animi, qui oritur e coelo. Hic ad justitiam. Apud Ciceronem Catulus in Hortensio malle se dicit vel unum parvum de Officio libellum, quam longam orationem pro seditioso homine utique Catuli, qui fortasse non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit, credo ut libros quos de officiis erat tuosius quam praecepta uitae dare. quodsi hoc illi faciunt quibus non est ueritas cognita, quanto magis nos facere debemus qui a deo eruditi et inluminati possumus ue