comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dam manu gerebat. Hanc solo fixit: atq
illi aduene. id oꝑis imponit. ut tandiu
uirgule. aquam irriguam ministraret::
donec qd̃ contra omñẽ naturam erat. lignũ
aridum in solo arente uiuisceret. Subiectꝰ
aduena durȩ legis imꝑio. aquã ꝓpriis hu¬
meris cotidie conuehebat: que a nilo flu¬
mine ꝑ duo ferme milia petebatur. Iamq
emenso anni spacio labor ñ cessabat oꝑan¬
tis: & de fructu oꝑis spes ẽẽ ñ poterat. Tam̃
obedientie uirtus: in labore durabat. Se¬
quens quoq annus: uanũ laborem ĩa a¬
fecti frĩs eludit. Tercio demũ succedentiũ
tempoꝵ labente curriculo. cũ neq nocte
neq die aquarius ille cessar et oꝑator: uir-¬
ga floruit. Ego ipsam ex illa uirgula arbuᷤ¬
culam. que hodis intra atrium monasterii¬
ẽ. ramis uirentib uidi: quasi in testimoniũ
manens qnͣtum obedientia meruit: de qͣntũ
fides possit ostendit. S me dies ante defi¬

Expanded text:
dam manu gerebat. hanc solo figit adque dam manu gerebat. hanc solo figit adque illi aduenae id operis inponit, ut tamdiu uirgulae aquam inriguam ministraret, donec, quod contra omnem naturam erat, lignum aridum in solo arente uiresceret. subiectus aduena durae legis imperio aquam propriis umeris cotidie, conuehebat, quae a Nilo flumine per duo fere milia petebatur. iamque emenso anni spatio labor non cessabat operantis, et de fructu operis spes esse non poterat: tamen oboedientiae uirtus in labore durabat. sequens quoque annus uanum laborem iam affecti fratris eludit. tertio demum succedentium temporum labente curriculo, cum neque noctu neque interdiu aquarius ille cessaret operator, uirga floruit. ego ipsam ex illa uirgula arbusculam uidi, quae hodieque in atrio monasterii ramis uirentibus quasi in testimonium manens, quantum oboedientia meruerit et quantum fides possit, ostendit. sed me dies ante defi
Abbreviated transcription (Latin):
ster iubet intrare. Dec distulit parere p̃cep¬
to: medias fłamas nichil cunctatus ingre-¬
ditur. Quȩ mox tam audaci fide uictȩ: ue¬
lut ignis quoncda hebreis pueris cessere ue¬
nienti. Suꝑata natura ẽ: fugit incendium.
Et qui putabatur arsurus: uelut frigido
rore ꝑfusum se ipse miratus ẽ. S qͥd mirũ. si
tuũ xp̃e tyronem ignis ille ñ attigit. ut nec
abbatem pigeret dura mandasse. nec discipu-¬
lum peniteret imꝑio paruiss. qui eo quo ad-¬
uenerat die dum temptaret᷑ infirmus. ꝑ¬
fectus inuentus ẽ⁊ Merito felix: mĩto głosꝰ.
Probatus obedientia: głificatus ẽ passione.
N eocdem autẽ monasterio. Iii.¬
factum id quod dicturus sum. recenti me¬
moria ferebatur. Quida itidem ad eundẽ
abbatem recipiendus aduenerat. Cũ pͥma
ei lex obedientiȩ poneret᷑. ac ꝑpetem pollice¬
retur ad omia uel extrema patientiam: ca¬
su abbas storacinam uirgã. iam pͥdem ari¬

Expanded text:
magister intrare, nec distulit parere praecepmagister intrare, nec distulit parere praecepto: medias flammas nihil cunctatus ingreditur, quae mox tam audaci fide uictae uelut illis quondam Hebraeis pueris cessere uenienti. superata natura est, fugit incendium: et qui putabatur arsurus, uelut frigido rore perfusus se ipse miratus est. sed quid mirum, si tuum, Christe, tironem ignis ille non adtigit? ut nec abbatem pigeret dura mandasse nec discipulum paeniteret imperio paruisse: qui eo quo aduenerat die, dum temptaretur infirmus, perfectus inuentus est: merito felix, merito gloriosus, probatus oboedientia, glorificatus est passione. In eodem autem monasterio factum id, quod dicturus sum, recenti memoria ferebatur. quidam itidem ad eundem abbatem recipiendus aduenerat. cum prima ei lex oboedientiae poneretur ac perpetem polliceretur ad omnia uel extrema patientiam, casu abbas storacinam uirgam iam pridem ari
Abbreviated transcription (Latin):
dam uirtutũ emulationem. cui pauca non
sufficiunt. multa ñ ꝑderunt. Ergo cũ qͥdam
scłi actib abdicatis. monasterium magnȩ dis¬
positionis ingressus cepisset rogare: abbãs
cepit ei multa ꝓponere: graues istius ẽẽ disci-¬
pline labores: sua uͦ dura imꝑia: que nulliꝰ
facile ualeret implere patientia. Aliud potr
monasterium ubi faciliorib legib uiueret᷑
expeteret: ñ temptaret aggredi qd̃ implere.
ñ posset. Ille uͦ nichil his terrorib ꝑmoueri:
s magis ita omnẽ obedientiam cȩpit pollice-¬
ri: ut si eũ abbas in ignem ire p̃ciꝑet. ñ recu¬
saret intrare. Quam illius ꝓfessionem ubi ma¬
gister accepit: ñ cunctatus ẽ ꝓbare ꝓfitentẽ.
Casu clibanus ꝓpe ardebat: qui multo igne
succensus. coquendis panib parabat᷑. Ex un¬
dabat abruptis flamina fornacib: & intra
camini illius concaua totis habenis regna¬
bat incendium. Hoc gͥ aduenã illũ magi-

Expanded text:
dam uirtutum aemulationem, cui pauca non dam uirtutum aemulationem, cui pauca non sufficiunt, multa non proderunt. ergo cum quidam saeculi actibus abdicatis monasterium magnae dispositionis ingressus suscipi se rogaret, abbas ei coepit multa proponere: graues esse istius disciplinae labores, sua uero dura imperia, quae nullius facile ualeret inplere patientia: aliud potius monasterium, ubi facilioribus legibus uiueretur, expeteret: non temptaret adgredi, quod inplere non posset. ille uero nihil his terroribus permoueri, sed magis ita omnem oboedientiam polliceri, ut, si eum abbas in ignem ire praeciperet, non recusaret intrare. quam illius professionem ubi magister accepit, non cunctatus probare profitentem. casu clibanus propter ardebat, qui multo igne succensus coquendis panibus parabatur: exundabat abruptis flamma fornacibus, et intra camini illius concaua totis habenis regnabat incendium. hic aduenam illum iubet
Abbreviated transcription (Latin):
mu̾to recepta opinione multoꝵ. fama uul-¬
gauerat: scm̃ illũ ab angłis uisitari. Ego aũt.
a sẏna monte digressus. ad nilum flum̃ sũ
regressus: cuius ripas frequentib monaste.¬
riis consertas utraq ex parte lustraui. Ple¬
rumq uidi ut didũ iam dixeram. uno in
loco habitare centenos: s & bina ce terna mi¬
lia in eisdem uiculis agere constabat. Nec
sane ibi minorem putetis diu̾santium in mul-¬
titudine monachoꝵ ẽe uirtutem: qmͣ eoꝵ
ẽẽ cognouistis. qui se ab humanis cȩtib remo¬
uerunt. Precipua ut iam dixeram ibi uirtus
& pͥma. est obedientia. Neq aliter qͥs adueni-¬
ens a monasterii abbate suscipitur. qmͣ qui
demptatus prius fuerit & ꝓbatus: nullum
unqm recusaturus quãlibet arduũ ac dif¬
ficile. indignũq toleratu abbatis imꝑium.
uo uobis referam incredibilis .xii.¬
obedientiȩ admodum magna miracła.
licet suppetant plura recolenti: s ad excitan¬

Expanded text:
merito recepta opinione multorum fama uulmerito recepta opinione multorum fama uulgauerat, sanctum illum ab angelis uisitari. ego autem a Sina monte digressus ad Nilum flumen regressus, cuius ripas frequentibus monasteriis consertas utraque ex parte lustraui. plerumque uidi, ut dudum dixeram, uno in loco habitare centenos, sed et bina et terna milia in isdem uiculis agere constabat. nec sane ibi minorem putetis diuersantium in multitudine monachorum esse uirtutem, quam eorum esse cognouistis, qui se ab humanis coetibus remouerunt. praecipua, ut iam dixeram, ibi uirtus et prima est oboedientia: neque aliter adueniens a monasterii abbate suscipitur, quam qui temptatus prius fuerit et probatus, nullum umquam recusaturus quamlibet arduum ac difficile indignumque toleratu abbatis imperium. Duo uobis referam incredibilis oboedientiae admodum magna miracula, licet suppetant plura recolenti: sed ad incitan
Abbreviated transcription (Latin):
uo beati antonii monasteria adii:
quȩ hodieq ab eius discipłis incolun¬
tur. Ad eum etiã locum in quo beatissimꝰ pau.¬
lus primus heremita ẽ conuersatus: accessi.
Rubrũ mare uidi: iugũ quoq syna montis
ascendi: cuius summũ cacumen. cȩlo pene.
contiguũ nequaqm adiri potest. Int̃ huiꝰ
recessus: anachorita ẽẽ aliquis ferebatur.
Qũe diu multũq quesitũ: uidere ñ potui.
Qui fere iam ante quinquaginta annos
a conu̾satione humana remotus. nullum
uestis usum habebat: s setis corporis sui
tectus. nuditatem suã diuino munere ue¬
stiebat. Hic quotiens eũ religiosi uiri adire
uoluerunt: eursu aiua petens. congressus
uitabat humanos. Uni tantũ modo ferebat᷑¬
se ante quinquenniũ p̃buisse uidendu:
qui credo potenti fide. id optinere ꝓmeruit.¬
Cui inter multa colloquia ꝑcunctanti. eur
homines tantoꝑe uitaret: respondisse ꝑhi
betur. eum qui ab hominib frequentaretur.
ñ posse ab angłis frequentari. Inde ñ im¬

Expanded text:
uo beati Antonii monasteria adii, quae hodieque ab ejus discipulis incoluntur. Ad eum etiam locum in quo beatissimus Paulus primus eremita est diversatus, accessi. Rubrum mare vidi: jugum Sina montis ascendi, cujus summum cacumen coelo pene contiguum nequaquam adiri potest. Inter hujus recessus anachoreta esse aliquis ferebatur, quem diu multumque quaesitum videre non potui, qui fere jam ante quinquaginta annos a conversatione humana remotus, nullo vestis usu, setis corporis sui tectus, nuditatem suam divino munere nesciebat. Hic quoties eum religiosi viri adire voluerunt, cursu avia petens, congressus vitabat humanos. Uni tantuse ante quinquennium praebuisse videndum, qui, credo, potenti fide id obtinere cui inter multa conloquia percontanti, cur homines tantopere uitaret, respondisse perhi- betur, eum, qui ab hominibus frequentaretur, non posse ab angelis frequentari. unde non in
Abbreviated transcription (Latin):
braciunculis dictatus ẽ: et eo magis ur̃ẽ
indigent defensioni. quo minus ab auctore.
libello suꝑaddidi omeliam: que utm̃a di-¬
uiro uenerabili wilgiso. patre scilicet. scĩssi¬
mi pontificis willebrordi: cuius corpꝰ requi.¬
escit in cellula quadã maritima: cui ego in¬
dignus licet legitima cło donante successio¬
ne presideo. S & omĩa quȩ uel ꝓsa gradien¬
de. uel cur su currente dictaui. tue scĩtatis
spectãt iudicium: utrũ digna memoriȩ
an pumice radenda feroci sint: nec nisi tuo
roborata examine ꝑcedant in publicum.

Expanded text:
bratiunculis dictatus est, et eo magis vestrae bratiunculis dictatus est, et eo magis vestrae indigent defensionis, quo minus ab auctore libello superaddidi homiliam, quae utinam diviro venerabili Wilgiso, patre scilicet sanctissimi pontificis Willibrordi, cujus corpus requiescit in cellula quadam maritima, cui ego, indignus licet, legitima, Deo donante, successione deservio. Sed et omnia quae vel prosa gradiente, vel versu currente dictavi, tuae sanctitatis spectant judicium, utrum digna memoriae, an pumice radenda feroci  Id. addit: sint: nec nisi tuo roborata examine, procedent in publicum.
Abbreviated transcription (Latin):
lis uita aleuinus
salutem. Delatis
ad nos ur̃e excellen¬
diȩ luteris. in quib ur̃m agnoscens in dõ
studium. & diuturnã in lege eiꝰ meditatio¬
nem. magno me gaudio affectũ ẽẽ fateor:
sedtam̃ longe imparem me petitionis ur̃ȩ
consideraui. utpote nullo p̾rogatiuo mu¬
nere eloquentie suffultũ. ad implendũ
qd iussisti. Ac nisi me caritas urgeret. q̃
nulli negare solet:ñ auderem ultra mee
paruitatis uires negociũ attingere. Tam̃
ur̃is orationib diuina donante gr̃a. & scĩs¬
simo patri willebrordo seruienti cuiꝰ me
uitã mores & miracula scribere. piostudis
rogasti. tuis parui pat̾ sc̃e p̾ceptis: & du¬
os digesũ libellos: unũ ꝑsaico sermone gra¬
dientem. qui publice fr̾̃ib in eccł̃ia si dignũ
tue udeatur sapientie. legi potuisset: al¬
terum piereo pede currentẽ. qui insecre¬
do cubili inter scolasticos tuos tantuimmͦ
ruminari debuisset. Uterq tam̃ ꝓpt̃ occu¬
pationes diurnas. furtiuis noctium lucu-¬

Expanded text:
lis levita Alcuinus salutem. Delatis ad nos vestrae excellentiae litteris in quibus vestrum agnoscens in Domino studium, et diuturnam in lege ejus meditationem, magno me gaudio affectum esse sed tamen longe imparem me petitionis vestrae consideravi, utpote nullo praerogativae munere eloquentiae suffultus ad implendum, quod iussisti, ac nisi me caritas urgeret, quae nulla negare solet, non auderem ultra meae paupertatis vires negotium attingere. Tamen vestris orationibus, divina donante gratia, et sanctissimo patri Willibrordo servienti, cuius me vitam, mores et miracula scribere pio studio rogasti, tuis parui, Pater sancte, praeceptis, et duos digessi libellos, unum prosaico sermone gradientem, qui publice fratribus in ecclesia, si dignum tuae videatur sapientiae, legi potuisset: alterum Pierio pede currentem, qui in secreto cubili inter scholasticos tuos tantummodo ruminari debuisset. Uterque tamen, propter occupationes diurnas, furtivis noctium lucu
Abbreviated transcription (Latin):
la necessitate detegere. Tunc illa ait. Ange¬
lum di habeo amatorẽ: qui nimio zelo custo¬
dit corpꝰ meũ. Hic si uel leuiter senserit qd̾
tu me polluto amore contingas. statĩ furorẽ
gratissime iuuentutis. Si autẽ cognouerit.
ita te quoq diliget sicut ꝙ me: & ostendet tͥ
grãm suã. Tunc ualerianus nutu di timore.

Expanded text:
at: Angelum Dei habeo amatorem, qui nimio zelo custodit corpus meum; hic, si vel leviter senserit quod tu me polluto amore contingas, statim circa te gratissimae tuae juventutis. Ista vero ita te quoque diliget sicut et me, et ostendet tibi gratiam suam». Tunc Valerianus nutu dei timore
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quã humores tumidant. dolores extenu¬
ant: ardores exsiceant. aera morbidant. esce
inflant. ieiunia nacerant: ioci soluunt.
e̾sticie consumunt: sollicitudo coartat. se:¬
curitas hebetat. cuuitie iactant̃. pauꝑtas
deicit. iuuentus extollit. senectus incuruat.
ẽe desierint nͨ fuisse putent᷑:. ꝑnichilo enĩ¬

Expanded text:
m? quam humores tumidant, dolores extenuant, ardores exsiccant, aera morbidant, escae inflant, jejunia macerant, joci dissolvunt, tristitiae consumunt, sollicitudo coarctat, securitas hebetat, divitiae inflant, paupertas dejicit, juventus extollit, senectus incurvat, esse desierint, non fuisse putentur. Mors i
Abbreviated transcription (Latin):
digeat hes int̾sero: s quia inuita demonũ
confessio. ñ leui estimatione pensanda est:
quia nisi inuisibilib cruciatib agerentur.
libere utiq ꝓ se facilitis dicerent: qmꝙͣ sẽꝑ
contra se mentirent᷑. S te miror formã totiꝰ¬

Expanded text:
invitam daemonum confessionem non levi aestimatione pensare: quia nisi invisibilibus cruciatibus agerentur, libere utique pro se facilius dicerent, quam semper contra se mentirentur. Sed cum in re omni i
Abbreviated transcription (Latin):
no quiescit. aut tempestate turbat᷑. Gerra
ymbrib infusa mollitur: eadem aut gelu stͥn¬
gitur. aut calore siceat᷑. Quin et aspectu dĩ mo¬
tuens contremiscit: ac se imꝑio subditam mo¬
tu ipso fatetur. Ipsũ aerem ꝑniciosior alitus
sepe coerumpit: & dum grauauerit efficit
pestilentem. Uincunt᷑ fusis ad dm p̃cibꝰ plu¬
uie: e ꝓlixa rursũ serenitas supplicatione mu¬
aut. imposite. seruiunt rationi: aut inusuis

Expanded text:
no quiescit, aut tempestate turbatur. Terra imbribus infusa mollitur, eademque rursum aut gelu stringitur, aut calore siccatur: quin et aspectu Dei metuens contremiscit, et se imperio subditam motu fatetur. Ipsum aerem perniciosior halitus saepe corrumpit, et postquam gravaverit, efficit pestilentem. Vincuntur piis ad Dominum precibus pluviae, et prolixa rursum serenitas supplicatione muut impositae serviunt rationi, aut in usum
Abbreviated transcription (Latin):
pendet imꝑio. Aspice gͦ cursũ solis luneq
discursus: &e utriq eotidie ꝑ uicisitudines
tempoꝵ uł ortum uel occasũ repetendu. Suꝑ¬
Luna sui patitur detrim̃tum: & plenitudine
luminis sub constitutione creatoris. aut ꝑdit.
aut recipit. Uarios p̃terea syderũ lapsus: iti¬

Expanded text:
lis lunaeque discursus, et utrique quotidie per vicissitudines temporum vel ortum vel occasum esse repetendum. Advat. Luna sui patitur detrimentum, et plenitudinem luminis sub constitutione rectoris aut perdit, aut recipit. Varius praeterea siderum lapsus, et
Abbreviated transcription (Latin):
mitas carnis. Nam incõprehensibilis &e liber¬
ri: s quencdã de diabolo ꝑ assũptum homi¬
nem egit tͥumphum: cũ in ligno mat̾iam
carnis imponens. eũ sine sui iniuria ꝑho
minẽ suꝑauit: qui hominẽ cũ d̃i iniuria
egerat indelictum. Homo gͦ ñ diuinitas
fixus in ligno ẽ. Hec dõ fuit assumendi ho¬
minem p̃cipue ratio uł uoluntas:. ut pecca¬
tum ab homine contractũ ꝑ hominẽ tolle¬
retur: &e ab illo fides resurrectionis inciꝑet:
quẽ primũ resurgere debuisse constaret.

Expanded text:
isse; quae incomprehensibilis et liberri: sed quemdam de diabolo per assumptum hominem egit triumphum, cum in ligno victoriam carnis imponens, eum sine sui injuria per hominem superavit, qui hominem cum Dei injuria egerat in delictum. Homo ergo, non divinitas fixus in ligno est. Atque haec Deo fuit assumendi hominem praecipua ratio vel voluntas, ut peccatum ab homine contractum per hominem tolleretur, et ab illo fides resurrectionis inciperet, quem primum resurgere debuisse constaret:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã signum illiꝰ intimauit futurũ astruens
dm̃: cuiꝰ signũ circũ rotundatũ & decusatũ
est. Sibille ꝑinde p̃diuina ut asseritis carmi¬
na. ꝓprietatẽ scĩ nominis ꝑsonarunt cũ di¬
gnitate nature. hȩc eadẽ dm̃ postea uno
cursu crucẽq signauit. quẽ uos erroneis
disputationib refutatis: p̃dictum poema
ita ponens: felix ille d̾s ligno qui pendet. ab
quia manifestandũ in homine designat. ħ
felicem uocat: qͥa diuinã p̃uidet in hominis
fragilitate uirtutẽ: & eiusdẽ hominis morte
uictoriam. Quos tam̃ ñ idcirco sequi conuenit.
quia his uelut ꝑ somniũ uerã sapientiam
loqui aliqnͣdo ꝑmissũ est: neq ut gentilitas

Expanded text:
 intimavit, futurum astruens Deum, cujus signum circumrotundatum et decussatum est. Sibyllae perinde praedivina, ut asseritis, carmina proprietatem sancti nominis personarunt cum dignitate naturae: haec eadem Deum postea uno versu crucemque signavit, quam vos multis disputationibus refutatis, praedictum poema ita ponens: Felix ille Deus, ligno qui pendet ab aquia manifestandum in homine sentiebat: haec felicem eum vocat, quia divinam praevidet in hominis fragilitate virtutem, et in ejusdem hominis morte victoriam. Quos tamen non idcirco consequi convenit, quia his velut per somnium veram sapientiam loqui aliquando permissum est; neque ut gentilitas
Abbreviated transcription (Latin):
De muliers otracta ⁊ ceca.
De paralitico sanato.
De cathenis suꝑ puelła confractis.
De libro unte eius inter flammas saluatõ.
De duob pueris sanatis.
rii De eo qui ꝑ debito tenebatur.
De paralitico omni corpore debili.
De infantulo sanato. lii. De clerico dissinterico

Expanded text:
De muliere contracta et caeca. 40. De paralytico sanato. 41. De catenis super puellam confractis. 42. De libro vitae eius inter flammas salvato. 43. De duobus pueris sanatis. 47. De eo qui pro debito tenebatur. De paralytico omni corpore debile. 50. De infantulo sanato. 52. De clerico disenterico
Abbreviated transcription (Latin):
tuisset: uirtus illũd diuina dirueret. Tunc
subito ei duo angłi hastati atq scutati in¬
star militiȩ cȩlestis se obtulerunt: dicentes
missos se adñõ ut rusticam multitudinẽ
fugarent: p̃sidiumq martino ferrent. ne
quis dum templũ dirueret᷑ obsisteret: re.¬
diret gͦ & opus ceptũ deuotꝰ ĩpleret. Ita re¬
gressus ad uicum inspectantib gentiliũ
turbis &e quiescentib. dũ ꝑfanam edem usq
ad fundamenta dirueret: aras om̃s aitꝑ
simulachra redegit inpuluerẽ. Quo uiso
rustici. cũ se. intelligerent diuino nutu ob¬
stupefactos atq ꝑterritos. ne ep̃o repugna
rent: om̃s fere in dnm iħm crediderunt:
clamantes palam &e confitentes dm̃ marti.¬
ni colendũ: idola negligenda: quȩ sibi adẽe
non possent.

Expanded text:
tuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum tuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne erent, omnes fere in Jesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum, idola negligenda, quae sibi adesse non possent.
Abbreviated transcription (Latin):
aut monasteria construebat
ec minorem sub eodem fere tempore eo¬
dem in oꝑe. uirtutẽ edidit. Nam cũ in
uico quodã fano antiquissimo &. celeberri¬
mo ignem umisisset: in ꝓxim̃ã immo adhe¬
rentem domũ agente uento fłamarum glob
ferebant᷑. Quod ubi martinus adu̾tit. rapido
cursu tectum domus scandit: obuium se
aduenientib fłamis inferens. Tum uͦ mi¬
rum in modum cerneres contra uim uenti
ignem retorqueri: ut cõpugnantium inter
se elementoꝵ quidã conflictus uideretur.
Ita uirtute martini ibi tantũ ignis ẽ oꝑa¬
tus: ubi iussus est. .xii.¬
n uico autẽ cui leꝓsum nom̃ est. cũ idem
templũ opulentissimũ suꝑstitione religio¬
nis illius uoluisset euertere: restitit ei mul¬
titudo gentilium: adeo ut ñ absq iniuria
sit repulsus. Itaq secessit ad ꝑxima locã ibi
q ꝑtriduũ cilicio tectus & cinere. ieiunans
semꝑ atq orans p̾cabatur ad dñm: ut qͥa
templũ illud euertere humana manu ñ po¬

Expanded text:
aut monasteria construebat. aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non po
Abbreviated transcription (Latin):
pidus opꝑiens. cũ iam fragorem sui pinus
concidens edidisset: iam cadenti. iam suꝑ
se ruenti. eleuata obuiam manu. signum
salutis opponit. Tum uͦ ut turbinis modo
retroactam putares diuersam in partem
ruit: adeo ut rusticos qui tuto in loco ste¬
terant pene ꝓstrauerit. Tum uͦ in celum
clamore sublato. gentiles stupere miracło:
monachi flere pre gaudio cȩꝑunt: xp̃i
nom̃ in cõmune ab om̃ib p̃dicari. Satis q
constitit eo die salutem illi uenisse regioni.
Dam nemo fere ex immani illa multitudi.¬
ne gentilium fuit: qui ñ impositione manꝰ
desiderata. dñm iħm relicto impietatis er¬
rore crediderit. Et uere ante martinũ pau-¬
ci admodũ immo pene nulli: in illis regio¬
nib xp̃i nomen receꝑant. Quod adeo uir¬
tutib illius exempłoq conualuit: ut ĩa
ibi nullus locus sit. qui ñ aut eccłiis freqͣn¬
tissimis aut monasteriis sit repletus. Nam
ubi fana destruxerat: statim ibi aut ȩcełiaᷤ

Expanded text:
pidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus pidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias
Abbreviated transcription (Latin):
de do tuo quẽ te dicis colere fiduciã. nosmet
ipsi suecidimus hanc arborem. turuentẽ.
excipe: & si tecũ ẽ tuus ut dicis dñs eua¬
des. Tum ille. intrepide: confisus in dño:
facturũ se pollicetur. Hic uͦ ad istius modi
conditionẽ omĩs illa gentiliũ turba consen¬
tit: facilemq arboris suȩ habuere iacturã:
si muicũ sacroꝵ suoꝵ casu illius obruissent.
Itaq cũ unã in partem pinus illa eẽt acclimᷤ
ut ñ eẽt dubium quã in partẽ succisa cor¬
rueret: eo loco uinctus statiutur ꝑ arbitͥo
rusticoꝵ: quo arborem ẽẽ casuram nemo
dubitabat. Succideregͥ ipsi suam pinum cũ
ingenti gaudio leticiaq ceꝑunt. Aderat
eminus turba mirantiũ. Iamq paulatim
nutare pinus cȩꝑpit: & ruinam suã casura
minitari. Pallebant ẽminus monachi: et
ꝑiculo iam ꝓpiore conterriti. spem omnem
fidemq ꝑdiderant: solam martini mortẽ.
expectantes. At ille confisus in dño. intre¬

Expanded text:
de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intre
Abbreviated transcription (Latin):
ridiculam in uertiginem rotabantur. donec
uicti pondere corporis onus deponunt. atto¬
niti &e semet inuicem aspectantes: quidña sͥ
accidisset taciti cogitabant. S cũ uir beatus
comꝑisset exequiarũ ẽẽ illam frequentiam
ñ sacrorum: eleuata rursum manu dat eis
abeundi ce tollendi corporis potestatẽ. Ita eoᷤ
& cum uoluit stare compulit: & cũ libuit
abire ꝑmisit.
dem dum in uico quoda templum antiquis¬
simũ diruisset: & arborem pinum que fano
erat ꝑxima eẽt aggressus excidere: tum uͦ an¬
tistes loci illius. cȩteraq gentilium turba
cepit obsistere. Et cũ idem illi dũ templum
euerteret imꝑante dño quieuissent: suc¬
cidi arborem ñ patiebantur: ille eos sedu-¬
lo cepit commonere nichil ẽẽ religionis in
stipite: dm̃ potius cui seruiret ipse seque¬
rentur: arborem illam excidi oportere. qͥa
eẽt demoni dedicata. Tunc unus ex his qui
erat audatior cȩteris. si habes inquit aliꝙͣ

Expanded text:
ridiculam in uertiginem rotabantur, donec ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
ita ppłm suꝑstitionis illius absoluit errore.
ecidit aut̃ẽ insequenti tempore dũ .ix.¬
iter ageret: ut gentilis cuiuscła corpus.
quod ad sepulchrũ cum suꝑstitioso funere
deferebatur. obuium haberet. Conspicatusq¬
eminus uenientium turbam: quidnã id̃ eẽt
ignarus paululum stetit. Nam cũ fere quin¬
gentoꝵ passuum interuallũ eẽt. ut difficile.
fuerit dinoscere quid uideret: tam̃ qͥa rust¬
cam manũ cerneret. & agente uento lintea¬
mina corpori suꝑiecta uolitarent. ꝓfanos sa¬
crificioꝵ ritus agi credidit: quia eẽt hȩc gal¬
lorum rusticis consuetudo. simulachra demo¬
num candido tecta uelamins. misera ꝑ agros
suos circũferre dementia. Eleuato gͦ in ad¬
uersum signo erucis: imꝑat turbe ñ moueri
loco: onusq deponere. Hic uͦ mirũ in modu
uideres miseros primũ uelut saxa riguis¬
se: deinde cũ primo mouere se summo cona-¬
mine niterentur: ultra accedere ñ ualentes

Expanded text:
ita populum superstitionis illius absolvit errore. ita populum superstitionis illius absolvit errore. ccidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cujusdam corpus, quod ad sepulcrum cum superstitioso funere deferebatur, obvium haberet: conspicatusqeminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes
Abbreviated transcription (Latin):
grandi se serupulo ꝑmoueri: qd̾ nicħ certi
constans sibi maioꝵ memoria tradidisset. Cũ
aliqñdui gͦ a loco illo se abstinusset. nec dero¬
gans religioni quia incertus erat: nec aucto¬
ritatẽ suã uulgo accõmocdans. ne suꝑstitio
conualesceret: quoda die paucis secũ adhi¬
bitis frib ad locũ ꝑgit. Dem suꝑ sepulchrũ
ipsũ astans orauit ad dñm: ut quis eẽt uel
cuius merit sepultus ostenderet. Tum conu̾¬
sus ad leuam: uidet ꝓpe assistere umbrã. sor¬
didam. trucem. Imꝑat. nom̃ meritũq ut
loqueretur. Nomen edicit. de crimine con¬
fitetur: latronem se fuisse. ob scelera ꝑcussũ:
uulgi errore celebratum: sibi nicħ eũ mr̃ib
ẽe commune: cũ illos gła. se pena retineret.
Mirũ in modũ. uocem loquentis qͥ aderaii
audiebant: ꝑsonam tam̃ ñ uidebant. Tum
martinus quid uidisset exposuit: iussitq
ex eo loco altare qd̃ ibi fuerat submoueri atq

Expanded text:
grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, q
Abbreviated transcription (Latin):
ueniebant. Cibũ una om̃s post horam ieunĩ
accipiebant: uinũ nemo nouerat nisi qũẽ in¬
firmitas coegisset. Pleriq cameloꝵ setis uestie¬
bantur. Mollior ibi habitus ꝓ erimine erat. Qd̾
eo magissit mirũ necesse ẽ. qd̾ multi inter eos
nobiles habebantur: qui longe aliter edueati.
ad hanc se humilitatẽ & patientiã coegerant.
Plures quoq ex eis postea epõs uidimꝰ. Que
enĩ eẽt ciuitas aut eccłia: que ñ se de marti¬
ni monasterio habere cuꝑet sacerdotes.¬
ed ut reliquas uirtutes er quas in ep̃a.¬
tu egit. aggrediar: erat haud longe ab
oppido ꝑximus monasterii locus. quẽ falsa ho¬
minum opinio uelut consepultis ibi mr̃ib
sacrauerat. Nam & altare ibi asuꝑiorib ep̃ĩs
constitutũ habebatur. S martinus ñ teme¬
re adhibens incertis ficdem. ab his qͥ maiores
natu erant prb̃̾ris uel cler icis. flagitabat no.¬
men sibi mrĩs. & tempora passionis ostendi:

Expanded text:
ueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii ueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi:
Abbreviated transcription (Latin):
duob fere extra ciuitatẽ milib monasti̾um
sibi statuit. Qui locus tam secretus & remotꝰ
erat: ut heremi solitudinẽ ñ desideraret.
Ex uno enĩ latere p̾cisa montis excelsa ru¬
pe ambiebatur: reliquã planiciem liger
fluuius reducto paululũ sinu clauserat.
Una tantũ eademq arta admodu uia adi¬
ri poterat. Ipse uͦ ex lignis contextã cellula
habebat. Mult quidem e frib in eundẽ mo¬
dum: pleriq saxo suꝑiecti montis cauato re¬
ceptacula sibi fecerant. Discipłi uͦ octoginta
erant: qui ad exemplũ beati magistri institu¬
ebant᷑. Nemo ibi quicqͣm ꝓpͥum habebat: oĩa
in medio conferebant᷑. Non emere aut uende¬
re ut plerisq monachis moris ẽ. cuiꝙͣ. licebat.
Ars ibi exceptis scriptorib nulla habebat᷑:
cuitam̃ oꝑi minor etas deputabat᷑: maiores
orationi uacabant. Rarus cuiqm extra cellu¬
lam suã egressus: nisi cũ ad locũ orationis con¬

Expanded text:
duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis con
Abbreviated transcription (Latin):
uersũ inuenit arripuit. Psalmꝰ aũt hic erat.
Ex ore infantium & lactennũ ꝑfecisti laudẽ
ꝑꝑt̾̃ inimicos tuos: ut destruas inimicũ et
defensorem. Quo lecto clamor ppłi tollit᷑: pars
diuersa confundit᷑: atq ita habitũ ẽ diui¬
no nutu p̾almũ hunc lectũ fuisse. ut testi¬
monium oꝑis sui defensor audiret: qͥa ex
ore infantium atq lactentiũ in martino
diũ laude ꝑfecta. & ostensus parit̾ & destru¬
ctus ẽ inimicus. Iam uͦ sumpto ep̃atu. qua¬
lem se qntumq p̾stiterit: ñ est nr̃e faculta¬
tis euoluere. Idem enĩ constantissime ꝑse¬
uerabat: qui prius fuerat. Eadem enĩ in
corde er humilitas: eadem in uestitu er uili¬
tas erat: atq ita plenus auctoritatis & gr̃s
implebat ep̃i dignitatẽ: ut ñ tam̃ ppositũ
monachi uirtutẽq desereret. Aliqnͣdiu uͦ
adherenti ad eccłiam cellula usus ẽ. Dem cũ
inquietudinẽ frequentantiũ ferre ñ posset:

Expanded text:
versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset,
Abbreviated transcription (Latin):
demq sententia. martinũ ep̃atu ẽe digniᷤ¬
simũ: felicem fore tali eccłiam sacerdote. Pau¬
ci tam̃ & ñnulli ex ep̃is. qui ad constituen¬
dum ep̃m fuerant euocati. impie repugna-¬
bant: dicentes scilicet contemptibilem ẽẽ
ꝑsonam: indignũ ẽẽ ep̃atu hominẽ. uul¬
tu despicabilem. ueste sordidũ. crine defor-¬
mem. Ita a ppło sententia saniori bec illoꝵ
irrisa dementia est: qui illustr̃e uirũ dũ
uituꝑare cupiunt. p̃licabant. Nec uͦ aliũd
his facere licuit: qm quod ppłs dño uolen¬
te cogebat. Inter epõs tam̃ qui affuerant.
p̃cipue defensoe quida nomine dicit᷑ resti-¬
tisse: unde animadu̾sum ẽ grauiter illum
lectione ꝓpħica tunc notatũ. Nam cum
fortuitu lector cui legendi eo die officiũ
erat. interclusus a ppło defuisset: turbatiᷤ
ministris dũ expectatur qui ñ aderat: unꝰ
e circumstantib sũpto p̾alterio quẽ pͥmũ

Expanded text:
demque sententia, Martinum episcopatu esse dignisdemque sententia, Martinum episcopatu esse dignissimum: felicem fore tali Ecclesiam sacerdote. Pauci tamen, et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant evocati, impie repugnabant, dicentes scilicet: contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu, hominem vultu despicabilem, veste sordidum, crine deformem. Ita a populo sententiae sanioris haec illorum irrisa dementia est, qui illustrem virum dum vituperare cupiunt, praedicabant. Nec vero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum
Abbreviated transcription (Latin):
unũ e familia seruulum laqueo sͥ uitã
extorsisse. Quo cognito cellulam in qua
corpus iacebat ingredit᷑: exclusis q om̃ibꝰ
turbis. suꝑstratus corpori aliquantisꝑ ora¬
uit. Mox uiuscente uultu marcentib
oculis. in ora illius defunctus erigitur:
lentoq conamine enisus assurgere. app̾¬
hensaq beati uiri dextera in pedes con¬
stirit: atq ita cũ eo usq ad uestibulum
domus turba om̃i inspectante ꝓcessit.uii.¬
tinus ad episcopatũ turonice eccłiȩ
pẽtebatur. S cum erui a monasterio suo
facile ñ posser: ruricius quid̃a unus eci¬
uib. uxoris languore simulato ad genua
illius ꝑuolutus. ut egrederetur optinuit:
ita dispositis iam in itinere ciuium turbis.
sub quadam custodia ad ciuitatem usq
deducitur. Mirũ in modũ incredibilis
multitudo ñ solũ ex illo oppido. s etiam ex
uicinis urbib ad suffragia ferenda conuene.¬
rat. Una om̃ium uoluntas. eadem uota. ea¬

Expanded text:
unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. S ad episcopatum Turonicae ecclepetebatur; sed cum erui a monasterio suo non facile posset, Ruricius quidam, unus e civibus, uxoris languore simulato, ad genua illius provolutus, ut egrederetur obtinuit. Ita dispositis jam in itinere civium turbis, sub quadam custodia ad civitatem usque deducitur. Mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex vicinis urbibus ad suffragia ferenda convenerat. Una omnium voluntas, eadem vota, ea
Abbreviated transcription (Latin):
statim irruunt: mirũ spectaculum. qd̾ ui¬
Debant uiuere quẽ mortuũ reliquissent.
Ita redlitus uite statim baptisma consecutꝰ.
plures postea uixit annos: primusq apud
nos martini uirtutũ. uel materia. uel testimo¬
nium fuit. Idem tam̃ referre. erat solitus.
se corpore exutum ad tribunal iudieis duc-¬
tum: deputandũq obscuris locis &e uulgari¬
bus turbis. tristem excepisse sententiã: tum
ꝑ duos angłos uidici fuisse suggestũ hunc ẽẽ
ꝑ quo martinus oraret: & ita ꝑ eosdẽ angelos
se iussum reduci: & martino redditũ: uiteq
pristinȩ restitutũ. Ab hoc primo tempore be-¬
ati uiri nom̃ enituit: ut qui sc̃s iam ab om̃ibꝰ
babebatur: potens etã & uere apłicus haberet᷑.
ec multopost dum agrũ lupicini et¬
iusdam honorati scd̾m scłm uiri p̃te¬
riret: clamore & luctu turbe plangentis
excipitur. Ad quã cum sollicitus astitisset.
& quis ẽẽt hic fletus inquireret: indicat᷑

Expanded text:
statim inruunt. mirum spectaculum, quod uistatim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur
Abbreviated transcription (Latin):
seĩssimi uiri institui disciplinis. Paucis qͥppe
int̃positis dieb languore coereptus: ui febriũ
laborabat. At tunc martinus forte discesse¬
rat. Et cum ꝑtriduum defuisset: regressus
exanime corpus inuenit. Ita subita mors
fuerat: ut absq baptismate. humanis reb
excecleret. Corpus in medio posi um tristi
merentium fr̾m frequentabatur officio:
cũ martinus flens et heuilans accurrit.
di cellulam in qua corpus iacebat. cȩteros iu¬
bet: ac forib obseratis suꝑ ex animata defun-¬
cti frĩs membra ꝓsternitur. Et cũ aliqͣndiu
functi ora defixus. orationis suȩ ac miscdiȩ:
dñi intrepidus expectabat euentũ Hixq
horarum duarũ fere spacium int̾cesserat:
uidit defunctum paulatim m̃bris om̃ib
commoueri: & laxatis in usum uidendi ual¬
pitare luminib. Tum uͦ magna ad dñm uoce
conuersus grãs agens: cellulam clamore cõ¬
pleuit. Quo audito qui ꝑ forib astiterant.

Expanded text:
sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. di cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu functi ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant
Abbreviated transcription (Latin):
sibi monastium statuit. Ibi quoq eũ auxenti¬
us auctor & pͥnceps arrianorum grauissime
insectatus ẽ: multisq affectum in iuriis de
ciuitate exturbauit. Cedendũ itaq tẽpori
arbitratus. ad insulam cui gallinaria nom̃
ẽ secessit: comite quodã prb̃ro magnarum
uirtutum uiro: Hic aliqnͣdu radicib ui¬
xit herbarum. Quo tempore elleborũ uene¬
natum ut ferunt gramen in cybum sũpsit.
S cum uim ueneni in se grassantis uicina
iam morte sensisset: imminens ꝑiclm ora¬
tione reppulit: statimq omĩs doloe fugatꝰ
ẽ. Dec multo post cũ scõ hylario comꝑisset.
regis pęnitentia potestatem indultam fuis¬
se redeundi: rome ei temptauit occiirrere:
ꝓfectusq est ad urbem.
um iam hylarius p̾terisset: ita eũ ẽ
uestigiis ꝓsecutus. Cũq ab eo gratis.¬
sime fuisset susceptus: haut longe sibi ab
oppido monast̾ium collocauit. Quo tempo¬
re. se ei quida cathecuminus iunxit: cupieis

Expanded text:
sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentisibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens
Abbreviated transcription (Latin):
risset: diabolus mitinere humana specie as¬
sumpta. se ei obuiam tulit. quo tenderet que¬
rens. Cumq id a martino id responsi acce¬
pisset. se quo dñs uocaret intendere: ait ad eũ.
Quocũq ieris uł quecũq temptaueris: diabo¬
lus tibi adu̾sabitur. Tunc ei ꝓphetica uoce respon
Statimq e conspectu eiꝰ inimicus euanuit.
Itaq ut animo ac m̃te conceꝑat. matrem
gentilitatis absoluit errore. patre in malis
ꝑseuerante: plures tam̃ suo saluauit exemplo
Deinde cũ heresis arriana. ꝑ totũ orbem et
maxime intra illiricum pullulasset: cũ ad¬
uersus ꝑfidiam sacerdotum solus pene acer¬
rime repugnaret. multisq supplicuis eẽt affe¬
ctus. nam & publice uirgis cesus ẽ. & ad extre¬
mũ de ciuitate exire compulsus: italiam re¬
petens. cum intra gallias quoq discessu scĩ
hylarii quẽ ad exilium hereticoꝵ uis coege¬
rat. turbatam eccłiam comꝑisset: mediolani

Expanded text:
risset, diabolus in itinere, humana specie adrisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondstatimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani