comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rit ut nouerit. studioq accensꝰ insi¬
stit: num potest dici ẽẽ sine amore. Edͥ
gͥ amat: Certe enĩ amari aliquid nisi
notũ non potest: neq ille istas tres sil¬
labas amat. quas iam notas habet. Qd
si hoc in eis amat. quia scit eas significa¬
re aliquid: ñ inde nunc agitur: ñ enim
hoc nosse querit. S in eo quod scire stu¬
det quid amet inquirmiꝰ: quod profecto
nondu nouit. Et ꝓpterea miramur cur
amet: qm̃ firmissime noumꝰ. amari
nisi nota ñ posse. Quid gͦ amat: nisi qͥa
nouit atq intuetur in rationib rerũ
quȩ sit pulchritudo doctrinȩ. qua conti¬
nent᷑ noticie signoꝵ omniũ: & quȩ sit
utilitas in ea ꝑitia qua int̾ se humana
societas sensa communicat. ne sͥ homi¬
nũ cetꝰ deteriores sint quauis solitudine.
amina. & nouit & amat. eamq in se ꝑfi¬
ci studet quantũ potest: quisquis uocũ
significantiũ quecũq ignorat inqͥrit
Auud est enĩ quod eam in ueri¬

Expanded text:
aerit ut noverit, studioque accensus insiaerit ut noverit, studioque accensus insistit, num potest dici esse sine amore? Quid igitur amat? Certe enim amari aliquid nisi notum non potest. Neque enim ille istas tres syllabas amat, quas jam notas habet. Quod si hoc in eis amat, quia scit eas significare aliquid; non inde nunc agitur, non enim hoc nosse quaerit: sed in eo quod scire studet, quid amet inquirimus, quod profecto nondum novit: et propterea miramur cur amet, quoniam firmissime novimus amari nisi nota non posse. Quid ergo amat, nisi quia novit atque intuetur in rationibus rerum quae sit pulchritudo doctrinae, qua continentur notitiae signorum omnium; et quae sit utilitas in ea peritia, qua inter se humana societas sensa communicat, ne sibi hominum coetus deteriores sint quavis solitudine, anima, et novit, et amat; eamque in se perfici studet, quantum potest, quisquis vocum significantium quaecumque ignorat, inquirit. Aliud est enim quod eam in veri
Abbreviated transcription (Latin):
stitutꝰ sit: ueluti audiat cũ dicit᷑ temetũ.
& ignorans quid sit requirat. Iam itaq
oportet ut nouerit signũ ẽẽ. idest non ẽe
inanẽ illam uocem: s aliquid ea signifi¬
cari. Alioqͥn iam notũ est hoc trissillabũ:
& articula tã spẽm suam imp̃ssit animo
ꝑ sensum auriũ. Qd amplius requirat᷑¬
in eo quo magis innotescat. ciuus omnes
luterȩ omĩaq soni spatia nota st̃. nisi
qͥa simul innotuit signũ esse: monuit q
sciendi cupiditatẽ cuiꝰ rei signũ sit. Quo
gͥ amplius notum est. s ñ ple¬
ne notũ est: eo cupit animꝰ de illo nosse
qd̃ reliquũ est. Si enĩ tantũ mͦ esse istã¬
uocẽ nosset. eamq aliciuꝰ rei signũ ẽẽ non
noss. nichil iam quereret de sensibili re.
quantũ poterat sentiendo ꝑcepta. Quia
nouit: ꝑfecte id nosse uult. Neq ullum
ꝑfecte signũ noscit᷑: nisi cuiꝰ rei signum
sit cognoscit᷑. Hoc gͦ qui ardenti cura q̃¬

Expanded text:
stitutus sit: veluti si audiat cum dicitur temetum, stitutus sit: veluti si audiat cum dicitur temetum, et ignorans quid sit requirat. Jam itaque oportet ut noverit signum esse, id est, non esse inanem illam vocem, sed aliquid ea significari: alioquin jam notum est hoc trisyllabum, et articulatam speciem suam impressit animo per sensum aurium: quid amplius in eo requiratur, quo magis innotescat, cujus omnes litterae omniaque soni spatia nota sunt; nisi quia simul innotuit signum esse, movitque sciendi cupiditatem, cujus rei signum sit? Quo igitur amplius notum est, sed non plene notum est, eo cupit animus de illo nosse quod reliquum est. Si enim tantummodo esse istavocem nosset, eamque alicujus rei signum esse non nosset, nihil jam quaereret, sensibili re, quantum poterat, sentiendo percepta. Quia novit, perfecte id nosse vult. Neque ullum perfecte signum noscitur, nisi cujus rei signum sit cognoscatur. Hoc ergo qui ardenti cura qu
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinȩ haberemꝰ in animo notionem:
nullo ad eam discendam studio flagra¬
remꝰ. Quis eñi sciende uerbi gr̃a retchori¬
cȩ ullam curam & oꝑam impenderet: nisi
ante sciret eam discendi ẽẽ scientiam:
Aliqͣndo etiã ipsaꝵ doctrinaꝵ fines audi
re possimꝰ: tamꝗͣ si litteras nescienti di¬
catur. quanda esse doctrinã. qua quisos
ualeat qͣmuiᷤ. longe absenti uerbamit¬
tere. manu facta in silentio: quȩ rursus
ille cui mittunt᷑ non aurib s ocłis col¬
ligat. idq fieri uideat. Nonne du concu¬
piscit nosse qd̃ id possit: omĩ studio circa
finem illũ mouetur. quẽ iam notũ tenet:
Sic accendunt᷑ studia discentiũ. Nlamqd̃
quisq ꝓrsus ignorat: amare nullo mͦ po
test. Ita etiam signũ siquis audiat in¬
cognitũ. ueluti u̾bi alicuiꝰ sonũ quo quid
significet᷑ ignorat. cupit scire quidña sit.
id est sonus ille cui rei cõmemorandȩ in¬

Expanded text:
doctrinae haberemus in animo notionem, doctrinae haberemus in animo notionem, nullo ad eam discendam studio flagraremus. Quis enim sciendae, verbi gratia, rhetoricae ullam curam et operam impenderet, nisi ante sciret eam dicendi esse scientiam? Aliquando etiam ipsarum doctrinarum fines auditre possimus. Tanquam si litteras nescienti dicatur quamdam esse doctrinam, qua quisque valeat, quamvis longe absenti, verba mittere manu facta in silentio, quae rursus ille cui mittuntur, non auribus, sed oculis colligat, idque fieri videat; nonne, dum concupiscit nosse quo id possit, omni studio circa illum finem movetur, quem jam notum tenet? Sic accenduntur studia discentium: nam quod quisque prorsus ignorat, amare nullo pacto potest. 2. Ita etiam signum si quis audiat incognitum, veluti verbi alicujus sonum, quo quid significetur ignorat, cupit scire quidnam sit, id est, sonus ille cui rei commemorandae in
Abbreviated transcription (Latin):
unc ad ea ipsa conse¬
quent̾ enodatius ex¬
plicanda: limatior
accedat intentio. Ae
primũ quia rem ꝓsus ignotã amare
omĩno nullꝰ potest: diligent̾ intuendu
est cuiꝰ modi sit amorstudentiũ. id est iam
ñ scientiũ ÷ s adhuc scire cupientiũ qu̾aq
doctrinã. Et in his quippe reb in quib
ñ usitate dicitur studium. solent existe¬
re amores ex auditii. dum cuiusq pulcͥ¬
tudinis fama ad uidendu ac fruendu
animꝰ accenditur: quia generalit̾ nouit
corpoꝵ pulchritudines. ex eo qd̾ plurimas
uidit: & in est intrinsecus unde approbe¬
tur cui forisecus inhiatur. Qd̾ cum ita¬
fit: non rei penitus ieognite amor exci¬
tatur. cuiꝰ genus ita notũ est. Cum autẽ
uirũ bonũ amamꝰ cuius faciem ñ uidi¬
mꝰ : ex noticia uirtutũ amamꝰ. quas no¬
uimꝰ in ipsa ueritate. Ad doctrinas aũ¬
cognoscendas: plerumq nos laudantiũ
atq predicantiũ aecendit auctoritas.
Et tam̃ nisi breuiter impressã cuuisq

Expanded text:
unc ad ea ipsa consequenter enodatius explicanda limatior accedat intentio. Ac primum, quia rem prorsus ignotam amare omnino nullus potest, diligenter intuendum est cujusmodi sit amor studentium, id est, non jam scientium, sed adhuc scire cupientium quamque doctrinam. Et in his quippe rebus in quibus non usitate dicitur studium, solent existere amores ex auditu, dum cujusque pulchritudinis fama ad videndum ac fruendum animus accenditur, quia generaliter novit corporum pulchritudines, ex eo quod plurimas vidit, et inest intrinsecus unde approbetur, cui forinsecus inhiatur. Quod cum fit, non rei penitus itatur, cuius genus ita notum est. Cum autem virum bonum amamus, cuius faciem non vidimus, ex notitia virtutum amamus, quas novimus in ipsa veritate. Ad doctrinas aucognoscendas, plerumque nos laudantium atque praedicantium accendit auctoritas: et tamen nisi breviter impressam cujusque
Abbreviated transcription (Latin):
nec tres m̃tes. s una mens: consequent᷑
utiq nec tres substantiȩ sunt. s una
substantia. Memoria quippe qd̾ uita
& mens & substantia dicitur. ad seip¬
sam dicit᷑: quod uͭ memoria dicit᷑. ad al¬
quid relatiue dicitur: hoc de intelligen¬
tia quoq & uoluntate dixerĩ. Et intel¬
ligentia quippe & uoluntas ad aliqͥd
dicitur. Uita est aũ una queq ad seipsã¬
& mens & essentia. Quocirca tria hec eo
sunt unũ: quo una uita. una mens.
una essentia. Et quicqͥd aliud ad seipsa
singła dicunt᷑: etiã simul ñ pluralit᷑.
s singłariter dicunt᷑. Eo uͦ tria: qͦ ad se¬

Expanded text:
nec tres mentes, sed una mens: consequenter nec tres mentes, sed una mens: consequenter utique nec tres substantiae sunt, sed una substantia. Memoria quippe, quae vita et mens et substantia dicitur, ad se ipsam dicitur: quod vero memoria dicitur, ad alquid relative dicitur. Hoc de intelligentia quoque et de voluntate dixerim: et intelligentia quippe et voluntas ad aliquid dicuntur. Vita est autem unaquaeqet mens et essentia. Haec igitur tria eo sunt unum, quo una vita, una mens, una essentia, et quidquid aliud, ad se ipsa singula dicuntur, et simul non pluraliter, sed singulariter dicuntur. Eo vero tria s
Abbreviated transcription (Latin):
considerat᷑ in illis trib quid posstt qͥsꝙ
memoria. intelligentia. uoluntate.
Scłm eoꝵ considerat᷑ quid habeat qͥsq
in memoria & intelligentia: quo studio¬
sa uolutate ꝑuenerit. Iam uͦusus ter¬
cius in uoluntate ẽ. ꝑtractante illa quȩ
memoria & intelligentia continentur:
siue ad aliquid ea referat. siue eoꝵ fine
delectata conquiescat. Uti est enĩ: afsu¬
mere aliquid in facultatẽ uoluntatis.¬
Uti aut̃ dicitur qd̾ in usum uenerit. ad
id quod amas obtinendu referre: si ta¬
men amandu est. Fr̃ui est autẽ uti cũ
seipsam. Proinde omis qui fruit᷑ utit᷑:
assumit enĩ aliquid in facultatẽ uolũ¬
tatis cũ fine delectationis. Non autẽ
om̃is qui utitur fruitur: si id qd̾ in
facultatẽ uoluntatis assumit. ñ ꝓpter
illud ipsum. s propt̾ aliud appetiuit.
Hȩc gͥ tria. memoria. intelligentia. uo¬
luntas. qm̃ ñ sunt tres uitȩ. s una uita

Expanded text:
horum consideratur in illis tribus, quid possit quisque horum consideratur in illis tribus, quid possit quisque memoria, intelligentia, et voluntate. Secundum eorum consideratur, quid habeat quisque in memoria, et intelligentia, quo studiosa voluntate pervenerit. Jam vero usus tertius in voluntate est, pertractante illa quae in memoria et intelligentia continentur, sive ad aliquid ea referat, sive eorum fine delectata conquiescat. Uti enim, est assumere aliquid in facultatem voluntatisUti autem quod in usum uenerit ad id quod amas obtinendum referre, si tamen amandum est. ei. Proinde omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis, cum fine delectationis: non autem omnis qui utitur, fruitur; si id quod in facultatem voluntatis assumit, non propter illud ipsum, sed propter aliud appetivit. tria, memoria, intelligentia, voluntas, quoniam non sunt tres vitae, sed una vita;
Abbreviated transcription (Latin):
si nicħ sibi affingat. ut tale aliquid ẽẽ
se putet: quicqͥd ei de se remanet. hoc so¬
quoꝵ mens de se ipsa certa est: tria hec
potissimũ consid̾ata tractemꝰ. memoriã
intelligentiã. uoliuitatẽ. In his enim
trib inspici solent etiam ingenia par¬
uuloꝵ: cuiusmodi preferant indolem.
Quanto quippe tenaciꝰ & facilius puer
meminit. qͣntoq acrius intelligit. &¬
studet ardentius: tanto ẽ laudabilioris
ingenii. Cum uͦ de cuiusq doctrina q̃ri¬
tur. ñ quanta firmitate ac facilitate
meminerit. uł quanto acumine intel¬
ligat: s quid meminerit & quid intelli¬
gat queritur. Et quia ñ tantũ qͣm doc¬
tus sit considerat᷑ laudabilis animus.
uelit attenditur: ñ quanta flagrantia
uelit. s quiduelit pͥus. deinde quantũ
uelit. Tunc enĩ laudandꝰ est animꝰ ue¬
hement̾ amans: cum id qd̃ amat ue¬
hement̾ amandu est. Cum gͦ dicuntur
hȩc tria. ingeniũ. doctrina. usus: pͥmũ

Expanded text:
si nihil sibi affingat, ut tale aliquid esse si nihil sibi affingat, ut tale aliquid esse se putet, quidquid ei de se remanet, hoc soquorum mens de se ipsa certa est, tria haec potissimum considerata tractemus, memoriam, intelligentiam, voluntatem. In his enim tribus inspici solent etiam ingenia parvulorum cujusmodi praeferant indolem. Quanto quippe tenacius et facilius puer meminit, quantoque acutius intelligit, et studet ardentius, tanto est laudabilioris ingenii. Cum vero de cujusque doctrina quaeritur, non quanta firmitate ac facilitate meminerit, vel quanto acumine intelligat; sed quid meminerit, et quid intelligat quaeritur. Et quia non tantum quam doctus sit, consideratur laudabilis animus, uid velit attenditur; non quanta flagrantia velit, sed quid velit prius, deinde quantum velit. Tunc enim laudandus est animus vehementer amans, cum id quod amat vehementer amandum est. Cum ergo dicuntur haec tria, ingenium, doctrina, usus, primum
Abbreviated transcription (Latin):
ignẽ aut aerem: & quicqͥd alusd corporis
cogitat. Neq ullo mͦ fieri posset ut ita
cogitaret id quod ipsa est: quẽ ammod̾u
cogitat id quod ipsa ñ est. ꝑ fantasiam
quippe ymaginariã cogitat hȩc om̃ĩa.
sue ignem. siue aerem. siue illud siue
illud corpꝰ: partem ue ullã siue compa¬
ginẽ temꝑationẽꝙ corporis: nec utiq ista
omĩa. s aliquid hoꝵ ẽẽ dicitur. Si quid
aũ hoꝵ eẽt. aliter id qͣm cetera cogitaret.
ñ scilicet ꝑ ymaginale figmentũ sicut
cogitantur absentia quȩ sensu corporis
tacta sunt. siue omĩno ipsa. siue eiusdem
gñis aliqua. s quada interiore ñ simula¬
ta. s uera p̾sentia: ñ enĩ quicquã illi est
se ipsa presentiꝰ: sicut cogitat uiuere se
& meminisse. & intelligere & uelle se.
Nouit eñ̃ hec in se: nec ymaginat᷑ quasi
extra se illa sensu tetigerit. sic̃ corporalia
queq tanguntur. Ex quoꝵ cogitatiõib

Expanded text:
ignem aut aerem, et quidquid aliud corporis ignem aut aerem, et quidquid aliud corporis cogitat. Neque ullo modo fieri posset ut ita cogitaret id quod ipsa est, quemadmodum cogitat, id quod ipsa non est. Per phantasiam quippe imaginariam cogitat haec omnia, sive ignem, sive aerem, sive illud vel illud corpus, partemve illam, seu compaginem temperationemque corporis; nec utique ista omnia, sed aliquid horum esse dicitur. Si quid autem horum esset, aliter id quam caetera cogitaret, non scilicet per imaginale figmentum, sicut cogitantur absentia, quae sensu corporis tacta sunt, sive omnino ipsa, sive ejusdem generis aliqua; sed quadam interiore, non simulata, sed vera praesentia non enim quidquam illi est se ipsa praesentius: sicut cogitat vivere se, et meminisse, et intelligere, et velle se. Novit enim haec in se, nec imaginatur quasi extra se illa sensu tetigerit, sicut corporalia quaeque tanguntur. Ex quorum cogitationibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt ẽẽ substantiã. in quo subiecto sit
intelligentia: isti aũ ipsam mentẽ in sub¬
iecto ẽẽ dicunt corpore scilicet. cuĩ cõpo¬
sitio uel temꝑatio est. Unde consequent᷑
etiã intelligentiã. quid aliud qͣm in eode
subiecto corpore existimant: Qui om̃s
ñ adu̾tunt. mentẽ nosse etiam cũ querit
se: ficut iam ostendimꝰ. Nullo mͦ autẽ rec¬
te dicitur sciri aliqua res: du eius ignora¬
tur substantia. Quappter cũ se mens no¬
uit: substantiã suam nouit. Et cũ de
se certa est: de substantia sua certa est.
Certa ẽ aut̃ de se: sicitt conuincunt ea que
supͣ dicta sunt. Nec omĩno certa ẽ utrũ
aer an ignis sit: an aliquod corpꝰ. uel aliqͥd
corporis. Non est gͥ aliquid eoꝵ. Totũq
illud quod se iubetur ut nouerit. ad hoc
ꝑtinet. ut certa sit ñ se eẽ aliquid eoꝵ de
quib incerta est: idꝙ solum ẽẽ se certa
sit. qd̾ solum ẽẽ se certa est. Sic enĩ cogreat

Expanded text:
dicunt esse substantiam, in quo subjecto sit dicunt esse substantiam, in quo subjecto sit intelligentia: isti autem ipsam mentem in subjecto esse dicunt, corpore scilicet cujus compositio vel temperatio est. Unde consequenter etiam intelligentiam quid aliud quam in eodem subjecto corpore existimant? 16. Qui omnes non advertunt, mentem nosse se etiam cum quaerit se, sicut jam ostendimus. Nullo modo autem recte dicitur sciri aliqua res, dum ejus ignoratur substantia. Quapropter, cum se mens novit, substantiam suam novit; et cum de se certa est, de substantia sua certa est. Certa est autem de se, sicut convincunt ea quae supra dicta sunt. Nec omnino certa est, utrum aer, an ignis sit, an aliquod corpus, vel aliquid corporis. Non est igitur aliquid eorum: totumque illud quod se jubetur ut noverit, ad hoc pertinet ut certa sit non se esse aliquid eorum de quibus incerta est, idque solum esse se certa sit, quod solum esse se certa est. Sic enim cogitat
Abbreviated transcription (Latin):
nit: si dubitat. dubitare se intelligit:. si
dubitat certus ẽẽ uult: si dubitat cogitat:
si dubitat scit se nescire: si dubitat iudicat
ñ se temere consentire oportere. Quisqͥs
gͥ aliunde dubitat: de his omib dubi¬
tare ñ debet. Quȩ si ñ essent: de ulla re du¬
bitari ñ poss. Hec omĩa qui uel corpus
uł compositionẽ. uel temꝑationẽ corporis
ẽẽ mentẽ putant. in subiecto ẽẽ uolunt
uideri: ut substantia sit aer uel ignis.
siue aluid aliquod corpꝰ quod mentẽ pu¬
tant: intelligentia uͦ ita insit huic cor¬
pori sicut qualitas eiꝰ: ut illud subiectũ
sit. hec in subiecto: subiectũ scilicet mẽs.
quã corpꝰ esse arbitrant᷑: in subiecto autẽ
intelligentia siue quid aliud eoꝵ. q̃ cunc¬
ta nob̾ eẽ cominemorauimꝰ. Iuxta opinã¬
tur etiã illi. qui mentẽ ipsam negant esse
corpꝰ. sed compaginẽ aut temꝑationẽ cor¬
poris. Hoc eñĩ interest. qd̾ illi mentẽ ipsã

Expanded text:
nit; si dubitat, dubitare se intelligit; si nit; si dubitat, dubitare se intelligit; si dubitat, certus esse vult; si dubitat, cogitat, si dubitat, scit se nescire; si dubitat, judicat non se temere consentire oportere. Quisquis igitur aliunde dubitat, de his omnibus dubitare non debet: quae si non essent, de ulla re dubitare non posset. 15. Haec omnia, qui vel corpus vel compositionem seu temperationem corporis esse mentem putant, in subjecto esse volunt videri, ut substantia sit aer, vel ignis, sive aliquod aliud corpus, quod mentem putant; intelligentia vero ita insit huic corpori, sicut qualitas ejus: ut illud subjectum sit, haec in subjecto; subjectum scilicet mens quam corpus esse arbitrantur, in subjecto autem intelligentia, sive quid aliud eorum quae certa nobis esse commemoravimus. Juxta opinantur etiam illi qui mentem ipsam negant esse corpus, sed compaginem aut temperationem corporis. Hoc enim interest, quod illi mentem ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliud referimꝰ quo fruendũ est. Nec est
alia uita hominũ uitiosa atq eulpabilis:
qͣm male utens & male fruens. De qua re:
ñ est nc̃ disserendi locus. S qm̃ de natura¬
m̃tis agitur. remoueamꝰ a consid̾atione
nr̃a om̃s noticias quȩ capiunt᷑ extruisecꝰ
ꝑ sensus corporis: & ea quȩ posuimꝰ onĩs
m̃tes de se ipsis nosse certasq ẽẽ diligen¬
tius attendamꝰ. Utrum enim aeris sit
uis uiuendi. reminiscendi. intelligendi.
uolendi. cogitandi. sciendi. iudicandi:
an ignis. an cerebri. an sanguinis. an
athomoꝵ. an pret̾ usitata qͣtuor elenĩta
qͥnti nescio ciuius corporis: an ipsius car¬
nis nr̃e compago uel temꝑamentũ hȩc
efficere ualeat dubitauer̃t homines: &
alius hoc. alius illud affirmare conatꝰ ẽ.
Uiuere se tam̃ & meminisse. & intelligere
& uelle & cogitare & scire & uidicare qͥs
dubitet: quando quide etiã si dubitat
uiuit: si dubitat. unde dubitet memi¬

Expanded text:
ad aliud referimus quo fruendum est. Nec est ad aliud referimus quo fruendum est. Nec est alia vita hominum vitiosa atque culpabilis, quam male utens et male fruens. De qua re non est nunc disserendi locus. 14. Sed qusideratione nostra omnes notitias quae capiuntur extrinsecus per sensus corporis; et ea quae posuimus, omnes mentes de se ipsis nosse certasque esse, diligentius attendamus. Utrum enim aeris sit vis vivendi, reminiscendi, intelligendi, volendi, cogitandi, sciendi, judicandi; an ignis, an cerebri, an sanguinis, an atomorum, an praeter usitata quatuor elementa quinti nescio cujus corporis, an ipsius carnis nostrae compago vel temperamentum haec efficere valeat, dubitaverunt homines: et alius hoc, alius aliud affirmare conatus est. Vivere se tamen et meminisse, et intelligere, et velle, et cogitare, et scire, et judicare quis dubitet? Quandoquidem etiam si dubitat, vivit: si dubitat unde dubitet, memi
Abbreviated transcription (Latin):
ud sicut supͣ cominemoraui: om̃s tam̃ se
intelligere nouer̃t. & ẽẽ & uiuere. S intel¬
ligere adid quod intelligunt referunt: eẽ
aũ & uiuere ad se ipsas. Et nulli est dubiũ.
nec quẽquã intelligere qui ñ uiuat: nec
quẽquã uiuere qui ñ sit. Ergo consequent̾
& ẽẽ & uiuere id quod intelligit: ñ sicuti est
cadauer quod ñ uiuit: nec sicuti iuiuit ani¬
ma quȩ ñ intelligit: s ꝓprio quod̾a. eodeq
p̾stantiore modo. Item uelle se sciunt:
neq hoc posse quequã qui ñ sit & qui non
uiuat parit̾ sciunt. Itemq ipsam uolun¬
tatẽ referunt ad aliquid. quod ea uoluntate
uolunt. Aleminisse etiã sesciunt: simulq
sciint qd̾ nemo meminiss nisi eẽt ac uiue¬
ria & intelligentia multaꝵ rerũ noticia
atq scientia continet᷑: uoluntas aũ ad est
ꝑ quã fruamur eis uł utam᷑. frum᷑ eñ
cognitis. in quib uoluntas ipsis ꝓpter se
ipsa delectata conqͥescit: utimur uͦ eis quȩ

Expanded text:
ae, sicut supra commemoravi: omnes tamen se ae, sicut supra commemoravi: omnes tamen se intelligere noverunt, et esse et vivere; sed intelligere ad id quod intelligunt referunt, esse autem et vivere ad se ipsas. Et nulli est dubium, nec quemquam intelligere qui non vivat, nec quemquam vivere qui non sit. Ergo consequenter et esse et vivere id quod intelligit, non sicuti est cadaver quod non vivit, nec sicuti vivat anima quae non intelligit, sed proprio quodam eodemque praestantiore modo. Item velle se sciunt, neque hoc posse quemquam qui non sit et qui non vivat, pariter sciunt: itemque ipsam voluntatem referunt ad aliquid, quod ea voluntate volunt. Meminisse etiam se sciunt; simulque sciunt quod nemo meminisset, nisi esset ac viveria et intelligentia, multarum rerum notitia atque scientia continentur: voluntas autem adest, per quam fruamur eis vel utamur. Fruimur enim cognitis, in quibus voluntas ipsis propter se ipsa delectata conquiescit: utimur vero eis quae
Abbreviated transcription (Latin):
te ipsam. cognoscit seipsam: nec ob alud
qͣm eo qd̾ sibi presens est. Si aũ qd̾ dictũ est
ñ intelligit: non utiq facit. Hoc gͥ ei pre¬
cipit᷑ ut faciat: quod cũ preceptũ ipsũ in¬
telligit. facit. Non gͦ adiungat aliud ad id¬
qd̃ se ipsa cognoscit: cum audit ut se ipsam
cognoscat. Certe enĩ nouit sibi dici. sibi sci¬
licet quȩ ẽ. & uiuit & intelligit. S est &
cadauer: uiuit & petus: intelligit aũ nec
cadauer nec petꝰ. Sic gͦ se ẽẽ & iuuere seie:
qͣmͦ est & iuuit intelligentia. Cum gͦ uerbi
gr̃a mens aerem se putat: aerem se intelli¬
gere putat. Se tam̃ intelligere scit: aerẽ
aũ se ẽẽ ñ scit. s putat. Secernat qd̾ putat:
cernat qd̾ scit. Hoc ei remaneat unde ne
illi quide dubitauert̃: qui aliud atq ali¬
ud corpus eẽ mentẽ putauert̃. Neq enim
omis mens aerem se eẽ existimat: s aliȩ igñe.
aliȩ cerebrum. aliȩq aliud corpus. & aliȩ ali¬

Expanded text:
Te ipsam, cognoscit se ipsam; nec ob aliud, Te ipsam, cognoscit se ipsam; nec ob aliud, quam eo quod sibi praesens est. Si autem quod dictum est non intelligit, non utique facit. Hoc igitur ei praecipitur ut faciat, quod cum ipsum praeceptum intelligit, facit. CAPUT quod se ipsam cognoscit, cum audit ut se ipsam cognoscat. Certe enim novit sibi dici, sibi scilicet quae est, et vivit, et intelligit. Sed est et cadaver, vivit et pecus: intelligit autem nec cadaver, nec pecus. Sic ergo se esse et vivere scit, quomodo est et vivit intelligentia. Cum ergo, verbi gratia, mens aerem se putat, aerem intelligere putat, se tamen intelligere scit: aerem autem se esse non scit, sed putat. Secernat quod se putat, cernat quod scit: hoc ei remaneat, unde ne illi quidem dubitaverunt, qui aliud atque aliud corpus esse mentem putaverunt. Neque enim omnis mens aerem se esse existimat, sed aliae ignem, aliae cerebrum, aliaeque aliud corpus, et aliud ali
Abbreviated transcription (Latin):
itaq uelut absentem se querat cernere:
s presentẽ se curet discernere. Nec se qͣsi
ñ norit cognoscat: s ab eo quod alterũ
nouit dinoscat. Ipsum enĩ qd̃ audit
cognosce te ipsam. quomͦ agere curabit:
si nescit aut quid sit cognosce. aut qͥd sit
te ipsam: Si autem utrimq nouit. no¬
uit & seipsam: quia ñ ita dicitur m̃ti.
cognosce te ipsam:̃ sicut dicitur cognosce
cherubin & seraphin. De absentib enĩ illis
dicant᷑. Neq sicut dicitur cognosce uolunta¬
tẽ illuis hominis: quȩ nob̾ nec adsentiendu
ullo mͦ. nec ad intelligendu presto est. nisi
corporalib signis editis: & hoc ita ut mag̃
credamꝰ. qͣm intelligamꝰ. Neq ita ut dicit᷑
homini. uide faciem tuã: qd̾ nisi in speculo
fieri ñ potest. slam & ipsa nr̃a facies absens
ab aspectu nr̃o est: quia ñ ibi est. quo ille di¬
rigi potest. S cum dicitur m̃ti. cognosce te
ipsam eo ictu quo intelligit qd̾ dictum est

Expanded text:
itaque velut absentem se quaerat cernere, itaque velut absentem se quaerat cernere, sed praesentem se curet discernere. Nec se quasi non norit cognoscat, sed ab eo quod alterum novit dignoscat. Ipsum enim quod audit, Cognosce te ipsam, quomodo agere curabit, si nescit, aut quid sit, Cognosce; aut quid sit, Te ipsam? Si autem utrumque novit, novit et se ipsam: quia non ita dicitur menti, Cognosce te ipsam, sicut dicitur, Cognosce Cherubim et Seraphim: de absentibus enim illis dicantur. Neque sicut dicitur, Cognosce voluntatem illius hominis: quae nobis nec ad sentiendum ullo modo, nec ad intelligendum praesto est, nisi corporalibus signis editis; et hoc ita, ut magis credamus, quam intelligamus. Neque ita ut dicitur homini, Vide faciem tuam: quod nisi in speculo fieri non potest. Nam et ipsa nostra facies absens ab aspectu nostro est, quia non ibi est quo ille dirigi potest. Sed cum dicitur menti, Cognosce te ipsam, eo ictu quo intelligit quod dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
addidit detrahat. Interior est enĩ ipsa. non
solum qͣm ista sensibilia quȩ manifeste
foris sunt. s etiã quã ymagines eoꝵ quȩ
in parte quada sunt animȩ. quã habent
& bestiȩ: qͣmuis intelligentia careant.
quȩ m̃tis est ꝓpriȩ. Cum gͦ sit mens int̾ior
quod̾amodo exit a semet ipsa. cum in hec
quasi uestigia multaꝵ intentionũ exe¬
rit amoris affectum. quȩ uestigia tanqͣm
imprimunt᷑ memoriȩ. qͣndo hȩc quȩ fo¬
ris sunt corporalia sentiunt᷑: ut etiam
cũ absunt ista presto sint tam̃ ymagi¬
nes eoꝵ cogitantib. Cognoscat gͦ semet¬
ipsam: nec quasi absentem se querat:
s intentionẽ uoluntatis qua ꝑ alia ua¬
gabatur statuat in seipsam: & se cogi¬
tet. Ita uidebit qd̾ nimnꝙͣ se ñ amaue¬
rit. nunꝙͣ nescierit: s aliud secũ aman¬
do cũ eo se confudit & concreuit quod̾an
Atq ita dum sicut unũ diuersa cõplecti¬
tur: unũ putauit ẽe quȩ diu̾sa sunt. Noi¬

Expanded text:
addidit detrahat. Interior est enim ipsa, non addidit detrahat. Interior est enim ipsa, non solum quam ista sensibilia quae manifeste foris sunt, sed etiam quam imagines eorum quae in parte quadam sunt animae, quam habent et bestiae, quamvis intelligentia careant, quae mentis est propria. Cum ergo sit mens interior, quodam modo exit a semetipsa, cum in haec quasi vestigia multarum intentionum exserit amoris affectum. Quae vestigia tanquam imprimuntur memoriae, quando haec quae foris sunt corporalia sentiuntur, ut etiam cum absunt ista, praesto sint tamen imagines eorum cogitantibus. Cognoscat ergo semetipsam, nec quasi absentem se quaerat, sed intentionem voluntatis qua per alia vagabatur, statuat in semetipsam, et se cogitet. Ita videbit quod nunquam se non amaverit, nunquam nescierit: sed aliud secum amando cum eo se confudit et concrevit quodam modo; atque ita dum sicut unum diversa complectitur, unum putavit esse quae diversa sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
alia quȩ ñ corporeo sensu internuncio.
s ꝑ se ipsam nosse debet. cum in ea uenit
inuenit: aut in suꝑiore substantia id est
ind̾o. aut incȩteris animȩ partib sicut
de ipsis ymaginib corpoꝵ cum udicat:
intꝰ enĩ in anima eas inuenit ꝑ corpus
q̃rat & inueniat mirabilis questio est:
quo tendat ut querat. aut quo ueniat ut
inueniat. Quid enĩ tam in m̃te. qͣm mens
est: S quia in his est que cum amore co¬
gitat. sensibilib aũ id est corporalib cum
amore assuefacta est: ñ ualet sine ymagi¬
nib eoꝵ ẽẽ in semet ipsa. Hinc ei oborit᷑
erroris dedecus du rerũ sensaꝵ ymagineᷤ
secernere a se ñ potest. ut se solam uidear
coheserunt enĩ mirabilit̾ glutine amors.
fe hec est eius immundicia: qm̃ dum se
solam nititur cogitare. hoc se putat eẽ.
sine quo se ñ potest cogitare. Cum gͥ ei
precipitur ut seipsam cognoscat: non se
tamqu̾a sͥ detracta sit querat: s id qd̃ sibi

Expanded text:
alia quae non corporeo sensu internuntio, alia quae non corporeo sensu internuntio, sed per se ipsam nosse debet, cum in ea venit, invenit; aut in superiore substantia, id est in Deo, aut in caeteris animae partibus, sicut de ipsis imaginibus corporum cum judicat; intus enim in anima eas invenit per corpus quaerat et inveniat, mirabilis quaestio est, quo tendat ut quaerat, aut quo veniat ut inveniat. Quid enim tam in mente quam mens est? Sed quia in iis est quae cum amore cogitat, sensibilibus autem, id est corporalibus, cum amore assuefacta est, non valet sine imaginibus eorum esse in semetipsa. Hinc ei oboritur erroris dedecus, dum rerum sensarum imagines secernere a se non potest, ut se solam videat. Cohaeserunt enim mirabiliter glutino amoris: et haec est ejus immunditia, quoniam dum se solam nititur cogitare, hoc se putat esse sine quo se non potest cogitare. Cum igitur ei praecipitur ut se ipsam cognoscat, non se tanquam sibi detracta sit quaerat; sed id quod sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tur ẽẽ corpoream. ñ ob hoc errare qd̾ mẽs
desit eoꝵ noticiȩ: s qd̾ adiungunt ea
sine quib nullã possunt cogitare na¬
turã. Sine fantasiis enĩ corpoꝵ qͥoqͥd
iussi fueruit cogitare. nicħ omĩno eẽ
arbitrant᷑: ideo q ñ se tamqͣm sͥ desit
mens requirat. Quid enĩ tam cogniti¬
oni adest: qmͣ id quod m̃ti adest: Aut
quid tam m̃ti ad est: qm ipsamens :
Unde & ipsa quȩ appellatur inuentio.
si u̾bi originen retractemꝰ. quid aliud re-¬
sonat: nisi quia inuenire ẽ. in id uenire
qd̾̃ queritur: Propterea quȩ quasi ultͦ
in mentẽ ueniunt. ñ usitate dieunt᷑ inuen¬
ta. qͣmuis cognita dici possint: quia ñ in ea
q̃rendo tendebamꝰ. ut in ea ueniremꝰ. hoc est
ea inueniremꝰ. Quapropt̾ sicut ea quȩ ocłis
aut ullo alio corporis sensu requiruntur.
ipsa mens querit. ipsa enim etiã sensum
carnis intendit: tunc autẽ inuenit. cum
in ea quȩ reqͥrunt᷑. idem sensus uenit: sic

Expanded text:
tur esse corpoream, non ob hoc errare, quod mens tur esse corpoream, non ob hoc errare, quod mens desit eorum notitiae, sed quod adjungunt ea sine quibus nullam possunt cogitare naturam. Sine phantasiis enim corporum quidquid jussi fuerint cogitare, nihil omnino esse arbitrantur. Ideoque non se, tanquam sibi desit, mens requirat. Quid enim tam cognitioni adest, quam id quod menti adest? aut quid tam menti adest, quam ipsa mens? Unde et ipsa quae appellatur inventio, si verbi originem retractemus, quid aliud resonat, nisi quia invenire est in id venire quod quaeritur? Propterea, quae quasi ultro in mentem veniunt, non usitate dicuntur inventa, quamvis cognita dici possint; quia non in ea quaerendo tendebamus, ut in ea veniremus, hoc est, ea inveniremus. Quapropter, sicut ea quae oculis aut ullo alio corporis sensu requiruntur, ipsa mens quaerit ipsa enim etiam sensum carnis intendit, tunc autem invenit, cum in ea quae requiruntur idem sensus venit: sic
Abbreviated transcription (Latin):
quide uitã omẽ uiuũ corpꝰ animantẽ
ac uiuificantẽ ẽẽ repperert: conseq̃nter
& immortalem. qͥa uita carere uita ñ
potest: ut quisq potuit ꝓbare conati
st̃. Nam de qͥnto illo nescio quo corpore.
qd̾ notissimis qͣtuor huiꝰ mũdi elem̃tis qui¬
dã coniungentes. hinc animã ẽẽ dixert̃:
hoc loco diu disserendũ ñ puto. Aut eñĩ
hoc uocant corpus qd̾ nos cuiꝰ in locispa¬
cio pars toto minor est: & in illis annu¬
merandi sunt. qui mentẽ corporeã ẽẽ
credideriuit: aut si uel omnẽ substan¬
tiã. uel omnẽ mutabilem substantiã
corpꝰ appellant. cũ sciant ñ omnẽ locoꝵ
spaciis aliqua longitudine & altitudi¬
ne & latitudine contineri: ñ cum eis de
uocabuli questione pugnandu est. In
his om̃ib sententiis quisquis indet
m̃tis naturã. & ẽẽ substantiã. & non esse
corpoream: id est ñ minore sui parte
munꝰ occupare loci spaciũ. maiusq ma¬
iore: simul oportet uideat. eos qͥ opinã¬

Expanded text:
ivum corpus animantem ac vivificantem esse repererunt; consequenter et immortalem, quia vita carere vita non potest, ut quisque potuit, probare conati sunt. Nam de quinto illo nescio quo corpore, quod notissimis quatuor hujus mundi elementis quidam conjungentes, hinc animam esse dixerunt, hoc loco diu disserendum non puto. Aut enim hoc vocant corpus quod nos, cujus in loci spatio pars toto minor est, et in illis annumerandi sunt qui mentem corpoream esse crediderunt: aut si vel omnem substantiam, vel omnem mutabilem substantiam corpus appellant, cum sciant non omnem locorum spatiis aliqua longitudine et latitudine et altitudine contineri, non cum eis de vocabuli quaestione pugnandum est. 10. In his omnibus sententiis quisquis videt entis naturam et esse substantiam, et non esse corpoream, id est, non minore sui parte minus occupare loci spatium, majusque majore; simul oportet videat eos qui opinan
Abbreviated transcription (Latin):
sunt qd̾ ipsa est. Ac ꝑ hoc difficile in ea
dinoscitur. memoria sui & intelligentia
sui. Quasi eni ñ sint hȩc duo. s unũ duobꝰ
uocabulis appellet᷑: sic apparet in ea re
ubi ualde ista coniuncta sunt. & aliud
alio nullo precedit᷑ tempore. Amorq ip¬
se ñ ita sentitur eẽ cum eũ ñ ꝓdit indigen¬
tia: qm̃ semꝑ presto est qd̾ amatur. Qua¬
ꝓpter etiam tardiorib dilucescere hec
possunt. dum ea tractant᷑. quȩ ad animũ
tempore accedunt. & quȩ illi temporaliter
accidunt: cũ meminit qd̾ antea ñ memine¬
rat. & cum uidet quod antea ñ uidebat
& cũ amat qd̃ antea ñ amabat. S aliud
hec tractatio iam poscit exordium: propt̾¬

Expanded text:
sunt, quod ipsa est: ac per hoc difficile in ea sunt, quod ipsa est: ac per hoc difficile in ea dignoscitur memoria sui, et intelligentia sui. Quasi enim non sint haec duo, sed unum duobus vocabulis appelletur, sic apparet in ea re ubi valde ista conjuncta sunt, et aliud alio nullo praeceditur tempore: amorque ipse non ita sentitur esse, cum eum non prodit indigentia, quoniam semper praesto est quod amatur. Quapropter etiam tardioribus dilucescere haec possunt, dum ea tractantur quae ad animum tempore accedunt et quae illi temporaliter accidunt, cum meminit quod antea non meminerat, et cum videt quod antea non videbat, et cum amat quod antea non amabat. Sed aliud haec tractatio jam poscit exordium, propt
Abbreviated transcription (Latin):
go. Uoliuitas etiã mea totã intelligentiã
totamꝙ memoriã meã capit: dum toto
utor qd̾ intelligo & memini. Quapropt̾¬
qͣndo inuicẽ a singłis & tota omĩa capi¬
unt᷑. equalia sunt. tota singła totis singł̃s
& tota singła simul om̃ib totis: & hȩc
tria unũ. una uita. una mens. una eẽn¬
cũꝙ intentionis uirib ad illam sumim̃a
& altissimã essentiã. cuiꝰ impar ymago
ẽ humana mens. s tam̃ ymago: an
adhuc eadem tria distinctius declarã¬
da sunt in anima. ꝑ illa quȩ extrinsecꝰ
sensu corporis capimꝰ. ubi temporalit̾
imprunit᷑. rerũ corporeaꝵ noticia: Men¬
tẽ quippe ipsam in memoria & intelli¬
gentia & uoluntate siumet ipsius talẽ
reꝑiebamꝰ: ut qm̃ semꝑ se nosse. semꝑq se
ipsam uelle cõprehendebat᷑. simul etiam
semꝑ sui meminisse. semꝑ q seipsam in¬
telligere & amare cõprehenderet᷑: qͣmuis
ñ semꝑ se cogitare discretã ab eis quȩ ñ

Expanded text:
go. Voluntas etiam mea totam intelligentiam go. Voluntas etiam mea totam intelligentiam totamque memoriam meam capit, dum toto eo utor, quod intelligo, et memini. Cum itaque invicem a singulis et omnia tota capiantur; aequalia sunt tota singula totis singulis; et tota singula simul omnibus totis: et haec tria unum, una vita, una mens, una essententionis viribus ad illam summam et altissimam essentiam, cujus impar imago est humana mens, sed tamen imago? an adhuc eadem tria distinctius declaranda sunt in anima, per illa quae extrinsecus sensu corporis capimus, ubi temporaliter imprimitur rerum corporearum notitia? Mentem quippe ipsam in memoria et intelligentia et voluntate suimetipsius talem reperiebamus, ut quoniam semper se nosse semperque se ipsam velle comprehendebatur, simul etiam semper sui meminisse, semperque se ipsam intelligere et amare comprehenderetur; quamvis non semper se cogitare discretam ab eis quae non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum singła singłis. s etiam om̃ib
singła: ñ utiq se inuicẽ caꝑent. Neq eñi
tantũ a singłis singła: uerũ etiam a sin¬
gulis omĩa capiuntur. Memini enĩ me
habere memoriã & intelligentiã & uo¬
luntatẽ: & intelligo me intelligere &
uelle atq meminisse: & uolo me uelle
& meminisse & intelligere. Totamq me¬
am memoriã & intelligentiã & uolun¬
tatẽ. simul memini. Qd̃ enĩ memoriȩ meȩ
ñ memini: ñ est in memoria mea. Nicħ
aũ tam in memoria: qͣm ipsa memoria
ẽ. Totam gͥ memini. Item quicqͥd intel¬
ligo. intelligere me scio: & scio me uelle
quicqͥd uolo. Quicquid aũ scio: memini.
Totam gͥ intelligentiã totãq uoluntatẽ
meã memini. Similit̾ cum hȩc tria in¬
telligo: tota simul intelligo. Neq enĩ
ni. nec uolo. Quicqͥd itaq intelligibili¬
um ñ intelligo: consequent̾ etiam nec
memini nec uolo. Qucquid g̃ intelligi¬
biliũ memini & uolo: consequent̃ intelli¬

Expanded text:
ngulis, sed etiam omnibus singula; non utique se invicem caperent. Neque enim tantum a singulis singula, verum etiam a singulis omnia capiuntur. Memini enim me habere memoriam, et intelligentiam, et voluntatem; et intelligo me intelligere, et velle, atque meminisse; et volo me velle, et meminisse, et intelligere, totamque meam memoriam, et intelligentiam, et voluntatem simul memini. Quod enim memoriae meae non memini, non est in memoria mea. Nihil autem tam in memoria, quam ipsa memoria est. Totam igitur memini. Item quidquid intelligo, intelligere me scio, et scio me velle quidquid volo: quidquid autem scio memini. Totam igitur intelligentiam, totamque voluntatem meam memini. Similiter cum haec tria intelligo, tota simul inni, nec volo. Quidquid ergo intelligibilium non intelligo, consequenter etiam non memini, nec volo. Quidquid igitur intelligibilium memini, et volo; consequenter intelli
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enĩ abutendo uł transferendo uoca¬
bulo ducit᷑ a corpore ad ammũ: s ipsam
om̃ino parcicłam corporis quã in uisce¬
rib dilaniatis uidentꝰ. eam eẽ put auer̃e.
Alii ex minutissimis indiuduisꝙ corpus¬
cłis quos athomos dicunt. concurrentib
in se atq coherentib. eam confici credi¬
derunt. Alii acrem. alii ignem. substan¬
tiã eius ẽẽ dixerunt: alii eam nullã esse
substantiã. quia nͥ corpꝰ nullã substantiã
poterant cogitare: & eam corpꝰ esse ñ
inueniebant. S ipsam temꝑationem
corporis nr̃i. uł compagẽ primordioꝵ qͥb
ista caro tamꝙͣ conectitur. ẽẽ opinatist᷑.
eoq om̃s eam mortalem ẽẽ senserunt:
quia fiue corpꝰ esset. siue aliqua cõposi¬
tio corporis. non posset utiq immorta

Expanded text:
sferendo vocabulum ducitur a corpore ad animam: sed ipsam omnino particulam corporis quam in visceribus dilaniatis videmus, eam esse putaverunt. Alii ex minutissimis individuisque corpusculis, quas atomos dicunt, concurrentibus in se atque cohaerentibus, eam confici crediderunt. Alii aerem, alii ignem substantiam ejus esse dixerunt. Alii eam nullam esse substantiam, quia nisi corpus nullam substantiam poterant cogitare, et eam corpus esse non inveniebant: sed ipsam temperationem corporis nostri vel compagem primordiorum, quibus ista caro tanquam connectitur, esse opinati sunt. Eoque hi omnes eam mortalem esse senserunt, quia sive corpus esset, sive aliqua compositio corporis, non posset utique immorta
Abbreviated transcription (Latin):
um homines dm̃
querunt. & ad intel¬
ligentiã trinitatis
ꝓ captũ infirmitatis humanȩ animũ
intendunt: exꝑti difficultates labori-¬
osas. siuie in ipsa m̃tis acie conantes in¬
tueri in accessibilem lucẽ. siue ipsa mul¬
tiplici & multimoda locutione lutera¬
rũ sacraꝵ. ubimͥ ñ uidet᷑ nisi atteri adã
ad aliquid certum diffusa omĩ ambi-¬
guitate ꝑuenerint. facillime debent
ignoscere errantib intanti ꝑuestiga¬
tione secreti. S duo sunt quȩ in erro¬
re hominũ difficillime tolerantur:
p̃sumptio pͥusqͣm ueritas pateat : &
cũ iam patuerit presũpte defensio fal¬
sitatis. A quib duob uitiis nimis
mumicis inuentioni ueritatis & tͣctatio¬
ni diuinoꝵ scõꝵ q libroꝵ. si me ut precor
& spero ds defenderit. atq mimierit scu
ñ ero segnis ad inquirend̾a substantiã
di. siue ꝑscripturã eius. siue ꝑ creaturã.
Quȩ utͣq nob̾ ad hoc ꝓponitur intuenda.
ut ipse querat᷑. ipse diligatur: qͥ &e illã

Expanded text:
um homines Deum quaerunt, et ad intelligentiam Trinitatis pro captu infirmitatis humanae animum intendunt; experti difficultates laboriosas, sive in ipsa acie mentis conantis intueri inaccessibilem lucem, sive in ipsa multiplici et multimoda locutione Litterarum sacrarum, ubi mihi non videtur nisi atteri animaad aliquid certum discussa omni ambiguitate pervenerint, facillime debent ignoscere errantibus in tanti pervestigatione secreti. Sed duo sunt quae in errore hominum difficillime tolerantur; praesumptio, priusquam veritas pateat; et, cum jam patuerit, praesumptae defensio falsitatis. A quibus duobus vitiis nimis micis inventioni veritatis, et tractationi divinorum sanctorumque Librorum, si me, ut precor et spero, Deus defenderit atque munierit scutsuae, non ero segnis ad inquirendam substantiam Dei, sive per Scripturam ejus, sive per creaturam. Quae utraque nobis ad hoc proponitur intuenda, ut ipse quaeratur, ipse diligatur, qui et illam
Abbreviated transcription (Latin):
uite eum aqua exp̃ssum ostenditur.
Iona caro ẽ nr̃a & ualde bona ut pote
abono a solo cleo condita. & ñ est mala
ut uolunt sechimotiani & opiniani et
patciani: nec mali causa ut docuit flori¬
nus. nec ex malo & bono compacta ut
manichieus blasphemat: s cum sit ere¬
atione bona. arbitrio anime efficitus
nobis uł bona uł mala: ñ immutatiõe
substantie. s executionis mercede. Ipsa
enim est que statuitur ante tͥbunal xp̃i.
inqua ꝑferat anima ꝓpͥa corporis ꝓ ut ges¬
sit. siue bonum suie malum.
N resurrectione ex mortius: serus forma
ñ mutabitur. S uir mortius resurgie
informa uri & femina in forma femi
tione non specie nat᷑ali: ne ñ sit uera
naricationis ade tenebant᷑: donee auctori¬
tate domini. ꝑ indebitam euis mortẽ de
seruili conditione liberarentur.

Expanded text:
vite cum aqua expressum ostenditur. vite cum aqua expressum ostenditur. Bona est caro nostra et valde bona: utpote a solo et bono Deo condita, et non est mala, ut volunt Sethianus et Opinianus et Patricianus: nec mali causa, ut docuit Florinus: nec ex malo et bono compacta, ut Manichaeus blasphemat: sed cum sit creatione bona, arbitrio animae efficitur nobis vel bona vel mala, non immutatione substantiae, sed exsecutionis mercede. Ipsa enim est, quae statuitur ante tribunal Christi: in qua perferat anima corporis prout gessit, sive bonum, sive malum. n resurrectione ex mortuis sexus forma non mutabitur, sed vir mortuus resurget in forma 41 viri, et femina in forma feminitione, non specie naturali, ne non sit vera aevaricationis Adae tenebantur, donec auctoritate Domini, per indebitam ejus mortem a servili con
Abbreviated transcription (Latin):
det. Hoc & martyr coram ꝑsecutore fa¬
cit: qui et confitetur fidem & in t̾ro¬
gatus respondet. Ille pꝰt confessionẽ
uł asꝑgit᷑ sanguine uł tinguit᷑ igne.
Ille manus impositione pontificis ac¬
cipit sp̃m scm. hic habitacislũ efficitur
sp̃s sci. dum ñ ẽ ip̃e qui loquit᷑. s sp̃s¬
pati qui millo loquit᷑. Ile cõmumicauit
eucharistie incõmemoratione mortis diũ:
hic ip̃i xp̃o cunt morit᷑. Ille confitet᷑ se
mundi actib renuntiaturũ: hic ipsi
renuntiat uite. Illi omĩa remituntur¬
peccata: in isto extinguntur.
N encharistia ñ debet aqua pura of¬
ferri. ut quidam sobrietatis imagi¬
ne falluntur. s uinum & aqua mix¬
tum: quia & unum fuit in redemp¬
tionis nr̃e mẏsterio cum dicit. ñ bibã
amodo ex hoc genimine eitis. & aqͣ¬
mixtum qd̾ pꝰt cenãdabat᷑. S .&. de
latere euis qd̾ lancea ꝑfossum est aqua
eum sanguine egressa: de uera carnis eiꝰ

Expanded text:
debit. Hoc idem martyr coram persecutore fadebit. Hoc idem martyr coram persecutore facit, qui et confitetur fidem, et interrogatus respondet. Ille post confessionem ro aspergitur sanguine, vel tingitur igne. Ille manus impositione pontificis accipit Spiritum sanctum. Hic habitaculum efficitur Spiritus sancti dum non est ipse qui loquitur, sed spiritus qui in illo loquitur. Ille communicaEucharistiae in commemoratione mortis Domini; hic ipsi Christo commoritur: ille confitetur se mundi actibus renuntiaturum: hic ipsi renuntiat vitae. Illi peccata omnia remittuntur; in isto exstinguuntur. In Eucharistia non debet aqua pura offerri, ut quidam sobrietatis imagine falluntur: sed vinum et aqua mistum, quia et vinum fuit in redemptionis nostrae mysterio, cum dicit: Non bibam amodo ex hoc genimine vitis . Et aqmistum quod post coenam dabatur. Sed et de latere ejus quod lancea perfossum est, aqua cum sanguine egressa, vinum de vera carnis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
re suꝑatꝰ truncauerit. neꝙ illum qͥ
usuras accepisse conuincitur. aut
in scena lusisse noscitur: neq eum
qui publica penitentia mortalia cri¬
mina deflet. nec illum qui aliqñ¬
uersus infuriam insaniuit. uł affli¬
ctione diaboli uexatus ẽ: nec eum
qui ꝑ ambitionẽ ad imitationẽ sy
mon̾is magi pecuniam offert.
Scorum corpora & p̾cipue ueatorum
martyrum reliquias acsi xp̃i membͣ
sincerissime honorancda. & basilicas eo¬
rum nominib appellatas uelut ioca
diuino cultui mancipata. affectu pusñ¬
mo & deuotione fidelissima adeundas.
Siquis contͣ hanc sententiam uenit:
ñ xp̃ianus s eunominianus & uigilan¬
tianus creditur.
Saptizatis cantum iter ẽẽ salutis.
Nullum cathecuminum qmͣius in bo¬
nis oꝑib defunctum. uitam et̾nam
habere credamꝰ. excepto martyrio: ũ
tota baptismi sacͣmenta complentur.
Saptizandus confitetur fidem suam
coram sacerdote: & int̾rogatus respon¬

Expanded text:
re superatus, truncaverit. Neque illum qui re superatus, truncaverit. Neque illum qui usuras accepisse convincitur, aut in scena lusisse dignoscitur. Neque eum qui publica poenitentia mortalia crimina deflet. Neque illum qui aliquando in furiam versus insanivit, vel afflictione diaboli vexatus est. Nec eum qui per ambitionem ad imitmonis magi pecuniam offert. Sanctorum corpora, et praecipue beatorum martyrum reliquias ac si Christi membra, sincerissime honoranda, et basilicas eorum nominibus appellatas, velut loca divino cultui mancipata, affectu piissimo et devotione fidelissima adeundas. Si quis contra hanc sententiam venit, non Christianus, sed Eunomianus et Vigilantianus creditur. Baptizatis tantum iter esse salutis. Nullum catechumenum, quamvis in bonis operibus defunctum, vitam aeternam habere credamus, excepto martyrio, ubi tota baptismi sacramenta complentur. Baptizandus confitcoram sacerdote, et interrogatus respon
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝓamore castigandi corpceis ab stinẽ¬
tib a uino uł carnib. nichil credere me¬
N tegra fide credendum beatam mariã
dei xp̃i matrem & uirginem genuisse:
& pꝰt partum uirginem ꝑmansisse.
Nec blasphemie eluidii ad qiuescendum:
qui dixit uirgo ante partum. non uirgo
post partum.
Elem̃ta id ẽ celum & t̾ram ñ creclamus
obolenda ꝑignem. s in meluis cõmutan¬
da: figuram mundi id ẽ imaginem ñ
substantiam tͣnsituram.
onum est facultates cum dispensatio¬
ne pauꝑib erogare: melus ẽ ꝓ inten¬
tione sequendi dñm insimul donare.
& ab solutum sollicitudine egere cum xͦ.
Maritum duarum pꝰt baptismum matͦ¬
narum clericum nõ ordinandũ. Neq
eum qui unam qui unam quidem s
concubinã ñ matronam habuit: necy
illum qui uiduam & repudiatam uł
meretͥcem inmatͥmonio sumpsit. nec
illum qui semet ipsum abscidit quo¬
libet sui corporis membro. indigna¬
tione aliqua. uł iusto. inuistoue timo¬

Expanded text:
et pro amore castigandi corporis abstinenet pro amore castigandi corporis abstinentibus a vino vel carnibus, nihil credere meni. Integra fide credendum est beatam Mariam Dei Christi matrem et virginem genuisse, et post partum virginem permansisse: nec in hoc blasphemiae Helvidii acquiescendum, qui dixit: Virgo ante partum: non virgo post partum. Elementa, id est, coelum et terram, non credamus abolenda per ignem, sed in melius commutanda: figuram mundi, id est, imaginem non substantiam, transituram. Bonum est facultates cum dispensatione pauperibus erogare: melius est pro intentione sequendi Dominum insimul donare, et absolutum sollicitudine egere cum Christo. Maritum duarum post baptismum matronarum clericum non ordinandum; neque eum qui unam quidem, sed concubinam, non matronam habuit; nec illum qui viduam et repudiatam, vel meretricem in matrimonio sumpsit; nec eum qui semetipsum abscidit quolibet corporis sui membro indignatione aliqua, vel justo, injustove timo