comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
celum quidem aeriũ. ꝑse ascendẽ poterat : quem naturȩ
suȩ insirmitas grauabat. Redẽptor aut̃ nr̃ ñ curru ñ
angłis. subleuatꝰ legitꝰ: quia his qui fecerat oĩa. nimirũ

Expanded text:
coelum quidem aereum per se ascendere poterat, quem naturae coelum quidem aereum per se ascendere poterat, quem naturae suae infirmitas gravabat. Redemptor autem noster non curru, non angelis sublevatus legitur, quia is
Abbreviated transcription (Latin):
raptus est. Qͥd est quod helias ad
situm. ad illius sũmę quietisimũ ante resurrectonẽ
ascensionẽq dnĩ credimꝰ. eẽ. ꝑductum: S aliud ẽ. glii
aernĩ: aluud ȩchereũ. Celum quippe aeriũ: t̾re. et
ꝓtimum. Unde & aues celi dicimus. quia eas uolitare incere
nidemꝰ Incelum itaꝙ aeriũ helias subleuatꝰ ẽ: ut insecreta
quadam t̾rȩ regione repente duceret᷑. uli in magna iã carnis.
& ss quiete iuueret: quousꝙ ad fiuem mundi redeat &
mortis debitũ soluat. Subleuatꝰ nanq helias ascensionem
ꝯñiea designauit. Ille enĩ mortẽ distulit. ñ euastt. Redẽptor
autꝰ nr̃. quia ñ distulit. suꝑauit eãq resurgendo consũpsit.¬
& resurrectionis suę głam ascendendo declarauit. Notandũ
quoq ẽ. qd̾ helias incurru legitur ascendisse. ut uidelicet
aꝑte monstraret᷑: quia homo purꝰ aduitorio egebat alieno.
Pangłos quippe illa facta. & ostensa st̃ adium̃ta: quia nec ad

Expanded text:
rcet. Quid est quod Helias ad situm, ad illius summae quietis sinum, ante resurrectionem, ascensionemque Domini, credimus esse perductum? Sed aliud est coelum aereum, aliud aethereum: coelum quippe aereum terrae est oximum, unde et aves coeli dicimus, quia eas volitare in aere videmus. In coelum itaque aereum Helias sublevatus est, ut in secreta quadam terrae regione repente duceretur, ubi in magna jam carnis et spiritus quiete viveret, quousque ad finem mundi redeat, et mortis debitum solvat. Sublevatus namque Helias ascensionem dominicam designavit; ille enim mortem distulit, non evasit. Redemptor autem noster, quia non distulitet resurrectionis suae gloriam ascendendo declaravit. Notandum quoque est quod Elias in curru legitur ascendisse, ut videlicet aperte monstraretur quia homo purus adjutorio egebat alieno. Per angelos quippe illa facta et ostensa sunt adjumenta, quia nec ad
Abbreviated transcription (Latin):
aspiret dies ⁊ inlinent᷑ umibre. donet uenturi
sełi lux oͥat᷑ eterna. ⁊ umbre. id .ẽ. errei psentis
uite transeant. Reuertere similis eto due tmi
capreę aut hinulo ceruoꝵ suꝑ montes betel Os¬
secro dilecte mi ut sepiꝰ dulcedine tuȩ iusitationis
reuenris adme. qͥ carne quã de patͥarcharũ origi

Expanded text:
t dies, et inclinentur umbrae. Donec venturi saeculi lux oriatur aeterna, et umbrae, id est errores praesentis vitae, transeant. Revertere, similis esto, dilecte mi, capreae aut hinnulo cervorum super montes Bethel. Obsecro, dilecte mi, ut saepius dulcedine tuae visitationis revertaris ad me, quia cum carne, quam de patriarcharum origi
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ & medicinam dei & manifestationẽ fideĩ quã
ã xp̃o suscepit. rursum impsa cicatrice ascendit ali¬
quod indiciũ erroris pristini. aut ꝑfidia doginatis
ueteris. In carne uiua gestat lepram: qui de anima
quȩ uita est carnis aliquid falsum existimant. sic̃
luciferiani. qui dicunt animam de carnis substan
tia ꝓpagatã. sic̃ arabici. qui animã simul cũ corpore
mori putant. Incicatrice ustionis lepram habent
manichei heretici. qui inani abstinentie cruciati
corpora sua exurunt. & ꝑuifidelitatẽ ñ mundiciã
uidelicet s lepram gignunt. De talibꝰ enĩ p̃dica¬

Expanded text:
tionem Dei, et medicinam, et manifestationem fidei, quam tionem Dei, et medicinam, et manifestationem fidei, quam a Christo 418 suscepit, rursum in ipsa cicatrice ascendit aliquod indicium erroris prioris, aut perfidia veteris dogmatis. 9. In carne viva lepram gestat, qui de anima, quae vita est carnis, aliquod falsum existimat, sicut Luciferiani, qui dictia propagatam; sicut Arabici, qui animam simul cum corpore mori putant. In cicatrice ustionis lepram habent Manichaei haeretici, qui inani abstinentiae cruciatu corpora sua exurunt, et per infidelitatem, non munditiam inde, sed lepram gignunt. De talibus enim praedica
Abbreviated transcription (Latin):
doniani. antropomorphitȩ. priscilliani. donatis¬
tȩ. nestoriani. euthichiani. Quiq om̃s incaluaria
lepram gerunt. quia errores sui ꝑfidiam aꝑta
prauitate defendut. In barba lepram gerunt.
eos falsum qd libet p̃dicasse confingunt. Sic̃ enim
barba ornam̃tũ est uiri: ita xp̃i apłi & doctores
bent. qui eccłiȩ detrahunt. sicut carpoctatiani.
qui negunt carnis resurrectionẽ. sic̃ nouatiani
qui nũptias damnant & peccantibꝰ pętutentiam
negant. sic̃ ieralite qui int̾ alios errores regnũ
cȩlorũ paruulos hab̾e ñ eredunt. sic̃ eriani qui
uetant ꝓdefiuctis offerre sacrificiũ. Incarne &
cute getunt lepram. qui carnalia uł exteriora
suadere conantur. ut cherinthiani. qui resurres
tionẽ futuram in carnis uoluptate euftimant.
uł sic̃ aetiani qui dicunt inside manentibꝰ quãuis
carnalit̃ uiuant. ñ posse cõputari peccata. Incica¬
trice sanati ulceris leptam portat. eui post cognoͥ¬

Expanded text:
doniani, Anthropomorphitae, Priscillianistae, Donatisdoniani, Anthropomorphitae, Priscillianistae, Donatistae, Nestoriani, Eutychiani, qui omnes in calvaria lepram gerunt, quia erroris sui perfidiam aperta pravitate defendunt. 5. In barba lepram gerunt, eos falsum quidlibet praedicasse confingunt. Sicuti enim barba ornamentum est viri, ita sancti apostoli et doctores bent, qui Ecclesiae detrahunt, sicut Carpocratiani, qui negant carnis resurrectionem, sicut Novatiani, qui nuptias damnant, et peccantibus poenitentiam negant; sicut Hierachitae, qui inter alios errores regnum coelorum parvulos habere non credunt; sicut Aeriani, qui vetant pro defunctis offerri sacrificium. 7. In carne et cute gerunt lepram, qui carnalia vel exteriora suadere ctionem futuram in carnis voluptate extimant; vel sicut Eritiani, qui dicunt in fide manentibus, quamvis carnaliter vivant, non posse computari peccata. In cicatrice sanati ulceris lepram portat
Abbreviated transcription (Latin):
& aaron dicens. homo incuiꝰ carne q& cute ortus fu¬
erit diuersus color. siue pũstula. aut quasi lucens
quippiam ut plaga leprȩ : adducet᷑ ad aaron sacer¬
dotem. uł adunũ quelibet filiorũ eiꝰ. Qui cũ uiderit
lepram incute. & pilos in album mutatos colorem.
plaga leprȩ est. & ad arbitrium eiꝰ separabitur.¬
Lepra. doctrina est falsa. Proiide lȩpsi non absurde
intelligunt᷑ heretici. qui unitatem uere fidei ñ ha¬
bentes. uarias doctrinas ꝓsitent᷑ erroris ueraq fal¬
sis ad miscent. sic̃ & lepra ueris falsisq colorũ locu¬
lis humana corpora uariando cõmaculat. huiꝰ scili¬
cet leprȩ inuenimꝰ legis latorem sex species in ho¬
mine posuisse. Prima capitis & barbe. scda caluicu
& recaluationis. tercia carnis & cutis. quarta cutis
& corporis & cicatricis albȩ cũ rubore. quinta ul¬
ceris & cicatricis. sexta ustionis. Incapite lepram
portat. qui indiuinitate patris uł in ipso capite
fortiniani. manichei. arriani. sabelliani. mace¬

Expanded text:
 Aaron, dicens: Homo in cujus carne et cute ortus fuerit diversus color, sive pustula, aut quasi lucens quidpiam, id est, plaga leprae, adducetur ad Aaron sacerdotem, vel ad unumquemlibet filiorum ejus. Qui cum viderit 417 lepram in cute, et pilos in album mutatos colorem, plaga leprae est, et ad arbitrium ejus separabiturLepra doctrina est falsa. 2. Proinde leprosi non absurde intelliguntur haeretici, qui, unitatem verae fidei non habentes, varias doctrinas profitentur erroris, veraque falsis admiscent, sicut et lepra veris falsisque locis humana corpora variando commaculat. 3. Hujus scilicet leprae invenimus legislatorem sex species in homine posuisse: primam capitis et barbae, secundam calvitii et recalvationis, tertiam carnis et cutis, quartam cutis et corporis, et cicatricis albae cum rubore, quintam ulceris et cicatricis, sextam ustionis. 4. In capite lepram portat, qui in divinitatem Patris, vel in ipso capite,Photiniani, Manichaei, Ariani, Sabelliani, Mace
Abbreviated transcription (Latin):
lepra eorum: intelligit᷑ hereticos ꝓici debere abec¬
cłia. donec ꝓprio errore purgentur: & sic reuer¬
tant᷑ ad dnm. Eiusmodi uͦ dissutis tunicis. capite
de oꝑto & ore obuoluto sedere iubet᷑. leprȩ munda¬
tionem expecctans. Dissutis tuicis. idest omĩbus
secretis euis manifestatis. Capite de oꝑto: ut ãcuc¬
tis eius lepra uideatur. Ore clauso: ne ulterius im¬
pia doceat uł loquatur. S adhuc adiecit scriptura
sepram. ẽe. inuasis. inparietibꝰ domus. inuestim̃to. in
trama. instramine Lepra inparietibꝰ domꝰ. hereticor
congregatio demitat᷑. quȩ ꝑsacerdotem purgari iubetꝰ
Lepra inuasculis: unicuiqͣ homini ꝓpriĩ corporis
delicta sunt. Lepra instramine uł uestimto: peccata
quȩ extra corpora cõmittunt᷑. uł quȩ in ipso corpore
ꝑpetrant᷑. Stram̃. anima hominis intelligit᷑. & tra¬
ma. mollissimi corporis sensus. xi
maximus int̾ fr̃s suos. suꝑ caput cuiꝰ fusũ

Expanded text:
lepra eorum, intelligitur haereticos projici debere ab Eclepra eorum, intelligitur haereticos projici debere ab Ecclesia, donec a proprio errore purgentur, et sic revertantur ad Dominum. Ejusmodi vero dissutis tunicis, capite deoperto, et ore obvoluto, sedere jubentur, leprae mundationem exspectantes; dissutis tusecretis manifestatis; capite deoperto, ut a cunctis ejus denuntiatio videatur; ore clauso, ne ulterius impia doceat vel loquatur. Sed adhuc adjecit Scriptura, lepram esse in vasis, in parietibus domus, in vestimento, in trama, in stamine. Lepra in parietibus domus haereticorum congregatio denotatur, quae per sacerdotem purgari debet; lepra in vasculis, unicuique homini proprii corporis delicta; lepra in stamine, vel in vestimento, peccata quae extra corpus committuntur, vel quae in ipso corpore perpetrantur. Stamen enim anima hominis intelligitur, et trama mollissimi corporis sensus. CAPmaximus inter fratres suos, super caput fusum
Abbreviated transcription (Latin):
corpus erebro erroris istius contagio cõmãculat. Cũ
aut̃ lepram quȩ habet ruborẽ cũ pallore ꝑmixtũ:
eum homine̾ dẽnotat. qui cũ sit imbecillis animo
& mendax facile infurorem ꝓrũpit & leuitate morũ
cito ꝑiurat. Pallor enĩ m̃tientẽ linguam signifioat.
rubor iracundiam manifestat. Est itaq lepra pecca¬
ti quȩ sacrificiorũ oblationibꝰ emundatur. idẽ. corde
contrito ꝙ humiliato. Sacrificiũ enĩ deo sp̃s contri¬
bulatus. Est & idolatnȩ quȩ aqua diluit᷑ baptismi.
est & hereticorũ quȩ septem dierum purgatione ex-¬
tra castra habeatur. idest. post septiforis sp̃s agni¬
tionem purificet᷑. est quȩ iusu sacerdotis aufertur
ꝑ doctrinam. Genus aut̃ leprȩ quod mundari omĩno
non potest : eorum est qui inspũ sc̃õ peccant. nec
dicunt pęnitentes posse consequi ueniam. De his enĩ
ut exeant de castris & sedeant foris donec mundet᷑

Expanded text:
corpus crebro erroris istius contagione commaculat. Cum corpus crebro erroris istius contagione commaculat. Cum autem lepram, queum hominem denotat, qui cum et mendax, facile in furorem prorumpit, et levitate morum cito perjurat; pallor enim mentientem linguam significat. Rubor autem iracundiam manifestat. 14. Est itaque lepra peccati, quae sacrificiorum oblationibus emundatur, id est, contrito corde et humiliato: Sacrificium enim 419 Deo spiritus contribulatus . Est et idololatriae, quae aqua diluitur baptismi. Est et haereticorum, quae septem dierum purgatione extra castra habeatur, id est, per septiformis Spiritus agnitionem purificetur. 15. Est quae visu sacerdotis aufertur per doctrinam. Genus autem leprae, quod mundari omnino non potest, eorum est qui in Spiritum sanctum peccant, nec dicunt poenitentes posse consequi veniam. De his ait ut exeant de castris, et sedeant foris, donec mundetur
Abbreviated transcription (Latin):
adiecit colores leprarũ. Idest pallidam. ruben¬
dem. albam. liuidam. nigram. florescentem. Itaq
dum pallidam lepram dicit: imbecillam & fra¬
gilem fidem anime dẽnotat. ut is qui ꝑdito colore
iutegrȩ sanitatis. erroris infirmitate lanquescit.
Cũ aut rubicũdam leptam ostendit. homĩcidũ
cruore mentem infectam denotat. Cum uͦ albam:
illos hereticos qui se mundos appellant. siue reliquos
qui de falso merito głiant᷑. sicut pelagius & nouat᷑
Cum aut̃ nigram uel liuidam leptam̃ cõmemionat.
inuidie & liuoris notas ereciatur. Cum uͦ nigram
insinuat: sacrificiorum fumo & busto idolatriȩ
denigratam conscientiam detestatur. Cũ aut̃ flores¬
centem toto corpore & coopientẽ om̃em pelliculam
corporis a capite usq ad pedes dicit : auariciȩ crim̾
ostendit. qui nunc floridum & iocundũ putat homi¬
nem felicem.eẽ. in hoc mundo. & diutem uideri inscło.
Hȩc enĩ pestis auaricȩ om̃e genꝰ hominũ quasi totum

Expanded text:
adjecit colores leprarum, id est, pallidam, rubentem, albam, lividam, nigram, florescentem. Itaque dum pallidam lepram dicit, imbecillem et fragilem fidem animae denotat, quae, perdito colore integrae sanitatis, erroris infirmitate languescit. Cum autem rubicundam lepram ostendit, homicidii cruore mentem infectam denotat, et injurii; cum vero albam, illos haereticos qui se mundos appellant, sive reliquos, qui de falso merito gloriantur, sicut Pelagius et Novatus. Cum autem nigram vel lividam lepram commemorat, invidiae et livoris notas exsecratur; cum vero nigram insinuat, sacrificiorum fumo et busto idololatriae denigratam conscientiam detestatur. Cum autem florescentem toto corpore, et cooperientem omnem pelliculam corporis a capite usque ad pedes dicit, avaritiae crimen ostendit, quia nunc floridum et jucundum putatur hominem felicem esse in hoc mundo, et divitem videri in saeculo. Haec enim pestis avaritiae omne genus hominum quasi totum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ingrediet᷑ om̃ino. Suꝑ frẽ quoq suo & matre ñ
cõtaminabit᷑. nec egredietur de scĩs. ne polluat scũ¬
arium dñi. quia oleum sc̃ę unctionis dnĩ dĩ sui.
suꝑ eum est. Ego dñs. Uirginem ducet urorem. Ui¬
duam & repudiatam & sordidam atq meretricem
non accipiet. s puellam de popło suo. ne cõtaminet:
sem̃ suum. Sacerdos magnus int̾ fr̃s suos. hic ẽ. de

Expanded text:
ino. Super patre quoque suo et matre non contaminabitur, nec egredietur de sanctis, ne polluat sanctuarium Dei, quia oleum sanctae unctionis Dei sui super eum est. Ego Dominus. Virginem ducat uxorem, viduam et repudiatam et sordidam atque meretricem non accipiat, sed puellam de populo suo, ne contaminet semen suum . Sacerdos magnus inter fratres suos, hic est de
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ iuxta p̃ceptum dĩ moyses lauisse aaron
& filios eius legitur. iam tunc purgationẽ
mundi & rerũ om̃iũ scitatem baptismi sacram̃ta
signabant. Non accipiunt uestes nͥ priꝰ lotis sordibꝰ.
nec ornant᷑ ad sacra nͥ in xp̃o noui homines renascant᷑.
Qd̾ aut morses uestes lauat. legis indicium est. Prȩ¬
ceptis enim lauandi sumus. Et cum parati ad indu¬
mentũ xp̃i tunicas pellicias deposuerimꝰ: tunc in¬
duem᷑ ueste linea nichil inse mortis habente. sed
tota candida. ut de baptismo consurgentes cinga
turpitudo celetur. Unde & dr̃. Beati quorũ remis¬

Expanded text:
d juxta praeceptum Dei Moyses lavisse Aaron, et filios ejus legitur: jam tunc purgationem mundi et rerum omnium sanctitatem baptismi sacramento significabant. Non accipiunt vestes, nisi prius lotis sordibus; nec ordinantur ad sacra, nisi in Christo novi homines renascantur. Quod autem Moyses lavat, legis indicium est: praeceptis enim Dei lavandi sumus, et cum parati ad indumentum Christi tunicas pelliceas deposuerimus, tunc induemur veste linea, nihil in se mortis htota candida, ut de baptismo consurgentes, cingamorum turpitudo celetur. Unde et David: Beati, i
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ihu. Et ideo ibi completam aiunt istam ꝓmissi¬
onem quam accepit inmonte synai. cũ dic̾tũ est
posteriora mea uidebis. Uidit gͦ posteriora eiꝰ. id est.
uidit quȩ in posterioribꝰ & nouissimis facta sunt.
Quod aut̃ ait dñs ad moysen. est locus apud me.
stabis suꝑ petram. & paulo post. tollam manum
meam & udebis posteriora mea: quia enĩ exsola
eccłia catholica xp̃c conspicitur. Apud se. ẽẽ. locũ
dñs ꝑhibet dequo iudeatur. inpetra moyses ponit᷑.
ut dei speciem contẽpletur: quia nͥ qͥs fidei solidita¬
tem tenuerit. diuinam p̾sentiam ñ agnoseit. De qua

Expanded text:
cum Jesu, et ideo ibi completam aiunt istam promissicum Jesu, et ideo ibi completam aiunt istam promissionem, quam accepit in monte Sina, cum dictum est: Posteriora mea videbis. Vidit ergo posteriora ejus, id est, vidit quae in posterioribus et novissimis facta sunt. 5. Quod autem ait Dominus ad Moysen: Est locus apud me, stabis super petram; et paulo post: Tollam manum meam, et videbis posteriora mea; quia enim ex sola Ecclesia catholica Christus conspicitur, apud se esse locum Dominus perhibet de quo videatur. In petra Moyses ponitur, ut Dei speciem contempletur: quia nisi quis fidei soliditatem tenuerit, divinam praesentiam non agnoscit. De qua
Abbreviated transcription (Latin):
uod uͦ petiuit moyses. ut claritatem dni
uideret dicens. si inueni grãm apud te. ofen¬
de m tẽ ipsũ manifeste. accipit enĩ in p̾sen¬
ti congruum responsum. qd̃ faciem onĩ uidere ñ
possit. quam nemo hominũ uideret & uiuereta
Quid est gͦ faciem meam uidere ñ poteris. ñ quia
quamuis usq ad parilitatem angłi catio hunia
queniam post resurrectionẽ natura ꝓfieidere
aocontempandũ dm̃ indefessa consur geti iudere tam̃
es esteretiapla plenȩ ñ p̃ualet. quam ne ipsa ꝑfectio
engsici into to uł integre actingit seire ssce suapłin
quo fit iar pax dĩ quȩ exuperat omẽmi sensuer
ut subra uoias ⁊ angłorum: Sola enĩ sibi integre
nota est trinitas. & humanitati suscepte que cera
x intrinitate ꝑsona. Iam deinde insequentibꝰ uerbis
postea credituri. Ideo illi dictũ est. Cum transieno
posteriora mea uidebis. Quidam hunc sensuen ins
eua ngłio dicunt funsse completũ eũ ascendisset ihe
minontem. quando apparint morses colloqueus

Expanded text:
uod vero petivit Moyses ut claritatem Domini videret, dicens: Si inveni gratiam apud te, ostende mihi te ipsum manifeste. Accepit enim in pti congruum responsum, quod faciem Domini videre non possit, quam nemo hominum videret et viveret. Quid est ergo, faciem meam videre non poteris, nisi quia quamvis ad parilitatem angelicam humana etiam post resurrectionem natura proficiat, ut ad contemplandum Deum indefessa consurgat? Videre tamen ejus essentiam plene non praevalet, quam ne ipsa perfectio angelica in toto vel integre attingit scire, secunqui ait: Pax Dei, quae exsuperat omnem sensum , ut subaudias angelorum. Sola enim sibi integre nota est Trinitas, et humanitati susceptae, quae tertia est in Trinitate persona. Jam deinde sequentibus verbis Christum postea credituri, ideo illi dictum est: Cum transiero, posteriora mea videbis . Quidam hunc sensum in Evangelio dicunt fuisse completum, cum ascendisset Jesus in montem, quando apparuit Moyses, colloquens
Abbreviated transcription (Latin):
uite temꝑalis cũ eiꝰ ignorancia pota̾mꝰ. si hec eadem saipiencia
in semite angulis constitisset. Inuestiganda fuerat si occulta
ẽẽ uoluissec. S postꝗ. incarnacionis sue misteria publice ostẽ¬
dit. post qͣm humilitatis exempla suꝑbientib p̃biuit. semec ipsã
nobis qͦsi transeuntib in semtis medĩis fixt. Ut udelicet in
eam quam quer̾e nolumꝰ inpuiquamꝰ. et quam tͦnseuntes ui¬
dere negleximꝰ. tangamꝰ offendentes

Expanded text:
vitae temporalis cum ejus ignorantia poteramus, si haec eadem sapientia, in semitae angulis constitisset. Investiganda fuerat, si occulta esse voluisset. Sed postquam incarnationis suae mysteria publice ostendit, postquam humilitatis exempla superbientibus praebuit, semetipsam nobis quasi transeuntibus in mediis semitis fixit, ut videlicet in eam, quam quaerere nolumus, impingamus; et quam transeuntes videre negleximus, tangamus offendentes
Abbreviated transcription (Latin):
euangłio cognoscit᷑ ferm̃tasse. Nrimi autẽ
panes : eoquod sine ferm̃to maliciȩ & sine langu¬
re nequiciȩ. siue exferuore ꝑuersȩ doctrinę opti¬
teat esse credentiũ unitatem. Subeinericii aut̃
idõ. ut ꝑpęnitentiam pretoritor delictorũ spl
scĩ uapore decocti. uelut esca beneplacita dõ accep¬
tabiles efficiant᷑. Subarbore aut̃ eos sedisse. passi¬
onis dominiceerat signum. cuiꝰ ipsi st̾ p̾dicatores.
Quod aut̃ ꝓmittit deus sarȩ sterili filiũ dicens. cirea
tempꝰ hoc ueniam: ñ de temporibꝰ significat s de
qualitate aduentꝰ sui qͣndo ꝑfilium reꝓmissum
fidelis erat popłs nasciturꝰ. Ista est enim sara steri¬
uirum. Risus aut̃ sare ñ est dubitatio s ꝓphetia.
qui risus duplicem habet significantiam. siue
& ipse qui natꝰ ẽ. de sara. risus nom̃ accepit. Isaac
enĩ exhebrea lingua inlatinũ sermonẽ. risus
int̾p̃tat᷑. Deinde risum idem isaae filiꝰ ꝓmittitur

Expanded text:
Evangelio cognoscitur fermentasse . Azymi autem Evangelio cognoscitur fermentasse . Azymi autem panes, eo quod sine fermento malitiae, et sine angore nequitiae, sine fervore perversae doctrinae oportebat esse credentium unitatem. Subcinericii autem ideo, ut per poenitentiam praeteritorum delictorum Spiritus sancti vapore decocti, velut esca beneplacita Deo, acceptabiles efficiantur. 12. Sub arbore autem eos sedisse, passionis dominicae erat signum, cujus ipsi sunt praedicatores. Quod autem promittit Deus Sarae sterili filium, dicens: Circa hoc tempus veniam, non de temporibus significat, sed de qualitate adventus sui, quando per filium repromissum fidelis erat populus nasciturus. Ista est enim Sara sterivirum . Risus autem Sarae non est dubitatio, sed prophetia. Qui risus duplicem habet significantiam, sive et ipse qui natus est de Sara, risus nomen accepit. Isaac enim ex Hebraea lingua in Latinum sermonem risus interpretatur. 14. Deinde rursum idem Isaac promittitur
Abbreviated transcription (Latin):
potũ non escam. Hondũ enĩ poteratis. nec ad huc
quidem potestis. Tradiderat esat illis mandatum¬
legis. quasi lac de uberib duarũ tabularũ exp̃s¬
sũm. hoc est testam̃tum fidei. Necdum enim
poterant ꝓpt̃ infantiam sensus sui. euangłicȩ doc¬
trinȩ solidam & robustam escam acciꝑe. Butirũ
autẽ uberrimũ & pinguissimum. euangłiorum
est testimoniũ. qd̾ ueluti oleum sidelib insigna
butirũ edendum apposuit. quia nec corpus dñ
quod est uitulus sine lacte legis. nec lac legis sins
butiro. hoc ẽ euangłii testimonio eẽ. potest. Iru
aut᷑ sata unde sara panes subeinericius fecit du
filiorũ noe imaginem indicauerunt. ex quibꝰ om̃
hominũ genꝰ natũ ẽ. qui diuinę trinitati eroden
tes & aqua haptismatis ꝑ ęccłiam cuiꝰ imagosar
erat consꝑgendi essent. & inimo pane xp̃i corpt̾
redigendi. Hȩc st̃ illa tria sata. quȩ mulier mͥ

Expanded text:
dedi, non escam . Nondum enim poteratis, sed nec adhuc dedi, non escam . Nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis. Tradiderat enim illis legis mandatum, quasi lac de uberibus duarum tabularum expressum: hoc est, testamentum fidei. Necdum enim poterant propter infantiam sensus sui Evangelicae doctrinae solidam et robustam escam accipere. Butyrum autem uberrimum et pinguissimum Evangeliorum est testimonium, quod veluti oleum fidelibus in signutyro Abraham ad edendum apposuit, quia nec corpus Domini, quod est vitulus sine lacte legis, nec lac legis sine butyro, hoc est, sine Evangelii testimonio esse potest. Tria autem sata unde Sara panes subcineritios fecit, trium filiorum Noe imaginem indicaverunt, ex quibus omne hominum genus natum est. Qui dites, ex aqua baptismatis per Ecclesiam, cujus imago Sara erat, conspergendi essent, et in uno pane Christi corporis redigendi. 11. Haec sunt illa tria sata quae mulier in
Abbreviated transcription (Latin):
tabant᷑. quos pleriq moysen & heliam accipiunt.
unũ priscȩ legis latorem qui ꝑeandem legem ad¬
uentum indicauit. aliũ qui infinem mundi
euangłiũ iudeis p̾dicaturus. Unde & in monte
dum dñs fuisset transfiguratus. hi duo moyses
tres uidens unum adorauit. dnm scilicet salua¬
torem ostendens. cuiꝰ iam aduentũ ẽ. p̃stolatus.
iuxta qd̃ etiam in eirangłio dñs ait. abraham
quȩsiuit uidere diem meũ. uidit & gauisis ẽ.
Tunc enĩ fituri aspexit mysteriũ sacram̃ti. Un¬
de & pedes eorũ lauit. ut in extremo lauacro
enĩ nouissima significant. Si qͥdem ꝙ conuuui¬
um p̾parat. uitulũ scilicet saginatum. Iste
corpus. hic est uitulus dñi. qui ꝓpt̾ salutem ere¬
dentium ad arborem erucis est immolatꝰ. Hic est
uitulus dñici corporis. qui in euangłio ꝓpeccatore
occiditur filio. S et butirũ & lac cum carne
utuli apposuit. Lac priscȩ legis habuisse figu

Expanded text:
tabantur, quos plerique Moysem et Eliam accipiunt: tabantur, quos plerique Moysem et Eliam accipiunt: unum, priscae legis latorem, qui per eamdem legem adventum Domini indicavit; alium, qui in fine mundi Evangelium Judaeis praedicaturus. Unde et in monte, dum Dominus fuisset transfiguratus, hi duo Moyses Abraham tres videns, unum adoravit, Dominum scilicet Salvatorem ostendens, cujus jam adventum est praestolatus; juxta quod in Evangelio Dominus ait: Abraham quaesivit videre diem meum, vidit, et gavisus est . Tunc enim futuri aspexit mysterium sacramenti, unde et pedes eorum lavat, ut in extremo fine munenim novissima significant. Siquidem et convivium praeparat, vitulum scilicet saginatum. Iste corpus: hic est et vitulus Domini qui propter salutem credentium ad arborem crucis est immolatus. Hic est vitulus dominici corporis, qui in Evangelio pro peccatore occiditur filio. Sed et lac et butyrum cum carne vituli apposuit. Lac quippe priscae legis habuisse figur
Abbreviated transcription (Latin):
cum uidisset. ad orauit & ait. Dñe si inueni grã
in oculistuis. lauent᷑ pedes ur̃i. & requies¬
cite sub arbore. Et abit abraham ad saram.
& iussit eam extribꝰ satisfacere subciuericios
panes. Quos parauit illis cũ uitulo quem pa
rauerat. similit̃ & lac & butyrum. Ipse uero
stabat iuxta eos subarbore. Cũq comedisfent
dixerunt adeum. Ubi est sara ixor tua: At alle¬
eece inquid intab̾nacło est. Cui dix̃. Reuertens ueniã
adte tempore isto. & habebit filium sara uxor tua.
Quo audito sara. risit. Hotandum quippe qd̾ abraham
triplicem habeat siguram insemet ipso. Primam
saluatoris. quando relicta cognatione sudͤ uenit
inhunc mundũ. alteram pãtris quando im molauit
unicũ filium. t̾cia uero quȩ hoc loco ẽ. figuram
gestauit scõrum. quando aduentũ xp̃i cum gau-
dio suscepunt. Tabernaculum autem illud abrahȩ
tibus exceptus : ab incredulis inligno suspensus est.
ntribꝰ autẽ uiris qui uenerunt ad illum. dni iħu

Expanded text:
cum vidisset, adoravit, et ait: Domine, si inveni gratiam in oculis tuis, laventur pedes vestri, et requiescite sub arbore. 2. Et abiit Abraham ad Saram, et jussit eam ex tribus satis facere subcinericios panes, quos apposuit illis cum vitulo, quem 303 paraverat, similiter et lac et butyrum. Ipse vero stabat juxta eos sub arbore. Cumque comedissent, dixerunt ad eum: Ubi est Sara uxor tua? At illeEcce, inquit, in tabernaculo est; cui dixit: Revertens veniam ad te tempore isto, et habebit filium Sara uxor tua. 3. Quo audito, Sara risit. Notandum quippe quod Abraham triplicem habeat figuram in semetipso. Primam Salvatoris, quando, relicta cognatione sua, venit in hunc mundum; alteram Patris, quando immolavit unicum filium; tertiam vero, quae in hoc loco est, figuram gestavit sanctorum qui adventum Chridio susceperunt. Tabernaculum autem illud Abrahae tibus exceptus, ab incredulis vero in ligno est suspensus. In tribus autem viris, qui venerunt ad illum, Domini J
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ad p̾lui ꝓforatadinem ñ ꝓcedunt: Afflictus gͦ
atq turbatꝰ exechiel rex : loquit᷑ dicens. Dies tribula¬
dionis & blasphemiȩ dies iste. uener̃ filii usq ad partũ.
& uires ñ ht̃ parturiens. filii quippe usq ad partum
ueniunt. quando apta consilia usq ad desideriũ effici¬
endi oꝑis ꝓcedunt. S uirtutem ñ ht̃ parturieas:
quia dũ infirmꝰ quisq concipit consilia: hec adutili

Expanded text:
dum ad praelium per fortitudinem non procedunt? Afflictus ergo, atque turbatus Ezechias rex loquitur dicens: Dies tribulationis, et blasphemiae dies iste, venerunt filii usque ad partum, et vires non habet parturiens. Filii quippe usque ad partum veniunt, quando apta consilia usque ad desiderium efficiendi operis procedunt, sed virtutem non habet parturiens, quia dum infirmus quisque concipit consilia, haec ad utili
Abbreviated transcription (Latin):
filii usq ad partũ : & uires ñ ht̃ parturiens. hȩc iuxta
litteram peccatis facientibꝰ uidimꝰ. quia cũ hostes irru¬
unt. defensores nr̃i p̃parant᷑. s nullãtenꝰ ad p̃patata con-¬
ualescunt. Scriptũ nanq: ẽ. requiescit suꝑ eum sp̃s con-¬
siliĩ & fortitudinis. Quȩ utraq sibi necessario runcta ẽ. st̃:¬

Expanded text:
filii usque ad partum, et virenon habet parturiens. Haec juxta litteram peccatis facientibus videmus, quia cum hostes irruunt, defensores nostri praeparantur, sed nullatenus ad praeparata convalescunt. Scriptum namque est, Requiescet super eum spiritus consilii et fortitudinis. Quae utraque necessario
Abbreviated transcription (Latin):
uerꝰ sponsus erat. De quo dicit ioħes. Cuiꝰ ñ sum
dignus soluere corrigiam calciam̃ti.Utiq sicut
dictũ ẽ. iosue & moysi. hebrei aut̃ dicunt ꝓpt̾ea
inrubo apparuisse dnm moysi & ñ inalio ligno.
ne forte exculperent in eodem iudei idolũ. Sẽp
enĩ ds̃ abstulit occasionẽ idolatriȩ.

Expanded text:
verus sponsus erat; de quo dicit Joannes: Cujus non sum verus sponsus erat; de quo dicit Joannes: Cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamenti . Utique sicut dictum est Josue et Min rubo apparuisse Deum Moysi et non in alio ligno, ne forte exculperent in eodem Judaei idolum. Semper enim Deus abstulit occasionem idololatriae.
Abbreviated transcription (Latin):
einde apparuit in rubo dñs moysi
mittens eum ad gentem quam p̾ciebat
iniquam futuram. Et erat flamina
in rubo. idẽ. inspinis. & rubus ñ cremebat᷑. Ru¬
bus: spinę peccatorũ iudaicorũ. flãma in rubo.
uerbum dei. Qd gͦ illis lexdata ẽ. flãma erat
in rubo. Quod lege data ñ sunt consũpta pecca¬
ta: rubus nec subigne cremabat᷑. Alii in rubo
flãmante & ñ urente : excłiam intelligunt in¬
se legitur ostendit ñ alibi quã in eccłia eum
credentibꝰ apparere. quia nullꝰ digne consistere.
uł dm̃ uidere potest: nͥ qui cuncta t̾rena & mor-¬
talia deposuit uitia. qd̾ significabant illa moysi
calciam̃tta deposita. habet quippe aliam figurã.
id quod moyses excalciari iubetur. Ueterũ nanq
consuetudo erat ut si sponsa sponsum repudiare
uellet: discalciaretur ille.& hoc. eẽt. signũ repu¬
dii. Proinde moyses excalerari iubetur : ne ad ecłi¬
am quȩ in rubro significabat᷑. quasi sꝑonsus
calciatus accederet. hoc enĩ xpo seruabat᷑. qui

Expanded text:
it. Apparuit in rubo Dominus Moysi, mittens eum ad gentem quam praesciebat iniquam futuram: et erat flamma in rubo, id est in spinis, et rubus non cremabatur. Rubus spinae peccatorum Judaicorum. Flamma in rubo verbum Dei. 2. Quod ergo illis lex data est, flamma erat in rubo. Quod data lege non sunt consumpta peccata, rubus nec sub igne concremabatur. Alii in rubo flammante, et non urente, Ecclesiam intelligunt inse legitur, ostendit non alibi quam in Ecclesia eum credentibus apparere, quia nullus digne consistere, vel Deum videre potest, nisi qui cuncta terrena et mortalia deposuerit vitia. Quid significabant illa Moysi calceamenta depositi, habet quippe et aliam figuram, id quod Moyses excalceari jubetur. Veterum namque consuetudo erat, ut si sponsa sponsum repudiare veliet, discalcearetur ille, et hoc esse signum repudii. Proinde Moyses excalceari jubetur, ne ad Ecclesiam, quae in rubo significabatur, quasi sponsus calceatus accederet. Hoc enim Christo servabatur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ed & ipse numerus triũ miliũ int̾fectorũ.
triplicem formam indicat peccatoꝵ. Om̃e
enim peccatũ. aut facto. aut uerbo. aut
cogitatione cõmittitirr
Xl. de confractione tabularũ.

Expanded text:
ed ipse numerus trium millium interfectorum triplicem formam indicat peccatorum. Omne enim peccatum aut facto, aut verbo, aut cogitatione committitur. XL. De confractione tabularum.
Abbreviated transcription (Latin):
sum sic̃ apłs dixit futurus ẽ. popłs ille qui antixp̃o
est seruitutꝰ. quem ligna siluȩ appellat. & necesse ẽ.
ut credat mendacio idẽ. antixp̃o. qui ueritati.xp̃o
repbatus uenit adramnũ. Raminꝰ enĩ genꝰ rubi est.¬
qd̾ uulgo senticem ursinam appellant. asꝑum nimis
& spinosum. Per quod mento typus antixp̃i significat᷑.
qui om̃i asꝑitate & efferitate humanũ genus ẽ. uasta¬
turꝰ. S ęriet inquit ignis deramno. Idẽ. iniqͥtas
de antrrp̃o. ꝙ om̃s qui ineo confidunt cum ipso pa¬
nt̃ deuorabit. Uidetur gͦ gedeon api imaginem habu¬
isse. Septiraginta uͦ filuĩ. septuagiita linguę uł na¬
tiones st̃. qui credentes ꝑ scd̃am regenerationem filui
dĩ esse. meruert̃. Abimelech uͦ filiꝰ ancille tpin
antirp̃ portasse. qui congregatis ꝑditis nationibus
popłs sc̃orum fuit. Sic̃ enim ioacham ꝑfugam re¬
cessit. & reliqui int̾fecti st̃ fr̃s. sic nemo euadere po

Expanded text:
sum, sicut Apostolus dixit, futurus est populus ille, qui Antichristo sum, sicut Apostolus dixit, futurus est populus ille, qui Antichristo est serviturus, quem ligna silvae appellat; et necesse est ut credat mendacio, id est, Antichristo, qui veritati Christo reprobatus, venit ad rhamnum. Rhamnus est genus rubi quam vulgo senticem ursinam appellant, asperum nimis et spinosum, per quod merito typus Antichristi significatur, qui omni asperitate et efferitate humanum genus est vastaturus. Sed exiet, inquit, ignis de rhamno, id est, iniquitas de Antichristo, et omnes qui in eo confidunt cum ipso pariter devorabit. Videtur ergo Gedeon Christi imaginem habuisse; septuaginta vero filii, septuaginta linguae vel nationes, qui credentes per secundam regenerationem Filii Dei esse meruerunt. Abimelech vere filius ancillae typum Antichristi portasse, qui, congregatis perditis nationibus, figura sanctorum fuit. Sicut enim Joatham per fugam recessit, et reliqui interfec
Abbreviated transcription (Latin):
cur oliua & ficus & uitis suꝑ ligna regnare nolu¬
qr uagos etno incendio p̃paratos. In his gͦ merito
noliit nec olea nec ficus regnare nec uttis quia¬
tionem pacis significat. ficus aut̃. sacrę legis ima¬
ginem habet. sic̃ in euangłio scriptũ est. Quidam
pat̾ familias plantauit uĩneam. & inuinea sua plan¬
tauit sicũ. Quis pat̾ familias nͥ ds. qui familiȩ suȩ
idẽ. om̃iũ credentiũ pat̾ est: Plantauit gͦ uineam.
idẽ. popłm: qui uineam ȩxegypto transtrilit. Et
utiq popłm ñ uineam exegrpto transtulerat. In hac
unea plantauit ficum. hoc ẽ. inpoplõ suo posuit
legem. Quȩ lex pͥmitiuuũ popłm uelut sicus grossos
aridos & inutiles deiecit interram. & postea alios fruc
euangłicȩ disciplinȩ maturitatem & suauissimam
nr̃i typũ habere manifestũ est. sic̃ ipse in euangłio
ait. ego sum uitis uera. Igͥ quia iam in reꝓbum sen¬

Expanded text:
cur oliva, ficus et vitis, super ligna regnare nolucur oliva, ficus et vitis, super ligna regnare noluet vagos aeterno incendio praeparatos. His ergo merito nol et unctionem pacis significat. Ficus autem sacrae legis imaginem habet, sicut in Evangelio scriptum est: Quidam paterfamilias plantavit vineam et in vinea sua plantavit ficum . Quis paterfamilias, nisi Deus, qui familiae suae, id est, omnium credentium pater est? Plantaviid est, populum, quia vineam ex Aegypto transtulit. Et utique populum, non vineam ex Aegypto transtulerat. In hac vinea plantavit ficum, hoc est, in populo suo posuit legem. Quae lex primitivum populum, sicut ficus grossos aridos et inutiles dejecit in terram, et postea alios fructevangelicae disciplinae maturitatem et suavissimam ri typum habere manifestum est, sicut in Evangelio ait: Ego sum vitis vera . Igitur quia jam in reprobum sen
Abbreviated transcription (Latin):
quisquã euadere potest: nͥ pͥus inmontẽ benodior¬
õnis. idẽ. insulilimitatem fidei ac uirtutũ ascendeng̃
hic ẽ enim mons gariam. qui morsi inbenedicaonẽ
deputat᷑. Itaq cũm ascendit: eleuata uoce clamauit
unguerent suꝑ se regem. dixeruntq oliuȩ. Imꝑa
nobis. Quȩ respondit. Hunꝗͥd possum amuttere ꝑi¬
guedinem meam qua dũi utunt᷑ & homines. &ue¬
nuire ut int ligna ꝓmouear. Dixeruntq ligna ad
arborem ficum. Ueni. & suꝑ nos regnũ accipe. Que
respondit eis. N unqͥd possum deserere dulcedineni
meam fructusq sua uissimos. & ire ut int̃ õ tẽqr
na cõmouear Locuta sunt quoꝙ ligna aduttẽm.
Ueni & imꝑa nobis. Quȩ respondit. Hunquid possum
Seserere uinũ meũ qd̾ letificat dm̃ & homines. & int̃
cȩtera ligna cõmoueri: Cũ gͦ repudiata firissent lig¬
na silue aboliua & ficu & inte: uenerint adrami.¬
nũ ut eum sibi facerent regem. S pͥus uideamus.

Expanded text:
quisquam evadere potest, nquisquam evadere potest, nionis, id est, in sublimitatem fidei ac virtutum ascenderit. Hic est enim mons Garizim, qui a Moyse in benedictione deputatur. « Itaque cum ascendisset, elevata voce clamavit unguerent super se regem dixeruntque olivae impera nobis quae respondit numquid possum deserere pinguedinem meam qua et dii utuntur et homines et venire ut inter ligna promovear dixeruntque ligna ad arrespondit eis: Nunquid possum deserere dulcedinem meam, fructusque suavissimos, et ire ut inter caetera ligna commovear? Locuta sunt quoque ligna ad vitem: Veni et impera nobis. Quae respondit: Numquid possum deserere vinum meum, quod laetificat Deum et homines, et inter caetera ligna commoveri ? Cum ergo repudiata fuissent ligna silvae ab oliva, et ficu et vite, venerunt ad rhamnum, ut eum sibi facerent regem. » Sed prius videamus
Abbreviated transcription (Latin):
głantur. & malis actibꝰ iugit̾ implicant. Uir enim
In nobis sensus rationalis intelligit᷑. caro aut̃ quasi
intrpo mulieris accipitur. Si enim mulier. idẽ. carm
nre blandiente libidine uł reliquis malis opibꝰ con¬
toribus uiolatur xp̃i grã sicut sanson incisa coma
diabolus illusit. S quid est qd̾ sanson ille abllophilis
captiis. p ostquam ocłos ꝑdidit ad molam depettatꝰ estr
Qua nimirũ maligni sp̃s postquam temptationum
sumulis intus ac̃iem contẽplationis effodiunt. foris
homuinem incircũttu laborũ mittunt. Qdaliquando
ide homo agendo penitentiam redeat: illi uelute coma
redueit᷑. idẽ. grã reflorescente reparat᷑ ad uertutem.
Demnde cupidĩtatis ac luxiriȩ sub uersis colu̾nis enieco¬
rres hostes deiecit. & reparato certamine infinem for

Expanded text:
antur, et malis actibus jugiter implicantur. 7. Vir enim in nobis sensus rationalis intelligitur. Caro autem quasi in typo mulieris accipitur. Si enim mulieri, id est, carni nostrae, blandiente libidine, vel aliis operibus, contoribus, violata Christi gratia, sicut Samson incisa coma, diabolus illudit. Sed quid est quod Samson ille ab Allophylis captus, postquam oculos perdidit, ad molam deputatus est? Quia nimirum maligni spiritus, postquam tentationum stimulis intus aciem contemplationis offodiunt, foris hominem in circuitum laborum mittunt. 9. Quod si aliquando idem homo agendo poenitentiam redeat, illi velut coma reducitur, id est, gratia reflorescente, reparatur ad virtutem; deinde cupiditatis ac luxuriae subversis columnis, victores hostes 504 dejicit, et reparato certamine in finem for
Abbreviated transcription (Latin):
popłm suiui agentibꝰ ꝑ abraham discerenens eĩ qiua¬
poproam abaquis. ut ꝓferret germen herbarũ
simi regis sauł. Inde quartũ scłm eepit adaiud
quandõ constituit ds luminaria infirmatiar¬
to celi. Idẽ splendorem regni tanquam solis: ex
fit uesꝑa inpeccatis regum. quibꝰ gens illa me¬
ruit captiuari inbabiloniã. Porr̃o quinto scło¬

Expanded text:
pulum suum a gentibus per Abraham, discernens eum quasi aridam ab aquis, ut proferret germen herbarum simi regis Saul. Inde quartum saeculum coepit a quando constituit Deus luminaria in firmamento coeli, id est, splendorem regni tanquam solis excefit vespera in peccatis regum, quibus gens illa meruit captivari in Babyloniam. Porro quinto s
Abbreviated transcription (Latin):
e hine iħ̾s moysi in monte
succedit. & discit quȩ spũalit̃ debeant offer¬
ri ineccłia. Legi enim succedit euangłium
quid insabbato ꝓpt̾ spem quieas ȩt̃nę. qͥd in halendis
nouitatem. qͥd inpentecosten ꝓpt̾ grãm sp̃s scĩ &¬

Expanded text:
e Jesus Moysi in monte succedit, et discit quae spiritaliter debeat offerri in Ecclesia; legi enim succedit Evangelium, quid in Sabbato propter spem quietis aeternae, quid in kalendis novitatem, et quid in Pentecosten propter gratiam Spi
Abbreviated transcription (Latin):
lapidem & erȩrit illũ intitulũ. dix̾q fr̃ibꝰ suis.
A fferte lapides. Qui c̃gregantes fecert tumulum.¬
quem & uocauit laban tunrulũ testis. & iacob
acceruũ testimonii. Inter fideles enĩ tam iudeos
quam gentes. testis ẽ. lapis eminens insimiltu¬
dine xp̃i. & acceruus lapidũ qͥ est multitudo cre¬
dentum

Expanded text:
lapidem, et erexit illum in titulum, dixitque fratribus suis: lapidem, et erexit illum in titulum, dixitque fratribus suis: Afferte lapides. 8. Qui cquem et vocabat Laban tumulum Testis, et Jacob acervum Testimonii. » Inter fideles enim tam Judaeos quam gentiles, testis est lapis eminens, in similitudinem Christi, acervus lapidum, qui est multitudo credentium
Abbreviated transcription (Latin):
mundi thesauris diabolus in redẽptore nr̃o uesti¬
gia concupiscentie t̾renȩ ñ repperit.S qͥa inac¬
tibꝰ ñ habuit ea rachel: sedendo cooꝑuit. Per
rachel qͥppe quȩ & onis dr̃. eccłia figuratur.
ed̾e aut̃ est. humilitatem pęnitentie appetere.
sic̃ scriptũ est. surgite postquam sederitis. Rachel
idola sedendo oꝑuit: qͥa scã ȩccłia xp̃m sequenꝰ¬
quorũ remissȩ st̃ iniquitates. & quorũ tecta st̃¬
peccata. Hos gͥ rachel illa signisicauit qͥ idola se¬
dendo p̃minꝰ. si culpas auariciȩ pęnitendo dãna¬
mꝰ. Quȩ utiꝙ auariciȩ immundicia. ñ illis qͥ
fortet᷑ cor urm̃. s his maxime euenit. qͥ quasi
effeminato gressu gradientes. ꝑblandinta scłi
resoluunt᷑. Unde & illic eiꝰdem rachelis hec uer¬
ba st̃. Iuxta consuetudinem feminarũ nẽ acci¬
dit mͥ. idẽ. quasi muliebria se habere in notuit.

Expanded text:
mundi thesauris, diabolus in Redemptore nostro vestimundi thesauris, diabolus in Redemptore nostro vestigia concupiscentiae terrenae non reperit. Sed quae Jacob non habuit, ea Rachel sedendo cooperuit. Per Rachel quippe, quae et ovis dicitur, Ecclesia figuratur. Sedere autem, est humilitatem poenitentiae appetere, sicut scriptum est: Surgite postquam sederitis . Rachel ergo idola sedendo operuit, quia sancta Ecclesia Christuquorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta speccata . Nos igitur Rachel illa significavit, qui idola sedendo premimus, si culpas avaritiae poenitendo damnamus. Quae utique avaritiae immunditia, non illis qui fortetur cor vestrum . Sed his maxime evenit qui, quasi effeminato gressu gradientes, per blandimenta saeculi resolvuntur. 7. Unde et illic ejusdem Rachelis haec verba sunt: Juxta consuetudinem feminarum nunc accidit mihi; id est, quasi muliebria se habere innotuit.
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutem quam iacob apud socerũ
p̃cepit ei deus ut reuerteret᷑ ad patriã suam.
galaad cũ furore. atq idola quȩ rachel futata erat
apud eum requiluit nec repꝑit. Quid ergo sibi
aliam gerat ꝑsonam: nc̃ tam̃ diaboli typum
figurat. Laban qͥppe int̾ptat᷑ dealbatio: De al¬
batio aut̃ diabolꝰ ñ inconuenient᷑ accipit᷑. qͥa
cũ sit tenebrosꝰ ex merito tranffigurat se ue¬
lut angłm lucis. huic serunut iacob. idẽ. ex
parte reꝓbi iudaici popłi. excuiꝰ carne in carnat̾
dñs uenit. Potest ꝑlaban hic mundꝰ exprimi.¬
Qui cũ furore iacob ꝑͥsequit᷑ qͥa eleccos qͦsq qͥ rede᷑¬
ptoris nr̃i m̃bra st̃ ꝑsequendo eͦypͥmere conat᷑.
patris abstrahit: qͥa ei ꝑꝓpħam dicit obliuis¬
cere popłm tuũ & domum patris tui. Quid
uͦ inidolis nͥ auaricia designat᷑ꝰ Unde ꝑpaulũ
dr̃. Et auaricia quę ᷤ idolorũ seruitꝰ. Laban gͦ
ueniens apud iacob idolũ ñ u̾enit: qr ostensis

Expanded text:
servitutem quam Jacob apud socerum praecepit ei Deus ut reverteretur ad patriam suam. Galaad cum furore, atque idola quae Rachel furata est, apud eum requisivit nec reperit. Quid ergo sibi an superius aliam gerat personam, nunc tamen diaboli typum figurat. Laban quippe interpretatur dealbatio: Dealbatio autem diabolus non inconvenienter accipitur, quia cum sit tenebrosus ex merito, transfigurat se velut in angelum lucis. Huic servivit Jacob, id est, ex parte reproborum Judaicus populus, ex cujus carne incarnatus Dominus venit. Potest etiae Jacob persequitur, quia electos quosque qui Redemptoris nostri membra sunt, persequendo opprimere conatur. patris abstrahit, quia ei per Prophetam dicit: Obliviscere populum tuum, et domum patris tui . Quid vero in idolis, nisi avaritia designatur? Unde per Paulum dicitur: Et avaritia, quae est idolorum servitus . Laban ergo veniens apud Jacob idola non invenit, quia ostensis
Abbreviated transcription (Latin):
quinta facta sunt reptilia animarũ uiuarũ. ho¬
mines scilicet renouati in uitã ꝑbaptimi sacram̃tũ.
Facta st̃ & uolatilia. idẽ. scę animȩ ad siꝑꝑna uolanteᷤ
parturit. Scdm genꝰ scilicet suũ. idẽ. uitãm imitan¬
do sc̃orũ. sic̃ ait apłs. Imitatores mei estote. Scdm
nr̃m qͥppe genꝰ uiuimꝰ. quando inoꝑe bono scõs uiroᷤ
quasi ꝓximos imitam᷑. Deinde ꝓduxit t̾ra bestias.
pecora fideles insimplicitate uitȩ uiuentes. serpenteᷤ
quoq in noxios. scõs scilicet uiros astuciȩ uiuacrelte
honũ amalo discernentes. & in quantũ fas est refu

Expanded text:
quinta facta sunt reptilia animarum vivarum: hoquinta facta sunt reptilia animarum vivarum: homines scilicet renovati in vitam per baptismi sacramentum. Facta sunt et volatilia, id est, sanctae animae ad superna volantes. parturit, secundum genus scilicet suum, id est, vitam imitando sanctorum sicut ait Apostolus: Imitatores mei estote . Secundum nostrum quippe genus vivimus, quando in opere bono sanctos viros quasi proximos imitamur. Deinde produxit terra bestias,  similiter et pecora, fideles in simplicitate vitae viventes: serpentes quoque innoxios, sanctos videlicet viros astutiae vivacitate, bonum a
Abbreviated transcription (Latin):
beneficiũ aderipiendũ eum qui inuiriam paat
demanu potentis & pbendo protectionis umbra¬
culu ualio robore iusti iudieis Deinde quar¬
fa die emicuert̃ luminaria infirmam̃to  egq ia¬
fira. Idͬ. euangliste. doctores & seripture sx du
putando cohentes. & om̃ibꝰ inferioribꝰ lumen sa¬
pientiȩ demonstrantes. Prodit etiam simul &
cȩtera micantiũ siderũ turba. Idẽ. diu̾sarũ uir¬
tutũ ineccłia numerositas. quȩ in huiꝰ uite obscu¬
ntate tanquã in nocte refulgentes diidant in
hoc firmam̃to scripturȩ. sensibilia & intelligibi¬
lia quasi int lucem ꝑfectorũ & tenebras parim¬
lorũ. & sint insignis uirtutũ & miraculorum.
Sunt etiam intẽmpora & in annos: quta p̾dicato¬
res ꝓpriis temporibꝰ uiuunt & transeunt. uerbũ
aut̃ dni manet inȩt̃num. Quare aut̃ pͥmo t̾ra
germinauerit. deinde facta sunt luminaria. nͥ
qd̾ apud oꝑa bona uenit illuminatio lucis ad con¬
tẽplandam speciẽ suꝑnȩ uirtutis Int̃ hȩc die

Expanded text:
beneficium ad eripiendum eum qui injuriam patitur de manu potentis, et praebendo protectionis umbraculum valido robore justi judicii. Deinde quarta die, emicuerunt luminaria firmamento legis infixa, id est, evangelistae, doctores et Scripturae sanctae disputando cohaerentes, et omnibus inferioribus lumen sapientiae monstrantes. Prodiit etiam simul et caetera micantium siderum turba, id est, diversarum virtutum in ecclesia numerositas: quae in hujus vitae obscuritate tanquam in nocte refulgentes, dividant in hoc firmamento scripturae sensibilia et intelligibilia, quasi inter lucem perfectorum et tenebras parvulorum, et sunt in signis virtutum et miraculorum. Sunt etiam in tempora et annos, quia praedicatores propriis temporibus vivunt et transeunt: Verbum autem Domini manet in aeternum . Quare autem primo terra germinaverit, deinde facta sunt luminaria, nisi quia post opera bona venit illuminatio lucis, ad contemplandam speciem supernae virtutis? Inter haec die
Abbreviated transcription (Latin):
nit̾itur: ut semꝑ uoluptatibꝰ debriet᷑. Et cũ ad illud dormi¬
at. in quo soller tꝰ uigilare debuerat: ad illud uigilare ꝓp¬
petit. ad qđ laudabilit᷑ dormire potuisset. Hinc suꝑiꝰ scriptũ
est. Et eris quasi dormiens in medio mari. & quasi sopitus
gubernator amisso clauo. In medio enĩ mari dormit: qui in huiꝰ
mundi tẽptationibꝰ positꝰ ꝓuidere motꝰ irruentiũ uitioꝵ quasi
imminentes undarũ cumulos neglegit. Et quasi gubernator cla¬
uũ amittit: quando mens ad regendã nauẽ corporis studiũ sollici¬
te stringit: mͦ in fluctibꝰ ex aduerso nauẽ dirigit: mͦ undas suꝑans¬

Expanded text:
eculi curas nititur, ut semper voluptatibus debrietur. Et cum ad illud dormiat, in quo solerter vigilare debuerat, ad aliud vigilare appetit, ad quod laudabiliter dormire potuisset. Per Salomonem in Proverbiis dicitur: Et eris quasi dormiens in medio mari, et quasi sopitus gubernator amisso clavo . In medio enim mari dormit, qui in hujus mundi tentationibus positus praevidere motus irruentium vitiorum quasi imminentes undarum cumulos negligit. Et quasi gubernator clavum amittit, quando mens ad regendam navem corporis studium sollicite stringit, modo in fluctibus ex adverso navem dirigit, modo ven