comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝯsensũ: in foro pinali iiũgendũ ẽ er: ꝙ ei
satisfaciat. uł cõponat cũ. Ad penan autem
p̾dcͣe. dec̃. non tenetur nsi in foro causarũ.
Et glosatores expont̃ eam: de raptore qui se¬
ducit .i. seorsũ ducit a domo prĩs et extrahit
uirgniẽ ꝑuiolentiam

Expanded text:
ali iniungendum est ei quod ei satisfaciat vel cum ea componat. Ad penam autem predicte decretalis non tenetur, nisi in foro causarum. Et glossatores exponunt eam de raptore qui seducit, id est seorsum ducit a domo patris et extrahit virginem per violentiam
Abbreviated transcription (Latin):
seruatis urcũstantus de quib loqͥtur hic
clm ꝙ alt̾ desideret mortẽ altius. S ubi
emitur ad uitam em̃tis nõ ẽ tutũ. ne uen¬
ditor desiderei mortem emptoris. Ideo .n. in¬
hĩta est promissio p̾bende. uł bñlitu nõ ua¬
cantis ⁊ pactũ ẽ de futura successione in sr¬
ditate testatoris. pactũ dico fcm̃ dum ad¬
huc uiuit. Non tñ p̾cise dico mortale esse
inuenio hec in hitũ. dũm̃o seruent᷑ debite

Expanded text:
tur hic iculum quod alter desideret mortem alterius, sed ubi emitur ad vitam ementis, non est tutum, ne venditor desideret mortem emptoris. Ideo enim inhibita est promissio prebende vel beneficii non vacantis et pactum de futura successione in hereditate testatoris. Pactum dico factum dum adhuc vivit. Non tamen dico precise mortale esse invenio hoc inhibitum, ubi servantur debite
Abbreviated transcription (Latin):
micida consilio: intlłr de consilio exhortatõ¬
nis uł approbatõis nõ de consilio simplicis
bi ꝙ in si crui sentiret: hoc esse licitũ. Rnd̾et
non credo ꝙ fieret uregularis. licet illa cui
talit᷑. Rndisset: paganum postea int̾fic̾et ex
confidentia illius Rnsionis. Et licet ⁊ iste

Expanded text:
micida consilio, intelligo de consilio exhortationis vel approbationis, non de consilio simplicis quid in hoc casu sentiret, hoc esse licitum responderet, non credo quod fieret irregularis, licet ille cui taliter respondisset paganum postea interficeret ex confidentia illius responsionis, licet etiam ille
Abbreviated transcription (Latin):
ditus suos ui t̾ram: p̃t ad firmam dare: sb̾ ãnuo
cum p̃positum ur yconomũ uł uicedompnum.
preposituram t̃. uł baliuã temꝑale cum uir̃¬
dt̃e temꝑali: consueu̾ũt ep̃i dare ad firmam.
sicut ex princeps scculares.

Expanded text:
ditus suos potest ad firmam dare sub annuo eum prepositum vel economum vel vicedominum. Preposituram tamen vel ballivam temporalem cum iurisdictione temporali consueverunt episcopi dare ad firmam, sicut et principes seculares.
Abbreviated transcription (Latin):
ibid. Si fiat ita ꝯstitucio ꝙ duret ad tempus. nõ
in ꝑpetuũ. nec fiat in frandẽ symonie. et ea sit in¬
tencio constituentis: ꝙ non pro rebz dandis: sz
principałr p̃p diuinũ cultũ augiñtãdũ. et pp̃ deuo¬
cõm dantis: recipiatur ad sp̃ualia: tolerari p̃t¬
hꝰ constitõ. dũ tam dignus sit ille qui recipitur.
se dici in monast̾us de nouo fundatis. uł fundan¬
dis indigentib: de constitutõne si fieret. ꝙ quicũz¬

Expanded text:
icita est hec constitutio, quod duret ad tempus, non in perpetuum, nec fiat in fraudem symonie et ea sit intentio constituentis, quod non rebus dandis, sed principaliter propter divinum cultum augmentandum et propter devotionem dantis recipiatur ad spiritualia? Tolerari potest, dum tamen dignus sit ille qui recipitur, se dici in monasteriis de novo fundatis vel fundandis indigentibus, de constitutione si fieret, quod quicu
Abbreviated transcription (Latin):
aũ. Que aũt sint muuita pcc̃a k om̃ib noca
sunt tñ quia longũ ẽ ut oñua replicentur.
opus est ut ex eis uł aliqua noĩemꝰ. Quo¬
Quociens pauꝑẽ ĩportune petentẽ: ex asꝑat.
Quociens cum su corꝑe sanus aliis I euiã¬
tib pnͣdẽ uoliut. aut somyno deditus tardiꝰ
ad eccãm surgit. Quo ciens excepto filiorũ desid̾io
urorem suam cognou̾it. Quociens in cartere
iusitaũit. Si discordes ad concordiã renoca¬
lari uolu̾it. Si pauꝑib esurientib nimium

Expanded text:
. Quae autem sint minuta peccata, licet omnibus nota sint, tamen quia longum est, ut omnia replicentur, opus est, ut ex eis vel aliqua nominemus. QuoQuoties pauperem importune petentem exasperat. Quoties cum corpore sit sanus, aliis jejunantibus prandere voluerit; aut somno deditus tardius ad ecclesiam surgit. Quoties excepto desiderio filiorum uxorem suam cognoverit. Quoties in carcere visitaverit; si discordes ad concordiam revocalari voluerit, si pauperibus esurientibus nimium
Abbreviated transcription (Latin):
mechanicã: qñ est laicus. ł qñ est clericus: si in¬
termi studii. erit inscolis theo logie. Praltius fa¬
cultatis .s̃. Quid ⁊ si recipiant talem in presenti:
sub p̃dicta condicõne. non tñ uolunt eũ recipere
ad hĩtũ: nisi elapso termino: et ꝯpleta ꝯditõne.
s. Quid eciã de seruiente regularibz. qui non nult
eis seriuire nisi pronuitant ei ꝙ recipient ip̃m:
saltem post biennuũ: uł trienniũ. uł alium certũ
ternimi: et illi pro mittũt ei. Nũquid est symonia.
ca est talis promissio. In reliquis casib suppositis
non credo symoniã ꝯmitti. nec illicita est hiꝰ pac¬
tio uł ⁊ dicio. quia ꝓinde est ac si dicatur recipiemꝰ
LE

Expanded text:
est clericus, si interim studuerit in scholis theologie vel alterius facultatis? Quid si etiam recipiant talem in presenti sub predicta conditione, non tamen volunt eum recipere ad habitum, nisi elapso termino et impleta conditione? Item quid de serviente regularibus, qui non vult eis servire, nisi promittant ei quod recipient eum, saltem post biennium vel triennium vel alium certum terminum et illi promittunt ei; nunquid est simonia ca est talis promissio. In reliquis casibus suprapositis non credo simoniam committi, nec illicita est huiusmodi pactio vel conditio, quia perinde est ac si dicatur, recipiemule
Abbreviated transcription (Latin):
Uid si expressa fuit ꝯdicio de temporai li¬
bus habendis. ex ꝑte recipienciũ. et retipi¬
endus omnino tacuit. proponens ꝙ nich daret.¬
l tm̃ ppͥ deum ingrederetur. Num ꝙͥ p̃t ibi. remane.¬
denti caũ quia tacituruitas eius cũ non contͣdit¬
it illicite pactõi: pro ꝯsensu hñta est: ⁊ in foro pñi
qli. si pp̃ ħ tacuit quia timebat repulsam si ꝯtͣdic̾et
yid si intponatur condicio ex parte .q. lxui¬
recipiendi. ux er parte abbatis. sed anteꝙͣ
recipiatur aut concedatur ei nigressus penitent.
utriqz de condit̾õe apposita. et eam reuocant. et
ille petit reciꝑi pp̃ deum tm̃. et illi ⁊ sentiũt. Nũquid
tento non sic corrupta. Si autem iam receptus
fuissz. aut promissa receptio in illo monast̾io ante
reuocatõm in ꝰ ꝯditõis: eo ip̃o indignũ se feciss
illo monastio iste qui hiꝰ promissionem talit̾

Expanded text:
uid si expressa fuit conditio de temporalibus habendis ex parte recipientium et recipiendus omnino tacuit, proponens quod nihil daretter deum ingrederetur, nunquid potest ibi remanerdenti casu, quia taciturnitas eius, cum non contradixerit illicite pactioni, pro consensu habenda est, etiam in foro penidiceret. Quid si interponatur, quod ex parte recipientis vel ex parte abbatis, si antequam recipiatur aut concedatur ei ingressus, peniteat utique de conditione apposita et eam revocat et ille petit recipi propter deum tantum et illi consentiunt, nunquid tentio non sit corrupta. Si autem iam receptus fuisset, aut promissa receptio in illo monasterio ante revocationem huius conditionis, eo ipso indignum se fecisset illo monasterio ille, qui huiusm
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sine intuitu illius promissionis fi̾it receptus
siue nou: symonia est. saltem ex ꝑte offerrentis:
cũ int̾posu̾it ꝯdccõm dandi trmꝑalia: pro sua re¬
manere in illo monastio. nec data repet̾e: cum su
in turpi cã. ¶Tenetur tñ ad aliud monast̾ium
tnͣsire: si ex illa sui obligacõne: o bligatus fuit
ad religionem. puta. si dedit se. ex receptus est in
monachũ. et in frẽm. quia h est quedam professio

Expanded text:
 sive intuitu illius promissionis fuerit receptus, sive non, simonia est, saltem ex parte offerentis, cum interposuerit conditionem dandi temporalia pro sua remanere in huiusmodi monasterio nec data repetere, cum sit in turpi causa. Tenetur tamen ad aliud monasterium transire, si ex illa sui receptione obligatus fuit ad religionem, puta si dedit se et receptus est in monachum et in fratrem, quia hec est quedam professio
Abbreviated transcription (Latin):
One. aliquis timens pati repulsam. dixit
albati. siuelletis me recipe: darem uobis
fram incam. abbas habito consilio cũ fratrib
recipit eũ ignaꝵ iuris: et eorũ q̃ dixit albas in
capitulo. Ille postea ante qmͣ induatur dat res¬

Expanded text:
od aliquis timens pati repulsam, dixit abbati, se velletis recipere me, darem vobis terram meam. Abbas habito consilio cum fratribus recipit eum ignarum iuris et eorum que dixit abbas in capitulo. Ille postea antequam induatur dat re
Abbreviated transcription (Latin):
minĩa pp̃ faciendã grãm alicui ĩ p̃iudicium
altius. Aut si minis ⁊ t̾rorib aliquid excor¬
queant. aut quosdam gͣuent. ut alii timtes
eis seruiant ne talia panant᷑: Et tentur ad re¬
stitutom orm̃ taliũ si possũt. Nec sunt alit̾ ab¬
soluendi. Et pecrant dm̃i qui tales ppoĩturas
uendũt aut ad emd̃ eas aliquos ꝯpellunt.
cum gͣcis eas ꝯmitt̾e deb̾ent. ex quo non sũt
go de illis p̃põitis qui reddũt uimi. De illis al
tare ⁊ exequi iudicata. uł mandata maiua

Expanded text:
 faciendam gratiam alicui in preiudicium alterius. Aut si minis et terroribus aliquid extorqueant aut quosdam gravent, ut alii timentes eis serviant ne talia patiantur, tunc tenentur ad restitutionem omnium talium si possint, nec aliter absolvendi et peccant domini qui tales preposituras vendunt, aut ad emendum aliquos compellunt, cum gratis eas committere debeant, ex quo non sunt go de illis prepositis qui reddunt iura. De bedellis aut tare vel exequi iudicata vel mandata maiorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmisit crimen nequitie. ita etiam non careat mu-¬
nete scĩe. Oportei ut sciat cognosc̾e quicqͥ d uidicare
Indiciaria enuĩ potestas hoc etpostulat. ut que debet
iudicare discernat diligens igitur In quisitor et sub¬
tił inuestigator sapient̃. et qͣi astute int̾roget a pͤ¬
catore ꝙ forsitan ignoret. uł uerecũdia uelit occul¬
tare. Cognito ita q crimine uarierates eus non
dubitet in nestigare. et locum. et tempus. et c̾. lniͦꝰ quib¬

Expanded text:
commisit crimen nequitiae, ita non careat munere scientiae. Oportet ut sciat cognoscere quid debet judicare. Judiciaria enim potestas hoc postulat, ut quod debet judicare, discernat. Diligens igitur inquisitor, subtilis investigator, sapienter et quasi astute interroget a peccatore quod forsitan ignoret, vel verecundia velit occultare. Cognito itaque crimine, varietates ejus non dubitet investigare, et locum, et tempus, et caetera qu
Abbreviated transcription (Latin):
alu no dñt: ꝙ tenentur adimplere ꝙ ꝓmiẜ¬
unt: nisi p̾latus suus dispensz cũ eis. Michi
ur qd si aliquis uolens hiꝰ nota in melius
ꝯmutare: ep̃o suo p̾stante auctoritatem: in¬
traiit religionem: ab solutus est. ut supͣ.q.¬

Expanded text:
uod tenentur adimplere quod promiserunt, nisi prelatus suus dispenset cum eis. Mihi videtur, quod si aliquis volens huiusmodi vota in melius commutare, episcopo suo prestante auctoritatem, intravit religionem, absolutus est, ut sup
Abbreviated transcription (Latin):
loͫ sit ⁊ salubre ꝙ penirens in ducatur inforo
pñiali ad erogand̃ in pios usus tałr acqͥsi¬
ta ñ ẽ tñ ꝯpellendꝰ. nisi nelit. nec indicandus
ut faciat dampnũ in niuriam. uł calũpniã
alii. quia tuc non ille qui dedit repetri: sz ille

Expanded text:
bonum sit et salubre quod penitens inducatur in foro penitentiali ad erogandum in pios usus taliter acquisita, non est tamen compellendus, nisi velit, nec iudicandus ut faciat damnum vel iniuriam vel calumniam alii quia tunc non ille qui dedit repetit, sed ille
Abbreviated transcription (Latin):
lnc. Cum quicꝙͥ suꝑest eoꝵ usib de ꝓuen¬
tib eccar debeantur pauꝑibr. nõ sufficit
facẽ restitutõm de talib fructib ecr̃e quos¬
monialia uł aliunde qmͣ ab ecc̃a acquisita.
nisi quatenꝰ sb̃trałent sibi de ncͣcus. uł qͣte

Expanded text:
 cum quicquid superest eorum usibus de proventibus ecclesiarum debeatur pauperibus, non sufficit facere restitutionem de talibus fructibus ecclesmonialia vel aliunde quam de ecclesia acquisita, nisi quatenus subtraxerunt sibi de bonis ne
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝓhita sunt. sicut torneanta ⁊ negotiatio
cł̾icis. ⁊ lucr̃ aduocatõis. uł medicine in casibr
non ꝯcessis. em̾e bladũ ⁊ uinũ. ut postea cariꝰ
uendatur. fac̾e serta de florib ad uendend̃.
quoꝵ usus est freqͣntius ad lascuuã. fat̾c decios
caĩs acquisita retim̃ possũt. ¶Lcz & ħ distinc

Expanded text:
ita sunt, sicut torneamenta, negotiatio clericis, lucrum advocationis vel medicine in casibus non concessis, emere bladum vel vinum ut postea carius vendatur, facere serta de floribus ad vendendum, quorum usus est frequentius ad lasciviam, facere decios causis acquisita retineri pos
Abbreviated transcription (Latin):
et legatarii simł ueniant ad ħedem: primo ẽ
creditorib satfatiendũ. S si uenit seꝑatim
lib̾atur heres soluendo ꝑ ordinem cuilz ueniẽ¬
tiat in dolo. uł in fraude. Berũptũ si legataru
p̾ueniũt creditores: ⁊ accipiũt. uł post̾ĩores c̃¬
ditores pͥores ⁊ potores in iuire p̾uemũt credi¬
tores post modũ ueĩentes nõ debent ĩquieta¬
re hedem nisi remansit ei de ħeditate: nũ possit
eis adhuc satisfat̾e. S hñt tamqmͣ potores:
⁊ ant̾iores creditores ꝯͣ post̾iores qui pͦ. acceꝑ¬

Expanded text:
vel legatarii simul veniant ad heredem, primo est creditoribus satisfaciendum. Sed si veniant separatim, liberatur heres solvendo per ordinem cuilibeciat in dolo vel fraude. Verumtamen si leiores creditores, priores et potiores preveniunt. Creditores postmodum venientes non debent inquietare heredem, nisi remanserit ei de hereditate, unde posset eis adhuc satisfacere, sed habent tamquam potiores et anteriores cred
Abbreviated transcription (Latin):
eum. licet ille scandalizetur. sicut iudi scandaliz au
sĩt a tp̃o ip̃e tñ nõ scandalit auit eos. qͦo. uii
Dne quod aliquis religiosus. uił alius ius
tus: hẽat puram ⁊ iustam oscĩãm apud
dalzant᷑. Quid fiet. uidetur qd̃ sufficiar ei ꝯlcĩa¬
iob. xoi. ecce in celo testis meus. Itemaugꝰ.xi.q.¬
d uiti satisfacẽ intentom suam eis ondendo: et
causam remouendo ⁊ spẽm mali. Nob̾ enĩ uccͣ. est
uita nr̃a. alus fama nr̃a . xi .q. iii. Non sunt audi
cum tñ famam ꝯtẽpnentes occidant aĩas alior
blasphemantiũ uã diu. Hec in glo. ex p̃dc̃o dec̾to
et ui sr̃ hoc nob daret etemplũ dñs: uoluit t̾butũ¬

Expanded text:
o re mea, puta quia pauper sum et indigebo cum familia mea et ero in periculo incidendi in impatientiam aut murmurationem contra deum, non teneor rem meam dare aut a petitione cessare, cum debeam me plus dildigens est et ab alio accipit ad usuram et ille qui ab intre. Iob: Ecce in celo testis meus. Augustinet niti satisfarem illam, esset dare gladium in manu furiosi. Circa illum autem qui abstulit res meas, si non est solvendo ecum sine periculo possim re illa carere. Si autem est solvendo et non penitet, non credo quod teneor cessare a repetitione propter eius scandalum et in hoc casu nonnulli scanda
Abbreviated transcription (Latin):
at at ex. de frudis. ex ꝑte. ¶ Et idẽ pͣt tondedi
plibisr de detimis illis. que atempe a quo nõ
em memoria: tenentur a laicis. nei cus re¬
pssis de eis laicos infeudare. ar pdc̃e det. Se ꝑ¬
nQum ꝑ ħ ip̃m ꝓcuretur utilitas ecc̃e. quia
lhio direti dĩi restituitur ecre ꝑ intenda

Expanded text:
antes de feudis, ex parte. Et idem potest concedi probabiliter de decimis illis, que a tempore, ex quo non extat memoria, tenentur a laicis, nec eas repossit de eis laicos infeudare, cum per hoc ipsum procuretur utilitas ecclesie quia possessio directi dominii restituit
Abbreviated transcription (Latin):
ei an cessores eius quiere et patifice tenmuer̃t c̃a
retaynosce̾tes se ea ten̾e ab ec̾ca mediate ui
inmnediate. et reddentes mde debit oblequiũ:
eslem ecce: uł alii: nõĩe ip̃ius: p̃sumẽdũ est be¬
nigna int̾pretatone: quod sit de antiquis. ar.¬

Expanded text:
cessores eius quiete et pacifice tenuerunt eam et recognoscentes se eam tenere ab ecclesia mediate vel immediate et reddentes ibi debitum obsequium ipsi ecclesie vel alii nomine eius presumendum est benigna interpretatione, quod sit de antiquis, a
Abbreviated transcription (Latin):
hi ͦ constõ ꝓhibicio seu p̾ceptũ ad noticiam
ip̃oꝵ ꝑuen̾int nichil soluant. Nec supͣdã se¬
scłariũ p̃tatum abusũ nullatenus st̃dissisa¬
mois aut u̾borũ ꝯceptõrie concessis. imꝑa¬
toribus regib et aluis supͣdõs que contra
pͥmissa in mullo uolumꝰ alicui uł aliquib
suffragari hec om̃ia in dc̃o .s. questio.

Expanded text:
io prohibicio, seu preceptum, ad noticiam ipsorum peruenerint, nichil soluant, nec supradicti sesecularium potestatum abusum, nullatenus sub dissimulamodis aut verborum concepcione, concessis imperatoribus regibus et aliis supradictis, que contra premissa in nullo uolumus alicui uel aliquibus suffraga
Abbreviated transcription (Latin):
lati ecc̃astice qr ꝑsone religiose uł seculares
quorũcũq ordinũ ꝯditõnũ seu statuũ collec¬
tas ue tallias decimã uicesimam. seu cente
senserint aui qmͣuis aliam qnͣtitatem portõ¬
nem aut quotam ip̃aoꝵ ꝓuentuũ uł bonorũ
existimatõis uł ualoris ip̃oꝵ sub adiutoru
mutu subuẽtõis subdii uł dom noĩe seu
reges seu pͥncipes. duces seu comites ul
barones potestates capitanei officiales uł
rectores quocũq noĩe censeantur ciuitatũ
castroꝵ seu quorumcumq locoꝵ ꝯ stitutoꝵ
ubilib et qui ius alius ciuiꝰcũq p̾eminencie
ꝯditiorus aut status qui talia ĩ posiu̾nt exe¬
g̾nit uł receperint aut apud edes sacras de
rint uł arrestari saisiri aut occupari manda¬
ueriit aut occupata saisita seu arestata re-¬
ceꝑint. Nec non om̃es qui scient̾ im p̾cc̃is de¬
derint auxiliũ consiliũ uł fauorem publice

Expanded text:
lati Ecclesiasticeque persone religiose uel seculares quorumcumque ordinum, condicionis uel statuum Colleetas uel tallias, decimam, uicesimam seu centessenserint aut quamuis aliam quantitatem, porcionem aut quotam ipsorum prouentuum uel bonorum estimacionis uel ualoris ipsorum sub adiutorii, mutui subuencionis subsidii vel doni nomine, seu reges, seu principes, duces commites vel barones potestates, capitanei, officiales, vel rectores quocumque nomine censeantur, ciuitatum castrorum, seu quorumcumque locorum constitutorum, vbilibet, et quiuis alius cuiuscumque preminencie, condicionis, et status, qui talia imposuerint, exegerint, vel receperint, aut apud edes sacras deprint, vel arestari, sasiri aut occupari mandauerint, aut occupata, sasita seu arestata receperint, nec non omnes qui scienter in predictis dederint, auxilium. consilium, vel fauorem, publice
Abbreviated transcription (Latin):
iare sibi post sinam. sz illa non uult. Nũquid¬
e cgenda. aut peccat si non redeat. B scd̾m Ray.
bidem. ur m ꝙ si uir innocens ẽ quia nõ pecceuit
adultando pͣt pet̾e illam ⁊̃ muitã sibi recõciliati
non obstante siũa quia ꝙ fauore meo int̾ductũ

Expanded text:
iare sibi post sententiam, illa non vult: numquidgenda et peccat si non redeat? Videtur mihi quod si vir innocens est, quia non peccavit adulterando, potest petere illam, etiam invitam, sibi reconciliari, non obstante sententia
Abbreviated transcription (Latin):
Et pot̃ si restitutõ eid̃ ꝑ ͤ: que dedit. si adh
remanz in admĩsfc̃one illa. maxime si cre¬
datur correctus. alias setiiꝰ ẽ. ut ei non
reddatur. s ficit ꝙ dcm̃ ẽ. Si tñ tali nõ cor¬
recto fr̃a est restitutio. lib̾ata ẽ que recepͥ¬
¶ Si aũ amotꝰ sit ab admĩstratõne illa
aut si clanstral ẽ simpl̾x. qui dedit facien¬
nec lib̾ab̾r si solu̾it illi qui dedit. nͥ cimc
demũ. cũ ꝯũsũ fu̾it in utuitatẽ most̾u. pͥo

Expanded text:
st fieri restitutio eidem persone que dedit, si adhuc remanet in administratione illa, maxime si dicitur correctus, alias securius, est quod ei non reddatur, sed fiat quod dictum est. Si tamen tali non correcto facta sit restitutio, liberata est que accepit. Si autem amotus sit ab administratione illa aut si claustralis est simplex qui dedit, faciennec liberabitur si solverit illi qui dedit, nisi tunc demu
Abbreviated transcription (Latin):
siti: dupłr ꝑt fĩ. Uno modo ex debito iuslitie.
⁊ ad ħ aliqͥs ext̾co pacto: obligari p̃t. ⁊ ħ debi¬
tum accenditur ẜm qͣntitatẽ bñfici ꝙ quis
accepit. ⁊ iõ ille qui accepit nutuũ pectuñe uł
ad plus recõpensandũ. qmͣ mutuo accepit. Uñ
contͣ uistitiã est: si ad plꝰ reddendũ obligatꝰ
Alio m̾o tenei aliquis ad recõpensandum
bñficiul: ex debito amicitie In quo mag̃ cõsid̾a¬
quuilis obligatõ: ꝑ qm indncitur q̃dã nc̃c̃itas
ut ñ spõtanea recõpensatõ fiat

Expanded text:
st: Uno quidem modo ex debito iustitie, ad quod aliquis ex certo pacto obligari potest, et hoc debitum attenditur secundum quantitatem beneficii quod quis accipit; ed ideo ille qui accipit mutuum pad plus recompensandum quam mutuo accepit. Unde contra iustitiam est fieri ad plus reddendum obligetur. Alio modo tenetur aliquis ad recompensandum beneficium ex debito amicitie in quo magis consideracivilis obligatio, per quam ducitur quedam necessitas ut non spontanea recompensatio fiat
Abbreviated transcription (Latin):
quid saltem pena illa potit peti abs ꝑi¬
pena. Ad hoc dico. Qd̃ si pena est iudicialis.
.i. a. Iudice impoĩta ⁊ statuta: pp̾ pumendã
ꝯtumatiã debitoris: qui cũ possit cõtempnit
in t̾mino statuto solue peciĩam creditori: nõ
auͣcte. Si u̾o pena sit cõnentionalis .i. de coͣi
consensu ꝑtis̃ in ip̃o ꝯtractu apposita: ut sal¬
tem metu pene: debitũ certa die soluat. nsu¬
ra nõ cõmtat. dumi tñ semꝑ sit intentio
⁊ ex. de arbi. diłci. Si aũt ille qui talem penã
apposuit: ꝯsueuit esse usuremiꝰ: p̾sũitͤ ꝙ in
fraudẽ uluraꝵ adiecerit penan. st̃ de act̃. ẽp.¬

Expanded text:
altem pena illa poterit peti absque periAd hoc dico, quod si pena est iudicialis et a iudice imposita et statuta propter puniendam contumaciam debitoris; qui, cum possit, contemnit in termino statuto solvere pecuniam creditori, non o pena sit conventionalis, id est de communi consensu partium in ipso contractu apposita, ut saltem metu pene debitum certa die solvatur, usura non committitur, dum tamen semper sit intentio  de penis. Si autem ille qui talem penam apposuit, consuevit esse usurarius, presumitur quod in fraudem usurarum adiecerit penam. Est etiam p
Abbreviated transcription (Latin):
eme. Si h̾eant eas decimis sius. uł de successiõẽ
pent᷑. uł aliunde si bi datas: possũt dum tñ in
illo ꝯͣctu siue sit societaris: siue locatõnis.
uł ꝯductõius caueant a conditoib ⁊ pactis
illicitis. Si ⁊ hẽant multa pastua: ⁊ emant
pecora ut pascant᷑ ibi ⁊ ħ faciant ad ntiam
sustentatõm suã ⁊ suorũ: ⁊ alim̃tũ pauꝑũ:
Non credo ꝙ peccent. Si aut hiꝰ petora emant
ad ħ ut tradant ad crem̾̃tũ. uł ut alionid a¬
gant infraudẽ negotiatõis illicitũ ẽ. q̃o . iiii.¬

Expanded text:
eo: si habeant eas de decimis suis vel de successione parentum vel aliunde sibi datas, possunt, dum tamen in illo contractu, sive sit societatis sive locationis et conductionis, caveant a conditionibus et pactis illicitis. Si etiam habeant multa pascua et emant pecora ut pascantur ibi, si hoc faciant ad necessariam sustentationem suam et suorum et alimentum pauperum, non credo quod peccent. Si autem huiusmodi pecora emant ad hoc ut tradant ad crementum, vel ut aliquid agant in fraudem negotiationis, illicitum est. DE PUBLI
Abbreviated transcription (Latin):
bellio: est publica ꝑsona. hñs offm̃ scribendi
instrum̃ta confecta suꝑ ꝯtractib. aut alus
reb ad faciendoꝵ fid̾e suꝑ eisdẽ. ¶ Est autẽ
ħ offm̃ ut dic̃ hic. Ray. cłicis in sacris ordi
nib constitutis: penitus int̾dcm. Et ad illĩ¬

Expanded text:
bellio est publica persona, habens officium scribendi instrumenta confecta super contractibus aut aliis rebus, ad faciendam fidem super eisdem. Extrbellio est publica persona, habens officium scribendi instrumenta confecta super contractibus aut aliis rebus, ad faciendam fidem super eisdem. Extra
Abbreviated transcription (Latin):
oid de illo qui aliquem flentote¬
mat aut secat ⁊ inde moritur .R .ẜ.¬
omĩem diligentiam qmͣ dr: non tenetur in
aliquo. quia potins casu ni culpa flen boto¬
mati uł medicinati sine secti euenisse mosꝰ

Expanded text:
id de illo, qui aliquem phlebotomat aut secat et inde moritur. Respomnem diligentiam quam debet, non tenetur in aliquo, quia potius casu et culpa phlebotomati vel medicinati sive secti evenisse mors
Abbreviated transcription (Latin):
ne fũdendi hũanũ sangͥnem. licet ille iuste
occidatur. Iudex tñ pccat mortalit̾ pp̃ intentõ
corruptam. Si u̾o sit amore iustitie: nõ pec̃at
Iudex ip̃m condẽpnando ad mortẽ ⁊ p̃cipiẽdo
mistro ut occidat eum. Nec mĩster si iussus
a Iudice occidat ꝯdempnatũ. Pectant tñ ui¬

Expanded text:
ne fundendi humanum sanguinem, licet ille iuste occidatur, iste tamen peccat mortaliter propter intentionem corruptam. Si vero fit ex amore iustitie, nec peccat iudex ipsum condemnando ad mortem et precipiendo ministro ut occidat eum, nec minister si iussus a iudice occidit condemnatum. Peccaret
Abbreviated transcription (Latin):
nire successionis acquisitis: debent dan de¬
tenetur solue decimam. de alus autem non reꝑitur
sunt tributa .s. quod legatarius et donatarius
tenentur dare decimas: de re legnta. uł donata.
l decimata fi̾it a legatore. uł donatore. filiꝰ tñ:
quia om̃a bõa patus ꝑtinent ad ip̃m: et eius
sũc quodãmodo quo ad ꝓprietatem. si succedat
patri: non tẽatur ea detimare: si decimata sũt
donatarius. qui õe lucrũ et emolum̃tũ quod
ad ip̃os pueuit. tenentur decimare. ¶ Inoꝰ. In¬

Expanded text:
iure successionis acquisitis, debent dari detenetur solvere decimas, de aliis autem non reperitur: licet quod legatarius et donatarius tenentur dare decimas de re donata vel legata, licet decimata fuerit a legatore vel donatore. Filius tamen, quia omnia bona patris pertinent ad ipsum et eius sunt quodammodo quoad proprietatem, si succedat patri, non tenetur ea decimare, si decimata sunt donatarius, qui omne lucrum vel emolumentum quod ad ipsos pervenit, tenentur decimare. Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Ed quid de carminatͥtib et carmina¬
torib. qui carminant infirmos. uł
utuntur licitis p̾tib et adiuratõnib. sicui
ꝑ passionẽ et cruce. ⁊ sisia: non credo ꝙ pctcãt
lia et suꝑ saiosa solet ad misc̾e. nili forte sit
lacerdos teligiosus ei discretuis. aui etiam lai¬
cus: suie nir siuie młr excellentis iute. ⁊ pro¬
bate discretõis. qui fusa orone licita suꝑ in¬

Expanded text:
 Quid de carminatricibus et carminatoribus qui carminant infirmos vel utuntur licitis precibus et adiurationibus, sicuti per passionem et crucem et similia, non credo quod peccelia et superstitiosa solent admiscere, nisi forte sit sacerdos religiosus et discretus, aut etiam laicus sive vir sive mulier excellentis vite et probate discretionis, qui fusa oratione licita
Abbreviated transcription (Latin):
.ii. ar .u. Qd̃ qr ille qui ꝯmittit peciĩa suam
m̾catori uł arifici ꝑ modũ societatis ciuiꝰda¬
nutuo s reman eius ita ꝙ tũ ꝑiculo ip̃s
micator de ea negociatur us artifex oꝑatui
ideo licite p̃t ꝑtem lucri uide ꝓuenientis e⁊¬

Expanded text:
le qui conmittit pecuniam suam mercatori vel artifici per modum societatis non traed remanet eius ita quod cum periculo ipsius mercator de ea negotiatur vel artifex operatur: et ideo, licite potest partem lucri inde provenientis e
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ eos ꝙ de fetib recupent capita demortua
ac de nellerib ⁊ pellib emant᷑ alia ad augẽ¬
dum gregem. aut si ineant aliud pactum
licitũ et honestũ nõ pectant. dũ tñ seruetur
¶Item locatõ pt esse ⁊ ductõ tm̃ ut si quis
hñs .xx. capita tradat ea alicui custodienda
⁊ pascenda sub certa m̾cede pecume. uł ꝑtici¬
patõne ꝓuentuũ g̾gis In quo casu si doꝰ
retin sibi ꝑicłm illoꝵ capitũ nec alias in
tui ⁊ societatis ut cũ quis hñs .xx. capita
tradit ea estimata alicui. puta ꝓ xx. soli¬
dis ita ꝙ teneatur ei redd̃e medietatẽ lor
b. ⁊ tc ꝓ iñ est: at si creditor dediss ei mu
capita. ita ꝙ sint coĩa. ⁊ ip̃i socu sint in ꝑ¬
iculo ⁊ ꝓuentib. In quo cãri si comodatoe
mutu gͣuer t̾ditor debitorẽ in ꝯctu socie¬
tatis usura ẽ. Et in hoc cãu ꝓcedendũ est
sic̾ dcm̃ ẽ in pͥmo cau de ꝯͣcta societate ¶ Il¬
lud ãt ualde miqum ẽ cum quis certa ca¬

Expanded text:
inter eos, quod de fetibus reparentur capita demortua aut de velleribus et pellibus emantur alia ad augendum gregem, aut si ineant aliud pactum licitum et honestum, non peccant, dum servetur Item locatio potest esse et conductio tantum, si quis habens decem capita, tradat ea alicui custodienda et pascenda sub certa mercede pecunie vel participatione proventum gregis. In quo casu si dominus retinet sibi periculum eorum capitum, nec alias in tui et societatis ut cum qui habens decem capita, tradit ea estimata alicui, puta pro decem solidis, ita quod teneatur reddere medietatem sorbus et tunc perinde est ac si creditor dedisset ei mucapita, ita quod sint communia et ipsi socii sint in periculo et proventibus. In quo casu si contemplatione mutui gravet creditor debitorem in contractu societatis, usura est. Et in hoc casu procedendum est, sicut dictum est in primo casu, contracta societate. Illud autem valde iniquum est, cum quis certa ca
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut meliorentur hẽct medietatem co¬
boues sicut equos us addiem uł ad an¬
nũ. dum tũ ⁊ ductor nõ granetur ĩmod̾a¬
te in m̾cede. ¶Pactum ãt de cõicando dãp¬
no uł comodo rei locate miqun ẽ ex ꝑte
ditõ. uł nͥ credatur ꝙ ꝯductoris non sit
modũ de melioratõne borus. qnͣtũ p̃t hr̃e
dampnũ de morte. Si tn locator tim̃s ne
pactum apporiat fimit̃ ꝓporiens ꝙ si bos lũ
culpa ꝯductoris ꝑiret de illo ꝑitulo nicħi
exiger ab eodem: non cĩo ꝙ peccar nͥ pp̃¬

Expanded text:
si autem meliorentur, habeat medietatem coboves, sicut equos, vel ad diem vel ad annum, dum tamen conductor non gravetur immoderate in mercede. Pactum autem de communicando damno et commodo rei locate iniquum est ex parte onditio vel ubi credatur quod conductoris non sit m de melioratione bovis, quantum potest habere damnum de morte. Si tamen locator timens, ne pactum apponat firmiter proponens, quod si bos sine culpa conductoris periret, de illo periculo nihil exigeret ab eodem, non credo quod peccaret,
Abbreviated transcription (Latin):
id de hus qui emũt boues uł oues: a
ei ꝓ certa amnia pensione usura ẽ uł ad mi¬
nus p̾sum̃dũ est infraudẽ usuraꝵ fĩ. ¶ Idem
credo de ilł qui scient̾ emũt fructus t̾caoꝵ. ab
illis qui eos non hñt. Si aut su fraude ⁊ boͣ
fide fiat hiꝰ empt̃o: non credo emptorẽ pcc̃are
Qmͣdiu durat bona fides. qo. xxxiiu.¬
oid de illis qui emũ t̾tos equos reddẽ¬
dos a uenditore incerus nũdinis em¬
sint inqͣm minori p̃cio qmͣ ualeant tepe cõ¬

Expanded text:
id de illis qui emunt boves vel oves a ei pro certa annua pensione, usura est vel ad minus presumendum est in fraudem usurarum fieri. Idem credo de illis qui scienter emunt fructus terrarum ab illis qui eos non habent. Si autem sine fraude et bona fide fiat huiusmodi emptio, non credo emptorem peccare, quamdiu durat bona fides. Quid de illis qui emunt equos certos reddendos a venditore in certis nundinis, emunt inquam minori pretio quam valeant tempore con
Abbreviated transcription (Latin):
ei mediate uel minedi ate et dare liami
iunaun passo mouendi cont eũ ama. Si aũ
in umes: non subest mediate uł imedia¬
te principi hñti suꝑ se suꝑiorẽ: pͥnceps ille ñ
pt dare auctem subdito suo mouendi ⁊ͣ eũ ar¬
ma. S auctris suꝑioris pͥncipis est reqnirẽda
macime si ille inumians ꝑtĩet mediate uł in¬
mediate ad iir̃dc̃om illius pͥncipis sr̃oris.¬

Expanded text:
ei mediate vel immediate et dare licentiam iniuriam passo, movendi circa eum arma. Si autem iniurians non subest mediate vel immediate principi habenti super se superiorem, princeps ille non potest dare auctoritatem subdito suo movendi contra eum arma, sed auctoritas superioris principis est requirenda, maxime si ille iniurians pertinet mediate vel immediate ad iurisdictionem illius superioris
Abbreviated transcription (Latin):
luic. Qd princeps qui nlłm ht suꝑiorẽ: sũ sit
rex siue Impator auctoritate ꝓpria: si iusta
exͣneos pr̃ etiã sb̃ditis suis dare auͣctẽ mouẽ¬
are. uł qmͣ diu nult stare iuri coram eo. uł co¬
ram udice suo: si elt Iudex mediꝰ. int̃ hiꝰ pͥn¬
cipẽ ⁊ iniuiriantẽ. Si aũ nõ pt eũ iustitiare a ͭ¬
si ille nõ ułt stare uiri: p̃t nõ solũ princeps¬

Expanded text:
 Princeps qui nullum habet superiorem, sive sit rex sive imperator, auctoritate propria, si iusta extraneos. Potest etiam subditis suis dare auctoritatem movencare vel quamdiu vult stare iuri coram eo vel coram iudice suo, si est iudex medius inter huiusmodi principem et iniuriantem. Si autem non potest eum iustificare, si ille non vult stare iuri
Abbreviated transcription (Latin):
medicis corporũ ut cum eos ad infirmos uocari
conting̾it ip̃os añ orñia moneant et inducant. ut ie¬
dicos aduocent animaꝵ ut postqͣm fu̾it infirmo de
sp̃uali salute prouisũ ad corꝑał medicine remedrũ
salubrius ꝓcedatur. cũ cã cessante cesset effcũs. ⁊ iͣ¬

Expanded text:
medicis corporum, ut cum eos ad infirmos vocari contigerit, ipsos ante omnia moneant et inducant, ut medicos advocent animarum, ut postquam fuerit infirmo de spirituali salute provisum, ad corporis medicine remedium salubrius procedatur; cum causa cessante cesset effectus.
Abbreviated transcription (Latin):
s̃. doꝰ uł si nõ ht p̃ciũ querat hostiatĩ. uł sermat
ei aliqͣnto temꝑpe ad arbitriũ bomuii. ar. xxxui.¬
ematur. tunc .n. nõ ten̾etur aliꝙͥ redd̾e. nec ser¬
ure. quia ꝙ pietate datur: prohibet ius ne repe-¬
tatut. ꝙ semꝑ p̃siñtur: nisi quis ꝯͣriũ fu̾it ꝑte sta¬

Expanded text:
ostiatim vel serviat ei aliquanto tempore ad arbitrium boni viematur: tunc enim non teneretur aliquid reddere nec servire, quia quod pietate datur, prohibet ius ne repetatur. Quod semper presumitur, nisi quis contrarium fuerit protesta
Abbreviated transcription (Latin):
ad inuestigandũ uitam proyum ex¬
teuius ducͭ et semꝑ ei sua intima
abstondͬ ut aliena strens se nrestiar¬
idem curioss amitus ꝙͣto peritus
fuerit alieui meriti. tanto sui ͣrus¬

Expanded text:
ad investigandam vitam proximi exterius ducit, semper ei sua intima abscondit, ut aliena sciens, se nesciat. Et curiosi animus quanto peritus fuerit alieni meriti, tanto fi
Abbreviated transcription (Latin):
toller. et pouet in curribus suis. facier¬
q sibi equites. et p̾cirosores q̃drigaꝵ
suarum et coustituer sibi t̾bimos .et
cenrurionte et auatoret agiorũ suoꝵ
et messores segetum, et fabros armors
ficar. Agios qͦ mõs et uiuras / et oliueta
optim̃a tolber. et dabit simẽ suie ẜi et se¬
getee urãe et uinitaꝵ redditus addeciia¬

Expanded text:
tros tollet et ponet in curribus suis facietque sibi equites et praecursores quadrigarum suarum et constituet sibi tribunos et centuriones et aratores agrorum suorum et messores segetum et fabros armorumficas agros quoque vestros et vineas et oliveta optima tollet et dabit servis suis sed et segete
Abbreviated transcription (Latin):
illor magnos fecerũt q̃ nobis ullã sunt
domi in dustua fous iustum imxium . adꝰ
in consubendo liber. net delicto uet li lidi
obnopiũs / Pio hũe noe habrmꝰ luxu¬
uiam et auauitiam. pu ͤ etxestatem. pͥ¬

Expanded text:
illos magnos fecerunt, que nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulendo liber neque delicto neque libidini obnoxius. Pro hiis nos habemus luxuriam, avariciam, publice egestatem, p
Abbreviated transcription (Latin):
iguorã ẜ alũ quẽd inuisibiliũ hͦ
intulisse ferunt Alii unũ pistator̃e
hismarlituꝵ ⁊ alii nilitẽ fane ⁊ iti¬
ne̾ fatigatum a sure homo suue an¬
gelus fuerit palain est qr dl̃mmie

Expanded text:
ignoratur. Sed alii quemdam invisibilium hoc intulisse ferunt; alii vero unum pastorum Ismahelitarum, alii militem fame et itinere fatigatum. Sed sive homo, sive angelus fuerit, palam est quia divinis
Abbreviated transcription (Latin):
de̾ uictorĩa fuga est fugrendo po¬
teuis illam anutẽ moriẽds nõ poteb
ut bratus si pugnando moriauis. q
mortiuis mor toronaberis. ue autẽ
abi si decliãdo pua ꝑdis ut untonã¬

Expanded text:
victoriam, fuga est. Fugiendo potes illam amittere, moriendo non potes: et beatus si pugnando moriaris, quia mortuus, mox coronaberis. Vae autem tibi, si declinando pugnam, perdis et victo
Abbreviated transcription (Latin):
iniuriaꝵ. Seneta ꝙ̃ admodum
magui animi est non qui de alio largꝰ
ust et liberalis s ille qui quod alteri do¬
nat sibi detrahit. Ita chemeñto uoco
xuim qͥ suie staiłis exagitatur nõ ppro¬
silit qui intellu. magni aĩ ue iniurias
aiosius pncipe impune less Qle

Expanded text:
iniuriis. Nam quemadmodum magni animi non est, qui de alieno liberalis est, sed ille qui quod alteri donat sibi detrahit, ita clementem voco, qui cum suis stimulis agitetur, non prosilit; qui intelligit magni animi esse, iniurias riosius esse principe impune leso.
Abbreviated transcription (Latin):
piesedenti ax unibra ad solem de ono
ad laboĩs. Giaus cerut̾ esse quod d¬
cipir. si postꝙy ab hiis dissursto er ad
illa paulisꝑ se assuesteterir. usus
tollit difficltato. murnitq fatile qd¬

Expanded text:
procedenti de umbra ad solem, de otio ad laborem, grave cernitur omne quod incipit; sed postquam ab his dissuescere, et ad illa paulisper assuescere coeperit, usus tollit difficultatem, invenitque facile
Abbreviated transcription (Latin):
hona nctũ porio pectore tm̃ illa gesta¬
aĩo yptimanda. que domicilio meutis
niclusa. mec mori nec de xoiũ maibus
labeftati queuit xt ut manẽtibus yesto
funt ita firgentes nõ desermu

Expanded text:
mecum porto': pectore enim illa gestased aestimanda animo. quae domicilio mentis inclusa nec mortalium nec deorum manibus labefactari queunt, et ut manentibus praesto sunt, ita fugient
Abbreviated transcription (Latin):
tropũ inhiare. alios aũme plus pau¬
lo potulo satiari hd si tollexabilũ do¬
piam ꝑꝑeti. er uel añ horã positas
apulas siu̾ in temꝑe anropus sar
aut necesse sit cnin tũquillitate aspi¬

Expanded text:
r inhiare: alios autem plusculo quidem satiari, sed tolerabilius inopiam perpeti, et vel ante ora positas epulas, si id in tempore aut opus sit, aut necesse sit, cum tranquillitate aspi
Abbreviated transcription (Latin):
aruir bour quid curas. res uiles
res ꝑuuras. Nil prefuturas dãpuo
quandoq surras. Memo diu man¬
sir ni culuũe ẜ cito erausir Est
breni atq beius in nuddo glouia q̃¬
uis. Qui fuit hic ymur illitxir

Expanded text:
Vir bone, quid curas res viles, res perituras? Nil profecturas damno quandoque futuras. Nemo diu mansit in culmine, sed cito transit. Est brevis atque levis, in mundo gloria quevis. Qui fuit hic imus, illic eris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcrendũ est. si diligũr et modirate
multi eñ pr̃monia effuderũt incon-¬
sulte largrendo. nichil auĩe stultius
ꝙ̃ repare ut id diuitiie face̾ nõ pos¬
sis quod libentes facias  Sequ¬

Expanded text:
endum est, sed diligenter et moderate. Multi enim patrimonia effuderunt inconsulte largiendo. Nihil autem stultius quam curare, ut diutius facere non possis, quod libenter facias.
Abbreviated transcription (Latin):
bre nirerdum sebiis Iocos. ẜ temꝑantes
et sure demento dignatois et uoues¬
die. Nam repohensibilie risus est si im¬
moditus si puirilis si effusus si młieb¬
et furtiuuus. aut alienis mał. xurecatus
sue uilitate. risus sine cachino. uop
suire clamore Incessus suie tuultu.

Expanded text:
bis interdum seriis jocos, sed temperatos, et sine detrimento dignitatis ac verecundiae. Nam reprehensibilis risus est, si immodicus, si pueriliter effusus, si muliebet furtivus, aut alienis malis evocatus. ne vilitate; risus sine cachinno; vox sine clamore; incessus sine tumultu;
Abbreviated transcription (Latin):
se rẽ secã cecam inde pedagonũ
siũd Rogat ut muigaet ad donĩa sũa
tenebrosam ẽẽ hoc quod iñ illam
ceti ducem queonut. nos siue dute eo-¬
Sanius et dicanius. Non ego ambiti
potest. Non ego sumptuostio sum s

Expanded text:
inde paedagogum suum rogat ut migret. Ait domum tenebricosam esse. Hoc quod in illa Caeci tamen ducem quaerunt, nos sine duce erramus et dicimus: "Non ego ambitiovere. Non ego sumptuosus sum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cobere/ aliud adorate. potest iuitꝰ
adouare uel adulando rezibus ydola¬
tus uel touipientis uictus. cum sciat
qr ydolum n est Colere uero est
teoto huĩr afftũ et studio mancipari

Expanded text:
colere, aliud adorare. Potest quis invitus adorare, vel adulando regibus idololatris, vel tormentis victus, cum sciat quia idolum nil est. Colere vero est toto his affectu et studio mancipari
Abbreviated transcription (Latin):
di le᷑᷑ ꝙ beatus augꝰ. nec cũ sorore
habitare cousensit. dicens q̃ cum
sorore mra sunt. sorores mes ño sũt
doiti gͦ uiti cautela magna nobis
debet esse instrucͦ. de ista mar̾ia. ui¬

Expanded text:
 quod beatus Augustinus nec cum sorore habitare consenserit; dicens: Quae cum sorore mea sunt sorores meae non sunt. Docti ergo viri cautela magna nobis debet esse instructio. Et post pauca:
Abbreviated transcription (Latin):
Nicħ. hac putura dñt usse iz nominio¬
suis et deformius. et qd minus bonor
possit conferre aspectus. Et uerum
dicũt. Sed nõ eptimo satꝭ debiti de¬
corii esse prcturã. freciam talis fizae᷑
ubi urotutes humãe glorir sũt. l¬

Expanded text:
Nihil hac pictura dicunt esse ignominiosius et deformius et quod minus ferre bonorum possit aspectus; et uerum dicunt. Sed non existimo satis debiti decoris esse picturam, si etiam talis fingatur, ubi uirtutes humanae gloriae seruiunt. L
Abbreviated transcription (Latin):
nist des  Multa deniqi de cului
dinino usiropata sunt s honoribus
diforid᷑ hũnie. su̾ hudlitate nimia
sune adulacõe prestifera . Ita tã ur qbi
cobrndi et uenerandi. si autẽ multũ

Expanded text:
de cultu diuino usurpata sunt, quae honoribus deferrentur humanis, siue humilitate nimia siue adulatione pestifera; ita tamen, ut, quibus colendi et uenerandi, si autem multum
Abbreviated transcription (Latin):
pmi horẽ rcĩtudiue. autiquꝰ hostis
hiie quatuou irtib forgᵗ. Nams¬
pens suasit. ena delcata est. adã
confensit. qui eciã requisitus tõ¬
fiteri culpam ꝑ audatĩa noluit

Expanded text:
primi hominis rectitudinem antiquus hostis his quatuor ictibus fregit. Nam serpens suasit, Eva delectata est, Adam consensit; qui etiam requisitus, confiteri culpam per audaciam noluit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuĩs sbã natus equał. pri in forma
dri. uerbum qͦ. facta sunt oñua nõ¬
hi unde flagellare: ad hͦ aute catur
indutue est ut suit flagello nõ ess
q. flagellat unicũ sune pc̃to reliu¬

Expanded text:
ia natus, aequalis Patri in forma Dei, Verbum quo facta sunt, non habebat unde flagellaretur. Ad hoc autem carne indutus est, ut sine flagello non esset. Qui ergo flagellat. Unicum sine peccato, relin
Abbreviated transcription (Latin):
se touqueuer domũ uolubilõ se habrre
figor̾ os dolu uertebat in meuidiẽ
estate ad septentonẽ. u ubitũq sol
sum potandi calitẽ lignũ gere̾t
bibere. et elisit illũ talũs̃ in terba
dicens. Nestiebam ꝙ naͣ haberet po¬
et in rod̃ eciae uultus tenore etꝭ ad¬
uers inteopellantib ꝑstitit. Ut
pleunr rum sorratitũ noste ues calca¬
I trerbimibus fortuitoiuã. aduer sus

Expanded text:
torqueret in dolio uolubilem habere Frigore enim os dolii uertebat in meridiem, aestate ad septentrionem, et utcumque se sum potandi calicem ligneum gereret, bibere, et elisit eum in terra dicens: « Nesciebam quod natura haberet pot, in eodem vultus tenore etiam adversis interpellantibus perstitit, et ut plene Socraticum nosses, calcatis turbinibus fortuit
Abbreviated transcription (Latin):
et eprerioribus ñuicis. Non .i. pax q̃¬
uiraro ut bellum xp̾teã. sod bellum geri᷑
ut pap habra᷑. Esto rrgo bellaudo paci¬
fitus ut xõs quos expugnas. ad pacis et¬
clesir uitats uintendo producas. Itaꝙ
hostem pugnante necessitas depͥmat. nõ
coluutas. sicut bellauti et resifenti uieldꝰ

Expanded text:
ax queritur, ut bellum exerceatur, sed bellum queritur, ut pax acquiratur. Esto ergo bellando pacificus, ut eos quos expugnas, ad pacis utilitatem vincendo perducas.Itaque hostem pugnantem necessitas deprimat, non voluntas. Sicut autem bellanti et resistenti violentia
Abbreviated transcription (Latin):
sumũt. Nota suꝑsticõis niuiria po¬
pulũ cui mortaler pro immortalib
suadeur esse colendos. Saur aliqͥd
diuinitati tue frandulenter applau¬
deur ⁊ api fecerie ad tornunto. qs
eĩ dioiũ ei ꝑcit a qͦ. deceptum
qui aureoe oclor iouie rouit. Nar

Expanded text:
sumunt. Nota superstitionis inurunt populum, cui mortales deos pro immortalibus persuadent esse colendos. Sane in eo adivinitati tuae fraudulenter applaudunt, rapi feceris ad tormenta. Quis enim deorum ei parcat, a quo se deceptum qui aureo
Abbreviated transcription (Latin):
Consultor procerũ siuos contempe bi¬
lingues. Et nreꝙͣ nec quos huiles na
iace. precepit epalta. nam q pluuia¬
libi undis intuuit torrens fuit a cor
sitis opibus et houoris culmr̃e suus
Iu dnin sirogens truculencior aspide
surda. ebtrirat autis precib mansueste

Expanded text:
Consultor procerum, servos contemne bilingues, Et nequam; nec quos humiles natura jacere Praecipit, exalta; nam qui pluvialibus undis Intumuit torrens, fluit acrior is opibus, et honoris culmine, servus In dominum surgens truculentior aspide surda Obturat precibus aures, mansuescere
Abbreviated transcription (Latin):
morrendiq condic̃o Prodesso eigo
deber populis fp̾ncipatus nõ note. nec
in duãndo pue̾. s condestendendo cõ¬
sule. ut uere sit utile hoc ptãtis dsigire
et dono dei pro tuitont utan᷑ mebroꝵ
ptãte quam accipiũt optime regũt.
bonã utiq uirisitudine dio largitori

Expanded text:
odesse ergo debet populis principatus, non nocere; nec dominando premere, sed condescendendo consulere, ut vere sit utile hoc potestatis insigne, et dono Dei pro tutione utantur membrtate, quam accipiunt, optime regunt, bonam utique vicissitudinem Deo largitori
Abbreviated transcription (Latin):
deueca ditens. hac mediotitatio li¬
nea tontiuẽ. obsiuabis. ut uec̾ uolup ͥ
deaitus prodigne ur lupuriosus apꝑa¬
reas. netauara tenacitate sordidus
aut obscurus emistas. Eioca illa¬

Expanded text:
egritas. Hac ergo mediocritatis linea continentiam observabis, ut nec voluptati deditus, prodigus et luxuriosus appareas nec avara tenacitate sordidus aut obscurus exsistas. CA
Abbreviated transcription (Latin):
mali stelerie est ppli. s ͫͫ nim meritũ
plebiũ dispon᷑ ⁊c̃orid uita. testañ Iob
xxxiiii qui Reguare facit hominẽ y¬
por̾tam pp̃ pct̃a populi Irastente a
deo tabem ⁊ cõrem populi suscipiũt
Ro declatoe¬

Expanded text:
merita plebium disponatur vita rectorum Iob attestante Qui regnare facit hominem yppocritam propter peccata populi. Irascente enim deo talem rectorem populi suscipiunt, ro peccato
Abbreviated transcription (Latin):
efficio in defensiont fidei, et sancte dei
eccłie diuinitꝰ ordinatũ. ad uiudcãm
malestoꝵ. laudem uero bonorũ. et me¬
destiuas. er stam̃ dei ecclesiam eiusq
fideles defendas et protegas. net minꝰ
sub fide falsos. ꝙ̃ xpĩani noĩse hostes
execir. ac disꝑgas / uiduas et pupillor
chenrent aduus et defendas. desolara
restaures. r estaurara ronssues. ulcistaris
Inusta. confromes bene disposita. qte
ini h ͦ agendo urotutũ t̾umpho glõsus
iustieq cultor eg̃gius cũ mũdi saluatõt
cuue typũ geris inͥ nor̃e sine fuĩe re¬

Expanded text:
ionem sanctae Dei eclesiae divinitus ordinatum ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum; et medestruas, et sanctam Dei ecclesiam ejusque fideles propugnes ac protegas; nec minus sub fide falsos, quam Christiani nominis hostes exsecres ac dispergas; viduas ac pupillos clementer adjuves ac defendas; desolata restaures, restaurata conserves; ulciscaris injusta, confirmes bene disposita, quatenus in hoc agendo, virtutum triumpho gloriosus, justitiae cultor egregius, cum mundi Salvatore, cu
Abbreviated transcription (Latin):
intuentibz ꝑspicur ualet. pax emin¬
ẽ populorũ tutamentũ prĩe unitas
plebit. munimẽ gente. cura langnor
fucnuditas. solaciũ pauꝑum. hexedi¬
tar filioiũ. et sibiuietip̃i spes future¬

Expanded text:
intuentibus perspicue patet. Pax populorum est tutamentum patriae, immunitas plebis, munimentum gentis, cura languorum, fecunditas, solacium pauperum, hereditas filiorum et sibimet ipsi spes futur
Abbreviated transcription (Latin):
tui motib crede̾ consensisti. at relapo¬
tis uoluptatũ habenis temerpm̃ in
locum mihre. et in lutum fecis probi¬
birũ deietisti . ut qui positus fueras ad
guberuatõnẽ populorũ xffectus sis rui¬

Expanded text:
tui motibus cedere consensisti, et relaxatis voluptatum habenis, temetipum in lacum miseriae et in lutum faecis prohibitum dejecisti, ut qui positus fueras in gubernatione populorum, effectus sis rui