comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contractus: sed matrimoniũ
non sancit consensus qui inoc¬
culto fuerit. Si enim alter al¬
terum dimiserit. non cogitur
uidicio eccłȩ redire & cõmanere
cũ coniuge: quia non pot̾ pro¬
bari testib contractus: qui in
occulto est factus. Quod si ipsi
qui in occulto sibi consenseruit.
tas ꝓpͥa suffragatur: & legituna
uota succurrunt. ad sanciendũ
coniuigiũ: quod prius occulte
fuerat contractum. Uoluntas
igitur uerbis expressa in occulto
ad hoc suffragatur. ut fiat con¬
iuguim. manifeste uero expressa
suffragat᷑. ut sanciat & roboret:
ac liberum fiat eccłȩ de hoc ui¬
dicare si expedierit. De quare
fit consensus ille. an de carnali co¬
pula. ande cohabitõe. ande alie.
ic queritur cum consensꝰ de
presenti matrimoniũ faciat.
cuius rei consensꝰ sit ille an car¬
nalis copulȩ an cohabitatioĩs
an utriusq. Si cohabitationis
consensꝰ matrimonium facit:
tunc frater cum sorore. pater
cum filia potest contrahere ma¬

Expanded text:
contractus; sed matrimonium contractus; sed matrimonium non sanxit consensus qui in occulto fuit. Si enim alter alterum dimiserit, non cogitur judicio Ecclesiae redire et commanere quasi cum conjuge, quia non potest probari testibus contractus, qui in occulto est factus. Quod si qui in occulto sibi consenserint, tas suffragatur, et legitima vota succurrunt ad sanciendum conjugium, quod prius occulte fuerat contractum. Voluntas ergo verbis expressa in occulto ad hoc suffragatur, ut fiat conjugium; manifeste vero expressa suffragatur ut sanciat et roboret, ac liberum sit Ecclesiae de hoc judicare si expedierit. 3. De qua re sit consensus ille: An de carnali copula, an de cohabitatione, an de alio. Hic quaeritur, cum consensus de praesenti matrimonium faciat, cujus rei consensus sit ille, an carnalis copulae, an cohabitationis, an utriusque. Si cohabitationis consensus matrimonium facit, tunc frater cum sorore, pater cum filia potest contrahere ma
Abbreviated transcription (Latin):
legituma. Hoc autẽ ñ ita intelli¬
gendum ẽ. tamquam sine enu¬
meratis non possit eẽ legitimũ
conuigiũ: sed quia sine illis ñ
habet decorem. & honestatem
menti celebratione sicut in aliiᷤ.
quedam sunt ꝑtinentia ad sub¬
stantiam sacramenti. ut consen¬
sus de p̃senti: qui solus sufficit
ad contrahendũ matͥmonium:
quedam uero ꝑtinentia ad de-¬
corem & sollempnitatẽ sacra¬
menti: ut parentũ traditio. sa¬
cerdotum benedictio. & huiꝰ¬
modi: sine quib legitime con¬
iugium fit. quantũ ad uirtu¬
tem: non quantũ ad honesta¬
tem sacramenti. Sine his gͦ
non quasi legitumi conuiges.
sed quasi adulteri uł fornicatõ¬
res conueniunt: ut illi qui clã¬
culo nubunt: & utiq fornica¬
tores essentnͥ eis suffragaretur
uoluntas uerbis expressa de p̃¬
senti: quȩ legitimum inter eoᷤᷤ
facit matͥmonium. Nam &
consensus occultus de presenti
ꝑ uerba expressus. coniuigium
facit: licet non sit ibi honestꝰ

Expanded text:
legitima. Hoc autem non ita intellilegitima. Hoc autem non ita intelligendum est, tanquam sine enumeratis non possit esse legitimum conjugium, sed quia sine illis non habet decorem et honestatem menti celebratione, sicut in aliis, quaedam sunt pertinentia ad substantiam sacramenti, ut consensus de praesenti, qui solus sufficit ad contrahendum matrimonium; quaedam vero pertinentia ad decorem et solemnitatem sacramenti, ut parentum traditio, sacerdotum benedictio, et hujusmodi; sine quibus legitime fit conjugium, quantum ad virtutem, non quantum ad honestatem sacramenti. Sine his ergo non quasi legitimi conjuges, sed quasi adulteri vel fornicatores conveniunt, ut illi qui clanculo nubunt; et utique fornicatores essent, nisi eis suffragaretur voluntas verbis expressa de praesenti, quae legitimum inter eos facit matrimonium. Nam et consensus occultus de praesenti per verba expressus, conjugium facit, licet non sit ibi honestus
Abbreviated transcription (Latin):
leges tradunt. Si quis tactis
diuinis scͥpturis urauerit mu¬
lieri. se eam legitimã uxorẽ ha¬
biturũ: uel etiam si in oratorio
tale sacramentũ dederit: sit illi
legitima uxor: quamiuis nulla doᷤᷤ
nulla alia scͥptura int̾positasit.
Sed hic ostenditur quid fieri uel
esse debeat: non quid tc fiat. N
fit uxor. sed fieri debet: quia &¬
uiratũ ẽ. Potest & de illo uiram̃¬
to hoc dictum intelligi. ubi de
presenti consentiunt: ac se inui¬
cem suscipiunt. lli etiam
sententiȩ qua dictum ẽ. solum
consensum facere conuigiuĩ: uide¬
tur contraire. quod euaristus
papa ait. Aliter legitimũ ñ fit
conuigium. nisi ab his qui suꝑ
feminam dominationem habe
uidentur: & a quib custoditur.
uxor petatur: & a parentibus
sponsetur: & legib dotẽt᷑: & a
sacerdote ut mõs ẽ benedicat᷑:
& a paranimphis custodiatur:
ac sollempniter accipiat᷑. Item.
aliter uero p̾sumpta. ñ conuigia
sunt: nisi uoluntas ꝓpͥa suffra¬
gata fuerit & uota succurrerint

Expanded text:
leges tradunt: Si quis tactis divinis Scripturis juraverit mulieri se eam legitimam uxorem habiturum, vel etiam si in oratorio tale sacramentum dederit, sit illi legitima uxor, quamvis nulla dos, nulla alia scriptura interposita sit. Sed hic ostenditur quid fieri vel esse debeat, non quid tunc fiat. fit uxor, sed fieri debet, quia juratum est. Potest et de illo juramento hoc dictum intelligi, ubi de praesenti consentiunt, ac se invicem suscipiunt. Illi etiam sententiae qua dictum est, solum consensum facere conjugium, videtur obviare quod Evaristus papa ait: Aliter legitimum non fit conjugium, nisi ab his qui super feminam dominationem habere videntur, et a quibus custoditur. Uxor petatur, et a parentibus sponsetur, et legibus dotetur, et a sacerdote ut mos est benedicatur, et a paranymphis custodiatur ac solemniter accipiatur. aliter vero praesumpta, non conjugia, sunt, nisi volontas propria suffragata fuerit, et vota succurrerint
Abbreviated transcription (Latin):
unum opus illorum dicunt. At¬
tendentes intentiones & ac̾tus:
facta diuersa discernunt. Unde
augustinus. facta est inquit tradi¬
tio a patre: facta est traditio a filio.
facta ẽ traditio a uida: una res fac¬
ta ẽ. Quid ergo discreuit inter eos:
Quia hoc fecit pater & filius in ca¬
ritate: iuidas uero in proditione.
uidetis quia non quid faciat ho¬
mo sed qua uoluntate consideran¬
dum ẽ. In eodem fac̾to inuenimus
deum: quo uidam. Deum benedici¬
mus. udam detestamur: quia ds̃
cogitauit salutẽ nram. Iudas cogi¬
tauit precium quo uendidit dñm:
filius precium quod dedit ꝓ nobis.
diuersa ergo intentio diuersa fac¬
ta facit: cum tamen sit una res ex
diuersis. Fece unam rem dicit ibi
fuisse & diu̾sa facta: quia ibi fuit¬
una passio sed diuersi actus: & act᷑
quidem uide & udeorum mali. qͥb
oꝑati sunt xp̃i passionem: que bo¬
num est & opus dĩ est. Quod xͥ
passio dicitur opusdi ⁊ iuideoꝵ et

Expanded text:
unum opus illorum dicunt; atunum opus illorum dicunt; attendentes intentiones et actus, facta diversa discernunt. Unde August.: Facta est, inquit, traditio a Patre, facta est traditio a Filio, facta est traditio a Juda; una res facta est. Quid ergo discernit inter eos? Quia hoc fecit Pater et Filius in charitate, Judas vero in proditione. Videtis quia non quid faciat homo, sed qua voluntate, considerandum est. In eodem facto invenimus Deum, quo Judam; Deum benedicimus, Judam detestamur, quia Deus cogitavit salutem nostram. Judas cogitavit pretium quo vendidit Dominum, Filius, pretium quod dedit pro nobis. Diversa ergo intentio diversa facit, cum tamen sit una res ex diversis. Ecce unam rem dicit ibi fuisse, et diversa facta, quia una ibi fuit passio, sed diversi actus. Et actus quidem Judae ac Judaeorum mali, quibus operati sunt Christi passionem, quae bonum est et opus Dei est. 4. Quod Christi passio dicitur opus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃c̃ ergo est sacerdos: idemq
hostia & precium nr̃ȩ recon¬
ciliationis: qui se in ara crucis ñ
diabolo sed deo trinitati obtulit
proomnib. quantum ad pretii
sufficientiam: sed pro electis tan¬
tum qͣntũ ad efficientiam. quia
predestinatis tantum salutem ef¬
fecit. de quo & legitur quod sitt᷑¬
ditus apatre. & quod seipsum tra-¬
didit: & quod uidas eum tradidit
& uidei. Ipse setradidit: quia spõ¬
te ad passionem accessit: & pater
eum tradidit: quia uoluntate pa-¬
tris immo totius trinitatis pas¬
sus est.Iudas tradidit ꝓdendo. ⁊
uidei instigando: & fuit actꝰ uide
& uideorum malus & actus xp̃i¬
patris bonum: quia bona patͥs
& filii uoluntas: malum fuit opꝰ
iude & uideorum: quia mala fuit
intentio. Diuersa fuerunt factaibi
siue oꝑa: idest diuersi actus & una
res siue factum: scilicet passio ipsa.
Ideo doctores aliquando ununt in
facto illo patrem filium uidam
uideum: aliquando disiungunt.
Respicientes enim ad passionem:

Expanded text:
istus ergo est sacerdos, idemque et hostia pretium nostrae reconciliationis; qui se in ara crucis non diabolo, sed Trinitati obtulit pro omnibus, quantum ad pretii sufficientiam; sed pro electis tantum quantum ad efficaciam, quia praedestinatis tantum salutem effecit. De quo et legitur quod sit traditus a Patre, et quod seipsum tradidit, et quod Judas eum tradidit, et Judaei. Ipse se tradidit, quia sponte ad passionem accessit; et Pater eum tradidit, quia voluntate Patris, imo totius Trinitatis passus est; Judas tradidit prodendo, et Judaei instigando, et fuit actus Judae et Judaeorum malusPatris bonum, quia bona Patris et Filii voluntas; malum fuit opus Judae et Judaeorum, quia mala fuit intentio. Diversa fuerunt ibi facta sive opera. id est, diversi actus, et una res, sive factum, scilicet, passio ipsa. Ideoque doctores aliquando uniunt in facto illo Patrem, Filium, Judam, Judaeum, aliquando disjungunt. Respicientes enim ad passionem,
Abbreviated transcription (Latin):
ille dicit. Inde gregorius. Mul¬
ti dum plus uitam sacerdotum
quam suam discutiunt. in erroriᷤ
foueam dilabuntur: minus con¬
siderantes quod non eos uita sa¬
cerdotum lederet: si humiliter
bonis sacerdotum ammonitio¬
nibus aurem accommodarent.
De eo quod scͥptum ẽ in malachi.

Expanded text:
ille dicit. Unde Gregorius: Mulille dicit. Unde Gregorius: Multi, dum plus vitam sacerdotum quam suam discutiunt, in erroris foveam dilabuntur, minus considerantes quod non eos vita sacerdotum laederet, si humiliter bonis sacerdotum admonitionibus aurem accommodarent. 4. De hoc quod scriptum est in Malachi
Abbreviated transcription (Latin):
ni uel indigni. sed ordinem
traditionis: ut quamuis aliqͥs
boni meriti sit. non tamen poᷤᷤ¬
sit benedicere. nisi fuerit ordina.¬
tus. ut officii ministeriũ exhibe¬
at: di autem ẽ effectum tͥbuere
benedictionis. Hinc euidenter
ostendit᷑ doñ priuari potes¬
tate tribuendi graciam: ob
ministri indignitatem. Huic
tamen augustini sententiȩ ui¬
solum his qui sacerdotiũ Por¬
titus ẽ: sed quicumq xp̃m in
seipso habet: & eiꝰ figuram
gerit ꝑ conuersationem bonã
sieut moyses: idoneus ẽ ut be¬
nedictionem prestet. Eec hic
habes quod non solum sacdos
sed omnis in quo xp̃c habitat:
benedictionem prestat. Sed
alia ẽ benedictio. quȩ solis con¬
omnibus bonis communtter
exhibetur. Deniq illi sacerdo¬
des in quib xp̃c habitat. bene¬
dictionis plenitudinem tribue¬
re dicuntur: non quia soli illi
transfundant gr̃am: sed quia
illi soli licite & digne id agunt.
Nec subditol mala uita sacer¬
dotis ledit: sibona faciunt quȩ

Expanded text:
ni vel indigni, sed ordinem traditionis: ut quamvis aliquis boni meriti sit, non tamen possit benedicere nisi fuerit ordinatus, ut officii ministerium exhibeat. Dei autem est effectum tribuere benedictionis. Hinc evidenter ostenditur ordinem non privari potestate tribuendi gratiam ob ministri indignitatem. Huic tamen August. sententiae visolum is qui sacerdotium sortitus est, sed quicumque Christum in seipso habet, et ejus figuram gerit, per conversationem bonam, sicut Moyses, idoneus est ut benedictionem praestet. Ecce hic habes, quod non solum sacerdos, sed omnis in quo Christus habitat, benedictionem praestat. Sed alia est benedictio quae solis sacomnibus bonis communiter exhibetur. Denique illi sacerdotes, in quibus Christus habitat, benedictionis plenitudinem tribuere dicuntur, non quia soli illi transfundant gratiam, sed quia illi soli licite et digne id agunt. Nec subditos mala vita sacerdotis laedit, si bona faciunt quae
Abbreviated transcription (Latin):
habent sacerdotes: unde dolen¬
dum ẽ. atq lugendum. Muld
enim licet indis creti. atq sci¬
entie qua eminere debet sacer¬
dos exortes. sacerdotii gradum
reciꝑe presumunt: uita & sei¬
entia eo indigni: qui nec ante
sacerdotium nec post. scientiam
habent discernendi qui ligandi
sint uel soluendi. Ideoq illam
clauem in consecratione non re¬
cipiunt: quia semꝑ scientia ca¬
rẽt. Qui uero ante sacerdotiũ
scientia discernendi prediti ft̃i
licet habeant discretionem. non
tamen in eis clauis ẽ. quia non
ualent ea claudere uel aperire.
Idedꝙ cum promouetur in sa¬
cerdotem. clauem discretionis
recte dicitur acciꝑe: quia & ante
habita discretio augetur: & fit
in ed clauis. ut ea iãm ualeat u¬
ti ad claudendum & aꝑiendũ.
Si alteram clauem oms ha¬

Expanded text:
es sacerdotes, unde dolendum est atque lugendum. Multi enim, licet indiscreti, atque scientiae qua eminere debent, exortes, sacerdotii gradum recipere praesumunt, vita et scientia eo indigni; qui nec ante sacerdotium, nec post, scientiam habent discernendi qui ligandi sint vel solvendi. Ideoque illam clavem in consecratione non recipiunt, quia semper scientia carent. Qui vero ante sacerdotium scientia discernendi praediti sunt, licet habeant discretionem, non tamen in eis clavis est, quia non valent ea claudere vel aperire. Ideoque cum promovetur in sacerdotem, clavem discretionis recte dicitur accipere, quia ante habita discretio augetur, et fit in eo clavis, ut ea jam valeat uti ad claudendum vel aperiendum. 2. Si alteram clavem om
Abbreviated transcription (Latin):
on sentire autem ꝓbat᷑. qui¬
euidenter non contradicit:
ptiis desideratur: intelligit᷑ tam̃
semꝑ filia patri consentire. nisi
eudenter dissentiat. Item spon¬
salia sicut nuptiȩ consensu fiunt
contrahentium: & ideo sicut in
nuptiis ita ⁊ insponsalib patͥfa
milias filiam consentire opor¬
tec: quȩ si patris uoluntati ñ
repugnat. consentire intelligit᷑.
ec solum coactio impedit uł¬

Expanded text:
onsentire autem probatuvidenter non contradicit: ptiis desideratur. Intelligitur tamen patri filia consentire, nisi evidenter dissentiat. Item, sponsalia sicut nuptiae consensu fiunt contrahentium. Et ideo sicut in nuptiis, ita et in sponsalibus patris familias filiam consentire oportet, quae si patris voluntati non repugnat, consentire intelligitur.1. Nec solum coactio impedit
Abbreviated transcription (Latin):
ma: sed iam formato corpori a¬
numa datur: ñ in conceptu cor¬
poris nascitur cum semine de¬
riuata. Nam si cum semine &
anima existit de anima: tunc &
multe anime eotidie ꝑeunt:cũ
semen fluxu ñ ꝓficit natiuitat.
Primum oportet domũ compa¬
ginari: & sic habitatorẽ induq.
Cum ergo liniamenta cõpacta
ñ fuerint: ubi erat anima. Itẽ
formantur in utero: & tamdu ñ
reputatur homicidiũ. donec ele¬
menta confecta suas imagines
membraq suscipiant. Ex his ap¬
paret tunc homicidas eẽ. qui ab¬
ortum procurant: cum formatũ
ẽ & animatũ puerꝑium. De ex¬
cusatione coitꝰ q̃ fit ꝑ hec bona.

Expanded text:
ma. Sed jam formato corpori ama. Sed jam formato corpori anima datur, non in conceptu corporis nascitur cum semine derivata. Nam si cum semine et anima existit de anima, tunc et multae animae quotidie pereunt, cum semen fluxu non proficit nativitati. Primum oportet domum compaginari et sic habitatorem induci. Cum ergo lineamenta compacta non fuerint, ubi erit anima? Item formantur in utero; et tamdiu non reputatur homicidium, donec elementa confecta suas imagines membraque suscipiant. Hic apparet tunc eos homicidas esse, qui abortum procurant cum formatum est et animatum puerperium. 6. De excusatione coitus, quae fit per haec bona.
Abbreviated transcription (Latin):
ui uero uenena sterilitatiꝰ
ꝓcurant: ñ conuiges sed
fornicarii sunt. Unde augusti
libido crudelis: ut etiam uene¬
na sterilitatis ꝓcuret: & si nicħ
ualuerint. conceptos fetꝰ int᷑
uiscera aliquomodo extinguat
uel fundat: uolendo suã ꝓlẽ pͥuᷤ
interire quam uiuere: aut si in
utero uiuebat occidi. antequã
nasci. Prorsus si ambo tales sint.
conuiges non sunt: & si ab mni¬
tio tales fuerunt: non sibi ꝑ co
nubium s ꝑ stuprũ potius cõ¬
uenerunt. Si uero ambo ñ st̃
tales: audeo dicere aut illa quo¬
dammͦ ẽ mariti meretrix: aut
ille adulter uxoris.
Endo sunt homicide. qui pro cu¬
quando iudicentur homicide
uel ñ. Tunc puerꝑium ad ho¬
micidium ꝑtinet. quando for¬
matum ẽ & animam habet: ut
augustinꝰ suꝑ exodum asserit
& disserit. Informe autem puer¬
ꝑium ubi ñ ẽ anima uiua: lex
ad homicidium ꝑtinere noluit.
informe puerꝑium aninam¬
ñ habet. Ideoq mulctat᷑ pecu¬
nia: non redditur anima ꝓ ani¬

Expanded text:
ui vero venena sterilitatis procurant, non conjuges, sed fornicarii sunt; unde Aug. de libido crudelis, ut etiam venena sterilitatis procuret; et si nihil valuerint, conceptos foetus inter viscera aliquo modo extinguat ac fundat, uolendo suam prolem prius interire quam uiuere, aut si in utero iam uiuebat, occidi ante quam nasci. prorsus si ambo tales sunt, coniuges non sunt; et si ab initio tales fuennubium, sed per stuprum potius convenerunt. Si vero ambo tales non sunt, audeo dicere: aut illa quoddammodo est mariti meretrix, aut ille adulter uxoris. 5. Quando sunt homicidae qui proquando judicentur homicidae vel non. Tunc puerperium ad homicidium pertinet, quando formatum est, et animam habet, ut Augustinus super Exod. asserit vero: Informe autem puerperium, ubi non est anima viva, lex ad homicidium pertinere noluit. informe puerperium non habet animam; ideoque mulctatur pecunia, non redditur anima pro ani
Abbreviated transcription (Latin):
poterimus melius ei fuisse. ut
xpm negando nichil eoꝵ pate¬
retur. quȩ passus ẽ confitendo:
sed estimandum ẽ fortasse tolera¬
bilius ei futurum iudicium qͣm
teret᷑. Unde illud quod ait apłs.
sitradidero corpus meum ita
ut ardeam. caritatem autẽ non
habeam. nichil michi ꝓdest. ni¬
chil prodesse intelligitur ad
mum iudicii tolerabilius suꝑ¬
propter caritatem dicta sunt. si¬
ne qua nequaꝙͣ in nobis potest
eẽ uera penitentia: quoniam in
bonis caritas d̃i est q̃ tolerat oĩa
Estringitdictorum summam:

Expanded text:
poterimus melius ei fuisse, ut poterimus melius ei fuisse, ut Christum negando nihil eorum pateretur, quae passus est confitendo, sed existimandum est fortasse tolerabilius ei futurum iudicium, quam taret, ut illud, quod ait apostolus: si tradidero corpus meumut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest; nihil prodesse intelligatur ad mi judicii tolerabilius supropter charitatem dicta sunt, sine qua in nobis non potest esse vera poenitentia; quoniam in bonis charitas Dei est quae tolerat omnia. 5. Perstringit dictorum summam
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Similiter & illud bonum
amat ds quod plantauit in pec¬
cante: in illo scilicet qui post il¬
lud bonum peccauit: ñ simulpec¬
cans & bene oꝑans extitit.: qͥa
talis hominis opus ñ dilig̾et
deus ad remunerationẽ. Pot̃
etiam accipi de oꝑb bonis quȩ
ab aliquo fiunt dum malus ẽ.
& in peccato mortali ꝑsistit: uł
ad tempus: uel &̃ usq infi¬
nem. Que dicuntur remunerari¬
a deo. & non dari obliuioni: ñ
quia ꝓficiat ad uitam et̾nam¬
obtinendam: sed ad tolerabiliꝰ
extremi uidicii supplicium sẽ¬
tiendum: sicut de fide & ceteris
que sine caritate habentur. au
gustinus ait. Siquis ñ habenᷤ
cautatem. quȩ ꝑtinet ad unita.¬
tem sp̃c & uinculum pacis qͦ
eccła connectitur: in aliquo scis¬
mate constitutus. ne xp̃m neget
patitur tribulationis famem.
ꝑsequutionẽ. uel flammas uel
bestias. uel ipsam crucẽ timore
gehennȩ: nullo modo ista culpã-¬
da sunt: ummo & bic laudanda
est patientia. Non enim dicere

Expanded text:
unt. Similiter et illud bonum unt. Similiter et illud bonum amat Deus quod plantavit in peccante, in illo scilicet qui post illud bonum peccavit; non simul peccans et bonum operans extitit; quia talis hominis opus non diligeret Deus ad remunerationem. Potest etiam accipi de bonis operibus quae ab aliquo fiunt dum malus est, et in peccato mortali persistit vel ad tempus, vel usque in finem; quae dicuntur a Deo remunerari et non dari oblivioni, non quia proficiant ad vitam aeternam, sed ad tolerabilius extremi judicii supplicium sentiendum; sicut de fide et caeteris quae sine charitate habentur AuPatientia: Si quis non habens charitatem quae pertinet ad unitatem spiritus et vinculum pacis quo Ecclesia connectitur, in aliquo schismate constitutus, ne Christum neget patitur tribulationes, famem, persecutionem, vel flammas, vel bestias, vel ipsam crucem, timore gehennae, nullo modo ista culpanda sunt, imo et haec laudanda est patientia. Non en
Abbreviated transcription (Latin):
la obliuiscat᷑ paucoꝵ bonoꝵ.¬
sed faciet eum metere. & ĩ horrea
congregare. quȩ in bona terra se¬
minauit. Sed hec dicta intelligi¬
mus de illo. qui incaritate quõ¬
dam tempore bona facit: & bonꝰ
est. Alio uero tempore malus est:
& multa peccata facit. Non ergo
intelligendum est eum int mul¬
ta peccata iusta oꝑa fecisse. gͦs
simul eodemq tempore peccata
fecerit & iustã oꝑa: sed diuersis
temporibus utraq egisse. Nis
enim bonus foret. quando bo¬
na fecit: ñ seminasse in terra
diceretur bona. Destructis ergo
malis post oꝑa bona commissis:
priora bona in caritate scilicet fac¬
ta quȩ sequentia mala mortifi¬
cauerant. penitentia de ullis ma¬
lis habita iuuificantur et re
minans priora bona significat:
quȩ ꝑsequens peccatum erant
mortua: quia hii peccando pͥora
bonairrita fecerunt. Hec sicuti
peccando fiunt irrita: ita ꝑ pe¬
nitentiam reuiuiscunt: & ad m̃i¬
tum eternitatis prodesse incipi¬

Expanded text:
la obliviscatur paucorum bonola obliviscatur paucorum bonosed faciet ea metere et in horrea congregare, quae in terra bona seminavit. Sed haec dicta intelligimus de illo qui in charitate quodam tempore bona facit et bonus est, alio vero tempore malus est et multa peccata facit. Non ergo intelligendum est eum inter multa peccata, justa opera fecisse, quasi simul eodemque tempore peccata fecerit et justa opera; sed diversis temporibus utraque fecisse. Nisi enim bonus foret quando bona fecit, non seminasse diceretur in terra bona. Destructis ergo malis post opera bona commissis, priora bona, in charitate, scilicet facta, quae sequentia mala mortificaverunt, poenitentia de illis malis habita vivificantur et remminans, priora bona significat, quae per sequens peccatum erant mortua, quia hi peccando priora bona irrita fecerunt. Haec sicut peccando fiunt irrita, ita per poenitentiam reviviscunt, et ad meritum aeternitatis prodesse incipi
Abbreviated transcription (Latin):
durat in altero. Quia nichil ꝓ¬
dest ieiunare & orare. & alia bo¬
na agere. nisi mens reuocetur
a peccato: & si aliquando conũ¬
sus tacitum peccatum sacerdoti
fuerit confessus. de utroq impo¬
nenda ẽ ei satis factio: quia de
primo condigne non satis fecit.
Scđm quosdam fuit satisfactio
uib dam tamen uidetur fu¬
isse satis factio. sed infructu¬
osa: dum in peccato altero ꝑsistit.
ꝑcipietur tamen eius fructus. in¬
cipietq proficere: cum peccati
tur. quȩ fuerat mortua: sic̃ bap¬
tismus illi qui ficte accedit tc̃
primitus ualet. cum fictio a m̃¬
te recedit ꝑ penitentiã: & in hu¬
ius opinionis munimentũ auc¬
toritates inducunt. Ait autem
nr̃a fides postulat hoc. ut cum
grã xp̃i in homine destruxerit
mala: priora etiam remuneret
bona: & cum destruit quod suũ
non inuenit: diligit bonum qd̃
in peccante plantauit. Item
inter multa peccata quemquam
facere aliqua iusta oꝑa: non est
tam inuistus d̃s ut ꝓpt̃ multa ma¬

Expanded text:
durat in altero. Quia nihil prodest jejunare et orare, et alia bona agere, nisi mens revocetur a peccato; et si aliquando conversus tacitum peccatum sacerdoti fuerit confessus, de utroque imponenda est ei satisfactio, quia de primo condigne non satisfecit. 4. Secundum quosdam fuit satisfactio. Quibusdam tamen videtur fuisse satisfactio, sed infructuosa, dum in peccato altero persistit; percipietur tamen fructus ejus, incipietque proficere, cum peccati ficatur, quae fuerat mortua; sicut Baptismus illi qui ficte accedit tunc primum valet, cum fictio a mente recedit per poenitentiam. Et in hujus opinionis munimentum auctoritates inducunt. Ait enim nostra fides expostulat ut cum gratia Christi in homine destruxerit mala priora, etiam remuneret bona; et cum destruxerit quod suum non invenit, diligat bonum quod in peccante plantavit. Item inter multa peccata quemquam facere aliqua justa opera, non est tam injustus Deus, ut propter multa ma
Abbreviated transcription (Latin):
baptirandi non habet. Qͥ gͦ
baptizat in nomine xp̃i: bap¬
tirat & in nomine trinitatis.
ꝗͣ ibi intelligitur. Titius est
tamen tres ꝑsonas ibi nomi¬
minibus sed in nomine: idest
in inuocatione uel in confessiõe
tur enim ibitrinitas: ut inuisi¬
biliter ibi oꝑetur ꝑ se. sicut extͣ
uisibiliter ꝑ ministrum. Si au¬
tem dicatur in nominib. non ẽ
ibi sacramentum: quia non ser¬
uatur forma.¬

Expanded text:
baptizandi non habet. Qui ergo baptizandi non habet. Qui ergo baptizat in nomine Christi, baptizat in nomine Trinitatis, quae ibi intelligitur. Tutius est tamen tres personas ibi nomiminibus, sed in nomine, id est, in invocatione, vel in confessione tur enim ibi tota Trinitas, ut invisibiliter ibi operetur per se, sicut extra visibiliter per ministerium. Si autem dicatur in nominibus, non est ibi sacramentum, quia non servatur forma
Abbreviated transcription (Latin):
i plenitudinem. Rationem se¬
quamur. Qui unum dixerit:
filius. & ipsum qui unctus est
filium. & sp̃m quo unctus est¬
unxit d̾s spu scõ. Et si patrem
pariter indicas. sitamen id
etiam corde comprehendas. Et
copuletur auctoritas dominꝰ
mini in spũ sc̃o. ex quo indicat
nos posse recte baptirari in sp̃u¬
scõ. Ex his aꝑte intellexisti. in
nomine xp̃i uerum baptisma
tradi: ubi nichilominus insinu¬
ari uidetur. uerum baptisma
dari posse in nomine patris
ille qui baptizat fidem trinita¬
tis teneat: que trinitas in qͦlibet
horum nominum intelligitur.
Si autem aliquis ꝑuerse credẽs.
& errorem inducere intendens.
unum detribus tantum nun¬
cupet: non impleuit misteriũ.
Quod uero ait: nominatis tͥb
uacuum ẽẽ misterium. si bap¬
tizans minuat podestatem pa
sentiat de potestate alicuiꝰ hoꝵ
non credens unam potentiam
trium: intelligendum ẽ hoc su¬
ꝑ eum. qui non intendit nec cre¬
dit baptirare: qui non tantum
caret fide sed etiam intentionẽ

Expanded text:
i plenitudinem. Et rationem sequamur, quia qui unum dixerit TFilius; et ipsum, qui unctus est, Filium, et Spiritum sanctum unxit Deus Spiritu sancto. Et si Patrem is ejus pariter indicas, si tamen id etiam corde comprehendas. Et copuletur auctoritas, Dominumini in Spiritu sancto, ex quo indicat nos recte posse baptizari in Spcti. Ex his aperte intellexisti in nomine Christi verum Baptisma tradi: unde nihilominus insinuari videtur verum Baptisma dari posse in nomine Patris ille qui baptizat fidem Trinitatis teneat, quae Trinitas in quolibet horum nominum intelligitur. Si autem aliquis perverse credens, et errorem inducere intendens, unum de tribus tantum nuncupet, non complet mysterium. Quod vero ait, nominatis tribus vacuum esse mysterium, si baptizans minuat potestatem Patsentiat de potentia alicujus horum, non credens unam potentiam trium, intelligendum est hoc super eum qui non intendit nec credit baptizare; qui non tantum caret fide, sed etiam intentionem
Abbreviated transcription (Latin):
solet an demones corporali
igne ardeant: ad quod augustinꝰ
modis. etiam sp̃c incorporeos poᷤᷤ¬
se pena corporalis ignis affligi:
si sp̃c hominum etiã ipsi incor¬
porei. & nẽ potuer̃ẽ includi cor¬
poralib membͣs. & tc̃ poterunt
corpoꝵ suoꝵ uinculis in solubi¬
liter alligari: Gehenna illa que
stagnum ignis & sulphuris
dicta ẽ corporeus ignis erit: &
cruciabit dampnat̃oꝵ corpora
hominũ uel demonũ: s solida
hominum: aeria demonum.
Unꝰ enim utͥsq ignis erit: ut
ueritas ait. De quo gne si queri¬
tur qualis. uel ubi sit: augusti
uel rerum parte futurꝰ sit: ho¬
minem scire arbitror neminẽ.
nͥ forte cui sp̃c̃ diuinus ostñdit.
Si anime sine corporibus sentiũt
ignem corporalem.

Expanded text:
solet an daemones corporali igne ardeant. Ad quod August. remodis etiam spiritus incorporeos posse poena corporalis ignis affligi, si spiritus hominum etiam incorporei, et nunc potuerunt includi corporalibus membris, et tunc poterunt corporum suorum vinculis insolubiliter alligari? Gehenna illa quae stagnum ignis et sulphuris dicta est, corporeus ignis erit, et cruciabit damnatorum corpora vel hominum, vel daemonum; sed solida hominum, aerea daemonum. Unus enim utrisque ignis erit, ut Veritas ait. De quo igne si quaeritur qualis vel ubi sit, Augustinvel rerum parte futurus sit, hominem scire arbitror neminem, nisi forte cui Spiritus divinus ostendit. 7. Si animae sine corporibus sentiunt ignem corporalem.
Abbreviated transcription (Latin):
uiet. intelligendũ ẽ in illiᷤ
qui ñ grã ꝓlis cõnueniunt: qͦ¬
rum uoluptas ñ ẽ sine peccato:
& uix aliqui reꝑiri possunt¬
ad huc amplexꝰ carnales exꝑi¬
entes: qui non interdum con¬
ueniant preter intentionẽ pro¬
creande prolis. Hoc autẽ quoti¬
ens fit: ab ingressu eccłe abstinẽ¬
dum ẽ. Et quod ita intelligendũ
pidine uoluptatis raptus. s tan¬
tum creandoꝵ liberoꝵ gracia
utitur: iste ꝓfecto siue dẽ ingres¬
su eccłe seu de sumendo corporis
dominici misterio. suo ẽ udicio
relinquendũ: quia prohiberi
a nobis non debet acciꝑe: qui ĩ
igne positus nescit ardere. Cũ
uero non amor procreande sobo¬
lis. sed uoluptas dominatur
in oꝑe commixtionis: habeant
conuiges etiam de commixtio¬
ne sua quod defleant. Tunc
autem uir qͥ pꝰ ammixtionem
conuigis lotus aqua fuerit. eti¬
am sacram communionẽ ua¬
let acciꝑe: cum ei scđm prefini¬
tam sententiam eccłam licue¬
rit intrare.

Expanded text:
iet, intelligendum est in illis qui non gratia prolis conveniunt, quorum voluptas non est sine peccato. Et vix aliqui reperiri possuntadhuc amplexus carnales experientes, qui non interdum conveniant praeter intentionem procreandae prolis. Hoc autem quoties fit, ab ingressu ecclesiae abstinendum est. Et quod ita intelligendum pidine voluptatis raptus, sed tantum creandorum liberorum gratia, utitur, iste profecto, sive de ingressu ecclesiae, sive de sumendo corporis dominici mysterio, suo est judicio relinquendus, quia prohiberi a nobis non debet accipere, qui in igne positus nescit ardere. Cum vero non amor procreandae sobolis, sed voluptas dominatur in opere commixtionis, habeant conjuges etiam de commixtione sua quod defleant. Tunc autem vir qui post admixtionem conjugis lotus aqua fuerit, etiam sacram communionem valeat accipere, cum ei secundum praefinitam sententiam ecclesiam licuerit intrare.
Abbreviated transcription (Latin):
ed cur precipitur homini ista
ꝑfectio: cum in hac uitane¬
mo eam habeat. Quia non recte
curritur: si quo currendum est
nesciatur. Quomodo autem sci¬
retur: si nullis preceptis ostende̾¬
tur. Ecce habes cur uiud precep¬
tum est: quod hic penitus imple¬
ri non potest. Impletur tamen
ex parte: scilicet scd̾m ꝑfectionem
uiȩ. Alia est enim ꝑfectio curren¬
tis: alia ꝑuenientis. facit hoc mã¬
datum ut cursor. qui dm̃ ante
omnia & p̃omnib diligit. nec
tamen omnino ꝑficit. Qd alti¬
um autem mandatũ in alt̾o ẽ.

Expanded text:
ed cur praecipitur homini ista fectio, cum in hac vita eam nemo habeat? Quia non recte curritur, si quo currendum est nesciatur. Quomodo autem sciretur, si nullis praeceptis ostenderetur? Ecce habes cur illud praeceptum est quod hic penitus impleri non potest. Impletur tamen ex parte, scilicet secundum perfectionem viae. Alia est enim perfectio currentis, alia pervenientis. Facit hoc mandatum ut cursor, qui Deum ante omnia et prae omnibus diligit, nec tamen omnino perficit. 8. Quod alterum mandatum in altero e
Abbreviated transcription (Latin):
hecundrimistdri qui assumpta
est: ex quo apparet diuinam sub¬
stantiam assumpsisse humanã.
Ex uerbis autem augustini supe¬
rius poittis. adhibita diligentia
inui uidetur solum uerbũ car¬
nem factum: & naturam solum
suscepisse humanam: & duunã
naturam eandem accepisse. Ait
enim. Trinitas nos sibi reconci¬
liauit ꝑ hoc quod solum uerbũ
carnem ipsa trinitas fecit. In qͦ
sic ueritas incommutabilis ma¬
net diuinȩ humaneq naturȩ:
ut sicut uera semꝑ est eius diuini¬
tas. quam de patre habet: ita ue¬
ra semꝑ atq incommutabilis eiꝰ
sit humanitas. quam sib unitã
derecupientsesdxis pactibꝰ
atq catholicis cloctorib nulla
prauȩ intelligentiȩ suspicior⁊ no¬
tatis consentimus: dicentes & ꝑ
sonam filii assumpsisse naturã
humanam: & naturam diuinã
humanȩ naturȩ in filio unitã:
eamq sibi unisse uł assũpsisse:
unde &̃ uere incarnata dicit᷑. Qd̃
uero dicitur solus filius formã
serui accepisse: per hoc non exclii¬

Expanded text:
ecundum illam quae assumpta est. Ex quo apparet divinam substantiam assumpsisse humanam. Ex verbis autem August. superius positis, adhibita diligentia innui videtur solum Verbum carnem factum, et naturam solum suscepisse humanam; et divinam naturam, eamdem accepisse. Ait em. Trinitas enim nos sibi reconciliavit per hoc quod solum Verbum carnem ipsa Trinitsic veritas incommutabilis manet divinae humanaeque naturae, ut sicut vera semper est ejus divinitas, quam de Patre habet, ita vera semper et incommutabilis ejus sit humanitas, quam sibi unitam dere cupientes, orthodoxis Patribus atque catholicis doctoribus nulla pravae intelligentiae suspicione notatis, consentimus dicentes, et personam Filii assumpsisse naturam humanam, et naturam divinam humanae naturae in Filio unitam, eamque sibi unisse vel assumpsisse. Unde et vere incarnata dicitur. Quod vero dicitur solus Filius formam servi accepisse, per hoc non exclu
Abbreviated transcription (Latin):
ni erum humanȩ natiu: aimus
deni est natura in singula yposta¬
seon. idest ꝑsonarum: & quando
diumꝰ net᷑a u̾bi incarnatã isse
sium & eyrillum. deitatem dicimꝰ
esse unitam carni: & unam na¬
turam di uerbi incarnatam con¬
fitemur. Uerbum autem & quod
cominune est substantiȩ possidet:
& quod proprietatis est. habens
ypostaseos. idest ꝑsone. Ex his
manifeste ostenditur: quod natu¬
radiuina incarnata est. Unde &
eadem uere dicitur suscepisse hu¬
manam naturam.
An diuina na¬
tura debeat dici caro facta.

Expanded text:
ni enim humanae naturae aimus dem est natura in singula hypostaseon, id est, personarum; et quando dicimus naturam Verbi incarnatam essesium et Cyrillum, deitatem dicimus esse unitam carni, et unam naturam Dei Verbi incarnatam confitemur. Verbum autem et quod commune est substantiae possidet, et quod proprietatis est habens hypostaseos, id est, personae. Et ex his manifeste ostenditur quod natura divina incarnata est. Unde et eadem vere dicitur suscepisse humanam naturam. 3. An divina natura debeat dici caro facta.
Abbreviated transcription (Latin):
tum: ẽ sacre rei signum.
Dicitur tamen sacramentũ eti¬
am sacrum secretum. sicut dicit¬
sacramentum deitatis: ut sacra¬
mentum sit sacrum signans &
sacrum signatum: sed nunc agit᷑
de sacramento. scđm quod ẽ sig¬
num. Item. Sacramentũ:ẽ in¬
uisibilis gr̃e uisibilis forma.
Signum uero: est res preter spe¬
ciem quam ingerit sensib. ali¬
ud aliquid ex se faciens in cogi¬
tationem uenire. Signorum ue¬
ro alia sunt naturalia. ut fu¬
mus significans ignẽ: alia data.
Et eorum que data sunt. quedã
sunt sacramenta: quedam non.
Omneenim sacramentum est
signum: sed non econuerso. Sa¬
cramentum eius rei similitudi¬
nem gerit: cuius signum ẽ. Si
enim sacramenta non haberent
similitudinem rerum. qudeum
sacramenta sunt: proprie sacͤ¬
menta non dicerentur. Sacra¬
mentum enim proprie dicitur.
quodita signum ẽ grẽ dei & in¬
iusibilis gr̃ę forma. ut ipsius
imaginem gerat. & causa exis¬
tat. non igitur significandi tan¬
tum gracia sacramenta institu¬

Expanded text:
tum est sacrae rei signum. Dicitur tamen sacramentum etiam sacrum secretum, sicut sacramentum divinitatis, ut sacramentum sit sacrum signans, et sacrum signatum; sed nunc agitur de sacramento secundum quod est signum. Item sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma. Signum vero est res praeter speciem quam ingerit sensibus, aliquid aliud ex se faciens in cogitationem venire. Signorum vero alia sunt naturalia, ut fumus significans ignem, alia data. Et eorum quae data sunt quaedam sunt sacramenta, quaedam non. Omne enim sacramentum est signum, sed non e converso. Sacramentum ejus rei similitudinem gerit, cujus signum est. Si enim sacramenta non haberent similitudinem rerum quarum sacramenta sunt, proprie sacramenta non dicerentur. Sacramentum enim proprie dicitur quod ita signum est gratiae Dei, et invisibilis gratiae forma, ut ipsius imaginem gerat et causa existat. Non ergo significandi tantum gratia sacramenta institu
Abbreviated transcription (Latin):
rantia. in usum naturalem re¬
dacta libido eẽ non potest. Qd̾
autem in sustentando uitã il¬
licitus ẽ eybus: hoc ẽ inqueren¬
da prole fornicarius uel illictꝰ
concubitus: & quod ẽ in cybo
licito immoderatior appetitus:
hoc ẽ in conuigibꝰ uenialis ille

Expanded text:
rantia in usum naturalem rerantia in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod autem in sustentando vitam illicitus est cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius vel illicitus concubitus; et quod est in cibo licito immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille
Abbreviated transcription (Latin):
si legem preuenit. Nondũ enĩ
int̾dictum uidebat᷑. Scd̾o con¬
sidera. quod ñ ardore aliquo ua¬
ge succensus libidinis. non pe¬
tulantis forme captus decore.
ancille conturb̾nio conuigalẽ
post. Habute thorum: s studio
querende posteritatis & ꝓpa¬
gande sobolis. Adhuc post di¬
luuium raritas erat humani
generis: erat etiam religionis.
Deniq & loth sc̃i hanc filie
causam querende posteritatis
habuerunt. ne genus deficeret
humanum: & ideo publici mu¬
neris gr̃a pͥuatam culpam pre¬
texit. Item augustinꝰ Iustus
cum xp̃o: tamen sumit alimen¬
tum. non cupiditate uiuendi
s officio consulendi: ut mane¬
at quod necessarium ẽ ꝓpt̾ alioᷤ.
Sic misceri feminis iure nuptiaꝵ
officiosum fuit scĩs uiris: non
libidinosum. Quod enim ẽ cybꝰ
ad salutem hominis. Hoc ẽ cõ¬
cubitus ad salutem humani
generis: & utrumq non ẽ sine
delectatione carnali: quȩ tam̃
modificata & refrenante tẽpe¬

Expanded text:
sed legem praevenit. Nondum enim sed legem praevenit. Nondum enim interdictum videbatur. Secundo considera quod non ardore aliquo vagae succensus libidinis, non petulantis formae captus decore, ancillae contubernio conjugalem posthabuit thorum; sed studio quaerendae posteritatis, et propagandae sobolis. Adhuc post diluvium raritas erat humani generis; erat etiam religionis. Denique et Loth sancti filiae hanc causam quaerendae posteritatis habuerunt, ne genus deficeret humanum; et ideo publici muneris gratia privatam culpam praetexit. Item August., in lib. cum Christo, tamen sumit alimentum, non cupiditate vivendi, sed officio consulendi, ut maneat quod necessarium est propter alios. Sic misceri feminis jure nuptiarum officiosum fuit sanctis viris, non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem humani generis, et utrumque non est sine delectatione carnali; quae tamen modificata, et refrenante tempe
Abbreviated transcription (Latin):
tuor uxores: quod quando moᷤ
erat ẽrimen non erãt. Sic pa¬
tarche coniugib excipientib
semen suũ miscebant᷑. ñ concu¬
piscentia ꝑficiende uoluptatis:
sed prouidentia propagande suc¬
suis ammirantib doct̾nã suã
condelectabant᷑ ñ auiditateꝯ
sequende laudis: sed caritate se¬
minande ueritatis. Idem alib
salutis nrȩ misterium uelaretur.
uisti officio ꝓpagandi nuptias
contrahebant. ñ uicti libidine
sed ducti pietate: qui multo faci¬
lius continere possent. si uellẽt.
Utebantur tamen conuigib:
& plures uni uiro habere lice
bat: quas castius habebat. qͣm
nunc unam quilibet istoꝵ. in
quib uidemus quod scđm ue¬
niam concedit apłs. Habebãt
enim eas in oꝑe generandi:. non
in morbo desiderii. Itẽ ambrosiꝰ.
riam: intra ergo ad ancillam
meam. ut filium facias ex ea: &
ita factum ẽ. Considera pͥmum:
quod abraham ante legẽ moysi
&̾ ante euangelium fuit. Non
ergo in lege commisit abraã:

Expanded text:
tuor uxores; quod quando mos tuor uxores; quod quando mos erat, crimen non erat. Sic patriarche coniugibus excipientibus semen suum miscebantur, non concupiscentia perficiende voluptatis, sed providentia propagande sucsuis admirantibus doctrinam suam condelectabantur, non aviditate consequendae laudis, sed charitate seminandae veritatis. Idem alibi,salutis nostrae mysterium velaretur, justi officio propagandi nuptias contrahebant, non victi libidine, sed ducti pietate; qui multo facilius continere possent et vellent. Utebantur tamen conjugibus, et plures uni viro habere libat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum, quibus uidemus quid secundum ueniam concedat apostolus. habebant enim eas in operein morbo desiderii. Item Ambrosius,riam. Intra ergo ad ancillam meam, ut filium facias ex ea; et ita factum est. Considera primum quod Abraham ante legem Moysi et ante Evangelium fuit. Non ergo in legem commisit Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
braham & filios eius in pe
gisset: rite multaꝵ fecunditate
mulierum popłi dei. multipli¬
catio querebatur: quia in succeᷤ¬
sione sanguinis erat religionis¬
successio. Unde etiam in lege¬
maledicta erat sterilis: quȩ non
relinquebat semen suꝑ t̾ram
Hinc etiam sacerdotib conui¬
gia decreta sunt: quia in succes¬
sione familie successio ẽ offi¬
cii. Non igitur abraham uel
iacob deliquit: quia pret̾ uxorẽ
filios ex ancilla quesiuit. Nec
le debitum fecunditatem in als¬
qua licet alicui querere: cũ illoꝵ
coniuigia nr̃oꝵ equantur uir¬
ginitãti: & immoderatꝰ usus
conuigii nr̃i temporis. turpi¬
tudinem fere imitetur fornica¬
tionis illius temporis. De hoc
augustinus sic ait. Antiquis¬
iustis ñ fuit peccatũ. quia plu¬
ribus feminis utebantur: neq
contra naturam hoc faciebãt:
cum ñ lascuuendi causa s gig¬
nendi hoc facerent: nec contra
morem. quia eo tempore ea fi-¬
ebant: nec contra preceptum.
quia nulla lege erat ꝓhibitũ.

Expanded text:
braham et filios ejus in pecgisset, rite multarum foecunditate mulierum populi Dei multiplicatio quaerebatur, quia in successione sanguinis erat successio maledicta erat sterilis, quae non relinquebat semen super terram. Hinc etiam sacerdotibus conjugia decreta sunt, quia in successione familiae successio est officii. Non ergo Abraham vel Jacob deliquit, quia praeter uxorem filios ex ancilla quesierunt, nele debitum, fecunditatem in aliqua licet alicui querere, cum illorum coniugia nostrorum equantur ginitati, et immoderatus usus conjugii nostri temporis, turpitudinem fere imitetur fornicationis illius temporis. De hoc August. sic ait, in lijustis non fuit peccatum, quod pluribus feminis utebantur; nec contra naturam hoc faciebant, cum non lasciviendi causa, sed gignendi hoc facerent; nec contra morem, quia eo tempore ea fiebant; nec contra praeceptum, quia nulla lege erat prohibitum
Abbreviated transcription (Latin):
ac deponendos: subintelligendỹ
ẽ. nisi uolent̃ quis attractus
fuerit. De his enim & a quibꝰ li¬
bet hereticis uiolent̾ ordinatis
dicit innocentiꝰ. quod posst̾ ha¬
bere aliquẽ colorem excusatioĩs.
sistatim discedt̃ ab eis: & pessi¬
mo eoꝵ. conciabulo renuntiant.
De etate ordinandorum ita
Decixint nicholaus papa.

Expanded text:
ac deponendos, sub intelligendum est; nisi violenter quis attractus fuerit. De his enim et a quibuslibet haereticis violenter ordinatis, dicit Innoc., 1, q. 1, quod possunt habere aliquem colorem excusationis, si statim discedunt ab eis, et pessimo eorum conciliabulo renuntiant. 9. De aetate ordinandorum ita decrevit Nicolaus papa.
Abbreviated transcription (Latin):
carnali coitu: & ad utrumq re¬
tulit illud: Hoc autẽ dico scd̾
indulgentiam. Indulgent᷑ enĩ
nuptiȩ̃ scđm concessionẽ. & con¬
cubitus nuptialis: qui fit tan¬
tum causa prolis. Concubitus
uero qui ẽ preter necessitatem
generandi ob incontinentiam.
indulgetur scdm ꝑmissionem:
quia ibi aliqua culpa ẽ. sed leui.
Ideoq ñ iubetur. nec conceditur.
sed ꝑmittitur: quia ñ ẽ lauda¬
bilis. sed uenialis. De hoc augꝰ¬
si ueniam concessit apłs. ergo
peccatum sunt nuptiȩ. Cũie¬
nim uenia: nisi peccato conce
cere peccatum eẽ. ueniam nãq
concedens apłs. concubitum at
cit uxorem: etiam ultra neces¬
sitatem ꝓcreandi liberos.Sed
⁊ ibi ẽ nuptiaꝵ bonum. Non
enim quia incontinentia malũ
ẽ. ideo conuigium ubi ẽ concu¬
bitus preter intentionem ge¬
nerationis. ñ ẽ bonum: ñ ꝓpt̾
illud malum culpabile ẽ hoc
bonum: scõ illud malum fit ue¬
niale. propter bonum nupti¬
ale. Quod ñ reprehendit apl̃s.¬

Expanded text:
carnali coitu; et ad utrumque retulit illud: Hoc autem dico secundum indulgentiam. Indulgentur enim nuptiae secundum concessionem et concubitus nuptialis qui sit tantum causa prolis. Concubitus vero qui est praeter necessitatem generandi ob incontinentiam, indulgetur secundum permissionem, quia ibi est aliqua culpa, sed levis. Ideoque non jubetur, nec conceditur, sed permittitur, quia non est laudabilis, sed venialis. De hoc Aug veniam concessit Apostolus, ergo peccatum sunt nuptiae. Cui enim venia nisi peccato concedcere peccatum esse. Veniam namque concedens Apostolus, concubitum attcit uxorem etiam ultra necessitatem procreandi liberos, sed et ibi est nuptiarum bonum. Non enim quia incontiest, ideo conjugium. Ubi est concubitus praeter intentionem generationis, non est bonum; non propter illud malum culpabile est hoc bonum, sed illud malum fit veniale propter bonum nuptiale; quod non reprehendit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
enim uinculum conuigale inter
eos: etiam si aliis a se discedentes
adheserint. Unde augustinꝰ. Us
mel inita iuira nuptiaꝵ: ut po¬
tius sint inter se coniuges etiã
separati quam cum aliis quib
adhesert̃. Item. Manet inteR
uiuentes quoddam coniugale
uinculum: quod nec separatio
nec cum altero copulatio possit
auferre: sicut apostata anima
uelut de conuigio xp̃i recedens.
etiam fide ꝑdita sacramentũ
fidei non amittit: quod lauacͦ
regenerationis accepit. Reddere¬
tur enim redeunti: si amisisset
abcedens. Habet autem hoc qͥ
recesserit ad cumulum supplicii:
ñ ad meritum premii. Itẽ. Qͥb
placuit ex consensu. ab usu car¬
nalis concupiscentiȩ in ꝑpetuũ
continere: absit ut uinculũ int̾
illos coniuigale rumpat᷑ immo
firmiꝰ erit. quo magis ea pacta
secum gerunt qͦ carius concordiꝰ¬
q seruanda sunt: ñ uoluntariis
corporum nexib. s uoluntariis
animoꝵ affectibꝰ. Et atten¬
de quod tercium bonum ꝯuigii

Expanded text:
enim vinculum conjugale inter enim vinculum conjugale inter eos, etiamsi aliis a se discedentes adhaeserint. Unde August., in limel inita jura nuptiarum, ut potius sint inter se conjuges, etiam separati, quam cum aliis quibus adhaeserunt. Item: Manet inter viventes quoddam conjugale vinculum, quod nec separatio, nec cum altero copulatio possit auferre; sicut apostata anima velut de conjugio Christi recedens, etiam fide perdita, sacramentum fidei non amittit, quod lavacro regenerationis accepit. Redderetur enim redeunti, si amisisset abscedens. Habet autem hoc qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii . Item: Quibus placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut vinculum inter illos conjugale rumpatur, imo firmius haeret; quo magis ea pacta secum gerunt, quae charius concordiusque servanda sunt, non voluptariis corporum nexibus, sed voluntatis animorum affectibus . Et attende quod tertium bonum conjugii