comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
us quã comedat sola cibi memoria satur est.
Sic accedit ad sumendũ cibum: quasi ad tor¬
mentũ. A pͥmo siqͥdem conu̾sionis suȩ anno.
seu egressionis de cella nouitioꝵ. natura eiuᷤ
cum tenerȩ nimis semꝑ & delicatȩ complȩxio¬
nis fuisset: ieiuniis multis & uigiliis. frigore
&e labore. duriorib &e continuis exercicus attͥ¬
ta: corrupto stomaco. erudu continuo ꝑ osso¬
let reicere quod ingeritur. Quod siquid natali
decoctione digestum transfundit᷑ ad inferiora:
ibi nichilominꝰ partib illis corporis. ñ mino¬
rib infirmitatũ in commodis obsessis: ñ nͥ eũ
graui tormento egredit᷑. Siquid autẽ residuũ
ẽ ipsum ẽ alimentũ corporis eius qualecunq:
ñ tam ad uitã sustentandam. quã ad differendã
mortẽ. Semꝑ autẽ post cibũ. quasi pensare solitꝰ
ẽ quantũ comederit. Siquando uł ad modicũ
mensuram solitam excessisse se dep̾henderit:

Expanded text:
iusquam comedat, sola cibi memoria satiatus est. iusquam comedat, sola cibi memoria satiatus est. Sic accedit ad sumendum cibum, quasi ad tormentum. A primo siquidem conversionis suae anno, seu egressionis de cella Novitiorum, natura ejus, cum tenerae nimis semper et delicatae complexionis fuisset, jejuniis multis et vigiliis, frigore et labore, durioribus et continuis exercitiis attrita, corrupto stomacho, crudum continuo per os solet rejicere quod ingeritur. Quod si quid naturali decoctione digestum transfunditur ad inferiora, ibi nihilominus partibus illis corporis non minoribus infirmitatum incommodis obsessis, nonnisi cum gravi tormento egeritur. Si quid autem residuum est, ipsum est alimentum corporis ejus qualecunque, non tam ad vitam sustentandam, quam ad differendam mortem. Semper autem post cibum quasi pensare solitus est quantum comederit. Si quando vel ad modicum mensuram solitam excessisse se deprehenderit,
Abbreviated transcription (Latin):
laboꝵ & sensuũ aut mentiũ recrratio: Ex tẽ
usq hodie uigilat: ultra possibilitatẽ huma¬
nam. Nullum enim tempꝰ magis se ꝑdere
conqueri solet. quã quo dormit idoneã satis
reputans comparationẽ mortis &e somni: ut
sic dormientes uideant᷑ mortui apud homines:
quomͦ apud dm mortui dormientes. Unde etiã
si quẽ focte religiosum in dormiendo seu duriꝰ
stertentẽ audierit. seuminus composite ui¬
derit iacentẽ patient̾ ferre uix potest: s car¬
nalit̾ eum seu secularit᷑ dormire causatur.
In ipso namq tenuem uictũ tenus somnꝰ
comitat᷑. In neutro enim ullam indulget
corpori suo s. cietatẽ: nisi quod in utroq sũp¬
sisse aliquid. sat ei ẽ. Quantũ em̃ ad uigilias.
iugłiarũ ei modus ẽ. ñ totam noctẽ dricere in¬
somnem. Porro ad comedendu. usq hodie rix
aliquando uoluptate trahitur appetitus:sed
solo timore defectus. Et enim comesturus: pͥ¬

Expanded text:
laborum et sensuum, aut mentium recreatio? Extunc laborum et sensuum, aut mentium recreatio? Extunc usque hodie vigilat ultra possibilitatem humanam. Nullum enim tempus magis se perdere conqueri solet, quam quo dormit, idoneam satis reputans comparationem mortis et somni: ut sic dormientes videantur mortui apud homines, quomodo apud Deum mortui dormientes. Unde etiam si quem forte religiosum in dormiendo seu durius stertentem audierit, seu minus composite jacentem viderit; patienter ferre vix potest, sed carnaliter eum seu saeculariter dormire causatur. In ipso namque tenuem victum tenuis somnus comitatur. In neutro enim ullam indulget corpori suo satietatem, nisi quod in utroque sumpsisse aliquid sat ei est. Quantum enim ad vigilias, vigiliarum ei modus est non totam noctem ducere insomnem. 22. Porro ad comedendum usque hodie vix aliquando voluptate trahitur appetitus, sed solo timore defectus. Etenim comesturus, pr
Abbreviated transcription (Latin):
inquinatũ. Ad contemplanda quippe sp̃u¬
alia queq seu diuma. cum gr̃a sp̃uali natu¬
rali quadã uirtute pollebat ingenii. sortitꝰ¬
q etiã in hoc erat animã bonam. sensualitate
ñ curiose lasciiam. nec suꝑbe rebellem. sed
congaudentẽ sp̃ualib studiis: & in eis quȩ
ad dm sunt. sponte subditam sp̃ui & serui¬
entẽ: corpus etiam nulliꝰ contammnatũ con-¬
oportebat curaret᷑ ad seruiendum sp̃ui. m
seruitio dei aptissimũ instrumentũ. S cum
caro in eo ex dono p̾uenientis gr̃e. & adiuto¬
rio subsequentis nature. & usu bono sp̃ualis
discipline. uix iam aliquid concupisceret adũ¬
sus sp̃m. hoc est quod sp̃m lederet: sp̃c supra
unes. supra uirtutẽ carnis ac sanguinis. tanta
adu̾sus carnẽ concupiscebat: ut infirmum
animal cadens sub onere:usq in hanc diem
ñ adiciat ut resurgat. Quid enim dicam de
somno: qui in cetis hominib solet ẽẽ refectio

Expanded text:
inquinatum . Ad contemplanda quippe spirituinquinatum . Ad contemplanda quippe spiritualia quaeque seu divina, cum gratia spirituali, naturali quadam virtute pollebat ingenii; sortitusque etiam in hoc erat animam bonam, sensualitatem non curiose lascivam, nec superbe rebellem, sed congaudentem spiritualibus studiis, et in eis quae ad Deum sunt, sponte subditam spiritui et servientem: corpus etiam nullius unquam contaminatum conoportebat, curaretur, ad serviendum spiritui in servitio Dei aptissimum instrumentum. Sed cum caro in eo ex dono praevenientis gratiae, et adjutorio subsequentis naturae, et usu bono spiritualis disciplinae, vix jam aliquid concupisceret adversus spiritum, hoc est, quod spiritum laederet; spiritus supra vires, supra virtutem carnis ac sanguinis, tanta adversus carnem concupiscebat, ut infirmum animal cadens sub onere, usque in hanc diem non adjiciat ut resurgat. Quid enim dicam de somno, qui in caeteris hominibus solet esse refectio
Abbreviated transcription (Latin):
tinui usus instantia in osuetudinc̃ mitteret: con¬
suetudo ei ipsa quodammͦ uertebat᷑ in naturã.
Totusq absortus in sp̃m sepe tota in dm directa
intentione. seu meditatione sp̃uali tota occu¬
pata memoria : uidens ñ uidebat. audiens ñ
audiebat: nichil sapiebat gustanti: uix aliqͥd
sensu aliquo corporis sentiebat. Iam quippe
annũ integrũ exegerat in cella nourtioꝵ. cũ
exiens inde ignoraret adhuc an haberet domis
ipsa testudinẽ quã solemus dicere celaturam.
Multo tp̃r frequentauerat intrans &e exiens
tis enim sensu mortificato. nil huiusmodi
sentiebat:. uł si forte aliquando eum continge¬
bat uidere: memoria ut dictum ẽ alibi occu¬
pata ñ adu̾tebat. Sine memoria quippe:sen¬
sus sentientis nullus ẽ. Natura quoq in eo
ñ dissentiebat a gr̃a: ut in eo quoq impletũ
eram ingeniosus: de sortitus sũ animã bonani:
&e cum magis eẽm bonus. ueni ad corpꝰ in co¬

Expanded text:
tinui usus instantia in consuetudinem mitteret, continui usus instantia in consuetudinem mitteret, consuetudo ei ipsa quodammodo vertebatur in naturam: totusque absorptus in spiritum, spe tota in Deum directa, intentione seu meditatione spirituali tota occupata memoria, videns non videbat, audiens non audiebat; 1071 nihil sapiebat gustanti, vix aliquid sensu aliquo corporis sentiebat. Jam quippe annum integrum exegerat in cella Novitiorum, cum exiens inde ignoraret adhuc an haberet domus ipsa testudinem, quam solemus dicere caelaturam. Multo tempore frequentaverat intrans et exiens tis enim sensu mortificato, nil hujusmodi sentiebat; vel si forte aliquando eum contingebat videre, memoria, ut dictum est, alibi occupata non advertebat. Sine memoria quippe sensus sentientis nullus est. 21. Natura quoque en eo non dissentiebat a gratia, ut in eo quoque quadammoeram ingeniosus, et sortitus sum animam bonam; et cum magis essem bonus, veni ad corpus inco
Abbreviated transcription (Latin):
aduentantib nouiciis & festinantib ingredi.
audire eum soliti sumus p̾dicantẽ ac dicentẽ.
Siad ea que intus sunt festinatis: hic hie foriͤ
dimittite corpora que de scło attulistis. S olz
sp̃c ingrediant᷑: caro ñ ꝓdest quicquã. Quod
cum nouitiis ad nouitatẽ u̾bi ꝑterritis. parreis
teneritudini eorum clementiꝰ exponendo quod¬
dixerat. carnalem concupiscentiã p̾dicare sole¬
at foris dimittendam: ipse cum nouitiꝰ eẽt. in
nullo sibi parcens. instabat om̃imodis morti¬
ficare. ñ solum concupiscentias carnis. que per
sensus corꝑis fiunt.s & sensus ipsos ꝑ quos fi¬
unt. Cum enim iam int̾iore sensu illuminati
amoris. dulcius ac frequentiꝰ sentire inciperet
de sursum spirantẽ sibi suauitatẽ: sensui illi
int̾iori timens a sensib corporis: uix tantũ esˢ
ꝑmittebat. quantũ sufficeret ad ext̾oris cum
hominib conu̾sationis societatẽ. Quod eũ con¬

Expanded text:
adventantibus novitiis et festinantibus ingredi, adventantibus novitiis et festinantibus ingredi, audire eum soliti sumus praedicantem ac dicentem: « Si ad ea quae intus sunt festinatis, hic foris dimittite corpora quae de saeculo attulistis: soli spiritus ingrediantur; caro non prodest quidquam. » Quod cum novitiis ad novitatem verbi perterritis, parcens teneritudini eorum, clementius exponendo, carnalem concupiscentiam praedicare solebat foris dimittendam: ipse cum novitius esset, in nullo sibi parcens, instabat omnimodis mortificare non solum concupiscentias carnis, quae per sensus corporis fiunt, sed et sensus ipsos per quos fiunt. Cum enim jam interiore sensu illuminati amoris dulcius ac frequentius sentire inciperet desursum spirantem sibi suavitatem, sensui illi interiori timens a sensibus corporis, vix tantum eis permittebat, quantum sufficeret ad exterioris cum hominibus conversationis societatem. Quod cum con
Abbreviated transcription (Latin):
p̾uenerit eũ dñs in benedictionib dulcedi¬
nis suȩ: quanta repleuerit gr̃a electionis: qͣmͦ
ab ub̾tate domus suȩ in ebriauerit eũ. Ingres-¬
sus ẽ autẽ domũ illam pauꝑem sp̃u. & eo ad¬
huc tempore absconditã. ac pene nullam: intẽ¬
tione ibi moriendi a cordib &e memoria homi¬
num. & spe delitescendi &e latendi tanquã uas
sticum confortandũ ac dilatandu. s ad por¬
tandum nom̃ suũ corã regib & gentibꝵ & us¬
q ad extremum. terre. Ipse uͭ nil tale de se
estimans. aut cogitans: poilus ad custodiam
cordis sui. & ꝓpositi constantiã hoc semꝑ in cor¬
de. semꝑ etiam in ore habebat. Bernarde. Ben¬
narde ad quid uenisti: Et sicut de dño legit᷑. qͥa
cepit iħc facere & docere: a pͥma die ingressu ᷤ
sui in cellam nouitioꝵ ipse cepit agere in semet¬
ipso: quod alios erat docturus. P ostmodum e¬
nim eum iam clareuallis abbas eẽt ordinatuˢ.

Expanded text:
praevenerit eum Dominus in benedictionibus dulcedipraevenerit eum Dominus in benedictionibus dulcedinis suae; quanta repleverit gratia electionis; quomodo ab ubertate domus suae inebriaverit eum. Ingressus est autem domum illam pauperem spiritu, et eo adhuc tempore absconditam ac pene nullam, intentione ibi moriendi a cordibus et memoria hominum, et spe delitescendi et latendi tanquam vas sticum confortandum ac dilatandum, sed ad portandum nomen suum coram regibus et gentibus, et usque ad extremum terrae. Ipse vero nil tale de se aestimans aut cogitans, potius ad custodiam cordis sui et pde, saepe etiam in ore habebat: « Bernarde, Bernarde, ad quid venisti? » Et sicut de Domino legitur, quia coepit Jesus facere et docere , a prima die ingressus sui in cellam Novitiorum, ipse coepit agere in semetipso quod alios erat docturus. 20. Postmodum enim cum Clarae-Vallis abbas esset ordinatus,
Abbreviated transcription (Latin):
letificatꝰ ẽ: ut in die illa responsum hoc a sp̃u
sc̃õ accepisse sibi domus illa uideret᷑. Letare
sterilis quȩ ñ pariebas: erumpe & clama qͣ
ñ parturiebas: quia multi filii desertȩ.magis
quã eius que habet uirũ: de quib postmodũ
uisura es filios filioꝵ: usq in multas gn̾ationeᷤ.
Nno ab incarnatione dñi.mͦ. cͦ. xͦs a u
decimo: seruus di b̃nardus. annos natus cir
suaui ugo xp̃i collum submisit. Ab illa aut̃
die dedit dñs benedictionẽ: &e uinea illa dñi sa¬
baoth dedit fructum suũ: extendens palmites
suos usq ad mare: &e ultra mare ꝓpagines suas.
Hȩc qͥdem fuere uiri di conu̾sionis sc̃a pͥncipia.
Conu̾sationis autẽ eiꝰ insignia. quomͦ uitam
angłicam gerens in t̾ris uixit. neminẽ enarra-¬
re posse puto. qui ñ uiuat de sp̃u. de quo ille ui¬
xit. Solius quippe donantis & accipientis est
nosse: quantũ ab ipso mox conu̾sionis exordio.

Expanded text:
laetificatus est, ut in die illa responsum hoc a Spiritu laetificatus est, ut in die illa responsum hoc a Spiritu sancto accepisse sibi domus illa videretur: Laetare, sterilis, quae non pariebas; erumpe et clama, quae non parturiebas: quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum : de quibus postmodum visura es filios filiorum usque in multas generationes. 15. Anno ab incarnatione Domini millesimo decimo, servus Dei Bernardus annos natus circsuavi jugo Christi collum submisit. Ab illa autem die dedit Dominus benedictionem, et vinea illa Domini Sabaoth dedit fructum suum, extendens palmites suos usque ad mare, et ultra mare propagines suas.ec quidem fuere Viri Dei conversationis sancta principia. Conversationis autem ejus insignia, quomodo vitam angelicam gerens in terris vixit, neminem enarrare posse puto, qui non vivat de spiritu, de quo ille vixit. Solius quippe donantis et accipientis est, nosse quantum ab ipso mox conversionis exordio
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmogenitꝰ fratrũ suoꝵ. Niuardu frẽm suum
minimũ puerũ cum pueris aliis in platea.
eia inquit frat̾ niuarde. ad te solũ respicit
omĩs t̾ra possessionis nr̃e. Ad qͦd puer ñ pue¬
ex equo diuisio hec facta ẽ. Quo dicto. abeun¬
tibillis. tẽ qͥdem domi cũ patre mansit. sed
modico pꝰt cuoluto tempore fr̃s secutus. ñec
a patre nec a ꝓpinquis. seu amicis potui. de¬
tineri. Suꝑerat de dõ dicata domo illa. pater
senae eum filia: de quib etiam suo loco dicemꝰ
Eo t empore nouellus &e pusillus grex cister¬
ciensis s ib abbate degens. uiro uenerabili stȩ¬
pdaro. cũ iam grauit̾ tedio ei ẽẽ in ciperet
paucitas sua. & omĩs spes postitatis decidẽt.
in quã scẽ illiꝰ pauꝑtatis hereditas transsun¬
deret᷑: uenerantib om̃ib in eis uite sc̃itatem.
s refugientib austi̾tatẽ. repente diuina hac
uisitatione tam leta tam insꝑata. tam subita

Expanded text:
primogenitus fratrum suorum Nivardum fratrem suum primogenitus fratrum suorum Nivardum fratrem suum minimum, puerum cum pueris aliis in platea: « Eia, » inquit, « frater Nivarde, ad te solum respicit omnis terra possessionis nostrae. » Ad quod puer non pueex aequo divisio haec facta est. » Quo dicto abeuntibus illis, tunc quidem domi cum patre remansit, sed modico post evoluto tempore fratres secutus, nec a patre, nec a propinquis seu amicis potuit retineri. Supererat de Deo dicata domo illa pater senior cum filia, de quibus etiam suo loco dicemus. 18. Eo tempore novellus et pusillus grex Cisterciensis sub abbate degens, viro venerabili Stephano, cum jam graviter ei taedio esse inciperet pa citas sua, et omnis spes posteritatis decideret, in quam sanctae illius paupertatis haereditas transfunderetur, venerantibus omnibus in eised refugientibus austeritatem; repente divina hac visitatione tam laeta, tam insperata, tam subita
Abbreviated transcription (Latin):
euos remansisse. Alter namq eoꝵ. nec sume¬
bat: alter sumere qͥdem uidebatur: s tanqͣm
minuis caute sumeret spargebat᷑. Utrimq uͦ
postra ꝓ bauit euentus. Alter enim pͥusquã
uentũ eet ad rem: conu̾sus retrorsũ in scłm redi¬
it: alter cum cetis cepit qͥdem opus bonũ. s ñ
ꝑfrcit. Uidi ego eum in scło postea uagum. &
ꝓfugum a facie dñi sicut caim: quantũ animad¬
uertere potui hominẽ humillimũ. & misera¬
bilis confessionis: s nimiȩ pusillanimitatis.
Qui tam̃ in ultimis claramualłe rediit. infir¬
mitate corporis. & inopia cogente: cũ homo
bene natus ab omĩb cognatis. & amicis ꝓice¬
retur: ibiq ꝓpͥetati renuntians s ñ omĩno ꝓ¬
reddendi uoti. & complendi desidis: ẽgres suᷤ
ẽ de domo pat̾na Bernardus. pat fratrũ su¬
oꝵ cum frĩb suis filiis suis sp̃ualib: quos
uerbo uitȩ xp̃o genuerat. Uidens autẽ guido

Expanded text:
cuos remansisse. Alter namque eorum nec sumecuos remansisse. Alter namque eorum nec sumebat; alter sumere quidem videbatur, sed tanquam minus caute sumeret, spargebatur. Utrumque vero postea probavit eventus. Alter enim, priusquam ventum esset ad rem, conversus retrorsum in saeculum rediit: alter cum caeteris coepit quidem opus bonum, sed non perfecit. Vidi ego eum in saeculo postea vagum et profugum a facie Domini sicut Cain, quantum animadvertere potui, hominem humillimum, et miserabilis confusionis, sed nimiae pusillanimitatis. Qui tamen in ultimis Claram-Vallem rediit infirmitate corporis et inopia cogente, cum homo bene natus ab omnibus cognatis et amicis projiceretur: ibique proprietati renuntians, sed non omnino preddendi voti et complendi desiderii, egressus est de domo paterna Bernardus, pater fratrum suorum, cum fratribus suis, filiis suis spiritualibus, quos verbo vitae Christo genuerat. Videns autem Guido
Abbreviated transcription (Latin):
ds eẽt in eis: aut ipse unanimitati eoꝵ adhe¬
rebat. aut recedens flebat semet ipsum. illos
autẽ beatificabat. Hoc enimillis temporib.
& i illis erat partib mauditũ: ut alicuius
adhuc m scło cominorantis conu̾sio pͥsciret᷑
ps ũ quasi mensib ser pt̃ pͥmũ ꝓpositum
in sclari habitu stabanr uit ide plures
congregirent᷑. dum qi. m ai i egocia ꝑ
id temporis expediebant᷑. oi autẽ iam
suspecta inciꝑet eẽ multitudo. ne.quẽ de nu¬
mero eoꝵ subriperet is qui temprat: placuit
deo suꝑ hoc reuelare quid futurũ eẽt. Aspicie¬
bat enim qͥdam eoꝵ. in uisu noctis: ⁊ inde¬
bat quasteos om̃s consedisse in domo una: &
ꝑ or dinẽ singulos quasi com municare de
cibo quodam. miri candoris & saporis. Quẽ
cȩteris om̃ib optime suscipientib & cũ gau¬
dio magno: duos ex om̃i numero illo nota¬
bat. a cibi illius salutaris participatione ua¬

Expanded text:
Deus esset in eis , aut ipse unanimitati eorum adhaeDeus esset in eis , aut ipse unanimitati eorum adhaerebat, aut recedens flebat semetipsum, illos autem beatificabat. Hoc enim illis temporibus et in illis erat partibus inauditum, ut alicujus adhuc in saeculo commorantis conversio praesciretur. Ipsi vero quasi mensibus sex post primum propositum in saeculari habitu stabant, ut proinde plures congregarentur, dum quorumdam negotia per id temporis expediebantur. 16. Cum autem jam suspecta inciperet esse multitudo, ne quem de numero eorum subriperet is qui tentat, placuit Deo super hoc revelare quid futurum esset. Aspiciebat enim quidam eorum in visu noctis, et videbat quasi eos omnes consedisse in domo una, et per ordinem singulos quasi communicare de cibo quodam miri candoris et saporis: quem caeteris omnibus optime suscipientibus, et cum gaudio magno, duos ex omni numero illo notabat a cibi illius salutaris participatione va
Abbreviated transcription (Latin):
dño. glose de scło tumphabat. Iamq eo publice
& pͥuatim p̾dicãte. matres filios ab scondebant:
uxores detinebant maritos: annei amicos auer
uirtutis: ut uix aliquis aliquẽ teneret affectus.
Crescente siqͥdem mimero eoꝵ. qui in hanc con¬
u̾sionis unanimitatem consenserant. sic̃ de
pͥmitiuiᷤ eccłiȩ filiis legit᷑ multitudinis eorũ
erat cor unum. & anima una in dño: & habita¬
bant unanimit̾ simuł: nec quisquã alioꝵ au¬
debat se coniungere eis. Erat enim eis castelliõi
domus una ꝓpͥa. & communis ommĩrũi con¬
ueniebant &e eohabitabant & colloquebant᷑:
quã ingredi uix aliquis audebat: qui ñ eẽt
de çetu eoꝵ. S te siquis intrabat. uidens & audi¬
ens que ibi gerebant᷑ ac dicebant᷑: sicut de xp̃i¬
anis corintbuis apls dicit. om̃ib quodamm pro¬
phetantib conuincebat᷑ ab om̃ib diiudicabat̃
ab omĩb & adorans dñm & confitens qͦd uere

Expanded text:
Domino gloriose de saeculo triumphabat. Jamque eo publice Domino gloriose de saeculo triumphabat. Jamque eo publice et privatim praedicante, matres filios abscondebant, uxores detinebant maritos, amici amicos avertt vocem virtutis, ut vix aliquis aliquem teneret affectus. Crescente siquidem numero eorum qui in hanc conversionis unanimitatem consenserant, sicut de primitivis Ecclesiae filiis legitur: Multitudinis eorum erat cor unum, et anima una in Domino , et habitabant unanimiter simul, nec quisquam aliorum audebat se conjungere eis . Erat enim eis Castellioni domus una propria et communis omnium, ubi conveniebant, et cohabitabant, et colloquebantur, quam ingredi vix aliquis audebat qui non esset de coetu eorum. Sed et si quis intrabat, videns et audiens 1069 quae ibi gerebantur et dicebantur, sicut de Christianis Corinthiis Apostolus dicit, omnibus quodammodo prophetantibus convincebatur, ab omnibus, dijudicabatur ab omnibus; et adorans Dominum, et confitens quod vere
Abbreviated transcription (Latin):
ciatur ⁊ errnando. subuersũ ab aliis sociis hugo¬
nem a pposito resilire. Qui oportumitate inuen¬
ta qͥd magnus qͥdam ep̃oꝵ conuentus illis in
partib haberet᷑. festinat ut reuocet ꝑeuntent.
itrũs parturiat. Obsetuantes aute prediet
cũ ei ñ posset: clamabat pro eo ad dñm Quo
orante cum lacrimis: subita & ueheme is in¬
undatio pluuiȩ mox erupit. Consederant aut̃
in campo: qͦd aer serenus eẽt: & nil tale spera¬
rent. Disꝑsi gͥ om̃s ad repentinũ ĩbrem. uicũ
ꝓrimum petunt. At sernardꝰ hugonẽ teneis:
mecum ait sustineb̾ huiꝰ pluuiȩ guitas. Cũq
soli remansissent. ñ fuerunt soli. s dñs fuit cũ
eis: reddens eis continuo & aeris &e animi sere¬
nitatẽ. Ibi renouatũ est fedus. & ꝓpositũ confir¬
matũ: quod ñ potuit deinceps uiolari. U ide¬
bat ista peccator. & irascebat᷑:dentib suis fre¬
mebat. & tabescebat: iustus autẽ confidens in

Expanded text:
tiatur Bernardo, subversum ab aliis sociis Hugotiatur Bernardo, subversum ab aliis sociis Hugonem, a proposito resilire. Qui opportunitate inventa, quod magnus quidam episcoporum conventus illis in partibus haberetur, festinat ut revocet pereuntem, iterumque parturiat. Observantes autem praediccum ei loqui non posset, clamabat pro eo ad Dominum: quo orante cum lacrymis, subita et vehemens inundatio pluviae mox erupit. Consederant autem in campo, quod aer serenus esset, et nil tale sperarent. Dispersi igitur omnes ad repentinum imbrem, vicum proximum petunt. At Bernardus Hugonem tenens: « Mecum, » ait, « sustinebis hujus pluviae guttas. » Cumque soli remansissent, non fuerunt soli, sed Dominus fuit cum eis, reddens eis continuo et aeris et animi serenitatem. Ibi renovatum est foedus et propositum confirmatum, quod non potuit deinceps violari. 15. Videbat ista peccator, et irascebatur, dentibus suis fremebat et tabescebat; justus autem confidens in
Abbreviated transcription (Latin):
dolio gaudia nundi fugiaina inte miseei&̃
celerm mortẽ uitã post mortẽ seu in boms seu
imalisppetuã fore. Quid multa: Quot quot
ad hoc pͥordiati erant: oꝑante in eis gra dele
&ubo uutuns eius &e oratione & mstancia ser¬
uicuis pͥmo cunctati. deide compuncti. aliͥ
postasterum credebant & consentiebant. Int̾
disconensis: qui hodie raptis a pontiniacensi
eceie p est mu̾to & honiore pontificis. Hie au¬
quasi ꝑditum: quẽ seło mortuũ audiebat̃. U¬
bi autẽ pͥmo data ẽ utriꝙ facultas mutui col¬
loquir post dissimiles lacrimas & geritusoeᷤ¬
similium doloꝵ uerba uerbis cepunt confer¬
ria is rh comparari. Cumq int̾ ipsa u̾ba
familiaris amicitie. hugoni infunderet᷑ sp̃e
ueritatis:aliam iam faciem habere cepunt uer¬
ba mutuȩ collocutionis. Datis itaq dextris
in sod alitiũ nouȩ iuite: longe dignius uerĩꝙ
facti sunt cor unũ &e anima una inxp̃o: quã
in scło ante fuissent P ost paueos autẽ dies nun¬

Expanded text:
 gaudia mundi fugitiva, vitae miserias, celerem mortem, vitam post mortem, seu in bonis seu in malis perpetuam fore. Quid multa! Quotquot ad hoc praeordinati erant, operante in eis gratia Dei et verbo virtutis ejus, et oratione et instantia servi ejus, primo cunctati, deinde compuncti, alter post alterum credebant et consentiebant. Inter tisconensis, qui postea raptus a Pontiniaco Ecclesiae praefuit merito et honore pontificis. Hic auquasi perditum, quem saeculo mortuum audiebat. Ubi autem data est utrique primo facultas mutui colloquisimilium dolorum, verba verbis coeperunt conferri, et res rebus comparari. Cumque inter ipsa verba familiaris amicitiae Hugoni infunderetur spiritus veritatis, aliam jam faciem habere coeperunt verba mutuae collocutionis. Datis itaque dextris in sodalitium novae vitae, longe dignius veriusque facti sunt cor unum et anima una in Christo, quam in saeculo ante fuissent. 14. Post paucos autem dies nun
Abbreviated transcription (Latin):
ris seli huius & captiitate filioꝵ scli liberatꝰ.
uotũ quod uouerat fidelit ex soluit. In quo po¬
tissimũ notum fecit dñs a quanta ꝑfectione.
sẽe conusationis gram̃ iste di famulus cepit. q
in enis sp̃ũ qui fecit quȩ futura sunt aqd erat
suitunĩ iuidere potiut quasuam factum. Presen¬
tialit quippe in latere trĩs ei lancea apparebat:
quando digitum applicuit loco uulneris mox
futiurs situt postimnodum ipse confessꝰ ẽ eũ ab heᷤ
utiogaret̃ quib celare non poterat. Cpon¬

Expanded text:
ris saeculi hujus, et captivitate filiorum saeculi liberatus, ris saeculi hujus, et captivitate filiorum saeculi liberatus, votum quod voverat fideliter exsolvit. In quo potissimum notum fecit Dominus, a quanta perfectione sanctae conversationis gratiam iste Dei famulus ceperit, qui in ejus spiritu, qui fecit quae futura sunt, quod erat futurum videre potuit quasi jam factum. Praesentialiter quippe in latere fratris ei lancea 1068 apparebat, quando digitum applicuit loco vulneris mox futuri, sicut postmodum ipse confessus est, cum ab his interrogaretur, quibus celare non poterat. 13
Abbreviated transcription (Latin):
& pfirib paur gum multitulo Suroriat sam.
&e n tain spe euadendi. quã tedio racendiseu
euri ositate temꝑtandi. accadens ad ostium sub¬
tianee domus in qua uinctus &e clausus erat:
morus pessulu tetigit. sera tota int̃ manus eĩ
eollapsa ẽ. e ostium domus aptum. Exiensep
pedetemptĩ sicut homo compeditꝰ. ad eccliam
uadhuc uesꝑtina celebrabant᷑ officia ꝑtende¬
bat. Pori mendici qui ꝓforib domus astabant
uidentes qͥd fiebat c̃e diuinitꝰ exterrin. in fugã
uersi sumnt: nichil elamantes. Cumqiam eccl̃ie
ꝓpinquaret: egradiens qͥdam de familia dotrꝰ
captiuitatis sue. germanus illius a quo custoe¬
diebatur: uidensq eum ad excliam ꝓperantẽ.
tarde inquit gerade uenisti. Er pauescente
intelligebat. Demum ad altiores gradus ecalie
eum adhiic compecditũ data manu gerardu
subleuasset: introeunte illo ȩccłiam. te pͥmum
quid ageret᷑ agnouit: e conatꝰ eum retmere ñ
potuit. ħ oc modo geranlus: ⁊captiuitate amo¬

Expanded text:
 foribus pauperum multitudo. Surrexit tamen, et non tam spe evadendi quam taedio jacendi, seu curiositate tentandi, accedens ad ostium subterraneae domus, in qua vinctus et clausus erat, mox ut pessulum tetigit, sera tota inter manus ejus collapsa est, et ostium domus apertum. Exiensque pedetentim, sicut homo compeditus, ad ecclesiam, ubi adhuc vespertina celebrabantur officia, pertendebat. Porro mendici qui pro foribus domus astabant, videntes quod fiebat, et divinitus exterriti, in fugam versi sunt, nihil clamantes. Cumque jam ecclesiae propinquaret, egrediens quidam de familia domus captivitatis suae, germanus illius a quo custodiebatur, vidensque eum ad ecclesiam properantem: « Tarde, » inquit, « Gerarde, venisti. » Expavescente intelligebat. Demum ad altiores gradus ecclesiae cum adhuc compeditum data manu Gerardum sublevasset, introeunte illo ecclesiam, tunc primum quid ageretur agnovit, et conatus eum retinere non potuit. Hoc modo Gerardus a captivitate amo
Abbreviated transcription (Latin):
trient: pene impossibile uidebat᷑. At serenard̃
de misedłia dñi spem concipiens cerciorem: in¬
cunctant᷑ ei spopondit aut consensurã feminã:
aut celerit̾ moriturã. Demum eum omimodis
illa renueret: uir eiꝰ magnanimꝰ immo ea ian
pͥuentus fid̃e iurtute in qua postmodu excel-¬
lent᷑ enituit. uirile consilium dño inspirante.
concepit. ut abiciens qͥcqͥd habere uidebatur
in scło. uitã institueret agere rusticanam: la-
tet & uroris uitam: quã iuitã dimittere ñ
licebat. Iterum suꝑuenit sermardꝰ: qui undiq
alios atq alios colligens discurrebat. Nec mo¬
ra: fagellat᷑ p̃dicta guidonis uxor infirmita¬
te graui. Et cognoscens qͥa durũ sibi ẽt eont᷑
stimulum caleitrait: accersito pernando ue¬

Expanded text:
triente, pene impossibile videbatur. At Bernardus triente, pene impossibile videbatur. At Bernardus de misericordia Domini spem concipiens certiorem, incunctanter ei spopondit aut consensuram feminam, aut celeriter morituram. Demum cum omnimodis illa renueret, vir ejus magnanimus, imo ea jam praeventus fidei virtute, in qua postmodum excellenter enituit; virile consilium Domino inspirante concepit, ut abjiciens quidquid habere videbatur in saeculo, vitam institueret agere rusticanam, laboret et uxoris vitam, quam invitam dimittere non licebat. Interim supervenit Bernardus, qui undique alios atque alios colligens discurrebat. Nec mora, flagellabatur praedicta Guidonis uxor infirmitate gravi. Et cognoscens quia durum sibi esset contra stimulum calcitrare, accersito Bernardo ve
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾siomss uir honestus. & potens in seculo.
& in scłaris milicie gła nominatꝰ. dñs castrun
territorio eduensi. quod tullium dicit᷑. Conti¬
nuo etiã barthelameus occurrens iuni or cȩtis
fr̃ib & necdum miles: sine difficultate. eadem
hora salutarib monitis dedit assensum. Por¬
ro andiras sexnando etiam ipse iumior. & no-¬
uus eo tp̃r miles u̾bum frĩs difficiliꝰ adnitte¬
facie subridens: ae congratulaus ꝓposito filio¬
rum. Itaq & ipse continuo manus dedit: &e
de tyrone scł̃i. factus ẽ miles xp̃i Nec solus ui¬
dit andreas tantoꝵ matrẽ filioꝵ letantẽ: s con-¬
fessus ẽ ce Bernardus eandem similit se uidis¬
se. Giudo pͥmogenitꝰ fr̃m coniugio iam alliga¬
tus erat: uir magnus: e pre aliis iam in seculo
radicatus. Hic pͥmo paululũ hesitans. s conti¬
nuo rem ꝑpendens &e recogitans conu̾sioni con¬
sensit: si tam̃ coniunx annueret uerumid qui-¬
dem de iuuencula nobili & paruulas filias nu¬

Expanded text:
sionis, vir honestus et potens in saeculo, et in saecularis militiae gloria nominatus, dominus castri in territorio Aeduensi, quod Tuillium dicitur. Continuo etiam Bartholomaeus occurrens, junior caeteris fratribus, et necdum miles, sine difficultate eadem hora salutaribus monitis dedit assensum. Porro Andreas, Bernardo etiam ipse junior, et novus eo tempore miles, verbum fratris difficilius admittefacie subridens, et congratulans proposito filiorum. Itaque et ipse continuo manus dedit, et de tirone saeculi factus est miles Christi. Nec solus vidit Andreas tantorum matrem filiorum laetantem, sed confessus est et Bernardus eamdem similiter se vidisse. Guido primogenitus fratrum, conjugio jam alligatus erat, vir magnus, et prae aliis jam in saeculo radicatus. Hic primo paululum haesitans, sed continuo rem perpendens et recogitans, conversioni consensit, si tamen conjux annueret. Verum id quidem de juvencula nobili, et parvulas filias nu
Abbreviated transcription (Latin):
siluani sicut flamia comburens monites.
hic uiuprius uiciinuia queq corripiens. pt̃¬
modium ulteriora ꝓgreditur: sicignis quẽ
dñs mirat in cor serui sui uolens ut arderet.
pͥmo fieius aggredit᷑: solo minimo ad conũ¬
fionemdhuc minꝰ habil seniori patri ad sola¬
cium arelicto dẽnde ognatos & notos socioᷤ

Expanded text:
 sicut flamma comburens montes, hinc inde prius viciniora quaeque corripiens, postmodum in ulteriora progreditur: sic ignis quem Dominus miserat in cor servi sui, volens ut arderet, primo fratres ejus aggreditur, solo minimo, ad conversionem minus adhuc habili, seniori patri ad solatium derelicto; deinde cognatos, et notos, socios
Abbreviated transcription (Latin):
liber ab amore scłi. hostilib adhuc inculis te¬
neretur: & hoc solum eet̃ qͦd conu̾sionis eius
ꝓpositum retardaret: in hoc etiam cito affuit ei
mi sed̾ia di. Uenit frat̾ eius laborans ut exui
posset: s non ꝑfecit. Et cum nec loqui ei ꝑmit¬
teretur: accedens ad carcerem elamauit. Scito
frat̾ gerarde. quia ituri sumus in ꝑrimo: &
monastium introitur. Tu uͦ quandoqͥdem
orie ñ licet. hicmonachus esto sciens q̃d uis ae

Expanded text:
liber ab amore saeculi hostilibus adhuc vinculis teliber ab amore saeculi hostilibus adhuc vinculis teneretur, et hoc solum esset quod conversionis ejus propositum retardaret, in hoc etiam cito adfuit ei misericordia Dei. Venit frater ejus laborans ut erui posset, sed non profecit. Et cum nec loqui ei permitteretur, accedens ad carcerem clamavit: « Scito, frater Gerarde, quia ituri sumus in proximo, et monasterium introituri. Tu vero quandoquidem exire non licet, hic monachus esto, sciens quod vis, e
Abbreviated transcription (Latin):
scłaris. leniratẽ repinans: obstina.mimosa¬
lubrx consiliũ. & frais monita rep lliat. Cuni
sola uexatio intel.⁊ ũ dabit auditui. Dignũq
iter ad cor tiũ consila salutis tue. qͦd asꝑnariͤ:
ce tumeb̾ qͥdem:.s minime morieris. Sic dictum
sicq factum ẽ. Paucissimis int̾positis dieb eir¬
eumuallatꝰ ab inmicis. captus. & uulneratꝰ
uixta u̾bum fris: lancram gestans ipsi lateri
eidemꝙ infixam loco. eui ille digitũ applicue¬
rat trahebat᷑: & mortẽ quasi iam p̾sentem me¬
tuens elamabat. Monachus sum: monachuᷤ
sum cistciensis. Nichilominus tam̃ captus: &
reclusus in custodia ẽ. Pocatus ẽ ꝑermardꝰ ꝑ
ceserem nunciũ s ñuenit. Sciebam inquit
ce pͥdixeram qd durum foret ei contra stimu¬
lum calertrare: nec tam̃ ad mortẽ ei uulnus
hoc s ad uitã. Et factum ẽ ita. Siquidem de
uulnere pret spem cito conualuit. ꝓpositũ uero
senuotũ qͥd uouerat ñ mutauit. Cumq iam

Expanded text:
aris, levitatem reputans, obstinato animo salubre consilium et fratris monita repellebat. Tum sola vexatio intellectum dabit auditui. » Digitumiter ad cor tuum faciet consilio salutis tuae, quod aspernaris: et timebis quidem, sed minime morieris. » Sic dictum, sicque factum est. Paucissimis interpositis diebus circumvallatus ab inimicis, captus et vulneratus juxta verbum fratris, lanceam gestans ipsi lateri, eidemque infixam loco cui ille digitum applicuerat, trahebatur, et mortem quasi jam praesentem metuens clamabat: « Monachus sum, monachus sum Cisterciensis. » Nihilominus tamen captus et reclusus in custodia est. Vocatus est Bernardus per celerem nuntium, sed non venit. « Sciebam, » inquit, « et praedixeram quod durum esset ei contra stimulum calcitrare: nec tamen ad mortem ei vulnus hoc, sed ad vitam. » Et factum est ita. Siquidem de vulnere praeter spem cito convaluit, propositum vero seu votum quod voverat non mutavit. Cumque jam
Abbreviated transcription (Latin):
pulsatun tendem set metu seudupationeiii¬
cta cessaui. Cum autẽ die sequenti tterngernt.
arguentes ꝑ ernan di in socis. quosnã tociens ca
nocte latrones sot raua eit ꝑquirebant. Quibꝰ
ille ueracit̾ inquit acerat lotro. ⁊ mͥ castitateri
hospita intebotꝰ aufeme irieparabile thesauro¬
NIter hec tam̃ eogitans  iendens qͦd uuls̃ di¬
eit᷑. ñ ẽẽ tu q̃ diu cohabitare serpenti: fugam
meditari ceꝑit. Uidebat enim mundu &e pͥnci¬
pem esꝰ extius multa sibi offerentẽ magnas res.¬

Expanded text:
pulsa, vix tandem, seu metu, seu desperatione victa cessavit. Cum autem die sequenti iter agerent, arguentes Bernardum socii, quosnam toties ea nocte latrones somniaverit, perquirebant. Quibus ille: « Veraciter, inquit, aderat latro, et mihi castitatem hospita nter haec tamen cogitans et perpendens, quod vulgo dicitur, non esse tutum diu cohabitare serpenti, fugam meditari coepit. Videbat enim mundum et principem ejus exterius multa sibi offerentem, multa
Abbreviated transcription (Latin):
ertatẽ tam tenere educiuerat. ñ in hac spe etu¬
dierat eum. bemum eũ aliquando ad frẽs ꝑge¬
ret in obsichio ne eastri qͥd grancei ĩ dicit᷑. eũ du¬
& burgundre constitinos. cepit in huĩmodi co¬
quatione te bementiꝰ anriari. Inuentaꝙ in ta¬
nere medio cełia quadam diu̾tit & in gressus
orauit euninulto imbre lacrimaꝵ. expandci.
manus m eeum: & eiti ndens sicut aquã cor
sui. i ant conspectum dñi di sui. Gagͥ die.¬

Expanded text:
citatem tam tenere educaverat, non in hac spe erudierat eum. Demum cum aliquando ad fratres pergeret, in obsidione castri, quod Granceium dicitur, cum duce Burgundiae constitutos, coepit in hujusmodi cogitatione vehementius anxiari. Inventaque in itinere medio ecclesia quadam, divertit, et ingressus oravit cum multo imbre lacrymarum, expandens manus in coelum, et effundens sicut aquam cor suum ante conspectum Domini Dei sui. Ea i
Abbreviated transcription (Latin):
ingredienti scłm. plures souie scctl ipsi offer¬
re cepunt: & in omñb assurgere ꝓsꝑita tauite
huiꝰ: te magne spes undi arridere. Obsideo¬
aurẽ benis ̃ iuueras animũ sodaliũ dissimi¬
les meres. ce amicitie n:elloso: sinuli. i efficere
di eius insederat casi taris amorẽ. Cui pcipue
inuidens coluber tortuosus spargebat laquie¬
os temptationũ: ac uarus occursib calcaneo eiꝰ
do. defiros in quanda. n oculos. aliquandui te¬
musset: continuo ad sereu̾sus. & de semctiꝑso
erubescens apud semet ipsum ultor seuerissimꝰ
exarsit Stagno quippo gelidarũ aquaꝵ qͦd in
pryximo erat collotenus insiliens tam diuim¬
bi ꝑmansit. donec pene eranguis effectus.ꝑ uir¬
tutẽ gr̃e cooꝑantis. etiã a calore camalis concu¬
dus cum oculis mas ut ne eogitarẽ quidẽ de
uirgine. Cura idem tampꝰ instinctu demonis:
in lectum dormientiᷤ mecta ẽ puella nuda.
Quam ille sentiens: cum om̃i pace & silentio.
partẽ ei lectuli quã oecupauerat cessit: & in latꝰ

Expanded text:
res se viae saeculi ipsius offerre coeperunt, et in omnibus assurgere prosperitates vitae hujus, et magnae spes undique arridere. Obsidebant animum juvenis benignum sodalium dissimiles mores, et amicitiae procellosae similem sibi efficere di ejus insederat, castitatis amorem. Cui praecipue invidens coluber tortuosus, spargebat laqueos tentationum, ac variis occursibus calcaneo ejus do, defixos in quamdam oculos aliquandiu tenuisset; continuo ad se reversus, et de semetipso erubescens apud semetipsum, in se ipsum ultor severissimus exarsit. Stagno quippe gelidarum aquarum, quod in proximo eratbi permansit donec pene exanguis effectus per gratiam dei a calore carnalis concudus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine . 7. Circa idem tempus instinctu daemonis in lectum dormientis injecta est puella nuda. Quam ille sentiens, cum omni pace et silentio partem
Abbreviated transcription (Latin):
itebant᷑. Quod & factũ
Mox enim ut felici partu edidit. ñ mͦ optulit
eum deo. sicut de aliis agere ꝯsueuerat: s sicut
legitur de scã anna matie samueł. que petitũ
a dño & acceptum filium in tabnacło eiꝰ desti¬
nauit ꝑpetuo seruiturũ: sic & ipsa eum in eccl̃ia
d̾i. acciptabile optulit munꝰ. Unde e qͣmcitiꝰ
potuit. in eccł̃ia castellionis. que postmodum
ipsius sernandi oꝑa. a scłari conu̾satione in
ordinem regulariũ canonicoꝵ ꝑmota cognos¬
citur. magistris litterarũ tradens erudiendu.
egit quicqͥd potuit. ut in eis ꝓficeret. P uer aũ
& qra plenus &e ingenio naturali pollens: citoĩ¬

Expanded text:
ttebantur. 3. Quod et factum est. Mox enim ut felici partu edidit, non modo obtulit eum Deo, sicut de aliis agere consueverat: sed, sicut legitur de sancta Anna matre Samuelis, que petitum a Domino et acceptum filium in tabernaculo ejus destinavit perpetuo serviturum , sic et ipsa eum in Ecclesia Dei acceptabile obtulit munus. Unde et quam citius potuit, in ecclesia Castellionis, quae postmodum ipsius Bernardi opera a saeculari conversatione in Ordinem regularium canonicorum promota cognoscitur, magistris litterarum tradens erudiendum, egit quidquid potuit ut in eis proficeret. Puer autem et gratia plenus, et ingenio naturali pollens, cito
Abbreviated transcription (Latin):
er s ernandus. de puentia tran uet in adoles¬
centiam: mat̾ eius liberis fidelu x̃i falis. & ui¬
as scli ingredientib quasi pactis omĩb que sua
erant: felicit̾ migrauit ad dñm De qua nequa¬
quam p̾terrundum ẽ. quod eum multo tẽpore
uixisset eum uiro suo honeste & uste. scdłm u¬
sticias &e honestates scłi huiꝰ. & lgem fidemꝙ
coniugii: paliquot ante obitum fuũ annos.
in eo ad quod nurure filies udelat᷑. ꝓut po¬
tuit & lieuit mulieri sub prrestae uiri consti¬
tute. nec haberti ꝓprii corpis ptestat̃ om̃s
ipsa pͥuenit. Etenim in domo sud oe in ꝑͤ ss¬
ne connugali. & in medio se heremticã seu
monastica uitam ñ paruo tampre uisa est
emulari: inuictꝰ parcitate. in uilite uestituiᷤ.
delicias & pompas scł̃i a scabdicano: ab actib
&e curis scłarib in quantũ poterat isubtrahẽ¬
do. insistendo ieniniis. uigiliis &e otionib :
In quo de die m diem ꝑficiens ad exrma de

Expanded text:
er Bernardus de pueritia transiret in adolescentiam; mater ejus liberis fideliter educatis et vias saeculi ingredientibus, quasi peractis omnibus quae sua erant, feliciter migravit ad Dominum. De qua nequaquam praetereundum est, quod cum multo tempore vixisset cum viro suo honeste et juste secundum justitias et honestates saeculi hujus, et legem fidemque conjugii; per aliquot ante obitum suum annos, in eo ad quod nutrire filios videbatur, prout potuit et licuit mulieri sub potestate viri constitutae, nec habenti proprii corporis potestatem, omnes ipsa praevenit. Etenim in domo sua, et in professione conjugali, et in medio saeculi eremiticam seu monasticam vitam non parvo tempore visa est aemulari, in victus parcitate, in vilitate vestitus, delicias et pompas saeculi a se abdicando, ab actibus et curis saecularibus, in quantum poterat, se subtrahendo, insistendo jejuniis, vigiliis, et orationibus; In quo de die in diem proficiens, ad extrema de
Abbreviated transcription (Latin):
iit. Ex quor im ñ par. infid̾ e ꝓficeret: ad iecit
eidiis appare. sicut olim puero samuel in sylo
& mantiestar ei głam suam. Aderat uaniq sol.¬
lemnis illa ix natuiitatis dominice. & ad sol¬
lemnes uigi las om̃s ut mors ẽ parabant᷑ Cũꝙ
celebrandi pcturni officii hora aliquantisꝑ pro¬
telaretur. Oatigit sedentẽ expectantẽq s ernar¬
dum cum ts inclinato capite paululũ sopo¬
rari. Afsui dico puero suo sereuelans pueci ihn
scã natiuns: tenere fidei suggerens increm̃ta.
&e diuinȩ ieo inchoans mystĩa contemplatioĩs
Apparuimim ei uelut denuo ꝓcedens sponsus
e thalam suo. Apparuit ei quasi iterũ ante o¬
culos sumascens ex utero matͥs uirginis uer¬
bum urns speciosus forma p filiis hominum:

Expanded text:
vit. Ex quo cum non parum in fide proficeret, abjecit ei Dominus apparere, sicut olim puero Samueli in Silo, et manifestare ei gloriam suam . Aderat namque solemnis illa nox Nativitatis Dominicae; et ad solemnes vigilias omnes, ut moris est, parabantur. Cumque celebrandi nocturni officii hora aliquantisper protelaretur, contigit sedentem exspectantemque Bernardum cum caeteris inclinato capite paululum soporari. Adfuit illico puero suo se revelans pueri Jesu sancta Nativitas, tenerae fidei suggerens incrementa, et divinae in eo inchoans mysteria contemplationis. Apparuit enim velut denuo procedens sponsus e thalamo suo. Apparuit ei quasi iterum ante oculos suos nascens ex utero matris Virginis verbum infans, speciosus forma prae filiis hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
monsbarrus: & ipsa in ordine suo apłicam regu¬
lam teneus subdra uiro. sub eo seđ̾n timoteni
liberos genuit: ñ tam inro suo quã do: sex martꝰ
feminam unam: mais om̃s mona chos futuros
feminam scĩmoniałe. Deo namq ut dictun ẽ¬

Expanded text:
Mons-Barrus; et ipsa in ordine suo, apostolicam regulam tenens, subdita viro, sub eo secundum timorem liberos genuit non tam viro suo quam Deo, sex mares, feminam unam: mares omnes monachos futuros, feminam sanctimonialem. Deo namque, ut dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
modum & amando arserit. & alios loquendo
accenderit: uos potissimũ meministis. qui sept̃
exꝑiendo ꝓbastis: ut uob̾cum nifallor tacita
cogitatione dicatis. Nonne cor nr̃m ardens erat
in nob̾: dum loqueretur nobis: Quotiens ex
hoc auditorio. & qui tepidus forsitan introiuit:
ñ mediocrit̾ inflammatꝰ exiuit. Ignitũ enĩ eiꝰ¬
eloquiũ uehement̾: & quis ñ illud diligeret:
quis ñ ad illud ce ꝑ illud dilectione flagraret:
felix ꝓinde. qui sic in om̃ib & inter om̃s reqͥem
inuenit: sic agnum sequit᷑ quocũq ierit. felxx
qͥ sic multipliciũ m̾itoꝵ p̾mia recipit: ut multo
magiᷤᷤ nich ei iã desit ĩ ulla gła. eui nicħ ĩ ulla gr̃a añ
defuerit. Cet̾um suꝑ his om̃ib diuisionib gr̃aꝵ.

Expanded text:
modum et amando arserit, et alios loquendo modum et amando arserit, et alios loquendo accenderit, vos potissimum meministis, qui saepius experiendo probastis, ut vobiscum, ni fallor, tacita cogitatione dicatis: Nonne cor nostrum ardens erat in via, dum loqueretur nobis? Quoties ex hoc auditorio, et qui tepidus forsitan introivit, non mediocriter inflammatus exivit? Ignitum ejus eloquium vehementer: et quis non illud diligeret? quis non ad illud dilectione flagraret? Felix proinde, qui sic in omnibus et inter omnes requiem invenit; sic Agnum sequitur quocumque ierit Felix qui sic multiplicium meritorum praemia recipit: ut multo magis nihil ei jam desit in ulla gloria, cui nihil in ulla gratia ante defuerit. Caeterum super his omnibus di
Abbreviated transcription (Latin):
Iam uͥ humilitas ista p̾cesserit:. ñ inflabit scĩa
s implebit: p̾sertim si accesserit suꝑeminens
gr̃a caritatis. Sic nimirũ locata uidet᷑ in tuto
scientiȩ plenitudo: si sustineat eam humilitas:
foueat caritas. Unde etiã ñ immerito. octauus
& nonus drdo cherubin & seraphin appellant᷑
quib nimirũ nominib in eisdem ordinib sci¬
entiȩ plenitudo. & ardor siue incensio cõmendan¬
tur. Nam cherubin qͥdem plenitudinẽ scientiȩ:
seraphin autẽ ardentes uł incendentes aiunt
designare. Quod si credimꝰ ad eosdem ordines
ꝑtinere eos. quib inueniunt᷑ eorunde int̾preta¬
tiones nominũ conuenire: ñ nos oportet nec suꝑ
his quide ordiib summis atq suppremis am¬
bigere: quin beatus pat̾ & pastor nr̃ locũ habeat
in utroq. Nimirum quã plenus scientia fuerit.
usq hodie sciunt: qui de plenitudine eiꝰ accipi¬
unt. Quẽ admodu autẽ uł magis quã supra

Expanded text:
Jam vero ubi humilitas ista praecesserit, non inflabit scientia, Jam vero ubi humilitas ista praecesserit, non inflabit scientia, sed implebit, praesertim si accesserit supereminens gratia charitatis. Sic nimirum locata videtur in tuto scientiae plenitudo, si sustineat eam humilitas, foveat charitas. Unde etiam non immerito octavus et nonus ordo Cherubim et Seraphim appellantur, quibus nimirum nominibus in eisdem ordinibus scientiae plenitudo et ardor sive incensio commendatur. Nam Cherubim quidem plenitudinem scientiae, Seraphim autem ardentes, vel incendentes aiunt designare. Quod si credimus ad eumdem ordinem pertinere eos, quibus inveniuntur eorumdem interpretationes nominum convenire; non nos oportet, nec super hoc quidem ordinibus summis atque supremis ambigere, quin beatus Pater et pastor noster locum habeat in utroque. 21. Nimirum quam plenus scientia fuerit, usque hodie sciunt qui de plenitudine ejus acceperunt. Quemadmodum autem, vel magis quam supra
Abbreviated transcription (Latin):
uotione subeẽ: uident᷑ tam̃ ñ nicħ habere
ꝓpͥum. in quib dicit᷑ residere. Maxime ta¬
men hoc obseruandu hominib: ut ipsi po¬
tissimum dõ subditi inueniant᷑: qui inter
homines amplius honorant᷑. Alioquin: ue
eis nͥ suum omnẽ illi subiecerint dominatũ:
nͥ suum omnẽ pͥncipatũ substrauerint dño
dominoꝵ. ue eis qui p̾minere & presidere
uidentur hominib: nisi in eis sedeat & pre-¬
sideat ds. Aecessaria siqͥdem maior humi¬
litas: uͥ fuerit maior auctoritas. Quã nimi¬
rum in hoc ipso de quo loquim᷑ patre nr̃o. qͣn¬
to ꝓfundiorẽ & puriorẽ ꝓbauimus. tanto am¬
plius gratulamur: qͦd beata eius anima &e
in carne posita. sedes fuerit sapientiȩ: quã fir¬
ma &e stabił. quã quicta & humił.: t̾antũ etiã
acceptabił. Deniq tanto etiã firmiꝰ arbitra¬
mur: qͣd multo magis iam carne soluta inter
illas celestes sedes meruerit apparere sublimiᷤ.

Expanded text:
votione subesse: videntur tamen nonnihil habere votione subesse: videntur tamen nonnihil habere proprium, in quibus dicitur residere. 20. Maxime tamen hoc observandum hominibus ut ipsi potissimum Deo subditi inveniantur, qui inter homines amplius honorantur. Alioquin vae eis, nisi omnem suum illi subjecerint dominatum, nisi suum omnem principatum substituerint Domino dominorum. Vae eis qui praeeminere et praesidere videntur hominibus, nisi eis sedeat et praesideat Dominus, necessaria siquidem major humilitas, ubi fuerit major auctoritas. Quam nimirum in hoc ipso, de quo loquimur, Patre nostro, quanto profundiorem et puriorem probavimus, tanto amplius gratulamur, quod beata ejus anima, et in carne posita sedes fuerit sapientiae, quam firma et stabilis, quam quieta et humilis, tantum etiam acceptabilis. Denique tanto etiam arbitramur, quod multo magis jam carne soluta inter illas coelestes sedes meruerit apparere sublimis.