comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lũ instruendũ. Ibiq quendã illuminansꝙ¬
cũ: prȩdictũ duce suꝑbũ. subscę crucis hu¬
miliauit signaculo. atq uitali tinxit in l¬
uacro. Purimũq francoꝵ exercitũ. qͥ adhu
dicante: ciues sessonici zelo dĩ ꝑmoti dol¬
ntes arreptũ impia rapacitate. impiũ pis¬
tore in basilica sci &EMisii predictũ mede¬
gisilũ. imitatore uidȩ ꝑ ꝓditione magisis
a cerba trucidauerunt morte. Sicq infe¬
lix negato sibi spacio penitendi: in doaca ds¬
cendit inferni. Pollebat eo tẽpore intricas¬
sina urbe sc̃s  inebaudus in basilica antis
presulis lupi. qui quiescit corpore uixta eas¬
de ciuitatẽ. abbis fungens officio. mirabili sa¬
tate. Tunc archidiaconꝰ eccłe senonice ragne¬
prece deposceret. qͥtinꝰ scm̃ lopum de exilo il¬
uocaret & ad pͥstinã dignitatẽ remitteret: ne
pleps sine pastore posita a lupinis faucib de-¬
periret. Qua suggestione impensa: sedata ti¬

Expanded text:
lum instruendum, ibique quendam inluminans clum instruendum, ibique quendam inluminans caecum, praedictum ducem superbum sub sanctae crucis humiliavit signaculo atque vitali tinxit in lavacro, plurimumque Francorum exercitum, qui adhuc dicante, cives Senonici zelo Dei permoti, dolentes abreptum impia rapacitate pastorem, in basilica sancti Remigii praedictum Medegisilum imitatorem Iudae per proditionem magistri acerba trucidaverunt morte, sicque infelix, negato sibi spatio penitendi, in cloacam descendit inferni. 14. Pollebat eo tempore in Tricasina urbe sanctus Winebaudus ad basilicam antiqui praesulis Lupi, qui quiescit corpore iuxta eandem civitatem, abbatis fungens officium mirabili sanctitate. Tunc archidiaconus ecclesiae Senonicae Ragneprece deposceret, quatinus sanctum Lupum de exilio revocaret et ad pristinam dignitatem remitteret, ne plebs sine pastore posita a lupinis faucibus deperiret. 15. Qua suggestione inpensa, sedata ty
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipes scłi oportet diuma prȩcepta do¬
cere: illos aut̃ ad ipsũ condecet conuenire.
Regressus gͥ frendens farulfus. cur a scõ uiro
non fuisset pleniꝰ muneratus: plura falsi lo¬
cutus contra uirũ dĩ pͥncipalib intulit au¬
rib. Maxime instante uiro nequissimo. no¬
mine medegisilo: qui scĩ Rsmisii insuburbio
tenens monasterũ. scĩ pontisicis cupiebat
inuidus inuadere locũ. His teaq insistenti.¬
b iaculis uenenosis: rex chlotharius felle cõ-¬
motus: uirũ dĩ lopum epm̃ retrusit exilio
in pago qͦdã neustrie nuncupante uinema¬
co. traditũ duci pagano nomine bosoni lande¬
gisilo. Quẽ ille direxit inuillã que dr̃ ande¬
gasia suꝑ fluuiũ aucia: ubi erant tẽpla
one solatio patriarcharũ prioꝵ exempli.
recordans scĩ ioseph ex egẏpto cuiꝰ ser uer
manus in officio. Gaudebat qͥppe in dña
sentiens se a dõ missũ. ad popłm increnui¬

Expanded text:
principes saeculi oportet divina praecepta doprincipes saeculi oportet divina praecepta docere; illos autem ad ipsum condecet convenire'. 11. Regressus igitur frendens Farulfus, cur a sancto non fuisset plenius inuneratus, plura falsilocus contra virum Dei principalibus intulit auribus, maxime instante viro nequissimo nomine Medegisilo, qui sancti Remigii in suburbio tenens monasterium, sancti pontificis cupiebat invidus invadere locum. His itaque insistentibus iaculis venenosis, rex Chlotharius felle commotus virum Dei Lupum episcopum retrusit exilio in pago quodam Neustriae nuncupante Vinemago traditum duci pagano nomine Bosoni Landegisilo, quem ille direxit in villa quae dicitur Andesagina super fluvium Aucia, ubi erant templa  de peregrinatione solatio patriarcharum priorum exemplo, recordans sancti Ioseph ex Egipto, cuius servierunt manus in officio. Gaudebat quippe in Domino, sentiens se a Deo missum ad populum incredu
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ poterat: quẽ testis inuiolatȩ consc.
rico principe. dũ rex francors chletarus
burgundiam coepisset intrare: armatũ
manuhostili blidebodẽ direxit duce ad
senonicã urbẽ. Cũq eã coepissent crudetter
it matris eccłȩ. in honore ꝓthomartẏris
s⁊ sphani constitute. & dũ ad euocandũ po.¬
płm signũ predicte eccłȩ tangeret: omis
forcitudo sensus ab hostium caterua recis¬
sit. Tantꝰq tremor suꝑ eos irrutt: ut rul¬
latenꝰ euadere se crederent. nͥ fuge presidi¬
ũ expetissent. Quirũ clarissimũ: qui exẽplo
mosaico. dũ ad cęlũ porrexit brachiũ: hos¬
in te confidentes sola saluas clementia abse
clipeo aut hasta. O Ei firto itaq chlocarus
regno burgundiȩ: prȩcepit cuidã uiro po¬
ti farulfo nomine duce. regalia negotia
explicare. Qui ꝓgressus a latere regio cũ
ineiꝰ specie decreta regis studerent: ꝙꝓ pe se.¬
sũ. Magis quã hominib oboedire sẽꝑ con-¬
uenit dõ. Sacerdotẽ enĩ plebe regere. &

Expanded text:
e non poterat, quem testis inviolatae conscieTheoderico principe, dum rex Francorum Chlotharius Burgundiam coepisset intrare, armatum manu hostili Blidebodem direxit ducem ad Senonicam urbem. Cumque eam coepissent crudeliterit matris ecclesiae in honore protomartiris Stephani constitutae, et dum ad evocandum populum signum praedictae ecclesiae tangeret, omnis fortitudo sensus ab hostium caterva recessit, tantusque terror super eos irruit, ut nullatenus evadere se crederent, nisi fugae praesidium expetissent. O virum clarissimum, qui exemplo Mosaico, dum ad caelum porrexit brachium, hosin te confidentes sola salvas clementia absque clipeo aut hasta. 10. Obtento itaque Chlotharius regno Burgundiae praecepit cuidam viro poti, Farulfo nomine duci, regalia negotia explicare. Qui progressus a latere regio, cum in eius specie decreta regis studeret, prope Sesum: 'Magis quam hominibus oboedire semper convenit Deo. Sacerdotem enim plebem regere et
Abbreviated transcription (Latin):
incęlis. Tunc corã p̾dicto uiro ipsã ancillula
caritatis amore osculans: ait. Nichil nocent¬
homini aliena uerba: quẽ ꝓ pͥa ñ maculat
conscientia. Na si ego ꝓ amore regis etni su¬
in apo ueracit̾ diligo: t̾renũ ex hoc prn¬
pe̾ non pauesco. Na quia ipsam di uirgus
xpm amare ardentꝰ agnouerat: ipsimm¬
nte purissima ante dĩ ocłos diligebat Pn

Expanded text:
in caelis'. Tunc coram praedicto viro ipsam Dei ancillulam in caelis'. Tunc coram praedicto viro ipsam Dei ancillulam caritatis amore osculans, ait: 'Nihil nocenthomini aliena verba, quem propria non maculat conscientia; nam si ego pro amore regis aeterni isto veraciter diligo, terrenum ex hoc principem non pavesco'. Nam quia ipsam Dei virginem Christum amare ardenter agnoverat, ipsam mente purissima ante Dei oculos diligebat n
Abbreviated transcription (Latin):
Neille ꝓpħiȩ munere apꝓbat᷑. robore fider con¬
fortat᷑. lacrimis cõpunctus p̃dicationis uͥba
de ꝓpsit adsocios & sꝑare eos indño hortatͥ ac
tentuis atq circũ stantib offerri pocula man¬
dauit frequentius. Ilo itaq tp̃re. rex
theodericꝰ cũ auia brunichilde: regnũ bur¬
gundiȩ gub̾nabat. Cũ gͥ qͥdã regius abliciis
fulcharius dictꝰ. illustris natalib ortꝰ. comes
aurelianensib datꝰ. qͥ maxime obhoc scõ uiro
erat amic᷑. qͥa betto pat̃ ipsius de sacris eũ
susceꝑat fontib. aduirũ dĩ ueniens indicas.¬
set qͦd eũ inpalatio detrahi aqͥbꝰdã audisset.
qͣsi ancillã dĩ qndã uolosiã noĩe filiã anteces.¬
soris sui aeihemii. immoderate diligeret: sẽs
adeuangłica arma recurrens. contra de¬
trahentiũ iꝰpetũ. xpĩ tuba insonuit. Bega
inqͥt estis cũ maledixerint uob̾ hoĩes: & dixe-¬
riit om̃e malũ aduersũ uos mentientes. Gau¬
dete & exultate: qm merces ur̃a copiosa est

Expanded text:
ille prophetiae munere approbatus, robore fidei confortatus, lacrimis conpunctus, praedicationis verba deprompsit ad socios et sperare eos in Domino exhortatus est attentius atque circumstantibus offerri pocula mandavit frequentius. 8. Illo itaque tempore rex Theodericus cum Brunechilde avia regnum Burgundiae gubernabat. Cum igitur quidam regius aulicus Fulcarius dictus, inlustribus natalibus ortus, comes Aurelianensibus datus, qui maxime ob hoc sancto viro erat amicus, quia Betto pater ipsius de sacris eum susceperat fontibus, ad virum Dei veniens indicasset, quod eum in palatio detrahi a quibusdam audisset, quasi ancillam Dei quandam Verosiam nomine, filiam antecessoris sui Artemii, inmoderate diligeret, sanctus ad euangelica arma recurrens, contra detrahentium impetum Christi tuba insonuit: 'Beati', inquid, 'estis, cum maledixerint vobis homines et dixerint omne malum adversum vos, mentientes; gaudete et exultate, quoniam merces vestra copiosa est
Abbreviated transcription (Latin):
nitas. ñ solũ inbeniuolos. sed etiã in ipsos inimi¬
cos. Et qͥa dicente paulo apło. om̃s qͥ uolunt
pie uiuere in xp̃o ꝑsecutionẽ patiuntꝰ: qͦscum¬
q sibi senserat inuidiȩ peste contrarios: &e de¬
tractionis aculeis dentes inferre uiꝑeos. intr¬
tũ ipsis erat pactficus: ut uiliora suis usib i
cibis uł poculis. meliora eoꝵ inferret obtu¬
tib Exeplũ ueritatis subsequens: qͥ diligere
inimicos. suis mandauit discipłis. Ouada nani¬
q die dũ plurimos ad suũ conuiuiũ conuo¬
casset. & cȩtero expenso pauꝑib. ampluis
uini modiũ ñ habet: cũ crebris succeden¬
dentib poculis falernũ deficere ꝑ pincer¬
nã ꝓpͥũ agnouisset: fidens in dño coraon¬
celi. qͥa ñ sert̃ neq congregant in horrea ẽ
os paset illa. ut ad nrãm ĩ plendã caruatẽ

Expanded text:
nitas non solum in benivolos, sed in ipsos etiam iniminitas non solum in benivolos, sed in ipsos etiam inimicos. Et quia, dicente Paulo apostolo, omnes qui volunt pie vivere in Christo persecutionem patiuntur, quoscumque sibi senserat invidiae peste contrarios et detractionis aculeis dentes inferre vipereos, in tantum ipsis erat pacificus, ut viliora suis usibus in cibis vel poculis, meliora eorum inferret obtutibus, exemplum veritatis subsequens, qui diligere inimicos suis mandavit discipulis. 7. Quadam namque die dum plurimos ad suum convivium convocasset, et cetera expensa pauperibus, amplius vini modio non haberet, cum, crebris succedentibus populis, Falernum deficere per pincernam proprium agnovisset, fidens in Domino coram omcaeli, quia non serunt neque congregant in horrea, et Deus pascit illa, ad nostram inplenda
Abbreviated transcription (Latin):
deditũ. elemosinis largũ. uigili is indefessũ:
doctrinȩ sc̃ę tubicinẽ. Qui corpore tentꝰ in
siło. crederet᷑ merito ia angłis sociatꝰ incȩlo.
Nociem quanda ducens xpõ ꝑiuigile: liminib
astiett basilice scĩ antistitis anam Cũq csigen¬
tia custodu firmiter hostiũ obseratiũ eide
ꝓhiberet ingressũ: ipse ꝓstratꝰ limini. pias aures
dii dĩ pulsat intima prece. repente celitus aus¬
sa repagula scõ patuerunt hostia. Custodũsis¬
citata catua : ingredi uident scm facie rosea.
fulgentib ocłis claritate suꝑna. Cũq predu
ꝓpͥa in aurelianoꝵ tellure ordinatus ponti¬
fex circuiret. erat enĩ ei erga scoꝵ titulos
magna dilectio. precipuę sc̃ę colu̾dȩ quȩ du¬
plicẽ a xp̃o meruit coronã acciꝑe: unã uir¬
ginitatẽ seruando. alterã ꝓ amore fidei palniu
martẏrii obtinendo: fulgebat ineo sca benig¬

Expanded text:
deditum, elemosinis largum, vigiliis indefessum, deditum, elemosinis largum, vigiliis indefessum, doctrinae sanctae tubicinem; qui corpore tentus in seculo, crederetur merito iam angelis sociatus in caelo. 6. Noctem quandam ducens Christo pervigilem, liminibus astitit basilicae sancti antistitis Aniani, cumque diligentia custodum firmiter ostium obseratum eideni prohiberet ingressum, ipse prostratus limine, pias aures Domini dum pulsat intima prece, repente, caelitus avulsa repacula, sancto patuerunt ostia. Custodum suscitata caterva ingredi vident sanctum facie rosea, fulgentibus oculis claritate super na. Cumque praedia propria in Aurelianorum tellure ordinatus pontifex circuiret, – erat enim ei erga sanctorum titulos magna dilectio, praecipue sanctae Columbae, quae duplicem a Christo meruit coronam accipere, unam virginitatem servando, alteram pro amore fidei palmam martirii obtinendo, – fulgebat in eo sancta benig
Abbreviated transcription (Latin):
studebat ore mellifluo cantus &pͥi armoniã
insonare. atq rigore abstinentię carnis re¬
bellionẽ domare. Oratu assiduo. scoꝵ marty-¬
rũ coepit sepulchra frequentare. in opie af-¬
flictoꝵ cõpati. hospitalitatẽ sectari. carita¬
te resplendere. elemosinis insudare. mundũ
contepnere: ac toto de siderio aula paradisi¬
anhelare. Sed &ecũ fama illius longe lateq
ꝑcurreret. & amor inbonoꝵ prȩcordi is glo.¬
meratus succresceret: mox ut papa ariemius
senonis defunctus est: ut ia dictę ciuitatis
cathedrã sc̃s lupus susciꝑet. clerus uł popłs
urbis senonice: aures regͥis unanimit̃ postula-
uit. Diuino gͥ decreto. pontificali locatꝰ in
solio: coepit uirtutib pollere. miracuł cho-¬
ruscare. A gebant gr̃as cuncti diuinȩ clemen¬
tie: quȩ talem senonicis dedisset pontificem.
Uirtutib egregiũ. amatũ clero & popło. usti¬
cia indutũ. uirginitate preclarũ. ieiuni is

Expanded text:
et ore mellifluo cantus Christi armoniam et ore mellifluo cantus Christi armoniam insonare atque rigore abstinentiae carnis rebellionem domare, oratu assiduo sanctorum sepulcra martirum frequentare, inopiae afflictorum compati, hospitalitatem sectare, caritate resplendere, elemosinis insudare, mundum contempnere ac toto desiderio aulaanhelare; sed cum fama illius longe lateque percurreret et amor in bonorum praecordiis glomerate succresceret, mox ut papa Artemius Senonas diem functus est, ut iam dictae civitatis cathedram sanctus Lupus susciperet, clerus vel populus urbis Senonicae aures regis unanimiter postulavit. 5. Divino igitur decreto pontificali locatus in solio, coepit virtutibus pollere, miraculis coruscare. Agebant gratias cuncti divinae clementiae, qui talem Senonicis dedisset pontificem, virtutibus egregium, amatum clero vel populo, iusticia indutum, virginitate praeclarum, ieiuniis
Abbreviated transcription (Latin):
ANCTUS gͥ lupus. parentib inclitis. ex
parte sanguini regali contiguus: orumn.¬
dus extitit uicina amni ligeris ꝓuincia au-¬
relianensiũ ciuitatis. Cuiꝰ genitor becto:
genitrix aistregildis uocabulo aga auuncu¬
li cognomento. Qui diuina reuelatione coͦ.¬
moniti. qđ dignũ dõ antistite funderent
mundo ꝓlẽ: mox editũ paruulũ lactis
pabulo enutritũ. expleto tẽpore cunari
erudiendũ tradiderunt studi is litterarũ.
Mox ineo lãpada cęlestis gr̃e ita resplendu.¬
it: ut cunctos sodales suos in scola precederit¬
& flore sapientie ac riuo torrentis facundu
suꝑaret. Franri fr̃s illiꝰ genitricis ueneran¬
di antistites: austrenius aurelianorũ pon-¬
tifex. aunarius presul autisiodorensis. uir¬
tutũ signis effulgentes. Qui cũ cernerent
prȩdictũ puerũ normã religionis a mare
& xpi precepta diligere: eũ clericatus ofti¬
cio studuerunt mancipare. Cũq iã etate cres.¬
cente officia diuina cepisset digne ꝑsoluere:

Expanded text:
anctus igitur Lupus parentibus inclitis ex parte sanguini regali contiguus, oriundus extitit vicina amnis Ligeris provintia Aurelianensium civitatis. Cuius genitor Betto, genitrix Austregildis vocabulo, Aga avunculi cognomento; qui divina revelatione commoniti, quod dignum Deo antistitem funderent mundo prolem, mox editum parvulum, lactis pabulo enutritum, expleto tempore cunarum, erudiendum tradiderunt studiis litterarum. 3. Mox in eo lampada caelestis gratiae ita resplenduit, ut cunctos sodales suos in scola praecederet et flore sapientiae ac rivo torrentis facundiae superaret. Erant fratres illius genitricis venerandi antistites Austrenus Aurelianorum pontifex, Aunarius praesul Autisiodorensis, virtutum signis effulgens; qui cum cernerent praedictum puerum normam religionis amare et Christi praecepta diligere, eum clericatus officio studuerunt mancipare. 4. Cumque iam, aetate crescente, officia divina coepisset digne persolvere
Abbreviated transcription (Latin):
duor do locerauide sec̃m distribito fereiat sicq demi lucidã ueritatẽ cugnoscens¬
guat. Quãquã mn eo qđ tuo udicio pͥaceo. cunctis
ueritatẽ tuentib me ꝑpetuo placiturũ fon
p̃sumã. Peto gͥ. ut sic̃ tuis iussionib huml
parui: sic beati gregorii p̾cib & in hocsi¬
culo ahemuloꝵ insidi is. & infuturo a pe¬
catoꝵ nerib merear miscdit᷑ lib̾ari ꝑ¬

Expanded text:
iciat; sicque demum lucidam veritatem cognosceguat; quanquam in eo quod tuo judicio placeo, cunctis em tuentibus me perpetuo placiturum fore praesumam. Peto igitur ut sicut tuis jussionibus humiliter parui, sic beati Gregorii precibus, et in hoc saeculo ab aemulorum insidiis, et in futuro a peccatorum nexibus merear misericorditer liberari
Abbreviated transcription (Latin):
ea dissimo ac felic issimo do¬
mino ioħi sc̃e catholicȩ &.
li. iołis ultimꝰ leuitarũ Nuꝑ
ad uigilias beati GarGOnii
romani pontiticis anglarꝰ¬
tione de paulino ciuita¬
tis nolanȩ p̾sule consue¬
tudinalit᷑ ꝑ sonante .ui.¬
sus es a uenerabilib e pisco
Quino quod ã instinctu comotꝰ requi
ꝓ pria duntaxat ȩccła caruisset: p̃sir
cũ & apud saxones. & apud bangobaris¬
sibi ꝓrsus infensissima gentẽ: gestis ꝓi¬
is ubiq polleret. Cũq uenerabiles ep̃i¬
abutrisq gentib haberi quidẽ. sediõp¬
osissime responderent: meã quoq pa¬
sc̃e sedis apłicȩ: tanto pleniꝰ. quanto &e e¬
carpere studuissẽ. Seddũ ego ꝓ pri¬
tiȩ conscius. me meis prioribus ac ꝑhos

Expanded text:
imo Domno Joanni, sanctae catholicae et li, Joannes ultimus levitarum. Nuper ad vigilias beati Gregorii, Romani pontificis, Anglortione de Paulino civitatis Nolanae praesule consuetudinaliter personante, visus es a venerabilibus episcopis, divino quodam instinctu commotus, reqopria duntaxat Ecclesia caruisset; praesertim cum et apud Saxones, et apud Langobarsibi prorsus infensissimam gentem, gestiis ubique polleret. Cumque venerabiles epue gentibus haberi quidem, sedosissime, responderent, meam quoque pae sedis apostolicae, tanto plenius, quanto carpere studuissem. Sed dum ego prae conscius, me meis prioribus, ac per
Abbreviated transcription (Latin):
li. iołis ultimꝰ leuitarũ Nuꝑ
ad iuigilias beati onrGOnII
rõmani pontiticis. anglors¬
tione de paulino ciuita¬
tis nolane p̾sule consue¬
tudinalit᷑ ꝑ sonante .iii.¬
sus es a uenerabilib episco
nno quoda inistinctu cõmotꝰ requi.

Expanded text:
 levitarum. Nuper ad vigilias beati Gregorii, Romani pontificis, Anglortione de Paulino civitatis Nolanae praesule consuetudinaliter personante, visus es a venerabilibus episcopis, divino quodam instinctu commotus, requirere
Abbreviated transcription (Latin):
ere me libuit uariabilis ordine cãpi.
qua prosa fugit musa iocosa redit
bonadas famũlis. sed mala nulla tuis.
dis coepi. nudus tua munia dixi.
ie me factis. uelleribusq tuis.
ua mortalis de sunt cõmercia carnis.
sub pedib posse iacere tuis

Expanded text:
ere me libuit variabilis ordine campi, Postquam prosa fugit, musa jocosa redit.bona das famulis, sed mala nulla, tuis. Vestitus coepi, nudus tua munia dixi, Indue me factis, velleribusque tuis. Et quia mortalis desunt commercia carnis, Da mihi sub pedibus posse jacere tuis
Abbreviated transcription (Latin):
Secunda: querit᷑ si potest uoluntatẽ parentũ tonsurã uel religiõis
uestem qtis in puericia accipiat: an possit sib̃i detͣhi anñ.
⁊ercia: querit si p̃dͥ test ꝓpriam uoluntatẽ cucullã induit᷑. an coga-¬
tur eam retinere an non.
Quarta: querit᷑ si ab uno mim̾sterio mald̾ cdistrictiꝰ liceat alicui tn-
berum hãnt arbitrium manendi. uel discedendi.
ꝓbat᷑ auctori¬
tate none sinodi.

Expanded text:
Secundo, si praeter voluntatem parentum tonsuram vel religionis vestem quis in pueritia accipiat, an possit sibi detrahi, an non? Tertio, qui praeter propriam voluntatem cucullam induerit, an cogatur eam retinere, an non? Quarto, si ab uno monasterio in aliud districtius liceat alicui tranberum habeant arbitrium manendi vel discedendi, probatur auctoritate nonae Synodi.
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑfecta caritas foras mitit timorẽ. Qͥ aũt coget᷑. illo timo
re ducit᷑ qui non ⁊ in timore. qͥ manꝰ ꝯpͥmit. non animũ mutat:
qͦ pena timet᷑. non bonũ disigitur. Porro sine dilectione boni
nulłus plac̃e do. uel in num̃o bonoꝵ ꝯnum̃ari pot̾it. Uñ cum
ꝓpha diceret. Animalia tua habitabunt in ea hereditate ostñ¬
dens qͦmͦ ad ip̃am habitationẽ ꝑueniant fubdit. In dulcedine.
tua ꝙͣ tu parasti paugi. dulcedinẽ uocans. fuauitatẽ boni

Expanded text:
ta caritas foras mittit timorem Qui autem cogitur, timore illo ducitur, qui non est in caritate; qui manus comprimit, non animum mutat, quo poena timetur, non bonum diligitur. Porro sine dilectione boni nullus Deo placere, vel in numero bonorum connumerari poterit. Unde, quum Propheta diceret: Animalia tua habitabunt in ea, scilicet hereditate ostendens, quomodo ad ipsam habitationem perveniant, subdit: In dulcedine tua, quam tu praeparasti pauperi Deus, dulcedinem vocans suavitatem boni
Abbreviated transcription (Latin):
orimine s ilato diaiconus tuus ĩnssimne fatebat᷑¬
sc miminẽ. Uerũtũ si suspit̃o habet᷑: et accusatores idonci
repperiunt. et testes qͣles sacri eanones sancuuit. ascito tecũ
certo ep̃orui nntimo. U eniant accusatores. nocet᷑ et ipse diaco¬
nnis ⁊ uardus ⁊ si negauerit: uentilet᷑ eausa canonice. ⁊ si uel
sponte ꝯfessus uel legitimis testib fũit approbatꝰ: canoni¬
ca feriatur sententia. Qmi si nec sponte ꝯfitetur. nec accusa¬
tores et testes legitimi reꝑti fũint. et mala fama crebrescit:
non ꝑtiblico examine. s corã te. et aliquantis reuerentissimiᷤ
pbr̃is. et diaconib tuȩ eccłȩ secreto iuram̃to se pͣficet. et de
inceps boni testimonii eum annuncia. et ꝯpesce. et ꝯmone
timentes quod cham maledictus . qͥ u̾enda patriꝰ derisit.¬

Expanded text:
rimine sibi illato diaconus tuus verissime se fatebatur immunem. Verumtamen si suspicio habetur, et accusatores idonei reperiuntur, et testes quales sacri canones sanciunt, adscito tecum certo episcoporum numero veniant accusatores, vocetur et ipse Aldericus diaconus, et si negaverit, ventiletur causa canonice; et si vel sponte confessus, vel legitimis testibus fuerit approbatus, canonica feriatur sententia. Quod si nec sponte confitetur, nec accusatores et testes legitimi reperti fuerint, et mala fama crebrescit, non publico examine, sed coram te et aliquantis reverendissimis presbyteris et diaconibus Ecclesiae tuae secreto juramento se purificet, et tu deinceps boni testimentes, quod Cham maledictus est, qui patris ver
Abbreviated transcription (Latin):
i quis ep̃c aut abbas pbr̃o aut monacho fuo uisserit
missam ꝓphanaticis cantare: non licet. non eñĩ expedit
obedire preceꝑto. Cũ em̃i dñs rubet quȩ deo funt contraria:
si preter toluntatẽ dei. uel preter quod in scripturis sc̃is eiti¬
denter precipitur. uel dicit aliquid uel imꝑat: tanquã
communicant᷑. quia ad malũ cogi non posfunt. tunc sentĩ-¬
tiȩ non est obȩchiendũ. quia tusta illud gelasii nec apud
deum. nec apud eccłam erus quemꝙͣ grauat miqua sentẽ-¬
tia. Quod aũt supra cõmunicantes excõmitnicatis de eccl̃a¬
abici iubentur : non de quolibet mͦ cõmunicantib in telli-¬
gendum ÷.¬
Dm̃ multos pecc̃s
nr̃is exigentibus ꝓ catisa excõmunicationis ꝑire cotihe cer-¬
murus. p artim ignorantia. partim nimia stmplicitati. par¬
tim timore. partim etiã ex necessitate. deuicti mĩa. anathema¬

Expanded text:
 episcopus, aut abbas, presbytero aut monacho suo jusserit missas pro haereticis cantare, non licet. Non enim obedire praecepto ; quum enim Dominus jubet ea, quae sunt contraria si praeter voluntatem Dei, vel praeter quod in sanctis scripturis evidenter praecipitur, vel dicit aliquid, vel imperat, tanqucommunicantur ideo, quia ad malum cogi non possunt, tunc sententiae non est obediendum, quia juxta illud Gelasii. Nec apud Deum, nec apud ecclesiam ejus, quemquam gravat iniqua sente Quod autem supra communicantes excommunicatis de ecclabjici jubentur, non de quolibet modo communicantibus intelligendum m multos peccatis, nostris exigentibus, pro causa excommunicationis perire quotidie cernimus, partim ignorantia, partim nimia simplicitate, partim timore, partim etiam necessitate, devicti misericordia anathema
Abbreviated transcription (Latin):
ic̃ satrus ÷ mori fame qũa idolatitis uesci ta
satius : dẽfung̃i sine liberis. quã ex illicito ꝯcubitu stirpem q̃rit.
U ñcãq aũt nascant᷑ homines si parentũ uitia non secint᷑ ⁊ dm̃
recte colant: honesti et salti erunt. Sem̃ eñ hominis ex qͣlicumq
hoĩe dei creata: ⁊ eo malententib: male erit. non ip̃m aliq̃a¬
nonsunt querendi. Cur querit᷑ tale ꝯiugiũ. de quo fusceptus
filiꝰ
non fusceptionis possit ẽẽ heres nec sanguinis: Nec eñ habere
ꝑorest herectitatis consortrã. qui non habet originis priile¬
grum. Cur inquã querit᷑ tale ꝯturberntũ. de quo natifilii non¬

Expanded text:
 satius est mori fame quam idolothytis vesci, ita satius est defungi sine liberis quam ex illicito concubitu stirpem quaerere. Undecunque autem nascantur homines, si parentum vitia non sectentur, et Deum recte colant, honesti et salvi erunt: semen enim hominis ex qualicunque homine Dei creatura est; et eo male utentibus, male erit, non ipsum aliqs est. Cur ergo quaeritur tale conjugium, de quo susceptus filius nec successionis possit haeres esse , nec 463 sanguinis? Nec enim habere potest haereditatis consortium, qui non habet originis privilegium. Cur, inquam, quaeritur tale contubernium, de quo nati filii no
Abbreviated transcription (Latin):
lm̃i psacet. decernite ne ep̃i ad comitatũ accedant. nisi forte
hii qui a religiosis imꝑatorib uel inuitati uel aduocati funt.¬
Licet gͥ p̃latis eccłȩ exemplo beati Gregorĩ ab imꝑatorib uel qtiilib
ducib ad defensionem fidelib postulare. licet etiam cũ beato leone
quoslibet ad sui defensionem contra ad uersarios sc̃e ficdi uiriliter
ad hortari. atq act in fideliũ iñ ꝓcul arcendam qͦs q citare. Stffu-¬
sionem uͦ sanguinis nulli ep̃oram sua uel imꝑatotum auctorita
tate licet.
Uñ In toletano concilio.

Expanded text:
mi, placet, decernite, ne episcopi ad comitatum accedant, nisi forte hi, qui a religiosis imperatoribus vel invitati vel vocati fulatis ecclesiae exemplo B. Gregorii ab imperatoribus vel quibuslibet ducibus defensionem fidelibus postulare. Licet etiam cum B. Leone quoslibet ad sui defensionem contra adversarios sanctae fidei viriliter adhortari, atque ad vim infidelium procul arcendam quosque excitare. Effusionem vero sanguinis nulli episcoporum sua vel imperatorum auctoritate imperare licet. Unde in Toletano Concilio
Abbreviated transcription (Latin):
in niste detinet. uel qui odm̃ in corde g̃it: recognoscat se ueram
penitentiam non posse ꝑag̃e. ꝑ quã ad eternam uitã ꝑuenire
naseat. nisi negotiationem refinquat. uel offictũ deserat. et odi-¬
um ex corde dimittat. bona quidem q̃ in iuste abstulit restituat.
arma deponat. ulteriꝰq nonferat. nisi ꝯsilio religiosorũ ep̃otũ.
negligat᷑ ab alio qͥ eum miscłiter monet. ⁊ ꝑetit. ne ambo in foue-¬
amꝰ cacdant. ꝙͣ stultus eintare noluit.I.I. Tanta itaq uis con-¬
fessionis ÷. ut si deest sacerdos ꝯfiteat᷑ ꝓpximio. Sepe eñi ꝯtiugit:
qo penitens non pot̾ uecundari corã sacerdote. quẽ deficdanti

Expanded text:
in corde tenuerit, recognoscat se veram penitenciam non peragere posse, per quam ad eternam vitam pervenire valeat, nisi negocium relinquat vel officium deserat et odium ex corde dimittat, bona quidem, que iniuste abstulit, restituat, arma deponat ulteriusque non ferat nisi consilio religiosorum episcoporum negligatur ab illo qui eum misericorditer monet et petit, ne ambo in foveam cadant, quam stultus evitare noluit. Tanta itaque vis confessionis est, ut si deest sacerdos, confiteatur proximo. Saepe enim contingit, quod poenitens non potest verecundari coram sacerdote, quem desideranti
Abbreviated transcription (Latin):
aaciuo ue plases quas ad suam cathecram existimant. ꝑni¬
nere non ua repetierint ut causas suas ep̃is iudicantib agant.
S alo retmente ir ruerint: snue nolentib fine uolentib ꝑlebib.
ille incłe discedat quẽ ꝯstit̃ĩt pretermissis iudicib: eccłasticio
irruisse. Nec sibi quisq blancdiat᷑ si a primate ut retineat lit¬
teras imperrauerit. S siue habeat litt̾as siue non habeat: ꝯue¬
mat eũ qui tenet. et eius litteras accipiat. ut cũ appareat pa¬
oifice tenuisse eccłam ad se ꝑtinentem. di aũt ille aliqũa qͦsti
dederit siue quos ep̃i uicinos cũ ꝯfultu pͥmatis delegerint.

Expanded text:
as vel plebes, quas ad suam cathedram existimant pertinere, non ita repetierint, ut causas suas episcopis judicantibus agant, sed alio retinente irruerint, sive volentibus sive nolentibus plebibus, ille inde discedat quem constiterit praetermissis judicibus ecclesiasticis irruisse: nec sibi quisque blandiatur, si a primatu ut retineat litteras impetrarit; sed sive habeat litteras, sive non habeat, conveniat eum qui tenet et ejus litteras accipiat, ut appareat pacifice tenuisse ecclesiam ad se pertinentem. Si autem ille aliquam quaestiodederit, sive quos ipsi vicinos cum consultu primatis delegerint.
Abbreviated transcription (Latin):
uel om̃is õmo qui ÷ fabeccłastica regła ꝯstitutꝰ preter ꝯsiltũ uel lit¬
teras eoꝵ ep̃orũ qui funt intͣ ꝓuinciã ⁊ inaximȩ metͦpolitam ad
imꝑatorem ꝑrex̃it: hc̃ ab dicari et eieci ñ solũ de cõione debere. sed
etiam ꝓpͥa dignitate pͥuari decreuimꝰ: tanꝙͣ molestũ ⁊ ĩportunũ
imꝑialibus aurib ccͣ ecclastica ꝯstituta. IRep̃hendant᷑ gͦ galli
eleg̃ant. ꝙͣ apsico ꝯspectui sese rep̃sentarent. ꝙͣ ꝙͣ ꝓficiscenteꝰ ad co¬
mitatũ possunt intelligi. non secuti imꝑatorẽ ut armis sibi atixi¬
lientur. s ip̃m cũ exercitu fuo cotidianis or̃onib dõ ꝯmendent.
In quo cafu auctoritas illa sardicensis ꝯcisii loqui iidr̃. In cꝰ
octauo capitło.
Osus ep̃t dixisse legitur.

Expanded text:
vel omnis omnino qui est sub ecclesiastica regula constitutus, praeter consilium vel litteras eorum episcoporum qui sunt intra provinciam et maxime metropolitani, ad imperatorem perrexerit, hunc abdicari et ejici non solum de communione debere, sed etiam propria dignitate privari, tanquam molestum et importunum imperialibus auribus contra ecclesiaelegerant, quam apostolico conspectui sese repraesentarent. Quanquam proficiscentes ad comitatum possunt intelligi non secuti imperatorem, ut armis sibi auxilientur, sed ipsum cum exercitu suo quotidianis orationibus Deo commendent. In quo casu auctoritas illa Sardicensis Concilii loqui videtur, in cujus octavo capite Osius Episcopus dixisse legitur
Abbreviated transcription (Latin):
manso. ⁊ de municipiis q̃ ipse infunis capitulis ꝯstituit. uel si qͥ¬
buslibet ꝓ loco sepult̾e aliquid̃ largitꝰ ecłȩ fũit. de decimis etiã
⁊ ob lationib fideliũ nulłꝰ quẽꝗtiã pb̃rorum aliqtĩẽ censt̃ ꝑsosur
cogat. necquisꝙͣ curꝰ lib⁊ ordinis aut cligintatis exiñ qͥcꝙ̃ fubtͣhat.
aut reddibitionẽ ꝙͣcũq exigat tp̃alem. Qd̃ si fec̃it: cõione usq ad sa-¬

Expanded text:
se suis capitulis constituit, vel si quilibet pro loco sepulturae aliquid largitus ecclesiae fuerit, de decimis etiam et oblationibus fidelium nullus quemquam presbyterorum aliquem censum persolvere cogat, nec quisquam cujuslibet ordinis vel dignitatis exinde quicquam subtrahat, aut redhibitionem quamcunque exigat t
Abbreviated transcription (Latin):
ex illis sacerdotũ nosut ad monitionib aurẽ accõ modare. uole¬
tes inpͥstinis ꝑdurars cͥminib. qͦs oportet ꝑscłaris potentiȩ osces

Expanded text:
untur: sed aliqui ex illis sacerdotum nolunt admonitionibus aurem accommodare, volentes in pristinis perdurare criminibus: quos oportet
Abbreviated transcription (Latin):
mortuũ eẽ. illo redeunte ad porem rethire cogat᷑. & .q̃. Si aũt aliq̃¬
mulieres ita posteriort̃ uirorũ amore capte futnt. ut malint his co¬
herere quã ad legitim̃ transire ꝯsortiũ: m̃ito funt notande. ita u̾ͥ
eccłastica orõne p̾riuentur. quͥa de re excusabili ꝯtam inatione
criminis elegerunt. oftendentes fibimet ꝓfua in ꝯtinentia ꝑla-¬
cuisse. qd iusta reimisfio pot̾at expiare. Redeant gͦ in furũ statũ
uoluntaria recdintegratione ꝯ iugia. neq ullo mͦ ad obpbrtum
ita ille q̃ in affectũ ex dõ mitiatũ redeunt m̃ito sunt laudande.¬

Expanded text:
mortuum esse, illo redeunte ad priorem redire cogitur. Quum per bellimulieres, ira posteriorum virorum amore sunt capte, ut maluerint his coherere quam ad legitimum redire consortium, merito sunt notande, ita ut ecclesiastica communione priventur, quod de re contaminabili, contaminationecriminis elegerunt, ostendentes, sibimet pro sua incontinentia placuisse quod justa remissio poterat expiare. Redeant ergo in suum statum voluntaria redintegratione conjugia, neque ullo modo ad opprobrium ita illae quae in affectum ex Deo initum redeunt, merito sunt lauda
Abbreviated transcription (Latin):
aia uel de ꝯtugio xp̃i recedens etiam fide ꝑdita sacrament̃a fid̾i
non amiitit. qd̾ lauacro regñationis accepit. Redd̾etur em̃ ꝓculdu¬
ho redeunti si amisisset abscedens. ht̃ aũt hoc qui recesfit. ad cu-¬
milum fuꝑplicii. non ad m̃itum p̃mii. Eum itaq ꝓbatũ fit.¬
ei hac ꝯcditione ꝑeccare: ut infidelem ad fidem adducat. Qd̾ nõ
posse fieri:
Aucystinos asfirmat in uibro de ad uit̾inis ꝯugiis

Expanded text:
dita, sacramentum fidei non amittat, quod lavacro regenerationis accepit. Redderetur enim procul dubio redeunti, si amisisset abscedens. Habet autem hoc qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii. CAP. 14. - Itei hac conditione peccare, ut infidelem ad fidem adducat? Quod non posse fieri Augustinus affirmat, in lib. I de adulterinis conjugiis
Abbreviated transcription (Latin):
tatuimꝰ decretũ desimoniacis simoniace orcdinatorib
uel orcfinatis. et de simoniacis simoniace a non fimonias
et fimoniacis non simoniace a simoniacis. Simoniaci simomas
ordinati. uel ordinatores sccł̃m ecclasticos canones. a proprio gͣt
decidãtur Simoniaci quoq simomace a non simoniacis ordina
similiter ab offõ male accepto remoueant᷑. Simomacos aũt ñi
simoniace a simoniacis orcłinatos: misericorchiter ꝑ manꝰ mpo¬
sitionem ꝓ tpr̃is neceffitate in offitio concedimꝰ ꝑmañe. Ss ecdha
intelligendũ est de his qui orcdinant᷑ a fimoniacis. quos ignora¬
bant ẽẽ. stmoniacos. hos facit simoniacos. ñ reatus criminis sit
ordinatio fimoniaci. De quibus urbantis. papa. Si qͥ asimonia
rentur nescisse necesse eos si moniacos ẽẽ. et tunc ꝓ catholicis la¬
bebantur meccła: taliũ orctinationes miscc̾iter fustinentus.
si tamen eos laudabilis uita commendat.

Expanded text:
id est de Simoniacis, Simoniace ordinatoribus vel ordinatis, et de Simoniacis Simoniace a non Simoniacis, et Simoniacis non Simoniace a Simoniacis. Simoniaci Simoniace ordinati vel ordinatores, secundum ecclesiasticos canones, a proprio gradu decidant. similiter ab officio male accepto removeantur. § 2. Simoniacos autem non simoniace a simoniacis ordinatos misericorditer per manus impositionem pro temporis necessitate in officio concedimus permanere. Graintelligendum est de iis, qui ordinantur a simoniacis, quos ignorabant esse simoniacos. Hos facit simoniacos non reatus criminis, sed ordinatio simoniaci. De quibus Urbanus Papa II, in rentur, nescisse eos simoniacos esse, et si tunc pro catholicis habebantur in ecclesia, talium ordinationes misericorditer sustinemus, si tamen eos laudabilis vita commendat.
Abbreviated transcription (Latin):
nasterns sunt: ꝑlacet nob̃is ep̃o ẽẽ. fubiectos. et qteti oꝑeram
dare. atq obseruare ieiuna et oĩones in locis in quib dõ se se
mel dõ deuouerunt ꝑmanentes. et neq cõmunicare ȩcclasticas.
neq seculareᷤ aliquaꝰ ꝯtrastare actiones. relinquentes ꝓ pria
monasteria. nisi ferte ttbeantur ꝓp̃t ungentes necessitateᷤ ab

Expanded text:
nasteriis sunt, placet nobis episcopo esse subjectos, et quieti operam dare, atque observare jejunia et orationes, in locis, in quibus semel se Deo devoverunt, permanentes, et neque communicare ecclesiasticas, neque saeculares aliquas attrectare actiones, relinquentes propria monasteria, nisi forte jubeantur propter urgentes necessitates ab
Abbreviated transcription (Latin):
inter alt̃m mensen integram habeat facultatem. Serũ tamdiu post
mensem sccł̃m non cõmunicet: donec purgetur. Si aũt ad unũsale con-
nationis sentenciã dixisse nucdicet᷑. Temꝑe sane quo ñ contntinicat: noc
in sua ȩccła uel partochia cominunicet. Accusator aũt cius si miquã
cause ꝑagende. si se ad diem statutũ non noltusso s non potuisse o:¬

Expanded text:
intra alterum mensem integram habeat facultatem, verum tandiu post mensem secundum non communicet, donec purgetur. Si autem ad concilium uninationis suae sententiam dixisse judicetur. Tempore sane quo non communicat necin sua Ecclesia, vel parochia communicet. Accusator autem ejus, si nunquam causae peragendae, si se ad diem occurrere non voluisse sed non potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
dicus in potestate habet: quid de fua carne fiat. s tm̃ qcd anitiat.
tificari meruit: ipsi corꝑi non aufert scĩtatem molentia libidinis
asienȩ. quam seruat ꝑ setierantia sriȩ continentiȩ. An uͦ si aliqua fr¬
mina mente corrupta molatoq ꝓposito quod dõ uouerat ꝑagat.
uicianda ad suũ deceptorẽ ad huc eam ꝑgentem scãm uel corpore
dm̃s ea sc̃ĩtate animi ꝑ quã corpus sc̃ificatur amissa atq destruc¬
ta: Absit hic error. et hinc potius ãmoneamur ita amitti corꝑis¬
sc̃itatem. etiam in tacto corꝑe¬

Expanded text:
dicus in potestate habeat, quid de sua carne fiat, sed tantum quid adnuat tificari meruit, nec ipsi corpori aufert sanctitatem uiolentia libidinis alienae, quam seruat perseuerantia continentiae suae. An uero si aliqua femina mente corrupta uiolatoque proposito, quod Deo uouerat, pergat uitianda ad deceptorem suum, ad hoc eam pergentem sanctam uel corpore dicimus, ea sanctitate animi, per quam corpus sanctificabatur, amissa adque destructa? Absit hic error et hinc potius asanctitatem, etiam intacto cor
Abbreviated transcription (Latin):
uiis mato ues aceptor Sĩ gcłao uel exclastica benefieia que
guiesem grebencdas uocant. stib speriȩ interuentu fuscũpit. siue
dancło einerit. stue accipiendo uenchiderit: asimonio non gretuodie¬
tur łd etionie. S s ꝑ seuerans fuerit: ꝑpetua multet᷑ dampnatione.
lan gon as e eligionis obrentu do famulari uoluertt. fiorind aues¬
per iet et m̃ntũ ꝑdit. eo benefitio acepto ftustratur. Religionio gͥ uig¬
pecogitus quam in taste recepit restituere. et quicquiq turpio tat᷑

Expanded text:
uis dator uel acceptor Dei ecclesias uel ecclesiastica beneficia, que quidem prebendas uocant, sub pecuniae interuentu susceperit, siue dando emerit siue accipiendo uendiderit, a Symonis non excluditur perditione. Sed si perseuerans fuerit perpetua mulctetur dampnatione. Nam qui sub religionis obtentu Deo famulari uoluerit, si quid acceperit et meritum perdit et beneficio accepto frustratur. Rationis ergo uigore cogit
Abbreviated transcription (Latin):
Questio pria: querit᷑ utrũ monachis liccat offã po pło celebrare
penitentiam dare. et baptitare.
Secunda: si contig̃it eos capellas habere ep̃ali beneficio. an ab̃
cis sint instituende. an ab ep̃is.
Tercia: an iura ęccłarũ prescriptione tollant᷑.
Q uarta: si ęccła aduersus ȩccłam p̃scribere possit. an etiam mo
tia capellam fuam irrepserit: an cadat a causa. tt ęccła cuip̾s¬
fidet non ultra habeat iꝰ reposcendi. quod stitis pastor illicte
usurpauit
Septima: querit᷑ si laici capellam illam tenebant. ut quib̾dã mo-
ris÷. et in manibus abbĩs eam refutauerunt. et ordinandã tͣ¬
didertint an consensti ep̃i et cłicorũ ab bas possit eam teneren
ritatibus ꝓbatur.¬

Expanded text:
Hic primum quaeritur, utrum monachis liceat populis officia celebrare, poenitentiam dare et baptizare? Secundo, si contigerit eos capellas habere episcopali beneficio, an ab eis sint instituendae, an ab episcopis? Tertio, an jura ecclesiarum praescriptione tollantur? Quarto, si ecclesia adversus ecclesiam praescribat, an etiam montia capellam illam irrepserit, an cadat a causa, ut ecclesia, cui praesidet, non ultra habeat jus reposcendi quod suus pastor illicite usurpavit? Septimo quaeritur, si laici capellam illam tenebant ut quibusdam moris est et in manibus abbatis eam refutaverint, et ordinandam tradiderint, an consensu episcopi et clericorum abbas possit eam tenere? ritatibus probatur
Abbreviated transcription (Latin):
Quasdã uͦ exceptiones eadem ipsa diuina fecit atictoritas. s his
sa iussione. sitie ipse qu occidit ministĩum debet iubenti am
minicłm gladius utenti. Ꝙ ido nequaquã ccͣ hoc preceptũ fecer̃te
quod dictũ ÷ non occides. qui dõ auctore bella gesserunt: aut ꝑ¬
sonam gentes publice potestatis scd̾m itis legis. hoc ÷ iustissime

Expanded text:
Quasdam uero exceptiones eadem ipsa diuina fecit auctoritas, ut non lsa iussione, non autem ipse occidit, qui ministerium debet iubenti, sicut adminiculum gladius utenti; et ideo nequa.. quam contra hoc praeceptum fecerunt, quo dictum est: Non occides, qui Deo auctore bella gesserunt aut personam gerentes publicae potestatis secundum eius leges, hoc est iustiss
Abbreviated transcription (Latin):
on confidat qunsquã pontificum fas eẽ. digamos. aut comu¬
gia sorcientes ab aliis relicta. siue quolib et ꝑost pęnitenciã
uel fmne litt̃is. ues corꝑe uitiatos. tiel concditionarios. aut curt pi
blicarumq rerũ nexibus inꝑlicatos. aut passim itulla temps
congruentis expect̃one discussos diumis serituros applicare

Expanded text:
on confidat quisquam pontificum bigamos aut conjugia sortientes ab aliis derelicta, sive quoslibet post poenitentiam, vel sine litteris, vel corpore vitiatos, vel conditionarios, aut curiae, publicarumque rerum nexibus implicatos, aut passim nulla temporis congruentis exspectatione discussos divinis servituros applicare
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ emme. S obicitur p̃missis. Muita funt q̃ ꝓhibentur. q̃ si fiant:
ex pꝰ fc̃m qualescunt. Pꝰ hibentur uouentes matrimonia contͣhere.i
que tñ si contraxerint: ininolata ꝑmañe oportet. Sic ⁊ elandes¬
tina ꝯiugia contra leges quidem facͥiunt. ⁊ tñ gtta dissotui non
possunt: quia ex legitimo uoto subsequente corroborant᷑. Un eua¬
ristus cũ dixisset aliter presumpta non funt ꝯtuigia. s adulteria:
addidit. insi uo luntas ꝓpria suffragauerit.⁊ uota fuccurrernit
legitima.
Hino etiam In nogellis S

Expanded text:
tian. Sed objicitur praemissis: Multa sunt, quae prohibentur, quae, si fiant, ex postfacto convalescunt. Prohibentur voventes matrimonia contrahere, quae tamen si contraxerint, inviolata permanere oportet. Sic et clandestina conjugia contra leges quidem fiunt, tamen contracta dissolvi non possunt, quia ex legitimo voto subsequente corroborantur. Unde Evaristus, quum dixisset: aliter praesumta non sunt conjugia, sed adulteria; addidit: nisi voluntas propria suffragaverit, et vota succurrerint legitima. Hinc etiam in Novellis
Abbreviated transcription (Latin):
eusebio cesariensi ep̃o ꝯfecta: de mulierẽ quadã q̃ de castitate a ma-¬
rito accusabat᷑ ait. Preceptũ ÷ ab imꝑatore lege clata. ut pͥmo ꝑmit¬
teretur ei rem familiarem libere d̃iutiꝰ ordinare. tũ deinde respon-¬
deret obiectis. ħ om̃s leges eccłasticȩ quã uulgares publiceq p̃cipi-¬
unt. Si aũt de mulierib ⁊ scłarib uiris ħ ꝯstituta sint: multoma¬
gis ecclłasticis hominib ⁊ sacerdotib funt ꝯcessa.

Expanded text:
Eusebio Caesareensi episcopo confecta, de muliere quadam quae de castitate a marito accusabatur, ait: Praeceptum est ab imperatore, lege lata, ut primo permitteretur ei rem familiarem libere diutius ordinare, tunc demum responderet objectis. Hoc omnes leges tam ecclesiasticae quam vulgares publicaeque praecipiunt. Si autem de mulieribus et saecularibus viris haec constituta sunt, multo magis ecclesiasticis hominibus et sacerdotibus sunt concessa.
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑrebcant. aut gccłño echficandio tiel consecrandio sapidem
bencditũ tiei consecrationẽ subtrahant multis argumentis ac¬
cepte peccumȩ rei et infames ẽt ꝓbantur.
Ato enim paschasiꝰ.uꝰ.

Expanded text:
non praebeant, aut ecclesiis aedificandis vel consecrandis lapidem benedictum vel consecrationem subtrahant, multis argumentis acceptae pecuniae rei et infames esse probantur. Ait enim Paschalis II.
Abbreviated transcription (Latin):
seruati ꝓhibet᷑. in telligendũ ÷ qđ scitur eẽ illicitũ dũ iurat᷑.S.
aũt nescitur illicitũ cẽ. ip̃a ignorancia excusat᷑. si putet᷑ illicitũ ẽe.
non ex ip̃a ignorantiã s factiũtris. Aliud est. eñ si alicꝰ copła er¬
datur ẽẽ licita. quna nescit᷑ eẽ ꝯsanguinea. uel quia creditur ẽe.
uidua. Aliud si id̾o putatur licita: quia ꝯsanguinearũ ꝯtũcto
ues̃ relictarũ copła millo iurȩ credit᷑ ꝓhibita. h ex ÷ eñi ignorata
uiris. q̃ neminẽ excusat nisi cui ꝓmittit᷑ ius ignorantiȩ. lbiuͥ
ignorantia facti qua quisq fere excusat᷑. d eniores aũt isrł non
iguorabant gentes terrȩ ꝓmissionis ox p̃cepto dñi eẽ. desencdas.
s ignorabant gabaonitas ẽẽ. in colas terre. ꝓmissionis. Ignorabãt

Expanded text:
servari prohibetur, intelligendum est, quod scitur esse illicitum, dum juratur. Si autem nescitur illicitum esse, ipsa ignorantia excusat, si putetur licitum esse, non ex ignorantia juris, sed facti. Aliud enim est, si alicujus copula credatur esse licita, quia nescitur esse consanguinea vel quia creditur esse vidua. Aliud si ideo putatur licita, quia consanguineorum coniunctio vel relictarum copula nullo iure credatur prohibita. Hic enim est ignorantia iuris, que neminem excusat, nisi cui permittitur ius ignorare; ibi vero ignoraignorabant gentes terrae promissionis ex praecepto Domini esse delendas; sed ignorabant Gabaonitas esse incolas terrae promissionis. Ignorabant
Abbreviated transcription (Latin):
Iudiciũ quoq iuramento asiq̃n ꝯstat dece. ueluti cũ ꝓpria te¬
meritate aliquis ductꝰ iurat se manctucaturñ ⁊ bibiturũ ħ ꝙͣ
uis leuitate indiscreta illicitũ ꝓ hibetur. non tũ uiolari iubetur.
tunc est illicitũ iuramentũ: qñ id qd̾ iurat᷑ in fui nat᷑am uitiosã:.
uebintam adimens ut adulttum. homicidiũ. ⁊ his fimilia. uel reꝑari
non ꝑmittens. ueluti cũ inimico ad pacem rediret. in digenti imscri¬
corditer non fabuenire. Ista quia ꝑspicuam hñt in se in iusticiã et¬
s nuram̃to firmento firment᷑: tñ seruari non debent. Circa hec utiq
uiram̃ta intelligenda sunt: que de illicitis iuram̃tis non obseruan-¬
dis sitpͣstatuta legunt᷑. Quisq gͦ se iuram̃to firmaũit. aliqͥd factu¬
rum quo uel corꝑasis uel sp̃ualis salus adimat᷑. uel fñ qͦ utraq
terio ꝑseñare. ⁊ ad pacem cũ acducrsario ñ redire. iuramentũ p̃stã-¬
do ꝑmiscrit: salubriori ꝯsiłio illicita uota obseruare ñ ꝑmittũt.

Expanded text:
iquando iuramento constat deesse, veluti cum propria temeritate aliquis ductus iurat se manducaturum et bibiturum. Hoc quamvis levitate indiscreta illicitum probetur, non tamen ideo iubetur tunc est illicitum juramentum, quando id, quod juratur, in sui natura vitiosum vel vitam adimens, ut adulterium, homicidium, et his similia; vel reparari non permittens, veluti cum inimico ad pacem non redire, indigenti misericorditer non subvenire. Ista, quia perspicuam in se habent injustitiam, etsi juramento firmentur, tamen servari non debent. Circa haec utique juramenta intelligenda sunt quae de illicitis juramentis non observandis supra statuta leguntur. Quisquis ergo se juramento firmaverit aliquid facturum, quo vel corporalis, vel spiritualis salus adimatur, vel sine quo utraque terio perseverare, vel ad pacem cum adversario non redire, juramentum praestando promiserit, salubriori consilio illicita vota observare non permittunt.
Abbreviated transcription (Latin):
U eritatem. Iudiciũ. et iusticiã. Ubi aũt ista defuerint: non ÷ iura¬
mentũ. s ꝑuirtũ. ¶ Unde dat᷑ in telligi illicitũ c̃e. iuramentũ cui
a liqđ istorũ defuerit. Non tũ cuicũq ꝯtig̃it aliquod istorũ de¬
cẽ: ꝓ hibetur sertiari. Aliq̃n namq iuram̃to deest iristicia. ulu¬
ti cũ quspiã post uotũ castitatis ducit uxorem. iuram̃to firmaᷤ¬

Expanded text:
em, judicium, et justitiam; ubi autem ista defuerint, non est juramentum, sed perjurium. Unde datur intelligi illicitum esse juramentum, cui aliquod istorum defuerit; non tamen cuicunque contigerit aliquod istorum deesse prohibetur servari. § 2. Aliquando namque juramento deest justitia; veluti, quum quispiam post
Abbreviated transcription (Latin):
acts sunt aũt leges ut carum metu humana coeretatur au¬
datia. tutaq sit inter in probos innocencia. et in ip̃is inpbi
formidato fupplicio refrenetur nocenti facultas. Leges instimĩ
tur: cum ꝓmulgantur: firmantur: cum moribus utencrũ appn¬
bantur: Sicut enim moribus utenciũ in contrariũ non nulls ligi
hochie abrogate funt: ita moribus utencrum seges ipse confirma¬
utencitim approbatũ non est: aliter agentes transgresfionis

Expanded text:
Facte sunt autem leges, ut earum metu humana coerceatur audacia, tutaque sit inter improbos innocentia et in ipsis improbis, formidato supplicio, refrenetur nocendi facultantur, quum promulgantur; firmantur, quum moribus utentium approbantur. Sicut enim moribus utentium in contrarium nonnullae leges hodie abrogatae sunt, ita moribus utentium ipsae leges confirmautentium approbatum non est, aliter agentes transgressionis