comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tius noctis spatio irretitũ ẽẽ se retulit. ut lon¬
gius ꝓdire ñ posset: nec euadendi uiam aliã
repꝑisset. nͥ ut abductũ animal reformaret. Ad
hȩc uir beatissimꝰ. si hesterna inqͥt die nudo
tͥ tegimen dedissem: furandi necessitas ñ fuisset.
Quod deest accipe: reforma qͦd nr̃m est. Itaq
confessor cͥminis: ꝓ pena cõmissi ñ solum ue¬
niam: uenũ etiam p̃miũ cum benedictione

Expanded text:
tius noctis spatium inretitum esse se retulit, ut lontius noctis spatium inretitum esse se retulit, ut longius prodire non posset nec evadendi viam aliam repperisset, nisi ut abductum animal reformaret. Ad haec vir beatissimus: 'Si hesterna', inquit, 'die nudo tibi tegimen dedissemus, furandi necessitas non fuisset. Quod deest, accipe; reforma, quod nostrum est'. Itaque confessor criminis pro poena commissi non solum veniam, verum etiam praemium cum ben
Abbreviated transcription (Latin):
occupatosq custodes qͥ dõ ñ animalib uigilabant.
ium̃tum qͦ senior uehebat᷑ p̃do nocturnꝰ arripuit.
Die reddito: amissio euectionis agnoscit᷑. Et ut
sacerdoti animal ñ deeẽt: unus ex clericis in pedi-¬
tem mutat᷑ ex equite. Cum itaq iter agit᷑: cir¬
cuimecti comites intuent᷑ beatũ uirũ extra mor̾e
conceptam leticiam uultꝰ obumbratione uelan-¬
tem. Quod cũ ab omnib uideret᷑: unus ex reli-¬
quis auctoritate concepta. causam leticiȩ ꝑcuncta-¬
tur. At ille inquiens paulułu remorem̃: quia
infelicis illiꝰ labor & irridendus est & dolendꝰ:
qu̾e mox uidebitis estuantẽ. Cumq delapsi
animalib substitissent: paulopost eminus
intuentur peditem. post se captũ anmal ma-¬
nu deducentẽ. Qui breui adiungit᷑. Mum
ille accelerat: immorant᷑. Statimq uestigiis
ꝓuolutꝰ. crim̃ qͦd cõmiserat confitet᷑: & ita to-¬

Expanded text:
occupatosque custodes, qui Deo, non animalibus vigilabant, occupatosque custodes, qui Deo, non animalibus vigilabant, iumentum, quo senior vehebatur, praedo nocturnus arripuit. Die reddito amissio evectionis agnoscitur et, ut sacerdoti animal non deesset, unus ex clericis in peditem mutatur ex equite. Dumque iter agitur, circumiecti comites intuentur beatum virum, extra morem conceptam laetitiam vultus obumbratione velantem. Quod cum ab omnibus videretur, unus ex reliquis, auctoritate concepta, causam laetitiae percunctatur. At ille inquiens: 'Paulolum commoremur, quia infelicis illius labor et inridendus est et dolendus, quem mox videbitis aestuantem'. Cumque delapsi animalibus substitissent, paulo post eminus intuentur peditem, post se manu captum animal deducentem. Qui brevi adiungitur; dum ille accelerat, hi morantur, statimque vestigiis provolutus, crimen quod commiserat confitetur et ita to
Abbreviated transcription (Latin):
taq reditu uenerabiliũ sacerdotũ exultant galliȩ:
gaudent ȩccłiȩ: demones contremiscunt. Certe
expectatio ꝓpͥe ciuitatis beatũ Germanũ uotis
duplicib ambiebat: quã & apud maiestatẽ diui-¬
nam. & int̾ mundi ꝓcellas seruare consueuerat.
Tributaria enim functio p̾ ter solitũ. & necessi-¬
tates innumere: ciues suos qͣsi pupillos orba-¬
tos parente. dep̃sserant. Recipiunt p̃sidiũ desti¬
tuti: agnoscit causas. merorib congemiscit: & ꝓ
quiete uł requie quesiturꝰ remedia ciuitati. pꝰt
marina discrimina. labores terrenȩ expeditioniᷤ
comitatu & exigua euectione ꝓgreditur: qui ꝓ
etiam eiꝰ iter clarũ fuisse uirtutibꝰ. Necdu
territoriũ suȩ ciuitatis excesserat. uiam lẽniter
carpens: eratq imminente iam uesꝑa dies plu-¬
uiꝰ. Cum subito comitatui suo nudus pede cu-¬
cullo uacuus. nimis expeditꝰ uiator accrescit: cu¬
tꝰ etiam nuditati condoluit. Qui dolose inherens
contubernio. iungit᷑ mansioni: & int̾ innocentes

Expanded text:
taque reditu venerabilium sacerdotum exultant Galliae, gaudent ecclesiae, daemones contremescunt. Certe expectatio propriae civitatis beatum Germanum votis duplicibus ambiebat, quam et apud maiestatem divinam et inter mundi procellas servare consueverat. Tributaria enim functio praeter solitum et necessitates innumerae cives suos, quasi pupillos orbatos parente, depresserant. Recipiunt praesidium destituti, agnoscit causas, meroribus congemescit et pro quiete vel requie, quaesiturus remedia civitati, post marina discrimina labores terrenae expeditionis comitatu et exigua evectione progreditur, qui pro etiam eius iter darum fuisse virtutibus. Necdum territorium suae civitatis excesserat, viam leniter carpens, eratque, inminente iam vespera, dies pluvius: cum subito comitatu suo nudus pede, cucullo vacuus, nimis expeditus viator adcrescit, cuius etiam nuditate condoluit. Qui dolose inhaerens contubernio , iungitur mansione et inter innocentes
Abbreviated transcription (Latin):
N cęnobio meleredensi: maior ȩccłia curato.
huiꝰ p̃cellentissimi patris nomine dedicata cog¬
noscitur. Id cenobium genti brittonũ romã
infatigabilit̾ expetenti: & ꝑuiũ & familiare ẽ.
Horum in collegio: surdus qͥdam aduenerat.
Cui cum aliud non suppeteret hospitiũ: noctu
ante fores eccłiȩ lapide capiti subposito cu¬
bitauit. Die reddito. somnũ exuit : moxq
se beatissimi Germani obtentu. damꝑno caru-¬
isse aurium impendio letatus est. Lapis
eiꝰ subiectꝰ capiti. recepte tulit testimoniũ sa¬
nitati: qͦd eo furgente. cruore ꝑfusus apparu-¬
it. Pro recuperata salute uotiuas egit grãs:
maturansq it̾. socios incunctant᷑ ꝓsecutꝰ ẽ.
Hinc rei: multoꝵ adhuc qui ido inspexere.
suꝑstitum p̃sentia suffragatu De ecclia la¬
ago laticensi. qui lingo  driaci fundi.¬

Expanded text:
n coenobio Meleredensi major ecclesia hujus praecellentissimi Patris nomine dedicata cognoscitur. Id coenobium genti Britonum Romam infatigabiliter expetenti et pervium et familiare est: horum in collegio surdus quidam advenerat; cui cum aliud non suppeteret hospitium, noctu ante fores ecclesiae, lapide capiti supposito, cubitavit: die reddito somnum exuit; moxque, se beatissimi Germani obtentu damno caruisse aurium, impendio laetatus est. Lapis, ejus subjectus capiti, receptae tulit testimonium sanitati, quod, eo surgente, cruore perfusus apparuit. Pro recuperata salute votivas egit gratias, maturantesque iter socios incunctanter prosecutus est. Huic rei multorum adhuc, qui id inspexere, superstitum praesentia suffragatur. 53. In pago Laticensi, qui Lingonicae d
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ diuulgata. imm̾sa ad eccłiam multitudo
confluxit. C umultus & clamor magnꝰ fieri cȩpit:
eelus fidei & amor amici dĩ om̃s accendit. Circũ¬
rum de cuutate ablaturũ eẽ polliceret᷑. Quod ita
demũ illa ppłi ꝓ eelo fidĩ tempestas placaret᷑. simłq
reliqͥȩ in unũ congregarent᷑ in eodẽ memoriȩ lo-¬
co. uͥ iam pars fuerat. reliqͥarũ pͥmitꝰ collocata.
ibi & alia pars similit᷑ reponeret᷑ : donatꝰ prb̃r ꝑ
somniũ sacram̃ta portantẽ ep̃m. hoc ẽ sacrataꝵ
reliquiarũ portionẽ gestantẽ compellere sicut
dictũ est uidebat᷑. ut loco suo reponeret᷑. qͦd ab
eodem portabat᷑: idõ factũ credo. ne ullus diui¬
sionis locꝰ daret᷑: maxime qͦd in eccłia hoc ageba¬
t᷑. quȩ pͥmitꝰ a donatistaꝵ diuisione usurpata.
postea usq in hodiernũ unitati catholicȩ est re-¬
stituta. Unde ȩtiam uocabulũ sumpsit: & ȩccłia

Expanded text:
tatem divulgata, immensa ad ecclesiam multitudo tatem divulgata, immensa ad ecclesiam multitudo confluxit. Tumultus et clamor magnus fieri coepit, zelus fidei et amor Amici Dei omnes accendit. Circumrum de civitate ablaturum esse polliceretur: quo ita demum illa populi pro zelo fidei tempestas placaretur, simulque reliquiae in unum congregarentur, in eodem Memoriae loco, ubi jam pars fuerat reliquiarum primitus collocata, ibi et alia pars similiter reponeretur. Donatus presbyter per somnium sacramenta portantem episcopum, hoc est sacratarum reliquiarum portionem gestantem, compellere, sicut dictum est, videbatur, ut in loco suo reponeretur quod ab eodem reportabatur. Ideo factum credo, ne ullus divisionis locus daretur, maxime quia in Ecclesia hoc agebatur, quae primitus a Donatistarum divisione usurpata, postea usque in hodiernum unitati Catholicae est restituta. Unde etiam vocabulum sumpsit, ut ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
odem tempore uenerabilis ep̃c nr̃: de eiꝰ-¬
dem scĩs reliqͥis aliquã partẽ disposue-¬
rat. & in ꝓmunctoriensi ȩccłia collocare. Dies
enĩ qͦ id fieret: statutꝰ erat. Ecce ante. diem fere
ipse postmodũ retulit: ut ad ep̃m mane ꝑge¬
ret eiq diceret. ne id ꝑficeret. qͦd de parte reliqͥa¬
rũ facere disposuisset. Qtꝰ cũ memorat᷑ prbr
negligent᷑ habuisset. nec ad ep̃m ꝑtulisset. sccła
uice & grauit᷑ arguit᷑. & alapa illisa in facie
u̾berat᷑. Aliũ autẽ prb̃m donatũ noĩe retulisse.
eoqͦd in ipso loco memoriȩ eiꝰdem ep̃m nr̃m ui-
derit sibimet ẽ diũso asstantẽ: & sacram̃ta
nuiei candoris in palla manib &e collo gestan¬
tẽ. Quẽ ꝓtiꝰ appellans constant᷑ dix̃ Pone hic
qͦd portas. Qumq ab alio in sunstra ep̃i stante
prbro sibinet dicenet᷑: & qͥs aliuid portabit. Ip¬
se respondit. Quid ad tẽ. Modo hic qͦd ab ep̃o
portat᷑. loco suo reponat᷑. Hoc sic̃ reuelatũ ẽ: ita

Expanded text:
em tempore venerabilis episcopus noster de ejusdem sancti reliquiis aliquam partem disposuerat in Promontoriensi ecclesia collocare: dies etiam quo id fieret statutus erat. Ecce ante diem fere tipse postmodum retulit, ut ad episcopum mane pergeret, eique diceret, ne perficeret quod de parte reliquiarum facere disposuisset. Quod cum memoratus presbyter negligenter habuisset, nec ad episcopum pertulisset, secunda vice et graviter arguitur, et alapa illisa in faciem verberatur. Alium autem presbyterum, Donatum nomine, retulisse quod in ipso loco Memoriae eumdem episcopum nostrum viderit sibimet e diverso astantem, et sacramenta nivei candoris in palla manibus et collo gestantem. Quem protinus appellans, constanter dixit: Pone hic quod portas. Cumque ab alio in sinistra episcopi stante presbytero sibimet diceretur, Et quis alius portabit? ipse respondit, Quid ad te, modo hic quod ab episcopo portatur, loco suo reponatur? Quod sicut revelatum est, ita
Abbreviated transcription (Latin):
spe ad suꝑna flagret. bona ꝑhennia & si ñ
meruit minime tam̃ desperet. sibi diffidat.
in dño confidat. Ecce fr̃s dilecti sicut
cernitis pulsat᷑ ianua pectoris mei. uocor
ad reddendam rationẽ oꝑis mei. si qͦd pote¬
stis rogo ferte p̃sidium. orationis uir̃ȩ por¬
rigite manũ. Incertus int̾ spem metũq
feror. ut inneutrã partẽ ꝓmor inflectar.
id uͦ eitendũ ẽ. Sed quȩ sunt uires meȩ:
Miscdiȩ remediũ prestolor in manu crea-¬
toris mei sũ. de me qͦd ipsi placet ut fiat ex¬
pecto. Bonũ ẽ confiteri dño. Confessio &
magnificentia opus eiꝰ. ñ enĩ aliqͥd boni.
nisi ipso oꝑante fieri potest. Est aũ quȩ¬
dam confessio ñ peocata deplorans. miseri-¬
cordiã tam̃ implorans. De qua ꝑ psalmistã
ex ꝑsona dñi dicit᷑. sacrificiũ laudis honor¬
ficauit amortuis. Hic om̃s thesauros sapien¬
tiȩ & scientie absconditos agnoseo. hunc dñm

Expanded text:
spe ad superna flagret, bona perennia, etsi non spe ad superna flagret, bona perennia, etsi non meruit, minime tamen desperet, sibi diffidat, in Domino confidat. Ecce, fratres dilecti, sicut cernitis, pulsatur janua pectoris mei; vocor ad reddendam rationem operis mei. Si quid potestis, rogo, ferte praesidium, orationis vestrae porrigite manum. Incertus inter spem metumque feror; ut in neutram partem pronior inflectar, id vero enitendum est. Sed quae sunt vires meae? Misericordiae remedium praestolor; in manu Creatoris mei sum; de me, quod ipsi placet, ut fiat exspecto. Bonum est confiteri Domino. Confessio et magnificentia opus ejus. Non enim aliquid boni, nisi ipso operante, fieri potest. Est autem quaedam confessio, non peccata deplorans, misericordiam tamen implorans; de qua per Psalmistam ex persona Domini dicitur: Sacrificium laudis honoritavit de mortuis. Hic omnes thesauros sapientię et scientię absconditos agnosco. Hunc dominum
Abbreviated transcription (Latin):
sua congrue. & ꝓfessione sua digne di-¬
uisit. Hoc qui legere ipse querit. inferiꝰ
scͥptũ in promptu habebit. Ingeniũ quod
mundo corde. & iugi exercitatione politũ
dono dĩ reddit. & illustre illũ & liquido ap¬
paret in eiꝰ uerbis. ñ defecerat in extremiᷤ.
iterũ semotim ep̃os aduocauit. Quib as¬
sidentib & interiorib factis. hȩc uerba ge-¬
mitu exuberante & fletu inundante ꝓfudit.
Tria mͥ uident᷑ genera eẽ confessionis: qͥl
racius semet ipsũ agnoscat. & aut dm̃ in be¬
nefactis laudet. aut se in malefactis accu¬
set. Hoc cũ semꝑ fieri debeat. siclenĩ uigi-¬
lare p̃cipimur. ne fur ueniens nobis in cau-¬
tis dampnũ illaturꝰ irrepat. Tunc pulsan-¬
te dño domꝰ. ꝑ infirmitatis molestiã. neces-¬
se ẽ ut mens se quib posset uirib erigat.
qua ualeat intentione iudici suo appro¬
pinqͣnti assurgat. sopitis t̾renis desiderii ᷤ

Expanded text:
sua congrue et professione sua digne, divsua congrue et professione sua digne, divisit. Hoc qui legere ipse quaerit, inferius scriptum in promptu habebit. Ingenium, quod mundo corde et jugi exercitatione politum dono Dei reddidit et inlustre, illum, ut liquido apparet in ejus verbis, non defecerat in extremis. iterum semotim episcopos advocavit. Quibus assidentibus et interioribus factis, haec verba gemitu exuberante et fletu inundante profudit: « Tria mihi videntur genera esse confessionis, quibus racius semetipsum agnoscat, et aut Deum in benefactis laudet, aut se in malefactis accuset. Hoc cum semper fieri debeat--sic enim vigilare praecipimur, ne fur veniat quando nobis incautis damnum illaturus irrepat .--tum pulsante Domino domus per infirmitatis molestiam, necesse est, ut mens se quibus possit viribus erigat, qua valeat intentione judici suo appropinquanti assurgat, sopitis terrenis desideriis
Abbreviated transcription (Latin):
gii leuiꝰ aliqͣntulũ habuit. ita ut clientulis
eiꝰ & sociis spes eẽt recuꝑande salutis eiꝰ.
Ipse aũ uocatis ep̃is qui simul cũ eo uene¬
rant. theoderico & iicfrido ut indestam̃¬
ti sui faciendi copiam ei facerent postula-¬
uit: & adiutoriũ exhiberent. Qa cũ ꝑ-¬
dolent̾ & lacͥmabilit̾ ualde excusarent. ua¬
litudinẽ optatam in breui pollicentes futu¬
ram. ille animi industria qua semꝑ uguit
ta nobis alia post hȩc restant agenda. In¬
grauata ẽ deinde infirmitas & inualuit.
namq anhelitu inc̾cluso fauciũ meatu. ui¬
taliũ lassitudinẽ premonstrauit. Tunc uo¬
cato notario corã memoratis testib testa¬
mentũ suũ ipse dictauit. res om̃s quas
habuit a se se dũ adhuc in bona spe uiue¬
ret ab alienauit. disꝑsit dedit pauꝑibꝰ. qͦd¬
q ordinandis ext̾iorib ȩccłiarũ dĩ edifi¬
ciis congessit. in breui sc̃m collatã sibi
sapientiã. facta & corroborata cautione

Expanded text:
gii, levius aliquantulum habuit, ita ut clientulis gii, levius aliquantulum habuit, ita ut clientulis eius et sociis spes esset recuperandę salutis eius. Ipse autem vocatis episcopis, qui simul cum eo venerant, Theoderico et Wicfrido, postti sui faciendi copiam ei facerent et adjutorium exhiberent. Quod cum perdolenter et lacrymabiliter valde excusarent, valetudinem optatam in brevi pollicentes futuram, ille animi industria, qua semper viguit,ta nobis alia post haec restant agenda. » Ingravata est deinde infirmitas et invaluit, jamque anhelitus intercluso faucium meatu vitalium lassitudinem praemonstravit. Tunc vocato notario, coram memoratis testibus testamentum suum ipse dictavit, res omnes quas habuit a sese, dum adhuc in bona spe viveret, abalienavit, dispersit, dedit pauperibus; quodque ordinandis exterioribus ecclesiarum Dei aedificiis congessit, in brevi secundum collatam sibi sapientiam, facta et corroborata cautione
Abbreviated transcription (Latin):
clerũ ppłmq quȩ agenda fuissent. ad mo-¬
nuit. & mer moccidente compendiũ adiit.
ut ibidem nepotes suos ab inuicẽ dissiden¬
tes ad concordiã reuocaret infide & gr̃a
stabiliret. ȩccłiȩ religionẽ. regi honorẽ.
& quȩ sua eẽnt dictante equitatis ratio¬
ne. annuente dño singulis confirmaret.
eo intentꝰ negotio infirmari cepit. & re
mensiũ ciuitate graui corporis molestia de¬
tentus. qͥnto demũ die postquã inuasit egͥ¬
tudo eũ p̾uenit. Quib dieb inicinere. ñ
minꝰ quã in hospicio lectione assidua. nullo
pene alio cibo refocillatus ẽ. Int̾rogatus
aũ familiarit᷑ ab ep̃o ueiefrido ut ipse testiᷤ
ẽ. cuiꝰ morbi grauedine urgeret᷑. ñ morbũ
sed dissolũtionẽ sui corporis eẽ respondit.
Ep̃e itaq supͣdicte mẽtropolis. dignissime
eum recepit. humanissime tractauit. & in
festiuitate quidẽ quȩ tunc inerat scĩ remi¬

Expanded text:
clerum, populum, quae agenda fuissent, admoclerum, populum, quae agenda fuissent, admonuit; et mox in occidente Compendium adiit, ut ibidem nepotes suos ab invicem dissidentes ad concordiam revocaret, in fide et gratia stabiliret, Ecclesiae religionem, regi honorem, et quae sua essent dictante aequitatis ratione, annuente Domino, singulis confirmaret. Eo intentus negotio infirmari coepit; et sic Remensium civitate gravi corporis molestia detentus, quinto demum die postquam invasit, aegritudo eum prevenit. Quibus diebus in itinere non minus quam in hospitio lectione assidua nullo pene alio cibo refocilatus est. Interrogatus autem familiariter ab episcopo Wicfrido, ut ipse testis est, cuius morbi gravedine urgeretur, non morbum, sed dissolutionem sui corporis esse respondit. Episcopus itaque supradictę metropolis dignissime eum recepit, humanissime tractavit, et in festivitate quidem, quę tunc inerat sancti Remi
Abbreviated transcription (Latin):
senatorib affuerunt. Constat enĩ nullũ
aliqͣndo locũ tanta cȩlebritate tanto splen-¬
dore omis generis hominũ ȩtatũ. ordi¬
nũ floruisse. Hanc itaq głosissimi cesa-¬
ris augusti. & germani eiꝰ sũmi & incom-¬
parabilis uiri brunonis archiep̃i. fidam
deoq placitã in omĩ uoluntate & oꝑe con¬
iunctionẽ. hanc conspirationẽ in om̃i uti¬
litate & honestate administrandã & bene
gerendã. hanc iocundissimã uite. officioꝵ¬
q om̃iũ societatẽ. mors seua. mors horren¬
da mors in quã sola diremit. Et reuera
quãuis nichil atrocius uideret᷑. nichil
tam̃ eẽ potuit. qͦd eam innocentiꝰ dire¬
misset. Ergo cũ sũmus antistes bruno
senioris & fr̃is sui orientẽ uersus euntis
contubernia. ruens pͥus in oscula. & flens
largit̃ liquisset. pacataq om̃a & quieta
intra metas regni sibi creditas agens
dõ gr̃as aspexisset. iterũ iterũq suos om̃s

Expanded text:
senatoribus affuerunt. Constat enim nullum senatoribus affuerunt. Constat enim nullum aliquando locum tanta celebritate, tanto splendore omnis generis hominum, aetatum, ordinum floruisse. Hanc itaque gloriosissimi Caesaris Augusti, et germani ejus, summi et incomparabilis viri Brunonis archiepiscopi, fidam Deoque placitam in omni voluntate et opere conjunctionem, hanc conspirationem in omni utilitate et honestate administranda et bene gerenda, hanc jucundissimam vitae officiorumque omnium societatem, mors saeva, mors horrenda, mors, inquam, sola diremit. Et revera, quamvis nihil atrocius videretur, nihil tamen esse potuit, quod eam innocentius diremisset. 43. Ergo cum summus antistes Bruno senioris et fratris sui orientem versus euntis contubernia, ruens prius in oscula et flens largiter, reliquisset, paccataque omnia et quieta intra metas regni sibi creditas, agens Deo gratias, aspexisset: iterum iterumque suos omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
tia. simulq cũ ipso syem ocii & tranquilli-¬
tatẽ ammoꝵ. iudicia. leges. cũ concordia
spłi regis & pͥncipũ auctoritatẽ reductã
estimauit. Cuiꝰ consiliis omib cũ ipse ni¬
chil aliud dies ac noctes nisi de salute ppłi
cogitaret. int̾fuit & int̾ pͥmos excelluit.
Hic eidem grauissimꝰ auctor. ad constitu-¬
endam fidelissimꝰ socius. ad comꝑandã for¬
tissimꝰ adiutor. ad rem publicã ꝑficiendã
fuit. Igit᷑ cũ in hoc sc̃issimo studio imꝑator
trecesimũ regni sui. germanꝰ eiꝰ duodecimũ
pontificatꝰ sui ageret annũ. ñdum nͥ uix p̃-¬
lapsus ȩtatis quadragesimũ. sc̃m penteco-¬
sten simul colonie cȩlebrantes. qua maior¬
gła mortalib concessa ñ ẽ. sese inuicẽ sc̃ã
sollempniũ dierũ officia. tina cũ ditia mat᷑¬
sorore regina. nepotib filiisq regib tota¬
q illa dõ dilecta familia. & cunctis regni

Expanded text:
tia – simulque cum ipso spem ocii et tranquillitia – simulque cum ipso spem ocii et tranquillitatem animorum, iudicia, leges, cum concordia populi regis et principum auctoritatem reductam estimavit. Cuius consiliis omnibus, cum ipse nihil aliud dies ac noctes nisi de salute populi cogitaret, interfuit et inter primos excelluit. Hic eidem gravissimus auctor ad constituendam, fidelissimus socius ad comparandam, fortissimus adiutor ad rem publicam perficiendam fuit. 42. Igitur cum in hoc sanctissimo studio imperator tricesimum regni sui, germanus eius duodecimum pontificatus sui ageret annum, nondum nisi vix prelapsus ętatis quadragesimum, sanctam pentecosten simul Colonie celebrantes, qua maior mortalibus gloria concessa non est, sese invicem inter sancta sollempnium dierum officia, una cum diva matsorore regina, nepotibus filiisque regibus, totaque illa Deo dilecta familia et cunctis regni
Abbreviated transcription (Latin):
tus. atq ineredibili pietate utrobiq deside-¬
ratꝰ. pius pastor & archiep̃s bruno. Non
longe post dño & frĩ suo qͥa ipsũ ꝑse ire
ñ licuit. auxiliares copias. ñ leuẽ arma-¬
turã de lotharioꝵ ppło misit. His prefuit
godefridus dux. quẽ ipse nutriuit uir
sapiens & religiosus. amantissimꝰ pacis.
obseruantissimꝰ equitatis. imꝑatori ꝑ id
tempꝰ ad uotũ seruiens. omib placens.
Hic eodem cẽpore febre correptus. in
magnã spem futurȩ quietis expirauit.
De cuiꝰ innocentia quodã mͦ securꝰ. qua¬
si testis & conscius uitȩ eiꝰ pius pater
bruno cũ de pecunia dispensanda age-¬
ret᷑ ꝑ remedio animȩ illiꝰ. ñ ualde eum
talib indigere asseruit. Imꝑatoris pre-¬
terea reditũ fr̃ eiꝰ nocte dieq sollicitus
expectauit. redeunti in omi głaletus oc¬
currit. Eius eximia uirtus dignitas &
in eo negotio qͦd gessit fides & continen¬

Expanded text:
tus atque incredibili pietate utrobique desidetus atque incredibili pietate utrobique desideratus pius pastor et archiepiscopus Bruno. Non longe post domino et fratri suo, quia ipsum per se ire non licuit, auxiliares copias non levem armaturam de Lothariorum populo misit. His prefuit Godefridus dux, quem ipse nutrivit, vir sapiens et religiosus, amantissimus pacis, observantissimus ęquitatis, imperatori per id tempus ad votum serviens, omnibus placens. Hic eodem tempore febre correptus in magnam spem future quietis exspiravit. De cuius innocentia quoddammodo securus, quasi testis et conscius vitę eius, pius pater Bruno, cum de pecunia dispensanda ageretur pro remedio animę illius, non valde eum talibus indigere asseruit. Imperatoris preterea reditum frater eius nocte dieque sollicitus expectavit, redeunti in omni gloria lętus occurrit – eius enim eximia virtus, dignitas et in eo negotio, quod gessit, fides et continen
Abbreviated transcription (Latin):
colerandam dudũ ferociã mitigauit. Si qͥdẽ
eodem tẽpore & rex eoꝵ haroldus cũ mag-¬
na suȩ multitudine gentis regi regũ. xꝑo
colla submittens. uanitatẽ respuit idoloꝵ.
Erat imꝑatori filiꝰ adhuc tenellus. delica¬
tissime indolis. & integerrime uoluptatis.
obses pacis. & gła plebis. Hunc archiep̃is
patruo fr̃iq cõmendatũ. ad custodiã reg¬
nicis alpini reliquerat. Imꝑator ꝓfecturꝰ
romã. & res totiꝰ italie ordinaturus. cȩ sar
ipse futurꝰ. electũ sũmo consensu ab omni
ppło regẽ ẽẽ constituit. unxert̃q ottonem
ȩquiuocũ patͥs bruno archiep̃s. Willelinꝰ
& henricus. cȩteriq sacerdotes dm̃ regẽ in
aquis grani palatio. & exultauit maxima
gratulatione ppłs dicens. iuuat rex in ȩt̃-¬
nũ. Diuisi st̃ deinde ab alterutrũ germa-¬
ni. par semꝑ inuictũ. Et imꝑatore alpes
penninas transeunte remansit citra specta¬

Expanded text:
olerandam dudum ferociam mitigavit. Siquidem olerandam dudum ferociam mitigavit. Siquidem eodem tempore et rex eorum Haroldus cum magna suę multitudine gentis regi regum Christo colla submittens vanitatem respuit idolorum. 41. Erat imperatori filius adhuc tenellus, delicatissime indolis et integerrime voluptatis, obses pacis et gloria plebis. Hunc archiepiscopis, patruo fratrique, commendatum ad custodiam regni Cisalpini reliquerat imperator profecturus Romam et res totius Italic ordinaturus. Cesar ipse futurus electum summo consensu ab omni populo regem esse constituit, unxeruntque Ottonem, equivocum patris, Bruno archiepiscopus, Wilhelmus et Heinricus ceterique sacerdotes Domini regem in Aquisgrani palatii et exultavit maxima gratulatione populus dicens: Vivat rex in aeternum! Divisi sunt deinde ab alterutrum germani, par semper invictum, et imperatore Alpes Penninas transeunte remansit citra specta
Abbreviated transcription (Latin):
riũ sororis suȩ filiũ de antiqua regũ ꝓsa¬
pia ortũ. cũ a sobrims suis uehement᷑ eẽt
oppressus. mirifice eruit. & exaltauit. nec
cessauit donec in locũ patͥs sui regẽ consti¬
tuit. ac maiores ipso potentioresq hugo¬
nis filios. om̃sq illius regni pͥncipes sũb
iugũ eiꝰ strauit. ita ꝓspiciens uniuerfis. ut
sub uniꝰ moderamine imꝑii om̃s parit᷑ et
ab hostib tuti & int̾ se iuicẽ possent ẽẽ
pacati. Imminet regno illi qͦd reticendũ¬
ñ ẽ seua clades nortmannoꝵ gens. quib
in piratico latrocimo ñ st̃ alii exercitatio-¬
res. His ex magna iam parte preda erat
ppłs dissensione & ciuili ꝑnitie assuetus.
qͦd illis suꝑfuerat int̾ se domestica sedicio¬
ne consũpserant. Egit aũ ꝓuida dispen¬
in quã ut ad se quasi ad tutissimũ portum
confugerent. om̃s qui quietẽ & pacẽ ama-¬
rent. ipsoꝵ etiã barbaroꝵ immanitatẽ. & in-¬

Expanded text:
rium, sororis suae filium, de antiqua regum prosarium, sororis suae filium, de antiqua regum prosapia ortum, cum a sobrinis suis vehementer esset oppressus, mirifice eruit et exaltavit, nec cessavit, donec in locum patris sui regem constituit, ac majores ipso potentioresque Hugonis filios omnesque illius regni principes sub jugum ejus stravit; ita prospiciens universis, ut sub unius moderamine imperii omnes pariter et ab hostibus tuti, et inter se invicem possent esse pacati. 40. Imminet regno illi, qnon est, seva clades, Nordmannorum gens, quibus in piratico latrocinio non sunt alii exercitatiores. His ex magna iam parte preda erat populus dissensione et civili pernitie assuetus. Quod illis superfuerat, inter se domestica seditione consumpserant. Egit autem provida dispeninquam, ut ad se quasi ad tutissimum portum confugerent omnes, qui quietem et pacem amarent. Ipsorum etiam barbarorum immanitatem et int
Abbreviated transcription (Latin):
ret sibi. Obstricti sunt sacram̃toꝵ fide spon-¬
tanei. ut si acciꝑe mererent᷑ ep̃m quẽ pete-¬
bant. inuicta exinde firmitate. aueldritatẽ
ȩccłiȩ & ius imꝑatoriũ tuerent᷑. It ne quid
in eiꝰ modi negotio imꝑfectũ restaret. quod
curiosis alienarũ rerũ inuestigationibꝰ seru-¬
pulũ cõmoueret. cũ imꝑatore germano suo
id effecit. ut rathero bis iam destituto. anti¬
qua sedes ueronensis ȩccł̃iȩ redderet᷑. Mul¬
ta sunt alia & ꝓpe infinita. quȩ in breui
ñ in lotharioꝵ tantũmͦ ppło. quẽ ipse ex
integro susceꝑat gubernandũ. quẽ etiam
sicut in presentiarũ cernit᷑. ex inculto & fe¬
ro pacatũ reddidit & mansuetũ sed etiam
ꝑ totũ regnũ głofissimi imꝑatoris sui. in¬
dĩ reb & salute cotiꝰ ppłi strenuissime oꝑa¬
tus ẽ. Erat enĩ eidem om̃ino cõmuniᷤ cu-¬
ra cũ seniore & germano suo. quoꝵ ut̃q de

Expanded text:
ret sibi. Obstricti sunt sacramentorum fide sponret sibi. Obstricti sunt sacramentorum fide spontanei, ut si accipere mererentur episcopum, quem petebant, invicta exinde firmitate auctoritatem ecclesię et ius imperatorium tuerentur. At ne quid in eiusmodi negotio inperfectum restaret, quod curiosis alienarum rerum investigationibus scrupulum commoveret, cum imperatore, germano suo, id effecit, ut Rathero episcopo, bis iam destituto, antiqua sedes Veronensis ecclesię redderetur. 39. Multa sunt alia et prope infinita, quę in brevi non in Lothariorum tantummodo populo, quem ipse ex integro susceperat gubernandum, quem etiam, sicut in presentiarum cernitur, ex inculto et fero pacatum reddidit et mansuetum, sed etiam per totum regnum gloriosissimi imDei rebus et salute totius populi strenuissime operatus est. Erat enim eidem omnino communis cura cum seniore et germano suo, quorum uterque de
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis fedus ad duci. ut a nemine posset se¬
duci. ita demũ os loquentiũ inimica. obstru-¬
ere posse credidit si nulla occasio posset me
simstra p̃ualuit. quicqͥd ꝓ salute eoꝵ gestũ
ẽ. hoc sibi pestiferũ estimabant. Ea mul¬
ta: Erratũ ẽ. seuitũ ẽ nec cessatum ẽ. do¬
nec expulsione eius. crudelitati suȩ & ne¬
quitiȩ satis facerent. Ablata ẽ om̃is spes
restitutionis eiꝰ. conspiratio enĩ grauissima
facta ẽ. quȩ nisi & hic penitꝰ amoueret᷑. et
eundem locũ baldricus qui erat de magna¬
toꝵ t̾rȩ illiꝰ ꝓsapia oriundus. subrogaret᷑.
sedari ñ posse uisa ẽ. Ad hanc sentinã tem¬
pestates undiq innumere conflurert̃. nauce
eccłiȩ laborante remige fluctuauit. Gub̾¬
nator ipse ꝓcellose tẽpestatis. impetũ ferre
ñ potuit. Cessit gͥ cessit. ne tunceret᷑ ã ma¬
lo. sed uinceret in bono malũ. Cessit aduer-¬
santiũ uoluntati. ut suo eos gladio uigila-¬

Expanded text:
ritatis fędus adduci, ut a nemine posset seritatis fędus adduci, ut a nemine posset seduci; ita demum os loquentium inimica obstruere posse credidit, si nulla occasio scandali psinistra prevaluit; quicquid pro salute eorum gestum est, hoc sibi pestiferum aestimabant. Quid multa? Erratum est, sęvitum est nec cessatum est, donec expulsione eius crudelitati suę et nequitię satisfacerent. Ablata est omnis spes restitutionis eius, conspiratio enim gravissima facta est, quę, nisi et hic penitus amoveretur et in eundem locum Baldricus, qui erat de magnatorum terrę illius prosapia oriundus, subrogaretur, sedari non posse visa est. Ad hanc sentinam tempestates undique innumerę confluxerunt, navis ecclesię laborante remige fluctuavit, gubernator ipse procellose tempestatis impetum ferre non potuit. Cessit igitur, cessit, ne vinceretur a malo, sed vinceret in bono malum, cessit adversantium voluntati, ut suo eos gladio iugula
Abbreviated transcription (Latin):
Si quid̃e ratherus uerone quȩ ciuitas ẽ ita-¬
lie ordinatꝰ presul. cũ ex quada leui suspici¬
one ut mos ẽ gentis illiꝰ ab honore ꝓprie se¬
dis eẽt expulsus. leodicensi cathedre uacanti.
magna eiꝰ industria scd̾m statuta canonũ
incardinatꝰ ẽ. Qđ quidẽ ꝓpt̾ abundantiam
doctrine & eloquentiam copiosam. qua int̾
sapientissimos florere. uisus ẽ: ñ eidem solũ
eccłiȩ cui prefuit. s & multis aliis eircũqͣ¬
q ualde ꝓficuũ fore putatũ ẽ. simul qͥa in
illis partib ꝑ relum & contentionẽ unde
fieri solet inconstantia & om̃e opus prauũ.
quidã etiã sacerdotes dñi plerũq quod dictu
nefas ẽ. t̾rene plus iuste confisi potentie
ppłm imꝑitũ scandaliz abant. Sepedictus
sepeq dicendus domnꝰ bruno eũxiam totiꝰ
regni dispensandi cura imminebat. ratꝰ id
qͦd uerũ fu̾it. hunc eiectũ ante hac & negle¬
ctũ. hoc tanto beneficio. ad illud fidei & ue¬

Expanded text:
Siquidem Ratherus, Veronę, quę civitas est ItaSiquidem Ratherus, Veronę, quę civitas est Italię, ordinatus presul, cum ex quadam levi suspitione, ut mos est gentis illius, ab honore proprię sedis esset expulsus, Leodicensi cathedrę vacanti magna eius industria secundum statuta canonum incardinatus est. Quod quidem propter abundantem doctrinam et eloquentiam copiosam, qua inter sapientissimos florere visus est, non eidem solum ecclesię, cui prefuit, sed et multis aliis circumquaque valde proficuum fore putatum est. Simul quia in illis partibus per zelum et contentionem, unde fieri solet inconstantia et omne opus pravum, quidam etiam sacerdotes Domini plerumque, quod dictu nefas est, terrenę plus iusto confisi potentię populum inperitum scandalizabant, sępe dictus sępeque dicendus domnus Bruno, cui iam totius regni dispensandi cura imminebat, ratus id, quod verum fuit, hunc eiectum antehac et neglectum hoc tanto beneficio ad illud fidei et ve
Abbreviated transcription (Latin):
simi uiderent᷑. Ille uͦ ante om̃ia ꝓuido
usus ẽ moderamine discretionis. ut pro
qualitate locoꝵ & tẽpoꝵ. in p̃latione pa-¬
stoꝵ ad sapientissimi imꝑatoris nr̃i im¬
ꝑium. dm̃ci gregis paci & iͣnquillitati cõ¬
suleret. illos nimirũ cȩteris p̃ferens. qͥb
nequaꝗͣ eẽt incognitũ. quid pastoris eẽt
officiũ. quid mercennarii uiciũ. qͥd in mini-
sꝑandũ. Alios ut quasi cortinȩ iacinctine
int̾iora domꝰ dñi ornarent. alios ut quasi
saga cilicina deforis iuolentiã tempesta¬
tũ arcerent. Libet meminissime qͦddam
huiꝰ pii patͥs pium ꝙ laudabile factũ. quod
in ipsis sacerdotii sui pͥmordiis. ut ꝓ luctu
sp̃uq meroris. in oppressoꝵ cordib excitaret
spem salutis effecisse cognoscit᷑. quãius hoc
ipsũ ob inopiã recte diuidentiũ lingue calũ¬
manti fuit obneriũ. Quid enĩ ñ ꝑuertit
inuidentia. qua nulla maior uidet᷑ amentia :

Expanded text:
simi viderentur. Ille vero ante omnia provido simi viderentur. Ille vero ante omnia provido usus est moderamine discretionis, ut pro qualitate locorum et temporum in prelatione pastorum ad sapientissimi imperatoris nostri imperium dominici gregis paci et tranquillitati consuleret, illos nimirum ceteris preferens, quibus nequaquam esset incognitum, quid pastoris esset officium, quid mercennarii vicium, quid in ministsperandum, alios, ut quasi cortinę iacinctinę interiora domus Domini ornarent, alios, ut quasi saga cilicina deforis violentiam tempestatum arcerent. 38. Libet meminisse quoddam huius pii patris pium et laudabile factum, quod in ipsis sacerdotii sui primordiis, ut pro luctu spirituque meroris in oppressorum cordibus excitaret spem salutis, effecisse cognoscitur, quamvis hoc ipsum ob inopiam recte dividentium linguę calumpnianti fuit obnoxium. Quid enim non pervertit invidentia, qua nulla maior esse videtur amentia?
Abbreviated transcription (Latin):
nepotem suũ friderici maguntiani antisti¬
tis successorẽ. ambos egregios. ambos ĩ dñi
lege ꝑfecte instructos. imꝑatori alterũ con¬
sanguinitate. alterũ ꝓhibitate. utrũq fa
tam illustres. tam certe sapientes & religi¬
osos. & in omĩb bonis artib erudicos iuroᷤᷤ.
ad consiliũ ne forte ipse ꝑse ut sunt huma¬
na a tramite ueritatis uspiam ex horbita¬
ret. frequent᷑ adhibuit. hos cũ ipso si mul
ñ solũ in lectione. consilio & disputatione.
s etiam in acie uidimꝰ ꝓuidentes. bona ñ
tantũ coran dõ. sed etiam coram hominibꝰ.
Erat nãq in occidentalib lotharici reg¬
ni finib uelut indomita barbaries. ea quȩ
uidebat᷑ eccłiȩ ꝓles. felicitati inuidens alie¬
nȩ. nec minꝰ saluti suȩ. despiciens paternȩ
blandim̃ta exhortationis. trorẽ uix sentieis
potestatis. Qui si iuri suo ꝑmitterent᷑. ip¬
ne colebat. suis ꝑuersi. sibimet ipsis pes¬

Expanded text:
nepotem suum, Fritherici Mogontiani antistinepotem suum, Fritherici Mogontiani antistitis successorem, ambos egregios, ambos in Domini lege perfecte instructos, imperatori alterum consanguinitate, alterum probitate, utrumque fatam illustres, tam certe sapientes et religiosos et in omnibus bonis artibus eruditos viros ad consilium, ne forte ipse per se, ut sunt humana, a tramite veritatis uspiam exorbitaret, frequenter adhibuit; hos cum ipso simul non solum in lectione, consilio et disputatione, sed etiam in acie vidimus providentes bona non tantum coram Deo, sed etiam coram hominibus. Erat namque in occidentalibus Lotharici regni finibus velut indomita barbaries ea, quę videbatur ecclesię proles, felicitati invidens alienę nec minus saluti suę, despiciens paternę blandimenta exhortationis, terrorem vix sentiens potestatis. Qui si iuri suo permitterentterentur, suis perversi, sibimet ipsis pes
Abbreviated transcription (Latin):
sanciendis quib libet aliis resecandis ca¬
bruno ueritatis assertor. euangłii ꝓpagator
gnauos & industrios uiros. qui rem publi¬
cam suo qͥsq loco fide & uirib tuerent᷑. his
ut neq consiliũ. neq copie deessent sedalo
curauit. Quotqͦt etiã de pͥncipib & regio¬
nariis pͥmorib. cȩterisq quoꝵ dispofitio
regni int̾erat. saluberrimis suis admoni¬
tionib ad cõmunis bonoꝵ omniũ utilita¬
tis fedus fide plena consenserant. hos ipse
inter sũmos & familiares habebat. eisdem
imꝑatorẽ germanũ suũ apprime concilia-¬
bat pensans ñ temere a quodã sapiente
dictũ. bonꝰ tͥ negligas segnior. aut malus
fit impbior. Archiep̃m treueris henricũ
magni meriti & sũme ꝓbitatis uirũ. qui
ruotberto magnifico p̾suli coloniȩ ingra¬
ui pestilentia. cũ & imꝑator ibidem. eẽt
defuncto successit. uillelmũ qͦq preclius
& gratissime excellentiȩ archimandritam

Expanded text:
sanciendis quibuslibet, aliis resecandis, causanciendis quibuslibet, aliis resecandis, cauBruno, veritatis assertor, Evangelii propagator, navos et industrios viros, qui rem publicam suo quisque loco fide et viribus tuerentur. His ut neque consilium neque copiae deessent, sedulo curavit. Quotquot etiam de principibus et regionariis prioribus, caeterisque quorum dispositio regni intererat, saluberrimis suis admonitionibus ad communis bonorum omnium utilitatis foedus fide plena consenserant, hos ipse inter summos et familiares habebat, eisdem imperatorem, germanum suum, apprime conciliabat; pensans non temere a quodam sapiente dictum: « Bonus, ubi negligas, segnior, at malus fit improbior. » Archiepiscopum Treveris Henricum, magni meriti et summae probitatis virum, qui Rutberto magnifico praesuli Coloniae in gravi pestilentia, cum et imperator ibidem esset, defuncto successit, Wilhelmum quoque, praecluis et gratissimae excellentiae archimandritam,
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ consolari. Factũ ẽ in breui instinctu
huiꝰ consiliarii. ut filio suo qui ꝑierat & in¬
uentus ẽ. imꝑator totã italiam delegaret &
qͦd maiꝰ fuit. pat̾nã firmissime pietatẽ im-¬
penderet. Ubi dũ maxime placuit ppło. ui¬
amq affectauit olimpo repente flos ille inte-¬
gerrimꝰ & robur regni tutissimũ. emedio
excessit. Pater aũ eiꝰ imꝑator ac semꝑ magni-¬
ficus tͥumphator. post luctũ consolatione re-¬
cepta. cũ fr̃e suo ueterẽ necessitudinẽ noua
consuetudine tunxit. colonã uenit. ibi se ñ
tam frat̾nis deliciis. quã mutuis cũ illo
aspectib. affacib & cunctis om̃ino iocun¬
dissimis usib oblectauit. nec defuit ibidem
seuera in imꝓbos & importunos ciues reg¬
n censura iudicii. blanda item in bonos
& mites pie dñationis liberalitas. De sta¬
tu regni rebꝰq eiꝰ cutandis & dilatandis.
sedulo & strenue incõmune consultũ. ut de

Expanded text:
amplius consolari. Factum est in brevi instinctu amplius consolari. Factum est in brevi instinctu huius consiliarii, ut filio suo, qui perierat et inventus est, imperator totam Italiam delegaret, et quod maius fuit, paternam firmissime pietatem ipenderet. Ubi dum maxime placuit populo, viamque affectavit Olympo, repente flos ille integerrimus et robur regni tutissimum e medio excessit 957. Pater autem ejus imperator ac semper magnificus triumphator, post luctum consolatione recepta, cum fratre suo veterem necessitudinem nova consuetudine junxit; Coloniam venit; ibi se non tam fraternis deliciis, quam mutuis cum illo aspectibus, affatibus, et cunctis omnino jucundissimis usibus oblectavit. Nec defuit ibidem severa in improbos et importunos cives regni censura judicii, blanda item in bonos et mites piae dominationis liberalitas. De statu regni rebusque ejus tutandis et dilatandis sedulo et strenue in commune consultum, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliarib copiis ñ posse occurrere. simul¬
q eẽt sollicitꝰ ne forte barbari bellũ ui¬
tantes in galliam suo iuri cõmissam pro-¬
uinciã declmarent. arbitratꝰ sic se regno
consulere. uotisq imꝑatoris sic ampliꝰ de-¬
seruire. liudulfũ ꝓlem regiam nepotem
suũ conuenit. egrũ eiꝰ animũ blandiciis
melle dulciorib deliniuit. statũ pͥstinũ
si que sua erant accuratius uellet atten-¬
dere reꝓmisit. Aquo postꝗͣ medicinalia
sermonũ & exortationũ suarũ antidota
ad int̾iora pectoris recipi sensit. eũ mex
in episcopii sui locũ uenerabilẽ bonnã
uidelicet iocunde satis inuitauit iocundiꝰ
suscepit. omi uoluptate utrisq digna & cõ¬
moda. cunctisq qui aderant gratissima.
ñ mimemor regie dignitatis affecit Q
dũ adhuc simul eẽnt. de his quȩ in expedi¬
tione bellica imino diuina uirtute facta st̃.
nuncios acceꝑtint. Insticit nepotẽ patruuᷤ.

Expanded text:
auxiliaribus copiis non posse occurrere, simulauxiliaribus copiis non posse occurrere, simulque esset sollicitus, ne forte barbari bellum vitantes in Galliam, suo iuri commissam provinciam, declinarent, arbitratus sic se regno consulere votisque imperatoris sic amplius deservire, Liudolfum, prolem regiam, nepotem suum, convenit, egrum eius animum blandiciis melle dulcioribus delinivit, statum pristinum, si, quę sua erant, accuratius vellet adtendere, repromisit. A quo postquam medicinalia sermonum et exhortacionum suarum antidota ad interiora pectoris recipi sensit, eum mox in episcopii sui locum venerabilem, Bonnam videlicet, iucunde satis invitavit, iucundius suscepit, omni voluptate utriusque digna et commoda cunctisque, qui aderant, gratissima, non immemor regie dignitatis, affecit. Qui dum adhuc simul essent, de his, quę in expeditione bellica, immo divina virtute facta sunt, nuntios acceperunt. Institit nepotem patruus
Abbreviated transcription (Latin):
cidari. ut possit inꝑpetuũ ab eoꝵ consortio
liberari. Imꝑator indici sanxit ieiuntũ. ipsa
quȩ tunc erat in uigilia scĩ laurentii mr̃is
ꝑ cuiꝰ int̾uentũ sibi ppłoq suo ipsũ dm̃ po-¬
poscit eẽ refugiũ. Propositũ suscepti oꝑis
negat expedire bellũ. primo sc̃ẽ festiuita-¬
tis diluculo susceptũ. uix dũ uesꝑtino cre¬
pusculo dõ miscditer dispensante & ꝓ supᷤ
pugnante satis felicit᷑ ꝑ actũ. miserandũ
post uictoriã cononis interitũ. głosissimũ
imꝑatoris tumphũ regem ipsũ barbaroꝵ
duces & pͥncipes captiuos trophea ꝑ totã
regni ipsius latitudinẽ tisq ad eiꝰdem
gentis fines freqͤntissima. quȩ om̃ia ꝓprii in
mꝰ ad ꝓpositũ redeamꝰ. quid int̾ea pius ar¬
chiep̃s bruno totiꝰ semꝑ perosus malicie
& indefatigatus iusticie executor fecerit
disseramꝰ. Cũ uideret se ad prestitutũ di¬
em senori &s fr̃i suo magno imꝑatori cum

Expanded text:
cidari, ut possit in perpetuum ab eorum consortio cidari, ut possit in perpetuum ab eorum consortio liberari. Imperator indici sanxit ieiunium ipsa, que tunc erat, in vigilia sancti Laurentii martyris, per cuius interventum sibi populoque suo ipsum Deum poposcit esse refugium. Propositum suscepti operis negat expedire bellum primo sanctę festivitatis diluculo susceptum, vixdum vespertino crepusculo, Deo misericorditer dispensante et pro suis pugnante, satis feliciter peractum, miserendum post victoriam Cůnonis interitum, gloriosissimum imperatoris triumphum, regem ipsum barbarorum, duces et principes captivos, trophea per totam regni ipsius latitudinem usque ad eiusdem gentis fines frequentissima, quę omnia proprii indus, ad propositum redeamus, quid interea pius archiepiscopus Bruno totius semper perosus malitię et indefatigatus iusticię executor fecerit, disseramus. Cum videret se ad prestitutum diem seniori et fratri suo, magno imperatori, cum
Abbreviated transcription (Latin):
groꝵ seducta. credo suꝑioris anni successũ.
Si quidẽ ut ueracissime dictũ ẽ ante rui¬
nã exaltat᷑ cor. ibi cecidert̃ om̃s qͥ oꝑabant᷑
miquitatẽ. Preuenit hanc p̾ssuram immi¬
nentẽ eccłiȩ: pax in palatio regali. qͦd in
arnesstat habitũ fuit. ex integro condicta
& ex magna iam parte ꝑ imꝑatoris nr̃i
fr̃mq eiꝰ sapientiã confirmata. & reuera
tus ẽ salutẽ ppło suo. Imꝑatoris quidem
sp̃c agitabat᷑ in ipso. qͥa ñ erat ei tempuᷤ
exercitũ congregandi. sed fiduciã habu
paucis. sic̃ in multis. Aderat ibi cono ñ
iam dux s miles. toto ut putabat᷑ anmo
conuersus ad pacẽ. quã paulo ante atroci¬
ter impugnabat. cilicio m̃bra domans.
dm̃ gemitib ut fertur exorans: ut si sic
eiꝰ scã uoluntas existeret. ꝑmissa regi nr̃o
et exercitui eius uictoria. eũ ab impiis qͥ¬
b se pͥus male conuinxerat. ꝑmitteret tru-¬

Expanded text:
grorum, seducta, credo, superioris anni successu. grorum, seducta, credo, superioris anni successu. Siquidem, ut veracissime dictum est: Ante ruinam exaltatur cor , ibi ceciderunt omnes qui operabantur iniquitatem. Praevenit hanc pressuram imminentem Ecclesiae pax in placito regali, quod in Arnes, ex magna jam parte per imperatoris nostri fratrumque ejus sapientiam confirmata. Et revera tus est salutem populo suo. Imperatoris quidem spiritus agitabatur in ipso, quia non erat ei tempus exercitum congregandi, sed fiduciam habuipaucis, sicut in multis. Aderat ibi Cůno, non iam dux, sed miles, toto, ut putabatur, animo conversus ad pacem, quam paulo ante atrociter inpugnabat, cilicio membra domans, Deum gemitibus, ut fertur, exorans, ut, si sic eius sancta voluntas existeret, permissa regi nostro et exercitui eius victoria eum ab impiis, quibus se prius male coniunxerat, permitteret tru
Abbreviated transcription (Latin):
uocati. Talis itaq ꝑ dĩ omipotentis
gr̃am uir iste fuit. ut nec odio nec inuidia
ad ꝑsequendũ eos qui tales erant ullomͦ
excitaretur. nec amiserendo aut parcen¬
do miseris. duricia aut crudelitate aliqua
restringeret᷑. sed ut pastor sollicitus & ue¬
re dux ppłi dĩ. salutẽ om̃iũ & utilitatẽ que
duxit & docuit. ne a ꝑuersis seducerent᷑. et
in errorẽ mitterent᷑. strennue decertauit.
Tantũ aũ aberat a seuicia: ut ꝓ his etiã qͥb
amarũ aliquid ꝓ qualitate factoꝵ necessa¬
rio inferebat. ipse frequent᷑ amare fleret.
ita gaudere cũ gaudentib flere cũ flenti
b consueuit. Nam & qui hoc dixit. qͣndam
satane in interitũ carnis tradere iussit. ut
sp̃c in die dñi saluus ẽẽ posset. Igitur cũ
iam ꝓpe eẽt sũma dies. & meluctabile tẽ¬
sanguinẽ seruoꝵ suoꝵ uindictã retͥbueret
intolerabilit̾ suꝑbia ferocissime gentis un¬

Expanded text:
i Dei sunt vocati. Talis itaque per Dei omnipotentis i Dei sunt vocati. Talis itaque per Dei omnipotentis gratiam vir iste fuit, ut nec odio nec invidia ad persequendum eos qui tales erant ullo modo excitaretur, nec a miserendo aut parcendo miseris duritia aut crudelitate aliqua restringeretur, sed ut pastor sollicitus et vere dux populi Dei salutem omnium et utilitatem in duxit et docuit, ne a perversis seducerentur et in errorem mitterentur, strennue decertavit. Tantum autem aberat a sevitia, ut pro his etiam, quibus amarum aliquid pro qualitate factorum necessario inferebat, ipse frequenter amare fleret, ita gaudere cum gaudentibus, cum flentibus flere consuevit. Nam et qui hoc dixit, quendam satanę in interitum carnis tradere iussit, ut spiritus in die Domini salvus esse possit. 35. Igitur cum iam prope esset summa dies et ineluctabile temsanguinem, servorum suorum vindictam retribueret intolerabiliter superbia ferocissimae gentis Un
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse oues uocẽ pastoris audire debere.
& magis id ratũ acceptũq do fore qͦd ꝑ obe¬
dientiã. quã quod ꝑ ꝓpriam uoluntatẽ se¬
cunt᷑. Cłoi aũ zelus & contentio ait iacob
apłs ibi in constantia. & om̃e opus prauũ
ẽ. Similit᷑ in eo qͦd nefarios qͦsdam pat̾ȩ
ciuiũq predones de regno ubi quieti et
pacifici eẽ noluert̃. quasi pestẽ bonoꝵ ex¬
pulit & exulari coegit. ipsis licet nescien-¬
tib ꝓfecto consuluit. Quo enĩ diuturni¬
or nequã. eo grauiorẽ & ꝓlixiorẽ sibi cõ¬
parabat penã. Quando autẽ boni qͥescereñ.
si maloꝵ furori nemo resisteret: Nimirũ
peꝑcit illis d̃. quib hoc magna pacien-¬
tia sua & bonitate ꝑmisit. ut de pace et
statu patriȩ suȩ absentes audirent. qͦd p̃¬
sentes nũquã uidere uellent. Felices. si bo¬
na sua saltem in ꝑ egrinatione cognoue¬
rint. & patͥam cuꝑent. de qua expelli ñ

Expanded text:
fortasse oves vocem pastoris audire debere fortasse oves vocem pastoris audire debere et magis id ratum acceptumque Deo fore, quod per oboedientiam quam quod per propriam voluntatem secuntur. Ubi autem zelus apostolus, ibi inconstantia et omne opus pravum . Similiter in eo, quod nefarios quosdam patriae civiumque praedones de regno, ubi quieti et pacifici esse noluerunt, quasi pestem bonorum expulit et exsulari coegit, ipsis, licet nescientibus, profecto consuluit. Quo enim diuturnior nequam, eo graviorem et prolixiorem sibi comparabat poenam. Quando autem boni quiescerent, si malorum furori nemo resisteret? Nimirum pepercit illis Deus, quibus hoc magna sua patientia et bonitate permisit, ut de pace et statu patriae suae absentes audirent, quod praesentes nunquam videre vellent; felices, si bona sua saltem in peregrinatione cognoverint, et patriam cupierint de qua expelli non