comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
falii: qtes p̃mictit sicpritos ut cõfligerent¬
at q omẽ agmen morarẽtur diun inse It̃ ipẽ.
Ciuꝰ p̃ceptis ut res geretur: qͦntus citatius
uarus p̃fectus equitũ singularis et aĩ et prir-¬
dencie uir suos hortatur. agmenq hostiũ
consecutus turmas partim idoneis locis dis¬
ponit partim equitũ p̃liuĩ dimictit. Conflig
andaciꝰ equitatus hostiũ succedentib sibi
peditib qui toto agnnẽ subsistentib suis
contra nostros ferut auriliũ. fit p̃lium acri
ctamine. nãqz nrĩs contemptis p̾die suꝑitis¬
q hostib cũ subsequi legiones menimissent
et pudore cedendi et cupiditate ꝑse confidẽ¬
di pin fortissime contra pedites p̃liantur.
hostes q nchil ampliꝰ copiarũ accessurum
credentes ut p̾die cognonerant delendi eq¬
tatus nrĩ nacti occasionem uidebãtur: cum
aliꝙͣdiu sũĩna contentiõe dimicaretur. dñ
tiũ ꝓturbato impedimẽtoꝵ agiiẽ magno

Expanded text:
Fabius equites praemittit sic paratos ut confligerentFabius equites praemittit sic paratos ut confligerentatque omne agmen morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium consecutus turmas partim idoneis locis disponit, parte equitum proelium committit. Confligit audacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra nostros ferunt auxilium. Fit proelium acri certamine. Namque nostri contemptis pridie superatis hostibus, cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi et cupiditate per se conficiendi proeli fortissime contra pedites proeliantur, hostesque nihil amplius copiarum accessurum credentes, ut pridie cognoverant, delendi equitatus nostri nacti occasionem videbantur. Cum aliquamdiu summa contentione dimicaretur, Dumntium, perturbato impedimentorum agmine, magno
Abbreviated transcription (Latin):
coferendum. At dũnacus aduẽtu coginto
desperata salute si tpr̃e eodem cuantus :ẽt et
romanoꝵ et ext̾nũ sustinere hostem et res¬
pitere ac timere oppidanos repente ꝙ co loco
cum copiis recedit. Necse satis tutũ fore ar¬
bitrabatur. insi fimẽ ligeri quod erit põte
xuset. fabiꝰ eesi nondũ in conspectũ beneit
hostib: ne q se cãmo cõm̃yerat: tñ doctus ab
iis qui lucorũ nouerant n iturã ponissim̃
credidit hostes pt̾ritos non eũ locũ. inem
petebant. petituros. Itaq cñ copiis id eii
lacum contendit. euitatũ tm̃ p̃cede̾ ante
igmen imperit legionũ: ꝓtũ cum ꝓcessisset
sine fatigtatione ẽ quoꝵ in eadem se reciperet
castra. Lonsequũtur equites nrĩ sut erat p̃¬
ceptum. Inuadũt q dũnaci agmen. et sugti¬
entes ptritos q sub sarcun iemere aggressi.
magna p̃da. multis int̾fectis potiñt᷑ Itare
benẽ gesta se recipiñt ĩ castra. In segnẽte nocte

Expanded text:
io ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito io ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte  venerat hostibus neque se Caninio coniunxerat, tamen doctus ab eis qui locorum noverant naturam potissimum credidit hostes perterritos eum locum, quem petebant, petituros. Itaque cum copiis ad eundem pontem contendit equitatumque tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum cum processisset, sine defatigatione equorum in eadem se reciperet castra. Consecuntur equites nostri, ut erat praeceptum, invaduntque Dumnaci agmen et fugientes perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte
Abbreviated transcription (Latin):
Unꝙͣ insi exc̃citu coacta facielat. Interim
Ecãmu legatus cũ magnã multitudinẽ
cõuenisse hostiũ in fines pictonũ luteris
nũciiss dũnaci cognosceret qui ppetuo in
amicitia manserat romanorũ cum pirs
quedam cinitatis defecisset: ad oppidũ incionũ
contendit. Quo cum aduentaret. it. qz ex
captuus c̾tius cognoscẽt: et multis hoim
milib a dũnaco duce anduue: dũnacũ elau¬
sum lunonẽ oppugnari: ness insirmi legio
cãmũ cognosc̾e̾t: copiis omĩb ad legiones
cõn̾sis: castra romanoꝵ oppugnare in stituᵗ
Cum complures dies in oppngnatiõe cõsuĩ¬
siset: et magno suorũ det̾mento nullã ꝑtẽ
mumitionũ conuelere potiusset: ruisus ad
obsidendum limonem redit. Eotrẽ C. fabus
letaitus complures cuutates in fidem recipł
obsidib firmat. Lictis Can cãmi rebillifir
certior q̃ in pictonib gererentur. Snbus
reb cognitis proficiscitur ad auxiliũ dũna¬

Expanded text:
umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius Caninius legatus, cum magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaedam civitatis eius defecisset, ad oppidum Lemonum contendit. Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemoni oppugnari neque infirmas legionCaninium cognosset, copiis omnibus ad legiones conversis castra Romanorum oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consumpsisset et magno suorum detrimento nullam partem munitionum convellere potuisset, rursus ad obsidendum Lemonum redit. Eodem tempore C. Fabius legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus firmat litterisque Gai Canini Rebili fit certior quae in Pictonibus gerantur. Quibus rebus cognitis proficiscitur ad auxilium Durat
Abbreviated transcription (Latin):
nem autem duodecimiã. que cũ eo fuerat in
hib̾ms in togatam alliam mictit ad colo
mas romanorũ tuendas. ne quod simile ĩcõ¬
modũ accideret de incursione barbarorum.
ac suꝑiore estate lgestimis acciderat. Suia
repentino latrocimo. at.qz impetu in cole illo¬
rũ erant oppressi. Ipe ad denastandos depo¬
pulandosq fmes ambiorigis prosiciscitur.
digi ptatem desperasset. ꝓximũ sue dignita.¬
tis ẽẽ dicebat: ades fines eiꝰ uastare ciub
edificiis pecore ut odio suorũ ambiorix suos¬
reditũ pp̃ tantas calamitates hrẽt ĩ ciuitatẽ.
Cum in om̃s partes fimsͫ imbiorigis aut le¬
giones aut auxilia misisset. atq oiã cedib
incendiis. rapinis uastatsent: magno nũo
hoĩm ine̾fecto aut capto labienũ cñ duab
legionib in treuiros mictit. Quorum
ciuitas propt̾ qmanie uicinitatem iuotidi¬
anisexccita. bellis scultu et feritate nõ mł¬
tum a gmanis ditlerebat. nest imperata

Expanded text:
nem autem XV, quae cum eo fuerat in nem autem XV, quae cum eo fuerat in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines Ambiorigis proficiscitur; e in suam potestatem desperasset, proximum suae dignitatis esse ducebat, adeo fines eius vastare civibus, aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambiorix,reditum propter tantas calamitates haberet in civitatem. Cum in omnes partes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atque omnia caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto aut capto Labienum cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitas propter Germaniae vicinitatem cotidianis exercitata bellis cultu et feritate non multum a Germanis differebat neque imperata
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝑmotus al celerit a familiarib ꝓhibiti
cõmii. int̾ficẽ hoĩem non potuit. Hiiuit᷑
cñ p̾mo ictu gladio caput ꝑcussit. Cum
utrĩq gladii disericti essent: nõ tam pugnã¬
extimescebant. Eno facto statuisse cõmius
dicebatur nũ ꝙͣ in conspectu cuiusꝙͣ romani
uenire. Bellicosissimis gentib deuictis cesar
cum uideret nullam iam ẽẽ cuutatem que
bellũ id pararet. quod sibi resisteret: sed nõmil¬
los ex oppidis demigrare. ex agris distughe
id pñs imꝑiũ euitandũ plures in purtes ex¬
c̾citum dimictẽ constituit. Marcũ antoniũ
ĩstorem cũ legione xii. sibi cõiĩgit. Cauĩ
fabiũ legatum cum cohortibi xxu. mictit
in diu̾sissimam partem gallie ꝙ ibi quaso
ciuitates in armis ẽẽ audiekat᷑. Neq sibi cã¬
ninũ rebilliũ legatum qui in illis regionibus
erat satis firmas duas legiones hr̃e exisci¬
mabat. litum labienũ ad se euocat. Legio¬

Expanded text:
re permotus vel celeriter a familiaribus prohibitus re permotus vel celeriter a familiaribus prohibitus Commi conficere hominem non potuit; graviter tamen primo ictu gladio caput percussit. Cum utrimque gladii destricti essent, non tam pugnanextimescebant. Quo facto statuisse Commius dicebatur numquam in conspectum cuiusquam Romani venire. Bellicosissimis gentibus devictis Caesar, cum videret nullam iam esse civitatem quae bellum pararet quo sibi resisteret, sed nonnullos ex oppidis demigrare, ex agris diffugere ad praesens imperium evitandum, plures in partes exercitum dimittere constituit. M. Antonium quaestorem cum legione duodecima sibi coniungit. C. Fabium legatum cum cohortibus XXV mittit in diversissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse audiebat neque C. Caninium Rebilum legatum, qui in illis regionibus erat, satis firmas duas legiones habere existimabat. Titum Labienum ad se evocat; legio
Abbreviated transcription (Latin):
fure ea pena quam sibi ip̃i contraxissẽt. Noc.¬
te in sequenti legati responsa ad suos resert̃.
obsides conficiũt. Concurrũt reliquarũ
ciuitatũ legati qui bellonacoꝵ speculalĩtut
euentũ. Obsides dant. Imperata facuut. ex¬
cepte cõmio. quem timor ꝓhibebat ciq q
fider suam cõmictere salutem. Nam suꝑiore
amo. Titus labienus cesare in gallia cit̾io¬
reius dicente cũ cõmiũ comꝑissẽt sollicitare
ciuitates: et coniurationem contra cesarẽ
facere. infidelitatem ei. sine ulla ꝓfidia iudi¬
cauit comp̾mi posse. quem quia nõ arbitra.¬
batin. uocatũ in castra uentuꝵ. ne tẽptando
cautiorem face̾t: Canĩ uolucenũ quadritũ
misit: qui cum ꝑ silĩtudme colloquii curaret
int̾ficiendum. Ad eun rem delectos idoncos
eitradidit centuriones. Cum in colloquiũ
uentũ esset: et ut cõuenerat manũ eõmis
uolucenꝰ arripusset centurio belut ĩsucta

Expanded text:
fore ea poena quam sibi ipsi contraxissent. Nocfore ea poena quam sibi ipsi contraxissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt, obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum civitatium legati, quae Bellovacorum speculabantur eventum; obsides dant, imperata faciunt excepto Commio, quem timor prohibebat cuiusquam fidei suam committere salutem. Nam superiore anno Titus Labienus, Caesare in Gallia citeriore ius dicente, cum Commium comperisset sollicitare civitates et coniurationem contra Caesarem facere, infidelitatem eius sine ulla perfidia iudicavit comprimi posse. Quem quia non arbitrabatur vocatum in castra venturum, ne temptando cautiorem faceret, Gaium Volusenum Quadratum misit, qui eum per simulationem colloqui curaret interficiendum. Ad eam rem delectos idoneos ei tradit centuriones. Cum in colloquium ventum esset, et, ut convenerat, manum Commi Volusenus arripuisset, centurio vel insueta
Abbreviated transcription (Latin):
pena.Ssit contẽptus hostiũ quã si sine di¬
micatione inferre integris posset. ꝓ sua
clemencia atq hũamtate nũꝙͣ ꝓfecto eẽt
illaturus. ifflictas opes equestri plio bellon¬
acorum esse delectorũ peditũ multa milia
int̾iisse uix refugisle nũcior cedis tamẽ
magnũ ut in tinta calumitate bellonacos
eo p̃lio cõmodum esse consecutos/ ꝓ corbeus
auctor belli. concitator multitudinis eẽt int̾
legatis cõmemorat cesar eodem temꝑe suꝑio¬
re anno bellouacos ceterasq gallie ciuitates
suscepisse bellum ꝑtinacissime. Hos ex õib
in sentencia ꝑmansisse. neqz ad santatem
reliquorũ deditione esse ꝑductos. Scure atq
intelligere se cãm peccati facillime mortiis
delegara. nemĩem uo tantũ pollere. utũui¬
tis pͥncipib. resistente senatu omñb honis
repugnantib infirmamanu plebis bellũ
concitare et gfere posset. Sed tiĩ se contentũ

Expanded text:
poena sit contentus hostium, quam si sine dipoena sit contentus hostium, quam si sine dimicatione inferre integris posset, pro sua clementia atque humanitate numquam profecto esset illaturus. Adflictas opes equestri proelio Bellovacorum esse; delectorum peditum multa milia interisse, vix refugisse nuntios caedis. Tamen magnum ut in tanta calamitate Bellovacos eo proelio commodum esse consecutos, quod Correus, auctor belli, concitator multitudinis, esset intlegatis commemorat Caesar: Eodem tempore superiore anno Bellovacos ceterasque Galliae civitates suscepisse bellum: pertinacissime hos ex omnibus in sententia permansisse neque ad sanitatem reliquorum deditione esse perductos. Scire atque intellegere se causam peccati facillime mortuis delegari. Neminem vero tantum pollere, ut invitis principibus, resistente senatu, omnibus bonis repugnantibus infirma manu plebis bellum concitare et gerere posset. Sed tamen se contentum
Abbreviated transcription (Latin):
neranda cogeret elatos iracundia ꝟictores ĩ
se tela cõicere. Tali modo re gesta recentib
pin uestigiis ingressus cesar cum uictor
tinta calamitate existimar et hostes nucio
accepto locum castroꝵ relicturos. que non lõgi
ab eadem cede ab esse plus minꝰ uiiii. nulib
dicebantur .timetsi fluiiẽ impeditũ trã¬
sicũ uidebat: tñ exc̃citu traducto ꝓgreditur.
At bellonaci ueliqueqz ciuitates repente ex
fuga pancis ac q hus uulneratis receptis
qiu siluarũ beneficio casum euitauerant.
omib adu̾sis cognita calamitate int̾fecto
corbeo amisso esuitatu et fortissimis pedi¬
tib cũ aduentare romanos existimarent.
consilio repente cantutubaꝵ cõnocato. cõ¬
lamant. Legati obsidesq ad cesarẽ mictũt᷑.
Hoc omib prolato consilio. cõmiꝰ actre¬
las ad eos confugit. gmanos a quib ad id
bellũ iuxilia mutuatus erit. cetĩ euestigio
mutut ad cesarem legatos. petũtq ut ea

Expanded text:
nerando cogeret elatos iracundia victores in nerando cogeret elatos iracundia victores in se tela conicere. Tali modo re gesta recentibus proeli vestigiis ingressus Caesar, cum victos tanta calamitate existimaret hostes nuntio accepto locum castrorum relicturos, quae non longius ab ea caede abesse plus minus octo milibus dicebantur, tametsi flumine impeditum transitum videbat, tamen exercitu traducto progreditur. At Bellovaci reliquaeque civitates repente ex fuga paucis atque his vulneratis receptis, qui silvarum beneficio casum evitaverant, omnibus adversis, cognita calamitate, interfecto Correo, amisso equitatu et fortissimis peditibus, cum adventare Romanos existimarent, concilio repente cantu tubarum convocato conclamant, legati obsidesque ad Caesarem mittantur. Hoc omnibus probato consilio Commius Atrebas ad eos confugit Germanos, a quibus ad id bellum auxilia mutuatus erat. Ceteri e vestigio mittunt ad Caesarem legatos petuntque, ut ea
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo processit peditũ q̃ nr̃os tedere corgit
equites. Qnib celerit sub uemiũ lenis
armature pedites quos ante legiones is¬
qui p̾mor sustmuerant impetus insidiꝵ
hocito fint̃ suꝑiores ꝓ nullũ ib ĩ sidiãtib
ĩpaudentes acceperant detmentũ. Audut
propis intim legiunee crebuiq eodẽ ipẽ
et nrĩs et hostib mĩci afferueur fpera¬
torem instrintis copiis adẽe Suare
cognita p̃sidio cohortiũ confisi nr̃i icer¬
rime p̃liantur. ne si tardius rem gessisset̃.
uictorie glĩam coĩcasse cum legiomb uide¬
rentur. Hostes concidũt animis atqitine¬
ribus dui̾sis fugam q̃runt nequicꝙͣ. Nam
quib difticultatib locorum pomanos clau¬
dere uoluerant: his ipĩ tenebantur. Uicti
tum ꝓculsiq marori ꝑ te amissa cõst̾nati
Uictus corbeus excede̾ p̃lio siluasqz pet̾e aut
muitantib nr̃is ad deditionem potuit addu¬
ci in fortissimie p̃liando complures bul¬

Expanded text:
multitudo procedit peditum, quae nostros coegit cedere multitudo procedit peditum, quae nostros coegit cedere equites. Quibus celeriter subveniunt levis armaturae pedites, quos ante legiones misqui sustinuerant primos impetus insidiarum hoc ipso fiunt superiores, quod nullum ab insidiantibus imprudentes acceperant detrimentum. Accedunt propius interim legiones, crebrique eodem tempore et nostris et hostibus nuntii adferuntur, imperatorem instructis copiis adesse. Qua re cognita praesidio cohortium confisi nostri acerrime proeliantur, ne, si tardius rem gessissent, victoriae gloriam communicasse cum legionibus viderentur; hostes concidunt animis atque itineribus diversis fugam quaerunt. Nequiquam: nam quibus difficultatibus locorum Romanos claudere voluerant, eis ipsi tenebantur. Victi tamen perculsique maiore parte amissa consternati victus Correus excedere proelio silvasque petere aut invitantibus nostris ad deditionem potuit adduci, quin fortissime proeliando compluresque vul
Abbreviated transcription (Latin):
milo siluio undi ũ impctuosistimo fluiẽ
nunitũ uelut indigine hut insino c̃tũ¬
dederunt. Etrlorito hostiũ consihio nci
d p̃liandũ niõ alq armis parati cum sub¬
sequentib legionib nullam dnntationẽ
retusarent : turmatim in eũ lotũ deuene¬
runt. Suorum iduentu cũ sibi corbens
oblitam occasionem rei gerendo eristima¬
ret: p̾mũs cum paucis seostendit. atq in
ꝓximas turmas impetũ fecit. Nostri cõ¬
stuntꝰ iipetũ sustment insidiatorũ neu
plures mhnũ locũ cõuemũt inoi pletũ¬
p equestrib p̃liis tum propt aliquem tiõ¬
rem accidit. tũ multitudme ip̃oꝵ det̾mẽ¬
tũ accipitur. tum dispositis turmis ĩincẽ
rari p̃harentur. neq ab lat̾ib ctũ uemri
suos paterentur. Erumput cetiꝰ coibeo p̃¬
lunte ex silius fit magna contentioner
dinfum pliũ. Quod cum diuciꝰ primar¬
te mirentur paulatim ex silius inseruta

Expanded text:
mille, silvis undique aut impeditissimo flumine mille, silvis undique aut impeditissimo flumine munitum, velut indagine hunc insidiis circumdederunt. Explorato hostium consilio nostri ad proeliandum animo atque armis parati, cum subsequentibus legionibus nullam dimicationem recusarent, turmatim in eum locum devenerunt. Quorum adventu cum sibi Correus oblatam occasionem rei gerendae existimaret, primum cum paucis se ostendit atque in proximas turmas impetum fecit. Nostri constanter incursum sustinent insidiatorum neque plures in unum locum conveniunt; quod plerumque equestribus proeliis cum propter aliquem timorem accidit, tum multitudine ipsorum detrimentum accipitur. Cum dispositis turmis in vicem rari proeliarentur neque ab lateribus circumveniri suos paterentur, erumpunt ceteri Correo proeliante ex silvis. Fit magna contentione diversum proelium. Quod cum diutius pari Marte iniretur, paulatim ex silvis instructa
Abbreviated transcription (Latin):
nerant: bix suorum ipĩ p̾ores partes aiãd¬
u̾terent equorum insidias ueriti liberam
facultatem sin recipiendi bellonacis dederũt.
Ita fuga timoris sil calliditatis s plena sine
ullo det̾mento milia nõ ampliꝰ decem pro
Inde cum sepe in insidiis equites peditesq
disponerent. magna det̾menta romanis i
pabulationib inferebant. Quod crebrius
accidere ex captiuo quodam comperit cesar.
corbeũ bellonacorum ducem fortissimũ
milia sex peditũ delegissẽ. Eqniresq ex oĩ
no mile quos in insidiis eo loco collocaret.
Quem in locũ propt copiam frumẽti ac
pabuli missuros romanos suspicaretur
Quo coginito consilio legiones plures ꝓp̃
solelat educi. Eꝯutatũq qua consuetudi¬
ne pabulationib mucte p̃sidio consnerit:
bure spe cum legionib y. pot : st maximẽ
propmquat. Hostes in insidiis disposii
sibi cum delegissent canipũ idrem qe ndã
non ampli patentem inõs partes pinib

Expanded text:
verant, vix suorum ipsi priores partes animadverant, vix suorum ipsi priores partes animadverterent equorum, insidias veriti liberam facultatem sui recipiendi Bellovacis dederunt. Ita fuga timoris simul calliditatisque plena sine ullo detrimento milia non amplius decem proInde cum saepe in insidiis equites peditesque disponerent, magna detrimenta Romanis in pabulationibus inferebant. Quod cum crebrius accideret, ex captivo quodam comperit Caesar Correum, Bellovacorum ducem, fortissimorum milia sex peditum delegisse equitesque ex omni numero mille, quos in insidiis eo loco collocaret, quem in locum propter copiam frumenti ac pabuli Romanos missuros suspicaretur. Quo cognito consilio legiones plures quam solebat educit equitatumque, qua consuetudine pabulatoribus mittere praesidio consuerat, turae; ipse cum legionibus quam potest maxime appropinquat. Hostes in insidiis dispositi, cum sibi delegissent campum ad rem gerendam non amplius patentem in omnes partes passibus
Abbreviated transcription (Latin):
loco metatis munixi Iubet castras. ac solutis
operib pro uallo legiones ĩseructas collo¬
cat. Equites frenatis euis in siatione dis¬
ponit. Bellonaci cum ad romanos ad mie¬
quendum paratos uiderent. neq ꝑ noctare
aut diuciꝰ ꝑmanere sine piculo eodem loco
suꝑiorib cõment ariis cesaris decla̾tũ est
per manꝰ scramentoꝵ ac uirgultor . qͦrx
sũma erat in castris copra int̾ se traditos
ante aciem collocarũt. extremoqz tempore
diei signo ꝓnũciato uno tempore incender̃t.
Ita continens flãma copias om̃s repente
conspectu texint ronianor. Snod ubi ac¬
cidit. barbari uehementissimo cursu refu¬
gerunt. Cesar et si discessum hostiũ ammad¬
ñtere non poterat incendiis oppositis: tñ id
Bitus insidias. ne forte in eodem loco sul¬
sistere hostis atq illicẽ nostros in locum
conaretur Imquũ:. tardius ꝓcedit. Estes
cũ intrare sũmũ Iugum et flãmam den¬
cissimã tuerent. ac si qui cupidius intra¬

Expanded text:
loco metatis muniri iubet castra. Absolutis operibus pro vallo legiones instructas collocat, equites frenatis equis in statione disponit. Bellovaci, cum Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut diutius permanere sine periculo eodem loco superioribus commentariis Caesaris declaratum est, per manus stramentorum ac virgultorum, quorum summa erat in castris copia, inter se traditos ante aciem collocarunt extremoque tempore diei signo pronuntiato uno tempore incenderunt. Ita continens flamma copias omnes repente a conspectu texit Romanorum. Quod ubi accidit, barbari vehementissimo cursu refugerunt. Caesar, etsi discessum hostium animadvertere non poterat incendiis oppositis, tamen id cveritus insidias, ne forte in eodem loco subsistere hostis atque elicere nostros in locum conaretur iniquum, tardius procedit. Equites cum intrare fumum et flammam densissimam timerent ac, si qui cupidius intra
Abbreviated transcription (Latin):
bant eius affirmatione de reliquis adui¬
gendis ciuitatib. Primũq eo tpẽ galli
castra munire instituerũt. et sic sunt. anõ
consternati hoĩes in sueti laboris: ut oiã
q̃ imperarentur sibi pacienda existimiaret.
Nec iinꝰ ꝙͣ est pollicitus Bemietorix aiõ
laborat: ut reliquas cuutates adiunigat.
atq eas boms̃ pollicitationib allicietat.
Huic rei idoneos hoĩes deligelat. Srũ qͥsq
aut orõne subdola aut amicicia facilime coꝑe
posset. qui auarico expugnato refugerant.
armandos uestiendosq curat. simul et di¬
minure topie redintegrarentur imperat
certũ militũ mi̾m cuu̾itatib. quem et quã
ante diem in castra adduci. Inbetͣt lis reb¬

Expanded text:
bant eius adfirmatione de reliquis adiunbant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci veli
Abbreviated transcription (Latin):
Id tnĩ se celiter maioribr cõmodis sernãtuꝵ. I matu
Nam que ab reliquis gallis ciuitates dissen¬
tirent has suas diligencia adiũcturũ. atqz
bnũ consiliũ totius gallie effectuꝵ. ciuus
consensin ne ochis quidem trarum possit
obsistere. Idq se prope iani efsectum habe.
Intea equũ esse ab his coĩs salutis cã impet᷑¬
ri ut castra mumre instituerent. quo faci¬
lius repentinos hostiũ impetus sustinerent.
fuit hͥ orõ non ingrata gallis. et maxime ꝙ
ipe aiõ non defece̾rat. tanto accepto ĩcõno¬
do neq se in occultũ abdiderat. et cõspectũ
multitudims fugerat. plusq nõ pr̃o inde̾
et p̃sentire existimabatur. ꝙ re integra p̾¬
mo intendendũ auaricũ post deserendum
consuerat. Itaqz ut reliquorũ imperatorũ
res adu̾se auctoritatem minuũt: sic hurꝰ
ex contrario. dignitas. in cõmodo accepto
in dies augebatur. Simul in spem beme¬

Expanded text:
id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem venie
Abbreviated transcription (Latin):
miliũ xl. uix dcce qui p̾mo clamore audito
se ex oppido ciccerunt incohimes ad bcin¬
getorigem ꝑ uenerũt. Quos ille multa iã
nocte silencio ex fuga excepit. ueritus ne q̃
in castris ex eorum concursu et mĩã bulgi
seditio oriretur. Et ꝓcul in uia dispositis
familiarib suis pͥncipibusq cuntatum
dispartiendos deducendosi ad suos curret.
que cuiq cuntati pars castroꝵ ab inicio
obuenerat. Postero die consilio cõnocato
consolatus. hortatusq est: ne se admodũ
aiõ dimict̾ent. ne ꝓturbarentur ĩcõmodo.
non Rtute neq in acie uicisse romanos.
sed artificio quodam et sciã oppugnatan
cinꝰ rei fuerunt᷑ imꝑiti. Errare si qui in
lello ois̃ rerum secundos euẽtus expectẽt.
Sibi nũ ꝓͣ placiuisse auaricũ defendi. cinꝰ
rei testes ipõs haberet. Sed factum imprit¬
dencia biturigum. et nimia obsequentia
reliquorum. ut hoc incõmodũ accipetur.

Expanded text:
milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur;
Abbreviated transcription (Latin):
cohortatis ut aliqñ pro tantis laboribus
fructum uictorie ꝓciperent: iis qui primi
murũ ascendissent. p̃inia ꝓposunit. militib
signũ dedit. Illi subito ex omĩbus partib
enolauerunt. murũqr celĩter compleuert̃
Hostes re noua ꝑt̾riti: muro turribus.q
deiecti in foro ac locis patentib cuneatim
constiterũt. Hoc aiõ: ut si qua ex parte ol¬
uiam contra ueniretur. acie instructa depu¬
gnarent. Uhi nẽiem in equũ locũ sese dimi¬
Itere sea toto undiq muro c̾cũ fundi uide̾nt. rũt¬
uiti ne õmo spes fuge tolleretur: abiectis
armis ultimas oppidi partes continenti
Impetu petinerũt. Pars ihi cum ãgusto
exitu portaꝵ scipĩ p̃merent a militibus
parsiam egressa portis ab equitib est int̾¬
fecta. Nec fuit quisꝙͣ qui p̃de stude̾t. Sic et
genabi cede. et labore operis incitati: non
etate confectis non mulierib. nõ ĩfantib
pepcerunt. Demq ex oĩ nuo. ui funit c̾cit

Expanded text:
cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter
Abbreviated transcription (Latin):
insequendum tardabat. Iamq hͦ facere
noctu apparakant. cum matresfamilie
repente in publicũ proturrerũt. flentesq
preiecte ad pedes suorũ omĩb p̃tib pecie¬
runt: ne se et om̃s liberos hostib ad sup¬
pliciĩ dederent. quos ad capiendam fuiiã
nature et biriĩ infirmitas impediret:
U bi eos in sententia p̃stare biderutsꝙ ꝑle¬
rũqz in sũmo ꝑiculo timor mĩam nõ re¬
cipit conclamare et significare de fuga
romanis ceperũt. Quo timore ꝓtriti gal¬
li. ne al equitatu romanoꝵ uie põceupire¬
tur. consilio destiterũt. Posto die cesur
promota turri directisq oꝑib q̃ facere ĩ¬
stitutrant magno cohorto imbre nõ ĩuti¬
lem hanc ad capiendũ consiluĩ tempestatẽ
arbitratus est. Ꝙ paulo ineantiꝰ custodias
In muro dispositas uidetat. suosq languidis
In ope Bsari iussit. et quid fieri uellet oñdit.
Le tiombusq extra castra unneis in occultis expedrtis

Expanded text:
insequendum tardabat. Iamque hoc facere insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis,
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. Accidit inspesantib nobis quod di¬
nũ memoria uisum p̃t̾eundũ nõ eristiã¬
nimꝰ. Quidam ante portam oppidi galli
per manus seui ac piccis traditas qͥletas in
ignem e regione turris proiciebat scorpio¬
ne ab laterẽ dextro traiectus examinatus.q
contidit. Hunc ex proximis uiuis iacentẽ
transgressus eodem illo mun̾e fungebatur.
eldem ratione ictu scorpionis exaiãto alt̾i
succedit t̾cius et t̾cio quartus. nec pͥus ille
est a pugnatorib bacuus relictus locus. ꝙ
restincto aggere atq oĩ ea parte sũmotii
hostib finis est pugnandi factus. Dimã
erperti galli ꝙ res nulla successerat: pos¬
tero die consiliũ recepunt: ex oppido ꝓfugẽ
hortante et uilente Bcingetorige. Id silẽtio
noctis conati non magna iactura suorũ
sese effecturos speralunt. Propt̾ea ꝙ neqr
longe al oppido castra Ecingetorigis aberap̃.
et palus ĩ ppetua int̾cedebat᷑. romanos ad

Expanded text:
rentur, accidit inspectantibus nobis quod direntur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad
Abbreviated transcription (Latin):
bus portis ab utroq latere turriũ eruptio
fiebat. Aln faces. atq aridam materiam
de muro maggerem eminq iacielant.
picem reliquas res. quib ugmis excitari
potest fundebant. ut quo primũ t̾reiet᷑.
aut cui rei ferretur auxiliũ bixratio in¬
ini posset. Tamen ꝓ instituto cesaris sep̃
Aue legiones pro castris excubabant piu¬
resi partitis temporib erant in opecełit᷑
factum est: ut alii cruytionib rẽsistent.
alni turres reduc̾e̾nt aggeremq int̾scin¬
derent. Dĩs ẜo ex castris multitudo ad res¬
tringendũ cuncurreret: cũ in oib locis
consup̃taiam reliqua parte noctis pugna¬
retur. semꝑq hostib spes bictorie redin¬
tegraretur: eo magis ꝙ deustos turriũ
pluteos bidelant: n ec facile adire apertos
ad auyiliandũ aĩadu̾tebant: sempetqr ipĩ
recentes defessis succedent: om̃emq gallie
salutem in illo bestigio tpĩs positam arbitra-¬

Expanded text:
bus portis ab utroque latere turrium eruptio bus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitra
Abbreviated transcription (Latin):
texitur: dum insta muri altitudo expleatur.
Hoc cum in spem̃ barietatemq opus deforme
non est altms trabib ac saxis Ĩ rcĩs lineis
suos ardines seruant: tum ad utilitatem et
defensionem urbiũ sũmam ht̃ opoiniũtatẽ.
ꝓ et ab incendio lapis. et al ariete materia
defendit. que ꝓpetius trabibz pedes quadrageno
plerũqz introrsus reiũcta neq primpi neq
distrahi potest. His tot reb impedita oppu¬
gnatione milites cũ toto temꝑe frigore
et assidiis imbribus tierentur tñ conti¬
nenti labore omĩa h suꝑauerũt. et diebus
yxb. aggerem latum pedes cccxxx. altum pe¬
des lxxx extruxerũt. Cum is murũ hostiũ
pene contingeret. cesar ad opus consuetudiẽ
excubaret.: militesq hortaret᷑. qne quod oiuõ
tempus ab oꝑe int̾mictẽtur. paulo añ t̾ci¬
am uigiliam est aĩadu̾sum fumare agi̾em
quem eumculo hostes succenderãt. Eodẽq
tempore toto muro clamore sublato dua¬

Expanded text:
contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato dua
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ ꝙ apud eos magne sut ferrarie. ats oe
genus cuniculorũ notũ at s usiratum est.
nocturinsq eruptionibz aut aggeri ignem
inferetant: aut milites occupatos in opere
adorielantur. Et nr̃arum turriũ.alutudi¬
nem quantũ has quotidianꝰ agger expise¬
i.it cõmissis suarũ turriũ malis adcqualãt.
ximi ponderis saxis morabantur. menbusq
appropmquare prohibelunt. Muri autem
gallici om̃s hac fere forma sunt. Trabes di¬
recte ppetue in longitudine. paribusq inter-¬
uallis distantes mnt̾ se bmnos pedes in sols col¬
locantur. Erebinciũtur eytrorsus. et młto
angere bestuitur. Ea antem q̃ diximꝰ ĩt̾ual¬
la grandib in fronte saxis effarciũtur. His
collocatis. et caignientitis alius in suꝑ ordo
additur. ut illũd idem int̾uallũ seruetur.
Neqz int̾ se contingant trabes. sed parib mt̾¬
misse spaciis singule singulis saxis int̾iectis
arte contineantur. Sic Denceps omẽ opus

Expanded text:
tius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne tius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequabant,ximi ponderis saxis morabantur moenibusque appropinquare prohibebant. Muri autem omnes Gallici hac fere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus
Abbreviated transcription (Latin):
uestro sanguine tantũ excitum uictorem fame
consũp tum uidetis. Suem turpu̾ se ex su.¬
gha recipientem ne qua cinitas sius fimbus
recipiat a me prouisũ est. Conclamat omis
multitudo et sur more armis concrepat qd
face̾ in eo consuenerũt cinꝰ orõnem approkat
sũmũ esse Rcin getorigem duam nec de eius
fide dubitandũ. no maiorę ratione bellum
admĩstrari posse. Statuũt ut decem milia
hoĩ delecta ex omĩb locis ĩ oppidũ mictãtur.
nec sõlis biturigib coem salutem cõmicten¬
dam censent. quod penes eos si id oppidum
retinuissent. sũmam uictorie constare ĩtlli¬
gfebant. Singulari militũ nr̃õꝵ ututi consi¬
lia ciuusq modi galloꝵ occurrebant. ut est sũ¬
me genus solercie. at. s ad omnia innitanda et ef¬
ficienda ĩ ib quoꝙͣ traduntur aptissimum.
Nam et laqueis falces au̾telant. Iuas cum
destinauerant: tormentis introrsas reducekãt
Et aggerem cumailis sustrahelant. eo scien¬

Expanded text:
vestro sanguine tantum exercitum victorem fame vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scien
Abbreviated transcription (Latin):
potuerint. Qui dimicare non ausi. t̾pit
se in castra receperũt. Imperiũ se ab cesare
per proditionem nullũ desiderare: Inod hie
uictoria posset. que iam esset sibi atq omĩb
gallis explorata. Quĩeciam ipĩs remittet.
si sibi magis honorem tribuere ꝙ al se acci
ĩquit sincere ꝓmĩciari. andite romanos mi¬
lites. producit seruos. quos in pabulatione
paucis ante dieb acceperat et fame binculis¬
q excruciauerat. Hi iam ante dorti. que ĩt̾¬
rogati promĩciarent: milites se eẽ legiona¬
rios dicunt fame et moyia adoutos. clam
ex castris exisse. siquid frumenti aͥ pecoriõ
in agris repire possent. Sili omẽm exc̃citũ
ĩupia p̃mi. neciam bires suffice̾ cuiusi
nec ferre operis laborem posse. Itaq statu¬
isse imperatorem si nichil in opugnatioẽ
oppidi profecissent: triduo excitũ deducere.
Hec inquit a me ẜcingetorix beneficia hẽtis
quem ꝓditionis insimulitis. cuiq opi sine

Expanded text:
potuerint, qui dimicare non ausi turpiter potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab  sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine
Abbreviated transcription (Latin):
oĩ equitatu disceisisset: ꝙ sine mipio reliq̃sh
oportutate et celeritate benissent: non hec
omĩa fortintu. aut sine consilio accide̾ potu¬
isse. regnũ illũ gallie malle cesaris accessuꝰ
ꝓͣ̃ ipõrum hr̃e beneficio. Iali medo accusatus.
ad hec respondit. Ꝙ castra monisset: factũ
inopia pabuli. eciam ipĩs hortantib. Ꝙ
propius romanos accessisset. ꝓsnasum loci
oportunitate qui seir̃m munitioẽ defende̾t.
Epntũ ẜo operam neq in loco palustri deside¬
rari debuisse. et illis fuisse utilem quo sint ꝓ¬
feiti. Sũmam imperii sẽ consulto nulli disce¬
dentem tradidisse. ne is multitudinis studio
ad dimicandũ impelleretur. Ciu rei propt̃
aĩ molliciem stude̾ os̃ bideret.ꝙ. duciꝰ labo¬
rem ferre non possent. Romam si casu mier¬
uenirent fortune si alicui. Indicio bocati.
huic hñdam grãm. ꝙ et paucitate i eoꝵ ex
loco suꝑiore cognoscere. et Rtutem despicere

Expanded text:
omni equitatu discessisset, quod sine imperio omni equitatu discessisset, quod sine imperio opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere
Abbreviated transcription (Latin):
ac saltus eius paludis obtmnelant. Sicaiõ
parati: ut si eam paludem romam ꝓrũpe
conarentur. hesitantes p̃merent loco suꝑi¬
ore. ut. qui ꝓpinquitatem loci bide̾t: ꝑator
prope eino marte ad dimicandũ cristinia¬
yet. Qui miquitatem conditionis ꝑspi-¬
ceret: mani simulatione sese ostentare co¬
gnoceret. Indignantes milites cesar ꝙ cõ¬
spectũ suũ hostes ꝓferre possent tantulo
spacio mtiecto et signũ pln exposcentes
edocet: quanto dee̾mento et quosbiroꝵ for-¬
tiĩ morte necesse sit constare uictoriam.
Q uos cũ sic aiõ paratos uideret: ut nullũ
pro sua lande ꝑiculũ recusent. sum̃e se mni¬
quitatis condoninari debere si eorũ bitam
sua salute hẽat cariorem. Sie milites conso¬
latos eodem die reducit in castra. reliqua¬
queq ad oppugnationem ꝑtinebant oppidi
admistrare mstituit. Uerangetorix cum
ad suos redisset: proditionis insimulatus
ꝓ castra propiꝰ romanos mouisset. ꝓ cum

Expanded text:
ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem pertinebant oppidi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
dabant. ut per eos ad cesarem deferrentuo.
Cum iam muro turres appropinquassent:
ex captiuis cesar cognonit. bercingetorigẽ¬
consũpto pabulo. castra mouisse prop̃dana.¬
ricum. atq ip̃m cũ equitatu. expediłq
qui int̾ equites p̃liari consuessent insidia¬
rn causa eo profactum quonrõs postero
die pabulatum uenturos arbitraret᷑. Siub
relz cogintis. media nocte silençio ꝓ fectui
ad hostiũ casti mane ꝑuenit. Illi celerit᷑
per exploratores aduentu cesaris cornito/
carros. impedimentaq sua in arctiores
silnas abdiderunt. copias oz in loco edito.
atq aperto instruxerunt. Qua re nũ¬
ciata cesar celerit saycinas conferri. ar¬
ma expediri iussit. Collis erat beuit̾ ab in¬
fimo accliuis. Hunc ex om̃ib fere ꝓtib
palus difficilis atq impedita cingebat nõ
latior pedibus L. Hoc se colle int̾ruptis põ¬
tibus galli fiducia loci continebãt. gene¬
ratimq distributis in ciuitates miã bada

Expanded text:
dabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. dabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigeconsumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada