comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Placuit palmam signũ ẽẽ uic¬
torie in c̾taminib. qm̃ ligni in¬
genium huiꝰmodi ẽ: ut urgen¬
trahatur deorsum. s si sursum
ꝓlucas: cectit. Constat autẽ qͥa
truncus palmeł stipes aradice
contrahitur. s insuꝑiorib dila¬
tat᷑. Secus autẽ ÷ inquauis arbore.
que tanto magis turgescit. quo
ad terrã sttpes uicimꝰ accedit. ꝑ
palmã gͦ significat᷑ iusticia in¬
uncibilis que decensum non
nouit.s solum ad suꝑiora ꝓces¬
sum. Unde. iustus ut palma
florebit. Radix mea aꝑta ⁊ secꝰ
aquas. scͥpturarũ utiq & uir
quoꝵ manipulos electis repo¬
net apud se milla die instus
uidex. Unde sequit᷑. Gła mea
semꝑ mnouabit᷑. & arcus meus
instaurabit᷑ ꝙ ẽ aliquid quo
tendit ꝙ in quo dirigit arcũ
nistus. Nec passim sequit᷑ cor¬
nos testaq lutoq. Qui me au¬
diebant expectabant sentenci¬
am. ꝙ c̃. Sepe dictum ẽ senten¬
ciam inbono semꝑ accipien¬

Expanded text:
placuit palmam signum esse vicplacuit palmam signum esse victoriae in certaminibus, quoniam ligni ingenium hujusmodi est, ut urgentrahatur, deorsum, sed si sursum producas cedit. Constat autem quia truncus palmae, vel stipes a radice contrahitur, sed in superioribus dilatatur. Secus autem est in quavis arbore, quae tanto magis turgescit, quod ad terram stipes vicinius accedit. Per palmam ergo significatur justitia invincibilis, quae descensum non novit, sed solum ad superiora processum. Unde: Justus ut palma florebit . Radix mea aperta est secus aquas, Scripturarum utique et virtquorum manipulos electis reponet apud se in illa die justus judex. Unde sequitur: Gloria mea semper innovabitur, et arcus meus instaurabitur, quia Est aliquid quo tendit, et in quo dirigit arcum justus, Nec passim sequitur corvos testaque lutoque. Qui me audiebant, exspectabant sententiam, etc. Saepe dictum, sententiam in bono semper accipien
Abbreviated transcription (Latin):
iniudiciis seq̃r ñ causam s p̃dã.
qui sic munera diligit. ut se qͣ¬
tur retͥbutiones. Et licet equũ
sit qd̾ decernit ad p̃cium: aua¬
ricie seruiens ꝑgit inmortem.
Iude sequitur. & de dentib illiꝰ
auferebam p̃dam. Dicebamq.
Inidulo meo moriar. Menten
itaq conposuerat. qui rerũ sua¬
rum amplitudine contentus
erat. Nec auaricie aut ambiti¬
onis stimulo urgebatur. ut
domũ domuragrum agroconiun¬
geret uisq ad t̾minos loci. ac si
solus habitaturꝰ eẽt in suꝑficie
terre. Et sicut palma multipli¬
cabo dies. Rem ad mirandam
aristotiles inseptimo ꝓbleuma¬
tũ. ꝙ plutarcus inoctano memo¬
rabiliũ dicit. Si suꝑ palme in qͥ¬
unt arboris lignũ magna pon¬
dera inponas. ac tantũ grauiter
urgeas. oneres. ut magnitudo
oneris sustineri ñ queat: nõ de¬
orsum cedit nec interrã flectit᷑.
s adnersus pondus resurgit. ꝙ
sursum nititur recuruat᷑q.
Propterea inquit plutarcus

Expanded text:
in judiciis sequitur non causam, sed praedam, in judiciis sequitur non causam, sed praedam, qui sic munera diligit, ut sequatur retributiones. Et licet aequum sit, quod decernit ad pretium, avaritiae serviens pergit in mortem. Unde sequitur: Et de dentibus illius auferebam praedam, dicebamque: In nidulo meo moriar. Mentem itaque composuerat, qui rerum suarum amplitudine contentus erat. Nec avaritiae aut ambitionis stimulo urgebatur, ut domum domui, agrum agro conjungeret, usque ad terminos loci, ac si solus habitaturus esset in superficie terrae. Et sicut palma multiplicabo dies. Rem admirandam! Aristoteles in septimo problematum, et Plutarchus in octavo Memorabilium dicit: « Si super palmae, inquiunt, arboris lignum, magna pondera imponas, ac tantum graviter urgeas, et oneres, ut magnitudo oneris sustineri nequeat, non deorsum cedit, nec in terram flectitur, sed adversus pondus resurgit, et sursum nititur, recurvaturque. Propterea, inquit Plutarchus,
Abbreviated transcription (Latin):
nixta illud. ẜeatus qͥ loquit᷑
maure audientis. Non itaq
beatificatũ se dicit linguis ho¬
minũ. que in alt̾utram partẽ
ł amore ł odio freq̃nter inpel¬
lunt᷑. Sufficit ei testimoniũ
consciencie. p̃sertim cum ro¬
boratũ sit iudicio sapientum.
Eo inquit qd̾ lib̾assem pauꝑem.
pupillũ. & ꝑiturum. ꝙ conso¬
latus sum cor uidue. In his
enĩ maxime pͥncipalis claret
auctoritas. que a dño instituta ẽ
adimurias ꝓpulsandas. hec qui
ne credas eum remissiore elem̃¬
tia uiciis aͥdaciam p̾stitisse: uis¬
ticia inquit indutus sum ꝙ di¬
ademate iudicio meo. Causam
quã nesciebam diligentissime
inuestigabam. Oportet enim ui¬
dicem cuncta rimari. ꝙ ordinẽ
rerum plena inquisitione dis¬
cutere. nec ante obuiare ali cui.
qũa causa sit legitimis rõnib
plenissime limitata. Ht enim
ait ethicus: ad penitendũ ꝓpe¬
rat qͥsqͥs cito iudicat. Cont̾ebam
molas iniqui. Iniquus ẽ. quisqͥs

Expanded text:
juxta illud: « Beatus qui loquitur juxta illud: « Beatus qui loquitur in aure audientis. » Non itaque beatificatum se dicit linguis hominum, quae in alterutram partem vel amore, vel odio frequenter impelluntur. Sufficit ei testimonium conscientiae, praesertim cum roboratum sit judicio sapientum. Eo, inquit, quod liberassem pauperem, pupillum, et periturum, et consolatus sum cor viduae. In his enim maxime principalis claret auctoritas quae a Domino instituta est, ad injurias propulsandas. Haec quinec credas eum remissiore clementia vitiis audaciam praestitisse: Justitia, inquit, indutus sum, et diademate judicio meo. Causam quam nesciebam, diligentissime investigabam. Oportet enim judicem cuncta rimari, et ordinem rerum plena inquisitione discutere, nec ante obviare alicui, quam causa sit legitimis rationibus plenissime limitata. Ut enim ait ethicus: « Ad poenitendum properat, quisquis cito judicat. » Conterebam molas iniqui. Iniquus est, quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Egrediebat᷑ enim ad portã
qui latebris non egebat. & qͥ
docendi ꝓmeruerat sedem.
senum prudenciã erigebat.
leuitate iuuenili ab scondita.
Cessabant loqui pͥncipes. &
lingua ducum gutturi ad¬
herebat. non audentes gran¬
dia loqui. & inponere in hu¬
meris hominũ onera inpor¬
tabilia. que nec suꝑficie di¬
giti tangi solent. Docebat
enĩ omnẽ uirtutis laudem
inactione consistere. cassũq
ẽẽ splendorem uerbi. eui nõ
sub ẽ soliditas oꝑis. In omin oꝑe
inquit salomon erit habun¬
dantia. ubi autẽ uerba sunt
plurima: ibi frequent̾ egestas.
facienda sunt aliis tumide
intonare. Auris audiens &
ocłs uidens beatificabat me.
Instrumenta corꝑis eleganter
exp̃ssit. quib sensus anme
maxime conualescit. Ext̾iorũ
namq noticia: ocłi ꝙ auris
obsequio fidelissime tͣnsit ad
animam. ꝙ thesaurcᷤ cordiꝰ sepiꝰ
lingua incauta disꝑgit. Qd̾
uͦ audiens & uidens adiecit:
sapientis uidicium expͥmit.

Expanded text:
sit. Egrediebatur enim ad portam sit. Egrediebatur enim ad portam qui latebris non egebat, et qui docendi promeruerat sedem, senum prudentiam erigebat, levitate juvenii abscondita. Cessabant loqui principes, et lingua ducum gutturi adhaerebat, non audentes grandia loqui, et imponere in humeris hominum onera importabilia, quae nec superficie digiti tangi possunt. Docebat enim omnem virtutis laudem in actione consistere, cassumque esse splendorem verbi, cui non subest soliditas operis. In omni opere, inquit Salomon, erit abundantia, ubi autem verba sunt plurima, ibi frequenter egestas .facienda sunt, aliis tumide intonare. Auris audiens, et oculus videns beatificabat me. Instrumenta corporis eleganter expressit quibus sensus animae maxime convalescit. Exteriorum namque notitia oculi et auris obsequio fidelissime transit ad animam, et thesauros cordis saepius lingua incauta dispergit. Quod vero audiens et videns adjecit, sapientis judicium exprimit,
Abbreviated transcription (Latin):
eloqͥum meũ. Si qͣndo ridebam
ad eos ñ credebant. ꝙ lux uultꝰ
meinon cadebat interrã. Si uo¬
luissem ire ad eos: sedebam pri¬
mus. cumnq sederem quasi rex
exercitu circumstante. eram tñ
mientium consolator. Ecce reg¬
nandi inuiro iusto ex magna
parte expressa ÷ formula. qũã
si ꝑsingła exsequi uoluerimꝰ:
integri libri magnitudinem
insertarum uirtutũ series uł
sola complebit. Diligens lector
singła uerba discutiet. quia
inhis omnib nec iota nͨ apex
amisterio salutis uacat. Pauea
tñ que in ip̃a suꝑficie uerboꝵ.
eminent. quanta potero bre¬
uitate ꝑstringã. Quando
inquit lauabam pedes meos
butro. ꝙ petra fundebat mͥ
riuos olei. cum inparata ca¬
thedra residem inplatea:. ab¬
scondebant᷑ iuiuenes. x mͥ seneᷤ
astabant. Innuit gͦ qi rerum
affluentia grãrũq concursus
ei prudentiã non excusseruit:
s in hiis omnib ex conscien¬
tia ꝙtestimonio bonoꝵ oꝑũ
anctoritas inconcussa ꝑman¬

Expanded text:
em serotinum. Si quando ridebam ad eos, non credebant, et lux vultus mei non cadebat in terram. Si voluissem ire ad eos, sedebam primus; cumque sedereexercitu circumstante, eram tamen moerentium consolator . Ecce regnandi in viro justo ex magna parte expressa est formula, quam si per singula exsequi voluerimus, integri libri magnitudinem, insertarum virtutum series vel sola complebit. Diligens lector singula verba discutiet, quia in his omnibus, nec iota, nec apex a mysterio salutis vacat. Pauca tamen quae in ipsa superficie verborum eminent, quanta potero brevitate perstringam. Quando, inquit, lavabam pedes meos butyro, et petra fundebat mihi rives olei, cum in parata cathedra residerem in platea, abscondebantur juvenes, et mihi senes astabant. Innuit ergo quia rerum affluentia, gratiarumque concursus, ei prudentiam non excusserint, sed in his omnibus ex conscientia, et testimonio bonorum operum auctoritas inconcussa perman
Abbreviated transcription (Latin):
Sisit amicꝰ eo cautior ẽẽ stude
Turat: crede minꝰ. ñiurat: cred̾e noli
Turet ñ iuret hostis: abhoste caue.
Etfugias qͦs liuor edax felicib hostes
Sic fac̃: ut i̾tꝰ flect̾e pulla queao
Min̾ib fortasse tus placab̾ auarum
Led̾e qͦ cesset inuidus: estomiser
A ttiꝰ miseragaudet mens ĩuida sorte
C unctaq uicini cõmoda: dãpna putat¬
¶ Et nͥfestinꝰ fugeres: te plura monerem.¬

Expanded text:
Si sit amicus, eo cautior esse stude. Si sit amicus, eo cautior esse stude. Jurat? crede minus; non jurat? credere noli; Juret, non juret, hostis ab hoste cave. Et fugias quos livor edax felicibus hostes Sic facit, ut virtus flectere nulla queat. Muneribus fortasse tuis placabis avarum, Laedere quo cesset invidus, esto miser. Alterius misera gaudet mens invida sorte, Cunctaque vicina commoda, damna putat. Et nisi festinus fugeres, te plura monerem
Abbreviated transcription (Latin):
Surg̃. & et̾nũ ꝯstruit usq focum
O ĩa cũ possit manꝰ om̃ipotñtis: auare
Mentis egestatẽ ñ satiare potest
Non saciare pot᷑ manꝰ om̃ipotñtis auarũ.
Diom̃qͥs pot̾it quod neqͥti illa manꝰ
Nõne satis miser ẽ. qͦm net ds ipse beare
S ufficit᷑: uttiꝰ qͥs miserẽe potest:
Añmipete c̃lib̾coł neq̃unt simul eẽ.
Ambos crede mͥñcapit una domus
Ergo caue miseros. nͥ ab his ntstia speres
Nã miseri cultor. qͥs nͥ stultus erit
E st antiqͣnimis. nimis ẽ sentñtia uera
Qm̃ docuere patres: enmꝰ atq cato
Tã qͦd habet qͣm qͦ caret om̃i defit auaro.
Occupet in cũbat. res aliena tamen
Sẽꝑ habundabit qͥreb nou̾it uti¬
C̾ tmens utendi nescia: semꝑ eget
Pauca potest diues ⁊ płima panꝑ hab̾e
Nescit egestatẽ diues. egenus opes
Nnllamicꝰ ei qͥ multa cupit. nec amicꝰ
Ẽ sbsibi. cui nimiu res aliena placet.
S icupidꝰ fuit hostis. caueat᷑ ut hostis.

Expanded text:
Surgit, et aeternum construit usque focum. Surgit, et aeternum construit usque focum. Omnia cum possit manus Omnipotentis, avarae Mentis egestatem non satiare potest. Non satiare potest manus Omnipotentis avarum: Dic mihi quis poterit, quod nequit illa manus? Nonne satis miser est, quem nec Deus ipse beare Sufficit? ulterius quis miser esse potest? Nummipetae cum libricolis nequeunt simul esse Ambos, crede mihi, non capit una domus. Ergo cave miseros, nec ab his nisi tristia speres: Nam miseri cultor, quis nisi stultus, erit? Est antiqua nimis, nimis est sententia vera, Quam docuere patres, Ennius atque Cato: Tam quod habet, quam quo caret omni defit amico, Occupet, occumbat, res aliena tamen. Semper abundabit, qui rebus noverit uti; Et mens utendi nescia semper eget. Pauca potest dives, et plurima pauper habere; Nescit egestatem dives, egenus opes. Nullus amicus ei, qui multa cupit, nec amicus Est sibi, cui nimium res aliena placet. Si cupidus fuerit hostis, caveatur ut hostis,
Abbreviated transcription (Latin):
Principib semꝑ debet adẽe uiris
In qͦꝵ manibꝰ lex si uiget ignea: punit
Dummiseret. fidos dũ cupio ẽẽ: facit
ꝑuocat adfacinꝰ dũ seuit ũ qͣ potestas
Et sibi subiectos nonsinit ẽẽ pios
Nemo sciens illũ ledit quẽ credio amicũ
Regła fida nimis. qͥsqͥs amandꝰ amet.
Hechõiũ disimicta solet coniung̾e corda
Ista potest hoĩem conciliare deo
Hac duce carpeuiã. gͣdienti nemo nocebto.
Et pot̾is cunctas tutꝰ inire manus
Illa tñ metuenda manꝰ q̃ tͣccat iniquas.:
Sordes. qͣm macłant era colore suo
Non qͥa polluit᷑⁊ polluto: ẽ fugienda
S: qm̃ nũmꝰ toxica sena gerit
Toxica ꝑpetuã parit᷑a famẽq sitimq
e tmiserã uitã. mortis & om̃e genus
N ulla libris exit apta manꝰ ferruginetĩcta.
N ec nũmata q̃unt cordauacare libris
N on ẽ eiꝰdẽ nũmosq librosq ꝓbare
ꝑseqͥturq libros grexepicure tuns
Ignis auaritie cũ fenũ carnis adurit:.

Expanded text:
Principibus semper debet adesse viris. Principibus semper debet adesse viris. In quorum manibus lex si viget ignea; punit, Dum miseret: fidos dum cupit esse, facit, Provocat ad facinus, dum saevit iniqua potestas, Et sibi subjectos non sinit esse pios. Nemo sciens illum laedit, quem credit amicum; Regula fida nimis: quisquis amandus, amet. Haec hominum disjuncta solet conjungere corda, Ista potest hominem conciliare Deo. Hac duce carpe viam, gradienti nemo nocebit, Et poteris cunctas tutus inire manus. Illa tamen metuenda manus, quae tractat iniquas Sordes, quam maculant aera colore suo. Non quia polluitur, et polluit, est fugienda, Sed quoniam nummus toxica saeva gerit Toxica perpetuam paritura famemque sitimque Et miseram vitam, mortis et omne genus. Nulla libris erit apta manus ferrugine tincta; Nec nummata queunt corda vacare libris. Non est ejusdem nummosque librosque probare, Persequiturque libros grex, Epicure, tuus. Ignis avaritiae cum fenum carnis adurit,
Abbreviated transcription (Latin):
AAlt̾ius lingue dic qͥs mod̾atur habenas¬
U ix est qͥ propͥa possit hab̾e modum
Lubrica sepe cadit. qm̃ u̾satur inudo
Sepecadens labem contͣhit atq notam.
Int᷑ multiloqͦs &gͣndia u̾ba serentes
E sto tardiloquus. estoq pauca loquens
Dũ linguas acuuito alii. t calleat auris
Et sit dulichio remige surda magis
Nectantñ ualeat temerarialingͣ loq̃ntis
Pectoris ut possit rumꝑe claustra tui
Si patiens fũis. nũqͣm tibi u̾banocebt̃
Turbatorq tue nemo quietis erit
Excutiet pacẽ qͣmdat patientia nullus
Sit licet exermis contit arma tñ
Utant᷑ linguis. tu uirib nt̾e m̃tis
Si sapis alinguis gła magna uenit
N ãq̃ sit doctna uiri: patiẽtia monstrat.
Tmbellic manu. bella nefancla p̾mit
D l rbis qm m̃tisdicit᷑. estq minor¬
S ꝑne malos. uen̾are bonos igno̾ce uolñti:
Ledere. nulla bonis ulto gͣta magis
Nullauirũ fortẽ uidiccamag̃ decet. ista.

Expanded text:
Alterius linguae dic quis moderatur habenasAlterius linguae dic quis moderatur habenas? Vix est, qui propriae possit habere modum. Lubrica saepe cadit, quoniam versatur in udo: Saepe cadens labem contrahit, atque notam. Inter multiloquos, et grandia verba serentes, Esto tardiloquus, estoque pauca loquens. Dum linguas acuunt alii, tibi calleat auris, Et sit Dulichio remige surda magis. Nec tantum valeat temeraria lingua loquentis, Pectoris ut possit rumpere claustra tui. Si patiens fueris, nunquam tibi verba nocebunt, Turbatorque tuae nemo quietis erit. Excutiet pacem, quam dat patientia, nullus; Sit licet exermis, conterit arma tamen. Utantur linguis, tu viribus utere mentis, Si sapis: alinguis gloria magna venit. Nam quae sit doctrina viri, patientia monstrat, Imbellique manu bella nefanda premit. Urbis, quam mentis dicitur, estque minone malos, venerare bonos, ignosce volenti Laedere, nulla bonis ultio grata magis. Nulla virum fortem vindicta magis decet ista,
Abbreviated transcription (Latin):
Sꝑnant᷑ si forte tue subiudice nuge
Non sit iniqͣmanꝰaut tua lingua ꝓcax
Lib̾a donentur cunctis suffragia. te q
Iste bonumdicat. dicat & ille malum
Si locusẽ lib̾: cur nonsit lib̾a lingua
Nemo satis firmꝰ quẽleuis aura mouet
Qͥ d facient enses. si te leuis aura cruentet:
Uerba qͥdem ñ sunt ub̃a. u̾ba times
Lingrum strepitꝰ solidã ñ t̾nseat aurẽ.
Auris ineptanimis. qͣm sonꝰ urit iners.
Exercent alii linguas. tͥ pareat auris.
Lingua qͥdem ꝓdest. nontñ aure magis.
Illis in linguamensẽ. tͥsit cor inaure.
Ospatulum siteis. auris aꝑtatͥ.
Obice uͥtutis confringit᷑ impetus oris
Etlingue stimulomens male sana ꝑit.
Nemonisi uanus falso letat᷑ honore
Conscia mens culpe qͣm maledicta mouẽt.
Fronsaclamantet sit durior. igne ꝑusta:
Sit cutis. au̾bis: nenotet ora rubor
P lena pudore tñ. qͣlem decet illius ẽẽ
Quitimeat uitii sordidus ẽe nota

Expanded text:
Spernantur si forte tuae sub judice nugae, Spernantur si forte tuae sub judice nugae, Non sit iniqua manus, aut tua lingua procax. Libera donentur cunctis suffragia, teque Iste bonum dicat, dicat et ille malum. Si locus est liber, cur non sit libera lingua? Nemo satis firmus, quem levis aura movet. Quid facient enses, si te levis aura cruentet? Verba quidem non sunt verbera, verba times? Linguarum strepitus solidam non transeat aurem, Auris inepta nimis, quam sonus urit iners. Exercent alii linguas, tibi pareat auris; Lingua quidem prodest, non tamen aure magis. Illis in lingua mens est, tibi sit cor in aure. Os patulum sit eis, auris aperta tibi. Obice virtutis confringitur impetus oris, Et linguae stimulo mens malesana perit. Nemo, nisi vanus, falso laetatur honore, Conscia mens culpae, quam mala dicta movent. Frons adamante tibi sit durior, igne perusta Sit cutis, a verbis ne notet ora rubor. Plena pudore tamen, qualem decet illius esse, Qui timeat vitii sordidus esse nota.
Abbreviated transcription (Latin):
Stat. quia subiectos undiq stare facit
Uoueniam culpis ꝓmereare tuis
Illic finiti soluentur uota laboris
Hic lacͥmas. gemitꝰ. hic pia thura dabis
Excipiet fr̃ m reducem te tota chorea
Et laudes ꝓte sospite leta canet
Qͥcqͥd habes qͦdeis placeat. largire libent̃
Quidlibet ut fũit utile cuiq dabis
Si potes odoni studeas donare salutẽ
Accipiatq brito: teueniente crucem
Hic narrare ti tandẽ discͥmina fati
Exacceq uie ꝓsꝑa cuncta licet
Qͥasit ouis sub uulpe latens. uulpẽ ue subagno.
ꝑelle leonina dic quid asellus agat
Quid leo dũseruit. qͥdagit dũ regnat asellꝰ
Turturis in sp̃e passeris acta canes
Qͥd faciant parditimidileporesq feroces.
Et spes conuersi que sit habñda lupi
Qͥd repens testudo paret. scarabe̾ honustꝰ.
Curq leui uentꝰ gͣndis abimbre cadat
S qͥa nemo pot᷑ cunctis uͥtute placere
Susficiat paucis te placuisse bonis

Expanded text:
Stat; quia subjectos undique stare facit.Stat; quia subjectos undique stare facit.Ut veniam culpis promereare tuis. Illic finiti solventur vota laboris: Hic lacrymas, gemitus, hic pia tura dabis. Excipiet fratrum reducem te tota chorea: Et laudes pro te sospite laeta canet. Quidquid habes quod eis placeat, largire libenter: Quidlibet, ut fuerit utile, cuique dabis. Si potes, Odoni studeas donare salutem: Accipiatque Brito te veniente crucem. Hic narrare tui tandem discrimina fati Exactaeque viae prospera cuncta licet. Quid sit ovis sub vulpe latens, vulpesve sub agno, Pelle leonina dic quid asellus agat. Quid leo dum servit, quid agit, dum regnat asellus, Turturis in specie passeris acta canes. Quid faciant pardi timidi, leporesque fugaces, Et spes conversi quae sit habenda lupi. Quid repens testudo paret, scarabaeus onustus, Curque levi ventus grandis ab imbre cadat. Sed quia nemo potest cunctis virtute placere, Sufficiat paucis te placuisse bonis.
Abbreviated transcription (Latin):
Illa tͥreqͥem p̾parat. illa domum
Angloꝵ sedem pͥmã pete. siue britonũ
Si britonum mauis dic̾e: nemo uetat
In dignulitem si tempꝰag̃ breue longã
Digna qͥdem ñ sunt temꝑa longa b̾ui
Cum de re constet: ñ sit de noĩe pugna
Nec foueat litem lanacapͥna diu
Qͥcqͥd uis dicas. dñsit capt illa bͥtannis
Qmtͥ p̾signat angl̾s arce micans
Angłs iste qͥsest: aut que domꝰ ista reqͥres
Namq nouos rerũ forma mou̾e solet
Insula tota fidẽ cep̃fideiq parentem
Predicat. excollit. audit. honorat. amat..
Consilu magni si nosti forte cdatorem
Non erit ignotus angłs istetibi
Angłs e specula totũ cͥcum spic̃ orbem
Et corpus pennis subuehit atq tegit
Sic uidet e specła sic ꝓtegit om̃ĩa penuis.
U tius non habeat hostis in orbesuo
hic tempestates p̾nuntiat. atq serenũ
Ulentoꝵ rabiem temꝑat. atq maris
Neqͥd obẽe queat: ñ dormit nocte dieq

Expanded text:
Illa tibi requiem praeparat, illa domum. Illa tibi requiem praeparat, illa domum. Anglorum sedem primam pete, sive Britonum; Si Britonum mavis dicere, nemo vetat. Indignum, litem si tempus agit breve longam, Digna quidem non sunt tempora longa brevi. Cum de re constat, non sit de nomine pugna; Ne foveat litem lana caprina diu. Quidquid vis dicas, dum sit caput illa Britannis, Quam tibi praesignat angelus arce micans. Angelus iste quis est, aut quae domus ista, requires Namque novos rerum forma movere solet. Insula tota fidem cepit, fideique parentem Praedicat, extollit, audit, honorat, amat. Consilii magni si nosti forte datorem, Non erit ignotus angelus iste tibi. Angelus e specula totum circumspicit orbem, Et corpus pennis subvehit, atque tegit. Sic videt e specula, sic protegit omnia pennis, Ut jus non habeat hostis in orbe suo. Hic tempestates praenuntiat, atque serenum: Ventorum rabiem temperat, atque maris. Ne quid obesse queat, non dormit nocte, dieque
Abbreviated transcription (Latin):
Nusqͣm diu̾tas. ne quis teledat euntem
Nugarumq luat garrula lingua notaᷤ
O mĩa si nescis loca fc̃ plenissima nugis
Quarum tota cohors est inimica tͥ
Eccl̃a nuge regnant. & pͥncipis aula
Inclaustro regnant. pontificisq domo.
Seruus & ingemius. diues egenꝰ in his
Acceła gressus. cauto duplomate ꝑgens:
Ad mare quomorii littora nr̃a petuito
Hospitiũ tandem sera cum nocte subibis.
Ut ualea s. esto sobrius. esto grauis
G ens penetnda tͥ p̾larga bibaxq loquaxq.
Et cui ni morem gesseris. hostis eris
Cmergunt lites modice qͣsmagna sequunt᷑.
Iurgia uuln̾ib feta. necemq ferunt
S qͥa uͥtutem gens diligit & ueneratur
S i bñ credaris uiu̾e. tutus eris
Non mͦtutꝰ eris ẜ summo dignꝰ horiore
Queq libet fieri: cuncta licenter age
Cantia te felixgenuit. te cantia fouit
Illustrisregum. pontificumq parens
Hic tͥ debetur sedes. finisq laborum

Expanded text:
Nusquam divertas, ne quis te laedat euntem. Nusquam divertas, ne quis te laedat euntem. Nugarumque luat garrula lingua notas. Omnia, si nescis, loca sunt plenissima nugis; Quarum tota cohors est inimica tibi. Ecclesia nugae regnant, et principis aula; In claustro regnant, pontificisque domo. et ingenuus, dives, egenus, in his. Accelera gressus, cauto diplomate pergens Ad mare, quo Morini littora nostra petunt. Hospitium tandem sera cum nocte subibis, Ut valeas, esto sobrius, esto gravis. Gens penetranda tibi, praelarga, bibaxque, loquaxque, Et cui, ni morem gesseris, hostis eris. Emergunt lites modicae, quas magna sequuntur Jurgia, vulneribus feta, necemque ferunt. Sed quia virtutem gens diligit, et veneratur, Si bene credaris vivere, tutus eris. Non modo tutus eris, sed summo dignus honore Quaeque libet fieri, cuncta licenter age. Cantia te felix genuit, te Cantia fovit, Illustris regum, pontificumque parens. Hic tibi debetur, sedes finisque laborum:
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦd fortuna dedit. & qͦddabit est aliemĩ
Auferet hoc totum cum uoleo illa tͥ
Retia pennatis neq̃unt preuisa noc̃e
Tu quecunq uides: retia mentis habe
Retia st̃ quecumq uides. hoĩemq ligatũ
Admiseram mortẽ ꝑmala queq trahunt.
Forsitan untͥ datur hec audatia queret
Dices. nil metuens om̃ia tutus agit
Omia tutꝰ agit. quẽ nec spes . nͨ timor augit.
C ii mala nulla placent. or̃a tutus agit
¶Dispana rediens aut uasconis ute lingua.
S tñ in uerbo plus grauitatis habe
Indue sic lingm. si cuestes indue gentis:
S alua sit ut morum regła salua fides
Pendeat ex hum̾is crux enea. sit coma tet᷑
Hispida cesaries. barba recisa parum
Sitq: guisuultꝰ. sint ftͣons ocłiq pudici
In sontesq manꝰ. pauꝑ amictus erit
Dum tͥconducoꝰ fuit: securior ibis
Etuia sit pedib quelibet apta tuis
At si defũit longas ꝓtende dietas
Contineatq pedes publica strata tuos

Expanded text:
Quod fortuna dedit, et quod dabit, est alienum, Quod fortuna dedit, et quod dabit, est alienum, Auferet hoc totum, cum volet illa, tibi. Retia pennatis nequeunt praevisa nocere, Tu quaecunque vides, retia mentis habe. Retia sunt quaecunque vides, hominemque ligatum Ad miseram mortem per mala quaeque trahunt. Forsitan, unde tibi datur haec audacia? quaeret, Dices nil metuens, omnia tutus agit. Omnia tutus agit, quem nec spes, nec timor angit, Cui mala nulla placent, omnia tutus agit. Hispana rediens, aut Vasconis utere lingua, Sed tamen in verbo plus gravitatis habe. Indue sic linguam, sic vestes indue gentis, Salva sit ut morum regula, salva fides. Pendeat ex humeris crux aenea, sit coma tetra, Hispida caesaries, barba recisa parum. Sitque gravis vultus, sint frons oculique pudici, Insontesque manus, pauper amictus erit. Dum tibi conductus fuerit, securior ibis, Et via sit pedibus quaelibet apta tuis. At si defuerit, longas protende diaetas, Contineatque pedes publica strata tuos.
Abbreviated transcription (Latin):
Si fũit letus: ocłos. auresq libenter
Exponet nugis forsitan ille tuis
Sio gͥnugas sparges. netedia gignant
Que reb letis sunt inimica nimis
Si iubeo ut nugas agites: nugare decent᷑.
Nam sibi ꝑnugas seria credet agi
Utilib nugas. sicaptes seria ludis
Utt sit gͣuium nulla timencda manus
Si iubet ut taceas: statua taciturnior esto.
Neo redimassignis: uba negata tibi¬
¶ Cum satiatꝰ erit. ł eum maiora uocabunt:
Ora conductus detur ut in̾ tibi
I. citus atq redi. ne qͦrum carꝑe nugas.
Ausus es: infligant tela. necemq parent
U num discedens secreta ꝓfer inaure
Qͥ eqͥdagant alii: tu memor esto tui
Queq caro fenum. flos feni gła carnis.
Heo nicħ est. nicho qͥd minus ẽẽ pot:
Munera fortune uiscata puta. uitiorum.
S emina. sunt scełum pabula. mortis it̃.
Sunt laqͦi. sunt insidie. ft̃coxica mortis.
Qm non effugient quos da ceca colit

Expanded text:
Si fuerit laetus, oculos auresque libenter Si fuerit laetus, oculos auresque libenter Exponet nugis forsitan ille tuis. Sic igitur nugas sparges, ne taedia gignant, Quae rebus laetis sunt inimica nimis. Si jubet ut nugas agites, nugare decenter: Nam sibi per nugas seria credet agi. Utilibus nugas, sic aptes seria ludis, Ut tibi sit gravium nulla timenda manus. Si jubet ut taceas, statua taciturnior esto, Nec redimas signis verba negata tibi. Cum satiatus erit, vel cum majora vocabunt, Ora conductus detur ut inde tibi. I citus, atque redi; ne quorum carpere nugas Ausus es, infligant tela, necemque parent. Unum discedens secreta profer in aure: Quidquid agant alii, tu memor esto tui. Quaeque caro fenum, flos feni, gloria carnis, Haec nihil est: nihilo quid minus esse potest. Munera fortunae, viscata puta vitiorum Semina, sunt scelerum pabula, mortis iter. Sunt laquei, sunt insidiae, sunt toxica mortis, Quam non effugient, quos dea caeca colit.
Abbreviated transcription (Latin):
Confer ei qͦscunq duces. qͦscimq potñtes.
Plebs erit hoc uiso maximat᷑ba ducũ.
Si reges uideas. qͥd adhũc nͥ rusticat᷑ba
Ctbene. si dici rustica turba queunto
Particdamq tui p̾monstrans exꝑiere
Que maneat totum gr̃a ł quis honor
Si placet hec: totꝰ pot̾is fortasse patere
S si displiceat: cet̾a claude toga
Uerba salutantis sint pͥma. subm̃ facetus
Te dabis obsequiis. hospitium q petes
Nongͣuis hospeseris. potuq ciboq u̾endꝰ
Sufficiet uestis non p̃ciosa tibi
Non hoñaris equis. faleras nec poscis ecͦpꝵ
Nec te seruorũ copia magna p̃mit
Sufficiet uł sola domꝰ. uisusq patͦni
Eins & alloquio: consilioq frui
Curia qͥd possit. qͥd sꝑet plebs. uͥ regni
Uires una domus sola doc̃e potest
Si deuelatã faciem monstrau̾it. aut ñ
ꝑstringat uisum cassib illetuum:
Qͥ d sapiens stulto differt. qͥd pauꝑe diues.
Qͥa misero felix: si sapis ecce uides

Expanded text:
Confer ei quoscunque duces, quoscunque potentes, Confer ei quoscunque duces, quoscunque potentes, Plebs erit hoc viso maxima turba ducum. Si reges videas, quid ad hunc nisi rustica turba? Et bene, si dici rustica turba queunt. Particulamque tui praemonstrans, experiere Quae maneat totum gratia, vel quis honor. Si placet haec, totus poteris fortasse patere. Sed si displiceat, caetera claude toga. Verba salutantis sint prima; subinde facetus Te dabis obsequiis, hospitiumque petes. Non gravis hospes eris, potuque ciboque verendus Sufficiet vestis non pretiosa tibi. Non oneraris equis, phaleras nec poscis equorum, Nec te servorum copia magna premit. Sufficiet vel sola domus, visusque patroni, Ejus et alloquio, consilioque frui. Curia quid possit, quid speret plebs, ubi regni Vires, una domus sola docere potest. Si develatam faciem monstraverit, aut non Perstringat visum cassibus ille tuum, Quid sapiens stulto differt, quid paupere dives, Quid misero felix? si sapis ecce vides.
Abbreviated transcription (Latin):
Lucet abhac: lucem diues egenꝰ hñt
Illa patet miseris. patet:⁊ domꝰ illabeatis.
hic patre letatur: aduena quisq suo
Cum reserata semel fũit tͥ ianua: currẽs
Ad thalamum dñi ꝓ grediere tui
Expecta dumt᷑ba fluat: que feruet ĩ aula
Fessaq sint dñi m̃bra fouenda thoro
Accedes. uultũ mutab̾. mantica nugas
Excutiat. ꝑ egre tunc ꝑegͥnus eat¬
¶ Non tñ ostendas: ocłos qͦd principis urat
A quototat uitasalusq datur
S.i facies illi tua displicet: uñ placebit:
C ius in arbrtͥo: iusq fauorq manent
Qͦd ꝓhibet fieri scelus ẽ. qͦd p̃cip̃ equum
Turaq ꝓ placito stantq caduñq suo
Hinc quia sola placet. sola uͥtute placeb̾
Que tibi si desit: cetera cuncta nocent
Lura colit. pacẽstatuio. fundatq qͥetem.
Et tumidos hostes: m̃te manuq domat.
S: seu iurauocent. seu fulminet ensis ĩ hostes:
Non nisi sc̃a gerit. non nͥ sc̃a ꝓbat

Expanded text:
Lucet, ab hac lucem dives, egenus, habent. Lucet, ab hac lucem dives, egenus, habent. Illa patet miseris, patet et domus illa beatis, Hic patre laetatur advena quisque suo. Cum reserata semel fuerit tibi janua, currens Ad thalamum domini progrediere tui. Exspecta dum turba fluat, quae fervat in aula, Fessaque sint domini membra fovenda toro. Accedes, vultum mutabis mantica nugas, Excutiat; peregre nunc peregrinus eat. Non tamen ostendas, oculos quod principis urat, A quo tota tibi vita, salusque datur. Si facies illi tua displicet, unde placebit? Ejus in arbitrio, jusque favorque manent. Quod prohibet fieri, scelus est: quod praecipit, aequum, Juraque pro placito stantque caduntque suo. Huic quae sola placet, sola virtute placebis, Quae tibi, si desit, caetera cuncta nocent. Jura colit, pacem statuit, fundatque quietem, Et tumidos hostes mente manuque domat. Sed seu jura vocent, seu fulminet ensis in hostes, Non nisi sancta gerit, non nisi sancta probat.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽt sciat & possit cutor ubiq tuus
Ergo querat᷑ lux cleri gloria gentis
Angloꝵ regis dextera. forma boni
Quesitus regni tͥ cancellarius: atigli.
Primꝰ sollicita mente petendꝰ erio
Hic ẽ. qͥ regni leges cancellat iniquas
& mandata pii principis equa facit
Siqͥd obest popło. ł morib ẽ inimicũ
Quicqͥd id est ꝑ eũ desinit esse nocens
Publica pͥuatis qui pͥfert cõmoda sõꝑ
Quodq dat in płes: ducit in ere suo
Qͦd dat hc̃. quodht̃. dignis donat uice u̾sa
Spargit .s sparse multiplicant᷑ opes
Utq uirũ uͥtus animi.sic gr̃a forme
Undiq mirandum gentib ẽẽ facit
Tardus ad ħc samiꝰ. si certet acumine m̃tis.
Indoctꝰq: plato. uarroq stultus erit
Curio sicertet ũb: uincetur abipso¬
U ictus si certet: quintiliamis erit
Huiꝰ nosse domũ ñ est res ardua cui uis
Non dnce quesito: semita trita patet
Nota domꝰcunctis uitio ñ cognita soli:

Expanded text:
Et sciat, et possit, tutor ubique tuus. Et sciat, et possit, tutor ubique tuus. Ergo quaeratur lux cleri, gloria gentis Anglorum, regis dextera, forma boni. Quaesitus regni tibi cancellarius Angli, Primus sollicita mente petendus erit. Hic est qui regni leges cancellat iniquas, Et mandata pii principis aequa facit. Si quid obest populo, vel moribus est inimicum Quidquid id est, per eum desinit esse nocens. Publica privatis qui praefert commoda semper: Quodque dat in plures, ducit in aere suo. Quod dat habet; quod habet, dignis donat: vice versa Spargit; sed sparsae multiplicantur opes. Utque virum virtus animi, sic gratia formae, Undique mirandum gentibus esse facit. Tardus ad hunc Samius si certet acumine mentis, Indoctusque Plato, Varroque stultus erit. Curio si certet verbis, vincetur ab ipso; Victus, si certet, Quintilianus erit. Hujus nosse domum non est res ardua; cuivis, Non duce quaesito, semita trita patet. Nota domus cunctis, vitio non cognita soli
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mͥ credidis: linguã co hibeb̾. & aule:.
Limina non intret pestuns. esto domi
Aspectus hoĩum cautꝰ uitare meñto
Etit commissas claude libelle notas
Om̃ia sint suspectaͥt. qͥa publicꝰ hostis:
Et maiestatis diceris ẽẽ reus
Ignis edax gladiꝰq ferox tͥ forte parant᷑.
Aut te polluta subruet hostis aqua
Cũ tñ exieris: faciem uelabit amictus.
Deformentq cutẽ puluis & aura tuam
Dextͣ ferat uͥgam. p̾mat & sua mãtica dorsũ.
Tritategant frontẽ pillea. pero pedem.
Sit gradus. & cultꝰ. habitꝰ ꝑegͥnus eunti
Non nͥ barbariem barbara lingͣ sonet
De pictauoꝵ dices te gente creatum
Nam licet his lingua lib̾iore loqui
Hospituq fidem queres suꝑ oĩa qͦsis
Tutus abinsidus. quastͥ qͥsq parat
Stultos. prudentes nimiũ. pͣuosq cauebis.
Et quos insignes garrula lingua facit
Siquis amat uerum: tͥ sit gͣtissimꝰ hospes
Et quẽ delectat gła uana : caue.
Iure patronatꝰ illũ cole. qͥ uelit esse

Expanded text:
 credideris, linguam cohibebis, et aulae Limina non intret pes tuus: esto domi. Aspectus hominum cautus vitare memento, Et tibi commissas claude libelle notas. Omnia sint suspecta tibi, quia publicus hostis Et majestatis diceris esse reus. Ignis edax, gladiusque ferox tibi forte parantur: Aut te polluta subruet hostis aqua. Cum tamen exieris, faciem velabit amictus, Deformentque tuam pulvis et aura cutem, Dextra ferat virgam, premat et sua mantica dorsum: Trita tegant frontem pilea, pero pedem. Sit gradus et cultus, habitus peregrinus eunti, Non nisi barbariem barbara lingua sonet. De Pictavorum dices te gente creatum, Nam licet his lingua liberiore loqui. Hospitiique fidem quaeres super omnia, quo sis Tutus ab insidiis, quas tibi quisque parat. Stultos, prudentes nimium, parvosque cavebis, Et quos insignes garrula lingua facit. Si quis amat verum, tibi sit gratissimus hospes, Et quem delectat gloria vana, cave. Jure patronatus illum cole, qui velit esse,
Abbreviated transcription (Latin):
aliena cõmoda curare uidea-¬
ris.: de tuo nũquã aut raro.
semꝑ aut sepe loquens de illius
quẽ aucuparis e molumento.
Pret̾ea manũ ꝯtine. nͨ si qͥd etiã
inuito ingeratur accipiasdũ
influat iordanis inos enis. qui
dum oĩa cupit. sͥ qͦ omnia
de iure putat competere.

Expanded text:
aliena commoda curare videaris, de tuo nunquam aut raro, semper aut saepe loquens de illius, quem aucuparis emolumento. Praeterea manum contine, ne, si quid etiam invito ingeratur, accipias, dum influat Jordanis in os ejus, qui dum omnia cupit, sibi quoque omnia de jure putat competere.
Abbreviated transcription (Latin):
omiũm gentium exem¬
pła reuoluo. disciplina ro¬
manoꝵ p̃cet̾is lucet. Mesis
qͦ płimũ ꝓfuisse legit᷑ disci¬
plina. ut inpaucitate sua
finittimis suꝑatis: cũ roma-¬
nis ausi suit suꝑ imꝑio gen¬
tiũ dimicare. Qũa feri autẽ
extit̾int: ex uerbis eoꝵ colli¬
gitur. qͥb adu̾sus romanos
pugnaturis unus ducum
añ aciem postulato silencio.
uos inquit qͥ estis: Responsũ
c̃. Romani gentiũ dm̃. Et ille.
Itafiet inquit: si nos uic̾itis.
Graui tandem conflictu pug¬
natũ c̃. s romami uicerunt.
ꝙ nuni̾o plures ꝙ forciores iu¬
rib ꝙ ex̾citatiores usu. multis
tũ amissis suoꝵ: eo qd̃ eis colluc¬
tatio fuerat adu̾sus popłm
disciplinalit̾ eruditũ. Herũ
in tota re militari nicħ utiliꝰ.
nicħ clariꝰ duce erudito. Nam
uirtus ꝙ industria ducis: ef

Expanded text:
omnium gentium exempla revolvo, disciplina Romanorum prae caeteris lucet. Moesis quoque plurimum profuisse legitur disciplina, ut in paucitate sua finitimis superatis, cum Romanis ausi sint super imperio gentium dimicare. Quam feri autem exstiterint, ex verbis eorum colligitur, quibus adversus Romanos pugnaturis, unus ducum ante aciem postulato silentio: « Vos, inquit, qui estis? » Responsum est: « Romani gentium domini. » Et ille: « Ita fiet, inquit, si vos viceritis nos. » Gravi tandem conflictu pugnatum est, sed Romani vicerunt, et numero plures, et fortiores viribus, et exercitatiores usu, multis tamen amissis suorum, eo quod eis colluctatio fuerat adversus populum disciplinaliter eruditum. Verum in tota re militari nihil utilius, nihil clarius duce erudito. Nam virtus et industria ducis, ef
Abbreviated transcription (Latin):
trinam suam morib inpug¬
nabat. eo qd̾ amentis integr̃i¬
tate. ꝓlapsus. effusus ꝙ ꝓuolu¬
tus in iram plurimis plagis mul¬
ctaret innoxium. Adhec plutar¬
cus. lente quidem & leniter ꝙ
sũma cum grauitate. Hunqͥd
qd napulas tͥ irasci uideor:. Est¬
ne ira mea si ame debitũ reci¬
pis: Ex uulti ne me o an ex
uoce. an ex colore. an ⁊̃ ex uerbis
ira me corruptũ intelligis.
aut correptum: Michi qͥdem
neq ocłi oppinor truces st̾ neq
osturbidum neq inmaniter
clamo. neq in spumã roborẽq
feruesco. neq pudenda dico
aut penitenda. neq omĩo tre¬
pido ira aut gestio. ħ omĩa qͥꝑ¬
pe si nescis signa narum eẽ solñt.
Et simul ad eum qͥcedebat conu̾¬
sus interim inquit dum ego
atq hic disputamꝰ: tu hoc age.
ꝙ sine iracundia mea retunde
seruilem contumaciã. ꝙ iniquũ
penitere doceas quã uirgare.
Sic plutarcus. In quo ñ nicħ
eruditionis relictum ⁊ om̃ib
qͥ insullimitate sunt.

Expanded text:
trinam suam moribus impugtrinam suam moribus impugnabat, eo quod a mentis integritate prolapsus, effusus et protus in iram, pluribus plagis mulctaret innoxium. Ad haec Plutarchus, lente quidem et leniter, sed summa cum gravitate: « Nunquid quod vapulas tibi irasci videor? Estne ira mea si a me debitum recipis? Ex vultune meo, an ex voce, an ex colore, an etiam ex verbis, ira me corruptum intelligis aut correptum? Mihi quidem neque oculi opinor truces sunt, neque os turbidum, neque inaniter clamo, neque in spumam ruboremque fervesco, neque pudenda dico aut poenitenda, neque omnino trepido ira aut gestio. Haec omnia quippe, si nescis, signa irarum esse solent. » Et simul ad eum qui caedebat conversus: « Interim, inquit, dum ego atque hic disputamus, tu hoc age; et sine iracundia mea retunde servilem contumaciam, et iniquum poenitere doceas magis quam jurgare. » Sic Plutarchus. In quo nonnihil eruditionis relictum est omnibus, qui in sublimitate sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tareus qui inscribitur archi¬
gramato & magistratũ sue ur̃b
ad pacientiã & iusticie cultum
uerbis instituisse dicit᷑ ꝙ exem¬
plis. hic autẽ seruum habebat
hoĩem nequam & contumacẽ.
sed liberalib disciplinis erudi¬
tum egregie. ꝙ exercitatũ satis
indisputationib pħicis. Conti¬
git ut obnescio quã noxam ei
tunicã detrahi. cediq iuberet
plutarcus. loro ceꝑait uerb̾ari
diriuscłe. cum tñ inficiaretur
culpam. dicens se nicħ egisse
mali. nicħ scełis ad misisse. ꝙ
obloquebatur semultis deme¬
ruisse obsequiis ut napularet.
Postremo cũ non ꝓficeret: uo¬
ciferari cepit. ꝙ int̾enapuland̾
iam ñ querimonias & gemitꝰ
eiulatusq s uerba seria & ob¬
iurgatoria iacłabatur. Nec ita
se habere plutarcumut philoso¬
phum dec̾et. irasci turpe esse.
ei p̃sertu: qͥ de malo ire sepuis
dissertauerat. librũq pulcher¬
rimũ scripserat de ꝑaciencia.
Adiciebat eẽ ꝓbrosum qd̾ doc¬

Expanded text:
tarchus, qui inscribitur Architarchus, qui inscribitur Archigrammaton, et magistratum suae urbis, ad patientiam et justitiae cultum, verbis instituisse dicitur et exemplis. Hic autem servum habebat, hominem nequam et contumacem, et liberalibus disciplinis eruditum egregie, et exercitatum satis in disputationibus philosophicis. Contigit ut ob nescio quam noxam, ei tunicam detrahi, caedique juberet Plutarchus. Loro coeperat verberari duriuscule, cum tamen inficiaretur culpam, dicens se nihil egisse mali, nihil sceleris admisisse, et obloquebatur se multis demeruisse obsequiis ut vapularet. Postremo cum non proficeret, vociferari coepit, et inter vapulandum jam non querimonias et gemitus ejulatusque, sed verba seria et objurgatoria jaculabatur. Nec ita se habere Plutarchum, ut philosophum deceret: irasci turpe esse, ei praesertim, qui de malo irae saepius dissertaverat, librumque pulcherrimum scripserat de patientia. Adjiciebat esse probrosum, quod doc
Abbreviated transcription (Latin):
inquit & ueritas non te dese¬
rant. circunda eas gutturi
tuo. & scribe eas in tabulis cor¬
dis tui. ꝙ inuenies grãm ꝙ
disciplinã bonam coram cło
& hominib. C rã namq de¬
betur miscd̾ie. iusticie disci¬
plina. Utiq gr̃ã & amor sub̾¬
toꝵ quã diuina ꝓducit grã
optimum instrumentũ ÷ om¬
nium gerendoꝵ. s & amor si¬
ne disciplina non ꝓficit. qͥa
cessante iusticie stimulo: popłs
se millicita resoluit. Medĩat᷑
gͦ iugiter sap̃iam ꝙ de ea sie
iusticiam oꝑat᷑. qd̾ lex clemen¬
tie semꝑ⁊ inlingua eiꝰ. Et sic
demenciã temꝑat uigore ius¬
ticie: qd̾ lingua eius iudicium
loquitur. Officio namq euis
iusticia inudiciũ uertitur.
ea qͥdem necessitate. ut uaçca¬
re non liceat qͥn se ipsum sͥ
collato destituat honore. honor
ꝙ enim regis iudiciũ diligit.
ꝙ delinquentiũ culpas tͣnͣquil¬
la mentis mod̾atione cõpescit.
be magistraturũ mod̾atione
librum fertur scripsisse plu¬

Expanded text:
inquit, et veritas non te deseinquit, et veritas non te deserant circumda eas gutturi tuo, et scribe eas in tabulis cordis tui, et invenies gratiam, et disciplinam bonam coram Deo et hominibus . Gratia namque debetur misericordiae, justitiae disciplina. Utique gratia et amor subjectorum, quam divina producit gratia, optimum instrumentum est omnium gerendorum. Sed et amor sine disciplina non proficit, quia cessante justitiae stimulo, populus se in illicita resolvit. Meditatur ergo jugiter sapientiam, et de ea sic justitiam operatur, quod lex clementiae semper est in lingua ejus: et sic clementiam temperat rigor justitiae, quod lingua ejus judicium loquitur. Officio namque ejus justitia in judicium vertitur, ea quidem necessitate, ut vacare non liceat, quin se ipsum sibi collato destituat honore. Honor etenim regis judicium diligit, et delinquentium culpas tranquilla mentis moderatione compescit. De magistratuum moderatione librum fertur scripsisse Plu
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie. nunc remissione cle¬
mentie. ut subditos faciat
quasi unanimes eẽ indomo.
q quasi discordantium in
ministerio pacis & caritatis
oꝑib unam faciat ꝑfectam
q maximam armoniam :
hoc autem certum ⁊. quia tuciꝰ
ẽcordas remĩti ĩtensiꝰꝙͣ ꝓtendi Remisa¬
rum namq intensio artifi¬
cis ꝑicia conualescit. ꝙ debi¬
tam soni reddit grãm. s que
semel rupta ẽ: nullo artificio
reparat᷑. Profecto si sonus ex¬
igitur quẽ non habent frus¬
tra tenduntur. & sepe eicius
uenitur ad millum quã ad eũ
qui minis exigit᷑. Ait ethicus.
Est piger ad penas pͥnceps.
ad premia nelox. Quiq do¬
let quociens cogitur ẽẽ ferox.
Alt̾um naniq iusticie alt̾um
pietatis est. que ad eo pͥncipi
necĩe sunt: ut quisquis sine
illis non mͦ pͥncipatum. s qũẽ¬
libet magistratum uendicat.
frustra se ip̃m irre̾deat. s ꝙ
alioꝵ. in seꝓuocat risum.
contẽptũ & odium. Miscd̃ia

Expanded text:
justitiae, nunc remissione clejustitiae, nunc remissione clementiae, ut subditos faciat quasi unanimes esse in domo, et quasi discordantium in ministerio pacis et charitatis operibus, unam faciat perfectam et maximam harmoniam? Hoc autem certum est, quia tutius est chordas remitti intensius, quam protendi. Remissarum namque intensio, artificis peritia convalescit, et debitam soni reddit gratiam; sed quae semel rupta est, nullo artificio reparatur. Profecto si sonus exigitur, quem non habent, frustra tenduntur, et saepe citius venitur ad nullum, quam ad eum, qui nimis exigitur. Ait ethnicus:  piger ad penas princeps, ad premia velox Quique dolet, quociens cogitur esse ferox.Alterum namque justitiae, alterum pietatis est, quae adeo principi necessariae sunt, ut quisquis sine illis, non modo principatum, sed quemlibet magistratum vindicet, frustra se ipsum irrideat, sed et aliorum in se provocet risum, contemptum et odium. Misericordia,
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam hominis qͥ xp̃m igno¬
rabat. s culpam ipsus exte¬
nuo qͥ alioꝵ excedebat inpul¬
su. ꝙ ad beneficium miseren¬
dũq: ꝓprie pietatis agebat᷑ in¬
stinctu. natura lemens mom̃s.
austerus inpaucos quib par¬
cere nefas eẽt. ad eont tocius
imꝑii sui curricło unus dam¬
pnatus sit senatorum nobiliũ¬
ue urbis. licet inueniant᷑ plu¬
rimi mipsum grauiter deliqͥs¬
se. hic antem asenatu damp¬
natus est ignorante traiano.
Dicebat enim insanum esse.
qui ocłos si habeat lippientes:
eos malit effodere quam cura¬
re. Aiebat ꝙ ungues si acriores
fuerint resecandos ẽẽ. non auel¬
lendos. Sienim citaredus aliiq
fidicines multa diligentia ꝓ¬
curant quomodo oberrantis
corde compescant uiciũ. ꝙ eandẽ
aliis unammẽ reddant. faciant¬
q dulcissimã dissidentiũ conso¬
nantiã cordis non ruptis s ten¬
sis ꝓportionaliter ł remissis qͣn¬
ta sollicitudine oportet pͥnci¬
pem modari. nunc rigore

Expanded text:
justitiam hominis, qui Christum ignojustitiam hominis, qui Christum ignorabat, sed culpam ipsius extenuo, qui aliorum excedebat impulsu, et ad beneficium miserendumque propriae pietatis agebatur instinctu, natura clemens in omnes, austerus in paucos, quibus parcere nefas esset; adeo ut, totius imperii sui curriculo, unus damnatus sit senatorum nobiliumve urbis, licet inveniantur plurimi in ipsum graviter deliquisse. Hic autem a senatu damnatus est, ignorante Trajano. Dicebat enim insanum esse eum, qui oculos si habeat lippientes, eos malit effodere, quam curare. Aiebat etiam, ungues si acriores fuerint, resecandos esse, non avellendos. Si enim citharoedus, aliique fidicines, multa diligentia procurant, quomodo oberrantis chordae compescant vitium, et eamdem aliis unanimem reddant, faciantque dulcissimam dissidentium consonantiam, chordis non ruptis, sed tensis proportionaliter, vel remissis: quanta sollicitudine oportet principem moderari, nunc rigore
Abbreviated transcription (Latin):
benignitatis conciliat sermo
bonus. ꝙ lingua gratiosa. Amo¬
rem fidelissimũ ꝙ constantis¬
simũ etiam aduriorib extor¬
quent beneficla. & quem fecere
fouent & solidant. Et moꝵ dig¬
nitati debetur reuerentia sub¬
ditoꝵ. Egregie qͥdem traianus
gentilium optimus augustoꝵ.
arguentib eum amicis qd̃ in
omnes nimium ꝙ ultra quam
imꝑatorem deceat cõmunis eẽt.
respondit se talem uelle ĩꝑatorẽ
esse pͥuatis. quales imꝑatores
sͥ esse pͥuatus optasset. Unde ꝙ
relatu plinii secundi ammo¬
nitꝰ qui tunc inter cet̾os iudi¬
ces ꝑsecutor eccłie destinatus
erat: a nece martirum ꝑsecutĩs
gladium reuocans edictum
temꝑauit. Et forte cum fidedlibꝰ
egisset mitius. nͥ decessoꝵ. suoꝵ
legib ꝙ exemplis. ꝙ prudentũ
ut putabatur consilio. & aucto¬
ritate iudicum. ad delendã
sectam hominũ opinione pu¬
blica suꝑsticiosam. ꝙ uere reli¬
gionis mimicant iuitaretur.
siec tñ usquequaq cõmendo

Expanded text:
benignitatis conciliat sermo benignitatis conciliat sermo bonus, et lingua gratiosa. Amorem fidelissimum et constantissimum, etiam a durioribus extorquent beneficia, et quem fecere, fovent et solidant. Et morum dignitati debetur reverentia subditorum. Egregie quidem Trajanus, gentilium optimus Augustorum, arguentibus eum amicis, quod in omnes nimium, et ultra quam imperatorem deceat, communis esset, respondit: « Se talem velle imperatorem esse privatis, quales imperatores sibi esse, privatus optasset. » Unde ex relatu Plinii Secundi admonitus, qui tunc inter caeteros judices persecutor Ecclesiae destinatus erat, a nece martyrum persecutionis gladium revocans, edictum temperavit. Et forte cum fidelibus egisset mitius, nisi decessorum suorum legibus et exemplis, et prudentum, ut putabatur, consilio, et auctoritate judicum, ad delendam sectam hominum, opinione publica superstitiosam, et verae religionis inimicam, invitaretur. Nec tamen usquequaque commendo