comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extra nos cerminꝰ. sicut oculus corpa. nec
ita ĩtranos metip̃os quẽ admodũ corpm fanthi¬
sias̃ et uisibiliũ ymagnes rerũ. s alio quõ¬
dã. longe differenti mõ Om̃ius em̃ se obiec¬
tent mẽtis aspectiu quasi corpusculoꝵ q̃dã
simulachra cũ senarii mũ cõpositio uel ordo
uel ꝑticio cogitatur. tñ ualidior et p̃potẽtior
de suꝑ ratio. nõ eis ãnuit ĩternis q̃ uim nĩai
cõtuetur. ꝑ quẽ cõtuitũ fidenter dicit id qd̾
dr̃ unũ ĩ niũs. ĩ millas ꝑtes diuidi posse ¶u¬
la autẽ corꝑa nsi ĩ ꝑtes ĩnuĩabiles diu̾idi
et facilius celũ et terrã trãsire q̃ scd̾m sena¬
riũ nũm fabrcata sũt. ꝙ effici posse ut sena
stiarũ nulla que tñ nobiscũ uidẽt et celũ et
terrã et liuaria et mare et aridã et oĩa q̃
Itaq etiã si ista nõ eent̃. ꝑfcũs᷑ ilłe eẽt ¶ is
aut̃ ille ꝑfectus eẽt. ista scdm eũ ꝑftã nõ fłe

Expanded text:
extra nos ipsos cernimus, sicut oculis corpora, nec ita intra nosmet ipsos, quemadmodum corporum phantasias et uisibilium imagines rerum, sed alio quodam longe differenti modo. quamuis enim se obiectent mentis aspectui quasi corpusculorum quaedam simulacra, cum senarii numeri conpositio uel ordo uel partitio cogitatur, tamen ualidior et praepotentior desuper ratio non eis adnuit interiusque uim numeri contuetur: per quem contuitum fidenterur unum in numeris, in nullas partes diuidi posse, nulla autem corpora nisi in partes innumerabiles diuidi, et facilius caelum et terram transire, quae secundum senarium numerum fabricata sunt, quam effici posse, ut senarstiarum, quae tamen nobiscum uident et caelum et terram et luminaria et mare et aridam et omnia, qitaque, etiamsi ista non essent, perfectus ille esset; nisi autem ille perfectus esset, is
Abbreviated transcription (Latin):
que seyo diebus cõsũmata ẽ. aliud ht̃ ĩ sua na¬
tͥuia aliud ĩ ordine quo ĩ deo ẽ nõ sicut des sed
tñ ita ut ei quies ꝓme stabuitutis nõ sit msi
ĩ ulius quiete qui nchu p̃ter se appetitiquosa¬
depto requiestat Et ideo dũ ip̃o mamnet  se
quidquidex ilo ẽ retorquet ad se ut oĩs trea¬
tura i se habeat naturo sue tumũ quonõ si
quod ipã ẽ ĩ illo autõ quietis locũ quo seruet

Expanded text:
 diebus consummata est, aliud habet in sua natura, aliud in ordine, quo in deo est, non sicut deus, sed tamen ita, ut ei quies propriae stabilitatis non sit, nisi in illius quiete, qui nihil praeter se adpetit, quo adepto requiescat. et ideo, dum ipse manet in se, quidquid ex illo est retorquet ad se, ut omnis creatura in se habeat naturae suae terminum, quo non sit, quod ipse est, in illo autem quietis locum, quo seruet
Abbreviated transcription (Latin):
diũ nel aliquã ꝑtẽ. sed uere ac pure et sim
hdia. nec ulla altera. ¶tmarius uero ht̃
duas. unã que dici possit quota sit qd est̃
unsĩ uã tertia eius ẽ. aliãq maiorẽ q̃ nõ possit
qt̃ tales Nã unũ quarta eiꝰ ẽ duo dimidia
Sed ãbe ĩ sũmã ducte idest unũ et duo simul
trinariũ faciũt nõ quatnariũ ¶ Lõ ergo eũ cõ¬
ipm̃ unũ que quĩta ꝑs eius ẽ Nã et duo ꝙuis
ps̃ eius minor fit. Et tria maidr neutra tñ eaꝵ
dici pt̃ quota ꝑs eius sit Senariꝰ uero tres ꝑ¬
tes tales ht̃. fextã. terciã dimidiã Sexͣ eiũs
unũ ẽ. t̾cia duo dimdia tria Hee aut̃ ꝑtes ĩ sũ¬

Expanded text:
dium vel aliquam partem, sed vere ac pure et simpet ea dimidia, nec ulla altera. Ternarius vero duas habet, unam quae dici possit quota sit, quod est unum, nam tertia ejus est; et aliam majorem quae non possit habet tales: nam unum, quarta ejus est; duo, dimidia; sed ambae in summam ductae, id est unum et duo simul, ternarium faciunt, non quaternarium. Non ergo eum coipsum unum, quae quinta pars eius est; nam et duo quamuis pars eius minor sit et tria maior, neutra tamen earum dici potest quota pars eius sit. senarius uero tres partes tales habet: sextam, tertiam, dimidiam . sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tria. h
Abbreviated transcription (Latin):
siis ꝑtibus talibus simul ductis nõ ĩ se cõsũ¬
matsr. sed exceditur. Ampliorẽ quippe num¬
Ht em̃ eas quĩq duodecimã septã. q uartã. t̾ciã
dimidiã Nã duodeciã eius unũ ẽ. sexta duo.
quarta tria. tercia quatuor diundia sex Unĩs
lũt et duo et tria et quatuor et sex ĩ sũmã
ducta sedecĩ sũt Et ne multis moder ĩ ĩfim¬
tes aut nõ hñt insi singulas sicut t̾narius
et quinariꝰ et cet̾i̾ hiõi aut ita płes hñt ta¬
les ꝑtes. ut ĩ unũ ducte atq ĩ sũmã rẽdacte.
uel citra ĩsistat̃. sicut ẽ octonariꝰ et noneua¬
rius. et alii płum. uel uttra excedãt. sicut duo¬
deciniꝯ et uicesimꝯ quartus et multi tales.
Płes ergo reꝑiũtur quilibet hoꝵ ꝙͣ illi qui ꝑ¬
ft̃i nocãtur eõ qd̾ sus simul ductis talibus
ꝑtibus cõpleãtur. Nã post senariũ uicesinꝯ¬
Ectanꝰ ĩuenitur qui similit̾ suis talib ꝑtibus
cõstat Habet eñ eas qũq Uicesimã oc̃truã

Expanded text:
s suis talibus simul ductis, non ipse consummatur, sed exceditur; ampliorem quippe dut enim eas quinque: duodecimam, sextam. quartam, tertiam, dimidiam . nam duodecima eius unum est, sexta duo, quarta tria, tertia quattuor, dimidia sex: unum autem et duo et tria et quattuor et sex in summam ducta sedecim faciunt. Et ne multis morer, in infis et quinarius et ceteri eiusmodi, aut ita plures habent tales partes, ut in unum ductae atque in summam redactae uel citra insistant, sicut est octonarius et nouenarius et alii plurimi, uel ultra excedant, sicut duodecimus et duodeuicesimus et multi tales. plures ergo reperiuntur quilibet horum quam illi, qui perfecti uocantur, eo, quod suis simul ductis talibus partibus conpleantur. nam post senarium duodetricesimus inuenitur, qui similiter suis partibus talibus constat; habet enim eas quinque: uicesimam et octauam,
Abbreviated transcription (Latin):
ut etiã singillatĩ bonꝰ sit Moderatũ itaq ẽ
ut id diceret᷑ qd̾ et ĩ pñti uerũ eet̃. et p̃scias
significuret futuri Deꝰ eñ nataꝵ optimꝰ
conditor.pectantiũ uero iustissimꝰ ordinator
ẽ. ut et̾iã si qua fingillat̃i fuĩt delin quẽdo de/¬

Expanded text:
ut etiam singillatim bonus sit. moderatum est itaque, ut id diceretur, quod et in praesenti uerum esset et praescientiam significaret futuri. deus enim naturarum optimus conditor, peccantium uero iustissimus ordinator est, ut etiam, si qua singillatim fiunt delinquendo de
Abbreviated transcription (Latin):
eii ꝑs maior trmariꝰ ẽ Potest em̃ diuidi et
septenariꝰ quoq dimidii diuidi pt ĩ tria et̃ quã¬
tuoi et occonariꝰ ĩ tria et quĩq. et noneuarꝰ
ĩ tria et sex. sed nulliꝯ horũ dici pt̃ trinarius
quota sit ꝑs insi tm̃ nonenarii. cuiꝯ ꝑs t̾cia
e sicit seuarii dimidia Itaq horũ oñ ques
cõmeõiaui nullꝰ ꝯsũmatur e u aliquot t̾nariꝰ
insi senariꝰ et nouenariꝰ Nã ille cõstat ex
duobus t̾nariis. iste aũt  trib. Senarius
ergo nũs ut dicere.ceꝑam ꝑtibus suis cõmẽ¬
tib et ĩ sũmã ductis. ĩpẽ cõpletur Alii nãq
sũt niũ quorũ ꝑtes simul ducte minorẽ sũmã
faciut alii uero ãpliorẽ Certis aũt ĩtualloꝵ

Expanded text:
rii pars maior ternarius est; potest enim diuidi et septenarius quoque diuidi potest in tria et quattuor et octonarius in tria et quinque et nouenarius in tria et sex; sed nullius horum potest dici ternarius quota sit pars nisi tantum nouenarii, cuius pars tertia est sicut senarii dimidia. itaque horum omnium, quos commemoraui, nullus consummatur ex aliquot ternariis nisi senarius et nouenarius. nam ille constat ex duobus ternariis, iste autem ex tribus. Senarius ergo numerus, ut dicere coeperam, partibus suis connumeratis et in summam ductis ipse conpletur. alii namque sunt numeri, quorum partes simul ductae minorem summam faciunt, alii uero ampliorem; certis autem interual
Abbreviated transcription (Latin):
sũt oiã ualde ¶õ enĩ frustra ẽ additũ ualde.
quia et corꝑis mẽbra si etiã singula pulcis
sũt. multo sũt tñ umiuersi corꝑis cõpage
pulchriora: quia oculũ uerbi grã placitũ at¬
q laudatũ. tñ si seꝑatũ a corꝑe uideremq:
nõ diceremꝰ tã puichrũ ꝙͣ ł nla cõnexione

Expanded text:
ualde bona sunt. non enim frustra est additum: ualde, quia et corporis membra, si etiam singula pulchra sunt, multo sunt tamen in uniuersi corporis conpage omnia pulchriora; quia oculum, uerbi gratia, placitum atque laudatum, tamen, si separatum a corpore uideremus, non diceremus tam pulchrum
Abbreviated transcription (Latin):
sed post hoiem fccũ datãq illi ꝓptãtẽ uel do¬
imnandi uel edendi subr̃tulit de oĩbus. et
uidit deꝮ oiã que fecit. et ecce bona ualde me
tim ceteris que ante fc̃ã sũt redditũ ẽ: cũ
demũ de oĩbus dici que fecit deꝯ et ecte bona
ualde An forte quia sexto die ꝑficiũtur oĩa.
ꝓpte̾a de oĩbus dicendũ fuit. uĩdit deꝯ oĩa
que fecit. et ecce bona ualde: nõ singillatĩ
de hiis q̃ ip̃o die fcã sũt. Cur ergo de peco¬
ribus et bestiis. et reptilib t̾r̃e dcm̃ ẽ que
que ad eundẽ diẽ sextũ ꝑtinẽt insi forte illa et
singilatĩ ĩ suõ gn̾e et cũ cet̾is uniu̾salit᷑ dici bo¬
na meruerũt. et hõ fc̃s ad ymaginẽ dei nõ nisi
cũ ceti̾s dici hoc meruit  Rn quia ꝑft̃s nũdũ
erat. quia nũdũ erat ĩ ꝑadiso cõstitutꝰ. Qua

Expanded text:
sed post hominem factum datamque illi potestatem uel dosed post hominem factum datamque illi potestatem uel dominandi uel edendi subintulit de omnibus: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, metim ceteris, quae antea facta sunt, redditum est, tum demum de omnibus dici, quae fecit deus, ecce bona ualde. an forte, quia sexto die perficiuntur omnia, propterea de omnibus dicendum fuit: uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, non singillatim de his, quae ipso die facta sunt ? cur ergo de pecoribus et bestiis et reptilibus terrae dictum est, quae ad eundem diem sextum pertinent ? nisi forte illa et singillatim in suo genere et cum ceteris uniuersaliter dici bona meruerunt, et homo factus ad imaginem dei nonnisi cum ceteris hoc dici meruit. an quia perfectus nondum erat, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ne sumẽde ad escã pabulũ agri et fructaligin
dd hoc enĩ ĩtulit. et sic ẽ fcm̃. qd̾ ab illo loco
ĩchoauerat ubi ait: et dixit deꝯ Etre dedi uo
erit ut fateam᷑ etiã creuisse illos̃ iã et mul-¬
tiplicatos ĩplesse teriã ĩ eodẽ scuto die qd̾
eadẽ scptura te stante post multos ãnos iue
edendi et hoc deo dicente hõ cognouisset di. et
INã si id etiã tũc ettisset. idest ĩ escã illa que
data sũt etiã nescendo assũp̃sisset. seruaretur
ac dĩceret᷑. et acceperũt et ederũt Poͣtat
enĩ ita dici. etiã si nõ rursus noiaretur deq.
sicit ĩ illo loco postea ꝙͣ dictũ ẽ cõgregẽtur
aque que sub celo sũt ĩ cõgregationẽ unã et
apareat arida. subĩfertur. et sic ẽ ftm̃ ac de¬
inde nõ di et fecit deꝯ. sed tñ iti repetitur et
cõgregata ẽ aqua ĩ cõgregationẽ suã ⁊ cet
¶d̾ aũt̃ nõ singillatĩ ut ĩ cełis etiã de huã¬
na trectura dixit. et idit deꝗquia bonũ ẽ :

Expanded text:
ae sumendi ad escam pabulum agri et fructus ligni. ad hoc enim intulit: et sic est factum, quod ab illo loco inchoauerat, ubi ait: et dixit deus: ecce dedi uoberit, ut fateamur etiam creuisse illos iam et multiplicatos inpleuisse terram in eodem sexto die, quod eadem scriptura testante post multos annos factltas haec edendi, et hoc deo dicente homo cognouisset, dicitur: et nam si id etiam tunc egisset, id est in escam illa, quae data sunt, etiam uescendo adsumsisset, seruaretur ac diceretur: et acceperunt et ederunt. poterat enim Sicut in illo loco posteaquam dictum est, Congregetur aqua quae sub coelo est in congregationem unam, et appareat arida; subinfertur, Et sic est factum: ac deinde non dicitur, Et fecit Deus; sed tamen ita repetitur, Et congregata est aqua in congregationes suas, etQuod autem non singillatim ut in ceteris etiam de humana creatura dixit: et uidit deus, quia bonum est,
Abbreviated transcription (Latin):
quidã seculariũ poetarũ nubes excedit oł ỹpus.
et pacẽ magnã tenet. quia ꝑhibetur ĩ ol ymꝑi
uertice aerẽẽ tã tenuis. ut̾ neq nubib obũbre¬
tur. neq turbetur uẽto. neq sustẽtare alitͤ
possit: nec ipõs qui forte ascenderĩt hoĩes eras-¬
ioris aure spũ alere sicut ĩ isto aere ꝯsueue¬
xũt tñ et ip̃e aer ẽ uñ aquis uicina qualitate
diffunditur. et ꝓptea ip̃e quoq ĩ hũidã naturã
couersus dilui tꝑe creditur ¶eq enĩ arbi¬
trandũ ẽ aliquid de sꝑachs celi syderei usur¬
passe cũ om̃s etiã altissimos mõtes aqua tr̃a¬
scenderet Em̃ꝙͣ de cõuersione elemẽtaꝵ etiã
ñter ip̃os qui hec ociosa cura subtibissiẽ ꝓscruta
sũt. nõ ꝑua questio ẽ ⁊llii e ĩ dicut᷑ oĩã ĩ oĩa
posse mũtari atq cõuerti: alii uero ẽẽ aliquid
oĩno ꝓpriũ singulis ꝑhibẽt elemẽtis. qd̾ ĩ alte¬

Expanded text:
quidam saecularium poetarum: nubes excedit Olympus, quidam saecularium poetarum: nubes excedit Olympus, et: pacem magna tenent, quia perhibetur in Olympi uertice aer esse tam tenuis, ut neque nebulis obumbretur nec turbetur uento nec sustentare alites possit nec ipsos, qui forte ascenderint homines, crassioris aurae spiritu alere, sicut in isto aere consuerunt, tamen et ipse aer est, unde aquis uicina qualitate diffunditur, et propterea ipse quoque in humidam naturam conuersus diluuii tempore creditur. neque enim arbitrandum est aliquid de spatiis siderei caeli usurpasse, cum omnes etiam altissimos montes aqua transcenderat. Quamquam de conuersione elementorum etiam inter ipsos, qui haec otiosa cura subtilissime perscrutati sunt, non parua quaestio est. alii enim dicunt omnia in omnia posse mutari atque conuerti; alii uero esse aliquid omnino proprium singulis perhibent elementis, quod in alte
Abbreviated transcription (Latin):
que ita cõcreuerat ut cubitis .xu. altissi¬
moꝵ montiũ trãscenderet uertices potuit
ad sydera ꝑuenire. sed quia huiq aeris
humidioris ĩ quo aues uolitãt uel tota
uel ꝓpe tota spacia cõpleuerat ꝓisse qui
fuerãt celos ĩ illa epłascribit᷑ Quod nescio ꝙ̃¬
admodũ possit ĩtelligi insi ĩ aquarũ naturã
ꝓiguioris̃ huiꝰ aeris qualitate cõuersa Alioqͣn
nõ ꝑierũt tũc isti celi sed sublimiꝰ sũt erecti.
cũ locũ eoꝵ aqua occupauerat Itaq faciliꝰ eos
exalationib ꝙͣ sic erectos ut eis suꝑioris celi
natura loco suo cederet Oportebat ĩtaq ut ĩ
creandis habitatorib ĩferioris huiꝰ mũdi ꝑtis
que sepe terre noĩe toti cõmemorat᷑ prius pro/¬
ducerẽtur. ex aqs aĩalia. postea de terra quod
ita sic aeri aqua silis: ut eius exalatiõib pin-¬
guescere ꝓbetur: ut et spm̃ ꝓcelle faciat idest
uentũ. et nubila cõtrahat: et possit uolatus
auiũ sustinere Quappt᷑ etiã si uerũ dixit

Expanded text:
quae ita concreuerat, ut cubitis quindecim altissimorum montium transcenderet uertices, potuit ad sidera peruenire. sed quia huius aeris umidioris, in quo aues uolant, uel tota uel prope tota spatia conpleuerat, perisse, qui fuerant, caelos in illa epistula scribitur. quod nescio quemadmodum possit intellegi nisi in aquarum naturam pinguioris huius aeris qualitate conuersa; alioquin non perierunt tunc isti caeli, sed sublimius erecti sunt, cum locum eorum aqua occuparet. itaque facilius eos exhalationibus, quam sic erectos, ut eis superioris caeli natura loco suo cederet. Oportebat itaque, ut in creandis habitatoribus inferioris huius mundi partis, quae saepe terrae nomine tota commemoratur, prius producerentur ex aquis animalia, postea uero de terra, quod ita sit aeri aqua similis, ut eius exhalationibus pinguescere probetur, ut et spiritum procellae faciat, id est uentum et nubila contrahat, et possit uolatus auium sustinere. quapropter etiamsi uerum dixit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙuis ĩ sexu corꝑis aliud figuratũ sit scd̾m
ĩ ipã pͥma cõditione hoĩs scdm id qd̾ et feĩa
lsõ erat habebat utiq mentẽ suã eãdẽq
rõnalẽ. scd̾m quã ip̃a quoq stã ẽ ad ymaginẽ
dei. sed ꝓpter unitatẽ cõiũctionis fecit deꝯ ĩquit

Expanded text:
uis in sexu, corporis earum aliud figuratum sit, secunin ipsa prima conditione hominis secundum id, quod et femina homo erat, habebat utique mentem suam eandemque rationalem, secundum quam ipsa quoque facta est ad imaginem dei. sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
inde repeteretur. et fecit deꝯ quia sicut iã ꝙtũ
potiumꝰ disseriums nõ fiebat cognitio aliqua
ip̃a pͥma crealatur lux ĩ qua fieret cognitis
uerbi dei ꝑ qd̾ creabatur. atq ip̃ã cog̃nitis illi
ẽẽ. ab ĩformitate sua cõuerti ad formantẽ
uerbi cognitio. ac deinde cũ di̾. et fecit deꝙ ip̃is
creature genꝰ fieri demõstratur. qd̾ ĩ u̾bo dei
dciũ erat ut fieret Hoc et ĩ hõĩs conditione ser

Expanded text:
inde repeteretur: et fecit deus, quia, sicut iam, quantum inde repeteretur: et fecit deus, quia, sicut iam, quantum potuimus, disseruimus, non fiebat cognitio aliqua ipsa primo creabatur lux, in qua fieret cognitio uerbi dei, per quod creabatur, atque ipsa cognitio illi esset ab informitate sua conuerti ad formantem uerbi cognitio, ac deinde, cum dicitur: et fecit deus, ipsius creaturae genus fieri demonstratur, quod in uerbo dei dictum erat, ut fiere
Abbreviated transcription (Latin):
et sic ẽ fcm̃ sed iã subĩfertur. et fecit deus
hoiem̃ ad ymagiẽ deĩ. quia et ip̃a nã stilic¬
et ĩtellaũalis ẽ sicut illa lux. et ꝓptẽa hoc
ẽ ei fieri qd̾ ẽ cognosce̾ ueruũ dei ꝑ qd̾ fit
Nã si diceret᷑ et sic ẽ fom̃ et posiea subisex

Expanded text:
et sic est factum, sed iam subinfertur: et fecit deus hominem ad imaginem dei, quia et ipsa natura scilicet intellectualis est sicut illa lux, et propterea hoc est ei fieri, quod est agnoscere uerbum dei, per quod fit. Nam si diceretur: et sic est factum, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit ĩ terra laborare/ nõ ꝙ aliis locis hec an¬
Rea nascerẽtur. et post ĩ agrio quos hõ ad ca¬
piendas fruges coleret : sed et pͥus et postea
ł eisdẽ locis. pͥus̃ tñ nõ hoĩ. postͥ aũt hoi ut
hoc significetur qd̾ additũ ẽ tibi. qr nõ ẽ dcm
spinas et tribulos ꝑiet. s ꝑiet tibit id est ut
tibi ĩcipiãt iã ista nasci ad laborẽ. q̃ ad pastũ

Expanded text:
pit in terra laborare, non quod aliis locis haec anpit in terra laborare, non quod aliis locis haec antea nascerentur et postea in agris, quos homo ad capiendas fruges coleret, sed et prius et postea in isdem locis, prius tamen non homini, post autem homini, ut hoc significetur, quod additum est: tibi, quia non est dictum: spinas et tribulos pariet, sed: pariet tibi, id est, ut tibi i
Abbreviated transcription (Latin):
radicitus alit. et ip̃ quedã ĩtueant᷑: et ab ex¬
ꝑtis cetera ĩquirat Et de spinis quidẽ ac tri¬
ex terui Cortassis eñ qm̃ ĩ ipis quoq gm̾bus
seminũ multe reꝑiũtur utilitates. poterãt ha¬
bere locũ suũ sine ulla pena hoĩs S ut in
agris ĩ quib iã penalitꝰ laborabat etiã ista
nascerẽtur. hoc ad cumulũ pene ualere che¬
di pt̃. cũ possent alibi nasci. uel ad auiũ peco¬
rũq ꝑascus uel ad ipõꝵ homui aliquos usus
Emͣꝙͣ et ille sensus nõ abhorret ab hiis u̾bis.
quo ita ĩtelligitur dictũ sꝑinas et tr̃ibulos
pariet tibi. ut hec etiã antea t̾ra pariens.
nõ tñ hoĩ pareret ad laborẽ. s tuiꝯcemoĩ aia¬
libus cõuenientẽ ad cibũ Snͣt em̃ de his ge¬
nerib et molliorib et aridiorib cõmode susi¬
iutqͣ nescãtur. Tuc̃ aũt ceꝑit ista hõĩ pere
ad e rũpnosũ negociũ tũ põst pccm̃ homo ce¬

Expanded text:
radicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab exradicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab expertis cetera inquirant. Et de spinis quidem ac triex terra. fortassis enim quoniam in ipsis quoque generibus seminum multae reperiuntur utilitates, poterant habere locum suum sine ulla poena hominis. sed ut in agris, in quibus iam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae ualere credi potest, cum possent alibi nasci uel ad auium pecorumque pastus uel ad ipsorum hominum aliquos usus. quamquam et ille sensus non abhorret ab his uerbis, quo ita intellegitur dictum: spinas et tribulos pariet tibi, ut haec etiam antea terra pariens non tamen homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenientem cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode suauiterque uescantur — tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum coe
Abbreviated transcription (Latin):
ita disposita ut habe rẽt ꝓpͥas ntensuras suas
et ꝓprio s nũos et ꝓpriũ pondꝰ.q̃ ĩ eis pro sui
cuꝯͣq gnĩs mutabilitate mutarẽtur aͥhmẽtis
eł diinutionib multitudĩe et paucitate. le¬
uitate et grauitate scdm dispositionẽ de i Nũ¬
quid sicut ista mutãtur ita ipm̃ dei cõsiliũ
ĩ quo ea dispesuct mutabile dicimꝗs Aũterit
ipe tantã dementiã Cũ ergo hec ira dispo¬
nerẽtur ut haberẽt mẽsuras/ et mĩss etͣ
pondera sua. ubi ea cernebat ip̃e disponens.
Neq enĩ extra seiꝑm sicut cerminꝰ oculis cor¬
ꝑa. que utiq nũdũ erat cũ disponerẽtur ut
fieret Nec ĩtra seipm̃ ista ternebat sicut
ceruimꝰ ciõ fanthasias corꝑm que nõ p̃sto
disponeret s Quo msi es quo solus ꝑt̃s̃ Me¬
rũptũ nos mortales et ꝑcc̃ores quorũ aĩas ag¬
grauãt corꝑa corruptibilia. et quoꝵ sensũ m̃ul

Expanded text:
ita disposita, ut haberent proprias mensuras suas ita disposita, ut haberent proprias mensuras suas et proprios numeros et proprium pondus, quae in eis pro sui cuiusque generis mutabilitate mutarentur, augmentis et diminutionibus, multitudine et paucitate, leuitate et grauitate secundum dispositionem dei: numquid, sicut ista mutantur, ita ipsum dei consilium, in quo ea disposuit, mutabile dicimus? auerterit ipse tantam dementiam! Cum ergo haec ita disponerentur, ut haberent mensuras et numeros et pondera sua, ubi ea cernebat ipse disponens? neque enim extra se ipsum, sicut cernimus oculis corpora, quae utique nondum erant, cum disponerentur, ut fierent. nec ita intra se ipsum ista cernebat, sicut cernimus animo phantasias corporum, quae non praesto disponeret? quo, nisi eo, quo solus potest? Uerum tamen nos mortales et peccatores, quorum animas adgrauant cor
Abbreviated transcription (Latin):
et pondere disposiusti. ac si diceret᷑ oĩa sic
disposuisti ut haberẽt mensurã et nĩm et
pondus. Quia et si diceret᷑ oĩa corꝑa ĩ colo¬
ribus dispo suisti. nõ huic eẽt cõsequẽb ut ip̃ã
dei sapiã ꝑ quã fcã sũt oĩa. colores ĩ se prius
habuisse Itellugeretur ĩ quibus facẽt. sed ita
acciꝑetur oiã corꝑa ĩ colorib disposiusti. nt¬
haberẽt colores Quasi nero a creatore deo
dispostta ĩ colorib corꝑa idest ita disposita. ict
colorata eenͣt. ꝓossit aliter ĩtelligi insi aliqua
ratio colorũ smgulis corꝑm grãbus distribuẽ¬
doꝵ ĩ ip̃a dei disponẽtis sapiã c̃o de fuisse ĩtelsi¬
gatur. et si color ilii nõ appellatur. Hoc ẽ ens̃
qd̃ dixxi. dũ res cõceditur. nõ eẽ de uocabulis la¬
borandũ sfaciamꝰ ergo. ita dcm̃ ẽẽ oĩa ĩ mẽsura
et nũo et pondere disposita. tãꝙͣ dictũ eẽt.

Expanded text:
et pondere disposuisti, ac si diceretur, Omnia sic et pondere disposuisti, ac si diceretur, Omnia sic disposuisti, ut haberent mensuram, et numerum, et pondus? Quia et si diceretur, Omnia corpora in coloribus disposuisti, non hinc esset consequens, ut ipsa dei sapientia, per quam facta sunt omnia, colores in se prius habuisse intellegeretur, in quibus faceret corpora, sed ita acciperetur: omnia corpora in coloribus disposuisti, haberent colores. quasi uero a creatore deo disposita in coloribus corpora, id est ita disposita, ut colorata essent, possit aliter intellegi, nisi aliqua ratio colorum singulis corporum generibus distribuendorum in ipsa disponentis sapientia non defuisse intellegatur, etsi color ibi non appellatur. hoc est enim, quod dixi, dum res conceditur, non esse de uocabulis laborandum. Faciamus ergo ita dictum esse: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, tamquam dictum esset
Abbreviated transcription (Latin):
scendat itaq om̃ẽ qd̾ ita nouit Aut si nũ¬
dũ pt̃ nec ip̃is nõĩbͥus hereat. de quibus
nõ nsi sordide cogitare pt̃ Tãto em̃ magis
cuiq ista ĩ suꝑiorib cara sũt. qñto ip̃e mi¬
nus ẽ ĩ inferiorib caro Quod si nõ nult
aliquis ea uocabula q̃ ĩ rebus ĩfimis et
abiectissimis didicit trã ffere ad illa su¬
blinna quibus ĩ tuendis mentẽ serenare
conatur nõ ẽ urgendꝰ ut faciat/ Dũ enĩ
hoc ĩtelligitur. quod ĩtelluendũ ẽ. nõ ma¬
inoꝑe curandũ ẽ quid nocetur. stire oꝑtet
tũ ciuꝯmõi siłitudo ẽ ĩferioꝵ ad suꝑiora
Nõ em̃ aliter rc̃ẽ. hinc illut rõ tenõit et
nititur Iã uero si quisꝙͣ dicit creatã eẽ
mẽsurã et ñm et pondus. ĩ quibus deũ
oiã disposuisse sc̾ptura testatur. si ĩ illis oĩa
disposit eadẽ ipã ubi disposuctie Si ĩaliis:
putabimꝰ ita dcm̃ ẽe oiã ĩ mẽsum et nũa

Expanded text:
scendat itaque omne, quod ita nouit, aut si nonscendat itaque omne, quod ita nouit, aut si nondum potest, nec ipsis nominibus haereat, de quibus cogitare nisi sordide non potest. tanto enim magis cuique ista in superioribus cara sunt, quanto ipse minus est in inferioribus caro. quodsi non uult aliquis ea uocabula, quae in rebus infirmis et abiectissimis didicit, transferre ad illa sublimia, quibus intuendis mentem serenare conatur, non est urgendus, ut faciat. dum enim hoc intellegatur, quod intellegendum est, non magnopere curandum est. quid uocetur. scire oportet tamen, cuiusmodi similitudo est inferiorum ad superiora. non enim aliter recte hinc illuc ratio tendit et nititur. Jam uero si quisquam dicit creatam esse mensuram et numerum et pondus, in quibus deum omnia disposuisse scriptura testatur, si in illis omnia disposuit, eadem ipsa ubi disposuit? si in aliis, putabimus ita dictum esse, Omnia in mensura, et numero,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi oĩa ĩ te disposiusti Magnũ ẽ. paucisq cõcessũ
Excedere oiã que metiri pñt. ut uideat᷑ men sura
ut ideatur pondub sine pondere ¶eq em̃ mẽ¬
sura et nũs et pondus ĩ lapidib tm̃nõ t lin¬
et cogitare p̃t Est etiã mẽsura aliquid agendi
ne sit siruoctibilis et ĩmodeata progressio: et est
nũs et affriõnũ aĩ et iurtictũ. quo a stultiae defor¬
mitate ad sapĩẽ formã decusq colligitur: et est
pondus nolũtatis et amoris: ubi apparet qnͣti
quidq ĩ appetendo. fugiendo. p̃ponendo postpo
et pondus alio pondere rapitur. Mensura aut̃
sine mẽsura ẽ cui equatur qd̾ de illa ẽ: nec
aliũde ip̃a ẽ Nñs sine nũo ẽ. quo formãtin
oĩa. ne formatur ip̃e Pondus fine pondere
ẽ. quo referũtur ut quiestãt/ quoꝵ quies
purĩ gaudiũ ẽ Nec illud iã referh᷑ad aliud
red nomẽ mẽsure et niu et pondĩs quisqs
nõ nisi uisibiltter nouit. seruib̾. nonit Trã¬

Expanded text:
si: omnia in te disposuisti? Magnum est paucisque concessum excedere omnia, quae metiri possunt, ut uideatur mensura ut uideatur pondus sine pondere. Neque enim mensura et numerus et pondus in lapidibus tantumet cogitari potest. est autem mensura aliquid agendi, ne sit inreuocabilis et inmoderata progressio; et est numerus et adfectionum animi et uirtutum, quo ab stultitiae deformitate ad sapientiae formam decusque conligitur; et est pondus uoluntatis et amoris, ubi adparet, quanti quidque in adpetendo, fugiendo, praeponendo postponet pondus alio pondere rapitur. mensura autem sine mensura est, cui aequatur quod de illa est, nec alicunde ipsa est; numerus sine numero est, quo formantur omnia, nec formatur ipse; pondus sine pondere est, quo referuntur, ut quiescant, quorum quies purum gaudium est, nec illud iam refertur ad aliud. Sed nomina mensurae et numeri et ponderis quisquis nonnisi uisibiliter nouit, seruiliter nouit. tran
Abbreviated transcription (Latin):
ra ꝑ ãmĩstrationẽ ĩe ffabilẽ. oiã mouẽte ĩcõ¬
mutabili ciratore. De gm̃b quoq aĩaliũ ue¬
nenosis ac ꝓniciosis queri solet utrũ post pccm̃
hoĩs ad uindictã creata sint: an potiꝰ cũ ia
creata eeñt m̃oxia nõ nsi postea pccõribus
nocere coperũt Neq hoc mirũ ẽ. qñquidẽ

Expanded text:
rationem ineffabilem omnia mouente incommutabiliter creatore. De generibus quoque animalium uenenosis et perniciosis quaeri solet, utrum post peccatum hominis ad uindictam creata sint, an potius, ut iam creata essent innoxia, nonnisi postea peccatoribus nocere coeperunt. neque hoc mirum est, quandoquid
Abbreviated transcription (Latin):
gligenda fuit cõsideratio quõ possint hec
noĩa que nõ frustra ĩ hoc scptiuaꝵ loco posi¬
tũ sũt etiã spãli distinctione discerm quod
ĩ usu loquẽdi cotidiano facile aiãditi pt̃ Ne
et quasi fortuitu aliqua rõne dicatur scd̾m
genus tãꝙͣ fuerĩt et antea cũ pmo creata
narrẽtur: an genus eoꝵ ĩ suꝑiorib rõmb
ĩtelligendũ ẽ utiq spuãlibus scd̾m quasciẽã¬
tur iferius Sedꝰ si ita eẽt hoc de luce ac
celo. hoc de aquis et terrib. hoc de celi liũa¬
ribus diceretur Quid em̃ eoꝵ ẽ cuiꝰ et̾na¬
sponit oĩa suauiter. Incipit aũt hoc dici
de herbis et lignis: iqq ad hec terrena
aiãntia Nã et̾ ĩ eis que ex aquis creata
sũt qñus ĩ pma cõmeoratione dcm̃ nõ sit
ĩ ille tñ iterlitione dictũ ẽ. et fecit deꝯcetos
maguos. et oem̃ alam̃ aĩaliũ reptiliũ que

Expanded text:
gligenda fuit consideratio, quomodo possint haec gligenda fuit consideratio, quomodo possint haec nomina, quae non frustra in hoc Scripturarum loco posita sunt, etiam speciali distinctione discerni, quod in usu loquendi cotidiano facile animaduerti poteet quasi fortuito an aliqua ratione dicatur: secundum genus, tamquam fuerint et antea, cum primo creata narrentur. an genus eorum in superioribus rationibus intellegendum est, utique spiritalibus, secundum quas creantur inferius? sed si ita esset, hoc de luce, hoc de caelo, hoc de aquis et terris, hoc de caeli luminaribus diceretur. quid enim eorum esponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et fecit deus cetos m
Abbreviated transcription (Latin):
quasi pr̃ ad ymaginẽ filii. aut filiꝰ ad ymaginẽ
pris Alioqn nõ uere dictũ ẽ ad ymaginẽ mam.
si ad prĩs solius aut ad filii solius ymaginẽ fc̃s ẽ
hõ: sed ita dictũ ẽ. fecit deꝯ ad ymaginẽ dei tãqiͣ
diceretur. fecit deꝯ ad ymagmẽ suã Qũ aũt nẽ¬

Expanded text:
r ad imaginem filii aut filius ad imaginem patris — alioquin non uere dictum est: ad imaginem nostram, si ad patris solius aut ad filii solius imaginem factus est homo — sed ita dictum: fecit deus ad imaginem dei, tamquam diceretur: fecit deus ad imaginem suam. cum aute
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ teriũ dem̃. et om̃e lignũ qd̾ ht̃ ĩ se fructũ
seiãlis seminis uobis erit ad escã. et oĩsus
bestiis terre. et oĩbus uolatilibus celi et oĩ
reptili repenti suꝑ terrã qd̾ ht̃ ĩ se sp̃m̃ ute
et om̃e pabulũ iuride ĩ escã Et fcm̃ ẽ sic
Et uidit deꝰ oiã que fecit: et ecce bona ual¬
de Et fcã ẽ uespa. et ftm̃ ẽ mane. dies sexrꝰ
Etiã atq etiã de nͣaͣ hoĩs post erit uberus
cõsiderandi et diligentiꝯ disserendi locus
Nũt aũt ut oꝑa sex dierũ nra ĩquisitio ꝑ¬
tractatioq cõcludat. hoc ꝓmũ breuit᷑ dicim¬

Expanded text:
 terram, et omne lignum, quod habet in se fructum seminis ■ seminalis — uobis erit ad escam et omnibus bestiis terrae et omnibus uolatilibus caeli et omni reptili repenti super terram, quodhabetin se spiritum uitae - et omne pabulum uiride in escam. et factum est sic. et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde. et facta est uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque etiam de natura hominis post erit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex dierum nostra inquisitio pertractatioque concludat, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
corib ĩ sensatis. et silis factus ẽ illis. ut iã fi¬
lii seculi huiꝯ generẽt et generẽtur quo pos
sit mortaliũ genꝰ seruata successione subsi¬
stere. Quid sibi ergo nlt post hoiem̃ fcm̃
illa bñdictio. crescite et multĩplicamĩ. et ie
nichil huic temere dicendũ donec ad eũ sꝙ̃¬
ture locũ ꝑueniamq: ubi diligẽtius ista re¬
quirenda atq tractanda sũt o Potest enĩ nc̃
fortasse sufficere ꝓptea de hoĩe nõ dcm̃ eẽ
scdm genꝰ. quia unꝯ fiebat de quo etiã et feĩa

Expanded text:
coribus insensatis et similis factus est eis, ut iam ficoribus insensatis et similis factus est eis, ut iam filii saeculi huius genersit mortalium genus servata successione subsistere? Quid sibi ergo vult post hominem factum illa benedictio, Crescite et multiplicamini, et impn nihil hinc temere dicendum, donec ad eum Scripturae locum perveniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? Potest enim nunc fortasse sufficere, propterea de homine non dictum esse, secundum genus, quia u
Abbreviated transcription (Latin):
siłitudinẽ cũ et aialia siue aquaꝵ sue t᷑¬
rarũ scd̾m sili̾tudinẽ suã geuerẽt. An qr
genus sequitur sili̾tudo. uoluit eã ubiq
repetere. Nã et semẽ nõ ubiq irpetiut
cũ tũ herbiõ et lignis ĩsit. ꝙͣ a salib et¬
si nõ oĩbus Obseruatũ ẽ etũ quedã ita
nasti ex aquis uel terra: ut sexus eis
nullus sit: et ideo semẽ eoꝵ nõ sit ĩ eis.
sed ĩ elemẽtis ex quibus oriũtur Hocͤ
ergo scd̾m genꝯ ubi et semimũ ius et sili
tudo ĩtelligitur succedentiũ de cedentib: qr
nichil eor ita creatũ ẽ ut semel existeret.
uel ꝑmansurũ. uel nullo succedente decessurũ¬
¶uĩ ergo et de hoĩe nõ ita dcm̃ ẽ faciamus
hoiem̃ ad ymagnẽ et siłitudinẽ nram scd̾ gbuꝰ¬
cũ et hoĩs ꝓpago maĩfesta sit. Nn quia deus
nõ ita fecerat hoiem̃ ut moreret᷑ si p̃cepta ser¬
uare uoluisset. et ideo necessariꝰ nõ erat de¬
cessori successor. Sed post pcm̃ cõꝑatus ẽ pe¬

Expanded text:
similitudinem, cum et animalia siue aquarum siue terrarum secundum similitudinem suam generent? an, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam herbis et lignis insit quam animalibus etsi non omnibus. obseruatum est enim quaedam ita nasci ex aquis uel terra, ut sexus eis nullus sit, et ideo semen eorum non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et seminum uis tudo intelligitur succedentium decedentibus; quia nihil eorum ita creatum est, ut semel existeret, vel permansurum, vel nullo succedente decessuruCur ergo et de homine non ita dictum est, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, secuopago manifesta sit? an quia non ita deus fecerat hominem, ut moreretur, si praeceptum seruare uoluisset, et ideo non erat necessarius decessori successor? sed post peccatum conparatus est pe
Abbreviated transcription (Latin):
a fine usq ad finẽ ꝑtendẽs et sua uit᷑ cũcta di¬
sponẽs. nec ea ip̃a rerũ nouissima q̃ pro sui gnis
ordine dissoluũtur et quarũ dissolutionẽ ex pe¬
na nr̃e mortalitatis horrem ꝯrelinquit ĩ for¬
ma. sed creat mñna corpe aucta sensu aĩantia.
ut maiore attentione stupeamꝰ agilitatẽ
rerũ cõditionib q̃ isto sex dieꝵ drdine crea̾¬
ta narrant᷑: hec quoq im̃ma ĩstituta creda¬
mus. an postea cõsequẽtib corruptibiliũ
corꝑm solutionib hoc q̃ritur. et p̃t quidẽ dici
ea minutissiã que ex aquis uel terris oriũt᷑
tũc creata. ĩ quib etiã iłla nõ absurde ĩtel¬
lugũtur q̃ nascũtur ex hiis que tra g̾minãte
oita sũt. et quia p̃cesserãt conditionẽ nõ solũ
aĩaliũ. sed etlã liuãriũ: et quia t̾re cõtinuãt᷑
ꝑ radicũ cõnexionẽ uñ illo die quo apparuit
arida exorta sũt ut potius ad supplementũ ha-¬
bitationis ꝙ̃ ad numerũ habitatoꝵ ꝑtinere ĩtelli¬

Expanded text:
usque ad finem pertendens et suauiter cuncta disponens nec ea ipsa rerum nouissima, quae pro sui generis ordine dissoluuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia, sed creat minima corpore, acuta sensu animantia, ut maiore adtentione stupeamus agilitatemrerum conditionibus, quae isto sex dierum ordine creata narrantur, haec quoque minima instituta credamus, an postea consequentibus corruptibilium corporum solutionibus, hoc quaeritur. et potest quidem dici ea minutissima, quae ex aquis uel terris oriuntur, tunc creata: in quibus etiam illa non absurde intelleguntur, quae nascuntur ex his, quae terra germinationem, non solum animalium, sed etiam luminarium; et quia terrae continuantur per radicum connexionem, unde illo die quo apparuit arida, exorta sunt, ut potius ad supplementum habitationis, quam ad numerum habitatorum pertinere intelli
Abbreviated transcription (Latin):
illi añꝙͣ trisgerẽtur celestia corꝑa gere¬
bãt. ne ꝙ hoc mirũ ẽ si cõuersã sñt ex
pena ĩ aariã qualitatẽ: ut iã possint ab
igne idest ab elemẽto nẽ suꝑioris aliquid
pati Nec aeris saltẽ spacla suꝑiora et
puriora sed ista caligmosa tenere ꝑmiss stͥ.
qui eis pro suo gn̾e quasi quidã carͣcer ẽ usq
ad tꝑs iudicii Et si quid de hiis trãsgressorib
ãgelis diligentiꝰ requirendũ ẽ. alius erit qc¬
cõmodatior sc̃pture locus ꝓinde ꝙ nc̃ satis ẽ
si hec spacia turbi da et ꝓcellosa ꝓpt᷑ aeris na
ria corꝑa sustinere. pñt et auiũ que ꝓducta
sũt ex aquis ꝓpter aquarũ tenues halitus
qui scilicet eidẽ aeri iuxta undas et tr̾as
circũfuso atq ob hoc ĩfime ac t̾rene ꝑti de¬
putato naporalit̾ ĩserũtur. et auras ĩtexũt
que nocturnis rigoribus aggranate. sereno
etiã rore distillãt. Si aũt uehemẽtiꝯ frigus
ũ. etiã gelu cãdidius ĩalbescũt Et dixit deꝰ

Expanded text:
elestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam possint ab igne, id est ab elemento naturae superioris aliquid pati; nec aeris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est usque ad tempus iudicii. et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit adcommodatior scripturae locus. proinde nunc quod satis est: si haec spatia turbida et procellosa propter aeris naria corpora sustinere, possunt et auium, quae productae sunt ex aquis, propter aquarum tenues halitus: qui scilicet eidem aeri iuxta undas et terras circumfuso atque ob hoc infimae et terrenae parti deputato uaporaliter inseruntur et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus adgrauatae sereno etiam rore destillant, si autem uehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt. Et dixit deus:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑisse nocabulũ ¶deo aũt̃ caloris p̾natione
cũ corpus nimũ frigescit obtundi sensũ. quia¬
motus frigescit qui ex calore ĩest corꝑi. dũ
ignis aerẽ. et aer hũida et humor terrena
q̃q afficit. subtiliorib scilicet crassiora pene¬
trantibus Qñto aut̃ quidq subtiliꝰ ẽ ĩ na-¬
tura corꝑali. tanto uicinꝰ ẽ nature spũali.¬
nõ ẽ corꝑis sed aĩe. ꝑ corͣpus. licet acute di¬
sceratur scd̃̾m diu̾sitatẽ corporeoꝵ elemẽtoꝵ
ensus ẽẽ corꝑis distributos. aĩa tñ cui senti¬
endi us ĩest̃ cũ corꝑea nõ sit ꝑ subtilius corꝓ
agitat ugorẽ sentiendi Inchoat itaq motũ
ĩ oĩbus sensibus a subtilitate ignis. sed nõ ĩ
oĩbus ad idem ꝑuenit In uisu eñ ꝑuenit
represso calore usq ad eius lucẽ ĩ auditu
usq ad liquidiorẽ aerẽ calore ignis peuetrat/.
ĩ olfactũ aũt trãsit/ aerẽ purũ et ꝑuenit id

Expanded text:
pisse uocabulum; ideo autem caloris priuatione, pisse uocabulum; ideo autem caloris priuatione, cum corpus nimmotus pigrescit, qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem, et aer humida, et humor terrena quaeque afficit, subtilioribus, scilicet, crassiora penetrantibus. Quanto autem quidquid subtilius est, in natura corporali, tanto est vicinius naturae spinon est corporis, sed animae per corpus, licet acute disseratur secundum diuersitatem corporeorum elementorum sensus esse corporis distributos, anima tamen, cui sentiendi uis inest, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat uigorem sentiendi. inchoat itaque motum in omnibus sensibus a subtilitate ignis, sed non in omnibus ad idem peruenit. in uisu enim peruenit represso calore usque ad eius lucem, in auditu usque ad liquidiorem aerem calore ignis penetrat; in olfactu autem transit aerem purum et peruenit ad
Abbreviated transcription (Latin):
ne cognouit. hoc ẽ illustratione ueritatis.: ad
quã cõuersa formata ẽ Ceta uero q̃ infra
sut ita creant᷑. ut p̾us fiãt ĩ cogintione ra-¬
tionalis creature ac deinde ĩ genere suo.
Quaꝑpt̾ lucis cõditio pͥus ẽ ĩ uerbo dei scd
rationẽ quã condita ẽ. hoc ẽ ĩ coct̾na pti
sapiã. ac deinde ĩ ip̃a lucis cõditione scd̾m na

Expanded text:
ne cognouit, hoc est inlustratione ueritatis, ad ne cognouit, hoc est inlustratione ueritatis, ad quam conuersa formata est, cetera uero, quae infra sunt, ita creantur. ut prius fiant in cognitione rationalis creaturae ac deinde in genere suo ? quapropter lucis conditio prius est in uerbo dei secundum rationem, qua condita est, hoc est in coaeterna patri sap
Abbreviated transcription (Latin):
quia bona ẽ. aut t̾te sicut ĩ aquarũ cõgrega¬
tione. ut nõ dice̾t fecct deq. sed tm̃ iterũ repe¬
teret et dixit deꝯ fiat lux et sic ẽ factũ
et fcã ẽ lux̾. et udit deꝯlutẽ quia bona ẽ E
nullo mõ repetẽs postea ꝙͣ p̃posuit et dixit
de ꝯfiat lux. nichil aliud ĩtulit isi et ftã est
lux. ac de inceps de placita luce et diuisa aͥ
teurbris. et utroq appellato noĩbus suis sine
ulla repetitione narrauit Quad sibi ergo
uult ĩ ceteris illa repetitio. An eo mõ demõ¬
stintur ꝓͥmo die quo lux ftã ẽ cõditionẽ spũa¬
sis et ĩtellcũalis creature lucis appellatione
ĩtimari: In qua natura ĩtelligũtłir oñĩs ãge¬
li sc̃i. atq urtittes. et ꝓpte̾a nõ repetũt factũ
postea ꝙͣ dixit fcã e lux quia nõ ṕmo cogno¬
uit intionalis creatura cõformationẽ suã.
ac deinde formata ẽ ⁊ sed ĩ ip̃ã sua cõformatio¬

Expanded text:
quia bona est, aut certe, sicut in aquarum congregaquia bona est, aut certe, sicut in aquarum congregatione, ut non diceret: et fecit deus, sed tamen iterum repeteret: et dixit deus: fiat lux. et sic est factum . et facta est lux. et uidit deus lucem quia bona est. sed nullo modo repetens, posteaquam proposuit: et dixit deus: fiat lux, nihil aliud intulit nisi: et facta est lux, ac deinceps de placita luce et diuisa a tenebris et utroque appellato nominibus suis sine ulla repetitione nan-auit. Quid sibi ergo uult in ceteris illa repetitio ? an eo modo demonstratur primo die, quo lux facta est, conditionem spiritalis et intellectualis creaturae lucis appellatione intimari — in qua natura intelleguntur omnes sancti angeli atque uirtutes - et propterea non repetiuit factum, posteaquam dixit: facta est lux, quia non primo cognouit rationalis creatura conformationem suam ac deinde formata est, sed in ipsa sua conformatio
Abbreviated transcription (Latin):
ut maneret factũ. ubi placebat ut fieret
Alt ꝑ hoc manet adhuc causa requirẽdi tui
postea ꝙ dixit et sic ẽ fcm ubi ꝑfcĩo iã oꝑis
designatur. addidit et fecit deꝯ̃ cũ coip̃o qd̾
ait et dixit deꝯfiat illud et sit ẽ fcm̃ iã ĩtel¬
ligatur id deũ dixisse ĩ uerbo suo et fcm̃ eẽ
ꝑ nerbũ eius: atq ibi iã nõ selũ prĩs ẜ etiã
filii possit apparere ꝑsona ¶xã si ꝓpterosten¬
dendã frlii ꝑsonã repẽtitur ac d̾i. et fecit deꝰ.
nũquid ergo nõ ꝑ filiũ cõgregauit ⁊ quã ter
cio ut appareress arida quia ibi nõ dĩ et fecit
deꝯ cõgregari aquã aut cõgregauit deꝯ aqs.
Sed tñ etiã ibi postea ꝙ̃ dixit et frm̃ ẽ sic.
tũc repetiut dicẽs. et cõgregata ẽ aqua
q̃ est sub celo NDũquid et̾iã lux nõ ꝑ filiũ
facta ẽ: ubi prorsus nullo mõ repetunt. Po¬
tuit enĩ et ulic ita dicere. et dixit deꝯ fi̾at
lux et sic ẽ factũ. et fecit deꝰ lucẽ. et idit

Expanded text:
ut maneret factum, ubi placebat, ut fieret. Ac per hoc manet adhuc causa requirendi, cur, posteaquam dixit: et sic est factum, ubi perfectio iam operis indicatur, addidit: et fecit deus, cum eo ipso, quod ait: et dixit deus: fiat illud. et sic est factum, iam intellegatur id deum dixisse in uerbo suo, et factum esse per uerbum eius, atque ibi iam non solum patris, sed etiam filii possit adparere persona. nam si propter ostendendam filii personam repetitur ac dicitur: et fecit deus, numquid ergo non per filium congregauit aquam tertio die, ut adpareret arida, quia ibi non dicitur: et fecit deus congregari aquam, aut: congregauit deus aquam? sed tamen etiam ibi, posteaquam dixit: etrepetiuit dicens: et congregata est aqua, quae est sub caelo. numquid etiam lux non per filium facta est, ubi prorsus nullo modo repetiuit? potuit enim et illic ita dicere: et dixit deus: fiat lux. et sic est factum. et fecit deus lucem. et uidit
Abbreviated transcription (Latin):
eũ fine̾ uñ ĩcipit iã terra noĩari. scdm illũ
ꝑsalmũ ubi dĩ. laudate dmñ de tra Suꝑior
uero ꝑs aeris ꝓpt᷑ purã trãq uillitatẽ celo
tui collimitatur coĩ pace iũgitur: et eius
nocabulo nũcupatur In qua fortasse ꝑte
si fuerũt ante trãsgressionẽ suã trãsgres¬
ores angeli cũ principe suo nc̃ diabolo
tũc archangelo. nã nõnulli nr̃i nõ eos pu¬
tãt celesteẜ uel suꝑcelestes ãgłos fuisse.
nõ mirũ si post pccm̃ ĩ istã sũt det̾rusi
caligmẽ. ubi tñ et aer sit. et hũore tenu
cõteratur qui cõmotus uẽtos et uehemẽ¬
tius cõcitatꝰ etiã ignes ac tonierua et cõ¬
tractus nubila et cõspissatus plumã et cõ¬
gtelantib nebulis muẽ. et turbulẽtiꝰ cõ¬
gelantib dentiorib nebulis grandinẽ. et
distentus serenĩ facit occultis ĩperiis. et
ope dei a sũmis ad ĩfima uniu̾sa q̃ creauit
aministrãtis Unde ĩ illo pͦs cũ cõmeorata

Expanded text:
m illum psalmum ubi dicitur, Laudate Dominum de terra . Superior vero pars aeris, propter puram tranquillitatem, coelo cui collimitatur, communi pace conjungitur, et ejus vocabulo nuncupatur. In qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo nam nonnulli nostri, non eos putant coelestes vel supercoelestes angelos fuisse, non mirum si post peccatum in istam sunt detrusi caliginem; ubi tamen et aer sit, et humore tenui contexatur, qui commotus ventos, et vehementius concitatus etiam ignes et tonitrua, et contractus nubila, et conspissatus pluviam, et congelantibus nubilis nivem, et turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem, et distentus serenum facit, occultis imperiis et opere Dei, a summis ad infima universa quae creavit administrantis. Unde in illo psalmo cum commemorata
Abbreviated transcription (Latin):
que spũ iite mouẽtur fiũt. et pr̃imũ aquaꝵ
ꝙaeris qualitati ꝓximũ elementũ ẽ. qr huic
delo ĩ quo sũt luiaria ita uicinꝰ ẽ aer. ut et
ip̃ĩus celi nomẽ acceꝑit Sed nescio utrũ
etiã firmamentũ possit nocari Dicũtur
aut̃ celi płalit᷑ ĩ una eadẽꝙ re: q̃ d̾i unde
celũ Nã cũ ĩ hoc libeo singulari mĩo dicat᷑
celũ qd̾ diuidit ĩter aquas que supra. et ecis
que ĩfra sũt ĩ illo tñ ꝑsalmo et aque ĩquit
q̃ suꝑ celos sũt laudet nomẽ dñ. Et celos
celor si bñ ĩtelligamꝮ sydereos. çierios tã¬
ꝙ̃ supiores ĩferiar. et eos ĩ eodẽ ꝑsalmo
accipimꝰ ubi dcm̃ ẽ Laudate eũ celi celoꝵ
satis apparet hũc aerẽ nõ solũ celũ ẜ etiã
celos dici. sicut dicũtur et terre. nec aliud
sugnificatur ꝙͣ illa que singłarit᷑ dĩ terra.¬

Expanded text:
mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntur autem caeli pluraliter in una eademque re, quae dicitur unum caelum. nam cum in hoc libro singulari numero dicatur caelum, quod diuidit inter aquas; quae supra, et eas, quae infra sunt, in illo tamen psalmo, et aquae, inquit, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. et caelos caelorum si bene intellegimus sidereos aerioquam superiores inferiorum, et hos in eodem psalmo accipimus, ubi dictum est, Laudate eum, coeli coelorum . Satis apparet hunc aerem, non solum coelum, sed etiam coelos dici: sicut dicuntur et terrae, nec aliud significatur, quam illa quae singulariter terra
Abbreviated transcription (Latin):
ria: ꝑtĩ angłos dicimꝰ ¶dem cũ aquis pisces
et sui gñs beluas attribuãt. ut nullũ elenẽ¬
tũ suis aiãlibus uacet Quasi nero sub aquis
terra nõ sit: aut ꝓbare possint pisces nõ ĩ ea
requiescere ac reꝑare natandi iires. sicut
uolandi aues. et si forte pisces id rariꝰ facũt
qd̃ ad gestanda corꝑa sit unida q̃ aura ualidior
ita ut terrena quoq aĩalia natãtia ferat.
sine usu docta ut hoĩes. sine na ut quadrupe¬
dia uel serpẽtes Aut si ꝓptea nõ putãt quia
ule pedes hñt. et hec genera sine ullis ꝑe
pedib et ĩ spelũcis requiescere: et ĩ aerẽ
sustolli phibent᷑ Qui ꝙq̃ nõ facile noti

Expanded text:
ria, partim angelos dicimus. idem tamen aquis pisces ria, partim angelos dicimus. idem tamen aquis pisces et sui generis beluas adtribuunt, ut nullum elementum suis animalibus uacet: quasi uero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi uires sicut uolandi aues, etsi forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, siue usu docta, ut homines, siue natura, ut quadrupedia uel serpentes. aut si propterea non putant, quia illae pedes habent et haec genera sine ullis pedpedibus et in speluncis requiescere et in aerem sustolli perhibentur: qui quamquam non facile noti