comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuiq liber est sua conscientia. & ad
hunc librũ discutiendum & emen¬
dandum: om̃s alii libri inuenti st̃
Anima cum de corpore egredietur.
nullum pͣreter librum conscientie
sue secum portare poterit: atq in
illo cognoscet. quo debeat ire. ce qͥd
debeat recipere. Ex his que scrip¬
ta erunt in libris nostris iudica¬
bimur: et ideo scribi debent. seđm
sunt. saltim corrigantur. Confe¬
ramus itaq libros nostros cum
tur: qua fiet ut cuiq opera sua
bona uł mala cuncta in memo¬
riam reuocentur: et mentis in¬
tuitu mira celeritate cernant᷑:
ut accuset uł excuset scientia ꝯ sci-¬
entiã: atq ita simul & singłi iudi¬

Expanded text:
 liber sua conscientia: et ad hunc librum discutiendum et emendandum omnes alii inventi sunt. Anima cum de corpore egredietur, nullum alium praeter conscientiae suae librum secum portare poterit, atque illo cognoscet quo debeat ire, et quid debeat recipere. Ex his quae scripta erunt in libris nostris judicabimur, et ideo ssunt, saltem corrigendi sunt. Conferamus itaque libros nostros cum  qua fiet ut cuicunque opera sua, vel bona, vel mala cuncta in memoriam revocentur, et mentis intuitu mira celeritate cernantur, ut accuset vel excuset scientia conscientiam, atque ita simul et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
um intus colligit: nec foris iam ener¬
uiter in carnis uoluptate dissoluit᷑:
quia totum intus possidet in quo
delectatur. Congrue gͥ contra ext̾iorẽ
uoluptatẽ int̾ior dulcedo opponitur:
ut qͣnto illa plus sapere & placere in¬
ceꝑit. tanto liberius atq libentius
ista contempnat᷑: tandemq in semet¬
ipsa mens pacificata. dum nichil est
qͦd foris appetat: tota ꝑ amorẽ intus
requiescat. Sp̃c gͦ sapientiȩ cor sua dul¬
cedine tangens. &e foris concupiscentiȩ
ardorẽ temꝑat: & sopita ꝯcupiscentia
intus pacẽ ereat: quatinus dũ mẽs
tota ad int̾num gaudium colligit᷑:
plene ac ꝑfecte homo ad inaginem
dei reformetur: sicut scͥptum ẽ. Bea
bunt. Ecce frater petitionẽ tuã ñ qua¬
liter debui:.s qualit̾ interim potui
adimpleui. Accipe munusculum
de qumq septenis qͦd postulasti: ce
cum illud respexeris. memento mei.
Gracia di sit tecum. amen.

Expanded text:
um intus colligit: nec foris jam evidum intus colligit: nec foris jam evidenter in carnis voluptate dissolvitur: quia totum intus possidet, in quo delectatur. Congrue igitur contra exteriorem voluptatem interior dulcedo opponitur, ut quanto ista plus sapere, et placere incoeperit, tanto liberius atque libentius illa contemnatur: tandemque in semetipsa mens pacificata, dum nihil est quod foris appetat, tota per amorem intus requiescat. Spiritus ergo sapientiae cor sua dulcedine tangens, et foris concupiscentiae ardorem temperat, et sopita concupiscentia intus pacem creat: quatenus dum mens tota ad internum gaudium colligitur, plene ac perfecte homo ad imaginem Dei reformetur: sicut scriptum est: Becabuntur . Ecce, frater, petitionem tuam non qualiter debui, sed qualiter interim potui, adimplevi. Accipe manusculum de quinque septenis, quod postulasti: et cum illud respexeris, memento mei. Gratia Dei sit tecum. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
illo interius pane reficitur: ñ ma¬
gnopere curat. si foris ad tempꝰ fa¬
mem carnis patiat᷑. Datur gͦ contͣ
gulam sp̃c intelligentie. S ille ad
cor ueniens emundat illud atq
purificat: &e illum int̾iorem ocłm
cognitione uerbi di. qͣsi quodam
collirio sanans. eousq luminosum
atq serenũ efficit: ut ad ipsam etiã
d̾itatis claritatẽ contemplandam
ꝑspicax fiat. Contra uitiũ gͥ gule: re¬
cordis nascitur. Mundicia uͦ cordis
uisionẽ di ꝓmeret᷑: sic̃ scriptũ. ẽ. Dea¬
timundo corde: q̃m ipsi dm̃ uidebt̃.
Septima petitio ẽ. contra luxuriam:
qua dicitur. Libera nos a malo. Con¬
uenient̾ sane seruus libertatẽ petit:
&e iocir co huic petitioni datur
captiuo li bertatẽ restitu¬
at: & iugum inique dominationis
qͦd siuis uirib ille ñ ualuit. ꝑ gr̃am
adiutus euadat. Sapientia namq a
sapore dicit᷑: cum mens gustu int̾ne
dulcedinis tacta. totam se ꝑ desideri¬

Expanded text:
illo pane intus reficitur, non maillo pane intus reficitur, non magnopere curat si foris ad tempus famem carnis patiatur. Datur ergo contra gulam Spiritus intelligentiae, sed ille ad cor veniens, emundat illud atque purificat, et illum interiorem oculum ex ratione verbi Dei quasi quodam collyrio sanans, eo usque luminosum atque serenum efficit, ut ad ipsam etiam deitatis claritatem contemplandam spicax fiat. Contra vitium igitur gulae recordis nascitur. Munditia vero cordis visionem Dei promeretur; sicut scriptum est: « Beati munde corde, quoniam ipsi Deum vidSeptima petitio est contra luxuriam, qua dicitur: Libera nos a malo. Convenienter sane servus libertatem petit: et idcirco huic petitioni datur bertatem restituat, et jugum iniquae dominationis quod suis viribus ille non valuit, per gratiam adjutus evadat. Sapientia namque a sapore dicitur: cum mens gustu internae dulcedinis tacta, totam se per desideri
Abbreviated transcription (Latin):
nos indiicas. idest indiici ꝑmittas in
temptationẽ. Hȩc ẽ temptatio. qua noᷤᷤ
illecebra carnis ꝑnaturalem appetitũ
ad excessum trahere nititur: & latent̾
uoluptate subicit. dũ manifeste nobiᷤᷤ
de necessitate blandit᷑. In quã ꝓfecto
temptationẽ tunc nequaquã induci¬
mur: si sic studemus scd̾m m̃̾suram
necessitatis. naturȩ subsidiũ impen¬
dere: ut tam̃ semꝑ meminerimꝰ ap¬
petitũ ab illecebra uoluptatis coerce¬
re. Quod ut implere ualeamus. datur
nobis petentib sp̃c intelligentie: ut
int̾na refectio uerbi di appetitũ ex-¬
teriorẽ cohibeat: &e m̃tẽ sp̃uali
cibo roboratam.
leat corporalis egestas fran¬
egestas fran¬
gere: nec carnis uoluptas suꝑare. Pro¬
pterea namq & ipse dñs temptatori
suo. dum esurienti sibi fraudulentã
de exterioris panis refectione sugge¬
stionẽ faceret: respondit dicens.N
in solo pane uiuit homo: sin om̃i
te demonstraret.quia cum mens

Expanded text:
nos inducas, id est induci permittas, in nos inducas, id est induci permittas, in tentationem. Haec est tentatio qua nos illecebra carnis saepe per naturalem appetitum ad excessum trahere nititur, et latenter voluptatem subjicit, dum manifeste nobis de necessitate blanditur. In quam profecto tentationem tunc nequaquam inducimur, si sic studemus secundum mensuram neccessitatis naturae subsidium impendere, ut tamen semper meminerimus appetitum ab illecebra voluptatis coercere: quod ut implere valeamus, datur nobis petentibus spiritus intelligentiae: ut interna refectio verbi Dei appetitum exteriorem cohibeat, et mentem spiritali cibo roboratam leat corporalis egestas frangere, nec carnis voluptas superare. Propterea namque et ipse Dominus tentatori suo, dum esurienti sibi fraudulentam de exterioris panis refectione suggestionem faceret, respondit dicens: Non in solo pane vivit homo, sed in omni erte demonstraret quia, cum mens
Abbreviated transcription (Latin):
fectu sui tedii. ad desid̾iũ int̾ni saporiᷤᷤ
conualescat. Creat autẽ sp̃c fortitudi¬
nis in corde famem iusticiȩ: ut dum
hic ꝑ desidium pietatis fortit̾ accendi¬
tur: illic ꝓp̾mio plenã beatitudinis
satietatẽ consequat᷑. Quinta petitio ẽ
contra auariciã: qua dicit᷑. D imitte
nobis debita nr̃a. sicut &e nos dimitti¬
mus debitorib nr̃is. Iustum enim ẽ.
ut in reddendo debito ñ debeat ẽẽ
anxius: qui in exigendo noluerit eẽ
auarus. Atq icło cum a nobis ꝑ dei gra¬
ciam uicium auariciȩ tollitur: quali¬
t̾a nr̃o debito absolui
debeamꝰ
ex ꝓposita salutis con¬
ditione
donat᷑. Huic gͦ peti.¬
tioni dat᷑
sp̃c consilii. qͥ doceat
nos in hoc
scło libent̾ peccantib in nos miscdiã
impendere: quatinꝰ in futuro cum ꝓ
peccatis nr̃is rationẽ reddituri sumꝰ.
mereamur miscd̃iam inuenire. Sexta
petitio ẽ contra gulam: qua dicit᷑. Ne

Expanded text:
fectu sui taedii ad desiderium interni amoris fectu sui taedii ad desiderium interni amoris convalescat. Creat ergo Spiritus fortitudinis in corde famem justitiae, ut, dum hic per desiderium pietatis fortiter accenditur, illic pro praemio plenam beatitudinis satietatem consequatur. Quinta petitio est contra avaritiam, qua dicitur: « Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nut in reddendo debito non debeat esse anxius, qui in exigendo noluerit esse avarus. Atque ideo cum a nobis per Dei gratiam vitium avaritiae tollitur, qualiter a nostro debito absolvi debeamus, exposita salutis conditione, donatur. Huic ergo petitioni datur spiritus consilii, qui doceat nos in hoc saeculo libenter pecimpendere quatenus in futuro cum pro peccatis nostris rationem reddituri sumus, mereamur misericordiam invenire. Sexta petitio est contra gulam, qua dicitur: Ne
Abbreviated transcription (Latin):
ciam accepisse ñ agnoscit. Hanc autẽ
uirtutẽ id est compunctionẽ. siue do¬
lorem. p̾mium consolationis sequit᷑:
ut qui se hic sponte coram do ꝑ lam̃¬
ta affligit: illic uerum gaudiũ &e
leticiam inuenire mereat᷑. Quarta
petitio ẽ contra tristiciã: qua dicit᷑.
sanem nr̃m cotidianũ da nobis ho-¬
die. Tristicia namq tediũ ẽ animi
cum merore: qͣndo mens quodammͦ
tabefacta. & uitio suo amaricata.
int̾na bona ñ appetit: atq om̃i uigo¬
re emortuo. nullo sp̃ualis refectionis
desiderio hilarescit. Propterea ad sa¬
nandum hoc uitiũ dep̾cari nos opor¬
tet miscłiam dñiut ipse solita pie¬
tate. animȩ tedio suo languenti. int̾¬
nȩ refectionis pabulũ admoueat: ut
qͦd ipsa absens nescit appetere : gustu
p̾sentis admonita incipiat amare.
Datur gͦ huic petitioni sp̃c fortitudi¬
nis. ut fatiscentẽ animã erigat: qͣtinꝰ
illa pͥstini uigoris uirtute recepta. a de¬

Expanded text:
tiam accepisse non agnoscit. Hanc autem tiam accepisse non agnoscit. Hanc autem virtutem, id est compunctionem sive dolorem praemium consolationis sequitur, ut qui hic sponte coram Deo per lamenta affligitur, illic verum gaudium et laetitiam invenire mereatur. Quarta petitio est contra tristitiam, qua dicitur: « Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. » Tristitia namque taedium est animi cum moerore, quando mens, quodammodo tabefacta et vitio suo amaricata, interna bona non appetit, atque omni vigore est mortua, nullo spiritualis refectionis desiderio hilarescit. Propterea ad sanandum hoc vitium deprecari nos oportet misericordiam Dei, ut ipsa solita pietate animae taedio suo languenti internae refectionis pabulum admoveat, ut quod ipsa absens nescit appetere, gustu misericordiae praesentis admonita incipiat amare. Datur ergo huic petitioni Spiritus fortitudinis, ut fatiscentem animam exigat, quatenus illa pristini vigoris virtute recepta, a de
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ꝑueniat. Tercia peticio ẽ contͣ irã:
qua dicit᷑. fiat uoluntas tua:. sicut in
cȩlo &e in t̾ra. Non enim uitt conten¬
dere qui dicit. fiat uoluntas tua: sed
sibi placere indicat. qͥcqͥd uoluntas di.
siue in se siue in aliis. scdm arbitum
suȩ dignationis dispensat. Huic gͦ
petitioni dat᷑ sp̃c scientiȩ: ut ipse ad
cor ueniens. erudiat illud & salubrit̾
compungat: ut sciat homo malũ qͦd¬
patitur. ex sua culpa ꝓuenire: siquid
aũ boni habuerit. ex miscdia di ꝓce
sustinet. siue in bonis que ñ habet
contra creatorẽ ñ irasci: s ꝑ omĩa pa¬
tientiam exhibere. Optime gͦ ꝑ com¬
punctionẽ cordis. que sp̃u scientiȩ o¬
ꝑante interius ex humilitate nascit᷑.
ira &e indignatio animi mitigatur:
qͥa econu̾so. stultum ira int̾ficit᷑ q̃nin
aduersis ꝑ impatientiȩ uiciũ agita¬
tus atq cȩcatus. uł malũ qͦd patit᷑
se meruisse. uł bonũ qͦd habet ꝑ gra¬

Expanded text:
ipse perveniat. Tertia petitio est contra iram, ipse perveniat. Tertia petitio est contra iram, qua dicitur: Fiat voluntas tua, sicut in coelo, et in terra. Non enim vult contendere, qui dicit: Fiat voluntas tua: sed sibi placere indicat quidquid voluntas Dei, sive in se, sive in aliis secundum arbitrium suae dignationis dispensat. Huic ergo petitioni datur spiritus scientiae, ut ipse ad cor veniens, erudiat illud, et salubriter compungat, ut sciat homo malum, qpatitur ex sua culpa provenire, si quid autem boni habuerit, ex misericordia Dosustinet, sive in bonis quae non habet, contra Creatorem non irasci, sed per omnia patientiam exhibere. Optime ergo per compunctionem cordis quae Spiritu scientiae operante interius ex humilitate nascitur, ira et indignatio animi mitigatur, quia econverso stultum ira interficit, quando in adversis per impatientiae vitium agitatus, atque caecatus, vel malum quod patitur se meruisse, vel bonum quod habet, per gra
Abbreviated transcription (Latin):
cti simꝰ: qui ꝑ suꝑbiam rebelles ce
contumaces extitimꝰ. Huic petitioni
dat᷑ donũ sp̃c timoris dñi: ut ille ad
cor ueniens. uirtutẽ in eo creet humi¬
litatis. quȩ suꝑbiȩ morbum sanet:
quatinꝰ ad regnũ celoꝵ. qͦd angelus
suꝑb ꝑelationẽ ꝑdidit: homo humi¬
lis ꝑuenire possit. Scd̾a petitio ẽ con¬
tra inuidiam: qua dicit᷑. Adueniat
regnum tuũ. Regnum siquidem di
ẽ salus hominũ: qͥa tunc d̾s in homi¬
nib regnare dr. qͣndo ipsi homine ᷤ
deo subiciunt᷑ : & modo adherendo
ei ꝑ fidem: & post inherendo ꝑ speciẽ.
Qui gͦ petit ut regnum di adueniat.
ille ꝓfecto saliitem querit hominũ:
ac ꝑ hoc dum ꝓ commnuni omniũ
salute postulat: luoris uitiũ se reꝑ¬
bare demonstrat. Huic peticioni dat᷑
sp̾c pietatis: ut ipse ad cor ueniens ad
benignitatẽ illud accendat: qͣtinuᷤ
ad eandẽ homo ȩt̾ne hereditatis pos¬
sessionẽ ad quã alios ꝑuenire cupit.

Expanded text:
cti simus, qui per superbiam rebelles et cti simus, qui per superbiam rebelles et contumaces exstitimus. Huic petitioni datur donum spiritus timoris Domini, ut ille ad cor veniens virtutem in eo creet humilitatis quae superbiae morbum sanet: quatenus ad regnum coelorum, quod angelus rbus per electionem perdidit, homo humilis pervenire possit. Secunda petitio est contra invidiam, qua dicitur: Adveniat regnum tuum. Regnum siquidem Dei est salus hominum; quia tunc Deus in hominibus regnare dicitur, quando ipsi homines Deo subjiciuntur, et modo ei adhaerendo per fidem et post inhaerendo per speciem. Qui ergo petit, ut regnum Dei adveniat ille profecto salutem quaerit hominum; ac per hoc dum pro communi omnium salute postulat, livoris vitium se reprobare demonstrat. Huic petitioni datur spiritus pietatis, ut ipse ad cor veniens, ad benignitatem illud accendat: quatenus ad eamdem homo aeternae haereditatis possessionem, ad quam alios pervenire cupit,
Abbreviated transcription (Latin):
&e quasi humectat᷑: ꝑ luxiiriã concul¬
catur ce in lutũ redigitur: ita ut ĩa
miser dicere possit. Infixus sum in
limo ꝓfundi : & ñ ẽ substantiã. ue¬
ni in altitudinẽ maris: &e tempestaᷤᷤ
demersit me. Cumq huic limo pro¬
fundi animꝰ fuerit infixus. & luto
comquinationis & immundiciȩ ob¬
uolutus: euelli nequaquã potest.
nͥ ad eum clamet. & eius auxiliũ po¬
stulet: de quo ꝓpħa loquit᷑ dicens.
Expectans expectaui dñm: & inten¬
dit mͥ. Et exaudiuit preces meas: &e
eduxit me de lacu miseriȩ &e de lu¬
to fecis. Propterea gͦ ipse nos orare
docuit. ut totũ bonũ nr̃m ab ipso
sit: ut &e quod petimꝰ. & qͦd petenteᷤᷤ
accipimꝰ: eius donũ. ñ nr̃m meritũ
eẽ intelligamus. Prima gͦ petitio
contra suꝑbiam ẽ: qua deo dicimꝰ.
Sc̃ificetur nom̃ tuũ. Hoc enĩ petimꝰ.
ut det nob̾ timere ce uenerari nom̃
suũ: quatinꝰ ei ꝑ humilitatẽ subie¬

Expanded text:
et quasi humectatur, per luxuriam conculet quasi humectatur, per luxuriam conculcatur, et in lutum redigitur, ita ut jam miser dicere possit: Infixus sum in limo profundi: et non est substantia. Veni in altitudinem maris: et tempestas demersit me . Cumque huic limo profundi animus fuerit infixus et luto coinquinationis et immunditiae involutus, evelli nequaquam potest, ad illum clamet, et auxilium ejus postulet, de quo Psalmista loquitur, dicens: Exspectans exspectavi Dominum, et intendit mihi. Et exaudivit preces meas, et eduxit me de lacu miseriae, et de luto faecis . Propterea ergo ipse nos orare docuit, ut totum bonum nostrum ab ipso sit, ut et quod petimus, et quod petentes accipimus, ejus donum, non nostrum meritum esse intelligamus. Prima ergo petitio contra superbiam est, qua Deo dicimus: Sanctificetur nomen tuum. Hoc enim petimus ut det nobis timere et venerari nomen suum, quatenus ei per humilitatem subje
Abbreviated transcription (Latin):
ctum uiolent̾ seruituti subicit: quia
postquã caro ꝑcrapułã inflammata
ẽ. ardorem libidinis suꝑuenientem.
emollitꝰ atq eneruit̾ resoluitus ani¬
mus uincere ñ potest. Seruit gͥ seuis¬
simȩ dominationi mens turpiter
subacta: & nͥ exorata subueniat sal¬
uatoris pietas: ñ erit iam unde cap¬
tiuo seruienti amissa restituatur li
bertas. Sequunt᷑ itaꝙ septem petio¬
nes contra septẽ uitia: quib ille orat᷑
ut subueniat. qui nos &e orare docuit:¬
& quod orantib sp̃m bonum ad sa
tionem hors ueniamus: pͥus uolumꝰ
alia adhuc similitudine. demonstra¬
re qͣntam in nobis corruptionẽ supra¬
dicta uitia generent: ut qͣnto ꝑicło¬
sior languor ostenditur: tantomagiᷤ
necessaria medicina comꝓbetur. ꝑ
suꝑbiam gͥ cor inflatur: ꝑ inuidiã
arescit: ꝑ iram crepat: ꝑ tͥsticiã conte¬
ritur. & quasi in puluerẽ redigitur:
ꝑ auariciã disꝑgit᷑: ꝑ gulam inficitur

Expanded text:
ctum violenter servituti subjicit; quia, ctum violenter servituti subjicit; quia, postquam caro per crapulam inflammata est, ardorem libidinis supervenientem emollitus, atque enerviter resolutus animus vincere non potest. Servit igitur saevissime dominationi mens turpiter subacta; et, nisi exorata subvemat Salvatoris pietas, non erit jam unde captivae servienti amissa resbertas. Sequuntur itaque septem petitiones contra septem vitia: quibus ille oratur ut subveniat, qui nos et orare docuit, et quod orantibus bonum ad santionem harum veniamus, prius volumus alia adhuc similitudine demonstrare quantam in nobis corruptionem supradicta vitia generent, ut quanto periculosior languor ostenditur, tanto magis necessaria medicina comprobetur. Per superbiam igitur cor inflatur, per invidiam arescit, per iram crepat, per tristitiam conteritur, et quasi in pulverem redigitur; per avaritiam dispergitur, per gulam inficitur
Abbreviated transcription (Latin):
incipit: qm̃ in alio id quod habere
ñ potest. agnoscit. Qui gͦ ꝑ caritatẽ
in dõ totũ habere potuit: id etiam
qͦd ꝑ elationẽ extradm habere cona¬
batur. ꝑ inuidiã & iram amittit:
qͥa postquã ꝑ suꝑbiam d̾m amittir:
metipsum. Quia gͥ om̃ib amissis.
nichil suꝑest unde gaudeat infelix¬
conscientia: ꝑ tristiciã in semetipsa
collidit᷑: & quȩ de alieno bono pie
letari noluit: de suo malo iuste cru¬
ciatur. Post suꝑbiam gͦ &e inuidiã
& iram quȩ hominẽ spoliant: con¬
tinuo tristicia sequit᷑. quȩ nudatũ
flagellat. Cui dem de suecedit aua¬
ritia. quȩ flagellatũ eicit: quia int̾¬
no gaudio amisso. foris consolationẽ
querere compellit. P ostea accedit
gula. quȩ eiectum sediicit. qͥa animũ
ext̾iorib in hiantẽ. hoc uiciũ in pͥmis
quasi e uicino temptans. ꝑ ipsum na¬
turalem appetitum ad excessũ illicit.
Postremo suꝑuenit luxuria. quȩ sedu¬

Expanded text:
incipit, quem in alio id quod habere incipit, quem in alio id quod habere non potest agnoscit. Qui ergo per charitatem in Deo totum habere potuit, id etiam quod per elationem extra Deum habere conabatur, per invidiam et iram amittit, quia, postquam per superbiam Deum amittit, metipsum. Quia ergo omnibus amissis nihil suconscientia, per tristitiam in semetipsa colliditur; et quae de alieno bono pie laetari noluit, de suo malo juste cruciatur. Post superbiam ergo, et invidiam, et iram, quae hominem spoliant, continuo tristitia sequitur, quae nudatum flagellat. Cui deinde succedit avaritia quae flagellatum ejicit, quia, interno gaudio amisso, foris consolationem quaerere compellit. Postea accedit gula, quae ejectum seducit quia animum exterioribus inhiantem hoc vitium imprimis quasi e vicino tentans per ipsum naturalem appetitum ad excessum illicit. Postremo supervenit luxuria, quae sedu
Abbreviated transcription (Latin):
grauius de bono alieno torquetur.
Sua gͥ elationi iustissime pena de¬
putata ẽ. ipsa quã de segignit inui¬
dia. Quȩ quia cõmiine omniũ bonũ
diligere noluit: recte nunc boni alie¬
ni luiore tabescit. Quam ꝓfecto alie¬
nȩ felicitatis successus ñ ureret: sul¬
lum in qͦ oẽ bonum ẽ. ꝑ amorẽ possi¬
deret. Nec enim alienũ a seiuidicaret
bonum alterius: si suũ ibi diligeret:
uͥ & suum & alterius bonũ. simul
possideret. Sic gͦ quantũ se ꝑ elauo¬
nem contra creatorẽ extollit. tantũ
ꝑ liuorem sub ꝓrimo cadit: & qͣn¬
tum ibi fallacit̾ erigit᷑ tantũ hic
ueracit̾ precipitat᷑. S neq hic sub¬
sistere potest semel cepta corruptio.
Mox enim ut de suꝑbia inuidia
nata fuerit. iram ipsa de se parit: qa
miser animus ꝓpterea iam sibi ipsi
de sua imꝑfectione irascit᷑: quia de¬
bono alt̾ius ꝑ caritatẽ ñ letatur. At¬
ꝙ ideo id etiam qͦd ht̃ sͥ displicere

Expanded text:
gravius de bono alieno torquetur. gravius de bono alieno torquetur. Sua igitur elationi justissime poena deputata est; ipsa, quam de se gignit, invidia quae quia commune omnium bonum diligere noluit, recte nunc boni alieni livore tabescit. Quam profecto alienae felicitatis successus non ureret, si illum, in quo omne bonum est, per amorem possideret. Nec enim alienum a se judicaret bonum alterius, si suum ibi diligeret, ubi et suum, et alterius bonum simul possideret. Nunc ergo quantum se per elationem contra Creatorem extollit, tantum per livorem sub proximo cadit; et quantum ibi fallaciter erigitur, tantum hic veraciter praecipitatur. Sed neque hic sistere potest semel coepta corruptio: mox enim ut de superbia, invidia nata fuerit, iram ipsa de se parit; quia miser animus propterea jam sibi ipsi de sua imbono alterius per charitatem non laetatur, atque ideo id etiam quod habet sibi displicere
Abbreviated transcription (Latin):
luminante auertit᷑. tenebrosus fiat:
uterq uͦ dum acciꝑe cessat id quod
necdũ habet continuo illud etiam
qͦd habet amittat: Hoc ꝓfecto tu agiᷤ¬
cum doces donum extra datorẽ dili
tum ẽ ꝑuerse sibi uendicat:. totum
bonũ qͦd in illo ẽ amittat. Sicq fiat. ut
nͨ id qͦd ht utilit̾ hab̾e possit. du illud
in eo a qͦ ht̃ ñ diligit. Siẽ enĩ om̃e bo¬
nũ ueracit̾ a do est: ita nullũ bonũ
extra dm utilit̾ haberi potest. Immo
uͦ ꝑ hoc id ipsum quod habet᷑ amitti¬
tur: quod in eo & cum eo a quo est. ñ
amatur. Nam quicũq ñ nouit nisi
hoc qͦd habet bonũ in semetipso di-¬
ligere: necesse ẽ. ut dum in altero bo¬
num qͦd ñ habet aspexerit. tanto ama-¬
rius sua eum imꝑfectio torqueat:
quanto eum in quo om̃e bonũ con¬
sistit. ñ amat. Et iccirco suꝑbiam
semꝑ inuidia sequit᷑. quia qui illic
amorem ñ figit. uͥ om̃e bonum ẽ qͣn¬
tum de suo ꝑuerse extollitur: tanto

Expanded text:
luminante avertitur, tenebrosus fiat; luminante avertitur, tenebrosus fiat; uterque vero, dum accipere cessat, id quod necdum habet, continuo illud etiam quod habet amittat. Hoc profecto tu agicum doces donum extra datorem diligtum est, perverse sibi vindicat, totum bonum quod in illo est amittat, sicque fiat ut nec id quod habet utiliter habere possit, dum illud in eo a quo habet non diligit. Sicut enim bonum veraciter a Deo est, ita nullum extra Deum bonum utiliter haberi potest, imo vero per hoc id ipsum quod habetur amittitur, quando in eo et cum eo a quo amatur. Nam si quisquam non novit, nisi hoc, quod habet, bonum in semetipso diligere necesse est, ut dum in altero bonum, quod non habet, aspexerit, tanto amarius sua eum imperfectio torqueat, quantum eum, in quo omne bonum consistit, non amat. Et idcirco superbiam semper invidia sequitur; quia qui illic amorem non figit, ubi omne bonum est quanto de suo perversius extollitur, tanto
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃x̧ integritatẽ corrumpentib: simul¬
q maloꝵ omniũ germina ꝓducentib.
qͣntũ ad presens negociũ explicandũ
sufficere puramus. loquemur. Septẽ
gͦ sunt: ce ex his tria hominẽ spoliant:
quartũ expoliatũ flagellat. Quintũ.
flagellatũ eicit. Sextum. eiectũ sedii¬
cit. Septimũ. seductũ seruituti subi¬
cit. Suꝑbia enim aufert homini d̾m:
Inuidia aufert ei ꝓximum: Ira aufert
ei seipsum. Tristicia spoliatũ flagellat:
Auaricia flagellatũ eicit: Gula eiectũ
sediicit. Luxuria seductũ seruituti
subicit. Nunc reuertentes. singła ꝑ
ordinem explanemꝰ. Diximus quod
suꝑbia aufert homini dm. Suꝑbia
namq est amor ꝓpͥȩ excellentiȩ: qͣn¬
do mens bonum qͦd habet singłarit̾
diligit: id est sine eo. a quo bonũ ac¬
cepit. O pestifera suꝑbia quid agis:
Cur suades riuulo: ut se a fonte diui¬
dat: Cur suades radio: ut se a sole
auertat: Cur. nͥ ut ce ille dũ infun¬
di desinit. arescat: & iste dum ab il¬

Expanded text:
tibus, simulque malorum omnium germina producentibus, quantum ad praesens negotium explicandum sufficere putamus, loquemur. Septem ergo sunt, et ex his tria hominem exspoliant; quartum, exspoliatum flagellat; quintum, flagellatum ejicit; sextum, ejectum seducit; septimum, eductum servituti subjicit. Superbia enim aufert homini Deum; invidia aufert ei proximum; ira aufert ei seipsum; tristitia spoliatum flagellat; avaritia flagellatum ejicit; gula ejectum seducit; luxuria seductum servituti subjicit. Tunc revertentes, singula per ordinem explanemus. Diximus, quod superbia aufert homini Deum: superbia namque est amor propriae excellentiae, quando mens bonum, quod habet, singulariter diligit, id est sine eo, a quo bonum accipit. O pestifera superbia quid agis? cur suades rivulo ut se a fonte dividat? cur suades radio ut se a sole avertat? cur, nisi ut et ille dum infundi desinit, arescat, et iste dum ab il
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum tuũ. Lucerna. lumen in
testa. Lumen in uase:diuinitas in
humanitate. Uas humanitas: lu¬
men diuinitas. Uita uia: tenebre
ignorantia. P recessit xp̃c. ferens lu¬
cernam: sequit᷑ xp̃ianus. tenens ex¬
empli semitam. P roposuit huma¬
nitatem lucentem ex dunitate:
extulit lucernam ut uideamus
fide: ambulemꝰ oꝑatione. diriga¬
mur imitatione: p̾cedentẽ unũ
multi sequentes: am̃.

Expanded text:
erbum . Lucerna lumen in testa; lumen in vase, divinitas in humanitate. Vas humanitas, lumen divinitas. Vita via, tenebrae ignorantia. Praecessit Christus ferens lucernam; sequitur Christianus tenens exempli semitam. Proposuit humanitatem lucentem; ex divinitate extulit lucernam, ut videamus fide, ambulemus operatione, dirigamur imitatione praecedentem unum multi sequentes. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
natio ad bona tantum. Omĩa quippe
futura presciuit: electos autẽ tantum
p̾destinauit. Similiter & p̾destinatio
qͣndo ꝓ dispositione accipit᷑. in respec¬
tu tam̃ p̾scientiȩ parificari ñ potest:
quia p̾scientia di & ad ea quȩ factuꝰ
ẽ ꝑtinet. & quȩ ꝑmissurus: p̾destina¬
tio autẽ ad quȩ facturus ẽ tantũ. Am¬
brosius enim dicit. Predestinauit ds
impioꝵ gehennam: s ñ p̾destinauit
impioꝵ culpam. Quod enim factu¬
rus fuit p̾destinauit: quod autẽ fa¬
cturus non fuit s ꝑmissuruᷤ. ñ p̾desti

Expanded text:
natio ad bona tantum. Omnia quippe natio ad bona tantum. Omnia quippe futura praescivit, electos autem tantum praedestinavit. Similiter et praedestinatio quando pro dispositione accipitur, in respectu tamen praescientiae parificari non potest quia praescientia Dei et ad ea quae facturus est pertinet et quae permissurus, praedestinatio autem ad ea quae facturus est tantum. Ambrosius enim dicit: « Praedestinavit Deus impiorum gehennam, sed non praedestinavit impiorum culpam. » Quod enim facturus fuit praedestinavit, quod autem facturus non fuit, sed permissurus, non praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
S dicunt. Si d̾s aliquid facere potest
quod ñ uult: aliquid facere potest con¬
tra uoluntatẽ suam. Si autẽ contra
uoluntatẽ suam aliquid facere potest.
ñ ẽ omp̃c: qui cogi potest inuitus: &
duci ad id quod ñ uult. S uidete qͦmͦ
cohereat quod dicunt: quia si ds aliqͥd¬
facere potest quod facere ñ uult: gͦ con¬
tra uoluntatẽ suam aliquid facere po
test. Contra uoluntatẽ quippe suam
faceret: si faceret quod facere nollet.
Non autẽ id circo quia aliquid facere
potest quod facere ñ uult. contra uo¬
luntatẽ suam facere potest: quia suid
faceret quod facere potest & ñ uult.
iam illud facere uellet quod faceret̾. si c̃
modo quia facere non uult ñ facit. qͦd
tam̃ facere posset si uellet. Sic p̾scienti¬
a & p̾destinatio in do si scłm respectũ
considerant᷑ dissimiliter se habent: cũ
tam̃ in do unum sint. Prescientia enĩ
ce ad bona & ad mala se habet: p̾desti¬

Expanded text:
Sed dicunt: Si Deus aliquod facere potest Sed dicunt: Si Deus aliquod facere potest quod non vult, aliquid facere potest contra voluntatem suam; si autem contra voluntatem aliquid facere potest, non est omnipotens, qui cogi potest invitus, et duci ad id quod non vult. Sed videte quomodo cohaereat. Quod dicunt, quia si Deus aliquid potest quod facere non vult, ergo contra voluntatem aliquid faceretest. Contra voluntatem suam quippe faceret si faceret quod facere nollet. Non autem idcirco quia aliquid facere potest quod facere non vult, contra voluntatem suam facere potest, quia si id faceret quod facere potest, et non vult, jam illud facere vellet quod faceret, sicut modo, quia facere non vult, non facit, quod tamen facere posset, si vellet. Sic praescientia et praedestinatio in Deo, si secundum respectum considerantur, dissimiliter se habent, cum tamen in Deo unum sint. Praescientia enim et ad mala et ad bona se habet, praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
ri potest. Quicquid enim ds uolun¬
tate facit facit &e potestate: &e rursũ
quicqͥd facit potestate facit uolunta¬
te: quia om̃ia quȩ facit. & uolunta¬
te &e potestate facit. Ergo in omĩ oꝑe
suo ds & uoluntatẽ & potestatẽ exer¬
cet: nec se diuidunt in oꝑe: que di¬
uidi non possunt mopante. Sic gͥ
potestas di &e uoluntas &e affectu in ip¬
so & effectu ꝑ ipsum in diuisa ꝑseuerãt:
respectu extra ipsum dissimilit̾ se de¬
monstrant. Quia enim d̾s ueraciter
non om̃e qͦd potest uelle dicit᷑. qͥa mul¬
ta facere potest. quȩ facere non uult.
nichil autẽ facere uult. quod facere
non potest: ido ad quedam respicit
potestas eiꝰ ad que ñ respicit uoluntaᷤᷤ
eius. Ad omĩa autẽ ad quȩ respicit
uoluntas eiꝰ: respicit potestas eius.
Sic gͥ potestas diuina respectu aliqͣn¬
do ad alia se habet quam uoluntas:s
in se aliud ñ habet quam uoluntaᷤᷤ:
quia contra uoluntatẽ nichil habet.

Expanded text:
ri potest. Quidquid enim Deus volunri potest. Quidquid enim Deus voluntate facit, facit et potestate; et rursum quidquid facit potestate, facit et voluntate. Quia omnia quae facit et voluntate et potestate facit. Ergo in omni opere suo Deus et voluntatem et potestatem exercet; nec se dividunt in opere, quae dividi non possunt in operante. Sic igitur potestas Dei et voluntas et affectu in ipso et effectu per ipsum indivisa perseverant, respectu extra ipsum dissimiliter se demonstrant. Quia enim Deus veraciter non omne quod potest velle dicitur, quia multa facere potest quae facere non vult, nihil autem facere vult quod facere non potest; ideo ad quaedam respicit potestas ejus ad quae non respicit voluntas ejus. Ad omnia autem ad quae respicit voluntas ejus, respicit potestas ejus. Sic igitur potestas divina respectu aliquando ad alia se habet quam voluntas, sed in se aliud non habet quam voluntas, quia contra voluntatem nihil habet.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut potestas ñ coartat᷑. in eo quod
sine uoluntate nichil oꝑatur: ita
& uoluntas ñ suꝑatur: in eo qͦd ñ ad
omĩa quȩ in potestate sunt dilatat᷑.
Tria sunt: affectus. & effectus. & respe-¬
ctus. Uoluntas gͦ &e potestas in do ce
affectu & effectu unum sunt: s respe¬
ctu ad unum ñ sunt. Quomͦ hec
duo in dõ affectu unum sunt: Qͥa
in ipso nec uoluntas sine potestate
ẽ: nec potestas sine uoluntate. Pote¬
stas sine uoluntate eẽt: si aliquã
haberet potentiam. quã habere nol¬
let. Rursus uoluntas sine potestate
eẽt: si aliqͣndo non ex uirtute sed ex
infirmitate aliquid uellet. Quia gͦ
& potestas in ipso semꝑ uoluntaria
est. & uoluntas potestatiua. qm̃ qͦd
potest omẽ posse uult. & quod uult
om̃e ex potestate uult. id circo in ipso
nec potestas sine uoluntate ẽ. nec uo¬
luntas sine potestate. Similiter in ef¬
fectu nec uoluntas a potestate: nec
potestas a uoluntate ullatenꝰ separa¬

Expanded text:
sicut potestas non coarctatur in eo quod sicut potestas non coarctatur in eo quod sine voluntate nihil operatur; ita et voluntas non superatur in eo quod non ad omnia quae in potestate sunt dilatatur. Tria sunt, affectus, effectus et respectus. Voluntas ergo et potestas in Deo et affectu et effectu unum sunt, sed respectu ad unum non sunt. Quomodo haec duo in Deo affectu unum sunt? Quia in ipso nec voluntas sine potestate est, nec potestas sine voluntate. Potestas sine voluntate esset, si aliquando haberet potentiam, quam habere nollet. Rursus voluntas sine potestate esset, si aliquando non ex virtute, sed ex infirmitate aliquid vellet. Quia ergo et potestas in ipso semper voluntaria est, et voluntas potestativa quoniam quod potest, omne posse vult; et quod vult, omne ex potestate vult; idcirco in ipso nec potestas sine voluntate est, nec voluntas sine potestate est. Similiter in effectu nec voluntas a potestate, nec potestas a voluntate ullatenus separa
Abbreviated transcription (Latin):
potest & uult facit. sicut omẽ quod
facit potest & uult: sic omẽ qͦd potest
iuilt. sicut omẽ quod uult potest. S si¬
hoc recipitur. qͦd d̾s aliud uł aliter ni¬
chil facere possit quã facit. ex necessi¬
tate oꝑatur omĩa: & alligatur atq
constringit᷑. lege oꝑum suoꝵ. ut do¬
minetur ei conditio oꝑis sui. Sed¬
hoc nefas ẽ. confiteri. Quomͦ gͦ inqͥut̃
idem ẽ do uelle &e posse: si maior est
potestas eiꝰ quam uoluntas: Uidete
quid dicunt. Maior in quiunt scđm
uos potestas di est: quam uoluntas
eiꝰ. Quare: Quia dicitis dm plus
posse quam uelle. Intendite. Si id¬
cuco maior dici debet potestas di ꝗͣ
uoluntas eiꝰ. quia multa facere po¬
test quȩ facere ñ uult.: gͦ & uoluntaᷤ
maior eẽ dicatur quã potestas. quia
multa quȩ facere potest non facit.
quia facere non uult. Si enim pote¬
stas maior dicit᷑. quia uoluntatem
transcendit: & uoluntas maior dica¬
tur. quia potestatẽ constringit. Sed

Expanded text:
potest et vult, facit; sicut omne quod potest et vult, facit; sicut omne quod facit, potest et vult. Sic omne quod potest vult, sicut omne quod vult potest. Shoc recipitur quod Deus alio modo, vel aliter nihil facere possit quam facit ex necessitate, operatur omnia, et alligatur atque constringitur lege operum suorum, ut dominetur ei conditio ohoc nefas est confiteri. Quomodo ergo, inquiunt, idem est Deo velle et posse, si major est potestas ejus quam voluntas? Videte quid dicunt. Major, inquiunt, secundum vos, potestas Dei est quam voluntas ejus. Quare? Quia dicitis Deum plus quam velle. Intendite. Si idcirco major dici debet potestas Dei quam voluntas ejus, quia multa facere potest quae facere non vult; ergo et voluntas major esse dicatur quam potestas, quia multa quae facere potest non facit, quia facere non vult. Si enim potestas major dicitur, quia voluntatem transcendit; et voluntas major dicatur, quia potestatem constringit. Sed,
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ potestas eiꝰ maior quã uolun¬
tas eius. Si autẽ potestas eiꝰ maior ẽ.
quã uoluntas eiꝰ: uidet᷑ in eo eẽ in¬
equale aliquid᷑ & ñ totus sibi conue¬
nire ds. Quomͦ gͦ unum est. totum
quod ẽ. si maius & minus ibi est:
Si uͦ idem illi est & posse & uelle: ea¬
dem ẽ potestas eius & uoluntas eiꝰ
Si autem idem illi ẽ & posse & uelle:
quicqͥd uult potesti& quicqͥd potest
uult. Uult autẽ om̃e quod facit:
quia contra uoluntatẽ nichil facit:
qui uoluntarie facit quicqͥd facit.
Rursum om̃e quod uult facit: qͥa
ad omĩa posse adest: cum uelle non
deest. Si gͦ ampliꝰ non potest ds fa-¬
cere quam uult. neq ampliꝰ facere.
uult quam facit: constat ꝓculdu-¬
bio. quia amplius facere non potest
quam facit. Amplius. Si potest ds
plus facere quã uult. potest contra
uoluntatẽ suam facere: &e facere qͦd
in uoluntate non habet: & est po¬
testas eiꝰ contraria uoluntati eiꝰ. Unde
consequens eẽ uidetur. quia omẽ qͦd

Expanded text:
 major quam voluntas. Si autem potestas ejus major est quam voluntas ejus, videretur in eo esse inaequale aliquid, et non totus sibi convenire Deus. Quomodo ergo unum est totum quod est, si majus et minus ibi est? Si vero idem illi est et posse et velle, eadem est potestas ejus et voluntas ejus. Si autem idem illi est et posse et velle, quidquid vult potest, et quidquid potest vult. Vult autem omne quod facit, quia contra voluntatem nihil facit, qui voluntarie facit quidquid facit. Rursum omne quod vult facit, quia ad omnia posse adest, cum velle non deest. Si ergo amplius non potest Deus facere quam vult, neque amplius facere vult quam facit, constat procul dubio quod amplius facere non potest quam facit. Amplius: Si potest Deus plus facere quam vult, potest contra voluntatem suam facere, et facere quod in voluntate non habet, et est potestas ejus contraria voluntati ejus. Unde consequens esse videtur, quod omne quod
Abbreviated transcription (Latin):
uo sunt genera elationis: onis.
aliud foris ꝑ tipum elationis. Suꝑ¬
bia enim intus ẽ: iactantia foris. Su¬
ꝑbia alia est qua in sui considerati¬
one animꝰ intumescit: alia qua in
sui comparatione çeteros despieit.
Similiter iactantia foris alia ẽ. qͣ
in sui ostentatione homo blandu
se simulat: alia qua se crudelem
& metuendum demonstrat. In pͥ¬
ma placere nititur: in scda plac̾e̾
dedignatur. Ex pͥmo gͥ genere su¬
ꝑbiȩ in quo homo sͥ placet. pͥmũ
nascitur genus iactantiȩ. in quo
cet̾i̾s placere desiderat: & ex scd̃o ge¬
nere suꝑbiȩ in quo alios despicit.
scdin nascitur genus iactantiȩ. qͦse
aliis ñ amabilem s metuendum
monstrare laborat:¬

Expanded text:
uo sunt genera elationis. erum foris per typum elationis. Superbia enim intus est, jactantia foris. Superbia alia est, qua in sui consideratione animus intumescit; alia, qua in sui comparatione caeteros despicit. Similiter jactantia foris, alia est qua in sui ostentatione homo blandum se simulat, alia qua se crudelem et metuendum demonstrat. In prima placere nititur, in secunda placere dedignatur. Ex primo igitur genere superbiae in quo homo sibi placet, primum nascitur genus jactantiae in quo caeteris placere desiderat; et ex secundo genere superbiae, in quo alios despicit, secundum nascitur genus jactantiae, quo se aliis non amabilem, sed metuendum monstrare laborat
Abbreviated transcription (Latin):
ugustus cesar anno cceclxxxyi. Istos de tẽporib consulum excerpsimꝰ. ex eo
reges urbe pulsi sunt usq ad iulium cesarẽ. singulis annos suos & tp̃ra qͥb post reges
rempublicam tractabant adnotantes. et eos magis signauimꝰ. quoꝵ tpͣrib itł ab ipsis
uł ab aliis aliqua insignia gesta referunt᷑. ut u̾biꝰ gr̃a temporib papirii consulis ea quȩ
de alexandro magno conscripta st̃. tp̃rib scipionũ bella punica. tp̃rib marii. iugurti¬
num. tp̃rib ciceronis. catilinarium.

Expanded text:
us imperat anno 462. Istos de temporibus consulum excerpsimus, ex eo quo reges expulsi sunt usque ad Julium Caesarem singulos annos suos et tempora quibus post reges rempublicam tractabant adnotantes, et eos magis signavimus, quorum temporibus, vel ab ipsis vel ab aliis aliqua magna gesta referuntur, verbi gratia temporibus Papirii consulis ea quae de Alexandro Magno scripta sunt. Temporibus Scipionum, bella punica. Temporibus Marii, Jugurthinum. Temporibus Ciceronis, Catilinarium.
Abbreviated transcription (Latin):
n latere asie ad a¬
quilonem ab oc¬
ceano orientali
occidentem uer¬
sus porrigitur.
undiq montib
clauditur

Expanded text:
n latere Asiae ad aquilonem ab oceano Orientali occidentem versus porrigitur undique montibus clauditur
Abbreviated transcription (Latin):
tasiis imaginationũ corporaliũ
deformatur: eisdemq alte impres¬
sis etiam soluta a corpore ñ exint᷑
Quȩ uͦ in hac uita se ab eiusmodi fẽ¬
culentia mundare studierint:
binc exeuntes. quia nichil corpore¬
um secum trahunt: a corporali pas¬
sione immunes ꝑsistunt. Sic itaq
ab infimis &e extremis corporib sur¬
sum usq spm̃ incorporeũ quedã
ꝓgressio ẽ ꝑ sensum &e unaginati¬
onem: quȩ duo in spũ corporeo ft̃.
Postea in spũ incorporeo ꝓxima pt
corpus est affectio imaginaria: qua
anima ex corporis coniunctione af¬
ficit᷑: supra quã est ratio in imagi¬
nationẽ agens. Deinde ratio pu¬
ra supra imaginationẽ: in qua ra¬
tione supp̾mum ẽ animȩ a corpore
sursum. Quando autẽ ab anima
sursum itur ad dm pͥma est intel¬
ligentia. que ẽ ratio ab int̾iori for¬
mata: quia rationi concurrens con¬
iungitur p̾sentia diuina: que sur¬
sum informans rationem. facit sa¬

Expanded text:
tasiis imaginationum corporalium tasiis imaginationum corporalium deformatur, eisdemque alte impressis etiam soluta corpore non exuitur. Quae vero in hac vita se ab ejusmodi faeculentia mundare studuerint, hinc exeuntes quia nihil corporeum secum trahunt, a corporali passione immunes persistunt. Sic itaque ab infimis et extremis corporibus sursum usque spiritum incorporeum, quaedam progressio est per sensum et imaginationem; quae duo in spiritu corporeo sunt. Postea in spiritu incorporeo proxima post corpus est affectio imaginaria, qua anima ex corporis conjunctione afficitur, supra quam est ratio in imaginationem agens. Deinde ratio pura supra imaginationem, in qua ratione supremum est animae a corpore sursum. Quando autem ab anima sursum itur ad Deum, prima est intelligentia, quae est ratio ab interiori formata, quia rationi concurrens conjungitur praesentia divina, quae sursum informans rationem facit sa
Abbreviated transcription (Latin):
porib exutȩ. corporalib adhuc
passionib teneri possunt: quia
uidelicet a corruptione corporali¬
um affectionũ. nondũ mundate
sunt. Habet nanq &e ipse sp̃c qͣn
dam in sua natura mutabilitatẽ.
scdin quã corpori uiuificando
appropinquat: in qua illa sp̾aliᷤ
& incorporea substantia ñ nichil
suȩ puritatis deponit: & quasi qͣ¬
dam grossiori ꝓprietate corpori
assumendo occurrit. Quȩ quidẽ
coaptatio siꝑ solam naturam fit.
mutationẽ habet: corruptionẽ
ñ habet. Si autẽ uitiosa ẽ. in hoc
ipso puriorem naturã corrumpit:
quod eam ad consortium ignobilio¬
ris t̾minos naturȩ transire cõpellit.
Et hoc uicium quanto altius animȩ
in corpore manenti inheserit: tanto
difficilius a corpore discedentẽ dese¬
rit: &e ñ tollitur passio. etiam cum
tollitur causa passionis. Ipsa quip¬
pe anima in quantũ delectatione
corporis afficitur: quasi quandã cor¬
pulentiam trahens. in eadem fan¬

Expanded text:
poribus exutae, corporalibus adhuc poribus exutae, corporalibus adhuc passionibus teneri possunt, quia videlicet a corruptione corporalium affectionum nondum mundatae sunt. Habet namque et ipse spiritus quamdam in sua natura mutabilitatem, secundum quam corpori vivificando appropinquat, in qua illa spiritualis et incorporea substantia nonnihil suae puritatis deponit, et quasi quamdam grossiori proprietate corpori assumendo occurrit. Quae quidam coaptatio, si secundum solam naturam fit, mutationem habet, corruptionem non habet. Sin autem vitiosa est, in hoc ipso puriorem naturam corrumpit, quod eam ad consortium ignobilioris terminos naturae transire compellit. Et hoc vitium quanto altius animae in corpore manenti inhaeserit, tanto difficilius a corpore discedentem deserit: et non tollitur passio, etiam cum tollitur causa passionis. Ipsa quippe anima, inquantum delectatione corporis afficitur quasi quamdam corpulentiam trahens, in eadem phan
Abbreviated transcription (Latin):
in rationalib purior fit. uͥ usq ad
rationalem & incorpoream animȩ
substantiam contingendam defecat᷑:
tam̃ illic quoq extra substantiã illiꝰ
manens: quia similitudo corporis est.¬
& fundatur in corpore. Rationalis aũ
substantia corporea lux est: imagina¬
tio uͦ in qͣntum corporis ẽ imago. um¬
bra est. Et idcirco postquam imagina¬
tio usq ad rationem ascendit: quasi
umbra in lucem ueniens & luci suꝑ¬
ueniens. in quantũ ad eam uenit
manifestat᷑. & circumscribit᷑: in qͣn¬
tum illi suꝑuenit. obnubilat eam
&e obumbrat. & inuoluit. & conte¬
git. Et siquidem ratio ipsa sola
contemplatione eam susceꝑit: qͣsi
uestim̃tũ ei ẽ ipsa imaginatio extͣ
eam & cira eam: quo facile exui
ce spollari possit. Si uͦ etiam dele¬
ctatione illi adheserit. quasi pelliᷤ
ei fit ipsa imaginatio: ita ut ñ
sine dolore exui possit:cui cũ amo¬
re inhesit. Hinc ẽ quod animȩ cor¬

Expanded text:
in rationalibus purior fit, ubi ad in rationalibus purior fit, ubi ad rationalem et incorpoream animae substantiam contingendam defecatur; tamen illic quoque extra substantiam illius manens, quia similitudo corporis est et fundatur in corpore. Rationalis autem substantia corporea lux est; imaginatio vero, inquantum corporis imago est, umbra est. Et idcirco postquam imaginatio usque ad rationem ascendit, quasi umbra in lucem veniens, et luci superveniens, inquantum ad eam venit, manifestatur, et circumscribitur; inquantum illi supervenit, obnubilat eam, et obumbrat, et involvit, et contegit. Et siquidem ratio ipsa sola contemplatione eam susceperit quasi vestimentum, ei est ipsa imaginatio extra eam, et circa eam quo facile exui et spoliari possit. Si vero etiam delectatione illi adhaeserit, quasi pellis ei fit ipsa imaginatio, ita ut non sine dolore exui possit, cui cum amore inhaesit. Hinc est quod animae cor
Abbreviated transcription (Latin):
in summo corporalis sp̃c. & in imo
rationalis: corporalem informans :¬
&e rationalem contingens. S ensus
siue ꝑ olfactum. siue ꝑ gustũ. siue ꝑ
tactum. extrinsecus corpus contingeis
formatur: ipsamq formam ex corporiᷤᷤ
contactu conceptam intrinsecꝰ redu¬
cens ꝑ meatus singłis sensib emit¬
tendis &e reuocandis introrsum dis¬
positos ad cellam fantasticam colli¬
git: eamq illic parti puriori corporei
sp̃c impͥmens. imaginationem facit.
Quȩ quidem imaginatio in brutis
animalib fantasticam cellam non
transcendit: unrationalib autẽ us¬
q ad rationalem ꝓgreditur: uͥ ipsã
incorpoream animȩ substantiam
intingit. & excitat discretionẽ. Er¬
go imaginatio nichil aliud ẽ. quã
similitudo corporiᷤ. ꝑ sensus qͥdem
corporeos ex corpoꝵ contactu concep¬
ta extrinsecꝰ atq ꝑ eosdem sensus in¬
trorsum ad partem puriorem corpo¬
rei sp̃c reducta. eiq impressa. Hȩc aũ

Expanded text:
in summo corporalis spiritus, et in imo in summo corporalis spiritus, et in imo rationalis corporalem informans et rationalem contingens. Sensus sive per olfactum, sive per gustum, sive per tactum, extrinsecus corpus contingens formatur, ipsamque formam ex corporis contactu conceptam intrinsecus reducens per meatus singulis sensibus emittendis et revocandis introrsum dispositos ad cellam phantasticam colligit, eamque illi parti puriori corporei spiritus imprimens imaginationem facit. Quae quidem imaginatio in brutis animalibus phantasticam cellam non transcendit; in rationalibus autem usque ad rationalem progreditur, ubi ipsam incorpoream animae substantiam contingit, et excitat discretionem. Ergo imaginatio nihil aliud est quam similitudo corporis, per sensus quidem corporeos ex corporum contactu concepta extrinsecus, atque per eosdem sensus introrsum ad partem puriorem corporei spiritus reducta, eique impressa. Haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam animȩ rationalis substantiã
contingit. & excitat discretionem:
in tantũ iam purificata & subtiliᷤᷤ
effecta. ut ipsi sp̃ui immediate cõ¬
iungatur: ueracit̾ tam̃ naturam
corporis retinens &e ꝓpͥetatem: ut con¬
stet quod scͥptum ẽ. quia qͦd natũ ẽ
ex carne. caro ẽ. Sicut enim de spũ
corpus ñ nascitur: sic etiam de corpo¬
re sp̃c ñ ꝓcreat᷑. Quamius enim cor¬
pus usq ad sp̃m sublimet᷑. & sp̃c us
q ad corpus humiliet᷑. nec sp̃c tam̃
in corpus. nec corpus in sp̃m trans¬
mutat᷑: s quod natum ẽ ex carne
caro ẽ. & quod natũ ẽ ex sp̃u sp̃c ẽ.¬
Tam̃ quod summũ ẽ in corpore ꝓ¬
pinquum ẽ sp̃ui: & in ipso uis ima¬
ginandi fundatur: supra quam est
ratio. Quod enim imaginatio extͣ
substantiam anime rationalis sit.
argumentũ est. quod bruta anima¬
lia ium imaginandi habere ꝓbant᷑:
quȩ rationẽ omnino ñ habent. Est
itaq imaginatio similitudo sensuᷤ

Expanded text:
ipsum animae rationalis substantiam ipsum animae rationalis substantiam contingit, et excitat discretionem, in tantum jam purificata et subtilis effecta, ut ipsi spiritui immediate conjungatur; veraciter tamen naturam corporis retinens et proprietatem, ut constet quod scriptum est: Quod natum est ex carne caro est . Sicut enim de spiritu corpus non nascitur, sic etiam de corpore spiritus non procreatur. Quamvis enim corpus usque ad spiritum sublimetur, et spiritus usque ad corpus humilietur, nec spiritus tamen in corpus, nec corpus in spiritum transmutatur. Sed quod natum est ex carne caro est, et quod natum est ex spiritu Tamen quod summum est in corpore, propinquum est spiritui, et in ipso vis imaginandi fundatur, supra quam est ratio. Quod enim imaginatio extra substantiam animae rationalis sit, argumentum est quod bruta animalia vim imaginandi habere probantur, quae rationem omnino non habent. Est itaque imaginatio similitudo sensus,