comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ iam sui: s & diaboli. Itaq lib̾a
uoluntas nos faeit nrõs mala dia¬
boli: bonadi. Ad hoc ꝑtinet qͦd dicituRꝵ.
Nouit dns qui sunt eius. Nam illis qui eiꝰ
non sunt: am̃ dicouobis inqͥt nesciouos.
Dum gͦ ꝑ malam uoluntatẽ sumus
diaboli: quodãmͦ interim non sumus
dei. sicut cum ꝑ bonam uoluntatẽ efficim̃
dei: desinimꝰ iã ẽẽ diaboli. Nemo siqͥdem pot̃
duob dominis seruire. Cȩterum siuedĩ si¬
mus. siue diaboli: ñ tam̃ similiter desi¬
nimus ẽẽ ⁊ nr̃i Manet quippe utrobiꝙ
lib̾tas arbitrii: ꝑ quam maneat ⁊ causa
meriti: quatinus merito uł puniamur
mali. quod tanquã liberi ex propͥa uo¬
luntate efficimur: uł głificemur boni.
quod nisieque uoluntarii ẽẽ nonpossu¬
mus. Sane diabolo nr̃a nos mancipat
uolũtas. non ipsius potestas: do subicit
euis gr̃ã. ñ nr̃a uoluntas. Nr̃a quippe
uoluntas. bona quod fatendum ẽ abono

Expanded text:
tantum jam sui, sed et diaboli. Itaque libera tantum jam sui, sed et diaboli. Itaque libera voluntas nos facit nostros; mala, diaboli; bona, Dei. Ad hoc pertinet quod dicitur: Novit Dominus qui sunt ejus . Nam illis qui ejus non sunt, Amen dico vobis, inquit, nescio vos . Cum ergo per malam voluntatem sumus diaboli, quodammodo interim non sumus Dei: sicut cum per bonam voluntatem efficimur Dei, desinimus jam esse diaboli. Nemo siquidem potest duobus dominis servire . Caeterum sive Dei sumus, sive diaboli; non tamen similiter desinimus esse et nostri. Manet quippe utrobique libertas arbitrii, per quam maneat et causa meriti: quatenus merito vel puniamur mali, quod tanquam liberi ex propria voluntate efficimur: vel glorificemur boni, quod nisi aeque voluntarii esse non possumus. Sane diabolo nostra nos mancipat voluntas, non ipsius potestas: Deo subjicit ejus gratia, non nostra voluntas. Nostra quippe voluntas bona quod fatendum est a bono
Abbreviated transcription (Latin):
S ad lineam rectitudinis edocti sũt
distortam reducere uoluntatẽ cũ au¬
dierunt: Potestis bibere calicẽ quẽ ego
bibiturus sum: Et tunc quidẽ uerbo
s postiodum etiam exemplo uolun¬
tatem ordinare docebat cum orans in¬
stante passione ut tranfferret᷑ abeo
calix. statim subiceret. uerũptamen ñ
quod ego uolo s quod tuuis. Adeo gͥ uel¬
le. quomͦ & timere. quomͦ & amare ac¬
cepimus inconditione humane nat̃e:
ut cẽmus aliqua creatura. Uelle autem
bonum. quomͦ & timere dm̃. quomͦ &
amare dm accipimus inuisitatione
gr̃e: ut simus dei creatura.
Reati quippe quodãmͦ nr̃i in libã
uoluntatẽ: quasi dĩ efficimur ꝑ
bonam uoluntatẽ. Porro bonã facit᷑
qui liberam facit: & ad hoc bonam. ut
simus aliquod iniciũ creature eius:
qm̃ expedit ꝓfecto nob̃ magis omĩno
non fuisse: quam nrõs ꝑmanere. Nam
qui uoluerunt sui ẽẽ. utiq sic̃ dii. scien¬
tes bonum & malum: facti sunt non

Expanded text:
Sed ad lineam rectitudinis edocti sunt Sed ad lineam rectitudinis edocti sunt distortam reducere voluntatem, cum audierunt: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? Et tunc quidem verbo, sed postmodum etiam exemplo voluntatem ordinare docebat, cum orans instante passione ut transferretur ab eo calix, statim subjiceret: Verumtamen non quod ego volo, sed quod tu vis . A Deo igitur velle, quomodo et timere, quomodo et amare, accepimus in conditione naturae, ut essemus aliqua creatura: velle autem bonum, quomodo et timere Deum, quomodo et amare Deum, accipimus in visitatione gratiae, ut simus Dei creatura. 18. Creati quippe quodammodo nostri in liberam voluntatem, quasi Dei efficimur per bonam voluntatem. Porro bonam facit, qui liberam fecit; et ad hoc bonam, ut simus initium aliquod creaturae ejus: quoniam expedit profecto nobis magis omnino non fuisse, quam nostros permanere. Nam, qui voluerunt sui esse, utique sicut dii, scientes bonum et malum; facti sunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
nanq aliud est timere simpliciter.
ud amare dm̃ timere quippe ⁊ ama¬
re. simplicit̾ quidẽ ꝓlatas affectiões.
cum additamento aũ uirtutes sig¬
nificant: itaquoq alud ẽ uelle: ali¬
ud uelle bonum. Affectiones nem¬
tanquam ex nobis: additamenta ex
nat quas donauit creatio: ut nil al¬
ud sint urtutes. nͥ ordinate affectio¬
nes. Scriptum ẽ de quibdã: qd̾ illie
treꝑidassent tumore. ubi ñ erat timor
Timor fuit:. s inordinatꝰ. Ordinare il¬
ium uolebat dñs indiscipulis: cum
diceret. Ostendam uob̃. quem timere
debeatis. Et dauid. Uenite filii ait au¬
dite me timorem dñi docebo uos. Itẽ
de amore inordinato arguebat hoĩes
qui dicebat. Ego lux uenim hũc mũ¬
dum: & dilexerunt homines magis
tenebras quam lucẽ. Iccirco postulat
sponsa in canticis canticoꝵ dicens. Or¬
dinate in me caritatẽ. Similiter qͦq
de inordinata uoluntate arguebant᷑
quib dicebat᷑. Nescitis quid petatis

Expanded text:
namque aliud est timere simpliciter, namque aliud est timere simpliciter, ud amare Deum timere quippe et amare simpliciter quidem prolatae affectiones, cum additamento autem virtutes significant, ita quoque aliud est velle, aliud velle bonum. Simplices nemtanquam ex nobis; additamenta ex nat, quas donavit creatio, ut nil aliud sint virtutes, nisi ordinatae affectiones. Scriptum est de quibusdam, quod illic trepidassent timore, ubi non erat timor . Timor fuit, sed inordinatus. Ordinare illum volebat Dominus in discipulis, cum diceret: Ostendam vobis, quem timere debeatis ; et David: Venite, ait, filii, audite me, timorem Domini docebo vos . Item de amore inordinato arguebat homines qui dicebat: Ego lux veni in hunc mundum; et dilexerunt homines magis tenebras, quam lucem . Idcirco postulat sponsa in Canticis, dicens: Ordinate in me charitatem . Similiter quoque de inordinata voluntate arguebantur, quibus dicebatur: Nescitis quid petatis.
Abbreviated transcription (Latin):
liquido apparuit. cunctis parit̾ ratio¬
ne utentib conuenit. non minor qͣn¬
tum in se ẽ in malis quam in bonis:
tam plena in hoc scło. quam ⁊ in fu¬
turo. S & hoc aꝑte monstratum ẽẽ
puto. quod hec ipsa tñ libertas tam¬
diu quodammͦ captiua tenet᷑. quam¬
diu illam duȩ aliȩ lib̾tates minime
aut minus ꝑlene comitant᷑: nec ali¬
unde nr̃ ille defectus uenit. dequo
apłs. ut non queẽꝙ uultis ait illa
faciatis. Uelle si quide in est nobis ex
libero arbitrio: non etiam posse quod
uolumus. Nondico uelle bonum.
aut uelle malum: s uelle tantum.
Uelle enim bonum ꝓfectus ẽ: uel¬
le malum defestus: uelle uͦ simpli¬
citer. ipsum ẽ quod uł ꝓficit aut de¬
ficit. Porro ipsum ut ẽẽt creans grã¬
fecit: ut ꝓficiat. saluans grã facit: ut
deficiat. ipsum se deicit. Itaꝙ lib̾ũ
arbitrium nos facit uolentes: gr̃a
beniuolos. Ex ipso nobis ẽ uelle: ex
ipsa bonum uelle.Quẽadmodum

Expanded text:
liquido apparuit, cunctis pariter ratioliquido apparuit, cunctis pariter ratione utentibus convenit non minor, quantum in se est, in malis, quam in bonis, tam plena in hoc saeculo, quam in futuro. Sed et in hoc aperte monstratum esse puto, quod haec ipsa diu quodammodo captiva tenetur, quamdiu illam duae aliae libertates minime, aut minus plene comitantur; nec aliunde noster ille defectus venit, de quo Apostolus: Ut non quaecumque vultis, ait, illa faciatis . Velle siquidem 610 mest nobis ex libero arbitrio, non etiam posse quod volumus. Non dico velle bonum, aut velle malum: sed tantum velle. Velle etenim bonum, profectus est; velle malum defectus. Velle vero simpliciter, ipsum est quod vel proficit, vel deficit. Porro ipsum ut efecit; ut proficiat, salvans gratia facit; ut deficiat, ipsum se dejecit. Itaque liberum arbitrium nos facit volentes, gratia bene volentes. Ex ipso nobis est velle, ex ipsa bonum velle. Quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
post exꝑta plura grauissima. inminꝰ
forte molesta euaditur. felicitas putet᷑
contẽplationis rapti quandoqꝑ
insꝑu. quantulũcunq de suꝑne fe¬
licitatis dulcedine degustare sufficiũt:
totiens ẽẽ lib̾os a miseria. quotiens sic
excedunt. Hi plane quod negandũ
ñ est etiam in hac carne. rarolicet rap¬
timq complaciti libertate fruunt᷑. qͣ
cum maria optimam partẽ elegert̃.
quȩ non auferetur ab eis. Qui enim
iam tenent quod auferendum ñ est.
exꝑiunt᷑ utiq quod fut᷑um ẽ. S qd
futurum ẽ: felicitas ẽ. Porro felicitas ⁊
miseria: eodem tempore simul ẽẽ ñ
participant: totiens istam ñ sentuĩt.
taꝙ in hac uita soli contemplatiui
possunt uteũ ꝙ frui lib̾tate cõplaciti:.
& hoc ex parte: & parte satis modica:
uiceq rarissima. Porro lib̾tate consilii
fruuntur &̃ quilibet iusti. ex parte
quidem. s non modica.¬
ȩterum libertas arbitrii. ut supͣ

Expanded text:
post experta plura gravissima in minus post experta plura gravissima in minus forte molesta evaditur, felicitas putetur. contemplationis, rapti quandoque in spiritu quantulumcunque de supernae felicitatis dulcedine degustare sufficiunt, toties esse liberos a miseria, quoties sic excedunt. Hi plane quod negandum non est, etiam in hac carne, raro licet raptimque, complaciti libertate fruuntur, qui cum Maria optimam partem elegerunt, quae non auferetur ab eis. Qui enim jam tenent, quod auferendum non est, experiuntur utique, quod futurum est; sed quod futurum est, felicitas est. Porro felicitas et miseria eodem tempore simul esse non illam participant, toties istam non sentiunt. Itaque in hac vita soli contemplativi possunt utcunque frui libertate complaciti, et hoc ex parte, et parte satis modica, viceque rarissima. Porro libertate consilii fruuntur etiam quilibet justi ex parte quidem, sed non modica. Caeterum libertas arbitrii, ut supra
Abbreviated transcription (Latin):
St quidem in bonis corporis ñ¬
nulla iocunditas. udelicet inedendo
bibendo. calefaciendo. ceterisq talibus
fom̃tis. uł tegumentis carnis. s ñqͥd
uł ista uacant aliquatenus a miseria:¬
Bonus ẽ ꝑanis. sesurienti. Potus
delectat: s sitientẽ. Deniq saturato
potus cibq iam nequaquã st̃ grata:
s grauia. Tolle famem: & panem non
curabis. Tolle sitim: & limpidissimũ
fontem ac si paludẽ respicies. Si milit̃
umbram ñquerit: nisi estuans. Solẽ
ñ curat nͥ algens siue caligans. Alioqͥn
nicħ hoꝵ libebit: nͥ precesserit urgens
necessitas. Quȩ si ꝑfecte tollat᷑ a reb:
statim intedium atq molestiã conu̾¬
qͦd ẽ presentis uite occupare mi¬
seriam : nisi quod in continuis tͥbła¬
tionib grauioꝵ laboꝵ. leuiores utiq
qualiscunq sunt consolatio. Et dum
forte ꝓtempore ac rerum uicissim
euentib sibi grauia leuiaq succed̃t:
minoꝵ exꝑientia. aliqua miserie ui¬
detur interpolatio: ut cum aliquãdo

Expanded text:
st quidem in bonis corporis nonnulla jucunditas, videlicet in edendo, bibendo, calefaciendo, caeterisque talibus fomentis vel tegumentis carnis. Sed nunquid vel ista vacant aliquatenus a miseriaBonus est panis, sed esurienti; potus delectat, sed sitientem; denique saturato cibus potusque jam nequaquam sunt grata, sed gravia. Tolle famem, et panem non curabis; tolle sitim, et limpidissimum fontem, ac si paludem, respicies. Similiter umbram non quaerit nisi aestuans; solem non curat nisi algens, sive caligans. Alioquin nihil horum libebit, si non praecesserit urgens necessitas. Quae si perfecte tollatur e rebus, statim in taedium atque molestiam convequod praesentis vitae est, occupare miseriam, nisi quod in communibus tribulationibus graviorum laborum leviores utique qualescunque sunt consolationes, et dum forte pro tempore, ac rerum eventibus vicissim sibi gravia, leviaque succedunt, minorum experientia aliqua miseriae videtur interpolatio, ut, cum aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
quod plane fideles norunt. quã oĩno
crucifixum: dum ammirantes ⁊ am¬
plexantes suꝑ eminentem scientiȩ
caritatem. in ipso iduł tantillũ qͦd st̃.
intante dilectionis & dignationis
uicẽ ñ rependere confundunt᷑. facile
ꝓinde plus diligunt: qui se amplius
dilectos intelligunt. Cui autẽ minus
donatum ẽ: minus diligit. Iudeus sa-¬
ne siue paganus. nequaquã talibus
exꝑitur quȩ ait. Uulnerata caritate
egosum. Et rursum. fulcite me florib
stipate me malis: quia amore langueo.
Cernit regem salomonẽ indiademate
quo coronauit eum mater sua:cernit
unicum patris crucem sibi bauilan¬
tem: cernit cesum ⁊ consputum dnm
maiestatis: cerint auctorem uite &
glorie confixum clauis. ꝑcussum
lancea obprobriis saturatum. tandẽ
illam dilectam animam suam pon̾e
ꝓ amicis suis. Cernit hec: & suam
gladius amoris. & dicit. fulcite me
florib. stipate me malis: quia amore

Expanded text:
quod plane fideles norunt, quam omninoquod plane fideles norunt, quam omninounc crucifixum: dum admirantes et amplexantes supereminentem scientiae charitatem in ipso, id vel tantillum quod sunt, in tantae dilectionis et dignationis vicem non rependere confunduntur. Facile proinde plus diligunt, qui se amplius dilectos intelligunt: cui autem minus donatum est, minus diligit. Judaeus sane, sive paganus, 587 nequaquam talibus experitur, quae ait, Vulnerata charitate ego sum: et rursum, Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo Cantic. II, 4, 5. Cernit regem Salomonem in diademate, quo coronavit eum mater sua ; cernit Unicum Patris, crucem sibi bajulantem; cernit caesum et consputum Dominum majestatis; cernit auctorem vitae et gloriae confixum clavis, percussum lancea, opprobriis saturatum, tandem illam dilectam animam suam ponere pro amicis suis. Cernit haec, et suam gladius amoris transverberat, et dicit: Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. faciamus hominem ad imd¬
ginem & similitudinem nr̃am:
stimet: nisi eque ipsum qui docet ho¬
minem scientiam: Quis rursum
munus sibi aliunde uirtutis. aut
putet datum. aut speret dandum:
ꝙͣ de manuitidẽ dñi uirtutũ: Mere¬
tur ergo amari ꝓpter seipsum deus
& ab infideli: qui & si nesciat xp̃m:
scit tamen seipsum. Proinde in excu¬
sabilis est &̃ om̃is infidelis: si non dili¬
git dñm dm̃ suum toto corde. tota
anima. tota uirtute sua. Clamat nẽ¬
pe intus ei innata & non ignota ra¬
doni iusticia: quia ex toto se illum
diligere debeat: cui totum se debere
non ignorat. Ulerum id difficile. ĩmo
impossibile ẽ. suis scilicet quempiam
liberuuie arbitrii uirib. semel accepta
a deo ad dei extoto conuertere uoluntatẽ.
& non magis ad ꝓpriam retorquere: eaꝙ
sibi tanquam ꝓpria retinere. sicut scripꝰ¬
tum ẽ. Omnes que sua sunt querũt.
Et item. Proni sunt sensus & cogita¬
tiones hominum in malum. Contra¬

Expanded text:
quitur: Faciamus hominem ad imaquitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram? stimet, nisi aeque ipsum, qui docet hominem scientiam? Quis rursum munus sibi aliunde virtutis aut putet datum, aut speret dandum, quam de manu itidem Domini virtutum? Meretur ergo amari propter se ipsum Deus, et ab infideli: qui etsi nesciat Christum, scit tamen seipsum. Proinde inexcusabilis est omnis etiam infidelis, si non diligit Dominum Deum suum ex toto corde, tota anima, tota virtute sua. Clamat nempe intus ei innata, et non ignorata rationi justitia, quia ex toto se illum diligere debeat, cui se totum debere non ignorat. Verum difficile, imo impossibile est, suis scilicet quempiam, liberive arbitrii viribus semel accepta a Deo, ad Dei ex toto convertere voluntatem; et non magis ad propriam retorquere, eaque sibi tanquam propria retinere, sicut scriptum est, Omnes quae sua sunt quaerunt : et item, Proni sunt sensus et cogitationes hominis in malum . C
Abbreviated transcription (Latin):
nitas manet. clamat deo. & ingenue
confitetur: non nobis inquiens dñe ñ
nob̾: s nomini tuo dagloriam. Hoc est.
nil nõbis domine de scientia: nil nob̃
de dignitate tribuimus: s tuo totum
aquo totum ẽ nomini deputamꝰ. Cȩt̾ũ
pene aꝓposito longe miis digressi su¬
mus: dum demonstrare satagimus eos
quoq qui xꝑm nesciunt satis ꝑ legem
naturalem ex ꝑceptis bonis corporis a¬
nimeq moneri: quatinus dm̃ ꝓpt̃ dm̃
& ipsi diligere debeant. Nam ut breui¬
ter quȩ suꝑ hec dicta sunt iterentur:
quis uel infidelis ignoret. suo corpori ñ
ab alio in hac mortali uita supradicta
illa necessaria ministrari. unde uide¬
licet subsistat. unde uideat. unde spi¬
ret. quam abillo qui dat escam omni
carni: qui solem suum facit oriri suꝑ
bonos & malos. & pluit suꝑ iustos
& iniustos:. Quis iterum uel impius
putet. alium eius quȩ in anima splen¬
det humane dignitatis auctorem:
preter illum ipsum qui in genesi lo¬

Expanded text:
nitas manet, clamat Deo et ingenue nitas manet, clamat Deo et ingenue confitetur: Non nobis, inquiens, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . Hoc est: Nil nobis, o Domine, de scientia, nil nobis de dignitate tribuimus; sed tuo totum, a quo totum est, nomini deputamus. 6. Caeterum pene a proposito longe nimis digressi sumus, dum demonstrare satagimus, eos quoque qui Christum nesciunt, satis per legem naturalem ex perceptis bonis corporis animaeque moneri, quatenus Deum propter Deum et ipsi diligere debeant. Nam ut breviter, quae super hoc dicta sunt, iterentur: quis vel infidelis ignoret, suo corpori non ab alio in hac mortali vita supradicta illa necessaria ministrari, unde videlicet subsistat, unde videat, unde spiret, quam ab illo, qui dat escam omni carni ; qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos? Quis item vel impius putet alium ejus, quae in anima splendet, humanae dignitatis auctorem, praeter illum ipsum, qui in Genesi lo
Abbreviated transcription (Latin):
contemnit᷑ In tantum & priori det̾i¬
or ac detestabilior: ut cum ꝑillam pe¬
corib: ꝑ istam & demonib sociemur.
Est quippe suꝑbia & delictum maxi¬
mum: utidatis tanquam innatis. &
in acceptis beneficiis gloriam usur¬
pare benefici. Quamobrem cũ duab
his. dignitate atq scientia. opus ẽ &
uirtute. que utriusq fructus ẽ. ꝑ ꝙͣ
ille inquirtt᷑ ac tenetur. qui omniũ
auctor & dator merito glorificetur de
omnib. Alioquin sciens & ñ faciens
digna: multis uapulabit. Quare. uti¬
ꝙ quia noluit intelligere ut bene ag̾et
Magis autem iniquitatẽ meditatus
est incubili suo: dum de bonis quȩ
a se non ẽẽ. ex scientiȩ dono certissime
comꝑit: bonidni gloriam seruus im¬
pius captare sibi. immo & raptare
molitur. Liquet igitur & absq scien¬
tia dignitatem omnino ẽẽ inutilem:
& scientiam absq uirtute damna¬
bilem. Tlerum homo iuirtutis cui nec
damnosa scientia. neq infructuosa dig¬

Expanded text:
contemnitur: in tantum et priori detericontemnitur: in tantum et priori deterior ac detestabilior, ut cum per illam pecoribus, per istam et daemonibus sociemur. Est quippe superbia et delictum maximum, uti datis tanquam innatis; et in acceptis beneficiis gloriam usurpare beneficii. 5. Quamobrem cum duabus istis, dignitate atque scientia, opus est et virtute, quae utriusque fructus est, per quam ille inquiritur ac tenetur, qui omnium auctor et dator merito glorificetur de omnibus. Alioquin sciens et non faciens digna, multis vapulabit. Quare? Utique quia noluit intelligere ut bene ageret: magis autem iniquitatem meditatus est in cubili suo , dum de bonis, quae a se non esse ex scientiae dono certissime comperit, boni Domini gloriam servus impius captare sibi, imo et raptare molitur. Liquet igitur et absque scientia dignitatem esse omnino inutilem, et scientiam absque virtute damnabilem. Verum homo virtutis, cui nec damnosa scientia, nec infructuosa dig
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ conformanda. foris reb sensibilib
sua ipsius curiositate abducit᷑: efficit᷑q
una de cȩteris. quod se pre cȩteris neh
accepisse intelligat. Itaq ualde ca¬
uenda hec ignorantia. qͣ de nob̾minꝰ nob
forte sentimꝰ s ñ minꝰ ĩmo ⁊ pł illa qͦ pł nob̃ tri¬
buimꝰ qd̾ fit si bonũ qd̾ cũꝙ in nob̾ ẽẽ.¬
& a nobis decepti putemus. At uͦ suꝑ
utramq ignoeantiam declinanda ⁊
execranda illa presumptio ẽ. qua scien
& prudens forte audeas de bonis ñ
tius tuam querere gloriam: & quod
certus ate es tibi non eẽ: inde tamen al¬
terius raꝑe nonuerearis honorẽ Prior
equidem ignorantia głam ñ ht̃: po¬
sterior uͦ habet quidẽ s non apud dm̃
Cȩterum hoc tercium malum quod
iam scienter committit᷑. usurpar &
contra deum. Intantum demq igno¬
rantia illa posteriori. hec arrogantia
grauior ac ꝑiculosior apparet: quo ꝑ
illam quidem ds̃ nescitur: ꝑ istam &

Expanded text:
e ab intus est, conformanda foris rebus sensibilibus, e ab intus est, conformanda foris rebus sensibilibus, sua ipsius curiositate abducitur: efficiturque una de caeteris, quod se prae caeteris nihil accepisse intelligat. Itaque valde cavenda haec ignorantia, qua de nobis minus nobis forte sentimus: sed non minus, imo et plus illa qua plus nobis tribuimus: quod fit, si bonum quodcunque in nobis esse et a nobis decepti putemus. At vero super utramque ignorantiam declinanda et exsecranda illa praesumptio est, qua sciens et prudens forte audeas de bonis non tuis tuam quaerere gloriam: et quod certus 586 es a te tibi non esse, inde tamen alterius rapere non verearis honorem. Prior equidem ignorantia gloriam non habet: posterior vero habet quidem, sed non apud Deum. Caeterum hoc tertium malum quod jam scienter committitur, usurpat et contra Deum. In tantum denique ignorantia illa posteriori haec arrogantia gravior atque periculosior apparet, quo per illam quidem Deus nescitur, per istam et
Abbreviated transcription (Latin):
habes. quod non accepisti Si autem acte¬
pisti: quid gloriaris quasi non acceꝑis:
Non ait simpliciter quid glaris: s addit.
quasi non acceꝑis: ut asserat reprehen¬
sibilem. non qui in habitis s qui tan¬
quam in non acceptis głatur. Merito
uana gloria nuncuꝑatur huius modi:
ueritatis nimirum solido carens fun¬
damento. Ueram enun gloriam ab hac
ita discernit. Qui glorratur ait in dño
głetur: hoc est in ueritate. Ueritas qͥppe
dñs ẽ. Utrumq ergo scias necesse ẽ.⁊
quid sis. & quod aceipso nonsis: ne
aut omnino uidelicet non glorieris:
aut mnaniter glorieris. Deniq si non
cognoueris inquit teipsam: egredere
post greges sodalium tuoꝵ.Reuera
ita fit. Homo factus inhonore. cum
honorem ipsum non intelligit: talis
sue ignorantiȩ merito comparatur
pecorib: uelut quibdam presentis
suȩ corruptionis & mortalitatis con¬
sortib. fit igitur ut sese non agnoscẽ¬
do. egregia rationis munere creat᷑a.

Expanded text:
habes quod non accepisti? si autem accehabes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Non ait simpliciter: Quid gloriaris? sed addit, quasi non acceperis, ut asserat reprehensibilem, non qui in habitis, sed qui tanquam in non acceptis gloriatur. Merito vana gloria nuncupatur hujusmodi, veritatis nimirum solido carens fundamento. Veram enim gloriam ab hac ita discernit: Qui gloriatur, ait, in Domino glorietur , hoc est in veritate. Veritas quippe Dominus est. 4. Utrumque ergo scias necesse est, et quid sis, et quod a te ipso non sis: ne aut omnino videlicet non glorieris, aut inaniter glorieris. Denique si non cognoveris, inquit, te ipsam, egredere post greges sodalium tuorum . Revera ita fit. Homo factus in honore, cum honorem ipsum non intelligit, talis suae ignorantiae merito comparatur pecoribus, velut quibusdam praesentis suae corruptionis et mortalitatis consortibus. Fit igitur ut sese non agnoscendo egregia rationis munere creatura,
Abbreviated transcription (Latin):
Scientiam uero: qua eandem in se digni¬
tatem agnoscat: non ase tameñ. Poerouir¬
tutem: qua subinde ipsum aquo ẽ. & in¬
quirat non segniter: & teneat fortiteR
cum inuenerit. Itaq geminum unum¬
quodq trium hoꝵ apparet. Dignitatẽ
siquidem demonstrat humanam ñso¬
lum nature prerogatiua. s & podentia
dñatus: quod terror hominis suꝑ cuncta
animantia terre imminere decernitur.
Scientia quoq duplex erit: si hancipsã
dignitatem uel aliud quodꝙ bonum
innobis. & nobis inẽe. & a nob̃ non
ẽẽ nouerimus. Porro uirtus & ipsa ȩque
bifaria cognoscetur: si auctorẽ consequent
inquirimis: inuentoq inseparabiliter
inheremus. Dignitas ergo sine scientia
non prodest: illa uero etiam obest.si uͥtꝰ
declarat. Habere enim quod habere te nes¬
cias: quam̃ głam habet. Porro nosse qͣd
habeas. s quia ate non habeas ignorare:
habet gloriam: s non apud dm̃. Apud
se autemgłanti: dicitur ab apło. Quid

Expanded text:
Scientiam vero, qua eamdem in se digniScientiam vero, qua eamdem in se dignitatem agnoscat, non a se tamen. Porro virtutem, qua subinde ipsum a quo est, et inquirat non segniter, et teneat fortiter cum invenerit. 3. Itaque geminum unumquodque trium horum apparet. Dignitatem siquidem demonstrat humanam non solum naturae praerogativa, sed et potentia dominatus: quod terror hominis super cuncta animantia terrae imminere decernitur. Scientia quoque duplex erit, si hanc ipsam dignitatem, vel aliud quodque bonum in nobis, et nobis inesse, et a nobis non esse noverimus. Porro virtus et ipsa aeque bifaria cognoscetur, si auctorem consequenter inquirimus, inventoque inseparabiliter inhaeremus. Dignitas ergo sine scientia non prodest; illa vero etiam obest, si virtsubjecta. Habere enim quod habere te nescias, quam gloriam habet? Porro nosse quod habeas, sed quia a te non habeas ignorare, habet gloriam, sed non apud Deum. Apud se autem glorianti dicitur ab Apostolo: Quid
Abbreviated transcription (Latin):
gelos a tali necessitate. Et qui homines
diligendo tales fecit. ne tales reman̾ent:
tales fierent. Quib hec palam sunt: pa¬
lamarbitroe ẽe & cur diligendus ds̃ sit hoc
est unde diligi meruerit. Quod si infideleᷤ
hec latent: deo tamen in promꝑtu ẽ ingra¬
tos confundere suꝑ innumeris beneficiis
sius: humano nimirum & usui prestitis.
& sensui manifestis. Nempe quis alius
amministrat cibum̃ omni uescenti: cer¬
nenti lucem. spiranti flatum: S ftultũ
ẽ uelle mͦ enumare: quȩ innumera eẽ ñ
longe prefatus sum. Satis ẽ ad exemplũ
precipua ꝓtulisse. panem solem & aerem.
Precipua dico: non quia excellentiora: s
quia necessariora. Sunt quippe cceporis.
Querat enim homo eminentiora bona
sua in ea parte sui qua preminet sibi.
hoc est inanima: quȩ sunt dignitas sci¬
entia uirtus. Dignitatem in homine
liberum dico arbitrium: in quo ei ni¬
mirum datum est cȩteris nonsolum
preminere: s & presidere animantibus.

Expanded text:
gelos a tali necessitate: et 585 qui homines gelos a tali necessitate: et 585 qui homines diligendo, tales fecit ne tales remanerent; tales fierent. CAPUT lam arbitror esse et cur Deus diligendus sit: hoc est, unde diligi meruerit. Quod si infideles haec latent, Deo tamen in promptu est ingratos confundere super innumeris beneficiis suis, humano nimirum et usui praestitis, et sensui manifestis. Nempe quis alius administrat cibum omni vescenti, cernenti lucem, spiranti flatum? Sed stultum est velle modo enumerare quae innumera esse non longe ante praefatus sum: satis est ad exemplum praecipua protulisse, panem, solem et aerem. Praecipua dico, non quia excellentiora, sed quia necessariora; sunt quippe corporis. Quaerat enim homo eminentiora bona sua in ea parte sui, qua praeeminet sibi, hoc est in anima quae sunt dignitas, scientia, virtus. Dignitatem in homine liberum arbitrium dico: in quo ei nimirum datum est caeteris non solum praeeminere, sed et praesidere animantibus.
Abbreviated transcription (Latin):
sum nob̾. Quid enim melius seipso po¬
terat dare uł ipse: Ergo si dei meritum
queritur. cum ipsum diligendi causa
queritur: illud est precipuum quia ip¬
dametur: presertim si aduertat᷑.
quiꝰ quos quantumꝙ amauerit. Quis
enim: Honne is cui omnis sꝑs confite
Quib autem tanta puritas exhibet᷑
Cum adhuc inquit inimici ẽẽmus: re¬
conciliati sumus deo. Dilexit ergo ds̃
&e gratis & inimicos. S quantũ dilex̃.d
Quantum dicit iohannes. Sic d̾s dilex̃
mundum: ut ungenitum daret. Et
paulus. Qui ꝓprio ait filio ñ peꝑcit.
s ꝓ nobis om̃ib tradidit illum. Ipse
quoꝙ filius ꝓse. Alaiorem inquit ka¬
ritatem nemo habet: quam ut animã
suam ponat quis ꝓ amicis sius. Sic
meruit iustus ab impiis: summus
ab infimis: ab infirmis ommpotẽs.
S dicit aliquis. Itaquidem abhoĩb.
sabangłis non ita. uerum est: quia ne¬
cesse non fuit. Cȩterum qui hominib
subuenit in tali necessitate: seruauit an¬

Expanded text:
sum nobis. Quid enim melius seipso posum nobis. Quid enim melius seipso poterat dare vel ipse? Ergo si Dei meritum quaeritur, cum ipsum diligendi causa quaeritur, illud est praecipuum: quia ipdametur, praesertim si advertatur, quis, quos, quantumque amaverit. Quis enim? Nonne is cui omnis spritus confQuibus autem tanta puritas exhibetur? Cum adhuc, inquit, inimici essemus, reconciliati sumus Deo . Dilexit ergo Deus, et gratis, et inimicos. Sed quantum? Quantum dicit Joannes: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium unigenitum daret : et Paulus, Qui proprio, ait, Filio non pepercit, sed pro nobis tradidit illum . Ipse quoque Filius pro se, Majorem, inquit, charitatem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis . Sic meruit justus ab impiis, summus ab infimis, ab infirmis omnipotens. Sed dicit aliquis: Ita quidem ab hominibus; sed ab angelis non ita. Verum est, quia necesse non fuit. Caeterum qui hominibus subvenit in tali necessitate, servavit an
Abbreviated transcription (Latin):
securius: & auditur utilius. Reliqͣ
a me audire: quare & quomodo dili¬
gendus sit ds̃. Et ego. Causa diligen¬
di dm. ds est. Modus: sine modo di¬
ligere. Est ne hoc satis: fortassis utiꝙ:
s sapienti. Ceterum si & insipientib
debitor sum: ubi sat dictum ẽ sapien¬
ti: etiam illis gerendus mos ẽ. Itaꝙ
ꝓpt̃ tarliores: idem ꝓfusius quam ꝓfũ¬
dius repetere non grauabor. Ob dupli¬
cem erg̃o causam deum dixerim ꝓpter
seipsum diligendum: siue quia nil
iuistius: siue quia nil diligi fructuosius
potest. Duplicem siquidem parit sen¬
sum. cum queritur de deo. cur diligendꝰ
sit. Dubitari namꝙ potest. quid potissinũ
dubitetur: utrumnam quo suo merito
ds̃. aut certe quo nr̃o sit commodo diligẽ¬
dus. Sane ad utrumq id responderim:
non plane aliam michi dignam occ̃re¬
re causam diligendi ipsum. preteripsũ
Et prius de merito uideamus.
ultum quippe meruit de nobis:
qui & immeritis dedit semetip¬

Expanded text:
securius, et auditur utilius. Reliquasecurius, et auditur utilius. Reliquaa me audire, quare et quomodo diligendus sit Deus? Et ego: Causa diligendi Deum, Deus est; modus, sine modo diligere. Estne hoc satis? Fortassis utique, sed sapienti. Caeterum si et insipientibus debitor sum ; ubi sat est dictum sapienti, etiam illis gerendus mos est. Itaque propter tardiores idem profusius, quam profundius repetere non gravabor. Ob duplicem ergo causam Deum dixerim propter seipsum diligendum: sive quia nihil justius, sive quia nil fructuosius diligi potest. Duplicem siquidem parit sensum, cum quaeritur de Deo, cur diligendus sit. Dubitari namque potest quid potissimum dubitetur; utrumnam, quo suo merito Deus, aut certe quo nostro sit commodo diligendus. Sane ad utrumque idem responderim; non plane aliam mihi dignam occurrere causam diligendi ipsum, praeter ipsum. Et prius de merito videamus. Multum quippe meruit de nobis, qui et immeritis dedit seip
Abbreviated transcription (Latin):
iRo illustri
domino a¬
merico ȩcclȩ
Romane
diacono car¬
dinali ⁊ can¬
cellario: ser¬
nardus dictꝰ
abbas declara ualle. domino uiuere⁊
indomino mori. Orationes a me c
non questiones. poscere solebatis. Etqͥ¬
dem ego ad neutrum idoneum me eẽ
confido. uerum illud indicit ꝓfessio:
& si non ita conuersatio. Ad hec uͦ ut
uerum fatear. ea michi de ẽẽ uideo. qͣ
maxime necessaria uiderentur. diligen¬
tiam & ingenium. Placet tam̃ fateor
quod ꝓcarnalib spiritalia repetitis
si sane apud locupletiorẽ id facere libu¬
isset. Quia uero doctis & indoctis pa¬
riter in istuismodi excusandi mos est.
nec facile scitur queue ex imꝑitia. quȩ¬
ue ex uerecundia excusatio ꝓdeat. si ñ
miuncti oꝑis obeditio ꝓbat: accipite
de mea pauꝑtate quod habeo: ne tacẽ¬
do philosophus puter. Nec tamen ad
omnia spondeo me responsurũ. Ad
id solum quod de diligendo doque¬
ritis: respondebo quod ipse dabit.
Hoc enim & sapit dulcius & tractat᷑

Expanded text:
iro illustri domino HAIMERICO, ecclesiae Romanae diacono cardinali et cancellario, BERNARDUS abbas dictus de Clara-Valle, Domino vivere, et in Domino mori. Orationes a me, et non quaestiones poscere solebatis: et quidem ego ad neutrum idoneum me esse confido. Verum illud indicit professio, etsi non ita conversatio: ad hoc vero ut verum fatear ea mihi deesse video, quae maxime necessaria viderentur, diligentiam et ingenium. Placet tamen, fateor, quod pro carnalibus spiritualia repetitis, si sane apud locupletiorem id facere libuisset. Quia vero doctis et indoctis pariter in istiusmodi excusandi mos est, nec facile scitur, quae vere ex imperitia, quaeve ex verecundia excusatio prodeat, si non injucti operis obeditio probat: accipite de mea paupertate quod habeo, ne tacendo philosophus puter. Nec tamen ad omnia spondeo me responsurum. Ad id solum quod de diligendo Deo quaeritis, respondebo quod ipse dabit. Hoc enim et sapit dulcius, et tractatur
Abbreviated transcription (Latin):
gandis eoꝵ oꝑib oꝑam impendisset. Luteratꝰ
apud eruditos: apud simplices simplex: apud
sp̃uales uiros. ꝑfectionis & sapientiȩ affluens
documentis: om̃ib se coaptabat: om̃s cupienᷤ
lucrificare xp̃o. Cautus erat artificiosissime
obsertare: quod ad pͣp. eugeniũ scribens. de sus
cordis plenitudine eructauit:¬

Expanded text:
gandis eorum operibus operam impendisset. Litteratus gandis eorum operibus operam impendisset. Litteratus apud eruditos, apud simplices simplex, apud spirituales viros perfectionis et sapientiae affluens documentis; omnibus se coaptabat, omnes cupiens lucrifacere Christo. Cautus erat artificiosissime observare quod ad papam Eugenium scribens, de sui cordis plenitudine eructavit
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ. redolens pietatẽ: exibens gr̃ãm. exigens
reuerentiã: solo uisu letificans. & edificans in¬
tuentes. De risu dicimꝰ quod ex ore eiꝰ frequent̾
audiuimꝰ: dum cachinnos religiosoꝵ hominũ
miraret᷑. ñ meminisse se a pͥmis annis sue con¬
u̾sionis aliquando sicrisisse: ut ñ potiꝰ ad ridẽ¬
dum quã ad repͥmendu sibi uim facere opoe¬
teret: & risui suo stimulum magis adhibere
quã frenũ. Uocem illi in inualido corpore ua¬
lidam satis. intelligibileq contulerat: qui in
opus p̾dicationis segregauerat illum exutero
matris suȩ.
ermo ei quotiens oportuna inueniebatur
occasio. ad quascunq ꝑsonas de edifica¬
tione animaꝵ: ꝓut tam̃ singuloꝵ intelligen¬
tiam mores &e studia nouerat: quibq congru¬
ens auditorib erat. Sicrusticanis plebib lo¬
quebatur: acsi semꝑ in rure nutritus: sic ceti̾s
quibq generib homiũ. uelut si omnẽ uesti¬

Expanded text:
litatem, redolens pietatem, exhibens gratiam, exigens litatem, redolens pietatem, exhibens gratiam, exigens reverentiam, solo visu laetificans et aedificans intuentes. De risu dicimus quod ex ore ejus frequenter audivimus, dum cachinnos religiosorum hominum miraretur, « non meminisse se a primis annis suae conversionis aliquando sic risisse, ut non potius ad ridendum, quam ad reprimendum sibi vim facere oporteret; et risui suo stimulum magis adhibere, quam frenum. lidam satis intelligibilemque contulerat, qui in opus praedicationis segregaverat illum ex utero matris suae. Sermo ei, quoties opportuna inveniebatur occasio, ad quascumque personas de aedificatione animarum, prout tamen singulorum intelligentiam, mores et studia noverat, quibusque congruens auditoribus erat. Sic rusticanis plebibus loquebatur, ac si semper in rure nutritus: sic caeteris quibusque generibus hominum, velut si omnem investi
Abbreviated transcription (Latin):
esiderauerat tam̃ ab initio. om̃im᷑ subtra¬
here senegociis: &e nusquã egredi s in mo¬
nastĩo residere. Quod & postmodu ex defectu cor¬
poris. occasionẽ inuenisse se reputans oportunã.
aliqͣndo statuit. & aliquandiu tenuit: donec illu
exire coegit necessitas grauis ȩccl̃iȩ d̃i. & summi
pontificis. atq omniũ abbatũ sui ordinis iussio:
quib ꝑ om̃ĩa tanquã patͥb deferebat. ipse omĩ¬
um pat̾. Ex quoꝵ etiã mandato. nouissimis qͥ¬
dem annis. p̾ter cuculla & tunicã laneo panno
in modu clamidiᷤᷤ decurtate. & pilleo simili ute¬
bat᷑: int̾ tantos languores corporis ce labores nul¬
lis unquã uti pellib acquiescens. In uestib ei
pauꝑtas semꝑ placuit: sordes nunquã. Nimi¬
rum animi fore indices aiebat: aut negligentiᷤ.
aut manit̾ apud se głantis: aut gloriolã foris
affectantis humanã. Incessus eius & habitus
om̃is. modestus & disciplinatꝰ: p̾ferens humi-¬

Expanded text:
esideraverat tamen ab initio omni modo subtrahere se negotiis, et nusquam egredi, sed in monasterio residere. Quod et postmodum ex defectu corporis occasionem invenisse se reputans opportunam, aliquando statuit, et aliquandiu tenuit, donec illum exire coegit necessitas gravis Ecclesiae Dei, et summi Pontificis, atque omnium abbatum sui Ordinis jussio, quibus per omnia tanquam patribus deferebat ipse omnium pater. Ex quorum etiam mandato, novissimis quidem annis, praeter cucullam et tunicam, laneo panno in modum chlamydis decurtatae, et pileo simili utebatur, inter tantos languores corporis et labores nullis unquam uti pellibus acquiescens. In vestibus ei paupertas semper placuit, sordes nunquam. Nimirum animi fore indices aiebat, aut negligentis, aut inaniter apud se gloriantis, aut gloriolam foris affectantis humanam. Incessus ejus 1119 et habitus omnis modestus et disciplinatus, praeferens humi
Abbreviated transcription (Latin):
adã .o. aetestandã burchardi dem̃tiam
Bureharilus sceleris su immanitatẽ pari¬
pendit. & negligit: quã lignũ insensibie
execratur. & refugit. Nauicula modicoaro¬
biestoꝵ ualidis impulũb uiroꝵ resisti que
confueuit. Uerũ hȩc tua xp̃e stoꝑa quier¬

Expanded text:
at. O detestandam Burchardi dementiam! Burchardus sceleris sui immanitatem parvipendit et negligit, quam lignum insensibile exsecratur et refugit Navicula modica robustorum validis impulsibus virorum resistit, quae consuevit. Verum haec tua,
Abbreviated transcription (Latin):
ans aitiar obsessui simano q̃tude ad meai.¬
ob inaro ⁊ consiio effugere minime utaluit.
¶lam sicut ex ipst̃ elaruit confessione. de tur
ac deimie noctirno tẽpore. socns qͥbdam
i neris q̃uod sibi fideles ñ dubitabat secam
asmeitis. sug n utuiti consudeiꝰ arbitratꝰ lon.¬
ginquas pecere regiones. ut in eogniꝰ apud
oxtianeos ectiriꝰ se occultaret: & egenam
e inserã aitã sic saltim ꝓtrahendo qualit¬
eũq ꝑtelaret. Cũ gͥ ad aquã quã natugio¬

Expanded text:
tias obsessus, humano quidem ad modicobviante consilio, effugere minime valuit. Nam, sicut post ex ejus claruit confessione, de turrac deinde nocturno tempore sociis quibusdam itineris, quos sibi fideles non dubitabat, secum assumptis, fugam iniit consultius arbitratus longinquas petere regiones, ut incognitus apud extraneos securius se occultaret, et egenam ac miseram vitam sic saltem protrahendo qualitercunque protelaret. Cum igitur ad aquam quamda
Abbreviated transcription (Latin):
famulo filiũ eȩcum offerens pat̾. multis p̾cib
uinceret excusantẽ. Et imponens sc̃s puero
manũ orabat ad dñm: quatinꝰ si ab eo uer-¬
bum p̾dicationis illiꝰ exierat. si p̾dicanti sp̃c
eiꝰ affuerat: in illius illuminatione ostendere
dignaret᷑. Dum uͦ post orationẽ. orationis pre¬
stolaretur effectũ: quid facturus sum ait pu¬
er: Uideo enim. Attollitur ilico clamor astã¬
tiũ: plures enĩ ñ mͦ ẽ frĩb uerũ etiã e scłarib
aderant: qui ut puerũ uidere uidentẽ. mul¬
tiplicit consolati d̾o gr̃as referebant. Et de¬

Expanded text:
Famulo filium caecum offerens pater, multis precibus Famulo filium caecum offerens pater, multis precibus vinceret excusantem. Et imponens Sanctus puero manum, orabat ad Dominum, quatenus, si ab eo verbum praedicationis illius exierat, si praedicanti Spiritus ejus adfuerat, in illius illuminatione ostendere dignaretur. Dum vero post orationem orationis praestolaretur effectum: « Quid facturus sum, » ait puer? « video enim. » Attollitur illico clamor astantium. Plures enim non modo e fratribus, verum etiam e saecularibus aderant, qui ut puerum videre videntem, multipliciter consolati, Deo gratias referebant.
Abbreviated transcription (Latin):
illorum sortem mag̾ ñ doleat: qui ad pͥora uł
peiora forte pͥorib scelera redierunt: quã eoꝵ
mortẽ. qui in fructib penitentiȩ purgatas ua¬
riis tͥbulationib xp̃o animas reddiderunt:
Alioquin quãlibet dicant egyptii. dicant
filii tenebraꝵ. qui ueritatẽ nec uidere ualeant
nec ꝓferre. callide eduxit eos ut int̾ficeret. in de¬
huiꝰ u̾bi ipse quoq uenerabił pat̾: int̾ cȩtera
dicens. Si necesse sit unũ fieri e duob: malo
in nos murmur hommũ. quã ind̾m ẽẽ. bo¬
num mͥ: si dignet᷑ me uti ꝑclipeo. Libens exci¬
pio in me detrahentiũ linguas maledicas. et
uenenata spicula blasphemoꝵ: ut ñ ad ipsum
ꝑueniant. Non recuso inglorius fieri: ut non
irruatur in di glam. Hec quide ille in libro
de consideratione scdo. Accidit autẽ uͥ pͥmum
de eiusdẽ exercitꝰ dissipatione lam̃tabił intra
gallias insonuerat rumor: ut illummandu di

Expanded text:
illorum magis non doleat, qui ad priora, vel illorum magis non doleat, qui ad priora, vel pejora forte prioribus scelera redierunt, 1121 quam eorum mortem, qui in fructibus poenitentiae purgatas variis tribulationibus Christo animas reddiderunt? Alioquin, quamlibet dicant Aegyptii, dicant filii tenebrarum, qui veritatem nec videre valeant, nec proferre, Callide eduxit eos, ut interficeret in dehujus verbi ipse quoque venerabilis Pater, inter caetera dicens: « Si necesse sit unum fieri e duobus, malo in nos murmur hominum, quam in Deum esse. Bonum mihi, si dignetur me uti pro clypeo. Libens excipio in me detrahentium linguas maledicas, et venenata spicula blasphemorum, ut non ad ipsum perveniant. Non recuso inglorius fieri, ut non irruatur in Dei gloriam . » Haec quidem ille in libro de Consideratione secundo. Accidit autem, ubi primum de ejusdem exercitus dissipatione lamentabilis intra Gallias insonuerat rumor, ut illuminandum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
nis.s quantis & quã multiplicib signis: Qnͣ¬
ta uł numerare ne dum narrare difficile foret.
Nam ce eodem tempore scribi ceꝑant. s ipsa
demũ scͥptorẽ numerositaᷤᷤ scribendoꝵ: &e matia
suꝑauit auctorẽ. Nimirũ cum aliquando uma
die uiginti. seu etiã plures ab incõmodis uari¬
is sanarent᷑: nec facile ab huiꝰmo di dies ulla ua¬
caret. Deniq plures eo tempore xp̃c ꝑ serui sui
tactum &e orationẽ ex ipsis etiã matrũ uteris
cecos uidere. claudos ambulare. aridos con¬
ualescere. surdos fecit audire. & mutos loqui:
mirabilius restituente gr̃a: qͦd minus p̾stitum
fuerat a natura. Nec tam̃ ex illa ꝓfectione ori¬
entalis eccłia lib̾ari: s celestis meruit impleri
e letari. Quod si placuit deo. tali occasione płi¬
moꝵ eripere si ñ orientaliũ corpora a paganis.
occidentaliũ animas apeceatis: quis audeat
illi dicere. quid fecisti sic: Aut quis recte sapiens

Expanded text:
nis. Sed quantis, et quam multiplicibus signis? Quanis. Sed quantis, et quam multiplicibus signis? Quanta vel numerare, nedum narrare difficile foret. Nam et eodem tempore scribi coeperant, sed ipsa demum scriptorem numerositas scribendorum, et materia superavit auctorem: nimirum cum aliquando una die viginti, seu etiam plures ab incommodis variis sanarentur, nec facile ab hujusmodi dies ulla vacaret. Denique plures eo tempore Christus, per Servi sui tactum et orationem, ex ipsis etiam matrum uteris caecos videre, claudos ambulare; aridos convalescere, surdos fecit audire, et mutos loqui; mirabilius restituente gratia, quod minus praestitum fuerat a natura. 10. Nec tamen ex illa profectione orientalis Ecclesia liberari, sed coelestis meruit impleri et laetari. Quod si placuit Deo tali occasione plurimorum eripere, si non Orientalium corpora a paganis, Occidentalium animas a peccatis; quis audeat dicere illi, Quid fecisti sic? Aut quis recte sapiens,
Abbreviated transcription (Latin):
b : eo magis sacerdotib deferebat: quo pleniuᷤ
intellexerat. que ministris xp̃i reuerentia deb̾et᷑.
neris iherosolimitani. graue contra eũ
quorũdam hominũ uł simplicitas uł mali¬
gnitas scandalũ sumpsit: eum tristior seque¬
retur effectus. Quod tam̃ u̾bum: dicere possumꝰ
ab eo qͥdem mniciũ ñ sumpsisse. Cum enĩ mul¬
toꝵ iamanimos ꝑmouisset audita necessitas:
a rege francoꝵ. semel & iterum ꝓpt̾ hoc expetitꝰ
apłicis etiã litti̾s monitꝰ. nec sic acquieuit suꝑ
hoc loqui uł consiliũ dare: donec ipsiꝰ tandem
summi pontificis generale epłam iussus ab
penitentiã &e remissionẽ peccatoꝵ. iter arripe¬
rent: aut liberaturi fis̾: aut suas pro illis aĩas
posituri. Hec & huiꝰmodi suꝑ hoc poterant
ueracit̾ dici.s dicendũ potiꝰ id. quod potiꝰ fuit.
Euident̾ enĩ u̾bum hoc p̾dicauit: dño coope¬
rante & sermonẽ confirmante sequentib sig¬

Expanded text:
bus, eo magis sacerdotibus deferebat, quo plenius bus, eo magis sacerdotibus deferebat, quo plenius intellexerat, quae ministris Christi reverentia deberetur. neris Jerosolymitani grave contra eum quorumdam hominum vel simplicitas, vel malignitas scandalum sumpsit, cum tristior sequeretur effectus: quod tamen verbum dicere possumus ab eo quidem initium non sumpsisse. Cum enim multorum jam animos permovisset audita necessitas, a rege Francorum semel et iterum propter hoc expetitus, apostolicis etiam litteris monitus, nec sic acquievit super hoc loqui, vel consilium dare, donec per ipsius tandem summi Pontificis generalem epistolam jussus ab poenitentiam et remissionem peccatorum iter arriperent, aut liberaturi fratres, aut suas pro illis animas posituri. Haec et hujusmodi super hoc poterant veraciter dici: sed dicendum potius id quod potius fuit. Evidenter enim verbum hoc praedicavit, Domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus sig
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ contumacit̾ unquã renuit: s frequent̾ et
ad maximos electus honores. prudent̾ egit di¬
uina sibi cooꝑante gr̃a. ne aliquando cogeret᷑.
Moyses qͥdem sc̃s pontificiũ cessit aaron fratri
nr̃m ñ ab oꝑe ȩuangłiste necessitas aliqua: s
ab honore solo.sola humilitas reuocauit. Me¬
rito ꝓinde apuddm & homines obtinuit gra¬
ciã singularem: qui ñ mͦ sine sumptu tempo¬
ralis facultatiᷤ. uerũ etiã sine gradu eccłiasticȩ
dignitatis. ñ autẽ sine fructu frat̾nȩ salutis eu-¬
angłium posuit: &e ppło di semꝑ prodesse stu¬
duit: nunquã prrec̃ sustinuit. Raro tam̃ nͥ for¬
te ad loca ꝓxima ut p̾dicaret exiuit: s: quotiens
eum necessitas aliqua traheret. seminabat suꝑ
om̃s aquas: publice &e pͥuatim annuntians uer¬
bum di. Quod tam̃ ipsum exmandato sũ mi
pomificis actitabat: ad nutũ quoq p̾sulum
cetoꝵ: ubicũq eoꝵ aliquẽ contigisset adẽe. Ni¬
mirum qͣnto magnus erat humilians se in om̃i¬

Expanded text:
enim contumaciter unquam renuit, sed frequenter et ad maximos electus honores, prudenter egit, divina sibi cooperante gratia, ne aliquando cogeretur. Moyses quidem sanctus cessit Aaron fratri nostrum non ab opere evangelistae necessitas aliqua, sed ab honore solo sola humilitas revocavit. Merito proinde apud Deum et homines obtinuit gratiam singularem, qui non modo sine sumptu temporalis facultatis, verum etiam sine gradu ecclesiasticae dignitatis, non autem sine fructu fraternae salutis Evangelium posuit; et populo Dei semper prodesse studuit, nunquam praeesse sustinuit. Raro tamen, nisi forte ad loca proxima, ut praedicaret exivit. Sed quoties eum necessitas aliqua traheret, seminabat super omnes aquas, publice et privatim annuntians verbum Dei. Quod tamen ipsum ex mandato summi Pontificis actitabat; ad nutum quoque praesulum caeterorum, ubicumque eorum aliquem contigisset adesse. Nimirum quanto magnus erat, humilians se in omni
Abbreviated transcription (Latin):
am &e illud ꝓpt̾ posteros memorandu.
ꝓfuerit: in catholicoꝵ morib corrigendis. in
scismaticoꝵ furorib compͥmendis: in hereti-¬
coꝵ errorib confutandis. Siquidẽ p̾ter eos.
qͦs docuit sobrie & iuste & pie inuere in se¬
culo: qntos etiã ꝑfectius ualedicere scł̃o ꝑsuasit.
uł ex hoc liquet. qͦd ñ cessauit qͣmdni uixit.
deserta scłi scłi desertorib implens: Cuiꝰ mini¬
stio uideret᷑ ꝓpħicũ illud etiã eorporalit̾ exhi¬
beri. P osuit desertũ ĩ stagna aqͣꝵ. &e t̾rã sine aqͣ
ĩexitꝰ aqͣꝵ: & collocauit illic esurienteᷤ: & ꝯftitiu.¬

Expanded text:
am et illud propter posteros memorandum,i doctrina profuerit in Catholicorum moribus corrigendis, in schismaticorum furoribus comprimendis, in haereticorum erroribus confutandis. Siquidem praeter eos quos docuit sobrie, et juste, et pie vivere in saeculo; quantos etiam perfectius valedicere saeculo persuasit, vel ex hoc liquet, quod non cessavit, quamdiu vixit, deserta saeculi, saeculi desertoribus implere. Cujus ministerio videtur propheticum illud etiam corporaliter exhiberi: Posuit desertum in stagna aquarum, et terram sine aqua in exitus aquarum. Et collocavit illic esurientes, et consti