comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
net: ita quicunq uerã
sincerissimamq fidem
ꝑmanebit: quia iustus
ex fide uiuit: S ed sicut fundam̃¬
tum sine structura parietũ nichil
utilitatis habet: ita quic̃q fidem sine oꝑib
habe uidetur ñ ideo ꝑfectus habetur: qr
fides sine oꝑib mortua est: Qua ꝓpter
studeamꝰ decorare: F undamencum ergo
aliud nemo philosophorũ. nemo pseuido¬
apłoꝵ. nemo hereticorũ potest ponere pret̾
id quod positũ est qd̵̃ ⁊ xp̃s iħs: qr alium¬

Expanded text:
net, ita quicunque veram net, ita quicunque veram sincerissimamque fidempermanebit, quia justus ex fide vivit . Sed sicut fundamentum sine structura parietum nihil utilitatis habet, ita quicunque fidem sine operibus habere videtur, non ideo perfectus habebitur, quia fides sine operibus mortua est . Quapropter studeamus decorare. Fundamentum ergo aliud nemo philosophorum, nemo pseudoapostolorum, nemo haereticorum potest ponere praeter id quod positum est, quod es
Abbreviated transcription (Latin):
erum ante ipsũ in illis fundam̃tum fidei lo¬
cauerat: Ialius autem aut bonꝰ aut malꝰ
edificator. uł oꝑator. uideat. ⁊ consideret
quom suꝑ edificet: ut scđ̾m firmitatẽ fidei
siue fundam̃ti ꝓcedant parietes.i. bona oꝑa
F undamentum aliud nemo potest ponere
preter id qd̾ positũ est. quod ÷ xp̃i iħu: ⁊ un¬
dam̃tum appellat in hoc loco fidem xp̃i ihu:
Quȩ bene fundam̃to cõparatur: quia sicut
in domo primum fundam̃tũ ponuicur.
ac deinde parietes eriguntur: ita primũ
fides collo canda ÷ in cordib auditorum: ac
deinde bona oꝑa debent surgendo apparere:
Et sicut domus sine fundam̃to si fuerit.
uł si fundam̃tum infirmũ. & ñ solidum
habuerit. ñ potest consistere ut ñ corruat
impulsa auentis ⁊ unbribus: ita oꝑa non
possunt eẽ bona neq accepta sine fide ꝑfecti.
quia sine fide impossibile ÷ placere deo
Et sicuit domus firmũ fiuida¬
mentũ habeus immota ꝑma¬

Expanded text:
enim ante ipsum enim ante ipsum caverat: alius autem, bonus aut malus aedificator vel operator, videat, et consideret quid superaedificet, ut secundum firmitatem fidei sive fundamenti procedant parietes, id est bona opera. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Christus damentum appellat in hoc loco fidem Christi Jesu, quae bono fundamento comparatur; quia sicut in domo primum fundamentum ponitur, ac deinde parietes eriguntur, ita primum fides collocanda est in cordibus auditorum, ac deinde bona opera debent surgendo apparere: et sicut domus sine fundamento si fuerit, vel si fundamentum infirmum et non solidum habuerit, non potest subsistere, ut non corruat impulsa a ventis et imbribus: ita opera non possunt esse bona neque Deo accepta sine fide perfecta, quia sine fide impossibile est Deo placere; et sicut domus firmum fundamentum habens immota perma
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ oꝑis &e adiutores sunt qui p̃dicant:
& baptirandorũ corpora mergunt: Dei agri¬
cultura estis: Ager ÷ hic mundꝰ: id: eius
habitatores: quorum corda ex colit ꝑp̃dica¬
tores suos Nam sicut ager uomere ⁊ ligone
excolitur acultore: ita ⁊ uoce uerȩ p̃dicatiõis
excolunt᷑ corda auditorũ: ut sem̃tẽ fidei
et p̾dicationis recipiant: et fructũ bonorũ
oꝑum reddant Dei edificatio estis: quia
ipse uos edificat in sua fide ꝑ nr̃am p̃dicati¬
onem: uł edificat ut ipsam in corde reti¬
neatis Secundum gratiam .i. scđm sa
Archicectus dr̃ pͥnceps in structura domus
S apiens archicectꝰ ÷ qui eiꝰ a quo edoctus :
paulus xp̃i doctrinã imitando. ñ aliam p̃dicat
quã quȩ ab ipso ꝑcipiebat: ⁊ in m̃te uide¬
bat: Uel sapiens architectus ẽ: qͥ suꝑ aliud
fundam̃tum ñ ponit suũ: ne sit infirmũ.
sed super uiuam terram: Similiter paulus
ut sapiens architectus fundam̃tũ posuit:
qr chorintiis ipse pͥmus p̃dicauit: Nullus

Expanded text:
ipes et adjutores sunt qui praedicant, et baptizandorum corpora mergunt. Dei agricultura estis. Ager est hic mundus, id est ejus habitatores, quorum corda excolit per praedicatores suos. Nam sicut ager vomere et ligone excolitur a cultore, ita vomere praedicationis excoluntur corda auditorum, ut sementum fidei et praedicationis recipiant, et fructum bonorum operum reddant. Dei aedificatio estis, quia ipse vos in sua fide per nostram praedicationem aedificat, ut ipsum in corde retineatis. Secundum gratiam Dei, id est Architectus dicitur princeps in structura domus; sapiens architectus est, qui ejus a Paulus Christi doctrinam imitando, non alia praedicans quam quae ab ipso percipiebat, et in mente videbat; vel, sapiens architectus est qui super arenam fundamentum non ponit suum, ne sit infirmum, ne super vacuam terram: similiter Paulus, ut sapiens architectus, fundamentum posuit, quia Corinthiis ipse primum praedicavit. Nullus
Abbreviated transcription (Latin):
acus iob Qui uero leuia peccata ad trahuẽ
purgantur ab illis: quia tribulationibus
incendiuit᷑ in illis in hoc scło. uł post mortem
migne purgatorio: uł alia afflictione. oratio
sine urente dolore ñ perdet: Qut uͭ plũbu
coiceruiuit sibi plerũq in hoc scło incipiunt

Expanded text:
beatus Job. Qui vero levia peccata attrahunt, beatus Job. Qui vero levia peccata attrahunt, purgantur ab illis qui a tribulationibus incenduntur in hoc saeculo, vel post mortem in igne purgatorio, vel alia afflictione, oration, utique sine urente dolore non perdent. Qui vero plumbum coacervant sibi, plerumque in hoc saeculo incipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
hic appellancur electi: Et uius cuiusꝙͣ
opus quale sit utrũ bonum anmalũ: ignis
ille ꝓbabit: Si cuius opus manserit. quod
suꝑ fidei fundam̃tum edificat᷑: mercedem
ȩcernȩ recributionis accipiet: De illis mͦ
loquitur qui edificant super fidei funda.¬
mentum bona oꝑa. quȩ designant᷑ ꝑ aurũ.
et lapides. siue argentũ quȩ manebunt: qr
ñ consuiñtur ab igne: sed potius ꝓbabuntur
sicut ꝓbat᷑ aurũ: Sicuius opus arserit in
igne id÷ ille qui leuia peccata habuerit. q̃
uelut stipula consum̃tur: detrimentum¬
patietur. id: penas sustinebit dũ ceꝑint illa
ꝓbari & consumi: licet ipse ñ pereat sicut
sequentia manifestant: Ipse autem saluus
erit. sic tamen quasi ꝑ ignem sub transiens.
et ab igne purgatus. ⁊ expiatus: Nam ⁊ in hac
uita electi ad uersitatibus ⁊ infirmitatib ꝓban¬
tur in modũ auri & argenti ueluti ab igne:
sicut cres pueri. ⁊ scĩ martires: necnon & be

Expanded text:
hic appellantur electi. Et uniuscujusque hic appellantur electi. Et uniuscujusque opus quale sit, utrum bonum an malum, ignis ille probabit. Si cujus opus manserit quod super fidei fundamentum aedificavit, mercedem aeternae retributionis accipiet. De illis modo loquitur, qui aedificant super fidei fundamentum bona opera, quae designantur per aurum et lapides, sive argentum, quae manebunt, quia non consumentur ab igne, sed potius probabuntur sicut probatur aurum. Si cujus opus arserit in igne qui levia peccata habuerit, quae velut stipula consumentur, detrimentumpatietur, id est poenas sustinebit dum coeperint illas probari et consumi, licet ipse perierit, sicut sequentia manifestant, Ipse autem salvus erit; sic tamen quasi per ignem, subaudis transiens, et ab igne purgatus et expiatus. Nam et in hac vita electi adversitatibus et infirmitatibus probabuntur in modum auri et argenti ab igne, sicut tres pueri et sancti martyres, necnon etiam et
Abbreviated transcription (Latin):
rat alibi. inquiens. atlulteriũ. fornicationẽ.
homicidium. ⁊ cetera talia: sicut ferrũ et
plũbũ. siue stagnũ. liquefiunt quidẽ sed
uon deficiunt ꝑ ignem: ita illi ponde pecca¬
torũ grauati. remanebunt in igne: & susti¬
nebunt penas ũ deficiendo: Dies enim
domini declarabit: id÷ dies uidicii &
uindictȩ dñi manifestabit omnia oꝑa hoiũ:
quia in igne reuelabitur: id: in igne demon¬
strabit᷑ ipsa dies: T̃ radunt doctores qd̃ qͣntũ
spaciũ aeris occupauit ac¬
aqua in
diluuio. quȩ om̃s montes transcendit.
ae ut philosophi ddefiniunt usq ad circulũ
olune ꝑuenit: tantũ spaciũ occupabit
ignis in die iudicii. in quo ꝓbantur electi
sicut aurum: et quorundã leuia peccata c̃su¬
muntur: impiis ibi remanentibus: Dicit etiã¬
enĩ beatus effrem quia tantꝰ terror inuadet
om̃s in die illa. & bonos ⁊ malos. dũ uiderũ
infernũ ardentẽ. ⁊ dñm iħm xp̃m cũ in uesta

Expanded text:
rat alibi, inquiens: Adulterium, fornicationem, et rat alibi, inquiens: Adulterium, fornicationem, et homicidium, et caetera talia; sicut ferrum et plumbum sive stannum liquefiunt quidem, sed non deficiunt per ignem, ita illi pondere peccatorum gravati, remanebunt in igne, et sustinebunt poenas non deficientes. Dies enim Domini declarabit, id est, dies judicii et vindictae Domini manifestabit omnia opera hominum, quia in igne revelabitur, id est cum igne demonstrabitur ipsa dies. Tradunt doctores, quod quantum spatium aeris occupavit aqua in diluvio, quae omnes montes transcendit, ut philosophi definiunt usque ad circulum lunae pervenit, tantum spatium occupabit ignis in die judicii. In quo probabuntur electi sicut aurum, et quorumdam levia peccata consumentur, impiis ibi remanentibus. Dicit enim beatus Ephraem quia tantus terror invadet omnes in die illa et bonos et malos, dum viderint infernum ardentem, et Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
erit in die iudicii: Sicut ergo ꝑaurum
sensum ꝑfectum: ꝑ argentum eloquia
incorrupta: ꝑ lapides preciosos q ab igne
non liquefiunt. uirtutes incelleximus:
ctrina ⁊ mala oꝑatio accipi potest: Alit:
ł aurũ & argentum. apides p̃ciosos. pos¬
ctores addiuit: grauia ⁊ immanissima pec¬
cata: quȩ a regno cȩlorũ separant: Igicur
sicut aurum ⁊ argentũ. ⁊ lapides p̃ciosi
igne ꝓbantur. ⁊ tam̃ ñ consuinunt᷑: ita qͥ¬
in die uidicii habuerit bona opera et¬
bonam p̃dicationẽ: licet ꝑ ignẽ transeat.
tam̃ nullam penã neq lesuram fustinebit:
Qui uͦ habuerit leuia peccata transeundo
ꝑ ignẽ expiabitur: qi ea consiuñtur ibi
sicut fenũ uł stipula. siue ligna combu¬
runt᷑ ab igne: Tamen huiꝰ modt ñ remane¬
bunt in igne: sed ꝓbati ⁊ mundati ascẽder̃
ad diim: at qͥ habuerint grauia peccata quę
aregno celorum separant. ⁊ quȩ apłs cõmemo¬

Expanded text:
erit in die judicii. Sicut ergo per aurum erit in die judicii. Sicut ergo per aurum sensum perfectum, per argentum eloquia incorrupta, per lapides pretiosos qui ab igne non liquefiunt, virtutes intelligimus, ctrina et mala operatio accipi potest. Aliter: per aurum, et argentum, et lapides pretiosos, posctores addunt, gravia et immanissima peccata, quae a regno coelorum separant. Igitur sicut aurum, et argentum, et lapides pretiosi igne probantur, et tamen non consumuntur, ita in die dicationem, licet per ignem transeant, tamen nullam poenam neque laesuram sustinebunt: qui vero habuerint levia peccata, transeundo per ignem expiabuntur, quia consumentur ibi sicut fenum vel stipula, sive ut ligna comburentur ab igne, tamen ipsi non remanebunt in igne, sed mandati et probati ascendent ad Dominum. At qui habuerint gravia peccata, quae a regno coelorum separant, et quae Apostolus commemo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i iłru: ẜene aut̃ dicit xp̃m iħm fundam̃¬
cum ẽẽ: qr quic̃q fidem eiꝰ habent. in illorũ
cordib habitat ipse: Ideoq nemo pocest po-¬
nere aliud fundam̃tum in cordib fideliũ.
quam fundamentum fidei xp̃i: qm̃ si aliã
fidem ceꝑit p̃dicare. a fidelib ñ recipi¬
etur: & si aliquis ill tus doctrinã ⁊ errorẽ
susceꝑ ic. um non erit fundamentũ: s ed
potius destructio domus: Siquis aucẽ
suꝑedificat supra fundamentum hoc .i.
supra fidem xp̃i. aurum .i. doctrinam
scãm ⁊ rectũ sensum : argentum .i. eloqͥa
diuiua de quib dicit psalmista. eloquia
dm̃i eloquia casta. argentum igne exami-¬
natum: & lapides preciosos.i. diuersa
genera uirtutum. quȩ sicut lapides bom
uso lubiles sunt ab igne. ita & illȩ ȩterna¬
liter ꝑmanent. nec consumentur ab igne¬
in die uidicii siquis etiã edificat lignũ.
fenum. stipulam.i. prauã doctrinam &
mala oꝑa: uniꝰ cuiusq opus manifestum

Expanded text:
i Jesu: bene autem dicit Christum Jesum fundamentum esse, quia quicunque fidem ejus habent, in illorum utique cordibus habitat ipse. Ideoque nemo potest aliud fundamentum ponere in cordibus fidelium quam fundamentum fidei Christi: quoniam si aliam fidem coeperit praedicare, a fidelibus non recipietur; et si quis illius doctrinam et errorem susceperit, jam non erit fundamentum, sed potius destructio domus. Si quis autem superaedificat supra fundamentum hoc, id est supra fidem Christi, aurum, id est doctrinam sanctam et rectum sensum, argentum, id est eloquia divina, de quibus dicit Psalmista: Eloquia Domini, eloquia casta argentum igne examinatum , et lapides pretiosos, id est diversa genera virtutum, quoniam sicut lapides boni insolubiles sunt ab igne, ita et illa aeternaliter permanent, nec consumentur ab igne die judicii. Si quis autem superaedificat ligna, fenum, stipulam, id est pravam doctrinam et mala opera. Uniuscujusque opus manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
eos petrus a suis discipłis baptizari:. In pri-¬
mordio ⁊ enim fidei om̃s fideles baptitabaꝗ̃..
et ñ solum uiri s eciam mulieres. si q̃ndo
necessitas imminebat: Sed ne tantũ mini¬
steriũ uilesceret. aut ñ recte a simpliciorib
impleret᷑: crescente numero fidelium. ꝑ uni¬
sitas fuerit. diacones: Non i sapientia u̾bi
sub mi sit me xp̃s euangelitare: ut ñ euacu¬
etur: crux xp̃i: id ÷ ut ñ ad nachilet᷑ passio
crucifixi xp̃i: Heretici ⁊ philosophi p̃dica¬
bant in sapientia uerbi. hoc ÷ culto ⁊ polito
sermone: uc placerent suis auditorib: & ipsi
stulta putant: non p̃dicabant illi Uerbi
gr̃a: X p̃i natiuitatem ex uirgine: mortẽ.

Expanded text:
eos Petrus a suis discipulis baptizari. In prieos Petrus a suis discipulis baptizari. In primordio etenim fidei omnes baptizabant, et non solum viri, sed etiam feminae, si quando necessitas imminebat. Sed ne tantum ministerium vilesceret, aut non recte a simplicioribus impleretur, crescente numero fidelium per uni, et si necessitas fuerit, diacones. Non in sapientia verbi, subaudis misit me Christus evangelizare, ut non evacuetur crux Christi, id est, ut non annihiletur passio crucifixi Christi. Haeretici et philosophi praedicabant in sapientia verbi, hoc est culto et polito sermone, ut placerent suis auditoribus, et ipsi stulta putant, non praedicabant illi. Verbi gratia: Christi nativitatem ex Virgine, morte
Abbreviated transcription (Latin):
quidem paulus tanqͣ minister: ñ tanquam
ipsa potestas: Et idcirco ipse gratulabatur
qd̾ plurimos illor ũ: ñ baptirau̾at: ut quia
error sub hac re ceꝑat oriri: si ipse plurimos
baptirasset inulto inagis ex eius nomine auge¬
retur: et dicerent: Ego sum pauli: Hapti¬
raui ce stephanȩ domum: Nobilis matrona
u ipsam baptizau̾it. an in infidelitate per¬
electus. ut euangeli ⁊ aret: quã ut baptizaret:
quia plus ÷ euangelizare. quam baptirare:
Om̃is enim qui euangelizat pocest ⁊ bapti¬
zare: sed ñ om̃is qͥ baptizat. idoneus est
euangelizare: In ep̃o omiũ ordinũ digni¬
tas est: caput enĩ est ceterorũ menbrorum:
Et apłs qui pontifex erat om̃s gradꝰ ȩccłia¬
sticos in se habebat: ideoq ⁊ baptiztare &¬
euangelizare poterat: sed maxime pre¬
dicationtͥ insistebat: sicut alii apłi: disci¬
puli uero eius baptizabant: Sic legimus
qd̾ petro ueniente ad domũ cornelii : pꝰ quã

Expanded text:
quidem Paulus tanquam minister, non tanquam quidem Paulus tanquam minister, non tanquam ipsa potestas; et idcirco ipse gratulabatur quod plurimos illorum non baptizaverat ut, quia error sub hac re coeperat oriri, si ipse plurimos baptizasset, multo magis ex ejus nomine augeretur error, et dicerent: Ego sum Pauli. Baptizavi autem et Stephanae domum. Nobilis matrona vero ipsam baptizaverit an in infidelitate pertolus ut evangelizaret quam baptizaret: quia plus est evangelizare quam baptizare. Omnis enim qui evangelizat potest et baptizare; sed non omnis qui baptizat idoneus est et evangelizare. In episcopo omnium ordinum dignitas est. Caput est enim caeterorum membrorum; et Apostolus qui pontifex erat, omnes gradus ecclesiasticos habebat. Ideoque et baptizare evangelizare poterat, sed maxime praedicationi insistebat, sicut alii apostoli. Discipuli vero ejus baptizabant, sicut legimus , quod Petro veniente ad domum Cornelii, postquam
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝓͦderit in hac parte illi qui baptizatur:
Non ad firmatiue. neq interrogatiue hoc :¬
legendum: sed suspensa uoce: x p̃s gͦ quodã
modo dicit᷑ eẽ diuisus : quando honorem ⁊
głam eius quã sibi ꝓprie ipse retinuit: here¬
tici inter se partiunt᷑ di uidentes ciꝰ baptis¬
Similiter heretici diuidebant xp̃m:
qͣndo aliqui dicebant illũ uerũ corpus non
habuisse. sicut manichei: quidã ñ habuisse
animã. ut appollinaristȩ : quidam minorẽ
patre. uc arrius. Munquid paulus pro
uobis crucifixus est: Sub non: Et ẽ. sensus
In illius nomine debetis baptizari: & illiꝰ
baptismate debetis credere uos posse saluari:
tos: I deoq ipse se cȩpit: ne forte dicerent illi
heretici: Id cireo paulus talia ꝓhibet: ne
aliquis dicat se nr̃o baptismate baptizatũ
&e nr̃m filiũ esse: ut ipse sibi uindicet omnẽ
honorẽ: Gratias ago deo meo: quod nemi¬
nem ur̃m baptizaui. nisi crispũ ⁊ gaium:
qui fuerunt primiciȩ achaię: b aptizabat

Expanded text:
nec obest in hac parte illi qui baptizatur. Non affirmative neque interrogative hoc legendum est, sed suspensa voce. Christus quodam modo dicitur divisus esse, quando honorem et gloriam ejus, quam sibi proprie ipse retinuit, haeretici inter se patiuntur dividentes ejus baptisSimiliter haeretici dividebant Christum, quando aliqui dicebant illum verum corpus non habuisse, sicut Manichaei: quidam non habuisse animam, ut Apollinaristae, quidam minorem Patre, ut Arius. Nunquid Paulus pro vobis crucifixus est? subaudis non, et est sensus: in illius nomine debetis baptizari, et in illius baptismate debetis credere vos posse salvari, tos, ideoque a se coepit, ne forte dicerent illi haeretici: Idcirco Paulus talia prohibet ne aliquis dicat se nostro baptismate baptizatum, et nostrum filium esse, ipse sibi vendicet omnem honorem. Gratias ago Deo meo, quod neminem vestrum baptizavi, nisi Crispum et Caium, qui fuerunt primitiae Achaiae. Baptizavit
Abbreviated transcription (Latin):
quot inqͥt credider̃ in cũ. dedit eis potestatẽ
filios de fieri. Ecce quomͦ melioris testamenti¬
tius est sac̾dotiũ: qr illud fuit temporale. istud
est ȩcnũ. Illud ñ poterat hoĩem iustificare nec
regnũ cęloꝵ suis obseruatorib reserare: istud
uͦ e ꝑfecte iustificat hominẽ. statimq ei regnũ
celoꝵ aꝑit. Al ediator aut̃ testam̃ti appellatur
popłm uerba dĩ ad popłm referens. iterunq
popłi ad dm̃: ita & xp̃s uerba dei patris nob
reculit. iter̃q nr̃a refert ad illum. Transiens
apłs a sac̾dotio ⁊ sac̾ficio. tum demũ ⁊ testam̃ti¬
facit differentiã facit. dicens Nam si illud
prius sub̃ testamentum culpa uacasset. uon
utiq scdi testam̃ti locus inquire retur. hoc ẽ.
si illud testam̃tũ pecc̃a legis posset auferre ut
obseruatores sui inculpabiles eẽnt: non seđi
testamenti locus relinqueret᷑. Sed quia illud
non fuit ꝑfectũ: illo sublato inuentꝰ est locus
aptus scđi testam̃ti. Sicut uituperans eos .i.

Expanded text:
quot, inquit, receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Ecce quomodo melioris testamentititus est, quia illud fuit temporale, istud aeternum. Illud non poterat hominem justificare, nec regnum coelorum suis observatoribus reserare; istud vero et perfecte justificat hominem, statimque regnum coelorum aperit. Mediator autem testamenti appellatur populum, verba Dei ad populum referens, iterumque populi ad Deum, ita et Christus verba Dei Patris nobis retulit, iterumque nostra refert ad illum. Transiens Apostolus a sacerdote et sacrificio, tunc demum et testamenti differentiam facit, dicens: Nam si illud prius. Testamentum. Culpa vacasset, non utique secundi. Testamenti. Locus inquireretur. Hoc est, si illud testamentum legis peccata posset auferre, ut observatores sui inculpabiles essent, non secundi Testamenti locus relinqueretur, sed quia illud non fuit perfectum, illo sublato inventus est locus aptus secundi Testamenti. Sequitur: Vituperans enim eos
Abbreviated transcription (Latin):
dicens cognosce dñm. ñ est ad p̃sens tempꝰ refe
rendũ ubi in inuicẽ docem᷑. sed sic̃ b eatꝰ augustinꝰ¬
dic̃. dum loqueret᷑ ꝓpħa hieremias de pͥmo
dñi ad uentu: subito conu̾tit ocłm m̃tis ad scđm.
uidebunt ⁊ cognoscent illũ sic̃ est. Nam its
p̃senti sic̃ diximꝰ docem᷑ in inuicẽ. P ostea ẽ¬
peccatoꝵ illoꝵ ñ erit memor. qm̃ om̃s expoliati
ab om̃i fece mortalitatis ⁊ corruptionis corporis &e¬
mutabilicate atq peccato. resuirectionis gła
donati fulgebunc sic̃ angłi dĩ in glo. Oicendo
autem nouum: ueterauit prius. S umens apłs
consummabo testamentum iucum suꝑ domum

Expanded text:
dicens: Cognoscedicens: Cognoscebi invicem docemur; sed, sicut dicit B. Augustinus, dum loqueretur propheta Jeremias de primo Domini adventu, subito convertit oculum mentis ad secundum, videbunt et cognoscent illum sicuti est: nam in praesenti sicut diximus docemur invicem. Postea peccatorum illorum non erit memor: quoniam omnes exspoliati ab ommutabilitate atque peccato, resurrectionis gloria donati fulgebunt sicut angeli Dei in coelis. Dicendo autem novum veteravit prius. Sumens ApostoConsummabo Testamentum Novum super domum
Abbreviated transcription (Latin):
ctionẽ suam. q̃ udo sieut lucas testatur aꝑuit eis sen¬
sum ut incellig̾ent onĩa quȩ de eo scripta erant ins
lege morsi ⁊ ꝓph̃is ⁊ psalmis de ipso. De inde uero
decima die ascensionis suȩ ad ueniente sp̃u scõ ie
linguis igneis suꝑ eos reuelauit eis ut cognoscerent
q̃ eqͦd mortalib de deo sentiendũ erat. Q uomodo enĩ
possent eugłistȩ tanta miracula & uerba cȩlestia
post eius ascensionẽ serib̾e. nisi ea in cordium ta¬
bulis diuinit̾ exarata hab̾ent: Precipue beatꝰ
sionem eugłm scripsit. quomͦ posset tanta de
diuinitate illiꝰ ꝑferre quȩ ipse dñs eiꝰ ꝓtulit.
maxime ea nocte qua cõphensus est: Nos aut̃
partĩ in cordib. pleniꝰ aut̃ in menbranis scrip¬
tũ babemꝰ ab illis nob̃ relictũ ut inhis meditan¬
do exerceam᷑. Quod aut̃ subiugit ñ docebit
unusqͥsq ꝓximũ suũ. ⁊ unꝰ quisq frẽm suũ

Expanded text:
ctionem suam quando, sicut Lucas testatur, aperuit illis senctionem suam quando, sicut Lucas testatur, aperuit illis sensum ut intelligerent omnia quae scripta erant in lege Moysi et prophetis et psalmis de ipso ; deinde vero decimo die ascensionis suae, adveniente Spiritu sancto in linguis igneis super eos, revelavit eis ut cognoscerent quidquid mortalibus de Deo sciendum erat. Quomodo enim possent evangelistae tanta miracula ac verba coelestia post ejus ascensionem scribere, nisi ea in cordium tabulis divinitus exarata haberent? praecipue B. sionem Evangelium scripsit, quomodo posset tantam divinitatem illius proferre, quam ipse Dominus eis protulit, maxime nocte qua comprehensus est? Nos autem partim in cordibus, plenius autem in membranis scriptum habemus, ab illis nobis relictum, ut in his meditando exerceamur. Quod autem subjungit: Non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum,
Abbreviated transcription (Latin):
quisq ꝓximum suum ⁊ unusquisq frẽm suũ
dicens. cognosce dñm. quia onĩs scrent me ama¬
iore usq ad minorem eorum. quia ꝓpicius ero
iniquitatib eorum. et peccata eoꝵ non memo¬
rabor amplius. Magna distantia inter legẽ &e
legem. inter scripturã ⁊ scripturã. int̃ doctores
legis doctoresq eugłis. inc̃ litterã ⁊ gr̃am sp̃uat
intelligentie. Nam littera legis scripta est in
tabulis lapideis. grã aut̃ sp̃uał intelligentiȩ
caritas dei diffusa est in cordib fidelum. Hoc
autẽ qd̵ dicit dabo leges meas in mente eorum.
et in cordibus eorum scribam eas. specialiter
ad scõs apłos ꝑtinet. qͥ grãm noui testam̃ti non
habuer̾ scriptã in cabulis lapideis ueq in menbra¬
nus .s in m̃te ⁊ cordib sus diuinitꝰ exaratã habues
primũ quidẽ ante dĩcã passionẽ quando sicut
ꝓlixum sermonẽ habuit. ubi institutio totius
ꝑfectȩ uitȩ continet᷑. S ub secundo ũ post resurre¬

Expanded text:
isque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum, quoniam omnes scient me a majore usque ad minorem eorum: quia propitius ero iniquitatibus eorum, et peccatum eorum non memorabor amplius. Magna distantia inter legem et legem, inter scripturam et scripturam, inter doctores legis doctoresque Evangelii, inter litteram et gratiam spiritalis intelligentiae. Nam littera legis scrtabulis lapideis, gratia autem spiritalis intelligentiae charitas Dei diffusa est in cordibus fidelium. Hoc autem quod dicit, Dabo leges meas in mente eorum, et in cordibus eorum scribam eas, specialiter ad SS. apostolos pertinet, qui gratiam Novi Testamenti non habuerunt scriptam in tabulis lapideis, neque in membranis, sed in mente et cordibus suis divinitus habPrimum quidem ante Dominicam passionem quando, sicut llis illum prolixum sermonem habuit, ubi institutio totius perfectae vitae continetur. Secundo vero post resurre
Abbreviated transcription (Latin):
patrib coꝵ. ne forte uidei possent oblatrando dice
illud testam̃tũ destruendũ eẽ de quo dix̃ abrahã.
in semine tuo benedicent᷑ om̃s gentes. Discrete
manifestauit de quo loqueret᷑: cum sub intulic
eos de t̾ra egrpti. De lege enim hoc dicit qͣ
qͥnquagesima die egressionis illoꝵ de tra egrpti
datã eẽ constat in monte synai. in qua ñ ꝑman
in xp̃m completũ est: in q̃ benedicent᷑ om̃s gentes
Quia hocest testam̃tũ quod disponebam domiu
isrł omnib scił credentib post dies illos dicit
dĩs dando leges meas in mente eorum &e in cor

Expanded text:
patribus eorum. Ne forte Judaei possent oblatrando dicere illud testamentum destruendum esse, de quo dixit Abrahae, In semine tuo benedicentur omnes gentes, discrete manifestavit de quo loqueretur, cum subintulit: eos de terra Aegypti. De lege enim dixit hoc, quam quinquagesimo die egressionis illorum de terra Aegypti, datam esse constat in monte Sinai, in qua non permansin Christo completum est in quo benedicentur omnes gentes. Quia hoc est testamentum quod disponam domui Israel, scilicet credentibus, post dies illos, dicit Dominus, dabo leges
Abbreviated transcription (Latin):
exhibiut illi popło. More enim mulier̃ loquitꝰ
tando illos ne labant̾. ut pote firmos gressus adbue
non habentes. Sic om̃ps dĩ cum ille popłs pue¬
rilis ac paruulus eẽt. qr neq gressus bonȩ oꝑati¬
onis habebat neq forticudinem q̃ se posset eesolũe¬
de uigo opprimentium. tetendit ei manum suã.
magnũ uidelicet auxiliũ pietatis suȩ. et extraxit
cum de fornace ferrea. trahens eum ad cognitionẽ
suã et amplexus gratissimos. simulq deducens
ꝑ deserti uastitatẽ. introduxit in terrã om̃ibus
meliorẽ: sed qr non ꝑmanser̃ in testam̃to eiꝰ .i. tĩ
obseruauer̃ qd p̃ci̾pit in testam̃to suo. neglexit eos
h dimisit eos ire scđ̾m desidia cordissui. uxta

Expanded text:
exhibuit illi populo: more enim mulierum loquitur exhibuit illi populo: more enim mulierum loquitur tando illos ne labantur, ut pote firmos gressus adhuc non habentes, sic omnipotens Deus, cum ille populus puerilis ac parvulus esset, quia neque gressus bonae operationis habebat, neque fortitudinem, qua se posset exsolvede jugo opprimentium, tetendit ei manum suam, magnum videlicet auxilium pietatis suae, et extraxit eum de fornace ferrea, trahens ad cognitionem suam, et amplexus gratissimos, simulque deducens per deserti vastitatem, introduxit in terram omnibus meliorem. Sed quia non permanserunt in tesobservaverunt quae praecepit in testamento suo, neglexit eos, hoc est dimisit eos ire secundum desideria cordis sui, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ ad litteram ꝑtinet ꝑ domũ isrł .x. trib
intelligunt᷑: quȩ separauer̃ se a domo dđ tẽporib
hieroboam. Per domũ aut̃ uida: duȩ trib uda
et beniamin cum tribu sac̾dotali: quȩ adheser̃
domui dauid. Altiori aut̃ intellectu. ꝑ utranq
domũ debemꝰ intellig̾e tam ex iudeis quam ex
gentib credentes qui dm̃ recte conficendo
uidentes. qͥb dñs ꝑfec̃ atq compleuit testam̃tũ
nouum. grãm uidelicet eugłii. Testam̃ tũ autẽ
nouum dr̃ ad differentiã ueteris. Ut uͭ altius
hominẽ .i. peccato ueteris hõĩs adȩ cõmaculatum
nouũ efficiat in baptismate ꝑfidẽ dñicȩ passioĩs.
qd ñ est simile testam̃co ueteri qd fecit cũ pat̾b
eoꝵ: qr illud trena ꝓmittebat actemporalia. &
p̃eipiebat carnalia: istud uͦ ȩc̾ña ⁊ telestia ꝓmit¬
tit p̃cipiens spũalia. Qd̃ uͦ dicit inͤ qͣua app̃hen¬
di manũ illoꝵ ut educerẽ eos detra egrpti:
magnã familiaritatẽ suam omp̃s ds ostendit ꝙ̃

Expanded text:
um ad litteram pertinet, per domum Israel decem tribus intelliguntur, quae separaverunt se a domo David temporibus Jeroboam; per domum autem Juda, duae tribus, Juda et Benjamin cum tribu sacerdotali, quae adhaeserunt domui David. Altiori autem intellectu per utramque domum debemus intelligere omnes tam ex Judaeis quam ex gentibus credentes, qui Deum recte confitendo, videnovum, gratiam scilicet Evangelii. Testamentum autem novum dicitur, ad differentiam veteris. Ut vero altius hominem, id est peccato veteris hominis Adae commaculatum, novum efficiat in baptismate per fidem Dominicae passionis, quod non est simile Testamento Veteri, quod fecit cum patribus eorum: quia illud terrena promittebat ac temporalia, et praecipiebat carnalia, istud vero aeterna et coelestia promittit praecipiens spiritualia. Quod vero dicit: In die qua apprehendi manum illorumagnam familiaritatem suam omnipotens Deus ostendit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
dis factus negauit se esse filium filiȩ pharao¬
nis magis eligens affligi cum popło dei quã
temporalis peccati habere iocunditatem. maio¬
res diuitias estimans chesauro egẏptiorum
imꝑerium xp̃i. aspiciebat enim in remune¬
scribebat. Nullus ur̃m dimisit aulã regalẽ
amplam ⁊ clarã. neq tales thesautos. neq
cum posset filius regis eẽ contempsit. sicut
morses fec̃. qͥ ñ solum contẽpsit uerũ etiam
abnegauit. Cȩlo quippe p̃posito noluit
ad mirari egr̃ptiaci regni pulchriaidinẽ.
magis digens cum popło dei affligi: quã
peccati hab̾e iocunditatẽ. Peccatũ quippe
deputauit si maneret in aula regis leticia
temporali fruens. suosq fr̃s in tribulatione
relin queret. ñ affligi inqͥt cum aliis pec¬
catum ẽẽ pucauit. Si igitua ille ñ
affligi alacriter cum aliis peccatum esse ui¬
dicauit. qͣntũ cumulũ peccati habituri
sunt qͥ congregationẽ fideliũ deserunt: Hos
inqͥt ꝓ uob̾ ipsis patimini. Ipse aut̃ ñ solum

Expanded text:
dis factus negauit se esse filium filiae Pharaonis, magis eligens adfligi oam populo dei quam temporalis peccati habere iucunditatem, maiores diuitias aestimans thesauris Aegyptiorum inproperium Christi: aspiciebat enim in remunescribebat: Nullus nostrum dimisit aulam regalem amplam et claram, neque tales thesauros, neque cum posset filius regis esse contempsit, sicut Moyses fecit, qui non solum contempsit, sed etiam abnegavit: coelo quippe proposito, noluit admirari Aegyptiaci regni pulchritudinem: magis eligens cum populo Dei affligi quam peccati habere jucunditatem. Peccatum namque deputavit, si maneret in aula regis laetitia temporali fruens, suosque fratres in tribulatione reliqueret. Non affligi, inquam, cum aliis, peccatum esse putavit. Si igitur ille non affligi alacriter cum aliis peccatum esse judicavit, quantum cumulum peccati habituri sunt, qui a congregatione fidelium deseruntur? Vos, inquit, pro vobis ipsis patimini. Ille autem non solum
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ intellig̾e peccata corporalia. ꝑ sp̃m uͦ
Iter̃ ꝑ compages debemꝰ intellig̾e cogitationes
quȩ sibi inuicem compaginantur & coniungun¬
tur. dum una alterã subsequit᷑. Per medullas
uͦ. subtiles intentiones. & hoc ÷ quod subiungit:
discretor cogitationũ et intentionũ cordis

Expanded text:
possumus intelligere peccata corporalia: per spirit versantur. Iterum per compages debemus intelligere cogitationes quae sibi invicem compaginantur et conjunguntur, dum una alteram subsequitur: per medullas vero subtiles intentiones, et hoc est quod subjungit, discretor cogitationum et intentionum cordis
Abbreviated transcription (Latin):
&e sacͥficiũ. Offert &ẽ sacͥficiũ deo patri accep¬
tum ꝑ ȩccłiam suam. dum enim nos offerimus
sacram̃ta corporis eiꝰ ipse offert. Si ergo esset
suꝑ terram sub sac̾dos terrenus scđ̾m ordinẽ
sac̾dotes leuitici generis qͥ offerrent scđm le¬
ge mn munera. qui exemplari ⁊ umbrȩ deserui¬
unt cęlestium. sicut responsum est mor̾si cum
consummasset ac ꝑfecisset taber naculum oracłi
Si esset terrenꝰ pontifex suꝑ terram sicut aaron
humanũ ꝑfectumq reddere. non esset utiq
qui offerrent legalia munera. Sed quia
reddere: ideo uenit xp̃s sine peccato qͥ itu
ȩternum suum sacerdotium teneret suoq sacͥ¬
ficio genus humanum ꝑfectissime mundaret.
ñ talis quales illi fuer̃ qui exemplari et um¬

Expanded text:
et sacrificium. Offert etiam sacrificium Deo Patri accepet sacrificium. Offert etiam sacrificium Deo Patri acceptum per Ecclesiam suam. Dum enim nos offerimus sacramenta corporis ejus, ipse offert. Si ergo esset super terram, subaudis sacerdos terrenus secundum ordinem Sacerdotes Levitici generis. Qui offerrent secundum legem munera, qui exemplari et umbrae deserviunt coelestium, sicut responsum est Moysi, cum consummasset. Ac perfecisset. Tabernaculum. Oraculi. Si esset terrenus pontifex super terram, sicut Aaronhumanum, perfectumque reddere, non esset utiquequi offerrent legalia munera. Sed quia fectum reddere; ideo venit Christus sine peccato qui in aeternum suum sacerdotium teneret, suoque sacrificio genus humanum perfectissime mundaret: non talis quales illi fuerunt qui exemplari et um
Abbreviated transcription (Latin):
plum dei scm̃ est qd̵ estis. Omnis enimpontifex:
ad offenda munera constituit. Unde necesse
est &e hunc hab̾e aliquid quod offerat. Non
potest eẽ sac̾dos: nisi habeat qd̃ offerat. Pontifi¬
ces enim ueteris sacerdotii. scđm p̃ceptũ legis
munera et hostias ꝓ suis uł ꝓ popłi offerebant
delictis. Xp̃s uͦ cum in sempit̾na diuinitatis
suȩ natura non hab̾et. qd̾̃ offeret. sumpsit ex
nob qd̾ ꝓ nob̾ offerret .i. carnem humanã. se ipsũ
uidelicet quẽ obtulit in ara crucis. Quid gͦ
tam aptum immolationi ꝗͣ caro rationalis ꝓ¬
in rationali: Et quid tam mundũ ꝓ munda¬
nis ꝗ̃ carnem sine ulla contagione offerret:
Et qm̃ quatuor in om̃i sacrificio considanda
st̃. uidelicet cui offerat᷑. aqͦ offerat᷑. qͥd offerat᷑.
ꝓ quib offerat᷑. H ec etiã possumꝰ hic reꝑire
satis eligant̃. Quia enĩ nulli sacͥficiũ debet᷑
nisi soli deo uero. pontifex nr̃ mundã hostiã
ꝓ nob̃ deo pat̾ obculit. idem existens sacerdos

Expanded text:
um est, quod estis vos . Omnis enim pontifex ad offerenda munera constituitur, unde necesse est et huic habere aliquid quod offerat. Non enim potest esse sacerdos nisi habeat quod offerat. Pontifices vero veteres sacerdotii secundum praeceptum legis munera et hostias pro suis et pro populi offerebant delictis. Christus vero, cum in sempiterna divinitatis suae natura non haberet quod offerret, sumpsit ex nobis quod pro nobis offerret, id est carnem humanam, seipsum videlicet quem obtulit in ara crucis. Quid ergo tam aptum immolationi quam caro rationalis pro rationali? Et quid tam mundum pro immundis quam carnem sine ulla contagione offerre? Et quoniam quatuor in omni sacrificio consideranda sunt: videlicet cui offerat, a quo offeratur, quod offeratur, pro quibus offeratur, haec etiam possumus hic reperire satis eleganter. Quia enim nulli sacrificium debetur nisi soli vero Deo, pontifex noster mundam hostiam pro nobis Deo Patri obtulit, idem existens sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ⁊ non homo.i. cęli. qd nob̃ ipse ad ministrat
ut claritate siderum illiꝰ illustrem᷑. Tab̃ nałm¬
&e enim qd̵ beselehel composuit in deserto. siue qd̃
salomon fecit in t̾ra reꝓmissionis ñ fuit uerũ.¬
qr carie ⁊ uetustate consũptũ est nec semꝑ du¬
rare poterit. Ideoq tabnacłm uerũ cȩlum uocat᷑.
qi in ȩt̾nũ stabit. nullaq uetustate consumetur
Potest & altiori sensu intelligi. ut tab̾nałm uerũ
accipiant᷑ animȩ scõꝵ quib ipse filius gaudia
patrię cȩlestis ad ministrat. ⁊ in quib ipse habita

Expanded text:
 homo: id est, coeli, quod nobis ipse administrat, ut claritate siderum illius illustremur. Tabernaculum enim quod Beselehel composuit in deserto, sive quod templum Salomon fecit in terra repromissionis, non fuit verum; et vetustate consumptum est, nec semper durare potuit: ideoque tabernaculum verum coelum vocat, quoniam in aeternum stabit, nullaque vetustate consumetur. Potest et altiori sensu intelligi, ut tabernaculum verum accipiantur animae sanctorum, quibus ipse Filius Dei gaudia patriae coelestis administrat, et in
Abbreviated transcription (Latin):
a maritudinis specialit̃ peccatũ potest incelligi.¬
licet ut & ad malã uoluntatẽ atq intentionem
neq̃ ut diximꝰ referat᷑. Et congrue peccatum
amissũ delictũ conscientiȩ merore macerant᷑.
duraq satis amaritudint consumunt᷑. in tantũ
ut amaritudo ipsiꝰ delicti. ipsũ intllectũ. ipsaq
rationẽ aliquotiens subu̾tat. sic̃ de cain legimꝰ
q̃ in desꝑationẽ ruit. Nequis fornicator aut
profanus. ut esau. qui ꝓpt̃ unam escam uendi¬
duxit. P rofanꝰ aut̃ ꝓprie dr̃ irreligiosus. quasi
porro .i. longe a phano .i. templo dei: hic aut̃ ꝓ
castrimargo. siue ꝓ illo qͥ uaile uendit ꝓ uiutile

Expanded text:
amaritudinis specialiter peccatum infideliamaritudinis specialiter peccatum infidelilicet ad malam voluntatem, atque intentionem nequam, ut diximus, referatur. Et congrue peccatum admissum delictum, conscientiae moerore macerantur, diraque satis amaritudine consumuntur, intantum ut amaritudo ipsius delicti ipsum intellectum ipsamque rationem aliquoties subvertat, sicut de Cain legimus, qui in desperationem ruit. Ne quis fornprofanus ut Esau, qui propter unam escam uendiduxit. Profanus autem proprie dicitur irreligiosus, quasi porro, id est longe a fano et templo Dei. Hic autem pro gastrimargo, sive pro illo qui utile pro inutil
Abbreviated transcription (Latin):
inuenire. qr cũ istis habet & reliq̃s uircutes:
siue gr̃am dei dic̃ remissionẽ peccatoꝵ. quȩ
nob̾ gratis dat᷑ a deo in baptismo. Uidece
inqͥt ne qͥs ur̃m alienus sit a gr̃a dei. quę
datur in baptismate. ł a fide ꝑfecta. cȩterisq
uirtutibꝰ. Ne qua radix amaritudinis sur¬
sum germinans unpediat et ꝑ eam inquinen¬
tur multi. Radicẽ amaritudinis uocat ma
ra fructus dulces ñ potest ꝓferre. sed sui simi¬
les ħ÷ amaros. sulfure us quoq fons aquas
ñ habiles ad bibendũ: ita mala uoluntas. &
incentio pͣua. malã oꝑaciõẽ & peccatũ amaritudinis a se
emittunt. qͥb impedit᷑ iter ad patriã ascen¬
dendi cȩlestẽ. atq ꝑ illã malã uoluntatem
de qua ꝓcedunt semina nequiciȩ inqͥnant᷑
multi: qr modicũ fermentũ. totã massam
corr umpit. ex uno peccato infidelitatis omnia
oꝑa quȩ poterant esse bona deprauantur. &
urio peccatore multi coinqͥnant᷑. Radix eni

Expanded text:
invenire, quia cum istis habet, et reliquas. invenire, quia cum istis habet, et reliquas. Sive gratiam Dei dicit remissionem peccatorum, quae nobis gratis datur a Deo in baptismo. Videte, inquit, ne quis vestrum alienas sit a gratia Dei, quae datur in baptimate, vel a fide perfecta, caeterisque virtutibus, ne qua radix amaritudinis sursum germinans impediat, et per illam inquinentur multi. Radicem amaritudinis vocat volra fructus dulces non potest proferre, sed sui similes, hoc est amaros, sulphureus quoque fons aquas non emittit habiles ad bibendum, ita mala voluntas et intentio prava malam operationem et peccatum amaritudinis a se emittunt quibus impeditur iter ad patriam ascendendi coelestem, atque per illam malam voluntatem de qua procedunt semina nequitiae, inquinantur multi, quia modicum fermentum totam massam corrumpit, et uno peccato infidopera quae poterant esse bona depravantur, et uno peccatore multi coinquinantur: radicem enim
Abbreviated transcription (Latin):
dilectio. S cĩmonia aut̃ dr̃. castitas mencis et cor¬
poris. Ac si diceret. Ita diligite om̃s honos ut
uosimnet ipsos. ⁊ sic in uob̾ casticas siue mundicia
ments et corporis. qm sine pace & scĩmonia uemo
uidebit dm̃. Beati enim pacifici q̃m filii dei uo¬
cabunt᷑. Beati mundo corde qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃.
ontem plantes nequis desit gratiȩ dei. Con
templantes .i. diligenter atcendentes atq consi¬
derantes nequis ur̃m desit gr̃ȩ dei. S ic loqͥ¬
tua cum eis tanꝙ̃ cum uiatorib. qͥ cũ numero
et comitatu longa itinera ꝑmeant. quibus
solet dicere is qui preest. Uidete ne aliqͥs rema¬
neat qui ñ ꝑgat nob̾cũ. Ueluti si diceret.
Non hoc tancũ requiro ut uos soli gr̃am con¬
seq̃mini patriãq cȩlestẽ intretis: sed etiã ut in
spiciatis et cȩteros. Grãm aut̃ dei dic̃ fidem.
spem eo caritacẽ. ꝑ qͥs meretur homo grãm dei

Expanded text:
concordia. Sanctimonia autem dicitur castitas mentis et corconcordia. Sanctimonia autem dicitur castitas mentis et corporis: ac si diceret: Ita diligite omnes bonos, ut vosmetipsos; et sit in vobis castitas, sive munditia mentis et corporis: quoniam sine pace et sanctimonia nemo videbit Deum. Beati enim pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Contemplantes ne quis desit gratiae Dei. Quod dicit, Contemplantes, id est diligenter attendentes atque considerantes, ne quis vestrum desit gratiae Dei. Sic loquitur cum eis, tanquam cum viatoribus, qui cum numero et comitatu longa itinera permeant: quibus solet dicere is qui praeest: Videte ne aliquis remaneat qui non pergat vobiscum, veluti si diceret: Non hoc tantum requiro, ut vos soli gratiam consequamini, patriamque coelestem intretis: sed etiam ut ispiciatis et caeteros. Gratiam autem Dei dicit, fidem, spem, et charitatem, per quas meretur homo gratiam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
debilia roborate. Ut non claudicans quis
erret .i. ut ñ hesitans qͥs in fide bonisq oꝑib
erret a uia rectitudinis: mag̃ aut̃ sanetur a
peccatis. credendo recte in dm̃. Ac si diceret.
Qui ñ credit recte. melius est ut fir inius et
tenatius credat. qͣinꝰ om̃ib modis inueniat
medicinã animȩ suȩ. His aut̃ u̾bis esitati¬
ones eoꝵ tangit. ad hoc ut sine ulla dubita¬
tione credent in eum. Pacem sequimini
cum omnib sub̃ bonis. ⁊ scĩmoniam. sine
qua nemo uidebit dm̃. Plurima quidẽ st̃
quȩ formã discretionẽq xp̃ianitatis ostendunt.
sed plus om̃ib ac melius caritatis mutuȩ affectꝰ.
&e pax quȩ hominũ corda consociat. Qua ꝓpter
dic̃ ipsa ueritas. Pacẽ relinquo uob̾. & iterũ.
In hoc cognoscent om̃s qr mei estis discipłi.
si dilectionem habueritis ad inucem. P ropt̃ea
etiam et apłs dic̃. Pacẽ sectamini cum om̃ib bonis.
Pacis aut̃ nomine. intelligenda est concordia. et

Expanded text:
debilia roborate, ut non claudicans quis debilia roborate, ut non claudicans quis erret: id est ut non haesitans quis in fide bonisque operibus, erret a via rectitudinis: magis autem sanetur a peccatis credendo recte in Deum; ac si diceret: Qui non credit recte, melius est ut firmius et tenacius credat quatenus omnibus modis inveniat medicinam animae suae. His autem verbis haesitationes eorum tangit, ad hoc ut sine aliqua dubitatione crederent in eum. Pacem sequimini cum omnibus. Subaudi bonis. Et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum. Plurima quidem sunt quae formam discretionemque Christianitatis ostendunt: sed plus omnibus ac melius charitatis mutuae affectus et pax, quae hominum corda consociat. Quapropter dicit ipsa Veritas: Pacem relinquo vobis; et iterum: In hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem. Propterea etiam et Apostolus dicit: Pacem sectamini cum omnibus bonis. Pacis autem nomine intelligenda est dilectio et
Abbreviated transcription (Latin):
na affligunt᷑: q̃ p̃mia ȩc̃na recepturi sunt. sic̃
scĩ ap̃li. martires.⁊ doctores ȩccłiȩ. Propter qd̵
remissas manus & genua soluta erigite. et
gressus rectos facite pedibus ur̃is. ut non claudi¬
cans quis errec. magis aut̃ sanetur. P ropt̃ qd̾
diumq subsequit᷑. uł ꝓptẽa ut possitis heredi¬
tatem suꝑnã cũ bonis filiis ꝑciꝑe. remissas
manus abono oꝑe.⁊ torpentes ocio pigriciȩ.
& soluta genua erigite.ad bona oꝑa agenda.
Per pedes aut̃ et genua debemꝰ acciꝑe oꝑassic̃¬
& ꝑ manꝰ: ꝑ gegressus aut̃ intellectũ intentio¬
nemq mentis. & est sensus. Talia coꝑa agite
quȩ ꝑfectum intellectũm habeant: qd bona in¬
tentione fiant. Recte inquit ambulate. ne¬
claudicatio plus ardescat: sed potiꝰ ad statum
rectitudinis erigat. Remissas manꝰ et genua
soluta mandat erigere: sic̃ & isaias p̃cipit.
dicens. Confortate mauꝰ dissolutas.⁊ genua

Expanded text:
na affliguntur, qui praemia aeterna recepturi sunt: sicut na affliguntur, qui praemia aeterna recepturi sunt: sicut sancti apostoli, martyres et doctores Ecclesiae. Propter quod remissas manus et soluta genua erigite: et gressus rectos facite pedibus vestris, ut non claudicans qui erret, magis autem sanetur. Propter quoddiumque subsequitur; vel propterea ut possitis haereditatem supremam cum bonis filiis percipere. Remissas manus a bono opere, et torpentes otio pigritiae. Et soluta genua erigite, ad bona opera agenda. Per pedes autem et genua debemus accipere opera, sic manus: per gressus autem intellectum, intentionemque mentis; et est sensus: Talia opera agite quae perfectum intellectum habeant, quod bona intentione fiant; Recte, inquit, ambulate; nec laudatio plus accrescat, sed potius ad statum rectitudinis erigat. Remissas manus et genua soluta mandat erigere, sicut Isaias praecipit, dicens: Confortate manus dissolutas et genua
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo autẽ hanc om̃em diset diuinã ⁊ humanã¬
uocat᷑. Iccirco aut̃ iñ p̃senti ñ uidec᷑ disciplina
gaudii sed meroris: qr flagellat᷑ sepissime con¬
stringitur. de qͦ agitur. sustinet famẽ. paticur
frigus. omnẽq laborẽ. At uͦ cum ꝑuenerit ad
ꝑfectionẽ gaudec. letat᷑. gratissimamq mercedẽ
accipit sic̃ apłs dic̃. Postea inqͥens cũ ꝑuenerit ad
culm̃ ꝑfectionis reddit eadẽ disciplina paccatis¬
simũ fructum iusticiȩ ꝑ eam exercitatis .i. ꝑ
eandẽ disciplinã. ꝓbatis atq ꝑfectis. Fructum aũ
paccatissimũ uocat gratissimã atq acceptissimam
remunerationem. ꝗͣ ꝑcipiunt hi. qͥ ꝑ eandem
disciplinã exercent᷑ atq ꝓbant᷑. Uerbi gratia.
Romani tirones. qui in disciplitia rei militaris
sunt exercitati. multa contraria pͥmũ sustinentes
postea gauisi sunt monarchiã totiꝰ orbis possiden¬
tesi  imilit̾ intelligendũ de his qͥ in discipli¬

Expanded text:
Ideo autem hanc omnem et divinam et humanIdeo autem hanc omnem et divinam et human. Idcirco autem in praesenti non videtur esse disciplina gaudii, sed moeroris: quod flagellatus saepissime constringitur, de quo agitur, sustinet famem, patitur frigus omnemque laborem; at vero cum pervenerit ad perfectionem, gaudet et laetatur, gratissimamque mercedem recipit, sicut Apostolus dicit. Postea inquiens cum pervenerit ad culmen perfectionis, reddet eadem disciplina pacatissimum fructum justitiae per eam exercitatis: id est, per eamdem disciplinam probatis atque perfectis. Fructum autem pacatissimum vocat gratissimam atque acceptissimam remunerationem, quam percipiunt ii, qui per eamdem disciplinam exercentur atque probantur, verbi gratia: Romani tirones, qui in disciplina rei militaris sunt exercitati, multa contraria primum sustinentes, postea gavisi sunt, monarchiam totius orbis possidentes. Similiter intelligendum de iis qui in discipli
Abbreviated transcription (Latin):
nos. h: ad salutẽ &e utilitatẽ animȩ nr̃ȩ. iN
recipiendo sc̃ĩficationẽ eius. Illi quidem
patres carnales ad hoc erudiunt ut ipsis simꝰ
utiles scđm sũa uoluntatẽ quȩ in om̃ib non
est utilis. Ds uero om̃ps ad om̃ia utilia nos
instruit. ut salutẽ animȩ nr̃e consequamur &
accipiamꝰ scĩficationẽ eius. uidelicet ut simus
ipse dic̃. S c̃i estote. qr et ego sc̃s sum. Ad ħ
inquã nos erudit et castigat ut nos dignos
efficiat suis munerib. Una quęq et enĩ gens
scđm suã uoluntatẽ suos filios erudit. sicut
consuetudo fuit romanoꝵ suos filios erudire
in re milicari. grecoꝵ litceris instruere suos
Omnis autem disciplina in presenti quidẽ
uidecur non esse gaudii sed meroris. postea
autẽ fructum paccatissimum exercitatis ꝑ eã
reddet iusticiȩ. Omĩs inquit disciplina tam
diuina quam humana. tunc qͣndo discitur
non iudet᷑ eẽ disciplina gaudii sed meroris.

Expanded text:
nos, hoc est ad salutem et utilitatem animae nostrae: in nos, hoc est ad salutem et utilitatem animae nostrae: in recipiendo sanctificationem ejus. Illi quidem patres carnales ad hoc erudiunt nos, ut ipsis simus utiles secundum suam voluntatem, quae in omnibus non est utilis: Deus vero omnipotens ad omnia utilia nos instituit, ut salutem animae nostrae consequamur, et accipiamus sanctificipse dicit: Sancti estote, quia ego sanctus sum . Ad hoc, inquam, nos erudit et castigat, ut nos efficiat dignos suis muneribus. Unaquaeque etenim gens secundum suam voluntatem filios erudit, sicut consuetudo fuit Romanorum suos filios erudire in re militar et Graecorum litteris instituere suos. Omnis autem disciplina in praesenti quidem videtur non esse gaudii, sed moeroris; postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam reddet justitiae. Omnis, inquit, disciplina tam humana quam divina, tunc quando discitur, non videtur esse disciplina gaudii, sed moeroris.