comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uite eius seriem textumq conu̾sationis diligentius inspere¬
rit facle inueniet. p̃sertim cum monastertales habitatio¬
nes auas ipe construxit p̃sentib potius appareant qͣm nĩo
sermone explicentur. Nam ut de reliquis sleam que fortas¬
se ñ beniuolis auditorib fastidio sint: apud laubias ex¬
truxit monast̾ium in honore beati petri apłi: qd̾ cernenti¬
b quidem ad indicium egregii laboris sufficere potest. qd̾
ꝑ francoꝵ acquisiuit regna delegauit: unde fratrũ con¬
gregatio ibidem seruiens non egeret his que monachis fe-¬
runtur ẽẽ congrua. Quo in loco regende eccłie beatũ urs¬
marum p̾fecit. uirum morib ornatum. signis ac mira¬
culis choruscum: cuius dotem meritoꝵ uite ipsius liber edi¬
dolescens quidam inclitis ortus natalib. studiisq litt̾alib¬
ꝓpe modum exercitatus. s ⁊ fidei morib adornatus: ex in¬

Expanded text:
vitae ejus seriem textumque conversationis diligentius inspexevitae ejus seriem textumque conversationis diligentius inspexerit, facile inveniet, praesertim cum monasteriales habitationes quas ipse construxit, praesentibus potius appareant quam nostro sermone explicentur. Nam, ut de reliquis sileam quae fortasse non benevolis auditoribus fastidio sint, apud Laubias exstruxit monasterium in honore B. Petri apostoli. Quod cernentibus quidem ad judicium egregii laboris sufficere potest; quod per Francorum acquisivit regna delegavit, ne fratrum congregatio ibidem serviens egeret his quae monachis feruntur esse congrua. Quo in loco regendae ecclesiae beatum Ursmarum praefecit, virum moribus ornatum, signis et miraculis coruscum; cujus dotem meritorum vitae ipsius libellus edidolescens quidam inclytis ortus natalibus, studiisque litterarum exercitatus, sed et fidei moribus adornatus, ex in
Abbreviated transcription (Latin):
t̾positis dieb dum magis ac magis semet ip̃m erigeret
in dei famulatum. beatus pontifex gracias agens deo
ad p̃sbiteratus culmen eum euexit. Sublimatꝰ autẽ
in huius apicem honoris enarrari non potest quanto
uirtutũ culmine excreuit. Iam uero magistri morib
informatus. ⁊ exercitate conu̾sationis usu roboratus. cõn¬
uenticula urbana fastidiens. se ad remotiora loca cõtu¬
lit. in locis desertis secus fluenta sambre: quo heremꝰ sibi¬
sufficeret. Quo in loco solitudinis cum signis ⁊ miracłis
⁊ pie conu̾sationis studiis pollere uideretur. multi in eo
dem loco ad seruiciũ summi conditoris sunt congregati.
Ad euacuandam gͥ prioris uite maculam in locis que sibi
ad refugium ⁊ receptacula latronum parauerat monaste¬
ria consttuxit. statuens ministros in executione eccliastice
institutionis: ⁊ quos ante socios habuerat criminũ. post¬
modum fecit cooꝑatores diuinoꝵ misterioꝵ. Que si quis

Expanded text:
terpositis diebus cum magis ac magis semetipsum erigeret terpositis diebus cum magis ac magis semetipsum erigeret in Dei famulatum, beatus pontifex agens gratias Deo ad presbyteratus culmen eum evexit. X. Sublimatus autem in hujus apicem honoris, enarrari non potest quanto virtutum culmine excrevit. Jam vero magistri moribus informatus et exercitatae conversationis usu roboratus, conventicula urbana fastidiens se ad remotiora loca contulit in locis desertis secus fluenta Sambrae. Quo in loco solitudinis cum signis et miraculis et piae conversationis studiis pollere videretur, multi illic ab eo ad servitium summi Conditoris sunt congregati. Ad evacuandam igitur prioris vitae maculam, in locis quae sibi ad refugium et receptaculum latronum paraverat, monasteria construxit, statuens ministros in exsecutione ecclesiasticae institutionis; et quos ante socios habuerat criminum, postmodum fecit cooperatores divinorum mysteriorum. Quae, si quis
Abbreviated transcription (Latin):
uotis eius congaudens suscepit eum penitentẽ. quem
diu fleuerat a se recedentem:sinumq ei diuine aꝑiens
miscdie. reddidit eum scẽ matri eccł̃ie. Qui in tantũ sub
disciplina uenerabilis patris uigiliis se ⁊ ieiuniis pret̾itoꝵ
agens pñiam constrinxit: ut inferni eum uidisse ⁊ perti¬
muisse tormenta.etiam si lingua taceret conu̾satio loque¬
retur. Itaq sub seculari habitu in monasterio aliqͣntu¬
lum conu̾ santem uir sanctus hortatur ad purum relin¬
quere seculi negocia. ut liberius meditaretur celestia. Pa¬
ratumq uidens ad om̃ia abscidit eius comam capitis
a quo depulerat maculas cordis. Adeptum deniq hanc
dignitatis gr̃am. dum animaduerteret in eo sc̃itatis ui¬
gere uirtutem: ꝑ singulos gradus ꝓmouit ad diaconatꝰ
officium. Ad quod sic apparuit aptus. ut liquido claresce̾t
omnib quia dei gr̃a ad hoc fuerat electus. Paucis uero in¬

Expanded text:
votis ejus congaudens, suscepit eum poenitentem, quem votis ejus congaudens, suscepit eum poenitentem, quem diu fleverat a se recedentem, sinumque ei divinae aperiens misericordiae, reddidit eum sanctae matri Ecclesiae. Qui in tantum sub disciplina venerabilentiam constrinxit, ut inferni eum vidisse et pertimuisse tormenta, etiamsi lingua taceret, conversatio loqueretur. Itaque sub saeculari habitu in monasterio aliquantulum conversantem vir sanctus ad purum hortatur relinquere saeculi negotia, ut liberius meditaretur coelestia. Paratumque videns ad omnia, abscidit ejus comam capitis, a quo depulerat maculas cordis. Adeptum denique hanc dignitatis gratiam, dum animadverteret in eo sanctitatis vigere virtutem, per singulos gradus promovit ad diaconatus officium! Ad quod sic apparuit aptus, ut liquido claresceret omnibus quod Dei gratia ad id electus esset. Paucis vero in
Abbreviated transcription (Latin):
recreatus: s timens sibi subuenire tardius. relicto nefãde
societatis collegio. qm totius ciuitatem petiit: ⁊ si ibi uir¬
sc̾s esset: a custodib diligent̾ requisut. Qui de p̃sentia
bĩ uiri certior factus: nichilq dissimulandũ arbitratꝰ
penitentia ductus. pedib sc̃i ꝓuolutus. culpam fatet᷑.
errori ueniam poscit. Tum uero uideres ex longinqua re¬
gione ꝓdigum filium redeuntem: ⁊ patrem in oscula
ruentem. Itaq uir sc̃s pat̾na pietate p̃strictus iuuenẽ
excepit. ueniam ꝓmittens. si mala preterita melioris ui¬
te conuersione purgaret. Nichil gͥ diffidendũ putaret.
se ꝓ illo rationem redditurum quicqͥd fuerat offensionis
innocenti uite computandũ: si tam̃ scelerata latronũ¬
consortia penitus uitanda estimasset. Paratũ se pu-¬
er ad omne satisfactionis genus fatetur. ut pote quem
recentis adhuc uisionis horror terruerat. At pius pat̾

Expanded text:
recreatus, sed timens sibi subvenire tardius, relicto nefandae recreatus, sed timens sibi subvenire tardius, relicto nefandae societatis collegio, quantocius civitatem petiit, et si ibi sanctus vir esset, a custodibus diligenter requisivit. Qui de praesentia beati viri certior factus, nihilque dissimulandum arbitratus, poenitentia ductus, ad pedes sancti provolutus, culpam fatetur, errori veniam poscit. Tum vero videres ex longinqua regione prodigum filium redeuntem, et patrem in oscula ruentem. Itaque vir sanctus, paterna pietate praestrictus, juvenem excepit, veniam promittens si mala praeterita melioris vitae conversione purgaret, nihil igitur diffidendum putaret se pro illo rationem redditurum; quidquid fuerat offensionis innocentiae vice computandum, si tamen scelerata consortia penitus vitanda aestimasset. Paratum se juvenis ad omne satisfactionis genus fatetur, utpote quem recentis adhuc visionis horror terruerat. At pius pater,
Abbreviated transcription (Latin):
lesti mansione. Sed sera ista deliberatio fuerat: nisi aut¬
bertus p̃uenisset. Relinque igitur execranda consortia
latronimi. ⁊ xp̃i militiam assumens ducem tuum imi¬
tare autbtum. Audi beatissimũ p̃sulem. ⁊ recognoscetu.
uni sp̃ualem patrem: tuum ꝓtectorem. tuum ab et̾no
intitu eedemptorem. Suscipe uero ab eo monita celestis
doctrine. quib emendatior factus: merearis stolam qͣm̃
ꝑdideras recipere ip̃o int̾cessore. His dictis. angłs dñi
continuo disparuit. Nos uero quale qnͣtumq estimare
possumus quo autbertus testib angelis uirtutum gr̃a
nitet: ⁊ apud homines debite uenerationis officio caret:
Porro plena sunt iocunditatis qd̾ adhuc homo int̾ra po
situs inter angelicos ciues merttis fulget. s ñ sine dolore
⁊ formidine recolitur qd̾ suꝑnis cetib coniunctus: inter
homines negligentius digno cultu celebrationis uenie¬
iatur. Iam uero landelinus angelicis affatib paulisper

Expanded text:
lesti mansione. Sed sera ista deliberatio fuisset, nisi Autlesti mansione. Sed sera ista deliberatio fuisset, nisi Autbertus praevenisset. Relinque igitur exsecranda consortia latronum, et Christi militiam assumens, ducem tuum imitare Autbertum. Audi beatissimum praesulem, et recognosce tuum spiritualem Patrem, tuum protectorem, tuum ab aeterno interitu redemptorem. Suscipe vero ab eo monita coelestis doctrinae, quibus emendatior factus merearis stolam quam perdideras recipere, ipso intercessore. His dictis, angelus continuo disparuit. Nos vero quale quantumque aestimare possumus quod Autbertus, testibus angelis, virtutum gratia nitet. et apud homines debitae venerationis officio caret! Porro sunt plena jucunditatis quod, adhuc in terra homo positus, inter angelicos cives meritis fulget; sed non sine dolore et formidine recolitur quod, supernis coetibus conjunctus, inter homines negligentius digno cultu venerationis celebratur. IX. Jam vero Landelinus angelicis affatibus paulisper
Abbreviated transcription (Latin):
te seruaturũ ꝓmiseras: Quid uultus suꝑ nos refugis quos
habueras conciues si autb̾tum audisses: Ecce quomͦ filiꝰ
dei factus est mancipiũ diaboli. Numqͥd maurosus sig¬
natus. maurosus unctus. maurosus renatus: Landelinũ
nobiscum in libro uite autb̾tus obtinuerat ascribi: mauro¬
sum diabolus secum inserit cyrographo ꝑditionis. Scias
uero quia ñ leuiter apud districtum iudicem actum est:
qd̃ ad iniuriam suam insolentias tuas tam equanimit̾
hucusq portauit. qd̾ fugitiuus eius aut manꝰ hominũ
impune effugerit. aut mortis laqueum declinare potu¬
erit. Diu enim est qd̃ tanti penam incendi cruciandus
subieras: nisi int̾cessio autb̃ti aduocati tui iram ultricẽ
iudicis mitigasset. Tibi paratus ignis cruciatorius accen¬
ditur: s autb̾ti lacͥmis flamme eius extingunt᷑. Uel nc̃
exꝑtus intellige quid potius eligas cum tormento duci
in baratrum gehenne: qͣm cum beato autb̾to frui ce¬

Expanded text:
te servaturum promiseras? Quid vultus supernos refugis quos te servaturum promiseras? Quid vultus supernos refugis quos habiturus eras concives, si Autbertum audisses? Ecce quomodo Filius Dei factus est mancipium diaboli. Nunquid Maurosus signatus, Maurosus unctus, Maurosus renatus? Landelinum in libro nobiscum vitae Autbertus obtinuerat ascribi; Maurosum diabolus secum inserit chirographo perditionis. Scias vero quia non leviter apud districtum judicem actum est quod ad injuriam suam insolentias tuas tam aequanimiter hucusque portavit, quod fugitivus ejus aut manus hominum impune fugerit, aut mortis laqueum declinare potuerit. Diu enim est, quod tanti poenam incendii cruciandus subiturus eras, nisi intercessio beati Autberti advocati tui, iram ultricem judicis mitigasset. Tibi paratus ignis cruciatoris accenditur, sed Autberti lacrymis flammae ejus exstinguuntur? Vel nunc expertus intellige quid potius eligas: cum tormento duci in barathrum Gehennae, vel cum Autberto frui coe
Abbreviated transcription (Latin):
nima in inferno cruciabatur: qnͣtis ultricis flamme
incendiis urebatur.ac si erranti iuueni ex diuina uo¬
luntate hoc daretur ad exemplum formidinis: ut ui-¬
delicet ex hac consideratione colligeret qͣnta reatus sui pena
instabat. quem ex consortio criminis similis culpa accusabat.
Consternatus uero tanto terrore uisionis iuuenis animo es¬
tuabat qualit̾ tam districte animadu̾sionis iudicium subt̾¬
fugere ualeret: s ex consid̾atione criminis oriebatur diffi¬
dentia recuperationis. Tism uero in t̾ram corruens. lacͥma¬
bilis querimonie se uocib incusabat. Cui assistens angłs
dñi: quidnam est inquit miserande iuuenis. quid innocu-¬
as auras infructuosis fletib fatigas: Quid ip̃m importu¬
nis p̃cib clamas: quem offendere ñ timueras: Heccine
est stola qͣm ab ipso fonte regen̾ationis indueras. heccine
ꝓfessionis fides qͣm abrenunciato sathana cum suis oꝑib

Expanded text:
nima in inferno cruciabatur, quantis ultricis flammae nima in inferno cruciabatur, quantis ultricis flammae incendiis urebatur, ac si erranti juveni ex divina voluntate hoc daretur ad exemplum formidinis, ut videlicet ex hac consideratione colligeret quanta ei reatus sui poena instaret quem ex consortio criminis similis culpa accusaret. VIII. Consternatus vero tanto errore visionis juvenis, animo aestuabat quemadmodum tam districtae animadversionis judicium subterfugere valeret; sed ex consideratione criminis oriebatur quasi diffidentia recuperationis. Tum vero in terram corruens, lacrymabilis querimoniae se vocibus incusabat. Cui assistens angelus Domini: « Quidnam est, inquit, miserande juvenis? quid invocas, auras infructuosis fletibus fatigas? Quid illum importunis precibus inclamas quem offendere non timuisti? Haeccine est stola quam ab ipso regenerationis fonte indueras? Haeccine professionis fides quam, abrenunciato Satana cum suis operibus,
Abbreviated transcription (Latin):
sancti uiri petitio. quia oculi domini super iustos ⁊ an¬
res eius in p̃ces eoꝵ. Porro humane salutis amator cõ¬
petentem famuli sui causam p̃uidit. que ⁊ pie petito¬
nis compleret effectum: ⁊ sc̃e matri eccł̃ie erroneum
restitueret filium ¶Contigit quidem ut cuiꝰdam diui¬
tis domũ diripere cum suis complicib solito more pa¬
raret. Cumq iam incombentib tenebris nox tetra in¬
horresceret. qua illi nefarium opus ꝑficere festinabãt:
pia dei dispensatione contigit unum ex supradictis fu¬
runculis morte dep̃hensum sp̃m exalasse: cuius aĩam
corporeo carcere resolutam peccatis exigentib diabolus
secum ad infernalia claustra traxerat. Ad cuius exe¬
quias dum inani religionis studio socii excubarent.¬
⁊ maurosus defuncti dolore uehement̾ afflictus. se pau
uoluntate ⁊ suffragantib meritis beati autb̃ti datũ
est adolescenti uidere quantis penis illa misertima a¬

Expanded text:
sancti viri petitio, quia oculi Domini super justos, et ausancti viri petitio, quia oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum . Porro humanae salutis amator competentem famuli sui causam praevidit, qua et piae petitionis compleret effectum et sanctae matri Ecclesiae erroneum restitueret filium. VII. Contigit quidem ut cujusdam divitis domum diripere cum suis complicibus solito more pararet. Cumque jam incumbentibus tenebris nox tetra inhorresceret, qua illi nefarium opus perficere festinabant, pia Dei dispositione contigit unum ex supradictis furunculis morte deprehensum spiritum exhalasse, cujus animam corporeo carcere resolutam, peccatis exigentibus, diabolus secum ad infernalia claustra traxerat. Ad cujus exsequias dum inani religionis studio socii excubarent, et Maurosus, defuncti dolore vehementer afflictus, se ex lvoluntate, et suffragantibus meritis beati Autberti, datum est adolescenti videre quantis poenis illa miserrima a
Abbreviated transcription (Latin):
ctoritas. Timens uero ne de se sollicitis parentib requi¬
ri debuisset. neue indicio nominis inueniri potuisset.
mutato nomine quo appellari consueuerat maurosũ
se appellari uibet. sane non incongruũ talib studiis
agnomen. qui candido eccłiastice mundicie habitu
expoliatus. fuluam mauritanȩ infidelitatis mentẽ.
latrocinandi studio induerat: ⁊ ꝑditionis se latebris
occultauerat. Qua rerum fama excitatus uir dei al-¬
tius qͣm dici possit ruinam fratris ingemuit. s ⁊ dep̃¬
sumptione adu̾sarii pio indignationis motu infre¬
muit. Quid tam̃ ageret: Tum uero unum qd̾ illi sẽꝑ
familiare erat subsidium adut or̃onis remediũ. mul¬
tusq pro errantis iuuenis salute p̃cator dñm rogat:
quatinus intuitu gratuite pietatis aĩam captiuam
de laqueo inimici erueret. ne hostis ĩmundus dominici
gregis dampno insultaret. Non aut̃ inanis ẽẽ potuit

Expanded text:
ctoritas. Timens vero, ne de sollicitis parentibus requictoritas. Timens vero, ne de sollicitis parentibus requiri debuisset, neve indicio nominis inveniri potuisset, mutato nomine quo appellari consueverat, Maurosum se appellari jubet; sane non incongruum talibus studiis agnomen, qui candido ecclesiasticae munditiae habitu exspoliatus, furtivam Mauritaniae infidelitatis mentem latrocinandi studio induerat, et perditionis se latebris occultaverat. Qua rerum fama excitatus vir Dei altius quam dici possit ruina fratris ingemuit. Sed et de praesumptione adversarii pro indignationis motu infremuit. Quid tamen ageret? Itaque unum, quod illi semper familiare erat subsidium, adiit orationis remedium, multisque pro errantis juvenis salute precibus Dominum rogat, quatenus respectu gratuitae pietatis animam captivam de laqueo inimici erueret, ne hostis immundus Domini gregis damno insultaret. Non autem inanis esse potuit
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem uet̾um imitari parentũ. qui militie secula¬
ris artib magnam rerũ głam acquisierunt: illã aut̃
monasterii regulam duram. intolerabilem: planã ad
suscipiendũ. arduam ad exequendũ: nemini expeten-¬
dam nisi quem animꝰ formidolosus aut etas debilior
ad nullum decus fortitudinis apta uiuere ingloriũ
cogit ⁊ ignotum. Sicq factum est ut hostis impurus¬
ñ se ab incepto ante compesceret donec incautum iu¬
uenem sensim ad sententiam inflecteret. Qui male¬
suasionis blandimentis mollior factus. concito ceu e¬
quus infrenis rectore contempto monast̾ium deseruit.
⁊ secularis militie armis intentus. postinodũ totum se
collegit ad studia rapine:⁊ quos in huiꝰ modi negocio
uoluntarios audiuit. his tota familiaritate se ñ infe¬
riorem dedit: tanto promptior ad scelera. quanto ei
de impunitate securitas ⁊ potentis gen̾is aspirabat au¬

Expanded text:
virtutem veterum imitari parentum qui militiae saeculavirtutem veterum imitari parentum qui militiae saecularis artibus magnam rerum gloriam acquisierunt; illam autem monasterii regulam, intolerabilem, planam ad suscipiendum, arduam ad exsequendum, nemini expetendam nisi quem animus formidolosus, aut aetas debilior, aut ad nullum decus fortitudinis apta, vincere inglorium cogit et ignotum. Verum, sicnon se ab incoepto ante compesceret quam incautum juvenem sensim ad sententiam suam inflecteret. VI. Qui malesuadae dilectionis blandimentis mollior factus, concito ceu equus infrenus rectore contempto monasterium deseruit, et saecularis militiae armis intentus, postmodum se colligit totum ad studia rapinae; et quos hujusmodi negotii voluntarios audivit, his tota familiaritate se inferiorem dedit, tanto pronior ad scelera quanto ei de impunitate securitas, et potentis generis aspirabat au
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo nulla sibi insolentie patebat occasio. frustratã
sibi malignus sp̃c erubescebat uictoriam. Ut autẽ in
uirilis animi robur adolescens euasit. que etas liberior
ad queq audendũ semꝑ uidetur. continuo hostis impro¬
b se totis uirib ad rebellionis artes reparauit: ceprtq
subdola temptatione iuuenis animũ pulsare. cogitatio¬
nesq uarias ⁊ illicitas ingerere: nunc qͥdem ĩmittens
ei memoriã terreni pat̾monu. generis nobilitatem. familie
numerosam dignitatem. rerum głam ⁊ reliqua uite lasci¬
uioris blandimenta. Uerum quidam cognati ⁊ contuberna¬
les illius. qui eum puriore gr̃a dilectionis amare uidebã¬
tur. dum se iuueni consulere putabant. ꝑniciosius eum
male ꝑsuasionis ictib impugnabant: qui ⁊ ip̃i eodem
sp̃u agitati referebant egregiam iuuentutis formam.
indignum esse eccłiasticis cultib occupari. debere potius

Expanded text:
ex quo nulla sibi insolentiae patebat occasio, frustratam ex quo nulla sibi insolentiae patebat occasio, frustratam sibi malignus spiritus erubescebat victoriam. Ut autem in virilis animi robur adolescens evasit, quae aetas liberior ad quaeque audendum semper videtur, continuo hostis improbus se totis viribus ad rebellionis artes praeparavit. Coepit subdola tentatione juvenis animum pulsare, cogitationesque varias et illicitas ingerere, nunc quidem immittens ei memoriam terreni patrimonii, generis nobilitatem, familiae numerosam dignitatem, rerum gloriam, et reliqua vitae lascivioris blandimenta. Verum quidam cognati contubernales illius, qui cum puriore gratia dilectionis amare videbantur, dum se juveni consulere putabant, perniciosius cum malae persuasionis ictibus impugnabant. Qui et ipsi, eodem spiritu agitati, referebant egregiam juventutis formam indignum esse ecclesiasticis cultibus occupari; debere potius
Abbreviated transcription (Latin):
que ab incolis uallis nomen accepit. uocabulo landelinꝰ.
quem parentes fonte baptismatis innouandũ. ⁊ ob su¬
arum salutem animarũ disciplinis sacris imbuendũ.
beato Autb̾to tradiderunt. Qui licet adhuc tenere eta¬
tis infirmitate detentus p̃tendebat morib quedam
signa future sc̃itatis. Quamobrem antiquus humani
generis inimicus. qui ab inicio bonis actib resistere cõ¬
tendit. inuidie facib accensus contra hunc se in temp¬
tationem erexit. quatinus ⁊ beato uiro laboris sui fruc¬
tum adimeret.⁊ puerum mortis uulnere sauciaret. Fu¬
turum enim esse metuebat. ne ꝑ conu̾sationis eiꝰ exem¬
pla multi excitarentur ad normam iusti oꝑis exeq̃n¬
dam. Sed unde hostis impurus adu̾sum beatum autb̾¬
tum sue malicie ausum excitauit: inde ei uictorie occa¬
sionem inuitus ministrauit. Nam quia sub districta ꝓ¬
uidi magistri censura puer adhuc modicus agebatur:

Expanded text:
quae ab incolis Vallis nomen accepit, vocabulo Landelinus, quae ab incolis Vallis nomen accepit, vocabulo Landelinus, quem parentes, fonte baptismatis innovandum et ob suarum salutem animarum disciplinis sacris imbuendum, beato Autberto tradiderunt. Qui, licet adhuc tenerae aetatis infirmitate detentus, praetendebat moribus quaedam signa futurae sanctitatis. Quamobrem anti quus humani generis inimicus, qui ab initio bonis actibus resistere contendit, invidiae facibus accensus contra hunc in tentatione se rexit, quatenus et beato viro laboris sui fructum adimeret et puerum mortis vulnere sauciaret. Futurum enim metuebat ne per conversationis ejus exempla multi olim excitarentur ad normam justi operis exsequendam. Sed unde hostis impurus adversum beatum Autbertum suae malitiae ausum excitavit, inde ei victoriae occasionem invitus ministravit. Nam quia sub districta providi magistri censura puer adhuc modicus agebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
uideretur. estuabat᷑ animo quonam modo uberus sc̃i ui¬
ri gr̾am sibi conciliaret. Qui tandem a quodã famili¬
ariũ eius audiuit hoc nullo alio pacto facilius ꝓme
bilis deo auctore deseruiebat de suo uire augendas esti¬
masset. Nichil enim in reb transitorus ep̃o placere: p̃¬
ter qd̾ expenderetur in usib eccłie.Cunc rex ut erat
hylaris dator fratrib qui in oratorio beate marie fa¬
mulabantur: unum regalis munificentie fiscum do¬
nauit ad subsidia temporalia fratrum cui nomen an¬
tiquitas onegn imposuerat. S quia signum de celo¬
querentes a domino signum ione audierunt. qui ta¬
men signum ione a mortuis resurgentis ñ crediderũt.
ꝑ reuocatum hominẽ quasi de uentre ceti infernalis
pensanda sunt merita beati pontificis. Erat namq in
eccłia beate marie que intra muros camerace sedis est
constructa. puer quidam nobilis prosapie. in uilla ort̾

Expanded text:
videretur, aestuabat animo quonam modo uberius sancti vivideretur, aestuabat animo quonam modo uberius sancti viri gratiam sibi conciliaret. Tandem a quodam familiari ejus audivit hoc nullo alio pacto facilius se pbilis, Deo auctore, deserviebat, de suo jure augendas curaret: nihil enim in rebus transitoriis episcopo placere praeter quod expenderetur in usus ecclesiae. Tunc rex, ut erat hilaris dator, fratribus qui in oratorio Beatae Mariae famulabantur unum regalis munificentiae fiscum donavit ad subsidia temporalia fratrum, cui Oveng antiquitas nomen imposuerat. quaerentes a Domino, signum Jonae audierunt; qui tamen signum Jonae a mortuis resurgentis non crediderunt per revocatum hominem quasi de ventre ceti infernalis, pensanda sunt merita beati pontificis. Erat namque in ecclesia Beatae Mariae, quae intra muros Cameracae sedis est constructa, puer quidam, nobilis prosapiae, in villa ortus
Abbreviated transcription (Latin):
deas reginam austri requirere sapientiam salomonis.
regem uidelicet festinantẽ ad consulta pontificis. Nã
dagobertus qui tunc temporis inter francigenas reg¬
ni monarchiam regebat. celeberrime opinionis nũciis
semel extitatus. deposito fastu regalis excellentie. crebro
ad eum ueniebat: ⁊ licet t̾reni regni imꝑio sublimatus.
cupiebat tam̃ de celesti acquisitione a uiro dei edificari.
Qui cum eum de temporalis regni sollicitudine de fu
turi beatitudine. de iudicii metu. de spe et̾nitatis. fa¬
miltari colloquio premoneret: ille eum libent̾ audie¬
bat. ⁊ audito eo multa faciebat. ñ ut incestus herodes
uidebatur audisse iohannem arguentẽ. s ut ezechi¬
as fidelis ysaiam consolantẽ. Uerum estimari ñ pot̃
quanto regis animus resultabat gaudio. quod tanti
uiri hospicio recipi. benedictione foueri. collocutione
meruiss edificari. Igitur ne ingratus tantis beneficiis

Expanded text:
deas reginam Austri requirere sapientiam Salomonis, deas reginam Austri requirere sapientiam Salomonis, regem videlicet festinantem ad consulta pontificis. Nam Dagobertus, qui tunc temporis inter Francigenas regni monarchiam regebat, celeberrimae opinionis nuntiis semel excitatus, deposito fastu regalis excellentiae, crebro ad eum veniebat et, licet terreni regni imperio sublimatus, cupiebat tamen de coelesti acquisitione a viro Dei aedificari. Qui cum eo de temporalis regni sollicitudine, de futuri saeculi beatitudine, de judicii metu, de spe aeternitatis familiari colloquio praemoneret, ille eum libenter audiebat et audito eo multa faciebat; non, ut incestus Herodes videbatur audiisse Joannem arguentem, sed Ezechias fidelis Isaiam consolantem. Verum aestimari non potest quanto regis animus resultabat gaudio quod tanti viri hospitio recipi, benedictione foveri, collocutione meruisset aedificari. Igitur ne ingratus tantis benificiis
Abbreviated transcription (Latin):
nidis cius impetum. ualidum defensionis nobis para¬
uit obstacłm. dans nobis autb̾tum uidelicet gregis
sui pastorem uigilantissimũ.⁊ custodem animarũ fi¬
dissimum. Constitutus autẽ in sede pontificali qua¬
lis quantusq in ea uixit non est nr̃e possibilitatis e¬
uoluere: altius enim eminet qͣm ullo sermone in¬
cludi ualeat. Animalis etenim homo ꝑcipere non
potest quantus hic fuerat in oculis summni creatoris. cui
nichil erat cõmune cum amatorib mundi. p̃ter qͦd
cure pastoralis necessitudine uidebatur artari. Q uã
si inoffense declinare potuisset: uera fides est bere¬
mum potius quam monasterium delegisset. Ereqͦn¬
tabatur gͥ a populis ex uicinis ⁊ ꝓcul remotis urbib cater¬
uatim ad eum confluentib: qui eximie conu̾sationis fa¬
ma extitati. uidere eum anxie sitiebant. Iam uero nisi
sexus alternus impediat. cũm ꝑsone dignitas faueat. ui¬

Expanded text:
nidis ejus imperium validum defensionis nobis paranidis ejus imperium validum defensionis nobis paravit obstaculum, dans nobis Autbertum, videlicet gregis sui pastorem vigilantissimum et custodem animarum fidissimum. II. Constitutus autem in sede pontificali, qualis quantusque in ea vixerit, non est nostrae possibilitatis evolvere. Altius enim eminet quam ullo sermone includi valeat. Animalis enim homo percipere non potest quantus hic fuerit in oculis summi Creatoris, cui nihil erat commune cum amatoribus mundi, praeter quod curae pastorali necessitudine videbatur arctari; quam si inoffense declinare potuisset, vera fides est quia eremum potius quam monasterium delegisset. Frequtabatur igitur a populis, ex vicinis et procul remotis urbibus catervatim ad eum confluentibus. Qui, eximiae conversationis fama excitati, videre eum anxie sitiebant. Jam vero, nisi sexus alternus impediat, eum personae dignitati faveat, vi
Abbreviated transcription (Latin):
anctus uix dñi autbertus.  sacerdos xp̃i ꝓbatis¬
simus refulsit temporib dagoberti regis francoꝵ
meliti. Qui ab ipsis. sacre pueritie annis suꝑna gr̃a
aspiratus. annosos uiros scĩs preibat morib. Littera¬
lib deniq studiis traditus. ⁊ eccłiasticis sanctionib de¬
center informat᷑: ꝑ gradus singulos ꝓficiens succeden¬
tib uirtutum incrementis ꝓuectus est ad culmen sacer¬
dotalis honoris. Exigente itaq sorte mortalis nature cõ¬
tigit ablebertum cameracensis sedis ep̃m deposito car¬
nis onere. de hoc mundo transisse. Diuina gͥ oꝑatione
cuncta salubriter ordinante. autbertus uir conspicuus
⁊ successor emeritus. ꝓficiens de uirtute in uirtutem:e¬
iusdem sedis pontificalem sortitus est dignicatẽ.Por¬
ro humane salutis auctor prescius antiquum hostẽ
tanto ardentius gregem dñicum insecuturũ. quanto
uicinius instante fine seculi sciret nichil suꝑesse qd̃
temptandũ artib suis ult̾ius patuiss: adu̾sus tyran¬

Expanded text:
anctus vir, dominus Autbertus et sacerdos Christi probatissimus, refulsit, temporibus Dagoberti regis Francorum inclyti. Qui, ab ipsis sacrae pueritiae annis, superna gratia aspiratus annosos viros sanctis praeibat moribus. Litteralibus denique studiis traditus et ecclesiasticis sanctionibus decenter informatus, per gradus singulos proficiens, succedentibus virtutum incrementis, provectus est ad culmen sacerdotalis honoris. Ex gente itaque sorte mortalis naturae contigit Albertum Cameracensis sedis episcopum, deposito carnis onere, de hoc mundo transiisse. Divina igitur operatione cuncta salubriter disponente, Autbertus vir conspicuus et successor emeritus, proficiens de virtute in virtutem, ejusdem sedis pontificalem sortitus est dignitatem. Porro humanae salutis Auctor, praescius antiquum hostem tanto ardentius gregem Dominicum insecuturum quanto vicinius, instante fine saeculi, sciret nihil superesse quod ad tentandum artibus suis ulterius potuisset, adversus tyran
Abbreviated transcription (Latin):
lus uidelic& cuiusdam religiosi uiri
ell inus nomine in uintam glorioso
uiro collatam intrauit: & furtim
sinum de uuis rapiendo compleuit
Et hoc facto: ad coȩ̨quales suos
ram : mox ita ambae inmobiles adhe¬
serunt. ut nec sinistra quã sinus tene¬
batur complexus. nec inlata sinu
abstrahi poterat : & contorto ore
retrorsum linguae perdidit offi
debilem ad proprium dnm non
cum paruo tremore adduxerunt.
ominus uero pueri cum esso&
religiosus atq humilis: condolens
puero maliuolo diuinat statim
quȩsiuit miserationis auxilium.

Expanded text:
lus cuiusdam religiosi viri Eckinus nomine, in vineam glorioso viro conlatam ingressus , furtim sinum de uvis rapiendo complevit et, hoc facto, ad coequales suos ram ita ambae immobiles adheserunt, ut nec sinistra, qua sinus tenebatur complexus, nec inlata sinu abstrahi poterat; contorto ore retrorsum linguae perdiderat offdebilem ad proprium dominum non cum parvo tremore adduxerunt, . Dominus vero pueri cum esset religiosus atque humilis, condolens puero malivolo, divinum statim quaesivit miserationis consilium.
Abbreviated transcription (Latin):
noscens assiuisst diuinã. Ialubre atq perfee¬
tũ sed̾m sacrę scripturȩ auctoritatem prae¬
dictis dĩ famulis dedit consiliũ. sua denus
delic& utrisq aliquando simul aliquando
separatim: ut sub regulari disciplina secũ indi
perseuerarent seruitio.Ambo igitur diuino
ardentes amore spiritualis patris Austasui
sequentes consilium: sacrę regulȩ uigo. de¬
uota mente se subiecerunt.  eatus igitur
Austasius in menso gaudio repletus: eos scõ
robustus. districto regulae
rigori subditus. inter agiũ monachoꝵ. populũ
in prȩdicto monasterio habitantib diuina sua¬
dente grã amabilis fuit. Erat enĩ mente &
caritate & mansuetudine plenus. districtus
parsimonia. castigatus ieuiniis. prolixis noc¬
tiũ peruigil excubus: sciens qđ scriptum est
eati sunt serui illi: quos cũ uenerit dñs
inuenerit uigilantesnterca beatisxi¬

Expanded text:
noscens esse divinam, salubre atque perfectum secundum sacrae Scripturae auctoritatem praedictis Dei famulis dedit consilium, suadens videlicet utrisque aliquando simul, aliquando separatim, ut sub regulari disciplina secum in Dei perseverarent servitio. Ambo igitur divino ardentes amore, spiritalis Patris Austasii sequentes consilium, sub sacrae regulae jugum mente devota se subjecerunt. Beatus igitur Austasius immenso gaudio repletus, eos sanctrobustus, districto regulae rigori subditus, inter agium monachorum populum in predicto monasterio habitantibus, divina suadente gratia, amabilis fuit. Erat enim mente cacaritate et mansuetudine plenus, districtis parsimoniae castigatus ieiuniis, prolixis noctium pervigil excubiis, sciens, quod scriptum est: Beati sunt servi illi, quos, cum venerit Dominus, invenerit
Abbreviated transcription (Latin):
scđm scłi dignitatem & in fide catholica eru¬
ditis ortus fuit parentib in constantinensi re¬
gione. nec longe a constantia ciuitate & spe
natus est. Menitor uero eius inter suos cla¬
rus. friulfus uocabatur: domĩta. autem sua
nuncupata fuit genitrir. Niuero religiosi pa¬
gionis acunabulis ritum diuina gr̃a suffra¬
gante: in ecclesiasticis nutriebant disciplinis
Unicum enim uaahabebant

Expanded text:
culi dignitatem et in fide catholica eruditis ortus fuit parentibus in Constantinense regione, nec longe a Constantia  Constance ad natus est. Genitor vero hujus inter suos clarus Friulfus vocabatur; Domitta autem sua nuncupata fuit genitrix. Hi vero religiosi pagionis a cunabulis ritum divina gratia suffragante in ecclesiasticis nutriebant disciplinis: unicum enim Audomarum habebant
Abbreviated transcription (Latin):
omnium creaturarum uisibiliũ & inuisibiliũ
redimendasq omnigenas gentes misit ad ter¬
ras: qui causa salutis humanę ex maria uirgi¬
ne carnem sumens inmaculatã. omne humanũ
genus aprimo homine diabolica persuasione
de potestate tenebrarum principis dignatus ẽ.
fraude peccatoꝵ catenis ligatos. maximisq sce¬
lerum ponderib oppresos. ex om̃nib: orbis cli¬
matib pse liberatos uocat aduitã ita dicens.
Uenite adoms &e reliqͥ. Qui duodecim apłis¬
de turba totius humani generis dectis: alios
operarii deessent messi. factis regionib albis.
culo syon scõ spiramine repletos. omniũq lin¬
quarum mirabili dono ditatos. ad docendas
baptirandasq om̃s gentes irt prȩcepit dictns
te doctit. om̃s gentes & reliq Hiuero xpĩ
discipuli omnib linguis loquentes in omnib

Expanded text:
omnium creaturarum visibilium et invisibilium redimendasque onmigenas gentes misit ad terras; qui, causa salutis humanae ex Maria virgine carnem sumens inmaculatam, omne humanum genus a primo homine diabolica persuasione de potestate tenebrarum principis dignatus est fraude peccatorum catenis ligatos maximisque scelerum ponderibus oppressos ex omnibus orbis climatibus nunc per se liberatos vocavit ad vitam, ita dicens: Venite ad me omnes, et reliqua. Qui, duobus de turba totius generis humani electis, alios operarii deessent messi culo Sion sancto spiramine repletos omniumque linguarum mirabili dono ditatos ad docendas baptizandasque omnigenas gentes ire precepit, dicens: Ite, docete omnes gentes, et reliqua. Hii vero Christi discipuli, omn
Abbreviated transcription (Latin):
prib & sequere me. & habebis uitam ȩternã
mnndo mortui. dõ uiui. caducis inopes. per¬
henib locupletes. dõ subditi. diabolo rebel
mne uocatur luxouium quodq ascẽ me
incriae hibernense uiro beato columbano
abhate in burgundiȩ regionẽ in dĩ nomine
fud fundatum.
¶cũ suo unanimiter genitore religiosa
manifestant desideria. sequentes quod serip¬
tũ est: interroga patrem tuũ & annuntiabit
tibi. maiores tuos & dicent tibi. Epse uero

Expanded text:
i; sequere me, et habebis vitam aeternam , mundo mortui, Deo vivi, caducis inopes, perennibus locupletes, Deo subditi, diabolo rebellmine vocatur Luxovium, quodque a sanctae memoriae Hibernense viro, beato Columbano abbate, in Burgundiae regione in Dei nomine fuit fundatum. cum suo unanimiter genitore religiosa manifestaverunt desideria, sequentes quod scriptum est: Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi, et majores tuos, et dicent tibi . S
Abbreviated transcription (Latin):
di grã uirtutes operantes. uariaq tormentoꝵ
genera sȩuo pͥaganorum furore ferentes. sem̃q
ꝓ xp̃o fundere cruorem optantes. ꝑ orbem
perexerunt triquãdrum. Posthos. postq ip¬
sorum successores alios homines agỹos di grã
prȩditos eõdemq spũ repletos. neq enim est apud
dm personarum acceptio. implens quod promi¬
sit. effundam de sp̃ũ meo suꝑ omnem carnem:
apostolorum uicarios in omnib: mundi partib
esse concessit. Unde ds̃ omp̃s cui cura est de om¬
nib qui uult omnes saluos fieri. populis in occi¬
dentalib mundi partib positis. errorum tetris
caliginibus cę̧tatis. diaboliq potestate subiectis.
peccatoꝵ mole depressis. facinoꝵq cloaca conuo¬
lutis diuinis munerib decoratum . signis ac uirtutib
inmultis orbis partib notum
pretamur. ut largifluo tuȩ sapientiae munere¬
pauca scire uolentib depromere possimus
Duis enim cotidianam cuis conutrsationem
indĩ seruitio constantiam: cunctosq labores.

Expanded text:
iam virtutes operantes variaque tormentorum genera sevo paganorum furore ferentes sanctumque pro Christo fundere cruorem optantes, per orbem perrexere triquadrum. Post hos postque ipsorum successores alios homines agios Dei gratia preditos eodemque spiritu repletos, – neque enim est apud Deum personarum acceptio, – inplens, quod promisit: Effundam de spiritu meo super omnem carnem, apostolorum vicarios in omnibus mundi partibus esse concessit. Unde Deus omnipotens, cui cura est de omnibus, qui vult omnes homines salvos fieri, populis in occidentalibus mundi partibus positis, errorum tetris caliginibus caecatis diabuloque subiectis, peccatorum mole depressis facinorumque cloaca convolutis, divinis muneribus decoratum, signis ac virtutibus in multis orbis partibus notumprecamur, ut largiflua tuae sapientiae depauca, depromere possimus. Quis enim cottidianam eius conversationem atque in Dei servitio constantiam cunctosque labores,
Abbreviated transcription (Latin):
fra menpiscũ leodredingas
mansiones. ⁊ belriniũ suꝑ
fluuiũ qͣntiã sitũ inpago
t̾uanensi cũ adiacentus suis.
que st̃ in pago pontiuo. ⁊̃ lo¬
co nũcupante monte super
fluuium alteiam.¬

Expanded text:
fra Mempisco Leodredingas mansiones, seu Belrinio, super fluvio Quantia, sitas in pago Taruanense, cum adjacentia sua, quod est in pago Pontivo, in loco nuncupante Monte, super fluvio Alteia
Abbreviated transcription (Latin):
Qui fuit Resa
Q iu fuit ⁊ orobabel
Qui fuit Salathiel
Qui fuit Neri
Qui fuit Melchi
Qui fuit Addi
Qui fuit Cosan
Qui fuit Elmadan
Q ui fuit E th
Qui fuit Hiesu
Qii fuit E liexer
Qui fuit Iorim
Qui fuit. Mathat
Q ui fuit Leui
Q ui fuit. Simeon
Qui fuit Iu da
ui fuit Iose¬
Io seph
Qui fuit Iona
Qui fuit Eliachim
Q ui fuit Melea
Qui fuit M enna

Expanded text:
qui fuit Resa, qui fuit Zorobabel, qui fuit Salathiel, qui fuit Neri, qui fuit Melchi, qui fuit Addi, qui fuit Cosan, qui fuit Elmadan, qui fuit Her, qui fuit Jesu, qui fuit Eliezer, qui fuit Jorim, qui fuit Mathat, qui fuit Levi, qui fuit Simeon, qui fuit Juda, qui fuit Joseph, qui fuit Jona, qui fuit Eliakim, qui fuit Melea, qui fuit Menna
Abbreviated transcription (Latin):
uel hortus inuadendo rapere aude¬
men absq licentia contingere
pracsumat.
uirum mirabilem. qui patiens
inuindictis scelerum misericordiam¬
qui eum humilians deprecatur
mus uirtutem. propter merita scĩ
impleuerat: uerum &iam nuperrimo
in tempore coram oculis nostris stu¬
pendum miraculum declaratum est:
de quo pene innumerabiles testes
promiscui sexus uirorum feminarũq
adhuc manent: qui adhoc specta cu¬
lum praesentes asstiterunt

Expanded text:
aut horta invadendo rapere velimen absque licentia contingere praesumant. O virum mirabilem, qui velox est in vindictis scelerum et misericorqui eum humiliter deprecanturm virtutem pro merita sancti impleverat, verum etiam nuperrimo in tempore coram oculis nostris stupendum miraculum declaratum est, de quo pene innumerabiles testes promiscui sexus, virorum feminarumque, adhuc manent, qui ad hoc spectaculum praesentes adstiterunt
Abbreviated transcription (Latin):
reste arrepta puteum descendit.¬
& puellam more anseris natantem¬
super aquam repperit: nec iam
uestimenta eius tanti casus altitu¬
dine per omnia humectabantur.¬
sed & sicco quoq capite ad superi¬
ora delata est.
ꝑmerita sacripontificis AUDo¬
MARI glorificauerunt de¬
uoti: scientes absq dubio precum
ipsius adiuuamine. apoenis infer¬
nalibus si confiteantur ex corde pec¬
cata se liberandos

Expanded text:
reste arrepto, puteum descendebat etreste arrepto, puteum descendebat et puellam more anseris supernatantem aqua repperit. Nec etiam vestimenta tanti casus altitudine per omnia humectabantur; sicco quoque capite ad superiora delata est.  per merita sacri pontificis glorificaverunt devoti, scientesque absque dubio, precum etiam ipsius adiuvamine a poenis infernalibus, si confiteantur ex corde peccata, liberandos
Abbreviated transcription (Latin):
plebi fatigate in processione. & ad
candem basilicam reuertenti missa
ncipiente uero cantore anti¬
phonam: minor maiori sitis ardore
fatigatam se esse queritabat.
Cui affectu germana compatit¬
batur maior: & apprehensa manu
minoris duxit in ȩccłesiam: ut sitim
infantulae ut cumq temperar&
eruenerunt ergo simul ad pu¬
dum altitudinis habentem¬
um autem copia hauriendi
aquam propter absentem funem
deess&e: puella paruula sitis causa
tantae altitudinis aquam prona
aspiciendo. incaute adima dilapsa ẽ.
Maior uero quȩ super os putei
stupefacta remansit. ignara utilio¬
ris consilii : garriens tamen eiulan¬
do plurimam multitudinem uoce
sua aduenire compulit
Dum ergo concurrentes circum¬
quaque conspicerent: puella clamans
uix prae timore causam sui eiulatus
aperuit.
Et dum puteo restis defuiss&e. an¬
gor intollerabilis non defuit: quo
extraheretur
unc cuiusdam fratris ipsius
monasterii minister accurrens du
rem explorauit peractam. ad aliũ
transcurrit puteum: atq inde

Expanded text:
plebi in processione et iam ad eandem ęcclesiam revertenti missa incipiente vero cantore antiphonam, minor maiori sitis ardore fatigatam se esse quaeritabat. Cui affectus causa conpatiebatur maior, adprehensaque manu minoris, extra duxit ecclesiam, ut sitim infantulae utcumque temperaret. Pervenientes ergo simul ad pudum altitudinem habentem, cum copia hauriendi aquam propter absentem funem deesset, puella parvula sitis causa tantae altitudinis aquam prona aspiciendo incauta ad ima conlapsa est. Maior autem, quae super os putei stupefacta remansit, ignara utilioris consilii, garriens tamen heiulando plurimam multitudinem voce sua advenire conpellebat. Dum vero concurrentes circumquaque conspicerent, puella clamans vix prae nimio timore causam sui heiulatus aperuit. Et dum putei restis defuisset, angor intolerabilis non defuit, quomextraheretur. Tunc cuiusdam fratris ipsius monasterii minister adcurrens, dum rem exploravit peractam, ad alium transcurrebat puteum, atque inde
Abbreviated transcription (Latin):
omnipotentis dñi¬
Moxq post humilitatis lacrimas.
oratio obtinuit effectum.
Nam puer surrexit incolumis: &
membrorum compago ad pristinũ
est officium reuocata.
Addidit nempe dominus purri
annuatim xenia quae portauit: do¬
nec uita sibi ess&r se impleturum.
Atq his ita peractis dõ gratias agen¬
do: ad propriam remeauit domum:
Sicq factum est: ut nullus deinceps

Expanded text:
omnipotentisAst post humilitatis lacrimas oratio obtinuit effectum; puer quoque surrexit incolomis, et membrorum compago ad pristinum est officium revocata. Addens nempe dominus pueri, annuatim se exenia quae portavit, donec vita sibi esset, impleturum, atque his ita peractis, Deo gratias agendo ad propriam remeavit domum. Atque ita factum est, ut deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
artuerentissimo prȩdicto rege dagoberto. &
ab omni francorum populo uocatus. scõ
Achario nouiomense episcopo opitulante
ad docendum atq gubernandum teruanen¬
sis urbis populum : episcopalem cum magna
mentis humilitate sumpsit honorem
n quo gradu uerbum diuinum in corda
credentium seminans. animarum corpoꝵxq
languores curans. captiuos uinculatosq
redimens. uiduarum inopumq prae om¬
nibus curam gerens: plebem sibi adno
creditam rite gubernabat

Expanded text:
reverentissimo predicto principe Dagoberto et ab omni Francorum populo vocatus, sancto Achario Noviomense episcopo opitulante, ad docendum atque gubernandum Terwanensis urbis populum episcopalem cum magna mentis humilitate sumpsit honorem. In quo gradu verbum divinum in corda credentium seminans, animarum corporumque languores curans, captivos vinculatosque redimens, viduarum inopumque pre omnibus curam gerens, plebem sibi a Domino creditam rite gubernabat
Abbreviated transcription (Latin):
errore ducti. idola colebant.
eandem in gressus urbem
salutifera diuini uerbi prȩcepta stolidis pa¬
ganorum cordib tradidit: ferasq eorum
mentes tetris ignorantiae caliginibus cȩca¬
ne perlustrauit. Uana &iam simulacra
destruendo igni tradidit. sacrilegamq ido¬
lorum culturam in praedicta urbe fundi¬
tus euertit : omnemq in ea habitantem po¬
diuina sibi suffragante grã. Omna enĩ ope¬
ranti bonum: ds cooperatur. S ienim tes¬
dictã plebem adueri dĩ cultũ prȩfa¬
tus pontifex conuertrt uerbũ diuinũ concur¬
rentib adcũ undiq prȩdicando turbis. mul¬
tosq in dĩ nomine uariis liberando languo¬
rib magnarũ sibi signa uirtutũ largitio con

Expanded text:
la colebant. eandem ingressus urbem, salutifera divini verbi precepta stolidis paganorum cordibus tradidit, ferasque eorum mentes, tetris ignorantiae caliginibus caecane inluminavit vanaque simulacra destruendo igni tradidit sacrilegamque idulorum culturam in predicta urbe funditus evertit omnemque in ea habitantem podivina sibi suffragante gratia. Omni enim operanti bonum Deus cooperatur; si enim, tesdictam plebem ad veri Dei cultum praefatus pontifex convertit, verbum divinum concurrentibus ad eum undique praedicando turbis, multosque in Dei nomine variis liberando languoribus, magnarum sibi signa virtutum largitio conc
Abbreviated transcription (Latin):
abbas Bertinus diuina sibi gratia
reuelante perrexit ad locum ubi
monachis: sacrumq beati
corpus cum psalmis
& canticis ad locum sepulturae
deduxit : eumq in praedicta ȩccle¬
sia quam ille beatus pontifex in
sithiu aedificauerat: cum in men¬
so circumstantis populi sepelie¬
runt luctu:
Sanctus cnim
Bertino cunctisq fratribus tem¬
pore illo in sithu seruientibus.
ut quando ei sors incerta ex¬
tremat contigisset horat in
praedicto monasterio suum
sepelirent corpusculum

Expanded text:
abbas Bertinus, divina sibi gratia revelante, statim ad locum, ubi s pergendo monachis sacrum beati Audomari corpus cum psalmis et ymnis et canticis ad locum sepulturae diduxit, eumque in predicta ecclesia, quam ille beatus pontifex in Sithiu aedificavit, cum inmenso circumstantis populi sepelierunt luctu. Sanctus autemBertino cunctisque fratribus tempore illo Domino in Sithiu servientibus, ut, quando ei sors incerta extremae contigisset horae, in predicto loco suum sepelirent corpusculum
Abbreviated transcription (Latin):
interuenientib annis cum praedictus
uenerabilis uitae senex
nimio febris ardore fuis¬
s& fatigatus. & diem obitus sui affuisse
cognouiss&: eodem die delectulo in quo
te orauit populo: corpus xp̃i
lisq manibus quatiente febre
atq senectute extensis: suos de¬
uota mente benedixit discipu¬
los dicens.
nmensam omnipotentis dñi
precor clementiam : ut uos filioli
mei in regno dĩ merear uidere
felices
is uero omnibus eodem die
rite peractis. ad suum iterum
reuersus lectulum : atq in eodem
iacens toto corpore more solito
extenso. uultuq sereno. anim a
scĩ confessoris angelorum agmi¬
nibus circumdata : ad omnipo¬
tentem egressa est dnm
ti sunt quod talis eorum nares
& ora intrauit odor quasi illa
domus omnibus aromatibus
fuisset plena: sicut sepe in ali¬
orum sanctorum exitu con¬
contigit.
racciosa enim est in conspec¬
tu dñi: mors sanctorum
eius

Expanded text:
intervenientibus annis, cum predictus venerabilis vitae senex Audomarus nimio febris ardore fuisset fatigatus, cumque diem obitus sui adfuisse cognovit, eodem die de lectulo, in quo eum oravit populo; corpus vero ulisque inanibus, quatiente febre atque senectute, extensis, suos devota mente benedixit discipulos, dicens: 'Inmensam omnipotentis Domini precor clementiam, ut vos, filioli mei, in regno Dei merear videre felices'. His vero omnibus in eodem die rite peractis, ad suum iterum reversus est lectulum, atque in eodem iacens, toto corpore solito more extenso vultuque sereno, anima sui sancti confessoris, angelorum agminibus circumdata, ad omnipotentem egressa est Domiti sunt, quod talis eorum nares et ora intravit odor, quasi illa domus omnibus aromatibus fuisset plena, sicut sepe in aliorum sanctorum exitu contigit. Preciosa est enim in conspectu Domini mors sanctorum eius