comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di post multa tormenta post ȩcu¬
leos. post flãmas post ungulas.
iussit int̾fici. Beatũ uero eugeniũ
decollari iussit. sub ea specie. ut
si ĩ eahora qua ensis suꝑceruicẽ eiꝰ
icũ bebat non reues teretus ad
hereticoꝵ sectã: non occideret᷑
ne eũ ꝓ mar tsre excolerent xpĩ¬
ani. sed exilio dãpnaret᷑. Quod
ita factũ esse manifestum est.
Nã cũ imminenti morte ĩ terrogat᷑
fuiss& simori ꝓfide catholica
destinar&. respondit. Hȩc enĩ
ẽ. sẽpit̾nauita. ꝓiustitia mori.
Tunc suspenso gladio. apud albi¬
niensĩ galliarũ urbẽ exilio de¬
putatus est. ubi & finẽ uitȩ pre¬
sentis fecit. Ad cuiꝰ nunc sepulcrũ
multȩ uirtutes & creberrimae
ostendunt᷑. Scm̃ uero uindemialẽ
diu ꝑcuti p̃cepit. qđ & ita ĩpletũ
est in hoc certamine. Etoc taui¬
anus archidiaconꝰ & multamilia
uiroꝵ ac mulierũ hanc fidẽ asse¬
rentes int̾ep̃ta atq debilitata st̃.

Expanded text:
Dei post multa tormenta, post ecuDei post multa tormenta, post eculeos, post flammas, post ungulas, jussit interfici. Beatum vero Eugenium decollari jussit, sub ea specie, ut si in ea hora qua ensis super cervicem ejus incumbebat, non reverteretur ad haereticorum sectam, non occideretur, ne eum pro martyre excolerent Christiani, sed exsilio damnaretur: quod ita factum esse manifestum est. Nam cum imminenti morte interrogatus fuisset si mori pro fide catholica destinaret, respondit: Haec enim est sempiterna vita, pro justitia mori. Tunc suspenso gladio, apud Albigensem Galliarum urbem exsilio deputatus est, ubi et finem vitae praesentis fecit. Ad cujus nunc sepulcrum multae virtutes et creberrimae ostenduntur. Sanctum vero Vindemialem gladio percuti praecepit, quod et impletum est in hoc certamine. Octavianus vero archidiaconus et multa millia virorum ac mulierum hanc fidem asserentes interempta atque debilitata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s eugenius crucẽ xpĩ super oculos
ceci faciens. ait. In nomine patris
confitemur. aperiantur oculitui
Et statĩ ablato dolore adpristana
reduit sanitatẽ. Mani festissime
autẽ patuit ꝑ huius cecitatẽ. qua¬
lit hereticorũ ep̃s oculos cordiũ
misero assertionis suȩ uelabat
amictu. neuerã lucẽ ulli licer&
fidei oculis contẽplare. Omiserũ
gregi quã custos effectus est.¬
& facẽ fidei quã incredentium
cordib: debuerat accendere. in¬
prauitate cordis sui conabatus
extinguere. Scĩ uerodĩ. alia
signa in populis multa fecerunt
&erat uox una populi dicentis.
uno timore metuendus. eodẽ ho¬
nore uenerandus. Nã quȩ crroli
asserit. falsa esse cunctis manifes¬
tũ est. Videns autẽ honori cus
rex. assertiones suas ꝑ scõrum
fidẽ gloriosã taliter denudari.
nec erigi sec tã erroris sed pocius
destrui famãq pontificis sui
in hoc scelere fuisse de tectã. scõs

Expanded text:
sanctus Eugenius crucem super oculos sanctus Eugenius crucem super oculos caeci faciens, ait: In nomine Patris, omnipotentia confitemur, aperiantur oculi tui. Et statim ablato dolore, ad pristinam rediit sanitatem. Manifestissime autem patuit per hujus caecitatem, qualiter haereticorum episcopus oculos cordium misero assertionis suae velabat amictu, ne veram lucem illis liceret fidei oculis contemplari. O miserumgregi quam ejus custos effectus, et pacem fidei quam in credentium cordibus debuerat accendere, pravitate cordis sui conabatur exstinguere. Sancti vero Dei alia signa in populis multa fecerunt, et erat vox una populi dicentis: uno timore metuendus, eodemque honore venerandus. Nam ea quae Cirola asserit, falsa esse cunctis est manifestum. VIII. Videns autem Honoricus rex assertiones suas per sanctorum fidem gloriosam totaliter denudari, nec erigi sectam erroris, sed potius destrui; fraudemque pontificis sui in hoc scelere fuisse detectam: sanctos
Abbreviated transcription (Latin):
qa seduc tussũ ab inico legis diunȩ
ut hor ficnꝰ ꝑpetrarẽ. Ad ep̃m autẽ
Ne br : Ecce aurũ tuũ. redde lum̃
meũ. qđ dolo tuo ꝑdidi. Vos quoq:
rogo gloriosissimi xpiani. ne despici¬
atis miserũ. sed uelociter succur¬
rite pereiti. Uere enĩ cognoui.
quia ds̃ ñ in ridetur. Iunc scĩ di mi¬
sericordia moti. sic inquiunt Credis¬
qͥa omĩa possibilia sunt credenti. At
ille clamabat uoce magna. Qui non
equalẽ habere substantiã atq dĩ¬
tatẽ cũ patre. hodie quȩ ego ꝑfero
paciatur. Et adiecit. Credo dm̃
patrẽ omĩpotentẽ.oredo filiumdĩ
patri & filio consubstantialẽ atq:
coet̾nũ. Hȩc illi audientes & se ĩuicẽ
honore mutuo p̃uenientes. oritus
int̾̃ eos scã contentio qͥs oculis eiꝰ signũ
beatȩ crucis imponer&. Uindemi¬
alis uero ac longinus eugenium.
ille autẽ eos exorat. ut mañ inpo¬
nerent ceco. Qđ cũ fecissent. &
manꝰ suas suꝑ caput eiꝰ tenerent.

Expanded text:
quia seductus sum ab inimico legis divinaequia seductus sum ab inimico legis divinaeut hoc facinus perpetrarem. Ad episcopum autem aiebat: 'Ecce aurum tuum, redde lumen meum, quod dolo tuo perdidi! Vos quoque rogo, gloriosissimi christiani, ne despiciatis miserum, sed velociter occurrite pereunti! Vere enim cognovi, quia Deus non inridetur'. Tunc sancti Dei misericordia moti: 'Si', inquiunt, 'credis, omnia possibilia sunt credenti'. At ille clamabat voce magna: 'Qui non aequalem habere substantiam atque deitatem cum Deo Patre, hodie quae ego perfero patiatur. Et adjecit: Credo Deum Patrem omnipotentem, credo Filium DeiPatri et Filio consubstantialem atque coaeternum. Haec illi audientes, et se invicem honore mutuo pravenientes, oritur inter eos sancta contentio, quis oculis ejus signum beatae crucis imponeret. Vindemialis vero ac Longinus Eugenium; ille autem e contra eos exorat ut manus imponerent caeco. Quod cum fecissent, et manus suas super caput ejus tenerent,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui iussa cõplens residensq inplatea.
transeunte heretico cũ seruis di. iste
qͥ dm̃ irridere cogitabat. exclamat
ĩ magna uirtute dicens: Mudime
bratissime cyrola. audime scẽ sacer¬
dos dĩ. respice cecitatẽ meã. Expe¬
riar ergo medicam̃ta quȩ sepe ceci
reliqͥ ate meruerunt. quȩ leprosi
exꝑti sunt . quȩ ipsi mortui p̃senser t̃.
Adiuro te ꝑ ipsã uirtutem quam habes.
ut mihi desideratã restituas lucem.
qͥa graui sũ cecitate ꝑcussus. Veritatẽ
enĩ nesciens. uerũ dicebat. qͥa cecaue¬
rat eũ cupiditas. & uirtutẽ dĩ omĩpo¬
tentis irridere ꝑpecuniã estimalia
Tunc hereticoꝵ xp̃s paululũ se diursa
ant oculi tui. Etnx ut hune nefas
erupit risus muitatur in planctũ
dolus epi est patefactus ĩ pupplico
itantus dolor oculos miseri illius
inuass ut eos iligitis ui cõprimera¬
tnecrerarent. Deniq clarecepit
misqr ac dicere. Ven hi misero

Expanded text:
Qui jussa complens, residensque in platea, Qui jussa complens, residensque in platea, transeunte haeretico cum sanctis Dei, iste qui Deum irridere cogitabat, exclamat in magna virtute, dicens: Audi me, beatissime Cirola, audi me, sancte sacerdos Dei: respice caecitatem meam. Experiar ego medicamenta quae saepe caeci reliqui a te meruerunt, quae leprosi experti sunt, quae ipsi etiam mortui persenserunt. Adjuro te per ipsam virtutem quam habes, ut mihi desideratam restituas lucem, quia gravi sum caecitate percussus. Veritatem enim nesciens verum dicebat: quia caecaverat eum cupiditas, et virtutem Dei omnipotentis irridere per pecuniam aestimabat. VI. Tunc haereticorum episcopus paululum se divertit antur oculi tui. Et mox ut hoc nefas erupit, risus mutatur in planctum, et dolus episcopi est patefactus in publico. Nam tantus dolor oculos miseri illius invasit, ut eos digitis vix comprimeret, ne creparent. Denique clamare coepit miser, ac dicere: Vae mihi misero!
Abbreviated transcription (Latin):
tunc tẽporis cũ scõ eugenio uiri
prudentissimi atq scissimi. uin¬
demialis & longinꝰ epĩ. pares gradu.
& uirtute ñ impares. Nam sc̃s
uindemialis eo tẽpore ferebat᷑
mortuũ suscitasse. longinꝰ autẽ.
multis infirmis salutẽ tribuebat.
Eugenius qͦq non solũ usibilium
oculo cecitatẽ. sed &iã mentiũ
depellebat. Qđ cernens ille
nequã arrianoꝵ ep̃s. uocatũ ad se
quendã hominẽ. ab illo quo ipse
uiuebat errore. ait. Non pacios
qđ hii epĩ multa ĩpopulos signa
deꝓmunt. illosq cuncti me neg¬
lecto secunt᷑. Ad quiesce nunc
his quȩ p̃cipio. & acceptis quin¬
quaginta argateis. sede ainplat
ꝑ quã nobis.ẽ transitis. Et manꝰ su
clausos oculos ponens. me :tereunte
cũ reliqͥs exclama ĩ magna uistute dicñ.
Adte beatissime csrola nrẽ religinis
antistes dep̃cor. ut respiciens manifes¬
tes głam ac uirtutẽ tuã. ut oculos meas
aperiens. merrar lucẽ udere quã ꝑdlidi.

Expanded text:
tunc temporis cum sancto Eugenio viri tunc temporis cum sancto Eugenio viri prudentissimi atque sanctissimi Vindimialis et Lonet virtute non impares. Nam sanctus Vindemialis eo tempore ferebatur mortuum suscitasse, Longinus autem multis infirmis salutem tribuit; Eugenius quoque non solum visibilium oculorum caecitatem, sed etiam mentium depellebat. V. Quod cernens ille nequam Arianorum episcopus, vocatum ad se quemdam hominem, ab illo quo ipse vivebat errore deceptum, ait: Non patior quod hi episcopi multa in populo signa depromunt, illosque cuncti, me neglecto, sequuntur. Acquiesce nunc his quae praecipio, et acceptis quinquaginta aureis, sede in platea per quam nobis est transitus, et manum super clausos oculos ponens, me praetereunte cum reliquis exclama in magna virtute, dicens: Te, beatissime Cirola nostrae religionis antistes, deprecor ut respiciens manifestes gloriam ac virtutem tuam, ut oculos meos aperiens, merear lucem videre quam perdidi.
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ desideriũ urm. At tamen suf¬
ficit modo qͦđ uobis non tacui.
monui. ĩ struxi quomodo potui.¬
Immunis sũ a sanguine omĩum pe¬
reuntiũ. & scio qͥa aduersus eos
legent᷑ litterȩ istȩ ante qr ibunal
xp̃i. cũ uenerit seddere unicuiq
secundũ opera sua. Si reuersus
fuero fr̃s uidebo uos in hac uita.
siñ reuersus fuero. uide bouos in
futura. Dico uobis uale & orate
ꝓ nob. & ieiunate. qͥ a ieiuniũ &
elemosina sẽꝑ ad misericordiam
deflȩxerunt. Mem̃ tote scriptũ
in euangło. Nolite timere eos
qͥ occidunt corpus. animã autẽ ñ
possunt occidere. Time te autẽ eũ.
qͥ post quã occiderit. hab& potes¬
tatẽ & animã & corpꝰ ꝑdere inge
ad regẽ . cũ illo arrianorum epõ
ꝓfide catholica decertauit. Cuq
eũ de scẽ trinitatis mẏsterio poten¬
tissime deuiciss&. & insuꝑ multas
i maiorẽ insaniã idẽ ep̃s inuidia
ĩ flãmante succendit᷑. Erant enĩ

Expanded text:
Deus desiderium vestrum. Attamen sufDeus desiderium vestrum. Attamen sufficit modo, quod vobis non tacui; monui, iimmunis sum a sanguine omnium pereuntium; et scio quia adversus eos legentur litterae istae ante tribunal Christi, cum venerit reddere unicuique secundum opera sua. Si reversus fuero, fratres, videbo vos in hac vita: si non reversus fuero, videbo vos in futura. Dico tamen vobis, Valete, orate pro nobis et ieiunate, quia ieiunium et elemosina semper ad misericordiam deflexerunt. Mementote scriptum in euangelio: 'Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere; timete autem eum, qui, postquam occiderit, habet potestatem et animam et corpus perdere ad regem cum illo Arianorum episcopo, pro fide catholica decertavit. Cumque eum de sanctae Trinitatis mysterio potentissime devicissit et insuper multas in maiore insania idem episcopus invidia inflammante succenditur. Erant enim
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃m sem̃ eandẽ habere cũ patre
& filio dĩtatẽ. Seruate itaq unici
baptis matis gram. custodientes
crismatis unctionẽ. nemo post aquã
reuertat᷑ ad aquã. renatꝰ exaqua.
Nutu enĩdĩ sal iaquã conficitur.
sed si ĩ aquã redactũ fuerit. omĩs
species eĩ confestĩ euacuat᷑. Vnde
ñ in merito dñs in euangło ait. Si sal
ĩfatuatũ fuerit. in quo salietur.
Et utiq. hoc ẽ. infatuari. uelle se¬
cundo condiri. cũ semel factũ suf¬
ficiat. Non audistis xp̃m dicentẽ
qͥ semel lotus. ẽ. non hab& necessi¬
tatẽ iterũ lauandi. Ideoq frs̃
& filu filiȩq meȩ in dnõ. non uos
contrist&. absentia mea. quia si
catholicȩ disciplinȩ adhereatis.
ego uos nec longinqͥtate aliqua
obliuiscor. nec mos te a uob̃ diuella
Scitote qͥa qͦcũq me fecerint
diuidi agones. mecum est palma
Siad exiliũ exiero. beati iohannis
euangelistȩ exẽplũ. Si ad morts
exitiũ. uiuere mihi xp̃s est. & mor
lucrũ. Si rediero fr̃s. implebit

Expanded text:
 sanctum eandem habere cum Patre et Filio deitatem. Servate itaque unici baptismatis gratiam, custodientes crismatis unctionem. Nemo post aquam revertatur ad aquam, renatus ex aqua. Nutu enim Dei sal in aqua conficitur, sed si in aqua redactum fuerit, omnis species eius confestim evacuatur. Unde non inmerito Dominus in euangelio ait: 'Si sal infatuatum fuerit, in quo salietur?' Et utique hoc est infatuari velle secundo condiri, cum semel factum sufficiat. Non audistis Christum dicentem: 'Qui semel lotus est, non habet necessitatem iterum lavandi?' Ideoque, fratres et filii filiaeque meae in Domino, non vos contristet absentia mea, quia, si catholicae disciplinae adhaereatis, ego vos nec longinquitate aliqua obliviscor nec morte a vobis divellor. Scitote, quia, quocumque me fecerint dividi agones, mecum est palma: si ad exilium abiero, beati Iohannis euangelistae exemplum; si ad mortis exitium, 'vivere mihi Christus est, et mori lucrum'. Si rediero, fratres, implebit
Abbreviated transcription (Latin):
modo trans misit.
ilectissimis & in xpĩ amore dulcis
emanauit auctoritas ꝓ exestenda
fide catholica edicto nos ad car¬
taginẽ uenire p̃cepit. Et ideo
ne habiens a uobis. eccłam dĩ in
ãbiguo hoc ẽ. insuspenso dimitterẽ.
aut oues xp̃i non uerus pastor si¬
lentio reliquissẽ. necessariũ duxi
has ꝓme uicarias urẽ dirigere sc̃itati
inquib non sine lacrimis peto.
hortor. moneo & satis habundaeq
obtestor. ꝑ dĩ maiestatẽ. & ꝑtrem̃dũ
iudiciidiẽ atq aduentus xp̃ĩ ter¬

Expanded text:
modo transmisit: « Dilectissimis et in Christi amore dulcissemanavit auctoritas, et pro exercenda fide catholica, edicto nos a Carthagine venire praecepit. Et ideo ne abiens a vobis Ecclesiam Dei in ambiguo, hoc est in suspenso, dimitterem, aut oves Christi non verus pastor silentio relinquerem, necessarium duxi has pro me vicarias vestrae dirigere sanctitati: in quibus non sine lacrymis peto, hortor, moneo, et satis abundeque obtestor per Dei majestatem, et per tremendum judicii diem, atque adventus Christ
Abbreviated transcription (Latin):
Post hunc uero genuit alium filiũ.
quẽ baptizatũ chlodomorẽ uocauit.
Et hic cũ egrotare cepiss&c. dicebatrȩx.
Non potest aliud. nisi & de hoc sicut i¬
& defrẽ eius contingat. ut baptitat᷑
Ded orante matre. driõ iubente

Expanded text:
Post hunc vero genuit alium filium, quem baptizatum Chlodomere vocavit; et hic cum egrotare coepisset, dicebat rex: 'Non potest aliud, nisi et de hoc sicut et de fratre eius contingat, ut baptizatusSed orante matre, Domino iubente
Abbreviated transcription (Latin):
animantib aera uolatilib adĩpleũ.
Cuius nutu terȩ frugib pomis arbo¬
res : uuis uineȩ decorant᷑. Cuius
manu geñ humanũ creatum est.
cuĩ largitione ipsa illacreatura
omis. homini suo quẽ creauit & ob¬
sequio & beneficio famulat᷑. Sedcũ
hȩc regina dicer&. nullatenus ad
credendũ regis animũ mouebatus.
tismũ ex hib& ad ornari ecclesiam
ł hoc mysterio regẽ ꝓuocaretur
adgredendũ qͥ flecti p̃dicatione
ñ poterat. Baptizatus autẽ ꝓuer.
que ingomirẽ uocauerunt. Qui in
ipsis fegenerat᷑ fuerat albis. obut.
Qua derausa cõmotus felle rex. non
Segnit̃ increpabat reginã dicens.
Si ĩ nomine deoꝵ meoꝵ puer fuissoe
dicatus. uixissec utiq Nunc autẽ
qͥa ĩ nomine dĩ urĩ baptizatus est

Expanded text:
animantibus, aera volatilibus adimplevit; animantibus, aera volatilibus adimplevit; cujus nutu terrae frugibus, pomis arbores, uvis vineae decorantur; cujus manu genus humanum creatum est; cujus largitione ipsa illa creatura omnis homini suo, quem creavit, et obsequio et beneficio famulatur. Sed cum haec regina diceret, nullatenus ad credendum regis animus movebatur, tismum exhibet: adornari ecclesiam vel hoc misterio provocaretur ad credendum, qui flecti praedicationem non poterat. Baptizatus autem puer, quem Ingomerem vocitaverunt, in ipsis, sicut regeneratus fuerat, albis obiit. Qua de causa commotus feile rex, non signiter increpabat regina, dicens: 'Si in nomine deorum meorum puer fuisset decatus, vixisset utique; nunc autem, quia in nomine Dei vestri bapti
Abbreviated transcription (Latin):
Habuit itaq exchrohilde regina
filiũ primogenitũ. Quẽ cũ mulier
baptismo consecrare uell&. p̃dica¬
bat assidue uiro dicens. Ni hil surł
dii quos colitis. qͥ neq sibi neq aliis
poterunt subuenire. Sunt enim
aut ex lapide aut ex ligno. autex
me tallo aliquo sculpti. Nomina
uero quȩ his indidistis. homi fies
fuere nondii. ut saturnꝰ qui filio
ne a regno depelleret᷑ per fugam
elapsus adserit᷑. ut & ipse iouis
omĩũ stuproꝵ spurcissimꝰ ꝑ petrat&
ĩ cestator uiroꝵ propinquarũ de¬
risor qͥ nec abipsius sororis ꝓpriȩ
potuit abstinere concubitu. ut ipsa
ait. Iouisq & soror & coniurix.
Quid mars mercuriusq potuerunt.
qui potius sunt magicis artib p̃di¬
cati qͣ diuinã in his potentiã habuere
Sed ille magis coli deb&e. qui cȩlum
i& terrã mare & omĩ aquȩ in eis sunt.
uerbo. & ñ extantib pro creauit.
Qui solẽ lute referit. & cx̧lũ stellis.
ornauit. qͥ aquas reptilib terras

Expanded text:
Igitur ex Chrotchilde regina habuit filium primogenitum. Quem cum mulier baptismo consecrare vellit, praedicabat assiduae viro, dicens: 'Nihil sunt dii quos colitis, qui neque sibi neque aliis potuerunt subvenire. Sunt enim aut ex lapide aut ex ligno aut ex metallo aliquo sculpti. Nomina vero quae eis indedistis homines fuere, non dii, ut Saturnus, qui a filio ne a regno depelleretur, per fugam elapsus adseritur, ut ipse Iovis omnium stuprorum spurcissimus perpetratur, incestatur virorum, propinquarum derisorpotuit abstinere concubitu, ut ipsa ait: Jovisque et soror et conjux . Quid Mars Mercuriusque 81 potuere? Qui potius sunt magicis artibus praediti, quam divini numinis potentiam habuere. Sed ille magis coli debet, qui coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, verbo ex non exstantibus procreavit; qui solem lucere fecit, et coelum stellis ornavit; qui aquas reptilibus, terras
Abbreviated transcription (Latin):
OTEMEORE franci aduersus
ebroinũ in sidias preparant con¬
tra theudericũ consurgunt eũ¬
q. a regno deiciunt crines capitis
eiꝰ abscidentes tutunder̃ ebroi¬
nũq & ipsũ tutundent & inbur¬
gundia luxouio monasterio in¬
uitũ dirigunt propt̃ childeri¬
cũ inaust̃ legationẽ mit tunt¬
una cũ uul foaldo cluce ueniens
& eũ super cunetã regnum¬

Expanded text:
tempore Franci adversus Ebroinum insidias praeparant, contra Theudericum consurgunt eumque a regno deiciunt. Crines capitis eius abscidentes tutunderunt Ebroinumque et ipsum tutundent et in Burgundia Luxovio monasterio invitum dirigunt. Propter Childericum in Auster legacionem mittuntUna cum Vulfoaldo duce veniens, et eum super cunt
Abbreviated transcription (Latin):
uxorẽ quẽ brimi childis anegitia¬
torib mercauerat. cũ e&̃ belichil¬
dis utilis & acunctis austrasus ue¬
hem̃ t̃ diligeret᷑ simplicitatẽ thru¬
debesti honeste conpostans nihil
seminore abrunichilele ẽẽ cerne¬
r& sed sepius ꝑ legatos brunichil¬
de dispicer& dũ abipsa increpat᷑
qđ an cilla brunichil de fuiss&.
tandẽ his & aliis uerbis legatis
discurrentib: ab inuicẽ uexarent᷑.
placit̾ in colerense & so intense
fict᷑ ut has duas reginas ꝓpace in¬
ter theudericũ & theudebestũ
conuigerent loquendũ. Sedbeli¬
childis consilus austrasus inibi

Expanded text:
omine, quam Brunichildis a negotiatoribus mercaverat: et cum esset Belichildis utilis, hementer diligeretur, simplicitatem Theudeberti honeste comportans, nihil se minorem a Brunichilde esse censeret, sed saepius per legatos Brunichildem despiceret, dum ab ipsa increpabatur, quod ancilla Brunichildae fuisset, tandem his et aliis verbis, legatis discurrentibus, ab invicem vexarentur, placitum inter Colerensem et Suentensem fitur, ut has duas reginas pro pace inter Theudericum et Theudebertum conjungerent ad colloquendum. Sed Bilichildis consiliis Austrasiorum inibi
Abbreviated transcription (Latin):
rauẽ eo anno & solito asperi¬
orẽ hiemem fecit. ita ut tos¬
rentes concatenati gelu. ꝑuium
populis tãquã reliqua humus p̃¬
ber&. Aues quoq rigore affectȩ
ł fame. absq ulla hominum dolo
cũ magnȩ essent niues. manu capi¬
ebantur. p transitu igitur¬
regis chlodouei. usq intansitum
theodebti regis. cõputant᷑ anni
triginta sept̃e. Mortuo autem
theo deberto quar todecimo regni

Expanded text:
ravem eo anno, et solito asperiorem hyemem fecit, ita ut torrentes concatenati gelu, pervium populis iter, tanquam reliqua humus, praeberent. Aves quoque rigore affectae vel fame, absque ullo hominum dolo, cum magnae essent nives, manu capiebantur. A transitu igitur Chlodovechi usque in transitum Theudeberti, computantur anni triginta septem. Mortuo ergo Th
Abbreviated transcription (Latin):
ella. domũ egredit᷑. & ꝑ noctẽ
caui lonensĩ urbẽ aduit quȩ est
sita abro loco quasi milia quin
ingressa. regis ꝓstriarta pedib.
cuncta quȩ ꝑtulerat pandit.
Tunc rex mifericordissimus. ñ
solũ eiuitã donauit. uerũ &iã
p̃ceptionẽ tribui ussit. ut in
uerbo suo posita. anullo ũquã
parentũ defuncti illius inaliquo
molestiã pater&ur. Verũ tam̃
hoc dõ prestante cognoruimus.
qđ puelle castitas ñ est a direp

Expanded text:
ella domum egreditur, et per noctem ella domum egreditur, et per noctem Cabillonensem urbem adiit, quae est sita ab eo loco quasi millia trigingressa, regis prostrata pedibus, cuncta quae pertulerat pandit. Tunc rex misericordissimus non solum ei vitam donavit, verum etiam praeceptionem tribui jussit, ut in verbo suo posita, a nullo unquam parentum defuncti illius in aliquo molestiam pateretur. Verumtamen hoc Deo praestante cognovimus, quod puellae castitas non est ab erep
Abbreviated transcription (Latin):
malo quoq dux lũ coniugẽ
malia uilla ꝓexercenla uti¬
litate dirigit. inamorẽ puellu¬
lȩ ciuĩcdã ingenuaruit. & facta
nocte. crapulatꝰ auino misit
pueros ut cletrahentes puellu¬
lã. eã thoro eiꝰ ad scirert. Illa quo¬
q. repugnante est uiolenterĩ
eiꝰ mansionẽ deducta. Dũ ram
alapis cȩclunt sanguinis nuda
exnariũ meatib: decurrente
ꝑfundit̾᷑. Unde factũ est. ut
ipse quoq strixt̾ ducis ante dic¬
ti hocriuo cruentaret᷑. Quã &
ipse pugnis eo laphis alusq ieti¬
b uerberrtã. ulna suscepit.
& statĩ oppressus sõno dormire
coepit. Atilla extensa manu
Illo quoq uoer emit dentr c̃eur¬
r̃ famuli. quã cũ int̾ ficere uel¬
Nefaciatis quȩso. ego enĩ peccaui.
quium castitatis inferre conat̾
sũ. Nã hȩc quȩ pulicitiã stu¬
duit conferuare. omnino ñ pe¬
reat. Haec dicens. spm̃ exalauit.
Cũq suꝑ eũ familia c̃ iune tala¬
m̃ tar&. aliutorio dĩ erutapu¬

Expanded text:
Amalo quoque dux dum conjugem Amalo quoque dux dum conjugem in aliam villam pro exercenda utilitate dirigit, in amorem puellulae cujusdam ingenuae ruit. Et facta nocte crapulatupuerus, ut detrahentes puellolam eam toro eius adscirent. Illa quoque repugnante et violenter in eius mansione deducta, dum ea alapis caedunt, sanguinis unda ex narium meatibus decurrente perfunditur. Unde factum est, ut ipse quoque stratus ducis antedicti hoc rivo cruentaretur. Quam et ipse pugnis, colaphis aliisque ictibus verberatam ulna suscepit, et statim oppressus somno dormire coepit. At illa, extensa manu Illo quoque voces emittente, concurrunt famuli. Quam cum interficere velnim peccavi, qui vim castitati inferre conatus sum. Nam haec quae pudicitiam studuit conservare, omnino non pereat. Haec dicens, spiritum exhalavit. Cumque super eum familia conjuncta lamentaretur, adjutorio Dei cruta pu
Abbreviated transcription (Latin):
nno quoq quarto decimo chil¬
deberthi regis. ingobergare¬
gina chariber thi quondã relicta
migrauit a scło mulier ualde
cauta. acuitȩ religiose prȩdita
uigiliis & orationib: atq. elỹmo¬
sinis ñ ignaua. Quȩ credo ꝑ pro¬
uicdentiã dĩ commonita. aclme
usq nuntios dirigens. ut in his
quȩ cheuoluntate sua id est ꝓani¬
me remedio cogitabat. ad iutor
exsisterẽ. Sic tam̃. ut ad ipsã
accechens. quȩ consilio habito
fieri decernebat. scriptura co¬
nectar&. Accessi fateor. uidi
hominẽ tim̃tẽ dlm̃. Quȩ cũ me
benigne excepiss&. notariũ
uocat. & habito ut clixi mecum
consilio. quȩlã ecclesuȩ
tufriice uĩ basilicȩ sc̃ĩ aar¬
tini. quȩ dã carnomanniee ec¬
legauit. acp̃
paucos
menses subita¬
nea egritueline fatigata. mi¬
grauit a scło. M ultos ꝑ carthu¬
las liberos derelinquens. Sep¬
tua gesimo ut arbitror uitȩ
anno. relinquens filiã unicã
quã incanthia regis ciũ dã fili¬
us matrimonio copulauit.XII.

Expanded text:
Anno quoque quarto decimo Childeberthi regis Ingoberga regina, Chariberthi quondam relicta, migravit a saeculo, mulier valde cauta ac vitae relegiosae praedita, vigiliis et orationibus atque elymosinis non ignava. Quae, credo, per providentiam Dei commonita ad me usque nuntios dirigens, ut in his, quae de voluntate sua, id est pro animae rexisterem; sic tamen ut ad ipsam accedens, quae consilio habito fieri decernebat, scriptura connecteret. Accessi, fateor, vidi hominem timentem Deum: quae cum me benigne excepisset, notarium vocat, et habito, ut dixi, mecum consilio, quaedam ecclesiae Turonicae et basilicae sancti Martini, quaedam Cenomannicae eclegavit; ac post paucos menses, subitanea aegritudine fatigata, migravit a saeculo, multos per chartulas liberos derelinquens, septuagesimo, ut arbitror, vitae anno, relinquens filiam unicam, quam in Cantia regis cujusdam filius matrimonio copulavit. XXVII.
Abbreviated transcription (Latin):
r̃. Ecce librũ prȩmanib habemꝰ.
inquo census huic populo÷ inflict̾.
&ego aio. Liber hic aregis thes¬
auro delat̾ ñ est. necũ quã ꝑ dot
c̃ualuit annos. Nonẽ. mirũ enĩ.
si ꝓinimicitus horũ ciuiũ. inciũ¬
cũq domo reseruatꝰ. ẽ. Iudicabit
enĩ ds̃ suꝑ eos. quiꝓspolus ciuiũ
nr̃orũ hunc pꝰ tanti tẽporis trans¬
actũ spatiũ ꝓtuler̃. Dũ autẽ hȩc
agerent᷑. audinifilius quilibrũ
ipsũ ꝓtulerat ipsa die afebrecor¬
rept̾ clie t̾cia ex pirauit. Post hȩc
nos trans misimꝰ nuntios ad regẽ.
ut qͥd chehac causa iuber& manlata
remitter&. Sel ꝓtinꝰ epistolãcũ
auctoritate miser̃. nepopulustu
turonic̃ preuerentia scĩ mastini
discriber&. Quib relictis. statĩ
uiri qui ad hȩc missi fuerant ad pa

Expanded text:
runt: Ecce librum prae manibus habemus, runt: Ecce librum prae manibus habemus, in quo census huic populo est inflictus. Et ego aio: Liber hic a regis thesauro delatus non est, nec unquam per tot convaluit annos. Non est mirum enim si pro inimicitiis horum civium, in cujuscunque domo reservatus est. Judicabit enim Deus super eos, qui pro spoliis civium nostrorum hunc post tanti temporis transactum spatium protulerunt. Dum autem haec agerentur, Audini filius, qui librum ipsum protulerat, ipsa die a febre correptus, die tertia expiravit. Post haec nos transmisimus nuntios ad regem, ut, quid de hac causa iuberit, mandata remitteret. Sed protinus epistulam cum auctoritate miserunt, ne populus Toronicus pro reverentia sancti Martini discriberetur. Quibus relictisn statim viri, qui ad haec missi fuerant, ad pa
Abbreviated transcription (Latin):
tris clomini¬
tione statu uixerant. im pso hic
ros demerps retiner&. neq ulla
nouã orehinationẽ se inflicturũ
suꝑeos qđ ꝑtiner& ad spoliũ spo¬
pondit. Gaiso uero co mes eiꝰ dẽ
tẽporis accepto capitulario quẽ
anteriores scriptores fecisse cõme¬
morauimꝰ. tributa corpit exigere.
Seclabeufronio epõ ꝓhibit̾. cũ exaeto
paruitate aclregis direxit psentia
ostendens capitulariũ in quo tribu¬
ta c̃tinebant᷑. Sed rex ingemiscea
ac m&uens uirtutẽ scĩ mastini. ip¬
sũ incendio tradidit. aureos exa¬
tos basilice ᷤᷤ mastini remisit. obtes¬
tans ut nullus depopulo turomeo
ullũ tributũ publicũ redder&.
Post ciũ obitũ sigrbestus rex hane
urbẽ tenuit. nec ullius tributi
regnans. nihil exegit nec ullo tri¬
butionere hȩc urbs ad grauata con¬
geniuit. nunc autẽ potestatis
urẽ est utrũ censeatis tributũ
qumnon. Sac iuel&e nealiquil nocea¬
tis. si c̃ traeiꝰ sacram̃ tũ ãbulare dis¬
ponitis. Hȩc medicente. responde¬

Expanded text:
tris dominatione statu vixerant, in ipso hic eos deinceps retineret; neque ullam novam ordinationem se inflicturum super eos, quod pertineret ad spolium, spopondit. Gaiso vero comes ejusdem temporis accepto capitulario, quod anteriores scriptores fecisse commemoravimus, tributa coepit exigere: sed ab Eufronio episcopo prohibitus, cum exacta pravitate ad regis direxit praesentiam, ostendens capitularium in quo tributa continebantur. Sed rex ingemiscens, ac metuens virtutem sancti Martini, ipsum incendio tradidit: aureos exactos basilicae sancti Martini remisit, obtestans ut nullus de populo 454 Turonico ullum tributum publico redderet. Post cujus obitum Sigibertus rex hanc urbem tenuit, nec ullius tributi s obitum regnans, nihil exegit, nec ullo tributi onere haec urbs aggravata congemuit. Nunc autem potestatis vestrae est, utrum censeatis tributum, an non: sed videte ne aliquid noceatis, si contra ejus sacramentum ambulare disponitis. Haec me dicente responde
Abbreviated transcription (Latin):
hil deberthus uerorex diserip¬
tores inpic ta uũ inuitante
maro ueo epõ iussit ab irereł.
uflorentianũ maiorẽ coreoro¬
ne. oe romul fũ palat sui comi¬
tẽ. it silic& poulus censũ
quẽ tẽpore pis redelicdenrt
fataratioit innouata redde¬
redebe&. Multienĩ exhis
defuncti fuerant. & obhoc i¬
diusorfanisq ac debilib tribu¬
tipondus insiderat. Qđ hi dis¬
cutientes ꝑ orlinẽ. relaxan¬
tes pauperes ac infirmis illos
quos iustitrȩ conditio tributa¬
rios clabat censo publico sub¬
dider̃. & sic turonnꝰs sunt delati.
Sed cũ populis tributariã func¬
tionẽ infligere uellent. dicen¬
tes quia librũ prȩmanib: habe¬
rent qualit̃ sub anteriorũ regũ
tẽpore dissoluissent. respon¬
clim̃ nos dicentes discriptã ur¬
bẽ turonicã chlotharii regis
tẽpore manifestũ esse libriq
illi ad regis prȩsentiã abier̃.
sed cõpuncto ꝑ timorẽ scĩ mar¬
tini antestitis rege incensisuN.
Post mostẽ uero chlothari regis

Expanded text:
hildeberthus vero rex discriptores in Pectavo, invitante Maroveo episcopo, iussit abire, id est Florentianum maiorem domus reginae et Romulfum palatii sui comitem, ut scilicet populus censum, quem tempore patris reddiderat, facta ratione, innovata re, reddere deberet. Multi enim ex his defuncti fuerant, et ob hoc viduis orfanisque ac debilibus tributi pondus insiderat. Quod hi discutientes per ordinem, relaxantes pauperes ac infirmus, illos quos iustitiae conditio tributarius dabat censo publico subdiderunt. Et sic Toronus sunt delati. . Sed cum populis tributariam functionem infligere vellent, dicentes, quia librum prae manibus haberent, qualiter sub anteriorum regum tempore dissolvissent, respondimus nos, dicentes: 'Discriptam urbem Toronicam Chlothari regis tempore, manifestum esse, librique illi ad regis praesentiam abierunt; sed, conpuncto per timorem sancti Martini antestitis rege, incensi sunt. Post mortem vero Chlothari regis
Abbreviated transcription (Latin):
in urbe qua ordinat᷑ est. habebi
dõ iubente sepuldrũ. Certe s
ꝓ monasterio priuilegiũ apitis
uindicare. scitote qͥa rinisefi
mon asteriũ cũ medolanensib fuit
tauis ꝑuiolentiã auferr&cur. Sed
ds̃ omp̃s noluit urbẽ tur onicam
aproprio frustraripatrono. Deniq
noc te media pictaui a sõno falanga
cõprimit᷑. nec ullus suꝑ fuit qͥ ex
hac multitudine uigilar &. Igitur
ubi turonici eos conspiciunt obdor
alii ꝑfenestã eiciunt. aliiꝰ aforis
suscipiunt. Positũq innaui. cũ omĩ
populo ꝑ uingennã fluuiũ descendunt:
Ingressiq ligeris alurũ. ad urbem
turonicã cũ magnis laudib psallen

Expanded text:
in urbe qua ordinatus est, habebit in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. tavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormalii per fenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallen
Abbreviated transcription (Latin):
pictaui populi ad eiꝰ transitũ sicut
turonici conuenert̃. Quomigrante.
grandis alt̾catio in ut. surrexit
populũ. Dicebant enĩ piaQi.
Noster ẽ. monachus. nobis abba xtitit.
nos reqͥrimꝰ cõmendatũ. Suffitia
uobis. qđ dũ ess& in mundo ep̃s. usi
estis eĩ colloqͥo. participastis conui¬
uio. firmati fuistis benedictionib
insuꝑ & uirtutib iocundati. Suffi¬
ciant ergo uobis ista omĩa. nobis
liceat auferre. ł cadauer ex anime.
Adhȩc turonici respondebant. Si
uirtutũ nobis facta sufficere dicitis.
seitote qͥ a uobiscũ positus. ãplius
ẽ quã hic operatus. Nã ut p̃ter¬
mittam̃ plurima. uob suscitauit
duos mortuos. nob̵ umũ. Et ut ipse
sepe dicebat. maior eiuirtꝰ ante
rpiscopatũ fuit. quã post episcopatũ
Ergo necesse.ẽ: ut qđ nobiscũ non ĩ¬
pleuit uiuens. expleat uel defunct᷑.
Uobis enĩ . ẽ. ablatꝰ. nobis adõ donatꝰ.
Nerũ simos antiquitꝰ institut᷑ seruat᷑

Expanded text:
Pictavi populi ad ejus transitum sicut Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commendatum. Sufficiat vobis, quod dum esset in mundo episcopus, usi estis ejus colloquio, participastis convivio, firmati fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant: Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic operatus. Nam, ut praetermittamus plurima, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur,
Abbreviated transcription (Latin):
stituens gratianũ ĩperatorẽ cirtũ¬
uentũ dolis int̾fecit. Adhunc
maximũ. beatꝰ martinꝰ iam ep̃s
uenit. In loco ergo gratiani. the¬
odosius ille qͥ totã spẽ in dm̃ posu¬
erat. totũ suscepit imperiũ. Qui
deinceps diuinis affatibus fretus.
maximũ spoliatũ ĩ perio intesfecit.
rchadii uero & honorii.
secundo imperii anno. sẽs mar¬
tinꝰ turonoꝵ ep̃s. plenꝰ uirtutibus
& scĩtate. p̃bens ĩ firmis multa be¬
nefitia. octogesimo & primo e tatis
suȩ anno. episcopatꝰ aute uicesimo
sexto. apud condatensĩ diocesis suȩ
uicũ. excedens a sꝑculo. felicit᷑ mi¬
grauit ad xp̃m. Transut autẽ media
nocte quȩ dominica habebatur:
attico cȩsareoq consulib Multi
enĩ in eiꝰ transitu psallaentiũ audi¬
erunt ĩ cȩlo. qͦđ in libro uirtutũ eiꝰ
primo plenius exposuimꝰ. Nã cum
primitus sc̃s dĩ apud condatensĩ
ut diximꝰ uicũ egrotare cepiss&.

Expanded text:
stituens, Gratianum imperatorem circumstituens, Gratianum imperatorem circumventum dolis interfecit. Ad hunc Maximum beatus Martinus iam episcopus venit. In loco ergo Gratiani Theodosius ille, qui totam spem in Deum posuerat, totum suscepit imperium. Qui deinceps divinis affatibus fretus, Maximum spoliatum imperio interfecit.rcadii vero et Honorii secundo imperii anno, sanctus Martinus Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octogesimo et primo aetatis suae anno, episcopatus autem vigesimo sexto apud Condatensem dioecesis suae vicum excedens a saeculo feliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae Dominica habebatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset,
Abbreviated transcription (Latin):
uerberari. Cost hȩc bellũ seuis¬
simũ intracias romani gessere.
ĩ quo tanta strages fuit. ut romani
amisso ȩquorũ p̃sidio. pedibus¬
fugerent. Cũq agothis inter¬
nitione maxima cederentur.
atus. paruũ tuguriũ ad gressus.
ĩminentib hostib suꝑse incensã
casulã. obtatã caruit sepulturã
Sicq ultio diuina obscõrũ effusũ
sanguinẽ tandẽ emissa ꝓcessit.
Huc usq heronimꝰ. Ab hoc uero
tẽpore . orosius prbt plus scripsit
rator destitutã cerner& esse
rẽ pupplicã. theodosiũ collegã
imperii facit. Hic theo dosius.
omnẽ spẽ suã atq fidutiã. indĩ
misericordiã ponit. Quimultas
gentes ñ tã gladio quã uigiliis.
& oratione cõpescuit. rẽ puppli¬
cã confirmauit. constantinopolĩ
arbẽ uictor ingressus est.
aximus uero cũ ꝑtsrannidẽ
oppressis brittannis sũpsisse
uictoriã amilitib imperator est
factus in urbe treuerica sedẽ in¬

Expanded text:
verberari. Post haec bellum saevisverberari. Post haec bellum saevissimum in Thracias Romani gessire, in quo tanta stragisfuit, ut Romani, amisso equorum pfugerent. Cumque a Gotthis internecione maxima caederentur, atus, parvum tugurium ingressus, imminentibus hostibus, super se incensa casula, optata caruit sepultura. Sicque ultio divina ob sanctorum effusum sanguinem, tandem emissa processit. Huc usque Hieronymus: ab hoc vero tempore, Orosius presbyter plus scripsit.rator destitutam cerneret esse rempublicam, Theodosium collegam imperii facit. Hic Theodosius omnem spem suam atque fiduciam in Dei misericordiam ponit. Qui multas gentes non tam gladio, quam vigiliis et oratione compescuit, rempublicam confirmavit, Constantinopuli urbem victor ingressus est. Maximus vero cum per tyrannidem oppraessis Brittanis sumsisset victuriam, a militibus imperator creatus est. In urbe Treverica sedem in
Abbreviated transcription (Latin):
unc iã & lumen nrm exorit᷑. noiusq
lãpadũ radiis gallia ꝑ lustrat᷑. hoc
est eo tẽpore beatissimꝰ OARIIÑ
ingallus p̃dicare exorsus est. Qui
xp̃m dĩ filiũ ꝑmulta miracula uerũ
dm̃ inpopulis declarans. gentilium
ĩ credulitatẽ auertit. Hic enĩ fana
destruxit. heresimopp̃ssit. ecclesias
edificauit. Et cũ aliis multis uirtu¬
tib: refulger &. ad consũ mandum
laudis suȩ titulũ. tres mortuos iuitȩ
restituit. Quarto ualentiniaNi
& ualentis anno. sc̃s hilarius apud
pictauis plenus scĩtate & fide.
multis uirtutib editis. migrauit
ad cȩlos. Nam & ipse legitur
mortuos suscitasse.
elania uero matrona nobilis &
in cola urbis romanȩ . hie rosoli¬
mis obdeuotionẽ abiit. urbano
filio rome relicto. quȩ ita se in
cuncta bonitate ac scĩtate omĩb
p̃buit. ut tȩclauocaret᷑ ab incolis
ost mos tẽ autẽ ualenti uł¬
niani. ualens integri successor
ĩperii. monachos admilitiã cogi
iub&. nolentes fustib p̃cepit

Expanded text:
unc jam et lumen nostrum exoritur, novisque lampadum radiis Gallia perlustratur: hoc est, eo tempore beatissimus Martinus in Galliis praedicare exorsus est, qui Christum Dei Filium per multa miracula verum Deum in populis declarans, gentilium incredulitatem avertit. Hic enim fana destruxit, haeresim oppressit, ecclesias aedificavit, et cum aliis multis virtutibus refulgeret, ad consummandum laudis suae titulum, tres mortuos vitae restituit. Quarto Valentiniani et Valentis anno, sanctus Hilarius apud Pictavos, plenus sanctitate et fide, multis undique virtutibus editis, migravit ad coelos. Nam et ipse legitur mortuos suscitasse. Melania vero matrona nobilis et incula urbis Romanae Hierusolimis ob devotionem abiit, Urbano filio Romae relecto. Quae ita se in cuncta bonitate ac sanctitate omnibus praebuit, ut Thecla vocaretur ab incolis. Post mortem autem Valentiniani Valens integri successor imperii, monachus ad militiam cogi iubet, nolentes fustibus praecipit
Abbreviated transcription (Latin):
uelemus. non ante dscedere placuit.
nusi hunc uirũ libatis osculis linque¬
remus. Quẽ quesitũ. in atrio brin¬
nacensis domus repperi. Cuidixi.
quia iã erã ad ꝓpria rediturus
Tunc remoti paululũ. dũ hinc inde
fermocinaremur. ait mihi
Uidesne suꝑ hoc tectũ qđ eo suspicio :
Cui ego. Uideo enĩ suꝑ tegulum.
qđ nuꝑ rex poni p̃cepit. Et ille
aliud inquit non aspicis. Cuiego
Nihil aliud uideo. Suspicabar enĩ.
qđ aliquid ioculariter loqueret᷑.
Ett adieci. Situ aliquid magis
cernis. enarra : Atille altatrahens
suspiria. ait. Uideo ego euagi¬
natũ irae diuinȩ gladiũ. suꝑ domũ
hanc dependentẽ. Uerũ tamen
non fefellit dictio sacerdotis. Nã
post die singinti duo filii regis
quos superius mortuos diximus
obierunt
EXPLICIT UBER QUINTUS

Expanded text:
vellemus, non ante discedere placuit, vellemus, non ante discedere placuit, nisi hunc virum libatis osculis linqueremus. Quem quaesitum in atrio Brinnacensis domus reperi. Cui dixi, quia jam eram ad propria rediturus. Tunc remoti paululum, dum hinc inde sermocinaremur, ait mihi: Videsne super hoc tectum quae ego suspicio? Cui ego: Video enim supertegulum, quod nuper rex poni praecepit. Et ille: Aliud, inquit, non aspicis? Cui ego: Nihil aliud, inquam, video. Suspicabar enim quod aliquid joculariter loqueretur. Et adjeci: Si tu aliquid magis cernis, enarra. At ille alta trahens suspiria, ait: Video ego evaginatum irae divinae gladium super domum hanc dependentem. Verumtamen non fefellit dictio sacerdotem; nam post dies viginti, duo filii regis, quos superius mortuos scripsimus, obierunt. Explicitus est liber quintus,
Abbreviated transcription (Latin):
udIENS autẽ chilpericus omnia
mala quȩ faciebat leudastis ecclesus
turonicis uł om̃i populo. anso uualdũ
illuc dirigit:. Qui ueniens ad festiui¬
tatẽ scĩ martini. data nobis populo
optione. eunomius in comitatũ esigi¬
tur. Deniq leudastis cernensse
remotũ. ad chilpericũ dirigit dicens.
Usq nunc opussime rex custodiui ciui¬
tatẽ turonicã. Nunc autẽ me ab
actione remoto. uide qualit̾ custo¬
diatur. Nã noueris quia Grego¬
rius ep̃s eã ad filiũ sigebertitradere
destinat. Quod audiens rex. ait
Nequaquã. sed quia remotus es. id o
hȩc apponis. Et ille. maiora in¬
quit detẽ ait ep̃s. Dicit enĩ reginã
tuã. in adulterio cũ ep̃obert chrãno
misceri. Tunc iratus rex cȩsu
pugnis & calcib. oncratũ ferro
recdudi p̃cepit in carcere¬
tione superius memorare debuerã
sed quia mentẽ excessit. esse sacrile¬
gũ non arbitror si in posterũ seribat᷑
Igitur cũ uale post regi srnodune¬
morata iam dicto adppra sedire

Expanded text:
udiens autem Chilpericus omnia mala, quae faciebat Leudastis ecclesiis Toronicis vel omni populo, Ansovaldum illuc dirigit. Qui veniens ad festivitatem sancti Martini, data nobis populo optionem, Eunomius in comitatum erigitur. Denique Leudastis cernens se remotum, ad Chilpericum dirigit, dicens: 'Usque nunc, o piissime rex, custodivi civitatem Turonicam; nunc autem, me ab actione remoto, vide, qualiter custodiatur. Nam norius episcopus eam ad filium Sigiberti tradere destinat. Quod audiens rex, ait: Nequaquam, sed quia remotus es, ideo haec apponis. Et ille: Majora, inquit, de te ait episcopus. Dicit enim reginam tuam in adulterio cum episcopo Bertchramno misceri. Tunc iratus rex, caesum pugnis et calcibus, oneratum ferro recludi praecepit in carceretione superius memorare debueram, sed quia mente excessit, esse sacrilegum non arbitror, si in posterum scribatur. Igitur cum vale post synodum memoratam regi jam dicto, ad propria redire
Abbreviated transcription (Latin):
centes. Hȩc omĩa tollite cũ medie¬
tate t̾rȩ nr̃ȩ̃. tantũ uxores & par¬
uulos nrõs relinquite liberos. &
bellũ internos non cõmittat᷑. Franci
autẽ. nec hoc ad quiescere uoluer.
Quib: ait chlotharius rex. Desistite
quȩ so desis tite ab hac intentione
uerbũ enĩ directũ non habemꝰ nolite
adbellũ ire in quodis ꝑdamini.
Tam̃ si abire uolueritis. spontanta
uoluntate egoñ sequar. Tunc illi
mira cõmoti contra ehlothariũ regẽ
suꝑ eũ inruunt & scindentes tento¬
riũ eius ipsũq conuitiis exasperantes
acui hetrahentes int̾ficere uoluer̃.
sicũ illis abire differr&. Hec uiders
chlotharius. inuitus ab ut cumeis.
tilliinito cestamine. maxima ab
aduersarus internitione cȩlunt᷑
antaq ab utroq exercitu multitudo
cecidit. ut nec ars timari nec nunte¬
rare penitus possit. Tunc ehlotha¬
rius ualde confusus. pacẽ pitut di¬
ces. señ sua uoluntate suꝑeos uenisse

Expanded text:
centes: Haec omnia tollite cum mediecentes: Haec omnia tollite cum medietate terrae nostrae: tantum uxores et parvulos nostros relinquite liberos, et bellum inter nos non committatur. Franci autem nec hoc acquiescere voluerunt. Quibus ait Chlothacharius rex: Desistite, quaeso, desistite ab hac intentione. Verbum enim directum non habemus; nolite ad bellum ire, in quo disperdamini. Tamen si eo ire volueritis spontanea voluntate, ego non sequar. Tunc illi ira commoti contra Chlothacharium regem, super eum irruunt, et scindentes tentorium ejus, ipsum quoque conviciis exasperantes, ac vi detrahentes, interficere voluerunt, si cum illis abire differret. Haec videns Chlothacharius, invitus fuit cum eis. At illi inito certamine, maxima ab adversariis internecione 155 caeduntur: tantaque ab utroque exercitu multitudo cecidit, ut nec aestimari, nec numerari penitus possit. Tunc Chlothacharius valde confusus pacem petiit, dicens se non sua voluntate super eos venisse.
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ chlotharius postmos tem
theodualdi cũ regnum francues
suscepiss& atq illud circum ire¬
uiii audiuit a suis iterata ifisanu
efferuescere saxones. sibiq. esse
rebelles. & qͦd tributa quȩ amis
singulis consue uerant ministrar
contẽpnerent reddere. His inci¬
tatus uerbis. ad eos dirigit. Cũs
iã prope terminũ illorum esset
saxones legatos ad eũ mittunt
dicentes. Non enĩ sumus conten¬
tores tui orex. & eam quȩ fribu
acne potib tuis reddere consue¬
uimꝰ non negamꝰ. & maiora adh
siquesieris reddimꝰ. unum tanti
exposcimus ut sit pax. netuus ex¬
ercitus & noster populus collid
Hȩc audiens chlotharius rex. aits
Bene locunt᷑ hi homines. non ine¬
cdamus suꝑ eos. ne forte peccemu
indm̃. At illi dixert̃. Scimus
in qđ eos mendaces esse. nec omis
harius ait suis. Desistite. quȩ so
abhis hominibus. nesuꝑnos dĩ iracon¬
citetur. Qđ illi ñ adquieurrunt.
Rursũ saxones obtuler̃ uestim̃ta pe¬
corix urlomne corpꝰ facultatis suȩ di

Expanded text:
gitur Chlothacharius post mortem Theodobaldi cum regnum 154 Franciae suscepisset, atque illud circumiret, audivit a suis iterata insania effervescere Saxones, sibique esrebelles, et quod tributa, quae annis singulis consueverant ministrare, contemnerent reddere. His incitatus verbis, ad eos dirigit. Cumque iam prope terminum illorum esset, Saxones legatus ad eum mittunt, dicentes: 'Non enim sumus contemptoris tui, et ea quae fratribus ac neputibus tuis reddere consuevimus non negamus, et maiora adhuc, si quaesieris, reddimus. Unum tantum exposcimus, ut sit pax, ne tuus exercitus et noster populus conlidatur'. Haec audiens Chlothacharius rex, ait suis: 'Bene locuntur hii homines. Non incedamus super eos, ne forte peccemus in Deum'. At ille dixerunt: 'Scimus enim eos mendacis nec omnino harius ait suis: 'Dissistete, quaeso, ab his hominibus, ne super nos Dei ira concitetur'. Quod illi non adquieverunt. Rursum Saxones obtulerunt vestimenta, pecora vel omni corpus facultatis suae,
Abbreviated transcription (Latin):
amicitias cũ chrãno nexuerat:
ꝓmissionẽ ab eo accipiens. ut si
continger& ĩ articulo temporis
illius regẽ morichlothariũ. statĩ
eiecto cautino ab episcopatu. iste
p̃poneret᷑ eccłȩ. Sed qui cathedrã
beati martini contemptui habuit.
cũ uoluit non accepit. Impletũq
est ĩ eo qͦđ dauid cecinit dicens.
Noluit benedictionẽ ꝓ longabitur
abeo. Erat enĩ uanitatis coturno
elatus. nullũ sibi putans in sc̃itate
haberi p̃stantiorẽ. Nã quadã
uice conductã pecunia mulierẽ.
confiteri. Cautinũ autem ep̃n
omĩbus scelerib criminosũ indig¬
nũq qui sacerdotiũ debuissetꝰ
adipisci. LIIII.

Expanded text:
amicitias cum Chramno nexuerat, amicitias cum Chramno nexuerat, promissionem ab eo accipiens, ut si contigerit in articulo temporis illius regem mori Chlothacharium, statim ejecto Cautino ab episcopatu, iste praeponeretur Ecclesiae. Sed qui cathedram beati Martini contemptui habuit, quam voluit non accepit: impletumque est in eo quod David cecinit, dicens: Noluit benedictionem, et prolongabitur ab eo . Erat enim vanitatis cothurno elatus, nullum sibi putans in sanctitate haberi praestantiorem. Nam quadam vice conducta pecunia mulierem confiteri; Cautinum autem episcopum omnibus sceleribus criminosum, indignumque qui sacerdotium debuisset adipisci. XII.