comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pedum in litigantes excussit: & relictis eis in
franciã uenit. Cumq rome se comederent ac
morderent. & ad inuicẽ consumerent: expecta¬
uit in pace. donec fatigati conflictib & dam¬
nis afflicti. eiꝰ p̾sentiã cuꝑent &e optarent. Qͥ
interĩ celebrato remis ꝯcilio. clarãualłe humilit̾
uisitat: &e głam pontificatꝰ romani. pauꝑum
p̾sentat aspectib. Mirant᷑ om̃s in tanta alti¬
tudine humilitatẽ immobiłe: & in tã excel¬
lenti culmine. ꝓpositi sc̃i ꝑmanere uirtutem :
ut alutudini sociata humilitas pro officio ex-¬
terius splendeat: &e ꝓ uirtute nequaquã mn¬
teriꝰ manescat. Adherebat carni eiꝰ lanea tu¬
nica: & dieb & noctib cuculla: uestitus sic i¬
bat᷑: sic cubabat. Intus monachi habitũ retin̾es:
extra. se pontificẽ &e morib & uestib exhibebat:
rem difficiłe agens: diu̾saꝵ in uno homine ꝓpͥe-¬
iat̃ erpͥmens ꝑsonaꝵ. Segñitata ci circũftrebã¬

Expanded text:
pedum in litigantes excussit, et relictis eis, in pedum in litigantes excussit, et relictis eis, in Franciam venit. Cumque se Romae comederent ac morderent, et se invicem consumerent, exspectavit in pace, donec fatigati conflictibus et damnis afflicti, ejus praesentiam cuperent et optarent. Qui interim celebrato Remis consilio Claram-Vallem humiliter visitat, et gloriam pontificatus Romani pauperum repraesentat aspectibus. Mirantur omnes in tanta altitudine humilitatem immobilem, et in tam excellenti culmine propositi sancti permanere virtutem; ut altitudini sociata humilitas pro officio exterius splendeat, et pro virtute nequaquam interius inanescat. Adhaerebat carni ejus lanea tunica, et diebus ac noctibus cuculla vestitus sic ibat, et sic cubabat. Intus monachi habitum retinens, extra se pontificem et moribus, et vestibus exhibebat: rem difficilem agens, diversarum in uno homine proprietatem exprimens personarum. Segmentata ei circumfereban
Abbreviated transcription (Latin):
In pͥmis roma: summo hornat᷑ pontifice. Pre¬
curia. henricus. b̾nardꝰ. alt̾ prb̃r. alt̾ diaconus:
ordinati sunt cardinales. P rope urb̾e romam:
nepa sub hob̃tore. floruit. In tuscia. pisis nata¬
lis soli gla. & magnũ eccł̃ie lumen: baldumus
effulsit. Citra alpes lausenne: datus ẽ amedeuᷤ.
seduno: garmus. Lingonis: godefridus. Auti¬
siodoro: alanus. Namnetis: b̃nardꝰ. Beluaci.
henricus. Tornaco: giraldus. Pboraco. henricuᷤ.
In hib̾nia duo ep̃i: re ce nomine xp̃iani. In
alemannia ciuitate curia: algotus sapien¬
tia ȩtate. & gra reuerendꝰ. Hȩc lummaria de
claraualle assumpta: fulgore puro p̾dictas
urbes sua illustrauere p̾sentia: & pastoralis
officii elucidantes głam: exemplũ cet̾is ep̃is fa-
terunt. D efuncto siqͥdem innocentio papa: &
successorib eiꝰ celestino & lucio. quã uelociter
consummatis: bnardus quẽ pͥus apud scm
anastasiũ abb̃em di ximus ordinatũ: pp̾. ur

Expanded text:
In primis Roma summo ornatur Pontifice. PraeIn primis Roma summo ornatur Pontifice. Praecuria Henricus, et Bernardus alter presbyter, alter diaconus ordinati sunt cardinales. Prope urbem Romam Nepa quoque sub Huberto refloruit. In Tuscia, Pisis natalis soli gloria, et magnum Ecclesiae lumen Balduinus effulsit. Citra Alpes Lausannae datus est Amedeus; Seduno, Garinus; Lingonis, Godefridus; Autissiodoro, Alanus; Nannetis, Bernardus; Belvaco, Henricus; Tornaco, Giraldus; Eboraco, Henricus. In Hibernia duo episcopi, re et nomine Christiani. In Alemannia civitate Curia Algotus, sapientia, aetate et gratia reverendus. Haec luminaria de Clara-Valle assumpta fulgore puro praedictas urbes sua illustravere praesentia, et pastoralis officii elucidantes gloriam, exemplum caeteris episcopis factiterunt. 50. Defuncto siquidem Innocentio papa, et successoribus ejus Coelestino et Lucio quam velociter consummatis, Bernardus quem prius apud sanctum Anastasium abbatem diximus ordinatum, Papa Urb
Abbreviated transcription (Latin):
erat habitator. Constructis itaq cenobialib mã¬
sionib. & reformata eccl̃ia: assignatis etiam
ad alimonias domus agris & uineis:a claraual¬
le abb̃em & conuentũ fr̃m sibi mitti. dñs papa
petiit &e obtinuit. Mutitur gͥ b̃nardus pisans
olim eccłiȩ uicedominꝰ: de religiosi cum eo fr̃s: qͥ
scdm beati bñdicti regulam in eodem loco do¬
mino seruirent. Cito ꝑfecit illa plantatio: &
associatis sibi uiris indigenis. seruoer di mul¬
tiplicatus ẽ numerꝰ: & pascua congrua nutri¬
mentis. multplex in breui ꝓdureie peculium.
bbas sc̃s ad studia sua reu̾sus: dilectũ
amplectitur epitalamiũ. Ediu̾sis etiã re¬
gionib. odore religionis illiꝰ ubiq diffuso: fr̃s
ad fundanda monastĩa inuitant᷑. fundata qͦ¬
q & statuta. ditioni eiꝰ sese subiciunt: & artio¬
ris in eunt regulas disciplinȩ. S ce diu̾sarũ
regionũ euntates: ex hoc collegio meruere ep̃sᷤ

Expanded text:
erat habitator. Constructis itaque coenobialibus manerat habitator. Constructis itaque coenobialibus mansionibus, et reformata ecclesia, assignatis etiam ad alimonias domibus, agris, et vineis, a Clara-Valle abbatem et conventum fratrum sibi mitti dominus Papa petiit, et obtinuit. Mittitur ergo Bernardus, Pisanae olim ecclesiae vice-dominus, et religiosi cum eo fratres, qui secundum beati Benedicti Regulam in eodem loco Domino deservirent. Cito profecit illa plantatio, et associatis sibi viris indigenis servorum Dei multiplicatus est numerus; et pascua congrua nutrimentis multiplex in brevi produxere peculium.bbas sanctus ad studia sua reversus, dilectum amplectitur epithalamium. E diversis etiam regionibus odore religionis illius ubique diffuso, fratres ad fundanda monasteria invitantur. Fundata quoque et statuta ditioni ejus sese subjiciunt, et arctioris ineunt regulas disciplinae. Sed et diversarum regionum civitates ex hoc collegio meruere episcopos.
Abbreviated transcription (Latin):
niu̾se terrȩ suscipit᷑. Interea romȩ innocentius
potestatiue agenda disponit: undiq uisitato¬
res occurrunt. Alii cum negociis: alii tantum
grã congaudendi adueniunt: ꝓcessiones per
eccł̃ias sollemint̾ celebrant᷑: depositis armis
ad audiendũ u̾bũ dñi plebes accurrunt. Post
multipharias egestates: in breui cuntas opu¬
lenta refloret. Quȩ discordiȩ tp̃r distracta fue¬
rant: pax solidata reuocat & reducit. Arant᷑
solitudines: & deserta pinguescunt. Requiescunt
singłi sub uitȩ & ficulnea sua: nocturnȩ silent ex¬
cubie: & aꝑtis ianuis omĩs timor excludit᷑. Da¬
to tp̃r innocentiꝰ ȩccłiȩ ruinaᷤ restaurat: recolli¬
git exules: eccł̃iis antiqua seruitia. depopula¬
tas colonias expulsis restituit: insuꝑ &e congru¬
a dona largitur. M onast̾ium etiã apud aqͣs¬
saluas. in sc̃i anastasii mr̃is honore constituit.
qͦd qͥdem ibi pͥus fuerat: s hoc tp̃r sola eccłia. de¬

Expanded text:
ne devote suscipitur. Interea Romae Innocentius potestative agenda disponit, undique visitatores occurrunt. Alii cum negotiis, alii tantum gratia congaudendi adveniunt. Processiones per ecclesias solemniter celebrantur, depositis armis ad audiendum verbum Domini plebes occurrunt Post multifarias egestates in brevi civitas opulenta refloret: quae discordiae tempore distracta fuerant, pax solidata reducit et revocat. Arantur solitudines, et deserta pinguescunt. Requiescunt singuli sub vite et ficulnea sua: nocturnae silent excubiae, et apertis januis, omnis timor excluditur. Dato tempore Innocentius Ecclesiae ruinas restaurat, recolligit exsules, ecclesiis antiqua servitia, 1112 depopulatas colonias expulsis restituit, insuper et congrua dona largitur. Monasterium etiam apud Aquas-Salvias in sancti Anastasii martyris honore constituit; quod quidem ibi prius fuerat, sed hoc tempore sola ecclesia, de
Abbreviated transcription (Latin):
diu ille glam tolerauit: Quamdui pace fruttꝰ ẽ.
post tam diuturnũ laborẽ: Nec diem ꝓ anno
recipere acquieuit. Sedatis om̃ib & compositiᷤ.
uix qͥnq dies teneri potuit: qui septẽ annis ce
ultra ꝓ resarcienda eadem scissione sudauit. Ex¬
euntẽ roma ꝓsequit᷑: deducit clerus: occurrit
ppłs: uniu̾sa nobilitas comitat᷑. Nec poterat si¬
ne cõmuni merore dimitti: qui colebat᷑ amore

Expanded text:
ndiu ille gloriam toleravit? quandiu pace fruitus est ndiu ille gloriam toleravit? quandiu pace fruitus est post tam diuturnum laborem? Nec diem pro anno recipere acquievit. Sedatis omnibus et compositis, vix quinque dies teneri potuit, qui septem annis et ultra pro resarcienda eadem scissione sudavit. Exeuntem Roma prosequitur, deducit clerus, concurrit populus, universa nobilitas comitatur. Nec poterat sine communi moerore dimitti, qui colebatur amore
Abbreviated transcription (Latin):
pa corpus eiꝰ effertur: cadauer eius in latebris se¬
pelitur: & usq hodie fouea illa a catholicis igno¬
ratur. At tam̃ pars ipsius papam sibi pro illo
alterum statuerunt: ñ tam ex ꝑtinatia scisma¬
tis: quã ut oportuniꝰ ꝑ aliquã temporis moram
pp᷑. innocentio reconciliarent᷑. Quod sine mora:
ꝑ manũ serui sui xp̃c effecit. Nam &e ipse ridicu¬
lus pontifex. petrileonis heres. ad eunde uirũ
dĩ nocte seꝯtulit: & ille eum nudatũ qͥdẽ usur¬
patis insignib. ad dñi innocentii pedes addux¬
it. Quo facto ciuitas gratulabunda letat᷑: inno¬
centio ȩcclia redditur: romanus ppłs ut pasto¬
rem & dnm̃ innocentiũ ueneratur. Abbas cla¬
reualł in mira reuerentia habet᷑: ab om̃ib auctor
pacis. & pat̾ patriȩ p̾dicat᷑. P rocedentẽ uiri no-¬
biles ꝓsequunt᷑: acclamat ꝓpls: matrone sequun-¬
tur: &e om̃s ei ꝓmpto animo obsequunt᷑. S qͣm¬

Expanded text:
pa corpus ejus effertur, cadaver ejus in latebris sepa corpus ejus effertur, cadaver ejus in latebris sepelitur, et usque hodie fovea illa a Catholicis ignoratur. Attamen pars ipsius, Papam sibi pro illo alterum statuerunt; non tam ex pertinacia schismatis, quam ut opportunius per aliquam temporis moram papae Innocentio reconciliarentur: quod sine mora per manum servi sui Christus effecit. Nam et ipse ridiculus pontifex, Petri Leonis haeres, ad eumdem virum Dei nocte se contulit: et ille quidem nudatum eum usurpatis insignibus ad domini Innocentii pedes adduxit. Quo facto civitas gratulabunda laetatur, Innocentio ecclesia redditur, Romanus populus ut pastorem et dominum Innocentium veneratur. Abbas Clarae-Vallis in mira reverentia habetur, ab omnibus auctor pacis, et pater patriae praedicatur. Procedentem viri nobiles prosequuntur, acclamat populus, matronae sequuntur, et omnes ei prompto animo obsequuntur. Sed qua
Abbreviated transcription (Latin):
& studiũ. eidem uiro de medicoꝵ auxilio despe-¬
ranti. noctu quidã ꝑ somniũ apparens. intima¬
uit aduenisse salernum uirũ sc̃m: & in curatio¬
nib effica cẽ. Hunc inquirere iubet᷑: & de laua¬
cro manuũ eius bibere. Quesiuit. inuenit: aꝗͣ
petiit. bibit: conualuit. Hoc u̾bum ꝑ totã
urbem diuulgatũ: ad aures regis & ꝓcerũ eiꝰ
malicia ꝑmanente. abbas romã reu̾tit᷑: p̾dictũ
quoq petrũ pisanum. & quosdã alios reconciliat
cccłie: &e innocentio pape confederat: Aduene¬
rat tempus. in quo completa amorrei malicia.
angłs ꝑcutiens gladium iam uibrabat: & per¬
transiens domos quarũ suꝑ limmaria sanguiᷤᷤ
agni imbuerat: ad domũ petri leonis ueniens.
salutare in ea ñ repperit signum. ꝑ cussit gͥ mi¬
serum: nec tam̃ ilico defũgitur: s datur ꝑ tridu¬
um penitentie locus. Ille patientia di abiitit᷑.
&e in peccato suo morit᷑ desꝑatus. Miserabili pom¬

Expanded text:
t studium, eidem viro de medicorum auxilio despet studium, eidem viro de medicorum auxilio desperanti, noctu quidam per somnium apparens intimavit advenisse Salernum Virum sanctum, et in curationibus efficacem. Hunc inquirere jubetur, et de lavacro manuum ejus bibere. Quaesivit, invenit, aquam petiit, bibit, convaluit. Hoc verbum per totam urbem divulgatum, ad aures Regis et procerum ejus malitia permanente, Abbas Romam revertitur: praedictum quoque Petrum Pisanum, et quosdam alios reconciliat Ecclesiae, et Innocentio papae confoederat. 47. Advenerat tempus, in quo completa Amorrhaei malitia, angelus percutiens gladium jam vibrabat, et pertransiens domos, quarum superliminaria sanguis Agni imbuerat, ad domum Petri Leonis veniens, salutare in ea non reperit signum. Percussit igitur miserum, nec tamen illico defungitur: sed datur per triduum poenitentiae locus. Ille patientia Dei abutitur, et in peccato suo moritur desperatus. Miserabili pom
Abbreviated transcription (Latin):
qualis extit̾it. regnũ celoꝵ obuineat. Ad hec uer¬
ba. ñ ultra se poterant qui p̾sentes aderant con
simul ipse surrȩxit: tutiorẽ inquiens si mͥ credaᷤᷤ
intrabimus archã. Et sicut iam pͥdem mente
conceperat salutarib illum aggrediens mo¬
nitis: cooꝑante gr̃a di. ꝓtinus ꝑsuasit. ut ad ur¬
bem rediens innocentio papȩ reconciliaret᷑. So¬
luta concione rex necdum uoluit obedire: qͥa
scĩ petri patͥmoniũ. qͦd in cassinensi & beneuen¬
tana ꝓuintia amplissimũ ẽ cupidus occupaue¬
rat: putabatq huiꝰmodi suspensionib. aliq̃
a romanis extor quere pͥuilegia: ꝑ quȩ in ius ꝓ-¬
pͥum deinceps sibi stabiliretur hereditas. Sie
& contempnentes se facit ingłos: & erigit in sub¬
lime humiliatos. Igitur cura curationẽ ciuiꝰdã
uiri nobilis. & in urbe salernitana notissimĩ. suc¬
cumbentib meditis quoꝵ ibi p̾erpue ars uiget

Expanded text:
qualis exstiterit, regnum coelorum obtineat! » 46. Ad haec verqualis exstiterit, regnum coelorum obtineat! » 46. Ad haec verba non se poterant ultra, qui praesentes aderant, consimul ipse surrexit: « Tutiorem, » inquiens, « si mihi credas, intrabimus arcam. » Et sicut jam pridem mente conceperat, salutaribus illum aggrediens monitis, cooperante gratia Dei, protinus persuasit ut ad Urbem rediens, Innocentio papae reconciliaretur. Soluta concione, Rex necdum voluit obedire, quia sancti 1111 Petri patrimonium, quod in Cassinensi et Beneventana provincia amplissimum est, cupidus occupaverat, putabatque hujusmodi suspensionibus aliqua a Romanis extorquere privilegia, per quae in jus proprium deinceps sibi stabiliretur haereditas. Sicet contemnentes se facit inglorios et erigit in sublime humiliatos. Igitur circa curationem cujusdam viri nobilis, et in urbe Salernitana notissimi, succumbentibus medicis, quorum ibi praecipue ars viget
Abbreviated transcription (Latin):
diar: una archa tp̃r diluuii fuit. In hac octo
qͦt extra archam inuenti sunt ꝑierunt. Ar¬
cham hanc tẏpum habere ecclie: nemo qͥ am-
bigat. Airha alia nuꝑ fabricata ẽ: & cum sint
duȩ: alterã necesse ẽ esse adulterã: & in ꝓfundũ
demergi. Archa quã regit petrꝰ si ex do ẽ: necesse
ẽ ut archa quã regit innocentiꝰ obruat᷑. Peribit gͦ
orientalis eccł̃ia: ꝑibit occidens totꝰ: ꝑibit fran¬
cia: ꝑibit gͥmania: hibi &e angli: ce barbara
regna in ꝓfundu pelagi dimergent᷑. Religio ca¬
m aldrensis &e cartusiensis. & cluniacensis: gran
liaq innumerabilia seruoꝵ & ancillaꝵ dĩ colle
gia. necesse. ut sub uno turbine corruant in abys
lo p̾cipiti mola asmaria alligata. pelagus uorax
excipiet. Solus ex pͥncipib mundi. archam pe¬
tri intrauit iste roger us. &e cȩtis om̃ib enecatis :
solus ipse saluabitur. Absit ut totiꝰ mundi reli¬
gio pereat: &e ambitio petri cuiꝰ uita palam est

Expanded text:
diar, una arca tempore diluvii fuit. In hac octo diar, una arca tempore diluvii fuit. In hac octo quot extra arcam inventi sunt, perierunt. Arcam hanc typum tenere Ecclesiae, nemo est qui ambigat. Arca alia nuper fabricata est, et cum duae duae, alteram necesse est esse adulteram; et in profundum demergi. Arca, quam regit Petrus, si ex Deo est, necesse est ut arca quam regit Innocentius, obruatur. Peribit ergo Orientalis Ecclesia, peribit Occidens 1263 totus, peribit Francia, peribit Germania, Iberi et Angli, et Barbara regna in profundum pelagi demergentur! Religio Camaldulensis, et Carthusiensis, et Cluniacensis, et liaque innumegia, necesse est ut sub uno turbine corruant in abysslo praecipiti mola asinaria alligata pelagus vorax excipiet. Solus ex principibus mundi arcam Petri intravit iste Rogerius, et caeteris omnibus enecatis, solus ipse salvabitur? Absit ut totius mundi religio pereat, et ambitio Petri, cujus vita palam est
Abbreviated transcription (Latin):
multaꝵ ꝓmissionũ auctoramentis accenso. de
cause sue rationib eloqui iubet. Prior itaq pe¬
trus electionẽ dñi sui canonicã ꝓbare contendit:
&e u̾ba sua multis legum &e canonũ afsertioni¬
b munit. At uͦ uir dĩ. ñ in sermone s in uir¬
tute regnũ dĩ eẽ intelligens: scio inquit petre
te uirũ sapientẽ &e litteratũ ẽẽ: & utinã sanior
pars. & honestiora te occupassent negocia.
Utinam te patronũ causa felicior obtineret:
& sine dubio rationabilia allegantẽ. nulla
posset impedire facundia. Et nos quidem a
tium teneremꝰ. Nunc autẽ cogit nos caritas ẽ¬
loqui: quia tunicã dñi quã in tempore passi¬
onis. nec ethnicus p̾sũpsit scindere. nec udeus:
fautore hoc dño. petrusleonis lacerat &e dirũ¬
pit. Una ẽ fides: unus dñs: unum baptisma.
Nos neq duos dominos. nec geminã fidem:
nec duo baptismata nouimꝰ. Ut ab antiqͥs or¬

Expanded text:
multarum promissionum auctoramentis accenso, de multarum promissionum auctoramentis accenso, de causae suae rationibus eloqui jubet. Prior itaque Petrus electionem domini sui canonicam probare contendit; et verba sua multis legum et canonum assertionibus munit. At vero Vir Dei non in sermone, sed in virtute regnum Dei esse intelligens: « Scio, inquit, Petre, te virum sapientem et litteratum esse; et utinam sanior pars, et honestiora te occupassent negotia! utinam te patronum causa justior et felicior obtineret! et sine dubio rationabilia allegantem nulla posset impedire facundia. Et nos quidem agtium teneremus. Nunc autem cogit nos charitas eloqui, quia tunicam Domini, quam in tempore passionis nec ethnicus praesumpsit scindere, nec judaeus, fautore hoc Domino, Petrus Leonis lacerat et disrumpit. Una est fides, unus Dominus, unum Baptisma. Nos neque duos dominos, nec geminam fidem, nec duo baptismata novimus. Ut ab antiquis or
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓrimã uilluła declinasset. & instaret orp̃¬
ni. repente fugientiũ & insequentiũ clamor.
auditur. siquidẽ ꝑ eunde locũ fugientẽ regiᷤ
erereitũ rannulfus ꝑsequebat᷑. Egressus itaq
fr̃ qͥdam ex his qui cũ ab̃be erant. uni ex mi¬
litib occurrit &e quid accidisset int̾rogabat.
At ille si quidẽ litteras nouerat. uidi inquit ĩmn
Nec mora dux ipse secutus ut monachũ uidit.
sicut erat armatꝰ equo desiliit: &e eiꝰ pedib aduo¬
lutꝰ. gr̃as inquit ago do &e fideli seruo eiꝰ. qͥa ñ
nr̃is uirib s eiꝰ fidei collata hec uictoria est:
iterũq insiliens equo. hostes insequebat᷑. Nec
tam̃ hac plaga sibi inflicta celitus correctus ẽ
animus regis: nec detumuit ꝓcella quã conglo-¬
merarat prauȩ mentis elatio: s pꝰt fugam reu̾siᷤ
qui euaserant. simulans alacritatẽ. regio se or¬
natu attollens. stipata militib curia utrãq
partẽ p̾cipit accersiri: & priꝰ instructo petro. &

Expanded text:
ad proximam villulam declinasset, et instaret orationi, repente fugientium et insequentium clamor auditur. Siquidem per eumdem locum fugientem Regis exercitum Rannulfus persequebatur. Egressus itaque frater quidam ex his qui cum Abbate erant, uni ex militibus occurrit, et quid accidisset, interrogabat. At ille, siquidem litteras noverat: Vidi, inquit, impNec mora, Dux ipse secutus, ut monachum vidit, sicut erat armatus, equo desiliit; et ejus pedibus advolutus: « Gratias, inquit, ago Deo, et fideli servo ejus, quia non nostris viribus, sed ejus fidei collata haec victoria est. » Iterumque insiliens equo, hostes insequebatur. 45. Nec tamen hac plaga, sibi inflicta coelitus, correctus est animus Regis, nec detumuit procella quam conglomeraverat pravae mentis elatio: sed post fugam reversis qui evaserant, simulans alacritatem, regio se ornatu attollens, stipata militibus curia, utramque partem praecipit accersiri; et prius instructo Petro, et
Abbreviated transcription (Latin):
aborabat ea tempestate sub scismaticoꝵ
oppressione.tota burdegalensis ꝓuintia: ce
ñ erat in aquitania qui posset resistere pͥnci¬
pi. cuiꝰ animũ indurauerat ds: qui annuen¬
te girardo engolism̃si ep̃o. & instillante in cor
eius dissensionis semina: factus erat scisma¬
tis defensor & auctor. Quicunq susceptioni
petrileonis ñ subscribebant: ꝑsecuti onib ex¬
positi. alii damnis. alii ꝑscriptionib multabã¬
tur: alii a sedibz ꝓpriis pulsi exulare compelle¬
bantur. Sibilabat in aurib comitis illiꝰ. cre
ueterator ille: qui diu in partib illis. sedis
aplicȩ fuerat legatus: &e nunc a magistratu
tanto deiectus. ñ poterat sepati suȩ solius eccłiȩ
ep̃m: qui se uiderat totiꝰ aquitanie pͥncipẽ &e
magistrũ. Erubescebat enim ad pͥmam domũ
redire: cuiꝰ potentatui &e turonica &e burdega¬
lensis & anxiensis ꝓuincia subdite fuerant: &
quicqͥd a collib hiberoꝵ. usq ad ligeri com¬

Expanded text:
aborabat ea tempestate sub schismaticorum oppressione tota Burdegalensis Ecclesia: et non erat in Aquitania qui posset resistere principi, cujus animum induraverat Deus; qui, annuente Gerardo Engolismensi episcopo, et instillante in cor ejus dissensionis semina, factus est schismatis defensor et auctor . Quicunque susceptioni Petri Leonis non subscribebant, persecutionibus expositi, alii damnis, alii proscriptionibus multabantur, alii a sedibus propriis pulsi exsulare compellebantur. Sibilabat in auribus Comitis illius crebveterator ille, qui diu in partibus illis Sedis apostolicae fuerat legatus, et nunc a magistratu tanto dejectus, non poterat se pati suae solius Ecclesiae episcopum, qui se viderat totius Aquitaniae principem et magistrum. Erubescebat enim ad primam domum redire, cujus potentatui et Turonica, et Burdegalensis, et Auxiensis provinciae subjectae fuerant, et quidquid a collibus Iberorum usq
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd sunt. S quid de reuelationib ad curiosi¬
tatem: De quib ut hȩc ꝑ excessum int̾mis¬
cerem. inde occasio sumpta ẽ: cum ostendere
uellem reꝓbum angłm ante casũ suũ. sic
potuisse p̾uidere illam. quã post accepit in
ieꝑbos homines dominationẽ: ut tam̃ suam
ñ pͥsciret damnationẽ. De quo etiã ñnullis
questiunculis motis magisquã solutis. totius
disputatiuncle hec summa sit. qͦd ꝑ curiosita¬
tem a ueritate ceciderit: quia prius spectauit
curiosẽ qͦd affectauit illicite. spauit p̾sump¬
tuose. Iure gͥ in gradib suꝑbie. pͥmum curio¬
sitas uendicat sibi: quȩ etiã inuenta ẽ initiũ
eẽ om̃is peccati. S nͥ hȩc citiꝰ cohibeat᷑: in leui

Expanded text:
quod sunt. 38. Sed quid de revelationibus ad curiosiquod sunt. 38. Sed quid de revelationibus ad curiositatem? De quibus ut haec per excessum intermiscerem, inde occasio sumpta est, cum ostendere vellem, reprobum angelum ante casum suum sic potuisse praevidere illam, quam post accepit, in reprobos homines dominationem, ut tamen suam non praesciret damnationem. De quo etiam nonnullis quaestiunculis motis magis, quam solutis, totius disputatiunculae haec summa sit: quod per curiositatem a veritate ceciderit, quia prius 575 spectavit curiose, quod affectavit illicite, speravit praesumptuose. Jure igitur in gradibus superbiae primum curiositas vindicat sibi, quae etiam inventa est initium esse omnis peccati. Sed nisi haec citius cohibeatur, in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis in se. uł leuit̾ exultauit. Sicut enĩ
medicus ñ solum unguento. s & igne utitur
& ferro. quo om̃e qͦd in uulnere sanandum
suꝑfluũ excreuerit. secet & urat. ne sanitatẽ
quȩ ex unguento ꝓcedit impediat: sic medi¬
cus animaꝵ ds. huiꝰmodi animȩ ꝓcurat tẽꝑ¬
tationes. immittit tͥbulationes: quib afflicta
& humiliata. gaudiũ uertat in luctum: reue-¬
lationem putet illusionem. Unde fit. ut ce¬
uanitate cairat: & ueritas reuelationis ñ pe¬
reat. Sic pauli extollentia ꝑ stimulos carniᷤ
repͥmitur: & ipse reuelationib crebris attolli¬
tur. Sic zacharie infidelitas. lingue obliga¬
tione multat᷑: & angłi ueritas. suo in tempo¬
re manifestanda ñ mutat᷑. Sic sic ꝑ głam et
ignobilitatẽ scĩ ꝓficiunt. dum int̾ singłaria
dona que ircipiunt communi hominum
uanitate pulsari se sentiunt: ut du ꝑ grãm
supra se aliquando cernunt. ñ obliuiscantur

Expanded text:
promissionis in se vel leviter exsultavit. Sicut enim promissionis in se vel leviter exsultavit. Sicut enim medicus, non solum unguento, sed igne utitur et ferro, quo omne quod in vulnere sanando superfluum excreverit, secet et urat, ne sanitatem, quae ex unguento procedit, impediat: sic medicus animarum Deus hujusmodi animae procurat tentationes, immittit tribulationes, quibus afflicta et humiliata, gaudium vertat in luctum, revelationem putet illusionem. Unde fit ut vanitate careat, et veritas revelationis non pereat. Sic Pauli extollentia per stimulos carnis reprimitur , et ipse revelationibus crebris attollitur. Sic Zachariae infidelitas linguae obligatione mulctatur , et angeli veritas suo in tempore manifestanda non mutatur. Sic per gloriam et ignobilitatem sancti proficiunt, dum inter singularia dona quae recipiunt, communi hominum vanitate pulsari se sentiunt: ut dum per gratiam supra se aliquid cernunt, non obliviscantur
Abbreviated transcription (Latin):
bilius ẽ qͥd ñ p̾uidisti: aut ꝓpter illam causã
quã suꝑius diri: quia di bonitatẽ attendenᷤ
dixisti in corde tuo ñ requiret. ꝓpter qͦd o ĩpie
statim suꝑbiȩ trabes excreuit: qua int̾posita ca¬
sum uidere ñ potuit. Sic ioseph cum suam¬
tatio. Non qͦd tantũ patͥarcham in suꝑbiam
crediderĩ meidisse: s ut eius exemplo pateat.
se. Quod siquis contendat. in eo qͦd sua somnia
adhuc adolescentulus narrabat. quoꝵ tunc
myst̾ium ignorabat. uanitatẽ posse notari:
ego tam̃ mysti̾o magis. siue simplicitati pue¬
ri deputandũ arbitror. quã uanitati. Que
tam̃ si qua fuit: ꝑ ea quȩ passus legitur
potuit expiari. N onnullis enĩ aliqua aliqñ
deseꝑ reuelationem iocunda monstrantur.
quȩ & si humanus animꝰ absq ulla uanitate
scue ñ potest: ñ minus ido eueniet qͦd monstͣ¬
tum ẽ. sic tam̃ ut illa uanitas impunita ñ sit:
qua de magnitudine aut reuelationis aut

Expanded text:
bilius est, quod non praevidistibilius est, quod non praevidistiquam superius dixi, quia Dei bonitatem attendens, dixisti in corde tuo. Non requiret , propter quod, o impie, in oculo superbiae trabes excrevit, qua interposita casum videre non potuisti. 37. Sic Joseph cum pratatio. Non quod tantum patriarcham in superbiam crediderim incidisse: sed ut ejus exemplo pateat, se. Quod si quis contendat in eo quod somnia sua adhuc adolescentulus narrabat, quorum tunc mysterium ignorabat, vanitatem posse notari; ego tamen mysterio magis sive simplicitati pueri deputandum arbitror, quam vanitati. Quae tamen, si qua fuit, per ea quae passus legitur, potuit expiari. Nonnullis enim aliqua aliquando de se per revelationem jucunda monstrantur, quae etsi humanus animus absque ulla vanitate scire non potest, non minus ideo eveniet quod monstratum est; sic tamen ut illa vanitas impunita non sit, qua de magnitudine revelationis aut
Abbreviated transcription (Latin):
p̾scientia di quanto ei uicinior. tanto cęt̾is
ꝑspicatior. p̾uidens nullo qͥdem sapientiȩ ra¬
dio choruscantes. nullo sp̃c amore feruentes.
uelut uacuũ repperiᷤᷤ locum. affectasti suꝑ illoᷤ
dominiũ.: qͦs quada tuȩ astutiȩ claritate ꝑ¬
funderes. tuȩ maliciȩ estib inflammares: ut
quomͦ altissimꝰ sua sapientia ac bonitate oi-¬
b filiis obedientie preerat: ita & tu suꝑ õs
filios suꝑbiȩ rex constitutꝰ. tua eos astuta ma-¬
licia. ac maliciosa astutia regeres: ꝑ qͦd altissimo
similis eẽs. S miror cum in p̾scientia di tuum
p̾uidisti pͥncipatũ: cur ñ & in eadem p̾uuidi¬
sti p̾cipitiũ. Nam si p̾uidisti: quȩ insania
fuit. ut cũ tanta miseria cuperes pͥnciparit᷑ ut
malles misere p̾esse quã felicit̾ fubeẽ: Aut ñ
expediebat participẽ eẽ plagaꝵ illaꝵ lumi-¬
nosaꝵ. quã pͥncipẽ tenebraꝵ harũ: s credi¬

Expanded text:
praescientia Dei, quanto ei vicinior, tanto caeteris praescientia Dei, quanto ei vicinior, tanto caeteris perspicacior praevidens, nullo quidem sapientiae radio coruscantes, nullo spiritus amore ferventes, velut vacuum repereris locum, affectasti super illos dominium, quos quadam tuae astutiae claritate perfunderes, tuae malitiae aestibus inflammares: ut quomodo Altissimus sua sapientia ac bonitate omnibus filiis obedientiae praeerat, ita et tu super omnes filios superbiae rex constitutus, tua eos astuta malitia, ac malitiosa astutia regeres, per quod Altissimo similis esses. Sed miror cum in praesentia Dei tuum praevideris principatum, cur non in eadem praevidisti et praecipitium? Nam si praevidisti, quae insania fuit, ut cum tanta miseria cuperes principari, ut malles misere praeesse, quam feliciter subesse? An non expediebat participem esse plagarum illarum luminosarum, quam principem tenebrarum harum? Sed credi
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscas in t̾ris: s solis contentus sis cordi¬
b suꝑboꝵ. qui nec in t̾ra eẽ dignant᷑ sicut
cȩti hominũ: nec sicut angłi uolant ad cełu.
Licet uͦ &e caput in cęlo &e pedes in t̾ra a te
abscondant᷑: qͥddam tam̃ tͥ mediũ uiden¬
dum ad inuidendi dumtarat ꝑmittitur:
dum suspensus in aere. descendentes qͥdem
ꝑ te. & ascendentes angłos intueris: s quid
audiant in cęlis. uł nuntient in t̾ris. penitꝰ
nescis. O lucifer qui mane oriebaris. immo
ñ lucifer iam s noctifer. aut etiã mortifer. re¬
ctus cursus tuus erat ab oriente ad meridiem:
& tu p̾postero ordine tendis ad aquilonem:
Quanto magis ad alta festinas: tanto celeris
ad occasum declinas. Uelim tam̃ euriosius
o curiose. intentionẽ tuȩ curiositatis inqͥiere.
Ponam inquis sedem meã: ad aquilonem
Nec aquilonẽ hunc corporalẽ. nec sede hanc
tos: ꝑ sedem potestatẽ in illos. Quos utiq in

Expanded text:
cognoscas in terris; sed solis contentus sis cordicognoscas in terris; sed solis contentus sis cordibus superborum, qui nec in terra dignantur esse sicut caeteri hominum, nec sicut Angeli volant ad coelum. Licet vero et caput in coelo, et pedes in terra a te abscondantur; quiddam tamen tibi medium videndum ad invidendum duntaxat permittitur: dum suspensus in aere, descendentes quidem per te, et ascendentes Angelos intueris; sed quid vel audiant in coelis, vel nuntient terris, penitus nescis. 36. O Lucifer, qui mane oriebaris, imo non jam lucifer, sed noctifer, aut etiam mortifer, rectus cursus tuus erat ab oriente ad meridiem, et tu praepostero ordine tendis ad aquilonem? Quanto 574 magis ad alta festinas, tanto celerius ad occasum declinas. Velim tamen curiosius, o curiose, intentionem tuae curiositatis inquirere. Ponam, inquit, sedem meam ad aquilonem . Nec aquilonem hunc corporalem, nec sedem hanc ignatos; per sedem, potestatem in illos. Quos utique in
Abbreviated transcription (Latin):
re cęli: cum ille totum elegerit sibi. In t̾ra
nim locus solidus ẽ: ubi sedet eccłia funda¬
ta supra firmam petrã. Quid facies: E çelo
pulsus: in t̾ris remanere ñ potes. Elige gͦ tͥ m
aere locumã ad sedendu s ad uolandum:
ut qui temptasti concutere statũ et̾nitatis:
penas sentias ꝓpͥe fluctuationis. Te gͦ fluctu¬
ante int̾ celũ & trã: sedet dñs suꝑ soliũ excelsũ
&e eleuatũ. & plena ẽ om̃is t̾ra maiestate eiꝰ.
ut nꝰqͣ nͥ in aere inuenias locũ. Seraphim ñaq
aliis qͥdem alis suȩ contemplationis de thro¬
no ad scabellum. de scabello ad thronum uo¬
lantia. aliis caput dm̃ pedesq uelantia. ad
hoc ibi posita puto. ut sicut peccanti hõi¬
paradysi ꝑ cherubin ꝓhibet᷑ ingressus: ita ꝑ
seraphin tuȩ curiositati modus imponat᷑:
quatinꝰ nec cęli iam magis impudent̾ quã
prudent̾ archana rimeris. nec eccłiȩ myst̾ia

Expanded text:
re coeli, cum ille totum elegerit sibi. In terrare coeli, cum ille totum elegerit sibi. In terranim locus solidus est, ubi sedet Ecclesia, fundata supra firmam petram. Quid facies? E coelo pulsus, in terra remanere non potes. Elige ergo tibi in aere locum, non ad sedendum, sed ad volandum: ut qui tentasti concutere statum aeternitatis, poenam sentias propriae fluctuationis. Te ergo fluctuante inter coelum et terram, sedet Dominus super solium excelsum et elevatum, et plena est omnis terra majestate ejus , ut nusquam nisi in aere invenias locum. 35. Seraphim namque aliis quidem alis suae contemplationis de throno ad scabellum, de scabello ad thronum volantia, aliis caput Domini pedesque velantia, ad hoc ibi posita puto, ut sicut homini peccanti paradisi per Cherubin prohibetur ingressus, ita et per Seraphin tuae curiositati modus imponatur: quatenus nec coeli jam magis impudenter, quam prudenter arcana rimeris, nec Ecclesiae mysteria
Abbreviated transcription (Latin):
existis: iusticiã uͦ quã exꝑtus ñ es ñ metuiᷤ.
idoꝙ audact̾ cõmittiᷤ culpam. de qua tͥ fal
so ꝑmittis impunitatẽ: iam ecce iustũ sen¬
ties. quẽ bonũ nosti. cadens in foueã quã
paras actori: ut dum scilicet talem in eum
penam machinaris. qua tam̃ ualeat car̾e
si uelit. s ut putas ñ ualeat uelle. & id̃o nec
carere ea utiq bonitate. qua neminẽ exꝑtuᷤˢ
es illum punisse: talem iustus ds iustissime
in te retorqueat penam. qui nec ualet nec
debet pati suam impune bonitatẽ offendi:
sic utiq temꝑans in uindicta sententiã. ut
si uelis resipiscere ñ neget ueniam: scdm tam̃
duriciã tuã & cor impenitens ñ possis uelle:
& ido nec pena carere. S iam audi calum¬
niam. Celum inquit mͥ sedes ẽ: t̾ra autẽ sca¬
bellum pedum meoꝵ. Non dixit oriens aut
occidens. aut una aliqua celi plaga: s totũ
çelum mͥ sedes ẽ. Non potes gͦ in parte sede¬

Expanded text:
existis, justitiam vero quam expertus non es, non metuis; existis, justitiam vero quam expertus non es, non metuis; ideoque audacter committis culpam, de qua falso tibi promittis impunitatem: jam ecce justum senties, quem bonum nosti, cadens in foveam, quam paras auctori: ut dum scilicet talem in eum poenam machinaris, qua tamen valeat carere si velit, sed ut putas non valeat velle; et ideo nec carere ea utique bonitate, qua neminem expertus es illum punisse: talem justus Deus justissime in te retorqueat poenam, qui nec valet, nec debet pati suam impune bonitatem offendi: sic utique temperans in vindicta sententiam, ut, si velis resipiscere, non neget veniam; secundum tamen duritiam tuam et cor impoenitens, non possis velle, et ideo nec poena carere. 34. Sed jam audi calumniam: Coelum, inquit, mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum . Non dixit, Oriens, aut Occidens, aut Una aliqua coeli plaga: sed, Totum coelum mihi sedes est. Non potes ergo in parte sede
Abbreviated transcription (Latin):
Que maior iniqͥtas. qͥ eũ de potentia dłi ñ dubites.
qͥn te scił destruere possit. qͥ ꝯdere potuit: ꝯfisuᷤ tñ
de multa eiꝰ dulcedine qua speras eũ nolle
qua tuo dulcissimo & altissimo dño. licet
inuito. desideras tam̃ ac speras equari: qua¬
tinus semꝑ uideat qͦd doleat᷑. dum te sociũ
habeat cũ nolit. nec deiciat cũ possit: quin
potius eligat ipse dolere. quã te patiat᷑ ꝑire.
Possit qͥdem deicere si uelit: s pre dulcedine
ut estimas uelle ñ possit. Certe sitalis ẽ quale
putas: tanto nequius agis si ñ amas. Et si
ille aliquid patitur fieri contra se. potiꝰ quã
ipse aliqͥd faciat contra te: quanta malicia
ẽut uł tu ñ pairas illi qui sibi ñ parcit par¬
cendo tͥ: Absit tam̃ ab eius ꝑfecdione:
ut qͥa dulcis ẽ iustus ñ sit. quasi simul
duleis & iustus eẽ ñ possit: cum melior sit
usta dulcedo quã remissa: immo uirtuᷤs
ñ sit dulcedo sine iusticia. Quia gͥ gratui¬
te di bonitati qua gratis factus es ingratꝰ

Expanded text:
potentia Dei non dubites, quin te scilicet destruere possit qui condere potuit; confisus tamen de multa ejus dulcedine, qua speras eum nolle qua tuo dulcissimo et altissimo Domino, licet invito, desideras tamen ac speras aequari, quatenus semper videat quod dolcat, dum te socium habeat cum nolit, nec dejiciat cum possit; quin potius eligat ipse dolere, quam te patiatur perire; possit quidem dejicere si velit, sed prae dulcedine, ut aestimas, velle non possit. Certe si talis est qualem putas, tanto nequius agis, si non amas. Et si ille patitur aliquid fieri contra se potius, quam ipse aliquid faciat contra te; quanta malitia est, ut vel tu non parcas illi, qui sibi non parcit, parcendo tibi? Absit tamen ab ejus perfectione, ut quia dulcis est, justus non sit, quasi simul dulcis et justus esse non possit: cum melior sit justa dulcedo, quam remissa; imo virtus non sit dulcedo sine justitia. Quia igitur gratuitae Dei bonitati, qua gratis factus es, ingratus
Abbreviated transcription (Latin):
illi placere meũ malũ: qͣnto minus suũ: Me¬
um quippe dixerim contra eius uoluntatem
aliquid uelle: suũ autẽ si uindicet sese. Tam
gͣ quodcũq scelus ñ ualet uelle ulcisci: qͣm
nec uult nec ualet sua bonitate pͥuari. Fallis
te miser: fallis te ñ dm. Te in quã fallis: et
m̃tit᷑ iniqͥtas gͥ ñ dło. Dolose qͥde agis. s in conspe¬
ctu eꝰ. Te gͥ falli ᷤ ñ dm. Et qͥa demagno eiꝰ bono

Expanded text:
illi placere malum meum, quanto minus suum? Meilli placere malum meum, quanto minus suum? Meum quippe dixerim contra ejus voluntatem aliquid velle: suum autem, si vindicet sese. Tam ergo quodeunque scelus non valet velle ulcisci, quam nec vult, nec valet sua bonitate privari. Fallis te, miser, fallis te, non Deum. Te, inquam, fallis, et mentitur iniquitas sibi, non Deo. Dolose quidem agis, sed in conspectu ejus. Te
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse resistere putas: At uͦ nͥ te cõnditum
cẽ dubitau̾is. dubitare te ñ crediderim de oĩ¬
potentia. siue de omĩmoda scientia. ac bonita¬
te conditoris: qui te de nichilo potuit: talem
sciuit:. tantũ condere uoluit. Quomͦ gͦ dm
consentire estimas qͦd fieri nolit: ac refellere
possit: An forte in te uideo compleri immo
a te mitiari. qͦd p̾t te ac ꝑ te a tui similib¬
in t̾ris frequentatũ solet. uulgarit̾ dici: pͥuatꝰ
duciam nefariam sumis: factus es & contra
scientiam impudens: & contra potentiã au¬
Dar. Hoc ẽ enim o impie. hoc ẽ qͦd cogitas:
hec ẽ inquitas quã meditaris in cubili tuo.
&e dicis. Putas creator opus suũ destruat:
Scio qͥdem qͦd ñ latet dm qualiscũq cogita¬
tio mea. ds enim ẽ: nec placet ei talis cogita¬
tio mea. quia bonus ẽ. S nec si uelit ego esfu¬
giam manus eiꝰ: quia potens ẽ. Nunqͥd tam̃
m tim̃dum ẽ: Si enim eũ bonus sit. ñ ꝑotest

Expanded text:
non posse resistere putas? At vero nisi te conditum non posse resistere putas? At vero nisi te conditum esse dubitaveris, dubitare te non crediderim de omnipotentia, sive de omnimoda scientia ac bonitate Conditoris, qui te de nihilo potuit, talem scivit, tantum condere voluit. Quomodo ergo Deum consentire aestimas, quod fieri nolit, ac refellere possit? An forte in te video compleri, imo a te initiari, quod post te, et per te a tui similibin terris frequentatum solet vulgariter dici: Privatus duciam nefariam sumis, factus es et contra scientiam impudens, et contra potentiam audax. 32. Hoc est enim, o impie, hoc est quod cogitas; haec est iniquitas, quam meditaris in cubili tuo, et dicis: Putas Creator opus suum destruat? Scio quidem quia non latet Deum qualiscunque cogitatio mea: Deus enim est. Nec placet ei talis cogitatio mea, quia bonus est. Sed nec si velit effugiam manus ejus, quia potens est. Nunquid tamen mihi timendum est? Si enim cum bonus sit, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
intendis ad aquilonẽ: Iam te uideo. iã te
ꝑspicio: nescio que supra te curiosius alte ri¬
mantẽ. Ponam inquis sedem meã ad aqui¬
lonem. Cetis astantib celicolis. dum tri sede¬
re solus affectas: fiatrũ concordiã. totiꝰ celestiᷤ
ꝑatrie pacẽ. ipsius quantũ in te ẽ quietem
trinitatis infestas. Quo te tua miser euriosi¬
tas ducit: ut p̾sumptione singulari ñ dubi¬
tes ciuib scandału. inuiriã facere regi: Milia
milium ministrant ei. & decies centena mi¬
lia assistunt ei: uͥ nemo sedere phibet᷑. nͥ solus
dendo. sedem tͥ collocas in celo: ut sis similis
altissimo: Quo fine: Qua fiducia: Metire
insipiens uirrs: pensa finem: excogita modu.
Sciente hoc altissimo p̾sumis: an nesciente:
uolente an nolente: S quom̃ malũ qͦdcũ q
machinaris aut uelle aut ignorare potest:
cuiꝰ optima uoluntas. cuiꝰ ꝑfecta scientia est:
Nunquid autẽ & scire & nolle ñ dubitas:s

Expanded text:
intendis ad aquilonem? Jam te video, jam te intendis ad aquilonem? Jam te video, jam te perspicio nescio quae supra te curiosius alta rimantem. Ponam, inquit, sedem meam ad aquilonem . Caeteris astantibus coelicolis, dum tu solus sedere affectas, fratrum concordiam, totius coelestis patriae pacem, ipsius, quantum in te est, quietem Trinitatis infestas. Quo te tua, miser, curiositas ducit, ut praesumptione singulari non dubites civibus scandalum, injuriam facere Regi? Millia millium ministrant ei, et decies centena millia assistunt ei , ubi nemo sedere perhibetur, nisi solus dendo, sedem tibi collocas in coelo, ut sis similis Altissimo? Quo fine? qua fiducia? Metire, insipiens, vires, pensa finem, excogita modum. Sciente hoc Altissimo praesumis, an nesciente? volente, an non volente? Sed quomodo malum quodcunque machinaris, aut velle, aut ignorare potest, cujus optima voluntas, cujus perfecta scientia est? Numquid autem et scire, et nolle non dubitas, sed
Abbreviated transcription (Latin):
enim intenta ad aliud. latent̾ interĩ in cor
tuũ serpens illabit᷑: blande alloquit᷑. Blandi-¬
ciis rationẽ. mendaciis timorẽ compescit: neqͣ¬
quã inquiens morieris. Auget curam: dum
incitat gulam. Acuit curiositatẽ: dum sug¬
gerit cupiditatẽ. Offert tandẽ ꝓhibitum: ae
aufert concessum. Porrigit pomũ: & subripit
paradisum. Hauris uirus ꝑitura: & ꝑituroᷤ
partura. Perit salus. ñ desistit partꝰ N as¬
cimur morim᷑: idõq nascimͣ morituri: qͥa
priꝰ morim̃ nascituri. Propterea graue iu¬
gum suꝑ om̃s filios tuos: usq in hodier¬
num diem.
ed & tu signacułu similitudinis ñ in¬
paradyso. s in deliciis paradysi di positus
es. Quid amplius querere debes: Plenus es
sapientia. & ꝑfectus decore: altiora te ne que¬
sieris: & fortiora te ne scrutatus fueris.Sta
in te. ne cadas a te: si ambulas in magnis &
m mirabilib suꝑ te. S quid interim ex obliqͣ

Expanded text:
enim intenta ad aliud, latenter interim in cor enim intenta ad aliud, latenter interim in cor tuum serpens illabitur, blande alloquitur. Blanditiis rationem, mendaciis timorem compescit. Nequaquam, inquiens, morieris . Auget curam, dum incitat gulam: acuit curiositatem, dum suggerit cupiditatem. Offert tandem prohibitum, et aufert concessum: porrigit pomum, et subripit paradisum. Hauris virus peritura, et perituros paritura. Perit salus, non destitit partus. Nascimur, morimur: ideoque nascimur morituri, quia prius morimur nascituri. Propterea grave jugum super omnes filios tuos usque in hodiernum diem. 31. Sed et tu, signaculum similitudinis, nparadiso, sed in deliciis paradisi Dei positus es . Quid amplius quaerere debes? Plenus ergo sapientia, et perfectus decore, altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris. Sta in te, ne cadas a te, si ambulas in magnis et in mirabilibus super te. Sed quid interim ex obliquo
Abbreviated transcription (Latin):
lius. uͥ nec opus sit te in aliquo oꝑe occupa¬
ri: nec de custodia sollicitari. Omẽ lignum
bona sunt. & saput bonũ: qͥd opus ẽ edere
de ligno. qͦd sapit etiã malũ: Non plus saꝑe:
quã oportet sapere. Sapere enĩ malũ: sapere
ñ ẽ. s desipere. Serua gͦ cõmissum: expecta ꝑ¬
missũ: caue ꝓhibitũ. ne ꝑdas concessũ. Quid
tuam mortẽ tam intente intueris: Qd illo
tam crebro uagantia lumina iacis: Quid
spectare libet: qͦd manducare ñ licet: Oclos
inquis tendo: ñ manũ. Non ẽ int̾dictũ ne
uideam: s ne comedam. An ñ licet oculos
quo uolo leuare: quos ds posuit in mea po
testate: Ad qͦd apłs. Om̃ia mͥ licent: s ñ oĩa
expediunt. Et si culpa ñ est: culpe tam̃ in¬
dicium ẽ. Nisi enim mens minus se curiose
seruaret: tua curiositas tempꝰ uacuũ ñ habe¬
ret. Et si culpa ñ ẽ. culpȩ tam̃ occasio est
Et indiciũ cõmissȩ: & causa cõmittende. Te

Expanded text:
lius, ubi nec opus sit te in aliquo opere occupalius, ubi nec opus sit te in aliquo opere occupari, nec de custodia sollicitari. Omne lignum bona sunt, et sapiunt bonum, quid est opus edere de ligno, quod sapit etiam malum? Non plus sapere, quam oportet sapere . Sapere enim malum, sapere non est, sed desipere. Serva ergo commissum, exspecta promissum; cave prohibitum, ne perdas concessum. Quid tuam mortem tam intente intueris? Quid illo tam crebro vagantia lumina jacis? Quid spectare libet, quod manducare non licet? Oculos, inquis, tendo, non manum. 572 Non est interdictum ne videam, sed ne comedam. An non licet oculos quo volo levare, quos Deus in mea posuit potestate? Ad quod Apostolus: Omnia mihi licent, sed non omnia expediunt . Etsi culpa non est, culpae tamen indicium est. Nisi enim mens minus se curiose servaret, tua curiositas tempus vacuum non haberet. Etsi culpa non est, culpae tamen occasio est, et indicium commissae, et causa est committendae. Te
Abbreviated transcription (Latin):
suos dauid in montes ut peteret: Leuauit &
dñs suꝑ turbas ut impenderet. Alter mise¬
rabilit̾. alter miscdit̾. ambo inculpabiliter
Tu quoq si locũ tempꝰ & causam ꝯsiderans.
tua uł frĩs necessitate ocłos leuas: ñ solum
ñ culpo. s & plurimũ laudo. Hoc eñ excu¬
sat miseria: illud cõmendat miscdia. S̾in
dum ad pascendos hedos egreditur. ipsa pat
& sua sibi uirginitas rapit᷑. O dma: qͥd necesse
ẽ ut uideas mulieres alienigenas: Qua ne¬
cessitate: Qua utilitate: An sola curiosita¬
te: Et si tu otiose uides: s ñ otiose uideris
Tu curiose spectas: s curiosiꝰ spectaris. Quis
crederet tunc illam tuã curiosam ociositatẽ.
uł ociosam curiositatẽ fore post sic ñ ociosã:
ẜ tͥ. tuis. hostibq tam ꝑnitiosam:
Oy quoq o exa in paradyso posita es. ut
cum uiro tuo operis. & custodias illum: si
iniunctũ ꝑfeceris. qͣndoq transitura ad me-¬

Expanded text:
ulos David in montes, ut peteret : levavit et ulos David in montes, ut peteret : levavit et Dominus super turbas, ut impenderet . Alter miserabiliter, alter misericorditer, ambo inculpabiliter. Tu quoque si locum, tempus et causam considerans, tua vel fratris necessitate oculos levas; non solum non culpo, sed et plurimum laudo. Hoc enim excusat miseria, illud commendat misericordia. Sin adum ad pascendos haedos egreditur, ipsa patri, et sua sibi virginitas rapitur . O Dina, quid necesse est ut videas mulieres alienigenas? Qua necessitate? qua utilitate? An sola curiositate? Etsi tu otiose vides, sed non otiose videris. Tu curiose spectas, sed curiosius spectaris. Quis crederet tunc illam tuam curiosam otiositatem, vel otiosam curiositatem, fore post sic non otiosam, sed tibi, tuis, hostibusque tam perniciosam? 30. Tu quoque, o Eva, in paradiso posita es, ut cum viro tuo opereris et custodias illum: si injunctum perfeceris, quandoque transitura ad me
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ morb depͥhendit᷑. Quã dum a sui
cutũspectione torpescit: in curia sui curio¬
sam in alios facit. Quia enim seipsam igno¬
rat: foras mutit᷑ ut hedos pascat. Hedos qͥp¬
pe qui peccatũ significant. recte ocłos aures¬
ꝙ appellauerĩ: qm̃ sicut mors ꝑ peccatũ in
orbem: sic ꝑ has fenestras intrat ad mentem.
In his gͥ pascendis se occupat curiosus: dum
scire ñ curat. quałe se reliquerit intus. Et uere.
si te uigilant̾ homo attendas: mirũ est si te¬
ad aliud unquã intendas. Audi curiose sa¬
lomonẽ: audi stulte sapientẽ. Omĩ custodia
inqͥt custodi cor tuũ: ut om̃s uidelicet sensꝰ
tui uigilent. ad id unde uita ꝓcedit custo¬
diendum. Quo enim a te curiose recedis: Cui
te interim cõmittis: Ut quid audes ocłos
leuare ad çelum: qui peccasti in celum: Cer¬
ram intuerc: ut cognoscas te ipsum. Ipsa te
uł petas auxiliũ. uł impendas. Leuauit ocłoᷤ¬

Expanded text:
animae morbus deprehenditur: quam, dum a sui animae morbus deprehenditur: quam, dum a sui circumspectione torpescit incuria sui, curiosam in alios facit. Quia enim seipsam ignorat, foras mittitur, ut haedos pascat . Haedos quippe, qui peccatum significant, recte oculos auresque appellaverim: quoniam sicut mors per peccatum in orbem, sic per has fenestras intrat ad mentem. In his ergo pascendis se occupat curiosus, dum scire non curat qualem se reliquerit intus. Et vere si te vigilanter, homo, attendas, mirum est si ad aliud unquam intendas. Audi, curiose, Salomonem; audi, stulte, Sapientem. Omni custodia, inquit, custodi cor tuum : ut omnes videlicet sensus tui vigilent ad id, unde vita procedit, custodiendum. Quo enim a te, o curiose, recedis? Cui te interim committis? Utquid audes oculos levare ad coelum, qui peccasti in coelum? Terram intuere, ut cognoscas teipsum. Ipsa te vel petas auxilium, vel impendas. Levavit oc