comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cordis expeteret: s p̾uentus mortis
articulo assequi. qͦd cuperet ñ uałet:
tam̃ omĩno damnari. Ubi pͥmo de
temporis qͥdem p̾fixione. durũ ni¬
mis austerũq uidet᷑. ut uidelicet u̾¬
bum adhuc absconditũ palam iam
noceat: & ante udex feriat quã mine¬
tur: qͦdq interim in tenebris loquit᷑¬
& in aure saluator. n̾dum qͥdem sal¬
uet qͥa n̾dum apparet: & iam mundu
impleat ꝯdemnatis. Itane gͦ u̾bum
salutis & p̾ceptũ uitȩ. ñ pͥus uitam
restituere ualuit. quã mortẽ inflixe¬
rit᷑. idq eo innocentib quo & nescien¬
tib adhuc uoluntatẽ dñi suiꝰ Num
gentem ignorantẽ & iustam. ut cum
ethnico loquamur debuit int̾ficere
d̾̃s: Quis ita sapiat: Non equidem
uite concordat auctori. morte nimi¬
rum quã ext̾minare uenerat uti
mox ininitio uiaꝵ. suaꝵ: ad p̾iudiciũ
scłi celeste adhuc recentissimũ igno¬
ratis edictum. Nefas ẽ ꝓfecto sentire

Expanded text:
cordis expeteret, sed praeventus mortis cordis expeteret, sed praeventus mortis articulo assequi quod cuperet non valeret, tamen omnino damnari. Ubi primo de temporis quidem praefixione durum nimis austerumque videtur, ut videlicet verbum adhuc absconditum palam jam noceat, et ante judex feriat quam minetur; quodque interim in tenebris loquitur et in aure Salvator, nondum quidem salvet, quia nondum apparet, et jam mundum impleat condemnatis. Itane ergo verbum salutis et praeceptum vitae non prius vitam restituere valuit, quam mortem inflixerit; idque eo innocentibus, quo et ne scientibus adhuc voluntatem Domini sui? Num gentem ignorantem et justam ut cum etnicho loquamur debuit interficere Deus? Quis ita sapiat? Non equidem vitae concordat Auctori, morte nimirum, quam exterminare venerat, uti mox in initio viarum suarum ad praejudicium saeculi, coeleste adhuc recentissimum ignorantis edictum. Nefas est profecto sentire
Abbreviated transcription (Latin):
pit & nos. Sinautẽ. seruũ d̃i tamenñ
oportet litigare: s magis patientem
eẽ ad om̃s. Icł̃oq ñ querimꝰ pugnas u̾¬
boꝵ: nouitates quoq uocũ nixta apłi¬
cam doctrinã euitamꝰ. Patrũ tantũ
opponimus sententias. ac u̾ba ꝑferi¬
mus: & ñ nr̃a. Nec enim sapientiores
sumus: quã patres nr̃i. Abundet sane
in suo sensu qui uult quantũ uult:
dum mͦ nos patiat᷑ in scͥpturaꝵ sensib
abundare: quomͦ dicit apłs. ñ quod
sufficientes simus cogitare aliqͥd anob̾
tanquã ex nob̾. s sufficientia nr̃a ex do¬
ẽ. Seribis itaq quendã asserere nescio
quẽ. nam ñ nominas ex quo pͥmum
dictum a dño legitur. nͥ quis renatuᷤ
fuerit ex aqua & sp̃u scõ ñ intrabit
in regnum celoꝵ: ex eo neminẽ abs¬
q eodem ꝑcepto actualit̾ uisibili sa¬
cramento. uł eiꝰ uice martyrio. ulla¬
tenus potuisse saluari. S ce si forte il¬
lud quispiã cũ uera fide & contͥtione

Expanded text:
pit, et nos. Sin autem, servum Dei tamen non pit, et nos. Sin autem, servum Dei tamen non oportet litigare, sed magis patientem esse ad omnes . Ideoque non quaerimus pugnas verborum; novitates quoque vocum juxta apostolicam doctrinam evitamus. Patrum tantum opponimus sententias, ac verba proferimus, et non nostra: nec enim sapientiores sumus quam patres nostri. Abundet sane in suo sensu qui vult quantum vult, dummodo nos patiatur in Scripturarum sensibus abundare, quomodo dicit Apostolus: Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobis; sed sufficientia n. Scribis itaque quemdam asserere nescio quem nam non nominas ex quo primum dictum a Domino legitur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum , ex eo neminem absque eodem percepto actualiter visibili sacramento, vel ejus vice martyrio, ullatenus potuisse salvari; sed etsi forte illud quispiam cum vera fide et contritione
Abbreviated transcription (Latin):
itͥ uideor tardius rescripsisse.
scito me tarde quoq accepis¬
se ad qͦd rescriberẽ. Nam qͦd
miseras. ñ continuo ad me usq ꝑla¬
tũ ẽ. s pontiniaci diu ante retentũ.
Porro uͥ accepi: moram minime feci in
rescribendo. Ceterũ id breuiꝰ. quam tua
forte deposcebat intentio: s ñ plane qͣm
mea occupatio sineret. Curaui tamen
ne te utcunq lateret. quicqͥd suꝑ inter¬
rogatis ego sentirẽ. tuo sane eadem
mea sensa &e ocio ce ingenio pleniꝰ astru¬
enda relinquens. si ista oportere cog¬
noueris. Nec dubito ad manũ tͥ eẽ ra¬
tiones certas. & congruas auctoritateᷤ.
quib facile. id possis. Is gͦ cuiꝰ me re¬
spondere assertionib iubes. & nom̃
taces. tͥ nou̾it a me suꝑ consultis qͦd
sentio dictum. ñ sibi contradictũ: etiã¬
siquid alit̾ ab ipso sapimus. Nam si
uerum nos sapimꝰ: ueritas ei contra¬
dicit non nos. Sedenĩ si ñ ꝯfundit᷑
acquiescere u̾itati: & u̾itas cum eosa¬

Expanded text:
i videor tardius rescripsisse, scito me tarde quoque accepisse ad quod rescriberem. Nam quod miseras, non continuo ad me usque perlatum est, sed Pontiniaci diu ante retentum. Porro, ubi accepi, moram minime feci in rescribendo. Caeterum id brevius quam tua forte deposcebat intentio, sed non plane quam mea occupatio sineret. Curavi tamen ne te utcunque lateret quidquid super interrogatis ego sentirem, tuo sane eadem mea sensa et otio et ingenio plenienda relinquens, si ita oportere cognoveris. Nec dubito ad manum tibi esse rationes certas, et congruas auctoritates, quibus facile id possis. Is ergo, cujus me respondere assertionibus jubes, et nomen taces, tibi noverit a me super consultis quod sentio dictum, non sibi contradictum, etiamsi quid aliter ab ipso sapimus. Nam si verum nos sapimus, veritas ei contradicit, non nos. Sed enim si non confunditur acquiescere veritati, et veritas cum eo sa
Abbreviated transcription (Latin):
denter de sola fide salutẽ p̾sumere. &e
tribuere indubitant̾ bonȩ uoluntati:
qͦd defuit facultati. Legat & augusti¬
ni de unico baptismo librũ quartum:
& se uł agnoscat imprudent̾ deceptũ:
uł ꝓbet impudent̾ obstinatum. Dap¬
tisii inquit uicẽ aliquando implere
passionẽ. de latrone illo cui ñ baptita¬
to dictum ẽ. hodie mecũ eris in paradi¬
so: beatꝰ cipͥanus ñ leue docum̃tũ as¬
sumit &e addit. Quod etiã atq euam
considerans inuenio inquit ñ tantũ
passionẽ pro nomine xp̃i. id quod ex
baptismo deerat posse supplere: s etiã
fidem conu̾sationẽq cordis:. si forte ad
celebrandu myst̾ium baptismi. in
angustiis tempoꝵ succurri ñ potest.
Et infra. Quantũ itaq ualeat etiam
sine uisibili sacramento baptismm qͦd
ait apls. corde credit᷑ ad iusticiã ore
autẽ confessio fit ad salutẽ: in illo la

Expanded text:
denter de sola fide salutem praesumere, et denter de sola fide salutem praesumere, et tribuere indubitanter bonae voluntati, quod defuit facultati . Legat et Augustini de unico Baptismo librum quartum: et se vel agnoscat imprudenter deceptum, vel probet impudenter obstinatum. « Baptismi, » inquit, « vicem aliquando implere passionem, de latrone illo, cui non baptizato dictum est, Hodie mecum eris in paradiso , beatus Cyprianus, non leve documentum assumit. » Et addit: « Quod etiam atque etiam considerans, invenio, » inquit, « non tantum passionem pro nomine Christi id quod ex Baptismate deerat posse supplere; sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium Baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Et infra: Quantum itaque, » ait, « valeat etiam sine visibili sacramento Baptismi quod ait Apostolus: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit
Abbreviated transcription (Latin):
ego ob solam aquã si defuerit. nequa¬
quam om̃ino possum desꝑare salu¬
tem: nec uacuã credere fidem. nec con¬
fundere spem. nec excidere caritatem:
tantũ si aquã ñ contemptꝰ. s sola ut
dixri ꝓhibeat impossibilitas. Siquis
alit̾ sapit. uideat unde sibi qͦd asse¬
rit ꝑsuaserit: nam me ñ facile fateor
assentire. si ñ firmior induxerit uel
ratio ad intelligendu. uł ad credendu
auctoritas. S miror ad mod̾i si nouusᷤ
iste nouarũ inuentor assertionũ. et
assertor inuentionũ. inuenire in hoc
rationẽ potuerit. quȩ scõs patres latu¬
ent ambrosiũ & augustinũ: siue au.¬
ctoritatẽ eorũdem auctoritate potiorẽ.
Nam si nescit: ut̾q idem ꝓfecto sensit.
qͦd fatemur sentire & nos. Librum cer¬
te ambrosii de morte ualentiniani le¬
gat s ñ legit: & recolat si legit. ñ dissi¬
mulet si recolit: & adu̾tet sine dubio
sc̃m homini ñ baptitato &e mortuo. fi¬

Expanded text:
ego ob solam aquam, si defuerit, nequaego ob solam aquam, si defuerit, nequaquam omnino possum desperare salutem, nec vacuam credere fidem, nec confundere spem, nec excidere charitatem: tantum si aquam non contemptus, sed sola, ut dixi, prohibeat impossibilitas. Si quis aliter sapit, viderit unde sibi quod asserit persuaserit: nam me non facile fateor assentire, si non firmior induxerit vel ratio ad intelligendum, vel ad credendum auctoritas. 7. Sed miror admodum, si novus iste novarum inventor assertionum, et assertor inventionum, invenire in hoc rationem potuerit, quae sanctos Patres latuerit Ambrosium et Augustinum, sive auctoritatem eorumdem auctoritate potiorem. Nam si nescit, uterque idem profecto sensit, quod fatemur sentire et nos. Librum certe Ambrosii de morte Valentiniani legat si non legit; recolat si jam legit; non dissimulet si recolit: et advertet sine dubio, Sanctum homini non baptizato et mortuo fi
Abbreviated transcription (Latin):
eo tempore tantũ cuiq cepit antiqua
obseruatio ñ ualere. & ñ baptizatus
quisq noui p̾cepti reus existere: ex quo
p̃ceptũ ipsum mexcusabilit̾ ad eiꝰ potu¬
it ꝑuenire noticiã. Sane paruulis
& neodu ratione utentib. qͥa sola cre
ditur nocere peccati contagio. ñ etiã
mandati p̾uaricatio: tamdiu credẽ¬
dum ẽ antiqua ualuisse sacram̃ta ÷
qͣmdu palam int̾dicta ñ fuisse ꝯsti¬
terit. An uͦ ultra: penes din ẽ. ñ meũ
diffinire. Porro in maiori etate qͥsqͥs
post uulgatũ ubiq baptismi remedi¬
um renuit iam baptizari: generali
originaliq maculȩ addit & ex ꝓprio
crimen suꝑbiȩ: duplicẽ secũ portans
iustissime dampnationis causamꝰ. si
sic de corpore exire contigerit. Tam̃ si
ante exitum resipuerit. & uoluerit &¬
petierit baptizari. s mortis p̾occupa¬
tus articulo. forte obtinere nequiue¬
rit.dum ñ desit fides recta spes pia
caritas fincera:. ꝓpitiꝰ mͥ sit ds̾. qͥa huic

Expanded text:
eo tempore tantum cuique coepit antiqua observatio non valere, et non baptizatus quisque novi praecepti reus existere, ex quo praeceptum ipsum inexcusabiliter ad ejus potuit pervenire notitiam. Sane parvulis et necdum ratione utentibus, quia sola nocere creditur peccati contagio, non etiam mandati praevaricatio; tandiu credendum est antiqua valuisse sacramenta, quandiu palam interdicta non fuisse constiterit. An vero ultra? Penes Deum est, non meum definire. Porro in majori aetate quisquis post vulgatum ubique Baptismi remedium renuit jam baptizari, generali originalique maculae addit et ex proprio crimen superbiae, duplicem secum portans justissimae damnationis causam, si sic de corpore exire contigerit. Tamen si ante exitum resipuerit, et voluerit, et petierit baptizari, sed mortis praeoccupatus articulo forte obtinere nequiverit; dum non desit fides recta, spes pia, charitas sincera: propitius sit mihi Deus, quia huic
Abbreviated transcription (Latin):
ciniores aduentui saluatoris extite¬
runt. tanto mist̾ium salutis pleniꝰ
ꝑceꝑunt: ñ ẽ dubium. quin his qui
&e p̾sentes fuerunt. multo ãpluiᷤᷤ con¬
tulerit rerũ ipsaꝵ exhibitio. atq pre¬
sentia exhibentis. Deniq & audiũt.
Beati ocłi qui uident: quȩ uos uide¬
tis. Item. Uos autẽ dixi amicos: qͥa
omĩa quecũq audiui a patre meo.¬
nota feci uobis. Multi inquit reges
& ꝓpħe uoluerunt uidere quȩ uos ui¬
detis. & ñ uiderunt: & audire que au¬
ditis & ñ audierunt. Quare: Ut ui¬
delicet clarius larguisq ꝑciꝑent. qͦd uix
tenuit obscurȩq p̾senserant. Alioquin
quid opus erat foris uidere carnem.
& carnis audire sermones. s iam intꝰ
p̾sertim cum dñs dicat. caro ñ ꝓdest
quicquã. sp̃c ẽ qui uiuificat: Quod
si ꝓpħe &e qui illustriores uidebantur
in illo ppło. ñ om̃s om̃ia liquido equa

Expanded text:
ciniores adventui Salvatoris exstiteciniores adventui Salvatoris exstiterunt, tanto mysterium salutis plenius perceperunt : non est dubium, quin his qui et praesentes fuerunt, multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt, Beati oculi qui vident quae vos videtis ; item: Vos autem dixi amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo,nota feci vobis . Multi, inquit, reges et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt . Quare? ut videlicet clarius largiusque perciperent, quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioquin quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam intuspraesertim cum Dominus dicat, Caro non prodest quidquam, spiritus est qui vivificat . Quod si Prophetae, et qui illustriores videbantur in illo po
Abbreviated transcription (Latin):
contra p̾coniũ u̾itatis alt̾i damꝰ: hoc
ñ tantũ iniuria. s blasphemia ẽ: &e
plane contradicere ñ ioħi s u̾itati.
Quid gͦ: Amicus sponsi dubitat ce
sensisse. paucis adu̾t̾e̾ possumus. Mo¬
yses seribit dm ad seloquentẽ dixisse
sic. Ego sum d̾s abraham. & ds ysa¬
ac & ds iacob: & nom̃ meũ adonay
ñ indicaui eis. subaudis sicut tibi.
Ostendit gͦͣ de cłi noticia plus aliqͥd
p̾cedentib patrib sc accepisse. Dauid
quoq suꝑ doctores suos &e seniores.
donum sibi intelligentiȩ audacter
p̾sumit. ita dicens. Suꝑ om̃s docen¬
tes me intellexi: quia testimonia
tua meditatio mea ẽ. Et rursum. Su¬
ꝑ senes intellexi. S & ꝓpħa daniel.
ꝑtransibunt ait płimi. & multiplex
erit scientia: ampliorẽ scilicet rerum
noticiã ꝓmittens & ipse posteriᷤ. Si
gͦ ut ait etiã sc̃s papa s regoriꝰ. scdm
incrementa temporum creuit & sci¬
entia sp̃ualium patrũ: & quanto ui¬

Expanded text:
contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc non tantum injuria, sed et blasphemia est, et plane contradicere non Joanni, sed Veritati. Quid ergo? Amicus sponsi dubitat, et sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; et nomen meum Adonai non indicavi eis ; subaudit, sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia 632 plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque super doctores suos et seniores donum sibi intelligentiae audacter praesumit, ita dicens: Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est: et rursum, Super senes intellexi . Sed et propheta Daniel, Pertransibunt, ait, plurimi et multiplex erit scientia ; ampliorem scilicet rerum notitiam promittens et ipse posteris. Si ergo, ut ait etiam sanctus papa Gregorius, secundum incrementa temporum crevit et scientia spiritualium patrum; et quanto vi
Abbreviated transcription (Latin):
dantior iam p̾cesserat transactis scłis
effusio sp̃c: aut certe ꝓpħa. uł potiuᷤᷤ
in ꝓpha ds. si uere illa tempora apłi¬
ca cum hoc diceret intuebat᷑: ñ plane
effundam s subtraham magis de
sp̃u meo dixisse debuerat. Quid enĩ:
Si filiis ȩuangłii om̃s ueteres iustos
pares facimus in scientia: ñqͥd ñ &
suꝑiores in gr̃a consequent̾ fateri ne¬
cesse ẽ. utpote quos ñ lectio sicut noᷤᷤ
aut p̾dicatio. s ipsa unctio docuerit
om̃s de om̃ib: Esto tam̃. toleremus
nos nrãm iniuriã. & apłi quoq suã.
ut & ipsis minimi etiã antiquorũ
ipse ꝓtestatꝰ ẽ: int̾ natos mulierũ ñ
surrexit maior ioħe baptista. Uide
autẽ. si ñ uere falsum fati cogimur
u̾itatis hoc testimoniũ. si tantũ tri¬
buamus uet̾ib quantũ nec ioħi uẽ¬
dicare ualemꝰ. Non utiq fit iniuria
iohanni. si quide ignorasse creditur
aut dicit᷑: nimirũ qͦd & ipse ñ diffite¬
tur. S si qͦd p̾coni u̾itatis negamus.

Expanded text:
dantior jam praecesserat transactis saeculis effusio Spiritus. Aut certe Propheta, vel potius in Propheta Deus si vere illa tempora apostolica, cum hoc diceret, intuebatur, non plane, Effundam, sed, Subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, numquid non et superiores in gratia consequenter fateri necesse est! utpote quos aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus? Esto tamen, toleremus nos nostram injuriam, et apostoli quoque suam, ut et ipsi quoque minimi antiquorum ipse protestatus est: Inter natos mulierum non surrexisse majorem Joanne Baptista . Vide autem si non veretimonium, si tantum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis negamus,
Abbreviated transcription (Latin):
cto ex his quantũ iror apparet. qͣd dã¬
natio ñ baptizataꝵ & frustratio cir¬
cũcisoꝵ. & euacuatio sacrificioꝵ. quȩ
forte contra originale peccatũ ritus
obseruabat antiquos. gn̾alit̾ iam tẽ
minime ceꝑit. qͣndo nichodemo elam
dictum ẽ. nͥ quis renatus fuerit ex aqͣ

Expanded text:
cto ex his, quantum reor, apparet, quod damcto ex his, quantum reor, apparet, quod damnatio non baptizatorum, et frustratio circumcisorum, et evacuatio sacrificiorum, quae forte contra originale peccatum ritus observabat antiquus, generaliter jam tunc minime coeperit, quando Nicodemo clam di
Abbreviated transcription (Latin):
tas publice p̾dicatũ & clamatũ suꝑ
tecta fuisse:. si cucumcidamini xp̃c uo
bis ñ ꝑderit. Quomͦ deinde stabit
illud. qͥa a dieb ioħis baptistȩ regnũ
celoꝵ uim patit᷑: s p̾cipue tunc t̃preˢ¬
contigisse constiterit huiꝰcemodi a reg¬
no uolentã int̾clusionẽ qualis qui¬
dem nec ante fuerit. nec post futura
sit: Sanccito quippe noui misterii
decreto s adhuc secreto. quisña que¬
so morientib int̾i ad regnum pa¬
tet accessus. dum &e uetus iam deficit
qm̃ a nouo excludit᷑: &e nouũ tamen
ñ subuenit. qm̃ dum nescit᷑ ñ ꝑcipit᷑
O infelicissima illa tempora. que sola
a scłis om̃i penitus salutis remedio
uacua transierunt: du & enru̾cisio
quȩ illo usq uiguerat. ꝓdesse iam
subripiente baptismate ñ auderet :
&e baptisma qm̃ adhuc lateret ñ suc¬
curreret. forsan dormiebat eo tẽporis
d̃s: nec fuerit int̾im qui redimeret:
neq qui saluum faceret. Satis ꝓfe¬

Expanded text:
ta; publice praedicatum et clamatum super ta; publice praedicatum et clamatum super tecta fuisse: Si circumcidamini, Christus vobis non proderit? Quomodo deinde stabit illud, quia a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur , si praecipue tunc tecontigisse constiterit hujuscemodi a regno violentam interclusionem, qualis quidem nec ante fuerit, nec post futura sit? Sancito quippe novi mysterii decreto, sed adhuc secreto; quisnam, quaeso, morientibus interim ad regnum patet accessus, dum et vetus jam deficit, quoniam a novo excluditur: et novum tamen non subvenit, quoniam, dum nescitur, non percipitur? O infelicissima illa tempora! quae sola a saeculis omni penitas salutis remedio vacua transierunt, dum et circumcisio quae illo usque viguerat, prodesse jan subripiente Baptismate non auderet: et Baptisma, quoniam adhuc lateret, non succurreret Forsan dormiebat eo tempore Deus, nec fuit interim qui redimeret, neque qui salvum faceret. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ti fideles sunt. adultos quidem fide
& sacrificiis credimus expiatos: par¬
uulis autẽ etiam solam ꝓfuisse immo
&e suffecisse parentũ fidem. Porro hoc
ita usq ad baptismi tempora ꝑdu¬
rasse. quo uno substituto uacasse cȩte¬
ra. Querimus itaq baptismi tempꝰ:
ex quo cepit. Ex quo inquit pͥmum
dictum ẽ. nisi quis renatus. & cȩtera.
Tene gͦ firmit̾ dictũ hoc ad nichodemũ
utiq amicũ iħu. occultũ tam̃ ꝓpt̾ me¬
tum iudeoꝵ: occultumq illud de no¬
cte requisisse colloquiũ. Quanta aũ
putas obisse interĩ ut de gentib taceã
milia circũcisoꝵ: cũ necdum in lucẽ
ꝓdierit. qͦd de baptismo tune in tene¬
bris dicebatur: Quid gͥꝰ Damnatoᷤᷤ
illos om̃s dicimus: quia baptizati ñ
sunt: fit gͦ inuiria antiquo illo dei
eque mandato: si nouo adhuc furti¬
ue quodammꝰ suꝑueniente ñ tam̃
subueniente. illud ita subito euanu¬
isse putetur: ut ꝓdesse deinceps non
ualeret. Et quide quã longe post pu¬

Expanded text:
t fideles, adultos quidem fide et sacrificiis credimus expiatos, parvulis autem solam profuisse, imo et suffecisse parentum fidem. Porro hoc ita quidem usque ad Baptismi tempora perdurasse: quo uno substituto, vacasse caetera. 5. Quaerimus itaque Baptismi tempus ex quo coeperit. Ex quo, inquit, primum dictum est: Nisi quis renatus fuerit, etc. Tene ergo firmiter dictum hoc ad Nicodemum, utique amicum Jesu, occultum tamen propter metum Judaeorum; occultumque illud de nocte requisisse colloquium. Quanta autem putas obisse interim ut de gentibus taceam millia circumcisorum, cum necdum in lucem prodierit quod de Baptismo tunc in tenebris dicebatur? Quid ergo? damnatos illos omnes dicimus, quia baptizati non sunt? Fit ergo injuria antiquo illi Dei aeque mandato, si novo adhuc furtive quodammodo superveniente, non tamen subveniente, illud ita subito evanuisse putetur, ut prodesse deinceps non valeret. Et quidem quam longe post pu
Abbreviated transcription (Latin):
Alioquin quantũ intentionẽ hõis
attendo: timeo ne illum irreuocabi¬
lit̾ amittatis. Ceterũ autẽ audiuimꝰ:
domnũ abb̃em grauit̾ infirmari. Cuꝰ¬
nob̾ uitã uł mort̾ẽ flagitamꝰ citiꝰ reñ¬
ciari: ut aut de uita licet mortali re¬
cipiamꝰ gaudiũ. aut de morte licet
uital luctũ: siue ut ueriꝰ fattar. de
rtardatꝰ: s nob̃ gaudentes quib ẽ re¬
seruatꝰ. De morte u ipsi nimitũ ogratu¬
lantes ꝓ adepto p̾mio: nob̾ aut̾ẽ gemͣteᷤᷤ

Expanded text:
Alioquin, quantum intentionem hominis Alioquin, quantum intentionem hominis attendo, timeo ne illum irrevocabiliter amittatis. Caeterum autem audivimus dominum abbatem graviter infirmari: cu vitam, vel mortem flagitamus citius renuntiari, ut aut de vita, licet mortali, recipiamus gaudium; aut de morte, licet vitali, luctum; sive, ut verius fatear, de retardatus; sed nobis gaudentes, quibus est reservatus: de morte vero ipsi nimirum congratulantes pro ade
Abbreviated transcription (Latin):
o gaudet ꝓpt̾ uoc̃e sponsice sicut bene
soletis iuuare cęt̾os. sic iuuate & istos:
ut ñ solum ñ extinguatis qͦd absit
ꝓbetis. Hoc enĩ om̃ino certum sit pat̾
sione mea nusquã declinabunt: scio
enĩ qm ipse peccarẽ: &e cos peccare face¬
rem. si qͥd cis aliud consulerẽ. aut conce¬
derem. Reddant gͦ uota sua: que distin¬
xerunt labia sua. Alioquin uiderint
ipsi quib credant dicentib ecce hic ẽ
xp̃c. ecce illic ẽ: qm oportebit eos mͥ añ
tͥbunal xp̃i suꝑ uoto suo cuiꝰ ego testis
mutilis seruus. seruire dño in timo¬
re: & exultare ei cum tremore. Remisi¬
mus uob fratrem robertũ pͥmũ ꝑ eo
&e cũ eo p̾cantes. ut clementiꝰ cum ipso
agatur in recipiendo: quã cũ cęt̾i̾s so¬
let fugitiuis reu̾tentib. Non eñi par
eẽ debet pena: uͥ dispar ẽ causa. Dem¬
de ut ab obedientia in qua cũ ꝑicło
ut ipse dicit anime sue. diu inuitus
securiꝰ & salubriꝰ uiuat transferatur.

Expanded text:
o gaudet propter vocem sponsi: et sicut bene o gaudet propter vocem sponsi: et sicut bene soletis juvare caeteros, sic juvate et istos, ut non solum non exstinguatis quod absit probetis. Hoc enim omnino certum sit Patersione mea nusquam declinabunt. Scio enim quoniam ipse peccarem, et eos peccare facerem, si quid eis aliud consulerem, aut concederem. Reddant ergo vota sua quae distinxerunt labia sua. Alioquin viderint ipsi, quibus credant dicentibus: Ecce hic est Christus, ecce illic est. Quoniam oportebit eos mihi ante tribunal Christi super voto suo, cujus ego testis inutilis servus, servire Domino in timore, et exsultare ei cum tremore. Remisimus vobis fratrem Robertum, primum pro eo et cum eo precantes, ut clementius cum ipso 359 agatur in recipiendo, quam cum caeteris solet fugitivis revertentibus. Non enim par esse debet poena, ubi dispar est causa. Deinde ut ab obedientia, in qua cum periculo ut ipse dicit animae suae diu invitus securius et salubrius vivat, transferatur.
Abbreviated transcription (Latin):
apud sc̃m bentinũ fĩs suã ipsoꝵ. oꝑa¬
ri salutẽ s quos illuc uocauerit ds:
uꝰ quisq in qua uocatione uocatus
ẽi ea ꝑmaneat. Scio scio uͥ legerim.
nemo mittens manũ suã ad aratrũ
& respiciens retro. aptus ẽ regno celoꝵ:
quo nequaquã ego fraudare uelim
kñum filiũ meũ thomam. & aninã
quȩ mͥ a do cõmissa ẽ. Unde satis
admiror. quonãmͦ subripi potuerit
tante discretioni: rem huiꝰcemodi po¬
dilectione pͥsumo. paulominꝰ responde¬
ram qͦd ait dñs ad filios ⁊ ebedei. nesctisᷤ
quid petatis: nͥ qͦd cogitaui ñ sic de ca¬
ritate p̾sum̾dum: ut ñ etiã sacerdotali
cathedix deferiet᷑. facite gͦ morẽ ur̃m:
honorificate. etiam in hac parte. mini¬
stium ur̃m: & uirilit̾ iuuate. etiã has
xp̃i sponsas: ut eum ad quẽ uocantur
sponsi thalamũ. sine offensione sine
dilatione mereant᷑ intrare. Agite in¬
quã. ut amicꝰ sponsi qui stat & gaudi¬

Expanded text:
apud Sanctum-Bertinum fratres suam ipsorum operaapud Sanctum-Bertinum fratres suam ipsorum operari salutem: sed quos illuc vocaverit Deus, ut unusquisque in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat. Scio, scio ubi legerim: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum . Quod nequaquam ego fraudare velim charissimum filium meum Thomam, et animam quae mihi a Deo commissa est. Unde satis admiror, quonam modo subripi potuerit tantae discretioni, rem hujuscemodi podilectione praesumo, paulo minus respondeam, quod ait Dominus ad filios Zebedaei: Nescitis quid petatis . Nisi quod cogitavi, non sic de charitate praesumendum, ut non etiam sacerdotali cathedrae deferretur. 3. Facite ergo morem vestrum: honorificate etiam in hac parte ministerium vestrum, et viriliter juvate etiam has Christi sponsas, ut eum ad quem vocantur sponsi thalamum, sine offensione, sine dilatione mereantur intrare. Agite, inquam, ut amicus sponsi, qui stat et gaudi
Abbreviated transcription (Latin):
lescunq orationes. Rogastis nos pio
eccłia sci bertini: quã & uos diligraͤ.
& nos ipsi diligimus. & dileximꝰ ab
initio. Uerumptam̃ qͦd nunc rogat
uenerabił abbas eiusdem monast̾ii.
utinã diligentiꝰ considerasset prudẽ¬
tia ur̃a. quale sit istud. ñ dicam face̾:
s uł rogare. Neq enim dubito quin
redarguissetiꝰ eum. tanquã qui delin¬
queret grauit᷑ & adu̾sum nos amicoᷤᷤ
suos: & adu̾sus ipsum cuiꝰ animan
querit: immo & adu̾sus dm. cuiꝰ conat᷑
immutare consiliũ. Quid enim dñe
pat̾: Id uob̃ ꝑsuaderi potuit: ut ab
amico ur̃o tale aliquid peteretis: No¬
cat ds thomam de cęlo: uocat ut exe¬
at de t̾ra sua & de cognatione sua. &
de domo patris sui. & ueniat in locũ
quẽ ipse ei ostindit: ego quis sum qͥ
Dire eũ qui ꝓpͥas oues uocat nomine ꝓpͥo:
& ipse ante eas uadit. ut alium ñ se¬
quant᷑ s ipsum: Thomas pauꝑta¬
tat̾e eligit: ego eum ad diuitias deliti¬
asq remittã: Nec ignoro. quin possint

Expanded text:
lescunque orationes. 1. Rogastis nos pro ecclesia Sancti-Bertini, quam et vos diligitis, et nos ipsi diligimus, et dileximus ab initio. Verumtamen quod nunc rogat venerabilis abbas ejusdem monasterii, utinam diligentius considerasset prudentia vestra, quale sit istud, non dicam facere, sed vel rogare. Neque enim dubito, quin redarguissetis eum, tanquam qui delinqueret graviter, et adversum nos amicos suos, et adversum ipsum, cujus animam quaerit; imo et adversus Deum, cujus conatur immutare consilium. Quid enim, domine pater? id vobis persuaderi potuit, ut ab amico vestro tale aliquid peteretis? Vocat Deus Thomam de coelo, vocat ut exeat de terra sua, et de cognatione sua, et de domo patris sui, et veniat in locum quem ipse ei ostendit: ego quis sum quidire eum, qui proprias oves vocat nomine proprio; et ipse ante eas vadit, ut alium non sequantur, sed ipsum? Thomas paupertatem elegit, ego eum ad divitias deliciasque remittam? 2. Nec ignoro, quin possint
Abbreviated transcription (Latin):
rons ñ sic. cuiꝰ laus ẽ in eccłia: qͥppe
honorificantis minist̾ium suum.
Legite litteras has dño meo. Ipse ui¬
derit qͥd de tali homine faciendu sit:
ego lib̾aui animã meã. Dico tam̃ p̾ci¬
pitatione qua soleo. Bonũ ẽ ei si pͣ¬
get ip̃e curiã suã: & si liberet conscien¬
tiam suã. Decreueram ista tacere: s
uencrabilis pͥor montis diad hoc me
impulit & animauit ut scriberem:
ce scitote minus me dixisse qͣm pub-¬
lice p̾dicat᷑.

Expanded text:
rons, non sic: cujus laus est in Ecclesia, quippe rons, non sic: cujus laus est in Ecclesia, quippe honorificantis ubique ministerium suum. Legite litteras has domino meo. Ipse viderit, quid de tali homine faciendum sit: ego liberavi animam meam. Dico tamen praecipitatione qua soleo: Bonum est ei si purget ipse curiam suam, et sic liberet conscientiam suam. Decreveram ista tacere: sed venerabilis Prior Montis-Dei ad hoc me impulit, et animavit ut scriberem. Et scitote minus me dixisse, quam publice praedicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ertransiit legatus ur de gente
in gentem: &e de regno ad po¬
pulum alterũ. feda &e horren¬
da uestigia apud nos ubiq relinqͤns.
Aradice alpium &e regno theutonico¬
rum. ꝑ omĩs pene ȩccłias franciȩ & nor¬
manniȩ. & curunquaq circuiens us¬
q rothomagum uir apłicus:. repleuit
ñ euangłio s sacrilegio. Turpia fertͣ
ubiq cõmisisse. spolia eccł̃iaꝵ aspor¬
tas se. formosulos pueros in eccłiasti¬
cis honorib uͥ potuit ꝓmouisse: ubi
ñ potuit uoluisse. Multi se redeme¬
runt: ne ueniret ad eos. Ad qͦs ꝑue¬
nire ñ potuit: exegit &e extorsit ꝑ
nuncios. In scolis. in curiis. in tͥuiis
fabulam se ipsum fecit. Seculares re¬
ligiosi om̃s male locunt᷑ de eo: pau¬
ꝑes &e monachi &e elerici conquerũt
de eo. homines quoq suȩ ꝓfessiomi:
ipsi sunt qui magis exhorrent & fa¬
mam eiꝰ &e uitam. Hoc testimoniũ
habet ab his qui intꝰ & ab his qui
foris funt. Non sic dñs ioh̾es pape¬

Expanded text:
ertransiit legatus vester de gente in gentem, et de regno ad populum alterum, foeda et horrenda vestigia apud nos ubique relinquens. A radice Alpium et regno Teutonicorum, per omnes pene Ecclesias Franciae, et Normanniae, et circumquaque circumiens usque Rothomagum, vir apostolicus replevit, non Evangelio, sed sacrilegio. Turpia fertur ubique commisisse; spolia ecclesiarum asportasse: formosulos pueros in ecclesiasticis honoribus, ubi potuit, promovisse; ubi non potuit, voluisse. Multi se redemerunt, ne veniret ad eos: ad quos pervenire non potuit, exegit et extorsit per nuntios. In scholis, in curiis, in triviis, fabulam se ipsum fecit. Saeculares, religiosi, omnes male loquuntur de eo: pauperes, et monachi, et clerici conqueruntur de eo. Homines quoque suae professionis, ipsi sunt qui magis exhorrent et famam ejus, et vitam. Hoc testimonium habet et ab his qui intus, et ab his qui foris sunt. Non sic dominus Joannes Pape
Abbreviated transcription (Latin):
i uera sunt quȩ audistis de ab¬
bate sci theofredi: ñ potestis ea
uera. Uerax ẽ enim. qui testimonium
ꝑhibet de his: p̾sentium lator. Un de
hoc quoq sciam queritis: fascẽ teneo
litterarũ missarũ a uiris scĩs. qͦs ego
noui. quia scĩ & ueridici sunt: & om̃s
illȩ parit̾ continent tam laudes & p̾¬
coma huiꝰ quã illius horrendas blas-¬
phemias quẽ accusat

Expanded text:
i vera sunt quae audistis de abbate Sancti Theofredi, non potestis ea vera. Verax est enim, qui testimonium perhibet de his, praesentium lator. Unde hoc quoque sciam quaeritis? Fascem teneo litterarum missarum a viris sanctis, quos ego novi quia sancti et veridici sunt · et omnes illae pariter continent tam laudes et praeconia hujus, quam illius horrendas blasphemias, quem accusat
Abbreviated transcription (Latin):
nardus abbas clare ual¬
lis salutẽ: &e siquid pot̾
peccatoris oratio. Qnͣto
ad uos timore scribam: nouit ipse quẽ
timemus in uob̃. S ut audeam dña
caritas facit: quippe quȩ imꝑat &e uo¬
bis. Pro eccł̃ia diuionensi rogatus sus¬
cepi facere p̾cem: s quid potissimum
p̾cari debeam pene dubito. Nam sic̃
temptare aliquid uł prece uł precio
adu̾sus iusticiã iniquũ ẽ: sic ꝓ iusticia
multum laborare apud iusticiȩ ama¬
torem suꝑfluum. Uerum & si nos qͥd
oremus sicut oportet nescimꝰ: confidi¬
mus tam̃ qͦd ur̃a benignitas p̾sertim
in causa religiosoꝵ ociosa ẽẽ ñ poterit.
Et qͥdem scĩtatis ur̃e prudentia sollici¬
taq discussio. quid inuentura sit ego
nescio: s hoc dico qͦd audiui & frequent̾
audio: quia uidelicet longo & inconcuᷤ¬
so tenore. fertur diuionenfis eccł̃ia pos¬
sedisse ea de quib adu̾sus eam causant᷑
luxouienses: ita ut hi qui uident᷑ antiqͥo¬
res de uicinis. mirent᷑ &e indignent᷑ nouã

Expanded text:
atus abbas Clarae-Vallis, salutem, et si quid potest peccatoris oratio. Quanto ad vos timore scribam, novit ipse quem timemus in vobis. Sed ut audeam, domina charitas facit: quippe quae imperat et vobis. Pro Ecclesia Divionensi rogatus, suscepi facere precem; sed quid potissimum precari debeam, pene dubito. Nam sicut tentare aliquid vel prece vel pretio adversus justitiam iniquum est: sic pro justitia multum laborare apud justitiae amatorem superfluum. Verum etsi nos quid oremus, sicut oportet, nescimus, confidimus tamen quod vestra benignitas, praesertim in causa religiosorum, otiosa esse non poterit. Et quidem sanctitatis vestrae prudentia sollicitaque discussio quid inventura sit, ego nescio; sed hoc dico quod audivi et frequenter audio, quia videlicet longo et inconcusso tenore fertur Divionensis Ecclesia possedisse ea, de quibus adversus eam causantur Luxovienses: ita ut hi qui videntur antiquiores de vicinis, mirentur et indignentur, novam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ deliberans. fundebat lacrimas dauid
filio parricidȩ: & si ñ ꝓfuturas: pias
tam̃. Ita &e uos miseremini mei: ñ qͥa
merui. s quia egeo. Miseremini tan¬
quã miscłiam consecuti a dño: ut si¬
ne timore a mundi tumultib lib̾ati
seruiatis ei. felices quos abscondit
umbra alaꝵ. suaꝵ sꝑantes. donec tͣn¬
seat iniquitas. Ceterũ ego infelix pau¬
ꝑ & nudus. homo natus ad laborẽ. ini¬
plumis auicula. pene om̃i tp̃r nidulo
exulans. uento exposita &e turbini:
turbatus sum & motus sum sic̃ ebri:
&e omĩs conscientia mea deuorata ẽ.
Miseremini proinde &e si nil meriti:¬

Expanded text:
non deliberans . Fundebat lacrymas David non deliberans . Fundebat lacrymas David filio parricidae, etsi non profuturas, pias tamen . Ita et vos miseremini mei, non quia merui, sed quia egeo. Miseremini tanquam misericordiam consecuti a Domino, ut sine timore a mundi tumultibus liberati, serviatis ei. Felices, quos abscondit umbra alarum suarum sperantes, donec transeat iniquitas. Caeterum ego infelix, pauper et nudus, homo natus ad laborem, implumis avicula pene omni tempore nidulo exsulans, vento exposita et turbini, turbatus sum et motus sum sicut ebrius, et omnis conscientia mea devorata est. Miseremini proinde, etsi nil meriti
Abbreviated transcription (Latin):
dño &e reuerentissimo
patri .G. pͥori kartusien¬
si & scĩs fratrib adhe¬
rentib ei: fr̾ bernar¬
dus de claraualle modicũ id qͦd ẽ. P ri¬
mum qͦd accedens ad partes illas. non
adieci ꝑuenire usq ad uos uidere fa¬
cies ur̃as. rememorare iniquitates &e
necessitates meas: & si uob̾ forsitan
satisfacere possum: mͥ fateor ñ possũ.
Irascor occupationib meis: quib fa¬
ctum ẽ ñ ut neglexerim:. s ut nequiue¬
rim. Hoc frequent̾ patior. & idõ fre-¬
quent̾ irascor: dignus utinã cui omĩs
sc̃s condoleat. Alioquin duplicit̾ mi¬
ser sum: si nec miserabił sum. Ego uero
frat̾nȩ pietati locũ in me ostendo: ñ mĩ¬
tum. Miseremini mei ñ qͥa dignus: s
q̃m inops. & pauꝑ sum ego. Iusticia
m̃itum querit: miscdia miseriã intue¬
tur. Uera miscdia ñ uidicat s afficit.
ñ nitit᷑ discussione. occasione conten¬
ta. Non enĩ expectat᷑ ratio: uͥ affectio
trahit. Lugebat samuel saul: miseranᷤ

Expanded text:
no, et reverendissimo patri GUIGONI priori Cartusiensi, et sanctis fratribus adhaerentibus ei, frater BERNARDUS de Clara-Valle, modicum id quod est. Primum quod, accedens ad partes illas, non adjeci pervenire usque ad vos videre facies vestras, rememorari iniquitates et necessitates meas: etsi vobis forsitan satisfacere possum, mihi, fateor, non possum. Irascor occupationibus meis, quibus factum est, non ut neglexerim, sed ut nequiverim. Hoc frequenter patior, et ideo frequenter irascor: dignus utinam, cui omnis sanctus condoleat. Alioquin dupliciter miser sum, si nec miserabilis sum. Ego vero fraternae pietati locum in me ostendo, non meritum. Miseremini mei, non quia dignus, sed quoniam inops et pauper sum ego. Justitia meritum quaerit: misericordia miseriam intuetur. Vera misericordia non judicat, sed afficit: non nititur discussione, occasione contenta. Non enim exspectatur ratio, ubi affectio trahit. Lugebat Samuel Saul, miserans,
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ quȩ in celo & que in t̾ra sunt
pret̾ seipsum. Damnatꝰ ẽ suessioni eũ
oꝑe suo: eoram legato romanȩ eccliȩ
S quasi ñ sufficeret ei illa dampnatio:
iterum facit unde iterũ damnet᷑: & iã
nouissimus error peior ẽ pͥore. Securꝰ¬
c̃ tam̃. qm̃ cardinales & elicos curiȩ se
discipulos habuisse głatur: & eos in de¬
fensione p̾titi & p̾sentis erroris assumit:
a qͥb iudicari timere debuit & dapnari.
Siquis sp̃m di habet: illius u̾siculi
recordetur. Nonne qui oderunt tedo¬
mine oderam: & suꝑ inimicos tuos
tabescebam: Liberet ds ꝑuos & per
miquis: & a lingua dolosa:¬

Expanded text:
omnium quae in coelo et quae in terra sunt, omnium quae in coelo et quae in terra sunt, praeter se ipsum. Damnatus est Suessione cum opere suo coram legato Romanae Ecclesiae. Sed quasi non sufficeret ei illa damnatio; iterum facit, unde iterum damnetur: et jam novissimus error pejor est priore. Securam cardinales et clericos curiae se discipulos habuisse gloriatur, et eos in defensione praeteriti et praesentis erroris assumit, a quibus judicari timere debuit et damnari. Si quis spiritum Dei habet, illius versiculi recordetur: Nonne qui oderunt te, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam? Liberet Deus per vos, iniquis et a lingua dolosa
Abbreviated transcription (Latin):
diligere iusticiam & odire iniquitatẽ.
Magist̾ petrus abailardus sine regła
monachus. sine sollicitudine p̾latus:
nec ordinem tenet: nec tenet᷑ ab ordine.
Homo sibi dissimił ẽ: intꝰ herodes. foriᷤ
iohes. Totus ambiguus: nichil habens
de monacho preter nom̃ & habitum. S
quid ad me: Unusquisq omis suum
portabit. Alud ẽ quod dissimulare ñ
possum: qͦd ꝑtinet ad om̃s qui diligt̾
nom̃ xp̃i. Iniquitatẽ in excelso loqui¬
tur: integritatẽ fidei. castitatẽ eccłie cor¬
rumpit. Transgredit᷑ t̾minos quos
posuerunt patres nr̃i: de fide de sacra¬
mentis de scã tͥnitate disputans & scri¬
bens. singula ꝓ sua uoluntate murat.
auget & minuit. In libris & in oꝑib
suis ostendit se fabricatorẽ mendacii.
& cultorẽ ꝑu̾soꝵ dogmatũ. hereticũ se
ꝓbans ñ tam in errore quã in ꝑtinatia.
& defensione erroris. Homo ẽ egredienᷤ
m̃suram suam: in sapientia uerbi eua¬
cuans uirtutẽ crucis xp̃i: nichil nescit

Expanded text:
diligere justitiam, et odire iniquitatem. Magister Petrus Abaelardus, sine regula monachus, sine sollicitudine praelatus, nec ordinem tenet, nec tenetur ab ordine. Homo sibi dissimilis est, intus Herodes, foris Joannes; totus ambiguus, nihil habens de monacho, praeter nomen et habitum. Sed quid ad me? Unusquisque onus suum portabit. Aliud est quod dissimulare non possum, quod pertinet ad omnes qui diligunt nomen Christi. Iniquitatem in excelso loquitur: integritatem fidei, castitatem Ecclesiae corrumpit. Transgreditur terminos quos posuerunt patres nostri: 186 de fide, de Sacramentis, de sancta Trinitate disputans et scribens, singula pro sua voluntate mutat, auget, et minuit. In libris et in operibus suis ostendit se fabricatorem mendacii et cultorem perversorum dogmatum; haereticum se probans, non tam in errore, quam in pertinacia et defensione erroris. Homo est egrediens mensuram suam, in sapientia verbi evacuans virtutem crucis Christi. Nihil nescit
Abbreviated transcription (Latin):
s saperet ad sobrietatẽ. Ego ñ eũ accu¬
so apud patiẽ: ẽ qui eũ accuset liber
suus: in quo sibi male comꝑlacuit.
Cum de trinitate loquit᷑ sapit arri¬
um: cũ degr̾a sapit pelagiũ. cũ de
ꝑsona xp̃i sapit nestoriũ. Minus de
uĩa equitate p̾sumo: si diu uos ro¬
p̃ponatis. Illud aut̃e scitote. qͥa expe¬
dit uob̃ quib potestas data c̃ a dño:¬

Expanded text:
sed saperet ad sobrietatem. Ego non eum accused saperet ad sobrietatem. Ego non eum accuso apud Patrem: est qui eum accuset liber suus, in quo sibi male complacuit. Cum de Trinitate loquitur, sapit Arium: cum de gratia, sapit Pelagium: cum de persona Christi, sapit Nestorium. Minus de vestra aequitate praesumo, si diu vos rohristo praeponatis. Illud autem scitote, quia expedit vobis, quibus potestas data est a Do
Abbreviated transcription (Latin):
clarualł uocatus abbas. ñ declinare
ad dexteram nec ad sinstram. Iniu¬
riam facio uob̾ si aliquẽ a uob ita dili¬
gi ciedam: ut cum eo parit̾ eiꝰ errores
diligatis. Quisquis enim sic aliquẽ
diligit: ñdum nouit quẽadmod̾u
oporteat eum diligere. Talis namꝙ di¬
lectio t̾rena ẽ. animalis ẽ. diabobica:
nocens eque diligenti atq dilecto. Ex¬
istiment alii de aliis ꝓut uolunt: ego
adhuc de uob̾ estimare ñ possum. nͥ qͣd
uicinũ ẽ rationi: qͦd ad lineam ꝑtine¬
at ȩquitatis. Quidam priꝰ iudicant
& postea ꝓbant: ego de potione u¬
trum dulcis sit an amara. ante gu¬
stum ñ iudicabo. Magister petruis
in libris suis ꝓphanas uocũ nouna¬
tes indueit & sensuum. disputans
de fide contͣ fidem. u̾bis legis legem
impugnat. Nichil uidet ꝑ speculi
in eniginate: s facie ad faciem om̃ĩa
intuetur: ambulans in magnis. & in
mirabilib suꝑ se. Melius illi erat. si
uixta titulum libri sui seipsum co¬
gnosceret: nce egiederet᷑ msuram sua:

Expanded text:
lis vocatus abbas, non declinare ad dexteram, nec ad sinistram. Injuriam facio vobis, si aliquem a vobis ita diligi credam, ut cum eo pariter ejus errores diligatis Quisquis enim sic aliquem diligit, nondum novit quemadmodum oportet eum diligere. Talis namque dilectio terrena est, animalis, diabolica, nocens aeque diligenti atque dilecto. Existiment alii de aliis prout volunt: ego adhuc de vobis aestimare non possum, nisi quod vicinum est rationi, quod ad lineam pertinet aequitatis. Quidam prius judicant, et postea probant: ego de potione, utrum dulcis sit an amara, ante gustum non judicabo. Magister Petrus in libris suis profanas vocum novitates inducit et sensuum: disputans de fide contra fidem, verbis legis legem impugnat. Nihil videt per speculum et in aenigmate; sed facie ad faciem omnia intuetur, ambulans in magnis et in miribilibus super se. Melius illi erat, si juxta titulum libri sui, se ipsum cognosceret, nec egrederetur mensuram suam,
Abbreviated transcription (Latin):
digne sint exauditu. ñ est qͦd
uos doceamuᷤ: ipse satis ꝑ se pat̾nis
facile ꝑsuadebunt. Agimus tamen:
fouendus ẽ deuotus iuuenis fauore
pat̾no: & zelus bonus quẽ ꝓ sua ec¬
clesia gerit. ñ mͦ approbandus: s ad
iuuandus. Sic se ipso in dies deuoti¬
or. feruentior. fortior fiet: cum uexa¬
tiones &e tribulationes que nunqͣm
desunt illi eccłiȩ amalis hominibus:
manu in deficientis auxilii ur̃i sibi
senserit e regione leuari. Petitionem
frĩs arnulfi de maiole petimus ex¬
audiri. Magist̾ .G. hoc nom̃ nuncio.
dicet eam uob̃. S & quod petit abba¬
tissa de paracdito. ꝑ ipsum si dignami¬
ni scire potestis: & facere si dignũ ui¬
dicatis:.¬

Expanded text:
u, non est quod vos doceamus: ipsae satis per se paternis facile persuadebunt. Agimus tamen. Fovendus est devotus juvenis favore paterno: et zelus bonus, quem pro sua Ecclesia gerit, non modo approbandus, sed et juvandus. Sic seipso in dies devotior, ferventior, fortior fiet, cum vexationes et tribulationes, quae nunquam desunt illi Ecclesiae a malis hominibus, manu indeficientis auxilii vestri sibi senserit e regione levari. Petitionem fratris Arnulfi de Maiole petimus exaudiri. Magister G. hoc nomen nuntio dicet eam vobis. Sed et quod petit abbatissa de Paraclito, per ipsum, si dignamini, scire potestis; et facere, si dignum judicatis.
Abbreviated transcription (Latin):
gnationẽ autẽ desolatio ꝑene uniu̾sȩ
terre sequuta ẽ. Si quid zelo urgen¬
it crupit. qͦd ñ fuit aut secus quã fu¬
it dicendii: sit queso apud uos quasi
ñ dictum. Ubi uͦ dixi qͦd oportunt &
lͥi oportuit dici: sit ñ frustra dictum¬

Expanded text:
gnationem autem desolatio pene universae gnationem autem desolatio pene universae terrae secuta est. Si quid zelo urgente erupit quod non fuit, aut secus quam fuit dicendum; sit, quaeso, apud vos quasi non dictum: ubi vero dixi quod oportuit, et ubi oportuit dici; sit non frustra dictum
Abbreviated transcription (Latin):
rumptam̃ ne in hoc quidẽ exeusari
posse fatemur. Neꝙ eñ excusare nos ħ
ueniam postulare suscepimꝰ. Uos ui¬
dete: an excusare eum aliquatenꝰ possit
ira. exas. maiestas. Poterit sine dubio.
si miscdiam uidicio suꝑexaltandam
decernatis: quatinꝰ uidelicet talis ali¬
qua consideratio in rege & puero habe¬
atur: ut hac ei uice tali quide tenore
pairat᷑. quo tale aliquid de eet̾o non
p̾sumat. P airatur sane dixerim si fi¬
eri possit. salua in om̃ib eccłiȩ lib̾tate:
simul & archiepõ debita ueneratione
seruata. quẽ manus apłica consecra¬
uit. Hoc ipse rex humilit̾ petit: hec
nrã uniu̾sa eitra montana iam af¬
flicta eccłia supplicit̾ dep̾catur. Alio¬
qui damꝰ manꝰ morti. tabescentes ce
arescentes p̃ timore & expectatione. qͦ
suꝑuenerunt unu̾so orbi. Siquidẽ
dep̾catio mea suꝑ hoc ab anno pͥore:
tx peccatis meis erigentib dep̾cationẽ
meã ñ exauditio s indignatio. indi¬

Expanded text:
rumtamen ne in hoc quidem excusari rumtamen ne in hoc quidem excusari posse fatemur. Neque enim excusare nos, sed veniam postulare suscepimus. Vos videte an excusare aliquatenus eum possit ira, aetas, majestas. Poterit sine dubio, si misericordiam judicio superexaltandam decernatis: quatenus videlicet talis aliqua consideratio in rege et puero habeatur, ut hac ei vice tali quidem tenore parcatur, quo tale aliquid de caetero non praesumat. Parcatur sane dixerim, si fieri possit salva in omnibus Ecclesiae libertate, simul et archiepiscopo debita veneratione servata, quem manus apostolica consecravit. Hoc ipse Rex humiliter petit, hoc nostra universa citramontana nimium jam afflicta Ecclesia suppliciter deprecatur. Alioquin damus manus morti, tabescentes et arescentes prae timore ex exspectatione, quae supervenerunt universo orbi. Siquidem deprecatio mea super hoc ab anno priore; et, peccatis meis exigentibus, deprecationem meam non exauditio, sed indignatio; indi
Abbreviated transcription (Latin):
plage cicatrix occalluit. &e rursũ scin¬
dere. parant: rursus corpus xp̃i affig̾e
cruci. rursus fodere latus innoxium:
rursus uestimenta diuidere: atq ipsã
quod in ipsis ẽ qͦd in ipsis est tunicam
inconsutilem. quãuis frustra dirũpere
satagunt. Si qua in uob̾ sunt uiscera
pietatis tantis uos opponite malis: ne
in illa p̾cipue t̾ra scissura fiat: in qua
solent sicut optime nostis scissiue alie
iesarciri. Nam si auetor scandali. ore
singularit̾ iudicis tiremendo addicitur
maledicto: quib putamus benedicti¬
onib dignos huiꝰ nequitiȩ fugatores
& ꝓpugnatores: De duob ñ excusamꝰ
regem. Nam & iurauit & illicite: & ꝑ¬
seuerat iniuste. Uerum id ñ uoluntate:
s uerrcundia. Nam ꝓbro ducit᷑ sicut
optime nostis apud francigenas iura¬
mentũ soluere: quãlibet male. publi¬
ce uiratũ sit: quãuis nemo sapiens du¬
bitet illicita iurasñta ñ eẽ tenendã. Ue¬

Expanded text:
plagae cicatrix occalluit, et rursum scinplagae cicatrix occalluit, et rursum scindere parant, rursus corpus Christi affigere cruci, rursus fodere latus innoxium, rursus vestimenta dividere, atque ipsam, quod in ipsis est, tunicam inconsutilem, quamvis frustra, dirumpere satagunt. Si qua in vobis sunt viscera pietatis, tantis vos opponite malis, ne in illa praecipue terra scissura fiat, in qua solent, sicut optime nostis, scissurae aliae resarciri. Nam si auctor scandali, ore singulariter Judicis, tremendo addicitur maledicto, quibus 203 putamus benedictionibus dignos hujus nequitiae fugatores et propugnatores? 3. De duobus non excusamus Regem. Nam et juravit illicite, et perseverat injuste. Verum id non voluntate, sed verecundia. Nam probro ducitur, sicut optime nostis, apud Francigenas juramentum solvere, quamlibet male publice juratum sit, quamvis nemo sapiens dubitet illicita juramenta non esse tenenda. Ve