comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tulum suꝑẽ uitȩ tͥ p̾sertim ĩa senescen¬
tie Uapor ẽ ad modicũ parens: a&e dein¬
ceps ext̾minabit᷑. Si sapis. ñ ueniet su¬
ꝑ te illa maledictio. Nidi stultũ fir¬
ma radice: & statim maledixi pulchri-
rus sapiens appellauit: sciens sapĩam
huiꝰ mundi stulticiã ẽẽ apud dm. O
utinam saꝑes. & intelligeres: ac nouis¬
sima ꝓuideres. Saꝑes quȩ di sunt. in¬
telligeres que mundi sunt: ꝑuideres
quȩ inferni sunt. Profecto inferna hor¬
num contemneres. Multa suggerit
animꝰ. immo sp̃c loqui tͥ de salute aĩe
tuȩ: s donec rescͥpto nou̾im tuo. qualit̾
ista acceꝑis. ñ adiciã ultra:. ne fiam one¬
rosus. cui de cȩt̾o uolo ẽẽ amicꝰ ̃e adiu¬
tor si uolueris ad salutẽ. Dilectam no¬
bis in xp̃o uxorem tuã. ꝑ te licet im¬
meritã salutamus:¬

Expanded text:
m jam senescenti? Vapor est ad modicum parens, et deinceps exterminabitur. Si sapis, non veniet super te illa maledictio: Vidi stultum firma radice, et statim maledixi pulchriturus Sapiens appellavit, sciens sapientiam hujus mundi stultitiam esse apud Deum . O utinam saperes, et intelligeres, ac novissima provideres! . Saperes quae Dei sunt, intelligeres quae mundi sunt, provideres quae inferni sunt! Profecto inferna hornum  al., ad malum contemneres. Multa suggerit animus, imo spiritus, loqui tibi de salute animae tuae: sed donec rescripto noverim tuo qualiter ista acceperis, non adjiciam ultra, ne fiam onerosus, cui de caetero volo esse amicus, et adjutor, si volueris, ad salutem. Dilectam nobis in Christo uxorem tuam per te, licet immeritam, salutamus
Abbreviated transcription (Latin):
tes tͥ meliora. & meliora scribentes. Pri¬
mo qͥdem qͥa sapiens diceris: ut qͦd dice¬
ris ueriꝰ sis. mttto ad te uirũ sapientẽ qͥ
ait. Noli ꝓhibere eum. qui potest bene
facere: si uales & ipse benefãe. Habes tp̃s

Expanded text:
tes tibi meliora, et meliora scribentes. Prites tibi meliora, et meliora scribentes. Primo quidem quia sapiens diceris, ut quod diceris, verius sis, mitto te ad virum sapientem, qui ait: Noli prohibere eum qui potest bene face
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa referente didicimꝰ. qͦd sis
homo sapiens: & scd̾m scłm
honoratꝰ. Uoluit autẽ dilectꝰ filiꝰ meuͤ
Petrꝰ. cui & notior & familiarior sangͥ¬
nis afsmitate uideris: ut tͥ scͥberẽ ĩmo re¬
scͥberẽ. Tu enĩ scͥpseras illi: & utinam ut te de¬
cuisset: & illi expediret. Non sic fecisti.
Nouũ militẽ xp̃i ausus es dehortari a
seruitio dñi sui. Dico tͥ: ẽ qui querat
& iudicet. Non sufficiebant tͥ peccata
tua. nͥ te ce alienis inuolueres. & rursũ
ad peccata qͦd in te. fuit penitentẽ ui¬
uenẽ reuocares: &e scđm duriciã tuã
& cor impenitens. thesaurizas tͥ iram
in die ux: Quasi ñ satis eum ꝑ se tẽp¬
tet diabolus: nͥ tu iuiueris illum. hõ
xp̃ianus. dux eius & notus eiꝰ. Tu qͥdem
illi serpentẽ alt̾um: s ñ tͥ ille alterã erã
exhibint. Tuis impulsꝰ ẽ manib s ñ eu̾¬
sus: fundatꝰ ẽ enim supͣ firmã petram.
Ueruntam̃ ñ reddimꝰ tͥ uicem᷑. s uin¬
cimꝰ in bono mału: orantes ꝓ te. optan¬

Expanded text:
d sis homo sapiens, et secundum saeculum honoratus. Voluit autem dilectus filius meus Petrus, cui et notior, et familiarior sanguinis affinitate videris, ut tibi scriberem, imo rescriberem. Tu enim scripseras illi, et utinam ut te decuisset, et illi expediret. Non sic fecisti. Novum Christi militem ausus es dehortari a servitio Domini sui. Dico tibi, est qui quaerat et judicet. Non sufficiebant tibi peccata tua, nisi te et alienis involveres; et rursum ad peccata, quod in te fuit, poenitentem juvenem revocares: et sic secundum duritiam tuam et cor impoenitens thesaurizares tibi iram in die irae? Quasi non satis eum per se tentet diabolus, nisi tu juveris illum, homo christianus, dux ejus, et notus ejus. Tu quidem illi serpentem alterum, sed non tibi ille alteram Evam exhibuit. Tuis impulsus est manibus, sed non eversus: fundatus est enim supra firmam petram. 2. Verumtamen non reddimus tibi vicem, sed vincimus in bono malum, orantes pro te, optan
Abbreviated transcription (Latin):
si uera st̃ quȩ dicunt᷑ ꝓpe int̾itũ ẽ.
Nec dcciedenda om̃ia. Domos uicinas
nob̾ uob̾ notas. ꝑtinentes ad ipsum. par¬
tim iam destructas: partim iam in die ᷤᷤ
destrui cernimꝰ &e dolemus. Quȩ in m̃-¬
bris uidemꝰ: hec & his grauiora de ca-¬
pite fama nunciante ꝑcepimꝰ. S nũqͥd
debeo ego nc̃ maloꝵ uob̃ quoꝵ ñ ẽ nume¬
rus reterere narrationẽ: Latoe p̾sentiũ
monachus p̾fati monastii. & archegau¬
dus pͥor homo nob̾ antiquo ꝓ sua ho¬
nestate &e religione dilectus. poterunt
uob̾ intimare quȩ plenius nort̃: ce¬
si ñ om̃ia quis enim hoc posset: tot
& tanta ꝓ certo. quȩ aplicam securim
& si dissimulantẽ. &e si dormitantẽ.
mirũ si ñ surgere &e ferire cõpellant.
Ego liberaui animã meã: s ñ fufficit nͥ
& monast̾ium liberet᷑. In manib ur̃iˢ
mors &e uita illius:

Expanded text:
si vera sunt quae dicuntur, prope interitum est. Nec decredenda omnia. Domos vicinas nobis, vobis notas, pertinentes ad ipsum, partim jam destructas, partim in dies destrui cernimus, et dolemus. Quae in membris videmus, haec et his graviora de capite fama nuntiante percepimus. Sed numquid debeo ego nunc malorum vobis, quorum non est numerus, retexere narrationem? Lator praesentium monachus praefati monasterii, et Archegaudus Prior, homo nobis ab antiquo pro sua honestate et religione dilectus, poterunt vobis intimare quae plenius norunt, etsi non omnia: quis enim hoc posset? Tot et tanta pro certo, quae apostolicam securim, etsi dissimulantem, etsi dormitantem, mirum si non surgere et ferire compellant. Ego liberavi animam meam: sed non sufficit, nisi et monasterium liberetur. In manibus vestris mors et vita illiu
Abbreviated transcription (Latin):
dum ur̃m deseruite. Ipse uͦ ad hono¬
rem suum. ad salutẽ urãm. ad patͥe
sospitatẽ & pacẽ. letum uos & incli¬
tum ꝑducat in bonũ ac placidum
finem
dictus de claraualle: in dño
salutẽ. Multoꝵ iam relatione leta¬
bundus accepi. locum gr̃e ñ infimũ.
humilitatẽ nr̃am apud ur̃ãm celsi¬
tudinẽ obtinere. Non sum meritus:
s eo non ingratus. Itaq refero gr̃ãm
ꝓ gr̃a: & si ñ condignam: certe quã
possum. Nec uereor quantula sit ob¬
latam uł potiꝰ relatam a uob̃ spern:
quam & amant̾ ꝓmereri & dignant᷑
p̾uenire curastis. Uerum plura mͦ¬
scribere suꝑsedi: donec ur̃o si dignũ
iudicatis agnoscam rescͥpto. hec pau-¬
cã qualit̾ accipiatiᷤ. Que autẽ rescri¬
bere uł iniungere u̾bo placuerit: ab¬
Pro quo etiam ur̃am excellentiam
compellamꝰ: quatinꝰ &e notũ ex hoc
habeat cõmendatũ. uitpote hominẽ
honestate. scientia religioneq cõmen

Expanded text:
dum vestrum deservite. Ipse vero ad honodum vestrum deservite. Ipse vero ad honorem suum, ad salutem vestram, ad patriae sospitatem et pacem, laetum vos et inclytum perducat in bonum ac placidum finem. ficsalutem. Multorum jam relatione laetabundus accepi, locum gratiae non infimum humilitatem nostram apud vestram Celsitudinem obtinere. Non sum meritus, sed eo non ingratus. Itaque refero gratiam pro gratia, etsi non condignam, certe quam possum. Nec vereor, quantula sit, oblatam, vel potius relatam a vobis sperni, quam et amanter promereri, et dignanter praevenire curastis. Verum modo plura scribere supersedi, donec vestro, si dignum judicatis, agnoscam rescripto, haec pauca qualiter accipiatis. Quae autem rescribere vel injungere verbo placuerit, abPro quo etiam vestram Excellentiam compellamus, quatenus eum et notum ex hoc habeatis, et commendatum, utpote hominem honestate, scientia, religioneque com
Abbreviated transcription (Latin):
querunt adu̾sum uos. S sinite illoᷤ
Ceci sunt: duces eoꝵ. Intendite saluti
paruuloꝵ: ñ murmuri maliuolorũ.
scandalum: qui ñ sanant᷑. nͥ uos in¬
firmemini. S nec ut urĩs ipsis oĩa
omib placeant quȩ statiutis expe¬
ctandum. Alioquin: aut nulłu aut
rarum bonũ ostitiutis. Satiꝰ uͦ ipsoꝵ
ꝓfectib quã uoluntatib ꝓuidetis: fi¬
deliusq inuitos trahitis ad dm. quã
eos desidiis cordis eoꝵ relinquitis. Cõ¬
mendo me scĩs orationib ur̃is.
dictus de claraualle:. cȩloꝵ re¬
gi de t̾reno regno seruire fideliter: &
maluit mori quã carere illa. E go
eam sequi disposui: & mittere de no¬
stra militia. qui in manu ualida si
uob̾ ñ displicet reqͥrant. iecuperent. re¬
diicant. Et nunc huius rei gr̃a. pre¬
misi hos quos p̾sentes cernitis explo¬
ratores. qui eẽ rei indagent sagaciter:
renuntientq fidelit̾. Assistite eis t̾a¬
quam nunciis dñi ur̃i: & in ipsis feo¬

Expanded text:
quaerunt adversum vos. Sed sinite illos; quaerunt adversum vos. Sed sinite illos; caeci sunt, duces caecorum. Intendite saluti parvulorum, non murmuri malevolorum. st scandalum, qui non sanantur, nisi vos infirmemini. Sed nec ut vestris ipsis omnia in omnibus placeant quae statuitis, exspectandum. Alioquin aut nullum, aut rarum bonum constituitis. Satius vero ipsorum profectibus, quam voluntatibus providetis; fideliusque invitos trahitis ad Deum, quam desideriis cordis eorum relinquitis. Commendo me sanctis orationibus dictus de Clara-Valle, coelorum Regi de terreno regno servire fideliter, et maluit mori, quam carere illa. Ego eam sequi disposui, et mittere de nostra militia, qui in manu valida, si vobis non displicet, requirant, recuperent et reducant. Et nunc hujus rei gratia praemisi hos quos praesentes cernitis exploratores, qui esse rei indagent sagaciter, renuntientque fideliter. Assistite eis tanquam nuntiis Domini vestri, et in ipsis feu
Abbreviated transcription (Latin):
patres mei: & ñ dixit se nolle ẽẽ patͥb
meliorẽ. Uidit ia cob in scala angłos¬
ascendentes & descendentes: nunqͥd
stantẽ quempiam siue sedentẽ: Non
est stare omino in pendulo fragilis
scale: neq in incerto huius mortaliᷤ
uitȩ quicquã in eodem statu ꝑmanet.
Non habemus hic manentẽ ciuitatẽ:
nec futuram adhuc possidemuᷤͤ. sed
inquirimꝰ. Aut ascendas necesse est
aut descendas: si attemptes stare ru¬
as necesse ẽ. Minime ꝓ certo ẽ bonuᷤ:
qui melior eẽ ñ uult. Et uͥ meipis
nolle fieri melior: ibi desinis etiã eẽ
bonus. Recedant etiam a me & a uo¬
bis quidicunt bonum malum: &
malum bonum. Qui dicunt cultũ
iusticiȩ malum: qͦdnam bonũ iam
bonũ reputaturi sunt: Unũ u̾bũ
olim locutus ẽ dñs: & pharisei scanda¬
lizati sunt. At nouos nc̃ phariseos:
ñ u̾bum s silentiũ scandalizat. In
hoc uno certe adu̾titis: qͦd occasionẽ

Expanded text:
patres mei : et non dixit se nolle patribus esse patres mei : et non dixit se nolle patribus esse meliorem. Vidit Jacob in scala Angeascendentes et descendentes : nunquid stantem quempiam, sive sedentem? Non est stare omnino in pendulo fragilis scalae; neque in incerto hujus mortalis vitae quidquam in codem statu permanet. Non habemus hic manentem civitatem, nec futuram adhuc possidemus, sed inquirimus. Aut ascendas necesse est, aut descendas: si attentas stare, ruas necesse est. Minime pro certo est bonus, qui melior esse non vult: et ubi incipis nolle fieri melior, ibi etiam desinis esse bonus. 4. Recedant etiam a me et a vobis qui dicunt bonum malum, et malum bonum. Qui dicunt cultum justitiae malum, quodnam bonum jam bonum reputaturi sunt? Unum verbum olim locutus est Dominus, et Pharisaei scandalizati sunt . At novos nunc Pharisaeos non verbum, sed silentium scandalizat. In hoc uno certe advertitis, quod occasionem
Abbreviated transcription (Latin):
Esto quod possis nimiũ fortassis esse
ustus. possis &e nimiũ sapiens: s pla¬
ne bonus ultra modum eẽ ñ potes.
lego ñ plus sapere quã oportet saꝑe:
nunqͥd autẽ aut ne sis nimiũ bonuᷤ.
aut ñ plus bonus quã oportet: Ne¬
mo ẽẽ bonus plus quã oportet potest.
Bonus erat iam paulus: &e tam̃ neqͣ¬
quam contentus. libent̾ se ad ea quȩ
ante sunt extendebat: post̾iora obli¬
uiscens d&e seipso semꝑ melior effici stu¬
dens. Solus ds melior se ipso eẽ id circo
ñ uult: quia ñ ualet. Recedant a me
& a uob̃ qui dicunt nolumꝰ eẽ melioreᷤᷤ
quã patres nr̃i: tepidoꝵ & dissolutoꝵ
se filios ꝓtestantes. quoꝵ memoria in
maledictione ẽ: quia manducauert̃
stupuerunt. Aut si scĩs & bonȩ memo¬
riȩ patrib głantur: imitent᷑ certe scĩ¬
tatem. quoꝵ indulgentias dispensati¬
onesq ꝓ lege defendunt. Quãquã sc̃s
helẏas. non sum inquit melior quam

Expanded text:
Esto quod possis nimium fortassis esse Esto quod possis nimium fortassis esse justus, possis et nimium sapiens: sed plane bonus ultra modum esse non potes. lego: Non plus sapere quam oportet sapere : nunquid autem, aut, Ne sis nimium bonus; aut, Non plus bonus quam oportet? Nemo esse bonus plus quam oportet potest. Bonus 98 erat jam Paulus; et tamen nequaquam contentus, libenter se ad ea quae ante sunt, extendebat, posteriora obliviscens , et se ipso semper melior effici studens. Solus Deus melior se ipso esse idcirco non vult, quia non valet. 3. Recedant a me et a vobis qui dicunt: Nolumus esse meliores quam patres nostri, tepidorum et dissolutorum se filios protestantes. Quorum memoria in maledictione est, quia manducaverunt stupuerunt. Aut si sanctis et bona memoriae patribus gloriantur; imitentur certe sanctitatem, quorum indulgentias dispensationesque pro lege defenduut. Quanquam sanctus Elias, Non sum, inquit, melior quam
Abbreviated transcription (Latin):
B. abbas dictus de claraualle quȩ recta
sunt uidere: constituere & tenere. Iraᷤ¬
cor occupationib meis. quib impedi¬
or int̾esse conuentui ur̃o: corpore tam̃
dumtaxat. Nam sp̃m nec spacia t̾ra¬
rum. nec turba curarum absentare
queunt: quippe orantẽ pro uob̃. con¬
gratulantẽ uob̾. atq in uob̃̾ quiescen¬
tem. Non me inquã scõꝵ potest care¬
re conuentus. nec loci corporisue di¬
stantia. pͥuat prorsus a consilio iusto¬
rum & congregatione. Illo p̾sertim
consilio. in quo ñ hominũ traditioneᷤᷤ
obstinatius defensant᷑. aut suꝑstitiosiꝰ
obseruant᷑: s diligent̾ humilit̾q in¬
quirit᷑ que sit uoluntas di bona et
bñplacen. & ꝑfecta. Illuc toto desidio
feror: deuotione immoror: condelector
amore: inhereo consensu: emulatiõe
ꝑsisto. Ne gͦ in uacuũ uos qͦd absit
conuenisse subsannent qui dicunt
uob̾ euge euge: contendite obsecro bo¬
nas facere uias ur̃as & studia ur̃a:
quȩ ꝓfecto nimis bona eẽ non posst̃.

Expanded text:
ctus de Clara-Valle, quae recta sunt videre, constituere, et tenere. 1. Irascor occupationibus meis, quibus impedior interesse conventui vestro, corpore tamen duntaxat. Nam spiritum nec spatia terrarum, nec turba curarum absentare queunt: quippe orantem pro vobis, congratulantem vobis, atque in vobis quiescentem. Non me, inquam, sanctorum potest carere conventus, nec loci corporisve distantia privat prorsus a consilio justorum et congregatione: illo praesertim consilio, in quo non hominum traditiones obstinatius defensantur, aut superstitiosius observantur; sed diligenter humiliterque inquiritur, quae sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta. Illuc toto desiderio feror, devotione immoror, condelector amore, inhaereo consensu, aemulatione persisto. 2. Ne ergo in vacuum vos quod absit convenisse subsannent qui dicunt vobis, Euge! euge! contendite, obsecro, bonas facere vias vestras et studia vestra, quae profecto nimis bona esse non possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd pueros imbecilles & delicatos iuue¬
nes tecum ducis. Alioquin si boni ce
robusti sunt: desolate domui fuerant
necessarii. Si delicati ut dixi & imbecil¬
les: dure ac laboriose peregrinationi ñ
erunt idonei. S &e regendis animabus
eoꝵ nequaquã te ultra credimꝰ uelle
pastoralem abicere sarcinã dumtaxat
tuoꝵ: & soli deinceps tͥ uiuere. Ualde
enim in congruũ eẽt: ut alibi p̾sũptuo¬
se ñ uocatus resumeres: qͦd alibi ꝓhibitꝰ
inconsulte relinquis. S iam ne omnia
scienti multa suꝑfluo ingerã: in fine
&e in fide tͥ polliceor. si oportunitatẽ lo¬
quendi tecũ mͥ dederis. daturũ me ope¬
ram quatinꝰ id ipsum qͦd in ordinate
&e ꝑicłose aggressus es. licite & ob hoc
secure ꝑagas. Ual.¬

Expanded text:
quod pueros imbecilles et delicatos juvequod pueros imbecilles et delicatos juvenes tecum ducis. Alioquin si boni et robusti sunt, desolatae domui fuerant necessarii: si delicati ut dixi et imbecilles, durae ac laboriosae peregrinationi non erunt idonei. Sed et regendis animabus eorum nequaquam te ultra credimus velle um, pastoralem abjicere sarcinam duntaxat tuorum, et soli deinceps vivere tibi. Valde enim incongruum esset, ut alibi praesumptuose non vocatus resumeres, quod alibi prohibitus inconsulte relinquis. Sed jam ne omnia scienti multa superfluo ingeram: in fine et in fide tibi polliceor, si opportunitatem loquendi tecum mihi dederis, daturum 16 me operam, quatenus idipsum quod inordinate et periculose aggressus es, licite et ob hoc secure peragas. Val
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝓfecto tẽptationũ uento tenerrime
adhue heu facile eradicabunt᷑: aut int̾
frutecta certe simul exorientia. eum ñ
erit qui purget. suffocatȩ nullũ affe¬
rent fructum. Quȩ cũ ita sint: iudica
tu quale hoc tuũ bonũ erit: aut siuł ẽẽ
potĩt bonũ. cum tantis malis. Quantũ¬
libet dignos facturum te fructꝰ peniten¬
tiȩ confidas: ñne huiꝰcemodi spinis neces¬
se erit suffocari: Nonne deniq si recte
offers &e non recte diuidis. peccas: Quid
enim: Rectene forte diuidere eẽ dicis.
soli anime tue consulere: & filios tuos
qͦs relinquis orphanos. consilio pat̾no
destituere: O miseros & miserabiles:
& eo miserabiliores. quo uiuo se ꝯspici¬
unt orbari patre. Quãquã dubitare de
quoq oportueritan uł tͥ ꝯsulas recte:¬
in eo uidelicet qͦd absq consilio fratrũ
& coabbatũ tuoꝵ. absq patris & magi¬
stri tui licentia rem tam nouã p̾sumiᷤᷤ
Illud etiam multos ꝑmaxime mouet:

Expanded text:
te profecto tentationum vento, tenerrimae te profecto tentationum vento, tenerrimae adhuc, heu facile eradicabuntur: aut inter fruteta certe simul exorientia, cum non erit qui purget, suffocatae nullum afferent fructum. 3. Quae cum ita sint, judica tu quale hoc tuum bonum erit, aut si vel esse poterit bonum cum tantis malis. Quantumlibet dignos facturum te fructus poenitentiae confidas, nonne hujuscemodi spinis necesse erit suffocari? Nonne denique si recte offers, et non recte dividis, peccas? Quid enim? Rectene forte dividere esse dices, soli animae tuae consulere; et filios tuos quos orphanos relinquis, consilio paterno destituere? O miseros et miserabiles, et eo miserabiliores, quo vivo se conspiciunt orbari patre! Quanquam dubitare te quoque oportuerit, an vel tibi rectein eo videlicet, quod absque consilio fratrum et coabbatum tuorum, absque patris et magistri tui licentia, rem tam novam praesumis. Illud etiam multos permaxime movet,
Abbreviated transcription (Latin):
& grauia tuo ex discessu gementes susti¬
nemus scandala. &e grauiora pauentes
expectamus ꝑicula: Ance tu quoq ñ
ignoras ista s dissimulas: Qua ratione
gͦ multoꝵ faciendo ruinam. te ñ ruere
ut ñ qͦd tͥ utile ẽ s magis qͦd aliis. nec
que tua s que iħu xp̃i sunt querere de¬
beas: Quomͦ in quã securꝰ abis: qͥ gregi
tͥ cõmisso omnẽ de se securitatẽ in ꝑpe¬
tuum aufers: Quis occurret lupis in¬
cursantib: quis consolabit᷑ in tͥbula¬
tionib: quis ꝓuidebit in tẽptationi¬
b: quis deniq leoni resistet rugienti.
&e querenti quẽ deuoret: Patebunt.
sine dubio morsib malignantium:
qui deuorant plebem xp̃i sicut ȩscam
panis. Heu quid facient nouelle pla
rant diuersis in locis. & locis horroris
&e uaste solitudinis:. Quis circũ fodiet.
quis impinguabit fimo: quis sepem
curuimdabit: quis succrescentes sollici¬
tus erit rescindere surculos: Aut flan¬

Expanded text:
et gravia tuo ex discessu gementes sustiet gravia tuo ex discessu gementes sustinemus scandala et graviora paventes exspectamus pericula? An et tu quoque non ignoras ista, sed dissimulas? Qua ratione ergo multorum faciendo ruinam, te ruere ut non quod tibi est utile, sed magis quod aliis; nec quae tua, sed quae Jesu Christi sunt, quaerere debeas? Quomodo, inquam, securus abis, qui gregi tibi commisso omnem de se securitatem in perpetuum aufers? Quis occurret lupis incursantibus? quis consolabitur in tribulationibus? quis providebit in tentationibus? quis denique leoni resistet rugienti, et quaerenti quem devoret? Patebunt sine dubio morsibus malignantium, qui devorant plebem Christi sicut escam panis. Heu! quid facient novellae plarant diversis in locis, et locis horroris, et vastae solitudinis? Quis circumfodiet? quis impinguabit fimo? quis sepem circumdabit? quis succrescentes sollicitus erit rescindere surculos? Aut flan
Abbreviated transcription (Latin):
in quã &e disꝑgis. siue quos tecum ducis.
siue quos hic deseris: quib utiq & si
diu̾sum. ñ dispar tam̃ utrisq metiumꝰ
ꝑicłm. Deinde etiam parceres &e nobis
amicis tuis: quib licet immeritis. ñ nͥ
fletũ &e lacrimas reliquisti. O si hoc mͥ
licuisset: flerissem forsitan affectione ꝗͥ
ratione ñ possum: pectusq illud ferre¬
um qͦd nec xp̃i timori in hac re dumtax¬
at cedere acquiescit. frat̾na forte pietas
emollisset. S heu & hanc nob̃ copiam
subtiaxisti. O magna nr̃i ordinis colũp¬
na. Patient̾ queso audi amicũ. uł ab¬
sentem:. tue penitus discessionis impaci¬
entem: tuo medullitus &e labori ce ꝑi¬
culo compatientẽ. Oinquã magna nr̃i
ordinis columna: ñ metuis magnam
ruentẽ te mox ꝓculdubio ruinam se¬
cuturam: At inquies ego ñ ruo: scio
qͦd facio: bonam ꝯscientiã habeo. Esto.
Credimꝰ tͥ de te.S nunqͥd de nob̾: qui iã

Expanded text:
inquam, et dispergis, sive quos tecum ducis, inquam, et dispergis, sive quos tecum ducis, sive quos hic deseris: quibus utique etsi diversum, non dispar tamen utrisque metuimus periculum. Deinde etiam parceres et nobis amicis tuis: quibus licet immeritis, nonnisi fletum et lacrymas reliquisti. O si hoc mihi licuisset, flexissem forsitan affectione, quem ratione non possum: pectusque illud ferreum, quod nec Christi timore in hac re duntaxat cedere acquiescit, fraterna forte pietas emollisset. Sed heu! et hanc nobis copiam substraxisti. 2. O magna nostri Ordinis columna! Patienter quaeso, audi amicum vel absentem, tuae penitus discessionis impatientem, tuo medullitus et labori, et periculo compatientem. O, inquam, magna nostri Ordinis columna! non metuis te ruente magnam mox procul dubio ruinam secuturam? At ego, inquies, non ruo: scio quod facio; bonam conscientiam habeo. Esto: credimus tibi de te. Sed nunquid de nobis, qui jam
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ualere industriã. At uͦ ego de illiꝰ po¬
tentia ñ diffidens qui dixit. omĩa pos¬
sibilia sunt credenti. fident̾ usurpans
&e mͥ illam sententiã. omĩa possum in
eo qui me ꝯfortat: quãuis in magna
parte lapidei cordis tui obstinationẽ
& ipse ñ ignorẽ. utinã nunc tam̃ siue
fructuose siuie frustra lateri tuo adhere¬
rem: qͣnta que me mouent adu̾sũ te.
frustra nescio an fructuose iacerem tͥ
in faciem ñ solum u̾bis. s &e uultu ce
ocłis. Tuis deinde ꝓuolutus uestigiis
tenerem pedes: amplecterer genua. to¬
tusq a collo pendens illud mͥ dulcissi¬
mum caput deoscularer. qd sub uno
mecũ ꝓposito suaui iugo xp̃i iam płib
annis attritũ ẽ. Flerem quoq qͣntũ
ualerẽ: rogarem & obsecrarẽ ꝑ dñm ihe¬
sum. quatinꝰ parceres pͥmo qͥdem eiꝰ cru¬
ci qua utiq redemit. qͦs tu qͣntũ in te ẽ
ꝑimis: collegit quos tu disꝑgis. Rimis

Expanded text:
praevalere industriam. At vero ego de illius popraevalere industriam. At vero ego de illius potentia non diffidens qui dixit: omnia sunt possibilia credenti : fidenter usurpans et mihi illam sententiam, Omnia possum in eo qui me confortat : quamvis in magna parte lapidei cordis tui obstinationem et ipse non ignorem, utinam nunc tamen, sive fructuose, sive frustra, tuo lateri adhaererem. Quanta quae me movent adversum te, frustra nescio an fructuose, jacerem tibi in faciem; non solum verbis, sed et vultu et oculis. Tuis deinde provolutus vestigiis, tenerem pedes; amplecterer genua; totusque a collo pendens, illud mihi dulcissimum 15 caput deoscularer, quod sub uno mecum proposito, suavi jugo Christi jam pluribus annis attritum est. Flerem quoque, quantum valerem, rogarem et obsecrarem per Dominum Jesum, quatenus parceres, primo quidem ejus cruci, qua utique redemit quos tu quantum in te est, perimis; collegit quos tu dispergis. Perimis,
Abbreviated transcription (Latin):
No abbati arnoldo frat̃
bernardus de claraual¬
le: sp̃m compunctioniᷤ
& consilii. Primo te sci
re uolo.domnũ cist̾ciensem necdũ q̃n
tuus nunciꝰ ad nos uenit. de flandria
quo pauloante ꝑ nos transierat remeas¬
se: & ob hoc nec litteras accepisse. quas ei
iussisti p̾sentari: & adhuc ẽẽ tante a te
p̾sumptȩ nouitatis ignarũ. felix in te¬
rim ad tempꝰ uł cui tam tͥstes rumores
rando nos reuocatione int̾dicis. ne qͦd
quasi inconcusse apud te fixum ẽ. fru¬
stra tͥ litteras dirigendo dissuadere co¬
narer: in hoc tͥ obedire fortasse qͥdem
pro ratione ñ debui. reuera aũ p̃dolo¬
re fateor ñ potui: cũ ce si pro certo scirẽ
uͥ te oportune inuenissem. ipse potiꝰ
uenisem quã has misissem: effecturꝰ
fortasse ꝑ meipsum. qͦd nullis litteris
possum. Rides forsitan meã huiꝰ modi
tanquã cassam fiduciã. utpote ꝓprie
ꝑtinatie consciꝰ: ad quã utiq flectendam
nulłã uim. nullam p̾cem. nullã sꝑas

Expanded text:
LDO, frater BERNARDUS de Clara-Valle, spiritum compunctionis et consilii. 1. Primo scire te volo, domnum Cisterciensem, necdum quando tuus nuntius ad nos venit, de Flandria, quo paulo ante per nos transierat, remeasse; et ob hoc nec litteras accepisse, quas ei jussisti praesentari, et adhuc esse tantae a te praesumptae novitatis ignarum. Felix interim, cui tam tristes rumores,rando nos, revocatione interdicis, ne quod quasi inconcusse apud te fixum est, frustra tibi litteras dirigendo dissuadere conarer: in hoc tibi obedire fortasse quidem pro ratione non debui; revera autem prae dolore, fateor, non potui: cum etsi pro certo scirem, ubi te opportune invenissem, ipse potius venissem, quam has misissem, effecturus fortasse per me ipsum, quod nullis litteris possum. Rides forsitan meam hujusmodi tanquam cassam fiduciam, utpote propriae pertinaciae conscius: ad quam utique flectendam, nullam vim, nullam precem, nullam speras
Abbreviated transcription (Latin):
cxipta ur̃a & salutationes tã
deuotus suscipio: quã modicꝰ sũ
ad illa. Modicꝰ dixerim dignita¬
te: s ñ deuotione. Querimoniȩ regis nĩe
sunt: & maxime illa quã dignanter
expͥmitis de inuasione imꝑii. Regis dedecꝰ.
regni diminutionẽ nunquã uolui: uolen¬
tes odit anima mea. Legi qͥipe. Oĩs aĩa po¬
testatib sublimiorib subdita sit: &e qͥ pote¬
stati resistit. dĩ ordinationi resistit. Quã
tam̃ sententiã cupio uos &e omĩmodis
monco custodire. in exhibenda reuerentia
suminȩ & apłicȩ sedi. & beati petri uica¬
rio: sic̃ ipsã uobiᷤᷤ uultis ab uniu̾so seruari
imꝑio. Sunt que ñ putaui scribenda: p̾¬
sens ea fortassis oportumꝰ intimarẽ: Ad¬

Expanded text:
cripta vestra et salutationes tam devotus suscipio, quam modicus sum ad illa. Modicus dixerim dignitate, sed non devotione. Querimoniae Regis nostrae sunt, et maxime illa, quam dignanter exprimitis de invasione Imperii. Regis dedecus, regni diminutionem nunquam volui: volentes odit anima mea. Legi quippe: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit: et, Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit . Quam tamen sententiam cupio vos, et omnimodis moneo custodire, in exhibenda reverentia summae et apostolicae Sedi, et beati Petri Vicario, sicut ipsam vobis vultis ab universo servari imperio. Sunt quae non putavi scribenda: praesens ea fortassis opportunius intimarem.
Abbreviated transcription (Latin):
conspectu regis & pͥncipum. ꝓ fidelitate
romane eccłiȩ. Ueniet ad uos in inno¬
centia sua in die uocationis suȩ: p̾mi¬
sit autẽ filium suũ archidiaconũ pre¬
sentiũ latorẽ: cuiꝰ ꝑsonam &e mores uir̃ȩ
mansuetudini cõmendamus. De cetero
uenit ad uos abbas sci uedasti. homo
plane inimicꝰ sibi. sius & ecclie sue. ho¬
mo qui accepit in uanũ nom̃ abb̃is
querit enĩ quȩ sua sunt. ñ que ih̾u xͥ¬
S & qualis pat̾ talis & filius qui cũ
eo ẽ.: qui nec conscientie nec sue famȩ pe¬
ꝑcit: subsannatio & illusio his qui mn
curuitu eiꝰ sunt :G. loquor monachum
eiꝰ. Sp̃c ueritatis det uobis diuidere
lucem a tenebris: det uob̾ reꝑbare ma-¬
lum & eligeie bonum:¬

Expanded text:
conspectu Regis et principum pro fidelitate conspectu Regis et principum pro fidelitate Romanae Ecclesiae. Veniet ad vos in innocentia sua in die vocationis suae: praemisit ante filium suum archidiaconum praesentium latorem, cujus personam et mores vestrae mansuetudini commendamus. De caetero venit ad vos abbas Sancti-Vedasti, homo plane inimicus sibi, suis, et ecclesiae suae, homo qui accepit in vanum nomen abbatis: quaerit enim quae sua sunt, non qu qualis pater, talis et filius qui cum eo est: qui nec conscientiae, nec suae famae pepercit. Subsannatio et illusio his qui in circuitu ejus sunt: G. loquor monachum ejus. Spiritus veritatis det vobis dividere lucem a tenebris, det vobis reprobare malum et eligere bonum
Abbreviated transcription (Latin):
abbas uocatus modicũ id quod ẽ.slec
nouũ nec mirũ ẽ. humanũ animũ
posse falli uł fallere. Cauendu & hoc
ae illud. quia utrobiq ꝑidłm: ad utrũq
cautelam nob̾ apposuit magni ꝯsilii an¬
głs: qñdo dixit estote prudentes sicut
serpentes & simplices sicut columbe: ut
nec prudentia decipi. nec simplicitas de¬
cipere posset. Marcianenses monachi ue¬
nerunt ad uos in sp̃u mendacii. & sp̃u
loco. Qui sunt isti qui ut canes mor¬
dent: qui dicũt bonũ malũ. qͥ ponunt
lucẽ tenebras: Qui sunt isti qui contra
legem maledicunt surdo: & coram ceco
ponunt offendicł̃m: Quare dñe irasce¬
ris in filium tuum:̃ quare letificasti ini¬
micos eius: Ubi ẽ illud apł̃i. nolite oĩ
sp̾ui credere: s ꝓbate sp̃c si ex do sunt:
In dño confido. quia dissipabitur confi¬
lium eoꝵ: & cum apparuerit qͦd uerũ
ẽ euacuabit᷑ qͦd ex falso ẽ. ut mentita sit
miquitas sibi. Aurib nĩs audiuimuᷤ:
quã fidelit̾ quã constant̾ locutus sit in

Expanded text:
odicum id quod est. Nec novum nec mirum est humanum animum posse falli vel fallere. Cavendum et hoc et illud, quia utrobique periculum. Ad utrumque cautelam vobis apposuit magni consilii Angelus, quando dixit, Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae , ut nec prudentia decipi, nec simplicitas decipere posset. Marcianenses monachi venerunt ad vos in spiritu mendacii et spiritu loco. Qui sunt isti, qui ut canes mordent, qui dicunt bonum malum, qui ponunt lucem tenebras? qui sunt isti, qui contra legem maledicunt surdo, et coram caeco ponunt offendiculum? Quare, domine, irasceris in filium tuum? quare laetificasti inimicos ejus? Ubi est illud apostoli, Nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus si ex Deo sunt? In Domino confido quia dissipabitur consilium eorum, et, cum apparuerit quod verum est, evacuabitur quod ex falso est, ut mentita sit iniquitas sibi. Auribus nostris audivimus quam fideliter, quam constanter locutus sit in
Abbreviated transcription (Latin):
bo uob. & si nolitis: adherebo & si nołi
ipse. Olim me alligaui forti uinculo
caritate ñ ficta. illa quȩ nunquã exci¬
dit. Cum turbatis ero pacificus: cont̾¬
bantib quoq dabo locum ue. ne diabo¬
lo dem. Uincar nirgiis: uincam obseqͥis.
Inuitis pͥstabo. ingͣtis adiciã. honorabo &
ꝯtẽpnentes me. Et nunc tristis ẽ aiã
mea. qͦd quacunq occasione offenderĩ
uos: eritq tristis usq dum ur̃a indul¬
gentia releuctur. Si tardaueritis ibo &e
excubabo ꝓ forib : ꝑscuerabo pulsans:
instabo oportune importunẽ. donec uł
mertar uł extorqueam benedictionẽ.
Plus quã mediũ hiemis transiit ĩa: et

Expanded text:
bo vobis, etsi nolitis: adhaerebo, etsi nolim bo vobis, etsi nolitis: adhaerebo, etsi nolim ipse. Olim me alligavi forti vinculo, charitate non ficta, illa quae nunquam excidit. Cum turbatis ero pacificus, conturbantibus quoque dabo locum irae, ne diabolo dem. Vincar jurgiis, vincam obsequiis. Invitis praestabo, ingratis adjiciam, honorabo et contemnentes me. Et nunc tristis est anima mea quod quacunque occasione offenderim vos; eritque tristis, usquedum vestra indulgentia relevetur. Si tardaveritis, ibo, et excubabo pro foribus; perseverabo pulsans, instabo opportune, importune, donec vel merear, vel extorqueam benedictionem. Plus quam medium hiemis transiit jam, et
Abbreviated transcription (Latin):
cat suꝑ cum pax nr̃a. Cum hec ita seha¬
beant: ñ ẽ qͣd de nob̃ queri debeatis: eũ
iustiꝰ nos de uob̃ ut apparet queri possimꝰ.
Reliquum ẽ ut diligentes uos diligatie:
p̃sertim solliciti seruare unitatem sp̃c
in uincło pacis. Illo inquã uincło. qd int̾
nos & uos causa patis caritatisq firma¬
tum ẽ utilit̾ quidẽ: & ñ minꝰ forsitan
uob̾ quã nob̃. Si rumpendu deccinitis
ñ expedit quidẽ: s nec licere ullatenus
puto. Nempe uͥ comunis ẽ causa ꝑ¬
sone iratus p̾iudicare ñ deberet: & si ue¬
raceñt que in nos dicitis. Ego autẽ fĩs
quicqͥd uos faciatis. decreui semꝑ dili¬
gere uos: etiã ñ dilectus. Occasiones q̃¬
rat qui uult recedere ab amico: michi
studii ẽ & erit. nec cuiquã amicoꝵ. iustã
in me discessionis causam dar. mec scru¬
tari in alio: quod hoc quidẽ ficte. illud
uͦ neglecte amicitie sit. Et quia scłm
ꝓpħam glutino bonũ ẽ soluere uł potꝰ
abrumpere uos pot̾itis s ñ me. Aahere¬

Expanded text:
nostra! 10. Cum haec ita se habeant, non est quod de nobis queri debeatis: cum justius nos de vobis, ut apparet, queri possimus. Reliquum est ut diligentes vos diligatis, praesertim solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis: illo, inquam, vinculo, quod inter nos et vos causa pacis charitatisque firmatum est, utiliter quidem, et non minus forsitan vobis quam nobis. Si rumpendum decernitis, non expedit quidem, sed nec licere ullatenus puto. Nempe ubi communis est causa, personae reatus praejudicare non deberet, etsi vera essent quae in nos dicitis. Ego autem, fratres, quidquid faciatis, decrevi semper diligere vos, etiam non dilectus. Occasiones quaerat, qui vult recedere ab amico: mihi studii est, et erit, nec cuiquam amicorum justam in me discessionis causam dare, nec scrutari in alio: quod hoc quidem fictae, illud vero neglectae amicitiae sit. Et quia secundum prophetam glutino bonum est ; solvere, vel potius abrumpere vos poteritis, sed non me. Adhaere
Abbreviated transcription (Latin):
recepimus. a&e leta nunciantẽ de
tate ȩccłie: de curiȩ statu florente & ua¬
lente. Postremo de gr̃a &e beniuolentia
quȩ nob̃ apud uos ꝑseuerat. bene sua
miscdia ds dignatus ẽ facere nobiscum.
facti sumꝰ letantes. Uerum qͦd uobis de
mittendis ad uos fr̾ib placet difficile ad¬
implebit᷑: p̾sertim cũ ñ sit copia ꝑsonaꝵ
quȩ eẽ solebat. Siquid̾e p̾ter illos qui bi¬
tria ex eis noua monasti̾a ex quo a uobis
discessimꝰ integre ordinata sunt: & adhuc
restant alia ꝓxime ordinanda. Curamꝰ
tam̃ undecunq euocare quos uob̾ mit¬
tamus: cupientes ꝑomĩa urĩs obedire.
mandatis:¬

Expanded text:
recepimus, et laeta nuntiantem de tate Ecclesiae, de curiae statu florente et valente, postremo de gratia et benevolentia, quae nobis apud vos perseverat. Bene sua misericordia Deus dignatus est facere nobiscum; facti sumus laetantes. Verum quod vobis de mittendis ad vos fratribus placet, difficile adimplebitur, praesertim cum non sit copia personarum quae esse solebat. Siquidem praeter illos qui bitria ex eis nova monasteria, ex quo a vobis discessimus, integre ordinata sunt; et adhuc restant alia proxime ordinanda. Curamus tamen undecunque evocare, quos vobis mittamus; cupientes per omnia vestris obedire mandatis
Abbreviated transcription (Latin):
rim uob̃: cuiꝰ consilio & hortatu magi¬
strum ottonẽ habetis: Si nescitis. ip¬
sũ interrogate.Si bene noui hominẽ.
ñ negabit. Possem &e alios ñ paucos
nominare. siue conu̾sos ad uos siue
reu̾sos: quos hodie ñ haberetis. nsi a
nob̾ suasi eẽnt uł coacti. Pairo autẽ
ñ inops materiȩ. s uerecundiȩ satisfa¬
ciens diues. Inueni ego in claustris
urĩs. qui ad u̾bum p̾dicationis nr̃e cõ¬
puncti. & conu̾si ad nos uenire dispo¬
suerant: cũ ecce sollicitantib ur̃is re
trahentes pedẽ. ircepti & irtenti ft̾ in or¬
dine &e habitu ur̃o: postinođu uͦ re¬
mordente eos ꝯscientia exire uoluert:
&e ni fallor exissent. n nr̃o firmarent᷑ ñ
assensu tantũ. s & hortatu. S iam¬

Expanded text:
rim vobis, cujus consilio et hortatu magirim vobis, cujus consilio et hortatu magistrum Othonem habetis? Si nescitis, ipsum interrogate: si bene novi hominem, non negabit, Possem et alios forsitan non paucos nominare, sive conversos ad vos, sive reversos: quos hodie non haberetis, nisi a nobis suasi fuissent, vel coacti. Parco autem, non inops materiae, sed verecundiae satisfaciens dives. Inveni ego in claustris vestris, qui ad verbum praedicationis nostrae compuncti et conversi ad nos venire disposuerant: cum trahentes pedem recepti et retenti sunt in ordine et habitu vestro. Postmodum vero remordente eos conscientia exire voluerunt, et, ni fallor, exissent, nisi nostro firmarentur, non assensu tantum, sed et hortatu. »
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o & locum habetis: & aureos habui¬
stis. Apud uirdunũ ꝓ eccłia sc̃i pauli.
ut eam uos habentis. qͣntũ laborauerĩ
multi norunt: & qͣntum. ꝓfecerĩ ipsi
pam innocentiũ. huiꝰ rei ueri iuidices:
&e quasi uiui testes. Illis de septẽ fon¬
tib locũ quẽ pͥmo in habitauerunt:
franchesuals nom̃ ei contulimuis. Pro¬
pter qͦd hoꝵ uultis recedere ab amicis:
Nunqͥd reddit᷑ ꝓ bono malui: qͥa mi¬
namini uiolare pactum. ualedicere
paci. societatẽ deserere. scindere unita¬
ei monachicũ tradens. Non inficior:
apud nos ẽ. P utaueram autẽ me suꝑ
hoc satisfecisse uobis: cum susceptioniᷤ
eius rationẽ. ordinẽ necessitatẽ. uiua
&e ueridica uoce exposui: idq ñ se¬
mel. Quia uͦ necdum quiescitis: nõ
erit mͥ pigrũ rescribere qͦd responde
licitaui: magis autẽ a multis anrᷤ
id cupientẽ. ñ semel s sepe comp̾ssi.
Quonam deniq mͦ suspectus haberi
possum. qͦd fic̃m rob̾tum subduxe¬

Expanded text:
nostro et locum habetis, et aureos habuinostro et locum habetis, et aureos habuistis. Apud Virdunum pro ecclesia beati Pauli, ut eam vos haberetis, quantum laboraverim, multi norunt: et quantum profecerim, ipsi pam Innocentium, hujus rei veri judices, et quasi vivi testes. Illis de Septem-Fontibus locum quem primum inhabitaverunt  Francevals nomen ei nos contulimus. 2. Propter quod horum vultis recedere ab amicis? Numquid redditur pro bono malum, quia minamini violare pactum, valedicere paci, societatem deserere, 251 scindere unitaperim, habitum ei monachicum tradens. Non inficior, apud nos est. Putaveram autem me super hoc satisfecisse vobis, cum susceptionis illius rationem, ordinem, necessitatem, viva et veridica voce exposui, idque non semel. Quia vero necdum quiescitis, non erit mihi pigrum rescribere quod responderlicitavi: magis autem a multis annis id cupientem, non semel, sed saepe compressi. Quonam denique modo suspectus haberi possum, quod fratrem Robertum subduxe
Abbreviated transcription (Latin):
udiui auditio tenses
nem urãm: & timui.Scribitiᷤ
enĩ contra me amaritudine ᷤ:
absit autẽ ut tam rationabilit̾ quam
t̾ribilit̾. Quid peccaui: An qͦd ur̃am ꝑ¬
sonam semꝑ amaui: ur̃m ordinem
foui & ꝓmoui semꝑ qͦd in me fuit
fidem si u̾bis ñ habetur: oꝑa faciunt.
Ut quide mͥ mea conscientia irspondet:
ego a uob̾ debui commendari. S quia
contraria potiꝰ loqui &e seribere liber:
dabo ego uoei mee uocẽ uirtutis. ex
factoꝵ testimonio. Id qͥdem graue.¬
Uideor imꝓꝑare beneficia: quod quidẽ
ñ decuerat. Ut minus sapiens faciam:
uos me cogitis. Cui unquã ur̃m siue
degitis nr fuit : &e nr̃o munere habui¬
stis. Nam nob̾ frat̾ guido. hoc nomen
pͥmi incolȩ loci ꝑ manũ ep̃i ante do¬
nauerat. Deinde qͦd hi de bello loco
uob̾ se associauerunt: nr̃i potissimũ
studii fuit. Apud iherosolimã rex sal¬
dumnꝰ dum adhuc uiueret. locũ scĩ sa¬
muelis nob̃ donauit &e mille aureos
simul de quib edificaret᷑. Uos dono

Expanded text:
udivi auditionem vestram, et timui. Scribitis enim contra me amaritudines: absit autem ut tam rationabiliter quam terribiliter. Quid peccavi? an quod vestram personam semper amavi, vestrum Ordinem fovi, et promovi semper, quod in me fuit? Fidem, si verbis non habetur, opera faciunt. Ut quidem mea mihi conscientia respondet, ego a vobis debui commendari. Sed quia contraria potius loqui et scribere libet, dabo ego voci meae vocem virtutis ex factorum testimonio. Id quidem graveimproperare beneficia, quod utique non decuerat. Ut minus sapiens faciam, vos me cogitis. Cui unquam vestrum, sdegitis, noster fuit, et nostro munere habuistis. Nam nobis frater Wido hoc nomen primi incolae loci per manum episcopi ante donaverat. Deinde quod hi de Bello Loco vobis se associaverunt, nostri potissimum studii fuit. Apud Jerosolymam rex Balduinus, dum adhuc viveret, locum Sancti-Samuelis donavit nobis, et mille aureos simul, de quibus aedificaretur: vos dono
Abbreviated transcription (Latin):
pacem: manib & pedib accersitis ue¬
stram ꝯturbationẽ: s ꝯfusionẽ. s de¬
positionẽ. Multiplicatis uob accusa¬
tons defensores subtralitis. Excitatis
iterũ in uos olim sopita discrimina.
puocatis adu̾sarios: patronos offendi¬
tis. Ubiq apud uos ꝓ ratione uolunteᷤ.
totum ꝓ imꝑio: nchil ex timore dĩ. Q
de uob̾ ñ rident mimici᷑ ñ conquerunt̃
amiciꝰ Quomͦ deuestistis hominẽ ñ
dico iudicio ñ conuictum: s nec u̾bo
conuentũ Quantos hoc u̾bum scan¬
dalizabit: quot ora ad subsannandu.
quot corda ad succensendu mouebitĩ
Itane putatis ꝑisse iusticiã de toto or¬
be. sicut de ur̃o corde: ut homo sic ab¬
latum ꝑdat archidiaconatu: S uos
forsitan plus amatis ueddere & ꝑderes
quã grãm de beneficio ietinere: Noli¬
tt queso nolite facere hanc rem. quã
qui audierint om̃s mirabunt᷑ nemo
laudabit. Hȩc uob̾ mordatiꝰ audatiꝰꝙ

Expanded text:
accersitis vestram conturbationem, sed confusionem, sed depositionem. Multiplicatis vobis accusatores: defensores subtrahitis. Excitatis iterum in vos olim sopita discrimina, provocatis adversarios, patronos offenditis. Ubique apud vos pro ratione voluntas; totum pro imperio, nihil ex timore Dei. Qui de vobis non rident inimici, non conqueruntur amici? Quomodo devestistis hominem, non dico judicio non convictum, sed nec verbo conventum? Quantos hoc verbum scandalizabit? quot ora ad subsannandum, quot corda ad succensendum movebit? Itane putatis periisse justitiam de toto orbe, sicut de vestro corde, ut homo sic ablatum perdat archidiaconatum? Sed vos forsitan plus amatis reddere, et perdere, quam gratiam de beneficio retinere. Nolite, quaeso, nolite facere hanc rem: quam qui audierint, omnes mirabuntur, nemo laudabit. Haec vobis mordacius audaciusque
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam eius imbanniri iussit. donec sa¬
tsfecisset. Demum rogastiᷤtam uos quã
ipse domnũ cistc̾iensem & nos. multisq
sente etiam ipso ep̃o qͥ promulgandȩ sen¬
tentic int̾licti mandatũ acceꝑat. ut ꝓiui¬
deretur adhuc aliqua forma pacis. Ab¬
sente abbate de ullari tractata ẽ compo¬
sitio: dictũꝙ ep̃o ẽ. ut si uł ipsam obser¬
uaret abbas scĩ foillani abstineret ab
int̾dicto. Discedens autẽ nec illam tenuit.
s domum quã & iudicii sententia. &e cõ¬
positiones om̃s diuidenda eẽ diffinie¬
rant. ita ut semel etiam diruta iam
fuisset. atq iterũ contra conuentionẽ
& iudiciũ iredificata hanc inquã tenu¬
it & tenet: & alteram quoq suꝑedifiça¬
uit. Quid ni exequatur ep̃c mandatũ
apłicum. qͦd acceꝑat de ꝑmulganda sen¬
tentia int̾dicti: p̾sertim addita p̾uarica¬
tione: Ego tam̃ sperans tande aliqͣndo
umcere in bono malũ: eande sententiã

Expanded text:
ecclesiam ejus imbanniri jussit, donec saecclesiam ejus imbanniri jussit, donec satisfecisset. Demum rogastis tam vos, quam ipse domnum Cisterciensem, et nos; multisquesente etiam ipso episcopo, qui promulgandae sententiae interdicti mandatum acceperat, ut provideretur adhuc forma aliqua pacis. Absente abbate de Villari, tractata compositio, dictumque episcopo est, ut si vel ipsam observaret, abbas Sancti-Foillani abstineret ab interdicto. Discedens autem nec illam tenuit, sed domum, quam et judicii sententia, et compositiones omnes diruendam esse definierant, ita ut semel etiam diruta jam fuisset, atque interim contra conventionem et judicium reaedificata; hanc, inquam, et tenuit, et tenet, et alteram quoque superaedificavit. Quidni exsequeretur episcopus mandatum apostolicum, quod acceperat de promulganda sententia interdicti, praesertim addita praevaricatione? Ego tamen sperans tandem aliquando vincere in bono malum, eamdem sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
ordine ur̃o ẽ. abbas nr̃ de uillari fecit im¬
abb̃is uri de p̾dicta domo scĩ foillam
incredibił obstinatio: quã summi pq̃
u̾sio displiceret. Noui sigutide qͦd multiꝰ
uiõꝵ ipsius abbatis animositas displi¬
ceat grauit̾: mirũ ualde si ñ etiã uobis.
Ita gͣ dico uob̾ hinc indignamini. Siqͥdẽ
quidem ꝓlirum hoc negociũ ẽ: & diffi¬
cile eẽt uniu̾sa eius subtͥfugia epłari bre¬
utate concludi. Causam tam̃ int̾dicti:
quã breuit̾ intimabo. Post duas aut
uam sententiã iudicii. uixta mandatũ
obstinato anmo omnia uiolair: etiam
sententia eum eccłiastica cogere uoluit
ut debebat. Ille uͦ ut redimeret tempꝰ.
sumini pontificis audientiã appel¬
lauit. Uentum ẽ aute eum. Qui post¬
quã testimonio tam ur̃oꝵ abbatum.
quã alioꝵ religiosoꝵ. indubitant̾ agno¬
uit abbatẽ scĩ foillani ñ solum resistce
a compositionib. s & iudicio contraire:

Expanded text:
Ordine vestro est, abbas noster de Villari fecerit imOrdine vestro est, abbas noster de Villari fecerit imabbatis vestri de praedicta domo Sancti Foillani incredibilis obstinatio, quam summi Pontanimadversio displiceret. Novi siquidem, quod multis vestrorum ipsius abbatis animositas displiceat graviter: mirum valde, si non etiam vobis. Ita ergo dico vobis, huic indignamini: siquidem quidem prolixum est hoc negotium, et difficile esset universa ejus subterfugia epistolari brevitate concludi: causam tamen interdicti quam breviter intimabo. Post duas aut vam sententiam judicii, juxta mandatum obstinato animo omnia violare, etiam sententia eum ecclesiastica cogere voluit, ut dicebat. Ille vero, ut redimeret tempus, summi Pontificis audientiam appellavit. Ventum est ante eum: qui postquam testimonio tam vestrorum abbatum, quam aliorum religiosorum 253 indubitanter agnovit abbatem Sancti-Foillani non solum resilire a compositionibus, sed et judicio contraire,
Abbreviated transcription (Latin):
bate uł alio quoquã audiui. S & nobeũ
in claraualle postinodum p̾sens fuit
abbas: & nuꝑrime barri iam instante
capitło nr̃o. unde littere illȩ querule ne
dicam calumniose uenerunt: & nec hie
nec ibi suꝑ hoc siue ab co. siue a uob̃ uł
tenuit̾ quidẽ memni me fuisse ꝯuentũ.
Preterea causamini: qͦd domunculam
frat̾ qui stantes adhuc segetes custodi¬
ret. Neq hoc combustũ malicia sicut fi¬
deli narratione cognouimꝰ. s qͦd positũ
in agro quoda frumenti igniacensium
t̾ram occuparet. quã ercoli oportebat. De¬
niq uix uno taxata ẽ nummulo domũ¬
cula hec & abbati de biena ita iam ni fal¬
limur suꝑ hoc satisfactum ẽ. ut om̃ino
nec querat᷑ nec habeat unde queratur.
Si quominꝰ uͥ id nos rescur feceritis. para¬
ti fumus ad omnẽ satiffactionẽ. Sic &
de abb̃e longi pontis. uͥ pͥmo querelam
domum uellet edificare ꝓhibuimꝰ eũ.
& iam credimus destitisse. Sin autẽ: &

Expanded text:
bate, vel alio quoquam audivi. Sed et vobiscum bate, vel alio quoquam audivi. Sed et vobiscum in Clara-Valle postmodum praesens fuit abbas, et nuperrime Barri, jam instante capitulo vestro, unde litterae illae querulae, ne dicam calumniosae, venerunt: et nec hic, nec ibi super hoc, sive ab eo, sive a vobis, vel tenuiter quidem memini me fuisse conventum. 8. Praeterea causamini, quod quomunculam frater, qui stantes adhuc in agro segetes custodiret. Neque hoc combustum malitia, sicut fideli relatione cognovimus: sed quod positum in agro quodam fratrum Igniaciensium, terram occuparet, quam excoli oportebat. Denique vix uno taxata est nummulo domuncula haec: et abbati de Brena ita jam, nisi fallimur, super hoc satisfactum, ut omnino nec queratur, nec habeat unde queratur. Si quominus, ubi id nos rescire feceritis, parati sumus ad omnem satisfactionem. Sic et de abbate Longi-Pontis, ubi primo querelam domum vellet aedificare, prohibuimus eum: et jam credimus destitisse. Sin autem; et