comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imaginem atꝙ similitudinẽ continen:
& imaginẽ quidem in lib̾tate arbitͥ.
in reliquis autẽ duab biꝑtitam qͣn¬
dam consignari similitudinẽ. Hinc ẽ
fortassis. quod solum liberum arbit̾ũ
sui omnino defectum. seu diminutio¬
nem ñ patit᷑: quod in ipso potissimũ
eterne ⁊ in cõmutabilis diuinitatis
sustantua quedam imago inpressa
uideatur. Nam & si habuerit iniciũ.
nescit tam̃ occasum: nec de iusticia uł
gła capit augmentum: nec de peccõ
siue miseria detrimentum. Quid eter¬
rom aliis duab libertatib. qm̃ ñ solũ
ex parte minui. s & extoto amitti pos¬
sunt: accidentalis quedam magis simi¬
litudo sapientie atq potentie diuine
imagini suꝑducta cognoscit᷑. Deniq ⁊
aliiminus. aut inipsis ꝓficimus aut
abipsis deficimus. Possunt & sic amit¬
ti. ut iam ñ ualeant recuꝑari: posst̃
& ita possideri. ut nec amittiqueant
aliquo mͦ nec minui. Huius biꝑtitȩ
similitudmis sapientiȩ & potentiẽ

Expanded text:
similitudinem contineri, et imaginem quidem in libertate arbitrii, in reliquis autem duabus bipartitam quamdam consignari similitudinem. Hinc est fortassis, quod solum liberum arbitrium sui omnino defectum seu diminutionem non patitur, quod in ipso potissimum aeternae et incommutabilis Divinitatis substantiva quaedam imago impressa videatur. Nam etsi habuerit initium, nescit tamen occasum, nec de justitia, vel gloria capit augmentum, nec de peccato, vel miseria detrimentum. Quid aeterbus aliis libertatibus, quoniam non solum ex parte minui, sed etiam ex toto amitti possunt, accidentalis quaedam magis similitudo sapientiae atque divinae potentiae imagini superducta cognoscitur. Dènique et alii minus, aut in ipsis proficimus, aut ab ipsis deficimus. Possent etiam sic amitti, ut jam non valeant recuperari. Possunt et ita possideri, ut nec amitti valeant aliquo modo vel minui. Hujus bipertitae similitudinis sapientiae et potentiae
Abbreviated transcription (Latin):
special ualentior generał causa scribendi. uide¬
licet utilitas totius eccłie dĩ: ne cũ abscondit᷑
uas plenũ thesauro desiderabili: ipse quõq
thesaurꝰ parit̾ abscondat᷑. Unde ñ inm̾ito ꝯ¬
queratur: qui exponi desiderat dicens. Thes¬
aurus muisus. & sapientia abscondita: que
utilitas in utrisq: Exponit iste diuitias sa¬
lutis. thesaurũ desiderabiłe: ne lateat cũ gle-¬
ba qͦd gleba ñ est: s p̾tiosissima margarita. Ac¬
cidit tam̃ ei contra desidium suũ: quia sicut
ipse in p̾fatione sua uereri se denuntiarat: p̃oc¬
cupatꝰ morte ñ expleuit. quantũ animo conce-¬
perat stilo mandandũ. Itaq qui accedit ad
lectionẽ oꝑis huiꝰ: facile satis intelliget.a qͣnta
ꝑfectione pus puer & religiosus Bernandus.
uelut alt̾ benedictꝰ. pͥmordia conu̾sionis fuerit
scĩtatis illius. uitȩ parit̾ &e doctrine. Quid eti¬
am adolescens factus agere cepit. in p̾sc̾pto nar-¬

Expanded text:
speciali valentior, generalis causa scribendi, videspeciali valentior, generalis causa scribendi, videlicet utilitas totius Ecclesiae Dei; ne cum absconditur vas plenum thesauro desiderabili, ipse quoque thesaurus pariter abscondatur. Unde non immerito conqueritur, qui exponi desiderat dicens: Thesaurus invisus, et sapientia abscondita: quae utilitas in utrisque? Exponit iste divitias salutis, thesaurum desiderabilem ne lateat cum gleba quod gleba non est, sed pretiosissima margarita. Accidit tamen ei contra desiderium suum: quia, sicut ipse in praefatione sua vereri se denuntiarat, praeoccupatus morte non explevit, quantum animo conceperat stylo mandandum. Itaque qui accedit ad lectionem operis hujus, facile satis intelliget, a quanta perfectione pius puer et religiosus Bernardus, velut alter Benedictus, primordia conversionis fuerit sanctitatis illius vitae pariter et doctrinae. Quid etiam adolescens factus agere coeperit, in praescripto nar
Abbreviated transcription (Latin):
ri sernandi clareuall abb̃is. conscͥp¬
tum ẽ a uenerabili willo. pͥdem sc̃ĩ¬
theoderici abb̃e. s tunc iam monacho signia¬
censis cenobii: ad qͦd desid̾io solitudinis &e quie¬
tis sese contulerat: usq ad tempus scismatis. ad¬
u̾sus innocentiũ papam a petro leonis confla-¬
ti. digestum eẽ cognoscit᷑. fuit autẽ p̾fato sideli
uim special causa scribendi amicicia & fami¬
liaritas: quib uiro di multo tp̃r coniunctus
erat. Unde & tantã apud ilłu inuenerat grãm:
ut uix alter magis intimus mueniret᷑ ad sccre¬
ta mutue dilectionis ꝯmunicanda: ad sp̃aliũ
mystioꝵ conferenda collo quia. Cuius famili¬
aritatis gr̃a. ex eo precipue usq mͦ ꝓdit ad ma-¬
nifestationẽ: quia plurrs epłas idem sc̃s scͥp¬
sit ad illum: in quib quid de eo sentiat. ma¬
nifeste liquet legentib illas. Scripsit etiã
ad ipsum librum apologeticũ : &ẽ alterũ de
gra & libero arbitrio. fuit tam̃ eidem willo

Expanded text:
ardi Clarae-Vallis abbatis conscriptum est a venerabili Guillelmo pridem Sancti-Theoderici abbate, sed tunc jam monacho Signiacensis coenobii ad quod desiderio solitudinis et quietis sese contulerat, usque ad tempus schismatis adversus Innocentium papam a Petro Leonis conflati, digestum esse cognoscitur. Fuit autem praefato fideli viro specialis causa scribendi, amicitia et familiaritas, quibus viro Dei multo tempore conjunctus erat. Unde et tantam apud illum invenerat, gratiam, ut vix alter magis intimus inveniretur ad secreta mutuae dilectionis communicanda, ad spiritualium mysteriorum conferenda colloquia. Cujus familiaritatis gratia ex eo praecipue usque modo prodit ad manifestationem, quia plures epistolas idem sanctus scripsit ad illum, in quibus quid de eo sentiat, manifeste liquet legentibus illas. Scripsit etiam ad ipsum librum Apologeticum, et alterum de Gratia et Libero Arbitrio. Fuit tamen eidem Guillelmo,
Abbreviated transcription (Latin):
corporis uidelicet omnis corruptio
ex qua sine dubio contingit. hec quȩ
ad huc ex parte manet nr̃a in corpore
ꝑegrinatio. hoc ẽ quodinse miserabi¬
liter ingemiscens: plangit & ait. In¬
felixego homo:quis me liberabit de
corpore mortis huiusꝰ son querit᷑
de corpore tantum. s de corꝑore mor¬
tis huius. hoc ẽ eius quȩ adhuc durat
corruptionis: monstrans non corpus
s corporis molestias causam eẽ ꝑegri¬
nationis. Corpus quippe quod corrũ¬
pitur. aggrauat animam. Non corpꝰ
simpliciter. s eorpus qd corrumpitur.
ut corruptio corporis onerisit ñ nat᷑a.
Unde & qui intra semetipsos inge¬
miscunt: redemꝑtionẽ expectant
corporis sui. ñ amissionẽ. Merito ꝓ¬
inde grauaticorporis neceisitate. ñ so¬
cietate cuꝑimus dissolui. & ẽẽ cum

Expanded text:
corporis videlicet omnis corruptio, corporis videlicet omnis corruptio, ex qua sine dubio contingit haec, quae adhuc ex parte manet, nostra in corpore peregrinatio. Hoc est quod in se miserabiliter, ingemiscens plangit, et ait: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Non queritur de corpore tantum, sed corpore mortis hujus, hoc est ejus quae adhuc durat corruptionis: monstrans non corpus, sed corporis molestias esse causam peregrinationis. Corpus quippe quod corrumpitur, aggravat animam . Non corpus simpliciter, sed corpus quod corrumpitur; ut corruptio corporis oneri sit, non natura. Unde et qui intra semetipsos ingemiscunt, redemptionem exspectant corporis sui , non amissionem. Merito proinde gravati corporis necessitate, non societate, cupimus dissolvi,
Abbreviated transcription (Latin):
disceptatione contingere sacram̃tu
in quo ds̃ indubitanter ẽ mundũ
reconcilians sibi. Certe ñ recipit᷑ mu¬
nus quodcũq meum qd defero ad
altare. nisi ante placato frẽ quẽ me
forte lesisse meminero: quantominꝰ si
meipsum non pacauero pͥus:
tate quȩ inẽẽ uidet᷑ duab illis
pauli sententiis. conuersat io nr̃a in
celis ẽ. & quandui sumus in corpore
amma eodem tempore possit ⁊ incorpore
ꝑegrinari adomino. & in celis simul
eẽ cum dño: ipse soluit apłs cũ alibi
dicit. Ex parte cognoscimus: & ex par¬
te ꝓphetamus. Inquantũ quippe cog¬
noscimus: tanquam presentia contẽ¬
plantes. iam cum dño sumus. Inquã¬
tum adhuc tanquam de futuris ꝓpħa¬
mus. credentes quȩ ñ intelligimus
sꝑantes quȩ non uidemus: a dño pe¬
grinamur & in corpore. Cum au ue
nerit quod ꝑfectum ẽ. hoc ẽ głȩ ple¬
nitudo. quȩ in resurrectione futura ẽ.
tunc euacuabitur quod ex parte est

Expanded text:
disceptatione contingere Sacramentum, disceptatione contingere Sacramentum, in quo Deus indubitanter est mundum reconcilians sibi. Certe non recipitur munus quodcunque meum, quod defero ad altare, nisi ante placato fratre, quem me forte laesisse meminero: quanto minus si me ipsum non pacavero prius?tate quae inesse videtur duabus illis Pauli sententiis, Conversatio nostra in coelis est ; et, Quandanima eodem tempore possit, et in corpore peregrinari a Domino, et in coelis simul esse cum Domino; ipse solvit Apostolus, cum alibi dicit, Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus. In quantum quippe cognoscimus, tanquam praesentia contemplantes, jam cum Domino sumus. In quantum adhuc tanquam de futuris prophetamus, credentes quae non intelligimus, sperantes quae non videmus; a Deo peregrinamur, et in coquod perfectum est, hoc est gloriae plenitudo, quae in resurrectione futura est, tunc evacuabitur quod ex parte est ,
Abbreviated transcription (Latin):
ob nocturnam illusionẽ: accipite breue
consiluim. Iuxta ritum sui loci quẽq
facere consulo de huiusmodi quȩ diu̾¬
sis modis diuersis in monasteriis certũ
est obseruari. De his qui in pluribus
monasteriis ꝑfitent᷑. quod pene oblitꝰ
fueram. ꝑuto satis ẽẽ responsum suꝑiꝰ
cum delocistabilitate disputatum est.
& non ẽ necesse ut repetam. ꝑ Re¬
termitto & aliqua de canonib quȩ
uos requiritis. tum qm̃ talium nr̃a
ñ refert. qui monachi sumus: tũ qͥa
in libris eadem ipsi facile reꝑire potestiᷤᷤ.
si querere non grauemini. Uemo ad
continentur. ubi primum int̾rogatis.
quidnam consulam homini qui ad u̾sꝰ
quẽpiam commotus fuerit. s ñ adeo ut
eum ledere uelit. adeo tam̃ ut libenteR
accipiat. si quo modo aliunde ledi con¬
tigerit: sit ne uidelicet tutũ ita cõmoto
accedere ad altare: an se subtrahere inte¬
rim debeat. donec compescat᷑ cõmotio
Nũquam mͥ contingat turbatum ad¬
pacis accedere sacrificium: cũ ira &

Expanded text:
ob nocturnam illusionem, accipite breve consilium. Juxta ritum sui loci quemque facere consulo de hujusmodi, quae diversis modis diversis in monasteriis certum est observari. De his qui in pluribus monasteriis profitentur quod pene oblitus fueram puto satis esse responsum superius, cum de loci stabilitate disputatum est, et non est necesse ut repetam. Praetermitto et aliqua de canonibus quae vos requiritis; tum quoniam talium nostra non refert qui monachi sumus; tum quia in libris eadem ipsi facile reperire potestis, si quaerere non gravemini. 58. Venio ad stola continentur: ubi primum interrogatis, quidnam consulam homini, qui adversus quempiam commotus fuerit; sed non adeo ut eum laedere ipse velit, adeo tamen ut libenter accipiat, si quo modo aliunde laedi contigerit: sitne videlicet tutum ita commoto accedere ad altare, an se subtrahere interim debeat, donec compescatur commotio. Nunquam mihi contingat turbatum adpacis accedere sacrificium; cum ira et
Abbreviated transcription (Latin):
gła eius filie regis abintus. & ascendet
homo ad cor altum. s & ascensiones
incorde suo disposuit. rursumq aĩa
iusti sedes est sapientie: cuius sine
dubio illa uox est. celum mͥ sedes est:
si hec inquam hisꝙ similia ñ pauca
inscripturis aduertitis: ꝓfecto studebi¬
tis ad inquirendum regͥnum dĩ. &
iusticiam eius. intrare potius aduos
quã uel extra exire. uł ascendere supra.
S supra sane uł extra dixerim loci posi¬
tione. sicut cęlum aterra locum tenet
exteriorẽ: sol luna. & sidera suꝑiorem.
Nam eadem ipsa que intra nos st̃ sub¬
tiliori suȩ nat᷑e inuisibilitate: &̃ sup̃nos st̃
sublimiori excellentie dignitate. ⁊ extͣ qͦꝙ
ĩm̃sitate maiestatis. S altissima st̃ ħ egentia
utiꝙ ⁊ diligẽtiori disputatiõe ⁊ doctori dispito¬
store.
& oꝑe ꝓlixiori. Ego enĩ putauerã mo¬
dum in his tractandis epłarẽ neqͣꝙͣ excessũ
iri: s sermo ut udeo ꝓcessit in longius

Expanded text:
gloria ejus filiae regis ab intus ; et, Ascendet gloria ejus filiae regis ab intus ; et, Ascendet homo ad cor altum ; sed et ascensiones in corde suo disposuit ; rursumque, Anima justi sedes est sapientiae , cujus sine dubio illa vox est, Coelum mihi sedes est : si haec, inquam, hisque similia non pauca in Scripturis advertitis, profecto studebitis ad requirendum regnum Dei et justitiam ejus, intrare potius ad vos, quam vel extra exire, vel ascendere supra. Sed supra sane, vel extra dixerim loci positione, sicut coelum a terra locum tenet exteriorem; sol, luna, et sidera superiorem. Nam eadem ipsa, quae intra nos sunt subtiliori suae naturae invisibilitate, etiam supra nos sunt sublimiori excellentiae dignitate, et extra quoque immensitate majestatis. Sed altissima sunt haec, egentia utique et diligentiori disputatione, et doctiori disputatore, et opere prolixiori. Ego enim putaveram modum in his tractandis epistolarum nequaquam excessum iri: sed sermo, ut video, processit in longius
Abbreviated transcription (Latin):
patur. Iua uͦ circa corpus occupatio
quid ẽ nisi adõ quedam absentatio
& absentatio quid nisi ꝑegrinatio.
Et ꝑegͥnam̃ gͦ adomino. ⁊ incorpos
ꝑegrinamur cuius nr̃a nimirum
& intentio prepeditur erumnis:
& curis caritas fatigatur.
endum arbitrer. de eo quod ineugłio
nobis ꝓmittit᷑. ecce enim merces ur̃a
multa ẽ in celis: mirantes maxime scõ
augustinum dixisse suꝑ hoc. non cȩlos
istos uisibiles & corporeos oportere in¬
telligi: ne merces nr̃a in reb mobilib
uolubilibꝙ uideatur collocari id̃oq
sꝑualia quedam firmam̃ta ẽẽ intelligẽ¬
da: de quib nescitis ut dicitis qͣdułsuᷤ¬
picari debeatis. S si attenditis quod
tanquam utiq regem in regno suo.
& non sunt condigne passiones huiꝰ
temporis. ad futuram głam quȩ reue¬
labitur in nobis. non quide quȩ reue¬
tabitur nob̾ uelut aliquid exterius. s
in nobis quasi intus iam manens. s
nondum apparens: & item. omnis

Expanded text:
patur. Illa vero circa corpus occupatio patur. Illa vero circa corpus occupatio quid est, nisi a Deo quaedam absentatio? et absentatio quid, nisi peregrinatio? Et peregrinamur ergo a Domino, et in corpore peregrinamur: cujus nostra nimirum et intentio praepeditur aerumnis, et curis charitas fatigatur. endum arbitrer de eo, quod in Evangelio nobis promittitur, Ecce enim merces vestra multa est in coelis: mirantes maxime sanctum Augustinum dixisse super hoc, non coelos istos visibiles et corporeos oportere intelligi, ne merces nostra in rebus mobilibus volubilibusque videatur collocari; ideoque spiritualia quaedam firmamenta esse intelligenda, de quibus nescitis, ut dicitis, quid vel suspicari debeatis. Sed si attenditis quod tanquam utique regem in regno suo; et, Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis , non quidem quae revelabitur nobis, velut aliquid exterius; sed in nobis, quasi intus jam manens, sed nondum, apparens: et item, Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
te iam cepit celestis habitatio ꝑficia¬
tur. Aut certe conuersatio nr̃a in ce¬
lis ẽ: quomͦ idem dicit apłs. Spe enĩ
salui facti sumus. Spe itaq iam in
celestib habitamus: cum adhuc re
ipsa interris ꝑegrinem̃ & in corpore.
Uel aliter. habemus & unde corꝑori.
& unde domino inhereamus. Illud
uiuificando & sensificando:. illũ cre¬
ubi inuitus & ex necessitate tenetur.
quam quo sponte & alacri fertur
uoluntate. Demꝙ ubi ẽ thesaurus
tuus: ibi ẽ & cortuum. Item. Si dm̃
amans anima. ex ipso uiuit. uti
corpus ex ipsa: quo pacto queso p̃sen¬
tior ẽẽ contenditur ubi dat. quã
unde accipit uitame fons siquidẽ
uite caritas ẽ: nec uiuere animã
dixerim. quȩ de illo non hauserit.
Haurire porro quomͦ potest: nͥ fu̾it
presens ipsi fonti qui caritas ẽ quȩ
ds̃ est: Presens igitur deo ẽ. qui dm̃
amat: in quantũ amat. In qͦ enĩ
minus amat: absens ꝓfecto ẽ. In eo
aũdm minus amare conuincitur
qd carnis ad huc necessitatib occu¬

Expanded text:
atio perficiatur. 60. Aut certe conversatio nostra in coelis est, quomodo dicit apostolus: spe enim salvi facti sumus . Spe itaque jam in coelestibus habitamus, cum adhuc re ipsa in terris peregrinemur et in corpore. Vel aliter: Habemus et unde corpori, et unde Domino inhaereamus; illud vivificando et sensificando, illum creubi invitus et ex necessitate tenetur, quam quo sponte et alacri, fertur voluntate. Denique ubi est thesaurus tuus ibi est et cor tuum . Item si Deum amans anima ex ipso vivit, uti corpus ex ipsa; quo pacto, quaeso, praesentior esse contenditur ubi dat, quam unde accipit vitam? Fons siquidem vitae charitas est: nec vivere animam dixerim, quae de illo non hauserit. Haurire porro quomodo potest, nisi fuerit praesens ipsi fonti, qui charitas est, quae Deus est? Praesens igitur Deo est qui Deum amat, in quantum amat. In quo enim minus amat, absens profecto est. In eo autem minus Deum amare convincitur, quod carnis adhuc necessitatibus occu
Abbreviated transcription (Latin):
lutũ a culpis. Insignis scurrilitas: in frmm¬
te hylaritas: uanitas apparet in incessu.
Pronus ad iocũ: facilis ac promptꝰ in risum.
Cunctis quippe quȩ in se contẽptibilia et
idõ tristia nouerat. a memoria rasis. bonisq
siqua sentit. in se adunatis uł simulatis
ante ocłos mentis: dum nil cogitat nͥ qͦd li¬
bet. nec attendit si licet: iam risum tenere.
iam ineptã leticiã dissimulare ñ ualet. Ut
enim uesica collecto tͣgida uento. pun¬
ctoq forata exiguo. si stringit᷑ crepitat cum
detumescit: ac uentus egrediens ñ passim ef¬
fusus. s strictim emissus. crebros qͦsdam so¬
nitus reddit: sic monachus uͥ uanis scur¬
rilibq cor suũ cogitationib impleuerit:
ꝓpt̾ disciplinã silentii. ñ inueniens uentus
uanitatis. qua plenius egrediatur: int̾ an¬
gustias fauciũ ꝑ cachinnos exciitit᷑. Sepe
uultum pudibundꝰ abscondit: claudit
nat inuitꝰ. Cumq os pugnis obstruxerit

Expanded text:
lutum a culpis. In signis scurrilitas, in fronlutum a culpis. In signis scurrilitas, in fronte hilaritas, vanitas apparet in incessu. Pronus ad jocum, facilis ac promptus in risu. Cunctis quippe quae in se contemptibilia, et ideo tristia noverat, a memoria rasis; bonisque, si qua sentit in se, adunatis vel simulatis ante oculos mentis, dum nil cogitat nisi quod libet, nec attendit si licet; jam risum tenere, jam ineptam laetitiam dissimulare non valet. Ut enim vesica collecto turgida vento, punctoque perforata exiguo, si stringitur, crepitat dum detumescit; ac ventus egrediens non passim effusus, sed strictim emissus crebros quosdam sonitus reddit: sic monachus, ubi vanis scurrilibusque cor suum cogitationibus impleverit, propter disciplinam silentii non inveniens ventus vanitatis qua plenius egrediatur, inter angustias faucium per cachinnos excutitur. Saepe vultum pudibundus abscondit, claudit nat invitus. Cumque os pugnis obstruxerit
Abbreviated transcription (Latin):
boꝵ leta semꝑ appetere. & tristia deuita¬
re uxta illud. Cor stultoꝵ: uͥ leticia. Unde &
monachus qui duos iam supbie gradus des¬
cendit. dum ꝑ curiositatẽ. ad animi leuita¬
tem deuenit: cum gaudiũ qͦd semꝑ appetit
frequenti uidet int̾polari tristicia. quã debo¬
nis alt̾ius contrahit: impatiens suȩ humiliati¬
onis. fugit ad consiliũ falsȩ consolationis. Ex
illa deniq parte. qua sua sibi uilitas & alie¬
na excellentia monstrat᷑. restringit curiosita¬
tem: ut totum se transferat in contrariã par¬
tem: quatintis in quo ipse uidet᷑ p̾cellere. cu¬
riosis notet: in quo alter p̾cellit semꝑ dis¬
simulet: ut dum deuitar qͦd triste putat᷑.
leticia continuet᷑. Sicq fit. ut quẽ sibi uicis¬
sim uendicabat gaudium & tristicia: sola
possidere incipiat inepta leticia. In hac aut̃e
signis uł in te dep̾hendas uł in altero. Illu
mentẽ audies: nunquã lacrimantẽ uidebiᷤ
futes si attendas. aut sui oblitum: aut ab¬

Expanded text:
 laeta semper appetere, et tristia devitare, juxta illud: Cor stultorum ubi laetitia . Unde et monachus, qui duos jam superbiae gradus descendit, dum per curiositatem ad animi levitatem devenit, cum gaudium quod semper appetit, frequenti videt interpolari tristitia, quam de bonis alterius contrahit, impatiens suae humiliationis, fugit ad consilium falsae consolationis. Ex illa denique parte, qua sibi sua vilitas, et aliena excellentia monstratur, restringit curiositatem, ut totum se transferat in contrariam partem: quatenus in quo ipse videtur praecellere curiosius notet; in quo alter praecellit, semper dissimulet: ut dum devitat quod triste putatur, laetitia continuetur. Sicque fit ut quem sibi vicissim vindicabant gaudium et tristitia, sola possidere incipiat inepta laetitia. In hac autem,signis vel in te deprehendas, vel in altero. Illum mentem audies, aut lacrymantem videbis. Putes, si attendas, aut sui oblitum, aut ab
Abbreviated transcription (Latin):
ex his qui cathedras a scendert̃. sedebis
me iudice solitariꝰ. qͥa ueracit̾ uixta ꝓpħam¬
dulitatis hȩc ẽ. cuiꝰ callidissimȩ uulpecłȩ
magnoꝵ neminẽ ꝯperi satis cauisse u̾sutiaᷤ.
Inde eis ipsis pro nichilo irȩ multȩ. inde
innocentiũ frequens addictio inde p̾iudi¬
cia in absentes. Gratuloe autẽ tͥ. nec enĩ assen¬
tationis apud te uereor incurrere notã gra¬
tulor in quã p̾sidere te usq adhuc. absq ho¬
rum omniũ querela multa: an & sine cul¬
pa tu uideris. Iam ad ea quȩ sub te sunt:
ꝯsideratio intendenda. At alt̾ius pͥncipii ħ:
siqͥdem tuiᷤ occupationib sermo breuior

Expanded text:
ex his qui cathedras ascenderunt, sedebis ex his qui cathedras ascenderunt, sedebis me judice solitarius: quia veraciter dulitatis haec est, cujus callidissimae vulpeculae magnorum neminem comperi satis cavisse versutias. Inde eis ipsis pro nihilo irae multae, inde innocentium frequens addictio, inde praejudicia in absentes. Gratulor autem tibi: nec enim assentationis apud te vereor incurrere notam: gratulor, inquam, praesidere te usque adhuc absque horum omnium querela multa: an et sine culpa, tu videris. Nunc ad ea quae sub te sunt, consideratio intendenda. At alterius principii hoc: siquidem tuis occupationibus sermo brevior
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑire iam illicitũ: assuescere sacrilegũ est.
Labia sacerdotiᷤ ait custodiunt scientiam:
& legem requirt̾ de ore eiꝰ᷑ñ nugas ꝓfecto
uł fabulas. Uerbum scurrile qͦd faceti ur¬
baniue nomine colorant. ñ sufficit ꝑegͥnari
ab ore: ꝓcul & ab aure relegandu. fede ad ca¬
chinnos moueris: fedius moues. P orro detra¬
bere an detrahentẽ audire: quid horum dap.¬
nabilius sit. ñ facile dixerim. De auaricia¬
ñ ẽ qͦd tuũ fatigem intuitũ: cũ pecuniã tan¬
quã paleam dicaris habere. Non prorsꝰ ñ ẽ
qͦd ꝓ illa timeat᷑ a iudiciis tuis. S ẽ quod ñ
minus sepe nec noxie minus insidiari iudicã¬
tib solet. de quo marime qͥd in tua lateat
conscientia latere te nolim. Quid illud sit
queris: Acceptio ꝑsonaꝵ. Non parui te reũ
peccati existimes: si facies peccatoꝵ sumis: &
ñ potiꝰ causas iudicas m̾ĩtoꝵ. Est it̃e uiciũ.
cuius si te immunẽ sentis. int̾ om̃s qͦs noui

Expanded text:
jam aperire illicitum, assuescere sacrilegium est. jam aperire illicitum, assuescere sacrilegium est. Labia sacerdotis, ait, custodiunt scientiam et legem requirunt de ore ejus : non nugas profecto vel fabulas. Verbum scurrile quod faceti urbanive nomine colorant, non sufficit peregrinari ab ore: procul et ab aure relegandum. Foede ad cachinnos moveris, foedius moves. Porro detrahere, aut detrahentem audire, quid horum damnabilius sit, non facile dixerim. CAPUT XInon est quod tuum fatigem intuitum, cum pecuniam tanquam paleam dicaris habere. Non prorsus, non est quod pro illa timeatur a judiciis tuis. Sed est quod non minus saepe, nec noxie minus insidiari judicantibus solet: de quo maxime, quid in tua lateat conscientia, latere te nolim. Quid illud sit quaeris? Acceptio personarum. Non parvi te reum peccati existimes, si facies peccatorum sumis et non potius causas dijudicas meritorum. Est item vitium, cujus si te immunem sentis, inter omnes quos novi
Abbreviated transcription (Latin):
Sapiens dauid. sapientior salomon fuit: s
blandientib nimis scd̃is reb. alt̾ ex parte.
alter ex toto desipuit. Magnus qͥ incidens
in adu̾sa. ñ excidit uł parũ a sapientia: nec
minor cui p̾sens felicitas si arrisit ñ irrisit.
Quãquã facilius inueneris. qui sapientiã
retinuert̃ contraria sibi fortuna: quã qui
ꝓpitia ñ ꝑdiderunt. Preferendus ille & ma
aut sermo insolentior. aut immoderatior
cura uestis uł corporis ñ irrepsit. Et si recte
sapiens hortatur sapientiã scribi in ocio: ca-¬
uendum & in ocio ocium ẽ. fugienda ꝓinde
ociositas mat̾ nugaꝵ: nou̾ca uirtutũ. In ter
scłares nugȩ nuge sunt: in ore sacerdotis
blasphemie. Int̾dum tam̃ si incidant: fe¬
rendȩ fortassis: referende nunquã. Magis
int̾ueniendu caute &e prudent̾ nugacitati.
Prorumpendu sane in seriũ quid: quod ñ
mͦ utilit̾. s libent̾ audiant: & suꝑsedeant
ociosis. Consecrasti os tuũ euangłio: talib

Expanded text:
Sapiens David, sapientior Salomon fuit: sed Sapiens David, sapientior Salomon fuit: sed blandientibus nimis secundis rebus alter ex parte, alter ex toto desipuit. Magnus qui incidens in adversa, non excidit vel parum a sapientia: nec minor cui praesens felicitas si arrisit, non irrisit. Quanquam facilius inveneris qui sapientiam retinuerunt, contraria sibi fortuna, quam qui propitia non perdiderunt. Praeferendus ille et maaut sermo insolentior, aut immoderatior cura vestis vel corporis non irrepsit. Sapiens hortatur sapientiam scribi in otio , cavendum et in otio otium est. Fugienda proinde otiositas, mater nugarum, noverca virtutum. Inter saeculares nugae, nugae sunt; in ore sacerdotis, blasphemiae. Interdum tamen si incidant ferendae fortassis; referendae nunquam. Magis interveniendum caute et prudenter nugacitati. Prorumpendum sane in serium quid, quod non modo utiliter, sed libenter audiant et supersedeant otiosis. Consecrasti os tuum Evangelio: talibus
Abbreviated transcription (Latin):
ira ce mollior affectus. Is iudicii censurã ener¬
uat: illa p̾cipitat. Quo eñi ab altero ñ ꝑielite¬
tur aut pietas clementiȩ: aut ⁊ eli rectitudo
Turbatus pre ira ocłs clementer nil intuet᷑
suffusus flura quadã & muliebri mollicie
animi rectũ ñ uidet. Non eris in nocens. si
aut puniaᷤ eum cui forte parcendu eẽt art
parras ei qui fuerat puniendus. In tͥbulau
Si constantẽ in tuis. ꝯdolentẽ in alienis: gau¬
de. Recti cordis hoc. P regione ꝑu̾sissimi si cũ
in ꝓpriis dep̾hendaris fortasse impatiens. mi¬
nime tam̃ in alienis ꝯpatiens sentiaris. Qd
inꝓspis: nich ne ẽ qͦd ꝯsiderationẽ sollicitet:
Est utiq si diligent̾ attendas. quã rarꝰ semꝑ
extit̾t. qui ñ uł modice in ꝓspitate animũ
relaxarit. a sui custodia & disciplina. Qndo
hȩc ineautis ñ fuit ad disciplinã. qͦd ignis ad
ceram: qͦd solis radius ad niuẽ uł glacieme

Expanded text:
ira et mollior affectus. Is judicii censuram enerira et mollior affectus. Is judicii censuram enervat, illa praecipitat. Quomodo ab altero non periclitetur, aut pietas clementiae, aut zeli rectitudo? Turbatus prae ira oculus clementer nil intuetur; suffusus fluxa quadam et muliebri mollitie animi rectum non videt. Non eris innocens, si aut punias eum cui forte parcendum esset, aut parcas ei qui fuerat puniendus. CAPUT Si constantem in tuis, condolentem in alienis gaude. Recti cordis hoc; e regione perversissimi, si cum in propriis deprehendaris fortasse impatiens, minime tamen in alienis compatiens sentiaris. Quid in prosperis? nihilne est quod considerationem sollicitet? Est utique si diligenter attendas, quam rarus semper exstiterit, qui non vel modice in prosperitate animum relaxaverit a sui custodia et disciplina. 425 Quando haec incautis non fuit ad disciplinam, quod ignis ad ceram, quod solis radius ad nivem vel glaciem?
Abbreviated transcription (Latin):
bilior an aust̾ĩor: exorabilior an difficilior:
pusillioe animo an magnanimior: seriꝰ ma¬
gis an plusculu dissolutꝰ. timoratior an for¬
te fidentior quã oportet. Quã latus tͥ patet
campꝰ in hoc genere ꝯsiderandi. Memoro e¬
go pauca. ueluti queda seminaria ꝓferens:
ũ tam̃ ipse serens: s dans sem̃ serenti. Opor¬
tet innotescat tͥ zelus tuus. clem̃tia tua. dis¬
cretio quoq moderatrix earũde uirtutũ
Quał uidelicet in donandis iniuriis: quał
sis in uleiscendis: quã ꝓuidus in utroq mo¬
di. loci. tp̃ris obseruator. Prorsꝰ ꝯsideranda
tͥa hȩc in usu uirtutũ harũtne ñ sint uirtu¬
tes. si pret̾ hȩc repiant᷑. Nempe eiꝰmodi non
natura uirtutes: s usus facit. Nam ex se
indifferentes ẽẽ noscuntur. Tuum ẽ aut ab¬
utendo & ꝯfundendo facere uitia: aut bñ
ordinateq utendo uirtutes. Solent discre
nos occupare. Porro caliginis duȩ st̃ causȩ.

Expanded text:
bilior an austerior, exorabilior an difficilior, bilior an austerior, exorabilior an difficilior, pusillior animo an magnanimior, serius magis an plusculum dissolutus, timoratior an forte fidentior quam oportet. Quam latus tibi patet campus in hoc genere considerandi! Memoro ego pauca, veluti quaedam seminaria proferens; non tamen ipse serens, sed dans semen serenti. Oportet innotescat tcretio quoque moderatrix earumdem virtutum, qualis videlicet in donandis injuriis, qualis sis in ulciscendis, quam in utroqdi, loci, temporis observator. Prorsus consideranda tria haec in usu virtutum harum; ne non sint virtutes, si praeter haec reperiantur: nempe ejusmodi, non natura virtutes, sed usus facit. Nam ex se indifferentes esse noscuntur. Tuum est, aut abutendo et confundendo facere vitia; aut bene ordinateque utendo, virtutes. Solent discretnos occupare. Porro caliginis duae sunt causae,
Abbreviated transcription (Latin):
ras: temꝑabit a suꝑfluis: ñ deerit necessariiᷤ.
Poero uistus altiora se ñ p̾sumet: s loquet᷑
cũ iusto. Si iustus fuero: ñ lẽuabo caput. Tu
ta equitate u̾seris: ut nec plus uͦ tͥ tribuas. nec
plus iusto parcas. P orro plus uͦ tribuis: ñ mͦ ar¬
rogando tͥ qͦd ñ habes bonũ: s & qͦd habes assc̃¬
bendo. Uigilant̾ discerne quał ex te & quał sis
dono dĩ: & ñ sit in sp̃u tuo dolus. Erit autẽ. n fi
delit̾ partiens. tua tibi & que st̃ dĩ do sine frau¬
De resignes. Ex te mala: bona a dño ẽẽ ꝑsuasũ
tͥ ñ ambigo. Sane int̾ ꝯsiderandi quał sis:
etiã quał fueris ad memoriã reuocandu. Con-¬
ferenda posti̾ora pͥorib. Profeceris ne in uir¬
tute. i sapientia. in intellectu. in suauitate.
moꝵ: an ab his forte qͦd absit defeceri. sa¬
tientior sis an impatientior solito: iracun¬
dior leuiorne: insolentior an humilior: affa¬

Expanded text:
ras, temperabit a superfluis, non deerit necessariis. ras, temperabit a superfluis, non deerit necessariis. Porro justus altiora se non praesumet, sed loquetur cum justo: Si justus fuero, non levabo caput . ta aequitate verseris, ut nec plus vero tibi tribuas, nec plus justo parcas. Porro plus vero tribuis, non modo arrogando tibi quod non habes bonum, sed et quod habes adscribendo. Vigilanter discerne, qualis ex te, et qualis sis dono Dei; et non sit in spiritu tuo dolus. Erit autem, nisi fideliter partiens, tua tibi, et quae sunt Dei, Deo sine fraude resignes. Ex te mala, bona a Domino esse, persuasum tibi non ambigo. Sane inter considerandum qualis sis, etiam qualis fueris ad memoriam revocandum. Conferenda posteriora prioribus. Profecerisne in virtute, in sapientia, in intellectu, in suavitate morum; an ab his forte quod absit! defeceris. Patientior sis, an impatientior solito, iracundior leniorne, insolentior an humilior, affa
Abbreviated transcription (Latin):
tationis & tẽporis. Nunc autẽ longum dico.
cũ sibi homo longiorẽ ꝓmittit uita: latũ
cũ in suꝑfluas animꝰ distendit᷑ curas: altũ
cũ dese plus p̾sumit: ꝓfundu cũ se plus dei¬
cit. Qui gͥ longa sibi metit᷑ tp̃ra ñne uere
ingredit᷑ it̾ exterminii. transiens uite t̾minoᷤᷤ
ꝑductiori sollicitudine: Inde ẽ qͦd homineᷤᷤ
in p̾senti a sese exules ꝑ obliuonẽ. in alia
ꝑinanẽ sollicitudinem migrant scla: ñ ꝓfu¬
tura. immo nec futura. Similit̾ animꝰ dis¬
tentus in multa: multis laceret᷑ curi ᷤ neceẽ
ẽ. Nempe immoderata extensio extenuati¬
onem: & extenuatio nimia scissionẽ facit.
Iam uͦ alta p̾sumptio. qd nͥ ruinosa p̾cipita¬
tio. ẽ. Legisti namq ante ruiña exaltatur
cor. Quid e regione nuniȩ pusillanimitatiᷤ
deiectio: nͥ desꝑata queda absortio ẽ: In hãc
fortis ñ deiciet᷑. Prudens longioris uite ñ
abducet᷑ incerto. Modestus moderabit᷑ cu¬

Expanded text:
tationis, et temporis . Nunc autem longum dico, tationis, et temporis . Nunc autem longum dico, cum sibi homo longiorem promittit vitam; latum, cum in superfluas animus distenditur curas; altum, cum de se plus praesumit; profundum, cum se plus dejicit. Qui ergo longa sibi metitur 424 tempora, nonne vere ingreditur iter exterminii, transiens vitae terminos productiori sollicitudine? Inde est, quod homines in praesenti a sese exsules per oblivionem, in alia per inanem sollicitudinem migrant saecula, non profutura, imo nec futura. Similiter animus distentus in multa, multis laceretur curis necesse est. Nempe immoderata extensio extenuationem, et extenuatio nimia scissionem facit. Jam vero alta praesumptio, quid nisi ruinosa praecipitatio est? Legisti namque, Ante ruinam exaltatur cor . Quid e regione nimiae pusillanimitatis dejectio, nisi desperata quaedam absorptio est? In hanc fortis non dejicietur. Prudens longioris vitae non abducetur incerto. Modestus moderabitur cu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alta sapiens sis: s humilia de te sentiens:
quantꝰ es: cogita etiã qual̃. & maxime. Hec
te sane ꝯsideratio tenet in te. nec a te auolare
sinit: ñ ambulare in magnis. neq in mira¬
bilib suꝑ te. In te consistito. Non infra deici
ñ attolli supra: ñ euadere in longius. ñ exten¬
di in latius. Tene mediũ: si ñ uis ꝑdere mod̾u.
Locus mediuᷤͤ tutus ẽ. Medium sedes modi:
nem: sapiens exiliũ reputat. P ropterea ñ est
illi habitare in longo. qͦd ultra mođu sit. s ne
in lato qͥdem qͦd extra sit. porro nec in alto
uł in imo. qͦd alterũ supra alterũ infra sit.
Deniq & longitudo ext̾miniũ habere solet:
& dilatatio scissurã. & altitudo rumã: et
ꝓfundu absortionẽ. Dico hec plamꝰ. ne me
putes ea loqui. que apłuᷤs cõprehendẽ hortat᷑
cũ om̃ib scĩs. longitudinẽ latitudinẽ sub-¬
limitatẽ &e ꝓfundum. qͣd alt̾iꝰ erit & dispu¬

Expanded text:
non alta sapiens sis, sed humilia de te sentiens, non alta sapiens sis, sed humilia de te sentiens, quantus es, cogita etiam qualis et maxime. Haec te sane consideratio tenet in te; nec a te avolare sinit, non ambulare in magnis, neque in mirabilibus super te. In te consistito. Non infra dejici, non attolli supra, non evadere in longius, non extendi in latius. Tene medium, si non vis perdere modum. Locus medius tutus est. Medium sedes modi, ionem  al., habitationem, sapiens exsilium reputat. Propterea non est illi habitare in longo, quod ultra modum sit: sed ne in lato quidem quod extra sit: porro nec in alto el imo, quod alterum supra, alterum infra sit. Denique et longitudo exterminium habere solet, et dilatatio scissuram, et altitudo ruinam, et profundum absorptionem. Dico haec planius, ne me putes ea loqui quae Apostolus comprehendere hortatur cum omnibus sanctis, longitudinem, latitudinem, sublimitatem, et profundum, : quod alterius erit et dispu
Abbreviated transcription (Latin):
sit. murmurans qͦd sit. Homo natꝰ ad laborẽ:
ñ ad honorẽ. Homo natus de muliere. & ob
hoc cũ reatu breui uiuens tempore. idoq cũ
metu: repletus multis miseriis. & ꝓpterea cũ
fletu. Et uere multis. qͥa corporis &e animȩ
simul. Quid enĩ calamitate uacat. nascenti
in pecẽo: fragili corpore. & mente sterili: Ue¬
re gͥ repletus: cui infirmitas corporis & fatui¬
tas cordis cumulat᷑ traduce sordis. mortis ad¬
dictione. Salubris copula: ut cogitans te sũ¬
mum pontificẽ. attendas parit̾ uilissimũ
cinerẽ ñ fuisse. s eẽ. Imitetur cogitatio natu¬
ram: imitet᷑ & qͦd dignius ẽ auctorẽ naturȩ:
summa imaq consocians. Nonne natura
in ꝑsona hominis uili limo uitȩ spiracułu
colligauit: Nonne auctor nature in sui ꝑso¬
na u̾bum limũq ꝯtemꝑauit: Ita tͥ sume
formã tam de nr̃e ocretione originis. quã de
sacramento redemptionis: ut altus sedens

Expanded text:
sit, murmurans quod sit; homo natus ad laborem , sit, murmurans quod sit; homo natus ad laborem , non ad honorem; homo natus de muliere, et ob hoc cum reatu; brevi vivens tempore, ideoque cum metu; repletus multis miseriis , et propterea cum fletu. Et vere multis, quia corporis et animae simul. Quid enim calamitate vacat nascenti in peccato, fragili corpore, et mente sterili? Vere ergo repletus, cui infirmitas corporis, et fatuitas cordis cumulatur traduce sordis, mortis addictione. Salubris copula, ut cogitans te summum Pontificem, attendas pariter vilissimum cinerem non fuisse, sed esse. Imitetur cogitatio naturam; imitetur et, quod dignius est, Auctorem naturae, summa imaque consocians. Nonne natura in persona hominis vili limo vitae spiraculum colligavit? Nonne Auctor naturae in sui persona Verbum limumque contemperavit? Ita tibi sume formam tam de nostrae concretione originis, quam de sacramento redemptionis: ut altus sedens,
Abbreviated transcription (Latin):
natus es. Quid tͥ hoꝵ uidetur ad purum
natus: Nonne quod natus: Hoc gͦ ꝯsulo.
uidelicet. qͦd & natus es. Ncc mͦ qͦd natus. s
&e quał natus oportet attendas: si non uis
tuȩ ꝯsiderationis fructu & utilitate frauda¬
ri. Tolle ꝓinde nunc hereditaria hec piro¬
mata: ab inicio maledicta. Dirumpe uela-¬
men folioꝵ celantium ignominiã: ñ pla¬
gam curantiũ. Dele fucũ fugacis honoriᷤᷤ
huiꝰ & male coloratȩ nitorẽ gle: ut nude nu¬
dum ꝯsideres: quia nudus egressus es de
utero matris tue. Nunquid infulatus: Nũ¬
quid micans gemmis aut floridus sericis.
aut coronatus pennis: aut suffarcinatꝰ me.¬
tallis: Si cuncta hec ueluti nubes quasd̃ã
matutinas uelocit̾ transeuntes &e cito ꝑtͣn-¬
situras. dissipes & exsuffles a facie ꝯsiderati¬
onis tuȩ: occurret tͥ homo nudus & pauꝑ
& miser. & miserabił: homo dolens qͦd homo
sit. erubescenᷤ qͦd nudus sit plorans qͦd natꝰ

Expanded text:
natus es. Quid tibi horum videtur ad purum natus es. Quid tibi horum videtur ad purum natus? Nonne quod natus? Hoc ergo consulo cvidelicet, quod et natus es. 18. Nec modo quid natus, sed et qualis natus, oportet attendas, si non vis tuae considerationis fructu et utilitate fraudari. Tolle proinde nunc haereditaria haec perizomata ab initio maledicta. Dirumpe velamen foliorum celantium ignominiam, non plagam curantium. Dele fucum fugacis honoris hujus, et male coloratae nitorem gloriae, ut nude nudum consideres, quia nudus egressus es de utero matris tuae . Nunquid infulatus? numquid micans gemmis, aut floridus sericis, aut coronatus pennis, aut suffarcinatus metallis? Si cuncta haec, veluti nubes quasdam matutinas, velociter transeuntes et cito pertransituras, dissipes et exsuffles a facie considerationis tuae, occurret tibi homo nudus, et pauper, et miser, et miserabilis; homo dolens quod homo sit, erubescens quod nudus sit, plorans quod natus
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ una cõmissa ẽ grandissima nauis. facta ex
om̃ib ipsa uniu̾sał eccł̃ia toto orbe diffusa.
En quis es. Sed noli obliuisci etiã quid.
Iam &e ego ñ sum oblitus: id me ꝓmisisse re-¬
petitur in oportuntate. Quã oportune cũ
eo qui es: etiam quod ante eras consideras.
Quid dico eras: Et nunc es. Quid desinas
intueri: qͦd ñ desisti eẽ: Una sane ꝯsid̾atio
ẽ: quid fueris &e quid sis. Nam quis sis factꝰ.
altera. Non oportet ut ista extundat illa:
in scrutino tui. Es enim ut dixi adhuc
quod eras: & ñ minus hoc es. quã qͦd factꝰ es
post: forte & magis. Deniq illud natus es
mutuatus hoc: ñ in hoc mutatus. Non reie¬
ctum illud: s istud adiectum. Tractemus
utrumq simul: nam ut p̾fatum me me¬
mini. collatȩ ex inuicẽ ambȩ res utiliores
fient. Dixi supra ꝯsideranti quid sis natu¬
ram occurrere: qua es homo. Nam homona¬
tus es. Porro ꝑcunctanti quis. ꝑsonȩ respon-¬

Expanded text:
tibi una commissa est grandissima navis; facta ex tibi una commissa est grandissima navis; facta ex omnibus ipsa universalis Ecclesia, toto orbe diffusa. En quis es. Sed noli oblivisci etiam quid? Nam et ego non sum oblitus, id me promisisse repetiturum in opportunitate. Quam opportune cum eo qui es, etiam quod ante eras, consideras! Quid dico, eras? Et nunc es. Quid desinas intueri, quod non desisti esse? Una sane consideratio est, quid fueris, et quid sis: nam quis sis factus, altera. Non oportet ut ista extundat 423 illam in scrutinio tui. Es enim, ut dixi, adhuc quod eras: et non minus hoc es, quam quod factus es post, forte et magis. Denique illud natus es, mutuatus hoc, non in hoc mutatus. Non rejectum illud, sed istud adjectum. Tractemus utrumque simul: nam, ut praefatum me memini, collatae ex invicem ambae res utiliores fient. Dixi supra consideranti quid sis, naturam occurrere, qua es homo: nam homo natus es. Porro percunctanti quis, personae respon
Abbreviated transcription (Latin):
potestas certis artatur limitib. tua extendi¬
tur & in ipsos. qui potestatẽ suꝑ alios acce¬
perunt. Nonne si causa extiterit: tu ep̃o &e¬
lum claudere. tu ipsum ab ep̃atu deponere.
etiã & tradere sathanȩ potes: Stat gͦ incon¬
cussum pͥuilegiũ tuũ tͥ. tam in datis clanib
quã in ouib cõmendatis. Accipe aliud. qͦd
q iocundiꝰ erat in corpore rediuiuo. Sciens
petrus qͥa dñs ẽ. in mare se misit. & sic tienit
ad ipsum. aliis nauigio ꝑuenientib. Quid
istud: Nempe signũ sĩgularis pontificii pe¬
tri: ꝑ qͦd ñ nauem unam ut cet̾i quiq suã:
s scłm ipsum suscepit gubnandu. Mare
enĩ scłm ẽ. naues eccłie. Inde ẽ qͦd altera ui¬
ce instar dñi gradiens suꝑ aqͣs. unicũ. se
xp̃i uicariũ designauit: qui ñ uni ppło.s
cunctis p̃eẽ deberet. Siqͥdem aquȩ multȩ
ppłi multi. Ita cũ quisq cet̾oꝵ habeat suã.:

Expanded text:
potestas certis arctatur limitibus: tua extendipotestas certis arctatur limitibus: tua extenditur et in ipsos, qui potestatem super alios acceperunt. Nonne, si causa exstiterit, tu episcopo coelum claudere, tu ipsum ab episcopatu deponere etiam et tradere satanae potes? Stat ergo inconcussum privilegium tuum tibi tam in datis clavibus, quam in ovibus commendatis. Accipe aliud, quodque jucundius erat, in corpore redivivo. Sciens Petrus quia Dominus est, in mare se misit, et sic venit ad ipsum, aliis navigio pervenientibus . Quid istud? Nempe signum singularis pontificii Petri, per quod non navem unam, ut caeteri quique suam, sed saeculum ipsum susceperit gubernandum. Mare enim saeculum est; naves, Ecclesiae. Inde est quod altera vice instar Domini gradiens super aquas, unicum se Christi vicarium designavit, qui non uni populo, sed cunctis praeesse deberet: siquidem aquae multae, populi multi . Ita cum quisque caeterorum habeat suam,
Abbreviated transcription (Latin):
oues meas. Quas: Illius uł illius populos
meas inquit. C ui ñ planum ñ designasse ali¬
quas: s assignasse om̃s: Nichil excipit᷑ ubi
distinguit᷑ nich. Et forte p̾sentes cętĩ condis¬
cipuli erant: cũ cõmittens uni unitatẽ õĩb
cõmendaret in uno grege & uno pastore:
scdm illud. Una ẽ colũba mea. formosa mea:
ꝑfecta mea. Ubi unitas. ibi ꝑfectio. Reliqui
numeri ꝑfectionẽ ñ habent. s diuisionẽ: re¬
cedentes ab unitate. Inde ẽ qͦd alii singuli
singulas sortiti sunt plebes: scientes sacram̃¬
tum. Deniq iacob qui uidebat᷑ columna ec¬
cłiȩ. una contentꝰ ẽ iherosolima: petro uniũ¬
sitatẽ cedens. Pulchre uͦ ibi positus ẽ suscita¬
ie sem̃ defuncti frĩs. uͥ occisus ẽ ille. Nam dictꝰ
ẽ frat̾ dñi. Porro cedente dñi fr̃ẽ: quis se alter
nes tuos. alii in partẽ sollicitudinis. tu in
plenitudinẽ potestatis uocatus es. Alioꝵ

Expanded text:
oves meas . Quas? illius vel illius populos oves meas . Quas? illius vel illius populos meas, inquit. Cui non planum, non designasse aliquas, sed assignasse omnes? Nihil excipitur, ubi distinguitur nihil. Et forte praesentes caeteri condiscipuli erant, cum committens uni, unitatem omnibus commendaret in uno grege et uno pastore, secundum illud: Una est columba mea, formosa mea, perfecta mea . Ubi unitas, ibi perfectio. Reliqui numeri perfectionem non habent, sed divisionem, recedentes ab unitate. Inde est quod alii singuli singulas sortiti sunt plebes, scientes sacramentum. Denique Jacobus, qui videbatur columna Ecclesiae, una contentus est Hierosolyma, Petro universitatem cedens. Pulchre vero ibi positus est suscitare semen defuncti fratris, ubi occisus est ille: nam dictus est frater Domini . Porro cedente Domini fratre, quis se alter nes tuos, alii in partem sollicitudinis, tu in plenitudinem potestatis vocatus es. Aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
reliquiȩ. sique sunt loci illiꝰ a quo pauloante
diu̾timus. Age indagemꝰ adhuc diligentius
quis sis: quã geras uidelicet ꝓ tempore ꝑso¬
nam in eccłia dĩ. Quis esꝰ S acerdos magnus:
summꝰ pontifex. Tu pͥnceps ep̃oꝵ: tu heres a¬
płorum. Cu pͥmatu abel. gub̾natu noc. pati¬
archatu abraham. ordine melchi sedech. dig¬
nitate aaron. auctoritate moyses. uidicatu sa-¬
muhel: potestate petrus: unctione xp̃e. Tues
cui claues traditȩ: cui oues creditȩ sunt. Sunt
qͥdem & alii cel ianitores. & gregum pastoreᷤ.
s tu tanto głosiuis qͣnto & differentiꝰ. uirũ¬
q pre cȩtis nom̃ hereditasti. Habent illi
sibi assignatos greges singuli singulos: ti¬
bi uniu̾si crediti: uni unus. Nec m̃ ouium
s & pastorum. tu unus omniũ pastor. Uñ
id ꝓbem queris: ex u̾bo dñi. Cui enĩ ñ dico
epoꝵ.s ⁊̃ apłoꝵsic absolute & indiscrete totȩ
ꝯmissȩ sunt oues: Si me amas petre: pasce

Expanded text:
reliquiae, si quae sunt, loci illius, a quo paulo ante reliquiae, si quae sunt, loci illius, a quo paulo ante divertimus. s qui  al. quis sis, quam geras videlicet pro tempore personam in Ecclesia Dei. Quis es? Sacerdos magnus, summus Pontifex. Tu princeps episcoporum, tu haeres Apostolorum, tu primatu Abel, gubernatu Noe, patriarchatu Abraham, ordine Melchisedech, dignitate Aaron, auctoritate Moyses, judicatu Samuel, potestate Petrus, unctione Christus. Tu es cui claves traditae, cui oves creditae sunt. Sunt quidem et alii coeli janitores, et gregum pastores: sed tu tanto gloriosius, quanto et differentius utrumque prae caeteris nomen haereditasti. Habent illi sibi assignatos greges, singuli singulos: tibi universi crediti, uni unus. Nec modo ovium, sed et pastorum tu unus omnium pastor. Unde id probem quaeris? Ex verbo Domini. Cui enim, non dicopostolorum sic absolute et indiscrete totae commissae sunt oves? Si me amas, Petre, pasce
Abbreviated transcription (Latin):
xandro. antiocho. herodi. Tu uͦ considera ñ
ꝯsummatione summũ te dici: s cõparatiõe.
Nec me putes ꝯparationẽ dicere m̾itoꝵ: sed
minist̾ioꝵ. Sic te existimet homo ut ministr̃
rim. summũ plane int̾ ministros. Alias ni¬
ti te ad sumnũ uelim ñ putare summũ. aut
uelle putari ante quã sis. Nam quomͦ ꝓficiᷤ:
si iam sufficis tͥ: Non sit ꝓinde tͥ aut pigrũ
uestigare qͥd desit: aut fateri qͦd desit uerecũ¬
dum. Loquere & tu uoce antecessoris tui: ñ
qͦd iam acceꝑim. aut iam ꝑfectus sim. Et̃ rur¬
sum. Ego me ñ arbitror ꝯp̾hendisse. Hec scien¬
tia scõꝵ. hec longe ab illa quȩ inflat. Hanc
qui apponit. apponit &e dolorẽ: s dolorem
hunc nemo unquã sapiens subt̾fugit. Est
quippe medicinał dolor.ꝑ quẽ stupor ille lera¬
lis anmi duri & impenitentis excluidit᷑. Et
ido sapiens qui dicere potuit: &e dolor meus
in ꝯspectu meo semꝑ. Nunc iam repetendȩ

Expanded text:
xandro, Antiocho, Herodi. Tu vero considera non xandro, Antiocho, Herodi. Tu vero considera non consummatione summum te dici, sed comparatione. Nec me putes comparationem dicere meritorum, sed ministeriorum. Sic te existimet homo, ut ministrurim summum plane inter ministros. Alias niti te ad summam velim, non putare summum, aut velle putari antequam sis. Nam quomodo proficis, si jam sufficis tibi? Non sit proinde tibi aut pigrum vestigare quid desit, aut fateri quod desit verecundum. Loquere et tu voce antecessoris tui, Non quod jam acceperim, aut jam perfectus sim: et rursum, Ego me non arbitror comprehendisse . Haec scientia sanctorum: haec longe ab illa quae inflat. Hanc qui apponit, apponit et dolorem : sed dolorem hunc nemo unquam sapiens subterfugit. Est quippe medicinalis dolor, per quem stupor ille lethalis animi duri et poenitentis extunditur. Et ideo sapiens, qui dicere potuit: Et dolor meus in conspectu meo semper . Nunc jam repetendae