comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meritum hominis añ gram̃: Cumonie
bonum nr̃m mĩtum non in nob̾facit nͥ
gr̃a: Ex gr̃aenim ut dictũ est. que p̃ueñ¬

Expanded text:
meritum hominis ante gratiam, cum omne bonum nostrum meritum non in nobis facit nisi gratia? Ex gratia enim, ut dictum est, quae praev
Abbreviated transcription (Latin):
ti ut peccare nequeant quãtomagͥ gͦ ille homo
cui sp̃c ẽ datus sñ m̃sura : Iducũt qͦ auctoritatẽ
adpband̾ id̾. Scͥptum ẽ enim in libro sapĩe. Qui
potuit tnsgredi ⁊ ñ est transgessus ⁊ face̾ malũ
⁊ łifecit s hoc accipim̃lũ ẽ. ẜm̃b ͣ uel part̃ de ca¬

Expanded text:
ti ut peccare nequeant; quanto magis ergo ille homo, cui Spiritus est datus sine mensura. Inducunt quoque auctoritatem ad probandum idem. Scriptum est enim in libro Sapien.: Qui potuit transgredi, et non est transgressus; facere malum, et non fecit. Sed hoc accipiendum est
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ d̾s. Sienim potuit peccare: ⁊ potuit dampna¬
ri.Si potuit dampnari potuit non eẽ deus. ergo
⁊ uelle. iniquitatem simul eẽ nequeunt. ħ distĩc¬
cione opus est. utr̃q depersona. an denatã agat.
Sienun de ꝑsona agit᷑. manifestum ẽ ꝙ peccare
nͥ potuit nec d̾i non ẽẽ potiit. Si uero de natura:
discuciendum ẽ. utr̾ agat᷑ de ea ut uerbo unita

Expanded text:
esse Deus. Si enim potuit peccare, et potuit damnari. Si potuit damnari potuit non esse Deus; ergo et posse velle iniquitatem, simul esse nequeunt. Hic distinctione opus est, utrum de persona, an de natura agatur. Si enim de persona agitur, manifestum est quia peccare non potuit, nec Deus non esse potuit. Si vero de natura discutiendum est, utrum agat de ea ut Verbo unita,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi acło̾. ꝙ non de pocestate bonitm̃. s
⁊ mali intelligi oportet. cum pilato ue
num ut ait aub̃. cupiditatem nocendli
ꝑ se ht̃ pocestatem autem si ille ñ dat.
non dat. ht. Iõq diabolus anteqͣ aliquid

Expanded text:
od non de potestate boni tantum, sed et mali intelligi oportet, cum Pilato etiam num, ut ait August., cupiditatem nocendi per se habet; potestatem autem, si ille non dat, non habet. Ideoque diabolus antequam aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
iob: de dño. Qmi facit regnare ⁊ pocritã
luntas pot ẽẽ abhõis aĩo. potestas autẽ ñ
ẽ. nisi ało ⁊ ħabdita apta q iusticia. Sam
ꝑpotestatẽ diabło datam ustos deusfac̃
suos deħ̾eciam ob̃. in mortalib ait. ł umo¬
ris elacio. ñ potestatis ordo in crimine est.
Potenciam deus tribint. elationem ue¬
ropotencie maliciam nr̃e mentis inue¬

Expanded text:
, cap. 34: Qui facit regnare hypocritam luntas potest esse ab homine, potestas autem non est nisi a Deo, et hoc abdita aptaque justitia; nam per potestatem diabolo datam justos Deus facit suos. De hoc etiam Gregor. in Mor. ait: Tumoris elatio, non potestatis ordo in crimine est. Potentiam Deus tribuit, elationem vero potentiae malitia nostrae mentis inve
Abbreviated transcription (Latin):
inqͣ d̃s sic̃ tẽ oportiusse iudicauit: humanis
ostend̾etur. aspectibus anangłi qui iame¬
rant ita mittebantur. ut expersona dĩ loq̃¬
rent᷑ assumentes corꝑalem sꝑẽm de c̃atura
corꝑea in usum minist̾i̾ su aut ip̃m corpꝰ
suum cui non subdunt᷑. s subditũ regunt
mutantes atq uertontentes in spẽs quas uel¬
lent accomodatas atq aptos actionib suis.
scd̃m attributam sibi a c̾atore potenciam.
S ed fateor exced̾e uires intentionis me¬
e. utr̃ angłi manente sꝑitali su corꝑis qͣlitate.
ꝑ hanc occultius oꝑantes assumant exinfĩ¬
oribus elementis corpulentiorib qd̾ sibi coap¬
tatum qͣĩaliꝗ̃ uestem mutent. ⁊ uertant in
quaslibet spẽs corꝑales. ⁊ ipãs ueras. sic̃ aqͣ
uera inuerum uinum ꝯuersa ẽ adño. an
accomodatum ad id qd̾ agt̃. Qd̾ hon sit am̃¬

Expanded text:
in qua Deus, sicut tunc oportuisse judicavit, humanis ostenderetur aspectibus; an angeli qui jam erant ita mittebantur, ut ex persona Dei loquerentur, assumentes corporalem speciem de creatura corporea in usum ministerii sui; an ipsum corpus suum cui non subduntur, sed subditum regunt, mutantes atque vertentes in species quas vellent accommodatas atque aptas actionibus suis, secundum attributam a Creatore sibi potentiam. Sed fateor excedeae, utrum Angeli manente spirituali sui corporis qualitate per hanc occultius operantes, assumant ex inferioribus elementis corpulentioribus, quod sibi coaptatum, quasi aliquam vestem mutent et vertant in quaslibet species corporales, etiam ipsas veras, sicut aqua vera in verum vinum conversa est a Domino : an accommodatum ad id quod agunt. Idem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cionibus c̃atura aliq̃ crearetur. ad illd̾ opꝰ
tũi. in qua d̃s hominib appatẽt. an angłi qͥ
añ erant. ita iitẽnt᷑. ut manentes in suis sp̃ĩ¬
talibus corꝑib assumẽnt excorpulenta infi̾oꝵ
elementoꝵ mat̾ia: aliꝗͣ spẽm corꝑalẽ. ꝗͣ coap¬
tatam. qĩ aliꝗͣuestem mutarent inqͣslibet

Expanded text:
tur ad illud opus tantum, in qua Deus hominibus appareret: an angeli qui ante erant ita mitterentur, ut manentes in suis spiritualibus corporibus assumerent ex corpulenta inferiorum elementorum materia aliquam speciem corporalem, quam coaptatam quasi aliquam vestem mutarent in quaslibet
Abbreviated transcription (Latin):
ic queri potest utrum illo mandato dilectio¬
nis prorum. totum proximum .i. animam
⁊ corpus nosq totos ipos dilige̾ p̃cipiamur. ad qđ
dm̃s. Omne genus diligendarum rerum illis dlu¬
obusmandatis contineri. Quatuor enim diligen¬
quarto: nulla precepta dancla erant .s. ut dilig̾e̾¬
mus nos. uel corpus nr̃m p̃cipitur autem deus
diligi⁊ proximus. Ut autem qͥsq se diligat. pre¬
cepto non est opus. Quantumlibet homo enim
excidat aũtate. remanet illi dilectio. sui⁊ dilec¬
tio corꝑis sui Qͥa nemo ũꝗͣ arnẽ suã odio hũit. Nã
uiri usti qui corpus sium cruciant. non corpuꝰ
s corruptiones ⁊ pondus ocłunt. hic uidet᷑ anb̃.
tradere qd exprecepto non teneamur: diligẽ
nos ipõs. uel corpus nr̃m. ꝙ siest: non om̃e genꝰ
cdiligendarum rerum illis duob preceptis con¬
tinetur. ꝙr cũ ⁊ nosipõs ⁊ corpus nr̃m dilige̾ debe¬
erat id tradi. ut quisq se uel corpus suum dili¬

Expanded text:
 quaeri utrum in illo mandato dilectionis proximi totum proximum, id est, animam et corpus, nosque ipsos totos diligere praecipiamur. Ad quod dicimus omne genus diligendarum rerum in illis duobus mandatis contineri. Quatuor enim diligenquarto nulla praecepta danda erant, scilicet ut diligeremus nos vel corpus nostrum; praecipitur autem Deus diligi et proximus. Ut autem quisque se diligat, praecepto non est opus. Quantumlibet enim homo excidat a veritate, remanet illi dilectio corporis sui: quia nemo unquam carnem suam odio habuit . Nam viri justi qui corpus suum cruciant, non corpus, sed corruptiones ejus et pondus oderunt. Hic videtur August. tradere quod ex praecepto non teneamur diligere nosmetipsos vel corpus nostrum; quod si est, non omne genus diligendarum rerum illis duobus praeceptis continetur, quia cum et nos ipsos et corpus nostrum diligere debeerat id tradi, ut quisque se vel corpus suum dili
Abbreviated transcription (Latin):
deus ẽ. uel dĩ filius i inqͣntũ hõ dubitauit asfe̾ũ
humano. O ea rõe dcm accipi pot̾. ñ ꝙ ip̃ dubi¬
tauĩt. s qi modum gessit dubitantis ⁊ om̃ib

Expanded text:
 in quantum homo dubitaverit affectu humano. Quod ea ratione dictum accipi potest, non quia ipse dubitaverit, sed quia modum gessit dubitantis, et homin
Abbreviated transcription (Latin):
płm płr dixisse fondamentũ bap̃tũ. q A
est bap̾s iñaqua. insanguine. in penitẽ¬
tificatio datur. ñ modo ꝑ aquã. s per san¬
guinem: pełpenitenciam.Racioid ⁊̃ su¬
fides adultis uolentib s ñ ualentib bap.¬
tizari. Uñ aug̃. Queris quid sit masꝰ. fides
an aqua: non dubito qũd respondeã.
ficdem. Si gͦ quod mimis ẽ scĩficare potest.

Expanded text:
r dixisse fundamentum baptismatum, quia est baptismus in aqua, in sanguine, in poenitend est, sanctificatio, datur non modo per aquam, sed per sanguinem vel poenitentiam ifides adultis volentibus, sed non valentibus baptizari; unde Aug.: Quaeris quid sit majus, fides an aqua? non dubito quin respondeam, fides. Si ergo quod minus est sanctificare potest,
Abbreviated transcription (Latin):
baps quidem potest ẽe ubi conuersio
cordis defuerit conuersio cordis põt qui¬
dem inẽe. non ꝑcepto bap̃o. s contemp¬
to bap̃o: non pot̾. nec ullomodo dicen¬
da ẽ conuersio tordis ad dm̃ cumcłisa¬
cramentum contempnit᷑. Fcce hic hiis
non solum passionem. s ⁊̃ fidem. ⁊ con¬
trictionem conferre remissionẽ ubi
necꝯtempnit sacramentum ut in la¬
trone illo: ostendit᷑. qui ñ ꝑ passionem
s ꝑfidem saluatus est sine bap̃o. S di
cẽm uicem bap̃i posse hr̃e passionem. ñ
satis polsin ydoneum illuis latronis ex¬
emplum. qr utr̃ ñ fierit bap̃s ince̾rtũ ẽ.
ri⁊ saluari. Uñ amb̾re deualentimatio.
uentrem meũ doleo uero ꝓħico utar elo¬
quio.Quia quem regñaturus eram: a

Expanded text:
s quidem potest esse ubi conversio cordis defuerit; conversio autem cordis potest quidem inesse non percepto Baptismo; sed contempto Baptismo non potest, nec ullo modo dicenda est conversio cordis ad Deum, cum Dei sacramentum contemnitur. Ecce hic habes non solum passionem, sed etiam fidem et contritionem conferre remissionem, ubi non contemnitur sacramentum, ut in latrone illo ostenditur, qui non per passionem, sed per fidem salvatus est sine Baptismo. Sedcerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum est. ri et salvari; unde Amb. de Valentiniano: Ventrem meum doleo, ut prophetico utar eloquio, quia quem regeneraturus eram, am
Abbreviated transcription (Latin):
auclistis qd̾ passio ꝓnomine ib̾u suscepta:
supli uicem bap̃i. Nec tm̃ passioitim
bapĩ implet.s ̃⁊̃ fides. ⁊ ꝯtrictio ubi neces¬
sitas excluditut sacramentum sicut aꝑ¬
te docet. ad̾ dicens. Sapĩni uicẽ aliqñ im¬
płe passionem. de latrone illo.cui t̃bap̃to.

Expanded text:
sti nomine suscepta supplet vicem Baptismi. Nec tantum passio vicem Baptismi implet, sed etiam fides et contritio, ubi necessitas excludit sacramentum, sicut aperte docet Aug, dicens Baptismi vicem aliquando implere passionem. De latrone illo cui non baptizato
Abbreviated transcription (Latin):
unc uero debaptisini sacramento:
uideamus qd̾ inter noue gr̃e sacͣ¬
ait. Ego bap̃o uosĩa qua in penitenciã.
sola enim corpora abluebat. a pecc̃is nõ
mũdabant. Bͥaptismus ioħ̾is erat inꝑe¬
intenciã. non inremissionem. Bapt̃s ue
⁊ quos baptirabat penitẽciã docebat.
Scłm illud. ueniebant ad ioh̾em imor¬
danem confitentes pecc̃a sua. S inbap¬
tismo ioh̾is non dabatur pecc̃oꝵ remissi¬

Expanded text:
unc vero de Baptismi sacramento videamus, quod inter novae gratiae sacraait: Ego baptizo vos in aqua, in poenitentiam. Sola enim corpora abluebat, a peccatis vero non mundabat. Baptismus Joannis erat in poenitentiam, non in remissionem; Baptismus et quos baptizabat, poenitere docebat; secundum illud: Veniebant ad Joannem in Jordanem, confitentes peccata sua. Sed in baptismo Joannis non dabatur peccatorum remissi
Abbreviated transcription (Latin):
si hanc potenciam a licui dare pocuit. potu¬
it erdare: creare creaturas. ꝙ nonẽ hoc ma¬
ioris petencie. ꝗͣ ulud. Ad ꝗ dici pot̃. quia
potuit eis dare potenciam dimittendi pec¬
cata. non ip̃am eandem. qua ip̃e potens e̾.
s potenciam creatam quam seruus posset
dimutere peccã. non tñ ut actor remissio¬
nis s ut ininist̾. nec tñ sine dõ auctore. ut
sicut inimistĩo. habet ext̃uis sanctificare:
Ita inminst̾i̾o habe̾t intui mmundare. ⁊ sic̃
illud facit do auctore qui coneorin eo oꝑat᷑

Expanded text:
potuit, potuit ei dare creaturas creare, quia non est hoc majoris potentiae quam illud. Ad quod dici potest quia potuit eis dare potentiam dimittendi peccata, non tamen ipsam eamdem qua ipse potens est, sed potentiam creatam qua servus posset dimittere peccata; non tamen ut auctor remissionis, sed ut minister, nec tamen sine Deo auctore; ut sicut in ministerio habet exterius sanctificare, ita in ministerio haberet interius mundare; et sicut illud facit Deo auctore, qui cum eo operatur
Abbreviated transcription (Latin):
milt̃ agendis ininistri eius sumus nõ¬
sumus auctores. Ita ergo pocuit dare ser
.iut in mundatio ne int̾iori sermis con
onõ oꝑarentur. non seruus sine dño. nͨ
dñs sine seruo. s dñs conseruo⁊ inseruo.¬

Expanded text:
illis agendis ministri ejus sumus, non auctores. Ita ergo potuit dare servo, id est, ut in mundatione interiori servus cum Domino operaretur, non servus sine Domino; nec Dominus sine servo, sed Dominus cum servo
Abbreviated transcription (Latin):
um ergodicitur sides mereri iustifica¬
tionem. ⁊ uitam eternam ex earõe dic¬
tum accipitur. ꝙ ꝑ actum fid̾imeturilla. Si¬
milit̃ de caritate ⁊ deiusticia ⁊ dealiis accipit᷑.
Sienim froes nr̃a ip̃a uirtusp̃ueniens dic̾etur
e̾e mentis actus. qui est m̃itum. iam ip̃a ex li¬
bero arbitrio originem ħret. qd̾ q nonẽ: sic
dicitur ẽẽ m̃itũ qi actus eius est mĩtum. si tñ
aosit gr̃a caritas. sine qua nec cred̾e nec sꝑa
rem̃tum uite est. Uñ apparet uere qr caritas
ficat ut eis aĩa informet᷑ ⁊ scĩficet᷑. Sine qua:
aĩe qualitas non dicitur uirtus. ꝙ ñ ualec
sanare animam
de gracia. que non est sed facit meritum.

Expanded text:
um ergo dicitur fides mereri justificationem et vitam aeternam, ex ea ratione dictum accipitur, quia per actum fidei meretur illa. Similiter de charitate et justitiae, et de aliis accipitur. Si enim fides ipsa virtus praeveniens, diceretur esse mentis actus, qui est meritum, jam ipsa ex libero arbitrio originem haberet; quod quia non est, sic dicitur esse meritum, quia actus ejus est meritum; si tamen adsit charitas sine qua nec credere nec sperare meritum est vitae. Unde apparet vere, quia charitas ficat, ut eis anima informetur et sanctificetur; sine qua animae qualitas non dicitur virtus, quia non valet sanare animam. de gratia quae non est, sed facit meritum
Abbreviated transcription (Latin):
ascendentis magnificẽtiam anmiranci¬
um. Quis est iste qui uenit deedom tĩe¬
głe. Ex quib apparet qd̾ mistĩũ u̾bi in car¬
nati plemꝰ cognouerunt angłi post mplecio¬
nem ꝗ̃ ante. Et sic̃ in cognicione huͥis mift̾is
ꝓfecerunt: ita dicũt eosind̾itatis cognitiõe
profic̾e. Qd̃ aũt in huius minist̾i cogniciõe

Expanded text:
ascendentis magnificentiam admirantium: Quis est iste qui venit de Edom, tince? Ex quibus apparet quod mysterium Verbi incarnati plenius cognoverunt angeli post impletionem quam ante. Et sicut in cognitione hujus mysterii profecerunt, ita dicunt eos in deitatis cognitione proficere. Quod autem in hujusmodi mysterii cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃a ñ mim̃to dñr ꝙ uelanescientibus
cat ignoians uoluntateutiq facit quod
cum faciendum ñ sit: ꝑutat ẽe faciend̾.
Etille qui cumcupiscente aduersus sp̃m̃
carne. ñ ea que uult facit. dcupisc̃ qui¬
demnolens ⁊ eomñfacit quult. s si uĩ¬

Expanded text:
peccata dicuntur, quia uel a nescientibus cat ignorans, uoluntate utique peccat, quod, cum faciendum non sit, putat esse faciendum, et ille, qui concupiscente aduersus spiritum carne non ea quae uult facit, concupiscit quidem nolens et ideo non facit quod uult, sed, si uin
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊oris ꝯfessione. ꝑ solã cordis contͥcionem pec̾c
alic̾ dumitat᷑. Scd̾o an aliqñ sufficiat ꝯfit̾. dõ sñ
sacerdote. Gcio: an laico fideli sta̾: ualeat ꝯfessio.
uaria acpene diuersa tͣdidisse uid̾nt᷑ doctores:
Dic̾t eñ quidã siñ ꝯfessione oris ⁊ satisfactiõe oꝑis.
neminẽ apeccõ mũdari si tp̃s illa faciendihiu̾t.

Expanded text:
olam cordis contritionem peccatum alicui dimittatur; secundo an alicui sufficiat confiteri Deo sine sacerdote; tertio, an laico fideli facta valeat confessio. per his varia ac pene adversa tradidisse videntur doctores. Dicunt enim quidam, sine confessione oris et satisfactione operis nem
Abbreviated transcription (Latin):
d qd̃ dici pot̾ ꝙ multiplex defectus car¬
nis ⁊ p̃cipuepollucio quedam. qũa ex
feruoie coitusparentum.⁊ ꝯcupiscĩa libidi¬
nosa ꝯtrahit caro dũ ꝯcipit᷑. causa ẽ origina¬
lispecc̃i. querecte uiciũ siue corruptio car¬
nis appellari pot̾. Que feditas maior ẽẽ iundr᷑
in carne ꝯcupiscencialit traducta: quã in
ea uñ traducitur. Et qd̾ uicium uel corrup¬
tio sit in carne añ ꝯuinctionẽ aĩe: effectuꝓ

Expanded text:
d quod dici potest quod multiplex defectus carnis, et praecipue pollutio quaedam, quam ex fervore coitus parentum et concupiscentia libidinosa contrahit caro dum concipitur, causa est originalis peccati; quae recte vitium, sive corruptio carnis appellari potest. Quae foeditas major videtur esse in carne concupiscentialiter traducta, quam in ea unde traducitur. Et quod vitium vel corruptio sit in carne ante conjunctionem animae, effectu
Abbreviated transcription (Latin):
pleniter suffulciandam .i. ut ma¬
lum qd intendebat. lib̾e ꝑsuad̾et.⁊ ma¬
lum qd̾ mulier timuit: negandoremo
ute. ⁊ ꝓmissionẽ ad didit. ⁊ ut eius ꝑ suasi¬
o cituis reciꝑet᷑. ꝓmissionem duplicaũ.
Unam nempe comestionẽ suadens. duo
inp̃mio ꝓposute. similitudinem dĩ. sc̃i¬
enciamq boni⁊ mali: spondens. uͥtrib
modis hominem temptauit .s. gula: in
ꝑsuacione cibi. c̃oixit. In quocũq die co¬
med̾itis. In anigła: in ꝓmissione d̾itatis.
c̃dixit. Critis sicut dii. auaricia. in ꝓmis¬
sione scĩe. c̃ dixit. Scientes bonũ ⁊ malũ.

Expanded text:
pleniter suffulciendam, id est, ut malum quod intendebat libere persuaderet, et malum quod mulier timuit negando removit, et repromissionem addidit: et ut ejus persuasio citius reciperetur, promissionem duplicavit. Unam nempe comestionem suadens, duo in praemio proposuit similitudinem Dei, scientiamque boni et mali spondens. Ubi tribus modis hominem tentavit, scilicet, gula in persuasione cibi, cum dixit in quacumque die comederitis; inani gloria in promissione deitatis, cum dixit eritis sicut dii; avaritia in promissione scientiae, cum dixit sc
Abbreviated transcription (Latin):
ista fecisse. ⁊ anullo fier potuisse.
onsiderauerunt etram.
rtum. meluisq aliquid sp̃m ẽẽ quam corpꝰ. s ion¬
telligibilem sp̃em: sensibili pretulerunt. Sensi¬
bilia dicimus. que uisu. tactuq corporis. sentiri

Expanded text:
ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. Considerauerunt enim, tam, meliusque aliquid uitam esse quam corpus, et intelligibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae visu factuque corporis sentiri
Abbreviated transcription (Latin):
deus om̃is create qd̾ utiq dr pp̃ pͥncipium c̾a¬
cionis. uł grẽ pͥuilegium nc̾ature subiectionẽ.
uł seruitutem. cum gͦ intͥnitate nilsit creatũ
uł seruiens. uel subiectum: ñ admisit fides ĩ
trinitate. talem locucionis modum. Ita ĩ nõ
econuerso dicit᷑ de dĩ essencia: qd̾ ip̃a sit e̾e̾n¬
cia. abraham. ysaac. ⁊ iacob. uł alius creature.

Expanded text:
 principium creationis, vel gratiae privilegium, et creaturae subjectionem vel servitutem. Cum ergo in Trinitate nihil sit creatum vel serviens vel subjectum, non admisit fides in Trinitate talem locutionis modum. Ita etiam e converso non dicitur de Dei essentia quod ipsa sit essentia Abraham, Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
absencia . qͣłr supͣ accep̃ aũs. uixca quam ac¬
ceptionem non sunt aliquid. uel ꝓ aere obscu¬
rato.siue aeris obscura qualitate. ⁊ scd̾m ħ aliqͣ
res cãta sunt. Iõ ergo dicit tenebras tũc fuisse
suꝑ faciem abissi qr nũdum erat lux. Qsi eẽt.¬

Expanded text:
absentia, qualiter supra accepit Aug., juxta quam acceptionem non sunt aliquid; vel pro aere obscurato, sive aeris obscura qualitate, et secundum hoc aliquae res creatae sunt. Ideo ergo dicit tenebras tunc fuisse super faciem abyssi quia nondum erat lux; quae
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipio erat uerbũ. nec hũaitas eiꝰ aliena est.
que semper genita ẽ manet. ex pr̃e natam
nrãm sine peccõsuscep̃ ũ nascet ex uirgine
hac anctoritate uicłi tradi ꝙ as̃ dĩa nata
bumanã suscep̃. ubi uehement᷑ possumus
quin si dix̾imꝰ naturam tͥb ꝑsonis ꝯem̃ gem¬
trmitate disseruimus ũ diximꝰ ñ natã nat᷑ã
s persona personam genusse. Quia si nata
genuisset nataͬm cum una ead̾q sit natatͥ
nitatis ead̾ res seipãm genuiss. Ꝙ auõ ꝑofse
fi̾ñ negat. S alibi c̾tum repꝑimꝰ documentũ.

Expanded text:
ncipio erat Verbum; nec humanitas ejus aliena est aquae semper genita manet ex Patre, naturam nostram sine peccato suscepit, ut nasceretur ex Virgine. Hac auctoritate videtur tradi quod divina natura humanam suscepit. Ubi vehementer quin si dixerimus naturam quae communis est Trinitate disseruimus, ubi diximus non naturam naturam, sed personam personam genuisse. Quia si natura genuisset naturam, cum una eademque sit natura Trinitatis, eadem res seipsam genuisset. Quod Aug. fieri posse negat. Sed alibi certum reperim
Abbreviated transcription (Latin):
da sicut sol resurgent. p̃cisis ed̾ncctis deformi¬
tatib quas hic huẽrunt.
Si mali tc̃ hadeat qͣs
ibi habuert̃ deformitates.

Expanded text:
da sicut sol, resurgent, praecisis cunctis deformitatibus quas hic habuerunt. 4. Si mali tunc habeant quas hic habuerunt deformitates.
Abbreviated transcription (Latin):
la timet.⁊ illa tunet. Iã gͦ ĩtrogẽt᷑ qr timeant. illa di¬
cet timeo untũ: neueniat. Ila dicet timeo uir̃ ne di¬
cedat. Illadicet cimeo inrũ ne dampnet. illa dicet
timeo ne deserat. Pone ħ m aĩo ⁊ inuenis timorẽ q̃
foras mittit caritas. ⁊ aliũ timorẽ castũ. ꝑmanẽtẽ

Expanded text:
la timet et ista timet. Jam ergo interrogentur quare timeant. Illa dicet: Timeo virum ne veniat; ista dicet: Timeo virum ne discedat. Illa dicet: Timeo virum ne damnet; ista dicet: Timeo virum ne deserat. Pone haec in animo, et invenies timorem quem foras mittit charitas; et alium timorem castum permanentem
Abbreviated transcription (Latin):
fcã ẽ iꝰtificatio. Eibi ꝗ titillat m̃tẽ. ꝙ pungat. ꝗ stimi¬
let. stimulat ille timor. s intͣt caritas q̃sanat: ꝗ uul¬
aĩa. dne cdãpnet᷑ illa de timore qͦ tuet. aĩa nedesat.
ille ẽ cimor q̃ caritas ereludit. Ille ẽtimor qͥ ꝑmanet
qm medius. aliquid de suili ⁊ aliquid de casto timo¬

Expanded text:
a est justificatio. Est ibi quod titillet mentem, quod pungat, quod stimulet. Stimulat ille timor, sed intrat charitas quae sanat quod vulanima ne damnetur; ista de timore quo timet anima ne deseratur. Ille est timor quem charitas excludit, ille est timor qui permanet quam medius aliquid de servili, et aliquid de casto timo
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Recte enim tertio mersi estis. qͥ eis¬
cepistis bap̃m̃ in noĩe crinitatis. Recte
tercio mersi quia accepistis bapm̃ in
nomine xp̃i. qui cłe tercia resurrexit a
mortuis. Ista enim tercio repetita est di

Expanded text:
ur. Recte enim tertio immersi estis, qui acur. Recte enim tertio immersi estis, qui accepistis Baptismum in nomine Trinitatis. Recte tertio immersi, quia accepistis Baptismum in nomine Christi, qui die tertia resurrexit a mortuis. Illa enim tertio repetita i
Abbreviated transcription (Latin):
mersionib ꝑsonarũ trintas.:⁊ in una:
pot̾ diuinitatis sĩgularitas designani.
Nos uero qui tertio mergimus: etiam¬
triduane sepulture sacramentũ signa¬
mus. scd̾m hoc licet non modo ter. seciã
semel tm̃ in merge̾. Ibi tñ dum taxat:
semel merg̾ẽ licet: ubi ꝯsuetudo eccłie¬
talis existit. Si quis uero id fac̾e fac̾e in¬
cipiat ubi consuetudo talis ñ ẽ: uelse¬
mel tm̃ mergendum asserat. rep̃hen¬
sibilem se constituit. Uñ aimo. In suosẽ¬
su habundabat ciprianus cum semel
mergebat inbapõ paruulos. qui quł
intelligebat: studiose implebat. bonis
oꝑib habundando. licet in hoc nescuis
delinqueret. S quia bonis oꝑib habũ¬
dabat: postea correptus adeo. habunda¬
bat altiori sensu: t̾ illos mergendo. Ecce
habes quia delinquit: qui semel mer¬
sit. S hoc iõ: quia aliter se habebat. il
faciendam mersionem: asserebat. De
sacro fonte demersimus qͥ ordo inclupli¬
ci bap̃i misterii significatione celebrat᷑.¬

Expanded text:
mersionibus Trinitas, et in una potest divinitatis singularitas denotari. Nos vero, qui tertio mergimus, triduanae sepulturae sacramentum signamus. Secundum enim hoc, licet non modo ter, sed et semel tantum mergere. Ibi tamen duntaxat semel mergere licet, ubi consuetudo Ecctalis existit. Si quis vero id facere incipiat ubi consuetudo talis non est, vel semel tantum mergendum asserat, reprehensibilem se constituit. Unde Haymo: In suo sensu abundabat Cyprianus, cum semel mergebat in Baptismo parvulos, quia quod intelligebat, studiose implebat bonis operibus abundando, licet in hoc nescius delinqueret: sed quia bonis operibus abundabat, postea correptus a Deo abundavit altiori sensu, ter illos mergendo. Ecce habemus, quia deliquit qui semel mersit. Sed hoc ideo, quia aliter se habebat consantum faciendam mersionem asserebat. De sacro fonte demersimus; qui ordo baptizandi duplici mysterii significatione celebrat
Abbreviated transcription (Latin):
s rebus ip̃is p̃sentib creditur. ꝙ ent cum per
spem manifestam se contemplandam scĩs p̾be
borum: transeat uistus infidem rerum. Si p¬
trus huit sidem passionis qñ uidit pati hõiẽ

Expanded text:
sed rebus ipsis praesentibus creditur: quod erit, cum per speciem manborum transeat justus in fidem rerum. 2. Si Petrus habuit fidem passionis, quando vidit homi
Abbreviated transcription (Latin):
fuit credatis: ħ est laus fidi: si ꝙ credit᷑ ñ uicłr.
bat carnem uiuentem qmͣ uiderat morientem
⁊ credebat dm̃ in ip̾a carne latentem. Credebat
gͦ mente. ꝙ ñ uidebat. ꝑ hoc ꝙ sensib corꝑeis ap¬
parebat. Si uero diir credi que uidentur. sic̾¬

Expanded text:
fuerit credatis? Haec est laus fidei, si quod creditur non videtur. bat carnem viventem, quam viderat morientem, et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Si vero dicuntur credi quae videntur
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apłs quidicit. Iustificati ex
enum idõ dixit. ne fides ipã suꝑbasit. nec
idicat sibi. Si exsideiustilicati. Quomodo
gratis: Qd̾ enĩ fides mere t̃ cur non potuiꝰ
red̾ditur quam donatur. Non dicat ista
homo fidelis Quia cumdixĩt habeo fidem

Expanded text:
ctans quomodo justificati sumus ex enim ideo dixit, ne fides ipsa superba sit, ne dicat sibi: Si ex fide justificati, quomodo gratis? Quod enim fides meretur, cur non potius redditur quam donatur? Non dicat homo ista fidelis, quia cum dixerit: Habeo fidem
Abbreviated transcription (Latin):
tentio qua contemplam᷑ͦ et̾na: sapĩe depu¬
tatur. Illauero qͣbñ utim᷑ reb temꝑalib
sciencie deputatur. Cum uerodissermis
denatamentis humane. de una quadam
lis aũt uelsensualis animemotus qui in
corpons sensus intenditur. nobis conpeto¬
ribus cõis est. qui seclusus estarõe sapien¬
lis est ordo peccandi uel cadendun nobis.
qualis fuit in primis hominibus

Expanded text:
tentio qua contemplamur aeterna, sapientiae deputentio qua contemplamur aeterna, sapientiae deputatur; illa vero qua bene utimur rebus temporalibus, scientiae deputatur . Cum vero disserimus de natura mentis humanae, de una quadam lis autem vel sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis est, qui seclusus est a ratione sapient . 7. Quod talis est ordo peccandi vel cadendi in nobis qualis fuit in primis hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
infi̾or ex qua est motus. qui intendi¬
turin corꝑissensus. atq appetitus rerum
tes ueldiffrãs suꝑiorem ⁊ infi̾orem. Sd̾m
suꝑiorem suꝑnis ꝯspiciendis uel ꝯsulen¬
dis intendit. scd̃m infĩ̾orem: ad tempora.¬
lium disposicionem prospicit. Quicquid
ergo manima nostra nob consid̾antib
occurrit. qd̾ non sit conmune conbesti¬
isiadrõnem ꝑtinet. Qd̃ autem ineareꝑis
conmmue cũ bestiis. ad sensualitatem
ꝑtinet. Et ubi nobis g̃datim in ꝯsid̾atiõ e
parcium aĩe ꝓgredientib pͥmumaliqͥd
occurrit qd̾ nonest cõe bestus. ibuncipit¬
ideamu subi sit qi quodam hominis
ext̾ĩoris intĩoris q ꝯfinium Quicquid enĩ
hĩs in aĩo cõe conpecore rectedititur ad ex¬
tiorem hominem ꝑtin̾e. Non enrm solũ cor¬
pus homo ext̃ior deputabitur. s aduincta
quadam uita sua. qua cõpages corꝑis. ⁊ õs
sensus iugent. quibus instructus est adex
teriorasencienda. ascendentib gͥincror
gubernanda deflectitur. Etillaronalisi¬

Expanded text:
inferior, ex qua est motus qui intenditur in corporis sensus, atque appetitus rerum tes vel differentias, superiorem et inferiorem. Secundum superiorem supernis conspiciendis vel consulendis intendit; secundum inferiorem, ad temporalium dispositionem conspicit. Quidquid ergo in anima nostra nobis considerantibus occurrit quod non sit commune cum bestiis, ad rationem pertinet. Quod autem in ea reperis commune cum belluis, ad sensualitatem pertinet. Et ubi nobis gradatim in consideratione partium animae progredientibus, primum aliquid occurrit quod non est commune cum bita dicens: Videamus ubi sit quasi quoddam hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructuteriora sentienda. Ascendentibus ergo introrsgubernanda deflectitur. Et illa rationis in
Abbreviated transcription (Latin):
bitĩ. p̃sciuit gͦ illa sola noticia. ñ bñplacito auc¬
toritatis. Uñ dat᷑ intelligi qd̾ deus econũso p̃sei¬
uit bona tanqͣm sua. tamꝗͣ ea que facturusẽ.
ut iilla p̃sciendo simul fu̾̃it ipsius not ⁊ yranc¬
toritatis beneplacitum
Contͣ hoc ꝙ dictũ est p̃¬
d hoc autẽscienciã di non posse falli.

Expanded text:
bituri; praescivit ergo illa sola notitia, sed non beneplacito aucbituri; praescivit ergo illa sola notitia, sed non beneplacito auctoritatis. Unde datur intelligi quod Deus, e converso, praescit bona tanquam sua, tanquam ea quae facturus est, ut illa praesciendo simul fuerit ipsius notitia, et auctoritatis beneplacitum. 5. Contra hoc dictum est, praescientiam Dei non posse falli
Abbreviated transcription (Latin):
rus. sicut p̃scint ⁊ p̃dixit infidelitatẽ uidorũ.
s non fecit. Nec iõ quia p̃scunt: ad pec̃t infide¬
quid futorum p̃scius. ꝑ ppħam p̃dixit inficle¬
litatem uicłorum. s non fecit. neq p̾scisset
mala eorum nisi ea haberent. Non enimiõ
quenquam ad peccandũ coegit quia futura
hominum pecc̃a p̃nouit. Illor enim p̃sciuit pec¬
cata non sua. Iõq si ea que ille p̃scunt ip̃orũ nõ
sunt ipõrum: nonuã ille p̃scunt s quia illus
p̃sciencia falli non pot̃. sine dubio non alius. s
ip̃i peccant. quos deus peccaturos ẽẽ p̃sciuit. nõ
si non malum s bonum facere uoluissent. non
malum facturi p̃uid̾ent᷑ ab eo qui nouit quid
sit quisq facturꝰ. his uerbis aꝑte ostenditur. si
diligent̃ actñdamꝰ p̃scienciam cłi̾ non eẽ cãma
lorum que p̃scit. q non ea p̃scit tanꝙͣ fc̃stꝰ. nec
tamqm sua. s illoꝵ qui sunt ea facturi uł ha¬

Expanded text:
sicut praescivit et praedixit infidelitatem Judaeorum, sicut praescivit et praedixit infidelitatem Judaeorum, sed non fecit; nec ideo quia praescivit ad peccatum infidequit, futurorum praescius per prophetam praedixit infidelitatem Judaeorum, sed non fecit; neque praescisset mala eorum, nisi ea haberent. Non enim ideo quemdam ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata praenovit; illorum enim praescivit peccata, non sua. Ideoque si ea quae ille praescivit ipsorum non sunt, non vera ille praescivit; sed quia illius praescientia falli non potest, sine dubio, non alius, sed ipsi peccant quos Deus peccatores esse praescivit, et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non malum facturi praeviderentur ab eo, qui novit quid sit quisque facturus. His verbis aperte ostenditur, si diligenter attendamus, praescientiam Dei non esse causam malorum quae praescit; quia non ea praescit tanquam facturum, nec tanquam sua, sed illorum qui sunt ea facturi vel ha
Abbreviated transcription (Latin):
ancgͥ que uidet᷑ repugnanciã demedio
tollere cupientes dm̃s res futuras nullatenꝰ
causam esse p̃sciencie uel sciencie cdi. nec id eo
p̃sciri uel sciri: quia fute. uel fce sunt. ita eiponẽ¬
tes qd̾ ait origenes. quia futurum est ita iõscit᷑
ađo aut̾quam fiat .i. qd̾ futurum est scit adõ
antequam fiat. neq sciret᷑ nisi futurum eẽt̃.
ut non notet᷑ ibi causa nͥ sñ qua non fit. Ita ⁊̃¬
eoꝵ que fuĩt insi talem sñ qua ñ fiunt. Si tñ scĩã
ad noticiam tm̃ referamꝰ. si uõ noĩe sciencie in¬
cluditur ⁊̃ beneplacitum atq dispõ tunc recte
potest dici causa eoꝵ que deus facit. his enim
⁊ bñplacito. ħ modo forte accipit aus̃ dicens. Iõ
sciens disposuit.⁊ hic sensus ex eo ad unatur:
pit᷑. dĩ cognicio. ut non mͦ noticiam. s ⁊̃ bñpla¬
citum cłi significet. Mala uõ scit deus ⁊ p̃scit
antequam fiant. s sola noticia uõ bñplãcito.
p̃scit enim deus ⁊ p̃dicit: ⁊̃ que non est ip̃ factu

Expanded text:
 quae videtur repugnantiam de medio tollere cupientes, dicimus res futuras nullatenus causam esse praescientiae vel scientiae Dei, nec ideo praesciri vel sciri quia futurae vel factae sunt; ita exponentes quod ait Origenes: Quia futurum est, ideo scitur a Deo antequam fiat, id est: Quod futurum est scitur a Deo antequam fiat, neque sciretur nisi futurum esset; ut non notetur ibi causa, nisi sine qua non fieret. Ita esine qua non fiunt, si tamen scientiam ad notitiam tantum referamus. Si vero nomine scientiae includitur etiam beneplacitum atque dispositio, tunc recte potest dici causa eorum quae Deus facit. His enim et beneplacito. Hoc modo forte accepit Aug. dicens, homisciens disposuit. Hic sensus ex eo adjuvatur, pitur Dei cognitio, ut non modo notitiam, sed etiam beneplacitum Dei significet. Mala vero scit Deus et praescit antequam fiant, sed sola notitia, non beneplacito; praescit enim Deus et praedici
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ p̃dicte referuntur uoluntates. Itẽ rec
Prauarum autem ⁊ distortarum uolunta¬
tum implicacio: uincłmẽ quo alligabr. qͥ
hocagit utꝓiciatur intenebrasext̾iores. his¬

Expanded text:
etiam praedictae referuntur voluntates. Item ibiPravarum autem et distortarum voluntatum implicatio vinculum est, quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exteriores, M
Abbreviated transcription (Latin):
sunt fca ñ ẽ. ꝙ miquitas ñ ẽ sub̾a. In illo
hymno tͥum pueroꝵ uinũsa creatura
laudans dm̃ conmemorat᷑. laudent em̃
om̃ia dm̃. s que fecit deus. laudat ibiser¬
pensdm̃. s ñ auaricia. omĩa reptilia ibi
noĩatasunt. s ñaliqͣ uicia Uicia enĩ ex
sunt sub̾e. Intendant ex his uerbis dili¬

Expanded text:
st, quia iniquitas non est substantia. In illo hymno trium puerorum universa creatura laudans Deum commemoratur. Laudant enim omnia Deum, sed quae fecit Deus. Laudat ibi serpens Deum, sed non avaritia. Omnia reptilia ibi nominata sunt, sed non aliqua vitia. Vitia enim ex sunt sub
Abbreviated transcription (Latin):
inquantum mala sunt. s inquantũ
sunt ⁊ in quantum mala sunt. dñt ea
nicħ ẽẽ. Quio gͥ mirum. si deus drͣ non
ẽẽ auctor eoꝵ in qñt nicħsunt. cum nicħi
nullus auctor existere queat. Iõq cũ dr᷑
deus auctor ẽẽ om̃iũ que sunt bonorũ.
isti subintelligendi uolunt. Bona añt
illa dñt ẽe que naturalit̾ sunt. ea uͦ nat᷑a¬

Expanded text:
in quantum mala sunt, sed in quantum sunt; et in quantum mala sunt, dicunt ea nihil esse. Quid ergo mirum si Deus dicitur non esse auctor eorum in quantum nihil sunt, cum nihili nullus auctor existere queat? Ideoque cum dicitur Deus esse auctor omnium quae sunt, bonorum isti subintelligi volunt. Bona autem illa esse dicunt, quae naturaliter sunt. Ea vero natura
Abbreviated transcription (Latin):
denatura nel sub̾am̃cionem facit.Illa
arbitrio relinquimus. ad ea que ad hucno¬
bissuꝑsunt tractanda festinantes Qõ
pecc̃o non depena intelligitur cum dr¬

Expanded text:
de natura vel substantia mentionem facit. Illarbitrio relinquimus, ad ea quae adhuc nobis supersunt tractanda festinantes. 5. peccato non de poena intelligitur, cum d
Abbreviated transcription (Latin):
ic considandumẽ cum sit deus diuna
eẽncia ⁊ ita dicat᷑ unus deus ẽẽ tres ꝑsõe.
sicut una eeñcia dicit᷑ tres ꝑsone. utrum sta
ualeat sane dici. unus deus trium pͣrum. ł
detur. ubi frequent̾ reꝑit᷑ ita dictumuna ẽ
ꝑsonarum. uł tres ꝑsonas unius cu. Quos deo

Expanded text:
ic considerandum est, cum Deus sit divina essentia, et ita dicatur unus Deus esse tres personae, sicut una essentia dicitur tres personae, utrum ita valeat sane dici, unus Deus trium personarum, et detur, ubi frequenter reperitur ita dictum: Una epersonarum, vel tres personas unius Dei. Quod ideo
Abbreviated transcription (Latin):
detͥ.ita aientẽ. E st unus ab uno .s. ab ingrnto
genitꝰ. ꝓprietate udelicet inuno quoq ⁊mnas
truitatisq sensu: solitariꝰ d̾s ñ ẽ oppinandus.
Disc̾tõ gͦ uł distinctio ꝑsonaꝵ in scͥpt᷑is poĩta ẽ.
innullo aũ nat᷑e distinctio.
bant᷑ ꝓbare altĩus s prẽm. alt̾i filiũ. qr

Expanded text:
e, ita aientem: Est unus ab uno, scilicet ab ingenito genitus, proprietate videlicet in unoquoque tivitatisque sensu, solitarius Deus non est opinandus. Discretio ergo vel distinctio personarum in Scripturis posita est, in nullo autem naturae distinctio. bant
Abbreviated transcription (Latin):
s pse ag̃e. in libro .ix. de łͥ ait. Nate inquid
citi c̃c dicis heretice hec untas est u ĩ ꝑ se agat
filius. neaseagat. ⁊ ita ñ ase agat. ũ ꝑ se agat.
intellige filium agentẽ. ⁊ ꝑ eum pr̾em agẽtẽ.
N a se agit: cũ pr in eo monstrat᷑ man̾e ꝑseag̃:¬

Expanded text:
ui contradicis, haeretice, haec unitas est, ut ita per se agat Filius ne a se agat, et ita non a se agat ut per se agat. Intellige Filium agentem, et per eum Patrem agentem. Non a se agit, cum Pater in eo manere mons
Abbreviated transcription (Latin):
mago pat̾ris dicitur sicut supͣ intcͣ¬
tatu detrinitate diximus. Uñ fuerunt
non nulli quiita distinxerunt. ut una¬
ginem in hoc loco intelligẽnt filium ho¬
minem uero non imaginem. s adimagi¬
nem fcm diceñt. quos refellit apłs dicens
uirquid̃ est imago ⁊ gła d̾i. hec namqi
mago .i. homo cum dicitur fĩ ad imaginẽ.
ñ qiadfilium dr᷑ fĩ. Alioquin non diceret
adimaginem nrãm. Quomodo enim ñrã
diceret. cum filussoliꝰ patrisimago sit:
uerunt autem ⁊ alii ꝑspicatius ħ tc
tantes. qui ꝑimaginem: filium:⁊ ꝑsimi¬
litudinem spm̃scm̃ intelligerent. qui
putauerunt dici nostram. id referentes
ad similitudinem tm̃. ad imaginem uero
subintlłigend̾ ẽe meam. hominem ue¬
ro ⁊ imaginem ẽe ⁊ adimaginem ⁊ si¬
militudinem fcm̃ ẽe. tradiderunt. ⁊ i¬
maginem imaginis eẽ ⁊ similicudinis.
Hec hor sentenciam approbat. s imagi¬
nem ⁊ similitudinem di homine que¬

Expanded text:
mago Patris dicitur, sicut supra in tractatu de Trinitate diximus. Unde fuerunt nonnulli qui ita distinxerunt ut imaginem in hoc loco intelligerent Filium; hominem vero non imaginem, sed ad imaginem factum dicerent, quos refellit Apostolus dicensir quidem est imago, et gloria Dei. Haec namque imago, id est, homo, cum dicitur fieri ad imaginem, non quasi ad Filium dicitur fieri; alioquin non diceretur ad imaginem nostram. Quomodo enim nostram diceret, cum Filius solius Patris imago sit? § Fuerunt autem et alii perspicacius haec tractantes, qui per imaginem Filium, et per similitudinem Spiritum sanctum intelligerent, qui uraliter putaverunt dici nostram, id referentes ad similitudinem tantum; ad imaginem vero, subintelligendum esse meam. Hominem vero et imaginem esse et ad imaginem et similitudinem factum esse tradiderunt, et imaginem imaginis esse et similitudinis. 4. Nec horum sententiam approbat, sed imaginem et similitudinem Dei in homine quae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filios. ad ꝙ dicendum ẽ. duo diligenda e̾e in
homine naturam ⁊ uirtutẽ uicium uõ ⁊ pec̃c
odiendum. Et parentes gͦ inqntum mali sunt:
odiendi sunt. ⁊ inmici diligendi: inqͣnͣtum ho.¬
mines. Uiligamus gͦ ininicos lucrandos reg.¬
nodi. ⁊ obediamus inꝑpinquis sinos impediãt
a regno di. ⁊ iom̃ib omuniter naturam dili¬
gãmus qm̃ deus fecit.
De gͣdib carttatis as

Expanded text:
 quod dicendum est duo esse diligenda in homine, naturam et virtutem; vitium vero et peccatum odiendum. Et parentes ergo in quantum mali sunt, odiendi sunt: et inimici diligendi, in quantum homines. Diligamus ergo inimicos lucrandos regno Dei, et odiamus propinquos si impediunt nos a regno Dei; et in omnibus communiter naturam diligamus, quam Deus fecit. 8. De gradibus charitatis. S
Abbreviated transcription (Latin):
per animam. uinit: qua frumur dõ. Audi-¬
sti aliqua de ordine caritatis. ubi exp̃ssum ẽ
nos amplus debere dilig̾e̾ dm̃. quam om̃s ho¬
mines. uel nos ipõs ⁊ amplius animamalt̾sꝰ
hominis. qͣm corpꝰ nr̃m. In enum̾atione ⁊̃ .iiͦii.
diligendoꝵ suꝑius posita. prius põit ꝙ supͣnos ẽ so:

Expanded text:
per animam vivit, qua fruimur Deo. Audisti aliqua de ordine charitatis; ubi expressum est nos amplius debere diligere Deum quam omnes homines vel nos ipsos, et amplius animam alicujus hominis quam corpus nostrum? In enumeratione etiam quatuor diligendorum superius posita, prius ponitur quod supra nos
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ ẽẽ debebat. peccã ẽnim qui p̃post̾ẽ ag̃. Nam sci¬
re quid facias.⁊ nescire ordinem faciendi: nonẽ
perfc̃e cognicionis. Ordinis namq ignorancia:
conturbat mĩtorum formam. Ordinem autem
dinãtam habet dilectionem. ne aut cdiligat ꝙ
minus diligendum ẽ. aut minus uel amplitꝰ qd̵
eque diligendum ẽ. Om̃is peccõr inqͣntum pec¬
catoi est: non est diligendus. Et om̃is homo in
quantũ est homo: diligenous est pp̃ dm̃. deus
uero pp̃ seipm̃. ⁊ d̾s pp̃se om̃i homine ampluis di

Expanded text:
 esse debeat; peccat enim qui praepostere agit. Nam scire quid facias, et nescire ordinem faciendi, non est perfectae cognitionis. Ordinis namque ignorantia conturbat meritorum formam. Ordinem autem dinatam habet dilectionem, ne aut diligat quoius diligendum est aut minus uel amplius quod aeque diligendum est. omnis peccator, in quantum peccator est, non est diligendus; et omnis homo, in quantum homo est, diligendus est propter deum, deus uero propter se ipsum. et si deus omni homine amplius dil
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. Uita uer dicitur ad se ip̃am ⁊ mens ⁊
ee̾ntia. hec igitur tria. eo unum sunt: quo una
uita unamens. una eẽntra. ⁊ quicquid aliud
ad serp̾a singula dm̃r etiam simul non plurałr.
s singularit᷑. dicunt᷑. co uͦ tria sunt. quo ad se in

Expanded text:
dicitur: vita vero dicitur ad seipsam et mens et dicitur: vita vero dicitur ad seipsam et mens et essentia. Haec ergo tria eo unum sunt, quo una vita, una mens, una essentia, et quidquid aliud ad seipsa singula dicuntur etiam simul, non pluraliter, sed singulariter dicuntur. Eo vero tria sunt, quo ad se inv
Abbreviated transcription (Latin):
uel potest nosse trinitatis imaginem. repperiamꝰ.
octrinitate. licet humana mens non sit eius na¬
ture. cuuis est deus: iago tñ illius. quo mchil
melius est: ibi querenda: ⁊ inuemenda est quoita¬
tura nr̃a nicħ habet melius. u inmente. Inipsa
enim mente etiam antequam sit particeps tier:
etus imago repentur: ⁊si enun amissa dei par¬
ticipatione deformis sit: mrago tñ dei ꝑmanet.
eo enum ip̃o imago der ÷ mens. ꝗuo capar euis
esti enisq eẽ particeps potest.¶Iam ergo inea tri¬
nitatem. que deus est inquiramus: Ecce ergo
mens memunit sui. intelligit se. diligit se. hoc
sicernimus. trinitatẽ cermmus. nondum qui-¬
dem dm̃. s imaginem dei¶ hic enim quedam ap¬
paret trintas. memoriẽ. intelligentie. ⁊ amoris.
hec ergo tria potissimum tractemus. memoriã.
intellegentram. uoluntatem. hec igitur tna:
ntia. Memorra uͦ dicitur. ad aliquid i intelligen¬
tia. ⁊ uoluntas. siue dilectio similit̾. ad aliquid

Expanded text:
initatis imaginem reperiamus. Trinitate, cap. 8, licet humana mens non sit ejus naturae, cujus Deus est, imago tamen illius, quo nihil melius est, ibi quaerenda et invenienda est, quo natura nostra nil habet melius, id est, in mente. In ipsa etiam mente antequam sit princeps Dei, ejus imago reperitur; etsi enim amissa Dei participatione deformis sit, imago Dei tamen permanet. Eo enim ipso imago Dei est mens, quo capax ejus est, ejusque particeps esse potest. Jam ergo in ea Trinitatem, quae Deus est. inquiramus. Ecce enim mens meminit sui, intelligit se, diligit se; hoc si cernimus, cernimus Trinitatem, nondum quidem Deum, sed imaginem Dei. Hic enim quaedam apparet trinitas memoriae, intelligentiae et amoris. Haec ergo tria potissimum tractemus, memoriam, intelligentiam, voluntatem. Haec ergo tria, entia. Memoria vero dicitur ad aliquid, et intelligentia et voluntas sive dilectio similiter ad aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeeñcia fit. uł qd̾ ubiq uł alicubi ita qͦd ñ ubiq:
Sĩ quis audeat dicere qd̾ nuisꝗͣ diuina eẽncia sit.
uel qd̾ alicubi. ⁊ non ubiq: Si emmita est alicu¬
bi. qd̾ non ubiq: gͦ locał est. Est gͦ ubiq tota que
continet totum. ⁊ penetrat totum. que nec ꝓsui
simplicitate diuicli. nec ꝓ sin puritate maculati

Expanded text:
n ubique? Sed quis audeat dicere quod nusquam divina essentia sit, vel quod alicubi, et non ubique sit? Si enim ita est alicubi, quod non ubique, ergo localis est. Est ergo ubique tota quae continet totum, et penetrat totum; quae nec pro sui simplicitate dividi, nec pro sui puritate maculari,
Abbreviated transcription (Latin):
llud uero si penitencia finit᷑ nicħ de uenia
relinquit᷑: duplicit̾ accipi po̾t. Si enĩ uixtͣ
quordam intelligenciã pecc̃ã dimissa rede¬
unt: facile ẽ intellig̾e. nich de uenia relin¬
quit᷑. q peccã dimissa it̾m replicant᷑. Sicut
catur.iterũ redeunt. Si uero ñ redire dicã¬
tur. sane dici pot̾ ⁊̃ sic. nicħ de uenia telin¬
qui. Non ꝗ dimissa pect̃a iterũ imputent᷑.

Expanded text:
nihil de venia relinquitur, dupliciter accipi potest. Si enim juxta quorumdam intelligentiam peccata dimissa redeunt, facile est intelligere nihil de venia relinqui, quia peccata dimissa iterum replicantur. Sicut catur, iterum redeunt. Si vero non redire dicantur, sane potest dici etiam sic nihil de venia relinqui; non quod dimissa peccata iterum imputentur,
Abbreviated transcription (Latin):
uesꝑam. s nonmane. Mane enĩ dr᷑ finis p̃¬
cedentis. ⁊ iniciũ seqñtis diei. qd̾ est aurora
q̃ nec plenam lucẽ. nec omĩo tenebras ht̃.
Mane gͦ pͥmus dies non habuit. qr nec dies
p̃cesserat. qui seqñtis diei micio t̾minaret᷑.
⁊ eo p̃cipue q luce apparente: inox suꝑt̾rã¬

Expanded text:
vesperam sed non mane; mane enim dicitur finis praecedentis et initium sequentis diei, quod est aurora, quae nec plenam lucem, nec omnino tenebras habet. Mane ergo primus dies non habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur; et eo praecipue, quia luce apparente, mox super
Abbreviated transcription (Latin):
etpotencia ante casum .iiiiim.
unt diligenter in uestigari oportet.
quam grãm uel potenciam habutt h̃o
ante casum ⁊ utr̃ ꝑ eampotĩt stare uelnon.
Sciendum est gͥ qd̾ homini in c̾ationesicut
meri salutem ualeret. Potãt quidem ꝑ illd̾
auxilium gr̃e creationis resist̾e malo. s nõ
ꝑfice bonum. Poterat enĩ ꝑ illo bñ uiuiere.

Expanded text:
E POTENTIA ANTE CASUM. 1. Nunc diligenter investigari oportet quam gratiam vel potentiam habuerit homo ante casum; et utrum per eam potuerit stare vel non. Sciendum est ergo quod homini in creatione, sicut mereri salutem valeret. Poterat quidem per illud auxilium gratiae creationis resistere malo, sed non perficere bonu
Abbreviated transcription (Latin):
gꝰ. mnencħ. Sic fc̃s est homo rectus ut ⁊ ma¬
n̾e̾ mea rectituroine posset. non sine diuino
aduitorio. ⁊ suo fieriꝑuersus arbitͥo. utr̃¬
libet hoꝵ elegisset: d̾iuoluntas fieret uel
abillo uel deillo. Et qr suam maluit face̾
uoluntatem quam dĩ: deillo fc̃a ẽ uolun¬

Expanded text:
. 107: Si factus est homo rectus ut et manere in ea rectitudine posset, non sine divino adjutorio, et suo fieri perversus arbitrio; utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret vel ab illo, vel de illo. Et quia suam maluit facere voluntatem quam Dei, de illo facta est volun
Abbreviated transcription (Latin):
uelangło uelhomini cũ pͥmumfc̃i sunt
desuisset. qm̃ ñ talis nat᷑a facta erat ut su̾
diuino auxilio posset man̾e si uellet. non
utiq sua culpa cecidisset. Defuisset qͥppe
in illa quippe eum fecerat rectũ. Dederat
adiutoriũ. sine quo non posset in ea man̾e
siuellet:⁊ ꝑ qd̾ posset. Utau̾t hoc uellec: in
eius dimisit arbitrio. In eõo. Acceꝑat posse
si uellee s non huit uelle quo possee. Nam
si habuisset: ꝑseuerasset. His cestimoni¬
is euident̃ monstrat᷑ qd̾ hõ rectitudinem
⁊ bonam uoluntatem inc̾atione accepit.
atqrauxilium quostare poterat. alio qͥn
sua culpa uideretur cecidisse. Qualis¬
⁊. Qualis
fuerat illa rectitudo ⁊ bonitas uolũta

Expanded text:
vel angelo vel homini cum primum facti sunt defuisset, quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino auxilio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidisset, defuisset quippein illa quippe eum fecerat rectum; dederat adjutorium sine quo non posset in eo manere si vellet, et per quod posset. Ut tamen hoc vellet, in ejus dimisit arbitrio. In eodem: Acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quo posset; nam si habuisset, perseverasset. His testimoniis evidenter monstratur quod homo rectitudinem et bonam voluntatem in creatione accepit, atque auxilium quo stare poterat; alioquin non sua culpa videretur cecidisse. 2. Qualis fuerit illa rectitudo et bonitas volunta