comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consonũ motũ introduxerunt. quorũ
orbibꝰ uel potiꝰ globis conexa memorant
om̃ia. quos sibi innexos et uelut inser¬
tos uersari retro et contrario cȩte¬
ris motu ferri arbitrant᷑. eoq impul¬
su et motu ipsorũ orbiũ dulcẽ quen¬
dam et plenũ suauitatis atq artis
et gratissimi modulaminis sonũ red¬
di. qm̃ scissus aer t᷑a artifici motu
et acuto cũ grauibꝰ tẽꝑante ita uarios
ȩquabilit̾ concentꝰ efficiat. ut omẽm
suꝑ grediat᷑ musyci carminis suaui¬
tatẽ. Huiꝰ rei fidem si reqͥras atq expe¬
ctas sensu nob̾ et auditu ꝓbari hesi¬
tant. Nam si uera foret quomͦ tanto
motu orbiũ concrepante. cũ ille cęle¬
stis orb cui affixos fert̾ stellarũ cur¬
sus qͥ sine int̾missione uoluit᷑: conci¬
tatiorẽ habeat conuersionẽ atq acu¬
tũ sonũ excitet. Hic autẽ lunaris
grauissi mũ ñ audiret᷑ a nob̾ cũ leui¬
ora audire soleamꝰ: Fidẽ gͦ eiꝰ dispu¬

Expanded text:
consonum motum introduxerunt, quorum consonum motum introduxerunt, quorum orbibus uel potius globis conexa memorant omnia. quos sibi innexos et uelut insertos uersanuersari retro et contrario ceteris motu ferri arbitrantur eoque inpulsu et motu ipsorum orbium dulcem quendam et plenum suauitatis atque artis et gratissimi modulaminis sonum reddi, quoniam scissus aer tam artifici motu et acuta cum grauibus temperante ita uarios aequabiliter concentus efficiat, ut omnem supergrediatur musici carminis suauitatem. huius rei fidem si requiras atque expetas sensu nobis et auditu probari, haesitant. formica si uera. foret, quomodo tanto motu orbium concrepante, cum ille caelestis orbis, cui adfixos ferunt stellarum cursus, qui sine intermissione uoluuntur, concitatiorem habeat conuersionem atque acutum sonum excitet, hic autem lunaris grauissimum, non audiretur a nobis, cum leuiora audire soleamus? fidem ergo eius dispu
Abbreviated transcription (Latin):
illis maior quã cũ suis pugna est. qui
geometricis numeris et necessitatibꝰ
aut t̾ciũ cęlũ sit: nec oꝑatoris uirtu¬
tẽ idoneã ut multos cęlos faceret.
Et qͥs ñ hanç eorũ artificẽ facundiam
irrideat: Qui cũ ex una atq eadem
causa plura eiꝰdẽ generis abhominibꝰ
fieri posse ñ abnuant: de creatore om¬
niũ dubitent utrũ plures cęlos facere
potuerit. De qͦ scriptũ ẽ. Ds̃ autẽ cȩlos
fecit. Et alibi. Om̃ia quęxũq uoluit
fecit. Qͥd eñĩ difficile ei cui uelle fe¬
cisse est: Fluitat gͥ illis impossibili¬
tatis ratio: cũ de deo disputant cui
uere dicit᷑. Quia impossibile nichil tͥ
est. Itaq nos ñ solũ scđ̾m sed etiã t̾ciũ
cęlũ ee negare ñ possumꝰ: cũ apłs ra¬
ptũ se ad t̾ciũ cęlũ scriptorũ suorum
testificatione confirmet. Dauid etiã
tuit choro. Quẽ imitantes phylosophi
septẽ stellarũ et solis et lunȩ globorũ

Expanded text:
illis maior quam cum suis pugna est — qui illis maior quam cum suis pugna est — qui geometricis numeris et necessitatibusdum aut tertium sit, nec operatoris uirtutem idoneam, ut multos caelos faceret. et quis non hanc eorum artificem facundiam inrideat, qui cum ex una atque eadem causa plura eiusdem generis ab hominibus fieri posse non abnuant, de creatore omnium dubitent, utrum plures caelos facere potuerit, de quo scriptum est: dominus autem caelos fecit et alibi: omnia quaecumque uoluitnoluit fecit. quid enim difficile ei cui uelle fecisse est? fluitat igitur illis inpossibilitatis ratio, cum de deo disputant, cui uere dicitur quia inpossibile nihil tibi est. itaque nos non solum secundum, sed tertium caelum esse negare non possumus, cum apostolus raptum se ad tertium caelum scriptorum suorum testificatione confirmet. Dauid etiam tuit choro. quem imitantes philosophi quinque stellarum et solis et lunae globorum
Abbreviated transcription (Latin):
antequã subiceret int̾ mediã aquã: ut tu
prius crederes firmam̃tũ exp̃cepto dei fa¬
ctũ. quã de aquarũ ꝓflua qualitate dubi¬
tares. Si naturã elem̃torũ consideres. qͦ¬
modo int̾ aquas solidatũ est firmam̃tũ:
Ille ꝓfluunt: illud constringitur. Illȩ cur¬
runt: hoc manet. Et sit inqt discernens
int̾ aqũa. Sed aqua confundere: ñ discer¬
nere solet. Quomͦ iubet qđ sic scdem ele¬
mentorũ rationẽ e̾et contrariu̾: Sed cũ
sermo eiꝰ ortꝰ naturȩ sit. iure usurpat
dare lege naturȩ: qͥ originẽ dedit. Sed
priꝰ consideremꝰ qͥd sit firmam̃tũ utrũ
an aliud. Et si duo cęli: an plures. Nã
st᷑ qͥunũ cęlũ e̾e dicant. nec alterius
stantiã: qm̃ cũ om̃is suꝑiori cęlo esset
expensa. nichil reliqͥ fuit qđ ad edifi¬
cationẽ scd̃i cęli tͦciiue ꝓficeret. Alii
uͦ innumerabiles celos et mundos. e̾e̾.
asser̃t. Qͦs irrident sui. Non enĩ nob̾cũ

Expanded text:
antequam subiceret \'inter mediam aquam>, ut tu antequam subiceret \'inter mediam aquam>, ut tu prius crederes firmamentum ex praecepto dei factum quam de aquarum proflua qualitate dubitares. si naturam elementorum consideres, quomodo inter aquas solidatum est firmamentum? illae profluunt, illud constringitur: illae currunt, hoc manet. et sit inquit discernens inter aquam. sed aqua confundere, non discernere solet. quomodo iubet quod scit secundum elementorum rationem esse contrarium? sed cum sermo eius ortus naturae sit, iure usurpat dare legem naturae qui originem dedit. sed prius consideremus quid sit firmamentum, utruan aliud et si duo caeli an plures. nam sunt qui unum caelum esse dicant nec alterius stantiam, quoniam cum omnis superiori caelo esset expensa, nihil reliqui fuit quod ad aedificationem secundi caeli tertiiue proficeret. alii uero innumeros caelos et mundos esse adserunt, quos inrident sui — non enim nobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est deolaudẽ. Neq scđ̾m nume¬
ros egyptiorũ. et concursus syderũ. et m̃¬
suras elem̃torũ. extendit manũ suã mo¬
yses ut diuideretur mare rubrũ: sed
diuine imꝑio potestatis obtẽꝑans. Unde
inimicos. Illo gͥ scã plebs eleua m̃tẽ tuã:
et totũ animũ tuũ eo confer. Non sic ds̃
uidet: quẽ ad modũ homo. Ds̃ incorde :
homo infacie. Hec sic gͥ homo uidet: quẽ¬
admodũ ds̃. Audis qͥa ds̃ uidit: et lauda
putes. Et dixit ds̃. F iat firmam̃tũ in¬
ter mediũ aquȩ: et sit discernens int̾¬
a quã et aquã. et factũ ẽ. sic. Audi uerba
dei. ł iat dicit. Iubentis est: ñ estimantis.
Imꝑat naturȩ: ñ possibilitati obtẽꝑat.
Non m̃suras colligit: ñ pondus examinat.
Noluntas eiꝰ. m̃ sura rerũ est. Sermo eius:
finis est oꝑis. Eiat inqͥt firmam̃tũ int̾
mediã aquã. Firmũ est om̃e qđ statuit
as̃. Et satis pulchee p̃misit. Fiat firmam̃tũ

Expanded text:
scriptum est, Deo laudem . Neque secundum numescriptum est, Deo laudem . Neque secundum numeros Aegyptiorum et concursus siderum et mensuras elementorum extendit manum suam Moyses, ut diuideretur mare rubrum, sed diuinae imperio potestatis obtemperans. unde inimicos. illo igitur, sancta plebs, eleua mentem tuam et totum animum tuum eo confer. non sic deus uidet quemadmodum homo. deus in corde, homo in facie. nec sic igitur homo uidet quemadmodum deus. audis quia deus uidit et laudauputes. Et dixit deus: fiat firmamentum inter medium aquae et sit discernens inter aquam. et factum est sic. audi uerba dei: fiat dicit. iubentis est, non aestimantis, imperat naturae, non possibilitati obtemperat, non mensuras colligit, non pondus examinat. uoluntas eius mensura rerum est, sermo eius finis est operis. \'fiat\' inquit \'fauorum inter mediam aquam\'. firmum est omne quod statuit deus. et satis pulchre praemisit ferunt firmamentum\\
Abbreviated transcription (Latin):
tia ñ scđm tractatꝰ nr̃i possibilitatẽ.
sed scđm scripturã ad laudẽ refe
liter estimare quȩ dicimꝰ ꝓbabi¬
liter ac simplici mente et sedulo
ingenio pensar e dignamini.¬
Non scđm phy losophiȩ traditiones et
inanẽ seductionẽ suasuri ueri simi¬
lia colligentes: sed scłm regulã ue¬
ritatisq oraculis diuini sermonis
expͥmit᷑. et contẽplatione tantȩ ma.¬
iestatis fideliũ pectoribꝰ infundit᷑:
qͥa scriptũ est. Confirma me inuer¬
bis tuis. Narrauert̃ michi intusti
excitationes: sedñ sicut lex tua dñe.
Om̃ia p̃cepta tua ueritas. Non gͦ scđłm
q̃ uoluit fecit abundans plenitudine di¬
uinitatis suȩ. consideremus q̃ facta st̃: et
naturȩ possibilitatẽ int̾rogemꝰ. Neq
enĩ cũ in euangłio leꝓsos curaret. cȩcis¬
uisũ refunderet. popłs qͥ aderat et ex¬
pectabat illa. medicine ordinẽ̾ recogno¬
uit: sed potestatẽ dñi miratꝰ. dedit ut

Expanded text:
tia non secundum tractatus nostri possibilitatem, tia non secundum tractatus nostri possibilitatem, sed secundum scripturam aliter aestimare quae dicimus probabiliter ac simplici mente et sedulo ingenio pensare dignemini,non secundum philosophiae traditiones et inanem seductionem suasoriae ueri similia colligentes, sed secundum regulam ueritatis, quae oraculis diuini sermonis exprimitur et contemplatione tantae maiestatis fidelium pectoribus infunditur, quia scriptum est: confirma me in uerbis tuis: narrauerunt mihi iniusti exercitationes, sed non sicut lex tua, domine. omnia praecepta tua ueritas. non ergo secundum qui omnia quae uoluit fecit abundans plenitudine diuinitatis suae, consideremus quae facta sunt et naturae possibilitatem interrogemus. neque enivisum refunderet, populus qui aderat et spectabat illa, medicinae ordinem recognovit: sed potestatem Domini miratus, dedit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ uirtutis et passibilis materiȩ na¬
tura. tanꝙͣ altera ab altera qđ indi¬
guerint mutuantes: Nlã si increata
materia uidetur: gͦ deo creande po¬
testas materiȩ defuisset. et abea oꝑa¬
tioni subiacentia mutuatus. Si uero
in cõposita: mirũ ad modũ coȩt̾nã
deo materiã decorem sibi ñpotuis¬
se conferre. quȩ substantiã ñ acreato¬
re acceꝑit. sed sine tẽpore ipsa posse¬
derit. Plus gͦ inuenit oꝑator om̃iũ:
quã contulit. Inuenit materiã in
qua posset oꝑari: contulit autẽ fi¬
gurã quȩ decorẽ inuentibꝰrebꝰ affer¬
ret. Unde excipiendus a cȩteris tan¬
quã dies unꝰ. ñ conferendus cũ cȩte¬
ris tanquã dies primꝰ est qͦ fundam̃¬
ta rerũ om̃iũ posita. et clausa esse
cȩpert̃: qͥbꝰ mundi huiꝰ atq uniuer¬
sȩ uisibilis creature fulta substan¬
tia est. Quare: ad scđi diei miranda
oꝑa sermo nob̃ꝓdeat. Quorũ eminen-¬

Expanded text:
dei uirtus et passibilis materiae nadei uirtus et passibilis materiae natura tamquam altera ab altera quo indiguerint mutuantes? nam si increata materia, uidetur ergo deo creandae potestas materiae defuisse et ab ea operationi subiacentia mutuatus: si uero inconposita, mirum admodum coaeternam deo materiem decorem sibi B non potuisse conferre, quae substantiam non a creatore acceperit, . sed sine tempore ipsa possederit. plus ergo inuenit operator omnium quam contulit: inuenit materiem, in qua posset operari, contulit autem figuram, quae decorem inuentis rebus adferret. unde excipiendus a ceteris tamquam dies unus, non conferendus cum ceteris tamquam dies primus est, quo fundamenta rerum omnium posita et causae esse coeperunt, quibus mundi huius atque uniuersae uisibilis creaturae fulta substantia est. quare ad secundi diei miranda opera sermo nobis prodeat, quorum eminen
Abbreviated transcription (Latin):
iem primũ uł potiꝰ unũ.
maneat enĩ ei ꝓphetici
p̃rogatiua sermonis: ut
potuimꝰ ab soluimꝰ. In qͣ
conditũ cȩlũ. t̾rã creatã.
aquarũ exundantia circũ fusũ aerem.
discretionẽ factã lucis atq tenebrarũ:
scĩ oꝑatione cognouimꝰ. Qsgͦ non miret᷑
dissimilibꝰ membris disparẽ mundũ incor-¬
pus unũ assurgere. et insolubili concordiȩ
caritatisq legẽ insocietatẽ et conunctio¬
nem sui tã distantia conuenire. ut q̃ discre¬
ta natura st̃ inunitatis et pacis uinculũ
uelut indiuidua cõpactione nectant᷑:
Aut qͥs hȩc uidens possibilitatẽ rationis
infirmo ingenio rimet᷑. quȩ om̃ia
uis diuina in cõp̾hensibilis humanis
mentibꝰ et in effabilis sermonibꝰ nr̃is
uoluntatis suȩ auctoritate contexuit:
Fecit qͥ ds̃ cęlũ et t̾rã. et ea quasi auctor
e̾e̾ p̃cepit: ñ tanquã figurȩ inuentor.
sed tanquã oꝑator naturȩ. Nã quomͦ
sibi conueniunt oꝑatoria impassibił

Expanded text:
Diem primum uel potius unum — maneat enim ei pro- phetici praerogatiua sermonis — ut potuimus absoluimus. in quo conditum caelum, terram creatam, aquarum exundantiam, circumfusum aerem, discretionem factam lucis atque tenebrarum s operatione cognouimus. quis ergo non miretur dissimilibus membris disparem mundum in corpus unum adsurgere et insolubili concordiae caritatisque lege in societatem et coniunctionem sui tam distantia conuenire, ut quae discreta natura sunt in unitatis et pacis uinculum uelut indiniduaindiuidua conpassione nectantur? aut quis haec uidens possibilit.atem rationis infirmo ingenio rimetur? quae omnia uis diuina inconprehensibilis humanis mentibus et ineffabilis sermonibus nostris uoluntatis suae auctoritate contexuit. fecit igitur deus caelum et terram et ea quasi auctor esse praecepit, non tamquam figurae inuentor, sed tamquam operator naturae. nam quomodo sibi conueniunt operatoria inpassibilis
Abbreviated transcription (Latin):
et mali. Et iterũ. Om̃s dies uitȩ meȩ. Et
dauid. Posuit dies annorũ meorũ. Non
dixit et noctes. Unde aduertimꝰ ea q̃ nc̃
specie hystoriȩ tradunt᷑: uĩm statuisse
legis inposterũ. Principiũ gͦ diȩi uox dei
est: fiat lux. Et facta est. lux. F inis diei
uesꝑa est. Iam sequens dies ex noctis fine
succedit. Sententia autẽ dei euidens: qͥa
diem pͥmo uocauit lucẽ. et scđo uocauit
tenebras noctẽ. Preclare etiã unuͦ ñ pri¬
mũ diem dixit. Nlã secuturo scđo te t̾cio
die. et deinceps reliqͥs: pͥmũ potuit dice¬
re. et hoc ordinis uidebatur. Sed legem
nȩ atq nocturne: diei tantũ nomines
or horarũ m̃sura. uniꝰ diei tẽpꝰ est. Sicuti

Expanded text:
et mali et iterum: omnes dies uitae meae et et mali et iterum: omnes dies uitae meae et Dauid posuit: dies annorum meorum, non dixit et noctes, unde aduertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur uim statuisse legis in posterum. principium ergo dieiuox dei est: fiat lux. et facta est lux. finis diei uespera est. iam sequens dies ex noctis fine succedit. sententia autem dei euidens, quia diem primo uocauit lucem et secundo uocauit tenebras noctem. praeclare etiam unum, non primum diem dixit; nam secuturo secundo et tertio die et deinceps reliquis primum potuit dicere — et hoc ordinis uidebatur - sed legem nae atque nocturnae diei tantum nomine II horarum mensura unius diei tempus est. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑscriptꝰ. Diem sol clarificat: lux facit.
Frequent᷑ cęlũ nubibꝰ texitur: ut sol te¬
gatur nec ullus radius eiꝰ appareat.
Lux tamen diem monstrat: tenebras abscon
scriptura memorauerit: ne forte noctẽ
priꝰꝙͣ diẽ significare uideat᷑. Nec aduertunt
qđ pͥmo pͣmiserit diem dicendo. et uoca¬
uit ds̃ lucẽ diẽ. et tenebras uocauit noctẽ.
Deinde qđ uesꝑe finis diei sit: et mane finis
noctis. Ergo p̾rogatiuã et pͥmatꝰ natiuita¬
tis diei daret. priꝰ finẽ diei significaret. pꝰt
quã secutura nax esset: deinde postea finẽ
noctis adiunxit. Eo usq autẽ noctẽ diei
scriptura ante ferre ñ potuit. ut et diei
et noctis tẽpora diei appellatione conclu-¬
serit: et tanquã pͥncipał auctoritatẽ no¬
minis uindicauerit. Et hanc scripturȩ
e̾e consuetudinẽ ut potiori appellationẽ
deputet. frequentibꝰ exemplis ꝓbamꝰ. Si¬
qͥdem et iacob dixit. Dies uitȩ meȩ pusilli

Expanded text:
praescriptus. diem sol clarificat, lux facit. praescriptus. diem sol clarificat, lux facit. frequenter caelum nubibus texitur, ut sol tegatur nec ullus radius eius appareat; lux tamen diem monstrat, tenebras abscondscriptura memorauerit, ne forte noctem prius quam diem significare uideatur. nec aduertunt primo quod praemiserit diem dicendo: et uocauit deus diem lucem et tenebras uocauit noctem, deinde quod uespere finis diei sit et mane finis noctis. ergo ut praerogatiuam et primatus natiuitatis diei daret, prius finem diei significauit, post quam secutura nox esset, deinde postea finem noctis adiunxit. eo usque autem noctem diei scriptura anteferre non potuit, ut et diei et noctis tempora diei appellatione concluserit et tamquam principalis auctoritate nominis uindicauerit. et hanc scripturae esse consuetudinem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus exemplis probamus, siquidem et Iacob dixit: dies uitae meae pusilli
Abbreviated transcription (Latin):
sermonibꝰ naturã lucis expressit: quȩ ui¬
dendo cõplacet. qm ipsa uidendi officiũ
subministrat. Nec immerito sibi tantũ
p̾dicatorẽ potuit inuenire. a qͦuire pͥma
laudat᷑. qm̃ ipsa fecit ut etiã cȩtera mun-¬
di membra digna sint laudibꝰ. Nidit gͦ
ds̃ lucẽ : et uultu suo illuminauit. Et ui¬
dit ds̃ qͥa bona est. Non exparte dei. sed
generale iudiciũ est. Itaq ñ insplendore
tantũ modo: sed in om̃i utilitate gr̃a lu¬
cis ꝓbat᷑. Unde et discretio fit int̾ lucẽ
et tenebras: ut separata lucis natura
a tenebris. nichil uideat᷑ inter se hab̾e
confusũ. Et uo̾cauit ds̃ diem lucẽ: et te¬
nebras uocauit noctẽ. ut et nomine
ipso diẽ noctẽq distingueret. Aduerti¬
mus itaq qđ lucis ortꝰ anteꝙͣ sol esset
diem uideat᷑ aꝑire. Principia enĩ diei
noctis exitũ claudunt. finisq tẽporis
et statutꝰ limes nocti et diei uidet᷑ e̾ẽ

Expanded text:
sermonibus naturam lucis expressit, quae uisermonibus naturam lucis expressit, quae uidendo conplacet, quoniam ipsa uidendi officium subministrat. nec inmerito tantum sibi praedicatorem potuit inuenire. a quo iure prima laudatur, quoniam ipsa fecit, ut etiam cetera mundi membra digna sint laudibus. uidit ergo deus lucem et uultu suo inluminauit et uidit quia bona est. non ex parte dei, sed generale indiciumiudicium est. itaque non in splendore tantummodo, sed in omni utilitate gratia lucis probatur. unde et discretio fit inter lucem et tenebras, ut separata lucis natura atque tenebrarum nihil uideatur intra se habere confusum. et uocauit deus diem lucem et tenebras uocauit noctem, ut et nomine ipso diem noctemque distingueret. aduertimus itaque quod lucis ortus ante quam solis diem uideatur aperire; principia enim diei noctis exitum cludunt 21 finisque temporis et status limes nocti et diei uidetur esse
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis suȩ cognitionẽ ꝓderet oꝑa¬
tionis effectu. Et discreuit᷑ int̾ lucẽ¬
Set tenebras. Et uidit ds̃ lucẽ qͥa bona est.
Dixit: et sonũ uocis nullus audiuit. Discre.¬
uit: et oꝑationis molimina nemo depre¬
hendit. Nidit: et oculorũ eiꝰ intentionẽ
nullus inspex̃. Et uidit inqtͥ ds̃ lucem
qͥa bona. Non qđ ignorabat uidit. nec id
qđ nesciebat ante aut ñ uiderat cõꝓba¬
suã cũ uident᷑ ipsa testent᷑. Plus est qđ
ꝓbat᷑ aspectu: quã qđ sermone laudat᷑.
Suo enĩ utit᷑ testimonio: ñ alieno suffra-¬
gio. Qđ si apud nos ocuł iudiciũ emitti¬
tur. qͥbꝰ simul et gr̃a uenustatis et rerũ
natura cõp̃hendit᷑: quanto magis ds̃
om̃ia quȩ ꝓbat uidet. et q̃ uidet ꝓbat:
scđm qdđ scriptũ est. Quia oculi dĩ suꝑ
tustos. Lucis natura huiꝰ modi est. ñm
numero. ñ inm̾sura. ñ in pondere: ut alia.
sed om̃is eiꝰ inaspectu fit gr̃a. ꝓpriis itaq

Expanded text:
uoluntatis suae cognitionem proderet operauoluntatis suae cognitionem proderet operationis effectu. et discreuit inter lucet tenebras et uidit deus lucem quia bona est. dixit, et sonum uocis nullus audiuit: discreuit, et operationis molimina nemo deprehendit: uidit, et oculorum eius intentionem nullus aspexit. et uidit inquit deus lucem quia bonjabona. nec quod ignorabat uidit nec id quod nesciebat ante aut non uiderat conprobasuam, cum uidentur, ipsa testentur. plus est quod probatur aspectu quam quod sermone laudatur. suo enim utitur testimonio, non alieno suffragio. quodsi aput nos oculis iudicium emittitur, quibus simul et gratia uenustatis et rerum natura conprehenditur, quanto magis deus omnia quae probat uidet et quae uidet probat secundum quod scriptum est quia oculi domini super iustos. lucis natura huiusmodi est, ut non in numero, non in mensura, non in pondere ut alia, sed omnis eius in aspectu sit gratia. propriis itaque
Abbreviated transcription (Latin):
bonus auctor ita lucẽ dilexit. ut mun¬
dũ ipsũ infuso aꝑiret lumine: atq
eiꝰ speciẽ uenustaret. Resplenduit¬
gͥ subito aer: et expauert̃ tenebrȩ
noui luminis claritatẽ. Repressit eas.
et quasi in abyssos demersit: repente
ꝑunuersa mundi fulgor m̃tis infusus.
Pulchre itaq et ꝓpͥe dix̃. factã est lux.
Sicut enĩ cito lux cęlũ. t̾ras. maria illu¬
minat. et mom̃to tẽporis sine ulla
cõp̾hensione retectis surgentis diei
splendore regionuibꝰ. nr̃o se circũ fundit
aspectui: ita ortꝰ eiꝰ cito debuit expli¬
cari. Qd miram᷑ si ds̃ locutꝰ est lucẽ
et caligante mundo lum̃ emicuit.
quando siqͥs int̾ aquas mersus oleũ
ore emiserit. clariora faciat ea quȩ
ꝓfundi tegebant᷑ occultis: Dixit ds̃.
Non ut ꝑuocis organa qͥdã sonꝰ sermonis
exiret. nec ut linguȩ motꝰ cęleste for¬
maret alloqͥũ. atq aerem istũ qͥdam
uerborũ strepitꝰ uerberaret: sed ut

Expanded text:
bonus auctor ita lucem dixit, ut munbonus auctor ita lucem dixit, ut mundum ipsum infuso aperiret lumine atque eius speciem uenustaret. resplenduit subito igitur aer et expauerunt tenebrae noui luminis claritate, repressit eas et quasi in abyssos demersit repente per uniuersa mundi fulgor lucis infusus. pulchre itaque et proprie dixit: facta est lux. sicut enim cito lux caelum terras diuinitatem inluminat et momento temporis sine ulla conprehensione retectis surgentis diei splendore regionibus nostro se circumfundit aspectui, ita ortus eius cito debuit explicari. quid miramur si deus locutus est lucem et caliganti mundo lumen emicuit, quando si quis inter aquas mersus oleum ore miserit, clariora faciat ea quae profundi tegebantur occultis? dixit deus non ut per uocis organa quidam sonus sermonis exiret nec ut linguae motus caeleste formaret adloquium atque aerem istum quidam uerborum strepitus uerberaret, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
nat om̃em homine̾ uenientẽ in
hunc mundũ. Sed eã lucẽ fieri uo
luit: quȩ ocuł corporalibꝰ cõp̃henderet᷑.
Qui ȩdificiũ aliqd̃ dignũ habitaculo pa¬
tris familias struere desiderat. ante¬
quã fundamĩta ponat: unde lucẽ ei in¬
fundat explorat. et ea pͥma est gr̃a.
que si desit tota domꝰ deformi horret
incultu. Lux est quȩ reliqͥͦs domꝰ com¬
mendat ornatꝰ. Fiat inqtͥ lux. Plena
uox luminis ñ dispositionis apparatũ
significat: sed oꝑationis resplendet
effectu. Naturę opifex lucẽ locutꝰ ẽ:
et creauit. Sermo dei: uoluntas est. Opꝰ
dei: natura est. Lucẽ creauit: tenebras
illuminauit. Et dixit ds̃. E iat lux.
Et facta est lux. Non ideo dixit ut se¬
queret᷑ oꝑatio: sed dicto absoluit ne¬
gotiũ. Unde pulchre dauiticũ illud.
Dixit et facta st̃. Qa dictũ impleuit
effectꝰ. Auctor gͦ lucis ds̃. Locus autẽ
et causa tenebrarũ: mundus est. Sed

Expanded text:
nat omnem hominem uenientem in nat omnem hominem uenientem in huluit, quae oculis corporalibus conprehenderetur. qui aedificium aliquod dignum habitaculo patris familias struere desiderat, antequam fundamentum ponat, unde lucem ei infundat explorat. et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi horret incultu. lux est, quae reliquos domus conmendat ornatus. fiat inquit lux. plena uox luminis non dispositionis apparatum significat, sed operationis resplendet effectu. naturae opifex lucem locutus est et creauit. sermo dei uoluntas est, opus dei natura est: lucem creauit. tenebras inluminauit. et dixit deus: fiat lux. et facta est lux. non ideo dixit ut sequeretur operatio, sed dicto absoluit negotium. unde pulchre Dauiticum illud dixit et facta sunt, quia dictum inpleuit effectus. auctor ergo lucis deus, locus autem et causa tenebrarum mundus est. sed
Abbreviated transcription (Latin):
gustiũ eiꝰ intus obscurũ sit: Aut un¬
de antrũ clausũ undiq huiꝰ modi
locũ uocarunt. nisi qđ intro inhor¬
rescat situ atq offusione tenebrarũ:¬
Istȩ gͦ tenebrȩ suꝑ aqͣrũ abyssos erant.
Nã abyssũ multitudinẽ et ꝓfundũ
aquarũ dici lectio euangłii docet.
ubi rogabant saluatorẽm dȩmonia
ne iuberet illis ut inabyssũ irent.
Sed qͥ docebat uoluptates dȩmonio¬
rũ ñ esse faciendas: p̾cepit eis ut
irent inporcos. Porci autẽ se in
bant dȩmonia ñ euaderent. sed
digno p̾cipitio demergerent᷑. Erat
gͦ hȩc mundi incõposita species et
Merito p̾missus est sp̃s dei: ubi diuina
inciꝑe habebat oꝑatio. E iat inquit
lux. Unde uox dei inscriptura diui¬
na debuit inchoare. nisi alumine :
Unde mundi ornatꝰ. nisi aluce exor¬
diũ sumere: frustra enĩ esset: si
ñ uideret᷑. Erat qͥdem ds ipse in
lumine: qͥa lucẽ habitat in accessi¬
bilẽ. Erat lumen uerũ qđ illumi¬

Expanded text:
gustium ejus intus obscurius fit? Aut ungustium ejus intus obscurius fit? Aut unde antrum, clausum undique hujus modi locum vocarunt, nisi quod atro inhorrescat situ atqistae ergo tenebrae super aquarum abyssos erant. nam abyssum multitudinem et profundum aquarum dici lectio euangelii docet, ubi rogabant saluatorem daemonia, ne iuberet illis ut in abyssum irent. sed qui docebat uoluntates daemoniorum non esse faciendas praecepit illis ut irent in porcos, porci autem se in bant daemonia non euaderent, sed digno praecipitio demergerentur. erat ergo haec mundi inconposita species et merito ergo praemissus est spiritus dei, ubi diuina incipere habebat operatio. fiat inquit lux. unde uox dei in scriptura diuina debuit incohare nisi a lumine, unde mundi ornatus nisi a luce exordium sumere? frustra enim esset, si non uideretur. erat quidem deus ipse in lumine, quia lucem habitat inaccessibilem, et erat lumen uerum, quod inlumi
Abbreviated transcription (Latin):
istis inbonis habent᷑ maximis quorũ
alia nob̾ ex natura alia ex cõmoditate
accidere uident᷑. Non ociose nob̾ excur¬
sus iste ꝓcessit: ut ꝓbaremꝰ tenebras
et abyssũ simpliciter accipienda. Erant
enĩ tenebre de obũbratione cęli. qͥa
om̃e corpꝰ umbrã facit. qͥa obumbrat
uel finitima uł inferiora: et ea maxt¬
me quȩ opire atq includere uideat᷑.
Includit autẽ cęli polus. qͥa celũ sicut
camera extendit᷑: quẽ ad modũ supra
demonstrauimꝰ. Non gͦ pͥncipał erat
tenebrosa substantia. sed quasi um¬
bra secuta est mundi corpus caligo
tenebrarũ. Itaq mom̃to diuinȩ p̃ce¬
ptionis mundus assurgens: intra se
inclusit umbrã. Ut siquis incãpi me¬
dio quẽ sol meridianꝰ illuminet. lo¬
cũ aliquẽ repente obsepiat. et den¬
sis ramorũ frondibꝰ tegat. notne qͦ
splendidior foris species loci eiꝰ efful¬
geat. hoc horrenti de suꝑ scena gur¬

Expanded text:
istis in bonis habentur maximis, quorum istis in bonis habentur maximis, quorum alia nobis ex natura, alia ex commoditate accidere videntur. 32. Non otiose nobis excursus iste processit; ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter accipienda. Erant enim tenebrae de obumbratione 19 coeli; quia omne corpus umbram facit, qua obumbrat vel finitima vel inferiora, et ea maxime, quae operire atque includere videtur. Includit autem coeli polus, quia coelum sicut camera extenditur, quemadmodum supra demonstravimus. Non ergo principalis erat tenebrosa substantia: sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. Itaque momento divinae praeceptionis mundus assurgens, intra se inclusit umbram; ut si quis in campi medio, quem sol meridianus illuminat, locum aliquem repente obsepiat, et densis ramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris species loci ejus effulgeat, hoc horrenti desuper scena gur
Abbreviated transcription (Latin):
lla cauenda q̃ ex nr̃a uolantate ꝓdeunt:
delicta iuuentutis. et irrationabiles pas.¬
Hec diriuemꝰ in alios: sed agnoscamꝰ ea que
ꝓpria nr̃a sunt. Qđ enĩ possumꝰ ñ face¬
re si nolumꝰ: huiꝰ electionẽ mali nob̾
potiꝰ debemiꝰ quã aliis asscribere. Ideo
etiã iniudiciis istius mundi uolunta¬
rios reos ñ ex necessitate cõpulsos cul¬
pa astringit: pęna condemnat. Neq
enĩ si ꝑfurorẽ aliqͥs innocentẽ ꝑeme¬
rit: obnexius morti est. Quin etiã di
uinȩ legis oraculo siqͥs ꝑ imprudentiã
intulerit necẽ. accepit impunitatis
spem. refugii facultatẽ: ut possit eua¬
dere. Hoc gͥ de eo qđ ꝓprie malũ uide¬
tur dictũ sit. Mala enĩ ñsunt: nisi
quȩ crimine mentẽ implicant. et con¬
scientiã ligant. Cȩterũ pauꝑiem. igno¬
bilitatẽ. egritudiniẽ. mortẽ: nemo sa¬
piens mala dixerit. nec in malorum
sortẽ numerauerit. qͥa nec contraria

Expanded text:
Illa cavenda , quae ex nostra voluntate prodeunt, Illa cavenda , quae ex nostra voluntate prodeunt, delicta juventutis, et irrationabiles pasnec derivemus in alios, sed agnoscamus ea quae proprie nostra sunt. Quod enim possumus non facere si nolumus, hujus electionem mali nobis potius debemus, quam aliis ascribere. Ideo etiam in judiciis istius mundi voluntarios reos, non ex necessitate compulsos, culpa constringit, poena condemnat. Neque enim si per furorem aliquis innocentem peremerit, obnoxius morti est. Quin etiam ipsius divinae legis oraculo , si quis per impruden intulerit necem, accipit impunitatis spem, refugii facultatem, ut possit evadere. Hoc igitur de eo quod proprie malum videtur, dictum sit. Mala enim non sunt nisi quae crimine mentem implicant et conscientiam ligant. Caeterum pauperiem, ignobilitatem, aegritudinem, mortem nemo sapiens mala dixerit, nec in malorum sorte numeraverit; quia nec contraria
Abbreviated transcription (Latin):
ribꝰ. aut indignatione. aut cupiditati¬
bus q̃ nos innexos uelut qͥbꝰdã retibꝰ te¬
nent: et certe in nob̾ est moderari stu¬
diũ. cohibere iracundiã. cohercere
cupiditatẽ. In nob̾ etiã indulgere luxu¬
riȩ. adolere libidinẽ. inflãmare ira¬
cundiã. uł inflãmanti aurẽ accõmo¬
dare: cleuari magis suꝑbia. effundi
inseuitiã: quã reprimi humilitatẽ.
diligere mansuetudinẽ. Qad naturã
accusas o homo: Habet illa uelut impe¬
dimenta quȩdã: senectutẽ et infirmitatẽ.
Sed senectꝰ ipsa in bonis moribꝰ dulcior. in
consiliis utilior. ad constantiã subeundȩ
mortis paratior: ad repͥmendas libidi¬
nes fortior. Infirmitas enĩ corporis: so¬
brietas m̃tis est. Unde ait apłs. Cũ infir¬
mor: tunc potens sũ. Itaq ñ inuirtuti¬
bus sedininfirmitatibꝰ głabat᷑. Respon¬
sũ qͦq diuinũ refulsit oraculo salua¬
toris: qͥa uirtꝰ in infirmitate ꝑficitur.

Expanded text:
ribus, aut indignatione, aut cupiditatiribus, aut indignatione, aut cupiditatibus, quae nos innexos velut quibusdam retibus tenent. Et certe in nobis est moderari studia, cohibere iracundiam, coercere cupiditates: in nobis est etiam indulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iracundiam, vel inflammanti aurem accommodare, elevari magis superbia, effundi in saevitiam, quam reprimi humilitate, diligere mansuetudinem. Quid naturam accusas, o homo? Habet illa velut impedimenta quaedam, senectutem et infirmitatem. Sed senectus ipsa in bonis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. Infirmitas quoque corporis, sobrietas mentis est. Unde ait Apostolus: Cum infirmor, tunc potens sum . Itaque non in virtutibus, sed infirmitatibus gloriabatur. Responsum quoque divinum refulsit oraculo salutari; quia virtus in infirmitate consummatur.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi increata neq a dõ facta. unde habet
naturã malicia: Nã mala esse in hoc mun¬
do nullus sapiens denegabit: cũ sit tã
frequens in hoc scło lapsus ad mortẽ. Sed
ex his quȩ iã diximꝰ possumꝰ colligere.
qͥa ñ est uiua substantia sed mentis atq
animi deprauatio a tramite uirtutis
deuia. quȩ incuriosorũ animis frequent᷑
obrepit. Non gͥ ab extraneis est nob̾. quã
a nob̾ ipsis maus ꝑiculũ. Intus est aduer¬
sariꝰ. intꝰ auctor erroris: intus inquam
clausus innob̃mnet ipsis. ꝓpositũ tuum
speculare. habitũ tuȩ mentis explora:
excubias obtende aduersũ tuȩ mentis
cogitationes. et animi cupiditates. Tu
ipse tibi causa es imꝑbitatis. tu ipse dux
flagitiorũ tuorũ. atq incentor crimi¬
nũ. Qd alienã natura accersis ad excu¬
sationẽ tuorũ lapsuũ : Utina te ipse
ñ impelleres. utinã ñ p̃cipitares: utinã
ñ inuolueres abstudiis immoderatio¬

Expanded text:
quasi increata neque a deo facta, unde habet quasi increata neque a deo facta, unde habet natura malitiam ? nam mala esse in hoc mundo nullus sapiens denegauit, cum sit tam frequens in hoc saeculo lapsus ad mortem. sed ex declinauit quae iam diximus possumus colligere quia non est uiua substantia, sed mentis atque animi deprauatio a tramite uiitutis deuia, quae incuriosorum animis frequenter obrepit. non igitur ab extraneis est nobis quam a nobis ipsis maius periculum. intus est aduersarius, intus auctor erroris, intus inquam clausus in nobismet ipsis. propositum tuum speculare, habitum tuae mentis explora, excubias optende aduersus mentis tuae cogitationes et animi cupiipse tibi es causa improbitatis, tu ipse dux flagitiorum tuorum, atque incentor criminum. Quid alienam naturam arcessis ad excusationem tuorum lapsuum? Utinam te ipse non impelleres, utinam non praecipitares, utinam non involveres aut studiis immoderatio
Abbreviated transcription (Latin):
ge o homo: ñ tibi ipse foueã prauus
interpres effodias. Simplex sermo
est: qͥa fecit ds̃ cęlũ et t̾rã. Fecit qđ
ñ erat: ñ qđ erat. Et t̾ra erat inui¬
sibilis. Ex qͦ facta ẽ: erat. Et erat in¬
uisibił: qͥa exundabat aqua et oꝑi¬
ebat eã. Et erant suꝑ eã tenebre
suꝑfusȩ: qͥa nondũ erat lum̃ diei.
nondũ solis radiuis qͥ solet et sub aqͣs latentia
declarare. Qd gͦ dicunt qđ ds̃ creauit malũ.
cũ ex contrariis et aduersariis nequaꝙͣ sibi
aduersa generent᷑: Nec enĩ uita mortẽ
generat: nec lux tenebras. Non enĩ sicut
mutabilitates affectuũ: ita etiã generati¬
onũ ꝓgressiones st̃. Ille ex contrariis in con¬
traria ꝓpositi deflexione uertunt᷑. isti ñ
ex contrariis in aduersa deflectunt: sed
ex eiꝰdẽ generis uł auctoribꝰ uł causis creatȩ
insimilitudinẽ sui referunt᷑ auctoris. Qd
gͥ dicimꝰ: Si enĩ neq sine principio est

Expanded text:
ge, o homo, non tibi ipse foveam pravus ge, o homo, non tibi ipse foveam pravus interpres effodias; simplex sermo est, quia fecit Deus coelum et terram. Fecit quod non erat, non quod erat. Et terra erat invisibilis, ex quo facta est, erat; et erat invisibilis, quia exundabat aqua, et operiebat eam, et erant super eam tenebrae superfusae, quia nondum erat lumen diei, nondum solis radius, qui solet et sub aquis latentia declarare. quid ergo dicunt quod deus creauerit malum, cum ex contrariis et aduersis nequaquam sibi aduersa generentur? nec enim uita mortem generat nec lux tenebras. non enim sicut mutabilitates adfectuum ita etiam generationum progressiones sunt. illae ex contrariis in contraria propositi deflexione uertuntur, istae non ex contrariis in aduersa cariorem, sed ex eiusdem generis uel auctoribus uel causis creatae in similitudinem sui referuntur auctoris. Quid igitur dicemus ? si enim neque sine principio est
Abbreviated transcription (Latin):
or pͥmũ elem̾ta generata. cȩlũ. t̾rã. ma-¬
re. aerem. eoqd causȩ rerũ ignis. et
aer. t̾ra et aqua sint: ex qͥbꝰ mundi spe¬
cies constat et forma. Ubi gͥ tenebrȩ¬
erunt. cũ anguste huiꝰ decorem figurȩ
mundus indueret: Nunqͥd maliciã
simul ds̃ creauit: Sed ea ex nob̾ orta
tatis uiciũ et errorẽ ꝓlapsionis. Era¬
dicari cũ hanc ds̃ uult de animnis sin¬
gulorũ. qͦmodo eã ipse generaret:
Clamat ꝓpħa. Desinite a malicus ur̃is.
Et p̃cipue sc̃s dauid. Desine a inalo et
fac bonũ. Quomꝰ enĩ initiũ a dño da¬
mus: Sed hec opinio feralis: eorũ
qͥ ꝑturbandã ęccłam putauerunt.
pestis illa manicheorũ funesta: sc̃orũ
m̃tibꝰ tẽptauert inferre contagia.
Qͥd nob̾ ipsi inlumine uitȩ tenebras
mortis inqͥrimꝰ: Scriptura diuina
salutẽ suggerit. uitȩ odorẽ fragrat.
ut suauitatẽ legens capias. ñ p̃cipitĩ
crimen incurras. Simpliciter le¬

Expanded text:
or primum elementa generata, caelum terram maor primum elementa generata, caelum terram mare aerem, eo quod causae rerum ignis et aer, terra et aqua sint, ex quibus mundi species constat et forma. ubi igitur teerunt, cum augustae huius decorem figurae mundus indueret? numquid malitiam simul deus creauit ? sed ea ex nobis ortatatis uitium et errorem prolapsionis. eradicari hanc deus uult de animis singulorum: quomodo eam ipse generaret? clamat propheta: desinite a malitiis uestris et praecipue sanctus Dauid: desine a malo et fac bonum: quomodo ei initium a domino damus? sed haec opinio feralis eorum qui perturbandam ecclesiam putauerunt. pestis illa Manicheorum funesta sanctorum mentibus temptauerunt inferre contagia. quid nobis ipsi in lumine uitae tenebras mortis inquirimus ? scriptura diuina salutem suggerit, uitae odorem ut suavitatem legens capias, non ut praecipitii discrimen incurras. Simpliciter le
Abbreviated transcription (Latin):
modũ in psalmo docem᷑ oꝑatione̾ uerbi
qđ est uerbũ dei et uirtutẽ quã dedit
sp̃s sc̃s. ita hic ꝓpheticũ resultauit ora¬
culũ. qͥa ds̃ dixit. et ds̃ fecit: sp̃s qͦq dei
suꝑferebat᷑ suꝑ aquas. Ornando enĩ po¬
lo cęli. germinaturis t̾ris pulchre sp̃s
suꝑ ferebat᷑ suꝑ aquas. qͥa ꝑ ipsũ habebant
nouorũ partuũ semina germinare: se¬
cundũ qđ dixit ꝓpħa. Emitte sp̃m tuũ
et creabunt᷑: et renouab̾ facit̃ t̾rȩ. Deniq
syrus qͥuicinꝰ hebreo est. et insermone
consonat inplerisq et congruit: sic
habet. Et sp̃s dei fouebat aquas. id est
uiuificabat: ut innouas cogeret crea-¬
turas. et fotu suo animaret ad uitã.
contrariarũ uirtutũ suꝑ eas esse ñ pote¬
rant: ubi locũ sibi tanta gr̃a uindica-¬
bat. Siue ut qͥdã uolunt aerem accipi¬
ant. respondeant qua ratione sp̃m dei
dixerit: cũ satis fuerit spm̃ nuncupa¬
re. Hi gͦ uolunt a dño deo nr̃o quatu¬

Expanded text:
salmo docemur operationem uerbi, quod est uerbum dei, et uirtutem, quam dedit spiritus sanctus, ita hic propheticum resultauit oraculum quia deus dixit et deus fecit. spiritus quoque dei superferebatur super aquas. ornando enim polo caeli germinaturis terris pulchre spiritus superferebatur, quia per ipsum habebant nouorum partuum semina germinare secundum quod dixit propheta: emitte spiritum tuum, et creabuntur et renouabis faciem terrae. denique Syrus, qui uicinus Hebraeo est et sermone consonat in plerisque et congruit, sic habet: et spiritus dei fouebat aquas, id est uiuificabat, ut in nouas cogeret creaturas et fotu suo animaret ad uitam. contrariarum uirtutum super eas esse non poterant, ubi locum sibi tanta gratia uindicabat, siue ut quidam uolunt aerem accipiant, respondeant qua ratione spiritum dei dixerit, cum satis fuerit spiritum nuncupare. hi ergo uolunt a domino deo nostro quattu
Abbreviated transcription (Latin):
de et nos semꝑ quasi indie honeste am¬
bulemꝰ: et abiciamꝰ oꝑa tenebrarũ. Ho¬
ctẽ enĩ adqͥetẽ corporis datã e̾e cognosci
onẽ. quȩ somno et obliuione transcur¬
ritur. Non sit in nob̾ comessatio et ebri-¬
etas: cubile et impudicicia. Non dicamꝰ
tenebrȩ et parietes oꝑiunt nos. et qͥs scit
si uidebit altissimꝰ: Sed sit in nob̾ amor
lucis et cura honestatis. ut tanꝙͣ indie
cui est honor. laus. gła. potestas cũ dño¬

Expanded text:
de et nos semper quasi in die honeste amde et nos semper quasi in die honeste ambulemus et abiciamus opera tenebrarum. noctem enim ad quietem corporis datam esse cognoscis functionem, quae somno et obliuione transcurritur. non sit in nobis comisatio et ebrietas, cubile et inpudicitia, non dicamus: tenebrae et parietes operiunt nos, et quis scit si uidebit altissimus ? sed sit in nobis amor lucis et cura honestatis, ut tamquam in die cui est honor laus gloriapotestas cum do
Abbreviated transcription (Latin):
ctes estimant᷑ ad uinctȩ. Sicut gͥ circu¬
itꝰ unꝰ: ita unꝰ dies. Nã pleriq etiã ebdo¬
madã unũ diem dicunt: qđ inse qͥsi
inunũ redeat diẽ. et quasi septies inse
recurrit. Est autẽ et circuitꝰ figura a se inci¬
pere. et inse reuerti. Unde et scłm unũ ui¬
terdũ scriptura dicit. Nã et si aliis locis
scła appellat. uidet᷑ magis diuersitates
statuũ publicorũ uel negotiorũ significa¬
re: quã scłorũ successiones aliquas definire.¬
Cȩterũ qđ sine int̾polatione noctiũ et suc¬
cessione tenebrarũ dies ꝑpetuus ille re¬
munerationis ȩt̾nȩ futurus sit: scriptu¬
ra nos docet. qͥa dies dñi magnꝰ et pͣclarus.
Et alibi. Ut qͥd uob̾ querere diẽ dñi: Et
hic tenebre et ñ lux. Manifestũ ẽ enĩ qđ
male conscis et indignis dies ille tene¬
brosus sit qͦ fulgebit innocentia et mens
unũ dicturus diem matutino eũ fine
conclusit: ut et aluce inchoare diem
doceret. et inluce desinere. Non enĩ est

Expanded text:
ctes aestimantur adiunctae. sicut igitur circuitus unus ita unus dies. nam plerique etiam ebdomadam unam unum diem dicunt, quod in se quasi in unum redeat diem et quasi septies in recurrat. est autem haec circuitus figura a se incipere et in se reuerti. unde et saeculum unum interdum scriptura dicit — nam etsi aliis locis saecula appellat, uidetur magis diuersitates statuum publicorum uel negotiorum significare quam saeculorum successiones aliquas definireCaeterum quod sine interpolatione noctium, et successione tenebrarum dies perpetuus ille remunerationis aeternae futurus sit, Scripture — quia dies domini magnus et praeclarus et alibi: ut quid uobrsuobis quaerere diem domini? et hic tenebrae et non lux; manifestum est enim quod male consciis et indignis dies ille tenebrosus sit, quo fulgebit innocentia et mens unum dicturus diem matutino eum fineline conclusit, ut et a luce incohare diem doceret et in lucem desinere. non enim est
Abbreviated transcription (Latin):
dñs earũ maliciã creauerit. cũ utiq non
substantialis sed accidens sit malicia quȩ
anaturȩ bonitate deflexerit. Itaq incon-¬
stitutione mundi opinio maliciȩ interum
sequestretur. ne diuinȩ oꝑationi et pulcher¬
rimȩ creaturȩ ea quȩ decolora st̃ ad miscẽ¬
re uideamur: maxime cũ sequat᷑. Et sp̃s dei
suꝑ ferebat᷑ suꝑ aquas. Quẽ et si alii ꝓ aere
accipiant. aliqͥ ꝓspũ ꝑquẽ spiramꝰ. et car¬
pimꝰ aurȩ huiꝰ uitalis sp̃m. nos tamen
cũ scõrũ et fideliũ sententia congruen¬
tes. sp̃m scm accipimꝰ: ut inconstitutio¬
ne mundi oꝑatio trinitatis eluceat.
Prȩmisso enĩ qͥa inpͥncipio fecit ds̃ cȩlum

Expanded text:
dominus earum malitiam creauerit, cum utique non dominus earum malitiam creauerit, cum utique non substantialis, sed accidens sit malitia, quae a naturae bonitate deflexerit. itaque in constitutione mundi opinio malitiae interim sequestretur, ne diuinae operationi et pulcherrimae creaturae ea quae decolora sunt admiscere uideamur, maxime cum sequatur: et spiritus dei superferebatur super aquas quem etsi aliqui pro aere accipiant, aliqui pro spiritu, quem spiramus et carpimus aurae huius uitalis spiritum, nos tamen cum sanctorum et fidelium sententia congruentes spiritum sanctum accipimus, ut in constitutione mundi operatio trinitatis eluceat. praemisso enim quia in princip
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ qͥa nec mundus ipse haberet grãm: in¬
si eũ uario cultu oꝑator ornasset. Cȩlũ
ipsũ intextũ nubibꝰ horrorẽ oculis. me¬
sticiã animi excitare consueuit. Terra
ymbribꝰ madefacta: fastidio est. Maria
ꝓcellis turbata. qͦs ñ incutiunt metus:
Pulcherrima est rerũ species. sed qͥd esset
sine lumine: Qd sine tẽperie: Qͥa sine
aquarũ congregatione. qͥbꝰ ante demer¬
sa poli huiꝰ habebant᷑ exordia: Tolle solẽ
t̾ris. tolle cęlis stellarũ globos: om̃ia te¬
nebris inhorrescunt. Sic erat antequã
lum̃ huic mundo dñs infunderet. et idõ
scriptura ait: qͥa tenebre erant suꝑ¬
abyssũ. Tenebre erant: qͥa splendor de¬
erat lucis. Tenebrȩ erant: qͥa aer ipse te¬
nebrosus est. aqua ipsa tenebrosa est. qͥa te¬
nebrosa aqua innubibꝰ aeris. Erant gͦ te¬
nebrȩ suꝑ abyssos aquarũ. Non enĩ ma¬
las intelligendas arbitror potestates. qđ

Expanded text:
deus quia nec mundus ipse haberet . gratiam, nideus quia nec mundus ipse haberet . gratiam, nisi eum uario cultu operator conuersura. caelum ipsum intextum nubibus horrorem oculis, maestitiam animis excitare consueuit, terra imbribus madefacta fastidio est, maria procellis turbata quos non incutiunt metus ? pulcherrima est rerum species: sed quid esset sine lumine, quid sine temperie, quid sine aquarum congregatione, quibus ante demersa poli huius habebantur exordia? tolle solem terris, tolle caelo stellarum globos: omnia tenebris inhorrescunt. sic erat, antequam lumen huic mundo dominus infunderet. et ideo scriptura ait quia tenebrae erant suabyssum. tenebrae erant, quia splendor deerat lucis, tenebrae erant, quia aer ipse tenebrosus est. aqua ipsa sub nube tenebrosa est, quia tenebrosa aqua m nubibus aeris. erant ergo tenebrae super abyssos aquarum. non enim malas intellegendas arbitror potestates, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sed qͥsi corruptibilis creaturȩ consũmatio¬
ni uoluit subiacere. Unde inysaiȩ libro
ait. Tollite incelũ oculos ur̃os. et aspicite
int̾rã deorsũ: quia cęlũ ut fumꝰ solidatũ
est. t̾ra autẽ ut uestim̃tũ ueterascet. Hȩc
t̾ra est: q̃ ante erat incõposita. Nondum
erant enĩ maria suo fine distincta: et idõ
uago fluctu et ꝓfundo gurgite t̾ra in¬
undabat᷑. Considera qͣetiã nc̃ palustri uli¬
gine t̾ra inhorrere consueuit: nec patiens
est uomeris ubi infusus t̾ris humor exun¬
dat. Erat gͦ incõposita. utpote sollertis
agricolȩ in arata culturis: qͥa ad huc de¬
erat cultor. Erat incõposita: qͥa nuda gi¬
gnentiũ. nec thoris herbosa riparũ. nec
opaca nemoribꝰ. nec lȩta segetibꝰ. nec um¬
brosa suꝑciliis montiũ. nec odorata flori
bus: nec grata uinetis. Merito incõposita.
quȩ ornatibꝰ indigebat. cui de erant uiti¬
um serta gẽmantiũ. Ostendere enĩ uoluit

Expanded text:
sed quasi corruptibilis creaturae consummatiosed quasi corruptibilis creaturae consummationi uoluit subiacere. unde in Esaiait: Tollite in coelum oculos vestros, et aspicite terram deorsum; quia coelum ut fumus solidatum est, terra autem ut vestimentum veterascet . Haec terra est, quae ante erat incomposita. Nondum enim erant 16 maria suo fine distincta, et ideo vago fluctu, et profundo gurgite terra inundabatur. Considera, quia etiam nunc palustri uligine terra inhorrere consuevit, nec patiens est vomeris, ubi infusus terris humor exundat. Erat ergo incomposita; ut pote solertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. Erat incomposita; quia nuda gignentium, nec thoris herbosa riparum, nec opaca nemoribus, nec laeta segetibus, nec umbrosa superciliis montium, bus nec grata uinetis. merito inconposita, quae ornatibus indigebat, cui deerant uitium serta gemmantium. ostendere enim uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
uerit: ne alterũ putemꝰ ornasse alterũ
creauisse. sed eundẽ utrũq e̾ẽ oꝑatũ. ut
pͥmũ faceret postea cõponeret: ut alterũ
rus lazarũ dñs. uissit ut iudei remoue¬
rent lapidem de sepulchro: ut uidentes
postea resuscitatũ crederent. De inde
uocauit lazarũ et resurrexit: et ligatis
manibꝰ et pedibꝰ exiuit foras. Nonne po-¬
terat remouere lapidẽ. qͥ poterat mor¬
tuũ resuscitare : Et qͥ potuit defuncto
uitã reddere. ñ potuit nexus soluere
uinculorũ : Cui uinctis pedibꝰ gressũ dedit.
huic ñ potuit ruptis uincuł incessũ redde¬
re Sed utiq aduertimꝰ qđ uoluit pͥmũ
demonstrare mortuũ ut oculis suis crede.¬
rent. deinde resuscitare: t̾cio iubere ut
ipsi uincula funeris soluerent. ut inter
ista fides infunderetur infidelibꝰ: et ꝑgra¬
dus qs dã credulitas nasceretur. fecit gͦ pͥ¬
mũ as̃ cęlũ et t̾rã. Ea tamen ñ qͣsi ꝑpetua:

Expanded text:
uerit, ne alterum putemus ornasse, alterum uerit, ne alterum putemus ornasse, alterum creauisse, sed eundem utrumque esse operatum, ut primum faceret, postea conponeret, ut alterum rus Lazarum dominus iussit, ut Iudaei remouerent lapidem de sepulchro, ut mortuum uidentes postea resuscitatum crederent. deinde uocauit Lazarum, et resurrexit et ligatis manibus et pedibus exiuit foras. nonne poterat remouere lapidem qui poterat mortuum contendunt? et qui potuit defuncto uitam reddere non potuit nexus soluere uinculorum? cui uinctis pedibus gressum dedit, huic non potuit ruptis uinculis incessum reddere ? sed utique aduertimus quod uoluit primum demonstrare mortuum, ut oculis suis crederent, deinde resuscitaresuscitare, tertio iubere, ut ipsi uincula funeris soluerent, ut inter ista fides infunderetur infidelibus et per gradus quosdam credulitas nasceretur. Fecit ergo primum deus caelum et terram, ea tamen non quasi perpetua,