comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
libauit eos. & nunc tanłe cũ hȩc dice̾nt. nemini seruiuimꝰ umꝗͣ roma no
imꝑio sub tͥbutaria ẽditione seruiebant. Itaq ꝑspicuũ ẽ ꝗđ insidiosa ut
p̃dictũ ẽ malignitate hoc obiecer̃t. intenti elicere uerbu. o̾ quo ilłu apd̃
lic& censũ dari cesari anñ: Et nota studiũ horũsce gͣmmatic&ꝵ in scola
satane declinantiũ. ꝗ̃ cito dicente illo & ueritas liberabit uos. ad uer¬
bi huiꝰ ethimologiã ꝓsilier̃ dicentes ei. qͦmͦ tu dicis liberi eritis. cũ ñ
dixerit eis. & liberi eritis. s & ueritas liberabit uos. ꝓpͥetate dictio¬
nis abuti uoluer̃ in adiumentũ sue ꝑuersitatis. S frustra. Ille enĩ
qͥ paulo ante dixerat. egosũ lux mundi. hec om̃a clare uidebat.
lucens qͥdem in t̾ris. g̃diens aut̃ in altitudine celi. Tale hoc erat. ac
si homines ceri solẽ ꝑsequentes. radios eiꝰ suis laqueis nectere: & tamq̃
pedibꝰ uinctũ d hodiaco suo int̾rã deorsũ uellent attrahere. Nam qͥm

Expanded text:
ent: « Nemini servivimus unquam, Romano imperio sub tributaria conditione serviebant. » Itaque perspicuum est quod insidiosa, ut praedictum est, malignitate hoc objecerunt, intenti elicere verbum de quo illum apud« Licet censum dari Caesari, an non? » Et nota, studium horum grammaticorum in schola Satanae declinantium, quam cito, dicente illo: « Et veritas liberabit vos, » ad verbi hujus etymologiam prosilierunt, dicentes ei: « Quomodo tu dicis, liberi eritis, » cum non dixerit eis et liberi eritis, sed « et veritas liberabit vos. » Proprietate dictionis abuti voluerunt, in adjumentum suae perversitatis. Sed frustra. Ille enim qui paulo ante dixerat: « Ego sum lux mundi, » haec omnia clare videbat, lucens quidem in terris, gradiens autem in altitudine coeli. Tale ergo hoc erat ac si homines caeci solem persequentes, radios ejus laqueis nectere, et tanquam pedibus vinctum, de zodiaco suo in terram deorsum vellent attrahere. Nam quam
Abbreviated transcription (Latin):
& icurco ñ timebis cũ. Hoc inꝗͣ legale signũ ẽ. At uͦꝰ qͥcũq ego p̃dico in nõie
pat̾s mei uos euenire uidebitis. immo & capti ui ducti in om̃s gentes. ex¬
ꝑim̃tũ u̾boꝵ meoꝵ om̃ibꝰ ꝗentibꝰ inuob̾metipsis spectanđu circũ fertis. Igͥ
tẽ cognoscetis qa̾ ego ame ipso facio nihil. uideł ut is qͥ arrogantia dẽpra
eẽ ẽfingit. s. sic̃ docuit me p̾at᷑. idẽ sic̃ uoluntatẽ patͥs eẽ scio ita hȩc loqͦr.
qa ñ docuit iniquitas osmeũ. nec imitor ut dicitis linquis blaspheman

Expanded text:
 idcirco non timebis eum . » Hoc, inquam, legale signum est. At vero quaecunque ego praedico in nomine Patris mei, vos evenire videbitis, imo et captivi ducti in omnes gentes, experimentum verborum meorum omnibus gentibus in vobismetipsis spectandum circumferetis. Igitur tunc cognoscetis quia ego a meipso facio nihil, videlicet ut is qui arrogantia depresse confingit, sed « sicut docuit me Pater, » id est, sicut voluntatem Patris esse scio, ita haec loquor, « quia non docuit iniquitas os meum, nec imitor, ut dicitis, linguam blaspheman
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ definito consilio. uerũ uulgari strepitu & furore tumultuario. ñ inꝗͣ
definito consilio in qͦ iudex pet̾et᷑. & culpa qͣlicũq ꝓposita. accusatores
& testes qͣsi legitimõ iudicii ordine adhibent᷑. & qͣlitas morus tam qͣm
causȩ c̃ueniens exiget᷑. Idubi definitũ ẽ. itum eo dicente. cũ ex altauitis
filiũ hõis at̾ra. & subiungente qͥ hic tacitũ ẽ. oiã traħa ad me ipsũ. tc̃

Expanded text:
sed non definito consilio, verum vulgari strepitu et furore tumultuario; non, inquam, definito consilio in quo judex peteretur, et culpa qualicunque proposita, accusatores et testes, quasi legitimo judicii ordine adhiberentur, et qualitas mortis tanquam causae conveniens exigeretur. Quod ubi definitum est, iterum eo dicente, cum exaltaveritis Filium hominis a terra, et subjungente quod hic tacitum est omnia traham ad meipsum, t
Abbreviated transcription (Latin):
eebat plane ut qa qͣͤstionẽ ipse cõmouerat. & ad qͣrendũ illos excitauerat
tribili sententia qͣ dix̃. si enĩ ñ credideritis qaͥ ego sũ moriemini in peccatis
ur̃is. decebat inꝗͣ ut hac uice magnũ aliqͦd & dignũ se testimoniũ ꝓnun¬
tiaret. Preuera magnũ dignũq ẽ. qͣ hac responsione testificatꝰ ẽ. Idẽ cnĩ c̃
ac si dixisset se ipsũ eẽ q erat. & qͥẽ & qui uent᷑us ẽ. Nam ꝗa erat pͥncipiũ
se appellat.⁊ qͥa ẽ statĩ subiungens. qͥ & loquor uob̾ in qͥt. & qͥa uenturus¬
scił ad iudicandu uiuos: mortuos innouissimo die. multa inqͥt habeo
de uob̾ loqͥ & iudicare. Istis ꝗͦ quos iã denotans uir sapiens. paruułu in qͥt
occidit inuidia. ⁊ uirũ stultũ int̾ficit iracundia. torm̃tũ suũ ñ modiee
auctũ ẽ. Iã dudu inuidebant hiuic homini ut putabant filio ioseph.¬

Expanded text:
» Dicebat plane, ut quia quaestionem ipse commoverat, et ad quaerendum illos excitaverat » Dicebat plane, ut quia quaestionem ipse commoverat, et ad quaerendum illos excitaverat terribili sententia, qua dixit: « Si enim non credideritis quia ego sum. moriemini in peccatis vestris, » dicebat, inquam. ut hac vice magnum aliquod et dignum se testimonium pronuntiaret. Et revera magnum dignumque est, quod hac responsione testificatus est; idem enim est ac si dixisset, seipsum esse qui erat, et qui est et qui venturus est. Nam quia erat, « Principium » se appellat; et quia est, statim subjuncet ad judicandum vivos et mortuos in novissimo die ; « multa, inquit, habeo de vobis loqui et judicare. » Istis ergo, quos jam denotans vir sapiens: « Parvulum, inquit, occidit invidia, et virum stultum interficit iracundia ; » tormentum suum non modice auctum est. Jamdudum invidebant huic homini, ut putabant filio Joseph
Abbreviated transcription (Latin):
cato ur̃o. si enĩ ñ credideritis qͥaͥ egosũ. moriemini inpeccatiꝰ ur̃is. Di
xerunt qͦ ei. Tuqͥs es. Nactenꝰ iudi intelligẽ nolentes. & qͦrere detre¬
ctantes. dissimulare ut cũq pot̾ant se adutisse qͦ tenłet supͣ dictũ eiꝰ
testimoniũ. At uͦ nc̃ lux mundi suũ illud testimoniũ t̾ribili fulge
defendens dormitantiũq immo & uigilanti naso stertentiũ somnũ
discutiens oculos eoꝵ apiri fec̾at. dicendo. sienĩ ñcredideritis qͥa sũ morie¬
mini inpccc̃is ur̃is. nec iãdissimulare possent aliqͥd sͥ hocdicto emieuasse
qđ spectandu eẽt ł auscultandi. Dixert̃ gͦ. Iuquises. Irreuerent̃ qͥdẽ qͦsi¬
sierunt. & ꝓtuȩ pulsauert̃. s. inuenire eos oportebat. aꝑiri illis conueni¬
ebat ut magis ac magis ipsi in excusabiles ẽẽnt. & eis qͥ creditur crant
magis ac magis testimonia uitatis augescerent. dudigͦ q sequit᷑. Dixit
cis iħe. Pn cipiũ qͥ & loquor uobis. Multa habeo deuobis loqͥ & iudicare.

Expanded text:
iemini in peccatis vestris. » « Dixerunt ergo ei: Tu quis es? » Hactenus Judaei intelligere nolentes et quaerere 232 detrectantes, dissimulare utcunque poterant se advertisse, quo tenderet supradictum ejus testimonium. At vero nunc lux mundi suum illud testimonium terribili fulgore defendens, dormitantiumque, imo et vigilanti naso stertentium somnum discutiens, oculos illorum aperiri fecerat dicendo: « Si enim non credideritis, quia ego sum, moriemini in peccatis vestris, » ne jam dissimulare possent aliquid sibi hoc dicto emicuisse quod spectandum esset vel auscultandum. « Dixerunt ergo: Tu quis es? » Irreverenter quidem quaesierunt, et proterve pulsaverunt, sed invenire eos oportebat, aperiri illis conveniebat, ut magis ac magis inexcusabiles essent. et eis qui credituri erant, magis ac magis testimonia veritatis augescerent. Audi ergo quod sequitur. « Dixit eis Jesus: Principium qui et loquor vobis Multa habeo de vobis loqui et judicare.
Abbreviated transcription (Latin):
dicendo. ego sũ qͥ testimoniũ ꝑ hibeo deme ipso & testimoniũ ꝑ hibet de
me qͥ misitꝰ me pat᷑ Porro & illud ñ abre qͣrit᷑ quomͦ apat᷑ audierit filiꝰ.
qͥ ipsũ u̾bu patris ẽ. Non enĩ c̃festĩ adhum anitatis eiꝰ humilitatẽ confuꝗẽ
licet. ut dicamꝰ qđ scđm humanitatẽ audierit patrẽ filiꝰ. eo uideł auditũ.¬
deqͦ ꝑ ꝓpħam đr. audiã ꝗ loqͣtꝰ in me d̾ñs d̃s. Eenĩ ñ dix̃ sołu & ego ꝗͣ au¬
diui ab eo hȩc loqͦr: s addidit in mundo. ut intelligas eũ dixisse ꝗͣ ex t̃
munđu idẽ ante ꝗͣ in ħe munđu ueniret audierit quȩ loqͣret᷑ inmundo.¬
pꝰatri c̃substantialis u̾itas. Eego sic̃ erđo nata sũ. ita in hoe mundo in¬
corrupta ꝑ maneo. nihilq falsitatis admitio. Et hic sensus magis
ad rem ꝑtinet. uideł qa ueritatẽ coarguerant m̃dacũ dicentes. Tude
te ipso testimoniũ ꝑhibes. testimoniũ tuũ ñ ẽ uerũ. Sequit᷑ Et ñ¬

Expanded text:
eo de meipso, et testimonium perhibet de me, qui misit me, Pater. » Porro et illud non ab re quaeritur, quomodo a Patre audierit Filius, qui ipsum Verbum Patris est. Non enim confestim ad humanitatis ejus humilitatem confugere licet, ut dicamus quod secundum humanitatem audierit Patrem Filius, eo videlicet audituam quid loquatur in me Dominus Deus . » Etenim non dixit solum, et ego quae audivi ab eo, haec loquor, sed addidit, in mundo, ut intelligas eum dixisse quod extra mundum, id est, antequam in hunc mundum veniret, audierit quae loqueretur in mundo.Patri consubstantialis Veritas: Et ego sicut ex Deo nata sum, ita in hoc mundo incorrupta permaneo, nihilque falsitatis admitto. Et hic sensus magis ad rem pertinet, videlicet, quia veritatem coarguerant mendacii dicentes: « Tu de teipso testimonium perhibes, testimonium tuum non est verum. » Sequitur: « Et no
Abbreviated transcription (Latin):
sũ lux mundi. Quide ꝗͣ breuit̃ ꝗͣq magnificȩ exp̃ssit nihil inuidiã im¬
uos u̾ impii noctis: tenebrarũ filii elaritati ł magnȩ opinioni meȩ suf¬
fragia mortaliũ tollẽ laboratis. Nũꝗ ñ deridendi ẽetis si sole istũ uisibi lẽ
de sublimibꝰ circulis suis totimundo lucentẽ exsufflando extinguere.
ł aerẽ pugnis uberando demagno candelabro cęli deicẽ & sub modiũ
recondẽ conemini . Nẽpe huiç simile ẽ hoc q nom̃ mȩũ delere ł famã
meã extingue contenditis. Ego enĩ sũ lux mundi. Ergo ridiculi talpȩ
totiꝰ mundi ocłõs eruere. ł istã eiꝰ lucẽ extinguere neqͣꝗͣ p̃ualebitis. E go¬

Expanded text:
 Et vide quam breviter quamque magnifice expressit, nihil invidiam imsi diceret: Quid vos impii noctis et tenebrarum filii, claritati vel magnae opinioni meae suffragia mortalium tollere laboratis? . Nunquid non deridendi essetis, si solem istum visibilem de sublimibus circulis suis toti mundo lucentem exsufflando exstinguere, vel aerem pugnis verberando de magno candelabro coeli dejicere, et sub modio recondere conemini? Nempe huic simile est hoc, quod nomen meum delere, vel famam meam exstinguere contenditis. Ego enim sum lux mundi. Ergo ridiculi talpae totius mundi oc
Abbreviated transcription (Latin):
mundo ñẽ ꝑom̃i moda humanȩ ꝗͣ assumpserat natẽ in nocentiã ł
celestẽ uitam. Quaratione tã fortit̃ ꝗͣ suauit reddita. dixi gͦuob̾ inqͥt
q̃a moriemini in pecẽo ur̃o. Qd itidẽ alia ꝓtinꝰratione ẽfirmat sub¬
iungens. Si enĩ ñ credideritis ꝗaͥ egosũ. moriemini in peccĩs ur̃is.¬
& qͣ desuꝑno pat᷑ do ds uerus sit. ⁊ q inmundonatꝰ nihileoꝵ qͣ in mundo

Expanded text:
mundo non est, per omnimodam humanae quam assumpserat naturae innocentiam, vel coelestem vitam. Qua ratione tam fortiter quam suaviter reddita: « Dixi ergo vobis, inquit, quia moriemini in peccato vestro. » Quod itidem alia protinus ratione confirmat, subjungens: « quod de superno Patre Deo Deus verus sit et quod in mundo natus, nihil eorum quae in mundo
Abbreviated transcription (Latin):
mmouos int̃fecto hoĩe isto uos ipsos int̾siciets. tanto furore. tanta rabie.
subtito⁊ uespasiano excudiũ. & udeant uos unicã gentẽ homieidarũ
semetipsos int̾sicientiũ. Sequit᷑ Et dicebatcis. Ios de deorsũ estis. ego
desupnis sũ Nos demundo hoe estis. ego ñ sũ dehoc mundo. Diriꝗ̃uobis
quiamoremini inpeccatis ur̃is. Rationẽ illis ac̃bam reddiditꝰ cur
quo ipse uadat ipsi uenire ñ possint. & in peccato suo sint morituri.
osinqt dedeorsũ estis. ego desuꝑnissũ. Ista cõꝑatio nec du sufficieb at
ad diffinienda illor hu impotentiȩ causã. quia uideł om̃s hõies siue¬

Expanded text:
Imo vos, interfecto homine isto, vos ipsos interficietis; tanto furore, tanta rabie uImo vos, interfecto homine isto, vos ipsos interficietis; tanto furore, tanta rabie usub Tito et Vespasiano excidium, et videant vos unicam gentem homicidarum semetipsos interficientium. Sequitur: « Et dicebat eis: Vosndo hoc estis, ego non sum de hoc mundo. Dixi ergo vobis, quia moriemini in peccatis vestris. » Rationem illis acerbam reddidit, cur quo ipse vadit, ipsi venire non possint, et in peccato suo sint morituri: « Vos, inquit, de deorsum estis, ego de supernis sum. » Ista comparatio necdum sufficiebat ad definiend
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndoq etiã app̃hendẽ : occidẽ pot̾itis inc. s hoc uob̾ facientibꝰ. illuc ego
uado quo uos ñ potestis uenire. Itaq in peccõ ur̃o moriemini illo seił
nhoc enĩ usq ad mortẽ ꝑ seuabitis. Dicebant qͦ iudi. Nũꝗ int̃ficiet semet¬
ipsũ. ꝗqa dic̃ qͦ ego uado uos ñ potestis uenirt S uꝑiꝰ cũ dixisset hoc idẽ
dispsionẽ gentiũ iturus ẽ & docturus gentes. At uͦ nẽ hoc ipsũ repetens.
aerius in eos ut diꝗnũ erat inuectꝰ ẽ. addidit enĩ.⁊ inpeccato ur̃o mori¬
emini. denius qͥ felle cõmoto dicebant iudei. Nũ qͥd int̃ficiet semetipsũ
Quid amarius: quid nequiꝰ. Diudei homicide. crudeles: scelerati. adeone
nihilboni de hoc homine qui mortuos ur̃os suscitauit sentire potestis.
ut hoc sołu ꝗ int̾ficiat semet ipsũ uiis eiꝰ suꝑẽẽ arbitremini. & uos nũd
eiꝰ rei adeo in dociles estis. nec fieri potẽ ut uos ipsos exemplociꝰ int̃ficiatis.

Expanded text:
itis me, sed hoc vobis facientibus illuc « ego vado, quo vos non potestis venire. » Itaque in peccato vestro moriemini. Illo scilIn hoc enim usque ad mortem perseverabitis. « Dicebant ergo Judaei: Nunquid interficit semetipsum quia dicit: Quo ego vado vos non potestis venire? « Superius cum dixisset hoc idem dispersionem gentium iturus est, et docturus gentes? » At vero nunc hoc ipsum repetens, acrius in eos, ut dignum erat, invectus est. Addidit enim: « Et in peccato vestro moriemini. » Acrius ergo felle commoto « dicebant Judaei: Nunquid interficiet semetipsum? » Quid amarius, quid nequius? O Judaei, homicidae cruderes et scelerati, adeone nil boni de hoc homine qui mortuos vestros suscitavit, sentire potestis, ut hoc solum, quod interficiat semetipsum viis ejus superesse arbitremini? Et vos nunquid ejus rei adeo indociles estis, nec fieri potest, ut vosipsos exemplo ejus interficiatis?
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppesrͥ eo nom̃ accepit qd ad u̾ susd̾m se extulit. & pͥncipiũ sͥ eẽ atq in
natũ hominẽ ilłu infine scłi inqͥssus. ado se pͥncipiũ se ẽẽ ꝓfitebit᷑ ut

Expanded text:
quippe, qui ex eo nomen accepit quod adversus Deum se extulit, et principium sibi esse atque in quippe, qui ex eo nomen accepit quod adversus Deum se extulit, et principium sibi esse atque in natum hominem illum, in fine saeculi ingressus, a
Abbreviated transcription (Latin):
intendebant᷑ inimici ãꝗẽ eiꝰ uidi ut iã ñ ẽẽt. ⁊ ut nom̃ eiꝰ piret. ut eos frustra
laborare ostendet. eo de ubo substantiuo congrue usus ẽ. Sequit᷑. Sed qui
misit me uerax ẽ & eꝗo qͣ audiui abeo hȩc loqͦr inmundo. Nusꝗͣ fere in
om̃i testimonioꝗͥ ꝑhibet descipso filiꝰ di testimoniũ pat̾s pret̾it. ut ꝑ hoc
ueniet in nõie suo uñ ae hic int̾rogatꝰ ipse qͥs cẽt cũrespondisset pͥncipiũ
qui & loqͦr uob. statĩ subseeut hoc modo testimoniũ patris adhibuit. U qͥ
misit me uerar ẽ. & ego qͦ audiui abeo hȩc loqͦr inmundo. Iamꝗͣ diceret̃.
Principiũ eꝗosũ. s. ame ip̃so ñueni qͥ & loqͦr uob̃.s. ñ ame ipso loquor. Ion
in ꝗͣ amt ipsoueni neq ame ipso pͥncipiũ sũ. s. qͥ misit me ueraxẽ. Qđ exop¬
posito ciꝰ scił ex eoqͥ ueniet in nomine suo manifestiꝰ intelligi potẽ. Sathanas

Expanded text:
intendebant agere inimici ejus Judaei, ut jam non esset, et ut nomen ejus periret, ut eos frustra laborare ostenderet, eodem verbo substantivo congrue usus est. Sequitur: « Sed qui misit me, verax est, et ego quae audivi ab eo, haec loquor in mundo. » Nusquam fere in omni testimonio, quod perhibet de seipso Filius Dei, testimonium Patris praeterit, ut per hoc veniet in nomine suo ; » unde et hic interrogatus ipse quis esset, cum respondisset: « Principium, qui et loquor vobis, » statim subsecutus, hoc modo testimonium Patris adhibuit: « Sed qui misit me verax est, et ego quae audivi ab eo, haec loquor in mundo. » Tanquam diceret: Principium ego sum, sed a meipso non veni, qui et loquor vobis, sed non a meipso loquor. Non, inquam, a meipso veni, neque a meipso principium sum, sed « qui misit me verax est. » Quod ex opposito ejus, scilicet ex eo qui veniet in nomine suo, manifestius intelligi potest. Satanas
Abbreviated transcription (Latin):
te iuxtã qđ dixerat. quo ego uadouos ñ potestis uenire. Nã & illide
deorsũ erant. det̃rena massa sũpti. de pͥmo homine t̾renonati fuerant
quibꝰ ait ut ubi egosũ & uos sitis. addidit gͦ. Nos demundo hoc estis.
ego ñ sũ dehoc mundo. Hoc utiq ꝓpͥũ reꝓboe ẽ & hoc abelectis differt̃.
qđ cũ om̃s dedeorsũ idẽ det̾ra sint excepto xpõ unigenito dĩ filio qͥ de
celouenit. soli ipsi dehoe mundo ñ sint. Nã electis ude dieit. Si demundo
fuissetis. mundus qđ suũ erat diligẽt. Quia uͦ demundo ñ estis. ẜ ego¬

Expanded text:
tiae, juxta quod dixerat: « Quo ego vado, vos non potestis venire. » Nam et illi de deorsum erant, de terrena massa assumpti, de primo homine terreno nati fuerant, quibus ait: « Ut ubi ego sum, et vos sitis . » Addidit ergo: « Vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo. » Hoc utique reproborum est, et hoc ab electis differunt, quod cum omnes de deorsum, id est, de terra sint, excepto Christo unigenito Dei Filio, qui de coelo venit, soli ipsi de hoc mundo sunt. Nam electis idem dicit: « Si de mundo fuissetis, mundus quod suum erat diligeret; quia
Abbreviated transcription (Latin):
eis łgouado & quȩretis me. Ego qͥdẽ in qͥt sic̃ iã dixi hine uado.ego
exhocmundo ad patrẽ. Scũ abiero. numqͥd sic̃ uos inimiei mei in uden¬
tes & malam̃ dicentes desideratis nom̃ meũ det̾ra pibit. Nũꝗͥ pꝰ ꝗͣ abiero
qͣue sit eis aduidendu: N onerit ita.s tc̃ multo maxime pała uidebits
ia qͥ paulo ante dixiꝗa egosũ lux mundi. & hoc uidentes peccatores
ira scemini dentibꝰ uñs frendetis. & tabescetis. ur̃mq desideriũ ꝑibit. qͥa
nom̃ meũ ꝑire ñ pot̾i. Hincacriori stimulante inuidia. inquieti &
łnomini meo noceat efficẽ ualentes.s. tm̃ mala uoluntate ac ꝑtinaci
inuidia uos ipsos int̃ficientes. Nam quo ego uado uos ñ potestis ueni re.
Equide nec ipsi qui eũ dilectionẽ qͣrunt & sequunt᷑ me m̃ possunt qͦ ego
uado uenire . s potert̃ qͣndoq uos aut̃ qui eũ odio qͣritis: ꝑ seqͦmini me.

Expanded text:
eis: « Ego vado, et quaeretis me. » Ego quidem, inquit, sicut jam dixi, hinc vado, ego ex hoc mundo ad Patrem. Sed cum ego abiero, nunquid sicut vos inimici mei invidentes et mala mihi dicentes, desideratis nomen meum de terra peribit? Nunquid postquam abiero grave sit eis ad videndum? Non erit ita, sed tunc multo maxime palam videbitis id quod paulo ante dixi: « Quia ego sum lux mundi, » et hoc videntes peccatores irascimini, dentibus vestris frendetis, et tabescetis; vestrumque desiderium peribit , quia nomen meum perire non poterit. Hinc acriori stimulante invidia, inquieti etloriae vel nomini meo noceat efficere valentes, sed tantum mala voluntate ac pertinaci invidia vosipsos interficientes. « Nam quo ego vado, vos non potestis venire. » Equidem nec ipsi, qui cum dilectione quaerunt et sequuntur me, non possunt, « quo ego vado, » venire, sed poterun
Abbreviated transcription (Latin):
mus fedus cũ morte ⁊ cũ inferno pepigimꝰ pactũ. Ianto qͥ ppe studio uitȩ &
u̾itatis os oppͥmitis. tamꝗͣ mortis : inferni federati sitis. Mi rantibꝰ ministris
loqueła huiꝰ hominis immo di parit᷑: hõis. dicistis. Num qͥd: uos seducti estis.
Hichodemo qͦq compari ur̃o ꝗͥa modicũ qͥd deiudicii legitimo ordine fuerat
ausus mutire. osꝓtinꝰ obstructũ ẽ a uob dicentibꝰ. Numqͥd ⁊ tugalileus cs.
magnificet ore. Ita contenditis adiutores mortis ⁊ inferni. neqͥs mortuoꝵ
ex audiat uocẽ filii di : uiuat. ne lucẽ suã mundus ꝑfenestras uocũ eiꝰ p¬
& dir̃ eis. Et si ego testimoniũ ꝑ hibeo deme ipso testimoniũ meũ uerũ ẽ. qr

Expanded text:
mus foedus cum morte, et cum inferno pepigimus pactum . » Tanto quippe studio, vitae et veritatis os opprimitis, tanquam mortis et inferni foederati sitis. Mirantibus ministris loquelam hujus hominis, imo Dei pariter ei hominis, dixistis: Nunquid et vos seducti estis? Nicodemo quoque compari vestro, quia modicum quid de judicii legitimo ordine fuerat ausus mutire, os protinus obstructum est a vobis dicentibus: « Nunquid et tu Galilaeus es »io seipsum magnificet ore. Ita contenditis adjutores mortis et inferni, ne quis mortuorum exaudiat vocem Filii Dei et vivat, ne lucem suam mundus per fenestras vocum ejus pet dixit eis: Et si ego testimonium perhibeo de meipso, testimonium meum verum est, q
Abbreviated transcription (Latin):
scdm legẽ ad arbitͥũ sac̾dotis separatꝰ extͣ castra solus habitare iubebat᷑
pollutũ se clamans: inmundu. lũ enĩ pͥncipes: pharisei odientes eũ
nͥ ut ad arbrtͥũ ipsoꝵ tãꝗͣ leꝓsus ꝓnuntiatꝰ. & contaminatꝰ habitaret extra
castra solus: sꝗͥ dicta hȩ̃c qui me misit mecũ ẽ & ñ reliquit me sołu. sic
audienda sic sentienda s̃. tãꝗͣ clamor pauꝑis anriati⁊ p̃iudiciũ passi.
qͥ absq iniqͥtate ł peccato suo obꝓbriũ hominũ & abiectio plebis factꝰ sit.
uelut si ad arbitũ sac̾dotũ in iquoꝵ ħo mundus & recaluaster leprȩ. uage
& uolatili subiacẽ iudicatꝰ sit̃. & separatꝰ aẽsortio hominũ forasq ex¬
pulsus. solus ext̃ castra sibimet habitare ẽdẽpnatꝰ sit. Dix̃ aũt ipse
alibi cũ iã extͣ castra separatꝰ. idẽ extͣ portã ciuitatis int̃ sceleratos repu¬
tatus in ipsa morte agoniharet᷑. qnͣdo iuxta sup̃dictũ ꝓpħam marime

Expanded text:
 legem ad arbitrium sacerdotis separatus extra castra solus habitare jubebatur, pollutum se clamans, et immundum . Cum enim principes et Pharisaei odientes eum, nisi ut ad arbitrium ipsorum, tanquam leprosus pronuntiatus et contaminatus, habitaret extra castra solus? Igitur dicta haec, « qui me misit mecum est, et non reliquit me solum, » sic audienda, sic sentienda sunt, tanquam clamor pauperis anxiati, et praejudicium passi, qui absque peccato suo « opprobrium hominum, et abjectio plebis » factus sit; velut si, ad arbitrium sacerdotum iniquorum, homo mundus et recalvaster, leprae vagae et volatili subjacere judicatus sit, et separatus a consortio hominum, forasque expulsus, solus extra castra sibimet habitare condemnatus sit . Dixit autem ipse alibi, cum jam extra castra separatus, id est, extra portas civitatis inter sceleratos reputatus, in ipsa morte agonizaretur, quando juxta supradictum prophetam maxime
Abbreviated transcription (Latin):
dem ꝑcuntando ut qͥd dereliqͥstime: Esset qͥdẽ facilis ad ista responsio.
si sic diẽẽt. nũꝗͥ dereliqiuisti me. ꝗa uideł sub int̾rogatione huiꝰmi ꝓlata
dictioneq uerũ significaret neq falsũ. acꝓ inde hiic enunciatiõni contͣ¬
riũ ñ eẽt aut contdicet qͣdictũ ẽ qui me misit mecũ ẽ & ñ reliqͥt me sołu.¬
Ic̃ aut̃cũ diẽ ut qͥd dereliqsti me. cont̾riũ udet᷑ sonare. qã ꝓfeeto derelictũ
gare qͣunt uocũ seu u̾boꝵ aucupes. oportet in oppositis siue ẽtrariĩs hoc
iđe negare negationẽ q affirmatio affirmauit & deeodẽ. Si enĩ aliud
qͥs affirmet atqͦ aliud aliꝰ neget. ñ contͣriũ s. diu̾sũ ẽ. At uͦ hic ñ hoc ide

Expanded text:
Deus meus, utquid dereliquisti me? » Esset quidem facilis ad ista responsio, si sic diceret: Nunquid dereliquisti me, quia videlicet sub interrogatione hujusmodi prolata dictio, neque verum significaret, neque falsum, ac proinde huic enuntiationi contrarium non esset, aut contradiceret, quia dictum est: « Qui me « Utquid dereliquisti me, » contrarium videtur sonare, quia profecta derelictum gare queunt vocum seu verborum aucupes oportet in oppositis sive contrariis hoc idem negare negationem quod affirmatio affirmavit de eodem. Si enim aliud quis affirmet atque aliud alius neget, non contrarium, sed diversum est. At vero hic non hoc idem
Abbreviated transcription (Latin):
P inde iã assumẽ lieet. Eece hocu̾bu q dixi ego sum luxmundi. ⁊ qͥcũq
tale dico ł dixi. qͣ uos abicitis dicentes. testimoniũ tuũ ñẽ uerũ. duobꝰ
testibꝰ defendit᷑. Nã ego sũ testisunꝰ. qͥ testimoniũ ꝑhibeo de me ipso
ea uideł causa uł auctoritate ꝗͣ dixi quia scio unde ueni. & quo uado. &
adhuc aliꝰ testis testimoniũ ꝓhibet deme. scił qͥ misit me pat᷑ Hoc uideł
adu̾sus iniꝗͣ intentionẽ illoꝵ legitima responsione defendit. Illinãq hoc
intendebant. ut nemodeillo testimoniũ ꝑ hib̾et ꝗ̃ xͦ eẽt q saltẽ ꝓpħa cẽt
calliditati.⁊ ñ dignante tanta maiestate. detestimonio qͦd ab hõibꝰ c̃it
saltt̃ m̃tionẽ facore designandu erat testimoniũ rursũ. eui conuenti¬
culu canũ : conciliũ hominũ malignantiũ ñ sufficẽt indiẽc silentiũ.

Expanded text:
Proinde jam assumere licet. Ecce hoc verbum, quod dixi: « Ego sum lux mundi, » et quodcunque tale dico vel dixi, quod vos abjicitis dicentes: Testimonium tuum non est verum, duobus testibus defenditur. Nam ego sum testis unus, qui testimonium perhibeo de meipso, ea videlicet causa vel auctoritate qua dixi, « quia scio unde veni et quo vado, » et adhuc alius « Testimonium perhibet de me, scilicet, qui misit me Pater. » Hoc vidum intentionem legitima responsione defendit . Illi namque hoc intendebant, ut nemo de illo testimonium perhiberet quod Christus essetcalliditati, et non dignante tanta majestate de testimonio, quod ab hominibus esset, saltem mentionem facere, designandum erat testimonium sursum cui conventicu
Abbreviated transcription (Latin):
iħm falsũ eẽ constat. exeoqa nesciunt unde uen̾it : qͦuadat. Scire aut̃
dese ipso unde uen̾it. ꝓpͥũ eiꝰ ẽ. qui ñ denihilo neq de ñ existentibꝰ tẽꝑalit̃
ipse uiassuas disposuit. qͣs in hac mortalitate ho factꝰ ꝓpt̃ nos ambulare
dignatꝰ ẽ. Nos enĩ nescimꝰ unde uenimꝰ. qͥ ppe qͥ nec illud scire possumꝰ
qͣlit᷑ inuto concepti coaluimꝰ. neq pꝰhac quid futi᷑ simꝰ nosse ualemꝰ qͥa
nescit ħo finem suũ. & omã infuturũ tempꝰ reseruant᷑ ĩncerta ꝓ ind̾

Expanded text:
constat, ex eo, quia nesciunt, unde venerit et quo vadat. Scire autem de seipso unde venerit, proprium ejus est, qui non de nihilo neque de non existentibus temporaliter alius quam ipse vias suas disposuit, quas in hac mortalitate homo factus propter nos, ambulare dignatus est. Nos enim nescimus, unde venimus; quippe qui nec illud scire possumus, qualiter in utero concepti coaluimus, neque posthac quid futuri sumus nosse valemus. Quia « nescit homo finem suum , » et omnia in futurum tempus reservantur incerta. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ dicentiũ. tudete ipso testimoniũ ꝑhibes. testimoniũ tuũ ñ ẽ uerũ.
Pinde duas ꝓposiuunculas qͥs ueluti inuicẽ repugnantes. in eodẽ simul
ẽẽ ñ ualentes male. in affirmationẽ & negationẽ diui sert̃ dicendo. tu
dete ipso testimoniũ ꝑ hibes. testimoniũ tuũ ñ ẽ uerũ. hic uerax suide¬
fensor: & m̃dacii correptor cõponit. & in unã redigit affirmatiuam
ꝓpositionẽ dicendo. siego testimoniũ ꝑhibeo demcipso. testimoniũ¬
meũ uerũ ẽ. Statĩq subiuncta ratione idipsũ cõpbat dũdic̃. qͥa scio und̃
eox qͥ hoc ipsũ testimoniũ suũ reꝓbabant oppugnat. Nã cũ ꝓeul dubio

Expanded text:
tuum non est verum. » Proinde duas propositiunculas, quas veluti invicem repugnantes, et in eodem simul esse non valentes male in affirmationem vel negationem diviserant, dicendo: « Tu de teipso testimonium perhibes, testimonium tuum non est verum. » Hic verax sui defensor et mendacium correptor componit, et in unam redigit affirmativam propositionem, dicendo: « Et si ego testimonium perhibeo de meipso, testimoniumeum verum est. » Statimque subjuncta ratione idipsum comprobat, dum dicit: « Quia scio unde eorum, qui hoc ipsum testimonium suum reprobabant, oppugnat. Nam, cum procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
ł siego inqͥt testimoniũ ꝑhibeo deme ĩpso. testimoniũ ieũ uerũ ẽ. Ordo u̾boꝵ
ł sensus hicẽ. Testimoniũ meũ uerũ ẽ. ꝗͣuis ego testimoniũ ꝑhibeã deme¬
ipso: ł reuera siqͥs testimoniũ ꝑ hibeat de semetipso. ñ staũ c̃seqͥt᷑ ut testi¬
testimoniũ. qͥa singłi desemetipsis ꝗ ado missi eẽnt testatis̃. Nec enĩ alit̃
hoc seuit qͥsquã hominũ. ñ ꝑtestimoniũ ips&. Sciendũ qͥppe ẽ qđ licet ne
tñ & si testimoniũ ꝑhibet qͥs desemetipso. intm̃ testimoniũ eiꝰ uerũ ẽ. in¬
qͣntũ scit aqͦ uocatꝰ ł ad q̃ opꝰuocatꝰ sit. u̾bi grã. qͦm cũ desemetipso paulus

Expanded text:
beo de me ipso, testimonium meum verum est. » Ordo verborum et sensus hic est: Testimonium meum verum est, quamvis ego testimonium perhibeam de meipso. Et revera si quis testimonium perhibeat de semetipso, non statim consequitur, ut testint, testati sunt . Nec enim aliter hoc scivit quis hominum, nisi per testimonium ipsorum. Sciendum quippe est quod licet nemtamen et si testimonium perhibet quis de semetipso, intantum testimonium ejus verum est, inquantum scit a quo
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa manuũ tuarũ s̃cęli. Ipsi ꝑibunt tu aut᷑ ꝑmanes. & om̃ssic̃ uestim̃tũ
ueta scent. & sic̃ optoriũ mutabis eos & mutabunt᷑ tuide aut̃ ipse es & an¬
nitui ñ deficient. Istud cognoscetis & nͥ etiã credideritis & confessi fueritis
qa ego sũ. moriem̃ini ut supͣdixi in percatis ur̃is. Tẽ & hoc cognoscetis qͥa
ameipso facio nihil. s sic̃ docuit me pat̾ hȩc loqͦr: eognosceti sinꝗͣ uideł ex¬

Expanded text:
vestimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient ; » istud cognoscetis, et nisi etiam credideritis, et confessi fueritis, « quia ego sum, moriemini, ut supra dixi, in peccatis vestris. » Tunc et hoc cognoscetis, quia a meipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, hoc loquor: Cognoscetis, i
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ ieũ. idẽ quia me ñ scitis neq scire uultis. iecireo nec patrẽ meũ scttis
Forte dicitis tȩ scimꝰ. tȩ filiũ ioseph: aiaRIE nouimꝰ. detegalileo homine
nihil ampliꝰquerimꝰ. ad hȩcinꝗͣ. Sime sciretis forsitan: pat̾m meũ sciretis.
Nam insinglis qͦq hominibꝰ ñ exiguapars noticiȩ c̃ scire deqͦcũq cuiꝰ filiꝰ sit.
ł qͥs pat̃ eiꝰ fuerit. S uos inquit patrẽ meũ nescitis. Nunc enĩ dicis. Ubi ẽ pat̾
tuus. Igit᷑ neq moscitis. Plane dictuncula hȩc forsitan in nr̃o sermone du¬
bitatiua ẽ .ẜ. insermone uitatis ꝗͣ dubitare ñ nouit acriori significatione
totũ confirmationis punctũ atungit. ꝗͣ si dictũ fuisset certe ⁊ patroẽ meũ sci¬
retis. Solent qͦq homines int̃đu ubi rem g̃uius atq animosi affirmare co¬
nant᷑ hac uti dictiuncula. ueluti sidicat qͥs. simat̾ eẽt forsitan diligeret

Expanded text:
Patrem meum, » id est, quia me non scitis, neque scire vultis, idcirco nec Patrem meum scitis. Forte dicitis, te scimus, te filium Joseph et Mariae novimus, de te homine Galilaeo nihil amplius quaerimus. Ad haec, inquam: « Si me sciretis, forsitan et Patrem meum sciretis. » Nam in singulis quoque hominibus non exigua pars notitiae est, scire de quocunque cujus filius sit, vel quis pater ejus fuerit. Sed vos, inquit, « Patrem meum nescitis. » Nunc enim dicitis: « ubi est pater tuus? » Igitur « neque me scitis. » Plane dictiuncula haec forsitan, in nostro sermone dubitativa est, sed in sermone veritatis, quae dubitare non novit, acriori significatione totum confirmationis punctum attingit, quasi dictum fuisset: Certe et patrem meum scitis. Solent quoque homines interdum, ubi rem gravius atque animosius affirmare conantur, hac uti dictiuncula, veluti si dicat quis: Si mater sese forsan diligeret.
Abbreviated transcription (Latin):
satores defensionẽ uitatis ñ audiert̃. qͣsi conclusi onẽ. idẽ artificiosũ
orauonis t̃minũ fac̃ & sic̃ facc̃ solent oratores ꝑiti. ut ꝑenumerationẽ partes
colligant & cõmoneant quibꝰ derebꝰ uba stc̃int. breuit᷑ ut renouet᷑ & adie¬
moriam reducat᷑ oratio. sic ea quȩ ꝑorauit ab eo loco quo illi obieterant di¬
centes. tu dece ipso testimoniũ ꝑhibes. testimoniũ tuũ ñ ẽ uerũ. nc̃ breuit᷑
recolligitati apud se quoda m reponit. ut qa nc̃ uidẽ & eognosc̃e nolunt

Expanded text:
ionem veritatis non audierunt, quasi conclusionem, id est, artificiosum orationis terminum facit, et sicut facere solent oratores periti, ut enumerationum partes colligant et commoveant, quibus de rebus verba fecerint, breviter, ut renovetur et ad memoriam reducatur oratio: sic ea quae peroravit, ab eo loco quo illi objecerant, dicentes: « Tu de teipso testimonium perhibes, testimonium tuum non est verum, » nunc breviter re
Abbreviated transcription (Latin):
simul & iudicio ueluti duabꝰ disc̾minat lancibꝰ. Om̃is aĩa. uniusa ȩccłia
qͦnda ꝑ adult̾iũ diabolo subiugata exeose lancẽ iudicii suꝑ ex altare c̃fidit.
si ñ in aniss. fide : actibꝰ bonis onusta mĩȩ grauit᷑ incumbit. Sequit᷑. Iterũ
qͦ i ħc locutꝰ ẽ eis dic̃s. Ego sũ lux mundi. Nui seqͥt᷑ me ñ ambulat intenebris.¬
ẜhabebit lum̃ uite. Ergo inqͥt eugłista qi tantõꝑe nitebant᷑ scͥbȩ, pharisci
ad nihilare p̃sentẽ gr̃am di: auferre demedio testimomũ uitatis ora cun¬
ctor obstruendo. u̾bi grã dicentes. num qͥd & uos seducti estis .&. nũqͥd &
tu galileus es. ⁊ ita metu illox deficiebat omẽ testimoniũ hominũ. ipsemet
dequo ꝑ ꝓpħam fuerat p̃dictũ. ecce testẽ ppłis dedi cũ. solus intestimonio
suo ꝑsistens. it̾um locutꝰ õ eis dic̃s. Ego sũ lux mundi:s cet̾a. Sic enĩ dictis¬

Expanded text:
simul et judicio, veluti duabus discriminat lancibus. Omnis anima, universa Ecclesia, quondam per adulterium diabolo subjugata, ex eo se lancem judicii superexaltare confidit, si non inanis, sed fide et actibus bonis onusta misericordiae graviter incumbit. Sequitur: « Iterum ergo Jesus locutus est eis, dicens: Ego sum lux mundi. Qui sequitur me, non ambulat in fenebris tantopere nitebantur Scribae et Pharisaei annihilare praesentem gratiam Dei, et auferre de medio testimonium veritatis, ora cunctorum obstruendo, verbi gratia, dicentes: « Nunquid et vos seducti estis, et nunquid et tu Galilaeus es , » et ita metu illorum deficiebat omne testimonium hominum, ipsemet, de quo per prophetam fuerat praedictum: « Ecce testem populis dedi eum, , » solus in testimonio persistens, iterum locutus est eis dicens: « Ego sum lux mundi. » Hoc, inquam, it
Abbreviated transcription (Latin):
legis iusto examine. at illienminosos seẽẽ fuga sua confessis̃. đu iudiee
qͦͣ rente testes sine c̾mine qui pͥmi scđm legẽ lapiđe nitt̾ent om̃s exiert̃.
Igit᷑ iudex iste ẽ qui sedet suꝑ thronũ ⁊ uudicat ȩgͥtatẽ. nihil ꝓrsus agens
extͣius legt̃q iudiciĩ. du deficientibꝰ accusatoribꝰ ceptãq causã relinqͣntibꝰ ita
eireo iudiciũ suspendit ut uacet percatori cũ fructu pententiȩ recedere
apeccatis. Uñ & ꝓtinꝰ subdit. Uade & ampliꝰ noli peccare. Inuna eadẽq

Expanded text:
legis justo examine. At illi criminosos se esse fuga sua confessi sunt, dum judice legis justo examine. At illi criminosos se esse fuga sua confessi sunt, dum judice quaerente testes sine crimine, qui primi secundum legem lapidem mitterent, omnes exierunt. Igitur judex iste est qui sedet super thronum et judicat aequitatem, nihil prorsus agens extra jus legemque judicii, dum deficientibus accusatoribus coeptamque causam relinquentibus, ita circo judicium suspendit, ut vacet peccatori cum fructu poenitentiae recedere a peccatis. Unde et protinus subdit: « Vade, et amplius noli peccare. » In una eademque
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ado iudex uiuor & mortuoꝵ. p̃sto se eẽ indicat. nec ullo mͦ diffitet᷑ se iudicẽ.
& penes se iudicandi eẽ legẽ ac potestatẽ. du sententia dicta & accusatoribꝰ
eg̾ssis. mulier inqͥt ubi s̃ qui te accus abant &cet̾a. Non enĩ erat excusatio iu¬
dicii qđ dixerat. qui sine peecato ẽ urm̃ pͥmꝰ in ilła lapidẽ mittat. quomͦ illud
qđ cum dirisset ei qͥda detb̾a. magister dic fr̃i meo ut diuidat mecũ heredi¬
tatem. respondit. o homo qͥs me constituit iudicẽ aut diuisorẽ suꝑ uos.
Nam t̃rena qͥđe luera dispensare aut iuidicare ñuenerat. s ad remittenda
ł retinenda peccata udiciũ om̃e apat᷑ aeceꝑat. Qd gͦ ait. mulier ubi s̃ qͥ
te aceu sabant iudicis u̾itatẽ ł iudici matitatẽ resonat. qͥa ꝓfecto iudiciũ
legitimũ ñ recusat. s accusatores ñ legitimos uenisse comꝓbat. Oportet enĩ
tam accusatores ꝗͣ testes si ne cͥmine eẽ. in om̃i siue diuine siue humanȩ

Expanded text:
tetur se judicem, et penes se judicandi esse legem ac potestatem, dum sententia dicta et accusatoribus egressis: « Mulier, inquit, ubi sunt qui te accusabant? » etc. Non enim erat excusatio judicii, quod dixerat: « Qui sine peccato est, primus in illam lapidem mittat, » quomodo illud, quod cum dixisset ei quidam de turba: « Magister, dic fratri meo, ut dividat mecum haereditatem, respondit: O homo, quis me constituit judicem aut divisorem super vos? Nam terrena quidem lucra dispensare aut judicare non venerat, sed ad remittenda vel retinenda peccata judicium omne a Patre acceperat . Quod ergo ait: « Mulier, ubi sunt qui te accusabant? » Judicis veritatem vel judicii maturitatem resonat, quia profecto judicium legitimum tam accusatores quam testes sine crimine esse in omni, sive divinae, sive humanae
Abbreviated transcription (Latin):
s habebit lum̃ uite. ⁊ supͣ ubis aliis ẜ eođe sensu. siqͥs sitit ueniat adme &
bibat. qͥ credit in me sic̃ dic̃ seͥpta flumina deuent᷑ ciꝰ fluent aqͣ uiue At illi
hoc in animo suo ꝓposuerant ut nulłũ deillo testimoniũ audirent. ⁊ qͣntũ
pot̾ant conabant᷑ ut qͦmeũq fontẽ uitȩ obstruerent.⁊ claritatẽ luminis
huiꝰ extinguerent. qͥ ppe qͥ male agebant & iccirco lucẽ oderant. ⁊ adlucẽ
uenire nolebant. ne arguerent᷑ opa ipsoȩ. oꝑa noctis: tenebrarũ. Dixert̃
gͦ. Iudete ipso testimoniũ phibes. testimoniũ tuũ ñ ẽ uerũ. desi dice̾nt.

Expanded text:
is sitit, veniat ad me et bibat, qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae . » At illi hoc in animo suo proposuerant, ut nullum de illo testimonium audirent, et quantum poterant conabantur, ut quomodocunque fontem vitae obstruerent, et claritatem luminis hujus exstinguerent ; quippe qui male agebant et idcirco lucem oderant, et ad lucem venire nolebant, ne arguerentur opera ipsorum, opera noctis et tenebrarum. Dixerunt ergo: « Tu de teipso testimonium perhibes, testim
Abbreviated transcription (Latin):
me uerarẽ. ñ uacet suũq sensũ meliꝰ explicet. q alibi pała dictũ ẽ. nc̃
necessario subaudiendu ẽ. Hiro aut̃ ati inen arrabili mͦ đu patͤm ue.
racem p̃dicat. deseipso testimoniũ ꝑhibet ipse qui alibi dic̃ ego sũ ueritas.
ẽ. Siedicẽ solemus. sol iste qͥ noctẽ fugat & tam clarũ diẽ mundo impor¬
tat. lucida substantia ẽ ł ħo iste qͥ tam sapient̃ egit aut dix̃ sapiens ẽ.
dicẽ tã hic ꝗͣ & inplerisq locis misit me qͣ & equi pollens ẽ & in auribi s
hominũ p̃sertĩ inuidoꝵ atq suꝑboꝵ magis qͣtiosam humilitatẽ redo¬
lendo tolerabiliꝰ ẽ. & tardiꝰ calumpniȩ patet. Iqͥ in eo q̃ ait. s qͥ misit me
uerar ẽ u̾tatẽ pat̾ni testimonii. in eo aut̃ ꝗ subiungit. & egoquȩ audiui

Expanded text:
 dictum est, nunc necessario subaudiendum est. Miro autem atque inenarrabili modo, dum Patrem racem praedicat, de seipso testimonium perhibet ipse, qui alibi dicit: « Ego sum veritas .est. » Sic dicere solemus, sol iste, qui noctem fugat, et tam clarum diem mundo importat, lueida substantia est; vel homo iste, qui tam sapienter egit aut dixit, sapiens est. dicere, tam hic quam in plerisque locis, misit me, quod et aequipollens est, et in auribus hominum, praesertim invidorum, atque superborum magis gratiosam humilitatem redolendo, tolerabilius est et tardius calumniae patet. Igitur in eo quod ait, « sed qui misit me verax est, » veritatem paterni testimo
Abbreviated transcription (Latin):
deqͦ nc̃ dic̃ ꝗã solus ñ sũ. s ego: qͥmisit me pat̾. ita ut nusꝗͣ absolute qͥeꝗͣ
& indiuisa caritate m̃tionẽ faciat. Qd recte consid̾antibꝰ nulła nob̾ exci¬
tare potẽ nebuła error sabellianꝰ. ꝗͣ hesim pat̾ passianã dicimꝰ q unã solu¬
mꝰ diuinitatis ꝑsonã confitens. una ingt eadẽq ꝑsona patͥs qͣndõ uult pat̃
sołu filiũ ẽfitenđu eẽ ẽtendit. Serũ hoc loco aꝑte filiꝰ ñ sũ solus inqͥt. ẜego¬

Expanded text:
 Quia solus non sum, sed ego et qui misit me Pater, » ita ut nusquam absolute quidquam et indivisa charitate intentionem faciat. Quod recte considerantibus nullam vobis excitare potest nebulam error Sabellianus. Quam haeresim patripassianam dicimus; quae unam solummodo Divinitatis personam confitens: Una, inquit, cademque persona Patris, quando vult Pater solum Filium confitendum esse contendit. Verum hoc loco apte Filius « non sum solus, inquit, se
Abbreviated transcription (Latin):
ilła lapide mittat. Eiterũ inclinans se sc̃bebat in t̾ra. Nota sententia
ẽ & celebris uniu̾so orbi ꝗͣ edix̃ hic ñ qͥlibet archisenator aut c̃sul .s. ipse
rex & imꝑator curȩ cȩlestis. tm̃ habens ui̾tatis qͣntũ mansuetudinis.
nec plus alleuiata suauitate miserationis. ꝗͣ agqͣuato librato pondere
iudici. S qͣre & sententiã dat᷑us pͥus int̾ra digito scͥpsit. data senten¬
legis intabulis scͥpsit lapideis. ⁊ pͥoribꝰ tabulis ꝓpt᷑ peccatũ uituli c̃fractis.
alia sdenuo scͥpsit. Hic & illic magnarũ signarerũ diu̾sa s̃. res aut̃ ꝗͣ sig¬
nificant᷑ eedem s̃. Quid enĩ tabulȩ pͥores. ꝗͣ ꝓpt̃ peccatũ confracte & ꝓ

Expanded text:
illam lapidem mittat, et iterum se inclinans scribebat in terra. » Nota sententia est, et celebris universo orbi, quam edixit hic, non quilibet archisenator aut consul, scilicet ipse rex et imperator curiae coelestis, tantum habens veritatis, quantum mansuetudinis, nec plus alleviata suavita e miserationis quam aggravata librato pondere judicii. Sed quare et sententiam daturus prius in terra digito scripsit, et data senlegis in tabulis scripsit lapideis, et prioribus tabulis propter peccatum vituli confractis, alias denuo scripsit: Hic et illic magnarum signa rerum diversa sunt, res autem quae significantur caedem sunt. Quid enim ta
Abbreviated transcription (Latin):
cũ inꝗͣ hec scirent. nec ignorarent qđ & adũsus pharisei cogitationes pecca¬
tͥcem aliã duđu defendisset ꝗͤ tetiꝗat pedes eiꝰ arbit᷑bant᷑: qđ & istã adult̾am
defensurus ẽit tałe utiq ꝑ sonã qͣle signant̃ lapidari iusserat lex unde &
dampnarent eũ. ueluti reũ quilegẽ solue ẽtenderet. atille nec addext̾am
nec ad sinistram inelinans tałe sententiã dederat. ꝗͣ nec infirmare łex di¬
uina. nec rontẽpne ratio posset humana. Illis huꝰi sententie fortitudinẽ
c̃suderantibꝰ & obhoc nihil se ꝓ ficere sentientibꝰ. remansit oũ iħu sola mu¬
lier in mediostans. : ab illis ex euntibꝰ relicta ẽ causa eiꝰ tamꝗͣ laqueus inu¬
tilis. & reit inefficax qͣ ꝓposita sic iħc unosapientiȩ responso capreȩ hin¬
nuloq ceruoꝵ similis in altũ exilierat. ut eũ nulla canũ istoꝵ c̃sequi posset
rent miscđiam. Erigens aut̃ se iħc. dix̾ei. Nulier ubi sunt quite accus abans¬

Expanded text:
cogitationes peccatricem aliam dudum defendisset, quae tetigerat pedes ejus , arbitrabantur quod et istam adulteram defensurus esset, talem utique personam qualem signanter lapidari jusserat lex, unde et damnarent eum veluti reum qui legem solvere contenderet. At ille nec ad dexteram nec ad sinistram declinans, talem sententiam dederat, quam nec infirmare lex divina, nec contemnere ratio posset humana. Illis hujus sententiae fortitudinem considerantibus, et ob hoc nihil se proficere sentientibus, remansit cum Jesu sola mulier in medio stans, et ab illis exeuntibus relicta est causa ejus, tanquam laqueus inutilis et recte inefficax, qua proposita sic Jesus uno sapientiae responso, capreae, hinnuloque cervorum similis , in altum exilierat, ut eum nulla canum istorum consequi posset rent misericordiam . « Erigens autem se Jesus, dixit ei: Mulier, ubi sunt qui te accusaban
Abbreviated transcription (Latin):
Ihe aut̃ inelinans se deorsũ. digito sc̃bebat int̾ra. Id hoc ad rem ꝑtinebat.
ut uocibꝰ p̃sentiũ int̾rogatꝰ digito scb̾et int̾ra. qđ fac̾e̾ solitꝰ ñ erat. Nideł
qa laqͦo parato intenti erant mansuetũ & misericorđe caꝑe nođu strin¬
gentes. stauĩ pꝰpͥmã ꝓpositionẽ mosaycȩ auetoritatis subiuncta assũptiõe
dicendo. in lege autͣ moyses mandauit nob̾ huiꝰmodi lapidare. at ille ñ
moẏses. Igit᷑ ut se ñ deb̾t ł posse moysi auetoritate constringi significa¬
ret. congrue nc̃ ⁊ oportune sese inclinans. digito scͥbebat int᷑ra. innuens

Expanded text:
ebat, ut vocibus praesentium interrogatus, digito scriberet in terra, quod facere solitus non erat? Videlicet quia laqueo parato intenti erant, mansuetum et misericordem capere, modum stringentes, statim post primam propositionem Mosaicae auctoritatis, subjuncta assumptione, dicendo: « In lege autem Moyses mandavit nobis hujusmodi lapidare. » At ille nMoyses. Igitur ut se non debere vel posse Moysi auctoritate constringi significaret, congrue nunc et opportune sese inclinans, digito scrihebat in terra, innuens
Abbreviated transcription (Latin):
conscientia foras irent. & cũ in uidię suȩ tormͣto agrã excederent. Cũ enĩ ipsi
dnicũ corpꝰ clauis ẽfirert̃. & lancea ꝑcussert̃. qͥd aliud ꝗͣ uerũ di templum
aꝑuert᷑. Et cũ ꝑlegẽ & ꝓpħas ꝗͣ uis inuiti p̃dic̾ant sic oportuisse fieri obsa¬
lutem om̃iũ gentiũ. qͥd aliud ꝗͣ adult̾am gentilitatẽ ꝗ uirũ suũ legitimũ
scilicet creatorem suũ reliqrat. & eũ di abolo fornicata fuerat. ad ducunt
& mansuerusinẽ &iusticiã ae deducet te mirabilit᷑ dext̾a tua. tuiq in õibꝰ

Expanded text:
conscientia foras irent, et cum invidiae suae tormento a gratia exciderent. Cum enim ipsi conscientia foras irent, et cum invidiae suae tormento a gratia exciderent. Cum enim ipsi Dominicum corpus clavis confixerunt, et lanem et prophetas, quamvis inviti, praedicant, sic oportuisse fieri ob salutem omnium gentium, quid aliud quam adulteram gentilitatem, quae virum suum legitimum scilicet Creatorem suum reliquerat, et cum diabolo fornicata fuerat, adducunt aet mansuetudinem, et justitiam et deducet te mirabiliter dext
Abbreviated transcription (Latin):
terent peceat̾cẽ. Hec aut̃ pietas statẽpat̾et cͥmini. ut dicent illi robusti emu¬
latores legis. Nostis legis es. cont᷑ moysen locutꝰ es. immo contͣ eũ qͥ ꝑ moy¬
sen legẽ dedit & ꝓinde tuipse lapidandus es. Igit᷑ ut inscelere suo sc̃ę legis
uindices se ꝓnuntiare possent. & sic om̃e õs obstruerent. iccirco eũ p̃dicta
machinatione adduxert̃. & corã illo statuert᷑ mulierẽ peccatcẽ. S hoc mͦ
captantes in animã iusti.: sanguinẽ in nocentẽ c̃dẽpnare cu pientes elusi
s̃. ut & iusto noce ñ possent ꝙ peccatricẽ demanibꝰ amitterent. immo peccat̾te
apud iustũ. misera apud miãm intemploremanente. foras ipsi confusi õẽ
pharisei peccatͥcẽ mulierẽ. scił eccłiam degenubꝰ intempłu ad rp̃m corꝑis
ꝙ animȩ suȩ lib̾atorẽ. & ea peccatoꝵ accipiente remissionẽ. ipsicũ mala

Expanded text:
terent peccatricem. Haec autem pietas statim pateret crimini, ut dicerent illi robusti aemuterent peccatricem. Haec autem pietas statim pateret crimini, ut dicerent illi robusti aemulatores legis: « Hostis legis es, contra Moysen locutus es, imo contra cum qui per Moysen legem dedit, et proinde tu ipse lapidandus es. » Igitur ut in scelere suo sanctae legis vindices se pronuntiare possent, et sic omnes os obstruerent, idcirco cum praedicta machinatione adduxerunt, et coram illo statuerunt mulierem peccatricem. Sed hoc modo captantes in animam justi, et sanguinem innocentem condemnare capientes , elusi sunt, ita ut justo nocere non possent, et peccatricem de manibus amitterent, imo peccatrice apud justum, misera apud misericordiam in templo remanente, foras ipsi confusione lierem, scilicet Ecclesiam de gentibus in templum ad Christum, corporis et animae suae liberatorem, et ea peccatorum accipiente remissionem, ipsi cum mala