comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re iudicat. uł iniqua m̾sura cui quã re.¬
pendit. Sed hoc dictũ ẽ qm̃ temeritas
qua punis aliũ. cadẽ ipsa te puniat necesse
ẽ Nisi forte arbitrandũ ẽ qđ iniquitas ei
noceat aliquid inquẽ ꝓcedit ei autẽ ni¬
chil a quo ꝓcedit Immo uͦ sepe nichil nocet
ei qui patit᷑ iniuriã. ei autẽ qui facit ne-¬
cesse ẽ. ut noceat. Quid enĩ martyrib¬
nocuit iniquitas ꝑsequentiũ: Ipsis autẽ
ꝑsecutorib plurimũ. Quia & si aliqͥ eorũ
correcti st̃ eo tam̃ tempore qͦ ꝑsequebant᷑.
excȩcauit illos malicia coꝵ. Sic & temera.¬
riũ iudiciũ plerunq nichil nocet ei de quo
temere iudicat᷑. ei autẽ qͥ temere iudicat
ipsa temeritas necesse. ẽ. ut noceat. Ista regu¬
la etiã illud dictũ arbitror. Omis qͥ ꝑcusse¬
rit gladio. gladio moriet᷑. Quã multi enĩ
gladio ꝑcutiunt. nec tam̃ gladio moriunt᷑.
sicut nec ipse petrus. Sed ne istũ uenia pec¬

Expanded text:
re judicat, vel iniqua mensura cuiquam rere judicat, vel iniqua mensura cuiquam rependit; sed hoc dictum est, quoniam temeritas qua punis alium, eadem ipsa est ei qua te puniat necesse est; nisi forte arbitrandum est quod iniquitas ei noceat aliquid in quem procedit, ei autem nihil a quo procedit. Imo vero saepe nihil nocet ei qui patitur injuriam, ei autem qui facit necesse est ut noceat. Quid enim nocuit martyribus iniquitas persequentium? ipsis autem persecutoribus plurimum, quia etsi aliqui eorutamen tempore, l quo persequebantur, excaecabat illos malitia illorum. sic et temerarium iudicium plerumque nihil nocet ei de quo temere iudicatur, ei autem qui temere iudicat ipsa temeritas necesse est ut noceat. ista regula etiam illud dictum arbitror: omnis, qui percusserit gladio, gladio morietur. quam multi enim gladio percutiunt nec tamen gladio moriuntur, sicut nec ipse Petrus? sed ne istum uenia pec
Abbreviated transcription (Latin):
stomacho ieiarc noluit. & tũ id ñ credens.
ecdacitatis id uitio tribueris: temere udica¬
bis. Itẽ si manifestã edacitatẽ ebriositatẽꝙ
cognoueris. & ita rep̃henderis quasi nunquã
ille possit corrigiatq mutari nichilominꝰ
temere iudicabis. Non gͦ reprehendamꝰ ea
quȩ nescimꝰ quoanimo fiant. neq ita repre¬
hendamꝰ quȩ manifesta st̃ ut desꝑemꝰ sanita.¬
tẽ. & uitabimꝰ iudiciũ de quo nunc dicitur
Nolite iudicare ne uidicet᷑ de uob̃ Potest autẽ
mouere qđ ait In qͦ enĩ iudicio iudicaueritis
iudicabit᷑ de uob̃: & in qua mensura mensi¬
fuer̃itis in ea remetiet᷑ uob̃. Nunqͥd enĩ si
nos iudicio temerario uidicauerimꝰ teme
re de nob̾ etiã ds̃ udicabit: Aut nunquid
si mensura iniqua mensi fuerimꝰ & apud
dm̃ iniqua mensura ẽ unde nob̃ remetie¬
tur: Nã & mensurȩ nomine ipsũ iudiciũ
significatũ arbitror. Hullomͦ ds̃ uł teme¬

Expanded text:
stomacho ieiunare noluit et tu id non credis stomacho ieiunare noluit et tu id non credis edacitatis id uitio tribuens, temere iudicabis. item si manifestam edacitatem ebriositatemque cognoueris et ita reprehenderis, quasi numquam ille possit corrigi atque mutari, nihilo minus temere iudicabis. non ergo reprehendamus ea quae nescimus quo animo fiant, neque ita reprehendamus quae manifesta sunt, ut desperemus sanitatem, et uitabimus iudicium, de quo nunc dicitur: nolite iudicare, ne iudicetur de uobis. Potest autem mouere quod ait: in quo enim iudicio iudicaueritis, iudicabitfueritis, in ea remetietur vobis. Nunquid enim si nos judicio temerario judicaverimus, temere etiam de nobis Deus judicabit? aut nunquid si in mensura iniqua mensi fuerimus, et apud Deum iniqua mensura est unde nobis remetietur? Nam et mensuare nomine, ipsum judicium significatum arbitror; nullo modo Deus, vel teme
Abbreviated transcription (Latin):
idem apłs. Quorundã hominũ peccata
manifesta st̃ p̃cedentia ad iudiciũ. quȩ de
autẽ & subsequunt᷑. Manifesta ea dicit
de quib clarũ. ẽ. quo animo fiant. Hȩc per¬
dunt ad iudiciũ. id ÷ qͥa si fuerit ista sub¬
secutũ iudiciũ. ñ est temerariũ. Subseciuo¬
tur autẽ illa quȩ occulta st̃. qͥa nec ipsa la-¬
tebunt tẽpore suo. Sic & de bonis factis u¬
telligendũ. ẽ. Nã ita subiungit. Similit̾
& facta bona mani festa st̃ & quȩcunq alt̃
sẽ habent. abscondi ñ posit̃. De manifestis
gͦ iudicemꝰ. de occultis uͦ dõ iudiciũ relinqua-¬
mus: qͥa & ipsa abscondi ñ posst̃ siue mala
siue bona. cũ tẽpus aduenerit ut manifesten¬
tur. Duo st̃ autẽ inquib temerariũ iudici-¬
um cauere debemꝰ. Cũ incertũ ẽ. qͦ animo
quidꝙ factũ sit. uł cũ incertũ. ẽ. qualis fu-¬
turus sit: qui nunc uł malus uł bonꝰ appa¬
ret. Si gͦ quispiã uerbigr̃a conquestus de

Expanded text:
s: Quorumdam hominum peccata manifesta sunt, praecedentia ad judicium; quaedam autem et subsequuntur. Manifesta ea dicit, de quibus clarum est quo animo fiant: haec praecedunt ad judicium; id est, quia si fuerit ista subsecutum judicium, non est temerarium. Subsequuntur autem illa quae occulta sunt; quia nec ipsa latebunt tempore suo. Sic et de bonis factis intelligendum est. Nam ita subjungit: Similiter et facta bona manint, latere non possunt. de manifestis ergo iudicemus, de occultis uero deo iudicium relinquamus, quia et ipsa abscondi non possunt siue mala siue bona, cum tempus aduenerit, quo manifestentur. Duo sunt autem, in quibus temerarium iudicium cauere debemus: cum incertum est, quo animo quidque factum sit, uel cum incertum est, qualis futurus sit qui nunc uel malus uel bonus apparet. si ergo quispiam uerbi gratia conquestus de
Abbreviated transcription (Latin):
inueniat uiã quȩ ducit eo qͦ uult ꝑueni¬
re. Quã cũ tenuerit & ꝑegerit: eũ ipsũ
locũ ubi habitare uult̾ sĩ clausũ inue¬
nerit. neq ambulare potuisse. neq am
hulasse ac ꝑuenisse ꝓfuerit: nisi aꝑiat᷑.
Adhoc gͦ ꝑtinet qđ dictũ. ẽ: pulsate. Ma¬
gnã autẽ spem dedit ille. qui ꝓmitten
do ñ decipit. Ait enĩ. Omĩs qͥ pecit acci¬
pit. & qͥ quęrit inuenit. & pulsanti
aꝑietur. Ergo ꝑseuerantia opus ẽ. ut
accipiamꝰ qđ petimꝰ & inueniamꝰ qđ
ad maiora consurgeret: ita & hoc loco.
Ut quis erit in qͥt ex uob̾ homo quẽ si
petierit filius eiꝰ panẽ. nunqͥd lapidem

Expanded text:
inveniat viam quae ducit eo quo vult perveniinveniat viam quae ducit eo quo vult pervenire: quam cum tenuerit, et pervenerit ad cum ipsum locum ubi habitare vult, si clausum invenerit; neque amrrexisse ac pervenisse profuerit, nisi aperiatur: ad hoc pertinet quod dictum est: Pulsate. Magnam autem spem dedit et dat ille qui promittendo non decipit. Ait enim: Omnis enim qui petit accipit; et qui quaerit invenit; et pulsanti aperietur. Ergo perseverantia opus est ut accipiamus quod petimus, et inveniamus quod ad majora consurgeret; ita et hoc loco, « Aut quis erit, ex vobis, inquit, homo, quem si petierit filius
Abbreviated transcription (Latin):
net adimpetrandã scĩtatẽ firmitatẽq ani¬
mi. ut ea quȩ p̾cipiunt᷑ implere possimꝰ:
in quisitio autẽ adinueniendã ueritatẽ.
Cũ enĩ beata uita actione & cognitione cõ¬
pleat᷑: actio facultatẽ uiriũ. contẽplatio
manifestationẽ rerĩ desiderat. Horũ gͦ
pͥmũ petendũ scđ̾m quȩrendũ ẽ.: ut illud
detur hoc inueniat᷑ Sed cognitio in hac
uita uiȩ prius quã ipsius possessionis est.
Sed cũ quisquã uerã uiã inuenerit: ꝑue¬
niet ad ipsã possessionẽ. quȩ tam̃ pulsanti
apitur. Ut gͦ tria ista id÷ petitio. inqui¬
sitio pulsatio. manifesta fiant: sub aliqͦ
exemplo ponamꝰ aliquẽ infirmis pedib
ambulare ñ posse. Prius gͦ sanandus & fir¬
mandus. ẽ. ad ambulandũ. & ad hoc ꝑti¬
net qđ dixit. petite. Quid autẽ ꝓdest
qđ ambulare uł etiã currere potest. si ꝑ
deuia itinera errauerit: Scđm gͦ est ut

Expanded text:
net ad impetrandam sanitatem firmitatemque aninet ad impetrandam sanitatem firmitatemque animi, ut ea quae praecipiuntur, implere possimus: inquisitio autem, ad inveniendam veritatem. Cum enim beata vita actione et cognitione compleatur, actio facultatem virium, contemplatio manifestationem rerum desiderat: horum ergo primum petendum, secundum quaerendum est; ut illud detur, hoc inveniatur. Sed cognitio in hac vita, viae prius quam ipsius possessionis est: sed cum quisque veram viam invenerit, perveniet ad ipsam possessionem; quae tamen pulsanti aperitur. 72. Ut ergo tria ista, id est, petitio, inquisitio, pulsatio, manifesta fiant, sub aliquo exemplo ponamus aliquem infirmis pedibus ambulare non posse: prius ergo sanandus et firmandus est ad ambulandum; et ad hoc pertinet, quod dixit, Petite. Quid autem prodest quod ambulare jam, vel etiam currere potest, si per devia itinera erraverit? secundum est ergo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dicere nolebant Et reuera iustũ erat ut
qͥ sibi uolebant responderi qđ int̾rogaue¬
rant: prius ipsi facerent qđ erga se fieri
postulabant. Qđ si fecissent: ip̃si sibi utiq
respondissent Ipsi enĩ miserant ad iohem
quęrentes quis eẽt. uł potius ipsi missi
si confiteri uellent: ipsi se docerent in qua
potestate illa faceret xp̃c. qđ quasi nescien.¬
tes int̾rogauerant. ut calũniandi aditũ
potuit auditor occurrere & dicere. consci¬
us ignorantiȩ atq infirmitatis suȩ. & au¬
diens p̃cipi s̃ibi ne daret qđ sẽ ipsũ nonctũ
accepisse sentiebat. potuit gͦ occurrere ac
dicere. Qđ scm̃ me dare canib. & quas
margaritas mittere ante porcos uetas. cũ
alhuc ea me habere ñ uideãꝰ Opportũ¬
nissime subicit dicens. Peirtẽ & dabit᷑
uob̾. quęrite & inuenietis pulsate & aꝑiet᷑
uob̾. Omis enĩ qͥ petit accipit. & qͥquęrit
inuenit: & pulsanti aꝑietur Petitio ꝑti¬

Expanded text:
dicere nolebant. Et revera justum erat ut dicere nolebant. Et revera justum erat ut qui sibi volebant responderi quod interrogaverant, prius ipsi facerent quod erga se fieri postulabant: quod si fecissent, ipsi sibi utique respondissent. Ipsi enim miserant ad Joannem quaerentes quis esset; vel potius ipsi missi si confiteri vellent, ipsi se docerent in qua potestate illa faceret Christus; quod quasi nescientes interrogaverant, ut calumniandi aditum potuit auditor occurrere et dicere, conscius ignorantiae atque infirmitatis suae, et audiens praecipi sibi ne daret, quod scipsum nondum accepisse sentiebat: potuit ergo occurrere ac dicere, Quod sanctum me dare canibus, et quas margaritas me mittere ante porcos vetas, cum adhuc ea me habere non videam? opportunissime subjecit, dicens, « Petite, et dabitur vobis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis. Omnis enim qui petit, accipit; et qui quaerit, invenit; et pulsanti aperietur. » Petitio perti
Abbreviated transcription (Latin):
nubent neq uxores ducent. s erunt sic̃
angłi incęlis. Aliqͣndo autẽ ille qͥ int̾¬
rogat int̾rogandus. ẽ aliud. qđ tam̃
si dixerit. ipse sibi ad id qł int̾rogauit
respondeat. Si autẽ dicere noluerit. ñ
uideat᷑ iis qͥ assunt in iustũ. si & ipse qđ
int̾rogauit ñ audiat. Nã & illi qđ int̾ro¬
gauerunt tẽptantes utrũ reddendũ ẽẽt.
tributũ: int̾rogati st̃ aliud. id÷ cuiꝰ habe¬
ret nũmus imaginẽ qͥ ab ipsis ꝓlatꝰ ẽ. Et
qͥa dixcrt qđ int̾rogati erant. id÷ cȩsaris
imaginẽ habere numũ: ipsi sibi quodã mͦ
respondert id qđ dñm int̾rogauerant.
taq ille ex eoꝵ responsione. ita conclusit.
Cũ autẽ principes sacerdotũ & seniores po¬
puli int̾rogassent in qua potestate illa
faceret: int̾rogauit eos de baptismo ioħis.
Et cũ nollent dicere qđ contra se uidebant
dici. de ioħe autẽ nichil mali dicere au¬
derent ꝓpt̾ circũ stantes: nec ego inqͥt
enĩ se dixert̃ nescire. qđ ñ nesciebant: sed

Expanded text:
t, sed erunt sicut Angeli in coelis. Aliquando autem ille qui interrogat, interrogandus est aliud, quod tamen si dixerit, ipse sibi ad id quod interrogavit, respondeat: si autem dicere noluerit, non videatur iis qui adsunt injustum, si et ipse quod interrogavit, non audiat. Nam et illi qui interrogaverunt tentantes, utrum reddendum esset tributum, interrogati sunt aliud, id est, cujus haberet nummus imaginem, qui ab ipsis prolatus est; et quia dixerunt quod interrogati erant, id est, Caesaris imaginem habere nummum, ipsi sibi quodammodo responderunt id quod Dominum interrogaverant: itaque ille ex eorum responsione ita conclusit, . Cum autem principes sacerdotum et seniores populi interrogassent in qua potestate illa faceret, interrogavit eos de baptismate Joannis; et cum nollent dicere, quod contra se videbant dici, de Joanne autem nihil mali dicere auderent propter circumstantes; Nec ego vobis enim se dixerunt nescire quod non nesciebant, sed
Abbreviated transcription (Latin):
U trunq animal immundũ ẽ & canis & por¬
cus Cauenduĩ. ẽ. gͦ. ne quid aꝑiat᷑ ei qui
ñ capit. Melius enĩ quęrit qđ clausũ est
quã id qđ aꝑtũ. ẽ. aut infestat aut negle¬
git. Neq uͦ alia causa reperit᷑. cur ea quȩ
manifesta & magna st̃ ñ accipiant prȩt̃
odiũ & contẽptũ. quorũ ꝓpt̾ unũ canes.¬

Expanded text:
Utrumque autem animal immundum est, et canis et porUtrumque autem animal immundum est, et canis et porcus. Cavendum est ergo ne quid aperiatur ei qui non capit: melius enim quaerit quod clausum est, quam id quod apertum est aut infestat aut negligit. Neque vero alia causa reperitur cur ea quae manifesta et magna sunt, non accipiant praeter odium et contemptum, quorum propter unu
Abbreviated transcription (Latin):
uiolabile. illi tam̃ quiduelint cogitan¬
dũ. ẽ. qͥ acrit̾ atq inimicissime resistunt.
& quantũ in ipsis. ẽ. si fieri possit conan¬
tur ꝑimere ueritatẽ. Porci uͦ quãuis ñ
ita ut canes morsii appetant: passim ta¬
men calcando coinquinant. Nongͦ mise¬
ritis margaritas uras ante porcos. nefor¬
te conculcent cas pedib sius. & conuersi
dirũpant uos. Canes gͦ ꝓ oppugnatorib
ueritatis. porcos ꝓcontẽptorib positos ñ
in congruent᷑ existimo. Qđ autẽ ait con¬
uersi dirũpant uos: ñ ait ipsas margaritas
dirũpant. Illas enĩ conculcando. etiã cũ¬
conuertunt᷑ ut adhuc aliqͥd audiant. dirũ¬
punt tam̃ eũ a quo iã missas margaritas
c̃culcauert̃. Nonenĩ facile inueneris qͥdei
gratũ. eẽ. possit. qͥ margaritas calcauerit.
id÷ cũ magno labore diuina inuenta con¬
tẽpserit. Qui autẽ tales docet. qͦmͦ ñ dirũ¬
patur indignando & stomachando ñ uideo.

Expanded text:
violabile; illi tamen quid velint cogitanviolabile; illi tamen quid velint cogitandum est, qui acriter atque inimicissime resistunt, et quantum in ipsis est, si fieri possit, conantur perimere veritatem. Porci vero quamvis non ita ut canes morsu appetant, passim tamen calcando coinquinant: « Non ergo miseritis margaritas vestras ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis, et conversi disrumpaveritatis, porcos pro contemptoribus positos non incongrue accipimus. Quod autem ait: Conversi disrumpant vos, non ait ipsas margaritas disruconvertuntur ut adhuc aliquid audiant, disrumpunt tamen eum a quo jam missas margaritas conculcaverunt. Non enim facile inveneris quid gratum ei esse possit, qui margaritas calcaverit, id est, cum magno labore divina inventa contempserit. Qui autem tales docet quomodo non disrumpatur indignando et stomachando, non video.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibem᷑ dare scm̃ canib & mittere ante.
porcos margaritas nr̃as : diligent̾ quȩ¬
rendũ. ẽ. qͥd sit sc̃m. qͥd margaritȩ. quid
canes quid porti. Sc̃m ẽ. qđ uiolare atq
corrũꝑe nefas. ẽ. Cuiꝰ utiq sceleris cona¬
tus & uoluntas. tenet᷑ rea: quãuis illud
sc̃m natura in uiolabile atq incorrupti¬
bile maneat. Margaritȩ autẽ. quȩcunq
sp̃ualia magna estimanda st̃. Et quia in
abdito lacent: tanquã de ꝓfundo eruun¬
tur. & allegoriarũ integum̃tis quasi ap-¬
tis conchis inueniunt᷑. Liquet itaq qđ
potest. s sc̃m ex eo qđ ñ debet corrũpi.
margarita ex eo qđ ñ debet contẽni. Co-¬
natur autẽ qͥsq corrũꝑe qđ ñ uult esse
integrũ. contẽnit uͦ qđ uile dicit & quasi
infra se. eẽ. existimat. & ideo calcari dr̃
canes ad dilacerandũ. qđ autẽ dilace¬
rant. integrũ. eẽ. ñ sinunt: nolite inqͥt
scm dare canib. Quia & si dilacerari &
corrũpi ñ potest & manet integrũ atq in¬

Expanded text:
m dare canibus, et mittere ante porcos margaritas nostras, diligenter quaerendum est quid sit sanctum, quid margaritae, quid canes, quid porci. Sanctum est, quod violare atque corrumpere nefas est: cujus utique sceleris conatus et voluntas tenetur rea, quamvis illud sanctum natura inviolabile atque incorruptibile maneat. Margaritae autem, quaecumque spiritualia magni aestimanda sunt; et quia in abdito latent, tanquam de profundo cruuntur, et allegoriarum integumentis quasi apertis conchis inveniuntur. Licet itaque inpotest: sed sanctum ex eo quod non debet corrumpi, margarita ex eo quod non debet contemni. Conatur autem quisque corrumpere quod non vult esse integrum: contemnit vero quod vile ducit, et quasi infra se esse existimat; et ideo calcari dici ad dilacerandum, quod autem dilacerant integrum esse non sinunt; Nolite, inquit, sanctum dare canibus: quia etsi dilacerari et corrumpi non potest, et manet integrum atque in
Abbreviated transcription (Latin):
satis tractauimꝰ. cũ de oculo simplici loque¬
remur. Mundatꝰ gͦ oculus simplexq red¬
ditus aptꝰ & idoneus erit ad intuendã &
contẽplandã interiorẽ lucẽ suã. Iste enim
oculus. cordis. ẽ Hunc autẽ oculũ talẽ
placeat. sed etiã si ꝓuenerit ut eis placeat
ad eorũ salutẽ potius hoc refert. & ad
głam di. ñ adinanẽ iactantiã suã neq
ꝓpterea boni aliqͥd ad salutẽ ꝓximi oꝑat᷑.
ut ex eo cõparet ea quȩ huic uitȩ transigen¬
dȩ st̃ necessaria. neq temere animũ homi¬
nis uoluntatẽq condẽnat. in eo facto in qͦ
ñ apparet qͦanimo & uoluntate sit factũ.
& qͥcquid officiorũ exhibet homini. ea in¬
tentione exhibet qua sibi exhiberi uult.
id ÷ ut ñ ab eo cõmodi aliqͥd tẽporalis expe¬
Etet. Ita erit cor simplex. & mundũ in qͦ
quęrit᷑ ds̃ Beati gͦ mundicordes. qm̃ ipsi

Expanded text:
satis tractavimus, cum de oculo simplici loquesatis tractavimus, cum de oculo simplici loqueremur. 76. Mundatus ergo oculus simplexque redditus, aptus et idoneus erit ad intuendam et contemplandam interiorem lucem suam. Iste enim oculus cordis est. Hunc autem oculum talem placeat, sed etiam si provenerit ut eis placeat, ad eorum salutem potius hoc refert et ad gloriam Dei, non ad inanem jactantiam suam; neque propterea boni aliquid ad salutem proximi operatur, ut ex eo comparet ea quae huic vitae transigendae sunt necessaria; neque temere animum hominis voluntatemque condemnat in eo facto in quo non apparet quo animo et voluntate sit factum; et quidquid officiorum exhibet homini, hac intentione exhibet qua sibi exhiberi vult, id est, ut non ab eo aliquid commodi temporalis exspectet: ita erit cor simplex et mundum in quo quaeritur Deus. « Beati ergo mundi corde; quoniam ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
diligi se uelle unũ quenq & adõ & abho¬
minib. Itaq cũ hoc ei p᷑ciꝑetur. ut qđ sibi
fieri uellet hoc faceret: id utiq p̾ciꝑetur.
ut diligeret dm̃ & homines. Cũ uͦ expres¬
sius de hominib dictũ ẽ. omĩa gͦ quę¬
cunq uultis ut faciant uob homines ita
& uos facite illis nichil aliud dictũ uide¬
tur: quã diliges ꝓximũ tuũ tanquã te ipsũ
Sedd ñ c̃ neglegent᷑ attendendũ qđ hic sub
dit seruauit locũ alteri p̾cepto. qđ ad di¬
lectionẽ dĩ ꝑtinet Hic autẽ qm̃ p̾cepta
simplicis cordis exequit᷑ & erga eos metu¬
enclũ. ẽ. ne habeat qͥsq duplex cor quib
occultari cor potest. id÷ erga homines:
id ipsũ p̾cipiendũ fuit. Nemo enĩ fere est
qͥ uelit quenquã duplici corde secũ agere
a autẽ fieri ñ potest id÷ ut simplici corde
ali qͥd homo homini tribuat: nisi ita tribu¬
at ut nullũ ab illo tẽporale cõmodũ expe¬
etet & ea intentione faciat de qua suꝑius

Expanded text:
diligi se velle unumquemque, et a Deo, et ab hominibus: itaque cum hoc ei praeciperetur, ut quod sibi fieri vellet, hoc faceret; id utique praeciperetur, ut diligeret Deum et homines. Cum vero expressius de hominibus dictum est, Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines, ita et vos facite illis; nihil aliud dictum videtur, quam, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Sed non est negligenter attendendum quod hic sudit, servavit locum alteri praecepto, quod ad dilectionem Dei pertinet. Hic autem quoniam praecepta simplicis cordis exsequitur, et erga eos metuendum est ne habeat quisque duplex cor, quibus occultari cor potest, id est erga homines; idipsum praecipiendum fuit. Nemo enim fere est qui velit quemquam duplici corde secum agere. Id autem fieri non potest, id est, ut simplici corde homo homini aliquid tribuat, nisi ita tribuat, ut nullum ab eo temporale commodum exspectet, et ea intentione faciat, de qua superius
Abbreviated transcription (Latin):
ñ addat᷑ Idenĩ qđ dictũ. ẽ. quȩcunq uul¬
tis ñ usitate ac passim. sed ꝓprie dictũ
accipi oportet. Uoluntasnanq ñ ẽ nisi in
bonis. Nã in malis flagtiosisq factis. cupi¬
ditas ꝓprie dicit᷑ ñ uoluntas. Non qͥa semꝑ
ꝓprie loquunt᷑ scripturȩ: sed ubi oportẽt.
ica om̃ino ꝓpriũ uerbii tenent. ut ñ ali¬
ud sinant intelligi. Uidet᷑ autẽ hoc p̾ce¬
ptũ ad dilectionẽ ꝓximi ꝑtinere. ñ etiã
add dĩ. cũ alio loco duo p̃cept̾a. ct᷑ dicat. in
quib totalex pendet & om̃s ꝓph̃ȩ. Nã si di¬
xisset omĩa quȩ cunq uultis fieri uob̾. hȩc

Expanded text:
non addatur. Id enim quod dictum est, quaecumque vulnon addatur. Id enim quod dictum est, quaecumque vultis, non usitate ac passim, sed proprie dictum accipi oportet. Voluntas namque non est nisi in bonis: nam in malis flagitiosisque factis cupiditas proprie dicitur, non voluntas. Non quia semper proprie loquuntur Scripturae, sed ubi oportet ita omnino proprium verbum tenent, ut non aliud sinant intelligi. 75. Videtur autem hoc praeceptum ad dilectionem proximi pertinere, non etiam ad Dei, cum alio loco duo praecepta esse dicat, in quibus tota Lex pendet et Prophetae. Nam si dixisset, Omnia quaecumque vult
Abbreviated transcription (Latin):
bona: ita & uos facite illis. Hȩc. ẽ enĩ lex
& ꝓpħȩ. In exemplarib grecis sic inuenimꝰ
Om̃ĩa gͦ quȩcunq uultis ut faciant uob ho¬
mines. ita & uos facite illis. Sed ad mani-¬
festationẽ sententię. puto a latinis additũ
bona. Occurrebat enĩ. Quid si quisquã fla¬
gitiose aliqͥd erga se fieri uelit & adhoc
referat istã sententiã. ueluti si uelit aliqͥs
ꝓuocari ut immoderate bibat & se ingur¬
gitet poculis. & hoc pͥor illi faciat a quo sibi
fieri cupit: Ridiculũ ẽ. hunc putare istã
impleuisse sententiã. Cũ gͦ hoc moueret
ut arbitror. ad ditũ ẽ. ad manifestationẽ
rei unũ uerbũ. ut postea quã dictũ. ẽ. om̃ia
gͦ quȩtunq uultis ut faciant uob̾ homines.
adderet᷑ bona. Qđ si de est exemplarib
gretis: etiã illa em̃danda st̃. Sed qͥs hoc
audeat: Intelligendũ. ẽ. gͦ plenã esse sen¬
tentiã. & om̃ino ꝑfectã: etiã si hoc uerbo

Expanded text:
bona, ita et vos facite illis: haec est enim Lex bona, ita et vos facite illis: haec est enim Lex et Prophetae . In exemplaribus graecis sic invenimus, Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines, ita et vos facite illis. Sed ad manifestationem sententiae puto a latinis additum bona. Occurrebat enim quod si quisquam flagitiose aliquid erga se fieri velit, et ad hoc referat istam sententiam, veluti si velit aliquis provocari ut immoderate bibat et se ingurgitet poculis, et hoc prior illi faciat a quo sibi fieri cupit, ridiculum est hunc putare istam implevisse sententiam. Cum ergo hoc moveret, ut arbitror, additum est ad manifestationem rei unum verbum, ut posteaquam dictum est, Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines, adderetur bona. Quod si deest exemplaribus graecis, etiam illa emendanda sunt: sed quis hoc audeat? Intelligendum est ergo plenam esse sententiam et omnino perfectam, etiam si hoc verbum
Abbreviated transcription (Latin):
bona data dare fili is ur̃is. quantomagis
pat̾ ur̃ qͥ in cęlis.ẽ. dabit bona petentib
se: Quomͦ malidant bona: Sed malos
appellauit dilectores adhuc scłi huiꝰ.
& peccatores. Bona uͦquȩ dant scđm eoꝵ
sensũ bona dicenda st̃. qͥa hȩc ꝓbonis ha¬
bent. Quanquã & inrerũ natura ista
bona sint sed tt̃poralia. & ad istã uitã
infirmã ꝑtinentia. & qͥsquis ea malus dat
fecit cęlũ & t̾rã & mare. & omĩa quȩ in eis
bona petentib nec nos posse decipi ut ac¬
cipiamꝰ aliud ꝓalio cũ ab ipso petimꝰ. qͣndo
nosetiã cũ simus mali nouimꝰ id dare qđ
petimꝰ: Non enĩ decipimꝰ filios nr̃os. Et qua¬
liacunq bona damꝰ ñ de nr̃o. sed de ipsius
ambulandi ꝑsapientiȩ uiã. in bonis mo-¬
rib constitut᷑a est: qͥ ꝑducunt᷑ usq ad
mundationẽ. simplicitatẽq cordis. de qua
iã diu loquens ita concludit. Omĩa gͦ quȩ¬
cunq uultis ut faciant uob̃ homines

Expanded text:
bona data dare filiis vestris; quanto magis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se? » Quomodo mali dant bona? Sed malos appellavit dilectores adhuc saeculi hujus et peccatores. Bona vero quae dant, secundum eorum sensum bona dicenda sunt, quia haec pro bonis habent. Quanquam et in rerum natura ista bona sint, sed temporalia et ad istam vitam infirmam pertinentia: et quisquis ea malus dat, um et terram, mare et omnia quae in eis bona petentibus, nec nos posse decipi, ut accipiamus aliud pro alio, cum ab ipso petimus; quando etiam nos, cum simus mali, novimus id dare quod petimur? non enim decipimus filios nostros; et qualiacumque bona damus, non de nostro, sed de ipsius ambulandi per sapientiae viam, in bonis moribus constituta est, qui perducuntur usque ad mundationem simplicitatemque cordis, de qua jam diu loquens ita concludit: Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines
Abbreviated transcription (Latin):
relicto mortalitatis huiꝰ onere. ipsa mor-¬
te deposita. ex om̃i hominis parte oppor-¬
tuno tẽpore ꝑficiet᷑ beatitudo quȩ in hac
uita inchoata . ẽ. & cui capessendȩ atq opti¬
tẽporalit̾ nunc agat᷑ atq spetur ȩt̾na. &
cũ ȩterna priora sint dignitate quãuis
teporalib prius actis ad illa transeat᷑:
triũ primarũ pecitionũ impetrationes
quanquã in hac inta quȩ isto scło agitur
exordiũ capiant. nã & scificatio nominis
dĩ ab ipso humilitatis dñi aduentii agi
coepit. & aduentꝰ regni eiꝰ quo in clarita¬
te uenturus. ẽ ñ iã finito scło. sedin
fine scłi manifestabit᷑. & ꝑfectio uolun¬
tatis eiꝰ sicut incelo & in t̾ra. posiue iu¬
stos & peccatores cȩlũ & t̾rã intelligas.

Expanded text:
reliquo mortalitatis hujus onere ipsa morreliquo mortalitatis hujus onere ipsa morte deposito, ex omni hominis parte opportuno tempore perficietur beatitudo, quae in hac vita inchoata est, et cui capessendae atque obtitemporaliter nunc agatur, atque speretur aeterna, et cum aeterna priora sint dignitate, quamvis temporalibus prius actis ad illa transeatur; trium primarum petitionum impetrationes quanquam in hac vita, quae isto saeculo agitur, exordium capiant nam et sanctificatio nominis Dei ab ipso humilitatis Domini adventu agi coepit; et adventus regni ejus, quo in claritate venturus est, non jam finito saeculo, sed in fine saeculi manifestabitur; et perfectio voluntatis ejus, sicut in coelo et in terra, sive justos et peccatore
Abbreviated transcription (Latin):
petitio. ẽ sed libera nos amalo. Orandũ
enĩ ẽ. ut ñ solũ ñ inducam᷑ in malũ quo
caremꝰ Nd sexto loco petit᷑ sed ab illo etiã
lberem᷑ qđ iã inducti sumꝰ. Qđ cũ factũ
fuerit: nichil remanebit formidolosũ
nec om̃ino metuenda erit ulla tẽptatio.
Qđ tam̃ in hac uita quã diu mortalitatẽ¬
istã circũ ferimꝰ. in quã serpentina ꝑsua¬
sione inducti sumꝰ: ñ spandũ. ẽ. posse
fieri. sed tam̃ aliquando futurũ spandũ
est. Et hec ẽ. spes quȩ ñ uidet᷑. de qua cũ
loqueret᷑ apłs ait. Spes autẽ quȩ uidet᷑.¬
ñ est spes. Sed tam̃ sapientia quȩ in hac
qͦq uita concessa ẽ. fidelib seruis dĩ.
ñ . ẽ. desꝑanda. Ea autẽ ut id qđ dño re¬
uelante fugiendũ e̾ẽ. intellȩxerimꝰ cau-¬
tissima uigilantia fugiamꝰ. & id qđ dño
reuelante appetendũ eẽ. intellexerimꝰ
flagrantissima caritate appetamꝰ. Ita enĩ

Expanded text:
petitio est, Sed libera nos a malo. Orandum petitio est, Sed libera nos a malo. Orandum est enim ut non solum non inducamur in malum, quo caremus, quod sexto loco petitur; sed ab illo etiam liberemur, quo jam inducti sumus. Quod cum factum fuerit, nihil remanebit formidolosum, nec omnino metuenda erit ulla tentatio. Quod tamen in hac vita quamdiu istam mortalitatem circumferimus, in quam serpentina persuasione inducti sumus, non sperandum est posse fieri; sed tamen aliquando futurum sperandum est, et haec est spes quae non videtur: de qua cum loqueretur Aposte in hac quoque vita concessa est, fidelibus servis Dei non est desperanda. Ea est autem, ut id quod Domino revelante fugiendum esse intellexerimus, cautissima vigilantia fugiamus; et id quod Domino revelante appetendum esse intellexerimus, flagrantissima charitate appetamus. Ita enim
Abbreviated transcription (Latin):
ptationẽ incidat:. Nonenĩ intalẽ incidit
iudas. qͥ uendidit dñm: in qualẽ incidit
petrus cũ territꝰ dñm negauit. Sunt etiã
humanȩ tẽptationes credo cũbono quisq
animo scđm humanã tam̃ fragilitatẽ in
aliqͦ consilio labit᷑ aut irritat᷑ in frẽm
studio corrigendi. paulo tam̃ amplius quã
xp̃ima tranquillitas postulat. De quib
apłs dicit. tẽptatio uos ñ app̃hendat nͥ
humana: cũ idẽ dicat. Fidelis ds̃ qͥ ñ uos
ꝑmittat tẽptari supra quã potestis ferre.
dit. ñ id nob̾ orandũ. eẽ. ut ñ temptem᷑.
sed ne intẽptationẽ inducam᷑. Inducim᷑
enĩ si tales acciderint quas ferre ñ possumꝰ.
Sed cũ tẽptationes ꝑiculosȩ in quas inferri.
atq induci ꝑiculosũ ẽ aut ꝓsꝑis reb tẽ¬
poralib. aut̃ aduersis oriantur. nemo
frangit᷑ aduersarũ molestia qͥ ꝓsꝑarũ de¬
lectatione ñ capit᷑. Ultima & septima

Expanded text:
ntationem incidat. Non enim in talem incidit ntationem incidat. Non enim in talem incidit Judas qui vendidit Dominum, in qualem incidit Petrus cum territus Dominum negavit. Sunt etiam humanae tentationes, credo cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragilitatem, in aliquo consilio labitur, aut irritatur in fratrem studio corrigendi, paulo tamen amplius quam Christiana tranquillitas postulat; de quibus Apostolus dicit: Tentatio vos non apprehendat nisi humana, cum idem dicat: Fidelis Deus, qui vos non sinat tentari supra quam potestis ferre, dit non id nobis orandum esse ut non tentemur, sed ne in tentationem inducamur. Inducimur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus. Sed cum tentationes periculosae in quas inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus temporalibus, aut adversis oriantur, nemo frangitur adversarum molestia, qui prosperarum delectatione non capitur. 35. Ultima et septima
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ stultissimã arguere uoluit dicens.
Stulte hac nocte anima tua expostulat᷑ ate.
hȩc quȩ p̃parasti cuiꝰ erunt: Certe hoc ipse
dns in euangłio dicit: cui heretici isti uelint
nolint colla sũmittunt. Si autẽ hoc mo¬
uentur qđ tẽptandũ iustũ sathanas pecit
a dõ: ñ ego expono quare sit factũ. sed ipsos
cogo exponere quare sit dictũ in euangłio
ab ipso dño discipłis. Ecce sachanas petiit
uos uexare quomͦ triticũ. Et petroait Ego
autẽ postulam. ne deficiat fides tua. Cũ
autẽ hoc exponunt mͥ: simul illud quod
a me quȩrunt exponunt sibi. Si uͦ ñ ualu¬
erint hoc exponere: ñ audeant id qđ in
euangłio sine offensione legunt. in aliquo
lbro cũ temeritate culpare. Fiunt gͥ tẽp¬
tationes ꝑ sathanan. ñ potestate eiꝰ sed ꝑmis¬
su dñi ad homines aut ꝓsus peccatis puni¬
endos. aut ꝓ dĩ miscdia ꝓbandos & exercen¬
dos. Et int̾est plurimũ. in qualẽ quisq tẽ¬

Expanded text:
tatem stultissimam arguere voluit dicens: tatem stultissimam arguere voluit dicens: Stulte, hac nocte anima tua expostulatur a te, et quae praeparasti cujus erunt? Certe hoc ipse Dominus in Evangelio dicit, cui haeretici isti, velint nolint, colla submittunt. Si autem hoc moventur quod tentandum justum Satanas petit a Deo, non ego expono quare sit factum, sed ipsos cogo exponere quare sit dictum in Evangelio ab ipso Domino discipulis suis: Ecce Satanas petiit vexare vos quomodo triricum; et Petro ait: Ego autem postulavi ne deficiat fides tua. Cum autem hoc exponunt mihi, simul illud quod a me quaerunt exponunt sibi. Si vero non valuerint hoc exponere, non audeant id quod in Evangelio sine offensione non intelligunt, in aliquo libro cum temeritate culpare. Fiunt igitur tentationes per Satanam, non potestate ejus, sed permisso Domini ad homines, aut pro suis peccatis puniendos, aut pro Dei misericordia probandos et exercendos; et interest plurimum in qualem quisque te
Abbreviated transcription (Latin):
uersa. qͥcquid tam̃ uerũ de iusto uiro cogi.¬
tauit cũ eũ tẽptare uellet: ipsius dĩ uõce
id ÷ ipsius ueritatis uoce audisse ꝑhibet᷑.
qͥcquid autẽ falsũ. illi cupiditati tribuit᷑
quadiaboli nom̃ accepit: Quanquã etiã
ꝑcreaturã corporalẽ atq uisibilẽ ds̃ ple¬
runq locutꝰ ẽ. scubonis seumalis. tanquã
om̃iuidñs & rector. & ꝓcuiꝰq rei meritis or-¬
dinator: sicut ꝑ angłos qͥhominũ qͦꝙ aspe¬
cit dnis. Quid gͦ mirũ si quanquã ñ in ipsa
cogitatione. ꝑaliquã certe creaturã tali
oꝑi accõmodatã ds̃ locutꝰ cũ diabolo dr̃
Nec dignitatis. c̾ẽ arbitrant᷑. & quasi iusti¬
ciȩ meritũ qđ cũ illo ds̃ locutꝰ ẽ: qm̃ locu¬
tus .ẽ. cũ anima angłica quanquã stulta
& cupida. tanquã si loqueretur cũ anima
humana stulta & cupida. Aut ipsi dicant
quomꝰ locutꝰ . ẽ. cũ illo diuite. cuiꝰ cupidi¬

Expanded text:
erversa, quidquid tamen verum de justo viro cogierversa, quidquid tamen verum de justo viro cogitavit, cum eum tentare vellet, ipsius Dei voce, id est, ipsius veritatis voce audisse perhibetur? Quidquid autem falsum, illi cupiditati tribuitur, qua diaboli nomen accepit. Quanquam etiam per creaturam corporalem atque visibilem Deus plerumque locutus est seu bonis seu malis, tanquam omnium Dominus et rector, et pro cujusque rei meritis ordinator: sicut per Angelos, qui hominum quoque aspecit Dominus. Quid ergo mirum si quanquam non in ipsa cogitatione, per aliquam certe creaturam tali operi accommodatam Deus locutus cum diabolo dicitur? Nec dignitatis esse arbitrentur et quasi justitiae meritum quod cum illo Deus locutus est, quoniam locutus est cum anima angelica, quanquam stulta et cupida, tanquam si loqueretur cum anima humana stulta et cupida; aut ipsi dicant quomodo locutus est Deus cum illo divite cujus cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
telligere nullã ẽẽ. animã quãuis ꝑuersã.
quȩ tam̃ ullomͦ ratiocinari potest. incuiꝰ
conscientia ñ loquat᷑ ds̃: Quis enĩ scripsit
in cordib hominũ naturalẽ legẽ. nisi ds̃:
De qua lege apłs dicit. Cũ enĩ gentes quȩ legẽ
ñ habent naturalit̾ quȩ legis sunt faciunt:
hi legẽ ñ habentes ipsi sibi sunt lex. qͥ osten¬
dunt opus legis scriptũ in cordib suis. conte¬
stante conscientia illorũ. & int̾ se in uicẽ
cogitationũ accusantiũ. aut etiã excusan:¬
tiũ indie qua iudi cabit ds̃ occulta hominũ.
Qua ꝓpt̾ si omĩs anima rationalis etiã cupi¬
ditate cȩcata. tam̃ cũ cogitat & ratiocinat᷑.
qͥ cquid in ea ratiocinatione uerũ. ẽ. ñ ei
tribuendũ ẽ. sed ipsi lumini ueritatis. a
quo uł tenuit᷑ ꝓsui capacitate illustrat᷑.
ut uerũ aliqͥd in ratiocinando sentiat: qͥd
mirũ si diaboli anima praua cupiditate ꝑ¬

Expanded text:
tellegere nullam esse animam quamuis peruersam, tellegere nullam esse animam quamuis peruersam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cuius conscientia non loquatur deus? quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem nisi deus? de qua lege apostolus dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia illorum et inter se inuicem cogitationum accusantium aut etiam excusantium in die, quaQuapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione verum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini veritatis, a quo vel tenuiter pro sui capacitate illustratur, ut verum aliquid in ratiocinando sentiat; quid mirum si diaboli anima prava cupiditate p
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptata. ẽ. nec ipsa inducta uł illata iN
tẽptationẽ. Multiq alii utriusq sexus:
ob maxime. cuiꝰ admirabilẽ stabilitatẽ
indõ dño suo. cũ illi heretici hostes uete¬¬
ris testam̃ti ore sacrilego irridere uo¬
luerint: illud p̾cȩteris uentilant. qđ
sathanas petiuerit eũ tẽptandũ Quȩrt̃
enĩ ab imꝑitis hominib talia intelligere
nequaquã ualentib. quomͦ sathanas cũ dõ
ioqui potuerit. ñ intuentes ñ enĩ posst̃ cũ
suꝑstitione & contentione cȩcati sint. dm̃
ñ loci spaciũ mole corporis occupare. & sic
alibi esse alibi ñ esse. aut certe hic partẽ ha¬
bere aliã. & alibi aliã. sed maiestatẽ ubiq
presto esse. ñ ꝑ partes diuisũ. sed ubiq ꝑfe-¬
ctũ. Qđ si carnalit̾ intuent᷑ qđ dictũ est
est pedũ eiꝰ. quid mirũ si in t̾ra diabolus
constitutꝰ ante pedes dĩ stecit. & corã illo
aliqͥd locutꝰ ẽ: Nã quando illi ualent in¬

Expanded text:
temtata est, nec ipsa inducta uel inlata in temtata est, nec ipsa inducta uel inlata in temtationem, multique utriusque sexus. sed Iob maxime, cuius admirabilem stabilitatem in domino deo suo cum illi haeretici hostes ueteris testamenti ore sacrilego irridere noluerint, illud prae ceteris uentilant, quod satanas petiuerit eum temtandum. quaerunt enim ab imperitis hominibus talia intellegere nequaquam ualentibus, quomodo satanas cum deo loqui potuerit, non intuentes — non enim possunt, cum superstitione et contentione caecati sint — deum non loci spatium mole corporis occupare et sic alibi esse, alibi non esse, aut certe hic partem habere aliam et alibi aliam, sed maiestate ubique praesto esse, non per partes diuisum, sed ubique perfectum. quod si carnaliter intuentur quod dictum est: est pedum eius — quid mirum, si in terra diabolus constitutus ante pedes dei stetit et coram illo aliquid locutus est? nam quando illi ualent in
Abbreviated transcription (Latin):
quendi. siue in sermone doctorũ. siue in
scripturis scĩs reꝑiunt᷑. Qđ ñ intelligen:¬
tes heretici qͥuet̾eri testam̃to aduersant᷑.
uelut ignorantię uitio notandũ putant
in euangłio de dño scriptũ ñ sit. hoc autẽ
dicebat tẽptans eũ. nã ipse sciebat qͥd cẽt.
facturus. Si enĩ nouerat cor eiꝰ quẽ tẽptabat.
quid ẽ qđ uoluit uidere tẽptando Sed
ꝓfecto illud factũ ẽ ut ipse sibi notꝰ fieret
qui tẽptabat᷑ suãꝙ desꝑationẽ condẽnaret
saturatis turbis de pane dñi: qͥ eas ñ habere
qđ eclerent existimauerat. Non gͦ hic ora¬
tur ut ñ temptem᷑: sed ut ñ inferam᷑ in
tẽptationẽ Tanquã si quispiã cui necesse ẽ.
igne examinari. ñ oret ut igne ñ contin¬
gatur: sed ut ñ exurat᷑. Uasa enĩ figuli ꝓ-¬
bat fornax. & homines iustos tẽptatio tri¬
bulationis. Iosepħ gͦ tẽptatꝰ ẽ illecebra stu¬
pri.: sed ñ est illatꝰ intẽptacionẽ. Susarna

Expanded text:
quendi, sive in sermone doctorum, sive in quendi, sive in sermone doctorum, sive in Scripturis sanctis reperiuntur. Quod non intelligentes haeretici, qui ueteri testamento aduersantur, uelut ignorantiae uitio notandum putant in euangelio de domino scriptum non sit: hoc autem dicebat temtans eum; nam ipse sciebat, quid esset facturus. si enim nouerat cor eius quem temtabat, quid est quod uoluit uidere temtando? sed profecto illud factum est, ut ipse sibi notus fieret qui temtabatur suamque desperationem condemnaret saturatis turbis de pane domini, qui eas non habere quod ederent existimauerat. Non ergo hic oratur, ut non temtetur, sed ut non inferamur in temtationem, tamquam si quispiam, cui necesse est igne examinari, non oret, ut igne non contingatur, sed ut non exuratur. uasa enim figuli probat fornax, homines uero iustos temtatio tribulationis. Ioseph uero temtatus est inlecebra stupri, sed non est inductus in temtationem. Susanna
Abbreviated transcription (Latin):
Nonenĩ ꝑse ipsũ inducit dñs. sed induci pa¬
titur eũ. quẽ suo auxilio deseruerit. Ordi¬
ne occultissimo ac meritis causis etiã sepe
manifestis. dignũ iudicat ille quẽ deserat
& intẽptationẽ inducisinat Aliud. ẽ. autẽ
induci intẽptationẽ. aliud tẽptari. Nã sine
tẽptatione ꝓbatꝰ eẽ mullus potest. siue
sibi ipsi sicut scriptũ. ẽ. quiñ ẽ temptatꝰ
qualia scit sine aliis sicut apłs dicit. Et tẽ¬
ptationẽ ur̃am in carne mea ñ spreiistis.
Hinc enĩ eos firmos ipse cognouit qđ eis tri
ante om̃s tẽptationes : qͥ scit omia ante quã
fiant. Qđ itaq scriptũ. ẽ. tẽptat uos dñs ds̃
rir̃ ut sciat si diligitis eũ: illa locutione po¬
sitũ. ẽ. ut sciat ꝓ eo qł est ut scire uos faciat.
Sicut diẽ lȩtũ dicimꝰ qđ lȩtos faciat. frigus
pigrũ qđ pigros facit. & innumerabiliã
huiusmodi quȩ siue in consuetudine lo¬

Expanded text:
non enim per se ipsum inducit Deus, sed induci panon enim per se ipsum inducit Deus, sed induci patitur eum, quem suo auxilio deseruerit, ordine occultissimo ac meritis causis etiam saepe manifestis dignum judicat ille quem deserat, et in tentationem induci sinat. Aliud est autem induci in tentationem, aliud tentari. Nam sine tentatione probatus esse nullus potest, sive sibi ipsi, sicut scriptum est, Qui non est tentatus, qualia scit ? sive alii, sicut Apostolus ait, Et tentationem vestram in carne mea non sprevistis : hinc enim eos firmos ipse cognovit, quod eis tante omnes tentationes, qui scit omnia antequam fiant. 31. Quod itaque scriptum estr, ut sciat si diligitis eum ; illa locutione positum est, ut sciat, pro eo quod est, ut scire vos faciat: sicut diem laetum dicimus, quod laetos faciat: frigus pigrum, quod pigros facit; et innumerabilia hujusmodi, quae sive in consuetudine lo
Abbreviated transcription (Latin):
mitte nob̃ sicut & nos dimiitimꝰ Si aute
ignoueris uides etiã de pecunia amitten¬
da admoneri eũ. cuitali p̾ce orare p̃cipit᷑.
llud sane tractari potest. ut qm̃ dicimꝰ di-¬
iuncam᷑ contra istã regulã fecisse. si eis ñ
dimittamꝰ qͥ ueniã petunt. qm̃ & nos ueniã
petentib nob̾ abenignissimo patre dimitci
uolumꝰ. Sed illo rursũ pͣcepto quo iubem᷑
orare ꝓinimicis nr̃is: ñ ꝓhis iubem᷑ qͥ ueniã
Nullo mͦ autẽ qͥsquã uere dixerit orare p̃ eo.
cui ñ ignouerit. Qua ꝓpt̃ fatendũ est omĩa
peccata dimittenda esse quȩ innos admit.¬
tunt᷑. si uolumꝰ nob a patre dimitti quȩ ad-¬
mittimꝰ. Nã de uindicta. suꝑius ut arbitror
inferas intẽptationẽ Nonnulli codices ha¬
bent inducas. qđ tantundẽ ualere arbitror
trans latũ ẽ Multi autẽ imp̃cando ita di¬
cunt. ne nos patiaris induci intẽptationẽ.
exponentes scilicet quomꝰ dictũ sit inducas.

Expanded text:
mitte nobis, sicut et nos dimittimus: si autem mitte nobis, sicut et nos dimittimus: si autem ignoveris, vides etiam de pecunia dimittenda admoneri eum cui tali prece orare praecipitur. 29. Illud sane tractari potest, ut quoniam dicimus, Divincamur contra istam regulam fecisse, si eis non dimittamus, qui veniam petunt, quia et nos veniam petentibus nobis a benignissimo Patre dimitti volumus. Sed illo rursus praecepto, quo jubemur orare pro inimicis nostris , non pro his jubemur qui veniam Nullo modo autem quisquam vere dixerit orare se pro eo cui non ignoverit. Quapropter fatendum est omnia peccata dimittenda esse quae in nos admittuntur, si volumus nobis a Patre dimitti quae admittimus. Nam de vindicta superius, ut arbitror,inferas in tentationem. Nonnulli codices habent, inducas, quod tantumdem valere arbitror: translatum est. Multi autem in precando ita dicunt: Ne nos patiaris induci in tentationem, exponentes videlicet quomodo dictum sit inducas;
Abbreviated transcription (Latin):
reiq alienȩ cupidus. Utrinq autẽ ꝑtinet
adinopiã Nã illa inopia ẽ rei familiaris.
hȩc animi. Quisqͥs itaq tali dimittit de:¬
manente illa regula ut in animo paratꝰ
sit amittere qđ sibi debet᷑. Nã si modeste ac
lenit̾ om̃imͦ egerit ut sibi restituat᷑ ñ
tam intendens fructũ pecuniȩ quã ut ho-¬
minẽ corrigat. cui sine dubio ꝑniciosũ. ẽ.
habere unde reddat & ñ reddere: ñ solum
ñ peccabit. sed etia ꝓderit plurimũ ne ille
dũ alienã petuniã lucrũ facere uult.
dãnũ fidei patiat᷑. Qđ tanto ẽ grauius.
ut nulla sit cõparatio. Ex qͦ intelligit᷑ etiã
inista qͥnta petitione qua di cimꝰ dimitte
rib nr̃is. ñ de pecunia quidẽ dici: sed de om¬
nib quȩ innos qͥsq peccat. ac ꝑhoc etiã de
pecunia. Peccat nanq intẽ: qui tͥ pecuniã
debitã cũ habeat unde. recusat reddere. Qđ
peccatũ si ñ remiseris: ñ poteris dicere. di¬

Expanded text:
reique alienae cupidus: utrumque autem pertinet reique alienae cupidus: utrumque autem pertinet ad inopiam; nam illa inopia est rei familiaris, haec animi. Quisquis itaque tali dimittit deeratur, manente illa regula, ut in animo paratus sit amittere quod sibi debetur. Nam si modeste ac leniter omni modo egerit, ut sibi restituatur, non tam intendens fructum pecuniae, quam ut hominem corrigat, cui sine dubio perniciosum est habere unde reddat, et non reddere; non solum non peccabit, sed proderit etiam plurimum, ne ille dum alienam pecuniam lucrum facere vult, damnum fidei patiatur; quod tanto est gravius, ut nulla sit comparatio. Ex quo intelligitur etiam in ista quinta petitione, qua dicimus, Dimitte ra, non de pecunia quidem dici; sed de omnibus quae in nos quisque peccat, ac per hoc etiam de pecunia. Peccat namque in te, qui tibi pecuniam debitam, cum habeat unde reddat, recusat reddere. Quod peccatum si non dimiseris, non poteris dicere, Di
Abbreviated transcription (Latin):
nifestũ ẽ uł illo quo ait idem dñs ñ exies
inde donec soluas nouissimũ quadrantẽ.
uł illo qͦ debitores appellauit qͥ ei nuncia¬
ti sunt extincti. uł in ruina turris. uł
quorũ sanguinẽ sacrificio herodes miscuit
Dixit enĩ putare homines. qđ illi ultra
modũ debitores essent. id÷ peccatores. &
addidit. Am̃ dico uob̃. nisi poenitentiã
egeritis similit̾ moriemini. Nonhic gͦ
qͥsq urget᷑ petuniã dimittere debitorib
sed quȩcunq in eũ alius peccauerit. Nam
petuniã dimittere. illo potius iubem᷑ prȩ¬
cepto qđ suꝑius lictũ ẽ. Siqͥs tͥ tumicã
tollere uoluerit. & iudicio tecũ contendere.
om̃i pecimiario debitori dimittere debitũ.
sedei qͥ redddere noluerit. intantũ ut uelit
etiã litigare. Seruũ autẽ cdñĩ ut ait apłs.
no portẽt litigare. Qui gͦ uł sporte uł con¬
uencus pecumã debitã reddere noluerit.
dimittenda illi. ẽ. Duas enĩ obres nolet
redlere. uł qđ ñ habeat. uł qđ auarus sit.

Expanded text:
nifestum est, vel illo quod ait idem Dominus, Non exies inde donec reddas novissimum quadrantem ; vel illo quo debitores appellavit qui ei nuntiati sunt exstincti, vel in ruina turris, vel quorum sanguinem Herodes sacrificio miscuit. Dixit enim putare homines quod illi ultra modum debitores essent, id est peccatores; et addidit, Amen dico vobis, nisi poenitentiam egeritis, similiter moriemini . Non hic ergo quisque urgetur pecuniam dimittere debitoribus, sed quaecumque in eum alius peccaverit. Nam pecuniam dimittere illo potius jubemur praecepto, quod superius dictum est, Si quis tibi tunicam tollere voluerit, et judicio tecum conomni pecuniario debitori dimittere debitum, sed ei qui reddere noluerit, in tantum ut velit etiam litigare; Servum autem Domini, ut ait Apostolus, non oportet litigare . Qui ergo vel sponte vel conventus pecuniam debitam reddere noluerit, dimittenda illi est. Duas enim ob res nolet reddere, vel quod non habeat, vel quod avarus sit
Abbreviated transcription (Latin):
poterant caꝑe. ex illorũ occasione mul¬
ta utilit̾ audiebant. Hoc dixi. ne quis
forte cũ int̾rogante respondere ñ potiie¬
rit. hac sententia sibi excusatꝰ uideat᷑.
porcos mittere margaritas. Qui enĩ no.¬
uit qͥd respondeat. debet respondere. uł
ꝓpt̾ alios quib desꝑatio suborit᷑. si ꝓpo¬
sitã quȩstionẽ solui ñ posse crediderint
Et hoc de reb utilib & ad instructionẽ
salutis ꝑtinentib Multa st̃ enĩ quȩ in¬
quiri abotiosis posst̃ suꝑuacua & inania.
& plerunq noxia. De quib tam̃ ñ ni-¬
chil dicendũ. ẽ: sed hoc ipsũ apiendũ
& explicandũ cur inquiri talia ñ opor¬
teat. De reb gͦ utilib. aliquando ad
id respondendũ. ẽ. qͦ int̾rogam᷑. sicut
dñs fecit. cũ eũ saducei de muliere in¬
t̾rogassent quȩ septẽ uiros habuit. cuiꝰ

Expanded text:
poterant capere, ex illorum occasione mulpoterant capere, ex illorum occasione multa utiliter audiebant. Hoc dixi, ne quis forte, cum interroganti respondere non potuerit, hac sententia sibi excusatus videatur,  ante porcos mittere margaritas. Qui enim novit quid respondeat, debet respondere, vel propter alios, quibus desperatio suboritur, si propositam quaestionem solvi non posse crediderint: et hoc de rebus utilibus, et ad instructionem salutis pertinentibus. Multa sunt enim quae inquiri ab otiosis possunt, supervacua et inania, et plerumque noxia, de quibus tamen nonnihil dicendum est: sed hoc ipsum aperiendum et explicandum, cur inquiri talia non oporteat. De rebus ergo utilibus aliquando ad id respondendum est quod interrogamur: sicut Dominus fecit, cum eum Sadducaei de muliere interrogassent, quae septem