comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fessa uoce dicere. Potest uͦ altiꝰ intelligi. reqͥeuisse
oꝑib siuis inquib reqͥesceret. Quippe cuiꝰ requies
inse ipso. sine initio ac t̾mino semꝑ uera ẽ. sed
sola bonitatis suȩ causa fecisse oꝑa. quȩ in eo re¬
qͥescerent. Qđ e contͣrio facilius intelligit᷑ cũ me¬
minerimꝰ humanã indigentiã. ꝓhoc maxime la
sit. dicente ei dño. in sudore uultus tui uesceris
pane tuo. Ds̃ aut̃ qui ante mundi creationem
et̃̾nalit̾ inse ipso ꝑfectã habet requiẽ: ipse etiã
necessitatis increatͦis requiescere suis. qͥn potiꝰ
creaturis rationabilib ipse requiẽ p̃stans. cũ
ĩ se ipso. ꝑfecte requiescat: eoq bono beatꝰ sit
quod ipse sibi ẽ. Et benedixit diei septimo
or scĩficauit illũ. Illa ĩudelicet benedictione et
scĩficatione ꝗͣ popło suo in lege plenꝰ intimat

Expanded text:
fessa voce dicere. Potest vero altius intelligi requievisse operibus suis in quibus requiesceret, quippe cujus requies in seipso sine initio ac termino semper vera est, sed sola bonitatis suae causa fecisse opera, quae in ipso requiescerent: quod e contrario facilius intelligitur, cum meminerimus humanam indigentiam pro hoc maxime labsit, dicente ei Domino: In sudore vultus tui vesceris pane tuo . Deus autem qui ante creationem mundi aeternaliter in seipso perfectam hnecessitatis in creaturis requiescere suis, quin potius creaturis rationabilibus ipse requiem praestans, cum in seipso perfecte semper requiescat, eoque bono beatus sit, quod ipse sibi est. Et benedixit diei septimo, et sanctificavit illum. Illa videlicet benedictione et sanctificati one
Abbreviated transcription (Latin):
s abeo ligno qđ malũ ñ erat ꝓhibitꝰ ẽ homo. ut ip̃a
ꝑse p̃cepti cõseruatio bonũ illi eẽt & tnͣsgressio malũ.
Seniq a peccante nil aliud appetitũ ẽ nͥ ñ eẽ sub dñati¬
one dĩ qnͣdo illud ad missũ ẽ inqͦ ne admitteret᷑ sola
deberet uissio dominãtis attendi. Que si sola ad¬

Expanded text:
s. ab eo ligno, quod malum non erat, prohibitus est, ut ipsa per se praecepti conseruatio bonum illi esset et transgressio malum; enique a peccante nihil aliud adpetitum est nisi non esse sub dominatione dei, quando illud admissum est, in quo, ne admitteretur, sola deberet iussio dominantis adtendi. quae si sola ad
Abbreviated transcription (Latin):
mane sequentis pͥma existeret. idẽ eadẽ ipsa in
qua inpͥncipio dix̃ ds̃ fiat lux. & facta ẽ lux. Quẽ
quidẽ psabũ de resurrectioẽ scriptũ.: ꝓbat ipse
exurgã dic̃ dñs. Potest autẽ recte accipi cõpleuisse
dm̃ die septimo opꝰ suũ qd fecerat. etiã in eo qd
ipsũ diẽ benedixit. & scĩficauit: neq enĩ nullũ
opꝰ ẽ bñdictio neq salomon nil oꝑis fecisse dicendꝰ ẽ. c̃ tẽ¬

Expanded text:
manae sequentis prima existeret, id est, eadem ipsa in manae sequentis prima existeret, id est, eadem ipsa in qua in principio dixit Deus Fiat lux et facta est lux. Quem quidem psalmum de Resurrectione dominica scripexsurgam dicit Dominus . Potest autem recte accipi complevisse Deum die septimo opus suum quod fecerat, etiam in eo quod ipsum diem benedixit et sanctificavit. Neque enim nullum opus est benedictio et sancti
Abbreviated transcription (Latin):
qđ fecerat: in quo nicħ nouũ creasse cõmemoratur
nisi forte ipsũ diẽ septimũ tunc eũ fecisse atq ĩ eiꝰ
factã opus suũ cõplexe dixerimꝰ qđ eo facto m̃surã
numerũq cõsũmauerit dierũ. quoꝵ circuitu osa
de hinc scła ad finẽ usq ꝑcurrerent. Nã in reuolu-¬
tione tempoꝵ octauus dies ẽ. qui pͥmꝰ cõputatur dieᷤᷤ
cõpleuit gͥ die septimo opꝰ suũ qđ fecerat. Quia
dierũ qđ fecerat sũmã: in eo t̾minauit addito ip¬
ut sequẽtia docent. Unde etiã dies uidicii & con¬
sũmatioĩs scłi. qr pꝰ septuã sabbati uent᷑a ẽ: octa¬
ua inscript᷑is nuncupat᷑. uidelicet quasi soli septẽ
poctaua psalmꝰ dauid qd de die uidicii scͥptũ: tociꝰ
sequentis psalmi textꝰ docet. inqͦ irã uenti uidicis
tim̃s ꝓpħa: exclamat. Dñe ne infurore tuo arguas
uent᷑a eẽt: octaua tam̃ & ipsa dicta ẽ intitulo al-¬
t̃us psalmi. qr nimirũ septẽ sequebat᷑. ut septi¬

Expanded text:
rat, in quo nihil novum creasse commemoratur, nisi forte ipsum diem septimum tunc eum fecisse, atque in ejus factura opus suum complevisse dixerimus, quod eo facto mensuranumerumque consummaverit dierum, quorum circuitu omnia dehinc saecula ad finem usque procurrerent. Nam in revolutione temporum, octavus idem qui et primus computatur dies. Complevit igitur die septimo Deus opus suum quod fecerat, quia dierum quos fecerat summam in eo terminavit, addito iput sequentia docent. Unde etiam dies judicii et consummationis saeculi, quia post septimam sabbati ventura est, octava in Scripturis nuncupatur, videlicet quasi septem soli pro octava psalmus David. Quod de die judicii scriptum totus sequentis psalmi textus docet, in quo iram venturi judicis timens Propheta exclamat: Domine, ne in ira tua arguas ura esset, octava tamen et ipsa dicta est in titulo alterius psalmi, quia nimirum septimam sequebatur, ut septi
Abbreviated transcription (Latin):
tuosũ qđ hominib datũ ẽ mnescã: fideles sũt de
oblationib suis. scõꝵ necessitatib cõmunicãtes. Un
Hec sunt fructifera ligna. In istis gͦ gradib tanquã
in quibuscdã dieb uesꝑa ẽ. ipsa ꝑfectio singłoꝵ oꝑũ.
ẽ sapientiȩ diuisꝰ in quatuor partes uirtutũ. ubi
ectat ligni uitȩ grãm. ubi utiles disciplinas morũ
quasi lignorũ fructus carpat. Est nãq paradisus
uita beatorũ. Quatuor flumina. quatuor uͥtutes. lig¬
na eiꝰ: om̃s utiles discipline lignoꝵ fructꝰ: mores pioꝵ
lignũ uitȩ: ipsa bonorũ om̃iũ sapientia ẽ deqͣ salo-¬

Expanded text:
ibus datum est in escam, fideles sunt de oblationibus sanctorum necessitatibus communicantes. Unde e eis . Haec sunt fructifera ligna. In istis ergo 265 gradibus, tanquam in quibusdam diebus, vespera est ipsa perfectio singulorum operum, est sapientiae, divisus in quatuor partes virtutum; ubi edat ligni vitae gratiam, ubi utiles disciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum, quatuor flumina quatuor virtutes, ligna ejus omnes utiles disciplinae, lignorum fructus mores piorum, lignum vitae ipsa bonorum omnium mater est sa
Abbreviated transcription (Latin):
ce femina ꝑ hibet᷑. S quia ex ade lat̾e erat ꝓcessura :
ĩ illo iã cõputat᷑ ꝑ substantiã. a qͦ fuerat ꝓducenda
ꝑformã. Considare tam̃ hȩc & inminimis possumꝰ.:
ut ex minimis maiora pensaemꝰ. herba concreat᷑:
necdũ in illa fructꝰ. nec fructꝰ sui sem̃ ostenditur.
les sũt in radicis substantia. quȩ ñ similes ꝓdeunt

Expanded text:
cessura, in illo jam computatur per substantiam, a quo fuerat producenda per formam. Considerare tamen haec et in minimis possumus, ut ex minimis majora pensemus. Herba namque cum creatur, necdum in illa fructus, necdum fructus sui semen ostenditur. nimirum simul sunt in radicis substantia quae non simul prodeunt
Abbreviated transcription (Latin):
filii resurrectionis cũ erũt equales angłis di ut nec
mori ultia nec peccare possint. Idõq caro nr̃a post
resurrectionẽ nulla eget refectione ciborũ. qr nulla
ei suppetit a fame uł lassitudine. uł alia qualibet
ĩ fermitate defectio. Caro aut̃ ade ante peceatũ ita
ẽ immortalis creata. ut adminicuł temꝑalis alimo
corporalib inc̾mentis ad illã usq ꝑductꝰ ȩtatẽ. quȩ
conditori placeret tuc̃ c̾ata ꝓgenie multa huiꝰ modi
iã iubente ipso sumeret etiã de ligno uitȩ. ex quo
ꝑfcete immortalis effectus. sustentacula cibi corꝑalis¬
ultius nulla reqͥteret. Sic gͦ ĩ mortalis & incorrupti¬
bilis ẽ condita caro pͥmorũ hominũ. ut eandẽ suã
immortalitatẽ atq incorruptibilitatẽ ꝑ obseruãtiã
mandatorũ dĩ custodirent. inqͥb mandatis erat ut

Expanded text:
filii resurrectionis cum erunt aequales angelis Dfilii resurrectionis cum erunt aequales angelis Dmori ultra nec peccare possint. Ideoque caro nostra post resurrectionem nulla eget refectione ciborum, quia nulla ei suppetit a fame, vel lassitudine, vel alia qualibet infirmitate defectio. Caro autem Adae ante peccatum ita est immortalis creata, ut adminiculis adjuta temporcorporalibus incrementis ad illam usque perductus aetatem, quae Conditori placeret, tum, creata progenie multa hujusmodi, jam jubente ipso sumeret etiam de ligno vitae, ex quo perfecte immortalis effectus, sustentacula cibi corporalis nulla requireret. Sic ergo et immortalis et incorruptibilis est condita caro primorum hominum, ut eamdem suam immortalitatem atque incorruptibilitatem, per observantiam mandatorum D
Abbreviated transcription (Latin):
reatũ hominis nil noxiũ t̾ra ꝓtulit. nullã herbã
uenaenatã. nullã arborẽ sterilẽ. cũ manifeste die¬
tũ sit. qđ omĩs herba. & uniu̾sa ligna cdata sint
hominib ac uolatilib. t̾rȩ qͦq animantib cunctis
iescã. Patet qr nec ipse aues raptu infirmiorũ
alitũ uiuebant: nec lupꝰ insidias explorabat oui
liũ. nec serpenti puluis panis eiꝰ erat: s uniu̾sa
concordit̾ herb̾ uirentib ac fructib uescebant᷑
arboꝵ. Sane int̾ hȩc ñ p̃tereunda nascit᷑ questio.
qͦmͦ & immortalis sit factus homo. p̃ aliis animali¬
bris. & nichilominꝰ acceꝑit cõmunit᷑ t̾rȩnã eũ illis
alimoniã. In quo intuendũ nob̾ ẽ qr alia ẽ in mor
talitas carnis quã in pͥma conditione ĩ actã accepimꝰ.
alia quã nos rͧesurrectione ꝑ xp̃m accepturos eẽ sꝑamꝰ.
Ita qͥppe immortalis factus ẽ homo. ut posset ñ mori si.
ñ peccaret: sin aut̃ peccaret moreret᷑. Ita uͦ ĩmortales er̃t

Expanded text:
am venenatam, nullam arborem sterilem, cum manifeste dictum sit quod omnis herba et universa ligna data sint hominibus ac volatilibus, terrae quoque animantibus cunctis in escam; patet quia nec ipsae aves raptu infirmiorum alitum vivebant, nec lupus incircum, nec serpenti pulvis panis ejus erat, sed universa concorditer herbis virentibus ac fructibus vescebantur arborum. Sane inter haec nec praetereunda nasci quaestio quomodo et immortalis sit factus homo prae aliis animantibus, et nihilominus acceperit communiter terrenam cum illis alimoniam. In qprima conditione in Adam accepimus, alia quam nos in resurrectione per Christum accepturos esse speramus. Ita quippe immortalis factus est ille, ut posse non mori, si non peccaret; sin autem peccaret, moreretur. Ita vero immortales erunt
Abbreviated transcription (Latin):
t̾nitatis : Aut qͦmͦ dic̾e̾t᷑ faciamꝰ. si triũ inuna dĩtare
ꝑsonarũ cooꝑatͥx uirtꝰ ñ cẽt: Neq enĩ angłis a dõ
dici poterat. faciamꝰ hominẽ adimaginẽ & similitu¬
dinẽ nram. qr nulla ꝓrsus ratio sunt. ut dĩ & ãgłoꝵ
unã eẽ eandẽq imaginẽ uł similitudinẽ credamus.
In qͦ aut̃ sit factus homo ad imaginẽ & similitudinẽ

Expanded text:
diceretur Faciamus, si trium in una deitate personarum cooperatrix virtus non esset? neque enim angelis a Deo dici poterat Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, quia nulla prorsus ratio sinit ut Dei et angelorum unam esse eamdemque imaginem sive similitudinem credamus. In quo autem sit homo factus ad imaginem et similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
tis tẽporib quatuor notissimis dieb ꝑfinitis: anni
spatiũ cõpleuit. S & luna uespere plena apparens.
ea quȩ in cȩlebratione paschȩ seruanda erant tẽpora:
cha seruamꝰ. cũ equinoctii die tnͣscenso: plena uesꝑe
luna. hoc ẽ. qͣrta decima infaciẽ. cęli ꝓdierit. Nã mox
pꝰ hoc ut dñicꝰ dies aduen̾it: aptũ hoc celebrandȩ
resurrectionis dñicȩ tẽpꝰ instabit. Completo adlitterã
quoq ꝓpħȩ u̾bo: qui dix̃. Fecit lunã intẽpore: sol cog-¬
nouit occasũ siũ. Stellȩ quoq excepto eo qđ supͣdi¬
ximꝰ. quȩ sit uł sua spetie. quȩ sit futura qualitas
aeris. uł suo cursu quota sit uigilia noctis ostendũt.
sunt insigna & tẽꝑa: qr hoc incelũ uenientes estiua
tẽꝑa. ille designãt hiberna. St̃ & ĩdies: qr iste u̾nis dieb

Expanded text:
tis temporibus quatuor notissimis, diebusque praefinitis, anni tis temporibus quatuor notissimis, diebusque praefinitis, anni spatium complevit. Sed et luna vespere plena apparens, ea quae in celebrationem Paschae servanda erant tempora, cha servamus, cum aequinoctii die transcenso, plena vespere luna, hoc est, quartadecima, in faciem coeli prodierit. Nam mox post, ut Dominicus dies advenerit, aptum hoc celebrandae resurrectionis Dominicae tempus instabit, completo ad litteram quoque Prophetae verbo, qui dixit: Fecit lunam in tempora, sol cognovit occasum suum . Stellae quoque, excepto quod supra diximus, quia vel sua specie quae sit futura qualitas aeris, vel suo cursu quota sit vigilia noctis, ostendunt; sunt in signa et tempora, quia hae in coelum venientes aestiva tempora, illae designant hiberna. Sunt et in dies, quia istae
Abbreviated transcription (Latin):
ac tenebras. om̃ib equȩ siderib conuenit. quȩ ubieũq
incedũt lcẽ secũ circũfert̃: uͥ aut̃ absut̃ tenebrosa
cũcta relinquiũ. Sin aut̃ querit aliqͥs quale potuerit
eẽ. luĩ diurnũ ante c̾ationẽ siderũ : ñ abre.ẽ. credĩ q̃¬
tale fuerit quale uidemꝰ cotidie mane appropĩquã¬
te scił soł ortu: s necdũ t̾ris apparente: qnͣdo lucet
nulla tuc̃ eẽ discretio tẽporũ: p̃ter diei solũ & noc¬
tis poterat. Meritoq factis siderib dictũ ẽ: & sint in
signa. & tẽpora. & dies. & annos. sȩperũt nãq discer¬
ni tẽporũ uices: ex quo sol die quarto mũdi nascẽ
tis. a medio ꝓcedeiis orientis: equinoctiũ uernale
suo consecrauit exortu: & cotidianis ꝓfectib ad
alta cęli scandendo. rursũq a solsticiali uertice pau
latim ad infima descendendo: nec mora ab infimis
hibernisq locis equinoctiales giros repetendo. discre¬

Expanded text:
ac tenebras, omnibus aeque sideribus conveniat: quae ubicunque ac tenebras, omnibus aeque sideribus conveniat: quae ubicunque incedunt, lucem secum circumferunt; ubi autem absunt, tenebrosa cuncta relinquesse lumen diurnum ante creationem siderum, non ab re quod tale fuerit, quale videmus quotidie mane, approximante scilicet solis ortu, sed necdum terris apparente, quando lucet nulla tunc esse discretio temporum praeter diei solum et noctis poterat, meritoque factis sideribus dictum est: Et sint in signa et tempora, et dies et annos. Coeperunt namque discerntis, a medio procedens Orientis, aequinoctium vernale suo consecravit exortu. Et quotidianis profectibus ad alta coeli culmina scandendo, rursumque a solstitiali vertice ad infima paulatim descendendo, nec mora ab infimis hibernisque locis aequinoctiales gyros repetendo, discre
Abbreviated transcription (Latin):
suit eas in firmam̃to cęli. Luminare maiꝰ ẽ. sol. ñ solũ
fornia sui.qualiscũq ẽ. corporis: s etiã magnitudi¬
ne luminis ꝗͣ & ipsũ luminare minus. & stellas illu¬
strare credit᷑. Mauis ẽ. uircute ardoris: qua mũdũ
calefac̃ exortũ cũ pt̾itis ante creationẽ euis diebus
ginqͥor at̾ris atq altior. quã luna incedat. Idõq ma¬
gnitudo eius qͣnta sit ñ ualeat a nob̾ quiint̾ris de¬
iuderi. Et luminare minꝰ ut p̾eẽt nocti. & stellas:
& posuit eal infirmam̃to cęli. Quia & si lunã omni
mense. si aliqͦtiens & stellas maiores indie uideri cõ¬
tingat: ñ eas diei sed noctis solũmͦ lucqs solatiũ ali¬
Hec & de luminarib magnis & de stellis intelligi
possut̃ : ea tantũ distinctione. ut qđ dictũ ẽ. & p̃eẽt
diei. ad solẽ spetialit̾: & qd subdit᷑ ac nocti ad lunã
& stellas ꝑtineat. Quod uͦ sub infert᷑. & diuiderẽt lucẽ

Expanded text:
suit eas in firmamento coeli. Luminare majus est sol, non solum suit eas in firmamento coeli. Luminare majus est sol, non solum forma sui qualiscunque est, corporis, sed etiam magnitudine luminis, qua et ipsum luminare minus et stellas illustrare creditur. Major est et virtute ardoris, qua mundum calefecit exortus, cum praeteritis ante ejus creationem diebus ginquior a terris atque altior quam luna incedat; ideoque magnitudo ejus quanta sit, nequaquam a nobis, qui in terris dee, inquit, minus ut praeesset nocti; et stellas, et posuit eas in firmamento coeli. Quia et si lunam omni mense, si aliquoties et stellas majores in die videri contingat, nequaquam eas diei, sed nocti solummodo lucis solatium aliHaec et de luminaribus magnis et stellis intelligi possunt: ea tantum distinctione, ut quod dictum est, Et praeessent diei, ad solem specialiter; quod subjunctum, et nocti, ad lunam et stellas pertineat. Quod vero subinfertur: Et dividerent lucem
Abbreviated transcription (Latin):
t luceant ĩ firmam̃to cęli: & illuminẽt t̾tã. Et
factũ ẽ. ita. Semꝑ qͥdẽ luniuiaria infirmamĩto cęli
lucẽt ut diximꝰ: & ꝓxima ei loca claro lumine ꝑfun¬
dũt. s cẽporib oportunis illuminãt t̾rã. Nãq aliqͦctẽs
larũ lum̃ t̾ris appareat. s & ortus sol. linã stellasq
maiore lunune ne t̾rã illuminẽt: impedit. Unde &
nom̃ latine accepit: qđ solus obtusis stellis & luna
naria. Luminaria magna possumꝰ acciꝑe non tã
aliorũ cõparatione ꝗͣ suo mun̾e: ut ẽ cęlũ magnũ.
&x mare magnũ. Nã & magnꝰ sol qͥ complet orbem
t̃rarũ: suo calore uł luna suo lumine. quȩ in quaẽq
a cunctis. Exẽplũ magnitudinis eorũ euidens: quod
om̃ib orbis ipsorũ idẽ iudet᷑. Nã si longe positis nu¬
nor uideret᷑. & ꝓpr constitutis maior fulg̾et: ꝓderet
exiguitatis indiciũ. a Luminare mauis ut p̃eẽt.
diei : & luminare minꝰ ut peẽt noctiz &e stellas & po¬

Expanded text:
illuminent terram; et factum est ita. Semper quidem luminaria in firmamento coeli lucent, ut diximus, et proxima ei loca claro lumine perfundunt, sed temporibus opportunis illuminant terram. Namque aliquoties larum lmajore lumine ne terram illuminent impedit: unde et nomen Latine accepit, quod solus, obtusis stellis una cumnaria. Luminaria magna possumus accipere, non tam aliorum comparatione, quam suo munere, ut est coelum magnum et mare magnum. Nam et magnus sol qui complet orbem terrarum suo calore, vel luna suo lumine, quae in quacunqua cunctis. Exemplum magnitudinis eorum evidens, quod omnibus hominibus orbis ipsorum idem videtur. Nam si longe positis minor videretur, et propius constitutis major refulgeret, proderet exiguitatis indicium. Luminare majus, ut praeesset diei, et luminare minus, ut praeesset nocti, et stellas; et po
Abbreviated transcription (Latin):
herbã regionis. subiunxit mox u̾bis temꝑis p̃t̾iti
plusquã ꝑfecti. Hon enĩ pluerat dñs ds̃ suꝑ terrã.
&e homo ñ erat qͥ oꝑaret᷑ t̾rã: ostendens quod ante
creationẽ uirgultorũ & herbarũ. pluuiã ds̃ non
miserat. Quid uͦ postea factũ sit. statĩ uerbo p̃t̾iti
tẽporis inꝑfecti subnexuit dicens. quod fons al¬
cendebat ȩt̾ra irrigans omnẽ suꝑficiẽ t̾rȩ. Ipsa d̾.¬
clinatione uerbi significans. ñ hoc semel s sepius
eẽ gustũ. dũ ñ ait ascendit. s ascendebat. Dũ ergo¬
ascendisse dr̃ fons et̾ra. qui uiiu̾sã eiꝰ suꝑficiem
rigaret: merito qͦ ordine ascenderit queritur. Neq
aliquid obstat credi. qđ ita ꝑuices ad irrigandam
eã ascenderit. & eo mͦ redierit. qͦmͦ usq hodie nilus

Expanded text:
iti plusquam perfecti: Non enim pluerat Dominus Deus super terram, et homo non erat qui operaretur terram, ostendens quod ante creationem virgultorum et herbarum pluviam Deus non miserat; quid vero postea factum sit, statim verbo praeteriti temporis imperfecti subnexuit dicens: Quia fons ascendebat e terra irrigans universam superficiem terrae, ipsa declinatione verbi significans non hoc semel, sed saepius esse gestum, dum non ait ascendit, sed ascendebat; dum ascendisse dicitur fons e terra, qui universam ejus superficiem rigaret, merito quo ordine ascenderit quaeritur; neque aliquid obstat credi quod ita per vices ad irrigandam eam ascenderit ac redi
Abbreviated transcription (Latin):
dita. ignẽ uidelicet inferro & lapidib. quȩ t̾̃rȩ uis¬
eẽ. ꝑmixtus. ex eo cognoscit᷑  qđ cũ fuerit humectata
& tẽperiẽ solis acceꝑdt: mox uapores exalat largissi¬
mos. Ignẽ quoq ardentẽ t̾rȩ int̾iorib insitũ. calidi
aqͣrũ fonteᷤ ꝓduct̃. qͦ cũ ꝑcerta quȩdã metalla in ꝓfun

Expanded text:
ferro et lapidibus, quae terrae visesse permistus ex eo cognoscitur, quod cum fuerit humectata, et temperiem solis acceperit, mox vapores exhalat largissimos. Ignem quoque ardentem terrae interioribus insitum calidi aquarum fontes produnt, quae cum percepta quaedam met
Abbreviated transcription (Latin):
uidit ds̃ bona eẽ. quȩ fec̃: ut hinc informaret᷑ pietas
fideliũ. ñ ꝓhumano sensu qui sepe etiã bonis rebus
offendit᷑: quarũ causas atq ordinẽ uescit. dec̾atura
usibili & inuisibili iudicare s laudanti dõ credere¬
& cedere. Tanto enĩ quisq facilius aliquid ꝓficiendo
cognoscit: quanto religiosiꝰ ante ꝗͣ cognosceret dõ cre¬
didit. Uidit gͦ ds̃ qđ eẽtit bona quȩ fec̃: qm̃ quȩ faciẽ¬
da placebat ut fierẽt. facta placuere ut manerent:
quantũ cuiq rei existendi uł manendi atanto fa¬
bricatore fuerat constituta mensura. Factũq. ẽ
uesꝑe & mane. dies quartus. Hȩc ẽ uesꝑa illa memoran¬
da: inqua popłs dĩ inegipto incelebratione pasche
agnũ optulit. Hoc mane quod pͥmũ pꝰ excussũ longe
seruitutis uigũ: cepto libertatis itinere udit. Scͥp¬
tũ ẽ. enĩ dicente dño admoisen. Mensis iste uobis
pͥncipiũ m̃siũ: pͥmus erit in m̃sib anni Decina die

Expanded text:
idit Deus bona esse quae fecit; ut hinc informaretur pietas fidelium, non pro humano sensu, qui saepe etiam bonis rebus offenditur, quarum causas atque ordinem nescit, de creatura visibili atque invisibili judicare, sed laudanti Det cedere. Tanto enim quisque facilius aliquid proficiendo cognoscit, quanto religiosius antequam cognosceret Deo credidit. Vidit ergo Deus quod essent bona quae fecit, quoniam quae facieda placebant ut fierent, facta placuere ut manerent, quantum cuique rei existendi, sive manendi, a tanto fabricatore fuerat constituenda mensura. Factumque est vespere et mane dies quartus. Haec est vespera illa memoranda, in qua populus Dei in Aegypto in celebrationem paschae agnum obtulit, hoc mane quod primum post excussum longae servitutis jugum, coepto libertatis itinere vidit. Scriptum est enim, dicente Domino ad Moysen: Mensis iste vobis principium mensium, primus erit in mensibus anni. Decima die
Abbreviated transcription (Latin):
cere ꝓbatur: ita ut & nubila contͣhat.: ce possit uo¬
latus auiũ sustin̾e. actestante scͥptura: qr subito aer co-¬
getur ĩ nubes: & uentꝰ tnͣsiens fugabit eas. Deniq ꝑnoc¬
tes etiã serenas rorat. cuius roris guitȩ manȩ in herbis
ĩueniunt᷑. Cęlo aut̃ hoc mͦ iungunt᷑. qm̃ adeo uicinus
ei aer iste. ut & ipse ñnũquã nom̃ acceꝑit. sic̃ uolati¬
lia cȩli cognominauit scriptura: quȩ uolare constat

Expanded text:
cere probatur, ita ut nubila contrahat, et possit vocere probatur, ita ut nubila contrahat, et possit volatus avium sustinere, attestante Scriptura: Quia subito aer cogetur in nubes, et ventus transiens fugabit eas . Denique per noctes etiam serenas rorat, cujus roris guttae mane in herbis inveniuntur; coelo autem hoc modo junguntur, quia adeo vicinus est ei aer iste, ut et ipse nonnunquam ejus nomen acceperit, sicut volatilia coeli cognominat Scriptura, quae volare constat
Abbreviated transcription (Latin):
ad consũmanda paschȩ legalis sacram̃ta: dñs nr̃
guinis celebranda iniciauit. Quo lucescente ma¬
ne quasi agnꝰ immaculatꝰ suo nos sanguine re-
ta ꝓcessit: at in temꝑe. dñice passionis altioris grã
sacram̃ti in qͥntã sabbati incidit. ut uidelicet dñs
sexta sabbati crucifixus: sabbato insepulcro quies¬
ceret. ac pͥmã sabbati sua resurrectione consecrarae:
Nobis qͦq in ea in qua & lux facta ẽ resurgendi a
mortuis. ac lucẽ ꝑpetuã intrandi spẽ donaret.
ixit etiã ds̃. ducant aquȩ retile animȩ ui¬
uentis & uolatile suꝑ t̾rã: subfirmam̃to cȩli. Post
ornatã quarto die cęli faciẽ luminarib conseq̃r
qͥnta inferioris mũdi partes. aquȩ uidelicet ⁊ aer
ornant᷑: his quȩ sp̃u uitȩ mouent᷑. Quia & hȩc ele-¬
m̃ta quadã quasi cognatione & sibi adiniueẽ: et
cȩlo copulantur. Sibi quidẽ: qr nat᷑a aquarũ aeris
qualitati ꝓxima ẽ. Unde exaltationib earũ. pingues¬

Expanded text:
ad consummanda paschae legalis sacramenta, Dominus guinis celebranda initiavit; quo lucescente mane, quasi agnus immaculatus, suo nos sanguine redita processit; at in tempore Dominicae passionis, altioris gratia sacramenti, in quintam Sabbati incidit, ut videlicet Dominus sexta Sabbati crucifixus, Sabbato ipso in sepulcro quiesceret, ac primam Sabbati sua resurrectione consecraret, et nobis quoque in ea, in qua lux facta est, resurgendi a mortuis ac lucem perpetuam intrandi fidem spemque donaret. Dixit etiam Deus: Producant aquae reptile animae viventis, et volatile ornatam quarta die coeli faciem luminaribus, ornantur consequenter quinta inferiores mundi partes, aqua videlicet et aer, his quae spiritu vitae moventur. Quia et haec elementa quadam quasi cognatione et sibi ad invicem et coelo copulantur. Sibi quidem, quia natura aquarum aeris qualitati proxima est; unde exhalationibus earum pingues
Abbreviated transcription (Latin):
tenebre suꝑ faciẽ abissi in ipsis tam̃ t̾rȩ & abissi. &e
aquarũ natura. quasi ꝑsubstantiã seminalẽ simul
simul erant ꝓducenda. Idõq si hoc dicimꝰ ad eundẽ
reuoluit᷑ memorat᷑ questio finẽ. ut appellationem
diei ꝓsignificatione tẽporis possitã intelliganius.
illiꝰ iudelicet quo hȩe ds̃ inpͥncipio simul cuncta cre¬
gius tẽpus illud designatũ. qnͣdo ante omem huiꝰ
scłi diẽ. facta sũt omiã simul: facilis patet intellectꝰ
qđ & herba & om̃is arbor ĩ ipsiꝰ t̾rȩ substantia sint
causabilit facta pͥusꝗͣ. uisibilit̾ orirent᷑. aut germi¬

Expanded text:
 super abyssum, in ipsius tamen terrae et abyssi, id est, aquarum natura quasi per substantiam seminalem simul simul erant producenda; ideoque si hoc dicimus, ad eumdem revolvitur memorata questio finem, ut appellationem diei pro significatione temporis positam intelligamus, illius videlicet, quo haec Deus in principio simul cuncta crepus intelligimus illud designatum, quando ante omnem hujus saeculi diem facta sunt omnia simul, facilis patet sensus quod et herba et arbor omnis in ipsius terrae substantia sit causaliter facta prius
Abbreviated transcription (Latin):
sent᷑ & a turbulento hoc aere. usq ad sidereũ per¬
tingunt cęlũ: semꝑ obsiderũ circũeuntiũ reddunt᷑
lucida fulgorẽ. S hoc diuni muneris exorta si¬
dera cũ additam̃to lucis mũdo attulert̃: ut distiẽ¬
tio quoq tẽpoꝵ labentiũ ꝑ ea posset dinosci. Unde
sequitur. Et sint insigna & tẽꝑa: & dies & annos.
Quia ninurũ pͥusquã sidera fierent: ñ erat qͥb ordo
tẽporũ adnotaret᷑ indiciis. Non erat unde meridia¬
na hora dinosceret᷑ anteꝗͣ sol mediũ cęli cõscenderet
orbẽ. Non unde cęt̾e diei noctisq sequerent᷑ hore: donec

Expanded text:
sentur, et a turbulento hoc aere usque ad sidereum persentur, et a turbulento hoc aere usque ad sidereum pertingunt coelum, semper ob siderum circumeuntium reddunt lucida fulgorem. Sed et hoc divini muneris exorta sidera cum additamento lucis mundo obtulerunt, ut distinctio quoque temporum labentium per ea posset dignosci; unde sequitur. Et sint in signa et tempora, et dies et annos. Quia nimirum priusquam sidera fierent, non erat quibus ordo temporum adnotaretur indiciis; non erat unde meridiana hora dignosceretur, antequam sol medium coeli conscenderet igneus orbem; non unde caeterae diei noctisqu
Abbreviated transcription (Latin):
cet huiꝰ mũdi partẽ in aquarũ medio solidauit:
t̃cio in inferiorib mare. t̾rasq suis decreuit finibus:
aerẽq suis incolis cedente aqua diffudit. Oportuit gͦ
ut eodẽ quo c̾ata sut ordine. ꝑfectũ caꝑent elem̃ta
amplioris ornatꝰ idẽ. quarto die cȩlũ luminib insig¬
niret᷑. Quinto aer & mare sexto: t̾ra suis impleret᷑
animantib. Nã qđ die t̾cio t̾ra herb̃ ẽ. arboribq ues
tita: ñ ad ornatũ eiꝰ. s ad ipsã ut ĩta dixerĩ fige̾̃ eius
mam̃to cęli: & ut iliuidãt diẽ ac noctẽ. ea udelicet
diuisione: quȩ insequentib explicat᷑ aꝑtius: ut sol
quidẽ diẽ. luna uͦ & stelle noctẽ illustrent. Hoc enĩ
factis siderib ad augiñtũ pͥmariȩ lucis accessit: ut
etiã nox luminosa ꝓcederet. ł lunȩ utiq splẽdore.
uł stellarũ uł utroq irradiata. quȩ eatenꝰ nil p̃ter
tenebras nouerat antiquas. Nã ⁊ si nobis sepissime

Expanded text:
cet hujus mundi partem in aquarum medio solidavit. cet hujus mundi partem in aquarum medio solidavit. Tertio in inferioribus mare terrasque suis decrevit finibus, aeremque suis in locis, cedente aqua, diffudit. Oportuit ergo ut eodem quo creata sunt ordine profectum caperent elementa amplioris ornatus, id est, quarto die coelum luminaribus insigniretur. Quinto aer et mare, sexto terra suis impleretur animantibus. Nam quod die tertio terra herbis est arboribusque stita, non ad ornatum ejus, sed ad ipmamento coeli, ut dividant diem ac noctem. Ea videlicet divisione, quae in sequentibus explicatur apertius, ut sol quidem diem, luna vero et stellae noctem illustrent. Hoc enim factis sideribus ad augmentum primariae lucis accessit, ut etiam nox luminosa procederet, vel lunae utique splendore, vel stellarum, vel utroque irradiata, quae eatenus nihil praeter tenebras noverat antiquas. Nam etsi nobis saepissime
Abbreviated transcription (Latin):
pomifera stare. Simulq notandũ qđ ñ pͥma herba¬
rũ arborũq germina de semine: s ꝓdiere de terra.
Nã adunã conditoris uissionẽ. tra quȩ arida patebat:
repente herbis compta & nemorib ẽ uestita florẽtib
Atq hec continuo sui generis poma ex sese: ac semi¬
na ꝑduxert̃. Oportebat enĩ ut forma quecũq rerũ
adimꝑiũ dñi pͥmo ꝑfecta ꝓcederetr qͦmͦ & homo ipse
ꝓpt̾ quẽ omĩa facta sũt int̾ra ꝑfecte hoc. ẽ. uiuenilis
ȩcatis plasmatꝰ eẽ. credendus ẽ. Dix̃ aut̃ ds̃. Fiant
luminaria in medio cęli. Decente satis ordine. mundꝰ
ex mat̾ia informi: congruã ꝓced it ad formã. Post quã
enĩ ante omẽm huiꝰ scłi diẽ. cęlũ & t̾rã & aquã ds̃ crea¬
scriptũ ẽ. qͥ uiuit inet̃nũ creauit omĩa simul: primo
huiꝰ scłi die lucẽ. fec̃. quȩ cȩteras creatuaras speciei ca-¬
paces redderet. scdõ firmam̃tũ. cęli suꝑiorẽ. iudeli¬

Expanded text:
pomifera stare. Simulque notandum quod non prima herbarum arborumque germina de semine, sed prodiere de terra. Nam ad unam Conditoris jussionem, terra, quae arida apparebat, repente herbis compta, et nemoribus est vestita florentibus, atque haec continuo, sui quaeque germinis poma ex sese ac semina produxerunt. Oportebat enim ut forma quaeque rerum ad imperium Domini primo perfecta procederet, quompropter quem omnia facta sunt in terra, perfecte, hoc est, juvenilis aetatis plasmatus esse credendus est. Dixit autem Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli. Decenti satis ordine mundus ex materia informi congruam procedit ad formam. Postquam enim ante omnem hujus saeculi diem coelum et terram et aquam Deus creascriptum est: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul ; primo hujus saeculi die lucem fecit, quae caeteras creaturas speciei capaces redderet. Secundo firmamentum coeli, superiorem videli
Abbreviated transcription (Latin):
pellans. Dixit etiã ds̃. ꝓducant aquȩ reptile animȩ
uuentis & uolatile suꝑ t̾rã. sub firmam̃to cęli. & ne
forte qr sũt aquarũ auunantia. quȩ ñ reptando sed
natando. ł pedib ambulando incedunt: & st̃ inter
uolatilia quȩ ita pemias habent. ut omi usu uo-¬
landi careant. putaret qͥsq aliquando genus uola-¬
tiliũ siue aquantiliũ animantiũ in hoc dñi u̾bo

Expanded text:
nimae viventis, et volatile super terram sub firmamento coeli. Et ne forte, quia sunt aquarum animantia, quae non reptando, sed natando, vel pedibus ambulando incedunt, sunt inter volatilia quae ita pennas habent, ut omni usu volandi careant, putaret quisquam aliquod genus volatilium sive aquatilium animantium in hoc Domini verbo
Abbreviated transcription (Latin):
uidens. laudauit qr bonã didicit᷑. s eã quã lauda¬
bilẽ se fact᷑um nou̾at: iã factã hominibꝰ laude dig¬
nã ac mirandã eẽ. declarauit. Nerũ qr ñ totas mũ¬
di tenebras luce infusa depulit. hoc enĩ superni
scłi ẽ. fixa ac ꝑpetua luce ꝑfrui. s ab una illũ par¬
te illustrans. aliã reqͥrit obscurã recte subditur.
t diuisit lucẽ ac tenebras. Biuisit nãq eas
non solũ qualitate. s & locorũ distantia. Lucẽ ui
delicet in suꝑiore orbis parte diffundendo. in qͣ
humana erat conu̾satio fut᷑a. inferiora uero eius
priscis intenebris remarere sinendo.
ppellauitq lucẽ diẽ: & tenebras noctẽ. Appel¬
uit omĩa: ut discerni possent & nomina accipere.

Expanded text:
videns laudavit, quia bonam dicit; sed eam quam laudavidens laudavit, quia bonam dicit; sed eam quam laudabilem se facturum noverat, jam factam hominibus laude dignam ac mirandam esse declaravit. Verum quia non totas mundi tenebras luce infusa dispulit hoc enim superni est saeculi fixa ac perpetua luce perfrui, sed ab una illum parte illustrans, aliam reliquit obscuram, recte subditur: Et divisit lucem ac teneoras. Divisit namque eas non sodelicet in superiore orbis parte diffundendo, in qua humana erat conversatio futura; inferiora vero ejus priscis in tenebris remanere sinendo. Appellavitque lucem diem, et tenebras noctem. Appel ordinavit, ut et discerni possent, et nomina accipere.
Abbreviated transcription (Latin):
uarbo dñi cęli firmati sũt: & spũ oris eiꝰ om̃is uir¬
ais eorũ. Si aut̃ querit᷑ quib in locis iubente deo
facta sit lux. cũ adhuc abissus omẽm t̾re ampli¬
tudinẽ tegeret: patet ꝓfecto. qr insuꝑiorib euisd̃
t̃rȩ partib. quas/nẽ diurna solis lux illustrare cõ¬
sueuit: tẽ pͥncipalis illa lux emicuit. Nec mirãdũ
nobis diuina oꝑatione. lucẽ inaquis resplẽdere: cũ
& hominũ oꝑatione constet eas sepius illustrari.
nautarũ uidelicet. qui inꝓfũdo maris demersi e¬
misso ex ore oleo. ꝑspicuũ sibi hoc ac lucidũ red¬
dunt. Si enĩ homo talia ꝑoleũ sui oris potest. qͣn¬
tam ds̃ ꝑ sp̃m oris sui lucẽ creare posse creden¬
dus ẽ. p̃sertĩ cũ multo rariores quã mͦ int̾ris u¬
dere solemꝰ: aque in pͥncipio facte fuisse creden¬
de sint. pͥus quã in locũ eẽnt unũ. ut appareret
arida congregatȩ. Et iudit ds̃ lucẽ quod eẽt
bona: non uelut ĩcognitã antea repente lucem

Expanded text:
rbo Domini coeli firmati sunt et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum . Si autem quaeritur quibus in locis, jubente Deo, facta sit lux, cum adhuc abyssus omnem terrae amplitudinem contegeret, patet profecto quia in superioribus ejusdem terrae partibus, quas et nunc diurna solis lux illustrare consuevit, tunc principalis illa lux emicuit. Nec mirandum nobis divina operatione lucem in aquis posse resplendere, cum et hominum operatione constet eas saepius illustrari, nautarum videlicet, qui in profundo maris demersi, emisso ex ore oleo, perspicuum sibi hoc ac lucidum reddunt. Si enim homo talia per oleum sui oris potest, quantum Deus per Spiritum oris sui creare posse credendus est, praesertim cum multo rariores quam modo in terris videre solemus, aquae in principio fuisse factae credendae sint, priusquam in locum essent unum, ut appareret arida, congregatae. Et vidit Deus lucem quod esset bona. Non velut incognitam antea repente lucem
Abbreviated transcription (Latin):
S̾ t̾ra uescũt᷑ respiẽ. Ea uidelicet ille aues quȩ sine aqͥs
do aquarũ qͦmͦ pisces lateant. ñ nũꝗͣ egredi suꝑ t̾ras
solent: maxime cũ fȩtant & nutriut̃ pullos.
Dirit quoq ds̃. ꝓducat t̾ra animã iuuentẽ in
genere suo uimĩta & reptilia & bestias t̾rȩ scd spẽssuas:
& factũ. ẽ ita. Post irradiatũ siderib cȩlũ. pꝰ inpletũ
uolatilib aerẽ. qui ob uiciniã ut diximꝰ nom̃ cęli ꝓ
meruit. pꝰ locupletatas suis animantib aquas. quȩ
unde & de illis sumpsit auimantia. de illis imbres.
nues. grandines. & cȩtera hiuismodi: consequens erat
& t̾rã suis animãtib hoc. ẽ exse genitis impleri. Nã
et ipsa p̃cipuã habet cognationẽ cũ aqͥs: ut pote
quȩ sine eorũ succo & irrigatione. ñ solũ fructifi¬
care. s nec ipsa consistere possit. petro attestante qͥ
ait. Quia cęli erant pͥus & t̾ra de aqua. & ꝑaquam
cõsistens dĩ u̾bo. Iubet gͦ ꝓducere t̾rã ds̃ uim̃ta. et

Expanded text:
iam illae quae sine aquis do aquarum quomodo pisces lateant, nonnunquam egredi super terras solent, maxime cum fetant et nutriunt pullos. Dixit quoque Deus: Producat terra animam viventem in genere suo, jumentsideribus coelum, post impletum volatilibus aerem, qui ob viciniam, ut diximus, coeli nomen meruit, post locupletatas suis animantibus aquas, quae unde et de illis sumpsit animantia, de illis imbres, nives, grandines et caetera sumit hujusmodi, consequens erat etiam terram suis animantibus, hoc est, ex se genitis impleri. Nam et ipsa praecipuam habet cognationem cum aquis, ut pote quae sine earum succo et irrigatione non solum fructificare, sed nec ipsa consistere possit, Petro attestante, qui ait: Quia coeli erant prius, et terra de aqua, et per aquam consistens Dei verbo . Jubet ergo produce
Abbreviated transcription (Latin):
id ed̃ ipsa habebat mentẽ rõnalẽ. s addendũ hoc de
ipsa ñ putauit script᷑a: qđ ꝓpt̾ unitatẽ coniuncti¬
onis etiã in illa intelligendũ reliqͥd. inmo in omni

Expanded text:
id quod et ipsa habebat mentem rationalem; sed addendum hoc de id quod et ipsa habebat mentem rationalem; sed addendum hoc de illa non putavit Scriptura, quod propter unitatem conjunctionis etiam in i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ quã tͥnitatẽ dictũ ẽ adimaginẽ nrãm unũ dm̃
accipiamꝰ. ꝓpt̃ qđ dictũ ẽ adimaginẽ dĩ. ¶Alasculũ
& feminã creauit eos. Pleniꝰ insequentib unde et
qͦmͦ ꝓthoplastos fecĩt deus: exponet᷑. Sed nune breui¬
tatis causa creati referunt᷑ ut sexti diei oꝑatio. ac
septimi dedicatio cũ cȩteris explicet᷑ ac sic ex temꝑe
liberiꝰ. & hoc &e alia pret̾missa quȩ erant relatu digna
dicant᷑. Masculũ aut̃ unũ. & feminã unã.: in pͥmis ere¬
auit ds̃. ñ ut animantia cȩt̾a qui insingłis gn̾ibus
ñ singła s plura c̃auit. ut ꝑ hoc genꝰ humanũ arciore
ad inuicẽ copula caritatis constringeret: quo se ex uno
totũ parente ortũ eẽ meminisset. Cuiꝰ causa unionis
scriptura sacra cũ dixisset & c̾auit ds̃ hominẽ aditna¬
ginẽ dĩ creauit illũ: statĩq subuingeret mascłm et
feminã c̾auit eos. noluit addere adimaginẽ dĩ cre¬
auit eos. & femina eñ ad imaginẽ dĩ creata ẽ. secłm

Expanded text:
 ad imaginem nostram, unum Deum accipiamus, propter quod dictum est ad imaginem Dei. Masculum et feminam creavit eos. Plenius in sequentibus, unde et quomodo protoplastos fecerit Deus exponitur. Sed nunc brevitatis causa tantum creati referuntur, ut sexti diei operatio ac septimi dedicatio cum caeteris explicetur, ac sic ex tempore liberius et hoc et alia praetermissa quae erant relatu digna dicantur. Masculum autem unum et feminam in primis creavit Deus unam, non ut animantia caetera, quae in singingula, sed plura creavit, ut per hoc humanum genus arctiore ad invicem copula charitatis constringeret, quod se ex uno totum parente ortum esse meminisset; cujus causa unionis Scriptura sacra cum dixit: Et creavit Deus hominem, ad imaginem Dei creavit illum, statimque subjungeret: Masculum et feminam creavit eos, noluit addere, ad imaginem Dei creavit eos, femina enim ad imaginem Dei creata est, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
tam & si minore ꝗͣ dies luce ꝑfundit᷑. Triduo aut̃
illo pͥmo tenebrosa ꝓrsus & obscura manebat. Dece¬
bat nãq onimodis ut luce ĩcipiens. ĩ mane diei
sequentis eẽt. ꝓtelatus: quateͥnus insinuaret᷑ oꝑa
eiꝰ. qui ẽ. lux uera. & in quo tenebre non sunt ulle
a luce inehoare: & inlucẽ cuncta eẽ. cõnpleta.
Dix̃ quoq ds̃. Fiatfirmam̃tũ in medio aquarũ: &

Expanded text:
sua, etsi minori quam dies, luce perfunditur. Triduo autem sua, etsi minori quam dies, luce perfunditur. Triduo autem illo primo tenebrosa prorsus et obscura manebat, decebat namque omnimodis ut dies incipiens a luce in mane diei sequentis esset protelatus, quatenus intimaretur opera ejus qui est lux vera, et in quo tenebrae non sunt ullae, a luce inchoari, et in lucem cuncta esse completa. Dixit quoque Deus: Fiat firmamentum in medio aqua
Abbreviated transcription (Latin):
& sic omĩa quȩ uocait: quęri potest qua lĩgua uo¬
cau̾it. Sed apud dm̃ purus ĩtellectꝰ ẽ. sine strepi¬
tu et diuersitate linguarum. Factũq ẽ. ues
paulatĩ luce. pꝰ expletũ spaciũ diurnȩ lõgitudinis.
atq ĩferiores mũdi partes subeũte qđ nẽ usitato
solis cͥcuitu: noctib agi solet. Factũ & mane redeũ¬
te eadẽ paulatĩ supͣ t̾ras atq aliũ diẽ ũtiante: et
ut lucẽ quȩ facta ẽ inferiora orbis occasu suo lus¬
trasse discamꝰ. Ilã si ñ hoc facerae. s magis facto ue¬
sꝑe paulatĩ tota ꝑiret. Ac rursũ mane paulatum
mreereata resurgeret: ñ iã in mane diei sequentis
s potiꝰ in uesꝑa pͥmi. unũ diceret diẽ eẽi Uñ nũcͣ¬
magis uesꝑã & mane quã noctẽ ac diẽ factã dicere
maluit. ut insinuaret tẽ pͥmarie lucis accũ ẽẽ. eir¬
cuitu. qđ nẽ cireuitu solis die noctuq geri constat.
Pret̃ hoc solũmͦ qđ pꝰ creata sidera. nex quoq sua

Expanded text:
et sic omnia quae vocavit, quaeri potest qua lingua vocaverit. Sed apud Deum purus intellectus est, sine strepitu et diversitate linguarum. Factumque est vespaulatim luce post expletum spatium diurnae longitudinis, atque inferiores mundi partes subeunte, quod nunc usitato solis circuitu noctibus agi solet; factum et mane redeunte eadem paulatim supra terras, atque alium diem initiante; et ut lucem quae facta est inferiora orbis occasu suo lustrasse dicamus. Nam si non hoc faceret, sed magis facto vespere paulatim tota periret, ac rursum mane paulatim in re creata resurgeret, non jam in mane diei sequentis, sed potius in vespera primi, unum diceret esse diem m vesperam et mane, quam noctem et diem factam dicere maluit, ut insinuaret tunc primariae lucis actum esse circuitu, quod nunc circuitu solis die noctuque geri constat; praeter hoc solummodo, quod post creata sidera nox quoque tam
Abbreviated transcription (Latin):
plendũ opꝰ suũ ñ eguit mora tẽporũ: qͥ sic̃ scͥptũ
ẽ. omia quecũq uoluit fecit. Unde bene dictũ ẽ.
qͥa inpͥncipio c̾auit ds̃ cęlũ & t̾ram: ut aꝑte detur
ĩtelligiꝰ qͥa utrũq simul abeo factũ ẽ quãuis utrũq¬
simul ab homine dici ñ possit. Deniq dic̃ ꝓpħa.¬
celũ &e t̾rã creasse narrat᷑. Uñ liquido colli¬
nec dũ pͥmũ mũdi nascentis mom̃tũ eẽt trans¬
censũ. Potest aut̃ ñ inꝓbabilit̃ intelligi. inpͥn¬
cipio fecisse ds̃ cęlũ & t̾ram. id ẽ ungenito filio¬
suo. qui int̾rogantib se uideis quid eũ debent
credere: respondit. Principiũ: qui & loguor uob̃.
quia ĩ ipso ut ait apłs. condita sut oĩa qͦ st̃ ĩ celis
& int̾ra. Sed diligent̃ intuendũ. ut ita qͥsq sen¬

Expanded text:
plendum opus suum, non eguit mora temporum, quia scriptum est: Omnia quaecunque voluit fecit . Unde beneplacitum est, quia in principio creavit Deus coelum et terram, ut aperte detur intelligi quod utrumqsimul ab homine dici non possit. Dicit enim psacoelum et terram creasse narratur. Unde liquido collinecdum primum mundi nascentis momentum esset transcensum. Potest autem non improbabiliter intelligi, in principio fecisse Deum coelum et terinterrogantibus se Judaeis, quid eum credere deberent, respondit: Principium quod et loquor vobis . Quia in ipso, ut ait Apostolus , condita sunt omnia in coelis et in terra. Sed diligenter intuendum, ut ita quisque sen
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ p̃cepta seruaret: uiueret in cominutabilit̾ beatus
Nam auimantia cȩtera tra sunt pͥma mox conditione
factu: ut uł alia aliis in alimeniã cederent. uł ipsa suo
senio deficientia ꝑirent. Et uidit ds̃ qđ eẽt. bo¬
nũ: beuedixitq eis dicens. Trescite & multiplicamini.

Expanded text:
et, perpetua viveret incommutabilitate beatus. Nam animantia caetera, ita sunt prima mox conditione facta, ut vel alia aliis in alimoniam cederent vel ipsa suo senio deficientia perirent. Et vidit Deus quod esset bonum, benedixitque eis dicens: Crescite et multiplicamini,
Abbreviated transcription (Latin):
grã ĩ eqͥnoctio u̾no matutinȩ oriũt᷑ ipse oĩb ãnis ĩ eodẽ
eqͥnoctio ĩcęli faciẽ uenũt. Quȩ nc̃ ĩ solstitio uesꝑe ł mane:
hoc sẽꝑ ĩ illo eisdẽ horis oriunt᷑. S & quedã st̃ stellȩ
qͣs planetas. id ẽ. errantes uocant astrologi: que
maiores annos suo cireuitu faciunt. qͦ ad eundem
circuitu expleto: ad eadẽ loca siderũ quib fuerãt an¬
te redire. Lina qͦq cũ duodecies sꝑatia sui cursis
ꝑegerit. annũ fac̃ cõmunẽ. idẽ. dierũ trecentoꝵ qͥnqͣ¬
ginta quatuor. Et ut anno solari eiꝰ possit cõcordare
circuitꝰ. t̾cio qͦq uł sccło anno t̾ciũ decinũ addidit men¬
sẽ. quẽ embolismũ annũ uocãt calculatores: & sit dier̃

Expanded text:
eodem aequinoctio in coeli faciem veniunt; quae nunc in solstitio vespere vel mane, hae semper in illo eisdem horis oriuntur. Sed et quaedam sunt stellae quas planetas, id est, errantes vocant astrologi, quae majores annos suo circuitu faciunt, quo ad eumdem circuitu coeli expleto, ad eadem loca siderum, in quibus fuerant ante redire. Luna quoque cum duodecies spatia sui cursus peregerit, annum facit communem, id est, dierum trecentorum quinquaginta quatuor, et ut anno solari posset ejus concordare circuitus, tertio quoque vel secundo anno tertium decimum addit mensem, quem embolismum vocant annum calculato
Abbreviated transcription (Latin):
statũ atq ornatũ. uno cęli nomine qđ inpͥncipio
factũ dix̃ cõnp̃hendẽt: corꝑalẽ uͦ uisibilẽ & corrup¬
tibilẽ creaturã latiꝰ ex ordine describeret. id est
tacitis eis quȩ altiora quesitu. & fortiora scrutatu
sũt nimiũ: illa potiꝰ quȩ eeñt adeo p̃cepta siue pro¬
missa hominib eogitanda ꝓpon̾et. Unde &̃ consul¬
Arbitram᷑ eiũ quia si fuit quippiã ante institutionẽ
sensibilis huiꝰ & corruptibilis mũdi: ꝓfecto ĩ luce
fuit. Neq dignitas angłorũ. nec om̃iũ cęlestis mili¬
tiȩ: uł siquid ẽ nominatũ uł incõpellabile.aut aliqͣ
rationabilis uirtꝰ. uł ministrator sp̃s degere posset
intenebris. sed in luce & letieia decentẽ se habitum
possidebat. Dñ aut̃ cũ ĩpͥncipio dm̃. id ẽ. infilio patrẽ
fecisse cęlũ & t̾rã p̃diceret: etiã scĩ sp̃s intulit men

Expanded text:
statum atque ornatum uno coeli nomine, quod in principio statum atque ornatum uno coeli nomine, quod in principio factum dixit, comprehenderet; corporalem vero, visibilem et corruptibilem creaturam latius ex ordine describeret; id est tacitis eis quae altiora quaesitu et fortiora scrutati sunt homines, illa potius quae essent a Deo praecepta sive promissa hominibus cogitanta proponeret. Unde etiam consul« Arbitramur enim quia si fuit quidpiam ante institutionem sensibilis hujus et corruptibilis mundi, profecto in luce fuit. Neque enim dignitas angelorum, nec omnium coelestium militiae, vel si quid est, nominatum aut incompellabile aut aliqua rationabilis virtus, vel ministrator spiritus, degere posset in tenebris, sed in luce et laetitia decentem sibi habitum possidebat. » Bene autem cum in principio Deum, id est, in Filio Patrem fecisse coelum et terram praediceret, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tenebrę eeñt. suꝑfaciẽ abissi. dix̃. Fiat lux. Et
facta est lux.u. Et sp̃s dĩ ferebat᷑ suꝑ aqͣs.
Non ẽ. opinandũ puerilit̾. quod sp̃c creator de quo
scriptũ ẽ. quia sp̃s dñi repleuit orbẽ t̾rarũ. posi¬
tione loci his quȩ erãt creanda suꝑ ferret᷑ sed
intelligendũ pociꝰ quia uirtute diuina p̃celle¬
bat creat᷑is: habens in ꝓpͥa potestate. quando aqͣrũ
illustraret abissũ qñ in locũ eas secerneret unũ
ut appareret arida: quando. & qͦmͦ creaturas cȩ̨t̾as
ꝓsuo nutu disponeret. insimilitudinẽ uidlicet
fabri.: cuiꝰ uoluntas his quȩ fabricandȩ sũt rebus
solet suꝑferri. Qđ ipsũ quoq ad distinctionẽ suꝑ¬
extẽprẽ ad ꝑfectũ deducere intendebait. Nã idẽ¬
& moyses tam breuit̃ suꝑioris mundi fec̃ mẽtionẽ:
quia de nũdo hoc inquo homo factus ẽ. ad instruc¬
tionem generis humani sermonẽ facere instituerat:
sufficere credens si om̃em creat᷑e spualis & ĩ usibilis

Expanded text:
Fiat lux, et facta est lux. Et Spiritus Dei ferebatur super aquas. Non est opinandum pueriliter quod Spiritus creator, de quo scriptum est: Quia Spiritus Domini replevit orbem terrarum , positione loci his quae erant creanda superferretur. Sed intelligendum potius quia virtute divina praecellebat creaturis, habens in propria potestate quando aquarum illustraret abyssum, quando in locum eas secerneret unum, ut appareret arida, quando et quomodo creaturas caeteras pro suo nutu disponeret, in similitudinem videlicet fabri, cujus voluntas his quae fabricandae sunt rebus solet superferri. Quod ad ipsam quoque distinctionem supex tempore ad perfectum deducere intendebat. Nam et ideo Moyses tam breviter superioris mundi fecit mentionem, quia de mundo hoc, in quo homo factus est, ad instructionem generis humani sermonem facere instituerat: sufficere credens, si omnem creaturae spiritalis et invisibilis