comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ualẽ circũomire inuocontex. aliaq hunistemõi fieri
pnto profecto nirtus at saprontia maior illis fuit
⁊qui ex parius opibus tantum impperiũ fecere q̃ sit
i arobiy qui ea beme parata uix retiuemius. platet
sed ita censeo publicandas corum petuiay apsos in
uinculix habondex ꝑ niucipia que maxi᷑ opibux
ualent. Neu quis de eis postra ad souatum referat
noue cum populo agat. qui alĩ secerit ego credo¬
senatum existimare eum cõtra Rom p. et salutem
uerbo illuos aluy alii uacre assentiebantur/

Expanded text:
uere, circumveniri innocentes, alia huiusce modi fieri puto. profecto virtus atque sapientia maior illis fuit, qui ex parvis opibus tantum imperium fecere, quam in nobis, qui ea bene parta vix retinemus. Placet sed ita censeo: publicandas eorum pecunias, ipsos in vinculis habendos per municipia, quae maxume opibus valent; neu quis de iis postea ad senatum referat neve cum populo agat; qui aliter fecerit, senatum existumare eum contra rem publicam et salutem verbo aliu
Abbreviated transcription (Latin):
multo pulcerrimã eam noꝵ hẽremus quipxe sociorum
que nobis nulla funt/ Domi industria. foris iustum
Imꝑiũ. aĩnuos in cõsulendo liber. neq delicto. neq libidini
oluropiuy. pro uero hẽmuy luxuriã at auariciã. publite
egestatem pͥncitim opubentiam. laudanus diuitiar sequi¬
iuerciam Inter maloet et bouox dist̾iuen nullum est. Diã
uirtutis p̾mia auibitio possidet neq nurum est. uhi nos
seꝑatun sibi consilium quasq capitiy. ubi domi uoluptatib
hie potiuẽ. aut gr̃e siciatix. eo fetiut impetux fiat In¬

Expanded text:
multo pulcherrumam eam nos haberemus: quippe sociorum multo pulcherrumam eam nos haberemus: quippe sociorum quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulundo liber, neque delicto neque lubidini obnoxius. pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam, publice egestatem, pinertiam; inter bonos et malos discrimen nullum; omnia uirtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum: ubi uos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi uoluptatibus, hic pecuniae aut gratiae seruitis, eo fit ut impetus fiat
Abbreviated transcription (Latin):
Aredo falsa existinaux ea que de inferis memorãtur
tetra. iiculta feda. foruidolosa habere Ita ꝙ rẽsiuit
peciiãs corum publitandax et ip̃os ꝑ murutipia in tustodirs
hũdos uidelicet tuneux ne si rome fuit aut a populuribus
cõiuratioris. aut a multitudine conducta per uimi erprã᷑
quasi noro mali at stelerati tantũnõ in urbe et non ꝑ totam
ytaliam fuit. aut non ubi plus possit audacia ubi ad desenꝰ¬
deudum opes ninores fuit / quare uanũ equidem hoc ꝯsilũ
est si ꝑaculum ex illis metuit uel si in tanto om̃ metu solq
non tunet eo magis refert me uuthi atz nobis tuuero qre
ꝙtiuiq de publio lentulo ceterisq statueritis. pro certo.
haibe tote nos simul de ex̾citu catiliue et de onũbus cõiurat
de cornere quãto uoro attoucius egritis. tanto illis ãnnus¬
y ĩfirmor erit. sed si paululum mõ uoe languere uideruit
ian om̃s forocos aderunt. Alolite existimare maiorex nr̃oy

Expanded text:
credo falsa existumans ea, quae de inferis memorantur: credo falsa existumans ea, quae de inferis memorantur: taetra, inculta, foeda atque formidulosa habere. itaque censuit pecunias eorum publicandas, ipsos per municipia in custodiis habendos, videlicet timens, ne, si Romae sint, aut a popularibus coniurationis aut a multitudine conducta per vim eripiantur; quasi vero mali atque scelesti tantummodo in urbe et non per totam Italiam sint, aut non ibi plus possit audacia, ubi ad defendundum opes minores sunt. quare vanum equidem hoc consilium est, si periculum ex illis metuit; si in tanto omnium metu solus non timet, eo magis refert me mihi atque vobis timere. qua re quom de P. Lentulo ceterisque statuetis, pro certo habetote vos simul de exercitu Catilinae et de omnibus coniuratis decernere. quanto vos attentius ea agetis, tanto illis animus infirmior erit; si paulum modo vos languere viderint, iam omnes feroces aderunt. Nolite existumare maiores nostro
Abbreviated transcription (Latin):
cest Dopenno p. c nuilta ũba in hoc ordine feti Rexe
de Iuxuria. at auaritia nr̃orum cunũ questus sum
nu hosq mortales causa ta aduersos habeo. qui nichi
atz aõ meo uellux nug̃ dolicti gram secissom. haud facile
alterinei libidini malofactum condonabam. Bedea tam¬
cet si uos paruopendebatix tantum . ꝓ pi firma erat
opuboncia urum̃ negligontiam tollerabat. Aũt uoro
non id agitur. bonis no. an malis moribux uniamux
neq ꝙͣtum aut magnificum impeniũ domani popul
sit. Wed hec cuuistũ qmoĩ uidentur nr̃a an nobistum
uorabula ãmisiuiux. quia boua alioua largiri. libera/¬
litas malarum rerum audacia fortitudo uocatur
Co R. p. in extremo sita est. Tuit saue qm̃ ita pe
mores habrut liberalex ex sociorum fortus suit
nusencordes in furibuer eraem: Iteq illi sangnnem
nr̃m uargiantun et dum pancis sceleratix ꝑcunt
bouos om̃s ꝑ ditum eant. Dene et comxosito gary
cescor pauloaute in hoc ordine de uita et morte dissocut

Expanded text:
es conscripti, multa verba in hoc ordine feci, saepe de luxuria atque avaritia nostrorum civium questus sum, multosque mortalis ea causa advorsos habeo. qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecissem, haud facile alterius lubidini male facta condonabam. sed ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen res publica firma erat, opulentia neglegentiam tolerabat. nunc vero non id agitur, bonisne an malis moribus vivamus, neque quantum aut quam magnificum imperium populi Romani sit, sed haec, quoiuscumque modi videntur, nostra an nobiscum ula rerum amisimus: quia bona aliena largiri liberalitas, malarum rerum audacia fortitudo vocatur, eo res publica in extremo sita est. sint sane, quoniam ita se mores habent, liberales ex sociorum fortunis, sint misericordes in furibus aerari: ne illi sanguinem nostrum largiantur et, dum paucis sceleratis parcunt, bonos omnis perditum eant. Bene et conposite C. Caesar paulo ante in hoc ordine de vita et morte disseruit,
Abbreviated transcription (Latin):
mrus est. p .c. cum res at pericula nr̃a consuero.
et cum sentonciaꝵ non nullorum ip̃e mecũ reputo.
INi michi disseruisse uidentur. de prua exrum qui
priẽ parontibux aris at focos suis bellum parauore
Res antum mouet cauere ab illis magiaer lq̃ qui in
illos scatuamux consultare lam cnucta malificia
tum ꝑsequere uhi facta sunt hoc nero insi piuderix
Lapta urbe nchil roliqui fit uictix ped per deos
amortales nos ego appello. qui somx domos illax
sigua tabulas urãs pluris p̃m ꝙ̃ rem pa fecistix si
ista cuiustũqmõi fuit que amplexaniim retiuero, si

Expanded text:
res conscripti, cum res atque pericula nostra considero et cum sententias nonnullorum ipse mecum reputo. Illi mihi disseruisse videntur de poena eorum, qui patriae, parentibus, aris atque focis suis bellum paravere; res autem monet cavere ab illis magis quam, quid in illos statuamus, consultare. Nam cetera maleficia tum persequare, ubi facta sunt; hoc, nisi provideris, capta urbe nihil fit reliqui victis. Sed, per deos inmortalis, vos ego appello, qui semper domos, villas, signa, tabulas vostras pluris quam rem publicam fecistis: si ista, cuiuscumque modi sunt, quae amplexamini, retinere, si
Abbreviated transcription (Latin):
uotis neq suppliciys nuhebribus auxilia deoram ꝑ autui
uigillando bene consulendo. prospera om̃a cediuit. ubi siror/
die atz ignanie Ie tradideris. ne quigͣ deos nuxlores rran
infestiq funt. apud maiores ur̃oe lulus uallux to rq̃ti
bello gallico filũ suĩ ꝙ as contra Inxeriũ in hostem xug¬
uerat ureari iuuissit Atq ille egxeguis adolensteus ĩode rat
fortitudiuis morte penas dedat. uosi de ciude lissinus picidx
quid statuatix cuuctanũ / uidelitet et cetera uita eotum
huit sceleri obstat. Uerum ꝑeite dignitate lentuli. si ixe
pudicitie si fame sui. si diis aut hom̃ibux unq̃ ullis xexat
Ignostite cethegi adolentie nisi iterum be patrie bellum
feta. Al au quid ogo de gabuno statilio rexario loguar

Expanded text:
votis neque suppliciis muliebribus auxilia deorum parantur; vigilando, agundo, bene consulundo prospera omnia cedunt. ubi socordiae te atque ignaviae tradideris, nequiquam deos inplores: irati infestique sunt. apud maiores nostros A. Manlius Torquatus bello Gallico filium suom, quod is contra imperium in hostem pugnaverat, necari iussit, atque ille egregius adulescens inmoderatae fortitudinis morte poenas dedit; vos de crudelissumis parricidis quid statuatis, cunctamini? videlicet cetera vita eorum huic sceleri obstat. verum parcite dignitati Lentuli, si ipse pudicitiae, si famae suae, si dis aut hominibus umquam ullis pepercit. ignoscite Cethegi adulescentiae, nisi iterum patriae bellum fecit. nam quid ego de Gabinio, Statilio, Caepario loquar?
Abbreviated transcription (Latin):
sibi restitutum uidirat neq unis calanutate de tit
uoluxtate et gratulatione. quitꝙͣ fortima dñmuerit
Ier se pũte de se tergoribus ꝯsultum dicebat. Utrm
iqni statumm uecaretur. an in aliud temxꝰ ⁊ suaretur
sortuõ beneficio se esse Incolimẽ s tem marcꝰ meciꝰ
reptus. ut ad enm reductus est. hoc plio traua Renũ¬
nũtiato. Eueni qui ad rixaiz reui uenerant donnem
reuert coxerunt. Quoer ubi. qui prox ͫ Roñĩ incolũt
xterutos censerunt Insecuti mnagnũ ex hniz nũm oc¬
aderunt Cesar una estate. duobus maxĩa bellig
ꝯfectix maturius paulo ꝙͣ tempner ãmi postulabat
In hiberna in sequaner ep̾atum deduxit. hiberix
labionũ proposuit. ip̃e in ce citeriorem galliã ad
cõuentus agendos ꝓ fectus est ¶ Exꝑlicit pͥmut¬

Expanded text:
sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenununtiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est. C
Abbreviated transcription (Latin):
tertiam atrem laborantibus nrĩs subsidiomisit
ita p̃liũ restitutum est / at om̃s hostes terga
urrterunt neq p̾us fugrie destiterunt q ad.
flumẽ Reuũ milia passiũ. ex oo loco t̾citeri quĩq
pueuerunt. Ibi panci aut uiribiit ꝯfusi trauare
ꝯtendunt. aut luctubiuz Iuuentis. sibi salutẽ dpxir¬
⁊ uut In hiss fuit a rioiistit. qui naiculain
deligatam ad ripam nactus ea profugit Reliqdi
quam dono secim duxerat/ AAltera norita regis
uoctionis soror. quã in galliam duxerat a fiẽ
mussam. utraq in ea fuga perierunt. due filie
harumi. altera occisai altrra capta est. E auis
ualerius procillus cum a cuscodibusan fuga Rius
cathenis uin̾ctus trehẽtum. In ip̃m Cesarẽ hostes¬
In equitatu ꝑsequẽtem autidit. que quid res¬
cesari ur̃ m̃oren q̃ ipa uictoria uoluptatem
actulit ꝙ heem̃ honestissumũ proii̾tie gallie
suũ fanuliarem et hospitem erextum e mauibꝰ hostiã

Expanded text:
tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex rvenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquoquam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem esari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium
Abbreviated transcription (Latin):
in fuga ⁊ luiqueretur Eo mulieres Imposuerũt q̃
in p̃liũ proficistentex. passis mambus flencegi
Imixtorabant ne se in sruitutem cõnuis tridederẽt
tornu. ꝙ eam ꝑtem iĩme firmã hostiũ eẽ aĩadu̾te¬
ret. pliũ ꝯuusit. Ita nr̃i eciam alac̾ter in hostes
siquodato. Imxetum fecerunt. Ita hostes rxente celerit̾¬
ꝙ procurrerunt ut spaciũ pila in hostes cõuiciendi
non daretur Rerectis pilis ꝯumĩter gladiis puq̃tũ¬
est. At g̾uaur celeriter ex ꝯsuetudiut sua phalange
facta. Iiupotus gladiorum exceperunt. Reperti sui
complures nostu nilites. qui i phalangas insilierĩ
et seuta mambus reuellerent. et desux uuluearẽt
lum hostiũ acios a siuistro cornu pulsa atz in fugã
cõuersa esset. a doxtio cornu uehemẽter multitudiõ
suoꝵ. uram̃ aciom põmebant. Id cum aĩadiurtisset
publius crassus adolostens. qui equitatui p̃erat
ꝙ expeditior urat. ꝙͣ hn qui inter aciẽ uersabant᷑

Expanded text:
in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatuest. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
p rogiossus aciem instruxit. hostibuiz pugnãdi ptãtem
fenit. ubi uetum quid oos prodire Intelloxit. Enter
moridiem epͥcitum in castra reduxit. Tunt demũ drco/¬
instis. partem suaꝵ copiaꝵ. que castra nnora oppugͣni¬
rent nisit. etcm acriter utrimq. usq ad uesperum
puquatum est. Bolis occasu. suas copias arionistus
multiã et illatis et acceptis uulueribus in castris re¬
duxit. lum ex captiiue. quereret cesar. ꝙͣobrẽ derioy¬
g̾manos suꝑare. si aute nouã liuã p̃lio ꝯtendissent
postridis uius dici cosar usidiũ utusq castris. quod
militum legionarioꝵ. ꝓ hostiuimo ualebat. ut ad sprm
alariis uteretur ⁊p̃e capliai Iustructa acie. usq ad
ad castra hostiũ accessit. Tum dũ ns⟧⟧ necessario
g̾maui suas ropias castuis exduxerunt / quãt uq
ꝯstiterunt. paribus Interuallis. indos marcumanos
aciem suam redis et carris c̾cũdederũt ne qua syes

Expanded text:
progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem ArioGermanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod situdine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes
Abbreviated transcription (Latin):
Si quo erat lougius prodenud. aur reberius rapiendum
tauta erat horim ep̃ntatione rderittrut uumo
sublenati cursum adequaxont. ubi cuu utasals mesa¬
tencre iteltexit ne duicius cõmratu ꝓhiberet᷑ ulta
eum ydoneum locum. quo in loco g̾mari consederant
t̾nter passus sextentos. ab hus tastris. locum de legit atire
tapliti instructa. ad eum locum uenit. p̾uã et ⁊ã acio
in armis rẽ. terciã castra nuuire iussit. hiclotus ab hostt
cͥnter passus sexcentos uti dictum est abrrat. Eo t̾citer
hoñi nno sedecim iilia expedita. cũ oĩ equitatu. Lro¬
uistus misit. que copre nr̃os terrerent et nrmitione
phiberent. Aichilhoduus Cosar ut aute ꝯstituerat. duay
acies hostem propulsare. torciam opus ꝑficere iussit
Rnuitus castus. duas ibi legiourx celiquit et ꝑtem
Pruxuno die instituto suo. Cesar e castrur suis utusq
copias suas eduxit. paulumq a maioribui castas

Expanded text:
si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati esar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris
Abbreviated transcription (Latin):
passuũ sepi a cesaris castri sub mõte ꝯͥ sedit / postridie en
dier p̃ler castra rosaris suas ropias traduxit / et nulibꝯ
passuu duobus. ultra eiun castra focit / Eo ꝯsilio uti famẽto
quieatuq qui ex sequarus et hediũs supportaret᷑ cesarẽ
intercludoret. Ex ro die. dies ꝯtiuos quĩq. cesar pre
castris suas copias produxit et aciem instructã habuit
ut si uellet arionistuy p̃lio ꝯtendore. et ptãs nõ deesset
Arioiustus huis oĩbus diebus ex̾citum castris ꝯtiuut xq̃stri
plio cotidie contendit genus hᵒ erat pugne. quo se g̾uani
eptuerãt. E quitũ nuilia erant sop totidem unõ pedites
uolorissimi ac fortissimi. quos ex oi copia suiguli suiguloy
sue salutis cã delegerant / cumin hus p̃liis uorrabãtur. ad
se eoerequites dnprebant. hn si quid erat duriux cõcamibat
si quis graiiore uuluere a ccepto. equo. denderat t̾rũ sistebãt

Expanded text:
passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant;
Abbreviated transcription (Latin):
cum eo. uti aut iterum colloquio diem ꝯstiturret. aut
si nunq. uellet e suis legatis. aliquem ad seuuĩtteret
rolloquendi resaritã iusta nõ est. et eo magur ꝙ p̾die
eius diei g̾uaui Itares retiners non poterant. quin
in nr̃os tela cõuiterent. legatum e suis magno rũ ꝑicuto¬
sesx ad enm missurum et hostibus feris obiecturũ existiã¬
uat. Cdmodissime uisum est gayum ualcriũ procillum
toualeri cabari filiũ. sũma uirtute et hũauitate ad olestẽ
multa Iam deuioruistus. longniqua consuetudiue utebat᷑
et ꝙ in eo peccandi g̾manis causa non esset. ad eñ nuttẽ
et mariũ titum. qui hospicio Ariouisti utebatur hus
mandant. at que diceret. ariouistusr. cognosterẽt et
ꝯspexisset. ex̾citu suo pũte. cõclauiauit. quid ad se uer̃¬
rent an spoculandi causa. Conãtes dicẽ ꝓhibuit et
in catheuas cõiecit. Godem die. castra puiouit / et nulibꝰ

Expanded text:
cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentemulta iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et  conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus
Abbreviated transcription (Latin):
R. Instissimũ ẽẽ in gallia imꝑiũ  Bi iudiciũ senatꝰ
obsinari oporteret. liberam dere eẽ galliã. quam
bello uictam suis legibus uti uoluisset Dum hot
In colloquio geruntur. Costeri uãtiatum est. equites
Rerioiuisti propius tumuliõ accedore. et ad urõs adeq̾¬
tare. lapides tela q in urõs coutere. Cesar loquendi
fuiem facit. seq ad suõs recepit. suis q imxauit
ne quod õmo telum in hostes reccerent. Aamñ et si
sie ullo piculo legionis delocta tum equitatu plũ
fore uidebat. tamen cõmttond̾ nõ putabat. Ut pulsi.
hostibus diti posset. eos se fulem in colloquio c̾cu̾uentes
postraꝙ̃ in uulgus nulitum delatum est qua arrogãᵃ
In rollequio ariouistus usus est oĩm gallia ronis Iur̾dixi¬
isset Impetũq in nrõs. eius equites fecissent. Eeq
res colloquiũ ut diomisset mulio maior alac̾tas studiũ¬
q pugnandi. mauis ex̾citui Imectum est. Bidno.

Expanded text:
 iustissimum esse in Gallia imperium; si iudicium senatus  iustissimum esse in Gallia imperium; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo p
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus quas no dui secum. et crm sequais huossent
auxilio p. R. uios esse. deborese supicari si multa
Cesarem auiticia. ꝙ excitum in gallia hrãt. sui oxxi¬
mendi cã hr̃e. Qui iusi discedat. at ex̾citum dedutat
ex hiis i̾gionibus. sese illum. ils pro auuco sed pro.
hoste hĩturum. Q si eum interfecerit multis seia
nobilibus p̾ncipibus q p. Ro. gratum r̃ẽ futurũ. id se
ab ix̃ĩs pir eorum nĩtios comxtum hr̃e. Quoꝵ onn
giam at anuaciam. eius morte redune̾ posset Ꝙ
si discessisset et liberam possessiouẽ gallie sibit᷑ didiss
maguo se illum pmio r̾mneraturũ. et queciq
bella gea uellet. siue ullo eis labore et ꝑiculo.
ꝯfecturũ. Rulta ab cesare in rã sinam̃ dicta sunt
desereret. Aeq se iudiccere galliam pocius eẽ a niouisti
nam redegisset. neq scipendiũ Imxosuisset Ꝙ
si antiquissuuũ quoq tempna spectaui eporteret p.¬

Expanded text:
tionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent tionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibus principibusque populi Romani gratum esse facturum id se ab ipsis per eorum niam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt desereret, neque se iudicare Galliam potius esse Ariovisti in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectari oporteret, p
Abbreviated transcription (Latin):
a se uno p̃lio pulsax ac suxatas esse. Si Iterun exꝑrii
ueluit se Iterum ꝑatum esse decectare Bi pate uti
uelunit. Inquũ esse dispendio recusare. quod sua uolã ͭ ͬ
ad id tempus ꝑpenderut. amicitiam xo. Ro. sibi ornamẽto
et p̃sio non decruuẽto et̃ oxortẽ idq se ea spe petisse
appetierit. Q miultitudinẽ g̾manoꝵ in galliã traducat
id so. sui iumendi. non gallio impuguanda g cã facẽ.
euus rei testimoniũ esse. ꝙ insi rogatus nõ uenerit et ꝙ
bellum non intulerit. sed defenderit. Be prius in galłia
possessionex ueniret. promiciam suã hanc ẽẽ galliã sirat
illam nram. uti ixĩ concedi. non oporteret. si in nr̃oafiunes
Imxetum facerent Bit item nos eẽ nuquos ꝙ In
diceret. non se tam barbarum neq tam Impitum esse
rerum. Ut non sciret neq bello allobrogum prexio
heduos romauis aux ͫ tulisse Neq ixõs in his rõte̾/¬

Expanded text:
a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse.adpetierit. Quod multitudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis conten
Abbreviated transcription (Latin):
amicos. non mõ suist inchil dexerdire sed gr̃a diguitate
houore auctos uelit esse Q uero ad aĩcitiam p. R. actu¬
que legatis. in maudatis dederat coderat. ne aut
hediux. aut uorum sociis bellum instiret. obsides redda
si uullam ꝑtem g̾manoꝵ domũ reuuttere posset. ato nu
quos amx. Renũ transire pateretur ¶ A uoistꝰ ad postu¬
lata cesaru. panca respondit. de suis uictutibus multa
predicauit transire Renũ. sese non sua sponte sed rogatũ
et accorsitum a gallisz. non sine magna sye. maguisq
p̃miis domũ propinquosq ⁊eliquisse. Bedes habrre
in gallia. ab ixĩs contessas. obsuls iporum uoluntate
Datos. stixendiũ caxe Iure belli. quod uictores uictisq
imponere ꝯsuerunt. Non sese gallir. sed gallos sibi
bellum intulisse. os gallie cictatos ad se expuguãdꝰ.
ueuisse. ac coutra se castra hũissu. Sasq õs copras

Expanded text:
m, ut socios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, m, ut socios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad amicitiam populi Romani attude eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias
Abbreviated transcription (Latin):
graudis hic lotus equo fere spacio ab castri Aeuonisti
et cesaris aborat / eo ut erat dictum ad collo quium
uenerunt. regiouem cerar. quam equis ueperat passibus
ducentis. ab eo tumulo ꝯstituit Item equite auoiusti
pari Interuallo constiterunt. Ae rioistuer ex equis nt
colloquerentur et pretir se deuos. ut ad colloqurum
adduceret postulauit. ubi eo uentum est. Lesar Iuicior
orois. sua senatusq in xum bñficia cõmemorauit ꝙ Rex
appellatus esfet a senatur ꝙ amicus. ꝙ munera aurplis¬
sune missa quam rem et pancis ꝯtigisse. et ꝓ magns
homi offitiis consuesse tribui. Docebat illum cũ u aditũ
neq tam̃ postulandi iustam hrẽt. bñfitio ac liberalitate
sua. at senatus ea p̃mia ꝯsecutum. Docebat ecia ꝙ.
uetores ꝙq iiste cause necessitudin̾s ixĩs cum hediux
Intercederent. que senatusconsulta quotiens q̃qz houorfica
In ros facta ossent. ut uĩ temꝑo Iocius gallie. p̾ncixa¬

Expanded text:
grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium anatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae principa
Abbreviated transcription (Latin):
spem ueniebat pro suis tantis po Ro. in eũ bũficiia
Dies colloquio dictus est ex ro die quintus Interim
Arionistus postulauit ne quem peditem ad rolloquiũ
Cesar addiceret. uereuse ne pirisidias as ext̾m̃¬
ueiuretur uterq cum equitatu uenieet. alia rõme
sese nõ esse uenturum. Cesar ꝙ neq polloquiũ interpo¬
sita cã tolli uolebat. neq salutem suã galloꝵ eqͣtatur
cõmittrre uolebat nel audebat. cõmodissiũ eẽ statint
onubus equis gallisz equitibus de tractis. eo legiona¬
rios milites legioniss decime, cui qmaxune ꝯfidebat
nuxouere. Ut presidium qͣ anucissiuũ si quid opux
facto hrẽt. Quod cum fieret. non roditule quid ã
ex iilitibus. decime legionis dixit. plusꝙͣ pollititus
esset lesarem ei facere. pollicitum se in rohortis
xtorie loco. de cuã legionẽ hĩturũ ad equũ ⁊ estutire
plancies erat magua. et in ea tinulꝯ terremis sat

Expanded text:
spem veniebat pro suis tantis populique Romani in eum spem veniebat pro suis tantis populique Romani in eum Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. InterimAriovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis
Abbreviated transcription (Latin):
Reaisset seq rẽ ad bellum gerend̾ pati ssima ꝯfromiit
drinde ⁊ elique legionex. cum t̾bus mlitũ ẽt pmorĩ
ordiuũ centurionibus egerunt uticesar satiffacerẽt sed
utat nec unꝙͣ dubitasse neq tuiuisse neq de siõma
belli suũ indiciũ. sed imuxatoris esse existiuauisse t or̃d
satiffactione accepta. et Itiuere exquisito. ꝓ diuitiacũ
ciecuitu. locis aptis ex̾citum duceret de quarta uuigilla
ut dixerat ꝓfectus est. s extimo diecum ita nõ Iutir¬
nitteret. ad exploratoribus c̾tior factus est. Auonisti
copias a nris mlitibus passuũ quatuor ex xx ł aboe.
Coguito uosaris aduentu. Arioiustus. legatos ad eum
uuttit Qued antea de collo quio postulasset. id pir se
fieri licere. quẽ propiuss a cressisfet. seq id sine ꝑiculo
facihe posse existuiare Nlon respũt condicõnem tesar
Iamq eum ad saitatem i̾uerti arbitraba᷑ cam id quod
au̾a petouti deuegasset. ultro polliceretur maguãq m

Expanded text:
llum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in
Abbreviated transcription (Latin):
cõmotus. maturandum sibi exist nuait. ne si noua
manus suenorum. cum uetrribus copiis arionisti
sese quipissent. minus fatile resisti posset. Itaz re
fruuẽtaria. q̃ celerrime potuit leꝑata. maguin
Ituieribux. ad arionistum contendit. Cum tridui
uiam processisset nĩciatũ est .xi. arionistum cum
omibus suis copiis ad occupand̾ uesoncionẽ. quod
est opidꝰ maxinũ se quanorũ contendere. trdiu ꝙ
reꝵ. que ad bellum u sui erant. sũma erat in ro.
oppido dificultas. Idq sic natura loti mumieba᷑ ut
magnã ad ducend̃ bellum daret facultatẽ. xpterea
ꝙ fliuẽ alduasontus ut crrcino c̾cunductum pemi
totum opid cuigit. Reliqũ spatiũ. quod est nõ amp̃
pedum sexcentorum. qua flimiẽ intirunttit mol
ꝯtinet inagna altitudiue ita ut radices moutis
ex utraq ꝑle rixe fliũs contingant. hunc muu q
c̾cundatus arcem efficit et cum opido cõmq̃it thuc

Expanded text:
commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique ue omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc
Abbreviated transcription (Latin):
belli fortuã temptassent / et armis ꝯgressi ac suꝑati
essent. scipendioerios esse fcictoy. Ragnam  cesa
Imueriã facere. qui suo aduentu. uectigalia sibi dete¬
riora faceret. hedius se obsidex redditurum nõ essi
neq hus neq eorum sociis iiiiria bellum illaturid
si in eo manerent. quod quenissent scixendiũ ꝙ qd¬
a̾is pendirent Sa id non ferssent. Ionge hiis f̾nũ
heduorum Inmerias. non neglecturũ nẽmẽ secum
sue sua prcie contendisse. cum uellet congrederet
Intellecturũ. quid uucti g̾niaui excitissum. in aruux
qui inter annoiz ix tectum non subissent. uirtute xosset
hec rod̾ tempe cesari mandata referebant᷑. et legati
ab hedius et a treuerus ueniebant. hedui questum
datis pacem arionisti redimere potuisse Troueri
autem pagos centum fuenorum. ad aipas Reui ꝯse disse
qui Reuũ transire couarentur. hiis pesse nasuai et
ciuberĩ frẽs. Quibus robus cesar uehementen

Expanded text:
belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, longe iis fraternum Haeduorum iniurias non neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer
Abbreviated transcription (Latin):
tanto suo populiq romani bñficio affectus. cũ In
consulatu suo. rex atz amirus a seuatu appellatꝰ
esset. hauc sibi populo q Romano. grãm referret
ut in colloquiũ ueiure Inuitatus grauaret᷑. Aeq
de q̃i re dicond̾ sibi et cognostend̾ putaret hec er̃
que ab eo postularet. pmũ no quaꝙͣ multitudinẽ
hom̃̃ amp̃ trans Ronũ in galliam traus dneret / dem̃
obsides quos hrẽt ab hedius rodderet/ sequanisd
ꝑuuitteret ut quos illi hreũt uoliuitate e qr eddo
illis liceret. Nous heduos iiuria la cesseret nent
hiis socusq eorum bellum inferrot Si id ita fecisset
I pisone ꝯsulibus senatus censuisset. Uti quicunq
galliam pnuiciam obturret ꝙ cõmodo rei pa deson a
uret se hoduorum Inirias non neglecturũ ad
ad suũ arbitend imꝑare ꝯsuesse b ipe ꝑo Ro nõ¬
p̾scuberet. quẽ admod̾ suo Iuro uteretur Non oxortõ
st a populo Ro in suo Iure Impediri. hiduos sibi quĩ

Expanded text:
tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus a senatu appellatus esset, hanc sibi populoque Romano gratiam referret ut in conloquium venire invitatus gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si id ita fecissetM. Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod commodo rei publicaeret, se Haeduorum iniurias non neglecturum. Ad ad suum arbitrium imperare consuesse. Si ipse populo Roscriberet quem ad modum suo iure uteretur, non oportere se a populo Romano in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
mulrtudinẽ uenire . xo Ro. ꝑiculosum uidebat / nez
sabi hõmes feros. at barbaros obtompaturors
exist uuabat. quin cũ oem̃ galliam occup auisset ut
auti nuubri tentoniq fecissent in pm̃tiam exirent
at inde in ytaliam contenderont p̃situn t sequanes
tantos siui purtus tãtam arroganciã sumpserat᷑
ut ferendus non uideretur. ¶ ꝑõtrem platit ei ut
locum mrdiũ. utriusq colloquio. deligeret. uelle sest
de Re pu. et siduns utriusq rebis cum eo agrro. ei
legatior Aerionistux respondit. si quid ipĩ a cesare
opus isesx ad eum uenturũ fuisse. si quid ille se
uolit illum ad se ueiire oportere p̃terea se neq sõ
exͥntu in ras ꝑteui gallie uenire audere. quaiz Cesar
pessuderet. Neq excitum sine magno cõmentu at¬
emoluẽto in unũ locum contrahire posse. Bibr̃
autem mirũ uneri. quid in sua gallia. quã uello
oͦ. hiss responsis ad cesarem ted de legatiy Iterum ad
eum resar Iegatos cum hiis mandatix mittit Quo

Expanded text:
udinem venire populo Romano periculosum videbat, neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praestantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quam bello otii esset. His responsis ad Caesarem relatis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ipõs breui temxe iuditaturos M non fore dicto aun¬
dieutes. neq sigua laturi dicãtur ithil serare rõ¬
moneri. Icire em̃ quibustũꝙ ex̾ citus dc̃o audiens
uon fuerit. aut malu de re gesta fortuuã defuisse
aut aliquo faciuore compto auaritiã ẽẽ cõmuctam
suã Inuocẽtiam ꝑpetua uite felicitate. helueciorum
bello ẽẽ ꝑspectam. Itaq se quod in longiorem diem
rolloraturus fuisset rep̃sentaturũ. et proxĩa nocte
de quarta uigilia castra moturĩ. Ut ꝙpͥuũ Intellige̾
posset. utrum apud eos pudor. at officiũ an tiuor
ualeret. Q si p̃terea nemo se quat᷑ tame se rũ
sola decima legione iturum. de qua nõ dubitaret
sibi qr eam p̃toriam cohortem futurã. huit legioni
Cesaer et iudulserat p̃cipue. et potey uirtutem
ꝯ fadebat inapie ¶ hac orõne habita. irriẽ In¬

Expanded text:
ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto auipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac or
Abbreviated transcription (Latin):
hosz postra armatos ac uictores suꝑassent ħ demqz
non solum in suier sed eciã in illoꝵ fiibꝰ pleruiuq
superaruit. qui tanre pares eẽ. nrõ ep̾citui non por¬
tuerut ei quos adu̾sus p̃liũ et fuga galloꝵ cõmo¬
ueret. hoc si quererent reꝑiri possa dintuructate belli
defatigatis gallis. Arionistum cũ multosz mensex tastrs
se ac paludibux tenuisset ne q sui ptãtem fetisset
desperãtes iam de pugna. et dispersos subito adortã
magis rõe et ꝯsilio. ꝙͣ uirtute uicissa. Cui roi cõtra
hoĩes barbaros at imperitos locus fuisset. At nrixm
quid suxare nr̃os ep̾citus capi posse. Qui suũ tuuorẽ
in rei frmuẽtarie suulationem augustiasq itiueris
ꝯferret. fatere arreganter. cum eud aut de offiͦ nuxa¬
Ioris desperare aut p̃stribere unbrentur. hec sibi
ẽẽ cure. frmiẽtum sequanox. Ieucos lingonex. subuũs¬
trare. Iauiq eẽ in agrisr fruiuẽta matura. de Itiuere

Expanded text:
hos postea armatos ac victores superassent. Denique hos postea armatos ac victores superassent. Denique non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere
Abbreviated transcription (Latin):
se hostem uereri. sed augustias Itmerix mag̾tudiẽ
siluarum que int̾rederent intir ixõs et arionistã
aut rẽ frumẽtariã. ut sacis cõmode supportari posẜ
tuuere dicebant. Non nulli eciã. Cestri mĩtiaram
cũ castra mouori ac signa forri insisset/ nõ fore dicto
audientes mulites Neq propt̾ timorẽ signa latures
hec cũ aĩaduertisset. cẽnocato ꝯsilio onm ꝙ ordinuõ
ꝯsilio ducerentur sibi querendũ. aut rogitand̾ puta¬
rent. Arioiistum fese cousale cuxidissue .xo. Ro.
auicitiã appetisse. cur hunc tam teme̾ quisꝙͣ ab
quid tandem uererentur. aut cur de sua u̾tute
aut deixiũs diligencia desperauent. factũ eiux
hostis ꝑicutum prm nẽorum mrmoria cũ cunbris et
In ytalia. siuili tumultu. quos tamẽ aliquid usus &
disciplina. que a nobie accepissent subleuarẽt Ex
quo indicari posset. ꝙͣtum hrẽt in se boui ꝯstancia¬
ꝑẜ ropterea ꝙ quos aliꝙͣdiu. mermes siue cã tnuuissent

Expanded text:
 magnitudinem silvarum quae intercederent inter ipsos atque Ariovistum, aut rem frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent
Abbreviated transcription (Latin):
passuũ. eo se recixe ceperunt Capto mõte et succe,¬
dontibus nrĩs. uoñ et tuliugi. qui hom nulibꝰ c̾ctrr¬
quidecun. agmen hostium clandebant. et uouissuuis
p̃sidio erant ex itoiere nros. la bere aꝑto aggressi
c̾tu̾uere et id R̾cuuspitati heluem. qui in moutem
sese r̾ceporant, ⁊ursus instare et p̃lim riitegͣie

Expanded text:
passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succepassuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receper