comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua nunc agimꝰ necessariã. S melius
uerbaerꝰ inserimꝰ Antecessores inquit
nr̃i qͥdam ep̃i. istic in ꝓuincia nr̃a dan¬
dam pacẽ mechis ñ putauert̃: &e totũ pe¬
nitentiȩ locũ contra adulteria clause.
cesserunt: aut catholicȩ eccłiȩ unitatẽ.
uł duriciȩ uł censure sue obstinatione
ruꝑunt: ut qͥa apud alios adulteris
pax daretur. qui ñ dabat ab ȩccłia sepa¬
raretur. Manente concordie uinculo.
&e ꝑseuerante eccłiȩ catholicȩ indiuiduo
sacram̃to. actum suũ disponit & dirigit
unusqͥsq ep̃c: rationẽ ꝓpositi sui dño red¬
diturus. Eo ad hȩc dicis fr̃ ymcenti. Nẽ¬
pe intueris hunc tantũ uirũ. pacificũ
ep̃m &e fortissimũ martyrẽ. nicħ uebe¬
mentiꝰ sategisse: quã ne unitatis uincłm
rumꝑet᷑. Hides eũ parturientẽ. ñ solũ
ut paruuli in xp̃o concepti nascantur:
uerũetiam ne ĩa nati de sinu matriᷤˢ
excussi moriant᷑. Porro aũt ipsã rem

Expanded text:
qua nunc agimus, necessariam; sed melius qua nunc agimus, necessariam; sed melius uerba eius inserimus. antecessores\', inquit, \'nostri quidam episcopi istic in prouincia nostra dandam pacem moechis non putauerunt, in totum paenitentiae locum contra adulteria clauserucesserunt aut catholicae ecclesiae unitatem uel duritie uel censurae suae obstinatione ruperunt, ut, quia apud alios adulteris pax daretur, qui non dabat, de ecclesia separaretur. manente concordiae uinculo et perseuerante ecclesiae catholicae indiuiduo sacramento actum suum disponit et dirigit unusquisque episcopus rationem propositi sui domino redditurus.\' quid ad haec dicis, frater Vincenti? nempe intueris hunc tantum uirum, pacificum episcopum et fortissimum martyrem nihil uehementius sategisse quam ne unitatis uinculum rumperetur. uides eum parturientem, non solum ut paruuli in Christo concepti nascantur, uerum etiam ne iam nati de sinu matris excussi moriantur. Porro autem ipsam rem,
Abbreviated transcription (Latin):
cis. Scͥptum est enĩ: caritas cooꝑit mul¬
titudinẽ peccatoꝵ. Accessit huc etiam:
qd̾ tanquã sarm̃tum fructuosissimũ.
si qͥd in eo fuerat em̃dandum. purga¬
uit pat̾ falce passionis. Sarm̃tum enĩ
ait dñs qd̾ in me dat fructũ purgat
illud pat̾ ms̃: ut maiorẽ fructũ afferat.
Unde: nisi qͥa herens in diffusione uitis.
radicem ñ deseruit unitati. Nam &e si
traderet corpꝰ suũ ut arderet: carita¬
dem aũt ñ haberet: nicħ ei ꝑdess Atten¬
de adhuc paululũ in litteras eypriani:
ut aduertas quã in excusabiłe ostende¬
rit. qͥ se uoluerit ab unitate eccłiȩ. qũã
dñs ds̃ in omib gentib ꝓmisit & red¬
didit. quasi iusticiȩ suȩ causa separare:
magisq intelligas quã sit uera sententia
pauloante a me cõmemorata: filis malꝰ
ipse se iustũ dicit: exitũ aũt suũ non ab¬
luit. Ponit in quadã epła sua quã seribit
ad antonianũ rem qñdam: satis rei de

Expanded text:
cis; scriptum est enim: Caritas cooperit mulcis; scriptum est enim: Caritas cooperit multitudinem peccatorum. accessit huc etiam, quod tamquam sarmentum fructuosissimum, si quid in eo fuerat emendandum, purgauit pater falce passionis: Sarmentum enim, ait dominus, quod in me dat fructum, purgat illud pater meus, ut maiorem fructum adferat. unde, nisi quia haerens in diffusione uitis radicem non deseruit unitatis? nam etsi traderet corpus suum, ut arderet, caritatem autem non haberet, nihil ei prodesset. Adtende adhuc paululum in litteras Cypriani, ut aduertas, quam inexcusabilem ostenderit, qui se uoluerit ab unitate ecclesiae, quam deus in omnibus gentibus promisit et reddidit, quasi iustitiae suae causa separare, magisque intellegas, quam sit uera sententia paulo ante a me commemorata: Filius malus ipse se iustum dicit, exitum autem suum non abluit. ponit in quadam epistula sua, quam scribit ad Antonianum, rem quandam satis rei, de
Abbreviated transcription (Latin):
onis p̾sumptio. uidelicet ne maculare¬
mini peccatis alienis. tota facilitate
subuertitur: cũ apparet in litteris ey¬
priani cõmunicata ẽẽ cũ peccatorib
saeram̃ta. eũ admissi sunt in eccłiam:
qui scd̾m urãm &e sicut uultis illi sen¬
dentiam. baptisinũ non habebant: & tñ
ȩccłiam ñ ꝑisse: s in sui generis dignita¬
de. ꝑ totum orbem sparsa dñca frum̃ta
mansisse: ac ꝑ hoc si ꝑturbati tanquã
ad aliquẽ portũ. sic ad auctoritatẽ cy¬
priani confugitis: uidetis quẽ illic sco¬
pulum ur̃ error offendat. Si aũt iam
nec illuc confugere audetis: sine ullo lu¬
ctamine naufragatis. Porro aũt cypri¬
anus. aut ñ sensit omino qd̾ eũ sensisse
recitatis: aut hoc postea correxit in
regula ueritatis: aut hunc qͣsi nȩuũi
sui candidissimi pectoris cooꝑuit u¬
bere caritatis: dũ unitatẽ eccłiȩ toto
orbe crescentis. & copiosissime defendit:
&e ꝑseuerantissime tenuit uincłm pa¬

Expanded text:
onis praesumptio, uidelicet ne maculareonis praesumptio, uidelicet ne macularemini peccatis alienis, tota facilitate subuertitur, cum apparet in litteris Cypriani communicata esse cum peccatoribus sacramenta, cum admissi sunt in ecclesiam, qui secundum uestram et, sicut uultis, illius sententiam baptismum non habebant, et tamen ecclesiam non perisse, sed in sui generis dignitate per totum orbem sparsa dominica frumenta mansisse. ac per hoc si perturbati tamquam ad aliquem portum sic ad auctoritatem Cypriani confugitis, uidetis, quem illic scopulum uester error offendat; si autem iam nec illuc confugere audetis, sine ullo luctamine naufragatis. Porro autem Cyprianus aut non sensit omnino, quod eum sensisse recitatis, aut hoc postea correxit in regula ueritatis aut hunc quasi naeuum sui candidissimi pectoris cooperuit ubere caritatis, dum unitatem ecclesiae toto orbe crescentis et copiosissime defendit et perseuerantissime tenuit uinculum pa
Abbreviated transcription (Latin):
se contendant᷑. s sub er nomine a p̾sũp¬
torib atq mendacib fuisse confictũ.
Neq enĩ sie potuit integritas. atq no¬
ticia litterarũ uniꝰ quãlibet illustris
ep̃i custodiri: quẽadiodũ scriptura
canonica. tot linguarũ litteris &e ordi¬
ne ac successione celebrationis excliast¬
cȩ custodit᷑. contra quã tam̃ ñ defuer̃t.
qui sub nominib apłoꝵ multa confin¬
gerent: frustra qͥdem: quia illa sie com¬
mendata. sic celebrata. sic nota ẽ. Herũ
qͥd possit aduersus litteras ñ canonica
auctoritate firmatas. etiã hinc demoi¬
strauit impie conatus audaciȩ: qd̵ et
aduersus eas quȩ tanta noticiȩ mole
firmatȩ sunt. sese erigere ñ pret̃misit.
Nos tam̃ duas ob res ñ negamꝰ illud sen¬
sisse eyprianũ: qd̾ & stilus eiꝰ habet qͣn¬
dam ꝓpriam faciem qua possit agnosci:
&e qd ibi magis contra uos causa nr̃a
demonstrat᷑ inuictior. ur̃eq separati¬

Expanded text:
se contendant, sed sub eius nomine a praesumpse contendant, sed sub eius nomine a praesumptoribus atque mendacibus fuisse confictum. neque enim sic potuit integritas atque notitia litterarum unius quamlibet inlustris episcopi custodiri, quem ad modum scriptura canonica tot linguarum litteris et ordine ac successione celebrationis ecclesiasticae custoditur, contra quam tamen non defuerunt qui sub nominibus apostolorum multa confingerent frustra quidem, quia illa sic commendata, sic celebrata, sic nota est; uerum quid possit aduersus litteras non canonica auctoritate fundatas, etiam hinc demonstrauit impiae conatus audaciae, quod et aduersus eas, quae tanta notitiae mole firmatae sunt, sese erigere non praetermisit. Nos tamen duas ob res non negamus illud sensisse Cyprianum, quod et stilus eius habet quandam propriam faciem, qua possit agnosci, et quod ibi magis contra uos causa nostra demonstratur inuictior uestraeque separati
Abbreviated transcription (Latin):
pareret ae donatũ: manifestũ est ñ coi¬
taminari iustos peccatis alienis. qͣndo
cũ eis sacram̃ta cõmunicant: ac ꝑ hoc
separationẽ qua existis ab unitate. qͦ
excusatione possitis abluere ñ habetᷤ :
impleturq in uob̃ sc̃ẽ scͥpturȩ illud ora¬
culum. filiꝰ malus ipse se iustũ dicit:
exitũ aũt suũ non abluit. Meritiᷤᷤ aũt
cypriani sic ñ ȩquatur. qui ꝓpt̃ paria
saeram̃ta nec ipsos hereticos audet
rebaptizare: sicut ñ equatur meritiᷤᷤ
petri. qͥs quis ñ cogit gentes iudarra¬
re. S illa petri ñ tantũ elaudicatio
uerũetiam correctio: seripturis cano¬
correxisse aũt istam sententiã ñ inue¬
nitur. Non incongruent̃ tam̃ de tali¬
iuiro existimandũ est. qd̾ correxerit: &
fortasse supp̃ssum sit ab eis. qͥ hoc errore
nimium delectati st̃. & tanto uelut pa¬
trocinio carere noluer̃t: quãquã nos
desunt qͥ hoc cyprianũ ꝓrsus ñ sensis¬

Expanded text:
pareret et Donatum, manifestum est non conpareret et Donatum, manifestum est non contaminari iustos peccatis alienis, quando cum eis sacramenta communicant. ac per hoc separationem, qua existis ab unitate, qua excusatione possitis abluere, non habetis impleturque in uobis sanctae scripturae illud oraculum: Filius malus ipse se iustum dicit. exitum autem suum non abluit. Meritis autem Cypriani sic non aequatur, qui propter paria sacramenta nec ipsos haereticos audet rebaptizare, sicut non aequatur meritis Petri, quisquis non cogit gentes iudaizare. sed illa Petri non tantum claudicatio uerum etiam correctio scripturis canocorrexisse autem istam sententiam non inuenitur: non incongruenter tamen de tali uiro existimandum est, quod correxerit et fortasse suppressum sit ab eis, qui hoc errore nimium delectati sunt et tanto uelut patrocinio carere noluerunt. quamquam non desint, qui hoc Cyprianum prorsus non sensis
Abbreviated transcription (Latin):
tirandũ sequi uos dicitis. pͥmitus re¬
citata ẽ: eũ fateatur in p̾teritũ sic ẽẽ
admissos in eccłiam. qͥ fuerant alibi
baptizati. ut. denuo ñ baptizarentur:
unde illos sine baptismo fuisse arbitrat᷑:
tantũ tam̃ ponit utilitatis & salubrita¬
tis in pace ȩccłiȩ: ut ꝑꝑt̃ illam ñ eas cre¬
dat ab eccliȩ munerib separari. Qua
in re sicut ingeniũ tuũ nout. facillime
ꝑspicis totã causam urãm penitꝰ eu̾sam
& extinctam. Si enĩ sacram̃ta cũ pec-¬
catorib cõmunicando. sicut putatis
ꝑiit eccłia quȩ fuerat in orbe t̾rarum.
nam uos ido separastis: iam prius to¬
ta ꝑierat. cũ sicut dicit eyprianꝰ in eam
sine baptismo admittebant᷑: ac sic nec
ipse cyprianꝰ habebat. in qua ȩcclia naᷤ¬
ceretur: qntomagis multo poster ior ur̃
auctor paterq donatus: Si aũt illo tp̃r
cũ in eam sine baptismo admittebant᷑.
erat tam̃ eccłia que pareret cypͥanũ.

Expanded text:
tizandum sequi uos dicitis, primitus retizandum sequi uos dicitis, primitus recitata est, cum fateatur in praeteritum sic esse admissos in ecclesiam, qui fuerant alibi baptizati, ut denuo non baptizarentur, unde illos sine baptismo fuisse arbitratur, tantum tamen ponit utilitatis et salubritatis in pace ecclesiae, ut propter illam non eos credat ab ecclesiae muneribus separari? Qua in re, sicut ingenium tuum noui, facillime perspicis totam causam uestram penitus euersam et extinctam. si enim sacramenta cum peccatoribus communicando, sicut putatis, periit ecclesia, quae fuerat in orbe terrarum — nam uos ideo separastis —, iam prius tota perierat, cum, sicut dicit Cyprianus, in eam sine baptismo admittebantur, ac sic nec ipse Cyprianus habebat, in qua ecclesia nasceretur, quanto magis multo posterior uester auctor paterque Donatus! si autem illo tempore, cum in eam sine baptismo admittebantur. erat tamen ecclesia, quae pareret Cyprianum,
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. Deinde si cipriani scĩ ep̃i &e głosi mar¬
tyris te delectat auctoritas. quã qͥdem
sicut dixi a canonica auctoritate distin¬
gumꝰ cur in eo te ñ delectat. qd̾ unitatẽ
orbis t̾rȩ atq omniũ gentiũ &e diligen¬
Do tenuit. &e disputando defendit: Qd̾
eos qͥ se tanquã iustos ab ea separare
uoluissent. arrogantissimos ce suꝑbis¬
simos iudicauit. irridens eos hoc sibi
assumere. qd̾ nec apłis concessit dñs. ut
ante tempꝰr izania colligerent. aut t̾aꝙͣ.
ipsis palam ferre &e aream purgare coz¬
cessũ sit. paleas conarent᷑ a tritico sepa¬
rare: quod unũquẽq alienis peccatis
maculari ñ posse monstrauit: quã sibi
omĩs impiȩ seditionis auctores. sola cau¬
sam separationis assumunt: qd̾ in eo
ipso in quo aliter sapuit. collegas diu̾¬
sa sentientes. nec iudicandos nec a iu¬
re cõmunionis amouendos ẽẽ decre¬
uit: qd̃ in ea ipsa ȩpła ad iulianũ. quȩ
in concilio cuiꝰ auctoritatẽ ad rebap¬

Expanded text:
. Deinde si sancti Cypriani episcopi et gloriosi martyris te delectat auctoritas, quam quidem sicut dixi, a canonica auctoritate distinguimus; cur in eo te non delectat, quod unitatem orbis terrae atque omnium gentium, et diligendo tenuit, et disputando defendit: quod eos qui se tanquam justos ab ea separare voluissent, arrogantissimos et superbissimos judicavit, irridens eos hoc sibi assumere, quod nec Apostolis concessit Dominus, ut ante tempus zizania colligerent, aut tanquam ipsis paleam ferre et aream purgare concessum sit, paleas conarentur a tritico separare: quod unumquemque peccatis alienis maculari omnes impiae seditionis auctores solam causam separationis adsumunt, quod in eo ipso, in quo aliter sapuit, collegas diuersa sentientes nec iudicandos nec a iure communionis amouendos esse decreuit, quod in ea ipsa epistula ad Iubaianum, quae in concilio, cuius auctoritatem ad rebap
Abbreviated transcription (Latin):
corde semꝑ ae morib separat᷑ atq disce¬
dit: ut exhibeat᷑ uiro suo głosa. ñ habeis
maculam neq rugã. Corporalem aũt
separationẽ in litore maris. hoc ẽ in fine
scli expectat: corrigens quos potest. tole¬
rans quos corrigere ñ potest: ñ tam̃ ꝓpt̃
eoꝵ quos ñ corrigit iniquitatẽ. ipsam
bonoꝵ deserit unitatẽ. Noli gͦ fr̃. cont᷑
diuina tam multa tã clara tã indubi¬
tata testimonia. colligere uelle calũp¬
nias ex ep̃oꝵ seriptis. siue nr̃oꝵ sicut
hilarii:siue ante quã pars donati sepa-¬
raretur ipsiꝰ unitatis. sicut cipriani &
agripini: primo qͥa hoc genꝰ litterarũ.
ab auctoritate canonis distinguendũ
ẽ. Non enĩ sic legunt᷑. tanquã ita ex eis
testimoniũ ꝓferat᷑ ut contra sentire ñ
liceat: sicubi forte alit̾ sapuerunt. quã
ueritas postulat. In eo qͥppe numero su¬
mus. ut ñ dedignemur etiã nob̾ dictũ

Expanded text:
corde semper et moribus separatur atque discecorde semper et moribus separatur atque discedit, ut exhibeatur viro suo gloriosa, non habens maculam neque rugam . Corporalem autem separationem in littore maris, hoc est, in fine saeculi exspectat , corrigens quos potest, tolerans quos corrigere non potest: non tamen propter eorum quos non corrigit iniquitatem, ipsa bonorum deserit unitatem. Noli ergo, frater, contra diuina tam multa, tam clara, tam indubitata testimonia colligere uelle calumnias ex episcoporum scriptis siue nostrorum sicut Hilarii siue, antequam pars Donati separaretur, ipsius unitatis sicut Cypriani et Agrippini primo, quia hoc genus litterarum ab auctoritate canonis distinguendum est. non enim sic leguntur, tamquam ita ei eis testimonium proferatur, ut contra sentire non liceat, sicubi fOl\'te aliter sapuerunt, quam ueritas postulat. in eo quippe numero sumus, ut non dedignemur etiam nobis dictum
Abbreviated transcription (Latin):
minute st̃ ueritates a filiis hominum.
De quib ce dñs dicit. Int̾ abundantiã
iniquitatis qͥ ꝑseuerauĩt usq in finem:
hic saluus erit. Deniq ñ unũ hominẽ.
s plures in eodem psalmo loqui conse¬
quentia docent. uͥ dieit᷑: tu dñe seruabiᷤ
nos. a custodies nos a generatione hac
in ȩternũ. Ept̃ hanc enĩ abundantiã
iniquitatis. quã dñs futurã ẽẽ p̾dixit:
etiam illud positũ est. Cũ uenerit filiꝰ
hominis: putas inueniet fidem in t̾ra:
Dubitatio enĩ cuncta scientis. nr̃am in illo
dubitationẽ p̃figurauit: qͣndo excłia
ex multis de quib multũ sꝑauit sepe
decepta. qd̃ alit̃ quã credebant᷑ inuenti
sunt. sic ꝑturbat᷑ in suis. ut de nullo fa¬
cile boni aliqͥd uelit credere. Ipsos tam̃
quoꝵ inuenturus ẽ fidem in t̾ra: ꝑ totũ
agrũ cũ ziraniis crescere dubitare fas
non ẽ. Ipsa ẽ gͦ eccłia. quȩ intra sagenã
dnĩcam cũ malis piscib natat: a quibꝰ

Expanded text:
hominum, de quibus et dominus dicit: inter abundantiam iniquitatis qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. denique non unum hominem sed plures in eodem psalmo loqui consequentia docent, ubi dicitur: T u, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac in aeternum. propter hanc enim abuiniquitatis, quam Dominus futuram esse praedixit, etiam illud positum est: Cum venerit Filius hominis, putas inveniet fidem in terra ? Dubitatio enim cuncta scientis nostram in illo dubitationem praefiguravit, quando Ecclesia ex multis de quibus multum speravit, saepe decepta, quod aliter quam credebantur inventi sunt, sic perturbatur in suis, ut de nullo facile boni aliquid velit credere. Ipsos tamen quorum inventurus est fidem in terra, per totum agrum cum zizaniis crescere, dubitare fas non est. 34. Ipsa est ergo Ecclesia, quae intra sagenam dominicam cum malis piscibus natat, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprio cũ eẽt fisco obnori de hastario e¬
merat: ut eas eccłia si fieri potest. ñ oc¬
culta ep̃i iniquitate.s manifesta xꝑani
imꝑatoris liberalitate. possideat. Qd si
fieri ñ potest: melrꝰ inopiȩ laborẽ serui
dĩ tolerant: quã ut necessarioꝵ faculta¬
tem cũ conscientia fraudis optineant.
Ad hoc tuũ suffragiũ petimꝰ imꝑtire dig¬
neris: qͥa id qd̾ primo impetratũ ẽ nolu¬
it allegare: ne iterũ supplicandi sibi int̃¬
cluderet facultatẽ. Non enĩ erat ad de¬
siderata responsũ. Nunc uͦ cũ sis eadem
benignitate qua soles. s amplior pote¬
state: ñ desꝑamꝰ adiuuante dño. meri¬
tis tuis hoc facile posse concedi cũ etiã
si tuo nomine eadẽ loca peteres. & me¬
moratȩ eccłiȩ ipse donares. qͥs rep̾hen¬
deret: aut qͥs ñ maxime p̾dicaret. pe¬
ticionẽ tuã non t̾renȩ cupiditati. s xꝑi¬
anȩ pietati seruientẽ: Dñi di nr̃i mĩa¬

Expanded text:
proprio, cum esset fisco obnoxius, de hastario eproprio, cum esset fisco obnoxius, de hastario emerat, ut eas ecclesia, si fieri potest, non occulta episcopi iniquitate sed manifesta Christiani imperatoris liberalitate possideat. quod si fieri non potest, melius inopiae laboDei tolerant, quam ut necessariorum facultatem cum conscientia fraudis obtineant. 3. Ad hoc tuum suffragium petimus impartiri digneris: quia id quod primo impetratum est, noluit allegare, ne iterum supplicandi sibi intercluderet facultatem; non enim erat ad desiderata responsum. nunc uero cum sis eadem benignitate, qua soles, sed amplior potestate, non desperamus adiuuante domino meritis tuis hoc facile posse concedi, cum, etiam si tuo nomine eadem loca peteres et memoratae ecclesiae ipse donares, quis reprehenderet aut quis non maxime praedicaret petitionem tuam non terrenae cupiditati sed Christianae pietati seruientem? domini dei no
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ante ñ potuit. Cũ enĩ poss sine ul¬
la forsitan questione. qd̾ p̃cessor eiꝰ quã¬
uis sub alieno nomine cõparauerat.
& sub ȩccłiȩ nomine possidere iã ceꝑat.
consequent̾ etiã ipse retinere.: nolumꝰ
tam̃ qm̃ fisci debitor fuit. hunc seru¬
pulum habere in conscientia. Neq eñ
fraus ista qͥa fisco fiebat: ido ñ fiebat.
acta quadã cautione. in qua ei certũ
pondus debebat᷑ argenti. hos exiguoᷤᷤ
agellos unde uictũ sustentaret tãꝙ̃
eccłie cõparauit. sub nomine tẽ poten¬
tissimȩ domꝰ: ut. etiã ex ipsis mor̃e suũ
sequens. cũ fisco ñ solueret: nullas ex¬
actoꝵ molestias pateret᷑. Iste aũt qui
eidẽ eccłiȩ illo defuncto ẽ ordinatus.
timuit hos agros susciꝑe. Et cũ poss
ꝓ solis fiscalib debitis. quȩ de memo¬
ratis possessiuncłis ille contraxerat.
imꝑiale beneficiũ postulare:. totũ malu¬
it eonfiteri. qd̾ eas paulus de argento

Expanded text:
quod ante non potuit. cum enim posset sine ulquod ante non potuit. cum enim posset sine ulla forsitan quaestione, quod praecessor eius quamuis sub alieno nomine comparauerat et sub ecclesiae nomine possidere iam coeperat, consequenter etiam ipse retinere, nolumus ergo, quoniam fisci debitor fuit, hunc scrupulum habere in conscientia. neque enim fraus ista quia fisco fiebat ideo non fiebat. acta quadam cautione, in qua ei certum pondus debebatur argenti, hos exiguos agellos, unde uictum sustentaret, tamquam ecclesiae comparauit sub nomine tunc potentissimae domus, ut etiam ei ipsis morem suum sequens, cum fisco non solueret, nullas exactorum molestias pateretur. iste autem, qui eidem ecclesiae illo defuncto est ordinatus, timuit hos agros suscipere et, cum possit pro solis fiscalibus debitis, quae de memoratis possessiunculis ille contraxerat, imperiale beneficium postulare, totum maluit confiteri, quod eas Paulus de argento
Abbreviated transcription (Latin):
uo nr̃o olympio xꝑiano. fidissime scribi¬
mus. Hoc enĩ tͥ ẽẽ scim om̃i gła głosius:
&e om̃i sublimitate sublimiꝰ fama qͥppe ad
nos ꝑtulit. honorem te adeptũ ẽẽ celsio¬
rem: quȩ utrũ uera eẽt ñdum apd nos
fuerat confirmatũ.: cũ hȩc scribendi pue¬
nit occasio. S qm̃ nouimꝰ te a dño didi¬
cisse ñ alta saꝑe. s humilib consentire.
quolibet eulmine ꝓuectus eẽs. ñ aliter
quã soles littãs nrãs te accepturũ ẽẽ pͥ¬
sumim: dñe dilectissime. & in xꝑi m̃brs
honorabilit̾ amplectende fili. Tẽporali
uͦ felicitate. ad etna lucra te prudent
usurũ minime dubitamꝰ: ut qͣnto plis
potes in hac t̾rena republica: tanto ꝓlo
impendas cȩlesti illi quȩ te in xp̃o pepit
ciuitati: qd̾ tͥ uberiꝰ rependat᷑ in regi¬
one uiuentiũ: &e in uera pace securoꝵ
ac sine fine gaudioꝵ. Sc̃ĩ frĩs &e coep̃i
mei bonefacii petitionẽ. tuȩ rursus ca¬
ritati comm̃do: ne forte nc̃ fieri poss

Expanded text:
ibimus. hoc enim tibi esse scimus omni gloria gloriosius et omni sublimitate sublimius. fama quippe ad nos pertulit honorem te adeptum esse celsiorem, quae utrum uera esset, nondum apud nos fuerat confirmatum, cum haec scribendi prouenit occasio. sed quoniam nouimus te a domino didicisse non alta sapere sed humilibus consentire, quolibet culmine prouectus esses, non aliter, quam soles, litteras nostras te accepturum esse praesumimus, domine dilectissime et in Christi membris honorabiliter amplectende fili. temporali uero felicitate ad aeterna lucra te prudenter usurum minime dubitamus, ut, quanto plus potes in hac terrena re publica, tanto plus inpendas caelesti illi, quae te in Christo peperit. ciuitati, quod tibi uberius rependatur in regione uiuentium et in uera pace securorum ac sine fine gaudiorum. Sancti fratris et coepiscopi mei Bonifatii petitionem tuae rursus caritati commendo, ne forte nunc fieri possit,
Abbreviated transcription (Latin):
lederes. & alteriꝰ maliciã in meam
uerteres contumeliã: Igit᷑ ut an¬
te iã seripsi. aut mitte eandẽ ȩpłam
tua subseriptã manu: aut senem
latitantẽ in cellula lacessere desi¬
ne. Si aũt tuã uis uł ostendere uł
exercere doctrina: quere iuuenes
& disertos &e nobiles. quoꝵ romȩ
dicunt᷑ ẽẽ quã plurimi. qͥ possint
&e audeant tecũ congredi: & in dis¬
putatione sc̃aꝵ scripturaꝵ iugum
cũ ep̃o ducere. Ego quondã miles
nẽ ueteranꝰ. & tuas ce alioꝵ debeo
laudare uictorias. ñ ipse rursus
effeto corꝑe dimicare: ne si me ad¬
scribendũ frequent̃ impuleri. illiꝰ
recorder historiȩ. qd̾ hanibałẽ iuue¬
niliter exultantẽ. quintꝰ maximus
patientia sua fregerit. Omĩa fert
ȩtas: animũ qͦꝙ. Sepe ego longoᷤᷤ can¬
tando puerũ memini me condere
soles: nc̃ oblita mͥ tot carmina:. uox
qͦq merim ipsa fugit. Et ut magis
de scͥpturis scĩs loquar: berzellai

Expanded text:
laederes et alterius malitiam in meam laederes et alterius malitiam in meam uerteres contumeliam?\' igitur, ut ante iam scripsi, aut mitte eandem epistulam tua subscriptam manu aut senem latitantem in cellula lacessere desine. sin autem tuam uis uel ostentare uel exercere doctrinam, quaere iuuenes et disertos et nobiles, quorum Romae dicuntur esse quam plurimi, qui possint et audeant tecum congredi et in disputatione sanctarum scripturarum iugum cum episcopo ducere. ego quondam miles, nunc ueteranus et tuas et aliorum debeo laudare uictorias, non ipse rursus effeto corpore dimicare, ne, si me adscribendum frequenter inpuleris, illius recorder historiae, quod Hannibalem iuueniliter exultantem Quintus Maximus patientia sua fregerit. omnia fert aetas, animum quoque; saepe ego longos cantando puerum memini me condere soles. nunc oblita mihi tot carmina; uox quoque , Moerim iam fugit. et — ut magis de scripturis sanctis loquar — Berzelli
Abbreviated transcription (Latin):
re scõ &e beatissimo pape augꝰ¬
ad me ȩpłas dirigis: & sepe cõpellis
ut respondeã cuidã eplȩ tue. cuiꝰ
ad me ut ante iã scripsi ꝑ sisinnium¬
diaconũ exemplaria ꝑuenert̃. absq
subscͥptione tua: & quȩ primũ ꝑfra¬
trem ꝓfuturũ. scdõ ꝑ quendã aliũ te
misisse significas: & interĩ ꝓfuturũ
retractũ de itinere. & ep̃m constitu¬
tum. ueloci morte subtractũ: ilłu euiͦ
nom̃ retices maris timuisse diserum¬
na. & nauigationis mutasse consiliũ.
Quȩ cũ ita sint: satis mirari nequeo. qͦ¬
mͦ ipsa ȩpła &e romȩ & in italia habe¬
ri a plerisq dicat᷑: &e ad me sołu ñ
ꝑuenerit cui soli missa ẽ: p̾sertumn
cũ idem fr̃ sisinnius. int̾ cęteros tra¬
ctatus tuos dixerit se eã ñ in affrica.
ñ apud te s in insula hadriȩ. ante
hoc ferme quinquenniũ repꝑisse.
De amicicia omĩs tollenda suspitio ẽ:
&e sic cũ amico quasi cũ altero ẽ loqͤn¬
dum. Nonnulli familiares mei et

Expanded text:
 et beatissimo papae Auguad me epistulas dirigis et saepe conpellis, ut re- i spondeam cuidam epistulae tuae, cuius ad me, ut ante iam scripsi, Ixemplaria peruenerunt absque subscriptione tua et quae primum per fratrem Profuturum, secundo per quendam alium te misisse significas, et interim Profuturum retractum de itinere et episcopum constitutum ueloci morte subtractum, illum, cuius nomen retices, maris timuisse discrimina et nauigationis mutasse consilium. quae cum ita sint, satis mirari nequeo, quomodo ipsa epistula et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur et ad me solum non peruenerit, cui soli missa est, praesertim cum idem frater Sisinnius inter ceteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Hadriae ante hoc ferme quinquennium repperisse. De amicitia omnis tollenda suspicio est et sic cum amico quasi cum altero se loquendum. nonnulli familiares mei et
Abbreviated transcription (Latin):
ferrũ transisse cognouimꝰ. Atq ut ma¬
gis pateat. ibi ꝓpham ferrũ ꝓ uerbigla¬
dio posuisse: statĩ subsequenti uersien¬
lo ait. Sermo dñi igniuit eũ. Sermo
enim dĩ &e ignis & gladiꝰ est: uerbo ipso
dõ utrũq dicente de se. Ignẽ enĩ inquit
ueni mittere in t̾ram: & qͥd uolo nͥ ut ac¬
cendat᷑. Itẽ alibi dicit. Non ueni pacem
mittere: s gladiũ. Nides eũ unam uim
doctrinȩ suȩ. diuerso ignis & gladii no¬
mine designasse: aut quomͦ mariȩ il¬
lata ꝑ gladiũ passio uł tribulatio ꝑsta¬
ret. Itaq hoc scire cupio. qͥd ad oaniam
ꝑtineret. ut reuelarent᷑ multoꝵ cordiũ
cogitationes: aut ubi apparuit. qͥa ex
eo qd̵ animã eiꝰ siue carnalis in ferro.
siue spiritalis gladius in uerbo dĩ ꝑtnͣ¬
siuit. exinde multoꝵ cordiũ cogitatiões
reuelatȩ sint. Ex pone gͦ hanc maxime
de uerbis symeonis clausuła mͥ: qͥa luce¬

Expanded text:
ferrum transisse cognouimus. atque ut maferrum transisse cognouimus. atque ut magis pateat ibi prophetam ferrum pro uerbi gladio posuisse, statim subsequente uersiculo ait: Sermo domini igniuit illum. 6 sermo enim dei et ignis et gladius est uerbo ipso deo utrumque dicente de se: Ignem, enim inquit, ueni mittere in terram et quid uolo, nisi iam accendatur? item alibi dicit: Non ueni pacem mittere sed gladium. uides eum unam uim doctrinae suae diuerso ignis et gladii nomine designasse. aut quo modo Mariae inlata per gladium passio uel tribulatio praestaret? itaque hoc scire cupio: quid ad Mariam pertineret, ut reuelarentur multorum cordium cogitationes, aut ubi apparuit, quia ex eo, quod animam eius siue carnalis in ferro siue spiritalis gladius in uerbo dei pertransiuit, exinde multorum cordium cogitationes reuelatae sint? expone ergo hde verbis Symeonis clausulam mihi, quia luce
Abbreviated transcription (Latin):
sibit framea uł gladiꝰ. ut reuelentur
multoꝵ cordiũ cogitationes. Scdm lit¬
teram hoc mͥ penitus obseurũ est: qͥa
nec mariã beatissimã usquã legimꝰ occi-¬
sam: ut de corporali gladio. sẽs ille ei
futurã passionẽ ꝓpħasse uideat᷑. S &
qd̃ subiecit. ut reuelent᷑ multoꝵ cor¬
dium cogitationes: serutans enĩ inqͥt
corda ce renes ds: & de futuro iudicio
cordiũ. & occulta tenebrarũ: itidẽq
apłs spiritalit̾ expͥmens arma sp̃ualia.
quib in interiori nr̃o debeamꝰ armari.
gladiũ sp̃c dicit uerbũ dĩ: de quo ad
hebreos ait. uiuus ẽ enĩ sermo dĩ ce ef¬
ficax. & penetrabilior om̃i gladio anci¬
piti. ꝑtingens inquit usq ad diuisionẽ
anime ac sp̃c. & reliqua quȩ nosti: qͥd gͦ
mirũ.si istiꝰ uerbi ignita uis. & ancipi¬
tis gladii penetrabilior acies. & sci ioseph
olim. &e postea beatȩ mariȩ animã ꝑtũ¬
siuit: Nam neq in illiꝰ neꝙ in huiꝰ corpe:

Expanded text:
sibit framea uel gladius, ut reuelentur sibit framea uel gladius, ut reuelentur multorum cordium cogitationes. secundum litteram hoc mihi penitus obscurum est, quia nec Mariam beatissimam usquam legimus occisam, ut de corporali gladio sanctus ille ei futuram passionem prophetasse uideatur. sed quod subiecit: ut reuelentur multorum cordium cogitationes -.scrutans, enim inquit, corda et renes deus —, et de futuro iudicio culta tenebrarum. itidemque apostolus spiritaliter exprimens arma caelestia, quibus in interiori nostro debeamus armari, gladium spiritus dicit uerbum dei, de quo ad Hebraeos ait: Viuus est sermo dei et efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti, pertingens, inquit, usque ad diuisionem animae ac spiritus et reliqua, quae nosti. quid ergo mirum, si istius uerbi ignita uis et ancipitis gladii penetrabilior acies et sancti Ioseph olim et postea beatae Mariae » animam pertransiuit? nam neque in illius neque in huius corpore
Abbreviated transcription (Latin):
apło uirginẽ matr̃ẽ: duo parit̃ in
eadẽ sententia docens: formã pieta¬
tis relinquens nob̾. cũ est de matre
sollicitꝰ: ut quã relinquebat corpore.
ñ relinqueret cura: s nec corꝑe erat
relicturus: qͥa quẽ uidebat morientẽ
mox erat uisura rediuiuũ: & illud qd
ad fidẽ omĩum ꝑtineret. salutiferũ pie¬
tatis suȩ sacram̃tum. archana diuini ra¬
tione consilii sub hac uoce designans:
ut & alii matrẽ delegaret ꝓ matre haben¬
dam. &e uice sua consolandã: atq illi ui¬
cissim nouũ filiũ uice corꝑis sui trade¬
ret. immo ut ita dixerim gigneret: quo
ostenderet eã pret̃ se qui ex ea uirgi¬
ne natus eẽt. nec habuisse filiũ nec ha¬
bere: qͥa nec saluator tantoꝑe curã de
solationis eiꝰ habuiss. si illi unicus ñ
fuiss. S redeamꝰ ad uerba symeonis:
in quoꝵ clausula intellectũ meũ eali¬
gare fateor. Et tuã inquit animã ꝑtnͣ¬

Expanded text:
apostolo uirginem matrem duo pariter in apostolo uirginem matrem duo pariter in eadem sententia docens, formam pietatis relinquens nobis, cum est de matre sollicitus, ut, quam relinquebat corpore, non relinqueret cura sed nec corpore relicturus, quia, quem uidebat morientem, mox erat uisura rediuiuum, et illud, quod ad fidem omnium pertineret, salutiferum pietatis suae sacramentum arcana diuini ratione consilii sub hac uoce designans, ut et alii matrem delegaret pro matre habendam et uice sua consolandam atque illi uicissim nouum filium uice corporis sui traderet, immo, ut ita dixerim, gigneret, quo ostenderet eam praeter se, qui ex ea uirgine natus esset, nec habuisse filium nec habere, quia nec saluator tantopere curam de solatio eius habuisset, si illi unicus non fuisset. Sed redeamus ad uerba Symeonis, in quorum clausula intellectum meum caligare fateor: Et tuam, inquit, animam pertran
Abbreviated transcription (Latin):
cruc̃e dñi. in quo tc̃ in sui tantũ eorꝑis
filiũ cogitabat. mat̾na mens duxerat:
ut cũ eum uidiss mortuũ humana in¬
firmitate lugeret. sepeliendũq collige.¬
ret: nichil sibi de ipsiꝰ resurrectione.
p̃sumens. quã subsecuturȩ ammiratio¬
nis fide. in ocłis posita passionis pena
cecabat: quãuis eandẽ asstantẽ eruci
suȩ. dñs ñ morientis infirmitate trepi¬
Dans consolatus sit: s ipsã qua obibat
uolens in potestatẽ habens mortẽ. ple¬
na uirtute uiuentis. &e constantia re¬
surrecturi de cruce ammonet. diceis
de apło beato ioħe. mulier ecce filius
tuus: itemq illi ibidẽ consistenti. ecce
mat̾ tua. ĩa scilicet ab humana fragilita¬
de qua erat natꝰ ex femina. ꝑ erucis mor¬
tem demigrans in et̾nitatem di. ut eẽt
in gła dĩ patris. delegat homini iura
pietatis humane: ae ex discipłis ado
lescentior. suis adolescentiorẽ elegit:
ut conuenient assignaret uirgini

Expanded text:
crucem domini, in quo tunc sui tantum corporis crucem domini, in quo tunc sui tantum corporis filium cogitabat, materna mens duxerat, ut, cum eum uidisset mortuum, humana infirmitate lugeret sepeliendumque colligeret nihil sibi de ipsius resurrectione praesumens, qua subsecuturae admirationis fidem in oculis posita passionis poena caecabat, quamuis eandem adstantem cruci suae dominus non morientis infirmitate trepidans consolatus sit, sed ipsam, qua obibat uolens, in potestatem habens mortem plena uirtute uiuentis et constantia resurrecturi de cruce admonet dicens de apostolo beato Iohanne: Mulier, ecce filius tuus itemque illi ibidem consistenti: Ecce mater tua. iam scilicet ab humana fragilitate, qua erat natus ex femina, per crucis mortem demigrans in aeternitatem dei, ut esset in gloria dei patris, delegat homini iura pietatis humanae et ex discipulis suis adulescentior adulescentiorem elegit, ut conuenienter adsignet uirgini
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationes. Nunqͥd de passione mariȩ
quȩ nusquã scripta ẽ. hoc ꝓphasse cre¬
dendus ẽ: Anuͦ de mat̾̃no eiꝰ affectu.
quo ptꝰea in tpre passionis eiꝰ assistens
eruci. qua hoc erat fixum qd̃ ipsa pe¬
pererat. maternoꝵ uiscerũ dolore
confixa ẽ. & animã illiꝰ illa quȩ eius
sedm carnẽ filiũ ipsa spectante confo¬
derat. crucis rũphea penetrabat. Ni¬
deo enĩ ce in psalmis de ioseph ita dic¬
tum. humiliauer̃t in cõpedib pedes
eiꝰ ferrũ ꝑtransiit animã eiꝰ. sicut in¬
eugłio dixit sẏmeon. & tuã ipsiꝰ animã
ꝑtransibit gladiꝰ. Non ait carnẽ s a¬
nimã: in qua pietatis affectio continet᷑.
ce doloris aculeus quasi gladiꝰ oꝑatur.
cũ aut aliqua carnis suȩ iniuria af¬
ficit᷑. ut in ioseph qui ñ mortis s iniui¬
riarũ ꝑtulit passiones. in serũi uenditꝰ.
ce in reum uinculatus. & in carcerẽ dat᷑ :
aut cũ affectionis int̃nȩ tristicia uł do¬
lore cruciat᷑. ut in maria: quã utiq ad

Expanded text:
numquid de passione Mariae, quae nusquam scripta est, hoc prophetasse credendus est? an uero de materno & eius affectu, quo postea in tempore passionis adsistens cruci, qua hoc erat fixum, quod ipsa pepererat, maternorum uiscerum dolore confixa est et animam illius illa, quae eius secundum carnem filium ipsa spectante confoderat, crucis rumphea penetrabat? uideo enim et in psalmis de Ioseph ita dictum: Humiliauerunt in compedibus pedes eius; ferrum pertransiit animam eius, sicut euangelio dixit Symeon: Et tuam ipsius animam pertransibit gladius. non ait carnem sed \'animam\', in qua pietatis affectio continetur et doloris aculeus quasi gladius operatur, cum aut aliqua carnis suae iniuria afficitur, ut Ioseph, qui non mortis sed iniuriarum pertulit passiones in seruum uenditus et in reum uinculatus et carceri datus, aut cum affectionis internae tristitia uel dolore cruciatur, ut in Maria, quam utique ad
Abbreviated transcription (Latin):
effundendũ sanguinẽ. contritio & in¬
felicitas in uiis eoꝵ: & uiã pacis ñ cogno
uerunt. id ẽ xp̃m: qͥ dicit ego sũ uia In
consequenti psalmo illud mͥ exponi de¬
sidero qͥd dicat. de absconditis tuis ad¬
impletus ẽ uenter eoꝵ. saturati st̃ por¬
cina: uł sicut in quibdã psalteriis au¬

Expanded text:
effundendum sanguinem. contritio et ineffundendum sanguinem. contritio et infelicitas in uiis eorum et uiam pacis non cognuerunt id est Christum qui dicit: ego sum uia. In consequenti psalmo illud mihi exponi desidero quid dicat: de absconditis tuis adinpletus est uenter eorum. saturati sunt porcina uel, sicut in quibusdam psalteriis
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ ista.quib ce rationẽ sapientiȩ inẽe te¬
statur magister ueritatis: & tam̃ ipsã ue¬
ritatem religionis inẽẽ abnegat: An ne
forte de talib loquit᷑. de quib ad timothe¬
um dicit: habentes aũt speciẽ pietatis.
uirtutẽ aũt ei abnegantes: Rogo gͦ spe¬
cialit̾ hȩc capitła duo de colosensiũ ȩpła.
execranda ꝑmiscuit. Qdͥ enĩ tam laudabi¬
le quã ratio sapientiȩ: &e qͥd tã execrabile
quã suꝑstitio erroris: Humilitas qͦq &
dõ placita.e maxime in uera religione.
laudabilis. eũ ratione sapientiȩ ipsis dat᷑.
de quoꝵ doctrinis ce actib dicit᷑ nob̾. ne
detigeritis neq gustaueritis quȩ st̃ in in¬

Expanded text:
 et rationem sapientiae inesse testatur Magister veritatis, et tamen ipsam veritatem religionis inesse abnegat? Anne forte de talibus loquitur, de quibus ad Timotheum dicit: Habentes quidem speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes? Rogo ergo specialiter haec capitula duo de Colossensium Epistoexsecranda permisciut. Quid est enim tam laudabile, quam ratio sapientiae? et quid tam exsecrabile, quam superstitio erroris? Humilitas quoque et Deo placita, et maxime in vera religione laudabilis, cum ratione sapientiae ipsis datur; de quorum doctrinis et actibus dicitur nobis: Ne tetigeritis
Abbreviated transcription (Latin):
lacus contritos. qͥ ñ tenent aquã. Dem̃
in subsequenti capitło adiecit. ne tetige
ritis neq gustaueritis. neq contrectaue¬
ritis. quȩ st̃ omĩa in interitũ ipso usu.
scđ̾m p̃cepta &e doctrinas hominũ: ratio

Expanded text:
lacus contritos, qui non tenent aquam. Deinde lacus contritos, qui non tenent aquam. Deinde in subsequenti capite adieritis, neque gustaveritis, neque attractaveritis, quae sunt omnia in interitu ipso usu, secundum praecepta et doctrinas hominum ,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint noe daniel & iob in medio eoꝵ ÷
filios impios ñ saluabunt: soli salui er̃t.
Adhuc aliud obscuri mͥ erue de ꝓfundo:
ce m uadũ ꝓfer. In epła colosensiũ oĩno
seducat uolens in humilitate ce reli¬
gione angłoꝵ: quȩ ñ uidit ambulans
frustra inflatus spũ carnis suȩ. & ñ te¬
nens caput. De quib angłis dic̃: Si de
inimicis &e de malis: quȩ illoꝵ religio.
aut quȩ humilitas: & qͥs sit magister
seductionis huiꝰ qͥ ꝑ obtentũ nescio eniꝰ
anglicȩ religionis. quasi uisa &e cõꝑta
doceat quȩ ñ uidit. Sine dubio here
& ꝓmunt: conceptis ab eoꝵ spũ adinuen-¬
tionib. quȩ ñ uiderunt fantasmata
quasi uisa fingentes. & pestiferis dispu¬
tationib in corda male credula semi¬
nantes. Hi st̃ qui ñ tenent raput. id ẽ
xp̃m fontẽ ueritatis: cuiꝰ doctrine qͥc¬
quid aduersat᷑ insanũ est. Et hicȩci du¬
ces cȩcoꝵ: de quib dici puto. me dere.¬
liquer̃t fontẽ aquȩ uiuȩ. &e foder̃t sͥ

Expanded text:
r? sed, etsi fuerint Noe Daniel et Iob in medio eorum, filios inpios non saluabunt, soli salui erunt. Adhuc aliud obscurius mihi erue de profundo et in uadum profer. in epistola Colosensium omninoseducat uolens in humilitate et religione angelorum, quae non uidit ambulans, frustra inflatus sensu carnis suae et non tenens caput. de quibus angelis dicit? si de inimicis et malis, quae illorum religio aut quae humilitas et qui sit magister seductionis huius, qui per obtentum nescio cuius angelicae religionis quasi uisa et conperta doceat quae non uidit? sine dubio haereuntur et promunt conceptis ab eorum spiritu adinuentionibus, quae non uiderunt phantasmata quasi uisa fingentes et pestiferis disputationibus in corda male credula seminantes, hi sunt qui non tenent caput id est Christum fontem ueritatis, cuius doctrinae quicquid aduersatur insanum est. et hi caeci duces caecorum, de quibus dici puto: me dereliquerunt fontem aquae uiuae et foderunt sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tum enĩ cecutire me fateor in hac apłi
sententia de iudeis qd̾ ait: scd̾m ȩugłiũ
qͥdem inimici ꝓꝑt̾ uos: scd̾m electionẽ
ei ꝓpt̾̃ nos qui credimꝰ ex gentib tãꝙͣ
ñ potuerint gentes credere. nisi iudĩ
non credidissent: aut ipse unꝰ omniũ
ereator ds̃. qui om̃s homines saluos
nire. capax ñ fuit acquisitionis utriꝰq
nisi alterũ ꝓ altero possideret: deinde

Expanded text:
tum enim caecutire me fateor in hac apostoli tum enim caecutire me fateor in hac apostoli sententia de Iudaeis, quod ait: Secundum euangelium quidem inimici propter uos, secundum electionem ci propter nos, qui credidimus ex Gentibus, tanquam non potuerint Gentes credere, nisi Judaei non credidissent; aut ipse unus omnium creator Deus, qui omnes homines salvos nire , capax non fuerit acquisitionis utriusque, nisi alterum pro altero possideret: deinde
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ eredant: & inimici dĩ eẽ ꝑsistant:
Nõne inquit qͥ oderant te d̾s oderã illo
& suꝑ inimicos tuos tabesceba. Efecto
odio oderã illos. Certe hoc puto pat̾na
uox loquit᷑ ad filiũ ꝑ ꝓpħam an eodem
palmo: ubi supra de parte credentiũ
dixerat. mͥ aũt nimis honorificati st̃
amici tui ds̾: nimis confortati st̃ pͥnei¬
patus eoꝵ. Qdͥ aũt illis ꝓdest ad salu

Expanded text:
i non credant, et inimici Deo esse persistant? Nonne, inquit, qui oderant te Deus, oderam illos, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illos. Certe hoc puto paterna vox loquitur ad Filium per prophetam in eodem psalmo, ubi supra de parte credentium dixerat: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui Deus, nimis confortatus est principatus eorum. Q
Abbreviated transcription (Latin):
summo sempit̃noq ꝑfruam᷑. Ad hanc
de ꝑfectius assequendã ce ꝑseuerants¬
sime retinendã: exhortor ut meipsum.
Cuius nisi ĩa particeps eẽs̾ tuosq istoᷤ
honores temporales ei seruire oporte¬
re iudicares: ñ donatistis hereticis
ad eos in unitatẽ xꝑi pacẽq redigen¬
dos. ꝑ edictũ diceres. Pro uobis hoc
agitur: ꝓ uobis sacerdotes incorruptȩ
fidi. ꝓ uobis imꝑator augustus. ꝓuob̾
nos qͦq eiꝰ udices laboramꝰ. Et alia
multa quȩ in eodẽ edicto ita posuisti.
ut te appareat in t̾reni iudicis cin¬
gulo. ñ parua ex parte cȩlestem rem
publicam cogitare. Qua re si de ueris
uirtutib ce uera beata uita. uolui
diutiꝰ loqui tecũ: queso ne onerosus
deputer occupationib tuis: immo uͦ
me ñ esse confido: quando tu adeo
magnũ animũ &e mirabilit̃ laudan¬
dum geris: ut nec illas curas deseras:
&e his libentiꝰ ac familiartꝰ occuperis.

Expanded text:
summo sempiternoque perfruamur. ad hanc summo sempiternoque perfruamur. ad hanc te perfectius adsequendam et perseuerantissime retinendam exhortor ut me ipsum. cuius nisi iam particeps esses tuosque istos honores temporales ei seruire oportere iudicares, non Donatistis haereticis ad eos in unitatem Christi pacemque redigendos per edictum diceres: Pro uobis hoc agitur; pro uobis sacerdotes incorruptae fidei, pro uobis imperator Augustus, pro uobis nos quoque eius iudices laboramus\' et alia multa, quae in eodem edicto ita posuisti, ut te appareat in terreni iudicis cingulo non parua ex parte caelestem rem publicam cogitare. quare si de ueris uirtutibus et uera beata uita uolui diutius loqui tecum, quaeso, ne onerosus deputer occupationibus tuis, immo uero me non esse confido, quando tu adeo magnum animum et mirabiliter laudandum geris, ut nec illas curas deseras et his libentius ac familiarius occuperis.
Abbreviated transcription (Latin):
His uirtutib diuinitus imꝑtitis. per
grãm mediatoris dĩ cũ patre & nob̾¬
micicias iniquitatis. reconciliam᷑ dõ
in spũ caritatis: his inquã uirtutibꝰ
diuinitus imꝑtitis. & bona uita nunc
agitur: & postea p̃mium eiꝰ quȩ nisi
ȩt̾na ẽẽ non potest. beata uita ꝑsoluit᷑.
Hic enĩ sunt eȩdem uirtutes in actu:
ibi in effectu. Hic in oꝑe: ibi in merce¬
de. Hic in officio: ibi in fine. Itaq õs
boni ce scĩ. etiam in torm̃tis quiblibae
diuino fulti adiutorio. spe illiꝰ finis be¬
ati uocantur: quo fine beati er̃t. Nam
si in eisdem torm̃tis &e atrocissimis do¬
lorib semꝑ eeñt: cũ quibꝰlibet uirtu¬
tib eos ẽẽ miseros. nulla sana ratio
dubitaret. Pietas gͥ id ẽ uerus ueri
dĩ cultus. ad omĩa ꝓdest: ae quȩ mole¬
stias huiꝰ uitȩ auertat aut leniat: &
quȩ ad ilła uitã salutẽq ꝑducat. uͥ
nec aliqͥd iam mali patiam᷑: c&e bono

Expanded text:
his uirtutibus diuinitus impertitis per his uirtutibus diuinitus impertitis per gratiam mediatoris dei cum patre et nobimicitias iniquitatis reconciliamur deo in spiritu caritatis, his, inquam, uirtutibus diuinitus impertitis et bona uita nunc agitur et postea praemium eius, quae nisi aeterna esse non potest, beata uita persoluitur. hic enim sunt eaedem uirtutes in actu, ibi in effectu, hic in opere, ibi in mercede, hic in officio. ibi in fine. itaque omnes boni et sancti etiam in tormentis quibuslibet diuino fulti adiutorio spe illius finis beati uocantur, quo fine beati erunt; nam si in eisdem tormentis et atrocissimis doloribus semper essent, cum quibuslibet uirtutibus eos esse miseros nulla sana ratio dubitaret. Pietas igitur, id est uerus ueri dei cultus ad omnia prodest, et quae molestias huius uitae auertat aut leniat et quae ad illam uitam salutemque perducat, ubi nec aliquid iam mali patiamur et bono
Abbreviated transcription (Latin):
delicet ut intelligeret᷑ nulła ẽẽ aliqũã
dilectionẽ. qua qͥsq diligit seipsũ: nͥ
qd̾ diligit dm. Qui enĩ alit̾ se diligit:
poti se odisse dicendus ẽ. fit qͥppe
iniquus: priuat᷑q luce iusticiȩ: quo
a potiore ac p̾stantiore bono au̾sus.
atq inde ad seipsũ conuersus. ad infe¬
riora & egena utiq conuertit᷑: fitq in
ipso qd̾ ueracissime seriptũ est: qͥ aũt
amat iniquitatẽ. odit animã suam.
Quia gͥ nemo nisi d̾m diligendo dili¬
git seipsum: ñ opus erat. ut dato de
dĩ dilectione p̃cepto. etiã se ipsũ homo
diligere iuberetur: cũ in eo diligat
solatione. uł informatione doctrinȩ.
uł disciplinȩ cohercitione adducat
ad colendũ dm̃. sciens in his duob p̾¬
ceptis totã legẽ ꝓpħasꝙ pendere. Hoc
qui sobria discretione eligit. prudeis
est: qui nulla hinc afflictione au̾tit᷑.
fortis ẽ: qui nulla alia delectatione. tẽ¬
ꝑans ẽ: qui nulla elatione. iustus est.

Expanded text:
eretur nullam esse aliam dilectionem, qua quisque diligit se ipsum, nisi quod diligit deum. qui enim aliter se diligit, potius se odisse dicendus est; fit quippe iniquus priuaturque luce iustitiae, cum a potiore ac praestantiore bono auersus atque inde uel ad se ipsum conuersus ad inferiora et egena conuertitur fitque in ipso, quod ueracissime scriptum est: Qui autem amat iniquitatem, odit animam suam. quia igitur nemo nisi deum diligendo diligit se ipsum, non opus erat, ut dato de dei dilectione praecepto etiam se ipsum homo diligere iuberetur, cum in eo diligat solatione uel informatione doctrinae uel disciplinae cohercitione adducat ad colendum deum, sciens in his duobus praeceptis totam legem prophetasque pendere. Hoc qui sobria discretione eligit, prudens est; qui nulla hinc afflictione auertitur, fortis est, qui nulla alia delectatione, temperans est, qui nulla elatione, iustus est.
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ naturalit̃ attigit humanoꝵ
societas animoꝵ: ut nullus ibi homi¬
num. nisi cuius libet hominis ꝓximũ
se ẽẽ sentiret. Cũ gͦ illa dilectione ꝙͣ
diuina lex imꝑat. debeat homo dili¬
gere dm. & seipsũ & ꝓximũ: non tam̃
ex hoc tria p̃cepta data st̃. nec dictũ ẽ
in his trib s in his duob p̾ceptis tota

Expanded text:
omnium naturaliter attigit humanorum omnium naturaliter attigit humanorum societas animorum. ut nullus ibi hominum nisi cuiuslibet hominis proximum se esse sentiret. Cum ergo illa dilectione, quam diuina lex imperat, debeat homo diligere deum et se ipsum et proximum, non tamen ex hoc tria praecepta data sunt nec dictum est in his tribus\' sed: In his duobus praeceptis tota