comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ait ecce uideo celum apertum et
filium hominis stantem ail dexte¬
ram dei; Quid ergo est ad patre
uado et iam non uidebitis me. ni¬
si quomodo sum cum uobiscum
sum Tunc enun adhuc erat mor¬
talis in similitudine carius pec¬
cati qui esurire poterat ac sitire.
fatigari atq dormire. Hunc ergo
sisset de hoc mundo ad patr̃ẽ non
erant iam uisuri. et ipsa est iusti
etur. qua uado ad patrem et iam
non uidebitis me: q̃m in eũ qũe
non uidebitis creditis in me ⁊ q̃n
me uidebitis qđ tunc ero non u¬
lebitis me qł sum uobiscum mo¬
do. non uidebitis humilem s ex¬
celsum. non uidebitis mortalem
s sempiternum: non uulebitis iu-¬
dicandum s uudicatorem: et de hac
fide ur̃a id est iusticia ur̃a arguet
spiritus sanctus incredulũ mun¬
dum. arguet etam de iudicio. qͥa
princeps mundi huiꝰ iudicatus ẽ.
Quis est iste nisi de quo ait alio lo
di. Non enu celi et terre et omin¬
um que in eis sunt est diabolus

Expanded text:
ait: Ecce video coelum apertum, et ait: Ecce video coelum apertum, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid ergo est, Ad Patrem vado, et jam non videbitis me; nisi, quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati , qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire: hunc ergo sisset de hoc mundo ad Patrem, non erant jam visuri; et ipsa est justitetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de hac fide vestra, id est justitia vestra, arguet Spiritus sanctus incredulum mundum. 4. Arguet etiam de judicio, quia princeps hujus mundi judicatus est. Quis est iste, nisi de quo ait alio locdi. Non enim coeli et terrae et omnium quae in eis sunt, est diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
des sicut in epistola que ad hebre¬
os est definit᷑ sperantium substan-¬
tia conuictio rerum que non ui¬
dentur. Sed quid est iam non ui¬
debitis meͤ Hon enun ait al pa-
trem uado et non uulebitis. ut tẽ¬
poris interuallum quo non uide¬
bitur significasse intelligeret᷑. si¬
ue breue siue longum. tamen uti¬
q terminatum. S dicendo iam
non uidebitis me: uelut numꝙͣ
eos decetero uisuros xp̃m ueritaᷤᷤ
preniintiauit. Heccine iusticia
est: nuniquam xp̃m uidere et in
eun tamen credere. cum ꝓpterca
lauletur fides ex qua uistus ui¬
uit. qm̃ credit quem modo non
uidet xp̃m se aliquando esse ui-¬
surum ͦ Postremo scdm hanc ius¬
ticiam numqͥd dicturi sumꝰ pau¬
lum apłm non fuisse iustum. con-¬
fitentem se uidisse xp̃m post ascen¬
sionem eius in celum. de quo uni¬
q: iam tempore dixerat iam non
uidebitis me ᷤᷤ Nuniqͥd scđ̾m hanc
iusticiam iustus non erat glorio¬
sissimus stephanꝰ qͥ cũ lapudaret᷑¬

Expanded text:
des, sicut in Epistola quae ad Hebraedes, sicut in Epistola quae ad Hebraeos est definitur, sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur. 3. Sed quid est, Jam non videbitis me? trem vado, et non videbitis me, ut temporis intervallum, quo non videbitur, significasse intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen utique terminatum; sed dicendo Jam non videbitis, velut nunquam eos de caetero visuros Christum, veritas praenuntiavit. Haeccine justitia est nunquam Christum videre, et in eum tamen credere; cum propterea laudetur fides ex qua justus vivit, quoniam credit, quem modo non videt Christum, se aliquando esse visurum? Postremo secundum hanc justitiam, numquid dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse justum, confitentem se Christum vidisse post ascensionem ejus in coelum , de quo utique jam tempore dixerat, Jam non videbitis me? Numquid secundum hanc justitiam justus non erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretu
Abbreviated transcription (Latin):
ponens autem quam ilicerer ius¬
ticiam de qua dixit mundus ar¬
quitur. ad ipsos quib loqueba¬
ur se conuertit atq: ait quia ad
patrem uado et iam non uulebi¬
ns me. Quaꝓpter mundus de
peccato quidem suo. de iusticia
uero arguitur aliena. sicut argu¬
untur de lumine tenebre. Omĩa
enim que arguuntur ait apłs a-
lumine manifestantur. Quantũ
tiam ex bono potest eorum appare¬
re qui credunt. Et qm̃ ista uox in¬
fidelium esse consueuit. quomo¬
lo credimus qł non uidemꝰ. uleo
crelentium tusticiam sic oportu¬
it definiri. quia ad patrem uado
et iam non uidebitis me. Beatie¬
num qui non uident et credunt.
Sam et qui uiderunt xp̃m. non
in es laulata est fules eorum quia
redebant qł uulebant ul est fili-¬
um hominis. s quia credebãt qił̃
non uudebant ulest filiũ cĩ. Oũ
uero et ipsa forma serui subtrac¬
ta eorum esset aspectib. tum ue¬
ro ex omni parte implecum est:
ustus ex fide uiuit. Est eium fi¬

Expanded text:
ponens autem, quam diceret jusponens autem, quam diceret justitiam, de qua dixit, mundus arguitur, ad ipsos, quibus loquebatur, se convertit, atque ait: Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Quapropter mundus de peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena: sicut arguuntur de lumine tenebrae. Omnia enim quae arguuntur, ait Apostolus, a lumine manifestantur Quantum etiam ex bono potest eorum apparere, qui credunt. Et quoniam ista vox infidelium esse consuevit: Quomodo credemus, quod non videmus? Ideo credentium justitiam sic oportuit definiri, Quia ad patrem vado, et jam non videbitis me. Beati enim qui non videbunt, et credent . Nam et qui viderunt Christum, non in eo laudata est fides eorum, quia credebant quod videbant, id est Filium hominis; sed quia credebant, quod non videbant, id est Filium Dei. Cum vero et ipsa forma servi subtracta eorum esset aspectibus, tum vero ex omni parte impletum est, Justus ex fide vivit . Est enim fi
Abbreviated transcription (Latin):
tus dictum noli effici iustus m¬
tum non est notata iusticia sapis¬
tis. s superbia presumentis. Oni
ergo fit multum iustus. ipso n¬
nio fit iniustus. Multum eñ
se facit iustum. qui dicit se non
habere peccatum. aut qui se pure
non grania dei s sua uoluntate sit¬
ficiente effici iustum. Non recte
iuuendo iustus est: s potuis ui¬
flatus putando esse qđ non ẽ. Qu
pacto igit᷑ mundus arguendus
est de iusticia. nisi ile iusticia cre¬
dentium: Arguitur itaq de pera¬
to quia in xp̃m non credit. et argĩ¬
itur de iusticia eorum qui crest̃
Ipsa quippe fulelium compatrane
infidelium est uituperatio. Hoc
et ipsa expositio satis uudicat. U¬
lens enun aperire quid dixerit al
iusticia uero inquit quia ad pa¬
trem uado et iam non uidebites
me: non ait ⁊ tam non uulebunt.
ar quib dixerat quia non credũt
inme: s peccatum quud uocaret
erponens de illis locutus est di¬
cens quia non credunt in me. Ex¬

Expanded text:
tus dictum, Noli effici justus mtus dictum, Noli effici justus multum ; non est notata justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui ergo fit multum justus, ipso nimio fit injustus. Multum enim se facit justum, qui dicit se non habere peccatum; aut qui se putat non gratia Dei, sed sua voluntate sufficiente effici justum; nec recte vivendo justus est, sed potius inflatus, putando se esse quod non est. Quo pacto igitur mundus arguendus est de justitia, nisi de justitia credentium? Arguitur itaque de peccato, quia in Christum non credit; et arguitur de justitia eorum qui credunt. Ipsa quippe fidelium comparatio, infidelium est vituperatio. Hoc et ipsa expositio satis indicat. Volens enim aperire quid dixerit, De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Non ait, Et jam non videbude quibus dixerat, Quia non credunt in me; sed peccatum quid vocaret, exponens, de illis locutus est, dicens: Quia non credunt in me. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
isse personas. ut non solum sine se
patione uerum euam sine confu¬
sione et unitas intelligatur et tͥ¬
nitas. Exponit deinde quid dixe¬
rit. de peccato et de iusticia. et de
udicio. De peccato quidem inqͥt.
quia non crediderunt in me. Hoc
enim peccatũ quasi solum sit pre
ceteris posuit. quia hoc manente
cetera detinentur. et hoc disceden¬
te cetera remittunt᷑. De iusticia uͦ
inquit qͥa ad patrem uado. ⁊ tã
non uidebitis me. Hic primo ui¬
dendum est. si recte quisq argui-¬
tur de peccato. quomodo recte argu-¬
atur et de iusticia. Numqͥd enim
si arguendus est peccator ꝓpterea
qͥa peccator est. arguendũ quisqũa
putauit et iustum ꝓpterea qua
uistus est ᷤ Absit. Nam et si ab¬
quando iustus arguitur. iles
recte arguit᷑. quia sicut scripni
est non est iustus in terra quis
ciet bonum et non peccauit. Sus¬
circa etiam cum uistus arguitꝰ
de peccato arguit᷑ non de uistiei
qm̃ et in illo qił legimus diuni

Expanded text:
isse pisse pparatione, verum etiam sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. 2. Exponit deinde quid dixerit de peccato, et de justitia et de judicio. De peccato quidem, inquit, quia non crediderunt in me. Hoc enim peccatum quasi solum sit, prae caeteris posuit; quia hoc manente caetera detinentur, et hoc discedente caetera remittuntur. De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Hic primo videndum est, si recte quisque arguitur de peccato, quomodo recte arguatur et de justitia. Numquid enim si arguendus est peccator propterea quia peccator est, arguendum putabit quisquam et justum propterea quia justus est? Absit. Nam et si aliquando justus arguitur, ideo recte arguitur, quia, sicut scriptum est, Non est justus in terra qufaciat bonum, et non peccet . Quocirca etiam cum justus arguitur, de peccato arguitur, non de justitia, quoniam et in illo quod legimus divi
Abbreviated transcription (Latin):
ui celum. non est uestrum scire tẽ¬
pora que pater posuit in sua potes¬
tate. s accipietis uirtutem spiritꝰ
sc̃i superuenientem in uos: et eri¬
tis michi testes in iherusalem ⁊ in
tota iudea et samaria et usq in fi¬
nes terre: hoc est arguere munlũ.
S quis audeat dicere qił per dis¬
cipulos xp̃i arguit mundum spi¬
ritus sc̃s. et non arguat ipse xp̃c
cum clamat apłs an uultis expe-¬
rimentum accipere eius qui in
me loquitur xp̃c: Quos itaq ar
xp̃c. S quantum michi uidet᷑. qͥa
per sp̃m sc̃m diffundenda erat ca-¬
ritas in cordib eorum que fora̾ mit¬
tit timorem quo impediri possint
ne arguere mundum qui persecu¬
tionib fremebat auderent. prop¬
terea dixit ille arguet mundum
tanquam diceret. ille diffundet in
corilib ur̃is caritatem. sic enum ti¬
more depulso arguendi habebiti̾
libertatem. Sepe autem diximus
inseparabilia esse opera trinitatiᷤ.
s singulatim commendandas fu¬

Expanded text:
it: non est uestrum scire temit: non est uestrum scire tempora quae pater posuit in sua potestate, sed accipietis uirtutem spiritus sancti superuenientem in uos, et eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque in totam terrSed quis audeat dicere quod per discipulos Christi arguit mundum Spiritus sanctus, et non arguat ipse Christus; cum clamet Apostolus, An vultis experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus ? Quos itaque arstus. Sed quantum mihi videtur, quia per Spiritum sanctum diffundenda erat charitas in cordibus eorum, quae foras mittit timorem, quo impediri possent, ne arguere mundum, qui persecutionibus fremebat, auderent, propterea dixit: Ille arguet mundum, tanquam diceret: Ille diffundet in vestris cordibus charitatem. Sic enim timore depulso, arguendi habebitis libertatem. Saepe autem diximus inseparabilia esse opera Trinitatis, sed sigillatim commendandas fu
Abbreviated transcription (Latin):
romittens domi¬
nus missurum
arguet mundũ
le peccato et de iusticia et le iudi
peccato cum ait si non uenissem
it locutus eis fuissem: peccatum
non haberent. nunc autem excu-¬
sationem non habent de peccato
luo:Sz ne forte quis dicat hoc ad
iudeos ꝓprie ꝑtinere non ad mun¬
Alio loco si de mundo essetis mun-¬
lus qł suum esset diligeretᵈ Aũ-¬
qilnon arguit de iusticia ubi ait
pater iuste mundus te non cogno-¬
uit ͤ Numnqͥd non arguit de indi¬
cio ubi se ait sinistris esse dicturũ.
ite in ignem eternum qui paratꝰ
est diabolo et angłis eius: Et mul-¬
ta alia repperiuntur ui sc̃o ewan-¬
gelio. ubi de hiis xp̃c arguit mũ¬
lum. Quid est ergo qł tanqũa
ꝓprie tribuit hoc spiritui sc̃o: An
gente locutus est mundum non
uuletur arguisse. ut ille intelliga¬
tur argui. qui audit arguentẽ ᷤ
Sp̃c autem sc̃s in discipulis eius
toto orbe diffusis. non unam gen¬
tem intelligitur arguisse s mun¬
dum. Nam hoc illis ait ascensurꝰ

Expanded text:
romittens Dominus missurum arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicpeccato, cum ait: Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habsuo ? Sed ne forte quis dicat hoc ad Judaeos proprie pertinere, non ad munalio loco: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret ? Nunquid non arguit de justitia, ubi ait: Pater juste, mundus te non cognovit? Nunquid non arguit de judicio, ubi se ait sinistris esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo, et angelis ejus? et multa alia reperiuntur in sancto Evangelio, ubi de his Christus arguet mundum. Quid est ergo, quod tanquam proprie tribuit hoc Spiritui sancto? An gentem locutus est, mundum non videtur arguisse, ut ille intelligatur argui, qui audit arguentem: Spiritus autem sanctus in discipulis ejus, toto orbe diffusis, non unam gentem intelligatur arguisse, sed mundum? Nam hoc illis ait ascensurus
Abbreviated transcription (Latin):
uere uerbum dei. Ideo ergo dĩ
quia deus ul donauit. Sorum
uero uerbum dictum est. quia
hoc predicandum illis deus pri-¬
mitus ac precipue commenla-¬
uit ac per hoc etiam ille latro in
fide sua uerbum eorum habebat.
qł eorum ꝓpterea dictum erat:
quoniam predicandum ad eorũ
officium primitus ac precipue
pertiuebat. Oeniq cum murm᷑
factum esset de ministerio men¬
sarum a uiduis grecorum ante¬
qͣ. paulus credidisset in xpistũ.
responderunt apłi qui dño añ¬
coheserunt. Non est bonum nos
relinquere uerbum dei. et miniᷤ¬
trare mensis. Tunc ordinandos
diaconos prouiderunt. ne ipsi
a predicandi uerbi auocarentur
officio. unde merito dictum est
uerbum eorum qł est uerbum
fidei. per quod omnes in xpistũ
unde cumq ul audierint credide¬
rint. uel audituri et credituri st̃.
Ergo illa oratione pro omnibus
quos redemit siue tunc in car¬
ne iuuentes siue postea futuros
redemptor noster orauit. cum ro
gans pro apłis qui cum illo tunc

Expanded text:
vere verbum Dei . Ideo ergo Dei, vere verbum Dei . Ideo ergo Dei, quia Deus id donavit. Eorum vero verbum dictum ehoc praedicandum illis Deus primitus ac praecipue commendavit. Ac per hoc etiam ille latro in sua fide verbum eorum habebat: quod eorum propterea dictum erat, quoniam praedicandum ad eorum officium primitus ac praecipue pertinebat. Denique cum murmur factum esset de ministerio mensarum a viduis Graecorum, antequam Paulus credidisset in Christum; responderunt Apostoli, qui Domino ancohaeserant: Non est bonum nos relinquere verbum Dei, et ministrare mensis . Tunc ordinandos diaconos providerunt, ne ipsi a praedicandi verbi avocarentur officio. Unde merito dictum est verbum eorum, quod est verbum fidei, per quod omnes in Christum, undecumque id audierint, crediderunt, vel audituri et credituri sErgo illa oratione pro omnibus quos redemit, sive tunc in carne viventes, sive postea futuros, Redemptgans pro Apostolis qui cum illo tunc
Abbreviated transcription (Latin):
sum uerbum eorum paulus acce¬
pit. unde et contulit eum eis ewã¬
gelium ne forte inuacuum cucu¬
risset aut curreret et dextras ei
delerunt. quia et in illo qũauis
non per eos illi datum tamen uer¬
bum suũm qd etiam predicabãt
et in quo fundati fuerant inuene¬
runt. de quo uerbo resurrectionis
xp̃i idem dicit apłs. siue ego siue
illi sic predicamus et sic credidis¬
tis. et iterum hoc est inquit uer¬
si confessus fueris in ore tuo qͥa
dũs est iħ̾c et credideris in corde
tuo quia deus illum suscitauit
a mortius saluus eris. Et in acti¬
bus apłorum legitur. qł in xp̃o
deus diffierit fidem omnib
suscitans eum a mortus. Hoc
uerbum fidei quia principalit̾
ac primitus per apłos qui ei co¬
heserant predicatum est: ideo
uerbum eoꝵ dictum est. Neq e¬
num ꝓpterea non est uerbum dei
quia dictum est uerbum eorum
cum dicat idem apłs thessaloni¬
censes excepisse a se non ut uer-¬
bum hominum. s sicut est inqͥt

Expanded text:
sum verbum eorum Paulus accesum verbum eorum Paulus accepit. Unde et contulit cum eis Evangelium, ne forte in vacuum cucurrisset aut curreret; et dexteras ei dederunt: quia et in illo, quamvis non per eos illi datum, tamen verbum suum, quod jam praedicabant, et in quo fundati fuerant, invenerunt . De quo verbo resurrectionis Christi idem dicit apostolus, « Sive ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis » ; et iterum, « Hoc est, » inquit, « versi confessus fueris in ore tuo, quia dominus est Iesus, et credideris in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a mortuis, salbus apostolorum legitur, quod in Christo Deus definierit fidem omnibus, suscitans eum a mortuis. Hoc verbum fidei, quia principaliter ac primitus per apostolos qui ei cohaeserant, praedicatum est, ideo verbum eorum, dictum est . Neque enim propterea non verbum Dei, quia dictum est verbum eorum, cum dicat idem Apostolus Thessalonicenses accepisse a se non ut verbum hominum, sed sicut est, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
euuangelio loquens ait neq: enr¬
ego ab homine accepi illud neqil
dici. s per reuelationem ihesu xĩ
Quomodo igitur erit in eis de qͥ
dictum est. credituri sunt perue¬
bum eorum in meͤ Latro uere ilẽ
tunc credidit. quando in ipsis l¬
torib fides que fuerat qualiscũq
defecit. Nec ipse itaq per eorũ uis¬
sic credidit. ut qũe uiderat ctuaihae
onfiteretur non solum resurrec¬
nirum uerum etiam regnaturũ
aiceudo. memento mei cum uene¬
ris in regnum tuum. Protnde re¬
iinquitur ut si dñs ihesus hac o¬
ratione pro suis omnib quicũq
in hac uita que temptatio est su¬
per terram uel tunc erant uel fu¬
turi erant orasse credendus ẽ. sic
intelligamus qł dictum est per
uerbum eorum. ut ipsum uerbũ
fidei q predicauerunt in mun¬
do. hic significatum esse credamꝰ.
Uictum autem esse uerbum eoꝵ
q̃m ab ipsis est primitus ac pre¬
cipue predicatum. Lam enim ab
ipsis predicabatur in terra. quan¬
do per reuelationem thu xp̃i ip-¬

Expanded text:
elio loquens ait, Neque enim ab homine ego accepi illud, neque didici; sed per revelationem Jesu Christi . Quomodo igitur erat in eis de quibus dictum est, credituri sunt per verbum eorum in me? Latro vero ille tunc credidit, quando in ipsis doctoribus fides quae fuerat qualiscumque defecit. Nec ipse itaque per eorum versic credidit, ut quem videbat crucifixum, confiteretur non solum resurrecturum, verum etiam regnaturum, dicendo, Memento mei, cum veneris in regnum tuum . 5. Proinde relinquitur, ut si Dominus Jesus hac oratione pro suis omnibus quicumque in hac vita, quae tentatio est super terram , vel tunc erant, vel futuri erant, orasse credendus est, sic intelligamus quod dictum est, per verbum eorum, ut ipsum verbum fidei quod praedicaverunt in mundo, hic significatum esse credamus; dictum autem esse verbum eorum, quoniam ab ipsis est primitus ac praecipue praedicatum. Jam enim ab ipsis praedicabatur in terra, quando per revelationem Jesu Christi ip
Abbreviated transcription (Latin):
bum sic alios credidisse quemai¬
modum in xp̃m credi oportebat.
idest ut fudem resurrectionis iug
tenerent. ac per hoc et illos omnes
qui iam in eum credidisse udit¬
tur. ad eorum numerum pertn¬
isse pro quib orauit dicens: non
pro hiis autem rogo tantum.siet
pro eis qui credituri sunt per ur
bum eorum in me. S restat nobia
ad istam questionem adhuc selui¬
dam beatus apłs et latro ille cru¬
delis in scelere. fudelis in cruepe
lus quippe apłs non ab hominib
neq per hominem s per ihesuxp̃o¬

Expanded text:
bum sic alios credidisse quemadbum sic alios credidisse quemadmodum in Christum credi oportebat, id est, ut fidem resurrectionis ejus tenerent. Ac per hoc et illos omnes qui jam in eum credidisse videbantur, ad eorum numerum pertinuisse pro quibus oravit, dicens, Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per bum eorum in me. Sed restat nobis ad istam quaestionem adhuc solvendam beatus apostolus Paulus, et latro ille crudelis in scelere, fidelis in cruce. Paulus quippe Apostolus non ab hominibus, neque per hominem, sed per Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
nuinqͥd ei pro apłis orandum fu¬
it et pro tam multis qui in hac
uita adhuc erant nec cum illo t̃c̃
erant et ante iam crediderant o¬
randum non fuit Quis hoc dix¬
erit ᷤ Intelligendum est igitur qđ
nondum in eum sic crediderant
quomodo in se credi uolebat. qñ¬
quulem et ipse petrus cui confi¬
tenti et dicenti tu es xp̃c filius dĩ
uiui tam magnum testimontum
perhibuerat magis eum mori uo¬
lebat quam mortuum resurrectu¬
rum esse credebat. unde mox ab eo
appellatus est sathanas. Etdeliores
itaq repperiuntur qui defuncti
iam fuerant et resurrecturũ xp̃m
reuelante spiritu non utiq dubi¬
tabant. quam illi qui cum credi¬
dissent ipsum redempturum isra¬
el. uisa eius morte spem totam qͣ
de illo habuerant perdider̃t. Ni¬
chil itaq melius credimus. quam
post resurrectionem impertitoss¬
ritu sc̃õ et doctis et confirmatis
postolis eisq in eccłia primitus
doctorib constitutis. per eorũ nt¬

Expanded text:
nunquid ei pro apostolis orandum fununquid ei pro apostolis orandum fuit, et pro tam multis qui in hac vita adhuc erant, nec cum illo tunc erant, et ante jam crediderant, orandum non fuit? Quis hoc dixerit? Intelligendum est igitur quod nondum in eum sic crediderant, quomodo in se ipse credi volebat, quandoquidem et ipse Petrus, cui confitenti et dicenti, Tu es Christus Filius Dei vivi , tam magnum testimonium perhibuerat, magis eum mori nolebat, quam mortuum resurrecturum esse credebat; unde mox ab eo appellatus est Satanas . Fideliores itaque reperiuntur, qui defuncti jam fuerant, et resurrecturum Christum, revelante Spiritu, non utique dubitabant, quam illi qui cum credidissent ipsum redempturum Israel, visa ejus morte spem totam quam de illo habuerant perdiderunt. Nihil itaque melius credimus, quam post ejus resurrectionem impertito Spiritu sancto, et doctis et confirmatis Apostolis, eisque in Ecclesia primitus doctoribus constitutis, per eorum ver
Abbreviated transcription (Latin):
qui cum illo tunc erant. et ꝓ ali¬
is qui per uerbum eorum in eũ
iam non crediderant. s fuerant
credituri. Isti autem nec cũ illo
t̃c erãt. et in illo tam ante credide¬
rant. Omitto dicere de symeone
sene qui infantulum credidit dle
anna ꝓphetissa. de zacharia et eli-¬
⁊abeth qui eum ꝓphetauerunt an-¬
tequam de uirgine nasceret᷑. de
filio eorum iohanne precursore
eus amico sponsi. qui eum et in
sc̃o spiritu agnouit et absentẽ pre¬
dicauit. et aliis agnoscendũ cum
presens esset ostendit. Hos omit¬
to. qm responderi potest orandũ
pro talib mortius non fuisse qui
cum magnis suis meritis hinc
abierant. et recepti qui escebant.¬
Hoc enun et de antiquis iustis:
similiter respondetur. Quis enim
eorum a dampnatione totius mas¬
se perilitionis que per unum ho¬
minem facta est saluus esse potu¬
isset. nisi in unum mediatorẽ det̃
et hominum in carne uenturum
reuelante spiritu credidisset E

Expanded text:
qui cum illo tunc erant, et pro aliqui cum illo tunc erant, et pro aliis qui per verbum eorum in eum jam non crediderant, sed fuerant credituri? Isti autem nec cum illo tunc erant, et in eum jam ante crediderant. Omitto dicere de Simeone sene, qui in infantulum credidit; de Anna prophetissa ; de Zacharia, et Elizabeth , qui eum prophetaverunt antequam de Virgine nasceretur; de filio eorum Joanne, praecursore ejus, amico sponsi, qui eum et in sancto Spiritu agnovit, et absentem praedicavit, et aliis agnoscendum, cum praesens esset, ostendit . Hos omitto, quoniam responderi potest orandum pro talibus mortuis non fuisse, qui cum magnis suis meritis hinc abierant, et recepti quiescebant,hoc enim de antiquis justis similiter respondetur. Quis enim eorum a damnatione totius massae perditionis, quae per unum hominem facta est, salvus esse potuisset, nisi in unum Mediatorem Dei et hominum in carne venturum, revelante Spiritu, credidisset? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
apilato petiuit. quem iam disci¬
pulum eius fuisse iste ipse iohau¬
nes ewangelista testatur. Numqͥd
masia mater eius et alie femine
quas eius discipulas in ewange¬
lio iam tum fuisse didicimꝰͤ Mũ¬
quid cum illo tunc erant de qͥb
irat multitudo illa eorum qui cũ
ramis partim precedebant par¬
timq sequebantur insidenti ui-¬
mento dicentes benedictus qͥ ue-¬
nit in nonune dñi. et cum eis pu¬
eri de quib ipse ait fuisse predic¬
tum. ex ore infantium et lacten-¬
dum perfecisti laudemᷤ Unde
quingenti fratres qͥb simul post
resurrectionem non apparuisset.
nisi in eum aute credidissent: Tn¬
de illi centum et nouem qui cũ
istis undecim centum et iugin¬
ti erant. quando simul congrega¬
ti post eius ascensum expectaue¬
runt et acceperunt promissum
spiritum sanctum Inde erant
isti omnes nisi ex illis de quib
dictum est: multi crediderunt in
eumͦ Non ergo pro eis tunc sal¬
uator orauit. qm̃ pro eis orauit

Expanded text:
a Pilato petiit, quem jam discia Pilato petiit, quem jam discipulum ejus fuisse iste ipse Joannes evangelista testatur ? Numquid Maria mater ejus, et aliae feminae, quas ejus discipulas in Evangelio jam tunc fuisse didicimus? Numquid cum illo tunc erant de quibus erat multitudo illa eorum qui cum ramis partim praecedebant, partim sequebantur insidentem jumento, dicentes, Benedictus qui venit in nomine Domini; et cum eis pueri, de quibus ipse ait fuisse praedictum, Ex ore infantium et lactentium perfeciquingenti fratres, quibus simul post resurrectionem non apparuisset, nisi in eum ante credidissent? Unde illi centum et novem, qui cum istis undecim centum viginti erant, quando simul congregati post ejus ascensionem exspectaverunt et acceperunt promissum Spiritum sanctum ? Unde erant isti omnes, nisi ex illis de quibus dictum est: Multi crediderunt in eum ? Non ergo pro eis tunc Salvator oravit, quoniam pro eis oravit
Abbreviated transcription (Latin):
per uerbum eoꝵ qui ipsos cũ m
carne uiuerent apłos auidierũt
s et post obitum eorum et nos lon
illo tunc fuerunt qđ ab illo auai¬
erunt ceteris predicarunt: atqi
ta uerbum eorum ut etiam no̾ cre¬
deremus ad nos usq peruenit u¬
bicumiq est eius ecclesia. et pueu¬
turum est ad posteros. quicumq
ubicumq in eum postea crediti¬
ri sunt. Potest itaq uideri iħe u
hac oratione non orasse pro quib¬
dam suis. nisi diligenter scrutrius
in eadem oratione uerba euis Si
enim pro eis prius orauit sieut
iam ostenclimus qui cum illo tunc
erant. postea uero etiam pro eis qͥ
pet uerbum eorum iu illum fue¬
iant credituri. potest dici non o¬
rasse pro illis qui neq tunc erãt
eum illo quando ista dicebat. ne¬
q per uerbum eorum postea seil
in euni siue per ipsos siue quoli¬
bet modo tamen ante crediderãt.
Nunquid enim cum illo tunc
erat nathanael ᷤͤ Numquid ioseph
ille ab arimathia qui corpus eius

Expanded text:
per verbum eorum, qui ipsos, cum in per verbum eorum, qui ipsos, cum in carne viverent, apostolos audiebant, sed et post obitum eorum, et nos longillo tunc fuerunt quod ab illo audierunt caeteris praedicaverunt; atque ita verbum eorum, ut etiam nos crederemus, ad nos usque pervenit, ubicunque est ejus Ecclesia, et perventurum est ad posteros, quicunque ubicunque in eum postea credituri sunt. Potest itaque videri Jesus in hac oratione, non orasse pro quibusdam suis, nisi diligenter scrutemur in eadem oratione verba ejus. Si enim pro eis prius oravit, sicuti jam ostendimus, qui cum illo tunc erant, postea vero etiam pro eis, qui per verbum eorum in illum fuerant credituri, potest dici non orasse pro illis, qui neque tunc erant cum illo, quando ista dicebat, neque per verbum eorum postea, sed in eum sive per ipsos, sive quomodolibet, tamen ante crediderant. Numquid enim cum illo tunc erat Nathanael? Numquid Joseph ille ab Arimathia, qui corpus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ñs ihesus ĩa sua
ꝓpinquante pas¬
sione cum oraret
pro discipulis
suis quos ⁊ apos¬
tolos nominauit. cum quibz ce¬
nauerat ultimam cenam le qua
traditor eius per buccellam ma¬
nifestatus exierat. et cum quib
post euis egressum anteqͣ pro eis
oraret multa fuerat iam locutus.
adiunxit et ceteros qui in eũ fue¬
rant credituri. et ait ad patrem:
non pro hiis autem rogo tantũ.
idest pro discipulis qui cum il¬
lo tunc erant. s ⁊ ꝓ eis inquit qͥ
credituri sunt per uerbum eorũ
in me. ubi omnes suos inrtellis
uoluit. non solum qui tune
u carne. s etiam qui futurie
Quotquot enim postea credis¬
runt in eum. per uerbum ape¬
lorum sine dubto crediderim
et donec ueniat credituri sunt
Ipsis enim ilixerat. et uos tei¬
monium perhiberis. quia ab mi¬
tio mecum estis. et per hos enaũ¬
gelium ministratum est et ant¬
quam scriberet᷑. et utiq quisqned
in xp̃m credit: ewangelio creait
Non itaq hii tantum intelligen¬
di sunt quos ait in se crediturs

Expanded text:
nus Jesus jam sua propinquante passione, cum orasset pro discipulis suis, quos et Apostolos nominavit, cum quibus coenaverat ultimam coenam, de qua traditor ejus per buccellam manifestatus exierat, et cum quibus post ejus egressum antequam pro eis oraret, multa jam fuerat locutus; adjunxit et caeteros qui in eum fuerant credituri, et ait ad Patrem, Non pro his autem rogo tantum, id est pro discipulis qui cum illo tunc erant: sed et pro eis, inquit, qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi omnes suos intelligi voluit, non solum qui tunc erant in carne, sed etiam qui futuri erant. Quotquot enim postea crediderunt in eum, per verbum Apostolorum sine dubio crediderunt, et donec veniat, credituipsis enim dixerat: Et vos testimonium perhibetis, quia ab initio mecum estis, et per vos Evangelium ministratum est , et antequam scriberetur; et utique quisquis in Christum credit, Evangelio credit. Non itaque hi tantum intelligendi sunt, quos ait in se credituros
Abbreviated transcription (Latin):
co meipsum. hoc est ipsos in me
tamqͣ meipsum sanctifico ego:
qm̃ tn me etiam ipsi sunt ego. Ut
sint et ipsi sanctificati in uerita¬
te. Quid est et ipsi nisi quemad¬
modum ego in ueritate. quod ip¬
se sum ego Oeinde iam non so¬
lum deapłis s etiam de suis ce¬
teris membris incipit dicere. qđ
donante ipso alio sermone trac¬
tandum est.
on pro hiis aut̃e rogo tan

Expanded text:
co meipsum, hoc est, ipsos in me co meipsum, hoc est, ipsos in me uam meipsum sanctifico ego, quoniam in me etiam ipsi sunt ego. Ut sint et ipsi sanctificati in veritate. Quid est et ipsi, nisi, quemadmodum ego; in veritate, quod ipse sum ego? Deinde jam non solum de Apostolis, sed etiam de suis caeteris membris incipit dicere: quod donante ipso, alio sermone tractandum est. n pro his autem rogo
Abbreviated transcription (Latin):
pssurarũ mearũ s xͥ. qͥa m̃brũ erat xͥ.
xp̃m in toto suo corpore pati opor¬
tebat. etiam ipse pressuras eius
pro sua portione adimplebat. Q̃¬
ut hoc etiam loco certum sit. at¬
tende sequentia. Cum enim dix¬
isset et pro eis ego sanctifico me¬
ipsum ut incelligeremus hoc e¬
um dixisse qd̃ eos sanctificaret.
ipse mox addidit ut sint et ipsi
sanctificati in ueritate. Qđ quid
est altudl quam in me. scłm ud
quod ueritas est uerbum illud
in principio ileus. in quo et ip¬
se filius hominis sanctificatus
est ab initio creationis sue quan¬
do uerbum factum est caro. quia
una persona facta est uerbum et
homoTunc ergo sanctificauit
se in se: hoc est hominem se in u̾¬
bo. E quia unus xp̃c uerbum
et homo sanctificans hominem
in uerbo. ꝓpter sua uero menbra
et pro eis inquit ego. ul est quod
prosit etiam ipsis. quia et ip̃i st̃
ego. sicut michi profuit in me qͥa
homo sum sine ipsis. et ego sc̃ifi¬

Expanded text:
pressurarupressuraruChristum in suo toto corpore pati oportebat, etiam ipse pressuras ejus pro sua portione adimplebat. Quod ut etiam hoc loco certum sit, attende sequentia. Cum enim dixisset, Et pro eis ego sanctifico meipsum, ut intelligeremus hoc eum dixisse, quod eos sanctificaret in se, mox addidit, Ut sint et ipsi sanctificati in veritate. Quod quid est aliud quam, in me, secundum id quod veritas est Verbum illud in principio Deus? In quo et ipse filius hominis sanctificatus est ab initio creationis suae, quando Verbum factum est caro; quia una persona facta est Verbum et homo. Tunc ergo sanctificavit se in se, hoc est, hominem se in Verbo se; quia unus Christus Verbum et homo, sanctificans hominem in Verbo. Propter sua vero membra, Et pro eis, inquit, ego, id est, quod prosit etiam ipsis, quia et ipsi sunt ego; sicut mihi profuit in me, quia homo sum sine ipsis: Et ego sanctifi
Abbreviated transcription (Latin):
iomen qm̃ grecum est. nichil ni
missos significat in latino. Mi¬
si ergo deus filium suum. non
incarne peccati.s in similitudi¬
ne carnis peccati. et misit filius
cuis eos quos natos in carne pec¬
nti. sanctificauit a labe peccati.
s qm̃ per hoc quod meiliator
dei et hominum homo xp̃c ihe¬
sus factus est caput ecclesie illi
membra suut eius. uleo ait quod
sequitur. Et pro eis ego sanctisi¬
m meipsum. Quid est enim et ꝓ
tis sanctifico meipsum. nisi eos
in meipso sanctifico cum et ipsi
sint ego Qm̃ de quib hoc ait ut
dixi membra sunt etus. et unus
est xp̃c caput et corpus docente a¬
postolo atq dicente. e semine a¬
lrahe. si autẽ uos xp̃i ergo abra¬
he semen estis. cum dixisset supe¬
brahe hoc est xp̃c. quid altul dic¬
tum est quib dictum est ergo a-¬
brahe semen estis. nisi ergo xpist̃
estis ͤ Iude est qł alto loco idem
ise apłs ait nunc gaudeo in pas¬
p̾ssurarũ xp̃i in carne mea. Nõ lix̃

Expanded text:
quoniam Graecum est, nihil nisi quoniam Graecum est, nihil nisi missum significat in Latino. Misit ergo Deus Filium suum, non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati ; et misit Filius ejus eos quos natos in carne peccati sanctificavit a labe peccati. Sed quoniam per hoc quod Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus factus est caput Ecclesiae, illi membra sunt ejus; ideo ait quod sequitur: Et pro eis ego sanctifico meipsum. Quid est enim: Et pro eis ego sanctifico meipsum, nisi: Eos in meipso sanctifico? cum et ipsi sint ego, quoniam de quibus hoc ait, ut dixi, membra sunt ejus, et unus est Christus caput et corpus, docente Apostolo, atque dicente de semine Abrahae: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis , cum dixisset supebrahae, hoc est Christus, quid aliud dictum est, quibus dictum est: Ergo Abrahae semen estis, nisi: Ergo Christi estis? Inde est quod alio loco idem ipse Apostolus ait: Nunc gaudeo in paspressurarum Christi, in carne mea . Non dixit
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ergo aluiq et hoc loco i¬
it sanctifica eos n ueritate. p
sanctifica eos inine: Demꝙ
quitur et hoc Mertius insime¬
re non desuit. Sermo tuus pe¬
quit ueritas ¶t. Qͥa aluid
it quam ego ieritas sum: Grs¬
cum quippe exangelium lige
habet. quod tiam ibi legit᷑ uli
dictum est irprincipio erat un¬
bum et uerlum erat apud ideũ
et deus eratuerbum. Et utiq
ipsum uerlum nouimus uni¬
genitum di filium qđ caro fac¬
tum est et labitauit in nob. ii
de et hic pini potuit. ut et inq̃
bdam cocicib positum est u¬
bum tuum ueritas est: sicutti
in quibusdam codicib etiam
bi scriptim est: in principio
rat sermo. In greco autem sine
ulla uanetate. et ibi et hic loge
est. Sarctificat itaq pater inis¬
ritate. ilest in uerbo suo in ues¬
genito suo. suos heredes euiss
coherides. S nunc adhus s
apłis oquitur. Nam secutus
acdiungit. Sicut me misisti ll
mundum.:⁊ ego misi eos in milas¬
lun. Quos misit nisi aplos suoᷤ
dam et ipsum nomen apostoloꝵ

Expanded text:
ergo aliud et hoc loco dixit: Sanctifica eos in veritate, nisi: Sanctifica eos in me? Denique sequitur, et hoc apertius insinuare non desinit. Sermo tuus, inquit, veritas est. Quid aliud dixit quam: Ego veritas sum? Graecum quippe Evangelium Λόγος habet, quod etiam ibi legitur ubi dictum est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Et utique ipsum Verbum novimus unigenitum Dei Filium, quod caro factum est, et habitavit in nobis . Unde et hisitum est: Verbum tuum veritas est, sicut in quibusdam Codicibus etiam ibi scriptum est: In principio erat sermo. In Graeco autem sine ulla varietate et ibi et hic Λόγος est. Sanctificat itaque Pater in veritate, id est, in Verbo suo, in unigenito suo, suos haeredes, ejusque cohaeredes. Sed nunc adhuc de apostolis loquitur, nam secutus ita adjungit: Sicut me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum. Quos misit, nisi apostolos suos? Nam et ipsum nomen ἀπόστολος,
Abbreviated transcription (Latin):
quamus iam non essent de mũ¬
do esse tamen in mundo. Repe¬
tit eandem sententiam. De mũ¬
do inquit non sunt: sicut et ego
non sum de mundo. Sanctifica
eos in ueritate. Sic enim seruan¬
tur ex malo. quol superius ora¬
uit ut fieret. Queri autem potest
quomodo de mundo iam non e¬
rant. si sanctificati in ueritate
nondum erant. ut si iam erant
cur poscat ut sint: an quia ⁊ sc̃i¬
ficati in eadem proficiunt sanc¬
titate. fiuntq sanctiores. Neq hoc
sine adiutorio gratie dei. s illo e¬
orum sanctificante prouectum
qui sanctificauit inceptũ. unde
et apl̃s dicit. qui in uobis opus
bonum cepit. perficiet usq in
diem xp̃i ihesu. Sanctificantur
itaq in ueritate heredes testam̃¬
ti noui. cuius ueritatis umbre
fuerunt sanctificationes ueteriᷤᷤ
testamenti. Et cum sanctifican¬
tur in ueritate. utiq sanctifican¬
tur in xp̃o qui ueraciter dixit
ego sum uia et ueritas ⁊ uita. It̃e
quando ait ueritas liberabit uoᷤ.

Expanded text:
quamvis jam non essent de munquamvis jam non essent de mundo, esse tamen in mundo. Repetit eamdem sententiam. De mundo, inquit, non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Sanctifica eos in veritate. Sic enim servantur ex malo, quod superius oravit ut fieret. Quaeri autem potest quomodo de mundo jam non erant, si sanctificati in veritate nondum erant? aut si jam erant, cur poscat ut sint? An quia et sanctificati, in eadem proficiunt sanctitate, fiuntque sanctiores, neque hoc sine adjutorio gratiae Dei, sed illo eorum sanctificante profectum, qui sanctificavit incoeptum? Unde et Apostolus dicit: Qui in vobis opus bonum coepit, perficiet usque in diem Christi Jesu . Sanctificantur itaque in veritate haeredes testamenti novi; cujus veritatis umbrae fuerant sanctificationes veteris testamenti. Et cum sanctificantur in veritate, utique sanctificantur in Christo, qui veraciter dixit: Ego sum via, veritas, et vita . Item quando ait: Veritas liberabit vos ,
Abbreviated transcription (Latin):
oquens adhuc dñs acd
patrem et orans pro discipulis
sius dicit. Ego dedi eis sermonẽ
tuum. et mundus odio eos ha¬
buit. Nonlum ul experti fuerãt
passionib suis que illos postea
sunt secute. s more suo dicit ista.
uerbis preteriti temporis futu¬
ra prenuntians. Deinde causa
subiciens cur eos oderit mun¬
dus. quia non sunt inquit de
mundo. sicut et ego non sum de
mundo. Hoc eis regeneratione
collatum est. nam generatione
de mundo erant. ꝓpter quod
iam eis dixerat ego uos de mũ¬
do elegi. Donatum est ergo eis uͭ
sĩt ipse nec ipsi essent de munulo.
eos ipso liberante de muudo. Ip¬
se autem de mundo numqͣ. fuit.
quia etiam scđm formam serui
de spiritu sc̃o ipse uatus est: de
quo illi renati. Nam si ꝓpterea
illi iam non de mundo quiare¬
nati sunt de spiritu sancto ꝓpte¬
rea ille numqͣ. de mundo quia
natus est de spiritu sc̃o. Non ro¬
go inquit ut tollas eos de mun-¬
do. s ut serues eos ex malo. Ad¬
huc enuim necessariũ habebant¬

Expanded text:
oquens adhuc Dominus ad Patrem, et orans pro discipulis suis, dicit: Ego dedi eis sermonem tuum, et mundus odio eos habuit. Nondum id experti fuerant passionibus suis, quae illos postea sunt secutae; sed more suo dicit ista, verbis praeteriti temporis futura praenuntians. Deinde causam subjiciens cur eos odio habuit mundus: Quia non sunt, inquit, de mundo, sicut et ego non sum de mundo. Hoc eis regeneratione collatum est. Nam generatione de mundo erant: propter quod jam eis dixerat: Ego vos de mundo elegi. Donatum est ergo eis, ut sicut ipse, nec ipsi essent de mundo, eos ipso liberante de mundo. Ipse autem de mundo nunquam fuit, qui etiam secundum formam servi de Spiritu sancto ipse natus est, de quo illi renati. Nam si propterea illi jam non de mundo, quia renati sunt de Spiritu sancto, propterea ille nunquam de mundo, quia natus est de Spiritu sancto: Non rogo, inquit, ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos ex malo. Adhuc enim necessarium habebant
Abbreviated transcription (Latin):
ba etiam sic accipi posse. ut euisdẽ
sententie repeticio uuleatur. pac̃e
relinquo uob̃ pacem meam do uo¬
bis: ut qł dixerat pacem reluiquo
bis. Ut uolet quisq accipiat. meti¬
men delectat. Oredo et uos fratres
mei dilecti sic tenere ista pacem u¬
bi aduersarium concorditer uinq¬
mus. ut desideremus pacem ubras¬
uersarium non habebinus. Se
uero dñs adiunxit atq ait non qͥ¬
modo mundus dat ego douobis
quil est aliuil nisi non quomocdls
homines dant qui diligunt mui¬
dum ita do uobis. qui ꝓpterea dlãt
sibi pacem ut sine molestia litũ m
fruantur: Et quando iustis dant
pacem ut non eos persequantur.
pax esse non potest uera ubi nonẽ
uera concordia. quia disiuinctast
corda. Quomodo enun consors ili¬
eitur qui sortem iungit. ita ille ñ¬
cors dicendus est: qui corda uin¬
relinquit. et pacem suam nobis
slat non sicut mundus. s sicut il¬
le per quem factus est mundus.
ut concordes simꝰ uingamꝰ inuicen

Expanded text:
ba etiam sic accipi posse, ut ejusdem ba etiam sic accipi posse, ut ejusdem sententiae repetitio videatur. Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis. Ut quod dixerat pacem, hoc repebis. Ut volet quisque accipiat: me tamen delectat credo quod et vos, fratres mei dilecti, sic tenere istam pacem, ubi adversarium concorditer vincimus, ut desideremus pacem, ubi adversarium non habebimus. Quod Quod vero Dominus adjunxit, atque ait, Non quomodo mundus dat, ego do vobis; quid est aliud, nisi, non quomodo homines dant qui diligunt mundum, ita do vobis? Qui propterea dant sibi pacem, ut sine molestia litium aperfruantur: et quando justis dant pacem ut non eos persequantur, pax non potest esse vera, ubi non est vera concordia; quia disjuncta sunt corda. Quomodo enim consors dicitur, qui sortem jungit; ita ille concors dicendus est, qui corda junristus pacem relinquit, et pacem suam nobis dat, non sicut mundus, sed sicut ille per quem factus est mundus, ut concordes simus; jungamus invicem
Abbreviated transcription (Latin):
lem habet ipse: Pax uero ista ꝗͣ
nobis relinquit in hoc scło nr̃a
potius est dicenda quam ipsius
lui quippe nichil repugnat in se¬
ipso qui nullum habet omnino
percatum. nos autem talem pacẽ
nunc habemus. in qua alhuc di¬
camus dimitte nob̾ debita nostra.
Ist ergo nobis pax aliqua qm̃ cõ¬
delectamur legi dei sccłm interio¬
rem hominem s non plena: qͥa ui¬
inter nosipsos est pax nobis quia
inuicem nobis credimus qđ inui¬
cem diligamus. s nec ipsa plena
quia cogitationes cordis nr̃i inui¬
cem non iudemus: et quedam cle
nobis que nou sunt in nobis uel
in melius inuicem uel indeterius
opinamur. Itaq ista etiam si ab il¬
lo nobis relicta est: pax nr̃a est. Ni¬
si enum ab illo non haberemus et
talem. s ipse non habet talem. Si
tenuerimus usq in finem qualẽ
accepimus. qualem habebimus
ubi nichil nobis repugnet ex nob̾.
et nichil uos inuicem lateat in cor¬
dib nris: Nec ignoro ista dm̃i uer¬

Expanded text:
lem habet ipse? Pax vero ista quam lem habet ipse? Pax vero ista quam nobis relinquit in hoc saeculo, nostra potius est dicenda quam ipsius. Illi quippe nihil repugnat in seipso, quia nullum habet omnino peccatum. Nos autem talem pacem nunc habemus, in qua adhuc dicamus: Dimitte nobis debita nostra . Est ergo nobis pax aliqua, quoniam condelectamur legi Dei secundum interiorem hominem : sed non est plena, quia viter nos ipsos est nobis pax, quia invicem nobis credimus quod invicem diligamus: sed nec ipsa plena est, quia cogitationes cordis nostri invicem non videmus; et quaedam de nobis quae non sunt in nobis, vein melius invicem vel in deterius opinamur. Itaque ista etiam si ab illo nobis relicta est pax, nostra est. Nisi enim ab illo, non haberemus et talem: sed ipse non habet talem. Si tenuerimus usque in finem, qualem accepimus, qualem habet habebimus, ubi nihil nobis repugnet ex nobis, et nihil nos invicem lateat in cordibus nostris. Nec ignoro ista Domini ver
Abbreviated transcription (Latin):
atq ab illo nobis est pax: siue ꝙͣ
nobis reliquit iturus ad patrẽ:
siue quam nobis dabit nos ꝑduc¬
turus ad patrem. Quid autẽ no¬
bis relinquit ascendens a nobis
nisi seipsum dum non recedit a
nob ᷤᷤ Ipse est enim pax nr̃a. qui
fecit utraq unum. Pax ergo ip̃e
nob̾ est: et cum credimꝰ quia est.
et cum uudemus eum sicuti est.
Si enim quamdui sumus in cor¬
pore corruptibili qł aggrauat a¬
nuam. cum per fidem ambula-¬
mus non per speciem non deserit
peregrinantes a se: quantomagiᷤᷤ
cum ad ipsam speciem uenerimꝰ
nos iplebit ex se ᷤ Sed quid est
qđ ait pacem relinquo uobis. et¬
non addidit meam: ubi uero ait
do uobis ibi dixit meam : utrum
subaudiendum est meam. et ubi
dictum non est quia dictum est:
potest referri ad utrumq etiã ql̃
semel dictum est: An forte et hic
aliquid latet quod petendum ẽ
et querendum. et ail quod pulsan-¬
tib aperiendũ: Quid si enim pa¬
cem suam eam uoluit intelligi qͣ¬

Expanded text:
atque ab illo nobis est pax, sive quam atque ab illo nobis est pax, sive quam nobis relinquit iturus ad Patrem, sive quam nobis dabit nos perducturus ad Patrem. Quid autem nobis relinquit ascendens a nobis, nisi seipsum, dum non recedit a nobis? Ipse est enim pax nostra; qui fecit utraque unum . Pax ergo ipse nobis est, et cum credimus quia est, et cum videmus eum sicuti est . Si enim quamdiu sumus in corpore corruptibili quod aggravat animam, cum per fidem ambulamus, non per speciem, non deserit peregrinantes a se ; quanto magis cum ad ipsam speciem venerimus, nos implebit ex se? 4. Sed quid est quod ubi ait, Pacem relinquo vobis, non addido vobis, ibi dicit meam? Utrum subaudiendum est meam, et ubi dictum non est, quia postea dictum est, et potest referri ad utrumque, etiam quod semel dictum est? An forte et hic aliquid latet, quod petendum est et quaerendum, et ad quod pulsantibus aperiendum? Quid enim si pacem suam eam voluit intelligi, qua
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitas. Qum ergo omnino sit
in separabilis. numqͣ trinitas esse
possunt esse non simul. Quol uero
adiidit commemorabit uos: intel¬
ligere debemius eriam qł iubem᷑ ñ
ibliuisci saluberrimos monitus
algratiam pertinere. quam nos
ammmemorat spiritꝰ. Pacem inqͥt
rlinquo uob̃: pacem meam douo¬
bis. Hoc est qd legimꝰ apł ꝓpħam.
pacem suꝑ pacem. Pacem nobis re¬
linquit iturus. pacem suam cdlat
nobis in fine uenturus. Pacẽ no¬
lis relinquit in hoc scło. pac̃e suã
nobis dabit in futuro scło. Pacẽ¬
suam nobis relinquit. in qua ma¬
nentes hostem uincimus: pacem
suam dabit nobis quando sũ hos¬
te regnabimus. Pacem relinquit
nobis:. ut etiam hic inuicem cdili¬
gamus. pacem suam clabit nobis
ubi numqũa dissentire possimus.
pacem reluiquit nob̾. ne de occul¬
ls nr̃is inuicem iudicemur cũ
li hoc sumus mundo. pacem su¬
in dabit nob̾: cum manifestabit
agiationes cordis: et tunc laus
erit unicuiq a deo. In illo tamen

Expanded text:
infirmitas. Cum ergo omnino sit infirmitas. Cum ergo omnino sit inseppossint esse non simul. Quod vero addidit: Commemorabit vobis, intelligere debemus etiam quod jubemur non oblivisci, saluberrimos monitus ad gratiam pertinere, qua nos commemorat Christus. Pacem, inquit, relinquo vobis, pacem meam do vobis. Hoc est quod legimus apud prophetam: Pacem super pacem. Pacem nobis relinquit iturus, pacem suam nobis dabit in fine venturus. Pacem nobis relinquit in hoc saeculo, pacem suam nobis dabit in futuro saeculo. Pacem nobis relinquit, in qua manentes, hostem vincimus: pacem suam nobis dabit, quando sine hoste regnabimus. Pacem relinquit nobis, ut etiam hic invicem diligamus: pacem suam nobis dabit, ubi nunquam dissentire possimus. Pacem relinquit nobis, ne de occultis nostris invicem judicemus, cum in hoc sumus mundo: pacem suam dabit nobis, cum manifestabit cogitationes cordis, et tunc laus erit unicuique a Deo . In illo tamen