comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est prima queo quis quit. & in composi¬
rus ꝑ .t. ut quot. Totidem ꝑ .t. scribitur.
R littera communionẽ habet cũ .s. littera
Itaq apud antiquos honos. labos. & ar¬
bos dicebatur. nunc honor. labor. & arbor.
Sat ꝑ .t. scribi oportet quia integrum eiꝰ
facit satis. Sed.ꝑ .d. oportet scribi. apud
antiquos enĩ sed. sedum dicebatur. nos
finales duas litt̾as abscidimꝰ: Tantus
sicut & quantꝰ in medio.m. habebant.
tantus. Uȩ int̾iectio cũ. a. scribendum.
ue coniunctio sine.a. xp̃c quia grecũ
est ꝑ.x. scribendũ est. ita & xrisma. U.
& T. litteris sola greca nomina scribunt᷑.
Nam cũ iustitia sonũ.⁊. littere expͥmat.
tamen quia latinũ est ꝑ .t. scribendũ est.
sic militia. malitia. nequitia. & cętera
similia. In dubiis uero uerbis consuetu¬
do ueterũ erat ut cũ eadem littera aliũ
intellectũ correpta. alium ꝓducta habe¬
ret. longȩ syllabȩ apicem apponebant.

Expanded text:
est prima 'queo, quis, quit', et in conposiest prima 'queo, quis, quit', et in conposirus, per T, quia 'totidem' per T scribitur. R littera communionem habet cum S littera. Itaque apud anticos 'honos', 'labos', 'arbos' dicebatur, nunc 'honor', 'labor', 'arbor'. 'Sat' per T scribi oportet, quia integrum eius facit 'satis'. 'Sed' per D oportet scribi. Apud anticos enim sed 'sedum' dicebatur; nos finales duas litteras abscidimus. 'Tamtus', sicut et 'quamtus' in medio M habebant. 'tamtus'. 'Vae' interiectio cum A scribendum; 've' coniunctio sine A. Xp̃s, quia Graecum est, per X scribendum. Ita et 'Xrisma'. Y et Z litteris sola Graeca nomina scribuntur. Nam cum 'iustitia' sonum Z littera exprimat, tamen, quia Latinum est, per T scribendum est. Sic 'militia', 'malitia', 'nequitia', et cetera similia. In dubiis quoque verbis consuetudo veterum erat ut, cum eadem littera alium intellectum correpta, alium producta haberet, longae syllabae apicem adponebant;
Abbreviated transcription (Latin):
cadamitas a cadendo enĩ nomen sumpsit
calamitas. Maxumus an maximꝰ & si
qua sunt similia qualit̾ scribi debeant᷑
quesitũ est. Uarro tradidit cęsaremꝑ .i.
consuetudo facta ẽ. ut maximꝰ. optimꝰ.
pessimꝰ scribatur. Malo. ꝑ unũ .l. scri¬
bendũ qđ est magis uolo. Malle ꝑ duo.l.
qd̃ est magis uelle. Nolo qͦ ꝑ unum .l.
nolle ꝑ duo. Nolo enĩ ne uolo est. nolle
rum ꝑ .h. scribendũ. Onus si de onere
uenit.o. sola scribendũ. si de honore. cũ
h. aspiratione. Prȩterea & p̃positio ꝑ¬
diptongã scribenda. Pene uero qđ est
coniunctio ꝑ. e. pena qđ est suppliciũ
ꝑ. oe. . littera tunc recte ponitur cũ illi
statim .u. littera sequitur & alia quęlibet
una plur esue uocales iunguntur. ita
ut una syllaba fiat. cętera ꝑ .c. scribunt᷑.
Quȩ ꝓnomen cũ .a. scribendũ. que coniun¬
ctio sine. a. Quid ꝑ .d. litterã scribitur cũ
ꝓnomen est. ꝑ .t. cũ uerbũ. cuiꝰ positio

Expanded text:
cadamitate; a cadendo enim nomen sumpsit cadamitate; a cadendo enim nomen sumpsit calamitas. 15. Maxumus, an maximus, et si qua similia sunt, qualiter scribi debeant 45 quaesitum est. Varro tradidit Caesarem per i consuetudinem factam ut maximus, optimus, pessimus, scribatur. 16. Malo per unum l scribendum, quia est magis voto; malle per duo ll, quia est magis velle; nolo quoque per unum l, nolle rum per H scribendum. 'Onus' si de onere venit, O sola scribendum; si de honore, cum H aspiratione. 'Praepositiodipthonga scribendum. 'Pene' vero, quod est coniunctio, per E; 'poena', quod est supplicium, per OE. Q littera tunc recte ponitur, cum illi statim U littera sequitur, et alia quaelibet una pluresve vocales iunguntur, ita ut una syllaba fiat. Cetera per C scribuntur. 'Quae' pronomen cum A scribendum; 'que' coniunctio sine A. 'Quid' per D litteram scribitur, cum pronomen est; per T, cum verbum: cuius positio
Abbreviated transcription (Latin):
aspirat᷑ autẽ & consonantib. s in grecis
& ebreis nominib. Heus autẽ & heu
int̾iectiones ꝑ .h. scribendȩ .I. litteram
int̾ duas uocales constitutã.bis scribi
quidã existimabant ut in troia & maia.
hoc ratio n ꝑmittit. nunquã enĩ tres uo¬
cales in una syllaba scribunt᷑. s.i. littera
int̾ duas uocales constituta ꝓ duplici ha¬
betur. Ia ꝓnomen neutri gnis ꝑ .d. scri¬
bitur ab eo qđ est is. ea. id. qͥa facit idem.
qd si uerbũ est terciȩ ꝑsone ꝑ .t. notabit᷑.
ab eo qđ est. eo.is. it. quia facit itur.
R. litterã antiqui p̃ponebant quotiens .a.
sequebatur ut kaput. kanna. kalamꝰ.
tantũ scribuntur. Omnia autẽ greca
nomina qualicũq sequente uocali ꝑ .k.
sunt scribenda. Lȩtus ꝑ. ae. diptonga
scribit᷑. quia lȩtitia a latitudine uocata
est. cuiꝰ contraria est tristitia quȩ angusti¬
am facit. L. litterã int̾dum ꝓ .d. littera
utimur. ut latũ ꝓ datũ. & calamitas ꝓ

Expanded text:
et consonantibus, sed in Graecis, et Hebraeis nominibus. Heus autem, et heu interjectiones per h scribendae. 11. I litteram inter duas vocales constitutam his scribi quidam existimabant ut Trojia, Majia, sed hoc ratio non permittit. Nunquam enim tres vocales in una syllaba scribuntur. Sed i littera inter duas vocales constituta pro duplici habetur. 12. Id, pronomen neutri generis per d scribitur, ab eo quod est is, ea, id, quia facit idem. Quod si verbum est tertiae personae per t notabitur, ab eo quod est eo, is, it, quia facit itur. 13. K litteram antiqui praeponebant quoties A sequebatur, ut kaput, Kanna, Kalamus.dem tantum scribuntur. Omnia autem Graeca nomina qualicunque sequente vocali per k sunt scribenda. 14. Laetus per ae diphthongum scribitur quia laetitia a latitudine vocata est, cui contraria est tristitia, quae angustiam facit. L autem littera interdum pro d littera utimur, ut latum pro datum, et calamitatem pro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ .c. curꝰq ꝑ .q. scribimꝰ. Cum autem
p̃positio ꝑ.c. seribenda ẽ. si autẽ aduerbi¬
um fuerit ꝑ.q. dicimꝰ enĩ quum lego.
Oeus ꝑ .e. solã. Demon ꝑ diptongon est no¬
tandus. Equus qđ est animal ꝑ . e. solam
scribendũ. ęquus qd est iustꝰ ꝑ. ae. dipton¬
gã scribendũ. Exsul addita .s. debet scri¬
bi. quia exsul dicitur qui extra solũ est.
exultat meliꝰ sine.s. littera scribitur. na᷑
cũ ipsa .x. ex.c. & .s. constat quomͦ cũ in
ea sit rursus ei alia additur. Equor per
diptongã scribendũ. quia ab aqua nom̃¬
est factũ. Forsitan ꝑ .n. scribendũ in fine.
quia integrũ ei facit. forte sitandẽ. Fedꝰ
qd est deformis ꝑ . e. solam scribendum.

Expanded text:
per c, cujusque per q scribimus. Cum autem per c, cujusque per q scribimus. Cum autem praepositio, per c scribenda est, si autem adverbium fuerit, per q. Dicimus enim quum lego. Deus per e solam; daemon per ae diphthongum est notandus. 5. Equus, quod est animascribendum. 'Aequus', quod est iustus, per AE dipthonga scribendum. 'Exsul' addito S debet scribi, quia exsul dicitur qui extra solum est. 'Exultat' melius sine S littera scribitur. Nam cum ipsa X ex C et S constat, quomodo, cum in ea sit, rursus ei additur alia? 'Aequor' per dipthonga scribendum, quia ab aqua est nomen factum. 'Forsitan' per N scribendum in fine, quia integrum eius est 'si forte tandem'. 'Fedus', quod est deformis, per E solam scribendum e
Abbreviated transcription (Latin):
xii. De Orthographia.
Rthographia grece. latine
recta scriptura int̾pretatur.
Ortho enĩ grece recte. Graphia. scriptura
dicitur. Hȩc disciplina docet quẽ admodũ
scribere debeamꝰ nam sicut ars tractat
de partiũ declinatione. ita orcho graphia¬
describendi pitia. ut pote. ad. cũ est prepo¬
sitio d. litteram. cũ est coniunctio.t.
litterã accipit. Haud qnͣdo aduerbiumẽ
negandi.d.littera term inat᷑. & aspiratur
in capite. quando autẽ coniunctio. ꝑ .t.
litterã sine aspiratione scribitur. Apud
prepositio per. d. scribitur. sicut apud
patrem. quoniã ueteres sepe aprid pro
aduerbio usi sunt. duab ex his medus
litteris subtractis. Interdum autẽ alie
littere in locum aliarũ rite ponuntur
B. & .p. litteris quędam cognatio est.
nam pro birro dicimus pirrum.
.c.&.g. quandã cognationẽ habent. nã
cum dicimꝰ centũ & trecentos postea di¬
cunus quadringentos .g. ponentes ꝓ .c.
C.&.q. similit̾ cognatio est. nam huiꝰce

Expanded text:
II. De orthographia. 1. Orthographia Graece, Latine Recta scriptura interpretatur; ὀρθὴ enim Graece recta; γραφὴ scriptura dicitur: haec disciplina docet quemadmodum scribere debeamus. Nam sicut ars tractat de partium declinatione, ita orde scribendi peritia, utputa 'ad', cum est praepositio, D litteram; cum est coniunctio, T litteram accipit. 'Haud', quando adverbium negandi, d litera terminatur et aspiratur in capite; quando autem coniunctio est, per t literam sine aspiratione scribitur. Apud prepositio per d scribitur, sicut apud patrem' quoniam veteres saepe 'apud' pro 'ad' usi sunt duabus ex eis mediis litteris subtractis. Interdum autem aliae litterae in locum aliarum litterarum rite ponuntur. B et P litteris quaedam cognanam pro birro dicimus pirrum. C et g quamdam cognationem habent; nam cum dicimus centum et trecentos, postea dicimus quadringentos, g ponentes pro c. C et q similiter cognatio est; nam hujusce
Abbreviated transcription (Latin):
sitio nominatur cuiꝰ hȩc uis est. ut
qd dubiũ est ad aliquid simile qd ñ est
dubiũ referatur. & incerta certis ꝓbent᷑.
Octo autẽ modis comꝑatio analogiȩ colligi¬
tur. idest qualitate. comꝑatione. Genere.
Numero. figura. casu. Extremitatib si¬
miliũ sẏllabarũ. & similitudine tẽpoꝵ
Siquid de his unũ defuerit iam non est
analogia. idest similitudo sed est anoma¬
la. idest extra regulam ut lepus & lupꝰ
totũ conuenit s dissentiunt casu. facit
eniꝰ lupi. leporis. Nam regularit est dũ
quęris utrũ trames masculinum sit. an
femininũ. similis est illi nomini in om̃i
declinatione limes & erit masculinum:
Item funis si incerti generis esse credis. ẽ¬
similis illi panis in declinatione. & erit
masculinũ. Item ex comꝑatione posi¬
tiuoꝵ ut si dicas doctus. magnꝰ positiui
sunt. & sui similes. Fit & ꝑ diminutio¬
nem utputa funem masculinum esse
funiculꝰ ostendit. sicut marmor neu¬
tri generis marmusculum esse indicat.

Expanded text:
tio nominatur. Cuius haec vis est ut, quod dubium est, ad aliquid simile, quod non est dubium, referatur, et incerta certis probentur. Octo autem modis conparatio analogiae colligitur: id est qualitate, conparatione, genere, numero, figura, casu, extremitatibus similium syllabarum, et similitudine temporum. Si quid de iis unum defuerit, iam non est analogia, id est similitudo, sed est anomalia, id est extra regulam, ut 'lepus' et 'lupus'. Totum convenit, sed dissentiunt casu; facit enim 'lupi', 'leporis'. Nam regulariter est, dum quaeris utrum 'trames' masculinum sit an femininum, similis est illi in omni declinatione 'limes', et erit masculinum. Item 'funis' si incerti generis esse credis, similis est illi 'panis' in declinatione, et erit masculinum. Item ex conparatione positivorum, ut si dicas 'doctus', 'magnus': positivi sunt et sui similes. Fit et per diminutionem, utputa 'funem' masculinum esse funiculus ostendit, sicut 'marmor' neutri esse generis marmusculum indicat.
Abbreviated transcription (Latin):
quib secũ taciti ꝓculq distantes
colloquunt᷑. sicut mos est miliraris ut
quotiens consentit exercitꝰ. quia uoce
nͨ potest. manu ꝓmittat. alii: qͥa uoce
ñ possunt. gladioꝵ motu salutant.
Ennius de quadã impudica qͣsi in choro
pila ludens aotatim dat sese & cõmunẽ
facit. aliũ tenet. alii annutat. alii manꝰ
est occupata. alii ꝑuellit pedẽ. alii dat
anulũ expectandũ. a labris aliũ in uo¬
cat. cũ alio cantat. at tam̃ aliis dat di¬
gito litteras: Et salomon. annuit oculo.
terit pede. digito loquitur

Expanded text:
quibus secum taciti proculque distantes colloquuntur, sicut mos est militaris, ut quoties consentit exercitus, quia voce non potest, manu promittat, alii quia voce non possunt, gladiorum nutu salutant. 2. Ennius de quadam impudica: Quasi in choro pila ludens 42 datatim dat sese et communem facit. Alium tenet, alii adnudat, alibi manus est occupata, alii pervellit pedem, alii dat annulum spectandum a labris, alium invocat, cum alio cantat, attamen aliis dat digito litteras. Et Salomon: Annuit oculo, terit pede, digito loquitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Manipulos enĩ dicimꝰ fasces fȩni qd̾ manũ
impleant. cȩtera signa diuersis prȩlata
imaginib scđm militarẽ consuetudiẽ
existunt. ꝑ quas exercitꝰ ꝓmixtionem
pͥlioꝵ agnoscit .I. De Buernis.

Expanded text:
manipulos enim dicimus fasces feni quod manum manipulos enim dicimus fasces feni quod manum inpleant. Cetera signa diversis praelata imaginibus secundum militarem consuetudinem existunt, per quas exercitus permixtionem proeliorum agnoscitur. § 4 De bucinis.
Abbreviated transcription (Latin):
qd ex his exercitꝰ & pugnandi & uictoriȩ
receptus accipit simbolũ. nam aut ꝑ uocẽ
tubȩ aut ꝑ simbolũ ammonebat᷑ exercitus.
Legionũ principalia signa. aquilȩ. dracones.
& pila. Aquilȩ ido qd̾ eadem auis iouis in
armis auspicio fuerit. nam dũ idem iouis
aduers: titanas ꝓficisceretur: aquilam ei
in auspicio apparuisse ferunt. quã ille pro
indicio uictoriȩ acceptã tutelȩ suȩ auspica¬
tus eã legioni signũ dedit. quo factum est.
ut deinceps militũ signis cõmitteretur.
cuiꝰ meminit lucanꝰ dicens. signa pares
aquilas & pila minantia pilis. Oraconũ
signa ab apolline morte phitonis serpentis
inchoata sunt. dehinc a grecis & romanis
in bello gestari ceꝑunt. Pilam in signo
constituisse fertur augustꝰ ꝓpter nationeᷤᷤ
sibi in cuncto orbe subiectas. ut malum
figurã orbis ostenderet. Uexillũ & ipsum
diminutione qͣsi uelilum. Sub romulo
Autẽ fasciculos sem ꝓuexillis milites ha¬
buerunt. hinc & manipuli appellantur.

Expanded text:
od ex iis exercitus, et pugnandi, et victoriae, et receptus accipit symbolum. Nam aut per vocem tubae, aut per symbolon admonetur exercitus. Legionum principalia signa aquilae, dracones, et pilae. 2. Aquilae ideo, quod eadem avis Jovis in armis auspicio fuerit. Nam dum idem Jovis adversus Titanas proficisceretur, aquilam ei in auspicio apparuisse ferunt, quam ille pro indicio victoriae acceptam tutelae suae auspicatus eam legioni signum dedit, quo factum est ut deinceps militum signa comitaretur. Cujus meminit Lucanus dicens: Signa pares aquilas, et pila minantia pilis 3. Draconum signa ab Apolline morte Pythonis serpentis inchoata sunt. Dehinc a Graecis et Romanis in bello gestari coeperunt. 4. Pilam in signo constituisse fertur Augustus, propter nationes sibi in cuncto orbe subjectas, ut melius figuram orbis ostenderet. 5. Vexillum, et ipsum diminutione, quasi velillum. Sub Romulo autem fasciculos febuerunt: hinc et manipuli appellantur;
Abbreviated transcription (Latin):
elocutionib illud uti oportebit. ut res.
locus. tempus. ꝑsona audientis efflagi¬
tet. ne ꝓfana religiosis. ne inuerecun¬
da castis. ne leuia grauib. ne lasciuia
seris. ne ridicula tristib misceantur.
Latine autẽ & ꝑspicue loquendũ. latine
autẽ loquitur qui uerba rerũ uera. &na¬
turalia ꝑsequitur. nec a sermone atq
cultu p̾sentis tẽporis discrepat. huic
ñ fit satis uidere quid dicat. nisi id qͦ aꝑte.
& suauiter dicere. ne id quidẽ tantũ nisi

Expanded text:
elocutionibus illud uti oportebit, ut res, locus, tempus, persona audientis efflagitat, ne profana religiosis, ne inverecunda castis, ne levia gravibus, ne lasciva seriis, ne ridicula tristibus misceantur. Latine autem et perspicue loquendum. Latine autem loquitur, qui verba rerum vera et naturalia persequitur, nec a sermone atque cultu praesentis temporis discrepat. Huic non sit satis viet suaviter dicere; ne id quidem tantum, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
plo apollinis genita quȩ ante troiana
bella uaticinata est. cuiꝰ plurimos uer¬
sus oꝑi suo homerus inseruit. quarta
cymeria in italia. quinta erithrea no¬
mine erophila in babylone orta. quȩ
grecis ilium petentib uaticinata est
ꝑituram eẽ troiam. atq homerũ m̃dacia
scripturũ. Dicta autẽ erithrea qͥa in eadẽ
insula eiꝰ inuenta sunt carmina. Sexta
samia. quȩ phemonoe dicta est a samo
insula. unde fuit cognominata. Septi¬
ma cumana nomine amalthea. quȩ
nouẽ libros attulit tarquimo prisco
in quib erant decreta romana conscri
Dicta autẽ cumana a ciuitate cumas. quȩ
est in campania. curꝰ sepulchrũ in sici¬
lia adhuc manet. Octaua elespontia
in agro troiano nata. quȩ scribit᷑ soloniꝰ
& cr̃ri fuisse temporib. Nona phrigia
quȩ uaticinata ẽ ancisȩ. Decima tybur¬
tim nomine albunia. quarũ omnium
carmina efferunt᷑. in quib de dõ & de
xp̃o & gentib multa scripsisse mani¬

Expanded text:
Delphii Apollinis genita, quae ante Troiana Delphii Apollinis genita, quae ante Troiana bella vaticinata est, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia; quinta Erythraea nomine Herophila in Babylone orta, quae Graecis Ilium petentibus vaticinata est perituram esse Troiam, et Homerum mendacia scripturum. Dicta autem Erythraea, quia in eadem insula eius inventa sunt carmina. Sexta Samia, quae Phemonoe dicta est, a Samo insula, unde fuit cognominata. Septima Cumana, nomine Amalthea, quae novem libros adtulit Tarquinio Prisco, in quibus erant decreta Romana conscripDicta autem Cumana a civitate Cumas, quae est in Campania, cuius sepulchrum in Sicilia adhuc manet. Octava Hellespontia in agro Troiano nata, quae scribitur Solonis et Cyri fuisse temporibus. Nona gria, quae vaticinata est Ancyrae. Decima Tyburtina Phynomine Albunea. 7. Quarum omnium carmina efferuntur, in quibus de Deo et de Christo, et gentibus multa scripsisse mani
Abbreviated transcription (Latin):
de & lucanꝰ idõ in numero poetarũ ñ
ponit᷑. quia uidet᷑ hẏstorias cõposuisse :¬
ñ poema. Apud poetas autẽ tres caracte
res esse dicunt. unũ in quo tantũ poeta
loquit᷑. ut est in libris uirgilii georgicoꝵ
aliud dramaticon. in quo nunꝗͣ poeta
loquit᷑. ut est in comediis & tragediis.
terciũ mixtum. ut ẽ in eneide. nã poeta
illic & introductȩ ꝑsonȩ loquuntur
Sibillȩ generalit᷑ dicunt᷑ om̃s feminȩ uateᷤᷤ
lingua greca. nam sios eolico sermone
d̾s. belem greci mentẽ uocant qͣsi di men¬
tem. Proinde gͥ quia diuina uoluntatem
hominib int̾pretari solebant. sibillȩ no¬
minatȩ st̃. Sicut eniꝰ om̃is uir ꝓphetans
uł uates dicit᷑ uł ꝓpħa. ita omnis femina
ꝓphetans sibilla uocat᷑. qđ nomen ex
officio ñ ex ꝓprietate uocabuli ẽ. Decem
autẽ sibillȩ a doctissimis doctorib fu¬
isse traduntur. quarũ prima de ꝑsis
fuit. scda libyca. tercia delphica. intem¬

Expanded text:
de et Lucanus ideo in numero poetarum non de et Lucanus ideo in numero poetarum non ponitur, quia videtur historias conposuisse, non poema. Ares esse dicunt, unum in quo tantum poeta loquitur, ut est in libro Virgilii georgicorum. Alium dramaticum, in quo poeta nunquam loquitur; ut est in comediis et tragediis. Tertium mixtum, ut est in eneide. Nam poeta illic et introducte persone loquunturSibyllae generaliter dicuntur omnes feminae vates lingua graeca: nam sios Aeolico sermone Deus. Boulen graece mentem nuncupant, quasi Dei mentem. Proinde igitur, quia divinam voluntatem hominibus interpretari solebant, Sibyllae nominatae sunt. Sicut enim omnis vir prophetans vel vates dicitur vel propheta: ita omnis femina prophetans Sibylla vocatur: quod nomen ex officio, non ex proprietate vocabuli est. Decem autem Sibyllae a doctissimis auctoribus fuisse traduntur, quarum prima de Persis fuit, secunda Libyca, ter
Abbreviated transcription (Latin):
qui & ioco ridiculares extiterunt. ut plau¬
tus. accius. terentiꝰ. Noui. qui & satirici
ex quib generalit᷑ uitia carpuntur. ut
flaccus. psius. iuuenalis. ł alii alibi. In
enĩ uniuersoꝵ delicta corripiunt. nec
uitabat᷑ ab eis pessimũ quẽq describere.
nec cuilibet peccata. moresq rep̾hendere.
unde & nudi pingunt᷑ eo qđ ꝑ eos uitia
singula denudentur. Satirici autẽ di¬
cuntur. siue qđ pleni st̃ om̃ĩ facundia
siue a saturitate. & copia. de plurib enĩ
simul reb loquunt᷑. seu ab illa lance
quȩ diuersis frugũ uł pomoꝵ generib
ad templa gentiliũ solebat deferri. aut
a satẏris nom̃ tractum qui in multa
habent ea quȩ ꝑ uiolentiam dicuntur
Quidã autẽ poetȩ theologi dicti st̃. qm̃
de diis carmina faciebant. Officiũ aut̾
poetȩ in eo est. ut ea quȩ uere gesta sunt
in alias species obliquis figurationib cũ
decore aliquo conuersa transducat un¬

Expanded text:
qui et ioco ridiculares extiterunt, ut Plauqui et ioco ridiculares extiterunt, ut Plautus, Accius, Terentius. Novi, qui et Satirici, a quibus generaliter vitia carpuntur, ut Flaccus, Persius, Iuvenalis vel alii. Hi enim universorum delicta corripiunt, nec vitabatur eis pessimum quemque describere, nec cuilibet peccata moresque reprehendere. Unde et nudi pinguntur, eo quod per eos vitia singula denudentur. Saturici autem dicti, sive quod pleni sint omni facundia, sive a saturitate et copia: de pluribus enim simul rebus loquuntur; seu ab illa lance quae diversis frugum vel pomorum generibus ad templa gentilium solebat deferri; aut a satyris nomen tractum, qui inulta habent ea quae per vinolentiam dicuntur. Quidam autem poetae Theologici dicti sunt, quoniam de diis carmina faciebant. Officium autem poetae in eo est ut ea, quae vere gesta sunt, in alias species obliquis figurationibus cum decore aliquo conversa transducant. Un
Abbreviated transcription (Latin):
poetȩ latine uates. olim scripta eoꝵ uati¬
cinia dicebant᷑. qđ ui quadã & qͣsi uesania
in scribendo cõmouerentur. uł qd̾ modis
uerba conecterent uere antiqͥs ĩ aliis ꝓuinciis¬
respondentib. etiã ꝑ furorẽ diuini eodẽ
errant nomine. quia & ipsi qͦ pleraq
uersib efferebant. Lirici poetȩ dicti. aolo ly
PIN.idest a uarietate. carminũ. unde &
uocant. unde & oratiꝰ. carmine qͥ tragico
sequentes tragici multũ honorẽ adepti
sunt. excellentes in argum̃tis fabularum¬
ad ueritatis imaginem fictis. Comedi
appellati siue a loco quia circum pagos
agebant. quos greci comas uocant. siue
a comessatione. solebant enĩ post cibum
homines ad eos audiendos uenire. sed
comedi priuatoꝵ hominũ p̃dicant acta.
tragici uͦ res publicas & regũ hystorias.
Item tragicoꝵ argum̃ta ex reb st̃ luctuo
sis. comicoꝵ ex reb lȩtis. Duo sunt autẽ
genera comicoꝵ idest uet̾es & noui: uetes

Expanded text:
poetae Latine vates olim, scripta eorum vatipoetae Latine vates olim, scripta eorum vaticinia dicebantur, quod vi quadam et quasi vesania in scribendo commoverentur; vel quod modis verba conecterent, viere antiquis pro vincire ponentibus. Etiam per furorem divini eodem erant nomine, quia et ipsi quoque pleraque versibus efferebant. Lyrici poetae ἀπὸ τοῦ ληρεῖν, id est a varietate carminum. Unde et vocant, unde Oracius: “Carmine qui tragico sequentes tragici multum honorem adepti sunt, extollentes in argumad veritatis imaginem fictis. Comoedi appellati sive a loco, quia circum pagos agebant, quos Graeci κώμας vocant, sive a comisatione. Solebant enim post cibum homines ad eos audiendos venire. Sed comici privatorum hominum praedicant acta; tragici vero res publicas et regum historias. Item tragicorum argumenta ex rebus luctuosis sunt: comicorum ex rebus laetis. Duo sunt autem genera comicorum, id est, veteres et novi. Veteres,
Abbreviated transcription (Latin):
& ubi materia cũ do equet᷑. ⁊ enonis disci¬
plina est. & ubi quid de igneo do legitur.
eracliꝰ int̾uenit. eadem mat̾ia apud he¬
reticos & philosophos uolutat᷑. idem &¬
retractatur implicat᷑.uii. De Poetis.
Soetȩ unde sint dicti. sic ait tranquillꝰ.
tionem uitȩ habere cȩpissent. seq ac dõs
suos nosse modicũ cultũ ac sermonem
necessariũ cõmentis sibi utriꝰq magnifi¬
centiã ad religionẽ deoꝵ suoꝵ excogitart̃
lgit᷑ ut templa illis domib pulchriora &
simulachra corporib ampliora faciebant.
itaq eloquio etiã quasi angustiore hono¬
randos putauert̾. laudeꝰq eoꝵ & uerbis illu¬
strib & iocundiorib numeris extulert̃.
Id genꝰ quia forma quadã efficitur quȩ
poetes dicit᷑. poema uocatũ est. eiꝰq fictores
poctȩ. Uates a ui mentis appellatos uarro
auctor est uł a uiendis carminib idest
flentendis hoc est modulandis. & ꝓinde

Expanded text:
et ubi materia cum Deo aequatur, Zenonis disciet ubi materia cum Deo aequatur, Zenonis disciplina est; et ubi quid de igneo Deo legitur, Heraclitus intervenit. Eadem materia apud haereticos et philosophos volutatur, idem retractatus inplicantur. § 7 De poetis. Poetae unde sint dicti, sic ait Tranquillusdtionem vitae habere coepissent, seque ac deos suos nosse, cultum modicum ac sermonem necessarium commenti sibi, utriusque magnificentiam ad religionem deorum suorum excogitaverunt. Igitur ut templa illis domibus pulchriora, et simulacra corporibus ampliora faciebant, ita eloquio etiam quasi augustiore honorandos putaverunt, laudesque eorum et verbis inlustrioribus et iucundioribus numeris extulerunt. Id genus quia forma quadam efficitur, quae ποιότης dicitur, poema vocitatum est, eiusque fictores poetae.' Vates a vi mentis appellatos Varro auctor est; vel a viendis carminibus, id est flectendis, hoc est modulandis: et proinde
Abbreviated transcription (Latin):
entes stulti facti st̃. Item platonici qͥdã
dm̃ creatorẽ. & arbitrũ. & iudicẽ assert̾.
Epicurei otiosum & mexercitatũ. De
mundo autẽ platonici affirmant in¬
corporalalẽ eẽ. stoici corporalẽ. Epicur
athomis. pitagoras ex numeris. eraclitus
er lone unde &e uarro ignẽ munan aii¬
mam dicit: pinde qđ in mundo ignis oĩa
gidber uat sicut animꝰ in nobis qua ua¬
hissime quicũq ẽ inquit in nobis ipsi su¬
mus cũ exut emorimur. gͦ e ignis cum de
mundo ꝑ fulgura ꝓficiscit᷑ mundꝰ emori¬
tu hi philosophoꝵ errores etiã & apud
eccłiam induxerunt hereses. inde eonas¬
dicit & formȩ nescio quȩ inde apꝰ arriũ
trinitas nominis. & apud ualentinum
platonicus furor. inde marcionis ds̃ me¬
lior de tranquillitate. Ab stoicis enĩ ue¬
nerat. & ut anima int̾ire dicat᷑ epicurꝰ
obseruat᷑. uti carnis resurrectio negerar
deuana omniũ philosophoꝵ scola sumit᷑.

Expanded text:
entes stulti facti sunt. Item Platonici quidem entes stulti facti sunt. Item Platonici quidem Deum curatorem et arbitrum et iudicem asserunt. Epicurei otiosum et inexercitatum. De mundo autem Platonici adfirmant incorporalem; Stoici corporalem; Epicurus atomis; Pythagoras ex numeris; Heraclitus ex igni. Unde et Varro ignem mundi animum dicit, proinde quod in mundo ignis omnia gubernet, sicut animus in nobis. Quam vanissime: 'Qui cum est,' inquit, 'in nobis, ipsi sumus: cum exit, emorimur.' Ergo et ignis cum de mundo per fulgura proficiscitur, mundus emoritur. Hi philosophorum errores etiam et apud Ecclesiam induxerunt haereses. Inde αἰῶνες et formae nescio quae, inde apud Arium Trinitas nominis, et apud Valentinum Platonicus furor. Inde Marcionis Deus melior de tranquillitate: ab Stoicis enim venerat; et ut anima interire dicatur, Epicurus observatur; et ut carnis restitutio negetur, de vana omnium philosophorum schola sumitur;
Abbreviated transcription (Latin):
nes indiȩ phibentur phylosophari. ad¬
hibentes tantũ genitalib tegmina: gĩno
enĩ ex eo dictũ est. qđ iuuenes nudi exer¬
centur in campo. ubi pudenda sola tan¬
tũ oꝑiunt. & hi a generando se cohibent
Theologi autẽ idem sunt qͥ & phisici. di¬
cti autẽ theologi qm̃ in scripturis suis
de dõ dixerunt quoꝵ uaria constat opi¬
mo. qͥd ds esset dum quererent. Quidã
enĩ corporeo sensu hunc mundũ uisibi¬
lem ex quatuor elem̃tis dm̃ eẽ dixert̾.
ut dionisiꝰ stoicus. alii uͦ spiritaliter
intellexerunt mentẽ esse dm̃. ut tales
milesiꝰ. quidã animũ in om̃ib cõma¬
nentẽ & lucidũ ut pithagoras. quidã
dm̃ sine tempore incõmutabilem ut
plato. quidã dm̃ mentẽ solutã ut cicero
quidã & sp̃m & mentẽ ut maro. Inuen¬
tum enĩ solũmodo dm̃ ñ ut inuenert̾
exposuerunt. quia euanuerunt in co¬
gitationib suis. dicentes enĩ se esse sapi¬

Expanded text:
nes perhibentur philosophari, adnes perhibentur philosophari, adhibentes tantum genitalibus tegmina. Gymnasium enim ex eo dictum est, quod iuvenes nudi exercerentur in campo, ubi pudenda sola tantum operiunt. Hi et a generando se cohibent. Theologi autem idem sunt qui et Physici. Dicti autem Theologi, quoniam in scriptis suis de Deo dixerunt. Quorum varia constat opinio, quid Deus esset dum quaererent. Quidam enim corporeo sensu hunc mundum visibilem ex quattuor elementis Deum esse dixerunt, ut Dionysius Stoicus. Alii vero spiritaliter intellexerunt mentem esse Deum, ut Thales Milesius. Quidam animum in omnibus commanentem et lucidum, ut Pythagoras. Quidam Deum sine tempore incommutabilem, ut Plato. Quidam mentem solutam, ut Cicero. Quidam et spiritum et mentem, ut Maro. Inventum enim solummodo Deum, non ut invenerunt, exposuerunt, quia evanuerunt in cogitationibus suis. Dicentes enim se esse sapi
Abbreviated transcription (Latin):
coire cũ coniuigib eis mos erat. censentes
licitũ honestumq eẽ. palam cũ uxore
concũbere. quia coniugiũ iustũ est pu¬
blice id p̃dicantes agendũ ut canes in
uicis. uł in plateis. unde & a canib quo
uitã imitabant᷑. etiã uocabulũ nomenq
traxerunt. Epicurei dicti ab epicuro
quodã phylosopho. amatore uanitatis
ñ sapientiȩ. quẽ etiã ipsi philosophi por¬
cum nominauert̃. quasi uolutans in cȩ¬
no carnali. uoluptatẽ corpoꝵ sum mũ
bonũ asserens. qui etiã dixit nulla diui¬
na ꝓuidentia instructum eẽ. aut regi
mundũ. s originẽ rerũ athomis idest
insecabilib acꝰ solidis corporib assigna¬
uit. quoꝵ fortuitis concursionib omia
nascantur & nata st̃. Asseruit autẽ dm̃
nichil agere. om̃ĩa constare corporib
animã nichil aliud eȩ̃ quã corpꝰ. unde
& dixit. ñ ero postquã mortuus fuero.
Gimnosophistȩ nudi ꝑ opacas solitudi¬

Expanded text:
coire cum coniugibus eis mos erat, censentes coire cum coniugibus eis mos erat, censentes licitum honestumque esse palam cum uxore concumbere, quia coniugium iustum est, publice id praedicantes agendum, ut canes in vicis vel plateis. Unde et a canibus, quorum vitam imitabantur, etiam vocabulum nomenque traxerunt. Epicurei dicti ab Epicuro quodam philosopho amatore vanitatis, non sapientiae, quem etiam ipsi philosophi porcum nominaverunt, quasi volutans in caeno carnali, voluptatem corporis summum bonum adserens; qui etiam dixit nulla divina providentia instructum esse aut regi mundum. Sed originem rerum atomis, id est insecabilibus ac solidis corporibus adsignavit, quorum fortuitis concursionibus universa nascantur et nata sint. Adserunt autem Deum nihil agere; omnia constare corporibus: animam nihil aliud esse quam corpus. Unde et dixit: 'Non ero, posteaquam mortuus fuero.' Gymnosophistae nudi per opacas Indiae solitudi
Abbreviated transcription (Latin):
hi etiã animã cũ corpore pire dicunt.
animã qͦ uirtutẽ continentiȩ eẽ negañs.
affectant głam eternã. cũ se fateantur
ñ eẽ ȩternos. Achademici appellati a
uilla platonis achademia athenarũ.
ubi idem plato docebat. hi omĩa incer¬
ta opinant᷑. s sicut fatendũ ẽ multa
incerta & occulta eẽ quȩ uoluit ds̾ in¬
telligentiã hominis excedere. sic tam̃
plurima eẽ quȩ posst̃ & sensib capi.
& ratione comp̃hendi. hanc sectam
arcessilaus cirinaciꝰ phylosophꝰ rep¬
perit. cuiꝰ sectator fuit temocritꝰ qui
dixit tanquã in puteo alto ita ut fundꝰ
nullus sit. ita in occulto iacere ueritatẽ
Peripathetici a deã bulatione dicti. eo
qđ aristotiles auctor eoꝵ deambulans
disputare solitus eẽt. hi dicunt quandã
particulã animȩ eẽ ȩternã. de reliquo
magna ex parte eẽ mortalem. Cinici
ab immundicia impudentiȩ nuncupan
cont᷑ humanã uerecundiã in ꝓpatulo

Expanded text:
Hi etiam animam cum corpore perire dicunt, Hi etiam animam cum corpore perire dicunt, animam quoque. Virtutem continentiae esse negant. Affectant gloriam aeternam, cum se fateantur non esse aeternos. Academici appellati a villa Platonis Academia Athenarum, ubi idem Plato docebat. Hi omnia incerta opinantur; sed, sicut fatendum est multa incerta et occulta esse, quae voluit Deus intelligentiam hominis excedere, sic tamen plurima esse quae possint et sensibus capi et ratione conprehendi. Hanc sectam Arcesilaus Cyrenaicus philosophus repperit; cuius sectator fuit Democritus, qui dixit tamquam in puteo alto, ita ut fundus nullus sit, ita in occulto iacere veritatem. Peripatetici a deambulatione dicti, eo quod Aristoteles auctor eorum deambulans disputare solitus esset. Hi dicunt quandam particulam animae esse aeternam: de reliquo magna ex parte mortalem. Cynici ab inmunditia inpudentiae nuncupati. Contra humanam enim verecundiam in propatulo
Abbreviated transcription (Latin):
qui in naturis & in morib rationem
adiungunt. ratio enĩ grece logos dicit᷑
Diuisi st̃ autẽ & hi in heresib suis haben¬
tes quidẽ nomina ex auctorib ut plato¬
nici.epicurei. pythagorici. alii a locis
tici. stoici. achademici. Platonici a pla¬
tone philosopho dicti. hi animarũ crea¬
torem eẽ dm̃. corpoꝵ angłos asserunt. &¬
ꝑ multos annoꝵ circulos in diuersa cor¬
pora redire animas dicunt. Stoici a loco
dicti. porticꝰ fuit athenis quẽ ita Toy ANN
ct ian appellabant. in qua picta erant
gesta sapientiũ atq uiroꝵ fortiũ hr̃sto¬
riȩ. in hac porticu sapientes phyloso¬
phabant᷑. ex quo & stoiei dicti st̃. grece
enĩ porticꝰ et oa dicit᷑. hanc sectã primꝰ
⁊enon instituit. hi negant sine uirtute
forme eẽ asserunt. dicentes sic ille nocenᷤ
erit qui paleas furatꝰ fuerit: qũa qͥ aurũ.
qui mergũ occiderit. quã qui equũ. non
enĩ animal crimen s animus facit.

Expanded text:
quia in natura et in moribus rationem quia in natura et in moribus rationem adiungunt. Ratio enim Graece λόγος dicitur. Divisi sunt autem et hi in haeresibus suis, habentes quidam nomina ex auctoribus, ut Platonici, Epicurei, Pythagorici: alii a locis tici, Stoici, Academici. Platonici a Platone philosopho dicti. Hi animarum creatorem esse Deum, corporum angelos asserunt; per multos annorum circulos in diversa corpora redire animas dicunt. Stoici a loco dicti. Porticus enim fuit Athenis, quam ποικίλην στοὰν appellabant, in qua picta erant gesta sapientium atque virorum fortium historiae. In hac porticu sapientes philosophabantur, ex quo et Stoici dicti sunt. Graece enim porticus στοὰ dicitur. Hanc sectam primus Zenon instituit. Hi negant sine virtute forme esse asserunt, dicentes: 'Sic ille nocens erit qui paleas furaverit quam qui aurum; qui mergum occiderit quam qui equum. Non enim animal crimen, sed animus facit.'
Abbreviated transcription (Latin):
hylosophi greca appellatione uo¬
cantur qui latine amatores sapientiȩ in¬
terp̃tantur. est enĩ phylosophꝰ qui diui¬
narũ & humanarũ rerũ scientiã habet.
& omnẽ bene uiuendi tramitem tenet
Nom̃ philosophoꝵ primũ a pitagora
fertur exortũ. nam dũ antea greci uet̾es
sophystaᷤᷤ idest sapientes aut doctores sa¬
pientiȩ. semetipsos iactantiꝰ nomina¬
rent. iste int̾rogatus quid ꝓfiteretur.
uerecundo nomine philosophũ idest
amatorẽ sapientie se eẽ respondit. qm̃
sapientẽ ꝓfiteri arrogantissimũ uide¬
batur. ita deinceps posteris placuit. ut
qnͣtalibet de reb ad sapientiã ꝑtinentib
doctrina quisq uł sibi uł aliis uideret᷑
excellere. ñ nisi philosophꝰ uocaretur
Idem phylosophi triplici genere diui¬
duntur. nam aut phẏsici. aut ethici
aut logici: Phisici dicti. qͥa de naturis
tractant: natura qͥrpe grece physis uocat᷑.
Ethici qui de morib disputant. mores
enĩ ap̃ grecos ethes appellant᷑. Logici aut̃

Expanded text:
hilosophi Graeca appellatione vocantur, qui Latine amatores sapientiae interpretantur. Est enim Philosophus qui divinarum et humanarum rerum scientiam habet, et omnem bene vivendi tramitem tenet. Nomen Philosophorum primum a Pythagora fertur exortum. Nam dum antea Graeci veteres sophistas, id est sapientes, aut doctores sapientiae semetipsos iactantius nominarent, iste interrogatus quid profiteretur, verecundo nomine philosophum, id est amatorem sapientiae se esse respondit, quoniam sapientem profiteri arrogantissimum videbatur. Ita deinceps posteris placuit ut, quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. Idem autem philosophi triplici genere dividuntur: nam aut Physici sunt, aut Ethici, aut Logici. Physici dicti, quia de naturis tractant. Natura quippe Graece φύσις vocatur. Ethici, quia de moribus disputant. Mores enim apud Graecos ἤθη appellantur. Logici autem,
Abbreviated transcription (Latin):
duoꝵ. composita ex numero ꝓpter septuia¬
ginta & duas gentes uł linguas quȩ orbẽ
impleuerunt. Gomor quindecĩ modioꝵ¬
onus appendit. Chorus triginta modioꝵ¬
mensurã complet. hic ex ebraico sermone
descendit. qui uocatur chora similitudine
collis: choria enĩ ebraice colles appellantur
Coaceruati enĩ modii triginta instar collis
uident᷑. & onus cameli efficiunt
plerisq ignota sunt. & inde errorem
legentib faciunt. Quaꝓpter formas eoꝵ &
caracteres ut a ueterib signata sunt subi¬
ciamus. I. littera significat dunidiũ¬

Expanded text:
duorum, conposita ex numero propter septuaduorum, conposita ex numero propter septuaginta et duas gentes vel linguas quae orbem inpleverunt. Gomor quindecim modioonus appendit. Chorus XXX modiis adimpletur: hic hebraico sermone descendit, qui vocatur chora a similitudine collis: chora enim hebraice, colles appeCoacervati enim modii triginta instar collis videntur, et onus cameli efficiunt.plerisque ignota sunt, et inde errorem legentibus faciunt. Quapropter formas eorum et characteres, ut a veteribus signata sunt, subiciamus. Z littera significat dimidiu
Abbreviated transcription (Latin):
apud eos nominat᷑ sumptio. siue leua¬
tio. eo qd̃ qui metitur eandẽ mensurã
sumat acleuet. Est & aliud satũ m̾sura
sextarioꝵ uiginti duoꝵ capax. quasi
modiꝰ. Batus uocat᷑ ebraica lingua
minatur. capiens quinq̃guita sextaria
quȩ mensura una molȩ uice ꝓteritur.
Amphora uocata. qđ hinc & inde leuet᷑.
hȩc grece a figura sui dicta dicit᷑. qđ eiꝰ
ansȩ geminatȩ uideantur aures imitari
Recipit autẽ uini uł aquȩ pedẽ quadratũ
frumenti uͦ modios italicos tres. Cadus
greca amphora est continens urnas tres.
Urna mensura est. quã quidã quartarium
dicunt. Proprie autẽ urna uas ẽ. qđ pro
condendis defunctoꝵ cinerib adhiberi
habet urnã. Medimna mensura est qͥnq
modioꝵ. Medimna autẽ latina lingua
uocata est. idest dimidia. eo qđ̃ quinq
modiis metiatur. qui est dimidiꝰ numerꝰ
a ꝑfecto denario. Artaba mensura est
apud egyptios sextarioꝵ septuaginta

Expanded text:
apud eos nominatur sumptio sive levaapud eos nominatur sumptio sive levatio, eo quod qui metitur eandem mensuram sumat ac levet. Est et alium satum, mensura sextariorum viginti duorum capax quasi modius. Batus vocatur Hebraica lingua minatur, capiens quinquaginta sextaria; quae mensura una molae vice proteritur. Amphora vocata quod hinc et inde levetur. Haec Graece a figura sui dicta dicitur, quod eius ansae geminatae videantur aures imitari. Recipit autem vini vel aquae pedem quadratum, frumenti vero modios Italicos tres. Cadus Graeca amphora est continens urnas tres. Urna mensura est quam quidam quartarium dicunt. Proprie autem urna vas est, quae pro condendis defunctorum cineribus adhiberi habet urnam. Medimna mensura est quinque modiorum. Medimna autem Latina lingua vocatur, id est dimidia, eo quod quinque modiis metiatur, qui est dimidius numerus a perfecto denario. Artaba mensura est apud Aegyptios sextariorum septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
reptilia aquarũ. & uolatilia. Sexto die.
quatuor. hestias. pecudes. reptilia terre.
& hominẽ. & facta sunt om̃ia uiginti
generationes sunt ab adam usq ad iacob.
ex cuiꝰ semine nascitur omnis gens isrł.¬
Et uiginti auo libri ueteris testam̃ti usq
ad hester. Et uiginti duo litterarũ sunt
elem̃ta quib constat diuinȩ legis doctina.
his gͥ exemplis modiꝰ uiginti auoꝵ sexta¬
rioꝵ a moyse scđ̾m sacrę legis mensurã
effectus est. & quãuis diuersȩ gentes huic
mensurȩ pondus uł adiciant ignorantes
uł detrahant. apud ebreos tam̃ consti¬
tutione diuina tali ratione seruatur.
Modius enĩ a modo dictus. hinc & modica
id est moderata. modicis enĩ modꝰ nom̃ ĩpo¬
suit. Nam modica ꝓ paruis abusiue ñ
ꝓprie dicimꝰ. Satum genꝰ est mensurȩ
iuxta morẽ ꝓuinciȩ p̾alestinȩ unũ &
dimidiũ modiũ capiens. cuiꝰ nom̃ ex
ebreo sermone tractũ est. Satum enĩ

Expanded text:
reptilia aquarum et voreptilia aquarum et voquatuor, bestias, pecudes, reptilia terrae, et hominem, et facta sunt omnia viginti ti generationes sunt ab Adam usque ad Jacob, ex cujus semine nascitur omnis gens Israel: viginti duo libri veteris Testamenti usque ad Esther: et viginti duo litterarum sunt elementa, quibus constat divinae legis doctrina. His igitur exemplis modius viginti duorum sextariorum a Moyse secundum sacrae legis mensuram effectus est: et quamvis diversae gentes huic mensurae pondus vel adjiciant ignoranter, vel detrahant: apud Hebraeos constitutione divina tali ratione servatur. Modius enim a modo dictus. Hinc et modica, id est, moderata: modicis enim modius nomen imposuit: nam modica pro parvis abusive non est. Satum genus est mensure iuxta morem provincie Palestine, unum et dimidium modium capiens, cuius nomen ex hebreo sermone tractum
Abbreviated transcription (Latin):
urna & amphora & reliqua huꝰ modi
nomina mensurarũ sint. tam̃ ista hoc
nomen a denarii numeri ꝑfectione
accepit. Aletrũ ad omnẽ ꝑrinet mensu¬
ram. Metrũ enĩ grece. latine mensura
dicit᷑. Nam & ciatus mensura ẽ. & ampho¬
ra mensura est. & quicqͥd plus minꝰ ue
capit mensura est. s ideo hoc nomen¬
sibi specialit̾ assumpsit. qđ sit m̾sura
ꝑfecti numeri idest denarii. Modius di¬
ctus ab eo qđ sit suo modo ꝑfectus. Est
autẽ mensura librarũ quadraginta qua¬
tuor. idest sextarioꝵ uiginti duoꝵ. cuiꝰ
numeri causa inde tracta est. eo qd in prin¬
cipio d̾s urginti duo oꝑa fecerit. nã pͥma
die septẽ opa fecit. id est materiã informẽ
angłos. lucem. celos suꝑiores. terrã. aquã.
atq aerem. Scd̾a die. firmamentũ solũ
Tercia die. quatuor. maria. semina. sationeᷤᷤ.
atq plantaria. Quarto die . tria. solem &
lunã. & stellas. Quinto die. tria. ꝓisces. &

Expanded text:
urna et amphora et reliqua huiusmodi urna et amphora et reliqua huiusmodi nomina mensurarum sunt; tamen ista hoc nomen a denarii numeri perfectione accepit. Metrum ad omnem mensuram pertinet; metrum enim Graece, Latine mensura dicitur. Nam et cyatum mensura est, et amphora mensura est, et quidquid plus minusve capit mensura est. Sed ideo hoc nomen specialiter sibi adsumsit, quod sit mensura perfecti numeri, id est denarii. Modius dictus ab eo quod sit suo modo perfectus. Est autem mensura librarum quadraginta quattuor, id est sextariorum viginti duorum. Cuius numeri causa inde tracta est, eo quod in principio Deus viginti duo opera fecerit. Nam prima die septem opera fecit: id est materiam informem, angelos, lucem, caelos superiores, terram, aquam atque aerem. Secunda die firmamentum solum. Tertia die quattuor: maria, semina, sationes atque plantaria. Quarta die tria: solem, lunam et stellas. Quinta die tria: pisces et
Abbreviated transcription (Latin):
quia cote greco sermone incisio dicitur.
& emina sextarii in duo ȩqua inciditur.
& cotila dicit᷑. Emina autẽ appendit librã
unã. quȩ geminata. sextariũ facit. Sexta¬
rius duarũ librarũ est. quib assumptis
nominat᷑ bilibris. Assumptus quat᷑ sit
greco sermone cenix. quinquies compli¬
catus quinarẽ siue gomor facit. adice
sextũ. congium redait. nam congius sex¬
metitur sextariis. a quo & sextarii nom̃
dederunt. Congiũ autẽ a congiendo idi
ꝑaugmentũ crescendo uocat᷑. unde post ea
pecunia beneficii gratia daricepta. con¬
giariũ appellatũ est. Unusquisq enim
sui tẽporis imꝑator fauorẽ ppłi captans.
adiciebat. ur largior uideretur in donis.
Congiariũ autẽ specialit᷑ mensura est
liquidoꝵ. cuiꝰ & rem simul & nomen a
romanis impositũ inuenimꝰ. Metrũ
est mensura liquidoꝵ. Hȩc a mensura ac¬
cepit nom̃. Mletron enĩ mensurã dicuñ
greci. & inde appellata metreta. licet &

Expanded text:
quia cote graeco sermone incisio dicitur, quia cote graeco sermone incisio dicitur, et hemina sextarii in duo aequa inciditur, et cotulam facit. Hemina autem appendet libram unam, quae geminata sextarium facit. Sextarius duarum librarum est, qui bis assumptus nominatur bilibris: assumptus quater fit graeco nomine choenix: quinquies complicatus quinarem sive gomor facit. Adjice sextum, congium redmetitur sextariis, a quo et sextarii nomen dederunt. Congium autem a congiendo, id est per augmentum crescendo, vocatur. Unde et postea pecunia beneficii gratia dari coepta congiarium appellatum est: unusquisque enim sui temporis imperator favorem populi captans adiciebat, ut largior videretur in donis. Congiarium autem specialiter mensura est liquidorum, cuius et rem simul et nomen a Romanis inpositum invenimus. Metrum est mensura liquidorum: haec a mensura accepit nomen; μέτρον enim mensuram dicunt Graeci. Et inde appellata metreta, licet et
Abbreviated transcription (Latin):
ensura est res aliqua modo suo uel
tempore circũ inscripta: hȩc aut
corporis est. aut temporis. Corporis: ut
hominũ. lignoꝵ. & columnarũ longitudo
& breuitas. s & solem istũ ꝓpriam sui or¬
bis habere mensurã. qđ geometrici per¬
scrutari audent. Temporis. ut mensura
horarũ. aut dierũ. aut annoꝵ. unde &
metiri pedes horarũ dicimꝰ. hoc est men¬
surare. Proprie autẽ mensura est uocata.
qđ ea fruges metiuntur atq frumentũ:
idest humida & sicca. ut modios. urnas.
& amphoras. Mensurarũ pars minima¬
ut coclear. qđ est dimidia pars dragmȩ
appendens siliquas nouẽ. qui triplicatꝰ
conculã facit. Concula dragina una &
dimidia adimpletur. Ciathi pondus
decẽ draginis appendit᷑. qui etiã & a quib¬
dam causatus nominat᷑. Oxifalus fit.
si quinq draginȩ adduntur ad decem.
Acitabulus quarta pars eminȩ ẽ duodecĩ
dragias appendens. Cotila emina est
habens ciatos sex. quȩ iccirco cotila uocat᷑.

Expanded text:
ensura est res aliqua modo suo vel tempore circumscripta; haec autem aut corporis est aut temporis. Corporis est, ut hominum, lignorum et columnarum longitudo et brevitas. Sed et solem istum propriam sui orbis habere mensuram, quod geometrici perscrutare audent. Temporis, ut mensura horarum et dierum et annorum: unde et metire pedes horarum dicimus, hoc est mensurare. Proprie autem mensuram vocatam quod ea fruges metiuntur atque frumentum, id est humida et sicca, ut modios et artabones, urnas et amphoras. Mensurarum pars minima coclear, quod est dimidia pars dragmae, adpendens siliquas novem; qui triplicatus conculam facit. Concula dragma una et dimidia adimpletur. Cyati pondus decem dragmis adpenditur, qui etiam a quibdam causatus vel lassatus nominatur. Oxybaphus fit, si quinque drachmae adduntur ad decem. Acetabulum quarta pars heminae est, duodecim drachmas appendens. Cotula hemina est habens cyathos sex, quae idcirco cotula vocatur,
Abbreviated transcription (Latin):
habentib. quando coquebant᷑ & in piscinas
lineas sundebant. appendentes suꝑ eas¬
restes lapillis extentas. quib limꝰ in simi¬
litudinẽ uitreis acinis adherebant. sicq
nunc alibi in speluncis qđ liquide collectũ.
dehinc diffusũ in quosdã botros solidat᷑.
sit & in scrobib cauatis. quoꝵ e laterib
decadentes guitȩ coalescunt. fit & salis
modo ex flagrantissimo sole. adeo autẽ
constricte uirtutis est. ut in leonũ et
ursoꝵ ora sparsũ tantam uim habeat
ad constringendũ. ut ñ ualeant mordere.
III. De lapidibus uulgaribus.

Expanded text:
habentibus, quam decoquebant, et in piscinas habentibus, quam decoquebant, et in piscinas ligneas fundebant, appendentes surestes lapillis extentas, quibus limus in similitudinem vitreis acinis adhaerebat, sicque nunc alibi in speluncis, quod liquide collectum, dehinc diffusum in quosdam botros solidatur: fit et in scrobibus cavatis, quarum de lateribus decidentes guttae coalescunt; fit et salis modo ex flagrantissimo sole. Adeo autem constrictae virtutis est, ut in leonum et ursorum ora sparsum tantam vim habeat ad stringendum, ut non valeant mordere. CAPUT III. De lapidibus vulgaribus.