comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
discesserit. manere innuptã: aut
uiro suo reconciliari: & uir uxorẽ.
suam ne dimittat. Hȩc omĩabona
sunt. ꝓꝑt̃ quȩ nuptiȩ bonum sunt:
ꝓles. fides. sacram̃tum. Nec prolem
aut carnalem iam hoc tempore q̃¬
rere. ac ꝑhoc ab omni tali oꝑe immu¬
nitatem qnͣdam ꝑpetuã retinere:
atq uni uiro xp̃o spũalit̃ subdi.
melius ẽ utiq et sanctius. si tam̃
ea uacatione sic utantur homines
quomͦ seriptum ẽ. ut cogitent q̃
sunt dñi. quomͦ placeant dño. id ẽ
ut ꝑpetim cogitet continentia. ne
quid minus habeat obedientia.
qmͣ uirtutem tanqm radicalẽ atq
ut dici solet matricem. ce plane. ge¬
neralem. scĩ antiqui patres in oꝑe
exercuerunt: illam uero continen¬
diam inanimi habitu tenuerunt.
Qui ꝓfecto ꝑ obedientiã qua iusti
ce scĩ erant. ad omne opus bonum
semꝑ parati: etiã si ab om̃i concubi¬
tu abstinere iuberent᷑. efficerent.
Quanto enim facilius possent. uł iussi¬
one uł exhortatione di ñ concũbere :

Expanded text:
tam aut uiro suo reconciliari, et uir uxorem non dimittat. haec omnia bona sunt,propter quae nuptiae bonum sunt: proles, fides, sacramentum. nec prolem autem carnalem iam hoc tempore quaerere ac per hoc ab omni tali opere inmunitatem quandam perpetuam retinere atque uni uiro Christo spiritaliter subdi melius est utique et sanctius; si tamen ea uacatione sic utantur homines, quomodo scriptum est, ut cogitent quae sunt domini, quomodo placeant deo, id est, ut perpetuo cogitet continentia, ne quid minus habeat oboedientia: quam uirtutem tamquam radicalem atque, ut dici solet, matricem et plane generalem sancti antiqui patres in opere exercuerunt, illam uero continentiam in animi habitu tenuerunt, qui profecto per oboedientiam, quia iusti et sancti erant et ad omne opus bonum semper parati, etiamsi ab omni concubitu abstinere iuberentur, efficerent. quanto enim facilius possent uel iussione uel exhortatione dei non concumbere,
Abbreviated transcription (Latin):
idõ etiam ꝓ angłis fit qͥcquid homi¬
num ꝑ eius mortẽ redimit᷑ & liberat᷑
a malo: qm̃ cum eis quodammͦ redit
in grãm post inimicicias. quas int̾
homines ce scõs angłos peccata fece.¬
runt: & ex ipsa hominũ redẽptione.
ruinȩ illius angłicȩ detrimenta
reparantur.

Expanded text:
ideo etiam pro Angelis fit, quidquid hominum per ejus mortem redimitur et liberatur a malo, quoniam cum eis quodammodo redit in gratiam, post inimicitias quas inter homines et sanctos Angelos peccata fecerunt, et ex ipsa hominum redemptione ruinae illius angelicae detrimenta reparantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ec gͦ quȩ in scĩs angłis ee uir¬
tutib dĩ ẽ eccłi̾a. tunc nobis
sicuti ẽ innotescet: cũ ei coniuncti
fuerimꝰ in fine. ad simul habendã
beatitudinẽ sempit̾uam. Ista uͦ quȩ
ab illa peregrinat᷑ in terris. eo nob̃
notior ẽ qd̃ in illa sumꝰ. de quia ho¬
sanguine mediatoris nulłu haben¬
tis peccatũ. ab om̃i est redẽpta pec¬
to: eiusq uox est. Si d̾s ꝓ nobis: quis
contra nos: Qui filio suo ꝓprio ñ pe¬

Expanded text:
ergo quae in sanctis Angelis et Virtutibus Dei est Ecclesia, tunc nobis sicuti est innotescet, cum ei conjuncti fuerimus in finem, ad simul habendam beatitudinem sempiternam. Ista vero quae ab illa peregrinatur in terris, eo nobis notior est, quod in illa sumus, et quia hosanguine Mediatoris nullum habentis peccatum, ab omni redempta est peccato, ejusque vox est, Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio pro
Abbreviated transcription (Latin):
nec uera incorruptio. nisi ubi salus
nullo dolore corrũpitur. Ubi aũt in¬
felix mori ñ sinitur: rit ita dic̃a mors
ipsa ñ morit᷑: & ubi dolor ꝑpeturis ñ
interimit s affligit: ipsa corruptio¬
ñ finitur: hȩc inscĩs scripturis sedã
mors dicitur.

Expanded text:
nec vera incorruptio, nisi ubi salus nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit, ipsa corruptio non finitur. Haec in sanctis Scripturis, secunda mors dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
spũale: qm̃ tanta erit tunc concordia
carnis cesp̃c. uiuificante spũ sine. sub¬
stentaculi alicuius indigentia subdi¬
tam carnẽ. ut nichil nobis repugnae
ex nobis: s sicut foris neminẽ. ita nec
intus nosipsos patiamur inimicos.
ꝑditionis massa. quȩ facta ẽ ꝑ
hominem primũ. non liberant᷑ ꝑ unũ
mediatorẽ cdi &e hominũ. resurgent.
quidem etiã ipsi unusquisq cũ sua
carne: s ut cũ diabolo & eiꝰ angłis
puniant᷑. Utrũ sane ipsi cũ uitiis
&e deformitatib suoꝵ corpoꝵ resur¬
gant. quecũq in eis uitiosa ce defor¬
mia m̃bra gestarunt: in requirendo
laborare quid opus ẽ: Neq enĩ fati¬
gare nos debet incerta eoꝵ habitu¬
Do uł pulchritudo: quoꝵ erit cer¬
ta ce sempit̃na dãpnatio. Nec moue¬
at quomͦ in eis erit corpꝰ incorruipti¬
bile. si dolere poterit: aut quomͦ cor¬
ruptibile. si mori ñ poterit. Non enĩ
est uera uita. nisi ubi felicit̾ uiuitur:

Expanded text:
spiritale , quoniam tanta erit tunc concordia spiritale , quoniam tanta erit tunc concordia carnis et spiritus, vivificante spiritu sine sustentaculi alicujus indigentia subditam carnem, ut nihex nobis; sed sicut foris neminem, ita nec intus nosipsos patiamur inimicos. facta est per hominem primum, non liberantur per unum Mediatorem Dei et hominum, resurgent quidem etiam ipsi unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo et ejus angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecumque in eis vitiosa et deformia membra gestarunt, in requirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat, quomodo in eis erit corpus incorruptibile, si dolere poterit; aut quomodo corruptibile, si mori non poterit. Non est nim vera vita, nisi ubi feliciter vivitur,
Abbreviated transcription (Latin):
sine ulla corruptione. onere difficul¬
tate: in quib tanta facilitas resur¬
gendi. quanta felicitas erit. ꝓpter
quod &e spũalia dicta st̃: cũ ꝓeuldu
corpus animale dicit᷑. quod tam̃ corpꝰ
ñ anima est: ita tunc spũale corpꝰ erit:
corpus tam̃ non sp̃c erit. Proinde qͣntũ
attinet ad corruptionẽ quȩ nẽ aggra¬
uat animã. & uitia quib caro coneu¬
s corpus: quia ce cȩlestia corpora ꝑhi¬
bentur ꝓꝑt̃ quod dictum ẽ. caro et
sanguis regnũ dĩ ñ possidebunt. Et
tanquã exponens qͥd dixerit: neq cor¬
ruptio inquit incorruptionẽ posside.¬
bit. Quod prius dixit caro &e sangiuis.
hoc posterius dixit corruptio: & quod
prius regnũ dĩ. hoc posterius incorrup¬
tionem. Quantũ aũt attinet ad sub¬
stantiam. etiã tune caro erit. ꝓꝑter
quod &e post resurrectionẽ corpo xp̃i
caro appellata ẽ. S icło ait apłs. semina¬
tur corpus animale. resurget corpus

Expanded text:
sine ulla corruptione, onere, difficulsine ulla corruptione, onere, difficultate. In quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit. Propter quod et spiritalia dut nunc corpus animale dicitur, quod tamen corpus, non anima est, ita nunc spiritale corpus erit: corpus tamen, non spiritus erit. Proinde qnantum attinet ad corruptionem, quae nunc aggravat animam et ad vitia, quibus carocorpus, quia et coelestia corpora perhibentur. Propter quod dictum est: Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt . Et tanquam exponens quid dixerit: Neque corruptio, inquit, incorruptionem possidebit. Quod prius dixit, caro et sanguis, hoc postea dixit corruptio; et quod prius, regnum Dei, hoc posterius incorruptionem. Quantum autem attinet ad substantiam, etiam tunc caro erit; propter quod et post resurrectionem corpus Christi caro appellata est . Sed ideo ait Apostolus: Seminatur corpus animale, surget corpus
Abbreviated transcription (Latin):
ec illud ẽ consequens. ut ido
diuersa statura sit reuiuiscen¬
tium singłoꝵ. quia fuerat diuersa ui¬
uentium: aut macri cũ eadẽ macie.
aut pingues eũ eacde pinguedine.
reuuuscant. S si hoc est in consilio cre¬
atoris. ut in effigie sua cuiusq ꝓpͥetas
ce discernibilis similitudo seruetur in
cȩteris aũt corporis bonis ȩqualia cun¬
cta reddantur. ita modificabit᷑ illa in
uno quoq materies. ut nec aliqͥd ex
ea ꝑeat : & quod alicui defuerit ille
suppleat: qui etiã de nichilo potuit. qd̾
uoluit oꝑari. Si aũt in corporib resur¬
gentium rationabilis inȩqualitas erit:
sicut ẽ uocũ quib cantus impletur:
hoc fiet cuiq de materie corporis sui.
quod & hominẽ reddat angłicis cȩtib:
ce nichil inconueniens eoꝵ ingerat sen¬
sib. Indecoꝵ quippe aliquid ibi ñ erit:
s quicqͥd futurũ est hoc decebit: quia
nec futurũ est si non decebit
esurgent gͥ sc̃oꝵ corꝑa sine ullo
uitio. sine ulla deformitate: sic̃

Expanded text:
ec illud est consequens, ut ideo diversa statura sit reviviscentium singulorum, quia fuerat diversa viventium; aut macri cum eadem macie, aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si hoc est in consilio Creatoris, ut in effigie sua cujusque proprietas et discernibilis similitudo servetur, in caeteris autem corporis bonis aequalia cuncta reddantur; ita modificabitur illa in unoquoque materies, ut nec aliquid ex ea pereat, et quod alicui defuerit, ille suppleat, qui etiam de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rationabilis inaequalitas erit, sicut est vocum quibus cantus impletur, hoc fiet cuique de materie corporis sui, quod et hominem reddat angelicis coetibus, et nihil inconveniens eorum ingerat sensibus. Indecorum quippe aliquid ibi non erit. Sed quidquid futurum est, hoc docebit, quia nec futurum eResurgent ergo sanctorum corpora sine ullo vitio, sine ulla deformitate, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ tam̃ natura: in malis suis
ñ potuit amittere beatitudi¬
nis appetitũ. Werum hȩc cõmunia
mala sunt. & hominũ &e angłorum:
ꝓ sua malicia di iusticia dãpnatoꝵ.¬
S homo habet & penã ꝓpriam: qua õe¬
corporis morte punitus ẽ. Mortis ei
qͥppe suppliciũ ds comminatꝰ fuerat
si peccaret: sic eũ munerans libero
arbitrio. ut tam̃ regeret imꝑio. t̾re¬
ret exitio: atq in para dysi felicitate
tanquã in umbra uitę. unde iusti¬
cia custodita in meliora concende¬
ret collocauit.

Expanded text:
e tamen natura in malis suis non potuit amittere beatitudinis appetitum. Verum haec communia mala sunt et hominum et angelorum pro sua malitia Domini justitia damnato homo habet poenam propriam, qua corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio, terreret exitio, atque in paradisi felicitate, tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, collocavit.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ de celo uenturus ẽ uiuos iudicatu¬
rus ac mortuos. non ꝑtinet aduitam
nram quȩ hic gerit᷑. quia nec in reb
gestis eius ẽ s in fine scłi gerendis: ad
hoc ꝑtinet qd̾ apłs secutus adiunxit:
apparebitis cum ipso in gła.
uob aũt modis accipi potest.
quod uiuos ae mortuos iudicabit:
siue ut uiuos intelligamꝰ quos hic
nondum mortuos. s ad huc in ista car¬
ne uiuentes inuenturus ẽ eius ad¬
uentus. mortuos aũt. qui de corpore
prusquã ueniat. exierunt. uł exitu¬
ri sunt: siue uiuos iustos. mortuos¬

Expanded text:
am de coelo venturus est, vivos judicaturus ac mortuos, non pertinet ad vitam nostram quae hic geritur; quia nec in rebus gestis ejus est, sed in fine saeculi gerendis. Ad hoc pertinet quod Apostolus secutus adjunxit: apparebitis cum illouobus modis accipitur, quod vivos et mortuos judicabit. Sive vivos intelligimus quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus; mortuos autem qui de corpore priusquam veniat, exierunt vel exituri sunt. Sive vivos justos et mortuos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposuit. utrũ ꝓꝑt̾ habundantiam
grẽ consequendam. in peccato sit
ꝑmanendu̾: s respondit. absit: atꝙ
subiecit. Si mortui sumꝰ peccato.ͤ
quomͦ uiuemus in illo: Deinde
ut ostenderet mortuos nos ẽẽ pec¬
cato: an ignoratis inquit qm̃ qͥeũcy
Q
baptizati sumus in xp̃o ih̾u. in morte.
ipsius baptizati sumus: Si gͦ hinc o¬
stendinur mortui ẽẽ peccato. quia in
morte. xp̃i baptizati sumus: ꝓfecto &e
par uuli qui baptizant᷑ in xp̃o. peccato
moriuntur: quia in morte ipsius bap¬
tizantur. Hullo enĩ excepto dictũ est.
quicũq baptizati sumus in xp̃o ih̾u.
in morte illius baptizati sumꝰ: et ido
dicꝰtũ est ut ꝓbaretur mortiros nos ẽẽ
peccato. Cui aũt peccato paruuli re¬
nascendo moriunt᷑: nisi qd̃ nascendo
traxerunt: Ac ꝑ hoc etiã ad ipsos ꝑ¬
tinet: qd̃ sequitur dicens. Consepulti
enĩ sumus illi ꝑ baptismũ in morte:
ut queadmodu surrexit. xp̃e a mor¬

Expanded text:
proposuit, utrum propter abundantiam proposuit, utrum propter abundantiam gratiae consequendam in peccato sit permanendum. Sed respondit, Absit: atque subjecit, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Deinde ut ostenderet nos mortuos esse peccato: An ignoratis, inquit, quoniam qptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Si ergo hinc ostendimur mortui esse peccato, quia in morte Christi baptizati sumus; profecto et parvuli qui baptizantur in Christo, peccato moriuntur, quia in morte ipsius baptizantur. Nullo enim excepto dictum est, Quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Et ideo dictum est, upeccato: cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur, dicens: Consepulti enim sumus illi per baptismum in mortem, ut quemadmodum surrexit Christus a mor
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ꝑ unius delictũ momĩs homi¬
nes ad condempnationẽ. ita & ꝑ
unius iusticiã inom̃s homines ad
iustificationẽ uitȩ: satis indicat ex
adam neminem natũ. nisi dãpnatio¬
ne detineri: ce neminem nisi in xp̃o
renatum a dampnatione lib̾ari. lii¬
e qua per unũ hominẽ pęna.
&e ꝑ unum hominẽ gr̃a. cum
locutus fuiss. qnͣtum illi epłẽ suȩ lo¬
co sufficere iudicauit: deinde sacri
baptismatis in cruce. xp̃i grande my¬
sterium comm̃dauit: eo mͦ ut intelli¬
gamus nicb̃ aliud ẽẽ in xp̃o baptis¬
mũ. nisi mortis xp̃i similitudinem:
.xi. nisi remissionis peccati similitudi¬
nem: ut queadmodũ in illo uera morᷤ
facta ẽ. sic in nobis uera remissio pec¬
catoꝵ: & quẽ admodu mn illo uera re¬
surrectio. ita in nobis uera iustifica¬
tio. Ait enĩ. Quid gͦ dicemus Per¬
manebimus in peccato: ut grã habun¬
det: Dixerat enĩ suꝑius. Ubi enim
habundauit peccatũ: suꝑhabunda¬
uit grã. Et ido questionẽ sibi ipse

Expanded text:
homines ad condemnationem, ita et per unius justificationem in omnes homines ad justificationem vitae, » satis indicat ex Adam neminem natum, nisi damnatione detineri, et neminem, nisi in Christo renatum, a damnatione liberari. Ie qua per unum hominem poena et per unum hominem gratia cum locutus fuisset, quantum illi Epistolae suae loco sufficere judicavit, deinde sacri baptismatis in cruce Christi grande mysterium commendavit eo modo, ut intelligamus nihil aliud esse in Christo baptismum, nisi mortis Christi similitudinem; xi, nisi remissionis peccati similitudinem, ut quemadmodum in illo mors vera facta est, sic in nobis vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illo vera resurrectio, ita in nobis vera justificatio. Ait enim, Quid ergo dicemus? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Dixerat enim superius, Ubi, enim abundavit peccatum, superabundavit gratia . Et ideo quaestionem sibi ipse
Abbreviated transcription (Latin):
e ꝑ hoc nulłu est qd̾ dicit᷑ mału.
si nulłu sit bonũ: s bonũ om̃i
malo carens. integrũ bonũ ẽ. Cum uͦ
in est mału. uitiatũ uł uitiosum
bonũ est: nec malũ unqmͣ potest ẽẽ
ulłu. ubi est bonũ nulłu Unde res
mira conficit᷑: ut qͥa omĩs natura
inqnͣtum natura ẽ bonũ est: nicħ aliud
dici uideat᷑. cũ uitiosa natura mala

Expanded text:
 Nullum est quod dicitur malum, si nullum sit bonum; sed bonum omni malo carens integrum bonum est. Cum vero inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est; nec malum unquam potest esse ullum, ubi est bonum nullum: unde res mira conficitur, ut, quia omnis natura, in quantum natura est, bonum est, nihil aliud dici videatur, cum vitiosa natura m
Abbreviated transcription (Latin):
s ex bona hominis natura. oriri uo¬
luntas &e bona potest ce mala. Nec
fuit ꝓr sus unde primitꝰ or iretur uo¬
luntas mala: nisi ex angłis &e hominib
natura bona. Qd̃ ce ipse dñs eodẽ loco
ubi de arbore &e fructib loquebat᷑.
aꝑtissime ostendit. Ait enĩ. Aut faci¬
de arborem bonã & fructũ ei bonũ:¬
aut facite arborẽ mała &e fructum
eiuris malũ: satis ammonens ex arbo¬
re qͥdem bona malos. aut ex mala bo¬
nos nasci fructus ñ posse: ex ipsa tũ
t̾ra cui loquebat᷑. utramq arborem
oriri posse.

Expanded text:
sed ex bona hominis natura oriri vosed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonuaut facite arborem malam et fructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur utramque arborem oriri posse.
Abbreviated transcription (Latin):
nec malu ẽẽ potuiss: quia ñ mͦ uͥ con¬
sisteret s unde oriretur corruptio ñ
haberet: nisi eẽt qd̾ corrũꝑetur. Qd
nisi bonũ eẽt nec corrumperet᷑: qm̃
nichil ẽ aliud corruptio: qmͣ boni ext̃¬
minatio. Ex bonis gͥ mala orta sunt. &¬
nisi in aliquib bonis ñ sunt: nec e
rat unde oriretur ulla mali natura.
Nam si eẽt: inquantũ natura eẽt ꝓ
fecto bona eẽt: ce aut incorruptibilis
natura magnũ eẽt bonũ: aut etiam
natura corruptibilis. nullomͦ eẽt nisi
aliqd̃ bonũ. qͦd bonum corrumpendo.
poss ei nocere corruptio.
ñ putet᷑ hoc dñĩcȩ sententiȩ re¬
fragari qua dicit: ñ potest arbor bo¬
na fructus malos facere. Non potest
enĩ sicut ueritas ait colligi una de
spinis: quia ñ potest nasci uua de spi¬
nis: s ex bona t̾ra ce uites nasci posse
uidemꝰ ce spinas: ce eodem mͦ tanqm
arbor mala. fructus bonos id ẽ oꝑa
bona ñ potest facere uoluntas mala:

Expanded text:
nec malum esse potuisset: quia non modo ubi connec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperetur; quod nisi bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corruptio. non putetur hoc dominicae sententiae refragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non potest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala:
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas. Omnis itaq natura etiam¬
si uitiosa ẽ. inqnͣtum natura ẽ. bona ẽ.
inqntum uitiosa ẽ. mala est.
uaꝓpt̃ in his contrariis quȩ
mala ce bona uocant᷑. illa dia¬
lecticoꝵ regula deficit: qua dicunt
nulli rei duo simul mẽẽ contraria.
Nullus enĩ aer simul ẽ ce tenebrosus
&e lucidus: nullus eibus aut potꝰ simul
dulcis &e amarus: nullu corpus simul
ubi albũ ibi cenigrũ: nulłũ simul u̾
deforme ibi formosũ. Et hoc in multis
ac pene in om̃ĩb contrariis re ꝑitur:
ut in una re simul ẽẽ ñ possint. Cum
aũt bona ce mala nullus ambigat ẽẽ
contraria. ñ solũ simul ẽẽ possunt. s
mala omĩno sine bonis. & nͥ in bonis
ẽẽ non possunt: qm̃uis bona sine maliᷤᷤ
possunt. Potest enĩ homo uł angłs. ñ
ẽẽ iniustus: iniustus aũt ñ potest ẽẽ
nisi homo uł angłs. Et bonũ qͦd ho¬
mo. bonũ qd̃ angłs: malũ qd̾ imustꝰ.
Et hȩc duo contraria ita simul sunt:

Expanded text:
iniquitas. Omnis itaque natura etiaminiquitas. Omnis itaque natura etiamsi vitiosa est, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. pter in iis contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint. Potest enim homo vel angelus non esse injustus; injustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonum quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
liqͥd bonũ. Qd cũ dici uideat᷑ ab¬
surde: conexio tam̃ ratiocinationiˢ
huius. uelut ineuitabilit̾ nos cõpel¬
lit hoc dicere: & cauencłu ẽ ne mei¬
ubi legit᷑: ue his qui dieunt qd̾ bonũ
ẽ mału. & qd̾ mału ẽ bonũ: qͥ dicunt tenebs
luc̃ẽ : lucẽ tenebs qͥ diẽt dulcȩ amarũ ⁊ama¬
Frũ dulee: ettam̃
dñs ait. Malus homo de malo thesau¬
ro cordis sui: ꝓfert mala. Qb ẽ aũt
malus homo: nisi mala natura: Qa
homo natura ẽ. Porro. si homo si aliqd̃
bonũ ẽ. quia natura ẽ: quid ẽ malus
homo: nisi malũ bonũ: Tam̃ eũ duoista
discernimꝰ inuenimus nec ido malu
quia homo ẽ. nec idõ bonũ qͥa iniquus
est: s bonũ quia homo. malũ qͥa iniquiꝰ.
Quisquis gͦ dicit malũ ẽ hominẽ ẽẽ.
aut bonũ est iniquũi ẽẽ: ipse incidit
in ꝓpheticã ilła sententiã: uehis qͥ di¬
cunt qd̾ bonũ est mału. & qd̾ malum¬
est bonũ. Opus enĩ dĩ culpat qd̾ ẽ ho¬
mo: & uitium hominis laudat. qͦd est

Expanded text:
bonum. Quod cum dici videatur absurde, connexio tamen ratiocinationis hujus velut inevitabiliter nos compellit hoc dicere. Et cavendum est, ne inciubi legitur: Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Et tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in propheticam illam sententiam, Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, est bonum . Opus enim Dei culpat, quod est homo; et vitium hominis laudat, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
beratus. ẽẽ iusticie cȩꝑit seruus. Ip
sa ẽ uera libertas ꝓpt̾ recti facti le¬
ticiam: simul ce pia seruitus ꝓꝑter
p̃cepti obedientiam. S ad bene faci¬
endum ista libertas. unde erit ho¬
mini addicto & uendito: nͥ redimat
cuius illa uox est. si uos filius libera¬
uerit. tunc uere liberi eritis: Quod
anteqm᷑ fieri in homine incipiat. qͦmͦ
quisqm de libero arbitrio in bono
gloriat᷑ oꝑe: qui nondũ est liber ad
oꝑandu bene: nisi se uana suꝑbia
inflatus extollat. quã cohibet apłs
dicens. grã dĩ salui facti estis ꝑfidẽ.¬
t ne ipsam sibi saltẽ.¬

Expanded text:
beratusberatussa est vera libertas propter recti facti licentiam, simul et pia servitus propter praecepti obedientiam. Sed ad bene faciendum ista libertas unde erit homini addicto et vendito, nisi eum redimat ille cujus illa vox est: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Quod antequam fieri in homine incipiat, quomodo quisquam de libero arbitrio in bono gloriatur opere, qui nondum est liber ad operandum bene, nisi se vana superbia inflatus extollat? quam cohibet Apostolus dicens: Gratia salvi facti estis per fidem . Et ne ipsam sibi salte
Abbreviated transcription (Latin):
generis humani. cui liberationẽ
ds̃ regnũq ꝓmisit ȩt̾num: nũqͥd me¬
ritis oꝑum suoꝵ reparari potest. Ab¬
sit. Qd enĩ boni oꝑari potest ꝑditus:
nisi qnͣtum fuerit a ꝑditione lib̾at᷑.
Nunquid libero uoluntatis arbitrio:
Et hoc absit. Nam libero arbitrio ma¬
le utens homo: &e se ꝑdidit &e ipsum.
Sicut enĩ qui se occidit. utiq uiuen¬
do se occidit. s se occidendo ñ uiuit:
nec se ipsum poterit resuscitare cum
occiderit: ita cũ libero peccaret᷑ arbi¬
trio. uictore peccato amissum est ce¬
liberũ arbitriũ. A quo enĩ quis de¬
uictus est: huic ce seruus addictꝰ ẽ.
Petri certe apłi ẽ ista sententia. Quȩ
cũ uera sit: qualis queso potest ser¬
ui addicti ẽẽ libertas: nisi quando
eum peccare delectat: Liberalit̃ enĩ
seruit. qui sui dnĩ uoluntatẽ libent̃
facit: ac ꝑ hoc ad peccanłu liber ẽ.
qui peceati seruus ẽ: unde ad iuste.
faciendu liber ñ erit: nͥ a peccato li¬

Expanded text:
generis humani, cui liberationem Deus regnumque promisit aeternum, numquid meritis operum suorum reparari potest? Absit. Quid enim boni operatur perditus, nisi quantum fuerit a perditione liberatus? Numquid libero voluntatis arbitrio? Et hoc absit: nam libero arbitrio male utens homo, et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique vivendo se occidit, sed se occidendo non vivit, nec se ipsum poterit resuscitare cum occiderit: ita cum libero peccaretur arbitrio, victore peccato amissum est liberum arbitrium; A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est . Petri certe apostoli est ista sententia: quae cum vera sit, qualis, quaeso, potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat? Liberaliter enim servit, qui sui domini voluntatem libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato li
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur peccatum. qͥa peccatum si
uinc̃ fac̃. sic̃ uoeat᷑ frigꝰ pigrũ ñ qd̾ a pi¬
gris fiat: s qd̾ pigros faciat. Hoc geni̾
humano inflictũ uulnꝰ a diabolo. qͥc¬
qͥd ꝑ illud nascit᷑ cogit ẽẽ sub diabolo:
tamqmͣ de suo frutice. fructũ uire
decerpat: non qd̵ ab illo sit humana
natura. quȩ non ẽ nͥ ex do. s uitium
quod ñ est ex dõ. Non enim ꝓꝑt̃ se ip¬

Expanded text:
uocatur peccatum, quia peccatum, si uocatur peccatum, quia peccatum, si uincit, facit, sicut uocatur frigus pigrum, non quod a pigris fiat, sed quod pigros faciat. Hoc generi humano inflictum uulnus a diabolo quidquid per illud nascitur cogit esse sub diabolo, tamquam de suo frutice fructum iure decerpat, non quod ab illo sit natura humana, quae non est nisi ex deo, sed uitium, quod non est ex deo. non enim
Abbreviated transcription (Latin):
lo sacramento regenerationis ex¬
piatur. ꝓfecto peccati uinculum
generatione trahicit in posteros:
nisi ab illo ce ipsi regeneratione sol¬
uantur. Nam ipsa quidem coneu¬
piscentia iam ñ est peccatũ in rege¬
neratis. qnͣdo illi ad illicita oꝑa ñ
consentitur: atq ut ea ñ ꝑpetret.
minet᷑: ut si ñ sit qd scͥptũ ẽ. ñ concu¬
piscas: fiat saltem qd̵ alibi legit᷑.
post concupiscentias tuas non eas.
S quia modo quodam loquendi
peccatũ uocatur. qd̾ &e peccato fac¬
ta est. ce peccatũ si uicerit facit.
reatus eiris ualet ingenerato. Quẽ
reatum xp̃i gr̃ã ꝑ remissionẽ om̃iũ
peccatoꝵ in regenerato. si ad mala
oꝑa ei quodammͦ iubenti ñ obediat:
ualere non sinit. Sic aũt uocat᷑ pec¬
catum quia peccato facta ẽ. cum ĩa
in regeneratis non sit ipsa peccatũ:
sicut uocatur lingua locutio quã
facit lingua: et manus uocat᷑ scrip¬
tura quam facit manus. Itẽq sic

Expanded text:
lo sacramento regenerationis exlo sacramento regenerationis expiatur, profecto peccati uinculum generatione traicit in posteros, nisi ab illo et ipsi regeneratione soluantur. nam ipsa quidem concupiscentia iam non est peccatum in regeneratis, quando illi ad inlicita opera non consentitur, atque ut ea perpetrent antur, ut si non fit quod scriptum est: non concupiscas, fiat saltem quod alibi legitur: post concupiscentias tuas non eas. sed quia modo quodam loquendi peccatum uocatur, quod et peccato facta est et peccatum, si uicerit, facit, reatus eius ualet in generato, quem reatum Christi gratia per remissionem omnium peccatorum in regenerato, si ad mala opera ei quodam modo iubenti non oboediat, ualere non sinit. sic autem uocatur peccatum, quia peccato facta est, cum iam in regeneratis non sit ipsa peccatum, sicut uocatur lingua locutio, quam facit lingua, et manus uocatur scriptura, quam facit manus; itemque sic
Abbreviated transcription (Latin):
esse cepisse: et ido legẽ pec¬
cati uerbis apłicis nuncupatam.
qd̾ hominem sibi subdicũ fecerit. qͥa
dõ suo subditus ẽẽ noluit. seq eẽ
de qua & pͥmi coniugati t̃ erubue¬
runt. qnͣdo pudenda texerunt.ꝙ.
nunc om̃s erubescunt. qͣndo ad coi¬
cumbendum secreta conquirunt.
neq huius oꝑis testes audent habere
uł filios quos inde genuerunt᷑. Cui
uerecundiȩ naturali. cinicoꝵ error
philosophoꝵ mirabili impudentia
reluctatus ẽ: qndoquidem hoc qm̃
licitum eẽt honestũq cũ coniuge
palam faciendum ẽẽ censebant:.
Unde merito immundicia buiꝰ
impudentiȩ: caninũ nom̃ accepit.
Ex hoc quippe. cynici nuncupati st̃.
Hec omĩno concupiscentia. hec lex
peccati habitans in membris. cui
lex iusticie uetat obedire dicente
apło non gͦ regnet peccatum in
ur̃o mortali corpore. ad obediendũ
desideriis eius. neq exhibeatis m̃¬
bra ur̃a arma iniquitatis peccato:
hȩc inqm concupiscentia. quȩ so¬

Expanded text:
esse coepisse? et ideo legem pecesse coepisse? et ideo legem peccati uerbis apostolicis nuncupatam, quod hominem sibi subditum fecerit, quia deo suo subditus esse noluit, seque esse, de qua et primi coniugati tunc erubuerunt, quando pudenda texerunt, et nunc omnes erubescunt, quando ad concumbendum secreta conquirunt neque huius operis testes audent habere uel filios, quos inde genuerunt? cui uerecundiae naturali Cynicorum error philosophorum mirabili inpudentia reluctatus est, quandoquidem hoc, quoniam licitum esset honestumque, cum coniuge palam faciendum esse censebant. unde merito inmunditia huius inpudentiae caninum nomen accepit; ex hoc quippe Cynici nuncupati sunt. Haec omnino concupiscentia, haec lex peccati habitans in membris, cui lex iustitiae uetat oboedire dicente apostolo: non ergo regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, neque exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, haec, inquam, concupiscentia, quae so
Abbreviated transcription (Latin):
cite et multiplicamini. Ad hoc opꝰ
bonum diuersi sexus diuersa m̃bra
sunt condita: quȩ quidem ante pecca¬
tum iam erant: s pudenda ñ erant.
Respondebit pudicitie fides. Si pecca¬
tum ñ fuiss. quid me in paradyso se.¬
curius ẽẽ potuiss: ubi nec stimula¬
ret. mea. nec alterius me libido tẽp¬
taret: Respondebit. etiã conubii sa¬
cramentum. De me ante peccatum
dictum ẽ in paradyso. relinquet
homo patrem et matrẽ. et adhere¬
bit uxori suȩ: et erunt duo in car¬
ne una. Quod magnũ sacram̃tum
dicit apłs:. in xp̃o et in eccłia. Quod
gͦ est in xp̃o &e in eccłia magnum:
uinculum transiret inposteros.
Nempe nichil. Et certe his tribus
bonis ꝑfecte se haberet bonitas
nuptiarũ: quib bonis etiam nunc
bonȩ sunt nuptiȩ. Porro aũt si int̾¬
rogetur illa carnis concupiscentia.
quare pudenda facta sunt quȩ pͥus
pudenda non fuerant. ñne respon¬
debit se in m̃bris hominis ptꝰ pecẽm

Expanded text:
cite et multiplicamini. ad ho; opus cite et multiplicamini. ad ho; opus bonum diuersi sexus diuersa membra sunt condita, quae quidem ante peccatum iam erant, sed pudenda non erant. respondebit pudicitiae fides: si peccatum non fuisset, quid me in paradiso securius esse potuisset, ubi nec stimularet mea nec alterius me libido temptaret? respondebit etiam conubii sacramentum: de me ante peccatum dictum est in paradiso: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, quod magnum sacramentum dicit apostolus in Christo et in ecclesia. quod ergo est in Christo et in ecclesia magnum, uinculum transiret in posteros? nempe nihil; et certe his tribus bonis perfecte se haberet bonitas nuptiarum, quibus bonis etiam nunc bonae sunt nuptiae. Porro autem si interrogetur illa carnis concupiscentia, qua pudenda facta sunt, quae prius pudenda non fuerant, nonne respondebit se in membris hominis post peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
date. potestas diabolica exorerzatur
in paruulis. eiq renuntiant: & qr ꝑ
sua ñ posst̃. ꝑ corda ⁊ ora gestantium e¬
ruti a potestate. tenebrarum. in re¬
gnum sui dñi transferunt᷑. Qdͥ gͦ in
eis ẽ ꝑ qd̃ inpotestate diaboli tene¬
antur: donec eruantur inde. ꝑsac᷑
suo uri mancipare. naturam: qmͣ
bonam bonus auctor instituit. Nul¬
lum aũt peccatum. paruuli in sua
sub diaboli potestate captiui sunt.
nisi inde lauachro regenerationis
& xp̃i sanguine redimant᷑. ce trans¬
seant in regnum redemptoris sui: ce¬
frustrata potestate captiuatoris sui.
ce data potestate. qua fiant ex filiis
huius scł filii di. Iam nunc si quod̾a
modo int̾rogemus bona illa nupria¬
lia. unde ab eis potuerit peccatum
in paruulos ꝓpagari: respondebit.
nobis oꝑatio ꝓpagandȩ ꝓlis. Ego
in paradyso magis felix eẽm: si pec¬
catum non fuiss admissum. Ad me
namq ꝑtinet. illa benedictio drcres¬

Expanded text:
tate potestas diabolica exorcizatur tate potestas diabolica exorcizatur in paruulis, eique\' renuntiant, quia per sua non possunt, per corda et ora gestantium, ut eruti a potestate tenebrarum in regnum sui domini transferantur. quid ergo in eis est, per quod in potestate diaboli teneantur, donec eruantur inde per sacsuo iuri mancipare naturam, quam bonam bonus auctor instituit. nullum autem peccatum paruuli in sua sub diaboli potestate captiui sunt, nisi inde lauacro regenerationis et Christi sanguine redimantur et transeant in regnum redemptoris sui frustrata potestate captiuatoris sui et data potestate, qua fiant ex filiis huius saeculi filii dei. Iam nunc si quodam modo interrogemus bona illa nuptialia, unde ab eis potuerit peccatum in paruulos propagari, respondebit nobis operatio propagandae prolis: ego in paradiso magis felix essem, si peccatum non fuisset admissum. ad me namque pertinet illa benedictio dei: cres
Abbreviated transcription (Latin):
cerni potest. Sit gͦ in exemplo unde
et illud credatur: quod cerni ñ pot̾.
Non enim fides dubitat: rꝑiana. ꝙͣ
noui heretici oppugnare cȩꝑunt.
et eos qui lauachro regenerationiˢ
neratione redempti sunt. etiã par¬
uulos filios redemptoꝵ. sub eiusdẽ
diaboli potestate ẽẽ captiuos. nͥ &.
ipsi eadem. xp̃i grã redimant᷑. Ad
om̃s namq ꝑtinere non dubitamꝰ
ȩtates. illud de. quo apłs loquitur
beneficium dĩ: qui eruit nos de po¬
destate tenebrarum ce transtulit in
regnũ filii claritatis suȩ. Ab hac gͥ po¬
testate tenebrarum quarũ ẽ diabo¬
lus princeps. id ẽ a potestate diabo¬
li ce angłoꝵ eius. quisquis erui cũ
baptizantur negauerit paruulos.
ipsoꝵ eccł̃ie sacram̃toꝵ ueritate con¬
uincitur: quȩ nilla heretica nouitaᷤ
in ȩxcłia xp̃i auferre uł mutare ꝑ¬
mittitur: regente. atq adiuiante capi-¬
te totum corpus suum. pusillos eum
magnis. In ueritate. itaq non in falsi¬

Expanded text:
cerni potest. sit ergo in exemplo, unde cerni potest. sit ergo in exemplo, unde et illud credatur quod cerni non potest. Non enim fides dubitat christiana, quam noui haeretici obpugnare coeperunt, et eos, qui lauacro regenerationis neratione redempti sunt, etiam paruulos filios redemptorum sub eiusdem diaboli esse potestate captiuos, nisi et ipsi eadem Christi gratia redimantur. ad omnes namque pertinere non dubitamus aetates illud de quo apostolus loquitur beneficium dei: qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae. ab hac igitur potestate tenebrarum, quarum est diabolus princeps, id est a potestate diaboli et angelorum eius, quisquis erui cum baptizantur negauerit paruulos, ipsorum ecclesiae sacramentorum ueritate conuincitur, quae nulla haeretica nouitas in ecclesia Christi auferre uel mutare mittitur regente atque adiuuante capite totum corpus suum, pusillos cum magnis. in ueritate itaque, non in falsi
Abbreviated transcription (Latin):
modo oporteat liberari. fatemur
mirũ est. S quod latent. fetus o¬
leastroꝵ etiam in seminib oleaꝵ:
qnͣdo &e hoc crederet᷑. nͥ exꝑientia
ꝓbaretur: Proinde sicut gignit᷑
ex oleastri semine oleaster. & ex olee
semine ñ nͥ oleaster: cũ int̾ oleastrũ¬
&e oleam plurimũ distet: ita gignit᷑
ce de carne peccatoris ce de carne iꝰti
ut̃q peccator. qͣmuis int̾ pecc̃orẽ & iustũ
plurimũ distet. Gignitur aũ pec¬
cator actu adhuc. nullus. et ortu
nouus. s reatu uetus. homo acre¬
atore. captiuus a deceptore. indi¬
gens redemptore. S querit᷑ qͦmͦ
trahi possit captiuitas plis. etiam
de parentib iam redemptis:. ce qͥa
non facili ratione indagatur. nec
sermone explicatur: ab infidelib
non creditur: quasi &e illud quod de
oleastro & de olea diximus. ut gene¬
ris dissimilis sit fetus similis. facile
aliqua inueniat ratio. q̃ expediat. ser¬
mo. S hoc ab eo qui exꝑiri uoluerit:

Expanded text:
modo oporteat liberari. fatemur, modo oporteat liberari. fatemur, mirum est. sed quod latent fetus oleastrorum etiam in seminibus olearum, quando et hoc crederetur, nisi experientia probaretur? proinde sicut gignitur ex oleastri semine oleaster et ex oleae semine nonet oleam plurimum distet: ita gignitur et de carne peccatoris et de carne iusti uterque peccator, quamuis inter peccatorem et iustum plurimum distet. gignitur autem peccator actu adhuc nullus et ortu nouus, sed reatu uetus: homo a creatore, captiuus a deceptore, indigens redemptore. sed quaeritur quomodo trahi possit captiuitas prolis etiam de parentibus iam redemptis. et quia non facili ratione indagatur nec sermone explicatur, ab infidelibus non creditur: quasi et illud quod de oleastro et de olea diximus, ut generis dissimilis sit fetus similis, facile aliqua inuenit ratio uel explicat sermo. sed hoc ab eo qui experiri uoluerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tatem di manet inet̾num: sic̃ & ds
manet in ȩt̃num. Ex hac gͥ concupiͤ¬
centia carnis qđ nascit᷑ : utiq mun¬
do non do nascitur. Deo nascitur:
cũ ex aqua ce spũ sc̃õ nascit᷑. Huius
concupiscentiȩ reatum. regenãtio
sola dimittit: quẽ genãtio trahit.
Ergo qd̃ generatum ẽ regeneret᷑. qͥa
non potest alit̾. ut quod tractum
est remittat᷑. Ut enĩ qd̾ dimissũ ẽ.
in parente trahatur in ꝓlem. miris
quidem modis fit: s tam̃ fit. Hȩc
inuisibilia et infidelib incredibilia
s tam̃ uera. ut haberent aliquod
uisibile exemplum: hoc in quibdã
arbustis diuina ꝓuidentia ꝓcura¬
uit. Cur enim ñ credamus ꝑꝑter
hoc ẽẽ institutũ: ut ex oliua nasca¬
tur oleaster.An credendum ñ ẽ
in aliqua re quȩ creata ẽ ad usus
hominum. ereatorem ꝓuidisse. et
instituisse: qd̵ ad generis humani
ualeret exemplum: Mirum ẽ gͦ.
quẽadmodum a peccati uinculo
ꝑ grãm liberati. gignant tam̃ eo¬
dem uinculo obstrictos: qͦs eodẽ

Expanded text:
num, sicut et deus manet in aeternum. Ex hac igitur concupiscentia carnis quod nascitur, utique mundo, non deo nascitur; deo autem nascitur, cum ex aqua et spiritu renascitur. huius concupiscentiae reatum regeneratio sola dimittit, quem generatio trahit. ergo quod generatum est, regeneretur, quia non potest aliter, ut quod tractum est remittatur. ut enim quod dimissum est in parente trahatur in prole, miris quidem modis fit, sed tamen fit. haec inuisibilia et infidelibus incredibilia, sed tamen uera ut haberent aliquod uisibile exemplum, hoc in quibusdam arbustis diuina prouidentia procurauit. cur enim non credamus propter hoc esse institutum, ut ex oliua nascatur oleaster? an credendum non est in aliqua re quae creata est ad usus hominum creatorem prouidisse et instituisse, quod ad generis humani ualeret exemplum? mirum est ergo quemadmodum a peccati uinculo per gratiam liberati gignant tamen eodem uinculo obstrictos, quos eodem
Abbreviated transcription (Latin):
betis a d̃o: et ñ estis ur̃i. Empti enĩ
estis pretio magno: głificate & por¬
tate dm in corpore ur̃o. Hoc totum
non solum ꝑꝑt̃ p̃sentem sc̃ĩficationẽ:
s maxime ꝓpt̾ ilła sꝑem dictum est:
de qua idem in alio loco dicit. S e
nos ipsi primitias sp̃c habentes: &e ipsi
in nobismet ipsis ingemiscim⁊ ad opti

Expanded text:
betis a Deo: et non estis vestri; empti enim estis pretio magno. Glorificate ergo et portate Deum in corpore vestro . Hoc totum non solum propter praesentem sanctificationem, sed maxime propter illam spem dictum est, de qua idem alio loco dicit: Sed et nos ipsi primitias spiritus habentes, et ipsi in nobismetipsis ingemisc
Abbreviated transcription (Latin):
enim uidet. quis. quid sꝑat. Si aũt
quod ñ uidemus sꝑamus: ꝑ patien¬
tiam expectamꝰ. Non itaq ꝑ hoc qd̾
expectamus. s ꝑ hoc qd̾ toleramus:
carnales filii ꝓpagantur. Absit gͦ
ut fidelis homo eum audit ab apło.
diligite uxores urãs. concupiscen¬
tiam carnis diligat in uxore: ꝙͣ. nec
in se ipso debet diligere: audiens al¬
derum apłm. nolite diligere mundũ.
neq ea quȩ in mundo sunt. Qs qͥs
dilexerit munłu non ẽ caritas pa¬

Expanded text:
Si autem quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus . Non itaque per hoc quod exspectamus, sed per hoc quod toleramus, carnales filii propagantur. Absit ergo ut fidelis homo , cum audit ab Apostolo, Diligite uxores vestras, concupiscentiam carnis diligat in uxore, quam nec in se ipso debet diligere, audiens alterum apostolum, Nolite diligere mundum, nec ea quae in mundo sunt: quisquis dilexerit mundum, non est c
Abbreviated transcription (Latin):
utantui: ammonendi sunt. S noui
qui murmurent. Quid si inquiui
om̃s uelint ab omni concubitu con¬
tinere: Et unde. subsistit genꝰ hu¬
manũ: Utinam om̃s hoc uellent:
dumtaxat in caritate de corde pu¬
ro. & conscientia bona ce fide ñ ficta.
Multo citius dĩ ciuitas cõpleretur.:¬
& acceleraret᷑ terminus scłi. Quid
enim aliud hortari apparet apłm uͥ
ait. cũ inde loqueretui: uellem om̃s
ẽẽ sicut me ipsũ: Aut illo loco. hoc
aũt dico fr̃s tempus breue ẽ reliquũ
ẽ. ut &e hi qui habent uxores tanqm¬
non habentes sint. et qui flent tanꝙͦ.
non flentes: & qui gaudent tanqm ñ
gaudentes: et qui emunt tanqm ñ

Expanded text:
utantur, admonendi sunt. Sed noui, utantur, admonendi sunt. Sed noui, quid murmurent. quid? si, inquiunt, omnes homines uelint ab omni concubitu continere, unde subsisteret genus humanum? utinam omnes hoc uellent dumtaxat in caritate de corde puro et conscientia bona et fide non ficta! multo citius dei ciuitas conpleretur et adceleraretur terminus saeculi. quid enim aliud hortari apparet apostolum, ubi ait, cum inde loqueretur: uellem omnes esse sicut me ipsum? aut illo loco: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum est, ut et hi, qui habent uxores, tamqnon habentes sint; et qui flent, tamquam non flentes; et qui gaudent, tamquam non gaud
Abbreviated transcription (Latin):
num est nubere: quia bonũ ẽ filios
ꝓereare: matrẽfamilias esse. S meliꝰ
ẽ non nubere: quia melius ẽ ad ipsã
humanã societatẽ hoc oꝑe ñ egere.
Ita enĩ iam se habet humanũ genuᷤ.
ut aliis qui se: ñ continent ñ solum
ꝑ nuptias occupatis.s multis etiã
ꝑ illicitos concubitus luxuriantibꝰ.
bono ereatore de malis eoꝵ faciente.
quod bonũ est. ñ desit numerositaᷤᷤ
prolis. & abundantia successionis. un¬
de sc̃ȩ amicitiȩ conquirant᷑. Ex quo
colligitur: primis temporib generis
dum. ꝑ quẽ ꝓphetaret᷑ & nasceretur
princeps ce saluator om̃ium popłoꝵ.
uti debuisse scõs istos ñ ꝓꝑt̾ se expe¬
dendo. s ꝓꝑt̃ aliud necessario bono
nuptiarũ. Nunc uͦ cũ ad ineundam
scãm et sinceram societatẽ. undiq ex
omib gentib copia spiritualis cog¬
nationis exuberet: etiã ꝓpt̃ solos fili¬
os conubia copulare cupientes. ut
ampliore continentiȩ bono potius

Expanded text:
num est nubere, quia bonum est filios num est nubere, quia bonum est filios procreare, matrem familias esse; sed melius est non nubere, quia melius est ad ipsam humanam societatem hoc opere non egere. ita enim iam sese habet humanum genus, ut aliis, qui se non continent, non solum per nuptias occupatis, sed multis etiam per inlicitos concubitus luxuriantibus bono creatore de malis eorum faciente, quod bonum est, non desit numerositas prolis et abundantia successionis, unde sanctae amicitiae conquirantur. ex quo colligitur primis temporibus generis m et prophetaretur 25 et nasceretur princeps et saluator omnium populorum, uti debuisse sanctos isto non propter se expetendo, sed propter aliud necessario bono nuptiarum; nunc uero, cum ad ineundam sanctam et sinceram societatem undique ex omnibus gentibus copia spiritalis cognationis exuberet, etiam propter solos filios conubia copulare cupientes, ut ampliore continentiae bono potius
Abbreviated transcription (Latin):
dum est. alia bona nobis dm dare.
quȩ ꝓꝑt̾ se ipsa expetenda sunt: sic̃
est sapientia. salus. amicicia: alia q̃
ꝑꝑt̾ aliquid necessaria sunt: sicut. do¬
ctrina. cibi. potus. sompnꝰ. coniugiũ
concubitus. Horum enim quȩdam
necessaria sunt ꝓpt̾ sapientiam. sic̃
doctrina: quȩdam ꝓꝑter salutem.
sicut cibus. potus. sompnus: q̃dam
ꝓpt̃ amiciciam. sicut nuptiȩ uł con¬
cubitus. Hinc enĩ subsistit ꝓpagatio
generis humani:. in quo societas a
micalis magnũ bonũ est. His itaq
bonis quȩ ꝓpt̃ aliud necessaria suii.
qui ñ ad hoc utitur ꝓpt̃ qd̾ instituta
sunt peccat: alias uenialit: alias
dãpnabilit̃. Quisqͥs uͦ eis ꝓꝑter hoc
utitur ꝓꝑt̾ quod data sunt: bñfacit.
Cui gͦ non sunt necessaria. si non eis
utitur. melius facit. Proinde ista
bona cũ opus habem bene: uolumꝰ.
S melius ista nolumus qmͣ uolumꝰ:
quia tunc melius nos habemꝰ eum
ea necessaria ñ habemꝰ. Ac ꝑ hoc bo¬

Expanded text:
dum est alia bona Deum nobis dare, dum est alia bona Deum nobis dare, quae propter seipsa expetenda sunt, sicut est sapientia, salus, amicitia; alia quae propter aliquid sunt necessaria, sicut doctrina, cibus et potus, somnus, conjugium, concubitus. Horum enim quaedam necessaria sunt propter sapientiam, sicut doctrina; quaedam propter salutem, sicut cibus, et potus, et somnus; quaedam propter amicitiam, sicut nuptiae vel concubitus. Hinc enim subsistit propagatio generis hmicalis magnum bonum est. his itaque bonis, quae propter aliud necessaria sunt, qui non ad hoc utitur, propter quod instituta sunt, peccat alias uenialiter, alias damnabiliter. quisquis uero eis propter hoc utitur. propter quod data sunt, bene facit. cui ergo non sunt necessaria, si non eis utitur, melius facit. proinde ista bona cum opus habemus, bene uolumus; sed melius ea nolumus quam uolumus, quia tunc melius nos habemus, cum ea necessaria non habemus. ac per hoc bo
Abbreviated transcription (Latin):
sedens ad pedes dñi. et audiens uer¬
gali castitate laudamꝰ. s tam̃ ei bo¬
num uiduȩ annȩ. ac multomagis
mariȩ uirginis anteponimꝰ Bonũ
erat quod faciebant. qui de substan
tia sua xp̃o ac discipulis ei necessa¬
ria ministrabant: s melius qui om¬
nem substantiã suã dimiserunt: ut
expeditiores eundẽ dñm sequeren
tur. In his aũt binis bonis. siue q̃
isti siue quȩ martha &e maria facie¬
bant. fieri ñ poss quod melius est:
nisi altero pret̾misso aut relicto.
Ynde intelligendui est. ñ idõ ma¬
lum putandu ẽẽ nuptias: quia nͥ
ab eis abstineatur. ñ potest haberi
uidualis castitas. aut uirginalis
integritas. Neq enĩ ido mału erat.
quod martha faciebat: qͥa nisi inde
abstineret soror eius ñ faceret qd̾
melius erat: aut idõ mału est susei¬
pere iustũ aut ꝓpħ̃am in domũ suã.
quia nec domũ habere debet ut
quod melius ẽ faciat. qui uult ad
ꝑfectionem xp̃m sequi. Sane uiden

Expanded text:
sedens ad pedes domini et audiens uersedens ad pedes domini et audiens uergali castitate laudamus, sed tamen ei bonum uiduae Annae ac multo magis Mariae uirginis anteponimus. bonum erat, quod faciebcia sua Cristo et discipulis suis neccessaria ministrabant; sed melius, qui omnem substanciam suam diviserunt, ut expetur. in his autem binis bonis, siue quae isti siue quae Martha et Maria faciebant, fieri non posset, quod melius est, nisi altero praetermisso aut relicto. unde intellegendum est non ideo malum putandum esse nuptias, quia, nisi ab eis abstineatur, non potest haberi uidualis castitas aut uirginalis integritas. neque enim ideo malum erat, quod Martha faciebat, quia, nisi inde abstineret soror eius, non faceret, quod melius erat; aut ideo malum est suscipere iustum aut prophetam in domum suam, quia nec domum habere debet, ut quod melius est faciat qui uult ad perfectionem Christum sequi. Sane uiden