comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ lib̃ iste claudendꝰ ẽ. in hoc pͥmo homine qui
pͥmitus factus ẽ. nondum quidẽ scđ̾m euiden¬
eiã. iam tam̃ scđ̾m dĩ p̾scientiã exortas fuisse
existimemꝰ in gen̾e humano societates tanqͣm
ciuitates duas. ex illo enim futuri erant ho¬
mines alii malis angłis in supplicio. alii bonis
in p̾mio sociandi. qͣmus occulto dĩ uidicio. sed
tam̃ iusto. Cum enim scͥptum sit. uniu̾se uie

Expanded text:
m liber iste claudendus est, in hoc primo homine, qui primitus factus est, nondum quidem secundum evidentiam, jam tamen secundum Dei praescientiam exortas fuisse existimemus in genere humano societates tanquam civitates duas. Ex illo enim futuri erant homines, alii malis angelis in supplicio, alii bonis in praemio sociandi, quamvis occulto Dei judicio, sed tamen justo. Cum enim scriptum sit, Universae vi
Abbreviated transcription (Latin):
sit falsissimum. Nam neq ita ut luant penas
animȩ ad istam uitam denuo reuoluunt᷑. ⁊ omĩ¬
um uiuentium siue in cęlo siue in t̾ra nullus ẽ
conditor. nisi a quo facta sunt cęlum et t̾ra. Nã
si nulla ẽ eausa uiuendi in hoc corpore. nisi ꝓpt̾
pendenda supplicia: quomͦ diẽ idẽ plato aliter
mundum fieri non potuisse pulcheirimũ atq
optimum. nisi om̃ium aĩaluĩ idẽ ĩmortaliũ et
mortalium gen̾ibꝰ impleret᷑ : Si aut̃ nr̃a institu¬
cio qua uł mortales conditi sumus diuinũ mu¬
nus ẽ. quomͦ pena ẽ ad ista corpora idẽ ad dimi¬
na beneficia remeare : & si ds qd̾ assidue plato
cominemorat sic̃ mundi uniu̾si ita om̃ĩũ aĩa¬
lium species ęt̾na intelligentia continebat. qͦmͦ
non ipse cuncta condebat: An aliquoꝵ eẽ ar¬
tifex nollet. quoꝵ efficiendoꝵ artẽ ineffabilis
eiꝰ et in effabilit̾ laudabilis mens hab̾et: Me

Expanded text:
ue falsissimum. Nam neque ita luunt poenas ue falsissimum. Nam neque ita luunt poenas animae, cum ad istam uitam denuo reuoluuntur, et omnium uiuentium siue in caelo siue in terra nullus est conditor, nisi a quo facta sunt caelum et terra. Nam si nulla causa est uiuendi in hoc corpore nisi propter pendenda supplicia: quo modo dicit idem Plato aliter mundum fieri non potuisse pulcherrimum adque optimum, nisi omnium animalium, id est et inmortalium et mortalium, generibus inpleretur? Si autem nostra institutio, qua uel mortales conditi sumus, diuinum munus est: quo modo poena est \' ad ista corpora, id est ad diuina beneficia, remeare? Et si Deus, quod adsidue Plato commemorat, sicut mundi uniuersi, ita omlium species aeterna intelligentia continebat, quomodo non ipse cuncta condebat? An aliquorum esse artifex nollet, quorum efficiendorum artem ineffabilis ejus et ineffabiliter laudabilis mens habere
Abbreviated transcription (Latin):
Ita sane plato minores et asũmo dõ factos dõs.
effectores ẽẽ uoluit aĩalium cet̾oꝵ ut immorta¬
lem partẽ ab ipso sum̾ent. ipsi u̾o mortalẽ at¬
tex̾ent. Proinde aĩaꝵ nr̃aꝵ eos creatores noluit
tionem dic̃ corpus om̃e fugiendum. simulq cũ suo
platone aliisq platonicis sentit. ut eos qui ĩmoda¬
te atq in honeste uix̾unt ꝓpt̾ luendas penas ad
corpora redire mortalia. Plato quidẽ etiam besti¬
arum porphirius tantũmꝰ ad hominum sequit᷑
eos ut dicant dõs suos quos a nob̾ uolunt qͣsi
parentes et conditores nr̃os coli nicħ eẽ aliud qͣm
fabros compediĩ carceruimue nr̃oꝵ. nec instito¬
res s inclusores alligatoresq nr̃os ergastulis
erumnosis et grauissimis cõculis. Aut gͦ desinãt
platonici penas animaꝵ ex istis corporibꝰ cõmi¬
nari. aut eos nob̾ dõs colendos non p̾dicent
quoꝵ in nob̾ oꝑationem ut qͣntum possumus
fugiamus et euadamꝰ hortant᷑. cum tñ utrũq¬

Expanded text:
Ita sane Plato minores et a summo Deo factos deos effectores esse uoluit animalium ceterorum, ut inmortalem partem ab ipso sumerent, ipsi uero mortalem adtexerent. Proinde animarum nostrarum eos creatores noluit tionem dicit corpus omne fugiendum simulque cum suo Platone aliisque Platonicis sentit eos, qui inmoderate adque inhoneste uixerint, propter luendas poenas ad corpora redire mortalia, Plato quidem etiam bestiarum, Porphyrius tantummodo ad hominum: sequitur eos, ut dicant deos istos, quos a nobis uolunt quasi parentes et conditores nostros coli, nihil esse aliud quam fabros conpedum carcerumue nostrorum, nec institutores, sed inclusores adligatoresque nostros ergastulis aerumnosis et grauissimis uinculis. Aut ergo desinant Platonici poenas animarum ex istis corporibus comminari, aut eos nobis deos colendos non praedicent, quorum in nobis operationem, ut 5 quantum possumus fugiamus et euadamus, hortantur, cum tamen sit utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
cansam quam dixi et siqua forte alia maior la¬
tet factus ẽ unus. s non relictus ẽ solus. Nicħ
enim hoc ẽ quam ħ genus tam discordiosum
uicio tam sociale natura. Neq enim comodiꝰ
contra uicnim discordie uł cauendũ neexistẽt.
uł sanandum cum extitisset nat᷑a loqueret᷑
hamana. qͣm recordatione illius parentis quẽ
ꝓpte̾a ds̃ ereare uoluit unum. de quo młti¬
tudo ꝓpagaret᷑. ut hac ãmonitione etiã in
multis concors unitas seruaret᷑. Quod u̾o fe¬
mina illi eac eiꝰ latere facta ẽ. etiam hĩc satis
significatum ẽ. qͣm cara mariti et uxoris debeat
ẽẽ coniunctio. Hȩc oꝑa dĩ ꝓpt̾e̾a sunt utiq in¬
usitata. quia pͥma. Qui aut̃ ista non eredunt
nulla facta ꝓdigia debent crede. Noq enim
et ipsa si usitato.naturȩ cuiricło gign̾entur.
ꝓdigia dicerent᷑. Quid aut̃ sub tanta gub̾na¬
tione diuine ꝓuidentię. qͣmius eiꝰ causa lateat
frustra gignit᷑: Ait quidam psalmus sacer.u

Expanded text:
causam, quam dixi, et si qua forte alia maior latet, factus est unus, sed non relictus est solus. Nihil enim est quam hoc genus tam discordiosum uitio, tam sociale natura. Neque commodius contra uitium discordiae uel cauendum ne existeret, uel sanandum cum extitisset, natura loqueretur humana, quam recordationem illius parentis, quem propterea Deus creare uoluit unum, de quo multitudo propagaretur, ut hac admonitione etiam in multis concors unitas seruaretur. Quod uero femina illi ex eius latere facta est, etiam hic satis significatum est quam cara mariti et uxoris debeat esse coniunctio. Haec opera Dei propterea sunt utique inusitata, quia prima. Qui autem ista non credunt, nulla facta prodigia debent credere; neque enim et ipsa, si usitato naturae curriculo gignerentur, prodigia dicerentur. Quid autem sub tanta gubernatione diuinae prouidentiae, quamuis eius causa lateat, frustra gignitur? Ait quidam psalmus sacer:
Abbreviated transcription (Latin):
in suo gen̾e afficiant᷑. non fac̾ nisi suminus ds̃.
cuiꝰ occulta potentia cuncta penetrans incõmu¬
tabili p̾sentia fac̃ eẽ quicquit aliqͦm᷑ ẽ. inqͣntum¬
cumq ẽ. quia nisi faciente illo non dale uł tale
ẽẽt. s ꝓrsus eẽ non poss. Qua ꝓpt̾ si in illa speciȩ
quani forisecꝰ corꝑales opifices rebꝰ imponunt.
urbẽ romã et urbẽ alexandriam n fabros et
architectos s reges quoꝵ uoluntate osilio imꝑio
fabricate sunt. illam romulũ illã alexcandrum
habuisse dñs conditores qͣnto potius ñ nisi dm̃
debemus conditorẽ dr̃e naturaꝵ qui neq ex ea
mat̾ia fac̃ aliquid qͣm ipse non fec̾it nec oꝑarios
ht̃ nisi quos ipse cieau̾it : & si potentiã suam
ut ita dicam fabricatoria rebꝰ subtrahat. ita ñ
erunt sic̃ ante qͣm fierent ñ fuer̃. s ante dico et̾¬
nitatȩ non tp̃re. Quis enĩ aliꝰ creator ẽ tempoꝵ

Expanded text:
in suo genere afficiantur, non facit nisi summus Deus, in suo genere afficiantur, non facit nisi summus Deus, cuius occulta potentia cuncta penetrans incontaminabili praesentia facit esse quidquid aliquo modo est, in quantumcumque est; quia nisi faciente illo non tale uel tale esset, sed prorsus esse non posset. Quapropter si in illa specie, quam forinsecus corporalibus opifices rebus inponunt, urbem Romam et urbem Alexandriam non fabros et architectos, sed reges, quorum uoluntate consilio imperio fabricatae sunt, illam Romulum, illam Alexandrum habuisse dicimus conditores: quanto potius non nisi Deum debemus conditorem dicere naturarum, qui neque ex ea materia facit aliquid, quam ipse non fecerit, nec operarios hut ita dicam, fabricatoriam rebus subtrahat, ita non erunt, sicut ante quam fierent non fuerunt? Sed ante dico, aeternitate, non tempore. Quis enim alius creato
Abbreviated transcription (Latin):
uet.⁊ fixa radicibꝰ continet. cum itidẽ legannus.
Ds̃ illi dat corpus quomͦ uoluerit. ⁊ unicuiq semi¬
num ꝓprium corpꝰ. Ita nec feminã sui puerꝑii
creatricẽ appellare debemus.s potiꝰ illũ qͥ eudã
fmnło suo dix̃. Priꝰ qͣm te formarẽ in ut̾o noui te.
R qͣmiuis am̃a sic uł sic effecta p̾gnantis ualeat
aliquibꝰ uelud induere qualitatibꝰ fecus. ułut
de uirgis uariatis fec̃ iacob ut peccora colore ua¬
ria gign̾ent᷑. nat᷑am tñ illã quȩ gignit᷑. tam ipse
non fecit. quam nec ipsa se fec̃. Quelib gͥ corꝑales
uł seminales cause gignendis rebꝰ adhibeantur.
siue oꝑationes angłoꝵ aut hominũ aut quoꝵẽq
aĩalium. siue mariũ feminaꝵq comiationibꝰ
quęlib etiam desid̾ia motus am̃ę matris ualeãt
aliquid liuam̃toꝵ aut coloꝵ asꝑg̾e̾ ten̾is molli¬
bꝰq conceptibꝰ. ipsas omĩno naturas quȩ sic uł sic

Expanded text:
et fixa radicibus continet, cum itidem legamus, et fixa radicibus continet, cum itidem legamus, Deus illi dat corpus quomodo voluerit, et unicuique seminum proprium corpus . Ita nec feminam sui puerperii creatricem appellare famulo suo dixit: Priusquam te formarem in utero, noui te. Et quamuis anima sic uel sic affecta praegnantis ualeat aliquibus uelut induere qualitatibus fetum, sicut de uirgis uariatis fecit Iacob, ut pecora colore uaria gignerentur: naturam tamen illam, quae gignitur, tam ipsa non fecit, quam nec ipsa se fecit. Quaelibet igitur corporales uel seminales causae gignendis rebus adhibeantur, siue operationibus angelorum aut hominum aut quorumque animalium siue marium feminarumque mixtionibus; quaelibet etiam desideria motusue animae matris ualeant aliquid liniamentorum aut colorum aspergere teneris mollibusque conceptibus: ipsas omnino naturas, quae sic uel sic
Abbreviated transcription (Latin):
naturales quas uidemꝰ in rebꝰ quibꝰq nascentibꝰ
ñ exetrinsecus adhib̃i. s intuna creatoris potẽ¬
cia. qui dix̃ cęlum et t̾ram ego impleo ⁊ cuiꝰ¬
sapientia ẽ. quȩ ating̾ afine usq ad finẽ fortit̾.
et disponit omia suauit̾. P romde facti pͥmitꝰ
angłi cutꝰ modi minist̾rum p̃buerint creatori
cet̾᷑a facienti nescio nec tribuere iłł audõ qd̃
forte non possunt. nec debeo denegare qd̃ possũt
Creationẽ tam̃ condicionẽq omĩũ naturaꝵ q̃ fit
ut omĩno naturȩ sint. eis ꝙͦ fauentibꝰ illi dõ
tribuo. eui se ipsi deb̾e qd̾ sunt eum gr̃aꝵ actiõe
nouer̃. Non solum gͥ agricolas ñ dm̃ĩs fructiuĩ.
quoꝵ cumq ereatores cũ legamꝰ neq qui plan¬
tat ẽ aliquid neꝙ qui rigat. s qui in crem̃tũ
dat ds̃. s ne ipsam quidẽ t̾rã qͣmiua mat̾ om̃iũ
fecunda uideatur quȩ germinibꝰ erumpentia ꝓmo

Expanded text:
naturales, quas uidemus in rebus quibusque nascentibus naturales, quas uidemus in rebus quibusque nascentibus non extrinsecus adhiberi, sed intima Creatoris potentia, qui dixusque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter. Proinde facti primitus angeli cuius modi ministerium praebuerint Creatori cetera facienti nescio; nec tribuere illis audeo quod forte non possunt, nec debeo derogare quod possunt. Creationem tamen conditionemque omnium naturarum, qua fit ut omnino naturae sint, si debere quod sunt cum gratiarum actione noverunt. Non solum igitur agricolas non dicimus fructuum quorumque creatores, cum legamus, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus : sed ne ipsam quidem terram, quamvis mater omnium fecunda videatur, quae germinibus erumpentia promovet,
Abbreviated transcription (Latin):
hibetur extrinsecus ciiquã mat̾ie corꝑali sic̃
oꝑantur homines figuli et fabri. atq id genus
opificis. qui etiam pingunt atq effingunt
formas similes corporibꝰ aĩaliũ. alia u̾o quȩ in¬
trinsecus efficientes causas ht̃ de secreto ⁊ occul¬
to naturę uiuentis atq intelligentis arbitrio.
quȩ non solum naturales corpoꝵ species. ueꝵ
etiam ipsas aĩantiũ aĩas dum non fit fac̃. supͣ
dicta illa species artificibꝰ quibꝰq tribuit᷑. Hȩc
aut̃ alt̾a non nisi uni artifici creatori ⁊ cõdito¬
ri dõ qui mundum ipsũ et angłos fine ullo
mundo et sine ulł anglis fec̃. Qua enĩ ui diui¬
na ⁊ ut ita dicam effectiua. quȩ fieri nese̾ sed
face̾. accep̃ speciem cũ mundus fieret rotundi¬
tas cęli et rotunditas solis eadẽ ui diuina et
effectiua quȩ fieri nesc̃ s fac̾e. accep̃ fpeciẽ ro¬
tunditas cęli et rotunditas pomi. ⁊ cet̾e figurȩ

Expanded text:
hibetur extrinsecus cuicumque materiae corporali, sicut hibetur extrinsecus cuicumque materiae corporali, sicut operantur homines figuli et fabri adque id genus opifices, qui etiam pingunt et effingunt formas similes corporibus animalium; alia uero, quae intrinsecus efficientes causas habet de secreto et occulto naturae uiuentis adque intellegentis arbitrio, quae non solum naturales corporum species, uerum etiam ipsas animantium animas, dum non fit, facit: supra dicta illa species artificibus quibusque tribuatur; haec autem altera non nisi uni artifici, creatori et conditori Deo, qui mundum ipsum et angelos sine ullo mundo et sine ullis angelis fecit. Qua enim ui diuina et, ut ita dicam, effectiua, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem, cum mundus fieret, rutunditas caeli et rutunditas solis: eadem ui diuina et effectiua, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem rutunditas oculi et rutunditas pomi et ceterae figurae
Abbreviated transcription (Latin):
hoc eum ad eiꝰ plena ꝓsua capacitate noticia
bĩtudinis ꝑfectione ꝑuen̾it. qnõ nec homite
amicum possit quis qͣm amare fidelit̾. eui se
fut᷑um noũ inuicũ : sed absit ut uera suit
quȩ nob̾ minant᷑. uerã miseriã mimqͣm fun¬
endam. s int̾positionibꝰ false bĩtudinis sepe
facta eẽ cuncta mortalia in quibꝰ homo p̃cipuũ
diisq ipsis cogitatum ten̾et locum. si suꝑsticio¬
ne careant. qua quer̃ uñ iuste uideant᷑ sacra⁊
sacͥficia fac̾e̾ quasi conditoribꝰ sins. facile carebt̃
etiam opimonis errore. Neq enim fas ẽ ulliꝰ
nature qͣm minime mortałq creatorẽ nͥ dm̃
cred̾e acdic̾e. et ante qͣm possit intelligi. An
głi aut̃ quos illi libentiꝰ dõs appellant etiam¬
si adhibent uł uissi uł ꝓmissi oꝑationẽ suam
rebꝰ que gignẽt᷑ in mundo. tam non eos dins
creatores animaliũ qͣm nec agricolas frugũ
atq arboꝵ. Cum enim alia sit species quȩ ad¬

Expanded text:
hoc cum ad eius plenam pro sua capacitate notitiam hoc cum ad eius plenam pro sua capacitate notitiam beatitudinis perfectione peruenerit? quando nec hominem amicum possit quisque amare fideliter, cui se futurum nouit inimicum. Sed absit ut uera sint, quae nobis minantur ueram miseriam numquam finiendam, sed interpositionibus falsae beatitudinis saepe facta esse cuncta mortalia, in quibus homo praecipuum disque ipsis cognatum teneret locum, si superstitione careant, qua quaerunt unde iuste uideantur sacra et sacrificia facere quasi conditoribus suis, facile carebunt etiam huius opinionis errore. Neque enim fas est ullius naturae quamlibet minimae mortalisque creatorem nisi Deum credere ac dicere, et antequam possigeli autem, quos illi deos libentius appellant, etiamsi adhibent vel jussi vel permissi operationem suam rebus quae gignuntur in mundo, tamen tam non eos dicimus creatores animalium, quam nec agricolas frugum formari. Cum enim alia sit species, quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
et ħ ꝓpt̾ea ut possint dõ circuitibꝰ definitis
enntibꝰ semꝑ atq redeuntibꝰ ꝑ nr̃as falsas bĩtu¬
dines et ueras miserias alt̾natĩ quidẽ s reuo¬
lutione incessabili sempit̾nas nota eẽ oꝑa sua
quȩ infinita sunt indagare: Quis hec audiat
quis credat. quis ferat. Quȩ si u̾a eẽnt non
solum tac̾ent᷑ prudentiꝰ. ueꝵ etiam ut qmͦ
ualeo dicam qd uolo. doctius nescirent᷑. Nlam
nesciamꝰ. ut hic felicior sit expectacio. qͣm illic
adeptio sũmi boni. qn̾o hic et̾na uita ꝯseq̃nda
expectat᷑. ibi aut̃ bã s non ȩt̾na qũoq amittẽ¬
da cognoseit᷑. Si aut̃ dicunt neminẽ posse ad
illã bĩtudinẽ ꝑuenire. nisi hos eireuitꝰ u̾ biti¬
dinẽ ꝑuenturũ. qui ea docent quibꝰ amor ipse
torpescat : Nam quis non remissus et tepidi
amet eum quẽ se cogitat necessario desertum
et cõrtra enis u̾itate sapienciamq senfurũ.

Expanded text:
et hoc propterea, ut possint Deo circuitibus definitis et hoc propterea, ut possint Deo circuitibus definitis euntibus semper adque redeuntibus per nostras falsas beatitudines et ueras miserias alternatim quidem, sed reuolutione incessabili sempiternas nota esse opera quae infinita sunt, indagare? Quis haec audiat? quis credat? quis ferat? Quae si uera essent, non solum tacerentur prudentius, uerum etiam ut quo modo ualeo dicam quod uolo doctius nescirentur. Nam nesciamus, ut hic felicior sit expectatio quam illic adeptio summi boni; quando hic aeterna uita consequenda expectatur; ibi autem beata, sed non aeterna, quandoque amittenda cognoscitur. Si autem dicunt neminem posse ad illam beatitudinem peruenire, nisi hos circuitus, ubi beatitudinem peruenturum, qui ea docent, quibus amor ipse torpescat? Nam quis non remissius et tepidius amet eum, quem se cogitat necessario deserturum et contra eius ueritatem sapientiamque sensurum, et
Abbreviated transcription (Latin):
aures piorum ferant pꝰ em̃sione tot tantisq
calamitatibꝰ uitam si tam̃ uita ilta dicenda ẽ.
quȩ potuis mors ita grauis ut mors. quȩ ab
hac lib̾at mortis huiꝰ amore timeat᷑. pꝰ tam¬
magna mala tã qͣm multa et orrenda. tandem
aliqnõ ꝑ uerã religionẽ atq sapientiã expiata
atq infinitam ita ꝑuenire ante conspectũ di.
atq ita fieri bãm contemplacione incorporeȩ
lucis ꝑ participationẽ ĩmutabił ĩ mortalitatis
eiꝰ cunis adipiscende amore flagramꝰ. ut eam
qñoq neceẽ sit deseri.⁊ eos qui deserunt ab illa
ȩt̾nitate. u̾itate. felicitate deiectos tarthareẽ
mortalitati. turpi stulticie. miseriis exeerabl
implicari. uͥ ds̃ amittatur uͥ odio u̾itas haben
uͭͥ ꝑ ĩmundas nequitias bĩtudo querat᷑. ⁊ ħ itidẽ
atq itidẽ sine ullo fine pͥoꝵ atq post̾ioꝵ certis
int̾uallis ⁊ dim̃sionibꝰ scłoꝵ factum ⁊ fut᷑um.

Expanded text:
aures piorum ferant post emensam tot tantisque aures piorum ferant post emensam tot tantisque calamitatibus uitam si tamen uita ista dicenda est, quae potius mors est, ita grauis, ut mors, quae ab hac liberat, mortis huimagna mala tamque multa et horrenda, tandem aliquando per veram religionem atque sapientiam expiata atque finita, ita pervenire ad conspectum Dei, atque ita fieri beatum contemplatione incorporeae lucis eius, cuius adipiscendae amore flagramus, ut eam quandoque necesse sit deseri et eos, qui deserunt, ab illa aeternitate ueritate felicitate deiectos tartareae mortalitati, turpi stultitiae, miseriis exsecrabilibus inplicari, ubi Deus amittatur, ubi odio ueritas habeatur, ubi per inmundas nequitias beatitudo quaeratur, et hoc itidem adque itidem sine ullo fine priorum et posteriorum certis interuallis et dimensionibus saeculorum factum et futurum;
Abbreviated transcription (Latin):
definire non audeo. Fortassis enĩ possit dici scłm
quȩ sunt scła ut nicħ aliud ꝑhibeat᷑ scłm scłi qͣm
celoꝵ. Nam cȩlum ds uocauit firmam̃tũ suꝑ
qd̃ sunt aquę ⁊ tam̃ psalmus. ⁊ aque inquit
quȩ suꝑ cęlos laudent nom̃ dñi. Quid gͦ istoꝵ
duoꝵ sit an p̾t̾ hec duo aliquid aliud de scłis
scłorum possit intelligi. ꝓfundissima questio ẽ.
Neq hoc qd̾ nunc agimus impedit si indiscussa
int̾im differatur. siue aliqͥd in ea diffinire ua¬
leamus. siue nos faciat cautiores diligentior
ipsa tractacio ne in tanta obscuritate rerũ
affirmare tem̾e aliquid audeamus. Nc̃ enĩ cõtͣ
opimonẽ disputamꝰ. qr illi cireuitꝰ asserunt᷑
quibꝰ semꝑ eadẽ ꝑ int̾ualla tp̃oꝵ neceẽ eẽ repeti¬
rentia. lib̾atoꝵ bĩtudine sine ullo recursu mi¬
cireuitꝰ illi eadem re uoluentes locũ ñ hñt qͦs
maxime refellit ȩt̾na uita scłoꝵ. Quoꝵ enĩ¬

Expanded text:
definire non audeo. Fortassis enim possit dici saeculum, definire non audeo. Fortassis enim possit dici saeculum, quae sunt saecula, ut nihil aliud perhibeatur saeculum caelorum. Nam caelum Deus uocauit firmamentum super quod sunt aquae; et tamen psalmus: Et aquae, inquit, quae super caelos, laudent nomen Domini. Quid ergo istorum duorum sit, an praeter haec duo aliquid aliud de saeculis saeculorum possit intellegi, profundissima quaestio est, neque hoc quod nunc agimus inpedit, si indiscussa interim differatur; siue aliquid in ea definire ualeamus, siue nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio, ne in tanta obscuritate rerum adfirmare temere aliquid audeamus. Nunc enim contra opinionem disputamus, qua illi circuitus adseruntur, quibus semper eadem per interualla trentia, liberatorum beatitudine sine ullo recursu micircuitus illi eadem reuoluentes locum non habent, quos maxime refellit aeterna uita sanctorum.
Abbreviated transcription (Latin):
scientie dĩ qua comp̃hendit᷑ eẽ nõ pot̾ infinita.
qui tandẽ nos sumꝰ homuncłi qui eiꝰ scientie
limites fige̾ p̾sumamꝰ dicentes. qd̾ nisi eiꝰdẽ
circuitibꝰ tempoꝵ eadẽ temporalia repetant᷑.
non pot̾ ds̃ cuncta quę fecit uł p̾scire ut faciat
uł scire cum fec̾it: Cuius sapientia simpliciter
multiplex.⁊ uniformit̾ multiformis tam incõ¬
prehensibili comp̾hensione. omĩa incomp̾ben¬
sibilia comp̾hendit ut quecumq noua et dis¬
similia consequentia p̾cedentibꝰ si semꝑ face̾ uel¬
let inordinata et in ꝓuisa hab̾e non posset nec
neret. quod utrum ita faciat. ⁊ contiiata sͥ
conexione copulent᷑. quȩ apellantur scła scłoꝵ.
alia tam̃ atq alia ordinata dissimilitudine ꝓ¬
currentia eis dum taxat qui ex miseria lib̾at᷑
in sua bã unmortalitate sine fine manentibꝰ. an
quȩ cum tp̃r transeunt tamqͣm efficientia scłoꝵ.

Expanded text:
scientiae Dei, qua conprehenditur, esse non potest infinita: scientiae Dei, qua conprehenditur, esse non potest infinita: qui tandem nos sumus homunculi, qui eius scientiae limites figere praesumamus, dicentes quod, nisi eisdem circuitibus temporum eadem temporalia repetantur, non potest Deus cuncta quae facit uel praescire ut faciat, uel scire cum fecerit? cuius sapientia simpliciter multiplex et uniformiter multiformis tam inconprehensibili conprehensione omnia inconprehensibilia conprehendit, ut, quaecumque noua et dissimilia consequentia praecedentibus si semper facere uellet, inordinata et inprouisa habere non posset, nec rum. Quod utrum ita faciat, et continuata sibi conexione copulentur quae appellantur saecula saeculorum. alia tamen adque alia ordinata dissimilitudine procurrentia, eis dumtaxat, qui ex miseria liberantur, in sua beata inmortalitate sine fine manentibus; an quae cum tempore transeunt, tamquam efficientia saeculorum,
Abbreviated transcription (Latin):
entia num̾oꝵ ñ solũ duplicari uer̃ etiam multi¬
plicari pot̾. Ita u̾o sins quisq num̾us ꝓprieta¬
tibꝰ t̾minatur. ut nillus eoꝵ par eẽ cireumq alt̾i
possit. Ergo ut dispares int̾ se atq di̾si s̃. et
singłi quicq funti sunt.⁊ om̃s infiniti sunt.
Itane num̾os ꝑꝑ infinitatẽ nescit õs ds̃: iusq
ad quandã summa mim̾oꝵ scientia dĩ ꝑuenit.¬
x̾it: Nec audebunt isti contempn̾e num̾os. et
eos drẽ ad dĩ scientiam non ꝑtin̾e. ap̃d quos
O mĩa in m̃sura ⁊ num̾o ⁊ pod̾e disposiusti. De qͦ¬
in engłio. Capilli inquit ur̃i om̃s num̾ati sunt.
bilis ei cuiꝰ intelligentie ñ ẽ nim̾̃us. Qua ꝑꝑ si
quicqͥd scientia comp̃hendit᷑. de scientie comp̃hẽ¬
sione finitur. ꝓfecto et om̃is infinitas quodam
meffabili mͦ dõ finita ẽ. quia scientie ipsius in¬
cõp̃h enfibił non ẽ. Qua re si uifinitas num̾oꝵ

Expanded text:
entia numerorum non solum duplicari, uerum etiam multientia numerorum non solum duplicari, uerum etiam multiplicari potest. Ita uero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuicumque alteri possit. Ergo et dispares inter se adque diuersi sunt, et singuli quique finiti sunt, et omnes infiniti sunt. Itane numeros propter infinitatem nescit omnes Deus, et usque ad quandam summam numerorum scientia Dei peruenit,xerit? Nec audebunt isti contemnere numeros, et eos dicere ad Dei scientiam non pertinere, apud quos Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti ? De qin euangelio: Capilli, inquit, uestri omnes numerati sunt. bilis ei, cuius intellegentiae non est numerus. Quapropter si, quidquid scientia conprehenditur, scientis conprehensione finitur: profecto et omnis infinitas quodam ineffabili modo Deo finita est, quia scientiae ipsius inconprehensibilis non est. Quare si infinitas numerorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubio qd̃ dr̃ pͥns et posterius. in rebꝰ pͫ nõ
existentibꝰ ⁊ postiꝰ existentibꝰ fuit. in illo aut̃ nõ
alta p̾cedentẽ alta subsequens mutauit aut ab¬
stulit uoluntatẽ. S una eademq sempit̾na et ĩ¬
mutabili uoluntate res quas condidit et pͥus ut
non eẽnt egit qͣmdui non fuerunt. ⁊ ut postiꝰ eẽt.¬
mirabilit̾ fortassis ostendens. qͣm non eis indigu¬
erit. sed eas gratuita bonitate condid̾it. cum sine
illis ex ȩt̾nitate mitio carente ñ minore bĩtudine
ꝑmansit. Illut aut̃ aluid qd̾ dicunt nec dĩ scien¬
tia quȩ infinita sunt posse comp̾hendi. restat ei ᷤ
ut drẽ audeant atq hinc se uoragini ꝓfunde
impietatis inm̾gãt. qd non om̃s num̾os nou̾at.
Eos quippe inifinitos cẽ certissimũ ẽ. qm̃ in quoc̃q
num̃o finẽ facienduĩ putau̾is. idẽ ipse nõ dico uno
addito augi. s qͣmlib sit magnꝰ et qͣmlib in gen¬
tẽ multitudinẽ continens in ipsa ratione atq sci¬

Expanded text:
uod dicitur prius et posterius, in rebus prius non existentibus et posterius existentibus fuit; in illo autem non alteram praecedentem altera subsequens mutauit aut abstulit uoluntatem, sed una eademque sempiterna et inmutabili uoluntate res, quas condidit, et ut prius non essent egit, quamdiu non fuerunt, et ut postermirabiliter fortassis ostendens, quam non eis indiguerit, sed eas gratuita bonitate condiderit, cum sine illis ex aeternitate initio carente in non minore beatitate ndi. Illud autem aliud quod dicunt, nec Dei scientia quae infinita sunt posse conprehendi: restat eis, ut dicere audeant adque huic se uoragini profundae inpietatis inmergant, quod non omnes numeros Deus nouerit. Eos quippe infinitos esse, certissimum est; quoniam in quocumque numero finem faciendum putaueris, idem ipse, non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione adque sci
Abbreviated transcription (Latin):
lubriter uͥ ait. Dico aut̃ ꝑ gr̃am dĩ quȩ data ẽ
mͥ omnibꝰ qui sunt int̾ uos ñ plus saꝑe qͣm
oꝑortet saꝑe. s saꝑe ad temꝑantiam. uncuiq
sus alatur infãs. fiet ut crescendo plus sapiat.
Si aut̃ uires capacitatis suȩ excedat deficiet ao¬
qͣm crescat. Quȩ scła p̃terierint ante qͣm gemu
tamen dubito niehil omnino ereature ereatou
eoet̾num. Dicit etiam apłs tp̃ra ȩt̾na nec eis e¬

Expanded text:
lubriter, ubi ait: Dico autem per gratiam Dei quae data est lubriter, ubi ait: Dico autem per gratiam Dei quae data est mihi omnibus qui sunt in uobis, non plus sapere quam oposuis alatur infans, fiet ut crescendo plus capiat. Si autem vires capacitatis suae excedat, deficiet aneterna. Quae saecula praeterierint antequam genustamen dubito nihil omnino creaturae Creatori esse coaeternum. Dicit etiam apostolus tempora aete
Abbreviated transcription (Latin):
genitã. s ab ipso de nichilo factã. nec ei coet̾¬
nam. Erat quippe añ illam qͣmius nullo tp̃r
sine illa. non eam spatio transcurrente s ma¬
nente ꝑpetuitate p̾cedens. S hoc si respõdo eis
qui requirunt qͦmͦ semꝑ ereator semꝑ dñs fuit
si creatura seruiens non semꝑ fuit aut quom᷑
ereata ẽ ⁊ non potius ereatori coet̾na ẽ si semꝑ
fuit. uereor ne facilius iudicer affirmare quod
nescio. qͣm doc̾e qd̾ scio. Redeo gͥ ad id quod erea¬
tor nr̃ nos scire uoluit. illa u̾o quȩ uł sapien¬
tioribꝰ in hac uita scire ꝑmittit. uł omnino ꝑfec¬
tis in alia uita scienda seruaũ. ultͣ iures m̃as
ee confiteor. S idõ putaui sine affirmatione
tractanda. ut qui hȩc legunt uideant a quibꝰ
questionum se ꝑicłis debeant temptare. nec
ad om̃ia se ydoneos arbitrentur. pociusq intel¬
ligant qͣm sit apło obtemꝑandũ p̾cipienti sa¬

Expanded text:
genitam, sed ab ipso de nihilo factam, nec ei coaetergenitam, sed ab ipso de nihilo factam, nec ei coaeternam. Erat quippe ante illam, quamvis nullo tempore sine illa, non eam spatio transcurrente, sed manente perpetuitate praecedens. Sed si respondero eis, qui requirunt, quomodo semper creator semper dominus fuit, si creatucreata est et non potius creatori coaeterna est, si semper fuit: uereor ne facilius iudicer adfirmare quod nescio, quam docere quod scio. Redeo igitur ad id, quod creator noster scire nos uoluit; illa uero, quae uel sapientioribus in hac uita scire permisit uel omnino perfectis in alia uita scienda seruauit, ultra uires meas esse\' confiteor. Sed ideo putaui sine adfirmatione tractanda, ut qui haec legunt uideant, a quibus quaestionum periculis debeant temperare, nec ad omnia se idoneos arbitrentur potiusque intellegant quam sit apostolo obtemperandum praecipienti sa
Abbreviated transcription (Latin):
Uͥ enim nuilla creatura est cuiꝰ mutabilibꝰ motibꝰ
tempora ꝑaguntur. tpra omnino eẽ nõ possunt
Ac ꝑhoc et si semꝑ fuerunt creati sunt. nec si sẽꝑ
fuer̃ dõ creatori coęt̾ni sunt. Ille enĩ semꝑ fuit
ȩt̾nitate immutabilis. isti aut̃ facti sunt. S idõ
semꝑ fuisse dñr. quia omĩ tp̃r fuer̃. sine quibꝰ
tp̃ra nullomͦ eẽ potuer̃. ⁊ empus aut̃ qm̃ muta
bilitate transcuirit. ęt̾nitati ĩmutabili ñ pot̾
ẽẽ coet̾nũ. Ac ꝑhoc etiam si immortalitas angłoꝵ
non transit in tp̃r. nec p̾̃t̾ita ẽ quasi iam sit.
nec futura quisi nondum sit. tamen eorum motꝰ
quibꝰ tp̃ra ꝑaguntur ex futuro in p̾t̾itum transe¬
unt.⁊ idõ creatori in cuius motu dicendum ñ ẽ
uł fuisse quod iam non sit. uł futurum ẽẽ quod
ñdum sit. cͥoet̾ni eẽ non possunt. Qua ꝓpt̾ si dñ¬
ds̃ semꝑ dns fuit. semꝑ habuit creaturã suo¬
dnãtui seruientẽ. uerumptam̃ non de ipso

Expanded text:
 enim nulla creatura est, cujus mutabilibus motibus tempora peragantur, tempora omnino esse non possunt. Ac per hoc et si semper fuerunt, creati sunt; nec, si semper fuerunt, ideo Creatori coaeterni sunt. Ille enim semper fuit aeternitate immutabili: isti autem facti sunt; sed ideo semper fuisse dicuntur, quia omni tempore fuerunt, sine quibus tempora nulbilitate transcurrit, aeternitati inmutabili non potest esse coaeternum. Ac per hoc etiamsi inmortalitas angelorum non transit in tempore, nec praeterita est quasi iam non sit, nec futura quasi nondum sit: tamen eorum motus, quibus tempora peraguntur, ex futuro in praeteritum transeunt, et ideo Creatori, in cuius motu dicendum non est uel fuisse quod iam non sit, uel futurum esse quod nondum sit, coaeterni esse non possunt. Quapropter si Deus semper dominus fuit, semdominatui servientem, veruntamen non de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
natura non fecit. nͥ cum abono sponte defecit.
ut mali causa ñ sit bonũ. s defectus abono.
aut minorẽ acceꝑunt amoris diuini gr̾am qͣm
illi qui in eadem ꝑstit̾unt. aut si ut᷑q boni eͣ¬
liter creati sunt. istis mala uoluntate cadentibꝰ
illi amplius adiuti ad eam bĩtudinis plenitudi¬
nem uñ se numqͣm casuros certissumi fierent ꝑ¬
uenerũt. sic̃ iam etiam in libro quẽ sequit᷑ iste
tractammus. Confitendũ ẽ gͥ cum debita laude
ciratoris. non ad solos scõs homines ꝑtin̾e. uer̃¬
&ẽ de sc̃is angłis posse dici. qd̾ learitas dĩ diffusa
hominũ s pͥmitus p̾cipueq angłoꝵ bonũ ẽẽ qd̃
scͥptum ẽ. mͥ aut̃ adherere dõ bonumẽ. Hoc bo¬
num quib comune ẽ. hñt et cum illo eui ad

Expanded text:
natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono, aut minorem acceperunt amoris divini gratiam, quam illi qui in eadem perstiterunt: aut si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala voluntate cadentibus, illi amplius adjuti ad eam beatitudinis plenitudinem unde se nunquam casuros certissimi fierent pervenerunt, sicut jam etiam in libro quem sequitur iste, tractavimus. Confitendum est igitur cum debita laude Creatoris, non ad solos sanctos homines pertinere, verumetiam de sanctis angelis posse dici, quod charitas Dei diffusa hominum, sed primitus praecipueque angelorum bonum esse quod scriptum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est. Hoc bon
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ent. quid aluid ostendit᷑ nisi uoluntatẽ qͣmlib
bonam. in opẽ fuisse in solo desid̾io temansurã.
nͥ ille qui bonam naturã ex nchilo sui capacẽ fe¬
cerat ex se ipso face̾t implendo meliorem p̾us fa¬
ciens. excitando aiudiorẽ: Nam ⁊ hoc discucien¬
dum ẽ siboni angłi ipsi in se fecer̃ uoluntatẽ¬
bonam utrum aliqͣ eam an nulla uoluntate fe¬
cerunt. Si nulla: utiq nec fecerunt. Si aliqua:
utrum mala an bona. Si mala. quomodo esse
potuit mala uoluntas bone uoluntatis effectrix :
Si bona. iam gͦ habebant. & istam quis fec̾at nisi
ille qui eos cum bona uoluntate idest eum amo¬
re casto quo illi adhererent creauit. simul eis et
condens naturã et largiens grãm: Uñ sine bona
uoluntate hoc ẽ dĩ amore nũqͣm sc̃os angłos fiuᷤᷤ¬
se credendum ẽ. Isti aut̃ qui eum boni creati eẽnt.¬
tamen mali sunt mala ꝓpͥa uoluntate. qͣm bona

Expanded text:
uiuerent: quid aliud ostenditur nisi uoluntatem quamlibet uiuerent: quid aliud ostenditur nisi uoluntatem quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram, nisi ille, qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret inplendo meliorem, prius faciens excitando auidiorem? Nam et hoc discutiendum est, si boni angeli ipsi in se fecerunt bonam uoluntatem, utrum aliqua eam an nulla uoluntate fecerunt. Si nulla, utique nec fecerunt. Si aliqua. utrum mala an bona? Si mala, quo modo esse potuit mala uoluntas bonae uoluntatis effectrix? Si bona, iam ergo habebant. Et istam quis fecerat nisi ille, qui eos cum bona uoluntate, id est cum amore casto quo illi adhaererent, creauit, simul eis et condens naturam et largiens gratiam? Unde sine bona uoluntate, hoc est Dei amore, numquam sanctos angelos fuisse credendum est. Isti auttamen mali sunt, mala propria voluntate, quam bona
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ illi in eadẽ bona uoluntate manser̃. isti ab ea
deficiendo mutati sunt. mala scilicet uolunta¬
te. hoc ipso qd̃ ab ymo defecer̃. a quo ñ defecissẽt̃.
si ntiq uoluissent. Si aut̃ boni angłi fuerunt
fecerunt. g̾ meliores a se ipsis qͣm ab illo facti s̃:
Absit. Quid enim erant sine bona uoluntate nͥ
mali : Aut si ꝓpt̾ea ñ mali quia nec mala uo¬
luntas eis merat. neq enim ab ea qͣm ñdum ce¬
ꝑant hr̃e defecer. certe ñdum tales. ndũ tã boni.
qͣm eẽ cum uoluntate ceꝑunt. Aut si ñ potuer̃
se ipsos fac̾e̾ meliores qͣm eos ille fecerat. quo
nemo melius quicqͣm fac̾ ꝓfecto et bonã uo¬
luntatẽ qua meliores eẽnt. nisi oꝑante adiutorio
creatoris hab̾e non possent. & cum ro egit eoꝵ bo¬
na uoluntas. ut non ad seipsos qui minus erant
s ad illum qui sumine ẽ conu̾t̾ent᷑. eiq adherenteᷤᷤ
magis ẽẽnt eiusq participatione sapient̾ bẽq u

Expanded text:
quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt, mala scilicet uoluntate hoc ipso quod a bona defecerunt; a qua non defecissent. si utique noluissent. Si autem boni angeli fuerunt  operante fecerunt, ergo meliores a se ipsis quam ab illo facti sunt. Absit. Quid enim erant sine bona uoluntate nisi mali? Aut si propterea non mali, quia nec mala uoluntas eis inerat neque enim ab ea, quam nondum coeperant habere, defecerant, certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona uoluntate coeperunt. At si non potuerunt se ipsos facere meliores, quam eos ille fecerat, quo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uoluntatem, qua meliores essent, nisi operante adiutorio Creatoris habere non possent. Et cum id egit eorum uoluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illum, qui summe est, conuerterentur eique adhaerentes magis essent eiusque participatione sapienter beateque
Abbreviated transcription (Latin):
potestatis. s aĩȩ ꝑu̾se amantis potestatẽ suã. po¬
tentioris iustiore contẽpta. Ae ꝑhoc qui ꝑu̾se amat
cui lib natuiȩ bonum. etiam si adipiscitur. ipse
fit inbono malus. ⁊ miser meliore pͥuatus. Cũ gͦ
male uoluntatis efficiens nat᷑ał uł si dici pot̾
ẽenciał nulla sit causa. ab ipsa quippe incipit
sp̃uũ mutabilium malũ quo miniuit᷑ atq depra¬
uatur nature bonũ. nec talẽ uoluntatẽ fac̾ nisi
defectio qua deserit᷑ ds̃ cuiꝰ defectionis & causa
utiq defec̃. si dic̾imus nulla ẽẽ efficientẽ causã
etiam uoluntatis bone. cauendũ ẽ ne uoluntaᷤᷤ
bonoꝵ angłoꝵ non facta s dõ coet̾na eẽ credatur.
Cum gͦ ipsi facti sint quomͦ illa non ẽẽ facta dicet᷑:
Pono quia facta ẽ utrum cum ipsis facta ẽ. an
sine illa fuerunt pͥus: s si cum ipsis nõ dubiũ qd̾
ab illo facta sit a quo ⁊ ipsi. Simulq ut facti

Expanded text:
potestatis, sed animae peruerse amantis potestatem suam popotestatis, sed animae peruerse amantis potestatem suam potentioris iustiore contemta. ac per hoc qui peruerse amat cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. Cum ergo malae uoluntatis efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque deriuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis etiam causa utique deficit —: si dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uolubonorum angelorum non facta, sed Deo coaeterna esse credatur. Cum ergo ipsi facti sint, quo modo illa non esse facta dicetur? Porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est, an sine illa fuerunt prius? Sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit, a quo et ipsi; simulque ut facti
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid faciunt. causas hñt efficientes. In qͣntũ
aut̃ deficiunt. ⁊ ex hoc mala faciunt. Quid enĩ
tunc faciunt nͥ uana quȩ causas hñt deficiẽte:
Item questio in quo fit mala uoluntas. id in eo
ficri quod si nollet non fieret. ⁊ idõ ñ necessarioᷤ
s uoluntarios defectus iusta pena consequit᷑.
Deficitur enim non ad mala s male. idẽ nõad ma¬
las naturas s ido male q contra ordinẽ naturaꝵ
ab eo qui summe ẽ ad id qd̾̃ minus ẽ. Neq enĩ auri
uitium ẽ auaritia s hominis ꝑu̾se amantis aur̃.
iusticia delicta quȩ incõ parabilit̾ auro debuit
neglecta temꝑantia qua rebꝰ sp̃alit̾ pulcͥoribꝰ ⁊ in¬
corruptibilit̾ suauioribꝰ coaptamur. Nec iactantia
uitium ẽ laudis humane s animȩ ꝑu̾se amantiᷤ
laudari ab hominibꝰ. sp̃to testimonio concientie.
N&c suꝑbia uitium ẽ dantis porestatẽ uł ipsiꝰ etiã¬

Expanded text:
aliquid faciunt cum causas habent efficientes, in quantum aliquid faciunt cum causas habent efficientes, in quantum autem deficiunt et ex hoc mala faciunt quid enim tunc faciunt nisi vana?, causas habent deficientes. Itemque scio, in quo fit mala voluntas, id in eo fieri quod, si nollet, non fieret, et ideo non necessarios sed voluntarios defectus justa poena consequitur. Deficitur enim non ad mala, sed male, id est non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. Neque enim auri uitium est auaritia, sed hominis peruerse amantis aurum iustitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit neglecta temperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sed animae peruerse amantis laudari ab hominibus spreto testimonio conscientiae; nec su
Abbreviated transcription (Latin):
uid̾ẽ tenebras. uł audire silentium. qd̾ tam̃ utrũ¬
q nob̾ notum ẽ. neq illud nisi ꝑ ocłos. neq hoc
nisi ꝑ aures. ñ sane ĩsp̃e. s. ĩspeciei pͥuatione. Nemo
gꝰ ex me scire querat qd̾ me nescire scio. nisi for¬
t ut nescire querat discat. quod scire nõ posse
sciendum ẽ. Ea quippe quȩ nõ ĩ specie s in speci¬
eĩ pͥuatione seiuntur. si dici aut intelligi pot̾
quodãmꝰ nesciendo sciunt᷑. ut sciendo nesciant᷑.
Cum enim etiam acies ocłi corporalis cuirit ꝑ spe¬
cies temporales. nusqͣm tenebras uidet. nisi uͥ
ceꝑit ñ uicde. Ita e᷑ ñ ad aliquẽ aliũ. sensu. s ad solas au¬
spicit. s ubi deficiunt nesciendo condiscit. De¬
licta enim quis intelligit: hoc scio naturã dĩ
nũqͣm nusqͣm nulla ex parte posse defic̾e̾. ⁊ ea
posse defic̾e quȩ ex nichilo facta sunt. quȩ tam̃
qͣntomagis sunt et bona faciunt. T̃ unc enĩ cũ¬

Expanded text:
uidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrumuidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrum nobis notum est, neque illud nisi per oculos, neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. Nemo ergo ex me scire quaerat, quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat, quod sciri non posse sciendum est. Ea quippe quae non in specie, sed in eius priuatione sciuntur, si dici aut intellegi potest, quodam modo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. Cum enim acies etiam oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras uidet, nisi ubi coeperit non uidere. Ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas auspicit, sed ubi deficiunt nesciendo condiscit, Delicta enim quis intelligit? Hoc scio, naturam Dei, nunquam, nusquam, nulla ex parte posse deficere, et ea posse deficere quae ex nihilo facta sunt, quae tamen quando magis sunt, et bona faciunt, tunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
tationem similes ambo animo ⁊ corꝑe fuerint.
rat eur eam fec̃̾it. utrum quia natura ẽ. an quia
ex nichilo facta ẽ. ⁊ inueniet uoluntatẽ malam
non ex eo ẽẽ inciꝑe qd̃ natura ẽ. s ex eo qd̃ de n¬
ehnlo natura facta ẽ. Nam si natura causa ẽ uo¬
luntatis male. quid cogimur dr̃e. nisi abono fieri
malum ⁊ bonum ẽẽ causã mali. siquidẽ a natura
bona fit uoluntas mala: Qd̃ unde fieri pot̾ ut
natura bona qͣmuis mutabił ante qͣm habeat¬
uoluntatẽ malã faciat aliqͥt mali. ħ ẽ ipsam uo¬
luntatẽ malã: Nemo gͥ querat efficientẽ causã
male uoluntatis. Non enĩ ẽ efficiens s defficiens.
quia nec illa affectio. s deffectio. Deficere namq
ab eo qui sũme ẽ ad id qd̾ minus ẽ. hoc ẽ inciꝑe
hr̃e uoluntatẽ malã. Causas porro defectionũ
istarum cum efficientes non sint. ut dixi s defi¬
cientes. uelle inuenire. tale ẽ ac si quisqͣm ułie

Expanded text:
tationem, similes ambo animo et corpore fuerintationem, similes ambo animo et corpore fuerinrat cur eam fecerit, utrum quia natura est, an quia ex nihilo facta est, et inveniet voluntatem malam non ex eo esse incipere quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura est. Nam si natura causa est voluntatis malae, quid aliud cogimur dicere, nisi a bono fieri malum, et bonum esse causam mali? Siquidem a natura bona fit voluntas mala, quod unde fieri potest ut natura bona, quoluntatem malam, faciat aliquid mali, hoc est ipsam uoluntatem malam? Nemo igitur quaerat efficientem causam malae uoluntatis: non enim est efficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed defectio. deficere namque ab eo quod summe est ad id quod minus est hoc est incipere habere uoluntatem malam. causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ consensionẽ. hanc malã quȩ male suadenti ad¬
hibuit uoluntatẽ quȩ in eo res fec̾it querimus.
Nam ut hoc quoq impedim̃tũ ab ista questione
tollatur. si eadem temptatione ambo tempterꝰ.
⁊ umis ei cedat atq consentiat. alt̾ u̾o ide qui
fuerat ꝑseueret. qͥd aliud apparet. nͥ unũ noliã
alt̾m uoluisse acastitate defic̾e: Uñ nisi ꝓpͥa uolims¬
tate ubi eadem fuerat in utroq corporis ⁊ anins
affectio. amboꝵ ocdis parit̾ uisa ẽ eadem pulcͥtss
ambobꝰ parit̾ institit occulta temptatio: ꝓpria
gͥ in uno eorum uoluntatẽ malam quȩ res foeit
scire uolentibꝰ si bene intueant᷑. nicħ occurrit.
Si enim dix̾imus qd̾ eam spse fec̾it. quid erat
ipse añ uoluntate malam nͥ natura bona.
Qui gͦ dicit eum qui consentit temptanti aq
suadenti eni ñ consensit alius ad illicitate in¬
aum pulchio coepore. quod uroendũ ambd
parit̾ affuit. cum ante illam uisionẽ ac temp¬

Expanded text:
igitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adigitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit voluntatem, quae in eo res fecerit quaerimus. Nam ut hoc quoque impedimentum absit, a quaestione tollatur, si eadem tentatione ambo tententur, et unus ei cedat atque consentiat, alter idem qui fuerat perseveret, quid aliud apparet, nisi unum noluisse, alterum voluisse a castitate deficere? Unde? nisi propria voluntate, ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio, amborum oculis pariter visa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta tentatio. Propriam igitur in uno eorum voluntatem malam quae res fecerit scire volentibus, si bene intueantur nihil occurrit: si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante voluntatem malam, nisi natura bona, Qui ergo dicit eum qui consentit tentanti atque suadenti, cui non consentit alius, ad illicite utendum pulchro corpore, quod videndo ambobus pariter adfuit cum ante illam visionem ac ten
Abbreviated transcription (Latin):
malum ẽ quo se conu̾tit. s quia ꝑu̾sa ẽ ipsa .i¬
rem inferiorem praue atq inordinate ipsa ꝙ
facta ẽ appetiuit. Si enim aliqui duo equalit
affecti am̃o ⁊ corpore uideant uiiꝰ corporis pul¬
chritudinẽ. qua uisa unis eoꝵ ad illicite fruendũ
moueatur. Alt̾ in uoluntate pudica stabilis ꝑ¬
seueret. quid putannis eẽ cause ut in illo fiat
in illo non fiat uoluntas mala: quȩ illam res fec
in quo facta ẽ: Neq enim pulcͥtudo illa corporis
nam eam ñ fecit in ambobꝰ qnõ quidẽ amboꝵ
non disparilit̾ occiurit aspectibꝰ. An caro intuẽ¬
tis in causa ẽ : cur non ⁊ illius: An u̾o animus
cur non utriusq: Ambos enĩ et anĩo ⁊ corpore
equalit̾ affectos fuisse p̾diximus. An dicendũ
ẽ alt̾um eorum occulta maligni sp̃s suggestione
temptatum. quasi nõ eidẽ suggestioni uł quali¬
cumq suasiom ꝓpͥa uoluntate consenserit : Hane

Expanded text:
malum est, quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa malum est, quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa rem inferiorem praue adque inordinate, ipsa quia facta est, adpetiuit. Si enim aliqui duo aequaliter affecti animo et corpore uideant. unius corporis pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moueatur, alter in uoluntate pudica stabilis perseueret, quid putamus esse causae, ut in illo fiat, in illo non fiat uoluntas mala? Quae illam res fecit in quo facta est? Neque enim pulchritudo illa corporis; nam eam non fecit in ambobus, quando quidem amborum non dispariliter occurrit aspectibus. An caro intuentis in causa est? quur non et illius? An uero animus? quur non utriusque? Ambos enim et animo et corpore aequaliter affectos fuisse praediximus. An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem suggestioni et qualicumque suasioni propria uoluntate co
Abbreviated transcription (Latin):
ro si nocuit. bonum auferendo uł minuendo utiq
nocuit. Non gͥ ẽẽ potuit sempit̾na uoluntas
mala inea re in qua bonum naturalȩ p̾cesserat.
quod mala uoluntas nocendo posset adimere. Si
gͦ non erat sempit̾na: quis eam fec̾it quero. Restat
ut dicatur qd̃ ea res fec̾it malam uoluntatẽ: ĩ qͣ
nulla uoluntas fuit: hec utrum suꝑior sit in¬
quiro. an inferior. an equalis. S si suꝑior utiq
melior. Quomͦ gͦ nullius. ac non potius bone
uoluntatis: hoc idẽ ꝓfecto ⁊ equalis. Duo
quippe qͣmdii sunt parit̾ uoluntatis bone.
non facit alt̾ in alto uoluntatẽ malã. Relin¬
quitur ut inferior res em nulla uoluntas
ẽ fec̾it angłicȩ nature quȩ pͥma peccauit uo¬
luntatẽ malam. S etiam res ipsa quec̃q inferi¬
or usq infimã t̾ram. qm̃ natura et eẽntia ẽ ꝓ
culdubio bona ẽ. habens modum ⁊ speciem suã
suꝑiore ad inferiora conu̾tat efficit᷑ mala. ñ ꝙ

Expanded text:
ro si nocuit, bonum auferendo uel minuendo utique ro si nocuit, bonum auferendo uel minuendo utique nocuit. Non igitur esse potuit sempiterna uoluntas mala in ea re, in qua bonum naturale praecesserat, quod mala uoluntas nocendo posset adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero. Restat ut dicatur, quod ea res fecerit malam uoluntatem, in qua nulla uoluntas fuit. Haec utrum superior sit, requiro, an inferior, an aequalis. Sed superior utique melior; quo modo ergo nullius, ac non potius bonae uoluntatis? Hoc idem profecto et aequalis. Duo quippe quamdiu sunt pariter uoluntatis bonae, non facit alter in altero uoluntatem malam. Relinquitur ut inferior res, cui nulla uoluntas est, fecerit angelicae naturae, quae prima peccauit, uoluntatem malam. Sed etiam res ipsa quaecumque est inferior usque ad infimam terram, quoniam natura et essentia est, procul dubio bona est, habens modum et speciem suam superiore ad inferiora conuertit, efficitur mala, non quia