comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut si ñ ambo sint tales: erit qui ta¬
lis est ñ exactor s redditor debiti:
seruans in omnib castam religiosã¬
q concordiam. Illis uͦ temporib cũ
adhuc ꝓpbeticis sacram̃tis salutis
nr̃ȩ misterium uelabatur: etiã qui
ante nuptias tales erant. officio ꝓpa¬
gandi nuptias copulabant. ñ uicti
libidine. s ducti pietate. Quib si
optio talis daretur. qualis reuela¬
to nouo testamento data ẽ dicente
dño. qui potest capere capiat:. non
eos dubitat etiam cũ gaudio sus¬
cepturos fuisse. qui diligent̃ inten¬
tus legit quomͦ coniugib utebant᷑.
quas castius habebat. qm nc̃ unam
quilibet istoꝵ quib uidemꝰ quod
sed̾m ueniam concedat apłs. Habe¬
bant enim eas in oꝑe generandi. ñ
in morbo desiclerii. sicut ce gentes
quȩ ignorant dm. Quod tã magnũ
est: ut multi hodie facilius se tota
uita ab om̃i coneubitu abstineant:
qͣm modu teneant ñ coeuudi nͥ plis

Expanded text:
aut, si non ambo sunt tales, erit, qui taaut, si non ambo sunt tales, erit, qui talis est non exactor, sed redditor debiti, seruans in omnibus castam religiosamque concordiam. illis uero temporibus, cum adhuc propheticis sacramentis salutis nostrae mysterium uelabatur, etiam qui ante nuptias tales erant, officio propagandi nuptias copulabant, non uicti libidine, sed ducti pietate: quibus si optio talis daretur, qualis reuelato nouo testamento data est dicente domino: qui potest capere, capiat, non eos dubitat etiam cum gaudio suscepturos fuisse, qui diligenter intentus legit, quomodo coniugibus utebantur, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum, quibus uidemus quid secundum ueniam concedat apostolus. habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii sicut gentes, quae ignorant deum. quod tam magnum est, ut multi hodie facilius se tota uita ab omni concubitu abstineant quam modum teneant non coeundi nisi prolis
Abbreviated transcription (Latin):
dete ne impediant᷑ orationes ur̃ȩ.
Ita ne uͦ coniugia talia ñ cogitant q̃
sunt dñi: quomͦ placeant. dño: S
ꝑrara sunt. Quis negat. Et in ipsa
raritate pene om̃s qui tales sunt. ñ
ut tales eeñt coniuncti sunt: s iam
coniuncti tales facti sunt. Qui enĩ
nr̃i temporis homines xp̃iani. nup¬
tiarum uinculo liberi. uolentes ab
omni concubitu continere. cũ iam
tempus ẽẽ ꝓspicerent sic̃ scͥptum ẽ.
non amplectendi s abstinendi ab
amplexii. non potius eligerent. uł
uirginalem uł iuidualem continen¬
diam conseruare: qmͣ tribulationẽ
carnis sine qua coniugia ẽẽ ñ posit̃.
ut alia taceant᷑ a quib parcit apl̃
nullo iam cogente humane societatsͤ
officio sustinere: S cũ dominante
concupiscentia fuerint. copulati. si
eam postea uicer int. qͥa ñ ita licet.
gare: fiunt tales quales ꝓfitet᷑ for¬
ma nuptiar ũ. ita ut uł pari consen¬
su ascendant. celsiorem sc̃itatis gͣdur.

Expanded text:
dete ne inpediantur orationes uestrae. dete ne inpediantur orationes uestrae. itane uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt domini, quomodo placeant domino? sed perrara sunt — quis negat? — et in ipsa raritate paene omnes, qui tales sunt, non ut tales essent, coniuncti sunt, sed iam coniuncti tales facti sunt. Qui enim nostri temporis homines christiani, nuptiarum uinculo liberi ualentes ab omni concubitu se continere, cum iam tempus esse perspicerent, sicut scriptum est, non amplectendi, sed abstinendi ab amplexu, non potius eligerent uel uirginalem uel uidualem continentiam conseruare quam tribulationem carnis, sine qua coniugia esse non possunt — ut alia taceantur a quibus parcit apostolus nullo iam cogente humanae societatis officio sustinere? sed cum dominante concupiscentia fuerint copulati, si eam postea uicerint, quia non ita licet gare, fiunt tales, quales profitetur forma nuptiarum, ita ut uel pari consensu ascendant celsiorem sanctitatis gradum
Abbreviated transcription (Latin):
erinib. aut auro & argento ce ue.¬
ste preciosa: s quod decet muliereᷤ
ꝓmittentes pietatem ꝑ bonã conu̾¬
sationem. Talia qͥppe coniugia. pe¬
trus quoq apłs precipiendo de¬
scribit. Similit̃ inquit mulieres
obaudientes maritis suis.ut si qui
non credunt. uerbo ꝑ mulieris
conuersationẽ sine loquela lucri¬
fieri possint. uidentes timorem
&e castam conu̾sationem urãm: ut.
sint non quȩ aforis ornantur capillo¬
rum crispationib. aut eircũdatȩ au¬
ro aut ueste decora. s ille absconditꝰ
cordis urĩ homo. in illa ꝑpetuitate.
mulieres quȩ in dño sꝑabant. orna¬
bant se obsequentes uiris suis: qͦmͦ
sara obediebat. abrahȩ dñm illu uo¬
cans. Cuius factȩ estis filiȩ: benefaci¬
entes: & ñ timentes ullum uanum
timorem. Uiri simili ratione
concordes. & caste uiuentes cũ
uxorib urĩs. & tanqm uasi in¬
firmiori &e subiecto tribinte ho¬
norem. quasi coheredib gr̃ȩ: & ui¬

Expanded text:
crinibus aut auro et margaritis et uecrinibus aut auro et margaritis et ueste pretiosa, sed quod decet mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem. talia quippe coniugia Petrus quoque apostolus praecipiendo describit. similiter, inquit, mulieres obaudientes maritis suis, ut et si qui non credunt uerbo, per mulieris conuersationem sine loquella lucrifieri possint, uidentes timorem et castam conuersationem uestram: ut sint non quae a foris ornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed ille absconditus cordis uestri homo in illa perpetuitate mulieres, quae in dominum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudiebat Abrahae, dominum illum uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullum uanum timorem. uiri simili ratione concordes et caste uiuentes cum uxoribus uestris et tamquam uasi infirmiori et subiecto tribuite honorem quasi coheredibus gratiae, et ui
Abbreviated transcription (Latin):
utiq minus: quia cogitat. etiã q̃
sunt mundi: quomͦ placeat uiro.
Hoc enun de illis dicere uoluit. qͣd¬
possunt habere quod ammͦ de. necessi¬
tate. conubii. ut cogitent quȩ sunt
mundi: quomͦ placeant uiris suis.
Quod utrũ de omnib nuptis dixi̾t.
an de talib quales ita multȩ sunt.
ut. pene om̃s tales putari possint. ñ
immerito dubitatur: Neq enim ce
illud quod de innuptis ait. quȩ in¬
nupta ẽ cogitat. ea quȩ sunt dĩ. ut
sit sc̃ã corpore ce spũ. ad om̃s innuptaᷤᷤ
quȩ in deliciis uiuunt. Uerũtam̃
quod attinet ad qͣndam distincti¬
onem. & quasi ꝓprietatẽ innuptaꝵ
atq nuptarum. sicut nimium de¬
testanda est quȩ continens a nup-¬
tiis id est a re concessa. ñ continet
a delictis uł luxuriȩ uł suꝑbiȩ. uł
curiositatis &e uerbositatis: ita rara
nupta ẽ. quȩ in ipso quoq obsequio
conuigali ñ cogitat. nisi quomodo
placeat do. ornando se ñ intortis

Expanded text:
utique minus, quia cogitat etiam quae utique minus, quia cogitat etiam quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. hoc enim de illis dicere uoluit, qpossunt habere quodam modo de necessitate conubii, ut cogitent quae sunt mundi, quomodo placeant uiris suis. Quod utrum de omnibus nuptis dixerit, an de talibus quales ita multae sunt, ut paene omnes putari possint, non inmerito dubitatur. neque enim et illud, quod de innuptis ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, ad omnes innuptas quae in deliciis uiuunt. uerumtamen quod attinet ad quandam distinctionem et quasi proprietatem innuptarum atque nuptarum, sicut nimium detestanda est, quae continens a nuptiis, id est a re concessa, non continet a delictis uel luxuriae uel superbiae uel curiositatis et uerbositatis, ita rara nupta est, quae in ipso quoque obsequio coniugali non cogitat nisi quomodo placeat deo, ornando se non intortis
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ã corpore & spu: non sic accipiendũ
est. ut putemus ñ esse scãm corpore.
xp̃ianam coniugem castã. Omnib
quippe fidelib dictum ẽ. Nescitis
quia corpora ur̃a tempłu in uobis
est spc scĩ. quẽ habetis a dõ: Sc̃a st̃
gͦ etiam corpora coniugatoꝵ. fidem
sibi et dño seruantiũ. Cui scĩtati
cuiuslibet eoꝵ nec infidele conui¬
gem obsistere. s potius scĩtatem
uxoris ꝑdesse infideli uiro. aut.
scĩtatem uiri ꝓdesse infideli uxo¬
ri: idem apłs testis ẽ dicens. Sc̃ĩfi¬
catus est enim uir infidelis: in ux¬
ore fideli. Et scĩficata est mulier in¬
fidelis: in fratre fideli. Proinde illd̾
dictum ẽ. scdm ampliorem sc̃ĩtatẽ
innuptarũ qm nuptarũ: eui mer.¬
ces etiam debetur amplior. Scd̃m
quod isto bono illud ẽ melius: qͥa
ce hoc sołu cogitat femina. quomodo
placeat dño. Neq enĩ femina fide¬
lis seruans pudicitiam conuigalẽ.
non cogitat. quomͦ placeat dño: s

Expanded text:
sancta et corpore et spiritu, non sic accipiendum sancta et corpore et spiritu, non sic accipiendum est, ut putemus non esse sanctam corpore christianam coniugem castam. omnibus quippe fidelibus dictum est: nescitis, quia corpora uestra templum in uobis est spiritus sancti, quem habetis a deo? sancta sunt ergo etiam corpora coniugatorum fidem sibi et domino seruantium. cui sanctitati cuiuslibet eorum nec infidelem coniugem obsistere, sed potius sanctitatem uxoris prodesse infideli uiro aut sanctitatem uiri prodesse infideli uxori idem apostolus testis est dicens: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. proinde illud dictum est secundum ampliorem sanctitatem innuptarum quam nuptarum, cui merces etiam debetur amplior secundum quod isto bono illud est melius, quia et hoc solum cogitat, quomodo placeat domino. neque enim femina fidelis, seruans pudicitiam coniugalem, non cogitat, quomodo placeat domino, sed
Abbreviated transcription (Latin):
etiam cum modus excedit᷑. longe.
sit tolerabilius: qmͣ in ea quȩ conces¬
sa non sunt. ul unus uł rarus ex¬
cessus. Et ido in re concessa immo¬
deratio coniugis. ne in rem inconces¬
sam libido ꝓrumpat: toleranda ẽ.
Hinc ẽ etiam qđ̾ longe minꝰ peccat.
quamlibet assiduus ad uxorem: ꝙͣ
uł rarissimus ad fornicationem.
Cum uͦ uir membro mulieris ñ
ad hoc concesso uti uoluerit: tur¬
pior est uxor. si in se quasi in alia
fieri ꝑmiserit. Decus gͦ coniugale
ẽ castitas ꝓereandi: & reddendi
carnalis debiti fides. Hoc est opꝰ
nuptiarum. Hoc ab om̃i crimine
defendit apłs: dicendo. Et si acce¬
peris uxorem: ñ peccasti. Et si nup¬
serit uirgo: ñ peccat. Et qd̃ uult
faciat: ñ peccat si nubat. Exigendi
aũt debiti ab alterutro sexii immo¬
deratior ꝓgressio: ꝓpt̃ illa quȩ supͣ
diximus. conirigib sed̾m ueniam
conceditur. Quod gͦ ait quȩ innup¬
ta ẽ. cogitat. ea quȩ sunt dñi. ut sit

Expanded text:
etiam cum modus exceditur, longe etiam cum modus exceditur, longe sit tolerabilius quam in eis quae concessa non sunt, vel unus vel rarus excessus: et ideo in re concessa, immoderatio conjugis, ne in rem non concessam libido prorumpat, toleranda est. Hinc est etiam quod longe minus peccat quamlibet assiduus ad uxorem, quam vel rarissimus ad fornicationem. Cum vero vir membro mulieris non ad hoc concesso uti voluerit, turpior est uxor si in se, quam si in alia fieri permiserit. Decus ergo conjugale est castitas procreandi, et reddendi carnalis debiti fides; hoc est opus nuptiarum, hoc ab omni crimine defendit Apostolus, dicendo: Et si acceperis uxorem, non peccasti, et si virgo nupserit, non peccat; et, quod vult faciat: non peccat, si nubat . Exigendi autem debiti ab alterutro sexu immoderatior progressio, propter illa quae supra diximus, conjugibus secundum veniam conceditur. Quod ergo ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
guntur: rem faciunt ñ plane nuptia¬
rum. Uerũptam̃ si magis in sua con¬
iunctione diligunt quod honestum
qm quod inhonestum ẽ. id est quod
nuptiarũ qͣm id quod ñ est nuptia¬
rum: hoc eis auc̃tore apło. scd̾m ue¬
niam concedit᷑. cuius delicꝰti ñ ha¬
bent hortatrices nuptias. s depre¬
catrices:. si dĩ miscdĩam ñ a se auer-¬
tant. uł ñ abstinendo quibꝰdã dieb
ut orationib uacent. & ꝑ hanc. ab¬
stinentiam sicut ꝑ ieiunia commnen¬
dent preces suas: uł immutando
naturalem usum. in usum qui ẽ
contra naturam. Quod d̃apnabilis
fit in coniuge. Nam cũ ille natu¬
ralis usus quando ꝓlabitur ultra
pacta nuptialia. id est ultra ꝓpagan¬
di necessitatem. uenialis fit in uxore:
in meretrice dãpnabilis: iste. qui ẽ¬
contra naturã execrabilit̾. fit. in
meretrice: s execrabilius fit in ux¬
ore. Tantum ualet. ordinatio
ereatoris &e ordo ereaturȩ: ut.
in rebus ad utendu concessis.

Expanded text:
guntur, rem faciunt non plane nuptiaguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctione diligunt quod honestum, quam quod inhonestum est, id est quod nuptiarum quam id, quod non est nuptiarum, hoc eis auctore apostolo secundum ueniam conceditur: cuius delicti non habent hortatrices nuptias, sed deprecatrices, si dei misericordiam non a se auertant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmutando naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, quod damnabilius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis usus, quando prolabitur ultra pacta nuptialia, id est ultra propagandi necessitatem, uenialis sit in uxore, in meretrice dacontra naturam, exsecrabiliter fit in meretrice, sed exsecrabilius in uxore. Tantum valet ordinatio Creatoris et ordo creaturae, ut in rebus ad utendum concessis,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. Non itaq nuptias: s ueniã
concedit apls. Nam quis ambigat ab¬
surdissime. dici non eos peccasse qͥb
uenia datur: S illum concubitum
scd̾m ueniam concedit. qui fit ꝑ incon¬
tinentiam. non sola causa ꝓcreancd:
ce aliqñdo nulla causa ꝓcreandi. Quẽ
nuptiȩ ñ fieri cogunt. s ignosci impe¬
trant: si tam̃ non ita sit nimius. ut
impediat. quȩ seposita esse debent
tempora orandi: nec immutet᷑ in eũ
usum qui ẽ contra naturã: de quo
apłs tacere ñ potuit. cũ de corrupte.¬
lis nimiis immundoꝵ & impioꝵ ho¬
minum loqueret᷑. Concubitus enim
necessarius causa generandi inculpa¬
bilis: ce solꝰ ipse nuꝑtialis ẽ. Ille aũt qui
ultra istam necessitatẽ. ꝓgredit᷑. iam
non rationi. s libidini obsequit᷑. Et
hunc tam̃ non exigere s reddere con¬
iugi. ne fornicando dampnabiliter
peccet: ad ꝑsonã ꝑtinet coniugalem.
Si aũt ambo tali concupiscentiȩ subi¬

Expanded text:
peccatum. non itaque nuptias secundum ueniam peccatum. non itaque nuptias secundum ueniam concedit apostolus - nam quis ambigat absurdissime dici non eos peccasse, quibus uenia datur? — sed illum concubitum secundum ueniam concedit, qui fit per incontinentiam, non sola causa procreandi et aliquando nulla causa procreandi, quem nuptiae non fieri cogunt, sed ignosci inpetrant: si tamen non ita sit nimius, ut inpediat quae seposita esse debent tempora orandi, nec inmutetur in eum usum, qui est contra naturam, de quo apostolus tacere non potuit, cum de corruptelis nimis inmundorum et inpiorum hominum loqueretur. concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis et solus ipse nuptialis est. ille autem, qui ultra istam necessitatem progreditur, iam non rationi, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subi
Abbreviated transcription (Latin):
Qui sine uxore ẽ. cogitat ea quȩ. st̃
diũ: quomͦ placeat. d̾no. Qui autẽ.
matrimonio iuncꝰtus est. cogitat
quȩ sunt mundi: quomͦ placeat
uxori. & diuisus ẽ. Mulier innup¬
ta & uirgo quȩ innupta ẽ. sollicita
est quȩ sunt dñi: ut sit sc̃a corpore
et spũ. Quȩ aũt nupta ẽ. sollicita
est quȩ sunt mundi: quomͦ placeat
uiro. Unde mͥ uidetur. hoc tempore.
solos eos qui se ñ continent coniuga¬
ri oportere. scdm illam eiꝰdem apłi
sententiam. Quod si se ñ continent
nubant. Melius est enim nubere:
qmͣ uri. Nec ipsis tam̃ peccatũ sunt
nuptiȩ. Quȩ si in comparatione for¬
nicationis eligerentur: minus pecca¬
tum eẽt qmͣ fornicatio: s tam̃ pecca¬
tum eẽt. Hunc aũt quid dicturi
sumus aduersus euidentissimam
uocem apłi dicentis: qd̾ uult faci¬
at. non peccat si nubat: Et si acce¬
peris uxorem. non peccasti: et si
nupserit uirgo ñ peccat. Hinc gͦ ĩa
dubitare fas ñ est: nuptias non ẽẽ

Expanded text:
qui sine uxore est, cogitat ea quae sunt domini, quomodo placeat domino; qui autem matrimonio iunctus est, cogitat ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. et diuisa est mulier innupta et uirgo: quae innupta est, sollicita est quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. unde mihi uidetur hoc tempore solos eos, qui se non continent, coniugari oportere - secundum illam eiusdem apostoli sententiam: quodsi se non continent, nubant; melius est enim nubere quam uri. Nec ipsis tamen peccatum sunt nuptiae, quae, si in conparatione fornicationis eligerentur, minus peccatum essent quam fornicatio, sed tamen peccatum essent. nunc autem quid dicturi sumus aduersus euidentissimam uocem apostoli dicentis: quod uult faciat; non peccat, nubat, et: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. hinc certe iam dubitare fas non est nuptias non esse
Abbreviated transcription (Latin):
isi qd̾ ille unus unũ peccatũ
misit in mundu: iste uͦ unus
non solum illud unũ. s euncta simul
abstulit quȩ addita inuenit. Unde
dicit apłs. Non sicut ꝑ unũ peccantẽ:
ita ẽ ce donũ. Nam iudicium qͥdem
ex uno in condempnationẽ: grã aũ
ex multis delictis in iustificationẽ:
quia utiq illud unũ qd̾ originalit̃
trahitur. etiam si sołu sit. obnoxios
dampnationi facit: grã uͦ ex mul¬
tis delictis iustificat hominẽ: qui
pret̾ illud unũ qđ communit̃ eum
omnib originalit̾ traxit: sua quoq

Expanded text:
isi quod ille unus unum peccatum misit in mundum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta simul abstulit quae addita invenit. Unde dicit Apostolus: Non sicut per unum peccantem, ita est et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationeex multis delictis in justificationem . » Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum, quod communiter cum omnibus origina
Abbreviated transcription (Latin):
cripsi duos libros ad illustr̃e
uirum comitẽ ualerium: cũ
audissem pelagianos ei nescio quid
seripsisse de nobis: qd scilicet nupti¬
as dampnaremꝰ asserendo origina¬
le peccatũ. Quoꝵ libroꝵ titulus ẽ:
de nuptiis ce concupiscentia. Boni¬
tatem quippe defendimꝰ nuptiaꝵ:
ne putaretur earũ ẽẽ uitium coneu¬
piscentia carnis. & lex in membris
libidinis bene utitur ad filios pere.¬
andos pudicicia coniugalis. Ut aũt
duo libri eeñt. primus uenit in uili¬
ani pelagiani manus: ce seripsit ad¬
uersus eũ libros quatuor: ex quib
quidã ñnulla decerpsit: & comiti
ualerio misit: ille uͦ ad nos. Quȩ cũ
accepissem: alio libro ad eadem ipsa
respondi. Huius oꝑis liber primus
sic incipit. Heretici noui dilectissi¬
me fili ualeri. Sed̾s aũt sic. Int̃ mi¬
liciȩ tuȩ curas

Expanded text:
cripsi duos libros ad inlustrem uirum, comitem Valerium, cum audissem Pelagianos ei nescio quid scripsisse de nobis, quod scilicet nuptias damnaremus asserendo originale peccatum. quorum librorum titulus est: de nuptiis et concupiscentia. bonitatem quippe defendimus nuptiarum, ne putaretur earum esse uitium concupiscentia carnis et lex in membris libidinis bene utitur ad filios proandos pudicitia coniugalis. ut autem duo libri essent, primus uenit in Iuliani Pelagiani manus, et scripsit aduersus eum libros quattuor, ex quibus quidam nonnulla descripsit et comiti Valerio misit, ille uero ad nos. quae cum accepissem, alio libro ad eadem ipsa respondi. Huius operis primus liber sic incipit: Heretici noui, dilectissime fili Valeri, secundus autem sic: Inter mili
Abbreviated transcription (Latin):
ante tribunal xp̃i: ut referat unꝰ¬
quisq scdm ea quȩ ꝑ corpus gessit.
siue bonũ siue małui: quia etiam
hoc meritũ sibi quisq cũ in corpore
uiueret comparauit. ut ei possent.
ista ꝑdesse. Non enĩ om̃ib ꝓsunt.
Et quare ñ omnib ꝓsunt : nisi ꝓꝑt̃
in corpore: Cum gͦ sacrificia siue al¬
taris. siue quarũcumq elemosina¬
rum. ꝓ baptizatis defunctis om̃ib
offeruntur: ꝓ ualde bonis. grãrum
actiones sunt: ꝓ ñ ualde malis
ppitiationes sunt: ꝓ ualde malis¬

Expanded text:
ante tribunal Christi ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum sive malum . Quia etiam hoc meritum sibi quisque cum in corpore viveret, comparavit, ut ei possent ista prodesse. Non enim omnibus prosint. Et quare non omnibus prosunt? nisi propter ita prodesse. Cum ergo sacrificia, siue altaris, siue quarumcumque eleemosynarum, pro baptizatis defunctis omnibus offeruntur: pro valde bonis gratiarum actiones sunt, pro non valde malis propitiationes sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
postea possent ꝓdesse meruerunt.
Est enĩ quida uiuendi modus. nec tã
bonus ut ñ requirat ista post mortẽ:
nec tam malus. ut ei ñ ꝓsint ista ptꝰ
mortem. Est uͦ talis in bono. ut his
non requirat: &e est rursus talis in
malo. ut nec his ualeat cũ ex hac ui¬
ta transierit adiuuari. Quo circa
hic omne meritũ comparat᷑. quo poͤ
quẽ hic neglexit cũ obierit dm ꝓ¬

Expanded text:
nt prodesse meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus, ut non requirat ista post mortem, nec tam malus, ut ei non prosint ista post mortem. Est vero talis in bono, ut ista non requirat, et est rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo posquod hic neglexit, cum obierit,
Abbreviated transcription (Latin):
empus aũt quod int̃ hominis
mortem. & ultimã resurrecti¬
onem int̃positum ẽ animas abditiᷤ
receptaculis continet: sicut unaq̃q
digna ẽ uł requie uł erumpna. ꝓ
eo quod sortita ẽ in carne cũ uiue.
defunctoꝵ animas pietate.
suoꝵ siuuentiũ releuari: cũ ꝓ illis
sacrificiũ mediatoris offertur. uel
elemosinȩ in eccłia fiunt: s eis hȩc¬

Expanded text:
em, inquit, quod inter hominis mortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet; sicut unaquaeque digna est vel requie vel aerumna, pro eo quod sortita est in carne cum viveret. defunctorum animas pietate suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium mediatoris offertur, vel eleemosynae in Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
credunt ut corpori mortuo s tam̃ re¬
surrecturo. & inȩternitate mansuro.
impensum eiusmodi officium. sit etiã
quodamm eiusdẽ fidĩ testimonium:
Quod uͦ quisq apud memorias marty¬
rum sepelitur. hoc tantũ mͥ uidet᷑ ꝓdesse
defuncto: ut comm̃dans eũ etiã mar¬
Tyrum patrocinio. affectus ꝓ illo suppli¬
cationis augeat᷑. Habes ad ea quȩ a me
putasti ẽẽ querenda: qualem reddere¬
potui responsionẽ meã. Quȩ si ultra
qm̃ sat ẽ plixa est: da ueniã. Id enim
factum ẽ amore diutius loquendi
tecũ. Hunc gͦ librũ quẽadmodu acce¬
perit uenerabilis dilectio tua: peto re¬
seriptis tus nouerim. Quẽ tͥ ꝑlator
eius faciet sine dubio gratiorẽ. frater
scilieet &e cõpresbiter nr̃ candidianus:
quẽ ꝑ tuas litteras cognitũ toto corde
suscepi. inuitusq dinisi. Multũ enim
nos in caritate. xp̃i sua p̃sentia consola¬
tus est: ce qd̃ fatendu est eius instantia

Expanded text:
credunt, ut corpori mortuo, sed tamen recredunt, ut corpori mortuo, sed tamen resurrecturo et in aeternitatem mansuro impensum ejusmodi officium, sit etiam quodammodo ejusdem fidei testimonium? Quod vero quisque apud memorias martyrum sepelitur, hoc tantum mihi videtur prodesse defuncto, ut commendans eum etiam martyrum patrocinio, affectus pro illo supplicationis augeatur. 23. Habes ad ea quae a me putasti esse quaerenda, qualem potui reddere responsionem meam: quae si ultra quam satis est prolixa est, da veniam; id enim factum est amore diutius loquendi tecum. Hunc ergo librum quemadmodum acceperit venerabilis Dilectio tua, peto rescriptis tuis noverim, quem tibi perlator ejus faciet sine dubio gratiorem, frater scilicet et compresbyter noster Candidianus, quem per tuas litteras cognitum toto corde suscepi, invitusque dimisi. Multum enim nos in charitate Christi sua praesentia consolatus est, et, quod fatendum est, ejus instantia
Abbreviated transcription (Latin):
altaris siue orationũ. siue elemosina¬
rum sacrificiis sollempnit̾ supplicamꝰ:
quãuis ñ ꝓ quib fiunt om̃ib ꝓsint:
s eis tantũ quib du uiuunt cõpara¬
tur ut ꝓsint. S quia ñ discernimus¬
qui sint̾. oportet ea ꝓ regeneratis oibꝰ
facere: ut nullus eoꝵ p̃termittat᷑. ad
quos hȩc beneficia possint ce debeant
ꝑuenire. Melius enĩ suꝑerunt ista eis
quib nͨ obsunt nec ꝓsunt: quam eis¬
deerunt quib ꝓsunt. Diligentiꝰ tam̃
facit hȩc quisq ꝓ necessariis suis: quo
ꝓ illo fiat similiter a sius. Corpori aute
humãdo qͥcquid impendit᷑. ñ est presi¬
dium salutis. s humanitatis officium:
scdm affectũ quo nemo unquã carnẽ
suam odio habet. Unde oportet. ut qͣm
potest ꝓ carne ꝓximi curã gerat: cũ ille
inde recesserit qui gerebat. Et si hȩc fa
ciunt. qui carnis resurrectionẽ ñ cre¬
dunt: quantomagis debent facere. qͥ

Expanded text:
altaris siue orationum siue elemosynaaltaris siue orationum siue elemosynarum sacrificiis sollemniter supplicamus, quamuis non pro quibus fiunt omnibus prosint, sed eis tantum quibus dum uiuunt conparaturqui sint, oportet ea pro regeneratis omnibus facere, ut nullus eorum praetermittatur ad quos haec beneficia possint et debeant pervenire. Melius enim supererunt ista eis quibus nec obsunt, nec deerunt quibus prosunt. Diligentius tamen facit hoc quisque pro necessariis suis quod pro illo fiat similiter a suis. Corpori autem humano quidquid impenditur non est praesidium salutis sed humanitatis officium, secundum affectum quo nemo unquam carnem suam odio habet. Unde oportet ut qui potest pro carne proximi curam gerat, cum ille inde receciunt qui carnis resurrectionem non credunt, quanto magis debent facere qui
Abbreviated transcription (Latin):
aliqnͣdo ꝑ ipsam p̾sentiam martyrũ
duo ista discerni. an ea sentire ac diui¬
dicare ñ ualeat. nͥ qui habet illud do¬
num ꝑ d̃ĩ sp̃m diuidentẽ ꝓpria uni¬
cuiq prout uult: dissereret mͥ ut
arbitror ille ioħes hȩc omĩa sic̃ uellẽ:
ut aut eo docente discerem. & ea quȩ
audirem uera ce certa cognoscerẽ ẽẽ:
aut ego crederem quȩ nescirem illo
dicente quȩ sciret. Quod si mͥ forsitan
de sc̃a scriptura responderet. altiora
te ne quesieris. ce fortiora te ne seru¬
tatus fueris: s quȩ tͥ p̃cepit dñs illa
cogita semꝑ: id etiã gratant̃ acciperẽ:
Non enĩ paruus ẽ fructus. si aliqua
obseura & incerta quȩ comp̃hende¬
re ñ ualemꝰ. clarũ saltem certumq
nobis sit ñ ẽẽ querenda: ce qd̾ unusqͥsq
uult discere putans ꝓdesse si sciat:
discat ñ obesse si nesciat. Quȩ cũ ita¬
sint. ñ existimem ad mortuos ꝓ quibꝰ
curam gerimꝰ ꝑuenire: nͥ qd̾ ꝓ eis. siue

Expanded text:
aliquando per ipsam praesentiam martyrum aliquando per ipsam praesentiam martyrum duo ista discerni, an ea sentire ac diiudicare non ualeat, nisi qui habeat illud donum per dei spiritum diuidentem propria unicuique prout uult: dissereret mihi, ut arbitror, ille Iohannes haec omnia, sicut uellem, ut aut eo docente discerem et ea quae audirem uera et certa esse cognoscerem, aut ego crederem quae nescirem illo dicente quae sciret. quodsi mihi forsitan de sancta scriptura responderet ac diceret: altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris, sed quae tibi praecepit dominus, illa cogita semper, idNon enim parvus est fructus, si aliqua obscura et incerta, quae comprehendere non valemus, clarum saltem certumque sit nobis non esse quaerenda; et quod unusquisque vult discere, putans prodesse si sciat, discat non obesse si nesciat. CAPUT sint, non existimemus ad mortuos, pro quibus curam gerimus, peruenire, nisi quod pro eis siue
Abbreviated transcription (Latin):
annanie de saulo: ce indicat ei qͦd
saulus uidit ad se uenientẽ annani¬
am: cũ hoc annanias ipse nesciret.
Quodlibet hoꝵi mͥ responderet. ille
homo dĩ: &e de martẏrib ab illo ꝑ¬
gerem querere. utrũ ipsi assint. in
somnis. uł quocũq alio mͦ uidenti¬
bus eos in qua figura uoluerint.
& maxime qnͣdo ab eis se torqueri
demones in hominib confitentur.
&e rogant eos ut parcant sibi: an ista
fiant di nutu ꝑ angłicas potestates.
in honorem comm̃dationemq sc̃oꝵ
ad utilitatẽ hominũ: illis in sũma
quiete positis. & ad alia longe meli¬
ora uisa uacantib. seorsum a nobis.
orantibq ꝓ nobis. Nam mediolani
apud scõs ꝓthasium & geruasium
martyres. expresso nomine sic̃ de¬
functoꝵ quos eodem mͦ cõmemora¬
bant. adhuc uiuũ demones ep̃m¬
confitebantur ambrosium: atq ut sibi
parceret obsecrabant. illo aliud agen¬
te: atq hoc cũ ageret᷑ nesciente. Anuͦ

Expanded text:
Ananiae de Saulo et indicat ei, quod Ananiae de Saulo et indicat ei, quod Saulus uidit ad se uenientem Ananiam, cum hoc Ananias ipse nesciret. quodlibet horum mihi responderet ille homo dei, et de martyribus ab illo pergerem quaerere, utrum ipsi adsint in somnis uel quocumque alio modo uidentibus eos in qua figura uoluerint, et maxime quando ab eis se torqueri daemones in hominibus confitentur et rogant eos, ut pareant sibi, an ista fiant dei nutu per angelicas potestates in honorem commendationemque sanctorum ad utilitatem hominum illis in summa quiete positis et ad alia longe meliora uisa uacantibus seorsum a nobis orantibusque pro nobis; nam Mediolani apud sanctos Protasium et Geruasium martyres expresso nomine sicut defunctorum, quos eodem modo commemorabant, adhuc uiuum daemones episconfitebantur Ambrosium atque ut sibi parceret obsecrabant illo aliud agente atque hoc cum ageretur omnino nesciente; an uero
Abbreviated transcription (Latin):
lit mͥ uir grauis & nobilis: ce dignis¬
simus eredi. S si ilłu scm monacħu
ipse uidissem. quia sicut fertur paci¬
entissime int̾rogabatur. & sapientis¬
sime respondebat: quesissem ab eo
quod ad istam ꝑtinet questionem:
utrũ ipse ad illam feminã ueniss
in somnis. id ẽ sp̃e eius in effigis cor¬
poris sui. sicut nos ipsos in effigie cor
poris nr̃i sompniamꝰ: an ipso aliud
agente. uł si dormiebat aliud somp¬
niante: siue ꝑ angłm. siue. quocũq
alio mͦ in mulieris sompnio talis fa¬
cꝰta sit uisio: atq id futurũ ut ipse.
ꝓmitteret ꝓphetiȩ sp̃u reuelante. p̃¬
sciuerit. Si enĩ ipse int̾fuit somnian¬
t. mirabili grã utiq id potuit non
natura: ce d̃i munere. ñ ꝓpria faculta¬
te. Si aũt ipso aliud agente siue dor¬
miente. & uisis aliis occupato. eũ mu¬
lier uidit in somnis: ꝓfecto tale aliqͥd
factũ est. quale illud ẽ qd̾ in apłors
actib legimꝰ. ubi dñs iħc loquitur

Expanded text:
lit mihi, uir grauis et nobilis et dignislit mihi, uir grauis et nobilis et dignissimus credi. sed si illum sanctum monachum ipse uidissem, quia, sicut fertur, patientissime interrogabatur et sapientissime respondebat, quaesissem ab eo, quod ad istam pertinet quaestionem, utrum ipse ad illam feminam uenisset in somnis, id est spiritus eius in effigie corporis sui, sicut nos ipsos in effigie nostri corporis somniamus, an ipso aliud agente uel, si dormiebat, aliud somniante siue per angelum siue quocumque alio modo in mulieris somnio talis facta sit uisio, atque id futurum, ut ipse promitteret, prophetiae spiritu reuelante praesciuerit. si enim ipse interfuit somnianti, mirabili gratia utique id potuit, non natura, et dei munere, non propria facultate; si autem ipso aliud agente, siue dormiente et uisis aliis occupato, cum mulier uidit in somnis, profecto tale aliquid factum est, quale illud est, quod in apostolorum Actibus legimus, ubi dominus Iesus loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c: diuidens ꝓpria unicuiq ꝓut uult.
Boꝵ om̃ium spũ alium donoꝵ quȩ cõ¬
memorauit apłs. ciicũq data ẽ diiu¬
dicatio spũum: ipse scit ista sicut sci¬
enda sunt. Talem fuisse credendu ẽ
ilłu ioħ̾em monach̾u: quẽ de belli ei¬
uilis euentu. maior theodosius con
suluit imꝑator. Habebat qͥppe etiã
ꝓphetiã. Neq enĩ singłos singła mu-¬
nerũ istoꝵ. s etiam plura unũ ha¬
bere posse non ambigo. Ioħ̃es gͦ iste.
quadam muliere religiosissima im¬
patient̾ eum uidere cupiente. atq
ut hoc impetraret ꝑ maritum suũ
uehem̃ter instante: cũ ille nollet
qm̃ id nunqm ꝑmiferat. feminis.
uade inquit dic uxori tuȩ. Side¬
bit me nocte ꝓxima: s in somnis. Et
factũ est. Monuitq ilła: qͥcqͥd fidelẽ
coniugatã moneri oportebat. Quȩ
cum euigilass: talem se uidisse homi¬
nem d̃i uiro suo quałe ille eum no¬
uerat. & qͥd ab illo audierit indica¬
uit. Qui hoc ab eis comperit retu¬

Expanded text:
ue prout uult. horum omnium spiritalium donorum, quae commemorauit apostolus, cuicumque data est diiudicatio spirituum, ipse scit ista sicut scienda sunt. Talem fuisse credendum est illum Iohannem monachum, quem de belli ciuilis euentu maior Thsuluit imperator: habebat quippe etiam prophetiam. Neque enim singulos singula munerum istorum, sed etiam plura unum habere posse non ambigo. Joannes ergo iste, quadam muliere religiosissima impatienter eum videre cupiente, atque ut hoc impetraret per maritum suum vehementer instante, cum ille nollet, quoniam id nunquam permiserat feminis: Vade, inquit, dic uxori tuae, videbit me nocte proxima, sed ifactum est: monuitque illam quidquid fidelem coniugatam moneri oportebat. quae cum euigilasset, talem se uidisse hominem dei uiro suo, qualem ille eum nouerat, et quid ab illo audierit, iudicauit. qui hoc ab eis conperit, retu
Abbreviated transcription (Latin):
definire ñ audeo. Mallem a scientib
ista ꝑquirere. Neq enĩ nemo ẽ qͥ hec
sciat: ñ qui sibi scire uideat᷑ & nesciat.
Dona enĩ dĩ sunt. his alia & illis alia
q dari manifestationẽ sp̃c ad utilitatẽ.
Alii quidẽ inquit datur ꝑ sp̃m sermo
sapientiȩ: alii sermo scientiȩ. scłm eun¬
dem sp̃m. Alteri aũt fides. in eodẽ spu.
Alteri donatio curationũ: in unospũ.
Alii oꝑationes uirtutũ: alii ꝓphetia:
alii diudicatio spũum: alii genera

Expanded text:
definire non audeo; mallem a scientibus definire non audeo; mallem a scientibus ista perquirere. Neque enim nemo est qui haec sciat, non qui sibi scire videatur et nesciat: dona enim Dei sunt, his alia, et illis alia que dari manifestationem Spiritus ad utilitatem: Alii quidem, inquit, datur per Spiritum sermo sapientiae; alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum; alteri autem fides in eodem Spiritu; alteri donatio curationum in uno Spiritu; alii operationes virtutum; alii prophetia; alii dijudicatio spirituum; alii genera
Abbreviated transcription (Latin):
suis meritis congruo. ab om̃i morta
lium conuersatione se motis. ce tam̃
generalit̾ orantib ꝓ indigentia sup¬
plicantum. sicut nos oramꝰ ꝓ mortu¬
is. quib utiq ñ presentam᷑. nec ubi
sint nec quid agant scimꝰ ds̃ omp̃c
nec remotus a nobis. ex audiens mar¬
tẏrum preces. ꝑ anglica ministeria
usquequaq diffusa prebeat. homini¬
bus ista solatia quib in hui uitȩ mi¬
seria iudicat ẽẽ prebenda: ce suoꝵ meri¬
ta martyrũ ubi uult. qnͣdo uult. qͦmͦ
uult. maximeq ꝑ eoꝵ memorias. qm̃
hoc nouit expedire nobis ad ȩdifican
passi. mirabili atq ineffabili potestate.
ac bonitate comm̃det. Res hȩc altior
est. quã ut a me possint attingi: & ab¬
strusior quã ut a me ualeat ꝑscrutari.
Et idõ quid hoꝵ duum sit. an uͦ fortas¬
sis utrũq sit. ut aliqnͣdo ista fiant ꝑ
ipsam presentiã martyrũ. aliqndo ꝑ
angłos suscipientes ꝑsonã martyrum:

Expanded text:
suis meritsuis meritlium conversatione remotis, et tamen generaliter orantibus pro indigentiis supplicantum sicut nos oramus pro mortuis, quibus utique non praesentamur, nec ubi sint vel quid agant scimus, Deus omnec remotus a nobis, exaudiens martyrum preces, per angelica ministeria usquequaque diffusa praebeat hominibus ista solatia, quibus in hujus vitae miseria judicat esse praebenda; et suorum merita martyrum ubi vult, quando vult, quomodo vult, maximeque per eorum memorias, quoniam hoc novit expedire nobis ad aedificandpassi, mirabili atque ineffabili potestate ac bonitate commendet. Res haec altior est quam ut a me possit attingi, et abstrusior quam ut a me valeat perscrutari: et ideo quid horum duorum sit, an vero fortassis utrumque sit, ut aliquando ista fiant per ipsam praesentiam martyrum, aliquando per Angelos suscipientes personam martyrum,
Abbreviated transcription (Latin):
git: aut eo mͦ exanimis a uiuente.
quomͦ a uigilante dormiens excitat᷑.
Alii sunt humanarũ limites rerum:
alia diuinarũ signa uirtutũ. Alia
sunt quȩ naturalit̾. alia quȩ mira¬
biliter fiunt: quãuis ae naturȩ ds̾
assit ut sit: &e miraculis natura non
desit. Non gͥ idõ putandũ est. uiuo¬
rum reb quoslibet interẽe posse
defunctos: qm̃ quibꝰdam sanandis
uł adiuuandis martyres assunt:
s ido potius intelligendũ est. qͦd
ꝑ diuinã potentiã martyres uiuo¬
rum rebus int̾sunt: qm̃ defuncti.
ꝑ naturam ꝓpriam uiuoꝵ reb int̾¬
esse ñ possunt. Quãqm ista questio
iures intelligentiȩ meȩ uincit. quẽ¬
admodu opitulentur martyres his
quos ꝑ eos certũ est adiuuari᷑ utrũ
ipsi ꝑseipsos adsint uno tempore tã
diuersis locis. & tanta int̃ se longinqͥ¬
date discretis: siue ubi sunt eoꝵ me¬
moriȩ. siue pret̃ suas memorias ubi¬
cuinq adesse sentiunt᷑. an ipsis in loco

Expanded text:
git aut eo modo exanimis a uiuente git aut eo modo exanimis a uiuente quomodo a uigilante dormiens excitatur. alii sunt humanarum limites rerum, alia diuinarum signa uirtutum; alia sunt, quae naturaliter, alia, quae mirabiliter fiunt, quamuis et naturae deus adsit, ut sit, et miraculis natura non desit. non igitur ideo putandum est uiuorum rebus quoslibet interesse posse defunctos, quoniam quibusdam sanandis uel adiuuandis martyres adsunt, sed ideo potius intellegendum est, quod per diuinam potentiam martyres uiuorum rebus intersunt, quoniam defuncti per naturam propriam uiuorum rebus interesse non possunt. Quamquam ista quaestio uires intellegentiae meae uincit, quemadmodum opitulentur martyres his, quos per eos certum est adiuuari: utrum ipsi per se ipsos adsint uno tempore tam diuersis locis et tanta inter se longinquitate discretis, siue ubi sunt eorum memoriae siue praeter suas memorias, ubicumque adesse sentiuntur, an ipsis in loco
Abbreviated transcription (Latin):
tadicitur: quid de moyse dicturi su¬
mus. qui certe & in deuteronomio
mortuus. & in euangłio cũ helẏa qͥ
mortuus non ẽ legitur apparuisse.
quonã modo martyres ipsis benefi¬
ciis quȩ dantur orantib. indicant
se interesse reb humanis: si nescuñ
mortui quid agant uiui. Non enim
solis beneficioꝵ affectib. uerũ ipsis
etiã hominũ aspectib. confessorem
apparuisse felicem ciuib. uł inquili¬
nis pie a se dilectis. cũ a barbaris
nola oppugnaret᷑ audiuimꝰ: ñ incer.¬
tis rumorib s testib certis. Uerũ
ista diuinitus exhibent᷑. longe alit̃
quã sese habet usitatus ordo. singu¬
lis creaturarũ generib attributus.
Non enĩ quia in uinũ aqua cũ uolu¬
it dñs repente conuersa ẽ: ido non
debemus quid aqua ualeat. in elem̃¬
doꝵ ordine ꝓprio. ab istius diuini oꝑis
raritate uł potius singularitate dis¬
cernere. Nec qm̃ lazarus resurrexit.
idõ mortuus omnis qnͣdo uult sur¬

Expanded text:
tradicitur; quid de Moyse dicturi sutradicitur; quid de Moyse dicturi sumus, qui certe et in Deuteronomio mortuus , et in Evangelio cum Elia, qui mortuus non est, legitur apparuisse quonam modo martyres ipsis beneficiis quae dantur orantibus indicant se interesse rebus humanis, si nesciunt mortui quid agunt vivi. Non enim solis beneficiorum effectibus, verum ipsis etiam hominum aspectibus confessorem apparuisse Felicem, cujus inquilinatum pie diligis, cum a barbaris Nola oppugnaretur, audivimus non incertis rumoribus, sed testibus certis. Verum ista divinitus exhibentur longe aliter quam sese habet usitatus ordo singulis creaturarum generibus adtributus. non enim quia in uinum aqua, cum uoluit dominus, repente conuersa est, ideo non debemus, quid aqua ualeat in elementorum ordine proprio, ab istius diuini operis raritate uel potius singularitate discernere; nec quoniam Lazarus resurrexit, ideo mortuus omnis, quando uult, sur
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c mortuoꝵ aliqua quȩ hic agun¬
tur quȩ necessariũ est eos nosse. c
quos necessariũ est ea nosse. ñ sołu
presentia uł p̃terita. uerũetiam
uiuerent cognoscebant: nec ipsi omĩa:
s quȩ illis ẽẽ reuelanda dĩ ꝓuiden¬
tia iudicabat. Miti qͦq ad uiuos
aliquos ex mortuis: sicut e contrario¬
quod paulus ex uiuis in paradysũ
raptus ẽ. diuma scriptura testat᷑.
Nam samuhel ꝓpħa defunctus: ui¬
uo regi sauli etiam futura p̃dixit.
Quãus ñnulli ñ ipsũ fuisse qui
potuiss magicis artib euocari: s
alique sp̃m tam malis oꝑib congru¬
entem. illius existiment similitudi
nem figurasse: cũ liber ȩccłiastieus
quẽ iħc filius syrac seripsisse tradit᷑.
&e ꝓꝑter eloquii ñnullam similitudi¬
nem salomonis ꝓnuntiat᷑. contine.¬
at in laude patrũ. qd̾ samuhel et
mortuus ꝓpħarit. S si huic libro ex
hebreoꝵ quia in eo ñ est canone con¬

Expanded text:
spiritus mortuorum aliqua, quae hic agunspiritus mortuorum aliqua, quae hic aguntur, quae necessarium est eos nosse et quos necessarium est ea nosse, non solum praesentia uel praeterita, uerum etiam uiuerent, cognoscebant, nec ipsi omnia, sed quae illis esse reuelanda dei prouidentia iudicabat. mitti quoque ad uiuos aliquos ex mortuis, sicut e contrario Paulus ex uiuis in paradisum raptus est, diuina scriptura testatur. nam Samuhel propheta defunctus uiuo regi Sauli etiam futura praedixit: quamuis nonnulli non ipsum fuisse, qui potuisset magicis artibus euocari, sed aliquem spiritum tam malis operibus congruentem illius exinem figurasse: cum liber Ecclesiasticus, quem Jesus filius Sirach scripsisse traditur, et propter eloquii nonnullam similitudinem Salomonis pronuntiatur, contineat in laude patrum, quod Samuel etiam mortuus prophetaverit . Sed si huic libro ex Hebraeorum quia in eorum non est canone con
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc quia hȩc apud uiuos. ñ apud de¬
functos gesta fuerant. uerũ non cũ
agerent᷑ in uiuis. s eis mortus potu¬
it lazaro indicante cognoseere: ne
falsum sit qd̾ ait ꝓpha abrahã nesciuit
nos. Proinde fatendu est nescire: qͥdẽ
mortuos quid hic agat᷑. s du hic agit᷑:
postea uͦ audire ab eis qui hinc ad
eos moriendo ꝑgunt: ñ qͥdem omĩa.
s quȩ sinuntur indicare: qui si nun¬
tur etiã ista meminisse: &e quȩ illos
quib hȩc indicant oportet audire.
possunt. ce ab angłis qui reb quȩ a¬
guntur hic presto sunt. audire aliqͥd
mortui: qͦd unũquẽq illoꝵ audire
debere iudicat. cui cuncta subiecta
sunt. Nisi enĩ eeñt angłi. qui possent.
int̾esse et uiuoꝵ ce mortuoꝵ locis:
ñ dixiss dñs iħe. Contigit aũt mo¬
ri in opem ilłu: & ferri ab angelis
in sinum abrahȩ. Nunc ergo hie nẽ
ibi ẽẽ potuert̃: qui hinc illu quẽ
ds̃ uoluit abstulerunt. Possunt etiã

Expanded text:
haec, quae utique apud uiuos, non apud mhaec, quae utique apud uiuos, non apud mortuos gesta fuerant. uerum non cum agerentur in uiuis, sed eis mortuis potuit Lazaro indicante cognoscere, ne falsum sit, quod ait propheta: Abraham nesciuit nos. Proinde fatendum est nescire quidem mortuos quid hic agatur, sed dum hic agitur, postea uero audire ab eis. qui hinc ad eos moriendo pergunt, non quidem omnia, sed quae sinuntur indicare, qui sinuntur etiam ista meminisse, et quae illos, quibus haec indicant, oportet audire.. possunt et ab , angelis, qui rebus, quae aguntur hic, praesto sunt, audire aliquid mortui, quod unumquemque illorum audire debere iudicat, cui cuncta subiecta sunt. nisi enim essent angeli, qui possent interesse et uiuorum et mortuorum locis, non dixisset dominus Iesus: contigit autem mori inopem illum et auferri ab angelis in sinum Abrahae. nunc ergo hic, nunc ibi esse potuerunt, qui hinc illuc quem deus uoluit abstulerunt. possunt etiam
Abbreviated transcription (Latin):
trem. ut mitteret lazarũ ad quinq
fr̃s suos ñdum mortuos: & ageret cũ
eis ne uenirent &e ipsi in eundẽ torm̃¬
torũ locum: S ñquid qͥa hocille di¬
ues dixit: idõ quid fr̃s agerent uł qͥd
paterent᷑ in illo tempore sciuit: Ita
illi fuit cura de uiuis. quãuis quid
agerent om̃ino nesciret. quẽ ad modũ
nobis ẽ cura de mortuis. qmuis qͥd
agant omnino utiq nesciamꝰ. Nam
si nichil de mortuis curaremꝰ: non
utiq ꝓ illis dõ supplicaremꝰ Deniq
abraham nec lazarũ misit & moysen
respondit quos audire deberent :
ut ad illa supplicia ñ uenirent᷑. Ubi
rursus occurrit. quomͦ quid hic age¬
retur abraham pat̾ nesciebat: ubi ẽẽ
inferni euitarent: uͥ deniq noue¬
rat diuitem illũ in deliciĩs. pauꝑem
uͦ lazarum in laborib dolorib q
uixisse. Nam ce hoc illi ait. Mem̃to
fili quia ꝑcepisti bona in uita tua:
lazarus aũt similit̃ mala. Sciebat gͦ

Expanded text:
trem, ut mittat Lazarum ad quinque trem, ut mittat Lazarum ad quinque fratres suos nondum mortuos et agat cum eis, ne ueniant et ipsi in eundem tormentorum locum? sed numquid quia hoc ille diues dixit, ideo quid fratres agerent uel quid paterentur illo tempore sciuit? ita illi fuit cura de uiuis, quamuis quid agerent omnino nesciret, quemadmodum est nobis cura de mortuis, quamuis quid agant utique nesciamus. nam si nihil de mortuis curaremus, non utique pro illis deo supplicaremus. denique Abraham nec Lazarum misit et Moysen respondit, quos audire deberent, ut ad illa supplicia non uenirent. ubi rursus occurrit, quomodo quid hic ageretur Abraham pater ipse nesciebat, ubi sciebinferna euitarent, ubi denique nouerat diuitem illum in deliciis, pauperem uero Lazarum in laboribus doloribusque uixisse. nam et hoc illi ait: memento, fili, quia percepisti bona in uita tua, Lazarus autem mala. sciebat ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ce apponeris cũ pace: & ñ uidebunt
oculi tui omĩa mala. quȩ ego induc̃a
in locũ hunc. ce qui commorant᷑ in eo.
Territus iste dĩ comminationib fle.¬
uerat: &e sua uestim̃ta consciderat.
peratura morte securus: quod ita
requieturus eẽt in pace. ut illa oĩa
ñ uideret. Ibi gͦ sunt sp̃c defunctoꝵ:
ubi ñ uident quȩcũq agunt᷑. aut̃
eueniunt in ista uita hominibus.
Quomͦ ergo uident tumulos suos
aut corpora suaͬ utrũ abiecta iace.¬
ant an sepulta: Quomͦ intersunt.
miseriȩ uiuoꝵ. cũ uł sua ip̃si mala
patiantur. si talia merita contrax¬
erunt:. uł in pace requiescant. sic̃
huic iosiȩ ꝓmissum ẽ. uͥ mala ulla
nͨ patiendo nec cõpatiendo sustine.¬
ant: liberati ab om̃ib malis. quȩ.
patiendo ce cõpatiendo dum hic
uiuerent sustinebant. Dixerit ali
quis. Si nulla ẽ mortuis cura de ui¬
uis: quomͦ diues ille qui apud infe¬
ros torquebat᷑. rogabat abraham pa¬

Expanded text:
et adponeris cum pace; et non uidebunt et adponeris cum pace; et non uidebunt oculi tui omnia mala, quae ego induco in locum hunc et qui commorantur in eo. territus iste dei comminationibus fleuerat et sua uestimenta consciderat; peratura morte securus, quod ita requieturus esset in pace, ut illa omnia non uideret. ibi ergo sunt spiritus defunctorum, ubi non uident quaecumque aguntur aut eueniunt in ista uita hominum. quomodo ergo uident tumulos suos aut corpora sua, utrum abiecta iaceant, an sepulta? quomodo intersunt miseriae uiuorum, cum uel sua ipsi mala patiantur, si talia merita contraxerunt, uel in pace requiescant, sicut huic Iosiae promissum est, ubi mala ulla nec patiendo nec conpatiendo sustineant, lpatiendo et compatiendo, cum hic viverent, sustinebant? Dixerit aquis: si nulla est mortuis cura de uiuis, quomodo ille diues, qui apud inferos torquebatur, rogabat Abraham pa
Abbreviated transcription (Latin):
styrpe ꝓcreatus ẽ. quomͦ mortui ui¬
uoꝵ rebus atq actib cognoscendis
adiuuandisq miscentur: Quomͦ
dicimus eis ẽẽ consultũ. qui obier̃t
anteqͣm uenirent. mala. quȩ illorũ
obitum consecuta sunt. si ce ptꝰ mor¬
tem sentiunt: quȩcũq in uitȩ huma¬
nȩ calamitate contingunt:An forte
nos errando ista dicimus: &e eos puta¬
mus quietos. quos in quieta uita ui
uoꝵ sollicitat: Quid ẽ gͦ qd̾ piissimo
regi iosiȩ ꝓ magno beneficio ꝓmisit
ds̃ qd̃ eẽt ante moriturus: nẽ uidera
mala. quȩ uentura illi loco &e popło mi¬
nabatur. Quȩ dĩ uerba. ista sunt. Hȩc
dicit dñs ds̃ isrł. Uerba mea quȩ au¬
disti. ce ueritus es a facie mea cũ audi¬
sti. quȩ locutus sũ de loco isto. & qui
cominorant᷑ in eo. ut deserat᷑ &e in ma¬
ledicto sit. & conscidisti uestim̃ta tua.
& fleuisti in conspectu meo: ce ego
audi dixit dñs sabaoth. Non sic.
Ec̃ce ego apponam te ad patres tuos:

Expanded text:
stirpe promissus est, quomodo mortui uistirpe promissus est, quomodo mortui uiuorum rebus atque actibus cognoscendis adiuuandisque miscentur? quomodo dicimus esse eis consultum, qui obierunt, antequam uenirent mala, quae illorum obitum consecuta sunt, si et post mortem sentiunt quaecumque in uitae humanae calamitate contingunt? an forte nos errando ista dicimus et hos putamus quietos, quos inquieta uiuorum uita sollicitat? quid est ergo, quod piissimo regi Iosiae pro magno beneficio promisit deus, quod esset ante moriturus, ne uideret mala, quae uentura illi loco et populo minabatur? quae dei uerba ista sunt. haec dicit dominus deus Israhel: uerba mea, quae audisti et ueritus es a facie mea, cum audisti, quae locutus sum de loco isto et qui commorantur in eo, ut deseratur et in maledicto sit, et conscidisti uestimenta tua, et fleuisti in conspectu meo, et ego audiui, dixit dominus sabaoth. non sic, ecce ego adponam te ad patres tuos,