comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
transita macedonia & achaia. ire
iherosolimã. INuna aũ sabbati cũ
uenissemꝰ ad frangendu panẽ: & cet̾.
Id est die dominico qui est primus
a sabbato: cum ad mysteria celebrã¬
da congregati essemꝰ. Protraxit ꝙ
sermonẽ: usq in mediam noctem.
rant enĩ lampades copiosȩ: in cena¬
culo. Possumꝰ hic allegorice dicere.
qͥa cenacłm sit altitudo sp̃italiũ cha¬
rismatũ. nox obscuritas scͥpturaꝵ:
lampades copiose secretoꝵ expositio
nere doctorem. ut si quando dulce¬
dine resurrectionis &e uitȩ uenture
gaudiis illectus auditores suos ad
uirtutũ sũma ꝓuocau̾it. ac ꝓlixius
disputando secreta quelibet scͥptu¬
rarũ actigerit: mox eadem propt̾
infirmos auditores lampade plane
expositionis illustret: sicut apłs cũ
diceret. abraham duos filios habu¬
isse unũ de ancilla & unũ de libe¬
ra mox explanando subunxit.
Hec aũ sunt duo testam̃ta: & cȩt̾a
Sedens autẽ quid̾a ad olescens noĩe

Expanded text:
transire a Macedonia et Achaia, et ire transire a Macedonia et Achaia, et ire Jerosolymam. In una autem Sabbati cum convenissemus ad frangendum panem, etc.; id est, die Dominico qui est primus a Sabbato, cum ad mysteria celebranda congregati essemus. Protraxitque sermonem usque in mediam noctem. Erant autem lampades copiosae in coenaculo. Possumus hic allegorice dicere quia coenaculum sit altitudo spiritalium charismatum, nox obscuritas Scripturarum, lampadum copia, secretiorum expositio nere doctorem, ut si quando dulcedine resurrectionis et vitae venturae gaudiis illectos auditores suos ad virtutum summa provocaverit, ac prolixius disputando secreta quaelibet Scripturarum attigerit, mox eadem propter infirmos auditores lampade planae expositionis illustret. Sicut Apostolus, cum diceret Abraham duos filios habuisse, unum de ancilla, et unum de libera, mox explanando subjunxit: Haec autem sunt duo testamenta, etc. Sedens autem quidam adolescens nomine
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽ. Et mira gentiliũ stulticia:
qui illos colere ñ erubescunt. qͦs
ab homine construi uł destrui posse
cognoscunt Et ex clamauer̃t dicentes.
Magna diana ephesioꝵ. Qm̃ deme¬
trius ꝑituram dixit dianam. illi con¬
trario magnã ẽẽ mirant᷑ Et impe¬
Stum fecerunt uno animo in thea¬
I trũ. Theatrum locus est semicir¬
culi figurã habens: in quo stantes
ppłi ludos scenicos intꝰ aspiciebant.
Unde & aspectacło grece: theatri nom̃
accepit. It aq sicut arator ait. non
alio decuit causas meritũq dianȩ
lasciuo tractare foro: capit area tur¬
pis. concilii deformis opus. Et ꝓ
fectus est ut iret in macedoniam.
Cum autẽ ꝑambulasset partes illas
& exhortatꝰ eos fuisset multo ser¬
mone: uenit ad greciam. Grecia
uocant. Deniq ubi latini codices
grecos uł ad distinctionẽ udeoꝵ
gentiles hñt: ibi grecũ exemplar
hanc gͦ post macedoniã uenit pau¬
lus: quia ꝓposuerat ut supͣ dictũ est

Expanded text:
non esse. Et mira gentilium stultitia, non esse. Et mira gentilium stultitia, qui illos colere non erubescunt, quos ab homine construi vel destrui posse cognoscunt. Et exclamaverunt dicentes: Magna Diana Ephesiorum. Quam Demetrius perituram dixit Dianam, illi e contrario magnam esse mirantur. Et impetum fecerunt uno animo in theatrum. Theatrum, locus est semicirculi figuram habens, in quo stantes populi ludos scenicos intus inspiciebant. Unde et a spectaculo Graece theatri nomen accepit. Itaque, sicut Arator ait: Non alio decuit causam meritumque Dianae Lascivos tractare foro, capit area turpis Concilii deformis opus. CAPUT XX Et profectus est ut iret in Macedoniam. Cum autem perambulasset partes illas, et exhortatus eos fuisset multo sermone, venit ad Graeciam. Graecia vocant. Denique ubi Latini Codices Graecos, vel, ad distinctionem Judaeorum, gentiles habent, ibi Graecum exemplar hanc ergo post Macedoniam venit Paulus, quia proposuerat, ut supra dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ remissionis est annꝰ. Mutens aũ
in macedoniã duos ex ministͣnͣtib¬
Ssibi: & cet̾a. P Remisit discipłos ad
p̾parandas elemosinas quas iheroso¬
limã erat allaturꝰ: ne cũ ipse ueni¬
ret. cunc collectȩ fierent. Demetͥ¬
us enĩ quida nomine argentariꝰ.¬
& cet̾a. Demetriꝰ iste qui uiam dñi
turbare nititur: nom̃ ꝓpriũ fac¬
tis exsequitur. In terpretat᷑ enĩ
nimiũ ꝑsequens: unde conseqñ¬
ter templa quȩ diane facit. non
alio qͣm argenti metallo edificat.
Argentũ enim in scͥpturis eloqͥũ:
sicut aurũ sensus indicare solet.
Et gentilis uersutia: religionẽ suã
ñ ulla sensꝰ ratione. s nudo sermo¬
nis nitore solet astruere. Non so¬
lum aũ hȩc ꝑiclitabitur nob̾ pars
in redargutionẽ uenire: & cetera
Id est ñ solum oꝑa nr̃a uana nec mer¬
cede digna redarguent᷑: uerũ reli¬
gio quoq nr̃a dehonestabit᷑: si pau¬
li doctrina preualuerit. idola dõs

Expanded text:
mus remissionis est annus. Mittens autem mus remissionis est annus. Mittens autem in Macedoniam duos ex ministrantibus sibi, etc. Praemisit discipulos ad praeparandas eleemosynas, quas Jerosolymam erat allaturus, ne cum ipse veniret, tunc collectae fierent. Demetrius enim quidam nomine, argentarius, etc. Demetrius iste qui viam Domini turbare nititur, nomen proprium factis exsequitur. Interpretatur enim, nimium persequens. Unde consequenter templa quae Dianae facit non alio quam argenti metallo aedificat, argento enim in Scripturis eloquium, sicut auro sensus indicari solet. Et gentilis versutia religionem suam non ulla sensus ratione, sed nudo sermonis nitore solet astruere. Non solum autem haec periclitabitur nobis pars in redargutionem venire, sed et maid est, non solum opera nostra vana, nec mercede digna redarguentur, verum religio quoque nostra dehonestabitur, si Pauli doctrina praevaluerit, idola deos
Abbreviated transcription (Latin):
tiles & hereticos eccłiȩ di semꝑ insi¬
diantes. & quasi garrula uoce ꝑstre¬
pentes ostendit. De quib eiꝰdem
eccłiȩ custodib imꝑatur. Capite¬
Cognosce furorẽ gens inumica tuum:
demon regnare fatetur. quẽ uenis¬
se negas: atq hoc conuinceris ipso.
qͦ stimulante rius. ulti aut̃ ex
his qui fuerunt curiosa sectati. con¬
tulert̃ libros: & cęt̾a. Curiosa dic̃
magicȩ artis industriam: cuiꝰ secta¬
tores merito suos libros incendunt.
magno licet precio estimatos: qͣndo
quaginta miliũ. Et debitorib
in ȩungłio sub qͥnquagenario &¬
debita laxant᷑. Credo quia corporis
qͥnq sensib subsistentes. in hac
uita decalogi precepta transgredi¬
m̃: hic autẽ propt̾ en ormitatẽ ma¬
gicȩ artis. millenariꝰ adiectꝰ est nume¬
rus. Auter. Quinqͣgenariꝰ sepe nume¬
rus refertur ad penitentiã: remissio¬
nẽq peccatoꝵ. Unde & qͥnquagesi¬
mꝰ penitentie psalmꝰ: & qͥnquagesi¬

Expanded text:
tiles, et haereticos Ecclesiae Dei semper insitiles, et haereticos Ecclesiae Dei semper insidiantes, et quasi garrula voce perstrepentes ostendit. De quibus ejusdem Ecclesiae custodibus imperatur: CapiCognosce furorem, Gens inimica, tuum: daemon regnare fatetur, Quem venisse negas, atque hoc convinceris ipso, Quo stimulante ruis. Multi autem ex iis qui fuerant curiosa sectati, contulerunt libros, etc. Curiosa dicit, magicae artis industriam, cujus sectatores merito suos libros incendunt, magno licet pretio aestimatos, quando quaginta millium. Et debitoribus in Evangelio sub quinquagenario debita laxantur. Credo quia corporis quinque sensibus subsistentes in hac vita Decalogi praecepta transgredimur. Hic autem propter enormitatem meris, millenarius etiam adjectus est numerus. Aliter. Quinquagenarius saepe numerus refertur ad poenitentiam, remissionemque peccatorum, unde et quinquagesimus poenitentiae psalmus, et quinquagesi
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ. Credo ut ostenderet: se siue ini
tasse. suamq̃ gentem docuisse mo¬
dos exorcismi. id est adiurationes:
quib immundi sp̃c expulsi ab ho¬
mine. ulteriꝰ reu̾ti ñ sint ausi. Fit
aũ hoc interd̾u etiam ꝑ reꝓbos. ob
condemnationẽ eoꝵ qui faciunt:
uł ob utilitatẽ eoꝵ qui uident &¬
audiunt: ut licet homines despi¬
ciant signa facientes. tam dm ho¬
norent. ad cuiꝰ inuocationẽ fiant
tanta miracła. ERant aũ quida
sceue uidei pͥncipis sacerdotum
septẽ filii: qui hoc faciebant Me
simulatione colorare ñ timet.
Unde quia septenarionumero
& figura dominꝰ post resurrectionẽ
cũ septem discipłis epulatur. &
septem fr̃s ad cornelium sp̃u scõ
baptizandu eungłizaturi uemi¬
unt: fibii sceue quasi sp̃c malos ex¬
pulsuri. septenario ninnero cen
condemnant᷑. Qui bene filii sceue
dicunt᷑: qui int̾pretat᷑ uulpecula
clamans. Hoc enim animal. doli &
astuciȩ sagacissimũ: uideos & gen¬

Expanded text:
corum. Credo ut ostenderet, se, sive de corum. Credo ut ostenderet, se, sive de tasse, suamque gentem docuisse modos exorcismi, id est, adjurationis, quibus immundi spiritus expulsi ab homine ulterius reverti non sint ausi. Fit autem hoc interdum etiam per reprobos, ob condemnationem eorum qui faciunt, vel ob utilitatem eorum qui vident et audiunt, ut licet homines despiciant signa facientes, tamen Deum honorent, ad cujus invocationem fiant tanta miracula: Erant autem quidam Scevae Judaei principis sacerdotum septem filii, qui hoc faciebant. Mesimulatione colorare non timet. Unde quia septenario numero  figura et Dominus post resurrectionem cum septem discipulis epulatur, et septem fratres ad Cornelium Spiritu sancto baptizandum Evangelizaturi veniunt, filii Scevae quasi Spiritus malos expulsuri septenario numero censcondemnantur. Qui bene filii Scevae dicuntur, qui interpretatur vulpecula clamans. Hoc animal doli et astutiae sagacissimum, Judaeos gen
Abbreviated transcription (Latin):
tilat᷑: si illi qui ꝑ ignorantiã forte
a ñ baptiratis. s tam̃ rectȩ fidei
aliquib baptizati sunt. iterũ bap¬
tizari debeant. Quã hoc capitu¬
lo expositam reor. Qd̾ eñĩ differt
utrũ tunc ante iniciũ baptismi xp̃i.
an ñc sine successione eiusdem quisq
tirauerat. iterum baptirandos eẽ
predicau̾at dicens: ego uos baptiro
in aqua. & ille uos baptizabit in
spũ scõ: Si enim nunc talib ad re¬
mediũ sola cõmunicatio corporis
& sanguinis xp̃i. ut quid̃a dogia¬
s tantũ sanguinis eiꝰ participatio¬
ne confirmari. E Rant aũ om̃s
uiri fere duodecĩ: & cet̾a. Uerum
iudicia di abyssus multa. fece
asia nuꝑ apłoꝵ nec uisitatione
digna: nunc & aplico sacrata nu¬
mero. & ꝓphetali est munere subli¬
hic in duodecĩ discipłos. & supra
in centũ iuguiti. qui est duodenariꝰ
numerꝰ decies ductus: aduentꝰ sui
signa monstrau̾it. Illud in irłm:
hoc in epheso. quȩ est ciuitas gre¬

Expanded text:
tilatur, utrum illi qui per ignorantiam forte tilatur, utrum illi qui per ignorantiam forte a non baptizatis, sed tamen rectae fidei aliquibus baptizati sunt, iterum baptizari debeant; quam hoc capitulo expositam reor. Quid enim differt utrum tunc ante initium baptismi Christi, an nunc sine successione ejusdem quisquetizaverat, iterum baptizandos esse praedicaverit, dicens: Ego baptizo vos aqua, ille vos baptizabit in Spiritu sancto ? Si enim nunc talibus ad remedium sola communicatio corporis et sanguinis Christi, ut quidam dogmased tantum sanguinis participatione confirmari. Erant autem omnes viri fere duodecim, etc. Verum judicia Dei abyssus multa. Ecce Asia nuper apostolorum nec visitatione digna, nunc et Apostolico sacrata numero, et prophetali est munere sublinctus et hic in duodecim discipulos, et supra in centum viginti, qui est duodenarius numerus decies ductus, adventus sui signa monstraverit, illud in Jerusalem, hoc in Epheso, quae est civitas Grae
Abbreviated transcription (Latin):
Sam. Tesaream: cappadocie metro¬
polim dicit. Nondu enĩ in fyriam
phenicis aduenerant. Hȩc quonda
a mosoch filio iaphet maracha dicta.
post a cesare augusto cesarea nomen
accepit. Quicum uenisset contulie
multũ his qui crediderant: uehem̃¬
ter enĩ iudeos reuincebat. Alia
translatio habet: ꝓfuit multum
credentib ꝑ grãm. Hoc est gͦ quod
eisde achaicis apłs scripsit. Egoplã¬
Si spm scm̃ accepistis credentes: hoc
est si post baptisma manꝰ impositio
hannes baptizauit baptismo peni¬
tentiȩ. Non hoc baptismo inqͥt re¬
missionẽ peccõꝵ donare: s penitentiã
tantũ potuit docere. Nam sicut
signũ circumcisionis signacłm in
patriarchis fidi quã gerebant
extiterat: ita & hoc lauachrũ ppłs
penitens quasi singłare signacłm
sue deuotionis accepit. Quod tam̃
ipsum figuralit̾ etiam xp̃i baptis¬
ma. qͦ remissio daretur: ostenderet.
His audatis: baptizati sunt in no¬
mine dͥni iħu. Qestio crebra uen¬

Expanded text:
siam. Caesaream Cappadociae metrosiam. Caesaream Cappadociae metropolim dicit. Nondum enim in Syriam Phoenicis advenerat. Haec quondam a Mosoc filio Japhet Mosacha dicta, post a Caesare Augusto Caesarea nomen accepit. Qui cum venisset, contulit multum iis qui crediderunt. Vehementer enim Judaeos revincebat. Alia translatio habet: Profuit multum credentibus per gratiam. Hoc est ergo quod eisdem Achaicis Apostolus scribit: Ego plan sanctum accepistis credentes? Hoc est, Si post baptisma manus impositiooannes baptizavit baptismo poenitentiae. Non hoc baptisma, inquit, remissionem peccatorum donare, sed poenitentiam tantum potuit docere. Nam sicut signum circumcisionis signaculum in patriarchis fidei quam gerebant exstiterat, ita et hoc lavacrum populus poenitens, quasi singulare signaculum suae devotionis accepit: quod tamen ipsum figuraliter, etiam Christi baptisma quo remissio daretur ostenderet. His auditis, baptizati sunt in nomine Domini Jesu. Quaestio crebro ven
Abbreviated transcription (Latin):
Ac deinde quod utriq codices habent:¬
 adiungitur. Cum uenissent autẽ¬
a macedonia sy las & timotheꝰ. & cȩt̾a.
Qui sͥ totunderat in cenchris cap̃t:
habebat enum uotũ. Cenchre por¬
tus est corithi: ubi nauem ascensu¬
rus caput ex uoto torondit. Nam
iuxta legem moysi. qui se do uoue¬
rint comã nutrire qͣmdiui nazarei
fieri uelut: & postea eam tondere.
de abolitione legis cum cȩteris apłis
iherosolunis statuerat: s ne scanda¬
lizarent᷑ qui ex iudeis crediderant:
simulauit se uideum. ut uideos lucͥ¬
faceret. Quid̾a codices plurali nume¬
ro habent. totundert̃ caput. & ha¬
bebant uotũ: idest priscilla & aqͥla.
ri numero ponunt: & de paulo int̾pre¬
tant᷑. Ponit enim ita iheronimꝰ. fr̃ib
uale dicens. nauigabat syriam. & cũ
eo priscilla & aquila: & totundit sibi
in cenchris caput᷑: uotũ enĩ habuerat.
Pr ofectus ẽ ab epheso. & descendens
cesaream. ascendit & salutauit eccłi¬

Expanded text:
Ac deinde quod utrique Codices habent,Ac deinde quod utrique Codices habent, adjungitur: Cum venissent a Macedonia Silas et Timotheus, et caetera. Qui sibi totonderat in Cenchris caput; habebat enim votum. Cenchrae portus est Corinthi, ubi navim ascensurus caput ex voto totondit. Nam, juxta legem Mosi, qui se Deo voverunt, comam nutrire, quandiu Nazarei fieri velint, et postea eam tondere de abolitione legis cum caeteris apostolis Jerosolymis statuerat, sed ne scandalizarentur, qui ex Judaeis crediderant, simulavit se Judaeum, ut Judaeos lucrifaceret. Quidam Codices plurali numero habent Totonderunt caput, et habebant votum, id est, Priscilla et Aquila. s, et singulari numero ponunt, et de Paulo interpretantur. Ponit enim ita Hieronymus: « Fratribus valedicens navigabat Syriam, et cum eo Priscilla et Aquila, et totondit sibi in Cenchris caput, votum enim habuerat. » Profectus est ab Epheso, et descendens, Caesaream ascendit, et salutavit Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
coherceri & compͥmi uisserit. an
etiam xp̃ianos simul uelut cog¬
nate religionis homines uolue¬
rit expelli: nequaqm discernit᷑.
Erant autẽ scenofactorie artis.
Qasi exules in terra & ꝑegrini:
tentoria sͥ quib in uia utantur¬
edificant. Scene enĩ grece tabna¬
cula dicuntur. ethymologiam
ab obumbrando ducentia: apud
qͦs umbra scia dicitur. Scene uͦ
i scinomata quasi umbracła
sonant: quȩ sagis lancis. itł line¬
is. aut cilicinis. siue ex arborũ
frondib. aut uirgultis. ueteres
cõponebant. Mystice aũ sicut
petrus piscando nos a fluctib¬
scłi ꝑ retia fidei extrabit: ita
paulus umbracła ꝓtectionis eri¬
gendo. nos ab ymbre criminum.
ab ardore temptationũ. & auẽ¬
tis insidiarũ u̾bo factisq defen¬
dit. Sequunt᷑ in hoc loco duouer¬
sus ingreco: qui in quib da nr̃is
codicib ñ habentur. Disputa¬
bat aũ in synagoga ꝑ omne
sabbatũ: suadebatq uideis & grecis.

Expanded text:
coerceri et comprimi jusserit, an coerceri et comprimi jusserit, an etiam Christianos simul velut cognatae religionis homines voluerit expelli, nequaquam discernitur. Erant autem scenofactoriae artis. Quasi exsules in terra et peregrini, tentoria sibaedificant. Scenae enim Graece tabernacula dicuntur, etymologiam ab "obumbrando", ducentia, apud quos umbra "scena" dicitur. Scenae enim uel scenomata quasi "umbracula" sonant, quae sagis ligneis aut laneis aut cilicinis siue ex arborum frondibus aut uirgultis ueteres componebant. Mystice autem sicut Petrus piscando nos a fluctibper retia fidei extrahit, ita Paulus umbracula protectionis erigendo, ab imbre nos criminum, ab ardore tentationum, et a ventis insidiarum verbo factisque defendit. Sequuntur in hoc loco duo versus in Graeco, qui in quibusdam nostris Codicibus non habentur. Disputabat autem in synagoga per omne Sabbatum, suadebatque Judaeis et Graecis.
Abbreviated transcription (Latin):
s auctoꝵ suoꝵ loquitur cestimoni¬
is: uersum uidelicet arati decantas.
&& de falsis ipsoꝵ quib contͣdicere
ñ poterant. sua uera confirmans.
Magne quippe scientie ẽ. dare in
dientiũ considerare ꝑsonas. psi¬
us enĩ & genus sumꝰ. Genus rectis¬
sime dicim᷑ di: ñ eius natura edi
creati. & adoptiue recreati.n
quib & dionisus ariopagita hic
est dionisius qui post ep̃c ordina¬
tus corinthioꝵ głose rexit eccłiam:
multaq ad utilitatẽ eccłiȩ ꝑtinen¬
tia. quȩ hactenus manent. ingenii
sui uolumina reliquit: cognom̃
a loco cui preerat accipiens. ario¬
pagus. Est enim athenaꝵ curia:
nomen a marte trahens. Siqui¬
bem grece. marsarios: uilla dicit᷑¬
pagus. E o quod precepisset clau¬
dius discedere om̃s uideos a roma
hoc iosephus nono claudii anno¬
factũ narrat. Suetoniꝰ aũ hystoric̃ꝰ:
hoc mͦ refert. Ciaudius uideos im¬
pulsore xp̃o assidue tumultuan¬
tes roma expulit. Quodutrum
contͣ xp̃m tumultuantes iudeos

Expanded text:
 auctorum suorum loquitur testimoniis, versum videlicet Arati decantans, et de falsis ipsorum, quibus contradicere non poterant, sua vera confirmans. Magnae quippe scientiae est, dare in dientium considerare personas. Ipsius enim et genus sumus. Genus rectissime dicimur Dei, non ex ejus natura editcreati, et adoptione recreati. In quibus et Dionysius Areopagita. Hic est Dionysius, qui post episcotus, Corinthiorum gloriose rexit Ecclesiam, multaque ad utilitatem Ecclesiae pertinentia, quae hactenus manent, ingenii sui volumina reliquit, cognomen a loco cui praeerat accipiens. Areopagus enim est Athenarum curia, nomen a Marte trahens. Siquidem Graece Mars Ἄρης, villa dicit. Eo quod praecepisset Claudius discedere omnes Judaeos a Roma. Hoc Josephus nono Claudii annofactum narrat. Suetonius autem historicus hoc modo refert: Claudius Judaeos, impulsore Christo, assidue tumultuantes Roma expulit. Quod utrum contra Christum tum ultuantes Judaeos
Abbreviated transcription (Latin):
sub nomine ep̃oꝵ significat. Con¬
iunctus est enim gradus: & in mul¬
tis pene simillimꝰ. Negere eccłiã
di. quã acquisiuit sanguine suo.
Non dubitat sangunẽ di dicere
propt̾ unionẽ ꝑsone in duab na¬
turis eiusde iħu xp̃i: propt̾ quã
& dictum est. filius hominis qui ẽ

Expanded text:
sub nomine episcoporum significat. Consub nomine episcoporum significat. Conjunctus est enim gradus, et in multis pene similibus. Regere Ecclesiam Dei quam acquisivit sanguine suo. Non dubitat sanguinem Dei dicere, propter unionem personae in duabus naturis ejusdem Jesu Christi. Propter quam etiam dictum est: Filius hominis qui
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s ꝑ om̃s ciuitates ꝓtestatur mͥ
Cum dicit ꝑciuitates: aꝑte osten¬
dit quia ea quȩ sͥ futura erant. ñ
sibi ipsi. s aliis de se reuelata cog¬
nouit. Ex quib erat ꝓpħa agabꝰ
necnon & illi discipłi qui eum in
tyro consistentẽ monebant ꝑ sp̃m:
ne ascenderet iherosolimã Dicens
qm̃ uincła & tribulationes me ma¬
nent:. in iherosolimis. Ut uͥ aliqͣn¬
do ꝑsequebatur eccłiam: ibi nunc
ꝓ eccłiȩ pace decertet. Nec facio
animã meam p̃ciosiorem qͣm me
Aimã dicit ipsam uitã in corpore
tẽporalem: qͣm ꝓminimo ducit
qͥi alia uita gaudium prestolat᷑
ȩternũ Qyia mundꝰ sum asangͥne
omniũ ur̃m Eo se a ꝓximoꝵ san¬
guine mundi credidit: qͦ feriendis
eoꝵ uiciis ñ peꝑcit. Ini quo uos sp̃e
sc̃s posuit ep̃õs. O ixerat supͣ pres¬
biteros ephesi miletũ uocatos: qͦs
nunc ep̃os id est suꝑ inspectores
nominat. Non enim una ciuitaᷤ
plures ep̃os habere potuit: sed
cosdem prbos ut uere sacerdotes

Expanded text:
es protestatur mihi. Cum dicit per civitates, aperte ostendit quod ea quae sibi futura erant, non sibi ipsi, sed aliis de se revelata cognovit. Ex quibus erat propheta Agabus, nec non et illi discipuli qui hunc in Tyro consistentem monebant per Spiritum ne ascenderet Jerosolymam. Dicens, quoniam vincula et tribulationes me manent in Jerosolymis. Ut ubi aliquando persequebatur Ecclesiam, ibi nunc pro Ecclesiae pace decertet. Nec facio animam meam pretiosiorem quam me. Animam dicit ipsam vitam in corpore temporalem, quam pro minimo ducit, qui in alia vita gaudium praestolatur aeternum. Quia mundus sum a sanguine omnium vestrum. Eo se a proximorum sanguine mundum credidit, quo feriendis eorum vitiis non pepercit. In quo vos Spiritus sanctus posuit episcopos. Dixerat enim supra presbyteros Ephesi Miletum vocatos, quos nunc episcopos, id est, superinspectores nominat. Non enim una civitas plures episcopos habere potuit, sed eosdem presbyteros, ut vere sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
conditor & dñs templis ñ possit in¬
cludi saxeiᷤ: qd̾ oĩs bñficii largitor sangͥ.¬
ue ñ egeat uictimaꝵ: qͦd homnum
demiq creator & gubernator omniũ
ñ possit hominis manu creari: qͦd
postremũ d̾s adcuius homo factꝰ est
ymagine. ñ debeat metallis estima¬
ri similis: erroris remediũ. docens eẽ.
studiũ penitendi. Nam si a primo
destruere uoluisset cerimonias idoloꝵ:
aures gentiũ respuissent. Cum ergo
unũ dm ẽẽ ꝑsuaderet: tunc iudicio
eiꝰ astruxit. ꝑ xp̃m nob̾ salutẽ datã.
Magis tam̃ eum hominẽ qͣm dm nũ¬
cupans: incipiensq ab illis quȩ ges¬
sit in corpore. & ea diuina describẽs.
ut plusqͣm homo fuisse uideretur:
uictã uniꝰ uircute mortẽ. mortuũq
ab inferis resuscitatũ: paulatĩ eñ
fides crescit: ut cum supͣ hominẽ

Expanded text:
conditor et Dominus templis non possit inconditor et Dominus templis non possit includi saxeis, quod omnis beneficii largitor sanguine non egeat victimarum, quod hominum denique creator et gubernator omnium non possit hominis manu creari, quod postremo Deus, ad cujus homo factus est imaginem, non debeat metallis existimari similis, erroris remedium docens esse studium poenitendi. Nam si primo destruere voluisset caeremonias idolorum, aures gentium respuissent. Cum ergo unum Deum esse persuaderet, tunc judicio ejus astruxit, per Christum nobis salutem datam, magis tamen eum hominem, quam Deum nuncupans, incipiensque ab illis quae gessit in corpore et ea diuina describens, ut plus quam homo fuisse uideatur, uictam unius uirtute mortem, mortuum ab inferis suscitatum; paulatim enim fides crescit, ut cum supra hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dicit. Si nos uob̃ spĩtalia semina¬
uimꝰ. I Nueni aram. in qua scriptũ
erat ignoto do. N otus in uidea ds̃:
s ñ receptus. Ignotus achaia ds: qͣm¬
uis ꝑ multa quesitus. Et id̾o qui ig¬
norat ignorabit᷑: qui preuaricatur
damnabit᷑. Neutri immunes a culpa:
s excusabiliores qui fidem ñ obtu¬
lere xp̃o quẽ nesciebant: qͣm qui ma¬
Inus intulere xp̃o quẽ sciebant Ds¬
÷ qui fecit mundu & omĩa quȩ in eost̃.¬
 hic celi & terre cum sit dns. ñ in ma¬
nufactis templis habitat. & cet̾a.
Oado diligenter apłice disputatiõis
est intuendꝰ: qua ita apud gentiles
tractatus seriem format. ut primo
unũ dm auctorẽ mundi omniũꝙ
ẽẽ doceat. in quo uiuimꝰ & mouem̾
& sumꝰ. cuiꝰ & genus sumꝰ: ut ñ solũ
propt̾ munera lucis & uitȩ. uerũ
etiam propt̾ cognationẽ quandam
geñis diligendu ostendat. deinde
opinionẽ illam quȩ est de idolis aꝑta
ratione deuincat: quod totius mundi

Expanded text:
s dicit: Si nos vobis spiritalia seminavimus, etc. . Inveni aram, in qua scriptum erat: Ignoto Deo. Notus in Judaea Deus, sed non receptus. Ignotus in Achaia Deus, quamvis per multa quaesitus. Et ideo qui ignorat ignorabitur, qui praevaricatur damnabitur. Neutri immunes a culpa, sed excusabiliores, qui fidem non obtulere Christo, quem nesciebant, quam qui manus intulere Christo, quem sciebant. Deus qui fecit mundum, et omnia quae in eo sunt, hic coeli et terrae cum sit Dominnufactis templis habitat, et caetera. Ordo diligenter apostolicae disputationis est intuendus, qua ita apud gentiles tractatus seriem format, ut primum unum Deum auctorem mundi omniumque esse doceat, in quo vivimus, et movemur, et sumus, cujus et genus sumus, ut non solum propter munera lucis et vitae, verum etiam propter cognationem quamdam generis diligendum ostendat, deinde opinionem illam quae est de idolis, aperta ratione devincat, quod totius mundi
Abbreviated transcription (Latin):
cathedram. Uiginti quinꝙ aũ & qua
passionẽ anno. quo eũ iherosolimi
alloquit᷑ paulus. id ẽ quarto clau
est & resurrexit anno: ad fidem ue¬
nisse ꝓbatur. Dicentes quia opor¬
tec circumcidi eos. Hoc errore de¬
cepti erant galathe: ut circũcisio¬
nẽ & legis cerimonias cum gr̃a
baptismmi cred̾ent ẽẽ miscendas. ide
purificans corda eoꝵ. Non ergo
circũcisione carnis illos munda¬
ri opus est: quoꝵ tanta fides corda
purificat. ut etiam ante baptis¬
ma sp̃m sc̃m acciꝑe mereantur.

Expanded text:
cathedram. Viginti quinque autem etcathedram. Viginti quinque autem etpassionem anno, quo eum Jerosolymis alloquitur Paulus, quarto Claudest, et resurrexit anno, ad fidem venisse probatur. Dicentes quia oportet circumcidere eos. Hoc errore decepti erant Galatae, ut circumcisionem et legis caeremonias cum gratia baptismi crederent esse miscendas. Fide purificans corda eorum. Non ergo circumcisione carnis illos mundare opus est, quorum tanta fides corda purificat, ut etiam ante baptisma Spiritum sanctum accipere mereantur.
Abbreviated transcription (Latin):
timas: coronas uͦ ut uel faciem tẽ¬
pli uixta ritum gentiũ ornaret:
uel eis quasi diis immolaturꝰ im¬
poneret Conscissis tunicis suis. exi¬
liert in turbas: & cetera. P auentes
scindunt uestim̃ta:. quod d̾oꝵ cultu
honorarent᷑. Hoc facere consuetu¬
dinis uideoꝵ est: quotiens aliquid
blasphemũ & quasi contͣ dm audi¬
erint. Herodes aũ quia ñ dedit
honorẽ do. s acquieuit unmod̾ato
fauori popłi: statim ab angelo ꝑ-¬
paulus & barnabas &e quidã ex¬
cetera. De hac ascensione sua. pau¬
lus ipse scribit ad galathas. Deinde
post annos quatuordecĩ ascendi
iherosolimã cum barnaba assũp¬
to & tito: & contuli cũ illis exigłiũ¬
quod predico in gentib. Ubi nu¬
merꝰ ipse quẽ posuit recensendꝰ ẽ
annoꝵ. Scimꝰ enim petrũ & paulũ
apłos annopost passionẽ dm̃ tricesimo
octauo. id est ultimo neronis passos
fuisse martyrio: & beatũ petrũ ro¬
me uiginti & qͥnq annis ep̃alẽ sedisse

Expanded text:
timas, coronas vero, ut vel faciem temtimas, coronas vero, ut vel faciem templi juxta ritum gentium ornaret, vel eis quasi diis immolaturus imponeret. Conscissis tunicis suis exsilierunt in turbas, et caetera. Paventes scindunt vestimenta, quod deorum cultu honorarentur. Hoc enim facere consuetudinis Judaeorum est, quoties aliquid blasphemum, et quasi contra. Deum audierint. Herodes autem, quia non dedit honorem Deo, sed acquievit immoderato favori populi, statim ab angelo pePaulus et Barnabas asceam. De hac ascensione sua Paulus ipse scribit ad Galathas: Deinde post annos XIIII ascendi Hierosolimam cum Barnaba, assumpto et Tito, et contuli cum illis, iquod praedico in gentibus ; ubi numerus ipse, quem posuit, recensendus est annorum. Scimus enim Petrum et Paulum apostolos anno post passionem Domini trigesimo octavo, id est, ultimo Neronis passos fuisse martyrium, et beatum Petrum Romae viginti quinque annis episcopalem sedisse
Abbreviated transcription (Latin):
haberet fidem. ut saluus fieret.
Et ule uidaico more pecuniã: iste
aũ ex fide salutẽ querit ab apłis
Dixit magna uoce. Surge suꝑ
pedes tuos rectus. Ingreco exem¬
plari legitur. Dixit magna uoce.
tͥ dico in nomine dͥm nr̃i iħu xp̃i:
surge suꝑ pedes tuos rectus. Hȩc
de tͣnͣslatione posuimꝰ: ne codicũ
uarietate stupefactus quid ueriꝰ
sit ignores. D i sinules facti hõib
desçendert̃ ad nos. Stultꝰ errorgẽ¬
tiliũ: qui omne qͦd supra se uident
dos putant. Et uocabant barna¬
ban iouẽ: ob hoc uidelicet qͥa pͥor¬
eoꝵ ẽẽ uiderecur. Iouem nanq
diuũ patrẽ atq hominũ regẽ eẽ¬
putauert̃. Paulũ uͦ mercuriũ.
qͥa ipse erat dux uerbi: qͥa mercuriũ
credebant eloquiũ lingũaq pre¬
stare mortalib. Unde & mercuriũ
quasi medio currentẽ. id est inter
aures linguasq latini nuncupabãt:
appellabant. E auros ce coronas an¬
te ianuas afferens. Tauros ad uic¬

Expanded text:
haberet fidem, ut salvus fieret. haberet fidem, ut salvus fieret. Et ille Judaico more pecuniam, iste autem ex fide salutem quaerit ab apostolis. Dixit magna voce: Surge super pedes tuos rectus. In Graeco exemplari legitur: Dixit magna voce: Tibi dico in nomine Domini Jesu Christi, surge super pedes tuos rectus. Haec de translatione posuimus, ne Codicum varietate stupefactus, quid verius sit ignores. Dii similos facti hominibus descenderunt ad nos. Stultus error gentilium, qui omne quod supra se vident deos putant. Et vocabant Barnabam Jovem; ob hoce videretur. Jovem namque divum patrem, atque hominum regem putaverunt. Paulum vero Mercurium, quoniam ipse erat dux verbi; quia Mercurium credebant eloquium linguamque praestare mortalibus. Unde et Mercurium quasi medio currentem, id est, inter aures linguasque, Latini nuncupabant. appellabant. Tauros et coronas ante januas afferens. Tauros ad vic
Abbreviated transcription (Latin):
tali gaudio dicatos Et ad iracun
diam concitauert̃ animas gentiũ
Sadũsus fr̃s: quod in greco sequitur.
tes erant. Sequitur in greco. Ee cõ¬
mota ẽ omis multitudo in doctrina
eoꝵ. P aulus aũ & barnabas mora¬
bantur in listris. Et hi quoq uer¬
sicłi in quibdam nr̃is codicib non
habentur. Et quida uir in listris
infirmꝰ pedib sedebat: & cet̾a. Sic̃
clandꝰ ille quẽ petrus & iohannes
ad portam templi curant. salutẽ
prefigurat udeoꝵ: ita &e hic licaoniꝰ
eger. popłm gentiũ longe a legistẽ.¬
pliq religione remotũ: s pauli apłi
predicatione collectũ. Dextras inqͥt
dederunt mͥ & barnabe societatis
ut nos ingentes. ipsi aũ in circum¬
cisionẽ. S & tempora expositioni
conueniunt: nã ille pͥmis fidei tem¬
porib. cum necđu gentib uerbũ cre¬
deret᷑ hic uͦ uideis ob ꝑfidiam ex¬
pulsis. & damnationis puluere res¬
ꝑsis. int̾ noua conu̾se gentilitatis
gaudia sanat᷑. Et uidens quia

Expanded text:
tali gaudio ditatos CAPUT diam concitaverunt animas gentium adversus fratres. Quod in Graeco sequitur: gelizantes, sequitur in Graeco: Et commota est omnis multitudo in doctrina eorum. Paulus autem et Barnabas morabantur in Lystris. Et hi quoque versiculi in quibusdam nostris Codicibus non habentur. Et quidam vir Lystris infirmus pedibus sedebat, etc. Sicut claudus ille quem Petrus et Joannes ad portam templi curarunt, salutem praefigurat Judaeorum, ita et hic Lycaonius aeger, populum gentium longe a legis templique religione remotum, sed Pauli apostoli praedicatione collectum. Dextras, inquit, dederunt mihi et Barnabae societatis, ut nos in gentes, ipsi autem in circumcisionem. Sed et tempora expositioni conveniunt. Nam ille primis fidei temporibus, cum necdum gentibus verbum crederetur, hic vero Judaeis ob perfidiam expulsis, et damnationis pulvere respersis, inter nova conversae gentilitatis gaudia sanatur. Et videns quia
Abbreviated transcription (Latin):
discipłi angłm apł̃i petri uenire
credebant. D escendensq a iuidea in
cesaream. Quamuis iuxta sicũ locoꝵ.
ceserream philippi dicere uideat᷑. eo
qͦd hec sicut & tẏrus & sydon urbs sit
fenicis: iosepho tam̃ exponente dis¬
cimꝰ. hec in cesarea palestine gesta qͦ
quond̾a turris stratonis dicta est: &

Expanded text:
discipuli angelum apostoli Petri venire discipuli angelum apostoli Petri venire credebant. Descendensque a Judea in Caesaream. Quamvis, juxta situm locorum, Caesaream Philippi dicere videatur, eo quod haec, sicut et Tyrus et Sidon, urbs sit Phoenicis, Josepho tamen exponente, discimus haec in Caesarea Palaestinae gesta, quae quondam Turris Stratonis dicta est, et
Abbreviated transcription (Latin):
ad port̾a ferream quȩ ducit ad ciuita¬
tẽ. Angusta mimoferrea erat porta
quȩ ducit ad iherłm celestem. s apło¬
rũ uestigiis nob̾ est iam facta meabi¬
lis: qui sanguine ꝓpͥo ferrũ uicert̃
hostiũ. De hoc arator. ferrea qͥd mirũ
si cedunt ostia petro. quẽ d̾s etheree
custode deputat aulẽ eccłieq suȩ fa¬
ciens retinere cacumen. infernum
suꝑare iubet. Et petrus ad se reu̾sꝰ
id est a contemplationis culmine ad
hoc regressus est: qd̾ intellectu cõmu
ni pͥus fuit. Processit puella ad ui¬
dendu. Et dͥnm tumuli claustris
egressum. pͥma mulier discipłis nun¬
ciauit: ut ubi abundauit peccatum.
suꝑabundaret gr̃ã. IIli uͦ dicebant:
angłs eius est. Quod unꝰ quisq nr̃m
habeat angłm: & in libro pastoris.
& in multis scȩ scͥpture locis inuenit
Nam & dominus de paruulis. angłi
inqͥt eoꝵ semꝑ uident faciem patͥs
mei: & iacob de se loquit᷑. angłs qui
eruit me de cunctis malis. Et hic

Expanded text:
ad portam ferream, quae ducit ad civitatem. Angusta imo ferrea erat porta, quae ducit ad Jerusalem coelestem, sed apostolorum vestigiis nobis est jam facta meabilis, qui sanguine proprio ferreum vicerunt ostium. De hoc Arator: Ferrea, quid mirum si cedunt ostia Petro? Quem Deus aethereae custodem deputat aulae Ecclesiaeque suae faciens retinere cacumen Infernum superare jubet. Et Petrus ad se reversus. Id est, a contemplationis culmine ad hoc regressus, quod in intellectu communi et prius fuit. Processit puella ad audiendum. Et Dominum de tumuli claustris egressum prima mulier discipulis nuntiavit, ut ubi abundavit peccatum, superabundaret gratia. Illi autem dicebant: Angelus ejus est. Quod unusquisque nostrum habeat angelum, et in libro Pastoris, et in multis sanctae Scripturae locis invenitur. Nam et Dominus de parvulis: Angeli, inquit, eorum semper vident faciem Patris mei . Et Jacob de se loquitur: Angelus qui eruit me de cunctis malis. Et hic
Abbreviated transcription (Latin):
lectu. sicut agnus in pascha ĩmo¬
lari solebat: sic pascha nr̃m um
molatꝰ est xp̃c. Et sicut agnus
cora tondente se sine uoce. Non
solum sanguine suo nos redemit ⁊
s & lanis oꝑuit: ut algentes in¬
fidelitate. sua ueste calefaceret:
& audiremꝰ apłm nob̾loquentẽ.
quotqͦt in xp̃o baptizati estis.
xp̃m indiustis. Sic ñ aꝑuit os su¬
Sum: cũ in passione sua pilato &
pontificib pauca. herodi nulla
respondere uolebat. In humilita¬
te iudiciũ eius sublatũ est: qͥa uidex
omniũ iudicii ñ repperit u̾itatẽ ⁊
s absq ulla culpa seditione uide¬
oꝵ & pilati uoce damnatꝰ est Ge¬
nerationẽ illiꝰ quis enarrauit.
Aut de diuinitate eiꝰ accipiendũ
est. qͦd impossibile sit. diuinȩ na¬
tiuitatis nosse myst̾ia. de qua pa¬
ter loquitur. ante luciferũ ge¬
nui te: aut de partu uirginis qd
difficult̾ possit exponi. Cuiꝰ ratio¬
nẽ mariȩ q̃renti ꝑ angłm dicit᷑.¬

Expanded text:
lectu, sicut agnus in pascha immolectu, sicut agnus in pascha immolari solebat, sic pascha nostrum immolatus est Christus . Et sicut agnus coram tondente se sine voce. Non solum sanguine suo nos redemit, sed et lanis operuit, ut algentes infidelitate sua veste calefaceret, et audiremus Apostolum nobis loquentem: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis. Sic non aperuit os suum, cum in passione sua Pilato et pontificibus pauca, Herodi nulla respondere volebat. In humilitate judicium ejus sublatum est. Quia judex omnium judicii non reperit veritatem, sed absque ulla culpa seditione Judaeorum et Pilati voce damnatus est. Generationem ejus quis enarrabit? Aut de divinitate ejus accipiendum est, quod impossibile sit divinae nativitatis nosse mysteria, de qua Pater loquitur: Ante luciferum genui te . Aut de partu Virginis, quod difficulter possit exponi. Cujus rationem Mariae quaerenti, per angelum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ: qtua regina austri uenit
Afinib t̾rȩ. audire sap̃iam sa¬
lomonis. Moris quippe fuit illi
nationi semꝑ a feminis regi:
easq candaces appellari. Qui e¬
rat suꝑ om̃s garas eius. Regma¬
ethiopum thesaurariũ p̃mittẽs
in ihrłm. gentiũ designat eccłiã:
uirtutũ fidiq dno dona largiturã.
S & nõis ethimologia conuenit
Potest enĩ candacis ex hebreo cõ¬
mutata int̾pretari. Ipsa quippe
ẽ: cui in psalmo ꝓ his qui cõmu¬
tabunt᷑ in scͥptio dicitur. Audi
filia & uide. & inclina aurẽ tuã :
&e obliuiscere ppłm tuũ & domum
patͥs tiui: & cetera. Dixit aũ sp̃c phi¬
lippo. Ini corde sp̃c philippo loq̃¬
batur. Spĩu enĩ di quasi qued̾a
nob u̾ba facere ẽ: occulta ui ea
quȩ agenda sunt. intimare.T an¬
qͣm ouis ad occisionẽ duc̃tus est.
Sicut ouiscum ducitur ad uicti¬
mã ñ repugnat: sic ille passus ẽ¬
ꝓpͥa uoluntatẽ. Uel altiori intel¬

Expanded text:
legimus, quia regina Austri venit legimus, quia regina Austri venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. Moris quippe fuit illi nationi semper a feminis regi, easque Candaces appellare. Qui erat super omnes gazas ejus. Regina Aethiopum thesaurarium praemittens in Jerusalem, gentium designat Ecclesiam, virtutum fideique Domino dona largituram. Sed et nominis etymologia convenit. Potest enim Candacis ex Hebraeo commutata interpretari. Ipsa quippe est, cui in psalmo: Pro his qui commutabuntur inscripto, dicitur: Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum Patris tui , et caetera. Dixit autem Spiritus Philippo. In corde Spebatur. Spiritui enim Dei quasi quaedam nobis verba facere est, occulta vi, et quae agenda sunt intimare. Tanquam ovis ad occisionem ductus est. Sicut ovis cum ducitur ad victimam non repugnat, sic ille propria passus est voluntate, vel altiori intel
Abbreviated transcription (Latin):
plebem designat: olim adi cultura
desertã. neq ulliꝰ ꝓpħarum p̃dicati¬
onib excultam. Uia uͦ quȩ ad eam
ab iherosoluis descendens fontẽ
suꝑna ihrłm ad nr̃a infirma descẽ.¬
ditinr̃iq reatꝰ nigredinẽ baptisma¬
tis unda dealbauit. Et ecce uir
echiops eunuchus potens. Pro
uirtute & integͥtate m̃tis: uir ap¬
pellatur. Nec imnu̾to: qui tantũ
studii in scͥpturis habebat. ut eas
etiã in uia legere ñ cessaret᷑ tan¬
tumq amoris in religione gerebat.
ut aula regia derelicta. de ultunis
mundi partib ueniret ad templũ
dni. Unde iuista mercede du quȩ¬
rit interpretẽ lectionis. xp̃m quẽ
querebat inuenit: plusq ut ihe¬
ronimꝰ ait. in deserto fonte eccłiȩ.
quã in aurato templo repperit
synagoge. Ibi enĩ quod iheremia ᷤ
ammirando preloquit᷑. mutauit
ethiops pellem suam: id est sorde
peccatoꝵ abluta. de lauachro iħu
dealbatꝰ ascendit. Candacis re¬
ginȩ ethiopũ. Et in regũ libro

Expanded text:
plebem designat olim a Dei cultura plebem designat olim a Dei cultura desertam, neque ullius prophetarum praedicationibus excultam. Via vero quae ad eamdem a Jerosolymissalem ad nostra infirma descendit, nostrique reatus nigredinem baptismatis unda dealbavit. Et ecce vir Aethiops eunuchus potens. Pro virtute et integritate mentis vir appellatur; nec immerito, qui tantum studii in Scripturis habebat, ut eas etiam in via legere non cessaret; tantumque amoris in religione gerebat, ut, aula regia derelicta, de ultimis mundi partibus veniret ad templum Domini. Unde justa mercede dum quaerit interpretem lectionis, Christum quem quaerebat, invenit; plusque, ut Hieronymus ait, in deserto fonte Ecclesiae, quam in aurato templo repetit synagogae. Ibi enim quod Jeremias admirando proloquitur, mutavit Aethiops pellem suam, id est, sorde de peccatorum abluta, de lavacro Jesu dealbatus ascendit. Candacis reginae Aethiopum. Et in Regum libro
Abbreviated transcription (Latin):
tione iniqͥtatis ideo ce eẽ. Ideo sp̃c
sc̃s in columba descendit: ut eos qui
se acciꝑe uellent. simplices ẽẽ doceret.
Nam qui fel amaritudinis in corde
reseruat: qͣmlibet baptizatꝰ uideatur.
ñ est iniqͥtatis suȩ uincłis absolutus:
s quasi ad punctũ hora baptitandi
purgatꝰ. mox acriori est demone
septemplicit̾ oppress. frustra gͦ
gr̃am sp̃c einere temptat: qui se
m̃te coruina ñ curauit exiiere.
Surge & uade contͣ meridianũ.
Bene in meridie querit᷑. inuenit.
& abluit᷑ ille. qui deuotione pecto¬
ris ardens uelut queda gentiũ pri¬
mitiȩ do meruit consecrari: in quo
specialit̾ illud psalmiste cõpletũ ẽ:
ethiopia p̃ueniet manꝰ eius do Id
uiam quȩ descendit ab iherłm in
garam: hec est deserta. Non uia:
s gara deserta dicitur. Uetus enim
illa gaza quȩ terminꝰ quonda erat
chananeoꝵ iuxta egiptũ ad solũ usq
destructa: & alia ꝓilla alio loco con¬
structa ẽ. quȩ allegorice gentium

Expanded text:
tione iniquitatis video te esse. Ideo Spiritus sanctus in columba descendit, ut eos qui se accipere vellent simplices esse doceret. Nam qui fel amaritudinis in corde reservat, quantumlibet baptizatus videatur, non est iniquitatis suae vinculis absolutus, sed quasi ad punctum hora baptizandi purgatus, mox acriori est daemone septempliciter oppressus. Frustra ergo gratiam Spiritus emere tentat, qui se mente corvina curavit exuere. Surge et vade contra meridianum. Bene in meridie quaeritur et invenitur, et abluitur, ille qui, devotione pectoris ardens, velut quaedam gentium primitiae Deo meruit consecrari. In quo specialiter illud Psalmistae completum est: Aethiopia praeveniet manus ejus Deo. Ad viam quae descendit ab Jerusalem in Gazam, haec est deserta. Non via, ed Gaza deserta dicitur, vetus enim illa Gaza, quae terminus erat quondam Chananaeorum juxta Aegyptum, ad solum usque destructa, et alia pro illa alio loco constructa est. Quae allegorice gentium
Abbreviated transcription (Latin):
editionẽ de uno centesimo octauo
ta: & in tab̾nacłis eoꝵ ñ sit qui in¬
habitet. Dum enĩ uellet beatus
petrꝰ & uidȩ abiectionẽ. & electio¬
nẽ mathie testimomiis astruere
ꝓpħicis: iunxit testimoniũ quod de¬
ep̃ãtu mathiȩ specialit̾. & illud
qͦd de iudeoꝵ in quoꝵ num̾o etiã
iudas erat. abiectione genaliter
positũ erat. qͦd a nescio qͦ primũ
imꝑito em̾datore. centesimo octa¬
uo psalmo additũ est. Qui cum
uideret hos uersicłos parit̾ abe¬
ato petro positos. suũ psalteriũ
pariter ñ habuisse. putare cẽp̃
falsatũ habere codicem: & quod
ñ habuerat suꝑ adicere p̃sũp¬
sit. Codẽ mͦ. t̾cio decimo psalmo
de epystola pauli ad romanos.
octo uersꝰ qͦs ipse de diu̾sis psalmis
& ysaia ꝓph̃a contexuerat adiecti st̾:
quoꝵ primꝰ est. Sepulchrũ pa¬

Expanded text:
Editionem de uno centesimo octavo Editionem de uno centesimo octavo ta, et in tabernaculis eorum non sit qui inhabitet. Dum enim vellet beatus Petrus et Judae abjectionem et electionem Matthiae testimoniis astruere propheticis, junxit testimonium quod episcopatu Matthiae specialiter, et illud quod de Judaeorum, in quorum numero etiam Judas erat, abjectione generaliter positum erat. Quod nescio a quo primum imperito emendatore centesimo octavo psalmo additum est. Qui cum videret hos versiculos pariter a beato Petro positos, suum Psalterium pariter non habuisse, putare coepit falsatum se habere Codicem, et quod non habuerat, superadjicere praesumpsit. Eodem modo tertio decimo psalmo de Epistola Pauli ad Romanos, octo versus quos ipse de universis psalmis et Isaia propheta contexerat adjecti sunt. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
gno exitu mors ipsa successit: ut uis¬
cera quȩ dolum ꝓditionis concepe¬
rant rupta cadent: & uacuas euol¬
uerent᷑ in auras. Cuiꝰ simillima
pene mors arriũ heresiarchẽ dãp¬
nasse refertur: ut quia ille huma¬
nitatẽ xp̃i. iste duunitatẽ extin¬
guere moliebat᷑: ambo sic̃ sensu
inanes uxerant. sic qͦ uentre ua¬
cui ꝑirent. Eiat habitatio eiꝰ deser¬
tat̃ce ñ sit qui habitet in ea: & ep̃a¬
tũ eius accipiat alt̾. P lanl qui¬
dem sunt isti uersicłi. & palam
beat᷑ petͦ int̾pretante expositi:
qͥa & uidas meritã p̃uaricatiõis
suȩ penã excepit: abiensq in lo¬
cũ suũ. gehennã uidelicet infer¬
nalem. cõmunẽ humanȩ conu̾satio¬
nis habitationẽ immnat᷑a & ĩpia
morte deseruit: & nichilominꝰ ac¬
cipiente scõ mathia locũ minist̾ii
illiꝰ & apłatus. sacͣtissima ꝑfectiõis
apłicȩ summa restaurata ẽ. Sed
notandũ. qd̾ nequaꝙͣ iuxta uulgat᷑a

Expanded text:
gno exitu mors ipsa successit, ut visgno exitu mors ipsa successit, ut viscera quae dolum proditionis conceperant rupta caderent, et vacuas evolverentur in auras. Cujus simillima poenae mors Arium haeresiarcham damnasse refertur, ut quia ille humanitatem Christi, iste divinitatem exstinguere moliebatur, ambo sicut sensu inanes vixerant, sic quoque ventre vacui perirent. Fiat habitatio ejus deserta, et non sit qui inhabitet in ea, et episcopatum ejus accipiat alter. Plani quidem sunt isti versiculi, et palam beato Petro interpretante expositi, quia et Judas meritam praevaricationis suae poenam excepit, abiensque in locum suum, gehennam videlicet infernalem, communem humanae conversationis habitationem immatura et impia morte deseruit, et nihilominus, accipiente sancto Matthia locum ministerii illius et apostolatus, sacratissima perfectionis apostolicae summa restaurata est. Sed notandum quod nequaquam juxta Vulgatam
Abbreviated transcription (Latin):
restaurata. Et hic quide posse¬
dit agrũ de m̾cede iniqͥtatis. Qͥ
dnm uitȩ uendidit: t̾ra uiuentiũ
amissa. agrũ sangͥnis &e mortis.
et̾na sceleris & nõis sui memoria
possidet. Alioqͥn ñ ipse uidas emp¬
tũ precio sanguinis agrũ figuli
possidere potuit: qui relatis tri¬
ginta argenteis. traditionis cri¬
m̃ criminosiori in se ꝓtinꝰ morte
multauit. S more sacri eloqͥi
possedit dictum ẽ possideri fec̃:
sic̃ beatus iob ait. Et abomi¬
nabunt᷑ me uestim̃ta mea: id est abo¬
minabilẽ me m̃bra corruptibilia
reddent. Et suspensus crepuit
mediꝰ. Dignã sibi penã tͣditor amens
inuenit: ut uidelicet guitur qͦ uox
ꝓditionis exierat: laquei nodꝰ neca¬
ret. Dignũ etiã locum interitꝰ que¬
siuit: ut qͥ hominũ angłoꝵq do¬
minũ morti tradiderat. cęlo terrȩq
posus. quasi aeris tantũmͦ sp̃itib
sociandꝰ. iuxta exemplũ achitophel
& absalon. qui regẽ dauid ꝑsecutist̃.
aeris medio ꝑiret. Cui utͥq satis di¬

Expanded text:
restituta. Et hic quidem possedit agrum de mercede iniquitatis. Qui Dominum vitae vendidit, terra viventium amissa, agrum sanguinis et mortis aeternae, sceleris et nominis sui memoriam possidet. Alioquin non ipse Judas emptum pretio sanguinis agrum figuli possidere meruit, qui, relatis triginta argenteis, traditionis crimen criminosiore in se protinus morte mulctavit. Sed, more sacri eloquii, possedit dictum est possidere fecit. Sicut beatus Job ait: Et abominabuntur me vestimenta mea, id est, abominabilem me membra corruptibilia reddent. Et suspensus crepuit medius. Dignam sibi poenam traditor amens invenit, ut videlicet guttur quo vox proditionis exierat laquei nodus necaret. Dignum etiam locum interitus quaesivit, ut qui hominum angelorumque Dominum morti tradiderat coelo terraeque perosus, quasi aeris tantummodo spiritibus sociandus, juxta exemplum Achitophel et Absalon qui regem David persecuti sunt, aeris medio periret. Cui utique satis di
Abbreviated transcription (Latin):
substantia multabant᷑. ablata
quib dicit apłs. Et rapinã bono¬
rũ ur̃oꝵ cum gaudio suscepistis.
Hos int̾ elemosinarios. religiosũ
helene adiabenoꝵ reginȩ factũ
memorat᷑: que comparatis ab e¬
gipto frum̃tis. iherosolimitarũ

Expanded text:
substantia multabantur ablata. substantia multabantur ablata. Quibus dicit Apostolus: Et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis . Hos inter eleemosynarios religiosum Helenae Adiabenorum reginae factum memoratur, quae comparatis ab Aegypto frumentis, Jerosolymitaru