comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ nõ posset hoĩes ad ius¬
ticiã cogere nͥ auctoritas
et uirtus honũe ma ͦ ac¬
cederet Et em̃ cũ constet
homo ex carne et spiritu
et opporteat sp̃m iusticie
oꝑibus emeru ut fiat
eternus caro qm̃ terrena
est ideoq mortalis copu¬
latũ sibi sp̃m trahit se¬
cũ et ab ĩ mortalitate du¬
cit ad mortẽ ¶ Ergo sp̃s
carius exꝑs dux ẽẽ hoi
ad ĩ mortalitatẽ nullo
pacto poterat qm̃ caro ĩ¬
seqͣtur ¶ Est eñi fungił
et subiecta pcc̃o pcc̃m ã¬
teni pabłm mortis ẽ-
Itaq idcͥco mediator ad¬
uenit idest deus ĩ carne
ut caro eũ sequi posset
et criꝑet hoĩem morti
cuus ẽ dñatio ĩ carnẽ
¶Ideo carne se induit
ut desideriis carius edo¬
mitis doceret nõ ncc̃ita¬
tis ẽẽ peccare s ꝓpositi
ac bolũtatis una enim
nobis i magna ⁊ p̃cipua
cũ carne luctacio ẽ cuiꝰ
infunte cupiditates p̃u¬
unt aĩaui nec dñm reti¬
uere patiũt᷑ sed illã uo¬
luptatib et illecebris su
auib mancipatã morte

Expanded text:
 non posset homines ad justitiam cogere, nisi auctoritas, ac virtus homine major accederet. Etenim cum constet homo ex carne et spiritu, et oporteat spiritum justitiae operibus emereri, ut fiat aeternus; caro quoniam terrena est, ideoque mortalis, copulatum sibi spiritum trahit secum, et ab immortalitate ducit ad mortem. Ergo spiritus carnis expers dux esse homini ad immortalitatem nullo pacto poterat: quoniam caro imsequatur. est enim fragilis et subiecta peccato, peccatum autem pabulum mortis est. itaque idcirco mediator aduenit id est deus in carne, ut caro eum sequi posset, et eriperet hominem morti cuius est dominatio in carnem. ideo carne se induit, ut desideriis carnis edomitis doceret non necessitatis esse peccare, sed propositi ac uoluntatis. una enim nobis et magna et praecipua cum carne luctatio est, cuius infinitae cupiditates premunt animam nec dominium retinere patiuntur, sed eam uoluptatibus eavibus mancipatam morte
Abbreviated transcription (Latin):
regemq illũ mũdi et oĩ
buiẽtiũ dñm coronamꝰ
Sd̾ uero ad crucẽ spectat
nũc conabor ostende̾ deus
nãq sicut suꝑnis exposui
cũ stacuisset hoĩem lib̾are
ingr̃m u̾tutis legauit in
t̾ram q̃ ⁊ p̃ceptis salutari¬
b forͣre hoĩes ad ĩ nocen
qua gͣdiens homo et doc¬
torẽ suũ sequẽs ad bitã
corꝑatus ẽ ⁊ ueste cannis
ĩ dutus ut hoĩ ad quem
dicendũ uenãt uͥtutis et
exꝰ et ĩcitamẽta p̃beret
Sed cũ om̃ib uite offi¬
ciis ĩ facie specimẽ p̃bu¬
isset ut doloris quoq pa¬
cientiã mortis q cõtemp¬
tũ quib ꝑfecta et cõsum¬
mata sic b̾tus tͣderet hõi
ueuit ĩ manus ĩpie nacõ¬
ius cũ et uitare pocuisset
scĩa futi quã gerebat et
repelle̾ eadẽ uͥtute qͣ mira¬
bilia faciebat ¶Susti¬
nuit gͦ cruciatus at u̾be¬
ra ⁊ spinas postremo et̃
mortẽ susciꝑe nõ recusa¬
uit ut ꝓ illo du ce subat¬
tã ⁊ cathenatã mortem

Expanded text:
regemque illum mundi et omnium regemque illum mundi et omnium uiuentium dominum coronamus. quod uero ad crucem spectat,: quam nunc conabor ostendere. deus namque, sicut superius exposui, cum statuisset hojninem liberare, magistrum uirtutis legauit in terram, qui et praeceptis salutaribus formaret homines ad innocentqua gradiens homo et doctorem suum sequens ad uitam corporatus est et ueste carnis indutus, ut homini, ad qdocendum venerat, virtutis et exempla, et incitamenta praeberet. Sed cum in omnibus vitae officiis justitiae specimen praebuisset, ut doloris quoque patientiam mortisque contemptum, quibus perfecta et consummata sit virtus, traderet homini, venit in manus impiae nationis, cum et vitare potuisset scientia futuri quam gerebat, et repellere eadem virtute, qua mirabilia faciebat. Sustinuit ergo cruciatus, et verbera, et spinas. Postremo etiam mortem suscipere non recusavit, ut homo illo duce subactam et catenatam mortem
Abbreviated transcription (Latin):
carius ĩ firmitas nõ pt̃
Doctor itaq u̾tutis et̃
hant excusacõez debuit
hom̃bus auferre ne qͥs
qd̃ peccat ncc̃itati potius
a scribit ꝙͣ culpe sue. ¶ Ex¬
go ut ꝑfectus ẽẽ possit
nichil ei debet oppom ab
eo qui docendus est ut si
forte dixĩt impossibilia
p̃cipis respondeat. Ecce
ip̃e facio At ego carne
me nõ dñatur ¶Michi
opes ꝯtẽpu̾e difficile ẽ qr
biui aliter nõ pt in hꝰcor¬

Expanded text:
carnis infirmitas non potest.\' carnis infirmitas non potest.\' doctor itaque uirtutis etiam hanc excusationem debuit hominibus auferrre, ne quis quod peccat necessitati potius adscribat quam culpae suae. ergo ut perfectus esse possit, nihil ei debet opponi ab eo qui docendus est, ut si forte dixerit \'inpossibilia praecipis\', respondeat \'ecce ipse facio.\' at ego carne me non dominatur.\' mihi opes contemnere difficile est, quia uiui aliter non potest in ho
Abbreviated transcription (Latin):
let q̃ mori tumnet Itaq
ductor ĩuitꝰ et pecco nõ
qr bolo sed qr cogor ¶Sẽ¬
tio me et ip̃e peccare s ne¬
cessitas fragilitatis ĩpel¬
lit cui repugnare nõ pos¬
sũ ¶Quid ad hec respõ¬
debit p̃ceptor ille iusticie
Qũo ꝯfutabit ac redar¬
guet hoĩem qui dilectis
sius exculacõem carins
oñdet nͥ et ip̃e carne fu¬
erit indutus ut ostẽdat
etiã carnẽ posse caꝑe bir¬
tute ¶ Contũacia em̃
ceas firmitatẽ nͥ ea pͥor
ius ĩ bicia bideri uult
nõ mõ cũ uenia s etiã
cũ rõne peccare oportet
magistrũ doctorẽq uir¬
tutis homii silłimũ fĩ
ut bintendo pccm doceat
hoĩem unici ab eo posse
cet ¶ Eu quidẽ peccas qr
liber es a corꝑe nõ concu¬
piscis qr ĩ mortali n ł est
reb opus ẽ ut tuear hãt
uitam mortẽ nõ times
qr uale̾ in te nõ p̃t dolo¬
rem contẽpnis qr nullã
uim pati potes ¶At e¬
go mortalis berũ q tiẽo
qr cruciatus mͥ gͣuissiõs
ĩ ferũt quos tollerare i¬

Expanded text:
mori timet. Itaque ducor invitus, et pecco, non quia volo, sed quia cogor. Sentio me et ipse peccare: sed necessitas fragilitatis impellit, cui repugnare non possum. Quid ad haec respondebit praeceptor ille justitiae? quomodo confutabit ac redarguet hominem, qui delictis suis excusationem carnis obtendet, nisi et ipse carne fuerit indutus, ut ostendat, etiam carnem posse capere virtutem? Contumacia enim rceas, firmitatem, nisi ea prior is in uitia uideri uult non modo cum uenia, sed etiam cum ratione peccare, oportet magistrum doctoremque uirtutis homini simillimum fieri, ut uincendo peccatum doceat hominem uinci ab eo posse cet: \'tu quidem non peccas, quia liber es ab hoc corpore, non concupiscis, quia immortali nihil est rebus opus est, ut tuear hanc vitam. Mortem non times, quia valere in te non potest. Dolorem contemnis, quia nullam vim pati potes. At ego mortalis utrumque timeo, quia cruciatus mihi grauissimos inferunt, quos tolerare
Abbreviated transcription (Latin):
nõ faciet q̃ docebit at ꝑ
hoc doctrina ꝑfecta non
ent ¶Alioquͣ si sũma u̾¬
tus est dolorẽ pacienter ꝓ
iusticia officioq ꝑ ferre si
uirtus ẽ mortẽ ip̃am et
intẽtatã nõ metue̾ et il¬
latam fortiter sustinere¬
¶ Debet gͦ doctor ille ꝑ¬
fectus et docere ista pre¬
cipiendo et cõfirmare fa¬
ciendo qr qui dat p̃cepta
uiuendi ãputare debet
oĩm exculacõnũ bias ut
ĩ ponat hom̃ib ꝑendii
ncc̃itatẽ nõ ui aliqͣ sed
pudore et tñ libertatem
relinquat et ut p̃mium
sit constitutũ ꝑentibus
qr poterãt nõ ꝑere si uel¬
turo ¶ Quẽ admodum
ãt pt̃ face̾ que doceret
si nõ silĩs ei quẽ docet
Mam si nulli sit subiet

Expanded text:
docebit ac per hoc doctrina eius perfecta non erit. alioquin si summa uirtus est dolorem patienter pro iustitia officioque perferre, si uirtus est mortem ipsam et intentatam non metuere et inlatam fortiter sustinere, debet ergo doctor ille perfectus et docere ista praecipiendo et confirmare faciendo, quia qui dat praecepta uiuendi amputare debet omnium excusationum uias, ut inponat hominibus parendi necessitatem non ui aliqua sed pudore, et tamen libertatem relinquat, ut et praemium sit constitutum parentibus, quia poterant non parere si uelluro? quemadmodum autem potest facere quae docet, si non sit similis ei quem docet? Nam si nulli subje
Abbreviated transcription (Latin):
tem dẽones deos nõ tumẽt
a̾ dii dẽõnes fugare non
pũt ¶ Etce aliqͥs ĩstinc¬
tu demonio ꝑcitus demẽ¬
ciat effertur ĩ saint Du¬
camꝰ ĩ hũc ioius optum
nare hoĩes iupiter nescit
ĩ estulapii uł appollis
famũ iubeat utͥuslib sa¬
cerdos dĩ sui noĩe ut no¬
cens ille spus excedat ex
hom̃e nullo id pacto fieri

Expanded text:
t daemones deos non timent aut dii daemonas fugare non possunt? ecce aliquis instinctu daemonis percitus dementit effertur insanit: ducamus hunc in Iouis Optimi nare homines Iuppiter nescit, in Aesculapi uel Apollinis fanum. iubeat utriuslibet sacerdos dei sui nomine ut nocens ille spiritus excedat ex homine: nullo id pacto fieri
Abbreviated transcription (Latin):
pit̾mis ẽ et querit et di¬
ligit ip̃a cogente natum
senciẽs uel uude orta sit
uł quo reu̾sura .co.¬
Ret̾ea nõ exignũ
ĩ mortalitatis ar¬
gumẽtũ est ꝙ hõ solũ ce¬
lesti elemẽto bcit᷑ nã cũ
rerũ nã hiis duobus ele¬
mẽtis q̃ repugnãcia sͥ et¬
ĩ iiica sũt constet igni
et aqͣ quoꝵ alterũ celo al¬
terũ terre ascribit cetere
aĩantes qr terrene mor¬
tales q sũt t̾reno et gͣui
utũtur elemẽto ¶ Homo
solus ignẽ in usu ht̃ qd̃ ẽ
elemẽtũ leue sublune ce¬
leste En uo̾ que ponderosa
sũt ad mortẽ deprimũt ⁊
q̃ leuia sũt ad bitã suble¬
uant qr uita ĩ sũmo est
mors ĩ pͣmo et ut̃ lux esse
sũ igne nõ p̃t sic uita sũ
luce ¶Ignis gͦ elemẽtũ
ẽ lucis ac uite Unde ap¬
paret hoĩem qͥ eo utitur ĩ¬
mortalẽ sortitũ ẽẽ cõdicõ¬
nem qr illi faimiliare est
qd̾ facit uitã uirtus quo¬
q soli honũ data magno

Expanded text:
piternus est, et quaerit et diligit, ipsa cogente natura sentiens uel unde orta sit uel quo reuersura. praeterea non exiguum inmortalitatis argumentum est quod homo solus caelesti elemento utitur. nam cum rerum natura his duobus elementis, quae repugnantia sibi atque inimica sunt, constet, igni et aqua, quorum alterum caelo, alterum terrae adscribitur, ceterae animantes quia terrenae mortalesque sunt, terreno et graui utuntur elemento, homo solus ignem in usu habet, quod est elementum leue sublime caeleste. ea uero quae ponderosa sunt, ad mortem deprimunt, et quae leuia sunt, ad uitam subleuant, quia uita in summo est, mors in imo. et ut lux esse sine igni non potest, sic uita sine luce. ignis igitur elementum est lucis ac uitae: unde apparet hominem qui eo utitur, immortalem sortitum esse condicionem, quia id illi familiare est quod facit uitam. uirtus quoque soli homini data magno
Abbreviated transcription (Latin):
ut oĩa ex eo ĩ mortalis
nõ ẽẽ mortalia Rodẽmͦ
desideria qͦ corꝑis aĩq de¬
clarant alterũ ẽẽ morta
idest cibũ potũ ĩ dumẽ¬
tũ quietẽ boluptatẽ et
tñ hec ip̃a sũ mitu et ad¬
iuimuculo aĩ nec cupere
ꝑ se multa desiderat que
ad offm̃ fructũ ne corꝑis
redũdent eaq nõ fragi¬
lia sed et̾ua sũt ut fa¬
ma birtutis ut mẽoria
noĩs ¶Nã cultũ dei qͥ
constat abstinẽtia cupi¬
ditatũ ac libidiunũ paci¬
encia doloris ꝯtẽptu mor¬
tis eciã contͣ corpus aĩ¬
ma cõcupiscit ¶ Unde
credibile ẽ nõ int̾ire aĩ¬
mã sed dissociari a cor¬

Expanded text:
a ex eo immortalis non esse mortalia. Eodem modo desideria quoque corporis animique declarant, alterum esse mortalid est, cibum, potum, indumentum, quietem, voluptatem; et tamen haec ipsa sine nutu et adminiculo animi nec cupere,s autem per se multa desiderat, quae ad officium fructumve corporis non redundent; eaque non fragilia, sed aeterna sunt, ut fama virtutis, ut memoria nominis. Nam cultum Dei, qui constat abstinentia cupiditatum ac libidinum, patientia doloris, contemptu mortis, etiam contra corpus anima concupiscit. Unde credibile est, non interire animam, sed dissociari a cor
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑiter dissiparet᷑ et tã
celerit̾ etiã corpus ad hͨ
spũ in eo manẽte deliq̃¬
scẽt ac ꝑiret ꝙͣ celeriter
aĩa secedit ¶Immo b̾o
dissoluto torꝑe aĩa bane¬
sceret uelut humor fra¬
cto uase diffusus ¶Nã
si t̾renũ et fragile corpꝰ
post secellũ aĩe nõ statĩ
diffluit ĩ t̾raq tabescit

Expanded text:
iparetur, et tam celeriter etiam corpus, adhuc spiritu in eo manente, deliquesceret ac periret, quam celeriter anima secedit; immo vero dissoluto corpore anima vanesceret, velut humor fracto vase diffusus. Nam si terrenum et fragile corpus post secessum animae non statim diffluit, in terramque tabescit,
Abbreviated transcription (Latin):
git qͥ contẽptis terrestrib
diis et fingilib bonis ce¬
lestẽ religionẽ dei sequũ¬
tur cꝯ bona sicut ip̃e q̃ tri¬
tem ¶Nã corpus quia
ip̃m fragile ẽ atq morta¬
caduca sũt ¶ Nichil eĩ
tulliꝰ ait eẽ qd̃ sit hña

Expanded text:
git, qui contemptis terrestribus diis et fragilibus bonis, coelestem religionem Dei sequuntur; cujus bona, sicut ipse qui trirtem? Nam corpus, quia ipsum fragile est atque mortacaduca sunt. Nihil enim Tullius ait esse, quod sit
Abbreviated transcription (Latin):
miseri sit futĩ quia iã bo¬
nis q̃ maluerĩt potiti sũt
Qd̾ his eueĩt qͥ deos a¬
dorãt et deũ negligunt
deinde qͥ iusticiã seꝙ̃tes
ĩ hac bita miseri fuerũt
et ꝯtẽpti et mopes et ob
iusticiã ip̃am cõtumeliis
et ĩ uiriis sepe bexati qi n
aliter birtus tenĩ pt sꝑ¬

Expanded text:
miseri sint futuri; quia jam bonis, quae maluerunt, potiti sunt: quod iis evenit, qui deos adorant, ac Deum negligunt. Deinde qui justitiam sequentes, in hac vita miseri fuerunt et contempti, et inopes, et ob ipsam justitiam contumeliis et injuriis saepe vexati, quia nec aliter virtus teneri potes
Abbreviated transcription (Latin):
bicõꝵ fructus idest boluꝑ¬
tates eq ut ip̃a breues tẽ¬
porales q sũt uirtutis gͦ
Puictus ac p̃miũ sempi¬
ternũ est QQuia uicõ¬
tutis gͦ in fucõ ita sit ut
in hac uita uirtutis p̃mi¬
um nullũ sit qr birtus
ad huc ip̃a ẽ ¶NLã sic̃
uicia cũ in actu suo fimũ¬
tur uoluptas et p̃mia eo¬
rũ secũtu ¶ Ita uirtus
cũ finita ẽ mͥces eiꝰ mse¬
quit ¶Dircus autem
et in morte suscipiẽda sũ¬
mũ enis offm̃ est Ergo
p̃iiũ uirtutis post mor¬
tustulanis ꝙͣuis dubitã¬
ter tñ sensit sũmũ hoĩ
bonũ nõ uͥ post mortem
si ita res feret gͣdiet᷑ ad
mortem ĩ qua autẽ sũ¬
mũ bonũ ã nullũ ma¬
lũ ẽẽ cognonimꝰ Mors
gͦ nõ extinguit hõiem
led ad p̃miũ uirtutis
admuctit ¶ Qui autẽ
se ut ait idẽ biciis aut
sceleribus cõtaũauerit
uoluptati q seruierit Is
uo̾ dampnatus eternam
cũdam mortẽ noĩant q̃
ẽ et ꝑpetua et gͣuissĩs cͤ¬

Expanded text:
uitiorum fructus id est uolupuitiorum fructus id est uoluptates aeque ut ipsa breues temporalesque sunt, uirtutis ergo fructus ac praemium sempiternum est; quia uitiotutis igitur in futuro. ita fit ut in hac uita uirtutis praemium nullum sit, quia uirtus adhuc ipsa est. nam sicut uitia cum in actu suo finiuntur, uoluptas et praemia eorum secuntur, ita uirtus cum finita est, merces eius insequitur. uirtus autem et in morte suscipienda summum eius officium est. ergo praemium uirtutis post morTusculanis quamuis dubitanter tamen sensit summum homini bonum non nisi post mortem si ita res feret, gradietur ad mortem, in qua aut summum bonum aut nullum malum esse cognouimus. mors igitur non  extinguit hominem, sed ad praemium uirtutis admittit. qui i autem se, ut ait idem, uitiis ac sceleribus contaminauerit uoluptatique seruierit, is uero damnatus aeternam secundam mortem nominant: quae est et perpetua et grauissimis cru
Abbreviated transcription (Latin):
expetit &̃ alioꝵ affc̃im
Ambicõ postꝙͣ honores
qͦs uoluit adepta ẽ cõse¬
nescit ¶ Itẽ cet̾a bicia
cõsistere ac ꝑman̾e nõ
pñt s ip̃o fructu quẽ ex¬
petũt fimũtur recedũt¬
g̾ et redeũt uirtus aũt
sũ ulla ĩtermissione ꝑpe¬
tua ẽ nec discede̾ ab eo
p̃t qui eã semel cepit
¶Nã si hẽat int̾uallũ
si alñ care̾ ea possumꝰ
redibũt ꝓtinꝰ bicia q̃ uir¬
tutẽ lemꝑ ĩpugnãt Nõ
ẽ gͦ cõphensa si deserit
si aliqñ se cedit. Cũ bo
sibi domiciliũ stabile col¬
locauit ĩ om̃i actu u̾sa¬
fideliter depelle̾ uicia et
fugare nͥ pectus qd̾ ĩ se¬
dic ꝑpetua stacõne mu¬
merit Ip̃a g̾ uirtutis
ꝓpetuitas indicat hña ͫ
am̃ si birtute ceꝑit per¬
man̾e qr et birtus ꝑpetua
ẽ et solus aĩꝰ hũanꝰ uir¬
tutẽ capit ¶ Qm̃ gͦ qͣria¬
litas aĩ est ¶Nua ui¬
tia tꝑalia et breuia sunt
birtus ꝓpetua et constãs
et par sibi semꝑ. Quia

Expanded text:
expetit, aut aliorum affectuum expetit, aut aliorum affectuum Ambitio, postquam honores quos voluit adepta est, consenescit. Item caetera vitia consistere ac permanere non possunt: sed ipso fructu quem expetunt finiuntur. Receduntergo et redeunt. uirtus autem sine ulla intermissione perpetua est nec discedere ab eo potest qui eam semel cepit. nam si habeat interuallum, si aliquando carere ea possumus, redibunt protinus uitia, quae uirtutem semper inpugnant. non est igitur conprehensa, si deserit, si aliquando secedit: cum uero sibi domicilium stabile conlocauit, in omni actu uersafideliter depellere uitia et fugare, nisi pectus quod insedit perpetua statione munierit. ipsa ergo uirtutis perpetuitas indicat humanum animum, si uirtutem ceperit, permanere, quia et uirtus perpetua est et solus animus humanus uirtutem capitlitas animi est; quia uitia temporalia et breuia sunt, uirtus perpetua et constans et par sibi semper; quia
Abbreviated transcription (Latin):
n̾alit̾ fũgñtur gͦ malũ ẽ
uirtus et ĩ imica nature
dit et fugiendo bona et¬
pñtia et appetẽdo eq ma¬
la siue spe fructus ãplio¬
ris ¶Nã cũ licet nobis
iocũdissimis frui uolup¬
tatib nõne sensu carere
bideam̃ si malimꝰ ĩ hũi¬
litate ĩ egestate ĩ ꝯtemp¬
tu ĩ ignominia uni̾e ã
ne biu̾e quidẽ sed dolore¬
cruciari et mori ex quib
malis nichil ãpluis asse¬
qͣmur quo possit uolup¬
tas omissa pensari Si
aũt birtus malũ nõ est
facitq honeste ꝙ bolup¬
tates biciosas turpes q
cõtẽpuit et fortiter ꝙ nͦ
dolorẽ nec mortẽ timet
ut officiũ ẜuet g̾ mains
qd ulterius bonũ sperari
p̃t nͥ eternitas.
Ranleamꝰ nc̃ ui¬
tissim ad ea q̃ uir¬
tuti repugnãt ut etiã ex
hiis mortalitatis aĩe col¬
ligatur bicia omĩa tp̃a¬
lici sũt ad pñs em̃ ꝯmo
uent ¶Ire impetus re¬
cepta ulcõne sedat̃ libi¬
dĩs poluptas corꝑis finis
est ¶ Cupiditatẽ autem
sacietas earũ rerũ quas

Expanded text:
aliter fugiuntur, ergo malum est uirtus et inimica naturaedit et fugiendo bona praesentia et adpetendo aeque mala sine spe fructus amplioris. nam cum liceat nobis iucundissimis frui uoluptatibus, nonne sensu carere uideamur, si malimus in humilitate, in egestate, in contemptu, in ignominia uiuere aut ne uiuere quidecruciari, et mori, ex quibus malis nihil amplius assequamur, quo possit voluptas omissa pensari? Si autem virtus malum non est, facitque honeste, quod voluptates vitiosas turpesque contemnit et fortiter, quod nec dolorem, nec mortem timet, ut officium servet; ergo majus uscepta quod ulterius bonum sperari potest nisi aeternitas? Transeamus nunc uicissim ad ea quae uirtuti repugnant, ut etiam ex his inmortalitas animae colligatur. uitia omnia temporalia sunt: ad ur. Irae impetus recepta ultione sedatur. Libidinis voluptas corporis finis est. Cupiditatem aut satietas earum rerum, quas
Abbreviated transcription (Latin):
c̾neremꝰ Nuid boce cla¬
rius ã bẽto forciꝰ ã odore
rem ferũtur ad sensusq
nrõs ueniũt et eos potẽ¬
cia sua ĩpellũt nõ c̾mĩt᷑
acie luminũ s aliis cor¬
militer deus nõ a spectu
nobis alio ne fragili sẽ¬
su ꝯp̃hendẽdus ẽ s mẽ¬
tis oculis intuẽdis cum
oꝑa eius p̃clara et mirã¬
da uideamꝰ ¶Nã illos
nillumm ex solo corꝑe ꝯsti¬
terũt n ͤ ceruẽtes aĩa ⁊
cid sensũ corꝑis cũcta re¬
ferentes qͥ nichil puta¬
bant ẽẽ nͥ qd̃ oculis ꝯtue¬
bant ¶Et qr uidebãt a̾
bonis accide̾ a du̾sa aut
malis ꝓsꝑa fortuito gͤ oĩa
crediderũt et ña mũdũ
nõ ꝓuidencia cõstitutũ hĩc
iã plapsi sũt ad deliramẽ
et ĩ corꝑalis et ĩ iunsibilis
et eternꝰ nõ idcuro int̾i̾re
aĩam credibile ẽ qr non
bidet᷑ postꝙͣ recessit a cor

Expanded text:
cerneremus. quid uoce clacerneremus. quid uoce clarius aut uento fortius aut odore rem feruntur ad sensusque nostros ueniunt et eos potentia sua inpellunt, non cernuntur acie luminum, sed aliis cormiliter deus non aspectu nobis alioue fragili sensu conprehendendus est, sed mentis oculis intuendus, cum opera eius praeclara et miranda uideamus. nam illos millimi ex solo corpore constiterunt nihil cernentes animo et ad sensum corporis cuncta referentes, qui nihil putabant esse nisi quod oculis contuebantur. et quia uidebant aut bonis accidere aduersa aut malis prospera, fortuito geri omnia crediderunt et natura mundum, non prouidentia constitutum. hinc iam prolapsi sunt ad deliramentet incorporalis et inuisibilis et aeternus, ergo non idcirco interire animam credibile est, quia non uidetur, pos
Abbreviated transcription (Latin):
postremo epycurꝰ a dõ ut
res ip̃a de qua int̾ se pu¬
gnabant ĩ dubiũ uoca¬
ret̾ ¶Deniq et tullius
expositis hoꝵ oĩm de ĩmor¬
talitate ac morte sentẽ¬
ciis uestire se qͥd sit ueꝵz
ꝓnuĩciauit harũ inquit
linarũ que uera sit deus
aliqͥs uiderit ¶ Et rur
habuit auctores ne qͥd cer
ti diuinari pt ¶ Derũ
nõ ẽ quib ueritatẽ diui-¬
uitas ip̃a pate fecit.
iis itaq argumen¬
tis que nec plato
nec ullus aliꝰ uenit in¬
aĩarũ et̾nitas ꝓbari ac
ꝑspici pt̃ que nos b̾uiter
ad enarrandũ iudiciũ
dei maximũ qd̾ ĩ terra
ꝓpinꝙͣte seculoꝵ fine cele¬
brabit᷑ Ante omia qm̃
deus ab hoĩe ẜ bideu nõ
p̃t ne qͥs tñ ex eo ip̃o pu¬
taret deũ nõ ẽẽ qr morta¬
lib oculis nõ bidet᷑ inter
cetera institutoꝵ mira¬
cula fecit etiã multa qͦꝵ
bidetur sicut ẽ box odor uẽ¬
tus et harũ rerũ arguiũ¬
to et ex ͦ etiã deos licet sb̾
oculos nõ ueniret de sua
tñ bi et effectu et operib

Expanded text:
postremo Epicurus: adeo ut res ipsa, de qua inter se pugnabant, in dubium vocaretur. Denique et Tullius, expositis horum omnium de immortalitate ac morte sententiis, nescire se quid sit verum, pronuntiavit. « Harum, inquit, sententiarum quae vera sit, Deus aliquis viderit. » Et rurshabuit auctores; nec quid certi sit divinari potest. » Verum non est, quibus ueritatem diuinitas ipsa patefecit. Aliis itaque argumentis, quae nec Plato nec ullus alius inuenit, animarum aeternitas probari ac perspici potest: quae nos breuiter ad enarrandum iudicium dei maximum, quod in terra propinquante saeculorum fine celebrabitur. ante omnia, quoniam deus ab homine uideri non potest, ne quis tamen ex eo ipso putaret deum non esse, quia mortalibus oculis non uidetur, inter cetera institutorum suorum miracula fecit etiam multa quorum idetur, sicut est uox odor uentus, ut harum rerum argumento et exemplo etiam deum, licet sub oculos non ueniret, de sua tamen ui et effectu et operibus
Abbreviated transcription (Latin):
q colleg̾at n ͨ sũmũ bonũ
cõprehendãt ¶ Nã licet
u̾m̾i de aĩe ĩ mortalitate
sentiret tñ nõ ita de illa tã¬
quã de sũmo bono dissere¬
qͥ eã nõ ãcipiti suspicõne
collegimꝰ s dĩna tradicõ¬
ne cognouimꝰ ¶Plato ãt
sit argumẽtatus e¶ Im¬
mortale ẽẽ qͥdqͥd ꝑ se ip

Expanded text:
collegerat, nec summum bonum comprehenderat. Nam licet verum de animae immortalitate sentiret, tamen non ita de illa tanquam de summo bono disserequi eam non ancipiti suspicione collegimus, sed divina traditione cognovimus. Plato autem sic argumentatus est, immortale esse quid
Abbreviated transcription (Latin):
biliũ scĩa qͣ cet̾e careãt aĩan¬
et origo c̃ qͥ tanta capi¬
at tãta cõtineat nulla
reꝑiat᷑ in terra si quidẽ
er concretõe t̾rena nichil
habeat admixtũ sed ncce
ẽe in terrã resolui qd̃ est
in hoĩe pondo̾sũ et disso¬
lubile ¶Qd̾ aũt tenue
atq subtile id uo̾ ẽẽ in¬
dĩduũ ac domicilio cor¬
ꝑis belut carce̾ libẽatũ
ad celũ et ad naturã sũã
ꝑuolare hec fere platõis
collecta breuit̾ que apud
ip̃m late copiose q expli¬
it eriã phitagoras ãtea
des quẽ tycõ tradidit p̾¬

Expanded text:
bilium scientia, qua ceterae careant animanet origo animi, qui tanta capiat, tanta contineat, nulla reperiatur in terra, siquidem ex concretione terrena nihil habeat admixtum: sed necesse esse in terram resolui quod est in homine ponderosum et dissolubile, quod autem tenue atque suptile, id uero esse indiuiduum ac domicilio corporis uelut carcere liberatum ad caelum et ad naturam suam peruolare. haec fere Platonis collecta breuiter, quae aput ipsum late copioseque expliit etiam Pythagoras antea des, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ac prudẽcia intelligit᷑ ẽẽ
q̃dã in hoĩe ac deo silitudo
qd̃ eciã marcus tul¬
lius bidit satis firmũ ẽ
er eo et̾uitatẽ aĩe posse di¬
nosci qr nullũ sit aᵈ aĩal
qd̾ habeat uoticiã aliquã
dei religioqz sit pene so¬
la q hoĩem disc̾nat a
mucis Que cũ in hoĩe
solũ cadit ꝓfecto testat᷑
id affectaro uos. Id de¬
siderare id colere qd̃ uo¬
bis familiare qd̃ ꝓrimũ
sit fucurũ Au aliquis
cũ cet̾arũ aĩantiũ natu¬
rã cõsiderauit ꝙ ꝓuis cor¬

Expanded text:
ia intellegitur esse quaedam in homine ac deo similitudo. quod etiam Marcus Tullius uidit, satis firmum est, ex eo aeternitatem animae posse dinosci, quia nullum sit aliud animal quod habeat notitiam aliquam dei, religioqla, quae hominem discernat à mutis: quae cum in hominem solum cadat, profecto testatur, id affectare nos, id desiderare, id colere, quod nobis familiare, quod proximum sit futurum. An aliquis, cum caeterarum animantium naturam considera
Abbreviated transcription (Latin):
cia effecit ut ex hoc iutel¬
ligi possit uł eas rõis ha¬
bere cũ celo p̃t nõ incelli¬
ge̾ solũ ex om̃ib celeste
ac diuinũ aĩal ẽẽ hoĩen
cuiꝰ corpus ab humo exci¬
tatũ nultus sublimis sta¬
tus rc̃s originẽ suã q̃rit
et qͣi ꝯtẽpta hũilicate
t̾re sid altũ intit᷑ qr sen¬
tit sũmũ bonũ ĩ sũmosͥ

Expanded text:
ecit, ut ex hoc intellegi possit nihil eas rationis habere cum caelo, potest non intellegere solum ex omnibus caeleste ac diuinum animal esse hominem, cuius corpus ab humo excitatum, uultus sublimis, status rectus originem suam quaerit et quasi contempta humilitate terrae ad altum nititur, quia sentit summum bonum i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphe palam faciũt Ergo
epycum errauit qͥ poetaꝵ
idẽ ẽẽ figmenta putan ͭ
et illas inferoꝵ penas
que ferant᷑ in hac eẽ ui¬
et om̃e dĩne religionis
archanũ phĩ actingerẽt
s aliis refellentib defẽde̾
id qd̾ ĩ uenerãt neqͥuerũt
nec ea q̃ uera senserãt in
sũmã redige̾ potuerunt

Expanded text:
prophetae palam faciunt. ergo prophetae palam faciunt. ergo Epicurus errauit, qui poetarum id esse figmentum putauit et illas inferorum poenas quae ferantur in hac esse uiet omne divinae Religionis arcanum philosophi attigerunt. Sed aliis refellentibus, defendere id quod invenerant, nequiverunt; nec ea, quae vera senserant in su
Abbreviated transcription (Latin):
Nuid dii ex cultib eoꝵ
assequũtur qͥ post mor¬
tẽ nichil fut̾i sũt
prestant qͥd pollicentup
qͥd minãtur ã homĩb
aut diis dignũ uł si ma¬
uent aĩe post obitũ qͥd
de hiis faciũt fcũri ne st̃¬
uid illis opus ẽ te¬
sauro cũarũ Ip̃i illi ex qͦ

Expanded text:
Quid dii ex cultibus eorum Quid dii ex cultibus eorum assequuntur, qui post mortem nihil futuri sunt? quid praestant? quid pollicentur? quid minantur aut hominibus, aut diis dignum? Vel si manent animae post obitum, quid de his faciunt, facturive suuid illis opus est thesauro animarum? ipsi illi ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
cur emttent fulgura to¬
intrua mugiant ymbres
cadant ut fruges t̾ra pro¬
ducat ut uarios fetus a¬
lac Cur deniq omis nã
rerũ laboret ne qͥd desit
earũ rerũ quib bita lpĩ¬
nũ sustinetur si ẽ ĩ anis
si ad nichilũ ĩ terrimꝰ si
nichil ẽ in nobis maioris
emolumẽti deo ¶N si
ẽ dcũ nefas nec putãdũ
ẽ fieri posse ut nõ ob ali¬
quã maximã rõnem fue¬
ut cõstitutũ qd bideamꝰ
marie rõne constare
rorib pͣuarũ religionũ
et in hac ꝑsuasione ph¬
ie ꝓfecto nulla. Qͥd eñ
hñt dic̾e̾ cur dii homĩb
tã diligent̾ suis queq
tꝑibus exhibeant ¶An
ut illis far et merũ de¬
mꝰ et odorẽ thuris ⁊ sã¬
guinẽ pecudũ que neq
ĩ mortalib gͣta ẽẽ possũt
qr sũt fragilia neq bsu
eẽ ex ꝑtibus corporũ qr hͨ
ad usum corꝑaliũ data
sunt Et tñ si ea deside¬
hibere cũ bellent.
Cur nascũtur cur inc̾e¬
unt luccedũt renouãt᷑

Expanded text:
Cur emicent fulgura? toCur emicent fulgura? tonitrua mugiant? imbres cadant, ut fruges terra producat, ut varios foetus alat? Cur denique omnis natura rerum laboret, ne quid desit earum rerum, quibus vita hominis sustinetur, si est inanis, si ad nihilum interimus, si nihil est in nobis majoris emolumenti Deo? Quod si est dictu nefas, nec putandum est fieri posse, ut non ob aliquam maximam rationem fuerit constitutum, quod videas maxima ratione constare; roribus pravarum religionum, et in hac persuasione phire? Profecto nulla. Quid enim habent dicere, cur dii hominibus tam diligenter suis quaeque temporibus exhibeant? An ut illis far et merum demus, et odorem thuris, et sanguinem pecudum? quae neque immortalibus grata esse possunt, quia sunt fragilia; neque usui esse expertibus corporum, quia haec ad usum corporalium data sunt. Et tamen si ea desidehibere cum vellent. cur nascuntur, intereunt, succedunt, renovantur?
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ phõs et sectas ẽẽ diui
demici solent quib ad
omĩa rũdere ꝓpositũ est
qd̃ ẽ pocius calũpmari
et ĩ ude̾ led docemꝰ nul¬
lã sectã fuisse tã demã
anẽ qͥ nõ uident aliqͥd ex
uero GS dũ qͣdicendi
studio ĩ samũt dũ sua e¬
illis uĩtas ẽ quã sequere
silabant s ip̃i eã potissi ͫ
quo bicio ꝑdiderũt. Or¬
si extetisset aliqͥs qͥ beri¬
tatẽ sꝑsam ꝑ singulos
ꝑ sectas q diffusam colli¬
geret ĩ bnũ ac redigeret
in corpus hiis ꝓfecto nõ
dissentiret a nobis ¶S
hoc nenio face̾ nͥ beri ꝑi¬

Expanded text:
phos et sectas esse diuisdemici solent, quibus ad omnia respondere propositum est, quod est potius cauillari et inludere, sed docemus nullam sectam anem qui non uiderit aliquid ex uero. sed dum contradicendi studio insaniunt, dum sua eillis ueritas est quam se quaerere simulabant, sed ipsi eam potissimum suo uitio perdiderunt. quodsi extitisset aliquis qui ueritatem sparsam per singulos per sectasque diffusam colligeret in unum ac redigeret in corpus, is profecto non dissentiret a nobis. sed hoc nemo facere nisi ueri peri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter quos fcũs ẽ g̾ ⁊ ip̃e
mortalis atq solubilis
quoꝵ gr̃a fcũs ẽ quod si
ei rõ quadraret ĩ tellige¬
ret ꝑiturũ ẽẽ qr fcũs est
tangi nõ p̃t ¶ Qui aũt
negat hoĩm cã fc̃m hic
nullã rõneur tenet Si
em̃ dicit ip̃m fabricatorẽ
sua cã tanta hͨ oꝑa moli
tũ Cur gͦ nos nati sumꝰ
ena cõmoda int̾cepimꝰ cͦ
deniq ciugem᷑ minuim᷑¬
successio ¶Nimirũ dẽ
ginibus tãꝙͣ sigilla con¬
fing̾e̾ quib oblectaret et
inchilomiꝰ tñ si ita esset
cure hrẽt aĩantes preci¬
pueq hoĩe cuiꝰ imperio

Expanded text:
propter quos factus est, ergo et ipse propter quos factus est, ergo et ipse mortalis atque solubilis. quorum gratia factus est. Quod si ei ratio quadraret, intelligeret periturum esse, quia factus est;tangi non potest. Qui autem negat hominum causa factum, hic nullam rationem tenet. Si enim dicit, ipsum fabricatorem sua tum, cur ergo nos nati sumusena commoda intercipimus? Cur denique augemur, minuimsuccessio? Nimirum videginibus tanquam sigilla confingere, quibus se oblectaret; et nihilominus tamen, si ita esset, curae haberet animantes, praecipueque hominem, cujus imp
Abbreviated transcription (Latin):
pes pͥmo qr rõ corꝑis et
bis cũ mutis aĩalib pꝰ
deinde cõfirmatus unib
erigit᷑ et lingua eius in
eloqͥum soluit̃ et mutum
aĩal ẽẽ desint ¶Que rõ
docet mortalem nasci ho¬
minẽ postea bo̾ ĩ mortalẽ
fieri cũ ceꝑit ex deo bn̾e
id est iusticiã seqͥ q̃ ꝯtine¬
tur in dei cultu cũ excita¬
deus ad aspectũ celi ac
sui ¶Quod cũc fit cũ
homo celesti lauachro pu¬
rificatus expoĩt infanciã
cũ om̃i labe bite pͥoris
et in cremẽto dñ bigo¬
ris accepto fit honio per¬
fectus ac plenꝰ ¶ Ergo
qr birtutẽ ꝓposuit honũ
deus licet aĩa et corpus
ꝯsociata sint tñ qͣria sunit
et ĩ pugnãt ĩuicẽ aĩ bo¬
na mala sũt corꝑis id ẽ
opũ fuga boluptatũ int̾¬
dc̃õ doloris mortisq cõ¬
temptus Itẽ corꝑis boͣ
mala sũt añui hoc est
cupiditas et libido quib
et opes appetunt᷑ et sua¬
uitates bariarũ uolupta¬
tũ quib euernatus aĩꝰ
extinguit ¶deo ncc̃e ẽ¬

Expanded text:
is et bis cum mutis animalibus: post deinde confirmatis uiribus erigitur et lingua eius in eloquium soluitur et mutum animal esse desinit. quae ratio docet mortalem nasci hominem, postea uero inmortalem fieri, cum coeperit ex deo uiuere id est iustitiam sequi, quae continetur in dei cultu, cum excitadeus ad aspectum caeli ac sui. quod tum fit, cum homo caelesti lauacro purificatus exponit infantiam cum omni labe uitae prioris et incremento diuini uigoris accepto fit homo perfectus ac plenus. ergo quia uirtutem proposuit homini deus, licet anima et corpus consociata sint, tamen contraria sunt et inpugnant inuicem. animi bona mala sunt corporis, id est opum fuga, uoluptatum interdictio, doloris mortisque contemptus. item corporis bona mala sunt animi, hoc est cupiditas et libido, quibus et opes adpetuntur et suauitates uariarum uoluptatum, quibus eneruatus animus extinguitur. ideo nece
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ lumĩa gͦ ꝓposuit ĩ
telo quoꝵ moderacõ ⁊ cla¬
ritas et motus aptissiẽ
ad utilitates uiuenciũ
autẽ quã sedẽ uoluit ẽẽ
fecũditatẽ uariã gignẽ¬
di ac ꝓferendi dedit ut
ubertate frugũ et herba¬
rũ birenciũ ꝓ natura ⁊
usu cuiꝰq gnĩs alimo¬
mã mĩstraret Tum ꝑ¬
fectis omib q̃ ad condi

Expanded text:
s. lumina igitur posuit in s. lumina igitur posuit in caelo, quorum moderatio et claritas et motus aptissime ad utilitates uiuentium autem, quam sedem uoluit esse, fecunditatem uaria gignendi ac proferendi dedit, ut ubertate frugum et herbarum et uirentium pro natura et usu cuiusque generis alimoniam ministraret. tum perfectis omnibus quae ad condi
Abbreviated transcription (Latin):
biles aĩas ꝓc̾are sic̾ ange¬
los genuit Nͥb ĩ mortali¬
tas sie ullo maloꝵ ꝑicło
ac metu constat excogi¬
tauit tñ ĩ enarrabłe opꝰ
quẽ admodũ in fintã
multitudinẽ ꝓcrearet aĩ¬
marũ Quas pͥmo fragi¬
lib et imbecillis corꝑib
illibata cõstituẽt inter
bonũ malũ q medias¬
ut quibus cõstantib ex
utrisq natĩs uirtutẽ ꝓpo¬
neret ne ĩ mortalitatẽ
dilicate asseq̃rent᷑ ac
molliter s ut ad illud ẽt¬
ũ cũ sũma difficultate
ac magnis laborib ꝑueĩ¬
rent Ergo ut eas gͣuib
et beralib mẽbris indu¬
dio nõ poterãt põderibus
et gͣuitate corꝑis deorsũ
p̃mẽte sedem illis ac do¬
miciliũ pͥmo ꝯdendũ eẽ
decreuit ¶ Itaq ĩ effa¬
bili birtute sic potẽcia p̃¬
clarã mũdi oꝑam moli
tus ẽ suspensis ĩ altitu¬
nẽ leuib elemẽtis et gͣ¬
uib in yma dep̃ssis cele¬
stia firmauit et t̾rena
cõstituit ¶ Dõ ẽ ncc̃e
nuĩc exequi singula qm̃

Expanded text:
biles animas procreare, sicut angelos genuit, quibus immortalitas sine ullo malorum periculo ac metu constat; excogitavit tamen inenarrabile opus, quemadmodum infinitam multitudinem crearet animarum, quas primo fragilibus et imbecillis corporibus inligatas constitueret inter bonum malumque medias, ut constantibus ex utrisque natura uirtutem proponeret, ne immortalitatem delicate adsequerentur ac molliter, sed ad illut aetum cum summa difficultate ac magnis laboribus peruenirent. ergo ut eas grauibus et uexabilibus membris indudio inani non poterant ponderibus et grauitate corporis deorsum premente, sedem illis ac domicilium primo condendum esse decreuit. itaque lneflabili uirtute ac potentia praeclara mundi opera molitus est, suspensis in altitudinem levibus elementis, et gravibus in ima depressis; et coelestia firmavit, et terrena constituit. Non est necesse nunc exequi singula, quo
Abbreviated transcription (Latin):
bus diu̾sis ac repugnã¬
tib bonũ ac malũ caꝑet
Et sic̃ terra ip̃a fecunda
ita corpus homĩs qd̃ as¬
sũptũ ẽ e terra generã¬
di copiã facultatẽ q ꝓ¬
creande sobolis accepit
ut qm̃ fragili materia
fortus ĩ eternũ mane̾
nõ poterat pacto tꝑalis
uite spacio cedẽt et illd̃ qd̵
fragile atq inbecillũ gere¬
bat ꝑpetua successione re¬
nouaret.
lẽ fuixit et fragi¬
lẽ cũ illius cã mũdũ edi¬
ficasset ¶Primũ ut in¬
finita uis aĩarũ gignare¬
tur oẽm q terrã multitu¬
dine oppleret ¶Deinde
ut ꝓponeret hoĩ uirtutẽ
id est tolleranciã maloꝵ
ac laboꝵ ꝑ quã posset p̃¬
mniũ ĩ mortalitatis adi

Expanded text:
s diversis ac repugnantibus, bonum ac malum caperet; et sicut terra ipsa fecunda ita corpus hominis, quod assumptum est e terra, generandi copiam, facultatemque procreandae sobolis accepit, ut quoniam fragili materia formatus in aeternum manere non poterat, peracto temporalis vitae spatio cederet, et illud, quod fragile atque imbecillum gerebat, perpetua successione renovaret. lem finxit et fragilem, cum illius causa mundum aedificasset? Primum, ut infinita vis animarum gigneretur, omnemque terram multitudine oppleret: deinde, ut proponeret homini virtutem, id est, tolerantiam malorum ac laborum, per quam posset praemium immortalita
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ plamiꝰ argumẽtũ
ꝓferri p̃t et mũdũ hoĩs
et hoĩem sua cã dm̃ fe¬
tibus solus ita formatꝰ
est ut oculi eiꝰ ad celũ
directi facies ad dm̃i spet¬
tans uultus cũ suo ꝑẽte
coĩs sit ut uideat᷑ hoĩem
deus qͣi porrecta manu
a leuatũ ex humo ad con¬
tẽplacõem sui excitasse
re ĩ digẽti ne si tm̃ hono¬
ris hõi habuit ut ip̃iꝰ cã
mũdũ fabricaret ut ĩstru¬
eret eũ sapĩa ut dñm bi¬

Expanded text:
planius argumentum proferri potest, et mundum hominis, et hominem sui causa Deum fetibus solus ita formatus est, ut oculi ejus ad coelum directi, facies ad Deum spectans, vultus cum suo parente communis sit, ut videatur hominem Deus, quasi porrecta manu allevatum ex humo, ad contemplationem sui excitasse?re indigenti? vel si tantum honoris homini habuit, ut ipsius causa mundum fabricaret, ut instrueret eum sapientia, ut dominum vi
Abbreviated transcription (Latin):
signa᷑. alia sempiterna
q̃ aĩe subiacet Illã na¬
scendo accipimꝰ hãc as¬
seqͥm᷑ laborãdo ne ĩ mor¬
talitas honũ ut añ dixi¬
mus sine ulla difficul¬
tate cõstaret illa t̾rena
ẽ sic̃ corpus et ideo finit᷑
MIec bõ celestis sic̾ sĩa
et ideo t̾minũ non ht
Illã pͥmã uesciẽtes acci¬
birtuti em̃ nõ neͣ datur
qr uoluit nos deus bitã
nobis ĩ bita cõꝑare Id
circo hanc pñtem dedit
ut illã uerã et ꝑpetuã
ã uiciis amittamiꝰ aut
uirtute meream ¶In
hac corꝑali nõ est sũmũ

Expanded text:
signatur, altera sempiterna, quae animae subiacet. illam nascendo accipimus, hanc adsequimur laborando ne immortalitas homini, ut ante diximus, sine ulla difficultate constaret; illa terrena est sicut corpus et ideo finitur, haec uero caelestis sicut anima et ideo terminum non habet; illam primam nescientes accivirtuti enim, non naturae datur, quia voluit nos Deus vitam nobis in vita comparare. Idcirco hanc nobis praesentem dedit, ut illam veram et perpetuam aut vitiis amittamus, aut virtute mereamur. In hac corporali non est summum
Abbreviated transcription (Latin):
quod li ph̃i sciuissent aut
defendissent illa que bera
ĩ uenerãt ã ĩ maxĩos er¬
rores incidissent hec eñ
sũma hic cardo rerũ est
qͥ quẽ nõ tenuĩt beritas
illi omĩs elabit᷑ hoc est
deuiq qd̵ efficiat illic nõ
quadrare rõnem Que
illis si affulsissent si su¬
cramẽtis hoĩm ẽẽ cogno¬

Expanded text:
ophi scissent, aut defendissent illa, quae vera invenerant, aut in maximos errores non incidissent. Haec enim summa, hic cardo rerum est. Quem qui non tenuerit, veritas illi omnis elabitur. Hoc est denique, quod efficiat illis non quadrare rationem: quae illis si affulsisset, si sacramentum hominis omne cogno
Abbreviated transcription (Latin):
eius intelligẽt qui ꝓui¬
denciã disponendi roẽn¬
q faciendi uirtutẽ ꝯsũ¬
mandi et sensu admnira¬
ri et boce ꝓloqͥ posset ¶
ut deũ colat ¶Is enĩ co¬
lit qͣ hec intelligit ¶s
arcificẽ rerũ oĩm is pa¬
trẽ uerũ suũ debita be¬
neratõe ꝓsequit᷑ qͥ untu

Expanded text:
eius intellegeret, qui prouidentiam disponendi, rationem faciendi, uirtutem consummandi et sensu admirari et uoce proloqui posset: ut deum colat. is enim colit qui haec intellegit, is artificem rerum omnium, is uerum patrem suum debita ueneratione prosequ
Abbreviated transcription (Latin):
queq gen̾ant᷑ deus ip̃e nõ
ui cã mũdũ ẽẽ cõstruc¬
tũ qm̃ rebus hiis quib
constat aĩantes fruunt᷑
sus cetãs aĩantes hõis
tã ẽẽ fictas ex eo clarũẽ¬
ꝙ honũ seriuũt et tutele
ens atq błib data sunt
qm̃ siẽ terrene sũt siue
equatiles nõ senciũt mũ¬
di rõne sicut homo.
Espondendũ ẽ hoc
terra mariq disꝑserit
Iũgens ad disputandũ
locus s in tnͣscursu b̾uiter
stringẽdus ẽ Qm̃ homo
nãtib configuratus ẽ aĩa
et corpe ¶Id est celo at
q t̾ra tenui et ꝯp̃hẽsibi¬
li et̾no ac tꝑali sensibili
atq bruto luce p̃dico atq
tenebroso ip̃a rõ at nccͣas
exigebat et bona hoĩ ꝓpoĩ
et mala bona qͥb utatur
Mala q uitet et caueat
Idc̾co em̃ data ẽ illi sapĩa
ꝙͣ cognita bonoꝵ ⁊ maloꝵ
ĩ malis declinãdis uĩ sue
rõnis ex̾ceat ¶Lã cet̾is
et munita ĩdumẽtis n᷑ali¬
bus et armata sũt homũ
p̃cipuũ rõnem solã dedit

Expanded text:
us ipse non um causa mundum esse constructum; quoniam rebus iis, quibus constat, animantes fruuntur: sum caeteras animantes hominis causa esse fictas, ex eo claru homini serviunt, et tutelae ejus atque usibus datae sunt; quoniam sive terrenae sunt, sive aquatiles, non sentiunt mundi rationem, sicut homo. Respondendum est hoc terra marique disperserit? ingens ad disputandum locus, sed ut in transcursu breuiter stringendus est. quoniam homo nantibus configuratus est, anima et corpore, id est caelo atque terra, tenui et comprehensibili, aeterno ac temporali, sensibili atque bruto, luce praedito atque tenebroso: ipsa ratio ac necessitas exigebat, et bona homini proponi et mala; bona, quibus utatur, mala, quae vitet et caveat. Idcirco enim data est illi sapientia, ut cognita bonorum maloru malis declinandis, vim suae rationis exerceat. nam ceteris et munita indumentis naturalibus et armata sunt, homini praecipuum, rationem solam dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
et regit᷑ Ergo et factus
ẽ si fcñs est et resoluet᷑
¶Reddant ergo isti rõ¬
nem si pñt cur a fcus ĩ
pn̾cipio lit a posteai resol¬
natur ¶Quod qr doce̾
nõ poterat epycurꝰ Nũt
demotritꝰ sua spõte natũ
ẽẽ dixit seĩb inter se pas¬
sim coeũtib qͥb itm re¬
solutis discidiũ atq int̾i¬
tũ secutuũ ¶Corrũpit
gͦ qd̃ rcẽ biderat et totam
rõnem penitus ignorãciã
rõns eu̾tit redegitq mũ¬
dũ et omĩa q̃ in eo gerũ¬
tur ad siłitudinẽ cuiꝰ dã
banissimi sõpnii si quidẽ
rebus hũanis rõ nuilla
subsistat ¶Cũ bo mun¬
uidemꝰ mirabilis rõ gu¬
bernat cũ celi temꝑatio

Expanded text:
et regitur; ergo et factus est: si factus est, et resolvetur. Reddant ergo isti rationem, si possunt, cur aut factus in principio sit, aut postea resolvatur. Quod quia docere non poterat Epicurus, sive Democritus, sua sponte natum esse dixit, seminibus inter se passim coeuntibus, quibus iterum resolutis, dissidium atque interitum secuturum. Corrupit ergo quod recte viderat, et totam rationem penitus ignorantia rationis evertit; redegitque mundum, et omnia quae in eo geruntur, ad similitudinem cujusdam vanissimi somnii, siquidem rebus humanis ratio nulla subsistat. Cum vero munvidemus, mirabilis ratio gubernet; cum coeli temperatio,
Abbreviated transcription (Latin):
si et p̾dẽcia sũm dei ex
dispod ͤ rerum et birtus
ex magnitudĩe et p̃tas
er gubernacõne maĩfes¬
ta est hebetes gͦ et in¬
direrũt ¶NNon impro¬
barẽ si deos id circo non
ẽẽ dice̾nt ut unũ dice̾nt
Cũ aũt ideo ut nullũ
qui eos dilirasse nõ pu¬
tat ip̃e delirat. S de ꝓ¬
uidencia satis in pͥmo li¬
bro diximꝰ qr et si est ut
appet ex mirabilitate ope¬
rũ suorũ ncc̃e ẽ etiã hõi¬
nes cetãs qz aĩantes ea¬
dẽ ꝓuidẽcia creauit.

Expanded text:
si et providentia summi Dei ex dispositione rerum, et virtus ex magnitudine, et potestas ex gubernatione manifesta est: hebetes ergo et indixerunt. Non improbarem; si deos idcirco non esse dicerent ut unum dicerent, cum autem ideo ut nullum, qui eos delirasse non putat, ipse delirat. Sed de prouidentia satis in primo libro diximus: quae si est, ut apparet ex mirabilitate operum suorum, necesse est etiam hominem ceterasque animantes eadem prouidentia creauerit.
Abbreviated transcription (Latin):
usus aliquos utiles la¬
borant ¶¶Nũdus
gͦ a deo łtus ẽ nõ utiq
ꝓpter ip̃m mũdũ ¶ Neq
em̃ ã calore solis ã luĩe
aut aspiracõe uentoꝵ ã
hũore hymbriũ ã alimo¬
ma frugũ consensu careat
indiget ¶Ded ne illud

Expanded text:
s laborantur. Mundus igitur a Deo factus est, non utique propter ipsum mundum; neque enim aut calore solis, aut lumine, aut aspiratione ventorum, aut humore imbrium, aut alimonia frugum, cum sensu careat, indiget. Sed ne illud
Abbreviated transcription (Latin):
nũ est gͦ sũmũ bo¬
nũ ĩ mortalitas
ad ꝙ capiendã et forma¬
ti a pnͥcipio et nati lumꝰ
Ad hanc tẽdimꝰ hanc
spectat hũana n᷑a ad hãt

Expanded text:
num est igitur summum bonum immortalitas, ad quam capiendam, et formati a principio, et nati sumus. Ad hanc tendimus; hanc spectat humana natura; ad hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ribus loqͥm̾ stoici
naturã in duas ꝑtes dĩ¬
dũt una q̃ efficiat alte¬
rã q̃ se ad saciendũ trac¬
tabile p̃beat ¶In illa
pͥma ẽẽ uim senciẽdi in
hac mat̾iam nec alterũ
sine cilt̾o posse Nũo p̃t
idẽ ẽẽ qd tractat et qd̾
tractat᷑ Si qͥs dicat idẽ
ẽẽ figulũ qd̾ lutũ aut
lutũ idẽ eẽ ꝙ figulũ nõ
aꝑte ĩ saure uideatur
At isti bno nature noĩe
duas res diu̾sissimas cõ¬
p̾hendũt dm̃ et mundũ
arcificẽ et opus dicũtq
alt̾m sũ altero uł posse
tamꝙͣ natura sit deus
mũdo termĩatus nã ĩ¬
terdũ sic ꝯfũdunt ut sit
deus mẽs mũdi ⁊ mun¬
dus sit corpus dei qͣi uo̾
simł ẽẽ ceꝑint mũdus
et deus ac nõ ip̃e mũdũ
feci̾t qd̃ et ip̃i fatentur
alias cũ hoĩ cã predi¬
cant eẽ fabricatũ et ẽẽ
sine mũdo si belit possit¬
¶ Di quidẽ deus ẽ dĩna

Expanded text:
ribus loquimur, Stoici naturam in duas partes dividunt: unam, quae efficiat; alteram, quae se ad faciendum tractabilem praebeat. In illa prima esse vim sentiendi; in hac, materiam; nec alterum sine altero posse. Quomodo potest idem esse quod tractat, et quod tractatur? si quis dicat idem esse figulum quod lutum aut lutum idem esse quod figulum, nonne aperte insanire uideatur? at isti uno naturae nomine duas res diuersissimas conprehendunt, deum et mundum, artificem et opus, dicuntque alterum sine altero nihil posse, tamquam natura sit deus mundo permixtus. nam interdum sic confundunt, ut sit deus ipse mens mundi et mundus sit corpus dei, quasi uero simul esse coeperint mundus et deus ac non ipse mundum fecerit. quod et ipsi fatentur alias, cum hominum causa praedicant esse fabricatum, et esse sine mundo, si uelit, possit, siquidem deus est diuina
Abbreviated transcription (Latin):
gularis appellacõ totũ cõ¬
prehendit hũanũ genꝰ
sed hoc ideo qm̃ ignorãt
unũ hoĩem a deo ẽẽ for¬
matũ putãt q hoines
in om̃ib terris et agͥs
tãꝙͣ fungos ẽẽ generatos
¶At hermes nõ ignora¬
uit hoĩem et a dõ et ad
dei silĩtudinẽ fictũ ¶S
redeo ad ꝓpoĩtũ uł est ut
opinor quid sit pp̃ se ip̃m

Expanded text:
gularis appellatio totum conprehendit humanum genus. sed hoc ideo, quia ignorant unum hominem a deo esse formatum putantque homines in omnibus terris et agris tamquam fungos esse generatos. at Hermes non ignorauit hominem et a deo et ad dei similitudinem fictum. sed redeo ad propositum. nihil est, ut opinor, quod sit propter se ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur aliqͥd fac̾e̾ frust᷑
ex quo nullã utilitatem
nullũ cõmodũ sꝑet ¶
domũ edificat nõ id cͥco
edificat ut tm̃mͦ domus
sit s ut in eti possit ha¬
bitari ¶Qui nauem
fabricat nõ idcͥco ĩ suut
ã format nõ pp̃terea id
facit ut tm fecille bide¬
atur s ut bas illud effec¬

Expanded text:
ur aliquid facere frustra ex quo nullam utilitatem, nullum commodum speret? qui domum aedificat, non idcirco aedificat, ut tantummodo domus sit, sed ut in ea possit habitari; qui nauem fabricat, non ideo insumit ac format, non propterea id facit, ut tantum fecisse videatur: sed ut vas illud effec
Abbreviated transcription (Latin):
quoq nõ ailiter fore oñdũt
ꝙͣ ut dei filius a sũmo pr̃e
mittat᷑ qͥ et iustos liberet
de mãibus ĩ pioꝵ et ĩ ius¬
tos cũ tyrãns semientib
deleat e quib bua sic tra

Expanded text:
quoque non aliter fore ostendunt, quam ut Dei Filius a summo patre mittatur, qui et justos liberet de manibus impiorum, et injustos cum tyrannis saevientibus deleat; e quibus una sic tra
Abbreviated transcription (Latin):
fieri opport̾e ¶ Et iã ꝓpĩ¬
quare sũmũ illũ conclu¬
sioins extreme dĩne de
signis q̃ dicta sũt a ꝓphe¬
tur hec sũma docẽt hii qͥ
de tp̃ib scripserũt colligẽ¬
tes eti er lr̃is sanctis et ex
uariis historiis ꝙͣtus sit
mĩs ãnoꝵ ab exordio mũ¬
D¶Qui licẽt uauent
et aliꝙͣtũ nui eoꝵ sũma
dissentiãt omĩs tñ expec¬
tacio nõ amplius ꝙͣ du¬

Expanded text:
ri oportere, et jam propinquare summum illum conclusionis extremae diem. De signis quae praedicta sunt a prophetur haec summa, docent ii qui de temporibus scripserunt, colligentes ex litteris sanctis et ex uariis historiis quantus sit numerus annorum ab exordio mundi. qui licet uarient et aliquantum numeri eorum summa dissentiant, omnis tamen expectatio non amplius quam du