comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuit᷑ hẽditas an expedi
si duabꝰ plu̾ibꝰ ue rebus
si certa sũma pecume de¬
ducta p̾cepta ue que qͣr¬
tã uel eciã maximã ꝑtẽ
heditate ꝯtin rogatus
sit aliquis heͥditatẽ desti¬
tue̾ idẽ uiris est sl.
diximus de eo qui ex asse
hereg institutus est eadẽ
trãfferemi et ad eũ qui
ex pir hẽs ꝯstitutꝰ est
p̃dreteia intestatus quo¬
q moriturꝰ p̃t rogare eũ
ad quẽ bõ sua uel legit¬
timo nire nel honorario
ꝑtine̾ intelligit ut here¬
ditatẽ suã totã ꝑtẽ ue
eius a reni aliquã ue¬
luti fundũ hominẽ pe¬
cuniã alicui rstituat ami
alioquĩ legata nsi ex tes¬
tamẽto nõ ualeant
Eum quo cui aliquid rs¬
tituit᷑ p̃t rogae̾ ut id
rursus alii tõttĩ uel pro
iestituat Et quia
pͥma fider ꝯuussorũ cũ¬
dũt pendẽt et tã nomẽ
quã et substãtiã accepe¬
rũt Et si iõ diuus au-¬
gustus ad necessitatem
iiris ea detraxit Nuꝑ
et nos eũdẽ principem

Expanded text:
tuitur hereditas an expediatuitur hereditas an expediasi duabus pluribusve rebus si certa summa deducta praeceptave, quae quartam vel etiam maximam partem hereditatis continet, rogatus sit aliquis hereditatem restituere, idem iuris est. quae diximus de eo qui ex asse heres institutus est, eadem transferimus et ad eum qui ex parte heres scriptus est. Praeterea intestatus quoque moriturus potest rogare eum ad quem bona sua vel legitimo iure vel honorario pertinere intellegit, ut hereditatem suam totam partemve eius aut rem aliquam, veluti fundum, hominem, pecuniam, alicui restituat: cum alioquin legata nisi ex testamento non valeant. Eum quoque, cui aliquid restituitur, potest rogare, ut id rursus alii totum aut partem restituat. Et quia prima fideicommissorum cundum pendent et tam nomen quam substantiam acceperunt, et ideo divus Augustus ad necessitatem iuris ea detraxit: nuper et nos, eundem principem
Abbreviated transcription (Latin):
in tõcius heditate e̾sti¬
quis una aliqua reduc¬
ta siue p̃ceꝑta q̃ qͣtã cõ¬
tins ueluti fudo nel alia
re rogatus sit iͥstitue he¬
ditatem silim̃o ex trebel¬
liano senatus ꝯsulto res-¬
titutio fiat ꝑm̃ ac si qͣcta
ꝑte retẽta rogatus eẽt rͦ¬
Imquã hẽditatẽ restitue᷑
Sed illud mest altero¬
caũ .i. cũ deducta siue pre¬
restitui᷑ heditas in soludũ
ex senatus ꝯsalto actionc̃s
trãfferũt᷑ et res que rema-¬
net apud hedẽ smne ullo
honore heditaio apud eũ
manet qiͣ ex legato ei at¬
quisita Altero uero
cãu id est cũ qrͣta ꝑte rͥ¬
tẽta rogatus est heres
restituere hẽditatẽ et ĩsti¬
tuit scindũt᷑ actioes et
pro deodrãte quidẽ trãs¬
ferũ᷑ ad fidei ꝯmissariũ peo
qͣdiãte remaneret apud
Cͥũ eciã licet
eñ una re aliqͣ deducta aͥ
precepta restituẽ aliquis
heditatẽ rogatus est in¬
tis ꝯtineat᷑ eque in solid̃
trasferũt᷑ actoẽs et secũ di¬
libea̾e᷑ debebit is cui tsti¬

Expanded text:
in totius hereditatis restiSi quis una aliqua re deducta sive praecepta quae quartam continet, veluti fundo vel alia re, rogatus sit restituere hereditatem, simili modo ex Trebelliano senatus consulto restitutio fiat, perinde ac si quarta parte retenta rogatus esset reliquam hereditatem restituere. sed illud intercasu, id est cum deducta sive praerestituitur hereditas, in solidum ex eo senatus consulto actiones transferuntur, et res quae remanet apud heredem sine ullo onere hereditario apud eum manet, quasi ex legato ei adquisita, altero vero casu, id est cum, quarta parte retenta, rogatus est heres restituere hereditatem et restituit, scindantur actiones et pro dodrante quidem transferantur ad fideicommissarium, pro quadrante remaneant apud quin etiam licet in una re, qua deducta aut praecepta restituere aliquis hereditatem rogatus est,tis contineatur, aeque in solidum transferuntur actiones et secum deliberare debet is cui resti
Abbreviated transcription (Latin):
ri pt̃ ut heres eũ roget᷑
manumitte uel legatarius
tator roget an de eo qui
ip̃ius herẽdis aut legata¬
Rii uel et iã exnei sit Itaz
et aliemis sermis rediii
et maniumtti debet ꝙ¬
si dñs eũ nõ uẽdat si mõ
nichil ex indicio eius qui
relinquit lib̾tatẽ acceit
nͥ statim extinguit᷑ fidei¬
ꝯmissariã lib̾tatẽ sed dif¬
fert qr possit tẽpore pro¬
cedẽte ubicũq occasio de¬
dimẽdi serui fuerit speraĩ
b̾tas Qui ãt ex
cã fidei ꝯmissi manumittit
ñ testatoris fit libertus
etiã si testatoris sit seruꝰ
sed cuis qui manumnit¬
tit at hiis qui directo
testõ liber ẽẽ iubet᷑ ip̃iꝰ
testatoris sit lib̾tus qui
etiã ortimis appellat ncc¬

Expanded text:
 ut uel heres rogetur manumittere uel legatarius. tator roget an de eo, qui ipsius heredis aut legatarii uel etiam extranei sit. Itaque ue alienus servus redimi et manumitti debet: quodsi dominus eum non vendat, si modo nihil ex iudicio eius qui reliquit libertatem percepit, non statim extinguitur fideicommissaria libertas, sed differtur, quia possit tempore procedente, ubicumque occasio redimendi servi fuerit, praestari libertas. qui autem ex causa fideicommissi manumittitur, non testatoris fit libertus, etiamsi testatoris servus sit, sed eius qui manumittit: at is qui directo testamento liber esse iubetur, ipsius testatoris fit libertus, qui etiam orcinus appellat
Abbreviated transcription (Latin):
trebellianũ et ex hoc so
lo ncͣcͣitas hẽdi iponat᷑
si ip̃o uolẽte adire fidei¬
ꝯmissarus desidẽãt sibi¬
ĩstitiu hẽditatõ nullo nec
dazno net ꝯmodo apud
chil ãt int̾eẽ utrũ aliqͥs

Expanded text:
Trebellianum, ut ex hoc solo et necessitas heredi imponatur, si ipso nolente adire fideicommissarius desiderat restitui sibi hereditatem, nullo nec damno nec commodo apud ihil autem interest, utrum aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
rata portiõe actiobꝰ tani
in heredẽ ꝙͣ in sidei cõ¬
missariũ ꝯpetẽtibꝰ Si no
totã heditatẽ spõte t̾stitu¬
erit om̃s hedicarie actio¬
nes fidei ꝯmissario et ad¬
u̾sus eũ ꝯpetũt Sed et
id ꝙ p̃cipuũ pagasiani
se natus ꝯsulci fuerat ut

Expanded text:
rtione actionibus tam in heredem quam in fideicommissarium competentibus, si vero totam hereditatem sponte restituerit, omnes hereditariae actiones fideicommissario et adversus eum competunt; sed etiam id quod praecipuum Pegasiani senatus consulti fuerat, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
testamẽtũ quod postra
testator id noluit uale̾ us¬
q adeo ut si quis post
factũ testamẽtũ priꝯpꝰ¬
teriꝰ face̾ ceperit et an
mortalitate p̃uẽtꝰ aut
qr eũ eius rei penituit

Expanded text:
testamentum quod postea testator id noluit valere: plusque adeo, etsi quis post factum prius testamentum posterius facere coeperit et aut mortalitate praeventus, aut quia eum eius poenituit
Abbreviated transcription (Latin):
di uõ plus ꝙͣ drodrãtẽ
uel etiã totã hc̃ditatẽ resti¬
tue rogatus sit locus c̃at
pegasiano senatus ꝯsulto
et hẽdes qui semel adie¬
rint heditatẽ si mõ sua
uolũtate adient siue re¬

Expanded text:
at si plus quam dodrantem vel etiam totam hereditatem restituere rogatus sit, locus erat Pegasiano senatus consulto, et heres qui semel adierit hereditatem si modo sua voluntate adierit, sive re
Abbreviated transcription (Latin):
et certa quẽdã uͣ cuq
gmiͣ delegatorũ assigna.¬
ta erãt que ꝑ singula ge¬
nera legatoꝵ sũinfica¬
bant᷑ Sed ex ꝯstitucõi¬
bus diuoꝵ pncipũ sol¬
lempintas huĩoi u̾borũ
apenitus sublata est¬
i ostra aũt ꝯstitucõ quã¬
bracõe defũctoꝵ uolun¬
tates nalidiores ẽẽ cupiẽs
et nõ u̾bis sei uolũtati¬
bus eoꝵ fauẽs disposu¬
it ut oĩbus legate una
aliqd̾ derelictũ sit liccat
legatariis idꝑsoqui non
solũ ꝑ actiones ꝑsonales
sed eciã ꝑ in rem et per
ypoterariã
ꝯstitucõis perpẽsũ mo¬
dũ ex ipĩꝰ tenore ꝑfectis¬
sime acciꝑe possi ᷝ ͤ est

Expanded text:
et certa quaedam verba cuique generi legatorum adsignata erant, per quae singula genera legatorum significabantur. sed ex constitutionibus divorum principum sollemnitas huiusmodi verborum penitus sublata est. nostra autem constitutio, quabratione, defunctorum voluntates validiores esse cupientes, et non verbis sed voluntatibus eorum faventes, disposuit, ut omnibus legatis una aliquid derelictum sit, liceat legatariis id persequi non solum per actiones personales, sed etiam per in rem et per hypothecariam: constitutionis perpensum modum ex ipsius tenore pe fectissime accipere possibile est
Abbreviated transcription (Latin):
us est ut de hereditati¬
bus firei qmissariis ui¬
oiã fidei qmissa pͥmis
temporibus infirma eẽ
qr nemo ĩuitus cogeba᷑
prestac̃ id de quo rõgati
erat quibus enĩ nõn
poterat heditates uel
legata relinque si re¬
lniq̾bãt fidei ꝯmittebãt
eo: ũ qui capc ex testamẽ¬
to poterãt et iõ fidei ꝯmis¬
sa appellata funt quia nul¬
lo uinculo iris sed tm̃
pudore eorũ que rogabũ¬
tea p̾mus diuis augus
nere quorũdã ꝑfidiam

Expanded text:
us de hereditatibus fideicommissariis viomnia fideicommissa primis temporibus infirma esse quia nemo invitus cogebatur praestare id de quo rogatus erat: quibus enim non poterant hereditates vel legata relinquere, si relinquebant, fidei committebant eorum qui capere ex testamento poterant: et ideo fideicommissa appellata sunt, quia nullo vinculo iuris, sed tantum pudore eorum qui rogabantea primus divus Augustnem quorundam perfidiam
Abbreviated transcription (Latin):
ne totã plerũq restituẽ
rognbãt᷑ adie hc̃ditatẽ
ob millũ uel minimũ
lucrũ recusabãt atq
ob id extinguebãt᷑ fidei¬
ꝯmissa postea uero nes¬
pesiam augusti tẽporibꝰ
pegaso et pusione con¬
sulibus senatus gensuit
ut ei que roggatus esset
heditatẽ restitue̾ ꝑ inde
atqi ex lege falsidia ex
legatis rẽtine̾ ꝯcedit᷑
Ex singulis quoq ⁊ebꝰ
que per fidei quussum
relinquũt᷑ endẽ retentio
ꝑmissa est post quod
senatus ꝯsultus ipe hes
honera hereditaria sas¬
tinebͣt Ille aute
que ex fidei q̃misso r̃ce¬
pit ꝑtẽ heditate legͣa
eius legatarii cui ꝑs bo¬
legati ꝑticio uocabatur
qr cũ herẽde legarius
parsiebat᷑ herẽditatem

Expanded text:
ne totam plerumque restituere rogabantur, adire hereditatem ob nullum vel minimum lucrum recusaban, atque ob id extinguebantur fideicommissa; postea Vespasiani Augusti temporibus Pegaso et Pusione consulibus senatus censuit, ut ei qui rogatus esset hereditatem restituere perinde atque lege Falcidia ex legatis retinere conceditur. ex singulis quoque rebus quae per fideicommissum relinquuntur eadem retentio permissa est. post quod senatus consultum ipse heres onera hereditaria sustinebat: ille autem qui ex fideicommisso recepieius legatarii, cui pars bolegati 'partitio' uocatur, quia cum herede legatarius 'partitur' hereditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporibus trebelliano
tũ est ut si hẽditas ex
fidei ꝯmissi cã restituta
sit om̃s accioes que iu-¬
re ciuili heredi et in he¬
redẽ ꝯpeteaẽt ei et m
eũ darent᷑ c̾ ex fidei¬
ꝯmisso restituta est hẽ¬
ditas pt̃q senatus

Expanded text:
temporibus Trebellio tum est ut, si cui hereditas ex fideicommissi causa restituta sit, omnes actiones quae iure civili heredi et in heredem competerent, ei et in eum darentur cui ex fideicommisso restituta esset hereditas. post quod senatu
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ aui mortuo pr̃e
suo deẜtoq postea aui
testõ suus heres nõ ex¬
titit qr nillo iure cogna¬
cõnis patrẽ sui pris te¬
tigit sic nec ic he̾s
est int̾ liberos auo quẽ
filius emãcipatꝰ ad op¬
tauerat Ui ãt cũ ñst
sui quãtũ ad hẽditatẽ

Expanded text:
mortem avi, mortuo patre mortem avi, mortuo patre suo desertoque postea avi testamento, suus heres avo non existit, quia nullo iure cognationis patrem sui patris tetigit. sic nec ille est inter liberos avo quem filius emancipatus adoptaverat. hi autem cum non sunt quantum ad h
Abbreviated transcription (Latin):
patris ius eñ postlimii¬
iiii hoc facit
in familia defuncti sit
tem suã pr iudicatus fu-¬
erit reus ꝑ duellionis ac
ꝑ memoria eius dãpnata
fuit suñ enĩ hẽdẽ hr̃e nẽ¬
pt̃ cũ fistus ei successit¬
o Sed pt̃ dici ip̃o iuire ẽẽ su¬
Num filius fuulue ex
altro filio nepos nept̾it¬
ue extant prit᷑ cĩ heͥ¬
ditaten uocãt᷑ nec qui
gͣ du ꝓoinior est ulte¬
uorẽ exctudit Equum
enĩ ẽẽ uidet᷑ nepotes inꝙ¬
tes neͭ prĩs sui locũ succe¬
de pari rõe et si nepos
neptisq sit ex filio et ex
nepote pronepos pnep
proneptesq in parẽtis
sui locũ succe de̾ cõueĩ¬
ens ẽẽ iusũ est nõ in
capita sed instirpes hc̃¬
tero unũ forte aut duo
ortuo postea c̾tũ fu̾it
hẽdẽ institutũ extestam̃¬
noluit ẽẽ he̾s aut quia
tũ est ut licet post mor¬
tẽ aui natus sit tm̃ uiuo
auo cõceptus mortuo pa¬
tre ens postra q deẜto
aui testamẽto suus hẽs
efficit᷑ plane et si ꝯcep¬
tus et nactus fuit post

Expanded text:
sui: ius enim postliminii hoc facit.in familia defuncti sit tem suam pater iudicatus fuerit reus perduellionis, ac per hoc memoria eius damnata fuerit: suum enim heredem haberefiscus ei succedit. sed potest dici, ipso iure esse suCum filius filiave et ex altero filio nepos neptisve extant, pariter ad hereditatem vocantur, nec qui gradu proximior est ulteriorem excludit: aequum enim esse videtur, nepotes neptesque in patris sui locum succe pari ratione et si nepos neptisue sit ex filio et ex nepote pronepos proneproneptesue in parentis sui locum succedere, conueniens esse uisum est non in capita, sed in stirpes htero unus forte aut duo,, filio mortuo postea certum fuerit heredem institutum ex testamenoluit esse heres aut quia rtum est. Et licet post mortem avi natus sit, tamen avo vivo conceptus, mortuo patre eius posteaque deserto avi testamento, suus heres efficitur. plane si et conceptus et natus fuerit post
Abbreviated transcription (Latin):
est opus eẽ ut aliquis
recto ue testamẽto hẽs
instituat᷑ eiusq fidei ꝯmiit¬
tat᷑ ut eã hereditatẽ ahis
restituat alioquͥ mutile
est testamẽtũ in quo ne¬
mo heres instituit᷑
cius titius hes esto pote¬
ut adice̾ rogo te luai tiã
ut cũ pͥmũ poteris hẽdi¬
tatẽ mneã adie cã garo sci¬
o reddas et restituas

Expanded text:
ut aliquis recto iure testamento heres instituatur, eiusque fidei committatur ut eam hereditatem alii restituat: alioquin inutile est testamentum in quo nemo heres instituiturcius Titius heres esto ’, poterit adicere: ‘ rogo te, Luci Titi, ut, cum primum possis hereditatem meam adire, eam Gaio Seio reddas
Abbreviated transcription (Latin):
falcidie ponẽda est
¶Cuãtitus at̃ pc̃o monii
ad quã rõ leg̾ faltidiẽ
tatur Itaq si u̾bi grͣa
is qui centũ aureoꝵ pa¬
at tẽtũ aureos legaue¬
rit nichil legͣcariis pro¬
dest si añ aditã heditatẽ
ꝑ seruos hereditarios
aut ex partu ãcillarum
hereditariaꝵ autex fe¬
tu pecoꝵ tm̃ accesserĩt he¬

Expanded text:
Falcidiae ponenda est. Falcidiae ponenda est. Quantitas autem patrimonii, ad quam ratio legis Falcidiae tatur. itaque si verbi gratia is qui centum aureorum pabat centum aureos legaveri, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem, per servos hereditarios aut ex partu ancillarum hereditariarum aut ex fetu pecorum, tantum accesserit here
Abbreviated transcription (Latin):
de lege fal¬
sidia difpicia¬
mus qua modus nouis¬
sime legatis inpositis
Cũ enĩ olini
lirera erat legãdi ꝑtas
ut licẽt uel tõtũ prĩoni¬
ũ legate erogae quippe
ea sege ita cautũ ẽẽt uti
legasset quis sue rei ita
iũs esto ꝯis isum
est hanc legandi licc̃ciã
coartaẽ idq ip̃oꝵ testa¬
torũ gr̃a prouisũ est
ob id ꝙ plerimq intes¬
suꝑ hoc tam lex fusia
quã lex coma late sunt
quarũ nentra sufficiens
ad rei ꝯsumatõnẽ indeba᷑
Ilonssime lata est lex fal
quarta ⁊̾maneret
Et cũ q̃sitũ eẽt duobꝰ
heredibus institutis ne¬
luti titio et seio si ticii ꝑs
aͥ tõ exhausta sit lega¬
tis q noĩatim ab eo da¬
ta sint a supra modũ
onerata a sciõ uõ ã nul-
licta sint leg̃ta ã ea q̃¬
ꝑtem eius dñtaxat in
an qr hiis quartã ꝑtẽ
tociꝰ heredicatꝭ h̃t aut
amplius ticio nichil ex
legatis q̃ ab eo relicta st
rẽtine̾ licẽt placuit ut
se retine̾ etenĩ in singu¬
lis heredibꝰ ratio leg̃

Expanded text:
de lege Falcidia dispiciamus, qua modus novissime legatis impositus est. cum enim olim libera erat legandi potestas, ut liceret vel totum patrimonium legatis erogare quippe ea lege ita cautum esset: ‘ uti legassit suae rei, ita ius esto ’: visum est hanc legandi licentiam coartare, idque ipsorum testatorum gratia provisum est, ob id quod plerumque intessuper hoc tam lex Furia quam lex Voconia latae sunt, quarum neutra sufficiens ad rei consummationem videbatur: novissime lata est lex Falcquarta remaneret. Et cum quaesitum esset, duobus heredibus institutis, veluti Titio et Seio, si Titii pars aut tota exhausta sit legatis quae nominatim ab eo data sunt, aut supra modum onerata, a Seio vero aut nulla relicta sint legata, aut quae partem eius dumtaxat in an, quia is quartam partem totius hereditatis aut amplius habet, Titio nihil ex legatis quae ab eo relicta sunt retinere liceret: placuit, ut se retinere: etenim in singulis heredibus ratio legis
Abbreviated transcription (Latin):
lebãt ꝙͣuis alie militũ
uolũtates ni ordinãdiz
testamẽtis ualde ob ser¬
uãt᷑ Quin etiã lib̾tatẽ
pene noĩe dai posse pla¬
cebat Eoͣ ampluis nec
heredẽ pene noĩe aditi
posse sabmus existema¬
bat Ueluti si quis ita
dicat ticius heres esto
si ticius filiã suã scio in
mrͣionũ collocauerit sei¬
us quoq heres esto ni-
chil enĩ int̾erat qua roͣe
ticius cohercrat᷑ Uteũ le¬
gati dacõe an hedis ad¬
iectiõe Sed hiuõi scru¬
pulositas nobis non-
placuit et gn᷑aͬ ea que
relinquũ᷑ licet pene no¬
mine fuerĩt relicta uel
adempta uel in alios
trãslata michil distare
a ceteris legatis ꝯstitiũꝰ
uel indando uel in adi¬
mendo uel in trãsferen¬
do exceptꝭ hiis uidelig
que inpossibilia sũt uł
legibus in troducta aut
auas probosa huĩoi eñ
testatoꝵ disposicõs uale̾
secta temporũ meorũ
nõ patit
testamẽto ad u¬
dicillis furma est sine
ꝯͣriis u̾bis fiat ademp¬
tio uelua si quid ita quis

Expanded text:
ilitum voluntates in ordinandis testamentis valde observantur. quin etiam nec libertatem poenae nomine dari posse placebat. eo amplius nec heredem poenae nomine adici posse Sabinus existimabat, veluti si quis ita dicat: ‘ Titius heres esto: si Titius filiam suam Seio in matrimonium collocaverit, Seius quoque heres esto ’: nihil enim intererat, qua ratione Titius coerceatur, utrum legati datione an coheredis adiectione. at huiusmodi scrupulositas nobis non placuit, et generaliter ea quae relinquuntur, licet poenae nomine fuerint relicta vel adempta vel in alios translata, nihil distare a ceteris legatis constituimus vel in dando vel in adimendo vel in transferendo: exceptis his videlicet quae impossibilia sunt vel legibus interdicta aut alias probrosa: huiusmodi enim testatorum dispositiones valere, secta temporum meorum non patitutestamento adidicillis, firma est, sive contrariis verbis fiat ademptio, veluti si quod ita quis
Abbreviated transcription (Latin):
nõ dubitat᷑ Nlã si statim
post fcm̃ testamẽtũ deces¬
sorit testator nõ tũ apud
eũ qui hc̃s sit dies legͣ¬
ti cẽdẽ inteiligi᷑ Cũ here¬
dicas a legato seꝑata sit
et possit ꝑ eũ seruũ ali
heres effici si priꝰ ipͣ uis¬
su dñi adeat in alcerin
ptãtẽ tnͣsiatus sit nel
manumissus ip̃e heres
essicat᷑ quibus casibus
uatile est legatũ . si in
eadẽ cã ꝑmãserit et iussu
legaturii adient euanes¬
sit legatũ Añ hẽ¬
dis institucõn ẽ mutilit
fundamẽtũ intelligit
tociuis testamẽti heredis

Expanded text:
non dubitatur. nam et si statim post factum testamentum decesserit testator, non tamen apud eum qui heres sit dies legati cedere intellegitur, cum hereditas a legato separata sit et possit per eum servum alius heres effici, si prius quam iussu domini adeat in alterius potestatem translatus sit, vel manumissus ipse heres efficitur: quibus casibus utile est legatum: quodsi in eadem causa permanserit et iussu legatarii adierit, evanescit legatum. Ante heredis institutionem inutiliter fundamentum intellegitur totius testamenti heredis
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ heãt pecuĩe quam
in iões dnicas inpẽdit
Idẽ r̾scpserũt peculiũ
uidei̾ legatũ cũ roibꝰ red¬
diti lib̾ ẽẽ iussus est et
ex eo rliquas inferee
am ãt corporales tes ꝙͣ
incorporales legari pñt
p̃t alicui legari ut actioẽs
suas heres legaturio p̃s-¬
tet insi exegẽrit uiuꝰ tes¬
tator pecumiã llã hoc ca
uel illũ ere alieno liberare
res leget᷑ electio legatarii
est insi aliuẽ testatõr dix¬
erit Optionis lãs¬
tũ id est ubi testator ex
ẜuis suis uel a ᷤᷤ ⁊ ebus
op tare legatariũ iusseãt
hẽbat in se ꝯdicõnẽ et iõ
insi ip̃ẽ leg̃tarius uiuꝰ ad
optaueãt ad he̾dẽ leg̃tũ
et data ẽ lucc̾tia hedi lega¬
tari opta ẽ lic uiuꝰ legata¬
corpore eligendo sie
uniꝰ legatarii plures he¬
des sint et mnt̾ se ccͣ optã¬
dũ dissenciãt alio alud
corꝰ elige cupic̃te ne ꝑeat
legatum quod pleriq pru¬
denciũ ꝯͣ beniuolẽtiam ĩ¬
troducebãt fortunã ẽẽ hu¬

Expanded text:
m in rationes dominicas impendit. iidem rescripserunt, peculium videri legatum, cum rationibus redditis liber esse iussus est et ex eo reliquas inferre. 2 Tam autem corporales res quam incorporales legari possupotest alicui legari, ut actiones suas heres legatario praestet, nisi exegerit vivus testator pecuniam: nam hoc casvel ‘ illum aere alieno liberare res legetur, electio legatarii est, nisi aliud testator dixerit. Optionis legatum, id est ubi testator ex servis suis vel aliis rebus optare legatarium iusserat, habebat in se condicionem, et ideo nisi ipse legatarius vivus optaverat, ad heredem legatum et data est licentia et heredi legatarii optare licet vivus legatacorpore eligendo, sive unius legatarii plures heredes, et inter se circa optandum dissentiant, alio aliud corpus eligere cupiente, ne pereat legatum quod plerique prudentium contra benevolentiam introducebant, fortunam esse hu
Abbreviated transcription (Latin):
et ħ uiciũ emẽdauimus
ut liceat et añ hẽdis
inftitucõnẽ et inter me¬
dias herẽdũ institutoes
legatũ relinqure et mł¬
tõmage lib̾tatẽ ciug
usus fauorabilit᷑ est
Post mortẽ quoq he

Expanded text:
et hoc vitium emendavimus, ut liceat et ante heredis institutionem et inter medias heredum institutiones legatum relinquere et multo magis libertatem, cuius usus favorabilior est. Post mortem quo
Abbreviated transcription (Latin):
ita quis dixerit ticio
qr absente me negoti
c̾niẽ liberatus sum
stichũ do lego licet em̃
neq negotia testatoris
umꝙͣ igẽssit tici ꝰ neq
ptotͦiio eius liberatus
est legatũ tñ ualet
eo si q̃dicõnalit enũciata
fueret cã aliud iuris est
ueluti hoc mo ticio si ne¬
gona mea curauerit fũ¬
dũ do lego Anser
fice̾ si uiuo testa tore d̾
ptãte heredis exierit
Quia ꝙ mutile foret
legatũ si statim pꝰ faũ
testamẽtũ decessisset tes¬
tator hoc nõ det iõ ua¬
lere qr diuai ꝰ testa tor
uixerit Sub ꝯdicõe
uero ⁊cẽ legat᷑ ut ĩquiea¬
mꝰ an quo tꝑe dics legͣ

Expanded text:
ita quis dixerit: ‘ Titio, quia absente me negotiacrimine liberatus sum, Stichum do lego ’: licet enim neque negotia testatoris umquam gessit Titius neque patrocinio eius liberatus est, legatum tamen valet. sed si condicionaliter enuntiata fuerit causa, aliud iuris est. veluti hoc modo: ‘ Titio, si negotia mea curaverit, fundum do lego ’. An roficere si vivo testatore de potestate heredis exierit, quia quod inutile foret legatum, si statim post factum testamentum decessisset testator, hoc non debet ideo valere, quia diutius testator vixerit. sub condicione vero recte legatur, ut requiramus, an, quo t
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ incertus dari debrat
qr certo iudicõ dẽt quis
pro tutela posteritate ca¬
uere Postumꝰ ãt alie¬
mus heres instici et an¬
tea poterat et nũc pt̃
nisi in utero eius sit que
Si quis in noĩe cogno¬
mine legataris arrane¬
quolib aliomõ intelligã¬
tur nichil inter est hũic
pxĩa et illa uiro r̃gula
falsu de mõstracõe lega¬
tũ nõ ꝑemi Uelut̃i si
quis ita legauerit g̃ti¬

Expanded text:
i debet, quia certo iudicio debet quis pro tutela suae posteritati cavere. Postumus autem alienus heres institui et antea poterat et nunc potest, nisi in utero eius sit quae Si quid in nomine cognomine legatarii erravequolibet alio modo intellegantur, nihil interest. Huic proxima est illa iuris regula, falsa demonstratione legatum non peremi, veluti si quis ita legaverit
Abbreviated transcription (Latin):
mutiliter legabat᷑ uelu¬
ti si quis ĩta dicat Cũ
heres meus mortuns ei̾t
do lego Itẽ prĩdie quã
hẽs aut legatarius mo¬
riat᷑ sed siłi mõ et hoc
correximus firmitatẽ
hiõi legatis ad fidei cõ¬
missoris similitũdinẽ p̃s¬
tãtes ne uel in hoc casu
deterior cã legatoris ꝙͣ
fidei ꝯmissorũ inuemiat᷑
Pene quoq noĩe ĩ¬
utiliter legubat᷑ et adiie¬
bat᷑ uei tnfferebat᷑ Pe¬
ne ãt̃ noĩe legari uide᷑
ꝙ coercẽdi herẽdis cã re¬
faciat aut nõ faciat ue.¬
luti si quis ita sepserit
heres meus si filiã suã
in mr̃iomiũ titio colloca¬
uerit uel ex diuerso si
dato dc̃e aureos ticio ant

Expanded text:
utiliter legabatur: veluti si quis ita dicat: ‘ cum heres meus mortuus erit, do lego ’: item ‘ pridie quam heres aut legatarius morietur ’. Sed simili modo et hoc correximus, firmitatem huiusmodi legatis ad fideicommissorum similitudinem praestantes, ne vel in hoc casu deterior causa legatorum quam fideicommissorum inveniatur. Poenae quoque nomine inutiliter legabatur et adimebatur vel transferebatur. poenae autem nomine legari videtur quod coercendi heredis causa refaciat aut non faciat: veluti si quis ita scripserit: ‘ heres meus si filiam suam in matrimonium Titio collocaverit ’ vel ex diverso ‘ si dato decem aureos Seio ’, aut
Abbreviated transcription (Latin):
illã rem dato Sicertl aũt
ꝑsonis legata uel fidei ꝯ¬
missa relicta et ꝑ errorẽ
soluta repeti nõ posse sa¬
cris ꝯstitucõ ibꝰꝰ cautũ ea̾t
Postumo quoqz ali¬
eno mutiliter legabat᷑
Est ãt alienus postumꝰ
qui natus int᷑ suos hẽdes
cestatoris futurus nõ est
Ideoq ex emãcipato fiio
ꝯceptus nepos exͣneus
eãt postumꝰ auo sed nec
huiõi spẽs penitus est
smne iusta iusta emẽ dacõe
relicta cũ in nr̃a codite
ꝯstitutõ põita est ꝑ quã

Expanded text:
illam rem dato. ’ incertis autem personis legata vel fideicommissa relicta et per errorem soluta repeti non posse, sacris constitutionibus cautum erat. Postumo quoque alieno inutiliter legabatur: est autem alienus postumus qui natus inter suos heredes testatoris futurus non est: ideoque ex emancipato filio conceptus nepos extraneus erat postumus avo. Sed nec huiusmodi species penitus est sine iusta emendatione derelicta, cum in nostro codice constitutio posita es
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ponebãt
si recuset scotus heres
adire hedicatẽ ob id ꝙ
dicat eã sibi ususceptã
eẽ qͣi dãpnosa cauetur
pegasiano senatus ꝯsul-¬
to ut desiderãte eo cui
estitue̾ rogatus est iussu
p̃toris adeat et ĩstituat
he̾ditatẽ ꝑ indeq in ei
et meũ que qui recipit
heditatẽ actioẽs dãt᷑ ac¬
si uiris est ex tribelliaõ
senatus ꝯsulco quo casu
nullis stipulacõibꝰ opus
est qr simul et huic q̃
restituit securitas dat᷑
et actiones hereditarie ei
et in eũ inferũt᷑ qui r̾cipͭ
heditatẽ utroq senatus
rente Sed qr sti¬
pulacõnes et senatus ꝯ¬
sulto pegasiano descẽdẽ¬
tes et ip̃i ãtiquitati dis
om̃ibꝰ nob̾ sugestis tam
suꝑue̾it om̃e auctoĩtatẽ¬

Expanded text:
interponebantur. sed si recuset scriptus heres adire hereditatem ob id quod dicat eam sibi suspectam esse quasi damnosam, cavetur Pegasiano senatus consulto ut, desiderante eo cui restituere rogatus est, iussu praetoris adeat et restituat hereditatem, perindeque ei et in eum qui recipit hereditatem actiones dentur, acsi iuris est ex Trebelliano senatus consulto: quo casu nullis stipulationibus opus est, quia simul et huic qui restituit securitas datur, et actiones hereditariae ei et in eum transferuntur qui recipit hereditatem, utroque senatus rrente. Sed quia stipulationes ex senatus consulto Pegasiano descendentes et ipsi antiquitati dispomnibus nobis suggestis tam supervenit, omnem auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
legato cede̾ etiã sulianus
uit Est enĩ grege unũ
corꝰ ex distantibus capi¬
tibus sicuti ediũ unũ corꝰ
est ex coherẽtibꝰ lapidibꝰ¬
¶ IEͣdebꝰ demq legatis
colũnas et marmora que
post testamẽtũ stm̃ adrecta
sũt legato tede
culiũ legatũ fuerit sine
dubio quidqund peculio de¬
cedit uel acced ͭ unuo testator
legatario lugri uel dãpno
est ¶ Quod post mor¬
tẽ testatoꝵ añ aditã he̾

Expanded text:
legato cedere, Iulianus legato cedere, Iulianus ait: esse enim gregis unum corpus ex distantibus capitibus, sicuti aedium unum corpus est ex cohaerentibus lapidibus: aedibus denique legatis, columnas et marmora quae post testamentum factum adiecta sunt legato cedere. Si peculium legatum fuerit, sine dubio quidquid peculio accedit vel decedit vivo testatore legatarii lucro vel damno est. quodsi post mortem te
Abbreviated transcription (Latin):
strã sũt ualere leigatũ
Di res legaͣ sme facto hẽ¬
dis ꝑierit legatario dete¬
dit et si scruus alienꝰ le¬
gatus sine facto heredis
maũmissus fuĩt nõ tenet᷑
heres Gi nõ heredis ser¬
nus legatus fuerit et ip̃e
eũ mãnimiserit teneri
eũ iulianus sc̃psit Mec int̾¬
est si scierit an ignorane¬
rit a se legatũ ẽẽ Ged
et si alii donauerit seruũ et
is̃ au donatus est cũ ma¬
numisenit tenet᷑ heres
ꝙͣuis ignorauerit a se
eũ legatũ eẽ ¶ Mi qͦs
ãcillas cũ liberis natis le¬
gauerit eciã si ãcille mor:¬
tue fuerĩt ꝑtus legato ce¬
dinarii tñ uicarii legnto
cedũt ced si seruũs cum
peculio fuit leg̃tus mortuo
seruo uel manuiisso uel
alienato et petulii legatũ
extingait᷑ Idẽ est si fundꝰ
instructus uel cũ instrunĩ¬
to legatus fuerit Nã fun¬
do cilienato et instrumẽti
legatũ extingiuit᷑
rit quod suꝑfuit uẽdicaĩ
eas ouẽs que post testa¬
mẽtũ fcm̃ gregi adiciũt᷑

Expanded text:
 sunt valere legatum. Si res legata sine facto heredis perierit, legatario decedit. et si servus alienus legatus sine facto heredis manumissus fuerit, non tenetur heres. si vero heredis servus legatus fuerit et ipse eum manumiserit, teneri eum Iulianus scripsit, nec interest, scierit an ignoraverit, a se legatum esse. sed et si alii donaverit servum, et is cui donatus est eum manumiserit, tenetur heres, quamvis ignoraverit a se eum legatum esse. Si quis ancillas cum suis natis legaverit, etiamsi ancillae mortuae fuerint, partus legato cedinarii, tamen vicarii legato cedant. sed si servus cum peculio fuerit legatus, mortuo servo vel manumisso vel alienato, et peculii legatum extinguitur. idem est si fundus instructus vel cum instrumento legatus fuerit: nam fundo alienato et instrumenti legatum extinguitur. rit, quod superfuerit, vindicari eas oves quae post testamentum factum gregi adiciuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ut lucrũ et dapnũ he¬
ditauiũ pro rata ꝑte in¬
ter eos cõmunes sit
Ergo si quidẽ non
plus quã drodrãtẽ he᷑¬
ditat sc̃ptus heres ro¬
gatus sit ⁊ esticue
Dunc ex tabelliano se¬
natus ꝯsulto restituebat᷑
he̾ditas et in utrũq acti¬
ones hereditarie prora

Expanded text:
et lucrum et damnum hereditarium pro rata parte inter eos commune sit. Ergo si quidem non plus quam dodrantem hereditatis scriptus heres rogatus sit restituere, tunc ex Trebelliano senatus consulto restituebatur hereditas et in utrumque actiones hereditariae pro ra
Abbreviated transcription (Latin):
¶I Ged si uxori maritus
dotem legauerit ualet le¬
gatũ qr plens est legͣtũ
ꝙͣ de dote actio S si quã
nõ acceperit docẽ legane¬
rit dui seuerꝰ seuerꝰ et
ãthonius ĩscoserũt si qui¬
de̾ simplicit legauerit

Expanded text:
 Sed si uxori maritus dotem legaverit, valet legatum, quia plenius est legatum quam de dote actio. sed si quam non acceperit dotem legaverit, divi Severus et Antoninus rescripserunt. si quidem sim
Abbreviated transcription (Latin):
quis rẽ suã qͣi alienã legͣ
legatarii putauit ualere
qstat qr exitũ uolũtas de¬
suã legauerit testator post¬
estimat si nõ admiẽdo a¬
beri idq diui seuerꝰ et an¬
Istoserũt eũ qui post testa¬
mẽtũ fañ p̃dia que legaͣ
erãt pignori dedit adẽmis¬
se legatũ nõ uideri et ita
legatiriũ cũ hẽde age̾ pos¬
se ut p̾dia a creditoe luãt᷑
di uõ quis ꝑtem rei lega
cõnẽ legauerit legatũ uti¬
le est et neq ab ip̃o debi-¬
tore neqz ab hede eius p̃t
heres pete nec ab alio q̃
hedis loco est sed et is p̃t
a debitore quemriut libe¬
ret eũ Pofest aũt quis
uel ad eꝑc iube ne hes pe¬
tat ¶ Ex cõtrario si de¬
bitor traditori suo quõd
dẽt legauerit mutile est
legatũ si mł plus ẽ in le¬
gato ꝙͣ in debito qr nichil
amplius h̃t ꝑ legatũ
Quod si in diẽ nel sub con¬
dicõe debitũ ei pue legͣ¬
uerit utile est legatũ ꝑꝑ¬

Expanded text:
quis rem suam quasi alienam legquis rem suam quasi alienam leglegatarii putavit, valere constat, quia exitum voluntas desuam legaverit testator postexistimat, si non adimendi aberi, idque divi Severus et Anrescripserunt, eum qui post testamentum factum praedia quae legata erant pignori dedit ademisse legatum non videri, et ideo legatarium cum herede agere posse, ut praedia a creditore luantur. si vero quis partem rei legattionem legaverit, legatum utile est, et neque ab ipso debitore neque ab herede eius potest heres petere, nec ab alio qui heredis loco est: sed et potest a debitore conveniri, ut liberet eum. potest autem quis vel ad tempus iubere, ne heres petat. Ex contrario si debitor creditori suo quod debet, legaverit, inutile est legatum, si nihil plus est in legato quam in debito, quia nihil amplius habet per legatum. quodsi in diem vel sub condicione debitum ei pure legaverit, utile est legatum
Abbreviated transcription (Latin):
res que in reꝵ nã nõ sit
si mõ futu̾a est icẽ legat᷑ ue¬
luci fructus qui in illo fũdo
nati etũt ã qd̾ ex illa ãcl¬
la natũ erit ¶ Si ea¬
dẽ res duobus legata sit
siue quĩctimi siue disĩctim
si ãbo ꝑuemãt ad legatũ
fondit᷑ int̾ eos legatũ si
cesẜit ã clio quolib modo
defeceĩt totũ ad colligatariũ
ꝑtinet Conuictim
aũt legat᷑ uelua si quis
dicat ticio et scio hommẽ
stichũ do lego Disĩctun
segatus fuerit emerit ꝓ¬
p̾etatẽ detracto usu fructu
et usuffructus ad eũ per-¬
uenerit et postea ex test᷑¬
mẽto agat icẽ cũ agere
et cũ fund̾ petẽ iulian ꝰ.
ait Quia usuffructus
in peticõe ẜuitutꝭ locum
optin scd obs officio iudi¬
as ꝯt̾ineri ut dedugto u-¬
sufructu iubeat estiãcoẽ¬
p̃stari Ced si rem
legatarii quis ei legane¬
uerit mucile legatũ est qr
quos̃ ꝓp̃ũ est ip̃uus ãplius
eius fieri nõ p̃t et liz alie¬
nauerit eã nõ debet᷑ nec
noc estimatio eius ¶ S

Expanded text:
res, quae in rerum natura non est, si modo futura est, recte legatur, veluti fructus, qui in illo fundo nati erunt, aut quod ex illa ancilla natum erit. Si eadem res duobus legata sit sive coniunctim sive disiunctim, si ambo perveniant ad legatum, scinditur inter eos legatum: si cesserit aut alio quolibet modo defecerit, totum ad collegatarium pertinet. coniunctim autem legatur, veluti si quis dicat ‘ Titio et Seio hominem Stichum do lego ’: disiunlegatus fuerit et emerit proprietatem detracto usu fructu et usus fructus ad eum pervenerit et postea ex testamento agat, recte eum agere et fundum petere Iulianus ait, quia usus fructus in petitione servitutis locum optinet; sed officio iudicis contineri, ut deducto usu fructu iubeat aestimatioaestari. Sed si rem legatarii quis ei legaverit, inutile legatum est, quia quod proprium est ipsius, amplius eius fieri non potest: et licet alienaverit eam, non debetur nec ipsa nec aestimatio eius. Si
Abbreviated transcription (Latin):
nolũtate mag̃t descẽde¬
bãc defuc̃toꝵ pingniorẽ
duximus oĩa legata fidei¬
quussis exequare ut nul¬
la sit interia differẽtia oõ
ꝙ deest legate hoc replea᷑
ex na᷑ fidci ꝯmissgrũ Et
si quid ãplius est in le¬
gate per lioc crescat fi¬

Expanded text:
voluntate magis descendebant defunctorum, pinguiorem duximus omnia legata fideicommissis exaequare, ut nulla sit inter ea differentia, sed quod deest legatis, hoc repleatur ex natura fideicommissorum, et si quid amplius est in legatis per hoc crescat fi
Abbreviated transcription (Latin):
eruditi subtilioribꝰꝰ auri¬
Nõ so-¬
lũ ãt testa tores uel hẽ¬
des res sed aliena liga¬
ri pt̃ ita ut heres coga᷑
redimẽ eã et prestae̾ ul
si nõ pt̃ redime̾ estimacõ¬
nẽ eiꝰ daẽ
si talis res sit cuiꝰ nõ est
bicuti si cãpũ marciũ ul
basilicas uel tẽ pla uel q̃

Expanded text:
eruditi suptilioribus auriNon solum autem testatoris vel heredis res, sed et aliena legari potest: ita ut heres cogatur redimere eam et praestare vel, si non potest redimere, aestimationem eius dare. si talis res sit, cuius non est sicuti si campum Martium vel bas
Abbreviated transcription (Latin):
mõ si uolũtatẽ suã decla¬
Nt uel re uel uerb̾ de ad¬
eñda heditate dũmõ sci¬
at eũ in cuiꝰ bonis pro hẽ¬
de gerit cestatũ intestat᷑¬
uẽ odisse et se a hẽdc̃ esse
Pro herede enĩ gereᷤ
est tamꝙͣ pro domino ge¬
re ueieres eñĩ hecedẽs
pro dñis appellabãt
icut ãt nuda uolũtate exͣ¬
est uel postra factus in
prohibet pro hẽde gere᷑
et acquire᷑ sibi heditatẽ
si tũ intelligit quod agi᷑
amus de le
iuris figuris quibꝰ ꝑ uni¬
u̾sitatẽ res nob̾ acquirũt᷑
sed cũ õuino de testamẽte
deq he̾dibꝰ qui testamẽ¬
to instiruũt᷑ locti sum .
nõ sine cã sequẽti loco p̃t

Expanded text:
o, si voluntatem suam declaret vel re vel verbis de adeunda hereditate, dummodo sciat, eum in cuius bonis pro herede gerit testato intestatove obiisse et se ei heredem esse. pro herede enim gerere est pro domino gerere: veteres enim heredes pro dominis appellabant. sicut autem nuda voluntate extraest vel postea factus, nihil prohibet pro herede gerere et adquirere sibi hereditatem, si tamen intellegit quod agituamus de legiuris figuris quibus per universitatem res nobis adquiruntur. sed cum omnino de testamentis deque heredibus qui testamento instituuntur locuti sumus, non sine causa sequenti loco pot
Abbreviated transcription (Latin):
balendis illis aut usq ad
calendas ulas hẽs esto diẽ¬
q ad iectũ pro suꝑuacuo hã
placet et ꝑmĩ eẽ ac si pure
he̾s institutus ẽẽt
possibilis q dicõ in ĩastitutio¬
nibus et legate necnõ in fi¬
dei ꝯmissis et lib̾tatibꝰ pro
nõ sc̃ͥpta habrat᷑ Si
plures qdicões ĩstitucõm as¬
puta si illud et illud factum
fuit om̃bꝰ pared̾ est si sex¬
atĩ ueluti si illũ ã ĩ sc̃m ẽ¬

Expanded text:
lendis illis ’ aut ‘ usque ad kalendas illas heres esto ’: diemque adiectum pro supervacuo haberi placet, et perinde esse ac si pure heres institutus esset. Impossibilis condicio in institutionibus et legatis nec non in fideicommissis et libertatibus pro non scripto habetur. Si plures condiciones institutioni adputa ‘ si illud et illud factum erit ’, omnibus parendum est: si separatim, veluti ‘ si illud aut illud
Abbreviated transcription (Latin):
siue ueluit sue noluit tã
ab intestato ꝙͣ ex testam̃¬
to hecedes fuĩt᷑ Sed hiis
p̃tor pimitat uolẽtibus¬
se abstine̾ ab he̾ditate ut
pocius parẽtis ꝙͣ ip̃oꝵ⁊
boͣ similit̾ a creditoribus
possideãt᷑ Ceteri qui testa¬
toris iura subrecti nõ sunt
exͣ nei herides appellãt᷑ Ita¬
q libcri quoq nr̃ qui m
potestate nra nõ sũt hece¬

Expanded text:
tam ab intestato quam ex testamento heredes fiunt. sed his praetor permittit volentibus abstinere se ab hereditate, ut potius parentis quam ipsorum bona similiter a creditoribus possideantur. Ceteri, qui testatoris iuri subiecti non sunt, extranei heredes appellantur. itaque liberi quoque nostri qui in potestate n
Abbreviated transcription (Latin):
cã et qui heredes anũrs
instituũt᷑ eodẽ numero st̃
qr femine in ꝑtãte libe¬
reos nõ hñt seruus quoq
a dño heres insitutꝰ et
post testamẽtũ faũ ab eo
manumissus eodẽ mĩo hẽ¬
obsernat᷑ ut sit cũ eis tes¬
tumẽti factio suue ip̃i here¬

Expanded text:
heredes a matre instituuntur eodem numero sunt, quia feminae in potestate liberos non habent. servus quoque a domino heres institutus et post testamentum factum ab eo manumissus eodem numero habobservatur, ut sit cum eis testamenti factio, sive ip
Abbreviated transcription (Latin):
parẽtes sine
cã liberos
suos uel exhedãt uel o¬
mittũt inductũ est ut de
mofficioso testamẽto age̾
possint liberi qui q̃rũt᷑
aut imique se ex hẽdatos
ã inique p̃teritos hoc co¬
lore quasi nõ sane mẽ¬
tis fuerũt cũ testamẽtũ
ordinarẽt Sod hoc d̾ non¬

Expanded text:
e causa liberos suos vel exheredant vel omittunt, inductum est ut de inofficioso testamento agere possint liberi, qui queruntur, aut inique se exheredatos aut inique praeteritos, hoc colore, quasi non sanae mentis fuerunt, cum testamentum ordinarent. sed hoc d
Abbreviated transcription (Latin):
to ꝑtis sui legatũ acceꝑ¬
it cũ nichil erat ip̃i tuto¬
ri rlictũ a pr̃e suo nichil¬
ominꝰ possit noĩe suo
de inofficioso ꝑte testa
relictũ fuerit de officioso
egei̾t et suꝑatꝰ est ip̃e
ipẽ tutor quod sibi ĩ eodẽ
testamẽto legatũ est nõ
amictit Igit᷑ quar¬
tã quis dẽt hr̃e ut de
in officioso testamẽto a¬
ge nõ possit sue iure
hẽditario siue iure lega¬
ti uel fidei ꝯmissi uelsi
dari possit ut pro rata d̃s¬
tribuat᷑ eis a. pro por¬
Eredes
ãt̃ aut
necessa¬
heres est seruus heres ĩ
omuimõ post mortene
rius heres fit Uñ qui
facultates suas suspcctas
creditoribus satis nõ fiat
pocius eis heredes bona¬
quã ip̃ius testatoꝵ acre¬

Expanded text:
to patris sui legatum acceperit, cum nihil erat ipsi tutori relictum a patre suo, nihilo minus possit nomine suo de inofficioso patris tesrelictum fuerit, de inofficioso egerit et superatus est, ipse quod sibi in eodem testamento legatum relictum amittit. Igitur quartam quis debet habere, ut de inofficioso testamento agere non possit: sive iure hereditario sive iure legati vel fideicommissi, vel si dari possit, ut pro rata distribuatur eis, id est prHeredes autem aut 'necessaheres est seruus cum liberomni modo post mortem er et heres est. Vnde qui facultates suas suspectas creditoribus satis non fiat, potius huius heredis quam ipsius testator
Abbreviated transcription (Latin):
mus cũ aluid quoq p̃¬
teria in ea ꝯstitutõe goc̃s¬
sum est
Imꝑatores
seuerꝰ et anthõnius cot¬
celo campano Testamen¬
tũ 2 ͦ loco fcm̃ licet in co
uire ualẽ pinde ac si rey
mentio fta nõ ȩẽt Ged
teneri heredẽ sĩptũ ut
ꝯtẽtꝰ rebus sibi datꝭ aut
suppleta quarta ex lege
falsidia heditatem rẽstitu¬
ut hiis qui ĩ p̾ori testamĩ¬
to sc̃pti fuerãt ꝑꝑ mcerta¬

Expanded text:
mus, cum aliud quoque praeterea in ea constitutione expressum est. ‘ Imperatores Severus et Antoninus Cocceio Campano. Testamentum secundo loco factum, licet in eo iure valere, perinde ac si rerum mentio facta non esset, sed teneri heredem scriptum, ut, contentus rebus sibi datis, aut suppleta quarta ex lege Falcidia, hereditatem restituat his qui in priore testamento scripti fuerant, pr
Abbreviated transcription (Latin):
Sinãt et necessarii he
ro qui m̃o in potestate mo¬
rientis fueriit uẽdut¬
mepos nepotis ue sui he¬
redes sint nõ sufficit eũ
eam ne in ptate ai mor-¬
tis tꝑe fuisse sed opus
est ut pĩ erꝰ uiuo prẽ
suo defierit suns heres
eẽ aut morte interceptꝰ
aut qualib alia rõe libe¬
ratus ptãte tt̃ enĩ nepos
neptis ue in locũ prĩs sui
succedebat
Ged sui
quidẽ heredes iõ appellãt᷑
qr domestic heredes sũt
et uiuo quidẽ pre quo¬
dãmõ dñi existimãt᷑ uñ

Expanded text:
i et necessarii herri, qui modo in potestate morientis fuerint. Sunepos neptisve sui heredes sint, non sufficit eum eamve in potestate avi mortis tempore fuisse, sed opus est ut pater eius vivo patre suo desierit suus heres esse, aut morte interceptus aut qualibet alia ratione liberatus potestate: tunc enim nepos neptisve in locum patris sui succedit. sed sui quidem heredes ideo appellantur quia domestici heredes sunt et vivo quoque patre quodammo
Abbreviated transcription (Latin):
scd liceb̾t et int̾ ceteros hoc
face᷑ Noĩatim ãt exherẽda¬
tus quis ui᷑ siue ita exheͬ¬
det᷑ ticius filius meꝰ ex hcs
existat ¶ Posthumi
quoq libeni uel heredes mn¬
stitui debeãt uł exhẽdari
et in co par om̃i soitio est
quod ⁊ in filio posthumo et
in quolibet exceteris liberis
siue femimi sexus siue mas¬
let testamẽtũ Ged plea ag¬
nacõe posthumi siue postꝭ
ut mͬ inpedimẽto est sipte
heredibus ad herẽditatẽ ad¬
eũdã Ged fenum quid sex¬

Expanded text:
hoc facere. Nominatim autem exheredari quis videtur sive ita exheredetur ‘ Titius filius meus exheres extet. Postumi ominatim uel heredes institui debent uel exheredari. Et in eo par omnium condicio est, quod et in filio postumo et in quolibet ex ceteris liberis siue feminini sexus siue masdem testamentum, sed postea adgnatione postumi siue postumnihil impedimento est scriptis heredibus ad hereditatem adeundam. Sed feminini quidem sex
Abbreviated transcription (Latin):
ligendũ est si defũctus
sciebt᷑ alienã rẽ c̃ẽ nõ si
ignorabat forsitan em̃
si sasset alienã nõ legis¬
set et ita diuus piũs
rescpsit et ueriꝰ est ip¬
sum qui agit .a. legata¬
niũ probae᷑ oporte̾ scisse
alienã rẽ legasse defunc-¬
tũ nõ heredẽ probare o¬
porte̾ ignorasse alienani
illi qui agit ¶ Sed si rẽ
obligatam creditori aliꝙͣ¬
caũ idẽ plac ꝙ in re a¬
liena ut ita dñi luere
nc̃c̃e heãt heres si sciebat
de fũctus dem obligatam
eẽ et ita diuꝰ seuerus e
ãtonius ĩsc̃pserũt Si tũ
d̾ fuc̃tus uoluit legatariũ
luc et hͦ exp̃ssit nõ dẽt
res aliena legata fuerit
et eiꝰ rei uiu̾o testatore
legatarius dñs factus su-¬
erit si quidẽ ex cã emp¬
tionis ex testamẽti actiõe
lucratiã ueluti ex donacõe
uel ex ulia sili cã age̾ nõ
pt̃ ¶ llã traditũ est du¬
as lucratiuas causas in
eundẽ hominẽ et in cã¬
dẽ rẽ ꝯcurrẽ nõ posse Hac
rõe si ex duobꝰ testamẽte¬

Expanded text:
 est, si defunctus sciebat alienam rem esse, non et si ignorabat; forsitan enim si scisset alienam non legasset: et ita divus Pius rescripsit. et verius est ipsum qui agit, id est legatarium, probare oportere, scisse alienam rem legare defunctum, non heredem probare oportere, ignorasse alienam, illi qui agit. Sed et si rem obligatam creditori aliqcasu idem placet quod in re aliena, ut ita demum luere necesse habeat heres, si sciebat defunctus rem obligatam esse: et ita divi Severus et Antoninus rescripserunt. si tamen defunctus voluit legatarium luere et hoc expressit, non debet res aliena legata fuerit et eius, vivo testatore, legatarius dominus factus fuerit, si quidem ex causa emptionis, ex testamento actione lucrativa, veluti ex donatione vel ex alia simili causa, agere non potest. nam traditum est, duas lucrativas causas in eundem hominem et in eandem rem concurrere non posse. hac ratione si ex duobus testament
Abbreviated transcription (Latin):
testamẽti aue ne ĩfeciores
tabule uiuo filio et ad ͤ in pu¬
Illud palã
est nõ ideo minus ualere sbͣ.¬
stitucõnẽ inpuberis filii qd
in hiisdẽ tabulis sĩpta sit
quibus sibi quisq he̾dẽ in¬
stituiss ꝙͣuis hoc pupillope
ut et si hedes ei extiterint
et aũ pub̾tatẽ mortu Ifue¬

Expanded text:
testamenti cavere ne inferiores tabulae vivo filio et adhuc impuillud palam est, non ideo minus valere substitutionem impuberis filii, quod in iisdem tabulis scripta sit quibus sibi quisque heredem instituisset, quamvis hoc pupillo peut et si heredes eis extiterint et ante pubertatem mortui fue
Abbreviated transcription (Latin):
tũ liberoꝵ uel heredũ insti¬
eciã de posthinis intelli¬
et sibi faciat llã pupillare
testamẽtũ ꝑs et scq̃la est
nec filii quid̃ ualebit uel
singulis aũt liberis uelei
quĩ eoꝵ nouissimus in pu-
ditatũ in integrũ int̾ cos cus¬
todire uelit Si.
Substi¬
tuũt at inpuberi  nouã

Expanded text:
rum liberorum vel heredum instietiam de postumis intellet sibi faciat: nam pupillare testamentum pars et sequela est ne filii quidem valebit. Vel singulis autem liberis vel qui eorum novissimus impubereditatium integrum inter eos custodiri velit. Substituitur autem impuberi aut
Abbreviated transcription (Latin):
at̃ testamẽtũ cũ ĩ eõdẽ statu
manẽte testatore ip̃ius tes¬
Stamẽti us uiciat᷑
i quis enĩ post testamen
tũ factũ adoptanerit si¬
bi filiũ ꝑ iꝑatorẽ eũ qui
erit testamẽtũ eius rũpi̾
quasi agnacõe si herẽdis
an nõ extiterit Hoc enĩ
solũ spectat᷑ an aliquo ca¬
su existe̾ potuerit Idoq
si quis a nolueeit heres
eẽ aͥ uiuo testatot̃ ã post

Expanded text:
 testamentum, cum in eodem statu manente testatore ipsius testamenti ius vitiatur. si quis enim post factum testamentum adoptaverit sibi filium per imperatorem, eum qui erit, testamentum eius rumpitur quasi adgnatione sui heredis. an non extiterit: hoc enim solum spectatur, an aliquo casu existere potuerit. ideoque si quis aut noluerit heres esse, aut vivo testatore aut post
Abbreviated transcription (Latin):
usqr ad xiii ãnos subsutui
et si hoc tꝑc excesserit substi¬
tucõ euanescit
neo uõ nel filio pubẽ here¬
get ali heditatẽ eiꝰ uel to¬
tam uel pro ꝑte istitue qd̾
ius quale sit suo
loio trademꝰ¬

Expanded text:
uordecim annos substitui et si hoc tempus excesserit, substitutio evanescit. Extraneo vero vel filio puberi hereget, alii hereditatem eius vel totam vel pro parte restituere: quod ius quale sit, suo loco tradem
Abbreviated transcription (Latin):
cessiones ab ĩtestato uocabãt᷑
Q et p̃tores postea secuti c̃ẽ
uitilẽ sexũ ꝑsonis nõ solã¬
iã natis scd etiã posthunuis
introduxit ut om̃s siune sui
siue rmancipati sũt ã he᷑¬

Expanded text:
cessiones ab intestato vocabantur, quod et praetores postea secuti esse virilem sexum personis non solum natis sed etiam postumis introduxit, ut omnes, sive sui sive emancipati sunt, aut he