comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neftas cui adeo ñ poss ignosci. Deniq respondit ad
dnm̃ maior causa mea quã ut dimittar .i. plus pec¬
caui quã ut meream᷑ absolui. Ecce eicis me afacie
terre & a facie tua abscondar. & cetera. Eicior in
quit a conspectu tuo. & conscientia sceleris. lucẽ
& furia mentis agitatꝰ ẽ: se eẽ. intelligit qͥ mere¬
atur int̾fici. Allegorice autẽ. uere inde uagus &
& terreno ꝑdito ista uisibili morte occidatur. Et hane
dicit maiorẽ causã quã illã qđ ei t̾ra nrã ñ dat uir¬
tutẽ suã ne spũalit̾ moriat᷑. carnalit̾ enĩ sapit. tã
quã oꝑans terrã cuiꝰ uirtutẽ accipit. Sapere au¬
tẽ scđm carnẽ mors ẽ. quã ille ñ intelligens amis¬
so regno gemit. & corporalẽ mortẽ tremit. Sed qͥd
ei respondit ds̃: Nequaꝗͣ ita fiat. S. om̃is qͥ oc¬
ciderit cam septuplũ puniet᷑. siue scđm. lacx : septẽ¬
uindictas exsolu&. Sol& enĩ septenarius numerus

Expanded text:
nefas, cui a Deo non posset ignosci. Denique respondit ad nefas, cui a Deo non posset ignosci. Denique respondit ad Dominum: Major causa mea, quam ut dimittar, id est, plus peccavi, quam ut merear absolvi. Ecce ejicis me a facie terrae, et a facie tua abscondar; et equit, a conspectu tuo, et conscientia sceleris lucem et furiatae mentis agitatu, se esse intelligat qui mereatur interfici. Allegorice autem, vere inde vagus et m terreno perdito, ista visibili morte occidatur. Hanc dicit majorem causam quam illam quod ei terra nostra non dat virtutem suam, ne spiritquam operans terram, cujus virtutem non accipit; sapere autem secundum carnem, mors est. Quam ille non intelligens, amisso regno gemit: et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondit Deus? Nequaquam ita fiet; sed omnis qui occiderit Cain, septuplum punietur, sive, vindictas exsolvet. Solet enim septenarius numerus
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionis eiꝰ. qͥ resurrexit ꝓpt̾ iustificationẽ
nram. Qui & si crucifixus ẽ. ex infirmitate : s ui
quã ñ ostendit impiis & in credulis. unde nec re¬
surgens eis a qͥb erat crucifixus apparuit. tanꝗͣ
cam oꝑanti terrã. ut granũ illud seminaretur.
tremens eris in terra. Nunc ecce qͥs ñ uideat qͥs.
non agnoscat in totã terrã quacũq disꝑsus ẽ. ille
sub unumerabilib popłis xpianis. Ideoq res¬
pondit eam dicens. Maior ẽ. iniquitas mea quam
ut ueniã merear. Ecce eicis me hodie a facie ter¬
rȩ. & a facie tua abscondar. & ero uagus & ꝓfu¬
gus. in terra. Igit᷑ omĩs qͥ inuenerit me: occid&e me.
Desꝑando hoc dix̃. Post quã enĩ cam occiderat frem̃
int̾rogatꝰ a dño ubi ẽ. abel fr̃ tuus contumeliose
responderat nescio. Nunqͥd custos fris mei sum:
Quã obrẽ maledictione damnatus. ut gemens &
tremens uiuer& suꝑ terrã. noluit ueniã dep̾cari.
s peccatis peccata congeminans. tantũ putauit

Expanded text:
rectionis eius qui resnrrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus est in infirmitate, sed uiuquam non ostendit impiis et incredulis. unde nec resurgens eis a qui bus erat crucCain operanti terram, ut granum illud seminaretur. tremens eris in terra. Nunc ecce quis non videat, quis non agnoscat in tota terra, quacunque dispersus est ille sub innumerabilibus populis Christianis? Ideoque respondit Cain dicens Major est iniquitas mea, quam ut veniam merear. Ecce ejicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar; et ero vagus et profugus in terra. Igitur omnis qui invenerit me, occidet me. Desperando hoc dixit. Postquam enim Cain occiderat fratrem, interrogatus a Domino, Ubi est Abel frater tuus? contumeliose responderat Nescio; numquid custos fratris mei sum? quam ob rem maledictione damnatus, ut gemens et tremens viveret super terram, voluit veniam deprecari; sed peccatis peccata congeminans, tantum putavit
Abbreviated transcription (Latin):
eam uͦ & suꝑ sacreficiũ eius ñ inflãmauit. Ignem
ad sacrificiũ deuorandũ. solitũ uenire de cęlo.
& in dedicatione templi sub salomone leginus.
& qͣndo helias in monte carmelo construxit al
gato in malicia ꝓfertur. Mundare enĩ pͥus de¬
ba& animũ qͥ munꝰ offerre uult deo: qͥd ome qđ
datur dõ ex dantis mente pensant᷑. Iratꝰq
c̃. cain uehem̃ter. & concidit uultꝰ eiꝰ. Dixitq
dñs ad cũ. Quare iratꝰ es. & cur concidit facies

Expanded text:
ero et super sacrificium ejus non inflammavit. Ignem autem ad sacrificium devorandum solitum venire de coelo, et in dedicatione templi sub Salomone legimus, et quando Elias in monte Carmelo construxit altgato in malitia profertur. Mundare etenim prius debet animum, qui munus offerre vult Deo, quia omne quod datur Deo, ex dantis mente pensatur. Iratusque est Cain vehementer, et concidit vultus ejus. Et dixit Dominus ad eum: Quare iratus es
Abbreviated transcription (Latin):
Nota qđ adã ad iaginẽ & similitudinẽ dĩ factus¬
es adã pꝰ quã genuit seth oetingenti anni. genu¬
itq filios & flltas. & factũ ẽ.omẽ tepꝰ qd̃ uteit
adã. anni nongenti tͥginta & mortuis ẽ. Uixit
autẽ seth centũ qͥnq anuis & genuit enos. Itẽ e¬
nos genuit caman. Cainan genuit malaleel. Mlala¬
leel genuit iai&h. Iareth genuit enoch. Hic autem
enoch septimꝰ ab adã qͥ placuit dõ & tͣnslatus ẽ: sep¬
format᷑. Transactis eni sex ętatib seli. facto etia
denariꝰ nuinerꝰ insinuatur : cõplem̃tũ mandatoꝵ
in eccłiȩ oꝑib figuratur. Cui numero si adiciunt᷑
tres filii noe medio reꝓbato: duodenariꝰ consũmat᷑
qͥ in patriarcharũ & apłoꝵ numerũ insignis ha¬
betur. ꝓpter septenarii partes altera ꝑ alteras mul¬
tiplicatas. Nam ter quatern. uł quat̾ t̾ni. ipsum
faciunt. Qđ uͦ ꝓgenies ex adã ꝑ cam undenario mu¬
mero finitur: tͥnsgressio mandatoꝵ siue peccatũ

Expanded text:
em ad similitudinem Adae factes Adam postquam genuit Seth, octingenti anni, genuitque filios et filias. Et factum est omne tempus quod vixit Adam, anni nongenti triginta, et mortuus est. Vixit quoque Seth centum quinque annos, et genuit Enos. Item Enos genuit Cainan; Cainan autem genuit Malaleel; Malaleel genuit Jareth; Jareth genuit Enoch, et reliqua. Hic autem Enoch septimus ab Adam, qui placuit Deo et translatus est, sepformatur. Transactis enim sex aetatibus saeculi, facto etiam denarius numerus insinuatur, complementum mandatorum in Ecclesiae operibus figuratur. Cui numero si adjiciuntur tres filii Noe, medio reprobato, duodenarius consummatur, qui in patriarcharum et apostolorum numero insignis habetur, propter septenarii partes alteras, per alteras multiplicatas; nam ter quaterni, vel quater terni ipsum faciunt. Quod vero progenies ex Adam per Cain in denario numero finitur, transgressio mandatorum sive peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
& confidens in dõ. Ac sic adiutus indulgentiȩ grã
ipse peccato suo dominaret᷑. ñ illo s dñante seruuᷤᷤ
peccati frem̃ occider& innocentẽ. Sic & iudei in
quoꝵ figura hec gerebant᷑: si qͥescerent a sua
ꝑturbatione & tempꝰ salutis ꝑ gram̃ in peccatoꝵ
remissione cognoscentes. audirent xpm̃ dicentẽ.

Expanded text:
et confitens deo ac sic adiutus indulgentiae gratia et confitens deo ac sic adiutus indulgentiae gratia ipse peccato suo dominaretur, non illo sibi dominante seruus peccati fratrem occideret innocentem. sic et Iudaei, in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissione cognoscentes audirent Christum dicentem:
Abbreviated transcription (Latin):
nientes. offert tam̃ dõ munꝰ quo putant eũ re
in uictoriis & pace t̾rena ñ caritate consolandi
s. dnandi cupiditate. Boni qͥppe ad hoc utuntur
mundo ut fruant᷑ dõ. Mali autẽ contra ut fru¬
antur mundo uti uolunt dõ. qͥ tam̃ eũ uł eẽ. uł
res humanas citrare credunt. Dlaer&: cai
inagro furrexit cam aduersus abel frem̃ suũ
& int̾fec̃ eũ & cȩtera. Ilatiuitas filioꝵ adã simi-¬
litudinẽ hab& duoꝵ popłoꝵ qͥ erant diuersis
dẽporib ad fidẽ uenturi. pari oꝑe s dissimili
caritate ante dm̃. fuit autẽ abel pastor ouiũ
tie grã dnm laudans. ueteris testam̃ti t̾renis
oꝑib ante ponit᷑. Olxitq ds ad cain. Si recte
offeras. recte autẽ ñ diuidas : peccasti. Utiq qr÷
si antea iudei recte recta illa fecerant. in eo tam̃
xerunt. qr & si obtemperass& cam dõ dicenti qͥ¬
esce sub te erit appetitꝰ eiꝰ. &tu dominaberis iuiꝰ:
ad se conuertiss& peccatũ suũ. sibi hoc tribuens

Expanded text:
iuentes, offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redin uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo, ut fruantur Deo; mali autem contra, ut fruantur mundo, uti uolunt Deo; qui tamen eum uel esse uel res humanas curare iam credunt. Sunt eniin agro, surrexit Cain adversus Abel fratrem suum, et interfecit eum, et caetera. Nativitas duorum filiorum Adam, similitudinem habet duorum populorum, qui erant diversis temporibus ad fidem venturi, pari opere et dissimili charitate ante Deum. Fuit autem Abel pastor ovium, tiae gratia Deum laudans, Veteris Testamenti terrenis operibus anteponitur. Dixit Deus ad Cain: Si recte offeras, et recte non dividas, peccasti, utique, quia et si antea Judaei recte recta illa fecerunt, in ea tamen xerunt. Quia sicut si obtemperasset Cain Deo dicenti: Quiesce, sub te erit appetitus ejus, et dominaberis tu illius, ad se convertisset peccatum suum sibi hoc tribuens,
Abbreviated transcription (Latin):
sus ẽ. Ait enĩ ds̃ ad cam. Quare irasceris. & qua¬
re concidit uultus tuus : nonne si bene egeris
dimittetur tibi. & si ñ bene egeris. ante fores
peccatũ tuũ sedebit : & adte societas eiꝰ. s tu ma¬
gis diiare eius. Qđ autẽ dic̃ quare irasceris. &
inidie in frem liuore cruciatus. uultũ demittis
in terrã. ñne si bene egeris dimittet᷑ tͥ om̃e de¬
uctũ. siue ut theodotion ait. acceptabile erit
.i. munꝰ tuũ suscipiã ut suscepi munꝰ frĩs tui.
qđ si male egeris ilico peccatũ ante uestibulum¬
tuũ sedebit. & tale ianitore comitaberis. Uerũ
qr liberi arbitrii es: moneo ut ñ tͥ peecatũ. s tu
facies tua. nonne si reete offeras. recte autẽ ñ
diuidas peccasti. qr ñ eluc& cur uł unde sit di-¬
ctũ multos sensus peperit. cuiꝰ obscuritas cũ diui¬
narũ scripturarũ tractatorͣ qͥsq scđm fidei re-¬
głam id conat᷑ exponere. Recte quippe offertur

Expanded text:
sus est. Ait enim Deus ad Cain: Quare irasceris, et quare concidit vultus tuus? Nonne si bene egeris dimittetur tibi? et si non bene egeris, ante fores peccatum tuum sedebit, et ad te societas ejus, sed tu magis dominare ejus. Quod autem dicit, Quare irasceris, et invidiae in fratrem livore cruciatus, vultum demittis in terram? Nonne si bene feceris, dimittetur tibi omne delictum? sive, ut Theodotion ait, acceptabile erit, id est, munus tuum suscipiam, ut suscepi munus fratris tui. Quod si male egeris, illico peccatum tuum ante vestibulum sedebit, et tali janitore comitaberis. Verum quia liberi arbitrii es, moneo ut non tui peccatum, sed tu facies tua? Nonne si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti? quia non elucet cur vel unde sit dictum, multos sensus peperit eis obscuritas, cum divinarum Scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. Recte quippe offertur
Abbreviated transcription (Latin):
tur. uł qͥ offert. uł qͥ offercur. uł in qͥb ad uescen¬
dũ distribuitur qđ oblatũ ẽ. ut diuisionẽ hic dis¬
cretionẽ intelligamꝰ. Siue cũ offertur ubi ñ oppor¬
tet. aut qd ñ ibi. s alibi oportet. Siue cũ offer¬
& ñquã penitꝰ debuit. siue cũ electiora sub eius¬
dẽ generis rerũ ten& homo. quã sunt ea quȩ of¬
fert deo. siue eius rei quȩ oblata ẽ. fit particeps
ꝓphanꝰ aut qͥlib& quȩ fas ñ ẽ. fieri. In qͦ autem
horũ dõ dispͥieuerit cam. ñ ẽ. facile inuenire.¬

Expanded text:
r uel qui offert et cui offertur uel hi, quibus ad uescendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi non oportet, aut quod non ibi sed alibi oportet, siue cum offeret numquam penitus debuit, siue cum electiora sibi eiusdem generis rerum tenet homo, quam sunt ea, quae offert Deo, siue eius rei. quae oblata est, fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. In quo autem horum Deo disp
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Possedi hominẽ ꝑd̃n.
Abel int̾p̃tat᷑ auctus siue uanitas. uł pauor aut mi¬
serabilis. fuit autẽ abel pastor ouiũ. & cam agri¬
cola. factũ ẽ. autẽ pꝰ multos dies. ut offerr& eam
de fructib terrȩ. munera dño. Abel autẽ obtulit
de pͥmogenitis gregis sui & de adipib eoꝵ. Eres¬
pexit dns ad abel & ad munera eiꝰ : ad cam uͦ & ad
munera eiꝰ ñ respexit. Unde scire potuit cam qđ
fr̃is munera respexit ds. & sua repudiass&. nͥ illa

Expanded text:
t, possedi hominem per DeAbel interpretatur luctus, sive vanitas, vel vapor aut miserabilis. Fuit autem Abel pastor ovium, et Cain agricola. Factum est autem post multos dies, ut offerret Cain de fructibus terrae munera Domino; Abel autem obtulit de primogenitis gregis sui, et de adipibus eorum; et respexit Dominus ad Abel et ad munera ejus: ad Cain vero et ad munera ejus non respexit. Unde scire potuit Cain quod fratris munera suscepisset Deus, et sua repudiasset, nisi illa
Abbreviated transcription (Latin):
tionis sue dedicationẽ in fine tẽpr̃ĩs.i. in.unͦ
tione nascitur. qr sui dedicatione gaudii ex
treme retributionis głiam reqͥrunt. Ponro¬
mauihael geñ matusahel. & matusahel genuit
lanech. Q accepit uxores duas. nom̃ um ada.
& nom̃ alteri sella. Genuttq ada iobael: qͥ fuit
pater habitantiũ in tentoriis atq pastoꝵ. & nom̃
fris eiꝰ uibal. ipse fuit pater eanentiũ cithara &
musicã uoluit. & psalterĩ eitharã laudauit. & ne
dilaberent᷑ ab hominib quę abeo inuenta uideban¬
tur. aut antequã uenirent ad cognitionẽ de ꝑirens:
ꝑmanens p̃ber& hominib scripta cognoscere. Si uͦ¬
eam qͥ ex altera natus ẽ. uxore fortitudine cunctis
excellens. res bellicas decent̾ exercuit. Ex his etiã
quȩ ad libidinẽ ꝑtinent corpꝰ enutruit. & ferrariã
tatẽ. usq in finẽ sui carnales habiturã generatio¬
nes. que maritũ ac feminarũ. comunctione ꝓueni¬

Expanded text:
tionis suae dedicationem in fine temporis, id tionis suae dedicationem in fine temporis, id tione nascitur, quia sui dedicationem gaudii in extremae retributionis gloria requirunt. Maviael genuit Matusael; et Matusael genuit Lamech, qui accepit uxores duas: nomen uni Ada, et nomen alteri Sella. Genuitque Ada Jahel, qui fuit pater habitantium in tentoriis atque pastorum: et nomen fratris ejus Jubal: ipse fuit pater canentium cithara et musicam coluit, et psalterium citharamque laudavit; et ne dilaberentur ab hominibus, quae ab eo inventa videbantur, aut antequam vepermanens, praeberet hominibus scripta cognoscere: qua. Tubalcain vero qui ex altera natus est uxore, fortitudine cunctis excellens, res bellicas decenter exercuit. Ex his etiam quae ad libidinem attinent corporis enutrivit, ferrariam tatem usque in finem sui carnales habituram generationes, quae maritorum ac feminarum conjunctione proveni
Abbreviated transcription (Latin):
impios in hac uita eẽ. fundatos. scõs uero hospi¬
tes eẽ. & pegrinos: Unde abel tanꝗͣ ꝑegrinus
Suꝑna ẽ. etiã scoꝵ cuntas. quãuis hic pariat ciues
in qͥb ꝑegrinatur. donec regni eiꝰ tepꝰ adueniat.
E difleauit autẽ ex nomine filii sui enoch. Iste
istã ciuitatẽ. & miciũ & finẽ habere terrenũ
ubi nichil plusquã quod cernitur sꝑat᷑. Iniqͥ e¬
nim dũ corde tͣnsire ad etĩa negligunt. &
cuncta p̾sentia fugitiua eẽ. ñ intuent᷑. mentẽ
in amore uite p̾sentis figunt. & quasi longe ha¬
bitationis in ea sibi fundam̃ta construunt. qr in-
et̾nis reb ꝑ desideriũ solidant᷑. Unde pͥmꝰ cam
eiuitatẽ construxisse describitur. ut demonst᷑¬
retur qr ipse in terra fundam̃tũ posuit. qͥ a soli-¬
ditate ȩt̾nȩ patrie alienꝰ fuit. Regrinus qͥpe a
stirpe enoch qͥ dedicatio int̾ptatur: pͥmus nas¬
citur. In electoꝵ uͦ ꝓgenie. enoch septimus fitis

Expanded text:
impios in hac vita esse fundatos, sanctos vero hospiimpios in hac vita esse fundatos, sanctos vero hospites esse et peregrinos? Unde Abel tanquam peregrinus Superna est etiam sanctorum civitas, quamvis hic pariat cives in quibus peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat. Et vocavit eam ex nomine filii sui Enoch. Iste istam civitatem, et initium et finem habere terrenum ubi nihil plusquam quod cernitur speratur. Iniqui dum corde transire ad aeterna negligunt, et cuncta praesentia fugitiva esse non intuentur, mentem in amore vitae praesentis figunt, et quasi longae habitationis in ea sibi fundamentum construunt, quia in aeternis rebus per desiderium non solidantur. Unde et primus Cain civitatem construxisse describitur, ut aperte monstraretur, quia ipse in terra fundamentum posuit, qui a soliditate aeternae patriae alienus fuit. Peregrinus quippe a stirpe Enoch, qui dedicatio interpretatur, primus nascitur; in electorum vero progenie Enoch septimus fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
etas. Et forte ideo ciuitatẽ condidit. in qua saĩ-¬
uari poss&. Hoc reuera mirabile ẽ. quẽ admodũ
om̃s gentes quȩ a romanis subiecte sunt in ri-
circũcisionis suȩ qͦ a cęt̾is gentib distinguitur¬
Cociit cam a facie dm̃. & habitauit in terra naid.
tentia dĩ. qđ huc atq iluc uagus & ꝓfugus ob-
dederis in motu pedes meos. & manꝰ peccatoris ñ
moueat me. Nunc uͦ & iudei. & om̃s qͥ diuersis
errorib contumaces sunt. & resistunt ueritati.
one lucis eius. & habitant ꝓfugi in t̾rã como¬
cionis .i. in ꝑturbatione carnali contra iocun¬
ditate̾ dĩ. hoc ẽ. contra eden. qđ int̾ptatur e¬
pulatio. ubi ẽ. plantatꝰ paradisus. Cognouit
itaq cam uxorẽ suã. quȩ concepit & peperit
duo parentes. & duo filii fuisse referant᷑ quoꝵ
gunt putant solos tuno fuisse homines qͦs cõ
qͥ pͥus st̃ editi duos. uł etiã eos quos genuerunt
tã diu uixisse ut multos gignerent. Quid gͦ si
in ipsa mundi origine construxit. nͥ qđ noueris

Expanded text:
quietas; et forte ideirco civitatem condidit in qua salvari posset. Hoc revera mirabile est, quemadmodum omnes gentes quae a Romanis subjugate sunt, in ritcircumcisionis suae, quo a caeteris gentibus popuo Cain a facie Domini, et habitavit in terra Naid. tentia Dei, quod huc atque illuc vagus et profugus obermo: Ne dederis in motu pedes meos et manus peccatorum non moveant me . Nunc ergo et Judaei, et omnes qui diversis erroribus contumaces sunt, resistendo veritati one lucis ejus, et habitant profugi in terra commotionis, id est, in perturbatione carnali, contra jucunditatem Dei, hoc est contra Eden, quod interpretatur epulatio, id est, plantatus paradisus. Cognovit antem Cain uxorem suam, quae concepit et peperit duo parentes et duo filii fuisse referuntur, quogunt, putant solos tunc fuisse homines, quos diqui prius sint conditi duos, vel etiam eos quos genuerunt tam diu vixisse, ut multos gignerent? Non eniin ipsa mundi origine construxit, nisi quod noveris
Abbreviated transcription (Latin):
Post lebetas autẽ forcipes atq fuscimulȩ & igniũ
receptacula fieri sunt iussa. Forcipes ad emen¬
dandũ altaris ignẽ fieri debere credendũ ẽ.
suis exortationib solent. Nãq hi quasi gemino
dente forcipis ad hunc ignẽ accendendũ ticio¬
nes in aitari componunt. qͣndo consonis utriusq
testam̃ti nos pagmnis insticciunt: & eloqͥa ueri¬
tatis in nr̃o corde quib amplius ad et̾noꝵ desi¬
deria inflammem̃ collocant. Uel certe forcipe du¬
plici uidelic& ferram̃to sacerdotes ignẽ altaris
emendant: cũ in omib quȩ docent p̾dicatores
seĩ uirtutẽ nobis gemine cariatis infundere.
& huiꝰ grã nos ardere simul & lucere p̾cipiuri
Fusemule quę grece uocant᷑ creagre ad hocͣ mi
insterio habebant᷑ altaris. ut carnes uictimarum
ꝑ eos de caldariis cocte ꝓferrent᷑ : atq ad esum
eorũ qͥ his erant reficiendi afferrentur. Quorũ us

Expanded text:
Post lebetes autem, forcipes atque fuscinulae, et ignium Post lebetes autem, forcipes atque fuscinulae, et ignium receptacula fieri sunt jussa. Forcipes ad emendandum altaris ignem fieri debere, credendum estsuis exhortationibus solent. Namque hi velut gemino dente forcipis, ad hunc ignem accendendum titiones in altari componunt, quando consonis utriusque testamenti nos paginis instituunt, et eloquia veritatis, in nostro corde, quibus amplius ad aeternorum desideria inflammemur, collocant. Vel certe forcipe, duplici videlicet ferramento, sacerdotes ignem altaris emendant, cum in omnibus, quae docent praedicatores sancti, virtutem nobis geminae charitatis infundere, et hujus gratia nos ardere simul et lucere, praecipiunt. Fuscinulae quae Graece vocantur creagrae ad hoc in ministerio habebantur altaris, ut carnes victimarum per eos de caldariis coctae proferrentur, atque ad esum eorum qui his erant reficiendi afferrentur. Quorum us
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ ipsa caritas ꝑ quã oꝑabant᷑ nũꝗͣ cessabit.
immo flagrantior exardesc&. cũ ipse quẽ diligi¬
mus mȩt̾nũ uidebit᷑ recte subditur. Igis autẽ
in altari semꝑ ardebit. & paulopꝰ. Ignis ẽi iste
ꝑpetuus qͥ nũꝗͣ defici& de altari. Consimimato
gͦ usq ad fauillã holocausto ignis de altari nũꝗͣ¬
defici& : qr absumpto ꝑfecte omi genere laboran¬
di. sola caritas ꝑpetuo nũꝗͣ extinguenda flagra¬
bit. Hec de lege holocausti latius diximꝰ: ꝓpter
lebetes altaris qͥ ad suscipiendos cineres hostiarũ
fieri iubebant᷑. Lebetes gͦ emeres scõs suscipiunt.
cũ fideles quiq uł exepla ac sacram̃ta dñicȩ
passionis ad custodiã fui pia mente retractant.
uł certe exitũ p̾cedentiũ iustoꝵ ailigent̾ aspici¬
unt: qͥ magnnis ꝓ dño elaboratis agonib nc̃ cursu
consumato de ꝑcepto iã brauio sine fine letant᷑.

Expanded text:
bonorum, ipsa charitas per quam operabantur nunquam cessabit, bonorum, ipsa charitas per quam operabantur nunquam cessabit, imo flagrantior exardescet, cum ipse quem diligimus in aeternum videbitur, recte subditur: Ignis autem in altari semper ardebit. Et paulo post: Ignis iste perpetuus nunquam deficiet de altari. Consummato ergo usque ad favillam holocausto, ignis nunquam de altari deficiet, quia absumpto perfecte omni genere laborandi, sola charitas perpetuo nunquam exstinguenda flagrabit. Haec de lege holocausti latius diximus, propter lebetas altaris, qui ad suscipiendos cineres hostiarum fieri jubebantur. Lebetes ergo cineres sanctos suscipiunt, cum fideles quique, vel exempla ac sacramenta dominicae passionis ad custodiam sui pia mente retractant, vel certe exitum praecedentium justorum diligenter aspiciunt; qui magnis pro Domino elaborantes agonibus, nunc cursu consummato, de percepto jam bravio sine fine laetantur.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥequid boni gesserant iã in ula facit uita uideri
hinc ablatũ. Ilec abre ẽ. loco extra castra postto.
uite ꝓpetis ingressũ figurari: cũ & dñs dicat. ꝑ
nie siquis introierit saluabit᷑ & ingredietꝰ & regre¬
diet᷑ & pascua iueni&. Et psalmista: dñs custodi
at introitũ tuũ & exitũ tuũ. introitũ uidelic&
in hanc ęccłiȩ uitã. exitũ uͦ in illã. ubi pascua
inueniunt̾ ȩcñȩ satietatis. Nlon gͦ iepte locũ ex¬
tra castra positũ in illa intelligimꝰ uita: p̃serti cũ
ibi locꝰ mundissimꝰ eẽ. dicat᷑. ꝗd in hac uita fieri
millatenꝰ posse ꝑspicuũ ẽ. Locꝰ gͦ mundissimꝰ extra
castra. ipse ẽ. animꝰ iustoꝵ ex hac utta sublatoꝵ. a
in alia uita gaudentiũ. In qͦ uidelic& loco emnis
holocausti usq ad faiilia confumit᷑: cũ ita ibi
oꝑm bonoꝵ merces redilitur. ut labor omĩs ad
integrũ consumat᷑. Et qr cessante oꝑm labore

Expanded text:
Dominus, quidquid boni gesserant, jam in illa facit vita videri Dominus, quidquid boni gesserant, jam in illa facit vita videri hinc ablatum. Nec ab re est loco extra castra posito vitae perpetis ingressum figurari, cum et Dominus dicat: Per me si quis intraverit, salvabitur, et ingredietur et egredietur, et pascua inveniet . Et Pat introitum tuum et exitum tuum : introitum videlicet, in hanc Ecclesiae vitam; exitum vero, in illam ubi pascua inveniuntur aeternae satietatis. Non ergo inepte locum extra castra positum, in illa intelligimus vita, praesertim cum ibi locus mundissimus esse dicatur, quod in hac vita fieri nullatenus posse pipse est animus justorum ex hac vita sublatorum, et in alia vita gundentium: in quo videlicet loco, cinis holocausti usque ad favillam consumitur, cum ita ibi operum bonorum merces redditur, ut labor omnibus ad integrum consummetur. Et quia cessante operum labore
Abbreviated transcription (Latin):
bone nrę actionis sibim & acceptabiles facere con¬
sueuit. & hec faciens uestit᷑ lineis indum̃tis: qr nos
ad oꝑa uirtutũ excit& exẽpla nobis suę incarnati¬
onis priritatis & mortis ꝓponit. quȩ ꝑ lignũ signi
ficari posse sepus dictũ ẽ. Iolit autẽ idẽ sacerdos emereᷤᷤ
quos uorans ignis exussit. & ponit iuxta altare: cũ
dñs finẽ laboriosis oꝑib imponit. neq iustos de hac
uita raptos ultra ꝓuita eterna certare. s coronam
iusticie in uita et̾na iub& accipere. Ponens & enĩ
cineres iuxta altare spoliabit᷑ pͥorib uestimentis.
cũ ad memoriã iustis quȩ fecerint bona reducens
ñ eis ampliꝰ habitũ sue passionis imitandũ ostendit.
S: induit̾ aliis uestim̃tis. illis udelic& de qͥb in euan¬
glio dic̃ ipse. Amen dico uobis qđ p̾cing& se & faci&
bit.: & illos in ęc̾na facit quiete refoueri. Inditus
uͦ aliis uestimtis effer& cineres extra castra: cum

Expanded text:
bonae nostrae actionis sibimet acceptabiles facere conbonae nostrae actionis sibimet acceptabiles facere consuevit. Et haec faciens vestitur lineis indumentis; quia ut nos ad opera virtutum excitet, exempla nobis suae incarnationis, passionis et mortis proponit, qcari posse saepius dictum est. Tollit autem idem sacerdos cineres quos vorans ignis exussit, et ponit juxta altare, cum Dominus finem laboriosis operibus imponit: neque justos de hac vita raptos, ultra pro vita aeterna certare, sed coronam justitiae in vita aeterna jubet accipere. Ponens etenim cineres juxta altare spoliabitur prioribus vestimentis, cum ad memoriam justis quae fecerunt bona reducens, non eis amplius habitum suae passionis imitandum ostendit, sed induitur aliis vestimentis: illis videlicet, de quibus in Evangelio dicit ipse: Amen dico vobis, quod praecinget se, et faciet bit, et illos in aeterna facit quiete refoveri. Indutus vero aliis vestimentis efferet cineres extra castra, cum
Abbreviated transcription (Latin):
exussit. & ponens uyeta altare spoliabit̾ pͥoribus
uestim̃tis. Indutesq aliis effer& eos extra castra: et
in loco mundissimo usq ad fauiliã consumi faci&
ignis autẽ in altari semꝑ ardebit. Holocaustũ gͦ cre¬
mabit᷑ in altari: cũ in corde cuiusq electi qͥ sẽ ipsũ
totũ & carne uidelic& & corde dõ uouerat. opus
bonũ feruente caritatis lege patratur. Quod tota
fit nocte usq mane : cũ quis toto uite huius tem¬
pore usq dũ raptus e corpore futuri mane seli ui¬
dere meruerit. bonis uisistere ñ cessat oꝑib. Ignis
fiui aaron qr ignẽ alienũ dño offerre. & ñ eum
qͥ semel de celo datus ẽ. uoluerunt: mox igne çele¬
lestis intentione mercedis. s tẽporalis intuitu fa-¬
uoris aut comodi faciunt : sententia ne celestis
fertunt̾. Uestiet᷑ sacerdos tumca & feminalib lmeis.
Sacerdos qͥ offert holocaustũ dñs ẽ: qr in nobis ip¬
se ignẽ su̾ȩ caritatis accendere. ac ꝑhune hostias

Expanded text:
 ponens juxta altare, spoliabitur prioribus vestimentis, indutusque aliis efferet eos extra castra; et in loco mundissimo, usque ad favillam consumi faciet. Ignis autem in altari semper ardebit . Holocaustum ergo cremabitur in altari, cum in corde cujuscunque electi, qui seipsum totum, et carne videlicet et corde, Deo voverat, opus bonum fervente charitatis igne patratur. Quod tota fit nocte usque mane, cum quis toto vitae hujus tempore, usque dum raptus e corpore, futuri mane saeculi videre meruerit, bonis insistere non cessat operibus. Ignis filii Aaron, quia ignem alienum Domino offerre, et non eum qui semel de coelo datus est, voluerunt, mox igne coelelestis intentione mercedis, sed temporalis intuitu favoris, aut commodi faciunt, sententia irae coelestis feriuntur. Vestietur sacerdos tunica et feminalibus lineis: sacerdos qui offert holocaustum, Dominus est: quia in nobis ipse ignem suae charitatis accendere, ac per hunc hostias
Abbreviated transcription (Latin):
grata dõ reddant uota cogitationũ prarũ. Ligna
namq arulã altaris sacerdos imponit : eũ doc tor
quisq desiderantib atq in hianter querentib
fideliũ mentib scarũ testimonia scripturarum.
qͥb ampliꝰ in fide ac dilectione confirment᷑ in¬
gerit. Addit & ignẽ lignis : cũ intellectũ uerbi
atq efficatiã pie oꝑationis a deo querendã edoc&
Ardentii ligna in altari : cũ caritas dĩ diffundit᷑
Unde bene craticula quȩ holocausta gerat instar
retis fieri p̃eppitur: qͦ ꝑ crebras uiiꝰ aꝑturas igins fub¬
positus ad consumendas om̃s hostiarũ partes libere
penitr&i. Sie & enim sio & omiã necesse ẽ. ut neqͣ¬
quã obduremꝰ corda nr̃a. neq obseremꝰ inore pela¬
giauoꝵ aduersus gram̃ dĩ. s diligent̃ aꝑiamꝰ ea . &
quañ plurimis simul patefactis iantus seduli dep̃¬
cemur ut ꝑ omĩa quȩ inchoamꝰ uł agere desideramꝰ

Expanded text:
grata Deo referant vota cogitationum piarum. Ligna grata Deo referant vota cogitationum piarum. Ligna namque arulae altaris sacerdos imponit, cum doctor quisque desiderantibus atque inhianter quaerentibus fidelium mentibus sanctarum testimonia Scripturarum, quibus amplius in fide ac dilectione confirmentur, ingerit. Addit et ignem lignis, cum intellectum verbi atque efficaciam piae operationis a Deo quaerendam edocet. Ardentque ligna in altari, cum charitas Dei diffunditurUnde bene craticula, quae holocausta gerat, instar retis fieri praecipitur: quo per crebras illius aperturas ignis suppositus, ad consumendas omnes hostiarum partes libere penetret. Sic etenim et omnino necesse est, ut nequaquam obduremus corda nostra, neque obseramus more Pelagianorum adversus gratiam Dei; sed diligenter aperiamus ea, et quasi plurimis simul patefactis januis seduli deprecemur; ut per omnia quae inchoamus, vel agere desideramus
Abbreviated transcription (Latin):
s in medio sui habens craticulã ꝑ totũ in modum
retis distinctã. in qͣ uictimarũ carnes cõburende
imiponerent̃. & subter eã arulã in qͣ compostas
lignis arder& ignis sẽꝑ ad deuoranda suꝑposita
holocausta paratꝰ. Erat enĩ contra arulã ostium
in pariete altaris orientali. unde uł ligna ada¬
lendũ ignẽ immitti. uł carbones & cineres pos¬
sent egeri. qͦmͦ in pictura cassiodori senatoris cuiꝰ
tpse ii expositione psalmoꝵ memut exp̃ssũ uidi¬
mus. In qua etiã utriq altari & holocausti uide¬
lic& et incensi pedes quattuor fecit: qđ utrũq
eũ sic̾ & tabernacłi & tẽpli positionẽ a doctorib
uideoꝵ didicisse putamꝰ. Hab& gͦ altare di inme¬
dio sui craticula. in qua ligna & ignẽ holocau¬
stoꝵ suscipiat: qr eadẽ ipsa electoꝵ corda recep¬
taculũ in se p̃parant auditui uerboꝵ cȩlestium.
qͥb cale facti immo & inflamati ꝑ donũ scĩ sp̃s

Expanded text:
Sed in medio sui habens craticulam per totum, in modum Sed in medio sui habens craticulam per totum, in modum retis distinctam, in qua victimarum carnes comburendae imponerentur; et subter eam arulam, in qua compositis lignis arderet ignis, semper ad devoranda superposita holocausta paratus. Erat enim contra arulam ostium in pariete altaris orientalis, unde vel ligna ad alendum ignem immitti, vel carbones et cineres possent egeri, quomodo in pictura Cassiodori senatoris, cujus ipse in expositione Psalmorum meminit, expressum vidimus: in qua etiam utrique altari, et holocausti videlicet et incensi, pedes quatuor fecit. Quod utrumque eum, sicut et tabernaculi et templi positionem, a doctoribus Judaeorum didicisse putamus. Habet ergo altare Dei medio sui craticulastorum suscipiat; quia eadem ipsa electorum corda receptaculum in se praeparant auditui verborum coelestium, quibus calefacti, imo et inflammati per donum sancti Spiritus,
Abbreviated transcription (Latin):
funditatis quȩ scĩ sps solũmꝰ scientię pateant.
nrȩ̃ uͦ capacitatis ꝑ omiã iñsurã transcendans.¬
matis uesꝑe & mane ad incensum ponendũ deferre¬
tur. Qne & ipia patent̃ figurã tenent doctoꝵ.
qͥ tanꝗͣ ignẽ de attari holo caustoꝵ ad altare de¬
ferunt incensi. cũ suos docent auditores de uir¬
trare. Sed & om̃s qͥ feruentia pietate corda ꝓxi¬
moꝵ uidentes imitari festinant quasi receptacula
igniũ fiunt: qr flammã celestis sacrificii quã in frͣ¬
nis conspiciunt. in suis quoq accendere mentib si¬
tagunt. Quȩ mmirũ cuncta ex ere uasa funt. cũ
deuotio fideliũ ꝑseuerant᷑ diumis curat obsecun¬
dare p̾ceptis. uł certe cũ hoc qđ ipsa recte agto ꝓ¬
ximis qͦq agendũ clara uoce sedule exhortationiᷤ
pones subter arulã altaris. Erit nãq craticula
usq ad altaris mediũ. Altare qͥdẽ totũ cauum fi¬
eri p̾ceptũ ẽ. ut in sequentibꝰ manifesitus edocet᷑.

Expanded text:
 Spiritus solummodo scientiae pateant: nostrae vero capacitatis per omnia mensuram transcendantmatis vespere et mane ad incensum ponendum deferretur: quae et ipsa patenter figuram tenent doctorum, qui tanquam ignem de altari holocaustorum ad altare deferunt incensi, cum suos docent auditores de virtrare. Sed et omnes qui ferventia pietate corda proximorum videntes imitari festinant, quasi receptacula ignium fiunt: quia flammam coelestis sacrificii quam in fraternis conspiciunt in suis quoque accendere mentibus satagunt. Quae nimirum cuncta ex aere vasa fiunt, cum devotio fidelium perseveranter divinis curat obsecundare praeceptis, vel certe cum hoc quod ipsa recte agit, proximis quoque agendum, clara voce sedulae exhortationis pones subter arulam altaris: erit namque craticula usque ad altaris medium. Altare quidem totum cavum fieri praeceptum est, ut in sequentibus manifestius edocetur.
Abbreviated transcription (Latin):
gnetur. Quattuor autẽ amili enei. qͥ ꝑ totidẽ anu¬
los aitaris fieri nibent᷑. quattuor funt euanglioꝵ
libri. qͥ aptę anulis assimitant̃ qr ꝑpetuã auditorib
siuis coronã uite ꝓmittunt. Apte enei st̃. qr in omem̃
Apte ꝑ quattuor angulos altaris positi ut ȩcdiam
fideliũ ꝑ om̃s mundi plagas diffusa. uerbo fidei &
ueritatis confirment. Apte stbt̃ arulã altaris in¬
fixi. ut animos humiliũ munimine suę consolatio¬
nis alleuent. Facies & uectes altaris de lignis se¬

Expanded text:
nt. Quatuor autem annuli aenei, qui per totidem annulos altaris fieri jubentur, quatuor sunt Evangeliorum libri, qui apte annulis assimilantur, quia perpetuam auditoribus suis coronam vitae promittunt. Apte aenei sunt; quia in omnem quatuor angulos altaris positi, ut Ecclesiam fidelium per omnes mundi plagas diffusam, verbo fidei et veritatis confirment. Apte subter arulam altaris infixi, ut animos humilium munimine suae consolationis allevent. Facies et vectes altaris ae lignis se
Abbreviated transcription (Latin):
uet iuxta litterã qͦmodo ligna altaris tanto igne
uicino incõbusta ꝑmanere potuerint: accipiat
beati ieronimi de hac questione responsũ. Attaris
inquit ligna quȩ de lignis paradisi sunt ñ eremant᷑
igne uicuio. s puriora redduntur. Nlec mirũ de scũ¬
ario & intĩoribꝰ tẽpli & altari tiamatis credere:
cũ etiã amiton ligui genus ẽ. uł ligni habens si¬
militudinẽ. qͣnto plus arserit tanto mundiꝰ niue¬
niatur. Eaciesq in usus euis lebetas ad susci¬
taris diuersa uł diuersas fideliũ ꝑsonas uł certe
multifarias ipsoꝵ actiones siue cogitationes in fa¬
mulatũ siti conditoris dispositas accipere debemꝰ.
& quidẽ pͥmo lebetas ad suscipiendos cineres facere
p̃cipit᷑. Cinis autẽ hostiarũ qđ in magno misterio
debeat accipi. testatur cins uitulȩ rufe aspsus.
qͥ etia apło teste iniqͥnatos scĩficat ad emundati¬
onẽ carnis. in qͦ ipse p̃figuratũ intelligit sacra

Expanded text:
vet juxta litteram, quomodo ligna altaris tanto igne vet juxta litteram, quomodo ligna altaris tanto igne vicino incombusta permanere potuerint, accipiat beati Hieronymi de hac quaestione responsum. Altaris, inquit, ligna, quae de lignis paradisi sunt, non cremantur igne vicino, sed puriora redduntur. Nec mirum hoc de sanctuario et interioribus templi, et altari thymiamatis credere, cum etiam amianton, quod ligni genus est, vel ligni habens similitudinem, quanto plus arserit, tanto mundius inveniatur. Faciesque in usus ejus lebetas, ad suscitaris diversa, vel diversas fidelium personas, vel certe multifarias ipsorum actiones, sive cogitationes in famulatum sui Conditoris dispositas accipere debemus. Et quidem primo lebetas, ad suscipiendos cineres, facere praecipitur. Cinis autem hostiarum, quod in magno mysterio debeat accipi, testatur cinis vitulae rufae aspersus; qui etiam, Apostolo teste, inquinatos sanctificabat ad emundationem carnis ; in quo ipse
Abbreviated transcription (Latin):
lic& altari cornua fiunt quattuoꝵ. cũ qͣtenor uir¬
tutib sepe dictis iustoꝵ corda mununt᷑. De quib
in laude sapientiȩ dicit᷑. Sobrietatẽ enĩ & pruden¬
tiã doc& et iusticiã & uirtutẽ : qͥb utiliꝰ mebil . ẽ.
in uita hominis. Hȩc cornua ex ipso altari ꝓducunt᷑.
cũ munuñta uirtutũ fideles ñ specietenꝰ & ad fa¬
ciẽ hominũ ostentant. s ex intima fui cordis radice
dõ teste generant. Cornua sunt qͣttuor ꝑ quat tuor
angulos altaris: cũ in om̃ib nundi t̾̃minis excłia
iurtutũ potentia spiritali. cunctis hostiũ insidus
inuiolabilis ꝑsistit. immo ipsa cunctis se impugnan¬
tib fortior efficitur. Qa uidelic& altare oꝑiet᷑
ere: cũ uirtꝰ cepta fideliũ ꝑseuerant̃ usq ad fi¬
nẽ firma tenetur. Quia enĩ exis metallũ longo
sol& tempre incorruptibile durare: recte ꝑ hoc
uirtꝰ ual& ꝑseuerantię designari. Si que uͦ mo¬

Expanded text:
licet altari cornua fiunt quatuor, cum quatuor virlicet altari cornua fiunt quatuor, cum quatuor virtutibus saepe ante dictis judicitur: Sobrietatem enim et prudentiam docet, et justitiam et virtutem; quibus utilius nihil est in vita hominis . Haec cornua ex ipso altari producuntur, cum munimenta virtutum fideles non specie tenus, et ad faciem hominum ostentant, sed ex intima sui cordis radice Deo teste generant. Cornua sunt quatuor per quatuor angulos altaris, cum in omnibus mundi terminis Ecclesia, virtutum potentia spirituali cunctis hostium insidiis inviolabilis persistit, imo ipsa cunctis se impugnantibus fortior efficitur. Quod videlicet altare operietur aere, cum virtus coepta fidelium perseveranter usque ad finem firma tenetur; quia enim aeris metallum longo solet tempore incorruptibile durare, recte per hoc virtus valet perseverantiae designari. Si quem vero mo
Abbreviated transcription (Latin):
quadrũ & tres cubitos in altitudine. Hoc altare
qd ꝓp̾e holocausti uocabatur eorda electoꝵ desigrat.
que ad offerenda dõ saerificia bonoꝵ oꝑm ipsius
sunt dono consecrata. Qđ apte de lignis sethim
fieri p̾cipit̃: qr munda & incorrupta dec& eẽ. corda
& corpora in quib sp̃s dĩ habitat. Hab & qͥnq cubi¬
tos longitudinis & dotidẽ latitudinis: cũ fidelis
qͥsq om̃s sui corporis sensꝰ in longitudme patientiȩ
&& in latitudine caritatis exercere satagit. ut in onñ
suo uisu. anditu. gustu. ol factu & tactu: semꝑ se
diuno meminerit mancipatũ eẽ. seruieio. iuxta il¬
lua apli. Siue manducatis siue bibitis. siue aliud
quid facitis omiã in głiã dĩ facite. Hab& tres cu¬
bitos attitudinis: cũ eade corda electoꝵ ꝑ fidẽ spẽ
& caritatẽ ad celestia tendunt. Cornua autẽ ꝑ
ere. Quattuior angulos hab& altare holocausti:
qr ꝑ quattuor mundi plagas scã dilatat᷑ ȩccłia:
dinis
recte factura unius desiguat᷑ altaris. Eoc quo tude¬

Expanded text:
altitudine . Hoc altare, quod proprie holocausti vocabatur, corda electorum designat, quae ad offerenda Deo sacrificia bonorum operum, in ipsius sunt dono consecrata. Quod apte de lignis sethim fieri praecipitur, quia munda et incorrupta decet esse corda et corpora, in quibus spiritus Dei habitat. Habet quinque cubitos longitudinis, et totidem latitudinis, cum fidelis quisque omnes sui corporis sensus in longitudine patientiae et in latitudine charitatis exercere satagit: ut in omni suo visu, auditu, gustu, olfactu, et tactu, semper se divino meminerit mancipatum esse servitio; juxta illud Apostoli, Sive manducatis, sive bibitis, sive aliud quid facitis, omnia in gloriam Dei facite. Habet et tres cubitos altitudinis, cum eadem corda electorum per fidem, spem et charitatem ad coelestia tendunt. Cornua autem per c. Quatuor angulos habet altare holocausti, quia per quatuor mundi plagas sancta dilatatur Ecclesia, udinis recte factura unius designatur altaris: ex quo vide
Abbreviated transcription (Latin):
corpors ȩccliȩ : qͥ ẽ. pͥicipiũ & pͥmogentꝰ ex mortu¬
is. Neq incongruũ uideat᷑ ꝑ quinq capita colũnarũ
unũ caput ȩccliȩ xpm̃ figurari. Tot enĩ fuere capi¬
equalis. atq indiuisibilis: s singulis quibq electis
ñ sotũ om̃i generalit̾ eccłiȩ uerũ etiã specialit̃ uni¬
cuiq membroꝵ eius lic& illud ꝓpħieũ eũ fiducia p¬
clamare. Nuno autẽ exaltauit caput meũ suꝑ inimi¬
cos meos. Cuiꝰ mmirũ capitis signficantiȩ conuenit
apte: qđ eadẽ capita colunmnarũ ñ deaurata ut colũ¬
se autẽ plenꝰ erat grẽ & uertaatis. & sic̃ pcursor fu¬
us de illo aiebat. ñ enĩ ad menfurã dat ds̃ spm̃. pat̾
enĩ diligit filiũ.: & omiã dedit in manu euꝰ Bases aut̃¬

Expanded text:
 primogenitus ex mortuis . Neque incongruum videatur per quinque capita columnarum, unum caput Ecclesiae Christum figurari; tot enim fuere capiaequalis atque indivisibilis, sed singulis quibusque electis i generaliter Ecclesiae, verum etiam specialiter unicuique membrorum ejus, licet illud propheticum cum fiducia proclamare: Nunc autem exaltavit caput meum super inimicos meos . Cujus nimirum capitis significantiae convenit apte, quod eadem capita columnarum non deaurata, ut columse autem plenus erat gratiae et veritatis: et sicut praecursor suus de illo aiebat: Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum. Pater enim diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus . Bases aut
Abbreviated transcription (Latin):
cetere uento lic& impellente ꝑsister&. Cuiꝰ uectis
si etiã sacram̃tũ scire desideras: ipsũ absq omĩ am¬
biguitate redemptorẽ nrm̃ figurate denuntiat:
qͥ qͣsi ab angulo usq ad angulũ ꝑuenit: qr a plebe
iudaica quã pͥus elegit sese ad saluandã etiã gen¬
tiũ mutatudinẽ ꝓpiciatꝰ extendit. Unde merito sic̃

Expanded text:
caetercaetersi etiam sacramentum scire desideras, ipsum absque omni ambiguitate Redemptorem nostrum figurate denuntiat. Qui quasi ab angulo usque ad angulum pervenit, quia plebe Judaica quam prius elegit, sese ad salvandam etiam gentium multitudinem propitiatus extendit. Unde merito sicut
Abbreviated transcription (Latin):
confirmat᷑. Et bene eneȩ uł ꝓpt̾ insuꝑabilẽ m̃tis
ꝓpħice fiduciã. uł qr sermo eoꝵ senescente siue
confumi. Neq enĩ uenit dñs soluere legẽ aut ꝓphaᷤᷤ
s adimplere. Sane qr de orientali plaga loqͥmur.
uid et᷑ oportunũ cõmemorare aliqͣ de exposttione
uectis illiꝰ singularis: quẽ ab angulo tabularum
ad angulũ usq parietis alteruis porrectũ eẽ. ac
totũ parietũ constantiã ne ui & impulsu ꝓcella¬
rũ concuti. atq huc & illuc poss& inflecti conti¬
nere iã diximꝰ. Seriptũ ẽ. in sequentib saere hi¬
storie ubi omã que dñs imꝑarat moyses exple¬
uisse narrat᷑. Fecit quoq uectẽ aliũ qͥ ꝑ medias
gͦ uectis a pͥma tabularũ summitate u̾q ad al¬
teriꝰ lateris sũmitatẽ. ꝑ decẽ cubitos latitudinis
tabernacłi ꝓtentꝰ ẽe. credendꝰ ẽ. capite utroq firmit᷑
tabulis impositꝰ : ut ꝑ hoc & ea tabernacłi plaga quę
ñ tabulis s columnis constabat. ñ minꝰ fixa quam

Expanded text:
irmatur. Et bene aeneae: vel propter insuperabilem mentis propheticae fiduciam, vel quia sermo eorum senescente sive consumi. Neque enim venit solvere legem aut prophetas, sed adimplere . Sane quia de orientali plaga loquimur, videtur opportunum commemorare aliqua de expositione vectis illius singularis, quem ab angulo tabularum ad angulum usque parietis alterius porrectum esse ac totum parietum constantiam, ne vi et impulsu procellarum concuti, atque huc et illuc posset inflecti, continere jam diximus. Scriptum est in sequentibus sacrae historiae, ubi omnia quae Dominus imperarat, Moyses explevisse narrat: Fecit quoque vectem alium, qui per medias go vectis a prima tabularum summitate usque ad alterius lateris summitatem, per decem cubitos latitudinis tabernaculi protentus esse credendus est, capite utroque firmiter tabulis impositus, ut per hoc et ea tabernaculi plaga, quae non tabulis, sed columnis constabat, non minus fixa quam
Abbreviated transcription (Latin):
Intra hoc autẽ uelũ posita ẽ. archa testam̃ti: qr medi
archanoꝵ. pꝰ passionẽ suã resurrectionẽq amortuis
suꝑ celos celoꝵ ascendens. seaet ad dexterã patris.

Expanded text:
Intra hoc autem velum posita est arca testamenti, quia medIntra hoc autem velum posita est arca testamenti, quia medarcanorum, post passionem suam resurrectionemque a mortuis, super coelos coelorum ascendens sede
Abbreviated transcription (Latin):
uinȩ cogitationis ac uisioms illustratã. Habent & ba¬
ses argenteas: qi omĩs eoꝵ natura in hoc quasi funda¬
mento specialiter subsistit : ut laudes hẏmnoꝵ suo
conditori decant& : ut uoluntatẽ eiusdẽ conditoris
nobis in terra adhuc ꝑegrinantib quasi extra uelũ
positis suis conctiub narrent. Inseretur autẽ ue¬
lũ ꝑ circulos intra qđ pones archã testam̃ti. qͦ scũa¬
riũ & scũarii seũaria diuidentur. Circuli qr neq ini¬
aũ habere neq finẽ uident᷑: nunquã inscriptura
sacra ꝓet̾nitate poni solent. Et apte uelũ qͦ cȩlũ figu¬
rat̾ ꝑ circulos suspensũ eẽ. ꝑhibet̾: uł qr in ec̾no erat con¬
silio diunitaas quando imindꝰ crearet᷑. in qͦ pͥmũ atq
eximiũ locũ hab& natura celestis: uł qr ita factũ ẽ. fir¬
mnam̃tũ celi ut nunꝗͣ eiꝰ factura soluatur. Nam qr dñs
ait. celũ & t̾ra transibunt. de cęlo eͥ. aereo accipiendũ.

Expanded text:
vinae cognitionis ac visionis illustratam. Habent et bavinae cognitionis ac visionis illustratam. Habent et bases argenteas, quia omnis eorum natura in hoc quasi fundamento specialiter subsistit, ut laudes hymnorum suo conditori decantent, ut voluntatem ejusdem conditoris nobis adhuc in terra peregrinantibus quasi extra velum positis, suis concivibus narrent. Inseretur autem velum per circulos, intra quod pones arcam testamenti, quo sanctuarium et sanctuarii sanctuaria dividentur. Circuli qui neque initium habere neque finem videntur, nonnunquam in Scriptura sacra pro aeternitate poni solent. Et apte velum quo coelum figuratur, per circulos suspensum esse perhibetur. Vel quia in aeterno erat consilio divinitatis, quando mundus crearetur, in quo primum atque eximium locum habet natura coelestis, vel quia ita factum est firmamentum coeli, ut nunquam ejus factura solvatur. Nam quia Dominus ait, Coelum et terra transibunt , de coelo est aethereo accipiendum.
Abbreviated transcription (Latin):
mno iusticiȩ. Nullũ bonũ dõ p̃ponere. uł equare pruden¬
tiȩ. dõ firinissime coherere foraitudinis. nullo defectu
noxio delectari tẽperantie. Hic autẽ qđ agit iusticia
in fubueniendo miseris. qđ prudentia in p̃cauendis insi¬
diis. qđ fortitudo in ꝑferendis molestiis. qd dẽperantia
in cohercendis delectationib prauis: ñ ibi erit ubi ni
chil erit om̃mo mali. Bene autẽ hȩ columpne de ligniᷤᷤ
natura. & immortales sunt conditi. uł qr absq pecca¬
to conditi intemeratã suȩ conditionis puritatẽ sẽꝑ cu¬
stodiunt. De quib apte subditur. Quȩ ipse quidẽ
deaurate erunt & habebunt capita aur̃ea. s & bases
argenteas. Deaurate quippe funt columnȩ ante quaᷤᷤ
appenderet᷑ uelũ. qr posite intra ueluĩ cęli uirtutes
angłoꝵ summȩ claritatis gaudia sunt uestitȩ. Capita
habent aurea : qr m̃tẽ qua regunt̾ habent p̾sentia di¬

Expanded text:
nino justitiae; nullum bonum Deo praeponere, vel aequare, prudennino justitiae; nullum bonum Deo praeponere, vel aequare, prudentiae: Deo firmissime cohaerere, fortitudinis: nulnoxio delectari. nunc autem quod agit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia in praecauendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in cohercendis delectationibus prauis hil erit omnino mali. Bene autem hae columnae de lignis natura et immortales sunt conditi, vel quia absque peccato conditi, intemeratam suae conditionis puritatem semper custodiunt. De quibus apte subditur: Quae ipsae quidem deauratae erunt, et habebunt capita aurea, sed et bases argenteas. Deauratae quippe sunt columnae ante quas appenderetur velum, quia positae intra velum coeli virtutes angelorum, summae claritatis sunt gratia vestitae. Capita habent aurea, quia mentem qua reguntur habent praesentia di