comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acceder& epulante autẽ ea post
acta sollempnia: obdormiuit in¬
fans. ũ autẽ hȩc agerentur: ecce
sonus subito factus est accedentis
pelagi. Mchinc oblita mulier
sobolis suae : coepit uelociter cũ
reliquo populo p&ererripam.
Igitur in sequenti maris accessu:
postquam adlitus uenerat. memi¬
nit sẽ filiu reliquisse. Tunc cum
fletu magno deiecta terrae. mise¬
ram se clamitans. litora uocibus
replebat. atq discurrebat percir¬
cuitũ riparũ: si forte enecatam
prolẽ eiectã litori aquis conpis.¬
cassor. Sed eũ nihil inueniree indi-¬
tu : tandẽ consolata a propinquis.
ad propria reducitur: totũ annu̾
in luctu ac lamentatione deducens.
Recurrente aut̾e anni circulo.
uenit iterũ adspectandã martyris¬
beati sollempnitatem: fortassis
de infantulo aliqua inutnire possit
inditia. Quid plura: Recedente
mare anticipat omnes adingre.¬
diendũ : & ipsa prima prarcedit
ad tumulũ. Cumq prostrata solo

Expanded text:
accederet. Aepulante autem accederet. Aepulante autem acta solemnia, obdormivit infans. Dum autem haec agerentur 762, ecce sonus subito factus est accedentis pelagi. Dehinc oblita mulier sobolis suae, coepit velociter cum reliquo populo petere ripam. Igitur insequenti maris accessu postquam ad littus venerat, meminit se filium reliquisse. Tunc cum fletu magno dejecta terris, miseram se clamitans, littora vocibus replebat, atque discurrebat per circuitum riparum, si forte enecatam prolem ejectamque littori aliquis conspicasset. Sed cum nihil inveniret indicii, tandem consolata a propinquis, ad propria reducitur, totum annum in luctu ac lamentatione deducens. Recurrente autem anni circulo, venit iterum ad spectandam martyris solemnitatem, fortassis de infantulo si aliqua invenire possit indicia. Quid plura? Recedente mari, anticipat omnes ad ingrediendum, et ipsa prima praecedit ad tumulum. Cumque prostrata solo
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc paganis insultantibuste
inuidiosa relatio cucurrit ad
imperatorem traianu̾ ut dicent
ibi perclementem in numerabilt
xp̃i anorum populũ ad creuisse.
Tunc missus est dux aufidianus
qui multos xp̾ianorũ diuersis
omnes gaudentes ad passionem
accedere. cessit multitudini.
sic fixum ad dñm ut poenitus
mutari non possa : dixit ad suos.
anchora. & praecipitetur i medio
mari: ut non possint xpͣiani hune
fuiss& : omnis multitudo xp̾ia¬
flere. Tunc dixerunt cornelu
&phoebus discipuli eius. Oñis
unanimes oremus addñi: ut ostendat
nobisi martyris sui excubias. Oranti¬
bus autẽ populis. recessit mare
insinu suo. pertria ferme milia: &
in archa saxea corpus sc̃ĩ clemen.
Nunc autẽ indie sollempnitatis ciꝰ
recedit mare pertria milia: siccũ¬
q ingredientibus iter praebens. usq
ad sepulchrũ martyris peruenitur.
Ibiq uota reddentes orantes populi:
regrediuntur adlitus. factũ est
autẽ : ut inuna sollempnitate
mulier cũ filio paruulo in loco

Expanded text:
tres, paganis insistentibus, tam ambitiosa relatio cucurrit ad imperatorem Trajanum, ut dicerent ibi per Clementem innumerabilem Christianorum populum accrevisse. Et missus est quidam Arsidianusqui multos Christianorum diversis eret Arsidianus omnes gaudentes ad passionem accedere, cessit multitudini, et sic fixum in Domino, ut penitus moveri non posset, dixit ad suos: ancora et praecipitetur in medio mari, ut non possint populi Christfuisset, omnis multitudo Christiaillis, dixerunt Cornelius et Phoebus discipuli ejus: Omnes unanimes oremus, ut ostendat nobis Dominus martyris sui exuvias. Orantibus autem populis, recessit mare in sinu suo, per tria fere millia. Et in arca saxea corpus sancti ClementNunc autem in die solemnitatis eius recedit mare per trea milia; siccumque gradientibus iter praebens, usque ad sepulchrum martyris pervenitur. Ibique vota reddentes, orantes populi, regrediuntur ad litus. Factum est autem, ut in una solemnitatum mulier cum filio parvulo in loco
Abbreviated transcription (Latin):
praes biteros. adher&ũ. & caloce¬
nobilissimũ uirũ. &leo cadium
philosopħũ : diaconos fecit. Sex¬
eñi clericos statiit: cum quib
die noctuq psalmos dno cane

Expanded text:
presbyteros, Adheretum et Calocenobilissimum virum, et Leucadium philosophum diaconos, et sex clericos statuit, cum quibus die nocteque psalmos cane
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq oratione complora. hinc
inde circũ spicer&: uidit agnũ
stantẽ qui pede dextro erecto
quasi locũ sci clementi osten¬
der&. Tunc sõs clemens intelli
& dixit. In nomine patris & filu
& spiritus sc̃i: misto loco percuti
culo sõs olemens. leui ictu locũ
subpede agni percuter&. fons¬
affluens uenis ornatus apparuit.
qui suo imp&u uomens fluuium
patefecit. Tunc uniuersis gaudentib
sc̃s clemens responsorium dixit.
Fluminis imp&us laetificat ciuit
dĩ. Ad istam autem famam consi¬
git omnis prouintia: & uenientis
uniuersi ad doctrinam scĩ clemen

Expanded text:
Cumque oratione completa hinc inde circumspiceret, vidit agnum stantem, qui, pede dextro erecto, quasi locum sancto Clementi ostenderet. Tunc S. Clemens intelliget dixit: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, in isto loco percutitculo S. Clemens levi ictu locum sub pede agni percutiens, fonaffluentibus venis ornatum aperuit. Qui subito impetu evomens fluvium fecit. Tunc universis gaudentibus beatus Clemens responsorium dixit: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei; ad istam autem famam confluxit omnis provincia; et venientes universi ad doctrinam sancti Cleme
Abbreviated transcription (Latin):
sum ma canitie uenerandus. dix̃q¬
ei. Perte sanus erit sisinnius: ut
impleatur hoc quod dixit frater
meus paulus apostolus. Sc̃ificabi¬
tur uir infidelis: per mulierem
fidelem. Et haec dicens : protinus¬

Expanded text:
rus canitie uenerandus dicens: «Pro te saluus erit Sisinnius ut impleatur quod dixit frater meus Paulus apostolus ‘Sanctificatur uir infidelis per mulierem fidelem’». Et hec dicens
Abbreviated transcription (Latin):
& patientiã intimass& Didicit ab eis.
qđ desexto miliario aquã insuis
humeris deportarent. Iuuc sc̃s cle.¬
mens dixit. Oremus dñm nr̃m
tħm xp̃m: ut confessoribus suis

Expanded text:
 patientiae verba intimasset, didicit ab eis quod a sexto milliario aquam sibi humeris apportarent. Tunc S. Clemens dixit: Oremus Dominum Jesum, ut confessoribus suis
Abbreviated transcription (Latin):
ibidem sepeliuit : & super sepul¬¬
chrũ enis cellulã aedificauit.
Etpro beneficio sepulturar. statim
cepit. Et ipsa in se sensit redisse
uirtutem : sicut madalescentia
esse consueuerat uegetata. Et
quanticumq ibi inipsa hora in.¬
firmi uenerunt: pristinã rece¬
perunt sanitatẽ. Fluuius autẽ
sumena. interualla uasta conge¬
ries : & humore plaustri dextra
leuaq est circum datus. Et tha-¬
rincas illas quae in scm corpus
fuerant confixae: exipsis accipi-¬
ens fidelissima multer proreli¬
Et sano corpore. cum suis omnibus
reuersa est insuã prouintiã: &
multa dona reliquit inminste¬
rium pauperũ. Sepeliuit autem¬

Expanded text:
ibidem sepliuit| et super sepulibidem sepliuit| et super sepulchrum eius cellolam aedificauit| et pro beneficiu sepultura statim | recipit et ipsa in se sensit redisse uirtutem | aduliscentia esse consuerat uigitata . et q| cumque ibi in ipsa hora infirmi uenerunt pristi| nam reciperunt sanitatem. Fluuius au“tem sum”| mina interualla uasta+ congeriis et humere plac| dextra leuaque est circumdatus et tharincas| illas qui in sanctum corpus fuerant confixas ex ipsis ac| cipiens. Fidelissima mulier pro reliet sano corpore cum suis omnibus| reuersa est in sua prouincia . et multa dona reli| quid in menisterium pauperum . “sibilivit
Abbreviated transcription (Latin):
oculi mei salutare tuum. & mag¬
nificetur ingentib nomen tuum
quod est benedictũ in scla.¬
Post haec quoq ut impleuit oratio¬
ne suam. statim commotus est
locus ubi scm̃ corpus suba qua
iacebat: & quasi crispantes undę
dorso sub mittebant. Uenerabile
uero corpus super aquas natare
coepit : caput tius per aliũ mea¬
tũ exiliens. Tunc fidelissima
mulier : cum gaudio ec tremore
luor inuaserat: sed erat candidũ
luo qua nix : & uelud rosarum
M agri pleni. quem benedixit
amimuis. Et sieut alabastrum
inguenti praetiosi. sic omnes
quaderamus impleuit: ita ut
dunia delectamenta mundi nobis
ibolita esse uiderentur. Tunc fide¬
lisuima mulier: acceptũ uenerabi¬
U corpus. in uolutũ in linteamine
mundo uoluit uirmandis ci uita¬
&e sepeliri. Cumq initinere pro¬
ficiscerentur: uenerunt inmuni¬
cipium quod uocatur augusta
urmandorũ. Deponebant eum:
quia praepondere ambulare
non poterant. Uidens hȩc quȩ
agebantur praefata matrona. cũ

Expanded text:
oculi mei salu| tarem tuum magoculi mei salu| tarem tuum magnifecitur+ in gentibus nomen tuum .| quod est benedictum in saeculo . et ut impleuit| orationem suam statim commotus est locus ubi| sanctum corpus sub aqua iacebat et quasi crispantia| unde dorso submittebant . uenerabiles  cor| pus super aquam natare coepit . capud+ eius per| alium meatum exiliens. +Tunc fidelissima mulier| cum gaudio et tremore liuor inuaserat sed erat canditum tam| quam nix . et uelut rosarum gri pleni quem benedixit dominus. Et sicut alabastrum| ungenti praeciosi . sic omnes que aderamus imple| uit . ita ut omnia delectamenta mundi nobis| in abolito esse uiderentur. Tunc fidelissima| mulier acceptum uenerabilem corpus inuolutum| in lenteamine mundo . uoluit . uiromandis ciui| tatem sepelli+. Cumque in iter+ profeciscerintur . ue| ne“runt” in monicipium qui uocatur agusta uer| mandorum deponentes eum+ quia pre pondere| ambuare non poterant. Videns haec que age| bant praefata matrona eum
Abbreviated transcription (Latin):
ris nosti. ubi repositum sit. or¬
Senex respondit dicens. Nescio
domina. Atilla dixit. Perdm̃ te
spetialit̾ rogo : ut mihi ostendas.
ubi ager publicus hunc fluuiũ
transit. Et pergentib simul: senex
ostendit illi dicens. Ecce locus.
Tunc praefata matrona figens
in terra genua. melinans caput
simulq manibus pectus percu¬
gubernantur. ds̃ perquẽ elementa
patent. perte tonitrua & fulgur¬
atq coruscationes desiliunt: te
me humilẽ peocatricẽ. sicut exu¬
disti tobiã & saram. dum orarent
in atrio domus suae. Ita me exau¬
dire digneris: sicut ex audisti mo¬
ysen &aaron: & ostendisti illis
ossa patris nr̃i ioseph. Quomodo
releuasti desideriũ beatae helena
& ostendisti ei occultatũ thesau¬
rũ : ita mihi indignat peccatrie
ostendere digneris uenerabile
pignus. quod propt᷑ nomen scm̃
gloriat tuae passum est. Ita
dñe pater omniu saeculorũ
neme patiaris abhoc loco disce¬
dere. nisi inurniã quod deside¬
rat anima nea: ut uideant

Expanded text:
ris ubi repositum sit. Senix respondit .| dixit . nescio domina. At illa dixit per dominum te spacialiter| rogo ut mihi ostendas ubi ager publicus hunc fluuis| transit et pergentes simul. Senix ostendit illi dicens| ecce locum. Tunc praefata matrona . figens in| terra genu . inclinans caput . simulque manibus| pectus percugubernantur . deus per| quem elementa paciuntur . per te tonitrua et| fulgora coruscationis desiliunt. Te me humile peccatrice .| sicut exaudisti tubi et sarra . dum orarent in atrio| domus suae . ita me exaudire digneris . sicut exau| disti moysen et aaron et ostendisti illis ossa patris| ioseph quomodo reuelasti desiderium beatae elenae .| et ostendisti ei occultatum thensaurum. Ita mihi| indigne peccatrice ostendere digneris . uenerabile| pignus qui propter nomen sanctum gloriae tuae passus| est Ita domine pater omnium seculorum . ne me fatia| ris ab huc locum discedere . nisi ut inueniam quod| desiderat anima mea . ut uideant
Abbreviated transcription (Latin):
mysteriũ. Obsecro itaq: ut qui
lecturi sunt fidẽ dictis adhibrur¬
me non falsa scripsisse: Alio quin
Igitur in illo tempore sub maxim¬
no imperatore multi xp̾iani
persecuti ont̃ patiebantur: prop¬

Expanded text:
mysterium .| obsecro itaque qui licturi sunt ut fidem dictis| “adhibea”nt non falsa scripsisse . alio quin Igitur in illo tempore| sub maximiano imperatore multi christiani perse| cutionem paciebantur
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Momine pater. quo ibimꝰ
quid faciemus. o Quibus ait
& uiuetis. Qui statim renunti¬
antes idolis baptizati sunt
in nomine patris. & silu. & sp̃s

Expanded text:
tes: Domine Pater, quo ibimus? Quid faciemus? Quibus ait: t vivetis. Qui statim renuntiantes idolis, baptizati sunt in nomine Patris, et Filii, et S
Abbreviated transcription (Latin):
ignẽ ipse te incorpore & manii
nlumin&. Atille respondit cum
ccepit clamare dicens. Benedictꝰ
adbeatũ laurentiũ cum lacrimis.
& beitus laurentius incustodia
positus yppoliti. ponebat manus
suꝑ cȩcorũ oculos. & inlummnaban¬
tur. Uidens autẽ hoc yppolitus.
dixit adbratũ laurentiũ. Oftende

Expanded text:
ignem? Ipse te in| corpore et in anima inluminet; Lucillus respondit cum et coepit clamare dicens; Benediad beatum laurentium . cum lacri| mis; Et beatus laurentius in custodia positus ypoliti . ponebat manus| super cęcorum oculos . et inluminabantur; Videns hoc ypolitus . dixit ad| beatum laurentiu
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃: & idola uana & falsa res¬
puo. Yppolitus pacient̃ expet
tabat uerba eorũ. Tunc beat
laurentius catezizauit cum
& accepta aqua dixit adeum.
Omnia in confessione lauantur
ponde credo. Etbenedixit
aquã. Etcũ expoliass& eum

Expanded text:
m . et idolatria falsa respuo; Ipolitus pacienter expec| tabat uerba eorum; Tunc beatus laurentius . catetizauit eum;| Et accepta aqua . dixit ad eum; Omnia in confessione lauantur;| ponde . credo; Et benedixit aquam;| Et cum expoliasset eum
Abbreviated transcription (Latin):
promisit se declararr. Completis
autẽ tribus diebus: prȩsentauit¬
riano prȩfecto pretorii. Ubi sunt
thesauri quos pollicitus es prę¬
sentari. o Heatus laurentius
collecta multitudine: introdu
in palauũ pauperes. Et uoce ela¬
ra. dixit bratus laurentius. Ecce
Quid uarianis permulta: sacrifica
dus: & obliuiscere artes magicas.
sacrificare dȩmonibus. o Siuis
tũ est ut demonib inclinemur
brat adorari : qui factus est an
qui fecit. Decius cęsar dixit. Et
quis est qui factus est. uel qui
fecit. o. Beatus laurentius dixit.¬

Expanded text:
promisiset declarare; Conpletis promisiset declarare; Conpletis autem tribus diebus praesentauitriano praefecto; Vbi sunt| thesauri quos pollicitus es praesentare? Beatus laurentius collecta| multitudine introduxit in palatium pauperes . et uoce clara| dixit beatus laurentius; Ecce Quid uariaris pdiis, et obliviscere artes magicas, Sacrificate daemoniis? Deciustum est ut demonibus inclinemurbeat ad| orari . qui factus est . an qui fecit? Decius cesar dixit; Quis factus est .| uel quis fecit? Beatus laurentius dixit
Abbreviated transcription (Latin):
fictis conpensas: faciã quȩꝰ ortaris.
ict ei bratus laurentius. U dime.
idola muta & surda & uana sunt.
i tantũ modo baptitare. Etmore
solto: cathecizauit cũ. Et accepta
aqua benedixit: & baptitauit rum.
textersus exaqua: cȩpit dicere
sꝓpolitus. Uidi animas innocentũ
lȩtas gaudere. Et dixit ad beatũ lau¬
rentiũ cum lacrimis. Adiuro te
mea baptizetur. Et baptitati sunt
promiscui sexus indomo yppoliti:
numero decẽ & nouẽ cum gloria.
bratũ laurentiũ. Ualerianus ex
praecepto decii misit: & mandauit
adme. ut te adeũ perducã. Beatꝰ
laurentius dixit. Ambulemus:
quia & mihi & tibi gloria preparat᷑.
Et cum uenissent ambo simul ante
conspectũ ualeriani: ualerianus
dixit adbeatũ laurentiũ. Iam de¬
pone pertinatiã: & da thesauros
eccłȩ. quos apud tẽ cognouimus
dixit. Damihi inducias biduo.
Respondit ualerianus: & dixit ad
yppolitũ. Intua pollicitatione.
habrat triduo inducias. Abrodẽ
biles & pauperes: & abscondit eos

Expanded text:
 conpenses .| faciam quod ortaris; Dicit ei beatus laurentius; Audi me idola muta et surda sunt et uana; Tu tantummodo| babtizare . et more solito catetizauit eum . et accepit aquam benedixit| Et babtizauit eum; Et extersus ex aqua . coepit dicere ypolitus; Vidi ani| mas innocentium letas gaudere; Et dixit ad beatum laurentium .| cum lacrimis; Adiuro te mea babti| zetur; Et babtizati sunt promiscui sexus in domum ypoliti numero| decem et nouem . cum gloria; beatum laurentium; Valerianus ex praecepto decii misit ad me .| ut te ad eum perducam; Beatus laurentius dixit; Ambulemus quia| et michi et tibi gloria paratur; Et cum uenissent ambo simul ante| conspectu ualeriani . ualerianus dixit ad beatum laurentium| Iam depone pertinaciam . et thesauros aecclesię quos apud te cognoudixit; Date . michi| inducias biduo . Respondit ualerianus| ad ypolitum; In tua pollicitacione abeat triduo inducias;| Ab eodem biles| et pauperes . et abscondit eos
Abbreviated transcription (Latin):
uotũ meũ: ut lauentur pedes
ustimus prȩsbit dixit. Hoc do
pelui misit aquã: & lauit omni¬
um uirorũ pedes. Ueniens autẽ
adbratũ iustinũ: cepit os cula¬
ri pedes eius & lauare. Etubi
lauit omniũ pedes: commen¬
dauit se brato iustino prȩsbite¬

Expanded text:
votum meum, ut laventur pedes Justinus respondit: Hoc Dompelve, misit aquam, et lavit omnium virorum pedes. Veniens autem ad beatum Justinum coepit primo osculari pedes ejus et lavare. Et ubi lavit omnium pedes commendavit se beato Justino. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
prore tentus es. & conuentione
publica nobis prȩsentatus. o
Respondit syxtus ep̃s. Scio: & bene
scio. Decius dixit. Ergo siscis: fac
ut uniuersi sciant: & tu uiuas. &
cleris tuus augeatur. Respondit
Orgo sacrifica duis in mortalibus:
& esto princeps sacerdotũ. Beatus
ficami. & sacrifico dõ patri omni¬

Expanded text:
r tentus et conventione publica nobis presentatus es? » Respondit beatus Sixtus: « Scio et bene scio. » Decius dixit: « Ergo si scis, fac ut universi sciant, et tu vivas et clerus tuus augeatur. » Beatus SErgo sacrifica diis immortalibus, et esto princeps sacerdotum. » ad ficavi et sacrifico domino Deo Patri omni
Abbreviated transcription (Latin):
octe &iam uenerunt clerici &
mitrrio calisti ieadẽ uia. Scos
uero felicissimũ & agapitũ mar¬
tyres & diacones. sepelierunt in
cymiterio pretextati: sub dre
milites tenentes beatũ lau¬
rentiũ : duxerunt & tradiderunt
eum partemio tribuno. Eadẽ
hora partemius tribunus nim¬
ros reconditos dia coniis sixci
incustodia teneretur. Tunc
decius gauisus est ualde: & fecit
sibi bratũ laurentiũ prasentari.
Quẽ ita ad greditur decius cęsa
dicens. Ubi sunt thesauri ȩccł
quos a pud te cognouimus esse
reconditos. o Beatus laurentius
dicens. Ex quire thesauros dili¬
gent̃: & sacrific& diis. Quod si
non sacrificauerit : diuersis eim
unc ualerianus dedit eum cun¬
dã uicario incustolia: nomine
politus beatũ laurentiũ: redi¬
sit tũ incarcert̾ cum multis.
Erat autẽ homo ibi incustodil
multo tempore gentilis. qui
plorando amissis oculis cȩcus
lucillus & dixit. Ego semper
desideraui baptizari: in nomine
credis. o Respondit lucillus.¬

Expanded text:
Noctu autem venerunt clerici, eemeterio Callisti in eadem via. Sanctos vero Felicissimum et Agapitum martyres sepelierunt in coemeterio Praetextati. Demilites tenentes beatum| laurentium . duxerunt et tradiderunt eum partenio tribuno| Eadem hora partenius tribunus nunros reconditos diaconus xisti .| in custodia teneretur; Tunc decius gauisus est ualde . et fecit sibi beatum| laurentium praesentari . quem ita adgreditur . decius cesar dicens; Vbi sunt thesauri| quos apud te cognouimus esse reconditos? Beatus laurentius icens; Exquire thesauros| diligenter et sacrificet diis; Quod si noluerit sacrificare . diuersis eum Tunc ualerianus dedit eum cuidam uicario in custodiam nomine ro beatum laurentium reclusit in carcerem . cum multis; Erat autem ibi homo| in custodia multo tempore gentilis . qui plorando amissis oculis . ceculucillus et dixit; Ego semper desideraui babtizari in| nomine credis? Respondit lucillus
Abbreviated transcription (Latin):
Et subito cecidit aliqua pars tẽ¬
Tunc bratus laurentius cępit cla¬
mare. Noli me derelinquere pa¬
ter : quia thesauros iam expendi.
quos tradidisti mihi. Tunc mili¬
duxerunt incliuũ martis ante¬

Expanded text:
 subito cecidit aliqua pars temTunc beatus Laurentius coepit clamare: Non me derelinquas, pater sancte, quia thesauros tuos jam expendi, quos tradidisti mihi. Miliduxerunt in clivum Martis, e
Abbreviated transcription (Latin):
cipimus: te quasi iuuenẽ ma¬
n& gloriosior detrranno triũ¬
phus. Post ueniens. flere desis
sub magistro uincere: quasi
ad iutorẽ quęras. Quid consor
tiã meã requiris. o Helias cli¬
seũ reliquit : & uirtutẽ non
abstulit. Et dixit beatus syx¬
tus ad beatũ laurentiũ. Accipe
facultates ȩccłȩ uelthesauros:

Expanded text:
cipimus, te quasi juvenemcipimus, te quasi juvenem gloriosior manet de tyranno triumphus. Mox veniens flere desistsub magistro vincere, quasi adjutorem quaereres. Quid consorttiam meam requiris? Elias Eliseum reliquit , et virtutem non abstulit. Et dixit beatus Sixtus ad beatum Laurentium: Accipe facultates ecclesiae vel thesauros,
Abbreviated transcription (Latin):
his uerbis appellare cũ cȩpit.
Quo progrederis sine filio pater. or¬
Quo sacerdos sc̃e sine diacono
properas o Tu numquã sacrifi¬
casti sine ministro: nec offerre
consururras. Quid in me ergo
displicuit tibi pat̃. o Num
degenerẽ probasti.o. Expe¬
rire certe utrũ idoneũ minis¬
trũ clegeris: cui commisisti do¬
munci sanguinis consecrationẽ.
Cui consummandoꝵ consortium
sacramentorũ credidisti: huic san¬
guinis tin consortiũ negas. Uide
ne prriditetur inditiũ tum̃ : dũ
fortitudo laudatur. Abiectio dis¬
cipuli : detrimentũ est magistri.
Quid quod inlustrius prȩstantes
uiri discipulorũ certaminibus
quã sins uincunt. m. Denique
abrahã filiũ optulit. petrus ste¬
phanũ prarmisit. Et tu pater
ostende inifilio uirtutẽ tuã &
offer quẽ erudisti: ut securus
iudici tui cõmitans nobilẽ per¬
uenias adcoronã. Tunc syxtus
quo ac desero: sed maiora tibi
debentur certamina. Nos quasi
senes. lȩuioris pugna cursũ re¬

Expanded text:
his verbis appellare coepit: Quo progrederis sine filio, pater: quo, sacerdos sancte, sine diacono properas 55 tuo? Numquam sacrificium sine ministro offerre consueveras. quid in me ergo displdegenerem probasti? Experire certe utrum idoneum ministrum elegeris. Cui commisisti Doci sanguinis consecrationem, cui consummandorum consortium sacramentorum credidisti, huic sanguinis tui consortium negas? Vide ne periclitetur judicium tuum, dum fortitudo laudatur. Abjectio discipuli detrimentum magistri est. Quid quod illustrius praestantes viri discipulorum certaminibus quam suis vincunt? Denique Abraham filium obtulit ; Petrus Stephanum praemisit. Et tu, Pater, ostende in filio virtutem tuam; offer quem erudisti, ut securus judicii tui comitatu nobili pervenias ad coronam. Tunc beatus quo, fili, nec desero, sed majora tibi debentur certamina. Nos quasi senes levioris pugnae cursum re
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ: & tũ dicis sacrifica lapi¬
dibus & aeri. & adora facturã.
surdã & mut̃a. or. Decius cęsar
iratus iussit eũ inconsprctu suo
expoliari: & cędi cũ scorpionihy
ipso decio clamante. Deos blas¬
phemare noli. Beatus laureiius:
int̾ ipsa tormenta dicebat. Ego
quidẽ gratias ago dõ: qui me
dignatꝰ est coniungi interseruos
suos. Tu miser torquere nusiua

Expanded text:
ture . et tu dicis sacrifica| lapidibus et saxis . et adora factura surda et muta?| Decius cesar iratus iussit eum in conspectu suo expoliari . et cedi| cum scurpionibus ipso decio clamante; Deos blasphemare noli| Beatus laurentius in ipsa tormenta dicebat; Ego quidem gratias| ago deo meo qui me dignatus est coniungi inter seruos suos; Tu mi| ser torqueri
Abbreviated transcription (Latin):
&iacta uerunt eos ante simill¬
& iacuerunt corpora scõrum¬
diebus. Post triduũ uenit qu¬
dã quirinus. xp̃ianus sub di¬
conus qui manebat ibidem¬
iuxta amphiteatrũ : & colleg
nocte corpora & recondit
arcã plumbrã indomo sua
tertia kalendas agusti. Posio¬

Expanded text:
et ante simulai jacuerunt corpora sdiebus. Post triduum venit quidam Quirinus Christianus subdiaconus, qui manebat juxta amphitheatrum, et collegit noctu corpora, et recondidit in area plumbea in domo sua tertio Kalendas Augusti,
Abbreviated transcription (Latin):
deasq tradiderunt nobis hostes
publice & romani imperui & in¬
troducti sunt ornati exauro
& lapidibus prȩtiosis: iuncti cate¬
natus: mirari cȩperunt inaspecti.¬

Expanded text:
deaeque tradiderunt hostes publicae et Romani imperii. Et introducti sunt ornati auro et lapide pretioso, vincti catenatus mirari coepit in aspecti
Abbreviated transcription (Latin):
plenus. Nos quidẽ consulimus
senectuti tuȩ. Audi prȩcepta
nr̃a: & sacrifica dus. Respondit
beatus syxtus. Miser tu tibi
consule. & noli blasphemart:
sed age pęnitentiã desanguine

Expanded text:
plenus ait: « Nos quidem consulimus senectuti tuae, audi precepta nostra et sacrifica. » Respondit beatus Sixtus: « Miser, tu tibi consule, et noli blasfemare, sed age penitentiam de sangine
Abbreviated transcription (Latin):
r& : repente pulsatum se atergo per¬
sensit. Statimq paulũ ceruice deflexa
oculisq furtĩ r&rorsum reductis:
uid& ueluđ unũ de carnificib circa
se astantẽ: sibiq suggerentẽ quid
ager&. quẽ rogare deber&. dicens
⁊ ad monens inuoca scm̃ sStephanum
Quo uso auditoq florentius. suȩ men¬
Cti ac sensui redditus. & fuga dudũ
r&racto ammo recreatus : gloriosũ
Stephanũ intra sem& ipsum orare
atq inuocare minine resistebat.
Deinde eleuata parũꝑ facie ad int̾¬
rogantẽ iudicẽ. oculos intendit in iu¬
iudicis assessorẽ. Quẽ cũ noua facie
nouoq uultu micantẽ fulgentẽq.

Expanded text:
ret, repente pulsatum se a tergo perret, repente pulsatum se a tergo persensit. Statimque paululum cervice delixa, oculisque furtim retrorsum reductis, videt velut unum de carnificibus circa se astantem, sibique suggerentem quid ageret, quem rogare deberet, dicentem et admonentem: Invoca sanctum Stephanum. Quo viso auditoque Florentius, suae menti ac sensui redditus, et fuga dudum recreato animo confortatus, gloriosum Stephanum intra semetipsum orare atque invocare minime desistebat. Deinde elevata parumper facie ad interrogantem judicem, oculos intendit in judicis assessorem. Quem cum nova facie, novoque vultu mica
Abbreviated transcription (Latin):
tario optuliss&: continuo pallor in¬
gens cȩpit discurrere per corda mul¬
tox corũ qui aderant & iudebant.
atq humana miseratione hominẽ do¬
lebant. eiusq. periculũ mauebant¬
Interea uiso ꝓtinus quẽ furialiter quȩ¬
rebat exurgit in uoce terribili po¬
testas irata. minaci eundẽ dispensa¬
torem in terrogatione ꝑturbans
At pauefacti hominis fugata mens
dicer& inueniebat. Sed ecceds̃ ille
magister e cęlo ꝓspiciens suꝑ filios.
hominũ. miscens seueritati lenitatem.
minas transferens in benignitatẽ. cas¬
tigando amans. amando consolans.
udex in flagellis. pater in blandimen¬
tis. ubiq fidelis. nusquã crudelis:
ipse gͦ dñs ds̃ ad liberandũ eum homi¬
nẽ angelum suũ misit de quo dictũ
est: inmitt& angłs dñi in circuitu
timentiũ eũ. & eruet eos. Nam
cum ille dispensator uitȩ suę incertus
ac dubius sub tanto m&u terribili
potestatis inter questionarios asta¬

Expanded text:
tario obtulisset; continuo pallor intario obtulisset; continuo pallor ingens coepit discurrere per corda eorum qui aderant, et videbant, atque humana miseratione hominem dolebant, ejusque periculum metuebaInterea viso protinus quem furialiter quaerebat, exsurgit in voce terribili potestas irata, minaci eumdem dispensatorem interrogatione perturbans. At pavefacti hominis fugata mens inveniebat. Sed ecce Deus ille magister e coelo prospiciens super filios miscens severitati lenitatem, minas transferens in benignitatem, castigando amans, amando consolans, judex in flagellis, pater in blandimentis, ubique fidelis, nusquam crudelis; ipse ergo Deus Dominus ad liberandum eum hominem angelum suum misit, de quo dictum est: Immittet angelus Domini in circuitu timentium eum, et eruet eos . Nam cum dispensator ille vitae suae incertus ac dubius sub tanto metu terribilis potestatis inter quaestionarios asta
Abbreviated transcription (Latin):
eorum mediocritate nr̃a nos digessis¬
se meminimus. Nc̃ uͦ euidenter &
oculata fide humani habitus. corpo¬
rales apparitiones ⁊ demons trationes.
inforo. iniudicus. in luce diei & con¬
uentu populorum. ordinũ dignitates
hominibus uigilantibus & uidentibus
exhibitas: Per ipsum amicũ dĩ adiuuan¬
te dño cupimus enarrare. Igitur dis¬
pensatur peccuniȩ pupplice carthagi¬
nensis ciuitatis florentius nomine.
sicut in talibus functionibus fiscaliũ
actionũ euenire assol& actoribus ea¬
rum : ut motus sepe potestatum sub
quibus degunt & quorũ dictioni de¬
seruiunt incurrant. idem usq ad pe¬
riculum capitis offensam iudici ariȩ
indignationis incurrerat. Qua dere
exp̃cepto nescio unde ꝓconsulis.:
prȩcipitanter iussus ẽ. rapi. et eius
mox optutibus sisti. Quod cũ absq
ulla mora officiũ quod parabat im¬
pless& : Memoratũq dispensatorẽ rap¬
tũ ꝑpubplicũ sedenti ꝓ consuli insecre¬

Expanded text:
eorum mediocritate nostra nos digessiseorum mediocritate nostra nos digessisse meminimus: nunc vero evidenter et occultata fide humani habitus corporales apparitiones et demonstrationes in foro, in judiciis, in luce diei, et conventu populorum, ordinum dignitates hominibus vigilantibus et videntibus exhibitas per ipsum Amicum Dei, adjuvante Domino, cupimus enarrare. Igitur dispensator pecuniae publicae Carthaginensis civitatis, Florentius nomine, sicut in talibus functionibus fiscalium actionum evenire assolet actoribus earum, ut motus saepe potestatum sub quibus degunt, et quorum ditioni inserviunt, incurrant; idem usque ad periculum capitis offensam judiciariae indignationis incurrerat. Qua de re ex praecepto nescio unde proconsulis praecipitanter jussus est rapi, et ejus mox obtutibus sisti. Quod cum absque ulla mora officium quod patebat implesset, memoratumque dispensatorem raptum per publicum sedenti proconsuli in secre
Abbreviated transcription (Latin):
rauit ciuitatẽ. & grandem anobis
depulit pestem. Et reuera dĩ fuit
ad homines quędam allocutio inue¬
locitate significantis ad modũ & dicen¬
tis. Omiseri mortales quale hester
ti die istius ueli figuratione intelli¬
gite atq gaudete. N inc uram & p̃¬
cedentem temptationem & subsequen¬
tem liberationẽ apud uos m& ipsos
conferte fxinde non dubii sed cer¬
ti. dõ ur̃o per amicũ meum agr̃as
agite.Ecce draconẽ de ura ci¬
uitate cernitis fugatũ & expulsum:
ecce conterentẽ caput eius primum
martyrẽ meũ Ecce crucis tropheum:¬
ꝑ quod ur̃m per quod uicistis mimicũ
Hoc gͦ modo ciuitate nra a tanto primi¬
tus periculo liberata. ac postea tali
per congruentẽ picturam ueli ad moni¬
tione instructa & inluminata: gemi¬
no miraculo est omis pia anima in dĩ
SATORE PECUNIAE
PUBLICAE
CARTAGINIS EREPTO
N SUPRA dictis miraculis domni
SIChANI patroni cõmunis. uirtutes
sanitatũ & uisiones soniorum effectusq

Expanded text:
raverit civitatem, et grandem a nobis raverit civitatem, et grandem a nobis depulit pestem. Et revera Dei fuit ad homines quaedam allocutio in velo tacite significantis quodammodo et dicentis: O miseri mortales, quale hesternti die istius veli figuratione intelligite, atque gaudete. Hinc vestram et praecedentem tentationem et subsequentem liberationem apud vosmetipsos conferte, exinde non dubii, sed certi, Deo vestro per Amicum meum gratias agite. Ecce draconem de vestra civitate cernitis fugatum et expulsum, ecce conferentem caput ejus primum Martyrem meum: ecce Crucis tropaeum, per quod vicistis inimicum. Hoc ergo modo civitate nostra a tanto periculo primitus liberata, ac postea tali per congruentem picturam veli admonitione instructa et illuminata, gemino miraculo est omnis pia anima in Dei satore pecuniae publicae Carthaginis liberato. 1. In supra dictis miraculis domini Stephani patroni communis, virtutes sanitatum et visiones somniorum effectusque
Abbreviated transcription (Latin):
parit̃ atq suspensa ẽ. ante ipsam me¬
moriam tanti patroni: omĩs actas om̃isq
sexus ꝓfecta in tueri & mirari coepit
spectaculum grande: Quo scilic& aue¬
tore. quoue libetore. draco ille extine¬
tus ẽ hostisq deuinctus. Gestȩ quip¬
pe rei fidem prȩcedentis diei cõmenela¬
bat ini animis omium attestatio uel¬
sequentis diei. Namq illud ꝙ studi¬
osius cernebatur in uelo: hoc iam cre¬
dibilius tenebatur in uero. Concur¬
rebat enim pictura cũ grã. tã diui¬
nitus illud pridie salutis beneficium
recolebatur. quã postea in ueli ima¬
gine aduertebatur. Deniq ex ip̃sa
congruentia diei prȩcedentis atq se¬
quentis ueritatis. & imagine rerum
& quorundam exemplariorum : Tan¬
tus in multis stupor pariterq amor.
admiratio & gratulatio accendebat᷑.¬
acunctis nihil aliud omĩno uel dice¬
r&ur uel affirmar&ur. nisi hoc unũ:
Uere quia ꝑ amicum suum ds istam libe¬

Expanded text:
pariter atque suspensa est ante ipsam Mepariter atque suspensa est ante ipsam Memoriam tanti patroni, omnis aetas omnisque sexus intueri et mirari coepit, tanquam spectaculum grande, quo scilicet auctore quove liberatore draco ille exstinctus est hostisque devictus. Gestae quippe rei fidem praecedentis diei commendabat in animis omnium attestatio sequentis diei. Namque illud quod studiosius cernebatur in velo, hoc jam credibilius tenebatur in vero. Concurrebat enim pictura cum gratia, et tam divinitus pridie gestum salutis beneficium recolebatur, quam postea in veli imagine advertebatur. Denique ex ipsa congruentia diei praecedentis atque sequentis veritatis, et imagine rerum et quorumdam exemplariorum, tantus in multis stupor pariterque amor, admiratio et gratulatio accendebatcunctis nihil aliud omnino vel diceretur vel affirmaretur nisi hoc unum, Vere quia per Amicum suum Deus istam libe
Abbreviated transcription (Latin):
nũ nrm̃ nomine sennodũ in loco
memblotiitano ultro conuenit: & ad
se uocauit. & quis nam uel unde e̾et.
ab eodem flagitauit. Qui ubi se sub¬
diaconũ uzalensis ȩccłȩ momoratus
e̾et : respondit continuo idem ille
ignotus homo. si tamen solum homo
habitu & uisibili & iusibili specie plerũ¬
q hominibus apparuisse:. Dedit gͦ sub¬
diacono memorato uelũ uarus pictũ¬
e cera colorib in quo erat pictura hȩc
Adextera ueli parte ipse sc̃s sitena¬
NUs uidebatur asstare. & gloriosam
crucẽ ꝓpriis repositam humeris baui¬
lare. Qua crucis cuspide. portã ciui¬
tatis uidebatur pulsare. E x qua ꝓ¬
fugiens draco teterrimus cerneba¬
tur exire : amico dĩ Uudelic& aduen¬
tante. Uerum ille serpens Noxius
nec in ipsa sua fuga tutissimus. sub
triumphali pede maryris xp̃i con¬
tritus aspiciebatur & p̃ssus.Talis itaq
pictura ueli. non omino absq misterio
dĩ ubi amemorato sub diacono allata

Expanded text:
num nostrum nomine Sennodum in loco num nostrum nomine Sennodum in loco Memblotutano ultro convenit, et ad se vocavit, et quisnam vel unde esset ab eodem flagitavit. Qui ubi se subdiaconum Uzalensis Ecclesiae memoratus est, respondit continuo idem ille ignotus homo si tamen solum homo:habitu et visibili specie plerumque hominibus apparuisse. Dedit ergo subdiacono memorato velum variis pictum coloribus, in quo inerat pictura haec: in detera veli parte ipse sanctus Stephanus videbatur astare, et gloriosam crucem propriis repositam humeris bajulare, qua crucis cuspide portam civitatis videbatur pulsare, ex qua profugiens draco teterrimus cernebatur exire, Amico Dei videlicet adventante. Verum ille serpens noxius nec in ipsa fuga tutissimus, sub triumphali pede Martyris Christi contritus aspiciebatur et pressus. Talis itaque pictura veli non omnino absque mysterio Dei ubi a memorato subdiacono allata
Abbreviated transcription (Latin):
gremiũ ȩcclȩ matris: ad miseri cordiã
ꝓtinus conuolauit dĩ patris. Et an¬
te ipsam amici dĩ sacratã memoriã
m facie prostrata iacebat diuersa
actas. dispar quoq sexus. Tandem
pro cunctoꝵ fl&ibus idonei ad xꝑm¬
clementia principali: horrendus
a conspectu hominũ inter nubium
septa sub stahi atq abscondi. & qua
uenti incubuerant redeunte cęli
serena facie discuti atq ꝓpelli.
ac sic reuocatis animis atq atanta
tristicia in laxiciã reductis: red¬
debantur dõ & amico eius uberes
gratiȩ cum ingentib lacrimis. de
inopinata gratulatione ꝓfusis.
Ad hȩc accedit: &iam aliud quid¬
dã ex hoc ipso miraculo mirabilius.
ne ignara in omĩbus fragilitas humana
nihil de diumis iudicus & beneficus
euidentius aꝑtiusq edocta. ita ut
dignũ fuerat extitiss& grata. Ecce
namq altero die ꝓcurante diuina dis¬
pensatione. quidã negotiator num¬
quã nr̃ȩ cognitus regioni. subdiaco¬

Expanded text:
gremium Ecclesiae matris, ad misericordiam gremium Ecclesiae matris, ad misericordiam protinus convolavit Dei Patris. Ad ipsam Amici Dei sacratam Memoriam in facie prostrata jacebat diversa aetas, dispar quoque sexus. Tandem pro cunctorum fletibus opportune ad Chrclementia Dei annuente, horrendus a conspectu hominum inter nubium septa subtrahi atque abscondi, et qua venti incubuerant, redeunte coeli serena facie, discuti atque propelli, ac sic revocatis animis, atque a tanta tristitia in laetitiam reductis, reddebantur Deo et Amico ejus uberes gratiae cum ingentibus lacrymis de inopinata gratulatione profusis. 2. Ad haec accedit etiam aliud quiddam ex hoc ipso miraculo mirabilius: ne ignara in omnibus fragilitas humana, nihil de divinis judiciis et beneficiis evidentius apertiusque edocta, ita ut dignum fuerat, exstitisset grata. Ecce namque altero die, procurante divina dispensatione, quidam negotiator nunquam nostrae cognitus regioni, subdiaco
Abbreviated transcription (Latin):
grando Nix. glaties. sp̃s tempesta¬
tis : continuo subiuxit de ipso uni¬
uersitatis creatore atq rectore &
ait : quȩ faciunt uerbũ eius. Pro
flamantẽ draconẽ : tanquã desu¬
periore abisso ꝓcedentẽ atq emi¬
cantẽ : cũ aliquandui huc atq
illuc motus aer ferr& atq deferr&.
ac iam iãq prȩcipitandũ suꝑ mediã
ciuitatẽ tremor omĩum qui aderant
expectantiũ & stupentium cerne¬
r& : fugere conuentu publico tur
cũq timor egerat sicut quisq pote¬
rat disrurrebat. T otus ipse deniq
dissolutus perturbatusq. mercatus
Nelicta namq omi negotiatione ter¬
rena: pro sola tantũ homines metu¬
ebant uita. Quis enim tunc quere¬
r& lucra pecunię. in tanto discrimi¬
ne dampna deplorans animę.
Aut quis cogitar& uel corporis uictũ.
formidans uitȩ suȩ ultimũ occasũ ͤ
Quis porro cuper& uestem. metu
mortis amittens mentem: ag¬
nus &iã concursus multitudinis. ad

Expanded text:
grando, nix, glacies, spiritus tempestagrando, nix, glacies, spiritus tempestatis; continuo subjunxit de ipso universitatis Creatore atque Rectore, et ait, quae faciunt verbum ejus. Proiflammantem draconem tanquam de superiore abysso procedentem atque emicantem, cum aliquandiu huc atque illuc motus aer ferret atque deferret, ac jamjamque praecipitandum super mediam civitatem tremor omnium qui aderant exspectantium et stupentium cerneret, fugere conventu publico popucumque timor egerat, sicut quisque poterat, discurrebat. Totus denique ipse dissolutus perturbatusque mercatus. Relicta namque omni negotiatione terrena, pro sola tantum homines metuebant vita. Quis enim tunc quaereret lucra pecuniae, in tanto discrimine damna deplorans animae? aut quis cogitaret vel corporis victum, formidans vitae suae ultimum occasum? quis porro cuperet vestem, metu mortis amittens mentem? Magnus etiam concursus multitudinis ad
Abbreviated transcription (Latin):
nosam aeris turbinẽ subito ẽ. cõmu¬
tata Ecce autẽ desuꝑ aspicitur ig¬
neus quidã & inmensȩ multitudinis
ꝓpendens in caput e nubib draco
uod non ita insolitũ & nouũ de¬
b& uideri. non solum ꝓpter notici¬
Apopularẽ: uerũ &iã scripturȩ
scȩ̃ auctoritate. quȩ̨ de draconib
sic memorat dicens: Laudate dñm
de terra dracones & om̃s abyssi.
ignis. grando .nix. glaties. sp̃s tem¬
pestatis. quȩ faciunt uerbũ eius.
Abissus namq dr̃: non tantũ hic
deorsum aquarum in estimabilis
ꝓfunditas. sed &iam sursum istius
caliginosi aeris quem suspicimus
inmensitas. qui maris ac terrȩ hu¬
more uid&ur pinguescere. Cuiꝰ
ipulsu flabiles aurȩ excitantur.
uelut lanȩ uellera nubes agitantur:¬
fulgura ignita emittuntur. Quȩ
omĩã nesicut insipientes sapientes
putant. causu & fortuitu fieri cre¬
derentur: scã scriptura uigilanter
p̃uidit Et postea quã dixit. ignis.

Expanded text:
nosam aeris turbidinem subito est commnosam aeris turbidinem subito est commota. Ecce autem desuper aspicitur igneus quidam et immensae magnitudinis propendens in caput e nubibus draco. Quod non ita insolitum et novum debet videri, non solum propter notitiam popularem, verum etiam Scripturae sanctae auctoritatem, quae de draconibus sic memorat dicens: Laudate Dominum de terrea, dracones et omnes abyssi, ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis, quae faciunt verbum ejus . Abyssus namque dicitur, non tantum hic deorsum aquarum inaestimabilis profunditas, sed etiam sursum istius caliginosi aeris, quem suspicimus, immensitas, qui maris ac terrae humore videtur pinguescere: cujus impulsu flabiles aurae excitantur, velut lanae vellera nubes agitantur,fulgura ignita emittuntur. Quae omnia ne, sicut insipienter sapientes putant, casu et fortuitu fieri crederentur, sancta Scriptura vigilanter providit: et posteaquam dixit, Ignis,
Abbreviated transcription (Latin):
prexit apposuit: reportauit. Vasisq
singulis ꝑ modicum quid contribuit &¬
abiit Altera die memor fidei man¬
datiq sui: surgit pater familias matu¬
tinus. minis teru conscium ministrũq
conuenit: unaq secũ ad apothecã comi¬
tem ducit. inspiciuntur denuo cunc¬
ta ꝑ ordinẽ uasa Uiũ hauritur. ni¬
tor in colore conspicitur. sapor ingus¬
tatu apꝓbatur: tristitia in gau¬
dium cõmutatur. Et quid quantũq
fides in xp̃o. eiꝰq. gloriosissimo ami¬
co ualcat repperitur. cunctisq
audientib mirantib. q. succenditur
Deniq illa ꝓbatissima uina: condig¬
no p̃cio emptorib distribuuntur
Ecce qualiter digna ꝓuidentia
utilitatib hominum deseruitur :¬
& quid tandem dõ ꝓ eius tantis
ubi draco decȩlo magnificus apparuit.
acuius conspectu uniuersa plebs ad¬
sci stephani limina confugit. & ipsis
dinȩ in nr̃a ciuitate. & ho¬
ra iam meridiana cęli faci¬
es serena. in tetrã & caligi¬

Expanded text:
perrexit, apposuit, reportavit, vasisque perrexit, apposuit, reportavit, vasisque singulis permodicum quid contribuit, et abiit. Altera die, memor fidei mandatique sui, surgit paterfamilias matutinus, ministerii conscium ministrumque convenit, una secum ad apothecam comitem ducit: inspiciuntur denuo cuncta per ordinem vasa: vinum hauritur, nitor in colore conspicitur, sapor in gustu approbatur, tristitia in gaudium commutatur, et quid quantumque fides in Christo ejusque gloriosissimo Amico valeat reperitur, cunctisque audientibus mirantibusque succeditur: denique illa probatissima vina condigno pretio emptoribus distribuuntur. Ecce qualiter divina providentia utilitatibus hominum deservit: et quid tandem Deo pro tantis ejus r? CAPUT IV.-- Ubi draco de coelo magnificus apparuit, a cujus conspectu universa plebs ad Stephani limina confugit, et ipsis dinae in nostra civitate, et hora jam meridiana coeli facies serena in tetram et caligi
Abbreviated transcription (Latin):
Nam multa secũ agitanti. hȩc potior
sententia animo in sedit possessoris. li¬
confugiendũ e̾e. ad amicũ. dĩ. Stepha¬
nũ sc̃m primũ martirem xp̃ĩ. Prom¬
de uib& illi ꝓgustatori uini sui. ut
unã lagungcula ex quolib& uasox
illorum adimpler&. eamq ad beati:
memoriam benedicendã dilitcuło
deportar&. atq ex indẽ scificatam
contimio referr&. tuncq ex illa per
omĩa uasa parumquid suꝑfunder&: atq
disceder&: O dñe dne cui cura est
ꝓ homine. omiã benigne faciens ꝓpt̃
hominẽ: qui ꝑscõs tuos olim aquas
amaras & infecundas. ligno mninisso &
uase salis iniecto sanasti. ac ꝑ teipsũ
dnẽ aquã in uinũ conuertisti: ipse
tunc & ꝑ amicũ tuũ SIEΡhANUa sem̃
reparasti instatum pristinum uina
ꝑdita. uersa amaritudine insuauitatẽ.
nigredine in candorem. merore mex¬
ultationẽ. Propere gͥ fidelia dnĩ sui
ius sa minister ille fidelis exsequitur
agenam ut fuerat preceptum haurit.

Expanded text:
Nam multa secum agitanti haec potior Nam multa secum agitanti haec potior sententia animo insedit possessoris, confugiendum esse ad Amicum Dei Stephanum sanctum, primum martyrem Christi. Proinde jubet illi praegustatori vini sui, ut unam lagunculam ex quolibet vasorum suorum adimpleret, eamque ad Beati Memoriam, benedicendam diluculo deportaret, atque exinde sanctificatam continuo referret, tuncque ex illa per omnia vasa parum quid superfunderet atque discederet. O Domine, Domine, cui cura est pro homine, omnia benigne faciens propter hominem, qui per sanctos tuos olim aquas amaras et infecundas, ligno immisso et vase salis injecto sanasti , ac per te ipsum, Domine, aquam in vinum convertisti , ipse nunc et per amicum tuum Stephanum sanctum, reparasti in statum pristinum vina perdita, versa amaritudine in suavitatem, nigredine in candorem, moerore in exsultationem! Propere igitur domini sui jussa minister ille fidelis exsequitur: lagenam, ut fuerat praeceptum, hausit,
Abbreviated transcription (Latin):
mus humanus. Non enĩ reuera mini¬
mũ & contempnendum detrimentũ
dampnumue contigerat: sed ducenta
ut dixi fere quȩ putabantur uasa sua
uissimo uino plenissima. eadem e con¬
trario repperiebantur. nec acxi. sed
cuusdam corruptissimi & feculentis¬
simi loquoris squalore adimplaa
Quid ager& ita rei suȩ labe factate do¬
minus uindemiȩ suȩ interitũ non ad¬
huc in uitibus. sed quod ẽ. grauius
quã ager&. quid tam corrupto nec iã
dicendo uino facere potuiss&: An
forsitan qualicumq abiectissimo p̃cio
uendidiss&: Sed quis tam fatuus emp¬
tor. ad rem fatuam accessiss& An
saltem effunder&. atq ꝓicer&: Sed
quis ita oblitus laborum suorũ eẽt.
ut qualescumq anni fructus ꝓculcan¬
dos hominib beluisq facile exponer&:
andem fluctuabunda in talib memo¬
ribus anima. diuinȩ aspirationis aura
ꝑflata. mportum fidissimũ stationẽq
tutissimã uelificante deducta est grã

Expanded text:
mus humanus. Non enim revera minimus humanus. Non enim revera minimum et contemnendum detrimentum damnumve contigerat, sed ducenta, ut dixi, fere quae putabantur vasa vino suavissimo plenissima, eadem e contrario reperiebantur nec aceti, sed cujusdam corruptissimi et faeculentissimi liquoris squalore adimpleta. Quid ageret ita rei labefactae suae dominus, vindemiae suae interitum non adhuc in vitibus, sed, quod est gravius, quam, ageret? quid tam corrupto nec jam dicendo vino facere potuisset? An forsitan qualicumque abjectissimo pretio vendidisset? Sed quis tam fatuus emptor ad rem fatuam accessisset? An saltem effunderet atque projiceret? Sed quis ita oblitus laborum suorum esset, ut qualescumque anni fructus proculcandos hominibus belluisque facile exponeret? Tandem fluctuabunda in talibus moeroribus anima divinae aspirationis aura perflata in portum fidissimum stationemque tutissimam velificante deducta est gratia.
Abbreviated transcription (Latin):
publicare. cũ uotis exoptatoꝵ lucrox
auariora concurrunt p̾tia tempoꝵ:
uisum est memorati domino prȩdii
cũ qͦdam homine suo uini scilic&
gustatore peritissimo. a pothecã suã
primitus intrare. ac ꝑsingula uasa
examinando uina approbare. Quo
facto: mox ut degustator haustũ
uasis merum applicuit: iudicio labio¬
rum continuo stupefacta in homine
ora uultusq palluere. Nam preter
quod umi terrimus color̃ uersandum
oculis ex se offerebat aspectum: &iã
tristissimus sapor labus merendum
ingerebat gustum. Uerum cum hoc
malum in uno tantum uase consistere
putar&ur : non tam moles tante dãnum
iactura patri familias habebatur
At ubi ꝑ singula uasa coeptum ẽ. cir¬
cumiri. onũumq uasorũ ide ferme
ducentoꝵ numerus examinatus similit̃
degenerasse ac deperisse reꝑtus est:
quis tunc ibidem fuerit possessoris animꝰ.
quis ipsius apothecarii luctus: puto qđ
ignorare non possit omĩs cõpatiens ani¬

Expanded text:
publicare, cum votis exoptatorum lucrorum publicare, cum votis exoptatorum lucrorum avariora concurrunt pretia temporum, visum est memorato domino praedii, cum quodam homine suo, vini scilicet gustatore peritissimo, apothecam suam primitus intrare, ac per singula vasa examinando vina approbare. Quo facto, mox ut degustator haustum vasis merum applicuit judicio labiorum, continuo stupefacta in homine ora vultusque palluere. Nam praeter quod vini teterrimus color aversandum oculis ex se offerebat aspectum, etiam tristissimus sapor labiis moerendum ingerebat gustum. Verum cum hoc malum in uno tantum vase consistere putaretur, non tam molestante damnum jactura patrisfamilias habebatur. At ubi per singula vasa coeptum est circuiri, omniumque vasorum, id est ferme ducentorum, numerus examinatus similiter degenerasse ac deperisse repertus est; quis tunc ibidem fuerit possessoris animus, quis ipsius apothecarii luctus, puto quod ignorare non possit omnis compatiens ani