comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest unustũ eẽ. iudiciũ. Mandatũ em̃ dĩ ẽ: de
qͦ ñ iudicandũ s ei obtẽperandũ fuit. Ille enĩ nouit
Quã uste mandauerit: ad seruum aut̃ ꝑtin& obe¬
dienter facere qđ mandauit. Nespondens moi¬
ses ait. Non credent mͥ neq audient uocẽ meam:
s dicent. ñ apparuit tͥ añ. Dixit gͦ ad eũ. Quid ẽ.

Expanded text:
non potest injustum esse judicium. Mandatum enim Dei est, de quo non judicandum, sed ei obtemperandum fuit. Ille enim novit, quam juste mandaverit; ad servum autem pertinet obedienter facere quod mandavit. Respondens Moyses ait: Non credent mihi neque audient vocem meam, sed dicent: Non apparuit tibi Dominus. Dixit ergo ad eum: Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotes. & sic̃ psalmista ait. bs stetit in sinagoga dõꝵ
in medio autẽ ds̃ discernit. Essentialit̾ autẽ dsꝰ ar̃. sic̃
ipse ad moisen dicit. Ego sũ ds̃ abrahã & ds isaae &
ds̃ iacob. Unde paulus apłs uolens ñcupatuũ dĩ
nom̃ ab eentiali discernere : ait. Quoꝵ patres. & ex qͥb¬

Expanded text:
raonis . Et sicut Psalmista ait: Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos discernit . Essentialiter Deus dicitur, sicut ipse ad Mosem dicit: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob . Unde Paulus apostolus volens nuncupativum Dei nomen ab essentiali discernere, ait: Quorum Patres, et ex q
Abbreviated transcription (Latin):
lo egiptioꝵ & induxeri in t̾ra suꝑ quã leuaui manũ
meã ut dare̾ eã abrahã. usaac & iacob daboq illam
uobis possidendã ego dñs. Ilarrauit ergo moyses om¬
na filiis isrł qͥ ñ adqͥeuerunt ei. ꝓpt̾ angustiã sp̃s. ⁊
opꝰ durissimũ. Mistice ergastulũ egiptioꝵ temptati¬
ones huiꝰ mundi quib tribulant᷑ scĩ: significat.
Liberat em̃ dñs filios isrł in brachio excelso hoc ẽ. in
potestate magna & uirtute. siue in filio ꝑ quẽ fec̾
om̃a : qͥ ꝓpt̾ effectũ uirtutũ brachiũ dĩ dicit᷑. cũ scõs

Expanded text:
num meam, ut darem eam Abraham, Isaac et Jacob: daboque illam vobis possidendam: ego Dominus. Narravit ergo Moyses omnia filiis Israel qui non acquieverunt ei propter angustiam spiritus et opus durissimum. Mystice, ergastulum Aegyptiorum tentationes hujus mundi quibus tribulantur sancti, significat. Liberat enim Dominus filios Israel in brachio excelso, hoc est, in potestate magna et virtute, sive in filio per quem fecit omnia. Qui propter effectum virtutum brachi
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ reddentes: uideoꝵ detractionẽ oꝑtmꝰ. Uesti¬
mentũ enĩ significat sacramtũ. dorsa memoria
p̃teritoꝵ. qr passionẽ xpĩ transactã celebrat
ecelia. ñ adhuc ꝓspectat futurã. Moralit̾ autẽ
tant : Oꝑm̃itũ auersi deferunt. qr diuidicantes
factũ & uenerantes magisteriũ. nolunt uideri
mus in gentib credidit. uidit nuditatẽ patris.
foras fr̃ib. ꝑ eũ qͥppe manifestũ ẽ. qđ erat in ꝓ¬
pħia secretũ. idoq fit seruus frm suorũ. Qiiã
eñ ẽ aliud hodie gens ipsa nisi quedã scria¬
ria xpianoꝵ. baiulans segẽ & ꝓphas ad testimo¬
nũ assertionis ecclie ut nos honoremꝰ ꝑ sacram̃tũ¬
duo. qͥ nuditatẽ patris honorauerunt.
culis sem. Hic sem maior natu. ipse ẽ. ex quo patres:¬
& ꝓpħe & aipli generati sunt. Iaphet aute gentiũ
ẽ pater. qͥ etiã latitudo int̾ptatur. eũ ingenti enĩ

Expanded text:
tionem reddentes, Judaeorum detractionem operimus. Vestimentum enim significat sacramentum, dorsa memoriam praeteritorum, quia passionem Christi transactam celebrat Ecclesia, non adhuc prospectat futuram. Moraliter autem tent? Operimentum aversi deferunt, quia dijudicantes factum et venerantes magisterium, nolunt videri mus in gentibus credforas fratribus. per eum quippe manifestatum est et ia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum. quid est enim aliud hodieque gens ipsa nisi quaedam scriniaria Christianorum. baiulans legem et prophetas ad testimonium adsertionis ecclilli qui nuditatem patris honoraverunt. culis Sem. Hic Sem major natu, ipse est ex quo patres sunt, atque generati. Japhet autem gentium est Pater, qui etiam latitudo interpretatur. Cum ingenti enim
Abbreviated transcription (Latin):
lamech cũ eẽt annoꝵ .c. octoginta .iiii. genuit
noe. & fiunt simul usq addiẽ natiuitatis noe
bita supputatione ꝑ partes: nongentesimo qͥnqua¬
gesimo qͥnto anno matussale diluũ fuisse cõ¬
uincit᷑. Cũ autẽ supͣ nongentis .Ix. nouẽ annis
urxisse sit dictus. nulli dubiũ ẽ.xiii. eũ annos¬
animȩ in archa saluate sunt : Restat gͦ ut sicͣ
in plerisq ita & in hoc sit error in numero. Siqͥ¬
dẽ in hebreis & in samaritanoꝵ libris ita seri¬

Expanded text:
Lamech cum esset annorum centum octoginta octo, genuit Noe; et fiunt simul usque ad diem nativitatis Noe bita supputatione per partes, nongentesimo quinquagesimo quinto anno Mathusalae, diluvium factum esse convincitur. Cum autem super nongentis sexaginta novem annis vixisse sit dictus, nulli dubium est quatuoanimae in arca salvae factae sunt. Restat ergo ut quomodo in plerisque, ita et in hoc sit error in numero. Siquidem in Hebraeis et Samaritanorum libris ita scri
Abbreviated transcription (Latin):
petro dicit᷑ macta & manduca. Qd eiecto sang̾ne
iubentur manducari: hoc ẽ. ne uita pristina q̃si
suffocata in conscientia teneatur: sed habeant
tanꝗͣ effusionẽ ꝑ confessionẽ. ARcũ meu po¬
Qđ uͦ testam̃tũ posuit as int̾ se & homines. atq
omem aniã uiuã ne ꝑdat eos diliuuo. arcũ
scilic& qͥ appar& in nubib qͥ nũꝗͣ nisi de sole
resplend& : significat qr illi ñ pereunt diluino
qͥ in ꝓpħis meis & om̃ib diuinis scripturis tãꝗͣ
se & homines insignũ posuit: ut ultra mun¬
dum diluuio non deler&. Unde & in eodẽ ar¬
cu color aque & ignis simul ostenditur: qr ex
parte ceruleus ẽ & ex parte rubieundus. ut
tur: nã aqua diluuii non deletur. Cepitq¬

Expanded text:
Petro dicitur: macta et manduca? quod eiecto sanguine iubentur manducare: ne uita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam effusionem per confessionem. quod tesse et homines atque omnem animam vivam, ne perdat eam diluvio, arcum scilicet qui apparet in nubibus, qui nunquam nisi de sole resplendet, significat quia illi non pereunt diluvio, qui in prophetis et omnibus divinis Scripturis, tanquam e homines in signum posuit, ut ultra mundum diluvio non deleret. Unde et in arcu eodem, color aquae et ignis simul ostenditur, quia ex parte est ceruleus, et ex parte rubicundus, ut tur, nam aqua diluvii non deletur CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ possedert t̾rã in asia. abamano & tauro sirię¬
coeles & cilicie montib usq ad flum̃ tanaim.
n europa uͦ : usq ad gadra nom̃ locis relinquente ᷤᷤ.¬
ex quib p̾en mutata sunt plurima. quedã ꝑ
the. madat medi. laban. iones. qͥ & greci. unde &
mate ionũ. tubal. hiberes. qͥ & hispan. aqͥb cetti¬
beria. lic&e qͥdã italos suspicentur. Mosoch. capa¬
doces. Unde & urbs apud eos usq hodie mazecha

Expanded text:
Japhet possessa est Asia, ab Amano et Tauro Syriae-coeles et Ciliciae montes usque ad fluvium Tanaim: in Europa vero usque ad Gadra, nomina locis et gente quibus postea immutata sunt plurima, et caeterthae, Madai Medi, Jaban Iones, qui et Graeci, unde et Mare Ionicum; Tubal Iberi, qui et Hispani, qui et Celtiberi, licet quidam Italos suspicentur, Mosoch Cappadoces, unde et urbs apud eos usque hodie Mazecha
Abbreviated transcription (Latin):
addito consumat᷑.  pt̃ qđ dietũ ẽ. Studens ser¬
uare unitatẽ spc̃ in uinculo pacis. Mali autẽ
biles ostenduntur. Qđ ipse noe cũ suis octauus
numerat᷑: signifieat qr mn axp̃o spes nrȩ̃ resurre¬
etcionis nr̃e apparuit. qr octaua die.i. pꝰ seꝑtimũ

Expanded text:
addito consummatur, propter quod dictum est: Studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Mali autem biles ostenduntur. Quod Noe ipse cum suis octavus numeratur, significat quia in Christo spes resurrection
Abbreviated transcription (Latin):
ortu carnaliũ desiderioꝵ sumpsit. i ꝓfectũ etatis
exere& & nͥ hoc cicius diumȩ formidinis manꝰ
repͥmat. om̃e conaite nature bonũ repente cul pa
in ꝓfundũ uocat. Ilemo gͥ sibi cogitationũ. suarũ
uictoriã tribuat. cum apłs dicat. Neq qͥ plantat
ẽ. aliquid neq qͥ rigat s qͥ incrementũ dat ds̃.
rescite & multiplicamini & replete t̾rã. & t̃

Expanded text:
orum carnalium sumpsit, in profectum aetatis exercet, et nisi hoc citius divinae formidinis manus reprimat, omne conditae naturae bonum, repente culpa in profundum vorat. Nemo igitur sibi cogitationum suarum victoriam tribuat, cum Apostolus dicat: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Crescite et multipli
Abbreviated transcription (Latin):
filii sech concupiscentia uicti. ex filiab cam comi¬
bia contunxert᷑ : ex tali coniunctionẽ homines
immenso corprẽ. uirib suꝑbi. morib inconditi. qͦs
scriptura gigantes appellauit ꝓcreati sunt.
exia ds. Non ꝑmanebit sp̃s meus in homine in
etnũ qr caro ẽ. eruntq dies illiꝰ.c.xx. annoꝵ In he
mine condicio. ñ eos ad et̾nos seruabo cruciatus
s inc illis restituã qđ merentur. G ñ seueritatẽ.
ut in nr̃ĩs codicib legimꝰ. s clem̃tiã dĩ sonat. dũ
peccatores hic ꝓsuo scelere uisitat. unde iratꝰ

Expanded text:
filii Seth, concupiscentia victi, ex filiabus Cham connfilii Seth, concupiscentia victi, ex filiabus Cham connubia conjunxerunt, ex tali conjunctione homines immenso corpore, viribus superbi, moribus inconditi, quos Scriptura gigantes appellat, procreati sunt. Dixitque Deus: Non permanebit spiritus meus in homine in aeternum, quia caro est; eruntque dies imine conditio, non eos ad aeternos servabo cruciatus, sed hic illis restituam quod merentur. Ergo non severitatem, ut in nostris codicibus legitur, sed clementiam Dei sonat, dum pec
Abbreviated transcription (Latin):
rali numero ausus ẽ. dicẽ filios dõꝵ deos intelli¬
gens scõs. siue angłos. Dĩ stetit in smagoga deoꝵ.
in medio autẽ deos discernit. Unde simmachus
istiusmodi sensũ sequens: ait. Uidentes fuii poten¬
de gigantib .i. nimiũ grandib atq fortib puto
nĩ eẽ. mirandũ qđ ex hominib nasci potuerunt.
qr & pꝰ diluuiũ qͥdã tales fuisse reꝑiunt̾. & que¬
dã corpora hominũ incredibili mͦ ingentia nris qͦq
tepr̃ib extiterunt. ñ solũ uiroꝵ uerũ etiã femi¬
narũ. Unde credibiliꝰ ẽ. iustos homines appellatos
uł angłos uł filios dĩ concupiscentia lapsos pec¬
casse cũ feminis. quã angłos carnẽ ñ habentes
qͥbdã demonuib qͥ sint imꝑbi mulierib amultis tã
multa dicantur. ut ñ facile sit de hac re defini-¬
hominũ ꝓgeniẽ cam. & filios dĩ sobolẽ seth ap¬
pellare uoluit scriptura. Hi auita benedictione
religiosi. illi pat̾na maledictione impudici. s pꝰꝗͣ

Expanded text:
intelligens sanctos, sive angelos. Deus enim stetit in synagoga deorum, in medio autem Deus dijudicat . Unde et Symmachus istiusmodi sensum sequens, ait: Videntes filii potenandibus atque fortibus, puto non esse mirandum quod ex hominibus nasci potuerunt; quia et post diluvium quidam tales fuisse reperiuntur; et quaedam corpora hominum in incredibilem modum ingentia, nostris quoque temporibus exstiterunt, non solum virorum, verum etiam feminarum. Unde credibilius est homines justos appellatos vel angelos, vel filios Dei, concupiscentia lapsos peccasse cum feminis, quam angelos carnem non habentes quibusdam daemonibus qui sint improbi mulieribus, a multis tam multa dicantur, ut non facilis sit de hac re finihominum progeniem Cham, et filios Dei sobolem Seth appellare voluit Scriptura, hi avita benedictione religiosi, illi paterna maledictione impudici. Sed postquam
Abbreviated transcription (Latin):
moratur: ad eiusdẽ quadraturȩ significantiã ꝑti-¬
n& que iã in quadratis lignis exposita ẽ. S hic
colimꝰ. in intelligentia qua cognoscimts. in uolunta¬
te qua diligimus. Iria enĩ ter. & hoc ter fuint
aXCII qͥ ẽ. numeri t̾narii quadratus. Qđ . oiͦ. m̃¬
se arca sedit .i. reqͥeuit. ad illã septimã reqͥẽ si¬
gnificatio recurrit. qua ꝑfecti reqͥeseunt. Ibi qͦq
ilius quadrature numerus iteratur. nã uicesima
septima die sedi mensis cõmendatũ ẽ. hoc sacramĩ¬
tũ. ⁊rursus uicesima & septima die septimi m̃¬
sis. eadẽ cõmendatio confirmata ẽ. cũ archa reqͥ¬
euit. Qd enĩ ꝓmidtit᷑ in spe. hoc retinetur in re.
Porro ipsa septima reqͥes cũ oetaua resurrectione
coniungitur. significat qd neq resuscitato corpore
finit᷑ reqͥes. quȩ pꝰ hanc uitã excipit scos. s potius
totũ hominẽ non adhuc spe. s etiã re ipsa. omi ex

Expanded text:
moratur, ad ejusdem quadraturae significationem pertinmoratur, ad ejusdem quadraturae significationem pertinet, quae jam in quadratis lignis exposita est. Sed hicolimus, in intelligentia, qua cognoscimus; in voluntate, qua diligimus. Tria enim ter et hoc ter fiunt XXVII, qui est numeri ternarii quadratus. Quod se arca sedit, hoc est, requievit, ad illam septimam requiem significatio recurrit, quia perfecti requiescunt, ubi quoque illius quadraturae numerus iteratur. Nam vicesima septima die secundi mensis, commendatum est hoc sacramentum, et rursus vicesima septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requievit. Quod enim promittitur in spe, hoc exhibetur in re. Porro quia ipsa septima requies cum octava resurrectione conjungitur, significat quod neque resuscitato cofinitur requies, quae post hanc vitam excipit sanctos, sed potius totum hominem, non adhuc spe, sed jam re ipsa omni ex
Abbreviated transcription (Latin):
es ꝑtin& ex rerũ ꝓsꝑitate. siue qͥ ad noctes ex rerũ
aduersitate contractꝰ. sacram̃to baptisim celestis
abluitur. Qđ noe qͥngentoꝵ erat annoꝵ cũ ei lo-¬
eutus ẽ. dñs ut archam sibi facera&. & sexcentos a¬
gebat amios cũ in eã fuiss& ingressus. unde intel¬
ligitur ꝑcentũ annos archa fabricata. qͥd aliud ui
dent᷑ hic centũ aii significare nͥ etates singulas:
U nde ista sexta ętas quȩ completis quingentis annis¬
usq ad sexcentos annos significatur: i manifesta¬
cione euanglica eccłiã construi demonstrat. Et ido¬
qͥ sibi ad uitũ consulit: uelut quadratũ lignũ pa
m archã: eandẽ senariã ȩtatẽ significat. Duo enĩ
menses sexagenario numero condudunt᷑. Asenario
numero & seragesimo cognominant᷑ : & sexcentir
sex milia. & sexagnita milia ⁊ sexcenta milia & sex
undẽ artiełm numeri pꝰ infinita inerem̃ta con-¬
surgit. Q qđ ui cesimꝰ & septimꝰ dies m̃sis cõme¬

Expanded text:
es pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est dominus, ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat annos, cum in eam esset ingressus — unde intellegitur per centum annos arca fabricata — quid aliud hic uidentur centum anni significare nisi aetatesUnde ista sexta aetas, quae completis quingentis usque ad sexcentos significatur in manifestatione evangelica, Ecclesiam construiqui sibi ad vitam consulit, sit velut quadratum lignum, pain arcam, eamdem senariam aetatem significat. Duo enim menses sexagenario numero concluduntur: a senario autem numero et sexaginta cognominantur et sexcenti, et sex millia, et sexaginta miumdem articulum numerus in infinita incrementa consurgit; et quod vicesimus et septimus dies mensis comme
Abbreviated transcription (Latin):
ane qđ mouetur & inuit. erit uobis in cibiĩ.
Quasi holera uirentia. Queritur cur esus carnũ
pꝰ dilnuiũ homini conceditur. & non ante. cłpter
infecunditatẽ terrę ut estimat᷑ & hominis fta¬
gilitatẽ. ¶ Radidi uobis. omã excepto qđ
guine iubentur carne̾ manducare. ne uita pͥ¬
stina quasi suffocata in conseientia teneatur.
si habeant tanquã effusionẽ ꝑ confessionẽ.

Expanded text:
Omne quod movetur et vivit, erit vobis in cibum, quasi olera virentia. Quaeritur, cur esus carnium post diluvium homini conceditur et non ante? Propter infecunditatem terrae, ut aestimatur, et hominis fragilitatem. Tradidi vobis omnia, excepto quod guine jubentur manducare, ne vita pristina quasi suffocato in conscientia teneatur; sed habeant tanquam effusionem per confessionem.
Abbreviated transcription (Latin):
litatis. ac qualitatis conditionis. Oñs nãq homi¬
nes natura equales sumꝰ. s accessit dispensatorio
ordine ut qͥbusdã plati uideam᷑. Si gͥ hoc amente
depͥmimꝰ qđ tẽprãlit̾ accessit: inuenimꝰ eitiꝰ qđ na¬
eqͣles genuit. s uariante meritoꝵ ordme alios a¬
liis dispensatio occulta post ponit. Ipsa autẽ di¬
uersitas que accessit ex uttio. recte ẽ. diuinis u¬
ditur: alter ab altero regatur. Sc̃ĩ autẽ uiri eum
p̾sunt. non in se potestatẽ ordinis. s ȩq̃litatẽ con¬
gaudent. Unde antiqͥ patres ñ reges hominum .s¬

Expanded text:
ta aequalitas conditionis. Omnes namque homines natura aequales sumus; sed accessit dispensatorio ordine, ut quibusdam praelati videamur. Si igitur hoc a mente deprimimus quod temporaliter accessit, invenimus citius quod naaequales genuit, sed variante meritorum ordine, alios aliis dispensatio occulta postponit. Ipsa autem diversitas, quae accessit ex vitio, recte est divinis juditur, alter ab altero regatur. Sancti autem viri cum praesunt, non in se potestatem ordinis, sed aequalitatem congaudent
Abbreviated transcription (Latin):
xep̃c spm̃ sem̃ misit. qͥ corda credentiũ dilata¬
uit. Qd autẽ ataitudo eiꝰ.xxxx. cubitis surgit
quẽ numerũ hab& ^ m  trecentis cubitis arche
longitudo: designat qr xp̃c ẽ. altitudo ur̃a qui
consecraũ. contestans legẽ ñ se uen̾isse soluẽ
s implere. Legis autẽ corpꝰ in.xxͤ. p̃ceptis agnos¬
citur. Hinc decies tricenis: arche longitudo ꝑ-¬
ficit᷑. Unde & ipse noe abadã decimꝰ cõputatur.
tudo quȩ ẽ. a uertice usq ad uestigiũ sexies
tantũ hab& quantũ latitudo que ẽ. ab uno
dorso ad uentrẽ. uelut si iacentẽ hominẽ meci¬
aris supinũ. siue ꝓnũ. sexies tantũ longus ẽ.
a capite usq ad pedes. ꝗͣ latus a dextera mn sini¬
strã uł a sinistra in dexterã. ut decies quam
altus a terra. Unde facta ẽ. archa trecentoꝵ in
longitudine cubitoꝵ. & qͥnqͣginta in latitudi¬
ne & x.xͫx. in altitudine. Itẽ eadẽ archa col

Expanded text:
 Spiritum misit, qui corda credentium dilatavit. Quod autem altitudo ejus triginta cubitis surgit, quem numerum decies habet in trecentis cubitis arcae iongitudo, designat quia Christus est altitudo nostra, quiconsecravit, contestans legem non se venisse solvere, sed implere. Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur. Unde decies tricenis arcae longitudo perficitur, unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur. tudo, a vertice usque ad vestigia, sexies tantum habet quam latitudo, quae edorso ad ventrem, velut si jacentem hominem metiaris supinum, seu pronum, sexies tantum longitudinis est a capite usque ad pedes, quam latus a dextera in sinistram, vel a sinistra in dexteram, et decies quam altus a terra. Unde facta est arca trecentorum in longitudine cubitorum, et quinquaginta in latitudine
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ ac tremor sit suꝑ cuncta animalia terr&. Homo
meatur. Qͥa contra natura suꝑbire ẽ: ab eq̃li uel¬
le timeri. & tam̃ necesse ẽ: ut rectores a subditis
timeantur. Quando ab eis dm̃ minime timeri de¬
p̃bendunt. ut humana saltẽ foimidine metuant.
qͥ diuina uidicia ñ formidant. In eo autẽ qđ metũ¬

Expanded text:
unt; sed, sit super cuncta animalia terrae: homo meatur: quia contra naturam superbire est, ab aequali velle timeri; et tamen necesse est ut rectores a subditis timeantur, quando ab eis Deum minime timeri deprehendunt, ut humana saltem formidine peccare metuant, qui divina judicia non formidant. Nequaquam t
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑficitur. Unde dr̃ in euanglio. Qͥ mecũ ñ
colligit: spargit. Qđ autẽ aditus eiꝰ fit a latẽ :
significat qr nemo intrat in eccłiã nͥ ꝑ sacra
camerata construunt᷑. sic̃ in omĩb gentib biꝑ
titã multitudinẽ congregat ęccłia. ꝓpter cir-¬
cũcisionẽ & p̃putiũ. uł triꝑtitã ꝓpt̾ tres filios
noe. quoꝵ ꝓgenie repletꝰ e. orbis. & ideo ar¬
che inferiora ista dicta sunt. qr in hac uita di¬

Expanded text:
r in Evangelio: Qui mecum non colligit, spargit . Quod autem aditus ejus fit a latere, significat quia nemo intrat in Ecclesiam, nisi percamerata construuntur, sicut ex omnibus gentibus vel bipertitam multitudinem congregat Ecclesiam. Propter circumcisionem et praeputium, vel tripartitam propter filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. Et ideo arcae inferiora ista dicta sunt quia in hac vita
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma filioꝵ heli culpa suborta ẽ. qđ ex eoꝵ uoto
sacerdotis puer ñ antiqͦ more coetas uella de sa¬
crificio carnes acciꝑe: s erudas querer&. quas
accuratius exhiber&. Et cũ ad ierłm dr̃. hec

Expanded text:
Prima filiorum Heli culpa suborta est quod ex eorum voto Prima filiorum Heli culpa suborta est quod ex eorum voto sacerdotis puer non antiquo more coctas vellet de sacrificio carnes accipere, sed crudas quaereret, quas accuratius exhiberet . Cum ad Jerusalem dic
Abbreviated transcription (Latin):
mogenita autẽ uestis ipsa erat sacerdotalis qͣ
maiores natu cũ benedictione patris inauti. iu¬
ctimas dõ uelut pontifices offerebant. Hoc dono
treni amoris desiderio caruerunt uidei : cũ gła
uiciũ tẽptat. Aliqͣndo namq indignitate tẽpora
p̾uenit . aliqͣndo uͦ tẽpꝰ ñ p̃uenit. s cibos lautio¬
res querit. aliqͣndo quelib& sum̃da sint. pparari
acciratiꝰ expetit : aliqͣndo autẽ eqͣlitate ciboꝵ
& tepoꝵ congruit. s in ipsa qͣntitate sum̃di iñ¬
surã refectionis excedit. Nonnꝗͣ uͦ & abiectius
ẽ. qđ desiderat. & tam̃ ini ipso estu mim̾sa desidu
det̾iuᷤ peccat. Quȩ uitioꝵ tẽpr̃a melius ostendimꝰ:
si hec exeplis eindentiorib approbamꝰ. Mortis qͥppe
sententiã patris ore ionathan meruit: qr in gustu
mellis constitutũ edendi tepꝰ antecessit. E&x egipto
popliꝰ ductus in heremo occubint: qͥ despecto manna
cibos carniũ petiit. quos iac̾tiores putauit. Et

Expanded text:
a vestis erat sacerdotalis, qua majores natu, cum benedictione patris, induti, victimas Deo velut pontifices offerebant. Hoc demum terreni amoris desiderio caruerunt Judaei cum gloria vitium tentat. Aliquando namque indigentiae tempora praevenit, aliquando vero tempus non praevenit, sed cibos lautiores quaerit. Aliquando quaelibet sumenda sint, praeparari accuratius expetit. Aliquando autem et qualitati ciborum et tempori congruit, sed in ipsa quantitate sumendi mensuram refectionis exest quod desiderat, et tamen in ipso aestu immensi desiderii deterius peccat. Quae vitiorum tempora melius ostendimus, si haec exemplis evidentioribus approbamus. Mortis quippe sententiam patris ore Jonathan meruit, quia in gustu mellis constitutum edendi tempus antecessit. Et ex Aegypto populus ductus, in eremo occubuit, qui, despecto manna, cibos carnium
Abbreviated transcription (Latin):
sabe. siue qđ ibi iurauerint. qi & uiram̃tũ sabee
similit̾ appellatur. Notandũ autẽ ex pͥorib. & ex
p̾senti loco. qđ isacic ñ sit natus ad quereũ iam¬
bre. siue in aulone manre ut in hebreo habetur.
si in geraris ubi & bersabee usq hodie oppidũ. ẽ.
que ꝓuintia ante ñ grande tẽpꝰ exdiuisione p̾sidiuĩ
palestine salutaris e. dicta. Huius rei testis ẽ. scri
it colonus terre philistinoꝵ. dieb multis. Queri
potest qͦmͦ apud puteũ uiram̃ti agrũ plantauerit

Expanded text:
Sabee; sive quod ibi juraverint, quia et juramentum Sabee Sabee; sive quod ibi juraverint, quia et juramentum Sabee similiter apppraesenti loco, quod Isaac non sit natus ad quercum Mambre, sive in Aulone Mambre, ut in Hebraeo habetur, sed in Geraris, ubi et Bersabee usque hodie oppidum est: quae provincia ante non grande tempus ex divisione praesidium Palestinae, salutaris est dicta. Hujus rit colonus terrae Philistinorum diebus multis. Quaeri potest quomodo apud puteum juramenti agrum plantaverit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de domo abrahe cũ filio fuiss& expulsa. Quomͦ
ergo errabat uycta puteũ iurationis : An factum
iã fuisse intelligendũ ẽ. & ꝑ recapitulationẽ pꝰea
cõmemoratũ qđ egit abrahã cũ abimelech: iusi for¬
te qͥ postea librũ scripsit ex nomine putei uiratio¬
ns appellauit regionẽ. in q̃ cũ filio mater errabat.
Tanꝗͣ dicer&. Errabat in illa regione : ubi puteus ui¬
rationis factus ẽ. Quãus p̾ea putens sit factus.
s longe ante ętatẽ scriptoris. Sic autẽ appella¬
batur puteus cũ liber scriberet᷑ : nom̃ tenens an
puteum quẽ foderat abraha nesciebat agar. si an¬
de ẽ. ille fossus ꝗͣ illa expulsa. fieri eni potuit ut
peccorũ suoꝵ causa longe adomo inꝗͣ cũ suis habita¬
bat. puteũ foder& quẽ illa nescir&. Duplex autẽ¬
causa ẽ. cur ita appellatus ẽ. Siue qr septẽ agnas
abimelech de manu abrahe acceꝑit. septe̾ em̃ dict᷑

Expanded text:
um de domo Abrahae Agar cum filio fuisset expulsa. quomodo um de domo Abrahae Agar cum filio fuisset expulsa. quomodo ergo errabat iuxta puteum iurationis? an factum iam fuisse intellegendum est et per recapitulationem postea commemoratum quod egit Abraham cum Abimelech ? nisi forte qui longe postea librum scripsit ex nomine putei iurationis appellauit regionem, in qua cum filio mater errabat, tamquam diceret: errabat in illa regione, ubi puteus iurationis factus est, quamuis puteus postea sit factus, sed longe ante aetatem scriptoris, sic autem appellabatur puteus cum liber scriberetur nomen tenens antputeum, quem foderat Abrahate est ille fossus, quam illa expulsa: valde enim fieri potuit ut pecorum suorum causa longe a domo in qua cum suis habitabat, puteum foderet quem illa nesciret. Sequest causa cur ita appellatus sit, sive quia septem agnas Abimelech de manu Abrahae acceperit: septem enim dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
& pater. Eodẽ tempore dixit abimelech. &
phicol pͥncepi exercitus eius ad abraã. Ds tecum
aduena. Dixit abraam. Ego iurabo. & increpauit
abimelech ꝓ prteo aquę quẽ ui abstulerant serui
illus. Respondit abimelech. Hesciui qͥs fecerit
hane rem. s tu indicasti mͥ. & ego ñ audiui p̃t̃
hodie. Tulit gͥ abrahã oues & boues. & dedit abimne-¬
lech. ꝑeusseruntq ambo fedus. & statuit abraam
septẽ annas gregis seorsum. Cui dreit abimelech.
Quid sibi uolunt septẽ anne istę qͣs stare fecisti seor¬
su : Atille. Septẽ inqͥt agnas accipies de manu mea
ut sint in testimoniũ mͥ qi fodi puteũ istñ. Iccireo
uocatus ẽ. locus ille bersabee. qr ibi uterq iurauit.¬
& in ierunt fedus. ꝓputeo iuram̃ti. Queri potest
qͣndo cũ isto abimelech pactũ fecit abraã. & appel¬
latꝰ ẽ. puteus quẽ fodit puteus uirationis. qͦmͦ con¬
gruat ueritati: Agar enĩ de domo abrae expulsa
cũ filio. urxta puteũ sic̃ dictũ ẽ. irationis errabati

Expanded text:
pti eodem tempore dixit Abimelech et Fichol princeps exercitus eius ad Abraham Deus tecuadvena dixitque Abraham ego iurabo et increpavit Abimelech propter puteum aquae quem vi abstulerant servi illius respondit Abimelech nescivi quis fecerit hanc rem sed et tu non indicasti mihi et ego non audivi praeter hodie tulit itaque Abrahalech, percusseruntque ambo foedus. Et statuit Abraham septem agnas gregis seorsum. Cui dixit Abimelech: Quid sibi volunt septem agnae istae, quas stare fecisti seorsum? At illi: Septem, inquit, agnas accipies de manu mea, ut sint invocatus est locus ille Bersabee, quia ibi uterque juravit, et inierunt foedus pro puteo juramenti. Quaeri potest quando cum isto Abimelech pactum fecit Abraham, et appellatus est puteus quem fodit, puteus jurationis, quomodo congruat veritati. Agar enim de Abrahae domo expulsa cum filio, juxta puteum, sicuti dictum est, jurationis errabat,
Abbreviated transcription (Latin):
sui dm̃ diuitias ferebat. qr ipsi qͦq p̾dicatores scĩ
quãius iã ad suꝑiora intelligenda atq ꝓferenda¬
⁊ intellectu & uita emicent. adhuc tam̃ in sema&¬
ipsis contradictionẽ earnis sentiunt. Nã uident
aliã legẽ in membris suis repugnantẽ legi
fictilib ut sublimitas sit uirtutis dĩ & non ex
eis. Qui gͦ ꝑ carnẽ cęlestia loquunt᷑. ⁊ adhue
in earne contradictionẽ de uicio sentiunt. quid
aliua quã suꝑ tortuosa cameloꝵ dorsa diuicras¬
ferunt: Rebecea uͦ ifaac uiso qͥs homo ille sit
suo credere debeat intelligit. Que sese mox pal
ria penitrat. tanto altius de acta uita confun¬
ditur. & qr ꝑuerse egerit: uerecundat᷑. pallio
se cooꝑire eurauit. qr uiso dño infirmitate sue
actionis erubuit. & illa que pͥus in camelo lib̾e
gestabat᷑. descendens postea uerecunda tegitur.
Unde eccłiȩ eide a pͥore elatione conuerse ꝑ apłi-¬

Expanded text:
sui Domini divitias ferebat, quia ipsi quoque praedicatores sancti, sui Domini divitias ferebat, quia ipsi quoque praedicatores sancti, quamvis jam ad superiora intelligenda atque proferenda intellectu et vita micant, adhuc tamen in semetipsis contraditionem carnis sentiunt. Nam vident aliam legem in membris suis repugnantem legi fictilibus, ut sublimitas sit virtutis Dei, et non ex eis. Qui ergo per carnem coelestia loquuntur, et tamen adhuc in carne contradictionem de vitio sentiunt, quid aliud quam super tortuosa camelorum dorsa diviferunt? Rebecca vero Isaac viso, quis ille homo sit, suo credere debeat, intelligit. Quae sese mox pallteria penetrat, tanto altius de anteacta vita confunditur, et quia perverse egerit verecundatur. Pallio se operire curavit, quia viso Domino infirmitatem suae actionis erubuit, et illa quae prius in camelo libere gestabatur, descendens, postea verecundia tegitur. Unde eidem Ecclesiae a priori elatione conversae per apost
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ psalmistã dr̃. Eleuatio manuũ mearũ sacrificiũ
uesptinũ. Qͥa ẽ. autẽ qđ̃ rebecca ad isaac dorso ca
idoioꝵ cultib deditꝰ gentiũ popłs designatur:
Qui enim ex semet ipsis sibi inueierunt deos qͦs
colerent. quasi a semet ipsis onus in dorso ex¬
creuerat. qđ portarent. Rebecea gͦ ad isaac ue¬
teris conuersationib inuenit᷑. Que ut isaae ui¬
dit. de camelo descendit : ꝙ scã ęccłia quanto
redẽptorẽ suũ subtilius agnoscit : tanto carnał
uite studia humiliꝰ deserit. atq in semet ipsa tor¬
titudini uiciose contradicit. Isaac gͥ uiso descendit.
qr dño cognito uiã suã gentilitas deseruit. & ab
elatione celsitudinis ima humilitatis petut. Quid
ẽ. autẽ qđ̃ isaac in camelo sedens rebecca conspexit.
nͥ. qd̃ redẽptorẽ suũ eccłia ex gentib uemens. dũ
ad hue uicus eet. innixa. & necdũ sp̃ũalib si am¬
malib motib inherer& conspexit: Nec mouere
deb& qđ puer quoq cũ camelis uenerat in qͥb

Expanded text:
 dicens: Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum . Quid est autem quod Rebecca ad Isaac dorso camidolorum cultibus deditus gentilium populus designatur? Qui enim ex semetipsis sibi invenerunt deos quos colerent, quasi a semetipsis onus in dorso excreverat quod portarent. Rebecca ergo ad Isaac veteris conversationibus invenitur. Quae ut Isaac vidit, de camelo descendit, quia sancta Ecclesia, quanto Redemptorem suum subtilius agnovitae studia humilius deserit, atque in semetipsa tortitudinem vitiosam contradicit. Isaac igitur viso descendit, quia Domino cognito vitia sua gentilitas deseruit, et ab elatione celsitudinis ima humilitatis petiit. Quid est autem quod Isaac in camelo sedens Rebecca conspexit, nisi quod Redemptorem suum Ecclesia ex gentibus veniens, dum adhuc vitiis esset innixa, et necdum spibus moribus inhaeret, ascendit? Nec movere debet quod puer quoque cum camelis venerat, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
supauit. & qͦmͦ plebs iudeoꝵ tẽpore maior seruit
nunori popło xpĩanoꝵ. Si quidẽ in singulis nobis
hoc dici potest. qđ due gentes & duo popłi sint
int̾ nos. uitioꝵ seilic& atq uirtutũ: s iste minor
ẽ. ille maior. Seꝑ enĩ plus sunt mali quã boni.
& uitia numerosiora sunt uirtutib Sed tam̃ &
in nobis grã dĩ popłs popłm suꝑat: & maior ser¬
uit imnori. Seruit & enĩ caro spũi. & uicia uir¬
tutib cedunt. ꝓcedit autẽ esau pͥmꝰ rufus. & do¬
tus tanq̃ pellis hirsutus. Demde exiit fr̃ eiꝰ iacob
& manꝰ eius implexa erat calcaneo esau. Sea cur

Expanded text:
superavit, et quomodo plebs Judaeorum tempore major servit minori populo Christianorum. Siquidem et singulis nobis hoc dici potest, quod duae gentes et duo populi sint inter nos, vitiorum scilicet atque virtutum, sed iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora sunt virtutibus; sed tamen et in nobis gratia Dei populus populum superat, et major servit minori. Servit etenim caro spiritui, et vitia virtutibus cedunt. Procedit autem Esau primus rufus, et totus tanquam pellis hirsutus; deinde exiit frater ejus Jacob, et manus ejus implexa erat calcaneo Esau. Sed cur
Abbreviated transcription (Latin):
lis heth. In hebreo sic̃ hic posuimus. pͥmit̾ nom̃
eiꝰ describitur ephron. Scđm ephrã. pꝰ ꝗͣ enĩ p̾cio
gentũ lic& cogente abrahã. uau littera que
apud illos ꝓo. legit᷑. ablata de eiꝰ nomine ẽ.
& ꝓ ephron appeslatus ẽ. ephran. significante
erit memorias uendere mortuoꝵ. Seiant gͥ qͥ se¬
pulchra uenditant. & ñ cogunt᷑ ut accipiant
nom̃ surĩ & ꝑire.quid de merito eoꝵ. cũ etiã
ille rephendat᷑ occulte qͥ muitus acceꝑit.
onfirmatqͦ ager qͦndã ephronts in qͦ erat sp̃e

Expanded text:
 Heth. In Hebraeo sicut hic posuimus, primum nomen ejus scribitur EPHRON, secundum EPHRAN. Postquam enim pretio gento, licet cogente Abraham, vau littera, quae apud illos pro o legitur, ablata de ejus nomine est: et pro EPHRON appellatus est EPHRAN, significante erit memorias vendere mortuorum. Sciant igitur, qui sepulcra 341 venditant, et non coguntur, ut accipiant nomen suum, et perire quid de merito eorum cum etiam ille reprehendatur occulte qui invitus acceperit. Confirmatusque est ager quondam Ephronis, in quo era
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicator. extractã a p̾sentis uite desideriis a¬
nimã suã sub bone oꝑationis tegmine. ⁊ contẽ¬
plationis abscondit. ut a carnali concupiscentia
sub actiua contẽplatiua uita. qͣsi insensibilis
lateat. qͥ pͥus mundi desideria sentiens. morta¬
lit̾ uiuebat. Unde & ꝑ egregiũ p̃dicator ẽ dr̃.
Mortui enim enĩ estis. & uita ura abscondita ẽ. eũ

Expanded text:
praedicator exstinctam a praesentis vitae desideriis animam suam sub bonae operationis tegmine et contemplationis abscondit, ut a carnali concupiscentia sub activa contemplativaque vita quasi insensibilis lateat, quae prius mundi desideria sentiens mortaliter vivebat. Unde et per egregium praedicatorem dicitur: Mortui enim estis, et vita vestra absc
Abbreviated transcription (Latin):
ficii. Cur autẽ duo serui. nisi qr popłs ille in duas
partes diuidendꝰ erat: Qđ factũ ẽi falomone pec¬
cante. qͣndo diuisus ẽ. idẽ popłs loco regni. ñ erro¬
re impietatis. Quib etiã sepe ꝑ ꝓpħas dicitur. Aa¬
uersatrie isrł. & p̾uaricatrix uida. Astnus autẽ
ile insensata ẽ. stutticia uideoꝵ. Ista insensata stuta-¬
cia pottabat omiã saeram̃ta: & qd ferebat nesciebat.
parte facta c̃. in ifri. Quid ẽ. cecitas: Expeetate
hic cũ asmo ut plenitudo inqͥt gentiũ subintrar &.¬

Expanded text:
ficii. Cur autem duo servi, nisi quia populus ipse in duas partes dividendus erat? quod factum est Salomone peccante quando divisus est idem populus loco regni, non errore impietatis. Quibus etiam saepe per prophetas dicitur: Aversatrix Israel et praevaricatrix Juda . Asinus autem ille insensata est stultitia Judaeorum. Ista insensata stultitia portabat omnia sacramenta, et quod ferebat nesciebat. parte facta est in Israel . Quid caecitas est? Exspectate hic cum asino, ut plenitudo gentium intrar
Abbreviated transcription (Latin):
uum erat. & senecta sare in plebe dĩ. hoc ẽ. in
multtcudine ꝓpharũ. hoc idẽ significat qr in
Iã deinde sequentis historie sacram̃tũ qđ imagina¬
riȩ portendebat. respiciendũ ẽ. Qͥs gͦ in abraham
ut p̃dictũ ẽ. ꝑ ulã immolationẽ figurabatur. nͥ
erueis suȩ in qͦ erat crucifigendus. Duo autem
serui illi dimissi & ñ ꝑducti ad locũ sacrificii. iu¬
deos significabant : qͥ cũ seruilit̾ iuuerent & car¬
nalit̾ saperent. ñ intelligebant humilitatẽ xpĩ

Expanded text:
senectus Sarae in plebe Dei, hoc est, in multitudine prophetarum, hoc idem significat, quia in Jam deinde sequentis historiae sacramentum, quid imaginarie portendebat, inspiciendum est. Quis ergo in Abraham, ut praedictum est, per illam immolationem figurabat, nisi crucis suae, in quo erat crucifigendus. Duo autem servi illi dimissi, et non perducti ad locum sacrificii Judaeos significabant, qui cum serviliter viverent et carnaliter saperent, non intellig
Abbreviated transcription (Latin):
antur. Sed & fr̃s eiꝰ dona ꝑcipiunt. qr hi qͥ in ea
fidẽ uerbotenꝰ tenent. s tam̃ ꝓfessionẽ suã mo¬
rib ñ sequentes. carnalit̾ uiuunt benigne. a
fidetib honorari solent ꝓ eo qd eẽ. fideles ui¬
dentur. Mater gͦ & fr̃s dona peipiunt. a sor¬
te tam̃ hereditatis aliem. qr siue infideles
seu carnales. qͥ intra fidei ꝓfessionẽ tenent᷑
ad hereditatis ȩternę sortẽ ñ ueniunt. s tam̃
suꝑne largitatis głiã teporalit̾ consequuntur.
suas. & si in quib dã ꝑ accensũ mñtis in thoro
contẽplatioms non hab&. Que uidelic& tales
amme quasi puellȩ rebeccȩ sunt. qr sequunt᷑
morib. s. tam̃ ad contẽp̾ationis thoꝵ mimme
ascendunt. Nla isdẽ puer qͦsdã habuit in comita

Expanded text:
res ejus dona percipiunt, quia hi qui in ea fidem verbotenus tenent, sed tamen professionem suam moribus non sequentes carnaliter vivunt, benigne a fidelibus honorari solent pro eo quod esse fideles videntur. Mater ergo et fratres dona percipiunt, a sorte tamen haereditatis alieni; quia sive infideles, seu carnales, qui intra fidei professionem tenentur, ad haereditatis aeternae sortem non veniunt, sed tamen supernae largitatis gloriam temporaliter consequuntur. suas. Nam etsi in quibusdam per ascensum mentis in thoro contemplationis non habitet, quae videlicet tales animae quasi puellae Rebeccae sunt, quia sequuntur moribus, sed tamen ad contemplationis thorum minime ascendunt. Nam et isdem puer quosdam habuit in comita
Abbreviated transcription (Latin):
de. duodeci duces generabit. & faciã illũ in gen¬
tẽ magnã. Pactũ uͦ meũ statuã ad isaac. quem
pari& tͥ sara tepore isto in anno atcero. Deniq¬
ẽ. quod augeretur ⁊ multiplicaretur ualde. &¬
duodecĩ duces generar&. cũ multitudo carnaliũ
uideoꝵ ex duodecĩ patriarchis genita in duodecĩ
tribub disꝑtita sit. Pactũ uͦ dñi cũ isaac ẽ. Hoc
ẽ popło credentiũ quẽ mat̾ ecłia ꝑ fidẽ & aquã¬
generauit. eiq fedus constitutũ ẽ. sempitñũ. quia
quo genuit sara isaac significat tepora regene¬
rationis in quib xp̃i sanguis fusus. & humanũ

Expanded text:
de. Duodecim duces generabit, faciamque illum in gende. Duodecim duces generabit, faciamque illum in gentem magnam: Pactum vero meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sara te dictum est, quod augeretur et multiplicaretur valde, duodecimque duces generaret, cum multitudo carnalium Judaeorum, ex duodecim patriarchis genita, in duodecim tribus dispertita sit. Pactum vero Domini cum Isaac est, hoc est populo credentium, quem mater Ecclesia per fidem et bageneravit, eique foedus constitutum est sempiternum, quia m. Annus ergo alter, quo genuit Sara Isaac, significat tempora regenerationis, in quibus Christi sanguis fusus, et humanum
Abbreviated transcription (Latin):
& dix̃ in corde suo. Si centenario nascet᷑ filius¬
& si sara nonagenaria pariet. Et qr pꝰ paululũ
seqr̃. & uocabis nomen eiꝰ isaac. diuersa opmio ẽ.
s una ethimoligia. Quare appellatus sĩt isiac.
int̾ptatur enim risus. Alii dicunt qr sara riserit.
ideo risũ uocatũ eẽ. qd falsum ẽ. alii qͥa riserit
abrahã. qđ nos ꝓbamus. Fost quã enĩ ad risum
abrahe uocatꝰ ẽ. filius eiꝰ isaac. tunc legimꝰ risis¬
se & sarã. Sciendũ autẽ qđ .iiiiͬ. in ueteri testam̃¬
to absq ullo uelamine nominib anteꝗͣ nasceren¬
tur uocati sunt. ismael asaac. salomon. & iosias.
scripturas lege. Pixitq ad dm̃. Utinã ifmael
tua pari& tͥ filiũ. uocabisq nom̃ eiꝰ isaac. et
constituã ei paetũ meũ in fẽdus sempit̾nũ & se¬
mim eiꝰ post eũ. Suꝑ ismael quoq exaudiui te.
Ecce benedicã ei. & augebo & multiplicabo eũ ual¬

Expanded text:
et dixit in corde suo, Si centenario nascetur filiuset dixit in corde suo, Si centenario nascetur filius, et Sara nonagenaria pariet? Et post paululum: Et vocabis nomen ejus Isaac. Diversa opinio, sed una est etymologia, quare appellatus sit Isaac. Interpretatur enim Isaac, risus. Alii dicunt, quod Sara riserit, ideo eum risum vocatum esse, quod falsum est. Alii vero quod riserit Abraham, quod et nos probamus. Postquam enim ad risum Abrahae, vocatus est filius ejus Isaac, tunc legimus risisse et Saram. Sciendum tamen quod quatuor in veteri Testamento absque ullo velamine, nominibus suis antequam nascerentur, vocati sunt: Ismael, Isaac, Salomon, et Josias. Lege Scripturas. Et dixit tua pariet tibi filium, uocabisque nomem eius Isaac. Et constituam pactum meum illi in foedus sempiternum, et femini eius post eum. Super Ismael quoque exaudiui te, ecce benedicam ei, et multiplicabo eum ual
Abbreviated transcription (Latin):
mael. s ꝑ regenerationẽ futurũ erat .i. ibidẽ im¬
pata ẽ. cireu̾cisio qͣndo de sara ꝓmittit᷑ filius
in tipo ȩcclie. ñ qͣndo ismael qͥ tipũ tenuit ude¬
oꝵ. Errant qͥ putant pͥmũ sarã ꝑ unũ .r. scriptũ
eptias suspicant᷑. Cũ utiq ut cũq uolunt ei uoca¬
bulũ cõmutatũ: ñ grecã s hebreã deb& habere
rationẽ cũ ipsum nom̃ hebraicũ sit. Nlemo alte¬
ra lingua quã piã uocans ethimologiã uocabu¬
li sumit ex altera. Sarai gͥ pͥmũ uocata ẽ. ꝑ. sin. Res. ion
tur & uocata ẽ. sarra. Causa autẽ ita nominis
mutati hec ẽ. qđ ante dicebatur pͥnceps mea.
unius tantumͦ domus. mat̾ & familie. p̾ea dr̃ ab¬
solute pͥnceps omĩum qͥppe gentiũ futura iã pͥn¬
ceps ẽ. Quidã pessime suspicant᷑ ante eã leprã
fuisse uocitatã & pꝰ̾ea pͥncipẽ cũ lepra sarath
habere similitudinẽ : in hebreo autẽ penitus ẽ.
diuersa. E⁊ cecidit abrahã suꝑ faciẽ suã. Erisit.¬

Expanded text:
futurum erat, id est ibidem imperata est circumcisio, quando de Sara promittitur filius in typo Ecclesiae, non quando Ismael qui typum tenuit Judaeorum. Errant qui putant primum Saram per unum r scriptum eptias suspicantur, cum utique utcunque volunt ei vocabulum commutatum, non Graecam, sed Hebraeam debeat habere rationem, cum ipsum nomen Hebraicum sit: nemo autem altera lingua quempiam vocans, etymologiam vocabuli sumit ex altera. Sarai igitur primum vocata est per sin, res, joth. tur: et vocata est SARA  . Causa autem ita nominis immutati, haec est, quod antea dicebatur, princeps mea, unius tantum domus materfamiliae. Postea vero s mea es: omnium quippe gentium futura jam princeps est. Quidam pessime suspicantur, ante eam lepram fuisse vocitatam, et postea principem: cum lepra SARATH   habere similitudinem; in Hebraeo autem penitus est di
Abbreviated transcription (Latin):
qr contugalis uita nec amundo lege diuisa ẽ. nec
tam̃ a gaudio salutis aliena. Sed tune in accio
ne uitã suã coniuges qͣsi in parua cuitate cu¬
stodiunt. qͣndo ꝓ se asudius p̃cib int̾cedur̃. Un¬

Expanded text:
quia conjugalis vita nec a mundo longe divisa est, nec quia conjugalis vita nec a mundo longe divisa est, nec tamen a gaudio salutis aliena. Sed tunc in actione hac vitam suam conjuges quasi in parva civitate custodiunt, quando pro se assidui
Abbreviated transcription (Latin):
salutis aliena. Itẽ alit̾. Ardentẽ sodomã fugere ẽ:
illicita carnis desideria declinare. Attitudo uͦ ẽ. mon¬
tiũ. mundicia continentiũ. Uel certe quasi in monte
st̃ qͥ etiã carnali copule inherent. s. tam̃ extra sus¬
cipiende ꝓlis admrxtionẽ debitã nulla earnis uo¬
luptate soluunt᷑. In monte quippe stare ẽ. fructũ
adherere. Sed qr multi sunt qͥ scelera qͥdẽ carnis de¬
serunt. nec tam̃ in conuigio poti usus solũmꝰ debiti
ura conseruant. Eociit quidẽ leth de sodoma s tam̃
relinqͥtur. s adhuc celsitudo coniugalis continen¬
tiȩ subtilit̾ ñ tenet᷑. Est in medio segor cuittas que
munt. in qua abigne defendantur. qr coniugalis
hec uita ñ qͥdẽ in uirtutib mira ẽ. s tam̃ a sup¬
pliciis secura. Unde iste loth ad angłm dicit.
Est cuntas hec uixta ad quã possũ fugere parua
& saluabor in ea. Mũquid ñ modica ẽ: & uiuet
anima mea. Iuxtu gͥ & ñ ad salutẽ tuta ꝑhibet᷑.

Expanded text:
fugere est illicita carnis incendia declinare. Altitudo vero montium est, munditia continentium. Vel certe, quasi in monte sunt, qui etiam carnali copulae inhaerent; sed tamen extra suscipiendae prolis admixtionem debitam, nulla carnis voluptate solvuntur. In monte quippe stare quid est nisadhaerere. Sed quia multi sunt qui scelera quidem carnis deserunt, nec tamen in conjugio positi, usus solummodo debiti jura conservant; exiit quidem Loth Sodoma, sed tamen relinquitur, sed adhuc celsitudo conjugalis continentiae subtiliter non tenetur. Est vero in medio Segor civitas, quatem inveniunt, in qua ab ignibus defendantur, quia conjugalis haec vita non quidem in virtutibus mira est, sed tamen a suppliciis secura. Unde et idem Loth ad angelum dicit, Est civitas hic juxta, ad quam possum fugere, parva, et salvabor in ea. Numquid non modica est, et vivet anim
Abbreviated transcription (Latin):
parte deformior si fide in dm̃ głiosior. Igit᷑
ꝑ dõ aliquid ꝑdere lucrũ ẽi ñ damnũ. Ita abra¬
hã fidei sue signũ accipiens. ñ deformatus ẽ.
s melioratus. Si enĩ aidã pactũ dĩ custodiss&¬
ũ abrahã hoc pactũ accepiss&. Sed qr ille in
hoc m̃bro culꝑã inobȩdientiȩ pͥmo agnouit.
decuit ui hoc m̃bro signũ obȩdientię scdo accepis¬
sa. ut ostenderet᷑ obedientes qͣndoq generasse
filios ad uitã dũ olim p̾uaricatores generarent
tuã ñ uocabis sarai s sarã. & benedicã ei. & ex
illa tͥ dabo filiũ cui benedicturus sum. eritq in
nationes & reges popłoꝵ orientur ex eo. Hinc iã
declaratur ꝓmissio de uocatione gentiũ in isaae

Expanded text:
parte deformior, sed fide in Deum gloriosior. Igitur parte deformior, sed fide in Deum gloriosior. Igitur pro Deo aliquid perdere, lucrum est, non damnum. Ita Abraham fidei suae signum accipiens non deformatus est, sed melioratus. Si enim Adam pactum Dei custodisset, Abraham hoc pactum non accepisset. Sed quia ille in hoc membro culpam inobedientiae primo agnovit, decuit ut iste in hoc membro signum obedientiae secundo accepisset; ut ostenderet obedientes quandoque generare filios ad vitam, dum olim praevaricatores generaverint tuam non vocabis Sarai, sed Saram, et benedicam ei, et ex illa dabo tibi filium, cui benedicturus sum: eritque in nationes, et reges populorum orientur ex eo. Hic jam declaratur promissio de vocatione gentium in Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
ad om̃s redemptionis gram ꝑtinere testatur. Ibi
parentũ mutant᷑ nomina : ut omĩa resonent gio¬
uitatẽ. Nã abrã qd antea uocabatur : int̾p̾tat᷑
pat̾ excelsus. abraã pat̾ multarũ gentiũ. Quo
nomine p̾nuntiabatur. qđ multe gentes fidei
eiꝰ uestigia sequerentur. Illud autẽ qͥd sit qđ di¬
etũ ẽ. masculus qͥ ñ ctreu̾cidetur octaua die: ꝑi
di irritũ ñ fecit. s qͥ eũ circũcidere neglexert̃.
nͥ ut significar& qđ paruuli ñ scđ̾m opus. sed
scđm originẽ in pͥmo homine pactũ dissi paue¬
runt : In qͦ om̃s peccauerunt. Nascunt᷑ enim¬
liber& ꝑibit anima illa de popło suo. qr pactũ
gno manducar&. ut ꝓbaretur si coplera&. hoc
an non. Credens enim filiũ se habiturũ ꝑ cuiꝰ
& in cuiꝰ nepotib castitatis & sobrietatis uni¬
cũ mansiss& exemplar. uide & in ea parte
corporis signũ fidei accepit. unde filius fidei
ñ carnis nasciturus erat. ne truncata corporis

Expanded text:
am redemptionis pertinere testatur. Ibi parentum mutantur et nomina, ut omnia resonent novitatem. Nam Abram, quod antea vocabatur, interpretatur pater excelsus, Abraham pater multarum. Quo nomine praenuntiabatur quod multae gentes fidei ejus vestigia sequerentur. 5. Illud autem quid sit, quod dictum est: Masculus qui non circumcidetur octava die, perDei irritum non fecit, sed qui eum circumcidere neglexerunt? nisi ut significaret quod parvuli non secundum opus, sed secundum originem in primo homine pactum Dei dissipaverunt, in quo omnes peccaliberaverit, anima ejus de populo suo, id est gno manducaret, ut comprobaretur, si compleret hoc, an non? Credens enim filium se habiturum, per cujus  in cujus nepotibus castitatis et sobrietatis unicum mansisset exemplar. Unde et in ea parte corporis signum fidei accepit, unde filius fidei, non carnis, nasciturus erat. Nec truncata corporis
Abbreviated transcription (Latin):
ificat. qđ a qͥnqͣginta iustis usq in decẽ si in¬
uenirentur in sodomis arcerit dñs urbẽ eẽ. sal¬
uandĩ : Numerũ eni qͥnqͣgenariũ ꝓpt̃ peniten¬
tie signum posuit. si forte conuerterent᷑ et
saluarentur. Quinqͥgenariꝰ enim semꝑ ad peni¬

Expanded text:
ificat quod a quinquaginta justis usque ad decem, si invenirentur in Sodomis, dixit Dominus urbem esse salvandam? Numerum quippe quinquagenarium propter poenitentiae signum posuit, si forte converterentur et salvarentur; quinquagenarius enim nume