comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rater quidã mecũ est inmonasterio conuersatus. ifi
scriptura sacra studiosissimus. qui me aetate pre ibat.¬
& exmultis quȩ nesciebã me ȩdificare consueuerat :¬
uius itaq narratione didici. qđ fuit quidã incãpaniae
partib intra quad ragesimũ romanȩ urbis miliarium.
nomine Benedictus. Et quidẽ etate iuuenis. sed moribus
grandẽ uus. & in seẽ conuersationis regula se fortiter
stringens. Quẽ totilȩ regis tẽpore cũ gothi repperissent.
hunc incendere cũ sua cella moliti sunt. Ignẽ nãq posu¬
erunt. sed inciscuitu arserunt omĩa. cella uero illius
igne cõburinon potuit. Quod uidentes gothi magisq
seuientes. atq hunc exsũo habitaculo trahentes. non
longe aspexertunt succensũ clrbanũ. qui coquendis panib
parabatur. eũq in illo ꝓiecerunt. dybanũq dauserunt.
Seddie altera ita in̾lesus inuentus est. ut non solũ eiꝰ caro
ab ignibus. sed neq ex trẽma ullo modo uestim̃ta cremarent᷑.

Expanded text:
rater quidam mecum est in monasterio conversatus, in Scriptura sacra studiosissimus, qui me aetate praeibat, et ex multis quae nesciebam, me aedificare consueverat. Hujus itaque narratione didici quod fuit quidam in Campaniae partibus intra quadragesimum Romanae urbis miliarium nomine Benedictus; et quidem aetate juvenis, sed moribus grandaevus, et in sanctae conversationis regula se fortiter stringens. Quem Totilae regis tempore cum Gothi reperissent, hunc incendere cum sua cella moliti sunt. Ignem namque supposuerunt, sed in circuitu arserunt omnia, cella vero illius igne comburi non potuit. Quod videntes Gothi, magisque saevientes, atque hunc ex suo habitaculo trahentes, non longe aspexerunt succensum clibanum, qui coquendis panibus parabatur, eumque in illo projecerunt, clibanumque clauserunt. Sed die altero ita illaesus inventus est, ut non solum ejus caro ab ignibus, sed neque extrema ullo modo vestimenta cremarentur.
Abbreviated transcription (Latin):
persticit. iurans qd non receder&. nisi ei filium re¬
suscitar&. Quẽ mox dĩ famulus. inquisiuit dicens.
U bi est: Cui ille respondit. Ecce corpus eiꝰ. ad ianuã
monasterii iac&. Ubidũ uirdĩ cũ fratrib ꝑueniss&.
flexit genu. & suꝑ corpusculũ infantuli incubuit.
seseq erigens. ad cȩlũ palmas tetendit dicens.
Dnẽ non aspicias peccata mea. sed fidẽ huius hominis
qui resuscitari filiũ suũ rogat. & redde in hoc
corpusculo animã quã abstulisti. Ulix in oratione
uerba cõpleuerat. & regrediente anima ita cor-¬
pusculũ pueri omne contremuit. ut sub oculis omium
qui aderant apparuerit concussione mirifica tre¬
mendo palpitasse. Cuius mox manũ tenuit. & eum
patri uiuentẽ atq in colomẽ reddidit. Liqu&
petre. qua hoc miraculũ in potestate non habuit.
quod ꝓstratus pecit ut exhibere potuiss&.

Expanded text:
perstitit, jurans quod non recederet, nisi ejus filium reperstitit, jurans quod non recederet, nisi ejus filium resuscitaret. Quem mox Dei famulus inquisivit, dicens: Ubi est? Cui ille respondit: Ecce corpus ejus ad januam monasterii jacet. Ubi cum vir Dei cum fratribus pervenisset, flexit genua, et super corpusculum infantis incubuit, seseque erigens, ad coelum palmas tetendit dicens: Domine, non aspicias peccata mea, sed fidem hujus hominis, qui resuscitari filium suum rogat, et redde in hoc corpusculo animam quam abstulisti. Vix in oratione verba compleverat, et regrediente anima ita corpusculum pueri omne contremuit, ut sub oculis omnium qui aderant, apparuerit concussione mirifica tremendo palpitasse. Cujus mox manum tenuit, et eum patri viventem atque incolumem dedit. Liquet, Petre, quia hoc miraculum in potestate non habuit, quod prostratus petiit, ut exhibere potuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
Quadã die cũ fratrib ad agri opera fuerat egressus.
quidã uero rusticus defuncti filii corpus in ulnis
ferens. orbitatis luctu estuans ad monasteriũ uenit.
Benedictũ patrẽ quȩ siuit. Qui cũ dictũ ess&. quia
isdẽ pater cũ frĩbus in agro moraretur. ꝓtinus ante
monasterii ianuã corpus extincti filii proiecit. &¬
dolore turbatus. ad inueniendũ uenerabilẽ patrẽ
sese concitus incursum dedit. Eadem uero hora.
uii. dĩ ab agri opere iã tũ fratribus reuertebatur.
Quẽ mox ut orbatus rusticus aspexit. clamare cepit.
Redde filiũ meũ. redde filiũ meũ. Uir autem dĩ.
in hac uocȩ substitit dicens. Nũ qui& ego filiũ tuum
abstuli Cui ille respondit. Mortuus est. ueni
resuscita eum. Quod mox ut dĩ famulus audiuit.
ualde contristatus est dicens. Recedeͣ fratẽs. recedeͣ.
haec nr̃ã non sunt. sed scõrũ apłorum sunt. Quid nob̃
onera uultis imponere. quȩ non possumus portare.
At ille quẽ nimius cogebat dolor in sua petitione

Expanded text:
Quodam die cum fratribus ad agri opera fuerat egressus. Quidam vero rusticus defuncti filii corpus in ulnis ferens, orbitatis luctu aestuans, ad monasterium venit, Benedictum patrem quaesivit. Cui cum dictum esset quia idem Pater cum fratribus in agro moraretur, protinus ante monasterii januam corpus exstincti filii projecit, et dolore turbatus, ad inveniendum venerabilem Patrem sese in cursum concitus dedit. Eadem vero hora vir Dei ab agri opere jam cum fratribus revertebatur. Quem mox ut orbatus rusticus aspexit, clamare coepit: Redde filium meum, redde filium meum. Vir autem Dei in hac voce substitit, dicens: Nunquid ego filium tuum tibi abstuli? Cui ille respondit: Mortuus est, veni, resuscita eum. Quod ut mox Dei famulus audivit, valde contristatus est, dicens: Recedite, fratres, recedite; haec nostra non sunt, sed sanctorum apostolorum. Quid nobis onera vultis imponere, quae non possumus portare? At ille, quem nimius cogebat dolor, in sua petitione
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ ȩcclesia oleũ de ess&. & p̃dictus dĩ famulꝰ
unde lãpades accender& omni modo non haber&.
omnes candelas ȩcclesiae impleuit aqua. atq.
exmore in medio papẏrũ posuit. quas allato
igne succendit. Sicq aqua arsit inlãpadib.
ac si oleum fuiss&. Perpende igitur petre
cuius meriti iste uir fuerit. qui necessitate

Expanded text:
eadem Ecclesia oleum deesset, et praedictus Dei famulus eadem Ecclesia oleum deesset, et praedictus Dei famulus unde lampades accenderet omnino non haberet, omnes lampades Ecclesiae implevit aqua, atque ex more in medio papyrum posuit; quas allato igne succendit, sicque aqua arsit in lampadibus ac si oleum fuisset. Perpende igitur, Petre, cujus meriti vir iste fuerit, qui necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
Qui corruentes in terrã. tandiu uexati sunt.
quo usq hoc cuncti &iã qui foris erant longo.¬
bardi cognoscerent. quatinus locum sacrum
temerare ulterius non auderent. Sicq. uir
sc̃s dũ discipulos defendit. &iã multis post
remediũ illuc fugientib praęstitit.
uiusdã coepiscopi mei didici relatione quod
narro: qui in anchonitana urbe ꝑ annos multos
in monachico habitu deguit. ibiq uitam non
mediocriter religiosã duxit: Quo &iã quidã
nrĩ iam ꝓuectioris ȩtatis qui ex eisdẽ sunt
partib at testantur. Iuxta eam nãq ciuitatẽ
ȩcclesia beati mas trris stephani sita est. inquã
uir uitȩ uenerabilis constantius nomine. man¬
sionarii functus officio deseruiebat. Cuius
scĩtatis opinio sese ad notitiã hominũ longe
lateq tetenderat. quia isdẽ uir funditus
terrena despiciens. toto ad nisu mentis ad sola
carlestia flagrabat. Quadã uero die dũ in

Expanded text:
Qui corruentes in terram tandiu vexati sunt, Qui corruentes in terram tandiu vexati sunt, quousque hoc cuncti, etiam qui foris erant, Langobardi cognoscerent, quatenus locum sacrum temerare ulterius non auderent. Sicque vir sanctus dum discipulos defendit, etiam multis post remedium illuc fugientibus praestitit.ujusdam coepiscopi mei didici relatione quod narro: qui in Anconitana urbe per annos multos in monachico habitu deguit, ibique vitam non mediocriter religiosam duxit; cui etiam quidam nostri jam provectioris aetatis, qui ex eisdem sunt partibus, attestantur. Juxta eam namque civitatem ecclesia beati martyris Stephani sita est, in qua vir vitae venerabilis, Constantius nomine, mansionarii functus officio deserviebat : cujus sanctitatis opinio sese ad notitiam hominum longe lateque tetenderat, quia idem vir funditus terrena despiciens, toto annisu mentis ad sola coelestia flagrabat. Quadam vero die dum in
Abbreviated transcription (Latin):
iacer& ꝑpendere acuereri curauit. Cum
repente turbo caelitus factus. rebus illic omĩb
insua stabilitate manentibus. arcã quae super¬
posita sepulchro eius fuerat extulit. longeq
proiecit. ut palã cuncti cognoscerent quanti
ess&c meriti. is cuͥus illic corpus iacẽr&.
a &iã quae sub iungo. p̃dicti uenerabilis
uiri fortunati qui ualde mihi ȩtate. opere.
& simplicitate plac&. relatione cognoui.
Candẽ ualeriȩ ꝓuintiã longobardis intrantib
ex monasterio reuerentissimi uiri aequitii
in p̃dictũ oratoriũ ad sepulchrũ eius monachi
fugerunt. Cumq longobardi sȩuientes orato¬
riũ intrassent. corperunt eosdẽ monachos foras
trahere . ut eos aut ꝑtormenta discuterent.
aut gladiis necarent. Quorũ unus ingẽmuit.
atq acridolore cõmotus. clamauit. Heu scẽ
aequiti. plac& tibi quod trahimur. & non
nos defendas.Ad cuius uocẽ. ꝓtinus sae ui¬
entes longobardos in mundus sp̃s inuasit :

Expanded text:
jaceret, perpendere 173 ac vereri curavit. Tunc jaceret, perpendere 173 ac vereri curavit. Tunc repente turbo coelitus factus, rebus illic omnibus in sua stabilitate manentibus, arcam, quae superposita sepulcro ejus fuerat, extulit, longeque projecit, ut palam cuncti cognoscerent quanti esset meriti is cujus illic corpus jaceret. Etiam ea quae subjungo, praedicti venerabilis viri Fortunati, qui valde mihi aetate, opere et simplicitate placet, relatione cognovi. Eamdem Valeriae provinciam Langobardis intrantibus, ex monasterio reverentissimi viri Equiti in praedicto oratorio ad sepulcrum ejus monachi fugerunt. Cumque Langobardi saevientes oratorium intrassent, coeperunt eosdem monachos foras trahere, ut eos aut per tormenta discuterent, aut gladiis necarent. Quorum unus ingemuit, atque acri dolore commotus clamavit: Heu, heu, sancte Equiti, placet tibi quod trahimur, et nos non defendis? Ad cujus vocem protinus saevientes Langobardos immundus spiritus invasit.
Abbreviated transcription (Latin):
nes sumus. Anmente excedit. quod dauid
qui ꝓphetiȩ spm̃ habere consueuerat. contra
in nocentẽ ionathȩ filiũ sententiã dedit. cum
uerba pueri mentientis audiuit : Quod tam̃
quia ꝑ dauid factũ est. & occultũ dĩ iudicium
iustũ credimus. & tamen humana ratione qualit̾
iustũ fuerit non uidemus. Iuid ergo mirum si
ore mentientiũ aliquando in aliud ducimur.
qui ꝓphetar non sumus. Multum uero est
quod unius cuiusq praesulis mentẽ. curarum
densitas deuastat. Cumq animus diuiditus
ad multa. fit minor ad singula: Iantoq ei in
una qualib& re subripitur. quanto latius in
multis occupatur PETRUS : U¬
era sunt ualde
quȩ dicis. GREGORIUS: SI¬
lere non debeo.
quod de hoc uiro abbate quondã meo. reuereri¬
tissimo ualentione narrante cognoui.
iebat namq quia corpus eius dum in beati
laurentii martyris oratorio ess& humatũ. suꝑ
sepulcrũ illius rusticus quidã arcã cum fru¬
mento posuit. nec quantus qualisq uir illic

Expanded text:
nes sumus? An mente excidit quod David, qui prophetiae spiritum habere consueverat, contra innocentem Jonathae filium sententiam dedit, cum verba pueri mentientis audivit? Quod tamen quia per David factum est, et occulto Dei judicio justum credimus, et tamen humana ratione qualiter justum fuerit, non videmus. Quid ergo mirum si ore mentientium aliquando in aliud ducimur, qui prophetae non sumus? Multum vero est quod uniuscujusque praesulis mentem curarum desitas devastat. Cumque animus dividitur ad multa, fit minor ad singula: tantoque ei in una qualibet re subripitur, quando latius in multis occupatur. PETR. Vera sunt valde quae dicis. GREGOR. Silere non debeo, quod de hoc viro abbate quondam meo reverentissimo Valentino narrante, agnovi. Aiebat namque quia corpus ejus dum in beati Laurentii martyris oratorio esset humatum, super sepulcrum illius rusticus quidam arcam cum frumento posuit, nec quantus qualisque vir illic
Abbreviated transcription (Latin):
alegione quȩ hominẽ tenebat. dictũ est. Si eicis nos
mitte nos ingregẽ porcorũ. Qui hanc & ab homine
expulit. & inporcos ire . eosq in abyssũ mittere concesst
Exqua re &iã hoc colligitur. qͦd̃ absq concessione om̃i¬
potentis dĩ. nullã malignus sp̃s contra hominẽ potestatꝰ
habeat. qͥ inporcos intrare non potuit. nisi per missud:
I ergo nos necesse est sponte subdi. cui & aduersa omnia
sibiciuntur in uita. ut tanto nr̃ĩs hostib potentiores simus.
quanto cũ auctore omĩum unũ efficimur per humilitatem.
uid autẽ mirũ si electi qͥq in carnepositi multa facere mirabilit̃
possunt. quoꝵ ipsa quoq ossamortua plerũq in multis miraculis uiuunt

Expanded text:
legione, quae hominem tenebat, dictum est: Si ejicis nos, mitte nos in gregem porcorum . Qui hanc et ab homine expulit, et in porcos 329 ire, eosque in abyssum mittere concessit. Ex qua re etiam hoc colligitur, quod absque concessione omnipotentis Dei nullam malignus spiritus contra hominem potestatem habeat, qui in porcos intrare non potuit nisi permissus. Illi ergo nos necesse est sponte subdi, cui et adversa omnia subjiciuntur invita, ut tanto nostris hostibus potentiores simus, quanto eum auctore omnium unum efficimur per humilitatem. Quid autem mirum, si electi quique in carne positi multa facere mirabiliter possunt, quorum ipsa quoque ossa mortua plerumque in multis miraculi vivunt
Abbreviated transcription (Latin):
uãuis sola quȩ in italia gesta sunt narrare decreuerĩ
uisne tamen ut ꝓostendenda eiusdẽ arrianȩ hereseos
dãpnatione transeamus uerbo adhispaniam. atq
inde ꝑ affricã ad italiam ueniamus:

Expanded text:
uamvis sola quae in Italia gesta sunt narrare decreveram, visne tamen ut, pro ostendenda ejusdem Arianae haereseos damnatione, transeamus verbo ad Hispanias, atque inde per Africam ad Italiam redeamus?
Abbreviated transcription (Latin):
ac dere. temere diffinire nil
audeo. Nonnulli nãq in quadã terrarũ parte
infernũ esse putauerunt. alii uero hunc sub terra
esse estimant. sed tamen hoc animũ pulsat. qͥ a si id ento
infernũ dicimus quia inferius iac&. qđ a terra ad
cȩlũ est. hoc esse inferius. deb& a terra. Vnde & fos¬
tasse ꝑpsalmistã dicitur. Liberasti animã meã. ex
inferno inferiori. Ut infernus superios terra

Expanded text:
ac de re temere definire nil audeo. Nonnulli namque in quadam terrarum parte infernum esse putaverunt: alii vero hunc sub terra esse aestimant. Sed tamen hoc animum pulsat, quia si idcirco infernum dicimus quia inferius jacet, quod terra ad coelum est, hoc esse infernus debet ad terram. Unde et fortasse per Psalmistam dicitur: Liberasti animam meam ex inferno inferiori ; ut infernus superior in terra
Abbreviated transcription (Latin):
supprimo. qͥa ad alia festino.
uã multos intra scẽ ȩccłȩ gremiũ constitutos. deuita
animȩ post mortẽ carnis ꝑpendo dubitare. quȩso ut
debeas uelquȩ exratione suppetunt. uel siqua animarũ
gempla animo occurrunt ꝓmultorũ ȩdificatione dicere
ut hi qui suspicantur. discant cũ carne animam non finire.
aboriosum ualde hoc opus est. &¬

Expanded text:
supprimo, quia ad alia festino. PETR. Quia multos intra sanctae Ecclesiae gremium constitutos de vita animae post mortem carnis perpendo dubitare, quaeso ut debeas, vel quae ex ratione suppetunt, vel si qua animarum exempla animo occurrunt, pro multorum aedificatione dicere, ut hi qui suspicantur, discant cum carne animam non fiairi. GREGOR. Laboriosum valde hoc opus est,
Abbreviated transcription (Latin):
dmiranda sunt ualde haec. quȩ me inuenio
nunc usq latuisse. Sed quid esse dicimus. qđ
tales uisi modo neq unt inueniri.
GRGORIUS

Expanded text:
dmiranda sunt valde haec, quae me 205 invenio nunc usque latuisse. Sed quid esse dicimus quod modo tales viri nequeunt inveniri. GREGOR
Abbreviated transcription (Latin):
alienus ess&. & culpã uelud expietate ꝑpetrar&. Peruicinas
itaq hunc mulieres detulit . eũq. omĩb ostendit. ac necui.
earũ remansiss& inquisiuit. Omẽs autẽ quȩ pridiȩ panes
coxerant. suũ hunc esse negauerunt. atq panes suos ex
integro numero a clibano retulisse ꝓfessȩ sunt: Tunc
letus uirdĩ ꝑrexit ad multos artifices cum uno pane. ut
omĩpotenti dõ grãs agerent ãmonuit. & qͥd eis annonã
pbuerat indicauit : Eisq ad refectionẽ ꝓtinus inuitatis.
inuentũ panẽ apposuit. Quib sufficienter pleneq
satiatis. plura exeo quã ipse panis fuerat. fragm̃ta collegit.
Quẽ die quoq altero eis ad refectionẽ intulit. sed id quod
exfragmentis supererat. ipsa quoq quȩ apposita fuerant
fragm̃ta superabat. Pactũq est. ut ꝑdies decem omẽs
illi artifices atq operarii exillo uno pane satiati. hunc
& cotidie ederent. & ex eo cotidie qͦđ edi poss& incras-¬

Expanded text:
alienus esset, et culpam velut ex pietate perpetraret. Per vicinas alienus esset, et culpam velut ex pietate perpetraret. Per vicinas itaque hunc mulieres detulit, eumque omnibus ostendit, ac ne cui earum remansisset inquisivit. Omnes autem quae pridie panem coxerant, suum hunc esse negaverunt, atque panes suos numero integro se a clibano retulisse professae sunt. Tunc laetus vir Domini perrexit ad multos artifices cum uno pane; ut omnipotenti Deo gratias agerent admonuit; et quia eis annonam praebuerat, indicavit; eisque ad refectionem protinus invitatis inventum panem apposuit. Quibus sufficienter pleneque satiatis, plura ex eo quam ipse panis fuerat, fragmenta collegit. Quae die quoque altero eis ad refectionem intulit; sed id quod ex fragmentis supererat, ipsa quoque, quae apposita fuerant, fragmenta superabat. Factumque est ut per dies decem omnes illi artifices atque operarii ex illo uno pane satiati, hunc et quotidie ederent, et ex eo quotidie quod edi posset in cras
Abbreviated transcription (Latin):
dedit quod postulauit.
lio quoq tempore.
uehemens ubiq fames incubuerat. & beati LAREN TII
mastyris ȩccła alango bardis fuerat incensa: Quã uir
dĩ restaurare cupiens. multos artifices ac plures submi¬
nistrantes operarios adhibuit. quib necesse erat ut
cotidiani suptus laborantib sine dilatione p̃berentus.
sed exigente eiusdẽ famis necessitate. panis de fuit. Cx̧pere
laborantes instanter uictũ quȩrere. qͥa uires ad laborẽ
ꝓsinopiã non haberent. Quod uirdĩ audiens. eos uerbis
consolabat᷑ foris ꝓmittendo qđ deerat. sed ipse grauiter
anxiebat̾ intus. exhibere cibũ non ualens quẽ promittebat.
Cũ uero huc illucq anxius ꝑger&. deuenit ad clybanũ inquo
uicinȩ mulieres pridie coxerant panes. ibiq incuruatus
aspexit. ne fortasse panis a coquentib remansisser. Qum
repente panẽ mirȩ magnitudinis. atq insoliti candoris inuenit
Quẽ tulit quidẽ. sed deferre artificib noluit. ne fortasse

Expanded text:
dedit quod postulabat. dedit quod postulabat. Alio quoque tempore vehemens ubique fames incubuerat, et beati Laurentii martyris ecclesia a Langobardis fuerat incensa. Quam vir Dei restaurare cupiens, multos artifices ac plures subminquotidiani sumptus laborantibus sine dilatione praeberentur. Sed exigente ejusdem 361 famis necessitate, panis defuit; coeperuntque laborantes instanter victum quaerere, quia vires ad laborem per inopiam non haberent. Quod vir Dei audiens, eos verbis consolabatur foris, promittendo quod deerat; sed ipse graviter anxiabatur intus, exhibere cibum non valens quem promittebat. Cum vero huc illucque anxius pergeret, devenit ad clibanum, in quo vicinae mulieres pridie panes coxerant, ibique incurvatus aspexit, ne forte panis a coquentibus remansisset. Tunc repente panem mirae magnitudinis, atque insoliti candoris invenit: quem quidem tulit, sed deferre artificibus noluit, ne fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
&iubendo pocius quã petendo eũ sibi impleridixit. Sed
gentiles uiri quia toto iã die frustra laborauerant. atq
ab oliuis exigere oleũ torquendo non poterant. uerba
illius moleste susceperunt. eũq in iurus sectati sunt:
Quib uirdĩ lȩtiori adhuc uultu respondit dicens. Sic prome
oretis. Istũ utrẽ sanctulo impleatis. Et sic auobis reuertet᷑:¬
Cũq illi & exoliuis oleũ defluere non cernerent. & uirum
dĩ ad implendũ utrẽ sibi insistere uiderent. uehementer
accensi. maiorib hunc uerborũ contumelus de testari
cȩperunt. Uir autem dĩ uidens qđ exp̃lo oleũ nullo modo
exir&. aquã sibi dari petit: Quã cunctis uidentibus
benedixit. atq inprelo suis manib iactauit. Ex qua
ꝓtinus benedictione tanta ubertas olei erupit. ut lango¬
bardi qͥ prius diu in cassũ laborauerunt. non solum sua
uascula omĩa. sed utrẽ quoq quẽ uir dĩ detulerat implerent

Expanded text:
et jubendo potius quam petendo eum impleri sibi dixit. Sed et jubendo potius quam petendo eum impleri sibi dixit. Sed gentiles viri, qui tota jam die frustra laboraverant, atque ab olivis exigere oleum torquendo non poterant, verba illius moleste susceperunt, eumque injuriis insectati sunt. Quibus vir Domini laetiori adhuc vultu respondit, dicens: Sic pro me oretis, istum utrem Sanctulo impleatis, et sic a vobis revertetCumque illi ex olivis oleum defluere non cernerent, et virum Dei ad implendum utrem sibi insistere viderent, vehementer accensi, majoribus hunc verborum contumeliis detestari coeperunt. Vir autem Dei videns quod ex prelo oleum nullo modo exiret, aquam sibi dari petiit, quam cunctis videntibus benedixit, atque in prelum suis manibus jactavit. Ex qua protinus benedictione tanta ubertas olei erupit, ut Langobardi, qui prius diu incassum laboraverant, non solum sua vascula omnia, sed utrem quoque quem vir Dei detulerat implerent,
Abbreviated transcription (Latin):
nte dies quoq fere
quadraginta. uidisti apud me eũ cuius superius memoriã
feci uenerabilis uitȩ presbiterũ sanctulũ nomine. qui
ad me exnursiȩ prouintia annis singulis uenire consueuit.
Sed exeadẽ ꝓuintia qͥdã monachus ante triduũ uenit. qui
grauis nuntii merore me ꝑculit. quia eundẽ uirũ obisse
nuntiauit. Huius ergo uiri. & sinon sine gemitu dulcedinis
recolo. iã tamen sine formidine uirtutes narro. quas a
uicinis eiꝰ sacerdotib mira ueritate & sĩplicitate p̃ditis
agnoui. Et sicut intes amantesse animos magnũ caritatis
familiaritas ausũ p̃b&. ame plerũq ex dulcedine coactus.
ipsequoq dehis quȩ egerat extrema quȩdã fateri cogebat᷑.
Hic nãq quodã tẽpore cũ in prelo lango bardi oliuam
p̃merent. ut in oleũ liquari debuiss&. sicut iocundi erat
& uultus & animi. utrẽ uacuũ ad prelũ detulit. laboran¬
tesq langobardos lxto uultu salutauit. utrem protulit.¬

Expanded text:
nte dies quoque fere quadraginta vidisti apud me eum cuius superius memoriam feci, venerabilis vitae presbyterum Sanctulum nomine, qui ad me ex Nursiae provincia annis singulis venire consuevit. Sed ex eadem provincia quidam monachus ante triduum venit, qui gravis nuntii moerore me perculit, quia eundem virum obiisse nuntiavit. Huius ergo viri etsi non sine gemitu dulcedinis recolo, cum tamen sine formidine virtutes narro, quas a vicinis eius sacerdotibus mira veritate et simplicitate praeditis agnovi. Et sicut inter amantes se animos magnum caritatis familiaritas ausum praebet, a me plerumque ex dulcedine exactus, ipse quoque de his quae egerat extrema quaedam fateri cogebatur. Hic namque quodam tempore cum in praelo Langobardi olivam praemerent, ut in oleum liquari debuisset, sicut iocundis erat et vultus et animi, utrem vacuum ad praelum detulit laborantesque Langobardos laeto vultu saluta
Abbreviated transcription (Latin):
uirdĩ ad eos uenir&. cuncta horti illius spatia qͣ inculta
fuerant coluerunt. Quib uirdĩ mox ut ingressus est. ait.
Audite fr̃s. multũ laborastis. iã qui esçite. uib ilico alim̃ta
quȩ detulerat p̃buit. eosq post tanti laboris fatigationẽ
refecit. Sufficienter autẽ refectis. dixit. Nolite malũ
facere. quoties de horto aliqͥđ uultis. ad horti aditum
uenite. tranquille petite. cũ benedictione accipite. &
afurti prauitate cessate. Quos statĩ collectis holerib
onus tari fecit. Actũq est. ut qͥ ad hortum nocituri
uenerant. cũ laboris sui p̃mio. & repleti abeo & in nocuir edri
lio quoq tẽpore. accesserunt ad eũ peregrini qͥdã

Expanded text:
vir Domini ad eos veniret, cuncta horti illius spatia quae inculta vir Domini ad eos veniret, cuncta horti illius spatia quae inculta fuerant coluerunt. Quibus vir Domini mox ut ingressus est, ait: Gaudete, fratres, multum laborastis, jam quiescite. Quibus illico alimenta quae detulerat praebuit, eosque post tanti laboris fatigationem refecit. Sufficienter autem refectis ait: Nolite malum facere, sed quoties de horto aliquid vultis, ad horti aditum venite, tranquille petite, cum benedictione percipite, et a furti pravitate cessate. Quos statim collectis oleribus onustari fecit. Actumque est ut qui ad hortum nocituri venerant cum laboris sui praemio et repleti ab eo et innocui redirent. Alio quoque tempore accesserunt ad eum peregrini quida
Abbreviated transcription (Latin):
monas terii possessiones quȩ offerebantur acciper&. ille
sollicitus suȩ pauꝑtatis custos. fortẽ sententiam tenebat
dicens. Monachus qͥ interra possessionẽ quȩsit. monachus
non est. Sic quippe metuebat pauꝑtatissuȩ securitatẽ
ꝑdere. sicut auaridiuites solent perituras diuitias custodire.
bi itaq ꝓphetiȩ spũ magnisq miraculis. cunctis longe
lateq habitantib uita eius in claruit.
Nam die quadã ad uesperũ in horto monasterii fecit
iactari ferramenta. quȩ usitata nos nomine. uangas.¬
uocamus. Dixit itaq discipulis suis: Tot uangas in hortũ
picite. &citius redite. Nocte uero eadẽ dũ exmore
cũ frĩbus ad exhibendas laudes dñõ surrexiss&. p̃cepit dicens.
Ite. &operariis nris pulmentũ coquite. ut mane primo paratũ
sit .Pacto autẽ mane. fecit deferri pulmentũ qͦđ parari iusserat:
tot in eo laborantes operarios inuenit. Ingressi qui ppefures
quas inuenerunt. & abea hora qua ingressisunt. quousq

Expanded text:
monasterii possessiones quae offerebantur acciperet, ille sollicitus suae paupertatis custos fortem sententiam tenebat, dicens: Monachus qui in terra possessionem quaerit monachus non est. Sic quippe metuebat paupertatis suae securitatem perdere, sicut avari divites solent perituras divitias custodire. Ibi itaque prophetiae spiritu magnisque miraculis cunctis longe lateque habitantibus vita ejus inclaruit. Nam die quadam ad vesperum in hortum monasterii fecit jactari ferramenta, quae usitato nos nomine vangasocamus. Dixit itaque discipulis suis: Tot vangas in hortum projicite, et citius redite. Nocte vero eadem dum ex more cum fratribus ad exhibendas laudes Domino surrexisset, praecepit, dicens: Ite et operariis nostris pulmentum coquite, ut mane primo paratum sit. Facto autem mane, fecit deferri pulmentum quod parari jusserat, tot in eo laborantes operarios invenit. Ingressi quippe fures quas invenerunt, et ab 305 ea hora qua ingressi sunt, quousque
Abbreviated transcription (Latin):
ta hoc esse ut asseris. magna ratio clamat. sed
quȩso de uenerabili patre Benedicto. quicquid ad huc
animo occurrit exsequere¬
lio quoq tẽpore. a quodã fideli uiro fuerat rogatus.
ut in eius p̃dio iuxta terracinensẽ urbẽ missis disci¬
pulis suis construere monasteriũ debuiss&. Qui
roganti consentiens. deputatis frĩbus patrem con¬
stituit. & quis ei secundus ess& ordinauit.
Quib euntibus. spondit dicens. Ite. & die illo ego
uenio. & ostendo uobis in quo loco oratorium.
in qͦ refectoriũ fratrũ. in quo susceptionẽ hospitũ
uel quȩq. sunt necessaria aedificare debeatis.
Qui benedictione ꝑcepta. ilico ꝑrexerunt. Et
constitũ diem magnopere prestolantes. paraue

Expanded text:
ta hoc esse, ut asseris, magna ratio clamat. Sed, quaeso, de venerabili Patre Benedicto quidquid adhuc animo occurrit, exsequerelio quoque tempore a quodam fideli viro fuerat rogatus ut in ejus praedio juxta Tarracinensem urbem missis discipulis suis construere monasterium debuisset. Qui roganti consentiens, deputatis fratribus Patrem constituit, et quis ei secundus esset ordinavit. Quibus euntibus spopondit dicens: Ite, et die illo ego venio, et ostendo vobis in quo loco oratorium, in quo refectorium fratrum, in quo susceptionem hospitum, vel quaeque sunt necessaria, aedificare debeatis. Qui benedictione percepta illico perrexerunt, et constitutum diem magnopere praestolantes, parave
Abbreviated transcription (Latin):
nũquã iam in hac uita uideretur.
uid alii sentiant ignoro. ego autẽ cunctis miraculis hoc
potius existimo essemiraculũ. quod ad uitã mortui redeant.¬
eorũq animȩ ad carnem exocculto reuocantur

Expanded text:
nunquam jam in hac vita videretur. PETR. Quid alii sentiant ignoro: ego autem cunctis miraculis hoc potius existimo esse miraculum, quod ad vitam mortui redeunt,eorumque animae ad carnem ex occulto revocantur.
Abbreviated transcription (Latin):
destituente subsistit. & nisi isdẽ misericors pat̾ qͥ pȩnã i rogas
patientiã prest&. mox ꝑ impatientiã peccatũ nobis ipsa auga
correptio peccatorũ : Fitq modo miserabili. ut culpa nrã
unde sperare debuit terminũ. inde sumat augnentũ Idcqo
nrã ds̃ infirma conspiciens flagellis suis misericordiã ꝑmisca
atq in ꝑcussione sua electis filiis nuc misericordit ostendit q¬
iustus est. ut sint qͥb postea debeat iuste misereri
ude uenerabilẽ senẽ dũ exteriorib: tenebris p̃mer&. interna luce¬
nuquã destituit. Quicũ flagello fatigaretur corporis.

Expanded text:
destituente subsistit, et nisi idem misericors Pater qui poenam irrogat destituente subsistit, et nisi idem misericors Pater qui poenam irrogat patientiam praestet, mox per impatientiam peccatum nobis ipsa auget correptio peccatorum, fitque modo miserabili ut culpa nostra unde sperare debuit terminum, inde sumat augmentum; idcirco nostra Deus infirma conspiciens, flagellis suis custodiam permiscet, atque in percussione sua electis filiis nunc misericorditer justus est, ut sint quibus postea debeat juste misereri. Unde venerabilem senem dum exterioribus tenebris premeret, interna nunquam luce destituit. Qui cum fla
Abbreviated transcription (Latin):
udã autẽ religiosus atq fidelissimus uir adhuc mihi
in monasterio posito narrauit. qđ aliqui esiciliȩ partibus
nauigioromã petentes. in mari medio positi. cuiusdã seruidĩ
qͥ in sãnia fuerat inclausus. ad cȩlum ferri animã uiderunt
Qui descendentes ad terrã. causãq an ita ess&c acta ꝑserutante
illo dre inuenerunt obi sse di famulũ. qͦ hunc adregna cȩlestio¬
dhuc in monasterio meo positus.
cuiusdã uenerabilis uiri relatione cognoui qͦđ dicos iebat en
qͥa uenerabilis pater nomine spes. monas teriũ construxit
in loco cui uocabulũ cample est. qͥ sexti ferme miliarii intep¬
iacente spatio. auetusta nursiȩ urbe disiungitur. Hunc
omp̃s & misericors ds̃ ab ȩt̃no uerbere flagellando ꝓtexit.
eiq dispensationis suȩ maximã & seueritatẽ seruauit & gran
Quantũq eũ prius flagellando diliger&. post modũ perfecte
uisionis aperiens. Sed qͥa nemo in uerbere illius gratia se

Expanded text:
dam religiosus atque fidelissimus vir adhuc mihi in monasterio posito narravit quod aliqui de Siciliae partibus navigio Romam petentes, in mari medio positi, cujusdam servi Dei qui in Samnio fuerat inclusus, ad coelum ferri animam viderunt. Qui descendentes ad terram, causamque an ita esset acta perscrutantes, illo die invenerunt obiisse Dei famulum, quo eum ad coelestidhuc in monasterio meo positus venerabilis viri relatione cognovi quod dico. Aiebat enim quia venerabilis Pater nomine Spes, monasterium construxit in loco cui vocabulum Cample est, qui sexti ferme milliarii interjacente spatio a vetusta Nursiae urbe disjungitur. Hunc omnipotens et misericors Deus ab aeterno verbere flagellando protexit, eique dispensationis suae maximam severitatem servavit et gratiam; quantumque eum prius flagellando diligeret, postmodum perfecte visionis aperiens. Sed quia nemo in verbere illius gratia se
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã ꝑtimescant. Sed dũ eorũ menti int̾norũ ciuiũ
sotietas ostenditur. a carnis suȩ copula. sine doloris & for¬
midinis fatigatione soluantus.
Quade re neq hoc
sileã. qͦđ probus omĩ potentis di famulus qͥ nunc in hac urbe
monasterio presto est qđ appellatur reatini. de probo

Expanded text:
sententiam pertimescant, sed dum eorum menti internorum civium sententiam pertimescant, sed dum eorum menti internorum civium societas ostenditur, a carnis suae copula sine doloris et formidinis fatigatione solvantur. Qua de re neque hoc sileam, quod Probus omnipotentis Dei famulus, qui nunc in hac urbe monasterio praeest, quod appellatur Renati, de Probo
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ille sentiens. cui tenuissimus inerat flatus. quantulo
adnisu ualuit. ut loqͥ potuiss&. inferue scente spũ collegit
uocẽ. atq erupit dicens. Recede ame mulier. adhuc
igniculus uiuit. paleã tolle. Illa igitur recedente.
crescente uirtute corporis. cũ magna cȩpit laetitia
clamare dicens. Bene ueniunt domini mei. bene ueniunt
domini mei. Quid ad tantillũ seruulũ urm estis dignati
conuenire. Venio uenio. gratias ago. gratias ago. Cuq
hoc iterata uoce crebro repeter&. quibus hoc dicer&.
noti sui qͥ illũ circũ steterant reqͥrebant. Quib ille ãmi¬
rando respondit dicens. Nũquid conuenisse hic seõs
Ecce uenio ecce uemo: Atq inteshȩc uerba animã reddidit
& qͥa ueracites scõs apłos uider ͭ.eos &iã sequendo testa¬
tus est. Iuod plerũq contingit iustis. ut in morte sua scõrũ
p̾cedentiũ usiones aspiciant. ne ipsa hora mortis suȩ penalẽ

Expanded text:
Quod ille sentiens, cui tenuissimus inerat flatus, quantulo Quod ille sentiens, cui tenuissimus inerat flatus, quantulo adnisu valuit, ut loqui potuisset, infervescente spiritu collegit vocem atque erupit, dicens: Recede a me, mulier, adhuc igniculus vivit, paleam tolle. Illa igitur recedente, crescente virtute corporis, cum magna coepit laetitia clamare, dicens: Bene veniant domini mei; 389 bene veniant domini mei; quid ad tantillum servulum vestrum estis dignati convenire? venio, venio, gratias ago, gratias ago. Cumque hoc iterata crebro voce repeteret, quibus hoc diceret noti sui, qui illum circumsteterant, requirebant. Quibus ille admirando respondit, dicens: Nunquid hic convenisse sanctos enio, ecce venio; atque inter haec verba animam reddidit. Et quia veraciter sanctos apostolos viderit, eos etiam sequendo testatus est. Quod plerumque contingit justis, ut in morte sua sanctorum praecedentium visiones aspiciant, ne ipsam mortis suae poenalem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa specie ostender&. ei uir ille quã siplici corde feruissoc¬
ed neq hoc sileã. qđ uir uenerabilis abbas stephanus
q non longe ante hoc in hac urbe defunctus est. quẽ ipse
&iã bene nosti. in eadẽ ꝓuintia nursie contigisse referebat
Airbat enĩ. qđ illic presbit̃ qͥdã cõmissã sibi cũ magnotimore
adse ꝓpius accedere nũquã sinebat: Eamq sibim&
ꝓpinquare nulla occasione ꝑmittens. abea sibi cõmuni¬
onẽ funditus familiaritatis absciderat. Habent quippe
scĩ uiri hoc ꝓpriũ. nã ut sẽꝑ ab i licitis longe sint. ase
cessaria. Nic ergo uenerabilis presbit̾ cũ longã uitae
impless& ȩtatẽ. anno quadragesimo ordinationis suȩ
in ardescente grauites febre correptus. ad extrema
ꝑductus est. Sed cũ eũ presbitera sua conspicer & solutis
iã mẽbris quasi inmorte distentũ. si quod ei adhuc uitale
spiramensess& narib eiꝰ.a.ꝓposita aure curauit dinoscere.

Expanded text:
ipsa specie ostenderet quam simplici corde eiipsa specie ostenderet quam simplici corde eied neque hoc sileam quod vir venerabilis abbas Stephanus, qui non longe ante hoc tempus in hac urbe defunctus est, quem ipse etiam bene nosti, in eadem provincia Nursiae contigisse referebat. Aiebat enim quod illic presbyter quidam commissam sibi cum magno timore ad se propius accedere nunquam sinebat, eamque sibimet propinquare nulla occasione permittens, ab ea sibi communionem funditus familiaritatis absciderat. Habent quippe sancti viri hoc proprium; nam ut semper ab illicitis longe sint, a se cessaria. Hic ergo venerabilis presbyter cum longam vitae implesset aetatem, anno quadragesimo ordinationis suae inardescente graviter febre correptus, ad extrema deductus est. Sed cum eum presbytera sua conspiceret solutis jam membris, quasi in morte distentum, si quod adhuc ei vitale spiramen inesset, naribus ejus apposita curavit aure dignoscere.
Abbreviated transcription (Latin):
anni quadrage simi fuiss& incȩcitate tẽpus exep̃tũ eidñs
lumen reddidit. uicinũ suũ obitũ denuntiauit. atq ut mo¬
nasteriis circũ quaq constructis uerbũ uitȩ p̃dicar& am¬
monuit: Iuatinꝰ corporis recepto lumine. uisitatis incis¬
cuitu frib: cordis lumen aperir&. Quistatĩ iussis obtem¬
perans. fratrũ cenobia circuiuit. mandata uitȩ quȩ agenda
didicerat p̃dicauit. Iuin todecimo igitur die ad monas¬
teriũ suũ ꝑ acta p̃dicatione reuersus est. ibiq. fratrib
conuocatis adstans inmedio. sacramentũ dominici corporis
& sanguinis sup̃sit. moxq cũ eis mysticos psalmorũ cantus
exorsus est. Qui illis psallentib: orationi intentus. animã
reddidit : Om̃s uero fr̃s qͥ aderant . exore eiꝰ exisse colũbã
uiderunt. Iuȩ mox aꝑto tecto oratorii egressa. aspici¬
entib frĩb penetrauit cȩlũ. Quius idcirto animã in co¬
lũbȩ specie apparuisse credendũ est. ut omp̃s ds̃ ex hac

Expanded text:
 in caecitate tempus expletum, ei Dominus lumen reddidit, et vicinum suum obitum denuntiavit, atque ut monasteriis circumquaque constructis verbum vitae praedicaret admonuit, quatenus corporis recepto lumine, visitatis in circuitu fratribus, cordis lumen aperiret. Qui statim jussis obtemperans, fratrum coenobia circuivit, mandata vitae quae agendo didicerat praedicavit. Quinto decimo igitur die ad monasterium suum peracta praedicatione reversus est, ibique fratribus convocatis astans in medio, sacramentum dominici corporis et sanguinis sumpsit, moxque cum eis mysticos psalmorum cantus exorsus est. Qui illis psallentibus orationi intentus animam reddidit. Omnes vero fratres qui aderant ex ore ejus exisse columbam viderunt, quae mox, aperto tecto oratorii egressa, aspicientibus fratribus, penetravit coelum. Cujus idcirco animam in columbae specie apparuisse credendum est, ut omnipotens Deus ex hac
Abbreviated transcription (Latin):
Si incorporeus sp̃s
petre in hoc teneri potest qđ uiuificat. quare non pȩna¬
liter & ibi teneatur ubi mortificatus: Teneri autem
sentiendo. Ignẽ nãq eo ipso patitur quouid&. & qͥa
concremari se aspicit crematur. Sicq fit ut res cor¬
porea incorporeã exurat. dũ ex igni uisibili ardor
&dolor inuisibilis trahitur. ut ꝑ ignẽ corporeũ mens
incorporea &iam incorporea flamma crucietur.
Quauis colligere dictis euange licis possimus. qͥ a incendiũ
anima non solũ uidendo. sed &iã experiendo patiatur.
Ueritatis & enĩ uoce diues mortuus in inferno dicttuufer¬
pultus. cuius anima qͥa in igne teneatur insinuat: qui
extremũ digiti sui inaqua & refriger& linguameã. quia
qrucior in hac flama. Dũ ergo peccatorẽ diuitẽ dãpnatũ
ueritas in ignib ꝑhib&. quis nã sapiens reꝓborũ animas
teneri ignibus nega: PE TRUIS Ecce ratione
ac testimonio ad credulitatẽ flectitur animus. sed dimissu
iterũ ad rigorẽ redit Quomodo enĩ res incorporea

Expanded text:
Si incorporeus spiritus, Petre, in hoc teneri potest quod vivificat, quare non poenaliter et ibi teneatur ubi mortificatur? Teneri autem sentiendo. Ignem namque eo ipso patitur quo videt: et quia concremari se aspicit, crematur. Sicque fit ut res incorporea incorpoream exurat, dum ex igne visibili ardor ac dolor invisibilis trahitur: ut per ignem corporeum mens incorporea, etiam incorporea flamma crucietur. Quamvis colligere dictis evangelicis possumus: quia incendium animarum non solum videndo, sed etiam experiendo patitur. Veritatis etenim voce, dives mortuus in inferno dicitur sepultus, cujus anima quia in igne teneatur, insinuat vox extremum digiti sui in aquam, et refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma . Dum ergo peccatorem divitem damnatum Veritas in ignem perhibet, quisnam sapiens reproborum animas teneri ignibus neget? PETR. Ecce ratione ac testimonio ad credulitatem flectitur animus, sed dimissus iterum ad rigorem redit. Quomodo enim res incorporea
Abbreviated transcription (Latin):
hora fatigar&: abulantes in uenerunt in itinere pratũ.
& fontẽ. & quȩq poterant ad reficiendũ corpus de¬
lectabilia uideri. Iunc conuiator ait. Eece aqua
ecce pratũ. ecce amgenus locus in quo possiꝰmus refici.
& parũ quiescere. ut ualeamus iter nrũm postmodũ
in colomes explere. Cũ igitur & uerba auribus &
loca oculis blandirentus. ad tertiam ad mon̾tionem
ꝑsuasus. consensit. & comedit. Vesꝑtina uero hora.
peruenit ad cellã. Praesentatus autẽ uenerabili patri¬
Benedicto. sibi orationẽ petut. Sed mox ei uir scs
hoc quod inuia egerat. improperauit dicens.
tuũ locutus est. semel tibi persuadere non potuit.
secundo non potuit. tertio ꝑsuasit. & te ad hoc qͦđ
uoluit superauit : Tunc ille reatũ infirmae suat
mentis agnoscens. eius pedib prouolutus. tantomagis
cepit culpã deflere & esubescere. quantũ se cog¬
nouit &iam ab sentẽ in benedicti patris oculis deliqͥsse.

Expanded text:
hora fatigaret ambulantes, invenerunt in itinere pratum hora fatigaret ambulantes, invenerunt in itinere pratum et fontem, et quaeque poterant ad reficiendum corpus delectabilia videri. Tunc conviator ait: Ecce aqua, ecce pratum, ecce amoenus locus, in quo possumus refici et parum quiescere, ut valeamus iter nostrum postmodum incolumes explere. Cum igitur et verba haec auribus, et loca oculis blandirentur, tertia admonitione persuasus, consensit et comedit: vespertina vero hora pervenit ad cellam. Praesentatus autem venerabili Benedicto Patri, sibi orationem dari petiit: sed mox ei vir sanctus hoc quod in via egerat improperavit, dicens: tuum locutus est, semel tibi persuadere non potuit, secundo non potuit, at tertio suasit, et te ad hoc quod voluit superavit? Tunc ille reatum infirmae suae mentis agnoscens, ejus pedibus provolutus, tanto magis coepit culpam deflere et erubescere, quanto se cognovit etiam absentem in Benedicti Patris oculis deliquisse.
Abbreviated transcription (Latin):
runt. & se deliquisse confessisunt. Ipse autẽ protinus
culpã pepercit. ꝑpendens quod in eius absentia ultra
non facerent. quẽ p̃fentẽ sibi esse inspũ scirent. xIii¬
rater quoq ualentiniani eius monachi cuius superius
memoriã feci. uir erat laicus. sed religiosus.
Qui ut feruidĩ orationẽ ꝑciper&. & germanũ fratrẽ
uider&. annis singulis de loco suo ad cellã eiꝰ ieiunus
uenire consueuerat. Quadã uero diedũ iter ad
monasteriũ facer&. sese illi alter uiator ad iunxit.
qui sumendos initinere portabat qbos. Cumq iam
hora tardior exereuiss&. dixit. Ueni frater. suma¬
mus cibũ. ne lasfemur inuia. Cui ille respondit.
ꝑcepto. ad horã conuiator conticuit. Sed cũ post hȩc
aliquantũ itineris spatiũ egissent. rursus ad monuit
inuitauerat. & cũ eo ieiunus ad huc ꝑgere ad modicũ
consensit. Cũq. & iter longius agerent. & eos tardios

Expanded text:
runt, et se deliquisse confessi sunt. Ipse autem protinus runt, et se deliquisse confessi sunt. Ipse autem protinus culpam pepercit, perpendens quod in ejus absentia ultra non facerent, quem praesentem sibi esse in spiritu scirent. rater quoque Valentiniani ejus monachi, cujus superius memoriam feci, vir erat laicus, sed religiosus. Qui ut servi Dei orationem perciperet, et germanum fratrem videret, annis singulis de loco suo ad cellam ejus jejunus venire consueverat. Quadam igitur die dum iter ad monasterium faceret, sese illi alter viator adjunxit, qui sumendos cibos in itinere portabat. Cumque jam hora tardior excrevisset, dixit: Veni frater, sumamus cibum, ne lassemur in via. Cui ille respondit: uo responso percepto, ad horam conviator tacuit. Sed cum post hoc aliquantulum itineris spatium egissent, rursus admonuit uinvitaverat, et cum eo jejunus adhuc pergere ad modicum consensit. Cumque iter longius agerent, et eos tardior
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicere. praesentibus absentia nuntiare
os & enĩ eius cellȩ fuit. ut quocies adresponsum
aliquod egrederentur fr̃s. cybũ potũq extra
cellã minime sumerent. Cũq hoc diu sub regula
sollicite seruar&ur. quadã die ad responsum
fr̃is egressisunt. in quo tardiori cõpulsi sunt hora
demorari. Qui manere iuxta religiosã feminã
nouerant. cuius ingressi habitaculũ. sup̃serunt cibũ.
Tũq. iã tardius ad cellã redissent. benedictionem
patris exmore petierunt. Quos ille ꝓtinus per¬
contatus est dicens. U bi come distis.
Qui responderunt dicentes. Nus quã. Quib illeait.
Q uare ita mentimini. Nũquid illius talis feminae
habitaculũ non intrastis: Nũquid hos atq illos
crbos non accepistis. Nũqđ tot calices non bibistis:
Cũq eis uenerabilis pater & hospiciũ mulieris. & ge¬
nera ciborũ . & numerũ potionũ dicer&. recognoscentes
cuncta quȩ egerant. ad eius pedes treme facti cecide¬

Expanded text:
dicere, praesentibus etiam absentia nuntiare. Mos etenim cellae fuit, ut quoties ad responsum aliquod egrederentur fratres, cibum potumque extra cellam minime sumerent. Cumque hoc de usu regulae sollicite servaretur, quadam die ad responsum fratres egressi sunt, et in eo tardiori compulsi sunt hora demorari. Qui manere juxta religiosam feminam noverant, cujus ingressi habitaculum sumpserunt cibum. Cumque jam tardius ad cellam rediissent, benedictionem Patris ex more petierunt. Quos ille protinus percontatus est, dicens: Ubi comedistis? Qui responderunt: Nusquam. Quibus ille ait: Quare ita mentimini? Nunquid illius talis feminae habitaculum non intrastis? nunquid hos atque illos cibos non accepistis? nunquid tot calices non bibistis? Cumque eis venerabilis Pater et hospitium mulieris, et genera ciborum, et numerum potionum diceret, recognoscentes cuncta quae egerant, ad ejus pedes tremefacti cecide
Abbreviated transcription (Latin):
uid mirũ petre. si egredientẽ animã non uidisti. quã
& manentẽ in corpore non uides. Numqđ nam modo
cũ mecũ loqueris. quia uidere in me non uales animãmeã.
id circo me esse exanimẽ credis. Natura quippe ani¬
mȩ in uisibilis est. atq. ita excorpore inuisibilit̃ egre¬
ditur. sicut in corpore in uisibiliter man&.
PETRUIS:

Expanded text:
uid mirum, Petre, si egredientem animam non vidisti, quam et manentem in corpore non vides? Nunquidnam modo cum mecum loqueris, quia videre in me non vales animam meam, idcirco me esse exanimem credis? Natura quippe animae invisibilis est, atque ita ex corpore invisibiliter egreditur sicut in corpore invisibiliter manet. Petrus:
Abbreviated transcription (Latin):
intrantes eos aspexit & agnouit. atq. eundẽ stridentẽ uagi¬
entẽq puerũ consolari cȩpit dicens. Nolitimere. qͥa ad me¬
sc̃s eleutherius & sc̃s iuuenalis martyres uenert̃. Ille autẽ
tantȩ iuisionis nouitatẽ non ferens. cur su concito extraforãs
fugrt. atq eos quos uiderat patri acmedicis nuntiauit. Qui
concite descenderunt. sed egrũ quẽ reliquerant iã de functũ
inuenerunt. qͥa illi eũ secũ tulerant. quorũ uisionẽ puer

Expanded text:
intrantes eos aspexit et agnovit, atque eumdem stridentem vagiintrantes eos aspexit et agnovit, atque eumdem stridentem vagientemque puerum consolari coepit, dicens: Noli timeres Eleutherius martyres venerunt. Ille autem tantae visionis novitatem non ferens, cursu concito extra fores fugit, atque eos quos viderat patri ac medicis nuntiavit. Qui concite descenderunt; sed aegrum quem reliquerant jam defunctum invenerunt, quia illi eum secum tulerant, quorum visionem puer