comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est est. non non. Et id̾o uerb̾u hoc uere ue¬
ritas ẽ. qm̃ quicqͥd est in ea scientia de qͣ¬
ẽ genitũ. & in ipso ẽ: qd̾ aũ in ea ñ est. nec
in ipso est. Et falsum habere aliqͥd hoc
u̾bum ñ unqͣm potest: qͥa immutabilit̾
sic se habet. ut se habet de quo est. Non
em̃ pot̾ filius a se facere quicquã: nͥ qd̾
uid̾it patrẽ facientẽ. Potent̾ hoc ñ po¬
test. nec est infirmitas ista. s firmitas.
qua falsa ẽẽ ñ pot̾ ueritas. Nouit itaq
d̃s omĩa pat̾ in seipso: nouit in filio.
S in seipso tanꝙͣ seipsum: in filio tan¬
qͣm uerbũ suũ. quod est de his om̃ib
quȩ st̃ in se ipso. Omĩa similit̾ nouit
& filiꝰ: in se scilicet tanqͣm ea qͤ nata st̃ de
his qͤ pat̾ nouit in seipso: in patre autẽ
tanꝗͣ ea de quib nata sunt quȩ ipse
filius nouit in seipso. Sciunt gͦ inuicẽ
pat̾ & filus: s ille gignendo. ille nascẽ¬
do. Et omĩa quȩ sunt in eoꝵ scientia. in
simul uidet: ñ particłatim aut singilla¬

Expanded text:
Est, est; Non, non . Et ideo Verbum hoc vere veritas est: quoniam quidquid est in ea scientia de qua genitum est, et in ipso est; quod autem in ea non est, nec in ipso est. Et falsum habere aliquid hoc Verbum nunquam potest: quia immutabiliter sic se habet, ut se habet de quo est. Non enim potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Potenter hoc non potest, nec est infirmitas ista, sed firmitas, qua falsa esse non potest veritas. Novit itaque omnia Deus Pater in se ipso, novit in Filio: sed in se ipso tanquam se ipsum, in Filio tanquam Verbum suum, quod est de his omnibus quae sunt in se ipso. Omnia similiter novit et Filius, in se scilicet, tanquam ea quae nata sunt de iis quae Pater novit in se ipso: in Patre autem, tanquam ea de quibus nata sunt, quae ipse Filius novit in se ipso. Sciunt ergo invicem Pater et Filius: sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum scientia, in simul videt; non particulatim aut singilla
Abbreviated transcription (Latin):
pissetis a nob̃ uerbũ auditus di. aut¬
pistis ñut uerbũ hominũ. s sicuti ẽ uere
uerb̃u dĩ. Et innumerabilia similit̾ dͥi
nis multaꝵ diu̾saꝵq linguaꝵ. ꝑ corda
& ora disseminatur humana. Ideo aut̃
u̾bum di dicit: quia doctrina diuina
traditur ñ humana. S illud uerbũ qͥ
querimꝰ qualit̾cunq ꝑ hanc similitudi¬
nẽ nc̃ uidere. qd̾ dictum ẽ. ds erat uerb̃.¬

Expanded text:
is a nobis verbum auditus Dei, accepistis non ut verbum hominum, sed sicuti est vere verbum Dei . Et innumerabilia similiter in nis multarum diversarumque linguarum per corda et ora disseminatur humana. Ideo autem verbum Dei dicitur, quia doctrina divina traditur, non humana. Sed illud Verbum Dei quaerimus qualitercumque per hanc similitudinem nunc videre, de quo dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
discipłis eiꝰ in sinu iħu: que diligebat
iħc. Innuit gͦ huic symon petrꝰ: & dicit
ei. Quis est. de qͥ dicit. Ecce innuendo dix̃:
qd̃ sonando dicere ñ audebat. S hȩc
atq huiꝰ modi signa corporalia: siue au¬
rib siue ocłis presentib quib loquim᷑
exhibemꝰ. Inuentȩ sunt etiã litterȩ.
ꝑ quas possemꝰ & cũ absentib colloqͥ.
S istę signa funt uocũ: cũ ipsȩ uoces
in sermone nr̃o eaꝵ qͣs cogitamꝰ signa

Expanded text:
s in sinu Jesu, quem diligebat Jesus: innuit ergo huic Simon Petrus, et dicit ei, Quis est de quo dicit ? Ecce innuendo dixit, quod sonando dicere non audebat. Sed haec atque hujusmodi signa corporalia sive auribus sive oculis praesentibus quibus loquimur exhibemus: inventae sunt autem litterae, per quas possemus et cum absentibus colloqui: sed ista signa sunt vocum, cum ipsae voces in sermone nostro earum quas cogitamus signa
Abbreviated transcription (Latin):
assumit᷑. Et plerunq sonus: aliqͣndo
etiã nutꝰ. Iile aurib ille ocłis exhibet᷑:
ut ꝑ signa singła corporalia. etiã corpo¬
ris sensib uerbũ quod mente gerimus
innotescat. Nam & innuere quid ẽ. nisi
quoda mͦ uisibilit̾ dicere. Est in scͥpturis
scĩs huiꝰ sententiȩ testimoniũ. Nam in

Expanded text:
itur. Et plerumque sonus, aliquando etiam nutus, ille auribus, ille oculis exhibetur, ut per signa corporalia etiam corporis sensibus verbum quod mente gerimus innotescat. Nam et innuere quid est, nisi quodam modo visibiliter dicere? Est in Scripturis sanctis hujus sententiae testimonium; nam in
Abbreviated transcription (Latin):
cipio erat uerb̃u. & uerb̃u erat apud dm
& d̃s erat uerbũ Necesse est enĩ cũ uerũ
loquimͥ. id est qd̾ scimꝰ loquim̃. ex ipsa
scientia quã memoria tenemꝰ nascat᷑
uer bũ: qd̾ eusmodi sit omino. cuimodi
ẽ illa scientia de qua nascitur. formata
quippe cogitatio ab ea re quã scimꝰ. uer¬
bũ est qd̾ in corde dicimꝰ: quod nec grecũ
ẽ nec latinũ. nec linguȩ aliciuꝰ alteriꝰ.

Expanded text:
erbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Necesse est enim cum verum loquimur, id est, quod scimus loquimur, ex ipsa scientia quam memoria tenemus, nascatur verbum quod ejusmodi sit omnino, cujusmodi est illa scientia de qua nascitur. Formata quippe cogitatio ab ea re quam scimus, verbum est quod in corde dicimus: quod nec graecum est, nec latinum, nec linguae alicujus alterius;
Abbreviated transcription (Latin):
eum di & ꝓximi faciat amatorẽ: a sini¬
stra ñ transfertur ad dexteram. Nec sp̃c
ꝓpͥe dicitur donum. nͥ propt̾ dilectionẽ:
quã qui ñ habuerit. si linguis hominũ
loquatur & angłoꝵ. sonans eram̃tũ
ẽ. & cymbalum tinniens. Et si habu¬
erit ꝓpħ̃iam. & scierit omĩa sacram̃ta

Expanded text:
eum dei et proximi faciat amatorem, a sinistra non transferuntur ad dextram. nec spiritus proprie dicitur donum nisi propter dilectionem, quam qui non habuerit, si linguis hominum loquatur et angelorum, sonans aeramentum est et cymbalum tinniens; et si habuerit prophetiam
Abbreviated transcription (Latin):
dam cogitationes nr̃as. quas futuras
uelut manifestiꝰ atq certius ꝓximas
quasq conspicimꝰ: memoria faciente
id agimꝰ. cum agere ualemꝰ quantũ
ualemꝰ. quȩ uidetur ñ ad ea quȩ fut᷑a
st̾. s ad pret̾ita ꝑtinere. Qd̾ licet expe

Expanded text:
dam cogitationes nostras, quas futuras dam cogitationes nostras, quas futuras velut manifestius atque certius proximas quasi prospicimus, memoria faciente id agimus, cum agere valemus quantum valemus, quae videtur non ad ea quae futura sunt, sed ad praeterita pertinere.
Abbreviated transcription (Latin):
& ea sic habet. ut hec ipsa ipse sit. Uerũp¬
tam̃ ut ita sit: inde illi est unde procedit.
Quis gͦ hominũ potest istam sapĩam qͣ
nouit dͥs omĩa. ita ut nec ea quȩ dicunt᷑
p̃terita. ibi pret̾eant. nec ea quȩ dicunt᷑
fut᷑a quasi desint expectent᷑ ut ueniant:
s & pret̾ita & futura cũ presentib suit
cuncta p̾sentia. nec singła cogitent᷑. sed
nec ab aliis ad alia cogitando tͣnseat᷑.
s in uno conspectu simul p̾sto sint uni¬
u̾sa: qͥs inqu̾a hominũ comp̃hendit.
istam sapĩam eandemq prudentiam.
eandeq scientiã: quandoquide a nob̾
nec nr̃a comp̃hendunt᷑: Ea quippe quȩ
uel sensib. uł intelligentiȩ nr̃e assunt.
possumꝰ utcũq conspicere: ea uͦ quȩ
absunt. & tam̃ affuert̃. ꝑ memoriã no¬
uimꝰ. quȩ obliti ñ sumꝰ. Nlec ex futuris
pret̾ita: s futura ex pret̾itis. ñ tamen
firma cognitione conicimꝰ. slam quas¬

Expanded text:
et ea sic habet, ut haec ipsa ipse sit. Verumet ea sic habet, ut haec ipsa ipse sit. Verumtamen ut ita sit, inde illi est unde procedit. 13. Quis ergo hominum potest istam sapientiam qua novit Deus omnia, ita ut nec ea quae dicuntur praeterita, ibi praetereant, nec ea quae dicuntur futura, quasi desint exspectentur ut veniant, sed et praeterita et futura cum praesentibus sint cuncta praesentia; nec singula cogitentur, et ab aliis ad alia cogitando transeatur, sed in uno conspectu simul praesto sint universa: quis, inquam, hominum comprehendit istam sapientiam, eamdemque prudentiam, eamdemque scientiam; quandoquidem a nobis nec nostra comprehenditur? Ea quippe quae vel sensibus vel intelligentiae nostrae adsunt, possumus utcumque conspicere: ea vero quae absunt, et tamen adfuerunt, per memoriam novimus, quae obliti non sumus. Nec ex futuris praeterita, sed futura ex praeteritis, non tamen firma cognitione conjicimus. Nam quas
Abbreviated transcription (Latin):
ent̾ dici potest. Quom est enĩ sapiens
qͥ nicħ meminit: uł sui ñ meminit:
Proinde quia sapĩa pater. sapĩa filius:
sic̃ sibi memnit pater. iea & filius.
Et sic̃ sui & filii meminit pat̾. memoria
ñ filii. s sua: ita sui & patris memiit
filius. memoria ñ patris. s fua. Dilec¬
tio qͦ uͥ nulla est. quis ullam dicat esse
telligentia. dilectio seu uoluntas. in
ter solus. Et qͥa filius qͦq sapĩa est ge¬
nita de sap̃ia: sic̃ nec pater ei nec sp̃c
ei meminit. nec sꝑe sc̃s ei diligit. s ipse
S. Sua eñi est & ipse memoria: sua intel¬
ligentia. sua dilectio. S ita se habere de
patre: illi est. de qͦ uatus ẽ. Spẽ etiam sc̃s
qͥa sap̃ĩa est ꝓcedens de sap̃ia: ñ patrẽ ha¬
bet memoriã. & filiũ intelligentiã. & se
dilectionẽ. Neq enĩ sap̃ia eẽt. si alius ei
meminiss. aliusq ei intellig̾et: ac tantũ¬
mͦ sͥ ipse diligeret. S ipse habet hȩc tͥa:

Expanded text:
enter dici potest. Quomodo est enim sapiens enter dici potest. Quomodo est enim sapiens qui nihil meminit, vel sui non meminit? Proinde, quia sapientia Pater, sapientia Filius, sicut sui meminit Pater, ita et Filius: et sicut sui et Filii meminit Pater, memoria non Filii, sed sua; ita sui et Patris meminit Filius, memoria non Patris, sed sua. Dilectio quoque ubi nulla est, quis ullam dicat esse ntelligentia, dilectio sive voluntas in iter solus. Et quia Filius quoque sapientia est genita de sapientia, sicut nec Pater ei, nec Spirei meminit, nec Spiritus sanctus ei diligit, sed ipse sibi: sua enim est et ipse memoria, sua intelligentia, sua dilectio; sed ita se habere, de Patre illi est, de quo natus est. Spiritus etiam sanctus quia sapientia est procedens de sapientia, non Patrem habet memoriam, et Filium intelligentiam, et se dilectionem; neque enim sapientia esset, si alius ei meminisset, eique alius intelligeret, ac tantummodo sibi ipse diligeret: sed ipse habet haec tria,
Abbreviated transcription (Latin):
& filii. Quis hȩc in illa tͥnitate opinari
uł affirmare presumat : Si enĩ solꝰ ibi
absurditatẽ. ut pater ñ sit sapiens de
se ipso. s de filio: nec sapientia sapĩam
genuerit. s ea sapientia pat̾ dicatur
sapiens eẽ quã genuit. Ubi enĩ non ẽ
intelligentia: nec sapĩa potest eẽ. Ac ꝑ¬
hoc si pater ñ intelligit ipse sͥ. s filius
intelligit patͥ: ꝓfecto filius patrem ẽẽ¬
sapientẽ facit. Et si hoc est do eẽ qd sape:¬
1A
& ea illi essentia ẽ quȩ sap̃ia: non filius
a patre qd̃ uerũ est. s a filio potiꝰ habet
pat̾̃ essentiã. qd̾ absurdissimũ atq fal¬
sissimũ est. Hanc absurditatẽ nos in
libro septimo discussisse atq conuicisse.
abiecisse certissimũ est. Est gͦ ds pater
& intelligens pat̾ ea qua ipse sua est
intelligentia. sleq enĩ eẽt sapiens. qui
ñ eẽt intelligens. filius aũ intelligen¬
tia patͥs de intelligentia genitꝰ quod est
pater. Hoc & de memoria ñ iiconueni¬

Expanded text:
et Filii? Quis haec in illa Trinitate opinari vel affirmare praesumat? Si enim solus ibi absurditatem, ut Pater non sit sapiens de se ipso, sed de Filio; nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapsapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec Sapientia potest esse. Ideoque si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapeea illi est essentia quae Sapientia, non Filius a Patre, quod verum est, sed a Filio potius Pater Pater essentiam, quod absurdissimum atque falsissimum est. Hanc absurditatem nos in libro septimo discussisse, convicisse, abjecisse certissimum est . Est ergo Deus Pater et intelligens Pater ea qua ipse sua est intelligentia; neque enim esset sapiens qui non esset intelligens: Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quod est Pater. Hoc et de memoria non inconveni
Abbreviated transcription (Latin):
uisio ẽ animi queda. siue assint ea quȩ
ocłis qͦ corporalib uideant᷑. uł cet̾is sen¬
tiant᷑ sensib: siue ñ assint & eoꝵ simili¬
tudines cogitatione cernant᷑. siue ni¬
chil eoꝵ. s ea cogitent᷑ quȩ nec corpora¬
lia st̃. nec corporaliũ similitudines. sic̃
uirtutes & ui. Etia. sic̃ ipsa demq cogi¬
tatio cogitat᷑: fiue illa que ꝑ disciplinas
tradunt᷑ liberalesq doctrinas. siue om¬
miũ istoꝵ causȩ suꝑiores atq rationes
in natura ĩmutabili cogitent᷑. siue

Expanded text:
ea quae oculis quoque corporalibus videantur, vel caeteris sentiantur sensibus, sive non adsint, et eorum similitudines cogitatione cernantur; sive nihil eorum, sed ea cogitentur quae nec corporalia sunt, nec corporalium similitudines, sicut virtutes et vitia, sicut ipsa denique cogitatio cogitatur; sive illa quae per disciplinas traduntur liberalesque doctrinas; sive istorum omnium causae superiores atque rationes in natura immutabili cogitentur; sive
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. s hominis st̃. uł in hoĩe funt. Detracto
etiã corpore. si sola anima cogitet᷑: aliqͥd
eiꝰ est mens. tanꝗͣ caput eiꝰ. uel ocłs. uel
facies. S ñ hec ut corpora cogitanda ft̃.
Nonqͥ anima. s qd̃ excellit in anima.
mens uocat᷑. Nunquio aũ possumꝰ dicẽ
tͥnitatẽ. sic eẽ ind̾o: ut aliquid di sit.
nec ipsa sit ds: Quapropt̾ singłs qͥsq
homo qui ñ scdm omĩa quȩ ad naturã
ꝑtinent eus. s scd̾m solam mentem
ymago di dicitur. una ꝑsona est: & ẏma¬
ad naturã di ꝑtinet: qd̾ ad illam ñ ꝑ¬
tineat trmitatẽ. Et tres ꝑsonȩ sunt
unqꝰ essentie: ñ sicut singulus quisq
homo una ꝑsona. Itemq in hoc mag¬
na distantia est: qd̾ siue mentẽ dicamꝰ
in homine. eiꝰq noticiã & dilectionem:
siue memoriã. intelligentiã. uoluntate:

Expanded text:
sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur, aliquid ejus est mens, tanquam caput ejus, vel oculus, vel facies: sed non haec ut corpora cogitanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit in anima mens vocatur. Numquid autem possumus dicere Trinitatem sic esse in Deo, ut aliquid Dei sit, nec ipsa sit Deus? Quapropter singulus quisque homo, qui non secundum omnia quae ad naturam pertinent ejus, sed secundum solam mentem imago Dei dicitur, una persona est, et imaad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat Trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. 12. Itemque in hoc magna distantia est, quod sive mentem dicamus in homine, ejusque notitiam, et dilectionem, sive memoriam, intelli
Abbreviated transcription (Latin):
se diligit: Qͥs hoc dixerit: Aut quis ẽ
qui ñ uideat: uͭ nulla scientia ẽ. nullo mͦ
eẽ sapĩam: Aut uͦ putandu est. sapĩam
quȩ d̾s est. scire alia. & nescire seipsanr᷑ uł
diligere alia. nec diligere seipsam: Quȩ
si dici siue credi stultũ & impiũ est: ecce
gͦ trinitas. sapĩa scilicet & noticia sui. &
dilectio sui. Sic enim & in homine inueni¬
mꝰ trinitatẽ: id est mentẽ & noticiã qua
se nouit. & dilectionẽ qua se diligit. S
hec tͥa ita sunt in homine: ut ñ ipsa sint
homo. Homo est enĩ sicut ueteres defi¬
niert̃: anamal rationale & mortale. Illa
cͦ excellunt in homine: ñ ipsa funt hõ.
Et una ꝑsona id est singłs quisꝙ homo:¬
habet illa tͥa inm̃te uel mentẽ. Qd̾ si etiã
sic definiamꝰ hominẽ. ut dicamꝰ. homo
ẽ substantia rationał constans ex ani¬
ma & corpore: ñ est dubiũ hominẽ habe¬
re animã quȩ ñ est corpꝰ: habere corpus
quod ñ est anima: ac ꝑ hoc illa tͥa ñ homo

Expanded text:
is est qui non videat, ubi nulla scientia est, nullo modo esse sapientiam? Aut vero putandum est, sapientiam quae Deus est, scire alia et nescire se ipsam, vel diligere alia nec diligere se ipsam? Quae si dici sive credi stultum et impium est; ecce ergo Trinitas, sapientia scilicet, et notitia sui, et dilectio sui. Sic enim et in homine invenimus trinitatem, id est, mentem, et notitiam qua se novit, et dilectionem qhaec tria ita sunt in homine, ut non ipsa sint homo: homo enim est, sicut et veteres definierunt, animal rationale mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo, et una persona, id est singulus quishabet illa tria in mente. Quod si etiam sic definiamus hominem, ut dicamus, Homo est substantia rationalis constans ex anima et corpore; non est dubium hominem habere animam quae non est corpus, habere corpus quod non est anima. Ac per hoc illa tria non homo
Abbreviated transcription (Latin):
nat. signũ est uerbi quod intus lucet: cui
&̃ ipsum dicit᷑ propt̾ illud a quo ut fori
appareret assumptũ est. Ita em̃ uerbũ
nr̃m uox quodamͦ corporis fit. assum̃¬
do eam inqua manifestet᷑ sensib hõi¬
nũ: sic̃ uerb̾u di caro factũ est assum̃¬
uo eã. in qua & ipsum manifestetur
sensib hominũ. Et sic̃ uerb̾u nr̃m fit
uox. nec mutat᷑ in uocẽ: ita uerbũ dĩ
caro quide factum est. s absit qd̾ muta¬
retur incarnem. Assum̃do quippe illã.
ñ in eam se consum̃do. & hoc nr̃m uox
fit: & illud caro factum ẽ. Quaꝓpt̾ qui¬
cunq cupit ad qualemcũq similitu¬
dinẽ di uerbi qͣmuis ꝑ multa dissimilẽ.
ꝑuenire: ñ intueat᷑ uerb̾u nr̃m qd̾ sonat
in aurib. nec qͣndo uoce ꝓfertur. nec
cantilenaꝵ cũ sint corporales. & ad eũ
qͥ uocatur auditꝰ sensum corporis ꝑti¬
nentes: ꝑ incorporeas quasda ymagineᷤ
suas p̾sto sunt cogitantib & tacite cũc¬
ta ista uolentib. S tͣnseunda st̃ hec:

Expanded text:
nat, signum est verbi quod intus lucet, cui et ipsum dicitur, propter illud a quo ut foris appareret assumptum est. Ita enim verbum nostrum vox quodam modo corporis fit, assumendo eam in qua manifestetur sensibus hominum; sicut Verbum Dei caro factum est, assumendo eam in qua et ipsum manifestaretur sensibus hominum. Et sicut verbum nostrum fit vox, nec mutatur in vocem; ita Verbum Dei caro quidem factum est, sed absit ut mutaretur in carnem. Assumendo quippe illam, non in eam se consumendo, et hoc nostrum vox fit, et illud caro factum est. Quapropter quicumque cupit ad qualemcumque similitudinem Verbi Dei, quamvis per multa dissimilem, pervenire, non intueatur verbum nostrum quod sonat in auribus, nec quando voce profertur, neccantilenarum, cum sint corporales, et ad eum, qui vocatur auditus, sensum corporis pertinentes, per incorporeas quasdam imagines suas praesto sunt cogitantibus, et tacite cuncta ista volventibus. Sed transeunda sunt haec,
Abbreviated transcription (Latin):
paralytico. confide fili dimittunt᷑ tͥ pecca¬
ta tua. dixert̃ uttͣ se. Hic blasphemat.
Quid est eñi dixert̃ intͣ se. nisi cogitando:
Deniq sequitur. Et cũ uidiss iħe cogita¬
tiones eoꝵ: dix̃. Utqͥd cogitatis mala m
cordib ur̃is: Sic matħs. Lucas aut̃ hor

Expanded text:
paralytico, Confide, fili, remittuntur tibi peccaparalytico, Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua; dixerunt intra se, Hic blasphemat. Quid est enim, dixerunt intra se, nisi cogitando? Denique sequitur, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum, dixit: Utquid cogitatis mala in cordibus vestris ? Sic
Abbreviated transcription (Latin):
cogitemꝰ: siue ad contẽplatiuã scienti¬
am ꝑtineant. quã ꝓpͥe sap̃ĩam. siue
ad actiuã quã ꝓpͥe scientiã nuncupan¬
ła ẽẽ disserui. Simul enĩ utrũq ẽ m̃tis
uniꝰ: & ẏmago łi una. Cum uͦ de infe¬
riore distinctius & seorsum agit᷑. tunc
illius trinitatis: qd in t̾cio decimo uo¬
lumine ostendimꝰ. Nunc gͦ simul de
uniu̾sa scientia hõĩs loquim᷑. in qua
mo enĩ falsa nouit: nͥ cũ falsa eẽ nouit.
Qd si nouit. uerũ nouit: uerũ est enĩ
qd̾ illa falsa sint. De his gͦ nunc disse¬
rimꝰ quȩ nota cogitamꝰ: & notasunt
nob̾ etiã si ñ cogitent᷑ a nob̾. S certe si
ea dicere uelimꝰ: nͥ cogitata ñ possu¬
mꝰ. Nam & si uerba ñ sonent: in corde
suo dicit utiq qui cogitat. Unde illud
ẽ in libro sap̃iȩ: dixerunt apud se ñ¬
recte cogitantes. Exposuit em̃ quid
sit. dixerunt apudse: cũ addidit. cogi¬
tantes. Huic simile ẽ in eugłio:. qd̾
quida scribȩ cũ audissent a dͥno dictum

Expanded text:
tivam scientiam pertineant, quam proprie sapientiam, sive ad activam, quam proprie scientiam nuncupandam esse disserui. Simul enim utrumque mentis est unius, et imago Dei una. Cum vero de inferiore distinctius et seorsum agitur, tuncillius Trinitatis; quod in tertio decimo volumine ostendimus . Nunc ergo simul de universa scientia hominis loquimur, in qua mo enim falsa novit, nisi cum falsa esse novit: quod si novit, verum novit; verum est enim quod illa falsa sint. De his ergo nunc disserimus quae nota cogitamus, et nota sunt nobis etiam si non cogitentur a nobis. Sed certe si ea dicere velimus, nisi cogitata non possumus. Nam etsi verba non sonent, in corde suo dicit utique qui cogitat. Unde illud est in libro Sapientiae: Dixerunt apud se cogitantes non recte . Exposuit enim quid sit, Dixerunt apud se, cum addidit, cogitantes. Huic simile est in Evangelio, quod quidam Scribae cum audissent a Domino dictum
Abbreviated transcription (Latin):
teras nesciunt in quib ẽ doctrina
quedã de locutionũ modis qͦs greci
tropos uocant: eoq greco uocabulo
etiã nos utim᷑ ꝓ latino. Sic̃ enĩ scema¬
ta usitatiꝰ dicimꝰ qͣm figuras: ita uħ
singła referant᷑. difficillimũ ẽ & inl¬
lentissimũ latine enunciare. Unde qui¬
dã int̾pretes nr̃i qd̾ ait apł̃s. quȩ sunt
in allegoria. nolentes grecũ uocabulũ
ponere: circũloq̃ndo int̾pretati ft̃ dicen¬
tes. quȩ sunt aluid ex alio significantia.
Huiꝰ aũ tropi idest allegorie plures sunt
species: in quib etiã est qd̾ dicit᷑ enignia.
Diffinitio aũ ipsius noĩs gn̾alis: om̃s etiã
spẽs complectat᷑ necesse ẽ. Ac ꝑ hoc sic̃
om̃ĩs equus animal ẽ. ñ om̃e animal
equuis ẽ: ita om̃e enigna allegoria est.
ñ om̃is allegoria enigna ẽ. Quid est gͦ
allegoria. nisi tropꝰ ubi aliud ex alio in¬
telligit᷑: quale illud ẽ ad thessalonicen¬
ses. itaq ñ dormiamꝰ sic̃ cȩceri. s uigile¬

Expanded text:
eras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usisingulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntiare. Unde quidam interpretes nostri, quod ait Apostolus, Quae sunt in allegoria , nolentes graecum vocabulum ponere, circumloquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi, id est allegoriae, plures sunt species, in quibus est etiam quod dicitur aenigma. Definitio autem ipsius nominis generalis, omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria est, non omnis allegoria aenigma est. Quid ergo est allegoria, nisi tropus ubi ex alio aliud intelligitur, quale illud est ad Thessalonicenses: Itaque non dormiamus sicut et caeteri: sed vigile
Abbreviated transcription (Latin):
hendere: In hac gͥ difficultate &e angꝰ¬
tiis: libet exclamare ad dm uiuũ. Mi¬
rificata est scientia tua ex me: inua¬
luit ñ potero ad illam. Ex me quippe
intelligo qͣm sit mirabił & incõprehen¬
sibilis scientia tua qua me fecisti: qͣn¬
do nec me ipsum cõprehendere ualeo
quẽ fecisti: & tam̃ in meditatione mea
exardescit ionis. ut querã faciẽ tuã¬

Expanded text:
hendere? In hac igitur difficultate et angushendere? In hac igitur difficultate et angustiis libet exclamare ad Deum vivum: Mirificata est scientia tua ex me, invaluit et non potero ad illam . Ex me, inquit, intelligo quam sit mirabilis et incomprehensibilis scientia tua qua me fecisti, quando nec meipsum comprehendere valeo quem fecisti: et tamen in meditatione mea exardescit ignis, ut quaeram faciem tua
Abbreviated transcription (Latin):
morit̾ reddimꝰ. slisi enĩ preuideremꝰ cogi¬
tatione qd̾ sequit᷑: ñ utiq diceremꝰ. Et
taiñ ut preuideamꝰ: ñ ꝓuidentia nos
instruit. s memoria. Nam donec finiat᷑
ome qd dicimꝰ. siue canimꝰ: nicħ est qd
ñ ꝓuisum ꝓspectumq ꝓferatur. Et ta¬
m̃ cũ idagimus: ñ dicimur ꝓuidenter.
s memorit̾ canere uł dicere. Et qͥhoc in
multis ita ꝓferendis ualent plurimũ:
ñ solet eoꝵ ꝓuidentia. s memoria predi¬
cari. Fieri ista in animo uł ab animo no
uimꝰ: & certissimi sumꝰ. Qͣmͦ aũ fiant.
qͣnto attentiꝰ uoluerimꝰ aduertere. tan¬
tomag̃ nr̃ & sermo succũbit. & ipsa ñ ꝑ¬
durat intentio: ut ad liquidu aliquid
nr̃a intelligentia. & si ñ lingua ꝑueni¬
at. Et putamꝰ nos utrũ dđi ꝓuidentia ea¬
dem sit quȩ memoria. & intelligentia.
qui ñ singła cogitando aspicit. s una
ȩt̾na & immutabili atq ineffabili
uisione complectit᷑ cuncta quȩ nouit:
tanta m̃tis infirmitate posse cõpre¬

Expanded text:
. Nisi enim praevideremus cogitatione quod sequitur, non utique diceremus. Et tamen ut praevideamus, non providentia nos instruit, sed memoria. Nam donec finiatur omne quod dicimus, sive canimus, nihil est quod non provisum prospectumque proferatur. Et tamen cum id agimus, non dicimur providenter, sed memoriter canere vel dicere; et qui hoc in multis ita proferendis valent plurimum, non solet eorum providentia, sed memoria praedicari. Fieri ista in animo vel ab animo novimus, et certissimi sumus. Quomodo autem fiant, quanto attentius valuerimus advertere, tanto magis noster et sermo succumbit, et ipsa non perdurat intentio, ut ad liquidum aliquid nostra intelligentia etsi non lingua perveniat: et putamus nos, utrum Dei providentia eadem sit quae memoria, et intelligentia, qui non singula cogitando aspicit, sed una et aeterna, et immutabili atque ineffabili visione complectitur cuncta quae novit, tanta mentis infirmitate posse compre
Abbreviated transcription (Latin):
nec intelligimꝰ nisi ꝑ intelligentiã: nec
amamꝰ nisi ꝑ uoluntatẽ. At uͦ in illa tri¬
nitate qͥs audeat dicere. patrẽ nec seipsũ.
nec filiũ. nec sp̃m scm̃ intelligere nisi ꝑ
sp̃c scĩ: Eodem qͦ mͦ filiũ nec sui. nec pa

Expanded text:
ec intelligimus nisi per intelligentiam, nec amamus nisi per voluntatem. At vero in illa Trinitate quis audeat dicere Patrem, nec se ipsum, nec Filium, nec Spiritum sanctum intelligere nisi per Spiritus sancti; eodemque modo Filium nec sui nec Pat
Abbreviated transcription (Latin):
pe nat᷑a humana: dictum ẽ. Uir qude
ñ debet uelare caput: cũ sit ymago ꝙ
gła dĩ. Quȩ natura in creatis reb ex¬
cellentissima cũ a suo creatore abm¬
pietate iustificat᷑: a deformi forma
formosam transfert᷑ in formã. Est qͥp¬
pe & in ipsa impietate qͣntomag̃ dã¬
nabile uitiũ. tanto certus natura
laudabił: & ꝓpt̾ hoc addidit. de gła
in głam: de gła creationis in głam
iustificationis: qmuis possit & hoc &
aliis modis intelligi qd̾ dictum est de
gła in głam. De gła fidei in głam spei
de gła qua filii dĩ sumꝰ. in głam qua
similes ei erimꝰ: qm̃ uidebimꝰ eũ ficu¬

Expanded text:
pe natura humana dictum est, Vir quidem pe natura humana dictum est, Vir quidem non debetDei. Quae natura in rebus creatis excellentissima, cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a deformi forma formosam transfertur in formam. Est quippe et in ipsa impietate, quanto magis damnabile vitium, tanto certius natura laudabilis. Et propter hoc addidit, de gloria in gloriam: de gloria creationis in gloriam justificationis. Quamvis possit hoc et aliis modis intelligi, quod dictum est, de gloria in gloriam: de gloria fidei in gloriam speciei; de gloria qua filii Dei sumus, in gloriam qua similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicu
Abbreviated transcription (Latin):
formam᷑. de gła in głam: tanqͣm a do.¬
mini sp̃u. Specłantes dixit ꝑ specłm
uidentes. ñ de specła ꝓspicientes: qd̾
in greca lingua ñ est ambiguũ. unde
in latinã translatȩ sunt apłicȩ lute-¬
rȩ. Ibi quippe specłm uͥ apparent yma¬
gines rerũ. ab specła de cuiꝰ altitudine
longius aliquid intuem. etiã sono u̾bi
distat omino: satis ꝙ apparet apłm ab
specło ñ ab specła dixisse. głam d̾ni
specłantes. Qd̃ uͭ ait. in eãdem ymagi
nẽ transformam᷑ : utiq ymaginẽ di
uult intelligi: eandeq dicens. istam
ipsam scilicet. id est quã specłamur:
alibi dicit. uir quid̾e ñ debet uelare
caput. cũ sit ymago & gła di.: de qͥb
uerb̾ iam in libro duodecimo disserui¬
mꝰ. Transformam᷑ gͥ dixit de forma
in formã mutam̃ atq transimꝰ: de for¬
ma obscura in formã lucida: qͥa & ipsa ob¬
scura ymago di est. Et si ymago. ꝓfecto
etiã gła. in qua homines creati sumus.
prestantes cȩt̾is ammalib. De ipsa qͥp¬

Expanded text:
am, tanquam a Domini Spiritu . Speculantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; satisque apparet Apostolum a speculo, non a specula dixisse, gloriam Domini speculantes. Quod vero ait, In eanem transformamur, utique imaginem Dei vult intelligi, eamdem dicens istam ipsam scilicet, id est, quam speculamur, alibi dicit, Vir quidem non debet velare caput suum, cum sit imago et gloria Dei : de quibus verbis jam in libro duodecimo disseruimus. Transformamur ergo dicit, de forma in formam mutamur, atque transimus de forma obscura in formam lucidam; quia et ipsa obscura, imago Dei est; et si imago, profecto etiam gloria, in qua homines creati sumus, praestantes caeteris animalibus. De ipsa quip
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt ꝑspecłm in eniginate: tẽ autẽ
facie ad faciem. Quale sit & quod sit
hoc specłm si queramꝰ ꝓfecto illud occ̃¬
rit. qd̾ in specło nisi ymago ñ cernit᷑.
Hoc gͦ facere conati sumꝰ: ut ꝑ hanc

Expanded text:
 speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Quale sit et quod sit hoc speculum si quaeramus, profecto illud occurrit, quod in speculo nisi imago non cernitur. Hoc ergo facere conati sumus, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd quod ipsa ñ est. eternũ atꝙ immu¬
tabile conspicit: nũ gͦ sicut in his om̃ib
certissimas uidimꝰ tͥnitates. qͥa in nobis
fiunt uł in nob sunt. cũ ista meminimꝰ
aspicimꝰ uolumꝰ. ita uidemꝰ etiã tͥntatẽ
aͣm: quia & illic intelligendo conspicimꝰ
tanꝗͣ dicentẽ. & uerb̾u eiꝰ. id est patrẽ &

Expanded text:
aliquid quod ipsa non est, aeternum atque incommualiquid quod ipsa non est, aeternum atque incommutabile conspicit: num ergo sicut in his omnibus certissimas videmus trinitates, quia in nobis fiunt vel in nobis sunt, cum ista meminimus, aspicimus, volumus, ita videmus etiam Trinitatem Deum, quia et illic intelligendo conspicimus tanquam dicent
Abbreviated transcription (Latin):
ad ymaginẽ dĩ. uelut familiariorẽ con¬
siderationẽ reficiendȩ laborantis inten¬
tionis causa iter ceptũ dispositum q re¬
fleximꝰ. & inde in creatura qd nos sumꝰ
ut inuisibilia di ꝑ ea quȩ facta sunt
conspicere intellecta possemꝰ: immora¬
ti sumꝰ a nono usq ad quartũ decimũ
librũ. Et ecce iam quantũ necesse fue¬
rat. aut forte plus qͣm necesse fuerat.
exercitatã in inferiorib intelligentiã
ad summã trintratẽ quȩ ds ẽ. conspiel¬
endã nos erigere uolumꝰ: nec ualemꝰ.
Num enĩ sicut certissimas iidimꝰ tͥnita¬
tes. siue quȩ foriserus de reb corporalibi
fiunt. siuie cum ea ipsa quȩ forisectis
sensa sunt cogitant᷑. siuie cum illa que
oriunt᷑ in animo nec ꝑtinent ad corpors
sensꝰ. sic̃ fides sic̃ uxtutes que st̾ artes
agende uite manifesta ratione cernunt᷑.
& scientia continent᷑: siue cũ mens ipsa
qua nouimꝰ quieqͥd nosse nos ueraciter
dicimꝰ qͥ cognita ẽ. uł se cogitat: siuie cũ

Expanded text:
considerationem, reficiendae laborantis intentionis causa, inter coeptum dispositumque refleximus: et inde in creatura, quod nos sumus, ut invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, conspicere intellecta possemus , immorati sumus a nono usque ad quartum decimum librum. Et ecce jam quantum necesse fuerat, aut forte plus quam necesse fuerat, exercitata in inferioribus intelligentia, ad summam Trinitatem quae Deus est, conspiciendam nos erigere volumus, nec valemus. Num enim sicut certissimas videmus trinitates, sive quae forinsecus de rebus corporalibus fiunt, sive cum ea ipsa quae forinsecus sensa sunt cogitantur; sive cum illa quae oriuntur in animo, nec pertinent ad corporis sensus, sicut fides, sicut virtutes quae sunt artes agendae vitae, manifesta ratione cernuntur et scientia continentur; sive cum mens ipsa qua novimus quidquid nosdicimus, sibi cognita est, vel se cogitat, sive cum
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ si ita ẽ: ꝓfecto aut munibilia eiꝰ ꝑ ea
que facta sunt nulla intellecta conspi¬
cimꝰ: aut si illa conspicimꝰ. ñ in eis con¬
spicimꝰ trinitatẽ: & est illic qd̾ conspici¬
amꝰ: & est qd̾ etiam ñ conspectũ credere de¬
beamꝰ. Conspicere aũ nos immutabile
bonũ qd̾ nos ñ sumꝰ. liber octauꝰ oftendit:
& quartꝰdecimꝰ cum de sap̃ia quȩ homi

Expanded text:
fecto aut invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, nulla intellecta conspicimus; aut si ulla conspicimus; non in eis conspicimus Trinitatem, et est illic quod conspiciamus, est quod etiam non conspectum credere debeamus. Conspicere autem nos immutabile bonum, quod nos non sumus, liber octavus ostendit; et quartus decimus, cum de sapientia quae ho
Abbreviated transcription (Latin):
credimꝰ: nam hoc int̾ fideles ñ debet ha¬
bere questionẽ: s si aliquo mͦ ꝑ intelligen¬
tiã possumꝰ uidere qd̾ credimꝰ : quis iste
erit modꝰ: Si enim recolamꝰ ubi nr̃o intel¬
lectui cȩꝑit inhis libris tͥnitas appare¬
re: octauus occurrit. Ibi quippe ut po¬
tuimꝰ disputando erigere temptauimꝰ
m̃tis intentionẽ ad intelligend̾a illã pre¬
stantissimã immutabiłeq naturã: quod
nr̃a mens ñ est. Quã tam̃ sic intuebam᷑.
ñ loco. s ipsa sui uenerabili mirabiliq pre¬
stantia: ita ut apud nos eẽ suo p̃senti lumi¬
ne ideret᷑. In qua tam̃ nulla nob̃ adhuc
tͥnitas apparebat: quia ñ ad eam queren¬
da in fulgore illo firmã m̃tis aciem teneb¬
mꝰ. Tantũ quia ñ erat aliqͣ moles uͥ credi
oporteret magnitudinẽ duoꝵ uł trium
plus eẽ. qͣm unius: cernebamꝰ uteimq S
ub uentũ est ad caritatẽ. quȩ in scã serip¬
tura d̾s dicta est. eluxit paulusũ tͥnitas.

Expanded text:
fideles non debet habere quaestionem: sed si aliquo modo per intelligentiam possumus videre quod credimus, quis iste erit modus? 10. Si enim recolamus ubi nostro intellectui coeperit in his libris Trinitas apparere, octavus occurrit. Ibi quippe, ut potuimus, disputando erigere tentavimus mentis intentionem ad intelligendam illam praestantissimam immutabilemque naturam, quod nostra mens non est. Quam tamen sic intuebamur,n loco, sed ipsa sui venerabili mirabilique praestantia, ita ut apud nos esse suo praesenti lumine videretur. In qua tamen nobis adhuc nulla Trinitas apparebat, quia non ad eam quaerendam in fulgore illo firmam mentis aciem tenebamus: tantum quia non erat aliqua moles, ubi credi oporteret magnitudinem duorum vel trium plus esse quam unius, cernebamus utcumque. Sed ubi ventum est ad charitatem, quae in sancta Scriptura Deus dicta est , eluxit paululum Trinitas,
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ. Nam immortalitas eius uere
ĩmortalitas ẽ: in cuiꝰ natura nullaẽ
cõmutatio. Ipsa est etiã uera et̾nitas.
qua est miniutabił d̾s. sine inicio siue
fine: consequent̾ & incorruptibilis.
Una gͦ eademq res dicitur: siue disa¬
tur ȩternus d̾s. siue immortał. siue
incorruptibilis. siue immutabilis.
Itemq cum dicitur uiuens & intel¬
ligens. qd̾ est utiq sapiens: hoc id̾e
dicitur. son enim ꝑcepit sap̃iam qͣ
eẽt sapiens. s ipse sapientia ẽ: & hȩ
uita. eademq uirtus siue potentia
eademq species qua potens aut specios
dicitur. Qͥd enĩ potentiꝰ aut spetiosius
sap̃ia: quȩ attingit a fine usq ad finẽ
fortit̾. & disponit omĩa suauit̾: Boni¬
tas etiam ato iusticia. nunqͥd inter se
in di uatura sicut in eius oꝑib distant:
tanꝙ̃ duȩ diu̾se sint qualitates dei
una bonitas. altera iusticia. Non utiq:
s quȩ iusticia ipsa bonitas: & quȩ bo¬

Expanded text:
litatem : nam immortalitas ejus vere litatem : nam immortalitas ejus vere immortalitas est, in cujus natura nulla est commutatio. Ipsa est etiam vera aeternitas qua est immutabilis Deus, sine initio, sine fine; consequenter et incorruptibilis. Una ergo eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, sive immortalis, sive incorruptibilis, sive immitemque cum dicitur, vivens, et intelligens, quod est utique sapiens, hoc idem dicitur. Non enim percepit sapientiam qua esset sapiens, sed ipse sapienda est. Et haec vita, eademque virtus sive potentia, eademque sdicitur. Quid enim potentius et speciosius sapientia, quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ? Bonitas etiam atque justitia, numquid inter se in natura Dei, sicut in ejus operibus distant, tanquam duae diversae sint qualitates Dei; una, bonitas; alia, justitia? Non utique: sed quae justitia, ipsa bonitas; et quae bo
Abbreviated transcription (Latin):
atq huiꝰ modi omĩa. & ipsa tͥnitas.
& in ea singłi dici possunt: ubi aut
q̃mͣ trinitas apparebit : Redigamꝰ¬
itaq pͥus hȩc plurima: ad aliquã paut¬
tatẽ. Quȩ uita enĩ dicitur in do. ipsaest
essentia eiꝰ atq natura. Non itaq d̃s
uiuit: nͥ uita qd ipse sͥ est. Hȩc autĩ
uita ñ talis est. qualis in est arbor
ubi nullꝰ intellectꝰ. nullus ẽ sensus.
Nec talis inest qualispecori: habet enim
uita pecoris sensum qͥnq pertitũ: s
intellectũ habet nullum. At illa ui¬
ta quȩ ds est. sentit atq intelligit õa
& sentit m̃te ñ corpore. qula sp̃c est d̾s.
Nlon aũ sicut aminalia quȩ habent
corpora. ꝑ corpꝰ sentit & ds: non enim
ex anima constat & corpore. Ae ꝑhoc
simplex illa natura sicut intel n¬
ligit sentit. sicut sentit intelligit:
idemq sensꝰ qui intellectus ẽ illi. Nec
ita ut aliqͣndo desistat aut cȩperit:
ĩmortalis est enĩ. Nec frustra de illo
uictum est: qd̾ solus habeat immorta¬

Expanded text:
atque hujusmodi omnia, et ipsa Trinitas, et in ea singuli dici possunt; ubi aut quomodo Trinitas apparebit? Redigamitaque prius haec plurima ad aliquam paucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia ejus atque natura. Non itaque Deus vivit nisi vita quod ipse sibi est. Haec autem vita non talis est qualis inest arbori, ubi nullus est intellectus, nullus est sensus. Nec talis qualis inest pecori: habet enim vita pecoris sensum quinquepartitum, sed intellectum habet nullum: at illa vita quae Deus est, sentit atque intelligit omnia; et sentit mente, non corpore, quia spiritus est Deus . Non autem sicut animalia quae habent corpora, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex illa natura sicut intelligit sentit, sicut sentit intelligit; idemque sensus qui intellectus est illi. Nec ita ut aliquando esse desistat aut coeperit: immortalis est enim. Nec frustra de illo dictum est quod solus habeat immorta
Abbreviated transcription (Latin):
ratio ꝑuenit: ut sic sit filius sapientia.
de sap̃ia. quẽammođu lum̃ de lumine.
d̃s de do. Nec aliud potuimꝰ inuenire
mul om̃s unã sapĩam: sicut unũ dm.
unã essentiã. Hanc gͥ sap̃iam qd̾ est ds: qͦmͦ

Expanded text:
ratio pervenit, ut sic sit Filius sapientia ratio pervenit, ut sic sit Filius sapientia de sapientia, quemadmodum lumen de lumine, Deus de Deo. Nec aliud potuimus invenire mul omnes unam sapientiam; sicut unum Deum, unam ess
Abbreviated transcription (Latin):
aut uita & sapĩa: cur ñ una eademq res
possit eẽ in di natura et̾uitas & sapĩa.
aut beatitudo & sapĩa: Leꝑ hoc sicut
nicħ intererat. utrũ illa duodecĩ an ista
tͥa diceremꝰ. quando illa multa in istam
redigimꝰ paucitatẽ: tta nichil interest.
utrũ ista tria dicamꝰ. an illud unũ in cuiꝰ
singłaritatẽ duo cetera similit̾ redigi pos¬
se monstraumꝰ. Qs itaq disputandi modꝰ.
quenã tande uis intelligendi atq poten¬
tentia. quȩ uiuacitas rationis. quȩ aci¬
es cogitationis ostendet. ut alia iam tace¬
am᷑. hoc unũ qd̃ sapĩa dicitur d̾s. quomͦ
sit tͥnitas: Neq enim sicut nos de illo ꝑci¬
pimꝰ sapĩam. ita ds de aliquo: s sua ipse
est sap̃ia: quia ñ est aliud sapĩa eiꝰ. aliud
eẽntia: cui hoc est eẽ. qd̾ sapientẽ ẽẽ. Dicit᷑
ne patrẽ filius uideatur facere sapientẽ.
in libro septimo disputatũ est. Et ad hoc

Expanded text:
aut vita et sapientia; cur non una eademque res esse aut vita et sapientia; cur non una eademque res esse possit in Dei natura aeternitas et sapientia, aut beatitudo et sapientia? Ac per hoc sicut nihil intererat utrum illa duodecim, an ista tria diceremus, quando illa multa in istam redegimus paucitatem; ita nihil interest utrum tria ista dicamus, an illud unum in cujus singularitatem duo caetera similiter redigi posse monstravimus. Quis itaque disputandi modus, quaenam tandem vis intelligendi atque potentia, quae vivacitas rationis, quae acies cogitationis ostendet, ut alia jam taceam, hoc unum quod sapientia dicitur Deus, quomodo sit Trinitas? Neque enim sicut nos de illo percipimus sapientiam, ita Deus de aliquo: sed sua est ipse sapientia; quia non est aliud sapientia ejus, aliud essentia, cui hoc est esse quod sapientem esse. Dicitur nec Patrem Filius videatur facere sapientem, in libro septimo disputatum est. Et ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cui sapĩa ñ inest: duo uͦ ista sap̃ia scilicet
atq potentia ita sunt int̾ se in homine
cõparata. ut scã scͥptura diceret. melior est
sapiens qͣmfortis: speciosa porro etiam
corpora. dici solent: uuũ ex his quatuor
qd̾ eligimꝰ sapiens eligatur: qͣmuis hȩc
qͣtuor indo non mȩqualia dicenda sint.
Nomina aũ quatuor: res autẽ una est.
Oe terciis uͦ ultimis quatuor. qͣmuis ind̾o
idem sit iustum eẽ qd bonũ. qd̾ beatum:
i demq sp̃m ẽẽ qd̾ iustũ & bonũ & beatũ
ẽẽ : tam̃ quia in hominib potest ẽẽ sp̃c
ñ beatus: potest & iustus & bonus. non
qd̾ nec in hominib eẽ sine illis trib po¬
ȩt̾nus. sapiens. beatus: hȩc tria st̾ trini¬
tas. quȩ appellatur ds: Redigimꝰ quid̾e
illa duodecĩ in istam paucitatẽ trium:
s eo mͦ forsitan possumꝰ & hȩc tria in unũ
aliquid hoꝵ. Nam si una eademq res
in di natura posset ẽẽ sap̃ia & potentia

Expanded text:
cui sapientia non inest; duo vero ista, sapientia scilicet cui sapientia non inest; duo vero ista, sapientia scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpora dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint; nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo idem sit justum esse quod bonum, quod beatum, idemque spiritum esse quod justum et bonum et beatum esse: tamen quia in hominibus potest esse spiritus non beatus, potest et justus et bonus nonduquod nec in hominibus esse sine illis tribus poAeternus, sapiens, beatus, haec tria sunt Trinitas, quae appellatur Deus? Redigimus quidem illa duodecim in istam paucitatem trium: sed eo modo forsitan possumus et haec tria in unum aliquod horum. Nam si una eademque res in Dei natura potest esse sapientia et potentia,
Abbreviated transcription (Latin):
um nouissimũ qd̃ posui. quasi tantũ¬
mͦ uidetur significare substantiã: ce-¬
tera uͦ huiꝰ substantiȩ qualitates. S ñ¬
ẽ ita: in illa ineffabili simpliciq na¬
tura. Quicquid enim secundum qua¬
litates illic dici uidetur: secundum
substantiam uel essentiam est intel¬
ligendum. Absit enim ut spiritus se¬
cundum substantiam dicatur ds. &
bonus secundu qualitatẽ. s utrunq
sccundum substantiã. Sic omia cetera
quȩ cõmemorauimꝰ: unde in suꝑioribus
libris multa iam diximꝰ. De quatuor gͦ
pͥmis quȩ mͦ a nob̾ enumerata atq dige¬
sta sunt. id est ȩternꝰ. immortał. incorrup¬
tibilis. immutabilis. unũ aliquid eli¬
gamꝰ. quia unũ quatuor ista significãt
sic̃ iam disserui. ne ꝑ multa distendat᷑
intentio: & illud potius qd̾ positũ est pͥus:
id est ȩternꝰ. Hoc faciamꝰ & de qͣtuor scdis.
quȩ sunt. uiuus. sapiens. potens. specios.
Et qm uita qualiscunq in est & pecori.

Expanded text:
um novissimum quod posui quasi tantummodo videtur significare substantiam, cetera vero huius substantiae qualitates: sed non ita est in illa ineffabili simplicique natura. Quidquid enim secundum qualitates illic dici videtur, secundum substandam vel essentiam est intelligendum. Absit enim ut spiritus secundum substantiam dicatur Deus et bonus secundum qualitatem: sed utrumque secundum substantiam. Sic omnia caetera quae commemoravimus, unde in superioribus libris multa jam diximus. De quatuor igitur primis quae modo a nobis enumerata atque digesta sunt, id est, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, unum aliquid eligamus; quia unum quatuor ista significant, sicut jam disserui; ne per multa distendatur intentio, et illud potius quod positum est prius, id est, aeternus. Hoc faciamus et de quatuor secundis, quae sunt, vivus, sapiens, potens, speciosus. Et quoniam vita qualiscumque inest et pecori,
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ rationẽq naturałe dedix: qua
uiuentia ñ uiuentib. sensu predita ñ sen¬
tientib. intelligentia ñ intelligentib.
immortalia mortalib. impotentib
potentia. iniustis iusta. speciosa de¬
formib. bona mał. incorruptibilia
corruptibilib. ĩmutabilia mutabilib.
inuisibilia uisibilib. incorporalia cor¬
poralib. beata miseris. p̃ferenda uide¬
amꝰ. Ac ꝑ hoc qm̃ reb creatis creato¬
rẽ sine dubitatione preponimꝰ: opor¬
tet ut eum & sũme uiuere. & cuncta
sentire atq intelligere. & mori. cor¬
rũpi. mutariq ñ posse: nec corpꝰ eẽ.

Expanded text:
dedit, qua viventia non viventibus, sensu praedita non sentientibus, intelligentia non intelligentibus, immortalia mortalibus, impotentibus potentia, injustis justa, speciosa deformibus, bona malis, incorruptibilia corruptibilibus, immutabilia mutabilibus, invisibilia visibilibus, incorporalia corporalibus, beata miseris praeferenda videamus. Ac per hoc quoniam rebus creatis Creatorem sine dubitatione praeponimus, oportet ut eum et summe vivere, et cuncta sentire atque intelligere; et mori, corrumpi, mutarique non posse; nec corpus esse,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã incõmutabił qd̾ est ds. quantũ
di quod ẽ homo scc̾m mentẽ. ꝑuenit disputa¬
tio: & meo queda t̾uitas inuenit᷑. id ẽ mens
& noticia qua se nouit. & amor quo se no¬
ticiãq suam diligit: & hȩc tͥa equalia
int̾ se. & uniꝰ oftendunt᷑ ẽẽntiȩ. In deci¬
mo hoc idem diligentiꝰ subtiliusq trae¬
tatũ est: atq ad id ꝑductum ut inuenire¬
tur inm̃te euidentior tͥnitas eiꝰ. in me¬
moria scilicet & intelligentia & uolun¬
nunꝙͣ ẽẽ ita potuerit ut ñ sui memi¬
niss ñ se intelligeret. & diligeret. qͣm¬
uis ñ semꝑ se cogitaret. cũ aũ cogitaret.
ñ se a corporalib reb eadem cogitatione¬
N discerneret: dilata ẽ de tͥnitate cuiꝰ
hec ymago ẽ. disputatio: ut in psis eti¬
am corporalib insis inueniret᷑ tͥnitas.
tio. INundecimo gͦ electus ẽ sensꝰ ocłoꝵ:
in qͦ id qd̾ inuentũ est. etiã in cęt̾is qͣtu¬
or sensib corporis & ñ dictum. posset

Expanded text:
antum Dei, quod est homo secundum mentem, pervenit disputatio, et in ea quaedam trinitas invenitur, id est, mens et notitia qua se novit, et amor quo se notitiamque suam diligit: et haec tria aequalia inter se et unius ostenduntur esse essentiae. In decimo, hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est, at adque id perductum, ut inveniretur in mente evidentior trinitas ejus, in memoria scilicet, et intelligentia, et volunnunquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se intelligeret et diligeret, quamvis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret, dilata est de trinitate, cujus haec imago est, disputatio, ut in ipsis etiam corporalibus visis inveniretur trinitas, tio. In undecimo ergo electus est sensus oculorum, in quo id quod inventum etiam in caeteris quatuor sensibus corporis,