comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ferunt cautini epĩ. cato prbt
ad gubernandã urbis turonicae
ȩccłam petebat᷑. Vnde factũ .ẽ.
ut coniuncti clerici cũ leubaste
martsrario & abbate cũ magrꝰ
apparatu aruernũ properas ent.
Cũq. catoni regis uoluntatẽ pate¬
fecissent. suspendit eos aresponso
paucis dieb Hi. uero regredicu¬
pientes dicunt. Pande nobis uolun¬
tatẽ tuã. ut sciamus qued sequs
Alioquin reuertemur ad propria
Non enĩ nrã te uoluntate ȩxpetiuim̃.
sed regis p̃ceptione At ille ut erat
uane glae cupidus adunata paupe¬
rũ caterua climorẽ dare p̾cepit
his uerbis. Curnos deseris bone pat̃.
filios quos usq nunc educasti.: Quis
nos crbopotuq refici&. situ abieris.
Roginus nenos relinquas. quos alere
consuesti. Iunc ille conuersus ad
derũ turonicũ ait. Uidetis nunc
fr̃s dilectissimi. qualiter me hȩc
multitudo pauperũ diligit. Non
possũ eos relinqre. & ire uobiscũ.
Istud hi responsũ accipientes. re¬
gressi sunt turonis. Cato autem

Expanded text:
ut ferunt, Cautini episcopi Cato presbiter ad gubernandam Turonicae urbis ecclesiam petebatur. Unde factum est, ut coniuncti clerici cum Leubaste martyrario et abbate cum magno apparatu Arvernum properarent. Cumque Catoni regis voluntatem patefecissent, suspendit eos a responso paucis diebus. Hi vero regredi cupientes, dicunt: 'Pande nobis voluntatem tuam, ut sciamus, quid debeamus alioquin revertimur ad propria. Non enim nostra te voluntate expetivimus, sed regis praeceptione'. At ille, ut erat vanae gloriae cupidus, adunata pauperum caterva, clamorem dari praecepit his verbis: 'Cur nos deseris, bone pater, filios, quos usque nunc edocasti? Quis nos cibo potuque reficiet, si tu abieris? Rogamus, ne nos relinquas, quos alere consuesti'. Tunc ille conversus ad clerum Turonicum, ait: 'Videtis nunc, fratres dilectissimi, qualiter me haec multitudo pauperum dpossum eos relinquere et ire vobiscum. Istud hi responsum accipientes, regressi sunt Turonis. Cato autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonis quã plurimis cũ multo comiita¬
tu ixercituũ aluxouio aenobio e¬
gressus in franoa regredit᷑ usq
isara fluuiũ axniens ꝑ acces sit
Custodib aormuntib int̾̃fecit ad
scam̃ maxentiã atq isaram fluuiũ
transiens quo sibi inueniunt dein¬
sidiatorib suis occidit. Teudesi¬
us maiorũ dom̃ unã cũ thesauros
rigis ꝑfugã di lapsus euasit abaci¬
uo uilla euadens aufugit. Ibiq. ad¬
ueniente ebroino thesauros quo¬
sibi repperit adp̃hendit. Incle e¬
gressus criscatro uilla ueniens in
pontio leudesio sub dolo fichẽ pro¬
mit tit sesimulans fefellit. Facto
placito ut coniuratione factacũ
pace discederint sedebroimus fal¬
lacit̾ agens ut solebat conpatris sui
insidias p̃parans ipsũ leudesiũ occi¬
ditregẽ theudericũ in regno re¬
stituto ipsi suũ principatũ sagacit̃
restaurauit. Scm̃ leudegariũ
epm̃ crudelissimis torm̃tis cȩsũ
gladio ꝑemi uissit. Garrenũ

Expanded text:
personis quam plurimis, cum multo comitapersonis quam plurimis, cum multo comitatum exercituum a Luxovio caenubio egressus, in Francia regreditur. Usque Isra fluvium veniens peraccessit, custodibus dormientibus interfecit ad Sanctam Maxenciam, adque Isra fluvium transiens, quos ibi invenit de insidiatoribus suis occidit. Leudesius maiorem domus una cum thesauros regis per fugam dilapsus evasit. A Bacivo villa evadens aufugit; ibique, adveniente Ebroino, thesaurus quos ibi repperit adpraehendit. In de egressus, Crisceco villa veniens in Pontio, Leudesio sub dolo fidem promitti se simulans fefellit; facto placito, ut, coniuracione facta, cum pacae discederint. Sed Ebroinus fallaciter agens, ut solebat, conpatri suo insidias praeparans, ipsum Leudesium interficit; regem Theudericum in regno restituto, ipse suum principatum sagaciter restauravit. Sanctum Leudegarium episcopum crudelissimis tormentis caesum gladio peremi iussit; Gaerenum,
Abbreviated transcription (Latin):
Rat enĩ ips childericus rex
leuis atq. citatus nimis gen¬
tẽ in uicem francoꝵ inseditionẽ
mit tens in scandalũ hac cerisũ
donec odiũ non modiũ inter ipsos
creuit usq ad scancdalũ &ruinã.
Quo ingnaruiscente uno franco no¬
bile nomine bodilone ad stipidẽ
tensũ eedere contra legẽ pͣcepit.
Uiclentes hȩx franci iniramagna cõ¬
moti ingobertus ui delic& & amal¬
bertus uelreliq maiores natufran¬
coꝵ selitionẽ contraipsũ childeri¬
cũ concitauer̃. Memoratus bo¬
clilo suꝑrũ cũ reliquis quã plures
surrex̃ insiliaturus in regẽ in
lauchonis silua una cũ regina riꝰ
pregnante nomen bilehilde qđ
hici dolus .t̃. int̃ frcit. Uulfualđ
quoq ꝑfugã lapsus euasit in au¬
st̃ reuersus ÷. Franciuꝰ lru
clesio filio erchonoldo nobile
in maioꝵ domatũ statuunt ꝑcon¬
siliũ beati leugarii & consortioꝵ ei.
BRoinus hȩc audiens
bas dissensiones consilio ae¬
cepto francos inuicem discoꝵ¬
dantes conuocatis inauxiliũ socus

Expanded text:
rat enim ipse Childericus rex levis atque citatus nimis, gentem invicem Francorum in sedicionem mittens, in scandalum ac derisum, donec odium non modicum inter ipsos crevit usque ad scandalum et ruinam. Quo ingraviscente, uno Franco nobile nomine Bodilone ad stipidem tensum cedere contra legem praecepit. Videntes hec Franci, in ira magna commoti, Ingobertus videlicet et Amalbertus vel reliqui maiores natu Francorum, sedicionem contra ipsum Childericum concitaverunt. Memoratus Bodilo super eum cum reliquis quam plures surrexit, insidiaturos in regem; in Lauconis silvam una cum regina eius praegnante nomine Belichilde, quod dici dolus cst, interfecit. Vulfoaldus quoque per fugam lapsus evasit; in Auster reversus est. Franci vero Leudesio, filio Erchonoldo, nobile in maiorum domatum statuunt per consilium beati Leudegarii et consorciorum eius. Ebroinus hec audiens has dissensiones, consilio accepto, Francos invicem discordantes, convocatis in ausilium sociis,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt confitentus dicentes.
Nos adnihil aliud missos.
nisi ut legationem quam
suggessimus deferremus
Tunc hominem illum diuersis
plagis ad fectum & carceri
maricipatum. legatos per
diuersa loca exilio condemp¬
nari precepit.Manifes¬
tissime autem patuit sub
hoc dolo a fredegunde fuisse
directos. ut segem ifiter¬
ficere deberent. quod miseri¬
cordia dr̃ Non permisit.
inter quos baddo sefuor
habebatus
um autem legati de
hispanus crebro ad regem
gunt chramnum uerurent.¬
& Nullius pacis gratiam opti¬
nere potuissent. sed magis
inimicitia pullular&. rex
gunt chramnus albigensm urbẽ
fiepoti suo chi deberto redlidit
Quod cerne s desiderius dix ꝙ
maximȩ nciusdem urbsaie can¬
tori meliora ficatatis suae con
Daerat. timons fie ultio expe¬
teretur abeo propter antiquam
inimicitiam quam aliqua Nido
in eadem ciuitate exercitum
gloriosae memoriae sygeberti
regis grauiter affeciss&. cum
tetradia uxore sua quam
eolalio Niunc aruerno comiti

Expanded text:
sunt confitentur, dicentes: sunt confitentur, dicentes: Nos nihil ad aliud missi, nisi ut legatiosuggessimus, deferremus'. Tunc hominem illum diversis plagis adfectum et carcere mancipatum, legatus per diversa loca exilio condempnare praecepit. Manifestissime ehoc dolo a Fredegunde fuisse directos, ut regem interficere deberent. Quod misericordia Domini non permisit: inter quos Baddo senior habebatur. XLV. Cum autem legati de Hispaniis crebro ad regem Gunthchramnum venerint et nullius pacis gratiam obtenere potuissent, sed magis inimicitia pullularet, rex Gunthchramnus Albigensim urbem nepote suo Childebertho reddedit. Quod cernens Desiderius dux, qui maxime in eiusdem urbis territurio meliora facultatdiderat; 416 timens ne ultio expeteretur ab eo propter antiquam inimicitiam, quod aliquando in eadem civitate exercitum gloriosae memoriae Sigiberti regis graviter affecisset, cum Tetradia uxore sua, quam Eulalio tunc Arverno comiti
Abbreviated transcription (Latin):
regni partẽ sicut fratressui obti¬
nuiss&: a moto agricolao patricio. celi
patriciatus honorẽ donauit. Virũ
procerũ statu. inscapulis ualidum.
lacertis robustũ. in uerbis tumidũ
ĩ responsis oportunũ. iuris lectiore
peritũ. Cuitanta deinceps habend
cupiditas extitit. ut sepius ecclesiari
res auferens. suis dicionib subiugare
Nã cũ audiss& quadã uice prophetȩ¬
isaiȩ lectione in ȩccła legi. inqua
ait. ue his qui iungunt domũ ad domĩ
& agrũ ad agrũ copulant usq ad
terminũ loci. exclamasse fertus.
In congrue hoc ue mihi & filiis mes
Sed reliqđ filiũ. qui & hic absq li¬
ris defunctus. maximã partẽ facul¬
tatis. ecclesiis quas pat̾ exspoliaue¬
trãnus uenerandã ciuus dã suoris
ancillã pro concubina thoro suo¬
subiunxit. dequa gundobaldum
filiũ suscepit. Poftea autẽ. marchu¬
trudã filiã magnarii ĩ matrimonis
accepit. Gundobaldũ uero filiũ sui
aurelianis trans misit. Nemula

Expanded text:
regni partem, sicut fratres sui, obtinuisset, amoto Agroecula patricio, Celsum patriciatus honore donavit, virum procerum statu, in scapulis 164 validum, lacerto robustum, in verbis tumidum, in responsis opportunum, juris lectione peritum: cui tanta deinceps habendi cupiditas exstitit, ut saepius ecclesiarum res auferens, suis ditionibus subjugarit. Nam cum audisset quadam vice Isaiae prophetae lectionem in ecclesia legi, in qua ait: Vae his qui jungunt domum ad domum, et agrum ad agrum copulant usque ad terminum loci , exclamasse fertur: Incongrue hoc Vae mihi et filiis meis. Sed reliquit filium, qui absque liberis functus, maximam partem facultatis ecclesiis, quas pater exspoliaveprimo Venerandam, cuiusdam suorum ancillam, pro concubina toro subiunxit; de qua Gundobadum filium suscepit. Postea vero Marcatrudem, filiam Magnarii, in matrimonium accepit. Gundobadum vero filium suum Aurilianis transmisit. Aemula
Abbreviated transcription (Latin):
umq multiplicati homines dis¬
pergerentur ꝑ unauersas terras
egressi ab oriente senachar
gramineum repperiunt cãpuni.
in quo ȩdificantes ciuitatẽ. turrẽ
qui cȩlos attinger& nituntus
struere. Quorũ uanã cogita¬
tionẽ simul & linguã ipsosq
confutins ds̃. mundũ late patentẽ
in uniuers amterrã dispersit.
Uocatũq est nomen ciuititis babe
hoc est confusio. eo quod ibi
confudissec ds̃ linguas eorum.
Harc est babylonia. a nẽ broth
gygante ȩdificata filio chus.
Et᷑ sicut orosu narrat historia.
mira campiplanitir in quadrũ
disposita est. Murus eius ex
coctilxͥ latere. infuso bitumint
inlatũ hab& cubitos quinqua¬
ginta. altitudinis cubitos du¬
centos. in circurtu stadia
quadringenta septuaginta.
Unũ stadiũ hab& ar ipennis
quinq uiłnȩ. quinat portȩ
ꝑunũ qqͦuod& latus sitȩ sunt.

Expanded text:
umque multiplicati homines dispergerentur per universas terras, egressi ab Oriente, Sennaar gramineum reperiunt campum. In quo aedificantes civitatem, turrem quae coelos attingeret, nituntur struere. Quorum vana cogitatione simul et lingua ipsiusque confutans Deus, mundum late patentem in universa terra dispersit, vocatumque est nomen civitatis Babel, hoc est confusio, eo quod ibi confudisset Deus linguas eorum. Haec est Babilonia a Nebroth gygante aedificata, filio Chus. Et, sicut Horosi narrat historia, mira campi planitiae in quadrum disposita est. Murus eius ex coctili in latum habet cubitos quinquaginta, altitudinis cubitos ducentos, in circuitu stadia quadringenta septuaginta. Unum stadium habet aripennes quinque. Vicenae quinae portae per unumquodque latus sitae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ꝑcussus. obiit peregrinꝰ. Iuromci
eĩ obitũ audientes. & i sua m̃alitia
pdurantes. armentiũ inei loco con¬
stituunt. It brictius eps roman
ueniens. cunctaque ꝑ tulerat papt
refert. Qui ssedt᷑ a postolicam
residens. plerũ q missarũ sollep¬
nia eelebrauit. ibi quicqđ in scm̃di
deliquerat deflens. Septimo igitꝰ¬
regressus anno aroma. cũ auctori¬
tate papȩ illius turonis redire
disponit. Veniens ergo aduicũ cui
nom̃ est laudiacũ. sexto ab urbe
miliario. mansionem accepit.
Armentius uero febre corripitur.
ue locius. ut ad tumulandũ fratrẽ
nrm̃ turonicũ pontificẽ occurramꝰ.
Cũq. illiuenientes portã ciuitatis
ingrederent᷑. ecce istũ ꝑ aliam
portã mortuũ efferebant. Quo
sepulto brictius incathedrã suã
regressus. ẽ : septẽ postea felicit̃
uiuens annos. Cui post quad rage¬
simo septimo episcopatꝰ anno defunc

Expanded text:
Dei percussus, obiit peregrinus. Toronici Dei percussus, obiit peregrinus. Toronici eius obitum audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in eius loco constituunt. At Brictius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. Septimo igitregressus anno a Roma, eum auctoritate papae illius Toronus redire disponit; et veniens ad vicum cui nomen est Laudiacum, sexto ab urbe miliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum, Turonicum pontificem, occurramus'. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederent, ecce! istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo sepulto, Brictius in cathedram suam regressus est, septem postea feliciter vivens annos. Cui post quadragesimo septimo epis
Abbreviated transcription (Latin):
suũ posuit. & ad se stringens. usq
ad sepulchrũ beatimartini una
cũ populoꝵ turbis atcedit. Proiec
tasq ante sepulchrũ prgnas. uesti
m̃tũ inustũ apparuit. I.q. sic
abhis ignib: uidetis in lesũ. ita &
corpus meũ a tactu mulieris. ẽ . iii
pollutũ. Illis uero noncredentibus.
sed contradicentib trahit᷑. calũpni¬
atur. ꝓicit̾. ut sermo scĩ ad ĩpleret᷑
noueris te inepiscopatu multa ad¬
uersa passurũ. Hunc enĩ eiectum.
iustinianũ ĩ episcopatu constituunt
Deniq brictius romanȩ urbis papã
ex petut. flens & heiulans atq.
dicens. Merito hȩc patior qͥ pec¬
sepe uocaui. cuius uidens uir tutes ñ
credidi Post cuius abscessũ. aiunt
turonici sacerdoti suo. Uade post
eũ. & exere negotiũ tuũ. Qui a
si eũ ꝓsecutus non fueris. ad nr̃m omĩũ
contẽptũ humiliaberis. Iustinianꝰ
uero egressus aturonis. uercellis
italiȩ ciuitatẽ ad gressus. iuditio

Expanded text:
suum posuit, et ad se stringens, usque suum posuit, et ad se stringens, usque ad sepulchrum beati Martini una cum populorum turbis accedit, proiectasque ante sepulchrum prunas, vestimentum inustum apparuit. Illo quoqab his ignibus videtis inlesum, ita et corpus meum a tactu muliebris coiti est inpollutum', illis vero non credentibus, sed contradicentibus, trahitur, calumniatur, eicitur, ut sermo sancti adimpleretur: 'Noveris, te in episcopatu multa adversa passurum'. Hunc enim eiectum, Iustinianum in episcopatu constituunt. Denique Brictius Romanae urbis papam expetiit, flens et eiulans atque dicens: 'Merito haec patior, quia pecsaepe vocavi; cuius vidcredidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium contemptu humiliaberis' Iustinianus vero egressus a Turonus, Vircellis Italiae civitatem adgressus, iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
mulier ad quã cubicularii eius
gestim̃ta deferebant ad Abluendũ.
quȩ sub specie religionis erat ueste
umutata. concepit &x peperit. Qua
derẽ surrexit om̃is populus turonoꝵ
Aiebant enĩ. Dubietas scĩ. tuã celaũ
luxuriã. Nenos ds̃ diutius sinat.
manꝰ tuas indignas osculando pollui.
Iloqͦq econtrario uirilit̾ hȩc ne¬
gante. ad ferte inqđ infantẽ adme.
Cũq. oblatꝰ fuiss& in fans triginta
dies abhortu habens. ait ad eum
corã cunctis edicas. Et ille. Nones
inquid tu pat̾ meus. Populis autẽ
rogantib: ut qͥs ess& pat̃ int̃rogar&
ait sacerdos. Non ẽ. hoc meũ. quod
adme ꝑtinuit sollicitus fui ꝓuobis.¬
Iolis si aliqđ suppetit ꝑ uos quȩrite.:
unc illi magicis artib hoc factum
asseuerantes. ĩ surgunt contra eũ
ĩ una conspiratione. & trahentes
eũ dieebant. Non diutius nobis.
falso pastoris nomine dominaberis.
Ille autẽ ad satis faciendũ adhuc
populo. prunas ardentes ĩ bẏrrũ

Expanded text:
, ad quam cubicularii ejus , ad quam cubicularii ejus vestimenta deferre solebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus TuronoruDicebant enim: Diu pietas sancti tuam celavit luxuriam: nec Deus nos diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui. Illo quoque econtrario viriliter haec negante: Afferte, inquit, infantem ad me. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad 43 ecoram cunctis edicas. Et ille: Non es, inquit, tu pater meus. Populis autem rogantibus, ut quis esset pater interrogaret, ait sacerdos: Non est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui: vobis si aliquid suppetit, per vos quaerite. Tunc illi magicis haec artibus facta asseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione. Et trahentes eum dicebant: Non diutius nobis falso pastoris nomIlle autem ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardentes in byrrum
Abbreviated transcription (Latin):
delirũ illũ queris. ꝓspice eminus.
ecce cȩlũ solite sicut amens respicit
Cũq pauꝑ ille occur sureddito qͦd
petierat ĩpetrass&. brictionem
diaconẽ uirbeatus alloqͥtur. En
ego bricti. delirus tibi uideor.
Cũq ille confusus hȩc audiens dix¬
isse se denegar&. ait uirses. Nonis
aures mex ados tuũ erant. cũ hȩc
eminꝰ loquebaris.Amendicotibi
qͥa obtinui apud dm̃ ut postme ad
pontificatus honorẽ accedas. srd
noueris te inepiscopatu multa
aduersa passurũ. Brictius haec
audiens. in ridebat dicens. Nonne
uerũ dixi. istũ delira uerba ꝓferre.
Sed & presbiterii honore preditus.
sepius beatũ uirũ tonuitiis laces¬
siuit. Ad eptũ ergo consentientib
ciuib pontificatꝰ offitiũ. orationi
uacabat. Quia quãq ess& suꝑbus
& uanus. castus tam̃ habebat᷑ in cor¬
pore. Iricesimo tertio uero orili¬
nationis sue anno. orit᷑ contra eũ
lam̃ tabile crimen. Nã mulier

Expanded text:
'delerum illum quaeris, prospice eminus; 'delerum illum quaeris, prospice eminus; ecce! caelum solite sicut amens respicit'. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat inpetrasset, Brictionem diaconem vir beatus adloquitur: 'En ego, Brictio, delerus tibi videor?' Cumque ille confusus haec audiens dixisse se denegaret, ait vir sanctus: 'Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinui apud Deum, ut post me ad pontificatus honorem accedas, sed noveris te in episcopatu multa adversa passurum'. Brictius haec audiens inridebat, dicens: 'Nonne verum dixi, istum delera verba proferre?' Sed et praesbiterii honore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivit. Adeptum ergo consentientibus civibus pontificatus officium, orationi vacabat. Quia quamquam esset superbus et vanus, castus tamen habebatur in corpore. Tricesimo tertio vero ordinationis suae anno oritur contra eum lamenta
Abbreviated transcription (Latin):
dronicis atq orosius & bellaregũ
& uirtutes mas tyrũ parit̃ texue¬
runt. It a & nos id circo sic scripsimꝰ.
qͦ facilius scł̃oꝵ ordo ł anno ratio
usq nrã tẽpora tota repperiatur.
lenientes trgo ꝑ ante dictoꝵ auctoꝵ
historias ea quȩ in posterũ acta
sunt. dnõ iubente disseremus. I¬
gitus post excessũ bratimartini.
turonicȩ ciuitatis epi sũmi & in cõ¬
parabilis uiri. decuius uirtutibus
magna apud nos uolumina retinent᷑.
brictius ad episcopatũ suc cedit.
At uero hic brictius cũ ess& prime uȩ
ȩtatis iuuenis. scõ adhuc uiuente
ĩcorpere. multas cendebat ĩ sidias
ꝓ eo qđ  eodt̃ plerũq corfacilis
res sequerent̃ arguebat᷑. Quadĩ
tamendie dũ quidaꝰ infirmus medi¬
cinã abeato martino expeter&
brictiũ diaconẽ inplatea conuepit
Cui siplicit̾ ait. Ecce ego p̃stole
beatũ uirũ. & nescio ubisit . łquid
operis agat. Cui brictius. Si inqd̃

Expanded text:
chronicis atque Horosius et bella regum chronicis atque Horosius et bella regum et virtutes martyrum pariter texuerunt. Ita et nos idcircum sic scripsemus, quod facilius saeculorum ordo vel annorum ratio usque nostra tempora tota repperiatur. Venientes ergo per antedictorum auctorum historias, ea quae in posterum acta sunt Domino iubente disseremus. Igitur post excessum beati Martini Turonicae civitatis episcopi, summi et inconparabilis viri, de cuius virtutibus magna apud nos volumina retinentur, Brictius ad episcopatum succedit. At vero hic Brictius, cum esset primaevae aetatis iuvenis, sancto adhuc viventi in corpore multas tendebat insidias, pro eo quod ab eodem plerumque, cur faciles res sequeretur, arguebatur. Quadam tamen die dum quidam infirmus medicinam a beato Martino expeteret, Brictium adhuc diaconum in platea convenit; cui simpliciter ait: 'Ecce! ego praestolor beatum virum et nescio, ubi sit vel quid operis agat'. Cui Brictius: 'Si', inquid,
Abbreviated transcription (Latin):
mixtẽ confuseq tã uirtutes sc̃oꝵ
quã strages gentiũ memoramus.
Non enĩ in rationabilites accipi
puto si felicẽ beatoꝵ uitã inter
misero memoremꝰ excidia. cũ idẽ
ñ facilitas scriptoris sed tẽpoꝵ series
presta Nã sollicitus lector. si
inquirat strenue. inueniat int̃illas
regũ israheliticorũ historias. sub
samuhel iustũ. fineen interisse fa¬
crilegũ. ac sub diuid quẽ fortẽ mani
dicunt. golian allophilũ conruis
Memineat᷑ oiã subheliȩ eximtuti
tepore. qͥ pluuias cũ uolio abst ubu
uidue pauptatẽ o ore locuple tauis
quante populo aistrages fuere.
quȩ fames ł quȩ siccitis miseram̃
oppsferit humũ. quȩ sub edechiae
tẽpore cuids̃ ad uitã quindecĩ annos
auxit. hierosolima mala ꝑtulerit.
Sed & subhȩliseũ ꝓphe tã quimortuos
uitȩ restituit. & alia inpopulis
miracula multa fecit. quante int̾¬
nitiones. quȩ miseriȩ ipsũ hisrahe¬
liticũ populũ oppsserunt. Dic &
eusebius. seuerus hie ronimusq in

Expanded text:
mixte confusequae tam virtutes sanctorum quam strages gentium memoramus. Non enim inrationabiliter accipi puto, se filicem beatorum vitam inter miserorum memoremus excidia, cum idem non facilitas scripturis, sed temporum series praestitit. Nam sullicitus lector, si inquirat strinue, invenit inter illas regum Israheliticorum historias sub Samuhel iustum Fineen interisse sacrilegum ac sub David, quem Fortem manu dicunt, Golian alophilum conruisse. Meminiat etiam sub Heliae eximii vatis tempore, qui pluvias cum voluit abstulit viduae paupertatem oratione locopletavit, quantae populorum strages fuere, quae famis vel quae siccitas miseram oppraesserit humum; quae sub Ezechie tempore, cui Deus ad vitam quindecim annos auxit, Hierusolima mala pertulerit. Sed et sub Heliseum prophetam, qui mortuos vitae restituit et alia in populis multa miracula fecit, quantae internitiones, quae miseriae ipsum Israheliticum populum oppraesserunt. Sic et Eusebius, Severus Hieronimusquae in
Abbreviated transcription (Latin):
cremarent᷑. Ded & equites eorũ
ita disꝑsisunt. ut uix inuicesimo
quoq repperirentꝰ stadio. Multi
enĩ exeis prorsus non sustinentes.¬
ut diximus cesi & humo prostrati.
penitentiã agebant. ac ueniam
p̃cabant᷑ adõ. qđ ista contra san¬
guinẽ suũ agere uoluissert.
Suꝑ chlothariũ uero neq una qͥdẽ
pluuiȩ gutta decidit. aut aliqui
sonitus tonitrui. ẽ. auditꝰ. Ded nec¬
anhelitus ullius uenti in illo loco
sensert̃. Hi quoq mittentes nun¬
tios ad eũ. pacem & concordiam
petiert̃. Quadata. ad ꝓpria surl
regressi. Iuod nullus ãbigat. hanc
ꝑ obtentũ reginȩ. beatimartini

Expanded text:
cremarentur. Sed et equites eorum cremarentur. Sed et equites eorum ita dispersi sunt, ut vix in vicinsimo quoque repperirentur stadio; multi enim ex eis prorsus non sunt inventi.ut diximus, caesi et humo prostrati, paenitentiam agebant ac veniam praecabantur Deo, quod ista contra sanguinem suum agere voluissent. Super Chlothacharium vero neque una quidem pluviae gutta decidit aut aliquis sonitus tonitrui est auditanhelitum ullius venti in illo loco sensere. Hi quoque mittentes nuntios ad eum, pacem et concordiam petierunt: qua data, ad propria sunt regressi. Quod nullus ambigat hanc per obtentum reginae beati Martini
Abbreviated transcription (Latin):
hildebertꝰ autẽ & theodebertꝰ.
cõmouentes exercitũ. contra
chlothariũ ire disponunt. Ille autẽ
hȩc audiens. estimans sehorũ exer¬
citũ non sustinere. insiluã confugit.¬
& concides magnas in siluas illas
fecit. totãq. spẽ suã indĩ pietate
tranfundens. Sed & chrothildis
regina hȩc audiens. beati martini
sepulchrũ aduit. ibiq. in oratione
ꝓsternit᷑. & tota nocte uigilat.
orans ne int̃ filios suos ciuilebellũ
consurger&. Cũq hu uenientes
cũ exercitib suis eum obsiderent.
tractantes illũ die sequenti int̃¬
ficere. Mane autẽ facto. ĩ loco
qͦ erant congregati. ortatẽ pestas
tentoria dissipauit. res diripuit.
& cuncta subuertit. Inmixtaq
fulgura cũ tonitruis. ac lapidib
suꝑ eos descendunt. Ipsi quoq
suꝑ infectã grandine humũ ini
facit ꝓruunt. & alapidib deci¬
dentib grauit̃ uerberant᷑. Nullũ
enĩ eis tegum̃ remanserat nisi
parma. & tantũ hoc maxime
me tuentes. ne ab ignib: cȩlestibus

Expanded text:
hildeberthus autem et Theodoberthus commoventes exercitum, contra Chlothacharium ire disponunt. Ille autem haec audiens, aestimans, se horum exercitum non sustenire, in silva confugit et concides magnas in silvas illas fecit, totamque spem suam in Dei pietate transfundens. Sed et Chrodichildis regina haec audiens, beati Martini sepulchrum adiit, ibique in oratione prosternitur et tota nocte vigilat, orans, ne inter filios suos bellum civile consurgeret. Cumque hi venientes cum exercitibus suis eum obsederent, tractantes illum die sequenti interficere, mane facto, in loco, quo erant congregati, orta tempestas tentoria dissicit, res diripit et cuncta subvertit; inmixtaque fulgora cum tonitruis ac lapidibus super eos discendunt. Ipse quoque super infectam grandine humum in facie proruunt et a lapidibus decedentibus graviter verberantur – nullum enim eis tegumen remanserat nisi parmae tantum–, hoc maxime metuentes, ne ab ignibus caelestibus
Abbreviated transcription (Latin):
r̃ giuualdus autẽ cũ in aruerno
habitar&. multa mala ĩ ea faciebat.
Nã & res diuersorũ ꝑuadebat. &
serui eĩ non desistebant a furtis.
homicidiis. ac suꝑuentis diuersisq
scelerib nec ullus muttiri ausus
erat corã eis. Tactũ est autẽ ut uillã¬
ipse bulgiadensi. quã quondi bene¬
dictus tetradius ep̃s basilicȩ scĩ
iuliani reliquerat. temerario ausu
ꝑuader&. Sed cũ ingressus indomũ
illa fuiss& statĩ amens effectus.
lecto decubuit. Iunc mulier ad¬
monita ꝑ sacerdotẽ. eleuatum in
basterna. ox statĩ ut in aliã uillã
transtulit. sanũ recepit. Et acce¬
dens. exposuit ei omĩa quȩ ꝑtulerat
Quod ille audiens uota beato martiri
uouens. ea quȩ ui abstulerat. du¬
plicata restituit. Meminimus
& huiꝰ uirtutis. ĩ libromis aculoꝵ¬

Expanded text:
givaldus autem cum in Arverno habitaret, multa mala in ea faciebat. Nam et res diversorum pervadebat, et servi ejus non desistebant a furtis, homicidiis, ac superventis diversisque sceleribus: nec ullus mutire ausus erat coram eis. Unde factum est, ut ipse villam Bulgiatensem, quam quondam benedictus Tetradius episcopus basilicae sancti Juliani reliquerat, temerario ausu pervaderet. Sed cum ingressus in domum illam fuisset, statim amens effectus lecto decubuit. Tunc mulier admonita per sacerdotem, elevatum in basternam, ut in aliam villam transtulit, sanum recepit. Et accedens, exposuit ei omnia quae pertulerat. Quod ille audiens, vota beato Martyri vovens, ea quae simplum abstulerat, duplicata restituit. Meminimus et hujus virtutis in libro Miraculo
Abbreviated transcription (Latin):
TIL DEBERtus uero rex. in
sitaliã abiit. Quod cũ audissenł
longobardi. timentes neab eiꝰ ex¬
escitu cederentur. subdiderunt
sc̃ ditioni eiꝰ. multa ei dantes mune¬
ra. ac ꝓmittentes partieius esse
fideles atq subiectos. Patratisq
cũ omnib quȩ uoluit rex. ingalli¬
is est regressus. atq exercitũ
cõmoueri p̃cepit. quẽ in hispanis
dirigi iussit. sed quieuit: Abim¬
peratore autẽ mauritio ante hos
annos quinquaginta milia solidoꝵ
acceperat. ut longo bardos de¬
italia extruder&. Audito autẽ
imperator qđ cũ his in pace con¬
iunctus ẽ : pecuniã repetebat
Sed hic fidus a solatiis. Nec respon¬
sum quidẽ ꝓ hac re uoluit
reddere.

Expanded text:
ildeberthus vero rex in Italia abiit. Quod cum audissent Langobardi, timentis, ne ab eius exercitu caederintur, subdedirunt se dicioni eius, multa ei dantes munera ac promittentes se parte eius esse fidelis atque subiectus. Patratisque cum his omnibus quae voluit, rex in Galliis est regressus atque exercitu commovere praecepit, quem in Hispania dirige iussit; sed quievit. Ab imperatore autem Mauricio ante hos annos quinquaginta milia soledorum acceperat, ut LItalia extruderet. Audito autem imperator, quod cum his in pace conjunctus est, pecuniam repetebat: sed hic, fidus a solatiis, ne responsum quidem pro hac re voluit reddere.
Abbreviated transcription (Latin):
uiolenter inuaserat ei simul uellent
auferre cũ omnib: thesauris suis.
in camera cinse urbe discessit. &
omĩa qaę melius habere pqtue¬
rat secũ tulit : Mistq ad duces
& comites ciuitatũ nuntios. ut
muros cõponerent urbiũ. resq
suas cũ uxorib & filiis infra mu¬
rorũ munimenta conduderent.
pugnarent uirilit̃. nehis pars
aduersa nocer&. Illud addens
& si aliquid ꝑdideritis. cũ de inimi¬
cis ulciscimur maiora conquiretis.
nesciens patrationẽ uictoriarum
in manu dĩ consistere. Deinde
sepius exercitũ cõmouet. & iterũ
in fra terminũ requiescere iubor
His dieb ei filius natus ẽ : quẽ inuilla

Expanded text:
violenter invaserat, ei simul vellent violenter invaserat, ei simul vellent auferre, cum omnibus thesauris suis in Cameracensem urbem discessit, et omnia quae melius habere potuerat, secum tulit. Misitque ad duces et comites civitatum nuntios, ut muros componerent urbium, resque suas cum uxoribus et filiis infra murorum munimenta concluderent, pugnarent viriliter, ne his pars adversa nocerit, illud addens: 'Et si aliquid perdideritis, cum de inimicis ulciscimur, maiora conquiretis', nesciens, patrationem victuriarum in manu Dei consistere. Deinde sepius exercitu commovit et iterum infra terminum requiescere iobet. His diebus ei filius natus fuerat, quem in vill
Abbreviated transcription (Latin):
gressi. nuntiauer̃ ꝓuintiã carpitaniã
grauit᷑ a locutis fuisse uastatã. ita
ut ñ arbor. non uinea. ñ silua. non
fructus aliqui aut quicquã uiride
remaner&. qui ñ alocustis euerte¬
retur. Aiebant enĩ inimicitias illas
quȩ int̾ leuuieldũ & filiũ suũ pullula¬
uer̃. uehem̃tes augeri. Per loca
enĩ lues uastabat. sed maxime apud
urbẽ narbo nensim ualidius de seui¬
ebat &iã tertio anno qđ ibidẽ ap¬
p̃henderat. nec requieuerat
Populiq reuertentes a fuga. iterũ
morbo consũpti sunt Nam &
albigensis ciuitas. maxime ab hoc
in cõmodo laborabat. His dieb
multi nocte media. fulgore nimio
relucentes. Qui ad sẽ uenientes.
iterũ separabantur. usq quo euanu¬
erunt. Sed & celũ ab ipsa septen¬
trionali plaga ita resplendui
ut putaret᷑ aurora producere
OMPERTO Autem
chilpericus rex qđ gunt cbrãnus
frater eiꝰ cũ childebto nepote suo
pacẽ fecerat. & ciuitates quas

Expanded text:
gressi, nuntiaverunt, provintiam Carpitaniam gressi, nuntiaverunt, provintiam Carpitaniam graviter a locustis fuisse vastatam, ita ut non arbor, non vinea, non silva, non fructus aliqui aut quicquam viride remaneret, qui non a locustis everteretur. Agebant enim, inimicitias illas, quae inter Leuvichildum et filium suum pullulaverant, vehementer augere. Per loca enim lues vastabat, sed maximae apud urbem Narbonensim validius desaeviebat, et iam tertio anno, quod ibidem adpraehenderat et requieverat; populique revertentes a fuga, iterum morbo consumpti sunt. Nam et Albigensis civitas maximae ab hoc inquomodo laborabat. His diebusmulti fulgore nimio relucentis, qui ad se venientes iterum separabantur, usquequod evanuerunt. Sed et caelum ab ipsa septemtrionali plaga ita resplenduit, ut potaretur aurora producereomperto autem Chilpericus rex quod Guntchramnus frater ejus cum Childeberto nepote suo pacem fecerat, et civitates, quas
Abbreviated transcription (Latin):
qui regnũ eius uenundant. ciui¬
tates illius dominationi alteri sub
dunt. populũ ipsius principis
alterius ditionib: tradunt
Dũ hȩc & his similia uociferando
ꝓferrent. facto mane app̃hen¬
so armorũ apparatu. ad tentori¬
um regis ꝓperant. Scilic&
ut app̃hensis ep̃m uł seniorib
ui opprimerent. uerberib affi¬
cerent. gladiis lacerarent
Quo cõꝑto sacerdos. fugã inuit.
am tendit. Et populus ille cũ
damore sequebat᷑. ꝓiciens post
eũ lapides. euomensq conuitia.
Fuitq tunc ei hȩc causa p̃sidiũ. qđ
At tamen lassatis sociorũ equis.
solus ꝑtendit ep̃s. Tanto timore
ꝑ t̃ritus. ut unã caligã depede hcaliģa¬
elapsã colligere non curar&. &
sic usq ciuitatẽ ueniens. se infra
murorũ rem̃siũ separata con¬
clusit¬
NNΟ NOΝO childeberti regis
partẽ masiliȩ gunt chrãnus
rex ipse nepote suo refudit. legati
principis chilperici de hispaniis re¬

Expanded text:
qui regnum eius venundant, civiqui regnum eius venundant, civitates illius dodunt, populum ipsius principis alterius ditionibus tradunt. Dum haec et his similia vociferando proferrent, facto mane, apprehenso armorum apparatu, ad tentorium regis properant, scilicet ut apprehensis episcopo et senioribus, vi opprimerent, verberibus afficerent, gladiis lacerarent. Quo comperto, sacerdos fugam iniit, am tendit. At populus ille cum clamore sequebatur, projiciens post eum lapides, evomensque convicia. Fuit tunc ei haec causa praesidium, quod Attamen lassatis sociorum equis, solus pertendit episcopus, tanto timore perterritus, ut unam caligam de pede elapsam colligere non curaret: et sic usque civitatem veniens, se infra murorum Rhemensium septa conclusitnno nono Childeberthi regis partem Massiliae Gunthchramnus rex ipse nepote suo refudit. Legati principis Chilperici de Hispaniis re
Abbreviated transcription (Latin):
iudicarent. pars pati cõponer&
quae terminũ legis excesserat.¬
& sic pacifici discesserunt
Cihilpericus rex cũ exercitũ suũ
ap̃dis arcere ñ poss&. rotomage¬
sim comitẽ gladio trucidauit.¬
& sic parisius rediit. omnẽ relin¬
quens p̃dã. captiuosq relaxans
At illi qui biturigas obsidebant ac¬
cepto mandato ut reuerterentur
ad ꝓpria. tantas p̃das secũ sustule
ut omĩs regio. illa unde egressis
Ingressus quoq exercitus deside
atq bladastis ꝑ turonicũ. ince¬
dia p̃das & homicidia tanta
fecer̃. sicut sol& contra ininic
fieri: Nã & captiuos ab duxer
de quib spoliantes plurimos posta
dimiser̃. Subsecutus ẽ morbus
petorũ hanc cladẽ. ita ut uix uel
initiũ remaner&. nouũq ess&
si aliquis aut iuuencũ uider&. aut
cerner& buculã. Sed dũ haec
agerent᷑. childeb̵tus rex cũ exer¬
citu suo uno in loco residebat
ac uociferare coepit. & puplice
ꝓclamare. Tollant᷑ a facie regis

Expanded text:
judicarent, pars parti componeret, judicarent, pars parti componeret, quae terminum legis excesserat: et sic pacifici discesserunt. Chilpericus vero rex cum exercitum suum a praedis arcere non posset, Rhotomagensem comitem gladio trucidavit; et sic Parisios rediit, omnem relinquens praedam, captivosque relaxans. At isti qui Biturigas obsidebant, accepto mandato ut reverterentur ad propria tantas praedas secum sustulerunt, ut omnis regio illa, unde egressi sunt, Ingressus quoque exercitus Desiderii atque Bladastis per Turonicum, incendia, praedas et homicidia tanta fecerunt, sicut solet contra inimicos fieri; nam et captivos abduxerunt, de quibus 306 spoliatos plurimos postea dimiserunt. Subsecutus est morbus pecorum hanc cladem, ita ut vix vel initium remaneret novumque esset, si aliquis aut iuvencum viderit aut cerneret buculam. Sed dum haec agerentur, Childeberthus rex cum exercito suo uno in loco resedebat.ac vociferare coepit et publicae proclamare: 'Tollantur a faciae regis,
Abbreviated transcription (Latin):
igne de nomine nro. Bituri¬
gi uero cũ quindetĩmilib ad
me diolanenson castrũ cõnfluunt.
ibiq contra desideriũ ducẽ confli¬
gunt factaq ẽ ibi strages magna
ita it de utroq exercĩ amplius quã
septẽ milia cecidissent. Duces
quoq cũ reliqua parte populi ad
ciuitatẽ ꝑuener̃. cuncta diripien¬
tes uł deuastantes. Talisq depopu¬
latio inibi acta .ẽ: qualis nec antiqͥtꝰ
est audita fuisse. ut nec domus rema¬
ne s& nec uinea nec arbores. sed cunc¬
ta succiderent. incenderent. debel¬
larent Nã & ab ecclesiis aufe¬
rentes sacra ministeria. ipsas incen¬
dio concremabant. Cunt chrãnus
uero rex cũ exercitu cõntra fratrẽ
suũ aduenit. totã spem indĩ iudicio
collocans. Qui die una iã uespere.
misso exercitu maximã partẽ ager¬
mani sui exercitu interfecit
Mane autẽ concurrentib legatis pacẽ
fecer̃. pollicentes alterutrũ ut quic¬
quid sacerdotes uł seniores populi

Expanded text:
igite de nomine nostro. Bituriigite de nomine nostro. Biturici vero cum quindecim millibus ad Mediolanense castrum confluunt, ibique contra Desiderium ducem confligunt; factaque est ibi strages magna, ita ut de utroque exercitu amplius quam septem millia cecidissent. Duces quoque cum reliqua parte populi, ad civitatem pervenerunt, cuncta diripientes vel devastantes; talisque depopulatio inibi acta est, qualis nec antiquitus est audita fuisse, ut nec domus remaneret, nec vinea, nec arbores, sed cuncta succiderent, incenderent, debellarent. Nam et ab ecclesiis auferentes sacra ministeria, ipsas incendio concremabant. Guntchramnus vero rex cum exercitu contra fratrem suum advenit, totam spem in Dei judicio collocans. Qui die una jam vespere, misso exercitu, maximam partem de germani sui exercitu interfecit. Mane autem concurrentibus legatis, pacem fecerunt, pollicentes alter alterutro, ut quidquid sacerdotes vel seniores populi
Abbreviated transcription (Latin):
Quod cũ iuram̃to firmassent. obsi¬
desq interse dedissent. discesser̃
Igit᷑ fidens in ꝓmissis eorũ chilpe¬
ricus. cõmoto regni sui exercitu
parisius uenit. Ubi cũ resedisser
magnũ dispendiũ rerũ incolis intu¬
lit: Berulfus uero dux cũ turoni¬
cis pictauis andegauisq atq nam¬
nẽ ticis. ad cerminũ biturigũ uenit
Desiderius uero & bladistis: cũ omni
exercitu ꝓuintiȩ sibi cõmissȩ. ab
alia parte biturigũ uallant. multũ
uastantes ꝑ quas uener̃ regiones.
Chilpericus uero iussit exercitum
quiad eũ accessit. ꝑ parisius tran¬
sire. Quo tanseunte . & ipse tran¬
sut. atq ad mecledonensim castrũ
abiit. cuncta incendio tradens
atq deuastans. Et lic& exercitꝰ
nepotis sui ad eũ non ueniss&. tam̃
duces & legaticiꝰ cũ ipso erant
Tunc misit nuntios ad supradictos
ducef dicens. Ingredimini bitũ¬
rigũ. & aecedentes usq ad ciuita¬
tem. sacramenta fidelatas ex¬

Expanded text:
Quod cum juramento firmassent. obsiQuod cum juramento firmassent. obsidesque inter se dedissent, discesserunt. Igitur fidens in promissis eorum Chilpericus, commoto regni sui exercitu, Parisios venit: ubi cum resedisset, magnum dispendium rerum incolis intulit. Berulfus vero dux cum Turonicis, Pictavis, Andegavisque, atque Namneticis, ad terminum Bituricum venit. Desiderius vero et Bladastes, cum omni exercitu Provinciae sibi commissae, ab alia parte Bituricum vallant, multum vastantes per quas venerunt regiones. Chilpericus vero jussit exercitum, qui ad eum accessit, per Parisios transire. Quo transeunte et ipse transiit, atque ad Miglidunense 305 castrum abiit, cuncta incendio tradens atque devastans. Et licet exercitus nepotis sui ad eum non venisset, tamen duces et legati ejus cum ipso erant. Tunc misit nuntios ad supradictos duces, dicens: Ingredimini Bituricum, et accedentes usque ad civitatem, sacramenta fidelitatis ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcessit: Ad clamantesq sibi
laudib. largita populo munera.
in imperio confirmatur: xXI.
ENIQ: chilpericus rex legatos
ne potis sui childebti suscepit.
int̃ quos primꝰ erat egidius remen¬
sis ep̃s. Quib intromissis ad re¬
gen. data suggestione dixer̃.
Pacẽ quã cũ domino nr̃o nepote
tuo fecisti. petit ate omnimodis
conseruari. Cũ fratre tuo pa¬
cẽ habere non potest. quia par¬
tẽ masiliȩ ei post mortẽ abstulit
patris. fugacesq suos recin&.
nec eos uult ei remittere. Ideo
childe b̃tus nepos tuus. caritatẽ
quã nunc tecũ setin& integre
uult seruare. Et ille. in multis
inquit frat̃ m̃s accessit culpabilis.
Nã si ordinẽ rationis filius meus
childebertus inquirat. cognoscit
ꝓtinus qđ huius conludio pater eiꝰ
est interfectus. Hȩc ÷. dicente
egidius ep̃sait. Sicũ nepce tuo
coniungeris. & ipse coniungiur
tibi : cõmotũ exercitũ ultio quae
debetur suꝑ eũ uelocius inferetur

Expanded text:
processit; acclamatisque sibi processit; acclamatisque sibi laudibus, largitis populo muneribus, in imperio confirmatur. XXXI. Denique Chilpericus rex legatos nepotis sui Childeberti suscepit, inter quos primus erat Egidius Rhemensis episcopus; quibus intromissis ad regem, data suggestione, dixerunt: Pacem quam cum domino nostro nepote tuo fecisti, petit a te omnimodis conservari; cum fratre vero tuo pacem habere non potest, quia partem Massiliae ei post mortem abstulit patris, fugacesque suos retinet, nec eos vult ei remittere; ideo Childebertus nepos tuus charitatem, quam nunc tecum retinet, integre vult servare. Et ille: In multis, inquit, frater meus accessit culpabilis. Nam si ordinem rationis filius meus Childebertus inquirat, cognoscet protinus, quod hujus colludio pater ejus est interfectus. Haec eo dicente, Egidius episcopus ait: Si cum nepote tuo conjungeris, et ipse conjungitur tibi; commoto exercitu, ultio quae debetur super eum velocius inferetur.
Abbreviated transcription (Latin):
prȩesse debeat. Oport& eni
strenuũ eligi. qui prȩsit huic
potestati. Atilla mauriciũ que¬
dam elegit dicens. Ualde stre¬
nuus & sagax ẽ. uir iste . nam
& sepius contra inimicos reipu
plicȩ dimicans uictoriasoptini¬
it. Hoc enĩ dicebat. ut isto
transeunte huius coniugio nec¬
teretur. Sed tiberius post¬
quã consensũ cognouit augustȩ
de huius electione. iussit exor¬
nare filiã suã ornam̃tis imperi¬
alibus. & uocato mauricio. ait
Eece cũ consensu sophiȩ auguste
ad imperiũ eligeris. in quo ut
firmiorsis filiã meã tradã tibi
Et accedente puella. tradidit
eã pat̾ mauritio diceNs.
Sit tibi imperiũ meũ. cũ hac pu¬
ella concessũ. Vtere eo felix.
memor semꝑ ut aequitate & iusti¬
ta delecteris. Atille accepta
puella. duxit eã addomũ suã.
Et transacta sollẽnitate nuptia¬
rũ. tiberius obut. Igit᷑ celebra¬
to mestitio. maurititis indutus
diademate & purpura. ad circũ

Expanded text:
praeesse debeat. Oportet enim praeesse debeat. Oportet enim strenuum eligi, qui pro me sit huic potestati. At illa Mauricium quemdam elegit, dicens: Valde strenuus et sagax est vir iste; nam et saepius contrblicae demicans, victurias obtenuit'. Haec enim dicebat, ut, isto transeunte, huius coniugio necteretur. Sed Tiberius, postquam consensum cognovit agustae de huius electione, iussit exornare filiam suam ornamentis imperialibus, et vocato Mauritio, ait: 'Ecce! cum consensu Sophiae agustae ad imperium elegeris; in quo ut firmior sis, filiam meam tradam tibi'. Et accedentem puella, tradedit eam pater Mauritio, dicens: 'Sit tibi imperium meum cum haci puella concessum. Utire eum felix, memor semper, ut aequitate et iustitiam delecteris'. At illpuella, duxit eam ad domum suam, et transacta solemnitate nuptiarum, Tiberius obiit. Igitur celebrato justitio, Mauricius indutus diademate et purpura, ad circum
Abbreviated transcription (Latin):
HIL PERΙCuSrex pridie quam
pascha celebraretur. parisius abut.
Et ut maledictũ qđ inpactione
sua uł fratrũ suorũ conscriptũ erat.
ut nullus eorũ parisius sine alterius
uoluntate ingrederetur carere
poss&. reliquis scõrũ multorũ prȩ¬
cedentib urbẽ ingressus ẽ. Diesq
paschȩ cũ multa iocunditate tenu¬
it. filiũq suũ baptismo tradidit
Quẽ ragnomodus ipsius urbis sacer¬
dos de lauacro scõ suscepit ipsũq
theodoricũ uocitari p̃cepit. X¬
ΠΟC ΛΝΝO tiberius imperator
migrauit a scło. magnũ luctũ re¬
linquens populis de obitu suo
Erat enĩ sũmȩ bonitatis in elemosinis
prõptus. in iudiciis iustus. in iudi¬
cando cautissimus. Nullũ despi¬
ciens. sed om̃s in bona uoluntate
cõplectens. om̃s diligens. ipse
quoq diligebat᷑ ab omnib Hic ci
ȩgrotare cepiss&. & seiã uiuere
desperar& uocauit sophiã augus
tam dicens. Ecce iam impletũ
sentio tẽpus uitȩ meȩ. riunc cũ
consilio tuo eligã qui rei pupligę

Expanded text:
hilpericus rex pridie quam pascha celebraretur, Parisius abiit. Et ut maledictum, quod in pactione sua vel fratrum suorum conscriptum erat, ut nullus eorum Parisius sine alterius voluntate ingrederetur, carere possit, reliquias sanctorum multorum praecidentibus, urbem ingressus est diesque paschae cum multa iocunditate tenuit filiumque suum baptismo tradedit, quem Ragnemodus ipsius urbis sacerdus de lavacro sancto suscepit ipsumque Theodoricum vocitare praecepit. Hoc anno Tiberius imperator migravit a saeculo, magnum luctum relinquens populis de obito suo. Erat enim summe bonitatis, in aelimosinis prumptus, in iudiciis iustus, in iudicando cautissimus; nullum dispiciens, sed omnes in bona voluntate conplectens. Omnes diligens, ipse quoque diligebatur ab omnibus. Hic cum egrotare coepisset et se iam vivere disperaret, vocavit Sophiam tam, dicens: Ecce jam impletum sentio tempus vitae meae; nunc cum consilio tuo eligam, qui reipublicae
Abbreviated transcription (Latin):
ut̃q. interire fecis s&
exgenere alienigenarũ reginã
accipiens nomenbaldechilde pru¬
dentẽ atqeligantẽ genuitq. exea
filios tres. Ehlothario childeri¬
co. & theuderico. Habebatq ma¬
iorũ clomo palacii uirũ strenu¬
um atq sapientẽ nom̃ erchonoaldo
Chlodourus itaq in regno pacem
habuit absq bella. In ex tremis
uero uitȩ annis amens effectus
statuunt cũ prefata regina
matre. Eodem quoq tẽpore
mostuus. ẽ. erchono alđ maiorũ
clomus palacii. Franciautem
in incerto uacillantes accepto
consilio ebromo huĩ honoris cu¬
rahac dignitate statuuN .Xci.¬
is dieb chlotharius rex auali¬
da febre correptus obut in
uiuentute regnauitq annos
Childericus eiũ frat̃ in aust̃ a fran¬
cis in regno eleuat᷑ est apud uul¬
foaldum ducem¬
.XCII.

Expanded text:
ue interire fecissit.de genere alienigenarum reginam accipiens nomine Baldethilde prudentem atque eligantem, genuitque ex ea filios tres Chlothario, Childerico et Theuderico. Habebatque maiorum domo palatii virum strenuum atque sapientem nomine Erchonoaldo. Chlodoveus itaque in regno pacem habuit absque bell a. In extremis vero vitae annis amens effectusstatuunt, cum praefata regina matre. Eodem 664 quoque tempore mortuus est Erchanwaldus major domus palatii. Franci autem in incerto vacillantes, accepto consilio, Ebroino huius honoris cura ac dignitate statuunt. His diebus Chlotharius rex a valida febre correptus, obiit in iuChildericus enim frater ejus in Auster a Francis in regnum elevatus est, apud Wulfoaldum ducem. XCIV.
Abbreviated transcription (Latin):
sipulto. quȩ prius hebron uo¬
cabatur. libes iesu naue eui¬
denter explanat.
abebat ergo noe post dilu¬
uium tres filios. sem. cham &
iafech. De iafeth. egressȩ sunt
gentes. similiter & de chã. sure
de sem. Et sicut ait uetus his¬
toria. ab his disseminatum est
genus humanũ sub uniuerso
celo. Primogenitus uero chã
chus. Hic fuit totius artis
magieȩ imbuente diabolo. &
primus idolatriȩ ad inuentor.
Hiec primũ staticulũ ad orandũ
diaboli instigatione constituit.
qui & stellas & ignem de carlo
cadere falsa uir tute hominib
ostendebat. Hic ad persis tran¬
sut. Hunc persȩ uocita uert
⁊ eoastren. id est uiuentẽ stelłi.
i p̃sum diuinitus igne con sumꝑtu
ut dm̃ colunt.

Expanded text:
sepultum, quae prius Ebron vosepultum, quae prius Ebron vocabatur, liber Jesu Nave evidenter explanat . V. Habebat ergo Noe post diluvium tres filios Sem, Cham, et Jafeth. De Jafeth egressae sungentes, similiter et de Cham sive de Sem. Et, sicut ait vetus historia , ab his dissiminatum est genus humanum sub universo caelo. Primogenitus vero Cham Chus. Hic fuit totius artis magicae, inbuente diabolo, et primus idolatriae adlnventor. Hic primus staticulum adorandum diabuli instigatione constituit; qui et stellas et ignem de caelo cadere falsa vertute hominibus ostendebat. Hic ad Persas transiit. Huno Persi vocitavere Zoroastren, id est viventem stelam. ipsum divinitus ignem consumptum ut deum colu