comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nalent quã uita regentis. Mobi¬
le mutat᷑ semꝑ cũ pͥncipe uulgꝰ.
Nerum singłoꝵ facultates nequa¬
qͣm omĩum copiis ad eqͣntur.
De locłis ꝓpriis quilibet sumit.
at potestas de arca publica uł ci¬
milio haurit. Que si fo a rte
defecerit: ad singłoꝵ recurritur
facultates. At qͥ pͥuatum qũeq
sins necesse ẽ. ẽẽ contentũ. Que
si fuerint extenuata: qͥ nunc
potentis appetebat fulgorem.
pauꝑtate sordidus ꝯfusionis sue
tinebras erubescit. Inde etiã la¬
cedemoͣꝵ  decreto. potestatibus
musi publicoꝵ bonoꝵ. parci¬
tas indicta ẽ: dum tam̃ heredi-¬
tariis uti & his que pinguiori
fortuna accedunt: cõmum iuire
lex. Non habebit nxores
plurimas. que afficiant ammã
eiꝰ. licitum qͥdem fuit qͣndoq
inpopło dei.ut ꝓpagande soboł
gr̃a. & fidelẽ ꝑopłm dilatandi
plures qͥs sortiretur uxores. In
exemplũ licencie huiꝰ occurrũt
patͥarche. cũ sarra usa sit uire

Expanded text:
valent, quam vita regentis. Mobivalent, quam vita regentis. Mobile mutatur semper cum principe vulgus. Verum singulorum facultates nequaquam omnium copiis adaequantur. De loculis propriis quilibet sumit, at potestas de arca publica vel cimelio haurit: quae si forte defecerit, ad singulorum recurritur facultates. Atqui privatum quemque suis necesse est esse contentum. Quae si fuerint extenuata, qui nunc potentis appetebat fulgorem, paupertate sordidus confusionis suae tenebras erubescit. Inde etiam Lacedaemoniorum decreto, potestatibus in usu publicorum bonorum parcitas indicta est, dum tamen haereditariis uti, et his quae pinguiori fortuna accedunt, communi jure lex: Non habebit uxores plurimas, quae afficiant animam ejus . Licitum quidem fuit quandoque in populo Dei, ut propagandae sobolis gratia et fidelem populum dilatandi, plures quis sortiretur uxores. In exemplum licentiae hujus occurrunt patriarchae, cum Sara usa sit jure
Abbreviated transcription (Latin):
affectus ut quisq subditus ꝓ eo
ꝑicłis ĩminentib caput oppo¬
nat. Cum eciã urgente natura
se ꝓ capite soleant menbra ex
Seqͥtur. Nec reducet popłm in
egiptum eqͥtatus num̾o subleua¬
tus. Magna siqͥdem diligentia
p̃cauendum ẽ. om̃i qͥ in subli¬
mitate constituit᷑. ne infi̾ores
corrumpat exemplis ꝙ ab usiõe
rerum. & ꝑ suꝑbie aut luxurie
uiam: ad confiisionis tenebras
reducat popłm. fr̾eq̃ns enimẽ.
ut subditi suꝑioꝵ uicia u¬
tent᷑. qr magistratui popłs stu¬
det eẽ conformis. ꝙ iniꝰqͥsq li¬
benter appetit. in quo alium
cernit illustrem. Celebre: illud
uersificatoris egregii. sensum
ꝙ uerba magni theodosii expͥ¬
mentis. ¶ In cõmune iubes si
qͥdcẽse sue tenendũ. Primꝰ uissa
subi. Tc̃ obseruantior equi fit po¬
płs. nec ferre negat. cũ uiderit
ip̃m anctorẽ parere sͥ. Cõponit᷑
orbis regis ad exemplũ. ne fic in¬
flectere sensus humanos edicta

Expanded text:
affectus, ut quisque subditus, pro eo affectus, ut quisque subditus, pro eo periculis imminentibus caput opponat. Cum etiam urgente natura, se pro capite soleant membra expSequitur: Nec reducet populum in Aegyptum, equitatus numero sublevatus. Magna siquidem diligentia praecavendum est omni, qui in sublimitate constituitur, ne inferiores corrumpat exemplis, et abusione rerum, et per superbiae aut luxuriae viam ad confusionis tenebras reducat populum. Frequens enim est, ut subditi superiorum vitia imitentur, quia magistratui populus studet esse conformis, et unusquisque libenter appetit, in quo alium cernit illustrem. Celebre est illud versificatoris egregii, sensum et verba magni Theodosi exprimentis: In commune jubes si quid, censesve tenendum, Primus jussa subi: tunc observantior aequi Fit populus, nec ferre negat, cum viderit ipsum Auctorem parere sibi. Componitur orbis Regis ad exemplum, nec sic inflectere sensus Humanos edicta
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ que pͥncipem oportet
pociꝰ ext̾minare quã fouere:
nõ fuerat in lege m̃ciofacien¬
cla. que qͥdem om̃s ab homina¬
tiones istas ñ mͦ apͥncipis aula
excludit. s eliminat apopło
dei. Equoꝵ noĩe. tociꝰ familie
ꝙ inpedim̃toꝵ omniũ nec̾ius
intelligitur usus. Cuiꝰ legiti¬
ma qͣntitas ÷ qͣm ratio necessi¬
tatis aut utilitatis exposcit.
Ita tñ ut utile y honestũ coe¬
q̃ntur. ꝙ cuilitas consc̾batur
honestis. Shilosophis enĩ iam¬
pͥdem placuit ꝑnitiosiorem
nullã eẽ opinionẽ illorũ opini¬
one qͥ utile seꝑant ab honesto.
ꝙ sentenciã uerissimã ꝙ utilis¬
simã eẽ. honestum ꝙ utile in
se usqueqͣ comu̾ti. Plato ut fert̃
historie gentiũ. cũ uidisset di¬
onisium sicilie tirannũ corꝑis
sui septum custodib: qd̾ tantũ
inquit malũ fecisti. ut atam
multis necesse habeas custodiri:
hocutiq pͥncipem ñ oportet.
qui officiis ita sͥ omniũ uincit

Expanded text:
hominum, quae principem potius hominum, quae principem potius oportet exterminare quam fovere, non fuerat in lege mentio facienda; quae quidem omnes abominationes istas, non modo a principis aula excludit, sed eliminat a populo Dei. Equorum nomine, totius familiae et impedimentorum omnium, necessarius intelligitur usus. Cujus legitima quantitas est, quam ratio necessitatis, aut utilitatis exposcit. Ita tamen ut utile et honestum coaequentur, et civilitas conscribatur honestis. Philosophis enim jampridem placuit, perniciosiorem nullam esse opinionem, illorum opinione qui utile separant ab honesto; et sententiam verissimam et utilissimam esse, honestum et utile in se usquequaque converti. Plato, ut ferunt historiae gentium, cum vidisset Dionysium Siciliae tyrannum, corporis sui septum custodibus: « Quod tantum, inquit, malum fecisti, ut a tam multis necesse habeas custodiri? » Hoc utique principem non oportet, qui officiis ita sibi omnium vincit
Abbreviated transcription (Latin):
auribus pͥncipum: tomitrua
sunt. Caceo de electione ꝙ forma
eius q̃ inpͥncipis creatione exi¬
gitur. Niuendi formulã que
ei p̃scripta ẽ. mecũ paulisꝑ at¬
tende ¶ũ inqͥt fuĩt ꝯstitutꝰ qui se¬
tocius popłi frẽm religionis
cultu. ꝙ affectu caritatis ꝓfite¬
atur. ñ multiplicabit sͥ equos.
quoꝵ numositate sit subditis
oñosus. E quos eqͥdem multipli¬
care ÷ plures qͣm ipsa necessitaᷤᷤ
exigat. uane głe causa uł erro¬
ris alt̾ius congregare. Multũ
eñi ꝙ parũ. si ꝑipateticoꝵ pͥn¬
cipem seqͥm᷑. legitime qͣntitatis
diminutionẽ in singłis rerũ
gen̾ib significant. ł excessum.
licebit ne gͦ canes multiplica¬
re. uolucres uerapaces. aut
truces bestias aut quelibet por¬
tenta natur e. cui equoꝵ qui
ad miliciam necessarii sunt
ꝙ usum tocius uite. ex legit¬
tima qͣntitate p̃finitus ẽ. nu¬
merus: Nam de histrionib
ꝙ mimis. scurris & meretͥcib.
lenonib ꝙ huiꝰmodi ꝓdigiis

Expanded text:
auribus principum, tonitrua sunt. Taceo de electione ejus, et forma ejus, quae in principis creatione exigitur. Vivendi formulam, quae ei praescripta est, mecum paulisper attende. Cum, inquit, fuerit constituts populi fratrem religionis cultu, et affectu charitatis profiteatur, non multiplicabit sibi equos, quorum numerositate sit subditis onerosus. Equos quidem multiplicare, est plures quam ipsa necessitas exigat, vanae gloriae causa, vel erroris alterius congregare. Multum enim et parum, si Peripateticorum principem sequimur, legitimae quantitatis diminutionem in singulis rerum generibus significant, vel excessum. Licebit ne ergo canes multiplicare, volucresve rapaces, aut truces bestias, aut quaelibet portenta naturae, cui equorum qui ad malitiam necessarii sunt, et usum totius vitae, ex legitima quantitate praefinitus est numerus? Nam de histrionibus et mimis, scurris et meretricibus, lenonibus, et hujusmodi prodigiis
Abbreviated transcription (Latin):
terrã. terribilis ꝙ qͥ aufert sp̃m
pͥncipums Cum inquit ingres¬
sus fueris terrã. qũa dñs ds dabit
tͥ & possederis eam: habitau̾isq
milla. ꝙ dix̾is constituam suꝑ
me regem. sicut hñt om̃s ꝑ cir¬
cuctũ nationes: eum constitues
quẽ dñs deus tuus elegerit de
numero fr̃m tuoꝵ. Non pot̾is
alt̾ius gentis hominẽ regem fa¬
cere. qͥ ñ sit fr̃ tuus. Cuniq fu̾it
constitutus: ñ multiplicabit sͥ
equos. nec reducet popłm ine¬
giptum. equitatus num̾o suble¬
uatus. p̃sertim cum dñs p̃ceꝑit
uobis. uit nequaqũã amplius ꝑ
eandem uiam reu̾tamini. Non
habebit uxores plurimas q̃ affi¬
ciant animã eiꝰ. neq argenti &
auri inm̃sa pondera. Postquam
autẽ sederit in solio regni sui. de¬
scribet bͥ deut̾onomiũ legis huiꝰ
inuolumine. accipiens exem
plarasac̾dotib leitice tribus.
ꝙ habebit secum legetq illud
om̃ib dieb uite sue ut discat
timere dñm deum suũ. ꝙ custo¬
dire uerba ꝙ cerimonias eiꝰ que¬

Expanded text:
terram terribilis, et qui aufert spiritum principum: Cum, inquit, ingressus fueris terram quam Dominus Deus dabit tibi, et possederis eam, habitaverisque in illa, et dixeris: Constituam super me regem sicut habent omnes per circuitum nationes, eum constitues quem Dominus Deus tuus elegerit de numero fratrum tuorum. Non poteris alterius gentis hominem regem facere, qui non sit frater tuus. Cumque fuerit constitutus non multiplicabit sibi equos nec reducet populum in Aegyptum equitatus numero sublevatus praesertim cum Dominus praeceperit vobis ut nequaquam amplius per eandem viam revertamini non habebit uxores plurimas quae inliciant animum eius neque argenti et auri inmensa pondera postquam autem sederit in solio regni sui describet sibi deuteronomium legis huius in volumine accipiens eplar a sacerdotibus Leviticae tribus, et habebit secum, legetque illud omnibus diebus vitae suae, ut discat timere Dominum Deum suum, et custodire verba et caeremonias ejus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
delib censuit ẽẽ soluenda.
dice ueri ꝓfessio maiestatis
cͥmini coequat᷑: dignus plane
cui alumnꝰ apollins id ⁊ sap̃ie
cultor pellem detrahat exem¬
plo marsie. qͥ dum ꝯtendit
febũ suꝑ are canendo: uictus
indumento nature spoliatur.
Cũ nãq adulatoꝵ. factio imi¬
tat᷑. ꝙ infelicem satirũ implet:
dum numina sua fortuna-¬
tos loquor. uanis laudib ue¬
lut instrum̃tis musicis ñ tã
suꝑare molitur: qũa excecare.
Semꝑ qͥdem iuuenescit in
uicio: que nũqũa guitate sen¬
suum maturat᷑. leuis. lasciia.
loquax. ꝙ que ad omnẽ aurã.
quauis harundine cicius a¬
itatur. xxIIii.
XIIII.

Expanded text:
suit esse solvenda. dice veri professio, majestatis crimini coaequatur, dignus plane cui alumnus Apollinis, id est sapientiae cultor, pellem detrahat exemplo Marsiae, qui dum contendit Phoebum superare canendo, victus indumento naturae spoliatur. Eum namque adulatorum factio imitatur, et infelicem Satyrum implet, dum numina sua fortunatos loquor vanis laudibus velut instrumentis musicis, non tam superare molitur, quam excaecare. Semper quidem juvenescit in vitio, quae nunquam gravitate sensuum maturatur, levis, lasciva, loquax, et quae ad omnem auram, quavis arundine citius agitatur. CAP. XXVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
ab hominabiles dño. qr offe¬
runt᷑ ex scelere: & qͥ offert sacͥ¬
ficiũ de rapina pauꝑis: qͣsi
filiũ immolat patri. Nec mͥ
imputet᷑ si de manu eoꝵ frat̾¬
nus sanguis exqͥritur. aut
oꝑum suoꝵ reportant p̃mia
ineadem m̃sura quã ipsi intu¬
lerunt: qm̃ ñ ego s altissimus
dicit ꝙ facit ħ omĩa. Ego qͥdem
ñ tm̃ bonis ꝙ modestis s etiam
discolis arbitror seruiendũ
in om̃i humilitate ꝙ reu̾entia.
fideliter tñ. ꝙ incultu potesta¬
tis d̃m uen̾andum aquo est
instituta. Unde ꝙ ebrei p̃ci¬
ꝑunt᷑ orare ꝓ babiloniis. qr
in pace pͥncipũ qͥes est popłoꝵ:¬

Expanded text:
ominabiles Domino, quia offeruntur ex scelere : et qui offert sacrificium de rapina pauperis, quasi filium immolat patri. Nec mihi imputetur, si de manu eorum fraternus sanguis exquiritur, aut operum suorum reportant praemia in eadem mensura quam ipsi intulerunt: quoniam non ego, sed Altissimus dicit et facit haec omnia. Ego quidem non tantum bonis et modestis, sed etiam dyscolis arbitror serviendum in omni humilitate et reverentia, fideliter tamen et in cultu potestatis Deum venerandum, a quo est instituta. Unde et Hebraei praecipiuntur orare pro Babyloniis, quia in pace principum, quies est pop
Abbreviated transcription (Latin):
b. eripiens in opem de manu
adiripientib eũ. Si gͦ quisꝗͣ.
ꝓuocat lapidem. qͦ irruente
cõminuta ẽ statua qũa uidit
nabugo donosor: que regnoꝵ.
uarii splendoris & roboris se¬
riem sigurabat. Nec ꝓficit
intortura pauꝑum multipli¬
care uota. ꝙ quasi d̾s mun̾ib
corrũpi queat. eũ stipulatis
potius ꝙͣ. ueris ab impeniten¬
te elemosims attẽptare. cũ

Expanded text:
 eripiens inopem de manu a diripientibus eum. Si ergo quisquam, provocat lapidem, quo irruente, comminuta est statua, quam vidit Nabuchodonosor, quae regnorum varii splendoris et roboris seriem figurabat. Nec proficit in tortura pauperum, multiplicare vota, et quasi Deus muneribus corrumpi queat, eum simulatis potius quam veris ab impoenitente eleemosynis attentare, cum
Abbreviated transcription (Latin):
et quorũ sensuũ sit uoluptas perinciosior/ et triplici genere
cõmiimoꝵ ssm portulianũ et perincie gulc et de cõuuio didonis
⁊ enaudi apud uirgilium

Expanded text:
et quorum sensuum sit voluptas perniciosior: et triplici genere convivarum secundum Portunianum, et pernicie gulae: et de convivio Didonis et Evandri, apud Virgilium
Abbreviated transcription (Latin):
relinquunt insobole. Nam
& uerus dei filius d̾s homo.
ꝓpͥam non querit głam
in om̃ib que głose fiunt
ab eo s patris. eoq illustrat᷑
gła ampliori qd̃ ad eũ ex
quo st̃ omĩa bonoꝵ oꝑum
głam refert. Sic ꝙ uere sapi¬
ens om̃nis uere potens. ꝙ u̾e
bonus. ad unicũ bonoꝵ om¬
niũ fontẽ sua omĩa lauda¬
bilia refert: sũmam scił cͤa
Alexandri pectus laudis
insaciabile. qui anacarso
comiti suo ex auctorrtate de¬
mocriti p̃ceptoris innume¬
rabiles mundos ẽẽ referenti:
heume inquit miserũ. qd̾
nec uno qͥdem adhuc poti¬
tus sum. Mlane miser dignꝰ¬
q miseria cuiꝰ uirtutes õs
absorbuerat laudis insa¬
tiata ꝙ insaciabił fames
una. Infultant ei tragedie
antiquoꝵ. eo qd̾ angusta
homini possessio fuit: que
deoꝵ omĩum domicilio
sufficit. S tñ licet appetitꝰ
głe semꝑ uideat᷑ inculpa:
error eorum ꝑniciosior est.
qui uł scelerib innotesc̾e
magni duxerunt. Pausa¬

Expanded text:
relinquunt in sobole. Nam relinquunt in sobole. Nam et verus Dei Filius Deus homo, propriam non quaerit gloriam in omnibus quae gloriose fiunt ab eo, sed Patris, eoque illustratur gratia ampliori, quod ad eum, ex quo sunt omnia, bonorum operum gloriam refert. Sic et vere sapiens omnis, vere potens, et vere bonus, ad unicum omnium bonorum fontem, sua omnia laudabilia refert, summam scilicet itatem. Alexandri pectus laudis insatiabile, qui Anacharsi comiti suo, ex auctoritate Democriti praeceptoris, innumerabiles mundos esse referenti: « Heu me, inquit, miserum, quod nec uno quidem adhuc potitus sum! » Plane, miser, dignusque miseria, cujus virtutes omnes absorbuerat laudis insatiata et insatiabilis fames una. Insultant ei tragoediae antiquorum, eo quod angusta homini possessio fuit, quae deorum omnium domicilio sufficit. Sed tamen licet appetitus gloriae semper videatur in culpa, error eorum perniciosior est, qui vel sceleribus innotescere magni duxerunt. Pausa
Abbreviated transcription (Latin):
tñ nicħ aliud quã se ocłis con¬
tueantur iniquis. Nolicut .ii.
ap̃hende qd̾ sunt ꝙ illud ad
emendationẽ uero iudicio in¬
tueri. s phantasticas dunitaxat
uane opinionis secuntur um¬
bras. Siqͥdem alios sꝑnunt
p̃se ꝙ aspirant ad inpossibilia
de fallaci rerũ p̃sumentes ima¬
ginesic narcisus infabłis dũ
uana sui imagine capit᷑ abit
inflorem. ꝙ dũm se iꝑsum
inprudent̾ aspicit. flos sñ
fructu puerilit̾ euanescit.
aristotilem. anuminib
eẽ ꝓgenitos. eo qd̃ in om̃ibꝰ
ꝓp̾am querebant głam.
Dlatonẽ qͦ ꝓpter diuinam
qͦdammͦ qua eminuit. sa¬
pientiã. & augustum pro¬
pter potentiam fortunãq
tͣnquillam: adiis traxisse
originẽ tradiderunt. Et
qͥdem incontͣrium rectius
collegissent. eos aut diui¬
ni non ẽẽ gem̾s: aut d̃oꝵ
filios ẽẽ degen̾es: nͥ quia
dii gentium demonia st̃.
ꝙ incubi demones uani¬
tatis ꝙ malicie sue c̾ta in¬
dicia si quẽ tñ gignunt:

Expanded text:
tamen nihil aliud quam se oculis contamen nihil aliud quam se oculis contueantur iniquis. Nolunt enim apprehendere quod sunt, et illud ad emendationem vero judicio intueri; sed phantasticas duntaxat vanae opinionis sequuntur umbras. Siquidem alios spernunt prae se, et aspirant ad impossibilia, de fallaci rerum praesumentes imagine. Sic Narcissus in fabulis, dum vana sui imagine capitur, abit in florem, et dum se ipsum, imprudenter aspicit, flos sine fructu pueriliter evanescit. Aristotelem, a numinibus esse progenitos, eo quod in omnibus propriam quaerebant gloriam. Platonem quoque propter divinam quodammodo, qua eminuit, sapientiam, et Augustum propter potentiam fortunamque tranquillam, a diis traxisse originem tradiderunt. Et quidem in contrarium rectius collegissent eos aut divini non esse generis, aut deorum filios esse degeneres, nisi quia dii gentium daemonia sunt, et incubi daemones vanitatis et malitiae suae certa indicia, si quem tamen gignunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ditati. meluis ẽ. resistere sine
dubitatione quã cedere. Nt
enim ait beatus augustinus.
in libro de ciuitate dei. tan¬
to quisq ẽ. deo similior: qͣn-¬
to ꝙ ab hac inmundicia
mundior. Que in hac uita ꝙ¬
si non funditus eradicatur
animos temptare non cessat:
saltem cupiditas głe suꝑet᷑
dilectione iusticie. Nam
sanius uidet. qui ꝙ amorẽ lau¬
dis uicium eẽ cognoscit. Nec
solus id aus̃. s etiam gentili¬
um sentencia ẽ.: głam hanc
nicħ aliud eẽ quã uentosi qͦ¬
dammͦ spiritus tumorẽ fumo
simillimũ. Nam ꝙ fumus
ocłorum obtundit aciem.
q quo magis ascendit: cicius
deficit. ꝙ quo magis deicit᷑.
amplius solidatur. Cum enĩ
ad excelsa ꝑuen̾it: euanescit.
Recte qͥdem eo qd̃ apͥncipe to¬
cius uanitatis traxit originẽ.
Nimio sui capiuntur amo¬
rẽ qui dum nubes ꝙ inania
caꝑtant ꝙ nescio. ꝙ nescis qͥd
iniuani solidũ ap̃hende mo¬
liunt᷑. obliuiscunt᷑ sui. cum

Expanded text:
ditati melius est resistere sine ditati melius est resistere sine dubitatione, quam cedere. Ut enim ait beatus Augustinus in Libro De civitate Dei: « Tanto quisque est Deo similior, quanto et ab hac immunditia mundior. » Quae in hac vita, etsi non funditus eradicatur animos tentare non cessat, saltem cupiditas gloriae superetur dilectione justitiae. Nam sanius videt, qui et amorem laudis vitium esse cognoscit. Nec solius Augustini, sed etiam gentilium sententia est, gloriam hanc nihil aliud esse, quam ventosi quodammodo spiritus tumorem, fumo simillimum. Nam et fumus oculorum obtundit aciem, et quo magis ascendit, citius deficit; et quo magis dejicitur, amplius solidatur. Cum enim ad excelsa pervenerit, evanescit. Recte quidem, eo quod a principe totius vanitatis traxit originem. Nimio sui capiuntur amore, qui dum « nubes et inania captant, » et nescio quid in manu solidum apprehendere moliuntur, obliviscuntur sui, cum
Abbreviated transcription (Latin):
confilia capitis. uͥ domi
uoluptatib hic pecunie
aut gr̃e seruitis. Co fit
ut impetus fiat inuacuã
rem publicam. Paucoꝵ gͥ
uirtus ad głam. honorẽ.
uirtute nitantiũ. etiã aca¬
tone laudata ẽ. Hinc erat
domi industria quã cõme
opulentũ: tenues res pͥua¬
te. Unde corruptis moribꝰ.
uiciũ econtrario posuit
publice egestatẽ. pͥuatĩ in¬
opulentiã. Ipse tullius
hoc dissimulare ñ potuit.¬
in eisdem libris quos de re¬
publica scͥpsit. ubi loquitur¬
de iustituendo pͥncipe ciui¬
tatis qũe dicit ałndum esse
gła. ꝙ consequent̾ cõmemo¬
rat. maiores suos multa mi
fecisse. huic gͦ uicio non solũ
non resistebant. uerũ etiam
id excitandum ꝙ accendend̃
eẽ censebant. putantes hoc
rei publice expedire. In libris
intulit uniu̾salem gẽn̾alẽq
sentenciam. Honos alit artes.
ꝙ gła accendunt᷑ om̃s ad stu¬
dia. iacentq ea semꝑ que apd̃
quosq ĩꝑbantur. huic gͥ cupi¬

Expanded text:
consilia capitis, ubi domi consilia capitis, ubi domi voluptatibus, hinc pecuniae aut gratiae servitis. Eo fit ut impetus fiat in vacuam rempublicam. » Paucorum igitur virtus ad gloriam, honorem, virtute nitentium, etiam a Catone laudata est. Haec erat domi industria, quam Cato opulentum, tenues res privatae. Unde corruptis moribus vitium econtrario posuit, publice egestatem, privatim opulentiam. Ipse Tullius hoc dissimulare non potuitin eisdem libris, quos de republica scde instituendo principe ciuitatis, quem dicit alendum esse gloria, et consequenter commemorat maiores suos multa mirfecisse. Huic igitur uitio non solum non resistebant, uerum id excitandum et accendendum esse censebant, putantes hoc reipublicae expedire. In libris intulit universalem generalemque sententiam: « Honos alit artes, et gloria accenduntur omnes ad studia, jacentque ea semper, quae apud quosque improbantur. » Huic ergo cupi
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ satis erat. s sub ima¬
gine magnanimitatis uł
impossibilia p̾sum̃tes lau¬
dem maximam conseque¬
bãtur ꝙ głam. Longe igit᷑
uirtus catonis u̾itati ui
detur ꝓpinquior fuisse.
quã cesaris. Qd̃ ex ip̃a sentẽtia
eius. facillime liquebit.
Nolite inquit existimare
maiores nr̃os armis rẽpub¬
licam exparua magnam
fecisse. Si ita ẽẽt: multo
pulcherrimã eam nosha¬
beremꝰ nunc. Quippe. soci¬
oꝵ atq ciuiũ. p̃terea armo¬
rum & equoꝵ maior copia
nobis. quã illis est. S alia
fuere que illos niros mag¬
nos fecerunt. que nobis
nulla sunt. Domi indust̾a.
foris iustum imꝑium. ani¬
mus inconsulendo liber.
neq delicto neq libi dini
obnoxius. Pro his nos habe¬
mus luxuriam atq aua-¬
riciam. publice egestatẽ.
pͥuatam opulentiã. Lau¬
damus diuicias: sequim᷑
inertiam. Inter bonos q
malos. discrinen nullũ.
Omĩa uirtutis pmix am¬
bicio possidet. Neq mirũ.
uͥuos seꝑatim sibi quisq

Expanded text:
nihil satis erat, sed sub imanihil satis erat, sed sub imagine magnanimitatis vel impossibilia praesumentes, laudem maximam consequebantur, et gloriam. Longe igitur virtus Catonis videtur veritati propinquior fuisse, quam Caesaris. Quod ex ipsa sententia ejus facile liquebit. « Nolite, inquit, existimare majores nostros armis rempublicam ex parva magnam fecisse. Si ita esset, multo pulcherrimam eam nos haberemus nunc. Quippe sociorum atque civium, praeterea armorum et equorum major copia nobis quam illis est. Sed alia fuere quae illos viros magnos fecerunt, quae nobis nulla sunt. Domi industria, foris justum imperium, animus in consulendo liber, neque delicto, neque libidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam, publice egestatem, privatim opulentiam. Laudamus divitias, sequimur inertiam. Inter bonos et malos, discrimem nullum. Omnia virtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum, ubi vos separatim sibi quisque
Abbreviated transcription (Latin):
caritas ordinata. Ab altero
uero cupiditas dñationis
iualescit. ut ex opinione
multoꝵ res tñ parũ consi¬
d̾ate examinantiũ. uirtu¬
tib connum̾etur. Nam qui
rectũ sapiunt: hoc uiciis ma¬
iorib agregant. licet ei ab
imꝑitis qͥ tñ sapientũ cen¬
sentur nomine uirtutes
pͥmiq romani ꝓut eorum
docet ꝙ cõmencdat historra:
laudis auidi. pecunie libera¬
les erant. Ingentẽ głam ap¬
petebant diuiciis sꝑreris. ꝙ
honestatẽ utilitati qͣntelibet
p̃ferebant. Hanc qͥdem głã
ardentissime dilexerunt.
eo totã referentes urtã et
mortẽ. Ceteras cupiditates
hꝰ unius ingente cupidita¬
te p̃sserunt. Ipsam demiq
patͥam fuã qm̃ seruire uide¬
batur inglorium. dñari uͦ
atq imꝑare głosum: prius
om̃i studio lib̾am. deinde
dũam ẽẽ concupierunt.
Orius enim ꝓlib̾tate: deĩn
ꝓ dñio certatũ ẽ. fuerunt
tũ quib iusticia qͣntum
gentili dabatur fufficie¬
bat. cupidite deducta. Aliis

Expanded text:
charitas ordinata. Ab altero charitas ordinata. Ab altero vero cupiditas dominationis invalescit, ut ex opinione multorum, res tamen parum consideratae examinantium virtutibus connumeretur. Nam qui rectum sapiunt, hoc vitiis majoribus aggregant, licet ab imperitis, qui tamen sapientum censentur nomine, virtutes primique Romani, prout eorum docet et commendat historia, laudis avidi, pecuniae liberales erant. Ingentem gloriam appetebant divitiis spretis, et honestatem utilitati quantaelibet praeferebant. Hanc quidem gloriam ardentissime dilexerunt, eo totam referentes vitam et mortem. Caeteras cupiditates hujus unius vigente cupiditate presserunt. Ipsam denique patriam suam, quoniam servire videbatur inglorium, dominari vero atque imperare gloriosum, prius omni studio liberam, deinde dominam esse concupierunt. Prius enim pro libertate, deinde pro dominio certatum est. Fuerunt tamen quibus justitia, quantum gentili dabatur, sufficiebat, cupiditate deducta. Aliis
Abbreviated transcription (Latin):
extitisse sacre scͥpture desig¬
nat auctoritas. apetitum
scł iusti:. ꝙ cõmodi apetitum.
Quoꝵ alter inuoluntate alt̃
in necessitate consistit. ꝙ qͣn¬
to appetitus iusti qͥ inuolun¬
tate: amplius crescit. tanto
le qd̃ iustum ẽ. nemo potest.
nͥ forte quis queat ẽẽ iustus
nimium. aut beatus. Porro
si appetitus cõmodi m̾suram
necessitatis excedat. uergit
ad culpam. ꝙ cupiditatis con¬
scius. s uicioꝵ parit originẽ.
Alter gͦ istorum qm̃ militat
es caritati querit que dĩ ft̃:
alter inppria utilitate u̾sat᷑.
post ponens que dei sunt:
aut ꝓximoꝵ. Ab hoc dupli¬
ci fonte mores oriuntur. rec¬
ti qͥdem: si faciat quis alii
qd̾ sͥ iuibo fieri. ⁊ ab eo abstineata¬
lii ĩferẽdo. ꝙ sͥ nollz ab alio irrogari. Di
tatis. amor patͥe. ꝙ tand̾ extra¬
neoꝵ amor. Nam lib̾tatem
non amare non potest: qͥ se
ipsum ꝙ patͥam amat. ꝙ in
gradu suo extͣneum qͥcumq
sincera caritate diligit ꝓxi¬
mũ. Siqͥdem ineo consistit

Expanded text:
exstitisse sacrae Scripturae designat auctoritas, appetitum scilicet justi, et commodi appetitum. Quorum alter in voluntate, alter in necessitate consistit, et quanto appetitus justi qui in voluntate est, amplius crescit, tanto le quod justum est, nemo potest, nisi forte quis queat esse justus nimium, aut beatus. Porro si appetitus commodi mensuram necessitatis excedat, vergit ad culpam, et cupiditatis conscius, sibi vitiorum parit originem. Alter ergo istorum, quoniam militat charitati, quaerit quae Dei sunt: alter in propria utilitate versatur, postponens quae Dei sunt, aut proximorum. Ab hoc duplici fonte mores oriuntur. Recti quidem, si faciat quis alii, quod sibi vult fieri, et ab eo abstineat alii inferendo, quod sibi nollet ab alio irrogari. Disrtatis, amor patriae, et tandem extraneorum amor. Nam libertatem non amare non potest, qui se ipsum et patriam amat: et in gradu suo extraneum, quicunque sincera charitate diligit proximum. Siquidem in eo consistit
Abbreviated transcription (Latin):
pore nocturno sugerunt. Et ait
saul admulierem. Mulieresenĩ
freq̃ntius sp̃s phitonicus implet.
Biuina mͥ inphitone. ꝙ suscita
mͥ quẽ dixero tͥ. Lege libros. re¬
uolue historias. serutare ornnes
angłos scriptarũ. nusqͣm ĩ bo
morat. quales fuerunt ꝓphere
acab qui eũ anõ ꝑmitente ex¬
igentib m̾itis uariis ludifica¬
tionib seducebant. Deniq iux¬
m̃dax ꝙ factus ẽ inore om̃iũ
ꝓpħarum acab ascensuro inra
solo michea morastite reclaman¬
te. qͥ conscius dium consilii isrł
q̃m disꝑsum inmontib uiderat
p̃muniuit. cesus obamare ueri¬
tatis indicium. ab eo qͥ assum¬
ptis cornib ferreis dixerat. his
rex cornib: siriam uentilabis.
Preterea diuinatio fere: sine
muere non fiebat. ut pote que
inauaricie & nequitie sp̃n exer¬
cet᷑. hinc ẽ qd̾ ierłm ruiture

Expanded text:
pore nocturno fugerunt. Et ait pore nocturno fugerunt. Et ait Saul ad mulierem mulieres enim frequentius spiritus Pythonicus implet: Divina mihi in Pythone, et suscita mihi quem dixero tibi . Lege libros, revolve historias, scrutare omnein bonmorat, quales fuerunt prophetae Achab, qui eum, Domino permittente, exigentibus meritis variis ludificationibus seducebant. Denique juxmendax, et factus est in ore omnium prophetarum Achab ascensuro in Raittendum, solo Michea Morastite reclamante, qui conscius divini consilii, Israel quem dispersum in montibus viderat, praemunivit, caesus ob amatae veritatis judicium ab eo, qui assumptis cornibus ferreis dixerat: His rex cornibus Syriam ventilabis . Praeterea divinatio fere sine munere non fiebat, utpote quae in avaritiae et nequitiae spiritu exercetur. Hinc est quod Hierusalem ruiturae
Abbreviated transcription (Latin):
uestim̃tis. ꝙ abiit ip̃e & duo uiri
cũ eo. uen̾untq ad mulierem noc
ad seruiendũ demonib ꝙ ñ do
infaustum arripuerat it̃. Qui
uestem abiecerat innocentie qͥ
iusticie mutau̾at indum̃tum.
uestib honoris & głe ñ debint
insigniri.
Et abiit. Utiq
qui ñ stetit in
Et duo uiri cũ
eoxqͥdem ignominati ꝙ ignomi¬
nabiles qͥ uł regem ad tantam ꝑ¬
ficliam non reluctante fide ꝓseqͥ
potuerunt. Duoꝵq rex decenter
stipatur comitatu. dum asũma
ꝙ uera unitate recedet. Uenunt¬
q ad mulierem nocte. Apto utiq
tempore. demorte regum. de stͣge
popłi. de luctu publico cũ tene¬
brarum pͥncipe tractat᷑is. Sic &
salomon nocte dr sapĩam accepis¬
se qͥ amore mulierum allectus
ꝙ corruptus. adño erat recessinꝰ.
Petrus qͦ dum calore fidei desti-¬
tutus calefacẽt se ad pruuas de
nocte. lapsus ẽ inꝑfidiam.ꝙ eam
cͥmine ꝑurii fecit in signẽ. Alii
etiam discipłi timore ꝓstrati tem¬

Expanded text:
vestimentis, et abiit ipse et duo viri vestimentis, et abiit ipse et duo viri cum eo, veneruntque ad mulierem noctad serviendum daemonibus, et non Deo, infaustum arripuerat iter. Qui vestem abjecerat innocentiae, qui justitiae mutaverat indumentum, vestibus honoris et gloriae non debuit insigniri. Et abiit utique qui non stetit in et duo viri cum eo, equidem innominati et innominabiles, qui vel regem ad tantam perfidiam non reluctante fide prosequi potuerunt. Duorumque rex decenter stipatur comitatu, dum a summa et vera unitate recederet. Veneruntque ad mulierem nocte, apto utique tempore, de morte regum, de strage populi, de luctu publico cum tenebrarum principe tractaturi. Sic et Salomon nocte dicitur sapientiam accepisse, qui amore mulierum allectus et corruptus, a Domino erat recessurus. Petrus quoque dum calore fidei destitutus, calefaceret se ad prunas de nocte, lapsus est in perfidiam, et eam crimine perjurii fecit insignem. Alii etiam discipuli timore prostrati, tem
Abbreviated transcription (Latin):
tumoris extulerat. popłm ĩ mon¬
tes gelboe ubi pumendus & oc¬
cidendus erat: eduxit inpreliũ.
m̃dacii falsus ꝙ iniquus prin¬
ceps confugit. Dixit itaq seruiᷤ
suis. Querite mͥ mulierem har¬
bentẽ phitonem. ꝙ uadam ad
eam ꝙ scicitabor ꝑ eam. Quid
aliud dixisset gentilis idemq
ꝑfidus: Nõne idem ẽ acsi dicat.
flectere si nequeo suꝑos. acheron¬
ta mouebo: Aut fideliorib u̾bis
ꝙ in samori ꝑfidia. si mͥ dłs notia¬
am subtrahit u̾itatis: eam tñ ꝑ
prẽm mendacii eominto cognos¬
cam. & nelit nolit archanũ con¬
silii eiꝰ ꝑ potestates adu̾sarias ex¬
plorabo: Et dix̾unt serm eiꝰ al
eum. Est mulier habens phitonĩ
mendor. Indignus enim erat
consultatione uirili quẽ in tm̃
desꝑatio fregerat: ut etiam ab
infimis ꝙ infirmissimis creatu¬
ris ad tuendum sͥ regnũ qd̾ dñs
auferebat adu̾sus omĩpotentiã
eiꝰ auxiliũ imploraret. ¶utaut
gͦ habitũ suũ. uestitusq ẽ aliis

Expanded text:
tumoris extulerat, populum in montumoris extulerat, populum in montes Gelboe, ubi puniendus et occidendus erat, eduxit in praelium. mendacii falsus et iniquus princeps confugit. Dixit itaque servis suis: Quaerite mihi mulierem, habentem Pythonem, et vadam ad eam, et sciscitabor per illam . Quid aliud dixisset gentilis, idemque perfidus? Nonne idem est ac si dicat: Flectere si nequeo superos, Acheronta movebo? aut fidelioribus verbis, et insaniori perfidia: Si mihi Deus notitiam subtrahit veritatis, eam tamen per patrem mendacii, eo invito, cognoscam, et velit nolit arcanum consilii ejus per potestates adversarias explorabo? Et dixerunt servi ejus ad eum: Est mulier habens Pythonem in Endor . Indignus enim erat consultatione virili, quem in tantum desperatio fregerat, ut etiam ab infirmis et infirmissimis creaturis ad tuendum sibi regnum, quod Dominus auferebat, adversus omnipotentiam ejus, auxilium imploraret. Mutavit ergo habitum suum, vestitusque est aliis
Abbreviated transcription (Latin):
iori gra uidebat p̃ditum. tan¬
to acriori inuidia ei occultas
tencdebat uisidias. tam mani¬
festas qm iniquas ex̃cens inim¬
cicias. ꝙ qͦ manifestiꝰ eum dñs
extollebat: eo auidiꝰ ñ tam depͥ¬
niere qm extinguere ꝓꝑabat.
ip̃iꝙ deo se eregione ponit oppo¬
sitũ: dũ ei subriꝑe aut eriꝑe i
tit᷑ nira regnoꝵ. Dignũ gͦ fuit
ut ñ maneret ineo sp̃s dm̃i qͥ
corsuum ñ modo habitaculũ.
s ꝙ tante nequitie fecerat fun
illo retro fluere o indies labi.
minui regni uires ceꝑunt.
salus popłi fluctuare. hostium
crebrior. maior clariorq uicto¬
ria tam regis qͣm popłi ualidiꝰ
ammosfregit. Ip̃e cũ eñ cui dñs
regnũ firmau̾at. ext̾minatum
habebat afinib suis. Quid ergo
tandem cepit consilii: slon utiq
ut regnum tͣderet meliori. ut
dispositiomi diuine que ei ĩno¬
tuerat ad qͥesceret. ut penitentiã
nañ acte uite ageret fructuosã.
S qui adu̾sus dñm calcaneũ

Expanded text:
jori gratia videbat praeditum, tanjori gratia videbat praeditum, tanto acriori invidia ei occultas tendebat insidias, tam manifestas quam iniquas exercens inimicitias: et quo manifestius eum Dominus extollebat, eo avidius, non tam deprimere, quam exstinguere properabat ipsique Deo se e regione ponit oppositum, dum ei subripere aut eripere nititur jura regnorum. Dignum ergo fuit ut non maneret in eo Spiritus Domini, qui cor suum non modo habitaculum, sed et tantae nequitiae fecerat fundillo retro fluere, et in dies labi, minui regni vires coeperunt, salus populi fluctuare, hostium crebrior, major, clariorque victoria, tam regis quam populi validius animos fregit. Ipse tamen eum cui Dominus regnum firmaverat, exterminatum habebat a finibus suis. Quid ergo tandem cepit consilii? Non utique ut regnum traderet meliori se, ut dispositioni divinae, quae ei innotuerat, acquiesceret, ut poenitentiam anteactae vitae ageret fructuosam. Sed qui adversus Dominum calcaneum
Abbreviated transcription (Latin):
S nc̃ honora me coram semori¬
b popłi mei & coram isrł ꝙ re¬
u̾tere mecũ ut adorem dñm
łm tuũ. Ecce qͣnta elationis in
dit. Regnũ meliori tͣditũ eẽ ñ
ambigit. & pͥuatꝰ ꝑ sententiã ir¬
retͣctabilẽ regni głam fraudu¬
lenter usurpat. Corriit itaq
dum inuetitũ molit᷑ ascende.⁊
fit se tp̃o det̾ior dum meliori re¬
uult p̃fer¬
ri. faterur eqͥdẽ culpã.
s penã portare de  dignat᷑.
hocẽ enĩ qd̾ art. Peccani. s mĩc
honora me. Ac si dicat. Cũ cͥmi¬
nis culpa elationis fastu tiranni
neqͥtia iuste deiectus contẽni
meruerim: me patientia tua
ĩ conspectu eorñ qͥñ nou̾unt con¬
siliũ dm̃ faciat głosum. Reu̾tere
gͦ mecũ ut tuo incedam fasti¬
gatꝰ obseqͥo. ꝙ tanto stipatus co¬
miratu tanta uen̾abił auctori¬
ũ dic̾e ultia ñ audeo. qͥ ab eo ꝑ
ĩobedientiã discessi. & adhuc ꝑ
contumatiã recedo. Ad eosiqͥdem
intumuerat sp̃e eius. ut se nõ
Quẽ enĩ dñs p̃tułat. qͣnto ma¬

Expanded text:
coram senioribus populi mei, et coram Israel, et revertere mecum, ut adorem Dominum Deum tuum . Ecce quanta elationis insdit. Regnum meliori traditum esse non ambigit, et privatus per sententiam irretractabilem regni gloriam fraudulenter usurpat. Corruit itaque dum in vetitum molitur ascendere, et fit se ipso deterior, dum meliori, reult praeferri. Fatetur equidem culpam, sed poenam portare dedignatur; hoc est enim quod ait: Peccavi, sed nunc honora me; ac si dicat: Cum criminis culpa, elationis fastu, tyranni nequitia juste dejectus contemni meruerim, me patientia tua in conspectu eorum qui non noverunt consilium Domini, faciat gloriosum. Revertere ergo mecum, ut tuo incedam fastigiatus obsequio, et tanto stipatus comitatu, tanta venerabilis auctori dicere non audeo, qui ab eo per inobedientiam discessi, et adhuc per contumaciam recedo. Adeo siquidem intumuerat spiritus ejus, ut se non Quem enim Dominus praetulerat, quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s. & cui diripit spolia; S sen¬
sim ad id qd̾ suũ ẽ. hostis ꝙ fiłi
immicus diu̾tit inmiscens
falsa ueris. ꝙ m̃dacia fide u̾i¬
tatis obnubilans. Seqͥtur enĩ.
faciet łͥ dñs sicut locutus ẽ in
manu mea. ꝙ scindet regnũ
tuũ de manu tua. & dabit illud

Expanded text:
Deus, et cui deripit spolia? Sed senDeus, et cui deripit spolia? Sed sensim ad id quod suum est, hostis et fidei inimicus divertit, immiscens falsa veris, et mendacia fide veritatis obnubilans. Sequitur enim: Faciet tibi Dominus sicut locutus est in manu mea, et scindet regnum tuum de manu tua, et dabit
Abbreviated transcription (Latin):
Uocam gͦ te: ut ostendes mͥ qͥd
faciam. Acsi aꝑte dicat. Indesꝑa¬
tionis abyssum p̃cipitatꝰ sum.
Impugnant homines deserit
deus. ꝙ ego ad te qͥ mu̾itate ut̾sq
inimicaris confugio. ut qͣsi doc¬
tor discipłm doceas quid me in
tanta angustia oporteat facere.
licet enim eũ qͥ loq̃batur credẽt
sannelem: tñ inu̾itate erat an¬
głs sathane. Nec potuit ei igno¬
rautia suffragari. cum nemini
liceat ignorare creaturã que se
appetit ad orari: infidelem q
ꝑu̾se noluntatis cẽ. Sciebat etiã
illicitum ẽẽ ariolos ꝙ magos in¬
quirtie: ꝙ de futis sollicitare phi¬
tonẽ. Qd̃ si eũ ignorantia ꝑsone
excusat melioris conditionis
u̾us s umbratilis & fictus: ꝙ qͦ
dignus ẽ impuis & rephus con¬
sultator. Quid me int̾rogas eñ
dñs recesserit ate: ꝙ tͣnsierit ad
emulum tuĩs Responsionis
mitium: ficł̾i consentaneũ ẽ ꝙ
accõmodũ ratiom. Quid enĩ con¬
feret creatura illi qmͦ deserit

Expanded text:
Vocavi ergo te, ut ostenderes mihi quid faciam . Ac si aperte dicat: In desperationis abyssum praecipitatus sum. Impugnant homines, deserit Deus, et ego ad te, qui in veritate utrisque inimicaris confugio, ut quasi doctor discipulum doceas, quid me in tanta angustia oporteat facere. Licet enim eum qui loquebatur crederet Samuelem, tamen in veritate erat angelus Satanae. Nec potuit ei ignorantia suffragari, cum nemini liceat ignorare creaturam, quae se appetit adorari, infidelem et perversae voluntatis esse. Sciebat etiam illicitum esse ariolos et magos inquirere, et de futuris sollicitare Pythonem. Quod si eum ignorantia personae excusat, melioris conditionis verus sed umbratilis et fictitius, et quo dignus est, impius et reprobus consultator: Quid me interrogas, cum Dominus recesserit a te et transierit ad aemulum tuum? Responsionis initium, fidei consentaneum est, et accommodum rationi. Quid enim conferet creatura illi, quem deserit
Abbreviated transcription (Latin):
Sequitur enim. Et conu̾sus est
samuel: ut abiret. Ille autemap̾¬
hendit sũmitatẽ pallii eiꝰ que
scissa ẽ. Et ait adeum samuel.
Scidit dñs regnum isrł ate hodie.
ꝙ tradidit illud ꝓximo tuo me¬
liori te. Porro tͥumphator ĩ isrł¬

Expanded text:
Sequitur enim: Et conversus est Sequitur enim: Et conversus est Samuel ut abiret. Ille autem apprehendit summitatem pallii ejus, quae scissa est. Et ait ad eum Samuel: Scidit Dominus regnum Israel a te hodie, et tradidit illud proximo tuo meliori te. Porro triumphator in Isr
Abbreviated transcription (Latin):
pam. Miscdiam nicħ admonet.
nͥ cum aminus karitate suecensꝰ
in se ipso cont̾itur. Nich ꝑsuadet
ꝓpiciandum eẽ. nͥ cum mens ma¬
nũ oꝑis extendit ad satisfacien¬
dum. Si quis enim fatetur cul¬
pamanutilis est confessid. nͥ satis¬
factionis animo currat adueni
rat: qm ad fontem miscđie qm
demeruerat. & obstinationis
sue duricia p̃cluserat sͥ. Cum
tñ penituit fecisse qd̃ fecerat. s
ñ eo deuotionis affectu: qui lapi¬
dem adiitorii sufficeret emolli¬
re. Penitentia siqͥdem ductus la¬
queo se suspendit. Uitam gͦ dig¬
no finiuit supplicio. s quia mali¬
ciam ñ correxit ueniam ÷ͥ nullo
salutis ꝓcurauit remedio. Sic .N.
ꝙ apud inferos scͥbitur eẽ stimu¬
lus penitudinis licet nulla sit
correctio pͣue uoluntatis. Sic
saul ꝓculdubio pecc̃m suum
impon̾e nititur humis alienis.
& dum simulat qd̾ apena uelit
ꝑ p̃ces samuelis eximise ipsum
gramus honeratum fortiorib la¬
queis inuoluit. & irreparabili
sententia damnationis astͥngit.

Expanded text:
il admonet, nisi cum animus charitate succensus, in se ipso conteritur. Nihil persuadet propitiandum esse, nisi cum mens manum operis extendit ad satisfaciendum. Si quis enim fatetur culpam, inutilis est confessio, nisi satisfactionis animo currat ad venirat, quam ad fontem misericordiae quam demeruerat, et obstinationis suae duritia praecluserat sibi. Eum tamen poenituit fecisse, quod fecerat, sed non eo devotionis affectu, qui lapidem adjutorii sufficeret emollire. Poenitentia siquidem ductus laqueo se suspendit. Vitam ergo digno finivit supplicio; sed quia malitiam non correxit, veniam sibi nullo salutis procuravit remedio. Sic enim et apud inferos scribitur esse stimulus poenitudinis, licet nulla sit correctio pravae voluntatis. Sic ergo Saul procul dubio peccatum suum imponere nititur humeris alienis, et dum simulat quod a poena velit per preces Samuelis eximi, se ipsum gravius oneratum, fortioribus laqueis involvit, et irreparabili sententia damnationis astringit.
Abbreviated transcription (Latin):
taret penam: uidit angłm dĩ
cedentẽ popłm. fudit itaq p̃ces
deintimis p̃cordiis ꝙ ad iecit.
Ego sum qͥ peccani. ego in que
egi. isti qͥ ones sunt qͥ fecerunt:
Nerus utiq rex & iustus p̾nceps.
ꝙ dignus qui altissimi frange¬
ret iram: qͥ dum se ꝓpopło fla¬
gellanti deo opposit. indigna¬
tionis eiꝰ flagellum amouit.
Cum siqͥdem nulla exeusatio
fiectit. nͥ cũ qͥs ꝓpͥo iudicio accu¬
satur. Nicħ mouet adueniam. nͥ

Expanded text:
taret poenam, vidit angelum Dei taret poenam, vidit angelum Dei caedentem populum. Fudit itaque preces de intimis praecordiis, et adjecit: Ego sum qui peccavi, ego inique egi, isti qui oves sunt, quid fecerunt ? Verus utique rex, et justus princeps, et dignus, qui Altissimi frangeret iram, qui dum se pro populo flagellanti Deo opposuit, indignationis ejus flagellum amovit. Eum siquidem nulla excusatio flectit, nisi cum quis proprio judicio accusatur. Nihil movet ad
Abbreviated transcription (Latin):
uocieoꝵ slonne sic fatetur cul¬
pam ut pocius inuoluat alioᷤ.
qui si pͥnceps eẽt. fuerant relax¬
andi qm se ip̃m expediat: slũ¬
quid sic audierat fecisse moy¬
sen cũ ira dei seiuret inpopłm.
dixissetq ei dñs. dimitte me
ut irascatur furor meus inpo¬
pulo. ꝙ deleam eum ꝙ faciam
te crescere ingentem magnã:
Quid gͦ fecit dux idemq fidelis
pͥnceps inbeneplacito suo consti¬
tutus adũo: Aut dimitte eis in¬
quit hanc noxam. aut dele me
de libro tuo. S numquid in
tante karitatis affectu ꝓpͥam
querebat głam: Inquit enim
mansuetus pͥnceps. puis pater.
disertus. orator. potens in oꝑe
ꝙ sermone. dux p̃ambulus in
iusticia mandatoꝵ. dei. Dicent
egyptii. callide duxit eos dñs de
egypto. ut ꝓsterneret indeserto.
Sic gͦ etiam sunp̃ius dispendio
ducatum ministiabat. lib̾atio¬
nẽ. Uauid qͦ cũ culpa eiꝰ dñm
ad iracundiam ꝓuocasset. ꝙ pͥn¬
cipalis culpe sũbͥtus popłs por¬

Expanded text:
voci eorum. Nonne sic fatetur culvoci eorum. Nonne sic fatetur culpam, ut potius involvat alios, qui, si princeps esset, fuerant relaxandi, quam se ipsum expediat? Nunquid sic audierat fecisse Moysen, cum ira Dei saeviret in populum, dixissetque ei Dominus: Dimitte me, ut irascatur furor meus in populo, et deleam eum, et faciam te crescere in gentem magnam . Quid ergo fecit dux idemque fidelis princeps in beneplacito suo, constitutus a Domino? Aut dimitte eis, inquit, hanc noxam, aut dele me de libro tuo . Sed nunquid in tantae charitatis affectu propriam quaerebat gloriam? Inquit enim mansuetissimus princeps, pius pater, disertus orator, potens in opere, et sermone, dux praeambulus in justitia mandatorum Dei: Dicent Aegyptii: Callide duxit eos Dominus de Aegypto, ut prosterneret in deserto. Sic ergo etiam sui ipsius dispendio, ducatum ministrabat, liberationem. David quoque cum culpa ejus Dominum ad iracundiam provocasset, et principalis culpae subjectus populus por
Abbreviated transcription (Latin):
sumliter arbitror euenire om̃ibꝰ:
qui in sublimitate constituti ab¬
eunt pꝰ concupiscentias suas. ꝙ
pͥncipatũ diñum simulãtes:
tumorem suũ ex̾cent insubdi¬
tos. coeqͣntes libito licitum lici¬
tum. ac si colla eoꝵ. nigo dim¬
ne legis suba ñ sint. ꝙ nulla ne¬
cessitate urgeantur ad implen¬
dam iusticiam dei. S minqͥd
uł sic ad tantum tonitruum
cõminationis diuine sclirosis
pectoris indurati. aut tumor
qͥ tirannndis iniqͥtate incorde
saulis inuatuis coaluerant
potuit emolliri: slequaqͣm.
Dixit enim saul ad samuelem.
Peccaui qr p̃uaricatus sũ sermo¬
nẽ dm̃ & uerbatua timens po¬
płm ꝙ obediens uoci eoꝵ. S nẽ
porta queso peceatum meũ. ꝙ re¬
uertere mecũ ut adorem dñm.
Et ait samuel. Non reu̾tar: qi
de dñs ne sis rex suꝑ ifrł. Nides¬
ne qm̃ difficilesit. maliciã cũ
suꝑb̾e fom̃to coalu̾it. uerbis
ꝙ exortatione curari : Peccaui in¬
quit. timens popłm ꝙ obediens

Expanded text:
similiter arbitror evenire omnibus, similiter arbitror evenire omnibus, qui in sublimitate constituti abeunt post concupiscentias suas, et principatum ac dominium simulantes, tumorem suum exercent in subditos, coaequantes libito licitum, ac si colla eorum jugo divinae legis subjecta non sint, et nulla necessitate urgeantur ad implendam justitiam Dei. Sed nunquid vel sic, ad tantum tonitruum comminationis divinae, σκληρότης pectoris indurati, aut tumor, qui tyrannidis iniquitate in corde Saulis vivacius coaluerat, potuit emolliri? Nequaquam. Dixit enim Saul ad Samuelem: Peccavi, quia praevaricatus sum sermonem Domini, et verba tua, timens populum, et obediens voci eorum. Sed nunc porta, quaeso, peccatum meum, et revertere mecum, ut adorem Dominum. Et ate Dominus ne sis rex super Israel . Videsne quam difficile sit malitiam, cum superbiae fomento coaluerit, verbis et exhortatione curari? Peccavi, inquit, timens populum, et obediens
Abbreviated transcription (Latin):
saul in carmelum. ꝙ erexisset
sͥ forncem tͥnmphalem̃. ꝙ reu̾¬
sus tͣnsisset descendissetq ĩ gal¬
gala. Deinde ad increpationes
samuelis crimen inobedientie
sub p̃textu religionis malui
excusare.: qͣm delere ꝑ peniten¬
tiam que scda tabula post nau¬
fiagium relicta ẽ peccatori. Ait
emim. Immo aucdiui uocem dñi.
ꝙ ambulaui inuia ꝑ qͣm misit
me dñs. & ad duxi agagregema¬
malech.  amalech int̾feci. Tulit
mitias eorum que cesa sunt. ut
immolet dño deo suo ingalga¬
lis. Ecce quom se ip̃m excusat. ꝙ
quicqͥd culpe ẽ: aut extenuat
ant refundit in popłm. Ait ergo
samuel. Nlumqͥd uult dñs holo¬
cansta & uictimas. & ñ pociꝰ ut
obecliatur uoci dñi: Melior est
enim obedientia quam uictime.
ꝙ ascultare magis qͣm offerre
adipem arietum. Qm̃ quafi pec¬
tatũ ariolandi ẽ repugnare &
qͣsi scelus idolatrie nolle ad qͥesce.
Pro eo qd̾ abiecisti sermonẽ dm̃:
abiecit te dñs ne sis rex. Ego qͥdem

Expanded text:
Saul in Carmelum, et erexisset Saul in Carmelum, et erexisset sibi fornicem triumphalem, et reversus fuisset, descendissetque in Galgala . Deinde ad increpationes Samuelis crimen inobedientiae sub praetextu religionis maluit excusare, quam delere per poenitentiam; quae secunda tabula post naufragium relicta est peccatori. Ait enim: Imo audivi vocem Domini, et ambulavi in via per quam misit me Dominus, et adduxi Agag regem Amalec, et Amalec interfeci. Tulit mitias eorum quae caesa sunt, ut immolet Domino Deo suo in Galgalis . Ecce quomodo se ipsum excusat, et quidquid culpae est, aut extenuat, aut refundit in populum. Ait ergo Samuel: Nunquid vult Dominus holocausta et victimas, et non potius ut obediatur voci Domini? Melior est enim obedientia quam victimae; et auscultare magis, quam offerre adipem arietum. Quoniam quasi peccatum ariolandi equasi scelus idololatriae nolle acquiescere. Pro eo quod abjecisti sermonem Domini, abjecit te Dominus ne sis rex . Ego quidem
Abbreviated transcription (Latin):
licitus fractis reb exitum inqͥ¬
rebat. Consuluit gͦ dñm ꝙ nõ
respondit ei neq ꝑ somnia.
neq ꝑ sacerdotes. neq ꝑ pħas.
hoc tñ ei ante denimtiau̾at sa¬
muel. q dñm penttebat qd̾
eũ constituerat regem: eo quod
ñ impleu̾at u̾bum dm̃. suaden¬
te auaricia parcens agagregi
pinguissimo. & opimis gregib
ꝙ arietib. ꝙ uniu̾sis que pulchra
erant in ocłis popłi. Quicqͥd ñ
uile fuit ꝙ reꝓbum. hoc man.¬
dante dño demoliti st̃. Et cum
nulli ducum nͥ demanii dm̃
exercituum contingat uictoria.
auctori bonoꝵ ñ referens głam.
uirib suis infacie popłi decolla¬
to munere applaudebat. Sic
enim scͥptum ẽ. fãctum ẽ u̾bũ
dñi ad samuelem. Penitet me
qd̾ constituerim saul regem q
dereliquit me ꝙ uerba mea
oꝑe non impleuit. Contristatꝰ:
samuel ꝙ clamauit ad dm̃nto
ta nocte. Cumq de nocte surrex¬
isset ut iret ad saulem: mane
mintiatũ ẽ samueli qd̾ ueniss

Expanded text:
licitus fractis rebus exitum inqulicitus fractis rebus exitum inquirebat. Consuluit ergo Dominum, et non respondit ei, neque per somnia, neque per sacerdotes, neque per prophetas. Hoc tamen ei ante denuntiaverat Samuel, quia Dominum poenitebat, quod eum constituerat regem, eo quod non impleverat verbum Domini, suadente avaritia, parcens Agag regi pinguissimo, et opimis gregibus et arietibus, et universis, quae pulchra erant in oculis populi. Quidquid vero vile fuit, et reprobum, hoc mandante Domino demoliti sunt, et cum nulli ducum nisi de manu Domini exercituum contingat victoria, auctori bonorum non referens gloriam, viribus suis in facie populi de collato munere applaudebat. Sic enim scriptum est: Factum est verbum Domini ad Samuelem: Poenitet me quod constituerim Saul regem, quia derelopere non implevit. Contristatus est Samuel, et clamavit ad Dominum tota nocte. Cumque de nocte surrexisset ut iret ad Saulem, mane nuntiatum est Samueli, quod venisset