comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si duȩ aut tres parit̃ dĩ ancillȩ morent᷑
solũ ad eas decet ingredi sacerdotem.
Siquis hȩc p̃cepta ñ seruauerit: ho¬
stis ẽ animȩ suȩ. Qđ si post nr̃a moni¬
ta aliquis cdericus agapetas amplius
siconuentus p̃dicta fugerit & relinquȩ¬
rit. consecuti sumꝰ maximũ lucrum.
Auoquin talis ab eccłia anathematitandꝰ
sit. Germinant enĩ feminȩ cũ uris
habitantes spinas & archana mentium
acuto mucrone ꝑcueiunt Pro ne fas
dolor est dicere. sed p̃terire ñ decec
Uinde sine nuptus genus nouũ uaco¬
clericũ solitudo facit. non publicum.
Quid te uirginale delectat alloqͥum:
Cur scĩmonialiũ contra fidẽ frequen¬
tia in eccłia uel in ipso publico si eos qͦs
diligunt uiđint. ridentib oculis salu.¬
tationis tenera uerba ꝓcedunt: Dein¬
de cũ salutauerint. si eos dĩ uiros pręte¬
rire celerius uiđint. contẽptores suos
iudicant & irascunt᷑. Ordinat᷑ deinde

Expanded text:
si duae aut tres pariter Dei ancillae morentur, si duae aut tres pariter Dei ancillae morentur, solum ad eas decet ingredi sacerdotem. Si quis haec praecepta non observaverit, hostis est animae suae. Quod si post nostra monita aliquis clericus agapetas amplius si conventus praedicta fugerit et reliquerit, consecuti sumus maximum lucrum. Alioquin talis ab Ecclesia anathematizandus est. Germinant enim feminae spinas cum viris habitantes, et arcana mentium acuto mucrone percutiunt. Proh nefas! dolor est dicere, sed praeterire non decet. IX. Unde sine nuptiis genus novum uxoclericum solitudo facit, non publicum. Quid te virginale delectat alloquium? Cur sanctimoniales contra fidem frequentas in Ecclesia, vel in ipso publico? Si eos quos diligunt viderint, ridentibus oculis salutationis tenera verba producunt. Deinde cum salutaverint, si eas Dei viros praeterire celerius viderint, contemptores suos judicant, et irascuntur. Ordinatur deinde
Abbreviated transcription (Latin):
illa: hȩc uxor. Quasi ñ hȩc sint com¬
mertia fȩditatis in illa quȩ in hac
exercentur quȩ uacor asseritur. an
quia coniugii tabulas ñ fecit concu¬
piscentia alia fuit: Nullo pacto diga
mos. uł concubinarũ catenas insertos
decet subire ministeriũ. In leuiti co
scriptũ ẽ : ac p̃finitũ quales eligi de¬
beant sacerdotes sic̃ habes. Et dixit
dñs ad moysen. Sacerdos uxorem ac¬
cipiat uirginẽ de semine patrũ suoꝵ.
Diduã uͦ & destitutã aut a uiuo marito
derelictam ñ accipiat. Bene audiui
p̃cipiente dno moẏsi quia nec uxor
debeat sacerdoti digama conuenire.
ne honorẽ polluat sacerdotis. sicut
uniꝰ uaoris uirũ. sic uiiꝰ uiri mandat
uaxorẽ: Sigͦ clericus monogamꝰ fuerit.
& uacor eiꝰ digama. noli eũ ministerio ap¬
plicare. Digamã enĩ duxcit. Hȩc tito p̃-¬
cepta. idem apłs de ordinandis clericis
dedit. Et quia liber finẽ expectat. nec

Expanded text:
illa, haec uxor. Quasi non haec eadem sint comilla, haec uxor. Quasi non haec eadem sint commercia foeditatis in illa, quae in hac exercentur, quae uxor asseritur, aut quia conjugii tabulas non fecit, concupiscentia alia non fuit. Nulmos vel concubinarum catenis insertos decet subire ministerium. In Levitico scriptum est, ac praefinitum quales eligi debeant sacerdotes. Sic habes: Et dixit Dominus ad Moysen: Sacerdos uxorem accipiat virginem de semine patrum suorum; viduam vero et destitutam, aut a vivo marito derelictam non accipiat . Bene audivi praecipiente Domino Moysi, quia nec uxor debet sacerdoti digama convenire, ne honorem polluat sacerdotii. Sicut unius uxoris virum, sic unius viri mandat uxorem. Si ergo clericus monogamus fuerit, et uxor ejus digama, noli eum ministerio applicare; digamam enim duxit uxorem. Haec Tito praecepta Apostolus de ordinandis clericis dedit . Et quia liber finem exspectat, ad
Abbreviated transcription (Latin):
censeo. In ebdomada scđa uisitatione
ad benedicendã congregationẽ con-¬
uenias : sed ñ solus. ne rumigerui linguiꝰ
te lacerantib macerent. Alienã enĩ
cupiunt uicini discutere uitã ñ suã
Propt̃ea digne accipe nr̃oꝵ p̃ceptauer¬
borũ. & monita humilitatis quȩ fr̃no
affectu calamo imꝑante expręssimꝰ
dulcit̃ lege. lam uͦ ut rep̃hensibilis
diuini altaris non sit sacerdos. pau¬
ca derelinquo apłi testimonus. qͣn¬
tũ dñs donat eaponã. Sufficiant
suꝑiores causȩ quȩ dictȩ sunt. Uerũ
ne aliquis minus intelligens adepõs
sentiat apłm fuisse locutũ. quid de
diaconib ad timotheũ p̃ceptum ẽ:
Quid de prb̃is ad titũ cõmemorari
delectat: Sed p̃t̃eundũ ñ ẽ suꝑioris
explanari sententiã uniꝰ uxoris uirũ
et noua & uetus p̃ceptio saceptto sa¬
cerdotũ censuit eligendũ. Quia di¬
gamos ad ministeriũ pleriq ep̃i ap-¬
plicuer̃ sic asseuer̃. Concubina fuit

Expanded text:
censeo, in hebdomada secunda visitatione censeo, in hebdomada secunda visitatione ad benedicendam congregationem convenias, sed non solus, ne rumigeruli linguis te lacerantibus macerent. Alienam enim cupiunt vicini discutere vitam, non suam. Propterea digne accipe nostrorum praecepta verborum, et monita humilitatis, quae fraterno affectu calamo imperante expressimus, dulciter lege. Jam vero ut reprehensibilis divini altaris non sit sacerdos, pauca de reliquis Apostoli testimoniis, quantum Dominus donat, exponam. Sufficiant superiores causae, quae dictae sunt. Verum ne aliquis minus intelligens ad episcopos sentiat Apostolum fuisse locutum, quid de diaconibus ad Timotheum praeceptum est, quid de presbyteris ad Titum, commemorare delectat. Sed praetereundum non est superiorem explanare sententiam. Unius uxoris virum et nova et vetus praeceptio sacerdotem censuit eligendum. Quia digamos ad ministerium plerique episcopi applicuerunt, sic asseruerunt: Concubina fuit
Abbreviated transcription (Latin):
sed casta. intentio. Hȩc enĩ deuotionẽ
honoris inte custodit: Honore quidẽ
głosos boni oꝑis fama conseruat.
Sacer dotes quippe decet uł gradus
a feminis segregari. Sigͥ generis grã
iudicas easdẽ nullo pacto di mutere.
menĩto charmar qđ ab amnon frẽ
suo corrupta sit. id ipsũ ꝑ sequor
Dilectissime tͥ uniꝰ ẽ. tabnaculi con¬
uersatio : carnis ñ facile tollitur
delectatio. De duob enĩ qđ unius de¬
siderat siloqui ñ potest uł temptatur
Remotio gͥ uiri: castitatis collocat ar¬
ma. construit in meliorib castrapu¬
doris. honorẽ consolat᷑. Potuit enim
et maria mat̾ dñi de choro apłorũ
ñ discedđe siliceret. Tecla post tẽptati¬
onem passionis antiochię a paulo ꝓ¬
hibetur parit̃ ꝑgere. Nemo miles
cũ uxore ꝑgit adbellũ. Non inuideo
caritati : sit tͥ cũ castis uirginib lon¬
geua dilectio. Tunc in bono meritũ
collocabis. & famã meliorabis : sed
congregationes puellarũ pulchre

Expanded text:
sta mentis intentio. Haec enim devotionem honoris in te custodit. Honorem quidem gloriosius boni operis fama conservat. Sacerdotes quippe decet, vel caetem est, a feminis segregari. Si igitur generis gratia judicas easdem nullo pacto dimittere, memento quod Thamar ab Amnon fratre suo corrupta sit . Idipsum persequor, dilectissime: ubi unius est tabernaculi conversatio, carnis non facile tollitur delectatio. De duobus enim, quod unus desiderat, si loqui non potest, vel tentatur. Remotio igitur viri castitatis collocat arma, construit in melioribus castra, pudoris honorem consolatur. Potuit enim et Maria mater Domini de choro apostolorum non discedere, si liceret. Thecla post tentationem passionis Antiochiae a Paulo prohibetur pariter pergere. Nemo miles cum uxore pergit ad bellum. Non invideo charitati: sit tibi cum castis virginibus longaeva dilectio, tunc in bono meritum collocabis, et famam meliorabis. Sed de congregatione puellarum pulchre
Abbreviated transcription (Latin):
arguitur pͥmꝰ auctor extit̾it. Causa autem
p̃uaricationis timor ẽ. udeorum. Dic̃ enim
scͥptura. quod pͥmum edebat cum gentibus.
Cum autẽ uenissent quidam a iacobo subtra¬
hebat se & segregabat. timens eos qui excircũ¬
cisione erant. Timet autem iudeos quorum erat
apłs ne ꝑ occasionẽ gentium afide xp̃i rece-¬
derent: & imitator boni pastoris ꝑderet
gregem sibi creditum. Sicut igitur osten
dimus petrũ bene quidem sensisse de ab¬
olicione legis moisaicȩ: sed ad simulationẽ
obseruandȩ eiꝰ cimore compulsum Uideamꝰ
an ipse paulꝰ qui alium arguit tale quid
fecerit. Legimus in eodem libro ꝑambulabat
autẽ paulus syriam & ciliciam confirmars
eccłias: ꝑuenitq in derben & listram Et
ecce discipłs quidã erat ibi nomine timo¬
theus filius mulieris uiduȩ fidelis. patre

Expanded text:
arguitur, primus auctor extiterit. causa autem praeuaricationis timor est Iudaeorum; dicit enim scriptura, quod primum edebat cum gentibus, cum autem uenissent quidam a Iacobo, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione erant. timet autem Iudaeos, quorum erat apostolus, ne per occasionem gentium a fide Christi recederent et imitator pastoris boni perderet gregem sibi creditum. Sicut igitur ostdimus, Petrum bene quidem sensisse de abolitione Legis Mosaicae, sed ad simulationem observandae ejus timore compulsum; videamus an ipse Paulus qui alium arguit, tale quid fecerit. Legimus in eodem libro: « Perambulabat autem Paulus Syriam, et Ciliciam, confirmans Ecclesias: pervenitque in Derben, et Listram; et ecce discipulus quidam erat ibi, nomine Timotheus, filius mulieris viduae fidelis, patre
Abbreviated transcription (Latin):
linguam scõrũ studia & accendisti. & ad¬
iuuastr ld quod tibi ꝑ humilitatẽ meam
frat̃na caritas indicit. ut si occupationes
tuȩ sinunt om̃iũ hereticorũ ꝑuersa do-¬
gmata qui rectitudinẽ fidei xp̃ianȩ usq
ad hoc tempus uel imp̾udentia uel ꝑui¬
catia deprauare conatisunt: Uno libel¬
lo breuiter digesta aedas in notitiam
eorũ quib aut non uacat ꝓpt̃ alia ne-¬
gocia. aut non ualent. ꝓpt̾ alienã lin¬
guam Tam multa legere atq cognos¬
cere diute rogarem: nisi hoc soleret ẽẽ
indicium minus de caritate p̃sumentis

Expanded text:
lingua sanctorum studia et accendisti et adiuuisti — id quod tibi per humilitatem meam fraterna caritas indicit —, ut, si occupationes tuae sinent, omnium hereticorum-peruersa dogmata, qui rectitudinem fidei Christianae usque ad hoc tempus uel inpudentia uel peraicacia deprauare conati sunt, uno libello breuiter digesta edas in notitiam eorum, quibus aut non uacat propter alia negotia aut non ualent propter alienam linguam tam multa legere atque cognoscere. diu te rogarem, nisi hoc soleret esse indicium minus de caritate praesumentis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc eos fecisse clement̃ non mentientis
astu: sed cõpatientis affectu. dũ modo illuo
constet uel metu seu miscdia eos simulasse
se eẽ. quod ñ erant. lllud aut̃ argum̃tũ quo
aduersũ nos uteris: quod & gentilib debue¬
rit gentilis fieri. siuidȩis iudȩus factus est.
magis ꝓ nob fac̃. Sic̃ enĩ ñ fuit uere iudȩ-
us. nec gentilis erit᷑ et sic̃ non fuit uere
gentilis: sic nec uere uidęus erit. Idõ autẽ
imitator gentiliũ ẽ. quia p̃putiũ recepit
infide xp̃i: et indifferent̃ ꝓmittit uesci

Expanded text:
hoc eos fecisse clementer \'non mentientis hoc eos fecisse clementer \'non mentientis astu sed conpatientis affectu\', dum modo illud constet uel metu uel misericordia eos simulasse se esse, quod non erant. illud autem argumentum, quo aduersum nos uteris, quod et gentilibus debuerit gentilis fieri, si Iudaeis Iudaeus factus est, magis pro nobis facit. sicut enim non fuit uere Iudaeus. sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est. quia praeputium recipit in fide Christi et indifferenter permittit uesci
Abbreviated transcription (Latin):
finacerit ẽẽ. quod ñ erat: sed ut miscđiter
ita subueniendũ ẽẽ. sentiret. acsi ipse in eo
errore laboraret. ñ scilicet mentientis astu.
sed cõpatientis affectu bene defendis paulũ
qđ ñ simulauerit errorem iudȩorum : sed
uere fuerit inerrore: Neq imitari petrũ
uoluerit m̃tientẽ ut qđ erat metu iudȩoꝵ
dissimularet. sed tota lib̃tate iudȩum se ẽẽ.
diceret. Noua clementia apłi. Dũ iudeos
xp̃ianos uult facere: ipse uideus factus est.
Non enĩ poterat luxuriosos ad frugalitatẽ
reducere. nisi se luxcuriosũ ꝓbasset & mise¬
ricordit̃ ut ipse dicis subuenire miseris:
nisi se miserũ ipse sentiret. Uere enĩ misel-¬
li & misericordit deplorandi. qui contenti¬
cere iudeũ. Nec multũ int̾ẽ. int̾ meã & tuã
sententiã. quia ego dico & petrũ & paulũ
timore fideliũ iudȩorũ legis exercuisse.
imo simulasse mandata. T aũt asseris

Expanded text:
fingeret esse; quod non erat, sed ut misericorditer fingeret esse; quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eo errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? bene defendis Paulum, quod non simulauerit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, neque imitari Petrum uoluerit mentientem, ut, quod erat, metu Iudaeorum dissimularet, sed tota libertate Iudaeum esse se diceret. nouam clementiam apostoli! dum Iudaeos Christianos uult facere, ipse Iudaeus factus est. non enim poterat luxuriosos ad. frugalitatem reducere, nisi se luxuriosum probasset, et misericorditer, ut ipse dicis, subuenire miseris, nisi se miserum ipse sentiret. uere enim miselli et misericorditei deplorandi, qui contenticere Iudaeum. nec multuminterestintei meam et tuam sententiam, quia ego dico et Petrum et Paulum timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse mandata, tu autem adseris
Abbreviated transcription (Latin):
solũ his qui exgentib. sed his qui ex iuda¬
ico popło crediderunt. In hoc ni fallor loco
dũ aliud uitas. ad aliud de uolueris. Dum
enĩ metus porphiriũ blasphemantem. in
hebionis incurris laquȩos. his qui credunt
ex udȩis obseruandã legẽ eẽ. decernens.
Et quia ꝑiculosũ intelligis eẽ. qđ dicis rur¬
sũ illud suꝑfluis uerbis tẽꝑare cone̾ris sine
ulla salutis necessitate. sic̃ udei celebranda
putabant: aut fallaci simulatione quod
inpetro rep̃henderat. Petrus igitur simu¬
lauit legis custodiam: iste aũt rep̃hensor pe¬
tri. audact̃ obseruabit legitima. Sequitur
enĩ in epła tua. Nam si ꝓpt̃ea illa sacram̃ta
celebrauit: quia simulauit se iudeũ ut uidȩos
lucrificaret. cur non etiã sacrificauit cum
gentibus. Quia & his qui sine lege erant.
tanquã sine lege factusest. ut eos quoq lu-¬
crificaret. Nisi quia & illud fecit ut natura
iudȩus : et hoc totũ diccit. non ut paulus se

Expanded text:
solum his qui ex gentibus; sed et his qui ex Judasolum his qui ex gentibus; sed et his qui ex Judaico populo crediderunt. In hoc, ni fallor, loco, dum aliud uitas, ad aliud deuolueris. dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos his, qui credunt ex Iudaeis, obseruandam legem esse decernens. et quia periculosum intellegis esse, quod dicis, rursum illud superfluis uerbis temperare conaris: sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. Petrus igitur simulauit legis custodiam, iste autem reprehensor Petri audacter obseruauit legitima. sequitur enim in epistula tua: nam si propterea illa sacramenta celebrauit, qu\'ia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se
Abbreviated transcription (Latin):
tenuerit: obseruationis Inquies legeͥs quas
more patrio celebrant sic̃ ab ipso paulo ce¬
lebratȩ sunt sine ulla salutis necessitate la¬
quid uelis dicere sine ulla salutis necessita¬
te ñ satis intelligo. Si enĩ salutẽ ñ afferunt
cur obseruantur : Si aũt obseruanda sunt.
utiq salutẽ afferunt. maxime q̃ seruata mar¬
tyres faciunt. Non enĩ obseruarentur nisi
afferrent salutẽ. Neq enĩ in differentia sunt
int̾bonũ & malũ sicut philosophi dispu¬
tant. Bonũ ẽ continentia: malũ luxuria.
Int̃ utrũq indifferens ambulare. digerere.
abliu stercora capitis narib purgamenta
picere. sputis reumata iacere. hoc nec bonũ
nec malũ ẽ. Siue enĩ feceris. siue ñ feceris.
nec iustitiã habebis nec iniustitiã. Obser¬
uare aut̃ legis cerimonias non potest eẽ.
indifferens. sed aut bonũ ẽ. aut malum ẽ.
Tudicis bonũ ego assero malũ: et malũ ñ

Expanded text:
tenuerit. obseruationes, inquies, legis, quas tenuerit. obseruationes, inquies, legis, quas more patrio celebrabant, sicut ab ipso Paulo celebratae sunt sine ulla salutis necessitate. quid uelis dicere \'sine ulla salutis necessitate\', non satis intellego. si enim salutem non adferunt, cur obseruantur ? si autem obseruanda sunt, utique salutem adferunt, maxime quae seruata martyres faciunt; non enim obseruarentur, nisi adferrent salutem. neque enim mdillerentia sunt inter bonum et malum, sicut philosophi disputant: \'bonum est continentia, malum luxuria, inter utrumque indifferens ambulare, digerere alui stercora, capitis naribus purgamenta proicere, sputis rheumata iacere\'. hoc nec bonum nec malum est — siue enim feceris siue non feceris, nec iustitiam habebis nec iniustitiam —, obseruare autem legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum est aut malum Tu dicis bonum, ego assero malum: et malum non
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. confirmare sua qͣm aliena reprehendere
ac ne forsitan tͥ ñ credemus immo ñ in telli¬
geremus quod diceres. frequent̃ enĩ in longũ
sermo ꝓtractꝰ caret intelligentia. & dum n
sentitir ab imꝑitis minꝰ reprehendit᷑. Incul-
cas et replicas hociudeorum paulus dimise¬
rat quod malũ habebant. Quod ẽ. malum
iudeorũ quod paulus dimiserat: utiq illud
quod sequitur: qđ ignorantes dĩ iusticiam
& suam iusticiã uolentes constituere. iustici¬
ȩ dĩ non sunt subiecti. Deinde qđ pꝰ passionẽ
& resurrectionẽ. xp̃i dato ac manifestato sac᷑¬
m̃to gr̃ȩ scdm ordinem melchisedec. Adhuc
putabant uetera sacͤmta ñ ex consuetudi.¬
ne solemnitatis sed ex necessitate salutis ẽẽ.
celebranda quȩ tam̃ si ñ qm fuissent necessa¬
uitia dicit se damnare: et ut stercora arbi¬
tratur ut xp̃m lucrificaret. Didicimꝰ ꝑ te
quȩ apłs paulus mala reliquęrit iudȩorum:
Rursũ te docente discamꝰ quȩ bona eorum

Expanded text:
e confirmare sua quam aliena reprehendere. ac ne forsitan tibi non crederemus, immo non intellegeremus, quid diceres — frequenter enim in longum sermo protractus caret intellegentia et, dum non sentitur, ab inperitis minus reprehenditcas et replicas: hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant. quod est malum Iudaeorum, quod Paulus dimiserat ? utique illud, quod sequitur: quod \'ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti\'; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera sacramenta non ex consuetudine sollemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessauitia dicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum lucrifaceret. Didicimus per te, quae apostolus Paulus mala reliquerit Iudaeorum; rursum te docente discamus, quae bona eorum
Abbreviated transcription (Latin):
dñi: benedictũ qđ uenit in nomine
dñi regnũ patris nr̃i dauid osyanna
in eccelsis. Ioħs quoq pari uoce con¬
sentit. & clamabant ossanna benedictꝰ
qui uenit in nomine dñi reae isrb Solꝰ
lucas uerbũ osyanna non posuit. in re¬
liqua int̃prȩtationis parte consentieni
benedictus qui uenit rex in nomine
dñi. pax incęlo & gła inexcelsis. Igitur

Expanded text:
ni; benedictum, quod uenit in nomine domini, regnum patris nostri Dauid, osanna in excelsis. Iohannes quoque pari uoce consentit: et clamabant: osanna, benedictus, qui uenit in nomine domini, rex Israhel. solus Lucas uerbum \'osanna non posuit in reliqua interpretationis parte consentiens: benedictus, qui uenit rex in nomine domini, pax in caelo et gloria in excelsis. igitur
Abbreviated transcription (Latin):
et illud. ex egypto uocaui filiũ meũ. ita
et nunc in hebreis codicib ueritas eoe¬
primenda ẽ. Unde in hane uocẽ uulgus
et maxime consona int̾se paruulorum
turba ꝓruꝑit. dicente matheo. Turbae
autẽ quȩ p̃cedebant. & quȩ sequȩbantur
clamabant dicentes. Ossanna filio da¬
uid. benedictus qui uenit in nomine

Expanded text:
pto uocaui filium meum, ita et nunc ex Hebraeis codicibus ueritas exprimenda est, unde in hanc uocem uulgus et maxime consona inter se paruulorum turba proruperit dicente Matheo: turbae autem, quae praecedebant et quae sequebantur, clamabant dicentes: osanna filio Dauid ; benedictus, qui uen
Abbreviated transcription (Latin):
diuersa finaerunt. equib nr̃ hyla¬
rius in cõmentariis mathei ita posuit
Osanna hebraico sermone significatur¬
redemptio domus dauid. Primũ redẽp¬
tio lingua. hebrea ephot int̃prȩtatur.
Deinde domus beth. Dauid uero in hoc
stat ergo ut omissis opinionũ riuulis.
ad ipsũ fontẽ unde ab euangłistis sũp.¬
tum ẽ. recurramꝰ. Nã quo modo illud neq
in grecis. neq in latinis codicib possũmꝰ
inuenire : ut compleretur id quod dic

Expanded text:
diuersa finxerunt, e quibus noster Hilarius in commentariis Mathei ita posuit: \'osanna\' Hebraico sermone significatur\'redemptiodomusDauid\'. primum \'redemptio\' lingua Hebraea \'pheduth> interpretatur, deinde \'domus\' \'beth\', \'dauid\' uero in hoc sad ipsum fontem, unde ab Evangelistis sumptum est, recurramus. Nam quomodo illud neque in Graecis, neque in Latinis codicibus 65 possumus invenire, Ut compleretur id quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
sententia si hanc fidẽ fundatissimã non
oppugnat sit & mea si oppugnatio ñ sit
& tua. Nolo em̾i dicatur ꝓ hac sententia deb̾e
accipi qđ scriptũ ẽ. Qui finaeit sp̃m hominiᷤᷤ¬
in ipso & qui finaeit singillatim corda eoꝵ.
Aliquid fortissimũ atq inuictissimum re-¬
quirendũ ẽ. quod nos ñ cogat dm̃ credẽ
ullarũ animarũ sine culpa aliqua dãnatoꝵ.
Nam uł tantũdẽ ualet. & uł plus ẽ. forsitan
creare quã fingere. & tam̃ scriptum est.
Cormundũ crea in me ds̃. Nec idõ putari
potest anima hoc loco optare se fieri pri-¬
usquã aliquid eẽt. Sic̃ gͦ iam excistens
creat᷑ intiocatione iustitiȩ. sic iã existens
fingitur confirmatione doctrinȩ nec
illud qđ in eccłiaste soriptũ ẽ. Et tunc¬
conuertetur int̾rã puluis sicut fuit. et
sp̃s reuertur ad dñm qui dedit illũ. istam
confirmat sententiã quã eẽ uoluimꝰ nr̃am:
plus enĩ hoc suffragatur eis qui ex una pu-¬

Expanded text:
sententia, si hanc fidem fundatissimam non sententia, si hanc fidem fundatissimam non oppugnat, sit et mea, si oppugnat, non sit et tua. Nolo mihi dicatur pro hac sententia debere accipi, quod scriptum est: Qui finxit spin ipso et: qui finxit singillatim corda eorum. aliquid fortissimum atque inuictissimum requirendum est, quod nos non cogat deum credere ullarum animarum sine culpa aliqua damnatorem. nam uel tantundem ualet uel plus est forsitan creare quam fingere et tamen scriptum est: cor mundum crea in me, deus. nec ideo putari potest anima hoc loco optare se fieri, priusquam aliquid esset. sicut ergo iam existens creatur innouatione iustitiae, sic iam existens fingitur conformatione doctrinae. nec illud, quod in Ecclesiaste scriptum est: tunc.conuertetur in terram puluis, sicut fuit, et spiritus reuertetur ad dominum, qui dedit illum, istam confirmat sententiam, quam esse uolumus nostram; plus enim hoc suffragatur eis, qui ex una pu
Abbreviated transcription (Latin):
uulorũ in eodẽ libro ñ quidẽ ñ sufficient̃
sed quantũ illi oꝑi satis eẽ uidebat᷑. ut cũq¬
respondi qđ etiã nescientib et fidẽ suam
ñdũ habentib ꝓdest. Non tam̃ de dam¬
natione eorũ paruuloꝵ qui fine illo ex
hac uita emigrant: tunc aliquid dicendũ
putaui quia non qđ nune agitur agebat᷑.
Sed ut omittamꝰ & contẽnamꝰ ea quȩ breui
tempore patiuntur. nec transacta reuocan¬
tur. Nũquid similit̃ contẽnere possumꝰ
qđ ꝑunũ hominẽ mors. & punũ hominẽ
resurrectio mortuoꝵ. Sic̃ enĩ om̃s ĩnadam

Expanded text:
uulorum in eodem libro non quidem sufficienter uulorum in eodem libro non quidem sufficienter sed, quantum illi operi satis esse uidebatrespondi, quod etiam nescientibus et fidem suam nondum habentibus prodest, non tamen de damnatione eorum paruulorum, qui sine illo ex hac uita emigrant, tunc aliquid dicendum putaui, quia non, quod nunc agitur, agebatur. Sed ut omittamus et contemnamus ea, quae breui tempore . patiuntur nec transacta reuocantur, numquid similiter contemnere possumus, quod per unum hominem mors et per unum hominem resurrectio mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
nocere aliquid possit. Cũ aũt boni ali¬
quid oꝑatur ds̃ in em̃datione maiorũ.
cũ paruulorũ suorũ qui eis cari sunt dolo¬
rib ac mortib flagellant᷑. cur ista non
fiant quando cũ transierint ꝓ non fac-¬
tis erunt in quib facta s. Propt̃ qđ autẽ
facta s̃ aut meliores erunt si tẽporalib in¬
cõmodis em̃dati rectius elegerint uiue¬
re: aut excusationẽ in futuri iudicri sup¬¬
plicio ñ habebunt. si uitȩ huiꝰ angorib
ad ȩt̃nã uitã desidiũ conuertere nolue¬
rint. Quis aut̃ nouit quid paruulis de
quorũ cruciatib duricia maiorũ contun-¬
ditur. aut exercetur fides. aut miscđia ꝓ¬
batur. Quis gͦ nouit quid ipsis paruulis
in secreto iudicioꝵ suoꝵ bonȩ cõpensatio

Expanded text:
nocere aliquid possit! cum autem boni alinocere aliquid possit! cum autem boni aliquid operatur deus in emendatione maiorum, cum paruulorum suorum, qui eis cari sunt, doloribus ac mortibus flagellantur, cur ista non fiant, quando, cum transierint, pro non factis erunt, in quibus facta sunt, propter quos autem facta sunt, aut meliores erunt, si temporalibus incommodis emendati rectius elegerint uiuere, aut excusationem in futuri iudicii supplicio non habebunt, si uitae huius angoribus ad aeternam uitam desiderium conuertere noluerint? quis autem nouit, quid paruquorum cruciatibus duritia majorum contunditur, aut exercetur fides, aut misericordia probatur; quis ergo novit quid ipsis parvulis in secreto judiciorum suorum bonae compensa
Abbreviated transcription (Latin):
locũ. ita carnẽ non quã uoluit. sed quam
ualuit occupauit. Nlunqͥd hȩc & talia dice¬
re possumꝰ: uel sentire debemus : Doce gͥ
quid sentire. quid dicere debeamꝰ: ut constet
nobis ratio nouarũ animarũ singulis cor-¬
porib singillatĩq factarũ. Ego quidem
non de ingenus. sed saltim de penis paruu-¬
lorũ quas in hac uita patiunt᷑. dixi aliqͥd
in libris illis de libero arbitrio: qđ quale sit
& cur michi in ista quã habemꝰ in manib
questionẽ non sufficiat intimabo: & eum
ipsum de tercio libro locũ secerptum his lit¬
teris inseram. Nam ita se habet. De crucia¬
tib autẽ corporis quib affligunt᷑ paruuli
quorũ ꝑ ȩtatem nulla peccata sunt : si ani¬
mȩ quib animantur non priusquã ipsi
homines eẽ. ceperunt maior querela & qͣsi
misericors deponi solet cum dicit᷑. Quid
mali fecerunt ut ista paterent᷑: Quasi pos-¬
sit eẽ. innocentiȩ meritũ antequã quisq

Expanded text:
locum ita carnem, non quam uoluit, sed quam locum ita carnem, non quam uoluit, sed quam ualuit, occupauit? numquid haec et talia dicere possumus uel sentire debemus? doce igitur, quid sentire, quid dicere debeamus, ut constet nobis ratio nouarum animarum singulis corporibus singillatimque factarum. Ego quidem non de ingeniis sed saltem de poenis paruulorum, quas in hac uita patiuntur, dixi aliquid in libris illis de libero arbitrio. quod quale sit et cur mihi in ista, quam habemus in manibus, quaestione non sufficiat, intimabo et eum ipsum de tertio libro locum secerptum his litteris inseram. nam ita se habet: de cruciatibus autem corporis, quibus affliguntur paruuli, quorum per aetatem nulla peccata sunt, si animae, quibus animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, maior querela et quasi misericors deponi solet, cum dicitur: quid mali fecerunt, ut ista paterentur? quasi possit esse innocentiae meritum, antequam quisque
Abbreviated transcription (Latin):
dam exemplis quȩ ds̃ manifesta eẽ. uolu¬
it: talia quȩ obseura sunt hominũ conie-¬
ctare concedit᷑. sed hoc in maioribus. De par¬
uulis autẽ quid respondeamus edissere: si
penis tantis nulla in eis sunt prnienda pec-¬
cata. Nam utiq nulla ẽ. in illis ȩtatibus
examinanda iusticia. De ingenioꝵ uero
diuersitate quid dicam. quȩ quidem in
paruulis latet: sed ab ipsis exordus natura-¬
libus ductũ apparet in grandibus. Quorũ
non nulli tam tardi & obliuiosi sunt: ut ne
pͥma quidem discere litterarũ elementa
potuerint. Quidam uͦ tantȩ sunt fatuita¬
tis: ut non multũ a pecorib differant :
quos moriones uulgo uocant. Respondet᷑
fortasse corpora hoc faciunt : sed nunqͥd
scđm hanc sententiã quã defendi uoluimꝰ
anima sibi corpꝰ elegit. & in elegendo cum
falleretur errauit: aut cum in corpꝰ cogere¬
tur intrare. necessitate nascendi: alia corpo¬
ra p̃occupantib animarũ turbis ipsa aliud
non inuenit. & sicut in spectaculo aliquo

Expanded text:
dam exemplis, quae deus manifesta esse uoluit, alia, quae obscura sunt, hominum coniecturae concedi; sed hoc in maioribus. de paruulis autem quid respondeamus, edissere, si poenis tantis nulla in eis sunt punienda peccata; nam utique nulla est in illis aetatibus examinanda iustitia. De ingeniorum uero diuersitate quid dicam? quae quidem in paruulis latet, sed ab ipsis exordiis naturalibus ductum apparet in grandibus, quorum nonnulli tam tardi et obliuiosi sunt, ut ne prima quidem discere litterarum elementa potuerint, quidam uero tantae sunt fatuitatis, ut non multum a pecoribus differant, quos moriones uulgo uocant. respondetur fortasse: \'corpora hoc faciunt\'. sed numquid secundum hanc sententiam, quam defendi uolumus, anima sibi corpus elegit et in eligendo, cum falleretur, errauit ? aut, cum in corpus cogeretur intrare necessitate nascendi, alia corpora praeoccupantibus animarum turbis ipsa aliud non inuenit et sicut in spectaculo aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
poterat. Iui cũ animȩ nr̃e archana peni-¬
trarit. ita nos dissoluit: ita a ueteri homi¬
ne in nouũ excoquit: ut in illam uocẽ
possimꝰ erumꝑe. Uiuo autẽ iam non ego.
sed gr̃a dĩ quȩ in me ẽ. Forcipe quoq se¬
cundũ int̃p̃tes cȩteros licet in sacerdota-

Expanded text:
poterat, qui, cum animae nostrae arcana penepoterat, qui, cum animae nostrae arcana penetrarit, ita nos dissoluit, ita a ueteri homine in nouum excoquit, ut in illam uocem possimus erumpere: uiuo autem iam non ego, sed gratia dei, quae in me est. forcipes quoque secundum interpretes ceteros, licet in sacerdota
Abbreviated transcription (Latin):
pius licet. attam̃ coarguendus error qui
in orationib & oblationib sius audent
dicere. qui sedes suꝑ cherubin & seraphin
Nam et suꝑ cherubin scriptũ ẽ. seđe dm̃.
ut ibi. qui sedes suꝑ cherubin ostenderet.
Suꝑ seraphin uero sedere dm̃ nulla scrip
tura cõmemorat. Et nec ipsa quidem sera¬
phin circa dm̃ stantia. excepto p̃senti lo-
ginta. et in mant habebat carbonẽ quẽ
forcipe acceꝑat de altari. et tetigit osmeũ.
Aquila et cheti dotion. et in manu eius
calculus inforcipe quẽ acceꝑat de altari
et tetigit os meũ. Srmmacus et inmanu
eiꝰ calculus in forcipib quem sumpserat¬
de altari : et detulit ad os meũ. Quantum
ad historiam ꝑtinet: uidetur ds̃ sedere in
templo ierłm. et ante eũ de altari scđm
septuaginta adisaiam carbo deferri. De
altari uero incensi siue holo caustorum.
quantũ aũt ad mysticos intellectus ille eis
ignis mittitur quẽ hieremias ferre non

Expanded text:
pius licet, attamen coarguendus error, qui pius licet, attamen coarguendus error, qui in orationibus et oblationibus suis audent dicere: \'qui sedes super cherubim et seraphim\'. nam et super cherubim scriptum est sedere deum. ut ibi: qui sedes super cherubim, ostendere, super seraphim uero sedere dtura commemorat, et ne ipsa quidem Seraphim, circa Deum stantia, excepto praesenti lo 18. Septuaginta: « Et in manu habebat carbonem, quem forcipe acceperat de altari, et tetigit os meum. » Aquila et Theodotion: « et in manu ejus calculus in forcipe, quem acceperat de altari, et tetigit os meum. » Symmachus: « Et in manu ejus calculus in forcipibde altari, et detulit ad os meum. quantum ad historiam pertinet, uidetur deus sedere in templo Hierusalem et ante eum de altari secundum Septuaginta ad Esaiam carbo deferri, de altari uero incensi siue holocaustorum. quantum autem ad mysticos intellectus, ille eis ignis mittitur, quem Hieremias ferre non
Abbreviated transcription (Latin):
ad me unũ deseraphin: aquila. et
cheudocion: et uolauit ad me unus de se.
phin: quotidie ingemiscentiũ atq dicen¬
tium. O miser ego qm̃ compunctus sum
ora purgantur . Et cum a peccatis fuerint
liberati: prȩparant se ministerio dĩ. Qđ
aũt cȩteri int̃prȩtes ꝓmissũ eẽ. uolasse
dixerunt: intellige uelocem diuini ser¬
monis aduentũ suꝑ eos qui digni socie¬
tate illius iudicantur. Ingenere quoq di¬
uersitas est. Septuaginta. aquila. & theu-¬
dotion. seraphin neutro generi transtu-¬
lerunt: Symmachus masculino: nec pu-¬
tandũ sexum ẽẽ. in uirtutib dĩ cũ etiam
utro. toti neuma. latine masculino sp̃s. Ex
quo intelligendũ ẽ. quando de suꝑiorib
disputatur. et masculinũ aliquid. seu fe¬
mininum ponitur. non tam seacum signi-¬
ficari. quã idioma sonare linguȩ. Siquidẽ
ipse ds̃ inuisibilis. et incorruptibilis om̃i¬
bus pene linguis ꝓfertur genere mascu¬¬
lino. Et cũ in eũ ñ cadat sexcus illorũ quoq

Expanded text:
ad me unum de seraphim; Aquila et Theodotion: et uolauit ad me unum de seraphim, cotidie ingemescentium atque dicentium: o miser ego, quoniam conpunctus sum, ora purgantur et, cum a peccatis fuerint liberati, praeparant se ministerio dei. quod autem ceteri interpretes pro \'missum esse\' \'uolasse\' dixerunt, intellege uelocem diuini sermonis aduentum super eos, qui digni societate illius iudicantur. in genere quoque diuersitas est. Septuaginta, Aquila et Theodotion seraphim neutro genere transtulerunt, Symmachus masculino. nec putandum sexum esse in uirtutibus dei, cum etiam utro xo πνεύμα, Latine masculino \'spiritus\'. ex quo intellegendum est, quando de superioribus disputatur et masculinum aliquid\' seu femininum ponitur, non tam sexum significari, quam idioma sonare linguae; siquidem ipse deus inuisibilis et incorruptibilis omnibus paene linguis profertur genere masculino, et cum in eum non cadat sexus. illorum quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset nubes. nũquã dixxisset expectent᷑
ut pluuia uerba mea: et descendant ut
ros eloquia mea. Quia nubes dicebat
ut imber suꝑ gram̃: & pruina suꝑ fenũ
quia nom̃ dñi inuocaui. Similit̃ & isai¬
as ut nubes loquȩbat᷑. audi cęlũ. & aurib
ꝑcipe t̾ra quia dñs locutꝰ ẽ. Et quia ipse
nubes erat & sciebat alias nubes cõꝓphe¬
tantes sibi. idõ uaticinans aiebat: man¬
dabo nubib ne pluant suꝑ eã imbrem.
Siaũt iã didicimꝰ qui sint nubes. uidea¬
mꝰ quomͦ ds̃ educat nubes ab extremo
tũ paulus et fuit nouissimꝰ in hoc mun¬
do dicens. Puto enĩ ds̃ nos apłos nouissi¬
mos ostendit quasi mortificatos quia
spectaculũ facti sumꝰ in mundo & angłis

Expanded text:
fuisset nubes nunquam dixisset, « exspectet fuisset nubes nunquam dixisset, « exspectet ut pluviam verba mea, et descendant ut ros eloquia mea. » Quasi nubes dicebat: « ut imber super gramen, ut pruina super fenum, quia nomen Domini invocavi. » Similiter et Isaias ut nubes loquebatur: « Audi, coelum, et auribus percipe, terra, quia Dominus locutus est . » Et quia ipse nubes erat, et sciebat alias nubes conprophetantes sibi, ideo vaticinans aiebat: « Mandabo nubibus ne pluant super terram imbrem. » Si autem jam dicimus qui sint nubes, videamus quomodo Deus educat nubes ab extremo tum Paulus, et fuit novissimus in hoc mundo, dicens: « Puto enim nos Deus apostolos novissimos ostendit, quasi mortificatos: quia spectaculum sumus in mundo et angelis
Abbreviated transcription (Latin):
les nubes. sed ueritas dĩ usq ad illas nu-¬
bes ẽ. quȩ audiunt mandatũ dñi. & no-¬
uer̃ quo pluuias deferant. & a quibus
eas suspendant. De his nubib dictũ ẽ
Et mandabo nubib meis ne pluant
sato aere constare dicunt᷑. si ñ fuerit
pluuia. ñ p̃cepit dñs ne pluant super
uineã. aut quã cũq regionẽ imbrẽ. sed
nubes nulla apparuit. Et post ea iuxta
ꝓphetiã heliȩ. futurȩ pluuiȩ signũ in
uestigio hominis ostensũ ẽ. atq ita post
nubem globatã imber descendit int̾ras.
Istis uͦ quasi subsistentib nebulis iubet᷑
pluuiã continere cũ digna fuerit ani¬
ma imbre cȩlesti. et dr̃ mandabo nubi
b ne pluant suꝑ eã imbrem. Itaq unꝰ¬
quisq scõꝵ nubes ẽ Moyses nubes erat
et quasi nubes loquebat᷑. Attende celũ
et loquar. et audiat t̾ra sermones ex ore
meo. Expectent᷑ ut pluuia uerba mea:
et descendant ut ros eloquia mea. Si non

Expanded text:
les nubes: sed veritas Dei usque ad illas nules nubes: sed veritas Dei usque ad illas nubes est, quae audiunt mandatum Domini, et noverunt quo pluvias deferant, et a quibus eas suspendant. De his nubibus dictum est: Et mandabo nubibus meis, ne pluant sato aere dicuntur constare, si non fuerit pluvia, non praecepit Deus ne pluant super vineam, aut quamcumque regionem imbrem: sed nubes nulla apparuit, et postea juxta prophetiam Eliae futurae pluviae signum in vestigio hominis ostensum est, atque ita post nubem conglobatam Istis vero quasi subsistentibus nebulis, jubetur pluviam continere, cum indigna fuerit anima imbre coelesti, et dicitur: Mandabo nubibus meis, ne pluant super eam imbrem. Itaque unusquisque sanctorum nubes est. Moyses nubes erat, et quasi nubes loquebatur: Attendite, coeli, quae loquar, et audiat terra sermones ex ore meo. Exspectentur ut pluvia verba mea, et descendant ut ros eloquia mea . Si non
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ ẽ. regnũ cȩloꝵ. cȩlũ es & in cęlũ ibis:
conueniat dici cęlũ es. & in cęlũ ibis.
Unꝰ quisq aũt nr̃m aut cȩlestia facta ha-¬
bet aut t̾rena. Si terrena facta st̃ ad cog-¬
natã sibi t̾rã dedueunt eũ qui thesauri¬
zat ea in t̾ra. & ñ in cęlũ. Rursũq hȩc quȩ
iuaxta uirtutẽ gesta st̃. Thesauriratorem
suũ apꝓpinquantẽ sibi cęloꝵ regiones
subuehunt: et edux̃ nubes ab extremo
terrȩ: Istuis modi disputatio in psalmo
nuꝑ incidit. et dictũ ẽ. a nob quo modo
ds̃ eduacerit nubes ab extremo terrȩ
ut & hu qui audier̃ plenissime eorum
quȩ sciunt reminiscant᷑. & hi qui aut
ñ int̃ fuer̃ aut obliti st̃. contextũ sermo
nis agnoscant quẽ tunc ꝓut ualiumꝰ
eochibuimꝰ. Dixcimꝰ aũc scõs eẽ nubes.
Et enĩ hoc qđ scriptũ ẽ ueritas tuausq
ad nubes. ñ potest referri ad inanima¬

Expanded text:
cujus est regnum coelorum: Coelum es, et in coelum ibis? cujus est regnum coelorum: Coelum es, et in coelum ibis? convenit dici: Coelum es, et in coelum ibis? Unusquisque autem nostrum, aut coelestia facta habet, aut terrena. Si terrena facta sunt, ad cognatam sibi terram deducunt eum, qui thesaurizat ea in terra, et non coelo. Rursumque haec quae juxta virtutem gesta sunt, thesaurizatorem suum appropinquantem sibi ad coelorum regiones subvehunt. Et eduxit nubes ab extremo terrae . Istiusmodi disputatio in psalmo nuper incidit, et dictum est a nobis, quomodo Deus eduxerit nubes ab extremo terrae: ut et hi qui audierunt, plenissime eorum quae sciunt, reminiscantur: et hi qui aut non interfuerunt, aut obliti sunt, contextum nis agnoscant, quem tunc, prout valuimus, exibuimus. Diximus autem sanctos esse nubes. Etenim hoc quod scriptum est: Veritas tua usque ad nubes , non potest referri ad inanima
Abbreviated transcription (Latin):
sis uocabuł nuncupat᷑. Aliud signifi¬
cat sapientia. aliud iustitia. Quando
enĩ sapientia dr̃. disciplinis te diuinarũ
humanarũq rerũ instituet: quando
iustitia: distributor et ude& meritorũ
significat᷑ quando scĩtas: illa uirtꝰ descri¬
bit᷑ quȩ credentes dõ efficit scõs. lta gͦ
mͥ & prudentiã eiꝰ intelligere cũ doctri¬
na ẽ: & de monstratio bonarũ aut mala-¬
rũ rerũ si neutrũ atq inhunc modum
extendisse nunc dr̃ cęlũ in prudentia
sua. Quom aũt extendat᷑ cȩlũ excendente
eũ prudentia. audi qm̃ extend endi
uerba ñ attenditis. Asserit quippe ex.
Extendit᷑ aũt :ͤ anima nr̃a quȩ pͥus fuerat
contracta ut possit capax eẽ. sapientiae
dĩ. Uerũ ut ad ꝓpositũ reuertam᷑ diximꝰ
de eo qđ prudentia cȩlũ factũ sit. & nune
affirmamꝰ eos qui cȩlestẽ hominẽ por-¬
tant. eẽ cȩlestes Si enã ad peccatorẽ dr̃
t̾ra es. & in t̾rã ibis. quare ñ dicat᷑ ad iustũ

Expanded text:
sis vocabulis nuncupatur. Aliud significat sapientia, aliud justitia. Quando enim sapientia dicitur, disciplinis te divinarum humanarumque rerum instituit. Quando justitia, distributor et judex meritorum significatur. Quando sanctitas, illa virtus describitur, quae credentes Deo, efhic prudentiam ejus intellige cum doctrina est et demonstratio bonarum aut malarum rerum, sive neutrarum, atque in hunc modum extendisse nunc dicitur coelum in prudentia sua. Quomodo autem extendatur coelum extendente eum prudentia, audi. « Quoniam extendi verba et non attendisti. » Asserit quippe exteExtenditur autem et anima nostra quae prius fuerat contracta, ut possit capax esse sapientiae Dei. Verum ut ad propositum revertamus, diximus de eo, quod prudentia coelum factum sit: et nunc affirmamus eos, qui coelestem hominem portant, esse coelestes. Si enim ad peccatorem dicitur: Terra es, et in terram ibis: quare non dicatur ad justum,
Abbreviated transcription (Latin):
eũ & insipientẽ eẽ. coniuncã: Sie gͥ ad
mundi sapientiã stultificandã non ẽ.
opꝰ sapientia dĩ descende: et cũ ea collue-¬
tari quȩ deorsũ ẽ sapientia. Sed sufficit
contrariis dissoluat contraria. & confir-¬
mem᷑ ab infirmitate eiꝰ & sapientes ef¬

Expanded text:
eum et insipientem esse convincam? Sic igitur ad eum et insipientem esse convincam? Sic igitur ad mundi sapientiam stultificandam non est opus sapientiam Dei descendere, et cum ea colluctari, quae deorsum est sapientia, 802 sed sufficit contrariis dissolvat contraria, et nos confirmemur ab infirmitate ejus  Al. Jes
Abbreviated transcription (Latin):
infatuauit sapientiã mundi: ut ẽẽ stul¬
titia arguat᷑. Neq enĩ dignat᷑ sapientia
dĩ ad mundi sapientiã uincendam tota
descende : sed potius modicũ. hoc ẽ in¬
carnationis sacram̃tũ. Quid necessariũ.
fuit qđ fatuũ dĩ erat. ut hoc paruo et
fatuo dĩ infatuaretur scłi sapientia.: Non
enĩ ualebat scłi sapintia magnitudinem
inse uenientis sapientię sustinere. Uerũ
exemplũ int̃ponã ut ꝑspicue possit
intelligi quo mͦ fatuũ dĩ. stultã fecerit
sapientiã mundi. Fingamꝰ paulisper
me qui aliquid putor nosse eũ insipi¬
ente aliquo & inerudito conferre ser¬
monẽ qui nichil intelligat: nichil acu¬
tȩ disputationis int̾roget. Nũquid nam
opus mͥ ẽ. ad illiꝰ stultitiã coarguendam
dialecticȩ artis calliditate. & ꝓfundoꝵ
sensuũ acum̃ adhibe : Nonne adunius
sermunculi iactũ uilis & modiei qͥ tam̃
illiꝰ intelligentiȩ uideat᷑ acerrimꝰ fatuũ

Expanded text:
infatuavit mundi sapientiam, ut esse stulinfatuavit mundi sapientiam, ut esse stultitia arguatur. Neque enim dignatur sapientia Dei ad mundi sapientiam convincendam tota descendere, sed potius modicum, hoc est Incarnationis sacramentum. Quid necessarium fuit, quod fatuum Dei erat, ut hoc parvo et fatuo Dei, infatuaretur saeculi sapientia? Non enim valebat saeculi sapientia magnitudinem in se venientis sapientiae sustinere. Verum exemplum interponam, ut perspicue possit intelligi, quomodo fatuum Dei, stultam fecerit sapientiam mundi. Fingamus pme, qui aliquid putor nosse, cum insipiente aliquo et inerudito conferre sermonem, qui nihil intelligat, nihil acutae disputationis interroget. Nunquidnam opus mihi est ad illius stultitiam coarguendam dialecticae artis calliditatem et profundorum rensuum acumen adhibere? Nonne ad unius sermunculi jactum vilis et modici, qui tamen illius intelligentiae videatur acerrimus, fatuum
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ sapientius ẽ. hominib Sigͦ diacisiẽ
fatuũ dĩ. quomͦ aucupes sermonũ meoꝵ
& semꝑ dediti ad criminandũ uenena¬
tas in me linguas uibrarent : Nunc uͦ
paulꝰ quasi sapiens & potestatẽ habens
aplicã ausus ẽ. dicere omnẽ sapientiam
t̾renã. quȩ inse. quȩ inpetro. quȩ incete¬
ris apłis erat. quȩ in istũ mundũ descen¬
derat stultitiã eẽ. dĩ ad cõparationẽ qͥppe
illiꝰ sapientiȩ quã t̃renꝰ ñ capit locus. ad
illã sapientiã quȩ cȩlestis ẽ. quȩ mundi
limitẽ excedit. hoc qđ descendit ad homi¬
nes fatuũ dĩ ẽ Uerũ id ipsũ fatuũ dĩ sa-¬
pientius ẽ hominib. Quib hominib: :
Non utiq stultis: sed sapientib. Dicas li¬
cet sapientes scłi istrus. siue pͥncipes. siue
uates istis sapientib scłi hoc qđ exposui¬
uolumꝰ in serere qm̃ sapientiã mundi
stultitia ẽ. apud dm̃: et in fatuauit ds̃ sa¬
pientiã mundi Non insapientia sua

Expanded text:
ei sapientius est hominibus. » Si ergo dixissem fatuum Dei, quomodo aucupes sermonum meorum, et semper dediti ad criminandum, venenatas in me linguas vibrarent? Nunc vero Paulus, quasi sapiens et potestatem habens apostolicam, ausus est dicere omnem sapientiam terrenam, quae in se, quae in Petro, quae in caeteris apostolis erat, quae in istum mundum descenderat stultitiam esse Dei, ad comparationem quippe illius sapientiae quam terrenus non capit locus: ad illam sapientiam quae coelestis est, quae mundi limitem excedit, hoc quod descendit ad homines fatuum Dei est: verum id ipsum fatuum Dei sapientius est hominibus. Quibus hominibus? Non utique stultis sed sapientibus, dicas licet sapientes saeculi istius sive principes, sive vates, istis sapientibus saeculi, hoc quod exposuivolumus inserere: quoniam sapientia mundi stultitia est apud Deum: et infatuavit Deus sapientiam mundi, non in sapientia sua
Abbreviated transcription (Latin):
habitatȩ sint. aut desertȩ. Alterũ qͦmͦ
uniuersus orb parit̃ cecidit et in sua
prudentia extendit cęlũ ñ fortuitu sa-¬
pientia in cęli eatensione assũpta est.
Inuenies & in ꝓuerbus dictũ. dĩ sapien¬
tia fundauit terrã: p̃parauit aũt cęlos¬
in prudentia. Est gͦ aliqua prudentia.
dĩ. quã nolo ut extra xp̃m requiras.
tia. ipse scĩtas et redẽptio. Ipse ut ad prę¬
sens ueniã etiã prudentia. Sed cum sit

Expanded text:
habitatae sint aut desertae, alterum quomodo habitatae sint aut desertae, alterum quomodo universus orbis pariter ceciderit. « Et in sua prudentia extendit coelum: » non fortuito sapientia in coeli extensione assumpta est; invenies et in Proverbiis, dictum: « Deus sapientia fundavit terram, praeparavit autem coelos prudentia . Est ergo aliqua prudentia Dei, quam nolo ut extra Christum requiras. tia, ipse sanctitas et redemptio, ipse ut ad praesens veniam etiam prudentia. Sed cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ labore nitam. ut habitata nr̃a sapien-¬
tia dĩ erigat᷑. Cecidit quippe. & de subli-¬
mi corruit uenientib nob in locũ istũ
miseriarũ. Cecidit habitata nr̃a post quã
peccauimꝰ. iniq fecimꝰ. in iuste egimus.
impie gessimꝰ. Et post ruinã indiget
erectione. Si aut̃ ñ uis ista sententia ad¬
duci cõmunẽ totiꝰ orb quęramꝰ ruinã:
et post casũ eiꝰ consequent̾ ds̃ erigens
p̃dicet᷑. Quicũq ẽ. in orbe isto ante erep¬
tionẽ cecidit. Si aũt cecidit: consequent̃
erigendꝰ fuit. Nemo quippe sine casu
subleuat᷑. Siaut̃ ereptus ẽ uideamꝰ quȩ
ruina p̃cesserit. Om̃s corruimꝰ ꝑ peccatũ
in orbe t̾rarũ: et dñs qui erigit allisos ele-
uauit nos iacentes. Inadam om̃s morim.
atq ita corruit orbis t̃rarũ. et indiget
ereptione ut inxp̃o om̃s uiuificemur.
Igitur duplicẽ intellectũ de orbe tradi¬
dimꝰ. unũ quomͦ singulȩ animȩ aut

Expanded text:
sumus labore nitamur: ut habitata nostra, sapiensumus labore nitamur: ut habitata nostra, sapientia Dei erigatur. Cecidit quippe et de sublimi corruit, venientibus nobis in locum istum miseriarum. Cecidit habitata nostra, postquam peccavimus, inique fecimus, injuste egimus, impie gessimus : et post ruinam indiget erectione. Si autem non vis ista sententia adduci, communem totius orbis quaeramus ruinam, et post casum ejus consequenter Deus erigens praedicetur. II. Quicumque est in orbe isto, ante erectionem cecidit. Si autem cecidit, consequenter erigendus fuit: Nemo quippe sine casu sublevatur. Si autem erectus est, videamus quae ruina praecesserit: Omnes corruimus per peccatum in orbe terrarum. Evavit nos jacentes. In Adam omnes morimur, atque ita corruit orbis terrarum, et indiget erectionis, ut in Christo omnes vivificemur. Igitur duplicem intellectum de orbe tradidimus: unum quomodo singulae animae aut