comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. P ropt̾ea iam tunc sanguis xp̃i rora¬
bat etiam lazaro. ne flammas sentiret:
qͣd & ipse crdlidisset in eũ qͥ erat passurꝰ.
Sic de om̃ib clectis illius tp̃ris sentien¬
dũ. natos qͥde & ip̃os eque ut nos sub po¬
testate tenebrarũ ꝓpter originale peccatũ:
s erutos ante quã morerent᷑: & ñ nͥ in
sanguine xp̃i. Scriptum ẽ enĩ. Tur¬
bȩ autẽ quȩ p̾cedebant & quȩ seque
bantur: clamabant dicentes. O sanna
filio dauid: benedictus qui uenit in
nomine dm̃. Ergo xp̃o in carne ueni¬
enti & ante quã ueniret & post. bene¬
dictum ẽ a turbis benedictoꝵ: quãuis
p̾euntes plenam minime tunc ꝯsecitti
sint benedictionẽ: seruata nimirum
p̾rogatiua tempori gratie. Deinde la
borans docere & ꝑsuadere. diabolum
nullum sibi ius in hominẽ uendica¬
ie potuisse. aut debuisse nͥ ꝑmissu di
& quod sine iniuria diaboli. iure ds
ꝓfugam suũ si uellet miscieri. repetẽ

Expanded text:
est . Propterea jam tunc sanguis Christi roraest . Propterea jam tunc sanguis Christi rorabat etiam Lazaro ne flammas sentiret: quod et ipse credidisset in eum qui erat passurus. Sic de omnibus electis illius temporis sentiendum, natos quidem et ipsos, aeque ut nos, sub potestate tenebrarum, propter originale peccatum: sed erutos antequam morerentur, et nonnisi in sanguine Christi. Scriptum est enim: Turbae autem quae praecedebant, et quae sequanna filio David, benedictus qui venit in nomine Domini . Ergo Christo in carne venienti, et antequam veniret, et post, benedictum est a turbis benedictorum: quamvis praeeuntes plenam minime tunc consecuti sint benedictionem, servata nimirum hac praerogativa tempori gratiae. CAborans docere et persuadere, diabolum nullum sibi jus in hominem vindicare potuisse aut debuisse, nisi permissu Dei, et quod sine injuria diaboli jure Deus profugum suum, si vellet misereri, repetere,
Abbreviated transcription (Latin):
inuehent̾ẽ in eũ głm dñm blasphemantẽ.
Quã prudentiꝰ qͦd ñ ualet comp̾hendẽ
eredere dignaret᷑: nec auderet contẽpne
aut conculcare sacrum reuerenduq my¬
stĩum. Longum ẽ ad om̃s eiꝰ in eptias &
calumnias. quas diumo struit consilio
respondere. Pauca tam̃ infero: equib cȩ¬
ta estiment᷑. Cũ solos inqͥt electos lib̾aue
mͣ: Respondemꝰ. Immo quia diaboluᷤ
ut cłi ꝓpositum de ipsis impleret᷑ opus
fuit lib̾atore. Oportuit aute liberari
in hoc scło: ut liberos haberet in futo.
Deinde infert. Nunquĩd etiã pauꝑem
illum qui in sinu abrahȩ requiescebat.
sieut & diuitẽ damnatũ diabolus eru¬
ciabat: aut etiam in ipsum abraham
oñium habebat. ceitrosq electos:. Non.
s habuisset si ñ lib̾ati fuissent fide uen¬
turi: sicut de ipso abraham scͥptum ẽ.
Eredidit abraham dõ: & reputatũ ẽ ei
ad iusticiã. Item. Abraham exultauit
ut uideret dicm meũ: & uidit & gauisꝰ

Expanded text:
ehentem in Evangelium, Dominum blasphemantem. Quam prudentius quod non valet comprehendere, credere dignaretur, nec auderet contemnere, aut conculcare sacrum reverendumque mysterium. Longum est ad omnes ejus ineptias et calumnias, quas divino struit consilio, respondere. Pauca tamen infero, e quibus caetera aestimentur. « Cum solos, » inquit, « electos liberavemodo? » Respondemus: Imo quia diabolus ntatem : ut Dei propositum de ipsis impleretur, opus fuit liberatore. Oportuit autem liberari in hoc saeculo, ut liberos haberent in futuro. Deinde infert: « Nunquid etiam pauperem illum, qui in sinu Abrahae requiescebat, sicut et divitem damnatum, diabolus cruciabat; aut etiam in ipsum Abraham dominium habebat, caeterosque electos? » Non: sed habuisset, si non liberati fuissent fide venturi, sicut de ipso Abraham scriptum est: Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam ; item: Abraham exsultavit ut videret diem meum; et vidit, et gavisus
Abbreviated transcription (Latin):
par̾ & filius &e ipse. Et totum. unum
ẽ totũ: nec suꝑabundans in trib nec
imminutũ in singłis. Nec enĩ uerũ
summũq bonũ quod sunt int̾ se
particłarit̾ diuidunt: q̃m nec parti¬
cipalit̾ id possident: s hoc ipsum eẽn¬
tialit̾ sunt. Nam qͦd alter ex altero.
uł alter ad alterũ ueracissime dicit᷑.
ꝑsonarũ sane designatio ẽ. ñ unitatiᷤˢ
diuisio. Licet namq in hac effabili &
incomp̾hensibili dĩtatis eẽntia alt̾
&e alt̾. id quidẽ requirentib ꝓprietatibꝰ
ꝑsonarũ sobrie catholiceq dicatur. ñ
tam̃ ibi ẽ alterũ & alterũ. s simplex
unũ: ut nec p̾iudiciũ faciat unitati
trinitatis confessio: nec ꝓpͥetatũ sit
exclusio. uera assertio unitatis. Tam
longe ꝓinde fiat a sensib nrĩs: quã
ẽ a regła ueritatis exeeranda illa de ge¬
nere & specie ñ similitudo. s dissimili¬
tudo. & nichilominꝰ illa de ere ereõq

Expanded text:
Pater et Filius. Et totum, unum Pater et Filius. Et totum, unum est totum, nec superabundans in tribus, nec imminutum in singulis. Nec enim verum summumque bonum, quod sunt, inter se particulariter dividunt: quoniam nec participaliter id possident, sed hoc ipsum essentialiter sunt. Nam quod alter ex altero, vel alter ad alterum veracissime dicitur, personarum sane designatio est, non unitatis divisio. Licet namque in hac ineffabili et incomprehensibili Deitatis essentia, alter et alter id quidem requirentibus proprietatibus personarum sobrie catholiceque dicatur; non tamen ibi est alterum, et alterum, sed simplex unum: ut nec praejudicium faciat Unitati Trinitatis confessio; nec proprietatum sit exclusio, vera assertio Unitatis. Tam longe proinde fiat a sensibus nostris, quam est et a regula veritatis exsecranda illa de genere et specie non similitudo, sed dissimilitudo; et nihilominus illa de aere aereoque
Abbreviated transcription (Latin):
in libro de unita trinitate ita loqͥt᷑.
Solum d̾m uͥ memoratꝰ sum. ñ sołu
eẽ ñ abnegaui. Hoc athanasius. Uidet
scitas ur̃a. quomͦ isto ñ disputante sed
dementante. & trinitas ñ coheret ce
unitas pendet : nec istud sane absq
muria maiestatis. Quicqͥd namq
illud ẽ qͦd ds sit: id sine dubio ẽ. quo ñ
possit maiꝰ aliquid cogitari. Si gͦ in
hac unica &e summa maiestate iu¬
rta considerationẽ ꝑsonaꝵ. uł parum
aliquid claudicare recipimus: dum
quod um plus datur alt̾i miniutur:
minus ꝓfecto ẽ totũ ab eo. quod nil
maiꝰ ualeat cogitari. Alaius enĩ sine
dubio ẽ. qͦd totũ maximũ ẽ: quã qͦd
ex parte. Ille uͦ digne ꝓ sua possibili¬
tate diuinam estimat magnificentiã:
qui nil in ea cogitat dispar. ubi ẽ to¬
tum summũ: nil distans. uͥ totũ est
unum: nil hyans uͥ totum ẽ integr̃u:
nil deniq imꝑfectum uł egens. ubi
totum ẽ totum. Totum nempe ẽ pat̾

Expanded text:
in libro de unita Trinitate ita loquitur: « in libro de unita Trinitate ita loquitur: « Solum Deum ubi memoratus sum, non solam esse non abnegavi. » Hoc Athanasius. CAPUTSanctitas vestra, quomodo isto non disputante, sed dementante, et Trinitas non cohaeret, et Unitas pendet; nec istud sane absque injuria majestatis. Quidquid namque illud est quod Deus sit, id sine dubio est, quo non possit majus aliquid cogitari. Si ergo in hac unica et summa majestate juxta considerationem personarum vel parum aliquid claudicare recipimus, dum quod uni plus datur, alteri minuitur; minus profecto est totum ab eo, quo nihil majus valeat cogitari. Majus enim sine dubio est quod totum maximum est, quam quod ex parte. Ille vero digne pro sua possibilitate divinam aestimat magnificentiam, qui nil in ea cogitat dispar, ubi est totum summum; nil distans, ubi totum est unum; nil hians, ubi totum est integrum; nil denique imperfectum vel egens, ubi totum est totum. Totum nempe est Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
nec is de illoꝵ nec illi de huiꝰ sub̾a st̃.
certe cũ arrio consubstantialitatẽ dene¬
getĩ  p̃dicet aꝑte cirationẽ. Deinde si
rant necesse ẽ a se inuicẽ. ñ solum quia
sp̃c sẽs genitus ñ ẽ. qͦd filius ẽ. s etiã qͦd
patholica huc usq neseiuit. Si eam ad¬
mittimꝰ: uͥ trinitas. uͥ unitas: Si qͥdẽ
sp̃u scõ filioq noua a se differentiarũ
numerositate distantib. unitas dissi¬
patur: p̾sertim cũ substantiałe eẽ pa¬
teat differentiã. qũa iste conat᷑ induc̃e.¬
Porro autẽ spu sc̃õ a patriᷤ filiiq suba
recedente:. ñ trinitas remanet s duali
suba cõmune cũ reliquis. Desinat gͦ
rum & trinitati minuat. & tͥbuat
unitati: qͦd utrunq fides abnuit
xp̃iana. Et ne de re tanta solis ui¬
gat epłam iheronimi ad auitum:
& certe uidebit int̾ cet̾as quas redar¬
guit origenis blasphemias. etiã hoc
cũ detestantẽ. qͦd dixerit sp̃m sc̃m de

Expanded text:
nec is de illorum, nec illi de hujus substantianec is de illorum, nec illi de hujus substantiacerte cum Ario consubstantialitatem deneget, et praedicet aperte creationem. Deinde si rant necesse est a se invicem, non solum quia Spiritus sanctus genitus non est, quod Filius est; sed etiam quod Catholica huc usque nescivit. Si eam admittimus, ubi Trinitas, ubi Unitas? Siquidem Spiritu sancto Filioque nova a se differentiarum numerositate distantibus, unitas dissipatur: praesertim cum substantialem esse pateat differentiam, quam iste conatur inducePorro autem Spiritu sancto a Patris Filiique substantia recedente, non Trinitas remanet, sed dualitsubstantia commune cum reliquis. Desinat ergrum et Trinitati minuat, et tribuat Unitati: quod utrumque fides abnuit christiana. Et ne de re tanta solis vigat epistolam Hieronymi ad Avitum: et certe videbit inter caeteras quas redarguit Origenis blasphemias, etiam hoc cum detestantem quod dixerit, Spiritum san
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & ipsa ex dõ eẽ ñ diffitetur apłs:
alio prorsus ꝓcedere mͦ quã omĩa. id c̃
ñ essentialit᷑. s creabilit̾: ac ꝑinde ere¬
atum sicut & om̃ĩa: Aut nunquid
t̾cium inueniet sibi modu. quo cum
patie filioq ꝓducat. homo qui noua
semꝑ inquirit. & que ñ inuenit fin¬
git: affirmans ea quȩ ñ sunt tanꝗͣ
ca quȩ sunt: At si cẽt inquit de sub¬
stantia patris. ꝓfecto genitus eẽt: &e du
a quo ẽ habcat genitorem. Num uͦ pe¬
carnis: aut uermes de ligno pitrido
ꝓdeuntes. aluide quã de ligni sub̾a
sunt. qui tam̃ filii ligni ñ sunt: Sed
& tince de sub̾a pannoꝵ substantiam
habent: generationẽ ñ hñt. Et mul¬
ta in hunc modii. Miror autẽ homi¬
fateatur patri & filio consubstantiałe.
neget tam̃ ex patris filiiq ꝓdire sub̾a.
nͥ forte illos ex ipsius ꝓcedere uelit᷑. qͣd
quide mauditũ ẽ & nefandu. Si aũ

Expanded text:
Nam et ipsa ex Deo esse non diffitetur Apostolus, Nam et ipsa ex Deo esse non diffitetur Apostolus, alio prorsus procedere modo, quam omnia, id est non essentialiter, sed creabiliter; ac perinde creatum sicut et omnia? aut numquid tertium inveniet sibi modum, quo eum ex Patre Filioque producat, homo qui nova semper inquirit, et quae non invenit fingit, affirmans ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt? « At si esset, » inquit, « de substantia Patris, profecto genitus esset, et dua quo est habeat genitorem. Num vero pecarnis? aut vermes de ligno putrido prodeuntes, aliunde quam de ligni substantia sunt, qui tamen filii ligni non sunt? Sed et tineae de substantia pannorum substantiam habent, generationem non habent: et multa in hunc modum. 3. Miror autem homifateatur Patri et Filio consubstantialem, neget tamen ex Patris Filiique prodire substantia. Nisi forte illos ex ipsius procedere velit: quod quidem inauditum est, et nefandum. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
abraham cõmendat᷑. qui contra spẽ
in spem credidit. At contra theolog̾
nr̃. quid inquit ad doctrinã loqui
ꝓficit: si quod docere uolumꝰ ex po¬
ni ñ potest ut intelligat᷑: Et sic pro¬
mitens intellectũ auditorib suis. in
his etiã. quȩ sublimiora & sacratiora
ꝓfundo illo sini saere fidei contineꝵ¬
tur. ponit in trinitate gradus: in
maiestate modos: numeros in ȩterni¬
tate. Deniq constituit d̾m patrem
plenã eẽ potentiã: filium quandam
potentiã. sp̃m sc̃m̃ nulła potentiã:
atq hoc eẽ filiũ ad patiẽ. quod qͣndã
potentiã ad potentiã: qͦd speciem ad
genus. qͦd mat̾iatũ ad mat̾iam: quod
hominẽ ad animal. qͦd excum sigilłu
ad es. Nonne plus quã arrius hic:
Quis hec ferate Quis ñ claudat auroᷤᷤ
ad uoces sacrilegas: Quis ñ horreat
ꝓphanas nouitates & uocũ & sensuũ:
fili ue substantia. Unde gͦ; An forte
ex nichilo: sicut uniu̾sa quȩ facta st̾ꝰ

Expanded text:
Abraham commendatur qui contra spem, Abraham commendatur qui contra spem, in spem credidit . 645 2. At contra theologus noster: « Quid, » inquit, « ad doctrinam loqui proficit, si quod docere volumus, exponi non potest, ut intelligatur? » Et sic promittens intellectum auditoribus suis, in his etiam quae sublimiora et sacratiora profundo illo sinu sacrae fidei continentur, ponit in Trinitate gradus, in majestate modos, numeros in aeternitate. Denique constituit « Deum Patrem plenam esse potentiam, Filium quamdam potentiam, Spiritum sanctum nullam potentiam: atque hoc esse Filium ad Patrem, quod quamdam potentiam ad potentiam, quod speciem ad genus, quod materiatum ad materiam, quod hominem ad animal, quod aereum sigillum ad aes. » Nonne plus quam Arius hic? Quis haec ferat? quis non claudat aures ad voces sacrilegas? quis non horreat profanas novitates et vocum, et sensuum? Filiive substantia. Unde ergo? an forte ex nihilo, sicut et universa quae facta sunt?
Abbreviated transcription (Latin):
dum omnũ quȩ sunt in celo sursũ
&e in t̾ra deorsum. nichil pret̾ solum
nescio neseure dignatur: ponit in
celum os suũ &e serutatur alta di:
rediensq ad nos refert u̾ba ineffa¬
bilia. quȩ ñ licet homini loqui. Et
rationẽ: etiam quȩ ft̾ supra rõnem
ae contra rationẽ p̾sumit. &e contra fi¬
bem. Quid enĩ magis cont᷑ rationẽ. qͣ
ratione rationẽ conari transcende:
Et quid magis contra fide: quã cre¬
dere nolle quieqͥd ratione ñ possit at
tingere: Deniq exponere uolens
re fide ante rationẽ: cũ hoc salomon
ñ de fide in d̾m: s de mutua int̾
nos credulitate. loquatur. Nam illa
quȩ in d̾m ẽ fide. beatus papa Grego¬
rius negat plane hab̾e m̾itum. si ei
humana ratio p̾beat exꝑimentũ. Lau¬
dat autẽ apłos. qͦd ad unius uissiomᷤᷤ
uocẽ sequuti sunt redemptorẽ. Scir
nimirũ ꝓ laude dictum in auditu
auris obediuit m: increpatos ẽ regi¬
one discipłos qͦd tardius eredidisseit.

Expanded text:
dum omnium quae sunt in coelo sursum, et dum omnium quae sunt in coelo sursum, et quae in terra deorsum, nihil, praeter solum Nescio, nescire dignatur; ponit in coelum os suum, et scrutatur alta Dei, rediensque ad nos refert verba ineffabilia, quae non licet homini loqui et rationem, etiam quae sunt supra rationem, et contra rationem praesumit, et contra fidem. Quid enim magis contra rationem, quam ratione rationem conari transcendere? Et quid magis contra fidem, quam credere nolle, quidquid non possit ratione attingere? Denique exponere volens re fidem ante rationem: » cum hoc Salomon non de fide in Deum, sed de mutua inter nos credulitate loquatur. Nam illam quae in Deum est fidem beatus papa Gregorius negat plane habere meritum, si ei humana ratio praebeat experimentum: laudat autem Apostolos, quod ad unius jussionis vocem secuti sunt Redemptorem. Scit nimirum pro laude dictum, In auditu auris obedivit mihi ; increpatos e regione discipulos, quod tardius credidissent .
Abbreviated transcription (Latin):
mantissimo patrirũ¬
& dño innocentio summo pon
scandala emergentia in regno di: ea
p̾sertim quȩ de fide contingunt. Dig¬
num namq arbitror ibi potissimũ
resarciri damna fidĩ: uͥ ñ possit fi¬
des sentire defectum. Hec quippe hu¬
ius p̾rogatiua sedis. Cui enĩ alteri
aliqͣndo dictum ẽ. ego ꝓ te rogaui
petre: ut ñ deficiat fides tua: Eigo
quod sequitur a petri successore exigi¬
tur: & tu aliquando inquit conu̾sus
confirma fratres tuos. Id quid̃ẽ mͦ
necessariũ. Tempꝰ ẽ ut ur̃m agnoscatiᷤ
pat̾ amantissime pͥncipatũ: ꝓbetis
zelum:. ministium honoretis. In eo pla¬
ne petri impletis uicẽ. euiꝰ tenetis et
sedem: si ur̃a ammonitione corda in
fide fluctuantia confirmatis. si ur̃a
auctoritate conteritis fidi corruptoreᷤ.
magistro theologum. qui ab in eun¬
te etate sua in arte dialectica lusit:
& nunc in seͥpturis scĩs insanit. Olim
damnata & sopita dogmata. tam
sua uidelicet quã aliena suscitare co¬
natur: insuꝑ & noua addit. Qui

Expanded text:
mantissimo patrino INNOCENTIO summo Pontscandala emergentia in regno Dei, ea praesertim quae de fide contingunt. Dignum namque arbitror ibi potissimum resarciri damna fidei, ubi non possit fides sentire defectum. Haec quippe hujus praerogativa Sedis. Cui enim alteri aliquando dictum est: Ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua? Ergo quod sequitur, a Petri successore exigitur: Et tu aliquando conversus confirma fratres tuos . Id quidem modo necessarium. Tempus est ut vestrum agnoscatis, Pater amantissime, principatum; probetis zelum, ministerium honoretis. In eo plane Petri impletis vicem, cujus tenetis et sedem, si vestra admonitione corda in fide fluctuantia confirmatis, si vestra auctoritate conteritis fidei corruptores. magistro theologum, qui ab ineunte aetate sua in arte dialectica lusit, et nunc in Scripturis sanctis insanit. Olim damnata et sopita dogmata, tam sua videlicet, quam aliena, suscitare conatur, insuper et nova addit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
buntur. Iacinctus multa mala osten¬
dit nob̾: nec enĩ quȩ uoluit fecit uł
potuit: s uisus ẽ mͥ patient̾ ferenduᷤ
de me. qui nec ꝑsone ur̃e nee curie in
curia illa peꝑcit. Quod meliꝰ nichola¬
us iste meus immo & ur: inua referet

Expanded text:
s multa mala ostendit nobis: nec enim quae voluit, fecit, vel potuit. Sed visus est mihi patienter ferendus de me, qui nec personae vestrae, nec curiae in curia illa pepercit: quod melius Nicolaus iste meus, imo et vester, viva referet
Abbreviated transcription (Latin):
ad patiẽ potentiã. ad filrum sapienti¬
am ꝑtinere: qͦd quide falsum. Nam
& pat̾ sapientia & filius potentia ue¬
rissime sunt. sanissimeq dieunt᷑ &e qͥd
ẽ cõmunc amboꝵ. ñ erit ꝓpͥum singu¬
loꝵ. Alia illa sunt ꝓfecto uocabula. quȩ
ñ ad scipsos dicunt᷑ s ad alteruirũ: et
ido ẽ cuiq suũ. & ñ cõmune cum alt̾o
mitur. Non sie potentia. ñ sic sapien¬
tia. neq alia multa que ad sedicunt᷑:
& pat̾ & filius. ñ singłarit̾ alt̾ respec¬
tu alt̾ius. Non inquit. s ad ꝓpͥetatem¬

Expanded text:
potentiam, ad Filium sapientiam pertinere: quod quidem falsum. Nam et Pater sapientia, et Filius potentia verissime sunt, sanissimeque dicuntur: et quod est commune amborum, non erit proprium singulorum. Alia illa sunt profecto vocabula, quae non ad seipsos dicuntur, sed ad alterutrum: et ideo est cuique suum, et non commune cum altero. mitur. Non sic potentia, non sic sapientia, neque alia multa, quae ad se dicuntur: et Pater et Filius non singulariter, alter respectu alterius.
Abbreviated transcription (Latin):
dam ere qͦd ẽ extũ sigillum. q̃or qͣd in¬
de i eande usurpat᷑ similitudinis ra¬
tionẽ. simile ẽ huic idem iudicium.
Cum enĩ sp̾es ut dixi minor sit & in¬
ferior genere: absit ut hanc in patre &
filio diu̾sitatẽ cogitemꝰ. Absit ut huie
acquiescamus dicenti. hoc eẽ filium ad
patrem. qͦd spẽm ad genus. qͦd hominẽ
ad animal. qͦd ereum sigillum ad es:
quod aliquã potentiam ad potentiã.
S unt quippe cuncta hȩc. mutua sue
conerione nature ad se inuicẽ suꝑiora
&e inferiora: & ob hoc nulla prorsuᷤ acd¬
mittenda similitudo. ex his ad illud uͥ
nichil ẽ mequale. nichil dissimile. Uide¬
tis de quanta uł imꝑitia uł impietate
descendat: harum adinuentio similitu¬

Expanded text:
d est aereum sigillum, quoniam quod inde in eamdem usurpatur similitudinis rationem, simile est huic, idem judicium. Cum enim species, ut dixi, minor sit et inferior genere, absit ut hanc in Patre et Filio diversitatem cogitemus; absit ut huic acquiescamus dicenti, hoc esse Filium ad Patrem, quod speciem ad genus, quod hominem ad animal, quod aereum sigillum ad aes, quod aliquam potentiam ad potentiam. Sunt quippe cuncta haec, mutua suae connexione naturae, ad se invicem superiora et inferiora: et ob hoc nulla prorsus admittenda similitudo ex his ad illud, ubi nihil est inaequale, nihil dissimile. Videtis de quanta vel imperitia, vel impietate descendat harum adinventio similitu
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ ipsam reconciliaret᷑ nob̾. qͥ hoc
peccando cõmisimus. ꝓptͥ qͦd innocenᷤ
dñs ẽ occisus: nec nͥ hoc maximũ fieret
peccatum. illud multo leuiꝰ potuit
ignoscere: Nec mors s uoluntas placu¬
it sponte morientis: & illa morte ex¬
pungentis mortẽ. oꝑantis salutem.
iestituentis innocentiã. tͥumphantis
pͥncipatus & potestates. spoliantis in¬
feros. ditantis suꝑos. pacificantis quȩ
in celo sunt. & quȩ in t̾ra omĩa instay¬
rantis. Et qm̃ hec tam p̾ciosa mors uo

Expanded text:
ut per ipsam reconciliaretur nobis, qui hoc ut per ipsam reconciliaretur nobis, qui hoc peccando commisimus, propter quod innocens Dominus est occisus: nec nisi hoc maximum fieret peccatum, illud multo levius potuit ignoscere? » Non mors, sed voluntas placuit sponte morientis, et illa morte expungentis mortem operantis salutem, restituentis innocentiam, triumphantis principatus et potestates, spoliantis inferos, ditantis superos, pacificantis quae in coelo sunt et quae in terra, omnia instaurantis. Et quoniam haec tam pretiosa mor
Abbreviated transcription (Latin):
item dicit ha bemus irdeptionẽ ꝑ
sanguinẽ eiꝰ: & remissionẽ peccatoꝵ
scd̾m diuitias gr̃ȩ eius. Cur inquis ꝑ
sanguinẽ: quod potuit facere ꝑ ser¬
monem: Ipsum int̾roga. Michi scire
licet quod ita: eur ita ñ licet. Nunqͥd
dicet figmentũ ei qui se finxit:. qd me
finxisti sic: S hȩc stulta ei uident᷑:
ñ potest tenere risum. Audi cachin
conciliari do ꝑ mort̾e filii erus dicit
apłs: qui tanto ampliꝰ adn̾sus homi¬
nem irasci debuit. quanto ampliuᷤ
homines in erucifigendo filiũ suũ
deliquerunt. quã in transgrediendo
pͥmum eiꝰ p̾ceptum umiꝰ pomi gustu :
Quasi ñ potuerit d̾o. in uno eodeq
facto & displicere iniquitas malig¬
nantiũ: & placere pieras patientis. Et
ait. Quod si tantũ fuerat illud ade pec
dium. qͦd in xp̃o cõmissum ẽ Breuit̾¬
respondemꝰ. ipsum sanguinẽ quẽ fu¬
derunt: & int̾pellationẽ ipsius quem
occiderunt. Addit etiã. Nunqͥd mors
innocentis filii in tantũ do placuit.

Expanded text:
idem dicit, habemus redemptionem per sanguinem ejus et remissionem peccatorum, secundum divitias gratiae ejus . Cur, inquis, per sanguinem, quod potuit facere per sermonem? Ipsum interroga. Mihi scire licet quod ita: cur ita, non licet. Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quid me finxisti sic! 21. Sed haec stultitia ei videntur: non potest tenere risum. Audite cachinnconciliari Deo per mortem Filii ejus dicit Apostolus, qui tanto amplius adversus hominem irasci debuit, quanto amplius homines in crucifigendo Filium suum deliquerunt, quam in transgrediendo primum ejus praeceptum unius pomi gustu? » Quasi non potuerit Deo in uno eodemque et facto displicere iniquitas malignantium, et placere pietas patientis. Et ait: « Quod si tantum fuerat illud Adae pdium, quod in Christo commissum estrespondemus, ipsum sanguinem quem fuderunt et interpellationem ipsius quem occiderunt. Addit etiam: « Nunquid mors innocentis Filii in tantum Deo Patri placuit,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd nos instituit. si ñ restituit: Aut nũ¬
qͥd ñ frustra instruim᷑: si ñ pͥus destru¬
atur in nob̾ corpꝰ peccati. ut ultra ñ
seruiamus peccato: Si om̃e qͦd ꝓfuit
rp̃c. in sola fuit ostensione uirtutum:
iestat ut dicat᷑ qͣd adam quoq. ex sola
ostensione peccati nocuerit. Si quide
ꝓ qualitate uulneriᷤᷤ allata ẽ medici¬
na. Sicut enum in adam om̃s mori¬
untur : ita & in xp̃o om̃s uruifica¬
bunt᷑. Ergo sicut hoc: ita illud. Si
adam. alia erit similit̾ quã instratio
eius: ut ille quidẽ ad peccatum exem¬
plo suo. hic uͦ exemplo & uerbo. ad be¬
ne uiuendu & se diligendu hommneᷤ
informarent. Aut si xp̃iane fide &
ñ heresi pelagiane acquiescentes.
generatione ñ institutione traductũ
in nos confitem̃ ade pecratum. & ꝑ
poccatum mortẽ: fateamur necesse ẽ.
& a xp̃o nob̃ ñ institutione s iegenera¬
tione restitutã iusticiã. & per iusticiã
uitam: ut sicut ꝑ unius delictum in

Expanded text:
quod nos instituit, si non restituit? Aut nunquid frustra instruimur, si non prius destruatur in nobis corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato? Si omne quod profuit Christus, in sola fuit ostensione virtutum; restat ut dicatur, quod Adam quoque ex sola peccati ostensione nocuerit: siquidem pro qualitate vulneris allata est medicina. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur . Ergo sicut hoc, ita et illud. Adam, alia erit similiter quam institutio ejus: ut ille quidem ad peccatum exemplo suo, hic vero exemplo et verbo ad bene vivendum, et se diligendum homines informarent. Aut si christianae fidei, et non haeresi Pelagianae acquiescentes, generatione, non institutione traductum in nos confitemur Adae peccatum, et per peccatum mortem; fateamur necesse est, et a Christo nobis, non institutione, sed regeneratione restitutam justitiam, et per justitiam vitam:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonarũ ꝓpͥetates & induiduã es¬
sentie unitatẽ discernere: & medi¬
um it̾ tenens irgia uia incedere: ut
nec declinet ad dexterã confundendo
ꝑsonas: nec respicrat ad simstrã sub̾am
diuidendo. Quod si ꝑ simplex eẽ dicas
uere consequi. ut si filius ẽ necessario
pat̾ sit. nil te uiuat: eũ ratio telatio¬
nis necessario exigat ut conu̾tatur.
& eadem u̾itas cõmitet᷑ conu̾sam: qͣd
ñ congruit acdducte de genere & sp̃e.
uł de ere ereoꝙ sigillo similitudim. Neq
enĩ sicut ꝑ simplex cẽ dumtaxat ueris¬
sime dr. si pat̾ ẽ filius e̾. & si filius ẽ¬

Expanded text:
narum proprietates et individuam esnarum proprietates et individuam essentiae unitatem discernere; et medium iter tenens, regia incedere via: ut nec declinet ad dexteram, confundendo personas; nec respiciat ad sinistram, substantiam dividendo. Quod si per simplex esse dicas vere consequi ut si Filius est, necessario Pater sit; nil te juvat, cum ratio relationis necessario exigat, ut convertatur, et eadem veritas comitetur conversam: quod non congruit adductae de genere et specie, vel de aere, aereoque sigillo similitudini. Neque enim, sicut per simplex esse duntaxat verissime dicitur. Si Pater est, Filius est; et si Filius e
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet m̃bra ad m̃bra congruis ꝓ¬
portionib reducant᷑: Nonne hoc
opus. hic labor ẽ. ut ꝑ ipsã nos dote¬
as cam que ẽ int̾ patrẽ & filium ha¬
bitudinẽ: Tenemus autẽ te docente
ad hominis positionẽ poni animal.
s ñ econu̾so. scđ̾m regłam dialectice
tuȩ: qua ñ quidẽ posito genere ponr̃
sp̃es:. s posita sp̃e ponit᷑ genus. Cũ gͦ
patiẽ ad genꝰ. filium ad sp̃em referas:
ñne id ratio similitudinis postulat.
ut sumlit̾ posito filio patiẽ poni os¬
tendas & ñ conu̾ti: ut quom̃ qui
homo ẽ necessario animal ẽ. s ñ con¬
u̾titur. ita quoq qui filiꝰ est neces¬
sario pat̾ sit. & equȩ ñ conu̾tat᷑ S
contradicit tͥ in hoc catholica fides.
quȩ ꝓfecto utrũq recusat: tam pa¬
trem uidelicet cẽ qui filiꝰ ẽ. quã ẽẽ
filium qui pat̾ ẽ. Nam alius ꝓcul
dubio pat̾ atq alius filius. quãuis
ñ aliud pat̾ quã filius. Nam ꝑ alius

Expanded text:
videlicet membra ad membra congruis pvidelicet membra ad membra congruis proportionibus reducantur! Nonne hoc opus, hic labor est, ut per ipsam nos doceas eam, quae est inter Patrem et Filium, habitudinem! Tenemus autem te docente ad hominis positionem poni animal, sed non e converso secundum regulam dialecticae tuae: qua non quidem posito genere ponitur species, sed posita specie ponitur genus. Cum ergo Patrem ad genus, Filium ad speciem referas; non id ratio similitudinis postulat, ut similiter posito Filio, Patrem poni ostendas, et non converti? ut quomodo qui homo est, necessario animal est, sed non convertitur; ita quoque qui Filius est necessario Pater sit, et aeque non convertatur. Sed contradicit tibi in hoc catholica fides, quae profecto utrumque recusat, tam Patrem videlicet esse qui Filius est, quam esse Filium qui Pater est. Nam alius procul dubio Pater, atque alius Filius: quamvis non aliud Pater, quam Filius. Nam per Alius
Abbreviated transcription (Latin):
eirum qͦddam ẽ es :atq hoc eẽ poten¬
tiam discernendi ad gerendi discer¬
nendiq potentiã. id est filium ad pa¬
trem. qͦd homo ad amial ẽ. qͦd ereum
sigillum ad es. Sieut enim inquit ex
ex eo qͦd ẽ eitum sigillum. exigit nece ᷤ¬
sario ut es sit. & ex eo qͦd ẽ homo ut
animal sit. s ñ econu̾so: ita diuma sa¬
pientia qͦd ẽ potentia discernendi. exi¬
git qͦd sit diuma potentia. s ñ econũ¬
so. Quid gͥ: Nis ut iuxta tuã simili¬
tudinẽ ad instar p̾cedentiũ. etiã ex hoc
qͦd filius ẽ exigat ut pat̾ sit. hocẽ ut
qui filius ẽ pat̾ sit. quãquã ñ econu̾so:
Si hoc dicis heretuꝰ es: si ñ dicis uacat si¬
militudo. Ad quid enĩ tͥ ipsam tan¬
to curuitu. de longe positis reb &e mi¬
nus conuenientib emendicas. tanto
labore colligis. tanta inculcas inam
multiplicitate uerboꝵ. tantiᷤᷤ efferᷤᷤ
laudib si ñ facit ad qͦd adducit᷑: ut

Expanded text:
aereum quoddam est aes: atque hoc esse potenaereum quoddam est aes: atque hoc esse potentiam discernendi, ad gerendi discernendique potentiam, id est Filium ad Patrem, quod homo ad animal est, quod aereum sigillum ad aes. « Sicut enim, » inquit, « ex eo quod est aereum sigillum, exigit necessario ut aes sit; et ex eo quod est homo, ut animal sit, sed non e converso: ita divina sapientia, quae est potentia discernendi, exigit quod sit divina potentia, sed non e converso . » Quid igitur? vis ut juxta tuam similitudinem, ad instar praecedentium, etiam ex hoc quod Filius est, exigat ut Pater sit; hoc est, ut qui Filius est, Pater sit, quanquam non e converso! Si hoc dicis, haereticus es: si non dicis, vacat similitudo. 7. Ad quid enim tibi ipsam tanto circuitu de longe positis rebus, et minus convenientibus emendicas, tanto labore colligis, tanta inculcas inani multiplicitate verborum, tantis effers laudibus, si non facit ad quod adducitur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
facere: & patri qm̃ a seipso ht̃ potenti¬
am. ñ ido tam̃ audeat concedere ꝓpͥã:
ne & benignitatẽ simul & sapientiã
quas a se nichilominꝰ habet. idemti¬
dem ꝓpͥas ipsi sua ratione assignare co¬
gatur. S expectemꝰ adhuc: et uideamꝰ
qͥd theorice nr̃ theologus inuisibilia di
contemplet᷑. Dicit ut dixi ꝓpͥe om̃ipotẽ¬
tiam ꝑtinere ad patrc̃.: atq hanc ut
sit in tegra & ꝑfecta. in gerendo & dis¬
cernendo constituit. P orro filio ut iam
dictum ẽ. assignat sapientiã: ipsamq
ñ simplicit᷑ quidẽ potentiã. s quandã
in dõ potentiã eẽ diffinit. id est poten¬
tiam tantũ discernendi. forte timet
iniuriã facere patra. si tantũ tͥbuat fi¬
lio quantũ & ipsi: & cui ñ audet po¬
tentiã daie integrã: concedit dimi¬
diam. Et qͦd dicit manifestis declarat
exemplis: asserens potentiã que ẽ filiꝰ.¬
homo qͦddam ẽ animal. & sigillum

Expanded text:
facere, et Patri, quoniam a seipso habet potentifacere, et Patri, quoniam a seipso habet potentiam, non ideo tamen audeat concedere propriam: ne et benignitatem simul et sapientiam, quas a se nihilo minus habet, identas ipsi sua ratione assignare cogatur. 6. Sed exspectemus adhuc, et videamus, quam theorice noster theologus invisibilia Dei contempletur. Dicit, ut dixi, proprie omnipotentiam pertinere ad Patrem; atque hanc, ut sit integra et perfecta, in gerendo et discernendo constituit. Porro Filio, ut jam dictum est, assignat sapientiam, ipsamque non simpliciter quidem potentiam, sed quamdam in Deo potentiam esse definit, id est potentiam tantum discernendi. Forte timet injuriam facere Patri, si tantum tribuat Filio, quantum et ipsi: et cui non audet potentiam dare integram, concedit dimidiam. Et quod dicit, manifestis declarat exemplis, asserens potentiam discernendhomo quoddam est animal, et sigillum
Abbreviated transcription (Latin):
nimus omipotentiã attinere: qͦd N̾
solum cũ cętis duab ꝑsonis eque oĩa
efficere potest. uerũ etiam ipse solus a
se ñ ab alio existere habet: & sicut ht ex
se existere: ita etiam ex se habet posse. O
si hoc ratio eẽt. & sapientia & benigni¬
tas ꝓpric ꝑtineret ad patiẽ: cum & sa¬
pere & benignũ ẽẽ ȩque a se pat̾ & non
ab alio habeat. quẽ admodu & es se c
posse: Quod si ñ abnint. nec enĩ de ra¬
tione pot̾: quid queso facturus ẽ de
nobili illa sua partitione. in qua ut
patͥ potentiã sic filio sapientiam᷑. sic
sp̃ui sc̃õ benignitatẽ ꝓpͥe ac specialiter
assignauit:ꝰ Non enĩ una & eade res
ꝓprie potit ouenire duob: hoc ẽ uͥ ciuq
ꝓpͥa sit. Eligat quod uulti aut det sa¬
pientiã filio & tollat eam patͥ aut
patri tribuat & auferat filio: & rur¬
sum henignitatẽ aut sp̃ui sc̃o sine
patir. aut patri sine sp̃u sc̃o assignet.
aut certe desinat noĩa cõmunia ꝓpͥa

Expanded text:
nimus omnipotentiam attinere, quod non solum cum caeteris duabus personis aeque omnia efficere potest, verum etiam ipse solus a se, non ab alio existere habet: et sicut habet ex se existere, ita etiam ex se habet posse. » si hoc ratio esset, et sapientia et benignitas proprie pertinerent ad Patrem: cum et sapere, et benignum esse, aeque a se Pater, et non ab alio habeat, quemadmodum et esse, et posse? Quod si non abnuit nec enim de ratione potest, quid, quaeso, facturus est de illa nobili sua partitione, in qua ut Patri potentiam, sic Filio sapientiam, sic Spiritui sancto benignitatem proprie ac specialiter assignavit? Non enim una et eadem res proprie poterit convenire duobus, hoc est, ut cuique propria sit. Eligat quod vult: aut det sapientiam 648 Filio, et tollat eam Patri; aut Patri tribuat, et auferat Filio; et rursum benignitatem aut Spiritui sancto sine Patre, aut Patri sine Spiritu sancto assignet: aut certe desinat nomina communia propria
Abbreviated transcription (Latin):
ali amore pat̾no cordi suggerimꝰ. qͣntũ
ex hoc & suꝑbit impiꝰ & incendit᷑ pauꝑ
Cȩterum qͣmdiu illum pati. quantũ¬
ue huic compati debeatis: ñ ẽ nr̃m p̾seri-¬
bere uob̾. Uos ur̃a hinc potius dulcissime
pat̾ uiscera consulite

Expanded text:
ali amore paterno cordi suggerimus, quantum ali amore paterno cordi suggerimus, quantum ex hoc et superbit impius, et incenditur pauper. Caeterum quandiu illum pati, quantumve huic compati debeatis; non est nostrum praescribere vobis: vos vestra hinc potius, dulcissime Pater, viscera consulite.
Abbreviated transcription (Latin):
claraualle. qͥcqͥd pot̾ pecc̃oꝵ oratio.
Lacͥmabiłe ep̃oꝵ immo totiꝰ ecclesiȩ
querimoniã: nos eiꝰ quoq filii si tam̃
digni. dissimulare non possumus. Qe
uidimus loquim᷑. Magna siqͥde nos
necessitas de claustris ad publicum
traxit: uͥ & qͦd lo quim᷑ uidimꝰ. Tri¬
stes uidimus. tristes & loquimur: hono¬
rem ȩccłie honorii tempore ñ minime
lesum. Iam regis flexerat iram humili¬
tas uł potius constantia ep̃oꝵ: cũ ecce
a summo pontifice summa suꝑueni¬
ens auctoritas. heu deiecit constantiã:
suꝑbiam statuit. S cimus qͥdem id a
uob̾ ꝑ mendatiũ fuisse subreptum. qͣd
ex ur̃is litteris palam datur aduerti:
ut eu̾ti tam iustum tamq necessariũ
int̾ditum iuberetis. S nunqͥd ñ uł
tandem dep̾henso mendatio. mentitã
se sentiet iniquitas sibi: & non utiq
tantȩ maiestati: Est autẽ qͦd miramur.
qua nam ratione iudicatũ sit de parte:
abudicatũ absenti. Quod qͥdem non te¬
meraria p̾suptione rep̾hendimus: s fili¬

Expanded text:
alle, quidquid potest peccatorum oratio. Lacrymabilem episcoporum, imo totius Ecclesiae querimoniam, nos quoque ejus filii, si tamen digni, dissimulare non possumus. Quae vidimus loquimur. Magna siquidem nos necessitas de claustris ad publicum traxit: ubi et quod loquimur vidimus. Tristes vidimus, tristes et loquimur: honorem Ecclesiae, Honorii tempore non minime laesum. Jam Regis flexerat iram humilitas, vel potius constantia episcoporum: cum ecce a summo Pontifice summa superveniens auctoritas, heu! dejecit constantiam, superbiam statuit. Scimus quidem id a vobis per mendacium fuisse subreptum quod ex vestris litteris palam datur adverti, ut everti tam justum tamque necessarium interdictum juberetis. Sed nunquid non vel tandem deprehenso mendacio, mentitam se sentiet iniquitas sibi, et non tantae utique majestati? Est autem quod miramur, quanam ratione judicatum sit de parte, adjudicatum absenti. Quod quidem non temeraria praesumptione reprehendimus, sed fili
Abbreviated transcription (Latin):
suam. Nemo gͥ sibi uiuat: s ei qui ꝑ
se mortui ᷤᷤ ẽ. Cui enim iustiꝰ uiuam:
quã ei qui si ñ morert᷑ ego ñ unierem:
Cui cõmodius: quã ꝓmittenti uitam
et̾nam: Cui magis ex necessitate: qͣm
flammas ꝑpetuas minitanti: S ser¬
uio uoluntarie: quia caritas lib̾tatẽ
donat. Hue ꝓuoco iuscera mea. Ser¬
uite in caritate illa quȩ timorem
pellit: laboies non sentit: meritum
ñ intuet᷑: p̾miũ ñ requirit. Et tam̃
plus om̃ib urget. Nullus t̾ror sic sol¬
licitat: nulla p̾mia sic inuitant: nul¬
la iisticia fic exigit. Ipsa uos mͥ inse¬
parabilit̾ uingat: ipsa me uob̾ iugi¬
ter rep̾sentet. horis maxime quib
oratis: kiñi &e desiderantissimi frr̃:¬

Expanded text:
suam. Nemo igitur sibi vivat, sed ei qui pro suam. Nemo igitur sibi vivat, sed ei qui pro se mortuus est . Cui enim justius vivam, quam ei, qui si non moreretur, ego non viverem? cui commodius, quam promittenti vitam aeternam? cui magis ex necessitate, quam flammas perpetuas minitanti? Sed servio voluntarie, quia charitas libertatem donat. Huc provoco viscera mea. Servite in charitate illa quae timorem expellit, labores non sentit, meritum non intuetur, praemium non requirit; et tamen plus omnibus urget. Nullus terror sic sollicitat, nulla praemia sic invitant, nulla justitia sic exigit. Ipsa vos mihi inseparabiliter jungat, ipsa me vobis jugiter repraesentet, horis maxime quibus oratis, charissimi et desideratissimi fr
Abbreviated transcription (Latin):
bono animo simus dm habentes no¬
biseum: in quo & nob̃ p̾sentes fumu :
quantislibet t̾rarum spaciis diuisi a
nob̾ uideamur. Quicunq in uobis
bene officiosum seipsum exhibet. hu¬
milem timoratũ. studiosũ lectionis
orationib uigilem. frat̾ne caritatis
sollicitũ: non me putet absentẽ sibi.
Nam quomͦ ei p̾sens sp̃u ñ sum. cũ
qͦ mͥ est cor unum & anima una: Si
quis autẽ susurro qͦd absit extiterit
int̾ uos. aut bilinguis. aut murmu¬
rans. aut contumax. aut impatiens
discipline. aut inquietꝰ & uagus. et
qui panẽ ociosus comedere ñ erubes¬
cat: huic etiã si corpore p̾sens eẽm lon¬
ge eẽt ab eo anima mea: eo quod ipse
de manu mimicoꝵ urõꝵ liberati. ser¬
iuatis illi. Seruite in spe: qm̃ fidelis
ẽ in ꝓmissis. Seruite ex merito: quia
multus in meritis ẽ. Nam & si cȩtera
taceam: hoc solo certe. ñ immerito ui¬
tã sibi uendicat nrãm: qͣd ꝓ ea p̾buit

Expanded text:
bono animo simus, Deum habentes nobono animo simus, Deum habentes nobiscum, in quo et vobis praesentes sumus, quantislibet terrarum spatiis divisi a vobis videamur. Quicumque in vobis bene officiosum se ipsum exhibet, humilem, timoratum, studiosum lectionis, orationibus vigilem, fraternae charitatis sollicitum, non me putet absentem sibi. Nam quomodo ei praesens spiritu non sum, cum quo est mihi cor unum, et anima una? Si quis autem susurro quod absit! existit inter vos, aut bilinguis, aut murmurans, aut contumax, aut impatiens disciplinae, aut inquietus et vagus, et qui panem otiosus comedere non erubescat, 149 huic etiam si corpore praesens essem, longe esset ab eo anima mea, eo quod ipse de manu inimicorum vestrorum liberati serviatis illi. Servite in spe, quoniam fidelis est in promissis: servite ex merito, quia multus in meritis est. Nam etsi caetera taceam, hoc solo certe non immerito vitam sibi vindicat nostram, quod pro ea praebuit
Abbreviated transcription (Latin):
Aite.: quid patiar ego.Si uob̾ molesta ẽ
patientia mea: nemo dubitet mͥ eẽ mo¬
lestiorem. Non enim paris iacture. n
eiusdem grauaminis ẽ: me uno carerȩ
uos. meq ur̃a uniu̾sitate destitui. Lot
me necesse ẽ affici curis. quot uos estis.
& ad singłos quosq ur̃m dolere ab¬
sentiam. timere scandala. Duplex con¬
tritio ista ñ me deseret: quo usq meis
uiscerib reddar ego. Quod quidem &
uos sentire pro me ñ ambigo: s ego unꝰ
sum. yob̾ gͦ una: mͥ multiplex incum¬
seram mͥ reputo seruitutẽ: s etiã u̾sari
compellor in his que amicã quietem
morȩ meȩ quȩ meȩ ñ ẽ uoluntatis. s
eccłiastice necessitatis. ñ oportet uos indi¬
gnari s cõpati. Sꝑo aũ qͦd ũ erit longa:
uos orate ut ñ sit infructuosa. Detri¬
menta que interim forte contingent
emolumenta reputent᷑: qm̃ ds in cau¬
sa ẽ. Qui cum sit benignus c omĩa
possit: facile damna resarciet: ñ solum
integre s etiam cumulate. Piopterea

Expanded text:
s perpendite quid patiar ego. Si vobis molesta est absentia mea, nemo dubitet mihi esse molestiorem. Non enim paris jacturae, nec ejusdem gravaminis est, me uno carere vos, meque vestra universitate destitui. Tot me necesse est affici curis, quot vos estis; et ad singulos quosque vestrum dolere absentiam, timere pericula. Duplex contritio ista non me deseret, quousque meis visceribus ego reddar: quod quidem et vos sentire pro me non ambigo; sed ego unus sum. Vobis ergo una, mihi multiplex incumseram mihi reputo servitutem: sed etiam quod versari compellor in his quae amicam quietem morae meae, quae meae non est voluntatis, sed ecclesiasticae necessitatis, non oportet vos indignari, sed compati. Spero autem quod non erit longa: vos orate ut non sit infructuosa. Detrimenta quae interim forte contingent, emolumenta reputentur, quoniam Deus in causa est: qui, cum sit benignus, et possit, facile damna resarciet, non solum integre, sed etiam cumulate. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
ratis quis minet᷑ cum acceꝑo tempus
ego iusticias iudicabo: Qd̃ si iusticiaᷤ.
quantomagis iniurias: An ñ timetis
qͦd rursum scͥptum ẽ. quia in qua m̃su¬
ra mensi fueritis. remetiet᷑ uobis: An
nescitis. qͥa quã facile hunb̾tũ. tã facile
immo incõparabilit̾ faciliꝰ d̾s theobal¬
dum qͦd absit exheredare possit: Et qͥ¬
dem in talib uͥculpa tam aꝑta atq in¬
excusabilis eẽ uidetur. quatinꝰ nulla nͥ
cũ iusticiȩ ꝑiclo miscd̃iȩ occasio relinqͣt:
etiam tunc tremens & dolens uindicẽ
uos exhibere debetis: magis uidelicet
officii compulsus necessitate. quã iun-¬
dicandi libidine. Ubi autẽ obiectum
crimen aut minus certum eẽ cognoscit᷑.
aut excusandũ suscipit᷑: hoc ñ solum ñ
rennuere. s & libentissime debetis am¬
plecti: letus nimirũ qͦd salua iusticia
pietas ur̃a locum inuenerit.
Ecce hoc scd̾o uĩȩ supplico eximietati:
ut sicut d̾m uobis uultis misereri. ita

Expanded text:
ratis quis minetur: Cum accepero tempus, ratis quis minetur: Cum accepero tempus, ego justitias judicabo? Quod si justitias, quanto magis injurias? An non timetis quod rursum scriptum est: Quia in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis? An nescitis quia quam facile vos Humbertum, tam facile, imo incomparabiliter facilius Deus Theobaldum quod absiti culpa tam aperta atque inexcusabilis esse videtur, quatenus nulla nisi cum justitiae periculo misericordiae occasio relinquatur; etiam tunc tremens et dolens vindicem vos exhibere debetis 50; magis videlicet officii compulsus necessitate, quam vindicandi libidine. Ubi autem objectum crimen, aut minus certum esse cognoscitur, aut excusandum suscipitur; hoc non solum non renuere, sed et libentissime debetis amplecti, laetus nimirum quod salva justitia, pietas vestra locum invenerit. Ecce hoc secundo vestrae supplico Eximietati, ut sicut Deum vobis vultis misereri, ita
Abbreviated transcription (Latin):
dei inutilis seruus. sospitatẽ &e pacẽ. Qd̃
de nrã infirmitate uos audiui fuisse
sollicitũ: ñ mediocrit̾ gratũ habeo. In
hoc quippe dum ur̃am erga me agnosco
dignationẽ: m quoq uos diligere ñ du¬
bito. Quando enim tantillum tantꝰ
uł nosse dignaremini: nͥ ꝓpt̾ d̾m: Cũ
gͦ constet quod diligitis dm̃ &e me ꝓpt̾
ipsum: miror quomͦ ad unam di fidu¬
cia p̾sumptam peticiun cuła. nec iniu¬
stam ut puto nec irrationabile a uobis
tam̃ repulsus sum. Si aurũ si argen¬
tum: uł qͦdcunq huiꝰmodi quesissem.¬
S quid dico quesissem: Nam etiam nõ
suscepi. Hoc autẽ unũ qͦd ñ mei s dei
causa. nec tam mͥ quam uob̃ a uobis
postulaui. quid cause extitit qͦd acci¬
pere ñ merui: Quid enim: Ergone iu¬
dicatis indignũ uł mͥ ad petendi uł uob̾
ad petendii. ut hõi xp̃iano qͣntolibet apd̃
uos crimine accusato. postquã se purga
ditis quod plene se purgauerit. qͥa hoc
&e sic consequat᷑ indulgentiã: An igno¬

Expanded text:
us, sospitatem et pacem. 1. Quod de nostra infirmitate vos audivi fuisse sollicitum, non mediocriter gratum habeo. In hoc quippe dum vestram erga me agnosco dignationem, Deum quoque vos diligere non dubito. Quando enim tantillum tantus vel nosse dignaremini, nisi propter Deum? Cum ergo constet quod diligitis Deum, et me propter ipsum; miror quomodo ad unam Dei fiducia praesumptam petitiunculam, nec injustam, ut puto, nec irrationabilem, a vobis tamen repulsus sum. Si aurum, si argentum, vel quodcunque hujusmodi quaesissemSed quid dico, quaesissem? Nam etiam non suscepi. Hoc autem unum, quod non mei, sed Dei causa, nec tam mihi, quam vobis a vobis postulavi, quid causae exstitit, quod accipere non merui? Quid enim? ergone judicatis indignum vel mihi ad petendum, vel vobis ad praebendum, ut homini christiano, quantolibet apud vos crimine accusato, postquam se purgavn creditis quod plene se purgaverit, quia hocet sic consequatur indulgentiam. 2. An igno
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is nouissimis lego: ita ut me potius
sensa ur̃a ñ intellexisse. quam uos qͥppi¬
am mali sensisse pene crediderim. De¬
inde modestiȩ uĩx frat̾na p̾sũptione
inquietare desmatis: nedum ñ ualentẽ
ꝓ se respondere rep̾henditis: magis hoc
ex caritatis inopia quã ueritatis fidu¬
cia descendere. totam ꝓ eo respondentẽ
eccłiam audiatis. Pro hunb̃to sicut ro¬
gaui. uos iterũ rogo: ut ur̃m ei cum po¬
teritis nec consilium desit. nec patroci¬

Expanded text:
vestris novissimis lego: ita ut me potius vestris novissimis lego: ita ut me potius sensa vestra non intellixisse, quam vos quidpiam mali sensisse pene crediderim. Deinde modestiae vestrae fraterna praesumptione inquietare desinatis: ne, dum non valentem pro se respondere reprehenditis, magis hoc ex charitatis inopia, quam veritatis fiducia descendere, totam pro eo respondentem Ecclesiam audiatis. Pro Humberto, sicut rogavi vos, iterum rogo; ut vestrum ei, cum poteritis, nec consilium desit, nec patroci
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo suo & olim &e mͦ dĩ
gr̃a scõ abb̃i hugoni. fr̃ Ber¬
nardus de claraualle. irreuer¬
beratum sincere dilectionis affectum.
Ad litteras uĩȩ dignationis licet quidẽ
breuiores quã cupierim. longiores ta¬
m̃ quam meruerim. rescribere largius
& debui &e uolui. s festinans nuncius ñ
ꝑmisit. Ne tam̃ uacuus omĩno rece¬
deret: pro tantis quarũ me debitorem
agnosco. has tantillas quas & uix expe¬
ctauit uelocissime reddidi. Ubi pͥmũ
breuit̾ ac ueracit̾ in sinuo antiquum
nr̃m &e dilectorem & dilectum. totis me
caritatis uscerib & susciꝑe ut catholi
fidei credo uĩx̧ confessioni: fame & opini¬
oni de scĩtate: de affectu quẽ erga uos me
habere ꝓtestatus sum ꝓpriȩ conscientiȩ
Nam quod illius sententiȩ. quȩ meȩ sĩ¬
plicitati m̾ito ut mͥ uidebat᷑ scrupulu
mouebat. oblitum uos ẽẽ fatemini. tã
libent̾ accipio: quã letus cõpendiosam
purissimȩ u̾itatis assertionẽ in litteriᷤ

Expanded text:
ilectissimo suo, et olim, et modo, Dei gratia sancto abbati HUGONI, frater BERNARDUS de Clara-Valle, irreverberatum sincerae dilectionis affectum. Ad litteras vestrae dignationis, licet quidem breviores quam cupierim, longiores tamen quam meruerim, rescribere largius et debui, et volui: sed 49 festinans nuntius non permisit. Ne tamen vacuus omnino recederet, pro tantis, quarum me debitorem agnosco, has tantillas, quas et vix exspectavit, velocissime reddidi. Ubi primum breviter ac veraciter insinuo, antiquum nostrum et dilectorem, et dilectum, totis me charitatis visceribus et suscipere ut catholicfidei, credo vestrae confessioni; famae et opinioni, de sanctitate; de affectu, quem erga vos me habere protestatus sum, propriae conscientiae. Nam, quod illius sententiae, quae meae simplicitati merito, ut mihi videbatur, scrupulum movebat, oblitum vos esse fatemini, tam libenter accipio, quam laetus compendiosam purissimae veritatis assertionem in litteris