comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
git̃. S hãc ei partẽ ꝑquã istis utit̾ sensibus nõ rñ puto cõnume¬
randã eẽ cũ sapientẽ uocamꝰ fateor me nescire. nec oĩno cuimoi
ee anima tota cõstare sapientẽ: Siqͥdẽ partẽ ista qua iltitur
sensib auune eẽ negare dm̃tis ẽ Nõ eñi ipsi occti ł aures utẽs
nescio quid aluid ꝑ oeclos sentit. Ipsũ aũt sentire sinodamus
qrte lles ura idõ dums elicui parti ammȩ restat ut corpori tͥbuatꝰ
mo abfurdĩ dici nichil interĩ m uidet᷑. dnima inquit sapietis
ꝑpurgata uirtutib &̃ eoherẽs do. sapiẽtis xia nomine digieti
E nee quiequã eiꝰ aliud decet appellare sapientẽ. s. tam̃ quasi
quedĩ ut se. pducã sordes atq excubi eqͥb se ille mnundattt quas
Eier certe parti ei anunȩ seruiunt. atq subiectȩ sut quã solã
sapuentẽ nominari decet. inqua parte subiecta &iã ipsa me no¬
riã puto habitare. Utit᷑ gͦ hac sapiẽs quasi seruo ut hee et eube¬

Expanded text:
. Sed hanc ejus partem per quam istis utitur sensibus non enim puto connumerandam esse, cum sapientem vocamus, fateor me nescire, nec omnino cujusmodi sed etiam ex anima tota constare sapientem; siquidem partem istam qua utitur sensibus, animae esse negare dementis est. non enim ipsi oculi uel aures sed nescio quid aliud per oculos sentit. ipsum autem sentire si non damus intellectui, non damus alicui parti animae. restat, ut corpori tribuatur, quo absurdius dici nihil mihi interim uidetur. — Anima, inquit, sapientis perpurgata uirtutibus et iam cohaerens deo sapientis etiam nomine digna est nec quicquam eius aliud delectat appellare sapientem; sed tamen quasi quaedam, ut ita dicam, sordes atque exuuiae, quibus se ille mundauit et quasi est, ei certe parti animae serviunt atque subjectae sunt, quam solam sapientem nominari decet. In qua parte subjecta etiam ipsam memoriam puto habitare. Utitur ergo hac sapiens quasi servo, ut haec ei jube
Abbreviated transcription (Latin):
orduie agat an p̾t̾ eũ ordine. abeo eetã gub̾nant̃. Ubioia bona sunt
inꝗ ordo nõ ẽ. Est enĩ sũma ȩqualitas que ordinẽ nichil de siderat

Expanded text:
ordine agat; an praeter eum ordine ab eo caetera gubernantur? Ubi omnia bona sunt, ordine agat; an praeter eum ordine ab eo caetera gubernantur? Ubi omnia bona sunt, inquit, ordo non est. Est enim summa aequalitas, quae ordinem nihil d
Abbreviated transcription (Latin):
cõtuli tãta mͥ m̃s eiꝰ apparuerat. ut nichil aptiꝰ uerȩ phylosophiȩ
uideretur. Itaq instituerã cũ habundaret ocio agere ut colloqͥo
Cũ gͥ memorato in loco ut cõmode᷑ potuimꝰ cõsedissemus. ego illiᷤᷤ
duobus adolescentibꝰ quã iis uobis in qui suscensuerĩ puerilit̾ de
magnis rebus agentibꝰ. tam̃ mͥ udet᷑ nõ sine ordine ꝓpitio deo
accidisse. ꝗ insermone quo uos abista łuitate de trahebam tẽpus
ita cõsũptũ ẽ ut res tanta ad alipii aduentũ dilata uideatur.
ua ꝓpt̾ qm̃ iã ei questionẽ notissimũ feci & quãtũ mea ꝓcesse¬
rimus ostendi. paratꝰ ne es licenti causã quam suscepisti excilla
tua diffinitioẽ defendere : nã memunisse ne arbitror. te ordinẽ
eẽ dixisse ꝑquẽ ds̃ ageret oĩa. P aratussũ inquit quantũ
ualeo. Quom̃ gͦ in quã agit ordine om̃ia ds̃: ita ne ut &iã se

Expanded text:
contuli, tanta mihi mens eius apparuerat, ut nihil aptius uerae philosophiae contuli, tanta mihi mens eius apparuerat, ut nihil aptius uerae philosophiae uideretur. itaque institueram, cum abundaret otio, agere, ut conloquCum igitur memorato in loco, ut commode potuimus, consedissemus, ego illis duobus adulescentibus: Quamuis uobis, inquam, suscensuerim pueriliter de magnis rebus agentibus, tamen mihi uidetur non sine ordine propitio deo accidisse, quod in sermone, quo uos ab ista leuitate detrahebam, tempus ita consumptum est, ut res tanta ad Alypii aduentum dilata uideatur. quapropter quoniam ei iam quaestionem notissimam feci et quantum in ea processerimus ostendi, paratusne es, Licenti, causam, quam suscepisti, ex illa tua definitione defendere? nam meminisse me arbitror te ordinem esse dixisse, per quem deus ageret omnia. — Paratus sum, inquit, quantum ualeo. — Quomodo ergo, inquam, a
Abbreviated transcription (Latin):
ed cũ abire cȩpissemꝰ mem̃to inquit licẽtiꝰ quã multa & quã necessa¬
ria nb̾ abste accipienda ꝑ occultissimũ illũ diuinũq ordinẽ ȩtiã
te nesciente sub ministrent᷑. Uideo inquã ⁊ ingratꝰ do nõ sũ
uosq ipsoᷤ qec adu̾titis obid ipsũ p̾sumo fore meliores ħ fuit
tantũ illo clie negotiũ meum de ordine liberii.
Nter positis de inde pauculis diebus uenit alypius.⁊ exorto
sole clarissimo inuitauit cęli netor ⁊ quantũ in illis locis hie¬
me poterat blanda tẽꝑies inpratũ descẽdere quo sepi ⁊ fami¬
liariꝰ utebam. Nobiscũ erat etiã matͣ nr̃a. cuiꝰ ingeniũ atq
inres diunas inflamatũ animũ.cũ antea cõuictu diut̃no &
diligenti cõsideratio ẽ ꝑspexerã. Tũ uͦ in quadã disputatioẽ nõ
paruȩ rei quã die natali m̃o cũ cõuiuis habui. atq inlibellum

Expanded text:
sed cum abire coepissemus: Memento, inquit Licentius, quam multa et quam necessased cum abire coepissemus: Memento, inquit Licentius, quam multa et quam necessaria nobis abs te accipienda per occultissimum illum diuinumque ordinem etiam te nesciente subministrentur. — Uideo, inquam, et ingratus deo non sum uosque ipsos, qui haec aduertitis, ob id ipsum praesumo fore meliores. — Hoc fuit tantum illo die negotium meum. LIBER SECUNDUS. Interpositis deinde pauculis diebus uenit Alypius et exorto sole clarissimo inuitauit caeli nitor et, quantum in illis locis hieme poterat; blanda temperies in pratum descendere, quo saepius et familiarius utebamur. nobiscum erat etiam mater nostra, cuius ingenium atque in resconsideratione perspexeram tum uero in quadam disputatione non paruae rei, quam die natali meo cum conuiuis habui atque in libellum
Abbreviated transcription (Latin):
cõtepnerẽ te gͥ in his luteris mis si sapientaaas a supient nõ
auĩ cõte pͥnere̾ si eã medioerit᷑ amares multo minꝰ si fatiuõ
quãtũ egͥo amares sapienꝗã nc̃ u cũ eã mutto plusꝗͣ me
ipsũ diligas. ⁊ nouerim quãtũ me diligas. Cunq ineã tantũ ꝓ¬
feceris ut iã nec qͥ usiuisim cõmodi fortuiti nec ipsiꝰ mortis ꝗ uiris
doctissimis difficillimũ ẽ horrore tenrearis quã sũmã phylose¬
phyȩ arcẽ om̃s eẽ cõfitent᷑. egoneme nõ libent̾ tͥ ętiã discipulũ
dabo. hic illa cũ blande ac religiose nunqͣm metantũ m̃titũ
eẽ dixcisse. ⁊ uiderẽ tã multa nos u̾ba fudisse ut neq scͥbenda nõ
ẽẽnt. anã libri modus eẽt neq tabulȩ reliꝗ̃ forẽt. placuit quȩsti¬
nẽ differi simul ut meo stomacho parcere̾ nã eũ plq̾uã uellem
cõmouerãt eaquȩ mͥ euom̃da in illos adolescẽtes necessario uisa st̃.

Expanded text:
temnerem te igitur in his litteris meis, si sapientiam non amares, non autem contemnerem, si eam mediocriter amares, multo minus, si tantum, quantum ego, amares sapientiam. nunc uero cum eam multo plus quam me ipsum diligas 3^ nouerim, quantum me diligas, cumque in ea tantum profeceris; ut iam nec cuiusuis incommodi fortuiti nec ipsius mortis, TUOC. uiris doctissimis difficillimum est, horrore terrearis, quam summam philosophiae arcem omnes esse confitentur, egone me non libenter tibi etiam discipulum dabo? Hic illa cum blande ac religiose numquam me tantum mentitum esse dixisset et uiderem tam multa nos uerba fudisse, ut neque scribenda non essent et iam libri modus esset neque tabulae reliquae forent, placuit quaestionem differri, simul ut meo stomacho parcerem. nam eum plus, quam uellem, commouerant ea, quae mihi euomenda in illos adulescentes necessario uisa sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Siaũ ħ ñ potest. ł m̃tis in nõcõsentiendo castitas con seruetur.
Custodiẽda ẽ aũ animi castitate.ꝙ addilectionẽ ꝓximi ꝑtinet. inno¬
centia & b̾niuolẽtia qͥ aũ addi. pietas. In nocẽtia ẽ. qua nulli noce¬
doc trinȩ religioĩs atq pietatis. nõ nͥ m̃datio uiolat᷑. cũ ipsa sũma
atq intima ueritas cuiꝰ ẽ ista doctͥna nullomͦ possit uiolari. ad ꝗͣ
citatioĩ ducatũ p̾bet ista doctrina. quȩ humanis u̾bis & corporeoꝵ sac̃¬
uulla castitate aĩ& fu̾it iuolatũ: abeat und̾ reparet᷑. Corrupta enĩ aue¬
toritate doctrinȩ : nullus aut curs aut recurs eẽ ad castitatẽ animi
potest. Cõficit᷑ gͦ ex his om̃ibꝰ hȩc sentẽtia. ut m̃datiũ qͥ nõ iuolat
doctrinã pietatis. neq ipsã pietatẽ. neq innocentiã. neq b̾niuolẽ¬
tiã. ꝓpudititia corpoĩs ammittẽdũ sit. & tam̃ siqͥsꝙͣ p̾oneret s sic amã

Expanded text:
si autem hoc non potest, vel mentis in non consentiendo castitas conservetur. si autem hoc non potest, vel mentis in non consentiendo castitas conservetur. Custodienda est autem in animi castitate, quod ad dilectionem proximi pertinet, innocentia et benevolentia: quod autem ad Dei, pietas. Innocentia est, qua nulli nocedoctrinae, religionis atque pietatis nonnisi mendacio uiolatur, cum ipsa summa atque intima ueritas, cuius est ista doctrina, nullo modo possit uiolari: ad quam citationi ducatum praebet ista doctrina, quae humanis uerbis et corporeorum sacrin illa castitate animi fuerit uiolatum, habeat unde reparetur. corrupta enim auctoritate doctrinae nullus aut cursus aut recursus esse ad castitatem animi potest. Conficitur ergo ex his omnibus haec sententia, ut mendacium, quod non uiolat doctrinam pietatis neque ipsam pietatem neque innocentiam neque beniuolentiam, pro pudicitia corporis admitt
Abbreviated transcription (Latin):
tatis causa seruanda sũt. pudititia cõporis. & castitas aĩȩ & u̾itas
doctͥnȩ. Pudicitiã corꝑis nõcõsentiente acꝑmittente aĩa nemo uolat.
iuicꝗͥ enĩ nobis inuitis. nullãq tͥbuentibꝰ potestatẽ. maiori ui cõtigit
inur̃o corpore. nuilla impudititia ẽ s ꝑmittendi potest ẽẽ aliqͣ ratio.
Consẽtio sane ad impudicitiã corporalẽ. & castitatẽ animi uiolat.
Animi qͥppe castitas ẽ inbona uoluntate. & sincera dilectioẽ. quȩ nõ
corũpitur. nͥ cũ amamꝰ atq appetimꝰ ꝗ nͣ amãdũ atq appetendũ eẽ
u̾itas docet. Custodienda ẽ gͦ sinceritas dilectioĩs dĩ & proximi
Inhac enĩ castitas aĩmi scĩficatur & agendũ qͥbꝰ possumꝰ uiribꝰ & pia
supplicatioẽ. ut cũ uiolãda appetit᷑ pudicitia corꝑis nr̃i. nec ipse aĩę
sens extremꝰ qͥ carne implicatus ẽ aliqua delectatioẽ tangatur.

Expanded text:
tatis causa seruanda sunt: pudicitia corporis et castitas animae et ueritas tatis causa seruanda sunt: pudicitia corporis et castitas animae et ueritas doctrinae. pudicitiam corporis non consentiente ac permittente anima nemo uiolat. quidquid enim nobis inuitis nullamque tribuentibus potestatem maiore ui contingit in nostro corpore, nulla inpudicitia est. sed permittendi potest esse aliqua ratio, consensio sane ad inpudicitiam corporalem etiam castitatem animi uiolat. animi quippe castitas est in bona uoluntate et sincera dilectione, quae non corrumpitur, nisi cum amamus atque averitas docet. Custodienda est ergo sinceritas dilectionis Dei et proximi; in hac enim castitas animi sanctificatur: et agendum quibus possumus viribus, et pia supplicatione, ut cum violanda appetitur pudicitia corporis nostri, nec ipse animae sensus extremus, qui carni implicatus est, aliqua delectatione tangatur;
Abbreviated transcription (Latin):
inhis ipsis maiꝰ aliqd̃ incõmodi patiat᷑. nõ solũ nõpeceat. s illud for¬
tt̾ & laudabilit̾ hoc utilit̾ & inculpabilit̾ fac̾. Quȩ au̾t sc̃itaus re¬
ligioĩsq causa seruant᷑: Cũ hȩc iuolare imuriosi uoluerit. & peccatis
minoribus nõ tam̃ miuriis alioꝵ. sicõditio ꝓponit᷑ & facultas datur
redim̾da sũt. & tẽ iã illa desinũt eẽ peccata. quȩ ꝓpt̾ gͣuiora uitanda
suscipiunt᷑. Sic̃ eñi inrebꝰ utilibus uelut pecumario alio uealiqͦ cõmod
corporali. nõuocatur dapnũ ꝗ ꝓpt̾ maiꝰ lucrũ a̾mitit᷑. sic unrebus
scĩs nõ uocat᷑ peccatũ qd ãmittit᷑. negrauiꝰ ammittat᷑. Aut si & illud
suscipiendũ eẽ. ut ampliꝰ utet᷑ Ita nemo dubitet. sic̃ nemo dubitat
cauendi maioris dãpni causa patiendũ ẽẽ qdminꝰ ẽ. Ita sũt aũt q̃ scĩ¬

Expanded text:
 illud for illud fortiter et laudabiliter, hoc utiliter et inculpabiliter facit. quae autem sanctitatis religionisque causa seruantur, cum haec uiolare iniuriosi uoluerint, etiam peccatis minoribus, non tamen iniuriis aliorum, si condicio proponitur et facultas datur, redimenda sunt. et tunc iam illa desinunt esse peccata, quae propter grauiora uitanda suscipiuntur. sicut enim in rebus utilibus, uelut in pecunia alioue aliquo commodo corporali, non uocatur damnum, quod propter maius lucrum amittitur, sic et in rebus sanctis non uocatur pecsuscipiendum esse, ut amplius euitetur, ita nemo dubitet, sicut nemo dubitat cauendi maioris damni causa patiendum esse quod minus est. Ista sunt autem, quae sancti
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplũ dĩ eẽ cȩꝑunt. ꝗ xͥanis oĩbꝰ apłs ita dic̃. Nescitis quia tẽplũ dĩ
estis & sp̃c di habitat in uobis: Quisqͥs tẽplũ dĩ corruperit. coirũplt̃
qͥbꝰ in uiria fit hominibꝰ impsis uitȩ huiꝰ cõmodis. siue qͥbꝰ se ipsi ho-¬
mines corrũpũt & nulli iuto nocẽt. Om̃ia gͦ ista peccata. & si iuc
tẽꝑali uitȩ ad aliꝗͣ delectationẽ ł utilitatẽ uident᷑ cõsulere. Nã nullꝰ
aliquid hoꝵ alio ꝓposito acfine cõmittit. tam̃ adillã uitã quę sẽpi¬
terna ẽ implicato ᷤ oĩbꝰ modis impeduit. Hoꝵ aũt alia sũt quȩ soloᷤ
facientes impediũt. alia quȩ eos &̃ inqͥb̃ fuit. Nã illa quȩ utili-¬
tatis ad hãc uitã ꝑtinentis gr̃a seruant᷑. Cũ auferunt᷑ ab iniuriosis. illi
soli peccãt. ⁊ auita ȩt̾na impediunt᷑ qͥ ea faciu̾t. nõ hii qͥbiis fatiuN⁊.
taq &̃ si ea biaufemi qͥsq cõsenuat. ł ne fatiat aliqđ mali. ł ne¬

Expanded text:
stolus ita dicit: nescitis quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? quisquis templum dei corruperit, corrumpet iquibus iniuria fit hominibus in ipsis uitae huius commodis siue quibus se ipsi homines corrumpunt et nulli inuito nocent, omnia ergo ista peccata, etiamsi huic temporali uitae ad aliquam deleclam vitam, quae sempiterna est, implicatos omnibus modis impediunt. Horum autem alia sunt quae solos facientes impediunt, alia quae eos etiam in quibus fiunt. Nam illa quae utilitatis ad hanc vitam pertinentis gratia servantur, cum auferuntur ab injuriosis; illi soli peccant, et a vita aeterna impediuntur, qui ea faciunt, non ii quibus faciunt. Itaque etiamsi ea sibi auferri quisque consentiat, vel ne faciat aliq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtineat aut quã ei nesse ñ expedit. ñ testẽ s ꝓditorẽ reqͥrit. Itaq
si & m̃uaris afalso fortasse testimonio alienꝰ eris. s am̃datio ꝓfecto
nõ eris. Saluo gͥ eo qͥ falsũ testimoniũ dicere nunꝗ licet. querit᷑ utrum
liceat aliquo̾ m̃tiri. Aut sifalsũ testimoniũ ẽ om̃e m̃datiũ. uidendũ
ẽ utrũ ammittat cõpensationẽ. ut dicat᷑ uitãdi maioris peccati gra sic̃
illud ꝗ scͥptũ ẽ. Honora patrẽ & matrẽ. rapiẽte offitio fortiore cõtep¬
nit᷑. Und̾ ultimũ sepult̾e honorẽ patri ꝓhibet᷑ exsoluere. qui ab ipso

Expanded text:
pertineat, aut quam ei nosse non expedit; non testem, sed proditorem requirit. Itaque pertineat, aut quam ei nosse non expedit; non testem, sed proditorem requirit. Itaque si ei mentiaris, a falso fortasse testimonio alienus eris, sed a mendacio profecto non eris. Saluo igitur eo, quod falsum testimonium dicere numquam licet, quaeritur, utrum liceat aliquando mentiri. aut si falsum testimonium est omne mendacium, uidendum est, utrum admittat conpensationem, ut dicatur uitandi maioris peccati gratia. sicut illud, quod scriptum est: honora patrem et matrem, rapiente officio potiore contemnitur: unde ult
Abbreviated transcription (Latin):
loquunt᷑ m̃datiũ. falsã iusticiã p̃tendendo. nec mnpęnitentia cõfitẽdo
peccata. Nã defalso testimonio qd indecẽ p̾ceptis legis positũ ẽ nullomͦ
quidẽ cõtendi potest dilectionẽ u̾itatis incord̃ seruãdã. & ꝓferendum
fals ũ adeũ apud ꝗͣ dr̃ testimoniũ. Cũ en̾i dõ tantũ dr̃. Tuc̃ tantũ in
corde u̾itas amplectenda ẽ. Cũ aũ homini dr̃ & ore corpoĩs uerũ ꝑfe
rendũ ẽ quia hõo nõ ẽ cordis inspector s plane de ipso testimonio ñ
absurd querit᷑ ap̃ quẽ qͥsq sit testis nõ enĩ ap̃ qͦscunq loqͥm᷑ testes
sum. s ap̃ eoᷤ qͥb expedit & debet̾ ꝑnoᷤ cognoscere aut credere ueri
tatẽ sicuti ẽ uidex. ne inuidicãdo erret: aut qͥ docet᷑ doctrina reli-¬
giois ne eiret infide. aut ipsa doctoris auctoritate subut fluctuet.
ũ aũt ilł te int̾rogat aut uult exte aliꝗ nosse. qͥ eã rẽ querit q̃ ñ adeũ

Expanded text:
loquuntur mendacium; falsam justitiam praetendendo, nec in poenitentia confitendo peccata. 36. Nam de falso testimonio, quod in decem praeceptis Legis positum est, nullo modo quidem contendi potest dilectionem veritatis in corde servandam, et proferendum falsum ad eum apud quem dicitur testimonium. Cum enim Deo tantum dicitur, tunc tantum in corde veritas amplectenda rendum est, quia homo non est cordis inspector. sed plane de ipso testimonio non absurde quaeritur apud quem quisque sit testis. non enim apud quoscumque loquimur, testes sumus, sed apud eos, quibus expedit et debetur per nos cogntatem: sicuti est judex, ne in judicando erret; aut qui docetur doctrina religionis, ne erret in fide, aut ipsa doctoris auctoritate dubius fluctuet. Cum autem ille te interrogat, aut vult ex te aliquid nosse, qui eam rem quaerit quae non ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
rentibꝰ. nemo tam̃ potest dicere ħ se aut in exẽplo aut inu̾bo scriptu¬
rarũ inuenire. ut diligẽdũ ł nõ odio habendũ ullũ m̃datiũ uideat᷑.
s uitedũ m̃tiẽdo faciendũ eẽ ꝗ oderis. ut qd ampliꝰ detestandũ ẽ deui

Expanded text:
rentibus: nemo tamen potest dicere, hoc se aut in exemplo aut in verbo Scripturentibus: nemo tamen potest dicere, hoc se aut in exemplo aut in verbo Scripturarum invenire, ut diligendum vel non odio habendum ullum mendacium videatur; sed interdum mentiendo faciendum esse quod oderis, ut quod amplius detestandum est d
Abbreviated transcription (Latin):
aut abillo malo nr̃o qd hui mortalitatis adhuc pellib inuoluti. cor nõ
tota sententia sic̃ dictũ ẽ.custodiẽs u̾bũ fili aꝑditioẽ lõge aberit.
De ipsa dictũ ẽ u̾itate ꝑꝗͣ facta sũt oĩa. q̃ incomutabilr̾ semꝑ manet.
qũo doctrina religiois adeã cõtẽplandã ꝑducere nititur. Potest ui¬
deri adħ eẽ dictũ. & nichil falsi deore ipsiꝰ ꝓcedit. ut nichil falsi ꝗ
ad doctrinã ꝑtinet dicat. Quod m̃datii gen nulla om̃ino cõpẽsatiõe
sub eundẽ. penitq᷑ ac p̾cipue deuitandũ ẽ. Ut sic̃ ꝗͥ dictũ ẽ nichil falsi.
absurde accipit᷑ sinõ ad om̃e m̃datiũ referat᷑. sic qͥ dictũ ẽ de ore ipsiꝰ.¬
putat ẽẽ uĩtiendũ. hec certe oiñis disputatio quã uis alt̾net. aliis asse¬
rentibꝰ nunꝗͣ eẽ m̃tiendũ. adħ ꝙ diuina testimonia recitantibꝰ. aliis
cõtradicentibꝰ & int̾ ipsa u̾ba diuinoꝵ te stimonioꝵ m̃datio locũ que¬

Expanded text:
aut ab illo malo nostro, quod hujus mortalitatis adhuc pellibus involuti, cor nosttota sententia, si quod dictum est, Excipiens verbum filius a perditione longe aberit, de ipsa dictum est Veritate per quam facta sunt omnia, quae incommutabilis semper manet; quoniam doctrina religionis ad eam contemplandam perducere nititur, potest uideri ad hoc esse dictum: et nihil falsi de ore ipsius procedit, ut nihil falsi, quod ad doctrinam pertinet, dicat. quod mendacii genus nulla omnino conpensatione subeundum penitusque ac praecipue deuitandum est. aut si quod dictum est \'nihil falsi\', absurde accipitur, si non ad omne mendacium referatur, quod dictum est de ore ipsiuputat esse mentiendum. 38. Haec certe omnis disputatio quamvis alternet, aliis asserentibus nunquam esse mentiendum, et ad hoc divina testimonia recitantibus; aliis contradicentibus, et inter ipsa verba divinorum testimoniorum mendacio locum quae
Abbreviated transcription (Latin):
ore ipsiꝰ ꝓcedit. dic̃ aliqͥs nõ alias accipiendũ eẽ ꝙ positũ ẽ. excipiẽs u̾bũ
filiꝰ. nͥ u̾bũ dĩ qd ẽ u̾itas. Ergo excipiẽs u̾itatẽ filiꝰ aꝑditioẽ longe ab¬
erit. refert᷑ ad illud qđ dictũ ẽ ꝑ desõs qͥ locunt᷑ m̃datiũ. Quod uͦ seqͥt᷑.
excipiẽs aut̃ excipit illud s. ꝗͥ aliud insinuat. nisi ꝗ apłs dicit. Opꝰ aut̃
suũ ꝓbet unꝗsq & tc̃ uisemetipso głam ħt & ñ in alto. Qui enĩ exccipit
u̾bũ idt u̾itatẽ. ñ s s ut hominibꝰ placeat. ñ eã custodit cũ eis uidet
placeri posse m̃datio. Qui aũ excipit s. nichil falsũ deore ipsiꝰ ꝓce¬
dit. qͥa x̃ cũ placet hominibꝰ mͣdatiũ. nõm̃tit᷑ ilł qͥ u̾itatẽ. nõ dequa illiꝰ
s dequa deo placeret excepit s. Itaq nõ ẽ cur hic dicat᷑ om̃s qͥdẽ ꝑdet qͥ

Expanded text:
 dicit aliquis, non aliud hic accipiendum esse quod positum est, Excipiens verbum filius, nisi verbum Dei, quod est veritas. Ergo, Excipiens veritatem filius a perditione longe aberit, refertur ad illud quod dictum est, Perdes omnes qui loquuntur mendacium. Quod vero sequitur, Excipiens autem excipit illn in altero? qui enim excipit uerbum, id est ueritatem non sibi sed ut homnibus placeat, non eam custodit, cum eis uidet placeri posse mendacio. qui autem excipit sibi, nihil falsum de ore ipsius procedit, quia etiam cum placet hominibus mendacium, non mentitur ille, qui ueritatem, non de qua illis, sed de qua deo placeret, excepit sibi. itaque non est, cur hic dicatur: omnes quidem perdet, qui
Abbreviated transcription (Latin):
oporteat accipi. qd facile in aliã partẽ duceret᷑. nͥ exe̾plo reuocaret᷑.¬
Sic gͥ qđ scͥptũ ẽ. Os aũt qđ m̃tit᷑ occidit animã. de quo ore diã it querit᷑
lerũq enĩ sc̃ͥpt̾a cũ osdicit cõceptaculũ ipsũ cordis significat. ubi pla
cui placet m̃datiũ. Possit aũt nõ corde m̃tiri.qͥꝑuocẽ aliud quã ẽ
inanimo ita ꝓfert ut maioris mali euitãdi causa malũ se ammitt̾e
nou̾it. cui tam̃ utrũq displiceat. & qͥ ħ asserũt ita dicũt & illud in

Expanded text:
oporteat accipi, quod facile in aliam partem duceretur, nisi exemplo revocaretoporteat accipi, quod facile in aliam partem duceretur, nisi exemplo revocaretanimam, de quo ore dixerit, quaeritur. plerumque enim scriptura cum os dicit, conceptaculum ipsum cordis significat, ubi placcui placet mendacium, possit autem non corde mentiri, qui per uocem aliud quam est in animo ita profert, ut maioris mali euitandi causa malum se admittere nouerit, cui tamen utrumque displiceat. et qui hoc asserunt, ita d
Abbreviated transcription (Latin):
quã eoc necessitate faciamꝰ. Itẽ dictũ ẽ apłis ut nichil secũ portantes
inua. ex euãgłio uiuerẽt. & quodã loco &̃ ipse dñs significauit cur
hoc dix̃it. cũ addidit. dignus ẽ enĩ oꝑariꝰ mercede sua. Ubi satis ostẽ¬
dit ꝑmissũ ħ eẽ nõ uissũ. neforte qͥ ħ faceret ut moꝑe ꝑdicatioĩs u̾bi
aliquid ab eis qͥbꝰ p̃dicaret uiusꝰ huiꝰ uitȩ sumeret. ⁊ illicitũ aliquid
sefacere arbitraret᷑. Posse tam̃ laudabiliꝰ nõ freri. in apło paulo satis
demonstratũ ẽ. qui cũ diceret. cõmunicet auͣt qui catehis at u̾bo. ei
u̾bũ p̃dicat᷑ ostenderet: S tam̃ ego inqͥd. nõsũ us hac potestate. Po¬
testatẽ ego dedit dñs cũ ista diceret. nõ imꝑio cõstrin&̾. Itaq plerũq
inu̾bis intelligere nõualentes. in factis scoꝵ colligimꝰ quẽ admodũ

Expanded text:
quam ex necessitate faciamus. Item dictum est apostolis, ut nihil secum portantes quam ex necessitate faciamus. Item dictum est apostolis, ut nihil secum portantes in uia ex euangelio uiuerent. et quodam loco etiam ipse dominus significauit, cur hoc dixerit, cum addidit: dignus est enim operarius mercede sua. ubi satis ostendit permissum hoc esse, non iussum, ne forte qui hoc faceret, ut in opere praedicationis uerbi aliquid ab eis, quibus praedicaret, in usus uitae huius sumeret, inlicitum aliquid se facere arbitraretur. posse tamen laudabilius non fieri in apostolo Paulo satis demonstratum est. qui cum diceret: communicet autem qui catechizatur uerbum ei, dicaret, ostenderet: Sed tamen ego, inquit, non sum usus hac potestate . Potestatem ergo dedit Dominus, cum ista diceret, non imperio constrinxit. Ita pleraque in verbis intelligere non valentes, in factis sanctorum colligimus quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitẽ. & ħ utiq amalo. sic̃ diclũ ẽ. ꝗ aũ ampli ẽ. amalo ẽ. ñ tam̃
suo s eoꝵ infirmitatis qͥbꝰ &̃ sic fide̾ fac̃e conabat᷑. Nã ꝗ loquẽs
uirass dũ nõ scͥberet. nescio utrũ aliqua de illo sc̃pt̾a narrauerit.
bentib sed qͥa p̃cepti uolati reũ paulũ p̾sertĩ inepistolis cõscͥptis
atq editis ad sp̃alem uitã salutẽq ppłoꝵ nefas ẽ dicere : Intelligẽ¬
dũ ẽ illud ꝗ positũ ẽ. omino adhoc positũ. ut quantũ uite est nõ
affectes. nõ ames. nõ quasi ꝓbono cũ aliqua delectatioe appetas uis¬
uirandũ.sic̃ illud uolite cogitare decrastino. & uolite cogitare itaq
qͥ manducetis & quid bibatis. & quid induamini. Cũ aut̃ uidemꝰ &
ipsũ dnm habuisse loculo quo ea quȩ dabant᷑ mittebant᷑. ut seruari
possẽt adus ꝓtep̃r necessarios. & ipsos apłos ꝓcurasse multa fratrũ
nichil oꝑis nr̃i tẽporaliũ adipiscendoꝵ amore ł timore egestatis tan¬

Expanded text:
n tamen suo, sed eorum infirmitatis, quibus etiam sic fidem facere conabatur. Nam quod loquens jurasset, dum non scriberet, nescio utrum aliqua de illo Scriptura narraveritbentibus. Sed quia praecepti violati reum Paulum, praesertim in Epistolis conscriptis atque editis ad spiritualem vitam salutemque populorum nefas est dicere; intelligendum est illud quod positum est, omnino, ad hoc positum, ut quantum in te est, non affectes, non ames, non quasi pro bono cum aliqua delectatione appetas jusum. 29. Sicut illud, Nolite cogitid manducetis et quid bibatis et quid induamini. cum autem uidemus et ipsum dominum habuisse loculos, quo ea quae dabantur mittebantur, ut seruari possent ad usus pro tempore necessarios, et ipsos apostolos procurasse multa fratrum nihil operis nostri temporalium adipiscendorum amore uel timore egestatis tam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ait ꝑcute maxillã alt̾am. s ꝑcutiat te dñs inꝗ paries d̾albate
& tu sedeᷤ uidicare me scdin łgẽ. & cõtra legẽ iubesme ꝑcuti. Altissi¬
me intuẽs sac̃dotiũ uidȩoꝵ iã tał factũ fuisse. ut. nn̾e forinsecꝰ niteret.
intrin secꝰ aũt luteis cõcupiscẽtiis sorderet. ꝗ tͣnsiturũ eẽ uindicta dñi.
udebat inspũ. cũ illud diceret. s tam̃ corparatũ habebat. nõ solum

Expanded text:
Percutiet te Dominus inquit, paries dealbate: et tu sedes judicare me secundum legem, et contra legem jubes me percuti ? altissime intuens sacerdotium Judaeorum jam tale factum fuisse, ut nomine forinsecus niteret, intrinsecus autem luteis concupiscentiis sorderet; quod transiturum esse vindicta Domini videbat in spiritu, cum illud diceret: sed tamen cor paratum habebat, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ facta inuenies qͥbꝰ istã regulã deroges. ⁊ affirmare p̃suma.
ad figurã aliꝗͣ ñ eẽ redigenda: his gͦ exceptis ea q̃ innouo testa¬
m̃to ascĩs facta sũt. ubi moꝵ em̃datoꝵ eiudẽtissima cõm̃datio ẽ.
ualfit ad exẽplar intelligẽdarũ seͥpt᷑aꝵ. q̃ inp̃ceptis detect&e sũt.

Expanded text:
quae facta inuenies, quibus istam regulam deroges et adfirmare praesumas quae facta inuenies, quibus istam regulam deroges et adfirmare praesumas ad figuram aliquam non esse redigenda? — his ergo exceptis ea, quae in nouo testamento a sanctis facta sunt, ubi morum imitandorum euidentissima commendatio est, ualeant ad exe
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ dat̃ locũ. frustra querimꝰ qua exeam. Tenendũ ẽ enĩ oĩmꝰ¬
p̃ceptũ dĩ. ⁊ uoluntas dĩ uihis qͣ tenendo p̃ceptũ eiꝰ passi fuerimꝰ. equo
animo sequenda. Siaũ relaxat᷑ aliquis exit̾. ñ ẽ intali causa recu¬
utã moresq iustoꝵ. Utsiforte occultũ ẽ ꝗͣ admodũ accipiẽdũ
sit q p̃cipitur. infactis uistoꝵ intelligat᷑. Exceptis itaq his fatiꝰ
que potest qͥsq ad allegoricã significationẽ refeire. ꝗͣ uis gesta
eẽ nemo ambigat. sic̃ sũt fe re onũia inlibris uet̾ĩs testamenti.
Quis eni aliꝗͥ ibi audeat affirmare. nõ ꝑtinere ad figuratã pͥnuntia
ꝓdigia nata sũt. ut ad significationẽ aliquẽ ducarł animũ. Duo ta¬
mͣ testa m̃ta. signaficare asserat. & bͥneficiũ illud mirabł qđ ds̃
pȩnãq uindictȩ cũ initinere peccassẽt infigura cõtigisse dicat.¬

Expanded text:
nullum dant locum, frustra quaerimnullum dant locum, frustra quaerimpraeceptum Dei, et voluntas Dei in iis quae tenendo praeceptum ejus passi fuerimus, aequo animo sequenda: si autem relaxatur aliquis exitus, non est in tali causa recuuitam moresque iustorum, ut, si forte occultum est, quemadmodum accipiendum sit quod praecipitur, in factis iustorum intellegatur. exceptis itaque his factis, quae potest quisque ad allegoricam significationem referre, quamuis gesta esse nemo ambigat — sicuti sunt fere omnia in libris ueteris testamenti; quis enim ibi aliquid audeat adfirmare non pertinere ad figuratam praenuntiprodigia nata sunt, ut ad significationem aliquam ducant animum duo tamen testamenta significare asserat et beneficium illud mirabile, quodpoenamque uindictae, cum in itinere peccassent, in figura contigisse dica
Abbreviated transcription (Latin):
nes ab hoiret hac detestãtur muniat hominẽ. Utrũ ⁊ħ genere mẽ¬
tiendũ sit. sitalis fiat inuria ꝑm̃datiũ. quȩ nõ sit in eo genere u¬
munditiȩ dequo nc̃ aguꝰ alia questio ẽ. Nõ enĩ iã demendatio quȩ¬
ut illa ab alt̾o inmunditia repellat᷑. qđ nullomͦ putauerim. ꝗͣ ꝗͣ¬
ꝓponãt᷑ lussimȩ in uiriȩ. ueluti eͣ illa ꝗͣ d̾ uno modio amisso supra
cõmemoraui. ⁊ multum ꝑt̾berł. utrũ nõ deb̾amꝰ facere cui quam.
ł talẽ inuriã. siea potest aliꝰ ne stuprũ patiat᷑ defendi aut muniri.
dũ sit &̃ si ineuitabiliᷤ cõditio ꝓponat᷑. ut aut ħ faciamꝰ. aut stuprũ
patiam᷑. ł aliꝗͣ excecrabilẽ inquinationẽ. & sim̃tiẽdo nulli faciamꝰ
in uiriã. Dequare patebit aliqͥs cõsideratioĩ locus. sip̾us diuinas
auctoritates quȩ m̃datiũ ꝓhibet̃. diligẽter discutiam. Si em̃ ipse

Expanded text:
nes abhorrent ac detestantur, muniat hominem, utrum et hoc genere mennes abhorrent ac detestantur, muniat hominem, utrum et hoc genere mentiendum sit, si talis fiat iniuria per mendacium, quae non sit in eo genere inmunditiae, de quo nunc agimus, alia quaestio est; non enim iaut illa ab altero immunditia depellatur. Quod nullo modo putaverim: ponantur levissimae injuriae, veluti est illa quam de uno modio amisso supra commemoravi; et multum perturbent, utrum non debeamus facere cuiquam vel talem injuriam, si ea potest alius, ne stuprum patiatur, defendi aut muniri. dicio proponatur, ut aut hoc faciamus aut stuprum patiamur uel aliquam execrabilem inquinationem, etiamsi mentiendo nulli faciamus iniuriam. De qua re patebit aliquis considerationi locus, si prius diuinas auctoritates, quae mendacium prohibent, diligenter discutiamus. si enim ipsae
Abbreviated transcription (Latin):
obsit alti : quã ius nõ adinmunditiã corporalẽ. Quartũ qđ fit so¬
la m̃tiendi fallendiq libidĩe̾.ꝙ uerũ m̃datiũ ẽ. Quintũ quod fit
placendi cupiditate desuaui loquio. his om̃ibꝰ penitꝰ eutatiꝰ atq
reiectis: sequit᷑ secactũ genꝰ qd ⁊ ñulli obest. & ꝓdest alicui. Uelud¬
solũ iustũ atq umocentẽ s ⁊ reũ. qͥa xͥ anȩ disciplinȩ sit. ut neq¬
decuiꝰquã correctione desꝑet᷑. neq cuiquã penitendi adit̾ꝰ int̃cludat᷑
D eqͥbꝰ duobꝰ generib quȩ solet̃ habere magnã cõtrouersiã satis trac¬
tauimꝰ. & qub placeret ostẽdinꝰ. suscipiendiᷤ incõmoditatibꝰ q̃ ho¬
ta eat eã ꝗͣ suꝑiꝰ cõmemorauimꝰ. Nã ẽ noͣ lotis i anibꝰ manduea¬
re inmunditiam pd̾cabat udȩi. Aut si & hac̃ qͥsquã inmundici ã
uocat. nõ tam̃ talẽ ꝓqua euitanda mͣtiendũ sit. Si aũt m̾datiũ
tał ẽ q alicu faciat inuiriã. &̃ si abhac inmunditia quã om̃s homi¬

Expanded text:
it corporalem. quartum, quod fit sola mentiendi fallendique libidine, quod merum mendacium est. quintum, quod fit placendi cupiditate de suauiloquio. his omnibus penitus euitatis atque reiectis sequitur sextum gensolum justum atque innocentem, sed et reum; quiaintercludatur. de quibus duobus generibus, quae solent habere magnam controuersiam, satis tractauimus et quid nobis placeret ostendimus, ut suscipiendis incommoditatibus, quae hotaxat ea, quam superius commemorauimus. nam etiam non lotis manibus manducare inmunditiam putabant iudaei. aut si et hanc quisquam inmunditiam uocat, non tamen talem, pro qua euitanda mentiendum sit. si autem mendacium tale est, quod alicui faciat iniuriam, etiamsi ab hac inmunditia, quam omnes homi
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ sodoma dr̃ incõparatioẽ scelerũ ppłi ifrł: & adhac̃ regulã dirigũt om̃ĩa
m̃datia qͣproferuit᷑ d̾uet̾ibꝰ libris. nec rep̃hẽsa inuenũit᷑. ł rep̃hendi nͣ posst.
ut aut indole ꝓficiẽteꝰ & spe approbẽt᷑. aut significauoĩs alicuiꝰ causa ñ sit̃
om̃mo mͣdatia. Q id̾o delibris noui testam̃ti exceptis figuratis signafi¬
catioibꝰ dñi. siuitã moresq scoͣꝵ ⁊ facta ac dicta cõsideres. nichil tale ꝓfer¬
ri potest. q adunitationẽ ꝓuocet m̃tiendo. Simulatio it petri & barna

Expanded text:
in comparatione scelerum populi Israel . Et ad hanc regulam dirigunt omnia in comparatione scelerum populi Israel . Et ad hanc regulam dirigunt omnia mendacia quae proferuntur de veteribus Libris, nec reprehensa inveniuntur, vel reprehendi non possunt, ut aut indole proficientium et spe approbentur, aut significationis alicujus causa non sint omnino mendacia. 8. Et ideo de libris Novi Testamenti, exceptis figuratis significationibus Domini, si vitam moresque sanctorum et facta ac dicta consideres, nihil tale proferri potest, quod ad imitationem provocet mentiendi. Simulatio namque Petri et Barna
Abbreviated transcription (Latin):
ait in pͥmis ponẽs. Qua ꝓpt̾ dp̾onente ᷤ m̃datiũ : loqͥmini u̾itatẽ
Nec q̃ due tĩbꝰ libris m̃datioꝵ exempla ꝓlata suͣt teirere se dicũt: ubi
qͥeqͥd gestũ ẽ figurate accipi potest. ꝗͣuis reu̾a cõtig̾it. Quicqͥd aũ
figurate fit aut drͣ . ñ ẽ m̃datiũ. Onũs em̃ enuntiatio. adid qđ enun¬
tiat referenda ẽ. O m̃e auͣt figurate.aut fictũ. eut dictũ. ħ enun¬
ta sũt de illi ꝓpħice gessisse atq diacisse. nec minꝰ ꝓpħice eis accidisse.
q̃cunq siͤ accidr᷑ ut eodẽ ꝓpħico spũ memoriȩ litt̾isq mandanda un-¬
dicarent̾. De obsteͬricibꝰ aũt quia ñ ea possũt dicẽ ꝓpħico spũ signi¬
nescientibꝰ q ꝑeas actũ ẽ significauit. ꝓ gͣdu suo dicũt approbatas
& remuneratas ado. Qui eni nocẽdi causa mͣtiri solet. si & cõsulẽdi
causa mͣtiat᷑ multũ ꝓfecit. s aliud ẽ ꝗ ꝑse ipsũ laudabile ꝓponit᷑. Alit̾

Expanded text:
e de veteribus Libris mendaciorum exempla prolata sunt, terreri se dicunt; ubi quidquid gestum est, figurate accipi potest, quamvis revera contigerit: quidquid autem figurate fit aut dicitur, non est mendacium. Omnis enim enuntiatio, ad id quod enuntiat, referenda est. Omne autem figurate aut factum aut dictum hoc enunta sunt de illis, prophetice gessisse atque dixisse: nec minus prophetice eis accidisse, quaecumque sic acciderunt, ut eodem prophetico Spiritu memoriae litterisque mandanda judicarentur. De obstenescientibus quod per eas actum est significavit, pro gradu suo dicunt approbatas et remuneratas a Deo. Qui enim nocendi causa mentiri solet, si jam consulendi causa mentiatur, multum profecit. Sed aliud est quod per se ipsum laudabile proponitur, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
dicia corꝑalis nemo it aliꝗͣ fieri imnmundũ dic̃. si occidat᷑ aut mittat᷑ in
carcerẽ. aut inuiclis hat᷑. aut flagellet᷑. cętisq torm̃tis & cruciatibꝰ af

Expanded text:
ditia corporalis. Nemo enim aliquem immundum fieri dicit, si occidatur, aut mittatur in ditia corporalis. Nemo enim aliquem immundum fieri dicit, si occidatur, aut mittatur in carce
Abbreviated transcription (Latin):
si suum uellet a̾utt̾e. Ut eñĩ salua diligẽtiore inqͥsitione. interĩ ẽcedã
gͣuiꝰ eẽ stuprũ ꝗͣ ñficationẽ. illud tam̃ ipsiꝰ erat. illud alienũ factũ. ꝗͣ¬
uis id ipse ꝑpeteret᷑. Cuiꝰ aũt factũ. eiꝰ ⁊ peccatũ. Quã ius enĩ gͣuiꝰ sit
homicidiũ ꝗ furtũ. peiꝰ est tam̃ facẽ furtũ ꝗͣ pati homicidiũ. Itoq siciuꝗ
p̃poneret᷑ ut si furtũ facẽ nollet int̾ficeret᷑. ħ ẽ cõmitteret᷑ meͦst homici-¬
diũ. qͥa utrũq uitare nõ posset. id euitaret potiꝰ ꝗ suũ pecc̾tũ esset.
ꝗͣ ꝗ alienũ. nec ideo & illud eiꝰ fieret. qͥa ineũ comitteret: Ex qͥa id pos¬
sẽt eiutare : si suũ uellet amittere. Uotꝰ itaq huiꝰ qͣstioĩs nodꝰ ad ħ
adducit ut q̃rat᷑ : utrũ alienũ nullũ peccatũ ꝗͣ uis inte comissũ tͥ im¬
pute t̃. si liuori tuo peccato idpossis uitare nec facis. an excepta oĩs inmun-¬

Expanded text:
s, quod alienum. ut enim salua diligentiore inquisitione interim concedam grauius esse stuprum quam turificationem, illa tamen ipsius erat, illud alienum factum, quamuis id ipse perpeteretur; cuius autem factum, eius et peccatum. quamuis enim grauius sit homicidium quam furtum, peius est tamen facere furtum quam pati homicidium. itaque si cuiquam proponeretur, ut, si furtum facere nollet, interficeretur, hoc est committeretur in eum homicidium, quia utrumque euitare non posset, id euitaret potius, quod suum peccatum esset, quam quod alienum. nec ideo et illud eius fieret, quia in eum committeretur et qset evitare, si suum vellet admittere. 15. Totus itaque hujus quaestionis nodus ad hoc adducit, ut quaeratur utrum alienum nullum peccatum, quamvis in te commissum, tibi imputetur, si leviore tuo peccato id possis evitare, nec facis; an excepta est omnis immun
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi ꝓficientibꝰ assid uitas eiꝰ ꝑmittenda sit. Dictũ ẽ it iã de obste tricibꝰ
aegiptus. q̃ de uidole ad meli ꝓfitiendi m̃tientes approbatȩ sut. qͥ a
nõ nullꝰ gͣdus ẽ ad diligẽdã uerã ac sẽpit̾nã salutẽ. Cũ qͥsq miscditer
&̃ ꝓalicuiꝰ ꝗͣuis mortali salute m̃titur. Itẽ qd scͥptũ ẽ. Perde os qͥ loquũt᷑
m̃datiũ. Aliꝰ diȩ̃. N ullũ hic exceptũ eẽ m̃datiũ. s oẽ dap̃natũ dlt̃a dic̃¬

Expanded text:
ipsis proficientibus assiduitas ejus permittenda sit. Dictum est enim jam de obstetricibus Aegyptiis, quod de indole ad melius proficiendi mentientes approbatae sunt: quia nonnullus gradus est ad diligendam veram ac sempiternam salutem, cum quisque miser alicujus quamvis mortali salute mentitur . 35. Item quod scriptum est, Perdes omnes qui loquuntur mendacium: alius dicit nullum hic exceptum esse mendacium, sed omne damnatum. Alius dic
Abbreviated transcription (Latin):
nichil ꝓderit. ⁊ adetractatioẽ linguȩ parcite qm̃ responsũ obs¬
curũ inuacuũ nõ obit. os aũt qđ m̃titur occidit animã. Uidet᷑ gͦ
his minari qui obscurũ putãt & secretũ eẽ qͥ corde agitãt atq
u̾sat̃. tã uͦ clarũ ostẽde uoluit ħ ẽẽ auribꝰ dĩ. ut g̃ tu multum
eũ appellau̾it. Manifeste &̃ ineuãgłio inuenimꝰ os cordi̾. ut unꝰ
loco & corporis & cordis os dñs cõme morasse inueniat᷑. ubi ait.¬

Expanded text:
e parcite: quoniam responsum obscurum in vacuum non ibit. Os autem quod mentitur, occidit animam . Videtur ergo his minari, qui obscurum putant et secretum esse quod corde agitant atque versant. Tam vero clarum ostendere voluit hoc esse auribus Dei, ut etiam tumultum eum appellaverit. 32. Manifeste etiam in Evangelio invenimus os cordis; ut uno loco et corporis et cordis os D
Abbreviated transcription (Latin):
tũ m̃uendo tecxisse. Nõ eni qͥsꝗͣ peccat ab cõdedo rẽ suã. ꝗͣ tunet
amittere. S si ꝓpt̾ẽa nõ peccamꝰ m̃tiendo qͥa uulliꝰ pece̾tũ te gt̃s. &
sitũ ẽ. nefurtũ fecĩs. ibi positũ ẽ nefalsũ testimoniũ diãis. Cũ gͦ sĩgła
ꝓhib̾antur. cur falsũ testimoniũ tũc ẽ culpabile sifurtũ tegat. ł aliꝗ
aliud peccatũ. si aũ nulla defensioẽ peccati ꝑse ipsũ fiat ñ ẽ culpab¬
le. cũ ipsũ furtũ ꝑse culpabił sit. & cęt̾a peccata: An occultare¬

Expanded text:
dendo rem suam, quam timet amittere. Sed si propterea non peccamus mentiendo, quia nullius peccatum tegentes, et situm est, Ne furtum feceris; ibi positum est, Ne falsum testimonum dixeris . Cum ergo singula prohibeantur, cur falsum testimonium tunc est culpabile, si furtum tegat, vel aliquod aliud peccatum; si autem nulla defensione peccati per se ipsum fiat, non est culpabile, cu
Abbreviated transcription (Latin):
siue alibi. nõ ẽ dicendũ cũ quesitũ fu̾it. utrũ ibisit aõ sit. nõ
dico qd queris. S dicendũ scio ubisit. s nunꝗ monstrabo. Nam
si dimno loco ñrespondeaᷤᷤ. ⁊ te ñ eẽ ꝓditurũ fatearis. tale ẽ aesi
cundẽ locũ digito ostendas mouet᷑ em̃ c̃ta suspicio. Siau̾t p̾mo
fatearis te scipͥre ubisit s nõ dicere. potest fortasse ab illo loco
inqͥsitor au̾ti. ⁊ tͥ iã incũbere ut ubi ẽ ate ꝓdat᷑. ꝓqua fide atq
humanitate qͥcqͥd fortit᷑ tuleris. nõ solũ nõ culpabile. s &̾ laudabi¬
le iudicat᷑. exceptis dũ taxat his. quȩ si pass fuerit hoo nõ fortit.
s impudice acturpit᷑ pati dr̃. Hoc ẽ eñi ultimũ m̃datiũ. dequo
diligentiꝰ tractandũ ẽ.Nãpͥmũ ẽ adeuitãdũ capitał m̃datiũ lõ¬
geq fugiendũ. q fit indoctrina religiois. Ad qđ m̃datiũ. nulla

Expanded text:
siue alibi, non est dicendum, cum quaesitum fuerit, utrum ibi sit an non sit: non siue alibi, non est dicendum, cum quaesitum fuerit, utrum ibi sit an non sit: non dico quod quaeris. sed dicendum: scio, ubi sit, sed numquam monstrabo. nam si de uno loco non respondeas et te non esse proditurum fatearis. tale est, ac si eundem locum digito ostendas; monetur enim certa suspicio. si autem primo fatearis te scire ubi sit, sed non dicere, potest fortasse ab illo loco inquisitor auerti et tibi iam incumbere, ut ubi est a te prodatur. pro qua fide atque humanitate quidquid fortiter tuleris, non solum non culpabile, sed etiam laudabile iudicatur, exceptis dumtaxat his, quae si passus fuerit homo, non fortiter, sed inpudice ac turpiter pati dicitur. hoc est enim ultimum mendacium, de quo diligentius tractandum est. Nam primum est ad euitandum capitale mendacium longeque fugiendum, quod fit in doctrina r
Abbreviated transcription (Latin):
si ibi positũ ẽ inqͥ. ubi cȩt̾a q̃ oĩmodo mala sũt. Numꝗ & illud ꝙ̃ ibi est
qͥ plege̾ datã multoᷤ occider᷑: Sed respondet ꝗ nõ ipse occidat. qͥ iusti ali.¬
cuiꝰ p̃cepta minister ẽ. Eoꝵ gͦ timorẽ sic accipio. ut tam̃ illũ laudabilẽ
uirũ qͥ nec m̃tiri uoluit nec hominẽ ꝓdere. & meliꝰ arbitrer
adhuiꝰmõi articulũ. ut nõ int̾rogemꝰ ubi sit iłł qui querit᷑. neq co¬
gam̃ ut eũ ꝑdam. sisic occultatus ẽ ut inueniri facile nͥ ꝓdit neque¬
ł tacit̾nitatẽ ł talia u̾ba homo ꝓdit᷑. ut int̾ret qui querit sipotest¬
tẽ ht̃ & inueniat eũ. qͥtam̃ ab eiꝰ inuentioẽ m̃datio nr̃o possit
au̾ti. Qua ꝓpt̾ sinescis ubisit : nulla e̾ causa occultand u̾itatis.
s te nescire fatẽdũ ẽ. Siaut̃ scis ubisit. siue ibi sit ubi queritur.

Expanded text:
sed ibi positum est, inquit, ubi cetera quae omni modo mala sunt. numquid et illud quod ibi est: sed ibi positum est, inquit, ubi cetera quae omni modo mala sunt. numquid et illud quod ibi est: qui post legem datam multos occiderunt? sed respondetur, quod non ipse occidat, qui iusti alicuius praecepti minister est. horum ergo timorem sic accipio, ut tamen illum laudabilem uirum, qui nec mentiri uoluit nec hominem prodere, et melius arbitrer ad hujusmodi articulum, ut non interrogemur ubi sit ille qui quaeritur, neque cogamur ut eum prodamus, si sic occultatus est, ut inveniri facile nisi proditus nequeerit, si potestatem habet et inuenit eum: qui tamen ab eius inuentione mendacio nostro posset auerti. quapropter si nescis ubi sit, nulla est causa occultandae ueritatis, sed te nescire fatendum est. si autem scis ubi sit, siue ibi sit, ubi quaeritur,
Abbreviated transcription (Latin):
sensis ȩccłȩ firmꝰ nomine. firniior uoluntate. Nã cũ ab ͤquereret᷑
hoõ uissu imp̃ris ꝑ apparitoreᷤ ab eo misso. ꝗͣ ad se cõfugiẽtem diligentia
quanta pot̾at occultabat. respondit q̃rẽtibꝰ nec ñtiri se posse. nec homi
ruit. ut ipsȩ homini ꝗ̃ seruabat indulgẽtiã sine ulla difficultate un¬
petraret. Quid ħ fieri potest fortiꝰ atq constantiꝰ.: Sed ait qͥsꝙ timi¬
dior paratꝰ eẽ possũ ad quȩlibet ferenda torm̃ta. ł &̃ morte̾ obeun¬
dã nec peccẽ. Cũ aũt peccatũ ñ sit ita m̃tiri ut neq cuiꝗ obsis. neq¬
falsũ testimoniũ dicas & ꝓsi alicui. stultũ ẽ & gͣue peceatũ. uoluntaria
frustra sustinere torm̃ta. & fortassis utilẽ salutẽ ac uitã incassũ seuientibꝰ
ꝓicere. Aquo iuero cur timeat qd scͥptũ ẽ. falsũ testimoniũ nõ dices. & nõ
timeas ꝗ d̾o dictũ ẽ. ꝑdes om̃s qͥ locunt᷑ m̃datiũ. Non inꝗ scpͥtũ ẽ om̃e men¬

Expanded text:
e. nam cum ab eo quaereretur homo iussu imperatoris per apparitores ab eo missos, quem ad se confugientem diligentia quanta poterat occultabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse nec homineruit. ut ipse homini, quem seruabat, indulgentiam sine ulla difficultate inpetraret. quid hoc fieri potest fortius adque constantius? sed ait quisquam timidior: paratus esse possum ad quaelibet ferenda tormenta uel etiam mortem obeundam, ne peccem; cum autem peccatum non sit ita mentiri, ut neque cuiquam obsis neqfalsum testimonium dicas, et prosis alicui; stultum est et grave peccatum, voluntaria frustra sustinere tormenta, et fortassis utilem salutem ac vitam incassum saevientibus projicere. A quo quaero cur timeat quod scriptum est, Falsum testimonium non dices ; et non timeat quod Deo dictum est, Perdes omnes qui loquuntur m
Abbreviated transcription (Latin):
eris : an ilł eri ꝓditor qͥ iusto iudici latentẽ homicidã ultro detulerit.
& ilł ñ erit qͥ uidici iniusto ubi lateat innocẽs ꝗͣ querit occidere in t̾ro¬
ganti indicau̾it eũ qͥse fidi eiꝰ cõmiserat: An int̾ cͥmͣ falsi testimoniĩ
& ꝓditiois dubiꝰ incertusq remanebiᷤᷤ. antacẽdo łꝑfitendo te ñ eẽ dictu
ut caueas ẽ m̃datiũ: E uitato enĩ ñdatio om̃e testimoniũ falsũ effugi¬
es. siue om̃e m̃datiũ sit falsũ testimoniũ. siue uõ oe. Puitato aũt falsoᷤᷤ

Expanded text:
eris? an ille erit proditor, qui iusto iudici latentem homicidam ultro detulerit, eris? an ille erit proditor, qui iusto iudici latentem homicidam ultro detulerit, et ille non erit, qui iudici iniusto, ubi lateat innocens quem quaerit occidere, interroganti indicauerit eum, qui se fidei eius commiserat? an inter crimen falsi testimonii et proditionis dubius incertusque remanebis? an tacendo uel profitendo te non esse dicturut caueas etiam mendacium? euitato enim mendacio omne testimonium falsum effugies, sine omne mendacium sit falsum testimonium siue non o
Abbreviated transcription (Latin):
eũ scis eẽ. aut nõ noui & ñ uidi. ꝗ nosti & iudisti : Dicturꝰ gͦ eis falsum
testimoniũ. ⁊ occisurꝰ animã tuã ne occidat᷑ homicida. an usq ad cõspec¬
tũ iudicis m̃tris. iuidicͥ aũt q̃renti anuerũ dicis. nesis fals testis:
pse gͥ hominẽ ꝓditioẽ occisurꝰ es & ꝓditorẽ. Quipe diuina seͥptura de¬
testat᷑. Anforte ꝑditor ñ ẽ qͥ udici int̾roganti uerũ indicat. eẽt aũ
at sciẽs. auidice int̾rog̃is. qͥ tam̃ admortẽ amaiore potestate iussꝰ ẽ.
rapi. ut ilł qͥ uit̾rogat easecutor sit łgis ñ cõditor: An id̾o ñ erit
falsũ testimoniũ ꝗ pro umocẽte m̃ris. qͥa nec ilł uidea s executor
int̾rogat : Quid ipse cõditor legis int̾roget. aut quilibet uidex ini¬
quus. ad suppliciũ querẽs innocẽtem. qͥd facie fals testi. Anꝓditor

Expanded text:
eum scis esse, aut: non noui et non uidi, quod nosti et uidisti? dicturus ergo es falsum eum scis esse, aut: non noui et non uidi, quod nosti et uidisti? dicturus ergo es falsum testimonium et occisurus animam tuam, ne occidatur homicida? an usque ad conspectum iudicis mentieris, iudice autem quaerente iam uerum dices, ne sis falsus testis? ipse igitur hominem proditione occisurus es. etiam proditorem quippe diuina scriptura detestatur. an forte proditor non est, qui iudici interroganti uerum indicat, esset autat sciens a iudice interrogeris, qui tamen ad mortem a maiore potestate iussus est rapi, ut ille, qui interrogat, exsecutor sit legis non conditor? an ideo non erit falsum testimonium, quod pro innocente mentieris, quia nec ille iudex, sed exsecutor interrogat? quid? si ipse conditor legis interroget aut quilibet iudex iniquus ad supplicium quaerens innocentem? quid facies? falsus testis an proditor