comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sideles suos cẽporalẽ ꝓ et̾na felicitate.
ꝯtẽpnere: usq ad mortẽ ꝑtulit ꝑ se qͦn¬
tes atq seiuentes. & quasi uicto atq
oppsso suꝑbe illudentes. Qͦs autẽ car¬
nem suã resuscitauit. & discipłoꝵ as¬
pectib atq ꝯtractib reddidit. eisq ui¬
dentib ascendit in celũ: ipsos edifica¬
uit: & qͥd expectare qͥd p̃dicare de¬
berent. eiudentissima ueritate mon-¬
strauit. Illos autẽ a qͥb tanta mala
usq ad mortẽ ꝑtulerat. qͣsi de. illo
suꝑato & extincto głantes. in ea opi¬
nione clereliqͥt: ut qͥsqͥs eoꝵ salute
ȩt̃na saluus fieri uellet. hoc cle illiꝰ
mortui resurrectione. crederet. qͦd̾
hii qͥ uidert̃ signi ꝯ testantib p̃dica¬

Expanded text:
icitate contemnere, usque ad mortem pertulit persequentes atque saevientes, et quasi victo et oppresso superbe illudentes. Quod autem carnem suam resuscitavit, et discipulorum aspectibus atque contractibus reddidit, eisque videntibus ascendit in coelum, ipsos aedificauit et quid exspectare, quid praedicare deberent, euidentissima ueritate monstrauit. illos autem a quibus tanta mala usque ad mortem pertulerat, quasi de illo superato et extincto gloriantes in ea opinione dereliquit, ut quisquis eorum salute aeterna saluus fieri uellet, hoc de illius mortui resurrectione crederet quod hi qui uiderunt signis contestantibus praedica
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ ne disceclas: nͥ qͥa dereliqͥt uite ue¬
teris tẽporalẽ felicitatẽ: Rogat᷑ autẽ
ne aiscedat: & deserat spem u̾itȩ et̃ne.
passio adhuc immineret. cũ in iꝑsa
media passione ista dicere intelligat᷑:
q̃ de illo in hoe psalimo ꝓphata st õhie

Expanded text:
dicitur: Ne discedas, nisi quia dereliquit uitae ueteris temporalem felicitatem? rogatur autem, ne discedat et deserat spem uitae aeternaepassio adhuc immineret, cum in ipsa media passione ista dicere intellegatur, quae de illo in hoc psalmo prophetata sunt. hic
Abbreviated transcription (Latin):
in occulto tẽ erat qͦd in xͦ suerat reuelã¬
dũ. In uetere qͥppe. cestam̃to uelam̃
De tͣnsierit: qͥ crucifixo uelam̃ etiã tẽ¬
pli scissum ẽ: ut signisicaret᷑ qͦd apłs
de uelamine ueteris testam̃ti dixit.
mortẽ. exẽpla pacientiȩ: a sangne abel
usq ad sangͥnẽ ⁊ achariȩ. Quoꝵ sangͥ
nẽ dicit dñs he & ab eis exigendũ. q¬
in patrũ suoꝵ a quibꝰ illi occisi st̃ ini¬
qͥtate ꝑsisterent. E in nouo testam̃to
nec desuit nec ddeẽ bonoꝵ fideliũ mult¬
tudo. qͥ etiã ista tẽporali felicitate p̃pol¬
leant: & in ea largitoris dei bonitatẽ
miscõiãq exꝑiant᷑: tenentes tam̃ qͦd dis¬
pensator noui testam̃ti diuitib huiꝰ¬

Expanded text:
in occulto tunc erat, quod in Christo fuerat reuelandum. in uetere quippe testamento uelamen de transierit. quo crucifixo uelamen etiam templi scissum est, ut significaretur, quod apostolus de uelamine ueteris testamenti dixit:mortem exempla patientiae a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, quorum sanginem dicit Dominus ab eis exigendum, qn patrum suorum a quibus illi occisi sunt iniquitate persisterent. Et in Novo Testamento, nec defuit nec deest bonorum fidelium multitudo, qui etiam ista temporali felicitate praepolleant et in ea largitoris dei bonitatem misericordiamque experiantur tenentes tamen, quod dispensator noui testamenti diuitibus hui
Abbreviated transcription (Latin):
ñ adam in qͦ omĩs moriunt᷑. Ac ꝑ hoc
discite hoĩes ꝑ grãm testam̃ti noui. iã
uitã ꝯcupiscere sempit̾nã:ͥ qui ꝓ mag¬
no ita uos uultis a dño de morte libe¬
rari. sic̃ lib̾ati st̃ patres nrĩ: qͣndo
ꝯm̃dabat ds etiã t̾rene felicitatis p̃ter
se ñ esse aliũ largitorẽ. Illa selicitas
ad ueterẽ hominẽ ꝑtinet: q̃ uetustas
ab adam cepit. Ego autẽ sũ uermis &
suistis: a nouo noui estote. Ab adam ho-¬
mines: a xͦ filii hominũ. Non enĩ sine
causa familiarissime dñs in eũgłio dic̃
se filiũ hoĩs. magis qͣm hominẽ. Nec
sine causa in alio psalmo. hoĩes inqͥt
& ium̃ta saluos facies illos dñe: sicut
multiplicata ẽ miscd̾ia tua ds̃. Abs to
qͥppe eciã ista salꝰ hõib uim̃tisq ꝯmuni:
et a ium̃toꝵ ꝯosortio seꝑatã: q̃ ad nouũ
ꝑtinet testam̃tũ. Habent omĩno: nam
de illa ibidem sequit᷑ & dicit. Filiĩ autẽ
hominũ. sub tegmine. alarũ tuarum

Expanded text:
non Adam, in quo omnes moriuntur. Ac per hoc discite, homines, per gratiam testamenti noui iam uitam concupiscere sempiternam. quid pro magno ita uos uultis a domino de morte liberari, sicut liberati sunt patres nostri, quando commendabat deus etiam terrenae felicitatis praeter se non esse alium largitorem? illa felicitas ad ueterem hominem pertinet, quae uetustas ab Adam coepit. ego autem sum uermis etfuistis, a nouo noui estote; ab Adam homines, a Christo filii hominum. non enim sine causa familiarissime dominus in euangelio se filium hominis dicit magis quam hominem nec sine causa in alio psalmo: Homines, inquit, et iumenta saluos facies, domine, sicut multiplicata est misericordia tua, deus. abs te quippe etiam ista salus hominibus iumentisque communis. et a iumentorum consortio separatam, quae ad nouum pertinet testamentum, habent omnino; nam de illa ibidem sequitur et dicit: Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tiꝰ. eo noĩe eos appellare uoluit: qͦ demon¬
ffrent᷑ ad illũ pͥmũ hominẽ ꝑtinere. qͦ
uetustas cepit & mors. Qͥ sic fuit homo:
ut ñ eẽ filiꝰ hoĩs. Istis autẽ posteriorib
qͥ sꝑant aliã felicitatẽ. & fontis ute
ineffabilẽ uoluptatẽ. & sempit̾ni lumi¬
nis lumen. hoc nom̃ imposuit: qͦ se fami¬
liariꝰ appellari uoluit dñs eoꝵ. in qͦ ta¬
lis grã reuelata ẽ: eosq filios hominũ
potiꝰ qͣm hoĩes appellauit. Non autem
existimes qͣsi locutioĩs regłam figi ꝑꝑe¬
tua lege seruandã: ut ubicunq legeris
hoĩes aut filios hominũ. scd̾m hanc dis-¬
tinctionẽ semꝑ intelligas. s ut se habu¬
erit circumstantia lectionis. Unde sensꝰ
si patet haurit᷑: silatet eruitur: sicut
in hoc loco psalmi huiꝰ quẽ ñ moueat
distinctionis intentio: cũ ille qͥ dixerat.
ego autem:. Non enĩ ait sic & ego. sed
ego autẽ. Qͥd gͦ iste qͥ se ita distinguit:
egͥo autẽ inqͥt sũ uermis ꝙ ñ homoe

Expanded text:
os appellare uoluit, quo demonstrarentur ad illum primum hominem pertinere, quo , uetustas coepit et mors, qui sic fuit homo, ut non esset filius hominis; istis autem posterioribus, qui sperant aliam felicitatem et fontis uitae ineffabilem uoluptatem et sempiterni luminis lumen, hoc nomen inposuit, quo se familiarius appellari uoluit dominus eorum, in quo talis gratia reuelata est, eosque filios hominum potius quam homines appellauit. Non autem existimes quasi locutionis regulam figi perpetua lege seruandam, ut, ubicumque legeris homines aut \'filios hominum\', secundum hanc distinctionem semper intellegas, sed ut se habuerit circumstantia lectionis, unde sensus, si patet, hauritur, si latet, eruitur; sicut in hoc loco psalmi huius quem non moueat distinctionis intentio, cum ille, qui dixerat: Ego autem? non enim ait sic: Et ego, sed: Ego autem. quid ergo iste, qui se ita distinguit? ego autem, inquit, sum uermis et non homo,
Abbreviated transcription (Latin):
gũ differri oportebat. ut in exemplo
carnis eiꝰ disceremꝰ. qͥd in nrã sꝑare de¬
beremꝰ: noluit alienis demonstrare
s suis. Alienis dico ñ natura s uitio
qͣd semꝑ contra naturã ẽ. Mortuus
ẽ gͦ in ꝯspectu hominũ: resurrexit

Expanded text:
gum differri oportebat, ut in exemplo carnis ejus disceremus quid in nostra sperare deberemus, noluit alienis demonstrare, sed suis. Alienis dico non natura, sed vitio, quod semper contra naturam est. Mortuus est ergo in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
tts sit hoc ẽ çelũ & terra: sed mundũ
ñ cognoscentẽ increpando. significa¬
uit infideles constitutoᷤ in mũdo. De
sideles in qͣntũ homines sunt. eiꝰ sunt
per quẽ sacti sunt: sue suos ꝓpͥe iui¬
deos intelligi uoluit ex quib naturã¬

Expanded text:
terra, sed mundum non cognoscentem increpando significuit infideles constitutos in mundo. Deifideles, in quantum homines sunt, eius sunt, per quem creati sunt, siue suos proprie Iudaeos intellegi uoluit, ex quibus natura
Abbreviated transcription (Latin):
ib̾e. Omĩs enĩ filiꝰ hominis homo est.
sed ad quencła respicit sensꝰ iste qui
homo sic fuerit. ut ñ eẽt filiꝰ hoĩs: s¬
homo ẽ. id ẽ ad am. forte. gͦ sic dictũ ẽ.
ego autẽ sũ u̾mis & ñ homo. ego autẽ¬

Expanded text:
 omnis enim filius hominis homo est —, sed ad quendam respicit sensus iste, qui homo sic fuerit, ut non esset filius hominis, id est Adam. forte ergo sic dictum est: Ego autem sum u
Abbreviated transcription (Latin):
cõm̃dand̃a humilitatẽ. simplicit̃ dictũ.
ut se mocłis ꝑsequentiũ abiectissimũ.
qͥdd̾a & contẽptissimũ demonstraret.
S ñ ẽ ꝯtẽpnenda altitudo secreti. pro¬
funditasq mysterii:. p̃sertĩ in eis u̾bis
q̃ tanto saluatori in ꝓpħiȩ p̃dicatione.
coaptant᷑. Dictus ẽ hic sensꝰ elegantis¬
simꝰ a pͥorib. ideo se hoc nomine xp̃m
ne sine ꝯcubitu nascit᷑. sic̃ natus est
ille de uirgine. Sed in libro suo iob
cũ de creaturis celestib loq̃ret᷑. qͦd in
dei ꝯspectu etiã ipsa uix munda sut
qͣntomagis inqͥt homo putredo: & filiꝰ
hoĩs u̾mis: Putredinẽ ꝓ mortalitate
posuit. q̃ iã uelut ꝯceptã gerit mori¬
endi necessitatẽ: in qͣm peccando con¬
trusꝰ ẽ homo: et filiũ hominis uerm̃e.
natũ de putredine qͣsi putrẽ:. hoc ẽ de
mortalitate. mortalẽ. Ae ꝑ hoc. in his
u̾bis psalmi aliũ sensũ nos querere
admonuit. illo qͥdem saluo neq reꝑ¬
bato: ut ñ solũ serutem᷑ qͦd ait. ego

Expanded text:
ictum. ut se in oculis persequentium abiectissimum quiddam et contemptissimum demonstraret; sed non est contemnenda altitudo secreti profunditasque mysterii praesertim in eis uerbis. quae tanto saluatori in prophetiae praedicatione coaptantur. dictus est hinc sensus elegantissimus a prioribus, ideo se hoc nomine Chrisne sine concubitu nascitur, sicut natus est ille de uirgine. sed in libro suo Iob cum de creaturis caelestibus loqueretur, quod in dei conspectu etiam ipsa uix munda sint: Quanto magis, inquit, homo putredo et filius hominis uermis. putredinem pro mortalitate posuit, quae iam uelut conceptam gerit moriendi necessitatem, in quam peccando contrusus est homo, et filium hominis uermem natum de putredine quasi putrem, hoc est de mortalitate mortalem. ac per hoc in his uerbis psalmi alium sensum nos quaerere admonuit illo quidem saluo neque reprobato, ut non solum scrutemur, quod ait: Ego
Abbreviated transcription (Latin):
quippe tempꝰ ueteris testamenti. et
illã patrũ etiã tẽporalẽ felicitatẽ. in
qͣ illis exhibendo de monstrauit q̃s
etiã talia clona sua esse: ñ uidert̃ iam
eẽ tempꝰ qͦ reuelaret᷑ in xͦ. bona et̾na
propͥe d̾m p̃stare. iustis: qͥ bona tẽpora¬
lia p̾stat & impiis. Beniq cũ dixiss.
in de sꝑauert̃ patres nr̃i. sꝑaueruił¬

Expanded text:
quippe tempus ueteris testamenti et quippe tempus ueteris testamenti et illam patrum etiam temporalem felicitatem, in qua illis exhibenda demonstrauit deus etiam talia dona sua esse, non uiderunt iam esse tempus, quo reuelaretur in Christo bona aeterna proprie deum praestare iustis, qui bona temporalia praestat et impiis. Denique cum dixisset: In te sperauerunt patres nostri, sperauerun
Abbreviated transcription (Latin):
Sin te sꝑauerunt patres nrĩ: sꝑauert̃
S& eruisti eos. Ad te clamauerunt et
Ssalui facti sunt: in ce sꝑauerunt & ñ
st̃ confusi. Illos quippe patres int̾ mi¬
micos suos uiuentes. & diuitiis imꝑle¬
sti. & ab hostib eruisti: głosasq uicto¬
rias reportare fecisti: & de diuersis eos
mortib lib̃asti. Pro alio subiecisti ne fe¬
riret᷑ arietem: aliũ de putredine sanũ.
& ei duppla que amiserat reddidisti:
aliũ int̾ leones esurientes illesum in¬
tegrũq seruasti: alioꝵ inter flãmas
de ambulantiũ grata uoce laudatus es.
Tale aliqͥd in xͦ expectabant fieri iud̃:
unde probarent. si uere filiꝰ dei esset.
Ex eoꝵ ꝑsona & in libro sapientie di¬
cit᷑ morte tͥpissima ꝯdẽpnemꝰ eũ. Erit
enĩ respectus. in sermonib ipsius. Si e¬
nĩ uerus filiꝰ dei ẽ. suscipiet eũ: & libe¬
rabit eũ de manib ꝯtrarioꝵ. hec inqͥt
cogitauerunt: & errauert̃. Exceca¬
uit enĩ eos malicia illoꝵ. Attendentes

Expanded text:
patres nostri, sperauerunt et eruisti eos; ad te clamauerunt et salui facti sunt; in te sperauerunt et non sunt confusi. illos quippe patres inter inimicos suos uiuentes et diuitiis implesti et ab hostibus eruisti gloriosasque uictorias\' reportare fecisti et de diuersis eos mortibus liberasti. pro alio subiecisti, ne feriretur, arietem; alium de putredine sanum et ei dupla, quae amiserat, reddidisti; alium inter leones esurientes inlaesum integrumque seruasti; aliorum inter flammas deambulantium grata uoce laudatus es. tale aliquid in Christo expectabant fieri Iudaei, unde probarent, si uere filius dei esset. ex eorum persona et in libro sapientiae dicitur: Morte turpissima condemnemus eum; erit enim respectus in sermonibus ipsius. si enim uerus filius dei est. suscipiet eum et liberabit eum de manibus contrariorum. haec, inquit, cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim eos malitia eorum. adtendentes
Abbreviated transcription (Latin):
Smaui ad te ꝑdiẽ nͨ exaudies: ⁊ nocte. Etiã
hic subaudit᷑ nͨ exaudieᷤ: s uide qͥd adiun¬
git. Et ñ ad insipientiã mͥ. Hocgͦ dic̃. Ñ me
qͥd̾e exaudies clamantẽ ꝑdiẽ. idẽ in rebꝰ ꝓsꝑiᷤ¬
ut eas ñ amittã: ⁊ nocte idẽ in rebꝰ adu̾sis.
ut ꝓsꝑa q̃ amissa st̃ releant: uerũ hoc ñ mͥ
ad insipientiã facies: s potiꝰ ut sapiam.
qͥd iam per noui testam̃ti grãm a te
expectare. qd desiderare. qͥd poscere
debeam. Clamo qͥppe ego ut michi
tẽporalla bona ñ auferant᷑. tu autẽ¬
S in scõ habitas laus isrł. Nolo ut de

Expanded text:
maui ad te per diem nec exaudies et nocte — etiam hic subauditur nec exaudies\' —: sed uide\\ quid adiungit: et non ad insipientiam mihi. hoc ergo dicit: Non me quidem exaudies clamantem per diem, id est in rebussis. ut prospera, quae amissa sunt, redeant, uerum hoc non mihi ad insipientiam facies, sed potius ut sapiam, quid iam per noui testamenti gratiam a te eipectare, quid desiderare. quid poscere debeam. clamo quippe ego, ut mihi bona temporalia non auferantur, tu autem in sancto habitas, laus Israhel. nolo, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
misit deus filiũ suũ factũ ex muliere.
Qͦ nomine ꝓpͥetate hebraicȩ linguȩ
omĩs femina nuncupat᷑. siue uiro inta¬
cta. si ue iam mixta. Quem autẽ filiũ
miserit. fieriq ex muliere uoluerit:
quantus ille deus sit. qͥ humilitadem¬
hanc pro salute fidelium susciꝑe dig¬
natus fuerit ut agnoscas: nunc accen¬
de eũgłiũ. In pͥncipio erat uerbum:
& uerbũ erat apud deũ: ꝙ d̾s erat uer

Expanded text:
misit deus filium suum factum ex muliere, misit deus filium suum factum ex muliere, quo nomine proprietate Hebraicae linguae omnis femina nuncupatur sine uiro intacta siue iam mixta. quem autem filium miserit fierique ex muliere uoluerit, quantus ille deus sit. qui hanc humilitatem pro salute fidelium suscipere dignatus fuerit, ut agnoscas, nunc adtende euangelium: In principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uer
Abbreviated transcription (Latin):
retad hominem ueterem a qͦ ista uita¬
ista necesse est incipiat. Sed illȩ felici¬
tates patrũ dei beneficio concessȩ p̃di¬
cantur: qͣmils ad istã uitã transitoriã
ꝑtinentes. Illa qͥppe t̾rena munera in
manifesto ꝓmittebant᷑. & tͥbuebantur:
in occulto autẽ illis omĩb reb nouum
tur intelligentia paucoꝵ. qͦs ead̾e grã
propħico munere dignos fecerat. Dispẽ¬
sabant gͦ illi sc̃i ꝓ ꝯgruentia tẽporiᷤ testam̃tũ
Nam &e qͣndo tẽporalem selicitatẽ a¬
intelligebant. E istam ministrabant
in misterio: ut illam consequerent᷑
inp̃mio. Et si qͣndo patiebant᷑ aduersa:
Ad hoc patiebantur: ut eiuidentissimo
diuino adiutorio liberati glorificarent
deũ bonoꝵ omniũ largitorem: ñ solũ
sempit̾noꝵ quȩ pie sꝑabant: uerum
etiam temporaliũ quȩ propħice gub¬
nabant. Cũ autẽ uenit plenitudo dem¬
poris. ut grã que occultabat᷑ in uete¬
re testamento. iam reuelaret᷑ in nouo:

Expanded text:
ret ad hominem ueterem, a quo ista uret ad hominem ueterem, a quo ista uita necesse est incipiat. sed illae felicitates patrum dei beneficio concessae praedicantur quamuis ad istam uitam transitoriam pertinentes. illa quippe manifesto promittebantur et tribuebantur; in occulto autem illis omnibus rebus Novutur intelligentia paucorum, quos eadem gratia prophetico munere dignos fecerat. Dispensabant ergo illi sancti pro congruentia temporis Testamentum nam et quando temporalem felicitatem aintellegebant et istam ministrabant in mysterio, ut illam consequerentur in praemio. et si quando patiebantur aduersa, ad hoc patiebantur, ut euidentissimo diuino adiutorio liberati glorificarent deum bonorum omnium largitorem non solum sempiternorum. quae pie sperabant, uerum etiam temporalium, quae prophetice gubernabant. Cum autem uenit plenitudo temporis, ut gratia, quae occultabatur in uetere testamento, iam reuelaretur in nouo,
Abbreviated transcription (Latin):
onalis si ordinẽ seruet. & distinguen¬
do eligendo pendendo. subdat mino¬
ra maiorib. corporalia sꝑitalib. in¬
feriora suꝑiorib. tẽporalia sempit̾nis:
corpꝰ suũ mittat in peius: sed potiꝰ ordi¬
nata caritate se & corpus suũ conũtat
in meliꝰ. Cũ enĩ om̃s substantie natu¬
ralit̾ sint bone: ordo in eis laudatus
honoratur. ꝑuer sitas culpata clãp¬
nat᷑i nec efficit anima peru̾se utens
creaturis. ut ordinationẽ effugiat cre¬
atoris: qm si illa male utitur bonis :
ille bene utitur etiã malis. Ac ꝑhoc
illa peru̾se bonis uten do fit mala:
ille ordinate. etiã malis utendo ꝑina¬
net bonꝰ. Qͥ enĩ iniuste se ordinat in
peccatis: iuste ordinat᷑ in penis. uo¬
lens itaq deus ostendere etiã terre¬
nam tẽporalrinq felicitatẽ suũ donũ
ẽẽ: nec aliunde nisi ab ip̃so sperari opor¬
tere: pͥorib scl̃i cẽporib dispensandum
iudicauit testam̃tũ uetus: qͦd ꝑtine¬

Expanded text:
onalis, si ordinem seruet et distinguenonalis, si ordinem seruet et distinguendo, eligendo, pendendo subdat minora maioribus, corporalia spiritalibus, inferiora superioribus, temporalia sempiternis,corpus suum mittat in peius, sed potius ordinata caritate se et corpus suum conuertat in melius. cum enim sint omnes substantiae naturaliter bonae, ordo in eis laudatus honoratur, peruersitas culpata damnatur. nec efficit anima peruerse utens creaturis, ut ordinationem effugiat creatoris, quoniam, si illa male utitur bonis, ille bene utitur etiam malis ac per hoc illa peruerse bonis utendo fit mala, ille ordinate etiam malis utendo permanet bonus. qui enim iniuste se ordinat in peccatis, iuste ordinatur in poenis. Volens itaque deus ostendere etiam terrenam temporalemque felicitatem suum donum esse nec aliunde nisi ab ipso sperari oportere prioribus saeculi temporibus dispensandum iudicauit testamentum uetus, quod pertine
Abbreviated transcription (Latin):
poti̾t adiuta diuinitus uoluntate eli¬
gere alterã uitã. Cuiꝰ in mente gaudiũ
est: cuĩ interna atq eterna felicitas.
In est qͥppe homini anima rationalis:
s int̃ est eiꝰdem ratioĩs usũ qͦnã potiꝰ uolũ¬
tate conũtat. utrũ ad bona extĩoriᷤᷤ e inferi-¬
orsꝰ. an ad bona int̾ioris suꝑioriꝰq nat᷑ȩ: id
est utrũ ut fruatur corpore & tẽpore:
an ut fruatur diuinitate atq et̾uitate.
In quad̾a qͥppe medietate posita ẽ: in¬
fra se habens corporalẽ creaturã: supͣ
se autẽ sui & corporis ereatorem. Pot̃
gͥ anima rationalis etiam temporali &
corporali felicitate bene uti: si ñ se de¬
Derit creature creatore neglecto: sed eã
potiꝰ felicitatẽ fecerit seriure creatori:
qui & ipsam sue bonitatis abundantis¬
suma largitate donauit. Sicut enĩ bo¬
na sunt omĩa que creauit ds. ab ipsa
rationali creatura usq ad infimũ cor-¬
pus: ita bene iui his agit anima rati-¬

Expanded text:
poterit adiuta diuinitus uoluntate elipoterit adiuta diuinitus uoluntate eligere alteram uitam, cuius in mente gaudium est, cuius interna atque aeterna felicitas. inest quippe homini anima rationalis, sed interest, eiusdem rationis usum quonam potius uoluntate conuertat, utrum ad bona exterioris et inferioris an ad bona interioris superiorisque naturae, id est, utrum ut fruatur corpore et tempore, an ut fruatur diuinitate atque aeternitate. in quadam quippe medietate posita est infra se habens corporalem creaturam supra se autem sui et corporis creatorem. Potest igitur anima rationalis etiam temporali et corporali felicitate bene uti, si non se dedent creaturae creatore neglecto, sed eam potius felicitatem fecerit seruire creatori, qui et ipsam suae bonitatis abundantissima largitate donauit. sicut enim bona sunt omnia, quae creauit deus, ab ipsa rationali creatura usque ad infimum corpus, ita bene in his agit anima rati
Abbreviated transcription (Latin):
&e qͣm intelligendũ sit uerbũ dei caro fa¬
ctũ est. Hex sunt certe qͥnq tam breuit᷑
a me commemorate: ꝗͣ abs te ꝓposite questio¬
nes. Proinde si placet addamꝰ & sextam:
& illud potissimũ reqͥramꝰ. que sit grã
& in hanc ut oportune queq potuerit o¬
pus suũ conferat nobis: ñ eo scilicet ordi¬
ne qͦ eas & tu ꝓposuisti & ego recolui. s
una queq cũ fuerit necessaria uelut
uocata respondeat:. & officiũ sui operis
impleat. Ergo ita nascatur exordium.
Est qued̾a uita hominis car nalibꝰ sen¬
sib implicata: gaudiis carnalib dedita:
car nalem fugiens offensionẽ: uolupta¬
temq consectans. Huiꝰ uite felicitas:
temporalis ẽ. Ab hac uita inciꝑe neces¬
sitatis ẽ: in ea persiste̾ uoluntatis. In
hac qͥppe ex utero matͥs infans fundi¬
tur: huiꝰ offensiones qͣntũ potest refu¬
gitꝰ huiꝰ appetit uoluptates: nichil am¬
p̾liꝰ ualet. Sed postea quã uenerit in
etatẽ qua in eo rationis usus euigilet:

Expanded text:
bum caro factum est . Hae sunt certe quinque tam breviter a me commemoratae, quam abs te propositae quaestiones. Proinde si placet, addamus et sextam, et illud potissimum requiramus, quae sit gratia  in hanc, ut opportune quaeqpus suum conferat nobis non eo scilicet ordine, quo eas et tu proposuisti et ego recolui, sed unaquaeque cum fuerit necessaria, uelut uocata respondeat et officium sui operis impleat. ergo ita nascatur exordium. Est quaedam uita hominis carnalibus sensibus implicata, gaudiis carnalibus dedita, carnalem fugitans offensionem uoluptatemque consectans. huius uitae felicitas temporalis est, ab hac uita incipere necessitatis est, in ea persistere uoluntatis. in hac quippe ex utero matris infans funditur, huius offensiones, quantum potest, refugit, huius appetit uoluptates, nihil amplius ualet. sed posteaquam uenerit in aetatem, qua in eo rationis usus euigilet,
Abbreviated transcription (Latin):
Ssus a deo cui nom̃ erat ioħes. Hic ue¬
sberet de lumine: ut om̃s crederent
Sper eum. Non erat ille lumen: sed ut
Stestimonium ꝑhiberet de lumine.
Tantus enĩ homo debuit ꝑhibere tes¬
timoniũ de illo. qͥ ñ tantũ homo. ue¬
rum etiã deus erat. ut in natis mu¬
lierum nemo exurgeret maior iohanne
baptista. Sic enĩ ille cui maiori ioħes
testimoniũ ꝑhibebat intelligeret᷑ hoc
eẽ maior: qͦ non tantũ homo. s etiã ds̃
erat. Lum̃ gͦ & ioħes. sed tale lum̃. qͣle
destimoniũ ꝑhibet ipse dñs dicens. Ille
erat lucerna ardens & lucens. Qd &
discipłis suis dixit. Uos estis lum̃ mundi.
Atq ut ostenderet quale lum̃: secutꝰ
Adiunxit. Nemo accendit lucernã &
ponit eã sub modio: s suꝑ candelabrũ :
ut luceat omĩb qͥ in domo sunt. Sie
luceat lum̃ ur̃m corã hominib. Istȩ

Expanded text:
omen erat Iohannes. hic ueberet de lumine, ut omnes crederent per eum. non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. tantus enim homo debuit perhibere testimonium de illo, qui non tantum homo uerum, etiam deus erat, ut in natis mulierum. nemo exsurgeret maior Iohanne Baptista; sic enim ille, cui maior Iohannes testimonium perhibebat, intellegeretur hoc esse maior, quo non tantum homo sed etiam deus erat. lutestimonium perhibet ipse Dominus, dicens. Ille erat lucerna ardens et lucens ; quod et discipulis suis dixit, Vos estis lumen mundi: atque ut ostenderet quale lumen, secutus adjunxit. Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt: sic l
Abbreviated transcription (Latin):
s una caro. Si gͦ caro una: ꝓfecto cõ¬
petent̃ etiã uox una. Qd hic queris
humana infirmitas uocẽ uerbi: per
qͦd facta sunt omia: Audi potiꝰ uocẽ
carnis q̃ facta ẽ inter omĩa: q̃m uer¬
bũ caro factũ ẽ. & habitauit in nobis.
Audi potius medicinȩ uocem qͣ sa-¬
naris: ut uideas dm quẽ tͥ uiden¬
dũ distulit. hominẽ autẽ uidendũ
atculit. occidendũ optulit. imitan¬
dum contulit. credendũ tͣnstulit: ut
ista fide ad uidendũ dm mentis ocłs
sanaretur. Qͥd gͦ dedignam᷑ audire
uocẽ corporis: ex ore capitis : E ccłia
in illo patiebat᷑. qͣndo ꝓ eccł̃ia patie¬
bat᷑: sic̃ s̃ ipse in eccłia patiebat᷑. qñ ꝓ illo
eccłia patiebat᷑. Nã sic̃ audiuimꝰ eccłiȩ uocẽ
in xͦ patientiᷤ. d̾s ds meꝰ respice in me qͣre
patientis. saule saule qͥd me ꝑseq̃ris. Cũ
itaq ñ exaudim᷑ ad tpralia bona retinenda
uł adipiscenda. qñ ꝓ hrͤ dep̾cam᷑ deũ: in eo

Expanded text:
sed una caro. si ergo caro una, profecto comsed una caro. si ergo caro una, profecto competenter etiam uox una. quid hic quaeris, humana infirmitas, uocem uerbi, per quod facta sunt omnia? audi potius uocem carnis, quae facta est inter omnia, quoniam uerbum caro factum est et habitauit in nobis; audi potius medicinae uocem, qua sanaris, ut uideas deum, quem tibi uidendum distulit, hominem autem uidendum adtulit, occidendum obtulit, imitandum contulit, credendum transtulit, ut ista fide ad uidendum deum mentis oculus sanaretur. quid ergo dedignamur audire uocem corporis ex ore capitis? ecclesia in illo patiebatur, quando pro ecclesia patiebatur, sicut etiam ipse in ecclesia patiebatur, quando pro illo ecclesia patiebatur. nam sicut audiuimus ecclesiae uocem in Christo patientis: Deus, deus meus, respice me; quare n ecclesia patientis: Saule, Saule, quid me persequeris? Cum itaque non exaudimur ad temporalia bona retinenda uel adipiscenda, quando pro his deprecamur deum, in eo,
Abbreviated transcription (Latin):
Emqͣm etiã sic distingiũ potest. cłs
ds meus respice mẽ. qͣrẽ mẽ dereliqͥsti
longe a salute mea: tanqͣm diceret.
relinquendo me. hoc ẽ ñ me exaudi¬
endo. longe. factus es a salute mea.
presenti scilicet salute huiꝰ uitȩ: ut
aliꝰ sensꝰ sit uerba delictoꝵ meoꝵ. idẽ¬
ista q̃ clixi uerba st̃ delictoꝵ: qr u̾ba st̃
carnaliũ desiderioꝵ. Hec xp̃e ex per¬
sona sui corꝑis dicit: qͦd ẽ eccłia. Hec
ex ꝑsona dicit infirmitatis carnis pec¬
cati: qͣm tͣnssigurauit in eã qͣm sũpsit
ex uirgine similitudinẽ. car nis pec¬
cati. Hec sponsꝰ ex ꝑsona sponsȩ loqui¬
tur: qͥa uniuit eã sibi quod̾ãmͦ. & a¬
pud ysaiã ubi dicit. sicut sponso al¬
ligauit mͥmitrã. & sicut sponsam
ornauit me ornamento. Aligauit
mͥ & ornauit me. tanqͣm uniꝰ uox est:
& tamen sponsũ & sponsam xp̃m in¬
telligimꝰ & eccłiam. S erunt duomn
carne una. sacramentũ magnũ dixit

Expanded text:
quamquam etiam sic distingui potest: Deus, quamquam etiam sic distingui potest: Deus, deus meus, respice me; quare me dereliquisti longe a salute mea? tamquam diceret: Relinquendo me, hoc est non me exaudiendo longe factus es a salute mea praesenti scilicet salute huius uitae, ut alius sensus sit \'uerba delictorum meista, quae dixi, uerba sunt delictorum, quia uerba sunt carnalium desideriorum. Haec Christus ex persona sui corporis dicit, quod est ecclesia; haec ex persona dicit infirmitatis carnis peccati, quam transfigurauit in eam, quam sumpsit ex uirgine. similitudinem carnis peccati; haec sponsus ex persona sponsae loquitur, quia uniuit eam sibi quodam modo. et apud Esaiam, ubi dicit: Sicut sponso alligauit mihi mitram et sicut sponsam ornauit me ornamento, \'alligauit mihi\' et \'ornauit me\' tamquam unius uox est et tamen sponsum et sponsam Christum intellegimus et ecclesiam. sed erunt duo in carne un
Abbreviated transcription (Latin):
turã eẽ. confidat. Proinde mente ser¬
uiens legi dei. carne autẽ trahens
Desideria peccati. quib obedire uetat
apłs. mentis qͥdẽ ratione concupiscit
Sensu carnis recusat & resugit. E si
fieri possit. ñ uult expoliari sed super¬
uestiri. ut absorbeatur mortale a ui¬
ta:. id est ab infirmitate. ad immorta¬
litatẽ etiã ipsũ corpꝰ sine. morte media
tͣnsferat᷑. S hec uerba qͥbꝰ humanus
dies. & uite huiꝰ prolixitas ꝯcupiscit᷑.
uerba sunt delictoꝵ: & longe sunte
ab ea salute. cuiꝰ nondũ remꝰ s iã spẽ
gerimus. De qua scͥptũ est: qͥa spe
s alui facti sumus. Spes audem q̃
uidetur: ñ ẽ spes. Ideoq & in isto
psalmo cũ dixiss. d̃s d̃s meus res¬
pice in me quare me dereliquisti.
continuo subiũxit. Longe a salute.
mea uerba delictoꝵ meoꝵ: io ẽ hȩc
uerba delictoꝵ meoꝵ sunt: & longe
sunt ab illa salute mea. qͣm mͥ non
ueteris s noui testam̃ti grã pollicet᷑.

Expanded text:
turam esse confidat. proinde mente serturam esse confidat. proinde mente seruiens legi dei carne autem trahens desideria peccati, quibus oboedire uetat apostolus, mentis quidem ratione concupiscit sensu carnis recusat et refugit et, si fieri possit, non uult expoliari sed superuestiri, ut absorbeatur mortale a uita, id est ut ab infirmitate ad inmortalitatem etiam ipsum corpus sine morte media transferatur. Sed haec uerba, quibus humanus dies et uitae huius prolixitas concupiscitur, uerba sunt delictorum et longe sunt ab ea salute, cuius nondum rem sed iam spem gerimus, de qua scriptum est, quia spe salui facti sumus; spes autem quae uidetur, non est spes. ideoque et in isto psalmo cum dixisset: Deus, deus meus, respice me; quare me dereliquisti? continuo subiungit: Longe a salute mea uerba delictorum meorum, id est haec uerba delictorum meorum sunt et longe sunt ab illa salute mea, quam mihi non ueteris sed noui testamenti gratia pollicetur.
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ ñ exaudit᷑. Hanc ĩ se uocẽ tͣns¬
sigurauit iħe: uocem scilicet corꝑis
sui. hoc ẽ eccl̃ȩ suȩ a uetere homine
in nouũ hominem reformandȩ. uo¬
cem scilicet infirmitatis humanȩ:
cui deneganda fuerant bona uete¬
ris testamenti:. ut bona noui testa¬
menti optare atq sꝑare iã disceret.
In illis autẽ ueteris testam̃ti bonis
ad uetere hominẽ ꝑtinentib p̃cipue
concupiscit᷑ huiꝰ uite. ꝓductio tẽpora¬
lis:. ut aliqͣnto diutiꝰ ceneat᷑: qͥa sem¬
per ñ pot̃. Ideo mortis diem omnes
quid̾e affuturũ sciunt: & eũ tam̃ oẽs
aut pene om̃s differre conant᷑: etiãqͥ
post mortẽ se beatiꝰ cred̾t ẽẽ uicturos.
Tantã habet uimcarnis & animȩ̨
dulce consortiũ. Nemo enĩ unqͣm
carnẽ suã odio habuit: & ꝓpterea non
uult anima uel ad tempus ab eiꝰ etiã
infirmitate discedere: qͣmuis eam
se sine infirmitate. in eternũ recep¬

Expanded text:
in quo non exauditur. hanc in se uocem transin quo non exauditur. hanc in se uocem transfigurauit Iesus, uocem scilicet corporis sui, hoc est ecclesiae suae a uetere homine in nouum hominem reformandae, uocem scilicet infirmitatis humanae, cui deneganda fuerant bona ueteris testamenti, ut bona noui testamenti optare atque sperare iam disceret. In illis autem ueteris testamenti bonis ad ueterem hominem pertinentibus praecipue concupiscitur uitae huius productio temporalis, ut aliquanto diutius teneatur, quia semper non potest. ideo mortis diem omnes quidem adfuturum sciunt et eum tamen omnes aut paene omnes differre conantur, etiam qui post mortem se beatius credunt esse uicturos; tantam habet uim carnis et animae dulce consortium. nemo enim umquam carnem suam. odio habuit et propterea non uult anima uel ad tempus ab eius etiam infirmitate discedere, quamuis eam se sine infirmitate in aeternum recep
Abbreviated transcription (Latin):
uelatione grẽ qͣm fidelib faciendis
liberandisq attulit. in ꝓpħia tanto an¬
te cantatus ẽ. Proinde eundẽ psal
monstrans. pͥmũ uersũ eiꝰ exclamauit
sũ penderet in ligno: cõmemorando
exponendoq ꝑcurrã: ut ex hoc intelli¬
gas. qͥmadmodũ grã destamenti noui
nec eo tempore tacebatur: qͣndo in ue¬
tere uelabatur. Dicitur enĩ ex ꝑsona
xp̃i qͦd ad formã serui attinet: in qͣ¬
nrã portabat᷑ infirmitas. Oꝑxit enĩ
de illo ysaias. Ille infirmitates nrãs
portat: & pro nobis in dolorib ẽ. Ex
huiꝰ gͥ insirmitatis uoce. de quapau¬
lus mn eo qͦd petebat ñ exauditus. & sdõ
qͦd̾amͦ derelictus. audit tam̃ a dño.
sufficit tͥ grã mea. nam uirtus inin¬
firmitate ꝑficit᷑: ex uoce gͦ huiꝰ insir¬
mitatis nr̃e qͣm in se tͣnsfigurauit
caput nr̃m dicit᷑ in hoc psalmo. Us̃ d̾s¬
I meus respice in me. qͣre me dereliqͥsti ꝯ
In eo quippe derelinqͥtur deprecans:

Expanded text:
uelatione gratiae, quam fidelibus faciendis uelatione gratiae, quam fidelibus faciendis liberandisque adtulit, in prophetia tanto ante cantatus est. Proinde eundem psalmonstrans, ejus primum versum exclamavit, cum penderet in ligno, commemorando exponendoque percurram, ut ex hoc intelligas quemadmodum gratia Testamenti Novi nec eo tempore tacebatur, quando in Vetere velabatur. Dicitur enim ex persona Christi, quod ad formam servi attinet, in qua portabatur nostra infirmitas. Dixit enim et de illo Isaias: Ille infirmitates nostras portat, et pro nobis in doloribus est . Ex hujus igitur infirmitatis voce, de qua Paulus in eo quod petebat non exauditus, et ideo quodam modo derelictus, audit tamen a Domino, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur, ex uoce ergo huius infirmitatis nostrae, quam in se transfigurauit caput nostrum, dicitur in hoc psalmo: Deus, deus meus, respice me: quare me dereliquisti? in eo quippe derelinquitur deprecans,
Abbreviated transcription (Latin):
secretũ. qͦd ei laboranti ñ patefactũ ẽ.
donec intraret in sanctuariũ dei. et
intelligeret nouissima: hoc ẽ donee ac¬
cepto spũ scõ lisceret desiderare potio¬
ra: & ꝓspiceret que pena futura sit im¬
piis: etiã qͥ fenea quad̾a temporaliter
felicitate floruissent. Hunc psalmũ
septuagesimũ & scd̾m nocte qua illu¬
cescebat sollẽpnitas beatissimi cypͥam.
ꝑministeriũ nr̃m expositũ lege: ⁊ diligent̃
tate. atq in cuiꝰ forma seruili discere.
deberemꝰ qͥd in hac uita contempnẽ¬
dũ. & qͥd in alia sꝑandũ cẽt: in ipsa pas¬
sione in qua sͥ eymimici magni ui¬
ctoresq uidebant᷑. suscepit uocẽ in¬
firmitatis nr̃e. qua simul crucifige.¬
batur uetus homo nr̃. ut euacuar᷑et᷑
corpꝰ peccati: & dixit. Ds d̃s meus. ut
qͥd me derdiqͥsti: Et hoc ẽ unũ. de qͥnq
ꝓpositis tius. Sic incipit psalmꝰ uicesi
mꝰ primus: qui de passione ipsi & re¬

Expanded text:
secretum, quod ei laboranti non patefactum est, secretum, quod ei laboranti non patefactum est, donec intraret in sanctuarium dei et intellegeret in nouissima, hoc est donec accepto spiritu sancto disceret desiderare potiora et prospiceret, quae poena futura sit impiis, etiam qui faenea quadam temporaliter felicitate floruissent. hunc psalmum septuagesimum et secundum nocte, qua inlucescebat sollemnitas beatissimi Cypriani, per ministerium nostrum expositum lege et diligenter tate atque in cuius forma seruili discere deberemus, quid in hac uita contemnendum et quid in alia sperandum esset, in ipsa passione, in qua sibi eius inimici magni uictoresque uidebantur, suscepit uocem infirmitatis nostrae, qua simul crucifigebatur uetus homo noster, ut euacuaretur corpus peccati, et dixit: Deus, deus meus, ut quid me dereliquisti? et hoc unum de quinque propositis tuis. sic incipit psalmus uicesimus et primus, qui de passione ipsius et re
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendandus fuit. Inde subiectio.
inde passio. inde flagella. sputa.
contumeliȩ. crux. uulnerat & tanꝗͣ
superato subiectoq mors ipsa: ut
fideles eiꝰ discerent. quale pietatis
p̃miũ ab illo cuiꝰ filii facti eeñt pecẽ
atq spare cdeberent: ne ad hoc ꝓ mag-¬
no seruiret᷑ deo. ut t̾renã felicitatẽ
adipisci quererent qui seruirent ip¬
si: abicientes & conculcantes fidẽ suã.
estimando eũ mercede uilissima. Un¬
De. beneficentissima ꝓuidentia omp̃e
deus t̾renã felicitatem concessit et
impiis:. ne pro magno quereret᷑ a bo¬
nis. Hine ille psalmꝰ septuagesimꝰ &
scd̾s inducit hominẽ penitentẽ: qͥd a¬
liqͣndo corde ñ recto pro hac deo merce-¬
de seruierit. qͣ cũ pollere atq excelle¬
re impios uicderet: turbatꝰ ceꝑat cogita¬
re. qͦd ds humana ñ curet. E cũ ab
ista cogitatione. eũ scõꝵ. ad d̾m ꝑtinen¬
tium reuocaret auctoritas: suscepit
atq intendit agnoscere tam grande

Expanded text:
commendandus fuit. inde subiectio, commendandus fuit. inde subiectio, inde passio, inde flagella, sputa, contumeliae, crux, uulnera et tamquam superato subiectoque mors ipsa, ut fideles eius discerent, quale pietatis praemium ab illo. cuius filii facti essent, petere atque sperare deberent, ne ad hoc pro magno seruiretur deo, ut terrenam felicitatem adipisci quaererent, qui seruirent ipsi, abicientes et conculcantes fidem suam aestimando eam mercede uilissima. unde beneficentissima prouidentia omnipotens deus terrenam felicitatem concessit et impiis, ne pro magno quaereretur a bonis. hinc ille psalmus septuagesimus et secundus inducit hominem paenitentem, quod aliquando corde non recto pro hac deo mercede seruierit, qua cum pollere atque excellere impios uideret, turbatus coeperat cogitare, quod deus humana non curet. et cum ab ista cogitatione eum sanctorum ad deum pertinentium reuocaret auctoritas, suscepit atque intendit agnoscere tam grande
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ dei filius hominis factus est. Qͥ
cũ in forma dei eẽt sicut dicit apłs. ñ
rapinam arbitratus ẽ eẽ equalis deo.
Neq enim usurpationis erat ut rapi¬
na diceretur: sed naturȩ inerat. ut
ess equalis. Semet ipsum tam̃ ex in a¬
niuit. ñ formam dei amittens: sed for¬
mam serui suscipiens. Humilia uit
semet ipsum factus obediens usq ad
mortem: mortẽ autẽ. erueis. Uide qͣm
admodũ eunde hominẽ quẽ dm cõm̃¬
dat. ut ꝑsona una sit: ne ñ tͥnitas s
qͣter nitas incducat. Sic̃ enĩ ñ auget᷑ numerꝰ
ꝑsonarũ cũ caro accedit anime ut sit
unꝰ homo: sic ñ auget᷑ numerus ꝑso¬
narũ. cũ homo accedit uerbo. ut sit u¬
nus xp̃c. Legit᷑ itaq uerbũ caro fac¬
tũ. ut intelligamꝰ huiꝰ ꝑsonȩ singla¬
ritatem: ñ ut suspicemur in carne
mutatã diuinitat̾e. Itaq xp̃c homo.
ut ꝑ eũ reuelaret᷑ noui grã testam̃ti.
que ñ ad tẽporalem sed ad et̾nam ui¬
tam ꝑtinet: ñ utiq t̾rena felicitate.

Expanded text:
filius hominis factus est. qui cum in forma dei esset, sicut dicit apostolus, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo: neque enim usurpationis erat, ut rapina diceretur, sed naturae inerat, ut esset aequalis; semet ipsum tamen exinaniuit non formam dei amittens sed formam serui suscipiens; humiliauit semet ipsum factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis. uide, quem ad modum eundem hominem quem deum commendat, ut persona una sit, ne non trinitas sed quaternitas inducatur. sicut enim non augetur numerus personarum, cum caro accedit animae, ut sit unus homo, sic non augetur numerus personarum, cum homo accedit uerbo, ut sit unus Christus. legitur itaque: Verbum caro factum, ut intellegamus huius personae singularitatem. non ut suspicemur in carnem mutatam diuinitatem. Itaque Christus homo, ut per eum reuelaretur noni gratia testamenti, quae non ad temporalem sed ad aeternam uitam pertinet, non utique terrena felicitate
Abbreviated transcription (Latin):
po̾sumꝰ intelligam᷑: uel si hoc ñdum
possumꝰ. sine ulla dubitatione credamꝰ
animã rationalem ñ eẽ naturã dei.
Illa quippe incominutabilis ẽ: s tam̃
eam posse participando illuminari. Luc̃¬
nȩ quippe accendi indigent: ⁊ extin¬
gui posst̃. Ideo qͦd dicitur de ioħe ñ
erat ille sum̃: ad illud respicit᷑ lum̃.
qͦd nͣ participatione illuminat᷑. s
eiꝰ participatione illuminant᷑. quȩ
ab illo illuminant᷑. Deniq sequit᷑.
Erat lum̃ uerum. & tanqͣm quere¬
remꝰ quomͦ discerneret᷑ lum̃ uerũ a
lumine illuminato. id ẽ xp̃c a ioħe:
Serat inqͥt lum̃ uerũ. qd illuminat
Somnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mũ¬
dum. Si omẽm hominẽ: ergo & iohem.
Atq ut magis ostendat huiꝰ diuini¬
tatem longe p̾stantiore distantia᷑. in¬
S hoc mundo inqͥt erat. & mundꝰ ꝑ ip
sum factus ẽ: & mundꝰ eũ ñ cognouit.
Non mundꝰ qͥ per eũ factus ẽ eũ non
cognouit: neq enĩ habet ium cogno¬

Expanded text:
telligamus, vel si hoc nondum possumus, sine ulla dubitatione credamus animam rationalem non esse naturam Dei; illa quippe incommutabilis est: sed tamen eam posse participando illuminari; lucernae quippe accendi indigent, et exstingui possunt. Ideo quod dicitur de Joanne, Non erat ille lumen, ad illud respicit lumen quod non participando illuminatur, sed ejus participatione illuminantur quae ab illo illuminantur. 8. Denique sequitur, Erat lumen verum : et tanquam quaereremus quomodo discerneretur lumen verum a luerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. si omnem hominem, ergo et Iohannem. atque ut magis ostendat huius diuinitatem longe praestantiore distantia: In hoc mundo, inquit, erat et mundus per eum factus est et mundus eum non cognouit. non mundus, qui per eum factus est, eum non cognouit, neque enim habet uim cogno
Abbreviated transcription (Latin):
factũ est nichil. Qͦd factũ est. in ip̃so
Suita erat. & uita erat lux hominũ:
S& lux in tenebris lucet: ꝙ tenebre eam
S ñ cõprehenderunt. Hic gͦ deus uerbũ
dei ꝑ qͦd facta sunt omĩa. filiꝰ dei est:
mcominutabilit̾ manens. ubiq p̾sens :
nullo clausus loco. nec particłariter
per cuncta diffusus. tanqͣm minor̃e
partem habeat in minore loco. & in
maiore maiorem. sed ubiq totus: atq
ita ñ absens etiã mentib impioꝵ qͣm¬
uis eũ ñ uideant: sicut nec ista lux
tenebrȩ. nũc autẽ lux in dno: sed eã
tales tenebrȩ ñ cõprehenderunt. Sus¬
cepit itaq hominẽ. quẽ uidere homi¬
nes poterant: ut sanati ꝑ fidẽ postea
uiderent. qͥd tunc uidere ñ poterant.
Sed ne homo xp̃c eo ipso qͦ uisibilit̾
apparebat ñ crederet᷑ et ds: tantũq
Ili tͥbueret᷑ qͣntũ homini excellentis

Expanded text:
in ipso uita erat et uita erat lux hominum et lux in tenebris lucet et tenebrae eam non comprehenderunt. hic ergo deus, uerbum dei, per quod facta sunt omnia, filius dei est incommutabiliter manens. ubique praesens, nullo clausus loco nec partiliter per cuncta diffusus, tamquam minorem partem habeat in minore loco et in maiore maiorem, sed ubique totus atque ita non absens etiam mentibus impiorum, quamuis eum non uideant, sicut nec ista lux tenebrae, nunc autem lux in domino; sed eam tales tenebrae non comprehenderunt. Suscepit itaque hominem, quem uidere homines poterant, ut sanati per fidem postea uiderent, quod tunc uidere non poterant. sed ne homo Christus eo ipso, quo uisibi.iter apparebat, non crederetur et deus tantumque illi tribueretur quantum homini e
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝯspiciebant me. subsannabant me.
& locuti st̃ labiis: mouert̃ caput: sꝑa¬
uit in d̾m eruat eũ: saluũ faciat eum
qͣm uult eũ. Hoc in labiis ñ in corde
dixerunt: insultando qͦd ñ fieret: ñ
credendo qͦd suturũ eẽt. Factũ ẽ autẽ
&& hoc. s siẽ fieri oportebat in filio ho¬
minis. in qͦ spes eterne uite fuerat re¬
uelanda ad nouum ꝑtinens testam̃tũ :
ñ sic̃ illi expectabant ⁊ qͥa fieri ñ uide¬
bant. canquã suꝑato insultabant. ꝑti¬
nentes ad testam̃tũ uetus. & hominẽ
in qͦ om̃s moriunt᷑: ñ ad filiũ homintis
in quo om̃s uiuificabunt᷑. Mortẽ qͥppe
intulit homo sͥ filioq hoĩs: uitã uͦ at¬
tulit hoĩ moriens et resurgens filiꝰ hõis.
Obꝓbriũ hominũ & abiectio ꝑlebis:
usq ad mortẽ. Hoc enĩ uoluit in ꝯspe¬
ctu inimicoꝵ pati:. qͦ eũ tanqͣm dereli-¬

Expanded text:
t me, et locuti sunt labiis, et moverunt caput. Speravit in Deum, eruat eum, salvum faciat eum, quoniam vult eum. Hoc in labiis, non in corde dixerunt, insultando quod non fieret, non credendo quod futurum esset. Factum est autem et hoc, sed sicut fieri oportebat in filio hominis, in quo spes aeternae vitae fuerat revelanda ad Novum pertinens Testamentum, non sicut illi exspectabant; et quia fieri non videbant, tanquam superato insultabant, pertinentes ad Testamentum Vetus et hominem in quo omnes moriuntur, non ad filium hominis in quo omnes vivificabuntur. Mortem quippe intulit homo sibi filioque hominis: vitam vero attulit homini moriens et resurgens Filius hominis, opprobrium hominum et abjectio plebis usque ad mortem. Hoc enim voluit pati in conspectu inimico
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ dei caro factũ ẽ. & habitauit
in nob̾. Reddite uicẽ. efficimini sp̃c ⁊ habita-
in illo: qͥ caro factꝰ ẽ ⁊ habitauit in nob̾. Ne¬
q enĩ iã desꝑandũ ẽ participatiõe u̾bi fie¬
ri posse hoĩes filios di: qͣn filiꝰ di participa¬
tiõe carnis factꝰ ẽ filiꝰ hõĩs. Noᷤᷤ itaq muta¬
biles in melius commutandi: participes
efficim᷑ u̾bi. U̾bũ aũ incõmutabile nichͣ
deteriꝰ commnutatũ particeps car nis
effectũ ẽ. rationali anima mediante.
Neq enĩ homo xp̃c ut apollonaristȩ
heretici putauerunt. aut ñ habuit
animã. aut ñ habuit. rationalem. s
more. suo scͥptura ut xp̃i humilita¬
dem magis ostenderet. ne carnis nom̃
quasi indignũ aliqͥd refugisse uidere¬
tur: carnem ꝓ homine posuit. Neq
enim qͥa scͥptum ẽ uidebit omĩs caro
salutare dei: ammȩ ibi ñ sunt intelli¬
gencde. Nichil proinde aliud dictũ est.

Expanded text:
uerbum dei caro factum est et habitauit uerbum dei caro factum est et habitauit in nobis. reddite uicem, efficimini spiritus et habitate in illo, qui caro factus est et habitauit in nobis. neque enim iam desperandum est participatione uerbi fieri posse homines filios dei, quando filius dei participatione carnis factus est filius hominis. Nos itaque mutabiles in melius commutandi participes efficimur uerbi; uerbum autem incommutabile nihil in deterius commutatum particeps carnis effectum est rationali anima mediante. neque enim homo Christus, ut Apollinaristae haeretici putauerunt, aut non habuit animam aut non habuit rationalem; sed more suo scriptura. ut Christi humilitatem magis ostenderet. ne carnis nomen quasi indignum aliquid refugisse uideretur, carnem pro homine posuit. neque enim, quia scriptum est: Videbit omnis caro salutare dei, animae ibi non sunt intellegendae. nihil p
Abbreviated transcription (Latin):
ficii discerneret ab illa filii natura
qͥ missus ẽ filiꝰ. ñ ad optione factus.
sed semꝑ genitus fili: ut participata
natura filioꝵ hominũ. ad participã¬
dam etiam suam naturã adoptaret¬
filios hominũ. Qua ꝓpter etiã cũ di¬
xisset. dedit eis potestatem filios dei
fieri. modũq adiunxiss:. ne carnalis
intelligeret᷑ natiuitas : qd̾ scilicet eis id
p̃stiterit qͥ credunt in nomine . eiͦ. &
ꝑ grãm renascunt᷑ sꝑitalem. ñ ex san-¬
guinibꝰ. neq ex uoluntate carnis. neq
ex uoluntate uiri. sed ex deo: mox com¬
mendauit huiꝰ quasi uicissitudinis sa¬
cram̃tũ. Tanquã enĩ mirati tantũ bo¬
nũ ñ auderemꝰ optare: statim subiũ¬
xit. W uerbũ caro factũ ẽ: & habita¬
uit in nobis. Qd̃ unũ ẽ ex quinq illis:
que tͥ exponi uoliusti. Tanqͣm diceret.
Ohomines nolite desꝑare uoꝰ fieri pos¬
se filios dei: qͥa & ipse filiꝰ dei hoc est

Expanded text:
ficii discerneret ab illa filii natura, ficii discerneret ab illa filii natura, qui missus est filius non adoptione factus sed semper genitus filius, ut participata natura filiorum hominum ad participandam etiam suam naturam adoptaretfilios hominum. quapropter etiam cum dixisset: Dedit eis potestatem filios dei fieri, modumque adiunxisset, ne carnalis intellegeretur natiuitas, quod scilicet eis id praestiterit, qui credunt in nomine eius et per gratiam renascuntur spiritalem non ex sanguinibus neque ex uoluntate uiri neque ex uoluntate carnis sed ex deo, mox commendauit huius quasi uicissitudinis sacramentum. tamquam enim mirati tantum bonum non auderemus optare, statim subiunxit: Et uerbum caro factum est et habitauit in nobis, quod unum est ex quinque illis, quae tibi exponi uoluisti, tamquam diceret:s o homines! nolite desperare uos fieri posse filios dei, quia et ipse filius dei, hoc est