comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moriunt᷑ ñ quib homines ꝑbaptismũ
cũ uelint subuemre ñ possunt. s de quibꝰ
baptizandis nemo potuit. uł poterit. cogi¬
tare. nec qͥequã ꝓ eis obtulit uł oblaturꝰ
ẽ sacrificiũ. qd̾ iste etiam ꝓ ñ baptizandis
censint offerenłu: qͥd diceret ñ inuenit.
De quib si fuerit int̾rogatꝰ eoꝵ animȩ qͥd
meruerint. ut illas ds nec abluenda ᷤ bap¬
tismo. nec expiandas xꝑi corꝑis ce sangui¬
nis sacrificio ce inȩt̾num dãpnandas car¬
ni inserit peccatrici: aut omĩno herebit.
&e ei nr̃a eunctatio uł sero placebit: aut
simul ꝓ om̃ib paruulis qͥ toto orbe t̾raꝵ
sine. xꝑiano baptismate moriunt᷑. etiam
rencdũ corpꝰ xꝑi ẽẽ censebit. Absit a te. fr̃
ut hec tͥ placeant: absit ut ista uł didi¬
cisse gaudeas uł docere p̃sumas. Alioqͥn
longe melior inueniet᷑ ipse quã tu: qͥ
in exordio pͥmi sui libri modeste atq
humilit̾ p̃locutus ẽ dicens. Cũ tͥ pare¬

Expanded text:
moriuntur, non quibus homines per baptismum, moriuntur, non quibus homines per baptismum, cum uelint, subuenire non possunt, sed de quibus baptizandis nemo potuit uel poterit cogitare nec quisquam pro eis obtulit uel oblaturus est sacrificium, quod iste etiam pro non baptizandis censuit offerendum, quid diceret non inuenit. de quibus si fuerit interrogatus, eorum animae quid meruerint, ut illas deus nec abluendas baptismo nec expiandas Christi corporis et sanguinis sacrificio et in aeternum damnandas carni inseruerit peccatrici, aut omnino haerebit et ei nostra cunetatio uel sero placebit aut simul pro omnibus paruulis, qui toto orbe terrarum sine christiano baptismate moriuntur, etiamrendum corpus Christi esse censebit. Absit a to, îratrr, ut haec tibi placeant, absit, ut ista . uel didieisse gaudeas uel docere praesumas; alioquin longe melior inuenietur ipse quam tu, quia in exordio primi sui libri modeste atque humiliter praelocutus est dicens: cum tibi pare
Abbreviated transcription (Latin):
origine: utrũ illas ds̃ ex ꝓpagine illiꝰ uniꝰ
qũa pͥmo insufflauit homini. an ex fla¬
tu suo sicut pͥmo homini. det. faciat. fin¬
gat hominib: quas eũ dare. facere. fin¬
gere fides xꝑiana ñ dubitat. Qũa questi¬
onem iste cũ soluere conaret᷑. nec uires
suas intueret᷑. destruens animarũ ꝓpa¬
ginem. & asserens eas puras ab omni
contagione peccati. ñ de nichilo s de se
ipso insufflare creatore: &e naturam dĩ
mutabilitatis obꝓbrio qd̾ necẽe ñ sue¬
rat infamauit: &e dũ uult. rationẽ red¬
dere. ne. d̃s credatur iniustus. si puras
ab om̃i peccato animas etiã illas quaᷤ
xpiana regeneratione ñ redemit. uin¬
culo peccati originalis innectit: ea dix̃
quȩ te nolo docuerit. Tantũ enĩ salu¬
tis &e felicitatis ñ baptiratis paruulis
tribuit: qnͣtum nec pelagiana heresis
potuit. Et tam̃ de tot milib paruulo¬
rũ qͥ nascunt᷑ ex impiis. & int̃ impios

Expanded text:
origine, utrum illas deus ex propagine illius unius, origine, utrum illas deus ex propagine illius unius, quam primo insufflauit homini, an ex flatu suo, sicut primo homini, det, faciat, fingat hominibus, quas eum dare, facere, fingere fides christiana non dubitat. quam quaestionem iste cum soluere conaretur nec uires suas intueretur, destruens animarum propaginem et asserens \'eas puras ab omni contagione peccati\' non de nihilo, sed \'de se ipso insufflare creatorem\' et naturam dei mutabilitatis obprobrio, quod necesse non fuerat, infamauit et, dum uult reddere rationem, ne deus credatur iniustus, si puras ab omni peccato animas, etiam illas, quas christiana regeneratione non redimit, uinculo peccati originalis innectit, ea dixit quae te nolo docuerit. tantum enim salutis et felicitatis non baptizatis paruulis tribuit, quantum nec Pelagiana heresis potuit. et tamen de tot milibus paruulorum, qui nascuntur ex impiis et inter impios
Abbreviated transcription (Latin):
mulier id ẽ cũ anima. s sola caro sume.¬
ret᷑ ex uiro. Porro aũt utrisq auditis.
qui sine studio partium iudicat. uidet.
ꝓfecto ne. cont᷑ istos qui ꝓpagin̾ẽ anima-¬
rum defendunt. ꝓferenda illa testimoni¬
a ubi pars nominat᷑. qͥa potuit sc̃ptura
significare illic a parte totũ sicut u̾bũ
caro factũ ẽ cum legimꝰ. ñ utiq carnem
solam s hominẽ totũ intelligimꝰ Nec
contra illos qui ꝓpaginẽ animarũ destru¬
unt ista ꝓferenda. ubi ñ pars hominis
s totũ commnemorat᷑. quia potuit. ibi
scͥptura a toto partẽ significare: sic̃ septil¬
tum confitem᷑ xp̃m. cũ caro eiꝰ sola sepul¬
ta sit. Ac ꝑ hoc ꝓpaginẽ animarũ nec te¬
mere astruendam nec temere. destruen¬
dam dicimꝰ: s ammonemꝰ alia testimonia
ẽe querenda. quȩ ñ inueniant᷑ ambigua.
Quã obrem qͥd te. iste docuerit &e unde gr̾as
egeris: ñdum scio. Manet qͥppe illa q̃stio
sicut erat. in qua querit᷑ de animarum

Expanded text:
mulier, id est cum anima. sed sola caro sumeretur ex uiro. porro autem utrisque auditis qui sine studio partium iudieat. uidet profecto nec contra istos qui propaginem animarum defendunt proferenda illa testimonia ubi pars nominatur, quia potuit scriptura significare illic a parte totum — sicut uerbum caro factum est cum legimus, non utique carnem solam, sed hominem totum intellegimus —, nec contra illos qui propaginem animarum destruunt ista proferenda, ubi non pars hominis, sed totum commemoratur, quia potuit ibi scriptura a toto partem significare, sicut sepultum confitemur Christum, cum caro eius sola sepulta sit. ac per hoc propaginem animarum nec temere astruendam nec temere destruendam dicimus, sed ammonemus alia testimonia esse quaerenda, quae non inueniantur ambigua. Quamobrem quid te iste docuerit et unde gratias egeris, nondum scio. manet quippe illa quaestio, sicut erat, in qua quaeritur de animarum
Abbreviated transcription (Latin):
dim de int̾dictis auferrent. atq in ipso
certamine cecidissent: a sacerdotibꝰ ait
quoꝵ animas ex uetito reatꝰ obstr inx¬
erat᷑ sacrificioꝵ oblatio repararet. Ita
istud dicit quasi ꝓ incireũcisis illa ob¬
lata legerit sacrificia: sicut hȩc ur̃a ꝓ
ñ baptizatis censuit offerenda. Circũ¬
cisio qͥppe fuit illius tẽporis sacram̃tũ:
qd̃ p̾sigurabat nr̃i tẽporis baptismum.
U erũptam̃ iste in sua cõparatione qͣlis
posteri apparuit: tolerabiliꝰ adhuc erat.
Nam uelut penituerit eũ ñ qd̾ debuit pe¬
nitere. id ẽ qd̾ ausus fuerit asserere ñ
baptizatis relaxari originale peccatũ.
atq indulgentiã dari om̃iũ peccatoꝵ
ut in paradysũ hoc ẽ locũ tantȩ felici
datis mittant᷑. ce beatas mansiones in
domo patris habere mereant᷑. s illud
eũ potiꝰ pęnituerit. qd̾ eis minoris be¬
atitudinis extra regnũ cȩloꝵ concesse¬
rit sedes: adiunxit. atq ait. Aut si forte.

Expanded text:
tim de interdictis auferrent atque in ipso tim de interdictis auferrent atque in ipso certamine cecidissent, a sacerdotibus, ait,t quorum animas ex uetito reatus obstrinxerat, sacrificiorum oblatio repararet. ita istuc dicit, quasi pro incircumcisis illa oblata legerit sacrificia, sicut haec nostra pro non baptizatis censuit offerenda. circumcisio quippe fuit illius temporis sacramentum, quod praefigurabat nostri temporis baptismum. Verum tamen iste in sui comparatione qualis posterius apparuit tolerabilius adhuc errat. nam uelut paenituerit eum — non quod debuit paenitere, id est quod ausus fuerit asserere non baptizatis relaxari originale peccatum atque indulgentiam dari omnium peccatorum, ut in paradisum, hoc est locum tantae felicitatis mittantur, et beatas mansiones in domo Patris habere mereantur; sed illud eum potius poenituerit, quod eis minoris beatitudinis extra regnum coelorum concesserit sedes; adjunxit, atque ait: « Aut si forte
Abbreviated transcription (Latin):
paruulis originale peccatũ. Deniq ut
aliquatenꝰ in hac causa uł sero ad ȩccłis
sacram̃ta confugiat: ꝓhis sane. inquit¬
oblationes assiduas. & offerenda iugit̃
scõꝵ censeo sacrificia sacerdotũ. Habe¬
do istũ si placet etiã censorem. si parum
sunt incorporati. Rem qͥppe t̃ã nouam.
atq a disciplina eccłiastica & a regula
ueritatis alienã. cũ libris suis auderre
inserere: ñ ait puto. ñ ait existimo. ñ
nouitate seu ꝑu̾sitate sententiȩ: t̾rere¬
mur auctoritate censure Uideris tu
fr̃. quomͦ sustinere possis istũ docentẽ.
Catholici tam̃ qui sanũ sapiunt sacer¬
dotes. quib &e te oportet adiungi: absit
ut acquiescant istũ audire recensentẽ.
quẽ potiꝰ optant resipiscentẽ ac dolen¬
dem: & qd̃ ista senserit inmo uͦ etiã scͥpse¬
rit. correctione saluberrima penitentẽ.
S hoc inqͥt exemplo machabeoꝵ in p̾lio
cadentiũ: astruo faciendũ. Qui cũ fur¬

Expanded text:
paruulis originale peccatum. denique, ut paruulis originale peccatum. denique, ut aliquatenus in hac causa uel sero ad ecclesiae sacramenta confugiat: pro his saneones assiduas et offerenda iugiter sanctorum censeo sacrificia sacerdotum. habeto istum, si placet, etiam censorem, si parum sunt incorporati. rem quippe tam nouam atque a disciplina ecclesiastica et a regula ueritatis alienam cum libris suis auderet inserere, non ait \'puto\', non ait \'existimo\', non nouitate seu peruersitate sententiae, terreremur auctoritate censurae. uideris tu, frater, quomodo sustinere possis istum docentem; catholici tamen qui sanum sapiunt sacerdotes, quibus et te oportet adiungi, absit ut adquiescant istum audire censentem, quem potius optant resipiscentem ac dolentem et quod ista senserit, immo uero etiam scripserit correctione saluberrima paenitentem. sed hoc, inquit, exemplo Machabeorum in proelio cadentium astruo faciendum, qui cum fur
Abbreviated transcription (Latin):
patris querat diuidere: ce aliquã eius
partem extra regnũ celoꝵ ponere. uͥ ñ
baptizati ualeant habitare. Et qͦ pac¬
to ipse regnũ cȩloꝵ se intraturũ ẽẽ p̃su¬
mit: de quo regno in qnͣta uult parte
domũ ipsius regis excludit: S de latro¬
ne illo qui uixta dñm crucifixus sꝑauit
in dñm etiã erucifixũ. & de fr̾e sane ꝑpe¬
tuȩ dinocrate argum̃tatur. qd̾ etiã non
baptiratis possit dari indulgentia pec¬
catoꝵ. & sedes aliqua beatoꝵ: quasi nos¬
qͥs quã cui ñ credere nefas eẽt. huic in¬
dicauerit qd ñ fuerint baptizati. De
quib tam̃ in eo libro quẽ seripsi ad fra¬
trem nr̃m renatũ. pleni qͥd mͥ uideret᷑
exposui: qd̾ tua dilectio poterit nosse.
si ñ spreueris legere:. nã ille petenti non
poterit denegare. Estuat tam̃ iste. atq
horrendis suffocat᷑ angustiis: attentis
enĩ fortasse quã tu qͥd mali dicat. atten¬
dit. p̃ter xꝑi scilicet baptismũ. soluim

Expanded text:
patris quaerat diuidere et aliquam eius patris quaerat diuidere et aliquam eius partem extra regnum caelorum ponere, ubi non baptizati ualeant habitare. et quo pacto ipse regnum caelorum se intraturum esse praesumit, de quo regno in quanta uult parte domum ipsius regis excludit? sed de latrone illo, qui iuxta dominum crucifixus sperauit in dominum etiam crucifixum, et de fratre sanctae Perpetuae Dinocrate argumentatur, quod etiam non baptizatis dari possit indulgentia peccatorum et sedes aliqua beatorum; quasi quisquam, cui non credere nefas esset, huic indicauerit quod non fuerint baptizati. de quibus tamen in eo libro, quem scripsi ad fratrem nostrum Renatum, plenius quid mihi uideretur exposui. quod tua dilectio poterit nosse, si non spreueris legere; nam ille petenti non poterit denegare. Aestuat tamen iste atque horrendis suffocatur angustiis; adtentius enim fortasse quam tu quid mali dicat adtendit praeter Christi scilicet baptismum solui in
Abbreviated transcription (Latin):
ex aqua e spũ sc̃õ ñ intrabit in regnũ cȩ¬
loꝵ: p̃cipue qͥa multas ẽẽ mansiones apd̾
patrẽ suũ dñs ꝓfitetur. in quib designas¬
tur merita multa & diu̾sa mansoꝵ. ut
hic ñ baptirat᷑ ꝑducat᷑ ad ueniã. bapti¬
ratus ad palmã quȩ ẽ parata ꝑ grãm.
etiã ñ baptizatis abundent loca sempi¬
ter nȩ felicitatis. Nec uidet cũ ista dicit.
ita se nolle baptizati cuiuspiã paruu¬
li mansionẽ a celoꝵ regno separare: ut
ipsam di patris domũ uł aliqsͣ parteᷤᷤ
ei inde separare ñ timeat. Neq enim
dñs is in uniu̾sitate creature uł in qͤ¬
libet uniu̾sitatis parte: s in domo pa¬
tris mei dixit mansiones multȩ sunt.¬
Q uomͦ gͦ erit in dĩ patris domo ñ bapti¬
zatus: cũ dm̃ patrẽ habere ñ possit. nisi
renatꝰ: Non sit. ingratus dõ. qui eũ dig¬
natus ẽ adonatistarũ uł rogatistarũ
diuisione liberare: ut ipsam domũ dĩ

Expanded text:
sancto, non intrabit in regnum caesancto, non intrabit in regnum caelorum, praecipue quia multas esse mansiones apud patrem suum dominus profitetur, in quibus designantur merita multa et diuersa mansorum, ut hic non baptizatus perducatur ad ueniam, baptizatus ad palmam, quae est parata per gratiam. etiam non baptizatis abundent loca sempiternae felicitatis. nec uidet. cum ista dicit, ita se nolle baptizati cuiuspiam paruuli mansionem a caelorum regno separare, ut ipsam dci patris domum uel aliquas partes eius inde separare non timeat; neque enim dominus Iesus in uniuersitate creaturae uel in qualibet uniuersitatis parte, sed: indomo patris mei, dixit, multae mansiones sunt. quomodo ergo erit in dei patris domo non baptizatus, cum deum patrem habere non possit nisi renatus ? non sit ingratus deo, qui eum dignatus est a Donatistarum uel Rogatistarum diuisione liberare, ut ipsam domum dei
Abbreviated transcription (Latin):
male actũ stulti arbitrant᷑. si de hac
uita celerit̾ rapti fuerint. nec ad an¬
nos qͦs homines ꝓ magno diuino mu¬
nere sibi exoptant. ꝑuenire potuerni.
Quale ẽ aũt dicere infantes p̃destina¬
tos baptismo uitȩ p̃sentis. anteꝙͣ renaᷤᷤ¬
cantur in xp̃o occiduo p̃ueniri: uelut.
aliqua uis fortune seu fati. siue cuiuᷤ¬
libet rei. ñ ꝑmittat dm qd̃ p̃destinauit
implere: & quomͦ ipse illos rapit. Qa
placuerunt illi: An eos ipse p̃destinat.
bapticarĩ e ipse qd̾ p̃destinauit ñ sinit
fieri: S attende qͥd adhuc audeat: cui
displicet in tanta hui ꝓfunditate q̃sti¬
onis. cautior quã scientior nr̃a cuncta¬
tio. Ausim inquit dicere istos ꝑuenire
posse ad originaliũ indulgentiã peccatoꝵ:
ñ tam̃ ut cȩleste inducant᷑ in regnũ: Sic̃
latroni confesso qͥdem s ñ baptizato. dñs
ñ celoꝵ regnũ tribuit s paradysũ: cum
utiq iã minaret᷑ qui ñ renatus fuerit

Expanded text:
male actum stulti arbitrantur, si de hac male actum stulti arbitrantur, si de hac uita celeriter rapti fuerint nec ad annos, quos homines pro magno diuino munere sibi exoptant, peruenire potuerint. quale est autem dicere \'infantes pracdestinatos baptismo uitae praesentis, antequam renascantur in Christo, occiduo pracueniri\', uelut aliqua uis fortunae seu fati siue cuiuslibet rei non permittat deum quod praedestinauit inplere? et quomodo ipse illos rapit, quia placuerunt illi ? an eos et ipse praedestinat baptizari et ipse quod praedestinauit non sinit fieri ? Sed adtende quid adhuc audeat, cui displicet in tanta huius profunditate quaestionis cautior quam scientior nostra cunctatio: ausim dicere, inquit, istos peruenire posse ad originalium indulgentiam peccatorum, non tamen ut caeleste inducantur in regnum, sicuti latroni confesso quidem sed non baptizato dominus non caelorum regnum tribuit, sed paradisum, cum utique iam maneret: qui non ren
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ: ꝓpt hoc ꝓpauit de medio iniqͥtatiꝰ ilłu
educere: placita enĩ erat d̃o anima eius:
et consũpmato in breui repleuit tẽpora
longa. Qͥs istũ dedignet᷑ habere docto¬
renr: frgo ne paruuli quos plerumq
uolunt homines baptizari. & du cur¬
ritur ante moriunt᷑ si retardarentur¬
in ista paulułu uita. ut baptizati con¬
tinuo morerent᷑. malicia mutaret in¬
tellectũ eoꝵ. & fictio deciꝑet. animã eoꝵ:
et ne hoc eis contingeret. subuentũ illis
est. ut ante raꝑent᷑ quã baptizarent᷑:
In ipso gͦ baptismate mutarent᷑ in pe-¬
ius: ce fictione deciꝑent᷑. si ptꝰ baptisma
rapent᷑: O ammiranda atq sectanda
doctrina. S hoc de ur̃a prudentia qͥ
affiustis cũ recitaret iste p̃sumpsit
et de tua maxime ad quẽ scͥpsit. & cui
recitatos libros tradidit: ut creditu¬
ros uos eẽ confideret de ñ baptiratis
infantib ẽẽ scͥptum. qͦd de om̃iũ sc̃oꝵ
immaturis etatib scͥptum ẽ: cũ quib

Expanded text:
 pr oper auit de medio in iquitatis illum educere; placita enim erat deo anima eius, et: consummatus in breui repleuit tempora longa a. quis istum dedignetur habere doctorem ? ergone paruuli, quos plerumque uolunt homines baptizari et. dum curritur, ante moriuntin ista paululum vita, ut baptizati continuo morerentur, malitia mutaret intellectum illorum, et fictio deciperet animam eorum, et ne hoc eis contingeret, subventum illis est, ut ante raperentur quam baptizarentur? In ipso ergo Baptismate mutarentur in pejus, et fictione deciperentur, si post Baptisma raperentur. O admiranda atque sectanda doctrina! Sed hoc de vestra prudentia, qui adfuistis, cum recitaret, iste praesumpsit, et de tua maxime ad quem scripsit, et cui recitatos libros tradidit, ut credituros vos esse confideret, de non baptizatis infantibus esse scriptum, quod de omnium sanctorum inmaturis aetatibus scriptum est, cum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
de te existimauerim: qd homo catho¬
licus neq contẽptibilis pb̃r. animȩ na¬
turã portionẽ dĩ sentiebas ẽẽSynde fa¬
deor dilectioni tuȩ: timeo ne forte hoc
de iste docuerit. qd̾ potiꝰ sit contrariũ
eificd̃i quã tenebas. Sicut enĩ ñ arbitror
te unquã in catholica anima credidisse.
dĩ ẽẽ portionẽ. uł ullomi anune ae d̃i eandẽ¬
esse naturã: ita metuo ne forte. consen¬
seris huic homini qd̵ amm̃a ds̃ ñ de
nichilo fecerit. s ita ex ipso sit. ut ab
ipso emanauerit. hoc enĩ etiã uerbũ
iste posuit int̾ cȩtera: quib in hac q̃sti¬
one ad immane p̃cipitium exorbitauit.
At uͦ hoc si te docuit: nolo me doceas Im¬
mo etiã uolo: ut qd̾ didiceras. ipse dediᷤ¬
cas. Parum ẽ enim ñ credere. neq dice̾:
qd̃ pars cłi sit anima. Deq enĩ cefilium

Expanded text:
de te existimauerim, quod homo cathode te existimauerim, quod homo catholicus neque contemptibilis presbyter animae naturam portionem dei sentiebas esse. unde, fateor dilectioni tuae, timeo, ne forte hoc te iste docuerit, quod potius sit contrarium ei fidei quam tenebas. Sicut enim non arbitror te umquam in catholica animam credidisse dei esse portionem uel ullo modo animae et dei eandeesse naturam, ita metuo, ne forte consenseris huic homini, \'quod animam deus non de nihilo fecerit, sed ita ex ipso sit, ut ab ipso emanauerit\'; hoc enim etiam uerbum iste posuit inter cetera, quibus in hac quaestione ad immane praecipitium exorbitauit. at uero hoc si te docuit, nolo me doceas; immo etiam uolo ut quod didiceras ipse dediscas. parum est enim non credere neque dicere quod pars dei sit anima — neque enim et filium
Abbreviated transcription (Latin):
nit᷑. qd̾ nob̃̾cũ uident etiã passeres. & quo
iustũ atq iniustũ diiudicat᷑. qd̾ uidebat
tobis etiã carnis luminib ꝑditis. Hoc si
ita ẽ: ꝓfecto qndo audiebas uł legebas
illumina ocłos meos. ne unquã obdormĩã
in mortẽ. ñ nisi carnis ocłos cogitabas.
Aut si hoc obseurũ est: certe qnͣdo illud
apłi recolebas illuminatos ocłos cordis
ur̃i. nos sub fronte. ce supͣ buccas cor habe¬
re credebas. Absit ut de te hoc sentiã. Neq
hoc te gͥ iste docuit. Aut si forte ante huiꝰ
doctrinã. quã mͦ te inuenisse. letaris a¬
nimȩ naturã dĩ putabas ẽẽ portionẽ:
hoc plane cũ horrendo ꝑicło falsũ ẽẽ nesci¬
ebas. Et si ab isto didicisti. qd̾ anima por¬
tio di ñ sit: age dõ grãs quantas potes
qd̾ ñ antequã hoc didicisti de. corꝑe ex¬
isti. Exisses enĩ magnꝰ hereticꝰ. eblasphe-¬
mator horrendꝰ. Nullomͦ tam̃ etiã id

Expanded text:
nitur, quod nobiscum uident etiam passeres, et quo nitur, quod nobiscum uident etiam passeres, et quo iustum atque iniustum diiudicatur, quod uidebat Tobis etiam carnis luminibus perditis. hoc si ita est, profecto, quando audiebas uel legebas: in inlumina oculos meos, ne umquam obdormiam in mortem. non nisi carnis oculos cogitabas. aut si hoc obscurum est, certe, quando illud apostoli recolebas : inluminatos oculos cordis uestri, nos sub fronte et supra buccas cor habere credebas. absit, ut de te hoc sentiam; neque hoc te igitur iste docuit. Aut si forte ante huius doctrinam, quam modo te inuenisse laetaris, animae naturam dei putabas esse portionem, hoc plane cum horrendo periculo falsum esse nesciebas. et si ab isto didicisti, quod anima portio dei non sit, age deo gratias, quantas potes, quod non, antequam hoc didicisti, de corpore existi; exisses enim magnus hereticus et blasphemator horrendus. nullo modo tamen etiam id
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ intelligat᷑. &e utrũq uniꝰ esse.
substantiȩ: Puto qd̃ ista ĩa sciebas. Si aũ
nesciebas: ñ te aliqͥd qd̾ magno ꝑiculo
seitur didicisse scias. Et. si qͥd hinc subtiliꝰ
disputandũ ẽ. meliꝰ cũ ipso agit᷑ cuius
iã nouimꝰ & eloquiũ: utrũ cũ dicit᷑ aĩa
ita ut simul intelligat᷑ & sp̃c. utrũq aĩa
sit. sp̃c aũt aliqͥd animȩ sit: an sieut. ei¬
uisum ẽ a parte totũ appellet᷑ hoc noĩe:
siue etiã utrũq sp̃c sit: pars uͦ eiꝰ sit quȩ
ꝓpͥe dicit᷑ anima: ance hoc a parte totum
uocet᷑. qnͣdo ita dicit᷑ sp̃s. ut simul intelli¬
gatur et anima: sic eñi huic placetꝰ. Uerũ
ista ut dixi ae subtilit̾ disserunt᷑: e sine ullo
uł certe sine magno ꝑieulo nesciunt᷑. Itẽq
alios ẽẽ corpis alios aũt animȩ sensꝰ. miror
si iste te docuit. & tu homo id etatis &e ho¬
noris antequã istũ audires. unũ atq
idem putabas ẽẽ qͦ albũ nigrũq discer¬

Expanded text:
necesse est intellegatur — et utrumque unius esse substantiae? puto quod ista iam sciebas; si autem nesciebas, non te aliquid, quod magno periculo nescitur, didicisse scias. et si quid hinc subtilius disputandum est, melius cum ipso agitur, cuius iam nouimus et eloquium: utrum, cum dicitur anima, sicut oportet instructum; quod si ei fuerit domino donante conlatum, poterit esse utilis pluuisum est, a parte totum appelletur hoc nomine, siue etiam utrumque spiritus sit, pars uero eius sit, quae proprie dicitur anima, an et hoc a parte totum uocetur, quando ita dicitur spiritus, ut simul intellegatur et anima; sic enim huic placet. uerum ista, ut dixi, et subtiliter disseruntur et sine ullo uel certe sine magno periculo nesciuntur. Itemque alios esse corporis, alios autem animae sensus, miror, si iste te docuit; et tu homo id aetatis et horabas gratias egeris. ubi quidem non inprobo idem putabas esse, quo album nigrumque discer
Abbreviated transcription (Latin):
uno sanguine: ꝑ sanguinẽ scilicce homi¬
nem. id ẽ a parte totũ significatũ ẽẽ coi¬
tendunt. Sicut enĩ uidet᷑ illos iuuare
qd̃ dictũ est ex uno sanguine. nec dictũ
ẽ ex uno homine: sic uidet᷑ & istos iuiua¬
re qd̃ dictũ est. ꝑ unũ hominẽ peccatũ
intrauit in mundũ &eꝑ pecẽm mors.

Expanded text:
 sanguinem scilicet hominem, id est a parte totum, significatum esse contendunt. sicut enim uidetur illos iuuare quod dictum est \'ex uno sanguine\' nec dictum est \'ex uno homine\', sic uidetur et istos iuuare quod dictum est: per unum hominem peccatum intrauit
Abbreviated transcription (Latin):
cum sint aꝑtissima. Qeq enĩ dicere de¬
buit. qd̾ anima meruerit ẽẽ peccatrix
ꝑ carnẽ: cui nec bonũ nec mału meritũ
reppire poterit ante carnẽ. S ad mani¬
festiora ueniamꝰ. Cũ enĩ magnis coarta¬
retur angustiis. quomͦ anime originalis
peccati uinculo teneant᷑ obstrictȩ. si ñ ex
illa trabunt originẽ quȩ pͥma peccauit.
s eas puras ab om̃i contagione &e ꝓpaga¬
tione peccati. peccatrici carni creator in¬
sufflat᷑. ne dicatur illi. qd̾ sic insufflan¬
do eas d̃s effecit reas: pͥmo de p̾scientia
dĩ hanc opinionem munire tẽptauit.
qd̾ eis p̃parauerit redẽptionem: in cuiꝰ
redẽptionis sacram̃to paruuli bapti¬
zantur. ut abluat᷑ originale peccatũ.
qd̃ de carne traxerunt: quasi facta sua
ds̃ emendet. qd̃ eas insontes fecerat in¬
quinari: s postea quã uentũ est ut
de illis loqueret᷑. quib tali ñ subueni¬
tur auxilio. et antequã baptirent᷑ ex¬
spirant: in hoc inqͥt loco ñ me quasi

Expanded text:
icere debuit, quod anima meruerit peccatrix esse per carnem, cuius nec bonum nec malum meritum repperire poterit ante carnem. Sed ad manifestiora ueniamus. cum enim magnis coartaretur angustiis, quomodo animae originalis peccati uinculo teneantur obstrictae, si non ex illa trahunt originem, quae prima peccauit, sed eas puras ab omni contagione et propagatione peccati peccatrici carni creator insufflat, ne dicatur illi, quod sic insufflando eas deus efficit reas, primo de praescientia dei hanc opinionem munire temptauit, \'quod eis praeparauerit redemtionem\'. in cuius redemtionis sacramento paruuli baptizantur, ut abluatur originale peccatum, quod de carne traxerunt; quasi facta sua deus emendet, quod eas insontes fecerat inquinari. sed posteaquam uentum est, ut de illis loqueretur, quibus tali non subuenitur auxilio et antequam baptizentur exspirant: in hoc, inquit, loco non me quasi
Abbreviated transcription (Latin):
luntate te p̃cepto patͥs iudicaturus ẽ
totũ mundu in eqͥtate: &e redlituruꝰ ẽ¬
singłis scdm fidẽ & oꝑa sua. sicut ipse ait
Pat̃ uidicat neminẽ: s om̃e iudiciũ filio
dedit. Itẽ sicut audio iudico. & iudiciũ
meũ uerũ est: qͥa ñ quero uoluntatem
meã s uoluntatẽ ei qͥ me misit. Nnde ce¬

Expanded text:
et praecepto Patris judicaturus est totum mundum in aequitate, et redditurus singulis secundum fidem et opera sua; sicut ipse ait, Pater judicat neminem, sed omne judicium Filio dedit: item, Sicuti audio, judico, et judicium meum verum est; quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem e
Abbreviated transcription (Latin):
se patri. ñ humanũ sp̃m qd̾̃ ẽ anima.
Merito in ista ipsa disputatione suꝑiꝰ
ubi uoluert̃ intelligi. xp̃m patͥs uo¬
luntatẽ fecisse ñ suã. binc eũ minoris
atq diuersȩ putantes ẽẽ naturȩ. illud
cõmemorauerunt qd̃ ait. pat̾ transeat
a me calix iste: ñ tam̃ qd̃ ego uolo. s qd̾¬

Expanded text:
se Patri, non humanum spiritum, quod est anima. se Patri, non humanum spiritum, quod est anima. Merito in ista ipsa disputatione superius, ubi voluerunt intelligi Christum Patris voluntatem fecisse, non suam, hinc eum minoris atque diversae putantes esse naturae, illud commemorarunt quod ait, Pater, transeat a me calix iste; n
Abbreviated transcription (Latin):
num dereliquit: & diuinitatẽ suã in
manꝰ patͥs comm̃dauit dicens. Pat̃ in
manꝰ tuas comm̃do sp̃m meũ. Qͥa maria
moriturũ corpꝰ peꝑit: ds aũt inmorta¬
lis. inmortalem filiũ genuit. frgo mors
xꝑi ñ diminutio ẽ diuinitatis: s depo¬
sitio corꝑis. Sicut enĩ generatio ex uir¬
gine ñ fuit corruptio dealitatis eiꝰ. s
susceptio corꝑis: ita &e in morte ipsiꝰ ñ
fuit passio & defectio dealitatis ipsrꝰ
s separatio carnis ipsi Sicuti enĩ qui
indum̃tum conscindit. induto facit
miuriam: ita & qͥ carnẽ ipsiꝰ crucifix¬
erunt. diuinitati ipfrꝰ contumeliam
intulerunt. fcce in quib uerbis suis oĩ¬
no manifestant negare se qd̃ ad unita¬
dem ꝑsone xꝑi etiã humana anima ꝑ¬
tineat. s in xp̃o carnẽ &e diuinitatem
tantũ mͦ confiteri: qnͣdoqͥdem cũ pen¬
deret in ligno. illud ubi ait. pater in
manꝰ tuas comm̃do sp̃m meũ: diuini¬
dem ipsã uolunt eũ intelligi cõm̃das¬

Expanded text:
eliquit, et divinitatem suam in manus Patris commendavit, dicens: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum . Quia Maria moriturum corpus peperit, Deus autem immortalis immortalem Filium genuit. Ergo mors Christi non diminutio est divinitatis, sed depositio corporis. Sicuti enim generatio egine non fuit corruptio dealitatis, sed susceptio corporis; ita et in morte ipsius non fuit passio et defectio dealitatis ipsius, sed separatio carnis ipsius. Sicuti enim qui indumentum conscindit, induto facit injuriam; ita et qui carnem ipsius crucifixerunt, divinitati ipsius contumeliam intulerunt. Ecce in quibus verbis suis omnino manifestant negare se, quod ad unitatem personae Christi etiam humana anima pertineat; sed in Christo carnem et divinitatem tantummodo confiteri. Quandoquidem cum penderet in ligno, illud ubi ait, Pater, in manus tuas commendo spiritum meum, divinitatem ipsam volunt eum intelligi commendas
Abbreviated transcription (Latin):
apparebit. Nunc ad hȩc eoꝵ uerba. quȩ
ꝓposiumꝰ hoc respondemꝰ ut recolant
tellectũ qd̃ seriptũ est. minorasti eum
paulominꝰ ab angłis: &e uideant ñ ad
diuersitatẽ & inequalitatẽ naturȩ pa¬
tris cefilii ualere qd̾ dixit. pat̾ maior¬

Expanded text:
apparebit. Nunc ad haec eorum verba quae apparebit. Nunc ad haec eorum verba quae proposuimus hoc respondemus, ut recolant tellectum quod scriptum est, Minorasti eum paulo minus ab Angelis : et videant non ad diversitatem et inaequalitatem naturae Patris et Filii
Abbreviated transcription (Latin):
icunt etiã. & qͥa de om̃ib spiritalibꝰ
ae rationabilib gradib. ꝓꝑt̃ qualita¬
tem ae fragilitatẽ corꝑis. paulominꝰ ab
angłis inferior minoratus homo uide¬
batur: ne se uilem sꝑaret. ce de salute
sua desꝑaret: dñs iħc honorans facturã
suã dignatus ẽ humanã carnẽ susciꝑe:
ce ostendere qͥa ñ ẽ homo uilis s p̃tiosꝰ
sicut scͥptum ẽ. magnꝰ homo &e p̃ciosus
uir: ae idõ solũ hominẽ patri suo here.¬
demꝰ. sibi enĩ coheredẽ facere dignatꝰ ẽ:
ut qd̃ minꝰ acceꝑat. in natura. plus
haber et in honore. Hȩc dicentes. hoc
dicunt intelligi: qd̾ humanã carnẽ fine
humana anima xp̃c assũpserit: quȩ
ꝓpria heresis apollinaristarũ ẽ. S etiã
istos id ẽ arrianos. in eoꝵ disputationibꝰ
ñ solũ trinitatis diuersas ẽẽ naturas:
s etiã hoc sentire dep̃bendimꝰ qd̾ animã
ñ habeat. xp̃c humanã. Uerũ id in hus
disputationis consequentib euidentiꝰ

Expanded text:
spiritualibus et rationalibus gradibus, propter qualitatem et fragilitatem corporis, paulo minus ab Angelis inferior minoratus homo videbatur : ne se vilem speraret, et de salute sua desperaret, Dominus Jesus honorans facturam suam, dignatus est humanam carnem suscipere; et ostendit quia non est homo vilis, sed pretiosus, sicut scripto solum hominem Patri suo haeredem, sibi enim cohaeredem facere dignatus est; ut quod minus acceperat in natura, plus haberet in honore. Haec dicentes, hoc volunt intelligi, quod humanam carnem sine humana anima Christus assumpserit. Quae propria haeresis Apollinaristarum est: sed etiam istos, id est, Arianos, in eorum disputationibus, non solum Trinitatis diversas esse naturas, sed etiam hoc sentire deprehendimus, quod animam non habeat Christus humanam Verum id in hujus disputationis consequentibus evidentius
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ humanitatis nom̃ accepit. Itẽ si
queramꝰ qͥs nã sit factus obediens uͦꝙ
ad mortẽ mortẽ aũt crucis: rectissime
respondet᷑. ille qͥ cũ informa d̃ĩ eẽt
ñ rapinã arbitratus ẽ ẽẽ equalis dõ.
frgo & ista humanitas: illi diumitatiᷤ
nom̃ accepit. Apparet tam̃ idem ipse
xp̃c geminȩ gigas substantiȩ: scdm
qͥd obediens. scdm qͥd equalis dõ sedm
qͥd filis hominis. scłm qͥd filiꝰ dĩ sed̾m
qͥd dicat. pat̾ maior me ẽ. scd̃m qͥd ego¬

Expanded text:
hujus humanitatis nomen accepit. Item si quaeramus quisnam sit factus obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis , rectissime respondetur, Ille qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Ergo et ista humanitas illius divinitatis nomen accepit. Apparet tamen idem ipse Christus, geminae gigas substantiae, secundum quid obediens, secundum quid aequalis Deo; secundum quid Filius hominis, secundum quid Filius Dei: secundum quid dicat, Pater major m
Abbreviated transcription (Latin):
Deq enĩ qͥsquam ita est absurdus. ut me¬
chum neget ẽẽ qui duxerit eã quam
maritus ꝓꝑt̾ causam fornicationis ab¬
iecit: cũ mechũ dicat eũ qui duxerit.
eam. quȩ pret̃ causam fornicationis abi¬
iecta ẽ. Sicut gͦ isti ambo st̃ mechi. un¬
de cũ dicimꝰ. quicũq mulierem pret̃
causam fornicationis a uiro dimissam
duxerit mechat᷑. de uno qͥdem ipsoꝵ
dicimꝰ nec tam̃ iło mechari negamꝰ eũ
qui eam duxerit. quã ꝑꝑt̾ causã forni¬
cationis maritus dimiserit: ita cũ am¬
bo sint mechi. & ille scilicet qͥ dimiserit
uxorem suã pret̃ causã fornicationis ce
aliam duxerit. & ille qui p̃ter causam
fornicationis uxore dimissa se alteri co¬
pulauerit: ꝓfecto qnͣdo de uno eoꝵ le¬
gimꝰ ñ ita intelligere debemꝰ quasi ex
hoc alter mechus negatus sit. qd̾ alt̃ exp̃ss
sit. S si hoc euãgłista matheus qͥa expressa
una specie alterã tacuit. facit ad intelligen¬

Expanded text:
Neque enim quisquam ita est absurdus, ut moeNeque enim quisquam ita est absurdus, ut moechum neget esse qui duxerit eam quam maritus propter causam fornicationis abjecit, cum moechum dicat eum qui duxerit eam, quae praeter causam fornicationis abiecta est. sicut ergo isti ambo sunt moechi — unde, cum dicimus: quicumque mulierem praeter causam fornicationis a uiro dimissam duxerit, moechatur, de uno quidem ipsorum dicimus nec tamen ideo moechari negamus eum, qui eam duxerit, quam propter causam fornicationis maritus dimiserit — ita, cum ambo sint moechi, et ille scilicet, qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam fornicationis uxore dimissa se alteri copulaverit; profecto quando de uno eorum legimus, non ita intelligere debemus, quasi ex hoc alter moechus negatus sit, quod alter expressus sit. 10. Sed si hoc evangelista Matthaeus, quia expressa una specie alteram tacuit, facit ad intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ sicausa fornicationis dimiserit &
aliam duxerit. ñ mechat᷑. Est enĩ mecha¬
tio etiam eoꝵ qͥ alias ducunt. relictis
ꝓpt̾ fornicationẽ priorib: s utiq mi¬
tunt & alt̾as ducunt. Pot̃ qͥppe sic̃ dictũ
ẽ scienti bonũ facere ce ñ facienti pecca¬
tum est illi: eo mͦ & illud dici dimittenti
uxorem sine causa fornicationis ⁊ aliã
ducenti mechatio ẽ illi. Quẽ admodũ
gͥ si dixerimꝰ. quicũq mulierẽ dimise
ꝓculdubio uerũ dicimꝰ. nec tam̃ idõ illu
qui ꝓꝑt̾ causam fornicationis dimissã
duxerit ab hoc crimine absoluimꝰ. s
utrosq mechos ẽẽ minime. dubitamꝰ:
ita eumn qͥ pret̾ causam fornicationis u¬
xorem dimiserit &e aliam duxerit. me
chum ꝓnuntiamꝰ. Nec ido tam̃ eum qͥ
ꝓpt̃ causam fornieationis duniserit. &
alteram duxerit: ab hurꝰ peccati labe
defendimꝰ. Ambos enĩ licet alterũ alto̾
grauius: mechos tam̃ ẽẽ cognoscimus.

Expanded text:
ergo si causa fornicationis dimiserit et ergo si causa fornicationis dimiserit et aliam duxerit, non moechatur; est enim moechatio etiam eorum, qui alias ducunt relictis propter fornicationem prioribus, sed utique mitunt, et alteras ducunt. Potest quippe, sicut dictum est, Scienti bonum facere, et non facienti, peccatum est illi; eodem modo et illud dici, Dimittenti uxorem sine causa fornicationis, et aliam ducenti, moechatio est illi. Quemadmodum igitur si dixerimus, Quicumque mulierem procul dubio uerum dicimus nec tamen ideo illum, qui propter causam fornicationis dimissam duxerit, ab hoc crimine absoluimus, sed utrosque moechos esse minime dubitamus: ita eum. qui praeter causam fornicationis uxorem dimiserichum pronuntiamus; nec ideo tamen eum qui propter causam fornicationis dimiserit, et alteram duxerit, ab hujus peccati labe defendimus. Ambos enim, licet alterum altero gravius, moechos tamen esse cognoscimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ius enĩ adulteriũ ẽẽ quis negat uxore
ñ fornicante dimissa alterã ducere. ꝙͣ
si fornicantem quisq dimiserit. & tunc
alteram duxerit:: ñ qͥa illud adulteriũ
ñ est. s qͥa minus ẽ si fornicante dimis¬
sa. altera dueit᷑: Nam simili locutione
usus etiã apłs iacobus ait. Scienti gͥ
bonũ facere. ce ñ facienti: peccatũ ẽ illi.
Nunqͥd idõ ñ peccatũ ẽ illi qui nescit
bonũ facere: ce idõ ñ facit. Utiq pecca¬
tum ẽ: s hoc grauius. si etiã sciat ce ñ fa¬
ciat. Nec illud ido nullũ: quia minus
Ut gͦ eodem mͦ utrũq dicamꝰ. sic̃ qͥcũꝙ
dimiserit uxorem excepta causa form¬
cationis & aliam duxerit mechatur.
ita quicũq scit bonũ facere & ñ facit.
peccat. S quẽ admodũ hic recte diciñ
potest. gͦ si nescit ñ peccat᷑. st̃ enĩ etiam
peccata ignorantiũ. quãuis minora ꝙͣ
scientium: ita nec illic recte dici potest.

Expanded text:
ius enim adulterium esse quis negat uxore ius enim adulterium esse quis negat uxore non fornicante dimissa. alteram ducere, quam si fornicantem quisque dimiserit et tunc alteram duxerit? non quia illud adulterium non est, sed quia minus est, ubi fornicante dimissa altera ducitur. nam simili locutione usus etiam apostolus Iacobus ait: scienti igitur bonum facere et non facienti peccatum est illi. numquid ideo non peccatum est etiam illi, qui nescit bonum facere et ideo non facit? utique peccatum est; sed hoc grauius, si etiam sciat et non faciat, nec illud ideo nullum, quia minus. ut ergo eodem modo utrumque dicamus: sicut quicumque dimiserit uxorem excepta causa fornicationis et aliam duxerit, moechatur, ita quicumque scit bonum facere et non facit, peccat. sed quemadmodum hic recte dici non potest: ergo si nescit, non peccat ■— sunt enim etiam peccata ignorantium, quamuis minora quam scientium — ita nec illic recte dici potest:
Abbreviated transcription (Latin):
rit &e aliã duxerit. ñ mechet᷑: ñ uidetur
in hac causa par forma ẽẽ mariti ce ux¬
oris: qnͣdo qͥdem mulier etiã si causa
fornicationis discesserit a uiro. & alii
nupserit. mechat᷑: uir aũt si eadẽ causa
uxorem dimiserit. & aliam duxerit ñ
mechat᷑: aut si par forma ẽ in utroq.
uterq mechat᷑ si se alteri iunxerit. etiã
cũ se a fornicante disiunxerit. parem uͦ
ẽe formã in hac causa uiri atq muliersͤ
ibi ostendit apls. qd̾ sepe cõmemorandu
ẽ. Ubi cũ dixiss uxor ñ habet potestatẽ
corꝑis sui s iuir. adiecit atq ait: similit̃
ce uir ñ habet potestatẽ corꝑis sui s mu¬
lier. Cur gͦ inquis int̾posuit dñs & cau¬
sam fornicationis. &e ñ potius generalit̾
ait quieũq dimiserit uxorem suam
c&e aliam duxerit mechat᷑ si ce ille mecha¬
tus ẽ. qui dimissa fornicante muliere
alteram ducit: Credo qͥa aliud qd ma¬
uis ẽ hoc dñs cõmemorare uoluit. ma¬

Expanded text:
rit et aliam duxerit, non moechetur, non uidetur rit et aliam duxerit, non moechetur, non uidetur in hac causa par forma esse mariti et uxoris, quandoquidem mulier, etiamsi causa fornicationis discesserit a uiro et alii nupserit, moechatur, uir autem, si eadem causa uxorem\' dimiserit et aliam duxerit, non moechatur. at si par forma est in utroque, uterque moechatur. si se alteri iunxerit, etiam cum se a fornicante disiunxerit. parem uero esse formam in hac causa uiri atque mulieris, ibi ostendit apostolus — quod saepe commemorandum est — ubi, cum dixisset: uxor non habet potestatem c habet potestatem corporis sui, sed mulier. \'Cur ergo, inquis, interposuit dominus causam fornicationis et non potius generaliter ait: quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur, si et ille moechus est, qui dimissa fornicante muliere alteram ducit?\' credo, quia illud quod maius est, hoc dominus commendare uoluit. ma
Abbreviated transcription (Latin):
habeant.si eo mͦ intellexerimꝰ apłm ut
mulierib dicamꝰ ita nolite discedere
a uiris urĩs etiã pudicis. aut si discede¬
re uolueritis innuptȩ maneatis: om̃s
quib placuerit continentia. etiã ñ con¬
sentientib uiris existimabt̃ sibilicere
discedere. Qd̃ ꝓculdubio qr ꝑmittere ñ
debemꝰ: restat ut qd̃ dictum ẽ si discesse¬
rit manere inniptã. de illa dictũ doce¬
re debeamꝰ cui licet discedere. ñ utiq
conuigia: & cont᷑ misericordissimũ dñi
p̾ceptum dimissos a continentib mulie¬
rib incontinentes uiros. uł a continenti¬
b uiris incontinentes mulieres iadul¬
teria ꝓpellamꝰ. Illud gͦ qd̾ dñs ñ qͥdem
in sermone ipso qui exponebat᷑ a nob̾.
s tam̃ alibi ait. quicũq dimiserit uxo¬
rem suã nisi ex causa fornicationis &e abiã
duxerit mechat᷑. si hoc mͦ intelligendũ ẽ.
ut quicũq causa fornicationis dimise¬

Expanded text:
habeant, si eo modo intellexerimus Apostolum, ut habeant, si eo modo intellexerimus Apostolum, ut mulieribus dicamus, Ita nolite discedere a viris vestris etiam pudicis, ut si discedere volueritis, innuptae maneatis; omnes quibus placuerit continentia, etiam non consentientibus viris, existimabunt sibi licere discedere. Quod procul dubio quia permittere non debemus, restat ut quod dictum est, si discesserit, manere innuptam, de illa dictum docere debeamus, cui licere discedere, non utique conjugia, et contra misericordissimum Domini praeceptum dimissos a continentibus mulieribus incontinentes uiros uel a continentibus uiris incontinentes mulieres in adulteria conpellamus. Illud ergo, quod dominus non quidem in sermone ipso, qui exponebatur a nobis, sed tamen alibi ait: quicumque dimiserit uxorem suam nisi ex causa fornicationis et aliam duxerit, moechatur, si hoc modo intellegendum est, ut quicumque causa fornicationis . dimise
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ñ nupturam discedere a uiro siue
fornicante siue ñ formeante ꝑmittis.
de discedere: restat ut eã ꝓhibeat si dis¬
cesserit nubere: quã ꝑmittit afornican
de discedere. De qua enĩ dicit᷑ si a uiro
discesserit ñ nubat: ea conditione. dis¬
cedere ꝑmittit᷑. ut ñ nubat. Si gͦ elege¬
rit ñ nubere. ñ est. cur ꝓhibeat᷑ disce¬
dere. sicut de illa de qua dicit᷑. si se ñ
continet nubat. Hac utiq conditione
ñ continere ꝑmittit᷑: ut tam̃ nubat.
Si gͦ elegerit nubere: cogi ñ pot̾ conti¬
nere. Sicut gͦ ista incontinens cõpelli¬
dur nubere. ut possit qd̾ ñ continet ñ
ẽẽ cdãpnabile: sic a uiro illa discedens.
innupta cõpellitur ꝑmanere: ut pos¬
sit qd̾ discedit ñ eẽ eulpabile. Culpabi¬
liter aũt a uiro ñfornicante discedit:
etiam si innupta ꝑmanserit. Illa gͦ in¬
nupta manere p̾cipitur si discesserit:
quȩ a fornicante discedit. Quȩ cũ ita se

Expanded text:
itaque non nupturam discedere a uiro siue itaque non nupturam discedere a uiro siue fornicante siue non fornicante permitti.\' te discedere restat, ut eam prohibeat, si discte discedere. De qua enim dicitur, Si a viro discesserit, non nubat; ea conditione discedere permittitur, ut non nubat. Si ergo elegerit non nubere, non est cur prohibeatur discedere. Sicut illa de qua dicitur, Si se non continet, nubat ; hac utique conditione non continere permittitur, ut tamen nubat. Si ergo elegerit nubere, cogi non potest continere. Sicut ergo ista incontinens compellitur nubere, ut possit quod non continet non esse damnabile: sic a viro illa discedens, innupta compellitur permanere, ut possit quod discedit non esse culpabile. Culpabiliter autem a viro non fornicante discedit, etiamsi innupta permanserit. Illa ergo innupta manere praecipitur, si discesserit, quae a fornicante discedit. Quae cum ita se
Abbreviated transcription (Latin):
rint aliis coniugarĩ. ñ tam̃ faciant ꝓpt̃
obpbriũ. s potiꝰ tolerent etiã adultõs
uiros. ne uideant᷑ hac occasione mul¬
tis uelle misceri: eo qđ difficile sit ut ñ
talem inueniat mulier cui nubat. qͤlis
suerit quẽ dimittit: qm̃ ualde inhune
morbũ st̃ ꝓcliues uiri. Cum gͥ nos dici¬
mus etiã illi mulieri quȩ uirũ fornican¬
dem dimiserit. alteri nubere ñ licere:
tu aũt dicis licere qͥdem s ñ expedirẽ.
triq ꝓculdubio dicunꝰ eam quȩ fornican¬
tẽ uirũ dimittit nubere ñ debe̾ yerũ hoc int̃.¬
ẽ. qd̾ nos qͣndo ꝯiuges ambo xp̃iani st̃. mulie¬
ri si a uiro formcante discesserit. dicimꝰ ñ h¬
cere alteri nubere: a uiro aũ ñ fornicante ñ
lice̾ õino discedere. Tu uͦ dicis. si mulier a uiro
ñ fornicante. discesserit. ñ ei lieẽ alti nubere.
ꝓpt̾ p̃ceptũ. si aũ aforncante discesserit. ñ ei
expedire nubere ꝓpt̃ obpbriũ. Mulierẽ

Expanded text:
rint, aliis coniugari, non tamen faciant propter rint, aliis coniugari, non tamen faciant propter obprobrium, sed potius tolerent etiam adulteros uiros, ne uideantur hac occasione multis uelle misceri, eo quod difficile sit, ut non talem inueniat mulier cui nubat, qualis fuerit quem dimisit, quoniam ualde in hunc morbum sunt procliues uiri. cum igitur nos dicimus etiam illi mulieri, quae uirum fornicantem dimiserit, alteri nubere non licere, tu autem dicis licere quidem, sed non expedire, utrique procul dubio dicimus eam, quae fornicantem uirum dimittit, nubere non debere. uerum hoc interest, quod nos, quando coniuges ambo christiani sunt, mulieri, si a uiro fornicante discesserit, dicimus non licere alteri nubere, a uiro autem non fornicante non licere omnino discedere; tu uero dicis, si mulier a uiro non fornicante discesserit, non ei licere alteri nubere propter praeceptum; si autem a fornicante discesserit, non ei expedire nubere propter obprobrium. mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
licuiss: nequaquã hoc illa diceret. cum¬
& ipse sis uerecundatꝰ istam mulieribus
dare licentiã. Dixisti eñ siuir uxor̃e ad¬
ulteram dimiserit. & aliam duxerit:¬
mulier tantũ obpbriũ habebit. Si aũt
mulier supͣdicta causa iurũ dimiserit.
ce alii nupserit: ñ uir tantũ s ce mulier
obꝓbriũ habebit. Cuiꝰ sententiȩ tuȩ ra¬
tionem reddens. dicent enĩ inqͥs eam
idõ discessisse ut aliũ uirũ sibi comun¬
geret: &e si talis forte. fuerit qualis a qͦ
discessit. facile enĩ uiris ꝑ quã ẽ in hoc
morb uicium irruere. Si aũt &e ipsum
dimiserit & alii nupserit: magis magis¬
q dicent eam numerositatẽ uirorum
appetisse. Hac reddita ratione: conclu¬
dis ce dicis. His gͦ ꝑtractatis uł etiam
discussis: oportet mulierẽ uirũ tolerare.
aut innuptã manere. Bonũ plane de
disti consiliũ mulierib: ut cũ sciant sͥ
ẽẽ ꝑmissum. si adulteros uiros dimise¬

Expanded text:
licuisset. Nequaquam hoc illa diceret, cumlicuisset. Nequaquam hoc illa diceret, cum ipse sis uerecundatus istam mulieribus dare licentiam. dixisti enim: si uir uxorem adulteram dimiserit et almulier tantum opprobrium habebit. Si autem mulier supra dicta causa virum dimiserit, et alii nupserit, non vir tantum, sed et mulier opprobrium habebit. » Cujus sententiae tuae rationem reddens: Dicent enim, inquis, eam ideo discessisse, ut alium virum sibi conjungeret, etsi talis forte fuerit qualis a quo discessit; perquam facile enim viris est, in hoc morbi vitium irruere. Si autem et ipsum dimiserit, et alii nupserit, magis magisque dicent eam numerositatem virorum appetisse. » Hac reddita ratione concludis, et dicis: « His ergo pertractatis vel etiam discussis, oportet mulierem virum tolerare, aut innuptam manere. » Bonum disti consilium mulieribus, ut, cum sciant sibi esse permissum, si adulteros uiros dimise
Abbreviated transcription (Latin):
delligis: Neq enĩ ille p̃cepiss si a uiro
discesserit innuptã manere mulierẽ:
nisi eã cui discedere licuiss. illa una
uidelicet causa quȩ ibi ꝓꝑt̾ea tacita
ẽ. qͥa notissima ẽ. hoc ẽ fornicationis.
Hanc enĩ soła ds̃ magister exceꝑit. cũ
de dimittenda loqueret᷑ uxore: dedit¬
q intelligi talem formã etiã in uiro ẽẽ
seruandam: qm̃ ñ solũ mulier ñ habet
potestatem corꝑis sui s uir. s similit̾
& uir ñ habet potestatẽ corꝑis sui. sed
mulier. Cum gͦ tuũ maritũ arguere. de
fornicatione ñ possis: quomͦ putas qͦd
ab eo discedis ñ nubendo excusare. a
quo tͥ ñ licet omĩno discedere: Cũ hȩc
a nob̃̾ mulier audierit: puto qd̾ nolis
eã sic respondere ut dicat. ꝓpt̾ea se ma¬
nere innuptã: quia sine. illa uiri formca¬
tione discessit. Nam si ille fornicatꝰ eẽt:
ñ solũ sibi discedere. uerũetiam nubere

Expanded text:
tellegis? neque enim ille praecepisset, si a uiro tellegis? neque enim ille praecepisset, si a uiro discesserit, innuptam manere mulierem, nisi eam, cui discedere licuisset, illa una uidelicet causa, quae ibi propterea tacita est, quia notissima est, hoc est fornicationis. hanc enim solam deus magister excepit, cum de dimittenda loqueretur uxore, deditque intellegi talem formam etiam a uiro esse seruandam, quoniam non solum mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; sed similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. cum ergo tuum maritum arguere de fornicatione non possis, quomodo te putas quod ab eo discedis non nubendo excusare, a quo tibi non licet omnino discedere? cum haec a nobis mulier audierit, puto, quod nolis eam sic respondere, ut dicat propterea se manere innuptam, quia sine ulla uiri fornicatione discessit; nam si ille fornicatus esset, non solum sibi discedere, uerum etiam nubere