comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parere uite p̃cipitiũ. Ex ne qđ mirabilis ẽ p̃ter mittã. tanta ẽ riꝰ clem̃¬
ta ut contumelias passus abĩ is qͦs fecit sufferat. & prioi uoea eosad
pacẽ. Nunquid ñ maioris uirtutis hoc ẽ. ꝗ condidisse ereaturã: in qͦ
si ꝑmanera nimia bonitas eiꝰ obe̾e̾t creature Unde aliquando diligi
aliquando ti meri se uult. ne obgerantes ab eopereant blinc est unde
ne patientia eius ñ utiq addãnum ipsius. fed ad m̃m om̃ino contẽpnen¬
da putaritꝰ: ait tacii. nunquid semꝑ tacebo: Itaq bonus as̃. om̃ia quȩ
fecit bona sunt. Pnũ ergomalũ: Nichil est malũ nͥ p̃uaricatio boni
dũ in concessa p̃sumunt᷑. aut concessa in ordinate fiunt. ut alibi presa¬
ñi. alibi mandatũ: fiat. quando qd̾ in uxore c̃cessum ẽ. fit in mere¬
sed alirnũ. et cũ pͣuaricator occidi liceat. occidit᷑ in nocens. Nulla

Expanded text:
pareret uitae praecipitium, et, ne quod mirabilius est praetermittam, tanta est eius clemepareret uitae praecipitium, et, ne quod mirabilius est praetermittam, tanta est eius clementia, ut contumelias passus ab his quos fecit sufferat et prior uocet eos ad pacem. numquid non maioris uirtutis hoc est, quam condidisse creaturam? in quo si permaneret, nimia bonitas eius obesset creaturae. unde aliquando diligi, aliquando timeri se uult, ne aberrantes ab eo depereant. hinc est unde, ne patientia eius non utique ad damnum ipsius, sed ad nostrum omnino contemnenda putaretur, ait: tacui; numquid semper tacebo? Itaque deus bonus omnia quae fecit bona sunt. unde ergo malum? nihil est malum nisi praeuaricatio boni, dum inconcessa praesumuntur aut concessa inordinate fiunt, ut alibi mandatum alibi fiat: quando quod in uxore concessum est fit in meresed alienum; et cum praevaricator occidi debeat, occiditur innocens. Nulla
Abbreviated transcription (Latin):
nemo nouit patr̃e nisi filius. nec filiũ quis. nͥ pat̃. Igit᷑ est ds̃ ficut homi-¬
nibus uidet sp̃c̃. natura simplex. lux in accessibilis. inuisibilis. in estima¬
bilis. infinitꝰ. ꝑfectus. nullius egens. et̃nus. in mortalis om̃i modo. aqͦ om̃ia
in itiũ consecuta sunt. Penrrandus. diligend. metuenđ. extra quẽ nichil
ist immo in quo sunt om̃ia queq sunt sursũ. de orsũ. summa. & una. Om̃ps.
om̃i tenens. uere in om̃ib diues. quia nichil ẽ. qd̵ non eiꝰ sit. Bonus. iustus
misericors. Donꝰ qͥa fecit existere quȩ ñ erant. Iustus. quia quȩ fecit ut
ꝓficerent ꝓprio lib̾tatis arbitrio dimissa. quia ñ tã ꝑfecta sunt ut labi
non possint. semina his legis in e̾t decreuit. naturalit᷑ addens auxiliũ
ma nefestȩ legis. ut autoritas eius ꝓfectus ee̾t hominb: Misericors uero.
quia peccantib ñ facile reddit. sed sustin& ut conũsis ignoscat. Est &¬
seuerus ut t̃rore quȩ ab eo bene condita st̃ conseruent᷑. ne neglegentia

Expanded text:
ouit patrem nisi filius, nec filium quis nisi pater. Igitur est deus, sicut hominibus uidetur, spiritus natura simplex, lux inaccessibilis, inuisibilis, inaestimabilis, infinitus, perfectus, nullius egens, aeternus, inmortalis omni modo, a quo omnia initium consecuta sunt; uenerandus, diligendus, metuendus, extra quem nihil est, immo in quo sunt omnia quaequae sunt sursum, deorsum, summa et ima; omnipotens, omnitenens, uere in omnibus diues, quia nihil est quod non eius sit; bonus, iustus, misericors: bonus, quia fecit existere quae non erant; iustus, quia quae fecit, ut proficerent, proprio libertatis arbitrio dimissa sunt — quia non tam perfecta sunt ut labi non possint, semina his legis inesse decreuit naturaliter addens auxilium manifestatae legis, ut auctoritas eius profectus esset hominibus —; misericors uero, quia peccantibus non facile reddit, sed sustinet ut conuersis ignoscat. est et seuerus, ut terrore quae ab eo bene condita sunt conseruentur, ne neglegentia
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ist quod nulla attingit opinio. Plus est tni quã quicqͥs potest
uci aut cogitari. Sed dicamꝰ aliquid qđ lica impar sit. tam̃ exaliq¬
conumiat ratione us. quȩ de dõ digna uident᷑. Nam una quȩq natura
ꝓcapatitate sui suspicatur de dõ. ut quantũ natura distat anatura tan¬
bm distat sententia asententia. quid d̾s sit. Quia enĩ suꝑ om̃ia ẽ. necesse
eQ ut om̃ium mentes excedat. Homines enĩ quantũ possunt aciẽ m̃tis
exirrert aspiciunt qͥđ as̃ sit. opinione ñ definitione. Angłi tam̃ qͥ supr¬
ges bominib sunt. quia plus aliquid de dõsentiunt ñ est dũbiũ. arehaneli
uers eo ipsi am plrus. echerubin autt &e serapbin quȩ potentia urxta dm̃ et̃

Expanded text:
Hoc est quod nulla attingit opinio. Plus est enim quam quidquid dici poterit aut cogitari. Sed dicamus aliquid, quod licconueniat ratione his quae de deo digna uidentur. nam una quaeque natura pro capacitate sui suspicatur de deo, ut quantum natura distat a natura, tantum distet sententia a sententia quid deus sit. quia enim super omnia est, necesse est ut omnium mentes excedat. homines enim, quantum possunt aciem mentis extendere, aspiciunt quid deus sit opinione, non definitione; angeli autem qui superiores hominibus sunt, quia plus aliquid de deo sentiunt, non est dubium; archangeli uero eo ipso amplius; cherubin autem et seraphin, qu
Abbreviated transcription (Latin):
utile ẽ. de e̾e̾t ꝓpt̃ quorundã uaniloqͥa cũ constet semꝑ nos om̃ia aspierre.
& ñ tam̃ semꝑ c̃cupiserre. quia ñ illoꝵ uitiũ sed nostrũ ẽ cũ sumꝰ neglegente
qs constat ex int̃ uallo crrari. quia ñ sumꝰ qd̾ ds̃ est sic autẽ male audimus.
si audientis idala deos et᷑ consentiamꝰ. aut si turpia cantantib ausẽ cõ¬
modemꝰ. Tunc aũt bene audimꝰ. si audiente  dedõ quod unus sit oblectem᷑.
S sautẽ contra legẽ aliquid audiens assentiat peccat. hoc erit malt audire
Cor ds munoum fecerit

Expanded text:
utile est deesset propter quorundam uaniloquia, cum constet semper nos omnia aspicere et utile est deesset propter quorundam uaniloquia, cum constet semper nos omnia aspicere et non tamen semper concupiscere, quia non illorum uitium, sed nostrum est cum sumus neglquod constat ex intervallo creari, quia non sumus quod Deus est. Sic autem male audimus, si audientes idola deos esse, consentiamus, aut si turpia cantantibus aurem accommodemus. Tunc autem bene audimus, si audientes de Deo quod unus sit, oblectemur. Si quis autem contra legem aliquid audiens assentiat, peccat: et hoc erit male audire. II. --Cur Deus mundum fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
apparent. & ꝑboc qͥ in maioribꝰ peccat. uoluntatis eiꝰ ẽ crimnen. Sane qm̃ supius
pet catũ ex sensib: ortũ capere diximꝰ. dũ c̃tra legis imperiũ. uł ratioñt aliqͥt
aspicimꝰ. aut audimꝰ. id est si solt̃ uidente adoraadũ eũ putaemꝰ ꝓpt̃ pulchri¬
tudinẽ
rus tũ male uidemꝰ qͥa ad in uiriã ptin& creatoris cõmuas. ut qđ illi soli
atbitũ est. deputet creature. quippt cũ ab eo ꝓibitũ sit ꝑlegr̃. aut cũ cor¬
pora bene cõposita & decora uidemꝰ. aut aliquid ꝓximi si concupiscam. alit̾
ea aspicimꝰ quã mandat lex. tunc fit precatũ qd uocat᷑ malũ. Srad forte
dicat᷑ nichil formosũ debuet fieri. ne nos peccaremus ut tutela nr̃a exaliex
de sormitate constare. nit ferrũ e̾it. nede eo fierent homicidia. Neq lucrrna
in usu t̾it nẽfures lumine eiꝰ ad effringendũ uterent᷑. ut qd magnoꝑe om̃ib:

Expanded text:
apparent, ac per hoc qui in maioribus peccat, uoluntatis eius est crimen. Sane quoniam superius apparent, ac per hoc qui in maioribus peccat, uoluntatis eius est crimen. Sane quoniam superius peccata ex sensibus ortum capere diximus, dum contra legis imperium uel rationem aliquid aspicimus aut audimus, id est si solem uidentes adorandum eum putemus propter pulchritudinem ius, tunc male uidemus, quia ad iniuriam pertinet creatoris communis, ut quod illi soli debitum est deputetur creaturae, quippe cum ab eo prohibitum sit per legem. aut cum corpora bene conposita et decora uidemus aut, aliquid proximi si concupiscamus, aliter ea aspicimus, quam mandat lex, tunc fit peccatum quod uocatur malum. sed forte dicatur: nihil formonsum debuit fieri, ne nos peccaremus\', ut tutela nostra ex aliorum deformitate constaret, nec ferrum esset, ne de eo fierent homicidia, neque lucerna in usu esset, ne fures lumine eius ad effringendum uterentur, ut quod magnopere omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑ in mundo sic eniti deb& ne in re aspera uictꝰ abscedat. afiat reusiut
aut tarde rẽ reperans. & forte in t̃ hȩc p̃ueniatexitꝰ &exeat hinc cum
precato. Qui enĩ om̃i uirtute nitit᷑ si elisus forte fuerit qͣsi uircadit uec
sustine eũ quis. sed hortatu qdã animũ eiꝰ reparat. Sidit eũ ꝓ positũ babiusse
uncendi &e sperat talẽ posse ꝓficere ad uctoriã quẽ ñ sine fatigatione sui hosts
disit. Qui enĩ facile iuncit᷑. ñ habie animũ uuicendi nec uincit᷑ sea consentit
bic acerbius pet cat. huiꝰ modi ux ad ueniã admittend̾ ẽ qͥuotũ hab& de¬
linquendi. Qui enĩ id meditat᷑ ne pecea etiã si pecbauerit ñ aspere peccat.
diligentib enĩ dm̃ aliquando minora peccata surrepunt. Quanto eiũ minora
sunt. tanto magis subtiliora & dũ contẽpnunt᷑ ñ uitant᷑ Maiora enĩ longe

Expanded text:
tatur in mundo sic eniti debet, ne in re aspera uictus abscedat et fiat reus, uix tatur in mundo sic eniti debet, ne in re aspera uictus abscedat et fiat reus, uix aut tarde se reparans, et forte inter haec proueniat exitus, et exeat hinc cum peccato. qui enim omni uirtute renititur, si elisus forte fuerit, quasi uir cadit, nec suscenset ei quis, sed hortatu quodam animum eius reparat. uidit enim eum propositum habuisse uincendi et sperat talem posse proficere ad uictoriam, quem non sine fatigatione sui hostis elisit. qui enim facile uincitur non habet animum resistendi nec uincitur, sed consentit. hic acerbius peccat, huius modi uix ad ueniam admittendus est, qui uotum habet delinquendi. qui enim id meditatur ne peccet, etiam si peccauerit, non aspere peccat. diligentibus enim aliquando minora peccata subrepunt. quanto enim minora sunt, tanto magis subtiliora, et dum contemnuntur, non uitantur. maiora enim longe
Abbreviated transcription (Latin):
tiam aut̃ naturȩ bonũ custodiamꝰ. & cauti ee sẽꝑ ñ possumus. qͥa ut diri
ad utrunq facti sumꝰ possibiles. Si peccamꝰ. ñ iam condẽnam᷑ nͥ iterũ de¬
linqͣmusiam q̃si ꝑditores. Qui enã semed peccauerit. reparare se debe ne
denuo pecca ne par ei sit qͥ seuicerat. ut itrrũ si non pecca iã supior ha¬
beat᷑ quia semel elisus ẽ.bis triũ pbabit. Hec iustitia ẽ ut qͥa collucta¬
tio in mundo est. qꝓpensior ẽ in non peccando coronet᷑ Nichil g̃ indũ opert
malũ acsi aqͥbusdã mala quedã dican turut uenenũ tenebrȩ Quia eñi cor¬
pora nr̃a ium ueneni ferre ñ possunt. malũ dicat᷑ quasi ferant igniẽ ant
aquã aut ferrũ ł plumbũ qͥa multũ ab auro distat. malũ dicat᷑. Ed com¬
parationẽ eni lucis. tenebras condẽnant cũ sciant cũ ꝓloco suo nec essariã
sicut plũbum. aut testã. nã utiq reqͥem dant post laborẽ. Igit᷑ om̃is qͥ collue¬

Expanded text:
am autem naturae bonum custodiamus, et cauti esse semper non possumus, quia, sicut dixi, ad utrumque facti sumus possibiles, si peccamus, non iam condemnamur, nisi iterum delinquamus, iam quasi perditores. qui enim semel peccauerit, reparare se debet ne denuo peccet, ne par sit ei qui se uicerat, ut iterum si non peccet, iam superior habeatur, quia semel elisus bis triumphauit. haec iustitia est ut, quia conluctatio in mundo est, qui propensior est in non peccando coronetur. Nihil ergo in dei opere malum ac, si a quibusdam mala quaedam dicantur, ut uenenum, ut tenebrae — quia enim corpora nostra uim ueneni ferre non possunt, malum dicatur, quasi ferant ignem aut aquam —, et ferrum uel plumbum. quia multum ab auro distat, malum dicetur. ad comparationem enim lucis tenebras condemnant, cum sciant pro loco suo necessarias, sicut plumbum aut testam. nam utique requiem dant post laborem. Igitur omnis qui conluc
Abbreviated transcription (Latin):
so Aii d tã aꝓtũ quã qđ spm̃ uentũ significaũ sed ideo putant ñ uentõ¬
fuisse significatũ quia ait ubi uult spirat quasi ñ om̃is ereatura lege sibi
posita arbitrio remissa sit ꝓpͥo. & nosenuĩ imus et facimꝰ qd̵ uolumꝰ agentes sub
legt. qua re & ratione prestabimꝰ & possibile putat᷑. nec stultũ uidet᷑ ut
effectũ uolens sc̃i sp̃s in sinuart illũ ipsũ darae exẽplũ. Ieit᷑ om̃s geugit
questionẽ solutam arbitor

Expanded text:
 quid tam apertum, quia spiritum uentum significauit? sed ideo putant non uentum significatum, quia ait: ubi uult spirat, quasi non omnis creatura e lege sibi posita arbitrio remissa sit proprio. et nos enim imus et facimus, quod uolumus, agentes sub lege. quare et rationem praestabimus aut possibile putatur et nec stultum uidetur, ut effectum uolens sancti spiritus insinuare illum ipsum daret exemplum. igitur omni genere q
Abbreviated transcription (Latin):
tentia quom aliud fieri debere crederet qua serrbatea. lo ee
estitutũ . Ded heli inquiunt mortuo ut filiis sacdotib samueł
cepit agere sacerdotiũ qd nec bectio docae nire ratie admata
loc enĩ dicunt nullũ putantes tr̃ fuisse qͥ agera saterdotiũ ut¬

Expanded text:
tentiam, quomodo aliud fieri debere crederet, quam sciebat a Deo esse tentiam, quomodo aliud fieri debere crederet, quam sciebat a Deo esse constitutum? Sed Heli, inquiunt, mortuo, et filiis ejus sacerdotibus, Samuel coepit agere sacerdotium. Quod nec lectio docet, nec ratio admittit. Hoc eni
Abbreviated transcription (Latin):
sũpsiss& agere sac̃ dotiũ stans ante altare ꝑcussus lepra in fronte ẽ. &
sic expirauit . Hli aut qͥ dicunt samuelẽ ñ natũ ẽẽ sacerdotẽ e nchil¬
ominus egisse illũ assert᷑ sac̃ dotiũ satis stultũ ẽ. qd̾ dicunt & stulto
suadere qđ bonũ ẽ laboris ẽ i aximi. Quanta enĩ ebrtudine ducunt᷑
adõ eẽ dicere decretũ ut nemo audera sac̃doriũ a gere p̃ter a aron
a filios obstinata mente contendunt sacerdotẽ fuisse samuelẽ. Non
enĩ in telligunt quia si natꝰ sacerdos non ẽ samuel. & saẽ dotiũ ega
prȩ suptor dr̃ quia hoc ds̃ statuit. ut nascerent᷑ non fieront sac̃ dotes
neura ad balaac. ee postra iterũ reqͥsissoe an ira. in dignat᷑ rid̃s exeplo
asine corripuit eũ. qͥa ꝓibentẽ angłum uidrns asina ceptũ ater
implere nolebat. Balaã uł ꝓibenit dño neiret iterũ introgansan

Expanded text:
esumpsisset agere sacerdotium, stans ante altare percussus lepra in fronte est et esumpsisset agere sacerdotium, stans ante altare percussus lepra in fronte est et sic exspirauit. Illi autem, qui dicunt Samuhelem non natum esse sacerdotem et nihilo minus egisse illum adserunt sacerdotium. satis stultum est quod dicunsuadere quod bonum est, laboris est maximi. Quanta enim hebetudine ducuntur, a Deo esse decretum, ut nemo auderet sacerdotium agere praeter Aaron et filios ejus, obstinata mente contendunt, sacerdotem fuisse Samuelem: non enim intelligunt, quia si natus sacerdos non est Samuel, et sacerdotium egit, praesumptor dicitur: quia hoc Deus statuit, ut nascerentur, non fierent sacerdotes.  an iret, indignatus ei deus exemplo asinae corripuit eum, quia prohibentem angelum uidens asina coeptum iter implere nolebat. Balaam uero prohibente deo, ne iret, iterum interrogans, an
Abbreviated transcription (Latin):
dnt quidẽ non nulli qͥ partĩ negoriis secularib occupati. part̾i mninꝰ
studiosi escirca sacras scripturas errorẽ patiunt᷑. putantes samuelẽ sac¬
dotẽ suisse. id ẽ ex aaron habere originẽ ex cuiꝰ ꝓgenit constituit añs as
nasci ñ fieri sacerãctes. nec alicui p̃ter filio riꝰ concessũ ẽ. ut poneret
in altare incensũ. Ex quib: plus errantes negant qͥdẽ samuelẽ degetere
fuisse anron hoc ẽ non illũ dicunt natũ sac̃dotẽ. & nichilo minꝰ sac¬
samuelẽ natũ fuisse sacerdotẽ. & tam̃ asserere funttũ illũ eẽ sacerdotio
qua dicere illũ sacerdotẽ fuisse ex filiis aaron. Plic enĩ ignorantiar.
illic stultitia: Eũ enĩ didicerint qͥ illũ putant natũ sacerdote er
ñ licuit agere alicui sacerdotiũ nisi ei qͥrẽt exsemine aaron cõꝑtũ
enĩ habent. Alanifestaẽ riũ quia chore cũ non r̾et ex filiis aaron. &
uoluissa suꝑ altare in ponere incensũ. hiati terrȩ ab fũtus ẽ cũ socus

Expanded text:
nt quidam inter nos, qui partim negotiis saecularibus occupati, partim minus studiosi circa Scripturas sacras, errorem patiuntur, putantes Samuelem sacerdotem fuisse, id est, ex Aaron habere originem: ex cujus progenie constituit Dominus Deus nasci, non fieri sacerdotes. Nec alicui praeter filios ejus concessum est, ut poneret in altare incensum. Ex quibus aliqui plus errantes, negant quidem Samuelem de genere fuisse Aaron; hoc est, non illum dicunt natum sacerdotem, et nihilominus sacSamuelem natum fuisse sacerdotem, et tamen asserere illum functum esse sacerdotio, quam dicere sacerdotem illum fuisse ex filiis Aaron. Hic enim ignorantia est, illic stultitia. Cum enim didicerint, qui illum putant natum sacerdotem, ex  quia non licuit agere alicui sacerdotium, nisi ei qui esseenim habent; manifestum est enim, quia Chore, cum non esset ex filiis Aaron et uoluisset super altare inponere incensum, hiatu terrae absumptus est cum socii
Abbreviated transcription (Latin):
quale testimoniũ det ei scriptura dicens.& in nutrit in quit
om̃i ppło qm̃ fidelis ẽ samuel. in ꝓphetã dño. & in ꝓsałmo. si ant
in quit morses & aaron in sacerdotes eiꝰ. & samuel int̾ eos qͥ in¬
uocant nom̃ eiꝰ. Quis enĩ ñ aduertat er hac distinctione diuersas r̾ẽ ꝑsonas
aignitatũ causa. ut moyses & aaron sa c̃ dotalẽ dignitatẽ ad epti noscantur.
Samuel uͦ int̾ ꝓphetas dignꝰ dõ eetitisse habeat᷑. qͥ p̃cib dm̃ in uocabant ad
ꝓtegendũ ppłm suũ sic̃ legit᷑. In tantũ aut sac̃ dotes minime defuisse ꝓbant᷑.
ut reuocata a rchabaiuilus leuitis uiri bethamis oltulert̃ dõ sacrificia ab sente
suc cinctus erat ephot. Nũ qͥd puerulus dõ potuit ꝓpopulo munera offerre:
ad in t̾rogandũ dñm significat᷑ ꝑepbot. Quantũ appar&e ꝓbatũ
ẽ samuelẽ non sacerdotem sed ꝓre phetam fuisse.

Expanded text:
iptura dicens: et innotuit. inquit, omni populo, quoniam fidelis est Samuhel in profetam domino; et in psalmo: fiant, inquit. Moyses et Aaron in sacerdotes eius et Samuhel inter eos qui inuocant nomen eius. quis non aduertat ex hac distinctione diuisas esse personas dignitatum causa, ut Moyses et Aaron sacerdotalem dignitatem adepti noscantur, Samuhel uero inter profetas deo dignus exstitisse habeatur, qui precibus deum inuocabant ad protegendum populum suum, sicut legitur? in tantum autem sacerdotes minime defuisse probantur. ut reuocata arca baiulis Leuitis uiri Bethsamys obtulerint deo sacrificia absente Ssuccinctus erat efut: numquid puerulus deo potuit populi munera offerre? ad interrogandum dominum, significatur efut. Quantum apparet, probatum est Samuhelem non sacerdotem, s
Abbreviated transcription (Latin):
Absurdissimũ ẽ ibi pati ubi sunt. At se ipsos ñ uidens
N ec ubi sunt quicquã ẽ preter ipsos. Ñ esse oculis ani¬
mã potentiorẽ. cũ eadẽ sit istorũ potentia nihil
est dem̃tius. An hoc dicendũ est potentus cẽ ibi pati ubiqid¬
quesit quã ubi ñ sit. sed si hoc eet. ñ ec̃t p̃stantior uisus cete

Expanded text:
absurdissimum est. Eos ibi pati ubi sunt? at seipsos non vident, absurdissimum est. Eos ibi pati ubi sunt? at seipsos non vident, nec ubi sunt quidquam est praeter ipsos. Non esse oculis animam potentiorem, cum eadem sit istorum potentia? nihil est dementius. An hoc dicendum est, potentius esse ibi pati, ubi quidque sit, quam ubi non sit? sed si hoc verum esset, non esset
Abbreviated transcription (Latin):
ut firmissime teneremꝰ diutius quã uelles sermocina¬
ti sumus Meministine tandẽ nos comperisse ibi
sentire oculos ubi ñ sunt uł potius ibi pati: D. Memini
M Etiã illud dedistinisi fallo. nec modo dubites dandỹ
fuisse. animã multo quã totũ corpꝰ est eẽ meliorem
ac potentiorẽ. D. Hinc uͦ dubitare nefariũ puto
MA ge si corpus potest ibi pati aliquid ubi ñ est ꝓpt̃
quandã cũ anima contemperationẽ. qđ oculis incer¬
nendo accidere inuentũ est. ad eone animã crassã
et pigrã putamꝰ ꝑ quã ipsi oculi tantũ possunt ut eã
lateat passio corporis si ñ ibi iaceat ubi passio ipsa
ontingit. D. Multũ me mou& ista conclusio. &
ita multũ. ut omnino stupeã. et ñ solũ quid respon¬
deã. sed ꝓrsus ubi sim ñ inueniã. Quid enĩ dicã sen¬
sũ ñ eẽ cũ corporis passio ꝑse ipsã non latet animã.
quid erit aliud si hoc non est: Oculos nihilpaticũ uidemꝰ

Expanded text:
ut firmissime teneremus, diutius quam velles sermocinaut firmissime teneremus, diutius quam velles sermocinati sumus; meministine tandem nos comperisse ibi sentire oculos ubi non sunt, vel potius ibi pati? E. Memini. A. Etiam illud dedisti, nisi fallor, nec modo dubitas dandum fuisse, animam multo quam totum corpus est, esse meliorem ac potentiorem. E. Hinc vero dubitare nefarium puto. A. Age, si corpus potest ibi pati aliquid ubi non est, propter quamdam cum anima contemperationem, quod oculis in cernendo accidere inventum est; adeone animam crassam et pigram putamus, per quam ipsi oculi tantum possunt, ut eam lateat corporis passio, si non ibi jaceat, ubi passio ipsa contingit? 60. E. Multum me movet ista conclusio, et ita multum ut omnino stupeam, et non solum quid respondeam, sed prorsus ubi sim non inveniam. Quid enim dicam? sensum non esse, cum corporis passio per seipsam non latet animam? quid erit aliud, si hoc non est? Oculos nihil pati cum videmus?
Abbreviated transcription (Latin):
quibus dã philo sophis & ꝑacutis. uisũ ẽẽ ne id ipsu
quidẽ quodm̃ te conp̃henditur ad nomen
aspirare scientiȩ. nisi tam firma cõ prehensiosit
ut ab ea mens nulla rationequeat demorari .D. Acci¬
pio ista gratissimȩ sed queso qm̃ quid sit sensus sub¬
tilissime quantũ arbitror explicatũẽ. referamꝰ
nos ad illã questionẽ ꝓpt quã hoc explicandũ susce¬
peramus. At tulerãenĩ ergo argum̃ tũ quo tantã
ꝓbarẽ animã eẽ quantũ eius ẽ. corpus eo quod
tangentẽ a capite usq ad pedis extremũ pollicẽ
sentit
quaqua uersũ tetigeris atq inde adsensus diffinitio¬
nẽ morarũ plenissimã. sed forte neces sario delati sum
ltaq ipsũ fructũ tanti operis iã ostende si placet AEs
omnino atq ubrimꝰ N am totũ que rebamꝰ effectũ ẽ Sigũ
sensus est corporis passio ꝑse ipsã mnon latens animã a qđ

Expanded text:
quibusdam philosophis et peracutis visum esse, ne idipsum quibusdam philosophis et peracutis visum esse, ne idipsum quidem quod mente comprehenditur, ad nomen aspirare scientiae, nisi tam firma comprehensio sit, ut ab ea mens nulla ratione queat dimoveri? 59. E. Accipio ista gratissime: sed quaeso quoniam quid sit sensus, subtilissime quantum arbitror explicatum est, referamus nos ad illam quaestionem, propter quam explicandum hoc susceperamus. Attuleram enim ego argumentum, quo tantam probarem animam esse, quantum ejus est corpus, eo quod tangentem a capite usque ad pedis extremum pollicem sentit quaqua versum tetigeris; atque inde ad sensus definitionem morarum plenissimam, sed forte necessario delati sumus. Itaque ipsum fructum tanti operis jam ostende, si placet. A. Est omnino, atque uberrimus; nam totum quod quaerebamus, effectum est. Si enim sensus est corporis passio per seipsam non latens animam, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tuen dũ sit. egote priuat̃ quasi ad hibitus uiriscon¬
sultus instruendi causa refellere uolui ut cũ ad
iudiciũ uentũ fuerit paratus assistas. D. Est gͦ alrꝗd
tam̃ ñ latere utriq cõmunet̃ ut ipsi homini & bestiç
quãuis plurimũ differant. animal tam̃ ẽẽ cõmuneẽ:
Nonlatet enĩ quic quid anime apparet siue ꝑtẽperatiã
corporis siue ꝑ intellegentiȩ puritatẽ. atq illud primũ
sensus. hoc aut̃ alterũ scientia sibi uindi cauit .P. Manet
ergo illa diffinitiotua & ꝓbata. M. Manet uero
NVbinã ergo decep tussũ .M. Ubi rogaui utrũ omẽ
qđ ñ latet sciat᷑. tuenĩ huic rogationi temere assen¬
suses D. Nã quid uelles ut dicerẽ. M. Non conti¬
nuo eẽ scientiã siquid ñlatet. sed siꝑłãtionẽ non
latet. Cũ aut̃ ꝑ corpus ñ latet sensũ uocari
siꝑ seipsã ñ lateat corporis passio. Anignoras

Expanded text:
tuendum sit? Ego te privatim quasi adhibitus juriscontuendum sit? Ego te privatim quasi adhibitus jurisconsultus, instruendi causa refellere volui, ut cum ad judicium ventum fuerit, paratus assistas. 58. E. Est ergo tamen non latere utrique commune est; ut ipsi homini et bestiae, quamvis plurimum differant, animal tamen esse commune est. Non latet enim quidquid animae apparet, sive per temperationem corporis, sive per intelligentiae puritatem; atque illud primum sensus, hoc autem alterum scientia sibi vindicavit. E. Manet ergo illa definitio tuta et probata? A. Manet vero. E. Ubinam ergo deceptus sum? A. Ubi rogavi, utrum omne quod non latet, sciatur: tu enim huic rogationi temere assensus es. E. Nam quid velles dicerem? A. Non continuo esse scientiam si quid non latet, sed si per rationem non latet: cum autem per corpus non latet, sensum vocari, si per seipsam non lateat corporis passio. An ignoras
Abbreviated transcription (Latin):
aut gustu. aut olfactu. aut tactu D. Assentior M. Et
omẽ qđ scimꝰ. ratione scimꝰ. Nullus ͥ sensus scientia ẽ. quicꝗd
aut̃ ñ latet adscientiã ꝑtinet Ad nullũ g̾ sensũ ꝑtinet non
latere. ut nullos homo quad rupes recte dicipotest. quã obrẽ
ista nr̃ã diffinitio. suscepta tua ñ solũ alienos t̃minos in ua¬
sisse neq aliquid sui: uiris reliquis se. sed nihil omi no ha¬
buisseꝓpriũ totũq alienũ occupasse conuicta est
Duid ergo agemꝰ patieris ne deiuditio ita discedere.
quãquã en tgͦ ei defensionẽ qualẽ patui p̃buerĩ titam̃
ipsa litis formulã que nos decepit cõposuisti & ego quidẽ
tã & si optinere ñ potiubonafide affui qđ mͥ satis ẽ. tu uͦ
sip̃uaricationis argueris quid facias a quo & ꝓducta ẽ
ut iurgaret audent̃ & obpugnata ut turpit̃ cedereti
M. Nũ ꝗd nã ẽ hic quis quã iudex aquo huic ł mihi me¬

Expanded text:
aut olfactu, aut gustatu, aut tactu. E. Assentior. A. Et aut olfactu, aut gustatu, aut tactu. E. Assentior. A. Et omne quod scimus, ratione scimus: nullus igitur sensus scientia est. Quidquid autem non latet, ad scientiam pertinet: ad nullum ergo sensum pertinet non latere, ut nullus homo quadrupes recte dici potest. Quamobrem ista nostra definitio suscepta tua, non solum alienos terminos invasisse, neque aliquid sui juris reliquisse, sed nihil omnino habuisse proprium, totumque alienum occupasse convicta est. E. Quid ergo agemus? Patierisne illam de judicio ita discedere? Quanquam enim ego ei defensionem qualem potui praebuerim, tu tamen ipsam litis formulam, quae nos decepit, composuisti. Et ego quidem tametsi obtinere non potui, bona fide adfui, quod mihi satis est: tu vero si praevaricationis arguaris, quid facias, a quo et producta est ut jurgaret audenter, et oppugnata ut turpiter cederet? A. Numquidnam est hic quisquam judex, a quo huic vel mihi me
Abbreviated transcription (Latin):
tionis pudẽat. Nã me me ministi ut opinor tertiũ
diffinitionis uitiũ tibi demonstratũ. quo pror sus
nihil est tur pius. cũ exne utra parte uera est. qua¬
lis illa hominis. homo ẽ animal qua quadru pes
Nã siue omĩs homo animal qua drupes ẽ. siue omẽ ani¬
mal qua drui pes homo ẽ qui dicit atq. affirmat
in sanit ꝓfecto siñ iocatur . D. Uerũ dicis M. Quid
si in hoc etiã uitio ista nr̃a dep̃ henditur. putas ne
quic quã magis eẽ qđ sit explodendũ atq. ext̃minandũ
deanima
D.Iuis ista recuset. sed nollẽ si fieri potest &iã hic tã diu
retineri. atq int̾rogati unculis agitari. M. Nihilẽ qđ metuas
lam enĩ confectũ ẽ negotiũ. An tͥ ñdũ ꝑsuasu ẽ cũ de differen¬
tia ferarũ et hominũ ageret᷑ aliud eẽ sentire. aliud scire :
D.Immo maxime M. Aliud ergo sensus. aliud scientia. Dlta ẽ
M. N on aut̃ sentimꝰ ratione sed sen aut uisu. aut auditu. s¬

Expanded text:
tionis pudeat. Nam meministi, ut opinor, tertium tionis pudeat. Nam meministi, ut opinor, tertium definitionis vitium tibi demonstratum, quo prorsus nihil est turpius; cum ex neutra parte vera est, qualis est illa hominis, homo est animal quadrupes: nam sive, omnis homo animal est quadrupes; sive, omne animal quadrupes homo est, qui dicit atque affirmat, insanit profecto, si non jocatur. E. Verum dicis. A. Quid? si in hoc etiam vitio ista nostra deprehenditur, putasne quidquam magis esse quod sit explodendum atque exterminandum de anima? E. Quis id recuset? Sed nollem, si fieri potest, etiam hic tamdiu detineri, atque interrogatiunculis agitari. A. Nihil est quod metuas, jam enim confectum est negotium: an tibi nondum persuasum est, cum de differentia ferarum et hominum ageretur, aliud esse sentire, aliud scire? E. Imo maxime. A. Aliud ergo sensus, aliud scientia. E. Ita est. A. Non autem sentimus ratione, sed aut visu, aut auditu,
Abbreviated transcription (Latin):
positũ redire cogimur. quare uide utrũ tibi
iã probatũ sit feras non habere scientiã totãq
illã uel ut imaginẽ scientiȩ quã miramur uim ẽẽ
sentiendi .D. Probatũ sane & siquid de hoc di ligen¬
tius querendũ ẽ. aliud tẽpus aucupabor. Hunc
putas nisi diffinitionẽ illã sensus. ut antea qđ nes
cio plusquã sensũ include bat ita nunc contrario
uicio uacillare qđ non omnẽ sensum potuit in¬
cludere. Habent enĩ fere sensũ nec habent sc̃i¬
entiã. quic qiđ aut̃ ñ latet scitur. & omẽ qđ scitus.
aoscientiã ꝓfecto ꝑtinet. dequib om̃ĩb iã mͥ tecũ
conuenit. Aut gͥ ñ ẽ. uerũ sensũ eẽ passiont̃ corporis
ꝑseipsã ñ latentẽ animã. aut carent bestiȩ quia
scientia carent. sensũ aut̃ concedimꝰ bestiis. diffi¬
nitio gͦ illa uitiosa ẽ .D. fateor nihil me inuenire posse
quoresistã . M. Ac cipe aliud quo magis nos huiꝰ diffini¬

Expanded text:
positum redire cogimur. Quare vide utrum tibi positum redire cogimur. Quare vide utrum tibi jam probatum sit, feras non habere scientiam, totamque illam velut imaginem scientiae, quam miramur, vim esse sentiendi. E. Probatum sane; et si quid de hoc diligentius quaerendum est, aliud tempus aucupabor: nunc putas, nisi definitionem illam sensus, ut antea quod nescio quid plus quam sensum includebat, ita nunc contrario vitio vacillare, quod non omnem sensum potuit includere? Habent enim ferae sensum, nec habent scientiam: quidquid autem non latet, scitur; et omne quod scitur, ad scientiam profecto pertinet. De quibus omnibus jam mihi tecum convenit. Aut igitur non est verum, sensum esse passionem corporis non latentem animam; aut eo carent bestiae, quia scientia carent: sensum autem concedimus bestiis: definitio ergo illa vitiosa est. E. Fateor nihil me invenire quo resistam. 57. A. Accipe aliud quo magis nos hujus defini
Abbreviated transcription (Latin):
& repueres catdõ qđ est nouũ hominẽ fieri
uetere exuto a quo incipere ꝓpt̾ neglec tam
dĩ legẽ certa ẽ necessitas. quoneq uerius neq.
secretius quic quã inscripturis diuinis c̃tinet᷑
Uellẽ hinc plura dicere ac meipsũ constringere dũ
quasi tibi p̃cipio ut nihil aliud agerẽ quã red¬
derer mͥ. cuime maxime debeo atq ita dõ
fieri qđ ait oratius amicũ mancipiũ domino.
qđ omnino fieri non potest nisi ad eiꝰ reforme¬
mur imaginẽ. quã nob̃ ut p̾ciosissimũ quid¬
dã & carissimũ custodiendã dedit dũ nos ipsos
tales nobdedit qualib nihil posset p̃ter ipsũ
ante poni: Hacaut̃ actione nihil mihi uidet᷑
operosius & nihil ẽ cessationisimilius. neque
tam̃ eã suscipere aut implere animus potest.
nisi eo ipso ad iuiuante cuireddit᷑ undefit ut
homo eiꝰ clęm̃tia reformandus sit cuius boni¬
tate ac potestate formatus ẽ. Sed ad pro¬

Expanded text:
et repuerascat Deo: quod est novum hominem fieri, et repuerascat Deo: quod est novum hominem fieri, vetere exuto; a quo incipere propter neglectam Dei legem certa est necessitas, quo neque verius neque secretius quidquam Scripturis divinis continetur. Vellem hinc plura dicere, ac meipsum constringere, dum quasi tibi praecipio, ut nihil aliud agerem quam redderer mihi, cui me maxime debeo : atque ita Deo fieri, quod ait Horatius, Amicum mancipium domino . Quod omnino fieri non potest, nisi ad ejus reformemur imaginem, quam nobis ut pretiosissimum quiddam et charissimum custodiendam dedit, dum nos ipsos nobis tales dedit, qualibus nihil possit praeter ipsum anteponi. Hac autem actione nihil mihi videtur operosius, et nihil est cessationi similius: neque tamen eam suscipere aut implere animus potest, nisi eo ipso adjuvante cui redditur. Unde fit ut homo ejus clementia reformandus sit, cujus bonitate ac potestate formatus est. 56. Sed ad pro
Abbreviated transcription (Latin):
na uis ẽ potest discernere atq eo facilius qđ ani¬
ma beluarũ magis corpori affixaest. cuiꝰ sint
illisensus quib utitur aduictũ uoluptatẽq
quã ex eodẽ illo corpore capit. Humana uero
anima ꝓpt̃ rationẽ atq scientiã dequib agimus qđ
sunt ista longe pr̃stan tiora sensi b suspendit se
acor pore quantũ potest & ea quȩ in tus ẽ libentius
fruit᷑ uo luptate quantoq insensus declinat
magis. tanto similiorẽ hominẽ peccori facit. Indeẽ.
qđ etiã pueri uagientes quanto alieni ores arationes
tanto facilius discernunt suo sensu etiã c̃ tactũ
con iunctionẽq nutricũ. nec odorẽ aliarũ pos¬
sunt sustinere cũ quib consuetudo non fuit.
Quã obrẽ quã uis aliud ex alio inciderit. libenter
tam̃ in eo sermone demoror quo am mone tur
anima ne se ultra quã necessitas cogit refundit
insensus sed ab his potius ad scipsam colligat

Expanded text:
na vis est, potest discernere; atque eo facilius, quod anina vis est, potest discernere; atque eo facilius, quod anima belluarum magis corpori affixa est, cujus illi sunt sensus quibus utitur ad victum voluptatemque, quam ex eodem illo corpore capit. Humana vero anima per rationem atque scientiam, de quibus agimus, quod sunt ista longe praestantiora sensibus, suspendit se a corpore quantum potest, et ea quae intus est, libentius fruitur voluptate; quantoque in sensus declinat, tanto magis similiorem hominem pecori facit. Inde est quod etiam pueri vagientes, quanto alieniores a ratione sunt, tanto facilius discernunt sensu etiam contactum conjunctionemque nutricum, nec odorem aliarum possunt sustinere, cum quibus consuetudo non fuit. 55. Quamobrem, quamvis aliud ex alio inciderit, libenter tamen in eo sermone demoror, quo admonetur anima, ne se ultra quam necessitas cogit, refundat in sensus; sed ab his potius ad seipsam colligat,
Abbreviated transcription (Latin):
li ores aut feliciores eẽ hominibus bestias .D. Auer¬
tat ds̃ tã in manẽ amentiã. M. Recte sane ex.¬
orruisti. sed ad id nos cogit senten tia tua. disti
enĩ eas habere scientiã & ñ habere rationẽ. Ratio¬
nẽ aut̃ habet homo ꝑ quãuix ad scientiã ꝑuenitus
sed ut consce dã facile ꝑueniri. quid nos ad iuua¬
bit satio ut bestiis . ante ponen dos putemus cũ illȩ
habeant scientiã. et hanc pluris quã rationẽ pendendã
cedere aut nihil recusa re quin mihi merito anteponant᷑
Sed que so explica illud qđ decane ulixis. cõ me mora ui
qualenã sit. Nã enus ammiratione cõmotus tã inanit̃
latraui. M. Quid aut̃ hoc putas ẽẽ nisiium quanda¬
sentiendi nonsciendi. Sensu enĩ nos multȩ bestiȩ
superant. cuius rei causa non hiclocus est ut que¬
ramus. Mente aut̃. ratione. scientia. nos illis
ds p̃posuit. sed ille sensus ea quib tales animȩ de¬

Expanded text:
liores aut feliciores esse hominibus bestias? E. Averliores aut feliciores esse hominibus bestias? E. Avertat Deus tam immanem amentiam. A. Recte sane exhorruisti; sed ad id nos cogit sententia tua: dixisti enim eas habere scientiam, et non habere rationem. Rationem autem habet homo, per quam vix ad scientiam pervenitur. Sed ut concedam facile perveniri; quid nos adjuvabit ratio, ut bestiis nos anteponendos putemus, cum illae habeant scientiam, et hanc pluris quam rationem pendendam cedere, aut nihil recusare, quin mihi merito anteponantur. Sed, quaeso, explica illud, quod de cane Ulyssis commemoravi, qualenam sit: nam ejus admiratione commotus tam inaniter latravi. sentiendi, non sciendi? Sensu enim nos bestiae multae superant, cujus rei causam non hic locus est ut quaeramus; mente autem, ratione, scientia, nos illis Deus praeposuit. Sed ille sensus ea quibus tales animae de
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ille m̃tis aspectus quã rationẽ uocamꝰ coniectus in rẽ
aliquã uidet illã scientia nominat᷑. Cũ aut̃ ñ uidet
mensquã uis intendat aspec tũ. in scientia ł ignorantia
dr̃. Non enĩ & his corporali bus oculis omĩs qui aspicit
uidet . qđ intenebris facillime anim aduertimus
Ex quolibet ut opinor aliud esse aspectũ aliud uisi¬
onem. quȩ duo inmente rationẽ & scientiã nominamꝰ
Nisi quid te aduersus hȩc mouet. aut parũ dilu cide
ista distincta arbi traris . D. ꝑmihi hȩc distinctio pla¬
cet & libent̃ assentior M. Vide gͦnunc utrũ aspi¬
cere nos putes ut uideamꝰ anuidere ut aspiciamꝰ
ꝓpt̃ uisionẽ. ñ uisionẽ ꝓpt̃ aspectũ . M. Faten dũ gͥ
uisi onẽ pluris quã aspectũ eẽ pendendã .D. Faten¬
dũ om̃ino. M. Ergo & scientiam pluris quã rati¬
onẽ. D. Consequens uideo . M. Placet ne tibi me¬

Expanded text:
cum ille mentis aspectus, quem rationem vocamus, conjectus in rem cum ille mentis aspectus, quem rationem vocamus, conjectus in rem aliquam, videt illam, scientia nominatur: cum autem non videt mens, quamvis intendat aspectum; inscitia vel ignorantia dicitur. Non enim et his corporalibus oculis omnis qui aspicit, videt; quod in tenebris facillime animadvertimus. Ex quo liquet, ut opinor, aliud esse aspectum, aliud visionem; quae duo in mente rationem et scientiam nominamus. Nisi quid te adversus haec movet, aut parum dilucide ista distincta arbitraris. E. Per mihi haec distinctio placet, et libenter assentior. A. Vide ergo nunc, utrum nos aspicere putes, ut videamus; an videre, ut aspiciamus. um. A. Fatendum igitur visionem pluris quam aspectum esse pendendam. E. Fatendum omnino. A. Ergo et scientiam pluris quam rationem. E. Consequens video. A. Placetne tibi me
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit. sapiens aut̃ iã inuenit ut nihil aliud dicã
uł ipsã sapientiã. quã cũ e̾e̾t stultus disserendo for¬
tasse At quo quomodo alio poterat requirebat. M.
Recte dicis quare intellegas uolo: nonesse istã rationẽ.
dũꝑeaquȩ conceduntur atq cognita sunt ad aliqiđ in¬
cognitũ ducimur. Hoc enĩ non semꝑ ut iã concessi¬
mus in est mentisanȩ. ratio aut̃ sc̃ꝑ .D. Intellego sed quor¬
sũ ista .M. Quia paulo ante dixisti propterea metibi de¬
aliquonititur dũ nosratio ad in cognitũ ducit. Nunc
aut̃ inuenimus ñ rationẽ uocandã cẽ dũ hoc agatur
Non enĩ sanamens agit hoc sẽꝑ cũ sẽꝑ habeat rationẽ.
Sed recte ista fortasse ratiocinatio nominatur ut ra¬
tiosit quidã mentis aspectus. ratiocinatio aut̃ ratio¬
nis in quisitio iđ aspectus illius ꝑ ea q̃ aspicienda sunt
motio
Quare ista opus ẽ ad querendũ. illa ad uidendũ. Itaq

Expanded text:
invenit. Sapiens autem jam invenit, ut nihil aliud dicam, invenit. Sapiens autem jam invenit, ut nihil aliud dicam, vel ipsam sapientiam, quam, cum esset stultus, disserendo fortasse, aut quoquo modo alio poterat, requirebat. A. Recte dicis: quare intelligas volo non esse istam rationem, dum per ea quae conceduntur atque cognita sunt, ad aliquid incognitum ducimur: hoc enim non semper, ut jam consensimus, inest menti sanae; ratio autem semper. 53. E. Intelligo; sed quorsum ista? A. Quia paulo ante dixisti, propterea me tibi dealiquo nititur, dum nos ratio ad incognitum ducit: nunc autem invenimus non rationem vocandam esse dum hoc agitur; non enim sana mens agit hoc semper, cum semper habeat rationem; sed recte ista fortasse ratiocinatio nominatur; ut ratio sit quidam mentis aspectus, ratiocinatio autem rationis inquisitio, id est, aspectus illius, per ea quae aspicienda sunt, motio. Quare ista opus est ad quaerendum, illa ad videndum. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentissimꝰ ad ista quȩ uolo. Quero enĩ abste
qͥđ tibi int̾ ẽẽ uideat᷑ in t̾rati onẽ & raciocina¬
tionẽ . D. Nonsatis ualeo ista discernere. m.
Hocergo in tuere utrũ existimes homini iã
ad olescenti ł uiro aut ut omnẽ amba gẽ
auferã sapienti sine in ter missione in eẽ
rationẽ dũ mente sanus . ẽ. sic̃ bonã ualitudinẽ
corporidũ peste ac uulnerib caret. ansi cut
ambulare. sedere. loqui. modo in ẽẽ. modo de eẽ
O. Sanȩ menti semꝑ puto in esse rationẽ. M. Quid
hoc dũ ꝑ ea quȩ concedunt᷑ ac manifes ta sunt
vel in terrogando aliũ ł connectendo alia ꝑducimus
nos ad alicuius rei cognitionẽ. uidet᷑ne tibi aut nos
aut qui uis sapiens semꝑ facere : D. Non semper
Non enĩ semꝑ homo quilib&. aut sapiens quantum o¬
pinor uł secũ uł cũ alio querit aliqiđ disserendo.
Nã quiquerit nondũ inuenit. Ita siseꝑ querit nũquã

Expanded text:
praesentissimus ad ista quae volo. Quaero enim abs te, praesentissimus ad ista quae volo. Quaero enim abs te, quid tibi interesse videatur inter rationem et ratiocinationem. E. Non satis valeo ista discernere. A. Hoc ergo intuere, utrum existimes homini jam adolescenti, vel viro, aut ut omnem ambagem auferam sapienti sine intermissione inesse rationem, dum mente sanus est, sicut bonam valetudinem corpori, dum peste ac vulneribus caret; an sicut ambulare, sedere, loqui, modo inesse, modo deesse. E. Sanae menti semper puto inesse rationem. A. Quid hoc? dum per ea quae conceduntur ac manifesta sunt, vel interrogando alium, vel connectendo alia, perducimus nos ad alicujus rei cognitionem; videturne tibi aut nos, aut quivis sapiens semper facere? E. Non semper: non enim semper homo quilibet aut sapiens, quantum opinor, vel secum vel cum alio quaerit aliquid disserendo: nam qui quaerit, nondum invenit; ita si semper quaerit, nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝗd cognitũ quo in ni tens ad in cognitũ duceret
nihil omino ꝑ illã discerẽ nec cã prorsus rationẽ no¬
minarẽ. Quã obrẽ frustra mͥ ñ assentiris anterationẽ
neces sario ẽẽ in nob̾ aliquã scientiã unde ipsaratio
sumat exordiũ . M. Gerã tibi morẽ & teqͥdẽ ut
institui quoti ens alicuiꝰ datipenitet em̃ dare ꝑ¬
mit tã. Sed ne queso ab utaris ista licentia & ne¬
glegent̃ cũ int̾rogo at tendas neas sidua male
concessa etiã de his que bene c̃cedunt᷑ dubitare
tecogans. D. ꝑge potius ad ceterã. quã uisenĩ
addã uigilantiȩ meȩ quicqiđ possũ. Nã & me
pudet desententia cadere totiens nũ quã tam̃
deter sear pudori huic reniti & lapsũ meũ te p̃sert̃
mandante corrigere. Neq enĩ est ideo suscipi¬
tibi plane ipsa constantia quã citissime potest
Itamͥ placitã sententiã ꝓtulisti sed nuno fido quã

Expanded text:
aliquid cognitum, quo innitens ad incognitum duceret; aliquid cognitum, quo innitens ad incognitum duceret; nihil omnino per illam discerem, nec eam prorsus rationem nominarem. Quamobrem frustra mihi non assentiris ante rationem necessario esse in nobis aliquam scientiam, unde ipsa ratio sumat exordium. A. Geram tibi morem, et te quidem ut institui, quoties alicujus dati poenitet, emendare permittam: sed ne, quaeso, abutaris ista licentia, et negligenter, cum interrogo, attendas; ne assidue male concessa, etiam de iis quae bene conceduntur, dubitare te cogant. E. Perge potius ad caetera: quamvis enim addam vigilantiae meae quidquid possum nam et me pudet de sententia cadere toties, nunquam tamen deterrear pudori huic reniti, et lapsum meum, te praesertim manum dante, corrigere. Neque enim est ideo suscipitibi plane ista constantia quam citissime potest: ita mihi placitam sententiam protulisti. Sed nunc fito quam
Abbreviated transcription (Latin):
M. Oblitus mͥuideris qiđ int̾nos superius ẽuenerit. cũ
rogossẽ utrũ nã putares tunc eẽ scientiã cũ res aliquã
firma ratione ꝑcipit᷑. Nã respondisti ut opinor hanc
tibi uideri humanã scientiã. Nunc uero dicis posse
hominẽ habere aliquã scientiã. cũ rẽ nulla ratione
ꝑceperit. Quis aut̃ ñ uideat nihil sibi eẽ aduersius
quã istaduo sunt & ñ eẽ scientiã nisi cũ res aliqua fir¬
ma ratione ꝑcipit᷑. & eẽ cuiꝰ dã reiscientiã nulla ratio¬
ne ꝑceptȩ Itaq nosse cupio utrũ hoꝵ deligas. Na
utrũq uerũ eẽ nullo pacto potest. D. Hoc eligo
qđ paulo ante dixi . Nã illud superius temere me
dedisse c̃fiteor. Cũ enĩ rationẽ int̾nos uerũ queramꝰ
idq fiat rogando. & respondendo. qͦ modo posset
ad sũmã ꝑ ueniri qua ẽ cludit᷑ ratio nisi aliꝗd
prius c̃cederet᷑. Conce dȩ aut̃ rec te qͥđ posset
qđ nesciret᷑. ita ista ratio nisi in ueniret in me

Expanded text:
. Oblitus mihi videris, quid inter nos superius convenerit, cum rogassem utrumnam putares tunc esse scientiam, cum res aliqua firma ratione percipitur. Nam respondisti, ut opinor, hanc tibi videri humanam scientiam: nunc vero dicis posse hominem habere aliquam scientiam, cum rem nulla ratione perceperit. Quis autem non videat nihil sibi adversius esse, quam ista duo sunt: et non esse scientiam, nisi cum res aliqua firma ratione percipitur; et esse cujusdam rei scientiam nulla ratione perceptae. Itaque nosse cupio, utrum horum eligas; nam utrumque verum esse nullo pacto potest. E. Hoc eligo quod paulo ante dixi: nam illud superius temere me dedisse confiteor. Cum enim ratione inter nos verum quaeramus, idque fiat rogando et respondendo; quomodo posset ad summam pervenire qua concluditur ratio, nisi prius aliquid concederetur? Concedi autem recte qui posset quod nesciretur? Ita ista ratio nisi inveniret in me
Abbreviated transcription (Latin):
res tibi ꝓponant᷑. una ad quã ꝑueni endũ sit. altera
ꝑ quã ꝑ uenire possis. quãs istarũ pluris pendis. & quã
cui p̃ponis. D. Quis dubitat eã p̃stare ad quã sit
ꝑueniendũ. M. Ergo cũ sint duaeres quedã scienti
& ratio. ꝑscientiã ꝑuenimꝰ ad rationẽ. anꝑrationẽ ad
scientiã . D. Utraqueres sibi met quantũ arbitror
ta nexa ẽ ut ꝑalterurã ad alterã ꝑuenire possit Nãq
ad ipsã rationẽ ñ ꝑue niremꝰ. nisi ad cã ꝑueniendũ tẽ.
sciremꝰ. Prȩ cessit gͦ scientia ut ad rationẽ ꝑ eã ꝑ ueniremꝰ
M. Qiđ ad ipsa scientientiã quã dicis p̃cedere . sineratione
ꝑuenit᷑. O Nũ quã hoc dixerĩ. nã ẽ ista suma temeritas
MPrationẽ igit᷑ D. Non ita est M. Ergo ꝑ temeritatẽ¬

Expanded text:
res tibi proponantur, una ad quam perveniendum sit, altera res tibi proponantur, una ad quam perveniendum sit, altera per quam pervenire possis; quam istarum pluris pendis, et quam cui praeponis? E. Quis dubitat eam praestare ad quam sit perveniendum? A. Ergo cum sint duae res quaedam scientia et ratio, per scientiam pervenimus ad rationem, an per rationem ad scientiam? E. Utraque res sibimet quantum arbitror, ita nexa est, ut per alterutram ad alteram perveniri possit. Namque ad ipsam rationem non perveniremus, nisi ad eam perveniendum esse sciremus. Praecessit ergo scientia, ut ad rationem per eam perveniremus. A. Quid? ad ipsam scientiam quam dicis praecedere, sine ratione pervenitur? E. Nunquam hoc dixerim: nam est ita summa temeritas. A. Per rationem igitur? E. Non ita est
Abbreviated transcription (Latin):
Besti& nem pe sentiunt acpene om̃s dillis sensib uigent
quantũ cuiq naturȩ tributũ ẽ. antu id negabis.: B.Nihil
cũ res aliqua firma ratione ꝑcepta & cognita ẽ .D. c̃cedo
M. At bestia ratione ñ utit᷑ . D. & hoc concede M. Ñ ꝗͥ
scientia cadit in bestia. Cũ aut̃ ñ latet aliꝗd utiq
scit᷑. Non gͥsentiunt bestiȩ si om̃is sensus ẽ cũ passio cor¬
poris ꝑse ipsã ñ latens animã . D. Sentiunt aut̃ ut paulo
ante conces sũ ẽ. M. Qiđ gͦ dubitamꝰ illã diffini¬
tionẽ imꝓbare q̃ omnẽ sensũ circũ plectiminime
potuit. Si qͥdẽ bestiarũ sensus exclu susẽ. D. Fateor
me de ceptũ cũ tibi c̃cessi scientiã tunc eẽ cũ aliqđ
firmaratione ꝑcipit᷑. Solos enĩ homines cũ hocro¬
gabas intuebar. Nã neq possũ dicere ratione
uti bestias. nec eis possũ eisscientiã denegare Sci¬
ebat enĩ ut opinor dominũ suũ canis. quẽ post ui¬
ris innumerabilib. M. Dicmͥ oro te si duȩ quȩdã

Expanded text:
bestiae nempe sentiunt, ac pene omnes quinque illis sensibus vigent, quantum cuique natura tributum est. An tu id negabis? E. Nihil cum res aliqua firma ratione percepta et cognita est? E. Concedo. A. At bestia ratione non utitur. E. Et hoc concedo. A. Non igitur scientia cadit in bestiam. Cum autem non latet aliquid, utique scitur; non igitur sentiunt bestiae, si omnis sensus est cum passio corporis per seipsam non latet animam: sentiunt autem, ut paulo ante concessum est: quid ergo dubitamus illam definitionem improbare, quae omnem sensum circumplecti minime potuit, siquidem bestiarum sensus exclusus est? 50. E. Fateor me deceptum, cum tibi concessi scientiam tunc esse cum aliquid firma ratione percipitur. Solos enim homines, cum hoc rogabas, intuebar: nam neque possum dicere ratione uti bestias, nec eis possum scientiam denegare. Sciebat enim, ut opinor, dominum suum canis, quem post viris innumerabilibus. A. Dic mihi, oro te, si duae quaedam