comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solent dare oꝑã meretrices. ne grauidȩ fi¬
ant. Pinde istis fornicaria magis ꝑmane¬
ns placebat. ut dm̃ ipsoꝵ ñ ligar& : quã uniꝰ
uiri facta uxor ut parera&. De salomone aut̃
qͥd dicã. nͥ qͥa grauiꝰ ipsiꝰ fidelis & scȩ seript᷑ȩ
testimonio redarguit᷑. quã peculantibꝰ & nu¬
gacibꝰ fausti conuitiĩs: Iula enĩ deillo. & qͥd
boni pͥus habuissa. & qͥd mali faciendo. bo¬
nũ inqͦ pͥmũ fuerat reliquiss&s: ueracit᷑ fi¬
delit̾q locuta .ẽ. Iste aut̃ oculis clausis uł
potiꝰ extinctis. ñ qͦlumine manifestante
ducebat᷑ ibat: s qͦ maliuolentia p̃cipitante
ferebat᷑ irruebat. Hoc ipso enĩ magis insi¬
nuauert̃ sc̃i libri religiosis lectoribꝰ & e¬
lectoribꝰ suis. quã caste habuerint scĩ uiri
plures uxores: qͥd salomon qͥ eas ñ illo mͦ
s magis adlibidinẽ quã ad ꝓpaginẽ habu
Iimꝓhatꝰ. ẽ. & rep̃hensus his uerbis ut ap¬

Expanded text:
solent dare operam meretrices, ne grauidae fisolent dare operam meretrices, ne grauidae fiant. proinde istis fornicaria magis permanens placebat, ut deum ipsorum non ligaret, quam unius uiri facta uxor ut pareret. De Salomone autem quid dicam, nisi quia grauius ipsius fidelis et sanctae scripturae testimonio redarguitur quam petulantibus et nugacibus Fausti conuiciis? illa enim de illo et quid boni prius habuisset et quid mali faciendo bonum, in quo primum fuerat, reliquisset, ueraciter fideliterque locuta est; iste autem oculis clausis uel potius extinctis non quo lumine manifestante ducebatur, ibat, sed quo maliuolentia praecipitante ferebatur, inruebat. hoc ipso enim magis insinuauerunt sancti libri religiosis lectoribus et electoribus suis, quam caste habuerint sancti uiri plures uxores, quod Salomon, qui eas non illo modo, sed magis ad libidinem quam ad propaginem habuit. inprobatus est et reprehensus his uerbis, ut ap
Abbreviated transcription (Latin):
subrigi. quã gladio ꝑcuti iubent: Resta
inmaledicis & sacrilegis rephensionibꝰ
fausti qͥbꝰ nc̃ respondeo. qͦd Iocutꝰ dñs ad
osee ꝓpħam dixit. accipe tͥ uxorẽ forni¬
cariam & fac filios defornicaria inqua
seriptura sic excecatũ. ẽ ĩmundũ corcor
ut nec aꝑtissima uerba euanglica intelli¬
gant dñi dicentis adiudeos. O eretrices & pu-¬
blicani p̃cedent uos in regnũ cȩlor. Qͥd enim
aduersũ clem̃tiȩ ueritatis. qͥd inimicũ fidĩ
xp̃ianȩ. si meretrix relicta fornicatione
incastũ coniugiũ cõmutet᷑: & qͥd tã incon¬
gruũ &alienũ a fide ꝓpħȩ. quã si ñ crederae
om̃ia peccata impudicȩ dimissa. ẽẽ. in meliꝰ
cõmutatȩ ꝰ Itaq cũ meretricẽ ꝓpħa fec̃ ux¬
orem: & aduitã corrigendã mulieri consul.¬
tũ .ẽ. & figure sacram̃tũ deqͦ mox loquem᷑
exp̃ssũ. S qͥs ñ uideat. in hoc facto qͥd potiꝰ
manicheoꝵ offendat errorẽ: Scilicae quia

Expanded text:
subrigi quam gladio percuti iubent. Restat subrigi quam gladio percuti iubent. Restat in maledicis et sacrilegis reprehensionibus Fausti. quibus nunc respondeo, quod locutus dominus ad Osee prophetam dixit: accipe tibi uxorem fornicariam et fac filios de fornicaria. in qua scriptura sic excaecatum est inmundum cor eorum, ut nec apertissima uerba euangelica intellegant domini dicentis ad Iudaeos: meretrices et publicani praecedent uos in regno caelorum. quid enim aduersum clementiae ueritatis, quid inimicum fidei christianae, si meretrix relicta fornicatione in castum coniugium commutetur? et quid tam incongruum et alienum a fide prophetae, quam si non crederdimissa esse in melius commutatae ? itaque cum meretricem propheta fecit uxorem, et ad uitam corrigendam mulieri consultum est et figurae sacramentum, de quo mox loquemur, expressum. sed quis non uideat, in hoc facto quid potius Manichaeorum offendat errorem ? scilicet. quia
Abbreviated transcription (Latin):
ut nurioso homini infuturo scło par¬
cert᷑. inp̃senti aut̃ illa iniuria ñ inulta
rlinqueret᷑: quã uł p̃buit ferienti alte¬
ã partẽ. aut ut iterũ ferir& ad monu¬
it. Tenebat certe interiꝰ dilectionis affec¬
tũ. & exteriꝰ requirebat correctionis ex.¬
emplũ. Siue hoc uerũ sit siue confictũ.
cur nolunt crede. tali animo famulũ
dĩ moisen idoli fabricatores & adorato¬
res gladio ꝓstrauisse. cũ & in eiꝰ uerbis
satis appareat ita huiꝰmodi peccato eũ
ueniã dep̃catũ. ut nͥ impetrara deleri
se uellet delibro dĩꝰ  quid simile igno¬
tus hõ palma ꝑcussꝰ & dĩ exegypti ser¬
uitute liberans᷑ ꝑdiuisũ mare traiciens.
fluctibꝰ ꝑsequentes inimicos oꝑiens. i¬
dolo sibi p̃lato derelictꝰ atq contẽptꝰ
Siaut̃ poenas ipsas cõparemꝰ: qͥd simile
ferro interimi & aferis trucidari atq
lamari. qͥndo qͥdẽ iudices publicis legibꝰ
seruientes. maioris criminis reos bestiꝰ

Expanded text:
ut iniurioso homini in futuro saeculo parceretur, in praesenti autem illa iniuria non inulta relinqueretur, quam uel praebuit ferienti alteram partem aut ut iterum feriret admonuit. tenebat certe interius dilectionis adfectum et exterius requirebat correctionis exemplum. siue hoc uerum sit siue confictum, cur nolunt credere tali animo famulum dei Moysen idoli fabricatores et adoratores gladio prostrauisse, cum et in eius uerbis satis adpareat ita huiusmodi peccato eum ueniam deprecatum, ut nisi inpetraret, deleri se uellet de libro dei? et quid simile ignotus homo palma percussus et deus ex Aegypti seruitute liberans per diuisum mare traiciens, fluctibus persequentes inimicos operiens, idolo sibi praelato derelictus atque contemptus ? si autem poenas ipsas conparemus. quid simile ferro interimi et a feris trucidari atque laniari? quandoquidem iudices publicis legibus seruientes maioris criminis reos bestiis
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudine eꝰ accepit. Uidit omino: & i.¬
deo innatis mulierũ maior illo ñ exur¬
rexit: qͥa exomibꝰ pͣnunciantibꝰ xp̃m. ip¬
se uidit qͦd multi iusti & ꝓpħe cupiert̃
uidere & ñ uidert̃. Salutauit exutero.
agnouit ꝑfectiꝰ excolumba. & idõ tanꝗ
odollam ites uere testimoniũ ꝑhibuit in
aqua. Uenit aut̃ dñs adoues tondendas
hoc ÷ exonerandas sarcinis laboriosis. ex
quibꝰ ȩccłiȩ laudatȩ incanticis canticor.
dentes essent uelut grex detonsarũ. lam
thamar habitũ mutet. nã & cõmutans in¬
t̾p̃tat᷑ thamar. S inea prsꝰ nom̃ amaritu¬
dinis maneat. Non illiꝰ amaritudinis inqͣ
dno fel ministraunt: s illiꝰ inqͣ petrꝰ amare
nig at anitudo mniseat᷑ it uets pocante ne

Expanded text:
plenitudine eius accepit. uidit omnino et iplenitudine eius accepit. uidit omnino et ideo in natis mulierum maior illo non exsurrexit, quia ex omnibus praenuntiantibus Christum ipse uidit, quod multi iusti et prophetae cupierunt uidere et non uiderunt; salutauit ex utero, agnouit perfectius ex columba et ideo tamquam Odollamites uere testimonium perhibuit in aqua. uenit autem dominus ad oues tondendas, hoc est exonerandas sarcinis laboriosis, ex quibus ecclesiae laudatae in canticis canticorum dentes essent uelut grex detonsarum. Iam Thamar habitum mutet; nam et "commutans" interpretatur Thamar. sed in ea prorsus nomen amaritudinis maneat, non illius amaritudinis, in qua domino fel ministrauit. sed illius, in qua Petrus amare ergo amaritudo misceat
Abbreviated transcription (Latin):
cui repositũ erat. expectatio gentiũ. & unc
tus ÷ sẽs scoꝵ oleo exultationis p̃participi¬
b suis. Natꝰ ÷ enĩ herodis maioris tempore
passꝰ ÷ aut̃ minoris herodis techrarchia.
Huiꝰ itaq uenientis adoues quȩ ꝑierant domꝰ
isrł. figurã gessit ipse iudas cũ ir& adton¬
dendas oues suas inthamna: qͦd int̃p̃tat᷑
deficiens. Iã enĩ defecerat pͥnceps exiuda.
& omẽ magisteriũ atq unccio iudeorꝰ. ut
uenir&e cui repositũ erat. Uenit aut̃ cũ
suo pastore odollomita. cui nom̃ erat rrãs.
& int̾p̃tat᷑ odollamites. testimoniũ inaqua.
Cũ hoc plane testimonio dñs uenit. habenꝰ
qͥdẽ testimoniũ maiꝰ ioħe: s tam̃ ꝓpt̾ oueꝰ
infirmas hoc testimonio ÷ usus in aqua. Nã
fris mei uisio. Uidit om̃ino frẽm suũ ioħes.¬
frem scđm sem̃ abrabȩ. scđm cognationẽ
MaRiat matris eiꝰ & elisabeth matris suȩ
eundẽq dñm & dm̃ suũ. qͥa sic̃ ipse ait. ex

Expanded text:
cui repositum erat, expectatio gentium, et unccui repositum erat, expectatio gentium, et unctus sanctorum oleo exultationis prae participibus suis. natus est enim Herodis maioris tempore, passus est autem minoris Herodis tetrarchia. huius itaque uenientis ad oues, quae perierant domus Israhel, figuram gessit ipse ludas, cum iret ad tondendas oues suas in Thamna, quod interpretatur "deficiens." iam enim defecerat princeps ex Iuda et omne magisterium atque unctio Iudaeorum, ut ueniret cui repositum erat. uenit autem cum suo pastore Odollamite, cui nomen erat Iras; et interpretatur Odollamites "testimonium in aqua." cum hoc plane testimonio dominus uenit, habens quidem testimonium maius Iohanne, sed tamen propter oues infirmas hoc testimonio est usus in aqua. nam "fratris. mei uisio." uidit omnino fratrem suum Iorem secundum semen Abrahae, secundum cognationem Mariae matris eius et Elisabeth matris suae eundemque dominum et deum suum, quia, sicut ipse ait, ex
Abbreviated transcription (Latin):
extraneus dominabat᷑. Quã potestatẽ a ro-¬
manis & a cȩsare acceꝑat. Sic & eiꝰ filiĩ te¬
tharchȩ. quoꝵ erat unꝰ herodes patris no¬
mine appellatꝰ. qͥ cũ pilato inpassione dñ
concordauit. Isti gͦ alienigenȩ usq adeo¬
ñ deputabant᷑ in regno illo mystico iude¬
orꝰ: ut ipsi iudei publicȩ clamarent. fren¬
dentes aduersꝰ xp̃m. Nos ñ habemꝰ regẽ.
nͥcęsarẽ. Neq hoc uerũ. nͥ illa uniuersa¬
li dominatione romanoꝵ. Quippe etiã cȩsar
Illo gͦ tẽpore qͦu de cribu iudae regnũ defece¬
rat. ueniendũ erat xpõ uero saluatori dnõ
nr̃o : qͥ ñ obesset. multũq ꝓdesset. Sic enĩ
fuerat ꝓpħatũ. Non deficis pͥnceps exiuda
neq dux defemoribꝰ ciꝰ: donec ueniat cui
tẽpore ome qͦq magisteriũ iudeoꝵ. & mysti¬
ca unde xp̃i uocabant᷑ unctio ipsa defere¬
rat. scđm ꝓphetiã etiã danihelis: Tẽ uenit

Expanded text:
extraneus dominabatur: quam potestatem a Roextraneus dominabatur: quam potestatem a Romanis et a Caesare acceperat. sic et eius filii tetrarchae, quorum erat unus Herodes patris nomine appellatus, qui cum Pilato in passione domini concordauit. isti ergo alienigenae usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Iudaeorum, ut ipsi Iudaei publice clamarent frendentes aduersus Christum: nos non habemus regem nisi Caesarem. neque hoc uerum nisi illa uniuersali dominatione Romanorum ; quippe etiam Caesar Illo ergo tempore, quo iam de tribu Iudae regnum defecerat, ueniendum erat Christo, uero saluatori domino nostro, qui non obesset multumque prodesset. sic enim fuerat prophetatum: non deficiet princeps ex Iuda neque dux de femoribus eius, donec ueniat cui tempore omne quoque magisterium Iudaeorum et mystica — unde christi uocabantur — unctio ipsa defecerat secundum prophetiam etiam Danihelis. tunc uenit
Abbreviated transcription (Latin):
intra: Maiꝰ porro malũ÷ ablate uitȩ qͦd sig¬
nificat pelliciꝰ: quã ñ adiutȩ qͦd significat
meror eoꝵ. ds̃ tam̃ ambos occidisse dictꝰ. ẽ.
ubi figurat᷑ regnũ talibꝰ hominibꝰ abstu¬
lisse Terciꝰ uͦ filiꝰ iudȩ qͥd illi mulieri ñ iun
git᷑: significat tẽpꝰ exqͦ reges plebi iudeor
coeꝑunt de tribu iuda ñfieri. & ideo erat
qͥdẽ filiꝰ iudȩ: s eũ maritũ thamar ñ acci¬
piebat : qͥa erat eadẽ tribꝰ uda. s iã popło
inde nemo regnabat. Unde & nom̃ eꝰ id est
sela. int̾p̃tat᷑ dimissio eiꝰ. Non ꝑtinent sa¬
ne adhanc significationẽ uiri scĩ & iusti
qͥ licet illo tẽpore fuerint adnoriũ tam̃ ꝑti¬
nent testam̃tũ. cui ꝓpħando scient᷑ utiles
fuert̃. qͣlis dauid fuit᷑. Eosane tẽpore qͦiã
iudea coeperat reges extribu iuda ñ ha¬
bere: ñ ÷ cõputanctꝰ herodes maior in regi
nec ei sacram̃to illo mysticȩ unctionis tan¬
quã coniugali foedere cohȩrelat. s tanquã

Expanded text:
in terra. maius porro malum est ablatae uitae, quod significat pellis, quam non adiutae, quod significat maeror eorum. deus tamen ambos occidisse dictus est: ubi figuratur regnum talibus hominibus abstulisse. tertius uero filius Iudae, quod illi muliergitur, significat tempus ex quo reges plebi Judaeorum coeperunt de tribu Juda non fieri. Ideo erat quidem filius Iudae, sed eum maritum Thamar non accipiebat, quia erat eadem tribus Iuda, sed iam populo inde nemo regnabat. unde et nomen eius, id est Selo, interpretatur "dimissio eius." non pertinent sane ad hanc significationem uiri sancti et iusti, qui licet illo tempore fuerint, ad nouum tamen pertinent testamentum, cui prophetando scienter utiles fuerunt, qualis Dauid fuit. eo sane tempore, quo iam Iudaea coeperat reges ex tribu Iuda non habere. non est conputandus Herodes maior in regibnec ei sacramento illo mysticae unctionis tamquam coniugali foedere cohaerebat, sed tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
rã ꝓmissionis accipiunt. Inde hic ꝓcul du¬
bio aliqͥo aliuo significat᷑. Quanquã enĩ du¬
as liberas uxores iacob adnouũ testam̃tũ
qͥ inlibtate uocati sumꝰ existimẽ ꝑtine¬
re: ñ tam̃ frustra duȩ st̃. Nisi fort̾e qͥa id¬

Expanded text:
rram promissionis accipiunt: unde hic procul durram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi forte q
Abbreviated transcription (Latin):
ł go qͥd contendã. qͥndo siue hinc siue inde ius¬
centi. ñ erit aliꝰ pat̃: Hanc ꝓfecto modestiã.
hane concupiscentiae coercitionẽ: & in cõ¬
mixtione corporᷤ coniugaliũ solũ appecicũ
postetitatis humanȩ. ut erat acutꝰ faustꝰ in
illis litc̃is & intelligera& & laudara: neiꝰ in¬
geniũ decestabili secta deprauatũ. & ͥd re¬
p̃hendera: quȩterae: & unã nuptialis cora¬
uentionis honestatẽ qͥ mares & feminȩ li¬
archȩ moribꝰ. refutatoq crimine qͦd nefa¬
riꝰ error obiecerat: de libero ut possumꝰ mỹ¬
sterioꝵ secreta rimemͣ. Pulsemꝰq fidĩ pre¬
tate ut nob̾ aꝑiat᷑ a dño. qͥd rerũ significa¬
uerint qͥttuor iste uxores iacob. quarũ
duȩ liberȩ. duȩ ancille fuert᷑. Nidemꝰ enĩ
apłm. inlib̾a & ancilla qͦs habuit abrahã:
duȩ. Deinde. ibi ancillȩ filiꝰ exheredat᷑: hic
uͦ ancillarũ filii simul cũ filiis liberarũ t̃¬

Expanded text:
ego quid contendam, quando sive hinc sive inde nasego quid contendam, quando sive hinc sive inde nascenti non erit alius pater? Hanc profecto modestiam, hanc concupiscentiae coercitionem, et in commixtione corporum conjugalium solum appetitum posteritatis humanae, ut erat acutus Faustus, in illis Litteris et intelligeret et laudaret, nisi ejus ingenium detestabili secta depravatum, et quid reprehenderet quaereret, et unam nuptialis conventionis honestatem, qua mares et feminae liarchae moribus, refutatoque crimine quod nefarius error objecit, de libero ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur a domino, quid rerum figurauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, m duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum te
Abbreviated transcription (Latin):
s dominaret᷑: magis qͥd debere quã qd ei de¬
beret᷑ attendit. Nec ad ꝓpͥa uoluptatẽ sua
potestate abuti uoluit: s illiꝰ debiti reddi¬
tor quã exactor e̾ẽ maluit. Unde conseqͦns
erat ut ei redderet: quã ꝓse id acciꝑe. illa
cui debebat᷑ elegit. Qꝰ earũ placito pactoq
cõꝑto: cũ repente atq mnopinate a pulcher¬
rima coniuge reuocaret᷑. & adminꝰ deco¬
rã uocaret᷑: ñ ira canduit. ñ tristicia nubi¬
latus . e. ñ eneruit̃ blandꝰ ut sibi potiꝰ ra¬
chel noctẽ redder& int̾ ambas sategit.
s maritꝰ iustꝰ & ꝓuidꝰ pat̾ cũ illas ꝓlis curã
gerere uiderae & ipse nichil aliud decon-¬
cubitu quȩrer& earũ uoluntati obteꝑan.¬
dũ iudicaint. quȩ sibi singillatĩ filios op¬
tabant. suȩ nichil minui eui ambȩ pari¬
elant Tanquã diceret. Nob̾ int̾ uos ut uultis
cedite atꝙ concedite: quȩ nã ur̃m fiat mater.¬

Expanded text:
sed dominaretur, magis quid deberet quam quid ei desed dominaretur, magis quid deberet quam quid ei deberetur, adtendit; nec ad propriam uoluptatem sua potestate abuti uoluit, sed illius debiti redditor quam exactor esse maluit. unde consequens erat, ut ei redderet. quam pro se id accipere illa cui debebatur elegit: quo earum placito pactoque conperto cum repente atque inopinate a pulcherrima coniuge reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. non ira excanduit, non tristitia nubilatus est, non eneruiter blandus, ut sibi potius Rachel noctem redderet, inter ambas sategit; sed maritus iustus et prouidus pater, cum illas prolis curam gerere uideret, et ipse nihil aliud de concubitu quaereret, earum uoluntati obtemperandum iudicauit, quae sibi singillatim filios optabant, suae nihil minui, cui ambae pariebant. tamquam diceret: uobis inter uos, ut uultis, cedite at
Abbreviated transcription (Latin):
ore cubiturꝰ quã certe ampli diligebat. &
ꝓqͣbis septenariũ annoꝵ laborẽ gratuitũ
pependerat: Cũ gͥ iã die ꝑacto inei iret a¬
plexus: qͣndo inde auerteret᷑. si talis esset
le manichei nichil intelligentes opinant
Nonne placito contepto mulierũ intrateas ꝑͦs¬
tiꝰ adspeciosã suã. quȩ illi noctẽ ipsã ñ solũ.
coniugis more uerũ etiã ordinis iure debe¬
bat: Uteret᷑ potiꝰ ipse potestate marita.¬
li. qua uxor ñ hab& potestatẽ corporis
sui s uir. Eꝓeo tc̃ seruitutis illarũ uicis¬
situdo faciebat. Coniugali gͦ potestate mul¬
to uncibiliꝰ uteret᷑: si formȩ desiderio uin¬
ceret᷑. S eo meliores feminȩ inuenirent᷑.
si illȩ ꝓfiliis concipiendis. iꝑse aut̃ ꝓconcu¬
bitꝰ sui uoluptate certaret. Itaq uir tẽꝑan¬
tissimꝰ & plane uir qͥa tã uirilit̃ feminis u.¬
tebat᷑ ut delectationi carnali ñ subiceret᷑

Expanded text:
ore cubiturus? quam certe amplius diligebat et pro ore cubiturus? quam certe amplius diligebat et pro qua bis septenarium annorum laborem gratuitum penderat. cum ergo iam die peracto in eius iret amplexus, quando inde auerteretur, si talis esset, qualem Manichaei nihil intellegentes opinantur? nonne placito contempto mulierum intraret potius ad speciosam suam, quae illi noctem ipsam non solum coniugis more, uerum etiam ordinis iure debebat? utereturque potius ipse potestate maritali, quia et uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, et pro eo tunc seruitutis illarum uicissitudo faciebat. coniugali ergo potestate multo uincibilius uteretur, si formae desiderio uinceretur. sed eo meliores feminae inuenirentur, si illae pro filiis concipiendis, ipse autem pro concubitus sui uoluptate certaret. itaque uir temperantissimus, ut plane uir, quia tam uiriliter feminis utebatur, ut delectationi carnali non subiceretur,
Abbreviated transcription (Latin):
siss&: nͥ eũ conduxiss&. S utiq iustis ad
eã uicibꝰ accedebat: de qua tot filios ꝓ¬
creauerat. & cui oboedierat ut etiã de
ancilla ꝓerear&. & de qua postea ñ con¬
ducente ꝓcreauit. S tunc rachel noctẽ
habebat inordine: ut maner& cũ ui¬
to. Tẽ pones tã potestas ula crat: deq̃ papłm uar¬
certe noni testam̃ti ñ tacuit. dicens. Smnulit̃
& uir ñ hab& potestatẽ sui corporis: s muli¬
er. Ideo iã cũ sorore pacta erat. cui facta de¬
bitrix eã tralegaret addebitorẽ suũ. Nã hoc
nomine id appellat apłe. Uxori inqt uir de¬
bitu reddat. Cui gͦ uir debitor erat. iã acce¬
ꝑat a sorore qͦd elegerat uoluntate. ut ei da¬
ret qͦd habebat inpotestate. Hic uͦ ille quem
faustꝰ tanquã impudicũ clausis uł potiꝰ ex¬
tinctis oculis criminat᷑ si concupiscentiȩ ñ
iusticie seruus eslet. ñne ꝑtotũ die inuolup¬
tate illiꝰ noctis estuarae. qua erat cũ pulchri¬

Expanded text:
sisset, nisi eum conduxisset: sed utique iustis ad sisset, nisi eum conduxisset: sed utique iustis ad eam uicibus accedebat, de qua tot filios procreauerat et cui oboedierat, ut etiam de ancilla procrearet. et de qua postea non conducente procreauit. sed tunc Rachel noctem habebat in ordine, ut maneret cum uiro; tunc penes eam potestas illa erat, de quacerte noui testamenti non tacuit dicens: similiter et uir non habet potestatem sui corporis, sed mulier. ideo iam cum sorore pacta erat, cui facta debitrix eam tralegaret ad debitorem suum. nam hoc nomine id appellat apostolus: uxori, inquit. uir debitum reddat. cui ergo uir debitor erat, iam acceperat a sorore, quod elegerat uoluntate, ut ei daret, quod habebat in potestate. Hic uero ille, quem Faustus tamquam inpudicum clausis uel potius extinctis oculis criminatur, si concupiscentiae, non iustitiae seruus esset, nonne per totum diem in uoluptatem illius noctis aestuaret, qua erat cum pulchri
Abbreviated transcription (Latin):
& illors m̃tes a xp̃i castitate auertendo cor¬
rũꝑet. Ita enĩ huic serpenti amici st̃ isti:
ut eũ p̃stitisse potiꝰ quã nocuisse contendant.
Ipse plane fausto ꝑsuasit. pectori adultera¬
to falsitatis semina infundens: ut has ma¬
le conceptas calũnias ore ĩmundissimo pa-¬
rer&. & stilo audacissimo etiã memoriȩ
cõm̃darae. Nulla eni ancillarũ iurũ iacob
ab altera rapuit. nulla de illiꝰ concubitu
cũ altera litigauit. Ideo magis ordo e¬
rat: quia libido ñ erat. & tanto firmiꝰ
seruabant᷑ coniugalis potestatis iura:
qͣnto castiꝰ uitabat᷑ carnalis cupiditas in¬
iuria. Eͦd enĩ & abuxore conducit᷑: ibi ue¬
ra nr̃a manifestat᷑ assertio. ibi ꝓse aduer¬
sus maledicta manicheoꝵ ipsa ueritas
clamat. Qͥo enĩ opꝰ erat ut eũ altera con¬
ducer&. nͥ qͥa ordo alteriꝰ erat. ut adeã ma-¬
ritꝰ intrar&: Neq enĩ alia nunquã acces-¬

Expanded text:
et illorum mentes a Christi castitate auertendo coret illorum mentes a Christi castitate auertendo corrumperet. ita enim huic serpenti amici sunt isti, ut eum praestitisse potius quam nocuisse contendant. ipse plane Fausto persuasit pectori adulterato falsitatis semina infundens, ut has male conceptas calumnias ore inmundissimo pareret et stilo audacissimo etiam memoriae commendaret. nulla enim ancillarum uirum Iacob ab altera rapuit, nulla de illius concubitu cum altera litigauit. ideo magis ordo erat, quia libido non erat; et tanto firmius seruabantur coniugalis potestatis iura. quanto castius uitabatur carnalis cupiditatis iniuria. quod enim et ab uxore conducitur, ibi uera nostra manifestatur adsertio. ibi pro se aduersus maledicta Manichaeorum ipsa ueritas clamat. quid enim opus erat, ut eum altera conduceret, nisi quia ordo alterius erat, ut ad eam maritus intraret? neque enim ad aliam umquam acces
Abbreviated transcription (Latin):
coniugibꝰ excipientibꝰ sem̃ suũ miscebant᷑. uon
concupiscentia ꝑcipiendȩ uoluptatis. s ꝓui¬
dentia ꝓpagandȩ successionis. Ac ꝑhoc. nec
illos ambitiosos multitudo popłoꝵ: nec illoᷤ
libidinosos multitudo faciebat uxorꝰ. S qͥo
de uiris loqͣr qͥb excellentissimũ testimoni.¬
ũ diuina uoce ꝑhibet᷑. cũ ipsas feminas sa¬
tis eluceat nichil aliud inconcubitu appe¬
tisse quã filios: Quippe ubi se minime
parere uidert̃: famulas suas dedert̃ iuro
suo. ut illas matres facerent carne. ipsȩ si¬
erent uoluntate. Nã & illuo qͦd m̃dacissima
criminatione faustꝰ obiecit. habuisse int se
uelut quattuor scorta certam̃. quęnã eũ
ad concubitũ raꝑ&: ubi hoc legerit nescio.
nͥ forte incorde suo tanquã in libro nefa¬
riarũ fallaciarũ. ubi uere ipse scortabat᷑. s
cũ serpente illo de qͦ apłs timebat ȩccłȩ. quã
uirginẽ castã cupiebat uniuiro exhibe.
xp̃o: ne sicut euã deceꝑat astutia sua. sic

Expanded text:
uum miscebantur non concupiscentia percipiendae uoluptatis, sed prouidentia propagandae successionis; ac per hoc nec illos ambitiosos multitudo populorum nec illos libidinosos multitudo faciebat uxorum. sed quid de uiris loquar, quibus excellentissimum testimonium diuina uoce perhibetur, cum ipsas feminas satis eluceat nihil aliud in concubitu adpetisse quam filios? quippe ubi se minime parere uiderunt, famulas suas dederunt uiro suo, ut illas matres facerent carne, ipsae fierent uoluntate., Nam et illud, quod mendacissima criminatione Faustus obiecit, habuisse inter se uelut quattuor scorta certamen. quaenam eum ad concubitum raperet, ubi hoc legerit nescio. nisi forte in corde suo tamquam in libro nefariarum fallaciarum, ubi uere ipse scortabatur, sed cum serpente illo, de quo apostolus timebat ecclesiae, quam uirginem castam cupiebat uni uiro exhibere Christo, ne, sicut Euam deceperat astutia sua, sic
Abbreviated transcription (Latin):
diunfitꝰ insticutȩ st̃. lpso aut̃ dõ frui ꝓpt̃
ipsũ. seq & amico in ipso dõ ꝓpt̾ eundẽ ipsũ
dm̃. ꝓpt̾ dm̃ enĩ amat amicũ: qͥ dĩ amorẽ
amat mnamico. Siue aut̃ iniqͥtas. siue iticia.
nͥ esset inuolantate: ñ esset in potestate lor¬
ro si inpotestate ñ esset: nullũ p̃mui. nul¬
la poeni ita esset. Qͦd nemo sapit: nͥ qͥ desipit
gnorantia uͦ e infirmitas. ut uel nesciat hõ
qͥd uelle debeat. uł ñ omẽ qͦd uoluerit possit.
exocculto poenarũ ordine uenit & illis
inscrugabilib iudiciis dĩ apud quẽ ñ ẽ ini¬
qͥtas. Aditũ ẽ. eni nob̃ peccatũ addã fideli
eloqͥo dĩ & qͥa inillo om̃s moriunt᷑. &e qͥa ꝑ
illũ peccatũ intiauit inhẽ mundĩ. & ꝑ
peccatũ mors: ueracit̾ scriptũ .ẽ. & qͥa ei

Expanded text:
diuinitus institutae sunt, ipso autem deo frui propter ipsum seque et amico in ipso deo propter eundem ipsum deum. propter deum enim amat amicum, qui dei amorem amat in amico. siue autem iniquitas siue iustitia, nisi esset in uoluntate, non esset in potestate. porro si in potestate non esset, nullum praemium, nulla poena iusta esset: quod nemo sapit, nisi qui desipit. ignorantia uero et infirmitas, ut uel nesciat homo, quid uelle debeat, uel non omne. quod uoluerit, possit, ex occulto poenarum ordine uenit et illis inscrutabilibus iudiciis dei, apud quem non est iniquitas. proditum est enim nobis peccatum Adam fideli eloquio dei; et quia in illo omnes moriuntur, et quia per illum peccatum intrauit in hunc mundum et per peccatum mors
Abbreviated transcription (Latin):
dine ⁊õpoꝵ filiꝰ dĩ factꝰ exmuliere. factus
sublege. ut eos qͥ sublege erant redimer&.
factꝰ. ex semine dauid scđm carnẽ: mittit
ilisc ipłos uelut oues in mediũ lupor. & mo¬
net netimeant eos qͥ corpꝰ occidunt. ani¬
ma aut̃ ñ posst̃ occidere. ꝓmictit etiã
ipsꝰ corporis renouandã integritatẽ usq
adcapilli reꝑationẽ. Petri gladiũ reuocat
inuaginã. aurẽ inimici p̃cisã reꝑat ad
pͥstinã formã. dicit se legionibꝰ angłor
imꝑare potuisse addelendos inimicos.
nͥ calix bibendꝰ esset quẽ pat̾na uoluntas
adedisae. Bibit p̾cederis. ꝓpinañ sẽmtibꝰ. Uir.¬

Expanded text:
ctus sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, factus ex semine Dauid secundum carnem mittit discipulos uelut oues in medio luporum et monet, ne timeant eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, promittit etiam ipsius corporis renouandam integritatem usque ad capilli reparationem, Petri gladium reuocat in uaginam, aurem inimici praecisam . reparat ad pristinam formam, dicit se legionibus angelorum imperare potuisse ad delendos inimicos, nisi calix bibendus esset, quem paterna uoluntas dedisset, bibit praecedens, propinat sequentibus, uirt
Abbreviated transcription (Latin):
aneelligt̃. quẽ admodũ nulla in constan
t p̃cipientis s ratione dispensantis. ꝓtẽpoꝵ
uersitate pͣcepta uł consilia uł ꝑmissa mu¬
Si Nã si dicunt certi mysterii grã hoc de
cut ło sacculo & pera & emendo gladio lo¬
pii tasse. cur ñ admittunt certi myste

Expanded text:
a praecipientis, sed ratione dispensantis pro temporum diuersitate praecepta uel consilia uel permissa mutentur? nam si dicunt certi mysterii gratia hoc de tollendo sacculo et pera et emendo gladio locutum fuisse, cur non admittunt certi myster
Abbreviated transcription (Latin):
nttrarũ. Qa leand faustꝰ ñ exp̃sse: posuit cue
dlicer& crudelia multa & mandarit & fe¬
erit. dqͥa mõui qͥq maxime & inindibie
uctare consueuerint: ideo ipse hoc cõme¬
moraui sitꝑiꝰq defendi. ne qͥcquã ineõ fac¬
to esse criminis: uet apsi m inichei qͥcorri¬
¶ uellent. uł qsquã. aliꝰ inrinitor aut ĩpiorᷤ
putarent. Nẽ aut̃ od etiã ꝓphetice signifi¬
cationis habuerit reqͥrentũ .ẽ. Qͦa ex̃cis
multos oͥsibi. ibsente ips ĩdolũ fabricaue¬
rtͣ sine ulla cuiꝰquã nec essitudinis distinc¬
tione iussit incerimi. se. ẽ. ut intel¬
ligat᷑ hominũ ilior ir nꝑtionẽ signifi¬
care uitioꝵ. taliũ: Q bꝰ illi adeandẽ ido¬
latriã defluxert̃. Intaua qͥppe uitia nos se¬
uire iub& psalmꝰ eũ dicit. lrascimini. &
nolite peccare. Intalia uitia seuire nos iu

Expanded text:
posuit, cum diceret, quod crudelia multa et mandarit et fecerit. sed quia noui, quid maxime et inuidiose iactare consueuerint, ideo ipse hoc commemoraui superiusque defendi. ne quicquam in eo facto esse criminis uel ipsi Manichaei. qui corrigi uellent, uel quisquam alius inperitorum aut inpiorum putaret. nunc autem quid etiam propheticae significationis habuerit, requirendum est, quod ex eis multos, qui sibi absente ipso idolum fabricauerunt, sine ulla cuiusquam necessitudinis distinctione iussit interimi. facile est, ut intellegatur hominum illorum interemptionem significare uitiorum talium, qualibus illi ad eandem idolatriam defluxerunt. in talia quippe uitia saeuire nos iubet psalmus, cum dicit: irascimini et nolit
Abbreviated transcription (Latin):
regna dm̃ dare ce auferre ostenderet᷑. Non
hie regnauert̃ apłi & martyres.: ut regiũ
celos desideranũ potiꝰ panderet᷑. lili regũ
bella gessert: ut tales qͦq uictorias a pr̃a¬
rer& dĩ uoluntate p̾stari. Isti ñ resisten¬
do int fecti st̃: ut potiorẽ esse dicerent
uictoriã. ꝓfide ueritatis occidi.
Quanquã & illic ꝓpħȩ nouerant
mori ꝓueritate. sicut ipse dñs dic̃:
A sanguine abel. usq adsanguinẽ
Zachariȩ. & ideo postea quã coepit impleri

Expanded text:
regna Deum dare et auferre ostenderetur: non hic regnaverunt Apostoli et martyres, ut regnum coelorum desiderandum potius panderetur. Illi reges bella gesserunt, ut tales quoque victorias appareret Dei voluntate praestari: isti non resistendo interfecti sunt, ut potiorem esse docerent victoriam pro fide veritatis occidi. Quanquam et illic Prophetae noverant mori pro veritate, sicut ipse Dominus dicit, A sanguine Abel usque ad sanguinem Z
Abbreviated transcription (Latin):
atq patiendi filiis abundantẽ. & dola& po¬
tiꝰ currere homines adeã uirtutẽ qͥ eors
infirmitatibꝰ necessitatibꝰq consulit᷑: quã
adillã unde diuinũ & incõmutabile aliqͥo
discit᷑. Hic dolor figuratꝰ uidet᷑ ineo quod
scriptũ.ẽ. ꝓzelauit rachel sorore sua ł m¬
de quia liqͥdꝰ purꝰq intellectꝰ de illa sub¬
stantia quȩ corpꝰ ñ . ẽ ac ꝑhoc ad carnis sen¬
sũ ñ ꝑtinet. uerbis carne̾ edditis expͥmi ñ
potest: eligit doctrina sapientiȩ ꝑ quasc̃q
corporeas imagines & similitudines ut c̃q
cogitanda insinuare diuina: quã ab offi¬
cio talia docendi cessare: sic̃ elegit rachel
exiuro suo exancilla susciꝑe liberos: quã
sine filiis omĩno remanere. Bala qͥppe in¬
t̃p̃tari dr̃ inueterata. Hanc habuit ancul¬
lã rachel. Deueteri qͥppe uita carnalibꝰ sen¬
sib dedita: corporeȩ cogitabant᷑ imagines
lia deancilla sua filios. amore habendȩ

Expanded text:
atque patiendi filiis abundantem et dolet poatque patiendi filiis abundantem et dolet potius currere homines ad eam uirtutem, qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam, unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo, quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intellectus de illa substantia, quae corpus non est ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, uerbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere liberos quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe interpretari dicitur "inueterata," hanc habuit ancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines,t et Lia de ancilla sua filios amore habendae
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs habent foris pugnas intꝰ timores: gaudi¬
ũ ae coronã suã uocant. Nascunt᷑ aut̃ cis faci
liꝰ atq copiosiꝰ exillo sermone fidei. qͦ p̃di¬
eiꝰ citiꝰ humana cogitatione ꝑcipit᷑ & infii¬
mos etiã liȩ oculos ñ ꝑturbat. Rachel aut̃
clara aspectu. m̃te excedit dõ. & uide in
pͥncipio uerbũ dm̃ apud dm̃. Et uult pa¬
rere ae ñ potest. qͥa generationẽ eiꝰ qͥs enar¬
rabit Pinde uita quȩ stuchio contẽplati¬
onis cõpetit. ut ea quȩ carni st̃ inuisibilia
ñ infirmis oculis m̃tis ꝑea quȩ facta sunt
intellecta conspiciat. & sẽpit̾nã dĩ uirtũ¬
negotio. & ideo sterilis. Affectando qͥppe o¬
tiũ qͦstudia contẽplationis ignescunt ñ
contẽꝑat᷑ infirmitati hominũ qͥ inuariis
p̃ssuris sibi desiderant subueniri. S qͥa &
ipsa ꝓcreandi caritate mardescit. nult
enĩ docere qͦd nouit. neq cũ inuidia tabes¬
cente it̾ habe: uidet sororẽ labore agendi

Expanded text:
quos habent foris pugnas, intus timores , gaudium et coronam suam vocant . Nascuntur autem eis filii facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedieius citius humana cogitatione percipitur et infirmos etiam-Liae oculos non perturbat. Rachel autem clara aspectu mente excedit deo et uidet in principio uerbum deum apud deum et uult parere et non potest, quia generationem eius quis enarrabit? proinde uita, quae studio contemplationis conpetit, ut ea, quae carni sunt inuisibilia, non infirmis oculis mentis per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciat et sempiternam dei uirtunegotio et ideo sterilis. adfectando quippe otium, quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere, quod nouit, neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi
Abbreviated transcription (Latin):
gant᷑. nͥ ut suis qͥsq responsionibꝰ conuincat᷑.
cũ ille qͥ int̾rogat ñ solũ scat qͦd sibi uult ab
altero responderi: s etiã illũ hoc responsurũ.
Inuidente aut̃ cuiquã dm̃ qͦd malos beatos fi¬
eri ñ siner&. si uellet dicere: plenos inueni¬
r& suoꝵ libros de hac re addiuinã ꝓuiden¬
tiã ꝑtinentes. Desacrificiis uͦ nichil aliud
mͥ paganꝰ obicer&: nͥ cur apud eos illa rep̃hen
sisse legeret᷑ offerri. Hic ego de uero sacri¬
ficio latiꝰ fortasse disserens. demonstrarẽ id
ñ deberi nͥ uni uero dõ. qͦd unꝰ uerꝰ sacerdos
obtulit. mediator di & hominũ. Cuiꝰ sacrificiũ
ꝓmissiuas figuras inuictimis animaliũ cele¬
brari oportebat. ꝓpt̾ cõm̃dationẽ futurȩ car¬
nis & sanguinis. ꝑquã unã uictimã fieret re-

Expanded text:
gantur, nisi ut suis quisque responsionibus conuincatur, gantur, nisi ut suis quisque responsionibus conuincatur, cum ille, qui interrogat. non solum sciat, quod sibi uult ab altero responderi, sed etiam illum hoc responsurum. inuidentem autem cuiquam deum, quod malos beatos fieri non sineret, si uellet dicere, plenos inueniret suorum libros de hac re ad diuinam prouidentiam pertinentes. De sacrificiis uero nihil aliud mihi paganus obiceret., nisi cur apud eos illa reprehensisse legeretur offerri. hic ego de uero sacrificio latius fortasse disserens demonstrarem id non deberi nisi uni uero deo, quod ei unus uerus sacerdos obtulit, mediator dei et hominum: cuius sacrificii promissiuas figuras in uictimis animalium celebrari oportebat propter commendationem futurae carnis et sanguinis, per quam unam uictimam fier
Abbreviated transcription (Latin):
s etiã contra manicheos ueritatẽ codicũ
diuiinoꝵs testam̃ti utriꝰq defencti. Et ista qͥdẽ
quȩ m faustꝰ uelut indigna dõde nr̃is uet̾ib
littis insermone suo posuit. contra paganũ &
ineuangłico uł apłico sermone talia rep̃henden¬
tẽ ita fortasse defendere: ut paria de aucto¬
rib eoꝵ sic̃ paulꝰ nr̃ apud athenienies fecit.
cõmemorarẽ. Inueniremꝰ enĩ fortasse & in
litteris eorũ dm̃ mundi creatorẽ ac fabri¬
catorẽ. &lucis insticutorẽ. Qui tam̃ ante¬
quã eã conder&: ñ iacebat intenebris. &
exope suo ꝑfecto elatũ. ee̾. gaudio. qͦdcrte am¬
pliꝰ ẽ quã uidit qͥa bonũ. ẽ. E legis latorẽ: quã
si ho sequeret᷑ suo hono faceret: si aut̃ sꝑner&:
suo malo. Quẽ ñ idõ diccrent ignarũ futu¬
ri: qͥa & futuris contẽptoribꝰ legẽ dedit. lã
uͭ ido impuidũ qd aliqͥ int̾roget:. nec hominẽ
dicerentꝰ: inqͥrũ libris multa ñ obaliud int̾ro¬

Expanded text:
sed etiam contra Manichaeos ueritatem codicum sed etiam contra Manichaeos ueritatem codicum diuinorum testamenti utriusque defendi. et ista quidem, quae modo Faustus uelut indigna deo de nostris ueteribus litteris in sermone suo posuit, contra paganum et in euangelico uel apostolico sermone talia reprehendentem ita fortasse defenderem, ut paria de auctoribus eorum, sicut Paulus noster apud Athenienses fecit, commemorarem. inuenirem enim fortasse et in litteris eorum deum mundi creatorem ac fabricatorem et lucis huius institutorem. qui tamen antequam eam conderet, non iacebat in tenebris, et ex opere suo perfecto elatum esse gaudio - quod certe amplius est quam: uidit quia bonum est - et legis latorem. quam si homo sequeretur, suo bono faceret, si autem sperneret, suo malo: quem non ideo dicerent ignarum futuri, quia et futuris contemptoribus legem dedit. iam uero ideo inprouidum, quod aliquid interroget, nec hominem dicerent, in quorum libris multa non ob aliud interro
Abbreviated transcription (Latin):
q testam̃to qͦd ñ intelligentib impiis pͣ¬
uũ uideret᷑. idẽ ñ intelligentibꝰ piis rec¬
tũ s tectũ. credi oportere concedt̃: An
forte quȩ de nouo testam̃to similia ꝓtuli¬
mꝰ ipsa qͦq audent dicere falsa. e̾e̾. atq ꝑ¬
uersa pͥiulegio suo illo diabolico. ut quic¬
qͥd ÷ in euangłio uł epłis canonicis qͦ adiu¬
uari heresim suã putent. id. c̾ẽ. a xp̃o &¬
apłis dictũ teneant atq suadeant. quicqͥd
aut̃ exeisdẽ codicib aduertꝰ cos sonuerit.
ĩmissũ ab infalsatoribꝰ ore impudenti
ac sacrilego ñ dubitent dicere Cui fu¬
rori eoꝵ. auctoritatẽ om̃iũ libroꝵ
extinguere atq abolere. conanti. iã supͣ
qͣntũ suscepti oꝑis ratio sinere uidebat᷑.
ñ pauca respondi. Nc̃ illud admoneo. ut
cũ insanas & sacrilegas fabrilas suas
xp̾am nominis pallio uelare contendant: iu¬
deuit ⁊ tm qͣndo ista contra scripturas xp̃ia¬
nas disputant. ñ a nob̾ contra paganos tantũ

Expanded text:
d non intellegentibus inpiis prauum uideretur, idem non intellegentibus piis rectum, sed tectum credi oportere concedunt? An forte, quae de nouo testamento similia protulimus, ipsa quoque audent dicere falsa esse atque peruersa priuilegio illo suo diabolico, ut quicquid est in euangelio uel epistulis canonicis, quo adiuuari haeresim suam putent, id esse a is dictum teneant atque suadeant, quicquid autem ex eisdem codicibus aduersus eos sonuerit, inmissum ab infalsatoribus ore inpudenti ac sacrilego non dubitent dicere? cui furori eorum auctoritatem omnium librorum extinguere atque abolere conanti iam supra, quantum suscepti operis ratio sinere uidebatur, non pauca respondi. Nunc illud admoneo, ut cum insanas et sacrilegas fabulas suas stiani nominis pallio uelare contendant, uideant tamen, quando ista contra scripturas Christianas disputant, non a nobis contra paganos tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
nu ꝓqͦ oportet om̃iũ t̾renoꝵ regnor aduer¬
sitate patientissime sustineri. Ainde ꝑ qͦrũ
confessiones passiones & mortes. hoc dõ
placuit at testari: martẏ res appellant᷑ qͥ
latine testes int̾p̃tant᷑. Quoꝵꝰ numerꝰ tan¬
cus effloruit: ut si eos xpc̃ qͥ de cȩlo saulũ
uocauit. & exlupo factũ ouẽ inmediũ lu¬
por misit. congregatos uellae armare atq
Iduuare pugnantes. sic̃ hebreos patres
Aduiuit. quȩ gs resisterent. quȩ regna ñ
rederent: S ut p̃clarissimũ testimoniũ¬

Expanded text:
num, pro quo oportet omnium terrenorum regnorum aduernum, pro quo oportet omnium terrenorum regnorum aduersitatem patientissime sustineri. proinde per quorum confessiones, passiones et mortes hoc deo placuit adtestari, martyres appellantur, qui latine testes interpretantur: quorum numerus tantus effloruit, ut, si eos Christus, qui de caelo Saulum uocauit et ex lupo factum ouem in medio luporum misit. congregatos uellet armare atque adiuuare pugnantes, sicut Hebraeos patres adiuuit. quae gentes resisterent? quae regna non cederent? sed ut praeclarissimu
Abbreviated transcription (Latin):
mili. s siͥs do ꝑcuserit inmaxillã tuã dex¬
tea p̾be illi & sinistrã: intelligant hane p̃pi¬
rationẽ ñ esse incorpore s in corde. Ibr.ẽ. enĩ
scm̃ cubile uirtutis. quȩ inillis qͦq anciꝰꝗs
iustis nr̃is patribꝰ habitauit. S ea terũ dis¬
pensationẽ ac distributionẽ tẽpor ordo posce¬
lat ut pͥus apparerae eciã ipsa bona t̾rena
qͥb a humana regna & echostib uictorie de¬
putant᷑. ꝓpt̾ quȩ maxime eiuitas impioꝵs
diffusa ꝑmundũ supplicare idolis & demo¬
nibꝰ solet̃. ñ nͥ aduniꝰ dĩ ueri potestatẽ atq
arhitriũ ꝑtinere. Unde & uetꝰ testam̃tũ.
secretũ regni celoꝵ tẽpore opportuno aꝑt¬
endũ ꝓmissionibꝰ trenis oꝑuit: & qͦdã mͦ um¬
brosiꝰ opacauit. Ubi aut̃ uenit plenitudo
tẽporis: ut nouũ testam̃tũ reuelaret᷑ qͦs
siguris uet̾is uel abat᷑. euidenti testificati¬
one ia demonstrandũ erat. esse aliã uitã
ꝓqua deb&e hȩc uita contẽm. & aliud reg¬

Expanded text:
is te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et sinistram, intellegant hanc praeparationem non esse in corpore, sed in corde; ibi est enim sanctum cubile uirtutis, quae in illis quoque antiquis iustis nostris patribus habitauit . sed eam rerum dispensationem ac distributionem temporum ordo poscebat, ut prius adpareret etiam ipsa bona terrena, quibus et humana regna et ex hostibus uictoriae deputantur, propter quae maxime ciuitas inpiorum diffusa per mundum supplicare idolis et daemonibus solet, non nisi ad unius dei ueri potestatem atque arbitrium pertinere. unde et uetus testamentum secretum regni caelorum tempore oportuno aperiendum promissionibus terrenis operuit et quodam modo umbrosius opacauit. ubi autem uenit plenitudo temporis, ut nouum testamentum reuelaretur, quod figuris ueteris uelabatur, euidenti testificatione iam demonstrandum erat esse aliam uitam, pro qua debet haec uita contemni, et aliud reg
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ iã morticinã p̃sentiã ineis latere. qͥñ
habent stabile fundam̃tũ. Unde eccłam
dñs suꝑ petrã edificat. & eos qͥaudiunt uer-¬
bũ eiꝰ & faciunt. cõparat pruddenti uiro qui
edificat domũ suã suꝑ petrã. ne tẽptatio¬
nib cedat & corruat. Illos aut̃ qui audi¬
unt & ñ faciunt cõparat stulto eclifican¬
ti suꝑ arenã. cuiꝰ tẽptata domꝰ ruina fit
magna. Qduͦ expoliauit egẏptios iussu
dñi sui. nichil nͥ iustissimẽ iubentis. qͥd
p̃figurauerit: iã inqͥbꝰdã libris qͦs de doc¬
trina xp̃iana p̾notaui. qͣntũ mͥ tẽ occur¬
rit me recolo posuisse. qđ auro. argento
a ueste egyptior̾ significatȩ sint quȩdã
doctrinȩ. quȩ in ipsa consuetudine gen¬
tiũ ñ inutili stadio discant᷑. S siue¬
hoe signstet sie illue &ed exiis gentibꝰ an
me uose tanquã uasa aurei s& argente iasi¬

Expanded text:
eius iam morticinam praesentiam in eis latere, qui non eius iam morticinam praesentiam in eis latere, qui non habent stabile fundamentum. unde ecclesiam dominus super petram aedificat et eos, qui audiunt uerbum eius et faciunt, conparat prudenti uiro, qui aedificat domum suam super petram, ne temptationibus cedat et corruat; illos autem, qui audiunt et non faciunt, conparat stulto aedificanti super arenam, cuius temptata domus ruina fit magna. Quod uero expoliauit Aegyptios iussu domini dei sui, nihil nisi iustissime iubentis, quid praefigurauerit, iam in quibusdam libris, quos de doctrina christiana praenotaui, quantum mihi tunc occurrit, me recolo posuisse, quod auro et argento et ueste Aegyptiorum significatae sint quaedam doctrinae , quae in ipsa consuetudine gentium non inutili studio discantur. sed siuehoc significet siue illud, quod ex ipsis gentibus animae pretiosae tamquam uasa aurea et argente
Abbreviated transcription (Latin):
congregabunt᷑ in qͥt filii uudȩ ce filii isrt
parit̾. & ponent sibune caput unũ. & as¬
cendent aet̾ra. Huic itaq ꝓphetiȩ tã ma¬
nifeste ipso rerũ effeccu declarate. qui os
tũ etũ reb impletis & clarissima luce ꝑ¬
fusis impudentissime contradicit. Aliqꝰ gͥ
fortassis diligent oris reqrebat. intentioniꝰ
iudȩ factũ. ut hec fornicaria quȩ signifi.¬
cat eccłam degentiliũ suꝑstitionũ ꝓsticu¬
tione collectã. in habitu mulieris illiꝰ quȩ
thamar appellata ÷ poss& agnosei. Hic aut̃
cũ ipsa scriptura se aꝑut. cũq apłoꝵꝰ con
sonantibꝰ litteris illustret᷑ qͥd hic ulteriꝰ¬
ĩmoram᷑ ac ñ iã uidemꝰ oͦd restat de fantu¬
lo dĩ moise. qͥd etiã ipsa significent quȩ
faustus obicit: Ed eni fr̃em defendens oc¬
cidit egs ptiuĩ: cuiuis facillime occurrit.
iniuriosũ nob̃ in hac pegrinatione chiabo¬
lũ a dño xp̃o nob defensis occidi. Qd nͦ in
arena obruit int̾emptũ.: manifestũ. ẽ.

Expanded text:
congregabuntur, inquit, filii Juda et filii Israel pariter, et ponent sibimet caput unum, et ascendent de terra. Huic itaque prophetiae tam manifeste ipso rerum effectu declaratae, quisqurum etiam rebus impletis et clarissima luce perfusis, impudentissime contradicit. Aliquid ergo fortassis diligentioris requirebat intentionis Judae factum, ut haec fornicaria, quae significat Ecclesiam de gentilium superstitionum prostitutione collectam, in habitu mulieris illius quae Thamar appellata est, posset agnosci: hic autem cum ipsa Scriptura se aperiat, cumque Apostolorum consonantibus Litteris illustretinmoramur ac non iam uidemus, quod restat de famulo dei Moyse, quid etiam ipsa significent, quae Faustus obiecit? Quod enim fratrem defendens occidit Aegyptium, cuiuis facillime occurrit iniuriosum nobis in hac peregrinatione diabolum a domino Christo nobis defensis occidi. quod uero in arena obruit interemptum, manifestum est
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ibi ñ uituꝑat᷑: s tantũ narrat᷑. S
ne hoc manichei uesana impudentia fal¬
sũ esse contendant. qͥa & ipsã xpi natiuita¬
te qua & herodes ꝑturbatꝰ . ẽ. negant: ip¬
soꝵ iudeorᷤᷤ ĩmanitatẽ & cecitatẽ legant.
quẽ admodũ illic tantũmͦ narret᷑ ñ uitu

Expanded text:
factum ibi non uituperatur, sed tantum narratur. sed factum ibi non uituperatur, sed tantum narratur. sed ne hoc Manichaei uesana inpudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi natiuitatem, qua Herodes perturbatus est, negant, ipsorum Iudaeorum inmanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non uitu
Abbreviated transcription (Latin):
pata homono a socero laudata intelligat.
que tam̃ consulta illa ȩtna legge iusticiȩ
que naturals drdine ꝑturbari uecatn¬
tus animois. qͥa inꝑpcreantis faris ordi¬
nata societate ñ custodiuit: merito cul¬
pabilis inuenit᷑. qͥd mirũ si peccatrix a
sũ qi noħ inilĩ cripturȩ ueneratione digpo¬
q pconio. iuitia hominũ quȩala cõme¬
morat necesse sit apꝓbare. Quin potiꝰ neces.
se d ut qͥnto illa religiosiꝰ accipimꝰ: tanto
fidentĩ illa culpemꝰ. que peiꝰ ueritatẽ certiꝰ
culpanda didicimꝰ Ibi enĩ fornicatio & oĩs
concubitꝰ illicitos. diuino iure dannat᷑.
Ac ꝓhoc cũ talia qͥrundã facta cõmemorat.
de qͥbꝰ eoloco suã taceat sententiã: iudican¬
da nob ꝑmittit. ñ laudanda p̾scribit.
Quis enĩ nrm̃ uripso euangłio ñ detestat᷑ he¬
rodis crudelitatẽ. cũ de xp̃i natiuitate
sollicitꝰ tot infantes iussit occidi: At hoc

Expanded text:
pata, sed omnino a socero laudata intelligatur: pata, sed omnino a socero laudata intelligatur: quae tamen consulta illa aeterna lege justitiae, quae naturalem ordinem perturbari vettus animorum, quia in procreandis filiis ordinatam societatem non custodivit, merito culpabilis invenitur: quid mirum, si peccatrix a sum, quasi nobis in illius scripturae ueneratione dignoque praeconio uitia hominum, quae illa commemorat, necesse sit adprobare; quin potius necesse est, ut, quanto illam religiosius accipimus, tanto fidentius illa culpemus, quae per eius ueritatem certius culpanda didicimus. ibi enim fornicatio et omnis inlicitus concubitus diuino iure damnatur. ac per hoc, cum talia quorundam facta commemorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam, iudicanda nobis permittit, non laudanda praescribit. quis enim nostrum in ipso euangelio non detestatur Herodis crudelitatem, cum de Christi natiuitate sollicitus tot infantes iussit occidi? at hoc