comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝑ om̃s t̾ras copiosa fertilitate diffũ¬
ditur. in sua cuiꝰq ꝓpria uanitate. com¬
mune est: om̃s enim de paucitate głart᷑.
runt. Post hunc gͦ finem libri. rursus
alterius apparet exordiũ: ñ eiꝰdem for¬
sitan hominis auctoris: eiscde tam̃ qd̃
ñ clubitatur erroris. Disputare aũt ee¬
perat: qd̾ caro aliũ haberet fabricatorẽ.
non d̃m Unde eũ ꝑ pauca dixiss. in ip¬
so exordio cepta finita sunt: s utrũ ip¬
se auctor anscriptor eodieis ñ potuerit.
implere qd̾ ceꝑat nescio. De hac tam̃ de¬
mentia hominũ non considerantiũ qͥd
loquantur. aduersus manicheos multa
iam scripsimꝰ & in hurꝰ ipsis oꝑis initio.

Expanded text:
quae per omnes terras copiosa fertilitate diffunquae per omnes terras copiosa fertilitate diffunditur, in sua cuique propria vanitate commune est; omnes enim de paucitate gloriantuaerunt : post hunc ergo finem libri, rursus alterius apparet exordium, ejusdem forsitan hominis auctoris, ejusdem tamen, quod non dubitatur, erroris. Disputare autem coeperat, quod caro alium haberet fabricatorem, non Deum: unde cum perpauca dixisset, in ipso exordio coepta finita sunt. Sed utrum ipse auctor an scriptor codicis non potuerit implere quod coeperat, nescio. De hac tamen dementia hominum non considerantium quid loquantur, adversus Manichaeos multa jam scripsimus. Et in hujus ipsius operis i
Abbreviated transcription (Latin):
se uł fabrier nescio quis. cuiꝰ se głat᷑ esse
discipłm: quantũ ad hunc librũ attince
quem misistis. satis ei puto ẽẽ responsũ.
E a qͥppe furoris er deiecta sunt robora. ex
quib om̃s quas in eo uolumine seripsit
blasphemiş pullularunt. impiissimis i
dm̃ maledictis atq conuitiis uaria lo¬
quacitate frondentes: quarũ om̃s singil¬
latim ferire nimis longũ fuit. s radices
ipse fuerant amputandȩ. Si aũt recen¬
seatis quȩ contra faustũ manicheum
seripsimus. & contra adimantũ. qͥ mani¬
chei sectator. cum ille uiueret fuisse ia¬
ctatur: multa reꝑietis quȩ aduersus
istum pariter ualeant: e fortasse si illa
legerentur. uł ñ omnino uł ñ multũ
necessarium fuiss hȩc scribere. Sane
post finem libri. in quo fine paucitatẽ
hominum in suo errore comm̃dat. qͥa
uidelicet paucoꝵ ẽ sapientia. qd̵ om̃ib
hereticis aduersariis eccłiȩ catholicȩ.

Expanded text:
se, vel Fabricius nescio quis, cujus se gloriatur esse se, vel Fabricius nescio quis, cujus se gloriatur esse discipulum, quantum ad hunc librum attinet quem misistis, satis ei puto esse responsum. Ea quippe furoris ejus dejecta sunt robora, ex quibus omnes, quas in eo volumine scripsit, blasphemiae pullularunt, impiissimis in Deum maledictis atque conviciis varia loquacitate frondentes. Quarum omnes singillatim ramos ferire, nimis longum fuit: sed radices ipsae fuerant amputandae. Si autem recenseatis quae contra Faustum manichaeum scripsimus, et contra Adimantum, qui Manichaei sectator cum ille viveret fuisse jactatur, multa reperietis quae adversus istum pariter valeant. Et fortasse si illa legerentur, vel non omnino, vel non multum necessarium fuisset haec scribere. 42. Sane post finem libri, in quo fine paucitatem hominum in suo errore commendat, quia videlicet paucorum est sapientia: quod omnibus haereticis adversariis Ecclesiae catholicae,
Abbreviated transcription (Latin):
dem impietate posteriores priorib suc¬
cedentes: quoꝵ in successione quartus
extitit basilides: qͥ primus aꝑtius ausꝰ
est dicere dm. quẽ gens iudȩa coluit.
ñ fuisse uerũ dm. Post istos fuit qͥd̃ã
etiam carpocrates. qui negauit istũ
uisibilem mundu a summo dõ creatũ.
s a quib̾dam uirtutib deoꝵ: negans
ẽẽ legem quȩ ꝑ moysen data est d̃m
dedisse. Cerdon postea surrexit. qui pͥ¬
mus inuenitur dixisse duos deos. u¬
num bonũ alterum malũ. longe ante¬
quam heresis manicheoꝵ emersiss: qͦꝵ
in hoc furioso deliram̃to error ẽ notior.
Hui cerdonis marcion discipłs fuit.
Appelles qͦq talia docuit. fuerunt etiam
a quoda patricio ñnulli patriciani uł
sunt: similit̾ aduersantes diuinis ue¬
terib libris. Hii oñs aptissime cont̃ cd̃m
sentiunt legis & ꝓph̾arũ: hoc est dm uerũ
a quo factus ẽ mundus. De aliqua istoꝵ
heresi ẽ iste. Nam ñ eum puto ẽẽ maniche.
um: s cuiuslibee sit heretici erroris. uł ip¬

Expanded text:
dem impietate posteriores prioribus succedentes: quorum in successione quartus exstitit Basilides, qui primus apertius ausus est dicere, Deum quem gens Judaea coluit, non fuisse verum deum. Post istos fuit quidam etiam Carpocrates, qui negavit istum visibilem mundum a summo Deo creatum, sed a quibusdam virtutibus daemoniorum: negans etiam Legem quae per Moysen data est, Deum dedisse. Cerdon postea surrexit, qui primus invenitur dixisse duos deos, unum bonum, et alterum malum, longe antequam haeresis Manichaeorum emersisset, quorum in hoc furioso deliramento error est notior. Hujus Cerdonis Marcion discipulus fuit. Apelles quoque talia docuit. Fuerunt etiam a quodam Patricio nonnulli Patriciani, vel sunt, similiter adversantes divinis veteribus Libris. Hi omnes apertissime contra Deum sentiunt Legis et Prophetarum, hoc est, Deum verum, a quo factus est mundus. De aliqua istorum haeresi est iste: nam non eum puto esse Manichaeum. 41. Sed cujuslibet sit haeretici erroris, vel ip
Abbreviated transcription (Latin):
magis in ipso ȩuangłio declaratũ est.
ubi sp̃c immundi nec. in porcos irent.
nisi hoc illis benignꝰ ipse saluator pe¬
tentib. quos certe in abyssũ poss reli¬
gare concederet: rem necessariã docẽ
nos uolens. ut scilicet nouerimꝰ mul¬
tominus eos posse sua potestate nocere
hominib. qui nec pecorib qualib̾cũq
potuerunt: Hanc aũt potestatẽ ds
bonus occulta nob̃ iusticia dare pot̾:
iniuste ñ potest. Deinde qd de antixꝑi
aduentui. et elatione impia dixit apłs.
uult iste ad hoc trahere ut ipsũ intel¬
ligamus ꝓpħarũ dm: unde potiꝰ con¬
uincit᷑ illud d̃i ẽẽ tempłu. ribi hoĩem
p̾dixit. Ds enim uerus ẽ in cuiꝰ tẽplo
falsus ille sessurus ẽ: ad quẽ ꝑtinet etiã
iste. qui sub nomine xꝑi qd̃ est nom̃ d̃i.
hoc est xꝑianũ se uideri uolens. suꝑ ex¬
tollitur contra xp̃m. seq ostendit anti

Expanded text:
magis in ipso Evangelio declaratum est, magis in ipso Evangelio declaratum est, ubi spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet : rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus multo minus eos posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscumque potuerunt? Hanc autem potestatem Deus bonus occulta nobis justitia dare potest, injuste non potest. 40. Deinde quod de Antichristi adventu et elatione impia dixit Apostolus, vult iste ad hoc trahere, ut ipsum intelligamus Prophetarum Deum: unde potius convincitur illud Dei esse templum, ubi hominem dixit . Deus enim verus est, in cujus templo falsus ille sessurus est: ad quem pertinet etiam iste, qui sub nomine Christi, quod est nomen Dei, hoc est, christianum se videri volens, superextollitur contra Christum; seque os
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ se. scilicet. repugnantes: aliũ qui
dixit pacẽ do uob̃. & aliũ qui dixit
ñ ueni pacẽ mittere in t̾ram s gladiũ:
maxime qͥa displicet ei res aliquas
bonas. malarũ nominib figurari.
Qd uͦ alium dicit ẽẽ incestus ce ad ul¬
terioꝵ conscium. aliũ uͦ pudice easti¬
tatis ce seĩmonie dñmꝰ illũ diabolum
intelligat: ꝓpħarum aũt dm̃ nouerit
rum: prioꝵ illis tp̃re s fide socioꝵ. Ipse
ẽ d̾s in utroq testam̃to iusti actus et
piarũ orationũ: Ipse ẽ in utroq auctor
religiosoꝵ sacrificioꝵ Uidete sane und̾
ꝓbare uoluerit humanoꝵ corpoꝵ nos¬
ad dm auctorem s potiꝰ ad diabołu ꝑ¬
tinere: quia dñs ait in euangłio de
muliere quã sanam fecit. qd̾ eam sa¬
tanas alligauerat decem &e octo an¬
nos. ꝓpt̾ qd̃ erat incurua. nec se erige¬
re poterat: quasi sathanas cũ habeat.
semꝑ cupiditatẽ nocend nocere ciu¬
quam possit: nisi ab omĩpotente acce

Expanded text:
inter se scilicet repugnantes; alium qui inter se scilicet repugnantes; alium qui dixit, Pacem do vobis ; et alium qui dixit, Non veni pacem mittere in terram, sed gladium : maxime quia displicet ei res aliquas bonas malarum nominibus figurari. Quod vero alium dicit esse incestus et adulteriorum conscium, alium vero pudicae castitatis et sanctimoniae dominum: illum diabolum intelligat; Prophetarum autem Deum noverit rum, priorum illis tempore, sed fide sociorum; ipse est Deus in utroque Testamento justi actus et piarum orationum, ipse est in utroque auctor religiosorum sacrificiorum. 39. Videte sane unde probare voluerit humanorum corpoad Deum auctorem, sed potius ad diabolum pertinere: quia Dominus ait in Evangelio, de muliere quam sanam fecit, quod eam satanas alligaverat decem et octo annos; propter quod erat incurva, nec se erigere poterat : quasi satanas, cum habeat semper cupiditatem nocendi, nocere cuiquam possit, nisi ab Omnipotente accep
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbis tam̃ non de ipsi grã s de sua uir¬
tute fidentib ñ quib uiuerent s quib
morerent᷑ ut conuincerent᷑ dedit̾. sic̃
apłi dicente uno ipsoꝵ bonꝰ odor xpi
erant. et in his qui salui fiebant & in
his qui ꝑibant. aliis qͥdem odor uite
in uitam. aliis odor mortis in mortẽ:
qui uitiatoꝵ salus apparuit. dans in¬
cessum claudis: linguã mutis: audi¬
tum surdis: lum̃ cȩcis. Ipse ẽ enim ce
ꝓpħarum cłs. qui eadem uitia ñ solũ
miscdissime sanat. uerũetiam iustis¬
sime importat: neq enĩ debet eum
quisquã ñ minꝰ impia uanitate. xp̃o
putare contrariũ. & istũ bonũ dicere.
xp̃m aũt malũ: eõ qd̾ iste in uirga a¬
aron aridũ lignũ &e nulla radice sub¬
nixum. florem ferre fecit &e fructum.
Xpc̃ aũt arborem maledicto arefecit.
quia nichil in ea pomoꝵ quoꝵ ũdũ
erat tempꝰ inuenit. Dicens aũt aliũ
eẽ pacis ce caritatis patre. &e aliũ bel¬
li & furoris auctorem: illũ uolens in

Expanded text:
sed de sua virtute fidentibus, non quibus viverent, sed quibus morerentur, ut convincerentur dedit. Sicut Apostoli, dicente uno ipsorum, bonus odor Christi erant, et in his qui salvi fiebant, et in his qui peribant; aliis quidem odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem . Qui vitiatorum salus apparuit, dans incessum claudis, linguam mutis, auditum surdis, lumen caecis. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui eadem vitia non solum misericordissime sanat, verum etiam justissime importat. Neque enim debet eum quisquam non minus impia vanitate Christo putare contrarium, et istum bonum dicere, Christum autem malum; eo quod iste in virga Aaron aridum lignum, et nulla radice subnixum, florem ferre fecit et fructum; Christus autem arborem maledicto arefecit, quia nihil in ea pomorum, quorum nondum erat tempuesse pacis et charitatis patrem, alium belli et furoris auctorem; illum volens int
Abbreviated transcription (Latin):
legi ꝑ moysen date. ut hȩc duo int̾
se inimica uideantur. Qd enĩ aliud
ad romanos dicit: Non enĩ ꝑ legẽ
ꝓmissio abrahȩ aut semini erꝰ ut he¬
res eẽt mundi: s ꝑ iusticiam fidiꝰ
Si enĩ qui ꝑlegem heredes st̃: exiua
nita ẽ fides: & euacuata ẽ ꝓmissio.
Lex enĩ iram oꝑatur. ubi enĩ lex ñ ẽ:
nec p̾uaricatio. Attendant qũead¬
modum sic difpuitant ueluti contra
legem: ut eam prior illa quȩ facta ẽ
ad abraham ꝓmissio conuincat. qd̃
non sint heredes ex lege. quicumq
sint heredes di: s ex repmissione. Itẽ¬
q ad galathas. fr̃s inquit scdm ho¬
minem dico: tam̃ hominis confirma-¬
tum testamentum nemo irritũ facit.
aut suꝑ ordinat. Abrabȩ dictȩ sunt
ꝓmissiones: &e semini eiꝰ. Non dicit. &
seminib tanquã in multis: s tanꝙͣ

Expanded text:
Legi per Moysen datae, ut haec duo inter Legi per Moysen datae, ut haec duo inter se inimica videantur. Quid enim aliud ad Romanos dicit? Non enim per Legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim nita est fides, et evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. Ubi enim Lex non est, nec praevaricatio . Attendant quemadmodum sic disputat, veluti contra Legem, ut ex priore illa quae facta est ad Abraham promissione convincat, quod non sint haeredes ex Lege quicumque sint haeredes Dei, sed ex promissione. Itemque ad Galatas: Fratres, inquit, secundum hominem dico; tamen hominis confirmatum testamentum nemo irritum facit, aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, Et seminibus, tanq
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: eui dicit eccłia. miscdiam & iu¬
dicium cantabo tͥ dñe. Illuminat
gͦ miscdĩa: excecat iudicio utiq e¬
quissimo: & si occultissimo. Inscruta¬
bilia enĩ sunt iudicia eiꝰ cui tam̃
dicitur. sedisti suꝑ thronũ qͥ uidicas
equitatem. Hiue dõ seruiuit moyses
cȩteriq ꝓpħe: quos iustos sine dubio
dñs ipse testatur. Hoꝵ qͥppe uidȩi se¬
pulchra constituebant. & monum̃ta
ornabant: quib dicit. Edificatis se¬
pulchra ꝓpħarum: & ornatis monu¬
menta iustoꝵ. S illi om̃s ce si ꝓ tẽ¬
poris dispensatione. ueteris testam̃¬
ti ministrabant figuris: ad nouũ
ꝑtinebat ce abraham. Hinc qͥppe isti¬
si ꝑ grãm dei remoto uelamine lege
sicut int̾ se ñ sunt inunici abrahã
&e ipse moyses. quos utiq & iustos:
eundem coluisse d̃m confitentur:
quãuis eũ sic blasphement. ut ẽẽ d̃m
negent. Et tam̃ apłs ꝓmissiones q̃
facte sunt abrahȩ. quia nouũ testa¬
mentum significabant: sic opponit

Expanded text:
diam et judicium cantabo tibi, Domine . Illuminat ergo misericordia, excaecat judicio, utique aequissimo, etsi occultissimo. Inscrutabilia enim sunt judicia ejus . Cui tamen dicitur: Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem . 31. Huic Deo servivit Moyses, caeterique Prophetae, quos justos sine dubio Dominus ipse testatur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit: Aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis monumenta justorum . Sed illi omnes, etsi pro temporis dispensatione Veteris Testamenti ministrabant figuris, ad Novum pertinebat Abraham. Hinc quippe isti, si remoto velamine legersicut inter se non sunt inimici Abraham et ipse Moyses: quos utique et isti eumdem coluisse confitentur Deum, quamvis eum sic blasphement, ut eum Deum negent. Et tamen Apostolus promissiones, quae factae sunt Abrahae, quia Novum Testamentum significabant, sic opponit
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris figuratũ. Neq enĩ hunc ip¬
se moyses ce cȩteri ꝓph̃ȩ ñ intellige¬
bant: qͥ eum posteris p̃nuntiabant.
Nam in ipsa ȩpła ad corithios. ubi
hȩc dicunt᷑ quȩ iste ñ intelligens po-¬
suit. tanquã aduersa ae mimica ueti̾
testam̃to: cur dicit. habentes aũt eun¬
est. credidi ꝓpt̃ qd̃ locutus sũ: Itiq
in psalmis: ad illa dĩ eloquia ꝑtinen¬
tib. quȩ credita st̃ uideis. Fundem
inquit sp̃m fidi habentes. Qd ẽ eun¬
dem: nisi quẽ habebant etiã illi. per
quos hȩc ministrata sunt: Cur etiã
in eadem ȩpła de lege posuit testi¬

Expanded text:
Veteris figuratum: neque enim haec ipVeteris figuratum: neque enim haec ipse Moyses et caeteri Prophetae non intelligebant, qui eum posteris praenuntiabant. Nam in ipsa Epistola ad Corinthios, ubi haec dicuntur, quae iste non intelligens posuit tanquam adversa et inimica Veteri Testamento, cur dicit, Habentes autem eumest, Credidi, propter quod et locutus sum ? Utique in Psalmis, ad illa Dei eloquia pertinentibus, quae credita sunt Judaeis. Eumdem, inquit, spiritum fidei habentes: quid est, eumdem, nisi quem habebant etiam illi per quos haec ministrata sunt? Cur etiam in eadem Epistola de Lege testi
Abbreviated transcription (Latin):
aũt legis quis ẽ. ad hoc ñ ego s apłs
ipse respondeat: finis enĩ legis inqͥt
ꝓpt̃ quen fiunt omĩa. quecũq aliquo
fiunt offitio. Nam int̾ officiũ &e finẽ
hoc distat. qd̃ officiũ est in eis q̃ face¬
re debemꝰ. fius ꝓpt̃ quẽ facimꝰ. Quia¬
filii isrł in eis quȩ fiebant ñ intelli¬
gebant: hoc significabat. uelam̃ qd̾
eos usq in finem ñ sinebat intende¬
re. id est usq ad faciem moysi: quȩ si¬
gnificabat. xp̃m. S ido dictũ est qd̾
euacuatur hȩc gła. quia om̃s umbrȩ
significantes euacuantur: cũ res q̃
significatur aduenerit. Quẽadmodũ
enim scientia quȩ nunc ẽ euacuabit᷑.
sicut idem dicit apłs cũ uenerit il¬
la quã dicit facie ad faciem: sic ce ista
quȩ in umbris tradita erant uidȩiᷤᷤ
in ueteri testam̃to. necesse fuit eua¬
euari. reuelatione testam̃ti noui.
Nec sane om̃s in illo ppło ñ intellige¬
bant. xp̃m: ꝑ illas umbras testam̃ti

Expanded text:
autem Legis quis est? Ad hoc non ego, sed Apostolus autem Legis quis est? Ad hoc non ego, sed Apostolus ipse respondeat: Finis enim Legis, inquipropter quem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt officio. Nam inter officium et finem hoc distat, quod officium est in eis quae facere debemus, finis pfilii Israel in eis quae fiebant non intelligebant; hoc significabat velamen, quod eos usque in finem non sinebat intendere, id est, usque ad faciem Moysi, quae significabat Christum. Sed ideo dictum est quod evacuetur haec gloria, quia omnes umbrae significanificatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
tor. insuꝑ etiã p̾uaricator. amissa ex¬
cusatione ignorantiȩ. conuictꝰ iacet:
sub ista uͦ & parcente &e opitulante.
mortis ubi littera occidit: malum
ꝓhibendo qd̾ fit. & bonũ imꝑando
qd̾ non fit : ista uͦ dicta ẽ ministra¬
tio sp̃c utiq uiuificantis: ut a p̾ua¬
ricationis morte surgamꝰ. & iustici¬
am ñ rei legamꝰ in tabulis. s liberi
in cordib ce in morib habeam᷑. Hoc
est testam̃tum nouũ distans a ue¬
teri: quia ibi uetus homo formidi¬
nis coartatur angustiis: hic noutiꝰ
homo spaciatur latitudine carita¬
tis. Od̾ aũt dictũ est de ministro
ueteris testam̃ti moyse. qd̾ ñ pote¬
rant intendere filii isrł in faciẽ eiꝰ¬
ꝓꝑt̾ głam uultus erꝰ. signũ erat qͥa
in lege. xp̃m intellecturi ñ erant: et
ido uelamen int̾ faciem moysi & ipsos
positum erat: ut ñ intenderent fieut
seriptum ẽ filii ifrł usq in finẽ. finis

Expanded text:
tor, insuper etiam praevaricator amissa extor, insuper etiam praevaricator amissa excusatione ignorantiae convictus jacet: sub ista vero et parcente et opitulante, mortis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, et bonum imperando quod non fit; ista vero dicta est ministratio spiritus, utique vivificantis, ut a praevaricationis morte surgamus, et justitiam non rei legamus in tabulis, sed liberi in cordibus et in moribus habeamus? Hoc est Testamentum Novum distans a Vetere; quia ibi vetus homo formidinis coarctatur angustiis, hic novus homo spatiatur latitudine charitatis. 26. Quod autem dictum est de ministro Veteris Testamenti Moyse, quod non poterant intendere filii Israel in faciem eam vultus ejus, signum erat quia in Lege Christum intellecturi non erant. Et ideo velamen inter faciem Moysi et ipsos positum erat, ut non intenderent, sicut scriptum est, filii Israel usque in finem . Finis
Abbreviated transcription (Latin):
non daret iusticiam s iuberet: ac sic
morte p̾uaricationis impliciti ad
grãm confugerent ñ ubentẽ tantũ¬
modo s iuuantem: quȩ nouo testa¬
mento ẽ reuelata. Hinc putant
isti diuinoꝵ eloquioꝵ blasphema¬
tores. mala̾ fuisse legẽ quȩ data ẽ
ꝑ moysen. qͥa dicta ẽ ministratio
mortis in litteris figurata lapide.¬
is: non intuentes ꝓpt̃ eos ẽẽ dictũ.
qui suo libero arbitrio legẽ sufficere
arbitrabantur: ae spũ gr̃ẽ ñ adiuti.
rei p̾uaricationis sub eiꝰdem legis
littera tenebant᷑. Inde alibi dicit lex
iram oꝑatur: ubi enĩ non ẽ lex. nec
p̃uaricatio: hinic ostendens unde
dixerit lex iram oꝑatur. Neq enĩ eiꝰ
płs. legem distinguens a grã: eo qd̾ sub
illa elidantur elati. sub ista erigant᷑
elisi: ce qd̃ illa in tantũ bona sit ut bo¬
na iubeat. hȩc in tantũ ut bona con¬
ferat. Illa iusticiȩ facit auditorem:
ista factorem. Et sub illa ido pecca¬

Expanded text:
non daret justitiam, sed juberet; ac sic non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevaricationis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc putant isti divinorum eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia dicta est ministratio mortis in litteris figurata lapideis: non intuentes propter eos esse dictum, qui suo libero arbitrio Legem sufficere arbitrabantur, et spiritu gratiae non adjuti, rei praevaricationis sub ejusdem Legis littera tenebantur. Unde alibi dicit, Lex iram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus cit Apostolus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut bona conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa pecca
Abbreviated transcription (Latin):
in gła: Nam si ministratio dãpnati¬
onis gła est: multomagis ministra¬
tio iusticiȩ abundauit in gla Et̃em̃
non głificatum est in hac parte. id
qd̃ declaratũ est: ꝑꝑt̾ excellentẽ cla¬
ritatem. Nam si id qd̃ destruit᷑ in
gła est: multomnagis illud qd̾ manet
in gła est. Hoc mͦ iste posuit uerba
apł̃ica: nec a meliore int̃pretatione
plurimũ distant. Quia gͦ dicta est
ministratio mortis in litteris forma¬
ta lapideis: hinc existimat qd morti
ministrauerit moyses. id ẽ mortis
auctori. maligno scilicet sp̃ui. quem
mundi huiꝰ iste opinatur auctore:
ignorans ministrationẽ mortis dic¬
tam legẽ. scdm illud qd̃ alibi dicit. Lit¬
tera occidit: sp̃c aũt iuuificat. Lex
enim quãuis iusta & scã ce bona. pre¬
uaricatorib intulit. mortẽ: quos di
grã non adiuuit ad iusticiã legi im¬
plendam. Oportebat. enĩ ut testam̃¬
to ueteri lex imponeret᷑ suꝑbis. e de
suȩ uoluntatis uirtute fidentib q̃

Expanded text:
nationis gloria est, multo magis ministratio justitiae abundabit in gloria. Etenim non glorificatum est in hac parte id quod declaratum est propter excellentem claritatem. Nam si id quod destruitur, in gloria est; multo magis illud quod manet, in gloria est. Hoc modo iste posuit verba apostolica, nec a meliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc existimat quod morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministrationem mortis dictam Legem, secundum illud quod alibi dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Lex enim quamvis justa et sancta et bona, praevaricatoribus intulit mortem, quos Dei gratia non adjuvit ad justitiam Legis implendam. Oportebat enim ut Testamento Vetere Lex imponeretur superbis, et de suae voluntatis virtute fidentibus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quuntur neq de quib affirmant.
qm̃ legis malȩ uolunt ẽẽ doctores:
seimus aũt inquit qͥa bona ẽ lex. siqͥs
ea legitime utatur. Hac sententia ce
illos refritat qui lege utuntur male:
ce illos qui illa opinantur mała. Porro
si bona ẽ. qua dementia negatur cds̃
bonus: qui dedit legẽ bona: Quȩ po¬
hominib. qui legem quã sic apłs lau¬
dat anilium fabularũ nomine ac¬
cusant: &e hoc se existimant facere.
eiusdẽ epłȩ testimonio. ubi eã sic apłs
laudat. uolentes eẽ legis ũ doctores
s blasphematores: ñ intelligendo q̃
loquantur neq de qͥb affirment:¬

Expanded text:
quuntur, neque de quibus affirmant, quuntur, neque de quibus affirmant, quoniam legis malae volunt esse doctores: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia et illos refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam. Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae pohominibus, qui Legem quam sic Apostolus laudat, anilium fabularum nomine accusant? et hoc se existimant facere ejusdem Epistolae testimonio, ubi eam sic Apostolus laudat: volentes esse Legis, non doctores, sed blasphematores, non intelligendo quae loquantur, neque de quibus affirment
Abbreviated transcription (Latin):
nedictus in scła am̃: Heritatẽ se dicẽ
clamat apłs in capite. hurꝰ sententiȩ.
& hoc in xp̃o qui est ipsa ueritas. con¬
testante. sibi conscientia sua in spũ sc̃o:
eamq sententiam concludit ꝑ am̃ in
finem: & dicit iste ñ sunt uera quȩ hic
apłs loquitur. fallit nnifirmos. qͥa non
possunt caꝑe ueritatẽ: paruulos ua¬
nitatib lactat: & esurientib filiis di¬
abolicoꝵ mendatioꝵ uirus infundit
ut nutriat. Oportentum: ñ solũ a xp̃i¬
ani orbis arcendu. Heccine adoptio.
hec gła. hȩc testam̃ta. hȩc legis consti¬
tutio. hoc obsequium. heȩ ꝓmissiones.
tenere. qui iubetur deuitare fabulas
delirat. qui legis uult ẽẽ destructor:
si quosda idem apłs dicit ẽẽ uolentes
legis ñ destructores. s doctores. ñ in¬
telligere neq q̃ locunt᷑ neq de. quibꝰ
affirmant: Nerum nos illud qd̵ se¬
cutus adunxit: aduersus utrosq
teneamꝰ. Continuo qͥppe ne qͥs existi¬
maret idõ illos ñ intelligere quȩ lo¬

Expanded text:
nedictus in saecula, Amen ? Veritatem se dicere clamat Apostolus in capite hujusce sententiae, et hoc in Christo qui est ipsa veritas, contestante sibi conscientia sua in Spiritu sancto, eamque sententiam per Amen concludit in fine: et dicit iste, Non sunt vera quae hic Apostolus loquitur, fallit infirmos, quia non possunt capere veritatem; parvulos vanitatibus lactat, et esurientibus filiis diabolicorum mendaciorum virus infundit ut nutriat. O portentum non solum a Chriani orbis arcendum! Haeccine adoptio, haec gloria, haec testamenta, haec Legis constitutio, hoc obsequium, hae promissiones, tenere, qui jubetur devitare fabulas delirat, qui Legis vult esse destructor; si quosdam idem apostolus dicit volentes esse Legis, non destructores, sed doctores, non intelligere neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant? Verum nos illud quod secutus adjunxit, adversus utrosque teneamus. Continuo quippe ne quis existimaret ideo illos non intelligere quae lo
Abbreviated transcription (Latin):
lorum abundantia fiat in urãm
habuit non abundauit &e qͥ modicũ
non defuit illi: Cur eis importat
legis auctoritatẽ. quã dicit. fuisse
ministrationẽ mortis: si eo mͦ intel¬
lexit quomͦ ista pestis intelligit:
Atq ut om̃s auferantur ambages.
quonam modo &e lex ministratio
mortis recte dicta sit. et tamen
iusta ce scã ce bona sit: illud recolamꝰ
qd̾ in epła positũ est ad romanos.
Cum enim dixiss ita ut seruiamꝰ in
nouitate sp̃c. & non in uetustate. lit¬
terȩ. quȩ sententia simillima ẽ illi
quã iste ñ intelligens posuit: con¬
tinuo ꝓspexit istos futuros u̾bosos
atq blaspemos. qͥ putaturi eeñt
ex hoc legem fuisse rep̾hensam: mox¬
ꝙ subiunxit. Qd gͦ dicemꝰ Lex pecca¬
tum est:Absit. S peccatũ non noui:
nisi ꝑ legem. Nam concupiscentiã

Expanded text:
lorum abundantia uestrae habuit non abundauit et qui modicum habuit non abundauit et qui modicum non defuit illi ? Cur eis importat nministrationem mortis, si eo modo intellexit, quomodo ista pestis intelligit? 28. Atque ut omnes auferantur ambages, quonam modo et Lex ministratio mortis recte dicta sit, et tamen sancta et justa et bona sit, illud recolamus quod in Epistola positum est ad Romanos. Cum enim dixisset, Ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae; quae sententia simillima est illi quam iste non intelligens posuit: continuo prospexit istos futuros verbosos atque blasphemos, qui putaturi essent ex hoc Legem fuisse reprehensam; moxque subjunxit: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cognovi nisi pe
Abbreviated transcription (Latin):
questionem. Uerũ & ista duob mo¬
dis soluitur. Aut enĩ carnis & san¬
guinis nomine. corruptionẽ carniᷤ
& sanguinis nuncupauit. quȩ in re¬
surrectione ñ erit. aut carnẽ & san¬
guinem. homines ad om̃s illecebras
guini deditos: qui regnũ dĩ ñ pos¬
sidebunt. Totus autẽ iste locus apo¬
stolici sermonis uͥ seriptũ est. caro
& sanguis regnũ dĩ ñ possidebit.
si consideretur diligentius. magis
ꝑsuadebit corruptionẽ carnis. sicut
nunc ẽ. his eum uocabulis appellare
uoluisse: atq ad exponendũ qͥd di¬
ceret adiunxisse. neq corruptio in¬
corruptionem possidebit: qa eũ facta
fuerit quȩ in resurrectione sꝑatur
illa mutatio: ñ utiq remanebit ulla
corruptio. Quãus gͦ & post resurre¬
ctionem suam dñs dixerit discipłis
suis. palpate & uidete qͥa sp̃c carnẽ
& ossa ñ habet. sicut me uidetis habe¬
re. tam̃ scdm substantiã caro erit ñ

Expanded text:
quaestionem. Verum et ista duobus moquaestionem. Verum et ista duobus modis solvitur. Aut enim carnis et sanguinis nomine corruptionem carnis et sanguinis nuncupavit, quae in resurrectione non erit: aut carnem et sanguinem, homines ad omnes illecebras guini deditos, qui regnum Dei non possidebunt. Totus autem iste locus apostolici sermonis, ubi scriptum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit, si consideretur diligentius, magis persuadebit corruptionem carnis sicut nunc est, his eum vocabulis appellare voluisse, atque ad exponendum quid diceret adjunxisse, Neque corruptio incorruptionem possidebit. Quia cum facta fuerit quae in resurrectione speratur illa mutatio, non utique remanebit ulla corruptio. Quamvis ergo et post resurrectionem Dominus dixerit discipulis suis, Palpate, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere : tamen secundum substantiam caro er
Abbreviated transcription (Latin):
onis in hominib extinxit. qͥ morta¬
lem ẽẽ animã ꝓnuntiauit: qui eam
ẽẽ sanguinem dixit. Deinde ratio¬
cinando magnis uirib conat᷑ osten¬
dere. non ẽẽ animã sanguinẽ: ce la¬
borat in re manifesta. ñ intelligens
legem. Sic enĩ dictũ est anima omĩs
carnis sanguis ẽ. quomͦ dictum ẽ.
petra erat xp̃e: non qͥa hoc erat: s qͥa
hinc significabat᷑. Don aũt frustra
lex animã uoluit significare ꝑ san¬
guinem. rem uidelicet inuisibilem
ꝑ rem uisibilem: nisi qͥa &e sangiiᷤ ꝑ
uenas om̃s ab ipso corde diffusus.
in nr̃o corꝑe plus cęteris humorib
pͥncipatur: ita ut ubicũq fuerit
uulnus inflictũ. ñ humor alius s ip¬
se ꝓcedat. Itaq anima qͥa om̃ibꝰ qͥb
constamus inuisibilit̾ preualet:
illo melius significatur. qd̃ om̃ibꝰ qͥb
nium iste posuit. caro & sanguiᷤ re¬
gnum dĩ non possidebit: ñ facit de
anima. s de resurrectione corporis

Expanded text:
onis in hominibus exstinxit, qui mortaonis in hominibus exstinxit, qui mortalem esse animam pronuntiavit, qui eam esse sanguinem dixit. Deinde ratiocinando magnis viribus conatur ostendere, non esse animam sanguinem, et laborat in re manifesta, non intelligens Legem. Sic enim dictum est, Anima omnis carnis sanguis est ; quomodo dictum est, Petra erat Christus : non quia hoc erat, sed quia hinc significabatur. Non autem frustra Lex animam voluit significare per sanguinem, rem scilicet invisibilem per rem visibilem; nisi quia sanguis per venas omnes ab ipso corde diffusus, in nostro corpore plus caeteris humoribus principatur; ita ut ubicumque fuerit vulnus inflictum, non humor alius, sed ipse procedat: itaque anima, quia omnibus quibus constamus invisibiliter praevalet, illo melius significatur, quod omnibus quinium iste posuit, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; non facit de anima, sed de resurrectione corporis
Abbreviated transcription (Latin):
ab institutione generis humani. usq
nunc. quotqͦt iusti & scĩ ẽẽ potuer̃t:
ꝓfecto se ipsum dñs significauit. qͥa
nascendi tp̃re minor erat. ioħe: ma¬
ior aũt diuinitatis ȩt̾̃nitate. & dñica
potestate. Promde scdm priorem ex¬
positionem ita distinguit᷑. In natis
mulierum nemo exurrexit maior io¬
hanne baptista: qui aũt̃ minor ẽ in
regno cȩloꝵ. ac deinde subinfertur.
maior est illo. Scd̃m hanc aũt poste¬
riorem ita. In natis mulier ũ ñ exur¬
rexit maior ioħe baptista: qͥ aũt mi¬
nor ẽ. ac deinde subinfert᷑ in regno
quã congruit. ueritati: tam refellen¬
de huiꝰ sufficit. uanitati. Siue enim
quilibet angłs cȩteris minor. maior
sit ioħe: siue hic dñs intelligat᷑. ioħe
p̃cursore suo ętate minor. maiestate.
maior: nichil inde ꝓpħis cȩtĩs dero¬
gatur. Potuerunt enĩ ẽẽ iohanni ali¬
qui ȩquales. aliqui eominores: nullꝰ
quit omnẽ spem futurȩ resurrecti¬

Expanded text:
ab institutione generis humani usque ab institutione generis humani usque nunc, quotquot justi et sancti esse potuerunt; profecto se ipsum Dominus significavit, quia nascendi tempore minor erat Joanne, major autem divinitatis aeternitate et dominica potestate. Proinde secundum priorem expositionem ita distinguitur: In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est in regno coelorum, ac deinde subinfertur, major illo est. Secundum hanc autem posteriorem ita: In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est, ac deinde subinfertur, in regno quam congruit veritati, tam refellendae hujus sufficit vanitati. Sive enim quilibet Angelus caeteris minor, Joanne sit major, sive hic Dominus intelligatur, Joanne praecursore suo aetate minor, majestate major, nihil inde Prophetis caeteris derogatur. Potuerunt enim esse Joanni aliqui aequales, aliqui eo minores; nullusquit, omnem spem futurae resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
s habebant. in litteris quas legebant.
Nam si haberent in semet ipsis: & ipsi in¬
trarent. & alios intrare ꝑnutterent.
Non intrare ẽ aũt: ñ intelligere. Ecce
quare nec ipsum nouerant nec er pa¬
trem: quia ñ intelligebant qd̾ lege
quos legebant. Hoc est gͦ intrare. ñ ẽẽ
mulierum ñ exurrexit maior ioħ̃e bap¬
tista: qui aũt minor ẽ in regno cęloꝵ
maior est illo: ita uelut. ratiocinando
tanquã ioħes ñ ꝑtineat ad regnũ
cȩloꝵ: & ob hoc multominꝰ ceteri ꝓpħȩ
illiꝰ ppłi quib maior ẽ ioħes. Hec aũt
uerba dnĩ: duob modis posst̃ rectis¬
sime intelligi. Aut enĩ regnũ cȩloꝵ
cepimus. & in quo nondũ sumꝰ: unde
in fine dicturus est. uenite benedicti
patris mei ꝑcipite regnũ: &e qͥa ibi st̃
scĩ angłi. quilibet in eis minor maior
est utiq quolibet sc̃o &e iusto. portante
corpus qd corrumpit᷑. & aggrauat ani¬
tpr̃e significatur ȩcclia. euiꝰ fili st̃ om̃s

Expanded text:
sed habebant in Litteris quas legebant. sed habebant in Litteris quas legebant. Nam si haberent in semetipsis, et ipsi intrarent, et alios intrare permitterent. Non intrare autem est non intelligere. Ecce quare nec ipsum noverant, nec ejus Patrem; quia non intelligebant quod legebaicaverant, quos legebant. Hoc est ergo intrare, non esse mulierum non exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est in regno coelorum, major est illo : ita velut ratiocinando, tanquam Joannes non pertineat ad regnum coelorum, et ob hoc multo minus caeteri Prophetae illius populi, quibus major est Joannes. Haec autem verba Domini duobus modis possunt rectissimecepimus, et in quo nondum sumus, unde in fine dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum ; et quot ibi sunt sancti angeli, quilibet in eis minor, major est utique quolibet sancto et justo, portante corpus, quod corrumpitur et aggravat anius filii sunt omnes
Abbreviated transcription (Latin):
&e mortui sunt. quia & isti patres mortui
sunt. utrum fraudulentus ancȩcꝰ sit
potius iudicandus incertum ẽ. s qͦd¬
libet eoꝵ eligat detestandus ẽ. Hinc
enim hoc ostendere uoluit. qͥa dñs cõ¬
memoratis eis dẽ patrib ait. ñ est ds
mortuoꝵ s uiuoꝵ: cũ potiꝰ eos uiuere
dixerit. Adhibito qͥppe testimonio de
lege. ubi scͥptum est. ego sũ ds̃ abraħa
&e ds ysaac. & ds iacob: adiunxit. ñ ẽ ds
mortuoꝵ s uiuoꝵ. Et adiecit. Om̃s enĩ
ei uiuunt. uita utiq uera: qͥa iusti ui¬
uunt etiam qnͣdo corpe moriuntur.
S qñdo hȩc diceret iste si uiueret: In
hanc sententiam uult accipi qd̾ ait dñs
ad iudȩos neq me nostis neq patrẽ meũ.
s nec uerbũ dĩ habetis in uob̃ mauens:
qd̃ utiq contrariũ ñ ẽ ei qd̵ dix̃. tulis¬
tis clauem scientiȩ: ipsi non introistis.
ce eos qui intrabant ꝓhibiustis. Inse¬
met ipsis enim uerbum dĩ ñ habebañ:

Expanded text:
et mortui sunt, quia et isti patres mortui et mortui sunt, quia et isti patres mortui sunt; utrum fraudulentus, an caecus sit potius judicandus, incertum est. Sed quodlibet eorum eligat, detestandus est. Hinc enim hoc ostendere voluit, quia Dominus commemoratis eisdem patribus, ait, Non est Deus mortuorum, sed vivorum: cum potius eos vivere dixerit. Adhibito quippe testimonio de Lege, ubi scriptum est, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; adjunxit, Non est Deus mortuorum, sed vivorum. Et ailli vivunt : vita utique vera, qua justi vivunt, etiam quando corpore moriuntur. Sed quando haec diceret iste, si viveret? 19. In hanc sententiam vult accipi et quod ait Dominus ad Judaeos: Neque me nostis, neque Patrem meum; sed nec verbum Dei habetis in vobis manens . Quod utique contrarium non est ei quod dixit: Tulistis clavem scientiae; ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis . In semetipsis enim verbum Dei non habebant,
Abbreviated transcription (Latin):
rachariȩ filii barachiȩ: quẽ occidistiᷤ
inter templũ ce altare. Am̃ dico uob̃.
uenient hȩc omĩa suꝑ generationẽ
istam. Nempe constat. nempe mani¬
festum est. imitando esse istos fili
ipso abel quẽ frater occidit. usq ad za¬
chariam quẽ isti occiderunt: ꝑsecu¬
tiones impussimas &e sceleratissimas
ꝑtulerunt. Nam quomͦ suꝑ istos uenit
illoꝵ sangiuis. qui longe ante uixerun
quam isti uł nascerentur: nͥ qͥa unum
genus. una ꝯsparsio. una massa ẽ impi¬
oꝵ. imitatione sibimet connexorum:
Simul etiam declaratur in eodem ppło
fuisse ustos atꝙ ꝓpħas di: quoꝵ istiqͥ¬
b hȩc loquitur dñs. edificabant sepul¬
chra ornabantq monum̃ta. Peior gͦ iste
& immanior. qui eos defunctos lingua
maledica lacerat. quib honorẽ etiam
impii deferebant: & in animã suã eru¬
deliter seuiens eos blasphemat. cum
it scõs patriarchas. abraham. ysaac. &
iacob. his de quib dñs ait: patres ur̃i
manducauerunt manna in deserto

Expanded text:
achiae, quem occidistis inter templum et altare. Amen dico vobis, venient haec omnia super generationem istam . Nempe constat, nempe manifestum est, imitando esse istos filioipso Abel quem frater occidit, usque ad Zachariam quem isti occiderunt, persecutiones impiissimas et sceleratissimas pertulerunt. Nam quomodo super istos veniet illorum sanguis, qui longe ante vixerunt quam isti vel nascerentur, nisi quia unum genus, una conspersio, una massa est impiorum, imitatione sibimet connexorum? Simul etiam declaratur, in eodem populo fuisse justos atque Prophetas Dei, quorum isti, quibus haec loquitur Dominus, aedificabant sepulcra, ornabantque monumenta. Pejor ergo iste et immanior qui eos defunctos lingua maledica lacerat, quibus honorem etiam impii deferebant; et in animam suam crudeliter saeviens eos blasphemat, cum it sanctos Patriarchas, Abraham, Isaac, et Jacob, his de quibus Dominus ait, Patres vestri manducaverunt manna in deserto,
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptione ñ erit: qͥa caro quȩ nẽ
corruptibilis ẽ. tunc mutata. incorrup¬
tibilis erit. Moyses aũt homo dĩ. si a¬
nimam credidiss ẽẽ mortalem. qͦd
utiq credidiss. si eam sanguinẽ ñ si¬
gnificationis s ꝓprietatis causa esse
dixiss: ñ alio loco diceret. omĩs qui
tetigerit mortuũ ab om̃i anima ho¬
minis. & mortuus fuerit. & ñ fuerit
purificatus: tab̃̾naculum dñi pollu¬
it: & exteretur anima illa de isrł. qm̃
aqua asꝑsionis ñ est circũ asꝑsa suꝑ eũ
immundus ẽ. adhuc immundicia eiꝰ
in ipso ẽ: adhuc utiq dixit. etiã post
mortẽ. qͥa non ẽ purificatus. Ubi p̾fi¬
guratum lauachrũ regenerationis
intelligit quod nunc accipiunt.
qui baptizantur in xp̃o: quis quis
audit fideliter. si crederetis moysi
ueritatis auersus ce obhoc luci u̾i̾ta¬
tis aduersus. ea quȩ ñ intelligit in
nouo testam̃to obicit ueteri testam̃

Expanded text:
incorruptione non erit: quia caro quae nunc incorruptione non erit: quia caro quae nunc corruptibilis est, tunc mutata incorruptibilis erit. 23. Moyses autem homo Dei si animam credidisset esse mortalem, quod utique credidisset si eam sanguinem, non significationis, sed proprietatis causa esse dixisset, non alio loco diceret: Omnis qui tetigerit mortuum ab omni anima hominis, et mortuus fuerit, et non fuerit purificatus, tabernaculum Domini polluit: exteretur anima illa ex Israel; quoniam aqua aspersionis non est circumspersa super eum, immundus est, adhuc immunditia ejus in ipso est . Adhuc utique dixit, etiam post mortem, quia non est purificatus: ubi praefiguratum lavacrum regenerationis intelligit, quod nunc accipiunt qui baptizantur in Christo, quisquis audit fideliter, Si crederetis Moysi,veritatis aversus, et ob hoc luci veritatis adversus, ea quae non intelligit in Novo Testamento, objic
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ imponit. Unde ait ꝓph̾a: omĩs ca¬
ro fenuim. Hunqͥd enuim & dñi: quam
leuauit in celum: Qd̾ gͦ mͦ appellauit
ꝓpħa carnem. ubi ait omĩs caro fenũ.
dicturus utiq fęnum aruit: eo mͦ
qua nẽ sicut fenum est. natura carnᷤ
arescit. Non enim alia sententia est.
neq corruptio incorruptionẽ posside¬
bit: s hec repetitio sententiȩ suꝑioris
est expositio: ut qd̃ ibi dictũ est caro
&e sanguis. intelligamꝰ corruptionẽ.
ñ substantiam carnis: &e qd̃ ibi dictũ
est regnũ di. intelligamꝰ in corrupti¬
onem. Atq ita nichil aliud dictũ pu¬
temus. caro &e sanguis regnũ dĩ noi
possidebit. quã si diceretur corruptio
incorruptionẽ ñ possidebit: id ẽ cor¬
ruptio carnis & sanguinis. in illius
regni incorruptione ñ erit: ꝓpt̃ im¬
mutationem scilicet. de qua mox lo¬
cutus adiunxit. Oportet corruptibi¬
le hoc induere incorruptionẽ. Itaq
corruptio quȩ carnis & sanguinis
nomine significata ẽ. in regni illiꝰ

Expanded text:
ait propheta, Omnis caro fenum. Numquid enim et Domini quam levavit in coelum? Quo ergo modo appellavit Propheta carnem, ubi ait, Omnis caro fenum; dicturus utique, Fenum aruit : eo moqua nunc sicut fenum natura carnis arescit. Non enim alia sententia est, Neque corruptio incorruptionem possidebit: sed haec repetitio, sententiae superioris est eet sanguis, intelligamus corruptionem, n substantiam carnis: et quod ibi dictum est, regnum Dei; hic intelligamus incorruptionem. Atque ita nihil aliud dictum putemus, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; quam si diceretur, Corruptio incorruptionem non possidebit: id est, corruptio carnis et sanguinis in illius regni incorruptione non erit, propter immutationem scilicet, de qua mox locutus adjunxit, Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem . Ita corruptio quae carnis et sanguinis nomine significata est, in regni illius
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. quia auferetur a uob̃ regnũ di
& dabitur genti facienti fructus eius.
Qͥd hoc aꝑtius: Qͥd clarius: Qd euiden¬
tius: S iste de illoꝵ numero ẽ: qͥ ser¬
uos patͥsfamilias huiꝰ lapidauerunt.
Hoc enĩ facit ñ ictib saxeis: s male¬
dictionib duris. Nam &e pͥmitus in
gente udeoꝵ uineam di ẽẽ plantata.
missos ꝙ ꝓpħas ante. ipsiꝰ saluatoris
aduentum: parabola ista testatur.
Et cũ dicit. auferet᷑ a uob̃̾ regnũdi.
& dabitur genti facienti fructus eiꝰ.
qd̃ regnũ dicit. nͥ qd̃ sꝑabant. ñ qͦd¬

Expanded text:
 regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quid hoc apertius? quid clarius? quid evidentius? Sed iste de illorum numero est, qui servos patrisfamilias hujus lapidaverunt. Hoc enim facit, non ictibus saxeis, sed maledictionibus duris. Nam et primitus in gente Judaeorum vineam Dei esse plantatam, missosque Prophetas ante ipsum esse Salvatoris adventum, parabola ista testatur. Et cum dicit, Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus; quod regnum dicit, nisi quod sperabant, non q
Abbreviated transcription (Latin):
stimonio estis uobis met ipsis: qͥa filii
estis eoꝵ qui ꝓpħas occiderunt. filios
utiq eoꝵ dixit. imitatione sceleris:
non ꝓpagine generis. Non enĩ qd̃ ex
illis scd̃m carnem nati erant. hoc eis
poterat ẽẽ crimini: s qd̾ eis se similes
infideli crudelitate monstrabant.
Ideoq connectit ac dicit: & uos imple¬
te menfurã patrũ ur̃oꝵ. Serpentes.
genimina uiꝑarum: quomͦ fugietis

Expanded text:
stimonio vobismetipsis, quia filii estis eorum qui Prophetas occiderunt. Filios utique dixit imitatione sceleris, non propagine generis. Non enim quod ex illis secundum carnem nati erant, hoc eis esse poterat crimini; sed quod eis se similes infideli crudelitate monstrabant. Ideoque connectit, ac dicit: Et vos implete mensuram patrum vestrorum. Serpentes, genimina viperarum, quomodo fu
Abbreviated transcription (Latin):
dñs qd̾ non ẽ apocriphũ. s in luce.
ueritatis om̃ib notum: etiã post re¬
surrectionẽ discipłis in itinere co¬
mitatus. incipiens a moyse ꝑom̃s
iterum arguit uͥdicit. multi mͥ di¬
cent in illa die. dñe in nomine. tuo
demonia eiecimus & in nomine trio
inultas fecimꝰ: & tẽ dicam illis. rece¬
dite a me. qm̃ nunquã uos sciui: qm̃
oꝑati estis iniquitatẽ. Absit ut ista
De ꝓpħis seĩs. in quib erat moyses
& cȩteri dñs dixerit: s dictũ ẽ de
his qui post eius eugłium p̃dicatũ.
in eiꝰ nomine sibi loqui uident᷑. ne¬
scientes qͥd loquantur: in qͥb ce iste
locũ sibi ꝑiturus inuenit. Illud qͦq
ait dixisse dñm. ego sũ ianua ouiũ:
om̃s alii quotqͦt ante me ueneruis
fures sunt &e latrones. Non aũt ita scͥp¬
tum est.s ita. Om̃s quotqͦt uener̃t:
fures sunt ce latrones.Uenisse qͥppe hoc
loco intelligi uoluit. eos qui missi noz
fuissent: quos arguit etiã iheremias
tant in nomine meo: ae ego ñ misi eos.

Expanded text:
d non est apocryphum, sed in luce veritatis omnibus notum, etiam post resurrectionem discipulis in itinere comitatus, incipiens a Moyse, per oiterum arguit, ubi dicit: « Multi mihi dicent in illa die: Domine, in nomine tuo daemonia ejecimus, et in nomine tuo multas fecimus. Et tunc dicam illis: Recedite a me, quoniam nunquam vos scivi, quia operati estis iniquitatem » . Absit ut ista de Prophetis sanctis, in quibus erat Moyses et caeteri, Dominus dixerit: sed dictum est de iis qui post ejus Evangelium praedicatum, in ejus nomine sibi loqui videntur, nescientes quid loquantur; in quibus et iste sibi locum periturus invenit. 16. Illud quoque ait dixisse Dominum: Ego sum janua ovium: omnes alii quotquot ante me venerunt, fures sunt et latrones. Non autem ita scriptum est: sed ita, Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones . Venisse quippe hoc loco intelligi voluit eos qui missi non fuissent: quos arguit etiam Jeremias,tant in nomine meo, et ego non misi eos .
Abbreviated transcription (Latin):
alibi. Ue uob̾ legis ꝑitis. qͥa tulistis
clauem scientiȩ: ip̃si ñ introistis: ae
eos qui intrabant ꝓhibuistis. Istis ne
molib testimonioꝵ. ñ atterit᷑ impu¬
dens uanitas: Qͥs hunc audit. nͥ
qui scͥpturas scãs ñ audit: aut ta
male audit. quã in eas iste cȩcus
ipsoꝵ ad dñm ꝑtinuisse. qͥb mors
dñata est. Neminem plane: s pa-¬
rentum illoꝵ qͥb talia loquebatur.
Parentes qͥppe infidelium: qͦs nͥ infide¬
les uolebat intelligi: Inde &e alio loco
dicit. Ye uobis scribȩ & pharisei hypo

Expanded text:
bi, Vae vobis legisperitis, qui tulistis clavem scientiae: ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis . Istisne molibus testimoniorum non atteritur impudens vanitas? Quis hunc audit, nisi qui Scripturas sanctas non audit, aut tam male audit quam in eas iste caecus ipsorum ad Dominum pertinuisse, quibus mors dominata est. Neminem plane, sed parentum illorum quibus talia loquebatur: parentes quippe infidelium, quos nisi infideles volebat intelligi? Unde alio loco dicit, Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypo
Abbreviated transcription (Latin):
dicatores xp̃i ẽẽ mittendos. Illud qͦq
sicut imꝑitissimus ñ intelligit. qͣd
scͥptum est: primũ apłos. deinde ꝓph̃as.
Putat enun ante apłos ñ fuisse ꝓphas:.
nesciens eos ꝓphas illic cõmemoratoᷤ
ẽẽ ab apło. qui post xꝑi aduentũ sue¬
runt: quos qui uult nosse. actus
apłoꝵ legat. & illud qd̃ ait ad corin¬
thios. ꝓpħe aũt̃ duo uł tres loquat᷑.
Si aũt non fuerunt ꝓpħs ante apłos:¬
qui erant illi ꝑ quos ds̃ aute ꝓmisit
eugłium. de filio suo qui factus ẽ ex
semiie. dauid scdm carnẽ: Qͥs erat
qui dixit lapidem quẽ reꝓbauert̃
ȩdificantes: hic factus ẽ in caput an¬
guli. Qs erat qui dixit. thronꝰ tiuisᷤ
ds̃ in scłm scłi. uirga directionis. uir¬
ga regni tui: dilexisti iusticiã & odi¬
sti iniquitatẽ. ꝓꝑt̾ea unxit te ds ds

Expanded text:
aedicatores Christi esse mittendos. 12. Illud quoque aedicatores Christi esse mittendos. 12. Illud quoque sicut imperitissimus non intelligit, quod scriptum est: Primum Apostolos, deinde Prophetas . Putat enim ante Apostolos non fuisse Prophetas, nesciens eos Prophetas illic commemoratos esse ab Apostolo, qui post Christi adventum fuerunt. Quos qui vult nosse, Actus Apostolorum legat, et illud quod ait ad Corinthios, Prophetae autem duo aut tres loquantur . Si autem non fuerunt Prophetae ante Aposlli per quos Deus ante promisit Evangelium de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quis erat qui dixit: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? Quis erat qui dixit: Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virga directionis, virga regni tui: dilexisti justitiam, et odisti iniq