comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
num patrono lati-
peccator. Merito inter
omnes uirtutes obedien¬
tia uendicat principatum: quȩ facit pleroq
temptare quod nȩqueunt. Et ideo digni de¬
uotionis laude habendi sunt: qui considerata
sui impossibilitate iubentibus obsequuntur.
Itaq papa uenerabilis dum & sanctum uirum
illustrare urtutibus suis desideras. & profec-¬
tui omnium miraculorum exempla largiri. im¬
perasti sepissime ut uitam sanctissimi episcopi
obumbratam silentio. qualicumq stilo uel pre¬
sentibus uel posteris traderem. Quod dum au¬
dacter aggredior. presumptionis reum esse me
sentio: sed date ueniam. Nlam pene est ut e¬
tiam iudicium uestrum quedam culpa resper¬
gat: qui tantę materiȩ relatorem magis dig¬
num debuissetis eligere. Sed quia uterq cari¬
tati operam damus : dum & uos me putatis
posse quod nequeo. & ego auctoritati ur̃ȩ li¬
bens pareo: orate ut ministerium meũ grãm
quã sui merito ñ potest obtinere. ur̃a inter¬
cessione mereatur. Uale longum in xp̃o.¬

Expanded text:
NUM PATRONO PATIENTE PECCATOR. Merito inter omnes virtutes oboedientia vindicat principatum, quae facit plerosque temptare, quod nequeunt. Et ideo digni devotionis laude habendi sunt, qui, inconsiderata sui possibilitate, iubentibus obsequuntur. Itaque, papa venerabilis, dum et sanctum virum inlustrare virtutibus suis desideras et profectui omnium mirabilium exempla largiris, imperasti saepissime, ut vitam sancti Germani episcopi obumbratam silentio qualicumque stilo vel praesentibus vel posteris traderem. Quod dum audacter adgredior, praesumptionis reum esse me sentio. Sed date veniam; paene est, ut etiam iudicium vestrum quaedam culpa respergat, qui tantae materiae relatorem magis dignum debuissetis eligere. Sed quia uterque caritate peccavimus, dum et vos me putatis posse, quod nequeo, et ego auctoritati vestrae libens parui, orate, ut ministerium meum gratiam, quam sui merito non potest obtinere, vestra intercessione mereatur. Vale longum
Abbreviated transcription (Latin):
eo loco uͥ supplicare solita erat fodere fecit: late¬
remq quadrũ inuenit altis litteris exaratũ ita.
secura de ꝓlis scĩtate quã antea nesciebat se con-¬
cepisse: alacrit̾ expectabat diuinȩ oꝑationis
munꝰ tam honestũ. Tempore gͦ oportuno pe¬
ꝑit filiũ reꝓmissum. cũ magna leticia genitoriᷤ.
& ꝓpinquoꝵ: quẽ etiam de sacro fonte suscipi-¬
endii scd̾m morẽ direxert̾ ad arnulfum olde-¬
rũ. Hic letant̾̃ suscipiens puerũ. mox accelerauit
imꝑtiri illi saciȩ regenerationis lauachrũ: & ex
fecit arnulfũ. Cui qͥdem & si defuit nom̃ xp̃o
ꝑ excieuit. Nam dũ studiosȩ satisq accurate
nutͥret᷑: die quadã suꝑuenit qͥspiam ꝑegrinꝰ
ueterana camitiȩ respsus: qͥ eundẽ infantułu
benedicens ac qͣsi balba locutione alludens. ait
ad nutric̃e. Hc̃ paruułu magna diligentia-

Expanded text:
eo loco ubi supplicare solita erat, fodere fecit, lateeo loco ubi supplicare solita erat, fodere fecit, lateremque quadrum invenit, altis litteris exaratum ita, secura de prolis sanctitate, quoniam antea nesciebat se concepisse, alacriter exspectabat divinae operationis munus tam honestum. Tempore igitur opportuno peperit filium repromissum, cum magna laetitia genitoris et propinquorum, quem etiam de sacro fonte suscipiendum secundum morem direxerunt ad Arnulfum Alderum. Hic laetanter suscipiens puerum, mox acceleravit impertiri illi sacrae regenerationis lavacrum, et ex fecit Arnulfum. Cui quidem, etsi defuit nomen Chriper excrevit. Nam dum studiose satisque accurate nutriretur, die quadam supervenit quispiam peregrinus, veterana canitie respersus, qui eumdem infantulum benedicens, ac quasi balba locutione alludens, ait ad nutricem: Hunc parvulum magna diligentia
Abbreviated transcription (Latin):
tã utilit̾ mortuo: ¶suẽ si sp̃m uitȩ ex te accepi¬
se cognosceres: ꝓfecto a te factũ uł plasmarũ ñ
in merito plangere uł lugere debueras. At qͥne
suꝑnꝰ conditor scdm in comp̃hensibile eqͥtatiᷤ
iudiciũ sustulit de hac uita: tu qͦmͦ lugere
p̾sumpsisti: Pro cuiꝰ obitu nullũ tu deinceps
cordi tuo ammittas dolorẽ: immo potiꝰ grandi
letare gaudio. q̃m in ut̾o gestas puerũ. quẽ suꝑ¬
reuera idem puer ad hoc ẽ p̾scͥptꝰ ut oꝑib et
u̾bis suo xp̃m in pectore ferat. Et ut certo
scias hȩc ita diuinitꝰ p̃fpxa: uadens ad ȩccłiam
in eo loco uͥ orare solita es fodere fac: & fossa
humo inuenies laterẽ magis luteris sculptũ:
a somno euigilans. cũ ingenti stupore &
mirabili gaudio uisionẽ enarrauit marito. t
demũ ut cõpbaret cȩlestiũ fidẽ uerboꝵ. assũp¬
sit famulos cũ fossorio: & ꝑgens ad ȩccłiam in

Expanded text:
tam utiliter mortuo, quem si spiritum vitae ex te accepitam utiliter mortuo, quem si spiritum vitae ex te accepisse cognosceres, profecto a te factum vel plasmatum non immerito plangere vel lugere debueras. At quem supernus Conditor secundum incomprehensibile aequitatis judicium substulit de hac vita, tu quomodo lugere praesumpsisti? Pro cujus obitu nullum tu deinceps cordi tuo admittas dolorem; imo potius grandi laetare gaudio, quoniam in utero gestas puerum, quem superrevera idem puer ad hoc est praescriptus, ut operibus et erbis suo Christum in pectore ferat. Et ut certo scias haec ita divinitus praefixa, vadens ad ecclesiam, in eo loco ubi orare solita es, fodere fac, et fossa humo invenies laterem magnis litteris sculptum, a somno evigilans, cum ingenti stupore et mirabili gaudio visionem enarravit marito, ac demum, ut comprobaret coelestium fidem verborum, assumpsit famulos cum fossorio; et pergens ad ecclesiam, in
Abbreviated transcription (Latin):
er id temporis qͦ regio flan¬
diuȩ baldiun comitis & con-¬
uigis eiꝰ adelȩ regimine or¬
nabatur. regnũ francoꝵ mo¬
derante hemrico filio rob̾ti
regis. & anglis regnante eaduuardo pio rege:
fuit uir nomine folb̾tus in pago brabantia
cura fluuiũ scaldu: qͥ ñ sołu generis spectabi¬
li nobilitate. s & rerũ copia mundanarum
ditatꝰ. int̾ cȩteros compat̾oias tam m̃te qu̾a
corpore ꝑ om̃ia inclitꝰ existebat. Qui ex more
nobiliũ digno matrimonio sociatꝰ. ex nobilissi¬
na coniuge. nomine. memsinde. genuit filiũ
elegantẽ: qͥq iam adultꝰ.e. armoꝵ gestui aptiˢ¬
simus. ex p̾senti luce ẽ ablatꝰ. Cuiꝰ mors grauis¬
simũ patri ac matri om̃iq domesticȩ clientelȩ
incussit merorẽ: adeo ut annuali tempore ilłu
aliqͦt in hoc dolore defluxerant: cũ ecce in sõ¬
nis apparuit eidem matronȩ uir speciosꝰ. & lu-¬
ce micanti fulgidꝰ. dicens ad eam. Quid te ipsã
merore afficis. & mutili tͥsticia depͥmis: ꝓ filio

Expanded text:
er id temporis, quo regio Flandriae Balduini comitis et conjugis ejus Adelae regimine ornabatur, regnum Francorum moderante Henrico filio Roberti regis, et Anglis regnante Edwardo pio rege, fuit vir, nomine Folbertus, in pago Brabantiae circa fluvium Scaldum, qui non solum generis spectabili nobilitate, sed et rerum copia mundanarum ditatus inter caeteros compatriotas, tam mente quam corpore, per omnia inclytus existebat. Qui ex more nobilium digno matrimonio sociatus, ex nobilissima conjuge, nomine Meinsinde, genuit filium elegantem, quique jam adultus et armorum gestui aptissimus ex praesenti luce est ablatus; cujus mors gravissimum patri ac matri omnique domesticae clientelae incussit moerorem, adeo ut annuali tempore illumII. Jamque menses aliquot in hoc dolore defluxerant, cum ecce in somnis apparuit eidem matronae vir speciosus, et luce micanti fulgidus, dicens ad eam: Quid teipsam moerore afficis, et inutili tristitia deprimis pro filio
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑet: sp̃ualia postinodi arma uirilit̾ subitunꝰ.
Susceptis itaq uxta uotũ amicoꝵ. ritũq nobili¬
um militiȩ signis. studuit pietatis sedera reti¬
nere: in subditos piꝰ in grãm se uidentiũ ꝓfiisꝰ:
in iudicio miscdit̾ rectꝰ in auscultandis diuimᷤ
officiis sũmo nisu sollicitꝰ: in anore comparũ
mirabilit̾ gratꝰ. in dm̃ timore fundatꝰ. in paren-¬
tũ honore studiosꝰ. omnũq qͥ nouerant eũ amo-¬
re p̾cordialit̾ fretus:m ini.

Expanded text:
ciperet, spiritualia post modum arma viriliter subiturus. ciperet, spiritualia post modum arma viriliter subiturus. Susceptis itaque juxta votum amicorum ritumque nobilium militiae signis, studuit pietatis foedera retinere, in subditos pius, in gratiam indigentium profusus, in judicio misericorditer rectus, in auscultandis divinis officiis summo nisu sollicitus, in amore comparium mirabiliter gratus, in Domini timore fundatus, in parentum honore studiosus, omniumque, qui noverant eum, amore praecordialiter fretus.
Abbreviated transcription (Latin):
spitiis agente dõ. meritũ illiꝰ & futura gła ꝓpa¬
labat᷑: & antequã faceret oꝑa dm̃i ĩa qͥ facturrꝰ
erat diium fauoris laude anticipabat᷑: i
efficax & fortissimꝰ in membroꝵ robore. T an¬
taq uiriũ excellentia ac corporiᷤ agilitate. emi¬
nebat: ut qͣtuor aut qͥnq coenoꝵ uiribꝰ excede-¬
iet & illu om̃s arnulfũ forte nuncuparenti sũe.
pat̾ ac mat̾ cupiebant tradere studio litterarũ:
dictꝰ arnulf oldenardensis ex pat̾no sanguine ꝓ-¬
pinquus eiꝰ: ña mat̾na ꝓsapia ex comitũ gente. di-
censis. comitis lonniensis. & durarcensis. atq
montensis. Hac tanta nobilitate ornatꝰ arnultꝰ
nis maluit appellare: qͥcqͥd in se elegans p̾tulit
ac iocundu. totũ concupiuit ad dñi redigere
famulatũ. Optabant gͥ ꝓpinqui illiꝰ magis in re-¬
b bellicis habere tyronẽ: quã eccłiasticoꝵ gradu-¬
um mancipari consortẽ. Inde factũ ẽ. ut scłaris
militiȩ cingułu cũ grandi exultatione caroꝵ suᷤ¬

Expanded text:
 meritum illius, et futura gloria propalabatur, et antequam faceret opera Domini, jam qui facturus erat divini favoris laude anticipabatur. Cefficax et fortissimus in membrorum robore: tantaque virium excellentia, ac corporis agilitate eminebat, ut quatuor aut quinque coaevorum viribus excederet, et illum omnes Arnulfum-Fortem nuncuparent. Quem pater aut mater cupiebant tradere studio litterarum; dictus Arnulfus Aldenardensis, et paterno sanguine propinquus ejus, nam materna prosapia ex comitum gente  al.rcensis, Losnensis, Dusacensis atque Montensis. Hac tanta nobilitate ornatus Arnulfunis, maluit appellare; quidquid in se elegans praetulit ac jucundum, totum cupivit ad Domini redigere famulatum. Optabant igitur propinqui illius, magis in rebus bellicis eum habere tironem, quam ecclesiasticorum graduum mancipari consortem. Inde factum est ut saecularis militiae cingulum cum grandi exsultatione charorum sus
Abbreviated transcription (Latin):
& capulo ꝑsequenti facile supponere colla. Hoc
aũ tyrannicas. ꝑuenit ad aures. Qui ebrietate
furoris accensus. iubet eos adhue in auditis
suppliciis adigi: & maiorib uincłis onerari. Na¬
uemq imꝑat lignoꝵ aridoꝵ manipulis adim-¬
pleri: atq in eadem om̃ib alligatis. in mediũ
pelagus igne supposito concremari. Eductisq
illis de custodia multitudo ppłi di. bellatoreᷤ
tͥnitatis qͣsi agnos innocuos ad uictimam de-¬
ducebat: & rugientiũ pondera catbenarũ qͣsi
quedam monilia ꝑuidebat: qͥa ñ fuerunt illa
uincula s potiꝰ ornamenta. Incedebant itaq
cũ fidutia. ad suppliciũ qͣsi ad ȩpulas concur-¬
rentes: una uoce ꝑ ambitꝰ platearũ dño de-¬
cantantes. gła in excelsis ds. & in terra pax ho-¬
minib bonȩ uoluntatis. Uotiua nos q̃s dñe

Expanded text:
et capulo persequentis facilia subponerent colla. Hoc et capulo persequentis facilia subponerent colla. Hoc autem tyrannicas peruenit ad aures; qui ebrietate furoris accensus iubet eos adhuc inauditis suppliciis adigi et maioribus uinculis onerari, nauemque imperat lignorum aridorum manipulis adimpleri atque in eadem omnibus alligatis in medium pelagus igne supposito concremari. V Eductisque illis de custodia multitudo populi dei bellatores trinitatis quasi agnos innocuos ad uictimam deducebat, et rugientium pondera catenarum quasi quaedam monilia peruidebat, quia non fuerunt illa uincula, sed potius ornamenta. Incedebant itaque cum fiducia ad supplicium, quasi ad epulas concurrentes, una uoce per ambitus platearum domino decantantes: \'gloria in excelsis deo et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. Uotiua nobis haec di
Abbreviated transcription (Latin):
Quia qͥ semel lotꝰ est. ñ habet necesse iterũ lauari.
qͥa mundꝰ ẽ totꝰ. facite qͦd uultis. inferte penas
corporib nr̃is. Meliꝰ est temporalia ad modicũ
sufferre supplicia: quã ȩterna pati & subire toe-¬
menta. Habete quȩ ꝓmittitis: cũ ipsis diuitiis.
post paululũ ꝑituri. N obis uͦ nullus de postib
frontiũ ualebit euellere: qͦt in uno baptismate.
artifer trinitatis dignatꝰ est titulare. ¶uid mul-¬
tar Dum tali constantia diuinitꝰ munirent᷑:
iussi sunt carcerali custodia mancipari. Et ita
crudeliꝰ artantis ferri ponderib tenebrosis de-¬
putati sunt locis: uͥ nulla miseratio arrideret
lenitatis. S ppłs ille memoratȩ urbis in dño sẽ-¬
ꝑ fidelis. dato munere carcerariis. die ac nocte
xp̃i martyres frequentabat: & ita ab eis doctri¬
nȩ uirtute fidi roboratur. ut talia ȩtiam ipsi
ꝓ xp̃i nomine plena delectatione ferre cuꝑent:

Expanded text:
quia qui semel lotus est, non habet necesse iterum lauari, quia qui semel lotus est, non habet necesse iterum lauari, quia mundus est totus. Facite quod uultis, inferte poenas corporibus nostris: melius est temporalia ad modicum sufferre supplicia, quam aeterna pendere et subire tormenta. Habete quae promittitis, cum ipsis diuitiis post paululum perituri. Nobis uero nullus de postibus frontium ualebit euellere, quod in uno baptismate artifex trinitatis dignatus est titulare'. IV Quid multa? Dum tali constantia diuinitus munirentur, iussi sunt carcerali custodiae mancipari, et ita crudelius onerati ferri ponderibus tenebrosis deputati sunt locis, ubi nulla miseratio adrideret lenitatis. Sed populus ille memoratae urbis, in domino semper fidelis, dato munere carcerariis die ac nocte Christi martyres frequentabat et ita ab eis doctrina et uirtute fidei roborabatur, ut talia etiam ipsi pro Christi nomine plena delectatione perferre cuperent
Abbreviated transcription (Latin):
tes in unũ qͥa bonũ ẽ ce iocundu babitare frĩs in
unũ: id est bonefaciꝰ diaconꝰ. seruus diaconꝰ ru-¬
sticus subdiaconus. liberatꝰ abba. rogatus mo¬
nachus. septimꝰ monachus. & maximus puer:
in numero scilicet machabeoꝵ germanoꝵ qͦs
una mat̾ eccłia catholica genierat. & ꝑ uisc̃a fõti et̾¬
ni salubrit̾ pepererat: de territorio capsensiᷤ
ciuitatis. cui p̾fuit sc̃s uindemialis sacer-¬
dos egregiꝰ. a& xp̃i fidelis antistes. Qui acti
ad urbem cartaginiensem: pͥmo eis illecebro-¬
sis blandim̾tis serpens uoluit sibilare. pro-¬
mittens honores caducos. & diuitias ingen-¬
tium uoluptatũ. necũ & regis amicitias. uł
alia multa quȩ solent insipientiũ animas.
aucupante diabolo uiseo mundiali captare. S
hȩc om̃ia milites xp̃i. ac si contagia respuerunt:
clamantes uno ore. unꝰ dñs una fides unũ bap-¬
tisma: nec poterit in nob̾ adiuuante dño ite¬
rari. qͦd in scõ ȩuangłio semel p̾ceptũ est dari.

Expanded text:
es in unum, quia bonum est et iucundum habitare fratres in unum, id est Bonifatius diaconus, Seruus subdiaconus, Rusticus subdiaconus, Liberatus abba, Rogatus monachus, Septimus monachus et Maximus monachus, in numero scilicet Macchabeorum germanorum, quos una mater ecclesia catholica genuerat et per uiscera fontis aeterni salubriter pepererat, de territorio Capsensis ciuitatis, cui praefuit sanctus Uindemialis sacerdos egregius et Christi fidelis antistes. Qni adtracti ad urbem Carthaginiensem, primo eis inlecebrosis blandimentis serpens uoluit sibilare, promittens honores caducos et diuitias ingentium uoluptatum nec non et regis amicitias uel alia multa, quae solent insipientium animas aucupante diabolo uisco mundiali captare. Sed haec omnia milites dei acsi contagia respuerunt, clamantes uno ore: \'unus dominus, una fides, unum baptisma. Nec poterit in nobis adiuuante domino iterari, quod in sancto euangelio semel praeceptum est dari;
Abbreviated transcription (Latin):
ra. aut forsitan sine mensura: & si reꝑta est
exiens de archa inhians cadauerib mortuiᷤ.
pars aliqua ꝑeuntium coruoꝵ: maior ẽ tam̃
in nomine trinitatis numerꝰ feliciũ fideli-¬
um columbarũ. Quanti nobiles & optimi
uiri ampli & lati cespitis dñi. terr̃a cũ cȩlo
c̃omutauerunt. & simul corpꝰ cũ substantia
tradiderunt: atq delicate & nobilissime
feminȩ. contra uerecundiam naturȩ. spe-¬
ctante uulgo uirgis cȩse uariisq torm̃tis
cruciatȩ. uictoriȩ trophea portart̃. Q uanti
infantuli irridentes edicta feralia. ante mũ-¬
dum contempserunt: pͥusquã illecebrosam

Expanded text:
ram aut forsitan sine mensura. Etsi reperta est ram aut forsitan sine mensura. Etsi reperta est exiens de arca inhians cadaueribus mortuis pars aliqua pereuntium coruorum, maior est tamen in nomine trinitatis numerus felicium columbarum. Quanti nobiles et optimi uiri, ampli et lati cespitis domini, terram cum caelo commutauerunt et simul corpus cum substantia tradiderunt, atque delicatae et nobilissimae feminae contra uerecundiam naturae spectante uulgo uirgis caesae uariisque tormentis cruciatae uictricia trophea portarunt! quanti infantuli inridentes edicta feralia ante mundum contempserunt, priusquam inlecebrosam
Abbreviated transcription (Latin):
ens qͦq tyrannꝰ ut erat docibilis & ferus ser¬
pentinam suggestionẽ: feralib edictis. uno-
tempore totam cȩpit affricam cõmouere.
Primo sacerdotũ & ministroꝵ copiosissimã &
maximã turbam: in longis & extremis re-¬
gionib exilio crudeli detriisit. Quib bis
acutum genus frument qͥd umentis soleᷤ
edere concessum est. nequaquã industria
molarũ. s manente furfuris cortice lorica-¬
tũ: ꝓ miseratione dari p̾cepit. Post uͦ cres-¬
cente impietatis insania: etiam hoc aufer-¬
ri crudelisfimꝰ imꝑauit. Post modicũ qͦq
temporis. uniu̾sas simul ȩccłias. p̃ uidicatis
uenerabilib portis cementis in gentib clau¬
di mandauit. Uniu̾sa namq monastĩa ui-¬
roꝵ. uł puellarũ scãrum: gentib id est mau-
plenus affectus. Paria currebant flumina
lacrimarũ: qͥa ꝑmiserat dñs cibari eos pane
lacrimarũ. & potari eos in lacrunis in m̾su-¬

Expanded text:
ens quoque tyrannus, ut erat ducibilis et ferus, serens quoque tyrannus, ut erat ducibilis et ferus, serpentinam suggestionem, feralibus edictis uno tempore totam coepit Africam commouere. Primo sacerdotum et ministrorum copiosissimam et maximam turbam in longinquis et extremis regionibus exilio crudeli detrusit: quibus bis acutum genus frumenti, quod iumentis solis edere concessum est, nequaquam industria molari contritum, sed manente furfuris cortice loricatum, pro miseratione dari praecepit; post uero crescente impietatis insania etiam hoc auferri crudelissimus imperauit. Post modicum quoque temporis uniuersas simul ecclesias praeiudicatis uenerabilibus portis caementis ingentibus claudi mandauit : uniuersa namque monasteria uirorum uel puellarum sanctarum gentilibus id est Mauriplenus affectus. Paria currebant flumina lacrimarum, quia permiserat dominus cibari eos panem lacrimarum et potari eos in lacrimis in mensu
Abbreviated transcription (Latin):
phos mantyrũ beatoꝵ. ad enar-¬
randa quȩ gesta st̃. auxilium
exposco diuinũ: ut qͥ illis p̾sti¬
tit suꝑandi uictoriam: indigno & inme-¬
rito quantu lacu̾q u̾boꝵ porrigat ornam̃ta.
Tunc etenĩ ualebo quȩ desiderata st̃ indi-¬
care: si ipsi dignent᷑ ꝓ me misero dño supplica¬
atq impiissumi regis honorici. & ecce anti¬
quus hostis uet̾nosꝰ utiq anguis. trisulci
lingua uenena uibrans. cyrilla qͦdam arri
tinens animũ regis cruenti. ut ita suadẽ-¬
ret ñ posse eum pacatũ atq longeuũ opti-¬
nere regnũ. nͥ nom̃ ꝑderet innocentũ. Qui
tam̃ łi iudicio post ñ multos dies turpissi¬
ma morte p̾uentꝰ: scatens u̾mib exspirauit.
arenȩ maris fuerat multiplicata: ut etiam
rebaptirationis sauciaret machera: atq il¬
lam stolam singłaris & puri baptismatis. ꝗͣ
xp̃c uino carnis suę purificans. p̾lo expri-¬
mens crucis fecerat dealbatam: terrȩ nigre-¬
dinis turparet illuuiȩ sordulenta. Accipi-¬

Expanded text:
hos martyrum beatorum ad enarranda quae gesta sunt auxilium exposco diuinum, ut qui illis praestitit superandi uictoriam, mihi indigno et inmerito quantulacumque uerborum porrigat ornamenta. Tunc etenim ualebo quae desiderata sunt indicare, si ipsi dignentur pro me misero domino supplicaatque impiissimi regis Hunirici, et ecce antiquus hostis, ueternosus utique anguis, trisulcis linguae uenena uibrans, Cyrila quondam Arritinens animum regis cruenti, ut ita suaderet, non posse eum pacatum atque longaeuum obtinere regnum, nisi nomen perderet innocentum. Qui tamen dei iudicio post non multos dies tur- pissima morte praeuentus scatens uermibus exspirauit. archae, harenae maris fuerat multiplicata, ut eam rebaptizationis sauciaret machera atque stolam illam singularis et puri baptismatis, quam Christus uino carnis suae purificans praelo exprimens crucis fecerat dealbatam, tetrae nigredinis turparet inluuie sordulenta. Accipi
Abbreviated transcription (Latin):
tientib mortificari: quib semꝑ fuit. spes om-¬
nis in ligno. S ed cũ immari uenerabilia cor-¬
pora iactarent᷑: ilico qͦd contra naturã ẽ equo-¬
ris. eadem hora illesa corpora. pelagus lito¬
ri reddere maturauit. Nec ausum fuit ut
moris est. triduana dilatione in ꝓfundo de¬
tinere: ne p̾cepto dominieo minime paruiset
Ad qͦd miracłi genus. &¬

Expanded text:
tientibus mortificari, quibus semper fuit spes omtientibus mortificari, quibus semper fuit spes omnis in ligno. Sed cum in mari uenerabilia corpora iactarentur, ilico, quod contra naturam est aequoris, eadem hora inlaesa corpora pelagus litori reddere maturauit, nec ausus fuit, ut moris est, triduana dilatione in profundo retinere, ne praecepto dominico minime paruisset. Ad quod miraculi genus
Abbreviated transcription (Latin):
tionis numerꝰ. nullum inueniet detrimentũ.
Nam si negauero eũ. & ipse negabit me: qm̃ ab
ipso dictũ ẽ. Qui me negauerit corã hominibͦ.
negabo & ego eũ coram patre meo qͥ est in cȩliꝰ.
Et qui me confessus fuerit coram hominib con-¬
fitebor & ego eũ coram patre meo qui est in
cȩlis. Perduct itaq cũ festinatione ad nauale
suppliciũ. ꝓ uoluntate infandi regis. uł crudeli-¬
um ministroꝵ. extensis manib & pedib eleua-¬
tis: ferunt᷑ potiꝰ quã incedunt ligati. Cui du
ignis fuisset lignis iniectꝰ. statim imꝑio diuino.
uidentib cunctis extinctꝰ est. Et du sepiꝰ reno-¬
uaret᷑. nutrientib pabulis: iterũ atq iterũ ex-¬
tinguebant᷑ rore globi flammarũ. Et cũ exm-¬
de magis tyrannꝰ furore simul eẽt & ruborere-¬
pletus. iussit eos remoꝵ uectib enecari: & ita sin-¬
głos in modu canũ cerebris cõminutis extin-¬

Expanded text:
tionis numerus nullum inueniet detrimentum. tionis numerus nullum inueniet detrimentum. Nam si negauero eum, et ipse negabit me, quoniam ab ipso dictum est: qui me negauerit coram hominibus, negabo et ego eum coram patre meo, qui est in caelis; et qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram patre meo, qui est in caelis\'. VI Perducti itaque cum festinatione ad naualem supplicium pro uoluntate infandi regis uel crudelium ministrorum, extensis manibus et pedibus clauati feruntur potius quam ligati. Qui dum ignis fuisset lignis iniectus, statim imperio diuino uidentibus cunctis extinctus est; et dum saepius renouaretur nutrientibus pabulis, iterum atque iterum extinguebantur rogi globi flammarum. Et cum exinde magis tyrannus furore simul esset et rubore repletus, iussit eos remorum uectibus enecari et ita singulos in modum canum cerebris comminutis extin
Abbreviated transcription (Latin):
indum̃tum: s & ppło publica uoce clama-¬
atq tortores p̾sentium tribulationũ: s potiꝰ
redimens nos p̾tio sanguinis salutaris. Unũ
tam̃ uehementi conatu qͥ int̾ eos infantulus
uidebatur nomine maximũ. cupiebant auc-¬
tores maloꝵ. a scõꝵ consortio separare dicentes.
Infantule: qͥd festinas ad mortem: Dimitte eos
insaniunt: & audi consilium nr̃m: ut possis
inuenire uitȩ remediũ: & tanti regis adire pa-¬
latium. Tunc ille etate qͥdem puerili: senili ta¬
m̃ maturitate clamabat. Nemo me separat. a
me in monastĩo nutrierunt. Cum ipsis sum
in timore dĩ conu̾satus: cum ipsis desidero pas-¬
sionem suscipere: cum quib credo me & futu-¬
ram glam inuenire. Nolite putare: qͥa potestis
seducere pueritiam meã. Simul nos dñs sep¬
tem uoluit congregare: simul dignabit᷑ om̃s
uno martyrio coronare. Quomͦ nemo ꝑire po¬
tuit. de septenario illo numero fideliũ feliciũ
machabeoꝵ: ita etiam septenus m̃ȩ congrega-¬

Expanded text:
ntum\'. Sed et populis publica uoce clamaatque terrores praesentium tribulationum, sed potiuredimens nos pretio sui sanguinis sanguinis. Unum tamen uehementi conatu, qui inter eos infantulus uidebatur, nomine Maximum, cupiebant auctores malorum a sanctorum consortio separare dicentes: infantule, quid festinas ad mortem? dimitte eos, insaniunt, et audi consilium nostrum, ut possis inuenire uitae remedium et tanti regis adire palatium. Tunc ille, aetate quidem puerili, senili tamen maturitate, clamabat: nemo me separat a s, qui me in monasterio nutrierunt. Cum ipsis sum in timore dei conuersatus, cum ipsis desidero passionem suscipere, cum quibus credo me et futuram gloriam inuenire. Nolite putare, quia potestis seducere pueritiam meam: simul nos dominus septem uoluit congregare, simul dignabitur omnes uno martyrio coronare. Quomodo nemo perire potuit de septenario illo numero felicium Macchabeorum, ita etiam septenus nostrae congrega
Abbreviated transcription (Latin):
bente passio qua torquet᷑ conquiescet. E ecit illa
ut docta erat: s malignꝰ inuasor ñ ꝑmisit. ut de
illo pane quie quã contingeret. P anẽ enĩ illu ac-
si meendiũ tangere extimuit. donec diuturna
fame compulsꝰ de illo comedit: & statĩ ꝑfectȩ sa

Expanded text:
bente passio qua torquetur conquiescet. Fecit illa bente passio qua torquetur conquiescet. Fecit illa ut docta erat; sed malignus invasor non permisit ut de illo pane quidquam contingeret. Panem enim illum ac si incendium tangere extimuit, donec diuturna fame compulsus, de illo comedit, et statim perfectae
Abbreviated transcription (Latin):
concidit illa ferox ceruicositas: & ẽ uestigio restitu¬
ta est. eccłiȩ prisca hereditas Et q actenus sue¬
rat ȩccłiarum uastator: amodo factus ẽ deuotuᷤ
exegit: tr̃ p̃dia recepta cũ fi̾ib inuisere delib̾a¬
uit. Ubi cũ eẽt & colonos sua p̾sentia multũ le-¬
tificasset: uenit ad eũ qͣuiȩdã mulier nobilis no-¬
mine hesplendis. reb & morib int̾ suos honora-¬
bilis: quȩ uiro dĩ querelam ꝓ seruo deposuit. ue-¬
luti ille ȩuangłicus centurio fecerat dicens. Do-¬
mesticꝰ mͥ fidelis ꝓcurator & seruus. menstrius
casib male torquet᷑: ꝓ quo flagito ut oratio ur̃a¬
ad dm̃ mittat᷑: qualiter miserante dõ sanari me-¬
reatur. Tunc ille buccelła panis de qͦ ꝑcipiebat.¬
ip̃se benedixit: &e honestȩ mulieri uissit dari di-¬
cens. Mox ut domũ redieris aliqͥd huiꝰ panis an-¬
te omnẽ aliũ cibum manducare. coge: & dõ ui-¬

Expanded text:
concidit illa ferox cervicositas, et e vestigio restituconcidit illa ferox cervicositas, et e vestigio restituta est ecclesiae prisca haereditas; et qui hactenus fuerat ecclesiarum vastator, amodo factus est devotusexegit, tunc praedia recepta cum fratribus invisere deliberavit. Ubi cum esset, et colonos sua praesentia multum laetificasset, venit ad eum quaedam mulier nobilis, nomine Hesplendis, rebus et moribus inter suos honorabilis, quae viro Dei querelam pro servo disposuit, veluti ille evangelicus centurio fecerat, dicens: Domesticus mihi fidelis procurator et servus, menstruis casibus male torquetur, pro quo flagito oratio vestra mittatur, qualiter miserante Deo sanari mereatur. Tunc ille buccellam panis de quo ipse percipiebat benedixit, et honestae mulieri jussit dari, dicens: Mox ut domum redieris, aliquid hujus panis ante omnem alium cibum manducare coge; et Deo ju
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ammo it̃ imminens aggredi uolo: qm̃ ñ iactan¬
tiȩ typo. s diuin offitii uoto ac frat̾nȩ utilitatᷤ
studio. hanc ꝓfectionẽ subire appeto. Et qm̃
postquã scłi militia. deposui t̾ga eqͥ nunꝗͣ sedere
ꝓposui. ñ aliqua uantate. s dñi nr̃i iħu xp̃i iu-
tatione: mͦ si placet ei ut abẽa. placeat ut sanet᷑
tibia uł pes huiꝰ aselli: qualit̾ humili uehiculo
gestatꝰ. seruitiũ eiꝰ e ȩccłiȩ opus exercẽa lȩtus.Hȩc
dicens signũ sc̃ȩ crucis decontra edidit: & recessit.
S ed asinus ilico reparatꝰ semet concutiens surrex-
it: & tota sospitatis alacritate famuli dĩ uectio¬
nẽ & suscepit e ꝑfecit. It uͥ uentũ ẽ in faciem
supradicti inflatissimi diuitis oodefiudi: mirũ
dictu quanta bemignitatẽ ilłu exceꝑit: quã ꝓna
humilitate eidem obtemꝑauerit. Nam mox
ut eum allocutꝰ ẽ. ilico detiimuit fastu ͤ eiꝰ. ilico

Expanded text:
quo animo iter imminens aggredi volo; quoniam non jactanquo animo iter imminens aggredi volo; quoniam non jactantiae typo, sed divini officii voto, ac fraternae utilitatis studio hanc profectionem subire appeto. Et quoniam, postquam saeculi militiam deposui, terga equi nunquam sedere proposui, non aliqua vanitate, sed Domini tatione, modo si placet ei ut abeam, placeat ut sanetur tibia vel pes hujus aselli, qualiter humili vehiculo gestatus, servitium ejus et Ecclesiae opus exerceam laetus. Haec dicens signum sanctae crucis de contra edidit, et recessit. Sed asinus illico reparatus, semet concutiens surrexit, et tota sospitatus alacritate, famuli Dei vectionem et suscepit et perfecit. At ubi ventum est in faciem supradicti inflatissimi divitis Godefridi, mirum dictu quanta benignitate illum exceperit, quam prona humilitate eidem obtemperaverit. Nam mox ut eum allocutus est, illico detumuit fastus ejus, illico
Abbreviated transcription (Latin):
tuisset. Quamuis aũ mundi głam toto cona-¬
mine deuitaret. ut pote is qͥ in xp̃i caritate to¬
tam mentẽ fundauerat: quoꝵdam tam̃ famili-¬
ariũ eiꝰ mens infirma & minꝰ curans quȩ dĩ st̃.
pompose ilłi agere & delicate ingredi affecta-¬
bat: &e ad exemplum multoꝵ de frantia abba¬
tum. ambitiose ilłu equitare. & delitiose uiue¬
re exoptabat: humilitatẽ qua uir dĩ utebat᷑
ꝓ obꝓbrio fustinentes. Deniq aselłu quẽ sͥ ad
sedendu delegerat. clam debilitauerunt: qua-¬
lit̾ irmoto asello spumei ȩqui uectionẽ usita-¬
re incipet. Intimaueruntq seruo dĩ ut ca-¬
balłũ queri iuberet: qͥ ilłu gestare deblusset. Au¬
diens hoc xp̃i seruus. & ꝓ constantia fixe humi¬
litatis abhorrens equestr̃e uectionẽ: cũ paucis di¬
cipuloꝵ adiĩt stabulũ. qͦ asinus languens iacebat.
& imponẽs manũ suꝑ fracturã. ita cȩpit loqui.
mit uoce. mitiori affectu. Om̃pe dñs bene scit

Expanded text:
tuisset. Quamvis autem mundi gloriam toto conatuisset. Quamvis autem mundi gloriam toto conamine devitaret, utpote is qui in Christi charitate totam mentem fundaverat, quorumdam tamen familiarium ejus mens infirma, et minus curans quae Dei sunt, pompose illum agere et delicate ingredi affectabat, et ad exemplum multorum de Francia abbatum, ambitiose illum equitare et deliciose vivere exoptabat, humilitatem qua vir Dei utebatur pro opprobrio sustinentes. Denique asellum quem sibi ad sedendum delegerat clam debilitaverunt, qualiter remoto asello, spumei equi vectionem usitare inciperet, intimaveruntque servo Dei ut caballum quaeri juberet, qui illum gestare debuisset. Audiens hoc Christi servus, et pro constantia fixae humilitatis abhorrens equestrem vectionem, cum paucis discipulorum adiit stabulum, quo asinus languens jacebat, et imponens manum super fracturam, ita coepit loqui miti voce, mitiori affectu: Omnipotens Deus bene scit
Abbreviated transcription (Latin):
imitandi utilitas rectorib ꝓponat᷑. Godefridꝰ
ẽtenim flormensis uir potens & fortis. & tanto
suꝑbior quanto potentior. nec homiñẽ metu-¬
ens nec dm̃: p̃dium grande uocabulo hance¬
mas in pago sambrico situm. usib fr̃m beati
medardi multis dudii annis subtraxerat: atꝙ
in suȩ suꝑbiȩ cõmoda contraxerat. Et qm̃ eiꝰ
rigida potestas om̃ib timori erat. nemo ponti-¬
sicũ in faciem conuenire ilłu audebat: & into-¬
lerabilem cernentes eiꝰ malitiam nullomꝰ trac-¬
tare eũ canonice audebant. Proinde ipsoꝵ
fr̃m unanimitas exorauit famułu̾ xp̃i arnul-¬
fum. abbatẽ uidelicet suũ: ut causa caritatis
laborem assumeret eundẽ potentẽ conuenire:
& ut res ablatas ȩccłiȩ redderet cohercendo cõ-¬
monere. Assensit fr̾nis sensib feruens delo do-¬
mus cłi uir beatꝰ: & iuffit parari itineri necessa-¬
ria: int̾ quȩ asinũ qui beatũ uirũ gestare po-¬

Expanded text:
ima utilitas rectoribus proponatur. Godefridus ima utilitas rectoribus proponatur. Godefridus etenim Florinensis, vir potens et fortis, et tanto superbior quanto potentior, nec hominem metuens nec Deum, praedium grande, vocabulo Hancenias, in pago Sambrico situm, usibus fratrum Beati Medardi multis dudum annis subtraxerat, atque in suae superbiae commoda contraxerat. Et quoniam ejus rigida potestas omnibus timori erat, nemo pontificum in faciem convenire illum audebat, et intolerabilem cernentes ejus malitiam, nullo modo tractare eum canonice audebant. Proinde ipsorum fratrum unanimitas exoravit famulum Christi Arnulfum, abbatem videlicet suum, ut causa charitatis, laborem assumeret eumdem potentem convenire, et ut res ablatas ecclesiae redderet coercendo commonere. Assensit fraternis sensibus fervens zelo domus Dei vir beatus, et jussit parari itineri necessaria, inter quae asinum, qui beatum virum gestare po
Abbreviated transcription (Latin):
darẽ. quȩ imponitis om̃ia recusarẽ. S icgͥ oeno-¬
nobio p̾latus scĩ ordinis restaurator opimuᷤ.
studuit praua corrigere: uitia funditꝰ exftir¬
pare: mores frm̃ dulci u̾bo p̾eunte exemplo
assidue componere: & qͥcqͥd sacrȩ regulȩ ob-¬
uiat ꝓpe modu disꝑdere. Mirum dictu: q̃nta
temporis uelocitate status totiꝰ cenobii. ad for-¬
m̃a rediit̃ pͥstine honestatis. Ornam̃ta ȩccł̃iȩ
reuocata sunt. ordo claustralis reditegratus:
qͥequid utile reparatũ: qͥcqͥd ab re dissipatũ S au¬
debat his in locis cuncta nobilitas: qd ille famo¬
sus regalisq locus pͥsci honoris cultib ñ caruiss
in longum. Exultabat etiam regio: q̃d ille ma¬
gnus cęli senatie. martẏr p̃cipuus sebastianus
cũ aliis plurib imibi decubans. competentib
patrem monast̾ii ilłu extitisse ostenderit:
dignum ẽ ut labores & fatigationes quas in re¬
gimine ꝑtuilit memoremꝰ: ut &e in hoc optima¬

Expanded text:
darem, quae imponitis omnino recusarem. Sic igitur coedarem, quae imponitis omnino recusarem. Sic igitur coenobio praelatus sancti ordinis restaurator optimus, studuit prava corrigere, vitia funditus exstirpare, mores fratrum dulci verbo, praeeunte exemplo. assidue componere, et quidquid sacrae regulae obviat prope modum disperdere. Mirum dictu quanta temporis velocitate status totius coenobii ad formam rediit pristinae honestatis! Ornamenta ecclesiae revocata sunt, ordo claustralis redintegratus, quidquid utile reparatum, quidquid ab re dissipatum. Gaudebat iis in locis cuncta nobilitas quod ille famosus regalisque locus prisci honoris cultibus non caruisset in longum. Exsultabat etiam regio, quod ille magnus coeli senator martyr praecipuus Sebastianus cum aliis pluribus inibi decubans, competentibuspatrem monasterii illum exstitisse ostendit, dignum est ut labores et fatigationes, quas in regimine pertulit, memoremus ut et haec opt
Abbreviated transcription (Latin):
gio conatꝰ est. Sic p̾duce lupo immo magis
auctore dõ ꝑ noctẽ rediit suessionis: &e supra
cdiuum urbi contiguũ residens. orto sole ubi
eet̃ agnouit. Cc̃animo angustiatꝰ. & merore
confectꝰ est. Statimq ꝓspiciens eminꝰ fossam
in rupe in qua lapides quadrabant᷑: in eam
lautaturꝰ succedit. Aduenientes aũ agricolȩ
&e lapidum cesores: ut uiderunt hominẽ in
ueste humili & sine loquela. renuntiauerunt
in ciuitatẽ. Quale uͦ gaudium & quanta cele¬
britas mox in urbe surrexerit: impossibile
credimus ab homine posse referri. Iuuenes & uir¬
gines senes cũ uniorib laudabant nom̃ dñi:
qͦd ñ eos pͥuasset inuentione patris optati. Er¬
eunt monachi cũ clericis: nobiles cũ subur-¬
banis. & alligatũ sugitiuũ suũ ꝑtrabunt ad
ȩccłiam beati medandi. inuito imponentes lo-¬
cũ offitiumq abbatis. Quix tandẽ ora resol¬
uens: uere ait nͥ diumis mutib resistere formi¬

Expanded text:
gio conatus est: sic praeduce lupo, imo magis gio conatus est: sic praeduce lupo, imo magis auctore Deo, per noctem rediit Suessionem, et supra clivium urbi contiguum residens, orto sole ubi esset agnovit. Tunc animo angustiatus et moerore confectus est, statimque prospiciens eminus fossam in rupe in qua lapides quadrabantur, in eam latitaturus descendit. Advenientes autem agricolae et lapidum caesores, ut viderunt hominem in veste humili et sine loquela, renuntiaverunt in civitatem. Quale vero gaudium et quanta celebritas mox in urbe surrexerit, impossibile credimus ab homine posse referri. Juvenes et virgines, senes cum junioribus laudabant nomen Domini, quod non eos privasset inventione Patris optati. Exeunt monachi cum clericis, nobiles cum suburbanis, et alligatum fugitivum suum pertrahunt ad ecclesiam Beati Medardi, invito imponentes locum officiumque abbatis. Qui vix tandem ora resolvens: Vere, ait, nisi divinis nutibus resistere formi
Abbreviated transcription (Latin):
nica: & dũ cȩnaret. cȩpit enarrare quȩ util-¬
go referente cognouerat dicens. Multuᷤ rumor
multaq turba agitatur per ppłos: ob discessũ
cuiꝰdam serui dĩ quẽ dicunt aufugisse.ne fieret
abbas scĩ medardi. Et ecce dirigunt᷑ plures me¬
si undiq ꝑ regiones. querere scm uirũ ꝑ silua
& montes: ꝓposito edicto ut nemo reficiat᷑ do-¬
nec uir dĩ reducendꝰ reppiatur. Audiens hanc
famam heros reuerendꝰ & ex toto satagens deui-¬
tare querentiũ manꝰ pͥma noctis hora surgit
de stratu. & uadit ad ȩccłiã ipsiꝰ uillȩ: ibiq foriꝰ
ante ianuam ꝓstratꝰ clamat ad dm multo plo¬
ratui. dep̾cans maiestat᷑e. ne onus regiminis q̃
se prorsus indignũ sentiebat. ullomodo sͥ per¬
gere ad remotiora deserti: & ecce subito lupus
ingens aduemens. cum eo ꝑgere cȩpit. Et ille
credens ex lupi comitatu se melius ꝑuenturũ
ad deuia: illum siuit p̾ire: ipse sequi ẽ uesti¬

Expanded text:
nica, et dum coenaret, coepit enarrare quae vulnica, et dum coenaret, coepit enarrare quae vulgo referente cognoverat, dicens: Multus rumor multaque turba agitabatur per populos ob discessum cujusdam servi Dei, quem dicunt aufugisse, ne fieret abbas Sancti Medardi. Et ecce diriguntur plures missi undique per regiones, quaerere sanctum virum per silvas et montes, proposito edicto ut nemo reficiatur, donec Dei vir reducendus reperiatur. Audiens hanc famam heros reverendus, et ex toto satagens devitare quaerentium manus, prima noctis hora surgit de stratu, et vadit ad ecclesiam ipsius villae; ibique foris ante januam prostratus, clamat ad Dominum, magno ploratu deprecans majestatem, ne onus regiminis, quo se prorsus indignum sentiebat, ullo modo sibi pergere ad remotiora deserti, et ecce subito lupus ingens adveniens, cum eo pergere coepit. At ille credens ex lupi comitatu se melius perventurum ad devia, illum sivit praeire, ipse sequi e vesti
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiendũ. Quod si meã mͦ petitionẽ implere.
ñ uultis: uł indutias mͥ usq mane larginum: qͦ
ualeam explorare. circa hoc uoluntatẽ dñi. Tale
responsum scͥpto suscipiens ep̃c cũ clero uł mo¬
nachoꝵ choro: adu̾tit. callidu quid in eiꝰ mente.
uersari. Matis tam̃ indutiis: custodes ne nocte
fugeret in circuitu cellȩ disponunt. Uerũ ille
altis gemitib crebrisq suspiriis noctẽ trahens ꝑ¬
uigiłe: uͥ adu̾tit custodes grato sopore sopitos
scalam con̾cendens de muro abscedit: fugiendo¬
q errans & qua fugeret ignorans. tande deue-¬
nit in quanda uillam subtꝰ mont̾e lauduni: in¬
transq cuiꝰpiam hospitiũ pauꝑis qͥeuit U enien-¬
te hora cȩne: defuit aqua. Ille iniussus arripit
amphorã: ꝑgens ad puteum haurit aquã. defeit
in domũ. Om̃ib seruit: om̃ib muistrat: mutꝰ
tam̃ om̃ino ꝑseuerat:¬
nra uesꝑum rediit homo ab urbe fuesso-¬

Expanded text:
suscipiendum. Quod si meam modo petitionem implere suscipiendum. Quod si meam modo petitionem implere non vultis, vel inducias mihi usque mane largimini; quo valeam explorare circa hoc voluntatem Domini. Tale responsum scripto suscipiens episcopus cum clero vel monachorum choro, advertit callidum quid in ejus mente versari. Datis tamen induciis, custodes ne nocte fugeret in circuitu cellae disponunt. Verum ille altis gemitibus crebrisque suspiriis noctem trahens pervigilem, ubi advertit custodes grato sopore sopitos, scalam conscendens de muro abscedit fugiendoque errans, et qua fugeret ignorans, tandem devenit in quamdam villam subtus montem Lauduni, intransque cujuspiam hospitium pauperis quievit. Veniente hora coenae defuit aqua. Ille injussus arripit amphoram, pergens ad puteum haurit aquam, defert in domum, omnibus servit, omnibus ministrat, mutus tamen omnino perseverata vesperum rediit homo ab urbe Suessio
Abbreviated transcription (Latin):
m̾̃ter miserratur: p̃tiosoꝵ mrm̃ confessoꝵq corpo-¬
ra ibi consistentia reuereat᷑: iubeatq ut eiecto pon-¬
tio ñ abbate s tẏranno. dignꝰ pat̾ ouili dñico ꝓii¬
deat᷑. Sicq facientes & mox regis mentẽ ꝓnam
ad clementiã inflectentes: communi consilio fra-¬
trũ atq ȩccłiȩ casatoꝵ concordante dero ac ppło.
elegerunt in abbatẽ seruũ xp̃i arnulsum. Tunc
pontisex tedbaldꝰ cũ frm cat̾ua ꝑgit ad inclusũ:
& p̾missa oratione sollempni alloquit᷑ illũ ep̃c.
rogans &e obsecrans. monens & imꝑans. ut uotis
fum̃ acquiescat: & abbatis curã locumq in xp̃i
nomine exerceat. At ille qͥ annis iam trib & ñ-¬
sib sex conticuerat nimiũ ex pauescens tabelła
arripit: & scͥpttat in ea tale responsum. Rogo
uatũ. sinite aliquẽ offerre do penitentiȩ fructũ:
nec me insulsum ullomͦ cogatis ad tale omis

Expanded text:
menter misereatur, pretiosorum martyrum confessorumque corpomenter misereatur, pretiosorum martyrum confessorumque corpora ibi consistentia revereatur; jubeatque, ut ejecto Pontio, non abbate sed tyranno, dignus Pater ovili Dominico provideatur. Sicque facientes, et mox regis mentem pronam ad clementiam inflectentes, communi consilio fratrum atque ecclesiae casatorum, concordante clero ac populo, elegerunt in abbatem servum Christi Arnulfum. Tunc pontifex Thebaldus cum fratrum caterva pergit ad inclusum, et praemissa oratione solemni, alloquitur illum episcopus, rogans et obsecrans, monens et imperans, ut votis fratrum acquiescat, et abbatis curam locumque in Christi nomine exerceat. At ille, qui annis jam tribus et mensibus sex conticuerat, nimium expavescens, tabellam arripit, et scriptitat in ea tale responsum: Rogo, mole pergravatum sinite aliquem offerre Deo poenitentiae fructum, nec me insulsum, ullo modo cogatis ad tale onus
Abbreviated transcription (Latin):
cõparatiuo ñ scd̾m graminatic̃a. s scd̾m symo-¬
niam. a rege francoꝵ Philippo. nom̃ & sedẽ abb̃is
adipiscit᷑. Qui pontiꝰ nimis fluxe atq dapsilit̾
agens. cunctã loci substantiã in breui exhause-¬
rat: eccłiȩ qͦq ornam̃ta quȩ p̾cipua erant in usꝰ
militũ se stipantiũ expenderat: & pene om̃ia
quȩ ad decorem domꝰ dĩ ꝑtinent. uesanus effu¬
derat. Cuid plura: Ingruente inedia defece-¬
rat diuinȩ laudis offitium in ȩccłia: & illa qͦn-¬
dam famosa beati medardi basilica. ad tempꝰ
facta ẽ obꝓbriũ uicinis suis. Tunc fr̃s sanioriᷤ
consilii in unũ congregati: tractabant qͥd medele
opus eẽt. ad tantã ꝑnitiem. Repꝑiunt bonũ fore.
si assumpto ȩpõ sedis suessonicȩ. cũ pͥmariis loci
maiestatẽ regiam implorent. quatinꝰ cenobii pͥs¬
ca nobilitate fundati. & ꝑ pontiũ mͦ destruct cle¬

Expanded text:
comparativo non secundum grammaticam, sed secundum simocomparativo non secundum grammaticam, sed secundum simoniam a rege Francorum Philippo nomen et sedem Abbatis adipiscitur. Qui Pontius nimis fluxe atque dapsiliter agens, cunctam loci substantiam in brevi exhauserat, ecclesiae quoque ornamenta, quae praecipua erant, in usus militum se stipantium expenderat, et pene omnia quae ad decorem domus Dei pertinent vesanus effuderat. Quid plura? ingruente inedia, defecerat divinae laudis officium in ecclesia: et illa quondam famosa beati Medardi basilica, ad tempus facta est opprobrium vicinis suis. Tunc fratres sanioris  al. senioris consilii in unum congregati, tractabant quid medelae opus esset ad tantam perniciem. Reperiunt bonum fore, si assumpto episcopo sedis Suessionicae cum primariis loci, majestatem regiam implorent, quatenus coenobii prisca nobilitate fundati, et per Pontium modo destructi, cle
Abbreviated transcription (Latin):
lectatꝰ in cęlesti contemplatione atq assidua u̾bi
dĩ meditatione: qu̾ã solus legens & lugens ex di-¬
uinoꝵ cõpia libroꝵ ubertim hauriebat. Cuiꝰ
instantia ꝓfitiens. & auxilio gr̃ȩ dĩ p̾̃cedente.
multũ exuberans. ñ mediocrit᷑ sapiens fiebat:
prudent̾ intelligens & efficacit᷑ capiens diuino-¬
rum sententias sermonũ: tanto dõ ꝓpinquior.
quanto ab humanis remotior. D editq oꝑam
ut scribendi noticia. frueret᷑: necñ dictandi ꝑiti-¬
an ñ contempnendã acqͥsiuit: De cibo & po-¬
tu qͥd referam: cũ duturna ieninia magis illi
cõplacerent. quã delitiosa fercula: Pams exhoe-¬
deo semitiito raro & parce sumebat᷑: alt̾ nunquã.
Aqua squalens erat potus: & neq cotidie apponeba-¬
tur. neq apposita ad satis sumebatur:
nterea fungit᷑ abbas rainaldus: & instigante spũ
ambitionis pontiꝰ qͥd̃a pseudo monachus gͣdu

Expanded text:
lectatus in coelesti contemplatione atque assidua verbi lectatus in coelesti contemplatione atque assidua verbi Dei meditatione, quam solus legens ex divinorum copia librorum ubertim hauriebat. Cujus instantia proficiens, et auxilio gratiae Dei praecedente multum exuberans, non mediocriter sapiens fiebat, prudenter intelligens et efficaciter capiens divinorum sententias sermonum, tanto Deo propinquior, quanto ab humanis remotior. Deditque operam ut scribendi notitia frueretur, nec non dictandi peritiam non contemnendam acquisivit. De cibo et potu quid referam? cum diuturna jejunia magis illi complacerent quam deliciosa fercula. Panis ex hordeo semitrio, raro et parce sumebatur, alius nunquam. Aqua squalens erat potus, et neque quotidie apponebatur, neque apposita ad satis sumebatur CAPITULUM IX. Interea fungitur abbas Renaldus, et instigante spiritu ambitionis, Pontius quidam pseudomonachus, gradu
Abbreviated transcription (Latin):
dardi monast̾ium expetebant: idõ qͦd mona-¬
sticꝰ ordo in illo tunc loco florebat: & qͦd uene¬
tancti alumpni sui arnulfi iam reclusi dilee¬
tio quã maxime illos attrahebat. At ipse de uir-¬
tute in uirtutẽ cotidie succẽdens. & qͦd actenꝰ
fuerat ꝓ nichilo ducens: cellule relusionẽ de¬
licias paradysi existimabat: & continuã corpo-¬
ris afflictionẽ. ñ dolorẽ aut miseriã. s głam &
atq extrinsecꝰ sub diuo fossam faciens. resedit
ibidem: ita ut stillicidiũ de tecto ȩccłiȩ suꝑ ca-¬
put eiꝰ & colłu decideret. Et qͦtiens pluiua aut
niues defluebant. sedẽ foesȩ ñ mutauit. neq
gelu neq frigus declinans: s ad omnẽ. aeris incõ¬
moditatẽ ꝑseuerant̾ orans & psallens. gemens &
plorans. lectioniq int̾dum uacans. ibide consiste¬
bat. T̃rib gͥannis & m̃sib sex nulłu mortalib lo¬
cutus ẽ uerbum: continuo strictꝰ silentio. & de-¬

Expanded text:
dardi monasterium expetebant; ideo quod monadardi monasterium expetebant; ideo quod monasticus ordo in illo loco tunc florebat, et quod venerandi alumni Arnulfi jam reclusi dilectio quam maxime illos attrahebat. At ipse de virtute in virtutem quotidie succedens, et quod hactenus fuerat pro nihilo ducens, cellulae reclusionem delicias paradisi existimabat, et continuam corporis afflictionem non dolorem aut miseriam, sed gloriam et atque extrinsecus sub divo fossam faciens, resedit ibidem, ita ut stillicidium de tecto ecclesiae super caput ejus et collum decideret et quoties pluvia aut nives defluebant, sedem fossae non mutavit, neque gelu neque frigus declinans; sed ad omnem aeris incommoditatem perseveranter orans et psallens, gemens et plorans, lectionique interdum vacans ibidem consistebat. Tribus igitur annis et mensibus sex nullum mortalibus locutus est verbum, continuo strictus silentio, et de