comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tandẽ diuinitus ad iiti restaurarunt.
Facile nanq est conuersũ quẽq ad fidem
agnitionẽt ueritatis abrenunciare diabolo
& confiteri dm̃ uiuũ & uerũ. sacram̃ta
xp̃i ꝑciꝑe. his qie mitiatũ in remissionẽ
omniũ peccator templũ eiꝰ effici. atq ac¬
ceptam uitȩ innocentiã comitante eius gr̃a
seruare. Sed multi laboris est eũ qͥ accepta
fidei sacramenta peccando contemnit. pri¬
stinam reciꝑe dignitatẽ quia ñ huic fa¬
cilis emundatio ꝑ aquã baptisii deuuo
dari potest. sed infectũ scelus longo poeni¬
tentiȩ labore. largis lacrimarũ fluentis.
districtiore continentiȩ sudore eluendũ.ẽ.
Cuius emundationi ipsa quoq consuetu¬
do uitiorũ quasi inimica samaritanorũ
turba repugnat. tanto ad suꝑandũ diffici¬
lior. quanto duitiꝰ terrã cordis uirtute
uacuã possidebat. Potest & hoc dici. quod
ideo specialit̾ reedificata ac dedicata domo

Expanded text:
tandem divinitus adjuti restaurarunt. tandem divinitus adjuti restaurarunt. Facile namque est, conversum quemque ad fidem agnitionemque veritatis, abrenuntiare diabolo, et confiteri Deum vivum et verum, sacramentasionem omnium peccatorum, templum ejus effici, atque acceptam vitae innocentiam comitante ejus gratia servare; sed multi laboris est, eum qui accepta fidei sacramenta peccando contemnit, pristinam recipere dignitatem; quia non huic facile emundatio per aquam baptismi denuo dari potest, sed infectum scelus longo poenitentiae labore, largis lacrymarum fluentis, districtiori continentiae sudore eluendum est, cujus emundatione ipsa quoque consuetudo vitiorum, quasi inimica Samaritanorum turba, repugnat; tanto ad superandum difficilior, quanto diutius terram cordis virtute vacuam possidebat. Potest et hoc dici, quod ideo specialiter reaedificata ac dedicata domo
Abbreviated transcription (Latin):
udelicet suis extitisse reꝑitur. Sed hȩc de¬
uitio castigatione diuina facta est. cum
ꝓ peccatis suis hostib affligendi st̃ traditi
affliti aduerfitatib a peccatis sunt pęni¬
tndo auersi. merito poenitentiȩ & con¬
uersionis sunt liberati abhostib. & dõ
melius seruituri ꝓpriã reuocati ad patri¬
am. Sed & hactenus uidemꝰ sepissime
illos qui templũ sui corporis siue sp̃s
peccando ꝓphanauerunt. & ꝑ hoc a dia-¬
bolo sunt captiuati. retisse ad dm̃ ꝑ poe¬
nicentiam. & multo marore instantia qͣm
prius constierant bonis insudare oꝑib. qͥb
mansionẽ denuo in se ipsis suo auctori p¬
pararent. Notandũ enim qđ salomon pͥus
templũ in pace sui regni ꝑ maxima. tẽpo¬
re breui nullo omnimodis contradicente.
ꝑfecit. nunc autẽ destructũ hoc ꝓpter
pecrata. filii transinigrationis in magna
cortis compunctione labori longo insi¬
stentes & sepissime abinimicis recardati.

Expanded text:
videlicet suis exstitisse reperitur: sed haec devidelicet suis exstitisse reperitur: sed haec devotio castigatione divina facta est, cum pro peccatis suis hostibus affligendi sunt traditi; afflicti adversitatibus, a peccatis sunt poenitendo aversi; merito poenitentiae et conversationis sunt liberati ab hostibus: et Deo melius servituri, propriam revocati ad patriam. Sed et hactenus videmus saepissime illos, qui templum sui corporis saepius peccando profanaverunt, et per hoc diabolo sunt captivati, redire ad Dominum per poenitentiam. Et merito majore instantia quam prius consueverant, bonis insudasse operibus, quibus mansionem denuo in seipsis suo Auctori praeparent. Notandum enim quod Salomon prius templum in pace sui regni permaxima, tempore brevi, nullo omnimode contradicente perfecit; nunc autem destructum hoc propter peccata, filii transmigrationis in magna cordis compunctione labori longo insistentes, et saepissime ab inimicis retardati,
Abbreviated transcription (Latin):
transmigratione. & om̃is qͥ sẽ sepatauerat
a conquinatione gentiũ terre ad eos. ut
filiis tansiigrationis immolatũ. ẽ. pascha
Om̃s comedert̃ filii iftł. ñ solũ qͥ reuersi
fuerant de captiuitate. sed & om̃s qͥ alicubi
antea constituti. eo tempore se separauerarł̃
i comnqtunationib gentiũ t̾rȩ ad eos. Quod
cuã de ꝓselitis recte potest intelligi. qͥ cum
natura essent gentiles in ritũ conuerteresT
popłi dĩ. accepta circuncisione & hostus
purificati legalib ut digni essent & ipsi
participatione sacrificii salutaris. Et notan¬
dum. quia gentes trȩ dicit eos qͥ in coinqͥ¬
nationib seruiunt. ut econtiario gentes
esse cȩli doceret eos qͥ abiis separati in uni¬
tate & castitate dño seruirent. eiusq solen.¬
na sinceto corde celebrarent. Htsquam
alias nͥfallor idem popłs isrł ex quo egres.¬
si sunt ex egypto ꝑ moysen. tante deuo¬
tionis cũ sacerdotib & leuitis magistris

Expanded text:
transmigratione, et omnes qui se separaverant transmigratione, et omnes qui se separaverant a coinquinatione gentium terrae ad eos, ut um est pascha, omnes comederunt filii Israel, non solum qui reversi fuerant de captivitate, sed et omnes qui alicubi antea constituti, eo tempore sese paraverant a coinquinationibus gentium terrae ad eos. Quod etiam de proselytis recte potest intelligi, qui cum natura essent gentiles, irritum converterentur populi Dei, accepta circumcisione, et hostiis purificati legalibus, ut digni essent et ipsi participatione sacrificii salutaris. Et notandum, quia gentes terrae dicit eos qui coinquinantibus serviunt; ut e contrario gentes esse coeli doceret eos, qui ab eis separati, in unitate et castitate Domino servirent, ejusque solemnia sincero corde celebrarent. Nusquam alias, nisi fallor, idem populus Israel, ex quo egressi sunt ex Aegypto per Moysem, tantae devotionis cum sacerdotibus et Levitis, magistris
Abbreviated transcription (Latin):
tosedech & fr̃s eiꝰ saceidotes. & zorobabel filiꝰ
salathiel & fr̃s eius. & edificauert᷑ altare
dĩ istł. ut offerrent in eo holocaustorata
& dedicato templo instante iã anno qui¬
dragesimo sexto eadẽ pietas religionis om¬
nium mentib messe memoratũr. Dũ duct̃
purificatos fuisse sacerdotes & leuitas quasi
unũ. om̃s mundos ad immolandũ pascha¬
ostendit. Quȩ enĩ maor in hac uita po¬
test esse ꝑfectio. quã munde unitas multi¬
tudinis : Multa nanq sacerdotũ. multa
leuitarũ erant milia. qͥ tam̃ om̃s purificati
& mundi fuerant ad immolandũ pascha.
Neq hoc diuersis animorũ intentionib.
sed sicut lucas de primitiua noui testam̃ti
scribit ȩccła. corde & anima una fidei uere
ac dilectionis in dm̃. Nec dispat in popło
unitas dilectionis & castitatis inuenit᷑ cũ
dicit᷑. ad immolandũ pascha uniuiersis fi¬
liis transmigiationis. & fr̃ib sius sacerdo¬
derunt filii isrl̃ qui reuersi fuerant de

Expanded text:
l filius Salathiel, et fratres ejus, et aedificaverunt altare Dei Israel, ut offerrent in eo holocaustomata . Et nunc dedicato templo, instante jam anno quadragesimo sexto, eadam pietas religionis omnium mentibus inesse memoratur, dum dicitur purificatos fuisse sacerdotes et Levitas quasi unum, omnes mundos ad immolandum pascha. Quae enim major in hac vita potest esse perfectio, quam mundae unitas multitudinis? Multa namque sacerdotum, multa Levitarum millia erant, qui tamen omnes purificati et mundi fuerant ad immolandum pascha. Neque hoc diversis animarum intentionibus, sed, sicut Lucas de primitiva Novi Testamenti scribit Ecclesia, corde et anima una, quae vera fidei ac dilectionis in Deum, nec dispar in populo unitas dilectionis et castitatis invenitur. Cum dicitur ad immolandum pascha universis filiis transmigrationisderunt filii Israel, qui reversi fuerant de
Abbreviated transcription (Latin):
una est. Qua etiã manũ diuine poten¬
tiȩ exaltatus post passionẽ ad moenia
suꝑnę ciuitatis ascendit. ac fidelib suis
se humilit̃ sequentib ascensionis iter
ostendit. Ez ras enĩ paratuit cor stiũ¬

Expanded text:
una est. Qua etiam manu divinae potentiae exaltatus in passione, ad moenia supernae civitatis ascendit, hac fidelibus suis se humiliter sequentibus ascensionis iter ostendit. Ezras enim paravit cor su
Abbreviated transcription (Latin):
quod argentũ & aurũ & uasa quȩ de ba¬
bylone ierusolunã mittebant᷑ animas
designarent. que de confusione & erro
debent reconciliari sc̃ę ȩcłẽ poenitendo
qui abetus societate peccando recesserart.
& in seruitiũ diaboli quasi in captiuita¬
tem babylonti regis in peccatis ꝑseueran¬
do deciderant. Et bene duodecim sunt
sacerdotes quib hec cura delegata est:
doctrinã eccła & ꝑ orbẽ primo fundata
est. & usq ad finem scłi ꝑ successores eor̾ũ
edificari non desinit. Qiuib apte conuenit
hoc qd eisdem sacerdotib dixit et ras:

Expanded text:
quod argentum et aurum, et vasa, quae de Babylone Hierosolymam mittebantur, animas designarent, quae de confusione et errordebent reconciliari sanctae Ecclesiae poenitendo, qui ab ejus societate peccando recesserant, et in servitium diaboli, in captivitatem Babylonii regis in peccatis perseverando deciderant. Et bene duodecim sunt sacerdotes, quibus haec cura delegata est, doctrinam Ecclesia et per orbem primo fundata est, et usque ad finem saeculi per successores eorum aedificari non desinit. Quibus convenit hoc quod eisdem sacerdotibus dixit Ezras:
Abbreviated transcription (Latin):
tatã utiq repromissionis mente & oꝑe
transinigrauerunt. Et sacerdotes gͦ & leui¬
te & om̃is popłs in dedicatione restauratȩ
domus dñi gauident: quia om̃s necesse :
ordines scẽ eccłȩ reconciliatis ꝑ poeniten¬
tam his qͥ peccauerunt congaudeant
Offerunt in hanc dedicationẽ hostias.
cũ ꝓ ertantiũ conuersione uota gr̃arũ
do refert̃. cũ multi conspecta eor uita
dõ deuota. & ipsi se ad maiora uirtutũ
oꝑa accingunt. nolentes eis segniores
in oꝑib bonis ęxistere. quib innocenti¬
ores minus peccando ꝑmanserant. Qđ
etia de eis qui nuꝑ ad fidem ac sacram̃.¬
ta ap̃i suscipienda ꝑuenunt eque potest
acccpi. qđ multi sepe illoꝵ qͥ in fide prȩ¬
cesserunt feruentiora nouitiorũ studia
emulent᷑. & eor in bono ꝓficiant exem

Expanded text:
terram utique repromissionis mente et opere terram utique repromissionis mente et opere transmigraverunt. Et sacerdotes ergo et Levitae, et omnis populus in dedicatione restauratae domus Domini gaudent, quia omnes necesse est ordines sanctae Ecclesiae, reconciliatis per poenitentiam his qui peccaverunt, congaudeant. Offerunt in hanc dedicationem hostias, cum per errantium conversationem vota gratiarum Deo referunt, cum multi conspecta eorum vita Deo devota, et ipsi se ad majorum virtutum opera accingunt, nolentes eis segniores in operibus bonis existere, quibus innocentiores minus peccando permanserant. Quod etiam de eis qui nuper ad fidem, ad sacramenta Christi suscipienda perveniunt, aeque potest accipi, quod multi saepe illorum qui in fide praecesserunt, ferventiora novitiorum studia aemulentur, et
Abbreviated transcription (Latin):
destructa erat mereientur construere. Offe¬
runtq quasi deuoti dõ famtili plurimas
dedicationem domus eiꝰ hostias. Offerunti
etiam quasi fraternitatis amat ores
pio peccito totius ifrł. hoc est ñ eorũ tan¬
ummodo qui presentes adesse potueruł
uerũ etiã illorũ qui uł in babylone uel
hostes a malis custodire. uł abhostib erutos
optatã reuocare ad patriã. Uetũ quia reȩ¬
dificatio domꝰ post captiuitatẽ. illoꝵ ut
stpe chictũ. e̾ correctionẽ designat. qͥ a ura
ueritatis quã paululũ inchoauerant pec¬
caindo aberrauierunt: apte restauratũ huiꝰ¬
modi templũ decticat᷑ a sacerdotib & le¬
uitis & reliquis filiorũ transmigrationis
i gaudio. Quia correctis his qͥ peccaueruiNł:
multũ fit gaudiũ in cęlo corã angłis dĩ.
fit & magistris. qui ꝓ errantiũ salute
laborauerunt. Fit & omnib qͥ a babylone
id÷ confusione peccatorꝰ ad uirtutũ arcẽ.

Expanded text:
destructa erat, merentur construere, offedestructa erat, merentur construere, offeruntque quasi devoti Deo famuli plurimas in dedicationem domus ejus hostias; offerunt etiam quasi fraternitatis amatores pro peccato totius Israel, hoc est non eorum tantummodo qui praesentes adesse potuerunt, verum etiam illorum qui vel in Babylone, vel  inter hostes a malis custodire, vel ab hostibus erutos optatam revocare ad patriam. Verum quia reaedificatio domus post captivitatem illorum, ut saepe dictum est, correctionem designat, qui a via veritatis, quam paululum inchoaverant, peccando aberraverunt; apte restauratum hujusmodi templum dedicatur a sacerdotibus et Levitis, et reliquis filiorum transmigrationis in gaudio; quia correctis his qui peccavere, multum fit gaudium in coelo coram angelis Dei . Fit et magistris qui pro errantium salute laboraverunt; fit et omnibus qui a Babylone, id est, confusione peccatorum ad virtutum arcem,
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Quia dñs & saluator nr̃ ianuã nob̾
salutis in dextro latere sui corporis uoluit
aꝑiri. ꝑ cuius sacramenta abluti ac scĩfi¬
cati altiorẽ regna celestis aulã possemus
intrare. Ascendimꝰ nanq ꝑ hostiũ lateris
medu in suꝑius cenaculum: quando ꝑ
aquã baptismatis & poculũ dñici calicis
conseerati. abhac terrestri conuersatione
ad celestẽ animarũ uitã ꝑuenimus. Asu¬
periore quoq in terciũ penetramꝰ cenacu¬
lum: cũ beatitudinẽ animarũ etiã corpor
immortaliũ ꝑceptione cumulamꝰ. Fecert̃¬
autẽ filii isrł sacerdotes & leuite. & religui
filiorũ transmigrationis dedicationẽ domꝰ
dĩ in gaudio. Et obtulert̾ in dedicatiorẽ
domus dĩ uitulos centũ. & arietes ducentos.
agnos quadringentos. hyrtos caprarũ pro
peccato totius isrł duodecim. Merito gau¬
dent filii transinigrationis. qđ ipsi &
iugũ captiuitatis abicere. & domũ dĩ que

Expanded text:
cens; quia Dominus et Salvator noster januam nobis cens; quia Dominus et Salvator noster januam nobis salutis in dextro latere sui corporis voluit aperire, per cujus sacramenta abluti ac sanctificati, altiorem regni coelestis aulam possimus intrare. Ascendimus namque per ostium lateris medii in superius coenaculum, quando per aquam baptismatis, et poculum dominici calicis consecrati, ab hac terrestri conversatione ad coelestem animarum vitam pervenimus. A superiore quoque in tertium penetramus coenaculum, cum beatitudinem animarum etiam corporum immortalium perceptione cumulamus. CAautem filii Israel, sacerdotes et Levitae, et reliqui filiorum transmigrationis, dedicationem domus Dei in gaudio. Et obtulerunt in dedicationem domus Dei vitulos centum, arietes ducentos, agnos quadringentos, hircos caprarum pro peccato totius Israel, duodecim, dent filii transmigrationis, quod ipsi et jugum captivitatis abjicere, et domum Dei, quae
Abbreviated transcription (Latin):
corporis figurã erat habitura. eo annorũ
numero conderet᷑ in ierłm. quo dierũ nu¬
mero ipsũ dñi corpus in utero uirginis sa¬
cro scõ erat creandũ. Que uidelicet uirgo
ueracissime ierłm. id ÷ ciuitas regis magni
& uisio est pacis cognominanda. illius ni¬
mirum de qua dictũ est. Ipse est pax nr̃a.
qͥ fecit uitaq unũ. Sicut etiam illud qđ
de eodem templo scriptũ est. hostiũ autẽ
lateris medu in parte erat domus dextre
& ꝑ codeam ascendebant in suꝑius cena¬
culum. & a suꝑiore in terciũ. specialiter
dñici corporis figurã prȩtulit. de quo
scriptum est. Sed unus militũ lancea latꝰ
eiis aꝑuit. & continu̾o exitt sanguis
&e aqua. Hostiũ quippe lateris metu in
parte erat domꝰ dextere. hoc est aborienta¬
li angulo lateris meridiani in t̾ra incipi¬
ens. & ꝑ interiora eiusdẽ lateris occulto iti¬
nere patilatim ad altiora cenaculorũ ꝑdu¬

Expanded text:
figuram corporis erat habitura, eo annorum figuram corporis erat habitura, eo annorum numero conderetur in Hierusalem, quo dierum numero ipsum Domini corpus in utero virginis sacrosancto erat creandum, quae videlicet virgo veracissime Hierusalem, id est, civitas Regis magni, et visio pacis est cognominanda, illius nimirum de qua dictum est: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . Sicut etiam illud quod de eodem templo scriptum est: Ostium autem lateris medii in parte erat domus dextrae, et per cochleam ascendebant in superius coenaculum, et a superiore in tertium ; specialiter dominici corporis figuram praetulit, de quo scriptum est: Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua . Ostium quippe lateris medii in parte erat domus dextra, hoc est ab orientali angulo lateris meridiani in terra incipiens, et per interiora ejusdem lateris occulto itinere paulatim ad altiora coenaculorum perdu
Abbreviated transcription (Latin):
quadraginta & sex annorũ potuerit sũ¬
ma computari. in quib eminentiora
eius edificia fuere cuncta cõpleta. Uerũ
nos hoc euangłu capitulo admoniti de¬
bemus animo retinere. quia templũ qđ
a salomone edificatũ. atorobabel & iesti
reedificatũ est. multiplicẽ habet figurã.
Ham & unã quanq animã designat ele
xp̃i. domus ac templũ eius recte uocat᷑.
& eccłam totã hoc ÷ congregationẽ om¬
nium electorũ & angłorũ & hominũ
& ipsũ dm̃ corpus qđ ex uugine natũ
ac sine peccato in mundo conuersatum.
ab impiis morte solutũ. sed abipso est
die tercia resuscitatũ ad uitã. Cuius fi¬
gurȩ specialit̃ aptat᷑ illud. qđ templũ
qua draginta sex annis edificatũ ẽẽ. dicit᷑.
Harrant nanq physiologi. qđ hoc dierũ
numero corpus humanũ in utero a tẽ¬
pore conceptionis usq ad ꝑfecta mẽbror
liniamenta crescendo ꝑueniat. Et
decebat om̃i modis. ut domus quȩ diuici

Expanded text:
quadraginta et sex annorum potuerit sumquadraginta et sex annorum potuerit summa computari, in quibus eminentiora ejus aedificia fuere cuncta completa. Verum nos hoc Evangelii capitulo admoniti, debemus animo retinere, quia templum, quod a Salomone aedificatum, a Zorobabel et Jesu reaedificatum est, multiplicem habet figuram. Nam et unamquamque animam designat elecstum, Christi domus ac templum ejus recte vocatur; et Ecclesiam totam, hoc est congregationem omnium electorum, et angelorum et hominum; et ipsum Domini corpus, quod ex virgine natum, ac sine peccato in mundo conversatum, ab impiis morte solutum, sed ab ipso est die tertia resuscitatum ad vitam. Cujus figurae specialiter aptatur illud, quod templum quadraginta sex annis aedificatum esse dicitur. Narrant namque physiologi, quod hoc numero corpus humanum in utero a tempore conceptionis, usque ad perfecta membrorum lineamenta crescendo perveniat. Et decebat omnimode, ut domus quae dominici
Abbreviated transcription (Latin):
& quinq Siquidẽ cytus regnunt. amniis
triginta poitꝰ quẽ cumbises ftuis eiꝰ anmus
octo. qui in hoc uolumine ut iosephus
autuiat artarxer ses uocat᷑. Post quẽ ma¬
gi qui illũ inter fecerunt anno uno
Post quos darius usq ad consũmationẽ
ac dedicationẽ templi annis sex. Qui st̃
ut diximus. anni quadraguita quinq
figura templi de passione ac resurrectio¬
ne sua. soluite templũ hoc. & in trib
dieb excitabo illud. responderunt ipsi.
quadraginta & sex annis edificatũ est
templum hoc. & tu trib dteb excitabis
illud. cũ ñ amplius quã quinq & qͣdra¬
ginta anni reꝑiant᷑. a pͥmo cẏri usq ad
sextũ daru regis annũ. Sed si hystoriã
iosephi legamꝰ. in qua post consũmationẽ
ac dedicationẽ templi tres adhuc annos
addit. in quib ꝑibolus id ÷ circũposita
templo munitionũ constructio. & quedã
alia quȩ remanserant ꝑfecta sint: ude¬
bimus quia recte in edificatione tẽpli

Expanded text:
 XL. Siquidem Cyrus regnavit annis triginta, post quem Cambyses filius ejus annos octo, qui in hoc volumine, ut Josephus autumat, Artaxerxes vocatur; post quem Magi qui illum interfecerunt, anno uno, post quos Darius usque ad consummationem ac dedicationem templi, annis sex; qui sunt, ut diximus, anni quadraginta quinquefigura templi de passione ac resurrectione sua: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud; responderunt ipsi: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc, et tu tribus diebus excitabis illud ? cum non amplius quam quinque et sexaginta anni reperiantur a primo Cyri usque ad sextum Darii regis annum. Sed si in Historia Josephi legamus, in qua post consummationem ac dedicationem templi, tres adhuc annos addit, in quibus peribolos, id est, circumposita templo munitionum constructio, et quaedam alia quae remanserant perfecta sint; videbimus quia recte in aedificatione templi
Abbreviated transcription (Latin):
nisi pritis alligauerit fortẽ. & turic domũ
illius diripiat: fortis & eniꝰ erat rex ba¬
bylonis id ÷ diabolus. reꝑbis male domi¬
nans. sed uictus ac ligatus a dño: ea quȩ
in iuste possidebat uasa id ÷ electorũ corda
amisit. neq hec auferenti atq ad suꝑnam
ciuitatẽ cuius erant ꝓpria reducenti contra¬
dicere potuit. Et ego artarxerxes rex statui

Expanded text:
igaverit fortem, et tunc bona illius diripiet ? Fortis etenim rex erat Babylonis, id est, diabolus reprobis male dominans; sed victus ac ligatus a Domino, ea quae injuste possidebat vasa, id est, electorum corda, amisit. Neque haec auferenti, atque ad supernam civitatem, cujus erant propria, reducenti contradicere potuit. Et a me ego Artaxerxes rex statui,
Abbreviated transcription (Latin):
agnos. hyiti quoq ꝓ peccato totius isrł
mactati esse ꝑhibentur. Gr̃a nanq dĩ
quȩ uirtutũ beneficia confert. ipsas ne¬
quicras scelerũ aufert. Neq ullũ pelagius
in domo dĩ habet locũ. qui se suosq ꝑsu¬
adebat libertate ꝓprii arbitru uł lib̾ari
a malis. uł confirmari posse in bonis.
Offerunt᷑ autẽ in hac uita hyiri ꝓ pec¬
cato. cũ electi suꝑne pietati supplicant
ut liberent᷑ a peccatis. offeruntur &
futura. cũ idem gr̃as ei referunt. qđ ipso
concedente fint liberati a peccatis. Ideoq
miscłias dñi in eternũ cantabunt: qͥa
nunquã se miseros fuisse. ac ꝑ donuin
ipsitis beatos esse factos obliuiscuntur.
Et statuerunt sacerdotes in ordinib su

Expanded text:
agnos, hirci quoque pro peccato totius Israel agnos, hirci quoque pro peccato totius Israel mactati esse perhibentur; gratia namque Dei, quae virtutum beneficia confert, ipsa nequitiam scelerum aufert. Neque ullum Pelagius in domo Dei habet locum, qui se suosque persuadebat libertate proprii arbitrii, vel liberari a malis, vel confirmari posse in bonis. Offeruntur autem in hac vita hirci pro peccato, cum electi supernae pietatis supplicant ut liberentur a peccatis. Offeruntur et in futura, cum iidem gratias ei referunt, quod ipso concedente sint liberati a peccatis; ideoque misericordias Domini in aeternum cantabunt ; quia nunquam se miseros fuisse ac per donum ipsius beatos esse factos obliviscuntur. Et statuerunt sacerdotes in ordinibus su
Abbreviated transcription (Latin):
tius isrł offerebant: qͥa nimirũ oportet
sic eor qui nobiscum assunt bonis faue¬
te. fic illorũ bona imitando nr̃a facere.
ut etiã ꝓ statu totius quȩ ꝑ orbẽ est ȩccłe
sollerti cura dñm deprecemur. uixta ipfũ
diricȩ orationis exemplũ. in qua nemo
sibi specialtt̃ panẽ cotidianũ dari uł pec¬
cata dimitti. uł se specialit̾ a tẽptatione
& malo liberari: sed potius ꝓ om̃ib qui
eundẽ habent patrẽ in cęlis orare iubet᷑.
ltem edificato templo dedicatio sequit᷑:
cũ completa in fine scłi sũma electoꝵ ꝑue¬
nerit ad gr̾am celestiũ pręmiorũ. In quã
dedicationẽ offerunt᷑ hosꝰtiȩ dõ multũ ac¬
talitatis suo conditori ac redẽptori canit
dicens. Dirupisti tuncula mea. tibi sacri¬
ficabo hostiam laudis. Et qm̃ eãdẽ hostia
laudis offerenda est dõ. ñ solũ obcollata
uirtutũ dona. uerũ etiã obexpurgatas atq
ablatas sordes uttiorũ: recte post oblatas
in dedicationẽ templi uitulos. arietes. &

Expanded text:
tius Israel offerunt, quia oportet sic eos qui nobiscum sunt, bonis favere; sic illorum bona imitando, nut etiam pro statu totius quae per orbem est Ecclesiae, solerti cura Dominum precemur juxta ipsum dominicae orationis exemplum; in qua sibi nemo specialiter panem quotidianum dari, vel peccata dimitti, vel se specialiter a tentatione et malo liberari, sed potius pro omnibus qui eumdem habent Patrem in coelis, orare jubetur. Item aedificato templo dedicatio sequitur, cum impleta in fine saeculi summa electorum pervenerit ad gratiam coelestium praemiorum. In quam dedicationem offeruntur hostiae Deo multum actalitatis suo Conditori ac Redemptori canit, dicens: Disrupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis . Et quoniam eadem hostia laudis offerenda est Deo, non solum ob collata virtutum dona, verum etiam ob expurgatas atque ablatas sordes vitiorum: recte post oblatos in dedicationem templi vitulos, arietes, et
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ꝑtinuit ad hystoricũ de celebratione
pasche post ȩdificatã domũ dñi referre.
cũ ũ dudum esset prȩmissũ. qđ a die pͥmo
aduentus sui in ierłm: in cunctis solenn¬
tatib dñi segitimas hostias atq holo causti
offertent: Nisi forte ꝓpterea de pascha
facto specialit̃ referre uoluit. ut admone¬
ret lectorẽ. quia filii transmigrationuis ecdi¬
ficationem templt eadẽ qua cõeꝑant m̃tis
deuotione compleuerunt. Ibi nanq pre

Expanded text:
Quid pertinuit ad historiam de celebratione paschae post aedificatam domum Domini referre? cum jamdudum esset promissum, quod a die primo adventus sui in Hierusalem, in cunctis solemnitatibus Domini legitimas hostias atque holocausta offerrent; nisi forte propterea de pascha facto specialiter referre voluit, ut admoneret lectorem, quia filii transmigrationis aedificationem templi eadem qua coeperant mentis devotione complerint. Ibi namque p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsarũ. Patet ordo hystorie. quia hostes po¬
puli dĩ primo opus sc̃m ꝑsequendo impe¬
diebant. dem consiliũ recte intentionis
eor consiltis nequã dissipate tẽptabant:
Iec adhuc tamen eos ex toto aboꝑe domꝰ
dĩ retrahere ualebant. priusquã regali
auxilio fulti. auctoritate illis publica
obsisterent. Quorũ notanda in accusando
fraudulentia. qđ eos qui domũ dt̃ edifica¬
bant. ciuitatẽ contra regnũ ꝑsarũ edifica¬
re querebantur. & p̾cipiente rege nẽ ciui¬
tas edificaret᷑. ipsi mox accepta regalium
litterarũ auctoritate ne templũ edificaret᷑
noxia uirtute restitert̃. cũ neq ipsi aliqͥd
de constructione templi sed tantũmodo ci¬
uitatis accusassent. neq rex aliud quam
citutatem ꝓhibuisset construi.: Exeliert¬
LIBER ERIONUS.

Expanded text:
autem ordo historiae, quod hostes populi Dei primo opus sanctum persequendo impediebant, deinde consilium recte intentionis eorum consiliis nequam dissipare tentabant, nec adhuc tamen eos ex toto ab opere domus Domini retrahere valebant, priusquam regali auxilio fulti, auctoritate illis publica obsisterent. Quorum notanda in accusando fraudulentia, quod eos qui domum Dei aedificabant, civitatem contra regnum Persarum aedificare querebantur; et praecipiente rege ne civitas aedificaretur, ipsi mox accepta regalium litterarum auctoritate, ne templum aedificaretur, noxia virtute restiterunt; cum neque ipsi aliquid de constructione templi, sed tantummodo civitatis accusassent, neque rex aliud quam civitatem prohibuisset construi. LIBER SECUNDUS.
Abbreviated transcription (Latin):
Uerbum misit rex ad reum beeltheem &
samsai scribã & ad reliquos qui erant
in confilio eorũ habitatores samarie. &
coeteris trans fluuiũ salutẽ dicens & pacẽ.
Accusationẽ quã misistis ad nos manifeste

Expanded text:
erbum misit rex ad Reum Beelteem, et Samsai scribam, et ad reliquos qui erant in consilio eorum habitatores Samariae, et caeteris trans fluvium, salutem dicens et pacem. Accusatio, quam misistis ad nos, manifeste
Abbreviated transcription (Latin):
ritib in potestatẽ tradent᷑. Bene autẽ ac¬
fideliter dirius decrecũ suũ auxilio diuine
potentię confirmari defiderat. dũ repente
deprecando fubiungit dicens. Ds̃ autem
qui habitare fecit nomen suũ ibi. dissi¬
pet om̃ia regna & popłm. qͥ extenderit
manũ suã ut pugnet & dissipet domũ
dĩ illã quȩ est in ierłm. Ego dirius statui
sicut homo temporali regno preditus. ꝓ pa¬
ce domus dĩ publica lege om̃ia quȩ potest
facit. contradicentes inquantũ potest con¬
fringit. & dm̃ qui eternã atq om̃ipotentẽ
habet uirtutẽ hoc idem ueracit̾ ꝑficere
rogat. piaq deuotione desiderat. ut & no¬
men eus ur domo sua ꝑpetuo maneat. &
quicunq hanc impugnate prȩsũpserit:
ipse in ȩternũ regno & uita priuet᷑. Quod
eodẽ ordine nunc quoq in sc̃a eccła gerit᷑.
cũ terrenȩ potestates ad fidẽ conuerse pro
statu eiusdẽ ȩccłȩ publica ecticta ꝓponurł.

Expanded text:
ritibus in potestate traduntur. VERS. ritibus in potestate traduntur. VERS. fideliter Darius decretum suum auxilio divinae potentiae confirmari desiderat, dum repente deprecando subjungit, dicens: Deus autem qui habitare fecit nomen suum ibi dissipet omnia regna, et populum qui extenderit manum suam, ut repugnet et dissipet domum Dei illam, quae est in Hierusalem. Ego Darius statui sicut homo temporaliter regno praeditus, pro pace domus Dei, publica lege omnia quae potest facit, contradicentes in quantum potest confringit: et Deum, quia aeternam atque omnipotentem habet virtutem, hoc idem veraciter perficere rogat, piaque devotione desiderat, ut et nomen ejus in domo sua perpetuo maneat; et quicunque hanc impugnare praesumpserint, ipsi in aeternum regno et vita priventur. Quod eodem ordine nunc quoque in sancta Ecclesia geritur, cum terrenae potestates ad fidem conversae, pro statu ejusdem Ecclesiae publica edicta proponunt,
Abbreviated transcription (Latin):
publicet᷑. Patet litterȩ sensus. qđ gratuissi¬
ma uoluit poena perte eũ. si qͥ decretũ
suę religionis mutare temptasset. dãno
uidelicet & omniũ quȩ habere posset
& anime sue. quã etiã confixus in ligno
cũ tormento diutini cruciatꝰ amitteret
Sei & sp̃ualis patet intellectus. qđ oꝑa
nt̃a lignis omnta compatant᷑. bona quidẽ
fructiferis. praua autẽ sterilib atq in¬
cendio dignis. Tolliturq lignũ de domo
illius qͥ holocaustis dñi contradicere m¬
sus est. & erigit᷑ atq in eo ipse configit᷑:
cũ oꝑa eorũ qui paci scẽ uniuersalis ȩccłẽ
repuignant. om̃ib manifeste quã sint in¬
utilia. quanq ꝑuersa patescunt. & ipsi
in eisdẽ oꝑib non gaudiũ fibi uitȩ. sed
mortis potius laqueũ conquisisse ꝓbant᷑
Domus quoq taliũ publicabit᷑. id÷ pu
blico censui ꝓscribetur: cũ corpota edam¬
in resurrectione ꝑpetuo punienda torm̃to
serussimis exactorib hoc ÷ immundis spi¬

Expanded text:
um, etc. Patet litterae sensus: quia gravissima voluit poena perire eum, si quis decretum suae religionis mutare tentasset; damna videlicet, et omnium quae habere possit, et animae suae, quam etiam confixus in ligno, cum tormento diutini cruciatus, amitteret. Sed et spiritualis patet intellectus, quia opera nostra lignis omnia comparantur: bona quidem fructiferis, prava autem sterilibus atque incendio dignis. Tolliturque lignum de domo illius, qui holocaustis Domini contradicere nisus est; et erigitur, atque in eo ipse configitur, cum opera eorum qui paci sanctae universalis Ecclesiae repugnant, omnibus manifeste quam sint inutilia, quam perversa, patescunt; et ipsi in eisdem operibus non gaudium sibi vitae, sed mortis potius laqueum conquisisse probantur. Domus quoque talium publicatur, id blico censu proscribitur: cum corpora ein resurrectione perpetuo punienda tormento saevis exactoribus, immundis spi
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ qtiomꝰ dicat᷑ tubente ñ solũ cyro & da¬
no sed & artarxerse domũ dĩ. ẽẽ. constructã.
cũ continuo subiungat᷑ eã regnante adhuc
dario fuisse completã ac dedicatã. Nisi forte
aredendũ est. etiã artarxersen misso ierusoli¬
mam plurimo auri & argenti pondere ius¬
ornatu templi siue uasorũ eiꝰ esset cõpletũ.
ex ipsa quã miserat aut donauerat pecunta

Expanded text:
e non solum Cyro et Dario, sed et Artaxerxe, domum Dei esse constructam; cum continuo subjungitur, eam regnante adhuc Dario fuisse completam ac dedicatam. Nisi forte credendum est etiam Artaxerxen, misso Hierosolymam plurimo auri et argenti pondere, jusne, vel in ornatu templi, sive vasorum ejus esset completum, ex ipsa quam miserat et donaverat pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
ficitione bonorũ hominũ siue oꝑum ꝑ¬
fatorum seu cartsmatũ sp̃ũaliũ solere
ielligi Quię cunc̾ta nunc iubente rę¬
ge in holocaustũ dĩ celi offeruntur. cũ
fauentib mnuindi huitus potestatib res sẽ¬
ȩccłe cresctint. stibditiq eis poplĩ undiq
in unã eandẽq fidẽ ueritatis ap̃o con¬
secrandi aggregant᷑. It quiqqͥd boni na¬
turalis quisq dicunritꝰ acceꝑit. quicquid
a uiris eccłasticis salubre didicerit: totũ
hoc in obsequiũ diuini cultus impendit.
De quib apte dicit᷑. qđ scd̾m ritũ saccido¬
tum qͥ suint in ierłm dari deberent. qͥa
nimirũ ita solũ accepta fiunt dño uota
offerenttũ. si scđłm catholice pacis ritũ
offerant᷑. Nam quecunq uel pagana suꝑ¬
stitione uel contentione hereticã st̃ bona
ꝑmxta: hec bona estimari nullatenus
debent. Offerunt autẽ hȩc idem sacerdo
tes ꝓ uita regis & filiorũ eius. uixta il¬
lud apłi. Obsecro gͥ primo omniũ fieri

Expanded text:
ficatione bonorum hominum, sive operum perfectorum, seu charismatum spiritualium solere intelligi? Quae cuncta nunc, jubente rege, in holocaustum Deo coeli offeruntur, cum faventibus mundi hujus potestatibus res sesiae crescunt, subditique eis populi undique in unam eamdemque fidem veritatis Christo consecrandi aggregantur, et quidquid boni naturalis quisque divinitus audierit, quidquid a viris Ecclesiarum salubre didicerit, totum hoc in obsequium divini cultus impendit. De quibus apte dicitur, quod secundum ritum sacerdotum qui sunt in Hierusalem, dari deberent; quia nimirum ita solum accepta fiunt Domino vota offerentium, si secundum catholicae pacis situm offerantur. Nam quaecunque vel pagana superstitione vel contentione haeretica sunt bona permixta, haec bona aestimari nullatenus debent. Offerunt autem ea sacerdotes iidem pro vita regis et filiorum ejus, juxta illud Apostoli: Obsecro igitur primo omni
Abbreviated transcription (Latin):
munimentũ uł ornatũ erant parietũ tẽoli
curmus.
Quorũ uidelicet lignorũ meminit ꝓpħa
in psalmo in quo domus dñi edificatur
te impio paterne traditionis excidi. atq
in edificationẽ domus dñi meruere trans¬
ferri. Exultant autẽ ante faciẽ dñi. qm̃
uenit iudicare terrã. Cuius districtionẽ
iudicĩ salubriter timendo pręuenerus ⁊.¬

Expanded text:
monimentum vel ornatum erant parietum templi monimentum vel ornatum erant parietum templi cuimus. Quorum videlicet lignorum meminit propheta in psalmo, in quo domus Domini aedificatur te impio paternae traditionis excidi, atque in aedificationem domus Domini meruere transferri. Exsultant autem ante faciem Domini, quoniam venit judicare terram; cujus districtionem judicii salubriter timendo pr
Abbreviated transcription (Latin):
gens ostendit disꝑsi erant in capite ominũ
platearũ aliqui remansert̃: nulli tam̃ du¬
bium quin & noui erant lapides poliendi.
ex quib opus tẽpli posset impleri. Cuius ni¬
mirum rei in ꝓmptu est mysteriũ. cum
uiderimus eccłam dĩ edificari ñ solũ de his
qui poenitendo rosipiscunt ad uitã sc̃itatis
quã olim peccando ꝑdiderant. uerũ etiam
de illis qui nuꝑ ad fidẽ uocati institutione
magistrorũ quasi norma opificũ compositi
atq in edificiũ domꝰ dñi congruo sibi surt̃
ordine locati. Quãuis & ita recte possit acci¬
pi. qͥa de ueterib ac nouis lapidib. de tã¬
dudum politis ac diutius impolitis templũ
tione legis dĩ uelut politus extiterat. al¬
tero uͦ qui idolatriȩ mancipatus nulla sp̃ua¬
lium architectorũ industria. nullo pietatis
cultu deformitatẽ agrestis ac t̾renȩ mentis
exuerat. Quodq sequit᷑ in eadem epła. &
ligna ponunt᷑ in parietib. ligna que ad

Expanded text:
gens ostendit , dispersi erant in capite omnium gens ostendit , dispersi erant in capite omnium platearum, aliqui remanserunt; nulli tamen dubium, quin novi essent lapides poliendi, ex quibus opus templi possit impleri. Cujus nimirum rei in promptu est mysterium, cum viderimus Ecclesiam Dei aedificari, non solum de his qui poenitendo resipiscunt ad vitam sanctitatis, quam olim peccando perdiderant; verum etiam de illis qui nuper ad fidem vocati, institutione magistrorum quasi norma opificum compositi, atque in aedificium domus Domini congruo sibi sunt ordine locati. Quamvis et ita recte possit accipi, quod de veteribus ac novis lapidibus, de jamdudum politis, ac diutius impolitis templum ntia legis Dei velut politus exstiterat; altero, qui idololatriae mancipatus, nulla spiritualium architectorum industria, nullo pietatis cultu deformitatem agrestis ac terrenae mentis exuerat. Quodque sequitur in eadem epistola: Et ligna ponuntur in parietibus. Ligna quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
mutat ad nos. Multũ dissitilis ÷ hec epła
quã tatannai scribit dario. illi epłȩ quam
reum & samsai scripserunt artarrersi.
Illa nanq accusatione ierusolimitarũ. hȩc
laude non solũ gentis. sed & dĩ om̃ipotentis
plena est. Deniq ita incipit. Dario regi pax
om̃is. Notũ sit regi isse nos ad uideã ꝓuintiã.
ad domũ dĩ magni quȩ ȩdificat᷑ lapide im
illud diligent᷑ extruit᷑. & excrescit in manib
eorũ. Interrogauimꝰ gͦ senes illos. & ita diximꝰ
eis: Quis dedit uob̃̾ potestatẽ ut domũ hanc
edificetis : Et coetera. In quib uerbis hoc
quoq notandũ. quomͦ dictũ sit lapide im¬
polito domũ dĩ edificatã. cũ constet tantũ
opus ñ nisi de politis lapidib potuisse fieri.
Sed lapide impolito. intelligendũ .ẽ. lapide
nouo. Quẽ ipsi quidẽ impolitũ reꝑiebant.
sed po liendo aptũ edificio domꝰ dñi fecert̃.
Nã & si ueterũ lapidũ qͥ sicut ieremias plan¬

Expanded text:
tolae. Multum dissimilis est haec epistola, quam Thathannai scribit Dario, illi epistolae quam Rehum et Samsai scripserunt Artaxerxi. Illa namque accusatione Hierosolymitarum, haec laude non solum gentis, sed et Dei omnipotentis plena est. Denique ita incipit: Dario regi pax omnis. Notum sit regi, isse nos ad Judaeam provinciam, ad domum Dei magni, quae aedificatur lapidillud diligenter exstruitur, et crescit in manibus eorum. Interrogavimus ergo senes illos, et ita diximus eis: Quis dedit vobis potestatem ut domum hanc aedificaretis? etc. In quibus verbis hoc quoque notandum, quomodo dictum sit, lapide impolito domum Dei aedificatam; cum constet tantum opus non nisi de politis lapidibus potuisse fieri. Sed lapide impolito intelligendum est lapide novo, quem ipsi quidem impolitum repererunt, sed poliendo aptum aedificio domus Domini fecerunt: nam etsi veterum lapidum, qui, sicut Jeremias plan
Abbreviated transcription (Latin):
ntinc: respice de cęlo & uide & ursita
tua. Lex autẽ dĩ in manu erat ez reqm̃
hanc ñ lingua solũ p̾dicabat. sed & actu
implebat. Dñs quoq nr̃ in carne appa¬
rens legẽ in manu habebat. ñ solum
quia legis precepta in orñib secutus est.
uerũ etiã quia in potestate edicta le¬
gis habebat. & ipse uidelicet eã quondã
ꝑ moysen ꝓut uolebat statuens. & nunc
eandẽ ꝓut uolebat ꝑ se ipsũ immutans.
atq ad ꝑfectiora transferens. Unde aie¬
bit. Audistis quia dictũ e̾ antiquis. Ego
autẽ dico uobis. Et mirũ quomͦ uerbũ
quo uti solebant ꝓphȩ. in epłã artar¬
xerxis inueniat᷑. ut dicat legẽ dĩ esse
in manu serui illius. Scriptũ . e̾. enĩ.
Fastũ est uerbũ dñi in manu aggei
ꝓpħȩ. Et. Dñs fecit qdđ locutus. ẽ in ma

Expanded text:
tere, respice de coelo, et vide et visita tua. Lex enim Dei in manu erat Ezrae; quoniam hanc non lingua solum praedicabat, sed actu implebat. Dominus quoque noster in carne apparens, legem in manu habebat, non solum quia legis praecepta in omnibus secutus est, verum etiam quia in potestate edicta legis habebat; et ipse videlicet eam quondam per Moysen, prout volebat, statuens, et nunc eamdem prout volebat per seipsum immutans, atque ad perfectiora transferens. Unde aiebat: Audistis quia dictum est antiquis, ego autem dico vobis. Et mirum quomodo verbum, quo uti solebant prophetae, in epistola Artaxerxis inveniatur, ut dicat legem Dei esse in manu servi illius. Scriptum est enim: Factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae; et Dominus fecit quod locutus est in m
Abbreviated transcription (Latin):
& dibolus satagit genus humanũ per
dulcedinẽ pompe t̾restris ac rectitudine
mentis inflectere. & ad sequendã cupi¬
ditatem quȩ est simulachrorũ seruitus
deceptorũ corda ꝑuertere. Si gͦ mala re¬
proborum oꝑa in figura ñ solũ malorꝰ
sed & bonorũ prȩcesserunt: cur ñ &
boni bonorũ actus siue sermones quȩ
in ꝓpħico uolumine continent᷑. bona
sequentiũ gesta prȩfigurare potuerurł:
Item uideamus opuscula scĩ augustini.
qui etiam septẽ uiros unius multeris
sine filiis defunctos. de quib saducei
resurrectionẽ negantes dñm teptabuit.
certã ęccłastici sacramenti figurã dixit
habere. necnon & mulierẽ & sterilitatẽ
eius & mortẽ. ipsorũ quoq uirorũ mor¬
tem. figuras. ẽẽ. rerũ memorabiliũ docuuit.
cũ hanc hẏstoria neq apse dñs. neq eu¬
angłistarum quispia ex sua ꝑsona narra¬
uerit. sed quȩ impii nefando ote contra
dm̃ responsũ suis literis indiderint.

Expanded text:
Et diabolus satagit genus humanum per Et diabolus satagit genus humanum per dulcedinem pompae terrestris, a rectitudine mentis inflectere, et ad sequendam cupiditatem, quae est simulacrorum servitus, deceptorum corda pervertere. Si ergo mala reproborum opera in figura non solum malorum, sed et bonorum praecesserunt, cur non et boni bonorum actus sive sermones, quae in prophetico volumine continentur, bona sequentium gesta praefigurare potuerunt? Item videamus opuscula sancti Augustini, qui etiam septem viros unius mulieris sine filiis defunctos, de quibus Sadducaei resurrectionem negantes, Dominum tentabant, certam ecclesiastici sacramenti figuram dixit habere, necnon et mulierem, et sterilitatem ejus, et mortem. Ipsorum quoque virorum mortem figuras esse rerum memorabilium docuit, cum hanc historiam neque ipse Dominus, neque evangelistarum quispiam ex sua persona narraverit; sed quae impii nefando ore contra Domini responsum suis litteris indiderint.
Abbreviated transcription (Latin):
ta captiuitate ad patriã remutitur
aliquid in scã ȩccła boni posse figurare:
legat opuscula patrũ. qͥ actus siue
casus regũ reꝓborũ saulis & iechonte.
scĩssima redemptoris nr̃i oꝑa figuralit̾
designare dixerunt. saulis uidelicet un¬
cti m regẽ. sed merito scelerũ suorum
occisi. suꝑ innoxia regis xp̃t morte int̾¬
pretantes. iechoniȩ uͦ translationẽ de
sustinuit. ad gr̃am eiusdẽ redẽptoris
nr̃i tẏpice referentes. qua relictis ob
ꝑfidiã iudeis ad saluandas ꝑ orbẽ natio¬
nes transmrigrare dignatus est. Qui etu¬
dicta uł actã pharaonis siue nabuchodo¬
nosor. tẏpice suꝑ hostib ȩccle intelligen¬
da tradiderunt. Uerbi gta. Pharao pre¬
cepit infantes popłi dĩ masculos in flu¬
mine necari. feminas reseruari. quia
diabolus foitia in nob̾ oꝑa extinguere.
fluxa uͦ & infirma cupit̾ enutrire. It¬
nabuchodonosor iuissit om̃s popłos sibi
subditos audita uoce symphoniarum
& musicorũ ꝓstratos adorate statuã suã.

Expanded text:
ti a captivitate ad patriam remittitur, aliquid in Ecclesia sancta boni posse figurari, legat opuscula Patrum, qui actus sive casus regum reproborum Sauli et Jechoniae sanctissima Redemptoris nostri opera figuraliter designari dixerunt: Saulis videlicet uncti in regem, sed merito scelerum suorum occisi, super innoxia regis Christi morte interpretantes: Jechoniae vero translationem de sustinuit, ad gratiam ejusdem Redemptoris nostri typici referentes, qua, relictis ob perfidiam Judaeis, ad salvandas per orbem nationes transmigrare dignatus est. Qui dicta vel acta Pharaonis sive Nabuchodonosor typice super hostibus Ecclesiae intelligenda tradiderunt. Verbi gratia: Pharao praecepit infantes populi Dei masculos in flumine necari, feminas reservari: quia diabolus fortia in nobis opera exstinguere, fluxa et Nabuchodonosor jussit omnes populos sibi subditos audita voce symphoniarum et musicorum prostratos adorare statuam suam.
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ edificari cietuit illos rerũ dños. qui
constructioni scẽ ȩccłȩ motis ꝑsecutionib
contradixerunt. inter quorũ ꝑsecutiones
eadẽ ȩccła maxime martyrũ uictoria flo¬
ruit. Designet clarius piam illorũ regũ
deuotionem. qui agnita ueritate xp̃iane
fidei non solũ non resistere. sed & suis etã¬
decretis adiuuare curabant. Ex quib multi
interdictis priorũ ꝑsecutionib. se quoq
ipsos cũ subiectis sibi popłis eiusdẽ fidei
sacramentis consectari uoluerunt. Quorũ
ꝑsonȩ conuenit apte qđ uerbis daru rgis
aptum est quid oporteat fieri a prb̃is uide¬
otum illis. ut ȩdificet᷑ domus dr̃. Scilicet
nt de arca regis ⁊dest de tributis quȩ dant᷑
de regione trans flumen. studiose sũptus
dentur ab illis ne impediat᷑ opus. Quis & enĩ¬

Expanded text:
Dei aedificari vetuit, illos dominos, qui Dei aedificari vetuit, illos dominos, qui constructioni sanctae Ecclesiae mortis persecutionibus contradixerunt; inter quarum perturbationes eadem Ecclesia maxime martyrum victoria floruit. Designet Darius piam illorum regum devotionem, qui agnita voluntate Christianae fidei, non solum non resistere, sed et suis eamdem adjuvare curabant. E quibus multi interdictis priorum persecutionibus, se quoque ipsos cum subjectis sibi populis ejusdem fidei sacramentis consecrari voluerunt; quorum personae convenit apte, quod verbis Darii regieptum est, quid oporteat fieri a presbyteris Judaeorum illis, ut aedificetur domus Dei, scilicet, ut de arca regis, id est, de tributis, quae dantur de regione trans flumen, studiose sumptus dentur viris illis, ne impediatur opus. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
in templo dĩ. Quod dicit posita tunc fu¬
isse uasa in templo dĩ significat templũ
babylonorũ in quo ea nabuchodonosor
posuerat ut aꝑtius supra legit᷑ & de quo
hec cyrus auferri ac ierusoliã iusserat
referri. Huc usq literȩ cyri regis quȩ
in egbatanis fuerant inuente. quib re¬
pente nouo atq insolito more ex ꝑsona
& auctoritate dari regis additũ est
starbuzannat & consiliaru ur̃i apharsa¬
chei qui estis transflumen. ꝓcul recedite
abillis. & dimutite fiert templũ dĩ illud
a duce udeorũ & a seniorib eorũ. & do¬
mum dĩ illã edificent in loco suo. Talis
ipse legisset eẏri luteras. easdemq ꝑlectas
statim sua auctoritate confermaret. ita
ut om̃s aduersarios earũ compescens tẽ¬
plum dĩ ꝓut in illis legebat᷑ in loco suo
edificari tuberet. cultoresq illius ipse gi
om̃ib deuotissima mente ad seruiendum
illius uoluntati uiuaret. Designet gͦ ar¬
tarxerses qui supra domũ tiel cuittatem

Expanded text:
ntea, etc. Quod dicit posita tunc fuisse vasa in templo Dei, significat templum Babyloniorum, in quo ea Nabuchodonosor posuerat, ut apertius supra legitur, de quo haec Cyrus auferri, ac Hierosolymam jusserat referri. Hucusque litterae Cyri regis, quae in Ecbatanis fuerant inventae; quibus repente novo atque insolito more ex persona et auctoritate Darii regis additum est: Starbuzannai, et consiliarii vestri Apharsachei, qui estis trans flumen, procul recedite ab illis et dimittite fieri templum Dei illud a duce Iudeorum et senioribus eorum, ut domum Dei aedificent in loco suo. Sed ipse legisset Cyri litteras, easdemque perlectas statim sua auctoritate confirmaret, ita ut omnes adversarios eorum compescens, templum Dei, prout illis legebatur, in loco suo aedificare juberet, cultoresque illius ipse in omnibus devotissima mente ad serviendum illius voluntate juvaret. Designet ergo Artaxerxes, qui supra domum vel civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
tunc p̾sens affuerit. cũ et ras hunc librũ
scripsisse dicat᷑. qui ñ his temporib ieruso¬
lime fuisse. sed longo post tẽpore regnante
artatxerse illo uenisse reꝑitur. Aut gͦ uere
ibi fuit tempore illo quo templũ edificabat᷑.¬
& facto templo redut babyloniã. ut plures
de filiis isrł reduceret in ierłm. aut certe
etiã si adhue ibi ñ erat cũ edificaret᷑ tem¬
plum. se tam̃ illis iungit qͥ edificabant. qͥa
quasi suũ esse om̃e quod erga fr̃s suos age¬
batur. uł qđ tpsi agebant estimabat. Dic
& apłs obeiusdẽ concordiã fraternitatis. se
quodĩ modo consociat eis qͥ in fine scłi fu¬
rium referretur. & tunc satis facerent ad¬
uersus accusationẽ illã. Exemplar epłe quã
misit tatannat dux regionis trans flumen
& starbuzannai & consiliatores eius aphar

Expanded text:
tunc praesens adfuerit, cum Ezras hunc librum tunc praesens adfuerit, cum Ezras hunc librum scripsisse dicatur, qui non his temporibus Hierosolymae fuisse, sed longo post tempore, regnante Artaxerxe, illo venisse reperitur. Aut ergo vere ibi fuit tempore illo quo templum aedificabatur, et facto templo rediit Babyloniam, ut plures de filiis Israel reduceret ad Hierusalem; aut certe etiam si adhuc ibi non erat, cum aedificaretur templum, se tamen illis jungit qui aedificabant, quia quasi suum esset omne quod erga fratres suos agebatur, vel quod ipsi agebant, aestimabat. Sic et Apostolus ob concordiam fraternitatis, se quodammodo consociat eis qui in fine saeculi furium referretur, et tunc satisfacerent adversus accusationem illam. Exemplar epistolae, quam misit Thathannai dux regionis trans flumen, et Stharbuzanai, et consili