comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pensatione regitur. per caritatem
omi potentis deidequa paulus apłs
dicit. Adhuc excellentiorẽ uiam
uobis demonstro. ideo iure eadem
tunica desuper contexta perhibetur.
Etimposuerunt supercaput eius
causam ipsius scriptam: Causam uide¬
lic& mortis capiti illius super scripser̃¬
fit. hic est iħs rex iudaeorum: Et scrip¬
serunt hoc hebraicis litteris. grecis.
& latinis. ut ioħes euuangelista dicit.
quitunc temporis hȩ treslingue prin¬
cipatum tenebant interreliquas
linguas. hebraica ꝓpter iudȩos glo¬
riantes inlege. greca aut̃ ꝓpter genti¬
lium phẏlosophos. latina aut̃ ꝓpter
romanos quitunc temporis omnibus
imperabant: uelint nolint iuda ei
om̃is lingua & om̃is natio confitetur
quod iħs estrex iudacorũ. hoc est
om̃ium sẽ credentium & confitentiũ.
Tunc crucifixisunt cum eo duo latro¬
nes. unus ad extris & unus a sinistris.
Iuxta litteram impletum est illud.

Expanded text:
pensatione regitur, per charitatem Dei pensatione regitur, per charitatem Dei omnipotentis, de qua Paulus apostolus dicit: « Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro . » Ideo jure eadem tunica desuper contexta perhibetur. « Et imposuerunt super caput ejus causam ipsius scriptam. » Causam videlicet mortis capiti illius superscripserunt: « Hic est rex Judaeorum. » Et scripserunt hoc Hebraicis litteris, Graecis et Latinis ut Joannes evangelista dicit , quia tunc temporis hae tres linguae principatum tenebant inter reliquas linguas. Hebraica propter Judaeos gloriantes in lege, Graeca autem propter gentilium philosophos, Latina autem propter Romanos, qui tunc temporis omnibus gentibus imperabant. Velint nolint Judaei, omnis lingua et omnis natio confitetur quod Jesus est rex Judaeorum, hoc est, omnium in se credentium et se confitentium. « Tunc crucifixi sunt cum eo duo latrones, unus a dextris, et unus a sinistris. » Juxta litteram impletum est illud,
Abbreviated transcription (Latin):
meam fel. & insiti mea potauerunt
me acc̨to. Quod erant hoc ei deder.
ipsi enim erant a coctum degenerantes
aumo patriarcharum & proph&arũ
Etnequa quã aliud ei poterant dare.
nisi quod erant. Quod aut̃ dicitur
cum gustass& uoluit bibere & non
uit sed non bibit: aperte designans
quod passionem & mortẽ ad tempus
suscepit. sed in aeternum eadem morte
teneri noluit: Postquam aut̃ crucifi¬
xerunt cum: diuiserunt uestimenta
cius sortem mittentes. U estimenta
quidem dñĩ diuiscrunt. suꝑ tunicam
uero quae inconsutilis erat & diuidere
non poterant sortcm miserunt:
Uestimenta & enimdnĩ. significant
electos illius. Quadripertita autem
uestis illius. & eccłam designat per
quadri pertitum orbem diuisa. Tu¬
nica autem illius. inconsutilis desuper
textaunitatem ipsus eccłȩ designat.
quia omis unitas regni. incorporȩ
sc̃ȩ eccłe consistit. Quae unitas non
humano arbitrio. sed diuina dis¬

Expanded text:
meam fel, et in siti mea potaveverunt meam fel, et in siti mea potaveverunt me aceto . » Quod erant, hoc ei dederunt. Ipsi enim erant acetum, degenerantes a vino patriarcharum et prophetarum, et nequaquam aliud ei poterant dare quam quod erant. Quod autem dicitur: « Et cum gustasset, noluit bibere. » Et non vit, sed non bibit, aperte designans quod passionem et mortem ad tempus suscepit, sed in aeternum eadem morte teneri noluit. « Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes. » Vestimenta quidem Domini diviserunt, super tunicam vero quae inconsutilis erat, et dividi non poterat, sortem miserunt. Vestimenta etenim Domini significant electos illius. Quadripartita enim vestis illius Ecclesiam designat per quadripartium orbem divisam. Tunica autem illius inconsutilis desuper texta, unitatem ipsius Ecclesiae designat, quia omnis unitas regni in corpore sanctae Ecclesiae consistit. Quae unitas non humano arbitrio, sed divina dis
Abbreviated transcription (Latin):
oboediens. gentilem populum desig¬
nat. unde cẏreneus fuisse legitur. qui
heres inter pretatur. Nam degentili
populo adõ patre filio repromittit᷑.
asepultura primi patris ẽo quod caput
hoc est ualuaria ipsius eodem loco sit
tumulata. Quod perspicue falsũ
quia uidelic& sicut liber ihesu nauc
refert . non iuxta hierłm sed interꝰ
hebron & cariatharbe tumulatus. ẽ.
Verior ergo sensus est quod caluariã
dicimus locum illum. ex consuctudine
antiqua. Siquidem &x tra om̃s ciuita¬
tes locus deputatur ubi reorũ capita
de truncabuntur. Incaluaria ergo trun¬
cabuntur capita eorum. & recte idẽ
locus caluariȩ nuncupatur. idest a ca¬
pitibus dampnatorum: Etmerito ibi
dñs crucifixus est. ut ubi erant arȩ
dampnatorum. ibi erigerentur uexil¬
la martyrum. uel ubihabundauit
peccatũ. super habundauit gratia
Et dederunt ei uinum bibere. cũ felle
mixtum. In pletum est hic. quod ꝑpro¬
ph&am dicitur . Et dederunt inescam

Expanded text:
obediens, gentilem populum desigobediens, gentilem populum designat. Unde bene Cyrenaeus fuisse dicitur, qui haeres interpretatur. Nam de gentili populo a Deo Patre Filio repromittitur:a sepultura primi parentis, eo quod caput, hoc est, calvaria ipsius, eodem loco sit tumulata. Quod perspicue falsum est, quia videlicet, sicut liber Jesu Nave refert, non juxta Jerusalem, sed inter Hebron et Cariatharbe tumulatus est. Verior ergo sensus est, quod calvariam dicimus locum illum ex consuetudine antiqua: siquidem extra omnes civitates locus deputatur, ubi reorum capita detruncabantur. In calvaria ergo ibi truncabantur capita eorum, et recte idem locus calvariae nuncupabatur, id est a capitibus damnatorum. Et merito ibi Dominus crucifixus est, ut ubi prius erigebantur arae damnatorum, ibi erigerentur vexilla martyrii. Vel, ubi abundavit delictum, superabundavit gratia . « Et dederunt ei bibere vinum cum felle mistum. » Impletum est hic quod per Prophetam dicitur: « Et dederunt in escam
Abbreviated transcription (Latin):
quia quod passus ẽ. & quod flagella¬
tus est non fuit ꝓprium diumitatis
illius. Quod aut̃ die tertia resurrex̃.
quasi ꝓprium uestimentũ resumpsit
perquod significabatur quodadhora
mortem erat gustaturus. &. iterum
ad tempus peracta passione desepul¬
chro resur recturus Impletum est
in co proph&ia quaedicit. ut faciat
Utenim opcraret᷑ opussuum. id est salu¬
tem generis humani. opus illius a licnũ
fuit. quia passionem quã per tulit
eius diumitati alienum fuit. Excuntes
aut̃ inuenerunt hominem cyrencum
nomine symonem. hunc angariauer
ut toller& crucẽ cius Non est contra¬
rius matheus iohanni euuangelistat
qui scripsit dñm crucem sibi baiulasse
sed intellegendum quod primũ exiens
depretorio crucem sibi portauerit.
deinde uero obuiante symone angaria¬
uerunt eum ut toller& crucem dñi
usque ad locum quo figenda erat.
quod a magno mysterĩo nonuacat.
Si quidem symon qui interpretatur

Expanded text:
Quia quod passus est, et quod flagellaQuia quod passus est, et quod flagellatus est, non fuit proprium Divinitatis illius. Quod autem die tertia resurrexit, quasi proprium vestimentum resumpsit, per quod significabatur, quod  horam mortem erat gustaturus, et iterum ad tempus peracta passione de sepulcro resurrecturus. Impleta est in eo prophetia quae dicit: « Ut facia. » Ut enim operaretur opus suum, id est salutem generis humani, opus illius alienum fuit, quia passionem quam pertulit, ejus Divinitati aliena fuit. « Exeuntes autem, invenerunt hominem Cyrenaeum nomine Simonem, hunc angariaverunt ut tolleret crucem ejus. » Non est contrarius Matthaeus Joanni evangelistae qui scripsit Dominum crucem sibi bajulasse, sed intelligendum quod primum exiens de praetorio crucem sibi portaverit: deinde vero, obviante Simone, angariaverunt eum ut tolleret crucem Domini usque ad locum quo figenda erat, quod a magno mysterio non vacat. Siquidem Simon, qui interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
rum implebantur. Solemus enim
calamo plerumq: scribere. & incala¬
mo uenerata animalia occidit Aue.
rex iudacorum. Quasi dicerent. qͥte
dixisti regem esse iudacorum Etex
hoc factum est dño corporaliter.
Cotidie hoc hȩretici faciunt. qui spi¬
ritaliter caput eius ꝑcutiunt. & in fa¬
ciem illius spuunt. Caput enim xp̃ĩ
ds̃ est. testante paulo apło. Caput
ergo xpĩ ꝑcutit. quisquis inillo diuini¬
tã tem illius abnegat fuisse. sicut arriuꝰ
quidicit filium minorem esse patre
Infaciem spuit : quisquis presentom
illum in carne uenientem denegaue¬
rit. sicut manicheus. quidicit uẽram
in xp̃o non fuisse carnem: Et postquã
illuscrunt ei. exuerunt cum clamide.
& inducrunt illum uestimentis cius.
Quam diu dñs illusionẽ passus est¬
& sputa sustinuit : & coronã spineã
incapite habuit. non propria uesti¬
menta habuit induta. sed aliena.
Mox aut̃ ut hora despectionis tran¬
sut. ꝓpria uestimenta resumpsit.

Expanded text:
rum implebantur. Solemus enim rum implebantur. Solemus enim calamo plerumque scribere. Et in calamo venenata animalia occidit. « Ave, rex Judaeorum, » quasi dicerent, qui te dixisti regem esse Judaeorum. « Et exshoc factum est Domino corporaliter, quotidie haeretici hoc faciunt, qui spiritaliter caput ejus percutiunt, et in faciem illius spuunt. « Caput enim Christi Deus est, » teste Paulo apostolo . Caput ergo Christi percutit quisquis in illo Divinitatem illius abnegat fuisse, sicut Arius, qui dicit Filium minorem esse Patre. In faciem spuit, quisquis praesentem illum in carne venientem denegaverit, sicut Manichaeus, qui dicit veram in Christo non fuisse carnem. « Et postquam illuserunt ei, exuerunt illum chlamyde, et induerunt eum vestimentis suis. » Quandiu Dominus illusionem passus est, et sputa sustinuit, et coronam spineam in capite habuit, non propria vestimenta habuit induta, sed aliena. Mox autem ut hora despectionis transiit, propria vestimenta resumpsit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriis: clamidem coccineam circum¬
dederunt ei: Ob ꝓbrii causa dño cla¬
midem coccineam circum dederunt
pro purpura regali. & procorona
aurea coronam despinis imposuerunt
capiti illius: & prosceptro imperiali.
harundinem inmanum dex terã ei dede¬
runt. In his aut̃ om̃ibus. nr̃ȩ salutis
celebratur sacramentum: Quod enĩ
dñs coccinea ueste id est rubro uesti¬
mento induitur. significat᷑ nr̃orum
peccatorũ susceptio: qnm̃ cumsine
peccato eẽt. nra peccata insem& ipso
suscepit. Quod aũt spineam coronam
incapite accepit. hoc significabatur
quod peccata nr̃a quȩ perspinas intel¬
leguntur ipse ess& ablaturus a nobis.
& maledictum quod primo parente
dictum est. terra tua spinas & tribulos
germinabit tibi. persuam passionem
soluer& Quod aut̃ harundinem
index tera manu ferebat. designabat
sẽ sacri legium iudacorum scribere:
siue & iam hoc significabatur quod
in sua passione uãticinia scriptura¬

Expanded text:
propriis, chlamydem coccineam circumpropriis, chlamydem coccineam circumdederunt ei. » Opprobrii causa Domino chlamydem coccineam circumdederunt pro purpura regali: et pro corona aurea, coronam de spinis imposuerunt capiti illius, et pro sceptro imperiali, arundinem in manu dextra illi dederunt. In his autem omnibus nostrae salutis celebratur sacramentum. Quod enim Dominus coccinea veste, id est rubro vestimento, induitur, significatur nostrorum peccatorum susceptio: quoniam, cum sine peccato esset, nostra peccata in semetipso suscepit. Quod autem spineam coronam in capite accepit, hoc significabatur, quod peccata nostra quae per spinas intelliguntur, ipse esset ablaturus a nobis: et maledictum quod primo homini dictum est: « Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi , » per suam passionem solveret. Quod autem arundinem in dextra manu ferebat, designabat se sacrilegium Judaeorum scribere. Sive etiam hoc significabatur, quod in sua passione vaticinia propheta
Abbreviated transcription (Latin):
fundit: E trespondens uniuersus popu¬
lus dixit. Sanguis cius suꝑnos. & super
filios nr̃os. haec maledictio ꝑscue¬
rat iniudacis usque hodie: & usque
indiem iudicii perseuerabit: Nonenĩ
sufficit cis ut sem & ipsos quitunc tem¬
poris eran dampnarent: sed etiam
omnem ꝓgeniem quȩ necdum nata
erat. sub hac maledictionis noxa con¬
stringerent Manet enim sanguis
dñi. idest uindicta dnĩ super iudȩos
& superomnem ꝓgeniem eorũ : usque
sequens esse uidetur lit ille quisuptriũ
dnm̃ uoluerat liberare modo eum
flagellauerit: & flagellatum potesta¬
ti c̃orum tradiderit Quod duobus
modis soluendum est. ideo cum flagel¬
lauitut satis facer& legibus romanorũ
quorum consuetudo erat ut is quimor¬
ti ess& addictus. primum flagellaret᷑¬
& post modum occideret᷑. ĩdeo fla¬
gellauit eum. ut uidelic& illi satiati
poenis illius. cessarent ultra mortem
Tohors erat apud romanos. milites
triginta: Exuentes eum uestimentis

Expanded text:
fudit. « Et respondens universus popufudit. « Et respondens universus popurus, dixit: Sanguis ejus super nos et super filios nostros. » Haec maledictio perseverat in Judaeis usque hodie, et usque in diem judicii perseverabit. Non enim sufficit eis ut semetipsos, qui tunc temporis erant, damnarent, sed etiam omnem progeniem, quae necdum nata erat, sub hac maledictionis noxa constringerent. Manet enim sanguis Domini, id est vindicta Domini, super Judaeos, et super omnem progeniem eorum usque insequens esse videtur, ut ille qui superius Dominum voluerat liberare, modo eum flagellaverit, et flagellatum potestati eorum tradiderit. Quod duobus modis solvendum est: ideo flagellasse, ut satisfaceret legibus Romanorum, quorum consuetudo erat, ut is qui morti esset addictus, primum flagellaretet postmodum occideretur. Sive ideo flagellavit eum, ut videlicet illi satiati poenis illius, cessarent ultra mortem t. » Cohors erat apud Romanos milites triginta. « Et exuentes eum vestimentis
Abbreviated transcription (Latin):
pistisme: Aliusueni& in nomine suo:
hunc suscipietis. Bene filius patriscoꝵ
id est filiusdiaboli. qui est pater eorum
sicut dñs eis improperauit dicens uos
&x patre diabolo estis: Q nm̃ cuius opera
quis agit. eiusfilius est: Barrabbas silegi¬
tur perduo .RR. inter pretatur filius
magistri: quia rabbĩ dicitur magister
pretatio filius patris eoꝵ: quia ab ba
haebraicȩ latine dicitur pater. uidens
aut̃ pilatus quia nihil ꝓficer&. sed ma¬
gis tumultus fier&: accepta aqua lauit
manus coram populo dicens In nocens
ego sum asanguine iusti huius: uosuide¬
ritis. Legerat forsitan pilatus scriptũ:
inpsalmo. lauabo inter in nocentes manꝰ
meas : & ideo ablut manus. ut exors
uideatur. cẽ. ascelere dominicȩ passio¬
nis: Acsi dicer&: Ego inquit uolui eũ
liberare. & innocentẽ ostendere: sed qͥa
rebellionis crimen mihi contra cȩsarem
mpingitur: uos uideritis. Ego legum
minister sum: uox ipsa ura sanguinem

Expanded text:
pistis me. Alius veniet in nomine suo, pistis me. Alius veniet in nomine suo, hunc suscipietis . » Bene filius patris eorum, id est filius diaboli, qui est pater eorum, sicut Dominus eis improperat, dicens: « Vos ex patre diabolo estis , » quoniam cujus opera quis agit, ejus filius est. Barabbas, si legitur per duo rr, interpretatur filius magistri, quia rabbi dicitur magister. pretatio filius patris eorum, quia abba Hebraice, Latine dicitur pater. « Videns autem Pilatus quia nihil proficeret, sed magis tumultus fieret, accepta aqua, manus lavit coram populo, dicens: Innocens ego sum a sanguine justi hujus, vos videritis. » Legerat fortassis Pilatus scriptum in Psalmo: « Lavabo inter innocentes manus meas . » Et ideo abluit manus, ut exsors videatur esse a scelere Dominicae passionis, ac si diceret Ego inquit volui eum liberare et innocentem ostendere, sed quia rebellionis crimen mihi contra Caesarem impingitur, vos videritis. Ego legum minister sum, vox ipsa vestra sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
re cõnatus est: ut sal tem per passionẽ
uxoris pilatidnm amorte retraher&
Multa enim passasum hodie ꝑuisum
propter cum. Notandum est quia
gentibus sepe somnia reuelantur adõ.
non obeorum merita. sed u ꝓscientia
futurorum. uel & iam per cautelã alioꝵ
sicut legimus nabuchodonosor distribu¬
tionem om̃ium regnorum terrae
uidis se. & sicut legimus pharaonem
somnium uidisse.: Quodioseph cum pru¬
denter disseruiss&. dñs constitutus est
interra aegypti. Principes aut̃ sacerdo¬
tum & seniores populi persua serunt
populis. ut peterent barraban. ihm ucro
perderent: Non est mirum siiudaei qui¬
ete & pace carent. qui principem sedi¬
tionis clegerunt: & auctorem pacis id ẽ
dñm morti ad dixerunt: Atilli dixer̃
Barrabban: Barrabbas qui interpretat᷑
filius magistri uel patris eoꝵ. tẏpum anti.¬
xp̃i ten&: quemiudaei infine scłi ꝓdño
ueni in nomine patris mei: & non susce¬

Expanded text:
re conatus est, ut saltem per passionem re conatus est, ut saltem per passionem uxoris Pilati Dominum a morte retraheret. « Multa enim passa sum hodie per visum propter eum. » Notandum est, quia gentilibus saepe somnia revelantur a Deo, non ob eorum merita, sed aut pro futurorum, vel etiam pro cautela aliorum, sicut legimus Nabuchodonosor distributionem omnium regnorum terrae vidisse : et sic legimus Pharaonem somnium vidisse, quod Joseph cum prudenter disseruisset, dominus constitutus est in terra Aegypti . « Principes autem sacerdotum et seniores populi persuaserunt populis, ut peterent Barabbam, Jesum vero perderent. » Non est mirum Judaei quiete et pace carent, qui principem seditionis elegerunt, et auctorem pacis, id est Dominum morti tradiderunt. « At illi dixerunt: Barabbam. » Barabbas qui interpretatur filius magistri, vel patris eorum, typum Antichristi tenet, quem Judaei in fine saeculi proEgo in nomine Patris mei veni, et non susce
Abbreviated transcription (Latin):
gar&. utilitas passionis differretur.
& genus humanum sine passione sua
saluari non poterat. Perdiem autem
sollempnem. consueuerat prȩses unum
dimittere ex uinctis quem uoluis sent.
Memores enim iudaei liberationis suȩ
de aegypto. Hanc habebant consuetudi¬
nem. ut indie festo unum uinctũ amorte
eriperent. in memoriam suȩ liberatio¬
nis. quando de aegypto liberati sunt
habebant aut̃ tunc uinctum insignem
qui dicebatur barrabbas. Barrabbas
aut̃ propter seditionem & homicidiũ
sicut lucas testatur. conclusus tenebat᷑
incarcere. Sedente aũt illo ꝓtribunali
Tribunal est sedes iudicis. sicut solium
sedesregis. cathedra aut̃ sedes magistri.
Misit adillum uxor eius dicens. Nihil
tibi. & iusto illi Tunc primũ intellex̃
diabolus pͣerpassionem dñi potestateꝰ
quam habebat inmundo priuandum.
& spoli isquȩ apud inferos & super eos
habebat eẽ spoliandum. & ideo satago¬

Expanded text:
garet, utilitas passionis differretur, garet, utilitas passionis differretur, et genus humanum sine passione sua salvari non poterat. « Per diem autem solemnem consueverat praeses unum dimittere ex vinctis quem voluissent. » Memoriam enim Judaei liberationis suae de Aegypto, hanc habebant consuetudinem, ut in die festo unum vinctum a morte eriperent, in memoriam suae liberationis, quando de Aegypto liberati sunt. « Habebant autem tunc unum vinctum insignem, qui dicebatur Barabbas. » Barabbas autem propter seditionem et homicidium sicut Lucas testatur conclusus tenebatur in carcere. « Sedente autem illo pro tribunali. » Tribunal est sedes judicis, sicut solium sedes regis, cathedra autem sedes magistri. « Misit ad eum uxor ejus dicens: Nihil tibi et justo illi. » Tunc primum intellexit diabolus per passionem Domini se potestate, quam habebat in mundo, privandum, et spoliis, quae apud inferos et super eos habebat, esse spoliandum: et ideo satage
Abbreviated transcription (Latin):
mias. reputandum est zachariȩ. & quod
hicremias dixit & ceteri ꝓph&ȩ locuti
sunt utique feceruntzachariȩ. quia sicut
om̃ĩum & propria singulorum: Etin¬
terrogauit cum preses dicens: Tues rex
iudacorum: Dicit illi iħs Tudicis. sub¬
auditur quia egosum. Nõtandum est
quia hoc quodei obiectum fuerat ascri¬
bis & pharisȩis. hoc etiam pilatus inter¬
rogauit. utrum uidelic& se regem
iudaeorum eẽ dicer& sicut scribȩ &
pharisȩi eum accus aucrunt. Sed dñs
suum ita temperauit responsum. ut
ueritatẽ dicer&. & tamen sermo illius
calumpniȩ non pater& Etcũ accusa¬
ret᷑
a principibus sacerdotũ & senioribus.
nihil respondit. Intuendum est quod
dñs pilato interroganti pauca respondit
ideo quia non suo arbitrio sed populi
accusatione eum ad iudicauit. Prm¬
cipibus interrogantib: nihil respondit.
quos sua responsione indignosesse iudi¬
caba t uel certe ideo non respondit.
nssi scm& ipsum digna responsione pur¬

Expanded text:
mias, reputandum est Zachariae, et quod Jeremias dixit, et caeteri prophetae locuti sunt, utique fuerunt Zachariae. Quia sicut omnium, et propria singulorum. « Et interrogavit eum praeses, dicens: Tu es rex Judaeorum? Dicit illi Jesus: Tu dicis. » Subauditur, quia ego sum. Notandum est quia hoc quod ei objectum fuerat a scribis et Pharisaeis, hoc etiam Pilatus interrogat, utrum videlicet se regem Judaeorum esse diceret, sicut scribae et Pharisaei eum accusaverunt. Sed Dominus ita suum temperavit responsum, ut veritatem diceret, et tamen sermo illius calumniae non pateret. « Et cum accusaretur a principibus sacerdotum et senioribus, nihil respondit. » Intuendum est quod Dominus Pilato interroganti, pauca respondit: ideo, quia non suo arbitrio, sed populi accusatione eum morti adjudicabat. Principibus autem interrogantibus, nihil respondit, quos sua responsione indignos esse judicabat. Vel certe ideo non respondit, ne si semetipsum digna responsione pur
Abbreviated transcription (Latin):
dedit nobis exemplum: ut postquam
pabulo diuino pascimur. adculmen
uirtutũ quantotius properemus. Tunc
pedum. Predicit enim dñs quod scan¬
dalum essent passuriineum. utuenien¬
te horascan dali non desperarent propt̃
rentur: Etpulchre ait inista nocte.
qnm sicut qui inebriantur nocte
in ebriantur. ita quiscandalum pati¬
untur innocte hocest intenebris in¬
credulitatis & ignorantiae patiuntur.
Scriptum est enim. Percutiam pasto¬
rem. & dispergentur oues gregis.
Hoc inzacharia proph&a scriptum.
aliis quidem uerbis & ex alterius per¬
sona. Ibi enim proph&rae persona
loquitur ad dñm. percute pastorem.
bonus. Et dispergentur oues gregis
idest apłi quirelicto eo om̃s fugerunt
Post quam aũt resurrexero. precedã
uos ingalileam. Impletum est hoc

Expanded text:
dedit nobis exemplum, ut, postquam dedit nobis exemplum, ut, postquam divino pabulo pascimur, ad culmen virtutum quantocius properemus. « Tunpedum. Praedicit enim Dominus quod scandalum passuri essent in eum, ut veniente hora scandali non desperarent propter  converterentur. Et pulchre ait, « in ista nocte, » quoniam sicut qui inebriantur, nocte inebriantur, ita qui scandalum patiuntur, in nocte, hoc est, in tenebris incredulitatis et ignorantiae, patiuntur. « Scriptum est enim: Percutiam pastorem et dispergentur oves gregis. » Hoc in Zacharia propheta scriptum est, aliis quidem verbis, et ex alterius persona. Ibi enim prophetae persona loquitur ad Dominum : « Percute pastorem, bonus , » -- « et dispergentur oves gregis, » id est apostoli, qui, relicto eo, omnes fugerunt. « Postquam autem resurrexero, praecedam vos in Galilaeam. » Impletum est hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionem crediderunt predican¬
tib apłis. sicut in actib apłorũ legimꝰ
predicante p&ro una die credidisse
quinque milia. alia die tria milia. &
deinceps multa milia: In illis bibit uinũ
dulcissimum. post suam resurrectionẽ.
Et hymno dicto. &ierunt inmontem
oliueti. Hoc est quodpsalmista ait Eden
pauperes & saturabuntur. & laudabunt
dñm quirequirunt cum: hinc & enim
consuetudo exorta est. & quando cȩ¬
lesti pane pascimur. siue terreno cybo
reficimur: hẏmnum dõ canamus
Uelctiam hymnum possumus intelle¬
gere illam orationem. perquã patri
discipulos cõmendauit. quã iohannes
ad plenum executus est. quȩ ita incho¬
at. Pater. uenit hora clarifica filium
tuum: ut filius tuus clarific&. te.: Inqua
non solum ꝓapłis orauit. sed etiam pro
om̃ib qui credituri erant peruerbũ
illorum in ipso. Quod aut̃ dñs post cae¬
nam inmontem oliueti exit. aperte

Expanded text:
resurrectionem crediderunt praedicanresurrectionem crediderunt praedicantibus apostolis, sicut in Actibus apostolorum legimus, praedicante Petro, una die credidisse quinque millia, alia die tria millia, et deinceps multa millia: in illis bibit vinum dulcissimum post suam resurrectionem. « Et, hymno dicto, exierunt in montem Oliveti. » Hoc est, quod Psalmista ait: « Edent pauperes, et saturabuntur: et laudabunt Dominum, qui requirent eum . » Hinc etenim consuetudo exorta est, ut quando coelesti pane pascimur, sive terreno cibo reficimur, hymnum Deo dicamus. Vel etiam hymnum possumus intelligere illam orationem per quam Patri discipulos commendavit, quam Joannes ad plenum exsecutus est, quae ita inchoatur: « Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te : » in qua non solum pro apostolis oravit, sed etiam pro omnibus qui credituri erant per verbum illorum in ipsum. Quod autem Dominus post coenam in montem Oliveti exiit, aperte
Abbreviated transcription (Latin):
genimine uitis. donec resurger& amor¬
tuis. Postquam aut̃ resurrexit. nonsolũ
comedit: sed& iam bibit cum discipulis
suis. sicut p&rus apłs declarat dicens.
Nobis quimanducauimus & bibimus cum
illo. postquam resurrexit amortuis.
Sed qui altius intellegunt. spiritale myste¬
rium ibi requirunt. uitis & enim nomi¬
ne significatur plebsisrahelitica. ut in
psalmo. uineã deaegypto tr̾anstulisti.
Et iterũ inesaia: Uinea enim dñi saba¬
oth. domus isrł est Dicitergo non bi¬
bam de hoc genimine. id est de generatio¬
ne huius uitis. donec bibã illud nouum
in regno patris mei. Regnum patrissui
appellat hic fidem credentium: Ait ergo
Non recipiam ab hac hora meͬpassionis
carnales uictimas. ac cerimonias. donec
uinum dulcissimum bibam. idest fidem
illorũ uobiscum inregno patris mei:
Nampost resurrectionẽ illud uinũ bibit
Bibit enim dulcissimum uinum degeni¬
mine istius uitis. in illis uidelic& quipost

Expanded text:
genimine vitis, donec resurgeret a morgenimine vitis, donec resurgeret a mortuis. Postquam autem resurrexit, non solum comedit, sed etiam bibit cum discipulis suis, sicut Petrus apostolus declarat, dicens: « Nobis qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis . » Sed qui altius intelligunt, spirituale mysterium ibi requirunt. Vitis enim nomine significatur plebs Israelitica, ut in Psalmo: « Vineam de Aegypto transtulisti . » Et iterum in Isaia: « Vinea enim Domini Sabaoth, domus Israel est . » Dicit ergo: « Non bibam de hoc genimine, » id est de generatione hujus vitis, « donec bibam illud novum in regno Patris mei. » Regnum Patris sui appellat hic fidem credentium. Ait ergo: Non recipiam ab hac hora meae passionis carnales victimas ac caeremonias, donec vinum dulcissimum bibam, id est fidem illorum vobiscum in regno Patris mei. Nam post resurrectionem illud vinum bibit. Bibit enim dulcissimum vinum de genimine istius vitis. in illis videlicet qui post
Abbreviated transcription (Latin):
quia non sufficit accipere. nisi quisque
comedat adsalutem suam. Quia quod
inuita sua accipere non potuerunt.
postmortem habere potuerunt. Similit
accipiens calicem gras egit. & dedit illis
dicens. Bibite ex hoc om̃s. ut sciamus quia
quicumque accipit. bibere deb&: Hic. ẽ.
enim sanguis noui testamenti. Quod
enim dicit hic est noui testamenti san¬
guis. ad differentiam ueteris testamenti
dicit. Inueteri testamento sanguis hyr¬
corum & taurorum effundebatur.
& inde aspergebantur quimundandi
erant. Quipro multis effunde tur in re¬
missionem peccatorum: Proom̃ibus
effusus est sanguis xp̃i. sed non om̃ibus
prodest. sed illis solum modo qui credt̃
inpassione sua & illis qui codem spũ scõ
regenerantur. quoxp̃s inutero mariȩ ẽ
conceptus. Dico autem uobis. nonbibam
amodo de hoc genimine uitis usque in
dicm illum. cum illud bibam uobiscum
nouum in regno patris mei: Iuxta lit ttrã¬

Expanded text:
quia non sufficit accipere, nisi quisquis quia non sufficit accipere, nisi quisquis comedat ad salutem suam, quia quod in vita sua accipere non potuerunt, post mortem accipere non poterunt. « Similiter accipiens calicem, gratias egit, et dedit illis, dicens: Bibite ex hoc omnes. » Ut sciamus quia quicunque accipit, bibere debet. « Hic est enim sanguis meus Novi Testamenti. » Quod enim dicit, « hic est Novi Testamenti sanguis, » ad differentiam Veteris Testamenti dicit. In Veteri Testamento sanguis hircorum et vitulorum effundebatur, et inde aspergebantur qui mundandi erant. « Qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. » Pro omnibus effusus est Christi sanguis, sed non omnibus prodest, sed illis solummodo qui credunt in passionem suam: et illis qui eodem Spiritu sancto regenerantur quo Christus in utero Mariae est cribitur: dico autem uobis: non bibam amodo de hoc genimine uitis usque in diem illum quo illud bibam uobiscum nouum in regno patris mei; quid hic sequ
Abbreviated transcription (Latin):
quia passio xpĩ pronobis perpetrata . ẽ
Neque passio absque utilitate generis
humani celebrata est. & nossine xpĩ
passione saluari non poteramus. Sienĩ
solum uinum sine aqua ꝑmixtione offer¬
retur. poss&. eẽ . talis intellegentiae.
quod nos absque adiutorio xp̃i & passi¬
one saluari possemus. Sediungitur aqua
& panis conficitur cumaqua. ut aperte
detur intellegi quodneque passio xpĩ
sine salute nrã possit ficri. nque nrã
salus sine illius adiutorio consistere ual&
Accepit panem quod erat corpussuum
benedixit & fregit. ut ostender& corpus
suum omĩ benedictione. eẽ. repletum.
& ita perpassionem esse frangendum.
ut tamen diuinitatis plenitudine. eẽt
repletum. Dedit discipulissuis . &. ait.
Accipite & comedite. Hoc ual& contra
eos. quimor tuis hominib: eucharisti¬
am largiuntur. Cum enim dicit dñs
accipite. statim subiunxit & comedite.

Expanded text:
quia passio Christi pro nobis perpetrata est. quia passio Christi pro nobis perpetrata est. Neque passio Christi absque utilitate generis humani celebrata est, et nos sine Christi passione salvari non poteramus. Si enim solum vinum sine aquae permistione offerretur, posset talis esse intelligentia, quod nos absque adjutorio Christi et passione salvari possemus. Sed jungitur aqua vino, et panis conficitur cum aqua, ut aperte detur intelligi quod neque passio Christi sine salute nostra possit fieri, neque nostra salus sine illius adjutorio consistere valeat. « Accepit panem, » quod erat corpus suum, « benedixit et fregit, » ut ostenderet corpus suum omni benedictione esse repletum, et ita per passionem esse frangendum, ut tamen Divinitatis plenitudine esset repletum. « Deditque discipulis suis, et ait: Accipite et comedite. » Hoc valet contra eos qui mortuis hominibus eucharistiam largiuntur. Cum enim Dominus dicit, « accipite » statim subjunxit, « et comedite: »
Abbreviated transcription (Latin):
dñĩ transfertur. non perfigurã. neque
perumbrã. sed per ueritatẽ: Credimus
enim quia inueritate caro est xpĩ. simi¬
liter & sangui s. sed quia humana fra¬
gilitas non consueuit carnibus crudis
uesci & sanguinem po tare. translata . ẽ.
cadem caro inpanem. & idem sanguis
inuinum:. Sed merito queritur curnos
ieiuni tantũ sacramentũ cotidie sumimꝰ.
cum dñs finito conuiuio panem corpo¬
ris sui & calicem sanguinis sui in mys¬
terio discipulis suis propinauerit.
Ad quod dicendum est. quia primum
decebat significatiuum pascha consum¬
mari. acdeinceps uerum pascha induci
Post modum uero patres noui testamenti
uidelic& apłi & sequaces illoꝵ statuer̃.
utueneratione tanti sacramenti aieiu¬
nis cotidie sumeretur. Illud uero per¬
pendendum est: quod anullis panis
solus. neque uinum sine aque ꝑmyx¬
tione offertur. Quia enim dicente
iohanne aque populi sunt. miscctur
aqua umo. ut uidelice nos intellegamus

Expanded text:
Domini transfertur: non per figuram neque Domini transfertur: non per figuram neque per umbram, sed per veritatem. Credimus enim quia in veritate caro est Christi, similiter et sanguis. Sed quia humana fragilitas non consuevit carnibus crudis vesci, et sanguinem potare, translata est eadem caro in panem, et idem sanguis in vinum. Sed merito quaeritur cur nos jejuni tantum sacramentum quotidie sumimus, cum Dominus, finito convivio, panem corporis sui et calicem sanguinis sui in mysterio discipulis suis propinaverit. Ad quod dicendum est quia primum decebat significativum Pascha consummari, ac deinceps Pascha verum induci. Postmodum vero patres Novi Testamenti, videlicet apostoli et sequaces illorum, statuerunt ut in veneratione tanti sacramenti a jejunis quotidie sumeretur. Illud vero perpendendum est, quod a nullis panis solus, neque vinum sine aquae permistione offertur Quia enim, dicente Joanne, aquae populi sunt, miscetur aqua vino, ut videlicet nos intelligamus
Abbreviated transcription (Latin):
erat ei. sinatus non fuiss& homo ille.
Non ita est intellegendum. quod iuidas
antea fuiss& uel eẽ. poss& quã nascere¬
tur. quinec bene nec male agere poss&.
sed simpliciter accipiendum est quia
melius est non subsistere. Respondens aut̃
udas. qui tradidit eum dixit Numquid
ego sum rabbi. Quod dicit rabͥbi. sig¬
numest infidelitatis. uel & iam argumen¬
tumest excusationis : Quod non dñm
sed magistrum eum uocat. quasi aliquã
excusationẽ habeat: ut non dñm sed
magistrum saltem tradiderit: Cenantib
aut̃ eis. accepit iħs panem. & benedix̃
ac fregit: Etcetera. Expletis sollemp¬
nus ueteris paschȩ. transiit dñs ad sa¬
cramenta noui paschȩ demonstranda.
Postquã cęnauit. dediteis panem & uinũ.
inmysterio uidelic& corporis & sangui¬
nis sui. Quia enim panis confirmat
cor hominis. & uinum aug& sanguinẽ
in homine. merito idem panis in carnẽ
dnĩ mutatur. & idemumum insanguinẽ

Expanded text:
erat ei si natus non fuisset homo ille. erat ei si natus non fuisset homo ille. » Non ita est intelligendum quod Judas antea fuisset, vel esse posset, quam nasceretur, qui nec bene nec male agere posset: sed simpliciter accipiendum est, quia melius est non subsistere quam male subsistere. « Respondens autem Judas, qui tradidit eum, dixit: Nunquid ego sum, rabbi? » Quod dicit rabbi, signum est infidelitatis, vel etiam argumentum est excusationis, quod non Dominum, sed magistrum eum vocat: quasi aliquam excusationem habeat, ut non Dominum, sed magistrum saltem tradiderit. « Coenantibus autem eis, accepit Jesus panem, et benedixit, ac fregit, » etc. Expletis solemniis Paschae, transit Dominus ad sacramenta novi Paschae demonstranda. Postquam coenavit, dedit eis panem et vinum, in mysterio videlicet corporis et sanguinis sui. Quia enim panis confirmat cor hominis, et vinum auget sanguinem in homine, merito idem panis in carnem Domini mutatur, et idem vinum in sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
ȩscarum. quod marcus cuuangelista
catinum appellat. quod estuas fictile:
Intellegitur ergo inmensa dnĩ fuisse
aliquod uasȩscarum quod continer&
liquamen. in quo iudas manũ cũ magis¬
tro intinxit. ut bonam conscientiam
mentiretur. Filius quidem hominis
uadit subauditur ad passionẽ. sicut scrip¬
tum est deillo: Uȩ aut̃ homini illi. per
quem filius hominis tradetur. Sedusq
hodie uȩ homini illi quicorpussui redẽp¬
toris non iudaeis sed membris suis pecca¬
toribus tradit. integritatẽ fidei corrũ¬
pentibus. Multisunt quiscelus ude detes.¬
tantur quod impie egerit. quod ma¬
gistrum suum tradiderit. illum autem
reprehendentes ipsi reprehensionem
minime insemet ipsis cauent. Dũ enĩ
ueritatem ꝓpecunia subuertunt. quid
aliud quam xp̃m tradunt. Ipse enim
dixit. egosum ueritas. Dum fraternam
caritatẽ aliqua fractione uiolant.
quid aliud quam xpm̃ tradunt .: Unde
scriptumest. Dscaritasest Bonum

Expanded text:
escarum, quod Marcus evangelista escarum, quod Marcus evangelista catinum appellat, quod est vas fictile. Intelligitur ergo in mensa Domini fuisse aliquod vas escarum, quod contineret liquamen, in quo Judas manum cum magistro intinxit, ut bonam conscientiam mentiretur. « Filius quidem hominis vadit, » subaudiatur ad passionem, « sicut scriptum est de illo. » Vae autem « homini illi, per quem Filius hominis tradetur. » Sed usque hodie vae homini illi qui corpus sui Redemptoris non Judaeis, sed membris suis peccatoribus tradit, integritatem fidei corrumpentibus. Multi sunt qui scelus Judae detestantur, quod impie egerit, quod magistrum suum tradiderit: illum autem reprehendentes, ipsi reprehensionem minime in semetipsis cavent. Dum enim veritatem pro pecunia subvertunt, quid aliud quam Christum tradunt? Ipse enim dixit: « Ego sum veritas » Dum fraternam charitatem aliqua fractione violant, quid aliud quam Christum tradunt? Unde scriptum est: « Deus charitas est . » -- « Bonum
Abbreviated transcription (Latin):
trum negationis incider&: Ad mon&
ergo illum generaliter. ut saltim ad mo¬
nitione correptus. pęnitentiã ager&
Etcontristati ualde. cę̧perunt singuli
dicere: Numquid egosum dñe: Et
uere ualdesunt contristati. quia non
solum nonpoterant mortem dni me¬
ditari. sed etiam non audire unde
p&rus apłs audiens dñm depassione
sua loquentem dixit. Absit hoc ate
non morieris. Sciebant quidem om̃s
apłi quod nihil tale indñm cogitaue¬
rant. sed conscii suac fragilitatis plus
magistro quam suȩ fragilitati creden¬
tes dicebant. Num quid egosum dñe:
At ipse respondens ait. Qui intingit
mecum manum inparapsyde. hic me
trad&. Iam superius dixerat. unus ur̃m
me traditurus est: sed quia ille ad mo¬
nitus non egerat pęnitentiam. iam
apertius illum designat dicens: Qui
intingit mecum manum inparapsyde.
hic me trad&. Parapsys. uas est quadra¬
tum. dictum quodsit paribus absydis.
id est aequalis lattribus. Est autẽ uas

Expanded text:
thrum negationis incideret. Admonet thrum negationis incideret. Admonet ergo illum generaliter ad salutem, ut admonitione correctus poenitentiam ageret. « Et contristati valde, coeperunt singuli dicere: Nunquid ego sum, Domine? » Et vere valde sunt contristati, quia non solum poterant mortem Domini meditari, sed etiam nec audire. Unde Petrus apostolus audiens Dominum de passione sua loquentem dixit: « Absit hoc a te, non morieris . » Sciebant quidem omnes apostoli, quod nil tale in Dominum cogitaverunt, sed conscii suae fragilitatis, plus magistro quam suae fragilitati credentes, dicebant: « Nunquid ego sum, Domine? » « At ipse respondens ait: Qui intingit mecum manum in paropsideperius dixerat: « Unus vestrum me traditurus est, » sed quia ille admonitus non egerat poenitentiam, jam apertius illum designat, dicens: « Qui intingit mecum manum in paropside, hic me tradet. » Paropsis vas est quadratum, dictum quod sit paribus absidibus, id est aequis lateribus. Est autem vas
Abbreviated transcription (Latin):
& ibi parauerunt. Non enim uacat amag¬
no mysterio. quod dñs incęnaculo pascha
cȩlebrauerit: Significat enem caenacu¬
lum. altitudinem spiritalis intellegen¬
tiae Transcensis ergo carnalis lãterȩ
instrumentis. incaenaculo cȩlebrauit
pascha. hoc est in altitudine noui testa¬
mente dans nobis exemplum. utsi pas¬
cha cumd̃o uolumus celebrare: ima
& infima transcendamus. & incęnacu¬
lo hoc est indiuine contemplationis
altitudine pascha cũ dño celebramus
Uespere aut̃ facto. discumbebat cum
duodecim discipulissuis Uespere signi¬
ficat ultimam aetatem. in qua uerus sol
occubuit: patiendo crucẽ prosalute ge¬
neris humani sustinuit. hocergo ues¬
pere discubuit cum duodecim discipłis
suis. hocest qui etem aeternam per
sanguinis sui effusionem eis preparauit
Amen dicouobis. quia unus ur̃m me
traditurus est. Poterat quidem dñs
traditorem nominatim exprimere sed
noluit. ne inpudentia uictus inbara¬

Expanded text:
et ibi paraverunt. Non enim vacat a maget ibi paraverunt. Non enim vacat a magno mysterio, quod Dominus in coenaculo Pascha celebraverit. Significat enim coenaculum altitudinem spiritualis intelligentiae. Transcensis ergo carnalis litterae instrumentis, in coenaculo celebravit Pascha, hoc est in altitudine Novi Testamenti, dans nobis exemplum, ut si Pascha cum Domino volumus celebrare, ima et infima transcendamus, et in coenaculo, hoc est in divinae contemplationis altitudine, Pascha cum Domino celebremus. « Vespere autem facto, discumbebat cum duodecim discipulis suis. » Vesper significat ultimam aetatem, in qua verus Sol occubuit patiendo crucem, quam pro salute generis humani sustinuit. Hoc ergo vespere discubuit cum duodecim discipulis suis, hoc est, quietem aeternam per sanguinis sui effusionem eis praeparavit. « Amen dico vobis, quia unus vestrum me traditurus est. » Poterat quidem Dominus traditorem nominatim exprimere, sed noluit, ne, impudentia vinctus, in bara
Abbreviated transcription (Latin):
quodiudas simul cum aliis discipulis
accesserit adeum. Pauper inquiunt es.
& pauperem nos pauperes sumus secuti
causa tui amoris quicquid habere po¬
tuimus dereliquimus. Ubi ergouis pare¬
mus tibi comedere pascha. Atiħs dix̃¬
Ite inciuitatem ad quendam. & dicite
ei Magister dicit: Tempus ieum pro¬
peest. apudte facio pascha cumdiscipu¬
lis meis. Idioma hebraicȩ linguȩ est.
sine denominatione certarũ persona¬
rum loqui. quod inhac ratione serua¬
tum est Et pulchre dñs non exprimit
nomen illis apudquẽ celebraturus sit
pascha. ostendens quia nemo excipitur
acclebritate paschali. quicumque dño
uoluerit eam cȩ̨lebrare. Et dicite ci
Magister dicit Tempus intum ꝓpe ẽ
tempus passionis meae ꝓpe est: apud
te facio pascha cum discipulis meis
Etfectrunt discipuli. sicut constituit
illis iħs & parauerunt pascha. Alius
euuangelista dicit. quia euntes discipu¬
li inuenerunt cęnaculũ magnũ stratũ.

Expanded text:
quod Judas simul cum aliis discipulis quod Judas simul cum aliis discipulis accesserit ad eum. Pauper, inquiunt, es, et pauperem te nos pauperes sumus secuti, causa tui amoris, quidquid habere potuimus, dereliquimus. « Ubi vis ergo paremus tibi comedere pascha? » ivitatem ad quemdam, et dicite ei: Magister dicit, Tempus meum prope est, apud te facio Pascha cum discipulis meis. » Idioma Hebraicae linguae est, sine denominatione certarum personarum loqui, quod in hac ratione servatum est. Et pulchre Dominus non exprimit nomen illius, apud quem celebraturus it Pascha, ostendens quia nemo excipitur a celebritate paschali, quicunque cum Domino voluerit ea celebrare. « Et dicite ei: Magister dicit, tempus meum, » id est temte facio Pascha cum discipulis meis. » « Et fecerunt discipuli sicut constituit illis Jesus, et paraverunt pascha. » Alius evangelista dicit, quia euntes discipuli invenerunt coenaculum magnum stratum,
Abbreviated transcription (Latin):
quodeditio septuaginta declarat.
sed potius triginta argenteis. ne
seruus pretio cariori dño uendere¬
tur. Et ex inde querebat opor¬
tunitatom ut eum trader&. id est opor¬
tunum locum quoeum tradere poss&
quȩrebat. Quam oportunitatem
quȩ rebat alius cuuangłista manifes¬
tat. uidelic& ut trader& eum sine tur¬
bis. idest sine suffragio populi. quia
timebat eum demanibus suis ad iutorio
populi liberari. Prima aut̃ die azi¬
morum. accesserunt discipuli adiħm
Primo azimorum appellat quartam
decimam diem primi mensis. quan do
aduesperam immola batur. Az ima aut̃
dicebantur reliqui diesseptem sequen¬
tes. eo quod sine azimis. idest sine fer¬
mento essent. Non enim licebat inil¬
lis diebus fermentatum aliquid come¬
dere. Ponitur tamen & azima pro
pascha. & pascha pro azima. sicut hic
ubi ipsam festiuitatem paschalẽ. az ina
appellat. ubiuis paremus tibi comede¬
re pascha. Intelligimus in hoc loco.

Expanded text:
quod editio Septuaginta declarat, quod editio Septuaginta declarat, sed potius viginti argenteis, ne servus pretio chariori Domino venderetur. « Et exinde quaerebat opportunitatem ut eum traderet. » Id est, opportunum locum, quo eum tradere posset, quaerebat. Quam opportunitatem quaerebat, alius evangelista manifestat, videlicet, ut traderet eum sine turbis, id est sine suffragio populi: quia timebat eum de manibus suis adjutorio populi liberari. « Prima autem die Azymorum accesserunt discipuli ad Jesum. » Primam Azymorum appellat quartam decimam diem primi mensis, quando ad vesperam agnus immolabatur. Azyma autem dicebantur reliqui dies septem sequentes, eo quod sine zyma, id est sine fermento essent. Non enim licebat in illis diebus fermentatum aliquid comedere. Ponitur tamen et Azyma pro Pascha, et Pascha pro Azyma, sicut hic, ubi ipsam festivitatem paschalem Azyma appellat. « Ubi vis paremus tibi comedere pascha? » Intelligimus in hoc loco
Abbreviated transcription (Latin):
unus deduodetim quidicitur iudas
scarioth ad principes sacerdotum:
Dicendo tuncabut ostendit hunc
non inuitum dnm̃ saluatorẽ ꝓdidisse.
sed sponte ad perditionẽ accessisse. &
cupiditate ductum. eiusperditionẽ
ꝓmisisse. Quiduultis mihi dare. &
ego uobis eum tradam: Non consti¬
tuit eis pretium. sed in illorum arbi¬
trio posuit quid ei dare uellent. ut
non dnm sed quasi uile mancipium
uendere putaretur. Atilli constitue¬
runt ei triginta argenteos. Imple¬
tum est hoc quod om̃psds̃ perzacha¬
riam questus fuerat dicens: Sibonum
est inoculis ur̃is. afferte mihi merce¬
dem. sin aut̃ quiescite E t appende¬
runt mercedem meam triginta argen.¬
teos: dequorum pretio quos appre¬
tiatus sum ab eis. Pro uniuersis bene¬
ficiis quȩ dñs operatus fuerat ineis.
triginta argenteorum pretio ap¬
pretiauerunt eum. Sciendum uero
est quod ioseph non uiginti aureis
uenditus ut quidam putant scđm

Expanded text:
unus de duodecim, qui dicitur Judas unus de duodecim, qui dicitur Judas Scarioth, ad principes sacerdotum. » Dicendo « tunc abiit, » ostendit hunc non invitum Dominum Salvatorem prodidisse, sed sponte ad perditionem accessisse, et, cupiditate ductum, ejus perditionem promisisse. « Quid vultis mihi dare, et ego vobis eum tradam? » Non constituit eis pretium, sed in illorum arbitrio posuit quid ei dare vellent, ut non Dominum, sed quasi vile mancipium vendere putaretur. « At illi constituerunt ei triginta argenteos. » Impletum est hoc quod omnipotens Deus per Zachariam questus fuerat, dicens: « Si bonum est in oculis vestris, afferte mihi mercedem: sin autem, quiescite, et appenderunt mercedem meam triginta argenteos, decorum pretium, quo appretiatus sum ab eis . » Pro universis beneficiis quae Dominus operatus fuerat in eis, triginta argenteorum pretio appretiaverunt eum. Sciendum vero est, quod Joseph non viginti aureis venditus est ut quidam putant, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
aromata. & alia unguenta pretiosa
utuenientes unguerent corpusdnĩ.
Quod tamen minime implere potuit
quia preuenta fuit resurrectione dñi
hoc illo pertin& quod dñsait ad sepe¬
liendum mefecit. id est quod mortuo
factura est silicuerit ei. uiuo mihi
ex hibere studuit. Amen dico uobis.
ubi cumque predicatũ fuerit hoc
euuangelium in toto mundo. dicet᷑.
& quod haec fecit in memoriam eiꝰ
Notandumest quia dñs postbiduum¬
passurus & crucifigendus aiudacis.
euuangelium suum predicit peruni¬
uersum orbem esse prȩdicandum. Prȩ¬
dicatur ergo interalia mira cula salua¬
toris &iam marie beniuolentia.
eius deuotio abom̃ib laudatur. scilic&
quod caput dñi unxerit. quod pedes
illius lacrimis fuderit. quod capillis terse¬
rit: Etnontam deuotio marię predi¬
catur. quamfides & deuotio scãe eccłae:
Dicetur. & quod haec subauditur opus
fecit. in memoriam eius: Tunc ab it

Expanded text:
aromata et alia unguenta pretiosa, aromata et alia unguenta pretiosa, ut venientes ungerent corpus Domini. Quod tamen minime implere potuit, quia praeventa fuit resurrectione Domini. Hoc illo pertinet quod Dominus ait: « Ad sepeliendum me fecit, » id est quod mortuo factura est, si licuerit ei, vivo mihi exhiberi studuit. « Amen dico vobis, ubicunque praedicatum fuerit hoc Evangelium in toto mundo, dicetur et quod hoc fecit in memoriam ejus. » Notandum est quia Dominus, post biduumpassurus et crucifigendus a Judaeis, Evangelium suum praedicit per universum orbem esse praedicandum. Praedicatur ergo inter alia miracula Salvatoris etiam Mariae benevolentia, et ejus devotio ab omnibus laudatur, scilicet quod caput Domini unxerit, quod pedes illius lacrymis infuderit, quod capillis terserit. Et non tam devotio Mariae praedicatur quam fides et devotio sanctae Ecclesiae. « Dicetur et quod hoc » subaudiatur opus, « fecit in memoriam ejus. » « Tunc abiit