comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣtum pot̃ in longinqua radiantẽ:
suiq aspectus infirmitate sustinere
se ilła lucẽ ñ posse ꝑsenserit: in qͥnto
gradu hoc ẽ inconsilio miscdiȩ pur-¬
gat animã tumultuantẽ quodammͦ
atq obstrepentẽ sibi. de appetitu infe¬
rioꝵ conceptis sordib. Hic uͦ se in di¬
lectione proximi gnauit᷑ exercet. in
ea quȩ ꝑficit᷑. Et spe iam plenus atq
integer uirib. cũ ꝑuenerit usq ad in¬
imici dilectionẽ: ascendit. in sextum
gradi: ubi iam ipsũ ocułu purgat.
quo uideri ds pot̃: qnͣtum pot̃ ab eis
qui huic scło moriunt᷑ qntũ possunt.
Nam in tantũ uident. inquantũ moriun¬
tur huie scłõ. In qnͣtum aũt huic uiuui:
ñ uident. Et idõ quãuis ĩa certior. et
ñ sołu tolerabilior s etiã iocundior spe¬
cies lucis illius incipit apparere in e¬
nignate: adhuc tam̃ &e ꝑspecułu uide¬
ri dicit᷑. qͥa magis ꝑfidẽ quã ꝑspeciẽ
ambulatur. cũ in hac uita peregrina¬

Expanded text:
quantum potest, in longinqua radiantem, quantum potest, in longinqua radiantem, suique aspectus infirmitate sustinere se illam lucem non posse persenserit; in quinto gradu, hoc est in consilio misericordiae, purgat animam tumultuantem quodammodo atque obstrepentem sibi de appetitu inferiorum conceptis sordibus. Hic vero se in dilectione proximi guaviter exercet, in eaque perficitur; et spe jam plenus atque integer viribus, cum pervenerit usque ad inimici dilectionem, ascendit in sextum gradum, ubi jam ipsum oculum purgat, quo videri Deus potest, quantum potest ab iis qui huic saeculo moriuntur quantum possunt. Nam in tantum vident, in quantum moriuntur huic saeculo; in quantum autem huic vivunt, non vident. Et ideo quamvis jam certior, et non solum tolerabilior, sed etiam jucundior species lucis illius incipiat apparere; in aenigmate adhuc tamen et per speculum videri dicitur , quia magis per fidem quam per speciem ambulatur, cum in hac vita peregrina
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptis. cũ de reb ageremꝰ libro suꝑio¬
re tractauimꝰ. Necesse ẽ gͦ ut pͥmo se
qͥsq in scripturis inueniat. amore hꝰ
scli hoc ẽ temporaliũ rerũ implicatũ.
longe seiunctũ ẽẽ a tanto amore dĩ et
tanto amore ꝓrimi: qnͣtum scͥptura il¬
la p̃scribit. Tunc uere ille timor quo
cogitat de iudicio dĩ. & illa pietas qua
ñ potest. nisi credere & cedere. aucto¬
ritati scõꝵ libroꝵ: cogit eũ se ipsũ luge¬
re. Nam ista scientia bonȩ spei homunẽ.
ñ se iactantẽ s lamentantẽ facit: quo
affectu impetrat. sedulis precib con¬
solationem diuini adiutorii. ne desꝑa¬
tione frangat᷑: & ẽẽ incipit in quarto
gradu hoc ẽ fortitudinis: quo esurit᷑
& sititur iusticia. Hoc enĩ affectu. ab
omi mortifera iocunditate rerum
transeuntiũ sese extrahit: & inde se
auertens conuertit ad dilectionẽ et̃¬
noꝵ: incõmutabilẽ scilicet unitatem.
eandẽq trinitatẽ. Quã ubi aspexerit.

Expanded text:
tis, cum de rebus ageremus, libro superiore tractavimus. Necesse est ergo, ut primo se quisque in Scripturis inveniat amore hujus saeculi, hoc est, temporalium rerum, implicatum, longe sejunctum esse a tanto amore Dei et tanto amore proximi, quantum Scriptura ipsa praescribit. Tum vero ille timor quo cogitat de judicio Dei, et illa pietas qua non potest nisi credere et cedere auctoritati sanctorum Librorum, cogit eum seipsum lugere. Nam ista scientia bonae spei hominem non se jactantem, sed lamentantem facit: quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem divini adjutorii, ne desperatione frangatur, et esse incipit in quarto gradu, hoc est fortitudinis, quo esuritur et sititur justitia. Hoc enim affectu ab omni mortifera jucunditate rerum transeuntium sese extrahit, et inde se avertens convertit ad dilectionem aeternorum, incommutabilem scilicet unitatem eamdemque Trinitatem. 11. Quam ubi aspexerit,
Abbreviated transcription (Latin):
facit herere lectorem: aut ignota lo¬
cutio. Quȩ si ex alienis linguis ueni¬
unt: aut querenda st̃ ab earũ lingua¬
sice otium ẽ ce ingeniũ ediscendȩ:
aut pluriũ int̾pretũ consulenda
collatio ẽ. Si aũt ipsius linguȩ nr̃e
aliqua uerba locutionesq ignoramꝰ:
legendi consuetudine andiendiq
innotescunt. Dulla sane st̃ mandan
da magis memoriȩ. quã illa uerboꝵ
locutionũq genera quȩ ignoramꝰ :
ut cũ uł peritior occurrerit de qͦ
queri possunt. uł talis lectio. q̃¬

Expanded text:
facit haerere lectorem, aut ignota lofacit haerere lectorem, aut ignota locutio. Quae si ex alienis linguis veniunt, aut quaerenda sunt ab earum linguasi et otium est et ingenium, ediscendae, aut plurium interpretum consulenda collatio est. Si autem ipsius linguae nostrae aliqua verba locutionesque ignoramus, legendi consuetudine audiendique innotescunt. Nulla sane sunt magis mandanda memoriae, quam illa verborum locutionumque genera quae ignoramus; ut cum vel peritior occurrerit de quo quaeri possint, vel talis lectio q
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ stultũ ẽ dĩ sapientius ẽ hominũ
ce qd̾ infirmũ est dĩ fortius ẽ hominũ.
iret quidẽ uigilantis lectoris inten¬
tio in sententiȩ ueritatẽ: s tam̃ aliqͥs
tardior. aut ñ intelligeret: aut etiã
ꝑuerse intelligeret. Non enĩ tantũ
uitiosa locutio ẽ in latina lingua ta¬
lis. uerũ ce in ambiguitatẽ cadit᷑: ut
quasi hominũ stultũ uł hominũ in¬
firmũ. sapientius uł fortius uideat᷑
ẽẽ quã dĩ quã quam & illud. sapientiꝰ
est hominib. ñ caret ambiguo etiam¬
si soloecismo caretꝰ. Utrũ enĩ his homi¬
nib ab eo qd̵ ẽ huic homini. an his ho¬
minib ab eo qd̃ ẽ ab hoc homine dic¬
tum sit: ñ apparet nisi illuminatione
sẽtentiȩ. Melius itaq ita dicit᷑ sapien¬
tius ẽ quã homines: & fortius ẽ quam
homines. De ambiguis aũt signis: ptꝰ
loquem᷑. Dunc de incognitis agiimis:
quoꝵ duȩ formȩ st̃. qnͣtum ad uerba
ꝑtinet. Namq aut ignotũ uerbum

Expanded text:
d stultum est Dei, sapientius est hominum; et quod infirmum est Dei, fortius est hominum; iret quidem vigilantis lectoris intentio in sententiae veritatem, sed tamen aliquis tardior aut non intelligeret, aut etiam perverse intelligeret. Non enim tantum vitiosa locutio est in latina lingua talis, verum et in ambiguitatem cadit; ut quasi hominum stultum vel hominum infirmum sapientius vel fortius videatur esse quam Dei. Quanquam et illud, sapientius est hominibus, non caret ambiguo, etiamsi soloecismo caret. Utrum enim his hominibus ab eo quod est, Huic homini; an his hominibus ab eo quod est, Ab hoc homine, dictum sit, non apparet nisi illuminatione sententiae. Melius itaque dicitur, Sapientius est quam hoo. 21. De ambiguis autem signis post loquemur; nunc de incognitis agimus, quorum duae formae sunt, quantum ad verba pertinet. Namque aut ignotum verbum
Abbreviated transcription (Latin):
ligno erueis asfigat. Deinde mitesce¬
re opus ẽ pietate: neq contradicere
diuinȩ seͥpturȩ siue intellectȩ. si aliqͣ
uitia nr̃a ꝑcutit: siue ñ intellectȩ. qͣsi
nos melius sapere meliusq ꝑcipere
possimus: s cogitare potius &e erede¬
re id ẽẽ melius &e uerius. qd̾ ibi scrip¬
tum ẽ etiã si lateat: qmͣ id qd̾ nos ꝑ noᷤᷤ
ipsos sapere possimus. Post istos duoᷤͤᷤ
gradus timoris atq pietatis. ad terciũ
uenitur scientiȩ gradu: de quo nunc
agere institui. Nam in eo se. exercet
omĩs diuinarũ seripturarũ studiosus:
nichil in eis aliud inuenturus. quam

Expanded text:
ligno crucis affigat. deinde mitisceligno crucis affigat. deinde mitiscere opus est pietate neque contradicere diuinae scripturae siue intellectae, si aliqua uitia nostra percutit, siue non intellectae, quasi nos melius sapere meliusque praecipere possimus, sed cogitare potius et credere id esse melius et uerius quod ibi scriptum est, etiam si lateat, quam id quod nos per nos ipsos sapere possumus. post istos duos gradus timoris atque pietatis ad tertium uenitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui. nam in eo se exercet omnis diuinarum scripturarum studiosus, nihil in eis aliud inuenturus quam
Abbreviated transcription (Latin):
tur. cũ res eadẽ sit eadẽq cognitio. dif¬
ficile ẽ dicere: & alia questio ẽ. Hunc
tam̃ nemo ambigit. & ꝑsimilitudines
libentius quȩq cognosei: & cũ aliqua
difficultate quesita multo gratius in¬
ueniri. Qui enĩ ꝓrsus ñ inueniunt
qd̃ querunt. fame laborant. Qui aũt
ñ querunt qͥa in promptu habent.
fastidio sepe marcescunt. In utroq aũi.
languor cauendus ẽ. Magnifice gͥ et
salubrit̾. salubrit sp̃e sc̃s ita scͥpturas
scãs modificauit: ut locis aꝑtiorib fa¬
mi occurreret: obseuriorib aut fasti¬
dia detergeret. Nichil enĩ fere de illis
obscuritatib eruit᷑: qd̾ ñ planissime
dictũ alibi repꝑiatrir. Ante omĩa gͥ opꝰ
ẽ d̃i timore conuerti ad cognoscenda
eius uoluntatẽ: qͥd nobis appetencłu
fugienduq p̾cipiat. Timor aut̃ iste.
cogitationẽ de nr̃a mortalitate & de
futura morte necesse ẽ incuciat: &e qͣsi
clauatis carnib om̃s suꝑbiȩ motus

Expanded text:
tur, cum res eadem sit eademque cognitio, diftur, cum res eadem sit eademque cognitio, difficile est dicere et alia quaestio est. nunc tamen nemo ambigit et per similitudines libentius quaeque cognosci et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inueniri. qui enim prorsus non inueniunt quod quaerunt, fame laborant; qui autem non quaerunt, quia in promtu habent, fastidio saepe marcescunt: in utroque autem languor cauendus est. magnifice igitur et salubriter spiritus sanctus ita scripturas sanctas modificauit, ut locis apertioribus fami occurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret. nihil enim fere de illis obscuritatibus eruetur, quod non planissime dictum alibi. reperiatur. Ante omnia igitur opus est dei timore conuerti ad cognoscendam eius uoluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat et quasi clauatis carnibus omnes superbiae motus
Abbreviated transcription (Latin):
cendentes. conceptione sci sp̃c fructũ
dant geminȩ caritatis. id ẽ di & ꝓximi:¬
qͥd ẽ gͣ qd si hȩc qͥsꝙ dicat. minꝰ delectat
audientẽ. qmsi ad eundẽ sensũ locum
illu exponat de canticis canticoꝵ. uͥ
dictũ est eccłiȩ. cũ tanqm pulchra q̃dã
femina laudaret᷑. dentes tui sicut grex
in illis: Num aliud homo discit: qmͣ eũ
illud planissimis uerbis sine similitudi¬
nis huiꝰ amminiculo audiret: E tam̃
nescio quomͦ suauia intueor scos. cũ eos
quasi dentes eccłiȩ uideo precidere ab
errorib homines: atq in en corpus emol¬
lita duricia quasi demorsos mansosq
transferre. Oues etiã iocundissime ag¬
nosco detonsas onerib secularib tanqͣ.
uellerib positis: & ascendentes de laua¬
chro id ẽ de baptismate. creare om̃s ge¬
& nulła ẽẽ ab isto scõ fructu steriłẽ uideo
S quare suauius uideam.qmͣ si nulla de
diuinis libris talis similitudo ꝓmere¬

Expanded text:
ascendentes conceptione sancti spiritus fructum ascendentes conceptione sancti spiritus fructum dant geminae caritatis, id est dei et proximiquid est ergo quod si haec quisque dicat, minus delectat audientem, quam si ad eumdem sensum locum illum exponat de Canticis canticorum, ubi dictum est Ecclesiae, cum tanquam pulchra quaedam femina laudaretur, Dentes tui sicut grex  eis ? Num aliud homo discit, quam cum illud planissimis verbis, sine similitudinis hujus adminiculo audiret? Et tamen nescio quomodo suavius intueor sanctos, cum eos quasi dentes Ecclesiae video praecidere ab erroribus homines, atque in ejus corpus, emollita duritia, quasi demorsos mansosque transferre. Oves etiam jucundissime agnosco detonsas, oneribus saecularibus tanquam velleribus positis, et ascendentes de lavacro, id est de Baptismate, creare omnes geet nullam esse ab isto sancto fructu sterilem video. 8. Sed quare suavius videam, quam si nulla de divinis Libris talis similitudo promere
Abbreviated transcription (Latin):
tatemq illoꝵ a quib conse̾pta ẽ inueni¬
reꝰ &e ꝑ illas uoluntatẽ di sccdm qmͣ taleᷤᷤ
homines locutos credimꝰ. S multis &
multiplicib obscuritatib & ambigui¬
tatib decipiunt᷑. qui temere legunt:
alud ꝓ alio sentientes. Quibꝰdã aũt
locis qd̾ uł falso suspicent᷑ ñ inueni¬
unt: ita obscure quȩdã dicta densis¬
sinĩã caliginẽ obducunt. Qd totũ
ꝓuisum ẽẽ diuinitus ñ dubito. ad
edomandã labore suꝑbiam. & intelle¬
ctum a fastidio renouandũ: eui facile
inuestigata plerũq uilescunt. Quid
enĩ ẽ queso qd̾ si quisquã dicat. scõs esse
homines atq ꝑfectos. quoꝵ uita &e mo¬
rib xp̃i eccłia. de quibꝰlibet suꝑstiti¬
onib precidit eos qui ad se ueniunt.
& imitatione bonoꝵ sibimet quodãmͦ
incorporat. qui boni fideles & ueri dĩ
serui. deponentes onera scl̃i ad scm bap¬
tismi lauachrũ uenert̃. atq inde as

Expanded text:
tatemque illorum a quibus conscripta est inuenitatemque illorum a quibus conscripta est inuenire et per illas uoluntatem dei, secundum quam tales homines locutos credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur qui temere legunt, aliud locis quid vel falso suspicentur non inveniunt, ita obscure quaedam dicta densissimam caliginem obducunt. Quod totum provisum divinitus esse non dubito, ad edomandam labore superbiam, et intellectum a fastidio revocandum, cui facile investigata plerumque vilescunt. Quid enim est, quaeso, quod si quisquam dicat sanctos esse homines atque perfectos, quorum uita et moribus Christi ecclesia de quibuslibet superstitionibus praecidit eos qui ad se ueniunt et imitatione bonorum sibimet quodam modo incorporat; qui boni fideles et uere boni serui deponentes onera saeculi ad sanctum baptismi lauacrum uenerunt atque inde 85
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Nam illa signa omĩa qͦꝵ gen̾a breuit̃ at¬
tigi. potui uerbis enuntiare: uerba uͦ illsͤ
signis nullomͦ possem. S qͥa uerberato
aere statim transeunt. nec diutius ma
boꝵ. Ita uoces oculis ostendunt᷑ ñ ꝑ
se ipsas: s ꝑ signa qued̃a sua. Ista signa gͥ
ñ potuerunt cõmunia ẽẽ omnib genti¬
bus. peccato quodã dissensionis humanȩ.
cũ a se qͥsꝙ pͥncipatum rapit: euiꝰ suꝑbiȩ
signũ ẽ erecta illa turris in cęłrr ubi ho¬
mines impii ñ sołu animos s etiã uoees
dissonas habere meruerunt. Ex quo
factũ ẽ. ut etiã seriptura diuina qua
tantis morbis humanarũ uoluntatũ
subuenitur. ab una lingua ꝓfecta qͦ
oportune potuit ꝑ orbem t̾rarum
disseminari: ꝑ uarias int̾pretũ linguaᷤᷤ
longe lateq diffusa. in notesceret gen¬
tib ad salut̾ẽ. Qm̃ legentes nichil ali¬
ud appetunt. qͣm cogitationes uolun¬

Expanded text:
est. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter atest. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter attigi, potui uerbis enuntiare, uerba uero illis signis nullo modo possem. Sed quia uerberato aere statim transeunt nec diutius manborum. ita uoces oculis ostenduntur, non per se ipsas, sed per signa quaedam sua. ista signa igitur non potuerunt communia esse omnibus gentibus peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principatum rapit, cuius superbiae signum est erecta illa turris in caelum, ubi homines impii non solum animos sed etiam uoces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est, ut scriptura diuina, qua tantis morbis humanarum uoluntatium subuenitur, ab una lingua profecta,» qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per uarias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt quam cogitationes uolun
Abbreviated transcription (Latin):
motib dant signa quȩdã scientib. et
cũ oculis eoꝵ quasi fabulant᷑. Et uexil¬
la draconesꝙ militares: ꝑ oculos insinu¬
ant uoluntatẽ ducũ. Et st̃ hȩc omnia.
quasi queda uerba iusibilia. Ad aures
aũt quȩ ꝑtinent ut dixi plura st̃: in uer¬
bis maxime. Nam ce tuba &e tybia &e cyt¬
hara. dant plerũq ñ solu suauent. s etiam
significantẽ sonũ. S omĩa signa uerbis
cõparata: paucissima st̃. Uerba enĩ ꝓrsus
int̃ homines obtinuerunt pͥncipatũ. sig¬
nificandi quecũq animo concipiuntur.
si ea quisq ꝓdere uelit. Nam ce odore¬
unguenti dñs quo ꝑfuisi sunt pedes eiꝰ.
signũ aliquod dedit: & sacram̃to corꝑis
& sanguinis sui pregustato. significauit.
qd̾ uoluit. Et cũ mulier tangendo fim¬
briam uestim̃ti eius salua facta ẽ: non¬
nichil significat. S innumerabilis mul¬
dtudo signoꝵ quib suas cogitationes
homines exerunt: in uerbis constituta

Expanded text:
motibus dant signa quaedam scientibus, et motibus dant signa quaedam scientibus, et cum oculis eorum quasi fabulantur; et vexilla draconesque militares per oculos insinuant voluntatem ducum: et sunt haec omnia quasi quaedam verba visibilia. Ad aures autem quae pertinent, ut dixi, plura sunt, in verbis maxime. Nam et tuba, et tibia, et cithara, dant plerumque non solum suavem, sed etiam significantem sonum. Sed haec omnia signa verbis comparata paucissima sunt. Verba enim prorsus inter homines obtinuerunt principatum significandi quaecumque animo concipiuntur, si ea quisqungenti dominus, quo perfusi sunt pedes eius, signum aliquod dedit et sacramento corporis et sanguinis sui per gustatum significauit quod uoluit, et cum mulier tangendo fimbriam uestimenti eius salua facta est, nonnihil significat. sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in uerbis constituta
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs continent᷑. ꝑ homines nobis indicata
sunt. qui ea conseͥpserunt. Habent etiã
bestiȩ quȩd̃a int̾ se signa. quib ꝓdunt
appetitũ animi sui. Nam ce gallus galli¬
natiuis reꝑto cibo. dat signũ uocis gal¬
linȩ ut accurrat: ce columbus gemitu
columbã uocat: uł ab ea uicissim uoca¬
tur: & multa alia huiꝰmodi animadu̾ti
solent. Quȩ utrũ sicut uultus aut do¬
di sequant᷑ motũ animi. an uere ad sig¬
nificandu dentur. alia questio ẽ: et
ad rem quȩ agitur ñ ꝑtinet. Quam
partem ab hoc oꝑe tanqũa ñ necessari¬
se homines sua sensa cõmunieant: q̃¬
dam ꝑtinent ad ocłoꝵ sensũ. pleraq
ad aurium: paucissima ad cȩteros sen¬
sus. Nam cũ inniumus: ñ damꝰ signũ
nisi oculis eius. quẽ uolumꝰ ꝑ hoc sig¬
num uoluntatis nr̃ȩ participẽ. facere.
Et qͥdam ꝑ motus manuũ pleraq signi¬
fieant. Et histriones om̃ium m̃brorum

Expanded text:
sanctis continentur, per homines nobis indicata sanctis continentur, per homines nobis indicata sunt, qui ea conscripserunt. Habent etiam bestiae quaedam inter se signa, quibus produnt appetitum animi sui. Nam et gallus gallinaceus reperto cibo, dat signum vocis gallinae ut accurrat; et columbus gemitu columbam vocat, vel ab ea vicissim vocatur; et multa hujusmodi animadverti solent. Quae utrum, sicut vultus aut doe sequantur motum animi, an vere ad significandum dentur, alia quaestio est, et ad rem quae agitur non pertinet: quam partem ab hoc opere tanquam non necessarise homines sua sensa communicant, quaedam pertinent ad oculorum sensum, pleraque ad aurium, paucissima ad caeteros sensus. Nam cum innuimus, non damus signum nisi oculis ejus quem volumus per hoc signum voluntatis nostrae participem facere. Et quidam motu manuum pleraque significant: et histriones omnium membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
citur ignẽ subesse: etiã si fumus solus
appareat. S ce uestigiũ transeuntis
animantis: ad hoc genus ꝑtinet. Et
uultus irati seu tristis affectionem
animi significat. etiã nulla ei uolun¬
tate. qui aut iratus aut tristis ẽiaut.
si quis alius motus animi uultu indi¬
ce ꝓditur: etiã nobis ñ id agentib ut
ꝓdatur:. S de hoc toto genere nc̃ disse¬
rere: non ẽ ꝓpositũ. Qm̃ tam̃ incidit
in particionẽ nr̃am: preteriri om̃ino
ñ potuit. Atq hoc hac̾tenus notatũ
quȩqu̾e uiuentia inuicem dant: ad de¬
monstrandos qnͣtum possunt motus
animi sui uł sensa aut intellecta quȩli¬
bet. Nec ulla causa ẽ nobis significandi
id ẽ signi dandi: nisi ad deꝓmendũ uel
traiciendũ in alterius animũ. id qd̾ in
animo gerit. qui signũ dat. Horum gͥ
signoꝵ genus. qntum ad homines attinet.
considerare atq tractare statuimꝰ qͥa
&e signa diuinitus data quȩ in scͥptursᷤ

Expanded text:
citur ignem subesse, etiam citur ignem subesse, etiam appareat. Sed et vestigium transeuntis animantis ad hoc genus pertinet: et vultus irati seu tristis affectionem animi significat, etiam nulla ejus voluntate qui aut iratus aut tristis est; aut si quis alius motus animi vultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus ut prodatur. Sed de hoc toto genere nunc disserere non est propositum. Quoniam tamen incidit in partitionem nostram, praeteriri omnino non potuit; atque id hactenus notatum quaeque viventia invicem dant ad demonstrandos, quantum possunt, motus animi sui, vel sensa, aut intellecta quaelibet. Nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et trajiciendum in alterius animum id quod animo gerit is qui signum dat. Horum igitur signorum genus, quantum ad homines attinet, considerare atque tractare statuimus; quia et signa divinitus data, quae in Scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam cũ de
reb scriberem
premisi cõmoneis.
ne.qͥs ineis atten¬
deret nisi qd̃ st̃.
ñ etiã si qͥd aliud
pret̾ se significant: uicissim de signis dis¬
serens hoc dico. ne.qͥs in eis attendat. qd̾
sunt. s potius qd̾ signa sunt. id ẽ qd̾ sig¬
nificant. Signũ est enĩ res p̃ter speciẽ
qmͣ ingerit sensib aliud aliqͥd ex se fa¬
ciens in cogitationẽ uenire: sicut ue¬
stigio uiso. transisse animal euiꝰ uesti¬
gium ẽ cogitamꝰ: & fumo uiso ignem
subesse cognoscimꝰ: & uoce animantis
audita. affectionẽ animi eiꝰ aduerti¬
mus: ce tuba sonante milites egredi
uł regredi. & si qͥd aliud pugna postu¬
lat. oportere nouerunt. Signoꝵ igit᷑
alia sunt naturalia: alia data. Natura¬
lia funt. quȩ sine uoluntate atq ullo
appetitu significandi. pret̃ se aliqͥd ali¬
ud ex se cognosci faciunt: ficuti ẽ fumꝰ
significans ignẽ. Non enĩ uolens sig¬
nificare id facit. s rerũ exꝑtarum
animaduersione & notatione. cognoᷤ¬

Expanded text:
uoniam de rebus cum scriberem, praemisi commonens, ne quis in eis attenderet nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant, uicissim de signis disserens hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est quod significant. signum est enim res praeter speciem, quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire, sicut uestigio uiso transisse animal, cuius uestigium est, cogitamus et fumo uiso ignem subesse cognoscimus et uoce animantis audita affectionem animi eius aduertimus set de tuba sonante milites uel progredi se uel regredi et quid aliud pugna postulat oportere nouerunt. signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. naturalia sunt quae sine uoluntate atque ullo appetitu significandi praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignem. non enim uolens significare id facit, sed rerum expertarum animaduersione et notatione cognos
Abbreviated transcription (Latin):
dampnatione genus humanum:
&e om̃s erant. irȩ filii. De qua ira scͥptũ
est. qm̃ om̃s dies nr̃i defecerunt. & in
ira tua defecimus: anni nr̃i sic̃ aranea
meditabunt᷑. De qua ira etiã dic̃ iob.
Homo enĩ natus ex muliere breuis
uitȩ: & plenus irȩ. De qua ira dic̃ dñs
ñ habebit uitã ȩt̾nam: s ira di manet
suꝑ eũ. Non ait ueniet: s manet suꝑ¬
eum. Cũ hac qͥppe omĩs homo nascit᷑

Expanded text:
damnatione genus humanum, et omnes erant irae filii. De qua ira scriptum est: Quoniam omnes dies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus; anni nostri sicut aranea meditabuntur . De qua ira dicit etiam Job: Homo enim natus ex muliere, brevis vitae et plenus irae . De qua ira dicit et Dnon habet vitam, sed ira Dei manet super eum : non ait, veniet; sed, manet. Cum hac quippe
Abbreviated transcription (Latin):
ane qͥ seeleratisime uiuuit nͦ eurant tale uitã
moresq corrigere: & int̾ ipsa facinora
&e flagitia sua elemosinas frequenta¬
re ñ cessant: frustra idõ sibi blandi¬
untur qm̃ dñs ait. date elemosinam
& ecce omĩa munda sunt uob̾. Hoc
enim quã late pateat. ñ intelligunt:
s ut intelligant. attendant. quibus
dixerit. Nempe in euangłio scͥptum
est cum loqueret᷑. rogauit ilłu qͥd̾a
phariseus ut pranderet apud se:
&e ingressus recubuit. Phariseus aũ¬

Expanded text:
: « Qui sceleratissime vivunt, nec curant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora et flagitia sua, eleemosynas frequentare non cessant, frustra ideo sibi blandiuntur, quoniam Dominus ait: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Hoc enim quam late pateat, non intelligunt. Sed ut intelligant, attendant quibus dixerit. Nempe in Evangelio sic scriptum est: Cum loqueretur, rogavit illum quidam Pharisaeus ut pranderet apud se; et ingressus recubuit. Pharisaeus au
Abbreviated transcription (Latin):
tabatur cũ diceret᷑ ꝑ hiezechielẽ.
ñ accepturos filios peccata patrũ
suoꝵ: nec ulterius futurã in isrł
parabołã ilła. patres manducaue¬
runt uuam acerbam. ce dentes fi¬
lioꝵ obstupuert. Ido enĩ quisq re¬
nascitur: ut soluatur in eo quicqͥd
peccati est cũ quo nascitur. Nã pec¬
cata quȩ male agendo postea com¬
mittunt᷑. possunt & penitendo sa
regeneratio. nisi quia uitiosa est
generatio: usq ad eo. ut etiam de
legitimo matrimonio ꝓereatus
dicat. in miquitatib conceptꝰ sũ.
ce in peccatis mat̾ mea me in utero
aluit. Neq hic dixit in iniquitate.
uł in peccato. cũ & hoc recte dici poᷤ¬
set: s iniquitates & peccata dicere ma¬
luit: quia & in illo uno qd in omnes
homines ꝑtransiit. atq tam magnũ
est. ut eo mutaret᷑ & conuerteretur
in necessitatẽ: mortis humana nat᷑a.
re ꝑiunt᷑ sicut supra disseruimus
plura peccata. & alia parentũ pec

Expanded text:
tabatur, cum diceretur per Ezechielem tabatur, cum diceretur per Ezechielem non accepturos filios peccata patrum suorum, nec ulterius futuram in Israel parabolam illam: Patres manducaverunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt . Ideo enim quisque renascitur, ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur: nam peccata quae male agendo postea committuntur, possunt et poenitendo sanregeneratio, nisi quia vitiosa est generatio; usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat: In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit . Neque hic dixit, in iniquitate vel peccato, cum et hoc recte dici posset; sed iniquitates et peccata dicere maluit. Quia et in illo uno, qhomines pertransiit, atque tam magnum est, ut in eo mutaretur et converteretur in necessitatem mortis humana natura, reperiuntur, sicut supra disserui, plura peccata et alia parentum,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ꝑ unũ hominẽ intrauit
in muncłu. & in om̃s homines ꝑtnͣ¬
siit. ꝓpt̾ qd̾ etiã paruuli baptirant᷑
possint intelligi plura peccã si unũ ipsũ
in sua quasi m̃bra singula diuidat᷑.
Nam ce suꝑbia ẽ illic. qͥa homo in
sua potius ẽẽ qũa in di potestate.
dilexit: ce sacrilegiũ. qͥa dõ ñ credi¬
cipitauit in mortẽ: & fornicatio spiri¬
talis. quia integritas mentis huma¬
nȩ serpentina suasione corrupta ẽ.
&e furtũ. quia cibus ꝓhibitus usurpa¬
tus ẽ: & auaricia. quia plusquam
qd̃ sufficere illi debuit. appetiuit: &
si quid aliud in hoc uno admisso dili¬
genti consideratione inueniri pot̾.¬
arentũ quoq peccatis
paruulos obligari. ñ solum
primoꝵ hominũ. s etiã suoꝵ de qͥ¬
bus ipsi nati sunt: ñ imꝓbabiliter
dicit᷑. Illa quippe diuina sententia
reddam peccata patrũ in filios.
tenet eos utiq antequã ꝑ regenera¬
tionem ad testam̃tum nouũ incipi¬
ant ꝑtinere: qd̾ testam̃tum ꝓphe¬

Expanded text:
minem intravit in mundum, et in omnes homines pertransiit, propter quod etiam parvuli baptizantur, possint intelligi plura peccata, si unum ipsum in sua quasi membra singula dividatur. Nam et superbia est illic, quia homo in sua potius esse quam in Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credicipitavit in mortem; et fornicatio spiritualis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia cibus prohibitus usurpatus est; et avaritia, quia plus, quam quod sufficere debuit, appetivit; et si quid aliud in hoc uno admisso diligenti consideratione inveniri potParentum quoque peccatis paruulos obligari, non solum primorum hominum sed etiam suorum de quibus ipsi nati sunt, non improbabiiiter dicitur. Illa quippe diuina senteReddam peccata patrum in filios , tenet eos utique, antequam per regenerationem ad Testamentum Novum incipiant pertinere. Quod Testamentum prophe
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ ex semine. dauid scd̃m carnẽ.
S cũ illam creaturã qm uirgo conce¬
pit & peꝑit. quãuis ad sola ꝑsonã filii
ꝑtinentem tota trinitas fecerit. neq
enĩ separabilia sunt oꝑa trinitatis: cur
in ea facienda solus sp̃s sc̃s nominatus
est. n ce qnͣdo unus trium in aliqͦ
oꝑe nominat᷑: uniuersa oꝑari tͥnitas
intelligit᷑. Ita uͦ est. & exemplis doceri
potest: s non ẽ in hoc. diutius imino¬
rancłu. Illud enĩ mouet. quomͦ dicꝰtũ
sit natus de spũ scõ: cũ filius nullomͦ¬
sit sp̃c scĩ. Neq enĩ qͥa mundũ istũ
fecit ds̃. dici eũ fas est dĩ filiũ. aut
eum natũ de dõ. s factũ uł creatũ
uł conditũ. uł institutũ ab illo: uel
si qͥd huiusmodi recte possumꝰ dicẽ.
Hic gͦ cum confiteam᷑ natũ de spũ
re difficile ẽ. Proculdubio quippe
ñ sic de illo ut de patre: sic aũt de
illa ut de matre natus ẽ¬

Expanded text:
avid secundum carnem . Sed cum illam creaturam quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit; neque enim separabilia sunt opera Trinitatis; cur in ea facienda solus Spiritus sanctus nominatus est? An et quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet quomodo dictum sit, Natus de Spiritu sancto, cum filius nullos sancti. Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei Filium, aut eum natum de Deo, sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, cum confiteamur natum de Spiritu re difficile est. Procul dubio quippe non sic de illo ut de patre; sic autem de illa ut de matre natus e
Abbreviated transcription (Latin):
nis qui dicit᷑ filius. de illo sit natꝰ.
cuius dicit᷑ filius: ꝓfecto modus iste
nullis p̃cedentib meritis. in ipso ex¬
ordio naturȩ suȩ quo ẽẽ cepit. uer¬
bo dõ copularetur in tantã ꝑsone
unitatẽ. ut idem ipse eẽt filius di
qui filius hominis. &e filius hominis
qui filius di: ac sic in naturȩ huma¬
nȩ susceptione. fieret quodammͦ
ipsa grã illi homini naturalis: q̃
nulłu peccatũ poss committere.

Expanded text:
nis qui dicitur filius, de illo sit natus nis qui dicitur filius, de illo sit natus cujus dicitur filius; profecto modus iste nullis praecedentibus meritis, in ipso exordio naturae suae quo esse coepit, Verbo Deo copularetur in tantam personae unitatem, ut idem ipse esset filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei: ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodam modo ipsa gratia illi homini naturalis, quae nullum peccatum posset admittere.
Abbreviated transcription (Latin):
on gͥ concedendu est. quicquid
de aliqua re nascitur: continuo
eiusdẽ rei filium nuncupandum.
t enĩ omittam alia alit̾ de ho¬
mine nasei filiũ. alit̾ capilłu pedi¬
culum lumbricũ. quoꝵ nicħ ẽ filiꝯ⁊
ut ergo hȩc omittã. qm̃ tantȩ rei de¬
formiter comparant᷑ certe qͥ naseuit᷑
ex aqua ce spũ sc̃õ. non aquȩ filios eoͤ
rite dixerit quispiam: s plane. di¬
cuntur filii dei patris & matͥs eccłiȩ.
Sic gͦ de spũ scõ natus est. filiꝯ di patͥs:
&e de cȩteris diximꝰ. ad hoc tantũ ua¬
let: ut ammoneam᷑ ñ omne. qͦd de
aliquo nascitur. etiã filiũ er de quo
nascitur posse dici: sicut ñ om̃s qui
dicunt᷑ alicuiꝰ filii. consequens est
ut de illo etiã nati ẽẽ dicant᷑: sicut
sunt qui adoptant᷑. Dicunt᷑ etiã filii
gehennȩ: ñ ex illa nati. s in illam p̃¬
parati: sicut filii regni p̃parant᷑ in re
aliquo nascatur aliqͥd. etiã ñ
eo modo ut sit filius. nec rursũ om

Expanded text:
 concedendum est quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, pediculum, lumbricum, quorum nihil est filius: ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur; certe qui nascuntur ex aqua et Spiritu sancto, non aquae filios eos rite dixerit quispiam: sed plane dicuntur filii Dei Patris et matris Ecclesiae. Sic ergo de Spiritu sancto natus est filius Dei Patris, et caeteris diximus, ad hoc tantum valet, ut admoneamur non omne quod de aliquo nascitur, etiam filium ejus de quo nascitur, posse dici, sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse dicantur, sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum. aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit f
Abbreviated transcription (Latin):
gularis: sicut in euangłio herode mor¬
tuo dictũ est. mortui sunt enĩ qui
querebant animã pueri. ñ dictũ ẽ
mortuus ẽ: et in exodo. fecer̃t inqͥt
sͥ deos aureos cũ unũ uitulũ feceriñ¬
tantũ: de quo dixerunt. hii sunt dii
tui isrł qui eduxerunt te de terra
egypti: &e hic pluralem ponentes ꝓ
singulari.

Expanded text:
gularis. Sicut in Evangelio Herode morgularis. Sicut in Evangelio Herode mortuo dictum est, Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri : non dictum est, mortuus est. Et in Exodo, Fecerunt, inquit, sibi deos aureos; cum unum vitulum fecerint, de quo dixerunt, Hi sunt dii tui Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti : et hic pluralem ponentes pro singulari.
Abbreviated transcription (Latin):
hibendus ẽ a baptismo: ita nullus ẽ
qui ñ peccato moriatur in baptismo.
S paruuli tantũ originali: maiores
aũt etiã his om̃ib moriunt᷑ peccatiᷤᷤ
quȩcũq male uiuendo addider̃t.
ad illud qd̾ nascendo traxer̃t.
ed ido etiã ipsi mori peccato
plerũq dicunt᷑: cũ ꝓculdubio
non uni s multis peccatis. omĩbꝰq
moriant᷑ quecũq iam ꝓpͥa cõmisert̃.
uł cogitatione uł locutione uł oꝑe.
Quia etiã ꝑ singularẽ numerũ plura¬
lis numerus significari solet sicut ait
ille. uterũq armato milite cõplent.
quãuis hoc multis militib fecerint:
et in nrĩs litteris legitur. ora gͦ ad
dm̃ ut auferat a nobis serpentem.
non ait serpentes quos patiebat᷑ ppłs
ut hoc diceret & innumerabilia talia:
cum uͦ &e illud originale unũ plurali
uulos. nec dicimus in remissionem
peccati: illa ẽ econtrario locutio. qua
ꝑ pluralem significat᷑ numerus sin¬

Expanded text:
prohibendus a Baptismo, ita nullus est prohibendus a Baptismo, ita nullus est qui non peccato moriatur in Baptismo: sed parvuli tantum originali, majores autem etiam iis omnibus moriuntur peccatis, quaecumque malad illud quod nascendo traxerunt. Sed ideo etiam ipsi peccato mori plerumque dicuntur, cum procul dubio non uni, sed multis peccatis omnibusque moriantur, quaecunque jam propria commiserunt,  cogitatione, vel locutione, vel opere; quia etiam per singularem numerum pluralis numerus significari solet: sicut ait ille, « Uterumque armato milite complent » ; quamvis hoc multis militibus fecerint. Et in nostris Litteris legitur, Ora ergo ad Dominum, ut auferat a nobis serpentem ; non ait serpentes, quos patiebatur populus, ut hoc diceret: et innumerabilia talia. Cum vero et illud originale unum plurali vulos, nec dicimus in remissionem peccati; illa est e contrario locutio, qua per pluralem significatur numerus sin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nobis peccatũ fecit ds̃. cui recon¬
ciliandi sumus: hoc ẽ sacrificiũ
ꝓ peccatis. ꝑ qd̾ reconciliari uale¬
remus. Ipse gͦ peccatũ. ut nos iu¬
sticia: nec nr̃a. s di̾. nec in nobis. s
in ipso: sicut ipse peccatũ ñ suum
s nr̃m. nec in se s in nobis constitutũ
similitudine carnis peccati in qua
crucifixus est demonstrauit:
t qm̃ peccatũ ei ñ inerat. ita
quodammͦ peccato moreretur.
dum moritur carni. in qua erat simi
litudo peccati: & cũ scd̃m uetustatem
peccati ñ quam ipse uixiss: nr̃ãm ex
morte. ueteri qua in peccato mortui
fueramꝰ reuiuiscentẽ uitã nouã. sua
resurrectione signaret. Ipsũ est qd̾
in nobis cęlebrat᷑ magnũ baptisia¬
tis sacram̃tum: ut quicũq ad istã
ꝑtinent grãm moriant᷑ peccato. sic̃
ipse peccato mortuus dicit᷑: qͥa mor¬
do. sicut ipse a sepulchro resurgendo:
qualibet corꝑis etatem gerant.
decrepitũ senem. sicut nullus ꝓ

Expanded text:
 nobis peccatum fecit Deus, cui recon nobis peccatum fecit Deus, cui reconciliandi sumus, hoc est, sacrificium pro peccatis, per quod reconciliari valeremus. Ipse ergo peccatum, ut nos justitia; nec nostra, sed Dei; nec in nobis, sed in ipso: sicut ipse peccatum, non suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, in qua crucifixus est, demonstravit: ut quoniam peccatum ei non inerat, ita quodam modo peccato moreretur, dlitudo peccati; ut cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum, ut quicumque ad istam pertinent gratiam, moriantur peccato, sicut ipse peccato mortuus dicitur, quia mordo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet corporis aetatem gerant. decrepitum senem, sicut nullus est
Abbreviated transcription (Latin):
ulla gͥ uoluptate carnalis con¬
cupiscentiȩ seminatus. siue con¬
ceptus: & ido nulłũ peccatũ origina¬
liter trahens. Dei quoq gr̃a uerbo
patris unigenito. ñ grã filio s natura.
in unitate ꝑsone mͦ mirabili &e inef¬
fabili adiunctus atq concretꝰ. & iłõ
nulłu peccatũ &e ipse cõmittens: tam̃
ꝓpt̃ similitudinẽ. carnis peccati in qͣ
uenerat. dictus ẽ & ipse peccatũ. sacri¬
ficandus ad diluenda peccata. In ue¬
teri qͥppe lege peccata uocabant᷑ sacri¬
ficia ꝓ peccatis: qd̾ uere iste factus ẽ.
cuius umbrȩ erant illa. Hinc apłs
cum dixiss obsecramꝰ ꝓxp̃o recon¬
ciliamini dõ. continuo fubiunxit
atq ait: eum qui ñ nouerat pecca¬
tum. ꝓ nobis peccatũ fecit: ut nos
simus iusticia dĩ in illo. Non ait.
ut. in quibdã mendosis codicib
legitur. is qui ñ nouerat peccatũ.
ꝓ nobis peccatũ fecit. tanquã ꝓ no¬
bis. xp̃c ipse peccauerit: s ait eum
qui non nouerat peccatũ id ẽ. xp̃c.¬

Expanded text:
ulla igitur voluptate carnalis concupiscentiae seminatus sive conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, in unitate personae modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus est cujus umbrae erant illa. Hinc Apostolus cum dixisset, Obsecramus pro Cxit atque ait: Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . Non ait, ut in quibusdam mendosis codicibus legitur, Is qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit; tanquam pro nobis Christus ipse peccaverit: sed ait, Eum qui non noverat peccatum, id est C
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ. qd̾ corpus eiꝰ apud scĩ alicur
memoriam sepelit᷑. Hic liber sic incip̃.¬
Diu sc̃ĩtati tuȩ coep̃e uenerande pau¬
line.

Expanded text:
mortem, quod corpus eius apud sancti alicuius memoriam sepelitur. Hic liber sic incipit: Sanctitati tuae, coepiscope uenerande Pauline.
Abbreviated transcription (Latin):
on aũt perit dõ terrena mate.¬
ries. de qua mortaliũ creatur
caro: s in quẽlibet puluerem eine¬
remue soluatur. in quoslibet alitꝰ
aurasq diffugiat. in quãcũq alioꝵ
corpoꝵ substantiã. uł in ipsa elem̃ta
uertatur. in quorũcũq animaliũ
etiã hominũ cibum cedat. carnẽq
mutetur: illi animȩ humanȩ pun¬
cto temporis redit. quȩ ilła primi¬
tus ut homo fieret. cresceret uiue¬
ret animauit.

Expanded text:
on autem perit Deo terrena materies, de qua mortalium creatur caro; sed in quemlibet pulverem cineremque solvatur, in quoslibet alitus aurasque diffugiat, in quamcunque aliorum corporum substantiam, vel in ipsa elementa vertatur, in quorumcunque animalium, etiam hominum cibum cedat, carnemque mutetur; illi anima humana in puncto temporis reddit, qui illam primitus, ut homo fieret, cresceret, viveret, animavit.
Abbreviated transcription (Latin):
talia ñ ꝓuenerint. ñ se arbitret᷑ ẽẽ. xp̃i¬
anũ: aut. sp̃m scm̃ accepisse se dubitet.
suꝑbia ce sine. inuidia tradat. qd̃ accep̃.
Neq tẽptemꝰ eũ cui credidimꝰ: ne talib
inimici uersutiis ce ꝑu̾sitate decepti.
ad ipsũ qͦq audiendũ euãgłium atq
discendu. nolimus ire in eccłias. aiit
codicẽ legere. aut legentẽ p̃dicantẽq
hominẽ audire: & ex pectemꝰ rapi usq
in terciũ cełu. siue in corpore siue extͣ
corpꝰ sicut dicit apł̃s. & ibi audire inef
lo potius qm ab hominib audire euã¬
głium. Caueamꝰ tales tẽptationes suꝑ¬
bissimas &e ꝑiculosissimas: magisq cogi¬
demus &e ipsũ apłm paułu licet diui¬
na ce cȩlesti uoce ꝓstratũ &e instructũ.
ad homin̾e tam̃ missũ ẽẽ. ut sacram̃ta
ꝑciperet. atq copularet᷑ eccł̃iȩ. Et cen¬
turionẽ corneliũ. quãuis exauditas
orationes er elemosinasq respectas

Expanded text:
talia non provenerint, non se arbitretur esse christitalia non provenerint, non se arbitretur esse christianum, aut Spiritum sanctum accepisse se dubitet. superbia et sine invidia tradat quod accepit: neque tentemus eum cui credidimus, ne talibus inimici versutiis et perversitate decepti, ad ipsum quoque audiendum Evangelium atque discendum nolimus ire in ecclesias, aut codicem legere, aut legentem praedicantemque hominem audire; et exspectemus rapi usque in tertium coelum, sive in corpore, sive extra corpus, sicut dicit Apostolus, et ibi audire inefflo potius quam ab hominibus audire Evangelium. 6. Caveamus tales tentationes superbissimas et periculosissimas, magisque cogitemus et ipsum apostolum Paulum, licet divina et coelesti voce prostratum et instructum, ad hominem tamen missum esse, ut sacramenta perciperet, atque copularetur Ecclesiae : et centurionem Cornelium quamvis exauditas orationes ejus, eleemosynasque respectas
Abbreviated transcription (Latin):
seripturas diuinas & memorit̾ audien¬
do tenuisse. &e prudent̾ cogitando intel¬
lexisse p̾dicatur: aut ab illo seruo barba¬
ro xꝑiano. de quo a grauissimis fideq
dignissimis uiris nuꝑ accepimꝰ. qui lit¬
teras qͦq ipsas nullo docente homine.
in plenã noticiam orando ut sibi reue¬
larent᷑ accepit: triduanis precib impe¬
trans. ut etiã codicem oblatũ stupenti¬
bus qui aderant legendo ꝑcurreret.
Aut si hȩc qͥs quã falsa ẽẽ arbitrat᷑: ñ
sine duce homine nosse gaudent. & si
ita ẽ. uero & ñ meclioeri gaudent bono.
concedant necesse ẽ unũquẽq nr̃m. et
ab ineunte pueritia. consuetudine au¬
diendi linguã suã didicisse: & aliam ali¬
terarũ. aut similit̾ audiendo aut ꝑ
hominẽ p̃ceptorem accepisse. Iam gͦ si
placet moneamꝰ om̃s fr̃s. ne paruulos
suos ista doceant: quia mom̃to uno tẽ¬
poris adueniente spũ scõ repleti apl̃i. oĩ¬
um gentiũ linguis locuti st̃: aut cui

Expanded text:
Scripturas divinas et memoriter audienScripturas divinas et memoriter audiendo tenuisse, et prudenter cogitando intellexisse praedicatur; aut ab illo servo Barbaro christiano, de quo a gravissimis fideque dignissimis viris nuper accepimus, qui litteras quoque ipsas nullo docente homine, in plenam notitiam orando ut sibi revelarentur, accepit triduanis precibus impetrans ut etiam codicem oblatum, stupentibus qui aderant, legendo percurreret. 5. Aut si haec quisque falsa esse arbitratur, non sine duce homine gaudent nosse, et si ita est, vero et non mediocri gaudent bono; concedant necesse est unumquemque nostrum et ab ineunte pueritia consuetudine audiendi linguam suam didicisse, et aliam aliterarum, aut similiter audiendo, aut per hominem praeceptorem accepisse. Jam ergo si placet, moneamus omnes fratres, ne parvulos suos ista doceant, quia momento uno temporis adveniente Spiritu sancto, repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt; aut cui
Abbreviated transcription (Latin):
Illi uͦ qui etiã istis p̃ceptis cognitis atq
ꝑceptis. ea quȩ in diuinis scͥpturis
obseura st̃ intueri nequiuerint. arbi¬
trent᷑ se digitũ quidẽ meũ uidere poͤ¬
se: sidera uͦ quib demonstrandis in¬
denditur uidere ñ posse. Et illi gͦ & isti
me rep̃hendere desinant: &e lum̃ ocłoꝵ
diuinitus sibi preberi dep̃cent᷑. Non
enĩ si possũ m̃brũ meũ ad aliqͥd demõ¬
strandũ mouere. possũ etiã ocłõs accen¬
dere: quib uł ipsa demonstratio mea.
uł etiã illud qd̾ uolo demonstrare cerna
ce sine talib p̾ceptis qualia nc̃ tradere
institui. se scõs libros intelligere atq tra¬
isse scribere existimant. sic ẽ lenienda cõ¬
motio: ut qmͣuis magno l̃ĩ dono iure le¬
tent᷑ : recordent᷑ se tam̃ ꝑ homines didieis¬
se uł litteras. Nec ꝑꝑt̾ea sibi ab antonioscõ
ce ꝑfecto uiro egyptio monacho insulta¬
ri debere. qui sine ulla scientia litteraꝵ.

Expanded text:
Illi vero qui etiam istis praeceptis cognitis atque Illi vero qui etiam istis praeceptis cognitis atque perceptis, ea quae in divinis Scripturis obscura sunt intueri nequiverint, arbitrentur se digitum quidem meum videre posse, sidera vero quibus demonstrandis intenditur, videre non posse. Et illi ergo, et isti me reprehendere desinant, et lumen oculorum divinitus sibi praeberi deprecentur. Non enim si possum membrum meum ad aliquid demonstrandum movere, possum etiam oculos accendere, quibus vel ipsa demonstratio mea, vel etiam illud quod volo demonstrare, cernaet sine talibus praeceptis, qualia nunc tradere institui, se sanctos Libros intelligere atque traluisse me scribere existimant, sic est lenienda commotio, ut quamvis magno Dei dono jure laetentur, recordentur se tamen per homines didicisse vel litteras; nec propterea sibi ab Antonio sancto et perfecto viro Aegyptio monacho insultari debere, qui sine ulla scientia litterarum
Abbreviated transcription (Latin):
erint aꝑire atq explicare qd cupiui:
manit me lab̾orasse arbitrabunt᷑. Q qͥa
ipsi ñ adiuuabunt᷑ hoc oꝑe: nullum
adiuuari posse censebunt. Terciũ genꝰ
ẽ rep̃hensoꝵ: qui diuinas scripturaᷤᷤ
uł re uera bene tractant: uł bene tra¬
ctare sibi uident᷑. Qui qm̃ nullis huiꝰ¬
modi obseruationib lectis. quales nc̃
tradere institui. facultatẽ exponendo¬
rũ scõꝵ libroꝵ se assecutos uł uident.
uł putant. nemini eẽ ista p̃cepta neces¬
saria: s potius totũ qd de illarũ lit¬
terarũ obscuritatib laudabilit᷑ aꝑi¬
tur. diuino munere fieri posse clami¬
tabunt. Quib om̃ib breuit̃ respon¬
dens. illis qui hȩc quȩ scribimꝰ ñ in¬
telliguut hoc dico: ita me ñ ẽẽ repre¬
hendendu quia hec ñ intelligunt.
tanqm si lunã uł ueterẽ uł nouam.
sidus ue. aliqͦd minime clarũ uellent
uidere. qd̾ ego intento digito demon¬

Expanded text:
erint aperire atque explicare quod cupiunt, erint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quia ipsi non adjuvabuntur hoc opere, nullum adjuvari posse censebunt. Tertium genus est reprehensorum, qui divinas Scripturas vel revera bene tractant, vel bene tractare sibi videntur: qui quoniam nullis hujusmodi observationibus lectis, quales nunc tradere institui, facultatem exponendorum sanctorum Librorum se assecutos vel vident, vel putant, nemini esse ista praecepta necessaria, sed potius totum quod de illarum Litterarum obscuritatibus laudabiliter aperitur, divino munere fieri posse clamitabunt. 3. Quibus omnibus breviter respondens, illis qui haec quae scribimus non intelligunt, hoc dico: me ita non esse reprehendendum, quia haec non intelligunt; tanquam si lunam veterem vel novam, sidusve aliquod minime clarum vellent videre, quod ego intento digito demon