comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inde & loca eoꝵ ꝓmontoria dicuntur
Sic ce salustiꝰ de sardinia. In orientẽ ꝙͣ in
occidentẽ latior ꝓminet. Sigeum ꝓmon¬
toriũ asie. uͥ hellespontꝰ aꝑtiꝰ dilatatur.
Dictũ aũ sigeũ ꝓpt̃ herculis taciturnitatẽ
qr ꝓhibitꝰ hospitio a laomedonte troianoꝵ
rege. simulauit abscessũ. & inde otͣ troiam
cũ silentio uenit. qd̃ dr sige. Maleum ꝓmon¬
dit᷑ uͥ unda ita seua ẽ ut ꝑseqͥ nauiganteᷤ uidat᷑.
H oc aũ ꝓmontoriũ a maleo rege argiuoꝵ no¬
men accep̃. Peloꝵ ꝓmontoriũ sicilie respici
re hannibalis illic sepulto. Pachinũ ꝓmon¬
toriũ sicilie austrũ spectans. ab aeris erassi¬
tudine dictũ. Dã ꝑachi dr pinguis &e crassꝰ
austro enĩ ẽ ꝑflatꝰ. Lilibeum ꝓmontoriũ
sicilis solis occasũ intendens. uocatũ ab eiꝰ¬
dem nominis eiuitate q̃ ibi sita ẽ. Borion ꝓ¬
montoriũ numidie uocatũ ita. qd̾ aquilonẽ
intendat. Hoc ipporegiũ postea dictũ. ꝓ eo q̃d

Expanded text:
inde et loca earum promontoria dicuntur. Sic Sallustius de Sardinia: « In orientem quam occidentem latior prominet. » Sigaeum promontorium Asiae, ubi Hellespontus apertius dilatatur. Dictum autem Sigaeum propter Herculis taciturnitatem: quia prohibitus hospitio a Laomedonte, Trojanorum rege, simulavit abscessum, et inde contra Trojam cum silentio venit, quod dicitur sige. Maleum, promonditur; ubi unda ita saeva est ut persequi navigantes videatur. Hoc autem promuntorium a Maleo rege Argivorum nomen accepit. Pelorum promuntorium Siciliae respiciere Hannibalis illic sepulto. Pachynum promuntorium Siciliae Austrum spectans, ab aeris crassitudine dictum, nam παχὺς est pinguis et crassus: Austro enim perflatur. Lilybaeum promuntorium ab eiusdem nominis civitate, quae ibi est sita. Borion promuntorium Numidiae, vocatum ita quod Aquilonem intendat. Hoc Hipponem Regium postea dictum, pro eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
st plane in artib scenicis liberi &
ueneris patrociniũ. q̃ priuata & ꝓpͥa st̃ sce¬
ne de gestu. & corꝑis fluxu. nã molliciã libe¬
ro. & ueneri immolabant. illi ꝑ sexũ. illi ꝑ
fluxũ dissoluti. q̃ uͦ ibi uocib. & modis. & or¬
ganis. & liris transigunt᷑. apollines. & musa ᷤ.
&e mineruas. & mercurios. patronos habeñ.
qd̾ spectaculũ xp̃iane odire debes. qͦx ocdi
sti auctores.¬
uII. De ludo gladiatorio

Expanded text:
st plane in artibus scenicis liberi et veneris patrocinium, que privata et propria sunt scene de gestu et corporis fluxu. Nam molliciem libero et veneri immolabant, illi per sexum, illi per fluxum dissoluti. Que vero ibi vocibus et modis et organis et lyris transiguntur, Apollines et musas et Minervas et Mercurios patronos habent. Quod spectaculum christiane odire debes, quorum i auctores. DE LUDIS GLADIATORI
Abbreviated transcription (Latin):
uñ & piscatoriũ rete iacułu di̾: huic arti usꝰ
ẽ arreptos lapides ꝓcul ferire. bastas ponde.¬
re librato iacere. sagittaᷤᷤ arcu emittere.ui. De

Expanded text:
piscatorium rete jaculum dicitur. Huic arti usus est, arrepto lapide procul ferire, hastas pondere librato jacere, sagittas arcu emittere. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
irea causas ꝙͦ elem̃toꝵ ide gentiles etiã co¬
lores equoꝵ irnxer̃t. roseos enĩ soli id ẽ ignĩ.
albos aeri. prasinos t̾re. uenetos mari assimi¬
lantes. Itẽ roseos estati eurrere uoluer̃t. qd̾ ig¬
nei coloris sint ce cuncta tc̃ flauescant. Albos
hiemi. qd̾ sit glacialis. & frigoribꝰ uniu̾sa canes¬
cant. Neri prasinos. uiridi colore. qr tẽ pampinꝰ
densat᷑. Itẽ roseos eurrere marti sacrauert.
a qͦ romani exoriunt᷑. & qr uexilla romanoꝵ
cocco decorant᷑. siue qd̃ mars gaudet sang̾ne.
Albos rephiris & serenis tẽpestatib. prasinos flo¬
ri & t̾re. uenetos aquis uł aeri. qr ceruleo st̃
colore. luteos id ẽ eroceos igni & soli. purpure¬
os iri sacrauert. quẽ arcũ dicimꝰ. qd̾ iris plu¬
rimos colores habeat. sieq dũ hac expectatio¬
ne deoꝵ cultib att elem̃tis mundialib aliqͥb¬
ꝓfanant᷑. eoscłe deos atq eadẽ elem̃ta ꝓculdu¬
bio colere noscunt᷑. uñ & animaduertere de¬

Expanded text:
 quoque elementorum iidem gentiles etiam colores equorum 402 junxerunt, roseos soli, id est, igni; albos aeri, prasinos terrae; venetos mari assimilantes. Item roseos aestati currere voluerunt, quod ignei coloris sint, et cuncta tunc flavescant. Albos hiemi, quod sit glacialis, et frigoribus universa canescant; veri prasinos viridi colore, quia tunc pampinus densatur. 2. Item roseos Marti sacraverunt, a quo Romani exoriuntur, et quia vexilla Romanorum cocco decorantur, sive quod Mars gaudet sanguine. Albos zephyris et serenis tempestatibus, prasinos flori et terrae, venetos aquis, vel aeri, quia ceruleo sunt colore; luteos, id est, croceos, igni et soli; purpureos Iri sacraverunt, quem arcum dicimus, quod Iris plurimos colores habeat. 3. Sicque dum hac spectatione deorum cultibus atque elementis mundialibus profanantur, eosdem deos atque eadem elementa proculdubio colere noscuntur. Unde animadvertere de
Abbreviated transcription (Latin):
sunt leges priuatoꝵ quasi priuate loges.
nam priuilegiũ inde dictũ. qđ in pͥuato fe¬
tur. xuiiii. Quid possit lex.

Expanded text:
sunt leges privatorum, quasi privatae leges. Nam privilegium inde dictum, quod in privato feratur. § 19 Quid possit lex.
Abbreviated transcription (Latin):
la igne in lapide uertit᷑. Sulfur uocatũ qr igu
accendit᷑. ur. enĩ ignis ẽ. nã uis ẽ erꝰ & aqͥs fer¬
uentib sentit᷑. neq alia res faciliꝰ accenditir
Nascitur in insulis eoliis. int̾ ficiliã & italiã qͥs
ardere dieunt. inuenit᷑ & in aliis locis effoslũ
Huiꝰ genera qͣtuor. uiũ unũ qd̾ fodit᷑ tnstuce
ꝙ & urit qd̾ solũ ex om̃ib generib medici u¬
tunt᷑. alterũ qd̾ appellant glebã. usib tantũ
fullonũ familiare. terciũ liquor ẽ. usus eiꝰ ad
lanas suffindas. qm̃ candorẽ molliciẽq p̾stat
qrtũ genꝰ ad licinia maxime ꝯficienda aptũ
Sulfuris tanta uis ẽ. ut morbos comitiales dey¬
hendat nidore suo. ĩpositũq ignib ardescers
in calice uini prunaꝙ subdita cireũ feruens a¬

Expanded text:
la igne in lapidem vertitur. Sulpuro vocatum quia igne la igne in lapidem vertitur. Sulpuro vocatum quia igne accenditur; πῦρ enim ignis est. Nam vis eius et in aquis ferventibus sentitur, neque alia res facilius accenditur. Nascitur in insulis Aeoliis inter Siciliam et Italiam, quas ardere dicunt. Invenitur et in aliis locis effossum. Huius genera quattuor. Vivum, quod foditur, transluce viret, quem solum ex omnibus generibus medici utuntur. Alterum, quod appellant glebam, usibus tantum fullonum familiare. Tertium liquor est; usus eius ad lanas suffiendas, quoniam candorem mollitiemque praestat. Quartum ad lychnia maxime conficienda aptum. Sulphuris tanta vis est ut morbos comitiales deprehendat nidore suo inpositus ignibus ardescens. In calice vini prunaque subdita circumferens
Abbreviated transcription (Latin):
a facie t̾re. lint uocies
qd̾ lenis sit. Cenũ e ner¬
glob. puliũs enĩ collectione cõpingit᷑. & inos
glomere adunat᷑. Cerra aũ ligata gleba c̃ sou¬
apri uoltent᷑. Uligo sordes limi uł aque st
abulũ lenissimũ t̾re genꝰ. Argilla ab argis uo¬
cata. ap̃ qͦs pͥmũ ex ea uasa ꝯfecta st̃. Creta is
infula creta. uͥ melior ẽ creta. Cimola eandea
ẽ. a cimea italie insula dicta. qͣx altera uetiũ¬
toꝵ p̃ciosos colores emollit. & ꝯtͥstatos fulfun
qͦd̾a nitore exbilarat. altera gẽmis nitorẽ pͥtea
reta argentaria & ipsa candida appellata e
qd̃ nitorẽ argento reddat. Terra sania a sam
insula dicta. glutinosa & candida. & lingus li¬
nis medicam̃tis & uasculis necessaria. Puluis
puteolanꝰ in puteolanis italie colligit᷑ coli
apponit᷑q ad sustinenda maria fluctꝰ ꝙ fran¬
gendos nã mersus aqͥs ꝓtinꝰ lapis fit. undisꝙ
cotidie fortior effectꝰ in saxũ mutat᷑. sic̃ argl¬

Expanded text:
a facie terrae . Limus vocatus, quod lenis sit. Coenum est voraglobus; pulveris enim collectione compingitur, et in uno glomere adunatur: terra autem ligata, gleba est soluapri volutentur. Uligo sordes limi vel aquae sunt. Sabulum levissimum terrae genus. Argilla ab Argis vocata, apud quos primum ex ea vasa confecta sunt. Creta ab insula Creta, ubi melior est. Creta Cimolia candida est, a Cimea Italiae insula dicta; quarum altera vestimentorum pretiosos colores emollit, et contristatos sulphure quodam nitore exhilarat, altera gemmis nitorem praestat. Creta argentaria, et ipsa candida, appellata eo quod nitorem argento reddat. Terra Samia a Samo insula dicta, glutinosa et candida et linguae lenis, medicamentis et vasculis necessaria. Pulvis Puteolanus in Puteolanis Italiae colligitur collibus, opponiturque ad sustinenda maria fluctusque frangendos. Nam mersus aquis protinus lapis fit, undisque quotidieo fortior effectus in saxum mutatur; sicut argil
Abbreviated transcription (Latin):
etreria mn ali troclis aũ nocate. qd rorulas habe¬
anti trocos eñi grece rota cłi. Parastate stipies
st pares stantes. qͥb arbor fustinet᷑. Cato malũ
nauiq gub̾nem. ⁊ orticuł malleus in manu
portate qͥ mod̾ signũꝙ dat᷑ remigantib. de qͦ
tieulũ. Tonsilla uncimis ferreus. uł ligneus ad
quẽ in litore defixũ funes nauiũ illigant᷑. de qͦ
A nchora dens ferreus ex greca ethimologia nom̃
ducit. qd̃ qi hominis manꝰ cõp̃hendat uł scopu¬
breos aũ aspirationẽ ñ habet. nã ancira dr̃. uñ¬

Expanded text:
trahuntur: trochlee autem vocate, quod rotulas habeant: trocos enim grece, rota dicitur. Parastate stipites sunt pares stantes, quibus arbor sustinetur. Clavus navemque gubernem. Porticulus malleus in manu portatus, quo modo signum datur remigantibus. De qticulum. Tonsilla uncinus ferreus vel ligneus ad quem in litore defixum funes navium inligantur. De quAnchora dens ferreus ex Graeca etymologia nomen ducit, quod quasi hominis manus conprehendat vel scopuGraecos autem aspirationem non habet, nam ἄγκυρα dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
uppis posterior pars nauis ẽ. qiͣ post. P rora
anterior qiͣ pͥora. Cimba locus umus nauis
qͥd aqͥs incũbat. Carina acurrendo dictiã
currina. forinauiũ latera eaua a ferendo
onere dicta. siue tabulata nauiũ q̃ sterñt
dicta ab eo qd̾ incessus ferunt uł foris enra
nent remi dicta credo qd sint similia latiba¬
lis colũbarũ in qͥb nidificant. Ageauast̃
loca in naui. ꝑ que ad remiges hortator acce¬
dit de qua enniꝰ. multa foro ponit e agea
longa replet᷑. Transtra st̃ tabulȩ uͥ sedent re¬
cutiendis capillis. Palmula ẽ extrema lai¬
tudo remi. a palma dicta q mare impellitu
Antemne aũ dicte. qd̾ ante amnem sint. posite
p̃t̾fluit enĩ eas amnis. Cornua extreme par¬
tes antemnarũ st̃ dicte ꝑ tropũ. Malus est
arbor nauis qua uela sustinent᷑. mabꝰ aũ dit
qd̾ habet instar mali in sũmitate. uł qr qͣ qb
nda fatils deuant᷑ Mocdiꝰ ẽ cui arbor insistir
Obsimmilitudine m̃ suralis uasis dictꝰ Carceria

Expanded text:
uppis posterior pars navis est, quasi post; prora anterior, quasi priora. Cumba locus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. Fori navium latera concava, a ferendo onere dicta; sive tabulata navium quae sternuntur, dicta ab eo quod incessus ferant vel foris eminnent remi; dicta, credo, quod sint similia latibulis columbarum in quibus nidificant. Agea viae sunt, loca in navi per qua ad remiges hortator accedit. De qua EnniusAnn. 492: Multa foro ponet, et agea longa repletur. Transtra sunt tabulae ubi sedent recutiendis capillis. Palmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare inpellitur. Antemnae autem dictae quod ante amnem sint positae; praeterfluit enim eas amnis. Cornua extremae partes antemnarum sunt, dictae per tropum. Malus est arbor navis qua vela sustinentur. Malus autem dictus quia habet instar mali in summitate, vel quia quavela facilius elevantur. Modius est cui arbor insistit, ob similitudinem mensuralis vasis dictus. Carchesia
Abbreviated transcription (Latin):
sccłe amplitudinis. s ad puppĩ. Dalũ minimũ
uelũ. & ad prorã defixũ. Ar temon dirigende
potiꝰ nauis causa cõmendatũ quã celeritatis.
Siparũ genꝰ ueli unũ pecłe habens. qͦ iuiuari na¬
uigia solent in nauigatione. qͦtiens uis uenti
ueloꝵ ꝑituras eolligit auras. qd̃ ex seꝑatione
existimant nominatũ. Pes extremꝰ angulꝰ ueli
quẽ sic naute loquunt᷑.
iIII. De funibus:

Expanded text:
. Dolon minimum velum, et ad proram defixum. Artemo dirigendae potius navis causa conmentatum quam celeritatis. Siparum genus veli unum pedem habens, quo iuvari navigia solent in navigatione quotiens vis venti velorum perituras colligit auras; quod ex separatione existimant nominatum. Pes extremus angulus veli, quem sic nautae loquuntur. § 4 De funibus
Abbreviated transcription (Latin):
rentes hoc ad cursũ septẽ stellax. qͥb mundũ
regi dicunt. siue ad cursũ septẽ dierũ p̾sentiũ.
creta id est iudicium.
xii. De equitibus.

Expanded text:
rentes hoc ad cursum septem stellarum, quibus mundum regi dicunt, sive ad cursum septem dierum praesentiumcreta, id est iudicium. § 38 De equitibus.
Abbreviated transcription (Latin):
bicolor est. qd̵ a confectore una tinguit᷑ par¬
te idest crocatur de quo ꝑsius: iam liber
expositis bicosor membrana capillis. Pur-¬
purea uͦ inficiuntur colore purpureo. in
quib aurũ ⁊ argentũ liquescens patescat
inlitt̾is
IIII. De libris conficiendis.

Expanded text:
bicolor est, quod a confectore una tinguitur parbicolor est, quod a confectore una tinguitur parte, id est crocatur. De quo Persius3, 10: Iam liber et positis bicolor membrana capillis. Purpurea vero inficiuntur colore purpureo, in quibus aurum et argentum liquescens patescat in litteris. § 12 De libris conficiendis.
Abbreviated transcription (Latin):
ergamene reges cũ carta indige¬
rent membranã primi excogitauer̃t.
unde ⁊ ꝑgamenarũ nomen huc usq tra¬
dente sibi posteritate seruatũ est. hec ⁊ mẽ¬
brana dicuntur. quia ex membris pecudũ
detrah untur. Fiebant uero primũ coloris lu¬
tei. idest crocei. postea autem romȩ candida
membrana reꝑta sunt. qd appariit in habi¬
le esse qd ⁊ facile sordescant. aciemq legen¬
tium ledant. cum peritiores arcbitecti neq
aurea lacunaria ponenda in bibliothecis
putant. neq pauim̃ta alia qͣm eucharisteo
marmore quod auri fulgore hebetat ⁊ eu
charistia uiriditas reficiat oculos. iram &
qui nummulariam discunt denarioꝵ for¬
mis in myrtheos pannos subiciunt ⁊ gem¬
marum sculptores scarabeoꝵ terga quib
nichil est uiridiꝰ subinde respiciunt ⁊ picto¬
res. Idem faciunt ut laborem uisus eoꝵ uiri¬
ditate recreent. ¶embrana autem aut can¬
dida. aut lutea. aut purpurea sunt. Candi¬
da naturalit̾ existunt. Luteum membranũ

Expanded text:
ergameni reges cum carta indigerent, membrana primi excogitaverunt. Unde et pergamenarum nomen hucusque tradente sibi posteritate servatum est. Haec et membrana dicuntur, quia ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant autem primum coloris lutei, id est crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt; quod apparuit inhabile esse, quod et facile sordescant, aciemque legentium laedant; cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent neque pavimenta alia quam e Carysteo marmore, quod auri fulgor hebetat et Carystei viriditas reficiat oculos. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subiciunt, et gemmarum sculptores scarabaeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respiciunt, et pictores idem faciunt, ut laborem visus eorum viriditate recreent. Membrana autem aut candida aut lutea aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum
Abbreviated transcription (Latin):
rendo. nã latine capulus dr̃ qd ad capita¬
do. hinc &e scabelli qͥ lectis parius uł sellis
daneũ. qd̾ sub pedib sit. Scandilia grad e
u honorati in sedib edent. Sedes dicte.
qũi ap̃ ron anos ñ erat isus accubandi
uñ ꝯosedere dicebant᷑. ptꝰ ea ut ait uarro
de uita ppłi romani. uiri discũbere epert
mulieres sedere. qr turpis uisus ẽ in mulie¬

Expanded text:
rendo. Nam Latine capulus dicitrendo. Nam Latine capulus dicitdo. Hinc et scabilli, qui lectis parvis vel sellis daneum, quod sub pedibus sit. Scansilia gradus sunt ubi honorati in sedibus sedent. Sedes dictae  Romanos non erat usus accumbendi, unde et consedere dicebantur: propterea ut ait Varro de Vita populi Romani viri discumbere coeperunt, mulieres sedere: quia turpis visus in mulie
Abbreviated transcription (Latin):
teła corꝑis sui. scđdm̃ qͦscla a soliditate dictã.
qĩ solidũ. scd̾m alios ꝑ antisticon qĩ sodium
a sedendo. uñ &e sella qiͣ sedda dicta ẽ ꝯ sub¬
sellia qĩ subsedia. Sella eurrulis erat in qͥb̾
magistratꝰ sedentes iura reddebant. diete
aũ eurrules. qr ap̃ ueteres. p̃tores uosules
ꝓpt̾ itmeris longinquitatẽ curru forũ ꝓ¬
uehebant᷑. Selle aũ que ptꝰ eos uehebantur
qͥb sedentes dicere iura solebant. a curru
currules selle st̃ nominate. Tripodes sc̃anel
tripoda st̃.qi similit̃ tres habent pedes.

Expanded text:
telam corporis sui, secundum quosdam a soliditate dictum, quasi solidum; secundum alios per antistichon, quasi sodium, a sedendo. Unde et sella quasi sedda dicta est, et subsellia quasi subseddia. Sella curulis erat in quibus magistrati sedentes iura reddebant. Dictae autem curules, quia apud veteres praetores et consules propter itineris longinquitatem curru forum provehebantur; sellae autem, quae post eos vehebantur, quibus sedentes dicere iura solebant, a curru curules sellae sunt nominatae. Tripodes scamellitripoda sunt, quia similiter tres habent pedes.
Abbreviated transcription (Latin):
lebat. funalia dieunt᷑ q̃ int᷑ cerã st̃. dicta a fu¬
nib qͥs ante usũ papiri cera circũdatos habue¬
re matores. im̃ ꝯfiinera dieunt᷑. funalia aũ g̾ei
seolaces dicunt. qd̾ sint scolicie id ẽ mortis. hos
romani funes &e funalia nominabant. funa¬
lia candelabra ap̃ uet̾e̾s extantes stimulos
habuert̃ aduncos. qͥb funiculi cera uł huiꝰce¬
modi alim̃to luminis obliti figebant᷑. ide itaq
&e stimuli preacut. funalia dicebant᷑. lampas
fsama ẽ in uertice lucens. dicta qd̾ lambentiᷤᷤ
motũ ostendere uideat᷑. fax dicta. qd focos
faciat. euiꝰ diminutiuñ facula. lant̾na inde
uocata. qd̾ lucẽ interiꝰ habeat clausã. fit enĩ
ex uitro clauso intꝰ lumine. ut uenti flatus
adire ñ possit. &e ad p̾bendũ lumen facile u̾q
eir cũferat᷑. lucubrũ uocatũ qd̾ luceat in
umbra. ẽ enĩ modicus ignis. qͥ solet ex tentii
stuppa. ceraq formari. Pira ẽ que in modũ
aro ex lignis ostrui solet ut ardeat. piro ent̃

Expanded text:
a. Funalia dicuntur quae intra ceram sunt, dicta a funibus quos ante usum papyri cera circumdatos habuere maiores; unde et funera dicuntur. Funalia autem Graeci scolaces dicunt, quod sint scoliae, hoc est intorti. Hos Romani funes et funalia nominabant. Funalia candelabra apud veteres extantes stimulos habuerunt obuncos, quibus funiculi cera vel huiuscemodi alimento luminis obliti figebantur. Idem itaque et stimuli praeacuti funalia dicebantur. Lampas flamma est in vertice lucens, dicta quod lambentis motum ostendere videatur. Fax dicta quod focos faciat: cuius diminutivum facula. Lanterna inde vocatur quod lucem interius habeat clausam. Fit enim ex vitro, recluso intus lumine ut venti flatus adire non possit, et ad praebendum lumen facile ubique circumferatur. Lucubrum vocatum quod luceat in umbra; est enim modicus ignis qui solet ex tenuistuppa ceraque formari. Pyre est que in modum are ex lignis construi solet ut ardeat; pyr enim
Abbreviated transcription (Latin):
ut de septemtrione dieant st ai :̃ iqͥeꝗͣ fra¬
gore gignit. Harro aũ focos ait dictos qd fo
neãt iques. na ignis ipsa fłama ẽ. qͥeqͥd aũ ignẽ
fouet foeus a ocat᷑ set arasit. siue qͥd aliud in
quo igim fouet᷑ lucerna alicino dicta ẽ. uñ¬
uomuere lucerne. Si enĩ a luce diceret᷑. ñ stare
uersus. lieiatꝰ aũ qiͣ lucmmiꝰ. ẽ enĩ cicendela
lucerns. Caendelabrũ a candelis dictũ q̃si
candelafoꝵ qd̾ caudelas ferat. Cereus ꝑdiri¬
uanonẽ a cera nom̃ habet. ex q̃ format᷑. de qͦ
qͥd̾a. hic tͥ nocturnos p̾stabo cereus ignes. sub¬
tia st̃ lumina. qiͣ lacuaria idẽ in aere lucentia

Expanded text:
ut de septentrione dicat «sterili non quicquam frigore gignit». LOCA veant ignes. Nam ignis ipsa flamma est. Quidquid autem ignem fovet, focus vocatur, sive ara, sive aliud, in quo ignis fovetur. Lucerna a lychno dicta est. Undvomuere lucernae. Si enim a lnce diceretur, non staret versus. Lychnus autem, quasi lucinius. Est enim cicendela lucernae. 3. Candelabrum a candelis dictum, quasi candelaferum, quod candelam ferat. Cereus per derivationem a cera nomen habet ex qua formatur, de quo quidam: Hic tibi nocturnos praestabo cereus ignes. Subtia sunt lumina, quasi lucanaria, id est, in aere lucentia
Abbreviated transcription (Latin):
coquendi causa parata. cocula dicunt᷑ plautꝰ
altiꝰ uapor emittat᷑. uñ abulla dramadu
eis an grecialatinis hec uocabula mubiuas
cate. st̃ enĩ olle minores inusũ coquendpi
ꝯstent. has greci tripodas uocant. Molaasi
rotunditate uocata. ut mala pornoꝵ sic

Expanded text:
coquendi causa parata cocula dicuntur. Plautus: altius vapor emittatur; unde et bulla dicituGraecis an Graeci a Latinis haec vocabula mutuassent cate, sunt enim olle minores in usum coquendi us pedibus constent: has Greci tripodas vocant. Mola a sui rotunditate vocata, ut mala pomorum: sic
Abbreviated transcription (Latin):
Saccus a sago dictꝰ. qd̃ eo ꝯsuto efficiat᷑ qͥli
paululũ inflectunt᷑. ꝓpt̃ romanũ eloqiũ
Si tarchie nautarũ st̃. ab eo qd̾ sute st̃. Inu¬
luerũ dictũ. qd̾ aliqͥd in se teneat inuoluti
Fiscus. sacculus ẽ publicus. uñ & fiscelle &e fil¬
ne dicunt᷑. hunc habent exactores s in eom¬
tunt debitũ publicũ qd̃ redditur regibus
Fiscus aũ pͥme positionis ẽ. diritiatiuũ fisere
diminutiuũ fiscella. Canistrũ scissi cami
texit᷑. uñ & mĩcupatũ. alii grecũ asserine
Cistella a costis ex canna uł ligno qͥb utȩxit̃
nominata. Cophinꝰ ẽ uas ex uirguitaptũ
mundare stercora ae q̃ã portare. desa¬

Expanded text:
Saccus a sago dictus, quod eo consuto efficiatur quaspaulo inflectuntur propter Romanum eloquium. Sitarciae nautarum sunt, ab eo quod sutae sunt. Involucrum dictum quod aliquid in se teneat involutum. Fiscus sacculus est publicus, unde et fiscellae et fiscinae dicuntur: hunc habent exactores, et in eo mittunt debitum publicum quod redditur regibus. Fiscus autem primae positionis est, derivativum fiscina, diminutivum fiscella. Canistrum fissis cannis contexitur, unde et nuncupatum: alii Graecum adserunt. Cistella a costis ex canna vel ligno, quibus contexitur, nominata. Cophinus est vas ex virgulis, aptum mundare stercora et terram portare. De
Abbreviated transcription (Latin):
in tẽplo ea q̃ ad indigentiũ eurã patpun
mittunt᷑. cõpositũ ẽ aũ nom̃ de lingua psr
ce greca. Gaza enĩ lingua ꝑsarũ thesaurusi
cion grece custodia inter p̃tat᷑. Arca dieta
arceat uisũ atq ꝓhibeat. hinc & archina
hinc ae archanũ. id ẽ secretũ. uñ ceteri roet
Cibutũ grecũ nom̃ ẽ qd̾ nos arcã diem los

Expanded text:
in templo ea quae ad indigentiam pauperum mittuntur. Compositum est autem nomen de lingua Persa et Graeca; gaza enim lingua Persarum thesaurum, φυλάκιον Graece custodia interpretatur. Arca dicta quod arceat visum atque prohibeat. Hinc et arcivum, hinc et arcanum, id est secretum, unde ceteri arcentur. Cibutum Graecum nomen est, quod nos arcam
Abbreviated transcription (Latin):
Iumngunt enĩ tinũ equũ ngrũ ⁊alterũ canda
Trigas dus inferis. qr h sꝑ tres erates homines
ad se rapiunt. ide ꝑ nifantia iuuentutẽ. atq sene¬
rotis q̃ drigas currere dicunt. siue qr mundus
iste circuli sui celeritate tnͣscurrit. siue ꝓpter
de patefecit radiis rota candida celũ.xi. De sep

Expanded text:
Iungunt enim unum equum nigrum, alterum candidum. Trigas diis inferis, quia is per tres aetates homines ad se rapit: id est per infantiam, iuventutem atque senerotis quadrigas currere dicunt, sive quia mundus iste circuli sui celeritate transcurrit, sive propter de patefecit radiis rota candida caelum. De sep
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ hõib ñ ꝑ sub̾am inuisibiłe. s ꝑ creaturã
corꝑalẽ. ꝑ quã etiã ꝙ hõib apparere uoluit
angłi loquant᷑. ñ qd angłoꝵ alique lingne
st̃. s hoc ꝑ exaggerationẽ dr̾. Itẽ querit᷑ qua
lingua in futurũ homines loquent᷑. nusqũi

Expanded text:
ntiam invisibilem, sed per creaturam corporalem, per quam etiam et hominibus apparere voluit, angeli loquantur; non quod angelorum aliquae linguae sint, sed hoc per exaggerationem dicitur. Item quaeritur qua lingua
Abbreviated transcription (Latin):
ne posuerut. Hoc autẽ uocabulum apuã
nos int̾pͣtatum p̾fatio nuncupatur. quasi
p̃locuno P recepta st̃ q̃ aut quid faciendum.
aut quid ñ factendũ sit docent. quid facien
dum. ut diliges dñm dm tiuũ. ⁊ honora pa¬
trem tuum ⁊ matrem tuam. quid ñ facien¬
dum. ut ñ mechaberis. ñ furtum facies. Si
uetant: ut ne ue int̾ uites corylum sere. ne¬
ue flagella summa pete. Primꝰ autẽ p̾cepia
martius uates primꝰ p̾cepta composuit. ex
indicant altius se ꝑscrutari oportere. Parabo¬
latino usurpat᷑ ⁊ notum est qd̃ in parabolis
que dicuntur rerum similitudines reb de
quib agitur comꝑant᷑. P roblemata autem
que latine appellant᷑ ppositiones. questiones
sunt habentes aliquid qd disputatione soluen¬
dum sit. Questio autẽ est cum querit᷑ aliquid¬
an sit an quid sit. an quale sit. Argumentũ
dictum quasi argutum. uł qd sit argute in¬
uentum. ad comꝓbandas res. Epłam ꝓprie

Expanded text:
ne posuerunt; hoc autem vocabulum apud ne posuerunt; hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio. 10. Praecepta sunt quae aut quid faciendum, aut quid non faciendum sit, docent. Quid facidum, ut: Dilige Dominum Deum tuum ; et: Honora patrem tuum et matrem tuam ; quid non faciendum, ut: Non maechaberis; non furtum facies . Sivetant, ut, Neve inter vites corilum sere, neve flagella Summa pete. Primus autem apud HeMarcius vates primus praecepta composuit, ex indicant, altius se perscrutari oportere. Parabo jam tamen pro Latino usurpatur: et notum est, quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines, rebus, de quibus agitur, comparant. Problemata autem, quae Latine appellantur propositiones, quaestiones sunt, habentes aliquid, quod disputatione solvendum sit. Quaestio autem est, cum quaeritur, an quid sit, aut quale sit. Argumentum autem dictum, quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad comprobandas res. Epistolam proprie
Abbreviated transcription (Latin):
mente. sunt enĩ interp̾tationes ut comm̃ta
uiris. commenta euagłii. Apologeticum.
est excusatio in quo solent quidam accusan¬
tib respondere in defensione enĩaut nega¬
tione sola positum est. ⁊ est nomen grecum.
Panagericũ. est licentiosũ uł lascuuosum
genꝰ dicendi in laudib regum. in cuiꝰ cõpo¬
sitione homines multis mendaciis ad ulan¬
tur. qͦd malũ a grecis exortũ est. quoꝵ leui¬
tas instruct̾a dicendi facultate & copia in¬
credibili multas mẽdacioꝵ nebulas susci¬
tauit. Fastoꝵ libri sunt in quib reges uł con¬
sules scribunt᷑ a fascib dicti. idest potestati¬
b unde ce. ouidii libri fastoꝵ dicuntur. quia
de regib ce consulib ecd̃iti sunt P roemiũ est
initium dicendi. sunt eñi pemia ꝓͥncipsa
libroꝵ que ante causȩ narrationẽ ad instru¬
encdas audientiũ aures coaptantur. euiꝰ no¬
men pleriq latinitatis ꝑiti sine transiatio¬

Expanded text:
mente. Sunt enim interpretationes, ut commenta mente. Sunt enim interpretationes, ut commenta juris, commenta Evangelii. 6. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere. In defensione enim aut negatione sola positum est, et est nomen Graecum. 7. Panegyricum est licentiosum, et laciniosum genus dicendi in laudibus regum, in cujus compositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit 8. Fastorum libri sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a fascibus dicti, id est, potestatibus. Unde et ob id libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. 9. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures 255 coaptantur. Cujus nomen plerique Latinitatis periti sine translatio
Abbreviated transcription (Latin):
esse dicunt. Primum genus excerpta st̃
que grece scolia nuncupantur in quib ea
quȩ uident᷑ obscura uł difficilia summatĩ
ac breuit̾ ꝑstringuntur. Sod̾m genus ome¬
liȩ sunt. quas latini uerbum appellant que
ꝓferunt᷑ in ppłis. Terciũ genꝰ tomi quos nos
libros uł uolumina nuncupamꝰ. Omelie
autẽ ad uulgus loquunt᷑. tomi uͦ idest libri
maiores sunt disputationes. Dialogus uͦ ẽ
collatio duoꝵ uł plu rimoꝵ quẽ latini ser¬
monem dicunt. nam quos greci dialogos
uocant nos sermones uocamꝰ. Sermo autẽ
dictus. quia int̾ utrũq seritur. unde in uir¬
gilio. multa int̾ sese longo sermone serebant.
Tractatus. est uniꝰ rei mnultiplex expositio eo
qd̾ tractat sensum in multa sentiendi con¬
tractando secum. Differt autẽ tractatus ser¬
mo. ⁊ uerbum. Sermo enĩ alteram eget ꝑ¬
sonam. tractatꝰ specialit̾ ad seipsũ est: uer¬
bum autem ad om̃s. unde ⁊ dicit᷑ uerbum
fecit ad ppłm. Commentaria dicta qͣsi cum

Expanded text:
enera. Primum genus Excerpta sunt, quae Graece scholia nuncupantur, in quibus ea, quae viderunt obscura vel difficilia, summatim ac breviter perstringuntur. Secundum genus Homiliae sunt, quas Latini verbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium Tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. Homiliae autem ad vulgum loquuntur: Tomi vero, id est, libri majoris sunt disputationis. Dialogus est collatio duorum vel plurimorum, quem Latini sermones dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant nos sermones vocamus. 3. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde et in Virgilio; Multa inter sese vario sermone serebant. Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod trahat sensum in multa. sententiam contrectando secum. 4. Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget persona, tractatus specialiter ad se ipsum est, verbum autem ad omnes. Unde et dicitur: Verbum fecit ad populum. 5. Commentaria dicta quasi cum
Abbreviated transcription (Latin):
quã plurimũ ex argento ꝑcutiebat᷑. Nũmia
a numa romanoꝵ rege uocati st̃. qͥ eos pͥmi
ap̃ latinos imaginib notauit. & titulo nõs
sui p̾seripsit. folles dicunt᷑ a sacculo qͦ ⁊ dunt̃
a ꝯtinente id qd̾ otinet᷑ appellatũ. In nũmis
mate tria querunt᷑. metalłu. figura. & pauꝰ
Si ex his aliqͥd defuerit. nũmisma ñ eritłn¬
st̃ aũ gn̾a. argenti. sauri. ⁊exiꝰ. signatũ. factũ
infectũ. Signatũ ẽ. qd̾ in nũmis ẽ. factũ qd
in uafis & signis. infectũ. qd̾ in massis qd e
graue dr̃ id ẽ massa. In notieia aũ formas
metalla ita uenert. Dũ enĩ qͦeũq casu ar¬
dentes silue excoquerent. t̃rã. q̃ calefactis
uenis fudit riuos cuiꝰeũq instructure. di¬
dep̃ssiora decurreret. sũpsit figurã in ꝙ̃. Ai
uerat. Quax rerũ splendore capti hoĩes cũ li¬
gatas attollerent. massas. uidert̃ in ea tren
stigia figurata. inde excogitauer̃t liq̃fadi¬

Expanded text:
quam plurimum ex argento percutiebatur. Nummi autem a Numa Romanorum rege vocati sunt, qui eos primum apud Latinos imaginibus notavit et titulo nominis sui praescripsit. Folles dicuntur a sacculo quo conduntur, a continente id quod continetur appellatum. mate tria quaeruntur: metallum, figura, et pondus: si ex his aliquid defuerit, numisma non eritet auri et aeris: signatum, factum, infectum. Signatum est quod in nummis est; factum, quod in vasis et signis; infectum, quod in massis; quod et grave dicitur, id est massa. In notitiam autem formarum metalla ita venerunt; dum enim quocumque casu ardentes silvae exquoquerent terram, quae calefactis venis fudit rivos cuiuscumque structurae, sidepressiora decurreret, sumpsit figuram, in quam iverat. Quarum rerum splendore capti homines quum ligatas adtollerent massas, viderunt in ea terrae vestigia figurata; hincque excogitaverunt liquefa
Abbreviated transcription (Latin):
&e ẽ nom̃ ex greco latinoꝙ sermone. ⁊positi i
thesis greci repositũ dicunt. latine auri.
iunctũ sonat repositũ aurũ. auraria nonsi
bet abauro. Cributa uͦ eo qd̾ antea ꝑtribis si¬
gulas exigebant᷑. sicuti nẽ ꝑ singula t̾ritora
Sic aũ in tres partes diuisũ fuisse romanũ posa
ostat. ut hi qͥ p̃erant in singulis partib tribus
dicerent᷑: uñ etiã sũptꝰ qͦs dabant ppłi tr iua
nominauert̃. Uectigalia st̃ tributa a ueheni
dicta. Stipendiũ ab stipe pendenda nominras
antiqͥ enĩ appendere pecuniã soliti erant ini¬
gis ꝙͣ annumerare. Moneta appellata ẽ. qmo
net ne q̃fraus in metallo uł in pondere fat
ũmisma ẽ solidꝰ aureus. uł argenteus u in

Expanded text:
est nomen ex Graeco Latinoque sermone compositum. Nam θὲς Graeci repositum dicunt, Latini aurum, quod junctum sonat repositum aurum. Auraria nomen habet ab auro. 7. Tributa vero, eo quod antea per tribus singulas exigebantur, sicut nunc per singula territoria. Sic autem in tres partes divisum fuisse Romanum populum constat, ut qdicerentur: unde etiam sumptus, quos dabant populi, tributa nominarunt. Vectigalia sunt tributa, a vehendo dicta. Stipendium ab stipe pendenda nominatum; antiqui enim adpendere pecuniam soliti erant magis quam adnumerare. Moneta appellata est quia monet ne qua fraus in metallo vel in pondere fiat. Nomisma est solidus aureus vel argenteus sive
Abbreviated transcription (Latin):
Iid ẽ ab splendore. eo qd̾ reꝑcusso aere plꝰ
ramos aura refulsit. hoc ẽ splendor auri. Natu¬
rale enĩ ẽ. ut metalloꝵ splendor plꝰ fulgeat.
luce alia reꝑcussꝰ hinc & aurarii dict qͦꝵ ful¬
gor splendidꝰ reddit᷑. Obri⁊ũ aurũ dictũ. qd
obradiat splendore. Est enĩ eoloris oꝑtimi. qd̃
paĩ on. lammina. Pecunia priꝰ de pecudibꝰ
ꝓp̾etatẽ habebat & nom̃. De corio enĩ pecu¬
dũ nũmi incidebant᷑ & signabant᷑. pꝰea a sa¬
turno ereus nũmus inuentꝰ. ipse enĩ signare
nũmos & seribi ꝯstituit. ꝓꝑt̾ea & erariũ satur¬
no a gentilib ꝯsecratũ ẽ. Alii ut suꝑiꝰ pecu¬
niã a pecudib appellauert. sic a iuuando
ium̃ta st̃ dicta. Om̃e enĩ patrimoniũ ap̃ an

Expanded text:
id est ab splendore, eo quod repercusso aere plusramos aura refulsit, hoc est splendor auri. Naturale enim est ut metallorum splendor plus fulgeat luce alia repercussus. Hinc et aurarii dicti, quorum fulgor splendidos reddit. Obryzum aurum dictum quod obradiet splendore; est enim coloris optimi, quod †βρατυν† lamina. Pecunia prius de pecudibus et proprietatem habebat et nomen; de corio enim pecudum nummi incidebantur et signabantur. Postea a Saturno aereus nummus inventus; ipse enim signare nummos et scribi constituit. Propterea et aerarium Saturno a gentilibus consecratum est. Alii, ut superius, pecuniam a pecudibus appellaverunt, sicut a iuvando iumenta sunt dicta. O
Abbreviated transcription (Latin):
yllaba grece. latine conceptio siue
complexio dicit᷑. Nam syllabadic
⁊cata. idest a conceptione litterarum.
Syllabanin enĩ dicitur concipere. Unde
uere est illa syllaba que ex plurib nas¬
citur litt̾is. nam una uocalis ꝓ syllaba
abusiue ñ ꝓprie dicit᷑. quȩ ñ tam syllaba
dicenda est. qͣm ratio tempoꝵ. Syllabe aũ
aut breues sunt. aut longe. aut̃ cõmuneᷤ
Hreues uocatȩ. quia nunqͣm ꝓduci posst̃.
autem quia ꝓ scribentis arbitrio cũ neces
sitas cogit. ce ꝓducunt᷑ &e corripiuntur
lege donatum. Ideo aut̃ syllabe longe
breuesq dicuntur. quia ꝑ uarias moras
uocum. aut dupla aut simpla spacia tẽ¬
poris habere uident᷑. Diptonge syllabȩ.¬
a greco nomine dicte qđ in eis bine uo¬
cales iungant᷑. ex his apud nos ueras

Expanded text:
yllaba Graece, Latine conceptio, sive complexio dicitur. Nam syllaba dicματα, id est, a conceptione litterarum: συλλαμβάνειν enim dicitur concipere. Unde vere illa est syllaba, quae ex pluribus nascitur litteris. Nam unam vocalem pro syllaba abusive, non proprie, dicimus, quae non tam syllaba dicenda est quam ratio temporum. Syllabae autem, aut breves sunt, aut longe, aut communes. Breves vocate, quia nunquam produci possunt. Lautem, quia pro scsitas cogit, et producuntur, et corripiuntur. Lege Donatum. Ideo autem syllabae longae, brevesque dicuntur, quia per varias vocum moras aut dupla aut simpla spatia temporis habere videntur. Dipthongae syllabae Graeco nomine dictae, quod in eis binae vocales jung
Abbreviated transcription (Latin):
aera una in primo canone. si duȩ in sccło. si
tres in tercio. ⁊ sic ꝑ ordinem usq ad decimũ
re qͥ reliqͦꝵ euãgłistaꝵ siłia dixert. assumes
adiacentẽ numerũ capitłi ⁊ reqͥreᷤ ipsũ nu̾m
in suo canone ꝙ̃ indicat. ibiq inuenies qͦt ae
qui dixerunt. ⁊ ita demũ in corpore inquisi¬
ta loca quȩ ex ipsis numeris indicantur ꝑ
singula euangłia de eisd̾e dixisse inuenies.
uI. De canonib concilioꝵ

Expanded text:
aera prima, in primo canone; si secunda, in secundo; si aera prima, in primo canone; si secunda, in secundo; si tertia, in tertio, et sic per ordinem usque ad decimum reliquorum evangelistarum similia dixerunt, assumes adjacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint, et ita demum in corpore inquisita loca quae ex ipsis numeris indicantur per ngelia de iisdem dixisse invenies. VI. De canonibus c
Abbreviated transcription (Latin):
euangłioꝵ annoniꝰ alexandriȩ primus
excogitauit quem postea eusebius cesariensis
secutus pleniꝰ composuit. qui id̾o facti sunt ut
ꝑ eos inuenire ⁊ scire possimꝰ qui reliquoꝵ euan¬
głistarum similia aut ꝓpria dixerunt. Sunt
autem numero decem. quoꝵ primꝰ cominet
numeros. in quib .iiͦiͦi. eadem dixerunt mathe¬
us. Marcus. lucas. Ioħes. Sed̾s in quib tres ma¬
theus. marcus. lucas. Tercins in quib tres. Ma¬
theus lucas. ioħes. Quarttis in quib tres. Ma¬
theus. marcus. ioħes. Quintus in quib duo
matheus. lucas. Sextus in quib duo matheus.
marcus. Septimus in quib duo. Matħs : uioħes
Octauus. in quib duo. lucas. marcus. Nonus.
In quib duo. lucas ⁊ ioħes. Decimꝰ in quib
expositio hec est ꝑ singulos enim ȩuangłistaᷤᷤ
numerus quida capitulis affixus adiacet. qͥ¬
b numeris subdita est aerͣa queda minio no¬
tata. quȩ indicat in quoto canone positus sit
numerus eui subiecta est aera. Uerbi grã. si est

Expanded text:
Evangeliorum Ammonius Alexandriae primus excogitavit, quem postea Eusebius Caesariensis secutus plenius conposuit. Qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire possimus qui reliquorum Evangelistarum similia aut propria dixerunt. Sunt autem numero decem, quorum primus continet numeros in quibus quattuor eadem dixerunt: Matthaeus, Marcus, Lucas, Iohannes. Secundus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Lucas. Tertius, in quibus tres: Matthaeus, Lucas, Iohannes. Quartus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Iohannes. Quintus, in quibus duo: Matthaeus, Lucas. Sextus, in quibus duo: Matthaeus, Marcus. Septimus, in quibus duo: Matthaeus, Octavus, in quibus duo: Lucas, Marcus. Nonus, in quibus duo: Lucas, Iohannes. Decimus, in quibus expositio haec est. Per singulos enim evangelistas numerus quidam capitulis affixus adjacet, quibus numeris subdita est aera quaedam minio notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerus cui subjecta est aera. 5. Verbi gratia: si est
Abbreviated transcription (Latin):
sulis athlantici maris inuentũ ẽ. Si qͥse en
lusitana. &e in gallia gignit᷑. sũma t̾ra ateno
& coloris nigri ce pondere grauis. Int̾ue min
& minut caleuli maxime e torrentib scers
lauant eas arenas. ꝙ qd subsidit coquunt in
fornacibꝰ. Inueniunt᷑ & in auratis metalis
aqua missa calculi nigri & graues. & du anĩ
colligit᷑. cũ eo remanent. ptꝰ ea seꝑati ofantꝰ
& in albũ płubũ resoluunt᷑. inde & eacłe or¬
tas płubi q̃ auri ẽ. Digrũ płubũ circa eantilti¬
am abundat. cuiꝰ origo duplex ẽ. aut eni soli
ex sua uena ꝓdit. aut cũ argento nascit᷑ mi¬
tisq uenis ꝯflat᷑. Huiꝰ pͥmꝰ infornacib liquo
stagnũ ẽ. scds argentũ qd̾ remanet suꝑaddi¬
ta uena rursusq ꝯflata fit nigrũ płubũ ida¬
nãq neq es neq płubũ habet. gẽmis tantũe
margaritis hec ꝑmutat. Digro płubo ĩfistulis¬

Expanded text:
sulis Athlantici maris inventum est. Siquidem et in Lusitania et in Gallicia gignitur, summa terra harenosa et coloris nigri, et pondere gravis; interveniunt et minuti calculi, maxime torrentibus siccatis; lavant eas arenas, et quod subsidit, quoquunt in fornacibus. Inveniuntur et in aurariis metallis aqua missa calculi nigri et graves, et dum aurum colligitur, cum eo remanent; postea separati conflantur et in plumbum album resolvuntur. Inde et eadem gravitas plumbi quae auro. Nigrum plumbum circa Cantabria abundat. Cuius origo duplex est; aut enim solus ex sua vena prodit, aut cum argento nascitur mixtisque venis conflatur. Huius primus in fornacibus liquor stagnum est, secundus argentum; quod remanet, superaddita vena rursusque conflata, fit nigrum plumbum. India neque aes neque plumbum habet; gemmis tantum et margaritis haec permutat. Nigro plumbo
Abbreviated transcription (Latin):
lia &e ad oceanũ in hispania nasci tradunt.
er̃t aũ sub tiberio cesare quendã artificẽ ex¬
cogitasse uitri tẽꝑam̃tũ ut flexibile eẽt ac du¬
ctile. Qͥ dũ admissus fuiss ad cesarẽ porrexit
fiałã cesari ꝙͣ ille indignatꝰ in paum̃tũ piecit.
Artifex aũ sustulit fiała de paum̃to. q̃ cõplieu¬
erat se tãꝙͣ uas eneũ. Deide marculũ de
sinu ꝓtulit & fiała correxit. hoc facto. cesas
dixit᷑ artifici. Nũqͥd aliꝰ scit banc ꝯdituram
iutroꝵ: Ptꝰꝙͣ ille uirans negauit alterũ ħ
scire. iussit illũ cesar decollari. nedũ hoc og¬
nitũ fieret. aurũ ꝓluto haberet᷑. & omniũ
metalloꝵ p̃cia abstraberent᷑. Et reuera qr
si uasa uitrea ñ frangerent᷑. meliora eeñt ꝙͣ
aurũ ce argentũ.¬
xui De oretallie

Expanded text:
lia, et ad Oceanum in Hispania nasci tradunt. 6. lia, et ad Oceanum in Hispania nasci tradunt. 6. Ferunt autem sub Tiberio Caesare quemdam artificem excogitasse vitri temperamentum. ut flexibile esset, et ductile, qui dum admissus fuisset ad Caesarem, porrexit phialam Caesari, quam ille indignatus in pstulit phialam de pavimento, quae conplicaverat se tamquam vas aeneum; deinde marculum de sinu protulit et phialam correxit. Hoc facto Caesar dixit artifici: 'Numquid alius scit hanc condituram vitrorum?' Postquam ille iurans negavit alterum hoc scire, iussit illum Caesar decollari, ne dum hoc cognitum fieret, aurum pro luto haberetur et omnium metallorum pretia abstraherentur; et revera, quia si vasa vitrea non frangerentur, melius essent quam aurum et argentum. De metalli
Abbreviated transcription (Latin):
martir cuiꝰ uitam eusebiꝰ cesariensis
conscripsit pisistratum in sacrȩ bibliothe¬
cȩ studio primꝰ adȩquare contendit. hic
enim in bibliotheca sua ꝓpe .xxx. uolumi¬
num milia habuit. Ieroninꝰ quoq atq gẽ¬
nadius eccłiasticos scriptores toto orbe
querentes ordine ꝑsecuti sunt. eoꝵq stu¬
dia in uno uoluminis indiculo compre¬
henderunt.

Expanded text:
martyr, cujus Vitam Eusebius Caesariensis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliothecae studio primus adaequare contendit. Hic enim in bibliotheca sua prope triginta voluminum millia habuit. 2. Hieronymus quoque atque Gennadius Ecclesiasticos scriptores toto orbe quaerentes ordine persecuti sunt, eorumque studia in uno voluminis indiculo comprehenderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ista uarios ereant colores.
enĩ de t̾re & maris anhelitu. q̃ eũ altiꝰ ele¬
uate fuerint. aut solis calore resolute. aut
ui uentoꝵ cõp̾sse. stillant᷑ in t̾ris. Hunbꝰ
ẽ densitas nubis intẽpesta. ꝙ obscura. ꝙ
uide nimbi a nube. st̃ aũ nimbi repentine
ꝙ p̃cipites pluuie. nã pluuias uocamꝰ lentaᷤᷤ
ꝙ niges qĩ fluuias qĩ fluentes. imbres aũ &
ad nubes ꝙ ad pluitias ꝑtinent. dicte aũ
greco uocabulo qd̾ trã mebriant ad ger¬
minandũ. ex his enĩ cuncta creant᷑. uñ ꝙ
imbres: ẽ aũ nom̃ grecũ. Grando appellata
qd̃ forma eiꝰ granoꝵ similitudinẽ habeat.
hec aũ frigore uentoꝵ duratur in nube. ac
solidant᷑ in niuẽ. ruptoq aere soluuitur.
Nix a nube uñ uenit. & glacies agelu s aqua.
qĩ gelacies. i ẽ gelata aqua. gelu aũ qr eo
gelu stringit᷑ tr̃a. cũ fuerit nox serena.
ruina ẽ matutim tpr̃is frigͦ. q̃ m pruina
nom̃ accep̃. qr sic̃ ignis urit. pyro enĩ ig¬

Expanded text:
ista varios creant colores. enim de terrae et maris anhelitu. Quae cum altius elevatae fuerint, aut solis calore resolutae, aut vi ventorum conpressae, stillantur in terris. Nimbus est densitas nubis intempesta et obscura; et inde nimbus a nube. Sunt autem nimbi repentinae et praecipites pluviae. Nam pluvias vocamus lentas et iuges, quasi fluvias, quasi fluentes. Imbres autem et ad nubes et ad pluvias pertinent, dictae a Graeco vocabulo quod terram inebrient ad germinandum. Ex his enim cuncta creantur, unde imbri. Est autem nomen Graecum. Grando appellata quod forma eius granorum similitudinem habeat. Haec autem ventorum rigore durantur in nube, ac solidantur in nivem, ruptoque aere solvuntur. Nix a nube, unde venit; et glacies a gelu et aqua, quasi gelaquies, id est gelata aqua. Gelus autem quod eo utem maiori gelu stringitur terra, cum fuerit nox serena. Pruina est matutini temporis frigus, quae inde pruina nomen accepit quia sicut ignis urit; πῦρ enim ig
Abbreviated transcription (Latin):
certa ꝙ ex solis eircuitu. & ex motu uentoꝵ
nãq qͦtiens mouet᷑ insole. nob̾cũ moueri ui¬
detui: qr ubicũq loco radiis solis obsistimꝰ
pinde illi lum̃ auferimꝰ. sic ꝙ ingredi nob̃̾¬
cũ umbra. & gestus nr̃os uidet᷑ imitari. lux
lucis. s hoc ꝯfundunt auctores.
uentꝰ. qd̾ sit uehemens ꝙ uiolentꝰ. uis enĩ eiꝰ
tanta ẽ. ut ñ solũ saxa ꝙ arbores uellat.s

Expanded text:
rcuitu, et ex motu ventorum. Namque quoties movetur in sole, nobiscum moveri videtur, quia ubi quoquo loco a radiis solis obstitimus, perinde illi lumen auferimus; sicque ingredi nobiscum umbra, et gestus nostros videtur imitari. 14. Lux,lucis. Sed hoc confundunt auctores. ventus quod sit vehemens, et violentus. Vis enim ejus tanta est, ut non solum sa
Abbreviated transcription (Latin):
item frigꝰ urit. ut ẽ. aut boree penet abile
frigꝰ adurat. ħos grecũ ẽ. qd̾ illi drosor diẽt.
alii putant ros dictũ. qr rarꝰ ẽ. uñ ẽ spissꝰ ut plu¬
uia. Nebula inde dicta uñ & nubila ab ob¬
uolans faciat. exhalant enĩ ualles humi¬
de nebulas ꝙ fiunt nubes. inde nubilũ. m̃
niues. nebule aũ ima petunt cũ serenitas
ẽ. sũma cũ nubilũ. Caligo umbra ẽ de spis¬
situdine aeris effecta. ꝙ dicta caligo. qd̃ ma¬
ximȩ aeris gignat᷑ calore. Tenebre dicunt᷑
eo qd teneant umbrasich̾ aũ st̃ tenebre. s
ipsa lucis absentia tenebre dicunt᷑. sic̃ silen¬
tiũ ñ aliqua res ẽ. s uͥ sonꝰ ñ ẽ silentiũ dr̾
sic tenebre ñ aliqͥd st̃. s u̾ lux ñ ẽ. tenebre di¬

Expanded text:
irg. Georg. 1, 93: Aut boreae penetrabile frigus adurat. Ros Graecum est, quod illi δρόσος dicunt. Alii putant ros dictum quia rarus est, et non spissus ut pluvia. Nebula inde dicta, unde et nubila, ab ob sive quod nubes volans faciat. Exhalant enim valles humidae nebulas et fiunt nubes; inde nubilum, inde nives. Nebulae autem ima petunt cum serenitas est; summa, cum nubilum. Caligo umbra est de spissitudine aeris effecta. Et dicta caligo quod maxime aeris calore gignatur. Tenebrae dicuntur quod teneant umbras. Nihil autem sunt tenebrae, sed ipsa lucis absentia tenebrae dicuntur; sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est, silentium dicitur; sic tenebrae non aliq
Abbreviated transcription (Latin):
agam ex pagis athemensiũ dicti. ubi
exorti sunt: ibi enĩ in locis agrestib
& pagis gentiles lucos idolaq statuer̾t.
sunt. Gentiles sunt qui sine lege sunt.
& nundũ crediderunt. dicti autẽ genti¬
les quia ia sunt ut fuer̃t geniti. ic est
sicut in carne descenderunt sub peccato
scilicet idolis seruientes. & necdum regene¬
rati. ꝓinde gentiles pͥmitꝰ nuncupant᷑.
ipsi dicuntur grece ethuici. Ethnci enĩ
ex greco in latinum int̾p̾tantur genti¬
les: ethnos enĩ grece gens dicit᷑ Lost fide
autẽ ñ debent uocari gentes siue gentiles
eos qui ex gentib credider̾e. sicut post fid̾e
dici iam ñ potest iudeus. testante paulo
qui post baptismũ xp̃i susceptũ ad idolo¬
rum cultũ &. sacrificioꝵ contaminatio¬

Expanded text:
agani ex pagis Atheniensium dicti, ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, sunt. Gentiles sunt qui sine lege sunt, et nondum crediderunt. Dicti autem gentiles, quia ita sunt ut fuerunt geniti, id est, sicut in carne descenderunt sub peccato, scilicet idolis servientes et necdum regenerati. Proinde gentiles primitus nuncupantur: ipsi dicuntur Graece Ethnici. Ethnici ex Graeco in Latinum interpretantur gentiles. Ἔθνος enim Graece gens dicitur. Post fidem autem non debere vocari gentes sive gentiles eos qui ex gentibus credunt; sicut post fidem dici iam non potest Iudaeus, testante Paulo qui post baptismum Christi susceptum ad idolorum cultum et sacrificio
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtis passib uł squamarũ nisib repit. q
ñ ẽ illi spine rigor ut colubri. s in directũ
corpꝰculi sui partes gradatim porrigendo
ꝯtractas ꝯtrahendo porrectas motꝰ explicat¬
sieq agitatus ꝑlabitur.
UI.De piscibus.

Expanded text:
apertis passibus vel squamarum nisibus repit, quia apertis passibus vel squamarum nisibus repit, quia non est illi spinae rigor, ut colubri, sed in directum corpusculi sui partes gradatim porrigendo contractassicque agitatus perlabitur. CAPUT VI. De piscibus.