comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceps nr̃: hic ne ẽ ille. de curꝰ tͥ semꝑ fut᷑a
morte plaudebas: Ipse ẽ in cuiꝰ cruce om¬
nem mundũ t̃ subiugandũ eẽ creoebasꝰ
Ipse ẽ in cuiꝰ exitu nob̾ tanta spolia ꝓmit¬
tebas: Qͥd ẽ qͦd egisti. Qͥd ẽ qͦd face uoluis¬
ti : Ecce iã totas tenebras suo ipse splendo¬
re fugauit. ⁊ om̃s carceres tuos fregit: capti¬
uos eiecit: ligatos soluit. luctꝰ eoꝵ in gau¬
dia cõmutaũ. Ecce ipsi qͥ sub nrĩs solebãt
suspirare torm̃tis: insultant nob̾ de ꝑcep¬
tione salutis. E ñ solũ iam nichil uerent᷑:
insuꝑ ⁊ minant᷑. Numꝙͣ hic ita suꝑbi erãt¬

Expanded text:
ceps noster, hicne est ille de cujus tibi semper futura morte plaudebas? ipsene est in cujus cruce omnem mundum tibi subjugandum esse credebas? ipsene est in cujus exitu nobis tanta spolia promittebas? Quid est quod egisti? Quid est quod facere voluisti? Ecce jam totas tibi tenebras suo splendore fugavit, et omnes tuos carceres fregit, captivos ejecit, ligatos solvit, luctus eorum in gaudium commutavit. Ecce ipsi qui sub nostris solebant suspirare tormentis, insultant nobis de perceptione salutis; et non solum jam nihil verentur, insuper et minantur. Nu
Abbreviated transcription (Latin):
incarne uiuis indulgentiã peccatoribꝰ mi¬
di: solue defunctos captiuos inferm. Ie
głȩ in scło: pone signũ uictorie unferns
Nec mora postꝙͣ. audita ẽ postulatio in numi
biliũ captiuoꝵ. statĩ dñi iussu om̃s antiqͥ
iusti uira potestatis acceꝑunt: atq insus
dño ac dicentes. Ascende dñe iħu spoliati
inferno: & auctore mortis suis iuncłis urri¬
tito. redde iam lȩticiã mũdo. Iocundent᷑ i
ascensu tuo fideles tur: aspicientes cicatis
catũ ẽ. facta p̾da ĩiferno: uiuus exiit de
sepulcͦ. Ipse se sua potentia suscitaũ. ⁊ it̾m
paruit. ut dubitationẽ auferr& increduls.
Clauoꝵ uuln̾a ostendit: ut nulła suspitiorẽ
relinqueret manicheis. Manducaũ ⁊ bibit¬

Expanded text:
in carne vivens, indulgentiam peccatoribus mundi, solvere defunctos captivos inferni. Degloriae in saeculo, pone signum victoriae in inferno. Nec mora, postquam audita est postulatio atque rabilium captivorum, statim a Domini jussu omnes antiqui justi jura potestatis accipiunt, atque in suos Domino, atque dicentes: Ascende, Domine Jesu, spoliato inferno, et auctore mortis vinculis irretito, redde jam laetitiam mundo. Jucundentur in ascensu tuo fideles tui, aspicientes cicatrices ctum est. Facta praeda in inferno, vivus exiit de sepulcro: ipse se sua potentia suscitavit, et iteuis apparuit, ut dubitationem auferret incredulis: clavorum vulnera demonstravit, ut nullam suspicionem relinqueret Manichaeis. Mani
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtuserat. O pulchra lux quȩ hodie can¬
dido de cęli fastigio ꝓmicasti: & int̾ fluen¬
ta purpurea. sedentes intẽnebris ⁊ umbra
mortis. subita claritate uisitasti. Soluit¬
cecid̾unt uincła dãpnatoꝵ. Attonitȩ m̃tes
obstupuere tortores: simul impia officina
nã inqͥunt ẽ iste t̾ribilis: & niueo spendore
choruscꝰ  Numꝙͣ. nr̃ talem excepit tarta¬
mundꝰ. Inuasor ẽ iste. ñ debitor: exactor ñ
peccator. Iudicẽ uideo: ñ supplicẽ. Uenit
iubere. ñ succũb̾e: eriꝑe. ñ manere. Ubi iã
ianitores dormier̃t: cũ iste bellatoe claustra
uexabat  F ic si reus eẽt: suꝑ nos ñ esset.
Si eũ aliq̃ delicta fuscarent: numiꝙ̃. nr̃a
regna suo dissipar& fulgore. Si d̾s: ut qͥd
uenit: Si homo: qͥd p̃sumit :  Sid̾s: qͥd in
na tñscendit: Certe mortuus erat. certe il
a nr̃a. parturiẽs dãpna nr̃a. Plignũ ditati su¬
mꝰ. ꝑ lignum eu̾tim᷑. Perit potestas illa: sẽꝑ
ppłis formidanda. Nullꝰ hic uiuus int̾uit:

Expanded text:
t. O pulchra lux, quae de candido coeli fastigio promicasti: et inter fluenta purpurea sedentes in tenebris, et in umbra mortis subita claritate vestisti! II. Coceciderunt vincula damnatorum. Attonitae mentis obstupuere tortores. Omnis simul impia officina nam est iste terribilis, et niveo splendore coruscus? Nunquam noster talem excepit tartamundus. Invasor iste, non debitor; exactor est, non precator: judicem videmus, non supplicem. Venit jubere, non succumbere; eripere, non manere. Ubinam janitores nostri dormierunt, cum iste bellator claustra vexabat? Hic si reus esset, tam potens non esset. Si eum aliqua peccata fuscarent, nunquam nostra tartara suo dissiparet fulgore. Si Deus, utquid venit? Si homo, quid praesumpsit? Si Deus, quid in  nostra regna ascendit? Certe mortuus erat, certe vica nostra, parturiens damna nostra. Per lignum ditati sumus, per lignum evertimur: perit potestas illa semper populis formidata. Nullus hic vivus intravit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut potui quod p̾ceperas: certus quod
excusabit imꝑitiȩ nr̃e culpas p̃cipientis
auctoritas. Sciendum sane ẽ. qđ decimꝰ
ȩp̃orum panegẏricis tractatib nichib
ad scientiam rerũ conferentib occupa¬
tus ÷ omissis quȩ uidebant᷑ suꝑflua hẏs¬
toriȩ. siquid habuit nono coniunximus
libro: & in ipso eusebii narrationis de¬
dimꝰ finem. Decimum uero uel un¬
decimũ librum nos conscͥpsimꝰ : partĩ
ex maiorum traditionibus : partim ex
his quȩ nr̃a iam meinoria comp̾hende¬
rat: & eos uelut duos pisciculos supra
seriptis panib addidimꝰ. Qͦs si tu uel¬
ꝓbaueris uel benedixeris: ꝓ certo confi¬
dam. qͦd sufficient turbis. Continet
autem hoc opus res in ȩccłia gestas a
saluatoris ascensione & deinceps: nr̃i uͦ
duo libelli a temporib constantini ptꝰ
ꝑsecutionem. usq ad obitum theodosii
augusti: E

Expanded text:
ut potui, quod praeceperas: certus quod ut potui, quod praeceperas: certus quod excusabit imperitiae nostrae culpas, praecipientis auctoritas. Sciendum sane est, quod deciEpiscoporum panegyricis tractatibus, nihil ad scientiam rerum conferentibus occupatus, omissis quae videbantur superflua, historiae si quid habuit, nono conjunximus libro, et in ipso Eusebii narrationi Al. narrationis dedimus finem. Decimum vero et undecimum librum nos conscripsimus partim ex majorum traditionibus, partim ex his quae nostra jam memoria comprehenderat; et eos velut duos pisciculos supra scriptis panibus addidimus. Quos si tu probaveris, vel benedixeris, pro certo confidam quod sufficient turbis. Continet autem idem omne opus res in Ecclesia gestas a Salvatoris Ascensione, et deinceps. Nostri vero duo libelli a temporibus Constantini post persecutionem, usque ad obitum Theodosii Augusti. E
Abbreviated transcription (Latin):
serun: consideraui qd̾ non absq aliquo
apłicȩ institutionis oedine nobis ista
esurientib indeserto auditorum t᷑bis
dixisset ad apłos. date eis uos mandu¬
care: andreas unus ex apłis intelligens
eo magis splendescere diuinȩ uirtutis
insigua. si minimoꝵ quorumq minis¬
teriis explerent᷑: ñ ꝓtulit paues apłica
reconditos pera. sed puerulũ adesse
dicit. habentẽ qͥnq panes & duos pis¬
ces. Quem uerecundȩ excusans adiecit.
sed hȩc qͥd sunt ad tantos: quo magis
in angustis opib & desperatis cara fie¬
ret diuina potentia. Sciens ergo ex illis
te quoq descendere disciplinis: recordatꝰ
quod andrreȩ fortassis exemplo. ubi pas¬
cendi turbas tempꝰ uidisti. puerulum
subrogaueris. qͥ panes quidem quinq¬
dũpplicatos sicut acceperat adhiberet.
ad explendũ tam̃ ȩuangłicum sacram̃¬
tum ꝓprio labore captos adderet enam
pisciculos duos: aggressus sun ex seqͥ

Expanded text:
serim, consideravi quod non absque aliquo serim, consideravi quod non absque aliquo Apostolicae institutionis ordine nobis ista esurientibus in deserto auditorum turbis, dixisset ad Apostolos: Date eis vos manducare: Philippus unus ex Apostolis intelligens, eo magis splendescere divinae virtutis insignia, si minorum quorumque ministeriis explerentur, non protulit panes Apostolicae reconditos perae, sed puerulum adesse dicit, habentem quinque panes, et duos pisces. Quem verecunde excusans, adjecit: Sed haec quid sunt inter tantos ? quo magis in angustis opibus et desperatis clara fieret divina potentia. Sciens ergo ex illis te quoque descendere disciplinis, recordatus quod Philippi fortassis exemplo, ubi pascendi turbas tempus vidisti, puerulum subrogaveris, qui panes quidem quinque sicut acceperat, duplicatos adhiberet, ad explendum tamen Evangelicum Sacramentum, proprio labore captos adderet etiam pisciculos duos, aggressus sum exsequi,
Abbreviated transcription (Latin):
ERITORU DI¬
cuut ẽe medicoꝵs
ubi ĩminere urbi¬
bus uel regionib
generales uideriis
morbos. prouidere
aliqͦd medicamenti.
uel poculi genꝰ: quo p̃muniti homines.
ab imnunenti defendant᷑ exitio. Q uod
tu pat̾ quoq uenerande chromati.
medicine exsequens genꝰ: tempore qͦ
diruptis italiȩ claustris a larico duce
gothorum se pestifer morbus infudit.¬
& agros. armenta. uiros. longe latẽq
uastauit. populis tͥ a deo commissis. fe¬
ralis exitii aliqͦd remediũ querens. ꝑ
quod egrȩ mentes ab ingruentis mali
contagione subtractȩ. meliorib occupa¬
te studiis tenerentur: iniungis mͥ. ut
ȩccłiasticam hẏstoriam. quam uir eru¬
ditissimꝰ Eysegius cesaniensis ȩp̃c greco
terem: cuius lectione animꝰ audienti¬
um uinctꝰ ⁊ dum noticiã rerum gesta¬
rum auidius petit: obliuionẽ qͦdammꝰ
maloꝵ quȩ gererentur acciperet. A qͦ
ego opere cum excusare me uellem. ut¬
pote inferior & impar: & qui in tam
multis annis usum latim sermonis ami¬

Expanded text:
eritorum dicunt esse medicorum, ubi imminere urbibus, vel regionibus generales viderint morbos, providere aliquod medicamenti, vel poculi genus, quo praemuniti homines, ab imminenti defendantur exitio. Quod tu quoque, Venerande Pater Chromati, medicinae exequens genus, tempore quo, diruptis Italiae claustris ab Alarico duce Gothorum, se pestifer morbus infudit, et agros, armenta, viros longe lateque vastavit, populis tibi a Deo commissis feralis exitii aliquod remedium quaerens, per quod aegrae mentes ab ingruentis mali contagione subtractae, melioribus occupatae studiis tenerentur: injungis mihi ut Ecclesiasticam historiam, quam vir eruditissimus Eusebius Caesariensis Gr211-212 cujus lectione animus audientium vinctus, dum notitiam rerum gestarum avidius petit, oblivionem quodammodo malorum, quae gererentur, acciperet. A quo ego opere cum excusare me vellem, utpote inferior et impar, et qui in tam multis annis usum Latini sermonis ami
Abbreviated transcription (Latin):
bq uastata sit: qñta ppłoꝵ milia. patres
simul cũ comugib ac paruulis. liberis
absq numero. & absq discretione truci¬
dati sint: quȩ etiam diu̾sax urbiũ obsidio¬
nes: s & ipsi magnificȩ atq famosissimȩ
ciuitatis hierłm qͣnta uastitas. & qͣnta
fuerit diu̾sarum mortiũ strages : qͥs ue¬
ꝑ hȩc singła belloꝵ extiterit modꝰ : & ut
scđm id qͦd ꝓphetiȩ p̃dixerant. ab homi¬
natio desolationis in ipso qͦndam dĩ famo¬
sissimo collocata sit templo: utq ad ulti¬
mũ cuncta ignis popłatꝰ sit & flamina
ꝯsumpserit : siqͥs plemꝰ nosse uult. hys¬
torias iosephi relegat : nos uͦ ex his ea
tantũ quȩ ad explanationẽ suscepti oꝑis
sufficiunt assuinemꝰ: in quib refert. qͦd
ex oĩ iudea ppłi indie sollempni paschȩ
lia hominũ dicit fuisse. iusto scilicet di iu¬
dicio. tempore hoc ultionis electo: ut qͥ
cruentis manib & sacrilegis uocib uio¬

Expanded text:
busque vastata sit; quanta populorum milia, patres busque vastata sit; quanta populorum milia, patres simul cum coniugibus ac parvulis, liberis absque numero et absque discretione trucidati sint, quae etiam diversarum urbium obsidiones, sed et ipsius magnificae et famosissimae civitatis Hierusalem quanta vastitas et quanta fuerit dir haec singula bellorum exstiterit modus, et ut secundum id quod prophetae dixerant, abominatio desolationis in ipso quondam. Dei famosissimo collata sit templo, utque ad ultimum cuncta ignis populatus sit, et flamma consumpserit, si quis plenius nosse vult, historiam Josephi relegat. Nos vero ex his ea tantum, quae ad explanationem suscepti operis sufficiunt, assumemus: in quibus refert, quod ex omni Judaea populi, in die solemni Paschae llia dicit hominum fuisse, justo scilicet Dei judicio, tempore hoc ultionis electo, ut quicruentis manibus, et sacrilegis vocibus vio
Abbreviated transcription (Latin):
iudei uł in ipsum cõmissi piaculi. uł ꝑse¬
cutionis in apłos. & necis in stephanũ. s
& obtruncationis mapłm iacobũ. & in ia¬
cobum nichilominꝰ frẽm dñi qͥ appella¬
batur iustꝰ sceleris admissi. cet̾orumq oĩũ
quos ꝓpt̾ fidem xp̃i. insidiis. dolis. atq oĩ
fraude neqͥtiȩ circunuenerant: ꝓ his
inquã om̃ib malis pęnas diuinitꝰ repos¬
cebant. & apłi qͥdem ab illis pͥus fugati.
ac ꝑ omnẽ locũ disꝑsi. sic̃ supͣdiximus
ꝑgebant in uirtute xp̃i. qui eis p̃ceꝑat
nomine meo: eccłia uͦ quȩ in hierosoli¬
mis fuerat congregata. responso a deo
accepto emigrare iubet᷑. & transire ad
oppidum qͦdoam pellam nomine tnͣs iorda¬
nen: qͦ ablatis ex urbe scĩs & iustis uiris.
undictȩ cȩlestis fieret locus. tam de ur¬
be sacrilega quam de ppło impio ꝑ exci¬
dium patriȩ euersionẽq sumende. Qñtis
gͦ malis gens tunc uniu̾sa multata sit.
utq ipsa iudea terra. bello. fame. igni. cedi¬

Expanded text:
el in ipsum commissi piaculi vel persecutionis in apostolos, et necis in Stephanum, sed et obtruncationis in apostolum Jacobum, et in Jacobum nihilominus fratrem Domini, qui appellatur Justus, sceleris admissi, caeterorumque omnium quos propter fidem Christi, insidiis, dolis, atque omni fraude nequitiae circumvenerant, pro his, inquam, omnibus malis, poenae divinitus reposcebantur. Et apostoli quidem ab illis prius fugati, ac per omnem locum dispersi, sicut supra diximus, pergebant in virtute Christi, qui eis praeceperat, ncti». 4 Ecclesia vero, quae in Hierosolimis fuerat congregata, responso a Deo accepto emigrare iubetur et transire ad oppidum quoddam Pellam nomine trans Iordanen; quo ablatis ex urbe sanctis et iustis viris, vindictae caelesti fieret locus tam de urbe sacrilega quam de populo impio, per excidium patriae eversionemque sumendae. 5 Quantis ergo malis gens tunc universa multata sit, utque ipsa Iudae terra bello, fame, igni caedi
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit a singłis libellos: qͦs simul om̃s
in sinu suo ꝯtinens. nec in A eis qͥd conti¬
neret᷑ aꝑiens. ait ad ep̃os. Ds uos ꝯstituit
sacerdotes. & potestatẽ dedit uob̃ de nob̃¬
qͦq iudicandi: & id̾o nos a uob̃ recte iudi¬
camur: uos aũ ñ potestis ab hominib
iudicari. Propt̾ ꝗd̾ dĩ solius int̾ uos expec̾¬
tate udiciũ: & ur̃a iurgia quȩcũq sunt
ad illud diuinũ reseruent᷑ ex amen. Uos
&eenĩ nobis a dõ dati estis dii: & ꝯueniens
non ẽ ut homo tudicet dos. s ille solꝰ de qͦ
scͥptum. ẽ. Ds stetit in congregatione doꝵ:
in medio aũ dos discernit. E id̾o his omis¬
sis: illa quȩ ad fidẽ dĩ ꝑtinent. absq ul¬
la ammoꝵ ꝯtentione distinguite. Cum hec
dixiss om̃s simul querunoniarũ libellos
iussit exuri: ne in notescer& ulli hominũ
simultatio sacerdotũ. Uerum cũ ꝑ dies
multos in ep̃oꝵ concilio de fide questio

Expanded text:
suscepit a singulis libellos: quos simul omnes suscepit a singulis libellos: quos simul omnes in sinu suo continens, nec in eis quid contineretur aperiens, ait ad Episcopos: Deus vos constituit sacerdotes, et potestatem vobis dedit de nobquoque judicandi; et ideo nos a vobis recte judicamur, vos autem non potestis ab hominibus judicari. Propter quod Dei solius inter vos exspectate judicium, et vestra jurgia quaecunque sunt, ad illud divinum reserventur examen. Vos etenim nobis a Deo dati estis dii, et conveniens non est, ut homo judicet deos, sed ille solus de quo scriptum est: Deus stetit in congregatione deorum, in medio autem deos discernit. Et ideo his omissis, illa quae ad fidem Dei pertinent, absque ulla animorum contentione distinguite. Quum haec dixisset, omnes simul querimoniarum libellos jussit exuri, ne innotesceret ulli hominum simulatio sacerdotum. Verum quum per dies multos in Episcoporum Concilio de fide quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓiuntiasq disꝑsas: ꝑnitiosum fore cre-¬
dens si dissimularet. mtalib. plurimis
consacerdotib suis rem indicat. Questio
latius innotescit : sermo usq ad aures
religiosi pͥncipis. qͥppe qͥ om̃i studio & di¬
ligentia curar&e quȩ nr̃a sunt. ꝑuenit.
Tum ille ex sententia sac̃dotum. apud ur¬
bem inceam ȩpiscopale conciliũ ꝯuocat:
p̾sidentib ad ẽẽ iubet: ac de erꝰ̃ ꝓpositiõib
& questionib udicari. S in eo concilio¬
ammnirabile factum pͥncipis ñ puto reti¬
cendu. Ꝙ enĩ cum ex om̃ib pene locis
ep̃i ꝯuenissent. & ut fieri solet. dit̾isis ex
causis int̾ se quȩcła iuirgia detulissent:
int̾pellabat᷑ frequent̾ a singłis. Offereban¬
tur libelli. culpȩ ꝓferebant᷑: & magis ad
hȩc quã ad id ꝓ quo uentũ fuerat. animos
dabant. At ille uidens qd ꝑ huicemo di
quȩrimoniȩ
habere iuideret᷑ deferra. Et cum resedisset

Expanded text:
provinciasque dispersa: perniciosum fore creprovinciasque dispersa: perniciosum fore credens; si dissimularet a talibus, plurimis consacerdotibus suis rem indicat. Quaestio latius innotescit. Sermo usque ad aures religiosi principis, quippe qui omni studio et diligentia curaret, quae nostra sunt, pervenit. Tum ille ex sacerdotum sententia apud urbem Nicaeam Episcopale Concilium convocatresidentibus adesse jubet, ac de ejus propositionibus, et quaestionibus judicari. admirabile factum Principis non puto reticendum. Etenim cum ex omnibus pene locis Episcopi convenissent, et ut fieri solet diversis ex caussis inter se quaedam jurgia detulissent, interpellabatur frequenter a singulis: offerebantur libelli, culpae proferebantur, et magis ad haec, quam ad id, pro quo ventum fuerat, animos dabant. At ille videns quod per hujusmoquerimoniae habere videretur, deferret. Et cum resedisset,
Abbreviated transcription (Latin):
Um apud alexandriam
post achillam. qui petro
martyri successerat.
alexander sacerdotium
suscepisset: qͥa pax nr̃is
& qͥ es a ꝑsecutionib erat.
atq ȩccłiaꝵ gła. confessoꝵ meritis gaude¬
bat:. ꝓsꝑitas rerũ nr̃arum domestica con¬
tentione turbat᷑. & enĩ prb̃r qͥdam apud
alexandriam arrius nomine. uir spetie
& forma magis quã uirtute religiosus. s
głȩ laudisꝙ & nobilitatis imꝓbe cupidꝰ:
praua quȩdã de fide xꝑ̃i ꝓferre. & quȩ
antea inquestionẽ numꝙͣ. uenerunt cȩ¬
pit: abscidere ac separare ab illa ȩt̾na ⁊
ineffabili di patͥs substantia uł natura
filiũ conabat᷑. Quȩ res plurimos in eccłia
ꝯturbabat. S cum alexander ȩp̃c natura
lenis & quietꝰ. assiduis cõmonitionib arri¬
um cuperet a prauo incepto ⁊ assertioni¬
bus impiis reuocare. nec tam̃ res ex sen¬
tentia ꝓceder&. & qd̃ plerosq iam ꝯtagio
pestiferȩ assertionis infecerat. ñ solum
apud alexandriam. uerũ & ꝑ alias urbes

Expanded text:
um apud Alexandriam post Achillam, qui Petro Martyri successerat, Alexander sacerdotium suscepisset, quia pax nostris et quies a persecutionibus erat, atque Ecclesiarum gloria Confessorum meritis gaudebat: prosperitas rerum nostrarum domestica contentione turbatur. Etenim presbyter quidam apud Alexandriam, Arius nomine, vir specie et forma magis, quam virtute religiosus, sed gloriae laudisque et novitatis improbe cupidus, prava quaedam de fide Christi proferre, et quae antea in quaestionem nunquam venerant, coepit: abscidere ac separare ab illa aeterna et ineffabili Dei Patris substantia, vel natura Filium conabatur. Quae res plurimos in Ecclesia conturbabat. Sed cum Alexander Episcopus natura lenis et quietus, assiduis commonitionibus Arium cuperet a pravo incepto et assertionibus impiis revocare, nec tamen res ex sententia procederet, quod plerosque jam contagio pestiferae assertionis infecerat, non solum apud Alexandriam, verum et per alias urbes
Abbreviated transcription (Latin):
confidentia. fidĩ constant̃ ⁊ fortit cum lȩti¬
tia ⁊ exultatione mortẽ p̾sentem. uelut
ȩĩne uitȩ pͥncipia rapiebant. Deniq dum
pͥores quiq iugularent᷑: reliqui ñ desidiȩ
aut corpori animos indulgebant: s psallen¬
tes & hymnos dõ canentes. locũ qͥsꝙ sui
martyriĩ expectabat: ut hȩc agentes etiã
extremos sp̃e in di laudib exhalarent. O
uere mirabilis ⁊ om̃i ueneratione dignꝰ grex
ille beatoꝵ.:turma uiroꝵ fortiũ ÷ corona
splendoris głȩ xp̃i. Hanc sane coronam:
p̃tiosior omniũ lapis. & gemia nobilior
adornabat. Hanc gͦ turmã p̃ibat ductor
illustrior: hc̃ gregẽ pastor nobilior decora¬
bat. P hileas huic nom̃ ẽ. qͥ erat ep̃c urbis
tatẽ pͥmi generis scd̃m animi uirtutẽ de
cȩlestib trahebat: de t̾renis uͦ qnͣtum ad
scłm ꝑtinet. pͥmis in romana republica¬
fuerat honorib functꝰ. Eruditione qͦq
liberaliũ litteraꝵ. & om̃ib quȩ ad animi

Expanded text:
erum hi constanter et fortiter cum laetitia et exsultatione mortem praesentem velut aeternae vitae principia rapiebant. Denique cum priores quique jugularentur, reliqui non desidiae aut torpori animos indulgebant, sed psallentes et hymnos Deo canentes, locum quisque sui martyrii exspectabat, ut haec agentes, etiam extremos spiritus in Dei laudibus exhalarent. O vere mirabilis et omni veneratione dignus grex ille beatorum, turma virorum fortium, corona splendoris gloriae Christi! Hanc sane coronam pretiosior omnium lapis, et gemma nobilior adornabat; hanc turmam praeibat ductor illustrior, hunc gregem pastor nobilior decorabat: Phileas huic nomen est, qui erat episcopus urbis tatem primi generis, secundum animi virtutem de coelestibus trahebat: de terrenis vero, quantum ad saeculum pertinet, primis in Romana republica honoribus fructus. Eruditione quoque liberalium litterarum, et omnibus quae ad animi
Abbreviated transcription (Latin):
theus erat cubiculi regii p̃positꝰ: habens se¬
cum officio. fide. ⁊ magnanimitate parem.
gorgoniũ: quoꝵ instititutionib optimis
om̃s pene cubiculi ministri. infide di ui
atq ĩmanib suppliciis cruciari: constant̃
m̃tis ꝯstantiam. quȩ in nob̾ om̃ib uiger
Ut qͥd in illo cͥmen ducit᷑: qd̾ a nob̾ om̃ibus
confitet᷑  Hȩc nobis fides: hic cultꝰ ⁊ una¬
nimis. eadẽq sententia. Quos ille cũ in
mediũ nichilominꝰ uenire iussisset: simi¬
lib pene ut pͥores suppliciis affectos. ad ul¬
timũ laqueo appensos necari iussit. Tunc
obtruncatione suscepit. Hunc aũ tamꝙͣ.
uere bonũ pastorẽ. uiã martyrii p̃euntẽ:
uniu̾sa pene gregis sui multitudo ꝓseqͥt᷑.¬

Expanded text:
 erat cubiculi regii praepositus, habens se erat cubiculi regii praepositus, habens secum officio, fide, et magnanimitate parem Gorgonium. Quorum institutionibus optimis omnes pene cubiculi ministri in fide Dei viatque immanibus suppliciis cruciari, constanter is sententiam, quae in nobis omnibus viget? Ut quid in illo crimen ducitur, quod a nobis omnibus confitetur? Haec nobis fides, hic cultus, et unanimis eademque sententia. Quos ille cum in medio nihilominus venire jussisset, similibus poenae, ut priores, suppliciis affectos, ad ultimam laqueo appensos necari jussit. Tunc obtruncatione suscepit. Hunc autem tanquam vere bonum pastorem, viam martyrii praeeuntem, universa pene gregis sui multitudo proseq
Abbreviated transcription (Latin):
martyris suppliciis liberrꝰ causaret᷑: eduei
ipse iubet᷑ in mediũ. atq ĩmolare cõpellit.
Abnuens. imꝑatur appendi. & flagris toto
corꝑe laniari: uidelicet ut doloris necessitate
facer&. qd̃ p̃cipiebat᷑ inuitꝰ. At ille cũ ma¬
neret immobilis. uiscerib iam pelle nu¬
datis: iubet᷑ aceto ac sale ꝑfundi. Cumq
etiam hoc torm̃ti gen ꝯstant̃ ac fortiter
tolerasset: craticła prunis subtrata pom
iubet᷑ in medio: ibiq qđ reliquũ fuerat
inu̾berib absumpti corꝑis suꝑpom. & ñ
ad subditũ s sensim paulatimq succendi:
qͦ scilicce pena. ꝓtelaret᷑ in longũ. Cumq
minstͥ scelerũ hinc mͦ corpꝰ. mͦ inde uer¬
santes. ꝑ nienbra singła penas inciꝑent. &
supplicia renouarent. sꝑantes ab eo elicere
suis. ultimũ sp̃m in fide lȩtus exhalat.
Tali yetrus. hoc enĩ ei nom̃ est. martyrio
decoratꝰ: uere pet̾ extitit ⁊ fidi heres ⁊ nõis.¬
ficiis quȩ int̾ palatiũ exhibebant᷑. doro¬

Expanded text:
 suppliciis liberius causaretur, in medium educitur, atque immolare compellitur. Abnuens, imperatur appendi et flagris toto corpore laniari: videlicet ut doloris necessitate faceret, quod praecipiebatur invitus. At ille cum maneret immobilis, visceribus jam pelle nudatis, jubetur aceto et sale perfundi. Cumque etiam id tormenti genus constanttolerasset, craticula prunis subterstratis poni jubetur in medio, ibique quod reliquum fuerat verberibus absumpti corporis superponi, et non ad subitum sed sensim paulatimque succendi, quo scilicet poena protelaretur in longum. ministri scelerum, hinc modo corpus, modo inde versantes, per membra singula poenas inciperent, et supplicia renovarent, sperantes ab eo elicere rnibus suis, ultimum spiritum in fide laetus exhalat. Tali Petrus hoc enim et nomen ejus martyrio decoratus, vere Petri exstitit et fidei haeres et nomificiis quae intra palatium exhibebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ aliquã palatii incendio ꝯflagrare.
Hoc imꝑator a nr̃is factum falsa suspitiõe
p̃sumsit: ex qͦ inęstimabili furore succensꝰ
quidẽ gladio obtruncari. alios ignibus
nistri int̾rogarent singłos. si forte sacrifica¬
turi uellent dimiiti: tam uiri ꝙͣ. mulie¬
res ne int̾rogari qͥdem se patiebant᷑: seo
ultro uł fłamis irruere. uł cedentib gla¬
diis certatim obiectare ceruices. Cũq iam
illis ipsis spectatorib nmietas crudelitatis
hor rescera. munstri scelerũ. partẽ ppłi na¬
uiculis in iectam. in mediũ pelagus abdu¬
cunt: ibiq in sententia fidi ꝑsistentes p̃ci¬
pitant in ꝓfundũ. In tantũ uͦ apuo eos ra¬
bies crudelitatis exarsit: ut regios pueros
martyres effectos. cum scd̃m humanitatis
ordinẽ fuissent sepulturȩ mandati. effõ¬
derent denuo. ⁊ corpora eoꝵ ꝓicerent ĩ mare.¬
hoc dicentes ne forte dii efficiant᷑ xp̃ianoꝵ.¬

Expanded text:
partem palatii incendio conflagrari. Hoc imperator a Christianis factum falsa suspicione praesumpsit. Ex quo inaestimabili furore succensusquidem gladio obtruncari, alios ignibus nistri rogarent singulos, si forte sacrificaturi vellent dimitti, tam viri quam mulieres ne interrogari se quidem patiebantur, sed ultro vel flammis irruere, vel caedentibus gladiis certatim objectare cervices. Cumque jam illis ipsis spectatoribus nimietas crudelitatis horresceret, ministri scelerum partem populi naviculis injectam in medium pelagus abducunt, ibique in sententia fidei persistentes praecipitant in profundum. In tantum vero rabies crudelitatis apud eos exarsit, ut regios pueros martyres effectos, cum secundum humanitatis ordinem fuissent sepulturae mandati, effoderent denuo, et corpora eorum projicerent in mare, dicentes: Ne forte efficiantur di
Abbreviated transcription (Latin):
susciꝑe liberoꝵ: neq incepta p̃sumptione
ꝑsistere. Ille uelut si saxo immobili unda
allideret᷑. garrientiũ dicta respuere: ani-¬
mos ad celũ tendere : dm in ocłis habere:
parentes & ꝓpinquos. scõs martẏres ⁊ apłos
ducere. Aderat tc̃ quidã uir agens tͦmã¬
militũ romanoꝵ: phyloromꝰ nomine. Q cũ
uidet phyleam circumdatũ lac̾mis ꝓpinquo¬
rum. & p̃sidis calliditate. fatigari. nec tam̃
flecti aut infringi nullatenꝰ posse: excla¬
mat. Qͥd inanit̃ ⁊ suꝑfluo ꝯstantiam uiri
temptatis:  Qͥd eum qͥfidem dõ seruat.
in fidelem uultis efficere: Qd eũ cõgitis
negare dm: ut hominib acqͥescat ꝰ Non
uidetis qd̃ aures er ur̃a u̾ba ñ audiunt:
qͦd ocłi eiꝰ ur̃as lacrimas ñ uident: Quom
potest terrenis lacͥmis flecti: cuiꝰ oculi ce¬
lestẽ głam intuent᷑. ᷤ Post hȩc dicta. cunc̃
Quib libent̾ aiinuens iudex: utrũq plecti

Expanded text:
iberorum, neque in coepta praesumptione persistere. Ast ille velut si saxum immobile unda allideretur, garrientium dicta respuere, animos ad coelum tendere, Deum in oculis habere, parentes et propinquos sanctos martyres et apostolos ducere. Aderat tunc quidam vir agens turmamilitum Romanorum, Philoromus nomine, qui cum videret Phileam circumdatum lacrymis propinquorum, et praesidis calliditate fatigari, nec tamen flecti aut infringi ullatenus posse, exclamat: Quid inaniter et superflue constantiam viri tentatis? Quid eum, qui fidem Deo servat infidelem vultis efficere? Quid eum cogitis negare Deum ut hominibus acquiescat? Non videtis quod aures ejus vestra verba non audiunt, quod oculi ejus vestras lacrymas non vident? Quomodo potest terrenis lacrymis flecti, cujus oculi coelestem gloriam contuentur? Post haec dicta, cunctoQuibus libenter annuens judex, utrumque plecti
Abbreviated transcription (Latin):
de nobilib. honore ⁊ dignitate scli il¬
lustris. simul ut uidit ad u̾sum cultores qi
in foro crudelia edicta pendere: calore mnnie
fidĩ ignitꝰ. publice ppło inspectante. iniecta
manu librũ imquȩ legis dethit ac minu
eẽt religiosi ⁊ illustris uiri factũ: continuo
omni in eum crudelitatis genere deseuien¬
tes. ne hoc qͥdem solũ efficere qͥuer̃t. ut
cum mestũ aliquis uider& inpęnis: s leto
atq hilari uultu. cũ iam uiscera in suppli¬
ciis defecissent. sp̃c tam̃ letabat᷑ in uultu
Ex quo tortores sui grauiꝰ cruciabant᷑: quod
omĩa supplicioꝵ genera ꝯsumebant in eũ.
quẽ ne tristem qͥdem ex his reddẽ pot̾ant

Expanded text:
de nobilibus ortus honore et dignitate ilustris, ut vidit adversus cultores Dei in foro crudelia edicta pendere, calore nimis fidei ignitus, publice populo inspectante injecta manu, librum iniquae legis detraxit, ac minutesset religiosi et illustris viri factum, continuo omni in eum crudelitatis genere desaevientes, ne hoc quidem solum efficere quiverunt, ut eum moestum aliquis videret in poenis: sed laeto atque hilari vultu, cum jam viscera in suppliciis defecissent, spiritus tamen laetabatur in vultu. Ex quo tortores sui gravius cruciabantur, quod omnia suppliciorum genera consumebant in eum, quem ne tristem quidem ex his reddere poterant
Abbreviated transcription (Latin):
biles alii ñ inferiore gła. tam iuiri ꝙͣ femi¬
głȩ beatititudinẽ quȩsiuere. Quidam ex
aliosq diu̾si generis horribiles crutiatus.
fłamis traditi st̃: alii in mare p̃cipitati:
uices suas securib darent. Non nulli ine¬

Expanded text:
biles alii non inferiori gloria tam viri quam femigloriae beatitudinem quaesivere: quidam ex aliosque diversi generis horribiles cruciatus, flammis traditi sunt, alii in mare praecipitativices suas securibus darent; alii
Abbreviated transcription (Latin):
mo p̃sidi offerebant᷑ innumeri fidelium
ppłi. Qͦs ille singłos ꝑ ordinẽ confessos se
nec multitudinis ꝯtemplatione. nec uir¬
tutis eoꝵ magnanimitate ꝑmotus. duci
nichilominꝰ om̃s & cedi capite iubet. Egre

Expanded text:
mo praeside, offeruntur innumeri fidelium populi. Quos ille singulos per ordinem confessos se nec multitudinis contemplatione, nec virtutis eorum magnanimitate permotus, duci nihilominus omnes et caedi capite jubet. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
get ĩterim eos qͥ erant in militia. tantũ
gentiliũ ꝑsecutione pulsari. S cũ nullꝰ
ex hoc clem̃tiȩ ei intellectꝰ ppłis redłet᷑.
qͥn potiꝰ uelut ignorantes d̃m. absq di¬
uina ꝓuidentia res agi ducerent. & per
hoc eo magis ꝑsisterent in malis suis: atq
ipsi qͥ duces ppłi uidebant᷑. & pͥncipes.
diuini mandati immemores effecti. adu̾sũ
se in incẽ contentionib. zelo. liuore. suꝑ¬
bia. mnimicitiis atq odiis infłamarent᷑.
ita ut tẏrannidẽ potius quã sacerdotiũ
tenere se crederent. & xp̃ianȩ humilitatis
& sinceritatis obliti. sacra myst̾ia ꝓfanis
mentib celebrarent: tc̃ demũ scđm uocẽ
iheremiȩ ꝓpħe. obscurauit dũs in ira filiã
syon. & deiecit de cȩlo głam isrł: nec re¬
memoratꝰ est scabellum pedũ suoꝵ in die
irȩ suȩ. & sicut iterũ dicit. Submersit
dñs omnẽ decorem isrł: & om̃s macerias

Expanded text:
get interim eos qui erant in militia tantum get interim eos qui erant in militia tantum gentilium persecutione pulsari. Sed cum nullus ex hoc clementiae ejus intellectus populis redderetur, quin potius, velut ignorantes Deum, absque divina Providentia res agi ducerent, et per hoc eo magis persisterent in malis suis, atque ipsi, qui duces populi videbantur, et principes divini mandati immemores effecti, adversus se invicem contentionibus, zelo, livore, superbia, inimicitiis, atque odiis inflammarentur, ita ut tyrannidem potius quam sacerdotium tenere se crederent, Christianae humilitatis et sinceritatis obliti, sacra mysteria profanis mentibus celebrarent, tunc demum, secundum vocem Jeremiae prophetae , obscuravit Dominus in ira filiam Sion; et dejecit de coelo gloriam Israel, nec rememoratus est scabelli pedum suorum in die irae suae. Et sicut iterum dicit, submersit Dominus omnem decorem Israel, et omnes macerias
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cuncta suꝑeminens. festinare uidebat᷑
ad cȩlum. Nulla enĩ occurrebat inuidia:
nullꝰ liuor nequissimi demonis obuiabat:
qñiquidẽ cȩlestis dexterȩ fulciebat᷑ auxilio:
ppls etiam tunc bene de dõ ꝓpietatis cul¬
tu. ⁊ iusticiȩ obseruatione ꝓmerit᷑. Uerũ
ubi ex multa lib̾tate. multaq indulgen¬
tia uitiati st̃ mores ⁊ disciplina corruptaẽ
dum alt̃ alt̾i inuidemꝰ. & alt̃ alt̾i deroga¬
& adu̾sum nosmetipsos intestina p̾lia
cõmouemꝰ. dũ u̾borum iacłis ꝓximorum
corda terebramꝰ. dũ pͥncipes cũ pͥncipibꝰ.
ppłi cum ppłis. seditiones ⁊ certamina
concitamꝰ. dũ simulatio in uultu. dolus
in corde. fallatia ꝓfert᷑ in u̾bis. & maloꝵ ꝑ
singula cumulꝰ intumescit: diuina ꝓui¬
dentia iacturã disciplinȩ ppło suo illa¬
tam. ex plurima pace. ⁊ ninia securi¬
tate ꝑspitiens. aggredit᷑ pͥmo sensim refre¬
nare labentes. & integro adhuc ȩccłiȩ sta¬
tu congregationibꝙ manentib. indul¬

Expanded text:
et cuncta supereminens, festinare videbatur ad coelum. Nulla enim occurrebat invidia, nullus livor nequissimi daemonis obviabat, quandoquidem coelestis dexterae fulciebatur auxilio. Populus etiam tunc bene de Deo pro pietatis cultu et justitiae observatione promerebatur. Verum ubi ex multa libertate multaque indulgentia vitiati sunt mores, et disciplina corrupta est, dum alter alteri invidet, et alter alteri derogaet adversum semetipsos intestina praelia commovent, dum verborum jaculis proximorum corda terebrant, dum principes cum principibus, populi cum populis, seditiones et certamina commovent, dum simulatio in vultu, dolus in corde, fallacia profertur in verbis, et malorum per singula cumulus intumescit, divina Providentia jacturam disciplinae populo suo illatam ex plurima pace et nimia sui lenitate perspiciens, aggreditur primo sensim refrenare lapsantes, et integro adhuc Ecclesiae statu, congregationibusque manentibus, indul
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. ⁊ turrẽ ualidissimã pulsabat ambro
debellandȩ rimabat᷑ eccł̃iȩ. S quauis illa
ie zabel spũ pugnaret armata: resistebat
tam̃ ambrosiꝰ helsȩ uͥtute repletꝰ ⁊ gr̃a.
Ipsa aũ ineccłiis garrire. streꝑe. animare.
& infłamare ad discordiam popłos: s qd̃
tare: & ꝓhac apud filiũ conqueri. Unde
adolescentulꝰ ꝓ ꝯtumeliȩ mindia qͣ falso
conflauerat mat̾ accensꝰ. arnatoꝵ globũ
ad ȩccłiam mitit: ꝯfringi ianuas. oppugua¬
ri scã. sacerdotẽ ꝑtrahi. atq ni exiliũ agi ꝓ¬
tirꝰ iubet. S tanta fuit ꝑseuerantia fideliũ

Expanded text:
rum et turrim validissimam pulsabat Ambrosrum et turrim validissimam pulsabat Ambrosdebellandae rimabatur Ecclesiae. Sed quamvis illa Jezabel spiritu pugnaret armata, resistebat tamen Ambrosius, Eliae virtute repletus et gratia. Ipsa autem in Ecclesiis garrire, strepere, animare, et inflammare ad discordiam populos  Al. atare, et pro hoc  Al. hac apud filium conqueri. Unde adolescentulus pro contumeliae invidia, quam falso conflaverat mater, accensus, armatorum globum ad Ecclesiam mittit: confringi januas, oppugnari sancta, Sacerdotem pertrahi, atque in exilium agi, protinus jubet. Sed tanta fuit perseverantia fideliu
Abbreviated transcription (Latin):
S iuuenili exultatione plus fere letꝰ quam
sufficiebat: ⁊ plꝰ uerecundꝰ ꝙͣ rei publicȩ in¬
turũ intantis regni curis habere participẽ.
& qr ut sermo diuinꝰ monet. meliꝰ duo quã
unꝰ. consortẽ adsciscit theodosiũ: eiq orien¬
tis ꝓcuratione ꝑmissa. partes sͥ ac fr̃i oc¬
ciduas reseruauit. Uerũ ipse is postquã
multa religiose ac fortit gessit:a maximo
ty ranno apud brittannias exorto. ꝑ andra¬
gathiũ ducẽ lugdiini. suoꝵ magis ꝓditio¬
ne. quam ui hostiũ ꝑemptꝰ est:¬
t ualentimanꝰ mitalia degens. frĩs
nece atq hostis metu ꝑt̾itus: simu¬
latione oblatã pacẽ a maximo simulans.
ipse qͦ libent̾ amplectit᷑. Cum interim
iustina mat̃ eiꝰdem. arrianȩ hereseos a¬
lumina. impietatis suȩ uenena quȩ uiuen¬
te uiro supp̃sserat: filio facile decepto fiden
concilii decreta. quib fides patrũ teme¬
rata fuerat reuocarent. Quo bello. ȩccłiȩ mu¬

Expanded text:
sed juvenili exultatione plus fere laetus, quam sed juvenili exultatione plus fere laetus, quam sufficiebat, et plus verecundus, quam Reipublicae inturum in tantis regni curis habere participem, et quia, ut sermo divinus monet: Melius duo, quam unus , consortem adsciscit Theodosium, eique Orientis procuratione permissa, partes sibi ac fratri Occiduas reservavit. Verum is postquam multa religiose ac fortiter gessit, a Maximo tyranno apud Britannias exorto, per Andragathium ducem, Lugduni, suorum magis proditione, quam vi hostium, peremptus estt Valentinianus in Italia degens, fratris nece, atque hostis metu perterritus, simulatione oblatam pacem a Maximo, simulans ipse quoque libenter amplectitur. Cum interim Justina mater ejusdem, Arianae haereseos alumna, impietatis suae venena, quae, vivente viro, suppresserat, filio facile decepto fidentconcilii decreta, quibus fides patrum temerata fuerat, revocarent. Quo bello Ecclesiae mu
Abbreviated transcription (Latin):
opp̃ssꝰ diem obiit: relictis heredib in im¬
ꝑio filiis. Guatiano augusto. ualentianõq
ad modũ paruulo.⁊ ñdum regiis insignib
initiato. Quem tam̃ necessitas eoꝵ qͥ tamꝗͣ
uacuũ imꝑii locũ conabant᷑ inuadere.
en idem tempꝰ in orientis regnogo¬
thoꝵ gens sedib suis pulsa. ꝑ om̃s se
trachias infudit: armnisq urbes & agros
uastare feralit̾ cȩpit. Tunc uͦ ualeus bel¬
la quȩ ȩccłiis inferebat. in hostem ce ꝑta
chos iubet. Ipse tam̃ ab hostib circu̾uent᷑
inp̃sidio qͦ ex bello trepidꝰ confugerat:
impietatis suȩ penas igne exustꝰ dedit:
itiũ mali romano imꝑio tẽ ⁊ deincep ᷤᷤ fuit:
git᷑ onatianꝰ cũ fre admodũ paruulo
pꝰt patrui necẽ. orientis qͦq suscepit im¬
pium. Is pietate ⁊ religione om̃s pene qͥ
antefuerant pͥncipes suꝑabat: usu armoꝵ
st᷑ͣnius ÷ uelox corꝑe: & ingenio bonꝰ erat:

Expanded text:
oppressus diem obiit, relictis haeredibus in Imoppressus diem obiit, relictis haeredibus in Imperio filiis, Gratiano Augusto, Valentinianoque admodum parvulo, et nondum regiis insignibus initiato. Quem tamen necessitas eorum, qui tanquam vacuum imperii locum conabantur invadere, er idem tempus in Orientis regno Gothorum gens sedibus suis pulsa, per omnes se Thracias infudit, armisque urbes et agros vastare feraliter coepit. Tum vero Valentis bella quae Ecclesiis inferebat, in hostem coepta chos jubet. Ipse tamen ab hostibus circumventus in praedio, quo ex bello trepidus confugerat, impietatis suae poenas igni exustus dedit, itium mali Romano Imperio tunc et deinceps fuit. Igitur Gratianus cum fratre admodum parvulo, post patrui necem Orientis quoque suscepit Imperium. Is pietate et religione omnes pene, ante fuerant principes, superabat. Usu armorum strenuus, velox corpore, et ingenio bonus erat,
Abbreviated transcription (Latin):
si pars utrãq cum diu̾sum uellet. nequa¬
quã qd̃ ꝓposuerat obtineret.
mbrosius uͦ tc̃ consularis eiꝰdem ꝓuintiȩ
fasces gerebat. Is cum ꝑnitiem ciuitati
uideret impendere: ꝓ loco atq officio suo
ꝯfestim ȩccłiam. seditionẽ ppłi mitigaturꝰ.
te ꝑorasset: pugnantis int̾ se ⁊ dissiden¬
tis ppłi subito clamor ⁊ uox una ꝯfurgit
ambrosiũ ep̃m postulantes. Bapti ⁊ ari
hunc ꝓtinꝰ clamant. erat enĩ cathecumi
fore atq unã fidẽ. nisi ambrosi sͥ daret᷑
sacerdos. Obluctante illo ⁊ plurimũ resis¬
tente: ad imꝑatorẽ relatũ ppłi desicdium.
om̃i maturitate iubet᷑ impleri. Dei enĩ
ait ẽẽ. qd̾ discordantis ppłi fidem.⁊ animos
dissioentes conu̾sio subita in unũ consensũ
atq in unã sententiã reuocar&. Roxq dĩ
Nt̾ea cũ ad bellũ sarmaticũ ualenti.xii¬
nianꝰ degalliȩ partib uenisset ylliricũ :
ibi uix dum cȩpto bello egͥtudine subita

Expanded text:
si pars utraque cum diversum vellet, nequasi pars utraque cum diversum vellet, nequaquam quod proposuerat, obtineret. Ambrosius tunc Consularis ejusdem provinciae fasces gerebat. Is cum perniciem civitati videret impendere, pro loco atque officio suo, confestim Ecclesiam, seditionem populi mitigaturus,ranquillitate perorasset, pugnantis inter se et dissidentis populi subito clamor et vox una consurgit, Ambrosium Episcopum postulantes, baptizari hunc 284 protinus clamant erat enim catechumenfore atque unam fidem, nisi Ambrosius sibi daretur sacerdos. Obluctante illo et plurimum resistente, ad Imperatorem relatum populi desiderium, omni maturitate jubetur impleri. Dei enim, ait, esse, quod discordantem populi fidem, et animos dissidentes conversio subita in unum consensum atque in unam sententiam revocaret. Moxque Dei  Sarmaticum Valentinianus de Galliae partibus venisset Illyricum, ibi vixdum coepto bello, aegritudine subita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ succ essionẽ sac̾dotium in urbe roma
susceꝑat: quẽ p̾latũ s̃ ñ ferens ursinꝰ qͥdã
eiꝰdem ęccłiȩ diaconꝰ. intantũ furoris erũ¬
pit. ut psuas o quodã satis imꝑito. & agres¬
ti ȩp̃o. collecta turbulentoꝵ ⁊ sẽditiosoꝵ
hominũ manu. inbasilica quȩ sycima
appellat᷑. ep̃m se fieri extorquerae. legib &
ordine & traditione ꝑu̾sis: Quo ex facto
tanta seditio. immo uͦ tanta bella coorta
sunt. alterutrũ. defendentib popłis: ut
replerent᷑ humano sangͥne orationum
loca. Quȩ res factione maximini p̃fecti
sȩui hominis. ad inuidiã boni & in nocen¬
tis u̾sa est sac̾dotis: ita ut causa ad cleri¬
coꝵ usq torm̃ta deduceret᷑. S assertor
innocentiȩ d̃s affuit: & in caput eoꝵ qui
defuncto ap̃ mediolanũ auxentio heret¬
coꝵ ep̃o: utriꝰq partis ppłi diu̾sis studiis
ferebant᷑. Dissensio grauis ⁊ ꝑiculosa sedi¬
tio. urbi ꝓpriȩ maturũ parabat ex itium:

Expanded text:
per successionem sacerdotium in urbe Roma 283 susceperat. Quem praelatum sibi non ferens Ursinus quidam ejusdem Ecclesiae diaconus intantum furoris erupit, ut persuaso quodam satis imperito et agresti Episcopo, collecta turbulentorum et seditiosorum hominum manu, in Basilica quae Sicinini appellatur, Episcopum se fieri extorqueret legibus et ordine et traditione perversis. Quo ex facto tanta seditio, imo vero tanta bella coorta sunt, alterutrum defendentibus populis, ut replerentur humano sanguine orationum loca. Quae res factione Maximini Praefecti saevi hominis, ad invidiam boni et innocentis versa est sacerdotis, ita ut caussa ad Clericorum usque tormenta deduceretur. Sed assertor innocentiae Deus affuit, et in caput eorum qui defuncto apud Mediolanum Auxentio haereticorum Episcopo, utriusque partis populi diversis studiis ferebantur. Dissensio gravis et periculosa seditio urbi propriae maturum parabat exitium,
Abbreviated transcription (Latin):
plura tnͣsferre. Fuert p̾terea fr̃s duo basilio.
Gregorr & petrꝰ. Quoꝵ alt̾ in u̾bo doct᷑nȩ:
alter mnoꝑib fidĩ frẽm ita exequabat:
ut ut̃q uł basiliũ uł gregoriũ redderas
Ex tant etiam ipsiꝰ gregorii iunious aliqua
opcula luculenta. S de his satis dictũ: a

Expanded text:
plura transferre. Fuerunt praeterea fratres duo Basilio, plura transferre. Fuerunt praeterea fratres duo Basilio, Gregorius et Petrus. Quorum alter in verbo doctrinae, alter in operibus fidei fratrem ita exaequabat, ut uterque vel Basilium, vel Gregorium redderet. Exstant etiam ipsius Gregorii junioris aliqua Opuscula luculent
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo discipłi aliq̾o imꝑari. qd̃ ñ pͥus ipse
fecisser. S ubi głam subsecuta inindia ẽ:
ordinaret᷑ ep̃c. Qđ ille susurrari tantum.
& sub dentes sentiens ruminari: ipse ꝓ¬
fert qd̃ dicere ei nullꝰ audebat. Absit inqͥt:
ut mei causa. aliq̃ simultas in cłi sac̃dotib
oriat᷑. Si ꝓpt̾ me ẽ ista tempestas: tollite
⁊ miitite me in mare. & desinet a uobis
quassatio. Tunc regressꝰ mȩccłiam suam:¬
qd̃ suꝑfuit uitȩ tempꝰ exegit. E qm̃ fessa
iam ȩtate ⁊ corꝑe inualidꝰ erat. successorẽ
sͥ ipse delegit qͦ ęccłiam gub̃nante. debi-¬
litatis ⁊ senectutis ocio frueret᷑. Extant
qͦ utriꝰq ingenii monim̾̃ta magnifica
tractatuũ. qͦs ex temꝑe mnęccłis declama¬
bant: ex quib nos denas ferme singłoꝵ
oratiuncłas tranfudimꝰ in latinũ. basilii
p̾terea instituita monachoꝵ: optantes si
potuer imꝰ. & dĩ fauor ad iuuerit. eorum

Expanded text:
ab eo discipulis aliquid imperari, quod non prius ipse ab eo discipulis aliquid imperari, quod non prius ipse fecisset. Sed ubi gloriam subsecuta invidia est, ordinaretur Episcopus. Quod ille susurrari tantum, et sub dente sentiens ruminari, ipse profert, quod dicere ei nullus audebat: Absit, inquit, ut mei caussa aliqua simultas in Dei sacerdotibus oriatur. Si propter me est ista tempestas, tollite me, et mittite me in mare, et desinet a vobis quassatio. Tum regressus, in Ecclesia suaquod superfuit vitae tempus exegit. Et quoniam jam fessa aetate, et corpore invalidus erat, successorem sibi ipse delegit, quo Ecclesiam gubernante, debilitatis et senectutis otio frueretur. Exstant quoque utriusque ingenii monimenta magnifica Tractatuum, quos ex tempore in Ecclesiis declamabant. Ex quibus nos denas ferme singulorum Oratiunculas transfudimus in Latinum. Basilii praeterea Instituta monachorum, optantes, si poterimus, et Dei favor adjuverit, eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ero qͥ nunc: tute utinã ñ mutares.
Et illa quide nocte uxor imꝑatoris. uelut
tortorib tradita cruciabat᷑ filiꝰ uͦ qui eis
erat uniꝰ extuictꝰ pat̾nȩ impietatis credit᷑
ex soluisse supplicia. Ita ante lucẽ missi st̃
qͥ rogarent basiliũ. ut p̃cib suis int̾ced̾et
ꝓ eis: ne etiam ipsi. & quide multo uistiꝰ
similit̃ int̾irent. Sic accidit ut cũ om̃s
mento in ȩccłia ꝑdurara. Gnegorius uͦ ap̃
natanzo oppidum. in loco patͥs ep̃c subro¬
gatꝰ. hereticoꝵ turbinẽ fidelit̾ tulit: red¬
dita uͦ pace ꝯstantinopolim ad ȩccł̃iam
docendã uenire exoratꝰ. ñ abnuit. Ubi
breui temꝑe. tantũ ad em̃dandũ popłm
uetustis hereticoꝵ infectum uenenis. ꝓ¬
fecit: ut tẽ pͥmum xp̃iani sibi fieri uide¬
rent᷑. & nouelła lucẽ ueritatis aspicere.
cum religionis doctor multa qͥdem u̾bis.
plura tam̃ docer& exemplis: nec uiderens

Expanded text:
ipse ero qui nunc: tu te utinam non mutares. ipse ero qui nunc: tu te utinam non mutares. Et illa quidem nocte uxor imperatoris velut tortoribus tradita cruciatur: filius vero qui eis erat unicus, extinctus paternae impietatis creditur exsolvisse supplicia. Ita ante lucem missi, qui rogarent Basilium, ut precibus suis intercederet pro eis, ne etiam ipsi, et quidem multo justius similiter interirent. Sic accidit, ut cum omnes mento in Ecclesia perduraret. Gregorius vero apud Nazianzon oppidum in locum patris Episcopus subrogatus haereticorum turbinem fideliter tulit. Reddita vero pace, Constantinopolim ad Ecclesiam docendam venire exoratus, non abnuit. Ubi brevi tempore tantum ad emendandum populum vetustis haereticorum infectum venenis proficit, ut tunc primum Christiani sibi fieri viderentur, et novellam lucem veritatis aspicere, cum religionis doctor multa 282 quidem verbis, plura tamen doceret exemplis: nec viderent
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta p̃uenire. nec sinere labi eũ qͥ difficul¬
ter erigeret᷑ elisus. Ille in fide purꝰ: hic in
p̃dicatione lib̾ior. Ille dõ humilis: hic etiã
hominib erat. Ille arrogantes contemptu:
hic ratione uincebat. Sic in utroq diu̾sa gr̃a:
unũ op̃ ꝑfectionis explebat. Igit᷑ basilius
ñ multopt᷑ cesareȩ cappadotiȩ ep̃c. cuma
ualente in exiliũ ꝓfide cogeret᷑: exhibitꝰ¬
ad tͥbunal p̾fecti. terroribq ut illi morᷤ
est potestati. & minis maximis agi cȩꝓit:
⁊ nͥ p̃ceptis pͥncipis obedir&. interitum sͥ
iamiamq sꝑarce impendere. Tum ille in¬
trepidꝰ. ⁊ absq ulla animi ꝑturbatione:
hec sͥ minitanti p̃fecto respondisse fertur.
Atq utinã aliqͥd mͥ esset digni muneris quod
offerrem huic: qͥ maturius basiliũ de no-¬
do follis huiꝰ absolueret. Cumq daretur
ei nox quȩ erat media ad spatiũ delib̾andi:
respondisse denuo ꝑhibetur. Ego crastino

Expanded text:
menta praevenire, nec sinere labi eum, qui difficulmenta praevenire, nec sinere labi eum, qui difficulter erigeretur elisus. Ille in fide purus, hic in praedicatione liberior. 281 Ille Deo humilis, hic etiam hominibus erat. Ille arrogantes contemtu, hic ratione vincebat. Sic in utroque diversa gratia unum opus perfectionis explebat. Igitur Basilius non multo post Caesareae Cappadociae Episcopus, cum a Valente in exilium ad tribunal praefecti, terroribusque ut illi moris est potestati et minis maximis agi coepit: nisi praeceptis Principis obediret, interitum sibi jam jamque speraret impendere. Tum ille intrepidus, et absque ulla animi perturbatione haec sibi minitanti Praefecto respondisse fertur: Atque utinam aliquid mihi esset digni muneris, quod offerrem huic, qui maturius Basilium de nodo follis hujus absolveret. Cumque daretur ei nox, quae erat media, ad spacium deliberandi, respondisse denuo perhibetur: Ego crastino