comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bi acerbitate usum manducandi pane extoto
ꝑdiderat: & miseram uitã squalenti ecdulio du-¬
cens. cotidie in peiꝰ tabescebat. Huiꝰ talia ad p̃-¬
dictam feminã fuerunt p̾cata. Precor ait mi
dña. ut cũ ad hominẽ dĩ accesseris intimare illi
studeas. qͦd certa mͥ uisione crebriꝰ allatũ ẽ: qm
si de pane uictꝰ eiꝰ ꝑcipere meruero: statim usũ
panis manducandi recuꝑabo. Et obsecra ip-¬
suis dulcedinẽ. ut hanc mͥ impendat pietatem:
mittatq optatam fui panis benedictionẽ. Ut
gͦ talia reuerendꝰ heros ex seminȩ relatu audiuit:
mox affluenti miseratione cõpatiens. diuinȩ
bonitati p̾ces. lacrimosas libauit: & in hora suȩ
refectionis panis sͥ peculiarit᷑ appositi particłam
ꝓfusiꝰ benedixit: ac p̾dictȩ feminȩ egroto de-¬
portandu ꝑ monachũ delegauit. I ox itaq
ut de ipso pane infirmꝰ in os tulit: ñ solũ facul¬
tas comedendi rediit: s quȩd̃ã auiditas uoran-¬

Expanded text:
bi acerbitate usum manducandi panem ex toto perdiderat, et miseram vitam squalenti edulio ducens, quotidie in poenis tabescebat. Hujus talia ad praedictam feminam fuerunt precata. Precor, ait, mea domina, ut, cum ad hominem Dei accesseris, intimare illi studeas quod certa mihi visione crebrius allatum est, quoniam, si de pane victus ejus percipere meruero, statim usum panis manducandi recuperabo; et obsecra ipsius dulcedinem, ut hanc mihi impendat pietatem, mittatque optatam sui panis benedictionem. Ut ergo talia reverendus heros ex feminae relatu audivit; mox affluenti miseratione compatiens, divinae bonitati preces lacrymosas libavit, et in hora suae refectionis, panis sibi peculiariter appositi particulam profusius benedixit, ac praedictae feminae aegroto deportandum per monachum delegavit. Mox itaque ut de ipso pane infirmus in ora tulit, non solum facultas comedendi rediit, sed quaedam aviditas voran
Abbreviated transcription (Latin):
rogressii tempoꝵ sacrȩ fidei circumqͣq
ꝓlatis insignib. cũ & ipsi qͦq francoꝵ ꝓ-¬
ceres edictis colla cȩlestib summisissent: ue-¬
nerabilis & monimentiᷤᷤ condigna ꝑhennib
crotechildis regina. magni pͥncipis chlodo-¬
uei uxor. sp̃u tacta diuino. supra scĩ tumu-¬
lum pontificis ingentis fabricȩ atq oꝑosȩ
amplitudinis extruxit. basilicam: confideis
se suosq eiꝰ ñ parum ꝓuehi posse p̃cib c̃uiꝰ
tanta tamq mirifica exstabant insignia sc̃i-¬
tatis. Hac ipsa tempestate. cũ p̾sata augusta
sc̃s lupus ep̃c uenit de fuꝑioris burgundiȩ par-¬
tib: quiq non multo post. ad .xui. kł iulii. die
functus supp̃mo: ex reginȩ placito in eadem ec-¬
clesia decent᷑ ac religiose compositꝰ reqͥescit. Qͦd
pario penes nos impresum marmoris: ciuiq le-¬
gere cupienti scriptura ꝓdit antiquior: De or-¬

Expanded text:
rogressu temporum sacrae fidei circumquaque prolatis insignibus, cum et ipsi quoque Francorum proceres edictis colla coelestibus summisissent, venerabilis et monumentis condigna perennibus Crotechildis regina, magni principis Clodovei uxor, spiritu tacta divino, supra sancti tumulum pontificis ingentis fabricae atque operosae amplitudinis exstruxit basilicam, confidens se suosque ejus non parum provehi posse precibus, cujus tanta tamque mirifica exstabant insignia sanctitatis. Ac ipsa tempestate, cum praefata Augusta sanctus Lupus episcopus venit de superioris Burgundiae partibus; quique non multo post ad XVI Kal. Julii, die functus supremo, ex reginae placito in eadem ecclesia decenter ac religiose compositus requiescit; quod Pario penes nos impressum marmori cuique legere cupienti scriptura prodit antiquior.
Abbreviated transcription (Latin):
sentib solum cõmodis oblectari: mͥ certe
cuiꝰ iam fides in robur conualuit. cui ad
uitam ingredi ꝓpositũ ẽ. qui deniq corporib
animas quantũ immortalia mortalib pe¬
rituris mansura incõꝑabilit̾ p̃stare ñ ambi¬
go: cariꝰ hȩc constabunt semꝑ benefitia quȩ
interiorẽ hominẽ sp̃italit̾ & ꝑpetuo beant:
qu̾a qͦ exteriorẽ corporalit̾ & transitoriȩ re¬
leuant. Hȩc dieb hȩc noctib e sermani tu-¬
mulo ub̃tim manare: nemo sani capitis

Expanded text:
esentibus solum commodis oblectari; mihi certe, esentibus solum commodis oblectari; mihi certe, cujus jam fides in robur convaluit, cui ad vitam ingredi propositum est, qui denique corporibus animas quantum immortalia mortalibus, perituris mansura, incomparabiliter praestare non ambigo, charius haec constabunt semper beneficia, quae interiorem hominem spiritaliter et perpetuo beant, quam quae exteriorem corporaliter et transitorie relevant: haec diebus, haec noctibus e Germani tumulo ubertim manare, nemo sani capitis
Abbreviated transcription (Latin):
amiliare qͦndam sc̃o uiro fuerat. secre¬
tum & abiectionẽ ocłi querere: res a se
gestas mirabilit̾ secretalib umbris tradere:
quantũq in ipso fuit. om̃s uirtutes suas ꝑ¬
hennis ignorantiȩ latebris obscurare. Hinc
certe ẽ. qͦd cum multa illiꝰ miracła mundo
innotuerint. nec potuerit locoꝵ obscurita-¬
te celari. cum uirtutib ꝓderet᷑: innumera
tam̃ sunt quȩ iactantiȩ refugꝰ in hominum
ñ passus ẽ uenire noticiã. Quippe qui hu¬
manȩ possibilitatis modulũ suꝑgressꝰ. angłiᷤ
consciis. & cȩlo teste fruebat᷑. N unc hodieq
morẽ pat̾ seruat egregiꝰ:. qui cũ incõparabi-¬
lis existat apud d̾m meriti. plura int̾dũ m̃
locellis obscuriorib suo tantũ titulatis no-¬
mine. uisibiliũ p̃bet ostenta signoꝵ. quã qͦ
semꝑ adorandi eiꝰ corporis sacra ueneramͣ
p̃sentiam. Uerum qͥa infidelib quibq & qͥ
ex iusibilib tantũ inuisibilia metiuntur
familiare ẽ. signa cũ iudeis querere & p̃-¬

Expanded text:
amiliare quondam sancto viro fuerat secretum et abjectionem oculi quaerere, res a se gestas mirabiliter secretalibus umbris tradere, quantumque in ipso fuit, omnes virtutes suas perennis ignorantiae latebris obscurare: hinc certe est, quod cum multa illius miracula mundo innotuerint, nec potuerint locorum obscuritate celari, cum virtutibus proderetur; innumera tamen sunt, quae jactantiae refugus in hominum non passus est venire notitiam; quippe qui humanae possibilitatis modulum supergressus, angelis consciis et coelo teste fruebatur. Hunc hodieque morem Pater servat egregius, qui cum incomparabilis existat apud Deum meriti, plura interdum in locellis obscurioribus, suo tantum titulati nomine, visibilium praebet ostenta signorum, quam quo semper adorandi ejus corporis sacram veneramur praesentiam. Verum, quia infidelibus quibusque, et qui ex visibilibus tantum invisibilia metiuntur, familiare est signa cum Judaeis quaerere, et pra
Abbreviated transcription (Latin):
sit. fregit. & deiecit. Eadem nocte eiusdẽq uen-¬
ti turbine campanariũ ȩccłiȩ sc̃i setri euulsũ
ẽ a suis cardinib & supra tectũ turris in qua
stabat uersus orientẽ ꝓiectum: ita ut ꝑ sex dies
ac noctes cerneret᷑ pendułu qͣsi semꝑ eẽt rui¬
turum. Congregati mane loci habitatores
sub om̃i celeritate conuocant architectos: sta¬
tutiᷤᷤ p̃miis si illud reuocarent munerandos At
illi multa ꝑmittunt: restes p̃parant: balistas
erigunt: ligam̃ta consuunt: & multimoda artiᷤ
argum̃ta componunt. Et dum ppłs p̾stolaret᷑
ad inuentas artificũ machinas qͥb campanariũ
panariũ qͥdem suis sedib firmissime relocauit:
eccłiam uͦ intꝰ & foris flanimeo lumine uestiuit.
Nec me sic referre puderet. nͥ testes mille se uidisse
perhibuissent:

Expanded text:
sit, fregit et dejecit. Eadem nocte ejusdemque vensit, fregit et dejecit. Eadem nocte ejusdemque venti turbine campanarium ecclesiae Sancti Petri evulsum est a suis cardinibus, et supra tectum turris in qua stabat versus orientem projectum, ita ut per sex dies ac noctes cerneretur pendulum, quasi semper esset ruiturum. Congregati mane loci habitatores, sub omni celeritate convocant architectos, statutis praemiis si illud revocarent munerandos. At illi multa promittunt, restes praeparant, balistas erigunt, ligamenta consuunt, et multimoda artis argumenta componunt. Et dum populus praestolaretur adinventas artificum machinas, quibus campanarium panarium quidem suis sedibus firmissime relocavit, ecclesiam vero intus et foris flammeo lumine vestivit. Haec me sic referre puderet, nisi testes mille se vidisse perhibuissent.
Abbreviated transcription (Latin):
racula. immunẽ sui iuris lib̾amq ꝑageret: &
ad laudẽ dĩ abbatiam monachoꝵ instauraret.
Oportebat enĩ impleri suꝑiꝰ scͥptam beati setri sp̃o¬
sionẽ: quã ad ipsum p̾sulem factam retulimus.
tam de loci structura. quã & de ipsius sc̃i uiri
obitu & sepultura. Ordinatione u dĩ ꝑactum
ẽ: ut reddente conone comiti ȩccłiam quã te-¬
nebat: comes hanc eandem tornacensi ep̃o no-¬
mine radbodo reddiderit. Radbodꝰ qͦq ep̃c
gaudente ppło. liberam & expedit̾a condonauit
to ur̃smaro temporib dogob̾ti regis francoꝵ
cõmemorat ȩdificatã: quã maiestas dñi diuer-¬
sis reuelationib signorumq ostensionib multo¬
tiens mirificauit. Ceci uisum receꝑunt. surdi
auditum. muti loquelam: paralitici uł contra¬
d restaurati sunt: & omĩs morb uł egritudo
uehemens & ualidus: qui turres urbiũ & te¬
cta domoꝵ ac ȩdificia plurima ȩccłiarũ concus¬

Expanded text:
racula, immunem sui juris, liberamque perageret, et racula, immunem sui juris, liberamque perageret, et ad laudem Dei abbatiam monachorum instauraret. Oportebat enim impleri superius scriptam beati Petri sponsionem, quam ad ipsum praesulem factam retulimus, tam de loci structura quam et de ipsius sancti viri obitu et sepultura. Ordinatione vero Dei peractum est ut, reddente Conone comiti ecclesiam quam tenebat, comes hanc eamdem Tornacensi episcopo, nomine Radbodo, reddiderit. Radbodus quoque epgaudente populo, liberam et expeditam condonavit te Usmaro temporibus Dagoberti regis Francorum commemorat aedificatam, quam majestas Domini diversis revelationibus signorumque ostensionibus multoties mirificavit. Caeci visum receperunt, surdi auditum, muti loquelam, paralytici vel contracti restaurati sunt, et omnis morbus vel aegritudo vehemens et validus, qui turres urbium et tecta domorum ac aedificia plura ecclesiarum concus
Abbreviated transcription (Latin):
declararet. Et iubente comite enemboloꝰ pretor
assumptis secum prudentib uiris in brugensi
palatio supputatis ꝑ nomina int̾fectis brugen¬
sis coloniȩ. uł alioꝵ locoꝵ unde ꝑsonarũ noti¬
ciam colligere potuerant: inuenerunt & scͥpto
indiderunt. qm̃ expensio decem miliũ marca¬
rum argenti meri. ñ potuisset ꝑsoluere qͦd gr̃a
dei ꝑ hunc ueritatis ministrũ dignata ẽ mo¬
derari. Hinc factũ ẽ ut uirũ scm̃ om̃is homotã
potens quã impotens medullitꝰ adamarent:
Ex hinc toto conamine cȩꝑunt disquirere: qͦnã
in loco sacer p̾sul utilit̾ ac honeste ualuisset
residere:
ccłia erat in oppido aldenburgensi sub
qua qͥdam nobilis & multũ locuples nomine
conon fr̃ euerardi tornacensis. in rationẽ bene¬
ficii de flandrensi comite habebat: comes autẽ
hanc eandẽ ab ep̃o tornacensi tenebat. Hunc
cononẽ inflammauit timor dĩ suggerente fi-¬

Expanded text:
declararet. Et jubente comite Eremboldus praetor, declararet. Et jubente comite Eremboldus praetor, assumptis secum prudentibus viris, in Brugensi palatio, supputatis per nomina interfectis Brugensis coloniae, vel aliorum locorum, unde personarum notitiam colligere potuerunt, invenerunt et ex scripto indiderunt, quoniam expensio decem millium marcarum argenti meri non potuisset persolvere, quod gratia Dei per hunc veritatis ministrum dignata est moderari. Hinc factum est ut virum sanctum omnis homo, tam potens quam impotens, medullitus adamarent, nt. Et hinc toto conamine coeperunt disquirere quonam in loco sacer praesul utiliter ac honeste valuisset residere. XX. Ecclesia erat in oppido Aldenborgensi, subquam quidam nobilis et multum locuples, nomine Conon, frater Everardi Tornacensis, in rationem beneficii de Flandrensi comite habebat, comes autem hanc eamdem ab episcopo Tornacensi tenebat. Hunc Cononem inflammavit timor Dei, suggerente fi
Abbreviated transcription (Latin):
dere tantꝰ. Femina sic fortis fit iuste filia
mortis. Huiꝰ certe ultionis fama uolans ꝑter-¬
ruit corda duricordiũ flandrigenarũ: ut ne-¬
mo auderet uiro dĩ resultare. uł sacris eiꝰ mo-¬
nitis ñ obedire. Erant eo tempore in uico al¬
denburgensi duo uesanȩ animositatis aduer¬
sarii. conon unꝰ alt̾ robalinꝰ. quoꝵ robalinus
cononis patr̾e nomine hidonẽ dolo ꝑemerat:
alter alteriꝰ amicos & domesticos trucidabat:
alter alteri quȩcũq poterat pͥuatim & publi¬
ce mala ingerebat. Noꝵ q̃ꝙ mentes demonis
plenas: suarũ docum̃tis p̾dicationũ. & terro¬
re frequentiũ signoꝵ ad grãm pacis conuoca¬
uit. T alib congiatulans comes rodb̾tꝰ.totas
gentis nobilitas. gaudio magno gliscebant.
qͦd talem suis temporib xp̃c dñs tribuisset mi¬
nstrum: qͥ curam omnum pat̾no affectu gere¬
ret: & uiam uitȩ om̃ib exemplis ꝓprioꝵ actuũ

Expanded text:
dere tantus, Femina sic fortis, fit juste filia dere tantus, Femina sic fortis, fit juste filia mortis. Hujus certe ultionis fama volans, perterruit corda duricordium Flandrigenarum, ut nemo auderet viro Dei resultare, vel sacris ejus monitis non obedire. Erant eo tempore in vico Aldenborgensi duo vesanae animositatis adversarii, Conon unus, alter Robalinus: quorum Robalinus Cononis patrem, nomine Hidonem, dolo peremerat, alter alterius amicos et domesticos trucidabat, alter alteri quaecunque poterat privatim et publice mala ingerebat. Horum quoque mentes daemoniis plenas, suarum documentis praedicationum, et terrore frequentium signorum ad gratiam pacis convocavit. Talibus congratulans comes Rodbertus, totaque gentis nobilitas, gaudio magno gliscebant, quod talem suis temporibus Christus Dominus tribuisset ministrum, qui curam omnium paterno affectu gereret, et viam vitae omnibus, exemplis propriorum actuum
Abbreviated transcription (Latin):
geret: & qͦs crudelit̾ odiebat. amicos sibi con¬
federatos effici consensisset. Illa uͦ neq p̾ces
eiꝰ neq monita susciꝑe uoluit: s in sui ꝑsis¬
tens tumore animi. famułu. xp̃i de aselli ses¬
sione & de uestis humilitate subsannando de¬
risit: & a se reppulit. S ed ñ impime. Nam
postquã p̾sul gemebundꝰ ab ea recessit. gra¬
uis ilła diuinȩ animadu̾sionis undicta ꝑ¬
cussit. Post modicũ quippe temporis manen-¬
te cȩli serenitate qͥdam leuis turbo consur¬
gens. domũ eiꝰ concussit & contriuit: in qua
ruina dep̾hensa repentina morte ꝑcussa in¬
teriit. Ubi ualde miranda res contigit: qͦt
in eadem domo cũ eeñt famuli & ancillȩ plu¬
res. porci. uł canes. gallinȩ anseres. columbȩ
atq hyrundines. nichil tunc ibi piit insi irre-¬
uerens fȩmina: nec qͦdlibet animal uł qppiã
lesum fuit. Funditꝰ extincta docuit ñ dog-¬
mata ficta. Quȩ monuit sc̃s: uindictȩ pon¬

Expanded text:
geret, et quos crudeliter odiebat, amicos sibi congeret, et quos crudeliter odiebat, amicos sibi confoederatos effici consensisset. Illa vero neque preces ejus, neque monita suscipere voluit; sed in sui persistens tumore animi, famulum Christi de aselli sessione, et de vestis humilitate subsannando derisit, et a se repulit, sed non impune. Nam postquam praesul gemebundus ab ea recessit, gravis illam divinae animadversionis vindicta percussit. Post modicum quippe temporis, manente coeli serenitate, quidam levis turbo consurgens, domum ejus concussit et contrivit, in qua ruina deprehensa, repentina morte percussa interiit. Ubi valde miranda res contigit quod in eadem domo cum essent famuli et ancillae plures, porci vel canes, gallinae, anseres, columbae atque hirundines, nihil tunc ibi periit, nisi irreverens femina, nec quodlibet animal vel quidpiam laesum fuit. Funditus exstincta docuit non dogmata ficta, Quae monuit sanctus vindictae pon
Abbreviated transcription (Latin):
didicit iam ex passione. quantũ beato uiro im-¬
uidua nobilitate & opib fulta. nomine euer-¬
gerda: cuiꝰ maritũ simulq filium atroces ini-¬
mici ꝑemerant: & ꝓ quoꝵ interitu gͣues inimi-¬
citiȩ int̾fectorib undiq incũbebant. Nam ꝓ
morte duoꝵ om̃is illa regio contbata fuerat: du
alii uindictam. alii defensionẽ homicidarũ mo-¬
s c̃s̃ arnulfus: sponte ac ꝓmpte. ꝓpabat ubicũꝙ
de pace & concordia eẽt agendui. Uenit
gͦ asello uectus ad domũ illiꝰ diuitis uidue.
contra quã uox apłi insonat dicens. Uidua
quȩ in delitiis ẽ: uiuens mortua ẽ. Talis ul¬
la cũ eẽt beati uiri ingressum om̃ino noluit:
s ante suam portam pontem leuiatorium
erigi iussit: ne pateret ingressus. neue daret᷑
effectꝰ uotis hominis dĩ. Ille tam̃ ñ destitit
p̃dicare. arguere. obsecrare. ut int̾fectorib filii
uł mariti ꝓ refrigerio animarũ ipsoꝵ indul¬

Expanded text:
didicit jam ex passione quantum beato viro imdidicit jam ex passione quantum beato viro imvidua, nobilitate et opibus fulta, nomine Evergerda, cujus maritum simulque filium atroces inimici peremerant, et pro quorum interitu graves inimicitiae interfectoribus undique incumbebant. Nam pro morte duorum omnis illa regio conturbata fuerat, dum alii vindictam, alii defensionem homicidarum moctus Arnulfus sponte ac prompte properabat, ubicunque de pace et concordia esset agendum. Venit ergo asello vectus ad domum illius divitis viduae, contra quam vox Apostoli insonat dicens: Vidua quae in deliciis est, vivens mortua est . Talis illa cum esset, beati viri ingressum omnino noluit; sed ante suam portam pontem levatorium erigi jussit, ne pateret ingressus, neve daretur effectus votis hominis Dei. Ille tamen non destitit praedicare, arguere, obsecrare, ut interfectoribus filii vel mariti pro refrigerio animarum ipsorum indul
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnq uiris: curro & festino ab illo ad illũ. ab isto
ad istũ: & minime placeo famulando T unc uir
dm̃ numa compassione congemiscens. tacitꝰ ora-¬
uit: deinde aquã benedictã confitiens. totã do-¬
mũ & infirmos asꝑsit: & eisdem sic imꝑauit.
guor iste ut statim conualescatis: & matr̃e urãm
tot dolorib addictam. seriendo uob̃ fatigare
ñ egeatis. Affuit continuo dñi uirtꝰ. & statim
consurrexert̃: atq cybos dui exosos auide sũp-¬
serunt. Sequenti die lauachra subierunt: ac dẽ
bustꝰ. nec tam utilis quã temerariꝰ. beatũ
p̃sulem de pacis gr̃a colloquentẽ contempnen-¬
dum putauit. Qui dum faciem uiri dĩ fuge-¬
ret. repente est traditꝰ maligno sp̃ui: a qͦ discer-¬
ptꝰ & miserabilit̾ laniatus. ab amicis uł ꝓpin-¬
quis uix potuit coerceri. Et hic ñ sua fide.s
alioꝵ p̾ce ꝑ beatũ pontificẽ a demone purgatꝰ.

Expanded text:
quinque viris, curro et festino ab illo ad illum, ab isto quinque viris, curro et festino ab illo ad illum, ab isto ad istum, et minime placeo famulando. Tunc vir Domini nimia compassione congemiscens, tacitus oravit; deinde aquam benedictam conficiens, totam domum et infirmos aspersit, et eisdem sic imperavitguor iste, ut statim convalescatis, et matrem vestram tot doloribus addictam serviendo vobis fatigare non egeatis. Adfuit continuo virtus Domini, et statim consurrexerunt, atque cibos diu exosos avide sumpserunt. Sequenti die lavacra subierunt, ac deinbustus, nec tam utilis quam temerarius, beatum praesulem de pacis gratia colloquentem contemnendum putavit. Qui dum faciem viri Dei fugeret, repente est traditus maligno spiritui; a quo discerptus et miserabiliter laniatus, ab amicis vel propinquis vix potuit coerceri. Et hinc non sua fide, sed aliorum prece per beatum pontificem a daemone purgatus,
Abbreviated transcription (Latin):
& qͣsi subrufa: quȩ crebris paliidib int̾sita. ñ
facile potest transiri. In his uͦ locis morat᷑ genus
hominũ: atrocitatẽ semꝑ gestiens. ut uulgꝰ cytha-¬
rum. Ad hȩc loca ui dm̃i ꝑtractꝰ. ut int̾ tales uer¬
bum pacis seminaret: conuentꝰ ẽ a quadã anicdłã
lacrimosis planctib ita clamante. Sc̃e serue dĩ
miserere mei: & dignare intrare in tuguriũ pau-¬
ꝑtatis meȩ: sicq uidebis multiplic̃e & diutur-¬
nam pȩnã afflictionis meȩ. At ille mansuetus
& humilis. memor semꝑ nominis. xp̃ofori cȩlitꝰ
sͥ inditi. intiauit tectũ uiduȩ pauꝑis: ut uide¬
ret causas declamatȩ calamitatis. Iacebant eñĩ
in lectulis qͥnq filii eiꝰ uno eodemq languore
constricti: quoꝵ nullus aliũ poterat adiuuare.
uł in aliqͦ subportare. Tunc mulier dix̃. Uide
serue dĩ quanta sit inea miseria: quantꝰ dolor me
angit: quanta tristicia me affligit. Seruio sola

Expanded text:
et quasi subrufa, quae, crebris paludibus intersita, non et quasi subrufa, quae, crebris paludibus intersita, non facile potest transiri. In his vero locis moratur genus hominum atrocitatem semper gestiens, ut vulgus Scytharum. Ad haec loca vir Domini pertractus, ut inter tales verbum pacis seminaret. Conventus est a quadam anicula, lacrymosis planctibus ita clamante: Sancte serve Dei, miserere mei, et dignare intrare in tugurium paupertatis meae, sicque videbis multiplicem et diuturnam poenam afflictionis meae. At ille mansuetus et humilis, memor semper nominis Christophori coelitus sibi inditi, intravit tectum viduae pauperis, ut videret causas declamatae calamitatis. Jacebant enim in lectulis quinque filii ejus, uno eodemque languore constricti, quorum nullus alium poterat juvare, vel in aliquo supportare. Tum mulier dixit: Vide, serve Dei, quanta sit mea miseria, quantus dolor me angit, quanta tristitia me affligit. Servio sola
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sumptor fuisset: & in ultionẽ occisi filii nun¬
dinas exturbasset. Iam comes aliquantisꝑ miti-¬
gatꝰ respondit. Uuillelmũ longũ ceu militem
strennuũ diligo ut filium: s hoc redarguo qͦd
citur coram eo ꝑcussus trepidans qͥdem s illesꝰ.
uidet᷑q ceruix eiꝰ ñ gladio ꝑcussa: s qͣri rubeo
filo p̾cincta. T unccomes ait ad willelmũ. Mi¬
ror tuam temeritatẽ: s plus horreo tuã tantam
debilitatẽ. Quandoqͥdem enim parcere noluisti :
curtam puerilit̾ ferire ñ erubuisti. ut manꝰ fe-¬
minea ñ uirilis dextra in ista ceruice cõpareat:
Agnosce gͥ q̃m neo gladii nec dexterȩ causa fuit:
s imꝑio di summi id actũ ẽ. qͥ ñ ꝑmisit uulne-¬
rari ceruicẽ. quȩ ꝑ documenta tam scĩ uiri spo-¬
te susceꝑat pacẽ. Sic comes. sic comitis ꝓceres &
milites p̃dicabant: qͦd qͥcqͥd sc̃s aunulfus pacifi¬
cet diocesi tornacensi. est quedã uena terre nigra

Expanded text:
praesumptor fuisset, et in ultionem occisi filii nunpraesumptor fuisset, et in ultionem occisi filii nundinas exturbasset. Jam comes aliquantisper mitigatus respondit: Willelmum Longum seu militem strenuum, diligo ut filium; sed hoc redarguo, quod citur coram eo percussus, trepidans quidem, sed illaesus. Videtur cervix ejus non gladio percussa, sed quasi rubeo filo praecincta. Tunc comes ait ad Wilhelmum: Miror tuam temeritatem, sed plus horreo tuam tantam debilitatem; quandoquidem enim parcere noluisti, cur tam pueriliter ferire non erubuisti, ut manus feminea, non virilis dextra in ista cervice compareat. Agnosce igitur quoniam nec gladii nec dexterae causa fuit; sed imperio summi Dei id actum est, qui non permisit vulnerari cervicem, quae per documenta tam sancti viri sponte susceperat pacem. Sic comes, sic comitis proceres, et milites praedicabant, quod quidquid sanctus Arnulfus pacificet dioecesi Tornacensi, est quaedam vena terrae nigra
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet patre int̾fects. Postea willelmꝰ a q̃b¬
dam malignis increpatꝰ cur filii mortẽ tam leuit᷑
indulsisset: cȩpit pemtere de benefacto: & iterũ ce-
Nec cedebat ei locus ultionis: donec recursu tẽporis
cirra festum sc̃i iohannis in niindina turholdensi
ueniente fortiutu sigero ut uestẽ emeret. illũ wil¬
lelmus gladio acutissimo ceruicȩtenꝰ ꝑculit: & ex¬
sanguem factũ non mortuũ. incartalłu qͦ uestes ia-¬
cebant deiecit. Statim om̃s nundinȩ turbatȩ st̃.
Eit clanior & indignatio in ppłis: cur qͥs comitis
pacẽ temerare p̾sumpsisset. Currit᷑ ad comit̃e
qͥ p̾sens in domo sua turholti consistebat: nun-¬
tiatur ei ꝓbrose illum iam nichili ualere: qui
suas celebres nundinas nequisset defensare Pro-¬
silit comes rodb̾tꝰ animo efferatꝰ. iub& continuo
ꝑcussũ & ꝑcussorem sibi sisti. Interim audit a
suis militib. qͦd & illelmꝰ longꝰ huiꝰ audatiȩ

Expanded text:
videlicet patre interfecti. Postea Willelmus, a quibuvidelicet patre interfecti. Postea Willelmus, a quibusdam malignis increpatus, cur filii mortem tam leviter indulsisset, coepit poenitere de benefacto, et iterum coeNec cedebat ei locus ultionis, donec recursu temporis, circa festum sancti Joannis in nundinis Turholdensibus, veniente fortuito Sigero ut vestem emeret, illum Willelmus gladio acutissimo cervice tenus perculit, et exsanguem factum, non mortuum, in cartallum quo vestes jacebant dejecit. Statim omnes nundinae turbatae sunt. Fit clamor et indignatio in populis, cur comitis pacem temerare praesumpsisset. Curritur ad comitem, qui praesens in domo sua Turholdi consistebat; nuntiatur ei probrose illum jam nihili valere qui suas celebres nundinas nequisset defensare. Prosilit comes Rodbertus animo efferatus, jubet continuo percussum et percussorem sibi sisti. Interim audit a suis militibus, quod Willelmus Longus hujus audaciae
Abbreviated transcription (Latin):
indigena nomine S illelmꝰ. statura & agnomine
longꝰ. habuerat filiũ iam adultũ tyrocinio man-¬
cipatũ: s furtis & rapinis plus intentũ: qͥ filiꝰ du
qͦdam tempore in domo cuiusdam sigeri luce
clara rapere interet᷑: ab ipso sigero gladio ꝑcussꝰ
citiꝰ mortuus ẽ. Qui sigenꝰ cernens se peccasse in
morte tironis quamus iuste ꝑempti. adiit ue-¬
nerandũ scm̃q uirũ arnulfum ep̃m: rogans ut
medelam u̾boꝵ adhiberet. ad sanandu ulcus
tanti piacsi Air aũ sc̃s̃ qui seipsum obtulerat
in p̾parationẽ euangłii pacis. impiger exiit in
campum scłi. subiturꝰ duellu contra potentias
diaboli: & armatꝰ scuto fidei. uiriliter decertauit
rape uasa fortis maligni. Adunatis uͦ cũ ꝑem-¬
ptore iuuenis ꝓpinqͥs eiusdẽ int̾fecti. seminauit
uerbũ iusticiȩ. uerbum ueritatis & pacis: & au-¬
cłore dõ pacificauit sigerũ cũ ex illelmo longo.

Expanded text:
indigena, nomine Willelmus, statura et agnomine indigena, nomine Willelmus, statura et agnomine Longus, habuerat filium jam adultum tirocinio mancipatum, sed furtis et rapinis plus intentum. Qui filius dum quodam tempore in domo cujusdam Sigeri luce clara rapere niteretur, ab ipso Sigero gladio percussus citius mortuus est. Qui Sigerus cernens se peccasse in morte tironis, quamvis juste perempti; adiit venerandum sanctumque virum Arnulfum episcopum, rogans ut medelam verborum adhiberet, ad sanandum ulcus tanti piaculi. Vir autem sanctus, qui seipsum obtulerat in praeparationem Evangelii pacis, impiger exiit in campum Sigeri, subiturus duellum contra potentias diaboli, et armatus scuto fidei, viriliter decertavit rapere vasa fortis maligni. Adunatis vero cum peremptore juvenis propinquis ejusdem interfecti, seminavit verbum justitiae, verbum veritatis et pacis, et auctore Deo, pacificavit Sigerum cum Willelmo Longo,
Abbreviated transcription (Latin):
mum patris sui. Deinde adeunt scm̃ epm̃: ob-
secrantes plurimũ ut suꝑbo & fatuo ignosceret:
nec iniuriȩ irrogatȩ memor eẽt. Quib dñi ser-¬
uus dixit. Iniuriam ꝓ ueritate illatam ample-¬
ctor: s de cordis illius stoliditate plus affitior.
Unde siuultis ut pro illiꝰ liberatione dñm exo-¬
rem: facite nob̾ certitudinẽ ut uos om̃s uelit
ipse aut nolit teneatis firmam pacem: & si liti-¬
gium aut seditionẽ cõmouerit. nemo ex uob̾
ferat illi solamen. Una om̃s uoce dixerunt.
Anathema sit int̾ nos: quicũq auxiliũ illi dede-¬
rit: nͥ ad custodiendos sermones ur̃os. Ita ep̃c
qͣsi ꝓmissis delinitꝰ. aquã benedictã cũ exorcis-¬
mi ꝑmixtione confecit: de qua uiuenis asꝑsꝰ
statim diaboli ꝑuasionẽ euasit: & sensib suis
sobrie functꝰ. pacem & concordiam speciali deuo-
N eadem uilla turhold: gestum fuit aliud non
minꝰ mirandu. Quidam miles aldenburgensiᷤ

Expanded text:
mum patris sui. Deinde adeunt sanctum episcopmum patris sui. Deinde adeunt sanctum episcopum, obsecrantes plurimum ut superbo et fatuo ignosceret, nec injuriae irrogatae memor esset. Quibus servus Domini dixit: Injuriam pro veritate illatam amplector; sed de cordis illius stoliditate plus afficior: unde si vultis ut pro illius liberatione Dominum exorem, facite nobis certitudinem, ut vos omnes, velit ipse aut nolit, teneatis firmam pacem, et si litigium aut seditionem commoverit, nemo ex vobis ferat illi solamen. Una omnes voce dixerunt: Anathema sit inter nos quicunque auxilium illi dederit, nisi ad custodiendos sermones vestros. Ita episcopus, quasi promissis delinitus, aquam benedictam cum exorcismi permistione confecit; de qua juvenis aspersus, statim diaboli pervasionem evasit, et sensibus suis sobrie functus, pacem et concordiam speciali devotiUM XVI. In eadem villa Turhold, gestum fuit aliud non minus mirandum. Quidam miles Aldenborgensis
Abbreviated transcription (Latin):
antiquus ignẽ litium flammasq rixarum
spirauerat. Cumq ꝓximos effusi sanguinis
alloqueret᷑. ut pacis federa mirent. & diaboli¬
ca incendia sopirent: erat ibi qͥdam nomine
aure monita pacis sꝑnere. quã se ipsũ uł ꝓx¬
imos ad pacis studiũ informare. Atͥum itaq
eccłiȩ in qͦ stabat ep̃c uisus est exire: ut abseif
monita iusticiȩ ꝓniꝰ posset declinare. Mictũ¬
q fuit ep̃o. Ecce unus recedit: in qͦ quã maxi¬
me causa consistit. Statim ep̃c e uestigio ꝓse¬
cutus. usq ad cõmitis stationẽ illũ subsequẽ¬
do ꝑuenit: & ante pedes illiꝰ solotenꝰ ꝓstratus.
humilit̾ exorabat ut ad concordiam pacis redi¬
re debuisset. Ille uͦ typo iuuenilis arrogantiȩ
sum. seipsum dentib & iingulis dilacerare coe-¬
git. Quo comꝑto amici uł asfines. uenerunt &
ligauerunt amentẽ & demonio plenum: & ꝑ-¬
traxerunt stridentẽ & motib repugnantẽ in do-¬

Expanded text:
antiquus ignem litium flammasque rixarum antiquus ignem litium flammasque rixarum spiraverat. Cumque proximos effusi sanguinis alloqueretur, ut pacis foedera inirent, et diabolica incendia sopirent; erat ibi quidam, nomine aure monita pacis spernere, quam seipsum vel proximos ad pacis studium informare. Atrium itaque ecclesiae, in quo stabat episcopus, visus est exire, ut absens monita justitiae pronius posset declinare. Dictumque fuit episcopo: Ecce unus recedit in quo quam maxime causa consistit. Statim episcopus e vestigio prosecutus, utque ad comitis stationem, illum subsequendo, pervenit, et ante pedes illius solo tenus prostratus humiliter exorabat, ut ad concordiam pacis redire debuisset. Ille vero typo juvenilis arrogantiae sum seipsum dentibus et ungulis dilacerare coegit. Quo comperto, amici vel affines venerunt, et ligaverunt amentem et daemonio plenum, et pertraxerunt stridentem et motibus repugnantem in do
Abbreviated transcription (Latin):
tari diumitꝰ. N obilium itaq ac magnał oꝵ stĩ¬
in flandriam interiorẽ. ad ald enburgensem
uicum. Quib in locis tanta rabies occidendi.
tantꝰq inerat furor ulciscendi: ut humano san¬
guine assidue cruentari iocundu haberent:
et uł una die a cedib cessare. ignauũ atq im¬
ꝓbum estimarent. Uix pat̾ filio: uix filiꝰ patͥ
parcebat. Frater germanũ: nepos auuncułu
uł patruũ: qͥn & patruuᷤ nepot̾ẽ ꝓ modica
causa neci tradebat. Hoꝵ autẽ diabolicam ra¬
biem. & tam brugensium quã furnensiũ ac
plis eximiȩ sc̃itatis mirabili modo mansuefecit:¬
& corda crudelium ad concordiȩ tenorem
licet ualde laboriose complacaraat. Nam in¬
stante illo & oportune & ĩportunȩ p̾dicante.
& crebriꝰ se illorum uestigiis ꝓsternente: tandẽ¬
om̃s mnimicitia sopita ẽ: & de infestissimis mi-¬
Uac in re enixiꝰ laborans. uenit in uilla .xu.
quȩ appellat᷑ turhold: nam & ibi hostis

Expanded text:
tari divinitus. Nobilium itaque ac magnatorum stitari divinitus. Nobilium itaque ac magnatorum stiin Flandriam interiorem ad Aldeburgensem vicum. Quibus in locis tanta rabies occidendi, tantusque inerat furor ulciscendi, ut humano sanguine assidue cruentari jucundum haberent, et vel una die a caedibus cessare ignavum atque improbum aestimarent. Vix pater filio, vix filius patri parcebat; frater germanum, nepos avunculum vel patruum, quin et patruus nepotem pro modica causa neci tradebat. Horum autem diabolicam rabiem, et tam Brugensium quam Furnensium  Fplis eximiae sanctitatis mirabili modo mansuefecit, et corda crudelium ad concordiae tenorem, licet valde laboriose, complacavit. Nam instante illo, et opportune atque importune praedicante, et crebrius se illorum vestigiis prosternente, tandem inimicitia sopita est, et de infestissimis inii. CAPITULUM XV. Hac in re enixius laborans venit in villam, quae appellatur Turhold; nam et ibi hostis
Abbreviated transcription (Latin):
nequitia ꝑditoꝵ uerteret᷑ in occasionẽ saluando¬
rũ ppłoꝵ. Quis scire uł excogitare potuit: ut
grandis furor irati comitis. rediret ad magnum
honorẽ famosi presulis: Sed interim sileat om̃is
uia nempe illo in tempore ꝑ quedã. immo
ꝑ cuncta flandriȩ loca. cotidiana homicidia. &
insatiabiles humani sanguinis effusiones. pacẽ
& qͥetem totiꝰ regionis turbauerant: ob hoc ma-¬
gnis p̃cib maxima nobiliũ multitudo impetͣ¬
uit. ut loca in quib maxime atrox crudelitas
seuiebat p̾sul dñi uisitaret: & mentes flandrige-¬
narũ indociles accruentas. de pacis & concordiȩ
bono aliquatenꝰ commoneret. Qui in sp̃u senti-¬
ens hoc acceptũ coram dõ: & ut p̃scͥptũ ẽ sciene¬
se diuina iussione & beati petri apłi int̾uentio¬
ne huc oportere uenire: tanto citiꝰ acqͥeuit eoꝵ
p̾cib: quanto certius aspiciebat hȩc om̃ia acti¬

Expanded text:
nequitia proditorum verteretur in occasionem salvandonequitia proditorum verteretur in occasionem salvandorum populorum! quis scire vel cogitare potuit, ut grandis furor irati comitis rediret ad magnum honorem famosi praesulis! Sed interim sileat omnis CAPITULUM XIV. Quia nempe illo in tempore per quaedam, imo per cuncta Flandriae loca, quotidiana homicidia, et insatiabiles humani sanguinis effusiones pacem et quietem totius regionis turbaverant, ob hoc magnis precibus maxima nobilium multitudo impetravit ut loca in quibus maxime atrox crudelitas saeviebat, praesul Domini visitaret, et mentes Flandrigenarum indociles ac cruentas, de pacis ac concordiae bono aliquatenus commoneret. Qui in spiritu sentiens hoc acceptum coram Deo, et, ut praescriptum est, sciens divina jussione, et beati Petri apostoli interventione huc oportere venire, tanto citius acquievit eorum precibus, quanto certius aspiciebat haec omnia acti
Abbreviated transcription (Latin):
rodb̾ti in suo conductu offerret: illisq ueniã
uł copiam se purgandi. ad honorẽ apłicȩ sedis
impetraret. Hac gͦ causa bifariȩ iusticiȩ. id est
obedientiȩ pͥncipalis & fr̃nȩ compassionis alliga-¬
tus ui pietate fortis: ñ iminemor apłicȩ sibi
p̃ostensȩ sponsionis. cũ quibusdã illoꝵ uenit
ad oppidu insulam nuncupatũ: uͥ reꝑto rodb
interim accusat clam se submutentes tenuer̃t᷑
pedes eiꝰ. O furor. o rabies. o motio fellis amara
que tuncifronte ocłis. & toto uultu comstis fer-¬
buert̾ qͣndꝰ sensit exosos suos tetigisse pedes
suos. Sed qͥd illa ferocitas ante uirũ iustum
faceret.Affuit ille qui respicit terrã & facit eã
tremere: & tam obtentu scĩtatis eiꝰ qu̾a pro reue-¬
rentia sedis apłice. salus & uita rerũq facultas
indultȩ sunt. Eece quã uera: & quã miranda
st̃ consilia di. Quis hoc excogitare potuit: ut

Expanded text:
Rodberti in suo conductu offerret, illisque veniam Rodberti in suo conductu offerret, illisque veniam vel copiam se purgandi ad honorem apostolicae sedis impetraret. Hac igitur causa bifariae justitiae, id est obedientiae principalis, et fraternae compassionis, alligatus vir pietate fortis, non immemor apostolicae sibi praeostensae sponsionis, cum quibusdam illorum venit ad oppidum Insulam nuncupatum, ubi reperto coae dum legerentur, interim accusati clam se submittentes tenuerunt pedes ejus. O furor! o rabies! o motio fellis amara, quae tunc fronte, oculis et toto vultu comitis ferbuerunt, quando sensit exosos suos terigisse pedes suos. Sed quid illa ferocitas ante virum justum faceret? Adfuit ille qui respicit terram et facit eam tremere , et, tam obtenta sanctitatis ejus quam pro reverentia sedis apostolicae, salus et vita rerumque facultas indultae sunt. Ecce quam vera et quam miranda sunt consilia Dei! Quis hoc excogitare potuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
honorẽ & rerũ facultatẽ amisisset. lacrimabilit̾
ꝓclamauit. Tante eiꝰ & sͥ similiũ calamitati com-¬
patiens domnꝰ papa. decreuit suis ȩpłis animos
comitis nodb̾ti turbidos & feroces ad lenitatẽ ꝓ¬
uocare: ut suspectis suis aut plene indulgeret:
aut certe facultat̾e se purgandi concederet. S ed
qͥa nemo potuit inueniri. qͥ apłici litteras in p̃¬
sentiam comitis tam offensi deferre p̾sumeret:
res in longum dilata est. Tandẽ memoriam
subiit constantia scĩtatis & feruor caritatis hu-¬
iꝰ sc̃i uiri annulfi suessonici ep̃i: idq in palatio
dñi papȩ celebre innotuit. hunc ẽe ꝓculdubio
qui apłici mandata comiti rodb̃to p̾sentare
incunctant᷑ p̾ualeret. Tali tandẽ consilio ani¬
matꝰ domnꝰ papa Gregorius: scͥptas & bullatas
epłas dirigit reuerentissimo pontifici arnul-¬
fo. mandans & imꝑans ut luteras int̾uentͥces.
& ꝑsonas de quib agebatur in p̾sentiã comitis

Expanded text:
honorem et rerum facultatem amisisset, proclamavit honorem et rerum facultatem amisisset, proclamavit lacrymabiliter. Tantae ejus et sibi similium calamitati compatiens domnus papa, decrevit suis epistolis animos comitis Rodberti turbidos et feroces ad lenitatem provocare, ut suspectis suis plene indulgere, aut certe facultatem se purgandi concederet. Sed quia nemo potuit inveniri qui apostolici litteras in praesentiam comitis tam offensi deferre praesumeret, res in longum dilata est. Tandem memoriam subiit constantia sanctitatis, et fervor charitatis hujus sancti viri Arnulfi Suessionici episcopi. Idem in palatio domini papae celebre innotuit, hunc esse procul dubio qui apostolici mandata comiti Rodberto praesentare incunctanter praevaleret. Tali tandem consilio animatus domnus papa Gregorius, scriptas et bullatas epistolas dirigit reverentissimo pontifici Arnulfo, mandans et imperans ut litteras interventrices et personas de quibus agebatur, ad praesentiam comitis
Abbreviated transcription (Latin):
ualit̾ sane regionẽ flandrensiũ petierit. &
quȩ causa illũ ad illas partes retraxerit:
competens descͥptionis ordo iam narrandũ ex pos¬
at. Rodb̾tꝰ gͥ tunc comes flandrensil̃i infestus
fuerat quib dam nobilib ac ditideib gentis suȩ:
qui hoc consiliũ tractauerunt. ut rodb̃to feroce
comite deiecto. mitiorẽ ut putabant pͥncipeni
sͥ ꝓuiderent: Saldumũ scilicet comit̾ẽ montis¬
castroꝵ. Tale consiliũ illoꝵ postquã comiti rod-¬
b̾to innotuit: om̃i molimine suos ꝓditores intͤ¬
cẽpit: aliquantos ꝑimens. aliquantos ꝓscribene:
quosda etiam reb & honorib nudatos extra pa¬
t̾am exulare compulit. Int̾ qͦs arnulfus mori-¬
noꝵ archidiaconꝰ. & ȩccłiȩ beati audomari p̃positꝰ.
de om̃i sua rerũ uł offitii facultate depulsus:
multis dieb ꝓfugus intolerabiłe calumpniã est
ꝑpessus. Qui sero ad cor rediens. romanũ papã noĩe
Gregoriũ expetiit: & qͣnta calumpnia gradus sui

Expanded text:
ualiter sane regionem Flandrensium petierit, et quae causa illum ad illas partes retraxerit, competens descriptionis ordo jam narrandum exposcit. Robertus igitur tunc comes Flandrensium infestus fuerat quibusdam nobilibus ac ditioribus gentis suae, qui hoc consilium tractaverunt, ut Rodberto feroce comite dejecto, mitiorem, ut putabant, principem sibi providerent, Balduinum scilicet comitem Montis-Castrorum. Tale consilium illorum postquam comiti Rodberto innotuit, omni molimine suos proditores intercepit, aliquantos perimens, aliquantos proscribens, quosdam etiam rebus et honoribus nudatos extra patriam exsulare compulit. Inter quos Arnulfus Morinorum archidiaconus, et ecclesiae Beati Audomari praepositus, de omni sua rerum vel officii facultate depulsus, multis diebus profugus, intolerabilem calumniam est perpessus. Qui sero ad cor rediens, Romanum papam, nomine Gregorium, expetiit, et quanta calumnia gradus sui
Abbreviated transcription (Latin):
expostulauit. nͥ ut pauꝑum curȩ & eccłiarũ
defensioni intenderent: quatinꝰ pax & ueritas
in eoꝵ dieb p̾ualerent: & ȩccłiarũ tranquillitaᷤ
imꝑturbata maneret. Anno gͥ dñicȩ incarna-¬
quarta. natꝰ est futurus rex hludouuicꝰ oratio¬
nib & meritis scĩ huiꝰ arnulfi impetratꝰ. qui
utinam ut bono fine potiatur eiusdẽ sc̃i suf¬
fragio sit aduitus:

Expanded text:
expostulavit, nisi ut pauperum curae et ecclesiarum expostulavit, nisi ut pauperum curae et ecclesiarum defensioni intenderent, quatenus pax et veritas in eorum diebus praevalerent et Ecclesiarum tranquillitas imperturbata maneret. Anno igitur Dominicae IncarnaIV, natus est futurus rex Ludovicus, orationibus ac meritis sancti hujus Arnulfi impetratus, qui utinam ut bono fine potiatur ejusdem sancti suffragio sit adjutus!
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħatum. Nouerat certe multiformi exꝑim̃to.
cuiꝰ scĩtatis ac ueritatis existeret: ꝑ quẽ tale p̃¬
sagium processisset:
ost bis quinq dies infans uitalis haberi.
Incipit: & matri succrescit uentre grauedo
eticiam tam̃ infantis sic duxit habendam:
Et dolor atq metꝰ reginam ñ grauet ullus:
Tempore condigno rex nascit᷑ hic hludouuicꝰ.
Pacificꝰ. qui sceptra gerens. bene iura gubernat.
ii huiꝰ gͥ tanti pͥncipis prescita immo impetrata
natiuitate. laudanda atq miranda ẽ famuli xͥ
aunulsi deuotionis industria: qui tanti myste¬
rii archanũ & meritoꝵ p̾rogatiua obtinere
meruit: & ꝓfunda humilitate dissimulauit.
Nec enim aliquando regi uł reginȩ importuni-¬
or extitit: ut ab eis aliqͥd peculiare requireret.
quib tanti gaudisi beneficiũ contulisset. Et
cum rex uł regina anhelarent. ut ei aliqͥd ma-¬
gnificũ impenderent: nichil tam̃ umꝗͣ ab eis

Expanded text:
prophetatum. Noverat certe multiformi experimento, prophetatum. Noverat certe multiformi experimento, cujus sanctitatis et veritatis exsisteret, per quem tale praesagium processisset. Post his quinque dies infans vitalis haberi Incipit, et matri succrescit ventre gravedo. Laetitiam tamen infantis sic dixit habendam, Ut dolor atque metus reginam non gravet ullus, Tempore condigno rex nascitur, hic Ludovicus Pacificus, qui sceptra gerens, bene jura gubernat. In hujus igitur tanti principis praescita, imo impetrata nativitate, laudanda atque admiranda est famuli Christi Arnulfi devotionis industria, qui tanti mysterii arcanum, et meritorum praerogativa obtinere meruit, et profunda humilitate dissimulavit. Nec enim aliquando regi vel reginae importunior exstitit, ut ab eis aliquod peculiare requireret, quibus tanti gaudii beneficium extulisset, et cum rex et regina anhelarent, ut ei aliquid magnificum impenderent, nihil tamen unquam ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
Nam dominus cęli compulsus mente fideli.
Contulit hoc uob̾ ut detur gr̃a prolis:
Uentre geris puerũ. qͦd debes credere uerũ:
Ille puer magnus dum uiuet mitis ut agnꝰ
Francis regnabit: suꝑ hostes ñ trepidabit:¬
P essima delebit: hludouuicus nom̃ habebit:
Nec tam̃ hic uiuit. nec eum uiuax animauit.
Sp̃c: at dñi dono mox influet illi:
Annulsi precib fit filius iste creatus:
lla pre stupore pallescit: regemq philippum ue¬
natib intendentẽ. missis ꝑnicit̾ nunciis euoca-¬
uit. Cui cursim ueniens. & legationẽ tam gra-¬
tam auide suscipiens. optatamq diu ꝓlem a do-¬
mino sͥ concessam comꝑiens: cȩpit gaudere &
tinere: multũq metu & leticia fluctuare. Gau-¬
deret plane si ex toto certꝰ eẽt: metuebat ne tał
ꝓmissio uacua remaneret. Tandẽ uicit in re¬
gali pectore fidĩ p̃sumptio: & prudent̾ decre-¬
uit ñ eẽ suꝑfluũ. qͦd ꝑ talem seruũ dĩ fuisset

Expanded text:
Nam Dominus coeli compulsus mente fideli, Nam Dominus coeli compulsus mente fideli, Contulit hoc vobis, ut detur gratia prolis. Ventre geris puerum, quod debes credere verum. Ille puer magnus, dum vivet mitis ut agnus, Francis regnabit; super hostes non trepidabit,Pessima delebit; Ludovicus nomen habebit; Nec tamen hic vivit; nec eum vivax animavit Spiritus, at Domini dono mox influet illi, Arnulfi precibus fit filius iste creatus. Illa prae stupore pallescit, regemque Philippum venatibus intendentem, missis perniciter nuntiis evocavit. Qui cursim veniens, et legationem tam gratam avide suscipiens, optatamque diu prolem a Domino sibi concessam comperiens, coepit gaudere et timere, multumque metu et laetitia fluctuare. Gauderet plane, si ex toto certus esset; metuebat ne talis promissio vacua remaneret. Tandem vicit in regali pectore fidei praesumptio, et prudenter decrevit non esse superfluum quod per talem servum Dei fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
to serua secretũ: nec alicui dicas nͥ cui uolumꝰ
reuera in utero gestat filium. que in sacro fonte.
uocabit hludouuicũ: qͥq post patris discessum.
regnũ tenebit francoꝵ. Illa tͥ uix credet: qͥa infais
uitałe motũ nond̾i habet. Sed dic ei ut confi-¬
dent̾ credat: qñi post modicũ temporis sentiet
qͦd portat. Sic monachus ualde letificatꝰ arripit
iter uersus urbem parisioꝵ: & reginȩ pandit
amabile mandatum dicens:
ł uregina pari sensu cupiens generari:
Sepius arnulfum rogitastis. tẽq reclusum.
Exorare d̾m. uobis concedere natum:
ꝑ ꝓceres summos. ꝑ pontifices qͦq magnos.
Artiꝰ optastis. qͦd per uos non potiustis:
Ut daret eccłiis tutorem conditor orbis:
Catholicȩ fidei ꝑsonȩ consuluerunt:
Qt dnm cęli precib uotoq fideli.
Expeteret ꝓlem regnandi sorte sequacẽ:
Uobis & regno donari iure suꝑno:
Quod simuł optastis: completũ nuntio uobis:

Expanded text:
to serva secretum, nec alicui dicas, nisi cui volumus to serva secretum, nec alicui dicas, nisi cui volumus revera in utero gestat filium, quem in sacro fonte vocabit Ludovicum, quique post patris decessum regnum tenebit Francorum. Illa tibi vix credet, quia infans vitalem motum nondum habet. Sed dic ei ut confidenter credat, quoniam post modicum temporis sentiet quod portat. Sic monachus valde laetificatus arripit iter versus urbem Parisiorum, et reginae pandit amabile mandatum dicens: , Tu regina pari sensu cupiens generari, Saepius Arnulfum rogitastis tuncque reclusum, Exorare Deum vobis concedere natum: Per proceres summos, per pontifices quoque magnos, Arctius optastis quod per vos non potuistis, Ut daret Ecclesiis tutorem Conditor orbis. Catholicae fidei personae consuluerunt, Ut Dominum coeli precibus votoque fideli Expeteret prolem, regnandi sorte sequacem, Vobis et regno donari jure superno. Quod simul optastis, completum nuntio vobis:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuoluunt᷑ & cȩteri fr̃s. fr̃ĩ ueniã suppliciter
implorantes. Quib di famulꝰ ait. Indul-
ñ eris sociꝰ. C unc ille plorans & nimiũ tri¬
stis: ait. Eheu sce̾ homo dĩ qͣlit̾ a te digredi-¬
ar solus: uł qualit̾ tantũ huiꝰ repulse por-¬
tabo obpbriũ⁊ Nitabunt om̃s qͦs nefandũ scelꝰ
aminiserĩ: & ideuro a te eiectꝰ sum. Parre p̾cor
meo pudori: presta ueniã. ne ꝑpetuo subitiar me¬
rori. Ad hȩc consurgit comes tedbaldus & cũ
eo tota p̾sens nobilitas. fiuntq supplices ꝓ mo¬
nacho: postulant ei aliqͦd causȩ remediũ. ne
eo supplicantiũ. comitis q̃q ac nobiliũ uo¬
tis condescendens: tulit eum in partẽ & ait:
Tu qͥdem ob nimĩa stoliditatẽ tuã om̃ino regre-¬
di habebis: s nos ꝑ gr̃am dĩ tam honestã tͥ cau¬
sam iniungemꝰ. ut ex hac digressione nullu um-¬
quam patiaris dedecꝰ. Sed mandatũ qͥd tͥ cõmit¬

Expanded text:
olvuntur, et caeteri fratres, illi veniam suppliciter olvuntur, et caeteri fratres, illi veniam suppliciter implorantes. Quibus Dei famulus ait: Indulgeon eris deinceps socius. Tunc ille plorans et nimium tristis ait: Eheu! sancte homo Dei, qualiter a te digrediar solus, vel qualiter tantum hujus repulsae portabo opprobrium? Putabunt omnes quod nefandum scelus commiserim, et idcirco a te ejectus sim. Parce, precor, meo pudori; praesta veniam, ne perpetuo subjiciar moerori. Ad haec consurgit comes Tedbaldus, et cum eo tota praesens nobilitas, fiuntque supplices pro monacho, postulant ei aliquod causae remedium, ne eo supplicantium, comitis quoque ac nobilium votis condescendens, tulit eum in partem et ait: Tu quidem ob nimiam stoliditatem tuam omnino regredi habebis; sed nos per gratiam Dei tam honestam tibi causam injungemus, ut ex hac digressione nullum unquam patiaris dedecus. Sed mandatum quod tibi commit