comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
linum scripsisti Inqua epistola &iam mei comme¬
morationem beni uolentiae facere dignatus es
quod hic me haberet in africa qui ei possem istã
facilius explicare sententiam: quod si potuissem
non ille hoc abste tam longe posito inquireret si
tamen id tibi ex africa scripsit. Nam quando
scripserit nescio. tantum scio quod dehoc bene cogno¬
uerit cunctationem meam iDeqm el in consulto
facere uoluit quamquam &iam si consuleret
magis hortarer & gratias agerem quod nobis
conferri omnibus posset nisi tu breuiter rescribere
quam respondere maluisses credo ne superfluo la
borares ubi ego essem quem putabas id optime scire
quod ille quaesierat: Ecce uolo ut illa sententia
&iam mea sit sed nondum esse confirmo misifti
ad me discipulos ut eã doceam qu&m nondum ipse
didici doce ergo quod doceam Nam ut doceam mul¬
ti ame flagitante isque me sicut alia multa & hoc
ignorare confiteor & fortasse quamuis in osmeũ

Expanded text:
linum scripsisti, in qua epistula etiam mei commelinum scripsisti, in qua epistula etiam mei commemorationem beniuolentissime facere dignatus es, quod hic me haberet in Africa, qui ei possem istam facilius explicare sententiam. quod si potuissem, non ille hoc abs te tam longe posito inquireret, si tamen id tibi ex Africa scripsit. nam, quando scripserit, nescio; tantum scio, quod de hoc bene cognouerit cunctationem meam, unde me inconsulto facere uoluit. quamquam, etiam si consuleret, magis hortarer et gratias agerem, quod nobis conferri omnibus posset, nisi tu breuiter rescribere quam respborares, ubi ego essem, quem putabas id optime scire, quod ille quaesierat. ecce uolo, ut illa sententia etiam mea sit, sed nondum esse confirmo. Misisti ad me discipulos, ut eam rem doceam, quam nondum ipse didici. doce ergo, quod doceam; nam ut doceam, multi a me flagitant eisque me sicut alia multa et hoc ignorare confiteor. et fortasse, quamuis in os meum
Abbreviated transcription (Latin):
unt illi contra quos aiebam & id maxime aiebam
ut creatoris inculpabilem in uio labilemq naturã
acreatorȩ uitis & labe secernerem cum illi a substã¬
tiã alicui proprium principium principesq tribuunt
ipsam dĩ boni substantiam ex parte qua capta est
corruptam & oppressam & ad peccandi necessitatẽ
perductã esse contendunt: hoc itaq excepto hereticȩ
opinones errore exquattuor reliquis opinionibus
quaenam sit eligenda scire desidero quaecumque en
eligenda ẽ absit ut inpugnet hanc fidem dequa cer¬
ti sumus Omni animae &iam paruuli infantis
necessariam esse liberationem Ex oblegatione pec¬
proinde ne longum faciamus. hoc certe sentis ut sin¬
gulas animas singulis nascentib: &iam modo ds̃ fa¬
ciat cui sententiae ne obiciatur quod omnes crea¬
turas sexto die consum mauerit ds̃ & septimo die¬
requieuit Adhibes testimonium ex euangelio
pater meus usq nunc operatur sic enim ad marcell¬

Expanded text:
unt illi, contra quos agebam, et id maxime agebam, unt illi, contra quos agebam, et id maxime agebam, ut creatoris inculpabilem inuiolabilemque naturam a creaturae uitiis et labe secernerem, cum illi a substantia mali, cui proprium principium principesque tribuunt, ipsam boni dei substantiam ex parte, qua capta est, corruptam et oppressam et ad peccandi necessitatem perductam esse contendant. hoc itaque excepto hereticae opinionis errore ex quattuor reliquis opinionibus quaenam sit eligenda, scire desidero. quaecumque enim eligenda est, absit, ut inpugnet hanc fidem, de qua certi sumus omni animae etiam paruuli infantis necessariam esse liberationem ex obligatione pecrucifixum. Proinde, ne longum faciamus, hoc certe sentis, quod singulas animas singulis nascentibus etiam modo deus faciat. cui sententiae ne obiciatur, quod omnes creaturas sexto die consummauerit deus, septimo requieuerit, adhibes testimonium ex euangelio: pater meus usque nunc operatur. sic enim ad Marcel
Abbreviated transcription (Latin):
or opinionesde animae in carnatione utrum ex
illa una quae primo homini data est ceterae
propagentur: ane singulis quibusq: modo &iam
nouae fiant: an alicubi iam existentes uel
mittantur diuinitus uel sponte labantur in cor¬
pora : Ita putaui esse tractandas ut quae libet
earum uera esset non inpediret intentionem
meam quatunc aduersus eos quantis poteram
uiribus a gebam qui naturã malisuo principio
praeditam aduersus dm̃ conantur inducere
Id est contra manicheos: Nam de priscilianistis ad¬
huc nihil audieram qui non in multum abistis dis¬
similes blasphemias fabulantur Ideo quintam
opinionem non addidi quam in tua epistola in ter
ceteras commemorasti ne aliquam praeterires.
ubi dehac quaestione in terroganti rescripsisti
Religiosae memoriae uiro nobisq in xp̃o caritate
gratissimo marcellino : quod anima non sit parsdĩ.
primo quia non de incarnatione eius sed denatura
quaeritur Cum hoc quaeritur: deinde quia senti¬

Expanded text:
or opiniones de animae incarnatione, utrum ex or opiniones de animae incarnatione, utrum ex illa una, quae primo homini data est, ceterae propagentur, an singulis quibusque nouae etiam modo fiant, an alicubi iam existentes uel mittantur diuinitus uel sponte labantur in corpora, ita putaui esse tractandas, ut, quaelibet earum uera esset, non inpediret intentionem meam, qua tunc aduersus eos, quantis poteram uiribus, agebam, qui naturam mali suo principio praeditam aduersus deum conantur inducere, id est contra Manicheos. nam de Priscillianistis adhuc nihil audieram, qui non multum ab istis dissimiles blasphemias fabulantur. ideo quintam opinionem non addidi, quam in tua epistula inter ceteras commemorasti, ne aliquam praeterires, ubi de hac quaestione interroganti rescripsisti religiosae memoriae uiro nobisque in Christi caritate gratissimo Marcellino, quod anima sit pars dei, primo quia non de incarnatione eius sed de natura quaeritur, cum hoc quaeritur, deinde quia hoc senti
Abbreviated transcription (Latin):
coeperunt dicentes nullum reatum esse ex adã
tractum: qui per baptismum infonte soluatur
quod te sapere si scirem immo nisi te id non sape¬
putarem: sed quia tenemus dehac resententiam
tuam continentem catholicae fundatissimȩ̨
fidei quae & iouiniani uani loquia redarguens
adhibuisti testimonium ex libro iob Nemo mun¬
dus inchoans pectu tuo nec infans cuius ẽ diei
unius uita super terram de inde adiunxisti: tene¬
murq: rei insimilitudinem praeuaricationis adae:
Et libertuus in ionam prophetam satis hoc insigni¬
ter dilucideque declarat. Ubi ieiunare paruu¬
los propter ipsum originale peccatum merito
coactos esse dixisti: non in conuenienter abste
quaero hunc reatum anima ubi contraxerit
unde oporteat eam &iam in illa aetate per
sacramentum xp̃ianae gratiae liberari ego
quidem ante aliquod annos cum libros quosdam
scriberem delibero arbitrio qui inmultorum
manus exierunt & habentur a plurimis quattu¬

Expanded text:
coeperunt dicentes nullum reatum esse ex Adam coeperunt dicentes nullum reatum esse ex Adam tractum, qui per baptismum in infante soluatur. quod te sapere si scirem, immo nisi te id non sapeputarem. sed quia tenemus de hac re sententiam tuam concinentem catholicae fundatissimae fidei, qua et Iouiniani uaniloquia redarguens adhibuisti testimonium ex libro lob: nemo mundus in conspectu tuo nec infans, cuius est diei unius uita super terram, deinde adiunxisti: \'tabernaculo rei in similitudinem praeuaricationis Adae\', et liber tuus in Ionam prophetam satis hoc insigniter dilucideque declarat, ubi ieiunare paruulos propter ipsum originale peccatum merito coactos esse dixisti, non inconuenienter abs te quaero, hunc reatum anima ubi contraxerit, unde oporteat eam etiam in illa aetate per sacramentum Christianae gratiae liberari. Ego quidem ante aliquot annos, cum libros quosdam scriberem de libero arbitrio, qui in multorum manus exierunt et habentur a plurimis, quattu
Abbreviated transcription (Latin):
tis uirtute tamquam sibi ad hoc sufficiente uel
dñm nostrum nec omnino esse animam ullã in ge¬
nere humano cui non sit necessarius adliberatio¬
nem mediator dĩ & hominum homo xp̃s ihs̃: quae¬
cumque autem sine gratia mediatoris & sacramen¬
to eius inqualibet corporis ae tate decorpore
exierit & in poena futuraẽ & inultimo iudicio re¬
ceptura corpus ad poenam si autem post genera¬
tionem humanam quae facta .ẽ ex adam regene
retur in xp̃o ad eius pertinens sõcietatem. &
requiem post mortem corporis habituram &
corpus ad gloriam recepturam. Haec sunt quae
de anima firmissime teneo. Nunc accipe obse¬
cro quid requiram & noli me spernere sic non
te spernat qui pronobis dignatus sperni Quae¬
ro ubi contraixerit anima reatum quo traha¬
tur in condemnationem &iam infantis morte
praeuenti si ei persacramentũ quo &iam paruuli
baptizantur. xp̃i gratia non subuenerit: non
enim es ex illis qui modo noua quaedam garrire

Expanded text:
tis uirtute tamquam sibi ad hoc sufficiente uel tis uirtute tamquam sibi ad hoc sufficiente uel istum, dominum nostrum, nec omnino esse animam ullam in genere humano, cui non sit necessarius ad liberationem mediator dei et hominum, homo Christus Iesus. quaecumque autem sine gratia mediatoris et sacramento eius in qualibet corporis aetate de corpore exierit, et in poena futuram et in ultimo iudicio recepturam corpus ad poenam. si autem post generationem hratur in Christo, ad ejus pertinere societatem et requiem post mortem corporis habituram, et corpus ad gloriam recepturam. Haec sde anima firmissime teneo. Nunc accipe, obsecro, quid requiram, et noli me spernere; sic non te spernat, qui pro nobis dignatus est sperni. quaero, ubi contraxerit anima reatum, quo trahitur in condemnationem etiam infantis morte praeuenti, si ei per sacramentum, quo etiam paruuli baptizantur, Christi gratia non subuenerit. non enim es ex illis, qui modo noua quaedam garrire
Abbreviated transcription (Latin):
est Nec quale umidum aut aerium : omnia
quippe talia sunt maiora in maioribus locis &
minora inminoribus & nihil eorum in aliqua par
te sui totum ad est. sed ut sunt partes locorũ
ita occupantur partibus corporum unde in tel¬
legitur anima siue corpus siue incorporea dicen¬
da sit propriam quandam habere naturam
Omnibus hismundanae molis elementis excellen¬
tiorem. substantiam creatam quae ueraciter
non possit in aliqua fantasia corporalium imagi¬
num quas per carnis sensus percepimus cogitari
sed mente in tellegi uitaque sentiri: neque haec
perinde loquor ut te quae tibi nota sunt doceam
sed ut aperiam quid firmissime de anima teneam
Ne me quisquam cum adea uenero quae requiro
nibil me de anima uel scientia uel fide tenere ar¬
bitretur Certius &iam sum animam nulla dĩ
culpa nulla dĩ necessitate uel sua sed propria
uoluntate in peccatum esse conlapsum nec liberari
posse de corpore mortis huius uel suae uolunta¬

Expanded text:
est nec quale humidum aut aerium aut aetherium. omnia est nec quale humidum aut aerium aut aetherium. omnia quippe talia maiora sunt in maioribus locis et minora in minoribus et nihil eorum in aliqua sui parte totum adest, sed, ut sunt partes locorum, ita occupantur partibus corporum. unde intellegitur, anima siue corpus siue incorporea dicenda sit, propriam quandam habere naturam omnibus his mundanae molis elementis excellentiore substantia creatam, quae ueraciter non possit in aliqua phantasia corporalium imaginum, quas per carnis sensus percipimus, cogitari, sed mente intellegi uitaque sentiri. neque haec perinde loquor, ut te, quae tibi nota sunt, doceam, sed ut aperiam, quid firmissime de anima teneam, ne me quisquam, cum ad ea uenero, quae requiro, nihil de anima uel scientia uel fide tenere arbitretur. Certus etiam sum animam nulla dei culpa, nulla dei necessitate uel sua sed propria uoluntate in peccatum esse conlapsam nec liberari posse de corpore mortis huius uel suae uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
minor inminoribus & in maioribus maior sed
alicubi intentius alicubi remissius & in omnibus
tota & insingulis tota est. Neq enim aliter
quod incorpore &iam non toto sentit tamen
tota sentit. Nam cum exiguo puncto in carne
uiua aliquid tangitur : quamuis locus ille non
solum totius corporis non sit sed uix in corpore
uideatuit animam tamen totam non latet: Neq
id quod sentitur per corporis cuncta discurrit
sed ibi tantum sentitur ubifit. Vnde ergo mox¬
ad totam peruenit quod non in toto fit. Nisi
quia &ibi tota ẽ ubi fit. Nec ut tota ibi sit
cetera deserit: Uiuunt enim & illa ea praesen¬
simul & in singulis particulis corporis sui tota simul¬
esse non posset siper illasita diffunderetur ut
uidemus corpora diffusa perspatia locorum mino¬
ribus suis partib minora occupare & ampliorib:
ampliora Qua propter si anima corpus esse
dicenda ẽ. non .ẽ corpus certe quale terrenum

Expanded text:
minor in minoribus et in maioribus maior, sed minor in minoribus et in maioribus maior, sed alicubi intentius, alicubi remissius et in omnibus tota et in singulis tota est. neque enim aliter, quod in corpore etiam non toto sentit, tamen tota sentit; nam cum exiguo puncto in carne uiua aliquid tangitur, quamuis locus ille non solum totius corporis non sit, sed uix in corpore uideatur, animam tamen totam non latet neque id, quod sentitur, per corporis cuncta discurrit, sed ibi tantum sentitur, ubi fit. unde ergo ad totam mox peruenit, quod non in toto fit, nisi quia et ibi tota est, ubi fit, nec, ut tota ibi sit, cetera deserit ? uiuunt enim et illa ea praesensimul et in singulis particulis corporis sui tota simulesse non posset, si per illas ita diffunderetur, ut uidemus corpora diffusa per spatia locorum minoribus suis partibus minora occupare et amplioribus ampliora. quapropter, si anima corpus esse dicenda est, non est certe corpus, quale terrenum
Abbreviated transcription (Latin):
in commutabilem credere. Non ẽ igitur anima
parsdĩ. Incorpoream quoq esse animam & si
difficile tardioribus persuaderi potest mihi
tamen fateor esse persua sum sed ne uerbi con¬
trouersiam uel superfluo faciam uel merito
patiar : Qnm̃ cum dere constat non est opus
certare de nomine si corpus ẽ omnis substantia
uel essentia uel siquid aptius nuncupatur id quod
aliquomodo ẽ in se ipso corpus ẽ anima Item si
eam solam incorpoream placet appellare Na¬
turam quae sum mae in commutabilis & ubique
tota ẽ corpus ẽ anima. Qnm̃ tale aliquid ipsa
non ẽ: Porro sicorpus non ẽ. nisi quod per loci
spatium aliqua longitudine latitudine altitudine
ita sistitur uel mouetur ut maiore sui partẽ
maiorem locum occupet & breuiore breuiorẽ
minusque sit in parte quam in toto non ẽ corpus
anima: Per totum quippe corpus quod anima
sed quadam uitali intentione porrigitur Nam
per omnes eius particulas tota simul ad est Nec

Expanded text:
incommutabilem credere: non est igitur anima incommutabilem credere: non est igitur anima pars dei. Incorpoream quoque esse animam etsi difficile tardioribus persuaderi potest, mihi tamen fateor esse persuasum. sed ne uerbi controuersiam uel superfluo faciam uel merito patiar, quoniam, cum de re constat, non est opus certare de nomine, si corpus est omnis substantia uel essentia uel, si quid aptius nuncupatur id, quod aliquo modo est in se ipso, corpus est anima. item, si eam solam incorpoream placet appellare naturam, quae summe incommutabilis et ubique tota est, corpus est anima, quoniam tale aliquid ipsa non est. porro, si corpus non est, nisi quod per loci spatium aliqua longitudine, latitudine, altitudine ita sistitur uel mouetur, ut maiore sui parte maiorem locum occupet et breuiore breuiorem minusque sit in parte quam in toto, non est corpus anima. per totum quippe corpus, quod animat, am uitali intentione porrigitur; nam per omnes eius particulas tota simul adest nec
Abbreviated transcription (Latin):
bilis esset. quod si esset nec deficeret in deterius
Nec proficeret in melius nec aliquid in semet ipsa uel
us affectiones pertinet quam uero aliter se habeat
non opus ẽ extrinsecus testimonio. Quisquis se ipsũ
aduertit agnoscit: frustra autem dicitur abcis
qui animam dĩ esse partem uolunt hanc eius labem
banc turpitudinem quam uidemus in nequissimis
hominibus. hancdenique in firmitatem & egritu¬
dinem quam sentimus in omnibus hominibus Non ex
ipsa illi esse sed excorpore quid inter ẽ unde egrotet
quae si esset in commutabilis unde libet aegro¬
tare non posset Nam quod uere in commuta¬
bile & incorruptibile ẽ. Nullius rei accessu
commutari uel corrumpi potest. Alio quin non
achillea tantum sicut fabulae ferunt sedom¬
nis caro esset in uulnerabilis si nullus ei accide¬
f Non ẽ itaq natura in commutabilis quae
aliquomodo aliqua causa aliqua parte mutabi.¬
lis ẽ dm̃ autem nefas ẽ. nisi uere summeque

Expanded text:
bilis esset. quod si esset, nec deficeret in deterius bilis esset. quod si esset, nec deficeret in deterius nec proficeret in melius nec aliquid in semet ipsa uel us affectiones pertinet. quam uero aliter se habeat, non opus est extrinsecus testimonio; quisquis se ipsum aduertit, agnoscit. frustra autem dicitur ab eis, qui animam dei esse partem uolunt, hanc eius labem ac turpitudinem, quam uidemus in nequissimis hominibus, hanc denique infirmitatem et aegritudinem, quam sentimus in omnibus hominibus, non ex ipsa illi esse, sed ex corpore. quid interest, unde aegrotet, quae si esset incommutabilis, unde libet aegrotare non posset ? nam quod uere incommutabile et incorruptibile est, nullius rei accessu commutari uel corrumpi potest. alioquin non Achillea tantum, sicut fabulae ferunt, sed omnis caro esset inuulnerabilis, si nullus ei casus accideret. non est itaque natura incommutabilis, quae aliquo modo, aliqua causa, aliqua parte mutabilis est; deum autem nefas est nisi uere summeque
Abbreviated transcription (Latin):
bat idoneus & fide agendi & alacritate oboediendi
& exercitatione peregrinandi ubi ergo istum iuuenẽ
expertus sum eum ipsum esse qualem ad ño petebam du¬
bitare non potui accipe igitur quae mihi peto aperire
ac disserere non graueris. Quaestio de anima multos
mouet in quib: & me esse confiteor Nam quid de anima
firmissime teneam non tacebo deinde subiungam
quid mihi adhuc expediri uelim s anima hominis im¬
mortalis . ẽ secundum quendam modum suum. Nonenĩ
omnimodo sicut ds̃ de quodictum ẽ quod solus habeat
immortalitatem. Nam de animae mortib scã
scriptura multa commemorat. Vnde illud est
sine mortuos sepelire mortuos suos sed quodita
moritur alienata auita dĩ ut tamen innatura sua
non omnino desistat ita mortalis ex aliqua cau¬
sa inuenitur ut &iam immortalis non sine ratio¬
ne dicatur Non ẽ pars dĩ anima si enim hoc
esset omnimodo in commutabilis atq: incorrupti¬

Expanded text:
bat idoneus et fide agendi et alacritate oboediendi bat idoneus et fide agendi et alacritate oboediendi et exercitatione peregrinandi. ubi ergo istum iuuenem expertus sum, eum ipsum esse, qualem a domino petebam, dubitare non potui. Accipe igitur, quae mihi peto aperire ac disserere non graueris. quaestio de anima multos mouet, in quibus et me esse confiteor. nam quid de anima firmissime teneam, non tacebo; deinde subiungam, quid mihi adhuc expediri uelim. anima hominis inmortalis est secundum quendam modum suum. non enim omni modo sicut deus, de quo dictum est, quod solus habeat inmortalitatem — nam de animae mortibus sancta scriptura multa commemorat, unde illud est: sine mortuos sepelire mortuos suos —, sed quod ita moritur alienata a uita dei, ut tamen in natura sua uiuere non omnino desistat, ita mortalis ex aliqua causa inuenitur, ut etiam inmortalis non sine ratione dicatur. non est pars dei anima. si enim hoc esset, omni modo incommutabilis atque incorrupti
Abbreviated transcription (Latin):
conpres biter noster orosius uigil ingenio paratus
eloquio flagrans studio utileuas indomo dñi
esse desiderans ad repellendas falsas perniciosasq
doctrinas quae animas hispanorum multo infelici¬
us quam corpora barbaricus gladius trucidarunt
nam inde ad nos usq ab oceani litore properabit
fama excitus quod ame posset dehis quae scire uellet
quicquid uellet audire neq nullum cepit aduentus
sui fructum primo nede me multum famȩ crede¬
ret deinde docui hominem quod potui quod autem
non potui unde discere posset admonui Atq ut
adte irethortatus sum qua in re consilium uel
praeceptum meum cum libenter &oboedienter ac¬
ciperet rogaui eum ut abste ueniens pernos ad
propria remearet: quam eius pollicitationẽ tenens
occasionem mihi credidi ad ñõ esse concessam qua
tibi scriberem dehisquae perte scire cupio quaerebã
enim quem ad temitterẽ Nec mihi facile occurre¬

Expanded text:
conpresbyter noster Orosius, uigil ingenio, paratus conpresbyter noster Orosius, uigil ingenio, paratus eloquio, flagrans studio, utile uas in domo domini esse desiderans ad refellendas falsas perniciosasque doctrinas, quae animas Hispanorum multo infelicius, quam corpora barbaricus gladius, trucidarunt. nam inde ad nos usque ab oceani lifama excitus, quod a me posset de his, quae scire uellet, quicquid uellet, audire. neque nullum cepit aduentus sui fructum, primo, ne de me multum famae crederet; deinde docui hominem, quod potui, quod autem non potui, unde discere posset, admonui atque, ut ad te iret, hortatus sum. qua in re consilium uel praeceptum meum cum libenter et oboedienter acciperet, rogaui eum, ut abs te ueniens -per nos ad propria remearet. quam eius pollicitationem tenens occasionem mihi credidi a domino esse concessam, qua tibi scriberem de his, quae per te scire cupio. quaerebam enim, quem ad te mitterem, nec mihi facile occurre
Abbreviated transcription (Latin):
M̃ xostrum quixosuocABI INsudco
regnum &e gloriam &crozaui &
rogo hoc quod ad te scribo scẽ frater hieronr¬
me consulens te dehis quae nescio fructuo sum
esse nobis uelit. Quam quam enim te multo
quam egosum aetate maiorem. tamen &iam
ipse iam senex consulo sed ad discendum quod
opus ẽ nulla mihi actas sera uideri potest quia
&si senes magis decet docere quam discere ma¬
gis tamen discere quam quid doceant ignorare
Nihil equidem molestius fero in omnib: angustus
meis quas patior in difficillimis quaestionib quam
intam longinquo tuae caritatis absentiam ut uix
possim meas dare uix recipere litteras tuas per
interualla non dierum non mensam sed aliquot
annorum Cum si fieri posset cotidie te praesentẽ
babere uellem cum quo loquerer quicquid uellem
nec ideo tamen non debui facere quod potui si non
potui totum quod uolui ecce uenit ad me religiosus
iuuenis catholica pace frater aetate filius honore

Expanded text:
m nostrum, qui nos uocauit in suum regnum et gloriam, et rogaui et rogo, ut hoc, quod ad te scribo, sancte frater Hieronyme, consulens te de his, quae nescio, fructuosum esse nobis uelit. quamquam enim te multo, quam ego sum, aetate maiorem tamen etiam ipse iam senex consulo. sed ad discendum, quod opus est, nulla mihi aetas sera uideri potest, quia, etsi senes magis decet docere quam discere, magis tamen discere quam, quid doceant, ignorare. nihil equidem molestius fero in omnibus angustiis meis, quas patior in difficillimis quaestionibus, quam in tam longinquo tuae caritatis absentiam, ut uix possim meas dare, uix recipere litteras tuas per interualla non dierum, non mensium, sed aliquot annorum, cum, si fieri posset, cotidie praesentem te habere uellem, cum quo loquerer, quicquid uellem. nec ideo tamen non debui facere, quod potui, si non potui totum, quod uolui. Ecce uenit ad me religiosus iuuenis, catholica- pace frater, aetate filius, honore
Abbreviated transcription (Latin):
fieri posse sine ipsius dilectionis ꝑniciosa offensione non
putas non fiat illa enim caritas quam tecũ habere uellẽ
profectomaior ẽ sed melius haecminor quam nulla ẽ.

Expanded text:
fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non putas, non fiat. illa enim caritas, quam tecum habere uellem, profecto maior est, sed melius haec minor quam nulla est.
Abbreviated transcription (Latin):
quid aliud quod truco suo nixum nullis sustentandum
amminiculis erigatur mallem iamin omnib: latinis cucur¬
bitamlegi non enimfrustrabocputo septua ginta posuis se
nisiquia et buic simile sciebant: satis ie immofortasse
plus quamsatis trib: epestulistuis respondisse arbitror
quarum duaspercrprianum accepiunamperfirmũ :
rescribe quodui sum fuerit ad nos uel alios instruen¬
dos. Dabo autemoperam diligentiorem quantum
meadiuuatd ñs ut litterae quas ad tescribo prius
ad teperueniant quam adquema quolatius disꝑgantiꝵ
Hateor enim nec mibihoc fieri uelle detuis ad me quod
demeis ad tefactumiustissime expostolas. Tamen place¬
at nobis inuicem non tantum caritas ueru metiã libertas
amicitiae Nea pud me taceas uel ego apudte. quod in nr̃is
lit teris uicessem Nos mouet eoscilicet animoquioculis
dĩ infrat̃na dilectione non displicet. quod sunternos

Expanded text:
quid aliud, quod trunco suo nixum nullis sustentandum quid aliud, quod trunco suo nixum nullis sustentandum adminiculis erigatur, mallem iam in omnibus Latinis cucurbitam legi. non enim frustra hoc puto Septuaginta posuisse, nisi quia et huic simile sciebant. Satis me, immo fortasse plus quam satis tribus epistulis tuis respondisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. dabo autem operam diligentiorem, quantum me adiuuat dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum caritas, uerum etiam libertas amicitiae, ne apud me taceas uel ego apud te, quod in nostris litteris uicissim nos mouet, eo scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. quod si inter nos
Abbreviated transcription (Latin):
uarias parere inmultorũ locorum obscuritate senten¬
tias quamuis nequa quamipsa uarietas ab eiusdem fidei
unitate discordet sic̃ etiã unus tractator secd̃ eadẽ fidem
aditeratq: alter eundem locum potest exponere quia
hoceius obscuritas patitur. Ideo autem desidero interp̃¬
tationemtuam. Deseptuaginta aut & tantalatinorũ
inter p̃tatum qui qualis cumq hoc ausi sunt quantum
possumus imperitia careamus et hiquime in uidere
putant utilib: laborib tuis tandem aliquandosi fieripo¬
testtintellegant. Propterea menolletuam exbebieo
inter p̃tationem in ecclesiis legine contra septuaginta
auctoritatem tam quam nouum aliquid proferentes
magno scandalo ꝑ turbemus. Plebnsxp̃i quarum aurer
et corda illam int̃ p̃tationem audire consuerunt. quae etiã
ab apostolis approbata ẽ unde et illud apud ionam uirgul¬
tum siin hebraeo nec hedera est nec cucurbita. sed nescio

Expanded text:
uarias parere in multorum locorum obscuritate sentenuarias parere in multorum locorum obscuritate sententias, quamuis nequaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut etiam unus tractator secundum eandem fidem aliter atque aliter eundem locum potest exponere, quia hoc eius obscuritas patitur. Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et tanta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus, inperitia careamusethi, qui me inuidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intellegant propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in ecclesiis legi, ne contra Septuaginta auctoritatem tamquam nouum aliquid proferentes magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures et corda illam interpretationem audire consuerunt, quae etiam ab apostolis adprobata est. unde illud apud Ionam uirgultum, si in Hebraeo nec hedera est nec cucurbita, sed nescio
Abbreviated transcription (Latin):
te scriptura suolueris transferre dehebraicis ut sci¬
licet ea quae aiuda eis praet̃missa uł corrupta sunt
ꝓferres inmediũ. Sed peto insinuare digneris a qͥb:
iuda eis utrũ ab eis ipsis qͥ ante aduentũ dñi int̃p̃tatis.
et si ita ẽ. quib: uel qͦ nacorũ anabistis posterius qͥ propterea
putaripossunt aliqua decodicib graecis uł subtraxis se
uł in eis corrupisse neillis testimoniis dexp̃iana fide conuince¬
renur. Illi aut̃ anteriores curbocfacere uoluer̃ non in¬
uenio : De inde nob̵mittas obsecro int̃ p̃tationẽ tuã deseptua¬
ginta quãte edissenesciebã librd quoq tuũ decuius mentio¬
nem fecistideoptimo genere int̃p̃tandicupio legere & ad huc
nosse quomodo coaequanda sit int̃p̃tẽ peritia linguarũ
coniecturis eorum quiscripturas disserendo pertr&ctaNt
Quod necesse ẽ etiamsirectae aq unius fidei fuerio

Expanded text:
te scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut scite scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermissa uel corrupta sunt, proferres in medium. sed peto insinuare digneris, a quibus Iudaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante aduentum domini interpretati sunt, et, si ita est, quibus uel quonam eorum, an ab istis posterius, qui propterea putari possunt aliqua de codicibus Graecis uel subtraxisse uel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide conuincerentur. illi autem anteriores cur hoc facere uoluerint, non inuenio. deinde nobis mittas, obsecro, interpretationem tuam de Septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecisti, \'De optimo genere interpretandi\' cupio legere et adhuc nosse, quomodo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necesse est, etiam si rectae atque unius fidei fuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
inte peccaui dimitta smihi Nec illud quod nescio
cuius poetae facto ineptius fortasse quam littera¬
tius a me commemoratum ẽ. amplius quam dixi
adtetrahas cum continuo subiecerim non hocideo
medixisse ut oculos cordis reciperis. Quos absit
inquam ut amiseris. sed ut aduerteres quos sanos
acuigiles haberes. Propt̃ sola mergo palinodian
si aliquid scripserimus quod scripto posteriore
destruere debeamꝰ imitandã non ꝓpt̃ stesichori
caecitatẽ quã cordituo nec tribui nec timui. attin¬
gendum illud ex aestimaui atq: identidem rogo
ut me fidenter corriges ubi mihi hoc opus eẽ
perspexeris quamquã enĩ secundũ honorẽ uocabula quae
ia mecclesiae usus optinuit episcopatus prsbimaior sit tam̃
in multis reb: augustinus hieronimominor ẽ licet etiã
aminore quolibet ñ sitrefugienda uel dedignandacor¬
rectio deint̃ p̃tatione tua iã mihi ꝑsua sisti quantalita¬

Expanded text:
in te peccaui, dimittas mihi. nec illud, quod de nescio in te peccaui, dimittas mihi. nec illud, quod de nescio cuius poetae fato ineptius fortasse quam litteratius a me commemoratum est, amplius:, quam dixi, ad te trahas, cum continuo subiecerim non hoc ideo me dixisse, ut oculos cordis reciperes — quos absit, inquam, ut amiseris —, sed ut aduerteres, quos sanos ac uigiles haberes. propter solam ergo παλινῳδιαν, si aliquid scripserimus, quod scripto posteriore destruere debeamus, imitandam, non propter Stesichori caecitatem, quam cordi tuo nec tribui nec timui, adtingendum illud existimaui. atque identidem rogo, ut me fidenter corrigas, ubi mihi hoc opus esse perspexeris. quamquam enim secundum honorum uocabula, quae iam ecclesiae usus obtinuit, episcopatus presbyterio maior sit, tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est, licet etiam a minore quolibet non sit refugienda uel dedignanda correctio. De interpretatione tua iam mihi persuasisti, qua utilita
Abbreviated transcription (Latin):
humana uitia suspicari. Hoc enim me de illis aequũ
ẽ credere siuasa sunt xp̃i. non in contum eliã sed in
honorem facta et disposita in domo magna adom
ne opusbonũ. Quodsi post hanc attestationẽ meã
si in notitiam eorum uenerit facere uoluerint
quam non recte faciant. etuides: quod sane scripse¬
ram nullũ me librum aduersusteromã misis se
ideoscripseram quia et librinomen ab illa epistula
discernebã. Vnde omnino nescioquid aliud te
audisse ex aesti maueram et romam nec ipsam
epistulam sed tibi miseram et aduersustenon
eẽ arbi trabar : quod sinceritate amicitiae. siue
adamͦmonendum siue ad te uelme abste corri¬
gendũ fecisse menouerã : exceptisaut̃ familiarib
tuis te ipsũ obsecro ꝑgratiã qua redempti sumus
ut quaecumq: tuabona quae tibi dñibonitate
concessa sunt in lit teris meis posui. non me exaesti¬
mes insidiosoblandiloquio posuisse. siquid autem

Expanded text:
humana uitia suspicari. hoc enim me de illis aequum humana uitia suspicari. hoc enim me de illis aequum est credere, si uasa sunt Christi non in contumeliam, sed in honorem facta et disposita in domo magna a deo in opus bonum. quod si post hanc adtestationem meam, si in notitiam eorum uenerit, facere uoluerint, quam non recte faciant, et tu uides. Quod sane scripseram nullum me librum aduersus te Romam misisse, ideo scripseram, quia et libri nomen ab illa epistula discernebam, unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaueram, et Romam nec ipsam epistulam, sed tibi miseram et aduersus te non esse arbitrabar, quod sinceritate amicitiae siue ad admonendum siue ad te uel me abs te corrigendum fecisse me noueram. exceptis autem familiaribus tuis te ipsum obsecro per gratiam, qua redempti sumus, ut, quaecumque tua bona, quae tibi domini bonitate concessa sunt, in litteris meis posui, non me existimes insidioso blandiloquio posuisse, si quid autem
Abbreviated transcription (Latin):
siue corde ueraci qualecumq: sit dicitur non re¬
tenendo inmente quod distat alabiis. Credant
itaq fratres nr̃i familiarestui quib: testimonium
perhibes quod sint uasa xp̃ime inuito factum Nec
medio crem de hacre dolorem inessecordimeo
quod litterae meae prius inmultorum manus
uenerunt quamadte adquẽ scriptae sunt ꝑue¬
nire potuerunt. Quo autem modo id acceder&
et longum ẽ narrare et nisi fallor suꝑ fluum
cum sufficiat siquid mibi in hoc creditur. non eo
factum animo quoputatur nec omnino meae
fuis se uoluntatis aut dispositionis aut consensio¬
nis aut saltim cognitionis ut fieret haecisi noncre¬
dunt quod teste dõ loquor. quidamplius faciam
non habeo. Egotamen absit ut eoscredã. haec tuaescĩta¬
timali uolamente suggerere adexcitandas int̃nos
inimicitias. quasmiseri cordia dñĩ dĩ nr̃i auertat
a nob̵ sed sine ullo nocendi animo facile de homine

Expanded text:
siue corde ueraci, qualecumque sit, dicitur non resiue corde ueraci, qualecumque sit, dicitur non retinendo in mente, quod distet a labiis. credant itaque fratres nostri, familiares tui, quibus testimonium perhibes, quod sint uasa Christi, me inrito factum nec mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod litterae meae prius in multorum manus uenerunt, quam ad te, ad . quem scriptae sunt, peruenire potuerunt. quo autem modo id acciderit, et longum est narrare et, nisi fallor, superfluum, cum. sufficiat, si quid mihi in hoc creditur, non eo factum animo, quo putatur, nec omnino meae fuisse uoluntatis aut dispositionis aut consensionis aut saltem cogitationis, ut fieret. haec si non credunt, quod teste deo loquor, quid amplius faciam, non habeo. ego tamen absit ut eos credam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerere ad excitandas inter nos inimicitias — quas misericordia domini dei nostri auertat a nobis! — sed sine ullo nocendi animo facile de homine
Abbreviated transcription (Latin):
mihi non succenseas quod cum in opusculistuis aliqua
memouerent. Motum meum intimauit ibi hocerga
me ab omnib: seruariuolens quodergate ipse ser¬
uaui ut quidquidinꝓbandum putant inscriptis
meis nec claudant subdolo pec:tore necita rep̃hen¬
dant apud alios ut taceant apud me. hinc potius
exaestimans laediamicitiam et necessi tudinis iura
uiolari. Nescio enim u trum xp̃ianae amicitiae
putandae sint in quib: magisualet uulgare prouer¬
bium obsequium amicos uerita sodium parit quã
ecclesiasticũ. fideliora sunt uulnera amici quam
uoluntaria oscula inimici. Proinde carissimos nr̃os
qui nr̃is laborib sincerissime fauent hoc potius
quanta possumus instantiadoceamus quosciant
fieriposse ut inter carissimos aliquid alterutro
sermone contradicatur. Necta mencaritas ipsa
minuatur. nec ueritas odium pariat quaedeb&ip
amicitiae siue illud uerum sit quod contradicitur

Expanded text:
mihi non suscenseas, quod, cum in opusculis tuis aliqua mihi non suscenseas, quod, cum in opusculis tuis aliqua me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erga me ab omnibus seruari uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum putant in scriptis meis, nec claudant subdolo pectore nec ita reprehendant apud alios, ut taceant apud me, hinc potius existimans laedi amicitiam et necessitudinis iura uiolari. nescio enim, utrum Christianae amicitiae putandae sint, in quibus magis ualet uulgare prouerbium: obsequium amicos, ueritas odium parit, quam ecclesiasticum: fideliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. Proinde carissimos nostros, qui nostris laboribus sincerissime fauent, hoc potius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri posse, ut inter carissimos aliquid alterutro sermone contra dicatur nec tamen caritas ipsa minuatur nec ueritas odium pariat, quae debetur amicitiae, siue illud uerum sit, quod contra dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
et dicis haec scribo quiate purae etxp̃ianae dilegere cu¬
pio. necqui quam in meamente retenere quod distet alabiis.
Ouir scãe mihi ut ds̃ uidet animam meam ueracicorde
delecte hocipsum quod posuisti in lit teristuis quod te
mibi exhibuis se non dubito. Hoc ipsum omninopaulũ
a postolum credo exhibuisse in litteris suis non unicui¬
libet homini sediudaeis & gnecis et omnib: gentibus
filiis suis quos in euangelio genuerat et quos pariendos
parturiebat et de inde posterrorum totmilib: fideli¬
umxp̃i anorum propt̃ quos illa memoria emandaba¬
tur epistula et nibilinsuamente retineret quod dis¬
taret alabiiscerte factus es. etiam tutam quamego
nonmentientient: a stu sed compatientis affectu
Cum cogitares tamme non relinquendum in eaculpa
in quamme prolapsum ex aestimasti quam nec te
uelles si eo modo prolapsus esses. unde agens gratias
beniuolae menti ergame tuae simulposco utetiam

Expanded text:
et dicis: haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cuet dicis: haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cupio nec quicquam in mea mente retinere, quod distet a labiis. o uir sancte mihique, ut deus uidet animam meam, ueraci corde dilecte, hoc ipsum, quod posuisti in litteris tuis, quod te mihi exhibuisse non dubito, hoc ipsum omnino Paulum apostolum credo exhibuisse in litteris suis non uni cuilibet homini, sed Iudaeis et Graecis et omnibus gentibus, filiis suis, quos in euangelio genuerat et quos pariendos parturiebat, et deinde posterorum tot milibus fidelium Christianorum, propter quos illa memoriae mandabatur epistula, ut nihil in sua mente retineret, quod distaret a labiis. Certe factus es etiam tu tamquam ego non mentientis astu, sed conpatientis affectu, cum cogitares tam me non relinquendum in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam nec te uelles, si eo modo prolapsus esses. unde agens gratias beniuolae menti erga me tuae simul posco, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
mentientes astu sed compatientis affectu. siciuda eo
sic gentili sic cuilibet hominipaulus inerrore uel pecca¬
to aliquo constituto non simulando quod nonerat sed
compatiendo quia eẽ potuisset tam quam qui se ho¬
minem cogitar& omnib: omnia factus ẽ ut omnes lucri¬
faceret. Et te ipsum si placet. Obsecrote paulis intue¬
rete ipsum in quam erga me ipsum et recole uelsiha¬
bet conscripta relege uerbatua in illa epistula quã
mihi perfratremnr̃m lamcollegã meum crprianũ
breuiorem misisti quã ueraci quam germano quam
plenocaritatis affectu cumquaedã me inte commisis¬
se. expostolas ses gnruiter subiunxisti in hoc neces situdi¬
nis iurauiolantur. necuideamur certare puerilit̃ et fau¬
torib: inuicem uel de tract orib nr̃is tribuere materiã con¬
tendendi. Haec abste uerba nõsolim ex animodicta
sentio uerum etiã benigno animo ad consolendum
mibi Deniq: ad dis quod etiã sinon ad deres apparen&

Expanded text:
mentientis astu sed compatientis affectu. sic Iudaeo, mentientis astu sed compatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed compatiendo. quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere, te ipsum, inquam, erga me ipsum et recole uel, si habes conscripta, relege uerba tua in illa epistula, quam mihi per fratrem nostrum iam collegam meum Cyprianum breuiorem misisti, quam ueraci, quam germano, quam pleno caritatis affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses, grauiter subiunxisti: In hoc laeditunis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi. haec abs te uerba non solum ex animo dicta sentio, uerum etiam benigno animo ad consulendum mihi. denique addis, quod, etiam si non adderes, appareret,
Abbreviated transcription (Latin):
re nolebant uel peruetera sacerdotia sua caerimonia¬
rumq: obseruationes se a peccatis possemundari fieri¬
q: saluos exaestimabant. Sicliberariꝰ cupiebat tam¬
quam ipse illo errore teneretur. Diligens utiq proxi¬
mumtuum tam quamte ipsum et haecaliis faciens
quae sibi ab aliis fieriuelit si hoc illiopus ẽ& Quodcũ dñs
monuis set adiunxit. Haec ẽ enimlex et prophetae
hunc compatientes affectum in eadem epistula adgala¬
tas p̃cipit dicens si p̃occupatus fuerit homo in aliquo ł¬
delicto uos quispiritalssestis instruite huius modiinspũ
lenitatis. Intendẽs teipsum neec tu tempteris. Vide si ñ
dixit fieritam quam ille ut illum lucri facias. Nonutiq
ut ipsum de lictum fallaciter agere aut seidhaberes¬
mular&. sed ut in alterius delictoquid etiam sibi accede¬
reposset adtenderet atq: ita alteri tam quam sibi ab
altero uel let misericorditer subueniret. Hoc ẽ non

Expanded text:
re nolebant uel per uetera sacerdotia sua caerimoniare nolebant uel per uetera sacerdotia sua caerimoniarumque obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore. teneretur; diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: haec est enim lex et prophetae. Hunc conpatientis affectum in eadem epistula ad Galatas praecipit dicens: si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos, qui spiritales estis, inslenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non
Abbreviated transcription (Latin):
ag& sentit factus aut̃ tam quamiuda eus iuda eis
Aliud claudit in pectore. aliud promit in uerbis
infactis inscriptis. sed absit hoc sapere utrisque
enim debebat caritatem de cordepuro et conscienia¬
bona & fide non ficta perhoc omnib:omnia factus ẽ. ut
omnis lucrifaceret. Non mentientes astu sed conpatien¬
tis affectu idẽ no n omniamala hominum fallaciter
agendo sed aliorum omnium malis omnib: tam quam
si sua essent misericordis medicinae diligentiã procu¬
rando Cumitaq: illa testa mentiueteris sacramenta
etiam sibiagendaminime recus abat. Non misericor¬
diter fallebat sed omnino non fallens atq hoc mo¬
do ad ñõdõ illa usq ad certi temporis dispensationẽ
iussa eẽ commendans a sacrilegis sacris gentium
distinguebat. Tunc autem non mentientes astu
sed compatientis affectu. iudacis tãquam iuda eus
fiebat. quando eos ab illoerrore quo uel in xp̃mcrede¬

Expanded text:
agit, sentit, factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis agit, sentit, factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscibona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu, sed conpatientis affectu, id est non omnia mala hominum fallaciter agendo, sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordis medicinae diligentiam procurando.I Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis- astu, sed conpatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum crede
Abbreviated transcription (Latin):
& illa in quib: iudaeorum consuetudini congeuebat
liberãte prudenti non necessitate seruili aut quod ẽ in
indignus dispensatione fallacipotius quam fideli fideli¬
b: enim et his qui cognouer̃ ueritatem sicut ipse testatir.
Nisi forte ethicfallit omnis creatura dĩ. bona ẽ et nibil
abiciendum quod cum gratiarũ actione accipitur
ueritatis. omnis utiq: in cibiscreatura dĩ non simulate
seduere bonaerat. Quurigitur nihilsimulate susci¬
piendo sacrorum caerimoniarũ quae gentilium
sed decibis et p̃putio uerum sentiendo acdocendo.
tamentã quã gentilis factus ẽ gentib et non potuit
fieritã quamiuda eus iuda eis. nisi fallacit̃ suscipiendo
tium receperit. quod oleastro inserto seruauit dis¬
pensationes ueracem fidem et naturalib: ramis
non extra sed in arbore constitutis Nescio quod dis¬
pensa tariae simulationis uela menobtendit: Quur
factustamquam gentilib: quod sentit docet. quod

Expanded text:
t illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, t illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ueritsed vere bona erat. Cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum, caeremoniarumque gentilium, sed de cibis et praeputio vera sentiendo, atque docendo, tamen tanquam gentilis factus est gentibus, et non potuit fieri tanquam Judaeus Judaeis, nisi fallaciter suscipiendo ? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra, sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ficationi quorumq fideliumnecessaria quod autem
dixit eũ factum iud aeistam quamiuda eum et tam quã
gentilem gentilib: nonmentientes astus sed compa¬
tientes affectu quem am modum dixerim parũ
mihi uisuses attendisse immo ego fortasse non satis
hocexplanare potuerim neq: enim hocideo dixi quod
miseri corditer illa simulauerit sed quia sic ea non si¬
mulauit quae faciebat similiaiud aeis quemam mo¬
dum nec illa quae faciebat similia gentib Quae tu
quoq: commemorasti atq: in eome quod non ingrate
fateor adiuuisti . cumenimabste quaesissem inepistu¬
la mea quomodoputetur ideo factus iuda eis tam¬
quam iuda eus quia fallaciter suscepit sacramenta
iuda eorum cumet gentib: tam quam gentilis fac¬
tus sit nec tamensusceperit fallaciter sacrificia
gentium tures pondistiineo factum gentib tam quã
iuda ei ubiego quaero utrum et hoc simulate fecerił
quod si absurdissimum atq falsissimum ẽ sicergo

Expanded text:
ficationi quorumque fidelium necessaria. Quod autem ficationi quorumque fidelium necessaria. Quod autem dixi eum factum Iudaeis tamquam Iudaeum et tamquam gentilem gentilibus non mentientis astu, sed conpatientis affectu, quem ad modum dixerim, parum mihi uisus es adtendisse, immo ego fortasse non satis hoc explanare potuerim. neque enim hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quomodo putetur ideo factus Iudaeis tamquam Iudaeus, quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit \'nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti I in eo factum gentibus tamquam Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo