comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inlicitae qui offert ob lationẽ et sacrificiũ. quasi quis an gui¬
nẽ suillũ offerat. quod et ipsũ lege ꝓhibetur. tales sunt cae¬
remonie iudeorũ quitus tribuit qua siblas phemus. immo qua sibenedicen
idolo potest autẽ hic es sesensus post filiũ meũ quiuenit mansuetus
et pauꝑ sedens suꝑpullũ asinȩ. Nolocar carnes uictimas detestor sa¬
crificiaiudaeorũ umbrasq legisre probo quialtabilismihiostiaẽ
uerita seuangelii sinautẽ hoc dicitur quod post fulgus euangelu
uetus religio es set in nube quid respondebunt qui credentes exia¬
dieis arbitrantur absqmnoxa suipossecarnalit̃ offerre sacrificia
haec omnia elegerunt inuiis suis & in ab ominationibus suis anima
coru de lettata ẽiunde et ego eliđ in lusionẽ eoruetquaetime bt
ꝗdlu eã eis quia uocaui a nonerat quires pondera locutis sũ & ñ au¬
die fecerunt qimalũ in oculis meis& quae noluielegra tiC

Expanded text:
illicite. Qui offert oblationem et sacrificium, 801 quasi qui sanguiillicite. Qui offert oblationem et sacrificium, 801 quasi qui sanguinem suillum offerat. Quod et ipsum Lege prohibetur, tales sunt caeremoniae Judaeorum . Qui thus tribuit quasi blasphemus, immo quasi benedicens idolo. Potest autem et hic esse sensus: Post Filium meum qui venit mansuetus et pauper, sedens super pullum asinae, nolo carnes, victimas detestor, sacrificia Judaeorum, umbras Legis reprobo, quia delectabilis mihi est veritas Evangelii . Sin autem hoc dicitur, quod post fulgur Evangelii, vetus religio cesset in nube: quid respondebunt, qui credentes ex Judaeis arbitrantur absque noxa sui posse carnaliter offerre sacrificia? Haec omnia elegerunt in viis suis, et in abominationibus suis anima eorum delectata est. Unde et ego eligam illusiones eorum, et quae timebant, adducam eis. Quia vocavi, et non erat qui responderet: locutus sum, et non audierunt: feceruntque malum in ocu
Abbreviated transcription (Latin):
dñi su ꝑ me peo quodunxitme & uangelitare pauperibusmisit
mo qđ que sequit᷑ ineditionẽ uulgata iniquus autẽ in hebraico
n habetꝰ sed simpliciter iungit & dicit qui immolit bouem quasi
quiint̃ficiat hominẽ qđ &ilio scriptũ ẽ. lo comisericor diãuolo
& nsacrificiũ & scienciã dimagis quã holo caustũ & permalachi
omnia quae oderã faciebatis operientes lacrimis altarẽmeum
Nũ quid dignũ ẽ ut respiciã ad sacrificiũ ur̃m & suscipiã placa¬
bilẽ quiddem anibus ur̃is: audiant iuda ei qđ ds̃ ñ quȩ rat sacri¬
ficiũ sod offerentiũ animũ & qui mactat inquid pecus quasi
qui ex celebret canẽ. Vnde ꝓmorsenscriptũ ẽ. Non offeres
bidinẽ simulq consideremus qđ non dixerit. Qui immo lat
arictẽ qua si qui immolat canẽ sed quioccidat in quid canem
quod uerbũ ñ ponitur in sacrificiis. et in his quae trucidantur

Expanded text:
ni super me, propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit ni super me, propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me . Quodque sequitur in editione Vulgata: Iniquus autem, in Hebraico non habetur, sed simpliciter jungit et dicit: Qui immolat bovem, quasi qui interficiat hominem. Quod et in alio scriptum est loco: Misericordiam volo, et non sacrificium: scientiam magis Dei, quam holocaustum . Et per Malachiam: Omnia quae oderam, faciebatis: operientes lacrymis altare meum: numquid dignum est ut respiciam ad sacrificium vestrum, et suscipiam placabile quid de manibus vestris ? Audiant Judaei quod Deus non quaerat sacrificia, sed offerentium animum. Et qui mactat, inquit, pecus, quasi qui excerebret canem. Unde et per Moysen scriptum est: Non offeres bidinem. Simulque consideremus quod non dixerit: Qui immolat arietem, quasi qui immolat canem; sed occidat, inquit, canem. Quod verbum non ponitur in sacrificiis, sed in his quae trucidantur
Abbreviated transcription (Latin):
uio labit illũ ds̃ templũ enim di scmẽ quod estisuos. qui cũque er¬
gohumilis ẽ et quietus & tremens sermones dĩ ipsum respicit ds̃
& de ipsodictũ intellegi potest qđ subter rae nomino ꝓphetatur
terra tremuit & quieuit cum surger& adiudiciũ ds̃: habitatores
considerantes iudiciũ dĩ qui etemagunt amalisoperibus. et se¬
dentes indomo aeterno requi escunt. sabbatonemoueant se
ad opus seruile peccati. sicut aedificatorȩs turris mouer̃
quondã deoriente pedes suos et ortũ uerlluminis reliquer̃
nec audier̃ illud quod ad ca in dicitꝰ. pec casti qui esce: sed¬
& iuxta ꝓ uerbia sa lomonis qui audit dm̃ habitauit confidens
et quiescitabs que timore et omnimalo Isteẽ humilis atq pau¬
perculus et contritus spũ tremens que sermonibus dñ de quoserip¬
tũẽ in euangelio btatipaperes spũ quoniã ipsorũ ẽ regnũ caelorũ

Expanded text:
violabit illum Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Quicumque erviolabit illum Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Quicumque ergo humilis est et quietus, et tremens sermones Dei, ipsum respicit Dominus; et de ipso dictum intelligi potest, quod sub terrae nomine prophetatur: Terra tremuit et quievit, cum resurgeret ad judicium Deus . Habitatores considerantes judicium Dei, quietem agunt a malis operibus; et sedentes in domo, aeterno requiescunt sabbato, ne moveant se ad opus servile peccati, sicut aedificatores turris moverunt quondam de Oriente pedes suos, et ortum veri luminis reliquerunt. Nec audierunt illud quod ad Cain dicitur: Peccasti, quiesce . Sed juxta Proverbia Salomonis: Qui audit Deum, habitabit confidens, et quiescet absque timore ab omni malo . Iste est humilis atque pauperculus, et contritus spiritu, tremensque sermones Domini, de quo scriptum est in Evangelio: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum
Abbreviated transcription (Latin):
peiusqua si qui ex ercere bretcanem quioffert oblationem : qua siquis an¬
noniem suillum offerat. Quirecorditurturis : quasi quibenedicitꝰ
trementem sermones meos : iniquus autẽ quiimmolat uitulũ
quasi percutiens uirũ sacrificans degrege quasi quioccidit
cañe: uioffert similã quasi qui sanguinem suillũ quidat᷑
iine moriale qua siblas phemus sublato alta re tẽploqueter¬
ttno quod humanoconstrux erat manus recte auserentur
etuictimae iuda eorũ ne forsi tandicerent non tam stulti sumus
ut dm̃ putemus loco posseconcludi sed inseparato ad sacrifican¬
do loco : dõuictima simmolamus quae lege praecepta s̃. habi¬
tatorigitur caeliimmocreator omniui qui interris in templũ
habere sedenegat humilẽ & qui etũ et trementẽ sermones suo
hominem libent̃ ad sumit intemplũ iuxta illuda postoli Vos
estis templũ dĩ et sp̃s sc̃s habitat in uobis si quisuiolat tẽplũdĩ

Expanded text:
pecus, quasi qui excerebret canem. Qui offert oblationem, quasi qui sanguinem suillum offerat. Qui recordatur thuris, quasi qui benedicat trementem sermones meos? ÷ Iniquus autem  qui immolat vitulum quasi percutiens virum. Sacrificans de grege, quasi qui occidat canem. Qui offert similam, quasi qui sanguinem suillum. Qui dat thus in memoriale, quasi blasphemus. Sublato altari Temploque terreno, quod humana construxerat manus, recte auferuntur et victimae Judaeorum, ne forsitan dicerent: Non tam stulti sumus, ut Deum putemus loco posse concludi; sed in separato ad sacrificandum loco, Deo victimas immolamus, quae lege praecepta sunt. Habitator igitur coeli, immo Creator omnium qui in terris templum habere se denegat, humilem et quietum, et trementem sermones suos hominem libenter assumit in templum, juxta illud Apostoli: Vos autem estis templum Dei, et Spiritus sanctus habitat in vobis. Si quis violat templum Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ligna faenum stipulam. An non tibi uidetur cottidie
inuecera reoperasua qui p̃teritorum oblitus infuturum ex¬
tenditur  unde et uetus et nouum dicitur testamentum no
quo uetus pereat sed quo nouo ailiudsicedat. hoc quoqueiuꝵ¬
ta hebraicum dici potest quod operapopuli et in xp̃o creden¬
tium fructus sint aposto lorum id. est electorũ dĩ. et in ther¬
duris porum recordentur. maltienim uocet e paueiedeedi lon non
labs abum iftustden irtq uon dapi laboriuere iudae seollabo es

Expanded text:
Christi, ligna, fenum, stipulam. An non tibi videtur quotidie Christi, ligna, fenum, stipulam. An non tibi videtur quotidie inveterare opera sua, qui praeteritorum oblitus, in futurum extenditur? Unde et vetus et novum dicitur Testamentum: non quo vetus pereat, sed quo novo aliud non succedat. Hoc quoque juxta Hebraicum dici potest, quod opera populi et in Christo credentium, fructus sint Apostolorum, id est, electorum Dei, et in thesauris eorum recondantur. Multi enim vocati, et pauci electi . Isti non laborabunt frustra, ut quondam laboravere Judaei; sed labores
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus qui accedunt ad eam et quuinnituntur saper illam
quasi superdñm firmitas. pec dubium quin uerbum dĩsig¬
nificet qui ipse est uita atque sapientia et deseloquitur ego
sumuita et dequo propheta decantat. Omnia insi pientia
fecisti repleta est terra. creaturatua. et a postolus paulus
xp̃s dĩuirtus etdisapientia. Opera quoque populidĩ non ue¬
terescent sed in nouabuntur cotadie. ut non ambulent
inuetus tate litterae sed in nouitates p̃s. ut quomodo perin
oboedientiam unius hominis peccatores constituti sunt mub¬
ti sic per oboedientiam unius hominis iusti constituentur
multi. uelcerte hocdicendum quod operaeorumueteres can
quorum domus fundata superpetram ꝑmanet in aeternum
et qui aedificauerunt suꝑfundamentũ apostoli aurum
argentum lapides praetiosos et contrario eorum operadis pe¬
reant quorũ domus fundata suiꝑ arenam subita tepestate
sub uertitur. Et qui a edificauerunt suꝑfundamentum

Expanded text:
omnibus qui accedunt ad eam, et qui innituntur super illam, omnibus qui accedunt ad eam, et qui innituntur super illam, quasi super Dominum firmitas ; nec dubium quin Verbum Dei significet, qui ipse est via atque sapientia, et de se loquitur: Ego sum vita . Et de qua Propheta decantat: Omnia in sapientia fecisti: repleta est terra creatione tua ; et apostolus Paulus: Christus Dei virtus, et Dei sapientia . Opera quoque populi Dei non veterascent, sed innovabuntur quotidie, ut non ambulent in vetustate litterae, senstituti sunt plurimi: sic per obedientiam unius hominis, justi constituantur multi. Vel certe hoc dicendum, quod opera eorum veterascant, quorum domus fundata super petram, permanet in aeternum, et qui aedificarunt super fundamentum Christi, aurum, argentum, lapides pretiosos : et econtrario eorum opera dispereant, quorum domus fundata super arenam, subita tempestate subvertitur; et qui aedificaverunt super fundamentum
Abbreviated transcription (Latin):
pent in montes cõmeo dicitdñs Aeternaerit habitatio atq
plantatio iustorum Itautdies pitepo puli mei diebus ligniui¬
tae conparentur dequio inpsclmis dicitur iustus ut pal ma
florebit cottidie triumphans deaduersarus et insigne uic¬
toriae praeferens. Sin autemiuxta Atex legimus diẽs ligni
uitae quimaigis sensum ex hebra eo uerterẽ quam uerba lig¬
numuitae intellegimus quod in paradiso situm est ad quod
ne extenderet adam manum suam et ut uiueret eiectus est
deparadiso. incuius custodia cherubin id estfentiae multitudo
etienita framea posita est ut seruarent uiã ligni uitae ne in pec¬
cato positus adam et nec dumsuadelicte cognoscens comedere
exeo et inpenitentiae disperationis que acsuperbiae. morte
moreretur quod sithoclignumuitae. solomon ex ponit man¬
festius quidesapientia dĩ disputans ait. lignumuitae. est

Expanded text:
pent, in monte sancto meo, dicit Dominus. Aeterna erit habitatio atque pent, in monte sancto meo, dicit Dominus. Aeterna erit habitatio atque plantatio justorum, ut dies vitae populi mei diebus vitae ligni comparentur, de quo in Psalmis dicitur: Justus ut palma florebit , quotidie triumphans de adversariis, et insigne victoriae praeferens. Sin autem juxta Septuaginta legimus, dies ligni vitae, qui magis sensum ex Hebraeo vertere, quam verba, lignum vitae intelligimus, quod in paradiso situm est. Ad quod ne extenderet Adam manum suam ut viveret, ejectus est de paradiso . In cujus custodiam Cherubim, id est, scientiae multitudo, et ignita framea posita est, ut servarent viam ligni vitae, ne in peccato positus Adam, et necdum sua delicta cognoscens, comederet ex eo, et impoenitentiae desperationisque ac superbiae morte moreretur. Quod sit hoc lignum vitae, Salomon exponit manifestius, qui de sapientia Dei disputans ait: Lignum vitae est
Abbreviated transcription (Latin):
dibus subplantabitur Secundum dies enimligni etunt dies
populimei etoperamanuum eorum in ueterabunt. electimen
non labor ab iint frustra neque generabunt in conturbatione
qñm semen be nedictorum dñi est. et ne potes eorum cumeis
eritq ante quã cdament ego ex audiam ad huc illis dicentibus
dent paleas etserpentipul iis panis eius non nocebuse uadue
occident in omm mnonte scõ meo dicit dñs. Etenims ecundum l¬
dies ligniuitae diespopulimei: opera laborum suorum inuete¬
rescere facient electimei non laborabunt inuacuum neque
filios generabunt in male dictionem quia semenbenedictum
adno est et nepotes eorum cum eis. Et eritante quamdament
ego ex audia meos ad huc loquentibus illis dicam quid est tunc
lupi etagnipascentur simul leo autem quasibos comed et paleas
et serpens terram quasi panem non nocebunt neque corrum¬

Expanded text:
dibus supplantabitur. Secundum dies enim ligni, erunt dies dibus supplantabitur. Secundum dies enim ligni, erunt dies populi mei, et opera manuum eorum veterascent electis meis. Non laborabunt frustra, neque generabunt in conturbatione: quia semen benedictorum Domini est, et nepotes eorum cum eis. Eritque antequam clament, ego exaudiam: adhuc illis dicentibus,dent paleas, et serpenti pulvis panis ejus. Non nocebunt, neque occident in omni monte sancto meo, dicit Dominus. LXX: Etenim secundum dies ligni vitae, dies populi mei: opera laborum suorum inveterascere facient electi mei: non laborabunt in vacuum, neque filios generabunt in maledictionem: quia semen benedictum a Domino est, et nepotes eorum cum eis. Et erit antequam clament, ego exaudiam eos: adhuc loquentibus illis dicam, quid est? Tunc lupi et agni pascentur simul: leo autem quasi bos comedet paleas, et serpens terram quasi panem. Non nocebunt, neque corrum
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsi comedent fructum eorum. luxta illud quod inmichea
dicitur requies cet unusquisque subuinea sua et subficusua et
non eratqui ex terreat. haec est uinea quae in euan gelioloque¬
batur. Egosumuitis uos psalmites et pater meus a gricola
Omnis qui non facit fructum excidetur et inignemittetur.
huius fructum comeduntur etbibuntur edaetificant cor
hominis et in haebri antamicos sponsi et in regnodĩ. bibuntur
cottidie subficuautem requiescit et nullius insidias reformi¬
dat qui dulcedine scĩ sp̃s fruitur et illius fructibus saturatur
caritate gaudio pace. fide continentia patientia . dehuius cemo¬
didicitur plantatore quiplanta uerit ficum comedet fructus eiꝰ
quitales aedificauerit domos et planta uerit domos uineas. de quibus
eta postolus loquitur ego plantaui a pollorigaur ds meremeo¬
tum dedit comedet labores manuum suarum et seminans inspu

Expanded text:
et ipsi comedent fructum earum. Juxta illud quod in Michaea et ipsi comedent fructum earum. Juxta illud quod in Michaea dicitur: Requiescet unusquisque sub vinea sua et sub ficu sua; et non erit qui exterreat . Haec est vinea quae in Evangelio loquebatur: Ego sum vitis, et vos palmites, et Pater meus agricola Omnis qui non facit fructum excidetur, et in ignem mittetur . Hujus fructus comeduntur et bibuntur, et laetificant cor hominis, et inebriant amicos sponsi, et in regno Dei bibuntur quotidie. Sub ficu autem requiescit, et nullius insidias reformidat, qui dulcedine sancti Spiritus fruitur, et illius fructibus saturatur, charitate, gaudio, pace, fide, continentia, patientia. De hujuscemodi dicitur plantatore: Qui plantaverit ficum, comedet fructus ejus . Qui tales aedificaverit domos, et plantaverit vineas, de quibus et Apostolus loquitur: Ego plantavi, Apollo rigavit, Deus incrementum dedit , comedet labores manuum suarum ; et seminans in spi
Abbreviated transcription (Latin):
uobis negotiantur Idcircohabitabat indomo quames auqui
feris delectabatur et siluis possidere non potuit. Talem domu
et s aluatoris in euangelio uerba describunt. omnis qui uenitad
me et audit ser mones meos et faciteos similis erit uiri prudenti
qui a edificauit domum suam superpetram et reliqua. Alio¬
quin iuxta litteram multiscĩ. aedificant domos et non habitant
in eis uel peregrinatione uel alterius rapinã uel morte sub¬
tracti. Qualis fuit iob: quidiues carneac sp̃u. intantam de¬
ductus est paupertatem ut inster quilinio sederet extra
portam ciuitatis. Ec ontrario diues ille in euangelio purpura¬
tus aedificauit domum et habitauit in ea cui rectissi medici
poterat. stulte acnocte auferent animantuamate. quae
autem praeparasti cuius erunt. non solum aute mait aedifica¬
bunt domos et habitabunt in eis. sed plantabunt quoq: uineas

Expanded text:
vobis negotiantur ; idcirco habitabant in domo, quam Esau, qui vobis negotiantur ; idcirco habitabant in domo, quam Esau, qui feris delectabatur et silvis, possidere non potuit. Talem domum et Salvatoris in Evangelio verba describunt: Omnis qui venit ad me, et audit sermones meos, et facit eos, similis erit viro prudenti, qui aedificavit domum suam super petram, , et reliqua. Alioquin juxta litteram, multi sancti aedificant domos, et non habitant in eis, vel peregrinatione, vel alterius rapina, vel morte subtracti. Qualis fuit Job, qui dives carne et spiritu, in tantam deductus est paupertatem, ut in sterquilinio sederet extra portam civitatis . E contrario dives ille in Evangelio purpuratus aedificavit domum, et habitavit in ea, cui rectissime dici poterat: Stulte, hac nocte auferetur anima tua a te; quae autem praeparasti, cujus erunt ? Non solum autem ait, aedificabunt domos, et habitabunt in eis: sed plantabunt quoque vineas,
Abbreviated transcription (Latin):
nset comedent fructus earum. non aedificabunt etalue hiadom¬
bunt eam et quidiligunt nomen eius in habitabunt inea quae
ommiaiud ei accipiunt carnaliter ut hierusalem ur besquae
uideae restituantur in pristinum statim. quod sieis concedi¬
rimus audiant non solum hochierus alem sed etsodome repro¬
mittit dicente hie rechiele reftituetur sodome in antiquari
ergodomus in quibus habitaturi sunt qua edificant eas uediiqua¬
tutes intellegetidesunt. uel diuer se mansiones apud paotrem quas
ugiter possidebit qui eas redificauerit qualessibiaedificas se
ut obsetrices dicuntur inexodo quiatimebant dm̃ edicetscris¬
tum sit in hebraico adõ eis edificatos domos quiatimuerunteum
et ia cobquia simplexerat siue ut grecedicitur. Apdatos
idest nequaquam fictus nectales quales in petri epista la
condempnantur¬
indempnantur de quibus ait in auaritia fictisser monibus de

Expanded text:
as, et comedent fructus earum. Non aedificabunt, et alius habitaas, et comedent fructus earum. Non aedificabunt, et alius habitabit eam: et qui diligunt nomen ejus, habitabunt in ea. Quae omnia Judaei accipiunt carnaliter, ut Jerusalem urbesque Judaeae restituantur in pristinum statum. Quod si eis dederimus, audiant non solum hoc Jerusalem, sed et Sodomae repromitti, dicente Ezechiele: Restituetur Sodoma in antiquum . Ergo domus, in quibus habitaturi sunt qui aedificant eas, vel Virtutes intelligendae sunt, vel diversae mansiones apud Patrem; quas jugiter possidebit, qui eas aedificaverit. Quales sibi aedificasse et obstetrices dicuntur in Exodo, quae timebant Deum: licet scriptum sit in Hebraico, a Deo eis aedificatas domos, quia timuerunt eum . Et Jacob quia simplex erat, sive ut Graece dicitur ἄπλαστος, id est, nequaquam fictus; nec talis quales in Petri Epistola condemnanturndemnantur, de quibus ait: In avaritia fictis sermonibus de
Abbreviated transcription (Latin):
atque eodem annorum spctio nouum populum in iuuentii ee¬
ꝑsistere et ueterẽ in infidelitate moriente esse male cntũ.
hox iuxt lxx int̃praetes diximus quorũ editiotata urbe
uulgatuẽ pe in loco fumosis si mouiderem᷑ ad haebieae
linguȩ arcem confugere quod siue postresurrectionem¬
intellexeris in secundo saluatoris aduentu siue post ba ptimum in
primare suereetione citdendum non ab horrecabee desen dẽ
habiei haet ante re surrectionem inmillea nnorum regio suꝑ
ertam futura contendunt: et tam bonge futurae uitae sporia
repromitti ut centumanni reputentur infantiae. Peccatore
autem centesimo aetatis suae ainoesse moriturum. peuidebicet
parats opibus perfruatur sed obpeccatum maledictum essese
nouerit : quodsuta est ubierit beatitudo perfecta qua e peccet
uiolatur at quecorrumpitur et peccatum in matura bont epo¬
nitur Et aedificabunt domos ethabitabunt etplantabunt iuine¬

Expanded text:
atque eodem annorum spatio, novum populum in juventute peatque eodem annorum spatio, novum populum in juventute persistere, et veterem in infidelitate mori, et esse maledictum. inta interpretes diximus, quorum editio toto orbe vulgata est: ne in loco famosissimo videremur ad Hebraeae linguae arcem confugere. Quod sive post resurrectionemintellexeris in secundo Salvatoris advento, sive post baptismum in prima resurrectione credendum, non abhorret ab Ecclesiae fide. Hebraei haec ante resurrectionem in mille annorum regno super terram futura contendunt, et tam longa futurae vitae spatia repromitti, ut centum anni reputentur infantiae; peccatorem autem centesimo aetatis suae anno esse moriturum: ne videlicet paratis opibus perfruatur; sed ob peccatum, maledictum esse se noverit. Quod si ita est, ubi erit beatitudo perfecta, quae peccato violatur atque corrumpitur, et peccatum immatura morte punitur? Et aedificabunt domos, et habitabunt; et plantabunt vine
Abbreviated transcription (Latin):
legimus pꝰrexurrectioñ exibent praes entiae iudicis paru̾s
& mainus non etatum sed meritorum si gnifat differentias
quienim paruus ẽ iusta sententiã sal omonis dignus est miseri¬
cordia potenfes autem potent̃ tormenta patientur in quem
sensum et dñi uerba consentiunt: seruus quiscit uoluntatem dm̃
sui et non facit ea uapulabit multa : qui ueronescit et fecerit.
digna plagis uapulabit paucis: beatus apłs paulus xp̃i in selo
non solum circumcisionis sed praeputii ad serit patremi hoc est
duos exeo populos eẽ generatos et eum quiiuxta carnemnatus
suerat centenarius propt̃̃m quide abra am stirpe generatus ẽ
in quem illemi sit manus maledictioni ꝑ pecue subiacere: haric
figuram docent euu angelia. In quibus fert᷑ tunc aẽ morou¬
am ae grotare coepisse quando natuẽ filia archisinagori.
et quando i stas ancitcsit stictim illã eẽ mortuã. uno que¬

Expanded text:
legimus , post resurrectionem exhiberi praesentiae judicis parvos legimus , post resurrectionem exhiberi praesentiae judicis parvos et magnos, non aetatum, sed meritorum significat differentias. Qui enim parvus est juxta sententiam Salomonis, dignus est misericordia: Potentes autem potenter tormenta patientur . In quem sensum et Domini verba consentiunt: Servus qui scit voluntatem Domini sui, et non facit eam, vapulabit multis . Qui vero nescit, et fecerit digna plagis, vapulabit paucis. Beatus apostolus Paulus, Christonon solum circumcisionis, sed praeputii asserit patrem , hoc est, duos ex eo populos esse generatos, et eum qui juxta carnem natus fuerat, centenarius propter Christum, qui de Abraham stirpe generatus est, in quem ille miserit manus, maledictioni perpetuae subjacere. Hanc figuram docent Evangelia , quibus fertur tunc haemorrhousam aegrotare coepisse, quando nata est filia archisynagogi, et quando ista sanata sit, statim illam esse mortuam, uno
Abbreviated transcription (Latin):
uecdum solis das habenteuires alius desinitẽe qđ fuerit et de¬
crepita aetate murcescat peruenientq omnes ad cente nuriũ
Numerum quadis fuithabruã qui promis si onem filiis aac
hac aetate suscepit. Decuius numerilaudib: non neces stẽ
plura memorare Ne superflua sit disputatio: hoctanttũ dita
quod decem decadis aequadia abeat latera. et qua dreserme
possideat firmitatem Iin repromissi ombi quoque prabisqut
frugis numerum centenarium. Denique & is cacunam sem̃tẽ
iaciens fidei hocnu mero laboris sui opera multiplicata suscepit
In illoigit᷑ tempore quando &tas fuerit una cunctorum & sõs &
peccator er̃ simili resurrectione ꝑ fecti nec intse uariabum
tempore sed alius ad praemia alius ad supplicia ꝑtrah&
et in eo peccator maledictus erit qđ in corrupto corpore poe¬
nas patiet᷑ a et̃ nas illud quoq: quod in a pocalipsi lohannis

Expanded text:
necdum solidas habente vires, alius desinat esse quod fuerit, et denecdum solidas habente vires, alius desinat esse quod fuerit, et decrepita aetate marcescat; pervenientque omnes ad centenarium numerum, qualis fuit Abraham, qui promissionem filii Isaac, hac aetate suscepit . De cujus numeri laudibus, non necesse est plurima memorare, ne superflua sit disputatio. Hoc tantum dicimus, quod decem decades aequalia habent latera, et quadrae formae possident firmitatem. In repromissionibus quoque pro his quae frugis numerum centenarium. Denique et Isaac unam sementem jaciens fidei, hoc numero laboris sui opera multiplicata suscepit. In illo igitur tempore, quando aetas fuerit una cunctorum, et sanctus et peccator erunt simili resurrectione perfecti, nec inter se variabunt tempore; sed alius ad praemia, alius ad supplicia pertrahetur: et in eo peccator maledictus erit, quod incorrupto corpore poenas patietur aeternas. Illud quoque quod in Apocalypsi Joannis
Abbreviated transcription (Latin):
titia suꝑ urbe et populo dĩutegoquoq: conditor eius exultem ett
gaudetm suꝑierus alẽ et suꝑ populo meo qui comedet etbibet et
letabitur et ex ultabit inea et qui nomine nouo fuerit appellatꝰ
e tnonaudiet᷑ in eccultra uox fletus. e tuox clamoris nonerit¬
qnmpuercentũ annorũ morietur et peccator centũ annoꝵ
clamoris quando abierinT dolor meror et gemitus contrama
quippe simulcẽ ponpossunt et ubi exultatioẽ et guaadium qui
lam̃ tantibatq lugentib: et p̃cipued amo quemi deedesia credentium
populus expellit aein similitudinei udaeoram proiudiciofacia musla¬
morem inta liurbe diuerse acta tes nonerunt infuns et seng pas uus
etmagnus quinonim pleatdies suos sed quasi filure surretonis om¬
nes peruenient in urum perfectum inmens urã aetatis plenitudi¬
nisxp̃i ut necde s int alicui cnnorumspatia nee supersint etalio

Expanded text:
titia super urbe et populo Dei, ut ego quoque conditor ejus exsultem et titia super urbe et populo Dei, ut ego quoque conditor ejus exsultem et gaudeam super Jerusalem, et super populo meo qui comedet et bibet et laetabitur, et exsultabit in ea, et qui in nomine novo fuerit appellatus. Et non audietur in ea Quoniam puer centum annorum morietur, et peccator centum annorum clamoris; quando abierint dolor, moeror et gemitus. Contraria quippe simul esse non possunt. Et ubi exsultatio est, et gaudium, quilamentantibus atque lugentibus, et praecipue clamor, quem de Ecclesia credentium Paulus expellit, ne in similitudinem Judaeorum, pro judicio faciamus clamorem . In tali urbe diversae aetates non erunt: infans et senex, parvus et magnus, qui non impleat dies suos; sed quasi filii resurrectionis, omnes pervenient in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, ut nec desint alicui annorum spatia, nec supersint, et alio
Abbreviated transcription (Latin):
tura suenerabimur obsequio dĩ qđ et dauid sentiens cantat
in psalmo uide bocaelos operadigitorũ non quo eotempr̃
cae los uiderit cumis ta dicebut sed quo ꝑ singula aumentu
uirtutũ & futurorũ scientiam nouos uideat quos & ueteres
ulttionem et populum eius gaudiũ & exultubo in ieru salẽ¬
et gaudebo in populo meo. Quiuecce egofucio ierusalẽ exul
tutionem et populũ meã letitiã et exultibo suꝑieru salẽ¬
st letubor suꝑ populomeo Qaudere inquid et exult crede¬
betis letitia sempit̃na increationem nouorũ cuelorum et
t̃ renouae et priorum penitus non meminis seneq: uobis re¬
cordationis antiquae oriatur tristitia qui a non solum cue¬
los nouos & tram nouã sed brerusulem quoq: creabo in ex ultu¬
tione & populum eius inguudium aud dubiũ quinuni uersae
t̃re ut queuetus unigeniti gaudiumerat nouacunctsnationibis
letitiae sit intuntũ autem ex ultutio erit omnium atquele¬

Expanded text:
turam venerabamur obsequio Dei, quod et David sentiens cantat turam venerabamur obsequio Dei, quod et David sentiens cantat in psalmo: Videbo coelos opera digitorum tuorum : non quo eo tempore coelos non viderit, cum ista dicebat; sed quo per singula augmenta virtutum, et futurorum scientiam, novos videat, quos veteresxultationem et populum eius gaudium et exultabo in Hierusaleet gaudebo in populo meo et non audietur in eo ultationem, et populum meum laetitiam, et exsultabo super Jerusaleet laetabor super populo meo. Gaudere, inquit, et exsultare debetis laetitia sempiterna in creatione novorum coelorum, et terrae novae, et priorum penitus non meminisse: ne qua vobis recordationis antiquae oriatur tristitia: quia non solum coelos novos et terram novam, sed Jerusalem quoque creabo in exsultatione, et populum ejus in gaudio. Haud dubium quin universae terrae, ut quae vetus uni genti gaudium erat, nova cunctis nationibus laetitiae sit. In tantum autem exsultatio erit omnium, atque lae
Abbreviated transcription (Latin):
peris sedicit᷑ quđ intelligens et paulus apł loquaebat᷑ pras¬
cerit enim figurabuius mundiconsi deremus qͥd dicerit.¬
figura praȩterit ñ substantia hoc idem significat et petrus
latet eos hocuolentes qm̃ cali erant ab initio et t̃ra dea qua
et ꝑ aquam dĩ sermone subsistit ꝑ quae priormundus inunda¬
tus diluuio periti Caeli autem qui nuncs Rt̃ra eadem ratione.
seru antur igni qđ quo sensuaccipiendũ sit p̾modũ docet
nouos aut̃ caelos et nouã t̃rã uidebimus &ꝑ missionẽ
eius non dix̃ alios caelos et aliam t̃ram ui debimus sed
ueteres ẽt antiquos in melius conmutatos pꝰsumꝰ hocdi¬
cere. qđ conuersi ab ido latria pristino errore deserto no¬
uos caelos et t̃rt̃ nouã uideant nequa quã arbitrantes ele¬
m̃ta deos et ea quenascunt᷑ ex t̃ra nunc consitem urcaelũ
et t̃ra opera eẽmundi illo autem tem p̃r. seruos &trec¬

Expanded text:
perisse dicitur. Quod intelligens et Paulus apostolus loquebatur: Praeperisse dicitur. Quod intelligens et Paulus apostolus loquebatur: Praeterit enim figura hujus mundi . Consideremus quid dixeritFigura praeterit, non substantia. Hoc idem significat et Petrus: Latet eos hoc volentes: quoniam coeli erant ab initio; et terra de aqua, et per aquam, Dei sermone subsistit: per quae prior mundus inundatus diluvio periit. Coeli autem qui nunc sunt et terra, eadem ratione servantur igni : quo sensu accipiendum sit, postmodum docet: Novos autem coelos, et novam terram videmus, et repromissionem ejus : non dixit, alios coelos et aliam terram videbimus, sed veteres et antiquos in melius commutatos. Possumus et hoc dicere, quod conversi ab idololatria, et pristino errore deserto, novos coelos et novam terram videant: nequaquam arbitrantes elementa deos, et ea quae nascuntur ex terra. Nunc confitemur coelum et terram opera esse manuum Dei: illo autem tempore, servos et crea
Abbreviated transcription (Latin):
pauli a postoli quae enimuidentur temporalia sunt:
quae autẽ non uidentur aeterna: Porro qui nouita tem
cominutationem in melius et non elementorũ arbitrat᷑
interitum illo utuntur. exemplo a principio t̃ram tusun¬
dastidñe et operama nuum tuarũ sunt cadi: Ipsi peribuĩ
tuautem ꝑmanes: et omnes sicut uestim̃tũ ueteres cent
et quasi a mictum in uolues eos et mutabunt᷑ in quoꝑ
spicue demonstratur perditionẽ et interitũ non aboliti¬
onem in nihili sed commutationem sonare melius. neq
enim illud quod in alio loco scriptũ est. Luna fulgeb
ut sol et sol septuplum lum̃ accipiet interitũ significat
pristinorũ sed commutationem in melius quodutpsit
enteligi nrãe conditionis ponamus exempla in fans cum ita
puerum creuerit et puer iniuuenem et iuuenis inuirum ea
uirinsenem nequa quam ꝑ sangulas aetates ꝑidem enim est
qui prius fuit sed paulatim in mutatur Rȩate pristina

Expanded text:
Pauli apostoli: Quae enim videntur, temporalia sunt: Pauli apostoli: Quae enim videntur, temporalia sunt: quae autem non videntur, aeterna . Porro qui novitatem, commutationem in melius, et non elementorum arbitrantur interitum, illo utuntur exemplo: A principio terram tu fundasti, Domine, et opera manuum tuarum sunt coeli. Ipsi peribunt, tu autem permanes, et omnes sicut vestimentum veterascent, et quasi amictum involves eos, et mutabuntur . In quo perspicue demonstratur perditionem et interitum, non abolitionem in nihili, sed commutationem sonare in melius. Neque enim illud quod in alio loco scriptum est: Luna fulgebit ut sol, et sol septuplum lumen accipiet , interitum significat pristinorum, sed commutationem in melius. Quod ut possit intelligi, nostrae conditionis ponamus exempla: Infans cum in puerum creverit, et puer in juvenem, et juvenis in virum, et vir in senem, nequaquam per singulas aetates perit. Idem enim est qui prius fuit; sed paulatim immutatur, et aetati pristinae
Abbreviated transcription (Latin):
priorum et non ueniet suꝑ corcorum sed gaudium & exulta¬
tionem inueniet in ca. Causa lȩtitiae & confessionis dĩ ueriest
quia aeterna angustiarum priorũ succedit obliuio ut nequa¬
quã idolorum meminerint et erroris pristini sed ad lucem
detenebris trans eant et̃ na beatitudine perfruant᷑. Obliuis c
enim pristinamala non obliui onememoriae sed successione¬
bonorum uxta illud quod scriptumẽ in diebona obliuioma¬
lorũ etalibi a fflictio ore obliuionem facitdelitiarũ eoqđ
inangustiis constituti nequa quã uoluptatib pristinis iuxta
errorem epicuri animo ꝑfruantur licet possit et hoc dici
quodincaelo nouo et t̃ra noua omnis conuersationis pristi¬
nae memoria deleatur ne hoc ipsum parsm alorumsit on¬
onsangustiae recordari caclum autem nouũ &terram
nouam̃ quigutant om̃a interire quae cernimus euua ngeli
innt̃ pretantur testimoniocaelũ et t̃ra ꝑtransibunt: et

Expanded text:
priorum, et non veniet super cor eorum; sed gaudium et exsultapriorum, et non veniet super cor eorum; sed gaudium et exsultationem invenient in ea. Causa laetitiae et confessionis Dei veri est, quia aeterna angustiarum priorum succedet oblivio, ut nequaquam idolorum meminerint et erroris pristini, sed ad lucem de tenebris transeant, ut aeterna beatitudine perfruantur. Obliviscentur enim pristina mala, non oblivione memoriae, sed bonorum successione, juxta illud quod scriptum est: In die bona oblivio malorum . Et alibi: Afflictio horae oblivionem facit deliciarum : eo quod in angustiis constituti, nequaquam voluptatibus pristinis, juxta errorem, Epicuri animo perfruantur. Licet possit et hoc dici, quod in coelo novo, et in terra nova, omnis conversationis pristinae memoria deleatur: ne hoc ipsum pars malorum sit, prioris angustiae recordari. Coelum autem novum et terram novam, qui putant omnia interire quae cernimus, Evangelii interpretantur testimonio: Coelum et terra transibunt . Et
Abbreviated transcription (Latin):
uenit filius dĩ et dedit nobis mentẽ ut cognoscamꝰ uerũ & simꝰ
inuerofilio eius ihũ xp̃o. Iste estuerus ds̃ etuita&na: sienĩ saluator
deseloquit᷑ ego sum uerita s. consequent̃ uerus ds̃ a uerita tenom̃
accepit : Vt nequaquã secundũ falsosdeos appellet᷑ ds̃ sed securdũ
uerũ dm̃ patrem et ipsesit uerus ds̃. Nio quin sinonẽ uerus er
erit idolorũ similis. qđ redundat in capita eorũ quix pm̃ uerũ
dm̃ negant hoc ẽ autem nom̃ nouũ quod eiin a pocabpsi suꝑ
calculos scribitur cui in toto orbe benedicitur Quia obliuion
tradite s̃ angustie priores etquia abs condites ab oculis nrĩs
ecce enim egocreo caelos nouos & t̃rã nouã et nonerunt
& exulta bitis usq insempit̃num in his quae ego creo. Ob¬
LXX
liuis cetur enim tribulationis prioris et non ascend& suꝑ cor
corum eritenim cadum nouũ & terra noua et non re cordabit᷑

Expanded text:
Venit Filius Dei, et dedit nobis mentem, ut cognoscamus verum, et simus Venit Filius Dei, et dedit nobis mentem, ut cognoscamus verum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo . Iste est verus Deus et vita aeterna. Si enim Salvator de se loquitur: Ego sum veritas , consequenter verus Deus a veritate nomen accepit, ut nequaquam secundum falsos deos appelletur Deus, sed secundum verum Deum Patrem, et ipse sit verus Deus. Alioquin si non est verus, erit idolo similis, quod redundat in capita eorum, qui Christum verum Deum negant. Hoc est autem nomen novum, quod ei in Apocalypsi super calculo scribitur , cui in toto orbe benedicitur. Quia oblivioni traditae sunt angustiae priores, et quia absconditae sunt ab oculis meis. Ecce enim creo coelos novos, et terram novam, et non erunt et exsultabitis usque in sempiternum in his quae ego creo. LXX: Obliviscentur enim tribulationis prioris, et non ascendet super cor eorum. Erit enim coelum novum, et terra nova: et non recordabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
non babeatis eum quidicit egosum uita: seruos auteue
non suos uo cabit nominealio si uenouo Quod intoto corbe
celebrabitur : et erit benedictus intantum ut quuillo nomin
fuerit appaellatus benedicatur in dño : et signumuere circũ¬
cisionis accipiat . A meoi qđ sepe in ad ꝓbatione meorumꝙ dic¬
tasunt dñsutitur in euangelio : Ameo A meo dico uobis
nomen autem nouum siuealiud nullum ẽnisi quod exxp̃pe
mine deriuatur ut ne qua quã uocetur popalus dĩ ia cobet
iudas et is ł et effraim et iosepb sed xp̃i anus: Quicũq
eñ iurauerit in ter rã nequa quã iurauit in idolis et falsisdus. sed
indõ. Quȩ sententia rursũs amen signaculũ conꝓbatur.
arrianorũ referimus ad ꝑsonã dĩ tantũ patris dequo scribtũ est:
ut cognoscant te solum uerum dm̃ et quem misisti ibm xpm̃.
sed adfiliũ qui et ipse uerus ds̃ ẽ . dicente cuuan gelista lobanne

Expanded text:
non habeatis eum qui dicit: Ego sum vita . Servos autem, non habeatis eum qui dicit: Ego sum vita . Servos autem, ait, suos vocabit nomine alio, sive novo, quod in toto orbe celebrabitur. Et erit benedictum: in tantum, ut qui illo nomine fuerit appellatus, benedicatur in Domino, et signum verae Circumcisionis accipiat, amen: quo saepe in approbationem eorum quae dicta sunt, Dominus utitur in Evangelio: Amen, amen dico vobis . Nomen autem novum sive aliud, nullum est, nisi quod ex Christi nomine derivatur, ut nequaquam vocetur populus Dei Jacob, et Judas, et Israel, et Ephraim, et Joseph, sed Christianus. Quicumque enim juraverit in terra, nequaquam juraverit in idolis et falsis diis, sed in Deo: quae sententia rursum, amen signaculo comprobatur. Arianorum referimus ad personam tantum Dei Patris, de quo scriptum est: Ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum : sed ad Filium, qui et ipse verus Deus est, dicente evangelista Joanne:
Abbreviated transcription (Latin):
erie in iura mentũ electis meis ut promalorum exempla uos habeart
et detes tentur talia sus tinere et sic iurent. Non he patiar quaepas¬
sus est populus Iudaconũ siue nomenurm̃ erit in sauetatemas ioc
inis dicisola q uorum odiosa ẽ recordatio et memoria et quuis ouis
suis derdin quant e lettis dñ ut pillis gentium turba sas ces loius
&brabam om̃s filu ad quos dicitur sifilues setis habrabam ope
habrabram sacoretis ÷ et quia semen sunt abraam et non filudequo¬
rum differentia supradiximas : propterea eos ineraepat bap¬
tista lobannes dicens : et ne uelitis dicere patrem baba¬
mus babraam : potens ẽ enĩds̃ delapidibus istis susei¬
tan filios babrabam: Quomodo enigos sunt bauuses¬
se filii quidixerunt ligno et lapidicu genuis time Cun
caontatioquiex fide sunt hiappellantur filubabra e
enos auteo. In quidinter ficiet dns et nequaquã appelle¬
minicircucisio sed concisio : ut uita careatis a terna ut

Expanded text:
erit juramentum electis meis, ut pro malorum exemplo vos habeant et detestentur talia sustinere, et jurent sic; non haec patiar quae passus est populus Judaeorum. Sive nomen vestrum erit in satietatem: quod in his dici solet, quorum odiosa est recordatio et memoria. et qui usque suum derelinquant electis Domini, ut pro illis gentium turba succedat; et iAbraham omnes filii , ad quos dicitur: Si filii essetis Abraham, opera Abraham faceretis . Et quia semen sunt Abraham, et non filii, de quorum differentia supra diximus: propterea eos increpat Baptista Joannes, dicens: Et ne velitis dicere, patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Quomodo enim possunt hujus esse filii, qui dixerunt ligno et lapidi, tu genuisti me: cum e contrario, qui ex fide sunt, hi appellentur filii Abrahae? Vos autem, inquit, interficiet Dominus, ut nequaquam appellemini circumcisio, sed concisio : ut vita careatis aeterna, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sua ad dñmꝓlixius confitetur. ac near bi tremur. caelo quoq
et terra dĩmagnitudinem metiendam: &lio loco de eo legimus
qui ten& ccelũmp almo. et terrã pugillo perquae ostendit
ds̃ et forinsecus et in trinsecus et in fusus et circũ fusus. dũ et so¬
lio ambientẽ concluditur et pugillo cludit acpalmo quinso
lũ caeliet terrae sed & in uisibiliũ creator ẽ ange lorũ & ar¬
changelorũ dominationũ potestatũ cunctorũq: nominum
De quibus a postolus loquitur qua e oninia dĩ manus operatat̃
dequa et psalmista commemorat manus tua fecit me & plas¬
mauitme omnia enim ꝑ ipsũ facta sunt: et sine ipso factum
ẽ nihil. Dequorur sũ iohannes. inmundo ait erat et mundus
peripsũ factũẽ ipse enim dixit et fagta sunt: ipse mandauit
et creata sunt : Et hoc qđ scriptura genese osmysticosermo¬
ne demonstrat dixit ds̃ et fecit ds̃ uer bũ enimedelifirmatis¬

Expanded text:
sua ad Dominum prolixius confitetur . Ac ne arbitremur coelo quoque sua ad Dominum prolixius confitetur . Ac ne arbitremur coelo quoque et terra Dei magnitudinem metiendam, in alio loco de eo legimus: Qui tenet coelum palmo, et terram pugillo . Per quae ostenditur Deus et forinsecus, et intrinsecus, et infusus, et circumfusus, dum et solio ambiente non concluditur, et pugillo concludit ac palmo. Qui non solum coeli et terrae, sed et invisibilium creator est Angelorum, et Archangelorum, Dominationum, Potestatum, et cunctorum hominum, de quibus Apostolus loquitur : quae omnia Dei manus operata est. De qua et Job et Psalmista commemorant: Manus tua fecit me, et plasmavit me . Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. De quo rursum Joannes: In mundo, ait, erat; et mundus per ipsum factus est . Ipse enim dixit, et facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt . Et hoc quod Scriptura Geneseos mystico sermone demonstrat, dixit Deus, et fecit Deus . Verbo enim Domi
Abbreviated transcription (Latin):
lus in eo dem uolumine. Ds̃ qui fecit mũdũ et quae in eo suNt
Nequa quã in templis manu factis habitat si e nim instar
sedentis insolio atqueregnantis caelũ thronus eius ẽ et ter¬
rascabellũ pedũ illius. Quomo doparuocludet̾ loco qui
complet omnia et in quos omnia : Vnde morses nedicas in¬
quit incordetuo longeẽ ds̃ đ enim in caelo sursũ et super
ter ram deorsum. Et non .ẽ. alius p̃ter eum ds̃. Et psalmista
quo ibo ab sputuo et a facietua quo fugiã : si a scendero incae lum
il licos si adinferna discendero ades : Cuiet hieremnias ex per¬
sonad congruit dicens ds̃ ad ꝓpinquansego et ñ ds̃ delonge
Num quid latere quis poterit in absconditis et egonuide baet
Non ne cielu et terra egoim plebo: in ipso enĩ om̃s suonus etuio¬
uemur. Hoc autẽ dicit ut iudaicit conuincater rorem. qui
compleri quod qui demet ipses alomonextructor tẽpliioratione

Expanded text:
lus in eodem volumine: Deus qui fecit mundum, et qui in eo sunt, lus in eodem volumine: Deus qui fecit mundum, et qui in eo sunt, nequaquam in templis manufactis habitat . Si enim instar sedentis in solio atque regnantis, coelum thronus ejus est, et terra scabellum pedum illius, quomodo parvo claudetur loco, qui complet omnia, et in quo sunt omnia? Unde et Moyses: Ne dicas, inquit, in corde tuo, Longe est: Deus enim in coelo sursum, et super terram deorsum: et non est alius praeter eum Deus . Et Psalmista: Quo ibo a spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, illic es: si ad inferna descendero, ades . Cui et Jeremias ex persona Dei congruit, dicens: Deus appropinquans ego: et non de longe Deus. Numquid latere quis poterit in absconditis, et ego non videbo eum? Nonne coelum et terram ego impleo ? In ipso enim omnes sumus et movemur . Hoc autem dicit, ut Judaicum convincat errorem, qui concludi. Quod quidem et ipse Salomon, exstructor Templi, in oratione
Abbreviated transcription (Latin):
regat eos et in fans abubere mittat manũ inforamina spidis
et in cauerna sua in t̃ficiat regulũ. Causa redditur quaesit
tantae felicitatis. quia repleta ẽ omnis terra scientia dñi: Haec
dicit dñs: Caelũmihi sedes ẽ ettera scabellũ pedũmeorũ:
Quae ẽ ista domusquã aedificabitis mihi: et quis iste locus qui¬
etis meae: omnia haec manus mea fecit: et facta sunt uniuer¬
sa ista dicit dñs. Similiternemontẽ scm intellegeremis
sion et iudaico. caperemus errore. qui putant extruendam.
hierus alem et omnia quae dñs pollicetꝰ ibi explenda carnalit̃
aufert nobis hanc suspitionẽ et ponit testimoniũ quo usus ẽ
stephanus primus martrr in xp̃o aduersũ iudaicam conten¬
tionẽ Sala monaedifi cauit ẽi domũ hautꝰ dubiũ quilndõ.
sed ñ in manu factis ex celsus habitat sicut ꝓpheta ait cae¬
lũ mihitronus ẽ terra autemscabel lũ pedũmeorũ. & pau¬

Expanded text:
regat eos, et infans ab ubere mittat manum in foramen aspidis, regat eos, et infans ab ubere mittat manum in foramen aspidis, et in caverna sua interficiat regulum. Causaque sit tantae felicitatis, quia repleta est omnis terra scientia Domini. Cdicit Dominus, Coelum sedes mea, et terra scabellum pedum meorum. Quae est ista domus quam aedificabitis mihi? et quis iste locus quietis meae? Omnia haec manus mea fecit, et facta sunt universa ista, dicit DomiSion, et Judaico operiremus errore, qui putant exstruendam Jerusalem, et omnia quae Dominus pollicetur, ibi explenda carnaliter, aufert nobis hanc suspicionem; et ponit testimonium, quo usus est Stephanus primus martyr in Christo adversum Judaicam contentionem . Salomon aedificavit ei domum, haud dubium quin Deo; sed non in manufactis excelsus habitat, sicut Propheta ait: Coelum mihi thronus est: terra autem scabellum pedum meorum. Et Pau
Abbreviated transcription (Latin):
cisus demonte sine manibus creuit in montẽ magnũ et in ple¬
uit orbem Inter rogemus in hoclo co iuda eos. et om̃s qui sub
nomin exp̃iano adhuc paleas comedrnt scripturarũ quae
uenti labro dñi a tritico separatae uento tradentur et flã¬
mis: quae beatitudo sit estimanda ut in mille annorum regno
in sion monte ciui ta texp̃i praesentis hieru salem et in templo agus¬
tissimo lupi et agni leones et bouesserpentes et homines
qui extra montem fueri toccidendos. Nud abitur ergolupis. leonibus
ursis pardis atque serpentibus et ceteris bestiis uniuersu sor¬
bis et in mesis altus et aegrptiae uastitas sollitudinis quae uenae¬
torũ animantiũ fertilis ẽ: Et ꝓsumma felititate ciuitas
sca ñ solũ hominũ sed et bestiarũ acserpentiũ erit habitaculum.
ut iuxta priorũ ꝓphetiã habitet lupus cũ agno et parduscũaedo
uitulus &leo et ouis et ursus simul morentꝰ et puer par uulis

Expanded text:
cisus de monte sine manibus, crevit in montem magnum, et implecisus de monte sine manibus, crevit in montem magnum, et implevit orbem . Interrogemus in hoc loco Judaeos, et omnes qui sub nomine Christiano adhuc paleas comedunt Scripturarum, quae ventilabro Domini a tritico separatae, vento tradentur et flammis, quae beatitudo sit aestimanda, ut in mille annorum regno, in Sion monte, civitate Christi praesentis Jerusalem; et in Templo augustissimo, lupi et agni, leones et boves, serpentes et homines qui extra montem fuerint, occidendos. Nudabitur ergo lupis, leonibus, ursis, pardis atque serpentibus, et caeteris bestiis universus orbis; et immensi saltus, et Aegyptiae vastitas solitudinis, quae venenatorum animantium fertilis est, et pro summa felicitate civitas sancta non solum hominum, sed et bestiarum atque serpentium erit habitaculum, ut juxta superiorem prophetiam, habitet lupus cum agno, et pardus cum haedo, vitulus et leo, et oves cum ursis simul morentur ; et puer parvulus