comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾cũ actũ quęrebam᷑: qui ad istas mise¬
rias et erumnas missi sumꝰ. Si autẽ no¬
tura erat: ñ e̾e illã naturã incorrupti¬
bilẽ qualis dei natura. e̾e̾. debebat. In hac
quȩstione ñ defuit qͥ diceret. ñ dm̃ malo
carere uoluisse. aut ne sibi noceret᷑ ca¬
uisse: sed ꝓpter naturalẽ bonitatẽ suã
inquiete ꝑuersȩq naturȩ ut ordina¬
ta esset ꝓdesse uoluisse. Non hoc sonant
libri manichei. Cauisse dm̃ ne inuade¬
retur abhostibꝰ sepissime ibi significa¬
tur: sepissime dicitur. Sed concedamꝰ
ista manicheũ sensisse: ut ille dicebat:
qͥ ñ inueniebat aliud qđ diceret. Nũ
ista ratione ds̃ aut a crudelitate aut infir¬
mitate defendit᷑: Hec enĩ eiꝰ in aduersam
gentẽ bonitas: in suos extitit magna ꝑnici¬
es. Huc accedit qͥa si natura illiꝰ corrũpi com¬
mutariq ñposset: nec nos ulla pestis cõmu¬
taret atq corrũperet : Et ille ordo qͥ natu¬

Expanded text:
nobiscum actum querebamur, qui ad istas nobiscum actum querebamur, qui ad istas aerumnas missi sumus: si autem nocitura erat, non esse illam naturam incorruptibilem, qualis natura Dei esse debebat. In hac quaestione non defuit qui diceret, non Deum malo carere voluisse, aut ne sibi noceretur cavisse, sed propter naturalem bonitatem suam inquietae perversaeque naturae, ut ordinata esset prodesse voluisse. Non hoc sonant libri manichaei; cavisse Deum ne invaderetur ab hostibus, saepissime ibi significatur, saepissime dicitur. Sed concedamus ista Manichaeum sensisse, ut ille dicebat, qui non inveniebat aliud quod diceret; num ista ratione Deus a crudelitate aut infirmitate defenditur? Haec enim ejus in adversam gentem bonitas, in suos exstitit magna pernicies. Huc accedit, quia si natura illius corrumpi commutarique non posset, nec nos ulla pestis commutaret atque corrumperet; et ille ordo qui natu
Abbreviated transcription (Latin):
re cogitamꝰ. Ratio aliqua numerorũ
uiolari et cõmutari nullo pacto potest:
nec ulla natura qualibet iuiolentia effe.¬
cerit. ut post unũ qͥ seqͥt᷑ nunerus ñ
duplo ei concinat. hoc cõmutari nullo
pacto potest. et ds̃ a uobis cõmutabilis
dicit᷑: Tenet ista ratio inuiolabilem
integritatẽ suã. et ei saltẽ parem dm̃
esse ñ uultis: Faciat quelibet gens
tenebrarũ ut ternarius intelligibi.¬
lis numerus in qͦ ita unũ. ẽ qđ unũ
est ut partibꝰ careat: faciat gͦ gens te
nebrarũ ut numerus iste ternarius
induas ȩquales partes diuidat᷑. Uidet
certe mens ur̃a: nullius maliuolentia¬
id posse contingere. Quȩ gͥ rationem
numeri uiolare ñpoterat. poterat
dm̃ : Si autẽ ñ poterat. quȩ obsecro ne¬
cessitas fuit. ut pars eiꝰ misceret᷑ malo.
et intantas miserias truderetur :
ra erat deo gens tenebrarũ. si cũ ea nollet
ñ erat nocitura quiescenti. crudeliter

Expanded text:
re cogitamus. Ratio aliqua numerorum re cogitamus. Ratio aliqua numerorum violari et commutari nullo pacto potest, nec ulla natura qualibet violentia effecerit ut post unum qui sequitur numerus, non duplo ei concinat. Hoc commutari nullo pacto potest, et Deus a vobis commutabilis dicitur! Tenet ista ratio inviolabilem integritatem suam, et ei saltem parem Deum esse non vultis! Faciat quaelibet gens tenebrarum, ut ternarius intelligibilis numerus, in quo ita unum est, quod unum est, ut partibus careat; faciat ergo gens ista tenebrarum, ut numerus iste ternarius in duas partes aequales dividatur. Videt certe mens vestra nullius id malevolentia posse contingere. Quae ergo rationem numeri violare non poterat, poterat Deum? Si autem non poterat, quae, obsecro, necessitas fuit ut pars ejus misceretur malo, et in tantas miserias truderetur? Cra erat Deo gens tenebrarum, si cum ea nollet non erat nocitura quiescenti, crudeliter
Abbreviated transcription (Latin):
est. Qđ si dei pars ds̃ ñ est: nec incorru¬
ptus potest. e̾e incuiꝰ parte corruptio
est. Nec incõmutatꝰ: qͥ ex aliqua parte
mutatꝰ ẽ. Nec in uiolatꝰ: qͥ ñ ex omni
parte ꝑfectꝰ ẽ. Neq ñ indigens: qͥ sedu¬
lo agit. ut sibi restituat partẽ suã.
Neq om̃ino sanus est: qͥ aliqua parte
imbetillus est. Nec beatissimꝰ: qͥ habet
aliꝙͣ parte̾ subiectã miseriȩ. Nec
om̃i modo liber: cuiꝰ pars aliqua p̾mit᷑
seruitute. Hȩc om̃ia cogimini dicere:
cũ animã quã tantis obrutã calami¬
tatibꝰ certis. partẽ dei esse ꝑhibetis.
Hȩc et multa huiꝰcemodi de secta ue¬
stra si potestis auferte : tunc demũ
dicite os ur̃m carere blasphemiis.
immo sectã illã deserite. Nã si hoc
qđ ille scripsit destiteritis crede¬
re ac dicere: manichei utiq ñeritis.
ri melius trichil possit aut intelligendꝰ
aut credendus est ds̃: si blasphemiis care¬

Expanded text:
est. 23. Quod si Dei pars Deus non est; nec incorruest. 23. Quod si Dei pars Deus non est; nec incorruptus potest esse, in cujus parte corruptio est; nec incommutatus, qui ex aliqua parte mutatus est; nec inviolatus, qui non ex omni parte perfectus; neque non indigens, qui sedulo agit ut sibi restituat partem suam; nec omnino sanus, qui aliqua parte imbecillus est; nec beatissimus, qui habet aliquam partem subjectam miseriae; nec omnino liber, cujus pars aliqua premitur servitute. Haec omnia cogimini dicere, cum animam, quam tantis obrutam calamitatibus cernitis, partem Dei esse perhibetis. Haec et multa hujuscemodi de secta vestra si potestis auferre, tunc demum dicite os vestrum carere blasphemiis. Imo sectam illam deserite: nam si hoc quod ille scripsit destiteritis credere ac dicere, manichaei utique non eritis. ri melius nihil possit, aut intelligendus, aut credendus Deus est, si blasphemiis care
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝓpriã ꝑfectionẽ ñ habet. et indigen¬
tem q̃ poscit auxiliũ. et imbecillã: quȩ
medicina eget. et miserã q̃ beata. e̾e de¬
siderat: hȩc om̃ia indm̃ sacrilega opini.¬
one confertis. Aut si ñ conceditis hȩc de
anima: nec apl̃s.ẽ. necessariꝰ qͥ animã in
ueritatẽ inducat. qͥa stulta ñ est. Nec re¬
nouat᷑ anima ꝑuerã religionẽ: qͥa mu-¬
tata ñ ẽ. Nec signaculis ur̃is ꝑficit᷑: qͥa
ꝑfecta est. Nec ei ds̃ fert opem: qͥa non
indiget. Nec medicus ẽ. xp̃s: qͥa sana est.
gelio clamat. si uos filius liberauerit.
tunc uere liberi eritis: Et apłs paulus
ait. Uos inlibertatẽ uocati estis. Seruit
gͦ anima: q̃ istã lib̾tatẽ nondũ ẽ. assecu.¬
ta. Ds̃ gͥ uobis auctoribꝰ siqͥdem pars dei
ds̃ ẽ: et stultitia corrũpit᷑ et cadendo
mutatꝰ ẽ. et amissa ꝑfectione uiolatꝰ.
et ope indiget. et debilis morbo. et op¬
pressus miseria. et seruitute turpatꝰ

Expanded text:
quae propriam perfectionem non habet; et indigenquae propriam perfectionem non habet; et indigentem, quae poscit auxilium; et imbecillam, quae medicina eget; et miseram, quae beata esse desiderat: haec omnia in Deum sacrilega opinione confertis. Aut si non conceditis haec de anima, nec Spiritus est necessarius, qui animam in veritatem inducat, quia stulta non est; nec renovatur anima per veram religionem, quia inveterata non est; nec signaculis vestris perficitur, quia perfecta est; nec ei Deus opem fert, quia non indiget; nec medicus est Christus, quia sana est; gelio clamat: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Et apostolus Paulus ait: Vos in libertatem vocati estis . Servit ergo anima quae istam libertatem nondum est assecuta. Deus igitur vobis auctoribus, siquidem pars Dei est Deus, et stultitia corrumpitur, et cadendo mutatus est, et amissa perfectione violatus, et opis indiget, et debilis morbo, et oppressus miseria, et servitute turpatus
Abbreviated transcription (Latin):
ptũ. Nec cõmutabilẽ : sed cõmutatum.
Hec uiolabilẽ: sed uiolatũ. Nec qͥ possit
indigentiã pati: sed indigentẽ. Nec
Nec qͥ miser possit. ee: sed miserũ. Anima
qͥppe dm̃ esse dicitis: uel partẽ dei. Nec
Nã et auri pars aurũ. et argenti argen¬
tum: et lapidis lapis. Et ut ad hȩc ma-¬
iora ueniamꝰ: parst̾rȩ t̾ra ẽ. et aquę
pars aqua. et aeris aer. et siqͥd de igne
detraxeris. igne̾ esse ñ negabis. Et quȩ¬
libet pars lucis: nichil aliud potest
esse quã lux. Curgͦ dei pars ñ erit ds̃
An articulata dei forma ẽ. sicut homi¬
nis. reliquorũq animantiũ: Nã pars
hominis: ñ est homo. Sed adquãlibet
istarũ opinionũ descendo: et singillatiꝰ
utranq considero. Nlam si dm̃ ita esse
uultis ut lucẽ: recusare ñ potestis dm̃
partẽ dei e̾eͥ animã dicitis. quã non¬
negatis et corruptã. e̾e̾. quȩ stulta. ẽ. et
cõmutatã quȩ sapiens fuit. et uiolatam.

Expanded text:
ptum; nec et commutabilem, sed commutatum; ptum; nec et commutabilem, sed commutatum; nec violabilem, sed violatum; nec qui possit indigentiam pati, sed indigentem; nec nec qui miser esse possit, sed miserum. Animam quippe Deum esse dicitis vel partem Dei. Nec nam et auri pars aurum, et argenti argentum, et lapidis lapis; et, ut ad haec majora veniamus, pars terrae terra est, et aquae pars aqua, et aeris aer, et si quid de igne detraxeris, ignem esse non negabis, et quaelibet pars lucis nihil potest esse aliud quam lux. Cur ergo pars Dei non erit Deus? An articulata Dei forma est, sicut hominis, reliquorumque animantium? nam pars hominis non est homo. 22. Sed ad quamlibet istarum opinionum descendo, et singillatim utramque considero. Nam si Deum ita esse vultis ut lucem, recusare non potestis Deum partem Dei esse animam dicitis, quam nnegatis et corruptam esse, quae stulta est; et commutatam, quae sapiens fuit; et violatam,
Abbreviated transcription (Latin):
as̃ uero sine controuersia bonꝰ est. Si gͦ
ratio conuicerit neminẽ de deo peiora di¬
cere quã uos. ubi erit memorabile oris
signaculũ: Docet enĩ ratio nec sane recon¬
dita sed in promptu est. sita et exposita
om̃iũ intellectui. sed inuicta: et eo inuicti¬
or qdđ eã ignorare ꝑmictit᷑. dm̃ esse incor¬
ruptibilẽ. in cõmutabilẽ. in uiolabilẽ. in
quẽ nulla indigentia. nulla imbecillitas.
nulla miseria cadere possit. Usq adeo
autẽ ista om̃is anima rationalis cõmu¬
niter sentit: ut etiã uos cũ dicuntur
antiuatis. Sed cũ fabulas ur̃as narrare
cȩperitis: et corruptibilẽ. et cõmutabi¬
lem. et uiolabilẽ. et indigentiȩ obnoxi¬
um. et imbecillitatẽ admittentẽ. et a mi¬
seria ñ tutũ dm̃ mira cęcitate possessi
suadetis. et mira cęcitate possessis etiã
ꝑsuadetis. Atq hoc parũ. ẽ. Non enĩ corru¬
ptibilem tantũ dm̃ dicitis: sed corru¬

Expanded text:
Deus vero sine controversia bonus est. Si ergo Deus vero sine controversia bonus est. Si ergo ratio convicerit, neminem de Deo pejora quam vos dicere, ubi erit memorabile oris signaculum? Docet enim ratio, nec sane recondita, sed in promptu sita et exposita omnium intellectui, sed invicta et eo invictior quod eam nemo ignorare permittitur, Deum esse incorruptibilem, incommutabilem, inviolabilem, in quem nulla indigentia, nulla imbecillitas, nulla miseria cadere possit. Usque adeo autem ista omnis anima rationalis communiter sentit, ut etiam vos cum dicuntur, annuatis. 21. Sed cum fabulas vestras narrare coeperitis, et corruptibilem, et commutabilem, et violabilem, et indigentiae obnoxium, et imbecillitatem admittentem, et a miseria non tutum Deum mira caecitate possessi suadetis, et mira caecitate possessis etiam persuadetis. Atque hoc parum est: non enim corruptibilem tantum Deum dicitis, sed corru
Abbreviated transcription (Latin):
ori atq linguȩ tribuere ñ potestis: quia
manibꝰ fit. Qͥd enĩ absurdius. quã ut cũ
tria dicant᷑. signacula oris. manuũ et
sinus. quedã petcata dep̾hensa in manibꝰ¬
ori tribuant᷑: Si autẽ oꝑatio generalis
manibꝰ dat᷑. q̃ tandẽ ratio ẽ. pedũ oꝑati¬
onẽ huic addere. linguȩ ñ addere: Ui¬
detisne quomͦ nouitatis appetitio comi¬
te errore in magnas deducat᷑ angustias:
Iribꝰ nanq istis signaculis q̃ noua qͥdam
diuisione p̃dicatis: qͦ modo includatis om¬
niũ peccatorũ purgationẽ ñ inuenitis.¬
Sed diuidite ut uultis: p̾termittite quic¬
qͥd uultis. Ea quȩ maxime soletis cõmen¬
dare : tractemꝰ. Ad oris enĩ signaculum
dicitis ꝑtinere: ab om̃i continere blasphe¬
mia. Est autẽ blasphemia: cũ aliqua
mala dicunt᷑ de bonis. Itaq iã uulgo
blasphemia ñ dicitur: nisi mala uerba
a deo. De hominibꝰ nanq dubitari potest:

Expanded text:
ori atque linguae tribuere non potestis, quia ori atque linguae tribuere non potestis, quia manibus fit. Quid enim absurdius, quam ut cum tria dicantur signacula, oris, manuum, et sinus, quaedam peccata deprehensa in manibus tribuantur ori? Si autem operatio generalis manibus datur, quae tandem ratio est pedum operationem huic addere, linguae non addere? Videtisne quomodo novitatis appetitio comite errore in magnas deducatur angustias? Tribus namque istis signaculis, quae nova quadam divisione praedicatis, quomodo includatis omnium peccatorum purgationem non invenitisSed dividite ut vultis, praetermittite quidquid vultis: ea quae maxime soletis commendare, tractemus. Ad oris enim signaculum dicitis pertinere, ab omni continere blasphemia. Est autem blasphemia, cum aliqua mala dicuntur de bonis. Itaque jam vulgo blasphemia non accipitur, nisi mala verba de Deo dicere: de hominibus namque dubitari potest;
Abbreviated transcription (Latin):
iactatis. Quȩ sunt tandẽ ista signacula: Oris
certe. et manuũ. et sinus. Qd est hoc c Ut
ore inqͥt et manibꝰ. et sinu. castꝰ et in nocens
cauit Sed cũ os inqͥt nomino: om̃s sensus
qͥ sunt incapite intelligi uolo. Cũ autem
manũ: om̃em oꝑationẽ. Cũ sinũ: omẽm
libidinẽ seminalẽ. Quo gͦ uultis ꝑtinere
blasphemias: Ad os. anad manũ: Est enĩ
oꝑatio ista ꝑlinguã. Itaq si uno genere
oꝑationẽ omẽm concluditis: cur oꝑationẽ
pedũ coniungitis. manũ a lingua separa¬
tis: An qͥa lingua uerb̃ significat aliqͥd.
eã uultis seningere abea oꝑatione quę
ñ significandi gr̃a fit. ut ita diffiniatur.
signaculũ manuũ. ab oꝑatione mala qͣͦ
non significandi causa . ẽ. continentia:
Sed qͥd facturi estis siqͥs peccet significan¬
do aliqͥd manibꝰ ut fit cũ scribimꝰ. uł gestu
aliqͥd qđ intelligat᷑ ostendimꝰ: hoc enĩ

Expanded text:
jactatis. Quae sunt tandem ista signacula? Oris jactatis. Quae sunt tandem ista signacula? Oris certe, et manuum, et sinus. Quid est hoc? Ut ore, inquit, et manibus, et sinu castus et innocens cavit? Sed cum os, inquit, nomino, omnes sensus qui sunt in capite, intelligi volo; cum autem manum, omnem operationem; cum sinum, omnem libidinem seminalem. Quo ergo vultis pertinere blasphemias? ad os, an ad manum? Est enim operatio ista per linguam. Itaque si uno genere operationem omnem concluditis, cur operationem pedum conjungitis manibus, linguae separatis? An, quia lingua verbis significat aliquid, eam vultis sejungere ab ea operatione quae non significandi gratia fit; ita ut definiatur signaculum manuum, ab operatione mala, quae non significandi causa est, continentia? Sed quid facturi estis, si quis peccet significando aliquid manibus, ut fit cum scribimus, vel gestu aliquid quod intelligatur ostendimus? hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
fumꝰ corrũpebat genꝰ animaliũ: qͥ
modo corrũpit. Et ne ꝑgã ꝑsingula
qđ̃ longũ est et ñ necessariũ. et usq
ad eo minus erant corruptioni ob¬
noxia q̃ ibi animantia fuisse confin¬
gitis: Ut abortiui eorũ fętꝰ nondum
ad nascendũ idonei. de cęlo int̾rã pre¬
cipitati et uiuere et gignere et rur¬
sus coniurare potuerint. habettes
utiq pristinã firmitatẽ. qͥa iã erant
concepti ante cõmixtionẽ boni et
mali. Nã post istã concreationẽ quȩ
de his nata sunt ea esse dicitis ani
tnalia: quȩ nc̃ infirmissima et faci¬
le corruptioni cedentia uidemus.
Qͥs hunc diutius tolerare possit er¬
rorem. nͥ qͥ aut ista ñ uidet. aut
nescio qua incredibili consuetudi¬
ne ac familiaritate uobiscũ contra
om̃s moles corporif rationis obduru
bonis et malis generalibꝰ inquantis
tenebris et inquanta falsitate uer¬
semini: nc̃ uideamꝰ tria illa signacula quȩ
in ur̃is moribꝰ magna laud̃e ac p̃dicatione

Expanded text:
at genus animalium, quod modo corrumpit. Et ne pergam per singula, quod longum est et non necessarium, usque adeo minus erant corruptioni obnoxia, quae ibi animantia fuisse confingitis, ut abortivi eorum fetus nondum ad nascendum idonei, de coelo in terram praecipitati, et vivere, et gignere, et rursus conjurare potuerint, habentes utique pristinam firmitatem, quia jam erant concepti ante commixtionem boni et mali: nam post istam concretionem quae de iis nata sunt, ea dicitis esse animalia, quae nunc infirmissima et facile corruptioni cedentia videmus: quis hunc diutius tolerare possit errorem, nisi qui aut ista non videt, aut nescio qua incredibili consuetudine ac familiaritate vobiscum contra omnes moles rationis obduruibonis et malis generalibus, in quantis tenebris et in quanta falsitate versemini; nunc videamus tria illa signacula, quae in vestris moribus magna laude ac praedicatione
Abbreviated transcription (Latin):
mur: dñi sumꝰ. In hoc enĩ xp̃s mortuus
est et resurrexit: ut et uiuorũ et mortu¬
orum dñetur. Tu autẽ qͥd iudicas frẽm
tuũ. aut tu quare spernis frẽm tuum :
Om̃s enĩ stabimus ante tribunal dei. Scri¬
ptũ. ẽ. enĩ. Niuo ego dicit dñs: qm̃ michi
flectet om̃e genũ. et om̃is lingua confi-¬
tebitur deo. Itaq unusquisq nr̃m ꝓse ra¬
tionẽ reddet deo. Non gͦ amplius inuicẽ
tudicemꝰ: sed hoc iudicate magis ne pona¬
tis offendiculũ fr̃i uł scandalũ. Scio et
confido indño iħu: qͥa nichil commune
ꝑipsũ. nisi ei qͥ existimat qͥd cominune
esse illi commune est. Si enĩ ꝓpter cibũ
frater tuus contristat᷑: iam non scdm
caritatẽ ambulas. Noli cibo tuo illum
ꝑdere: ꝓ quo xp̃s mortuus est. Non gͦ¬

Expanded text:
mortuus est, et resurrexit, ut et mortuorum et vivorum dominetur. Tu autem, quid judicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum? Omnes enim stabimus ante tribunal Dei. Scriptum est enim, Vivo ego, dicit Dominus, quoniam mihi flectetur omne genu, et omnis lingua confitebitur Deo. Itaque unusquisque nostrum pro se rationem reddet Deo. Non ergo amplius invicem judicemus. Sed hoc magis judicate, ne ponatis offendiculum fratribus vel scandalum. Scio et confido in Domino Jesu, quia nihil commune per ipsum, nisi ei qui existimat quid commune esse, illi commune est. Si enim propter cibum frater tuus contristatur, jam non secundum charitatem ambulas. Noli cibo tuo illum perdere, pro quo Christus mortuus est. Non
Abbreviated transcription (Latin):
alienũ seruum᷑ Suo dño stat aut
cadit. Stabit autẽ. ꝑotens est enim
as̃ statuere illũ. Nam alius iudi¬
cat diem inter diem. Alius autẽ
iudicat omẽm diẽ. Unusquisq in
suo sensu abundet. Qui sapit diem:
dño sapit. Et qͥ manducat: dño manducat.
rãs enĩ agit deo. Et qͥ ñ manducat: dño ñ

Expanded text:
o suo stat aut cadit. Stabit autem. Potens est enim Deus statuere illum. Nam alius judicat diem inter diem, alius autem judicat omnem diem. Unusquisque in suo sensu abundet. Qui sapit diem, Domino sapit: et qui manducat, Domino manducat. Gratias enim agit Deo. Et qui non manducat, D
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ et non bibere uinũ: ñ autem
subiungere illud qđ sequitur. neq
in quo frat̃ tuus offenditur. aut scan¬
daliratur: aut infirmat᷑. Hinc enĩ
eliicet: quo fine apłs hȩc p̃cipiebat.
Planius hoc indicant suꝑiora et seqn¬
tia: q̃ cõmemorare longũ est qͥdem.
sed ꝓpter eos qͥ addiuinas scripturas
legendas et ꝑ tractandas pigri sunt:
totũ istũ locũ retexere cogimur. In¬
firmũ autẽ infide assumite inqͥt.
ñ in disceptationibꝰ cogitationũ. Alius
enĩ se credit manducare om̃ia. Qui
autẽ infirmꝰ est: holus manducet.

Expanded text:
carnem, neque bibere vinum; non autem carnem, neque bibere vinum; non autem subjungere illud quod sequitur, neque in quo frater tuus offenditur, aut scandalizatur, aut infirmatur. Hinc enim elucet quo fine Apostolus haec praecipiebat. 32. Planius hoc indicant superiora et sequentia, quae commemorare longum est quidem, sed propter eos, qui ad divinas Scripturas legendas et pertractandas pigri sunt, totum istum locum retexere cogimur. Infirmum autem in fide assumite, inquit, non in disceptationibus cogitationum. Alius enim credit manducare omnia: qui autem infirmus est
Abbreviated transcription (Latin):
deratiusq raptari. aut ne fr̃ offendat᷑:
aut abinfirmis idolio cõmunicetur.
Eo enĩ tẽpore qͦ hȩc scribebat apłs:
multa ĩmolaticia caro in macello uen¬
debat᷑. Et qͥa uinũ etiã libabat᷑ diis gen¬
tium: multi fr̃s infirmiores qui etiam
rebus his uenalibus utehant᷑. penitꝰ se
a carnibꝰ & uino cohibere maluerunt:
quã uł nescientes in eã quã putabant¬
incidere cũ idolis cõmunicationem.
Propter hos autẽ etiã hi qui firmiores
erant. et hȩc maiore fide contemnen-¬
da iudicarant. scientes nichil immun-¬
dũ esse nisi ꝑmalã conscientiã tenen¬
tesq illã dñi sententiã. ñ qđ intrat
in os ur̃m uos coinqͥnat: sed qđ exit:
tam̃ ꝓpter hos infirmiores ne offen¬
derentur. abhis rebꝰ abstinere debe¬
bant. Neq hoc suspicione colligitur:
sed in ipsis apłi epistolis manifeste
inuenitur. Uos enĩ hoc solũ nob̾ dice¬
re soletis. Bonũ est fr̃s ñ manducare

Expanded text:
deratiusque raptari; aut ne frater offendatur, deratiusque raptari; aut ne frater offendatur, aut ab infirmis idolio communicetur. Eo enim tempore, quo haec scribebat Apostolus, multa immolatitia caro in macello vendebatur. Et quia vino etiam libabatur diis Gentium, multi fratres infirmiores, qui etiam rebus his venalibus utebantur, penitus a carnibus se et vino cohibere maluerunt, quam vel nescientes incidere in eam quam putabant cum idolis communicationem. Propter hos autem etiam ii qui firmiores erant, et haec majori fide contemnenda judicarant, scientes nihil immundum esse nisi per malam conscientiam, tenentesque illam Domini sententiam, Non quod intrat in os vestrum, vos coinquinat, sed quod exit ; tamen propter hos infirmiores, ne offenderentur, ab his rebus abstinere debebant. Neque hoc suspicione colligitur, sed in ipsis Apostoli Epistolis manifeste invenitur. Vos enim hoc solum nobis dicere soletis, Bonum est, fratres, non manducare
Abbreviated transcription (Latin):
sius: Qd magis delirũ. qͥd porro insani¬
us dici aut cogitari potest. homine̾
boletos. oritã. tubera. placentas. caroenũ.
piper. laser. distento uentre cũ gratula:¬
tione ructantẽ. et cotidie talia requi¬
rentẽ. ñ inueniri quẽ ad modũ a tribꝰ
signaculis. id.ẽ. a regula sc̃itatis excidis¬
se uideat᷑: aliũ uero fruges uilissimas
fumoso obsonio condientem. tantũq
hinc assumentẽ quantũ refectioni
corporis sufficit. et tres calathos ui.¬
ni sustentandȩ ualitudinis gr̃a sorben¬
tẽ. et ab illo uictũ ad istũ transeuntem
Bonũ ẽ fr̃s ñ manducare carnẽ: neq
bibere uinũ. Quasi uero ꝗͥs ꝙͣ nr̃m
id bonũ neget. Sed aut eo pene quẽ
superius cõmemoraui. scđm qđ dicit᷑.
et carnis curã ne feceritis in concupi¬
scentiis: aut eo qͦ rursus idem apłs
ostendit. id est aut refrenandȩ gulȩ
causa. q̃ his rebꝰ solet rabidius immo¬

Expanded text:
ersius? quid magis delirum? Quid porro insaniersius? quid magis delirum? Quid porro insanius dici aut cogitari potest, hominem boletos, orizam, tubera, placentas, caroenum, piper, laser, distento ventre cum gratulatione ructantem, et quotidie talia requirentem, non inveniri quemadmodum a tribus signaculis, id est a regula sanctitatis excidisse videatur; alium vero fruges vilissimas fumoso obsonio condientem, tantum que hinc assumentem, quantum refectioni corporis sufficit, et tres cyathos vini sustentandae valetudinis gratia sorbentem, et ab illo victu ad istum transeuntem, Bonum est, fratres, non manducare carnem, neque bibere vinum . Quasi veroquisquam nostrum id bonum neget: sed aut eo fine quem superius commemoravi, secundum quem dicitur, Et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis : aut eis quos rursus idem Paulus ostendit; id est, aut refrenandae gulae causa, quae his rebus solet rabidius immo
Abbreviated transcription (Latin):
tusq ꝑfruat᷑. nulla necessitate. magna
uoluptate. q̃ tandẽ horũ duorũ qđ ad
cibandũ potandũq attinet. abstinentius
uitã ducere iudicatis: Non opinor usq
adeo uos ee cęcos: ut ñ illũ de parco lardo
& uino huic gurgiti p̾feratis. Ita qͥdem
ueritas cogit: sed ur error longe aliter
canit. Electꝰ enĩ ur̃ tribꝰ signaculis pͣdicat᷑.
si cotidie ita uiuat. ut hic quẽ posterius
descripsimꝰ. Ab uno et duobꝰ fortasse gra¬
uioribꝰ rep̃hendi potest: damnari autẽ
tanꝙͣ signaculi designator om̃ino ñ po¬
test. Si autẽ semel cũ illo priore cęnaue¬
rit. frustoq pernȩ uł rancido labi a
unxerit. et uappa udauerit solutor
signaculi et gehennȩ ilico destinatꝰ uen¬
tris auctoris sententia mirantibꝰ uobis
sed tam̃ consentientibꝰ iudicabit᷑. Queso
relinqͥte errorem. queso aduertite ra¬
tionẽ. queso aliquantũ consuetudini
obsistite. Qͥd enĩ. ẽ ista prauitate ꝑuer.¬

Expanded text:
ue perfruatur, nulla ne cessitate, magna ue perfruatur, nulla ne cessitate, magna voluptate: quem tandem horum duorum, quod ad cibandum potandumque attinet, abstinentius tam ducere judicatis? Non opinor usque adeo vos esse caecos, quin illum de parco lardo et vino, huic gurgiti praeferatis. 30. Ita quidem veritas cogit; sed vester error longe aliter canit. Electus enim vester tribus signaculis praedicatus, si quotidie ita vivat, ut hic quem posterius descripsimus, ab uno, et fortasse duobus gravioribus reprehendi potest, damnari autem tanquam signaculi dissignator omnino non potest. Si autem semel cum illo priore coenaverit, frustoque pernae vel rancido labra unxerit, et vappa udaverit, solutor signaculi et gehennae illico destinatus, vestri auctoris sententia, mirantibus vobis, sed tamen consentientibus, judicabitur. Quaeso, relinquite errorem; quaeso, advertite rationem; quaeso, aliquantulum consuetudini obsistite. Quid enim est ista pravitate perv
Abbreviated transcription (Latin):
escis talibꝰ et potu delectam᷑ et capimus:
audio et ꝓbo.Sed ñ ita ẽ. Nã quęro a uo¬
bis siqͥs ex istat qđ fieri potest. ita homo
partus et frugi. ut appetitũ uentris et
guituris moderans ñ epulet᷑ bis ꝑunũ
diem. et huic cȩnanti holuscula cũ exi¬
guo lardo apponant᷑. eodẽ lardo uncta
atq condita quantũ fami cõprimendȩ sat
est: sitimq irriget ꝓpt̾ diligentiã ualitu¬
dinis duabꝰ aut tribꝰ enumeratis potionibꝰ.
isq illi uictꝰ sit cotidianꝰ. Alius uero exalia
parte nichil gustans carniũ. nichil uini.
exqͥsitas et ꝑegrinas fruges multis fercu¬
lis uariatas et largo pipere asꝑsas nona ho¬
ra libenter assumat. noctis etiã principio
talia cenaturus bibat autẽ mulsũ. car oenũ.
passum. et nonnullorũ pomorũ expresso¬
rũ sucos. uini speciem satis imitantes. atq
id etiã suauitate uincentes. et bibat non
quantũ sitit sed quantũ libet: idq sibi
exibendũ curet cotidie. taliq uictu deli

Expanded text:
potu delectamur et capimur, audio et probo: sed non ita est. 29. Nam quaero a vobis, si quis existat, quod fieri potest, ita homo parcus et frugi, ut appetitum ventris et gutturis moderans, non epuletur bis per unum diem; et huic coenanti oluscula cum exiguo lardo apponantur, eodem lardo uncta atque condita, quantum comprimendae fami sat est; sitimque irriget propter diligentiam valetudinis, duabus aut tribus vini meracis potionibus, isque illi victus sit quotidianus: alius vero ex alia parte nihil gustans carnium, nihil vini, exquisitas et peregrinas fruges multis ferculis variatas et largo pipere aspersas nona hora libenter assumat, noctis etiam principio talia coenaturus; bibat autem mulsum, caroenum passum, et nonnullorum pomorum expressos succos, vini speciem satis imitantes, atque id etiam suavitate vincentes; et bibat non quantum sitit, sed quantum libet; idque sibi exhibendum curet quotidie, talique victu deli
Abbreviated transcription (Latin):
uuilis ait. Nisi qͥ renatꝰ fuerit ex aqua ⁊
sp̃u scõ. ñ potest uidẽ regnũ dei. Quã ius
ut sc̃s augustinꝰ ait. mitissima ꝓrsꝰ pena
uł dãpnatio erit omiubꝰ qͥ p̃t̾ peccatum
qđ originale traxerunt nullũ insuꝑ addi¬
derunt: nec tam̃ tales adãpnatione ꝓrs
eẽ. possunt immunes. cũ manifeste dicat
apłs. qi regnauit mors ab adã usq ad mor¬
sen etiã in eos qͥ ñ peccauerunt. & quasi
quȩreret᷑ quare regnauerit in eos qͥ non
peccauerunt. mox rationẽ redelit adiun¬
gens insimilitudinẽ p̃uaricationis ade.
id ẽ. ñ ꝓpt̃ sua ꝓpria peccata: s qm̃ sui si¬
miles genuit p̃uaricator adã. Dicendum
gͦ nob̃ in hac parte questionis qđ dixisse
audiumꝰ eundẽ apłm paulũ qͥ de esau
& iacob geminorũ ex uno concubitu nas¬
centiũ dispari sorte disputans ait. Iuid
gͦ dicemꝰ: Nũqͥd iniqͥtas apd̃ dmñ: Absit.
Moyses enĩ dic̃. Miserebor cui miserebor.¬
& miscdiam p̃stabo ciu misertꝰ fuero. Igit᷑

Expanded text:
 Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest videre regnum Dei . Quamvis, ut sanctus Augustinus ait, mitissima prorsus poena vel damnatio erit omnium, qui praeter peccatum quod originale traxerunt, nullum insuper addiderunt . Nec tamen tales a damnatione prorsus esse possunt immunes, cum manifeste dicat Apostolus, Quia regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, etiam in eos qui non peccaverunt. Et quasi quaereretur, quare regnaverat in omnes qui non peccaverunt; mox rationem reddit adjungens, In similitudinem praevaricationis Adae : id est, non propter sua propria peccata, sed quia sui similes genuit praevaricator Adam. Dicendum ergo nobis in hac parte quaestionis, quod dixisse audivimus eumdem apostolum Paulum, qui de Esauet Jacob geminorum ex uno concubitu nascentium dispari sorte, disputans ait, Quid ergo dicemus? Nunquid iniquitas apud Deum? Absit. Moyses enim dicit, Miserebor, cui miserebor; misericordiam praestabo, cui misertus fuero. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
uitiarũ sapientiȩ. & scientie clĩ. quã in¬
cõp̃hensibilia sunt uidicia eiꝰ ⁊ inuesti¬
gabiles uie eiꝰ. Hec de opusculis iultani
ad cautelã legentiũ p̃libare cõmodũ rati
sumus. Hincꝰ ad expositionẽ stilũ uertamꝰ
cantici canticorũ. & in libro ad intelli-¬
gendũ difficillimo seduli patrũ uesti¬
gia sequentes qͥeqͥd uuante ea quam
defendimꝰ gr̃a dĩ. ualemꝰ studii saluta¬
ris impendamꝰ. In qͦ oꝑe lectorẽ ãmoneo.
ne me suꝑfluũ uidie& qͥ de nat̾a arborũ.
siue herbarũ aromaticarũ quȩ in hoc
uolumine plurime continent᷑. iuxta q̃
in libris antiquorũ didici lacius ex pla-¬
nare uoluerĩ. feci nãq hoc ñ arrogantiȩ
studendo. s meȩ meorũq imꝑitiȩ consu¬
lendo: qͥ longiꝰ extͣ orbẽ. hoc ẽ. in insula ma¬
ris oceani nati & nutriti. ea quȩ in pͥmis
orbis partibꝰ arabia dico.⁊ india. uidea.
& egipto gerunt᷑: ñ nͥ ꝑ eorũ qͥ his inter-¬
fuere scripta nosse ualemus.

Expanded text:
 sapientiae et scientiae Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Haec de opusculis Juliani, ad cautelam legentium praelibare, commodum rati sumus. Hinc ad expositionem stylum vertamus Cantici Canticorum, et in libro ad intelligendum difficillimo, seduli Patrum vestigia sequentes, quidquid, juvante ea, quam defendimus, gratia Dei, valemus studii salutaris impendamus. In quo opere lectorem admoneo, ne me superfluum judicet, qui de natura arborum, sive herbarum aromaticarum, quae in hoc volumine plurimae continentur, juxta quod in libris antiquorum didici, latius explanare voluerim. Feci namque hoc non arrogantiae studendo, sed meae meorumque imperitiae consulendo, qui longius extra orbem, hoc est in insula maris Oceani nati et nutriti, ea quae in primis orbis partibus, Arabia dico et India, Judaea et Aegypto geruntur, non nisi per eorum qui his interfuere scripta nosse valemus.
Abbreviated transcription (Latin):
signa colligitis: et p̾uidentes tẽpestatem
futura ꝓpere medio reuolatis exeq̾re :¬
et ad litorỹ tuta cũ clamore conceditis.
Quomͦ etiã fulicȩ q̃ maritimo delectamini
ꝓfundo refugientes quã p̾scitis cõmotio¬
nẽ maris inuado luditis. Ip̃sa ardea q̃
paludibꝰ inherere consueuit. notas dese-
ñpossit. Consideremꝰ diuersas uolucres
maris. quẽ ad modũ imminente uento
rũ qͥs ñ miret᷑ excubias: qͥuigilias etiam

Expanded text:
signa colligitis et praeuidentes tempestatem signa colligitis et praeuidentes tempestatem futuram propere medio reuolatis ex aequore et ad litorum tuta cum clamore conceditis! quomodo etiam, fulicae - quae maritimo delectantur profundo — refugientes quam praescitis commotionem maris in uado luditis! ipsa ardea, quae paludibus inhaerere consueuit, notas bona snon possit. consideremus diuersas uolucres maris, quemadmodum inminente uentorum quis non miretur excubias, qui uigilias etiam
Abbreviated transcription (Latin):
immurmurare atq allabi uideat refor¬
midat. Et ne putes qđ ouorũ uideat᷑ hab̾e
conteptũ: continuo ubi posuerit oua n¬
dificat: et suo partꝰ corpore fouet. Nec
saluti ꝓpriȩ alluuione litoris ꝑtimescit:
sed secura de dei gr̃a uentis se cõmittit.
et fluctibꝰ. Parũ ẽ hoc. Adiungit totidẽ
latibulis aliqͥbꝰ abscondit. aut tectis. nec
includit tab̾naculis: sed nudo et ri
gore: sed diuino fotu
qͦ magis cȩtera despiciat tutiores fore exi¬
stimat. Qs nr̃m paruulos suos ñ uestim̾tis
tegat: tectis abscondat: Qͥs ñ claudat eos
septis cubiculorũ: Qͥs ñ ita diligent̾ undiq
fenestras obstruat. ne qͣ possit aura uł leui¬
ter penetrare: Merito qͦs tã sollicite in-¬
auimꝰ ac fouemꝰ exuimꝰ eos clem̃tiȩ cȩlestis
inuolucro: alcyone uero qͦs nudos ꝓicit.
eos diuino uestit indutu. Nec uos p̃teribo
merguli qͥbꝰabassiduitate mergendi nom̃
hesit: qͦmodo semꝑ mergentes aurarum

Expanded text:
immurmurare atque adlabi uideat, reforimmurmurare atque adlabi uideat, reformidat. et ne putes quod ouorum uideatur habere contemptum, continuo, ubi deposuerit oua, nidificat et suo partus corpore fouet nec saluti propriae adluuione litoris pertimescit, sed secura de dei gratia uentis se committit et fluctibus. parum est hoc. adiungit totidem latibulis aliquibus abscondit aut tectis nec includit cauernis, sed nudo et pragore, sed diuino fotu, quo magis cetera despiciat, tutiores fore extimat. quis nostrum paruolos suos non uestimentis tegat, tectis abscondat, quis non claudat eos saeptis cubiculorum, quis non ita diligenter undique fenestras obstruat, ne qua possit aura uel leuiter penetrare? merito quos tam sollicite induimus ac fouemus, exuimus eos clementiae caelestis inuolucro, turmis uero quos nudos proicit eos diuino uestit indutu. Nec uos praeteribo, merguli, quibus ab adsiduitate mergecdi nomen dic haesit. quomodo semper mergentes aurarum
Abbreviated transcription (Latin):
pus: cũ absolutio fȩtuũ tã paucorũ dierũ
sit. Tantã autẽ grãm minuscula auis diui¬
nitꝰ indultã habet: ut hos quatuordeci di¬
es nautici p̾sũptȩ serenitatis obseruent:
qͦs et alcyonidas uocant: qͥbꝰ nullos motus
ꝓcellose tẽpestatis ꝑhorrescant. Nonne uos
sculȩ contẽplatione. et insurgit mare et
repente cõprimit᷑: atq aspero hẏemis int᷑
graues ꝓcellas. tẽpestatesq uentorũ deter¬
git cęli nubila fluctꝰq cõponit elem̃tis om̃ibꝰ
subito infusa tranquillitas: quantũ p̾su¬
mere debeas o homo adimagine̾ dei factꝰ
agnosc is. si tam̃ auicule istiꝰ fidẽ studio
deuotionis imiteris. Illa tẽpestates uidens
insurgere. seuire uentos int̾ hyberni se¬
ua ñ reuocat᷑. neq reflectit᷑. sed impellit᷑.
Deniq inlittore sua oua constituit. ubi
ea relabente fluctu madida adhuc are¬
na suscipiat: nec insurgentes fluctꝰ quos

Expanded text:
pus, cum absolutio fetuum tam paucorum dierum pus, cum absolutio fetuum tam paucorum dierum sit. tantam autem gratiam minuscula auis diuinitus indultam habet, ut hos quattuordecim dies nautici praesumptae serenitatis obseruent, quos et alcyonidas uocant, quibus nullos motus procellosae tempestatis horrescant. nonne uos sculae contemplatione et insurgit mare et repente ut\' atque aspero hiemis inter graues procellas tempestatesque uentorum deterget caeli nubila fluctusque componit elementis omnibus subito infusa tranquillitas, quantum praesumere debeas, o homo, ad imaginem dei factus agnoscis, si tamen auiculae istius fidem studio deuotionis imitens. illa tempestates uidens insurgere, saeuire uentos inter hiberni saeua, non reuocatur neque reflectitur, sed inpellitur. denique in litore sua oua constituit, ubi ea relabente fluctu madida adhuc harena suscipiat, nec insurgentes fluctus, quos
Abbreviated transcription (Latin):
mus: arduũ ẽ ut subito ad aues cęli sermo
nr̃ ascendat. Et ideo de his auibꝰ priꝰdicamꝰ.
q̃ circa aqͥs maris fluminũq uersantur:
cũ qͥbꝰ possumꝰ emergere. Itaq ab alcy one
sermonẽ adoriam᷑. Ea ẽ auis maritima.
q̃ inlitoribꝰ fetꝰ suos edere solet: ita ut in
arenis oua deponat medio fere hyemis.
Nã id tẽporis fouendis habet deputatũ par¬
tibꝰ quando maxime insurgit mare. lito¬
ribꝰq uehem̃tior fluctꝰ illidit᷑: quo magis
repentinȩ placiditatis solennitate. auis huiꝰ
eluceret gr̃a. Nanq ubi undosũ fuerit ma¬
re: positis ouis subito mitescit: et om̃s ca¬
dunt uentorũ ꝓcellȩ. flatꝰq aurarũ mites¬
cunt. ac placidũ uentis stat mare: donec¬
sua oua fouet alcione. Septẽ autẽ dies fotꝰ
st̃. Quibꝰ decursis: educit pullos fętꝰq absol¬
enutriat partꝰ suos donec incipiant adole¬
scere. Nec mireris tã exiguũ nutriendi tẽ¬

Expanded text:
mus, arduum est ut subito ad aues caeli sermo mus, arduum est ut subito ad aues caeli sermo noster ascendat. et ideo de his auibus prius dicamus, quae circa aquas maris fluminumque uersantur, cum quibus possumus emergere. itaque ab alcyone sermonem adoriamur. ea est auis maritima, quae in litoribus fetus suos edere solet, ita ut in harenis oua deponat medio fere hiemis. nam id temporis fouendis habet deputatum partibus, quando maxime insurgit mare litoribusque uehementior in inliditur. quo magis repentinae placiditatis sollemnitate auis huius eluceret gratia. namque ubi undosum fuerit mare, positis ouis subito mitescit et omnes cadunt uentorum procellae Batusque aurarum quiescunt ac placidum uentis stat mare, donec oua fouet alcyone sua. septem autem dies fotus sunt, quibus decursis educit pullos fetusque abaoluitabsolenutriat partus suos, donec incipiant adolescere. nec mireris tam exiguum nutriendi tem
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror: maxime cũ de auibꝰ sermosit.
q̃ solent oculos hominũ uolatu ꝓperatio¬
re ꝑstringere. Qͥd enĩ conuenit inhis de¬
morari: inqͥbꝰ celeritas placere consueuit:
Quius gͥ et inusitatꝰ intali genere scripti¬
onis sermo nr᷑ canoris auibꝰ resonet ac
resultet. Sed unde mͥ cignea carmina:
q̃ etiã sub graui mortis imminentis t̾ro¬
re delectant: Unde mͥ illos naturales
modulos cantilene. qͥbꝰ etiã paludes sono¬
ra cantꝰ edunt dulcissimos suauitate: Unde
mͥ uoces psytaci: dulcedinẽq merularum :
Utinã saltẽ luscinia canat: q̃ dormientẽ de
somno excitet. Ea enĩ auis signare solet
diei surgentis exortũ: et effusiorẽ dilucu¬
lo deferre lȩticiã. Tam̃ si illorũ suauitas
de est: st̃ gementes turtures. et raucȩ co-¬
lũbe. Tũ etiã cornix plena uoce pluuiã
uocat. Unde ruralẽ auiũ sermonẽ qͦ pos¬
sumꝰ scientiã quã nos rusticani docuert̃

Expanded text:
arbitror, maxime cum de auibus sermo sit, arbitror, maxime cum de auibus sermo sit, quae solent oculos hominum uolatu properatiore praestringere. quid enim conuenit in his demorari in quibus celeritas placere consueuit? auius igitur et inusitatus in tali genere scriptionis sermo noster canoris auibus I resonet ac resultet. sed unde mihi cygnea carmina, quae etiam sub graui mortis inminentis terrore delectant? unde mihi illos naturales modulos cantilenae, quibus etiam paludes sonorae cantus edunt dulcissimos suauitate ? unde mihi uoces sittaci dulcedinemque merularum? utinam hoc luscinia canat, quae dormientem de somno excitet; ea enim auis signare solet diei surgentis uersari et effusiorem diluculo deferre laetitiam. tamen si illorum suauitas deest, sunt gementes turtures et raucae columbae, tum etiam cornix plena uoce pluuiam uocat. unde rurale in sermone quo possumus, scientia quam nos rusticani docuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
gurgitibꝰ pͣscrutandis: aut aliqͥs ex nob̾
in disputatione obdormiat: cũ possit
auiũ cantibꝰ excitari. Sed ꝓfecto qͥ inter
multos pisces uigilauerit: ñ dubito qd
int̾ canoras aues somnũ sentire ñpos¬
sit: cũ tali ad uigilandũ gr̃a ꝓuocetur.
Ieq uero uile putetur qđ potuit p̃teriri:
cũ sit t̾cia pars in animantibꝰ creaturȩ.
Tria enĩ genera animantiũ e̾e̾ ñ dubiũ ẽ:
t̾renũ. uolatile. aquatile. Deniq sic scriptũ
ẽ. Educant aquȩ reptilia animarũ uiuen¬
tiũ scđ̃m genꝰ et uolacilia uolantia suꝑ
t̾rã setꝰ firmam̃tũ cęli scđ̾m genꝰ. Reuoca¬
mur ad suꝑiora sic̃ obliuiosi uiatores: qͥ
cũ inconsulto p̾terierint. insua reuerten¬
tes uestigia. multũ repetiti itineris labo¬
rem suscipiunt. Est tam̃ bonꝰ uiator: qͥ dis¬
pendiũ regressionis reliqͥ itineris cõpen¬
diosa celeritate cõpensat. Ut mͥ faciendũ

Expanded text:
gurgitibus perscrutandis, aut aliqui ex nobis gurgitibus perscrutandis, aut aliqui ex nobis in disputatione obdormiat, cum possit auium cantibus excitari. sed profecto qui inter mutos pisces uigilauerit non dubito quod inter canoras aues somnum sentire non possit, cum tali ad uigilandum gratia prouocetur. neque uero uile putetur, quod potuit praeteriri, cum sit tertia pars in animantibus creaturae. tria enim genera animantium esse non dubium est, terrenum uolatile aquatile. denique sic scriptum est: educant aquae reptilia animarum uiuentium secundum genus et uolatilia uolantia super terram secus firmamentum caeli smur ad superiora sicut obliviosi viatores, qui cum inconsulto praeterierint, in sua revertensuae multam repetito itineris labore suscipiunt. est tamen etiam bonus uiator, qui dispendium regressionis reliqui itineris compendiosa celeritate compenset, ut mihi faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
omẽm expectandi usũ utilitatis gr̃a naui¬
gandi int̾cludat audaciã. condere se ferun¬
tur.:⁊ ut certa illa immensa genera pisciũ
ȩq̾lia montibꝰ corpora ut tradidert̃ nob̾ qui
uidere potuert̃ illic qͥetũ euu exigant. Di¬
screta ab insulis et ab om̃i maritimarũ ur¬
biũ contagiis separata habent suas regiones
et habitacula distributa. Manent inhis inof.¬
fensi uiciorũ limite: nec uago transitu
mutationes quęrt̾ locorũ. sed tanꝙͣ patriũ
solũ diligunt: et inhis immorari dulce ar¬
bitrant᷑. Quȩ ideo eleger̃t: ut solitarii uitã
remotã possint arbitrorũ int̾pellatione
transigere. St̾ tam̃ aliqͦ piscrũ genera q̃ ñ in¬
genti facilitate loca mutent: s fouendi par¬
tus necessitate. Quẽ oportuno atq legiti¬
mo ꝓcurantes tẽpore. explurimis ac diuer¬
so maris sinu uł cõmuni consilio conue¬
nientes. coniuncto agmine aqͥlonis flatꝰ pe

Expanded text:
omnem spectandi usum, utilitatis gratia nauiomnem spectandi usum, utilitatis gratia nauigandi intercludat audaciam, condere se feruntur cete, illa inmensa genera piscium, aequalia montibus corpora, ut tradiderunt nobis qui uidere potuerunt. illic quietum aeuum exigunt discreta ab insulis et ab omnibus maritimarum urbium contagiis separata habent suas regiones et habitacula distributa. manent in his inoffenso uicinorum limite nec uago transitu mutationes quaerunt locorum, sed tamquam patrium solum diligunt et in his inmorari dulce arbitrantur. quae ideo elegerunt, ut solitariam uitam remota possint arbitrorum interpellatione transigere. sunt tamen aliqua piscium genera, qui non ingenii facilitate loca mutent, sed fouendi partus necessitate, quem oportuno atque legitimo procurantes tempore ex plurimis locis ac diuerso maris sinu uelut communi consilio conuenientes coni
Abbreviated transcription (Latin):
ertent custodiã. Dispositos uigiles cernas:
et ceteris consortibꝰ generis qͥescentibus
aliȩ circũeunt. et explorant ne qua ex
parte tendant᷑ insidiȩ: atq om̃em defe-¬
runt impigro sui uigore tutelã. Post
ubi uigiliarũ fuerit tẽpꝰ exͣpletũ: ꝑfuncta
nit. ut excitet dormientẽ. cui uice tradi-
titra. ẽ. At illa uolens suscipit sortẽ: nec usu

Expanded text:
ercent custodiam! dispositos uigiles cernas, ercent custodiam! dispositos uigiles cernas, et ceteris consortibus generis historia aliae circumeunt et explorant, ne qua ex parte temptentur insidiae, atque nisi deferunt inpigro sui uigore tutelam. post ubi uigiliarum fuerit tempus impletum, perfuncta. nit, ut excitet dormientem cui uicem muneris traditura est. at illa uolens suscipit sortem nec usu
Abbreviated transcription (Latin):
tunt. amant frequent᷑ peregrinari.
Alie aues ad manũ se subiciunt. et men¬
sȩ assuescunt. tactiiq inulcentur: aliȩ
reformidant. Aliȩ isdem qͥbꝰ homines
domiciliis delectant᷑: aliȩ secretã in
desertis uitã diligunt. Quȩ reqͥrendi
aliȩ canoro delectant᷑ suauiq modu
Quã dulcis merularũ. quã expressa uex
psytaci ẽ. St̾ etiã aliȩ simplices ut co¬
lũbȩ: aliȩ astutȩ ut ꝑdices. Gallus ia¬
ctantior: pauus speciosior. St̃ etiam
uitȩ in auibꝰ et operũ diuersitates:
ut aliȩ amant in cõmune consulere.
et collatis uiribꝰ uelut quandam¬
curare rem publicã. et tanꝙͣ sub rege ui¬
recusare: et si capiantur indigno uellent
exire seruitio. Abhis gͥ ordiam᷑: q̃ nr̃o se
usui imitationẽ dedert̃. In illis enĩ poli¬
cia quȩdã et milicia naturalis: in nob̾
coacta atq seruilis. Quã iniusso et uo¬
luntario usu grues in nocte sollicita ex¬

Expanded text:
tunt, amant frequenter peregrinari. tunt, amant frequenter peregrinari. aliae aues ad manum se subiciunt et mensae adsuescunt tactuque mulcentur, aliae reformidant. aliae isdem quibus homines domiciliis delectantur, aliae secretam in desertis uitam diligunt, quae requirendi aliae canoro delectant suauique mQuam dulcis merularum, quam expressa vox psittaci est! Sunt etiam aliae simplices, ut columbae: aliae astutae, ut perdices: gallus jactantior, pavus speciosior. Sunt etiam vitae in avibus et operum diversitates; ut aliae ament in commune consulere, et collatis viribus velut quamdamcurare rempublicam, et tarecusare et, si capiantur, indigno uelint exire seruitio. IAb his igitur ordiamur quae nostro se usui imitationem dederunt. in illis enim politia quaedam et militia naturalis, in nobis coacta atque seruilis. quam iniusso et uoluntario usu grues in nocte sollicitam ex
Abbreviated transcription (Latin):
coniunctio plurimorũ: facile ipsa se ꝓde¬
ret. His gͦ auibꝰ nichil copulatoriũ: p̃ter
iugale consortiũ. Ergo aqͥlis. accipitri¬
busq: hic usus. ẽ uite. Contra uͦ colũbȩ.
grues. sturni. corui. atq cornices. etiã
turdi. gaudent pluriũ conexione. Alia
qͦq auiũ genera encoria. qͣ manent in
locis sẽꝑ: alia aduenticia q̃ obeunt regio
nes alias: et ꝑacta hẏeme reuertunt᷑.
St̃ alia q̃ hyeme redeunt. estate pegri¬
nant᷑ a nob̾: siue qđ alia hẏemis tẽpore
ad calidiora se conferant. siue qđ ple¬
raq rursus ȩstatẽ in his locis exigant.
q̃ amȩniora nouert̃. Tu̾rdi deniq au-¬
tumi fine: hẏemis confinio quasi ex¬
acta estate se refert᷑. Quibꝰ nos in hospi¬
tali immanitate molim᷑ insidias: et
diuerso genere. nc̃ infida sede deciꝑe:
nc̃ sibilo eos fallere: nc̃ laqueis eos ca¬
ptare contendimꝰ. Cyconiȩ reditꝰ ue¬
xillũ ueris attollit: grues qͥa alta pe¬

Expanded text:
coniunctio plurimorum facile ipsa se prodeconiunctio plurimorum facile ipsa se proderet. his ergo auibus nihil est copulatorium praeter iugale consortium. ergo aquilis accipitribusque hic usus est uitae, contra uero columbae grues sturni corui atque cornices, etiam turdi gaudent plurimum conexione. alia quoque auium genera enchoria, quae manent in locis semper, alia aduenticia, quae obeunt regiones alias, et peracta hyeme revertuntur: sunt alia quae hyeme redeunt, aestate peregrinantur a nobis; sive quod alia hyemis tempore ad calidiora se conferant; sive quod pleraque rursus aestatem in iis locis exigant, quae amoeniora noverunt. Turdi denique autumni fine, hyemis confinio, quasi exacta aestate se referunt. Quibus nos inhospitali immanitate molimur insidias, et diverso genere nunc sibilo eos fallere, nunc laqueis eos captare contendimus. ciconiae reditus uexillum ueris attollit. grues, quia alta pe