comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ȩternũ aliquod cognoscendo  abife. ȩternum est
enim: equo solo recte fiditur quod amanti auferri
non potest. Idque ipsum est quod nihil sit aliud
habire quam nosse. Omnium enim rerum prestantissim
est quod ȩternum est  propter ea id habere non possun
nisi ea rẽ qua prestantiores sumusi est mente quicquid
autem mente : abetur noscendohab&ur. Hullũ quibonũ
perfecte noscitur quod non perfecte a matur neque ut
sola menspotest cognoscere ita &amare sola potest
N amque amor appetitus quidam est : uidemus etiã ceteris
animi partibus inesse ap&itum qui simentiratione
consentiat intali pace &tran quillitate uocabit
mente contemplari quodȩ ternum est. Ergo etiam cgeris
suis partibus amare animus debet. hoct tam magnũ
quod mente noscendum est. Et qm̃ id quod a matus
afficiat exeam antem necesse est tit ut sic a matũ
quod ȩ ternum est ȩternitate animum aficiat. Q uocirta
ea demum uita beata quȩ terna est. Quiduero ȩternum est

Expanded text:
nisi aeternum aliquid cognoscendo habere? Aeternum est enim, de quo solo recte fiditur, quod amanti auferri non potest: idque ipsum est quod nihil sit aliud habere quam nosse. Omnium enim rerum praestantissimum est quod aeternum est: et propterea id habere non possumus, nisi ea re qua praestantiores sumus, id est mente. Quidquid autem mente habetur, noscendo habetur; nullumque bonum perfecte noscitur, quod non perfecte amatur. Neque ut sola mens potest cognoscere, ita et amare sola potest. Namque amor appetitus quidam est: et videmus etiam caeteris animi partibus inesse appetitum, qui si menti rationique consentiat, in tali pace et tranquillitate vacabit mente contemplari quod aeternum est. Ergo etiam caeteris suis partibus amare animus debet hoc tam magnum quod mente cognoscendum est. Et quoniam id quod amatur, afficiat ex se amantem necesse est; fit ut sic amatum quod aeternum est, aeternitate animum afficiat. Quocirca ea demum vita beata, quae aeterna est. Quid vero aeternum est,
Abbreviated transcription (Latin):
re id primũ tenendũ est ꝙ in omnib scripturis
suma uilantia custo dirio portet. ut secundum
fidẽ sit sacramenti diuim expositio hora igit᷑
diei sexuenit ad puteũ dñs nr̃t uido inputeo
tenebrosam profunditatẽ
moneo ergo
intellegere mundi huius infirmas partes id est
terrenas quouenit dñs ihs̃ hora sexta idẽ sexta
ȩtate generis human tamq senextute ueteris
hominis quo iubemur exui ut induamur nouo
qui secundũ dm̃ creatus : Nam sexta ȩtas senectꝰ ẽ.
qm̃ prima in fantia seđa pueritia tertia
adulescentia quarte inuentꝰ quinta grauitas
u&eris itaq: hominis uita q̃ scđis car nẽ tẽporali :¬
& reparator aduenit ut moriente scilic&
u&ere homine nouũ inse constituerłt
qua mexutũ labe terrena incaestia regna
tranferr& ꝗͦ nunc puteus ut dictũ .ẽ. mundi
huius terrenũ laborẽ & t̃rorẽ tenebrosa
pro funditate significat. & qm̃ exteriqr est

Expanded text:
re id primum tenendum, quod in omnibus Scripturis re id primum tenendum, quod in omnibus Scripturis summa vigilantia custodire oportet, ut secundum fidem sit sacramenti divini expositio. Hora igitur diei sexta venit ad puteum Dominus noster. Video in puteo tenebrosam profunditatem, admoneor ergo intelligere mundi hujus infimas partes , id est, terrenas, quo venit Jesus hora sexta, id est, sexta aetate generis humani, tanquam in senectute veteris hominis, quo jubemur exui ut induamur novo, qui secundum Deum creatus est. Nam sexta aetas senectus est, quia prima infantia, secunda pueritia, tertia adolescentia; quarta, juventus; quinta, gravitas. Veteris itaque hominis vita, quae secundum carnem temporali et reparator advenit; ut moriente scilicet vetere homine, novum in se constitueret, quem exutum labe terrena in coelestia regna transferret. Ergo nunc puteus, ut dictum est, mundi hujus terrenum laborem et errorem tenebrosa profunditate significat. Et quoniam exterior e
Abbreviated transcription (Latin):
inenigintate & ex parte nunc inscripturis
aliquid cernere quod tam̃ sit scđm catholicã
fidẽ exillo pignore contingit quod eccepit
uirgo ecclesigã humili aduentu sponsus sui
q̃ illo ultimo aduentu cũ ueni& indaritate
nuptura .ẽ. cum iam facie ad faciem c̃tuebit᷑
dedit eñi nobis pignus spm sitͣdicit apostolus
& idõ ista expositio mhil certum intuetur
nisi ut secundũ fidẽ sit neq aliis p̃iudicat
quȩ nihil ominus scđm fidẽ esse potuerint
in dñi nr̃i ihũ xp̃i dictis factis que signata
ñ omnib patent & ea non nulli minus
diligenter minus q̃ sobrie inter pretando
asserunt plerumq ꝓsalute permcem
& pro cognitione ueritatis errorẽ: int̾q illud
est sacramentũ ꝙ scriptũ est dñm hora diei
sexta uenisse adputeum ia cob fessũ quȩ
abitenere resedise & amuliere samaritana
potum p&isse & cetera quȩ in eodẽ scripturar̃¬
loco discutienda & ꝑtractanda dicuntur: dequa

Expanded text:
in aenigmate et ex parte nunc in scripturis in aenigmate et ex parte nunc in scripturis aliquid cernere, quod tamen sit secundum catholicam fidem, ex illo pignore contingit, quod accepit uirgo ecclesia humili aduentu sponsi sui, quae illo ultimo aduentu, cum ueniet in claritate, nuptura est, cum iam facie ad faciem contuebitur. dedit enim nobis pignus spiritum, sicut dicit apostolus. et ideo ista expositio nihil certum intuetur, nisi ut secundum fidem sit, neque aliis praeiudicat, quae nihilominus secundum fidem esse potuerunt. nostri Jesu Christi dictis factisque signata, non hominibus patent, et ea nonnulli minus diligenter minusque sobrie interpretando, asserunt plerumque pro salute perniciem, et pro cognitione veritatis errorem. Hincque illud est sacramentum, quod scriptum est, Dominum hora diei sexta venisse ad puteum Jacob, fessumque ab itinere resedisse, a muliere Samaritana potum petisse, et caetera quae in eodem loco scripta discutienda et pertractanda dicuntur. De qua
Abbreviated transcription (Latin):
paratus estꝰusq ad mortẽ quȩ omnib: deb&ur
paratus inueniatur etiam cum illa uox media
nocte sonuerit qua omines euilaturi sunt
Quod uero sponso dixit obuiã uenire uirguines
sic intellegendũ puto ut exipsis uirgnib ẽst&
ea quȩ dicitur sponsa tamq si omnib xp̃ianis
inȩclesiam concurrentib filii ad matrẽ c̃currȩre
dicantur cum ipsis filiis congregatis const& ea
quȩ dicitur mater nunc enĩ desponsata est
ecclesia & uirgo est adnuptias perducenda
idest cumse contin& acorruptione sȩculari
illo autẽ tẽpore iub& qͦun uersa mortalitate
preter eunte in mortali coniunctione foetat᷑
Desponsau inquid uos uiro uirguinẽ castam
exhibere xp̃o uos inquid uirginẽ aplurali
adsingularẽ concludens idõ &uirgines dici
possunt & uirgo qur autẽ quinq dicta sunt
ut mihi uidetur expositum est sed uidemus
nunc inenignate tunc autẽ facie ad faciem
& nunc exparte tuncautẽ ex toto ipsũ autem

Expanded text:
 est usque ad mortem, quae omnibus debetur, paratus inueniatur, etiam cum illa uox media nocte sonuerit, qua omnes euigilaturi sunt. Quod uero sponso dixit obuiam uenisse uirgines, sic intellegendum puto, ut ex ipsis uirginibus constet ea quae dicitur sponsa, tamquam si omnibus christianis in ecclesiam concurrentibus filii ad matrem concurrere dicantur, cum ipsis filiis congregatis constet ea quae dicitur mater. nunc ergo desponsata est ecclesia et uirgo est ad nuptias perducenda, id est cum se continet a corruptione saeculari; illo autem tempore nubet, quo uniuersa mortalitate praetereunte immortali conceptione fetatur. desponsaui, inquit, uos uni uiro uirginem castam exhibere, Christo; uos, inquit, uirginem, a plurali ad singularem concludens; ideo et uirgines dici possunt et uirgo. cur autem quinque dictae sunt, ut mihi uidetur, expositum est. sed uidemus nunc in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; et nunc ex parte, tunc autem ex toto. ipsum autem
Abbreviated transcription (Latin):
nu quod aliqͥd ei adtulit manducare dicit eis ihs̃.
cib m̃s est ut faem uoluntatẽ eiꝰ qͥ me misit
ut ꝑ ficiẽ opus eiꝰ. Num quid hic intellegitur alia
iudeus quomodo am̾e bibere potios cũsimulier
samaritana non enm coutrunt᷑ : deisamarita
& dediss& tibi aquamuiuã. & hinc ei ostendit ñ sẽ
talẽ aquã p&isse qualẽ ipsa intellexerat
sed quia ipsa sitiebat fidẽ eiusdẽ sitienti spm̃
scm̃ dare cupiebat hanc e nĩ recte intellegimꝰ
aquã uiã quod ẽ. donum dĩ sic̃ ipse ait sicires
do nũ dĩ & sic̃ idẽ iohannis testatur alio loco¬

Expanded text:
Nunquid aliquis attulit ei manducare? Dicit eis Jesus: Nunquid aliquis attulit ei manducare? Dicit eis Jesus: Cibus meus est ut faciam ejus voluntatem qui me misit, et ut perficiam opus ejus. Numquid hic intelligitur alia Judaeus, quomodo a me bibere poscis, cum sim mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanut dedisset tibi aquam vivam. Ut hinc ei ostenderet non se talem 501 aquam petisse, qualem ipse intellexerat; sed quia ipse sitiebat fidem ejus, eidem sitienti Spiritum sanctum dare cupiebat. Hanc enim recte intelligimus aquam vivam, quod est donum Dei, sicut ipse ait: Si scires donum Dei; et sicut idem
Abbreviated transcription (Latin):
sqri potest qͣre amuliere samaritana q̃a q̃ inplendȩ
gratia uenerat bibere postula uerit. cũ ipse
pͥea spiritalis fontis afluentiã fapetentibus
dare posse p̃dicauerit sed scilic& sitiebat ds̃
mulieris illiu fidẽ q̃qm̃ samaritana erit & sol&
samaria idolatria imagmẽ srtinere. ipsi enĩ
separati a populo iudȩoꝵ simula cris mutoꝵ ammaliũ
id est buacis aureis animarum suarũ decus ad ixera nT
uenerat autẽ iħs̃ dñs nr̃t ut gentiũ multitudinẽ
quȩ si mulacris seruierat: admumimentũ fidĩ xp̃iane
& incorrupte religionis adducer& non enĩ ẽ. inqͥt
sans opus medicus sed male habentib ergo eoꝵ fidẽ
sitit ꝓqͥb sanguinẽ effudit dix̃ ergo ad eam ihs
mulier damihi bibe &ut noueris quid si tiebat
inciuitatẽ ut cibos emerent dicunt ei rabbi manduca
ille autẽ dix̃ eis. gͦ habeo escam manducare ꝗ uõs
nescitis dicunt g discipuli eiꝰ ad alter utrum

Expanded text:
Sed quaeri potest quare a muliere Samaritana, quae aquae implendae Sed quaeri potest quare a muliere Samaritana, quae aquae implendae gratia venerat, bibere postulaverit, cum ipse postea spiritalis fontis affluentiam se petentibus dare posse praedicaverit? Sed scilicet sitiebat Deus mulieris illius fidem, quoniam Samaritana erat, et solet Samaria idololatriae imaginem sustinere; ipsi enim separati a populo Judaeorum, simulacris mutorum animalium, id est, vaccis aureis animarum suarum dedecus adduxerantut gentium multitudinem, quae simulacris servierat, ad munimentum fidei Christianae et incorruptae religionis adduceret. Non enim est, inquit, sanis opus medicus, sed male habentibus . Ergo eorum fidem sitit, pro quibus sanguinem fudit. Dixerat ergo ad eam Jesus: « Mulier, da mihi bibere. » Et ut noveris quid sitiebat Din civitatem, ut cibos emerent. « Dicunt ei: Rabbi, manduca. Ille autem dixit eis: Ego habeo escam manducare quam vos nescitis. Dicunt discipuli ejus ad alterutrum:
Abbreviated transcription (Latin):
renouatur dedie in diẽ retissime omino
qm̃ omnia uisibilua ad exteriorẽ hominẽ
pertinent quib xp̃iana disciplina renuntiat
hora sexta uenit dñs ad puteũ idest medio die
unde iam incipit soliste uisibilis declinare
lucẽ quȩ nũꝗ occidit reuertitus. secundũ
a postolicã diciplinam nonquerens q̃uident᷑
sed que uidentur q̃enĩ uidentur tẽporalia
sunt q̃ autẽ nonuidentur ȩterna sunt quod
autem fatigatꝰ uenit adputeũi uenit¬
infirmitatẽ carnis significat ꝙ sedit humilitatẽ
quia & inbicillitatẽ carnis pronobis suscepit
& homo hominib: tã humilit̃ apparere
dignatus est. dehac̃ infirmitate carnis ꝓf&a
dicit. homo inplaga possitus. & sciens ferre
inhicilitatẽ dehumilitate uero apos loqͥtur
dicens. humiliauit sẽ factus subditus usq
ad mortẽ quãꝗ illud quod sedit qm̃ solent sedere
doctores possit alio intellectu ñ humilitatis
modestiã sed magistri de monstrare ꝑsonam

Expanded text:
de die in diem: rectissime omnino quoniam omnia visibilia ad exteriorem hominem pertinent, quibus christiana disciplina renuntiatur hora sexta venit Dominus ad puteum, id est, medio die, unde jam incipit sol iste visibilis declinare lucem quae nunquam occidit, revertatur, secundum apostolicam disciplinam, non quaerens quae ur. Quae enim videntur temporalia sunt, quae autem non videntur aeterna sunt. Quod autem fatigatus venit ad puteum, infirmitatem carnis significat; quod sedit, humilitatem, quia et imbecillitatem carnis pro nobis suscepit, et homo hominibus tam humiliter apparere dignatus est. De hac infirmitate carnis Propheta dicit: Homo in plaga positus, et sciens ferre imbecillitatem; de humilitate vero Apostolus loquitur dicens: Humiliavit se, factus subditus usque ad mortem . Quanquam illud quod sedit, quoniam solent sedere doctores, possit alio intellectu non humilitatis modestiam, sed magistri demonstrare personam.
Abbreviated transcription (Latin):
lenia &aspera & quidquid abud aliud est
quod tangendo sentimꝰastis ita que carnalib
quinq: sensib prima hominis ȩtas inbuitur
necessi tate natura mortalis qua ita ꝓpt̃
peccatũ primi hominis natisumꝰ ut nondũ
reddita lucem̃tis carnalib sensib subditi
carnalẽ uitã sine ulla ueritatis in tellegentia
tn sigeamꝰ tales necesse est esse infantes
& paruulos pueros qui nondũ possunt accipere
rationẽ & quia natura lessunt isti sensus quipͥmã
ȩtatẽ regunt & dõ artifice nobis tribua sunt
qm non eos error uitio proprio sed dĩ artificio
natura contribunt cũ autẽ quisq uenerit ad eam
ȩtatẽ ut iam possit capax esse rationis si ueritatẽ
statim conp̃hendere potuerit non iã illis sensib
rectorib utetur sed habebit uirũ rationalem
cuisensus illos infamula tũ redigat seruituti
sub ieciens corpussuũ cum anima non iam uiris quinq¬

Expanded text:
lenia et aspera, et quidquid aliud est lenia et aspera, et quidquid aliud est quod tangendo sentimus. Istis itaque carnalibus sensibus quinque prima hominis aetas imbuitur, necessitate naturae mortalis, qua ita post peccatum primi hominis nati sumus, ut nondum reddita luce mentis, carnalibus sensibus subditi, carnalem vitam sine ulla veritatis intelligentia transeamus. Tales necesse est esse infantes et parvulos pueros, qui nondum possunt accipere rationem. Et quia naturales sunt isti sensus, qui primam aetatem regunt, et Deo artifice nobis tributi sunt, am legitimi, quoniam non eos error vitio proprio, sed Dei artificio natura contribuit. Cum autem quisque venerit ad eam aetatem cui vita possit capax esse rationis, si veritatem statim comprehendere potuerit, non jam illis sensibus rectoribus utitur; sed habebit virum spiritum rationalem, cui sensus illos in famulatum redigat, servituti subjiciens corpus suum; cum anima non jam viris quinq
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit. quinq uiros habuisti quasi nũc eos
iam non haber& cũ adhuc utiq ipsis subdita
uiuer& de inde cumquinq morsi librinhil
aliud quam xp̃m p̃dicaent sicut ipse ait sicrederitis
morsi crediretis forsitan & mnibi ille enĩ de mo
scripsit quomodo post intellegi aquinque
illis libris recedere hominẽ ut ad xp̃m tͥnseat.
Cum ille qui credit in xp̃m non reliquendos
quinque libros illos sed spirita liter intellegen¬
dos multo oidius am plectatꝰ ẽ g alius
intellectus ut quinq uiri intellegantur quinq
corporis sensus unus qui ad oculus ꝑtinet
quolucẽ istã in sibilẽ & quos lib& colores
formasq corporũ cernimꝰ. alter est auriũ
quo & uocẽ omniũ i sonorũ momenta sentimꝰ
tertius narium quouaria odorũ suauitate
dileconur: quartus in ore gustatus dulcia
&amara sentit & omniũ saporũ h̃t exam̃.
quintus pertotum corpus tangendo
diudicat calida & frigida mollia & dura

Expanded text:
potuerit, Quinque viros habuisti, quasi nunc eos potuerit, Quinque viros habuisti, quasi nunc eos jam non haberet, cum adhuc utique ipsis subdita viveret. Deinde cum quinque libri Moysi nihil aliud quam Christum praedicent, sicut ipse ait, Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; ille enim de me scripsit ; quomodo potest intelligi a quinque illis libris recedere hominem, ut ad Christum transeat, cum ille qui credit in Christum, non relinquendos quinque illos ldos multo beatius amplectatur? Est ergo alius intellectus, ut quinque viri intelligantur quinque corporis sensus; unus, qui ad oculos pertinet, quo lucem istam visibilem, et quoslibet colores, formasque corporum cernimus; alter est aurium, quo vocum et omnium sonorum momenta sentimus; tertius narium, quo varia odorum suavitate delectamur; quartus in ore gustus, dulcia et amara sentit, et omnium saporum habet examen; quintus per totum corpus tangendo dijudicat calida et frigida, mollia et dura,
Abbreviated transcription (Latin):
carnis amplectitur̃ quid enĩ respondit dnẽ
damihi hanc aquam ut neq sitiã neq
ueniã huc aure dicit ei ihs. uade uoca uirũ tuũ
&ueni huc cũ scir& eã uirũ non habere cur
hoc dixerit queritur . nã. cũ mulier dixissor
non abeo uirũ dicit ei ih̃s ħ dixisti non habere
teuirũ quinq enĩ uiros habuisti &nunc quem
habes non est tuus uir hocuerũ dixisti sed ñ sunt
mulieri samaritane similes esse uideamur
sed de illo dono dĩ si aliquid iam gustauimus
qui per morsen ministrati sunt non nulli
accipiunt quod autẽ dictum . ẽ. & nunc quem
habes non ẽ. tuus uirdese ipso dñm dixisse
intellegunt. ut iste sit sensus primo quinque
libris mołsi quasi quinq uiris seruisti. nunc autẽ
quia non dũ in eũ credidisti sedqm̃ nondũ
credens xp̃o adhuc utique illorũ quinque
uirorũ id est quinq: bibrorũ copulatione
tebatur post mouere quomodo dici

Expanded text:
carnis amplectitur. Quid enim respondit? Domine, carnis amplectitur. Quid enim respondit? Domine, da mihi hanc aquam, ut neque sitiam, neque veniam huc haurire. Dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum, et veni huc. Cum sciret eam virum non habere, cur hoc dixerit, quaeritur. Namque cum mulier dixisset, Non habeo virum; dicit ei Jesus, Bene dixisti non habere te virum: quinque enim viros habuisti, et nunc quem habes non est tuus vir; hoc verum dixisti. Sed non sunmulieri Samaritanae similes esse videamur. Sed de illo dono Dei si aliquid jam gustavimus, qui per Moysen ministrati sunt, nonnulli accipiunt. Quod autem dictum est, Et nunc quem habes, non est tuus vir; de se ipso Dominum dixisse intelligunt, ut iste sit sensus: Primo quinque libris Moysi, quasi quinque viris servisti; nunc autem quia nondum in eum credidisti. Sed quoniam nondum credens Christo, adhuc utique illorum quinque virorum, id est quinque librorum copulatione tenebatur, potest movere quomodo dici
Abbreviated transcription (Latin):
omnino quicredit in me inquid flumina
deuentre eius fluent aquȩ uiuȩ quia primo
credimꝰ ut hȩc dona meriamur. hęc ego flumina
aq̃ uiuȩ quȩ illi mulieri uolebat dare merces ẽ.
fidei quam prius in illa sitiebat cuius aq̃ uiuȩ
credituri erant nondũ autẽ erat sp̃s datus
quia ihs nondũ fuerat clarificatus. hoc itaq
donum sp̃s scĩ est. quod post suam claricationẽ
dedit ecclesia sicut alia scriptura di cit. ascendens
inaltum captiuã egit captiuitatẽ dedit dona
hominib: sed adhuc illa mulier carnaliter
num quis tumaiores pitre nr̃o ia cob quidedit
nobis hunc puteũ & ipse exeo bibit & filii eiꝰ
& peccora eius. nuc uero iam dñs exponit
quid dixerit omnis inquid quibiberit deaqua
ista sitiat iterũ quiautẽ biberit deaqua
quam ego dedero non siti& insẽ piternũ sed aqua
illa quã dedero fiat meo fons aqua salientis
iuitã ȩternã sed adhuc mulier prudentiã

Expanded text:
omnino. Qui credit, inquit, in me, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae: quia primo credimus, ut haec dona mereamur. Haec ergo flumina aquae vivae quae illi mulieri volebat dare, merces est fidei quam prius in illa sitiebat. Cujus aquae vivcredituri erant. Nondum autem erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat clarificatus . Hoc itaque donum Spiritus sancti est, quod post suam clarificationem dedit Ecclesiae, sicut alia Scriptura dicit: Ascendens in altum captivam duxit captivitatem; dedit dona hominibus . 5. Sed adhuc illa mulier carnaliter Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis hunc puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus? Nunc vero jam Dominus exponit quid dixerit. Omnis, inquit, qui biberit de aqua ista, sitiet iterum: qui autem biberit de aqua quam ego dedero, non sitiet in sempiternum; sed aqua illa quam dedero, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed adhuc mulier prudentiam
Abbreviated transcription (Latin):
est sexta mulieris responsio xp̃m fatetur omnium
istoꝵ esse doctorẽ dicit enĩ scio qm̃ messias uenit
qui dicit᷑ xp̃s cũ autẽ uenerit ipse nobis ad nuntiauit
omnia sed adhuc errat. quia eũ qu& uenturũ sperat
uenise non uidit ueruntam̃ misericordia dñi nunc
erroriste tamquã adult̃ expellit᷑ dicit enĩ ei iħs
egosũ quitecũ loquor quo auditu illa non respondit
sed statim relicta ydria sua habut inciuitatem
festinans ut euangeliũ et dñi aduentũ non tantũ
creder& sed etiã predicar& nequodrelicta rdria
discessit neglegenter p̃tereundũ est rdria enim

Expanded text:
est, sexta mulieris responsio Christum fatetur omnium est, sexta mulieris responsio Christum fatetur omnium istorum esse doctorem: dicit enim, Scio quia Messias veniet, qui dicitur Christus: cum venerit, ipse nobis annuntiabit omnia. Sed adhuc errat, quia cum quem venturum sperat, venisse non videt. Verumtamen misericordia Domini nunc error iste tanquam adulter expellitur. Dicit enim ei Jesus: Ego sum qui tecum loquor. Quo audito illa non respondit, sed statim relicta hydria sua abiit in civitatem festinans, ut Evangelium et Domini adventum, non tantum crederet, sed etiam praedicaret. Nec hoc quod relicta hydria discessit, negligenter praetereundum est. Hydria enim
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ spiritaliter dicuntur cũ autẽ dilierror tam quã
absente intellectu in anima dominatur adulter .ẽ.
ipse ad sit c̃loquor tibi ut spĩtalẽ aquã posis accipere.
& cũ illa dicer& non habere uirũ b inquid dixisti
quinq eñĩ uiros habuisti idest quinq sensus carniste
in prime ȩtate rexerunt & nunc quã habes non est
legitimũ possis habere conubiũ sederror diabuli
potius dominat᷑. quite adultirina contaminatione.
corrũpit & fortasse ut intelle gentib dar& quinque
memoratas corporis sensus quinq uirorũ nomine
significari pꝰ qͥnq carnales responsiones nomin&¬
quo modo a me bibere p&is. secunda dñe neque
auritoriũ habes & puteus altus est tertia dnẽ damͥ
hanc aquam ut neq: sititiam neq ueniã huc aurire
quarta non habeo uirũ quinta uidõ quia ꝓph&a
espatres nr̃i in monte hoc adorauerunt nã ista
responsio carnalis est carnalib: enĩdat̾ fuerat

Expanded text:
quae spiritualiter dicuntur. Cum autem diaboli error, tanquam quae spiritualiter dicuntur. Cum autem diaboli error, tanquam absente inteIpse adsit cum loquor tibi, ut spiritalem aquam possis accipere. Et cum illa diceret: Non habeo virum; Bene, inquit, dixisti. Quinque enim viros habuisti, id est, quinque sensus carnis te in prima aetate rexerunt, et nunc, quem habes, non est legitimum potes habere conjugium; sed error diaboli potius dominatur, qui te adulterina - contaminatione corrumpit. Et fortasse ut intelligentibus indicaret quinque memoratos corporis sensus quinque virorum nomine significari, post quinque carnales responsiones iquomodo a me bibere petis? Secunda, Domine, neque hauritorium habes, et puteus altus est. Tertia, Domine, da mihi hanc aquam, ut neque sitiam, neque veniam huc haurire. Quarta, Non habeo virum. Quinta, Video quia propheta es: patres nostri in monte hoc adoraverunt. Nam et ista responsio carnalis est. Carnalibus enim datus fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃os:amplexis spiritalia ȩterna uita sine ullo
seperationis timore perfruitur quis nõs enĩ poterit
tenebatur quȩ significabat multitudinẽ sȩculi
uanis super sitientib subrigari pͥ tẽpora illa
quinque carnaliũ sensũ quib: prima ȩcas ut diximꝰ
regitur non eã uerbũ dĩ acceperat in coniugium
sed conplexu adultirino diabolus obtinebat itaq
illi dñs dicit uidens eam esse carnalẽ idẽ carnalit̃
sapere. uade uoca uirũ tuũ & uenihũc id est remoue tẽ
abaffectione carnali in qua nunc confatuta es.
unde non potes intellegere que loquor & uoca
uirum tuũ id est sp̃u intellegente p̃sens esto
est enĩ amma qua si maritus quodam modo
sp̃s hominis quianimalẽ affectionẽ tam quam
in cõmũbilis man& & dignis animis in cõmutabiliter
datus sed sp̃s hominis dequo apostulus dicit
scit nisi sp̃s dĩ hic ergo sp̃s hominis cũp̃sens ẽ id est
intentus est & sẽ pietate subicit dõ intellegit homo

Expanded text:
amplexu spirituali aeterna vita sine ullo separationis timore perfruitur. Quis nos enim separare tenebatur qui significabat multitudinem saeculi vanis superstitionibus subjugati, post tempora illa quinque carnalium sensuum, quibus prima aetas, ut diximus, regitur, non eam Verbum Dei acceperat in conjugium, sed complexu adulterino diabolus obtinebat. Itaque illi Dominus dicit, videns eam esse carnalem, id est, carnaliter sapere: Vade, voca virum tuum, et veni huc; id est, remove te ab affectione carnali, in qua nunc constituta es, unde non potes intelligere quae loquor: et voca virum tuum, id est, spiritu intelligentiae praesens esto. Est enim animae quasi maritus quodam modo spiritus hominis, qui animalem affectionem tanquam incommutabilis manet, et dignis animis incommutabiliter datur: sed spiritus hominis, de quo Apostolus dicit,scit, nisi Spiritus Dei . Hic ergo spiritus hominis cum praesens est, id est, intentus, et se pietate subjicit Deo, intelligit homo
Abbreviated transcription (Latin):
Cum autem mali ͥomnes malis artibus operantur similia
in manus suas dantur cum exaudiuntur ad emonib: digni st̃
enim quitali exauditione dstipiantur. ut poena illis
fiat hoc quod uidentur imp&rare bene ficium cumeis
n principio erat uerbum quod grece logus dicitur latine & rati¬
onem & uerbum significat sed hoc loco melius uerbum int̃p̃tamur
significetur non solum ad patrem respectus sed ad illa etiam
quȩ peruerbum facta sunt operatiua: potentia ratio autem
& sinihil perillam fiat recte ratiodicitur stre uiericȩlis:¬

Expanded text:
cum autem mali nomines magicis artibus operantur similia cum autem mali nomines magicis artibus operantur similia in manus suas dantur cum exaudiuntur a daemonibus. Digni sunt enim qui tali exauditione decipiantur, ut poena illis fiat hoc quod videntur impetrare beneficium, cum ein principio erat Verbum, quod Graece Λόγος dicitur, Latine et Rationem, et Verbum significat: sed hoc loco melius Verbum interpretamur, ut significetur non solum ad Patrem respectus, sed ad illa etiam quae per Verbum facta sunt, operativa potentia. Ratio autem, etsi nihil per illam fiat, recte ratio dicitur. De eo quod s
Abbreviated transcription (Latin):
sceleratius ẽqͦflacitia siusque lex proib& commitantur.
quamsi nulla lege proiberentur tuncita que absorbta erit
mors in ictoria cumper sc̃ĩficationẽ in omni omnis parte
perfecta adelectatione spiritalium dilectation carnalis obsorbeat᷑:¬
CUMOMMADS EECERIT QUARE NONAEQUALA IECITA
NIAnon essent omnia siessent ȩqualia. non essent
multa rerum genera quibus conficitur uniuorsitas primas
& secundas &de inceps usque adultimas ordinatas habens crea¬
turas & hocest quod dicitur omnia: DEMΑGIS PHΑRAΟIIS¬
plerumquȩ simia miraculis quȩ fiunt perscõs seruos dei sicut
scriptum est in exodo quod magi pharaonis fecerunt ñ nulla
similiter sicut fecit moyses non ergo hȩc oportet mirari.
Quiai omnia quȩ uisibiliter fiunt etiam peri̾feriores potesta¬
tes ȩris uius non absurde fieri posse creduntur. sed hoc ĩter¬
est quod cum sc̃ĩtalia faciunt in nomine dñi dĩ omniũ rerũ
de sublibioribus apparationib: iuucur inferiori creaturȩ.

Expanded text:
sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet committuntur, quam si nulla lege prohiberentur. Tunc itaque absorpta erit mors in victoria, cum per sanctificationem in omni hominis parte, perfecta delectatione spiritualium delectatio carnalis observetCum omnia Deus fecerit, quare non aequalia fecerit. Quia non essent omnia, si essent aequalia: non enim essent multa rerum genera, quibus conficitur universitas, primas et secundas, et deinceps usque ad ultimas ordinatas habens creaturas: et hoc est quod dicitur, omnia. XLII. Quplerumque similia miraculis quae fiunt per sanctos servos Dei: sicut scriptum est in Exodo, quod magi Pharaonis fecerunt nonnulla similiter sicut fecit Moyses. » Non ergo haec oportet mirari, quia omnia quae visibiliter fiunt, etiam per inferiores potestates aeris hujus non absurde fieri posse creduntur. Sed hoc interest, quod cum sancti talia faciunt in nomine Dei Domini omnium rerum, de sublimioribus apparatibus jubetur inferiori creaturae;
Abbreviated transcription (Latin):
carite uiolata multas hereses exisse significat p̃
resurrexionẽ uero cũ uell& ecclesiã futuri tẽporis
pmonstrare ubiomines ꝑfectiatq sc̃ĩ futuri sunt
iussit mitti r&ia indexterã partẽ &captisunt

Expanded text:
charitate violata multas haereses exiisse significat. Post charitate violata multas haereses exiisse significat. Post resurrectionem vero, cum vellet Ecclesiam futuri temporis praemonstrare, ubi omnes perfecti atque sancti futuri sunt, jussit mitti retia in dexteram partem; et capti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhunc numerũ insinuata teporali dispensatione
quȩ ad fidẽ pertin& ascendit incelũ & decẽ
aliis dieb paractis mi sit sp̃m scm idest ut non
humana & tẽporalia sed ad diuina adq: ȩterna
contuenda quodam amoris & caritatis spiramento
& incendio quadragenario denarius adder&ur
&idõ iam hoc totũ idẽ quinqͣ genarius dierum
numerus l&iti celebratione signandus: hȩc autẽ
duo tẽpora idẽ unũ laboris &solicitu dinis altum
gaudii & seturitatis etiã r&ib missis in mare dñs
nr̃t significat. nã añ passionẽ dereticulo dicitur
miso inmare. quia tm pisciũ coeperunti ut uix
ad litus trahendo perducerent ut &r&iarũ ꝑentur
non enim missa sunt indexterã partẽ. ht̃ enim
multos malos ecclesia temporis hs neque insinistrã
ht̃ enĩ etiã bonos sed passim ut ꝑ mixtione malorũ
bonorũ que signific&: quod autẽ rupta sunt retia

Expanded text:
per hunc numerum insinuata temporali dispensatione, per hunc numerum insinuata temporali dispensatione, quae ad fidem pertinet, ascendit in coelum , et decem aliis diebus peractis misit Spiritum sanctum : id est, ut non ad humana et temporalia, sed ad divina et aeterna contuenda quodam amoris et charitatis spiramento et incendio, quadragenario denarius adderetur. Et ideo jam hoc totum, id est, quinquagenarius numerus dierum, laetitiae celebratione, signandus est. 3. Haec autem duo tempora, id est, unum laboris et sollicitudinis, alterum gaudii et securitatis, etiam retibus missis in mare Dominus noster significat. Nam ante passionem de reticulo dicitur misso in mare, quia tantum piscium ceperunt, ut vix ad littus trahendo perducerent, et ut retia rumperentur . Non enim missa sunt in dexteram partem; habet enim multos malos Ecclesia hujus temporis: neque in sinistram; habet enim etiam bonos: sed passim, ut permixtionem bonorum malorumque significaret. Quod autem rupta sunt retia,
Abbreviated transcription (Latin):
qua ꝓpt̃ sĩ quadra genarius numerus eqͣlib
suis partib cõputatis parit amplius denariũ
& fit quinqua genariũ sictẽpus fidei rerum
ꝓnrã salute gestarum & gerendarũ cũ eqͥtate
uite in p&rat intellectũ stabilis sapientiȩ ut non
solũ credendo sed etiã in tellegendo disciplina
firm&ur idõ equae nunc est eclesia quã uis filii dĩ
crede dentis. inquit non intellegitis: & hoc est
tempus quo ingemescimꝰ & dolemꝰ exspectantes
redẽptionẽ corporis nr̃i quod quadrage sima
cũ additur denarius quadra genario ut ñsolũ
credere quȩ pertinaent ad fidẽ sed etiã ꝑp̃cuã
ueritatẽ ĩ telegere merea mur talis ȩcclesi a
in qua nullus erit moeror nulla ꝑmixtio maloꝵ
hominũ nulla iniquitas sed letitia & pax & gaudiũ
quinqua gissime celebratione p̃figurat᷑ pp̃ea pͥea¬
quam dñs nr̃t resurrexit amortuis quadraginta
dieb peractis cũ discipulis suis eadẽ ipsa scilic&

Expanded text:
Quapropter sicut quadragenarius numerus, aequalibus Quapropter sicut quadragenarius numerus, aequalibus suis partibus computatis, parit amplius denarium, et fit quinquagenarius; sic tempus fidei, rerum pro nostra salute gestarum et gerendarum, cum aequitateactum impetrat intellectum stabilis sapientiae, ut non solum. credendo sed etiam intellegendo disciplina firmetur. Et ideo quae nunc est ecclesia, quamuis filii dei credideritis, inquit, non intellegetis. et hoc est teredemptionem corporis nostri, quod Quadragesima cum addetur denarius quadragenario, ut non solum credere quae pertinent ad fidem, sed etiam perspicuam veritatem intelligere, mereamur; talis Ecclesia in qua nullus erit moeror, nulla permixtio malorum hominum, nulla iniquitas, sed laetitia, et pax, et gaudium, Quinquagesimae celebratione praefiguratur: pquam Dominus noster resurrexit a mortuis, quadraginta diebus peractis cum discipulis suis, eadem ipsa scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
& quȩ diuina auctoritas precipit infatigabili
caritate implere durauerit recte ag& uitam
huius necessitatis & tẽporis quȩ nu mero qua dra¬
gentissimo commendatur. qm̃denarius numerus
qui totã insinuat disciplinã quater diitus id est
numero qui corpori tribuitur multiplicatus
quia ꝑmotum corporalis administratio gerit᷑
quam dictũ est fide constare quadra gessimum
numerũ conficit: Ita in p&rat etiã stabilẽ & nulliuꝰ
temporis indigentẽ sapientiã quȩ denario numero
cõmendatur ut ad quad raginta addantur decẽ.
quia & partes &quales quadra genari numerisimul¬
ducte ad quinqua ginta perueniunt partes
autemȩqͣles ht̃ quadragenariũ numerus : primo
quadraginta insingulis. de inde uiginti inbims.
deinde detẽ inqua ternis. octo inquinis. quinque
in octonis quatuor indenis duas inuicenis unũ.
ergo & duo &quatuor & quinq & octo & decem
&uigenti sinul ducta efficiunt quinqua ginta:

Expanded text:
et quae diuina auctoritas praecipit infatigabili et quae diuina auctoritas praecipit infatigabili caritate implere durauerit, recte agit uitam huius necessitatis et temporis, quae numero quadragesimo commendatur, quoniam denarius numerus, qui totam insinuat disciplinam, quater ductus, id est numero, qui corpori tribuitur, multiplicatus, quia per motus corporales administratio geritur, quam dictum est fide constare, quadragensimum numerum conficit. ita impetrat etiam stabilem et nullius temporis indigentem sapientiam, quae denario numero commendatur, ut ad quadraginta addantur decem, quia et partes ductae, ad quinquaginta perveniunt; partes autem aequales habet quadragenarius numerus, primo quadraginta in singulis, deinde viginti in binis, deinde decem in quaternis, octo in quinis, quinque in octonis, quatuor in denis, duas in vicenis. Unum ergo, et duo, et quatuor, et quinque, et octo, et decem, et viginti simul ducta, efficiunt quinquaginta.
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis sapientiȩ disciplina est quȩ ad omines
erudiendos pertin& creaturã creatoremq
dinoscere & illũ colere dominantẽ istam
sub iectam fateriest autem creator ds ex quo
omnia perquẽ omnia in quo omnia &idõ
est in uisibilis sr̃anima partim in sibilis
nisi corpus inuisibiliter narius numerus tribuit᷑
quare diligere dm̃ tripliciter iubemur extoto corde¬
& extota anima ex totamente. corpori quat̃ narius
propter euidentt ssimã naturã eĩ id est calidam
& frigidã umidã & siccam. uniuersȩ ergo creaturȩ
septenarius. Qua propter omnis disciplina dinoscens.
& discernens creatorẽ adq creaturã denario numero
insinuatur. quȩ disciplina quã diu corporis motib
nutrit utidoneos faciat contẽ plationi: quȩ non uenit
&transit sed semper man& inquaquisq: narrats
sibireb diuinitus temporalit̃ ꝓsalute hominum
gestis sue gerendis quȩ adhuc futura p̃dicantur.
Siper manserit infide & ꝓmissa sperauerit

Expanded text:
Omnis sapientia et disciplina est, quae ad homines erudiendos pertinet, creatorem creaturamque dinoscere et illum colere dominantem, istam subiectam fateri. est autem creator deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, et ideo test inuisibilis, sicut animus, partim uisibilis, sicut corpus. inuisibili ternarius numerus tribuitur: quare diligere dominum tripliciter iubemur, ex toto corde, ex tota anima et ex tota mente; corpori quaternarius propter euidentissimam naturam eius, id est calidam et frigidam, humidam et siccam; uniuersae ergo creaturae septenarius. quapropter omnis disciplina dinoscens et discernens creatorem atque creaturam denario numero insinuatur. quae disciplina quamdiu corporeis motibus nutrit, ut idoneos faciat contemplationi, quae non uenit et transit, sed semper manet. in qua quisque narratis sibi rebus diuinitus temporaliter pro salute hominum gestis siue gerendis quae adhuc futura praedicantur, si permanserit in fide et promissa sperauerit
Abbreviated transcription (Latin):
quod sensibus ac consue tudini deficile obsiftitur
non enim tã ino facilis nobis conuersio corporis
quȩ sit siquis capite deorsum mouerim uelit qui faciles sunt
adextera in leuam ł ab anteriore inposteriorẽ partem. Quam¬
obrem remotis uerbis secum omnino sat agendum est. ut hoc
t inter honestum & utile inter est. Ita interfruendũ
& utendum. quanquam enim omne :iones tum utile
&omne utile onestum esse subtiliter defendi quȩat
tamen qua magis proprie atque usitasius bonestũ
dicitur quod perse ipsum expetendũ est. Vtile autem
quod adaliud aliquid referendum est. scđmi hanc
deferentiam nunc loquimur. illud sane custodientes
ut onestum & utile nullo modo sibim& adũsantur

Expanded text:
quod sensibus et consuetudini difficile obsistitur. quod sensibus et consuetudini difficile obsistitur. Non enim tam facilis est nobis conversio corporis, quae fit, si quis capite deorsum moveri velit, quam facilis est a dextra in laevam, vel ab anteriore in posteriorem partem. Quamobrem remotis verbis secum ipsi animo satagendum est, ut hoc s creata sint. Ut inter honestum et utile interest, ita et inter fruendum et utendum. Quanquam enim omne honestum utile, et omne utile honestum esse, subtiliter defendi queat: tamen quia magis proprie atque usitatius honestum dicitur quod propter se ipsum expetendum est, utile autem quod ad aliud aliquid referendum est: secundum hanc differentiam nunc loquimur, illud sane custodientes, ut honestum et utile nullo modo sibimet adversentur.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ talem pati ȩquum est. uniuersum dei regnum
nulla sã feditate deformat. Quam obrem quonã
non omnia nouimus quȩ de nobis be ne agit
ordo diuinus. insola bona uoluntate scđm legẽ
agimus. Inceteris autem. scđmlegem agimur
cumlex legi ipsa in commotabilis maneat
etomnia motabilia pulcherrima moderatione
moder&ur. gloria igtur in excelsis dõ & in terra pax hominibus
querit uoluntatis dei. sed omnis causa efficiens est
Omne autem efficiens manus est quã id quoe fficitur
inchil autem manus est uoluntate dei non ergo erus
ichil inuniueȩso corpore sursum aut deorsũ estcumenim
ĩnsex partes motus fieri uidetur quirectus dicitur
iest quicr cularis non est in anteriora & posteriora
indexteriora & senisteriora insuperiora & inferiora
nulloa omnino ratio est curuni uerso corpori ante
ac post nihil sit & dexterã.. ac leuass aut sursum
acdeorsum sedȩo considerantes decipiuntur

Expanded text:
quae talem pati aequum est, uniuersum dei regnum quae talem pati aequum est, uniuersum dei regnum nulla sua foeditate deformat. quam ob rem quoniam non omnia nouimus, quae de nobis bene agit ordo diuinus, in sola bona uoluntate secundum legem agimus, in ceteris autem secundum legem agimur, cum lex ipsa incommutabilis maneat et omnia mutabilia pulcherrima gubernatione moderetur. gloria igitur in excelsis deo et in terra pax hominibus quaerit voluntatis Dei. Sed omnis causa efficiens est. Omne autem efficiens majus est quam id quod efficitur. Nihil autem majus est voluntate Dei. Non ergo ejus in universo corpore sursum aut deorsum est. Cum enim in sex partes motus fieri videatur, qui rectus dicitur, id est, qui circularis non est, in anteriora et posteriora, in dexteriora et sinisteriora, in superiora et inferiora; nulla omnino ratio est cur universo corpori ante ac post nihil sit, et dextera ac laeva, sit autem sursum ac deorsum. Sed eo considerantes decipiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
& frumenta a paleis exuit. Vndetribulatio non accepit.
rursum cumpax & quies amolestiis corporalibus
abonos lucretur &corrumpat malos : Omma
hanc diuna prouidentia promeritis moderatur
animarum : saed nontamen sibi eligunt boni
ministerium tribulationis. nec mali amant
pacem: quare ipsi quoque perquos id agitur quod
ignorant. non iustitiȩ quȩre fertur addm̃. sed
mali uolentiȩ suȩ mercedem accipiunt : quẽ ad modũ
nec bonis imputatur quod ipsis prodesse uolentib
nocetur alicui: & bono animo benȩ uolentiȩ
premium tribuitur: Ita etiam perceteram creaturã
animarum rationaliũ uelentitur uellat& uel
quod modesta uel in com moda est: summo enim
dõ cuncta bene administrante quę fecit ichil
mordinatum uniũso nichilque iniustum est.
siuescientibus siue nescientibus nobis: sed quã uis¬
in parte ofenditur anima pecca trix. tamen qua
promeritis ibi est ubi esse talem decet. Et ea patit᷑

Expanded text:
 frumenta a paleis exuit, unde tribulatio nomen accepit —  frumenta a paleis exuit, unde tribulatio nomen accepit — rursum cum pax et quies a molestiis saecularibus et bonos lucretur et corrumpat malos, omnia haec diuina prouidentia pro meritis moderatur animarum. sed tamen non sibi eligunt boni ministerium tribulationis nec mali amant pacem. quare ipsi quoque per quos id agitur quod ignorant, non iustitiae, quae refertur ad deum, sed maliuolentiae suae mercedem accipiunt. quemadmodum nec bonis imputatur, quod ipsis prodesse uolentibus nocetur alicui, sed bono animo beniuolentiae praesmium tribuitur: ita etiam cetera creatura animarum rationalium uel sentitur uel latet uel molesta uel commoda est. summo enim deo cuncta bene administrante, quae fecit, nihil inordinatum in uniuerso nihilque iniustum est siue scientibus siue nescientibus nobis. sed in parte offenditur anima peccatrix: tamen, quia pro meritis ibi est ubi esse talem decet et ea patitur
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uirtuti & sapientiȩ malia eiustria est bonitati:
quisquis igitur nouit quid sit uirtus & sapientia dei:
potest ex istimare quȩ sint peccata uenalia. & quisquis
nouit quid sit bonitas dei: potest existi mare
quibus peccatis certa poena debet:
& hic & in faturo seculo. Quibus bene tractatis ꝓbabi liter
propter iudicari qui non sint cogendi adpoenitentiã
luctuosam eclamentabilẽ qũ auis peccata fateant᷑
& quibus nulla omnino sa lussperanda sit nsi sacrificium
obtulerunt deo spũm tribulatum perpoenitentiã.¬
Hieri potest ut permalumhominem diuna
prouidentia. etpuniat & opitul&ur. Nam iudeoꝵ.
impietas & iudam supplantauit. & gentibus
saluti fuit. Item sieri potest ut diuina prouidentia
perbminem bonum & damnet & adiuuet sicut
ait a postolus. aliis sumus odor uitȩ inuitam.
aliis autem o dor mortis in mortẽ. sed cum omnis
tribulatio aut poena impiorum sitaut exercitatio
iustorum quia eadem tribulatio & paleas concidit¬

Expanded text:
ntraria est sapientiae, malitia contraria est bonitati. Quisquis igitur novit quid sit virtus et sapientia Dei, potest existimare quae sint peccata venialia. Et quisquis novit quid sit bonitas Dei, potest existimare quibus peccatis certa poena debeatur et hic et in futuro saeculo. Quibus bene tractatis, probabiliter judicari potest, qui non sint cogendi ad poenitentiam luctuosam et lamentabilem, quamvis peccata fateantur; et quibus nulla omnino speranda sit salus, nisi sacrificium obtulerint Deo spiritum contribulatum per poenitentiam.Fieri potest ut per malum hominem divina providentia et puniat et opituletur. Nam Judaeorum impietas et Judaeos supplantavit, et Gentibus saluti fuit. Item fieri potest ut divina providentia per hominem bonum et damnet et adjuvet, sicut ait Apostolus: Aliis sumus odor vitae in vitam, aliis autem odor mortis in mortem . Sed cum omnis tribulatio aut poena impiorum sit, aut exercitatio iustorum — quia eadem tribula et paleam concidit et
Abbreviated transcription (Latin):
inuicos suos subpedib suis ut subalia significatione
possitũ hic dicant regnare. non subea quapossitũ efi
regnũ dequo ait cũ tradiderit regnũ dõ & patriut illud
sic sappellauerit regnũ quo uniuersã ds̃creaturã
regit hoc autẽ sic appella uerit renare ut intelle gat
tamquam aduersus hostẽ exercitũ ducere uel
defendere ciuitatẽ ut idõ dixerit oport& eum
regnare done : ponat omnes : iuos subpedib suis.
quia talis regniquale hñt principes armatoꝵ
nulla erit causa hoste ita subiecto ut rebellare

Expanded text:
imicos suos sub pedibus suis, ut sub alia significatione positum hic dicant regnare; non sub ea qua positum est, regnum, de quo ait, Cum tradiderit regnum Deo et Patri: ut illud sic appellaverit, regnum, quo universam creaturam Deus regit; hoc autem sic appellaverit, regnare, ut intelligatur tanquam adversus hostem exercitum ducere, vel defendere civitatem: ut ideo dixerit, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; quia talis regni, quale habent principes armatorum, nulla erit causa, hoste ita subjecto ut rebellare
Abbreviated transcription (Latin):
humilitati subdatur Ine quod dictũ est tunc & ipse
filius subiectus erit ei quiilli subiecit omia quã uis
secundũ susceptionẽ hominis dicatur quia inde
questio nata .ẽ. cumager& desurrectionẽ mostuoꝵ
tamen recte queritir utrũ scđm ipsutantũ dictũ

Expanded text:
humilitati subdatur. 10. Sane quod dictum est, Tunc et ipse humilitati subdatur. 10. Sane quod dictum est, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; quamvis secundquaestio nata est, cum ageret de resurrectione mortuorum, tamen recte quaeritur utrum secundum ipsum tantum sit dictum,
Abbreviated transcription (Latin):
patientia & infirmitatis. quisenĩ principatum
non euacu& cumfilius dĩ propt̃ ea regnat incredenab
quia eũ principes sȩculi iudicarunt q̃ potestas
non euacuatur cumille perquã facta sunt omĩa
propter ea regnat incredentib quia ita subiactꝰ
ẽ potestatib: ut dicer& homni non haberes in me
potestatẽ isidata tibi esset de suꝑ quȩ uirtus
non euacuatur: cũ ipse  quẽ celi solidati sunt idõ
regnat incredentib: quia unus usque ad cricem
mostẽ que titis infirmatꝰ est hoc autẽ modo filius
proprie regnat infide credentiũ non enĩ pat̃
dici aut credi pͣrtẽ uel in carnat̾ uel iudicatus
uel crucĩfixus Per speciem auten quȩ geda uirest
patricum patre regnat incontẽ płantib ueritatẽ.
quod autẽ tradere regnũ dõ & patri a fide
incarnationis sue adspecien deitatis ꝑducens
eos quisibi nunc credunt non ipse amit& sed
donec ponat om̃s inimicos sobpedib suis ad est
donec om̃is suꝑbia sȩcularis incarnationis eius

Expanded text:
is enim principatus non evacuetur, cum Filius Dei propterea regnat in credentibus, quia eum principes saeculi judicarunt? Quae potestas non evacuatur, cum ipse, per quem facta sunt omnia, propterea regnat in credentibus, quia ita subjectus fuit potestatibus, ut diceret homini: Non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper ? Quae virtus non evacuetur, cum ipse per quem coeli solidati sunt, ideo regnat in credentibus, quia usque ad crucem mortemque infirmatus est? Hoc autem modo Filius proprie regnat in fide credentium. Non enim Pater dici aut credi potest vel incarnatus, vel judicatus, vel crucifixus. Per speciem autem, qua aequalis est Patri, cum Patre regnat in contemplantibus veritatem. Quod autem tradet regnum Deo et Patri, a fide incarnationis suae ad speciem deitatis perducens eos qui sibi nunc credunt, non ipse amittit, sed donec ponat omnes inimicos sub pedibus suis: id est, donec omnis superbia saecularis incarnationis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
locutũ a postolũ qño quidẽ ingrecis exemplarib
scema scriptũ est quod nos inlatinis habitu habemꝰ:
quonomine oport& intelli non motatũ esse ũbũ
susceptione hominis sic̃ inec membra uestre
induta mutat᷑. quã quã illa susceptio inefabiliter
susceptũ suscipientĩ copulauerit. sed quantũ uerba
humana reb inite fabilib coaptari possunt ne
motatus intellegatur ds̃ humane fragillitatis

Expanded text:
locutum apostolum, quando quidem in graecis exemplaribus locutum apostolum, quando quidem in graecis exemplaribus a%rjfia scriptum est, quod nos in latinis habitum habemus. quo nomine oportet intellegi non mutatum esse uerbum susceptione hominis, sicuti nec membra ueste induta mutantur, quam quam illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copulauerit; sed, quantum uerba humana rebus ineffabilibus coaptari possunt, ne mutatus intellegatur deus humanae fragilitatis