comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bis semꝑ ucilia ꝑsuasit: Alienam rem
nro imꝑio cęlebrasti: ut mulierem in
puellari ȩtate constitutã. quȩ pene so¬
uimmꝰ uno anno uixit cũ uiro suo.
& mox ex consensu ꝓpt̃ cȩleste regnũ
se separauert̃ a com̃muni choro:. & ut
rursus ad mundi desideria redire cõ¬
pellas: ñ times dm̃. hanc iniquitatẽ
cohortari : Quisnam audiens ñ deri-¬
debit imꝑium nr̃m: Quis satisfaciet
hominib : quia ñ ꝑ meas insidias hoc
actum ẽ: Insensatam & incongruam
rem fecisti:. quod nec oportuit ut in meo
audiret᷑ imꝑio: maxime ꝓpt̾ sincerissi¬
mũ meũ amicũ antigonũ. Audiens hȩc
augusta nimia confusione ꝑ territa: im¬
mutato uultu. ac si lapis ꝑ duas fere ho¬
ras sine uoce ꝑmansit. Et facta ẽ magna
łͥsticia int̾ pͥnciꝑẽ & augustã ꝓpt̾ eufrasiã an-¬
tigoni conuigẽ. Agnouit autẽ hec eufrasia. quia
magna tͥsticia ꝓpt̾ eã fuisset int̾ pͥncipẽ & auga¬

Expanded text:
bis semper utilia persuasit Alienam| rem bis semper utilia persuasit Alienam| rem nostro imperio celebrasti ut mulierem immo et puellare| aetate constitutam quae paene solomodo uno anno conuixit| uero suo et mox ex consensu propter caelestem regnum se separa| uerunt . a communi toro. Et tu . rursus ad mundi desideria redire| conpellis et non times deum . hanc iniquitate cohortare quisnam| audiens non deredebit nostrum imperium Quis satisfaciat homi| nibus . quia non per meas insidias hoc actum est. Insinsatam et| incongruam rem fecisti . quod nec oportuit ut in meo audiretur| imperio maxime propter sincirissimum meum amicum antigonum| Audiens haec augusta a nimia confusione perterrita inmuta| tu uultu acsi lapis per duas fere horas sine uoce permansit.| et facta est magna tristicia inter principem et augustam prop| ter eufraxiam antigonis co\n/iugem. Agnouit autem haec eufra| xia quia magna tristicia propter eam fuisset inter impera
Abbreviated transcription (Latin):
mat᷑ arras susciꝑet: & susceptis arris.
puelle eiifrasiȩ ȩtas expectabat᷑. Erat
enĩ infantula. plus minus annoꝵ qͥn¬
q qͣndo suscepit arras. Post aliqͣntu¬
lum uͦ temporis. cogitauit qͥdam sena¬
toꝵ ut uxorem antigoni sibi crederet
copulare: & ꝑpreces matronarũ mu
lierum ꝑsuasit angustȩ. ut sine noticia
pͥncipis mitteret: & eufrasiȩ coniugii¬
huiꝰcemodi uerba ꝓnunciaret. Quȩ cũ
audisset. fleuit amare: & dixit mulie¬
rib quȩ fuerant destinatȩ.Ue uobis
in futuro seło. quȩ mͥ talia fuadetis:
& conctirritis aduersus mulierẽ pie
uersationis ur̃e nc̃ agitis. Illȩ uero de¬
formatȩ discedentes. renunciauert̃
auguste quȩ gesta sunt. Cognoscens
autẽ imꝑator qd actum fuerat: grauit᷑
increpauit augustam suꝑ hac re: dixit¬
q ei. Uere augusta. extraneam rem a
tua conuersatione fecisti. Hȩc sunt oꝑa
regnare: sic recordaris antigoni. qui no¬

Expanded text:
mater arras susciperet et susceptis arris mater arras susciperet et susceptis arris puellae| Eufraxiae aetas expectabatur. Erat enim infan| tula plus minus annorum .V. quando suscipit arras.| Post aliquantolum uero temporis . cogitauit qui| dam senatorum ut uxorem antigoni sibi crederet| copulare et per praeces matronarum . persuasit .| augustae ut sine noticia principis . mitterit .| Et eufraxiae huiuscemodi uerba pronunciaret. Quae cum| audisset fleuit amare . et dixit mulieribus quae fuerant desti| natae. Ve uobis in futuro saeculo . quae mihi talia suadetis .| et concurritis aduersus mulierem pie uersationis| uestrae nunc agitis. illae uero deformatae discendentes renun| ciauerunt augustae quae gesta sunt. Cognoscens autem impe| rator . quod actum fuerat grauiter increpauit agustam . et di| xit ei uere agusta extraneam rem a tua conuersatione fecisti.| Haec sunt operegnare.| sic recordaris anticono qui no
Abbreviated transcription (Latin):
genere. & uirũ iustũ. ac religiostim.
Compatiebant᷑ &e enim eufrasie: ñ solũ
tanqͣm ꝓpriȩ consanguineȩ: sed quia
erat etãte iuuencula. Duob namq an-¬
nis ã trib mensib uixit cũ uiro suo. &
unũ annũ ex consensu alterutrũ absti-¬
nentes. sicut fr̃s inuicem conuiperunt.
Igit᷑ sepulto antigono: imꝑator & au-
gusta multũ consolabant᷑ eufrasiam.
sula uͦ asstmens ꝓpriam filiam. dedit.
eam in manu principis & augustȩ: et
prostrata ad pedes eoꝵ. cũ elamore & ge
mitu magno dixit. In manus dĩ et
ur̃as: cõmendo orphanam hanc. Memo¬
riam ergo habentes antigoni. qͥa ur̃
fuit. accipite eam atq tuemini: & esto¬
te ei in loco patͥs & matͥs. Multa siqͥ¬
dem lacrimaꝵ flumina. uocesq ĩmi¬
serunt. hȩc audientes. Post paucum uͦ
tempꝰ. quiescente aliquantulũ luctu.
imꝑator ꝑsuadet uxori antigoni. ut
suam filiam desponsaret ciudam sena¬
tori ditissimo. łt factum ẽ. ut ꝓuellȩ

Expanded text:
entem, virum justum et religiosum. Compatiebantur enim et Euphraxiae, non solum tanquam propriae consanguineae, sed etiam quia erat juvencula. Duobus namque annis et tribus| mensibus uixit cum uiro suo . et unum annum ex consen| sum ab alterutrum abstenentes sicut fratres inuicem| conuixerunt. Igitur sepulto antigono imperator et au| gusta multum consolabantur . eufraxiam. Illa uero| adsumens propriam filiam dedit eam in manus princi| pis et augustae et prostrata ad pedis e\o/rum cum cla| more et magno gemitu dixit . in manus dei et uestras| conmendo orfanam hanc memoriam ergo habentes .| antigoni quia uester fuit suscipiti eam atque tuemi| ni et estote ei in loco patris et matris . multas siquidem| lacrimarum flumina et uoces inmiserunt . audien| tes haec. Post paucum uero tempus quiescentem| aliquantulum luctum . Imperator persuadens uxo| ri antigoni ut suam filiam eufraxiam disponsaret .| cuidam senatori ditissimo. Et factum est ut puel| lae
Abbreviated transcription (Latin):
manus demon a me recessit. Et cũ ñ posset
respondere eufrasia. dicit ei diaconissa. Non
misereris uł huiꝰ: Quare nehil ei dicis :¬
qͣ ꝓpter te ita tribulat᷑: Eufrasia uͦ respiciens
ad eam dixit. Quare me luges soror: Di¬
malo. Et intendens diaconissam ait. Ora ꝓ
me: quia in magno certamine est anima
mea in hac hora. Cum gͦ orasset diaconis¬
sa. & dixissent sorores am̃: tradidit animã.
in tumulo iuxta genitͥcem eiꝰ. głificantes

Expanded text:
manus demo a me recessit . et cum non possit respondere| eufraxia dicit ei diaconissa non miserires uel huius Qua| re nihil ei dicis que propter te ita tribulatur eufraxia uero| respiens ad eam dixit. Quare me lugis soror demalo . et intendens diaconissa ait . ora pro| me quia in magno certamen est anima mea in hac hora Cum| ergo orasset diaconissa et dixisse\n/t sorores amen tradidit ani| mam . in tumulum| iuxta genetricem e
Abbreviated transcription (Latin):
pro me dñm supplices: quatinꝰ merear
particeps ẽẽ tui. Optabam & enĩ ut tecũ
bonis cecũ habitat᷑a fruerer. Eufrasia
uͦ iacens circa pedes diaconisse. cepit te¬
neri frigore & rigore. Post paululũ uero:
etiam uehem̃ter febris inuasit eam. Dia
conissa ait sororib. Sumite eam & ingre¬
diam᷑ in oratoriũ. quia uenit hora eiꝰ. Po¬
suert̃ eam in oratorium:. & obseruabant
eam usq aduesꝑan. Uesꝑe autẽ facto. cũ
hora iam comedendi aduenisset: p̃cepit
omnib diaconissa ut egrederent᷑. panẽq
comederent. solũmͦ detinuit iuliam. ne ali¬
quo tempore relinqueret eufrasiam. c lau¬
sis ianuis usq mane. Iulia uͦ. rogabat
eufrasiam dicens. Domina mi soror. ne
obliuiscaris mei: & mem̃to. quia inseꝑa

Expanded text:
pro me dominum suppli| ces quatenus meriar pro me dominum suppli| ces quatenus meriar particeps esse tui. Obtabam et| enim ut tecum bonis tecum habitura fruerem. Eufraxia uero iacens cir| ca pedes diaconissae coepit tenere frigorem et ricorem . post| paulolum uero etiam uehementer febris inuasit in ea. Dia| conissa ait sororibus mitte eam et ingrediamur in oraturio| quia uenit hora eius posuerunt ergo eam in oraturio et obser| uabant ei . usque ad uesperam. Vespere autem facto cum ho| ra iam comedendi aduenisset praecipit omnibus diaconissa| ut egrederentur panemque comederent . solomodo detenens iu| lia ne alico tempore relinqueret eufraxiam et clausis ianuas| usque mane. Iulia uero rogabat eufraxiam dicens domina mi| soror ne obliu
Abbreviated transcription (Latin):
ideo lam̃tatur. Dixit gͦ diaconissa soro
rib. Quis annunciauit ei : & afflixit ani¬
mã eius: Aut quis indicauit ei: & con¬
triuit cor eiꝰ: Nonne ego rogaui uos ne
diceretis ei: donec adueniret hora eius:
Cur hoc fecistis: Ite adducite eam ad
me. ꝑgentes uͦ sorores: dixert̃ ei. Ueni.
uocat te abbatissa. Illa autẽ egressa ẽ
plorans & ingemiscens: & ingressa asti¬
ens eam abbatissa. dixit. Quid habes fi¬
lia:. qd sic ingemiscis: Eufrasia ait. Plan
go dña. qͥa sciens me moriturã ñ mͥ in¬
dicasti. ut deflerem peccata mea. dũ sim
aliena ab actib bonis. Et hȩc dicens.
ꝓstrauit semet ipsam in pauim̃to. & te
nuit pedes abbatissȩ. Pro qua re: omne
concilium ipsarũ. ad lacrimas ẽ ꝑduc¬
tum. Eufrasia uͦ clamabat. miserere mei
huc an.num istũ: quia sine penitentia
sũ: & nescio quȩ me oꝑuert̃ tenebre. Di¬
aconissa ait. Uiuit dñs filia: quia cȩlesti
haberet frui eufrasia. Unde rogo te ut

Expanded text:
ideo lamentatur. Dixit ergo diaconissa cum pri| ideo lamentatur. Dixit ergo diaconissa cum pri| oribus quis adnuntiauit ei et adflixit animam eius. Aut| quis indicauit ei . et contriuit cor eius. Nonne rogaui uos| ne diceritis ei donec adueniret hora eius. Quur hoc fecis| tis Ite adducite eam mihi pergentes uero sorores dixe| runt ei . ueni uocat te abbatissa. Illa autem egressa est plo| rans et ingemiscens . ingressa adsteens eam abbatissa dixit| quid habes filia quod sic ingemisces . eufraxia ait plan| go domina quia sciens me morituram et non mihi indicasti| ut deflerem peccata mea dum sim aliena ab actibus bonis| et haec dicens prostrauit semet ipsam in pauimento et te| nuit pedes abbatissae pro qua re omne concilium ipsarum ad| lacrimas est perductum . eufraxia uero clamabat| miserire mei huc annum istum quia sine paenitentia sum et nes| tio que me operiant tenebrae Diaconissa ait uiuit dominus| filia quia caeleste habes filia eufraxia. Vnde rogo te ut
Abbreviated transcription (Latin):
iulia deflens. Cui dixit eufrasia. Da mͥ ma¬
nũ soror & leua me. & duc me uͥ ligna re-¬
posita sunt. & ibi me pone: tolle & panes
de farno. & porta in monasteriũ. Fẽcit
Cum gͦ iacuisset eufrasia in paium̃to: cla-
mabat. Cur dñe abhominatꝰ es me ꝑegri¬
nam & orphanã: Cur despexisti me: slc̃
tempꝰ ẽ quo debeam decertare cũ diabo
lo: & tollis animã meã: Miserions esto do
unũ annũ. ut defleam peccata mea qͥa im-¬
penitens sũ. & ab omi pietate nudata: &
salus in meo oꝑe ñ ẽ: nemo in interitu
conficebitur tibi. nec ẽ penitentia in se¬
pulchro: ñ possunt lacͥmȩ ualere post moi¬
tẽ. ñ enĩ qui sunt in inferno laudabt̃ ce
dñe. sed qui uiuent laudabunt nomen
penitentiã agam: quia desolata sũ uelut
ficulnea sine fructu. Cum sic gͦ defleret:
audiens quedam ex sororib indicauit
abbatissȩ. & pͥorib. quia eufrasia ꝓstrata
in lignario ita clamaret. Dixitq iulia.

Expanded text:
iulia deflens . cui dixit eufraxia| da mihi maiulia deflens . cui dixit eufraxia| da mihi manum soror et leua me et duc me ubi ligna reposita| sunde clibano, et porta in monasterium. Fecit Cum ergo jaceret Euphraxia in pavimentomabat. Quur| domine abominatus es me peregrinam et orphanam quur dispexis| ti me Nunc tempus est quod debeam decertare cum diabo| lo et abstollis animam misericors esto dounum annum et defleam peccata mea| quia inpenetens sum et ab omni pietate nudata et salus| in mea opera non est Nemo in interitum confitibitur tibi .| nec est paenitentia in sepulchro non possunt lacrimae| ualere post mortem Non enim qui sunt in inferno lauda| bunt te domine sed qui uiuunt laudapoenitentiam agam, quia desolata sum ficulnea sine fructo Rorsum| cum sic ergo defleret audiens quaedam ex sororibus indicauit| abbatissae et prioribus quia eufraxia prostrata in lignario ita| clamaret dixitque iulia u
Abbreviated transcription (Latin):
frasiam obtulerunt dño: & ꝓcidens adora-¬
uit. & osculata ẽ pedes eiꝰ mimaculatos: &
uidi illic decies centena milia angłoꝵ mul-
cientes ad eufrasiam. Et eoce mat̾ dñi assu-¬
mens eufrasiam. ostendit ei palaciũ. & cha¬
lamũ illũ decus nuptiale: & coronam ei pa¬
ratã. Et audiui uocẽ dicentẽ. Etifrasia. ecce
merces tua. Nunc itaq ꝑge. & post decem
dies uenies: & frueris his infinitis deliciis.
Eoce gͦ nona dies ẽ hodie. ex quo uisionem
uidi: cras enĩ morietur eufrasia. Audiens
autẽ hec ulia recitante abbatissa. secreto
tondens pectus suũ & faciem suã. deflens
amarissime. ꝑuenit ad furnũ. Cũq iuide¬
ret eam eufrasia flentẽ ac se tundentẽ. dix̃
ei. Coniuro ce ꝑ filiũ dĩ o soror: indica mͥ qͥd
audisti. aut quare plangis. Ait ei iulia.
Piango dña mi. quia ab hodie separamur.
sicut enĩ audiui. eras enĩ morieris. Quod cũ
audisset eufrasia. angustiata ẽ: & pusillani¬
mis facta cẽcidit. Sedebat autẽ iuxta eam¬

Expanded text:
obtulerunt domino et procedens adorauit et osculata est pe| des eius inmaculatos et uidi illic dena milia angelorum cientes ad eu| fraxiam. Et ecce mater domini sumens eufraxiam ostendens| et palatium et thalamum illum decus nuptialem et coronam| ei paratam et audiui uocem dicentem eufraxia ecce mercis| tua. Nunc itaque perge et post decem dies uenies et frueris| haec in infinitis . saeculis . ecce ergo nona dies hodie ex quo| uisione uidi cras enim morietur eufraxia. Audiens autem| haec iulia recetante abbatissa secretae tundet pectus suum| et faciem suam deflens amarissime peruenit ad furnum| Cumque uideret eam eufraxia flentem ac se tundentem dixit| ei . coniuro te per filium dei soror indica mihi quid audisti aut| quare planges . ait ei iulia plango domina mi quia ab hodie| separabimur sicut enim audiui cras enim morieris. Quod| cum audisset eufraxia angustiata est et posillanimis fac| ta cecidit sedebat autem iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. ut soluta tecũ de hac uita. hab eam
ibi fiduciam. Mane uͦ facto. uidens diaco¬
nissa. quia in nouissima respiratione eẽt
iam ut moreret᷑:. mandauit sororib ꝑ uili
am dicens. Uenite uale dicite eufrasiȩ: qͥa
iam consũmatur. Quȩ uenientes ualedi¬
oebant ei flentes & eiulantes atq dicentes:
nt illa soror quȩ dudũ patiebat᷑. & ꝑ eufra

Expanded text:
m ut soluta tecum de hac uita habeam| ibi fiduciam. Mane uero facto uidens diaconissa quia in no| uissima respiratione esset . iam ut moreretur mandauit| sororibus per iuliam uenite ualedicite eufraxiae . quia iam| consumitur. Quae uenientes ualedicebant ei flentes et eiu| lantes . memento nit illa soror quae dudum pat
Abbreviated transcription (Latin):
in diuitiis canqͣm ñ gaudentes: & em̃-¬
tes tanqͣm ñ possidentes. Decidit enĩ sce-¬
ma huiꝰ scłi. Ad quã utilitatẽ nobis erunt
hȩ pectinie: & tanta habundantia posses-¬
sionũ: Nichil hoꝵ: cũ quolibet descende¬
re pocerit in infernũ. Cũ bono gͦ consi-¬
lio festina etiam multa dare pauꝑibꝰ: ut
ñ inueniatur illud consiliũ. quod trac-¬
isset optimã conuersationẽ. & multa
pauꝑib erogasset: unũ solũ uiuens an¬

Expanded text:
n| gaudentes . et ementes tamquam non possedentes. Decedit enim escema huius saeculi ad quam utilita| tem nobis erunt haec pecunia et tanta habundantia| possessionum. Nihil horum cum quolibet discendere| poterit in infernum. Cum bono ergo consilio festina ergo mul| tum dare pauperibus ut non inueniatur . illud consilium| quod tracisset opti| mam conuersacionem et multa pauperibus erogasset| unum solum uiuens an
Abbreviated transcription (Latin):
diuitiis. mundanis cogitationib obliga¬
tiꝰ & in fallatia positi cemporali diuiti¬
arũ. dies nr̃os frustra consumimꝰ. nichil
ammaꝵ utilitatẽ adquirentes. Audienᷤ
hec eufrasia: dixit antigono. Et qͥd iubes
dñe m̃s: ut faciamꝰ: Cui dixit antigonꝰ.
Unam filiam habemus ꝑ dm̃. sufficiat no¬
bis: & nequaquã conueniamꝰ ulderiꝰ in
infelicitate. & miseria scłi. Audiens hec
eufrasia. & consurgens extendit manuᷤ
suas in celum: & ingemiscens dixit an¬
tĩgono. Benedictus dd̃ns. qui dignũ te
fecit in suo timore. & ad cognitionẽ ueri¬
tatis uenire. Uere dñe m̃s. sepius suppli¬
cau dm̃ ut illuminaret cor tuũ ꝓ hac
causa. sed hoc tibi pandere ñ presumpsi:
quia uere ipse fecisti pͥncipium: & iube
me ut loquar. Cui dixit antigonus. Do-¬
mina mi: dic prout uelis. Eufrasia dix̃.
Nosti dñe m̃s. quia ante tantas genera-¬

Expanded text:
diuiciis mundanis . cogitacionibus oblicadiuiciis mundanis . cogitacionibus oblicati et in falla| cia positi temporalia diuiciarum dies nostros frustra| consumimus nihil animarum . utilitatem adquirentes.| Audiens haec eufraxia dixit antigono et quid iubes .| domine meus ut faciamus. Cui dixit antigonus unam| filiam habemus per deum suffiat nobis et nequaquam| conueneamus ulterius in infilicitatem et miseriam| secularem. Audiens haec eufraxia et consurgens . ex| tendit manus suas . in caelo et ingemiscens dixit anti| gono benedictus deus qui dignum te fecit in suo timore| et ad cognicionem ueritatis adduxit. Vere domine meus| sepius supplicaui deum ut inluminaret cor tuum pro| haec causa sed hoc tibi pandere non praesumpsi .| quia uere ipsi fecisti principium iube me ut loquar.| Cui dixit antiquonus domina dic inquit prout uellis| eufraxia. Nosti domine meus quia ante tantas genera
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens in sermone simul & oꝑe: &e bona
semꝑ pͥncipis uidens: ut piȩ romanȩ rei-
publioe negotia gub̃naret. Erat autẽ & cõ¬
passibilis homo. cunctis egentib necessa
utilia conferentẽ. Erat autẽ & locuples
uehem̃ter. ita ut regia enutas similem
aliũ in bonis oꝑib ditissimũ ñ haberet.
mens dm̃: semꝑ uacans ȩccłiis. & offerens
preces cũ lacͥmis łõ. Hec multos inopes
ac scũariis offerebat. Ualde etiã diligenᷤ
ex eoꝵ genere necñ & morib erat compo¬
sita: & honesta ualde & religiosa. Genera¬
ta ẽ autẽ ab his filia: quã uocauerunt
nomine matͥ eufrasiã. Cumq haberent
hanc filiam: una ex dieb dixit antigonus
comugi suȩ eufrasiȩ. N osti dña mi eufra¬
sia. quia nichil ẽ ista uita. uł diuitiȩ huiꝰ¬
scłi uanitas tẽporalis. In octoginia nãq
annis hominis tempꝰ impletur. de sunt
tim̃tib dm̃ diuitie in oelo recõnditȩ in
infinita scła. & priuamꝰ nos ipsos ab illi

Expanded text:
sapiens in sermonae . simul| et opere et bona semper principi suadens ut pie romana rei| publice negucia gobernaret. Erat . autem et compas| sibilis homo cunctis egentibus necessautilia conferentem. Erat autem et| locoplex uehementer ita ut regia ciuitas similem alium .| in bonis operibus ditissimum non haberet. mens deum . semper uacans ecclesiis et offerens praeces cum la| crimis deo. Haec multos in opes s ac sanctuariis . offerebat . ualde eam| diligens ex eorum genere nec non et moribus . erat conposita et hones| ta ualde et relegiosa. Generata est . autem his filia quem| uocauerunt . nomine matris . eufraxia. Cumque haberent| hanc filiam unam ex diebus dixit antigonus coniugae| suae eufraxiae . nosti domina mi eufraxia Quia nihil| est ista uita uel diuiciae ui tem| poribus In octugenta namque annis omnes tempus im| pletur et sunt timentibus deum diuiciae in caelo recondi| tae in infinita saecula et priuamur nos ipsos ab illis|
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hominib. Est autẽ locus ipse ñ longe
ab eadem trbe: qui ꝓ nobilitate sui nobili.¬
acus pͥmo ẽ appellatus. Sed ꝓcedente tẽpo¬
re tam insignis effectus ẽ: ut urbis no¬
mine. quȩ iam ruinis crebriorib pene ab¬
oleuerat uocitet᷑. Est namq & largitione
fideliũ sublimatꝰ. & agmine monachoꝵ: &
alioꝵ deo deuotoꝵ grege refertus. Ubi in¬
cessant̾ cotidie diuia cȩlebrant᷑ preconia:
&e frequent̾ celestia facta sunt. & fiunt
miraculoꝵ signa: quȩ iam magis cernen-¬
tiũ ore narrant᷑: quã dictantis stilo scri-¬
bant᷑. Felix equidẽ atrebatũ ciuitas. tam
excellenti munita patrono: & si muroꝵ rui¬
nis uilescat. illiꝰ tam̃ meritoꝵ nobilitate cla¬
rescit. Totusq pro eiꝰ scĩtatis int̾cessione
gaudeat ppłs. omĩpotentiq deo ȩt̾nas re¬
ferat laudes: qui tam clarũ illis ꝑdona¬
uit doctorem. Ctnꝰ predicatione uiã agno¬

Expanded text:
est hominibus. Est autem locus ipse non longe est hominibus. Est autem locus ipse non longe ab eadem urbe, qui pro nobilitate sui Nobiliacus primo est appellatus: sed procedente tempore tam insignis effectus, ut urbis nomine, quae jam ruinis crebrioribus pene obsoleverat, vocitetur. Est namque et largitione fidelium sublimatus, et agmine monachorum, et aliorum Deo devotorum grege refertus: ubi incessanter quotidie divina celebrantur praeconia, et frequenter coelestia facta sunt et fiunt miraculorum signa, quae jam magis cernentium ore narrantur, quam dictantis stylo scribantur. Felix equidem Atrebatum civitas, tam excellenti munita patrono, etsi murorum ruinis vilescat, illius tamen meritorum nobilitate clarescit. Totusque pro ejus sanctitatis intercessione gaudeat populus, omnipotentique Deo aeternas referat laudes, qui tam clarum illi perdonavit doctorem, cujus praedicatione viam agno
Abbreviated transcription (Latin):
animũ tam̃ ut arcũ habens sp̃uali studio
intentũ. ilico ꝓmptus. rꝑo gressus regende.
festinꝰ ad uenerabilem ꝑuenit audbertũ.
Atille qͥd animo gereret. & qͥd sibi diuini-¬
tus eẽt ostensũ referens: pari uoto cõmu¬
niq consilio. cũ magno ppłoꝵ gaudio. qui
undiq confluxerant. ad locũ designatum
beatissimũ transtulert̃ uedastum. In qua
translatione ꝑhibetur beatus audomarus
lum̃ recepisse oculoꝵ: sed ilico precib eandẽ
quã ultroneus ferebat impetrasse oȩcitatem.
Parutpendebat quippe lum̃ carnaliũ ocłoꝵ
q̃ lum̃ eiuũ meruit suꝑnoꝵ. Porro autẽ mi¬
racula quȩ &e tunc gesta ꝑhibent᷑. & quȩ
iam ꝑ annos ferme centũ sexaginta ꝑ meri-¬
ta beati uedasti patrata st̃. nullo st̃ stilo me-¬
morie cradita: excepto quod uocib cantoꝵ
huiꝰmodi canit᷑ antiphona. Hic est beatuᷤ
uedastus: ctiz templũ fieri ab angłis iussũ

Expanded text:
animum tamen ut arcum habens spiritali studio animum tamen ut arcum habens spiritali studio intentum ilico promptus Christo gressus regente festinus ad uenerabilem peruenit Autbertum sede At ille quid animo gereret et quid sibi diuinitus esset ostensum referens pari uoto communique consilio cum magno populorum gaudio qui undique confluxerant ad locum designatum beatissimum transtulerunt Vedastum. In qua translatione perhibetur beatus Audomarus lumen recepisse oculorum sed illico precibus eandem quam ultroneus ferebat reimpetrasse caecitatem. Parui pendebat quippe lumen carnalium oculorum qui lumen ciuium meruit supernorum. Porro autem miracula quae tunc et gesta perhibejam per annos ferme centum sexaginta per merita beati Vedasti patrata sunt, nullo sunt stylo memoriae tradita, excepto quod vocibus cantorum hujusmodi canitur Antiphona: Hic est beatus Vedastus, cui templum fieri ab angelis jussum
Abbreviated transcription (Latin):
sit: ut om̃s agnoscerent. quanta illius eẽt
beatitudo in celis: cuiꝰ lectuli domicilium
eodem usq ad tempꝰ beati audberti: qui
septimꝰ ei in sede pontificali successit epc.
I autẽ ut maioꝵ relatione cognouimꝰ. &
ut innumerabiliũ hominũ ore uersattr.
& quod oculis etiam factũ ꝓbamus. dum
quadam die post ymnos matutinos in me-¬
manis consistens. rubente aurora ouentem
uersus intenderet: uidit ẽminus trans flu¬
uiolũ qti crientio uocat᷑. uirũ prefulgi¬
dũ. uirgã manu tenentẽ. basilicȩ locum
metiri. Quod ille cernens. reuelante do ui¬
sionẽ agnouit angłicam. Ostensũq illi est:
beatũ illuc uedastũ. annuente. rꝑo sine du-¬
bio transferendũ. Qua reuelatione certior
factus. inuitauit ad tantũ opus beatum
audomarũ: qui ea tempestate taruenne
morinoꝵ urbis eꝑs. in dĩ reb magnificuᷤ
habebatur. Qui licet iam senio pressus. & a¬
missione luminũ uideret᷑ debilior factus:

Expanded text:
sit: ut omnes agnoscerent quanta illius esset sit: ut omnes agnoscerent quanta illius esset beatitudo in coelis, cujus lectuli domicilium eodem usque ad tempus beati Autberti, qui septimus ei in sede pontificali successit episcopus. Is autem ut maiorum relatione cognouimus et ut in innumerabilium hominum ore uersatur et quod oculis etiam factum probamus dum quadam die post hymnos matutinos in menianis consistens rubente aurora orientem uersus intenderet uidit eminus trans fluuiolum qui Crientio uocatur uirum praefulgidum uirgam manu tenentem basilicae locum metiri. Quod ille cernens reuelante Deo uisionem cognouit angelicam ostensumque illi est beatum illuc Vedastum annuente Christo sine dubio transferendum. Qua reuelatione certior factus, inuitauit ad tantum opus beatum Audomarum; qui ea tempestate Taruennae Morinorum urbis episcopus in Dei rebus magnificus habebatur. Qui licet iam senio pressus et amissione luminum uideretur debilior factus
Abbreviated transcription (Latin):
bat exanime: nullũ oms sentientes. por¬
tauert̾ eum subiectis humeris. cum ala¬
critate animi ad sepulture locũ. Sepe¬
lieruntq eũ. in iam dicta eccłia beate
dĩ genitͥcis semꝑq uirginis mariȩ. in
dextera parte altaris. ubi qͦndam ponti¬
ficalis cathedre fungebat᷑ officio. nobilẽ
t̾re condientes thesaurũ. In quo loco ꝑ
aliquod iacuit cempus. quousq dño re¬
uelante. ad locã ubi nunc fulget eiꝰ me-¬
moria. ẽ a uiris sc̃is audberto & audoma-¬
ro ep̃is felici mutatione translatꝰ. Nunc
autẽ quid in eodem episcopio. post eius
excessum. uisũ ẽ dignũ memoriȩ. referat᷑.
Suꝑueniente gͥ tempore. domuncula in
qua do dilectus diem obiit: flãmis arrep¬
ta ardere oepit. Sed uidente quadam re¬
ligiosa femina abita nomine. sc̃s adueni-¬
ens uedastus flammnas a domo discussit:¬
& ita incolumis remansit. cũ lectulo. in qͦ
uir dñi scãm ad cȩlestia regna animã emi-¬

Expanded text:
bat exanime nullum onus sentientes, porbat exanime nullum onus sentientes, portauerunt eum subiectis humeris cum alacritate animi ad sepulturae locum sepelieruntque eum in iam dicta ecclesia beatae Dei genitricis semper uirginis Mariae in dextera parte altaris, ubi quondam pontificalis cathedrae fungebatur officio, nobilem terrae abscondentes thesaurum. In quo loco per aliquod jacuit tempus, quousque Domino revelante ad locum, ubi nunc fulget ejus memoria, est a viris sanctis Autberto et Audomaro episcopis felici mutatione translatus. XXII. Nunc autem, quid in eodem episcopo post ejus excessum visum est dignum memoriae, referatur. Superveniente igitur tempore, domuncula, in qua Deo dilectus diem obiit, flammis arrepta ardere coepit. Sed vidente quadam religiosa femina Abita nomine, sanctus adveniens Vedastus, flammas a domo discussit, et ita incolumis remansit cum lectulo, in quo vir Domini sanctam ad coelestia regna animam emi
Abbreviated transcription (Latin):
erant. attendentes meritoꝵ eius insig
nia. indignũ ducebant tanti uiri cor-¬
pus in loco humili debere sepeliri. p̾¬
sertim cum nec locus ipse habilis eẽt
tanto montim̃to ⁊ nec palude obsicus
foret access ibilis ppło. Dum talia int̾ se
quererent᷑: uenerabilis uir scopilio do¬
ctus uirtute precum. ad solita sibi cre¬
didit arma currendũ: ut uidelicet
oratio fidei optineret: quod multa ho¬
minũ manꝰ uirib nequiuisset. Unde
cunctos hortans ad precem. ipse prior
illacriman suꝑ corpus sacratissimũ.¬
& incũbens orationi: in hanc uocem me-¬
rore cordis affectus erupit. Heu mͥ inqͥt
obeatissime pat̾. quid us ut faciam: qm̃
& dies inuesꝑum se declinat. & om̃s qͥ
ad tuas exequias conuenerant. ad pro¬
pria iam remeare festinant: ꝑmitte
obsecro te ꝑferri ad locum. qui tͥ filioꝵ
cura preparatus existit. Et his dictis. ac¬
cipientes capulũ in quo scĩ uiri corpꝰ iace¬

Expanded text:
erant, atteerant, attenia indignum ducebant tanti uiri corpus in loco humili debere sepeliri praesertim cum nec locus ipse habilis esset tanto monumento nec palude obsitus foret accessibilis populo. Dum talia inter se quererentur uenerabilis uir Scopilio doctus uirtute precum ad solita sibi credidit arma currendum ut uidelicet oratio fidei obtineret quod multa hominum manus uiribus nequiuisset. Unde cunctos hortans ad precem ipse prior inlacrimans super corpus sacratissimum incumbens orationi in hanc uocem, maerore cordis affectus erupit: «heu mihi, inquit, o beatissime pater quid uis ut faciam quoniam et dies in uesperum declinat et omnes qui ad tuas exequias conuenerant ad propria remeare festinant? Permitte, obsecro, te perferri ad locum qui tibi filiorum cura praeparatus existit.» Et his dictis accipientes capulum in quo sancti uiri corpus iace
Abbreviated transcription (Latin):
bat corpus paratũ staret in medio: ac-¬
cedentes mouere illud ñ ualebant. Qͥa
uͦ agerent. ambigebant: quo se uerte¬
rent nesciebant. Sciscitabant᷑ a scopi-
qui secretarius fuerat sermonũ sci dĩ:
si aliquid de sua eũ testari sepultura
memoraret: tim̃tes ne forte illis hoc
ideo accidisset: quia intra murũ eiꝰ¬
dem ciuitatis illũ sepeltre dispone¬
bant. Quib ille respondit sepius etĩ
se audisse dicentẽ. quod nullus intra
muros ciuitatis. sepelii debusset: qͥ a
om̃is cituitas. locus debet eẽ uiuoꝵ ñ
mortuoꝵ. Uolebant siquid̃e illum in
eccłia beatȩ semꝑ uirginis mariȩ: ubi se-¬
de pontificali presederat tumulare. Ip¬
se uero sepulture suȩ locũ. in oratorio
quod pauꝑe sumptu. idest ligneis ta¬
bulis. ꝓpter litus erientionis fluui oli
edificauerat. fieri disposuisse cognoscit᷑.
Q uod licet ipse ꝓ humilitate qua semꝑ
usus ẽ fieri uoluisset: om̃s tam̃ qui ad¬

Expanded text:
bat corpus, paratum staret in medio, acbat corpus, paratum staret in medio, accedentes movere illud non valebant. Quid vero agerent, ambigebant; quo se verterent, nesciebant. Sciscitabantur a Scopiliqui secretarius fuerat sermonum sancti Dei, si aliquid de sua eum testari sepultura memoraret: timentes ne forte illis hoc ideo accidisset, quia intra murum ejusdem civitatis illum sepelire disponebant. Quibus ille respondit, saepius eum se audisse dicenmuros civitatis sepeliri debuisset: quia omnis civitas locus debet esse vivorum, non mortuorum. Volebant siquidem illum in ecclesia beatae semper virginis Mariae, ubi sedi pontificali praesederat, tumulari. Ipse vero sepulturae suae locum in oratorio, quod paupere sumptu, 171 id est, ligneis tabulis, prope littus Crientionis fluvioli aedificaverat, fieri disposuisse cognoscitur. Quod licet ipse pro humilitate, qua semper usus est, fieri voluisset; omnes tamen qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
statim hoc signũ suũ demonstrare obi-¬
tum. Uocauitq ad se suos filios: ut eoꝵ
p̃cib suam fideli conditori cõmenda-¬
ret animã. Et post dulces pat̾nȩ pieta-¬
tis ammonitiones. & extrema caritatiᷤ
uerba: sacro sc̃o corporis & sanguinis
xp̃i confirmatus uiatico. int̾ manus la-¬
crimantiũ sp̃m emisit. O dies sc̃o lȩtissi-¬
ma sacerdoti. sed cuncto mestissima po-¬
pulo: quẽ tantus subito corporali uita
deseruit pastor: quẽ tam̃ spiritali num¬
quam deserit int̾cessione: si sacrȩ illius
ammonitionis uerba. & ꝓbatissimȩ uitę
uestigia sequi ñ desistit. Conuenert̃ ĩta¬
q ad ultimas uenerandi uiri exequia ᷤ¬
clerus & ppłs copiosus: aliarũq eccłiaꝵ
sacerdotes. presbideri. & diaconi. S non
mirũ. Int̾ lacrimantiũ uoces in t̾ra: psal¬
lentiũ ut fertur a quibdam religiosis
uiris cȩtus audiebat᷑ in oelo. Et dũ dig
no honoris officio. feretrũ in quo iace¬

Expanded text:
statim hoc signum suum demonstrare obistatim hoc signum suum demonstrare obitum. Vocauit suos ad se filios ut eorum precibus suam fideli conditori commendaret animam. Et post dulces paternae pietatis admonitiones et extrema caritatis uerba sacrosancto corporis et sanguinis Christi confirmatus uiatico inter manus lacrimantium spiritum emisit. O dies sancto laetissima sacerdoti sed cuncto maestissima populo quem tantus subito corporali uita deseruit pastor, quem tamen spiritali numquam deserit intercessione si sacrae illius admonitionis uerba et probatissimae uitae uestigia sequi non desistit. Conuenerunt itaque ad ultima uenerandi uiri exsequia clerus et populus copiosus aliarumque ecclesiarum sacerdotes, praesbiteri et diaconi. Sed mirum, inter lacrimantium uoces in terra psallentium ut fertur a quibusdam religiosis uiris cno honoris officio feretrum, in quo jace
Abbreviated transcription (Latin):
ebus. Elemosine enrca domos uberrime
pauꝑib disꝑtiebant᷑: uerbũ dĩ cotidie
ꝑ loca singła ppłis p̃dicabatur: ymnidi.¬
cas laues deo horis canonieis elerus
escebant: in agnitione ueritatis gaude¬
bant: in sc̃ĩtate xꝑiane religionis leta¬
ti sunt. Postquã uero pius predicator
& sc̃s ddĩ sacerdos. meritis maturus & an-¬
nis. p̾mia sui laboris dõ dispensante ac¬
ciꝑe debit: i eadem atrebatũ ciui¬
tate ualide infirmitatis febre correptꝰ
ẽ: diuina p̾uidente clem̃tia. ut uͥ plu¬
rimũ in dĩ sudauit serititio. inde ad
palmã ȩt̾nȩ beatitudinis ꝑueniret: &
int̃ carissimoꝵ manꝰ filioꝵ. anmã suo¬
redderet creatori. Ut uͦ sui õbitum
famuli ds designaret: uisa ẽ nocte
quadam clarissimȩ columpna lucis.
a culmine domꝰ. in qua sc̃s iacebat
sacerdos. usq ad summũ cęli horarũ
ferme spacio duarũ stare fastigium.
Quod cũ uiro dĩ diceretur: intellexit

Expanded text:
ebus. Elimosinae circa domos uberrime ebus. Elimosinae circa domos uberrime pauperibus dispertiebantur. Verbum Dei cotidie per loca singula populis praedicabatur; hymnicas laudes Deo horis canonicis clerus lchritudine pacis quiescebant, in agnitione ueritatis gaudebant, in sanctitate christianae religionis laetati sunt. Postquam uero pius praedicator et sanctus Dei sacerdos meritis maturus et annis praemia sui laboris, Deo dispensante, accipere debuit, in eadem Atrabate ciuitate ualidae infirmitatis febre correptus est, diuina praeuidente misericordia, ut ubi plurimum in Dei sudauit seruitio, inde ad palmam aeternae beatitudinis perueniret et inter carissimorum manus filiorum animam suoredderet creatori. Vt uero sui obitum famuli Deus designaret, uisa est nocte quadam clarissimae columna lucis a culmine domus in qua sanctus iacebat sacerdos, usque ad summum caeli horarum ferme spatio duarum stare fastigium. Quod cum uiro Dei diceretur, intellexit
Abbreviated transcription (Latin):
ligionis conuolauert̃ puritatẽ: intelli¬
gentes diuinȩ potentiȩ efficatiam in.
suo famulo facere signa: nichilq contra
eius scĩtatem in antiqui serpentis uale¬
re machinam̃ta. Et quod ille ad ꝑdicio¬
nem parauerat aliquoꝵ: hoc xꝑi gr̃a ad
redemptionẽ conuertit plarimoꝵ.¬
exerat prefatus gͥ dĩ sacerdos ȩccłi¬
am xp̃i. diuina auxiliante gr̃a. an¬
nis circiter quadraginta. sub magna et¬
uangłice p̃dicationis deuotione: sub ma-¬
gno pietatis amore. Ac ꝑ id temporis:
multitudinẽ ppłi catholico dogmate. ad
xꝑiane fidei conuertit sc̃ĩtatem. Claruit
ubiq diuinȩ cognitio legis: scĩssi mum
xꝑi nom̃. cunctoꝵ audiebat᷑ in ore. Floru¬
it in morib castissime uitȩ honestas: arde¬
bat in pectorib cunctoꝵ cȩlestis patrie
amor. Popłs statutis dieb ad eocłiam
concurrebat: festa cũ magno gaudio
nr̃i saluatoris oportunis celebrabant᷑ di¬

Expanded text:
ligionis conuolauerunt puritatem, intelleligionis conuolauerunt puritatem, intellegentes diuinae potentiae efficaciam in suo famulo facere signa, nihil contra eius sanctitatem antiqui serpentis ualere machinamenta. Et quod ille ad perditionem parauerat aliquorum, hoc Christi gratia ad redemptionem conuertit plurimor praefatus Dei sacerdos ecclesiam Christi, diuina auxiliante gratia, annis circiter XL sub magna euangelicae praedicationis deuotione, sub magno pietatis amore, ac per id temporis multitudinem populi catholico dogmate ad christianae fidei conuertit sanctitatem. Claruit ubique diuinae cognitio legis, sanctissimum Christi nomen cunctorum audiebatur in ore. Floruit in moribus castissimae uitae honestas, ardebat in pectoribus singulorum caelestis patriae amor. Populus statutis diebus ad ecclesiam concurrebat. Festa cum magno gaudio Nostri Saluatoris oportunis celebrabantur di
Abbreviated transcription (Latin):
optimatib. Rogatus quoq ẽ sc̃s ad
conuiuuũ uedastus. Qui domũ intrans:
more sibi solito dextera extenta. om̃ia
sc̃ẽ erucis uexillo signauit. Quedam uͦ
uascula ibi ceruisia stabant impleta: sed
male gentili errore demonicis incanta-¬
tionib infecta. Quȩ mox ob potentiam
scẽ erucis destructa crepuerunt: & quid¬
qͥd li quoris habuerunt in t̾ram effude¬
runt. Territus uͦ rex & optimates illiꝰ
huiꝰ uisione miraculi: sciscitabatur a pon¬
incantationes. ad decipiendas conuiua-¬
ram animas. diabolica in his latuit liqͦ¬
rib potentia: sed uirtute crucis xꝑi t̾ri¬
ta. sic inuisibilit̾ de domo effugit ista ÷
sicut uisibilit̾ confiderastis liquorem ef¬
funddi in t̾ram. Hȩc uͦ res. multis ꝓfici¬
ebat in salutẽ. Nam multi occultis di-¬
ab olioȩ fraudis catenis ab soluti. auga.¬
riarum uanitate spreta. incantatio¬
num consuetudine relicta. ad uerȩ re-¬

Expanded text:
optimatibus. Rogatus quoque est sanctus ad optimatibus. Rogatus quoque est sanctus ad conuiuium Vedastus. Qui domum intrans, more sibi solito, dextera extenta, omnia sanctae crucis uexillo signauit. Quaedam uero uascula ibi ceruisa stabant impleta, sed male gentili errore daemonicis incantationibus infecta. Quae mox ob potentiam sanctae crucis destructa crepuerunt et quicquid liquoris habuerunt in terram effuderunt. Territus uero rex et optimates illius huius uisione miraculi, sciscitabatur ponincantationes ad decipiendas conuiuarum animas diabolica in his latuit liquoribus potentia, sed uirtute crucis Christi territa, sic inuisibiliter de domo effugit ista, sicut uisibiliter considerastis liquorem effundi in terram». Haec uero res multis proficiebat in salutem. Nam plurimi occultis diabolicae fraudis catenis absoluti, auguriarum uanitate spreta, incantationum consuetudine relicta ad uerae re
Abbreviated transcription (Latin):
re. Fu̾it enĩ pauꝑib largus : diuitib af¬
fabilis: quatinꝰ om̃s uł largitate mune¬
rũ. uł iocunditate uerboꝵ in uiam dedu¬
ceret ueritatis. Sciens itaq nullatenus su¬
ꝑba scłaris potentiȩ colla. ad xp̃iane reli-¬
gionis humilitatẽ inclinari posse. nisi ꝑ
stiauissimas pietatis ammonitiones: apłico
instructus exemplo. om̃ib omĩa factus ẽ.¬
ut om̃s lucrificaret: semores honorib p̃-¬
ueniens: iuniores pat̾na dilectione ãmo-¬
nens : ubiq ꝑ officia caritatis ñ sua que
riȩ causa. sed p̃dicationis obtentu: ut fa-¬
miliaritate concordiȩ. facilius uerbũ dĩ
conuiuantiũ infinderet cordib. Igitur
quidam nobilis francus. potentia elarus.
hocinus nomme. regem hlothariũ predi¬
cti regis hludouici filiũ. qui tune dẽporiᷤᷤ
francoꝵ regni nobiliter rexerat sceptra.
uocauit ad prandiũ: quod magno appa¬
ratu in domo sua regi & suis parauerat

Expanded text:
re. Fuit uero pauperibus largus, diuitibus afre. Fuit uero pauperibus largus, diuitibus affabilis, quatenus omnes uel largitate munerum uel iocunditate uerborum in uiam deduceret ueritatis, sciens itaque nullatenus superba saecularis potentiae colla ad christianae religionis humilitatem inclinari posse nisi per suauissimas pietatis ammonitiones, apostolico instructus exemplo, omnia omnibus factus ut omnes lucri faceret, seniores honoribus praeueniens, iuniores paterna dilectione ammonens, ubique per officia caritatis non sua quaerxuriae causa sed praedicationis obtentu, ut familiaritate concordiae facilius uerbum Dei conuiuantium infunderet cordibus. Igitur quidam nobilis Francus, potentiae clarus, Hocinus nomine, regem Hlotharium, praedicti regis Hlothuuii filium, qui tunc temporis Francorum regni nobiliter rexerat sceptra, uocauit ad prandium. Quod magno apparatu in domo sua regi et suis parauerat
Abbreviated transcription (Latin):
num audacia: qui saluti ferȩ p̃dicationiᷤ
uerba a scĩs ꝓlata doctorib contempne¬
re ñ metuunt. Irrationabilis bestia in ob¬
temꝑando sc̃oꝵ p̃ceptis. quodammͦ ratione
utit᷑ humana: homo uͦ ad imaginẽ dĩ con¬
ditus. ratione p̃ditas. honorem suũ ñ in¬
telligens. comparatus ẽ ium̃tis insipienti¬
byiae̾ similis factus ẽ illis.¬
tim uͦ comꝑisset uir dĩ eccłias xꝑi de¬
sertas. cor ppłi idolatriȩ errorib in¬
fectũ : ignorantie tenebris oboecatũ: ge¬
mino se pietatis subdidit labori. Popłm
sedula intentione ad agnitionẽ ueri sumi¬
nis ꝑduxit: eccłias ad culmen sũmi deco¬
ris erexit: presbiteros & diaconos sibi in
adictoriũ. ꝑ diuersa eccłiarũ ddisposuit lo¬
ca. Et ubi prius speluncȩ fuerunt latro¬
num: ibi orationũ domos construxerat.
Magisq diuinis intendit eas ornare lau¬
dib: quã pompaticis diuitiis scłi come¬

Expanded text:
num audacia qui salutiferae praedicationis num audacia qui salutiferae praedicationis uerba a sanctis prolata doctoribus contemnere non metuunt. Inrationabilis bestia in obtemperando sanctorum praeceptis quodammodo ratione utitur humana. Homo uero ad imaginem Dei conditus, ratione praeditus, honorem suum non intellegens, «comparatus est iumentis insipientibus et similis factus est illism uero comperisset uir Dei ecclesias Christi desertas, cor populi idolatriae erroribus infectum, ignorantiae tenebris obcaecatum gemino se pietatis subdidit labori, populum sedula intentione ad agnitionem ueri luminis perduxit, ecclesias ad culmen summi decoris erexit, praesbiteros et diaconos sibi in adiutorium per diuersa ecclesiarum disposuit loca. Et ubi prius speluncae fuerunt latronum, ibi orationum domos construxerat, magisque intendit eas diuinis ornare laudibus, quam pompaticis saeculi diuitiis come
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ muroꝵ fragm̃ta uepriũq cresce¬
re densitates. Ubi qͦndam psallentiã
chori. ibi lustra & latibula ferax uisa
sunt: stercorib & inmundiciis om̃ia
plena: ita ut uix uestigiũ aliquod re¬
mansisset muroꝵ. Hȩc cernens: intimo
cordis dolore ingemuit dicens. Odñe
hȩc omĩa uenerunt suꝑ nos. quia pecca-¬
uimꝰ cũ patͥb nr̃is: in iuste egimꝰ. iniqui¬
tatẽ fecimus: sed tu dñe memor esto mi-
caris pauꝑum tuoꝵ in finẽ. Dũ hȩc ita¬
q lacrimosis murmuraret querelis:
ecce subito ex ruinosis speluncis ursus
ꝓsiliuit. Cui uir dĩ cũ indignatione p̃¬
cepit. ut indeserta secederet loca: & sibi
habitacula: nec ultra illiꝰ fluminis ri¬
pas transiret. Qui mox tali territus mi¬
natione fugit: nec umquã postea in illiᷤ
tuscis ẽ partib. Omira om̃ĩpotentis dĩ
in scĩs suis potentia: quib bestiȩ ferocis¬
simȩ obedire sciunt. Omiserabilis homi¬

Expanded text:
inter murorumque fragmenta ueprium cresceinter murorumque fragmenta ueprium crescere densitates; ubi quondam psallentium chori ibi lustra et latibula ferarum uisa sunt, stercoribus et inmunditiis omnia plena ita ut uix uestigium aliquod remansisset murorum. Haec cernens intimo cordis dolore ingemuit dicens: «O Domine, haec omnia uenerunt super nos quia peccauimus cum patribus nostris, iniuste egimus, iniquitatem fecimus. Sed tu, Domine, memor esto misecaris pauperum tuorum in finem». Dum haec itaque lacrimosis murmuraret quaerelis, ecce subito ex ruinosis speluncis ursus prosiluit. Cui uir Dei cum indignatione praecepit, ut in deserta secederet loca et sibi habitacula nec ultra illius fluminis ripas transiret. Qui mox tali territus minatione fugit nec umquam postea illis uisus est in partibus. O mira omnipotentis Dei in sanctis suis potentia quibus bestiae ferocissimae oboedire sciunt. O miserabilis homi
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis loca ꝑagrans.quesiuit int̾ rui-¬
nas edificioꝵ. si quodlibet eccłiȩ signum
inueniri ualuisset. Nam antiquis ferme
tẽporib. sacrȩ in illis locis fidei floruis¬
se religionẽ cognouit: sed ꝓpt̾ peccata
habitatoꝵ t̾rȩ illius. occulto dĩ iudicio s
iustissimo. tradita ẽ cũ oet̾is galliȩ uł
germaniȩ ciuitatib pagano & ꝑfido
hunoꝵ regi attilo. urbs quoq illa de¬
predanda: qui ꝓpt̾ nimiam animi sui
seuutiam. nec sacerdotibi dĩ honorem.
nec ȩccłiis dĩ reuerentiã impendere
sciebat: sed om̃ia quasi tempestas im¬
manissima ferro uastauit & igne. Tunc
in similitudinẽ iherosolimitanȩ uastati¬
onis. quȩ ab impio babyloniȩ rege fa¬
cta ẽ. uenert̃ gentes in hereditatẽ dĩ:¬
& pollutis manib ꝓphanauert̃ sacraria
dĩ: effundentes sanguinẽ seruoꝵ xꝑi.
circa altaria altissimi regis. Non hȩc
famulus xꝑi antiquȩ riunas eccłiȩ.

Expanded text:
uitatis loca peragrans, quaesiuit inter ruiuitatis loca peragrans, quaesiuit inter ruinas aedificiorum si quodlibet ecclesiae signum inuenire ualuisset. Nam antiquis ferme temporibus sacrae in illis locis fidei floruisse religionem agnouit. Sed propter peccata habitatorum terrae illius occulto Dei iudicio sed iustissimo tradita est cum ceteris Galliae uel Germaniae ciuitatibus pagano et perfido Hunorum regi Attilo urbs quoque illa depraedanda. Qui propter nimiam animi sui saeuitiam nec sacerdotibus Dei honorem nec ecclesiis Christi reuerentiam inpendere sciebat, sed omnia quasi tempestas inmanissima ferro uastauit et igne; tum in similitudine Hierusolimitanae uastationis quae ab impio Babiloniae rege facta est, uenerunt gentes in hereditatem Dei et pollutis manibus profanauerunt sacraria Christi, effundentes sanguinem seruorum Dei circa altaria altissimi regis. Non haec famulus Christi antiquae ruinas ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
orationis ad dm̃. hoc uobis prestare non
differo. Et in hȩc uerba uirdĩ ex inti¬
mo cordis affecta. ꝓ illoꝵ lacrimas ef¬
fudit miseria: & cum fidei puritate op̃ẽ
illis poscebat diuinam: uł ꝓ illorum
corporali. uł ꝓ ppłi p̃sentis spͣuali salu¬
te. Nec tam pie & tam necessarie pre-¬
ces in efficaces eẽ potuerunt: sed ab
illo qui ꝑ ysaiam inquit ꝓpħam. tem-¬
pore oportuno exaudius tẽ. & in die sa¬
luus auulu te: mox ambo in conspe¬
ctu multitudinis optatam receꝑunt
sanitatẽ. Hic luminis claritate ditatuᷤ.
ille pedũ uelocitate letatus: ambo suꝑ-¬
ne gr̃as agentes pietati. maiora quam
sꝑauert̃ munera portantes. domũ reu̾-
si sunt. Sed & hoc miraculũ sanitatis
in illis: plurimis fuit causa salutis ȩt̾nȩ.
uidentes enĩ celestẽ uirtutẽ uerba con¬
sequi sacerdotis dĩ: relictis idolãtriȩ
sordib. in xꝑm credentes. uiuo sacri
baptismatis fonte purgati sunt.

Expanded text:
orationis ad Deum hoc uobis praestare non orationis ad Deum hoc uobis praestare non differo». Et in haec uerba se uir Dei ex intimo cordis affectu pro illorum lacrimas fudit miseria et cum fidei puritate opem illis poscebat diuinam uel pro illorum corporali uel pro populi praesentis spiritali salute. Nec tam piae et tam necessariae preces inefficaces esse potuerunt. Sed ab illo qui per Isaiam inquit prophetam: «Tempore oportuno exaudiui te et in die salutis adiuui te» mox ambo in conspectu multitudinis optatam receperunt sanitatem, hic luminis claritate ditatus, ille pedum uelocitate laetatus, ambo supernae gratias agentes pietati, maiora quam sperauerunt munera psi sunt. Sed et hoc miraculum sanitatis in illis, plurimis causa fuit salutis aeternae. Videntes enim coelestem virtutem verba consequi sacerdotis Dei, relictis idololatriae sordibus, in Christum credentes, vivo sacri baptismatis fonte purgati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
eum eꝑm: & ad predicandũ uerbũ uite
atrebatũ eum direxerat urbi: quatinꝰ ppłs
diu in antiquis male consuetudinis erro¬
rib iacens. dõ auxiliante ꝑ assiduã sacrȩ
p̃dicationis instantiã. ꝑ illũ in uiã ueri¬
tatis & ad agnitionẽ filii dĩ deduceret᷑.
Qui pontificatus gradu. & p̃dicationis
officio suscepto: concitus ad prefatã iam
ꝑrexerat urbem. Sed in auspicium futu¬
re ꝓsꝑitatis & salutis: ds cuiꝰdam mira.¬
culi testificatione. eiꝰ eiuib patefecit in¬
troitũ. Igt᷑ in ipsa ciuitatis porta. duo ᷤᷤ
habuit sibi obuiã egenos & infirmos:
cecũ scilicet  claudũ: miserabili a uiro
dĩ uoce stipendia postulante.s. Mex
sacerdos xꝑi illoꝵ condolens miseriȩ: se¬
cũ tractabat. quid illis solatii prestare
potitisset. Et dũ apłicas predicator pecu.¬
niam in sacculis se ñ habuisse sciret in
durũ & argentũ ñ ẽ mecũ: quod autem
habeo. idest caritatis officia & pietatem

Expanded text:
eum episcopum et ad praedicandum uerbum uitae eum episcopum et ad praedicandum uerbum uitae Atrabate eum direxerat urbi quatenus populus diu in antiquis malae consuetudinis erroribus iacens, Deo auxiliante, per assiduam sacrae praedicationis instantiam per illum in uiam ueritatis et agnitionem filii Dei deduceretur; qui pontificatus gradu et praedicationis officio suscepto concitus ad praefatam iam perrexerat urbem sed in auspicium futurae prosperitatis et salutis Deus cuiusdam miraculi testificatione eius ciuibus patefecit introitum. Igitur in ipsa ciuitatis porta duos habuit obuiam sibi egenos et infirmos, caecum scilicet et claudum, miserabili a uiro Dei uoce stipendia postulantes. Mox sacerdos Christi illorum condolens miseriae, secum tractans quid illis solacii praestare potuisset. Et dum apostolicus praedicator pecuniam in sacculis se non habuisse sciret, in «Aurum et argentum non est mecum. Quod autem habeo id est caritatis officia et pietatem