comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui elegit ierłm. hoc est exorcismũ incre¬
pare & comurare aduersus diabolum.
Vnde sciendũ qđ ñ creatura dĩ in infantib
exorzizatur. aut exsufflatur: s ille sub
quo sunt om̃s qui cũ peccato nascuntur.
est enĩ princeps peccatoꝵ. Sẏmbolum
dum in gentib hoc sibi p̃dicationis signũ
uł indicium posuert̾: continet autẽ con¬
fessionẽ trinitatis. & unitatis. & unitatẽ
eccliȩ. & om̃e xp̃iani dogmatis sacramen¬
tum. qđ sẏmbolũ fid̾i & spei nr̃ȩ ñ scribi¬
tur in carta. & atram̃to. s in tabulis cor¬
dis carnalib Oratio. petitio dicit᷑. nam
orare. est petere. sicut exorare impetrare
Constat autẽ oratio loco & tẽpore. Loco qͥa
ñ ubiq cum ꝓhibeamur a xp̃o ne in publi¬
cum. s ubi oportunitas dederit. aut necessi¬
tas importuna erit. Neq enĩ contra prece¬
ptũ reputat᷑ ab apłis factũ. qui in carcere
obseruatio quarũdam horarũ cõmuniũ
quȩ diei int̃ ipsa spacia signant. Tercia.

Expanded text:
rcismus increpare et coniurare adversus diabolum; unde sciendum est quod non creatura Dei in infantibus exorcizatur aut exsufflatur, sed ille sub quo sunt omnes qui cum peccato nascuntur. Est enim princeps peccatorum. Symbolumdum in gentibus hoc sibi praedicationis signum vel indicium posuerunt. Continet autem confessionem Trinitatis et unitatem Ecclesiae et omne Christiani dogmatis sacramentum. Quod symbolum fidei et spei nostrae non scribitur in carta et atramento, sed in tabulis cordis carnalibus. Oratio petitio dicitur. Nam orare est petere, sicut exorare inpetrare. Constat autem oratio loco et tempore. Loco, quia non ubique, cum prohibeamur a Christo in publico, sed ubi opportunitas dederit aut necessitas inportaverit. Neque enim contra praeceptum reputatur ab Apostolis factum, qui in carcere observatio quarundam horarum communium, quae diei interspatia signant, tertia,
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ quasi sacrũ factũ. quia p̾ce mystica
consecrat᷑ in memoriã ꝓ nobis dñicȩ pas¬
sionis. Unde hoc eo iubente corpus xp̃i
& sanguinẽ dicimꝰ. qđ dum sit ex fructib
t̾rȩ sacrificat᷑. & fit sacramentũ operante
inuisibilit᷑ sp̃u dĩ. cuiꝰ panis & calicis sa¬
cramentũ greci eucharistiã dicunt. qd̾ la

Expanded text:
dictum quasi sacrum factum, quia prece mystica dictum quasi sacrum factum, quia prece mystica consecratur in memoriam pro nobis Dominicae passionis; unde hoc eo iubente corpus Christi et sanguinem dicimus. Quod dum sit ex fructibus terrae, sanctificatur et fit sacramentum, operante invisibiliter Spiritu Dei; cuius panis et calicis sac
Abbreviated transcription (Latin):
ctimȩ maiora sacrificia quã hostiȩ. Alii
uictimã dictã putauert̾. qr ictu ꝑcussa cadebat. uł qr
uincta ad aras duce bat᷑. Holocaustũ illad ẽ. ubi
totũ igne consumitur qđ offertur. Anti¬
qui enĩ cũ maxima sacrificia ãministra¬
rent. solebant totas hostias in sacroꝵ
consumere flamma. & ipsa erant holo¬
caustomata. holon enĩ grece totũ dicit᷑:
causis. incensio. & holocaustũ totũ incensũ
Cerimoniȩ apud latinos dicunt᷑ sacra oĩa.
quȩ apud grecos orgia uocant᷑. ꝓprie aut̃
uisũ est doctorib a carendo appellari
cerimonias. qͣsi caremonias. eo qđ ea que
in sacris diuinis offerunt᷑. in suo usu his
carerent homines. qđ nom̃ etiã in usu ẽ
luterarũ scãrum. Alii cerimonias ꝓprie¬
in obseruationib iudeoꝵ credunt. absti¬
nentiã scilicet quarũdam ȩscarũ scđm ue
terem legẽ. eo qđ obseruantes careant his
reb. quib se abstinuerint. Sacrificium

Expanded text:
ctimae maiora sacrificia quam hostiae. Alii ctimae maiora sacrificia quam hostiae. Alii victimam dictam putaverunt, quia ictu percussa cadebat, vel quia vincta ad aras ducebatur. Holocaustum illud est, ubi totum igne consumitur quod offertur. Antiqui enim cum maxima sacrificia administrarent, solebant totas hostias in sacrorum consumere flamma, et ipsa erant holocaustomata. Holon enim graece dicitur totum, causis incensio: et holocaustum, totum incensum. Cerimoniae apud Latinos dicuntur sacra omnia, quae apud Graecos orgia vocantur. Proprie autem visum est doctoribus a carendo appellari cerimonias, quasi carimonias, eo quod ea, quae in sacris divinis offeruntur, in suo usu id carerent homines. Quod nomen etiam in usu est litterarum sanctarum. Alii cerimonias in observationibus Iudaeorum credunt; abstinentiam scilicet quarundam escarum secundum veterem legem, eo quod observantes careant his rebus quibus se abstinuerunt. Sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
de etiã in templis donaria dicimꝰ: munera
donũ & sacrificiũ. Donũ dicit᷑ quicquid
auro aut argento uł qualibet alia specie
efficitur: Sacrificiũ autẽ est uictima. &
quȩcũq in ara cremant᷑. seu ponuntur.
Omne autẽ qđ do datur. aut dedicat᷑. aut
consecrat᷑. qđ dedicat᷑ dicendo dat᷑. unde
& appellatur. unde errant qui dedicatio¬
nẽ consecrationẽ putant significare.
Immolatio ab antiquis dicta eo qđ inuola
altaris posita uictima cederetur. unde &
mactatio post immolationẽ est. nunc
autẽ immolatio panis & calicis conuenit.
Libatio autẽ tantũ modo calicis oblatio est.
gͦ ꝓprie fundere est. sumptũq nom̃ est
ex libero quodã qui in grecia usũ reꝑit uitᷤͦ.
Hostiȩ apud ueteres dicebant᷑ sacrificia quȩ
fiebant antequã ad hostẽ pergerent
Uictimȩ uͦ sacrificia quȩ post uictoriã de¬
uictis hostib immolabant᷑. & erant ui¬

Expanded text:
de etiam in templis donaria dicimus. Munera de etiam in templis donaria dicimus. Munera donum et sacrificium. Donum dicitur quidquid auro argentoque aut qualibet alia specie efficitur. Sacrificium autem est victima et quaecumque in ara cremantur seu ponuntur. Omne autem quod Deo datur, aut dedicatur aut consecratur. Quod dedicatur, dicendo datur; unde et appellatur. Unde errant qui consecrationem dedicationem putant significari. Immolatio ab antiquis dicta eo quod in mole altaris posita victima caederetur. Unde et mactatio post immolationem est. Nunc autem immolatio panis et calicis convenit, libatio autem tantummodo calicis oblatio est. ergo proprie fundere est, sumptumque nomen ex Libero quodam, qui in Graecia usum repperit vitis. Hostiae apud veteres dicebantur sacrificia quae fiebant antequam ad hostem pergerent. Victimae vero sacrificia quae post victoriam, devictis hostibus, immolabant. Et erant vi
Abbreviated transcription (Latin):
in cęlo resonant. Osanna in alteriꝰ lin
guȩ int̾pretationẽ in toto transire ñ po¬
test. Osi enĩ saluifica int̾pretatur. anna
int̾iectio est motũ animi significans sub
affectu dep̾cantis. Integre autẽ dicit᷑ osian¬
na qđ nos corrupta media uocali littera
& elisa. dicimꝰ osanna. sicut fit in uersib
cum scandimꝰ: littera enĩ prima uerbi
sequentis extremã prioris uerbi ueniens
excludit. ut dicit᷑ ebraice osanna. qđ int̾¬
pretatur saluifica. subaudiendo uł ppłm
tuũ. uł totũ mundũ. Offertoriũ tali
ex causa sumpsit uocabulũ. fertũ enĩ dicit᷑
oblatio quȩ altari offert᷑ & sacrificatur a
pontificib a quo offertoriũ nominatũ
quasi ꝓfertum. oblatio uocat᷑ quȩ offert᷑
Dona diuina ꝓprie dicunt᷑. munera homi¬
nũ. nam munera dicunt᷑ obsequia quȩ
pauꝑes diuitib loco munerũ soluunt.
itaq munꝰ homini datur. donũ dõ. Un¬

Expanded text:
in cin cguae interpretationem in toto transire non potest. Osi enim salvifica interpretatur; anna interiectio est, motum animi significans sub deprecantis affectu. Integre autem dicitur osianna, quod nos corrupta media vocali littera et elisa dicimus osanna, sicut fit in versibus cum scandimus. Littera enim prima verbi sequentis extremam prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvifica, subaudiendo vel: populum tuum, vel: totum mundum. Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum enim dicitur oblatio quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus, a quo offertorium nominatum, quasi propter fertum. Oblatio vocatur quia offertur. Dona proprie divina dicuntur, munera hominum. Nam munera dicuntur obsequia, quae pauperes divitibus loco munerum solvunt. Itaque munus homini datur, donum Deo. Un
Abbreviated transcription (Latin):
si sit & laus. & dĩ laus. & ñ cantet᷑. ñ ẽ ymnꝰ.
Si gͦ & in laudẽ dĩ dicit᷑ & cantatur. tunc ẽ
ymnꝰ. Cui contrariũ est trenũ. qđ est car¬
men lam̃ti & funeris. Aueluia duoꝵ uer¬
boꝵ int̃pretatio est. hoc est laus dĩ. & est
ebreũ.ia. enĩ unũ est. de .x. nominibus
quib: ap̃ ebreos ds uocatur. Amen signi¬
ficat uere. uł fideliter. qđ ipsũ ebreum est.
quȩ duo uerba. alleluia. am̃. nec grecis. nec
latinis. nec barbaris. licet in suã linguam
omnino tnͣsferre. uł alia lingua anñtiare.
Nam quãuis int̾pretari possint. ꝓpt̾ sanctio¬
rem tam̃ auctoritatẽ seruata est ab apłis.
in his ꝓpriȩ linguȩ antiquitas. tanto
enĩ sacra st̃ nomina. ut etiã ioħs in apoca¬
lypsi referat se spũ reuelante uidisse &
audisse uocẽ clamantis cęlestis exercitus
tanquã uocẽ aquarũ multarũ. & tonaitru¬
um ualidoꝵ dicentiũ am̃. & allelinia. ac
ꝑ hoc sic oportet in terris utraq dici. sicut

Expanded text:
si sit et laus et Dei laus, et non cantetur, non est hymnus. Si ergo et in laudem Dei dicitur et cantatur, tunc est hymnus. Cui contrarium est threnum, quod est carmen lamenti et funeris. Alleluia duorum verborum interpretatio est, Hebraeum. Ia unum est de decem nominibus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Amen significat vere sive fideliter: quod et ipsum Hebraeum est. Quae duo verba, amen et alleluia, nec Graecis, nec Latinis, nec barbaris licet in suam linguam omnino transferre, vel alia lingua anNam quamvis interpretari possint, propter sanctiorem tamen auctoritatem servata est ab apostolis in iis propriae linguae antiquitas. 21. Tanto enim sacra sunt nomina, ut etiam Joannes in Apocalypsi referat se, Spiritu revelante, vidisse et audivisse vocem coelestis exercitus tanquam vocem aquarum multarum, et tonitruum validorum dicentium amen et alleluia; ac per hoc sic oportet in terris utraque dici sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ob id sacram̃ta ũicunt᷑. quia sub tegu¬
secretiꝰ salutẽ eoꝵdem sacramentor oꝑat᷑.
unde & a secretis uirtutib uł a sacris sa
cramenta dicunt᷑. quȩ idõ fructuose pe¬
nes eccłiam fiunt. quia sc̃s in ea manens
sp̃s eundem sacramentoꝵ latent᷑ oꝑatur
effectũ. unde seu ꝑ bonos seu ꝑ malos
ministros intra dĩ ȩccłiam dispensant᷑.
tam̃ quia sp̃s sc̃s mystice illa uiuificat.
qui quondã apłico in tẽpore uisibilib
apparebat oꝑib. nec bonoꝵ meritis di¬
spensatoꝵ amplificant᷑ hȩc dona. nec ma
est aliqͥd. neq qui rigat. s qui incremen¬
tum dat ds. Unde & grece mysteriũ dici¬
tur. qd̾ secretã & reconditã habeat dispensa¬
tionem. Baptismũ grece latine tinctio
sp̃u grę in meliꝰ immutat᷑. & longe aliud
quam erat efficit᷑. Priꝯ enĩ fȩdi eramus
deformitate peccatoꝵ an ipsa tinctione
reddimur pulchri dealbatione uirtutũ
unde & in canticis scribit᷑ canticoꝵ. quę

Expanded text:
ideo sacramenta dicuntur, quia sub tegusecretius salutem eorumdem sacramentorum operatur. Unde a secretis virtutibus cramenta dicuntur. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eundem sacramentorum latenter operatur effectum. Unde, seu per bonos seu per malos ministros intra Dei ecclesiam dispensentur, tamen quia sanctus Spiritus mystice illa vivificat, qui quondam Apostolico in tempore visibilibus apparebat operibus, nec bonorum meritis dispensatorum amplificantur haecest aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat, Deus'; unde et Graece mysterium dicitur, quod secretam et reconditam habeat dispositionem. Baptismum Graece, Latine tinctio spiritu gratiae in melius inmutatur, et longe aliud quam erat efficitur. Prius enim foedi eramus deformitate peccatorum, in ipsa tinctione reddimur pulchri dealbatione virtutum; unde et in Canticis scribitur canticorum8, 5: 'Quae
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdam requies distinctȩ continuationis
ostendit᷑. Unde illud ꝓbabile est ñ coniun¬
gendas sententias in psallendo ubi diapsal¬
ma int̾posita fuerit. quȩ ido interponitur.
ut conuersio sensuũ uł ꝑsonarũ eẽ noscat᷑.
Umnꝰ. est canticũ laudantiũ. qđ de greco in
latinũ laus int̾pretat᷑ ꝓeo qđ sit carm̃ lȩti¬

Expanded text:
quaedam requies distinctae continuationis quaedam requies distinctae continuationis ostenditur. Unde et illud probabile est, non conjungendas sententias in psallendo, ubi diapsalma interpositum fuerit: quia ideo interponitur, ut conversio sensuum vel personarum esse noscatur. Hymnus est canticum laudantium, quod de Graeco in Latinum laus interpretat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdit hystoria. Hȩc autẽ duo in quib dam
psalmoꝵ titulis iuxta musicã arte alt̾na¬
tim sibi opponunt᷑. nam canticũ psalmi
est cũ id qđ organũ modulat᷑. uox postea
cantantis eloquit᷑: psalmꝰ uͦ cantici qd
humana uox p̾loquitur. ars organi
modulantis imitat᷑. Psalmꝰ autẽ a psal¬
terio dicit᷑. unde nec mos est ex alio oꝑe
eũ componi. Tres autẽ gradus sunt in
cantando. primus succentoris. scds̃ incen¬
toris. terciꝰ accentoris. Diapsalma uͦ¬
quidã uerbũ ebreũ esse uolunt. qͦ signi¬
ficatur semp. idest qđ illa quib int̾po¬
nitur hoc sempit̾na esse confirment.
Quidã uͦ grecũ uerbũ existimant qđ si¬
gnificatur interuallũ psallendi. ut psal-¬
ma sit qđ psallit᷑. Diapsalma uͦ int̾posi¬
tum in psallendo silentiũ. ut quẽ ad modũ
simpsalma dicit᷑ uocis copulatio cantando.
ita diapsalma disiunctio dicit᷑ earũ. ubi

Expanded text:
prodit historia. Haec autem duo in quibusdam prodit historia. Haec autem duo in quibusdam psalmorum titulis juxta musicam artem alternatim sibi opponuntur. Nam canticum psalmi est, cum id, quod organum modulatur, vox postea cantantis eloquitur. Psalmi vero canticum, quod humana vox praeloquitur, ars organi modulantis imitatur. Psalmus autem ex psalterio dicitur. Unde nec mos est, ex alio opere eum componi. Tres autem gradus sunt in cantando. Primus succentoris. Secundus incentoris. Tertius accentoris. Diapsalma quidam Hebraeum verbum esse volunt, quo significatur semper idem: quod illa, quibus hoc interponitur, sempiterna esse confirmet. Quidam vero Graecum verbum existimant, quo significatur intervallum psallendi: ut psalma sit, quod psallitur, diapsalma vero interpositum in psallendo silentium: ut quemadmodum in psalmo ducitur vocum copulatio in cantando: ita diapsalma disjunctio earum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
conuenient᷑ ñ potest. Cũ autẽ unꝯ camt
grece monodia. latine sicinium dicitur.
cũ uͦ duo canunt. bicinũ appellat᷑ cũ mul¬
ti chorus. nam choreas ludicrũ cantilene
uł saltationes classiũ st̃. Antiphona ex
greca int̾pretatione uox recipca duob
scilicet choris alt̾natim psallentib ordine
cõmutato. siue de uno ad unũ. qđ genus
psallendi greci inuenisse traduntur.
Responsoriũ itali tradidert̃. qͦs inde respon¬
sorios cantꝰ uocant. qđ alio desinente. ia
alt᷑ respondeat. Int̾ responsorios autẽ &
antiphonas hoc differt. qđ in responsoriis
unꝰ uersũ dicit. in antiphonis autẽ uersib
alt̾nant chori. Lectio dicit᷑ qđ ñ cantat᷑
ut psalmꝰ. uł hymnꝰ. s legitur tantũ.
illic enĩ modulatio. hic sola ꝓnuntiatio
quęrit᷑. Canticũ. est uox canentis in lȩxitia
Psalmꝰ autẽ dicit᷑ qui cantat᷑ ad psalteriũ qͦ
usũ esse dauid ꝓpħam in magno mysterio

Expanded text:
convenienter non potest. Cum autem unus canit, convenienter non potest. Cum autem unus canit, Graece monodia, Latine sicinium dicitur; cum vero duo canunt, bicinium appellatur; cum multi, chorus. Nam chorea ludicrum cantilenae vel saltationes classium sunt. Antiphona ex Graeco interpretatur vox reciproca; duobus scilicet choris alternatim psallentibus ordine commutato, sive de uno ad unum. Quod genus psallendi Graeci invenisse traduntur. Responsorios Itali tradiderunt. Quos inde responsorios cantus vocant, quod alio desinente id alter respondeat. Inter responsorios autem et antiphonam hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit, in antiphonis autem versibus alternant chori. Lectio dicitur quia non cantatur, ut psalmus vel hymnus, sed legitur tantum. Illic enim modulatio, hic sola pronuntiatio quaeritur. Canticum est vox cantantis in laetitiam. Psalmus autem dicitur, qui cantatur ad psalterium, quo usum esse David prophetam in magno mysterio
Abbreviated transcription (Latin):
puũ illud qd in sacris diuinisq reb
habet᷑. Officiũ autẽ ab efficienddo dictũ
qͣsi efficiũ ꝓpt̾ decorẽ sermonis una mu¬
tata litera. uł certe ut qͥsq illa agat quȩ
nulli officiant.s ꝓsint om̃ib Uesptinũ
officiũ est in noctis initiũ. uocat᷑ absteli
uespe que surgit oriente nocte. Matutm
uͦ osfficiũ est in lucis initiũ ab stella lucitor
appellatũ. quȩ orit᷑ inchoante mane. qlor
duoꝵ tempoꝵ significatione ostenditir
ut die ac nocte semper ds laudetur.
Uissa tẽpore sacrificu est qnͣdo cathecumi¬
ni foras mittunt᷑. clamante leuita. siqͥs
cathecuminꝰ remansit exeat foras. et
inde missa. quia sacram̃tis altaris intesse
ñ possunt. qui nundũ regenerati noseunt᷑
Chorus. est multitudo in sacris collecta &
dictus chorꝰ qđ initio in modũ corone
circũ aras starent & ita psallerent. Alii cho¬
rum dixert̾ a concordia quȩ in caritate con¬
sistit. quia si caritatẽ ñ habeat. respondere

Expanded text:
puum illud quod in sacris divinisque rebus habetur. Officium autem ab efficiendo dictum, quasi efficium, propter decorem sermonis una mutata littera; vel certe ut quisque illa agat quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum officium est in noctis initio, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte. Matutinum vero officium est in lucis initio, ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane. Quorum duorum temporum significatione ostenditur ut die ac nocte semper Deus laudetur. Missa tempore sacrificii est, quando catechumeni foris mittuntur, clamante levita: 'Si quis catechumenus remansit, exeat foras'; et inde missa, quia sacramentis altaris interesse non possunt qui nondum regenerati noscuntur. Chorus est multitudo in sacris collecta; et dictus chorus quod initio in modum coronae circum aras starent et ita psallerent. Alii chorum dixerunt a concordia, quae in caritate consistit; quia, si caritatem non habeat, respondere
Abbreviated transcription (Latin):
mundata & benedicta corpora libens a pa¬
tre descendit. & qͣsi suꝑ baptismi a qũa
tanquã suꝑ pristinã sedem recognoscens
quiescit. nam legitur qđ in principio aqͥs
suꝑferebatur sp̃s sc̃s. Exorcismũ grece
latine coniuratio. siue sermo increpatio¬
nis est. aduersus diabolũ ut discedat.
sicut est illud in zacharia. & ostendit mͥ
uim sacerdotẽ magnũ stantẽ corã angło
dm̃. & sathan stabat a dextris eiꝰ. ut ad

Expanded text:
mundata et benedicta corpora libens a Pamundata et benedicta corpora libens a Patre descendit: et quasi super baptismi aquam, tanquam super pristinam sedem, recognquiescit. Nam legitur quod in principio aquis superferebatur Spiritus sanctus. Exorcismus Graece, Latine coniuratio, sive sermo increpationis est adversus diabolum, ut discedat: sicut est illud in Zacharia3, 1: 'Et ostendit mihi Iesum sacerdotem magnum stantem coram angelo Dei, et Satan stabat a dextris eius, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Consuetudo autẽ ẽ. ius qđdã qđ de morib insti¬
tutũ. qđ ꝓ lege suscipitur. cũ deficit lex.¬
uł nec differt scriptura an ratione con¬
sistat. qnͣdo & legem ratio commendat
Porro si ratione lex consistat. lex erit om̃e
qđ iam ratione constiterit dumtaxat qđ
religioni congruat. qđ disciplinȩ conue¬
niat. qđ saluti ratione ꝓficiat. Uocata au¬
tẽ consuetudo. quia in cõmuni est usu. Oĩs¬
ut uir fortiᷤᷤ petat p̾miu̾. aut uetat. ut sacrarũ
uirginũ nuptias nulli petere liceat. aut
humana coherceret᷑ audacia. tutaq sit int̾
im ꝓbos innocentia. & in ipsis improbis
formidato supplicio refrenetur nocendi
facultas. Legis enĩ premio aut pęna ui
ta moderatur humana: Erit autẽ lex ho¬
nesta. iusta. possibilis scđ̾m naturã. scđm
consuetudinẽ patriȩ. loco. temporiq con¬
ueniens. necessaria. utilis. manifesta qͦ
ne aliquid ꝑ obscuritatẽ in captionem
contineat. nullo priuato cõmodo.sed ꝓ

Expanded text:
Consuetudo autem est ius quoddam moribus institutum, quod pro lege suscipitur cum deficit lex. Nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendat. Porro si ratione lex constat, lex erit omne quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat quod discipline conveniat, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, quia in communi est usu. r fortis petat premium, aut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut humana coerceatur audacia, tutaque sit inter improbos innocentia et in ipsis improbis, formidato supplicio, refrenetur nocendi facta moderatur humana. Erit autem lex honesta, iusta, possibilis secundum naturam, secundum consuetudinem patrie, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in contineat, nullo privato commodo, sed pro
Abbreviated transcription (Latin):
quã maiores natu cum plebib sanxerunt.
Nam qd rex uel imꝑator edicit. constitutio
uł edictũ uocatur. Institutio ęquitatis
duplex est. nunc in legib. nunc in morib.
Inter legẽ autẽ & mores hoc int᷑ est. qđ lex
scripta est. mos est uͦ uetustate ꝓbata consue¬
tudo. siue lex ñ scripta. Nam lex a legendo
uocata quia scripta. mos autẽ longa con

Expanded text:
quam majores natu cum plebibus sanxerunt. Nam quod rex aut imperator edicit, constitutio vel edictum vocatur. Institutio aequitatis duplex est, nunc in legibus, nunc in moribus. Inter legem autem et mores hoc interest, quod lex scripta est; mos vero est vetustate probata consuetudo, sive, lex non scripta; nam lex a legendo vocata, quia scripta
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ accepit: ꝓ futura uͦ patriȩ pace
ierłm uocatur.nam ierłm pacis uisio
int̾pretat᷑. ibi enĩ absorta om̃i aduer¬
obtutu. Synagoga grece. latine congre¬
gatio dicitur. qͦd̾ ꝓprium nom̃ iudeoꝵ
ppłs tenuit. Ipsoꝵ enĩ ꝓprie sẏnagoga
dici solet. quãuis & eccłia dicta sit. nr̃ãm
int̾ congregationẽ unde synagoga. & con¬
uentionem unde eccłia nom̃ accepit di¬
stat aliqͥd aliud. qdđ scilicet congregari &
pecora solent. quoꝵ & greges ꝓprie dicimꝰ.
conuocari autẽ magis est utendũ ratione
sicut homines st̃¬
.u. De Religione & fide

Expanded text:
 futura vero patriae pace Hierusalem vocatur. Nam Hierusalem pacis visio interpretatur. Ibi enim absorpta omni adverobtutu. Synagoga Graece congregatio dicitur, quod proprium nomen Iudaeorum populus tenuit. Ipsorum enim proprie synagoga dici solet, quamvis et ecclesia dicta sit. Nostraminter congregationem, unde synagoga, et convocationem, unde ecclesia nomen accepit, distet aliquid; quod scilicet congregari et pecora solent, quorum et greges proprie dicimus; convocari autem magis est utentum ratione, sicut sunt homines. De reli
Abbreviated transcription (Latin):
totũ. Non enĩ sicut conuenticula here¬
ticoꝵ in aliquib regionũ partib coar¬
romanos dicens. gr̃as ago dõ meo ꝓ om̃ib
uobis. quia fides ur̃a annuntiatur inuni¬
uerso mundo. Hinc & uniuersalitas
ab uno cognominata est. ꝓpt̾ qđ in uni
una sit a iohanne septẽ scribuntur. nisi
ut una catholica septiformi plena sp̃u
designet᷑. sicut & de dño nouimꝰ dixisse
salomonẽ: sapientia ȩdificauit sibi do¬
mũ. & excidit columnas septẽ. quȩ tam̃
septẽ una esse ñ ambigitur dicente apło.
eccłia dĩ uiui quȩ est columna & firma¬
mentũ ueritatis. In choauit autẽ ȩccłia
a loco ubi uenit de cȩlo sp̃s sc̃s. & imple¬

Expanded text:
 non enim sicut conventicula hereticorum in aliquibus regionum partibus coarRomanos dicens : Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis: quia fides vestra annuntiatur in universo mundo. Hinc et universitas ab uno cognominata est, propter quod inuna sit, a Joanne septem scribuntur? nisi ut una Catholica septiformi plena Spiritu designetur: sicut et de Domino novimus dixisse Salomonem: Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem . Quae tamen septem una esse non ambigitur, dicente Apostolo: Ecclesia Dei vivi, quae est columna et firmamentum veritatis . Inchoavit autem Ecclesia a loco ubi venit de coelo Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
tergo laxatas emittit. ut canes uulneret
insequentes. Enidros bestiola ex eouo¬
cata qđ in aquis uerset᷑ & maxime in
nilo. quȩ si inuenerit coco drillũ dor¬
mientẽ. uolutat se in luto primũ. &
intrat ꝑ oseiꝰ in uentrẽ. & carpens
omia interna eiꝰ sic moritur. Hinc¬
neomon grece uocatus. eo qđ odore suo
& salubria ciboꝵ & uenenosa ꝓduntur
nominatꝰ. hinc etiã serpentes insequit᷑.
qui cũ aduersus aspidem pugnat. cau¬
dam erigit. quã aspis maxime incipit
obseruare qͣsi minantẽ. ad quã cũ uim
suã transfert. decepta corripit᷑. Musio
appellatus. qđ murib infestus sit. hunc
uulgus captũ a captura uocant. alii
dicunt qđ captat idest uidet. nã tanto
acute cernit. ut fulgore luminis noctis
tenebras supet. unde a greco uenit catus
sos enĩ & occultos cuniculos effodit. &
eicit p̾dam quã inuenerit. Melo qđ sit
rotundissimo menbro. uł qd fauos petat
& assidue mella captat.IN. De minutis

Expanded text:
tergo laxatas emittit ut canes vulneret tergo laxatas emittit ut canes vulneret insequentes. Enhydros bestiola ex eo nuncupata, quod in aquis versetur, et maxime in Nilo. Quae si invenerit dormientem corcodilum, volutat se in luto primum, et intrat per os eius in ventrem, et carpens omnia intranea eius, sic moritur. Ichneumon Graece vocatus, eo quod odore suo et salubria ciborum et venenosa produntur. nuncupatus. Hic etiam serpentes insequitur; qui, cum adversus aspidem pugnat, caudam erigit, quam aspis maxime incipit observare quasi minantem; ad quam cum vim suam transfert, decepta corripitur. Musio appellatus, quod muribus infestus sit. Hunc vulgus cattum a captura vocant. Alii dicunt, quod cattat, id est videt. Nam tanto acute cernit ut fulgore luminis noctis tenebras superet. Unde a Graeco venit catus,sos enim et occultos cuniculos effodit, et eicit praedam quam invenerit. Melo, vel quod sit rotundissimo membro, vel quod favos petat et assidue mella captet. De minutis
Abbreviated transcription (Latin):
pressũ habere nasũ. alii simias latino
sermone uocatas arbitrant᷑ eo qđ multa
in eis similitudo rationis humanȩ sen
tristantur. fȩtus quos amant ante se
gestant. neglecti circa matrem herent.
hoꝵ genera quinq st̃. ex quib circope
tici caudas habent. Simia enĩ cum cauda
est. quã quidã cluram uocant. Spinge
uillosȩ st̃ comis. manimis ꝓminentib
dociles a feritatis obliuione. Cenocephali
& ipsi similes simiis. s facie ad modum
canis. unde & nuncupati. Satiri facie
ad modũ grata. & testiculatis motib
inquieti. Collitrices toto pene aspectu
a cęteris distant. sunt enĩ in facie ꝓdu¬
cta barba. & lata catida. Leontophonos
bestia modica. & ex eo ita uocata qͥa capta
exuritur. eiq cinere asꝑsȩ carnes. & po¬
sitȩ ꝑ compita semitarũ leones necant.
si quantulũcumq ex illis sumpserint.
Strix immite animal in affrica herinacii
simile. uocatũ a stridore spinarũ quas

Expanded text:
pressum habere nasum. Alii simias Latino pressum habere nasum. Alii simias Latino sermone vocatos arbitrantur, eo quod multa in eis sitristantur: fetus, quos amant, ante se gestant: neglecti circa matrem haerent. Harum genera quinque sunt. Ex quibus circopetici cercopitheci caudas habent. Simia enim cum cauda est, quam quidam cruram vocant. Spingae villosae sunt comis, mammis prominentibus, dociles ad feritatis oblivionem. Cynocephali et ipsi similes simiis, sed facie in modum canis; unde et nuncupati. Satyri facie admodum grata, et gesticulatis motibus inquieti. Callitriches totu paene aspectu a ceteris distant. Sunt enim in facie producta barba et lata cauda. Leontophonos bestia modica; et ex eo ita vocata quia capta exuritur, eiusque cinere aspersae carnes et positae per conpita semitarum leones necant, si quantulumcumque ex illis sumpserint. Histrix animal in Africa erinacii simile, vocatum ab stridore spinarum, quas
Abbreviated transcription (Latin):
dominis suis se morti obiciunt. uolunta
domini sui etiã mortuũ custodiunt. &¬
ñ relinquunt. quoꝵ postremo naturȩ ẽ
extra homines esse ñ posse. in canib duo
st̃. aut fortitudo aut uelocitas. Catuli
abusiue dicunt᷑. quarũlibet bestiarum
filii. nam ꝓprie catuli canũ sunt ꝑ dimi
nas canes noctu in siluis alligatas ad mitti
ad tigres bestias a quib insiliri & nasci
eodem fȩtu canes acerrimos adeo & for¬
tes. ut complexu leones prosternant.
Nulpis dicta qͣsi uolupes. est enĩ uolubilis
pedib. & nunquã rectis uinerib s tor¬
tuosis anfractib currit. fraudulentum
animal. ĩsidisq decipiens. nam cum ñ
habuerit ȩscam. fingit mortẽ. sicq de¬
scendentes qͣsi ad cadaueraues rapit &
deuorat. Simiȩ grecũ nomen est. id est
pressis narib. unde & simias dicimꝰ. qđ
supp̾ssis narib sint. & facie seda rugis
turpit᷑ follicantib licet & capellarũ sit

Expanded text:
dominis suis se morti obiciunt; voluntardominis suis se morti obiciunt; voluntardomini sui etiam mortuum non relinquunt. Quorum postremo naturae est extra homines esse non posse. In canibus duo sunt: aut fortitudo, aut velocitas. Catuli abusive dicuntur quarumlibet bestiarum filii. Nam proprie catuli canum sunt, per dinas canes noctu in silvis alligatas admitti ad tigres bestias, a quibus insiliri, et nasci ex eodem foetu canes adeo acerrimos et fortes ut in conplexu leones prosternant. Vulpes dicta, quasi volupes. Est enim volubilis pedibus, et numquam rectis itineribus, sed tortuosis anfractibus currit, fraudulentum animal insidiisque decipiens. Nam dum non habuerit escam, fingit mortem, sicque descendentes quasi ad cadaver aves rapit et devorat. Simiae Graecum nomen est, id est pressis naribus; unde et simias dicimus, quod suppressis naribus sint et facie foeda, rugis turpiter follicantibus; licet et capellarum sit
Abbreviated transcription (Latin):
nerit trucidet. alii lupos uocatos aiunt
qͣsi leopos. qd̃ quasi leonis ita sit illi uirtꝰ
in pedib. unde & quicqͥd pede p̾sserit.
ñ uiuit. rapax autẽ bestia & cruoris appe¬
tens. de qͦ rustici aiunt. uocẽ hominẽ ꝑdere.¬
si eũ lupus prior uiderit. unde & subito
tacenti dicit᷑. lupus in fabula. certe si se
prȩuisũ senserit. deponit feritatis audaciã.
lupi toto anno ñ ampliꝰ quã dies .xii.
coeunt. famẽ diu portagt. & post longa
iciuma multũ deuorant. lupos ethiopia
mittit ceruice iubatos. & tanto uarios.
ut nullum colorẽ illis dicant abesse
Canis nomen latinũ grecã ethimologiã
habere uidetur. grece enĩ cenos dicitur.
licet quidã eũ a canore latratꝰ appella tũ
existiment eo qd insonat. unde & canere.
nichil enĩ sagaciꝰ canib. plus cnĩ sensus
cȩteris animalib habent. nãq soli sua
nomina recognoscunt. dominos suos di¬
ligunt. dominoꝵ tecta defendunt. pro

Expanded text:
nerit trucidet. Alii lupos vocatos aiunt nerit trucidet. Alii lupos vocatos aiunt quasi leopos, quod quasi leonis, ita sit illi virtus in pedibus; unde et quidquid pede presserit non vivit. Rapax autem bestia et cruoris appetens; de qsi eum lupus prior viderit. Unde et subito tacenti dicitur, lupus est in fabula. Certe si se praevisum senserit, deponit ferocitatis audaciam. Lupi toto anno non amplius quam dies duodecim coeunt. Famem diu portant, et post longa jejunia multum devorant. Lupos Aetmittit cervice iubatos, et tanto varios ut nullum colorem illis abesse dicant. Canis nomen Latinum Graecam etymologiam habere videtur; Graece enim κύων dicitur. Licet eum quidam a canore latratus appellatum existiment, eo quod insonat; unde et canere. Nihil autem sagacius canibus; plus enim sensus ceteris animalibus habent. Namque soli sua nomina recognoscunt; dominos suos diligunt; dominorum tecta defendunt; pro
Abbreviated transcription (Latin):
testiculi eoꝵ apti st̃ medicaminib. ꝓpter
quos cũ ꝑsenserint uenatorẽ ipsi se ca¬
strant. & morsib uirilia amputant.
de quib cicero in scauriana. redimunt
sese a parte corporis. ꝓpter qđ maxime
ipse facit. cupiens euadere damnũ. testi¬
culi. ipsi sunt & fibri. qui etiã pontici
canes uocantur. Ursus fertur dictus.
qd ore suo formet fȩtus. qͣsi orsus. nã
aiunt: eos inforines genexare partꝰ. &
carnẽ quandã nasci. quã mat̾ lambendo
in menbra cõponit. unde est illud. sic
format lingua fȩtũ cum ꝓtulit ursa.
s hoc immaturitas partus facit. deniq
trigesimo die generat. unde euenit ut
p̾cipitata fecunditas informis ꝓcreetur
ursoꝵ caput inualidũ. uis maxima in
brachiis & lumbis. unde interdũ erecti
insistunt. Lupus greca diriuatione in
linguã nr̃am transfert᷑. lupos enĩ illi di¬
cunt licos: licos autẽ grece a morib ap¬
pellatur. qd rabie rapacitatis quȩq in ue¬

Expanded text:
testiculi eorum apti sunt medicaminibus, propter testiculi eorum apti sunt medicaminibus, propter quos cum praesenserint venatorem, ipsi se castrant et morsibus vires suas amputant. De quibus Cicero in Scauriana 2, 7: 'Redimunt se ea parte corporis, propter quod maxime ipse facit, cupiens evadere damno testiculi. Ipsi sunt et fibri, qui etiam Pontici canes vocantur. Ursus fertur dictus quod ore suo formet fetus, quasi orsus. Nam aiunt eos informes generare partus, et carnem quandam nasci quam mater lambendo in membra conponit. Unde est illud: Sic format lingua fetum cum protulit ursa. Sed hoc inmaturitas partus facit: denique tricesimo die generat. Unde evenit ut praecipitata fecunditas informes procreet. Ursorum caput invalidum; vis maxima in brachiis et lumbis; unde interdum erecti insistunt. Lupus Graeca derivatione in linguam nostram transfertur. Lupos enim illi λύκους dicunt: λύκος autem Graece a moribus appellatur, quod rabie rapacitatis quaequae inve
Abbreviated transcription (Latin):
homines uiuos uisos discerpunt. Camele
on ñ habet unũ colorẽ. s diuersa est uari¬
etate consparsus ut pardus. dictũ autẽ
ita huiꝰ cameleontis corpusculũ ad colo¬
res quos uidet facillima conuersione uari¬
atur. qđ alioꝵ animaliũ ñ est ita ad con¬
uersionẽ facilis corpulentia: Cameleo¬
pardꝰ dictꝰ qđ dũsit ut pardus albis macu¬
lis suꝑaspsus. collo equo similis. pedib bu¬
balis. capite tam̃ camelo est similis. hunc¬
ethiopia gignit. Lincis dictus. quia in
lupoꝵ genere numerat᷑. bestia maculis
terga distincta ut pardus. s similis lupo.
unde & ille licos. iste lincis. huiꝰ urinam
conuerti in duriciã p̾ciosi lapidis dicunt.
qui liguriꝰ appellatur. qđ̃ & ipsas linces
sentire hoc documento ꝓbatur. nã egestũ
liquorẽ arenis in quantũ potuerint conte¬
gunt. inuidia quadã naturȩ. ne talis
egestio transeat in usũ humanũ. Linces
fetũ. Castores a castrando dicti sunt. nã

Expanded text:
homines visos discerphomines visos discerpon non habet unum colorem, sed diversa est varietate conspersus, ut pardus. Dictus autem ita, quod hujus cameleontis corpusculum ad colores, quos videt, facillima conversione variatur, quod aliorum animalium non est ita ad conversionem facilis corpulentia. Cameleopardus dictus, quod, dum sit, ut pardus, albis maculis aspersus, collo equo similis, pedibus bubulis, capite tamAethiopia gignit. Lyncis dictus, quia in luporum genere numeratur; bestia maculis terga distincta ut pardus, sed similis lupo: unde et ille λύκος, iste lyncis. Huius urinam convertere in duritiam pretiosi lapidis dicunt, qui lyncurius appellatur, quod et ipsas lynces sentire hoc documento probatur. Nam egestum liquorem harenis, in quantum potuerint, contegunt, invidia quadam naturae ne talis egestio transeat in usum humanum. Lynces fetum. Castores a castrando dicti sunt. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
neo. hos boues lucanos dictos ab antiqͥs
romanis. boues quia nullũ anmal
grandiꝰ uidebatur. Lucanos. quia in
lucania illos primꝰ pẏrrhus in prelio
obiecit romanis. nam hoc genꝰ animan¬
tis in reb bellicis aptũ est. in eis enĩ ꝑsę
& indi ligneis turrib collocatis tanquã
de muro iaculis dimicant. intellectu
autẽ & memoria multa uigent. grega¬
tim incedunt. motu quo ualent salutañ.
murem fugiunt. auersi coeunt. qnͣdo
autẽ pariunt in aquis uł in insulis di¬
mutunt fetus ꝓpter dracones. quia mi¬
mici sunt. & ab eis implicati necantur.
biennio autẽ portant fetus. nec ampliꝰ
quã semel gignunt. nec plures: s unũ
tantũ. uiuunt autẽ annos trecentos.
apud solam affricã & indiam elefantes
priꝰ nascebantur. nunc sola india eos¬
gignit. Grifes uocatur qđ sit animal
pennatũ. & quadrupes. hoc genꝰ ferarũ
te corporis leones st̃. alis & facie aquilis
similes. equis uehementer infesti. nam &

Expanded text:
no. 15. Hos boves lucas dictos ab antiquis no. 15. Hos boves lucas dictos ab antiquis Romanis: boves, quia nullum animal grandius videbant; lucas, quia in Lucania illos primus Pyrrhus in praelio objecit Romanis. Nam hoc genus animantis in rebus bellicis aptum est. In eis enim Persae, et Indi, ligneis turribus collocatis, tanquam de muro jaculis dimicant. Intellectu autem, et memoria multa vigent. 16. Gregatim incedunt, motu quo valent salutant, murem fugiunt, aversi coeunt, quando autem parturiunt, in aquis, vel insulis dimittunt fetus propter dracones, quia inimici sunt, et ab eis implicati necantur. Biennio autem portant fetus, nec amplius, quam semel gignunt, nec plures, sed tantum unum. 55 Vivunt annos trecentos. Apud solam Africam et Indiam elephanti prius nascebantur; nunc sola eos India gignit. 17. Gryphes vocantur, quod sit animal pennatum, et quadrupes. Hoc genus ferarum te corporis leones sunt; alis et facie Aquilis similes, et equis vehementer infesti. Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
pardi nascitur. & terciã originẽ efficit.
sicut & plimꝰ in naturali hystoria dicit.
leonẽ cum parda. aut pardum concũbere
tus creari. ut mulus & burdo. Rinoceron
a grecis uocatur. latine int̾pretatur in
nare cornu. idem & monoceron idest uni¬
cornus. eo qđ unũ cornu in media fron¬
te habeat. pedũ quatuor ita acutum &
ualidũ. ut quicquic impetierit. aut uen¬
tilet. aut ꝑforet. nam & cũ elefante
sepe certam̃ habet. & in uentre uulne¬
ratum ꝓsternit. tantȩ autẽ esse fertur¬
fortitudinis. ut nulla uenantiũ uirtu
ꝓponitur. quȩ uenienti sinũ aperit. in
quo ille omni ferocitate deposita caput
ponit. sicq soporatus uelat inermis
capitur. Elefantẽ greci a magnitudine
corporis uocatũ putant. qđ formam
montis ꝑferat. grece enĩ mons elephio
dicit᷑. apud indos autẽ a uoce barro uo
scida dicit᷑. qm̃ illo pabula ori ãmouet.¬
& est angui similis. uallo munitur ebur¬

Expanded text:
pardi nascitur, et tertiam originem efficit; pardi nascitur, et tertiam originem efficit; sicut et Plinius in Naturali Historia 8, 42 dicit, leonem cum parda, aut pardum cum leaena tus creari, ut mulus et burdo. Rhinoceron a Graecis vocatus. Latine interpretatur in nare cornu. Idem et monoceron, id est unicornus, eo quod unum cornu in media fronte habeat pedum quattuor ita acutum et validum ut quidquid inpetierit, aut ventilet aut perforet. Nam et cum elephantis saepe certamen habet, et in ventre vulneratum prosternit. Tantae autem esse fortitudinis ut proponitur. Quae uenienti sinum aperit, in quo ille omni ferocitate depoponit, sicque soporatus, velut inermis capitur. 14. Elephantem Graeci a magnitudine corporis vocatum putant, 54 quod formam montis praeferat. Graece enim mons λόφος dicitur. Apud Indos autem a voce barrus voscis dicitur, quo ille pabulum ori admovet, et est angui similis, vallo munitus ebur
Abbreviated transcription (Latin):
amicꝰ excepto dracone. siue quia & sui
generis societate gaudet. & ad eandem
similitudinẽ quicquid accipit reddit.
pan enĩ grece om̃e dicitur. bestia minu¬
tis orbiculis suppicta ata ut oculatis
ex fuluo circulis nigra uł alba distin¬
guatur uarietate. Hec semel omnino
parturit. cuiꝰ cause ratio manifesta ẽ.
nam cũ in utero matris coaluere tres ca¬
tuli maturisq ad nascendũ uirib pol¬
lent. odiunt tempoꝵ moras. itaq one¬
ratã fętib uuluã tanquã obstantẽ par¬
tui. unguib lacerant. effundit illa par¬
tum. seu potiꝰ dimitut dolore cogente.
ita postea corruptis & cicatricosis sedib
genitale semen infusum ñ erit acceptũ
malia cum acutis unguib frequenter
parere ñ posse. uitiantur enĩ intrinsecꝰ
se mouentib catulis. Pardus scd̾s post
pantherem est genꝰ uariũ ac uelocissimu᷑
& p̾ceps ad sanguinẽ saltu enĩ ad mortẽ
ruit. Leopardus ex adulterio lȩene. &

Expanded text:
amicus, excepto dracone, sive quia et sui amicus, excepto dracone, sive quia et sui generis societate gaudet et ad eandem similitudinem quicquid accipit reddit. Πᾶν enim Graece omne dicitur. Bestia minutis orbiculis superpicta, ita ut oculatis ex fulvo circulis, nigra vel alba distinguatur varietate. Haec semel omnino parturit; cuius causae ratio manifesta est. Nam cum in utero matris coaluere catuli maturisque ad nascendum viribus pollent, odiunt temporum moras; itaque oneratam foetibus vulvam tamquam obstantem partui unguibus lacerant: effundit illa partum, seu potius dimittit, dolore cogente. Ita postea corruptis et cicatricosis sedibus genitale semen infusum non haeret acceptum, malia cum acutis unguibus frequentur parere non posse; vitiantur enim intrinsecus se moventibus catulis. Pardus secundus post pantherem est, genus varium ac velocissimum et praeceps ad sanguinem. Saltu enim ad mortem ruit. Leopardus ex adulterio leaenae et
Abbreviated transcription (Latin):
quo minꝰ conspectis uenabulis terrean¬
tur. rotarũ timent strepitus. s ignes
magis. cum dormierint. uigilant ocu¬
li. cum ambulant cauda sua cooꝑiunt
uestigia sua. ne eos uenator inueniat
cum genuerint catulũ trib dieb et
trib noctib catulus dormire fertur.
tunc deinde patris fremitu uł rugitu.
ueluti tremefactus cubili locus dicitur
suscitare catulũ dormientẽ. circa ho¬
minẽ leonũ natura est. ut nisi lesi ne¬
queant irasci. patet enĩ eoꝵ miscdia
exemplis assiduis. prostratis enĩ parcuñ.
captiuos obuios repatriare ꝑmitrunt.
hominẽ ñ nisi magna fame int̾imunt.
Tigris uocata ꝓpter uolucrem fugam.
ita enĩ nominant ꝑse & greci & medi
sagittã. est enĩ bestia uariis distincta
maculis. uirtute & uelocitate mirabilis.
ex cuiꝰ nomine flumen tigris appellat᷑.
qđ is rapidissimꝰ sit omniũ fluuioꝵ
has magis hircania gignit. Panther
dictus siue qđ omniumꝰ animaliũ sit

Expanded text:
quo minus conspectis venabulis terreanquo minus conspectis venabulis terreantur. Rotarum magis. Cum dormierint, vigilant oculi; cum ambulant, cauda sua cooperiunt vestigia sua, ne eos venator inveniat. Cum genuerint catulum, tribus diebus et tribus noctibus catulus dormire fertur; tunc deinde patris fremitu vel rugitu veluti tremefactus cubilis locus suscitare dicitur catulum dormientem. Circa hominem leonum natura est ut nisi laesi nequeant irasci. Patet enim eorum misericordia exemplis assiduis. Prostratis enim parcunt; captivos obvios repatriare permittunt; hominem non nisi in magna fame interimunt. Tigris vocata propter volucrem fugam; ita enim nominant Persae et Medi sagittam. Est enim bestia variis distincta maculis, virtute et velocitate mirabilis; ex cuius nomine flumen Tigris appellatur, quod is rapidissimus sit omnium fluviorum. Has magis Hyrcania gignit. Panther dictus, sive quod omnium animalium sit
Abbreviated transcription (Latin):
eS TIARUM uocabulũ ꝓprie conue¬
nit leonib. pardis. & trigribus.
lupis. & uulpib. canib & simiis.
ac cȩteris. quȩ uł ore uł unguib seu̾i¬
unt. exceptis serpentib. Bestiȩ autem
dictȩ a ui qua seuiunt. ferȩ appellate
eo qđ naturali utuntur libertate &
desiderio suo ferantur. Sunt enĩ liberȩ
eoꝵ uoluntates. & huc & illuc uagant᷑¬
& quo animus duxerit. eo feruntur
Leonis uocabulũ ex greca origine infle¬
xum est in latinum. grece eñ leon uoca¬
tur. & est nom̃ nothũ. quia ex parte cor¬
ruptum. Leena uͦ totũ grecũ est sicut &
dracena. ut autẽ leena lea dicat᷑. usurpa¬
tum est a poetis. Leo enĩ grece latine
rex int̾pretatur. eo qđ princeps ẽ omni¬
um bestiarũ. cuiꝰ genus trifariũ dicit᷑.
e quib breues & iuꝰba crispa. imbelles
sunt. longi. & coma simplici acres. ani¬
mos eoꝵ frons & cauda indicat. uirtus
eoꝵ in pectore. firmitas autẽ in capite.
septi a uenatorib terrã contuentur.

Expanded text:
estiarum vocabulum proprie convenit leonibus, pardis, tigribus, lupis et vulpibus canibusque et simiis ac ceteris, quae vel ore vel unguibus saeviunt, exceptis serpentibus. Bestiae dictae a vi, qua saeviunt. Ferae appellatae, eo quod naturali utuntur libertate et desiderio suo ferantur. Sunt enim liberae eorum voluntates, et huc atque illuc vagantur et quo animus duxerit, eo feruntur. s vocabulum ex Graeca origine inflexum est in Latinum. Graece enim λέων vocatur; et est nomen nothum, quia ex parte corruptum. Leaena verodracaena. Ut autem leaena lea dicatur, usurpatum est a poetis. Leo autem Graece, Latine rex interpretatur eo, quod princeps sit omnium bestiarum. Cujus genus trifarium dicitur, e quibus breves, et juba crispa, imbelles sunt: longi, et coma simplici, acres. Animos eorum frons et cauda indicat: virtus eorum in pectore est: firmitas in capite. Septi a venatoribus terram contuentur,
Abbreviated transcription (Latin):
titur. ut u̾bi grã quinquies quini uigies¬
quiqͥes ita. E Solidus numerꝰ. est qui in¬
longitudine & latitudine & altitudine
continet᷑ ut st̃ pyramides qui in modũ
flammȩ consurgunt itaCubus ut
st̃ thesserȩ ita U Sperȩ qͣuib est ȩqualis
undiq rotunditas ita OSpericus aut̃
numerꝰ est qui a circulato numero mul¬
tiplicatꝰ a se inchoat. & in se conuertit᷑
culus dum in seipsũ multiplicatꝰ fuerit.
facit sperã id est qnqui es .xxu.c.xxu.
De Differentia arithineticȩ &

Expanded text:
titur, ut verbi gratia quinquies quini titur, ut verbi gratia quinquies quini XXV, ita. Solidus numerus est, qui longitudine et latitudine vel altitudine continetur, ut sunt pyramides, qui in modum flammae consurgunt, ita. Cubus, ut sunt tesserae, ita. Sphaerae, quibus est aequalis undique rotunditas, ita. Sphaericus autem numerus est, qui a circulato numero multiplicatus a se inchoat et in se convertitur. culus dum in se ipsum multiplicatus fuerit, facit sphaeram, id est quinquies XXV CXXV. De differentia Arithmeticae,
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ .ii. aut continentes. Iste diuidit᷑ sic.
.i. linealis .ii. suꝑficiosi.iii. solidi. Discre¬
tus numerꝰ est. qui a discretis monadib
continet᷑. ut u̾bi gr̃a.ii.iiii.u.ui. & reliqͥ.
Continens numerꝰ est. qui coniunctis mo¬
nadib continet᷑. ut u̾bi gr̃a ternariꝰ nu¬
merus in magnitudine intelligat᷑. id est
linea aut spaciũ aut solidũ dicit᷑ conti¬
nens. Similit̃ quaternariꝰ & quinarius
numerꝰ. Linealis numerꝰ est qͥ inchoais
a monade linealit̾ scribit᷑ usq ad infini¬
tum unde alpha ponit᷑ ꝓ designatione
linearũ. qmͣ hec littera .i. significat apͣ
grecos ita a aa Suꝑficialis numerꝰ est¬
ita qui ñ solũ longitudine s & latitudine
continet᷑. ut trigonꝰ quadratus quinq¬
angulꝰ uł circulatꝰ numeri & cęt̾i qui
semꝑ in plano pede idest suꝑficie conti¬
Quinq angulus est ita P Circularis nu
merꝰ. est ita. QQui dum similit̾ multi¬
plicatus fuerit a se inchoans ad se conuer¬

Expanded text:
t, 2 aut continentes. Iste dividitur sic: 1 lineales, 2 superficiosi, 3 solidi. Discretus numerus est, qui a discretis monadibus continetur, ut verbi gratia III. IV. V. VI. et reliqui. Continens numerus est, qui coniunctis monadibus continetur; ut verbi gratia ternarius numerus in magnitudine intellegatur, id est in linea, aut spatium aut solidum dicitur continens: similiter quaternarius et quinarius numeri. Linealis numerus est, qui inchoans a monade linealiter scribitur usque ad infinitum. Unde alpha ponitur pro designatione linearum, quoniam haec littera unum significat apud Graecos.o Superficialis numerus est, qui non solum longitudine, sed et latitudine continetur, ut trigonus, quadratus, quinqueangulus vel circulatus numeri, et ceteri, qui semper in plano pede, id est superficie contiQuinqueangulumerus est ita, qui dum similiter multiplicatus fuerit, a se inchoans ad se conver
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ dicti qd nominib artantur. idest
colligantur. cũ dicimꝰ hic orator. Inter
articulũ & ꝓnomen hoc inter est. qd̾ ar¬
ticulꝰ tunc est cũ nomini iungitur. ut
hic sapiens. cũ uero ñ comungitur de¬
aut deductiua st̃. Primi genia st̃ dicta
quia aliunde originem non trahunt.
Hȩc .xx.&.i. sunt. finita .iii. ego .tu. ille.
Infinita.uii. quis. qualis. talis. quantꝰ.
tantꝰ. quotus. totꝰ. Minusquã finita.ui.
iste. ipse. hic.is. isdem. sui. Possessiua .u. m̃s.

Expanded text:
autem dicti, quod nominibus arctantur, id est, autem dicti, quod nominibus arctantur, id est, colligantur, ut cum dicimus hic orator. Inter articulum autem, et pronomen hoc interest, quod articulus tunc est, cum nomini jungitur, ut hic sapiens. Cum vero non conjungitur, deaut deductiva sunt. Primigenia dicta sunt, quia aliunde originem non trahunt. Haec viginti unum sunt. Finita tria: ego, tu, ille. Infinita septem: quis, qualis, talis, quantus, tantus, quotus, totus. Minus quam finita sex: iste, ipse, hic, is