comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tat est aliquid neꝙ qui rigat: s
qui increm̃tum dat deus. Hec enĩ
gr̃a baptizatos quoq paruulos suo ĩ¬
serit corpori: qui certe imitari aliquẽ
irdum ualent. Sicut gͥ ille in quo õs
uuuficantur. p̃ter quod se ad iustitiã
exemplum imitantib p̃buit. dat ⁊̃
sui sp̃s occultissimam fidelibꝰ gr̃am.
qmͣ latent̾ infundit ⁊ pariuislis: sic
& ille in quo om̃s moriuntur. preter
qd̃ eis qui p̃ceptum domim uolunta¬
te tͣnsgrediuntur imitationis exemplũ
est. occulta etiam tabe carnalis cõcu¬
piscentie sue. tabificauit in se om̃s
de sua stirpe uenturos. Hinc omnino
nec aliunde apłs dicit. ꝑ unum hoĩ¬
nem peccatum intrauit in mũdum.
& ꝑpectatum mors. & ita monines
homines ꝑtransiuit: in quo omnes
peccauerunt. Hoc si ego dicerem re¬
sisterent isti.ineq non recte dicere
ñ recte sentire clamarent. Nullam
quippe in his uerbis intelligerent
sententiam ciuislibet hominis his

Expanded text:
tat est aliquid, neque qui rigat; sed tat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Hac enim gratia baptizatos quoque parvulos suo inserit corpori, qui certe imitari aliquem nondum valent. Sicut ergo illo in quo omnes vivificantur, praeter quod se ad justitiam exemplum imitantibus praebuit, dat etiam sui spiritus occultissimam fidelibus gratiam, quam latenter infundit et parvulis: sic et ille in quo omnes moriuntur, praeter quod eis qui praeceptum Domini voluntate transgrediuntur, imitationis exemplum est, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificavit in se omnes de sua stirpe venientes. Hinc omnino, nec aliunde, Apostolus dicit, Per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiuit, in quo omnes peccauerunt. hoc si ego dicerem, resisterent isti meque non recte dicere, non recte sentire clamarent. nullam quippe in his uerbis intellegerent sententiam cuiuslibet hominis, qui haec
Abbreviated transcription (Latin):
tur in libro sapientie: in uidia aũ
diaboli mors intrauit in orbem t¬
rarum. Nam qm̃ ista mors sic
ad iabolo uenit in hommnes. non
quod ab illo fuerint ꝓꝑagati. sed
quod eum fuerint imitati: conti¬
nuo subiunxit. Imitantur autẽ
eum: qui sunt exparte euis. Pro¬
inde apłs cum illuo peccatum ac
mortem cõmemoraret. que ab u¬
no in om̃s ꝓpagatione tͣnsiss. eũ
pͥncipem posuit. a quo ꝓpagatio
generis humani sumpsit exordi¬
um. Imitant᷑ quidem adam: qͦt¬
quot ꝑ mobedientiam tͣnsgredi¬
untur mandatum dei. S aliud
est quod exemplum est uolunta¬
te peccantib: alud quod origo ẽ
cum peccato nascentib. Nam et
xp̃m imitantur scĩ eius ad sequẽ¬
dam iustitiam. unde & idem apłs
dicit. imitatores mei estote: sicut
& ego xp̃i. S p̾ter hanc imitatio¬
nem. gr̃a eius illuminationẽ uisti¬
ficationemq nr̃am etiam intͥnsecuˢ
oꝑatur: illo oꝑe de quo idem p̃di¬
cator eus dicit. Neꝙ qui plan¬

Expanded text:
tur in libro Sapientiae: inuidia autem tur in libro Sapientiae: inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum. nam quoniam ista mors sic a diabolo uenit in homines, non quod ab illo fuerint propagati, sed quod eum fuerint imitati, continuo subiunxit: imitantur autem eum qui sunt ex parte ipsius. proinde apostolus cum illud peccatum ac mortem commemoraret, quae ab uno in omnes propagatione transisset, eum principem posuit, a quo propagatio generis humani sumpsit exordium. Imitantur quidem Adam, quotquot per inoboedientiam transgrediuntur mandatum dei; sed aliud est quod exemplum est uoluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. nam et Christum imitantur sancti eius ad sequendam iustitiam. unde et idem apostolus dicit: imitatores mei estote sicut et ego Christi. sed praeter hanc imitationem gratia eius inluminationem iustificationemque nostram etiam intrinsecus operatur illo opecator ejus dicit, Neque qui plan
Abbreviated transcription (Latin):
rectione que contraria est corporis
morti. Hoc autem apłicum destimo¬
nium inquo ait. ꝑ unum hominẽ
pecc̃m intrauit in mundum & ꝑ pec-¬
catum mors. carnari eos quidem ĩ
aliam nouam detorquere opionio¬
nem tuis litt̾is intimasti: s quidnã
illud sit quod in his uerbis opinent᷑
taciusti. Quantum autem ex aliis
compi. hoc ibi sentiunt quod & moꝵ̾
ista que illic cõmemorata est ñ sit
corporis. qmͣ nolunt adam peccando
meruisse. s amime que in ipso pec¬
cato sit: & ipsum peccatum non ꝓ¬
pagatiõe in alios homines ex pͥmo hq̃i¬
ne. s imitatione trãsisse. Hinc enĩ
etiam inparuulis nolunt credere ꝑ-
baptismum solui origiale pecẽm:
quod in nascentib nullum esse
omnino contendunt. S si apłs pec
quod in hunc mundum non ꝓpa¬
gatione s imitatione intrauerit:
eius pͥncipem ñ adam s diabolum
diceret: de quo scͥptum ẽ. Abinitio
diabolus peccat. De quo etiam legi¬

Expanded text:
rectione, quae contraria est corporis rectione, quae contraria est corporis morti. Hoc autem apostolicum testimonium, in quo ait: per unum hominem peccatum intrauitin mundumetper peccatum mors, conari eos quidem in aliam nouam detorquere opinionem tuis litteris intimasti, sed quidnam illud sit quod in his uerbis opinentur tacuisti. quantum autem ex aliis comperi, hoc ibi sentiunt, \'quod et mors ista, quae illic commemorata est, non sit corporis, quam nolunt Adam peccando meruisse, sed animae, quae in ipso peccato fit, et ipsum peccatum non propagatione in alios homines ex primo homine, sed imitatione transisse\'. hinc enim etiam in paruulis nolunt credere per baptismum solui originale peccatum quod in nascentibus nullum esse omnino contendunt. sed si peccatumsset, quod in hunc mundum non propagatione, sed imitatione intrauerit, eius principem non Adam, sed diabolum diceret, de quo scriptum est: ab initio diabolus peccat, de quo etiam legi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ait ꝑ hominẽ mors & ꝑ hominẽ
resurrectio mortuorum. quid aliud
qmͣ demorte corporis intelligi pote¬
st. qnͣdo ut hoc diceret de resurret¬
tione corporis loquebat᷑ eãq in stan¬
tissima ⁊ acerrima intẽtiõe iuade-¬
bat⁊ Quid est gͦ quod hic ait ad
corichios. ꝑhominem mors & ꝑ
hominem resurrectio mortuorum.
sicut enim madam om̃s moruintur.
sic & in xp̃o om̃s unuficabunt᷑. nisi
quod ait etiam ad romanos. ꝑ unũ
hominem peccatum intrauit ĩmũ¬
dum & ꝑ pecc̃m mors: Hanc illi
mortem non corporis s anime intel¬
ligi uolunt. qͣsi alud dictum sit
ad coruithios ꝑ hominei mors. ubi
omnino anime mortem accipere
ñ simintur: quia de resurrectione
corporis agebatur. que morti corporiᷤ
est contͣria. Ioeo autem etiam sola
mors ibi ꝑ hominẽ fc̃a cominemo¬
rata est. non etiam peccatum. qͥa
non agebatur de iustitia que con¬
traria est pecc̃o: s de corporis resur¬

Expanded text:
quod ait: per hominem mors et per hominem quod ait: per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum, quid aliud quam de morte corporis intellegi potest, quando ut hoc diceret de resurrectione corporis loquebatur eamque instantissima et acerrima intentione suadebat? quid est ergo quod hic ait ad Corinthios: per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum; sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur, nisi quod ait etiam ad Romanos: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors? hanc illi mortem non corporis, sed animae intellegi uolunt; quasi aliud dictum sit ad Corinthios \'per hominem mors', ubi omnino animae mortem accipere non sinuntur, quia de resurrectione corporis agebatur, quae morti corporis est contraria. ideo etiam sola mors ibi per hominem facta commemorata est, non etiam peccatum, quia non agebatur de iustitia, quae contraria est peccato, sed de corporis resur
Abbreviated transcription (Latin):
cepisse uiuere ꝓpt̾ iustitiam fidei.
qui & ipse inhomine fuerat qͣdam mor¬
te infidelitatis extuictus. Nongͥ in¬
quit parum uob̃ muneris ꝑutetis
est. quod in corpore ꝓpt̃ peccatum mor
nec ideo de uita quoꝙ ipsuis corporis
despetis. Si enim sp̃s eius qui susci¬
tauit xp̃m amortus habitat inuobis:
cabit & mortalia corpora ur̃a ꝑ inha¬
bitantem sp̃m eus in uob̾. Quid ad¬
huc tante luci fumꝰ contentionis of
uita est: quod̾ cotum ꝑficietur ꝑ gra¬
tiam xp̃i. hoc est ꝑ inhabitantẽ sp̃m
euis in uob̃. & adhuc reclamatur.
Dicit etiam quem admodũ fiat: ut
uitam in se mortem mortificando cõ¬
uertat. Ergo inquit fr̃s debitores
sumus ñ carm: ut scd̃m carnem ui¬
uanuus. Si enim scđ̃m carnem uixe¬
ritis moriemini. si autem sp̃u facta
carnis mortificaueritis uiuetis. quid
eritis. totum morietur: si autem se¬
cundũ uitam uiuendo mortẽ mor¬
tificaueritis. totum uiuet: Item

Expanded text:
coepisse uiuere propter iustitiam fidei, coepisse uiuere propter iustitiam fidei, qui et ipse in homine fuerat qte infidelitatis exstinctum. Non igitur, inquit, parum muneris putetis est, quod in corpore propter peccatum mortnec ideo de vita quoque ipsius corporis desperetis. « Si enim spiritus ejus qui suscitavit Jesum a mortuis habitat in vobis, cabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis\', quid adhuc tantae luci fumus contentionis offuita est, quod totum perficietur per gratiam Christi, hoc est per inhabitantem spiritum eius in uobis\', et adhuc reclamatur! dicit etiam quemadmodum fiat, ut uita in se mortem mortificando conuertat. ergo, inquit, fratres, debitores sumus non carni, ut secundum carnem uiuamus. si enim secundum carnem uixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaueritis. uiuetis. quid tem uixeritis. totum morietur; si autem secundum uitam uiuendo mortem mortificaueritis, totum uiuet\'? Item
Abbreviated transcription (Latin):
pus ꝓpt̾ pecc̃m. quia in eo ñdum ꝑ re¬
surrectionem renouato peccati meri¬
tum manet. hoc est necessitas mortis.
sp̃m autem uitam ẽẽ ꝓꝓt̾ iustitiam. qr
licet adhuc corpore mortis huius onere¬
mur. iam sccłm intiorem hominẽ cepta
renouatione infide iustitie respiramꝰ.
tñ ne humana ignorantia deresurresti¬
one corporis nichil sꝑaret. etiam ip̃m
quod ꝓpt̾ meritum peccati inp̃senti se¬
culo dixerat mortuum. in futuro ꝓpt̾
iustitie meritum dicit inuificandum:
nec sic ut tantum ex mortuo uiuũ fi¬
at. uerũentiã ex mortali immortale.
Qmͣquã itaꝙ uerear. ne res manifesta
exponendo potus obscuretur: apłice
tñ sentetie lum̃ attende. Si autem
ideo purarent homines uł nullum
uł paruum se habere benefitium
de gr̃ã xp̃i: quia necessario moritur
st̃ s corpore. Attendere quippe de¬
hent corpus quidem adhuc peccati
meritum gerere. quod conditioni
mortis obstructum est: s iam sp̃m

Expanded text:
pus propter peccatum, quia in eo nondum per repus propter peccatum, quia in eo nondum per resurrectionem renouato peccati meritum manet, hoc est necessitas mortis, spiritum autem uitam. esse propter iustitiam, quia licet adhuc corpore mortis huius oneremur iam secundum interiorem hominem coepta renouatione in fidei iustitiam respiramus, tamen, ne humana ignorantia de resurrectione corporis nihil speraret, etiam ipsum, quod propter meritum peccati in praesenti saeculo dixerat mortuum, in futuro propter iustitiae meritum dicit uiuificandum nec sic, ut tantum ex mortuo uiuum fiat, uerum etiam ex mortali inmortale. Quamquam itaque uerear, ne res manifesta exponendo potius obscuretur, apostolicae tamen sententiae lumen adtende. si autem ideo putarent homines uel nullum uel paruum se habere beneficium de gratia Christi, quia necessario morituri sunt corpore. adtendere quippe debent corpus quidem adhuc peccati meritum gerere, quod condicioni mortis obstrictum est, sed iam spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
catum. quid sibi gͦ uult quod cũ
adiunxiss sp̃s autem uita est. ad
si adiungeret uita sp̃s. ut etiam
hic sub audiretur ꝓpt ñ faciendum
peccatum. ut sic utrumq ꝓpt̾ unã
etiam si tantummꝰ uellet dicere ꝓpt̃
iustitiam. hoc est ꝓpt̾ faciendam iꝰ¬
titiam: utrumꝙ ad hoc posset re
Nunc uero mortuum corpꝰ dixit
ꝓpter iustitiam. diũsa merita diũ¬
sis reb attribuens: morti quidem
corporis meritum peccati. uite aũ
sp̃s meritum iustitie. Quo circa
siut dubitari ñ potest sp̃s uita ẽ
ꝓpt᷑ iustitiam. hoc ẽ merito iustitie. pro¬
fecto corpis mortuum ꝓpt̾ peccatum. qͥd
aliud qmͣ merito pecc̃i intelligere debe¬
mus aut possumus. si aꝑtissimum scͥp¬
ture sensum ñ ꝓ arbitrio puertere ac
de torquere conamur: Huc etiam uer¬
borum consequentium lumen accedit.
Cum enim p̃sentis temporis gr̃am det̃¬
minans. diceret mortuũ quidem ẽẽ cor¬

Expanded text:
catum\' —, quid sibi ergo uult, quod cum catum\' —, quid sibi ergo uult, quod cum adiunxisset \'spiritus autem uita est\', asic adiungere \'uitam spiritus\', ut etiam hic subaudiretur \'propter non faciendum peccatum\', ut sic utrumque propter uetiamsi tantummodo uellet dicere \'proptr iustitiam'\', hoc est \'propter faciendam iustitiam\', utrumque ad hoc posset refnunc uero et mortuum corpus dixit propter iustitiam, diuersa merita diuersis rebus adtribuens: morti quidem corporis meritum peccati, uitae autem spiritus meritum iustitiae. quocirca si, ut dubitari non potest, \'spiritus uita est propter iustitiam\', hoc est merito iustitiae, profecto \'corpus mortuum propter peccatum\' quid aliud quam merito peccati intellegere debemus aut possumus, si apertissimum scripturae sensum non pro arbitrio peruertere ac detorquere conamur? huic etiam uerborum consequentium lumen accedit. cum enim praesentis temporis gratiam determinans diceret mortuum quidem esse cor
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝓpt̾ pecc̃m. s nec mortalitatẽ
habitura est. qmͣ corpus animale
habuit ante pecc̃m: non ait qui
suscitauit xp̃m iħ̃m amortuis
inuificabit & mortua corpora ue¬
stra. cũ supradixiss corpꝰ mortuũ.
s uirrficabit in quit & mortalia
corpora ur̃a: ut scilicet iam non
solum non sint mortua s nͨ moꝵ¬
talia. cum animale resurget
in sp̃uale. & mortale hoc indu¬
et immortalitatẽ: & ab sorbebit᷑¬
mortale auita. Mirum si alicuid
queritur hac manifestatiõe liqͥdius.
nisi forte audiendum est quodhu¬
ic ꝑspicuitati contradicitur: ut
mortuum corpus scđm illum mo¬
dium hic intelligamus quo dictũ
est. mortificate membra ur̃a que st̃
suꝑ t̾ram. S hoc modo corpis ꝓpt̃
iustitiam mortificatur ñ ꝓpt̾ pecc̃m:
ut enim oꝑemur iustitiam mortifi¬
camꝰ membra nr̃a que sunt super
t̃ram. Aut si putant ideo additum
non fiat. tanqmͣ diceret corpꝰ qͥdem
mortuum est ꝓpt̃ ñ faciendum pec¬

Expanded text:
est propter peccatum, sed nec mortalitatem est propter peccatum, sed nec mortalitatem habitura est, quam corpus animale habuit ante peccatum, non ait \'qui suscitauit Christum Iesum a mortuis uiuificabit et mortua corpora uestra\', cum supra dixisset \'corpus mortuum\', sed: uiuificabit, inquit, et mortalia corpora uestra, ut scilicet iam non solum non sint mortua, sed nec mortalia, cum animale resurget in spiritale et mortale hoc induet inmortalitatem et absorbebitmortale a uita. Mirum si aliquid quaeritur hac manifestatione liquidius. nisi forte audiendum est, quod huic perspicuitati contradicitur, ut mortuum corpus secundum illum modum hic intellegamus, quo dictum est: mortificate membra uestra quae sunt super terram. sed hoc modo corpus propter iustitiam mortificatur, non propter peccatum; ut enim operemur iustitiam, mortificamus membra nostra quae sunt super terram. aut si putant ideo additum non fiat — tamquam diceret: \'corpus quidem mortuum est propter non faciendum pec
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m iħm amortius. uiuificabit et
mortalia corpora ur̃a ꝑ in habitãtẽ
sp̃m euis inuob̃. Puto quod ñ expo¬
sitorem s tantum lectorem opꝰ habet:
tam clara & aꝑta sententia. Corpus
in quit mortuum ẽ ñ ꝓpt fragilitatẽ
t̾renam. quia de t̾re puluere factũ
ampluis : Et iugilantissime non
ait mortale: s mortuum. Namcy
anteqmͣ mmmutaretur in illã incor¬
ruptionẽ. que in scõrum resurrectio¬
ne ꝓmittitur. pot̾at eẽ mortale qmͣ¬
uis ñ moriturum. sic hoc nr̃m po¬
test ut ita dicam ẽẽ egrotabile. ꝙͣ¬
uis non egrotaturũ. Cuiꝰ enim ca¬
ro est que ñ egrotare possit. etiã¬
si aliquo casu priqmͣ egrotet occum¬
bat: Sic & illud corpus iam erat
mortale. qmͣ mortalitatem fuerat
ab sumptura mutatio inet̾nam in¬
corruptionẽ: siin homine iustitia
id est obedientia ꝑmaneret. Set
ipsum mortale ñ est fc̃m mortuũ:
nisi ꝓpt̾ peccatum. Quia uͦ illa
resurrectione futura mutatio. non
solum nullam mortem que facta

Expanded text:
uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. puto quod non expositore, sed tantum lectore opus habet tam clara et aperta sententia. \'corpus\', inquit, \'mortuum est\' non propter fragilitatem terrenam, quia de terrae puluere factum amplius? et uigilantissime non ait \'mortale\' sed \'mortuum\'. Namque antequam inmutaretur in illam incorruptionem, quae in sanctorum resurrectione promittitur, poterat esse mortale, quamuis non moriturum, sicut hoc nostrum potest, ut ita dicam, esse aegrotabile, quamuis non aegrotaturum. cuius enim caro est, quae non aegrotare possit, etiamsi aliquo casu priusquam aegrotet occumbat? sic et illud corpus iam erat mortale. quam mortalitatem fuerat absumptura mutatio in aeternam incorruptionem, si in homine iustitia, id est oboedientia, permaneret; sed ipsum mortale non est factum mortuum nisi propter peccatum. quia ucro illa in resurrectione futura mutatio non solum nullam mortem, quae facta
Abbreviated transcription (Latin):
gelica lectione. ñ significauerit et
ostenderit ñ nͥ ꝑ remissionẽ pecc̃oꝵ
fieri. ut ad regnum dei ꝑueniant
baptizati: qmuis recte intelligenti¬
b sufficere debuerit quod dictum
est nͥ quis natus fuerit denuo non
potest uidere regnum dei. & nisi
quis renatus fuerit ex aqua & sp̃il¬
scõ. non potest introire in regnum
dei. Cur enim nascatur denuo. mii
renouandus: Unde renouanduõ.
nisi uetustate: Qua uetustate. nͥ i
qua uetus homo nr̃ simul crucire
est cruci cum illo ut euacuaret᷑
corpuis peccatiꝰ Aut unde imago dei
non intiat in regnum dei. nisi impecli¬
mento ꝓhibente peccati÷ Her ũtam̃
ut ꝓposuimus: totam ipsam circum¬
stantiam euangelice lectionis. ad rem
De qua agitur ꝑtinentẽ. intente qnͣtũ
possumus diligent᷑q uideamus. Erat
autem homo inquit ex phariseis ni¬
chodemus nomine: pͥnceps uideorum.
Hic uenit ad iħm nocte: & dixit ei.
Rabbi scimus quia adeo uenisti ma¬

Expanded text:
ngelica lectione non significauerit et ngelica lectione non significauerit et ostenderit non nisi per remissionem peccatorum fieri, ut ad regnum dei perueniant baptizati, quamuis recte intellegentibus; sufficere debuerit, quod dictum est: nisi quis natus fuerit denuo, non potest uidere regnum dei et: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei. cur enim nascatur denuo nisi renouandus % unde renouandus nisi a uetustate? qua uetustate, nisi in qua uetus homo noster simul confixus est cum illo, ut euacuetur corpus peccati ? aut unde imago dei non intrat in regnum dei nisi impedimento prohibente peccati ? uerum tamen, ut proposuimus, totam ipsam circumstantiam euangelicae lectionis ad rem de qua agitur pertinentem intente, quantum possumus, diligenterque uideamus. Erat autem homo, inquit, ex pharisaeis, Nicodemus nomine, princeps ludaeorum. hic uenit ad eum nocte et dixit ei: rabbi, scimus, quia a
Abbreviated transcription (Latin):
natus est: quẽ sine uirili cõplexu.
non concupiscentia carnis s obedi¬
entia mentis uirgo concepit. Sola
nr̃o uulneri medicinam parere
potuit: que ñ expeccati uulnere
germen pie ꝓlis emisit. Iam nunc
scrutemur diligentius quantũ ad iu¬
uat dñs. ipsum etiam euangłii capi¬
isti sententia nisi mouerentur: om̃ino
paruulos nec baptirandos eẽ censerẽt
S quia non ait inquiunt. nͥ quis re¬
natus fuerit exaqua & sp̃u. ñ habe¬
tummͦ dixit non intrabit in regnũ
dei. ad hoc paruuli baptizandi sunt.
ut fint etiam cum xp̃o in regno dei.
ubi non erunt si baptitati ñ fuerint:
qmͣuis & sine baptismo si paruuli
moriant᷑ salutem uitamq et̾nam
habituri sint. qm̃ nullo peccati uin¬
culo obstricti sunt. Hec dicentes pri¬
mo nunqmͣ explicant isti. qua iusti¬
tia nullum pecc̃m habens imago
dei: separatur a regno dei. De inide
ideamus utrum dñs iħc unus et
solus magist᷑ bonus. in hac ipsa eiꝰ¬

Expanded text:
natus est, quem sine uirili complexu natus est, quem sine uirili complexu non concupiscentia carnis, sed oboedientia mentis uirgo concepit; sola nostro uulneri medicinam parere potuit, quae non ex peccati uulnere germen piae prolis emisit. Iam nunc scrutemur diligentius, quantum adiuuat dominus, etiam ipsum euangelii capiisti sententia nisi mouerentur, omnino paruulos nec baptizandos esse censerent. sed quia non ait, inquiunt: \'nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non habentummodo autem dixit: non intrabit in regnum dei, ad hoc paruuli baptizandi sunt, ut sint etiam cum Christo in regno dei, ubi non erunt, si baptizati non fuerint, quamuis et sine baptismo si paruuli moriantur salutem uitamque aeternam habituri sint, quoniam nullo peccati uinculo obstricti sunt. haec dicentes primo numquam explicant isti, qua iustitia nullum peccatum habens imago dei separetur a regno dei. deinde uideamus utrum dominus Iesus, unus et solus magister bonus, in hac ipsa eua
Abbreviated transcription (Latin):
lum. & alia duo usus bonus & usus
malus: sibimet adiuncta quatuor
differentias facunt. Bene utitur bo¬
no: continentiam dedicans deo. Ma¬
le utitur bono: continentiam de¬
dicans idolo. Male utitur malo:
concupiscentiã relaxans adult̾io.
B̾ene utitur malo: concupiscentiã
restringens conubio. Sic̃ ergo me¬
lus est bene uti bono. qmͣ bene uti
malo. cum sit utrumq bonum: ita
qui dat uirginem suam bene facit.¬
& qui non dat nuptum melius fac̃.
De qua questione: multo uberius
& multo sufficientuis induob libri.
uno debono conuigali. alt̾o de sc̃a
uirginitate. qnͣtum dedit dñs pro
mearum uiriũ exiguitate disseriu.
Non itac ꝑnuptiaꝵ bonum defen¬
dant concupiscentie malum: qui
carnẽ & sanguinẽ p̃uaricatoris. ad¬
uersus carnem & sanguinẽ redemp¬
toris extollunt. Non erigantur in
suꝑbia erroris alieni. de quorum
paruula etate nob̾ dedit dñs humi¬
utatis exemplum. Solus sine pecc̃o

Expanded text:
lum, et alia duo, usus bonus et usus lum, et alia duo, usus bonus et usus malus, sibimet adiuncta quattuor differentias faciunt. bene utitur bono continentiam dedicans deo, male utitur bono continentiam dedicans idolo; male utitur malo concupiscentiam relaxans adulterio, bene utitur malo concupiscentiam restringens conubio. sicut ergo melius est bene uti bono quam bene uti malo, cum sit utrumque bonum, ita qui dat uirginem suam bene facit et qui non dat nuptum melius facit. de qua quaestione multo uberius et multo sufficientius in duobus libris, uno De bono coniugali, altero de sancta uirginitate, quantum dominus dedit, pro mearum uirium exiguitate disserui. non itaque per nuptiarum bonum defendant concupiscentiae malum, qui carnem et sanguinem praeuaricatoris aduersus carnem et sanguinem redemptoris extollunt, non erigantur in superbia erroris alieni, de quorum paruuln aetate nobis dedit dominus humilitatis exemplum. solus sine peccato
Abbreviated transcription (Latin):
ac sic om̃s filios mulieres. que serpenti
credidit ut libidine corrumꝑet᷑. non li¬
berari a corpore mortis huiꝰ. nisi ꝑfiliũ
uirginis. que anglo credidit ut sine li¬
bidine nasceret᷑. Bonum gͦ coniugii nõ
est feruor concupiscentie. s qui est licitꝰ
& honestus illoferuore utendi modus:
ꝓpagande ꝓli ñ explende libidini accõ¬
mortis huiꝰ mnobedient̃ mouetur. totĩsẜ
animũ in se deiectum conatur attͣhere.
⁊ neꝙ cũ mens uolũit exurgit. neq cũ mens uo¬
luerit conquiescit: hoc est malum pec¬
cati in qͦ nascitur oĩs hõ. Cum autẽ ab
illicitis corruptionib refrenatur. & ad
sola generis humani supplem̃ta ordi¬
nate ꝓpaganda ꝑmutitur: hoc est
bonum conuigii. ꝑ quod ordinata soci¬
etate nascitur homo. S nemo renascit᷑
inxp̃i corpore: nisi prius nascatur
iꝑeccati corpore. Sic̃ autem bono ma¬
le uti malum est: sic malo bene iti
uonum est. Duo g hec bonum & ma¬

Expanded text:
ac sic omnes filios mulieris, quae serpenti ac sic omnes filios mulieris, quae serpenti credidit, ut libidine corrumperetur, non liberari a corpore mortis huius nisi per filium uirginis, quae angelo credidit, ut sine libidine fetaretur. Bonum ergo coniugii non est feruor concupiscentiae, sed quidam licitus et honestus illo feruore utendi modus propagandae proli, non explendae libidini accommortis huius inoboedienter mouetur totumque animum in se deieetum conatur adtrahere et neque cum mens noluerit exsurgit neque cum mens uoluerit conquiescit, hoc est malum peccati, cum quo nascitur omnis homo. eunt autem ab inlicitis corruptionibus refrenatur et ad sola generis humani supplementa ordinate propaganda permittitur, hoc est bonum coniugii, per quod ordinata societate nascitur homo. sed nemo renascitur in Christi corpore, nisi prius nascatur in peccati corpore. sicut autem bono male uti malum est, sic malo bene uti bonum est. duo igitur haec, bonum et ma
Abbreviated transcription (Latin):
t̾arum magister qui om̃s docet. Neq
ibi possunt intelligi om̃s nͥ qui nasẽ¬
tur: neq hic om̃s nisi qui discunt. s̾
tam̃ om̃s qui nascuntur litt̾as discunt
s cuiuis claret quod ꝙ illic recte dictũ
est. om̃s excipit p̃ter cuiꝰ manus nemo
nascitur: & hic recte dictum est om̃s
docet. p̃ter cuius magisterum nemo
discit. Consid̃atis autem om̃ib diui¬
nis testimoniis que cõmemoraui. siue
singillatim de uno quoꝙ disputãs
siue aceruatim multa congestans.
us quecumꝙ similia non cõmemorani.
nichil inuenitur nͥ quod uniũsa eccł̃ia
tenet. que aduersus om̃s ꝓfanas noui¬
tates iugilare debet. omnẽ hominem
separari a deo nisi qui ꝑ mediatorẽ xͣ
reconcilatur deo: nec separari quẽqmͣ
nisi pecc̃is intercludentib posse. Non ͦ
reconciliari nͥ peccatorum remissionẽ
ꝑunam gr̃am miscdissimi saluatoris.
ꝑunam uictimam uerissimi sacerdotis:

Expanded text:
terarum magister, qui omnes docet\', neque terarum magister, qui omnes docet\', neque ibi possunt intellegi omnes, nisi qui nastur, neque hic omnes, nisi qui discunt; non tamen omnes qui nascuntur litteras discunt, sed cuiuis claret, quod et illic recte dictum est: \'omncs excipit, praeter cuius manus nemo nascitur\', et hic recte dictum est: \'omnes docet, praeter cuius magisterium nemo discit\'. Consideratis autem omnibus diuinis testimoniis, quae commemoraui sine singillatim de unoquoque disputans siue aceruatim multa congestans, uel quaecumque similia non commemoraui, nihil inuenitur nisi, quod uniuersa ecclesia tenet, quae aduersus omnes profanas nouitates uigilare debet, omnem hominem separari a deo, nisi qui per mediatorem Christum reconciliatur deo, nec separari quemquam nisi peccatis intercludentibus posse, non ergo reconciliari nisi peccatorum remissione per unam gratiam misericordissimi saluatoris, per unam uictimam uerissimi sacerdotis
Abbreviated transcription (Latin):
infirmare. uł immutare sententiam.
Unde g ad uersus xp̃m. si ñ ex pecc̃o:
Neꝙ enim ex corpore & anima: que ntͣꝙ
dei creatura est. Porro siex pec̃co. quod
inilla etate nisi originale & antiquũ:
Una est quippe caro peccati. in qua õs
ad damnationem nascuntur: & una
est caro insimilitudine carnis peccati.
ꝑqmͣ om̃s a damnatione lib̾antur.
Nec ita dictum ẽ om̃s: uelut quicũq
nascunt᷑ in carne peccati. ⁊dem ipsi
om̃s mundari in telligantur ꝑ car¬
nem similẽ carni peccati. Non enim
omniũ ẽ fides. S om̃s ꝑtinentes ad
generationem conubii carnalis. nõ
nascuntur nͥ in carne peccati. & om̃s
ꝑtinentes ad gen̾ationẽ conubii sp̃u¬
alis. non mundantur nͥ ꝑ carnem si¬
milẽ carnis peccati: hoc est illi ꝑ a
dam ad condẽnationẽ. isti ꝑ xp̃m ad
iustificationẽ. Tamqmͣ si dicamꝰ ũbi
gr̃a. una est obstetrix in hac ciuita¬
te que om̃s excipit: & unus est hic lit¬

Expanded text:
infirmare vel immutare sententiam. infirmare vel immutare sententiam. Unde igitur adversus Christum, si non ex peccato? neque enim ex corpore et anima, quae utraque Dei creatura est. Porro si ex peccato, quod in illa aetate, nisi originale et antiquum? Una est quippe caro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur, et una est caro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnatione liberantur. nec ita dictum est omnes, uelut quicumque nascuntur in carne peccati, idem ipsi omnes mundari intellegantur per carnem similem carni peccati-non enim omnium est fides—sedomnespertinentes ad generationem conubii carnalis non nascuntur nisi in carne peccati et omnes pertinentes ad generationem conubii spiritalis non mundantur nisi per carnem similem carni peccati; hoc est: illi per Adam ad condemnationem, isti per Christum ad iustificationem. tamquam si dicamus uerbi gratia: \'una est obstetrix in hac ciuitate, quae omnes excipit, et unus est hic lit
Abbreviated transcription (Latin):
peccauer̃t̃. sic ex his omnes omĩ¬
no ꝑtinentes ad regenerationem
uoluntatis sp̃s. ñ uiutficantur
nisi inxp̃o in quo om̃s iustificã¬
tur: quia sicut ꝑ unum om̃s ad
condempnatione sic ꝑ unum õs
ad iustificationẽ: nec est ullus ulli
meduis locus. ut possit eẽ nͥ cum
diabolo. qͥ ñ est cum xp̃o. Hinc &
iꝑse dñs uolens auferre de cordi¬
bus male credentium. istam ne¬
scio qmͣ medietatẽ qmͣ conant᷑
quidam pariuilis non baptizan¬
dis tͥbuere. ut qͣsi merito in no¬
centie suit in uita et̾na. s quia non
sunt baptizati non suit cum xp̃o in
regno eius. de f untiuam ꝓtulit ad
hec ora obstruenda sententiam: ubi
ait. Qui mecum ñ ẽ: ad uersus me
est. Constitue g quẽlibet pariuulum.
Si iam cum xp̃o est. ut quid baptita¬
tur⁊ si autem qd̃ habet ueritas id̾o
baptizat᷑ ut sit cũ xp̃o: ꝓfecto ñ baptitatꝰ¬
ad uersus xp̃m est. Neq enim eiꝰ tam
manifestam debemus aut possumus

Expanded text:
peccauerunt, sic ex his omnes omnipeccauerunt, sic ex his omnes omnino pertinentes ad regenerationem uoluntatis spiritus non uiuificantur nisi in Christo, in quo omnes iustificantur, quia sicut per unum omnes ad condemnationem sic per unum omnes ad iustificationem. nec est ullus ulli medius locus, ut possit esse nisi cum diabolo, qui non est cum Christo. hinc et ipse dominus uolens auferre de cordibus male credentium istam nescio quam medietatem, quam conantur quidam paruulis non baptizatis tribuere, ut quasi merito innocentiae sint in uita aeterna. sed, quia non sunt baptizati, non sint cum Christo in regno eius, definitiuam protulit ad haec ora obstruenda sententiam, ubi ait: qui mecum non est, aduersum me est. constitue igitur quemlibet paruulum: si iam cum Christo est, ut quid baptizatur? si autem, quod habet ueritas, ideo baptizatur, ut sit cum Christo, profecto non baptizatadversus Christum est; neque enim ejus tam manifestam debemus aut possumus
Abbreviated transcription (Latin):
tinere. Om̃s inqmͣ agnoscamus
eum qui peccata non fecit. & pecc̃a
nr̃a ꝑtulit incorpore suo super
lignum: ut apeccatis separati eum
iustitia uiuamus. cuius cicatricib
sanati sumus: infirmi cum ẽẽmꝰ
tanqmͣ pecora errantia. Que cum
ita sint: neminẽ unqmͣ eorum
qui ad xp̃m accesserunt ꝑbaptis¬
mum. sana fides & sana doctrina
putauit exceptum a gr̃a remissi¬
onis ꝑeccatoꝵ. nec ẽẽ posse aliciu
p̃ter regnum eius et̾nam salutẽ.
Nec enim parata est reuelari intẽ¬
pore nouissimo. hoc est iresurree¬
tione mortuoꝵ. ꝑtinentiũ ñ ad mor¬
tem et̾nam que sccł̃a mors appel¬
latur. s ad utam et̾nam. qmͣ. qmͣ¬
ꝑmitait non mendax deus sc̃ĩs &
fidelibus suis: cuius uite parti¬
cipes om̃s non uuificabuntur
nisi inxp̃o. sicut in adam omneᷤᷤ
moruntur. Quemad modum .N.
om̃s omĩno ꝑtinentes ad genera¬
tionẽ uoluntatis carnis. non mo¬
riuntur nͥ madam. in quo om̃s

Expanded text:
ertinere, omnes, inquam, agnoscamus ertinere, omnes, inquam, agnoscamus eum, qui peccatum non fecit et peccata nostra pertulit corpore suo super lignum, ut a peccatis separati cum iustitia uiuamus, cuiuscucatricibus sanati sumus, infirmi cum essemus tamquam pecora errantia. Quae cum ita sint, neminem umquam eorum, qui ad Christum accesserunt per baptismum, sana fides et sana doctrina putauit exceptum a gratia remissionis peccatorum nec esse posse alicui praeter regnum eius aeternam salutem. haec enim parata est reuelari in tempore nouissimo, hoc est in resurrectione mortuorum pertinentium non ad mortem aeternam, quae secunda mors appellatur, sed ad uitam aeternam, quam promisit non mendax deus sanctis et fidelibus suis, cuius uitae participes omnes non uiuificabuntur nisi in Christo, sicut in Adam omnes moriuntur. quemadmodum enim omnes omnino pertinentes ad generationem uoluntatis carnis non moriuntur nisi in Adam, in quo omnes
Abbreviated transcription (Latin):
malos ꝓpt̾ sepulturam euis: & di¬
uites ꝓpt̾ mortem euis. Ob hoc qd̃
iniquitatẽ non fecerit nec dolum
m ore suo: uoluit dominꝰ purgare
illum de plaga. Si dederitis uos
ob delicta ur̃a animam ur̃am. ui¬
debitis semen longissime uite. et
euis. ostendere illi lucem. & fuga
re ꝑsensum. iustificare uistũ bñ
seruientem plurib: & peccata illoꝵ
ipse sustinebit. P ropterea ipse
hereditabit cõplures. & fortium par¬
cietur spolia. ꝓpt̾ quod tradita ẽ
ad mortem anima euis. & inter
iniquos estimatus est: & ipse pec¬
cata multoꝵ sustinuit. & ꝓꝑter¬
iniquitates eorum traditus est.
Attende etiam illud eiusdem ꝓ¬
pħe: quod de se completum lecto¬
ris etiam functus offitio. insyna¬
refrigerẽ qui in p̃ssura sunt cor¬
dis. p̃dicare captiuis remissionem:
& cecis uisum. Om̃s gͦ agnoscamus. nͭ
ullus exceptus sit eorum qui uolt
corpori euis herere. & ꝑ eum ĩ noui¬
le eus intrare: & ad nitam & salu¬
tem qmͣ suis ꝓmisit ꝑpetuam ꝑ¬

Expanded text:
malos propter sepulturam eius et diuites propter mortem eius, ob hoc quod iniquitatem non fecerit nec dolum in ore suo. dominus uult purgare illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, uidebitis semen longissimae uitae. et eius, "ostendere illi lucem et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum ipse sustinebit. "propterea ipse hereditabit complures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimata est, et ipse peccata multoiniquitates eorum traditus est. adtende etiam illud eiusdem prophetae, quod de se completum lectoris etiam functus officio in synarefrigerent qui in pressura cordis sunt, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum. omnes ergo agnoscamus nec ullus exceptus sit eorum, qui uolumus corpori eius haerere, per eum in ouile eius intrare, ad uitam et salutem, quam suis promisit, perpetuam p
Abbreviated transcription (Latin):
cet. Nomo inquit in plaga: & qui
sciat ferre iniquitates. Propt̃ quod
& auertit se: facies eius in iuriata
est. nec magni estimata est. Hic in¬
firmitates nr̃as portat: & ꝓ nobis
in dolorib est. Et nos existimaba¬
eum. in liuore euis sanati sumus.
Om̃s ut oues errauimus. & dñs
tradidit illum ꝓ peccatis nr̃is.
Et ipse qm̃ male tractatus est
ñ aperuit os. ut ouis ad mimo¬
landum ductus est: & ut agnus
ante eum qui se tonderes fuit
sine uoce: sic ñ aperuit os suũ.
In humilitate sublatum est uidi-¬
tiũ eius. Generationẽ eus qiuis¬

Expanded text:
cet. homo, inquit, in plaga et qui cet. homo, inquit, in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuriata est nec magni aestimata est. hic infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. et nos existimauieum, liuore eius sanati sumus. omnes ut oues errauimus et dominus tradidit illum pro peccatis nostris. et ipse, quoniam male tractatus est, non aperuit os; ut ouis ad immolandum ductus est et ut agnus ante eum, qui se tonderet, fuit sine uoce, sic non aperuit os suum. in humilitate sublatum est iudicium eius. generatione
Abbreviated transcription (Latin):
tiorum sanguinib. cum pͥmum ĩ
tabernacłm uł in templum congre¬
garentur. conuincebant᷑ pocius
peccatores quam mundabant᷑. Non
ergo iam in quit desanguinibus
congregabo ꝯuẽticła eorũ. Unus enĩ
sanguis ꝓ multis datꝰ est: quo ue¬
raciter mundarentur. Deniq seqͥt᷑.
Nec memor ero nomina eorum per
Dam nomina eorum erant pͥus filii
carnis. filii scłi. filii ire. filii diaboli.
immundi peccatores. impii. postea uͦ
filii dei: homini nouo nomen nouũ.
Non sint ingrati homies gr̃e dei. pu¬
silli cum magnis aminore usq ad ma¬
iorem. totius eccłie uox ẽ: errani sic̃
ouis ꝑdita. omniũ membroꝵ xp̃i
uox est. om̃s nos ut oues erraiuimuᷤ
& ipse traditus est ꝓ peccatis nr̃is.
Qui totus ꝓphetie locus apud ysaiã¬
est: quo ꝑ philippum sibi exposito
spado ille candacis regine meum
credidit. Uide quocies hoc ipsum
cõmendet: & tanqmͣ suꝑbis nescio
quib uł contentiosis identidẽ incul¬

Expanded text:
ciorum sanguinibus, cum prius in ciorum sanguinibus, cum prius in tabernaculum uel in templum congregarentur, conuincebantur potius peccatores quam mundabantur. \'non ergo iam\', inquit, \'de sanguinibus congregabo conuenticula eorum\'; unus enim sanguis pro multis datus est, quo ueraciter mundarentur. denique sequitur: nec memor ero nomina illorum per nam nomina eorum erant prius \'filii carnis, filii saeculi, filii irae, filii diaboli, inmundi. peccatores, inpii\', postea uero \'filii dci'\', homini nouo nomen nouum cnon sint ingrati homines gratiae dei, pusilli cum magnis, a minore usque ad maiorem. totius ecclesiae uox est: erraui sicut ouis perdita, omnium membrorum Christi uox est: omnes ut oues errauimus et ipse traditus est pro peccatis nostris. qui totus prophetiae locus apud Esaiam, quo per Philippum sibi exposito spado ille Candacis reginae in eum credidit, uide quotiens hoc ipsum commendet et tamquam superbis nescio quibus uel contentiosisidentidem incul
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃cdicari in nomine euis peniten¬
tiam & remissionem peccatorum ꝑ
om̃s gentes: incipientibus ab ierłm
Et petrus dicit quod paulo ante
cõmemoraui. huic om̃s ꝓpħas testi¬
monium ꝑ hibere remissionem pec¬
catorum acciꝑe ꝑ manum eius om¬
nem credentẽ in eum. Uerũtamẽ
cõmodius est etiam ex ipso ueteri te¬
stam̃to testimonia pauca de ꝓme¬
re: que uel ad supplem̃tum uel po¬
cuis ad cumulum ualere debebũt.
ait. Sc̃ĩs qui in t̾ra sunt euis: miri¬
ficauit om̃s uoluntates meas inter
illos. Non merita eorum: s uolunta¬
tes meas. Nam illoꝵ quid. nisi qd̃
sequit᷑ multiplicate sunt infirmi¬
tates illorum: Supͣ quod infirmi
erant: ad hoc ꝙ lex subintrauit. ut
abundaret delictum. S quid ad¬
ungit: Postea accelerauerunt.
Multiplicatis infirmitatib hoc est
abundante cdelicto. medicum quesi¬
er̃t: ut ubi abundauit pecc̃m suꝑ¬
abundaret gr̃a. Denicy ñ congre¬
gabo inquit conuenticula eorum
de sanguinib: q̃m multis sacrifi¬

Expanded text:
praedicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem\'. et Petrus dicit, quod paulo ante commemoraui, huic omnes prophetas testimonium perhibere \'remissionem peccatorum accipere per manum eius omnem credentem in eum\'. Verum tamen commodius est, etiam ex ipso uctere testamento testimonia pauca depromere, quae uel ad supplementum ucl potius ad cumulum ualerc debebunt. ait: sanctis qui in terra sunt eius mirificauit omnes uoluntates meas in illis, non \'merita eorum\',sed uoluntates meas. namillorum quid nisi quod sequitur? multiplicatae sunt infirmitates eorum, supra quod infirmi erant. ad hoc et lex subintrauit, ut abundaret delictum. sed quid adiungit? postea adcelerauerunt. multiplicatis infirmitatibus, hoc est abundante delicto, alacrius medicum quaesierunt, ut, ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. denique: non congregabo, inquit, conuenticula eorum de sanguinibus, quoniam multis sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
ter habenda est. Se libris quoq net̾s
testam̃ti. multas contestationes diui¬
norum eloquiorum ad hibere in hãc
sententiam suꝑ uacaneum putaui.
quandoquidem quod illis occultatur
sub uelam̃to. uelut t̾renarum pro¬
missionum. hoc in noui testamenti
p̃dicatione reuelatur. Et ipse cdñs
librorum uẽtcum utilitatẽ breuit̃
de monstrauit & defimuit. dicens
oportuisse impleri que de illo scͥpta
eẽnt in lege & ꝓpħis & psalmis:
& hec ipsa ẽẽ que oportebat xp̃m pa

Expanded text:
genter habenda est. de libris quoque ueteris genter habenda est. de libris quoque ueteris testamenti multas contestationes diuinorum eloquiorum adhibere in hanc sententiam superuacaneum putaui, quando quidem illic quod occultatur sub uelamento uelut terrenarum promissionum, hoc in noui testamenti praedicatione reuelatur. et ipse dominus librorum ueterum utilitatem breuiter demonstrauit et definiuit dicens oportuisse inpleri, quae de illo scripta essent in Lege et Prophetis et Psalmis, et haec ipsa esse, \'quod oportebat
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m & iustum in honorastis & ne¬
gastis: & postulastis hominẽ ho¬
micidam uiuere & donari uob̾.
Nam auctorem inte occidistis. Et
alio loco. Hie est lapis repbatus
auob̾ edificantib : qui factus est in cap̃
anguli. hon est cnim aliud nom̃ sub
celo datum hominibus: inquo opor¬
teat saluos fieri nos. Et alibi. Deus
patrum nr̃orum suscitauit iħm: quẽ
uos int̾ficitis suspendentes in ligno. Hc̃
pͥncipem & saluatorem exaltauit gla
sua: dare penitentiam isrł & remissio¬
nem peccatorum in illo. Item alio loco.
Huic om̃s ꝓpħe testimonium ꝑhibent:
remissionem peccorum acciꝑe ꝑ manũ
illius omnem credentem in eũ. Item
in eodem libro apłs paulus. Notum
ab omnib. quib non potuistis in lege
moysi uistificari. In hoc om̃is credens
uistificatur. Hoc tanto aggere testi¬
moniorum. cuius ad uersus ueritatẽ
dei elatio non p̾matur: Et multa
quidem alia repperiri possunt: sec
& finiendi huiꝰ oꝑis cura non negli¬

Expanded text:
sanctum et iustum onerastis et nesanctum et iustum onerastis et negastis et postulastis hominem homicidam uiuere et donari uobis; nam inceptorem uitae occidistis. et alio loco: hic est lapis reprobatus a uobis aedificantibus, qui factus est in caput anguli. non est enim aliud nomen sub caelo datum hominibus, in quo oportet saluos fieri nos. et alibi: deus patrum nostrorum suscitauit lesum, quem uos interfecistis suspendentes in ligno. hunc deus principem et saluatorem exaltauit gloria sua, dare paenitentiam Israhel et remissionem peccatorum in illo. item alio loco: huic omnes prophetae testimonium perhibent remissionem peccatorum accipere per manum illius omnem credentem in eum. item in eodem libro apostolus Paulus: notum ab omnibus quibus non potuistis in lege Moysi iustificari, in hoc omnis credens iustificatur. Hoc tanto aggere testimoniorum cuius aduersus ueritatem dei elatio non prematur? et multa quidem alia repperiri possunt, sed et finiendi huius operis cura non negle
Abbreviated transcription (Latin):
uerorum. s in ip̃m celum apparere¬
uoluit ante faciem dei ꝓ nobis: ñ
ut sepuis offerat semetꝰ ipsum. sic̃
pͥnceps sacerdotum in trat in scã
inanno semel cum sanguine alie¬
no. Cet̾um oportebat eum sepus
pati amundi constitutione. Nunc
autem semel in extremitate scłoꝵ.
ad remissionem peccatorum ꝑ sacͥfi¬
cium suum mantfestatus est: et
sicut constitutum est hominibus
semel tantum mori. & post hoc iu¬
ditium. sic & xp̃c semel oblatus ẽ
ut multorũ peccata portaret: scdo
sine peccatis apparebit eis qui eum
sustinent ad salutem. Apo calypsis
etiam iohannis: has laudes xp̃o ꝑ
canticum nouum testat᷑ offerri. Dig¬
nus es acciꝑe librũ & aꝑire signacła
euis. qm̃ occisus es. & redemisti
nos deo in sanguine tuo: de om̃i
gente et lingua & popło & natiõe.
Item in actib apłoꝵ inceptorem
uite petrus apłs dixit esse dnm
iħm. increpans iuideos quod occi¬
dissent eum: ita loquens. Nos aũ

Expanded text:
uerorumsed in ipsum caelum, apparereuerorumsed in ipsum caelum, apparere ante faciem dei pro nobis, non ut saepius offerat semet ipsum, sicut princeps sacerdotum intrat in sancta in anno semel cum sanguine alieno. ceterum oportebat eum saepius pati a mundi constitutione, nunc autem semel in extremitate saeculorum ad remissionem peccatorum per sacrificium suum manifestatus est. et sicut constitutum est hominibus semel tantum mori et post hoc iudicium, sic etChristus semel oblatus est, ut multorum peccata portaret, secundo sine peccatis apparebit eis, qui eum sustinent ad salutem. Apocalypsis etiam Iohannis has laudes Christo per- canticum nouum testatur offerri: dignus es accipere librum et aperire signacula eius, quoniam occisus es et redemisti nos deo in sanguine tuo de omni gente et lingua et populo et natione. Item in Actibus apostolorum inceptorem uitae Petrus apostolus dixit esse dominum Iesum increpans ludaeis, quod occidissent eum, ita loquens: uos autem
Abbreviated transcription (Latin):
lopost. Unde debuit inquit scđm
omĩa fratrib similis eẽ. ut misericorᷤ
fieret & fidelis pͥnceps sacerdotum:
eorum que sunt ad dm̃ ꝓpitiandũ
ꝓ delictis ppłi & alibi. Teneamus in¬
quit confessionem. Non enim ha¬
bemus pontificem: qui non possit
comꝑati infirmitatib nr̃is. Etemm
exptus est omnnia scłm similitudi¬
nem: sine peccato. Et alio loco. In tͣns¬
gressibile in quit habet sacerdotium.
unde & saluos ꝑficere potest eos qui
adueniunt ꝑ ip̃m ad cleũ: semper
uiuens ad interpellandum ꝓ ipsis.
Talem enim dicebat habere nos pͥn¬
cipem sacerdotum. iustum. sine ma¬
cula. incontaminatũ. separatum apet¬
catorib. altiorem celis factũ: ñ habẽtẽ
cotidianam necessitatem sic̃ pͥncipeᷤ
sacerdotum. ꝑmum ꝓ suis peccatis
sacͥfitium offerre. dehinc ppło. Noc
enim semel fecit offerens se. Et alio
loco. Non enim inmanu fabricata
scã introiuit xp̃c que sunt similia

Expanded text:
lo post: unde debuit, inquit, secundum lo post: unde debuit, inquit, secundum omnia fratribus similis esse, ut misericors fieret et fidelis princeps sacerdotum eorum, quae sunt ad deum propitiandum pro delictis populi. et alibi: teneamus, inquit, confessionem; non enim habemus sacerdotem, qui uon possit conpati infirmitatibus nostris; etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato. et alio loco: intransgressibile, inquit, habet sacerdotium. unde et saluos perficere potest eos qui adueniunt per ipsum ad deum, semper uiuens ad interpellandum pro ipsis. talem enim decebat habere nos principem sacerdotum, iustum, sine malitia, incontaminatum, separatum a peccacotidianam necessitatem sicut principes sacerdotum primum pro suis peccatis sacrificium offerre, dehinc pro populo; hoc enim semel fecit offerens se. et alio loco: non enim in manu fabricata sancta introiit Christus, quae sunt similia
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ qm̃ legi quoslam huic nr̃e
debaptismo paruuloꝵ sententie
contͣria sentientes. etiam quibꝰdã
oꝑimionib suis testem adhibere
uoluisse. magisq me mouet aucto¬
ritas eccłiarum orientalium. que
hanc etiam incanonicis habent:
qnͣta ꝓ nobis testimonia contineat
animaduertendum est. In ip̃o eius
exordio legitur. Multis partibus
& muitis moclis olim deus locutus est
patrib in ꝓpħis. postremo in his cliebꝰ
lotutus est nob̾ infilio. quem consti¬
tuit hedem unusorum: ꝑ quem fec̃
& scł̃a. Qui eum sit splendor głie &
figura substantie euis. gerens quoq
omnia uerbo uirtutis sue: ꝓurgatio¬
ne peccatorum a se facta sedit ad dext̃¬
am maiestatis in excelsis. Et post pau¬
dis retͥbutionem. quom nos effugiemꝰ.¬
si tantam neglexerimus salutem Et
modum eorum participauit: ut per
mortem euacuaret eum qui potestatem
habebat mortis. id est diabolum. et
liberaret eos qui timore mortis ꝑ totã
uitam rei erant seruitutis. Et pau

Expanded text:
legi quosdam huic nostrae de baptismo paruulorum sententiae contraria sentientes etiam ipsam quibusdam opinionibus suis testem adhibere uoluisse magisque me mouet auctoritas ecclesiarum orientalium, quae hanc etiam in canonicis habent, quanta pro nobis testimonia contineat aduertendum est. in ipso eius exordio legitur: multis partibus et multis modis olim deus locutus est patribus in prophetis, postremo in his diebus locutus est nobis in filio, quem constituit heredem uniuersorum, per quem fecit et saecula. qui cum sit splendor gloriae et figura substantiae eius gerens quoque omnia uerbo uirtutis suae purgatione peccatorum a se facta sedet ad dexteram maiestatis in excelsis. et post paudis retributionem, quo- . modo nos effugiemus tantam neglegentes salutem? etmodum eorum participauit, ut per mortem euacuaret eum qui potestatem habebat mortis, id est dliberavit eos qui timore mortis per totam vitam rei erant ser