comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tribu uida radix dauid aꝑire libru. & solue¬
re septe signacula eius. Uidet᷑ mͥ eandem si¬
gnaficationem habere seniorẽ quã & ioħem.
quã etiã angłm fortem. Significant enĩ pa¬
tres ueteris testamenti. Angłs nanq fortis
interrogat quis esset dignus aꝑire librũ. ioħs
flet co qđ nullus dignus esset aꝑire librũ. se
esset liber. Per angłm gͥ fort̾ẽ hi designant᷑.
qui desiderantes aduentũ xpͣi. interrogabarT
quo tẽpore uenturus esset. Ioħes uͦ eos designat.
qui flebant eo qđ̃ tanto tẽpore. tardaret. Sent¬
or autẽ ꝓpħas designat. qui dixerunt quomͦ
& quo tempore uenturus esset. Per leonẽ gͥ
de tribu uida xp̃c intelligit᷑. qui ex tribu u¬
da & ꝓgenie dauid ortus est. Leo autẽ ꝓpt᷑
fortitudinẽ uocat᷑ qua diabolũ uicit. & ele¬
ctos suos abeius potestate eripuit. Uicit gͦ leo
de tribu uida radix dauid diabolũ. ut aꝑi¬
ret librum & septem signacula eius: quia li¬
ber non posset aꝑiri. nisi prius uinceretur

Expanded text:
 519 radix David, aperire librum, et solvere septem signacula ejus. Videtur mihi eamdem significationem habere seniorem, quam et Joannem, quam etiam angelum fortem; significat enim Patres veteris Testamenti. Angelus namque fortis interrogat quis esset dignus aperire librum: Joannes flet, eo quod nullus dignus esset aperire librum: sesset liber. Per angelum igitur fortem hi designantur, qui desiderantes adventum Christi, interrogabant quo tempore venturus esset: Joannes vero eos significat qui flebant, eo quod tanto tempore tardaret: senior autem prophetas designat, qui dixerunt quo modo et quo tempore venturus esset. Per Leonem igitur de tribu Juda Christus intelligitur, qui ex tribu Juda, et progenie David ortus est. Leo autem propter fortitudinem vocatur; quia diabolum vicit, et electos suos ab ejus potestate eripuit. Vicit ergo Leo de tribu Juda, radix David, diabolum; ut aperiret librum et septem signacula ejus; quia liber non posset aperiri, nisi prius vinceretur
Abbreviated transcription (Latin):
Cur autẽ dignus fuerit acciꝑe librum
& soluere signacula eius: subdendo mani¬
festat. Qm̃ occisus es & redemisti nos qdõ ix
sanguine tuo ex omni tribu & popło & na.¬
tione. Hic demonstrat ex om̃ib gentibus
eccłam fuisse collectã. Nam fuerunt qui-¬
dam heretici qui hoc negauerunt. Et fecisti
nos dõ nr̃o regnũ & sacerdotes. & regnabt᷑
suꝑ terram. Si sc̃i dĩ regnu di sunt: quomͦ¬
Sc̃ gͦ dĩ regnũ dĩ sunt. quia in ipsis regnat
ds̃. & reges sunt. quia se & alios obtime
regere nouerunt. Qui etiã & sacerdotes di¬
cuntur. quia semet ipsos cotidie igne carita¬
tis succensi. ꝑ compunctionẽ cordis & lacri¬
mas dõ offerte consueuerunt. sicut dicit
psalmista. Sacrificiu dõ sp̃s contribulatus.
Siue sacerdotes ideo dicunt᷑. eo quod mẽ¬
bra sint summi sacerdotis. de quo dicit
psalmista. Tũ es sacerdos in ȩternũ. scđm
ordinem melchisedech. Et uidi. & audiui

Expanded text:
Cur autem dignus fuerit accipere librum, Cur autem dignus fuerit accipere librum, et solvere signacula ejus, subdendo manifestat: Quoniam occisus es, et redemisti nos Deo in sanguine tuo ex omni tribu, et populo, et natione. Hic demonstrat ex omnibus gentibus Ecclesiam fuisse collectam; nam fuerunt quidam haeretici, qui hoc negaverunt. Et fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes, et regnabunt super terram. Si sancti Dei regnum Dei sunt, quomSancti ergo Dei regnum Dei sunt: quia in ipsis regnat Deus: et reges sunt; quia se et alios optime regere noverunt: qui etiam et sacerdotes dicuntur; quia semetipsos quotidie igne charitatis succensi, per compunctionem cordis et lacrymas Deo offerre consueverunt, sicut dicit Psalmista: Sacrificium Deo spiritus contribulatus . Sive sacerdotes Dei dicuntur, eo 520 quod membra sint summi Sacerdotis de quo dicit Psalmista: Tu es Sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedech . Et vidi et audivi
Abbreviated transcription (Latin):
quia humilitas quȩ fit in conspectu diꝰ nu¬
trit amorem di. Per ꝙẏtharas autẽ quȩ
animalia & seniores habuisse dicunt᷑. mor¬
tificatio carnis designat᷑. sicut dicit apl̃s.
Mortificate membra ur̃a quȩ sunt suꝑ terra.
fornicationẽ. immundiciã auariciam. &
coetera. Fialȩ uͦ aureȩ. corda sunt scõrum
sp̃uali sapientia repleta. quȩ odoramentis
plena esse dicunt᷑. Quid sint autẽ odoram̃ta
ipse exponit cũ subiungit. Quȩ sunt ora¬
tiones scõrum. & ut hȩc odoramenta ad
qm̃ ascendant: psalmista precatur cũ dicit.
Dirigat᷑ oratio mea sicut incensũ in cons¬
pectu tuo. Et cantabant canticũ nouũ di¬
centes. Populus nouus cantat canticũ no¬
uum. Canticũ nouuͦ. canticu est euangłii.
Dignus es dñe d̾s acciꝑe librũ. & aꝑire
signacula eius. Hoc qđ dicit. ad humani¬
tatem eius ꝑtinet. Nam scdm diuinitatẽ.
nichil accipere potuit. qui om̃ia sc̃ꝑ habuit:

Expanded text:
quia humilitas quae fit in conspectu Dei, nuquia humilitas quae fit in conspectu Dei, nutrit amorem Dei. Per citharas autem quae animalia et seniores habuisse dicuntur, mortificatio carnis designatur, sicut dicit Apostolus: Mortificate membra vestra quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, avaritiam, et caetera . Phialae vero aureae corda sunt sanctorum, spiritali sapientia repleta, quae odoramentis plena fuisse dicuntur. Quid sint autem odoramenta ipse exponit, cum subjungit: Quae sunt orationes sanctorum. Et ut haec odoramenta ad Deum ascendant, psalmista precatur, cum dicit: Dirigatur oratio mea, sicut incensum in conspectu tuo. Et cantabant canticum novum dicentes. Populus novus canticum novum cantat: canticum novum canticum est Evangelii. Dignus es, Domine Deus, accipere librum, et aperire signacula ejus . Hoc quod dicit, ad humanitatem ejus pertinet; nam secundum divinitatem nihil accipere potuit, quia omnia semper habuit.
Abbreviated transcription (Latin):
patriarchȩ in suis actib hȩc omnia prefi¬
gurauerunt. Ap̃c gͦ quando ex uirgine na¬
tus est. quando passus est & resurrexit &
in celu ascendit. librũ ueteris testamenti
aꝑuit. quia quȩ ibi significabant᷑ opere
impleuit. Postea uͦ ea que in ueteri testam̃to
obscura erant & in nouo: doctorib eccłe
ꝑ inspirationẽ sp̃s sc̃i aꝑuit. Que aꝑtio. re¬
seratio est sigillorũ. Quod autẽ sequitur.
Quotiens enĩ natiuitatẽ. passionẽ. & resur¬
rectionem dñi ad memoriam reducunt.
& quibuscunq modis hȩc a scĩs patrib prȩ¬
figurata & a ꝓpħis prȩdicta sunt. recolusł̃.
quotiensq hec quȩ in euangłio obscure po¬
sita sunt inuestigare non desinunt: toti¬
ens eis liber signatus aꝑitur. Cadunt uͦ
corã agno: cũ ꝑ meditationẽ diuinarum
scripturarũ considerantes immensam clemen¬
tiam dĩ humiliant se in conspectu creato¬
ris sui. Et quanto se ꝑ humilitatẽ deiciust.
tanto amplius in amorem eius ex ardescał̃.

Expanded text:
praefiguraverunt. Christus vero quando ex Virgine natus est, quando passus est, et resurrexit, et in coelum ascendit, librum veteris Testamenti aperuit; quia quae ibi significabantur, opere implevit: postea vero ea quae in veteri Testamento obscura erant et in novo, doctoribus Ecclesiae per inspirationem Spiritus sancti aperuit. Quae apertio reseratio est sigillorum. Quod autem sequitur, quoties enim nativitatem, passionem, et resurrectionem Domini ad memoriam reducunt, et quibuscumque modis haec a sanctis patribus praefigurata, et a prophetis praedicta sunt, recolunt: quotiescumque haec quae in Evangelio obscure posita sunt, investigare non desinunt, toties eis liber signatus aperitur. Cadunt vero coram Agno, cum per meditationem divinarum Scripturarum considerantes immensam clementiam Dei, humiliant se in conspectu creatoris sui: et quanto se per humilitatem dejiciunt, tanto amplius in amorem ejus exardescunt;
Abbreviated transcription (Latin):
in cęlo neq in terra neq subtus terrã. aꝑi¬
re librũ & soluere signacula eius. Nullus
nanq angłs celũ inhabitans. nullus iustus
in terra consistens. nullus etiã ex his qui
mortis debitũ soluerant in mundo unquã
apparuit. qui genus humanũ de potestate
diaboli redimerit. Quȩ redemptio. aꝑtio est
ueteris testamenti. Et ego flebam multũ. qm ne¬
mo dignus inuentus est aꝑire librũ. nec uide¬
re eũ. Iohes in hoc loco ꝑsonam gerit eor de
quib modo doximꝰ. idest patrũ ueteris testam̃ti.
Elebant enĩ sc̃i multu. eo qđ mysteria scriptu¬
rarum sibi abscondita nullus essetqui eis
manifestaret. nullusq esset qui genus hu¬
manum ꝑditũ de potestate diaboli erueret.
Sed querendũ nobis est cur dicat hunc librũ
a nullo posse uideri. cũ suꝑius dicat qđ eũ
in dextera sedentis suꝑ thronũ uiderit. Uide¬
bant nanq antiqui patres quorũ tẏpũ ioħes

Expanded text:
in coelo, neque in terra, neque subtus terram aperire librum et solvere signacula ejus. Nullus namque Angelus coelum inhabitans, nullus justus in terra consistens, nullus etiam ex iis qui mortis debitum solverant, in mundo umquam apparuit, qui genus humanum de potestate diaboli redimeret, quae redemptio apertio est veteris Testamenti. Et ego flebam multum, quoniam nemo dignus inventus est aperire librum, nec videre eum. Joannes in hoc loco personam gerit eorum, de quibus modo diximus, id est, Patrum veteris Testamenti; flebant enim sancti multum, eo quod mysteria Scripturarum sibi abscondita nullus esset qui eis manifestaret, nullusque esset qui genus humanum perditum de potestate diaboli erueret. Sed quaerendum nobis est, cur dicat hunc librum a nullo posse videri, cum superius dicat, quod eum in dextera sedentis super thronum viderit. Videban
Abbreviated transcription (Latin):
tera sedentis suꝑ thronũ librũ scriptũ intꝰ
& foris. signatum sigillis septẽ. De dextera
& sigillis qđ dñs dederit. in sequentib dice¬
mus. Liber uͦ scriptus intus & foris. nozi
solũ uetus testamentũ sed & nouuͦ significat.
Qui intus scriptus est scđ̃m allegoriam. fo-¬
ris scđ̾m hystoriã Hic gͥ liber uitus & no¬
uum testamentũ in se continet. quia sp̃ua¬
lis intelligentia in ueteri testamento nachil
est aliudd quã nouuͦ testamentũ. It uidi
angłm fortem. prȩdicantẽ uoce magna.
Angłs fortis. patres ueteris testamenti signi¬
ficat. Uoce magna predicauerunt: qͥa xp̃m
ad redemptionem generis humani uenturuͤ
esse predixerunt. Quis est dignus aꝑire
librum. & soluere signacula eius: Interro¬
gatio angłi. desideriũ scõrũ significat.
Desiderabant enim sc̃i uidere xp̃m in cat¬
ne & audire sermones eiꝰ. eoqd scirent om̃ia
mysteria ueteris testamenti abeo esse reue.¬
landa. sicut ipse dixit discipłis suis. Amex

Expanded text:
riptum intus et foris, signatum sigillis septem. De dextera et sigillis quod Dominus dederit, in sequentibus dicemus: liber vero scriptus intus et foris non solum vetus Testamentum, sed et novum significat, qui intus scriptus est secundum allegoriam, foris secundum historiam. Hic igitur liber vetus et novum Testamentum in se continet; quia spiritalis intelligentia in veteri Testamento nihil est aliud, quam novum Testamentum. Et vidi Angelum fortem, praedicantem voce magna. Angelus fortis Patres veteris Testamenti significat, qui voce magna praedicaverunt; quia Christum ad redemptionem generis humani venturum esse praedixerunt. Quis est dignus aperire librum et solvere signacula ejus? Interrogatio angeli desiderium sanctorum significat; desiderabant enim sancti videre Christum in carne, et audire sermones ejus; eo quod scirent omnia mysteria veteris Testamenti ab eo esse revelanda, sicut ipse dixit discipulis suis; Amen
Abbreviated transcription (Latin):
noĩ clicatissimis et amplissimis
ał largiore miã ad capacitatem
multituelinis electis preter bellorũ
runt: Hoc tribuere temporib chriãĩs
hinc deo agere grãs: hinc ad eiꝰ nom̃
Ueraciter ciuirere.Ut effugiant penas
ignis ecerni. Quod nomẽn. multi coꝵ
menclaciter usurparunt. Ut effugerent
poenas pñtis exitii. Nam quos uides
petulãter & ꝓcaciter insultare seruis
chrĩ sunt ĩ eis phirimi qͥ illũ interitũ
clademq nõ euasissent: niłi seruos chrĩ
se e̾e̾ finxissent. Et nunc ingrata super¬
bia atq ĩpussima insania eiꝰ noĩ resistũt
corde peruerso: Ut sempiternis tene¬
bris puniantur. ad qđ nomen uel sb̃¬
cdolo ore cõfugerunt ut tempora li
Iuee fruerentĩ.

Expanded text:
nomini dicatissimis et amplissimis nomini dicatissimis et amplissimis ac pro largiore misericordia ad capacitatem multitudinis electis praeter bellorum runt, hoc tribuere temporibus Christianis, hinc Deo agere gratias, hinc ad eius nomen ueraciter currere, ut effugiant poenas ignis aeterni, quod nomen multi eorum mendaciter usurparunt, ut effugerent poenas praesentis exitii. Nam quos uides petulanter et procaciter insultare seruis Christi, sunt in eis plurimi, qui illum interitum clademque non euasissent, nisi seruos Christi se esse finxissent. Et nunc ingrata superbia adque inpiissima insania eius nomini resistunt corde peruerso, ut sempiternis tenebris puniantur, ad quod nomen ore uel subdolo confugerunt, ut temporali luce fruerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
quib etiã extra ipã loca pepercerant
bi truces atq hostili more seuientes
posteaquã ad loca illa ueniebãt. ubi
fuerat ĩterelictũ quoel alibi iurc bel¬
li licusset. tota feriencdi refrenabat
ĩmanitas. et captiuancle cupilitas frã¬
gebatur. Sic euaserunt multi qͥ nunc
c̾ristianis temporib cletrahunt: &
mala que illa ciuitas perculit chrõ
ĩputant. Bona uero que ĩ eos ut ui¬
uerent propter chrĩ honorem fac¬
ta sunt. nõ imputant chrõ nrõ
sed fato suo: cum potiꝰ eleberent si
quid recte saperent: illa que ab ho¬
stib aspera et clura perpessi sunt.
que solet corruptos hominũ mo¬
res bellis emendare atq cõterere.
Itemq uitam morta liũ iustam atq
lauclabilem talib afflictionib ex¬
cercere probatamq uel in ineliora
transferre: Uel in his alhuc ternis
proprer usus alios cletinere. Illud
uero quod cis uel ubicunq prop¬
ter chrĩ nomen uel in locis chrĩ

Expanded text:
quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, bi truces adque hostili more saeuientes posteaquam ad loca illa ueniebant, ubi fuerat interdictum quod alibi belli iure licuisset, tota feriendi refrenabatur inmanitas et captiuandi cupiditas frangebatur. Sic euaserunt multi, qui nunc Christianis temporibus detrahunt et mala, quae illa ciuitas pertulit, Christo inputant; bona uero, quae in eos ut uiuerent propter Christi honorem facta sunt. non inputant Christo nostro sed fato suo, cum potius deberent, si quid recti saperent, illa, quae ab hostibus aspera et dura perpessi sunt, quae solet corruptos hominum mores bellis emendare adque conterere itemque uitam mortalium iustam adque laudabilem talibus adflictionibus exercere probatamque uel in meliora transferre uel in his adhuc terris propter usus alios detinere: illud uero, quod eis uel ubicumque propter Christi nomen uel in locis Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate qͦ cũ dominari appetit. et¬
si populi seruiant ipã ei dominandi
libielo dominatur. nõ est pretereũdũ
silentio quiquid dicere suscepti huc̃
operis rõ postulat. & facultas clatur
Ex hac nãq existunt inimici. ael¬
uerss quos eleffendenda est elei ciui¬
tas: qͦrũ tamen multi correcto ĩpi¬
etatis errore ciues ĩ ca fiunt satis
iclonei. multi uero ĩ eã tãtis exar¬
beneficis redemptoris ciꝰ ingrati
sunt. ut hoclie cõtracã lingas mo¬
uerent: nisi ferrũ hostile fugiẽtes
ĩ sacratis eiꝰ locis uitam dequa suꝑ¬
biunt ĩuenirent. An nõ etiã illi ro¬
mani cristi. noĩ ĩfesti sunt. qͥbus
ꝑropter chrm̃ barhari pepercerũt :
Testantur hoc martyrum loca: &
basysice appostorũ que ĩ illa uasta¬
tione urbis aed se cõfugientes suos
alienosq receperunt. Hucusq
cruẽtus sęuiebat inimicꝰ. ibi accipi¬
ebat limitem trucidatoris furor:
illo ducebantur a miserantib hostib

Expanded text:
ciuitate, quae cum dominari adpetit, etciuitate, quae cum dominari adpetit, etsi populi seruiant, ipsa ei dominandi libido dominatur, non est praetereundum silentio quidquid dicere suscepti huius operis ratio postulat et facultas daturEx hac namque existunt inimici, aduersus quos defendenda est Dei ciuitas, quorum tamen multi correcto inpietatis errore ciues in ea fiunt satis idonei; multi uero in eam tantis exarbeneficiis redemtoris eius ingrati sunt, ut hodie contra eam linguas non mouerent, nisi ferrum hostile fugientes in sacratis eius locis uitam, de qua superbiunt, inuenirent. An non etiam illi Romani Christi nomini infesti sunt, quibus propter Christum barbari pepercerunt? Testantur hoc martyrum loca et basilicae apostolorum, quae in illa uastatione Urbis ad se confugientes suos alienosque receperunt. Huc usque cruentus saeuiebat inimicus, ibi accipiebat limitem trucidatoris furor, illo ducebantur a miserantibus hostibus,
Abbreviated transcription (Latin):
LORIOS ISSIMÃ
ciuitatẽ elei siue in hoc
Femporũ cursu cũ interĩ¬
Pios peregrinatur. ex fide
Uiuens: siuc in illa stabilita¬
te seclis eterne quã nunc
expectat ꝑ patientiã quo¬
alusq iusticia cõuereatur ĩ iudiciũ
deinceps acleptura ꝑ excellentiam.
uictoria ultima & pace ꝑfecta hoc
fili charissime marcelline suscerdi: ma¬
ꝗnũ opꝰ & arduũ. scd deꝰ adiutor nr̃.
Nam scio qͥb uirib opꝰ sit ut ꝑsu¬
acleatur suꝑbis quãta sit uirtus huĩ li¬
tatis: qua fit ut oiã terrena cacumi¬
na temporali mobilitate nutantia. nõ
humano usurpata fastu seel cliuina
grã donata celsitudo trã scenelat. Rex
qua loqͥ instituimus ĩ scriptura po¬
puli sui sententiã cliuine lecgis ap¬
peruit qua dictũ est: Deus suꝑbis re¬
sistit: humilib aũt lat grãm Hoc
uero quod dei est. superbe quoq aĩc
spũs ĩflatus affectat: amatq sibi in
laudib dici. parcere subiectis et de¬
bellare superbos. Unde etiã de terrena

Expanded text:
loriosissimam ciuitatem Dei siue in hoc temporum cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fide uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per excellentiam uictoria ultima et pace perfecta, hocfili carissime Marcelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor noster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur superbis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hoc uero, quod Dei est, superbae quoque animae spiritus inflatus adfectat amatque sibi in laudibus dici: Parcere subiectis et debellare superbos. Unde etiam de terrena
Abbreviated transcription (Latin):
tum dni mei abscondens cum illo seruio dã¬
nares. qui abiens fodit in terrã. & abscon¬
dit pecuniã domini sui Et quia idoneus
non sum ad duplicandã pecuniam dñi
mei trido eam nummulariis. ut ipse
ueniens recipiat qđ suum est cum ustra.
łe autem cui loqui coepi nũmularium
uoso. Quia sicut nummularius pecuniã
in compositam suis suꝑscriptionib ador¬
nat ut apta sit ad lucra ꝑagenda: ita
& tu hanc pecuntam dñi quam tibi
comniito potens es tua sapientia tuisq
compositis uerbis adornare. ut apta sit
toq te mercedem optimam abipso esse
recepturum. si hic liber ut puto eccłȩ dĩ
necessarius. ꝑ industriam tuam atq̃ do¬
Arinam sordes dictionum amiserit.
tiusq uerbis decentib exornatus utilior
ad edificationem legentium suie audien¬
tium fuerit effectus. Hoc tamen noN
ꝑmuto. ut sensus huius libri in alios
sensus ꝑmutentur. nisi forte qđ absit
aliquid in eo qͦd contrariũ sit ueritati

Expanded text:
tum Domini mei abscondens, cum illo servo damtum Domini mei abscondens, cum illo servo damnarer, qui abiens fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui . Et quia idoneus non sum ad duplicandam pecuniam Domini mei, trado eam nummulariis; ut ipse veniens, recipiat quod suum est cum usura. Te autem, cui loqui coepi, nummularium voco; quia sicut nummularius pecuniam incompositam suis superscriptionibus adornat, ut apta sit ad lucra peragenda: ita et tu hanc pecuniam Domini, quam tibi committo, potens es tua sapientia, tuisque compositis verbis adornare: ut apta fiattoque te mercedem optimam ab ipso esse recepturum, si hic liber, ut puto, Ecclesiae Dei necessarius, per industriam tuam atque doctrinam sordes dictionum amiserit, tuisque verbis decentibus exornatus, utilior ad aedificationem legentium, sive audientium fuerit effectus. Hoc tamen non permitto, ut sensus hujus libri in alios sensus permutentur; nisi forte, quod absit, aliquid in eo quod contrarium sit veritati,
Abbreviated transcription (Latin):
una scriptitra mediocruer ꝓlata. quam
si phylosophico aut poetico sermone ꝓfe¬
mo phylosophis sed piscatorib tradidis¬
se. ut per piscatores ueniret ad phyloso¬
phos. Et enim ille qui dedit asine sensatos
sermones ad corrigendam prophetȩ insi¬
pientiam. ipse michi indigno & omniũ
hominum uilissimo intelligentiam libri
huius ex parte donare dignatus est. Ego
autem tractans apud me illud salomonis.
sapientia abscondita & tchesaurus inutsus
que utilitas in utrisq. simtlq considerans
gtaue michi ꝑiculum imminere. si paruis.¬
sinuim thesaurum quẽ mechi omnipotens
as lungiri dignatus est tacendo absconderẽ.
considerans etiam non me esse idoneum
ad docinda ea quȩ intelligebam. eoquod
nullis inueniretur qui more discipuli
dignaretur uerba insipientiȩ meȩ audure.
definui apud me ut hanc paruuilam sci¬
entiam quam michi dituna miscdĩa con¬
culit qualicunq stilo ꝓsequerer. ne talen¬

Expanded text:
vina Scriptura mediocriter prolata, quam vina Scriptura mediocriter prolata, quam si philosophico aut poetico sermone profemo philosophis, sed piscatoribus 590 tradidisse, ut per piscatores veniret ad philosophos. Etenim ille qui dedit asinae sensatos sermones ad corrigendam prophetae insipientiam , ipse mihi indigno et omnium hominum vilissimo intelligentiam libri hujus ex parte donare dignatus est. Ego autem tractans apud me illud Salomonis: Sapientia abscondita, et thesaurus invisus, quae utilitas in utrisque ? Simulque considerans grave mihi periculum imminere, si parvissimum thesaurum, quem mihi omnipotens Deus largiri dignatus est, tacendo absconderem: considerans etiam non me esse idoneum ad docenda ea quae intelligebam, eo quod nullus inveniretur, qui more discipuli, dignaretur verba insipientiae meae audire; definivi apud me, ut hanc parvam scientiam, quam mihi divina misericordia contulit, qualicumque stylo prosequerer; ne talen
Abbreviated transcription (Latin):
literarum. & in cuius manib: hic liber
add legendum deuenerit. ut non propter
foetidam & rusticissimam locutionem ser¬
mones hutus libri abicias. sed inttare potiꝰ
illum qui gemmam in sterqualuto re¬
pertam tam diu aqua nitida abluit. usq
dum ad splendorem pristinum ꝑueniret
Ita & tu aqua sapientiȩ tuȩ ablue imꝑitiȩ
meȩ sordes. tuisq pulchris & compositis
uerbis sermones huius libri necessarios
adorna. quatinus non iam a suꝑbis lecto¬
ribus utilitas libri causa rusticitatis abi¬
ciatur. Scio enim qđ hȩc mea impolita
dictatio. a multis scientia litterarum tu¬
midis despuetur atq subsannabitur. Indi¬
gnabuntur etiam contra me cur ego
idiota & nichil sciens presumpser suꝑ
tantȩ obscuritatis librum uolumen expo¬
sitionis cudere. Quib respondeo. quia si¬
cut terrȩ sterili amplius ꝓficit aspersio
stertoris. quam alicuius metalli preciosi.
ita & indoctis hominib plus ꝓficit di¬

Expanded text:
litterarum, et in cujus manibus hic liber litterarum, et in cujus manibus hic liber ad legendum devenerit; ut non propter foetidam ac rusticissimam elocutionem sermones hujus libri abjicias: sed imitare potius illum, qui gemmam in sterquilinio repertam tamdiu aqua nitida abluit, usque dum ad splendorem pristinum perveniret; ita et tu aqua sapientiae tuae ablue imperitiae meae sordes, tuisque pulchris et compositis verbis sermones hujus libri necessarios adorna, quatenus non jam a superbis lectoribus utilitas libri causa rusticitatis abjiciatur. Scio enim quod haec mea impolita dictatio a multis scientia litterarum tumidis despuetur atque subsannabitur. Indignabuntur etiam contra me, cur ego idiota, et nihil sciens, praesumpserim super tantae obscuritatis librum volumen Expositionis cudere. Quibus respondeo quia sicut terrae sterili amplius proficit aspersio stercoris, quam alicujus metalli pretiosi; ita et indoctis hominibus plus proficit di
Abbreviated transcription (Latin):
& innumerabilia iacula malarum co¬
gitationum quib assidue nos uulne¬
rant. Si ergo interiores hostes deessent:
exteriores nichil nobis nocere possent:
Isti sunt enim proditores ciuitatis nr̃e.
& exteriores nullo modo hostes nisi ꝑ
istos ciitatem cordis nr̃i possunt caꝑe
Rogemus igitur dm̃ ut ueniat. &
istos ummanissimos hostes in nobis fun¬
ditus extinguat. Quia nisi isti extin¬
guantur. nos salui esse non possumus.
bis ameN. Sit & nobiscum gr̃a dr̃ri¬
nr̃i itsu xp̃i. & det nobis arma uir¬
tutum. quibus muniti ipso duce atq
uite ȩterne participes esse mereamur
qui cum patre & sprritu sancto uiuit
& regnat IN secula seculorum. arcar.
UISQUIS NOME ASCTORIS
scire desideras. litteras expo¬
sitionum in capitib septẽ
utsionum primas attende
numerus quattuor uocalium quȩ desunt
si grecas posueris. est.lxxx.i. Ecce quanta
potui breuitate hunc librũ conscripsi.
Obsecro autem te cui dedit ds̃ scientiam

Expanded text:
et innumerabilia jacula malarum coet innumerabilia jacula malarum cogitationum, quibus assidue nos vulnerant. Si ergo interiores hostes deessent; exteriores hostes nihil nobis nocere possent; isti sunt enim proditores civitatis nostrae, et exteriores hostes nullo modo, nisi per istos, civitatem cordis nostri possunt capere. Rogemus igitur Dominum ut veniat, et istos immanissimos hostes in nobis funditus exstinguat, quia nisi exstinguantur, nos salvi esse non possumus. bis. Amen. Sit et 589 nobiscum gratia Domini Jesu Christi, et det nobis arma virtutum, quibus muniti, ipso duce atquevitae aeternae participes esse mereamur: qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen. uisquis nomen auctoris scire desideras, litteras expositionum in capitibus septem Visionum primas attende. Numerus quatuor vocalium quae desunt, si Graecas posueris, est LXXXI. Ecce quanta potui brevitate hunc librum conscripsi. Obsecro autem te, cui dedit Deus scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes. adueniat regnũ tuui. idest
tempus qͥd post resurrectionẽ futurũ
est. in quo om̃s sci cum xp̃o sine fine
regnabunt. In peccatis iacemus. necesse
habemus ut poenitendo. plorando.
orando. abstinendo. elemosinas largi¬
endo. aduentũ eius deprecemur. ut
In tenebris ignorantiȩ positi sumus. de¬
sapientie suae corda nr̃a illuminet.
Ab inuisibilib hostib impugnamur.
rogandus est ds̃ ut ueniat. & abeis in¬
uisibili potentia nos defendat. Uisibiles
hostes patimur. implorandus est ut ue¬
niens patientiã & tolerantiam nobis gi
aduersis tribuat. ut non uincamur a
malo. sed uincamus in bono malum.
Sunt alii hostes interiores & multo de¬
teriores a quib indesinenter debellam᷑.
auaricia uidelicet. gula. libido. inuidia
ira. odium. superbia uana gła. tumor
mentis. despectio ꝓximorum blasphemie.
& alii multi quos longum est ponere.
Isti sunt itaq hostes pessimi qui ex no¬
bis prodeunt & nobiscum morantur.
& itigiter nos debellant. Habent autẽ

Expanded text:
regnum tuum , id est, tempus quod post resurrectionem futurum est, in quo omnes sancti cum Christo sine fine regnabunt. In peccatis jacemus; necesse habemus ut poenitendo, plorando, orando, abstinendo, eleemosynas largiendo, adventum ejus deprecemur; ut In tenebris ignorantiae positi sumus; desapientiae suae corda nostra illuminet. Ab invisibilibus hostibus impugnamur; rogandus est Dominus, ut veniat, et ab eis invisibili potentia nos defendat. Visibiles hostes patimur, implorandus est Dominus; ut veniens, patientiam et tolerantiam nobis in adversis tribuat; ut non vincamur a malo, sed vincamus in bono malum. Sunt alii hostes interiores, et multo deteriores, a quibus indesinenter debellamur, avaritia videlicet, gula, libido, invidia, ira, odium, superbia, vana gloria, tumor mentis, despectio proximorum, blasphemiae, et alii multi, quos longum est ponere. Isti sunt itaque hostes pessimi, qui ex nobis prodeunt, et nobiscum morantur, et jugiter nos debellant. Habent autem
Abbreviated transcription (Latin):
luere non cessant: potestatẽ habebunt
in ligno uite. quia eius mẽbra effecti per
illum magna poterunt. Nam sicut ex
uno stipite arboris om̃is uirtus ramorũ
ꝓcetdit: ita & ex uno xp̃o om̃is potestas
scõrum. Per portam autẽ ciuitatis pissutmꝰ
acciꝑe miscłiam & clementiã dĩ. Hȩc est
porta que iustis aꝑietur & inuistis clau¬
decur: quia iustos intra aulam paradysi
miscdłia diuna reciptet. a qua miscłia
impri alient existent. Abhac porta fatuę
utrgines repellentur. que oleũ caritatis
in uasis suis non habebunt. Vnde & sequt᷑.
Foris canes. & uenefici. & impudici. &
homicide. & tdolis seruientes. & omnis
qui amat mendaciũ. & facit. Per canes.
falsos predicatores possumus intelligere.
de quib dicit apłs paulus. Uidete canes.
uidete malos oꝑarios. udece concisiorem.
& ꝓpha. Canes muti non ualentes latrare.

Expanded text:
luere non cessant, potestatem habebunt luere non cessant, potestatem habebunt in ligno vitae; quia ejus membra effecti per illum magna poterunt: nam sicut ex uno stipite arboris omnis virtus ramorum procedit; ita et ex uno Christo omnis potestas sanctorum. Per portam autem 588 civitatis possumus accipere misericordiam et clementiam Dei. Haec est porta, quae justis aperietur, et injustis claudetur; quia justos intra aulam paradisi misericordia divina recipiet: a qua misericordia impii alieni existent. Ab hac porta fatuae virgines repellentur, quae oleum charitatis in vasis suis non habebunt . Unde et sequitur: Foris canes, et venefici, et impudici, et homicidae, et idolis servientes, et omnis qui amat et facit mendacium. Per canes falsos praedicatores possumus intelligere, de quibus dicit apostolus Paulus: Videte canes, videte malos operarios, videte concisionem ; et propheta: Canes muti n
Abbreviated transcription (Latin):
lauemus. Per lignũ uite posfumus sapi¬
entiam intelligere. dicente salomone. li¬
gnum uitȩ est his qui apprehenderint
eam. & qui tenuerint eam beati. Pote¬
statem in ligno uite idest in sapientia¬
habent sc̃i: quia quicunq sapientiam
possidet: potens est ad omnia uitia extir¬
panda. ad tẽptationes demonũ deiuncendas.
& ad om̃ia bona oꝑa ꝑagenda. sicut dicit
salomon. Melior est patiens utro forti. &
qui dominatur animo suo expugnatore
urbium. Tales gͦ ꝑ portas intrant q
ciuitatem. ꝑ illam uidelicet portã que
dicit in euangłio. Ego sũ hostium. Per me
siquis introierit saluabitur. & ingrediet᷑
& egredietur. & pascua inueniet: Possumus
hoc & ad futurũ tẽpus referre. Per lignũ
nanq uite xp̃c designatur ut sepe iam
diximus. Sicut enim ex uno stipite ligni
multi rami ꝓdeunt: ita & ex uno ap̃o
multitudo scõrum. Quicunq gͦ lauacris
sp̃ualib id ÷ bonis oꝑib animas sitas ab¬

Expanded text:
lavemus. Per lignum vitae possumus sapilavemus. Per lignum vitae possumus sapientiam intelligere, dicente Salomone: Lignum vitae est iis, qui apprehenderint eam; et qui tenuerit eam, beatus . Potestatem in ligno vitae, id est, in sapientiahabent sancti; quia quicumque sapientiam possidet, potens est ad omnia vitia exstirpanda, ad tentationes daemonum devincendas, et ad omnia bona opera peragenda, sicut dicit Salomon: Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnatore urbium . Tales ergo per portas intrant in civitatem, per illam videlicet portam, quae dicit in Evangelio: Ego sum ostium; per me si quis introierit, salvabitur; et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet . Possumus hoc et ad futurum tempus referre; per lignum namque vitae Christus designatur, ut saepe jam diximus. Sicut enim ex uno stipite ligni multi rami prodeunt; ita et ex uno Christo multitudo sanctorum. Quicumque ergo lavacris spiritalibus, id est, bonis operibus animas suas ab
Abbreviated transcription (Latin):
descat adhuic. Solent quippe homines
hoc genere locutionis tertere quosdã sibi
subiectos. sicut magistri qui solent dice¬
re pueris uacantib. nolite legere. nolite
etiam modo dñi seruos otio torpentes
terrere solent. ut opus sibi iniunctum
citius expleant. Ecce uenio cito. & mer¬
ces mea mecũ est reddere unicuiq scđm
oꝑa sua. Scł̃i homines mercedes quas sibi
seruientib debent reddere. aut in saccu¬
lis. aut in horreis. aut in quibusdam
terte locis habent. ap̃c autẽ premia
seruorũ suorum secum semꝑ habet.
Abipso enĩ ꝓcedit modo om̃is bonitas
scõrum. abipso & in futurũ ꝓcedet
omnis gła eorum. Ego suͦ alfa & o.
pruus & nouissimus. principiũ &
finis. Beati qui lauant stolas suas. ut
sit potestas illis in ligno uitȩ. & ꝑ portas
intrent in ciuitatẽ. Possumus ꝑ stolas
in hoc loco animas nr̃as intelligere. Et
quia assidue peccamus. necesse est ut
stolas id÷ atimas nr̃as orando. uigilando.
ietunando. elemosinas largiendo. assidue

Expanded text:
do dixit. Solent quippe homines hoc genere locutionis terrere quosdam sibi subjectos, sicut magistri qui solent dicere pueris vacantibus: Nolite legere, nolite etiam modo domini servos otio torpentes terrere solent, ut opus sibi injunctum citius expleant. Ecce venio cito, et merces mea mecum est reddere unicuique secundum opera sua. Saeculi homines mercedes, quas sibi servientibus debent reddere aut in sacculis, aut in horreis, aut in quibusdam terrae locis habent: Christus autem praemia servorum suorum secum semper habet; ab ipso enim procedit modo omnis bonitas sanctorum, ab ipso et in futurum procedet omnis gloria eorum. Ego sum Α et Ω, primus et novissimus, principium et finis. Beati qui lavant stolas suas, ut sit potestas illis in ligno vitae, et per portas intrent in civitatem. Possumus per stolas in hoc loco animas nostras intelligere, et quia assidue peccamus, necesse est ut stolas, id est, animas nostras, orando, vigilando, jejunando, eleemosynas largiendo assidue
Abbreviated transcription (Latin):
nuit. sed aut obscuritates hystorie
exponendo manifestat. aut moralẽ
aut sp̃ualem intelligentiam demonstrat.
Hereticos gͦ maledicit᷑. qui in scriptu¬
ris diinis ad confirmandam heresim
suam quȩdã falsa apponebant. & que¬
dam detrahebant. quȩ eorum heresi
uidebantur contraria. Dicit qui testi¬
monium ꝑhibet istorũ. Etiam uenio
cito amen Ueni dñe IESU. Xp̃c dicit
uento cito. iohes petit. ueni dñe esu.
Q nos aduientum xp̃i multis modis

Expanded text:
nuit: sed aut obscuritates historiae nuit: sed aut obscuritates historiae exponendo manifestat, aut moralem, aut spiritalem intelligentiam demonstrat. Haereticos ergo maledicit, qui in Scripturis divinis ad confirmandam haeresim suam quaedam falsa apponebant, et quaedam detrahebant, quae eorum haeresi videbantur esse contraria. Dicit qui testimonium perhibet istorum: Etiam venio cito, amen. Veni, Domine Jesu. Christus dicit: Venio cito, Joannes petit: Veni, Domine Jesu; et nos adventum Christi multis mo
Abbreviated transcription (Latin):
mat. i qui sitit uitam eternã. ad eam
ꝑ tiam oꝑum bonorũ tientre se debere
cognoscit. Qni uult. accipiat aquã uite
gratis. Hoc suꝑtus expositum est. Con
testor ego omnĩ audienti uerba ꝓphetie
libri huius. Siquis apposuerit ad hec.
apponat ds̃ suꝑ illum plagas scriptas
in libro isto. Et siquis deminuerit de
partem eius de libro utte: & de ciuitate
sc̃a. & de his que scripta sunt in libro
isto. Cum suꝑiris precipiat angłs iohi
dicens. ne signaueris uerba ꝓphetie
libri huius: quid est qͦd idem iohes
in hoc loco maledictione terribili dam¬
nat eos. qui ad scripturã libri huius
aliqua addiderint maxime cũ in hoc
libro multa intieniantur. quȩ scđ̃m
litteram inutilia & uana esse uide
buntur. nisi cis sp̃ualis intelligentia
adhibeatur ꝑ quȩ intelligantur:
Uletũ non de expositorib sed de here¬
ticis hoc dictũ esse intelligere debemꝰ.
Expositor nanq nichil addit uiel mi¬

Expanded text:
niat; id est, qui sitit vitam aeternam, ad eam niat; id est, qui sitit vitam aeternam, ad eam per viam bonorum operum venire se debere cognoscat: Qui vult, accipiat aquam vitae gratis. Hoc superius expositum est. Contestor ego omni audienti verba prophetiae libri huius si quis adposuerit ad haec adponet Deus super illum plagas scriptas in libro isto et si quis deminuerit de partem eius de ligno vitae et de civitate sancta et de his isto. Cum superius praecipiat angelus Joanni, dicens: Ne signaveris verba prophetiae libri hujus; quid est quod idem Joannes in hoc loco maledictione terribili damnat eos, qui ad scripturam libri hujus aliqua addiderint; maxime cum in hoc libro multa inveniantur, quae secundum litteraisi eis spiritalis intelligentia adhibeatur, per quae intelligantur? Verum non de exporitoribus, sed de haereticis hoc dictum esse intelligere debemus; expositor namque nihil addit aut mi
Abbreviated transcription (Latin):
ficiem illuminarit. Qui nͨ in congruent᷑
lutifer tiocatur. quia ueniens in mundũ
luc̃ secum detulit. qua tenebras huius
mundi extinxit. De hoc lucifero iob lo¬
quitur dicens. Qui ꝓducit luciferu᷑ g
tempore suo. Luciferũ in tempore suo ds̃
pater ꝓduxxit: quando filium suũ tẽpore
constituto ad redimendũ genus humant̃
direxit. Et sponsus & sponsa dicunt ueni.
homines & ꝑ scrtpturas. & ꝑ predicatores.
ad ꝑctpienda proemia semptterna cotidie
inuitant. Et qui aucdit. dicat ueni. Au¬
diunt autẽ non solũ illi qui diuinas
scripturas intelligint. sed & illi qui ea
bona sccunt ꝑ quȩ salitari possunt. Multi
seint uͦ qui audiunt. id÷ qui diuina
mandata didicerunt sed non ueniunt:
quia ea oꝑe implere neglegunt. Qui gͥ¬
arichit. necesse est ut ueniat. Et qui iam
coepit uentre ad dñm ꝑ tuam oꝑum bo¬
norum. necesse habet ut & alios secum
admonendo pertrahat. & qui fitit ue¬

Expanded text:
faciem illuminavit: qui non incongruenter faciem illuminavit: qui non incongruenter lucifer vocatur; quia veniens in mundum, lucem secum detulit, qua tenebras hujus mundi exstinxit. De hoc lucifero Job loquitur dicens: Qui producit luciferum in tempore suo . Luciferum in tempore suo Deus Pater produxit, quando Filium suum tempore constituto ad redimendum genus humanum direxit. Et sponsus et sponsa dicunt: Veni. ripturas et per praedicatores ad percipienda praemia sempiterna quotidie invitant: Et qui audit, dicat: Veni. Audiunt autem non solum illi qui divinas Scripturas intelligunt, sed et illi qui ea bona sciunt, per quae salvari possunt. Multi sunt vero qui audiunt, id est, qui divina mandata didicerunt: sed non veniunt, quia ea opere implere negligunt. Qui igitur audit, necesse est ut veniat: et qui jam coepit venire ad Deum per viam operum bonorum, necesse habet ut et alios secum admonendo pertrahat. Et qui sitit, ve
Abbreviated transcription (Latin):
saturitatẽ ipsi pastores ignorauerunt intel¬
ligentiam. De coeteris uitus que hic con¬
tinentur. suꝑtus diximus. Om̃s gͦ qui his
uitiis fuerint sordidati ab illa beatitudine
repellentur. & eterna poena cdãnabuntur.
Ego ieses misi angłm meuĩ testificat uob̃
hec in ȩcłuas. Ego setm ralox & gerius dauud.
sella splendida & matutina. Dautid. radrx
At inuerse stirpis fuie. Quia sicut ex una
radice multi rami oriuntur. ita & exuno
daud magna ꝓgenies est exorta. Cum gͦ
aaua fuerit radox xp̃i eoquod de stirpe
se dicit esse dauid: Xp̃c igitur & radix
& filius est dacud. Radix est dauid: quia
ahioso caurici est creatus sicut & coeteri
homines. Filius est dauid. quia ex eius ꝓge¬
Ne ꝓcessit sed̃m carnẽ. Qui etiã stellam
matutnam se uocat. Stella matutina quã
luciferum uocamus. recte xp̃c dicitur. quia
sicut illa mane oriens splendorem suum
ꝑ uniuersũ mundũ spargit. ita & xp̃c
ueniens in mundũ. uniuersam mundi

Expanded text:
aturitatem, ipsi pastores ignoraverunt intelligentiam . De caeteris vitiis, quae hic continentur, superius diximus. Omnes ergo qui his vitiis fuerint sordidati, ab illa beatitudine repellentur, et aeterna poena damnabuntur. Ego Jesus misi angelum meum testificari vobis haec in Ecclesiis. Ego sum radix et genus David, stella splendida, et matutina. David radix est universae stirpis suae; quia sicut ex una radice multi rami oriuntur, ita et ex uno David magna progenies est exorta. Cum ergo David fuerit radix Christi, eo quod de stirpe se dicit esse David? Christus igitur et radix et filius est David. Radix est David; quia ab ipso David est creatus, sicut et caeteri homines: filius est David; quia ex ejus progenie processit secundum carnem. Qui etiam stellam matutinam se vocat. Stella matutina, quam luciferum vocamus, recte Christus dicitur; quia sicut illa mane oriens splendorem suum per universum mundum spargit, ita et Christus veniens in mundum, universam mundi
Abbreviated transcription (Latin):
preceptũ secuti sunt qđ dicit. Uade uende
omnia quȩ habes & da pauꝑib & habe¬
bis thesaurũ in cęlo. & ueni sequere me.
Quaternariũ numerũ duplicauierunt.
quia ad idem ꝑfectionis culmen. multos
secum alios conscendere suaserunt. Nonꝰ
topazyus. Toparius. aerui auretq coloris
esse dicitur. uibar suũ circũquaq spar¬
gens. Sepe ꝑ aurũ. ꝓbati uiri qui igne¬

Expanded text:
praeceptum secuti sunt, quod dicit: Vade, vende praeceptum secuti sunt, quod dicit: Vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me . Quaternarium numerum duplicaverunt; quia ad 583 idem perfectionis culmen multos alios secum conscendere suaserunt. Nonus topazius. Topazius aerei aureique coloris esse dicitur, jubar suum circumquaque spargens. Saepe
Abbreviated transcription (Latin):
tyrio ornauerint. Septimus chrisolitus.
Chrisolitus totus aureus est. & sepe per
aurũ sapientia designat᷑. Per chrisolitũ gͥ
sapientes in ȩccła uiri designantur. qui
ꝓpter fulgorẽ sapientię aurei apud ho¬
mines recte dici possunt. Qui congruent̃
in septimo loco ponuntur: eoqd septẽ
donis sp̃s sci repleti multos uerbis & exem¬
plis abiniquitate auerterint. Octauus
berillus. Berillus exuniȩ claritatis est.
ceruletim colorẽ habens admixtũ. Signi¬
ficat autẽ pure uite homines. & a scłi
actib ꝑ om̃ia alienos. Qui ne claritatẽ
uite suȩ aliquo modo macularent. etiã
a consortio coeterorũ hominũ sequestrati¬
esse uoluerunt. Quorũ claritas in ceru¬
leum colorẽ uertebatur: quia celo semꝑ
interiti. angłicam uitã inter homines
duxisse comprobant᷑. Qui ñ inconueni¬
enter in octauo loco ponunt᷑. Bis nanq
quatterni. fuint octo. Quaternariũ itaq
numeru isti impleuerunt. quia euangłii

Expanded text:
tyrio ornaverunt. Septimus chrysolithus. tyrio ornaverunt. Septimus chrysolithus. Chrysolithus totus aureus est, et saepe per aurum sapientia designatur. Per chrysolithum ergo sapientes in Ecclesia viri designantur, qui propter fulgorem sapientiae aurei apud homines recte dici possunt: qui congruenter in septimo loco ponuntur; eo quod septem donis Spiritus sancti repleti, multos verbis et exemplis ab iniquitate averterint. Octavus beryllus. Beryllus eximiae claritatis est, caeruleum colorem habens admixtum; significat autem purae vitae homines, et a saeculi actibus per omnia alienos: qui ne claritatem vitae suae aliquo modo macularent, etiam a consortio caeterorum hominum sequestrari voluerunt: quorum claritas in caeruleum colorem vertebatur; quia coelo semper intenti, angelicam vitam inter homines duxisse comprobantur: qui non inconvenienter in octavo loco ponuntur; bis namque quaterni fiunt octo. Quaternarium itaque numerum isti impleverunt; quia Evangelii
Abbreviated transcription (Latin):
martyria sibi imponunt: quasi colorẽ
nienter in quinto loco ponunt᷑. Per qui¬
narium & entꝰ numerũ. sepe quinq cor¬
poris sensus designant᷑. Beatus quoq grego-¬
rius dixit. quia ꝑ quinq corporis sensts
exteriorũ scientia designatur. Et qͥa usti
exteriorũ scientiam quã ꝑceꝑunt aliis
imꝑtire stuchuerunt: recte in ectificio ei-¬
uitatis scẽ. quintũ locũ obtinent. Sextus
sardiis. Sardius rubeus est. Qui pto co
qdđ in rufu colorem aliquantulũ dedinare
utdetur. parũꝑ obscuratur. Per rufũ itaq
colotem qui aureo colori appropinquat.
tribulationes quas sc̃i ab hostib ꝑtulert̃
designantur. Rubeus uͦ color. martyriũ
uirtutũ. post diuersas ꝑsecutiones. post
immania torm̃ta que abinimicis ꝑtulert᷑.
ad martyru palmã ꝑuentre meruerunt.
Qui ñ incongrue m senario numero qͥ
ꝑfectus est ponunt᷑. eo qd̃ & uirtutib
ꝑfecti extiterint. & ipsam ꝑfectionẽ mar¬

Expanded text:
martyria sibi imponunt, quasi colorem martyria sibi imponunt, quasi colorem nienter in quinto loco ponuntur; per quinarium enim numerum saepe quinque sensus corporis designantur. Beatus quoque Gregorius dicit, quia per quinque corporis sensus exteriorum scientia designatur: et quia isti exteriorum scientiam quam perceperunt, aliis impertire studuerunt, recte in aedificio civitatis sanctae quintum locum obtinent. Sextus sardius. Sardius fulvi coloris est, qui pro eo quod in rubicundum colorem aliquantulum declinare videtur, parumper obscuratur. Per fulvum itaque colorem, qui aureo colori appropinquat, tribulationes quas sancti ab hostibus pertulerunt, designantur: rubeus vero color martyrium virtutum, post diversas persecutiones, post immania tormenta quae ab inimicis pertulerunt, ad martyrii palmam pervenire meruerunt: qui non incongrue in senario numero, qui perfectus est, ponuntur; quia et virtutibus perfecti exstiterunt, et ipsam perfectionem mar
Abbreviated transcription (Latin):
ati. quantus splendor sci̾tatis in eis latuerit
cunctis patuit. Qui nͨ inconuenienter IN
tertio loco ponunt᷑. eoqd in confessione scẽ
trinitatis ꝑdurantes ad martyru palmam
ꝑuenire meruerint. Quartus smaragdus.¬
Smaragdus eximiȩ pulchritudinis atq
uiriditatis est. in tantũ ut ea quę cuta sẽ
sunt sua uiriditate inficiat. Significat
autẽ predicatores sc̃os. qui & fide uirides.
& uirtutib prȩclari splendorẽ suę fidei
prȩdicando cutunquaq sparserunt. Qui
ideo in quarto loco ponunt᷑: eoqđ doctri¬
nam euangłii quȩ in quattuor libros di¬
uiditur. ꝑ multa loca disseminauerint.
Qutntus sardonix. Sardonix candidus est.
in rubeum colorẽ parumꝑ declinans. Si¬
gnificat autẽ simplices quosq & innocen¬
tes uiros. qui ꝓpter uitę puritatẽ ꝑ lapr¬
dem candidum designantur. Qui pro eo
qđ uigilando & ieiunando. abstinendo.
ac diuersis modis corpora sua affligendo

Expanded text:
ati, quantus splendor sanctitatis in eis latuerit, ati, quantus splendor sanctitatis in eis latuerit, cunctis patuit: qui non inconvenienter in tertio loco ponuntur; eo quod in confessione sanctae Trinitatis perdurantes, ad martyrii palmam pervenire meruerint. Quartus smaragdus. Eximiae pulchritudinis atque viriditatis est, in tantum ut ea quae circa se sunt, sua viriditate inficiat. Significat autem praedicatores sanctos, qui et fide virides, et virtutibus praeclari, splendorem suae fidei praedicando circumquaque sparserunt: qui ideo in quarto loco ponuntur, eo quod doctrinam Evangelii, quae in quatuor libros dividitur, per multa loca disseminaverunt. Quintus sardonix. Sardonix candidus est, in rubeum colorem parumper declinans: significat autem simplices quosque et innocentes viros, qui propter vitae puritatem per lapidem candidum designantur. Qui pro eo quod vigilando, jejunando, abstinendo, ac diversis modis corpora sua affligendo,
Abbreviated transcription (Latin):
ficut & nob̾ fide putrificans corda eoru.
Quicunq gͦ istos unitant᷑. in figura iaspi¬
dis continent᷑. Scd̾s saphyrus. Saphẏrus
cerulei coloris est sicut iacintus. sed guitas
habet intermixtas eiusdẽ coloris. sed nigri¬
diorib. Uidentur etiã mͥ ꝑhunc lapidẽ
scłares quidã uiri designari. celestia quidẽ
defiderantes. sed in scłi actib adhuc occupati.
ex qua occupatione quasdã maculas contra¬
here uidentur. qui ꝓ eo qđ om̃ib curis
cȩlestia ante ponunt. celi habere colorem
dicuntur. Qui in scđo numero ideo pontintᵈ
quia dm̃ suꝑ om̃ia & ꝓximos tanquã sẽ ipsos
student diligere. Tercius caledonuns. Calerlomꝰ
rubeum habet colorem sed tam̃ obscurũ.
nisi cauando attenuetur. Ipsa uͦ conçauitas.
pulcherrimũ ei colorẽ & gratissimũ con¬
fert. Significat autẽ & iste scłares qͦsdam
uiros. Qui quante sc̃itatis ante ꝑsecutionis
tẽpus fuerint homines latuit. sed a ꝑsecu¬
toribus suis diuersis tribulationib attenu¬

Expanded text:
icut et nobis, fide purificans corda eorum . Quicumque ergo istos imitantur, in figura lapidis jaspidis continentur. Secundus sapphirus. Sapphirus caerulei coloris est, sicut hyacinthus: sed guttas habet intermixtas ejusdem coloris, sed nigrioris. Videntur etiam mihi per hunc lapidem saeculares quidam viri designari, coelestia quidem desiderantes, sed in saeculi actibus adhuc occupati, ex qua occupatione quasdam maculas contrahere videntur. Qui pro eo quod omnibus curis coelestia anteponunt, coeli habere colorem dicuntur: qui in secundo numero ideo ponuntur; quia Deum super omnia, et proximos sicut seipsos student diligere. Tertius chalcedonius. Chalcedonius rubeum habet colorem, sed tamen obscurum, nisi cavando attenuetur: ipsa vero concavitas pulcherrimum colorem et gratissimum ei confert. Significat autem et iste saeculares quosdam viros, qui quantae sanctitatis ante persecutionis tempus fuerint, homines latuit: sed a persecutoribus suis diversis tribulationibus attenu