comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et dñs. Am̃ dico uobis: ñ inueni tantã
fidẽ in usrł. In oliua ñ inueni: qͦd inueni
in oleastro. Ergo oliua suꝑbiens p̃cidat᷑.
oleaster humilis inserat᷑. Uide inseren¬
tẽ : ui p̃cidentẽ. Propterea dico uobis
quia multi ab oriente & occidente ueni¬
ent. Multꝰ uenit oleaster. insertꝰ in oliua
admodũ oliua suꝑba p̃cidat᷑. filii aũ
regni ibt̃ in tenebras exteriores: ibierit
fletꝰ & stridor clentiũ. Ex libro ad uer-¬
inlignanter audiant uidei: nos tam̃
possumꝰ cũ eorũ cdilectione p̃dicemꝰ. Hes
suꝑbe glemͣ adu̾sus ramos fractos: s.
sapiamꝰ. si humilidꝰ consentientes. ni
his cui p̃sumptione insitando. si cũ timo¬
eos de qͥbꝰ dictũ est. accedite acdeũ & illu¬
minamini: & uultꝰ ur̃i ñ erubescent. Si
audiunt & ñ obaudiunt. uident & in-¬
uident: intex eos de qͥbꝰ dictũ ẽ: peceator
uidebit. & irascet᷑ dentibꝰ suis frend&.

Expanded text:
Et Dominus: Amen dico vobis, non inveni tantam Et Dominus: Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. In oliva non inveni quod inveni in oleastro. Ergo oliva superbiens praecidatur, oleaster humilis inseratur. Vide inserentem, vide praecidentem: Propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente venient; multus veniet oleaster inserendus in oliva;admodum oliva superba praecidatur: Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores; ibi erit fletus et stridor indignanter audiant Judaei, nos tamen ubi possumus, cum eorum dilectione praedicemus. Nec superbe gloriemur adversus ramos fractos: sedsapientes, sed humilibus consentientes , non eis cum praesumptione insultando, sed cum tremoeos quibus dictum est: Accedite ad eum, et illuminamini ; et vultus vestri non erubescent. Si autem audiunt et non obaudiunt, vident et invident, inter eos sunt de quibus dictum est: Peccator videbit, et ira
Abbreviated transcription (Latin):
ex egypto. liberati in manu potenti.
ꝑ rubrũ mare traiecti. ꝑ siccũ euaden¬
tes. hostibꝰ insequentibꝰ carentes. manna
pasti. de seruitute eruti. ad regnũ ꝑduc¬
ti. tot beneficiis empti. in oliua erant:
clus horrebat. sil uestri oleastro. S tam̃
ꝑ humilitatẽ ibi meruit inseri: unde
oliua suꝑbiendo p̃icidi. Audi oliuã su¬
ꝑbientẽ: &. frangi dignã. Nos de ser¬
utute ñ sumꝰ nati: patrẽ habemꝰ
abrao uobħam. Respondet᷑. Si
filii abraham estis. faeta abrahȩ face-¬
retis. contra ia quoa dictũ ẽ nos de sir¬
uitute ñ sumꝰ nati: si uos filiꝰ liberaux¬
rit uere liberi eritis. liberos uos ẽẽ ia¬
tatis: Omĩs qͥ facit peccatũ: seruus
ẽ peccati. Quanto gͦ mitiꝰ homo serius
eẽs hominis: quã ꝑuersȩ cupiditatis.
Lui tamen superbiendo. humilẽ ñ reti¬
ꝑunt. Luide oleastrũ dignũ inseri: cen¬
turionẽ illũ. ñ de isrłitis. s de genaibus.
Dñe ñ sũ dignꝰ. ut sub tectũ meũ intres.

Expanded text:
ex Aegypto, liberati in manu potenti, per Rubrum mare trajecti, per siccum evadentes, hostibus insequentibus carentes, manna pasti, de servitute eruti, ad regnum perducti, tot beneficiis empti. Ecce sui, qui nodus horrebat silvestri oleastro: sed tamen per humilitatem ibi meruit inseri, unde oliva superbiendo praecidi . Audi olivam superbientem, et frangi dignam: Nos de servitute non sumus nati, patrem habemus Abraham. Respondetur: Si filii Abrahae essetis, facta Abrahae faceretis. Contra id quod dictum est, De servitute non sumus nati: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis. Liberos vos esse jactatis? Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Quanto ergo tutius homo servus esses hominis, quam perversae cupiditatis? Illi tamen superbiendo humilem non receperunt. Vide oleastrum dignum inseri, Centurionem illum, non de Israeliticis, sed de Gentilibus: Domine, non sum dignus, ut sub tectum meum intres.
Abbreviated transcription (Latin):
ma quã seqͥm᷑. & gr̃a qua reconciliam᷑.
unũ qͦ auetore concliti sumꝰ. & at si¬
militudinẽ eiꝰ. ꝑ quã ad unitatẽ re¬
formamur. et pacẽ qua unitati athe¬
factũ ẽ. omne quod subtantialiter &
naturaliter factũ est. & donum benig-¬
nitatis eiꝰ. qua placuit. & c̃ciliatum ẽ
auctori suo. ut ñ interir& qͥtqͥc ab eo
ꝑ uerbũ factũ ẽ. unum dm̃ qͣ creato¬
re uiuimꝰ. ꝑ quẽ reformati sa pienter
uiumꝰ. quem tiligentes. et quo fru¬
entes beate uiuimꝰ. unũ dm̃ ex qͥomĩa

Expanded text:
 qua reconciliamur: unum Deum quo auctore conditi sumus, et similitudinem ejus per quam ad unitatem formamur, et pacem qua unitati adhaefactum est omne quod substantialiter et naturaliter factum est; et Donum benignitatis ejus, quo placuit et conciliatum est auctori suo, ut non interiret quidquid ab eo per Verbum factum est: unum Deum quo creatore vivimus, per quem reformati sapienter vivimus, quem diligentes et quo fruentes beate vivimus: unum Deum ex quo omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
illi tc̃ helie dix̃. reliqͥ mͥ. Quid ẽ reliqͥ
mͥ: Ego illos elegi: qͥa uidi mentes eo.¬
rũ de me p̃sumentes. ñ de se. nec de
baal: ñ st̃ mutati. Sic sunt: ut a me
facti st̃. Et tu qͥ loqueris. nͥ de me p̃su-¬
nus esses: Nonne añ baal etiã ipse genu
flecteres. Gr̃a aũ mea plenꝰ es: qͥa nichil
de tua iurtute: s totũ de mea gr̃a pͣ-¬
sũpsisti. Noli gͦ in hoc głari. ut prtis.
te in seruitio meo ñ habere c̃seruos.
Sunt qͦs elegi sic̃ & te de me scilicas p̃su

Expanded text:
illi tunc Eliae dixit, Reliqui mihi. Quid est, Reliqui mihi? Ego illos elegi, quia vidi mentes illorum de me praesumentes, non de se, nec de Baal. Non sunt mutati, sic sunt ut a me facti sunt. Et tu qui loqueris, nisi de me pnus esses, nonne ante Baal etiam ipse genu flecteres? Gratia autem mea plenus es; quia nihil de tua virtute, sed totum de mea gratia praesumpsisti. Noli ergo in hoc gloriari, ut putes te in servitio tuo non habere conservos: sunt quos elegi, sicut et te, de me
Abbreviated transcription (Latin):
añ fructũ afferant. & fructꝰ eorũ
maneat: qͥs aucleat dicere ñ matie¬
bit. Quis audeat dicere: forsitan ñ
manebit : Sine penitentia sunt enĩ
dona: & uocatio dei. Setd uocatio eorũ:
qͥ scdm ꝓpositũ uocati sunt. Prohisgͥ
interpellante xp̃o. ne deficiat fides
eorum: sine dubio ñ clefici& usq in fiẽ
ac ꝑ hoc perseuerabit usq in finẽ. nec
nͣmanentẽ uitȩ huiꝰ inuenit finis.

Expanded text:
 fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? quis audeat dicere: "forsitan non manebit"? sine paenitentia sunt enim dona et uocatio dei, sed uocatio eorum qui secundum propositum uocati sunt. pro his igitur interpellante Christo, ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem uitae huius inuenit finis.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quẽ uidicẽ facienda est. inter bonos
&. malos ipsa tliscretio. Non enĩ frus¬
tra idem dñs ait uideis. Si crederetis
moysi crederetis & mͥ: de me enĩ ille.
sent legis moysi. qm̃ p̃uidebat eos ad¬
oportuerat concepturos: continiuo sub¬
iecit. Ecce ego mitã uobis heliã thes¬
biten: añ quã ueniat dies lñi magnꝰ
&. illustris: qͥ conuert& corda patrũ
ad filũ: & cor hominis ad ꝓximũ su¬
um: ne forte ueniens pecutiã terrã
penitꝰ. ꝑ hunc heliã magnũ mirabi¬
lẽq ꝓpham. exposita sibi lege. ultimo
celeberrimũ est. in sermonibꝰ cordibꝰq
fideliũ. Ipse qͥppe añ aduentũ uidi¬
cis. saluatorisq ñ immerito sꝑatur

Expanded text:
per quem iudicem facienda est inter bonos per quem iudicem facienda est inter bonos et malos ipsa discretio. Non enim frustra idem Dominus aitludaeis: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille sent legis Moysi quoniam praeuidebat eos muoportuerat, accepturos, continuo subiecit? Et ecce ego mittam uobis Heliam Thesbiten, antequam ueniat dies Domini magnus et inlustris, qui conuertet cor patris ad filium et cor hominis ad um, ne forte ueniens percutiam terram penitus. per hunc Heliam magnum mirabilemque prophetam exposita sibi lege ultimo tceleberrimum est in sermonibus cordibusque fidelium. ipse quippe ante aduentum iudicis saluatoris non imme
Abbreviated transcription (Latin):
Scio quod sicut imposibilitas. ita
&. iniqͥtas ñ ẽ ap̃dm. Et scio quod suꝑ.¬
dis resistit. humilibꝰ autẽ clat grãm :
& scio qt̃ illi cui ne extolleretur datꝰ
est stimulus carnis angls sathane
qͥ eũ colafizar&. semel & iterũ. &.
tertio ilep̃canti clictũ ẽ. sufficit tibi¬

Expanded text:
scio quod sicut inpossibilitas ita et iniquitas non est apud deum; et scio quod superbis resistit, humilibus autem dat gratiam; et scio quod illi, cui ne extolleretur datus erat stimulus carnis, angelus satanae, qui eum colaphizaret, semel et iterum et tertio deprecanti dictu
Abbreviated transcription (Latin):
aũ carissimi ꝑꝑ patres. Quid est scdm
euangłm qͥdem inimici ꝑꝑ uos: nisi
qd̾ eorũ inimicitia qua occiderunt
xp̃m. euangelio sic̃ uidemus sine du¬
bitatione ꝓfecit : Et hoc ostendit
ex dei dispensatione uenisse: qui be¬
ne uti nouit etiã malis. ñ ut ei ꝓsint
uasa ire: sed ut ipso eis bene utente.
ꝓsint uasis misccł̃ie. Quid enĩ aꝑtius
dici potuit. quã id qs dictũ est. scd̃m
in malorũ potestate peccare. Ut aũ
peccando hoc. uł hoc. illa malitia fiant.
ñ est in eorũ potestate. s dĩ diuiden¬
tis tenebras & ordinantis eas. Ut hinc
etiam quocl faciunt contra uoluntatẽ
dei. ñ impleatur nͥ uoluntas dei: legi¬
mꝰ in actibꝰ apłorũ. qd cũ dimisi a iu¬
deis aplĩ uenissent ad suos. & indicas¬
sent quanta eis sacer dotes & seniores
dixerunt. leuauerunt illi uocẽ una¬
nimes om̃s ad diim. & dixerunt. Dñe
erunt gentes & ppłi metlitati sunt in¬
ania: astiterunt reges terre & pͥnci

Expanded text:
 propter patres . Quid est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos, nisi quod eorum inimicitia qua occiderunt Christum, Evangelio, sicut videmus, sine dubitatione profecit? Et hoc ostendit ex Dei dispositione venisse, qui bene uti novit etiam malis: non ut ei prosint vasa irae, sed ut ipso illis bene utente, prosint vasis misericordiae. Quid enim apertius dici potuit, quam id quod dictum est, Secundum in malorum potestate peccare: ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Legimus in Actibus Apostolorum, quod cum dimissi a Judaeis Apostoli venissent ad suos, et indicassent quanta eis sacerdotes et seniores dixerunt; levaverunt illi vocem unanimes omnes ad Dominum, et dixerunt: Domine, erunt gentes, et populi meditati sunt inania; astiterunt reges terrae, et princi
Abbreviated transcription (Latin):
debes m qua ꝓmisisti mͥ. Quando uici
debes m quia deditͥ. a te ꝓcessit bene
tas enĩ eiꝰ. qͥ promisite clabit ne in ma¬
litiã fides conuertat᷑. Qui aũ fallit.
malus est. Dõ aũ nũqͥt dicimꝰ: red¬
de mͦ. qͥa deditibi: Quit decdimꝰ dõ:
quando totũ qd̃ sumꝰ. & quocl habem᷑
boni: ab illo habemꝰ: Nichilgͦ ei dedi¬
mus. Hon ẽ queatmolũ ista uoce.¬
Et hoc tu fecisti. qui laborantes iuiusti.¬

Expanded text:
debes mihi, quia dedi tibi. Quando dicis, debes mihi quia dedi tibi, a te processit beneftas enim ejus qui promisit dabit, ne in malitiam fides convertatur. Qui enim fallit, malus est, Deo autem numquid dicimus, Redde mihi, quia dedi tibi? Quid dedimus Deo, quando totum quod sumus, et quod habemus boni, ab illo habemus? Nihil ergo ei dedimus. Non est quemadmodum ista voceet hoc tu fecisti, quia laborantes juvisti.
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ ĩ merito credit᷑. Curru nãq ig-¬
neo raptꝰ ẽ de rebꝰ humanis: qd eui-¬
dentissime scã scͥptura testat᷑. Cum
uenerit gͦ exponendo legẽ sp̃ualit̾.
quã nc̃ uicłĩ carnaliter sapiunt: con-¬
uert&s cor ꝑatͥs ad filiũ: id ẽ cor par¬
trũ at filios. Singularẽ qͥppe pro-
numero plurali inter p̃tes septua¬
ginta posuerunt. Et est sensus: ut.
etiã filii sic intelligant legẽ. icdest
ad filios: cũ intelligentia patrũ pou¬
cetur ad intelligentia filiorũ. Et cor
filiorũ ad patres eorũ: dũ id qd sn¬
serunt illi consentiunt & isti. U̾ li

Expanded text:
u namque igneo raptus est de rebus humanis, quod evidentissime sancta Scriptura testatur . Cum venerit ergo, exponendo legem spiritualiter, quam nunc Judaei carnaliter sapiunt, convertet cor patris ad filium, id est, cor patrum ad filios: singularem quippe pro numero plurali interpretes Septuaginta posuerunt. Et est sensus, ut etiam filii sic intelligant legem, id est ad filios, cum intelligentia patrum perducetur ad intelligentiam filiorum; et cor filiorum ad patres eorum, dum in id quod senserunt illi, consentient et isti: ubi
Abbreviated transcription (Latin):
runt enĩ in ueritati ista ad uersus ͥ¬
scm̃ puerũ tuũ iħm quẽ unxisti. he-¬
rodes & pilatꝰ. &. ppłs isrł facere qͣn¬
ta manus tua & consilium p̃destinauit
fieri. Ecce qõ dictũ ẽ. scd̃m euangłm qͥ¬

Expanded text:
itate ista adversus sanctum puerum tuum Jesum quem unxisti, Herodes et Pilatus et populus Israel, facere quanta manus tua et consilium praedestinavit fieri . » Ecce quod dictum est, « secundum
Abbreviated transcription (Latin):
nit. ut qui ñ uident uideãt: qͥ se ñ uide¬
re confitentur illuminent᷑. Et qͥ uident
ceri fiant: id est qͥ cecitatẽ suã ñ confitent᷑.
grauiꝰ oblurentur. Deniq impletũ est:
qͥ uident cecifiant. Legis defensores. le¬
gis tractatores. legis cloctores. legis te¬
uitilleccores: actorẽ legis crucifixerunt.
Scecitas. Ipsa est que ex parte isrł facta
ẽ utcrucifigeretur xp̃c: & ple¬
nitulo gentiũ intrar&. Cecitas ex par-¬
te isrł facta est: Quid ẽ. ut qͥ ñ uidẽt̃

Expanded text:
nit? Ut qui non vident, videant: qui se non videre confitentur, illuminentur. Et qui vident, caeci fiant: id est, qui caecitatem suam non confitentur, gravius obdurentur. Denique impletum est, Qui vident, caeci fiant: Legis defensores, Legis tractatores, Legis doctores, Legis ntellectores auctorem Legis crucifixerunt. O caecitas! ipsa est quae ex parte Israel facta est. Ut crucifigeretur Christus, et plenitudo Gentium intraret, caecitas ex parte Israel facta es
Abbreviated transcription (Latin):
dei: quã inscrutabilia st̃ iudicia ciꝰ. & in¬
uestigabiles uie eiꝰ. Quantũ itaq nobis
iuclicia sunt manifesta dignatur: grãs
agamꝰ: quantũ uͦ abscondere. ñ aduersus
eius consilium murmuremꝰ: s hoc qͦq
nobis saluberrimum ẽẽ credamꝰ. Neq

Expanded text:
crutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Quantum itaque nobis judicia sua manifestare dignatur, gratias agamus: quantum vero abscondere, non adversus ejus consilium murmuremus, sed hoc quoque nobis saluberrimum esse credamus. Tu
Abbreviated transcription (Latin):
tam&: Heq enim mitis & piꝰ est. qͥseip¬
sũ in se ipso amat. amat & laudat. Sed
elatꝰ & ferox. ñ nouit dicere: in dño lali¬
dabitur anima mea: audiant mites &ele
tentur. Qui tlenĩ boni amat. qͥ forte hoc
ipsũ ꝓpter hoc ipsũ amat. nichil tuere:
Potest enĩ hoc sibi ꝑsuadere. ñ sanitate.
s immanitate. U̾bi gr̃a. Est aliqͥs audacis¬
simꝰ latro: quanto ꝑu̾se fortior: tanto
periculose crudelior: qui ꝓpter ipsũ ano¬
rem suũ q amat nichil timere. ingentia
facinora moliatur. ut quod amat exer¬
ceat. &. exercendo corrobot&. Quanto
eiꝰ fuerint maiora cõmissa. tanto maior
erit ñ timentis audatia. Non hoc gͦ ꝓ
ne pessimo. inuenuri potest. Qua pꝑ¬
timent xpĩanus antequã ꝑfecta caritas
foras mitat timorẽ: cretlat & intelligat
se pegͥnari a dño. quamdiu uiuit in cor¬
ꝑe qͦd corrumpitur & aggrauat ani¬
mam: tanto minor sit timior. quanto
patria quo tendimꝰ ꝓpior. Maior enĩ timor

Expanded text:
tur. Neque mitis et pius est, qui se ipsum in se ipso amat et laudat: sed elatus et ferox, non novit dicere, In Domino laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur . Quid enim boni amat, qui forte hoc ipsum propter hoc ipsum amat nihil timere? Potest enim hoc sibi persuadere, non sanitate, sed immanitate. Verbi gratia, est aliquis audacissimus latro, quanto perverse fortior, tanto periculose crudelior, qui propter ipsum amorem suum quo amat nihil timere, ingentia facinora moliatur, ut quod amat exerceat, et exercendo corroboret: quanto ejus fuerint majora commissa, tanto major erit non timentis audacia. Non hoc ergo ne pessimo inveniri potest. 3. istianus, antequam perfecta charitas foras mittat timorem: credat et intelligat se peregrinari a Domino, quamdiu vivit in corpore quod corrumpitur et aggravat animam. Tanto minor sit timor, quanto patria quo tendimus propior. Major enim timor
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiꝰ ait: multi ab oriente & occidente
uenient. & recumbent cũ abt ai a
celorũ. ltaq illis patriarehis. in ra-¬
dice uiuentibꝰ. & infidelis suꝑbia na¬
turaliũ ramorũ. iusta dĩ seueritate
confringit᷑. & fidelis humilitas oleastri
grã diuine bonitatis inseritur. Ex libro

Expanded text:
superius ait: Multi ab oriente et occidente superius ait: Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham oelorum . Itaque illis Patriarchis in radice viventibus, et infidelis superbia naturalium ramorum justa Dei severitate confringitur, et fidelis humilitas oleastri gratia divinae bonitatis inseritur. 2. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
in fide & ueritate. exortans nos. ut in
eacdem fide. cuiꝰ icloneus minister effectꝰ¬
est. stabiles. firmiq maneamꝰ. p̃ceꝑto
amon&: terr& exemplo. Uicles inqͥt
bonitatẽ & seueritatẽ dei: In eos qui-¬
dẽ qͥ ceciderunt seueritatẽ. inte aut̃
bonitatẽ. si ꝑmanseris in bonitate. Hoc
dix̃ utiq de uideis. qui tamquã rami
ex illa olea quȩ ẽ in sc̃ĩs patarchis. tam.¬
quã in racdice fruetifera: ꝓpter in¬
fidelitatem fracti sunt: ut gentiũ. ꝓpt̾
fidem inseret᷑ oleaster. & fier& parti¬
ceps pinguedinis olee. naturalibus ra-¬
mis amputatis. s noli inqͥt głari adu̾-¬
sus ramos. Nam si glaris: ñ tu radicem
portas: s radixte. Et qm̃ saluantur
aliqͥ ex illis: continuo subiunx̃. Alioqͥni
& tu excideris: & illi si ñ ꝑmanserint
in incrudelitatate rursũ inserent᷑: po
regni ibunt in tenebras exteriores: ibi
erit fletꝰ & stridor clentiũ. Gentes aũ
ꝑmanentes inbonitate. ad illud quod

Expanded text:
in fide et veritate, exhortans nos ut in eadem fide, cujus idoneus minister effectest, stabiles firmique maneamus, praecepto admonet, terret exemplo. Vides, inquit, bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem; in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate. Hoc dixit utique de Judaeis, qui tanquam rami ex illa olea, quae in sanctis Patriarchis tanquam in radice fructifera, propter infidelitatem fracti sunt; ut Gentium propter fidem insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae ramis naturalibus amputatis, Sed noli, inquit, gloriari adversum ramos: nam si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Et quoniam salvantur aliqui ex illis, continuo subjunxit: Alioquin et tu excideris. Sed et illi si non permanserint in infidelitate, inserenregni hujus ibunt in tenebras exteriores; ibi erit fletus et stridor dentium. Gentes autem permanentes in bonitate, ad illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
Oaltitudo diuitiarũ sapientiȩ & scien¬
tie dĩ: quã inscrutabilia sunt uidicia
eiꝰ: & inuestigabiles uie illiꝰ. Itẽ quia
bonitate dei donantur peccata con¬
u̾sis. hoc ipsũ qd̃ xp̃c missus est satis
ostendit. qui non in sua natura qua d̃s
est. s in nr̃a quã de femina assũpsit
ꝓ nobis mortuus ẽ. Quã dĩ bonitatẽ cir-¬
ca nos .&. dilectionẽ. sic p̃dicatꝰ dicens.¬

Expanded text:
tiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Item quia bonitate Dei donantur peccata conversis, hoc ipsum quod Christus missus est, satis ostendit; qui non in sua natura qua Deus est, sed in nostra quam de femina assumpsit, pro nobis mortuus est: quam Dei bonitatem circa nos et dilectionem sic praedicat Apos
Abbreviated transcription (Latin):
uescens clamat apłs. O altitulo cliuiti¬
arũ sapientie & scientie dĩ. Premiserat
qͥppe seientiam mire ꝓfunditatis dicens.
Conclusit enĩ ds omĩa mincredelitate.
ut omniũ misereatur. Cuiꝰ. ꝓfundi-¬
tatis. ueluti horrore ꝑculsus: o altitu¬
oo inquit diuitiarũ sapientiȩ. &
scientie dei. quã in comprehensibilia st̃
iudicia eiꝰ.: & inuestigabiles uie eiꝰ. Quis

Expanded text:
clamat apostolus: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! praemiserat quippe sententiam mirae profunditatis dicens: conclusit enim deus omnes in incredulitate, ut omnibus misereatur. cuius profunditatis ueluti horrore percussus; o altitudo, inquit, diuitiarum sa pientiae et scientiae dei! quam inser utabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles ui
Abbreviated transcription (Latin):
deri. Ille timor quẽ foras caritas mittit
ꝓpterea pungit animã. ne aclmitatur
aliqͥd quod increatura diligit᷑. uł ipsa
salus & requies corporalis. aut aliqͥl
tale post mortẽ. Propterea enĩ timentur
& apul inferos pene: & dolores. ac tor¬
menta gehennarũ. Cũ uͦ cau& anima.
ne deus illam desertus deserat: timor
est castꝰ ꝑmanens in scłm scłi. Uide gͦ bo

Expanded text:
ia ille timor, quem foras charitas mittit, propterea pungit animam, ne amittatur aliquid, quod in creatura diligitur, vel ipsa salus et requies corporalis, aut aliquid tale post mortem? Propterea enim timentur et apud inferos poenae et dolores ac tormenta gehennarum. Cum vero cavet anima, ne Deus illam desertus deserat, timor est castus permanens in saeculum saeculi. De quo
Abbreviated transcription (Latin):
lñi castus ꝑmanens in scłm scłi. Neqͣ¬
quam istũ dicer&. ꝑmanentẽ: nͥ sciens
do. s humilibꝰ consentiendo. cũ timore
& tromore suam ipsorũ salutẽ operants
Ds̃ ẽ enĩ qui oꝑatur in eis. & uelle & opi
ꝓ bona uoluntate. ex serm̃. d̾ timore u

Expanded text:
domini castus, permanens in saeculum saeculi. nequdomini castus, permanens in saeculum saeculi. nequaquam istum diceret permanentem ndo, sed humilibus consentiendo, cum timore et tremore suam ipsorum salutem operentur. deus est enim, qui operatur in eis et uelle et Operari pro bona uoluntate.. Haec est iusti
Abbreviated transcription (Latin):
iusta. nͥ participatione melioris. qui iusti.¬
ficat impiũ. Quid enĩ hab& quod non
accepit: Non hab& sibi tribuendo quod
dĩ ẽ. ita glari tamquã ñ acceꝑit. Ob hoc
ei dictũ ẽ: noli altũ saꝑe s time. Et timor
iste p̃cipitur etiã his qui ex fide uiuen-¬
tes. heredes sunt noui testamenti. atq
in libertatẽ uocati. Multũ enĩ saꝑe dic-¬
tũ ẽ suꝑbire. Quod alio loco. e contra-¬
rio satis ostendit uͥ ait: ñ alta sapien¬
tes. s. humilibꝰ consentientes. Et hoc qd̃
ait humilibꝰ consentientes utiq aꝑuit
abstinet pena terretur: ñ iustitia de¬
lectatur. Hunc foras caritas mittit.
quã ñ clelectat iniquitas: etiam si ꝓpo¬
natur impunitas. non illũ quo tim&.
anima. ne amittat ipsã grãm. ꝑ quã
in illa factũ est. ut ͣ ñ peccare delect&.
quo tim&. ne eã ds deserat. etiã si nul-¬
lis dolorũ cruciatibus puniat: hicti¬
mor castus est. Non eũ eicit caritas .s
aisciscit. De illo qͥppe scriptũ ẽ. Timor

Expanded text:
iusta nisi participatione melioris, qui iustificat impium — quid enim habet, quod non accepit? - , non debet sibi tribuendo, quod dei est, ita gloriari, tamquam non acceperit. ob hoc ei dictum est: Noli altum sapere, sed time. et timor iste praecipitur etiam his, qui ex fide uiuentes heredes sunt noui testamenti atque in libertatem uocati. altum enim sapere dictum est superbire, quod alio loco e contrario satis ostendit, ubi ait: Non alta sapientes sed humilibus consentientes. ex hoc, quod ait \'humilibus consentientes\', utique aperuit abstinet, poena terretur, non iustitia delectatur; hunc foras caritas mittit, quam non delectat iniquitas, etiamsi proponatur impunitas, non illum, quo timet anima, ne amittat ipsam gratiam, qua in illa factum est, ut eam non peccare delectet, quo timet, ne deus eam deserat, etiamsi nullis dolorum cruciatibus puniat. hic timor castus est; non eum eicit caritas, sed adsciscit. de illo quippe scriptum est: Timor
Abbreviated transcription (Latin):
Numqͥd illi iimici. qͥ in sius inimicitus
periert̃. & adu̾santes xp̃o de gente ipsa
adhuc ꝑunt: ipsi sunt electi atq dilec¬
ti: Absit. Quis hoc uł stultissimꝰ dixe¬
rit : Sed litrũq lic& inter se contrariũ
it ẽ inimici & dilecti: quãuis ñ in eo̾dẽ
homines: tamen in eandem gentẽ conue¬
nit iudeorũ : &. ad icĩe carnale semen isxł.
Aliis eorũ ad claudicationẽ. aliis ad bene¬
dictionẽ. urł ipsius ꝑtinentibꝰ. Hunenĩ
sensũ aꝑtiꝰ suꝑiꝰ explicauit. uͥ ait: qͦd qͣ-¬
rebat isrł hoc ñ ẽ consecut᷑. electio aut̃
consecuta est: ceteriuͦ excecati sunt. In
utrisq tam̃: idem ipse isrł. Ubi gͦ au-¬
diuimꝰ. isrł ñ ẽ consecutꝰ. uł ceteri ex¬
cecati sunt: ibi intelligendi sunt ini¬
mici ꝓpter uos. Ubi uͦ audimꝰ. electio
aũ consecuta ẽ: ibi intelligendi sunt
dilecti ꝓpt̾ ꝓpter patres: qͥbꝰ patͥbꝰ utiq
ista ꝓmissa sunt. Abrahe qͥppe dicte st̾
sunt ꝓmissiones & semini eius. Unde¬

Expanded text:
Numquid illi inimici, qui in suis inimicitiis perierunt, et adversantes Christo de gente ipsa adhuc pereunt, ipsi sunt electi atque dilecti? Absit: quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed utrumque licet inter se contrarium, id est, inimici et dilecti, quamvis non in eosdem homines, tamen in eamdem gentem convenit Judaeorum, et ad idem carnale semen Israel, aliis eorum ad claudicationem, aliis ad benedictionem Israel ipsius pertinentibus. Hunc enim sensum apertius superius explicavit, ubi ait, Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est, caeteri vero excaecati sunt . In utrisque tamen idem ipse Israel. Ubi ergo audimus, Israel non est consecutus, vel, caeteri excaecati sunt; ibi intelligendi sunt inimici propter nos: ubi vero audimus, Electio autem consecuta est; ibi intelligendi sunt dilecti propter patres: quibus patribus utique ista promissa sunt. Abrahae quippe dictae sunt promissiones et semini ejus . Unde
Abbreviated transcription (Latin):
terea dico uobis. qͥa multi ab oriente
& occiclente uenient. Quã late ter¬
ram occupauit oleaster. Amara silua.
mundus hic fuit. S ꝑꝑ humilitatẽ.
ꝓpter ñ sũ dignꝰ. qui sub tectũ meũ
intres: multi ab oriente. & occidente
uenient. Et puta quia uenient: qͥd di
illis fi& : Si enĩ uenient. iã p̃cisi sunt
de silua. libi inserent᷑ ne arescant:
Et recumbent in qͥt cũ abrahã ẏsaas
& iacob. In qͦ conuiuio: Ne forte non
inuites ad semꝑ uiuendũ: s: ad mul¬
tũ bibendũ. Recũbent cũ abraham.
Et quiderit de illis qͥ uenert̃ de stẏr.¬
pe abrahe: Quid fit de ramis. unde
arbor plena erat : Quid: nisi ᷤ pͣcident᷑.
ut isti inserantur: Doce: quia p̃cilent᷑
Filu aũ regni eicientur foras. in tenebras

Expanded text:
terea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silva mundus hic fuit: sed propter humilitatem, propter Non sum dignus ut sub tectum meum intres, Multi ab oriente et occidente venient. Et puta quia venient: quid de illis fiet? Si enim venient, jam praecisi sunt de silva: ubi inserendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham, et Isaac, et Jacob. In quo convivio; ne forte non invites ad semper vivendum, sed ad multum bibendum? Recumbent cum Abraham, et Et quid erit de illis qui venerunt de stirpe Abrahae? quid fiet de ramis quibus arbor plena erat? Quid, nisi quia praecidentur, ut isti inserantur? Doce quia praecidentur: Filii autem regni ibunt in tenebras
Abbreviated transcription (Latin):
Propter infidelitatẽ fracti tuaũ fide
stas. Noli altũ saꝑe s time. Dei est enĩ
beneficiũ: ñ meritũ tiũ: quod & alibi
dicit. Gr̃ã salui facti sumꝰ ꝑ fidem.
Et hoc non ex uobis: s dei donũ est. non
ex oꝑibꝰ ne forte quis extollatur. Ipsius
in oꝑibꝰ bonis. que p̃parauit deusut in
illi ambulemꝰ. lnꝰ utiq intellectu gr̃ẽ.¬
iti est timor de quo dr̃. noli altũ saꝑes:
time. Timor aũ iste aliꝰ ẽ. non ille serui¬
lis. quẽ caritas foras mittit. Illo enĩti¬
met᷑ ne inciclatur in tormentũ suꝑ¬
pliciĩ: isto aũ ne dimitatur gr̃a bene

Expanded text:
propter incredulitatem fracti sunt. tu autem fide sta, noli altum sapere, sed time. dei est enim beneficium, non meritum tuum; quod et alibi dicit: Gratia salui facti estis per fidem et hoc non ei uobis, sed dei donum est, non ex operibus, ne forte quis exs bonis, quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus . In hoc itaque intellectu gratiae inest timor, de quo dicitur: Noli altum sapere, sed time . Timor autem iste alius est; non est ille servilis quem charitas foras mittit. Illo enim timetur ne incidatur in tormentum supplicii; isto autem, ne amittatur gratia bene
Abbreviated transcription (Latin):
iacob. Arborẽ qͥdem benedix̃ quandã.
eã oliuã creauit sic̃ dix̃ apłs ipsos patͥ.¬
archas scõs. uñ effloruit populus dei.
Sed haec arbor oliue putata ẽ ñ ampi¬
tata. & inde suꝑbi rami fracti sunt.
Iꝓse est blasphemꝰ & impiꝰ populus uide¬
orum. Ranserunt tamen rami boni
& utiles. Nlã uide apłi. Et cũ ibi rami
ut iles relicti eeñt. ꝑ clĩ misccłiã. insertꝰ
ẽ & oleaster gentiũ: cuidic̃ apłs. Iuaũ¬

Expanded text:
ob. Arborem quidem benedixit quamdam, eamque olivam creavit, sicut dixit Apostolus, ipsos Patriarchas sanctos, unde effloruit populus Dei: sed haec arbor olivae putata est, non amputata, et inde superbi rami fracti sunt; ipse est blasphemus et impius populus Judaeorum. Manserunt tamen rami boni et utiles; nam inde Apostoli. Et cum ibi rami utiles relicti essent, per Dei misericordiam insertus est et oleaster Gentium, cui dicit Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
inquit apłs sp̃m seruitutis iterũ in ti¬
more. S idem ipse apłs. oleastro inser-¬
to in oliua. timorẽ p̃cip̃hoc est gentibꝰ
additis radici abraham isa ac &. iacob.
ut & ipse fierent isrł. id ẽ ꝑtinerent
dei ustitiã & suã uolentes constituere.
iustitiȩ dei ñ sunt subiecti. De his qͥppe
uana elatione tumentibꝰ. dietũ ẽ quod
ibiint intenebras exteriores. qͥa iactan¬
tes se de semine abrahe. Semen abrahe
fieri noluerunt. ut eeñt filũ ꝓmissio¬
nis. Quia ficlẽ noui testamenti non re¬
cipere noluerunt. uͥ dei iustitia com
ritis &. oꝑibꝰ p̃sumentes. sp̃uerunt eẽ
fili ꝓmissionis. hoc est filii gr̃e. filii mĩe.¬
ut qui głatur in dño glẽtur. creclens
in eũ qui iustificat impiũ. hoc ẽ qͥ ex pio.
facit pium. ut deputetur fides eiꝰ ad
uistitiã . & impleatur in eo. ñ qd postu¬
lat eiꝰ meritũ. s qͦd a dño ꝓmissũ est be¬
neficiũ. Cũ his gͥ agens apl̃s qui oliue

Expanded text:
tolus, spiritum seruitutis iterum in timore. sed idem ipse apostolus oleastro inserto in oliua timorem praecipit, hoc est gentibus additis radici Abraham, Isaac, Iacob, ut et ipsae fierent Israhel, id est pertinerent dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. de his quippe uana elatione tumentibus dictum est, quod ibunt in tenebras exteriores, quia iactantes se de semine Abrahae semen Abrahae fieri noluerunt, ut essent filii promissionis; quia fidem noui testamenti non receperunt, ubi dei iustitia commritis et operibus praefidentes spreuerunt esse filii promissionis, hoc est filii gratiae, filii miseut, qui gloriatur, in domino glorietur credens in eum, qui iustificat impium, hoc est qui ex impio facit pium, ut deputetur fides eius ad iustitiam et impleatur in eo. non quod postulabat eius meritum, sed quod a domino promissum est beneficium.- Cum his igitur agens apostolus, qui ol
Abbreviated transcription (Latin):
ua sol& in oleastro. oleastrũ in oluia nũ¬
quã uidimꝰ. Nam qͥqͥs fecerit: ñ inueni¬
et baccas nͥ oleastri. Quod enĩ inserit᷑
tus. s surculi. Hoc ostendens apls om̃i¬
potentia sua łm fecisse. ut oleaster
inraclice oliue insereret᷑. & ñ baccas
siluestres. s oliuã clar&: ad omĩpoten¬

Expanded text:
va solet in oleastro; oleastrum in oliva nunva solet in oleastro; oleastrum in oliva nunquam vidimus. Nam quisquis fecerit, non inveniet baccas nisi oleastri. Quod enim inseritur, tus, sed surculi. Hoc ostendens Apostolus omnipotentia sua Deum fecisse, ut oleaster in radicem olivae insereretur, et non baccas silvestres, sed olivam daret; ad omnipoten
Abbreviated transcription (Latin):
glari adu̾sus ramos: ñ tu radicẽ portas.
s radix te. hec una arborẽ: ꝑtinens ad¬
ad abraham. isaac & iacob. & quod
plus est. magis ad abraham ꝙsaac & ia¬
cob. oleaster insertꝰ: quã rami confracti.
Illienĩ ꝑ figmentũ. iam ibi non sunt:
oleaster non ibi erat & ibi est: illi ꝑ
suꝑbiã frangi meruerunt. iste ꝑ hu¬
militatẽ inseri meruit. illi amiser̃t
Gentes iam crecdentes. agesimi tertii¬
in xp̃m. & quasi suꝑbire cupientes
uso uenienti parieti p̃cipicii. id ẽ gen¬
tium. Cũ gͦ erigerent se gentes sic il¬
las repͥmit. Si enĩ tu inqͥt ex naturali
incisus oleastro. insertꝰ es in illis. noli
glari aduersus ramos. Nam si głaris.
ñ tu radicẽ portas: s radixte. Ergo
de radice patͥarcharũ dic̃ fractos qͦs¬
dã ramos ꝓpter infidelitatẽ. & insertũ¬
ibi holeastrum ut eẽt particeps pingue¬
dinis oliue: idẽ eccłam ex gentibꝰ uenien.¬
tem. Et qͥs inserit oleastrum in oluia: oli¬

Expanded text:
gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te» . Haec una arbor est pertinens ad Abraham et Isaac et Jacob; et quod plus est, magis ad Abraham et Isaac et Jacob oleaster insertus, quam rami confracti. Illi enim per fragmentum jam non ibi sunt; oleaster non ibi erat, et ibi est: illi per superbiam frangi meruerunt, iste per humilitatem inseri meruit; illi amiserunt Gentes jam credentes in Christum, et quasi superbire cupientes verso venienti parieti praeputii, id tium: cum ergo erigerent se gentes, sic illas reprimit: Si enim tu, inquit, ex naturali incisus oleastro, insertus es in illis, noli gloriari adversus ramos. Nam si gloriaris: non tu radicem portas, sed radix te. Ergo de radice Patriarcharum dicit fractos quosdam ramos propter infidelitatem, et insertuibi oleastrum, ut esset particeps pinguedinis olivae, id est, Ecclesiam ex Gentibus venientem. Et quis inserit oleastrum in oliva? Oli
Abbreviated transcription (Latin):
Setd dicis ait. fracti sunt rami. ut inse¬
rar. Bene. Propter infilelitatẽ frac¬
ti sunt: tu aũ ficde stas. Noli altũ saꝑe
sed time. Quid enĩ ẽ: noli altũ saꝑe:
Noli suꝑbire quia insertꝰ es. s time ne
frangaris ꝑ iifidelitatẽ: sic̃ & illi frac¬
Fractos ramos dicit: qui ex ipso ppło
cretsere noluerunt. & in ipsa olee ra¬
dice id ẽ origine scõrũ hebreorũ. tam.¬
quam oleastrũ gentes insertas. ut fie¬
rent participes pinguedinis oliue.¬
quod se redditũ gaud& apłs. qͥ inter
fractos ramos ꝑ incretlilitatẽ fuit. lñ
iudaismo ad xp̃m transissẽ letatur.
Q uia xp̃c semꝑ in illa radice. atq in illa
arbore p̃dicatꝰ ẽ: in quẽ uenientẽ. qͥ non
creliderunt fracti sunt inde: &. qͥ credi¬
cdert̃ inserti sunt ibi. Qulbꝰ ne suꝑbiant
dr̃: noli altũ sapere s time. Nã sid̾s na-¬
turalibꝰ ramis ñ pepercit: neq tͥ parc&.
Sed nec de ipsis fractis desꝑetur: paulo
post dicit. Et ipsi si ñ ꝑmanserint in

Expanded text:
sunt rami, ut ego inserar. Bene; propter incredulitatem fracti sunt: tu autem fide sta; noli altum sapere, sed time. Quid enim est, Noli altum sapere? Noli superbire, quia insertus es; sed time ne frangaris per infidelitatem, sicut illi fracfracredere noluerunt; et in ipsa oleae radice, id est origine sanctorum Hebraeorum, tanquam oleastrum gentes insertas, ut fierent participes pinguedinis olequo se redditum gaudet apostolus, qui inter fractos ramos per incredulitatem fuit. inde iudaismo ad Christum transisse laetatur, quia Christus semper in illa radice atque in illa arbore praedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserti sunt ibi. quibus ne superbiant, dicitur: noli altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in
Abbreviated transcription (Latin):
nos ꝓpħ̃a cũ dicit. Et nc̃ tu domꝰ iacob:
uenite ambulemꝰ in lumine dñi. Lu
& elegit: ñ tu quã dimisit. Dimisit
bitis quã uocauit: illa carebitis quã
dimisit. Lux qͥppe dñi in quã ambu¬
lant gentes. illa ẽ de qua ꝓpħa iclem
dicit. dedite in lucẽ gentiũ: ut sis sa¬

Expanded text:
cob, venite, ambulemus in luce Domini. Tu, t elegit; non Tu, quam dimisit. Dimisit bitis, quam vocavit; illa carebitis, quam dimisit. Lux quippe Domini, in qua ambulant gentes, illa est de qua idem propheta dicit, Dedi te in lucem gentium, ut sis sa
Abbreviated transcription (Latin):
fessio. Et si radix scã & rami. ex¬
Frangantur suꝑbi rami. humilis in¬
seratur holeaster. Maneat tam̃ ra-¬
cdix. illis p̃cisis. illis insertis. libi ma-¬
net radix: In patarchis. Et enĩ pa
abrahã. isaac. iacob: patͥarche scĩ. Et
uͥ isti: In reqͥȩ ap̃deum. in honore
magno: ut in abrahe sinũ leuaret᷑¬
aduitꝰ ille pauꝑ. post corꝑis exitũ
leuaret᷑. in abrahe sinu. de longui¬
qͣ a suꝑbo diuite uideretur. Ergo
radix man&. radix laudatur: sed
rami suꝑbi. & p̃cidi & a rescere me¬
ruerunt. Oleaster aũ humilis: illo¬
rũ illorũ p̃cisione inuenit locum.
Audigͦ quẽ admodũ p̃cidant᷑ rami na-¬
turales: quemadmodũ inserat᷑ oleas¬
ter. Ex ipse centurione quẽ comine

Expanded text:
fessio. Et si radix saFrangantur suseratur oleaster: maneat tamen radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? In Patriarchis. Etenim patrAbraham, Isaac, et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de longinquo a superbo divite videretur . Ergo radix manet, radix laudatur: sed rami superbi et praecidi et arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione invenit locum. 6. Audi ergo quemadmodum praecidantur rami naturales, quemadmodum inseratur oleaster, ex ipso centurione, quem propte
Abbreviated transcription (Latin):
&. in eũ creclere noluert̃. quia oporte¬
bat eũ mori & resurgere. uastati in-¬
feliciꝰ a romanis. funditꝰq ã suo regno
uͥ iã eis alienigene dñabant᷑ eradicati:
desunt ꝑ scripturas suas testimonio

Expanded text:
 in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur, eradicati desunt per scripturas suas testimonio
Abbreviated transcription (Latin):
noscimꝰ ꝓpter hoc testimoniũ qͦt no¬
bis inuiti ꝑhibent. eosclẽ codices ha-¬
bendo atq seruando. ꝑ om̃s gentes
itiã ipsos eẽ disꝑsos quaqua uersum
yp̃i eccła dilatat᷑. Nã ꝓpħia in psal¬
mis quos legunt. etiã de hac re p̃mis¬
et me: ds demonstrauit mͥ inimicis
meis. Ne occideris eos: nequando obli¬
uiscantur legẽ tuã. Disꝑge eosin
uirtute tua. Demonstrauit gͦ d̾s eccle.
in eiꝰ inimnicis uideis: grãm miscdĩe
sue: qm sic̃ dic̃ apłs. delictũ illorũ
salꝰ gentibꝰ. Et iclõ ñ eos occidit. id
ẽ. ñ in eis ꝑdidit qͦd sunt iudei.
quãuis ã romanis fuerint cleuie¬
ti. &. opp̃ssi. ne obliti legẽ d̃ĩ. de hoc
de qͥ agimꝰ testimoniũ. nil ualerã¬
L deo parũ fuit ut dicer& ne occideris
eos. nequando obliuiscant᷑ legẽ tuã: nͥ

Expanded text:
noscimus propter hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, quos legunt etiam, de hac re praemis meus demonstrauit mihi in inimicis meis, ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam; disperge eos in uirtute tua. Demonstrauit ergo Deus ecclesiae in eius inimicis Iudaeis gratiam miseuoniam, sicut dicit apostolus, delictum illorum salus gentibus; et ideo non eos occidit, id est non in eis perdidit quod sunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tura ꝑ sp̃m. ad hoc in illis talia intelli¬
gamꝰ. ut nos talia cleuitemꝰ. Hoc nob̃
ꝓclest intelligere. & ex inimicis ꝓfi¬
cere. Fiat illis & in retͥbutionẽ & ini
scandalũ. S nũqͥd ĩiustũ ẽ hoc. Ius.¬
tũ ẽ. quare. Qm̃ in retͥbutionẽ. Fiat¬

Expanded text:
tura malis; ad hoc in illis haec intelligamus, ut nos talia devitemus: hoc enim nobis prodest intelligere, et ex inimicis proficere. Fiat ergo illis, et in retributionem, et in scandalum. Et numquid injustum est hoc? Justum est. Quare? Quon
Abbreviated transcription (Latin):
& clorsũ eoꝵ sẽꝑ incurua.ł loc consequens
ẽ. Nam quorũ fuerint ocłi excecati:
ne uideant: seqͥtur ut dorsũ illorũ
incuruet᷑. Unde hoc: Quia cessaueit
suꝑna cognoscere: necesse ẽ de infe¬
rioribꝰ cogitent. Qui bene audiunt
sursũ cor: curuũ dorsũ ñ habent. Pra¬
cta qͥppe statura ẽ. Expectat spẽ repo¬
sitam sibi in celo: maxime si p̃mittat
thesaurũ suũ. qͦ sequat᷑ coreiꝰ. At uͦqͥ
future uite spẽ ñ intelligunt: iã exce¬
cati iã inferioribꝰ cogitant. Et hoc est¬

Expanded text:
illorum semper incurva. Hoc consequens est. Nam quorum oculi fuerint obscurati, ne videant, sequitur ut dorsum illorum incurvetur. Unde hoc? Quia cum cessaverint superna cognoscere, necesse est ut de inferioribus cogitent. Qui bene audit, Sursum cor, curvum dorsum non habet. Erecta quippe statura exspectat spem repositam sibi in coelo; maxime si praemittat thesaurum suum, quo sequatur cor ejus . At vero qui futurae vitae spem non intelligunt jam excaecati, de inferiorib
Abbreviated transcription (Latin):
tis gͦ consecuta ẽ. qͦd consecuta ẽ electio.
Non p̃cessit eorũ aliqͥd. qͦd pͥores larent
os retribueret᷑ illis. Pro nichilo saluos ftc̃
eos. Ceteris aũ qͥ excecati sunt. sic̃ ibi non
tacitũ ẽ: in retͥbutionẽ factũ ẽ. Liniu̾se

Expanded text:
tis ergo consecuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in retributione factum est. Universae
Abbreviated transcription (Latin):
nã meã & saluos faciã aliqͦs ex illis
Sed etiã tales metlici. quãuis ñ de suo
eurent. qͥa nec medici corꝑis curant
de suo. tam̃ quantũlib& ꝑ ficlelem
ministrũ. opitulentur saluti: uiuen¬
tes curare ñ possunt. ñ mortuos exci¬
tare. de qͥbꝰ clictũ ẽ. nũqͥo mortuis fa-¬
cies mirabilia. Nimis enĩ occulta dei
grã. qua hominũ mentes. qdamin̾ re-¬
uiuiscunt uit possint a qͥbꝰ lib& eiꝰ mi¬
nistris p̃cepta sanitatis audire. quã
grãm commendat ĩ erigło dicens: ne¬
mo potest uenire al me: nͥ pater qͥ
misit me traxerit eũ. Quantũlib&¬
gͦ excellentes u̾bi p̃clicatores & uerita¬
tis etiã ꝑ miracula suasores tã quã
magni metlici agant cũ hominibus
si mortui sunt. & tua gr̃a ñ reuixe¬
rint: numqͥo mortuis facies mirabi.¬
lia: aut medici suscitabunt. aut

Expanded text:
nem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis» . Sed etiam tales medici, quamvis non de suo curent, quia nec medici corporis curant de suo; tamen quantumlibet per fidele ministerium opitulentur saluti, viventes curare possunt, non mortuos excitare: de quibus dictum est, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Nimis enim occulta Dei gratia est, qua hominum mentes quodam modo reviviscunt, ut possint a quibuslibet ejus ministris praecepta sanitatis audire. Quam gratiam commendat in Evangelio dicens, «Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum:» et paulergo excellentes verbi praedicatores, et veritatis etiam per miracula suasores, tanquam magni medici, agant cum hominibus; si mortui sunt et tua gratia non revixerunt, «Numquid mortuis facies mirabilia; aut medici exsuscitabunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
oculos ut ñ uicleant. & aures ut ñ audiat̃
usq in hodiernũ diẽ. Non ẽ inquã in uo¬
bis istalux: idõ nimia cecitate lapidẽ re¬
ꝓbatis. qͥ factꝰ ẽ incaput anguli. Ergo ac¬
cetlite ad eũ & illuminamini: Quid est
inueni. fiat mensa eorũ corã ipsis in mus¬
cipulã. Qualẽ muscipulã. michi exi-¬
buerunt: dando mͥ: talẽ potũ. talis mus¬
cibula illis sit. Quare gͦ corã ipsis:
Sufficer&: fiat mensa eorũ in musci¬
pulam.St̃ taleᷤᷤ qͥ iniquitatem suã
nouerunt. & in ea ꝑtinacissime perse
ipsis muscipula sit: & incidant in eam.

Expanded text:
ideant; et aures, ut non audiant, usque in hodiernum diem . Non est, inquam, in vobis haec lux: ideo nimia caecitate lapidem reprobatis, qui factus est in caput anguli. Ergo, Accedite ad eum, et illuminamini . Quid est,  Fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam. Qualem muscipulam mihi exhibuerunt, dando mihi talem potum, talis muscipula illis sit. Quare ergo, coram ipsis? Sufficeret, Fiat mensa eorum in muscipulam. Sunt tales qui iniquitatem suam noveruipsis laqueus sit, et incidant in eum.
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorũ: Hon utiq Quid gͦ eramꝰ:
nͥ iniqͥ & ꝑcliti: Neq enĩ iã credideramꝰ
ineũ.: ut eliger&. nos. Nã si iã cretlentes
elegit: electꝰ elegit. Cur gͦ dicer& non
uos me elegistis: nͥ qͥa misericordia eiꝰ
p̃uenit nos: Hic certe uacat uana il¬
lorũ ratiocinatio qͥ p̃scientiã dei defen¬
dunt contra grãm dei: & idõ nos dict̃
electos añ mundi constitutionẽ. qͥa
p̃scuut nos łs futuros bonos. ñ se ipsũ
nos facturos bonos. Non hoc dicit non
Non enĩ aliter eẽ possemꝰ boni: nͥ forte di¬
cendus ẽ bonꝰ qͥ ñ elegit bonũ. Quid
gͦ elegit in non bonis: Nonelecti sunt
qͥa boni fuert̃: qͥ boni ñ eeñt. nͥ electieẽnt.
Alioqͥn gr̃a iã ñ ẽ gr̃a: si p̃cessisse crecdamꝰ¬

Expanded text:
go eramus, nisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos: nam si jam credentes elegit, electus elegit. Cur ergo diceret, Non vos me elegistis, nisi quia misericordia ejus praevenit nos ? Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, quiNon enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus qui non elegit bonum. Quid ergo elegit in non bonis? Non enim electi sunt quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent. Alioquin gratia jam non est gratia, si p
Abbreviated transcription (Latin):
o xp̃iane: caue suꝑbiã. Lic& enĩ
imitator scorũ sis: totũ seꝑ gr̃e de¬
puta: quia ut eẽt aliquid reliquũ gr̃a in
te dĩ. ñ tuũ meritũ fec̃. De ipsis deniq
reliquiis. dixerat ꝓph̃a: isayas comemo¬
rans. Nisi dñs sabaoht reliqͥsset nobis
sem̃. sic̃ sodoma factieẽmꝰ: & sic̃ gomor¬
ra similes fuissemꝰ. Sie gͦ inqͥt in hoc tp̃r¬

Expanded text:
christiane, cave superbiam. Licet enim imitator sanctorum sis, totum semper gratiae reputa: quia ut esset aliquid reliquum, gratia in te Dei, non tuum meritum fecit. De ipsis denique reliquiis dixerat propheta Isaias commemorans, Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . Si
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a. Si grã uocat᷑. gratis dat᷑. Si gratis
grãm. s. sccłm meritũ. Si gͦ dicis p̃ces¬
sisse merita tua: te uis laudare ñ dm̃.
Conu̾te gͦ te ad merita tua. lude illa mala
fuisse. ut ñ tͥ deberet᷑ nͥ suppliciũ. Et¬

Expanded text:
gratia. Si gratia vocatur, gratis datur; si gratis gratiam, sed secundum debitum . Si ergo dicis praecessisse merita tua, te vis laudari, non Deum: Converte ergo te ad merita tua, vide illa mala fuisse, ut non tibi deberetur nisi supplicium,
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ responsũ : Reliqͥ mͥ septẽ milia
baal. Solũ te putas seruũ bene labo¬
rantẽ eẽ: Sunt & alii me timentes:
& ñ pauci. Hã septẽ milia ibi habeo.
Et acliunx̃. Sic gͦ & in hoc tp̃r. Creddi¬

Expanded text:
ia Baal. Solum te putas esse servum bene laborantem: sunt et alli me timentes, et non pauci. Nam septem millia ibi habeo. Et adjunxit: Sic ergo et in hoc tempore. Credi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u dĩ excitant᷑. & tamꝗͣ filii dĩ. ꝓficiunt
ad dm. ut etiam sỹu suo. maxime aggra¬
uante corruptibili corꝑe. tamꝙͣ. filu ho¬
minis. in qͥbꝰdam humanis moti bꝰ defici¬
ant. ad se ipsos: & idõ peccent. Int̾ est
quidẽ quantũ. Heq enĩ quia peccatũ ẽ
om̃e crim̃: idõ crim̃ ẽ etiã om̃e peccatum
Itaq scõꝵ hominũ uitã ꝙͣ diu in hac mor-

Expanded text:
spiritu Dei excitantur, et tanquam filii Dei proficiunt ad Deum, ut etiam spiritu suo, maxime aggravante corruptibili corpore, tanquam filii hominis, in quibusdam humanis motibus deficiant ad seipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum; neque enim quia peccatum est omne crimen, ideo etiam crimen est omne peccatum. Itaq
Abbreviated transcription (Latin):
timorẽ. S ed accepistis sp̃m adoptionis
filior ũ. in quo clamamꝰ abba pat̾ O ñs
dis ẽ: ñ faucium ñ labiorũ: intꝰ sonat au¬
ripꝰ dĩ. Clauso ore labiisq ĩmotis. susan¬
pater dr̃. Quare utrũq uoluit apłs di
cere. Quia uidebat lapide angularẽ
quẽ reybauerunt qͥ edificauerunt : &
factus ẽ in caput anguli. Non sine causa
angularẽ dictũ. nͥ quia in osculũ recepit
utrũq parietẽ de diu̾so uenientẽ: hinc
circuncisio. inde p̃putiũ: inde abba: ie

Expanded text:
diceres: Sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Dominus dis est, non faucium, non labiorum: intus sonat, auribus Dei sonat. Clauso ore, labiisque ipater dicitur. Quare utrumque voluit Apostolus ponere? Quia videbat lapidem angularem quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli , non sine causa angularem dictum, nisi quia in osculum recipit utrumque parietem de diverso venientem. Hinc circumcisio, inde praeputium; inde abba, inde