comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bebat. utiq &e timotheus uirtutem
continendi a uino: qmͣ ñ ei abstulit.
paulus. monendo ut uino modico
uteretur ꝓpt̃ stomachum. ae frequen¬
tes suas infirmitates. Alioquin ꝑni¬
tiose docebat: ut ꝓpt̃ salutẽ corporis.
fieret in animo dampnũ uirtutis.
S quia poterat. ea uirtute salua fie¬
ri quod monebat: ita relarata ẽ corꝑi¬
utilitas bibendi:. ut maneret in ani¬
mo habitus continendi. Ipse ẽ enim
habitus: quo aliquid agitur eũ opꝰ
est. Cum aut agitur potest agi s non
opus est. Hunc habitum circa con¬
tinentiam quȩ fit a concubitu. ñ
habent hi de quib dicit᷑. si se ñ con¬
tinent nubant. Hunc uͦ habent:
quib dicit᷑. Qui potest caꝑe. capiat.
Sic usi sunt ꝑfecti animi bonis t̃re¬
nis ad aliud necessariis. ꝑ hunc habi¬
tum continentie. quo eis ñ obligaren¬
tur: ce quo possent eis etiã non uti. si ñ
opus eẽt. Nec quisqm eis bene utit᷑.
nisi qui ce non uti potest. Multi qͥdẽ

Expanded text:
bebat utique et Timotheus uirtutem bebat utique et Timotheus uirtutem continendi a uino, quam non ei abstulit Paulus monendo, ut uino modico uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates — alioquin perniciose docebat, ut propter salutem corporis fieret in animo damnum uirtutis — sed quia poterat ea uirtute salua fieri quod monebat, ita relaxata est corutilitas bibendi, ut maneret in animo habitus continendi. Ipse est enim habitus, quo aliquid agitur, cum opus est; cum autem non agitur, potest agi, sed non opus est. Hunc habitum circa continentiam quae fit a concubitu non habent illi quibus dicitur, Si se non continent, nubant . Hunc vero habent quibus dicitur, Qui potest capere, capiat . Sic usi sunt perfecti animi bonis tnis ad aliud necessariis per hunc habitum continentiae, quo eis non obligarentur et quo possent eis etiam non uti, si non opus esset. nec quisquam eis bene utitur, nisi qui et non uti potest. multi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
minib qui longe aliter nuptiis usi
sunt. quos conferam qm̃ ñ inuenio:
quinã continentes illis comugatis
conferendi sunt. requirendũ ẽ. Nisi
forte abraham continere se ñ poss. a
nuptiis ꝓꝑter regnũ cȩloꝵ: qui uini¬
cum ꝓlis pignus ꝓꝑt̾ quod nuptiȩ
care sunt. potuit intrepidus immo¬
quippe. non corporis s animi uirtus
estͤ Uirtutes aũt animi aliqnͣdo
in oꝑe manifestant᷑: aliqnͣdo in ha¬
bitu latent. Sicut martyrii uirtuᷤ
emicuit apparuitq tolerando pas¬
siones. S quam multi sunt in eadẽ
uirtute animi. quib temptatio de¬
est: qua id quod intus ẽ in conspectu
dĩ. etiam in hominum pcedat: nec
tunc ẽẽ incipiat. s tẽ innoteseat. Iã
enim erat in iob patientia qͣm no¬
uerat ds̃. &e cui testimoniũ ꝑhibebat:
s hominib innotuit tẽptationis
examine: & quod latebat intrinse¬
cus: ꝑ ea quȩ forinsecus illata sunt.
non natum. s manifestatum ẽ. Ha¬

Expanded text:
minibus qui longe aliter nuptiis usi minibus qui longe aliter nuptiis usi sunt quos conferam quoniam non invenio, quinam continentes illis conjugatis conferendi sint requirendum est. Nisi forte Abraham continere se non posset a nuptiis propter regnum coelorum, qui unicum prolis pignus, propter quod nuptiae charae sunt, potuit intrepidus immoquippe non corporis, sed animi uirtus est. uirtutes autem animi aliquando in opere manifestantur, aliquando in habitu latent, sicut martyrii uirtus eminuit apparuitque tolerando passiones. sed quam multi sunt in eadem uirtute animi, quibus temptatio deest, qua id, quod intus est in conspectu dei, etiam in hominum procedat nec tunc esse incipiat, sed tunc innotescat! iam enim erat in Iob patientia, quam nouerat deus et cui testimonium perhibebat, sed hominibus innotuit temptationis examine; et quod latebat intrinsecus, per ea, quae forinsecus inlata sunt, non natum, sed manifestatum est. ha
Abbreviated transcription (Latin):
legis uetustas p̃cepit expiari: ñ nisi
ꝓpter ilła ipsam materialem informi¬
tatem. quȩ facto conceptu tanqͣm in
edificationem corporis addit᷑. Ac ꝑħ
cum informit᷑ fluit: significari per
illam lex uoluit animũ. sine discipli¬
nȩ forma indecenter fluidum ac
dissolutum. Quẽ formari oportere
significat: cum talem fluxum corꝑiᷤ
iubet purificari. Postremo ñ qͥdem¬
& mori peccatum ẽ. aut sepelire ñ
etiam bonũ opus humanitatis est.
&e tam̃ purificatio & inde mandata
est: quia et mortuum corpus uita
deserente ñ peccatum est. s peccatũ
significat. animȩ desertȩ a iusticia.
Bonum inqm sunt nuptiȩ: ce cont᷑
om̃s calupnias possunt sana ratio
ne defendi. Nuptiis tam̃ sc̃oꝵ patrũ:
ñ quas nuptias. s qm̃ continentiam
comparem quero. Immo ñ nuptias
nuptiis: nam par in om̃ib munus ẽ.
mortali om̃ium naturȩ datũ. s ho¬
mines qui nuptiis iituntur. illis ho¬

Expanded text:
legis uetustas praecepit expiari non nisi legis uetustas praecepit expiari non nisi propter ipsam materialem informitatem, quae facto conceptu tamquam in aedificationem corporis additur. ac per hoc cum informiter fluit, significari per illam lex uoluit animum sine disciplinae forma indecenter fluidum ac dissolutum, quem formari oportere significat, cum talem fluxum corporis iubet purificari. postremo numquid et mori peccatum est aut mortuum sepelire non etiam bonum opus humanitatis est? et tamen purificatio et inde mandata est, quia et mortuum corpus uita deserente non peccatum est, sed peccatum significat animae desertae a iustitia. Bonum, inquam, sunt nuptiae et contra omnes calumnias possunt sana ratione defendi. Nuptiis tamen sanctorum patrum, non quas nuptias, sed quam continentiam comparem quaero: imo non nuptias nuptiis; nam par in omnibus munus est mortali hominum naturae datum; sed homines qui nuptiis utuntur, aliis ho
Abbreviated transcription (Latin):
liores dm timent: maxime si filios
quos carnaliter desiderant: etiam
spũaliter nutriant. Neͦ qd̾ purifica¬
ri lex hominẽ ce post coniugalem
concubitũ iubet. peccatũ ẽẽ decla¬
rat: si ñ est ille qui scdm ueniã con¬
ceditur: qui etiam nimius impedit.
orationes. S sicut multa lex ponit
insacramentis ce umbris futuroꝵ:
quȩdã in semine quasi materialis
informitas. quȩ formata corpꝰ homi¬
nis redditura ẽ. in significatione
posita est uitȩ informis & ineruditȩ.
Aqua informitate. quia oportet homi¬
nem doctrina et forma ce eruditione
mundari: in huius rei signũ illa pu¬
rificatio precepta ẽ. post seminis emiˢ¬
sionem. Neq enim ce in sompnis pec¬
catum fit: & tam̃ etiam ibi p̃cepta
est purificatio. Aut si ce hoc peccatũ
quisqm putet. ñ arbitrans accidere
nisi ex aliquo huiusmodi desiderio.
quod ꝓculdubio falsum ẽ. numqͥd
& solita menstruaꝵ peccata st̃ femi¬
narum: A quib tam̃. eas eadem

Expanded text:
liores deum timent, maxime si filios, liores deum timent, maxime si filios, quos carnaliter desiderant, etiam spiritaliter nutriant. Nec quod purificari lex hominem et post coniugalem concubitum iubet, peccatum esse declarat, si non est ille, qui secundum ueniam conceditur, qui etiam nimius inpedit orationes. sed sicut multa lex ponit in sacramentis et umbris futurorum, quaedam in semine quasi materialis informitas, quae formata corpus hominis redditura est, in significatione posita est uitae informis et ineruditae: a qua informitate quoniam oportet hominem doctrinae forma et eruditione mundari, in huius rei signum illa purificatio praecepta est post seminis emissionem. neque enim et in somnis peccato fit; et tamen etiam ibi praecepta est purificatio. aut si et hoc peccatum quisquam putat, non arbitrans accidere nisi ex aliquo huius modi desiderio, quod procul dubio falsum est, numquid et solita mensuum peccata sunt feminarum? a quibus tamen eas eadem
Abbreviated transcription (Latin):
nes istum nature mortalis affectum.
cuius in suo genere castitas. accedente
dĩ cultu sieut quidã intellexerunt.
in tricenario fructu ponitur. longe
sanctiore mente suꝑabant: qui de
suis nuptiis filios ꝓpter. xp̃m quere¬
bant ad genus eius secdm carnẽ di¬
stinguendu ab omnib gentib sicut
dõ disponere placuit: ut hoc p̃ cȩt̾is
ad eum ꝓpħandum ualeret qd̾ pre¬
nuntiabatur: ex quo etiã genere ce
ex qua gente eẽt in carne uenturuᷤ.
Ualde gͦ nr̃oꝵ fidelium castis nup¬
tiis amplius bonũ erat. quod pater
abraham in suo femore. nouerat: cũ
manũ subdere famulũ iussit. ut
de uxore quȩ filio eẽt ducenda iu¬
raret. Ponens enĩ manũ sub femore
hominis. & uirans ꝑd̃m cęli. qͥd ali¬
ud significabat: nͥ ea carne quȩ ex
illo femore originem duceret. dm
celi ẽẽ uenturum⁊ Bonum gͦ sunt
nuptiȩ: in quib tanto meliores st̃
coniugati. quanto castiores ac fide.¬

Expanded text:
nes istum naturae mortalis adfectum, nes istum naturae mortalis adfectum, cuius in suo genere castitas accedente dei cultu, sicut quidam intellexerunt, in tricenario fructu ponitur, longe sanctiore mente superabant, qui de suis nuptiis filios propter Christum quaerebant ad genus eius secundum carnem distinguendum ab omnibus gentibus, sicut deo disponere placuit. ut hoc prae ceteris ad eum prophetandum ualeret, quod praenuntiabatur, ex quo etiam genere et ex qua gente esset in carne uenturus. ualde ergo nostrorum fidelium castis nuptiis amplius bonum erat, quod pater Abraham in suo femore nouerat, cui manum subdere famulum iussit, ut de uxore, quae a filio esset ducenda iuraret. ponens enim manum sub femore hominis et iurans per deum caeli quid aliud significabat nisi in ea carne, quae ex illo femore originem duceret, deum caeli esse uenturum? bonum ergo sunt nuptiae, in quibus tanto meliores sunt coniugati, quanto castiores ac fide
Abbreviated transcription (Latin):
ac deuotus quẽ de tanta desꝑatione
susceꝑat unico ñ peꝑcit. nͥ eo ꝓhiben¬
de manũ deponeret. quo uibente le¬
uauerat: restat ut uideamꝰ utrum
saltem continentes nr̃i. coniugatiᷤ illiᷤᷤ
patrib comparandi sint. nͥ forte iam
isti preferendi sunt eis. quib ñdum
quos conferamꝰ inuenimꝰ Maius enĩ
bonũ erat. in illoꝵ nuptiis. qm ẽ bonũ
ꝓprium nuptiarũ: cui ꝓculdubio bo¬
num continentiȩ p̃ferendum ẽ: qͥa
non tali officio querebant. illi filios
ex nuptiis: quali ducunt᷑ isti ex qͦdam
sensu naturȩ. mortalis successionem
decessionis requirentis. Quod qͥs qͥs
bonum negat: ignorat d̾m omniũ
bonoꝵ. a celestib usq ad t̾rena. ab im¬
mortalib usq ad mortalia creatorem.
Hoc aũt sensu generandi nec bestiȩ
penitus carent: & maxime alites qͣrũ
in promptu ẽ cura nidificandi: & quȩ¬
dam coniugatoꝵ similitudo. ad simul
ꝓcreandũ atꝙ nutrienłu. S illi homi¬

Expanded text:
ac deuotus, quem de tanta desperatione ac deuotus, quem de tanta desperatione susceperat, unico non pepercit, nisi eo prohibente manum deponeret, quo iubente leuauerat - restat, ut uideamus, utrum saltem continentes nostri coniugatis illis patribus conparandi sint; nisi forte iam isti praeferendi sunt eis, quibus nondum quos conferamus inuenimus. maius enim bonum erat in illorum nuptiis quam est bonum proprium nuptiarum, cui procul dubio bonum continentiae praeferendum est, quia non tali officio quaerebant illi filios ex nuptiis, quali ducuntur isti ex quodam sensu naturae mortalis successionem decessioni requirentis. quod quisquis bonum negat, ignorat deum omnium bonorum a caelestibus usque ad terrena, ab inmortalibus usque ad mortalia creatorem. hoc autem sensu generandi nec bestiae penitus carent et maxime alites, quarum in promptu est cura nidificandi et quaedam coniugiorum similitudo ad simul procreandum atque nutriendum. sed illi homi
Abbreviated transcription (Latin):
saeram̃tum pluralium nuptiarum
illius temporis. significauit futurã
multitudinem do subiectam. in t̾re¬
nis omnib gentib: sic sacram̃tum
nuptiarum singularium nr̃i tem¬
poris. significat unitatem omnium
nr̃m subiectam dõ futuram. in una
cȩlesti ciuitate. Itaq sicut duobus
pluribue seruire. sic a uiro iuuo in
alterius transire conubium. nec tẽ
licuit: nec nunc licet. nec unꝙͣ. licebit.
Apostatare quippe ab uno do. et ire
in alterius adultermiã suꝑstitionem:
semꝑ malum ẽ. Nec causa gͦ nume¬
rosioris ꝓlis fecerunt sc̃i nr̃i. qd̾ cato¬
dicitur fecisse romanus: ut traderae.
unius uxorem. etiã alterius domũ
filiis impleturã. In nr̃arum qͥppe nuptus
plus ualet scĩtas sacram̃ti: qm̃ fȩcun¬
generationem ꝓꝑt̾ quã sunt institu¬
de nuptiȩ coniungunt᷑. non comparan¬
tur patrib. multo aliter ipsos filios
qmͣ isti querentib: qndoquidẽ filiũ
immolare iussus abraham. intrepidꝰ

Expanded text:
sacramentum pluralium nuptiarum sacramentum pluralium nuptiarum illius temporis significauit futuram multitudinem deo subiectam in terrenis omnibus gentibus, sic sacramentum nuptiarum singularum nostri temporis significat unitatem omnium nostrum subiectam deo futuram in una caelesti ciuitate. itaque sicut duobus pluribusue seruire, sic a uiuo uiro in alterius transire conubium nec tunc licuit nec nunc licet nec umquam licebit. apostatare quippe ab uno deo et ire in alterius adulterinam superstitionem semper est malum. nec causa ergo numerosioris prolis fecerunt sancti dicitur fecisse Romanus, ut traderet uiuus uxorem etiam alterius domum filiis impleturam. in nostrarum quippe nuptiis plus ualet sanctitas sacramenti quam fecungenerationem, propter quam sunt institutae nuptiae, coniunguntur, non conparantur patribus multo aliter ipsos filios quam isti quaerentibus — quandoquidem filium immolare iussus Abraham intrepidus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposito adiungant: ut de p̃pollenti
premio certam securitatẽ gerant:
scientes sibi atq om̃ib fidelib dile¬
ctis & electis. xp̃i membris. multis
ab oriente et occidente uenientib.
et si int̾ se distante ꝓ meritis głiȩ
luce fulgentib. hoc tam magnum¬
in commune prestarĩ ut cũ abrahã
et ẏsaac ce iacob recumbant. in reg

Expanded text:
proposito adiungant, ut de praepollenti proposito adiungant, ut de praepollenti praemio certam securitatem gerant, scientes sane sibi atque omnibus fidelibus dilectis et electis Christi membris multis ab oriente et occidente uenientibus, etsi inter se distante pro meritis gloriae luce fulgentibus, hoc tamin commune praestari, ut cum Abraham et Isaac et Jacob recumbant in regno
Abbreviated transcription (Latin):
audire: s nunc ꝑ supradictũ frẽm
plura et destatiora cognouimus.
Porro autem de pudicitia coniuga¬
li. ut cam quoq in te laudare atq
amare possimus. quid audiremus
nͥ ab alio interiore familiari tuo: qui
uitam tuam ñ insuꝑficie s plentꝰ
nosset: De hoc itaq tuobono dei
dono: me quoq delectat familiariꝰ
& aliquando diutius loqui tecum.
Scio me ñ eẽ oneri tibi si aliquid ꝓxi¬
mũ muto: qd legendo dutius sis
nobiscum. Nlam et hoc comꝑi. quod
inter tuas multas magnasq curaᷤ
facile ac libent̾ legas: ñrisq opus¬
culis etiam que ad alios oscͥpsimus.
si qua in manus tuas uenire potue¬
rint. ad modũ delecteris. Quantoma¬
gis qd ad te scͥbitur: ¶bi tanqͣm re
uera presenti loquar. & adũtere di¬
gneris attentius. & acciꝑe gratius.
Ab hac gͦ epła ꝑge ad librum quẽ
tus sit. & cur ad te potissimũ missꝰ.
iple suo pͥncipio commodius inti¬
mabit.

Expanded text:
audire; sed nunc ea per supradictum fratrem audire; sed nunc ea per supradictum fratrem plura et testatiora cognouimus. Porro autem de pudicitia coniugali, ut eam quoque in te laudare et amare possimus, quid audiremus nisi ab aliquo interiore familiari tuo, qui uitam tuam non in superficie, sed penitus nosset? de hoc itaque tuo bono, dei dono, me quoque delectat familiarius et aliquanto diutius loqui tecum. scio me non esse oneri tibi, si aliquid prolixum mitto, quod legendo diutius sis nobiscum. nam et hoc comperi, quod inter tuas multas magnasque curas facile ac libenter legas nostrisque opusculis, etiam quae ad alios conscripsimus, si qua in manus tuas uenire potuerunt, admodum delecteris. quanto magis quod ad te scribitur, ubi tamquam praesenti loquar, et aduertere dignaris attentius et accipere gratius! ab hac ergo epistula perge ad librum, quem onscriptus sit et cur ad te potissimum missus ipse suo principio commodius intimabit.
Abbreviated transcription (Latin):
lantis incurram: dñe illustͥs & me¬
rito p̾stantissime. atq in xp̃i dile¬
ctione carissime fili. Laudes itaq tu¬
as in xp̃o. siue magis in te laudes xp̃i.
uide quid mͥ delectationis &e letitiȩ
fuit audire ab illo: qui nec fallere
me possit ꝓpter suam fidem: & eas
ignorare ñ posset ꝓpter amicitiam
tuam. S alia & ab aliis ce si ñ tam
multa uł certa. uerũptam̃ audiui¬
mus fides tua quam sit sana ce ca-¬
tholica: qͣm pia expectatio futuroꝵ:
sapias in excelsis honorib. nec sꝑes
in incerto diuitiaꝵ s in do uiuo.
&e diues sis in oꝑib bonis: qͣm sit
domus tua requies solatiumq scõꝵ.
& terror impioꝵ: qͣnta tibi cura sit
ne quis induat᷑ membris xp̃i. cooꝑ¬
tus uelamine nominis xp̃i. siue
in ueterib eiꝰ siue recentiorib ini¬
micis: qͣmq sis eoꝵdem iniicorũ
saluti ꝓuidꝰ. infestus errori. Hec atq
huiꝰmodi ut dixi & ab aliis solemꝰ

Expanded text:
lantis incurram, domine inlustris et melantis incurram, domine inlustris et merito praestantissime atque in Christi dilectione carissime fili. Laudes itaque tuas in Christo, siue magis in te laudes Christi, uide quid mihi delectationis et laetitiae fuit audire ab illo qui nec fallere me posset propter fidem suam et eas ignorare non posset propter amicitiam tuam. sed alia et ab aliis, etsi non tam multa uel certa, uerumtamen audiuimus, fides tua quam sit sana et catholica, quam pia expectatio futurorumsapias in excelsis honoribus nec speres in incerto diuitiarum, sed in deo uiuo et diues sis in operibus bonis, quam sit domus tua requies solaciumque sanctorum et terror impiorum, quantae tibi curae sit, ne quis insidietur membris Christi, coopertus uelamine nominis Christi, siue in ueteribus eius siue in recentioribus inimicis, quamque sis eorundem inimicorum saluti prouidus, infestus errori. haec atque huius modi, ut dixi, et ab aliis solemus
Abbreviated transcription (Latin):
no illustri & merito p̃stan¬
tissimo. atq in xp̃i dilectio¬
ne carissimo fili ꝰ ualerio au¬
sustinus in dño salutem. Cum diu
moleste haberẽ qd aliquotiens scͥp¬
serim: ce nulla tue sublimitatis res¬
cripta meruerui: repente epłas
tres ruȩ benignitatis accepi. Unã
ñ ad me solum datam ꝑ coepm̃
meũ uindimilem: & ñ longe post
ꝑ comprb̃rm firmũ duas. Qui uir
sc̃s. nobisq ut ab illo scire potusti.
familiarissima caritate coniuncꝰtus
multa nob̾cũ de tua excellentia
colloquendo. & uera tam̃ in sinu¬
ando. qualem te in xp̃i uiscerib
nou̾it. ñ solum eas quas memo¬
ratus ep̃c uł quas ipse attulit.
s etiã illas quas ñ accepisse nos¬
querebamur luteras uidit: & ideo
de te narratio eiꝰ suauior nob erat:
quia ea dicebat. que ipsȩ ñ possis
neq me inquirente rescbere ne tuaꝵ
laudum qd sc̃ã scͥptura ꝓhibet fie¬
res p̃dicator. Qmqͣm & ego uerear
hec ad te scͥbere. ne suspicionẽ adu¬

Expanded text:
ri et merito praestantissimo atque in Christi dilectione carissimo filio Valerio Augustinus in domino salutem. Cum diu moleste haberem, quod aliquotiens scripserim et nulla tuae sublimitatis rescripta meruerim, repente epistolas tres tuae benignitatis accepi: unam non ad me solum datam per coepiscopum meum Vindemialem et non longe post per conpresbyterum Firmum duas, qui uir sanctus nobisque, ut ab illo scire potuisti, familiarissima caritate coniunctus multa nobiscum de tua excellentia conloquendo et ueraciter insinuando qualem te in Christi uisceribus nouerit non solum eas quas memoratus episcopus uel quas ipse attulit, sed etiam illas quas non accepisse querebamur litteras uicit. et ideo de te narratio eius suauior nobis erat, quia ea dicebat, quae ipse non posses ne quidem me inquirente rescribere, ne tuarum laudum, quod sancta scriptura prohibet, fieres praedicator. quamquam et ego uerear haec ad te scribere, ne suspicionem adu
Abbreviated transcription (Latin):
dimittat. dimittit ex corde: qͥa etiã
sibi roganti utiq uult dimitti cũ
peccauit hominem rogat: si peccato
suo mouetur ut roget. ñ est adhuc
deputandus iniicus: ut eũ dili¬
gere sit. difficile. sicut difficile erat
quando inimiciciaᷤ exercebat. lxxu¬
uisquis aũt roganti ce pecca¬
di sui penitenti ñ ex corde di¬
mittit: nullomͦ existimet a dño sua
auditorem siue lectorem qͥs dixerit:
ego sum uia ueritas &e uita: Qui
cum docuiss orationẽ. hanc in ea
positam sententiã uehement̃ comm̃¬
dauit dicens. Si enĩ dimiseritis ho¬
minib peccata eoꝵ: dimittet uob̃¬

Expanded text:
dimittat, dimittit, ex corde, quia etiam dimittat, dimittit, ex corde, quia etiam sibi roganti utique vult dimitti cum peccavit hominem rogat, si peccato suo movetur ut roget, non est adeo deputandus inimicus, ut eum sic diligere sit diffquando inimicitias exercebat. Quisquis autem roganti et peccati sui poenitenti non ex corde dimittit, nullo modo existimet a Domino sua pgelii auditorem sive lectorem, quis dixerit, Ego sum veritas ? Qui cum docuisset orationem, hanc in ea positam sententiam vehementer commendavit, dicens: Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet
Abbreviated transcription (Latin):
qua ex corde dimittimꝰ: qͦd
in nos quisq peccauit. Minus enĩ
magnũ est erga eũ ẽẽ beniuolum.
siue etiã beneficum. qui tͥ nicħ mali
fecerit: illud multo grandius. et
magnificentissimȩ bonitatis ẽ. ut
tuũ quoq inimicum diligas: &e ei
qui tibi malũ uult &e si pot̾ facit.
tu bonũ semꝑ uelis. faciasq quod
possis: audiens dicentẽ iħm diligite
inimicos urõs: bene facite eis qui uoᷤ
oderunt: ce orate ꝓeis qui uos ꝑse¬
dĩ. quo quidem se debet om¬
nis fidelis extendere. & humanũ
animũ ad hunc affectũ orando
dm̃. secumq agendo luctandoq
perducere: tamen Quia¬
rxxxa hoc tam magnũ bonũ tante
multitudinis non ẽ. qͣntã credimꝰ
exaudiri. cũ in oratione dicit᷑. di¬
mitte nobis dlebita nr̃ã sieut ae noz
dimittimꝰ debitorib nrĩs: ꝓculdubio¬
uerba sponsionis huius implentur.
si homo qui ñdum ita ꝑficit ut iam
diligat mimicũ. tam̃ quando rogat᷑
ab homine qui peccauit in eũ ut ei

Expanded text:
qua ex corde dimittimus, quod in nos quisque peccavit. Minus enim magnum est erga eum esse benevolum, sive etiam beneficum, qui tibi mali nihil fecerit: illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et si potest facit, tu bonum semper velis, faciasque cum possis, audiens dicentem Deum, Diligite inimicos vestros, bene facite eis qui vos oderunt, et orate pro eis qui vos d, quo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere, tamen quia hoc tam magnum bonum tantae multitudinis non est, quantum credimus exaudiri cum dicitur in oratione: Dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, procul dubio sponsionis hujus verba implentur si homo qui nondum ita proficit ut etiam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum ut ei
Abbreviated transcription (Latin):
eẽnt corpora hȩc quȩ lauatis. hoc
est enĩ omĩa. & interiora scilicet ce
exteriora. sicut alibi legitur: mun¬
date quȩ intus sunt. ce quȩ foris st̃
munda erunt. S ne istas elemosi¬
nas quȩ fiunt de fructib terrȩ
respuisse uideret᷑. hec inquit opor¬
tuit facere. id ẽ iudiciũ & caritatẽ
dĩ: & illa ñ preterire. id ẽ elemosinas
fructuum nouoꝵ terrȩ¬
on gͦ se fallant. qui ꝑ elemosi¬
nas quaslibet largissimas fru¬
ctuum suoꝵ uł cuiuscũq pecuniȩ.
impunitatẽ se emere existimant: mn
nequicia ꝑmanendi. Non sołu enĩ
hec faciunt. s ita diligunt. ut in eis
semꝑ optent tantũ si possint impune
uersari. Qui aũt diligit iniqui¬
tatem. odit animã suã: & qui odit
animã suã. non ẽ in ea misericors
s crudelis. Diligendo eã qͥppe scdm
scłm: odit eam scdm dm. Si gͦ uellet
ei dare elemosinã. ꝑ qm munda illi
diligeret scdm dm. Nemo aũt dat

Expanded text:
esent et corpora quae lavatis, hoc esent et corpora quae lavatis, hoc est enim omnia, et interiora scilicet et exteriora. Sicut alibi legitur: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Sed ne istas eleemosynas quae fiunt de fructibus terrae respuisse videretur: Haec, inquit, oportuit facere, id est, judicium et charitatem Dei, et illa non praeterire , id est, eleemosynas fructuum terreergo se fallant, qui per eleemosynas quaslibet largissimas fructuum suorum, vel cujusque pecuniae impunitatem se emere existimant in fnequitia permanendo. Non solum enim haec faciunt, sed ita diligunt ut in eis semper optent, tantum si possint, impune versari. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam , et qui odit animam suam, non est misericors, sed crudelis; diligendo eam quippe secundum saeculum, odit eam secundum Deum. Si ergo vellet ei dare eleemosynam, per quam munda illi diligeret secundum Deum. Nemo autem dat
Abbreviated transcription (Latin):
facientes: sicut isti eas dandas pu¬
tant. Propt̃ quẽ dilectionis ordinẽ
dictum ẽ: diliges ꝓximũ tuũ tanꝙͣ
de ipsũ. Cum gͦ increpass eos quod
forinsecus se lauabant. intus aũt
rapina & iniquitate pleni erant: am-¬
monens quandã ȩlemosiña qm sibi
homo debet primitus dare. & inte¬
riora mundare: uerũptam̃ inquit.
quod suꝑest date elemosinã: &e ecce
omnia munda sunt uobis. Deinde
ut ostenderet quid ammonuiss. &
qͥd ipsi face̾ ñ curarent: ne ilłu pu¬
tarent eoꝵ elemosinas ignorare. s
ue uobis inquit phariseis: tanqͣm
diceret. ego quidẽ cõmonui uos
ȩlemosinã dancda. ꝑ qm uob̾ mun¬
da sint om̃ia: s ue uobis qͥa decima
tis ment̾ã &e rutam & om̃e holus.
Has enĩ noui elemosinas urãs: ne
de illis me nunc uos ammonuisse
arbitremini: ce p̃teritis iudicium
& caritatem dei: qua elemosina
possetis ab omni inquinam̃to in¬
teriori mundari: & uobis munda

Expanded text:
facientes, sicut isti eas dandas pufacientes, sicut isti eas dandas putant. Propter quem dilectionis ordinem dictum est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Cum ergo increpasset eos quod forinsecus se lavabant, intus autem rapina et iniquitate pleni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus dare, interiora mundari: Verumtamen, inquit, quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Deinde ut ostenderet quid admonuisset, et quid ipsi facere non curarent, ne illum putarent eorum eleemosynas ignorare: Sed vae vobis, inquit Pharisaeis: tanquam diceret, Ego quidem commonui vos eleemosynam dandam, per quam vobis munda sint omnia; Setis mentham, et rutam, et omne olus , has enim novi eleemosynas vestras, ne de illis me vos nunc admonuisse arbitremini, et praeteritis judicium et charitatem Dei. Qua eleemosyna possetis ab omni inquinamento interiori mundari, ut vobis munda
Abbreviated transcription (Latin):
mosinam: a se ipso debet inciꝑe:
de eam sibi primũ dare. Est enĩ elemo-
sina opus misedis uerissimȩ: de qua
dictum ẽ. miserere animȩ tuȩ placeis
dõ. Propt̃ hoc renascim᷑ ut do place¬
amus: cui merito displicet. qd nas¬
cendo contraximꝰ. Hȩc ẽ prima ȩle¬
mosina quã nobis dedimꝰ q̃m nos
ipsos miseros ꝑ miserantis dĩ mise.¬
ricordiam requisiimꝰ. iustũ iudici¬
um eiꝰ confitentes. quo miseri effec¬
ti sumus: de quo dicit apłs: iudiciũ
quidem ex uno in condẽpnationẽ:
Et magnȩ caritati eiꝰ grãs agentes:
de qua idem ipse dicit gr̃ȩ̃ p̃dicator.
in nobis: qm̃ cũ adhuc peccatores
& nos ueraciter de nr̃a miseria iudi¬
cantes. & di caritatem quã donauit.
ipsi diligentes. pie recteq uiuamꝰ.
Quod iudiciũ ce caritatẽ dĩ cũ phari¬
sei p̾terirent: decimabant tam̃ pret̃
&e ido ñ dabant ȩlemosinã a se ipsis
incipientes secũq prius misediam

Expanded text:
mosynam, a seipso debet incipere, mosynam, a seipso debet incipere, et eam sibi primum syna opus misericordiae; verissimeque dictum est, Miserere animae tuae placens Deo . Propter hoc renascimur, ut Deo placeamus, cui merito displicet quod nascendo contraximus. Haec est prima eleemosyna, quam nobis dedimus, quoniam nos ipsos miseros per miserantis Dei misericordiam requisivimus, justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus, de quo dicit Apostolus, Judicium quidem ex uno in condemnationem: et magnae charitati ejus gratias agentes, de qua idem ipse dicit gratiae praedicator, in nobis, quoniam cum adhuc peccatores et nos veraciter de nostra miseria judicantes, et Dei charitatem quam donavit ipse, diligentes, pie recteque vivamus. Quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praeterirent , decimabant tamen praet. Et ideo non dabant eleemosynam a seipsis incipientes, secumque prius misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
sei quod deforis ẽ calicis &e catini
mundatis: quod aũt intus ẽ ur̃m.
plenum ẽ rapina &e iniquitate. Stul¬
ti: nonne qui fecit id quod foris est.
etiam id quod intus est fecit: Uerũ¬
tam̃ quod suꝑest date ȩlemosinam:
et ecce om̃ia munda sunt uobis. Ita
ne hoc intellecturi sumus. ut pha¬
riseis ñ habentib fidem xp̃i. etiam
si ñ in eum crediderint. nec renati
fuerint ex aqua & spũ sc̃o. munda
sint omnia. tantũ si elemosinas de¬
derit: sicuti isti eas dandas putañ
cũ sint immundi om̃s. quos ñ mun¬
dat. fides xp̃i. de qua scͥptum est.
mundans fide corda eoꝵ: ce dicat apł
muncłu. s polluta sunt eoꝵ ce mens
&e conscientia: Quomͦ gͦ phariseis
omĩa munda eeñt. si elemosinas darent
&e fideles ñ essent÷ aut quomͦ fideles
eeñt. si in xp̃m credere atq in eiꝰ re¬
nasci grã noluissent: Et tam̃ uerũ
est quod audierant: date elemofiñã.
&e ecce omnia munda st̃ uobis.
ui enim uult. ordinate dare ȩle¬

Expanded text:
calicis et catini mundatis, quod autem intus est vestrum, plenum est rapina et iniquitate. Stulti, nonne qui fecit id quod foris est, etiam id quod intus est fecit? Verumtamen quod. superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Ita ne hoc intellecturi sumus, ut Pharisaeis non habentibus fidem Christi, etiam si non in eum crediderint, nec renati fuerint ex aqua et Spiritu sancto , munda sint omnia, tantum si eleemosynas dederint, sicut isti eas dandas putant, cum sint immundi omnes quos non mundat fides Christi, de qua scriptum est: Mundans fide corda eorum . Et dicat Amundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia . Quomodo ergo Pharisaeis omnia munda essent, si eleemosynas, darent et fideles non essent? Aut quomodo fideles essent, si in Christum credere atque in ejus renasci gratia noluissent? Et tamen verum est quod aet ecce omnia munda sunt vobis. Qui enim vult ordinate dare elee
Abbreviated transcription (Latin):
am neq ꝑ ipsũ liberaremur
mediatore ñ opus erat. Cũ uͦ genus
humanũ peccata longe separauer̃t
a dõ ꝑ mediatorẽ qui solus sine pec¬
cato natus ẽ. uixit occisus ẽ. reconei¬
liari nos oportebat dõ. usq ad car-¬
nis resurrectionẽ in uitã ȩternã:
ut & humana suꝑbia ꝑhumilitatẽ
dĩ argueret᷑ ac sanaretur: & demon¬
straretur homini quã longe a dõ re
entiȩ contumaci homini p̃beretur:
&e iinigenito suscipiente formã serui
quȩ nichil ante meruerat. fons gr̃ẽ
panderet᷑: & carnis etiã resurrectio
redemptis ꝓmissa. in ipso redẽptore
p̃monstraretur: & ꝑ eandẽ̾ naturã
quã se decepisse lȩtabat᷑ diabolus
uinceret᷑: nec tam̃ homo gloriaretur.
ne iterum suꝑbia nasceret᷑: ce si qͥd
aliud de tanto mediatoris saeram̃¬
do a ꝓficientib uideri ce dici potest:
aut tantum uideri. etiam si dici
non potest.

Expanded text:
am neque per ipsum liberaremur mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam aeternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, et demonstraretur homini quam longe a Deo recminem Deum contumaci homini praeberetur; et Unigenito suscipiente formam servi, quae nihil ante meruerat, fons gratiae panderetur; et carnis etiam resurrectio redemptis promissa in ipso Redemptore praemonstraretur; et per eamdem naturam quam se decepisse laetabatur, diabolus vinceretur; nec tamen homo gloriaretur, ne iterum superbia nasceretur: et si quid aliud de tanto Mediatoris sacramento a proficientibus videri et dici potest, aut tantum videri, etiamsi dici non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
ditur ñ donatur: ido dixit stipendiũ
peccati mors: ut. mortẽ peccato non
immerito illatam s debitã demonstra¬
ret. Grã uͦ nisi gratis ẽ: grã non est.
Intelligendu est gͥ etiã ipsa hominiᷤ
bona merita ẽẽ dĩ munera: quibus
cũ uita ęt̾na redditui: qͥd nͥ gr̃a ꝓ
grã redditur. Sic gͦ factus ẽ homo
rectus. ut & manere in ea rectitudi¬
suo fieri ꝑuersus arbitrio: &e utrũli¬
bet hoꝵ elegiss. dĩ uoluntas fieret:
aut etiã ab illo. aut certe de illo. ẜ¬
inde quia suã maluit. facere quã
dĩ: de illo facta ẽ uoluntas dĩ: qui
ex eadem massa ꝑditionis quȩ de
illius styrpe ꝓfluxit. facit aliud uaᷤ
in honorem: aliud in contumeliam.
In honorem ꝑ misccłiam. in contume.¬
liam ꝑ iudiciũ: ut nemo głetur in
homine: ac ꝑhoc nec in se.

Expanded text:
ditur, non donatur: ideo dixit, Stipendium ditur, non donatur: ideo dixit, Stipendium peccati mors; ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Gratia vero nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse Dei munera; quibus cum vita aeterna redditur, quid nisi gratia pro gratia redditur ? Sic ergo factus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudisuo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam : in honorem, per misericordiam; in contumeliam, per judicium: ut nemo glorietur in homine; ac per hoc, nec in se.
Abbreviated transcription (Latin):
est enĩ qui ñ seipsum ut nicħ aliud
dicam uł ñ uescendo possit occidere:
ad tenendam uͦ uitam uoluntas non
sat est. si adiutoria siue alimentorũ
siue quorũcũq tutaminũ desint:
sic homo in paradyso ad se occidendu.
relinquendo iusticiã idoneus erat per
uita iusticiȩ parũ erat uelle: nͥ ille
qui eũ fecerat adiuuaret. S post
ilła ruinam maior ẽ misccłia di: q̃ñ
& ipsũ liberum arbitriũ liberandũ
est a seruitute: cui dominat᷑ cũ mor¬
de peccatũ. Nec om̃ino ꝑseipsũ. s ꝑ so¬
lam dĩ grãm quȩ in fide xp̃i posita
est liberat᷑: ut uoluntas ipsa sicut
scͥptum est a dño p̃paretur. qua cętã
dĩ munera capiantur: ꝑ quȩ ueniat᷑
ad munus ȩternum.
nde &e ipsam uitã ȩternam.
quȩ certe merces est operum
bonoꝵ. grãm d̃ĩ appellat. apłs: stipen¬
dium inquit peccati mors. gr̃a aũt
Stipendiũ ꝓ opere miliciȩ debitũ red¬

Expanded text:
est enim qui non seipsum, ut nihil aliud est enim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit occidere: ad tenendam vero vitam voluntas non sat est, si adjutoria sive alimentorum, sive quorumcunque tutaminum desint. Sic homo in paradiso ad se occidendum relinquendo justitiam idoneus erat pro vita justitiae, parum erat velle, nisi ille qui eum fecerat adjuvaret. Sed post illam ruinam major est misericordia Dei, quando et ipsum liberum arbitrium liberandum est a servitute, cui dominatur cum morte peccatum. Nec omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide Christi posita est, liberatur; ut voluntas ipsa, sicut scriptum est, a Domino praeparetur , qua caetera Dei munera capiantur, per quae veniatur ad munus aeternum.nde et ipsam vitam aeternam, quae certe merces est operum bonorum, gratiam Dei appellat Apostolus. Stipendium, inquit, peccati mors. Gratia autem Stipendium pro opere militiae debitum red
Abbreviated transcription (Latin):
panda ẽ uoluntas. aut uoluntas ñ ẽ.
aut libera dicenda ñ est. qua beati
ẽẽ sic uolumus: ut ẽẽ miseri ñ solum
nolimus: s nequaqmͣ prorsus uelle
possimꝰ Sicut gͦ anima nr̃a etiã nẽ
nolle infelicitatẽ. ita nolle. iniquitatẽ
semꝑ habitura ẽ: s ordo pret̃mittendꝰ
ñ fuit. in quo ds̃ uoluit ostendere.
lius qd̾ peccare non possit.
icut minor fuit immortalitas. s
mori: quãuis maior futura sit. in qua
non possit mori. Illam natura hrima¬
na ꝑdidit ꝑ liberum arbitrium:
hanc est acceptura ꝑ grãm. quã fuerat
si non peccass acceptura ꝑ meritum:
qmͣuis sine. grã. nec tunc ulłu meritũ
ẽẽ potuiss: quia ce si peccatũ in solo
erat libero arbitrio constitutum. ñ¬
tam̃ iusticiȩ retinendę sufficiebat li¬
berum arbitrium: nͥ in participatio¬
ne immutabilis boni. diuinũ adiu¬
torium preberet᷑. Sicut enĩ mori ẽ
in hominis potestate cũ uelit: nemo

Expanded text:
panda est voluntas, aut voluntas non est, panda est voluntas, aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra etiam nunc nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere qlius quod peccare non possit: sicut minor fuit immortalitas, sed mori, quamvis major futura sit, in qua non possit mori. Illam natura humana perdidit per liberum arbitrium, et hanc est acceptura per gratiam, quam fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum: quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo erat libero arbitrio constitutum, tamen justitiae retinendae non sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni divinum adjutorium praeberetur. Sicut enim mori est in hominis potestate cum velit, nemo
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. si in ea salute in qua condi¬
tus erat custodire uoluiss: eumq
oportuno tempore post genitos filios.
sine int̾̃positione mortis ad meliora
ꝑduceret: uͥ iam ñ sołu peccatũ cõmit¬
dere. s nec uoluntatẽ poss habere pec¬
candi.si ad ꝑmanendũ sine peccato
sicut factus erat. ꝑpetuã uoluntatẽ
habiturũ ẽẽ prȩsciss. Quia uͦ eũ ma¬
le usurum libero arbitrio. hoc ẽ pecca¬
turum ẽẽ presciebat: ad hoc potius
p̃parauit uoluntatẽ suã. ut bene ip¬
se faceret etiã de male faciente. ac sic
hominis uoluntas mala ñ euacuaret᷑:¬
s nichilomnꝰ impleret᷑ om̃ipotentis
ic enĩ oportebat.c uiii.¬
prius hominẽ fieri. ut & bene
uelle poss ce male: nec r̃a gratis sibe¬
ne: nec impune si male. Postea uͦ sic.
erit ut male uelle ñpossit: nec ido
libero carebit arbitrio. Multo qͥppe
liberius erit arbitriũ: qd̾ omnino ñ
poterit seruire peccato. Neq enĩ cul¬

Expanded text:
Deus in ea salute in qua condiDeus in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendum sine peccato, sicut factus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse praescisset. Quia vero eum male usurum libero arbitrio, hoc est peccaturum esse praesciebat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sic hominis voluntas mala aomnipotentis bona. Sic enim oportebat prius hominem fieri, ut et bene velle posset et male; nec gratis, si bene; nec impune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit, nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque enim cul
Abbreviated transcription (Latin):
retur: statim ut desꝑationẽ tolleret.
addidit: qui om̃s homines uult sal¬
uos fieri. & ad agnitionẽ ueritatis
uenire. Hoc qͥppe ds bonũ iudicauit.
ut orationib humiliũ dignaretur
salutẽ prestare sublimiũ: qd̾ utiq ĩã
uidemus impletũ. Isto locutionis mͦ.
& dñs est usus in euangłio ubi ait
phariseis: decimatis mentã ce rutã¬
&e cyminũ &e omne holus. Neq enim
pharisei ce quȩcũq aliena. & om̃ium
ꝑ om̃s terras alienigenarũ omĩa ho¬
lera decimabant. Sicut gͦ hic. omne.
holus omne holerũ genus. ita &e illie
om̃s homines omne hominũ genus
intelligere possumꝰ: & quocũq alio
modo intelligi potest: du tam̃ crede¬
re non cogamur aliqͥd omĩpotentem
uoluisse fieri. factumq ñ esse: qui
sine ullis ambiguitatib in cęlo et
in t̾ra. sicut eũ ueritas cantat. om̃ĩa
quecũq uoluit fecit. ꝓfecto facere
noluit. quodcumq non fecit.
uaꝑꝑt̃ etiam primũ hominem

Expanded text:
retur, statim ut desperationem tolleret, retur, statim ut desperationem tolleret, addidit: Qui omnes homines vult salos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Hoc quippe Deus bonum judicavit, ut orationibus humilium dignaretur salutem praestare sublimium: quod utique jam videmus impletum. Isto locutionis modo et Dominus est usus in Evangelio, ubi ait Pharisaeis, Decimatis mentam, et rutam, et omne olus . Neque enim Pharisaei et quaecumque aliena et omnium per omnes terras alienigenarum omnia olera decimabant. Sicut ergo hic omne olus, omne olerum genus; ita et illic omnes homines, omne hominum genus intelligere possumus: et quocumque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non cogamur aliquid omnipotentem Deum voluisse fieri, factumque non esse; qui sine ullis ambiguitatibus, si in coelo et in terra, sicut eum veritas cantat, omnia quaecumque voluit, fecit, , profecto facere noQuapropter etiam primum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
nes uult saluos fieri. ñ qd̾ nullus ho¬
minum eẽt quẽ saluũ fieri nollet: qͥ
uirtutes miraculoꝵ facere noluit
apud eos. qͦs dicit acturos fuisse pę¬
nitentiam si feciss. s ut om̃s homines
omne genus humanũ intelligamꝰ ꝑ
quascũq differentias distributum:
miles doctos indoctos. integri corꝑis
debiles ingeniosos tardicordes. fatu¬
os diuites pauꝑes medioeres. mares
feminas infantes pueros. adolescen¬
tes iuenes seniores senes. in linguiᷤ
nib oĩb. in uoluntatũ ⁊ oscientiaꝵ uari¬
etate innumerabili constitutos. & si
quid aliud differentiarũ est in bomi¬
nib. Quid ẽ enĩ eoꝵ. unde ñ d̃s per
faciat. quia omp̃c uelle in aniter non
potest. quodcũq uoluerit: Precepe¬
bus &e his qui in sublimitate. sunt: qͥ
putari poterant. fastu ce suꝑbia scła¬
ri. fidĩ xꝑianȩ humilitatẽ abhorrere.
Proinde dicens hoc enĩ bonũ est corã

Expanded text:
nes vult salvos fieri; non quod nullus hones vult salvos fieri; non quod nullus hominum esset quem salvum fieri nollet, qui virtutes miraculorum facere noluit apud eos quos dicit acturos fuisse poenitentiam si fecisset: sed ut omnes homines omne genus humanum intelligamus per quascumque differentias distributum, miles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes; in linguis nibus omnibus, in voluntatum et conscientiaruetate innumerabili constitutos, et si quid aliud differentiarum est in hominibus. Quid est enim eorum unde non Deus per , et ideo faciat quia omnipotens velle inaniter non potest quodcunque voluerit? Praecepebus et iis qui in sublimitate sunt : qui putari poterant fastu et superbia saeculari a fidei Christianae humilitate abhorrere. Proinde dicens: Hoc enim bonum est coram
Abbreviated transcription (Latin):
ȩc sunt magna oꝑa dñi. exqui¬
sita in om̃s uoluntates erꝰ: c
tam sapienter ex quisita. ut. cũ angłi¬
ca et humana creatura peccass. id ẽ
non qd̵ ille s qd̾ uoluit ipsa feciss:
etiam ꝑ eandem creaturȩ uoluntatẽ.
qua factum ẽ quod creator noluit.
impleret ipse qd̃ uoluit: bene uteis
& malis tanquã summe bonus ad
eoꝵ dapnationem. quos iuste p̃de¬
stinauit ad penã: & ad eoꝵ salutem.
quos benigne p̃destinauit ad grãm.
Qnͣtum enĩ ad ipsos attinet qd̾ ds
noluit fecerunt: qnͣtum uͦ ad om̃i¬
potentiã di. nullomͦ id efficere ua¬
luerunt. Hoc ipso quippe qd̃ contra
uoluntatẽ dĩ fecerunt: de ipsis fac

Expanded text:
ec sunt magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus : et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est, non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit; bene utens et malis, tanquam summe bonus, ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt: quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere valuerunt. Hoc quippe ipso quod contra volu
Abbreviated transcription (Latin):
betur. Nam ds̃ quasdã uoluntates su¬
as utiq bonas ita implet. ꝑ maloꝵ
hominũ uoluntates malas: sicut ꝑ¬
iudȩos maliuolos. bona uoluntate
patris xp̃c ꝓ nobis occisus ẽ. Quod
trus qnͣdo id fieri nolebat. sathanaᷤᷤ
ab ipso qui occidi uenerat diceret᷑.
Quã bonȩ apparebant uoluntates
piorum fidelium. qui nolebant apłm
ds̃ hȩc ilłu pati uolebat ꝓ annuntian¬
da fide. xp̃i: exercens martyrem xp̃i.
s ꝑ iudeoꝵ malas: et ad eũ potiꝰ ꝑtine¬
bant qui nolebant qd̾ uolebat. quam
illi ꝑ quos uolentes factũ est qd̾ uolebat.
quia idipsum quidẽ s ipse ꝑ eos bona.
illi aũt mala uoluntate fecerunt. e u¬

Expanded text:
robetur. Nam Deus quasdam voluntates surobetur. Nam Deus quasdam voluntates suas utique bonas ita implet per malorum hominum voluntates malas, sicut Iudeos malivolos, bona voluntate Patris, Christus pro nobis occisus est Quod trus quando id fieri nolebat, satanas ab ipso qui occidi venerat diceretur . Quam bonae apparebant voluntates piorum fidelium, qui nolebant apostDeus haec illum pati volebat pro annuntianda fide Christi, exercens martyrem Christsed per Judaeorum malas: et ad eum potius pertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat; quia idipsum quidem, sed ipse per eos bona, illi autem mala voluntate fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntates er: ut miro ce meffabi¬
li mͦ ñ fiat preter ei uoluntatem.
qd̾ etiã contra eiꝰ fit uoluntatẽ: qͥa
ñ fieret. si ñ sineret: nec utiq nolenᷤ
sinit s uolens: nec sineret bonꝰ fieri
male: nisi omp̃c & de malo facere
posset bene.
liquando aũt bona homo uo¬
luntate. uult aliqͥd. qd̾ ds non
uult: etiam ipse bona multo ampli
multoq certius uoluntate. Nam illiꝰ
mala uoluntas ẽẽ nũquã potest: tã¬
quam si bonus filius patr̃e uelit ui¬
uere. quẽ d̾s bona uoluntate uult
mori: ce rursus fieri potest. ut hoc
uelit homo uoluntate mala qd̃ d̃s
uult bona: uelut si malus filius ue¬
lit mori patrẽ: uelit hoc etiam ds̾.
Nempe ille qd̾ non uult d̾s̃. iste uͦ id
uoluntati. pietas illiꝰ potiꝰ consonat:
quãuis aliud uolentis. qmͣ huiꝰ id ẽ
uolentis impietas. Tantũ int̾est. qͥd
uelle homini qͥd dõ congruat: et ad
quẽ finem suã quisq referat uolun¬
tatem. ut aut approbetur aut imꝑ¬

Expanded text:
effabili modo non fiat praeter ejus voluntatem, quod etiam contra ejus fit voluntatem. Quia non fieret si non sineret: nec utique nolens sinit, sed volens; nec sineret bonus fieri male, nisi omnipotens et de malo facere posset bene. Aliquando autem bona voluntate homo vult aliquid quod Deus non vult, etiam ipsa al., ipso bona multo amplius multoque certius voluntate; nam illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem; velit hoc etiam Deus. Nempe ille quod non vult Deus, iste vero id voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut aut approbetur aut imp
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ȩ ipsa ueritas uita: uͥ nemo fallit.
fallitur nemo. Hic aũt homines fallus
atq falluntur: miserioresq sunt cũ
mentiendo fallunt: qm cũ mentienti¬
bus credendo falluntur. Usq adeo tñ
rationalis natura refugit falsitatẽ:
ce qnͣtum potest deuitat errorem: ut
falli nolint. etiã quicũq amant falle¬
re. Non enĩ sͥ qui mentitur uidetur
errare: s alium in errorem mittere
credentem sibi. Et in ea re qͥdem nos
errat. qmͣ mendatio contegit. si nouit
ipse qd̾ uerũ sit: s in hoc fallit᷑. quod
putat sibi suũ non obesse mendacium:
cũ magis facienti quã patienti obsit
omne peccatum.

Expanded text:
nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facienti quam patienti obsit omne peccatum.