comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licet fluctib mare. uentis pelagus conturbet᷑:
ñ tam̃ conturbat᷑ setͥ semita quȩ ducit ad do-¬
lis unda ñ cedit sub pedib eiꝰ. Legimꝰ in uet̾
testamento filios ifrł ꝑ mare rubrũ siccis iti-¬
nerib ambulasse: & ad securitat̾e gradientiũ
ne laberet᷑ unda isoliditatẽ quanda eã fuisse
mutãtã. Quanto hic meliꝰ: uͥ ambulante Pet᷑.
nec mutat᷑ unda nec labit᷑: nec solidat᷑ aqua
fluctuat &e sustentat. Ibi idem gurges: qͥ mer-¬
git & famulat᷑. Illic ut portetur ꝑ mare ppłs
ifrł meatũ suũ natura ꝑdiderat: hic portat᷑ in
aqͥs petrꝰcursũ suũ tam̃ fluenta ñ ꝑdunt. Teme e¬
rarius gͦ uiator apłs noui itineris uiam carpit:
mͦ curuati gurgitis molem ascendit: mͦ suble-¬
dentis sinus unda descendit: & int̾ marinos
fluctus ascensꝰ itineris. descensꝰq ñ deest. Sed
uͥ turbatus uentis exagitatusq ꝓcellis incipit

Expanded text:
licet fluctibus mare, ventis pelagus conturbetur; licet fluctibus mare, ventis pelagus conturbetur; non tamen Petri turbatur semita, quae ducit ad Dolis unda non cedit. Legimus in Veteri Testamento, filios Israel per mare Rubrum siccis itineribus ambulasse, et ad securitatem gradientium, ne laberetur unda, in soliditatem quamdam fuisse mutatam . Quanto hic melius, quando ambulante Petro nec mutatur unda, nec labitur; nec solidatur aquafluctuat, et sustentat; ubi idem gurges qui mergit, et famulatur. Illic ut portaretur per mare populus Israel, meatum suum natura perdiderat: hic portatur in aquis Petrus, et cursum suum fluenta non perdunt. 3. rarius ergo viator apostolus, novi itineris viam carpit, modo curvati gurgitis molem ascendit, modo subsidentis sinus, unda descendit, et inter marinos fluctus ascensus illi itineris, descensusque non deest. Sed ubi turbatus ventis, exagitatus procellis, incipit
Abbreviated transcription (Latin):
consortiũ meret᷑ & oꝑis. In eadem enim domo.
petrus fundamenta ponit. Petrus plantat.
dñs incrementat: dñs irriguũ subministrat.
Petrus gͦ temptationib suis ꝓficit: fletib sui̾
gaudet: ꝑicłis suis crescit. Hic namq in mare
dum suꝑ undas temerariꝰ uiator ingreditur.
nutat incessu. s conualescit affectu: ꝑiclitat᷑
corpore. s deuotione non labitur Mergit᷑ pe-
dib s xͥ dextera sustentat᷑. Sustentabat enĩ fi-¬
des quẽ unda mergebat: & quẽ fluctuũ ꝓcella
turbabat. saluatoris dilectio confirmabat.
Ambulauit eñĩ in mari Petrus: magis dilech-¬
one quã pedib. Non em̃ uidebat uͥ pedũ uesti¬
gia figeret: indebat enim uͥ figeret uestigiũ
caritatis. In naui enim positꝰ considerat dñm:
& amore eiꝰ ductꝰ descendit in mare. Non cogi-¬
tat labentes aquas. non fluenta currentia: & xp̃mꝰ
am int̾ undas inuenit. solidũ uestigiũ. Iactet᷑

Expanded text:
consortium meretur et operis. In eadem enim domo consortium meretur et operis. In eadem enim domo Petrus fundamentum ponDominus incrementum dat, Dominus irriguum subministrat . Petrus enim tentationibus suis proficit, fletibus suis gaudet, periculis suis crescit. Sic namque in mari, dum super undas temerariunutat incessu, sed convalescit affectu: periclitatur corpore, sed devotione non labitur; mergitur pedibus, sed Christi dextera sustentatur. Sustentabat enim fides, quem unda mergebat: et quem fluctuum procella turbabat, Salvatoris dilectio confirmabat. Ambulabat enim in mari Petrus magis dilectione, quam pedibus . Non enim videbat ubi pedum vestigium figeret; videbat autem ubi figeret vestigium charitatis. In navi enim positus considerat Dominum; et amore ejus ductus descendit in mare. Non cogitat labentes aquas, non fluenta currentia: et dum Cam inter undas solidum invenire vestigium. Jactetur
Abbreviated transcription (Latin):
in saluatoris passione suis errorib
ꝓfecisse: & postea quã negauit do¬
minũ. fuisse apud dñm melior̃ẽ. Felicior
enĩ factꝰ est postea quã fide se ꝑdidisse defle.¬
uit: atq ido maiorẽ grãm repperit ꝗͣ amisit.
Tanquã enĩ pastor bonꝰ tuendũ gregẽ acce¬
pit: ut qͥsͥ ante infirmus fuerat. fieret om̃ib
firmam̃tũ: & qͥa ipse int̾rogationis tẽptatione
negauerat. cȩteros fidĩ stabilitate. fundaret.
Deniq pro soliditate deuotionis eccłiarũ petra
dicit᷑. sic̃ ait dñs. Tu es petruᷤ e fuꝑ hãc petr̃a edi-¬
ficabo ȩccłiam meã. Petra enĩ dr̃ eo qͦd pͥmus
in nationib fidĩ fundam̃ta posuerit: & tã-¬
quam saxũ immobile tociꝰ oꝑis xp̃ian cõ.¬
pagem molemq contineat. P etra gͦ pro de¬
uotione Petrus dicit᷑: & petra ꝑ untute
dñs nuncupat᷑: sicut ait apls. B ibebant aũt
de spu̾ali sequente eos petra: petra aut̃ erat
xp̃c. Recte gͦ consortiũ meretur nominis: qui

Expanded text:
in Salvatoris passione suis erroribus profecisse, et posteaquam negavit Dominum, fuisse apud Dominum meliorem. Fidelior enim factus est posteaquam fidem se perdidisse deflevit; atque ideo majorem gtanquam bonus enim pastor tuendum gregem accepit, ut qui sibi ante infirmus fuerat, fieret omnibus firmamentum; et qui ipse interrogationis tentatione nutaverat, caeteros fidei stabilitate fundaret. Denique pro soliditate devotionis Ecclesiarum petra dicitur, sicut ait Dominus: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Petra enim dicitur, eo quod primus in nationibus fidei fundamenta posuerit, et tanquam saxum immobile totius operis christiani compagem molemque contineat. Petra ergo pro devotione Petrus dicitur; et petra pro virtute nus nuncupatur, sicut ait Apostolus: Bibebant autem de spirituali sequente eos petra; petra autem erat Christus . Recte consortium meretur nominis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ses: faciam quȩ hortaris. Dicit ei beatꝰ lau-¬
rentiꝰ. Audi me & quȩ hortatus fum fac ci-
Tu tantummꝰ baptirare. Et more solito ca-¬
thecirauit eum: & accepta aqua benedixit
& baptirauit eũ. Et extersus ex aqua sce-¬
pit dicere. ypolitꝰ. Uidi animas innocenti-¬
um letas gaudere. Et dixit ad beatũ lau-¬
rentium cũ lacrimis. Adiuto te ꝑ dñm¬
iħ̾m xp̃m: ut om̃is domꝰ mea baptiretur.
Et baptirati sunt ꝓmiscui sexus in domo
simul ante conspectũ ualeriani: ualerianus
dixit ad beatũ laurentiũ. Iam depone ꝑtina-¬
indutias biduo aut triduo: & ꝑfero tͥ thesau¬
ros. Respondit ualerianꝰ & dix̃ ad ypolitum.
In tua pollicitatione habeat triduo indutias.
sunt thesauri: qͦs pollicitꝰ es p̃sentarie Beatus
laurentiꝰ collecta multitudine: introduxit in

Expanded text:
ses .| faciam quod ortaris; Dicit ei beatus laurentius; Audi me et quę ortatus| sum cicius Tu tantummodo| babtizare . et more solito catetizauit eum . et accepit aquam benedixit| Et babtizauit eum; Et extersus ex aqua . coepit dicere ypolitus; Vidi ani| mas innocentium letas gaudere; Et dixit ad beatum laurentium .| cum lacrimis; Adiuro te m . ut omnis domus mea babti| zetur; Et babtizati sunt promiscui sexus in domum simul ante| conspectu ualeriani . ualerianus dixit ad beatum laurentium| Iam depone pertinainducias biduo aut triduo, et ros; Respondit ualerianus| ad ypolitum; In tua pollicitacione abeat triduo inducias;| sunt| thesauri quos pollicitus es praesentare? Beatus laurentius collecta| mult
Abbreviated transcription (Latin):
iussit eum nudi fustib cedi. B eatꝰ lauren-¬
tius cum cederet᷑: clamabat dicens ad decium
Decius cęsar dixit. Eustes augete: & date ad
latera eiꝰ laminas ferreas ardentes. &e requies-¬
cat in eis. B eatus laurentiꝰ dixit in illa ho-¬

Expanded text:
iussit eum nudum| fustibus cedi; Beatus laureniussit eum nudum| fustibus cedi; Beatus laurentius cum cederetur clamabat| dicens ad deciumDecius cesar dixit; Fustes augete et date ad latera eius . lami| nas ferreas ardentes; Beatus laurentius dixit in illa ho
Abbreviated transcription (Latin):
cius cȩsar iratꝰ iussit eum in conspectu suo ex-¬
poliari. & cȩdi cũ scorpionib: ipso decio cla-¬
mante. Deos blasphemare noli. Tunc beatuᷤ
laurentiꝰ int̾ ipsa torm̃ta dicebat. Ego qͥdem
seruos suos. tu miser torquere in insanta tua¬
& in furore tuo. Decius cȩsar dixit. Leuate
Infelix has epulas semꝑ ego desideraui: nam
ni similes tͥ absconsi: ut simul epulemini. Dea
illi semel dederunt nomina sua in cȩlo: tu
Tunc decius cȩsar fecit beatũ laurentiũ uinctũ
cathenis duci in palatiũ tyberii: & ibi eũ gesti
audire. Et iussit qͥ tribunal in basilica iouis
parare. Qui dum ingressus fuisset & sederet:
p̃cepit sͥ beatum laurentiũ offerri. Cui ita
ciuitas: & tu ipse sacrifica diis & ñ confidas
in thesauris qͦs habes absconditos. B eatꝰ lau-¬
rentiꝰ dixit. Uere consido & securꝰ sum: de theᷤ-¬
auris meis. Decius dixit. En putas te thes¬
auris liberari: aut redimi de tormentis: Dea-¬
de thesauris cȩlestib Deciꝰ iracundia plenus:

Expanded text:
cius cesar iratus iussit eum in conspectu suo expoliari . et cedi| cum scurpionibus ipso decio clamante; Deos blasphemare noli| Beatus laurentius in ipsa tormenta dicebat; Ego quidem seruos suos; Tu mi| ser torqueris in insania tua et furo\re/ tuo; Decius cesar dixit| LeuateInfelix| has epulas ego semper desideraui; Namni similes tibi absconsi . ut simul epuletis; Respoogas iam illi semel dederunt no| mina sua in caelo; Tu Tunc decius fecit beatum laurentium uinctum catenis| duci in palacio tiberii . et ibi eum gestis audir| Et iussit sibi tribunal in basilica iouis parari . um| ingressus fuisset et sederet . praecepit sibi beatum lauren| tium offerri; Cui et ciuitas . et tu ipse sacrifica diis . et noli confidere| in tesauris quos habes absconditos; Beatus laurentius dixit;| Vere et confido . et securus sum de tesauris meis; Decius dixit;| En putas te de thesauris liberari au\t/ redimi de tormentis?| Beatde the| sauris cęlestibus; Decius iracundia plenus .
Abbreviated transcription (Latin):
sit eum leuari a terra: & dixit ei. Uideo in te
artem magica. inimo magis sacrifica: scio qͥa
deludes. Et dixit decius cȩsar. T estor deos
deasq: qͥa aut sacrificabis. aut diu̾sis pęnis
tempꝰ sunt: fac qͦd facis noli cessare. Decius
cȩsar nimio furore arreptꝰ: iussit ut cũ płu¬
batis diutissime cederet᷑. Et cũ diu cedere¬
ꝓ nr̃a salute dignatꝰ es formã serui accipere:
ut nos a seruitio dȩmonũ lib̾ares: accipe spi¬
ritũ meũ. Eadem hora audita ẽ uox ipso
ce clara dicebat. Uiri romani & cetꝰ reipubli
oȩ audistis consolationes demonũ in sacrile-¬
gum istum: qui nec deos nec pͥncipes nr̃os
pauescit iratos. nec torm̃ta metuit exqͥsita:
Et dixit uterum decius cȩsar. Extendite eũ:
agens dicebat. Benedictus es dñe ds pater

Expanded text:
sit eum leuare a terram . et dicit ei; Video in te artem magicam;| Immo magis sacrifica . scio . qterum decius cesar; Testor deos deasque quia| aut sacrificabis . aut diuersis penis tempus sunt . fac quod facis . noli cessare; Decius cesar nimio| furore erreptus . iussit ut cum plumbatis diutissime cederet| Et cum diu cederera salute dignatus es formam \serui/ aripere . ut nos| uitio liberares . accipe spiritum meum; Eadem hora| audita est uox ips\o/ ce clara; Viri romani et coetus rei publi| ce audistis consolationes demonum in sacrilegum . quia| nec deos nec principes nostros pauescit iratos . nec tormen| ta metuit exquisita; Et dixit iterum decius cesar; Ex| tendite eutias ag| agens dicebat; Benedictus es domine pater
Abbreviated transcription (Latin):
Beatꝰ laurentiꝰ dix̃. Si ex toto corde crediꝰ. Respõ¬
dit lucilluᷤ cũ fletu dicers. Ego credo dñm iħm xp̃m
de credo. Et benedixit aquã. Et cũ expoli-¬
eiꝰ. qͥ passus ẽ sub pontio pylato: At ille re¬
& post tercia die resurrexit. Et ille respon-¬
dit. Credo. Et ascendit in cełui. unde uen-¬
turꝰ ẽ iudicare uiuos & mortuos & scłm ꝑ

Expanded text:
Beatus laurentius dixit; Si ex toto cor| de credis? Respondit lucillus cum fletu dicens; Ego credo| dominum cde . credo; Et benedixit aquam;| Et cum expolis est sub pontio pilato? At ille reultus . et post tercia die resur| rexit? At ille respondit; Credo; Ascendit ad celum inde uenturus| est iudicare uiuos
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt parthemio tribuno. Ea¬
dem hora parthemiꝰ tribunus nuntiauit de
beatũ laurentiũ p̾sentari. Quẽ ita aggredi¬
t᷑ deciꝰ cȩsar dicens. Ubi sunt theauri ȩccłie:
quos apud te cognouimꝰ eẽ reconditos. Bea-¬
ualerianus dedit eũ cuidam uicario in cu¬
stodia nomine ypolito. Et dum accepisset
ẏpolitꝰ beatũ laurentiũ: reclusit eũ in carcere

Expanded text:
eum partenio tribuno| Eadem hora partenius tribunus nunciauit dari . quem ita adgreditur . decius cesar dicens; Vbi sunt thesauri| quos apud te cognouimus esse reconditos? Beatualerianus dedit eum cuidam uicario in custodiam nomine ypolito;| Ille uero beatum laurentium reclusit in carcere
Abbreviated transcription (Latin):
tulo nominis mei consecratꝰ. uͥ multa signa
xp̃o uolente facta sunt: ad cuiꝰ honorem uł
ꝓuectum renouandum. impetraui a dño ut
in eodem loco debeas sepeliri: qualit̾ te xp̃o
glificante idem locꝰ splendore meritoꝵ tuoꝵ
illustretur: & ad lucẽ sc̃ȩ religionis te incho¬
ante reducatur. Cui ego. Dñe. cum ille locꝰ
ex toto mͥ sit ignotus. & a diocesi mͥ cominissa
alienus: qua ratione potero illuc uenire sepeli¬
endus. Ille respondit. Tu audist quã sepiꝰ.
qͥa ñ erit impossibile apud dm̃ om̃e uerbum.
Proide de hoc ñ solliciteris: qͥa mox ut erit tẽ.¬
pꝰ. paratum est diũ opus. Romanus pontifex
tͥ mandatum iniunget: ꝑ qͦd aduentus tui m
mul comitet᷑ in euum. His talib monitis
confortatꝰ. credo qͦd non erit uacuũ qͦd digna¬
ro audeas confiteri:¬

Expanded text:
tulo nominis mei consecratus, ubi multa signa tulo nominis mei consecratus, ubi multa signa Christo volente facta sunt, ad cujus honorem vel provectum renovandum impetravi a Domino, ut in eodem loco debeas sepeliri, qualiter te Christo glorificante, idem locus splendore meritorum tuorum illustretur, et ad lucem sanctae religionis, te inchoante, reducatur. Cui ego: Domine, cum ille locus ex toto mihi sit ignotus, et a dioecesi mihi commissa alienus, qua ratione potero illuc venire sepeliendus? Ille respondit: Tu audisti quam saepius quia « non erit impossibile apud Deum omne verbum , » proinde de hoc non solliciteris, quia mox, ut erit tempus, paratum est Domini opus. Romanus pontifex tibi mandatum injunget, per quod adventus tui in mul comitetur in aevum. His talibus monitis confortatus, credo quod non erit vacuum quod dignaro audeas confiteri
Abbreviated transcription (Latin):
furrexit: & se ipso fortior ad ȩccłiam iuit̾: ora-¬
tionẽ fecit: missam cantauit. Reuerso ab ec¬
cłia ipsemet uir dĩ cybos apposuit: poculum
ministrauit: & sic sanissimũ factũ. eodẽ die
in comitatu sui itineris illũ sociũ habuit: ix.
do & qͦmͦ uł uͥ futurus eet̃ transitꝰ eiꝰ: respondit.
Non multũ tempꝰ fuccesserat. postqu̾ã diuinȩ
uoluntatis consilio ȩp̃c licet indignus ordina¬
tꝰ sum: cum sentirem monachos sc̃i medardi.
& clericos ȩccłiȩ sc̃i Geruasii. inuicẽ altercari uel-¬
le ꝓ exuuiis futuris corporis mei: totis uisce-¬
rib imploraui regem cui om̃ia uiuunt. ut
dignaret᷑ aꝑire mͥ. quando & uͥ p̾fixus eet̃ tran-¬
sitꝰ de corpore mortali: siue locus deputatus
meȩ tumulationi. Et quadam nocte his p̾cib
incumbenti. astitit uisio beati petra apłi: tali-¬
b u̾bis me instruens atq confortans. In regi-¬

Expanded text:
surrexit, et seipso fortior ad ecclesiam ivit; orasurrexit, et seipso fortior ad ecclesiam ivit; orationem fecit, missam cantavit. Reverso ab ecclesia ipsemet vir Dei cibos apposuit, poculum ministravit, et sic sanissimum factum, eodem die in comitatu sui itineris illum socium habuit. CAPIdo et quomodo vel ubi futurus esset transitus ejus, respondit: Non multum tempus successerat, postquam divinae voluntatis consilio episcopus, licet indignus, ordinatus sum, cum sentirem monachos Sancti Medardi et clericos ecclesiae Sancti Gervasii invicem altercari velle pro exuviis futuris corporis mei, totis visceribus imploravi Regem, cui omnia vivunt, ut dignaretur aperire mihi quando, et ubi praefixus esset transitus de corpore mortali, sive locus deputatus meae tumulationi. Et quadam nocte his precibus incumbenti, astitit visio beati Petri apostoli, talibus verbis me instruens atque confortans: In regi
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ñ ego te ung̾e aut sepelire habeo:s tu me
alio tempore alioq in loco ob eunt̾ẽ. unguen¬
do & sepeliendo sacris offitiis ꝓsequeris. Et ille
ait. Ad ur̃i transitus obsequiũ qͦmͦ ego tantil-¬
lus possim accedere: dum ep̃i uł abbates illud
debeant celebrare: Ad quẽ presul. Scias certis¬
sime. qͦd ad meȩ unctionis uł tumulationis exe-¬
quias. nullus ȩp̃orum aut abbatũ conueniet:
s ꝑ tuȩ dilectionis seruitiũ. om̃ia circa mͥȩ cõ¬
plebunt᷑. Sed iam mͦ surge. ad eccłiam uade.
& missam faciens saluatori nr̃o dõ gr̃as age.
At ille dixit. D ñe pat̾. uiginti & uno dieb non
manducaui: & qͦmͦ imꝑas ut surgam uł ad
ȩccłam ꝑgam. dum corporis uires nullas ha-¬
beam: Tunc pontifex alliidens tenuit manũ
eiꝰ: & dixit. Ecce dico tͥ in nomine. xp̃i uelo-¬
cit̾ surge: & qͤ tibi imꝑaui hylarit̾ cõple. At ille

Expanded text:
Nam non ego te ungere aut sepelire habeo, sed tu me Nam non ego te ungere aut sepelire habeo, sed tu me alio tempore alioque in loco obeuntem, ungendo et sepeliendo sacris officiis prosequeris. Et ille ait: Ad vestri transitus obsequium quomodo ego tantillus possim accedere, cum episcopi vel abbates illud debeant celebrare? Ad quem praesul: Scias certissime quod ad meae unctionis vel tumulationis exsequias, nullus episcoporum aut abbatum conveniet. Sed per tuae dilectionis servitium omnia circa me complebuntur. Sed jam modo surge; ad ecclesiam vade, et missam faciens, Salvatori nostro gratias age. At ille dixit: Domine Pater, viginti et uno diebus non manducavi, et quomodo imperas ut surgam, vel ad ecclesiam pergam, dum corporis vires nullas habeam? Tunc pontifex alludens tenuit manum ejus, et dixit: Ecce dico tibi, in nomine Jeciter surge; et quae tibi imperavi hilariter comple. At ille
Abbreviated transcription (Latin):
U irginibq tam̃ studuit conferre uuam̃:
Exhibuit carum se cunctis: spreuit amarũ:
Eccłiȩ cultum coluit suꝑ om̃ia multum:
Peruigil exorans. & mundi crimina plorans:
Nec tulit indignũ famulis se ferre benignum:
Ui pius & letus prȩ dulci famine fretus:
Omnib om̃e gerens: sceleratis ualde resistens:
Prestans uitale. non se tulit exitialem:
Sic domino gratus. patuit sic mente beatus:
Fieret ut. xp̃o laus. gła sorde carendo uiii.
ommorante aũ uiro dĩ in eodẽ loco. acci¬
dit grauit̾ infirmari monachũ ac prb̃m
euenolfum. ipsi antistit ꝑ omĩa deuotũ: quẽ ꝓ
utilitate sui diligebat plurimũ. Iamq isdem
pre acerbitate feruidi languoris. credebat se
moriturũ: ac iccirco postulauit ep̃m ut sacro
eũ oleo ꝑungeret: suumq exitũ suffragiis
ait. In tempestiua st̃ quȩ flagitas: quib ideo
ñ annuo. qͥa diuinȩ dispositioni contraria scio.

Expanded text:
Virginibusque tamen studuit conferre juvamen; Virginibusque tamen studuit conferre juvamen; Exhibuit charum se cunctis, sprevit amarum, Ecclesiae cultum coluit super omnia multum, Pervigil, exorans, mundi crimina plorans. Nec tulit indignum famulis se ferre benignum, Vir pius et laetus, praedulci famine fretus, Omnibus omne gerens, sceleratis valde resistens; Praestans vitalem non se tulit exitialem, Sic Domino gratus patuit, sic mente beatus, Fieret in Christo laus, gloria, sorde carendo. CAPITULUM VIII. Commorante autem viro Dei in eodem loco, accidit graviter infirmari monachum ac presbyterum Everolfum, ipsi antistiti per omnia devotum, quem pro utilitate sui diligebat plurimum. Jamque isdem pro acerbitate fervidi languoris credebat se moriturum, et idcirco postulavit episcopum, ut sacro eum oleo perungeret, suumque exitum suffragiis ustratus, ait: Intempestiva sunt quae flagitas; quibus ideo non annuo, quia divinae dispositioni contraria scio.
Abbreviated transcription (Latin):
Amice. ad qͦd uenist: Intendebat & illud: qͥa
nec in hasta nec in gladio saluat dñs. Sic in qͣn¬
tum licuit obedientiȩ mandatũ impleuit: & se-¬
dem quã non cupierat. tranquilla inter̃ĩ m̃te
deseruit. Set excoluit pietate: quã uisus est de¬
seruisse corpore:
& uirtꝰ maiestatis ꝑ loca non scinditur:
i qͦdam castello eiusdem diocesis uocabulo
dis uicariam sͥ statuit: uͥ conuenientib ȩccłiarũ
p̾latis & semorib de clero. concurrentib ȩtiam
ꝓmiscuis ppłoꝵ cȩtib penitentiã confessis & re-¬
parationẽ lapsis strennue ac fidelit̾ ꝓcurabat:
P ontificis studiũ colit om̃is grex ppłoꝵ:
Pẜresulis offitium clerus sitit ȩcclesiarum
Consecrat eccłias: clerum docet. agnima firmat:
Predicat. absoluit. bapticat. chrismate tangit:
Cetib haut stultis diffundit uerba salutis:
Lapsis dat ueniam: contritis corde medelam:
Se sponsum uiduis. patr̃e dedit ẽẽ pusillis:

Expanded text:
Amice, ad quid venisti? » Intendebat et illud, quia Amice, ad quid venisti? » Intendebat et illud, quia nec in hasta nec in gladio salvat Dominus. Sic in quantum licuit obedientiae mandatum implevit, et sedem quam non cupierat tranquilla interim mente deseruit; sed excoluit pietate quam visus est deseruisse corpore. et virtus majestatis per loca non scinditur, in quodam castello ejusdem dioecesis, vocabulo dis vicariam sibi statuit: ubi convenientibus Ecclesiarum praelatis, et senioribus de clero, concurrentibus etiam promiscuis populorum coetibus, poenitentiam confessis et reparationem lapsis strenue ac fideliter procurabat. Pontificis studium colit omnis grex populorum, Praesulis officium clerus sitit Ecclesiarum: Consecrat ecclesias, clerum docet, agmina firmat, Praedicat, absolvit, baptizat, chrismate tingit; Coetibus haud stultis diffundit verba salutis: Lapsis dat veniam, contritis corde medelam, Se sponsum viduis, patrem dedit esse pusillis:
Abbreviated transcription (Latin):
eunde comitabat᷑. Uenienti gͦ domno arnul-¬
fo ȩp̃o & suessionis ciuitatẽ mntrare disponen-¬
q: fit obuiꝰ isdem seruasiꝰ cũ turba armatoꝵ.
& monuit ualde ne cuutatẽ intraret. si tande
uiuere uellet. Cui uir dĩ constanti mente.
respondit. S criptũ ẽ dicente apło: q̃m ꝑfecta¬
xp̃c ẽ & mori lucrũ: obedientiã aplico man-¬
dato mͥ impositã conabor implere: ne ñ obedi-¬
ens merear imꝑbari. Me decet audire: quȩ
uissit papa subire. Oppilio xp̃i ñ frangit᷑ ag¬
mine tristi. Habeat me dñs d̾s m̃s aut marty¬
rem si int̾ficior: aut confessore si euado. Kari¬
tas enĩ xp̃i urget noᷤ. Ita dicens animal cui in-¬
sidebat calcarib agitauit: ut ciuitatẽ uelocit᷑
subiret. At seruasiꝰ miecta manu arripuit fre-¬
num ium̃ti: & retorquens animal cũ sessore.
aliorsum digredi coegit utrũq Uir aũ dm̃i.
statim cessit obsistenti: menor dñi dicentis.

Expanded text:
eumdem comitabatur. Venienti igitur domno Arnulpeumdem comitabatur. Venienti igitur domno Arnulpho episcopo, et Suessionis civitatem intrare disponenti, fit obvius isdem Gervasius cum turba armatorum, et monuit valde ne civitatem intraret, si tandem vivere vellet. Cui vir Dei constanti mente respondit: Scriptum est, dicente apostst, et mori lucrum , » obedientiam apostolico mandato mihi impositam conabor implere, ne non obediens mereari improbari. Me decet audire f. adire quae jussit papa subire: Opilio Christi non frangitur agmine tristi; habeat me Dominus Deus meus aut martyrem, si interficior, aut confessorem, si evado. « Charitas enim Christi urget nos . » Ita dicens animal cui insidebat calcaribus agitavit, ut civitatem velociter subiret. At Gervasius injecta manu arripuit frenum jumenti, et torquens animal, cum sessore aliorsum digredi coegit utrumque. Vir autem Domini statim cessit obsistenti, memor Domini dicentis:
Abbreviated transcription (Latin):
obsedit. ñ typo curiositatis. s feruore sc̃e cari¬
tatiᷤᷤ ꝓponens questiones de scripturis. &
earũ solutionẽ ab ore illiꝰ eliciens: ut tali in¬
dagine rescire posset. utrũ in ꝓmptu haberet
ꝓferre noua & uetera: ne cõmissa sͥ eccł̃ia minꝰ
iusto spuali aleret᷑ doctrina. Deniq sic conti-¬
git. ut quẽ ydiotam & agrestem existere dom-¬
nus hugo pius abba extimuerat relo carita¬
tis: hunc doctrinȩ fluentis exundare. & elo-¬
quii facundia ñ mediocrit̾ uigere. letꝰ exꝑtꝰ
sit. S ed p̃dicti hugonis uł breuẽ istic memo-¬
riam indere: animꝰ sitit. Nuit nempe corpore
& corde castissimꝰ: monasticȩ institutionis ui-¬
teq regłaris sator & custos ꝑfectus: ꝓbatorũ
monachoꝵ & honestissimarũ ꝑsonarũ nutͥtor
ñ eccłiȩ uire s palatii fauore ep̃c ursio¬
s enuasii regał dapiferi Germanus & idcirco
reb ep̃ii utebat᷑. qm̃ regiꝰ fauor ob grãm fr̃is

Expanded text:
obsedit, non typo curiositatis, sed fervore sanctae chariobsedit, non typo curiositatis, sed fervore sanctae charitatis, proponens quaestionem de Scripturis, et earum solutionem ab illius ore eliciens, ut tali indagine rescire posset utrum in promptu haberet proferre nova et vetera, ne commissa sibi Ecclesia minus justo spirituali aleretur doctrina. Denique sic contigit ut quem idiotam et agrestem existere domnus Hugo pius abbas extimuerat, zelo charitatis hunc doctrinae fluentis exundare et eloquii facundia non mediocriter vigere laetus expertus sit. Sed praedicti Hugonis vel brevem istic memoriam videre animus sitit. Fuit nempe corpore et corde castissimus; monasticae institutionis vitaeque regularis sator et custos perfectus, probatorum monachorum, et honestissimarum personarum nutritor n Ecclesiae jure, sed palatii favore episcopus Ursio, Gervasii regalis dapiferi germanus, et idcirco rebus episcopii utebatur, quoniam regius favor ob gratiam fratris
Abbreviated transcription (Latin):
latenus declinaret ab itinere sacri cenobii
cluniacensis: s comitib monachis obuiam¬
sͥ missis ꝓparet uidere frr̃s. eiꝰ aduentu gau¬
dentes: euisq benedictionib auide confru
exoptantes. Quan tantȩ humilitatis executi-¬
onem uir dñi expauit recusare: & mandatis
obtimꝑans. direxit uiam ad uenerabile ceno-¬
bium cluniacense. Tunc collecto monachoꝵ
exercitu. magnoq decore exornato obiuam ei
ꝓcessit: & beatũ pontificẽ eximia cũ uenera-¬
tione excepit: nec tantũ ꝓpter ep̃atum. quan-¬
tũ ꝓpter pͥoris uitȩ sͥ notũ & dõ gratũ meritũ.
Nam antea idem uir sc̃s arnulfus ipsiꝰ domni
abb̃is cluuacensis magist̾i̾o & regimonio iu¬
giter utebat᷑: unde & fama manauerat. qͦd in
electione ipsiꝰ eccłia suessionensis consilio eiꝰdẽ
abbatis confortata fuisset. Quẽ honorisicȩ sus-¬
ceptũ & benigne habitũ sedulus explorator

Expanded text:
latenus declinaret ab itinere sacri coenobii latenus declinaret ab itinere sacri coenobii Cluniacensis; sed comitibus monachis obviam missis, properaret videre fratres ejus gaudentes, ejusque benedictionibus avide confrui exoptantes. Quam tantae humilitatis exsecutionem vir Domini expavit recusare, et mandatis obtemperans, direxit viam ad venerabile coenobium Cluniacense. Tunc collecto monachorum exercitu magnoque decore exornato, obviam ei processit, et beatum pontificem eximia cum veneratione excepit; nec tantum propter episcopatum, quantum propter prioris vitae sibi notum, et Deo gratum meritum. Nam antea idem vir sanctus Arnulfus ipsius abbatis Cluniacensis magisterio et regiminio jugiter utebatur, unde et fama manaverat, quod in electione ipsius Ecclesia Suessionensis consilio ejusdem abbatis fuisset confortata. Quem honorifice susceptum et benigne habitum sedulus explorator
Abbreviated transcription (Latin):
fantium & lactentiũ ꝑfecist laudẽ. Domi¬
nica ante natałẽ dñi quȩ accidit. xiiii lł ia
nuarii. consecratꝰ ẽ ep̃c cum magna grã om̃i¬
um: & cum tota ꝓsꝑitate diuini fauoris ad
sedem suessonicam felicit᷑ est transinissus. N ec
latuit ppłos uiennenses inclita fama eiꝰ. qͥn
potiꝰ congregati mutuo se hortabant᷑. ut ilłu
ui raperent & suȩ urbi archiȩp̃m intronura¬
rent. Tunc etenm uienna ciuitas. pontisi¬
cis amministratione carebat. Quo rumore
latiꝰ ꝑuagante. uir dĩ festinauit exire fines
eoꝵ: accelerans exercere salutẽ animarũ fibi
specialit̾ cõmissarũ: & uineam excolere cui
fuerat cultor & custos ordinatus:
neret: fama comes uirtutũ ñ ꝑmisit eũ late¬
re. Nam comꝑiens iter eiꝰ & causam itiners
hugo abba p̃cipuȩ religionis. misit uelotiꝰ
monachos suos in occursum eiꝰ: mandauitꝙ
ei coniurans ꝑ caritatẽ sc̃e fr̃̾nitatis. ut nul¬

Expanded text:
fantium et lactentium perfecisti laudem . Domifantium et lactentium perfecisti laudem . Dominica ante natalem Domini, quae accidit XIV Kalend. Jan. consecratus est episcopus cum magna gratia omnium, et cum tota prosperitate divini favoris ad sedem Suessonicam feliciter est transmissus. Nec latuit populos Viennenses inclyta fama ejus; quin potius congregati mutuo se hortabantur, ut illum vi raperent, et suae urbi archiepiscopum intronizarent. Tunc etenim Vienna civitas pontificis administratione carebat. Quo rumore latius pervagante, vir Dei festinavit exire fines eorum, accelerans exercere salutem animarum sibi specialiter commissarum, et vineam excolere, cui cultor fuerat et custos ordinatus. neret, fama comes virtutum non permisit eum latere. Nam comperiens iter ejus et causam itineris Hugo abbas praecipuae religionis, misit velocius monachos suos in occursum ejus, mandavitque, et conjurans per charitatem sanctae fraternitatis, ut nul
Abbreviated transcription (Latin):
xpleto gͥ itinere ꝑuenit ad hugonẽ dien¬
sem: eiusq in sꝑato aduentu idem hug̃o ga¬
uisus est parit̾ & turbatꝰ. G auisus qͥd ta
laudabiłe ꝑsonam excepisset: turbatꝰ qͦd ad
esꝰ consecrationẽ nulłu ep̃orum inuitasset. Sed
totum dõ cõmittens. repentino nuntio letisi¬
catur: om̃isq ei anrictas tollitur. Sequenti
enĩ die p̾sentant se illi tres ep̃i: qui nulla ne¬
cessitate de suis tunc locis exierant: s tacito
instinctu ut legatum tunc inuiserent se per¬
motos palam asserebant. Patuit gͦ om̃ib di¬
uini consilii manifestũ archanũ: & qͦd reuera
hunc in pontifice consecrari suꝑno iudicio
eet̃ p̃fixum. Omia uͦ quȩ ad opus consecra¬
tionis eiꝰ utilia uidebant᷑. sic parata & incon-¬
fusa euenerunt: tanquã si diuinis nutib ap¬
tarentur. Posito suꝑ caput eiꝰ sacro ȩuangłioꝵ
corpore: cum ep̃i respicerent inuenerunt se¬
cundũ matheum dicta saluatoris. ex ore i-¬

Expanded text:
xpleto igitur itinere, pervenit ad Hugonem Diensem, ejusque insperato adventu idem Hugo gavisus est pariter et turbatus: gavisus quod tam laudabilem personam excepisset, turbatus quod ad ejus consecrationem nullum episcoporum invitasset. Sed totum Deo committens, repentino nuntio laetificatur, omnisque ei anxietas tollitur. Sequenti enim die praesentant se illi tres episcopi, qui nulla necessitate de suis locis tunc exierant, sed tacito instinctu ut legatum tunc inviserent, se permotos palam asserebant. Patuit ergo omnibus divini consilii manifestum arcanum, et quod revera hunc in pontificem consecrari superno judicio esset praefixum. Omnia vero quae ad opus consecrationis ejus utilia videbantur, sic parata et inconfusa evenerunt, tanquam si divinis nutibus aptarentur. Posito super caput ejus sacro Evangeliorum corpore, cum episcopi respicerent, invenerunt secundum Matthaeum dicta Salvatoris: Ex ore in
Abbreviated transcription (Latin):
xinde maior hlotharius p̾nominatȩ cro-¬
techildis filius. regni sublimatꝰ in solio.
maternȩq deuotionis fidissimꝰ exsecutor & he-¬
res: post genitͥcis excessum suꝑ adorandam be-¬
atissimi germani memoriã ꝑ manꝰ scĩ deside-¬
riĩ eiꝰdem tunc urbis ȩp̃i. regalib expensis fre¬
dam composuit. Quȩ auro argentoq elegan¬
tissime decorata. in nr̃am qͦq durauit etatem:
auctorem ministrũq oꝑis inscultarũ sibi desig-¬
nans suffragio litterart̃i. Q uin etiã memorabił
eiꝰdem hlotharii coniunx ingundis nomine.
tum religione famosissima. tum ȩtiam largita-¬
tis & diligentiȩ erga ȩccłias singularis: sepulero
beati germani ꝑ idem tempꝰ plurima uasorum.
pallioꝵq obtulit ornam̃ta. Int̾ qͦ calicem egie-¬
gium. auro splendidissimo geminisq compac-¬
tum uidimꝰ. p̃tiosis reginȩ memoriã insertis
litteris p̃ferentẽ: quȩ munꝰ huiꝰmodi ꝑ manus
supra nominati desiderii pontificis beato Ger-¬

Expanded text:
xinde major Clotharius, praenominatae Crotechildis filius, regni sublimatus in solio, maternaeque devotionis fidissimus exsecutor et haeres, post genitricis excessum super adorandam beatissimi Germani memoriam per manus sancti Desiderii, ejusdem tunc urbis episcopi, regalibus expensis fredam composuit; quae oro argentoque elegantissime decorata, in nostram quoque duravit aetatem, auctorem ministrumque operis insculptarum sibi designans suffragio litterarum. Quin etiam memorabilis ejusdem Clotharii conjux, Ingundis nomine, cum religione famosissima, tum etiam largitatis et diligentiae erga ecclesias singularis, sepulcro beati Germani per idem tempus plurima vasorum palliorumque obtulit ornamenta; inter quae calicem egregium auro splendidissimo gemmisque compactum vidimus, praetiosis reginae memoriam insertis litteris praeferentem, quae munus hoc per manus supra nominati Desiderii pontificis beato Ger
Abbreviated transcription (Latin):
in multiplicis usum minist̾ii etiam ligneis
uii. Non asꝑnabitur credo sua p̃conia ꝑ infimũ
& elingũe digeri: cuiꝰ tanta est meritoꝵ gła. ut
mutis qͦq ipsis copiam de se loquendi sufficiat
largiri. Eritq dignitatis genus. modica de
modicis sumere: cui posse sub est. ingentia q̃ꝙ
de maximis receptare. Iam dudũ ꝓponenti
dicere. multa se certatim ingerunt: quoꝵ ni-
chil pͥus nil competentiꝰ libelli uestibulo p̃fi¬
gendum reor: quã illud qͦ pacto munificentis-¬
simꝰ pat̾ nr̃. nr̃a qͥdem memoria suo subueni-¬
endum decreuit loco Ei rei talem fuisse con-¬
sequentĩa: subiecta relatione declaratur:¬

Expanded text:
in multiplicis usum ministerii etiam ligneis in multiplicis usum ministerii etiam ligneis uti. Non aspernabitur, credo, sua praeconia per infimum et elinguem digeri; cujus tanta est meritorum gloria, ut mutis quoque ipsis copiam de se loquendi sufficiat largiri: eritque dignitatis genus, modica de modicis sumere, qui posse subest ingentia quaeque de maximis receptare. Jam dudum proponenti dicere multa se certatim ingerunt, quorum nil prius, nil competentius libelli vestibulo praefigendum reor, quam illud, quo pacto munificentissimus Pater noster nostra quidem memoria suo subveniendum decrevit loco. Ei rei talem fuisse consequentiam, subjecta relatione declaratur
Abbreviated transcription (Latin):
Rioris libelli serie ꝓ captu ingenii
utcũq decursa: scd̾s qͥ suꝑest. pͥuatas
poscit oꝑas. sc̃ quidẽ instanter inci¬
piendꝰ. s non ȩtiam consequent̾ om̃ifariam
consu̾mandꝰ. Expensis namq his quȩ p̃ mani-¬
b u̾sant᷑: siqua deinceps apłici patris nr̃i me¬
rito se fortassis ingesserint impiger exequar:
queq diuinitati p̃stare placuerit. ea indiffe-¬
rent̾ scedis indere ñ grauabor. Libens uͦ huic
astringar debito: nec eo me uelim eximi umꝗͣ
qͦdq soluendo & nũꝗͣ ꝑsoluendo. utinã uin-¬
culis emicẽ corporis: ꝑseuerante erga Germani
memoriam sũmo & ꝑantiquȩ pͥuilegio sc̃itatis
Habet ille plũres tanto negotio aptiores: cui
si deeẽnt ꝓpͥa. ext̾na certe ad uotũ ultro famu-¬
larent᷑ obseqͥa. Uerum dũ qͦndam tractaret
scłaria: nouerat auro bibere: nouerat int̾dum
& fictilib prandere. Cumq pocula suppetereit
geminea pͥncipi: ñ tam̃ horrebat ꝓ tempore

Expanded text:
rioris libelli serie pro captu ingenii utcunque decursa, secundus, qui superest, privatas poscit operas, nunc quidem instanter incipiendus, sed non etiam consequenter omnifariam consummandus: expensis namque his, quae prae manibus versantur, si qua deinceps apostolici Patris nostri merito se fortassis ingesserint, impiger exsequar; quaeque Divinitati praestare placuerit, ea indifferenter schedis indere non gravabor. Libens vero huic astringar debito, nec eo me velim eximi unquam; quodque solvendo, et nunquam persolvendo, utinam vinculis emicem corporis, perseverante erga Germani memoriam summae et perantiquae privilegio sanctitatis. Habet ille plures tanto negotio aptiores, cui si deessent propria, externa certe ad votum ultro famularentur obsequia; verum, dum quondam tractaret saecularia, noverat auro bibere, noverat interdum et fictilibus prandere; cumque pocula suppeterent gemmea principi, non tamen horrebat pro tempore
Abbreviated transcription (Latin):
in ore seruoꝵ dĩ u̾bum ponens. qͣsi ampulła am¬
mouit: & scõ igne succendit Sed iam uellẽ ad
euidentiora & manifestiora patroni nr̃i ctephani
transire miracula: nͥ ad rem ꝑtinere existimarẽ
alteram adhuc scĩtati ur̃ȩ ꝓferre uisionẽ. Quã
peto ut patient̾: & sicut arbitror ñ infructuose
audire dignemini:¬

Expanded text:
in ore servorum Dei verbum ponens, quasi ampullam adin ore servorum Dei verbum ponens, quasi ampullam admovit, et sancto igne succendit. Sed jam vellem ad evidentiora et manifestiora patroni Stephani transire miracula, nisi ad rem pertinere existimarem, alteram adhuc Sanctitati vestrae proferre visionem. Quam peto ut patienter, et sicut arbitror, non infructuose, audire dignemini
Abbreviated transcription (Latin):
ampulła eiꝰ iniecit ori: & mox flamina ignis ꝑ
aures eiꝰ atq ocłos euomi cȩpit. Hoc qͣmͦ re ipsa
manifestũ sit: dignant̃ accipite. Ampulła sicut
ocłis suis uidit ancilla dĩ in somnii reuelatione.
sic int̾ manꝰ suas accepit postea sacerdos dĩ in ip-¬
siꝰ rei manifestatione: & qͦd illa quandã dubita-¬
tionẽ priꝰ in se habtut. eandẽ nunc in quibdam
res manifestauit. Quod deniq ignis ꝑ ampullam
aures atq ocłos cõprehendit qͥd aliud tt̃ p̾signauit:
nͥ qͦd p̾dicatio sc̃aꝵ reliquiaꝵ. ꝑuenien ad os monacho¬
rũ. unũ corpꝰ eccłiȩ ꝑ auditũ atq uisũ claritatis
dĩ igne succendit: ut om̃s merito dicerent sicut
auduumꝰ ita & uidimꝰ. Nec qͦd ille prb̃r apparuit.
qͥ ad os monachi ampulła applicuit quȩ ignem
emisit: mane fuit. Is enim erat qui nuꝑ ex ori-¬
ente recdiens & de scĩs reliquiis quas illic uiderat

Expanded text:
ampullam ejus ori injecit, et mox flamma ignis per ampullam ejus ori injecit, et mox flamma ignis per aures ejus atque oculos evomi coepit. Hoc quomodo res ipsa manifestata sit dignanter accipite. Ampullam sicut oculis suis vidit ancilla Dei in somnii revelatione, sic inter manus suas accepit postea sacerdos Dei in ipsius rei manifestatione; et quod illa quamdam dubitationem prius in se habuit, eamdem nunc in quibusdam res ipsa declaravit. Quod deinde ignis per ampullam aures atque oculos comprehendit, quid aliud tunc praesignavit, nisi quod praedicatio sanctarum reliquiarum perveniens ad os monachorum, unum corpus Ecclesiae per auditum atque visum claritatis Dei igne succendit, ut omnes merito dicerent, Sicut audivimus, ita et vidimus ? Nec quod ille presbyter apparuit, qui ad os monachi ampullam applicuit, quae ignem emisit, inane fuit. Is enim erat qui nuper ex Oriente rediens, et de sanctis reliquiis quas illic viderat,
Abbreviated transcription (Latin):
Uo igitur adhuc nullus saltẽ
rumor eẽ potiuisset. qͦ ad nos
indignos sc̃i stephani in
martẏrio pͥmi confessoris xͥ
reliquiȩ uenturȩ essent. non
enim hoc fieri posse. aut in
cogitatione habebamꝰ. aut suspicari poteramus:
ecce iam ex anteriore tempore cȩpit idem głosꝰ
quibus dam apud nos scĩs animis se ipsum reue-¬
lare. Nam cũ qͦdam loco uł die. sermo supͣdic-¬
tarũ reliquiarũ ab his seruis dĩ fieret qͥ easdem
sibimet de orientis partib missas nob̾ nescientib
haberent: affuit in sermone queda saera famu-
facile credidit: & apud semetipsam tacita dice¬
re cȩpit. Et quis scit siuere sunt martẏrum re-
liquiȩ. Statim sequenti nocte. ꝑ somniũ ampul-¬
la quȩdam eiꝰdem demonstrat᷑: intͣ se habens san-¬
guinis quandã asꝑsionẽ. & aristarũ qͣsi ossuĩ sig-¬
nificationẽ. Quam prb̃r qͥdam manu tenens. ger-¬
mano eiꝰ monacho illa p̾sente locutus ẽ dicens.
Uis scire qͦmͦ martyrũ ꝓbentur reliquiȩ: Quo dicto.

Expanded text:
um igitur adhuc nullus saltem rumor esse potuisset, quo ad nos indignos Domini sancti Stephani, in martyrio primi confessoris Christi, reliquiae venturae essent non enim hoc fieri posse aut in cogitatione habebamus, aut suspicari poteramus: ecce ex anteriori tempore coepit idem gloriosus quibusdam apud nos sanctis animis se ipsum revelare. Nam cum quodam loco vel die sermo supradictarum reliquiarum ab his servis Dei fieret, qui easdem sibimet de Orientis partibus missas nobis nescientibus habebant, adfuit in sermone quaedam etiam mulifacile credidit, et apud semetipsam tacite dicere coepit: Et quis scit si vere martyrum sunt reliquiae? Statim autem sequenti nocte per somnium ampulla quaedam eidem demonstratur intra se habens sanguinis quamdam aspersionem et aristarum quasi ossium significationem: quam presbyter quidam manu tenens germano ejus monacho illa praesente locutus est dicens: Vis scire quomodo martyrum probentur reliquiae? Quo dicto
Abbreviated transcription (Latin):
rinde placuit aliud muisere monastłi p̃-¬
dium uocabulo iunciredium: suꝑ mosam amnẽ
fitũ. Ubi dum paueis dieb cõmaneret: quȩdã
ipsiꝰ accola mulier iam decennio cȩca. accessit
ad monachos itineriꝰ eiꝰ socios. & dix̃. Aute cõ¬
plures dies. meã mͥ erumpnã deflenti. apparuit
quedam ꝑ somniũ uisio: certissime reꝑmittens.
qͦd si aquã manuũ suarũ ablutione ꝑfunctam
ad fouendos ocłos meos. hic homo d̃ĩ mͥ cõmo¬
dare dignet᷑: statĩ illiꝰ meritis diu amissum dñs
restituet lum̃ ocłoꝵ. Ideuro dep̃cor. ut uos dum
ille manꝰ lauerit aquã mͥreseruetis: qua ualeã
erui tenebris. diuturnȩ cȩcitatis. Ergo pt᷑ hȩc
pͥma uice qua seruus di manꝰ abluit contulert̃
aquã orbatȩ: quã continuo unũ fuit & ocłis
ammouis se. & lum̃ recepisse. Uir aũ dĩ hoc
ipsum cõꝑiens. haud equanimit᷑ tulit: s mox
it̃ accelerans sub festimnatione abscessit: ludelicet
p̃cauens ne ꝓ tante signo laudis plausꝰ illi

Expanded text:
inde placuit aliud invisere monasterii praedium, vocabulo Junciredium, super Mosam omnem situm. Ubi dum paucis diebus commaneret, quaedam ipsius accola mulier jam decennio caeca accessit ad monachos itineris ejus socios, et dixit: Ante complures dies meam mihi aerumnam deflenti apparuit quaedam per somnium visio, certissime repromittens quod, si aquam manuum suarum ablutione perfunctam ad fovendum oculos meos hic homo Dei mihi commodare dignetur, statim illius meritis diu amissum Dominus restituet lumen oculorum. Idcirco deprecor ut vos, dum ille manus laverit, aquam mihi reservetis, qua valeam exui tenebris diuturnae caecitatis. Ergo post haec prima vice qua servus Dei manus abluit, contulerunt aquam orbatae. Qua continuo unum fuit et oculis admovisse et lumen recepisse. Vir autem Dei hoc ipsum comperiens, haud aequanimiter tulit, sed mox iter accelerans sub festinatione abscessit, videlicet aecavens ne pro tanto signo laudis plausus illi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ab ipso dño legimꝰ t̾ribilit̾ dictũ ec̃. si uos tace¬
bitis lapides clamabunt. Queso autẽ etiam uos
om̃s qͦtqͦt hȩc audire uł legere pie ac religiose.
uolueritis. ut huiꝰ perratoris ultimi qͥ hoc in no¬
mine dñi sepͥsit semꝑ in scĩs orationib ur̃is me-¬
minisse dignemini: et siqͥd a nob̾ rusticit᷑ ꝓfert᷑
ñ indignemini:s tantũ qͥa ueracit̾ dicit᷑ delecte¬
mini.

Expanded text:
quod ab ipso Domino legimus terribiliter dictum esse, Si vos tacequod ab ipso Domino legimus terribiliter dictum esse, Si vos tacebitis, lapides clamabunt . Quaeso autem vos omnes, quotquot haec audire vel legere pie ac religiose volueritis, ut hujus peccatoris ultimi, qui hoc in nomine Domini scripsi, semper in sanctis orationibus vestris meminisse dignemini: et si quid a nobis rusticiter profertur, non indignemini; sed tantum, quia veraciter dicitur, delectemini.
Abbreviated transcription (Latin):
d̃s donauerit fidelit̾ explicare cupientes. ut ipsa nr̃a
narratio ñ tam uerboꝵ pompam audeat querere.
s potiꝰ mendatioꝵ fucum studeat declinare: ita
ut ubicumq res postulauerit ipsoꝵ qͦq hominũ
ũba sicut ab eis dicta sunt simplicit̾ ponere ñ debe-¬
amꝰ erubescere. Magis enĩ placent bonis &e religio-¬
sis quȩcũq dicunt᷑ uera etiam uitiosis u̾bis: quam
falsa politis & ornatis. Sane non ob hoc nos quippiã
arbitretur uoluisse ista narrare. qͣsi aliquid nos głȩ
beato martẏri uideam p̃stare: quando qͥdem illi
nec tacendo demere: nec loquendo quicqͣm possimꝰ
conferre. Ipsa quippe uirtutũ miracła nullo huma-¬
ne linguȩ p̾̃conio indigent. iam ubiq ꝑsonantẽ.
exert̃ tubam:s tantũ nr̃am deuotionẽ ad fratrũ
edificationẽ ꝓ recipienda obedientiȩ mercede cũ
humilitate. uolumꝰ demonstrare: metuentes qͦq

Expanded text:
Deus donaverit, fideliter explicare cupientes, ut ipsa nostra Deus donaverit, fideliter explicare cupientes, ut ipsa nostra narratio non tam verborum pompam audeat quaerere, sed potius mendaciorum fucum studeat declinare; ita ut ubicumque res postulaverit, ipsorum quoque hominum verba, sicut ab eis dicta sunt, simpliciter ponere non debeamus erubescere. Magis enim placent bonis ac religiosis quaecumque dicuntur vera, etiam vitiosis verbis, quam falsa politis et ornatis verbis. Sane non ob hoc nos quispiam arbitretur voluisse ista narrare, quasi aliquid nos gloriae beato Martyri videamur praestare: quandoquidem illi nec tacendo demere, nec loquendo quidquam possumus conferre. Ipsa quippe virtutum miracula nullo humanae linguae praeconio indigent; jam ubique personantem exserunt tubam: sed tantum nostram devotionem ad fratrum aedificationem pro recipienda obedientiae mercede cum humilitate volumus demonstrare, metuentes quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ronam sc̃s raphael angłs nos adhorta-¬
ri dignat᷑. ut oꝑa dĩ ñ tam in abdito
collocemus. quam potiꝰ ꝓ dĩ glã in aꝑto
pandamꝰ monens & dicens. sacram̃tum regis bo¬
num est abscondere. oꝑa autẽ dĩ reuelare & confi-¬
teri honorificũ e: qͥa sicut cognitis fidẽ ñ adhibere
infidelitatis ẽ. ita inuidentiȩ ẽ in ȩdificationẽ alioꝵ
nolle cognita predicare: ꝓpt̾ea beatissime. papa euo¬
di iussis pat̾nitatis tuȩ studiose obtemꝑare curaui.
non tam fisus uirib meis quam adiutus gr̃a des
scĩs orationib tuis: ut ea quȩ ꝑ patronũ nr̃m ste¬
phanũ pͥmũ martyrem suũ oꝑatus ẽ apud nos
xp̃s & adhuc oꝑari dignatur. ñ maliuola tacitur-¬
nitate suppͥmere. quo cȩteri fraudarent᷑. s magis
pia deuotione narrare. quo amici dĩ gła fraternis
aurib intimet᷑: nec ingenio & lingua aliqͥd qͣsi ex-¬
aggerare p̾ualentes. s ipsarũ rerum ueritatẽ ꝓut

Expanded text:
oniam sanctus Raphael angelus nos adhortari dignatur, ut opera Dei non tam in abscondito collocemus, quam potius pro Dei gloria in aperto pandamus, monens et dicens, Sacramentum regis bonum est abscondere, opera autem Dei revelare et confiteri honorificum est ; quia sicut cognitis fidem non adhibere infidelitatis est, ita invidentiae est in aedificationem aliorum nolle cognita praedicare: propterea, beatissime papa Evodi, jussis Paternitatis tuae studiose obtemperare curavi, non tam fisus viribus meis, quam adjutus gratia Dei et sanctis orationibus tuis; ut ea quae per patronum nostrum Stephanum primum martyrem suum operatus est apud nos Christus, et adhuc operari dignatur, non malivola taciturnitate supprimere, quo caeteri fraudarentur; sed magis pia devotione narrare, quo Amici Dei gloria fraternis auribus intimetur: nec ingenio et lingua aliqua quasi exaggerare praevalentes; sed ipsarum rerum veritatem, prout
Abbreviated transcription (Latin):
sitrr in embloniturna loci mulier quȩdam ꝑe
grinantis diu maniti nec de morte certa. nec
de uita secura. cum triennii ferme tẽpꝰ emen-¬
exagitata in ancipiti & dubio uitȩ suȩ statu
fuisset collocata: fluctuabat. ex incerto pendens
mulieris animꝰ. & in qͦd se latꝰ eger ꝓiceret igno¬
rabat: dum hinc nuptiȩ suaderent᷑. pauꝑtas ꝓ-¬
poneret᷑. sollicitudo ingereret᷑. fragilitas carnis
insidiaret᷑: rursum ex alia parte castitas. maritꝰ.
fama. religio. ante ocłos poneret᷑. Candẽ int̾ hu¬
ĩcemodi sibimet repugnantiũ. cogitationũ est̾.
potentissimi aduocati stephani implorare de¬
bere patrocinia. ñ sine diuina ꝓuidenua ẽ. a
quibdam instigata atq cohortata. Namq ad eiꝰ
memoriam supplex aduolauit: ibiq se cum lacͥ¬
mis strauit. Et dum orat: audire meruit.
Maritus tuus uenit. Propere illa domũ rediit:
& maritũ incolumẽ inuenit. Ita &e coniugi
castitas custodita: & amico dĩ quanta fuerit

Expanded text:
itur Memplonitani loci mulier quaedam diu peregrinantis mariti nec de morte certa, nec de vita secura, cum triennii ferme tempus emenexagitata in ancipiti et dubio vitae suae statu fuisset collocata, fluctuabat ex incerto pendens muliebris animus, et in quod se latus aegra projiceret ignorabat, dum hinc nuptiae suaderentur, paupertas proponeretur, sollicitudo ingereretur, fragilitas carnis insidiaretur; rursum ex alia parte castitas, maritus, fama, religio ante oculos ponerentur: tandem inter hujuscemodi sibimet repugnantium cogitationum aestus, potentissimi advocati Stephani implorare debere patrocinia, non sine divina providentia est a quibusdam instigata atque cohortata. Nam ad ejus Memoriam supplex advolavit, ibique se cum lacrymis stravit. Et dum orat, audire meruit, Maritus tuus venit. Propere illa domum rediit, et maritum incolumem invenit. Ita et conjugi castitas custodita, et Amico Dei quanta fuerit