comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut supͣdiximꝰ iħ̾s.S et alio
loco rdem ꝓpħa sic p̾licauit.
Ecce natus ẽ nob̾ puer et da¬
tus ẽ nob̾filius. cuiꝰ imꝑiũ
suꝑ humeras eiꝰ. et uocatu
ẽ nom̃ eiꝰ magni ꝯsilii nuntiꝰ.
Idcurco em̃ missus ẽ adeo pr̃e.
ut uniu̾sis gentibꝰ que sub
celosunt. singularis et ueri dei
scm̃ misteriũ reuelaret. ab latũ
ꝑfido popło qui adusus deum
sepe deliquid.Daniel quoq si¬
milia p̾locutus ẽ Uicebã in¬
quit in uisũ noctis et ecce in
nubib celi ut filiꝰ hoĩs uenĩes.
et usq aduetustũ dierũ ꝑue
uit. et qui assistebant: obtule¬
runt eũ. et datũ est ei regnum
et honor et impũi. et omĩs po¬
pulus tribiet lingue ẜuient
ei. et potestas eiꝰ et̾na que nun¬
quã transibit. et regnũeiꝰ non
tur et sꝑant xp̃m dei. qui hũc
idcuco reprobauerunt. qr ex
homine natus ẽ. Nancuin:
ita sit a deo cõstitutĩuit icdez
xp̃sbis adueniat int̾rã. semł

Expanded text:
ut supra diximus, Iesus. sed et alio ut supra diximus, Iesus. sed et alio loco idem propheta sic praedicauit: ecce natus est uobis puer, et datus est uobis filius, cuius imperium super umeros eius: et uocatum est nomen eius \'magni consilii nuntius\'. idcirco enim missus est a deo patre, ut uniuersis gentibus quae sub caelo sunt singularis et ueri dei sanctum mysterium reuelaret ablatum perfido populo, qui aduersus deum saepe deliquit. Daniel quoque similia praelocutus est. uidebam inquit in uisu noctis: et ecce in nubibus caeli ut filius hominis ueniens et usque ad uetustum dierum penit; et qui assistebant, obtulerunt eum; et datum est ei regnum, et honor, et imperium; et omnes populi, tribus. Et linguae servient ei, et potestas ejus aeterna, quae nunquam transitur et sperant Christum dei, qui hunc idcirco reprobauerant, quia ex homine natus est? nam cum ita sit a deo constitutum, ut idem Christus bis adueniat in terram, semel
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ est ad ꝓbandã uẽi¬
tatẽ: qd̾ ab ip̃is ꝑhibef᷑ inimiciᷤ.
Emmanuel aũt nũquã uoci¬
tatus ẽ: s iħs qui latine dr sa¬
lutaris siue saluator quia cũcts
gentib salutifer uenit. S ꝓpħa
declarauit boc nomine: ꝙ d̾s ad
homines in carne uenturus eẽt:
emmanuel eni significat nob̃¬
cũ deus. scilicet etͦ slloꝑ uirgi¬
nẽ nato ꝯfiteri homines opor¬
tebat deũ secũẽe.idest interra
et incarne mortali. Inte  dauro
in psalmo lxxxiiii. Ueritas ĩ¬
quid detra ortaẽ. quia deus in
quo ueritas : trenũ corpus ac¬
cepit: ut t̾renis uiasalutis ap¬
periret. Itẽ ysaias ip̃e. ip̃i aute
nõ credroerunt. et exacerbaue¬
nuit sp̃m scm̃. et cõuersus ẽeis
tauit det̾ra pastorẽ ouiũ. Quiꝰ
aũt futurus ẽẽt ille pastor de¬
clarauit alio locodicens. Exł¬
tent celi desuꝑ et nũbes indu¬
lulet saluator. ego em̃ dñs d̾s
creauieum. Saluator uõ est

Expanded text:
testimonium est ad probandam ueritestimonium est ad probandam ueritatem quod ab ipsis perhibetur inimicis. Emmanuel autem numquam uocitatus est, sed Iesus, qui latine dicitur salutaris siue saluator, quia cunctis gentibus salutifer uenit: sed propheta declarauit hoc nomine quod deus ad homines in carne uenturus esset. Emmanuel enim significat \'nobiscum deus\', scilicet quia illo per uirginem nato confiteri homines oportebat deum secum esse id est in terra et in carne mortali. unde Dauid in psalmo LXXXIIII ueritas inquit de terra orta est, quia deus, in quo ueritas est, terrenum corpus accepit, ut terrenis uiam salutis aperiret. item Esaias ipse: ipsi autem non crediderunt et exacerbauerunt spiritum sanctum et conuersus est eis tauit de terra pastorem ouium. quis autem futurus esset ille pastor, declarauit alio loco dicens: exsultent caeli desuper et nubes indlulet saluator. ego enim dominus deus creaui eum. saluator uero est,
Abbreviated transcription (Latin):
Escendens itaq te cũt¬
celo sc̃s ille sp̃s dei sc̃q uir¬
ginẽ euiꝰ uterose ĩsinuaretele¬
git. At illa diuino sp̃u hausto
repleta eõcepit. et sine ullota¬
ctu uiri repente iurginalis ute¬
rus iitumuit. Qd̃si animalia.
queda uento aͣut aun ꝯcipere
solere om̃ib notũ est: curquis
uelit: grauatã ẽẽ inrginẽ dicĩꝰ
nt: Ꝙsane ĩ credibile posset ui¬
deri. nisi hoe futurũ ante młta
secula ꝓphe cecinissent. Salo¬
monino deunde icesimaita
dicit. Infirmatus ẽ itterus ⁊¬
uirginis et accepit fetũ. et
grauata ẽ. et factaẽ in mul¬
ta miẜatione mat̾ uirgo: Itẽ
ꝓph̃a ysai̾as. cuiꝰ uerba sunt
hec. Propt̾ hoc dabit deus ip̃e
uob̾signũ. ecce uirgo eccipi¬
et in utero et pariet filiũ et ⁊¬
uocabitis nom̃ eiꝰ emmanuel.
Quid hoc manifestiꝰ dici potest:
Legebant ista iuxei qui eũ ne¬
gauerunt. siquis nos hec fingͣe
arbitrat᷑. ab hiͣs requirat / abhiᷤ
potissimũ sumat satisfirmus

Expanded text:
escendens itaque de caelo sanctus ille spiritus dei sanctam uirginem cuius utero se insinuaret elegit. at illa diuino spiritu hausto repleta concepit et sine ullo adtactu uiri repente uirginalis uterus intumuit. quodsi animalia quaedam uento et aura concipere solere omnibus notum est, cur quisuelit, grauatam esse uirginem dicimus? quod sane incredibile posset uideri, nisi hoc futurum ante multa saecula prophetae cecinissent. Solomon in ode undeuicesima ita dicit: infirmatus est uterus uirginis et accepit fetum, et grauata est et facta est in multa miseratione mater uirgo. item propheta Esaias, cuius uerba sunt haec: propter hoc dabit deus ipse uobis signum: ecce uirgo accipiet in uterum et pariet filium, et uocabitis nomen eius Emmanuel. quid hoc manifestius dici potest? legebant ista Iudaei qui eum necauerunt. si quis nos haec fingere arbitratur, ab his requirat, ab his potissimum sumat: satis firmum
Abbreviated transcription (Latin):
tenui dexterã. ob audire faciam¬
ante eũgentes et fortitudinẽ
regũ disrũipã. Aꝑiã ante illum
portas. et ciuitates nõ claudẽt᷑.
ego ante ĩbo et montes deplana¬
bo. et fores ereas cõterã et seras
ferreas cõfringã. et dabotibi the¬
sauros abscõditos et ĩ uisibiles.
ut scias quia egosum dñs deus
qui uoco nom̃tuũ. Peniq ob
uirtutẽ ae frc̃e quã exhibuit in
t̾ram: datũ est ei regnũ et honor
et imꝑiũ et om̃s ppłi tribꝰ  lĩgue¬
ẜuient ei et potestas eiꝰ et̾na que
nunquã transibit. et regnũ eiu
nõ corrũpef. Ꝙͦquidẽ duobus
modis intel legit᷑. quia et nunc
habet ipetuã potestatẽ cũom̃s
gentes et om̃s lingue nom̃eiuᷤᷤ
uenerant᷑. maiestatẽ ꝯfitentur.
doctrinã sequunt᷑. uuiitutẽ imi¬
tant᷑. habet imꝑiu atq hono¬
rem: cũ om̃s trib t̾re pceptis eiꝰ
optẽꝑant. et ic̃e postea cũ ruisꝰ
ad uenent in claritate ac potesta¬
te ut omñe animã iutelicet et

Expanded text:
tenui dexteram obaudire ante eum gentes, et fortitudinem regum disrumpam, aperiam ante illum portas et ciuitates non cludentur. ego ante te ibo et montes deplanabo, et fores aereas conteram et seras ferreas confringam. et dabo tibi thensauros absconditos et inuisibiles, ut scias quia ego dominus deus, qui uoco nomen tuum. denique ob uirtutem ac fidem, quam deo eihibuit in terra, datum est ei regnum et honor et ims aeterna, quae nunquam transibit, et regnum ejus non corrumpetur. Quod quidem duobus modis intelligitur: quia et nunc habet perpetuam potestatem, cum omnes gentes, et omnes linguae nomen ejus venerantur, majestatem confitentur, doctrinam sequuntur, virtutem imitantur; habet imperium atque honorem, cum omnes tribus terrae praeceptis eius obtemperant, et idem postea, cum rursus aduenerit in claritate ac potestate, at omnem animam iudicet et
Abbreviated transcription (Latin):
uertamur. ut igitur
oculi mimitiores eẽnt ab
inuria eoꝵ cilioꝵ tegmi¬
nibus occulit. Uñ oc̾ulos
dictos ẽẽ uarroni placet
Nam et ip̃e palpebre quib
mobilitas inest palpitato
uocabulum tribuit. pilis
in ordine stantib septum
oculis decentissimu p̃bẽt.
quarum motus assiduus
incomprehensibili celeri¬
tate concurrens et uiden¬
di tenorem non impedit
et reficit obtusum. Acies
enim .i. menbrana illa per¬
lucens quã siccari et abares¬
cere non oportet nisi hũore
assiduo tersa pure niteat

Expanded text:
uertamur. uertamur. oculi munitiores essent ab iniuria, eos ciliorum tegminibus occuluit, unde oculos dictos esse Varroni placet. Nam et ipse palpebre, quibus mobilitas inest palpitatio vocabulum tribuit, pilis in ordine stantibus septum oculis decentissimum prebent, quarum motus assiduus incomprehensibili celeritate concurrens et videndi tenorem non impedit et reficit obtusum. Acies enim, id est membrana illa perlucens quam siccari et obarescere non oportet, nisi humore assiduo tersa pure niteat
Abbreviated transcription (Latin):
sed etia sanis et sobriis Nã
si aliquid minus ꝓprius ad¬
moneas duplex uidebitur
Certum ẽ eium int̾uallum
ac spaciũ quo acies oculoꝵ
coit. Item si retrorsum auo¬
ces animũ quasi ad cogitã¬
dum et intentionẽ mẽtis
relaxes. tamen acies ocli
utriusq deducitur. Tunc
singuli uide̾ incipiunt seꝑ¬
atum. Si animum rursus
intenderis aciemq direxis
coit in inum quicꝗd duplͦ
uidebatur. Quid ergo mi¬
rum si mens ueneno ac po¬
tentia uini dissoluta diri¬
gere se nõ pt̾ ad uidendu
sic nec pedes quidem ad am¬
bulandum neruis stupescen¬
tib debiles aut si us furo¬
ris in cerebrum seuiens cõ¬
cordiam disumgit oculoꝵ
Quod a deo uerum ẽ ut lus¬
cis hominib. Si aut ĩsani
aut ebrii fiant nullo modo
põt accidere ut aliquid du¬
plex uideant. Quare si rõ
apparet cur oculi fallunt᷑
manifestum ẽ nõ falsos ẽẽ¬
sensus. qr aut nõ fallunt᷑¬
que illorum nouit errorez.
Ed nos ad dei opa re¬

Expanded text:
sed et sanis et sobriis. nam sed et sanis et sobriis. nam si aliquid nimis propius admoueas, duplex uidebitur: certum est enim interuallum ac spatium quo acies oculorum coit. item si retrorsum auoces animum quasi ad cogitandum et intentionem mentis relaxes, tum acies oculi utriusque diducitur et singuli uidere incipiunt separatim. si animum rursus intenderis aciemque direxeris, coit in unum quidquid duplex uidebatur. quid ergo mirum si mens ueneno ac potentia uini dissoluta dirigere ae non potest ad uidendum, sicut ne pedes quidem ad ambulandum neruis stupescentibus debiles aut si uis furoris in cerebrum saeuiens concordiam disiungit oculorum? quod adeo uerum est, ut luscis hominibus, si aut insani aut ebrii fiant, nullo modo possit accidere ut aliquid duplex uideant. quare si ratio apparet cur oculi fallantur, manifestum est non esse falsos sensus: qui aut non falluntquae illorum nouit errorem. Sed nos ad dei opera re
Abbreviated transcription (Latin):
uidentie uirtus fecit duos
simillimos orbes eosq ita
deuinxit ut nõ in totũ cõ¬
uerti s mouiͣ tñ et flecti cũ
mõ possent. Orbes autez
ip̃es humoris piui acliq¬
di plenes eẽ uoluit. In quo¬
rum media parte sintille
luminum. conclusiue te¬
necentur quas pupillas
nuncupamus in quibus
puris ac subtilib cernẽdi
sensus ac rõ continetur
D eos igr orbes se ip̃a mens
intendit ut uideat mira¬
q rõne ne in unu miscet᷑
et ĩuingitur amboꝵ lummũ
usus. Libet hoc loco illorum
reprehendere uanitatem ꝗ
dum uolunt oñdere sensus
faisos ẽẽ multa colligant
ui quib oculi fallantur int̾
que illud etia quod furiosi .
et ebriis omĩa duplicia ui¬
deantur qĩ uõ eius erroris
obscura sit causa. Ideo enim
fit quia duo st̃ oculi. Sed qͦ¬
modo id fiat accipe. Uisus
oculorum intentione ani¬
mi constat. Itaq qm̃ mẽs
ut supra dictum ẽ oculis tã¬
qua fenestris utitur ñ tm̃
hoc ebriis et insanis accidͭ

Expanded text:
uidentiae uirtus fecit duos uidentiae uirtus fecit duos simillimos orbes eosque ita deuinxit, ut non in totum conuerti, sed moueri tamen ac flecti cum modo possent. orbes autem ipsos umoris puri ac liquidi plenos esse uoluit, in quorum media parte scintillae luminum conclusae tenerentur, quas pupillas nuncupamus, in quibus puris atque subtilibus cernendi sensus ac ratio continetur. per eos igitur orbes se ipsam mens intendit ut uideat miraque ratione in unum miscetur et coniungitur amborum luminum uisus. Libet hoc loco illorum reprehendere uanitatem qui dum uolunt ostendere sensus falsos esse, multa colligunt in quibus oculi fallantur, inter quae illud etiam, quod furiosis et ebriis omnia duplicia uideantur: quasi uero eius erroris obscura sit causa. ideo enim fit, quia duo sunt oculi. sed quomodo id fiat accipe. uisus oculorum intentione animi constat. itaque quoniam mens, ut supra dictum est, oculis tamquam fenestris utitur, non tantum hoc ebriis aut insanis accidit,
Abbreviated transcription (Latin):
tis et etossis eculis mag̃
uideret qm̃ euulse cu pos¬
tibus fores plus inferunt
luminis ꝙͣ si fueruit obdu¬
cte.Mimirum ip̃ruł potiꝰ
epituro qui eu docuit ef¬
effosos orbes et ruptas ecu¬
lorum fibras et fluentem
p uenam sanguinẽ et cre¬
scentem in uulnenb car¬
nem et obductas adulti¬
mum cicatrices nicħ pos¬
se laicis admittere nͥ for¬
te oculos narib similes
nasci uolebat ut nõ oclis
ꝙͣ foraminib c̾nerenius qͦ
nicħ ad spẽm fedius adusu
inutilius fien põt. Qnͣtulũ
enim uidere possemus si mes
ab intimis penetrabilibus
capitis ꝑ exiguas cau̾narũ
rimulas actenderet. Ut si qs
uelit transyice̾ ꝑcicutam ñ
plus profro cernat ꝙͣ cicu¬
te ipĩus capacitas ꝯprehen¬
deat. Itaq ad uidendũ mẽ¬
bris potius in orbẽ conglo¬
batis opus fuit ut uisus ĩ
latum spargeret᷑ et que in
primiori facie adhererent
ut libere possint oĩa ꝯtinẽi
Ergo ineffabilis diuĩe pro¬

Expanded text:
tis et effossis oculis magis tis et effossis oculis magis uideret, quoniam euulsae cum postibus fores plus inferunt luminis quam si fuerint obductae. nimirum ipsi uel potius Epicuro qui eum docuit efeffossos orbes et ruptas oculorum fibras et fluentem per uenas sanguinem et crescent- tes ex uulneribus carnes et obductas ad ultimum cicatrices nihil posse lucis admittere, nisi forte oculos auribus similes nasci uolebat, ut non tam oculis quam foraminibus cerneremus: quo nihil ad speciem foedius, ad usum inutilius fieri potest. quantulum enim uidere possemus, si mens ab intimis penetralibus capitis per exiguas cauernarum rimulas attenderet! ut si quis uelit transpicere per cicutam, non plus profecto cernat quam cicutae ipsius capacitas conprehendat. itaque ad uidendum membris potius in orbem conglobatis opus fuit, ut uisus in latum spargeretur, et quae in primori facie adhaererent, ut libere possent omnia contueri. ergo ineffabilis diuinae pro
Abbreviated transcription (Latin):
constitutu ẽ. sicut in oculis
uidendi. Quarum p̾cipue
in explicabilis ẽ et mira sub¬
tilitas qr eoru orbes gẽmaꝵ
similitudinẽ p̃ferentes ab
ea ꝑte qua uidendũ fuit mẽ¬
branis plucentib terit ut y¬
magines rerum cõpositarũ
tanqua in speculo relucẽtes
ad sensum uitunu penetra¬
rent. Per eas igitur mẽbra¬
nas sensus ille qui dicitur
mens ea que st̃ foris tñspicit
ne forte existimes aut yma¬
ginum incursione nos c̾nere
nõ ui eo qd̾ uidetur aut in¬
tensione aeris cum aere ã
effusione radiorum quĩ si
ita eẽt radius quẽ oculis ad¬
agentes nichilominꝰ tñ
uniuersa que contra sunt
poĩta intueamur. Uerius
et manifestius ẽ mentẽ eẽ
que per oculos ea que sunt
oppõita transpiciat qͣi ꝑ lu
speculari lapide obductas.
et idcirco mens ac uolun¬
tas ex oculis sepe dinoscit᷑
Quod quidem ut refellẽt
lucretius meptissimo usus
ẽ argumento. Si enĩ mẽs
inquit  oculos uidit eru¬

Expanded text:
constitutum est sicut in oculis constitutum est sicut in oculis videndi. Quorum precipue inexplicabilis est et mira subtilitas quia eorum orbes gemmarum similitudinem preferentes ab arte qua uidendum fuit membranis perlucentibus texit, ut imagines rerum contra positarum tamquam in speculo refulgentes ad sensum intimum penetrarent. per eas igitur membranas sensus ille qui dicitur mens, ea quae sunt foris transpicit, ne forte existimes aut imaginum incursione. nos cernernon in eo quod uidetur, aut intentione aeris cum acie aut effusione radiorum, quoniam si ita esset, tardius quam oculos adagentes nihilominus tamen uniuersa quae contra sunt posita tueamur, uerius et manifestius est mentem esse quae per oculos ea quae sunt opposita transpiciat quasi perspeculari lapide obductas. et idcirco mens ac uoluntas ex oculis saepe dinoscitur. quod quidem ut refelleret Lucretius, ineptissimo usus est argumento. si enim mens inquit per oculos uidet, eru
Abbreviated transcription (Latin):
cilius colligantur. Nam et
forma ip̃a mirandu in mo¬
dum ficta ꝙ earum forami¬
na uoluit ẽc nuda et mob¬
septa quod et minus decoꝵ
et minus utile fuisset qm̃
simplicium cau̾narũ ãgus¬
tias p̃teruolare uox posset
nisi ꝑceptam ꝑ cauos sinus
et repcussum retentã foͣra¬
mina ip̃a conueherẽt illis
simillima uasculis quibus
impõitis solent angustiõa
uasa impleri Eas igr̃ aureᷤᷤ
quib et indictum nomẽ
auocib hauriendis. Unde
uirgilius uocemq his au¬
ribus hausi. aut qr noctem
uocem ipsam greci.
uocant ab auditu ꝑ ĩmuta¬
tionẽ lr̃e Aures uelut au¬
des sunt nommate. Noluit¬
deus artifer mollib pellicuł
informare que pulcritudinẽ
demerent pendule ac flacen¬
tes neq duus acsolidis ossi¬
bus ne ad usum mhiles eeñt
ĩmobiles ac rigentes. s quod
eẽt horum mediũ excogita ͭ
ut eas cartilago mollior alli¬
gauit. et hunc aptam sibi
et flexibilem firmitatẽ. In
his audiendi tm̃ offĩcium

Expanded text:
cilius colligantur. nam et cilius colligantur. nam et forma ipsa mirandum in modum ficta, quod earum foramina noluit esse nuda et inobsaepta: quod et minus decorum et minus utile fuisset, quoniam simplicium cauernarum angustias praeteruolare uox posset nisi exceptam per cauos sinus et repercussu retentam foramina ipsa cohiberent illis similia uasculis quibus inpositis solent angusti oris uasa conpleri. eas igitur aures — quibus est inditum nomen a uocibus hauriendis, unde Vergilius uocemque his auribus hausi; aut quia uocem ipsam Graeci d>sirv uocant ab auditu, per inmutationem litterae aures uelut audes sunt nominatae deus artifex mollibus pelliculis informare, que pulchritudinem demerent pendule ac flaccentes, neque duris atque solidis ossibus, ne ad usum inhabiles essent immobiles ac rigentes, sed quod esset eorum medium excogitavit ut eas cartilago mollior alligaret et haberent aptam simul et flexibilem firmitatem. In his audiendi tantum officium
Abbreviated transcription (Latin):
ne suam ictoremq testa¬
tur Euis prope diuina mes
qr non tantum ammãtiũ
que sunt in t̾ra s etia sui
corporis est sortita dñatu
Nsummo capite collo¬
cata tanqua in arcesb̾¬
lum speculatur om̃ia et cõ¬
tuetur. Hanc eius aulam
non obductam poͣrectamq
formauit ut in mutis ani¬
malib. ł orbi et globo si¬
milem ꝙ orb̾ rotunditas
igitur mens et ignis ille
diuinus tanquam celote¬
gitur. Cuius cu summũ
fastigium nãli ueste texis
facies nec̾ciis mẽbrorum
ministeriis et instruxit pa¬
ater et ornauit Ac pͥmũ
cculoiuz orbes concaius
foramnb conclusit. a quo
rdratu frontem nominata
uarto existimauit et eos nez
minus neq amplius ꝙͣ du¬
os esse uoluit. ꝙ ad spẽm nł¬
lus est ꝑfectior numerus ꝙͣ
duorum sicut et aures duaͤ.
quarum duplicitas incredi¬
bile ẽ quanta pulcritudĩe
preferat. ꝙ tñ pars utraq si¬
nulitudine ornata ẽ ut adue¬
mentes extrinsecus uoces fa¬

Expanded text:
nem suam fictoremque testanem suam fictoremque testatur. eius prope diuina mens quia non tantum animantium quae sunt in terra, sed etiam sui corporis est sortita dominatum, in summo capite conlocata tamquam in arce sublimi speculatur omnia et contuetur. hanc eius aulam deus non obductam porrectamque formauit ut in mutis animalibus, sed orbi et globo similem, quod orbis rotunditas igitur mens et ignis ille diuinus tamquam caelo tegitur. cuius cum summum fastigium naturali ueste texissfacies necessariis membrorum ministeriis et instruxit pariter et ornauit. ac primum quod oculorum orbes concauis foraminibus conclusit, a quo foratu frontem nominatam Varro existimat, eos neque minus neque amplius quam duos esse uoluit, quod ad speciem nullus est perfectior numerus quam duorum, sicut et aures duas: quarum duplicitas incredibile est quantam pulchritudinem praeferat, quod cum pars utraque similitudine ornata est, tum ut uenientes altrinsecus uoces fa
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝑ cucuitũ et a timporib
effusi añ aures capilli et ea¬
rum summe partes in cõ¬
ne modum tincte et occi¬
pitium omne cõtractum
spem miri decoris ostẽtat
Item barbe rõ incredibile
e quantũ conferat ad di¬
noscendum corpoꝵ matu¬
ritatem. uel ad differẽtiã
sexas uel ad decorẽ uirili¬
tatis ac roboris. ut iuideat᷑
omĩo non constatura fu¬
isse tocius oꝑis rõ si quicqͣ
aliter eẽt effectum
Unc rõnez totuis hoĩs
oñdam singulorum
mebroꝵ que in corpe apta
aut opto st̃̾ utilitates et
hĩcus explicabo. Cum igͣ.
statuisset deus ex omib
animalib solum hominẽ
facere celestem cetera uni¬
uersa trena hunc ad celi
concẽplationẽ rigidũ erex¬
origo ẽ. Illa uõ depressit
ad t̾ram ut qr nulla hisl
mortalitatis expectatio ẽ¬
est toto corpe in humum
proiecta uentri papulco
seruirent. hominis itaq
soluis recta rõ et sb̃lmus
status et uultus deo pr̃e co¬
mimis ac proximus origi¬

Expanded text:
ta per circuitum et a temporibus ta per circuitum et a temporibus effusi ante aures capilli et earum summa pars in coronae modum cincta et occipitium omne contectum speciem miri decoris ostentat. iam barbae ratio incredibile est quantum conferat uel ad dinoscendam corporum maturitatem uel ad differentiam sexus uel ad decorem uirilitatis ac roboris, ut uideatur omnino non constatura fuisse totius operis ratio, si quicquam aliter esset effectum. Nunc rationem totius hominis ostendam singulorumque membrorum quae in corpore aperta aut operta sunt, utilitates et habitus explicabo. cum igitur statuisset deus ex omnibus animalibus solum hominem facere caelestem, cetera uniuersa terrena, hunc ad caeli contemplationem rigidum erexorigo est, illa uero depressit ad terram, ut quia nulla his inmortalitatis expectatio est, toto corpore in humum proiecta uentri pabuloque seruirent. hominis itaque solius recta ratio et sublimis status et uultus deo patri communis ac proximus origi
Abbreviated transcription (Latin):
aliud exhibeat nisi maclis
tergo distincti et squamaꝵ
leuitate suffulti in lubricos
tractus sinuosis fluctib la¬
berentur. In quadrupedib
autẽ idem opifex contertũ
spinea sumino capite deduc¬
tum longuis ex̃ corpꝰ edux̃
et acuminauit in candez
ut obscene corpoĩs ꝑtes uł
pp feditatem tegerent᷑ uel
pp teneritudine tuerent᷑
ut ammalia queda mu¬
nita et nocentia motu eiꝰ
arcentur et corpe. Qd̾ mẽ¬
brum si detrahas imꝑfectũ
sit animal ac debile. ubi
Sĩe aptissime congruunt
ut neq nudo quadrupete
neq homĩe tecto exrogita¬
ri quicquã turpius possit.
mire ad pulchritudinem
ualeat non tñ etiam capi¬
ti congruebat. Texit eigo
pilo. Et ouia n sũmo fu¬
turum erat quasi sũmum
edificu culmen omauit.
Qui ornatus nõ est in or¬
bem coactus aut in tĩgurã
pilei teres fcũs ne quibdã
ꝑtib nudis cẽt in formis
Sed alibi infusus alibi re¬
tractus pro cuiꝰ ubet loci de¬
centia. Frons ergo ualla¬

Expanded text:
aliud exigebat nisi ut maculis aliud exigebat nisi ut maculis terga distincti et squamarum leuitate suffulti in lubricos tractus sinuosis flexibus laberentur. in quadrupedibus autem idem opifex contextum spinae a summo capite deductum longius extra corpus eduxit et acuminauit in caudam, aut ut obscenae corporis partes uel propter foeditatem tegerentur uel propter teneritudinem munirentur aut ut animalia quaedam minuta et nocentia motu eius arcerentur a corpore: quod membrum si detrahas, inperfectum fit animal ac debile. ubi genere aptissime congruunt, ut neque nudo quadrupede neque homine tecto excogitari quicquam turpius possit. mire ad pulchritudinem ualeat, non tamen etiam capiti congruebat. texit ergo illud pilo et quia in summo futurum erat, quasi summum aedificii culmen ornauit. qui ornatus non est in orbem coactus aut in figuram pillei teres factus, ne quibusdam partibus nudis esset informis, sed alicubi effusus alicubi retractus pro cuiusque loci decentia. frons ergo ualla
Abbreviated transcription (Latin):
adherens pectori uent̾. Itẽ
uentri subnexa genitalia
ultimo loco femoralia pe¬
desq nec solum membͣ. su¬
um tenorẽ ac situ in oĩb
seruãt s et ꝑtes mẽbror
Nam in uno capite ip̃o cer¬
tam sedem possident aureᷤᷤ
certam oculi. nares itẽ.
quoq et in eo dentes et
lingua. Que omĩa cũ suit
eadem in om̃ib animãtibꝰ
tnĩ infinita et multiplex
diu̾sitas figuratoꝵ ẽ ꝙ ea
que dixi aut productioa
aut contractiõa linam̃tis
uarie differentib cõyben¬
sa sunt. Quid illud. Nõne
diuinũ. Ꝙ intanta uiuẽ¬
tium multitudine uũqͣz
animal in suo gn̾e et sp̃e
pulcherrimum est. Ut si ꝗd
uicissm de altero in alte¬
rum transferat᷑ nicħ ĩpe¬
ditius ad utilitatẽ. Nicħ
cerormius ad aspectũ ui¬
dezi neccẽ est ut si elepha¬
to c̾uicem prolixã tribuas
auc camello breuẽ uel si ẜ¬
pentib pedes aut pilos ad¬
das quib porrecti equalr
corporis longitudo nichil

Expanded text:
adhaerens pectori uenter, item adhaerens pectori uenter, item uentri subnexa genitalia, ultimo loco femina pedesque. nec solum membra suum tenorem ac situm in omnibus seruant, sed etiam partes membrorum. nam in uno capite ipso certam sedem possident aures, certam oculi, nares item, os quoque et in eo dentes et lingua. quae omnia cum sint eadem in cunctis animantibus, tamen infinita et multiplex diuersitas figurarum est, quod ea quae dixi aut productiora aut contractiora liniamentis uarie differentibus conprehensa sunt. quid ? illud nonne diuinum, quod in tanta uiuentium multitudine unum quodque animal in sui generis specie pulcherrimum est, ut si quid uicissim de altero in alterum transferatur, nihil inpeditius ad utilitatem, nihil deformius ad aspectum uideri necesse sit? ut si elephanto ceruicem prolixam tribuas aut camelo breuem uel si serpentibus pedes aut pilos addas, in quibus porrecti aequaliter corporis longitudo nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Quib mens si exturrere
aut resistere uelit tanquã
pretinacuł uteret᷑ et quice
nullo labore nulloq cona¬
tu. sed uel minimo nutu
tocius corꝑis molẽ tẽraret
ac flecterẽt. hec aut iusce¬
rib opuit ut quẽcũq locũ
decebat utiq solida osa cẽ
clusa regerent. Itẽ iscerb
ipĩs uan̾as adiuiscuit q̃i
riues ꝑ corpus õne diuisos
ꝑquas discurres humor⁊
sangius uniu̾sa membra
sucis uitalib irrigaret ⁊
ea iuiscẽa formata in eum
medu o unicuio gñi ac
loco aptus sit supiecta pel¬
le conterit. qua uel sola
pulcritudĩe decoraiit nel
setis adopuit uł squamis
muiuit. uł plumis ĩsig¬
nib adornauit. Illud cõ
mentum dei mirabile ꝙ
una dispõitio et mꝰ hĩtus
iinũabiles animantur
preferat uarictates. Nam ĩ¬
in onmib fere que spirãt
eadem series et ordo men¬
brorum ẽ. Orimumemm
caput et huic annexa c̾uix.
Item collo pectus adiũctũ
et ex eo prominentes ãmi

Expanded text:
quibus mens, si aut excurrere quibus mens, si aut excurrere aut resistere uellet, tamquam retinaculis uteretur et quidem nullo labore nulloque conatu, sed uel minimo motu totius corporis molem temperaret ac flecteret. haec autem uisceribus operuit ut quemque locum decebat, ut quae solida essent, conclusa tegerentur. item uisceribus ipsis uenas admiscuit quasi riuos per corpus omne diuisos, per quas discurrens umor et sanguis uniuersa membra sucis uitalibus inrigaret, et ea uiscera formata in eum modum qui uni cuique generi ac loco aptus fuit, superiecta pelle contexit: quam uel sola pulchritudine decorauit uel setis adoperuit uel squamis muniuit uel plumis insignibus adornauit. illud uero commentum dei mirabile, quod una dispositio et unus habitus innumerabiles imaginum praeferat uarietates. nam in omnibus fere quae spirant eadem series et ordo membrorum est: primum enim caput et huic adnexa ceruix, item collo pectus adiunctum et ex eo prominentes anni,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi essent mẽbra om̃ia tam
ordinata tam pritcent̾ ef¬
fecta ut usum possent hr̃t
Qurd enĩ si dicas aues ad
uolandum nõ esse natas
neq feras ad seuiendũ. n
pisces ad natandũ. neque
homines ad sapiendũ cũ
appareat ei nature offioq
seiure aimãtes ꝙ ẽ quo
qui sũma ipãm uĩtatis a
Si ciĩ nõ ẜuidentia s for¬
tuitis athomoꝵ cõcursio¬
nib nascuntur oĩa cur
minꝙͣ fortitudo accidit sic
coire illa prricipia nt effi¬
trus audiret aut ocoraẽt
aculis aut aurib uideret
Si enim pͥmordia nullu
genus põnis exꝑtũ relin¬
quunt oportuit ciusmõi
quotidie mõstra gñari.
in quib et mẽbrõꝵ ordo
p̃posterius et usus longe
diu̾sus existẽt. Cum ueo
uniu̾sa gn̾a et uniu̾sa quo
membra leges suas et usꝰ
Unc de prouidentia ui
cepinius differamus
deu̾s enim solidamẽta cor¬
poris que ossa dur nodͥa¬
ta et adiuncta mincẽ nez¬
uis alligauit atq cõstrinxͤ

Expanded text:
nisi essent membra omnia tam nisi essent membra omnia tam ordinate, tam prouidenter effecta, ut usum possent habere. quid enim si dicas aues non ad uolandum esse natas neque feras ad saeuiendum neque pisces ad natan- . dumneque homines ad sapiendum, cum appareat ei naturae officioque seruire animantes ad quod qui summam ipsam ueritatis aSi enim non providentia, sed fortuitis atomorum concursionibus nascuntur omnia, cur nunquam fortuito accidit, sic coire illa principia, ut effitius audiret, odoraretur oculis, auribus cerneret? si enim primordia nullum genus positionis inexpertum relinquunt, oportuit eiusmodi cottidie monstra generari in quibus et membrorum ordo praeposterus et usus longe diuersus existeret. cum uero uniuersa genera et uniuersa in quoque membra leges suas et ordinunc de prouidentia ut coepimus disseramus. Deus igitur solidamenta corporis quae ossa dicuntur nodata et adiuncta inuicem neruis adligauit atque constrinxit,
Abbreviated transcription (Latin):
det ut quecunq st̃ opi ꝑ¬
fco iani necc̃ia cum ipĩs fũ¬
damentis parit̾ ordiatur
Cur deum quisquã putet
in machiuuandis animalib
non ante prourdisse que ar
constare nõ possunt nisi pͥus
effcã essent quib constant
uidebat igitur Epicunis ł̃
corporib aĩaliũ diume roĩs
solertiam Sed ut efficeret
quod ante imprudent̃ assũp¬
serat adiecit aliud delira¬
mentum suꝑiori cõgruens
uidendum ẽẽ natos. neque
aures ad audiendum. neq
pedes ad ambulandũ. quĩ
ꝙ esset usus uidendi et au¬
diendi et ambulandi.Sed
uereor ne hinõi portenta
et ridicula refutare non
minus ineptum ẽẽ uidcat᷑
Sed libet ineptire qm̃ cu
inepto agimus nese ille
nimis argũtum putet.
Quid ais Epicure. Nõ st̃
ad uidendum nati. Cur gͥ
uident Postea inquit uł
eorum apuit. Uidendi gͦ
cã natisunt. Si quidẽ nĩcħ¬
aliud possũt ꝙͣ uidere. Ite
membra cet᷑a cͥuiꝰ rei cau
nullo mode possit existere.

Expanded text:
det, ut quaecumque sunt det, ut quaecumque sunt operi necessaria, cum ipsis fundamentis pariter ordiatur: cur Deum quisquam putet in machinandis animalibus non ante providisse, quae aconstare non posset, nisi prius effecta essent quibus constat. Videbat igitur Epicurus in corporibus animalium divinae rationis solertiam: sed ut efficeret, quod ante imprudenter assumpserat, adjecit aliud deliramentum superiori congruens. videndum esse natos, neque aures ad aupedes ad ambulandum, quoniam quam esset usus uidendi et audiendi et ambulandi, seduereor ne huiusmodi portenta et deridicula refutare non minus ineptum esse uideatur, sed libet ineptire, quoniam cum inepto agimus, ne se ille nimis argutum putet. quid ais, Epicure? non sunt oculi ad uidendum nati? cur igitur uident? postea inquit eorum usus apparuit. uidendi ergo causa nati sunt, siquidem nihil possunt aliud quam uidere. item membra cetera cuius rei causa nullo modo posset existere,
Abbreviated transcription (Latin):
manere nõ potuisse. ꝙ illas
aut sumendi cibi facultas
aut cceundi generandiq
rõ defecisset. Uidelicet ut a¬
thomis suis locum facẽt di¬
umam prouidentiã uolũt
excludere. Ged cu uiderẽt
in om̃ib que spirant mira¬
bilem prouidentie messe
giosa in quib rõ cessaret
Q m̃ igitur omĩa que uide¬
mus cu rõne nata st̃ ide¬
tuisse gnͣari. Atenĩ ꝓuisu ẽ
in singulis quibusq fingẽ¬
dis quats et ministerio mẽ¬
brorum ad necͣcia uite utere¬
tur et quãts adiugatis cõ¬
porib data soboles uniuer¬
sas gñatun conseruaret a¬
nimantes. Nam si peritus
architectus cum magnu
aliquod edificium fãcere
constituit. primo omina
cogitat que sũma perfecti
edificui futura sit et añ em¬
tatur que locum leue pon¬
dus expectet. ubi magni
Opis statura sit moles. que
columpnarum int̾ualla q
aut ubi aquaꝵ cadentui
decursus et exitus et recep¬
tacula . ħ in quã prius ꝓui¬

Expanded text:
rmanere non potuisse, quod illas rmanere non potuisse, quod illas aut sumendi cibi facultas aut coeundi generandique ratio defecisset. uidelicet ut atomis suis locum faceret, diuinam prouidentiam uoluit excludere. sed cum uideret in omnibus quae spirant mirabilem prouidentiae inessgiosa in quibus ratio cessaret? quoniam igitur omnia quae uidemus cum ratione nata sunt - id etuisse generari. ante enim prouisum est in singulis quibusque tingendis quatenus et ministerio membrorum ad necessaria uitae uterentur et quatenus adiugatis corporibus elata suboles uniuersas generatim conseruaret animantes. nam si peritus architectus cum magnum aliquod aedificium facere constituit, primo omnium cogitat quae summa perfecti aedificii futura sit, et ante emetitur quem locum leue pondus expectet, ubi magni oneris statura sit moles, quae columnarum interualla, qui aut ubi aquarum cadentium decursus et exitus et recepta- cula, haec, inquam, prius proui
Abbreviated transcription (Latin):
bilitate nimia pinoscidis
similis uideretur essetq hõ
planc anguimanus. Quod
genus nulla ĩmanissima
bellua mirabilit̾ effcm̃ est
Deus enim qui prouidentiã
et potãtem sua mulctaru
rerum mirabilz uarietate
uoluit oñdere qm̃ capur ei ꝯ
aĩalis non tam longe con
ip̃m̃ profusis dentib sic et¬
armauerat. ut etiam si con¬
tingeret pascendi tñ facul¬
tatem dentes adimerent
produxit int̾ cos asumma
fronte molle et flexibile mẽ¬
brum quo p̾bentere quo te¬
nere quoolibet possit. nec
rõnem uictus capiendi uł
dentium prominens mag¬
nitudo uel cernicis brenitaͤ
imrediret
On possum hoc loco tene¬
ri quo mis. Epicuri
stulticia conguam. Illius
emm st̾ om̃ia que delirat
Lucretius qui ut ostendẽt
ammalia nõ artificio aliqͦͦ
diuine mentis sed ut solet
fortitudo ẽẽ nata. Dixit in
principio mundi alias quas¬
dam in numerabiles aĩan¬
tes miranda sp̃e et magni¬
tudine ẽẽ natas. s eas re¬

Expanded text:
bilitate nimia proboscidi bilitate nimia proboscidi similis uideretur essetque homo plane anguimanus, quod genus in illa inmanissima belua mirabiliter effectum est. deus enim qui prouidentiam et potestatem suam multarum rerum mirabili uarietate uoluit ostendere, quoniam caput eius animalis non tam longe porripsum profusis dentibus sic armauerat, ut etiamsi contingeret, pascendi tamen facultatem dentes adimerent, produxit inter eos a summa fronte molle ac flexibile membrum quo prendere, quo tenere quodlibet posset, ne rationem uictus capiendi uel dentium prominens magnitudo uel ceruicis breuitas inpediret. Non possum hoc loco teneri quominus Epicuri stultitiam rursum coarguam: illius enim sunt omnia quae delirat Lucretius. qui ut ostenderet animalia non artificio aliquo diuinae. mentis, sed, ut solet, fortuito nata esse, dixit in principio mundi alias quasdam innumerabiles animantes miranda specie ac magnitudine fuisse natas, sed eas pe
Abbreviated transcription (Latin):
eoru partes crassiorib no¬
dis conglobauit. ut et ad¬
stringi neuus facilius et
subuerti tutius possent.
Unde sicut ũtibilia noĩa¬
ta cos nodes firmit solida¬
tos leui queq opculo texit¬
quod dicitur cartilago .s. ut
siue attritu et sine consensu do¬
loris aliquo flecterentur. E¬
osdem tamen inunum mo¬
dum iiformauit Alios aũt
tem rotundos et in his dũ¬
taxat articulis in quib mo¬
ueri membra in om̃s partes
oportebat ut inscapulis qm̃
manus utrũlibet agitari et
contorqueri necessarium est
Alios aũt latos et equales ⁊
in unam ꝑten rotundos. et
in his utiq locis ubi tm̃mõ
curuari menbra oportebat.
ut in genib et in cubitis ⁊¬
in manib ipĩs Nam sicut
manus ex eo loco unde oriũ¬
tur ubiq uersus mouĩ spa¬
tiosum simul et utile fuit
sic profcõ si hoc idem etiã cu¬
bitis accideret et supuacimᷤᷤ.
eẽt hiõi motus et turpis.
Iamenuim manus amissadig¬
nitate quam nunc ht̃ mo¬

Expanded text:
eorum partes nodis crassioribeorum partes nodis crassioribus conglobauit, ut et substringi neruis facilius. et uerti tutius possent, unde sunt uertibula nominata. eos nodos firmiter solidatos leni quodam operculo texitquod dicitur cartilago, scilicet ut sine attritu et sine sensu doloris aliquo flecterentur. eosdem tamen non in unum modum informauit. alios enim bem rotundos, in iis dumtaxat articulis in quibus moueri membra in omnes partes oportebat, ut in scapulis, quoniam manus utrolibet agitari et contorqueri necessarium est, alios autem latos et aequales et in unam partem rotundos et in iis utique locis ubi tantummodo curuari membra oportebat, ut in genibus et cubitis et manibus ipsis. nam sicut manus ex eo loco unde oriuntur ubique uersus moueri speciosum simul et utile fuit, sic profecto, si hoc idem etiam cubitis accideret, et superuacuus esset eiusmodi motus et turpis. iam enim manus amissa dignitate quam nunc habet mo
Abbreviated transcription (Latin):
omersu quib clemẽt cur¬
uatis et in se uelut in cir¬
culum pede conductis int̾¬
na uiscera contegant ut ca
que mollia et minus uali¬
da fieri opus erat illius so¬
litatis amplecu possent cẽ
minta. In summa nõ con¬
structionis eius quã silem
nauis carine dicimus capͭ
collocauit in quo eẽt regnĩ
tocius aminantis. Datũq
illi rec nomen ut quidẽ nã¬
ro ad ciceronem scribitꝙ
hiic capiant untiĩ sensus
et uerui. Ea nõ que diximꝰ
de corpore uel ambulandi
uel faciendi uel uolandi cã
cẽ producta neq nimium
longis pꝓ celerem inobili¬
tatem. neq nimiũ breuib
pꝑ firmitatem. Sed et pau¬
cis et magnis ossib constaẽ
uoluit. Aut enim bina sũt
in homine aut trina ã in
quadrupede que tũ nõ fec
solida. ne in gradiendo pi¬
gritia et grauitas retardaẽt
Sed cauata et ad iugorem
ui corpis conseruandũ me¬
dullis intrinsecus plena ea¬
q rursus nõ equalit por¬
recta fluunt. Sed summaᷤ

Expanded text:
diuersum, quibus clementer curdiuersum, quibus clementer curuatis et in se uelut in circulum paene conductis interna uiscera contegantur, ut ea quae molliora et minus ualida fieri opus erat, illius solidae cratis amplexu possent esse munita. in summo uero constructionis eius quam similem nauali carinae diximus. caput conlocauit, in quo esset regimen totius animantis, datumque illi hoc nomen est, ut quidem Varro ad Ciceronem scribit, quod hinc capiant initium sensus ac nerui. ea uero quae diximus a corpore uel ambulandi uel faciendi uel uolandi causa esse producta, neque nimium longis propter celerem mobilitatem neque nimium breuibus propter firmitatem, sed et paucis et magnis ossibus constare uoluit. aut enim bina sunt ut in homine aut <qua>terna ut in quadrupede: quae tamen non fecit solida, ne in gradiendo pigritia et grauitas retardaret, sed cauata et ad uigorem corporis conseruandum medullis intrinsecus plena. eaque rursus non aequaliter porrecta finiuit, sed summas
Abbreviated transcription (Latin):
tere se in quãlibet partem
facile posset. Sed ex ip̃a cor¬
poris sũma produxit caput
Item produxit mẽbra q̃dam
longius que uocantur pedeᷤᷤ
ut alteruis motib sola fixa
ꝑducerent animal quocũq
Onens tuliss. aut quo peten¬
di cibum necc̃itas ꝓuocass
Ex up̃c aũt uastulo co.poris
quatuor fecit erritantia bi¬
na posterius que st in oib
pedes. Itẽ biua capiti et tol¬
io proxima que uaues ani¬
mantib usus prebent. In re¬
bulandũ tempandũq sũt
nate. Est et tertiũ genꝰ u
quo priora illa neq petesn
fixio diuersas spes et ususht
atq ut ipam corporis crassi¬
tudinẽ firmuter compheneet
maiorib et breuib ossibus
inuicem colligatis qr cari¬
nam compegit qua nos i¬
spinam dicimus eamq uo¬
luit ex uno petuoq osse for¬
mare. ne gradiendi flecten¬
ciq se facultatem animal
non hr̃ẽt. Ex eius parte q̃i
media costas .i. transũsa
et plana ossa protexit in

Expanded text:
tere se in quamlitere se in quamlifacile possent: sed ex ipsa corporis summa produxit caput; item produxit membra quaedam longius, quae vocantur pedes, ut alternis motibus solo fixa producerent animal, quo mens tulisset, aut quo petendi cibi necessitas provocasset. Ex ipso autem vasculo corporis quatuor fecit extantia: bina posterius, quae sunt in omnibus pedes; item bina capiti et collo proxima, quae varios animantibus usus praebent. In pendum temperandumque sunt natae. Est et tertium genus, in quo priora illa, neque pedes, neque fictio diversas species et usus habet. Atque ut ipsam corporis crassitudinem firmiter comprehenderet, majoribus et brevibus ossibus invicem colligatis, quasi carinam compegit, quam nos spinam dicimus, eamque noluit ex uno perpetuoque osse formare, ne gradiendi flectendique se facultatem animal non hmedia costas id est transuersa et plana ossa porrexit in
Abbreviated transcription (Latin):
becillis ẽ nec ꝑ se p̃t sine ho¬
nine uiuere. Societatem
appetit ut coĩs uita et õna¬
tior fiat et tutior. Uide igit᷑
omnẽ hor̃s rõnez in eo max¬
ime stare ꝙ nudus fragilis
q nascitur ꝙ morb̾ afficit᷑
ꝙ ĩmatura morte mulctatur
Que si homini detrahant᷑ rõ¬
nem quoq et sapĩam detra¬
hi necc̃e ẽ. Sed nimis dui de
reb aꝑtis disputo cũ sit liq¬
dum nicħ sine prudẽtia nẽc
factu ẽẽ unꝙ̃ nec fieri potu¬
isse. De quib oꝑib unu̾sis
ego de uno tm̃ corpore hoĩs
institui dice̾. Ut in eo diuĩe
prouidentie potate quãta
fuĩt oñdam. his dum taxat
in reb que sunt comp̾hensi¬
biles et aꝑte. Nam illa que
sunt aĩe nec subici oculis
nec comprehendi qunt. Nc̃
de ip̃o uase hoĩs loquainur
quod uidemus.
N principio cũ deus fin¬
geret aĩalia uoluit ea
ini rotundam formã spẽmq
globare atq colligẽ ut et mo¬
ueri ad ambulandũ et flec¬

Expanded text:
imbecillis est, nec per se potest sine hoimbecillis est, nec per se potest sine homine vivere, societatem appetit, ut vita communis et ornatior fiat, et tutior. Vides igitur omnem hominis rationem in eo vel maxime stare, que nascitur, quod morbis adficitur, quod inmatura morte multatur. quae si homini detrahantur, rationem quoque ac sapientiam detrahi necesse est. sed nimis diu de rebus apertissimis disputo, cum sit liquidum nihil sine prouidentia nec factum esse umquam nec fieri potuisse. de cuius operibus uniuersis ego de uno corpore hominis tantum institui dicere, ut in eo diuinae prouidentiae potestatem quanta fuerit ostendam, his dumtaxat in rebus, quae sunt conprehensibiles et apertae: nam illa quae sunt animi, nec subici oculis nec conprehendi queunt. nunc de ipso uase hominis loquimur quod uidemus. In principio cum deus fingeret animalia, noluit ea in rotundam formae speciem conglobare atque colligere, ut et moueri ad ambulandum et flec
Abbreviated transcription (Latin):
cuto enum accepit sapiẽtia
ut adu̾sus nocentiam fra¬
gilitatem muniat. Sequat᷑
necc̾e ẽ ut quĩ retuende rõ¬
nis cã morbos capit et mor¬
tem semꝑ accipiat qr is ad
quẽ mors nõ uenit firmus
sit necc̃e est Infirmitas eium
h inse mortis conditionem
firmitas uero ubi fu̾i̾t nisi se¬
nectus locum põt hr̃e nec mꝙͣ
que sequitur senectute. pre¬
terea si mors c̾te eẽt cõstitu
ta etati fieret hõ insolentis¬
simus et humanitate om̃i
careret. Nam fere iura oĩa
humanitatis quib int̾ nos
coheremus ex metu et con¬
scia fragilitatis oruintur.
Deniq imbecilliora et timi¬
diora queque aĩalia cõgre¬
gantur ut qm̃ uirib tueri
se nequeant multitudine
tueantur Fortiora uero so¬
litudines appetunt qm̃ ro¬
bore uiribusq confidunt
homo quoq si eodẽ mõhrẽt
ad propulsanda ꝑicula sup¬
petens robur. nec ullius al
homine: Quid efferatius
Quid ĩmanius. Sed qm̃ ĩ

Expanded text:
circo enim accepit sapientiam, circo enim accepit sapientiam, ut adversus nocentia fragilitatem suam muniat. Sequatur necesse est, ut quoniam retinendae rationis causa morbos capit, etiam mortem semper accipiat; quia is ad quem mors non venit, firmus sit necesse est: infirmitas autem habet in se mortis conditionem; firmitas vero ubi fuerit, nec senectus locum potest habere, nec mors, quae sequitur senectutem. Praeterea, si mors certae constituta esset aetati, fieret homo insolentissimus, et humanitate omni careret. Nam fere jura omnia humanitatis, quibus inter nos cohaeremus, ex metu, et conscientia fragilitatis oriuntur. Denique imbecilliora, et timidiora quaeque animalia congregantur, ut quoniam viribus tueri se nequeunt, multitudine tueantur: fortiora vero solitudines appetunt, quoniam robore viribusque confidunt. Homo quoque si eodem modo haberet ad propulsanda pericula suppetens robur, nec ullius althomine? quid efferacius? quid immanius? Sed quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
nem conseqñtium nõ uidẽt
qr semel errauerunt in ipsa
sña. Exclusa eium de rebꝰ
humanis diuina ꝓuidentia
neccĩo sequebantur ut omĩa
sua sponte sint nata. Huc in¬
uenerunt illas minutorum
seminũ plagas et concursiõeᷤ
fortuitas qr rerũ originẽ nõ
uicebunt. In quas angusti¬
as cum se cometissẽt. iã co¬
gebat cos necc̾itas existimãẽ
animas cum corporib nasci
et iterum cum corporib extĩ¬
gui. Assumpserũt enĩ nich
fieri mente diuna. Qd ip̃z
nõ alit̾ probare potuerũt ꝙ
si ostendiderint eẽ aliq̃ in ꝗ¬
b uidetur ꝓuidentie ratio
claudicare Rep̾henderũt g̃
ea in quib uel maxĩe diui¬
nitatem suã ꝓuidentia mi¬
rabilit̾ expressit ut illa que
retuli de morb̾ et ĩmatura
morte cũ debuerint cogitãẽ
si morbu nõ recipet neq trc¬
tis neq uestib indigeret Qͥd
enum uentos aut ymbres ã
friguora metueret quoꝵ uis
in eo ẽ. ꝙ morbos afferant.Io¬

Expanded text:
ionem sequentium non uident, ionem sequentium non uident, quia semel errauerunt in ipsa summa, exclusa enim de rebus humanis diuina prouidentia necessario sequebatur ut omnia sua sponte sint nata. hinc inuenerunt illas minutorum seminum plagas et concursiones fortuitas, quia rerum originem non uidebant. in quas se angustias cum coniecissent, iam cogebat eos necessitas existimare animas cum corporibus nasci et item cum corporibus extingui: adsumpserant enim nihil fieri mente diuina. quod ipsum non aliter probare poterant quam si ostenderent esse aliqua in quibus uideretur prouidenticlaudicare. Reprehenderunt igitur ea, in quibus vel maxime divinitatem suam providentia mirabiliter expressit, ut illa, quae retuli de morbis et immatura morte, cum debuerint cogitare, si morbum non reciperet, neque tectis, neque vestibus indigeret. Quid enim ventos, aut imbres, aut frigora metueret, quorum vis in eo est, ut morbos afferant? Id
Abbreviated transcription (Latin):
etatis sue spatio ad ultimũ
processert senectutis. lon
igitur uident su ta sit con¬
stitutũ quod sequatur omni
uitiq tempore mori ulło mõ
posse. Sed si ꝓhiberi ab altero
uictu potest mori potiͣt Res
gͦ exigit ut hoĩ qui añ c̾tum
diem mori nõ pot ciboꝵ almĩ¬
Si opus cibo nõ erit iam hõ
nõ ille sed deus fiet ergo ut sͣ
dixi qui de fragilitate homĩs
querunt᷑ id potissime q̃runt᷑
ꝙ non ĩmortales sempit̾ni¬
q sint nati. Nemonisi se
litas nõ p̾t cum ĩ mortalita¬
te conuingi. Si enĩ mortał
ẽ in senectute ĩmortał in
adolescentia ẽẽ nõ pt̾. Nec est
ab eo condicio mortis ali ẽa
qui qñq moriturus ẽ. nec
ulla ĩmortalitas ẽ cui sit ter¬
minus constitutus. Ita fit
ut ĩmortalitas exclusa in ꝑ¬
petuũ et ad tpũs recepta mõ¬
talitas hoĩẽm constituat in
ea conditione ut fit qualib
etate mortalis. Quadrat igͥ.
necc̃itas undiq nec debuisse

Expanded text:
aetatis suae spatio ad ultimam aetatis suae spatio ad ultimam processerit senectutem: non igitur uident, si ita sit constitutum, quid sequatur, omni utique cetero tempore mori nullo modo posse? sed si prohiberi ab altero uictu potest, mori poterit. res igitur exigit ut homini qui ante certam diem mori non potest. ciborum alimenit. <sed si opus cibo non erit, iam non homo ille, sed deus fiet. ergo, ut dixi qui de fragilitate hominis queruntur, id potissimum queruntur, quod non immortales et sempiterni sint nati. Nemo, nisi senlitas non potest cum immortalitate conjungi. Si enim mortalis est in senectute, immortalis esse in adolescentia non potest; nec est ab eo conditio mortis aliena, qui quandoque moriturus est; nec ulla immortalitas est, cui sit terminus constitutus. Ita fit, ut et immortalitas exclusa in perpetuum, et ad tempus recepta mortalitas, hominem constituat in ea conditione, ut sit in qualibet aetate mortalis. Quadrat igitur necessitas undique, nec debuisse