comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uero st ht̃ qrͣ calidetas uel frigiditas
in eis. nã sicut gͣmna ꝑ grauitart̃ re¬
cedunt a lao sursum sursum tanqmͣ
a nõ ꝯͥente ⁊ tendunt in locũ deorsimi
canquiͣ ad locum ꝯͥcntẽ. ⁊ conformẽ.
ꝑ frigidatatẽ uero res resistunt ꝯͣuis¬
tristicia ⁊ ꝓsequit᷑ bona delectalulia
ꝑ irastiliłem uero aggrediuntur ꝯͣira
bere dut leo ꝑ concupist ͥ ͤᷤ ꝑ agit ut ꝓ¬
bne ꝑ irastilult̃ uero aggreditur ali̾a
picit bonum. ⁊ malum iuqnͣtũ hñt

Expanded text:
vero se habet quasi caliditas, vel frigiditas in eis. Nam sicut gravia per gravitatem recedunt a loco sursum tanquam a non conveniente, et tendunt in locum deorsum tanquam ad locum convenientem, et conformem: per frigiditatem tristia, et prosequuntur bona delectabila. Per irascibilem vero aggrediuntur contraria, bere. Ut Leo per concupiscibilem pergit, ut pbile: per irascibilem vero aggreditur animalpicit bonum, et m
Abbreviated transcription (Latin):
cib ⁊ noscius tendat ur bona ⁊ mala
stusibulia nõ ẜ se considerata s ut
hũt rõm ardin. ⁊ difficiis. Nam ar¬
duicas. ⁊ difficulcas potissime sunt
repugñcia. ⁊ ꝓhibaicia ue possimus
consequi botum. ⁊ uitare malum ¶m

Expanded text:
 nocivis, tendit in bona, et mala sensibilia, non secundum se considerata, sed ut habent rationem ardui, et difficilis: nam arduitas, et difficultas potissime sunt repugnantia, et prohibentia, ne possimus consequi bonum, et vitare malum. Im
Abbreviated transcription (Latin):
lectualib ut damissis sc̃iĩs specula¬
tuns de prudencia ⁊ de u̾tutili mo¬
ralib ẽ trastaud̾. susde pmius eĩ
ut płies dixanus p̾sens opus nõ uͭ
sciamus s uc uon⁊ fiamus que boĩtas
sine prudencia. ⁊ uirtucib inorali¬
ces ii intlłestu rappetitu sic eẽqͣ.¬

Expanded text:
speculativis, de prudentia, et de virtutibus moralibus est tractandum. Suscepimus enim ut pluries diximus praesens opus, non ut sciamus, sed ut boni fiamus: quae bonitas, sine prudentia et virtutibus moralites, in intellectu, et appetitu sic e
Abbreviated transcription (Latin):
uero simplicitꝰ morales sunt ille
que siit in appeticu. siuc appetitꝰ
ille sit sensicurus sure intllectius
cuiꝰmodi sunt iuisticia temꝑancia. foi¬
citirdo mansuetudo ⁊ cet̾a calia de qͥb

Expanded text:
vero simpliciter morales sunt illae, quae sunt in appetitu, sive appetitus ille sit sensitivus, seve intellectivus, cuiusmodi sunt Iustitia, Temperantia, Fortitudo, Mansuetudo, et caetera talia, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Recte gub̾nare populum et cauere
ne tyranuzent quia multis de caĩs
contingit sb̾ditos in sidiar tyrãns¬
¶Quod maxime rex cauere d ne ef¬
ficiatur tyrãnus eo qd̃ pluribus
modis corrũpat᷑ tyranides qmͣ re¬
gius pncipatus. xii¬

Expanded text:
recte gubernare populum, et cavere ne tyrannizent, quia multis de causis contingit subditos insidiare tyranQuod maxime rex cavere debet ne efficiatur tyrannus: eoq uod pluribus modis corrumpatur tyrannis quam regius principatus.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ aiẽ. cum engo multi hoĩm compa¬
rentur ad alios qrͣ corpus ad aĩam
sequitur eos eẽ nͣaͣlit̾ s̾uos sunt eĩ
aliqui carentes prudentia ⁊ intllẽstu
uo ualentes se dirigere in oꝑatione
debitas. expedit eppo eis ut dingant᷑
ab aliis. ⁊ ut alii siue sb̾iesti. sicut gͥ
in hoĩe u̾tuoso. ⁊ bent disposito aĩa

Expanded text:
tem animae: cum ergo multi hominum comparentur ad alias quasi corpus ad animam, sequitur eos esse naturaliter servos. Sunt enim aliqui carentes prudentia et intellectu, non valentes se dirigere ad operationes debitas. expedit ergo eis, ut dirigantur ab aliis, et ut alii sint subiecti. Sicut ergo in homine virtuoso, et bene disposit
Abbreviated transcription (Latin):
nimaliũ ut ex horẽ respestu qłium
alioꝵ. homo eĩ ut sͣ dicebatur ua᷑¬
liter dñatur bestiis uicenius ei mł¬
tas bestias domesticas us canes ⁊e
quos in ml̾tis consequi salurẽ ꝓpt̾
prudenciam hoĩm qmͣ ex ꝓpria indu¬
stria consequi uõ possent. Expedit engo

Expanded text:
ex homine respectu aliorum animalium. homo enim ut supra dicebatur naturaliter dominatur bestiis. Videmus enim multas bestias domesticas, ut canes, et equos in multis consequi salutem propter prudentiam hominum, quam ex propria industria consequi non possent. Expedit ergo
Abbreviated transcription (Latin):
runt ad constitutiouẽ eiusdc̃ corporis
debicus mõtus aut debitus situs.
Inde ẽ ergo qd̾ in oĩb mixcis dñatur
dror sum tendunt quare si sic ẽ in reb
stituunt naturalit̾ aliquid unuui
nͥ ibi naͣliter aliquid sit predũans

Expanded text:
runt ad constitutionem eiusdem corporis debitus motus aut debitus situs. Inde est ergo quod in omnibus mixtis dominatur deorsum tendunt. Quare si sic est in rebus stituunt naturaliter aliquid unum, nisi ibi naturaliter aliud sit praedominans:
Abbreviated transcription (Latin):
inuns debent curaie de lande haĩm
quͣto plures hñt adintatores qui eos
rabitur in tc̾io li bro u̾ aget᷑ de regi¬
mint regm nõ deoct aos ec̃ plangi¬
tinos uel deprecatiuos ꝓ gti̾orib bo¬
nis os tigo assignate ꝓpͥetate ᷤ cõpe¬
cere delrnt regib ⁊ pͥncipili qͣre decz¬

Expanded text:
minus debent curare de laude hominum, quanto plures habent adulatores, qui eos rabitur in tertio libro, ubi agetur de regimine Regni, non decet eos esse plangitivos, vel deprecativos pro exterioribus bonis. Omnes ergo assignatae proprietates competere debent regibus et principibus. Quare dec
Abbreviated transcription (Latin):
In tauco i optrib u̾tutum. ⁊ in re¬
cubutiouib debrat alios suꝑaresc̃io
decet cos eẽ pancoꝵ opaturos. nogo¬
tia ei ardoia pauca sunt respestu abi¬
ox nõ autẽ ceret reꝑes ⁊ pͥncipes aot̃s
begocia quͣtuincñ iodica expedur
uos. s ut possit liberius intenderr
sunt panca debent alis minora ise¬
gucia aliis cũimtt̾e que sunt msta.
mnanifeste o diant uicia ꝑsequcur ma¬
los. ⁊ uõ ꝑrttũt in aleficos uiucre
raꝑte diligant lonos. ⁊ hunorent ens

Expanded text:
tum, et in retributionibus debent alios superare. Tertio decet eos paucorum operativos. negocia enim ardua pauca sunt respectu aliorum. Non autem decet reges et principes omnia negocia quantumcumque modica expedire ivos; sed ut possit liberius intendere sunt pauca, debet alia minora negocia aliis committere, quae sunt multa. manifeste odiant vitia, persequantur malos, et non permittant maleficos vivere; et aperte diligant bonos, et honorent eos
Abbreviated transcription (Latin):
se pͥncipar uidet. si eigo aliquis pͥn¬
cipatur qi boinis ⁊ u̾tuosus semꝑ ĩ¬
tendit ad opcca magis boua. ⁊ ad uir¬
tutẽ ut efficiatur melior ⁊ u̾tirosi¬
or s si pͥncipatur qr dines. ut ma¬
gis pͥncipari possit intend auginẽ¬
tum duticiaꝵ ⁊ cong̾gationẽ percu¬
me. quare si dauites miq dũ autes
nõ pͥnci pantur qr boni. s qr diuices
tota eoꝵ iutentio erit ccͣ pecciñiam
cong̾gandam. ¶Rursus diuites
unq pricipantes intendunt de¬
licias coͣrles ⁊ hr̃e uoluptates sẽ¬
sibiles nain si quis uut aliquid
potio ordinatur¶ Cum cipo hoĩes
coĩter ⁊ maxime hñtes uoluutatẽ
ꝑu̾sam ordinẽt peccũiam ⁊ diinsi¬
as ad delectamenta corporea ⁊ ad
uo luptates sẜibiles sequitur ꝙ di¬
uites unq dñantes ⁊ interidentes
nõ cõe bouum s peccũiam intendẽ
corporales delestationes. ¶trio di¬
iuine sollicitantur ceͣ custodiam cors
nam ulłs spreto cõi bono intendit
ad peccũiam. ⁊ ad uoluptates cors

Expanded text:
se principari videt. Si ergo aliquis principatur quia bonus et virtuosus, semper intendit ad opera magis bona, et ad virtutem, ut efficiatur melior et virtuosior. Sed si principatur quia dives, ut magis principari possit, intendit augmentum divitiarum, et congregationem pecuniae. Quare si divites inique dominates non principantur quia boni, sed quia divites, tota eorum intentio erit circa pecuniam congregandam. Rursus divites inique principantes intendunt delicias corporales, et habere voluptates sensibiles. nam si quis vult aliquid, t, ad quia potio ordinatur. Cum ergo homines communiter et maxime habentes voluntatem perversam, ordinent pecuniam et divitias ad delectamenta corporea, et ad voluptates sensibiles, sequitur divites inique dominantes, et intendentes non commune bonum, sed pecuniam, intendere corporales delectationes. Tertio diximem solicitantur circa custodiam corporis. nam nullus spreto communi bono intendit ad pecuniam et voluptates corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̾ semꝑ uideant sibi peticula ĩ¬
iniere. ¶Rursus percũiã nõ tantq̃
hñt tyrãni qnͣtam ueri reges tum
more quͣͣ tyrãñis ꝓuemiat ex depre¬
datione ppłi Exꝑti eĩ sinnus tyrãm¬
zantes plus uixisse in egestate qmͣ
alios ueros reges. ¶ Dlestamenta
⁊̃ corporea nõ tot hñt tyram quot
xeri reges. nã hrẽ amcos ⁊ daligi a
ppło e̾ maxime dodectabile. uõ confi¬

Expanded text:
eo quod semper videant sibi pericula imeo quod semper videant sibi pericula imminere. Rursus, pecuniam non tantam habent tyranni, quantam veri reges: tummore quam tyrannis proveniat ex praedatione populi. Experti enim sumus tyrannizantes plus vixisse in egestare, quam alios veros reges. Delectamenta am corporea non tot habent tyranni, quot veri reges. Nam habere amicos, et diligi a populo, est maxime delectabile: non confi
Abbreviated transcription (Latin):
norisi cũ s delestabile. trro tyrãnus
in axitue solucitatur ccͣ tustodiam
corporis eo qdͥ uideat se plĩmos offẽ¬
disse. ¶ legitur ei de quodam tyraus
qd̾ tum a fr̃re suo cotidie increparet᷑
quare semper tristis insisteret ⁊ qͣre¬
tyrãmus ille uolens reddere cãm q̃¬
siti eum expoliari fecit ⁊ ligari ⁊ supͣ
caput eius accutissiuuim gladaum
peudentẽ teiissimo filo appon fecit
ccͣ ip̃m quidẽ hoĩes cum ualistis
sagitas appositis stare faciebat ⁊¬
cum frater euis cunore horribuli ĩ¬
uaderetur tunens ab accuto glada¬
o uulneran ⁊ a balistis ꝑfodi ait
tyrãnus gaude frater yllarẽ oũde
uultum rndente illo qd̾ uõ poss¬
tyrans qd̾ nec ipẽ gaudere pot̾at
ex qd in maiori periculo euistebat.
qi n tot forefererat q d̾ semꝑ sibi de
morte dubrtabat. ¶Ualde ergo ca¬
uere expedit regi ne conu̾tq̃tur ĩ
tyranũ. uam tp̃rãmi cũa hos q̃dẽ¬
ꝑdunt ct̾nam uitam in hac tẽpora¬
li uita uix unaui drem bonam hũt

Expanded text:
norificum, sed delectabile. Tertio tyrannus maxime delectatur circa custodiam corporis, eo quod videat se plurimos offendisse. Legitur enim de quodam tyranno, qui cum a fratre suo cotidie increparetur, quare ipse semper tristis existeret, eTyrannus ille volens reddere causam quaesiti, eum expoliari fecit, et ligari: et supra caput eius acuitissimum gladium pendentem tenuissimo filo apponi fecit: circa ipsum quosdam homines cum ballistis, sagittis appositis, stare faciebat. Et cum frater eius timore horribili invaderetur, timens ab acuto gladio vulnerari, et a ballistis perfodi, ait Tyrannus, Gaude frater, hylarem ostende vultum. Respondente illo quod non possTyrannus quod nec ipse gaudere poterat, eo quod in maiori periculo existebat, quia in tot fore fecerat quod semper sibi de morte dubitabat. Valde ergo cavere expedit regi ne convertatur in tyrannum. nam tyranni cum hoc quod perdunt aeternam vitam, in hac temporali vita vix unam diem bonam habent,
Abbreviated transcription (Latin):
tu cong̾gatur in tyrãmde. ¶Eid̾ sic
pnã daiuites si iniq dũari cupi¬
ant qnͣcum ad presens spectat t̾a
incendunt uidelicet pecc̃iuam cor¬
ios delicias ⁊ custodiam corporis ntẽ¬

Expanded text:
tum congregatur in tyrannidem. Quod sic patet: nam divites si unique dominari cupiant, quantum, ad praesens spectat, tria intendunt videlicet pecuniam, corporales delicias. et custodiam corporis
Abbreviated transcription (Latin):
cuin uideat se ppłis eẽ odiosum. ¶ui¬
so tyrauidem cauendain ẽẽ qr mala¬
niqui pͥucpatus diuitu i cong̾g ã¬
tur in ea. Restat uidere eam cẽ cauẽ¬
dam eo qdͭ in ip̃am cong̾gantur ma¬
la ꝑu̾si pͥncipatus ppłi. cum eĩ ppłs
pͥncipatur ꝑu̾se uõ intendit quẽlib¬
conseruare in suo statu. s sattagit
oppͥmae nobules. ⁊ insignes. hoc ⁊̃
tyrãnus facit qr ut p ex hĩtis ipẽ
ꝑ unib nititur oppͥiere excellentes
⁊ perimere dauites ⁊ insignes. sũme
ago cauenda tyrãnides a rege
in qua tot mala cong̾gantur.c

Expanded text:
se populis odiosum. Viso tyrannidem cavendam esse, quia iniqui principatus divitum congregantur in ea: restat videre esse eam cavendam, eo quod etiam in ipsa congregantur mala perversi principatus populi. Cum enim populus principatur perverse, non intendit quodlibet servare in suo statu, sed satagit opprimere nobiles. et insignes. Hoc etiam tyrannus facit, quia ut patet ex habitis ipse pro viribus nititur opprimere excellentes, et perimere divites et insignes. Summe ergo est cavenda tyrannis a rege, in qua tot mala congregantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ełt ꝑu̾sus. ⁊ uocatur oligarchia. S cũ
dñatur tocus ppłs si intendat bonũ
oĩm tam in signium qmͣ alioꝵ est
pͥncipatus rectus ⁊ uoratur reg̾iuim
dat oppͥmere diuites ẽ principacus

Expanded text:
ersus et vocatur oligarchia. Sed si dominatur totus populus et intendat bonum omnium tam insignium quam aliorum, est principatus rectus, et vocatur regimen dat opprime
Abbreviated transcription (Latin):
pm ut ualde utae sit in uia moꝵ mł¬
tis uiis oñdere ⁊ multis rõnib ꝓ ba¬
re malum ⁊ uicium de se ẽẽ quid ui¬
le ⁊ fugiendum ut quẽ una uia nõ
melixiat ut uralum uitet alia indu¬
cet ipĩt ad sugiendum malum. polt̃¬
fugiendam eẽ a regib eo qd̃ opera
tyrãui sunt pessa pessima ꝓbare uo¬
lumus reges sũma diligentia cauere
debere ne comu̾̃tantur in tyrãnos qr qͥ¬
quid corraptionis ⁊ miquitatis ⁊ ĩ
siliis ꝑu̾sis pͥncipacib tocum in tỹcã

Expanded text:
it in via morum multis viis ostendere, et multis rationibus probare malum, et vitium de se esse quid vile et fugiendum, ut quem una via non inclinat, ut malum vitet, alia inducat ipsum ad fugiendum malum. Postqfugiendam esse a regibus, eo quod opera tyranni sunt pessima: probare volumus reges summa diligentia cavere debere ne convertantur in tyrannos, quia quicquid corruptionis et iniquitatis est in aliis perversis principatibus, totum i
Abbreviated transcription (Latin):
unitatio fieri d. Iudices tainc̃ iudicanteᷤᷤ
gͣ etiam aibs corraptione ⁊ morte iuidiees
a suo officio retontre ⁊ alios in suũ lo¬
cum su ocedere Igitur saldẽ ꝑ sucressionẽ
tempoꝵ oportet in tadẽ cuntace multos

Expanded text:
 iudicantes Contingit etiam absque corruptione et morte iudices a suo officio removeri. et alio in suum locum succedere. Igitur saltem per successionem ipsorum oportet in eadem civitate multos
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑticularib sit futurum nõ ꝑu̾tũt᷑
in indicando amore uel odio incl̾iuati.
Indices aucẽ nõ sic. nam indirũ iuditi¬
a uõ sunt de futuris. s de pret̾itis uõ ĩ¬
uli s in ꝑticulan. iurusantur eĩ det̾iate

Expanded text:
in particularibus sit futurum, non pervertuntur in particularibus sit futurum, non pervertuntur in iudicando amore, vel odio inclinati. Iudices autem non sic. nam iudicum iudicia non sunt de futiris, sed de praeteritis: non uni
Abbreviated transcription (Latin):
uia sic oñditur. nam facilins ⁊ in elius
uiderur quid restum ⁊ quid instum si ilid̾
multo tempore diligenti cousideratione
discutiatur qmͣ si oporteat statun urdi
conditores mulro tempore. ⁊ magno cõ¬
silio deliberare possint quales debeant le¬
ges fu̾ uidices uero pp̃ instantiã ꝑtiũ
⁊qr nõ debent li ces ꝓlongari s repͥmi
ad uidendum quid iustũ in uegcõ ꝓposito.
ne igitur iu iudicando c̾r̾etur qnͣtũ possiͭ
ẽ sunt oĩa logib det̾ianda. ⁊ pauca dis¬
cretiomi iudicũ cõmittenda. ¶ t̾ris ui
sic declaratur nam conditores lepam le¬
ges ferunt in uli ⁊ de futuus dicen tes
quicũq sic ererit sic pũatur Ignorãces
an amuus uy mimicus sit illa fc̃urus
⁊ debeat illam sb̾ire snĩam uã si saient
qd̾ amicus forte obuqͣretur in nidicã¬
do. ⁊ penam palliarent. si uers inimi¬
cus incliuaretur forte ni ptẽ oppositã
⁊ pm̃tiouẽ augerent. minc autẽ qr
solmi ul̾i leges ferunt ⁊ uesciunt ꝙͥ

Expanded text:
lius et melius videtur quid rectum et quid iustum, si illud multo tempore diligenti consideratione discutiatur, quam si oporteat statim iudicconditores multo tempore et magno consilio deliberare possint quales debeant leges fieri: iudices vero propter instantiam partium, et quia non debent lites prolongari, sed deprimi, ad videndum quid iustum in proposito, ne igitur in iudicando erretur, quantum possibile est sunt omnia legibus determinanda, et pauca discretioni iudicum committenda. Tertia via sic declaratur, nam conditores legum leges ferunt in universali et de futuris, dicentes quicunque sic egerit, sic puniatur, ignorantes an amicus, vel inimicus sic illa facturus, et debeat illam subire sententiam. nam si scirent d amicus, forte obliquerentur in iudicando, et poenam palliarent: si vero inimicus, inclinarentur forte in partem oppositam, et punitionem augerent. Nunc autem quia solum in hoc leges ferunt, et nesciuntquid
Abbreviated transcription (Latin):
re ⁊ quib ꝓpͥum cõmadũ ãuexũ ẽ
ide̾ sic declarari pot̃. nã ut infra pate¬
bit o aliqua cõmittere arbitrio uidicũ
qr gesta ꝑticularia complete sb̃ narra¬
tione nõ tadiuit. nec lege oĩa complete
detĩari possumnt. cauien qnͣtum possibi¬
le ẽ oĩa legib sunt dec̾ianda. ⁊ qnͣto
pautiora possunt sut arbicrio indicũ cõ

Expanded text:
xum est idem, sic declarari potest. nam ut infra patebit oportet aliqua committere arbitrio iudicum, quia gesta particularia complete sub narratione non cadunt, nec lege omnia complete determinari possunt: tamen quantum possibile est omnia legibus sunt determinanda, et quanto pauciora possunt
Abbreviated transcription (Latin):
uẽ cecutiones iniditioꝵ quare cum
uidex idicando ieos ẜ leges nõ tan¬
tam iinmiciciam incurrat qnͣtainsi
iuditaret eos arbitrio ꝓprio ne uidex
cunort tinumicie inclinacus differat
ca arbitio iudacuĩ cõmittenda suffici¬
enter eĩ nidex excusatur cũ ẜ positas
ẜ se hoc agere s lege compulsus drͣ¬

Expanded text:
ne iudiciorum. Quare cum Iudex iudicando reos secundum leges non tantam inimicitiam incurrat, quantam si iudicaret eos arbitrio proprio, ne iudex timore inimicitiae inclinatus differat ca arbitrio iudicum committenda: sufficienter enim iudex excusatur, cum secundum positas  ipse secundum se hoc agere, sed lege compulsus d
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ deti̾aunnus de consilio declarando
quamur de pretorio siue de idicio. in¬
uestigando qualit̾ indicandum sit ⁊
quot sunt genera legum ⁊ alia que
cc̃ ista occurrent mat̾iam s rum in¬
dicium fiat ꝑ leges aut ꝑ arbit̾um

Expanded text:
et determinavimus de consilio, declarando quamur de praetorio, sive de iudicio, investigando qualiter iudicandum sit, et quot sunt genera legum, et alia quae circa istam occurrunt materiam. Sed cum iudicium f
Abbreviated transcription (Latin):
dicũ sunt cõnintenda qd̃ quadrupli¬
ci uia inuestigare possinmis. qͣꝵ tres
tanguntur pͥmo retħ̾. qrͣta uero tãgit᷑¬
tiorez sunt legum condifrores qmͣ ui¬
dices iudicances ẜ lepes iam conda¬
illa ꝑ leges tamẽ conditas in una ci¬
intate regl̾ari possunt cuutaces uił¬
tessino in eadẽ cuntace in qua leges
conduntur contingit płes eẽ iidices
qui legam conditores atu leges si
uiste suit debeat eẽ quasi ĩmortales ⁊¬

Expanded text:
dicum committenda. Quod quadruplici via investigare possumus. quarum tres tanguntur I. Rhet. quarta vero tangitciores sunt legum conditores, quam iudices iudicantes secundum leges iam condiilla: per leges tamen conditas in una civitate regularis possunt civitates multae. Immo illa eadem civitate in qua leges conduntur contingit plures esse iudices, quam legum conditores. Nam leges si iustae sint, debent esse quasi immortales
Abbreviated transcription (Latin):
gum ⁊ pͥncipum qr in coꝵ cõuigio
magis qmͣ in alio deoet uaͣlem ordi¬
nem resl̾iare. Sidd̾ hoc id̾ inuestigai
põt e ip̃a pare ⁊ concordia ad quiͣ
couingiuĩ eidinatur. iram cũ quibib
moleste ferat si in usu sue rei dese¬
ctaluł inpedit᷑ abs discensione ⁊
duscordra eẽ nõ poss si uua frĩa per
coningiũ płib copłaretur uiris. d̾
eĩ uinus illoꝵ in usu rei delestabilis
Al terũ impedaret int̾ cos querra ⁊ ĩ¬
ad imiiticiam moueret᷑ cͥo qd̾ suã
cõigẽ altĩ uiro ꝑ cõigium sb̾iece¬
runt. ex cõingio igͣ qd̾ ordinat᷑ ad pa¬
rem ⁊ amiciciam lis ⁊ discordoq orire¬
tur. qͣre decet coniuges oĩm cumĩ
uuo uiro eẽ concen tas tanco tamẽ
hir magis decet couiuges regũ ⁊ pͥn¬
ripum qnͣto lis ⁊ discorrdia pͥncipã¬

Expanded text:
io magis quam in alio decet naturalem ordinem conservare. Secundo hoc idem investigari potest ex ipsa pace et concordia, ad quam coniugium ordinatur. nam cum quilibet moleste ferat, si in usu suae rei delectabilis impeditur; absque dissensione et discordia esse non potest, si una foemina per coniugium pluribus copulareutr viris. Dum enim unus illorum in usu rei delectabilis alterum impediret, inter eos guerra et inad inimicitiam moveretur, eo quod suam coniugem alteri viro per coniugium subiecerunt. Ex coniugio igitur, quod ordinatur ad pacem et ad amicitiam, lis et discordia oriretur. Quare decet coniuges omnium civium uno viro esse contentas: tanto tamen hoc magis decet coniuges Regum et principum, q
Abbreviated transcription (Latin):
genter crppo ad u̾cere debent siugule
insi̾eres que sins uiris ꝑ comugiĩ co¬
plautur qnͣta da ligencia debeant su¬
am pudiciciã obsu̾are. ⁊ qnͣto conatu
fidem suis uiris obsu̾ent qr si eẽ nõ
płari detestabile ẽ a licui uiro sorm¬
carie cõmissere. Qrͣco hoc inuesti gare
possumus ex filioꝵ debato mucranẽ¬
to. nã ex hoc parentes sollicitant᷑ iͣ
pueros qr firmiter credunt eos eẽ e¬
oꝵ filios. quiqͥd cippo impedit c̾citu¬
diẽ filioy impedat ne patres ne prẽs¬
diligenter cis ꝓuideant in hereditate

Expanded text:
o advertere debent singulae mulieres, quae suis viris per coniugium copulantur, quanta diligentia debeant ad suam pudicitiam observare, et quanto conatu fidem suis viris observent: quia si esse non pulari, magis detestabile est alicui viro fornicarie commiscere. Quarto hoc investigare possumus ex filiorum debito nutrimento. Nam ex hoc parentes solicitantur circa pueros, quia firmiter credunt eos esse eorum filios: quicquid ergo impedit certitudinem filiorum, impedit ne patres diligenter eis
Abbreviated transcription (Latin):
lioꝵ. quare si decet as ciues c̾tos eẽ
de suis filiis ut eis diligent̾ ꝓuide¬
ant in hereditate ⁊ in nucruñto decet
cõuiges oĩm ciuium uno uiro eẽ cõ¬
cẽtas. tanco magis hoc decet comit¬

Expanded text:
liorum. Quare si decet omnes cives certos esse de suis filiis, ut eis diligenter provideant in haereditate et in nutrimento: decet coniuges omnium civium uno viro esse contentas. tanto tamen hoc magis decet coniu
Abbreviated transcription (Latin):
aͥ li qͣs sectas ut apud sarracenos tẽ¬
⁊ apud force aliqs alias barbaras te.¬
nationes nõ reputetur in congruũ
mulier płib utris ꝑ conugium co¬
płttur. in agis õ repugnat apparẽti¬
b ⁊ hiis ad que couingiunt ordiuat᷑

Expanded text:
aliquas sectas, ut apud Sarracenos, et apud forte aliquas alias barbaras nationes non reputetur in congruum mulier pluribus viris per coniugium copuletur; magis enim repugnat apparentibus, et iis ad quae coniugium ordinat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se s ħ ẽ qr unus ad alium ordinat᷑
ut si ciuis sb̾ititur p̾posito ⁊ regi oi
p̾positum illum ad regem ordinari ⁊
et̃ sb̾ ip̃o. reuignat crgo ordim n᷑aͣli
euind̾ dnob eẽ sb̾̃iestum. quare sumi¬
lier d cẽ sb̾i esta uiro ex quo cotã sui¬

Expanded text:
 est, quia unus ad alium ordinatur. ut si quis subiicitur Proposito et regi, oportet Propositum illum ad regem ordinari, et esse sub ipso repugnat ergo ordini naturali eundem duobus esse subiectum. Quare si mulier d
Abbreviated transcription (Latin):
stdari uidemus eo qde int̾ ꝑtes contͣ¬
hunt᷑ oõingia. t̾c̾io ex coningio orit᷑
ip̃a ꝓles. ordinatur eĩ coningium ũ
solum ad consu̾ationẽ ordinis uaͣł.
⁊ ad debitam pacem. s ⁊̃ ordiuatur
ad ꝓcreacionẽ filioꝵ. qrͣto sicut ord̾iat᷑
conuigium ad filiaꝵ procreationẽ. sic
ordiuatur ad coꝵ delutam mitristõ¬
gem eẽ płimoꝵ uiroꝵ qr ꝑ ħ or̃ap̾
dc̃a qͣtuor impedientur. touetur ã ex
trimeatum. Qd̃ autẽ ex hoc tollatur
naͣł ordo ui dere nõ ẽ difficile. nã ẜ¬

Expanded text:
d inter partes contrahuntur coniugia. Tertio, ex coniugio oritur ipsa proles: ordinatur enim coniugium non solum ad conservationem ordinis naturalis, et ad debitam pacem, sed etiam ordinatur ad procreationem filiorum. Quarto, sicut ordinatur coniugium ad filiorum procreationem: sic ordinatur ad eorum debitam nutritiougemcta quatuor impediuntur. Tolletur enim trimentum. Quod autem ex hoc tollatur naturalis ordo, videre non est difficile. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ra ⁊̃ qu extrahitur de deĩs fossis ẽ ta¬
lit̾ abscondenda ne uideatur ab obses¬
sis. ⁊ rursus cũ igis apponitur ad
ligna sustinentia murũ appouẽs
ad locum tutũ facere ne ledautur ꝑ
pugnacione ꝑ cuniculos cũ ad rini¬
intionẽ obauendam sufficit sola mu¬
roꝵ runa. s cũ ħ creditur nõ sufficaar
inuris exũtibi sũ fossis ⁊ sb̾ pustatis.
nũdũ apponendus ẽ igins s ꝓrodend̃ ẽ

Expanded text:
rra etiam quae extrahitur de dictis fossis est tarra etiam quae extrahitur de dictis fossis est taliter abscondenda, ne videatur ab obsessis. Et rursus cum ignis apponitur ad ipsa ligna sustinentia murum, apponensadlocum tutum fugere, ne laedantur per pugnatione per cuniculos, cum ad munitonem obtinendam sufficit sola murorum ruina. Sed cum hoc creditur non sufficere, muris existentibus subfossis et subpunctatis, nondum appone
Abbreviated transcription (Latin):
uias sb̾f̾raueas deuincuncur inunite¬
tiones. debent eĩ obsidentes pͥuatum ĩ a¬
liquꝰ sooo t̾ram fodere ante que locũ
tentraum uł aliqd̃ aliud edificium
debent appontre ue obsessi uidere possĩt
ubi mcipiant fodere. ⁊ la ȩi fodiendo fa¬
tiendo faciendo uias sbt̾raueas sicut
faciunt fodientes augentũ ⁊ uniemẽ¬
tes uenas metalloꝵ debent ꝑuias illas
faciendo cas ꝓsundiores qm̃ suit fosse
muuntiouis deuiuende ꝓgere usi ad
cã uinros inuntionis predcẽ qr si ħ fi̾
potest leue ẽ munitione capere nãh
frĩ pͥmo debent muros fodere ⁊ suppo¬
uere ilu ligna ne statun cadant ⁊ cũ
om̃s muros uł maxinam ꝑtẽ inur¬
rum sic subfosseruit ⁊ sub puctauerĩt
si uiderint obsidentes qd̾ ꝑ solum ca¬
sum muroꝵ possint inmnitionẽ ob¬
tinere sta tun debent apponere ignẽ
in lignis sustinentilis muros ⁊ fact̾
ex in opinato fcõ t̾reantur obsessi ut
ne cadat t̾ra ⁊ susfocet ⁊ fodrentes. f̾¬

Expanded text:
ias subterraneas denincuntur munitiones. Debet enim obsidentes privatim in aliquo loco terram fodere: ante quem locum, tentorium vel aliquod aliud aedificium debent apponere, ne obsessi videre possint ubi incipiant fodere: ibi enim faciendo vias subterraneas sicut faciunt fodientes argentum et invenientes venas metallorum, debent per vias illas, faciendo eas profundiores, quam sint fossae munitionis devincendae, pergere usque ad muros munitionis praepotest, leve est munitionem capere. Nam hoc facto primo debent muros fodere, et supponere ibi ligna ne statim cadunt. Et cum omnes muros, vel maximam partem murorum sic suffosserunt et subpunctaverunt, si viderint obsidentes quod per solum casum murorum possint munitionem obtinere, statim debent aponere ignem in lignis sustinentibus muros et facerex inopinato facto terreantur obsessi, utne cadat terra et suffocet fodientes: te
Abbreviated transcription (Latin):
neas ut ꝑ cas poslit hũ ingcessus ad
cuntatẽ ⁊ castrum que ota lacent̾ fĩ
possunt abs eo qd̃ sentiatur ab obses¬
sis licet nõ sine difficultate ⁊ ditur¬
nitate temporis possuit hec õã fun
liquo alio congruo ad pugnand̾ ꝑ ap¬
positione igiis fĩ d ut simul cadãt
t̾raneas fiat iugressus ad castrum uł¬

Expanded text:
 eas possit haberi ingressus ad civitatem et castrum: quae omnia latenter fieri possunt absque eo quod sentiantur ab obsessis: licet tamen sine difficultate et diuturnitate temporis, possint haec omnia fini  in aliquo alio congruo ad pugnandum ad appositionem ignis fieri debet, ut simul cadant terraneas fiat ingressus ad castrum
Abbreviated transcription (Latin):
obsessi faciant se ad muros. ⁊ ad ꝓpũ¬
gnacula statun impugnant eos cuui
ualistis. ⁊ arcub iacuint contra ip̃os la¬
pides rum manib uł cum fundas ap¬
ponunt scalas ad muros ut si possint
ascendere suit pares illis. pret̾ tam̃ hos
modos impugnationis aptos ẽ dare
tuplicem ipugͣtiouis modũ nõ õĩb

Expanded text:
obsessi faciunt se ad muros et ad propuobsessi faciunt se ad muros et ad propugnacula, statim impugnant eos cum ballistis et arcubus: faciunt contra ipsos lapides cum manibus vel cum fundis; apponunt scalas ad muros, ut si possint ascendere ad partes illas. Praeter tamen hos modos impugnationis apertos, est dare triplicem impugnationis mo
Abbreviated transcription (Latin):
negligentes fucruit ⁊ nõ diligent̾
se inuiant ab obsessis molestari po¬
terunt. nam cum cantingat obsessioues
ꝑ multa aliqũ durare tempora naui
nõ ẽ possibile obsidentes semꝑ eque ꝑ a
in castris cum fu̾int occupati obsidẽ¬
tes sompno uł cibo uł ocrio. au aliqͥ
uccͣitate disꝑsi repente ꝓrumpunt ĩ ip̃os
⁊ suocendunt tencoria destruunt obsi
tib pereunt. quare obsicentes ut tuti
ꝑmaneant longe a inunitione obses¬
sa saitẽ ꝑictum celi uł iaculi debent ca¬
stra metari. ⁊ ocͥa se farere fossas ⁊ firi¬
gere ibi ligna. ⁊ constuuere ꝓpugnacu la
ut si oppitaui eos repente uellent inia¬
dere resistenciam iueuirent ¶ uiso qũo
se muiuire delent obsidentes ne ab opi¬
dauis molestentur. Restat oũdere quot
modis impugnare debent obsessos.
Est autẽ uuus modus impugnandi
coĩs ⁊ publicus uidelicet ꝑ balistas ar¬
eus ⁊ ꝑ lapides emissos manib uel
fundis. ⁊ ⁊ ꝑ appositiones scalarum.¬
nõ multum ei industres in pugna si

Expanded text:
gligentes fuerint, et non diligenter se muniant, ab obsessis molestari poterunt. Nam cum contingat obsessiones per multa aliquando durare tempora, non est possibile obsidentes semper esse paod existentes in castris cum fuerint occupati obsidentes somno, vel ludo, vel ocio, aut aliqua necessitate dispersi repente prorumpunt in ipsos, et succedunt tentibus perdunt. Quare obsidentes ut tuti permaneant, longe a munitione obsessa saltem per ictum teli vel iaculi debent castrametari, et circa se facere fossas, et figere ibi ligna, et construere propugnacula: ut si oppidani eos repente vellent invadere resistentiam invenirent. Viso quomodo se munire debent obsidentes, ne ab oppidanis molestentur: restat ostendere quot modis impugnare debent obsessos. Est autem unus modus impugnandi communis et publicus, videlicet, per ballistas, arcus, et per lapides emissos manibus vel fundis, et etiam per appositiones scalarum. Multum enim industres in pugna, si
Abbreviated transcription (Latin):
strum uł cuntas obsessa obtiuenda
melus ẽ obsessiouemi face̾ estiuo it̃¬
pore auteqmͣ messes ⁊ uina sint re¬
collecta qi semꝑ tali tempore cousie¬
uerunt desioe̾ frustus ãui p̾ti̾te quait
si obsessi ns̃ possunt gaudere fuictili
ãn aduementis actius ꝑibunt mopia.¬
¶ amplius si ꝑ bellum ⁊ pugnam mum¬
tioues sunt optiuende melus ẽ ħ apt̾
estuo tempore. uai tempore hyem a¬
li hũudant pluue replencur fosse a¬
quis quare disfici lus impuguantur
obsessi. Qursus nicomoditates tempoꝵ
magis molestant obsidentes ⁊ existen¬
tes in campis qmͣ obsessos maueutes
in domib. uł igitur obsessiones sieu de
sunt tempore eltino. Uł si texipare per
multa tempora olisessioues durare
debent saltem moohende sunt tempo¬
re estino priusqmͣ blada uiua ⁊ alios
fructus cr̾e recolligere possunt obsessi.

Expanded text:
strum, vel civitas obsessa obtinenda, strum, vel civitas obsessa obtinenda, melius est obsessionem facere aestivo tempore, antequam messes et vina sint recollecta: quia semper tali tempore consueverunt deficere fructus anni praeteriti. Quare si obsessi non possunt gaudere fructibus anni advenientis, citius peribunt inopia. Amplius si post bellum et pugnam munitiones sunt obtinendae, melius est hoc agere aestivo tempore. Nam tempore hyemali abundant pluviae, replentur fossae aquis. quare difficilius impugnantur obsessi. Rursus incommoditates temporum magis melestant obsidentes et existentes in campis, quam obsessos manentes in domibus. Vel igitur obsessiones fiendae sunt tempore aestivo,vel si per multa tempora obsessiones durare debent, saltem inchoandae sunt tempore aestivo, priusquam blada, vino, et alios fructusterrae recolligere poss
Abbreviated transcription (Latin):
obsideates uolentes titius obtinere i¬
iitioies si coutit gat eos capere aligs
de obsessis nou obsi occidunt illos
s ꝑ mutlationem in etubroꝵ eos ra¬
dunt mutiles. ⁊ postea ens retnistin
ad inuntiones obsessas. Utibi una
cum aliis comedentes apud ipõs ab¬
sessos marorem famtem ⁊ iõpiam ĩ¬
ducant. ¶ c̾cius modus obtarendi
inuintiones ẽ ꝑ pngnain ut cũ itur
ad muros ⁊ cum ꝑ pugnam dum oa¬
tur contra obsessos. S qualit̾ ⁊ quis
modis nͨ talem pugnam cõmittere
iu sequenti capło aũdecur. ¶ oñso qͥt
suut gen̾a belloꝵ. ⁊ quot modis de¬
uincende sunt munutiones obsesse
restat oũdere quo tempore urelinge
obsidere ciuitates ⁊ castra. ¶gciend
ita qd̃ tempore estiuo au teqmͣ sint
recollecta blada uiua ⁊ alia ꝑ que
luis obsesstonem faccre. Illo eĩ tepor
oĩ modo deuincenda melus deuiti¬
desiccautur aque nee sic hũndant &e¬
uiri obsessis. ¶Qursus si ꝑ faint̃ ẽ ca¬

Expanded text:
obsidentes volentes citius opprimere mobsidentes volentes citius opprimere munitiones, si contingat eos capere aliquos de obsessis, non occidunt illos. sed per mutilationem membrorum eos reddunt inutiles, et postea illos remittunt ad munitiones obsessas, ut ibi una cum aliis comedentes apud ipsos obsessos maiorem famem et inopiam inducant. Tertius modus obtinendi munitiones est per pugna: ut cum itur ad muros, et cum per pugnam dimicatur contra obsessos. Sed qualiter et quot modis contingat pugnam committere, in sequenti capitulo ostendetur. Ostenso quot sunt genera bellorum, et quot modis devincendae sunt munitiones obsessae: restat ostendere, quo tempore melius est obsidere civitates et castra. Sciendum itaque quod tempore aestivo antequam sint recollecta blada, vina, et alia per quae lius obsessionem facere. Illo enim tempore omni modo devincendi, melius devincdesiccantur aquae, nec si abundant plnire obsessis. Rursus si per famem est ca
Abbreviated transcription (Latin):
muuitiones ⁊ urbamꝑates restat drẽ
quot modas calia deuinc. possunt.
Est autẽ triplex modus optiuenda
carerr aqua. Idõ urͣ oportet eos siti
ꝑtre uł̾ inuintiones reddere quare
diligent̾ excogitare debent obsidentes
murationes aliqͣs utrum ꝑ aliqͣ ĩ¬
ab obsessis a capete aqmͣ uam młtoci¬
ens euennit aqmͣ a reinoto pͥncino di¬
riari us ad uinuitioues obsessas.
qͣre si in illo fonta li pͥncipio destrita¬
tur fistu la ur ineatus ꝑ quiͣ ꝑgit a¬
qua ad obsessos oportebit ipõs pati
aquaꝵ pemiriam. ¶ Rursus aliqñ
uuitiones sunt alte ⁊ aqua nõ
ꝑueint usz ad eas quare si sit a mu¬
intio nib remota debent obsidenteᷤ
adhibare oĩ diligentiaui quõ pos¬
dus modus impugnandi uniuiutões
ẽ ꝑ fainem naui sine cibo durare nõ
possumus. Ido̾ obsidentes ut ininute¬
ones obtiueant passus uias ⁊ oĩa lo¬
ca ꝑ que possent obsessis uiftualia
ubz multosciens plus affligit fames
qmͣ gladius. iude ẽ qd inul tociens

Expanded text:
munitiones et urbanitates: restat dicere quot modis talia devinci possunt. Est autem triplex modus obtinendi carere aqua: ideo vel oportet eos siti perire, vel munitiones reddere. Quare diligenter excogitare debent obsidentes munitiones aliquas, utrum per aliqua inaccipere aquam. Nam multotiens evenit, aquam a remoto principio derivari, usque ad munitiones obsessas: quare si in illo fontali principio destruatur fistula vel meatus, per quam pergit aqua ad obsessos, oportebit ipsos pati aquarum penuriam. Rursus, aliquando munitiones sunt altae, et aqua non pervenit usque ad eas: quare si sit a munitionibus remota, debent obsidentes adhibere omnem diligentiam, quomodo posdus modus impugnandi munitiones, est per famem. Nam sine cibo durare non possumus; ideo obsidentes, ut munitiones obtineant, passus,vias et omnia loca per quae possent obsesiens plus affligit fames quam gladius. Inde est quod multotiens
Abbreviated transcription (Latin):
nõ expestent hostes exire ad campum
s ip̃as minitiones obsideant ⁊ nua
debiles ut nõ pucent n campo posse re¬
sistere in pugnatib. ⁊dõ se ĩ municõi¬
uz renent clausos ⁊ sufficit cis qd̾ pos¬
sint inuuitiones deffendere si concui¬
gat eas ab hostib impugͣri. tale genꝰ
pugne quo quis desfendit inuuitões
⁊ castra dicitur deffensiu ñ. nam ⁊ si in
oĩ pugna ẽ aliquo modo inuasio ⁊ de¬
ffensio. actainẽ cũ quis obsedit inumi¬
tiones. ⁊ castra magis di᷑ alios inua¬
dere qmͣ se deffendere. in pugna ergo
obsessiua magis ẽ iuuasto qmͣ desfẽ¬
sio. in bello uero quo quis se tuecur
in unmitionili ⁊ castris magis ẽ de
ffensio qmͣ inuasio. Idõ tale genus¬
pugne metito dicitur deffensim̃ ¶qrͣ¬
tus autẽ pugnandi modus dicitur
⁊ peliculosiores sunt pugne aqͣtice
a que ille existant nauales dicunt .¬
postqmͣ diximus de campestri. Restat
nare oĩbi hiis modis pugnandi uã
aliqñ cõmittunt campestre lellum alñ

Expanded text:
non expectant hostes exire ad campum, sed ipsas munitiones obsideant et invdebiles, ut non putent in vampo posse resistere impugnantibus. Ideo se in munitionibus tenet clausos, et sufficit eis quod possint munitiones defendere, si contingat eas ab hostibus impugnari. Tale genus pugnae quo quis defendit munitiones et castra, dicitur defensivum. Nam etsi in omni pugna est aliquo modo invasio et defensio: attamen enim cumquis obsedit munitiones, et castra, magis dicitur alios invadere quam se defendere. In pugna ergo obsessiva magis est invasio, quam defensio. In bello vero quo quis se tuetur in munitionibus et castris, magis est ibi defensio, quam invasio. ideo tale pugnae merito dicitur defensivum. Quartus autem pugnandi modus dicitur et periculosiores sunt pugnae aquaticae, aquae illae existant, navales dicunturpostquam diximus de campestri, restat nare omnibus his modis pugnandi. Nam aliquando committunt campestre bellum. Aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
guo ꝯͣ eẽ portus ⁊ tr̾as maritunas
uixͣ mare sitas. pp̃ qd̾ ne portus destͭ
aliqñ ordinare bella uanalia.¶ dõ
itaz de bello campestri de aliis geu̾¬
pugna diffusius dixainus. ⁊ de cante¬
lis łelloꝵ multa discrssimus cũ ꝑiã
dcã ccͣ oẽ bellum possint cautele hr̃
qualr quis debeat se hrẽ nõ o ccͣ a

Expanded text:
git esse portus et terras maritimas iuxta mare sitas: propter quod ne portus destrualiquando ordinare bella navalia. Dicto itaque de bello campestri, dicepugna diffusius diximus, et de cautelis bellorum multa discutimus; cum per iam dicta circa omne bellum possint cautelae haberi qualiter quis debeat se habere, non oportet
Abbreviated transcription (Latin):
nera reduri uidelicet ad campestre si d¬
obssessinũ. deffensinum ⁊ nauale. belluĩ cuu¬
autẽ campestre dicitur oĩs pugna frãta
hiꝰ pugna magis ẽ a inuiitiotib seꝑa ee¬
ta canto t̃ magis campestrs. ⁊ magis st̃.¬
periculosa. ¶Adin genus pugne diritur
obsessi uũ qnͣ bellatores sunt tante poͤ¬

Expanded text:
nera reduci. videlicet ad campestre obsessivum, defensivum, et navale. Bellum autem campestre dicitur omnis pugna facta huiusmodi pugna magis est a munitionibus separata, tanto est magis campestris, et magis periculosa. Secundum genus pugnae dicitur obsessivum, quando bellatores sunt tantae po
Abbreviated transcription (Latin):
hrẽ uicos ut expedieuͬ: ad uitam q̃
nõ reperiuntur in uno uico reꝑiãt᷑
malio. ¶ Sexca uia siũtur ꝑ cmꝑa¬
ciouẽ ad alia tota ut niniqmͣ me¬
lodis que e multicir do uotuin est
lrue ꝓporcionata si sint om̃s lnres eqͥ¬
les s ad rectam consongatiam or ꝯ
ibt dare diu̾sitatẽ tonoꝵ. sic pictura mĩ¬
qmͣ ẽ beue ordanata nͥ sic ibi dau̾sitas
coloꝵ. sic ⁊ cuntas nmi qmͣ benre ordi¬
nata erit nisi sit ilu diu̾sitas officio
Decet eigo hac reges. ⁊ pͥncipes cognos¬
cere qr nuqmͣ quis bene nouit regr̾
⁊ nͥ cognoscat quõ oporcet in ca diu̾s¬
tatẽ cc̃.c.ix. el d̾ nõ expedit cuuta

Expanded text:
xpediens ad vitam quod non reperitur in uno vico, reperiatur in alio. Sexta via sumitur per comparationem ad alia tota. ut nunquam melodia; quae est multitudo vocum, est bene proportionata, si sint omnes voces aequales: sed ad rectam consonantiam oportet ibi dare diversitatem tonorum. sic pictura nunquam est bene ordinata, nisi ibi sit diveristas colorum. sic et civitas nunquam bene ordinata erit, nisi sit ibi diversitas officiorum. Decet ergo hoc reges, et principes cognoscere, quod nunquam quis bene novit regere et nisi cognoscat quod oportet in ea diversitatem
Abbreviated transcription (Latin):
quͣuis sit idem spocie ẽ eĩ compugna¬
tio auxilii grã sieut tĩ plures hor̃es
magis trahunt nauẽ qnͣtumcũq
illi ple̾s srut eiusdem ritues. ⁊ siit cõ¬
si miles ⁊ conformes. sic plures hor̃es
magis bellant cuntas aucẽ nõ sic
s consticuta ẽ ad sufficienciam uite
qr ergo dim̾̃sis indigemus ad uitã
a occlarans ⁊ mainfestans uias

Expanded text:
quamvis sit idem specie: est enim compugnatio auxilii gratia. sicut enim plures homines magis trahunt navem, quantumcunque illi plures sint eiusdem ritus et sint similes et conformes, sic plures homines magis bellant. Civitas autem non sic, sed constituta est ad sufficientiam vitae. Quia ergo diversis indigemus ad vitam, a declarans et manifestans vias
Abbreviated transcription (Latin):
ins uitus ex pli̾b domib. cuntas ex
płib uitis. ⁊ regnum ex płib ciuita ci-¬
b.s̃i crgo cantum uiretur domus¬
qd̃ om̃s psone hĩtances in ip̃a fierent
uua ꝑsona iam nõ remaueret domus
s fieret homo unus aliquis sinigłs¬
us sic si tancum uniretur uicus qdẽ
fieret una domus iam nõ remaneret
uicus. Eodem aucẽ modo si tancum
uiiretur cunitas qdẽ fieret unus uitꝰ
uł uns domus nõ ult̾uis remanctet¬

Expanded text:
is, vicus ex pluribus domibus, civitas ex pluribus vicis, et regnum ex pluribus civitatibus. Si ergo tantum uniretur domuod omnes habitantes in ipsa fieret una persona, iam non remaneret domus, sed fieret homo unus aliquis singularis: sic si tantum uniretur vicus, quod fieret una domus, iam non remaneret vicus: eodem etiam modo si tantum uniretur civitas, quod fieret unius vicus vel una domus
Abbreviated transcription (Latin):
re diu̾sitatẽ aliqmͣ ut in ea reperiant᷑
susficientia ad uicam si rut eigo si nõ
cẽt diu̾sitas in inemibris corporis ut
si oiã cẽut ocun corpus imꝑfectum eẽt.
qi li cet uideret nõ poss audire nee
ambłare. sic si eẽt maxuma conforim¬

Expanded text:
re diversitatem aliqua, ut in ea reperiatur sufficientia ad vitam. Sicut ergo si non esset diversitas in membris corporis, ut si omnia essent oculi, corpus imperfectum esset, quia licet videret, non posset audire, nec ambulare: sic si e
Abbreviated transcription (Latin):
Aliis que raptuntur ad uitam ¶ qrͣ¬
ta uia siũtur ꝑ comꝑationẽ ad pͥuci¬
pantes. ⁊ b̾iectos. uam cum cuntas
sit ordociium ad aliquẽ pͥncipantẽ
teat dare aliquos magr̃ãtus. ⁊ aliqͣ
dñantes ⁊ aliqui sb̾recti quare cumrħ

Expanded text:
s quae requiruntur ad vitam. Quarta via sumitur per comparationem ad principantes et subiectos. Nam cum civitas sit ordo civium ad aliquem principantem teat dare aliquos magistratus, et aliquas dominantes, et aliqui subiecti. quare cu
Abbreviated transcription (Latin):
palitatẽ ht̃ pp̃ magͥtuda̾em sũptu¬
u ccͣ qmͣ u̾satur. hñt ergo alie
u̾tutes qmͣdam pͥncipalitatẽ sed
her qͣtuor simplicit̾ pͥncipales ⁊ crͣ¬
diuales eẽ dacuntur qde quõ sit ĩ ꝓse¬
quendo de eis singłant̾ plemus o¬
cipales ⁊ cardiuales respectu aliaꝵ.
pͥnto de hiis .iiiiʳ. ẽ dicend̾. Qursus
qr prudentia ẽ pͥncpalior oĩb aliis
cum sit direstiua oĩm aliaꝵ. E instiͣ
ẽ pͥncipalior qmͣ fortitudo ⁊ tẽꝑan¬
cia cum iusticia sit ccͣ cõmuta tões
que pͥucipalit̾ u̾satur uita nr̃a s⁊¬

Expanded text:
ter magnitudinem sumptuum, circa quem versatur. Habet ergo aliae virtutes quandam principalitatem, sed hae quatuor simpliciter principales, et cardinales esse dicuntur: quod quomodo sit, in prosequendo de eis singulariter plenius ocipales, et cardinales respectu aliarum, primo de his quatuor est dicendum. Rursus quia prudentia est principalior omnibus aliis, cum sit directiva omnium aliarum, et iustitia sit principalior quod fortitudo et temperantia, cum iustitia sit circa commutationes quae principaliter versatur vita nos
Abbreviated transcription (Latin):
dentes. sidõ detĩalinnus de ip̃a in¬
sticia oñdentes qde decet reges ⁊ pͥn¬
cipes eẽ iustos. Denĩ dec̾ĩalumus
tes qđ̃ cõueint reges ⁊ pͥncipes eẽ
forces ⁊ temꝑatos. Conseq̃nt̾ uero
trastabimus de magͣnmitace ⁊
magͥficenͣ ⁊ aliis u̾tutibis mnanife¬
stances qde decet reges ⁊ pͥncipes

Expanded text:
do determinabimus de ipsa Iustitia, ostendentes quod decet reges, et principes esse iustos. Deinde determinabimus tes quod contingit reges et principes esse fortes et temperatos. Consequenter vero tractabimus de Magnitudine, et Magnificentia, et aliis virtutibus, manifestantes, quomodo decet reges et principes
Abbreviated transcription (Latin):
tiugere ex poͣ. ut si insungens consi¬
dit. Quarto hoc potest accidere ex in¬
mio occio ut si ciies uimis sint o¬
pulenti ⁊ uacent inimio occio qr m̃s
humana nescit occiosa eẽ. dum nõ
occupancur ciues ccͣ cocidianas indi

Expanded text:
tingere ex potentia, ut si insurgens confidit. Quarto hoc poterit accidere ex nimio ocio, ut si cives nimis sint opulenti, et vacent nimio ocio. quia mens humana nescit ociosa esse, dum non occupantur cives circa cotidians
Abbreviated transcription (Latin):
stam rõm a gere sapientes saluat
ꝓmouet ⁊ honorat co qd̃ ipĩ cognos¬
centes bona opera ip̃ins ppłm cõmo¬
uent ad amorẽ euis. ¶ tc̾ia ẽ discipli¬
nam ⁊ studuumi nõ ꝑmittere. ty̾rã¬

Expanded text:
tam rationem agere, sapiente, salvat, promovet, et honorat, eo quod ipsi cognoscentes bona opera ipsius, populum commovent ad amorem eius. Tertia, est disciplinam et studium non permittere. Tyra
Abbreviated transcription (Latin):
dirat. pͥmo ut sb̾dici sint iscq. ẜo.
ut suit pusillammes. tr̾o ut de se
iinncem uõ confidant. quarto ut
sint adeo de pauperaci ⁊ afflicti ut
contra eos nõ possint insurgere.
ad hoc qdẽ aliquis niuadat ur ma¬
chinecur aliquid ꝯͣ tyrãĩ ex aliq

Expanded text:
dunt. Primo, ut subditi sint inscii. Secundo, ut sint pusillanimes. Tertio, ut de se invicem non confidant. Quarto, ut sint adeo depauperati et afflicti, ut contra eos non possint insurgere. ad hoc quod aliquis invadat vel machinetur aliquid contra tyrannum ex aliq
Abbreviated transcription (Latin):
.iiii. ꝓcurant tyrãni ꝑimere excellẽ¬
tes ue sin sb̃diti sit magnatim
Destrucre sapientes. ⁊ impedare scolas.
⁊ studuum ut existences ui regno sĩt
iguorances ⁊ inscii nõ ꝑtittere so¬
dalitaces curbare cuies int̾ se ut
de se iumõe nõ confidant. depaupe¬
rare eos occupare ipõs in bello ⁊ ĩ
aliis exciciis ut uõ uarent occio.
¶hee ergo sunt cantele ty̾raince
uerum q ulłs force ẽ cũo tyrãnus
qr malum se ip̃m destruit ⁊ si uite¬
grum sit importalule fit ut dicit᷑
peritur aliquis qui sit oĩo rex qͥu
deus si nichil de tyrãnide ꝑticipa¬
ret. Inde ẽ ergo qd̾ dũantes aliqͥd
ꝑticipaut de cancelis regiis ⁊ ad¬
ad de u̾suciis tẏrãnoꝵ ⁊ tanto ẽ
melius domituũ qnͣto plus accedit
ad regnumi ⁊ ẽ longius a tyranmno
uolumus quidẽ utrius optra en arra¬
re ⁊ utrasz caucelas descuibere Nã
opposita iuxͣ se posita magis eluces¬
pessima. ¶Ex hec autẽ matufeste
p ty̾rãuidẽ maxie eẽ fugiendã s

Expanded text:
anni perimere excellentes, ne sui subditi sunt magnanimi: destruere sapientes, impedire scholas, et studium, ut existentes in regno sint ignorantes et inscii: non permittere sodalitates; turbare cives inter se ut de se invicem non confidant: depauperare eos: occupare eos in bello, et in aliis exercitiis, ut non vacent ocio. Haec ergo sunt cautelae tyrannicae. Verum quia nullus forte est omnino tyrannus, quia malum seipsum destruit, et si integrum sit, importabile sit ut dicitur peritur aliquis, qui sit omnino rex quin deus, si nihil de tyrannide participaret. Inde est ergo quod dominantes aliquid participant de cautelis regiis, et aliquid de versutiis tyrannorum: et tanto est melius dominium, quanto plus accedit ad regnum, et est longius a tyranno. Voluimus quidem utriusque opera enarrare, et utrasque cautelas describere: quia opposita iuxta se posita regia espessima. Ex hoc autem manifeste patet, tyrannidem maxime esse fugiendam a
Abbreviated transcription (Latin):
t rostngunt contra ip̃m. ty̾rãmus
autẽ ex quo talẽ se eẽ iognoscit:
nõ cogitat insi quõ possit excellẽ¬
tes peruncre ꝓ̃mo tum aliqui ty¬
raizare cupunit nõ solum excel¬
ẽ trãmdis pelłime ¶r̃erus autẽ iex

Expanded text:
ti, insurgunt contra ipsum: tyrannus autem ex quo talem se esse cognoscit, non cogitat nisi quomodo possit excellentes perimere. Immo cum aliqui tyrannizare cupiunt, non solum excelest tyrannidis pessimae. Verus autem rex