comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uindicans in om̃s affectiones eiꝰ. Quȩ sunt
affectiones: inquas sic uindicabat: Ipse ex¬
posuit: ipse dixit. In magnitudine inquit
reuelationum ne extollar: datus ẽ mͥstimulꝰ
carnis meȩ. angłs sathane. qui me colafizet.
Tam ꝑfectꝰ erat: ut tñ timendũ ẽẽt. ne extol¬
leretur. Nam ñ poneret ds medicamentũ.
ubi uulnus ñ eẽt. Et rogauit ut tolleret᷑
Eger ille rogauit ut auferret᷑ medicam̃tũ
Propt̃ qd̾ ter dñm rogaui inqͥt. ut auferret
eum a me: idest stimulum carnis a quo
colafirabatur: aliquẽ forte dolorem eorꝑis
Rogaui inqͥt ut auferret a me: e dixit mͥ.
Sufficit tͥ grã mea: nam uirtus in infirmi¬
tate ꝑficitur. Ego noui quẽ curo. Non mͥ
det qui egrotat consilium. Tamquam em¬
plastrum urit te: s sanat te. Rogat me¬
dicum ut tollat emplastrũ: & ñ tollit nͥ
cum fu̾it sanatũ quo posuerat. Uirtꝰ in
infirmitate ꝑficit᷑.¬

Expanded text:
vindicans in omnes affectiones ejus. Quae sunt vindicans in omnes affectiones ejus. Quae sunt affectiones in quas sic vindicabat? Ipse exposuit, ipse dixit: «In magnitudine,» inquit, «revelationum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet.» Tam perfectus erat, ut tamen timendum esset ne extolleretur: nam non poneret Deus medicamentum, ubi vulnus non esset. Et rogavit ut tolleretur; aeger ille rogavit ut auferretur medicamentum: «Propter quod ter Dominum rogavi,» inquit, «ut auferret eum a me,» id est, stimulum carnis a quo colaphizabatur, aliquem forte dolorem corporis: «rogavi,» inquit, «ut auferret eum a me; et dixit mihi, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur» . Ego novi quem curo; non mihi det qui aegrotat consilium. Tanquam emplastrum mordax urit te, sed sanat te. Rogat medicum ut tollat emplastrum; et non tollit, nisi cum fuerit sanatum quo posuerat. «Virtus in infirmitate perficit
Abbreviated transcription (Latin):
ui apponit scientiam: Ip̃s .xc¬
apponit dolorẽ. Ecce abundet in
te caritas: plus dolebis peccantẽ. Quanto
in te maior ẽ caritas: tanto amplius te
torquebit quẽ toleras. Non torquebit
tamquã irascentẽ illi: s tamꝙͣ dolentẽ
ꝓ illo. Tide paulũ apłm qͥd patiebat᷑: uide
inquã qͥd patiebat᷑. Freter illa inqͥt. quȩ ex¬
trinsecus sunt. Dixit enim multa quȩ pa¬
tiebatur: & cepit dicere int̾iora. Preter illa
que extrinsetus erant. quȩ patiebat᷑ a malis
ꝑsecutorib xꝑi: incursus in me cotidianus.
sollicitudo omnium ȩccłiaꝵ. Et uide qualis
sollicitudo: quã pat̾na quã mat̃na. Uidete
quomͦ cedebatur: ut uindicaret᷑ in om̃s
affectiones er. Dicemus & affectiones eiꝰ.
& ego ñ infirmor: Qͥs scandalizat᷑: & ego ñ
uror: Quanto maior caritas: tanto maiores
plage de peccatis alienis. Acceꝑat quidem
ille stimulũ carnis. angłm sathane: a quo
eolaphiraret᷑. Ecce quomͦ ꝓpitius erat ei d̃s:

Expanded text:
ui apponit scientiam, apponit dolorem» . Ecce abundet in te charitas, plus dolebis peccantem. Quanto in te major charitas est, tanto amplius te torquebit quem toleras: non torquebit tanquam irascentem illi, sed tanquam dolentem pro illo. 13. Vide Paulum apostolum, quid patiebatur; vide quis quid patiebatur: «Praeter illa,» inquit, «quae extrinsecus sunt» dixit enim multa quae patiebatur, et coepit dicere interiora, praeter illa quae extrinsecus erant, quae patiebatur a malis persecutoribus Christi, «incursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum.» Et vide qualis sollicitudo, quam paterna, quam materna; videte quomodo caedebatur, ut vindicaretur in omnes affectiones ejus: dicn ego infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror» ? Quanto major charitas, tanto majores plagae de peccatis alienis. Acceperat quidem ille et stimulum carnis, angelum satanae, a quo colaphizaretur. Ecce quomodo propitius erat Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
rib & naufragiis atq hui modi multis
molestiis. s &̃ in fame & siti. in frigore &
nuditate. se laborasse cõmemorat. Qd̃ cũ
legimus. ñ existimemus dñi ꝓmissa titu¬
basse ut famẽ & sitim & nuditatẽ patere¬
t̃ apłs. querens regnũ & iusticiã dĩ: cum
dictum sit nob. querite pͥmũ regnum di
&e iusticiam eiꝰ: & hec omĩa adicientur
uobis. Quandoqͥdem ista st̃ adiutoria. no¬
uit ille medicꝰ cui semel nos totos cõmisimꝰ.
& a quo habemꝰ ꝓmissionẽ uitȩ p̃sentis
& future quando apponat. quando detra¬
hat. sicut nobis uidicat expedire. quos ad
consolandos &e exercendos in hac uita. &
post hanc uitã in beata reqͥe. stabiliendos.
atq firmandos. gub̾nat & dirigit᷑. Pret̃¬

Expanded text:
ribus et naufragiis, atque hujusmodi multis molestiis, sed etiam in fame et siti, in frigore et nuditate se laborasse commemorat . Quod cum legimus, non aestimemus Domini promissa titubasse, ut famem ac sitim et nuditatem pateretur Apostolus, quaerens regnum et justitiam Dei, cum dictum sit nobis, Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis: quandoquidem ista sicut adjutoria novit ille medicus, cui semel nos totos commisimus, et a quo habemus promissionem vitae praesentis et futurae, quando apponat, quando detrahat, sicut nobis judicat expedire; quos et consolandos et exercendos in hac vita, et post hanc vitam in perpetua requie stabiliendos atque firmandos gubernat, ac dirigit.
Abbreviated transcription (Latin):
uis dubitet malum ẽẽ peccatum:
& tamen cum laude dictum ẽ de dño iħy¬
qͦd ñ nouerat arguebat. neq enĩ peccata ñ
arguebantur ignorabant᷑. nonne rectissi¬
me respondebitur. & nouerat. & ñ nou̾at:
Rectissime omuino. Nou̾at enĩ ꝑ sapĩam:

Expanded text:
uis dubitet malum esse peccatum? Et tamen cum laude dictum est de Domiquod non noverat, arguebat? neque enim peccata non itur a quo arguebantur, ignorabantur? Nonne rectissime respondebitur, et noverat, et non noverat? Rectissime omnino: noverat enim per sapientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
caustum. ut ipsum pecus eẽt peccatum
id ẽ sacrificium fieret ꝓ peccato: sicut
de ariete qd̾ sequit᷑ in salutare dicit. tam
sacrificium: qd̾ postea repetendo manifestat
in salutare.

Expanded text:
catum, ut ipsum pecus esset peccatum, id est sacrificium fieret pro peccato, sicut de ariete quod sequitur "in salutare" dicit, tamqm salutaris. quod postea repetendo manifestat; "in salutare".
Abbreviated transcription (Latin):
t offeret munus suũ dño. agnum
tum. Hoc quidam nr̃i int̾pretes tͣnsferre
noluerunt: ueluti locutionẽ in usitatam
uitantes. Et dixerunt ꝓ peccato. ñ in pec¬
catũ: cum sit sensus in ea locutione. qͥ ñ
fuerat ꝑturbandus. In peccatũ quippe
dictum ẽ: qͥa hoc ipsũ qd̾ ꝓ peccato offere¬
batur. pectatum uocabatur. Unde illud

Expanded text:
t offeret munus suum domino agnum tum. hoc quidam nostri interpretes transferre noluerunt ueluti locutionem inusitatam uitantes et dixerunt "pro peccato", non "in peccatum", cum sit sensus in ea locutione, qui non fuerat perturbandus. "in peccatum" quippe dictum est, quia hoc ipsum, quod pro peccato offerebatur, peccatum uocabatur. unde illud
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib ossib clamantẽ. dñe quis similis tibi:
ut securus sine uila in iuria montiũ dicas.
auxiliũ meũ adño qͥfecit celũ & t̾ram. Non
solũ tunc tͥ ñ succensebunt montes s t̃ẽ
amabunt: tc̃ magis fauebunt. Si in ipsis spẽ
tuam posueris: contristabunt᷑. Significatũ ẽ¬

Expanded text:
omnibus ossibus clamantem, Domine, quis similis tibi ? ut securus sine ulla injuria montium dicas, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram. Non solum tunc tibi non succensebunt montes; sed tunc amabunt, tunc magis favebunt: si in ipsis spem tuam posueris, contristabuntur. Angelus
Abbreviated transcription (Latin):
riemur: quia resurrectionem non sꝑant.
Nos autem iam resurrectionem & loquen
mus nos post istam mortem uicturos. Non
deficiamus. nec corda nr̃a oneremꝰ crapula &
ebrietatib: sed solliciti. expectantes actinctis
lumbis & lucernis ardentib. aduentũ dñi

Expanded text:
rimur, qui resurrectionem non sperant: rimur, qui resurrectionem non sperant: nos autem qui jam resurrectionemus nos post istam mortem victuros, non deficiamus, nec corda nostra oneremus crapula et ebrietatibus; sed solliciti exspectantes, accincti lumbis et lucernis ardent
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicant uobis. dicis michi quod resurrexit¬
iam laudare xꝑm: non ut illidet honorẽ.
s ut faciat tibi desꝑationem. Serpentis astu¬
at: ne tu speres tale aliquid. quale in illo
resurgente demonstratum est: & quasi re¬
ligiosior apparet erga xꝑm. cum dicit.
fcce qui se audet xꝑo comparare: ut quia
resurrexit xꝑc. &e se resurrecturum putet.
Noli conturbari: peruersa laude impera¬
toris tui. Hostiles insidie te perturbant:
sed xp̃i humilitas et humanitas. te con¬
solatur. Ille predicat quantum erectus sit
dit ad te. Excita ergo fidem. &e responde dicen
ti: xꝑc solus potuit. nos non possumus. Res¬
ponde & dic. Ideo xꝑe potuit: quia ds. Res
pondebit utiq ille: quia ds̃. Si quia deus:
quia omnipotens. Si quia omꝑs: cur des¬
ꝑabo quod poterit & in me. quod demon¬
contra illos dicite. Ieiunemus &e oremus:
cras enim moriemur. Illi enim dicunt
manducemus & bibamus. cras enim mo¬

Expanded text:
ut dicant vobis non ut dicant vobis non jam laudare Christum, non ut illi det honorem, sed ut tibi faciat desperationem. Serpentis astuat, ne tu speres tale aliquid, quale in illo resurgente monstratum est. Et quasi religiosior apparet erga Christum, cum dicit: Ecce qui se audet comparare Christo, ut quia resurrexit Christus, et se resurrecturum putet. Noli perturbari perversa laude Imperatoris tui; hostiles insidiae te perturbant, sed Christi humilitas et humanitas te consolatur. Ille praedicat quantum erectus sit dit ad te. ti, Christus solus potuit, nos non possumus: responde et dic, Ideo Christus potuit, quia Deus; ille utique, quia Deus. Si quia Deus, quia omnipotens; si quia omnipotens, cur desperabo quod poterit et in me, quod demoncontra illos dicite, Jejunemus et oremus; cras enim morimur. Illi enim dicunt, Manducemus et bibamus; cras enim mo
Abbreviated transcription (Latin):
tangerent quod uidebant. Confirmata fi¬
des ẽ. non solum in cordib. s etiam in ocłis
In fide xꝑiana totus orbis uiget. Non audent
nium in terra: testimonium ab angłis. testimo¬
nium ab inferis. Quid remansit quod ñ cla¬
met: ce tu dicis manducemus & bibamus.
cras enim moriemur: Desiant gͦ murmu¬
ra male loquentium: & corrumpentiũ more ᷤ
bonos colloquiis malis. figite pedes in uia
figite. ñ ut relinquatis uiam. ñ ut rema¬
neatis in uia: s quemadmodũ dictũ ẽ. sic
currite ut comprehendatis. Semꝑ uigeat
xꝑc in corde. qui uoluit in caput ostendere.
quod menbra cȩtera sꝑent. Interra quippe
laboramus : caput nrm̃ in celoaam nec mo¬
ritur. nec deficit: nec aliquid patitur. Passꝰ
est tamen ꝓ nob̾: quia traditꝰ ẽ ꝓpt̾ delicta
nr̃a: & resurrexit ꝓpt̾ iustificationem nr̃am.
nullus male suadens excutiat de cordib¬
diximus: Ne forte ita uob subrepant illi
cemus & bibamus. eras enim moriemur.

Expanded text:
tangerent quod videbant. Confirmata fitangerent quod videbant. Confirmata fides est, non solum in cordibus, sed etiam in oculis in fide christiana totus orbis viget. Non audent estimonium in terra: testimonium ab Angelis, testimonium ab inferis. Quid remansit, quod non clamet? Et tu dicis, Manducemus et bibamus; cras enim morimur! 9. ra male loquentium, et corrumpentium mores bonos colloquiis malis. Figite pedes in via, figite: ut non relinquatis viam, non ut remaneatis in via, sed quemadmodum dictum est, Sic currite, ut comprehendatis . Semper vigeat Christus in corde, qui voluit in capite ostendere quod membra caetera sperent. In terra quidem laboramus, caput nostrum in coelo jam nec moritur, nec deficit, nec aliquid patitur: passum est tamen pro nobis. Quia traditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram nullus male suadens excutiat de cordibdiximus? Ne forte ita vobis subrepant illi cemus et bibamus; cras enim morimur :
Abbreviated transcription (Latin):
torquere uinculum: unde laqueum mortis
initiat anime sue. Manifestum ẽ quemad¬
modũ intelligatur. &e aꝑta atq salubris ẽ
hec celebratio xpianoꝵ. Illud ergo ut cȩꝑam
dicere uideamus. ꝓpter homines murinurã¬
des in aures infirmoꝵ. manducemꝰ &e biba¬
mus. cras enim moriemur: quia dicunt nul¬
lus inde resurrexit. ñ audiui uocẽ cuiꝰquã.
atauis meus. ex quo pater: nulliꝰ audiui
de illice dic.Stulte si pat̾ tuus resurgeret
crederes: dñs omnium resurrexit ce ñ cre¬
dis: Unde enim ita uoluit mori & resurgere.
nisi ut om̃s uni erederemis. ne a multis
pecipemur: Et quid fac̾e̾t pater tuus si resur¬
geret & loqueretur: iterum moriturus: Attẽ¬
de cum quanta ille potestate resurrexit. qͥ iã
non moritur: & mors ei ultra non dñabit᷑.
Oftendit seipsum discipłis & fidelib suis
Contrectata ẽ soliditas corꝑis: cum parũ ẽẽt
quib dam uidere quod meminerant: nisi &

Expanded text:
torquere vinculum, unde laqueum mortis torquere vinculum, unde laqueum mortis injiciat animae suae. Manifestum est quemadmodum illud intelligatur, et aperta atque salubris est haec celedicere, videamus, propter homines immurmurantes in aures infirmorum, Manducemus et bibamus; cras enim morimur: quia dicunt, Nullus inde resurrexit, non audivi vocem cujusquam, avus meus, ex quo atavus, ex quo pater; nullius audivi de illi, et dic: Stulte, si pater tuus resurgeret, crederes; Dominus omnium resurrexit, et non credis? Unde enim ita voluit mori et resurgere, nisi ut omnes uni crederemus, ne a multis deciperemur? Et quid faceret pater tuus, si resurgeret et loqueretur, iterum moriturus? Attende cum quanta ille potestate resurrexerit, qui jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Ostendit se ipsum discipulis et fidelibus suis: contrectata est soliditas corporis, cum parum esset quibusdam videre quod meminerant, nisi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
si epulas inquit mortuo circumponas. &
manifestum ẽ hec ad mortuos ñ ꝑtinere. & cõ¬
suetudinem hãc esse paganoꝵ non uenire
de ꝓgenie illa & uena iusticie patrũ nr̃oꝵ
patriarchaꝵ. quib exequias cȩlebratas legimꝰ:
parataᷤ epulas non legimus. hoc etiam in moribꝰ
uideoꝵ anmaduerti potest. Non enĩ tenuer̃t
inde uirtutis frugem: s tam̃ tenuerunt in qͥbꝰ¬
dam sollempnitatib consuetud inis uetustatẽ.
Et quod obĩ cunt quidam de scriptis.
frange panem tuum. & effunde uinum tuũ
suꝑ sepulchra iustoꝵ. & ne tradas eũ iniustis:
non est quidem de hoc disserendũ. S tamen
posse dico intelligere fideles. quod dictum ẽ.
slam quemadinodum ista fideles faciant re¬
ligiose erga memorias suoꝵ: notũ ẽ fidelib
Et quia non sunt ista exhibenda iniustis.
id ẽ infidelib. quia iustus ex fide uiuit: &̃
hoc fidelib notum ẽ. Nemo ergo querat de
medicina uulnus: & de scripturis conetur

Expanded text:
si epulas, inquit, mortuo circumponas : et si epulas, inquit, mortuo circumponas : et manifestum est hoc ad mortuos non pertinere, et consuetudinem hanc esse Paganorum, non venire de propagine illa et vena justitiae patrum nostrorum Patriarcharum, quibus exsequias celebratas esse legimus, parentatum esse non legimus. Hoc etiam in moribus Judaeorum animadverti potest: non enim tenuerunt inde virtutis frugem, sed tamen tenuerunt in quibusdam solemnitatibus consuetudinis vetustatem. Et quod objiciunt quidam de Scripturis, Frange panem tuum, et effunde vinum tuum super sepulcra justorum, et ne tradas eum injustis ; non est quidem de hoc disserendum, sed tamen posse dico intelligere fideles quod dictum est. Nam quemadmodum ista fideles faciant religiose erga memorias suorum notum est fidelibus; et quia non sunt ista exhibenda injustis, id est, infidelibus, quia, Justus ex fide vivit , etiam hoc fidelibus notum est. Nemo ergo quaerat de medicina vulnus, et de Scripturis conetur
Abbreviated transcription (Latin):
nimaduertimus cumsurrectione.
apłi epła legeret᷑. laudabilem motũ fi¬
dei caritatisq ur̃e. quemadmodũ ex horrue¬
ritis homines. qui putantes hanc solam
ẽẽ uitam. quam cum pecorib habemꝰ com¬
pruritũ malaꝵ aurium corrumpentes.
dicunt manducemus & bibamus: cras eñ
to mortuo argumentum sepeliendi cordiᷤ
assumitur. & dr: manducemus & bibamꝰ
eras enim moriemur. Irrident etiam fidem
asserentium resurrecturos eẽ mortuos: dicen¬
des sibi. Eece hic positus ẽ in sepulchro. Au¬
diatur uox illius. S huius ñ potest. Patris
mei uocem audiam: aui mei. ꝓaui mei. Qͥs
inde surrexit: quis indicauit. quid agat᷑
apud inferos: Bene nob̾ faciamus. cũ ui¬
uimus. Cum aũ mortui fuerimus. etiã si
parentes nr̃i. aut cari. aut ꝓpinqui afferait
ad sepulchra nr̃a epulas. sibi afferent qui
uiuunt. non nob̾ mortius. hec quidẽ ir¬
risit etiam scriptura. dicens de quib dam
bona presentia non sentientib. tamquã

Expanded text:
nimadvertimus, cum Apostoli Epistola legeretur, laudabilem motum fidei charitatisque vestrae, quemadmodum exhorrueritis homiues, qui putantes hanc solam esse vitam, quam cum pecoribus habemus compruritum malarum aurium corrumpentes, dicunt: Manducemus et bibamus; cras enim to mortuo argumentum sepeliendi cordis assumitur, et dicitur, Manducemus et bibamus; cras enim morimur. asserentium resurrecturos esse mortuos, dicentes sibi: Ecce iste positus est in sepulcro, audiatur vox illius. Sed hujus non potest: patris mei vocem audiam, avi mei, proavi mei. Quis inde surrexit? Quis indicavit quid agatur apud inferos? Bene nobis faciamus, cum vivimus: cum autem mortui fuerimus, etiamsi parentes nostri, aut chari, aut propinqui afferant ad sepulcra nostra, sibi afferent qui vivunt, non nobis mortuis. Et haec quidem irrisit etiam Scriptura, dicens de quibusdam bona praesentia non sentientibus, Tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
spem cum scĩs & iustis. illi qui dicebant
manducemꝰ &e bibamꝰ eras enĩ moriem᷑
dicentes quod ñ ẽ resurrectio mortuoꝵ
Et tñ inipsis erant quib idem apłs di¬
cit: numquid paulus ꝓ uob̃ crucifixus
ẽ. aut in nomine pauli baptizati estis:
Adeos enim aꝑtissime scͥbit dicens: qͦmͦ
dicunt quidam in uob̃. quia resurrectio
unt homines qui dicunt. ñ ẽ homi¬
ni bene: nisi cui ad sunt carnis delicie
Ipsi sunt quos notat apłs. dicentes mandu¬
cemus & bibamus. cras enĩ moriemur. Quis
huc inde surrexit: Quis nobis quod ibi agit᷑
dixit: hoc nob̾tum tollimus: quod in hoc
tempore bene est nob̃. Qui hoc dixit: uxorẽ
duxit. Carnem amplexatur. carnis uolup¬
tatib iocundatur. a cȩna excusat᷑. Obseru et
ne fame interiore moriat᷑.¬

Expanded text:
illi qui dicebant: manducemus et bibamus, cras enim morimur, dicentes quod non esset resurrectio mortuorum? et tamen in ipsis erant quibus idem apostolus dicit: numquid Paulus pro nobis crucifixus est aut in nomine Pauli baptizati estis? ad eos enim apertissime scribit dicens: quomodo dicunt quidam in uobis quia resurrectio unt homines qui dicunt: Non est homini bene, nisi cui adsunt carnis deliciae. Ipsi sunt quos notat Apostolus, dicentes: Manducemus et bibamus; cras enim moriemur . Quis huc inde surrexit? Quis nobis, quod ibi agitur, dixit? Hoc nobiscum tollimus, quod in hoc tempore bene est nobis. Qui hoc dicit, uxorem duxit, carnem amplexatur, carnis voluptatibus jucundatur, a coena excusatur: observet ne fame interiore moriat
Abbreviated transcription (Latin):
tione: S non ẽ contra preceptũ iuratio:
que a malo non ẽ uirantis. s incredulita¬
tis ciꝰ cui iurare cogitur. Nam hinc in¬
telligitur ita dnm ꝓbibuisse a iurando
ut quantum in ipso est. quisq non iuret.
Quod multi faciunt: in ore habentes iura¬
tionem. tamquã magnum. aut suaue aliqͥd
Dam utiq apłs nouerat p̃ceptum dñi: & iu
rauit tamen. Non utiq audiendi st̃: qui
has iurationes ẽẽ non putant. Quid enim

Expanded text:
ne. Non est contra praeceptum juratio, quae a malo est, non jurantis, sed incredulitatis ejus, cui jurare cogitur. Nam hinc intelligitur, ita Dominum prohibuisse a jurando, ut, quantum in ipso est, quisque non juret; quod multi faciunt, in ore habentes jurationem tanquam magnum aut suave aliquid. Nam utique Apostolus noverat praeceptum Domini, et juravit tamen. Non enim audiendi sunt qui has
Abbreviated transcription (Latin):
greca exemplaria manifestissimam iuratio¬
nem ẽẽ conuincunt: Quantum gͦ in ipso ẽ
ñ iurat apłs. Non enim appetit iurationem:
cupiditate. aut delectatione iurandi. Ampliꝰ
est enim quam est est. non non: &e ideo a
malo ẽ. S infirmitatis ẽ aut in credulita¬
Si scđm hominem ad bestias pugnaui e¬
phesi: quid michi ꝓdest si mortui ñ resur¬
gunt: Manducemus & bibamus: eras
enim moriemur. Nolite seduci. Corrum¬
punt mores bonos: colloquia mala. Eui¬
gilate iusti: & nolite ꝑeccare. Ex libro

Expanded text:
graeca exemplaria manifestissimam jurationem esse convincunt. Quantum ergo in ipso est, non jurat Apostolus: non enim appetit jurationem cupiditate aut delectatione jurandi. Amplius est enim quam, Est, est; Non, non; et ideo a malo est , sed infirmitatis aut incredulitaecundum hominem ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? manducemus, et bibamus, cras enim moriemur. Nolite seduci. Corrumpunt mores bonos colloquia mala. Evigilate, justi, et nolite peccare: igno
Abbreviated transcription (Latin):
Holite inquit sediici: corrumpunt mores bo¬
nos colloquia mala. Sobrii estote iusticie: &¬
deficiatis.: sic & ꝑ ꝓpħam dicit. Audite me qͥ
scitis iudicium. popłs m̃s: in quoꝵ corde lex¬
mea posita ẽ. Obprobrium hominũ nolite
metuere: & detractione eoꝵ ne suꝑemini: nec
quod uos sꝑnunt magni duxeritis. Sicut
enim uestimentum. ita ꝑ tempus consum̃t᷑.
& sicut lana a tinea comedentur. Iusticia aũ
mea ineternum manet. Iam uͦ ne maliuolo
animo de seruis dei falsa suspicando ꝑeatis. illud
apłicum recordamini. ubi ait. nolite ante tẽpꝰ¬

Expanded text:
Nolite, inquit, seduci: corrumpunt mores boNolite, inquit, seduci: corrumpunt mores bonos conloqui mala. sobrii estote. iusti et n deficiatis, sic per prophetam dicit: Audite me, qui scitis iudicium, populus meus, in quomea est; obprobrium hominum nolite metuere, et detractatione eorum ne superemini, nec quod uos spernant, magni duxeritis. sicut enim uestimentum ita per tempus absumentur et sicut lana a tinea comedentur, iustitia autem mea in aeternum manet. iam uero ne maliuolo animo de seruis dei falsa suspicando pereatis, illud apostolicum recordamini, ubi ait: Nolite ante temp
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite seduci: corrumpunt mores bonos collo¬
quia mala.F¬
R̃s mei qui timetis deum. mementote
qd̾ ait apłs petrus: qm̃ aduersariꝰ u̾r̃
diabolus. tamquam leo circuit querens quẽ
deuoret. Quem non potest deuorare seductũ.
ad nequitiam famam ipsiꝰ inquinare co¬
natur. ut si fieri potest. ohꝓbriis hominum.
& malaꝵ linguaꝵ detractione deficiat: & sic in
euis fauces ruat. Si autem nec famam innocen¬
tis maculare potierit: hoc ei ꝑsuadere tẽptat.
ut ꝑ maliuolas suspiciones de fr̃e suo iudicet.:
&e sic ab illo implicatus absorbeatur. Et quis
om̃s eius caꝑtiones. uł circumuentiones: uł cõ¬
p̃bendere uł enumerare sufficiat: Adu̾sꝰ hec
tria tam̃. quȩ ad causam p̾sentem ꝑtinent. pͥꝰ
ne mala exempla imitando. ad nequitiã sedu¬
camini. ita uos ꝑ apłm alloquitur ds̃: ne sitis
iugum ducentes cum infidelib. Quȩ enim
participatio iusticie cum iniquitate: aut
que societas luci ad tenebras: Itefn alio loco.

Expanded text:
Nolite seduci, corrumpunt mores bonos colloquia malas mei, qui timetis Deum, mementote d ait apostolus Petrus: Quoniam aduersarius uester diabolus tamquam leo rugiens circuit quaerens. quem deuoret. quem non potest deuorare seductum ad nequitiam, famam ipsius inquinare conatur, ut, si fieri potest. opprobriis hominum et malarum linguarum detractione deficiat et sic in eius fauces ruat. si autem nec famam innocentis maculare potuerit, hoc ei persuadere temptat, ut per maliuolas suspiciones de fratre suo iudicet et sic ab illo implicatus absorbeatur. et quis omnes eius captiones et circumuentiones uel comprehendere uel enumerare sufficiat? aduersus haec tamen tria, quae ad causam praesentem pertinent, prius, ne mala exempla imitando ad nequitiam seducamini, ita uos per apostolum adloquitur deus: Ne sitis iugum ducentes cum infidelibus; quae enim participatio iustitiae cum iniquitate aut quae societas luci ad tenebra
Abbreviated transcription (Latin):
piritales gͦ. siue qui p̃sunt. siue qͥ ob¬
tẽꝑant sꝑualit̃: uidicant. non de co¬
gnitionib sꝑualib quȩ lucent infirmam̃to.
non enim oportet de tam sublimi auẽtori¬
tate uidicare: neq de ipso libro tuo oẽ si qͥd
ibi ñ lucet. qm̃ submittimus ei nr̃m intellec¬
tum: certumq habemus. cẽ qd̃ clausũ ẽ aspec¬
tib nr̃is. recte ueracit̃q dictum ẽẽ. Sic eñi
homo licet iam sp̃ualis & renouatꝰ in agni¬
tionẽ dei scđm imaginẽ eiꝰ qui ereauit eũ:
factor tñ legis debet eẽ. ñ iudex. Neq de. illa
distinctione iudicat sp̃ualium uidelicet.
atq carnaliũ hominũ. qui tuis d̾s nr̃ ocłis
noti sunt. & nullis adhuc nob̃ apparuert̃
oꝑib: ut ex fructib eoꝵ ꝯgnoscamꝰ eos. S tu
dñe iã stis eos. & diuisisti & uocasti in occul¬
to: antequã fieret firmam̃tũ. Neq in tur¬
bidis huius scłi ppłis: quẽquã spualis hõ
iudicat. Quid enim ei de his qui foris sunt

Expanded text:
piritales ergo, siue qui praesunt siue qui obtemperant, spiritaliter iudicant, non de cognitionibus spiritalibus, quae lucent in firmamento — non enim oportet de tam sublimi auctoritate iudicare — neque de ipso libro tuo, etiamsi quid ibi non lucet, quoniam summittimtfs ei nostrum intellectum certumque habemus etiam quod clausum est aspectibus nostris, recte ueraciterque dictum esse — sic enim homo, licet iam spiritalis et renouatus in agnitione dei secandam imaginem eius, qui creauit eum, factor tamen legis debet esse, non index - neque de illa distinctione iudicat spiritalium uidelicet atque carnalium hominum, qui tuis, deus noster, oculis noti sunt et nullis adhuc nobis apparuerunt operibus, ut ex fructibus eorum cognoscamus eos, spd tu, domine, iam scis eos et diuisisti et uocasti in occulto, antequam fieret firmamentum. neque de turbidis huius saeculi populis quamquam spiritalis homo iudicat. quid enim ei de his, qui foris sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
poterant intendere filii urł. usq in
finem uultus moysi. & ido eis ꝑ uelũ lo¬
quebatur: hoc significat qͥa litt̾a legis
iustificat neminẽ. S uelamen positũ ẽ
in lectione ueteris testam̃ti. donee ad
xꝑm transeat᷑ & auferat᷑ uelam̃: id est
transeat᷑ ad grãm. & intelligat᷑ ab ipso no¬
bis eẽ iustificationẽ. qua facimus qd̃ iubet.
qui ꝓptẽa iubet. ut in nob̃ deficientes. ad

Expanded text:
poterant intendere filii Israhel usque in finem uultus Moysi et ideo eis per uelum loquebatur, hoc significat, quia littera legis iustificat neminem, sed uelamen positum est in lectione ueteris testamenti, donec ad Christum transeatur et auferatur uelamen, id est transeatur ad gratiam et intellegatur ab ipso nobis esse iustificationem, qua faciamus quod iubet. qui propterea iubet, ut in nobis deficientes ad
Abbreviated transcription (Latin):
etiam cotidiane. cum dicis de aliqͦ ñ nouit
stare. hoc ẽ quia non stat: & ñ nouit benefa¬
cere. quia ñ benefacit: ñ nouit male fac̾e̾. qͥa
ñ male facit. Quod alienum ẽ a conscientia.
qͣmͦ ars nesciuit uitia. & tam̃ ꝑ artem cogni¬
ta deuitantur. Hoc gͦ nob̃ caꝑut nr̃m int̾¬
rogantib: ex ipsius eugłii sui ueritate respõ¬
det. Cum dixerimus dñe qͥd ignorabas. quid
tu potiusti int̾rogori qd̃ nesciebas. respondet
iniquitates nesciebam: de iniqͥtatib int̾ro¬
gabar. Habes in eugłio. si ñ me credis igno¬
rare iniquitates. quia & ipsos iniqͦs ignoro
quib in fine dicturus sũ ñ noui uos rece¬
dite a me om̃s qui oꝑamini iniquitatem.
Nũqͥd ñ nouerat quos damꝑnabat: Aut
pot̾ iuste dampnare: nͥ bonꝰ cognitor: Et
tam̃ bonus cognitor ñ est mentitus. dicen¬
do ñ noui uos: id ẽ ñ coaptamini corꝑi meo.
Don heretis regulis meis. uitiati estis. Ego aũ
ars ipsa sum. quȩ ñ ħt uicium: &e in qua

Expanded text:
etiam quotidianae, cum dicis de aliquo, Non novit stare, hoc est, quia non stat: et, Non novit benefacere, quia non benefacit. Non novit malefacere, quia non malefacit. Quod alienum est ab quomodo ars non novit vitia; et tamen per artem cognita dijudicantur. Hoc ergo nobis caput nostrum interrogantibus ex ipsius Evangelii sui veritate respondet, cum dixerimus, Domine, quid ignorabas? quid tu potuisti interrogari quod nesciebas? Respondet: Iniquitates ignorabam, de iniquitatibus interrogabar. Habes in Evangelio, si non me credis ignorare iniquitates, quia et ipsos iniquos ignoro, quibus in fine dicturus sum: Non novi vos, recedite a me qui operamini iniquitatem . Numquid non noverat quos damnabat? aut potest juste damnare, nisi bonus cognitor? Et tamen bonus cognitor non est mentitus, dicendo, Non novi vos: id est, non coaptamini corpori meo, non haeretis regulis meis: vitia estis; ego autem ars ipsa sum quae non habet vitium, et in qua
Abbreviated transcription (Latin):
diligere ꝓximum tamquã seipsum. infuso
etiam sꝑu scõ. quem decem dieb completis
post ascensionem suam desuꝑ ut ꝓmiserat
misit: non defuerunt tales uindicte: qͣmuiᷤ
multo raruis ꝙͣ in uet̾i testamento. Ibi enĩ
ex maiore parte seruientes timore p̾meban¬
tur. hic autem maxime dilectione liberi nu
exanimes ceciderunt: nec resuscitati sunt.
s sepulti. Et si huic libro heretici qͥ aduer¬
santur ueteri testam̃to nolunt credere:
paulũ apłm quem nob̾cum legunt. intue¬
antur dicentem de quodam pectatore. Quem
tradidi sathane in interitum carnis: ut ani¬
ma salua sit. Et si nolunt hic mort̾e intellige̾.
fortasse enu incertum ẽ quamlibet uindi¬
ctam ꝑ sathanan factam ab apło fateant᷑.
quod eũ ñ odio s amore fecisse manifestat
illud adiectum: ut anima salua sit. Non¬

Expanded text:
diligere proximum tanquam seipsum, infuso diligere proximum tanquam seipsum, infuso etiam Spiritu sancto, quem decem diebus completis post ascensionem suam desuper ut promiserat misit , non defuerunt tales vindictae, quamvis multo rarius quam in Veteri Testamento. Ibi enim ex majore parte servientes timore premebantur: hic autem maxima dilectione liberi nutolorum legimus, exanimes ceciderunt, nec resuscitati sunt, sed sepulti . Et si huic libro haeretici, qui adversantur et Veteri Testamento, nolunt credere, Paulum apostolum quem nobiscum legunt intueantur, dicentem de quodam peccatore: Quem tradidi Satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt hic mortem intelligere fortasse enim incertum est, quamlibet vindictam per Satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eam odio sed amore fecisse, manifestat illud adjectum, ut anima salva sit.
Abbreviated transcription (Latin):
& sci uiri. qui iam optime scirent. mortẽ istã
que animam dissoluit acorpore ñ eẽ formi¬
dandam: scłm eoꝵ tam̃ animũ qui illam
timerent. nonnulla peccata puniert̃ morte:
quo & uiuentib uitilis metus incuteret᷑. &
illis qui morte puniebant᷑. ñ ipsa mors no¬
ceret: s peccatum quod augeri posset si uiue¬
rent. non temere uidicabant: quib tale iudi¬
cium donauerat ds. Inde ẽ qͦd helias multos
morte affecit & ꝓpria manu. & igne diuini-¬
tus impetrato: cum &e alii multi magni &¬
diuini uiri. eodem sꝑu consulendis rebus
humanis ñ temere fecerint. De quo helya
cum exemplum dedissent discipłi dño com¬
memorantes. quid ab eo fac̾tum sit. ut etiã
ipsis daret potestatem petendi de celo ignẽ.
ad consumendos eoꝰ qui sibi hospitiũ non p̾¬
berent: reprehendit in eis dñs ñ exemplum
adhuc erat in rudib: animaduertens eos
ñ amore correctionis. s odio desiderare uin¬
dictam. Itaq postea quam eos docuit qͥd eẽt

Expanded text:
i viri, qui jam optime scirent mortem istam, quae animam dissolvit a corpore, non esse formidandam, secundum eorum tamen animum qui illam timerent, nonnulla peccata morte punierunt, quo et viventibus utilis metus incuteretur, et illis qui morte puniebantur, non ipsa mors noceret, sed peccatum, quod augeri posset si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu , et igne divinitus impetrato , cum et alii multi, et divini magni viri eodem spiritu tranquillandis rebus humanis non temere fecerint. De quo Elia cum exemplum dedissent discipuli Domino, commemorantes quod ab eo factum sit, ut etiam ipsis daret potestatem petendi de coelo ignem, ad consumendos eos qui sibi hospitium non praeberent, reprehendit in eis Dominus, non exemicandi, quae adhuc erat in rudibus, animadvertens eos non amore correptionem, sed odio desiderare vindictam . Itaque posteaquam eos docuit quid esset
Abbreviated transcription (Latin):
ui gaudium totum suũ. totã felicitatem
suam constituit in manducando. & bi¬
bendo. & uxorem ducendo. emendo. uenden¬
do. utendo hoc mundo. sine sollicitudine ẽ
& talis: s p̾ter archam ue illi a chliuiio. Qͥs qͥs
aũ siue manducat siue bibit. siue aliud qͥd
agit. omĩa in głam dĩ facit. & si aliqua tͥsti¬
cia ẽ de reb scłarib. sic flet ut intꝰ gaudeat.
& si aliqua leticia ẽ in reb scłarib. sic gaudet
ut intus sꝑualiter timeat: nec donat se cor¬
rumpendum felicitati. nec cedit aduersitati
frangendum: hoc ẽ enim flere tanꝙͣ ñ flẽtẽ
&e gaudere tanqͣ ñ gaudentẽ: quisqͥs & si ht̃
uxorem. eiꝰq infirmitati compatiens reddit.
ñ exigit debitum: aut si ꝓpt̾ ꝓpͥam infirmita¬
tem ducit uxorẽ. plangens potuis quia sine
uxore ñ potuit. quam gaudens quia duxit.
qͥs qͥs uendit. qd̾ nouit quia & si maneret.
beatum ñ faceret. quisquis qd emit nouit
quia transiet: & de his oĩb & si abundãtib

Expanded text:
ui gaudium totum suum totamque felicitatem suam constituit in manducando, bibendo, uxorem ducendo, emendo, vendendo, utendo mundo isto, sine sollicitudine est et talis - sed praeter arcam: vae illi a diluvio. Quisquis autem, sive manducat, sive bibit, sive aliquid agit, omnia in gloriam Dei facit : et si aliqua tristitia est de rebus saecularibus, sic flet, ut intus in spe gaudeat; et si aliqua laetitia est in rebus saecularibus, sic gaudet, ut intus spiritualiter timeat, nec donet se corrumpendum felicitati, nec se det adversitati frangendum hoc est enim flere tanquam non flentem, et gaudere tanquam non gaudentem: quisquis et si habet uxorem, ejus infirmitati compatiens, reddit, non exigit debitum; aut si propter propriam infirmitatem ducit uxorem, plangens potius quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens quia duxit: quisquis vendit quod novit quia etsi maneret, beatum non faceret; quisquis quod emit, novit quia transiet; et de his omnibus etsi abundantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Duob aũ dñis seruire conatur: qui & regno
dei ꝓmagno bono appetit. & hec tẽporalia. Si¬
cut aũ om̃s militantes accipiunt annonam.
lutem reipublice militant. s ꝓpt̃ illa que ac¬
cipiunt: sic ñ om̃s ꝓpt̃ salutem ȩccłiȩ mini¬
strant do. s ꝓpt̃ hec temporalia. quȩ tamꝙͣ
annonam & stipendia consecunt᷑. aut & ꝓpt
hoc. & ꝓpt̃ illud. S supra iam dictũ ẽ. non po¬
testis duob dnĩs seruire. frgo simplici corde
tantũmꝰ ꝓpter regnum dĩ debemus oꝑari
bonum ad om̃s: ñ aũ in hac oꝑatione uł so¬
lam. uł cum regno di mercedem tẽporalium

Expanded text:
Duobus autem dominis servire conatur, qui et regnum Duobus autem dominis servire conatur, qui et regnum Dei pro magno bono appetit, et haec temporalia. cut autem militantes accipiunt annonam nes propter salutem reipublicae militant, sed propter illa quae accipiunt, sic non omnes propter salutem Ecclesiae ministrant Deo, sed propter haec temporalia, quae tanquam annonam et stipendihoc, et propter illud. Sed supra jam dictum est, non potestis duobus dominis servire. Ergo simplici corde tantummodo propter regnum Dei debemus operari bonum ad omnes, non autem in hac operatione vel solam, vel cum regno Dei mercedem temporalium
Abbreviated transcription (Latin):
gi uoluit: qui alienum dispensat. unde
cibum. & deinde regnum dei: hoc priore
loco ponere. illud posteriore. Si aũ ideo
queramus cibum ut habeamꝰ regnũ dĩ:
faciamus quod dic̾tum ẽ. querite pͥmũ
pͥmum regnum & iusticiã di idest hoc p̾¬
ponentib cęt̾is reb. ut ꝓpter hoc cȩtera
queramꝰ. ñ debet subẽe sollicitudo. ne
illa desint. quȩ huic uite ꝓpter regnĩ
dĩ sunt necessaria. Dixit enim suꝑiꝰ. Seit
pater ur̃ quia hoꝵ omnium in digetis.
Et ideo cum dixisset querite. primum reg¬
num & iusticiam dĩ. non dixit. deinde ista
querite. quãuis sint necessaria: s ait hec oĩa
apponentur uob̃. idest consequent̃ si illa qͤra¬
tis. sine ullo ur̃o impedimento: ne cũ ista qͦr¬
tis illinc au̾tamini: aut ne duos fines cõstitu¬
atis. ut & regnum dĩ ꝓpt̾ se appetatis. & ista
necessaria: s hec potus ꝓpt̾ illud̾ ita uob̃ ñ
decrunt: quia duob dnĩs seruire ñ potestis.

Expanded text:
gi voluit, qui alienum dispensat, unde gi voluit, qui alienum dispensat, unde cibum, et deinde regnum Dei, id est, hoc priori loco ponere, illud posteriori. Si autem ideo quaerimus cibum, ut habeamus regnum Dei, faciamus quod dictum est: Quaerite primum primum regnum et justitiam Dei, id est, hoc praeponentibus caeteris rebus, ut propter hoc caetera quaeramus, non debet subesse sollicitudo ne illa desint quae huic vitae propter regnum Dei sunt necessaria. Dixit enim superius, Scit Pater vester quod horum omnium indigetis. Et ideo cum dixisset, Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, non dixit, Deinde ista quaerite; quamvis sint necessaria: sed ait, haec omnia apponentur vobis, id est consequentur, si illa quaeratis, sine ullo vestro impedimento: ne cum ista quaeritis, illinc avertamini; aut ne duos fines constituatis, ut et regnum Dei propter se appetatis, et ista necessaria; sed haec potius propter illud: ita vobis non deerunt. Quia duobus dominis servire non potestis.
Abbreviated transcription (Latin):
coactus eugłizare. s uolens. Si enim uolens
inquit hoc facio. mercedem habeo: si aũ in¬
uitus. dispensatio mͥ credita ẽ. id ẽ si ooactꝰ
inopia haꝵ rerum que temporali uitȩ ft̃
necessarie. predico euangłium: alii ꝑ me
habebunt mercedem eugłii: qui eugł̃m ip¬
sum me predicante diligẽt. Ego aũ ñ habeo.
quia ñ ipsum eugłm diligo. s eius p̃cium
in illis temꝑalib constitutum: qͦd nefas ẽ
fieri ut ñ tamquã filius ministret quisq
credita ẽ: ut tam ꝙͣ alienum erogans. ni¬
chil inde ipse capiat pret̾ cibaria: quȩ ñ
de participatione regni. s ad sustentacu¬
lũ misere seruitutis dantur extrinsecus: ꝙ¬
quã alio loco & dispensatorẽ se dicit. Po¬
test enim & seruus infilioꝵ numero ad op¬
tatus: eandem rem inqua coheredis sorte
meruit. fideliter dispensare participib
suis. S nunc ubi ait. si aũ inuitus. dispen¬
satio mͥ credita ẽ. talem dispensatorẽ intelli¬

Expanded text:
coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, inquit, hoc facio, mercedem habeo; si autem invitus, dispensatio mihi credita est : id est, si coactus inopia earum rerum, quae temporali uitae sunt necessariae, praedico euangelium, alii per me habent mercedem euangelii, qui euangelium ipsum me praedquia non ipsum Evangelium diligo, sed ejus pretium in illis temporalibus constitutum, quod nefas est fieri, ut non tanquam filius ministret quisquacredita est, ut tanquam alienum eroget, nihil inde ipse capiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed ad sustentaculum miserae servitutis dantur extrinsecus. Quanquam et alio loco dispensatorem se dicat . Potest enim et servus in filiorum numerum adoptatus, eam rem in qua cohaeredis sortem meruit, fideliter dispensare participibus suis. Sed nunc ubi ait, Si autem invitus, dispensatio mihi credita est, talem dispensatorem intelli
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Sic & dñs ordinauit his qui eugłm an¬
nuntiant de eugł̃io uiuere: ego aũ nulliꝰ hoꝵ
usus sũ. Hinc ostendit ꝑmissum eẽ. ñ iussũ.
Alioquin contra preceptum dñĩ fecisse tene¬
bitur. Deinde sequitur & dicit. Non autẽ
scripsi hec ut ita fiant in me. Bonũ mͥ ma
gis mori: quã ut głiam meã quisꝙͣ in anẽ
faciat. Hoc dixit: quia iam statuerat ꝓpt̃
qͦsdam occasionem querentes. manib suis
niam. & finem eugłii in cibo & potu. & uesti¬
tu collocauero S qͣre ñ ẽ ei gła: Necessitas
enim inqͥt mͥ incumbit: id est ut ido eugłi¬
zem. quia unde uiuam ñ habeo: aut ut ac¬
qͥram temporalem fructum. de p̃dicatiõ ẽ
ȩt̾noꝵ. Sic enim iam necessitas erit in ȩuan¬
głio: non uoluntas. Ue mͥ enĩ erit. inquit:
si non eugłiauero. Sed quomͦ debet euan¬
głitare: scilicet ut inipso eugłio. & in regno
dei ponat mercedem: itaenim potest non

Expanded text:
tur: sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium antur: sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullius horum usus sum. » Hinc ostendit permissum esse, non jussum; alioquin contra praeceptum Domini fecisse tenebitur. Deinde sequitur, et dicit: « Non autem scripsi haec, ut ita fiant in me. Bonum est mihi magis mori, quam gloriam meam quisquam inanem faciat. » Hoc dixit, quia jam statuerat, propter quosdam occasionem quaerentes, manibus suis niam, et finem Evangelii in cibo et potu et vestitu collocavero. Sed quare non est ei gloria? Necessitas enim, inquit, mihi incumbit; id est, ut ideo evangelizem, quia unde vivam non habeo, aut ut acquiram temporalem fructum de praedicatione aeternorum: sic enim jam necessitas erit in Evangelio, non voluntas. Vae enim mihi est, inquit, si non evangelizavero. Sed quomodo debet evangelizare? Scilicet ut in ipso Evangelio et in regno Dei ponat mercedem: ita enim potest non
Abbreviated transcription (Latin):
bet. cũ dic̃ licere sͥ quid̾e. ⁊ ꝑmissũ ẽẽ a dño. ut
qͥ eugł̃m annuntiant. de euglio uiuant: idest
De euglio habeant ea q̃ huic uitȩ st̃ necessa¬
ria: s tñ non eẽ se abusum hac potestate.
Er̃ãt enĩ multi qͥ occasionẽ hab̾e cupiebant
ad quirendi. & uendendi eugl̃m: quibꝰ eã
uolens amputare apłs. manib siuus uictũ
suum tolerauit. De his enim alio loco dicit.
Ut amputem occasionẽ. his qui quert̃ occa¬
sionem: quã ꝙͣ etiam si ut cȩteri & boni apl̃i.
constitueret finem ȩuangłirandi: s magis ip¬
sius uictus sui finem in eugłio collocaret.
idest ut suꝑius dixi. ñ ideo eugłiraret ut ꝑ¬
ueniret adcibum. & si qua sunt alia necessa¬
ria: s ideo ista sumeret ut illud impleret᷑:. ne
ñ uolens s necessitate eugłizaret. Hoc enim
imꝓbat cum dicit. Hescitis qm̃ qui intẽplo
oꝑantur. que de templo sunt edunt: Qui
altario deseruiunt: cum altario participã¬

Expanded text:
bet, cum dicit licere sibi quidem et permissum esse a Domino, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio et vivant , id est, de Evangelio habeant ea quae huic vitae sunt necessaria, sed tamen se non esse abusum hac potestate. Erant enim multi qui occasionem habere cupiebant acquirendi et vendendi Evangelium, quibus cam volens amputare Apostolus, manibus suis victum suum toleravit . De his enim alio loco dicit, « Ut amputem occasionem, iis qui quaerunt occasionem » . Quanquam etiam si, ut caeteri boni apostoli, constitueret finem evangelizandi, sed magis ipsius victus sui finem in Evangelio collocaret: id est, ut superius dixi, non ideo evangelizaret, ut perveniret ad cibum, et si qua sunt alia necessaria; sed ideo ista sumeret, ut illud impleret, ne non volens, sed necessitate evangelizaret. Hoc enim improbat, cum dicit: « Nescitis quoniam qui in templo operantur, quae de templo sunt edunt; et qui altario deserviunt, altario compartiun
Abbreviated transcription (Latin):
cum ait. Querite pͥmum regnũ dĩ & iusti¬
ciam eiꝰ: & hec omnia adicientur uobis.
Regnum gͦ & iusticia dĩ bonũ nrm ẽ. &
hoc appetendũ. & ibi finis constituendꝰ ꝓpt̃
qd omĩa faciamꝰ quẽc̃q facimꝰ. S quia in
hac uita militamus. ut ad illud regnũ ꝑ¬
uenire possimus. que uita sine hĩs necessa¬
te. Cum enim dixit. illud pͥmũ. significauit
qͥa hoc posteriꝰ querendũ ẽ: non tempore s
dignitate. Illud tamquã bonũ nr̃m. hoc tã¬
quã necessarium nr̃m. Necessarium aũ ꝓpt̃
illud bonũ. Neq enim uerbi gr̃ã i deo debe¬
mus euangłizare ut manducemꝰ: s ideo
manducarẽ ut eugłiremꝰ. Nam si ꝓpt̾ea¬

Expanded text:
regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis. Regnum ergo et justitia Dei, bonum nostrum est, et hoc appetendum, et ibi finis constituendus, propter quod omnia faciamus quaecunque facimus. Sed quia in hac vita militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessate. Cum enim dixit illud primum, significavit quia hoc posterius quaerendum est, non tempore, sed dignitate. Illud tanquam bonum nostrum, hoc tanquam necessarium nostrum; necessarium autem propter illud bonum. 54. Neque enim, verbi gratia, ideo debemus evangelizare, ut manducemus; sed ideo manducare, ut evangelizemus: nam si p
Abbreviated transcription (Latin):
lus uel quilibet fructus inquolibet agro
natus. eius est qui creauit: quia dm̃ est
terea. & plenitudo eius: & omnis creatura dei.
bona est. S si illud quod in agris nascitur. con¬
secratur idolo. uł sacͥficatur: tunc int̾ idolothita
thitum: aut certum est ñ eẽ. aut ignoratur.
Si gͦ certum est eẽ. melius xꝑiana uirtute res¬
piutur: si aũ uel non ẽ. uł nescitur: sine ullo cõ
scientie scrupulo. in usum necessitatis assiimi¬

Expanded text:
lus uel quilibet fructus in quolibet agro natus eius est, qui creauit, quia domini est terra et plenitudo eius et omnis creatura dei bona est. sed si illud, quod in agris nascitur, consecratur idolo uel sacrificatur, tunc inter idolothyta thytum, aut certum est non esse, aut ignoratur: si ergo certum est esse, melius christiana virtute respuitur; si autem vel non esse scientiae scrupulo in usum necessitatis assumi
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑsticiosum ẽ quicqͥd institutum ẽ ab
hominib ad facienda &e colenda idola
ꝑtinens. uł ad colendam sicut dm̃ creaturan.
partem ue ullã creature: uł ad consultationes
de pacta quedam significationũ. cũ demonibꝰ
placita atq federata: qualia sunt molimina
Ad hoc genus ꝑtinent. om̃s etiam ligature atq
remedia quȩ medicoꝵ quoꝙ disciplina con¬
dempnat: siue in precantationib. siue in
quibꝰdam notis quas caracteres uocant. siue
inquib q reb suspendendis atq illigandis.
Deq illi ab hoc genere ꝑnitiose suꝑstitionis se¬
gregandi st̃. qui genethliaci ꝓpter natalium
dierum considerationes. nunc aũ uulgo mathe¬
matici uocantur: nam & ipsi conant᷑ actionũ
salubriter diuina scriptura non tacuit: neq
ab ea sic det̾ruit animam. ut ꝓpt̾ea talia nega¬
ret eẽ sectanda. quia falsa dicunt᷑ a ꝓfessorib
eoꝵͥ s etiam si dixerint uob̃ inqͥt. & ita euen̾̃t.

Expanded text:
stitiosum est quidquid institutum est ab hominibus ad facienda et colenda idola pertinens uel ad colendam sicut deum creaturam partemue ullam creaturae uel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina Ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sive in praecantationibus, sive in quibusdam notis, quas characteres vocant, sive in quibuscunque rebus suspendendis atque illigandis Neque illi ab hoc genere perniciosae superstitionis segregandi sunt, qui genethliaci, propter natalium dierum considerationes, nunc autem vulgo mathematici vocantur. Nam et ipsi quamvis salubriter divina Scriptura non tacuit; neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam si dixerint vobis, inquit, et ita evenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut eum dĩ & ꝓximi faciat amatorem: a si¬
non habuerit si linguis hominum loquat᷑
& angł̃oꝵ: sonans eramentum ẽ. & cymba¬
lum tinniens. Et si habuerit ꝓpħiam & sci¬
erit omnia sacramenta. & omnem scientiã.
&e habu̾it omnem fidem ita ut montes trãs¬
ferat: nicħ ẽ. Et si distribuerit omnem sub¬
stantiã suã. & sitradid̾it corpus suum ut ar¬
deat: nichil ei ꝓdest. Quantum gͦ bonum ẽ
sine quo ad ȩternam uitam neminem tanta
bona ꝑdiicunt: Ipsa uͦ dilectio siue caritas.
nam unius rei ẽ nomen utrumq. si habeat
eam qui non loquitur linguis. nec ht̃ ꝓpħiã.
nec omĩa scit sacramenta. omnẽq scientiam.
nec distribuit omĩa sua pauꝑib. uel non ha¬
bendo quod distribuat. uł aliqua necessitate
ꝓhibitus. nec tradat corpus suum ut ardeat.
si talis passionis nulla temptatio ẽ. ꝑ ducit
ad regnum: ita ut ipsam fidem ñ faciat iitilẽ
nͥ caritas. Sine caritate quippe fides potest¬

Expanded text:
ut eum dei et proximi faciat amatorem, a sinon habuerit, si linguis hominum loquatur et angelorum, sonans aeramentum est et cymbalum tinniens; et si habuerit prophetiam et scierit omnia sacramenta et omnem scientiam et habuferat, nihil est: et si distribuerit omnem substantiam suam, et si tradiderit corpus suum ut ardeat, nihil ei prodest . Quantum ergo bonum est, sine quo ad aeternam vitam neminem bona tanta perducunt? Ipsa vero dilectio sive charitas nam unius rei est utrumque nomen, si habeat eam qui non loquitur linguis, nec habet prophetiam, nec omnia scit sacramenta omnemque scientiam, nec distribuit omnia sua pauperibus, vel non habendo quod distribuat, vel aliqua necessitate prohibitus, nec tradit corpus suum ut ardeat, si talis passionis nulla tentatio est, perducit ad regnum, ita ut ipsam fidem non faciat utilem nisi charitas. Sine charitate quippe fides potest