comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
remittet᷑ ei neq in hoc scło neq in futuro:
tam̃ uideri potest adhoc eos monusse
ut accedant ad grãm & post acceptam
grãm ñ ita peccent: ut nunc peccauerẽ:
Nunc enĩ infiliũ hominis dixerunt uerbũ
nequa & pocest eis dimitti. si conuersi
pint. Quo accepto. si frat̾nitati inuidere
& grãm quã acceper̃t oppugnare uolue¬
rint ñ cis limitti. neq in hoc scło neq in
futuro Nã si eos sic haberet condẽnatos. ut
nulla spes illis relicta esset: ñ adhuc mo-¬
nendos iudicaret cũ addidit dicens. Aut
facite arborẽ bonã & fructũ eiꝰ honiĩ.: aut
facite arhort̃ malã. & fructũ eiꝰ malũ:
Sic itaq accipiat᷑ diligendos inii cos te

Expanded text:
remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro; » tamen videri potest ad hoc eos monuisse, ut accedant ad gratiam, et post acceptam gratiam non ita peccent, ut nunc peccaverunt. Nunc enim in Filium hominis dixerunt verbum nequam, et potest eis dimitti, si conversi  acceperint: quo accepto si fraternitati invidere, et gratiam quam acceperunt oppugnare voluerint, non eis dimitti, neque in hoc saeculo neque in futuro. Nam si eos sic haberet condemnatos, ut nulla spes illis reliqua esset, non adhuc monendos judicaret, cum addidit dicens: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: aut facite arborem malam, et fructum ejus malum . 76. Sic itaque a
Abbreviated transcription (Latin):
inueniunt᷑ multȩ imp̃cationes aduersus
inimicos. quȩ maledictiones putant᷑: sicuti
ẽ. illud. Fiat mensa eoꝵ in laqueũ. Et cętera
quȩ ibi dicunt᷑ Et illud Fiant fili i cius
pupilli: & uxor eiꝰ uidua. Et quȩ alia uł
suprauł infra in eodẽ psalmo in ꝑsona iudȩ
q inscripturis reperiunt᷑ quȩ uideant᷑
esse contraria & huic p̃ceptodñi. & illi
apłico quoait. benedicite & nolite male¬
dicere : cũ & de dño scriptũ sit qđ maledi¬
xerit ciuitatib quȩ uerbũ eiꝰ ñ accepert̃
& memoratꝰ apłs de quodã ita dyxerit:

Expanded text:
inveniuntur multae imprecationes adversus inimicos, quae maledictiones putantur: sicut est illud, Fiat mensa eorum in laqueum ; et caetera quae ibi dicuntur: et illud, Fiant filii ejus pupilli, et uxor ejus vidua ; et quae alia vel supra vel infra in eodem psalmo in personam Judque in Scripturis reperiuntur, quae videantur esse contraria et huic praecepto Domini, et illi apostolico, quo ait, Benedicite, et nolite maledicere : cum et de Domino scriptum sit quod maledixerit civitatibus quae verbum ejus non acceperunt ; et memoratus Apostolus de quodam ita dixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
peccalierint. quando dixert̃ qđ in beel.¬
rebub principe demoniorũ demonia
ans expelleret. Utrũ hoc in ipsũ dñm
dictũ accpiamꝰ quia de se dicit alio
loco si enĩ patre familias beelz ebub uo¬
cauerunt᷑. quantomagis domesticos eiꝰ
an qm̃ de magna iniuidentia dixerant.
ingrati tã pręsentib beneficiis quãuis
nondu x p̃iani fuerint: tam̃ ꝓpt̃ ipsã
rouidetiȩ magnitudinẽ. in sp̃m sem

Expanded text:
peccaverint, quando dixerunt quod in Beelzebub principe daemoniorum daemonia Dominus expelleret: utrum hoc in ipsum Dominum dictum accipiamus, quia de se dicit alio loco, Si enim patrem familias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? An quoniam de magna invidentia dixerant, ingrati tam praesentibus beneficiis, quamvis nondum christiani fuerint, tamen propter ipsam invidentiae magnitudinem in Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
ille gradus quãuis ñ nullus sit: tã parnus.
ẽ tam̃ ut cũ publicanis etiã possit ẽẽ. cõ¬
munis: Nec qđ in lege dictũ. ẽ. oderis inimi¬
cũ tuũ. uox iubentis iusto accipienda est.
sed ꝑmittentis infirmo. Oritur hic sane
nullomͦ dissimulancta quȩstio. qđ huic p̃¬
cepto dñĩ quo nos hortat᷑ diligere inimicos
nr̃os. bene facere eis qͥ nos oderunt: orare
ꝓeis qͥ nos ꝑsequunt᷑ multȩ aliȩ scriptu

Expanded text:
ille gradus quamvis nonnullus sit, tam parvus ille gradus quamvis nonnullus sit, tam parvus est tamen, ut cum Publicanis etiam possit esse communis. Nec quod in Lege dictum est, Oderis inimicum tuum, vox jubentis justo accipienda est, sed permittentis infirmo. 71. Oritur hic sane nullo modo dissimulanda quaestio, quod huic praecepto Domini, quo nos hortatur diligere inimicos nostros, et benefacere his qui nos oderunt, et orare pro his qui nos persequuntur, multae ali
Abbreviated transcription (Latin):
tis: Nonne & echnici hoc faciunt: Estote
gͦ uos ꝑfecti. sicut & pat̾ ur̃ qͥ in gelis est
ꝑfectuis. ẽ Nã sine ista dilectione qua etiã
inimicos & ꝑsecutores nr̃os diligere iube¬
mur: ea quȩ suꝑius dictast̃ implere quis
potest: Perfectio autẽ miscdiȩ qua pluri¬
mũ animȩ laboranti consulitꝰ. ultra di¬
lectionẽ inimici porrigi ñ potest. & ideo
sic claudit᷑. Estote gͦ uos ꝑfecti. sicut &¬
intelligat᷑ ꝑfectꝰ tanquã ds̃ & anima ꝑfe¬
cta tanquã anima. Gradũ tam̃ esse aliquẽ
inphariseorũ iusticia quȩ ad legẽ ueterẽ
ꝑtinet hinc intelligit᷑: qđ multi homines
eos etiã a quib diligunt᷑ oderunt. sicut lu¬
xuriosi filii. parentes coercitores luxuriȩ
suȩ. Ascendit gͦ aliquẽ gradũ. qͥ ꝓrimũ
diligit: quãuis ad huc oderit inimicũ.
iꝰ autẽ imꝑio qͥuenit legẽ implere ñ soluere
ꝑficiet beniuolentiã & benignitatẽ: cũ eã
usq ad inimici dilectionẽ ꝑduxerit Nam

Expanded text:
nne et Ethnici hoc ipsum faciunt? Estote ergo vos perfecti, sicut et Pater vester qui in coelis est, perfectus est. Nam sine ista dilectione, qua etiam inimicos et persecutores nostros diligere jubemur, ea quae superius dicta sunt implere quis potest? Perfectio autem misericordiae, qua plurimum animae laboranti consulitur, ultra dilectionem inimici porrigi non potest; et ideo sic clauditur: Estote ergo vos perfecti, sicut intelligatur perfectus tanquam Deus, et anima perfecta tanquam anima. 70. Gradum tamen esse aliquem in Pharisaeorum justitia, quae ad Legem veterem pertinet, hinc intelligitur, quod multi homines eos etiam a quibus diliguntur oderunt; sicut luxuriosi filii parentes coercitores luxuriae suae: ascendit ergo aliquem gradum qui proximum diligit, quamvis adhuc oderit inimicum. Ejus autem imperio, qui venit Legem implere, non solvere, perficiet benevolentiam et benignitatem, cum eam usque ad inimici dilectionem perduxerit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
bitatẽ aliquã patim᷑ in duo genera diui¬
dunt᷑ Quorũ alterũ. ẽ. qđ restitui ñ po¬
test. alterũ qđ potest. Sed in illo qđ resti¬
tui ñ potest: uindictȩ solatiũ quęri solet
Quid enĩ ꝓdest qđ ꝑcussus repcutis: Nunqͥd
ꝓpterea illud qđ incorpore lȩsũ est resti¬
tuitur integrũ : Sed tumidus animꝰ. tali¬
a fom̃ta desiderat: Sanũ autẽ firmũq
ista ñ iuuant: quin potius miscdit᷑ ꝑferen¬¬
dã alterius infirmitatẽ iudicat. quã ali¬
eno supplicio suã mitigandã quȩ nulla
ẽ Ntq hic ea uindicta ꝓhibet᷑ quȩ ad cor¬
rectionẽ ualet. Etiã ipsa enĩ ꝑtinet ad¬
quo qͥsq paratꝰ. ẽ. ab eoquẽ correctũ esse
uult plura ꝑferre: Sed huic uindictȩ
referendȩ ñ est. idoneus: nisi qͥ odiũ quo
solent flagrare qͥ se uindicare desiderant.
dilectionis mansuetudine suꝑauerit.
Non enĩ metuendũ. ẽ. ne odisse paruulũ
filiũ parentes uideant᷑: cũ ab eis inpulat

Expanded text:
em aliquam patimur, in duo genera dividuntur: quorum alterum est quod restitui non potest; alterum quod potest. Sed in illo quod restitui non potest, vindictae solatium quaeri solet. Quid enim prodest quod percussus repercutis? Numquid propterea illud quod in corpore laesum est, restituitur in integrum? Sed tumidus animus talia fomenta desiderat: sanum autem firmumque ista non juvant; quin potius misericorditer perferendam alterius infirmitatem judicat, quam alieno supplicio suam mitigandam, quae nulla est. 63. Neque hic ea vindicta prohibetur, quae ad correctionem valet: etiam ipsa eniquo quisque paratus est ab eo quem correptum esse vult, plura perferre. Sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi qui odium quo solent flagrare qui se vindicare desiderant, dilectionis mansuetudine superaverit. Non enim metuendum est, ne odisse parvulum filium parentes videantur, cum ab eis vapulat
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit tecũ iudicio contendere & tunicã
tuã tollere. remicte illi & uestim̃tũ tan¬
quã si diceret. Qui uoluerit tunicã tuã
tollere: remitte illi & si quid aliud indu.¬
menti habes. Ideo ñ nulli palliũ int̾pretati
angariauerit mille passus: uade cũ eo alia

Expanded text:
cum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; tanquam si diceret, Qui voluerit tunicam tuam tollere, remitte illi et si quid aliud indumenti habes. Ideo nonnulli pallium interpretati angariaverit, inquit, mille passus, vade cum
Abbreviated transcription (Latin):
ad uiuenregulas usurpandas. Sed tam̃
sui corps potestatẽ sed mulier. possit in
tantu ere: ut ꝑmittente uxore quȩ ma¬
ritalis poris habet potestatẽ. possit uir
cũ alt quȩ nec aliena uxor sit nec a uiro
disiila concũbere: Sed ñ est ita existi.¬
mansne hocetiã femina uiro ꝑmittente
faceposse uident᷑ qđ om̃iũ sensus excludit.
qualã ñnullȩ causȩ possint existere.
ie auri debitorẽ fisci exigeret. nescio un
cõmotꝰ qđ plerunq in istis potestatib
culosũ. ẽ. quib qđ libet licet. uł potius
utat᷑ licere: cõminatꝰ. ẽ. iurans & uehem̃t̃
affirmans. qcđ si certo die quẽ constituerat
memoratũ auri ñ exolueret: occideret᷑
taq cũ ille tenert᷑ imiani custodia. nec
se posset debito ilo expedire: dies metuen¬
dus imminere at ꝓꝑare coepit. Et forte
habebat uxorẽ picherrimã. sed nullius
pecuniȩ: qua subieniret uiro. Cuiꝰ mulie¬

Expanded text:
ad vivendi regulas usurpandas. Sed tamen ad vivendi regulas usurpandas. Sed tamen sui corporis, sed mulier; possit in tantum valere, ut permittente uxore, quae maritalis corporis potestatem habet, possit vir cum altera, quae nec aliena uxor sit, nec a viro disjuncta, concumbere: sed non ita est existimandum, ne hoc etiam femina, viro permittente, facere posse videatur, quod omnium sensus excludit. 50. Quanquam nonnullae causae possint existere, librae auri debitorem fisci exigeret, nescio unde commotus, quod plerumque in istis potestatibus periculosum est, quibus quodlibet licet, aut potius putatur licere, comminatus est jurans et vehementer affirmans, quod si certo die quem constituerat, memoratum aurum non exsolveret, occideretur. Itaque cum ille teneretur immani custodia, nec se posset debito illo expedire, dies metuendus imminere et propinquare coepit. Et forte habebat uxorem pulcherrimam, sed nullius pecuniae qua subveniret viro: cujus mulie
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. Sed utruĩ & ipsa tali crimine teat᷑
incertũ. ẽ: quãuis multo minꝰ inuenupos¬
sit quomꝰ cũ uir & mulier pari conseni sibi
misceant᷑. unꝰ eoꝵ moechus sit: & ñ sitalt̃
uc accedit. qͥa si moechat᷑ ille ducendoã
quȩ soluta ẽ a uiro. quanqua ñ dimierit
sed dimissa sit: ipsa eũ facit moechari. qđ
nichilominꝰ dñs uetat. ł x qͦ colligit᷑ siue di¬
missa fuerit. siue dimiserit. oportẽre illa
manere innif. aut uiro reconciliari.
R ursũ quexit̾ ũ si uxoris ꝑmissu siue ste¬
rilis. siue qusicubitũ pat̾iñ uult adhi¬
buerit sibi qi uir ñ alienã neq a uiro se¬
uinctã: posisse sine crimine fornicationis
Et in hystoriudẽ ucteris testam̃ti inuenit᷑
exemplũ. suinc p̃cepta maiora st̃: in quȩ
ꝑ illũ gradeneratio humana ꝑuenit.
ractanda ila ad distinguenda sȩtates
dispensatis diuinȩ ꝓuidentiȩ. quȩ hu¬
mano gei orcinatissime ꝓͥuenit: ñ autẽ

Expanded text:
tiam, sed utrum et ipsa tali crimine teneatur, incertum est. Quamvis multo minus inveniri possit quomodo cum vir et mulier pari consensu sibi misceantur, unus eorum moechus sit, et non sit alter. Huc accedit, quia si moechatur ille ducendo eam quae soluta est a viro, quanquam non dimiserit, sed dimissa sit, ipsa eum facit moechari, quod nihilominus Dominus vetat. Ex quo colligitur, sive dimissa fuerit, sive dimiserit, oportere illam manere innuptam, aut viro reconciliari. 49. Rursum quaeritur utrum si uxoris permissu, sive sterilis, sive quae concubitum pati non vult, adhibuerit sibi alteram vir, non alienam, neque a viro sejunctam, possit esse sine crimine fornicationis? Et in historia quidem Veteris Testamenti invenitur exemplum; sed nunc praecepta majora sunt, in quae per illum gradum generatio humana pervenit: tractanda illa sunt ad distinguendas aetates dispensationis divinae providentiae, quae humano generi ordinatissime subvenit; non autem
Abbreviated transcription (Latin):
plũ. Tercio de mille passib quib adden¬
da dicit duo milia. usq ad duplũ aliud
ꝑferas iubet: ita significans. siue aliquan¬
tominꝰ quã iam fuit. siue tantundẽ. siue
amplius qͥsq improb eẽ. uoluerit: ȩquo¬

Expanded text:
plum. Tertio de mille passibus, quibus addenplum. Tertio de mille passibus, quibus addenda dicit duo millia, usque ad duplum aliud perferas jubet: ita significans, sive aliquanto minus quam jam fuit, sive tantumdem, sive amplius quisque improbus in te
Abbreviated transcription (Latin):
do infirmitates eorũ qͦs uult sanos fieri:
Potest uideri ꝓpt̾ea etiã trib exẽplis hȩc
p̃cepta insinuasse: quorũ primũ. ẽ. siquis
te ꝑcusserit in maxillã. secundũ siqͥs tũ¬
nicã tollere uoluerit. t̾ciũ siqͥs mille pas¬
sus angariauerit. In qͦ t̾cio exemplo. simplo
duplũ addit᷑. ut triplũ cõpleat᷑. Qui nu¬
merus hoc loco si ñ ut dictũ ẽ. significat
ꝑfectionẽ: illud accipiat᷑ qđ in p̃cipiendo
tanquã tolerahilius incipiens paulatĩ cre¬
uerit. donec ꝑueniret usq ad duplũ aliud
ꝑferendũ. Na primo p̾beri uoluit alterã
maxillã cũ fuerit dextra ꝑcussa: ut minꝰ
ꝑferre paratꝰ sis quã ꝑtulisti. Quicqͥd enĩ
enĩ dextrasignificat: & carius. ẽ. utiq
quã id qđ sinistra significat. & qͥ in re cari¬
ore aliqͥd ꝑtulit. si & inuiliore ꝑferat
minꝰ .ẽ. Deinde illi qͥ tunicã uult tollere
iubet & uestim̾tũ remittere: qđ ad tan-¬
tundẽ. ẽ aut ñ multo ãplius. ñ tam̃ du¬

Expanded text:
do infirmitates eorum quos vult sanos fieri? Potest videri propterea etiam tribus exemplis haec praecepta insinuasse: quorum primum est, si quis te percusserit in maxillam; secundum, si quis tunicam tollere voluerit; tertium, si quis mille passus angariaverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, ut triplum compleatur. Qui numerus hoc loco si non, ut dictum est, significat perfectionem; illud accipiatur, quod in praecipiendo tanquam tolerabilius incipiens paulatim creverit, donec perveniret usque ad duplum aliud perferendum. Nam primo praeberi voluit alteram maxillam, cum fuerit dextra percussa, ut minus perferre paratus sis quam pertulisti. Quidquid enim dextera significat, et charius est utique quam id quod sinistra significat, et qui in re chariore aliquid pertulit, si et in viliore perferat, minus est. Deinde illi qui tunicam vult tollere, jubet et vestimentum remitti: quod aut tantumdem est, aut non multo amplius; non tamen du
Abbreviated transcription (Latin):
melius aliquid dabis: cũ petentẽ in iusta
correxeris. Qđ autẽ ait qͥ uoluerit a te
mutuari. ne auersatꝰ fueris: ad animũ re-¬
ferendũ ẽ. Hilarẽ enĩ datorẽ: diligit ds̃
Mutuat᷑ autẽ om̃is qͥ accipit: etiã si ñ ipse
soluturus. ẽ. Cũ enĩ misericordib ds plu
ra restituat: om̃is qͥ beneficiũ prȩstat foe¬
neratur. Aut si ñ placet acciꝑe mutuantẽ
nusi eũ qͥ accipit redditurus: intelligendũ
Ianq aut donanꝰ qđ clamus heniuole: aut
reddlituro cõmendamꝰ. Et plerunq homines
qͥ ꝓposito diuino p̃mio donare parati st̃:
ad dandũ qđ mutuũ petit᷑ pigri fiunt: qua¬
si nichil recepturi a dño. cũ rem quȩ datur
ille qͥ accipit exoluat. Recte itaq adhoc be-
neficii tribuendi genꝰ. nos diuina hortat᷑ au-¬
ctoritas dicens. Et qͥ uoluerit abstẽ mutuari.
ne auersatꝰ fueris. Id÷ ne ꝓpterea uoluntatẽ
alienes abeo qͥ petit. qͥa & pecunia tua ua-¬

Expanded text:
melius aliquid dabis, cum petentem te injusta melius aliquid dabis, cum petentem te injusta correxeris. Quod autem ait, Qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris, ad animum referendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus. Mutuatur autem omnis qui accipit, etiamsi non ipse soluturus est: cum enim misericordibus Dra restituat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem, nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum Namque aut donamus quod damus benevole, aut reddituro commendamus. Et plerumque homines qui, proposito divino praemio, donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accepit, exsolvat. Recte itaque aneficii tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas dicens, Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris: id est, ne propterea voluntatem alienes ab eo qui petit, quia et pecunia tua va
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbitatis potest luere. & oꝑam reddere
si hanc ille repetat qͥ improbũ ꝑtulit.
nhis gͦ om̃ib generib iniuriarũ: dñs
docet patientissimũ & misericordissimũ.
& ad plura ꝑferenda paratissimũ animũ
nocere. nisi etiã pręstes beneficiũ quan¬
tũ potes. consequent̾ adiungit & dicit
Om̃i petenti te da: & qͥ uoluerit ate mu¬
tuari. ne auersatꝰ fueris. Om̃ĩ petenti¬
in qͥt. ñ om̃ia petenti: ut id des qđ dare
honeste & iuste potes. Quid si enĩ pecuni¬
am petat. qua in nocentẽ conet᷑ oppͥmere:
Quid si postremo stuprũ pecat: Sed ne
multa ꝑsequar quȩ st̃ innumerabilia: id
ꝓfecto dandũ ẽ qđ nec tͥ nec alteri noce¬
at. quantũ sciri aut credi abhomine po¬
test. Et cũ iuste negaueris qđ petit indi¬
canda ẽ ipsa iusticia: ut ñ eũ in anẽ di¬
mittas. Ita om̃i petenti tẽ dabis: quãuis
ñ semꝑ id qđ pecit dabis & aliquando

Expanded text:
probitatis potest luere, et operam reddere, probitatis potest luere, et operam reddere, si hanc ille repetat qui improbum pertulit. In his ergo omnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et misericordissimum, et ad plura perferenda paratissimum animum nocere, nisi etiam praestes beneficium quantum potes, consequenter adjungit, et dicit: Omni petenti te da, et qui voluerit mutuari a te, ne aversatus fueris. Ominquit, non omnia petenti, ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? Quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar, quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi, nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest; et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas: ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
da. Et qͥ iluerit ate mutuari: ne auer¬
satus fies. Phariseorũ iusticia minor ẽ
ñ excederinumdicta modũ: nec plus re-¬
pendat qͥsiquã accepit. Et magnꝰ hic gra¬
dus ẽ: N co enĩ facile inuenitur qͥ pugno
accepto penũ reddere uelit: & uno a con-¬
unitiante rbo audito. unũ & qđ tantundẽ
ualeat: rere contentꝰ sit Sed siue ira
ꝓturbatꝰ imoderatius uindicat. siue qͥa
ustũ put eũ qͥ lȩsit prior grauius ledi.
quã lesus qͥ ñ lȩserat: Talẽ animũ magna
ex parte rrenauit lex: in qua scriptũ est.
culũ ꝓocuo: e dentẽ ꝓdente. Quib nomi¬
nib signifit᷑ modus: ut in iuriã undicta

Expanded text:
uerit a te mutuari, ne aversatus fueris. Pharisaeorum justitia minor est non excedere in vindicta modum, ne plus rependat quisque quam accepit: et magnus hic gradus est. Nemo enim facile invenitur qui pugno accepto pugnum reddere velit; et uno a conviciante verbo audito, unum et quod tantumdem valeat referre contentus sit: sed sive ira perturbatus immoderatius vindicat; sive quia justum putat, eum qui laesit prior gravius laedi, quam laesus est qui non laeserat. Talem animum magna ex parte refrenavit lex, in qua scriptum est, Oculum pro oculo, et dentem pro dente: quibus nominibus significatur modus, ut injuriam vindicta
Abbreviated transcription (Latin):
& clem̃t̃ in cos a quib ista patiebat᷑. Nam
&& pontificis iussu palmã ꝑcussus. qđ contu¬
meliose uisus: ẽ. dicere cũ ait: ꝑcuciet te
ds̾ paries dealbate. minꝰ intelligentib
conuitiũ sonat intelligentib uͦ ꝓphetia ẽ
Paries qͥppe dealbatꝰ hỹpochrisis .e. idest
simulatio: sacerdotalẽ p̃ferens digtatã
& subhoc nomine tanqua candido tegnine
interiorẽ quasi sutea turpitudinẽ occultans
N a qẽ humilitatis fint mirabilit̃ custocdiuit
cuci diceret᷑ princip sacerdotũ malcelicis
R espondit Hesciui frs: qͥa princ̃ps ẽ sacerdlo

Expanded text:
et clementer in eos a quibus ista patiebatur. Nam et clementer in eos a quibus ista patiebatur. Nam et pontificis jussu palma percussus, quod contumeliose visus est dicere, cum ait, Percutiet te Deus, paries dealbate, minus intelligentibus convicium sonat; intelligentibus vero prophetia est. Paries quippe dealbatus, hypocrisis est, id est simulatio sacerdotalem praeferens dignitatem, et sub hoc nomine tanquam candido tegmine interiorem quasi luteam turpitudinem occultans. Nam quod humilitatis fuit, mirabiliter custodivit, cum ei diceretur, Principi sacerdotum maledicis? respond
Abbreviated transcription (Latin):
ciẽ cȩdi. hoc. ẽ. contẽni ac despici. Qđ quidẽ
ideo dicit apłs ut illos ñ sustineret: sed ut
e magis qͥ cos sic diligeret ut seipsũ uellet
mpenddi. Sed qm̃ nolnlitas ñ potest dici dex.
tanquã in maxillã clextra & sinistrã. ut in
qͦcunq discipło xp̃i contẽptũ fuerit qđ xp̃i¬
anus ẽ: multo magis in se contẽni paratꝰ
sit si qͦs huiꝰ scłi honores habet. Sicut idem
ratus hoc inse contẽni qđ ꝓminimo habebat.
abeis qͥ in illo nom̃ tã p̃ciosũ & salutare
contẽpserant. Nunqͥd enĩ icieo minꝰ postea
uincula tolerauit quȩ ciuib romanis ñ
licebat imponi aut quenquã de hac in iuria
uoluit accusare: & si qui ei ꝓpt̃̾ ciuitatis
romanȩ nom̃ peꝑcerunt. ñ tam̃ ideo ille
ñ p̃buit qđ ferirent: cũ eos a tanta ꝑuersi¬
tate corrigere cuꝑet patientia sua. qͥuos ui¬
debat in se sinistras partes magis quã dex¬
tras honorare. Iilud ẽ enĩ tantũ attenden¬
dũ. qͦanimo faceret om̃ia: quã beniuole

Expanded text:
 contemni atque despici. Quod quidem non ideo dicit Apostolus, ut illos non sustinerent; sed ut se magis qui eos sic diligeret, ut seipsum pro eis vellet impendi . Sed quoniam facies non potest dici dextetanquam in dexteram maxillam et sinistram, ut in quocumque discipulo Christi contemptum fuerit quod christianus est, multo magis in se contemni paratus sit, si quos hujus saeculi honores habet. Sicut idem ratus hoc in se contemni quod pro minimo habebat, ab eis qui in illo nomen tam pretiosum et salutare contempserant. Numquid enim ideo minus postea vincula toleravit, quae civibus Romanis non licebat imponi, aut quemquam de hac injuria voluit accusare? Et si qui ei propter civitatis Romanae nomen pepercerunt, non tamen ille ideo non praebuit quod ferirent, cum eos a tanta perversitate corrigere cuperet patientia sua, quos videbat in se sinistras partes magis quam dexteras honorare. Illud est enim tantum attendendum, quo animo faceret omnia, quam benevole
Abbreviated transcription (Latin):
dua & omino difficisia scłi huiꝰ amato¬
res putant. Peati gͦ qͥ esuriunt & sitiunt
iusticiã: qm̃ ipsi saturabunt᷑. Uerunta¬
men inhis laborib cũ qͥsq difficultatẽ
patit᷑. & ꝑ dura & asꝑa gradũ faciens
circũ uallatꝰ uariis tẽptationib. & hinc
atq hinc insurgere p̃teritȩ uitȩ moles
intuens. timet ne aggressa implere ñ pos¬
sit: arripiat consiliũ ut auxiliũ mereat᷑.
Qđ est autẽ aliud consiliũ nisi ut infirmi¬
tatẽ aliorũ ferat. & ei quantũ potest opi
uident᷑. Sed hoc int̾est qđ mitis de qͦ suꝑiꝰ
tractatũ. ẽ pietate ñ contradicit diuinis
sententis quȩ in sua peceata ꝓferuntur.
neq illis dernonib quos nondiã intelligit
seđd nullũ hefciũ prestat ei cui ñ contra¬
dicit nec isti miseri cors autẽ itan̾re¬
sistit ut t es correctionẽ i d faciat quẽ
rectderet sistando peiorẽ. Sequit᷑ gͦ dns¬

Expanded text:
dua et omnino difficilia saeculi hujus amatodua et omnino difficilia saeculi hujus amatores putant. Beati ergo qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. 55. Verum tamen in his laboribus cum quisque difficultatem patitur, et per dura et aspera gradum faciens circumvallatus variis tentationibus, et hinc atque hinc insurgere praeteritae vitae moles intuens, timet ne aggressa implere non possit, arripiat consilium, ut auxilium mereatur. Quod est autem aliud consilium, nisi ut infirmitatem aliorum ferat, et ei quantum potest opitvidentur: sed hoc interest, quod mitis, de quo superius tractatum est, pietate non contradicit divinis sentenneque illis Dei sermonibus quos nondum intelligit; sed nullum beneficium praestat ei cui non contradicit nec resistit: misericors autem ita non resistit, ut propter ejus correctionem id faciat, quem redderet resistendo pejorem. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
cate sustineat. Heq solũ talẽ ñ abiuadid
etiã si ñ habeat: ñ lucat eã quȩ solutaꝰ
auiro. pulchrã. sanã diuitẽ. foecuna
Quȩ si facere ñ licet multominꝰ sibilios
arbitret᷑ ad ullũ aliũ illicitũ concubũ
accedere Fornicationẽq sic fugiat. ut
om̃i turpi corruptione sese extrahat
Uerũ loquat᷑ neq id uirationib crebris.
morũ ꝓbitate cõmendet. Rebellantes ad¬
uersũ se omiũ malarũ consuetudinũ in¬
numerabiles turbas: de quib ut om̃s in¬
telligerent᷑ paucȩ cõmemoratȩ sunt: con¬
sugiens adartẽ xp̃ianȩ militiȩ. tanquã
de lo cosupiore ꝓsternat. Sed quis tantol
labores inire audeat. nisi qͥsic flagrat
amore iusticiȩ. ut tanquã fame ac siti
uehem̃tissime accensus. & nullã sibi ui¬
tã donec ea satiet᷑ existimans. ium faci¬
at in regno cęloꝵ: Non enĩ alit. eẽ pote¬
rit fortis ad toleranda om̃ia. quȩ in p̃ci¬
dendis consuetudinib laboriosa & ar¬

Expanded text:
ate sustineat; neque solum talem non abjiciat, sed etiam si non habeat, non ducat eam quae soluta est a viro, pulchram, sanam, divitem, fecundam. Quae si facere non licet, multo minus sibi licere arbitretur ad ullum alium illicitum concubitum accedere: fornicationemque sic fugiat, ut ab omni turpi corruptione sese extrahat. Verum loquatur, neque id jurationibus crebris, sed morum probitate commendet: rebellantes adversum se omnium malarum consuetudinum innumerabiles turbas, de quibus ut omnes intelligerentur, paucae commemoratae sunt, confugiens ad arcem christianae militiae, tanquam de loco superiore prosternat. Sed quis tantos labores inire audeat, nisi qui sic flagrat amore justitiae, ut tanquam fame et siti vehementissime accensus, et nullam sibi vitam donec ea satietur existimans, vim faciat in regnum coelorum? Non enim aliter esse poterit fortis ad toleranda omnia, quae in praecidendis consuetudinibus laboriosa et ar
Abbreviated transcription (Latin):
ine iudicat᷑. conuenient̾ cicit᷑ sedes dĩ
teator uͦ cui dictũ. ẽ. terra es & in t̾rã ibis
qͥa ꝑ iusticiã meritis digna tribuentẽ in
infimis ordinat᷑. & qͥ in lege manere noluit
sublege puntt᷑: congruent accipit᷑ scabellũ
tari potest ubi om̃s neruos industriȩ suȩ
animꝰ fidelis exerceat. quã in uitiosa consu.¬
etudine suꝑanda p̾cidat mẽbra impedientia
regno cȩlorũ: Ne dolore frangat᷑ toleret
in coniugali fide omĩa: quȩ quauis sint mo¬
lestissima. crim̃ tam̃ illicitȩ corruptionis
id÷ fornicationis ñ habent. Ueluti si uxo¬
rẽ qͥsq habeat siue sterilẽ siue deformem
corpore. siue debilẽ membris. uł cȩcã. uł
surda uł claudã. uł siquid aliud. siue¬
a morbis & dolorib laboribꝙ confecta

Expanded text:
convenienter dicitur sedes Dei: peccator vero cui dictum est, Terra es, et in terram ibis ; quia per justitiam meritis digna tribuentem, in infimis ordinatur, et qui in lege manere noluit, sub lege punitur, congruenter accipitur scabellum tari potest, ubi omnes nervos industriae suae animus fidelis exerceat; quam in vitiosa consuetudine superanda? praecidat membra impedientia regnum coelorum, nec dolore frangatur: toleret in conjugali fide omnia, quae quamvis sint molestissima, crimen tamen illicitae corruptionis, id est, fornicationis non habent: veluti si uxorem quisque habeat, sive sterilem, sive deformem corpore, sive debilem membris, vel caecam, vel surdam, vel claudam, vel si quid aliud, sive morbis et doloribus l
Abbreviated transcription (Latin):
hent᷑. Adhoc itaq ꝑtinet qđ fic
dicit᷑. Sit autẽ sermo ur̃ est efon non.
Hocbonũ. ẽ: & appetendũ. Qd aiãplius
ẽ. a malo est. Id÷ si iurare cogi scias
de necessitate uenire infirmis eorũ.
quib aliqͥd suades. Quȩ infirtas. utiq
malũ . ẽ Unde nos cotidie libri dep̃

Expanded text:
etur. Ad hoc itaque pertinet quod dicitur: Sit autem sermo vester: Est est, non non. Hoc bonum est et appetendum, quod autem amplius est a malo est; id est: si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum, quibus aliquid suades, quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidi
Abbreviated transcription (Latin):
uenies factũ esse a scĩs uł ab ipso dño cũ in
homine quẽ suscipe dignatꝰ. ẽ. uiuendi nob
preheret exemplũ cũ tam̃ om̃ib fere locis
cos inuenias paratos fuisse equo animo tole¬
rare quicqͥdeis imꝓbe fuisset ingestũ. Sed
uerbigra dictũ putamꝰ uade cũ eo alia duo:
antria cõpleri uoluit quo numero signiti.¬
catur ꝑfeet᷑o. ut meminerit qͥsq cũ hoc facit
ꝑfestã se implere iusticiã miscdit̃ ꝑferen¬

Expanded text:
in homine quem suscipere dignatus est, vivendi nobis praeberet exemplum; cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum putamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; ut meminerit quisque cum hoc facit, perfectam se implere justitiam, miseri
Abbreviated transcription (Latin):
induci. Nichil hinc maliquã partẽ disp
liccat cuiq existimare qđ uelit Non enĩ
diuinis auctoritatib deprompta hystoi
est. Secl tam̃ narrato facto n ita respuit
hoc sensus humanꝰ qđ in illa muliere uiro
ubente cõmissũ ẽ: quẽ ad modũ antea cũ
sine ullo exẽplo res ipsa poneret᷑ horruimꝰ
Sel in hec euangli i capitulo nichil fortius
considerandũ ẽ. quã tantũ malũ. eẽ. forni¬
cationis ut cũ tanto uinculo sibi coniugia
constringant᷑: hȩc una causa solutionis ex¬
cepta sit. Quȩ sit autẽ fornicatio. iã cracta

Expanded text:
induci. Nihil hinc in aliquam partem disputo; liceat cuique aestimare quod velit: non enim de divinis auctoritatibus deprompta historia est: sed tamen narrato facto, non ita respuit hoc sensus humanus, quod in illa muliere viro jubente commissum est, quemadmodum antea, cum sine ullo exemplo res ipsa poneretur, horruimus. Sed in hoc Evangelii capitulo nihil fortius considerandum est, quam tantum malum esse fornicationis, ut cum tanto vinculo sibi conjugia constringantur, haec una causa solutionis excepta sit: quae sit autem fornicatio, jam tracta
Abbreviated transcription (Latin):
ipxorẽ dimittit aquã ipse cogit᷑ foriri:
causa fornicationis utiq dimittit uit
si aliquẽ cogat uxor sacrificare idoqͥ
talẽ dimittic. causa fornicationismit.¬
tit. Non tantũ illius secꝰ & suȩ: Illi quia
fornicat᷑ suȩ ne fornicet᷑. Nichil aiẽ mi¬
quius qua fornicationis causa dimitre
uxorẽ: si & ipse conuincit fornican se¬
te ipsũ condẽnas. Fadẽ enĩ agis. quȩ uas

Expanded text:
uxorem dimittit, a qua ipse cogitur fornicari, causa fornicationis utique dimittit. Velut si aliquem cogat uxor sacrificare idolis: qui talem dimittit, causa fornicationis dimittit, non tantum illius, sed et suae; illius quia fornicatur, suae ne fornicetur. Nihil autem iniquius quam fornicationis causa dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Octeipsum c
Abbreviated transcription (Latin):
alludi dixisset. qđ iratꝰ dixise uidebat᷑ qđ tã
cite tã mansuete respondit. qđ ab indigran¬
tib &e ꝑturbatis fieri ñ potest. Et in eo ipso
intelligentib uerũ dixte. nesciui qͥa prin¬
ceps ẽ. sacerdotũ. tanquã si diceret: Ego
aliũ scuii pͥncipẽ sacerdlotũ ꝓcuiꝰ nomine
ssta sustineo. cui maledicere fas ñest. & cui
uos maledicitis cũ in me nichil aliud quã
aꝰ nemodistis. Sic gͦ oportet n simulate ista
infultare: sed in ipso corde eẽ ad omĩa p̃pa¬
ratũ ut possit cancre illud ꝓpheticũ Pama¬
tũ cor mcũ als̃: patacũ cor meũ. Multienĩ
alterã maxillã prehere nouerunt: dilige¬
uit. ꝓcutienti se in maxillã ministro sacer¬
dotis ñ prebuit alterã. sed insuꝑ dixit
Simale locutꝰ sũ: exꝓbra demalo. Sibene.
qͥd me cȩddis: Nontam̃ ideo paratꝰ corde ñ
fuit ñ solũ in alterã maxilla cędi ꝓsalute
om̃iũ: sed etiã toto corpore crucifigi Ergo

Expanded text:
lud dixisset, quod iratus dixisse videbatur, quod tam cito, tam mansuete respondit, quod ab indignantibus et perturbatis fieri non potest. Et in eo ipso intelligentibus verum dixit, Nescivi quia princeps est sacerdotum: tanquam si diceret, Ego alium scivi principem sacerdotum, pro cujus nomine ista sustineo, cui maledicere fas non est, et cui vos maledicitis, cum in me nihil aliud quam ejus odistis nomen. Sic ergo oportet non simulate ista jactare, sed in ipso corde esse ad omnia praeparatum, ut possit canere illud propheticum: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum . Multi enim alteram maxillam praebere noverunt, diligevit, percutienti se in maxillam ministro sacerdotis non praebuit alteram; sed insuper dixit: Si male locutus sum, exprobra de malo; si bene, quid me caedis ? Non tamen ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omniu
Abbreviated transcription (Latin):
seruus & multomagis aliqͥd aureũ uł argen.¬
teum ded ille seruus si rectius & honestius
& ad dm colendũ accõmodatius abs te dño
educat᷑ aut regit᷑ quã ab illo potest qui cũ
cupit auferre. nescio utrũ quisquã dicere
audeat ut uestim̃tũ eũ debere contẽni. ho¬
minẽ nanꝙ homo tanquã se ipsũ diligere
debet : cui abom̃iũ dño sicut ea quȩ sequunt᷑
ostenciunt. etiã ut inimicos diligat imꝑat᷑
Sane anĩ aduertendũ. ẽ. omnẽ tunicã uesti.¬
mentũ eẽ ñ om̃e uestim̃tũ tunicã. eẽ. Ue¬

Expanded text:
servus, et multo magis aliquid aureum vel argenservus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus, si rectius et honestius et ad Deum colondum accommodatius abs te domino educatur, aut regitur, quam ab illo potest qui eum cupit auferre; nescio utrum quisquam dicere audeat, ut vestimentum eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam seipsum diligere debet, cui ab omnium Domino, sicut ea, quae sequuntur ostendunt, etiam ut inimicos diligat imperatur. 60. Sane animadvertendum est omnem tunicam vestimentum esse, non omne vestimentum tunicam esse.
Abbreviated transcription (Latin):
mitte illi & uestim̃tũ: ad p̾parationẽ cor¬
dis. ad ostentationẽ oꝑis p̃ceptũ recte in¬
telligit᷑. Sed de tunica & uestim̃to qđ di¬
ctũ.ẽ ñ in eis solis sed in omib faciendũ ẽ:
quȩ aliqͦ iure tẽporalit̾ nr̃a cẽ. dicimꝰ. Si
enĩ de necessariis hoc imꝑatũ. ẽ. quanto
magis suꝑflua contẽnere conuenit: Ue-¬
runtam̃ ea quȩ nr̃a dixi. eo genere inclu¬
dencta st̃. qͦdñs ipse. p̾scribit dicens. Siqͥs
uult tetũ iudicio contendere: & tunicam
tuã tollere. Omĩa gͦ illa intelligant᷑ de qͥb
iudicio nob̾cũ contendi potest: ita ut a nr̃o
nite inuis illius transcant qͥ contendit. uł
ꝓ quo contendit. Sicuti ẽ uestis. domꝰ. fun¬
dus ium̃tũ: & generalit̾ om̃ĩs pecunia. Qđ
utrũ etiã de seruis accipiendũ sit: magna
questio ẽ. Non enĩ xp̃ianũ oportet sic posuide¬
re seruũ quomꝰ equũ aut argentũ: quanquã
fieri possit ut maiore p̃cio ualeat equus quã

Expanded text:
itte illi et vestimentum, ad praeparationem cordis, non ad ostentationem operis praeceptum recte intelligitur. Sed de tunica et vestimento quod dictum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit? Verumtamen ea quae nostra dixi, eo genere includenda sunt, quo Dominus ipse praescribit, dicens, Si quis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere. Omnia ergo illa intelligantur, de quibus judicio nobiscum contendi potest, ita ut a nostro jure in jus illius transeant, qui contendit vel pro quo contendit; sicuti est vestis, domus, fundus, jumentum, et generaliter omnis pecunia. Quod utrum etiam de servis accipiendum sit magna quaestio est. Non enim christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum: quanquam fieri possit ut majore pretio valeat equus quam
Abbreviated transcription (Latin):
exempla &e ura. Quȩ sibona st̃. cur ñ imri¬
tamini Simala. cur ñdãnatis aucco¬
rẽ. id÷ testam̃tũ ipsũ uetꝰ: Aut si falsa hȩc
& tanquã nos de nouo credimꝰ. etiã uos puta¬
tis inserta: pares gͦ sumꝰ. Desinite iã ꝓinde
id a nob̾ exigere. intestam̃to nouo: qͦd uos
ñ seructis inuetere. E quidẽ ego qͣntũ ar¬
bitror. quatinꝰ idiã ꝑsuasũ. eẽ. uolu istis.
ut sic exdõ etiã testam̃tũ uetꝰ: cõmodiꝰ

Expanded text:
exempla et iura: quae si bona sunt, cur non imiexempla et iura: quae si bona sunt, cur non imitamini? si mala, cur non damnatis auctorem, id est testamentum ipsum uetus? aut si falsa haec ei, tamquam nos de nouo credimus, etiam uos putatis inserta, pares ergo sumus. desinite iam proinde id a nobis exigere in testamento nouo, quod uos non seruatis in uetere. Equidem ego quantum arbitror, quatenus id iam persuasum esse uoluistis, ut sit ex deo etiam testamentum uet
Abbreviated transcription (Latin):
rũ suarũ noctes amatoribꝰ uendere tan-¬
quã abrahã. duabꝰ germanis sororib unũ
misderi maritũ tanquã iacob. rectores po¬
płi & qͦs maxime encheos credas : milleniᷤ
& tentenis uolutari cũ scortis. tanquã da-¬
uid & salomon. Aut illuditẽ qͦd lege uxo¬
ria cautũ indeuteronomio.ẽ. debe uxo¬
re defuncti frĩs si idẽ sine filiis obierit
suꝑstiti frĩ nubere: & eundẽ sobolẽ exea¬
de inlocũ suscitare fr̃is. Qd facere si no¬
luerit uir debe muliercula apud ma-¬
iores natu deponere de hac impietate
cognati sui quęrelã. ut idem arcessitũ
eũ censoria grauitate coerceant. Qui si
ꝑnegauerit apud eos ñ ferat impiine.
s excalciatꝰ dextri pedis calciam̃to. a
p̃dicta muliere cedat᷑ infaciẽ. & conspu¬
tus ac maledictꝰ recedat. habiturus
hac oppbriũ sempit̾tiũ inꝑgenie sua. Nł ȩc
gͥatq alia huiꝰ modi st̃ testam̃ti uecis &

Expanded text:
rum suarum noctes amatoribus vendere, tanrum suarum noctes amatoribus vendere, tanquam Abraham; duabus germanis sororibus unum misceri maritum, tanquam Jacob; rectores populi, et quos maxime entheos credas, millenis et centenis volutari cum scortis, tanquam David et Salomon; aut illud item quod lege uxoria cautum in Deuteronomio est, debere uxorem defuncti fratris, si idem sine filiis obierit, superstiti fratri nubere, et eumdem sobolem ex eadem in locum suscitare fratris: quod facere si noluerit vir, debere mulierculam apud majores natu deponere de hac impietate cognati sui querelam, ut iidem accersitum eum censoria gravitate coerceant; qui si pernegaverit, apud eos non ferat impune, sed excalceatus dextri pedis calceamento, a praedicta muliere caedatur in faciem, et consputus ac maledictus recedat, habiturus hoc opprobrium sempiternum in progenie sua . Haec atque alia huiusmodi sunt testamenti ueteris et
Abbreviated transcription (Latin):
le sacrũ. Cuiꝰ incelebratione cũ sit scrip¬
tũ uob̃ ñ solũ agnũ mactare edendũ sub
nocte. s etiã dieb septẽ abstinere afer¬
m̃to. & esse contentos azimo cũ pigridiis.
Ite septẽ dierũ ebdomadas id ẽ. pentecosten.¬
qua ꝑinde moues certo qͥdã sacrificior
aigelere oe numero imbuencla censce
ros eque colitis. s dãnati partt eiꝰ id lita¬
tionibꝰ ipsis &e sacrificiis. qͥa hȩc cũ xpĩana fi¬
de ñ congruunt. De mandato uͦ abstinen&
acibis cõmunibꝰ uisũ uob. ẽ. & uehem̃t qł
ditũ. morticina qͥdẽ &e ĩmolata esse sule ĩ¬
munda. de porcina uͦ idẽ credere naustiꝰ
nec de lepore aut erinatio. neq de mullis
& lolliginibꝰ. cetisq quȩ uob̾ assapiere ge¬
neribꝰ pisciũ. quãuis eadẽ morses om̃ia im
admict̾ẽ. is soceros dormire cũ nuribꝰ
ut iudas. patres cũ filiabꝰ tanquã loth. ꝓ¬
płias cũ fornicatricibꝰ ut osce. maritos uxo¬

Expanded text:
le sacrum: cuius in celebratione cum sit scriple sacrum: cuius in celebratione cum sit scriptum uobis non solum agnum mactare edendum sub nocte, sed etiam diebus septem abstinere fermento et esse contentos azymo cum picridiis, item septem dierum quam perinde Moyses certo quodam sacrificiorum et genere et numero imbuendam censet , vos aeque colitis; sed damnata parte ejus, id est, litationibus ipsis et sacrificiis, quia haec cum christiana fide non congruunt. De mandato vero abstinendi a cibis communibus visum vobis est et vehementer creditum, morticina quidem et immolata esse sane immunda : de porcina vero idem credere noluistis, nec de lepore aut herinacio, neque de mullis et lolliginibus, caeterisque quae vobis sapuere generibus piscium; quamvis eadem Moyses omnia immadmittere, id est, soceros dormire cum nuribus, tanquam Judas; patres cum filiabus, tanquam Loth; Prophetas cum fornicatricibus, tanquam Osec: maritos uxo
Abbreviated transcription (Latin):
ud ÷ caluniari bonos. & xpĩ discipłoꝵ con¬
cordẽ coetũ incrim̃ deuocare discordiȩ
Quȩ ͥa nos legentes anĩaduertimꝰ: cordis
obtutu sanissimo ȩqt issimũ iudicauimꝰ.
utilib acceptis exudẽ. id÷ iis quȩ & fidẽ
nrãm ȩdificent. & xpĩ dni atq eiꝰ patris¬
pudiare. quȩ nec eorꝰ maiestati. nec fidĩ
nr̃ȩ conueniant. Ainde nec uos ut dice¬
re coeꝑã de testam̃to ueteri circuncisionẽ
creditis accipiendã carnalit̃. quãuis ita
sit scriptũ. sieq sũbotio ac uacatione co¬
lendũ sabbatũ. quãuis ita legat᷑. S nec
sacrificiis ut moisi uidet᷑ & ĩmolationibꝰ
placandũ dm̃. S hȩc quidẽ ut aliena ꝓrsꝰ
&e ꝓcul aritu xpiano posita ac nulla ex
parte ꝓbabilia. contẽpsistis. Quȩdã uͦ
eoꝵ etiã diuisistis induo. & partẽ quidẽ
amplectimini. partẽ uͦ respuitis. ut pascha
qͦd ÷ & ipsũ testam̃ti ueteris anniuersa¬

Expanded text:
ud est calumniari bonos et Christi discipulorum conud est calumniari bonos et Christi discipulorum concordem coetum in crimen deuocare discordiae? quae quia nos legentes animaduertimus cordis obtutu sanissimo, aequissimum iudicauimus utilibus acceptis ex isdem, id est his, quae et fidem nostram aedificent pudiare, quae nec ipsorum maiestati nec fidei nostrae conueniant. Proinde nec uos, ut dicere coeperam, de testamento uetere circumcisionem creditis accipiendam carnaliter, quamuis ita sit scriptum, neque sub otio ac uacatione colendum sabbatum, quamuis ita legatur, sed nec sacrificiis, ut Moysi uidetur, et inmolationibus placandum deum; sed haec quidem ut aliena prorsus et procul a ritu christiano posita ac nulla ex parte probabilia contempsistis. quaedam uero eorum etiam diuisistis in duo, et partem quidem amplectimini, partem uero respuitis, ut pascha, quod est et ipsum testamenti ueteris anniuersa
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ adanimũ iã dudũ ipsi iudicaue¬
ritis eã ñ. cẽ. sincera. quãuis partĩ pat̾
iose nt ercaltis digito suo cã uob̾. partĩ moi¬
ses seripstrit fidtis & integer: soliꝰ filii puta¬
tis testantu ñ potuisse corrũpi solũ ñ ha¬
be aliqͥo qͥd inse debeat imꝑbari p̃serti qͥd
nec abipso scriptũ constat. nec abeiꝰ apłis
s. longo pꝰ cẽpore aqͥbꝰdã incerti nominis ui¬
ris. qͥne sibi ñ haberet᷑ fides scribentibꝰ quȩ
tib indidert̃. asseuerantes scđm eos se scri¬
psissẽ quȩ scripsetint: Quo magis mn uiden¬
tͣ iniuria graui affecisse disciplos xp̃i. quia
quȩ dinona idẽ & repugnantia sibi scribent
ea referrent adipsos. & scđm eos hec scribe
se ꝓfiterent᷑ euanglica. quȩ tantis sint re¬
ferta erroribꝰ. tantis contrarietatibꝰ. nar¬
rationũ simul ac sententiarũ. ut nec sibi
prors. nec int̾ se ipia conueniant. Qog ali¬

Expanded text:
quantum ad animum iamdudum ipsi iudicauequantum ad animum iamdudum ipsi iudicaueritis eam non esse sinceram, quamuis partim pater ipse, ut creditis, digito suo eam uobis, partim Moyses scripserit, fidelis et integer — solius filii putatis testamentum non potuisse corrumpi, solum non habere aliquid, quod in se debeat inprobari? praesertim quod nec ab ipso scriptum constat nec ab eius apostolis, sed longo post tempore a quibusdam incerti nominis uiris, qui, ne sibi non haberetur fides scribentibus, quae tibus indiderunt adseuerantes secundum eos se scripsisse, quae scripserint. quo magis mihi uidentur iniuria graui adfecisse discipulos Christi, quia quae dissona idem et repugnantia sibi scriberent, ea referrent ad ipsos et secundum eos haec scribere se profiterentur euangelia, quae tantis sint referta erroribus, tantis contrarietatibus narrationum simul ac sententiarum, ut nec sibi prorsus nec inter se ipsa conueniant. quid ergo ali
Abbreviated transcription (Latin):
I accipis euangłiũ: credere omĩa dehes
quȩ in eodẽ scripta st̃. Quid enĩ: Iu qͥa
uetꝰ accipis testam̃tũ. iccircone credis oĩa
passim quȩ in eode scripta st̃ Nẽpe solas
indidẽ excerpentes ꝓphetias quȩ regẽ iu¬
deis uencurũ. eẽ. significabant: qͥa ipsũ pu.¬
tetis. e̾ẽ. iħm. & pauca quȩdã disciplinȩ ci
uilis p̃cepta cõmunia. ut ẽ ñ occides. ñ
moechabis: cȩtera pͣtmittitis. & arbitra¬
mini. ẽẽ ñ minꝰ atq eadẽ quȩ paulꝰ puta¬
uit stercora. Qͥogͦ ꝑegrinũ hoc aut qͥd mi¬
rũ .ẽ. si & ego detestam̃to nouo purissima
quȩq legens & meȩ saluti conuenientia
p̃t̃micto. quȩ ã ur̃is maioribꝰ inducta fal¬
lacit̾. & maiestatẽ ipsiꝰ & grãm decolorant:
Añ si patris testam̃tũ haba aliqua in qͥbꝰ pa-¬
rũ debeat audiri. patris enĩ. eẽ. uultis iu¬
daicã legẽ. cuiꝰ nouimꝰ quã multa uob̾
horror ẽ. quã multa pudorẽ faciant. ut

Expanded text:
ngelium, credere omnia debes, quae in eodem scripta sunt. quid enim tu, quia uetus accipis testamentum, idcircone credis omnia passim. quae in eodem scripta sunt ? nempe solas indidem excerpentes prophetias, quae regem Iudaeis uenturum significabant, quia ipsum putatis esse Iesum, et pauca qn occides, non moechaberis, cetera praetermittitis et arbitramini esse non minus atque eadem, quae Paulus putauit stercora. quid ergo peregrinum hoc aut quid mirum est. si et ego de testamento nouo purissima quaeque legens et meae saluti conuenientia ea praetermitto, quae a uestris maioribus inducta fallaciter et maiestatem ipsius et gratiam docolorant? An si patris testamentum habet aliqua, in quibus parum debeat audiri — patris enim esse uultis Iudaicam legem, cuius nouimus quam multa uobis horrorem, quam multa pudorem faciant, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ne uitȩ ȩt̾nȩ futura. ẽ Hoc enĩ cũ loqueret᷑:
uidemꝰ enĩ inquit nc̃ ꝑspeculũ ienigmate.
tunc aut̃ facie ad faciẽ. Hic certe nͥ aꝑte
insanire uolueritis: fatebimini ñ uõs ui¬
dere dm̃ facie adfaciẽ. Non gͦ aduos uenit
illud qͦd ꝑfectũ ẽ. Hoc enĩ mͣ plane qͥd de
hac re senserit. satis apłs explicauit. Nec fu¬
turũ .ẽ. hoc scĩs: nͥ cũ factũ fuerit quod
etiã ioħes dicit. Filii dĩ sumꝰ & ñdũ ap¬
paruit qͦd erimꝰ. Scimꝰ qͥa cũ apparuerit

Expanded text:
um loqueretur, uidemus enim, inquit, nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. hic certe nisi aperte insanire uolueritis, fatebimini non uos uidere deum facie ad faciem. non ergo ad uos uenit illud, quod perfectum est. hoc enim modo plane quid de hac re senserit, satis apostolus explicauit . nec futurum est hoc sanctis, nisi cum factum fuerit, quod etiam Iohannes dicit: filii dei sumus, et nondum adparui
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarũ auctoritate ꝓcipimꝰ. Quȩc̃q
scripta st̃ in illis libris ueteris testam̃ti
om̃ia uerissime atq utilissime ꝓęt̃na
uita scripta. eẽ. laudamꝰ. accipimus. apꝓ¬
bamꝰ. S quȩ iniis mandata corporali
oꝑatione ñ obseruamꝰ: & rectissime tẽ
mandata intelligimꝰ. & ũbras futur or

Expanded text:
scripturarum auctoritate percepimus. quaecumque scripturarum auctoritate percepimus. quaecumque scripta . sunt in illis libris ueteris testamenti, omnia uerissime atque utilissime pro aeterna uita scripta esse laudamus, accipimus, adprobamus; sed quae in his mandata corporali operatione non obseruamus, et rectissime tunc mandata intellegimus et umbram futurorum