comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ abraham. id est imitatores fidei abͣ¬
ham. qui ẽ pat̾ omnium nr̃m sic̃ scͥptũ
ẽ: quia patrem multarum gentium po¬
sui te. Om̃s gͦ hi p̃destinati uocati. iusti¬
ficati. głificati: cognoscent deum gr̃a
testam̃ti noui. ammore usꝙ ad maiorẽ
eorum. Sic̃ gͦ lex factorum scͥpta inta¬
bulis iapideis. mercescy eius t̾ra illa ꝓ¬
missionis. qmͣ carnalis domus isrł cũ
ex egypto lib̾ata eẽt accepit. ꝑtinet ad
testam̃tum uetus: ita lex fidei scͥpta in
cordib mercesc eius speries contẽplati¬
onis. qmͣ sp̃ualis domus isrł ab hoc mũ¬
do lib̾ata ꝑcipiet. ꝑtinet ad testamen¬
tum nouum. Tunc fiet: quod apłs
bitur: illa scił paruulorum scientia.
in qua hec uiuit᷑ que ex parte ẽ ꝑspecu¬
lum menigmate. Propter hanc enĩ
necessarie sunt ꝓphecie. cum adhuc
pt̾itis fut᷑a suecedunt. ꝓpt̾ hanc lingͤ
id est multiplicitas significationum.
cum exalio atey allio aliud atcy aliud

Expanded text:
autem Abraham, id est, imitatores fidei Abrautem Abraham, id est, imitatores fidei Abraham: qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est, Quia patrem multarum gentium posui te . Omnes ergo hi praedestinati, vocati, justificati, glorificati cognoscent Deum gratia Testamenti Novi, a minore usque ad majorem eorum. 41. Sicut ergo lex factorum scripta in tabulis lapideis, mercesque ejus terra illa promissionis, quam carnalis domus Israel cum ex Aegypto liberata esset, accepit, pertinet ad Testamentum Vetus: ita lex fidei scripta in cordibus, mercesque ejus species contemplationis, quam spiritualis domus Israel ab hoc mundo liberata percipiet, pertinet ad Testamentum Novum. Tunc fiet quod dicit bitur; illa scilicet parvulorum scientia in qua hic vivitur, quae ex parte est per speculum in aenigmate: propter hanc enim necessaria est praeteritis, cum adhuc praeteritis futura succedunt; propter hanc linguae, id est multiplicitas significationum, cum ex alio atque alio aliud atque aliud
Abbreviated transcription (Latin):
deus ꝓmittit qd ipse fac̃. Nõ enĩ ipse ꝓmit¬
uehemens defensor ẽ atcẜ assertor minimꝰ
apłorum. qui plus omnib illis labora¬
uit. ñ ipse autem s gr̃a dei cum illo. Os
enim inquit agnoscent me. Om̃s: domꝰ
isrł. & domus uida. Neꝙ enim omnes
qui ex isrł hi sunt isrł: s om̃s quib
dicitur in psalmo ꝓ susceptione matu¬
tina. hoc est ꝓ luce noua testam̃ti noui scili¬
cet. umiũsum semen iacob magnificate
Deum: timeat eum omne semen isrł. unũ¬
sum omnino semen. Prorsus omne sem̃
ꝓmissoꝵ atq uocatorum: s eorum qui
sccłm ꝓpositũ uocati sunt. Quos enim p̃¬
destinauit illos & uocauit. quos autẽ uoca¬
uit illos & ustificauit: quos autẽ iustifi¬
cauit. illos & głificauit. Ideo ex fide. ut¬
ei tantum quod ex lege ẽ. idẽ quod ex ue¬
teri testam̃to uenit ad nouum: s ei qd̾
ex ficle est non sibi p̃missa lege. Ex ficle

Expanded text:
deus promittit, quod ipse facit; non enideus promittit, quod ipse facit; non eniuehemens defensor est atque adsertor minimus apostolorum. qui plus omnibus illis laborauit, non ipse autem, sed gratia dei cum illo. omnes enim, inquit, agnoscent me, \'omncs\': domus Israhel et domus luda. neque enim omnes qui ex Tsrahel, hi sunt Israhel, sed omnes quibus dicitur in psalmo Pro susceptione matutina, hoc est pro luce nona, testamenti scilicet noui: uniuersum semen Iacob, magnificate cum: timeat eum omne semen Israhel. uniuersum omnino semen, prorsus omne semen promissorum atque uocatorum, sed eorum, qui secundum propositum uocati sunt. quos enim praedestinauit, i 11 o s et uocauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit: quos autem iustificauitei tantum quod ex lege est, id est, quod ex Vetere Testamento venit ad Novum; sed et ei quod ex fide est, non sibi praemissa lege. Ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
nosce dñm. quia om̃s cognoscent me ami-¬
nore usꝙ ad maiorem eorum. nͥ quia euiᷤ¬
dem testam̃ti noui et̾nam mercedem. id ẽ
ipsius dei beatissimam contemplationem
ꝓmutendo coniũxit: Qͥd gͦ est om̃s ami¬
nore usq ad maiorem eorum. nͥ om̃s ꝑtinẽ¬
tes sp̃ualit̾ ad domum isrł & addomum
iuda. hoc est ad filios isaac ad semen abͤħe:
Ipsa est eium ꝓmissio qua ei dictum est:
in isaac uocabitur tͥ semen. Non enim qͥ
filii carnis hi filii dei: s filii ꝓmissionis
deputant᷑ in semine. ꝓmissionis autem
ũbum hoc est. Ad hoc tempus ueniam:
& erit sare filius. Non solum autẽ. s & re¬
becca ex uno concubitu habens isaac pa¬
tris nr̃i: de ñdum enĩ natis neꝙ qui ali¬
quid oꝑati sunt boni uł mali. ut sccłm
electionem ꝓpositum dei maneret. ñ ex
oꝑib s ex uocante dictũ ẽ ei. quia maior
uida. Domus filiorum ꝓmissionis hec ẽ
ñ oꝑum ꝓpͥorum: s beneficũ clei. Hoc .N

Expanded text:
m, quia omnes cognoscent me a minore usque ad maiorem eorum, nisi quia eiusdem testamenti noui aeternam mercedem, id est ipsius dei beatissimam contemplationem, promittendo coniunxit? Quid ergo est \'omncs a minore usque ad maiorem eorum\' nisi omnes pertinentes spiritaliter ad domum Israhel et ad domum Iuda, hoc est ad filios Isaac, ad semen Abrahae? ipsa est enim promissio, qua ei dictum est: in Isaac uocabitur tibi semen. non enim qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. promissionis autem uerbum hoc est: ad hoc tempus ueniam et erit Sarrae filius. non solum autem, sed et Rebecca ex ulto concubitu habens Isaac patris nostri. de nondum enim i m natis neque qui aliquid operati fuerint boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus, sed ex uocante dictum est e i quia maior Iuda, domus filiorum promissionis, hoc est non operum propriorum, sed beneficii dei. hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
auferetur ab eo. Unus enim deus qui it
fidem. Quod ñ ad aliqmͣ diffentiam di¬
ctum est. tantrmͣ aliud sit ex fide & aliud
ꝑfidem: s aduarietatẽ locutionis. Alio
quippe loco cum degentibꝰ diceret hoc est
de p̃putio: p̃uidens inquit scͥpt᷑a qr ex fide
iustificat gentes deus. Itemꝙ cum de cir¬
cuicisione loqueret᷑ unde erat. nos
inquit natura uidei & non ex gentibꝰ
peccatores. scientes qͥa ñ iustificatur hõ
in xp̃o ibu credimus. Ecce p̃putium dixit
iustificari ex fide & cͥcumcisionem ꝑfidẽ.
si tñ cͥcumcisio iustitiam dei teneat. Si emĩ
gentes que ñ sectabant᷑ iustitiam: app̃hen¬
derunt iustitiam. Iustitiã que ex fide est
impetͣndo: eam ex deo ñ ex semet ipsis pre¬
inlegem iustitie: ñ ꝑ̃uenit. Quare: Qͥa
ñ ex fide s quasi exoꝑib: idẽ tanquam
eam ꝑ semet ipsos oꝑantes ñ in se creden

Expanded text:
auferetur ab eo. unus enim deus qui iusauferetur ab eo. unus enim deus qui iusut i um per fidem; quod non ad aliquam differentiam dictum est, tamquam aliud sit \'ex fide\' et aliud \'per fidem\'. sed ad narietatem locutionis. alio quippe loco cum de gentibus diceret, hoc est de praeputio: praeuidens, inquit, scriptura. quia ex fide iustificat gentes deus. itemque cum de circumcisione loqueretur. unde erat ipse. nos. inquit. natura Iudaeiet non ex gentibus peccatores sci entes quia non iustificatur homo  Jesum credimus . Ecce et praeputium dixit justificari ex fide, et circumcisionem per fidem, si tamen circumcisio justitiam fidei teneat. Sic enim Gentes quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam, justitiam autem quae ex fide est: impetin legem non peruenit. quare? quia non ex fide, sed tamquam ex operibus, idest tamquam eam pe
Abbreviated transcription (Latin):
ad maiorem eorum. Hoc donum sp̃c scĩ est:
quo cliffunditur caritas incordib nr̃is. Ca¬
ritas non quelibet. s caritas dei de corde
puro & conscientia bona & fide ñ ficta. exqͦ
iustus in hac ꝑ egrinatione uiuens. ad spe¬
ciem quoq ꝑducitur pꝰt speculum & enig¬
ma. & quicquid erat: ut facie ad fatiẽ cog¬
noscat. sicut & cognitus est. Unam enim
petit a dño hanc requiri ut inhabitet
in domo dñi ꝑ om̃s dies uite sue: ad hoc ut
contempletur delectationem dñi. Nemo
itac gletur ex eo quod uidetur habere tã¬
qmͣ ñ acceꝑit. aut i deo se putet accepisse.
quia lut̾a extͥnsecus uł ut legeretur appa¬
ruit: ł ut audiretur in sonuit. Nam si ꝑle¬
gem iustitia: gͦ xp̃c gratis mortuus est.
Porro autem si ñ gͣtis mortuus est: ascẽ¬
dit maltum. captiuam duxit captuu¬
tatẽ. & dedit dona hõibꝰ. Inde habet quic̃¬
ꝙ habet. quisqͥs autem inde se negat ha
bere. aut ñ habet: aut id quod habet

Expanded text:
ad maiorem eorum. hoc donum spiritus sancti est, ad maiorem eorum. hoc donum spiritus sancti est, quo diffunditur caritas in cordibus nostris, caritas non quaelibet, sed caritas dei de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, ex qua iustus in hac peregrinatione uiuens ad speciem quoque perducitur post speculum et enigma et quicquid erat ex parte, ut facie ad faciem cognoscat, sicut et cognitus est. unam enim petit a domino et hanc requirit, ut habitet in domo domini per omnes dies uitae suae ad hoc. ut contempletur delectationem domini. Nemo itaque glorietur ex eo quod uidetur habere, tamquam non acceperit, aut ideo se putet accepisse, quia littera extrinsecus uel ut legeretur apparuit uel ut audiretur insonuit. nam siper legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. porro autem si non gratis mortuus est, ascendit in altum. eaptiuauit captiuitatem et dedit dona hominibus. inde habet quicumque habet: quisquis autem inde se habere negat aut non habet aut id quod habet
Abbreviated transcription (Latin):
que legis sunt faciunt. siñ illi sunt in tel¬
ligendi qui ꝑtinent ad gr̃am mediatoriᷤᷤ.
s illi pocus qui cum uerum dm̃ uera
pietate ñ colant. habent tñ quedam o¬
ꝑa bona inuita impia: An forte hoc ip̃o
ꝓbandum credidit supͣ dixerat. quia
ñ est ꝑsonarum acceptio apud deum.
& quod postea cdixit qr ñ uideorum ẽ cls
tantum s & gentium. quod qnͣtulacũc
legis oꝑa naturalit̃ insita. ñ inuenirent᷑
in eis qui legem ñ acceꝑunt. nͥ ex reliqͥis
imaginis dei. qmͣ non contẽnit cum in
eum credit apud quem ñ est acceptio ꝑ¬
sonarum: S quodlibet horum accipia¬
tur. constat gr̃am dei ꝓmissam ẽẽ testa¬
m̃to nouo etiam ꝑ ꝓpħciam: eandemꝙ
gr̃am ineo definit᷑am. ut scͥbant᷑ ieges
dei incordib honimũ. ꝑueniantq ad cogniti¬
onem dei. ubi non docebit unusquisꝙ ciuẽ
suum uł frẽm suum dicens cognosce dm̃:
om̃s enim cognoscent eum aminore usq

Expanded text:
quae legis sunt faciunt, si non illi sunt intelquae legis sunt faciunt, si non illi sunt intellegendi, qui pertinent ad gratiam mediatoris, sed illi potius, qui cum deum uerum uera pietate non colant, habent tamen quaedam opera bona in uita impia? an forte hoc ipso probandum credidit, quod supra dixerat, quia non est personarum acceptio apud deum, et quod postea dixit, quia nou ludaeorum deus est tantum, sed etiam gentium, quod quantulacumque legis opera naturaliter insita non inuenirentur in eis, qui legem non acceperunt, nisi ex reliquiis imaginis dei, quam non contemnit, cum in eum credunt, apud quem non est acceptio personarum? sed quodlibet horum accipiatur, constat gratiam dei promissam esse testamento nouo etiam per prophetam eandemque gratiam in eo definitam, ut scribantur leges dei in cordibus hominum perueniantque ad eam cognitionem dei, ubi non docebit unusquisque ciuem suum uel fratrem suum dicens: cognosce deum, quia omnes cognoscent eum a minore usque
Abbreviated transcription (Latin):
fatunt. quid eis ꝓ derunt extusanteᷤᷤ
cogitationes. in die qua uidicabit ds̃
occulta hominũ. nͥ forte ut mitius¬
puniantur: sicut enim ñ impediũt
ad uitam et̾nam iustum quedam pec̾ea
uenialia. sine quib hec uita ñ ducit᷑:
sic ad salutem et̾nam nichil ꝓsunt im¬
pio aliqua bona oꝑa. sine quib diffi¬
cillime uita cuiꝰlibet pessimi hominis
inuenit᷑. Ueruntũ sicut in regno
dei uelut stella abstella in głam dif¬
ferunt sc̃i sic & indampnationẽ pe¬
ne sempine tolerabilus erit sodome
qmͣ alt̾i ciuitati. & erunt quidam du¬
plo ampluis quibꝰdam gehenne filii.
Ita nec illisd in uiditio dei uacabit:
qd̾ in illa impietate clãnabili. magis
alius alio miniisue peccauerit. Quid̃gͦ
hinc apłs efficere uoluit. qd̾ iactantiã
cohibens iudeorum eũ dixiss. ñ audito¬
res legis uisti sunt apud dm̃. s factoreᷤᷤ
legis iustificabunt᷑. continuo subiecit
de his qui legem ñ habentes naturalit᷑

Expanded text:
faciunt; quid eis proderunt excusantes faciunt; quid eis proderunt excusantes cogitationes, in die qua judicabit Deus occulta hominum , nisi forte ut mitiuspuniantur? Sicut enim non impediunt a vita aeterna justum quaedam peccata venialia, sine quibus haec vita non ducitur: sic ad salutem aeternam nihil prosunt impio aliqua bona opera, sine quibus difficillime vita cujuslibet pessimi hominis invenitur. Verumtamen sicut in regno Dei velut stella ab stella in gloria differunt sancti ; sic et in damnatione poenae sempiternae tolerabilius erit Sodomae quam alteri civitati , et erunt quidam duplo amplius quibusdam gehennae filii : ita nec illud in judicio Dei vacabit, quod in ipsa impietate damnabili magis alius alio minusve peccaverit. 49. Quid ergo hinc Apostolus efficere voluit, quod jactantiam cohibens Judaeorumres legis insti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur, continuo subiecit de his, qui legem non habentes naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
anima hominis nisi rationalis ẽẽ ñ
potest: ita etiam ibi lex dei ñ ex om̃i
parte deleta ꝑ iniustitiã. ꝓ fecto scͥbi¬
tur reuata ꝑ gr̃am. Nec istam inscͥp¬
tionem que uistificatio est pot̾at ef¬
ficere in iudeis iex intabulis scͥpta:
s solum p̃uaricationem. Nam & ip̃i
homines erant: & uis illa nature m¬
erat eis qua legntmum aliquid aĩal
rationale ꝙ sentit & facit. S pietas
que in aliam uitam tͣnffert. beatam
& et̾nam legem habet. immaculatam.
conuertentẽ animas. ut ex illo lumi¬
ne renouentur: fiatq in eis. signatũ
est suꝑ nos lumen uultus tui dñe.
Unde auersi abolescere meruerunt:
renonari autẽ. nisi gr̃a xp̃iana. hoc ẽ
nisi mediatoris int̾cessione ñ possunt.
Unus enĩ deus & unis mediator dei &
semetip̃m redẽptionẽ ꝓom̃ib. Acutꝰ
gr̃a si alieni sunt illi de quib agimꝰ
qui scłm illum modum de quo suꝑiꝰ
satis chximus. naturalit̾ que legis st̃

Expanded text:
anima hominis nisi rationalis esse non anima hominis nisi rationalis esse non potest — ita etiam ibi lex dei non ex omni parte deleta per iniustitiam profecto scribitur renouata per gratiam. nec istam scriptionem, quae iustificatio est, poterat efficere in Iudaeis lex in tabulis scripta, sed solam praeuaricationem. nam et ipsi homines erant et uis illa naturae inerat eis, qua legitimum aliquid animal rationale d sentit et facit; sed pietas, quae in aliam uitam transfert beatam et aeternam, legem habet inmaculatam, conuertentem animas. ut ex illo lumine renouentur fiatque in eis: signatum est super nos lumen uultus t u i, dum i n c. unde auersi obsolescere meruerunt; renouari autem nisi gratia christiana, hoc est nisi mediatoris intercessione, non possunt. unus eni m d eni, unus et mediator dei et semetipsum redemptionem pro omnibus. A cujus gratia si alieni sunt illi de quibus agimus, qui secundum illum modum de quo superius satis diximus, naturaliter quae legis sunt
Abbreviated transcription (Latin):
anima humana. iago dei t̾renorum
affectuum labe detrita est. ut nulla in
ea uelut liniam̃ta extrema remansert.
unde merito dici possit. etiam impsa
impietate uite sue facere aliqua legi
uł saꝑe. si hoc ẽ qd̃ dictum est quia
gentes que legem ñ habent hoc est
legem dei. naturalit̾ que legis sunt
facuint. & quia eiusmodi homines
ipsi sibi sunt iex & scͥptum opus
iegis habent incordib suis. id est
non om̃imͦ deletũẽ. qd̃ ibi ꝑ imagi¬
nem dei cum crearentur imp̃ssũ ẽ:
etiam sic illa differentia ñ ꝑturbabit᷑.
qua distat auẽte testam̃tum nouum. eo
quod ꝑ nouum scͥbitur lex dei in corcde
fideliũ: q̃ ꝑuetus intabulis scͥpta est.
Hoc enim illi scͥbitur ꝑ renouationẽ:
quod ñ omĩm᷑ deletum est ꝑ uetustatẽ.
Nam sicut ipsa imago dei renouatur
in mente credentium ꝑtestam̃tum no¬
uum. qmͣ non penitus impietas abo¬
leũit. nam remanserat utiq id quod

Expanded text:
anima humana imago dei terrenorum anima humana imago dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut nulla in ea uelut liniamenta extrema remanserint — unde merito dici possit etiam in ipsa impietate uitae suae facere aliqua legis uel sapere, si hoc est quod dictum est, quia gentes quae legem non habent, hoc est legem dei, naturaliter quae legis sunt faciunt et quia huiusmodi homines ipsi sibi sunt lex et scriptum opus legis habent in cordibus suis, id est non omni modo deletum est, quod ibi per imaginem dei cum crearentur inpressum est —, etiam sic illa differentia non perturbabitur, qua distat a uetere testamentum nouum, eo quod per nonum scribitur lex dei in corde fidelium, quae per uetus in tabulis scripta est. hoc enim illic scribitur per renouationem, quod non omni modo deletum est per uetustatem. nam sicut ipsa imago dei renouatur in mente credentium per testamentum nouum, quam non penitus impietas aboleuerat — nam remanserat utique id quod
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑ hoc uitio sanato cum illud sebit᷑.
fuint que legis sunt naturalit̾. ñ quod
reparata natura. ꝑunum quippe hominẽ
peccatum intrauit inmundum. & ꝑ pecẽm
mors: & ita moñis homines ꝑtͣnsiit. in qͦ
om̃s peccauert. Et ideo ñ qr est distinctio
egent gła dei: uistificati gratis ꝑ gr̃am ip̃iꝰ.
Qua gr̃a int̾iore homine renouato iustitia
scͥbitur: qmͣ culpa deleuerat. Et hec m̃ĩa
dei & hominũ homo xp̃c iħc. Si autem hi
qui naturaliter qui legis sunt faciunt.
ñdum sunt habendi in numero eorum
etiam impiorum nec dm̃ uerum uera¬
cit̾ uisteq colentium. quedam tũ facta
uł legimus uł nouimus uł aucliuimuᷤᷤ
que scdm iustitie regulam ñ solum ui¬
tuꝑare non possumꝰ. uerumetiã merito
recteꝙ laudamus. qmͣqmͣ si discutiant᷑
quo fine fiant. uix inuenuint᷑ que iͦti¬
die debitam laudem defensionẽ ue me¬
reantur. uerũtũ quia ñ usq adeo in

Expanded text:
ac per hoc uitio sanato, cum illic scribitur, ac per hoc uitio sanato, cum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod r gratiam reparata natura. per unum quippe hominem peccatum intrauit in mundum e t per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, i 11 quo omnes peccauerunt. et ideo quia non est distinctio, egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius. qua gratia in interiore homine renouato iustitia scribitur, quam culpa deleuerat, et haec miserdei et hominum homo Christus Iesus. Si autem hi, qui naturaliter quae legis sunt faciunt, nondum sunt habendi in numero eorum, s, quorum etiam impiorum nec deum uerum ueraciter iusteque colentium quaedam tamen facta uel legimus uel nouimus uel audiuimus, quae secundum iustitiae regulam non solum uituperare non possumus, uerum etiam merito recteque laudamus — quamquam si discutiatur, quo fine fiant, uix inueniuntur quae iustitiae debitam laudem defensionemue mereantur. Verum tamen quia non usque adeo in
Abbreviated transcription (Latin):
tiam legis ñ p̃cisione carnis ostendunt.
s cordis caritate custodiunt: qm̃ si pp̃u¬
tium iuistitias legis custodiat. ñ ne p̃ꝓu¬
tium eius inquit incircumcisiõe de puta¬
bit᷑: Et ꝓpt̾ea indomo uiri isrł in quo
dolus non est participes sunt destam̃ti
noui. quia dat deus leges inmentẽ eoꝵꝰ.
& incordib ipsorum scriptas digito suo
sp̃u scõ: quod ibi diffunditur caritas q̃
legis est plenitudo. Nec moueat quõd na¬
turalit̾ eos dixit que legis sunt facere
ñ spũ dei: ñ fide ñ gr̃a. Hoc enim agit
sp̃c gr̃e: ut imaginem dei in qua na¬
turalit̾ facti sumus instauret in nob̾.
uitium quippe contͣ naturam est. qd
utiꝙ sanat gratia: ꝓpt̾ qmͣ deo dicit᷑.
Miserere mei: sana anmiã meam.
qmͣ peccaui tibi. Proinde naturalit᷑
homines quelegis sunt fatiunt. qui
enim hoc ñ fatiunt uiciose ñ faciunt:
quo uicio lex dei ẽ deleta de cordib.

Expanded text:
tiam legis non praecisione carnis ostendunt, tiam legis non praecisione carnis ostendunt, sed cordis caritate custodiunt, quoniam si praeputium iustitias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri Israhel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti noui, quia dat deus leges in mentem ipsorum et in cordibus eorum scribit eas digito suo, spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. Nec moueat, qoud naturaliter eos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia. hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
potiusq cõcordat ꝓpħico etiam hoc apłi¬
cum testimoniũ. ut hoc sit ꝑtinere ad
testam̃tum nouum. legem clei habere
ñ intabulis s incorlib scͥptam. hocẽ¬
in intimo affect̾u iustitiam legis ample¬
cti. ubi fides ꝑdilectionem oꝑatur: qr
ex fide iustificat gentes dens. Quod
scͥptura p̾ uidens. p̾mintiauit ab rahedli¬
cens inssmine tuo bñdicentur om̃s gentes.
ut ꝑ hanc ꝓmissionis grãm oluie insereret᷑
oleaster & fierent fideles gentes filii abͣ¬
ham in semine abrahe quod est xp̃c. sec¬
tantes eius fidem. qui ñ accepta in tabu-¬
lis lege. ñdumq habens ipsam cͥciimcisio¬
nẽ credidit deo. & deputatum est ei ad
iustitiam: ac sic tale erit hoc quod de eiꝰ¬
mͦi gentib dixit apłs. quod opꝰ legis
est illud ad corinthios ñ ĩ tabulis lapideiᷤᷤ
s in tabulis corclis carnalib. Ita enim
funt dedomo isrł. cum p̃putium eorũ
incͥcumcisionem deputatur. eo quod iͦti¬

Expanded text:
potiusque concordat prophetico etiam hoc apostolipotiusque concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. ut hoc sit pertinere ad testamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur, quia ex fide iustificat gentes deus, quod scriptura praeuidens praenuntiauit Ab In semine tuo benedicentur omnes gentes: ut per hanc promissionis gratiam olivae insereretur oleaster, et fierent fideles Gentes filii Abrahae in semine Abrahae, quod est Christus ; sectantes ejus fidem, qui non accepta in tabulis lege, nondumque habens ipsam circumcisionem, credidit Deo, et deputatum est illi ad justitiam . Ac sic tale erit hoc quod de ejusmodi Gentibus dixit Apostolus, quod opus legis est illud ad Corinthios, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Ita enim fiunt de domo Israel, cum praeputium eorum in circumcisionem deputatur, eo quod justi
Abbreviated transcription (Latin):
est istificabunt᷑. ac si diceretur iusti habe¬
buntur. iusti deputabunt᷑: sic̃ dictum est
de quodam. ille autem uolens iustificari.
idẽ ut uistus haberetur & deputaretur.
Unde aliter dicimus ds sẽificat scõs suos
alit̾ autem sc̃ificetur nomen tuum. Ilid̾ido.
quia ipse illos fecit scõs ẽẽ qui ñ erant
sci. hoc autem ideo ut quod semꝑ ap̃d̾ se
scm̃ est. scm̃ etiam ab hominib habeat᷑:
id est scẽ tineatur Si gͦ gentes cõmemorans
naturalit̾ que legis sunt facientes. & scͥp¬
tum habentes opus legis incordib. illos
intelligi uoluit qui credunt in xp̃m. quia
ñ sicut iudei p̾missa sibi lege ueniunt
ad filem: ñ est cur eos conemur discerne
m̃tum nouum. dixit leges suas se scͥpt᷑ũ
in cordib eorum. quia & ipsi ꝑ insertionẽ
qmͣ oleastro p̾stitam dicit. ad eandem o¬
leam hoc est ad eundem dei ppłm ꝑtinẽt:

Expanded text:
est \'iustifieabuntur\',ac si diceretur\'iustihabeest \'iustifieabuntur\',ac si diceretur\'iustihabebuntur,\' \'iusti deputabuntur\', sicut dictum est de quodam: ille autem uolens se iustificare, id est ut iustus haberetur et deputaretur. unde aliter dicimus \'deus sanctificat sanctos suos\', aliter autem sanctificetur nomen tuum; nam illud ideo, quia ipse illos facit esse sanctos, qui non erant sancti, hoc autem ideo, ut quod semper apud se sanctum est sanctum etiam ab hominibus habeatur, id est sancte timeatur.. Si ergo gentes commemorans naturaliter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in cordibus illos intellegi uoluit, qui credunt in Christum, quia non sicut Iudaei praemissa sibi lege ueniunt ad fidem, non est cur eos conemur discernermentum nouum dixit leges suas se scripturum in cordibus eorum, quia et ipsi per insertionem, quam oleastro praestitam dicit, ad eandem oleam, hoc est ad eundem dei populum, pertinent,
Abbreviated transcription (Latin):
b accecdat. s ut factores iustificatio p̃ce¬
dat. Quid est enim aliud iustificati qmͣ
iusti facti. ab illo scilicet qui ustificat
impium. ut ex impio fiat ustus: Si .i.
ita loqueremur ut diceremus homines
lib̾abuintur: hoc utiq intelligeret᷑. eis
qui homĩes iam eẽnt accedere lib̾ationẽ.
hi autem diceremus homines creabunt᷑:
ñ utiꝙ intelligeretur eos creari qui erãt.
sed ipsa creatione homẽs fieri. Ita si dic¬
tum eẽt factores legis honorabuntur:¬
recte non acciꝑemus. nisi honorem illis qͥ
iam eẽnt factores legis accedere. Cum uero
dictum est factores legis iustificabuntur.
res enim legis utiq iusti sunt: ac ꝑ hoc tan¬
tumdem est acsi diceretur factores legis
creabuntur: non qui erant s ut sint: ut
sic intelligerentur etiam uidei legis au¬
ditores. indigere gr̃a se iustificatoris. ut
possint ẽẽ factores. Aut certe ita dictum

Expanded text:
bus accedat, sed ut factores iustificatio praecebus accedat, sed ut factores iustificatio praecedat. quid est enim aliud \'iustificati\' quam \'iusti facti\', ab illo scilicet qui iustificat impium, ut ex impio fiat iustus? si enim ita loqueremur, ut diceremus \'homines liberabuntur\', hoc utique intellegeretur eis, qui iam homines essent, accedere liberationem; si autem diceremus \'homines creabuntur\', non utique intellegeretur eos creari qui iam homines erant, sed ipsa creatione homines fieri. ita si dictum esset \'factores legis honorabunturrecte non acciperemus nisi honorem illis qui iam essent factores legis accedere; cum uero dictum est factores legis iustifica buntur,res enim legis utique iusti sunt. ac per hoc tantundem est, ac si diceretur \'factores legis creabuntur\', non quia erant, sed ut sint, ut sic intellegerent etiam Iudaei legis auditores indigere se gratia iustifieatoris, ut possint esse factores. aut certe ita dictum
Abbreviated transcription (Latin):
s honorem ꝓmutt̾et. extͣ euanglii gr̃am
constitutis: Quia enim ꝑ sonarum accep¬
tio non est apd̃ dm̃. & non auditores legiᷤᷤ
s factores uistificant᷑. ideo siue iuideus suie
grecus hoc est quilibet ex gentib credidit:
salutem in euangłio pariter habebit. Nõ
enĩ ẽ distinctio: sicut postea dicit. Om̃s
enim percauer̃t & egent gła dei: iustifi¬
cati gratis ꝑ gr̃am ipsuis. Uñ autem fac¬
torem legis grecum uistificari diceret.
sine gr̃a saluatoris: Nec enim contra
tur. cum dicat gratis ustificari hominẽ
ꝑfsdem smne oꝑib legis: & nichil aliud
uelit intelligi meo quod dicit gratis. nisi
quia ustificationẽ oꝑa ñ p̃cedunt. Aꝑte
quippe alibi dicit. Si gr̃a: ñ ex oꝑibus.
Auoquin gr̃a: iam ñ ẽ gr̃a. S sic intelli¬
gendum est factores legis iustificabunt᷑.
ut sciamus eos aliter non ẽẽ factores legis.
nͥ uistificent᷑: ut non uistificatio factori¬

Expanded text:
 promitteret extra euangelii gratiam  promitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim personarum acceptio non est apud deum et non auditores legis, sed factores iustificantur, ideo siue Iudaeus siue Graecus, hoc est quilibet ex gentibus crediderit, salutem in euangelio pariter habebit; non enim est distinctio, sicut postea dicit. omnes enim peccauerunt e t egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius unde autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? Neque enim contra am iustificentur, cum dicat gratis iustifieari hominem per fidem sine operibus legis nihilque aliud uelit intellegi in eo quod dicit \'gratis\', nisi quia iustificationem opera non praecedunt. aperte quippe alibi dicit: s i gratia, non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. sed sic intellegendum est factores legis iustificabuntur, ut sciamus aliter eos non esse factores legis, nisi iustificentur, ut non iustificatio factori
Abbreviated transcription (Latin):
Et quicũq lege peccauerunt: ꝑ legem
iudicabunt᷑. Non enĩ auditores legis iͦtist̃
apud dm̃: s factores legis uistificabuntur.
His uerbis hoc unde agitur: sub uingit &¬
dicit. Cum enim gentes que legem non
habent naturalit̾ que legis sunt faciunt:
& cet̾a que iam supͣ cõmemoraui. P roide
ñ uidetur alios hic significasse sub nomme
gentium. qmͣ eos quos nomine greci supͣ
significabat cũ dicet iudeo pͥmũ ⁊ greco
Porro si euͣgłm uirtus dei est in salutem
omni credenti. iudeo pͥmum & greco. & ira
& indignatio & tͥbulatio & angustia in om
nem animam hominis oꝑantis malum
iudei pͥmum & greci. gła autem & honor¬
& pax onĩ oꝑanti bonum iudeo pͥmum
greco. iste autẽ greeꝰ nomine gentium
significatus ẽ. naturalit̾ que legis sunt
facientium. & que scͥptum habent opꝰ
legis in cordib suis: ꝓfecto ad euangłm
ꝑtinent gentes. quib lex in coedib scripta
est. Eis quippe crecdentib uirtus dei est in

Expanded text:
ccauerunt, per legem iudicabuntur. non enim auditores legis iusti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur. his uerbis hoc unde agitur subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco. porro si euangelium uirtus dei est in salutem omni credenti. Iudaeo primum et Graeco, et ira et indignatio, tribulatiohominis operantis malum, ludaei primum et Graeci, gloria autem et honor pax omni operanti bonum, Iudae primum et Graeco, iste autem Graecus nomine gentium significatus est naturaliter quae legis sunt facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tum quod feci patrib eorum.
in die qua app̃hendi manum eorum. ut
eicerem eos de t̾ra egypti: Ergo illud
uetus erat: quia hoc nouum ẽ. Unde
gͥ illud uetus hoc nouum. cum lex eãdẽ
impleatur ꝑtestam̃tum nouum que
dix̃ inuet̾e. nõ concupisces: Quia irqͥt¬
ip̃i ñ ꝑseuerauert̃ intestam̃to meo: ego
neglexi eos dicit dñs. Ergo ꝓpt̾ ueteris
hominis noxam. que ꝑlitt̾am iubentẽ
& minantẽ minime sanabat᷑. dicitur illd̾
testam̃tum uetus. hoc autem nouũ ꝓpt̾
nat a uitio uetustatis. Deniq attende quod
sequit᷑. & uide qnͣta luce fiat ꝑspicuum:
quod sibi fidentes nolunt intueri hoĩes.
Quia hoc testam̃tum in quit: quod ordi¬
nabo domui isrł. Post dies illos diẽ dñs
dabo leges meas in cor illorum: & in m̃¬

Expanded text:
testamentum, quod feci patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, u t eicerem eos deterra Aegypti? Ergo illud uetus erat, quia hoc nouum est. unde igitur illud uetus, hoc nouum, cum lex eadem inpleatur per testamentum nouum, quae dixit in uetere: non concupisces ? quia inon perseuerauerunt in testamento meo, et ego neglexi eos, dicit dominus. ergo propter ueteris hominis noxam, quae per litteram iubentem et minantem minime sanabatur, dicitur illud testamentum uetus, hoc autem nouum propter nat a uitio uetustatis. denique adtende quod sequitur et uide quanta luce fiat perspicuum, quod sibi fidentes nolunt homines intueri. quia hoc testamentum est, inquit, quod ordinabo domui Israhel: post dies illos, dicit dominus, dabo leges meas in cor illorum et i n m
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scĩ postea cognituri st̃. quis demẽ
audeat affirmare non posse :s quare
ñ faciat querunt homines: nec qui q̃rͣ̃t
se accendunt eẽ homines. Scio quod sic̃
impossibilitas ita & iniquitas ñ est ap̃d
deum. & scio quod suꝑbis resistit hu¬
milib autem dat gr̃am: & scio quod
illi cui ne extolleretur datus erat sti¬
mulus carnis angłs sathane. qui eũ
colafizaret. semel & it̾um & t̃tio depre¬
canti dictum est. sufficit tͥ gr̃a mea.
nam uirtus in infirmitate ꝑficitur.
Auqͥd gͦ ẽ in abdito & ꝓfundo uiditioꝵ¬
dei: ut etiam iustorum omne os ob¬
struatur in laude sua: & ñ aꝑiatur
nisi in laudẽ eiꝰ. Hoc autẽ auqͥd quiᷤ
possit scrutari. quis inuestigare qͥs
nosse: Tam sunt inscrutabilia ui¬
ditia euis: & inuestigabiles uie euis. Qͥs
eium cognouit sensum dñi. aut quis
consiliarius illi fuit. aut quis pͥor dedit

Expanded text:
sicut sancti postea cognituri sunt, quis demens sicut sancti postea cognituri sunt, quis demens audeat adfirmare non posse? sed quare non faciat, quaerunt homines nec qui quaerunt se adtendunt esse homines. scio quod sicut inpossibilitas ita et iniquitas non est apud deum; et scio quod superbis resistit, humilibus autem dat gratiam; et scio quod illi, cui ne extolleretur datus erat stimulus carnis, angelus satanae, qui eum colaphizaret, semel et iterum et tertio deprecanti dictum est: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. aliquid ergo est in abdito et profundo iudicioDei, ut etiam justorum omne os obstruatur in laude sua, et non aperiatur nisi in laudem Dei. Hoc autem aliquid quis possit scrutari, quis investigare, quis nosse? tam sunt inscrutabilia dicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius illi fuit? Aut quis prior dedit
Abbreviated transcription (Latin):
sub onere corruptionis huiꝰ uiuentẽ. cui
iam ñ habeat deus quod ignoscat nisi
tñ ei fateant᷑ ñ doctrina legis datũ s
etiam infuso sp̃u gr̃e ut talis eẽt ad¬
iutum. ñ cuiꝰ scemodi peccati crimen
s ip̃ius impietatis incͤrerent. Sane qmͣ¬
qmͣ talem si testimonia diuina illa cõ¬
petent̃ accipiant. ꝓrsus inuenire non
possunt. nullomͦ tñ dicendum deo de¬
ẽẽ possibilitatẽ qua uoluntas sic ad iu¬
uetur humana. ut ñ solum iustitia
ista que ex fide est. omĩ exparte mͦ pro¬
fitiat᷑ in homine: uerumetiam illa.
scłm qmͣ postea met̾num in ip̃a eius
contẽplatione uiuendũ ẽ: qnͣdoqͥdem
si nunc uelit in quoqmͣ etiam hoc cor¬
ruptibile induere incorruptionẽ. atq
hic int̾ homines morituros eũ uibere
uiiere minime moriturum. ut tota
penitꝰ uetustate consumpta nulla lex
in membris eius repugnet legi men¬
tis. deũq ubiq p̃sentem ita cognoscat

Expanded text:
sub onere corruptionis huius uiuentem, cui sub onere corruptionis huius uiuentem, cui iam non habeat quod ignoscat: nisi tamen eum fateantur non doctrina legis data, sed etiam infuso spiritu gratiae, ut talis esset, adiutum, non cuiuscemodi peccati crimen, sed ipsius impietatis incurrent. sane quamquam talem, si testimonia illa diuina conpetenter accipiant, prorsus inuenire non possunt, nullo modo tamen dicendum est deo deesse possibilitatem, qua uoluntas sic adiuuetur humana, ut non solum iustitia ista, quae ex fide est, omni ex parte modo perficiatur in homine, uerum etiam illa, secundum quam postea in aeternum in ipsa eius contemplatione uiuendum est. quando quidem si nunc uelit in quoquam etiam hoc corruptibile induere incorruptionem atque hic inter homines morituros eum iubere uiuere minime moriturum, ut tota penitus uetustate consumpta nulla lex in membris eius repugnet legi mentis deumque ubique praesentem ita cognoscat,
Abbreviated transcription (Latin):
nos ipsos seducimꝰ. & ueritas in nobis nõ
est: & illud quia ñ est homo qui non p᷑es.
& illud qͥa ñ ẽ iꝰtus in t̾ra qui faciet bo¬
num & non peccabit. Utrumq enĩ hoc
testimonium ñ dep̃t̾ito dicit id est pec¬
in harc sententiã sc̃a scͥptura cõmemo¬
rat. S qm̃ hec falsa ẽẽ non possunt illd̾
ẽẽ consequens uicdeo. ut qmͣlibet uł qnͣ¬
tamilibet in hac uita potuerimus de¬
finire ustitiam. nullus sit mea homi¬
nũ. qui nullũ habeat omnino peccm.
omiq hom̃i sit netessariũ dare ut det
illi. dimict̃e ut dimittatur illi & siquid
habet iustitie. ñ de suo sibi ẽẽ p̃sumere
s de gr̃a iustificantis dei: & adhuc tñ
ab illo esurire & ficire iustitiã qui est
panis uiuus. & apud quem fons uite
qui sic oꝑatur uistificationẽ in scĩs suiᷤ.
in huiꝰ uite temptatione laborantib.
ut tñsit & quod petentib largit᷑ adi¬
tiat. & confitentib clement̃ ignoscat.
S inueniant isti si possunt aliquem

Expanded text:
mus et ueritas in nobis non est ? et illud: quia non est homo qui non peccabit? et illud: quia non est iustus in terra qui faciet bonum et non peccabit utrumque enim hoc testimonium non de praeterito dicit, id est \'pecommemorat? sed quoniam haec falsa esse non possunt, illud esse consequens uideo, ut qualemlibet uel quantamlibet in hac uita potuerimus definire iustitiam, nullus in ea sit hominum qui nullum habeat omnino peccatum omnique homini sit necessarium dare ut detur illi, dimittere ut dimittatur illi et. si quid habet iustitia?, non de suo sibi esse praesumere, sed de gratia iustificantis dei et adhuc tamen ab illo esurire et sitire iustitiam, qui est panis uiuus et apud quem fons uitae, qui sic operatur iustificationem in sanctis suis in huius uitae temptatione laborantibus, ut tamen sit et quod petentibus largiter adiciat et quod confitentibus clementer ignoscat. Sed inueniant isti, si possunt, aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
ue ut abscedat qua in nobis inflam¬
mamuir. sue ut emineat¬
emincat qua indño głamur. Hec ẽ fideᷤ
qua impet̾tur largitas sp̃s: de quo dicit᷑
nos enim sp̃u ex fide sp̃e ustitie expecta¬
mus. Nbi quidem queri adhuc potest. u¬
trum spem uistitie dix̾it qmͣ sꝑat uistitia.
an qua sꝑatur ipsa iustitia: qm̃ iustus
ex fide uiuens sꝑat utiq uitam et̾nam.
Itaꝙ fides esuriens siciensꝙ iustitie reno-¬
uationẽ de die indiem int̾ioris hominis.
ꝓficit inea. & sꝑat mea satiari in uita
et̾na: uͥ fiet quod in psalmo dedeo dicit᷑.
qui satiat in bonis desiderium tuum. Hoc
est fides: qua salui fuint quib dicitur.
Grã salui facti estis ꝑfidem: & hoc non ex
nob̾. s dei donum est. Non ex oꝑibꝰ: ne

Expanded text:
ue ut abscedat qua in nobis inflamur siue ut emineat qua in domino gloriamur; haec est fides, qua inpetratur largitas spiritus, de quo dicitur: nos enim spiritu ex fide spem iustitiae expectamus. ubi quidem quaeri adhuc potest, utrum spem iustitiae dixerit, quam sperat iustitia an qua speratur ipsa iustitia, quoniam iustus ex fide uiuens sperat utique uitam aeternam itemque fides esuriens sitiensque iustitiam renouatione de die in diem interioris hominis proficit in ea et sperat in ea satiari in uita aeterna, ubi fiet quod in psalmo de deo dicitur: qui satiat in bonis desiderium tuum. haec est fides, qua salui fiunt, quibus dicitur: gratia salui facti estis per fidem et hoc non ex uobis, sed dei donum est, non ex o
Abbreviated transcription (Latin):
cum uͦ adest uiuificans sp̃s. hoc ip̃m in¬
tus conscͥptum facit diligi. quod foris
scͥptum lex faciebat timeri. In spice hoc¬
paululum. & in eo testimonio. quod ꝑ
ꝓpħam de hac re p̃clarissmũ edictum
est. Ecce dies ueniunt dicit dñs. & cõ¬
sũmabo suꝑ domum isrł & suꝑ domũ
uida testam̃tum nouum: ñ sccłm te

Expanded text:
cum uero adest uiuificans spiritus, hoc ipsum incum uero adest uiuificans spiritus, hoc ipsum intus conscriptum facit diligi, quod foris scpaululum et in eo testimonio quod per prophetam de hac re praeclarissimum edictum est: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo super domum Israel et super domum Juda Testamentum Novum, non secundum Te
Abbreviated transcription (Latin):
tiam uberus in dño iħu xp̃o cõmendans.
usꝙ ad illud ueniret indum̃tum iustitie
fidei. quo induti ñ nudi inueniamtr.
& ꝓpt̾ hoc ingemiscentes mortalit᷑ p̃gra¬
uati. habitacłm nr̃m qd̾ decelo est suꝑ¬
indui cupientes. ut absorbeatur mor¬
tale auita. uide quid ad iungat. qui aũ
oꝑatus est inquit in hoc ipsum deus
qui dedit nob̃ pignus sp̃s: & post pauca
intulit. ut nos simus iustitia dei in ip̃o.
Hec est illa iustitia dei. ñ qͣ ipse iustꝰ est:
s qͣ nos ab eo facti. Nemo gͦ xp̃ianorum
aberret ab hac fide: que sola xp̃iana ẽ.
Neq quisqmͣ cum uerecundatꝰ fũnit dic̃e.
ꝑ nos ipsos nos fieri ustos. ñ hoc in nobis
oꝑante gr̃a cdei. quia uicdet hoc afidelibꝰ
& piis ferri non posse cum dicitur: ad hoc
se conuertat. ut cdicat ideo sine oꝑante d̃i
dit. quia doctrinam instituit: quia bo¬
na p̃cepta mandauit. Illa enim sine ad¬
uuante sp̃u ꝓculdubio est litt̾a occidẽs:

Expanded text:
atiam uberius in domino Iesu Christo commendans atiam uberius in domino Iesu Christo commendans usque ad illud ueniret indumentum iustitiae fidei, quo induti non nudi inueniamur et propter hoc ingemescimus mortalitate praegrauati habitaculum nostrum quod de caelo est superindui cupientes, ut absorbeatur mortale a uita, uide quid adiungat: qui autem operatus est nos. inquit, i n hoc ipsum deus qui dedit nobis pignus spiritus et post pauca intulit: ut nos simus iustitia dei in ipso. haec. est illa iustitia dei, non qua ipse iustus est, sed qua nos ab eo facti. Nemo ergo Christianorum aberret ab hac fide, quae sola christiana est, neque quisquam, cum uerecundatus fuerit dicere per nos ipsos fieri nos iustos non hoc in nobis operante gratia dei, quia uidet hoc a fidelibus et piis ferri non posse cum dicitur, ad hoc se conuertat, ut dicat ideo sine operatione dit, quia doctrinam instituit, quia bona praecepta mandauit. illa enim sine adiuuante spiritu procul dubio est littera occidens;
Abbreviated transcription (Latin):
tes ministrationẽ hanc. sic̃ misccłiam conse¬
cuti non infirmemur. s abitiamus occul¬
ta confusionis: ñ ambilantes mastutia
neꝙ dolo ad ult̾antes uerbum clei. Hanc
astitiam &e dolum ypocrisin uult intelligi:
quia uolunt uisti suꝑbi uderĩ. Unde et ĩ
illo psalmo quem ad huiꝰ ipsuis gr̃e testifi¬
cationem cõmemorat idem apłs: beatus
inquit cui ñ imputauit dñs peccatum.
neq in ore eius dolus. Hec ẽ humilium sc̃o¬
ꝵ confessio: non se iactantium ẽẽ quod nõ ft
Et paulopꝰt. Non enim nos met ipsos p̃dicamꝰ
lumen clarescere. claruit icordib nr̃is ad
illuminationẽ scientie głie euis in faciem
xp̃i iħu. Hec est scientia gła euis: qua scmꝰ
ip̃m eẽ lum̃. quo tenebre nr̃e illuminant.
Et id ip̃m attende: quemadmodũ intulcet.
Habemus autem thesaurum istum inua¬
sis fictilib: ut eminentia uirtutis dei sit
& ñ ex nob̾. Et paulopt cum eandemgͣ¬

Expanded text:
tes ministrationem hanc sicut misericordiam consetes ministrationem hanc sicut misericordiam consecuti non infirmemur, sed abiciamus occulta confusionis non ambulantes in astutia neque dolo adulterantes uerbum d e i. hanc astutiam et dolum hypocrisin uult intellegi, qua uolunt iusti uideri superbi. unde et in illo psalmo, quem ad huius ipsius gratiae testificationem commemorat idem apostolus: beatus, inquit, cui non inputauit dominus peccatum neque est in ore eius dolus. haec est humilium sanctorum confessio, non se iactantium esse quod non sunt. et paulo post non enim nosmetipsos. lumen clarescere, claruit in cordibus nostris ad illuminationem scientiae gloriae ejus in faciem Christi Jesu. Haec est scientia gloriae ejus, qua scimus ipsum esse lumen, quo tenebrae nostrae illuminentur. Et idipsum attende quemadmodum inculcet: Habemus autem thesaurum istum in vasis fictilibus, ut eminentiauirtutis sit dei e t noti ex nobis. et paulo post, cum eandem gr
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtelligat᷑ ab ip̃o nob̃ eẽ iꝰtificationẽ qͣ iꝰtifica
t᷑ qd̃ iubet: qui ꝓpterea. uib et ut nos
deficientes ad illum confugiamꝰ. Ideo uigi¬
lantissime cum dixiss confidentiam talẽ
de agit᷑ dicens. Non quod idonei simus
cogitare aliquid anobis. qͣsi ex nobimet¬
ipsis s sufficientia nr̃a ex deo est: qui et
uuificat. Proinde quia lex sic̃ alibi clieit
p̃uaricationis gr̃a posita est. icd est lict̃a
ista extra hominẽ scͥpta: ꝓpt̾ea eam & mi¬
nistrationẽ mortis o miistrationẽ aãna¬
tionis appellat. Hanc autem id est noui testa¬
menti ministrationem sp̃c. & ministrationem
iustitie dicit. quia ꝑ donum sp̃s oꝑamur iu¬
stitiam: & ap̃uaricationis dampnatione libe¬
ramur. Ideo illud euacuatur. hoc manet. q̃m
t̾rens pedagogiis auferetur: cũ timori succes¬
serit caritas. Ubi enim sp̃c dñi: ibi libertas.
Hanc autẽ ministrationẽ: ñ ex meritis nr̃is
s ex misccłia eẽ dicit sic. Propt̾ quod haben¬

Expanded text:
igatur ab ipso nobis esse justificationem, qua faciamus quod jubet. Qui propterea jubet, ut in nobis deficientes ad illum confugiamus. Ideo vigilantissime cum dixisset, Confidentiam talem de agitur, dicens: Non quod idonei sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est, qui et uificat. Proinde quia 1 e x, sicut alibi dicit, praeuaricationis gratia posita est, id est littera ista extra hominem scripta, propterea eam et ministrationem mortis et ministrationem damnationis appellat; hanc antem, id est nouitestamenti, ministrationem spiritus et ministrationem iustitiae dicit, quia per donum spiritus operamur iustitiam et a praeuaricationis damnatione liberamur. ideo illud euacuatur, hoc manet, quoniam terrens paedagogus auferetur, cum timori successerit caritas; ubi enim spiritus domini li bertas. hanc autem ministrationem non ex meritis nostris, sed ex misericordia esse sic dicit: propter quod haben
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ enim impossibile erat legis. in quo
infirmabatur ꝑ carnem. misit deus fi¬
lium suum insimilitudinẽ carins pec¬
cati. & depeccato dampnauit peccatum
incarne: ut istitia legis impleret᷑ in no-¬
bis. qui ñ sccł̃m carnem ambulamꝰ. sel

Expanded text:
qqinfirmabatur per carnem, misit Deus Filium suum in similitudine carnis peccati, et de peccato damnavit peccatum in carne, ut justitia legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus,
Abbreviated transcription (Latin):
omnino ex lege eẽt iustitia. S conclu
sit omĩa scͥpt᷑a sub pecc̃o: ut ꝓmissio ex
fide iħu xp̃i daretur credentib. Ex bac
ꝓmissione hoc est ex dei bñfitio: ipsa lex
impletur. Sinae qua ꝓmissione p̃uari¬
catores facit. uł usꝙ ad effectum mali
oꝑis. si etiam repagula timoris concupiᷤ¬
centie flamma transcenderit: uł certe
in sola uoluntate. si timor pene suaui-¬
tatem libidinis uicerit. Quod enincõ
clusit ait scͥptura omĩa sub peccato. ut
ꝓ missio ex fide iħu xp̃i daret᷑ creden¬
tib: ipsius conclusionis utilitas dc̃a
est. Nam conclusit ad quos usus. nisi
quemadmoclũ alibi dicit. pͥus autem
qmͣ ueniret fides sub lege custodiebamͦ
conclusi. ineam fidem que postea reuela-¬
ta estͣ Lex gͦ data est: ut gr̃a q̃reretur.
Grã data est: ut lex impleretur. Neq
eium suo uitio ñ implebat᷑ lex. s uitio
prudentie carnis. Quod uitium ꝑ legẽ
demonstͣnͣdum: ꝑ gr̃am sanandum fuit.

Expanded text:
omnino ex lege esset iustitia. sed conomnino ex lege esset iustitia. sed consit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Ex hac promissione, hoc est, ex Dei beneficio ipsa lex impletur, sine qua promissione praevaricatores facit; vel usque ad effectum mali operis, si etiam repagula timoris concupiscentiae flamma transcenderit, vel certe in sola voluntate, si timor poenae suavitatem libidinis vicerit. Quod enim ait, clusit scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus, ipsius conclusionis utilitas dicta est. nam \'conclusit\' ad quos usus, nisi quemadmodum alibi dicit: prius autem quam ueniret fides, sub lege custodie b amur conclusi in cam fidem quae postea reuelata est? lex ergo data est, ut gratia quaereretur, gratia data est, ut lex inpleretur. neque enim suo uitio non inplebatur lex, sed uitio prudentiae carnis. quod uitium per legem demonstrandum, per gratiam sanandum fuit;