comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sententia dñi dicentis quiur̃ m est sinepeccato prior in illam lapidem iaciat.
Ipsius qui hocdixit sec taremur exemplum quicum esset utiq: sinepeccato ait
mulieri quam perterriti illi reliquerant nec egotedam nabo : uadeiam de¬
inceps noli peccare : Notuit enim metuere flagitiosa mulier neillis disce¬
dentib: qui sua peccata cogitauerant ut peccato parcerent alieno illam ius¬
tissime iamipsed amnaret quierat sine peccato: Atille non conscientia paui¬
dus sed plenus clementia cumilla respondissec anemine sefuisse damna¬
tam nec egotem quid damnabo tam quam diceret Simalitiatibi parcere
potuit quid metuis in nocentiam : Et ne delictorum non donator sed ap¬
probator uideretur uade ait iam de inceps noli peccare ut se homini pe¬
percisse non hominis culpam sibi placuis se monstraret : Iamui desigitur

Expanded text:
sententia domini dicentis: Qui uestrum est sine peccato, prior in illam lapidem iaciat, sententia domini dicentis: Qui uestrum est sine peccato, prior in illam lapidem iaciat, ipsius, qui hoc dixit. sectaremur exemplum, qui cum esset utique sine peccato, ait mulieri, quam perterriti illi reliquerunt: Nec ego te damnabo; uade, iam deinceps noli peccare. potuit enim metuere flagitiosa mulier. ne forte illis discedentibus, qui sua peccata cogitauerant, ut peccato parcerent alieno, illam iustissime iam ipse damnaret. qui erat sine peccato. at ille non conscientia pauidus sed plenus clementia, cum illa respondisset a nemine se fuisse damnatam: Nec ego te, inquit, damnabo, tamquam diceret: Si malitia tibi parcere potuit, quid metuis innocentiam? et ne delictorum non donator sed approbator uideretur: Vade, ait, deinceps iam noli peccare, ut se homini pepercisse, non hominis culpam sibi placuisse monstraret. iam uides igitur
Abbreviated transcription (Latin):
emendans: Merito ait seneta quitemporib: apłorũ fuit cuius etiam quaedam
ad paulum apłm leguntur epistoleom nesodit quimalo sodit: Et tamen ideo sunt
diligen dimaliutnon sintmaliquem ad modum non ut permaneant sed ut sanentur
diliguntur aegroti : Quid quid autem post etm quaefit inbatismo abolitionem
peccatorum inhacuitam anendo peccamus etiam si non talesit quod ad iuinis re¬
moueri compellat altarib: non dolore sterili sed miseri cordiae sacrificiis expiat᷑
Quod ergo agimus ut faciatis in tercedentib: nobis dõuos noueritis offerre pro
uobis indigeti s enim miseri cordia quam p̃betis. et uidete quis dixerit dimittite
et dimit tetur uobis date etdabituruobis. Quam quam etiam sit quiueremus
ut non esset quarediceremus dimit te nobis debitanra quantonequitia purior
animus esset tanto clementia plenior esse deberet ut si non compungeremur

Expanded text:
emendans? merito ait Seneca, qui temporibus apostolorum fuit, cuiu etiam quaedam emendans? merito ait Seneca, qui temporibus apostolorum fuit, cuiu etiam quaedam ad Paulum apostolum leguntur epistulae: 'Omnes odit, qui malos odit\'. et tamen ideo sunt diligendi mali, ut non sint mali, quem ad modum, non ut permaneant. sed ut sanentur, diliguntur aegroti. Quicquid autem post eam, quae fit in baptismo, abolitionem omnium peccatorum in hac uita manendo peccamus, etiam si non tale sit, quod a diuinis remoueri compellat altaribus, non dolore sterili sed misericordiae sacrificiis expiatur. quod ergo agimus, ut faciatis intercedentibus nobis, deo uos noueritis offerre pro nobis. indigetis enim misericordia, quam praebetis, et uidete, quis dixerit: Dimittite et dimittetur uobis, date et dabitur uobis. quamquam etiam si ita uiueremus, ut non esset, quare diceremus: Dimitte nobis debita nostra, quanto nequitia purior animus esset, tanto dementia 1 plenior esse deberet, ut, si non compungeremur
Abbreviated transcription (Latin):
non mendaciconfessione testantur utiq mali sunt nisi fortequis dicat aliabo¬
norum aliamalorũ esse peccata quod nonusq quaq: in probabiliter dicitur:
Uerum tamen dñsib̃ssineulla ambiguitatem alosappellauit eosdem ipsos
quorum patrem dicebat dm̃ Nam in eodem sermoneubi illam docet oratio¬
nem alio loco exhortans ad p̃dicandum dm̃ ait. Petite etaccipietis querite
et inuenietispulsate et aperietur uobis omnisenim qui petit accepit et qui
querit inuenit et pulsantia perietur. It paulo post siergo uos in quid cumsitis
malino stis bonadatada refilii suris quantomagispater uester qui incaclis est
dabit bonapetentib se Numigitur ds̃ paterm alorum estꝰ. Absit : Quomodo
ergo dicitur pater uester caelestis. quibus dicitur cum sitismali nisi quia utrũq
ueritas monstrat quid simus dĩhono quid humanouitiqhoc commendans illud

Expanded text:
non mendaci confessione testantur, utique mali sunt. Nisi forte quis dicat alia bonon mendaci confessione testantur, utique mali sunt. Nisi forte quis dicat alia bonorum alia malorum esse peccata, quod non usque quaque inprobabiliter dicitur. uerum tamen dominus Iesus sine ulla ambiguitate malos appellauit eosdem ipsos, quorum patrem dicebat deum. nam in eodem sermone, ubi illam docet orationem, alio loco exhortans ad precandum deum ait: Petite et accipietis, quaerite et inuenietis, pulsate et aperietur uobis; omnis enim, qui petit, accipit et, qui qumali, nostis bona data dare filiis uestris, quanto magis pater uester, qui in caelis est, dabit bona petentibus se! num igitur deus pater malorum est? absit. quo modo ergo dicitur \'pater uester caelestis\', quibus dicitur cum sitis mali\', nisi quia utrumque ueritas monstrat, quid simus dei bono, quid humano uitio, hoc commendans, illud
Abbreviated transcription (Latin):
ut distiguatur ab illa generatione dĩ dedõ coaeterni de aeterno Vndescrip¬
tum ẽ generationemeius quisen arrabit: Cumergo uo sesse mons trauerit quos
uoluitꝰ dõ ueraciter dicere paternr̃ quies in caelis Praec epit tamen ut in ea¬
dem oratione intercetera dicerent dimittenobis debita nr̃a sicut et nosdimit¬
timus debitorib nr̃is : Quaed ebita eẽ peccata quamuis mani festum sit postea
tamen manifestius declarauit dicens: Sienim dimiseritis peccata hominibus
dimittet uobis et pateruester peccataura : Hanc orationem baptizati orant.
Nec est prorsus praeteritorum aliquid peccatorum quod nonbaptizatis
in sc̃a ecclesia dimittatur sed posteauiuendo in hac fragilitate mortali nisi
contraberent quod dimit tendum esset non ueraciter dicerent dimit te nobis
debitanr̃a: boniergo in quantũ filii dĩ sunt: in quantũ autẽpeccant. quod sua

Expanded text:
ut distinguatur ab illa generatione dei de deo. coaeterni de aeterno, unde scriput distinguatur ab illa generatione dei de deo. coaeterni de aeterno, unde scriptum est: Generationem eius quis enarrabit? cum ergo bonos esse monstrauerit, quos uoluit deo ueraciter dicere: Pater noster, qui es in caelis, praecepit tamen, ut in eadem oratione inter cetera dicerent: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. quae debita esse peccata quamuis manifestum sit, postea tamen manifestius declarauit dicens: Si enim dimiseritis peccata hominibus, dimittet uobis et pater uester peccata uestra. hanc orationem baptizati orant nec est prorsus praeteritorum aliquid peccatorum, quod non baptizatis in sancta ecclesia dimittatur. sed postea uiuendo in hac fragilitate mortali nisi contraherent, quod dimittendum esset, non ueraciter dicerent: Dimitte nobis debita nostra. boni ergo, in quantum filii dei sunt, in quantum autem peccat, quod sua
Abbreviated transcription (Latin):
id est scienter et amanter et piebonum operatur. intantum bonus est  In
quantum autem peccat id est aueritate et caritate ex pietate deuiat: in tan¬
tum malus ẽ: Quis autem est inhacuita sinealiquo peccato: sed eum dicimus
bonum cuius p̃ualent bona eumq optimum qui peccat minimũ: Idcirco
ipsed ñs quos dicitbonos ꝓp̃t̃ participationem gratiaediuinȩ : Cos demetiã
malo sdicit ꝓp̃tuitia in firmitatis humanȩ donec totum quo constamus ab
omniuitiosi tate sanatum transeat in eamuitam ubinichil omnino peccabit᷑
Namuti quebonos docebatorare nomalos quib p̾cepit ut dicerent Pater
noster quies incaelis. Ex hocenim boni quo filiidi non natura geniti sed gratia
factitam quamhi quibus recipientibus eum dedit potestatem filios dĩ fieri
quae generatio spiritalis more scripturarum etiam adoptio nominatur

Expanded text:
id est scienter et amanter et pie bonum operatur, in tantum bonus est; in id est scienter et amanter et pie bonum operatur, in tantum bonus est; in quantum autem peccat, id est a ueritate et caritate et pietate deuiat, in tantum malus est. quis autem est in hac uita sine aliquo peccato? sed eum dicimus bonum, cuius praeualent bona, eumque optimum, qui peccat minimum. Idcirco ipse dominus quos dicit bonos propter participationem gratiae diuinae, eosdem etiam malos dicit propter uitia infirmitatis humanae, donec totum, quo constamus, ab omni uitiositate sanatum transeat in eam uitam, ubi nihil omnino peccabitur. nam utique bonos docebat orare, non malos, quibus praecepit, ut dicerent: Pater noster, qui es in caelis; ex hoc enim boni, quo filii dei non natura geniti sed gratia facti tamquam hi, quibus recipientibus eum dedit potestatem filios dei fieri. quae generatio spiritalis more scripturarum etiam adoptio nominatur,
Abbreviated transcription (Latin):
dictibi ipsi : nemobonus nisunusds̃: quod cumuerum sit. hoc enimueritas
dixit. Nec ego tamen illud existimari debeo fallacias sentatione dixisse
et dominicis uerbis quasi contrarius extitisse ut cũmilledicat nemobonus
nisiunus đs Egote appellauerim uirum bonum: Nonenimꝰ ipsed ñscontra¬
ria sibi locutus ẽ ubiait bonus homo debonothesaurocordissui proferebona.
Ssergo singulari terbonus est et hocamit tere non potest : Nullius enimbo¬
ni par ticipatione bonꝰ ẽ qm̃ bonum quobonus est ipse sibi est: homo autem
cumbonus est ab illo bonus est quod a seipso esse non potest: illius enim spũ boni
fiunt cuius capax creata est nr̃anatura perpropriam uoluntatem : Perti¬
necergo ad nos ut bonisimus accipere et habere: quoddat qui desuobonus est
quoquisq: neglecto de suomalus est : Pro inde in quantum homo recteagit

Expanded text:
dic tibi ipse: Nemo bonus nisi unus deus. quod cum uerum sit — hoc enim ueritas dic tibi ipse: Nemo bonus nisi unus deus. quod cum uerum sit — hoc enim ueritas dixit —, nec ego tamen illud existimari debeo fallaci assentatione dixisse et dominicis uerbis quasi contrarius extitisse, ut, cum ille dicat: Nemo bonus nisi unus deus, ego te appellauerim uirum bonum; non enim et ipse dominus contraria sibi locutus est, ubi ait: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona. deus ergo singulariter bonus est et hoc amittere non potest; nullius enim boni participatione bonus est, quoniam bonum, quo bonus est. ipse sibi est, homo autem, cum bonus est, ab illo bonus est, quod a se ipso esse non potest. illius enim spiritu boni fiunt, quicumque fiunt, cuius capax creata est nostra natura per propriam uoluntatem. pertinet ergo ad nos, ut boni simus, accipere et habere, quod dat, qui de suo bonus est, quo quisque neglecto de suo malus est. proinde in quantum homo recte agit,
Abbreviated transcription (Latin):
nis commendauit officium: nisi quia ille terrendo fecit quod nos petendo: Ille
enim dñs nosserui sumus : uerum tamen ille sic terruit ut om̃stimere debeam
quis enim est nr̃m si ne peccata quod cumillis dixisset aquib: ei offerebatur
punienda peccatrix ut qui sciret seesse sinepeccato prior in illam lapidem
mitteret cecidit seuitia tremente conscientia : tunc enim iam ex illa congre¬
gatione dilapsi solam misericordi miseram reliquerunt: Ced athuic senten¬
tiae pieta sxp̃ianorum cuicessit impieta siudeorum : ced at humilitas obse¬
quentium: cuicessit superbia persequentium: Cedat confessio fidelis cuices¬
sit simulatio tenstatori: Mmalis parce uirbone. quanto melior tanto esto
mitior quanto fiscelsior potestate tanto humilior fiere pietate : Ego qui¬
dem intuens morestuos apellauite uirumbonum. sed cuintuens uerba xp̃i

Expanded text:
nis commendauit officium, nisi quia ille terrendo fecit, quod nos petendo. ille nis commendauit officium, nisi quia ille terrendo fecit, quod nos petendo. ille enim dominus, nos serui sumus. uerum tamen ille sic terruit, ut omnes timere debeamus. quis enim est nostrum sine peccato? quod cum illis dixisset, a quibus ei offerebatur punienda peccatrix, ut, qui sciret se esse sine peccato, prior in illam lapidem mitteret, cecidit saeuitia tremente conscientia; tunc enim iam ex illa congregatione dilapsi solam misericordi miseram reliquerunt. cedat huic sententiae pietas Christianorum, cui cessit impietas Iudaeorum; cedat humilitas obsequentium. cui cessit superbia persequentium; cedat confessio fidelis. cui cessit simulatio temptatoris. malis parce, uir bone; quanto melior, tanto esto mitior; quanto fis celsior potestate, tanto humilior fiere pietate. Ego quidem intuens mores tuos appellaui te uirum bonum. sed tu intuens uerba Christi
Abbreviated transcription (Latin):
am missum in alterius domo uult impunitum Siue enim adhibecctur
apud amicum siueille cuiquam inquem potestas ulciscendiẽ seprȩ¬
sente suscenseat siuei rascentifortuito suꝑueniat noniustissimus
sed in humanis simus iudicatur si non in terueniat : Scio egote ipsum cum ali¬
is amicistuis in ecclesia carthagininsi intercessisse procderico cuimerito sus¬
censebat ep̃s : et utiq nullumibi discrimen sanguinis sub incruenta disciplina
timebatur. Neccum id quod etiam uobis displicebat inultum esse uelletis
tam quam delicti approbatore suos iudicabamus. sed tam quam humanissi¬
mosintercessores audiebamus: Siergo uobis fasest ecclesiasticam correptio¬
nem intercedendo mitigare quomodo ep̃s ur̃o gladio debet intercederefumilla
exseratur ut inquem ex seritur beneuiuat iste neuiuat: Postremo ipsed ñ sapud
homines intercessit nelapidaretur adultera. et eomodo nobis intercessio¬

Expanded text:
admissum, in alterius domo uult inpunitum. siue enim adhibeatur admissum, in alterius domo uult inpunitum. siue enim adhibeatur apud amicum siue ille cuiquam, in quem potestas ulciscendi est, se praesente suscenseat siue irascenti fortuito superueniat, non iustissimus sed inhumanissimus iudicatur, si non interueniat. scio ego te ipsum cum aliis amicis tuis in ecclesia Carthaginensi intercessisse pro clerico, cui merito suscensebat episcopus, et utique nullum ibi discrimen sanguinis sed incruenta disciplina timebatur; nec cum id, quod etiam uobis displicebat, inultum esse uelletis, tamquam delicti approbatores uos iudicabamus, sed tamquam humanissimos intercessores audiebamus. si ergo uobis fas est ecclesiasticam correptionem intercedendo mitigare, quo modo episcopus uestro gladio debet intercedere, cum illa exeratur, ut, in quem exeritur, bene uiuat, iste, ne uiuat! Postremo ipse dominus apud homines intercessit, ne lapidaretur adultera, et eo modo nobis intercessio
Abbreviated transcription (Latin):
ruit illi angelus quid oceret essenuminis quodilleputauerat criminis :
Si ergo cogitata infirmitate cõmuni et accusatoriusdolor et iudiciarius
rigor frangitur qđ tandem censes proreis esse debere uel defensoris uel
intercessoris officium quando quidem et uos uiriboni qui nunc iudi¬
ces estis et inforo aliquandouersati causas hominum suscepistis scitis
quam libentius defendere quam accusare soleretiset tamen defensor
ab intercessore plurimum distat : Nam ille diluendis uel obtegendis
criminib: operam maxime impendit: Intercessor autem ctiam cum de
culpa constat ꝓpoena remouenda ueltem peranda curamgerit : Hoc sunt
apud dm̃ ꝓpeccatorib: iusti hoc proseipsi peccantes inuicem ut faciant
ammonentur : Nam scriptumẽ. Confitemini inuicem peccataura et
oratepro uobis: hassibi partes humanitatis ubi potest omnis homo
apud hominem uindicat : Nam quod ipsequisque domisuȩ puniret

Expanded text:
ruit illi angelus, qui doceret esse numinis, quod ille putauerat criminis. ruit illi angelus, qui doceret esse numinis, quod ille putauerat criminis. Si ergo cogitata infirmitate communi et accusatorius dolor et iudiciarius rigor frangitur, quod tandem censes pro reis esse debere uel defensoris uel intercessoris officium, quando quidem et uos uiri boni, qui nunc iudices estis et in foro aliquando uersati causas hominum suscepistis, scitis, quam libentius defendere quam accusare soleretis? et tamen defensor ab intercessore plurimum distat; nam ille diluendis uel obtegendis criminibus operam maxime inpendit, intercessor autem. etiam cum de culpa constat, pro poena remouenda uel temperanda curam gerit. hoc sunt apud deum pro peccatoribus iusti, hoc pro se ipsi peccantes inuicem ut faciant, admonentur; nam scriptum est: Confitemini inuicem peccata uestra et orate pro uobis. has sibi partes humanitatis, ubi potest, omnis homo apud hominem uindicat. nam quod ipse quisque domi suae puniret
Abbreviated transcription (Latin):
admisericordiam reuocauit quorũ iudicio haec posset occidi: Puto quod
hac sententia dñi audita si praesens fuit etiam maritus ipse quiui o latam
suitori fidem uindicari postulabat. Ex territus animum ad uoluntatem
parcendi ab ulciscendi cupiditate deflexit : Nam quomodo ẽ ammonitus
accusator nesua spersequeretur in iurias. quando ipsiiudicesita sunt auindi¬
cando prohibitiqui in adultera punienda non priuato dolori compelleban¬
tur seruire sed legieꝰ Vndeio seph cuiuirgo maria dñimater fuenit desponsa¬
ta. cum eam comperisset es sepregnantem cui senouerat non ẽẽ commixtũ
et obhocnichil aliud quam adulteram credidisset puniri eam tamenno lu¬
it nec approbator flagitii fuit : Nam haec uolunta seius etiam iustitiae
deputatur : It aquippedeillo scriptumẽ : Et cum es set homo iustus et nollet
eam diuulgare : statuiteam occulte dimittere : Haec eo cogitante appa¬

Expanded text:
ad misericordiam reuocauit, quorum iudicio haec posset occidi. puto, quod ad misericordiam reuocauit, quorum iudicio haec posset occidi. puto, quod hac sententia domini audita, si praesens fuit etiam maritus ipse, qui uiolatam sui tori fidem uindicari postulabat, exterritus animum ad uoluntatem parcendi ab ulciscendi cupiditate deflexit. nam quo modo est admonitus accusator, ne suas persequeretur iniurias, quando ipsi iudices ita sunt a uindicando prohibiti, qui in adultera punienda non priuato dolori compellebantur seruire sed legi! unde Ioseph, cui uirgo Maria, domini mater, fuerat desponsata, cum eam comperisset esse praegnantem, cui se nouerat non esse commixtum, et ob hoc nihil aliud quam adulteram credidisset, puniri eam tamen noluit nec approbator flagitii fuit. nam haec uoluntas eius etiam iustitiae deputatur; ita quippe de illo scriptum est: Et cum esset homo iustus et nollet eam diuulgare, statuit eam occulte dimittere. haec eo cogitante appa
Abbreviated transcription (Latin):
dequorum propriis officiis nimis longumẽ et non necessariũ hoc sermone
disserere sic tamen etiam ipsoscriminum ultores atq in hoc officio nominira pro¬
pria concitatos sed legum ministrosnec suarum sed alienarum in iuriarum
ex aminatarum uindices quales iudices essedebent terruit censura diuina ut co¬
gitarent sibi ꝓpt sua peccatadĩmiseri cordiam nec essariam nec putarent ad
culpam sui officii pertinere si quid erga eo smisericorditer agerent quo¬
rumuitȩ necisq haberent legitimam ꝑotestatem nam cum ad dñm xp̃m iu¬
daei ad duxissent mulierem in adulterio comprehensam eum que tenstantes
dicerent quo dius sa esset legela pidari acde inde quaererent quid deilla ipse
p̃ciperet responditeis qui sin epeccato ẽ ur̃mprior in ecm lapidem iaciat:
lta neclegem imꝓbauit quaehuiu smodi reasius sit occidi: et illostorrendo

Expanded text:
de quorum propriis officiis nimis longum est et non necessarium hoc sermone de quorum propriis officiis nimis longum est et non necessarium hoc sermone disserere, sic tamen etiam ipsos criminum ultores atque in hoc officio non ira propria concitatos sed legum ministros nec suarum sed alienarum iniuriarum examinatarum uindices, quales iudices esse debent, terruit censura diuina, ut cogitarent sibi propter sua peccata dei misericordiam necessariam nec putarent ad culpam sui officii pertinere, si quid erga eos misericorditer agerent, quorum uitae necisque haberent legitimam potestatem. Nam cum ad dominum Christum Iudaei adduxissent mulierem in adulterio deprehensam eumque temptantes dicerent. quod iussa esset lege lapidari, ac deinde quaererent, quid de illa ipse praeciperet, respondit eis: Qui sine peccato est uestrum, prior in illam lapidem iaciat. ita nec legem inprobauit, quae huius modi reas iussit occidi, et illos terrendo
Abbreviated transcription (Latin):
agi quod apłsait. Ignoras quia pacientiadĩ ad paenitentiam teadducit
aut istis excepti ses sedefinitum. quod scriptum est. Betiom̃squi consi¬
dunt in eum. aut adistos non pertinere quoddicitur uiriliter agite et con¬
fortetur corur̃m om̃s quisperatis in dñm : Cumigitur suꝑ peccatores tan¬
ta sit patientia tantami sericordia dĩut in hactem poraliuita moribus
emendatis non damnentur in aeternum qui nullius quae sibi p̃bectur expec¬
tat misericordiam qm̃nemo ẽ illo beatior nemo potentior nemo ustior
quales nos eẽ oportet homines ergah omines quihanc uitam nr̃am quan¬
tacumq: laude cumulemus eam sine peccato ẽẽ non dicimus quod sidixerimꝰ
nos ipsos sicut scriptum ẽ decipimus et ueritas in nobisnonẽ ÷̃ Pro in delicet
accusatoris alia persona sit alia defensoris alia intercessoris aliauidicis

Expanded text:
agi, quod apostolus ait: Ignoras, quia patientia dei ad paenitentiam te adducit? agi, quod apostolus ait: Ignoras, quia patientia dei ad paenitentiam te adducit? aut istis exceptis esse definitum, quod scriptum est: Beati omnes, qui confidunt in eum, aut ad istos non pertinere, quod dicitur: Viriliter agite et confortetur cor uestrum, omnes qui speratis in domino? Cum igitur super peccatores tanta sit patientia, tanta misericordia dei, ut in hac temporali uita moribus emendatis non damnentur in aeternum, qui nullius, quae sibi praebeatur, expectat misericordiam, quoniam nemo est illo beatior, nemo potentior, nemo iustior, quales nos esse oportet homines erga homines, qui hanc uitam nostram quantacumque laude cumulemus, eam sine peccato esse non dicimus, quia, si dixerimus. nos ipsos, sicut scriptum est, decipimus et ueritas in nobis non est! proinde licet accusatoris alia persona sit, alia defensoris, alia intercessoris, alia iudicis,
Abbreviated transcription (Latin):
menta frenauero si ad castigandum corpusmeũ multamichi etiam licita
et concessa subtraxero sime paenitendo uehementius quam prius excrucia¬
uero simiserabilius ingemuero sifleuero uberius. siuixeromelius si pau¬
peres sustentauero largius si caritate quae co operit multitudinem pec¬
catorum flagrauero ardentius quis nr̃m ita desipit ut huc hominidicat
nichiltibi ista in posterum ꝓderuntiuade saltim uita chuius suauitate per¬
fruere: auerterit ds̃ tamimꝰmanem sacrilegamq: dementiam : quamui sergo
caute salubriterq ꝓui sum sit ut locus illius humillimȩ pęnitentiae semel
in ecclesia concedatur nemedicina uilisminus utilis esset aegrotis quȩ tanto
magis salubris est quantominus contem tibilis fuerit quis tamen audeat dõdi¬
cere quarehuic homini qui post primam penitentiam rursus selaqueis ini¬
quitatis obstringit ad huc iterum parcis quis audeat dicere erga istosnon

Expanded text:
menta frenauero. si ad castigandum corpus meum multa mihi etiam licita menta frenauero. si ad castigandum corpus meum multa mihi etiam licita et concessa subtraxero, si me paenitendo uehementius quam prius excruciauero, si miserabilius ingemuero, si fleuero uberius, si uixero melius, si pauperes sustentauero largius, si caritate, quae cooperit multitudinem peccatorum, flagrauero ardentius>, quis nostrum ita desipit, ut huic homini dicat: \'Nihil tibi ista in posterum proderunt; uade, saltem uitae huius suauitate perfruere\'? auerterit deus tam immanem sacrilegamque dementiam! quamuis ergo caute salubriterque prouisum sit, ut locus illius humillimae paenitentiae semel in ecclesia concedatur, ne medicina uilis minus utilis esset aegrotis, quae tanto magis salubris erit, quanto minus contemptibilis fuerit, quis tamen audeat deo dicere: \'Quare huic homini, qui post primam paenitentiam rursus se laqueis iniquitatis obstringit, adhuc iterum parcis?\' quis audeat dicere erga istos non
Abbreviated transcription (Latin):
ntantum autem hominum in iquitas aliquando ꝓgreditur ut etiam post
actam paenitentiam postaltaris reconciliationem uel similia uel grauiora
committant : Et tamen ds̃ facit etiam suꝑtalesoriri solem suum neo minus
tribuit quam ante a tribuebat largissima munera uitae acsalutis : Et quam¬
uis eis in ecclesia locus ille paenitentiae non concedatur : ds̃ tamen suꝑ eos
suae patientiae non obliuiscitur : Ex quorum numero siquis nobis dicat
aut datemichi eundem iterum paenitendi locum aut desperatum mȩꝓnntae¬
te ut faciam quicquid libuerit quantum meis opibus ad iuuor et humanis
legibus non ꝓhibeor inscortis omni que luxoria. Damnabili quidem
apud dñm sed apud homines plerosq: etiam laudabili aut sime ab hacne¬
quitia reuocatis dicite utrum michi aliquid ꝓsit aduitam futuram si in ista
in lecebro sissime uoluptatis blandimenta contenssero silibi dinum incita¬

Expanded text:
In tantum autem hominum iniquitas aliquando progreditur, ut etiam post In tantum autem hominum iniquitas aliquando progreditur, ut etiam post actam paenitentiam, post altaris reconciliationem uel similia uel grauiora committant; et tamen deus facit etiam super tales oriri solem suum nec minus tribuit, quam antea tribuebat, largissima munera uitae ac salutis. et quamuis eis in ecclesia locus ille paenitentiae non concedatur, deus tamen super eos suae patientiae non obliuiscitur. ex quorum numero si quis nobis dicat: \'Aut date mihi eundem iterum paenitendi locum aut desperatum me pronuntiate, ut faciam, quicquid libuerit, quantum meis opibus adiuuor et humanis legibus non prohibeor, in scortis omnique luxuria damnabili quidem apud deum sed apud homines plerosque etiam laudabili, aut si me ab hac nequitia reuocatis, dicite, utrum mihi aliquid prosit ad uitam futuram, si in ista uita inlecebrosissimae uoluptatis blandimenta contempsero, si libidinum incita
Abbreviated transcription (Latin):
dam quorum criminamanifesta sunt a uestra seueritate liberatos a societateta¬
men remouemus altarisut panitendo placarepossint quem peccando contem¬
serant seque ipsos puniendo namnichil aliudagit quem ueraciter paenitet.
nisut id quodmalefecerit impunitum ẽe nonsinat: eo quippemodo sibi non par¬
centi ille parcit cuius altum iustum que iudicium nullus contemeor euadit :
Quod si iniquis et scel estis ille parcendo eis queuitam salutem quel crgiendo eciã
plerisque eorum quos nouit non acturos paenitentiam tamen exhibet pa¬
tientiam quanto magisnos in eos qui correctionem ꝓmittunt et utrum fa¬
ciant quod promittunt incerti sumus miseri cordes ẽẽ debemus ut rigorem
nr̃m peis in tercedendo flectamus ꝓquib: et dñm quem nichildemorib eorũ
etiam futuris latet non tamen in pudenter quia hocipse p̃cepit oramus

Expanded text:
dam, quorum crimina manifesta sunt, a uestra seueritate liberatos a societate tadam, quorum crimina manifesta sunt, a uestra seueritate liberatos a societate tamen remouemus altaris, ut paenitendo placare possint, quem peccando contempserant, seque ipsos puniendo. nam nihil aliud agit, quem ueraciter paenitet, nisi ut id, quod male fecerit, inpunitum esse non sinat. eo quippe modo sibi non parcenti ille parcit, cuius altum iustumque iudicium nullus contemptor euadit. quod si iniquis et scelestis ille parcendo eisque uitam salutemque largiendo etiam plerisque eorum, quos nouit non acturos paenitentiam, tamen exhibet patientiam, quanto magis nos in eos, qui correctionem promittunt et, utrum faciant, quod promittunt, incerti sumus, misericordes esse debemus, ut rigorem uestrum pro eis intercedendo flectamus, pro quibus et deum, quem nihil de moribus eorum etiam futuris latet, non tamen inpudenter, quia hoc ipse praecepit, oramus!
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc sło puniens ne diuina ꝓuidentia nones secredatur. et multa seruans
ultimo ex amini ut futurum iudiciũ cõmendetur : Non ut opinor magister
ille caelestis impietatem nosdiligere praecepit ut nr̃o sdiligamus in imicos
benefaciamus eis quinosoderunt oremus ꝓeis quinos persecuntur. cũ ꝓculdu¬
bio sipiedm̃ colimus inimico satqueo dus aduersum nos a cerrimis incitatos ac ꝑ¬
secutores nisi impios habere non possumus: Nłimigitur diligendi sunt impu
numimpiis bene faciendũ ẽ num ꝑ impiis etiam orandũ ẽ : Ita plane: qui enim
hoc praccipit ds̃ẽ. nec tamennos hocpacto societati ad iungit impiorũ qui¬
bus et ipse pascendo et uitam salutem que largiendo non utiq sociatur : Con¬
ignorasquia patientia dĩ ad paenitentiam te adducit. Ad hancuolumus addũ
ci ꝓquib: interuenimus non eorũ peccatis uel parcimus uel fauemus : Nam quos¬

Expanded text:
in hoc saeculo puniens, ne diuina prouidentia non esse credatur, et multa seruans in hoc saeculo puniens, ne diuina prouidentia non esse credatur, et multa seruans ultimo examini, ut futurum iudicium commendetur? Non, ut opinor, magister ille caelestis impietatem nos diligere praecipit, cum praecipit, ut nostros diligamus inimicos, benefaciamus eis, qui nos oderunt, oremus pro eis, qui nos persequuntur, cum procul dubio, si pie deum colimus, inimicos atque odiis aduersum nos acerrimis incitatos ac persecutores nisi impios habere non possumus. num igitur diligendi sunt impii? num impiis benefaciendum est? num pro impiis etiam orandum est? ita plane. qui enim hoc praecipit, deus est; nec tamen nos hoc pacto societati adiungit impiorum, quibus et ipse parcendo et uitam salutemque largiendo non utique sociatur. conIgnoras, quia patientia dei ad paenitentiam te adducit? ad hanc uolumus adduci, pro quibus interuenimus, non eorum peccatis uel parcimus uel fauemus. Nam quos
Abbreviated transcription (Latin):
cosuros bene faciteeis quiuo soder̃ et orã p eis quiuos persecuntur ut sitis filupa¬
trisur̃i qui in caelis ẽ. qui facit solem suum oriri suꝑ bonos et malos et pluit super
iustos et iniustos: Hac indulgentia ec lenitate diuina multos abuti ad ꝑniciem
suam quis pesciatꝰ quos arguens apo stolus et grauiter increpansdicit: Ex isti¬
masauter shomo omnis qui iudicaseos qui talia agunt et facisea qm̃tu effugies
iudiciũ di : Andiuitias benignitatiscius et patientiae et longanimitatis con¬
tefus ianorans qm̃ benignitasdĩ ad paenitentiamteadducit:: Secundum
autem duritiam cordistui et cor in paenitens thesauriz astibi iram indicirȩ
etreuelatione iusti iudiciidĩ quired decunicuiq secundũ operaeius: Nũquid
qm̃ isti insua nequitia ꝑseuerant ideo ds̃ insua pacientia non ꝑseuerat perpauca

Expanded text:
cos uestros, benefacite eis, qui uos oderunt, et orate pro eis, qui uos persequuntur, ut sitis filii pacos uestros, benefacite eis, qui uos oderunt, et orate pro eis, qui uos persequuntur, ut sitis filii patris uestri, qui in caelis. est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. hac indulgentia et lenitate diuina multos abuti ad perniciem suam quis nesciat? quos arguens apostolus et grauiter increpans dicit: Existimas autem, o homo omnis, qui iudicas eos, qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei? an diuitias benignitatis eius et patientiae et longanimitatis contemnis? ignoras, quoniam benignitas dei ad paenitentiam te adducit? secundum autem duritiam cordis tui et cor inpaenitens thesaurizas tibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera eius. numquid, quoniam isti in sua nequitia perseuerant, ideo deus in sua patientia non perseuerat perpauca
Abbreviated transcription (Latin):
persecutor ut sit hominis liberator : Morum porro corrigendorum nullus
alus quam in hacuita locus : Nam posthanc quisq: id habebit. quod in hac si¬
bumnet conquisi eriti deo compellimur hum anigeneris caritate interuenire
pcis ncistamuitam sic finant per supplicium ut ea finita nom possint finire
supplicium : Noliergo dubitare hocofficium nr̃m exreligione descenderecũds̃
apud quẽnullaẽ in iqui tascuius summa potestasẽ qui non tantũ qualisquis que
situidet uerum etiam qualis futurus sit p̃uidet qui solus potest in iudicando non
labi quia in cognoscendo non potest falli : faciattamen sicut euangelium loquit᷑
solem suum oriri suꝑbonos et malos et pluat suꝑiustos et in iustos Cuius mira¬
bilis bonitatis ut simusimitatores dñs xp̃s ex hortans Diligiteinquit in imi¬

Expanded text:
persecutor, ut sit hominis liberator. morum porro corrigendorum nullus persecutor, ut sit hominis liberator. morum porro corrigendorum nullus alius quam in hac uita locus; nam post hanc quisque id habebit, quod in hac sibimet conquisierit. ideo compellimur humani generis caritate interuenire pro reis, ne istam uitam sic finiant per supplicium, ut ea finita non possint finire supplicium. Noli ergo dubitare hoc officium nostrum ex religione descendere, cum deus, apud quem nulla est iniquitas, cuius summa potestas est, qui non tantum, qualis quisque sit, uidet, uerum etiam, qualis futurus sit, praeuidet, qui solus potest in iudicando non labi, quia in cognoscendo non potest falli, faciat tamen, sicut euangelium loquitur, solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. cuius mirabilis bonitatis ut simus imitatores, dominus Christus exhortans: Diligite, inquit, inimi
Abbreviated transcription (Latin):
amouendam quanrãe intercessiones possere primiuidebantur: Ideo quip¬
pequantum facultas datur propeccatis omnibus intercedimus qui a omnia
peccatauidentur ueni abili ora cum isquireus est correctionem promittit:
aectua est haec et nr̃a sententia : Nullomodo ergo culpas quas corrigiuolu¬
mus approbamus nec quod perperam committitur ideo uolumusim pu¬
nitum esse quia placet : sed hominem miserantes facinus autem seu flagitiũ
detestantes quantomagis nobis displicet uitium. tantominus uolumus inemen¬
datum interire uitiosum: Facile ẽ enim atq: procliuemalosodissequiama¬
li sunt. Rarum autem et pium eosdem ipsosdiligere qui aħ omin essunt ut
in unosimul ecculpamim probes et naturam probes ac ꝓpterea culpam
iustius oderis quodea foedatur natura quam diligis : Nonestigitur ini¬
quitatis sed potius humanitatis societatedeuinctus qui ꝓpterea ẽ criminis

Expanded text:
amoliendam, qua nostrae intercessiones posse reprimi uidebantur. ideo quipamoliendam, qua nostrae intercessiones posse reprimi uidebantur. ideo quippe, quantum facultas datur, pro peccatis omnibus intercedimus, quia \'omnia peccata uidentur ueniabiliora, cum is, qui reus est, correctionem promittit\'. haec tua est, haec et nostra sententia. Nullo modo ergo culpas, quas corrigi uolumus, adprobamus nec, quod perperam committitur, ideo uolumus inpunitum esse, quia placet; sed hominem miserantes, facinus autem seu flagitium detestantes, quanto magis nobis displicet uitium, tanto minus uolumus inemendatum interire uitiosum. facile est enim atque procliue malos odisse, quia mali sunt, rarum autem et pium eosdem ipsos diligere, quia homines sunt, ut in uno simul et culpam inprobes et naturam probes ac propterea culpam iustius oderis, quod ea foedatur natura, quam diligis. non est igitur iniquitatis sed potius humanitatis societate deuinctus, qui propterea est criminis
Abbreviated transcription (Latin):
mittatur : Ad huc urges grauius et dicis nos ꝓbare quod uolumus impunitũ.
et si constat non minus auctorem quam probatorem teneri in omnibus quȩ
peccantur Certum ẽe nosculpȩ sociecate uinciri quotiens eum inpunitum
esse uolumus quiculpȩtenetur obnoxius : His uerbis quem non terreas
tuaelenitatis ethumanitatis ignarum : Vndenos qui tenouimus et hȩc
quȩrendigratia non decernendi scripsis se minime dubitamus: aluistuis uer¬
bis adistacitius respondemus : tam quam enim nos hȩsitare in hac quaestio¬
nenolueris aut praeui disti quiddicturi essemus: aut ammonuistiquiddi¬
cere deberemus. et a isti tum prȩterea accidithoc quod grauius est : Nã
om̃ a peccata uidentur ueniabiliora cum isquireus est correctionem pro¬
mittit: antequa mergo discutiam quid sit illud grauius quod in epistolatua
sequitur hoc interim quod dedistiaccipiam eoqutar: ad molem hanc

Expanded text:
mittatur?\' adhuc urgues grauius et dicis nos probare, quod uolumus inpunitum; mittatur?\' adhuc urgues grauius et dicis nos probare, quod uolumus inpunitum; et si constat non minus auctorem quam probatorem teneri in omnibus, quae peccantur, certum esse nos culpae societate uinciri, quotiens eum inpunitum esse uolumus, qui culpae tenetur obnoxius. i His uerbis quem non terreas tuae lenitatis et humanitatis ignarum? unde nos, qui te nouimus et haec quaerendi gratia, non decernendi scripsisse minime dubitamus, aliis tuis uerbis ad ista citius respondemus. tamquam enim nos haesitare in hac quaestione nolueris, aut praeuidisti, quid dicturi essemus, aut admonuisti, quid dicere deberemus. et aisti: \'Tum praeterea accedit hoc, quod grauius est. nam omnia peccata uidentur ueniabiliora, cum is, qui reus est, correctionem promittit\'. antequam ergo discutiam, quid sit illud grauius, quod in epistula tua sequitur, hoc interim, quod dedisti, accipiam eoque utar ad molem hanc
Abbreviated transcription (Latin):
igustinus episcopus famulus xp̃i familiaeque eius dilec tofilio macedo¬
no in dño salutem : Negotio sissimum in republicauirum et non suis
sed aliorum utilitatib at tentissimum qualem te eẽ et tibigratula¬
mur et rebus humanis : Nec deserere debemus allo quio nec occupare proe¬
mio : Accipeitaq: quod perme uel nosse uoluisti uel utrum ipse nossem ex¬
periri quodsi paruum aut super fluum iudicares nullomodo intertam
magnas tamq nec essarias curastuascurandum eẽ censeres : Quaeris ame
cur officii sacerdoti inr̃i eẽdicamus interuenire proreis et nisi obtinecmus
offendiquasi quoderat officiinr̃i minime reportemus: ubi uehementer
tedicis ambigere utrum istud ex religione descendat: de indeadiungis qua
ratione itamouecris : Namsi ad ño peccata inquis ad eo prohibentur ut
nepenitendi quidem copiapost primam tribuatur. quem ammodum nos pos¬
sumus exreligione contendere ut nobis quale cumq illudcrimen fuerit di¬

Expanded text:
GUSTINUS EPISCOPUS FAMULUS CHRISTI FAMILIAEQVE EIUS DILECTO FILIO MACEDONIO IN DOMINO SALUTEM. Negotiosissimum in re publica uirum et non suis sed\' aliorum utilitatibus attentissimum, qualem te esse et tibi gratulamur et rebus humanis, nec deserere debemus alloquio nec occupare prooemio. accipe itaque, quod per me uel nosse uoluisti uel, utrum ipse nossem, experiri. quod si paruum aut superfluum iudicares, nullo modo inter tam magnas tamque necessarias curas tuas curandum esse censeres. quaeris a me, cur officii sacerdotii nostri esse dicamus interuenire pro reis et, nisi obtineamus, offendi, quasi, quod erat officii . nostri, minime reportemus. ubi uehementer te dicis ambigere, utrum istud ex religione descendat. deinde adiungens, qua ratione ita mouearis: nam si a domino peccata\', inquis, adeo prohibentur, ut ne paenitendi quidem copia post primam tribuatur, quem ad modum nos possumus ex religione contendere, ut nobis, qualecumque illud crimen fuerit, re
Abbreviated transcription (Latin):
tuis immouero menon esse confido quandotu: ad eomagnum animum et mira¬
biliter lcudandum gerisut nec illascuras deseras ethis libentius ac familiarius

Expanded text:
tuis, immo uero me non esse confido, quando tu adeo magnum animum et miratuis, immo uero me non esse confido, quando tu adeo magnum animum et mirabiliter laudandum geris, ut nec illas curas deseras et his libentius ac familiarius
Abbreviated transcription (Latin):
ad omnia prodest et quae molestias huiusuitae auertat autleniat. Etquȩ
ad illamuitam salutemq perducat ubi nec aliquid iam malipatiamur et
bono summo sempiternoq: perfruamur: Ad hanc teperfectius adsequendam
et per seuerantissime retinendam exhortor ut meipsum: cuius nisi iam particeps
essestuosq istos honores tempora le s eiseruire oportere iudicares non donatis¬
tis hereticis ad eosinunitatem xp̃i pacemq: redigendos per edictum diceres
prouobis hocagitur prouobis sacerdotes incorruptȩ fidei prouobis impe¬
rator augustus. pro uobis nos quoq: eius iudices laboramus et aliamulta quȩ
in eodem edicto ita posuistiut te appareaat in terreni iudicis cingulo non parua
expartecaelestem rempublicam cogitare : Quare si deueris uirtutibus et uera
betctauita uoluidiutius loqui tecum quaeso neonerosus deputer occupationibus

Expanded text:
ad omnia prodest, et quae molestias huius uitae auertat aut leniat et quae ad omnia prodest, et quae molestias huius uitae auertat aut leniat et quae ad illam uitam salutemque perducat, ubi nec aliquid iam mali patiamur et bono summo sempiternoque perfruamur. ad hanc te perfectius adsequendam et perseuerantissime retinendam exhortor ut me ipsum. cuius nisi iam particeps esses tuosque istos honores temporales ei seruire oportere iudicares, non Donatistis haereticis ad eos in unitatem Christi pacemque redigendos per edictum diceres: Pro uobis hoc agitur; pro uobis sacerdotes incorruptae fidei, pro uobis imperator Augustus, pro uobis nos quoque eius iudices laboramus\' et alia multa, quae in eodem edicto ita posuisti, ut te appareat in terreni iudicis cingulo non parua ex parte caelestem rem publicam cogitare. quare si de ueris uirtutibus et uera beata uita uolui diutius loqui tecum, quaeso, ne onerosus deputer occupationibus
Abbreviated transcription (Latin):
fortis est: qui nulla aliadelectatione tem peransest : quinulla elatione:
iustus est : Ni suir tutib: diuinitusimpertitis pergratiam mediatorisdĩ cum
patre et nobiscum hominis xp̃iihũ perquem post in imititias iniqui tatis
rec oncilia murdõ in spucaritatis. Hi sinquam uirtutibus diuinitus im¬
pertitis et bonauita nunc agitur : et postea p̃mium eius quȩ nisi ae terna ẽe
non potestbeci tauita persoluitur: Hic enim sunt ecđdem uirtutes in actu.
ibi ineffectu hicinopere ibi in mercede hic in officio ibi infine: Itaq om̃s
boniet scĩ etiam in tormentis quibus libet diuino fultiadiutorio speillius
finis beatiuo cantur quo fine beatierunt: Namsi in eisdem tormentis
et a trocissimis dolorib: semꝑ essent cum quibus libet uirtutib: eosesse
misero snulla sanaratio dubitaret : Pieta sigitur idest uerus ueridĩcultus

Expanded text:
fortis est, qui nulla alia delectatione, temperans est, qui nulla elatione, fortis est, qui nulla alia delectatione, temperans est, qui nulla elatione, iustus est. his uirtutibus diuinitus impertitis per gratiam mediatoris dei cum patre et nobiscum hominis Christi Iesu, per quem post inimicitias iniquitatis reconciliamur deo in spiritu caritatis, his, inquam, uirtutibus diuinitus impertitis et bona uita nunc agitur et postea praemium eius, quae nisi aeterna esse non potest, beata uita persoluitur. hic enim sunt eaedem uirtutes in actu, ibi in effectu, hic in opere, ibi in mercede, hic in officio. ibi in fine. itaque omnes boni et sancti etiam in tormentis quibuslibet diuino fulti adiutorio spe illius finis beati uocantur, quo fine beati erunt; nam si in eisdem tormentis et atrocissimis doloribus semper essent, cum quibuslibet uirtutibus eos esse miseros nulla sana ratio dubitaret. Pietas igitur, id est uerus ueri dei cultus
Abbreviated transcription (Latin):
ut intellegeretur nulla messe aliam dilectionem quaquisq diligit scipsum nisi
quod diligitdm̃ : Qui enim aliter sediligit potius seo dissedicendus est: fit quip¬
pe iniquus priuaturq: luceiustitiae quo a potiore ac praestantiore bono auer¬
sus atq inde uel ad seipsum conuersus ad inferiora etegena utiq: conuertitur
fitq: in ipso quodueracissime scriptum est qui autem amat in iquitatem odit
animam suam : Quia igitur nemonisi dm̃ diligendo diligit seipsum non opus
erat ut dato dedĩ dilectione p̃cepto etiam seipsum homo diligere iuberetur
seipsum ut quem potuerit hominem uel bene ficientiae consolatione uel infor¬
mationedoctrinȩ uel discipline cohercitione adducat ad colendumdm̃ sci¬
ensinhis duobus praecepti s totam legem prophetas quependere: Noc quiso¬
bria discretione eligit prudens est: quinullahinc afflictione auertitur

Expanded text:
ut intellegeretur nullam esse aliam dilectionem, qua quisque diligit se ipsum, nisi ut intellegeretur nullam esse aliam dilectionem, qua quisque diligit se ipsum, nisi quod diligit deum. qui enim aliter se diligit, potius se odisse dicendus est; fit quippe iniquus priuaturque luce iustitiae, cum a potiore ac praestantiore bono auersus atque inde uel ad se ipsum conuersus ad inferiora et egena conuertitur fitque in ipso, quod ueracissime scriptum est: Qui autem amat iniquitatem, odit animam suam. quia igitur nemo nisi deum diligendo diligit se ipsum, non opus erat, ut dato de dei dilectione praecepto etiam se ipsum homo diligere iuberetur, proximum tamquam se ipsum, ut quem potuerit hominem uel beneficentiae consolatione uel informatione doctrinae uel disciplinae cohercitione adducat ad colendum deum, sciens in his duobus praeceptis totam legem prophetasque pendere. Hoc qui sobria discretione eligit, prudens est; qui nulla hinc afflictione auertitur,
Abbreviated transcription (Latin):
dentia ueritatiscum ab uno senealteri senidictum componerec tantum neab
retua estotiitibi alien a ut cures ea qua eni chil ad te attinent responsum
ab altero reddidit homosum humani nichil ame alienum putocuisentia e
Sunde non auellatur et temperantia quia castissime adhȩrebit bono ubinon corrum¬
patur. at iusticiam quia rectissime adhȩrebit bono
ferunt etiamthe atratota plena stultis indoctisq plccusisse ita It aquippe
affectum omnium naturaliter attigit humanorum societas animorum ut nul¬
li subi hominum nisicuius libet hominis proximum se ẽe sentiret: Cumergo
illadilectione quam diuina leximperat debecthomo diligeredm̃ et seiosum
et pximum non tam en ex hoctria p̃ceptadata sunt nec dictum est in histribus sed in
his duobus preceptis total ex pendet et prophetae id est indilectione diextoto
corde extota anima extotamente et proximitam quam sui ipsius uidelicet

Expanded text:
dentia veritatis, cum ab uno sene alteri seni dictum componeret, Tantumne ab dentia veritatis, cum ab uno sene alteri seni dictum componeret, Tantumne ab re tua est otî tibi, Aliena ut cures ea, quae nihil ad te attinent? responsum ab altero reddidit: Homo sum, humani nil a me alienum puto. Cui senteunde non auellatur, et temperantia, quia castissime adhaerebit bono, ubi non corrumpatur, et iustitia, quia rectissime adhaerebit bonoferunt etiam theatra tota plena stultis indoctisque plausisse. ita quippe affectum omnium naturaliter attigit humanorum societas animorum. ut nullus ibi hominum nisi cuiuslibet hominis proximum se esse sentiret. Cum ergo illa dilectione, quam diuina lex imperat, debeat homo diligere deum et se ipsum et proximum, non tamen ex hoc tria praecepta data sunt nec dictum est in his tribus\' sed: In his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae, id est in dilectione dei ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente et proximi tamquam sui ipsius, uidelicet
Abbreviated transcription (Latin):
diligit diiudicari solent nec faciunt bonos uel malosmores nisi boni uel mali
amores: Prauitate ergonr̃a a rectitudine dĩ longe sumus underectum
amando corrigimur ut recto recti adherere possimus : Ad illum ergo quanta
opera possumus etiam illi ut perueniant agamus quostam quam nos metipsos di
ligimus sinos metipsos diligere illum diligendo iam nouimus : &p̃s namq: id est
ueritas dicit in his duobus preceptis totam legem prophetasq pendere ut diliga¬
mus dm̃ extoto corde extota anima extotamente et diligtmus ꝓximostãm¬
quam nos mecipsos Proximus sanehoc loco non sanguinis propinquitate
sed rationis societate pensan dusest : In qua socii sunt omnes homines: Nam si pe¬
cuniae ratio socios facit quantomagisrationaturae non negotiandi sed nascend
lege communis : Hinc et ille comicus sicut luculenti s ingeniis non defit resplen¬

Expanded text:
diligit, diiudicari solent nec faciunt bonos uel malos mores nisi boni uel mali diligit, diiudicari solent nec faciunt bonos uel malos mores nisi boni uel mali amores. prauitate ergo nostra a rectitudine dei longe sumus; unde rectum amando corrigimur, ut recto recti adhaerere possimus. Ad illum ergo, quanta opera possumus, eligimus, si nosmetipsos diligere, illum diligendo jam novimus. Christus namque, id est Veritas, dicit in his duobus praeceptis totam legem Prophetasque pendere, ut diligamus Deum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente, et diligamus proximos tanquam nosmetipsos . Proximus sane hoc loco, non sanguinis propinquitate, sed rationis societate pensandus est, in qua socii sunt omnes homines. Nam si pecuniae ratio socios facit, quanto magis ratio naturae, non negotiandi, sed nascendi lege communis! Hinc et ille comicus sicut luculentis ingeniis non defit resplen