comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uteis sociarinolintꝰ rebaptizari cogantur
Quem sen sum hominum om̃a penitus corda
occupantemistidonatistȩ metuentes malu¬
erunt reciperebaptis mum qui a pud maximi¬
anisitis quos dampnauerunt datus iẽ. eteomo¬
do sibilinguas precidere &orc opilare quam
denuobaptiz cre tothomines mustitanȩ
&csuritanȩ et aliarũ plebiũ quascum felicia¬
noet pretexccto &ceteris a sedampnatis eterd
seredeuntib exceperunt: Cumenum fit hocnt¬
ro in singulis intermulta spatia locorum
& temporum horror facctinonita sentitur:
Si autem repente conuenirentur quosꝑttm
longuin tempus siue urgentib: periculis mor¬
tis siue ꝑ sollemnittes paschales memorati
rintima histu ꝓbaptir querant iaqris diceretur ut iterũ bapa:¬
rentur q midquodin sacrilegiose ismatis accepe¬
nent nihilẽ&idquidem diceretur quodeos ꝑtina¬
cic sui erroris dicerecogeret ut possent quali¬
cũq falsaumbra conficentiȩ contrccalorem
ueritactis suȩ duritie rigorem glaciemq conte¬

Expanded text:
ut eis sociari nolint, ne rebaptizari cogantur. quem sensum hominum omnia penitus corda occupantem isti Donatistae metuentes maluerunt recipere baptismum, qui aput Maximianistas quos damnauerunt datus est, et eo modo sibi linguas praecidere et ora oppilare quam denuo baptizare tot homines Mustitanae et Assuritanae et aliarum plebium, quas cum Feliciano et Praetextato et ceteris a se damnatis et ad se redeuntibus susceperunt. Cum enim fit hoc raro in singulis, inter multa spatia locorum et temporum horror facti non ita sentitur. si autem repente conuenirentur, quos per tam longum tempus siue urgentibus periculis mortis siue per sollemnitates paschales memorati Maximianistae baptizauerant, et eis diceretur ut iterum baptizarentur, quoniam id quod in sacrilegio schismatis acceperant nihil esset, id quidem diceretur quod eos pertinacia sui erroris dicere cogeret, ut possent qualicumque falsa umbra constantiae contra calorem ueritatis suae duritiae rigorem glaciemque conte
Abbreviated transcription (Latin):
efset in his que fu nussama uertiate ꝑce¬
perat uerum etiam quam docilis q̃ imiꝰ
aduer terat. Et tamen cum mauifestial¬
mum sit multo grauiis peccare scientẽ
quam nescieitem: uellem michi aliquis
diceret. siquis in heresim incurrat. nes¬
cieus quantũ malum sit. ⁊ alius ab am¬
ritia non recedat. sciens quantum uia¬
lum sit: quis eoꝵ sit peior. Possumm enã
tra pponere. Si alius nesciens in here¬
si irruat. ⁊ sciens alius ab idolatria ñ
recedat. quia ⁊ apłs dicit. auaricia que
est idoloꝵ seruitus. ⁊ ipse cyprianus ean¬
dem sententiam non aliter intellexit. sicut
dixit ad antonianum scribens ubi ait. nͨ¬

Expanded text:
esset in his quae firmissima ueritate perceperat, uerum etiam quam docibilis in his quae minus aduerterat. et tamen, cum manifestissimum sit multo grauius peccare scientem quam nescientem, uellem mihi aliquis diceret, si quis in haeresem incurrat nesciens quantum malum sit, et alius ab auaritia non recedat sciens quantum malum sit, quis eorum sit peior. possum etiam ita proponere: si alius nesciens in haeresem inruat et sciens alius ab idololatria non recedat — quia et apostolus dicit: auaritia quae est idolorum seruitus et ipse Cyprianus eandem sententiam non aliter intellexit, sicut dixi, ad Antonianum scribens ubi ait: n
Abbreviated transcription (Latin):
&iam ipsume uangelium cum apudeos inue¬
nio. nec es sẽ . ẽ. ut approbem. Quamuistorum
de tester errorem : Quantum ammonet
fuis se quos lam etiam scĩ cypriani tempo¬
ribus. qui consuetudinem illam quamfit¬
bant africana concilia. Dequa et ipse pau¬
lo ante dixit. frustrir quidam quinotionie
uincuntur consuetudinem nobopponunt.
Dicerent ab apłis triditam: Nec inuenio
cur istam consuetudinem quȩ post
espriancium &iamplenario totius orb c̃a

Expanded text:
etiam ipsum euangelium cum aput eos inueetiam ipsum euangelium cum aput eos inuenio necesse est ut adprobem, quamuis eorum detester errorem —, quantum ammonet fuisse quosdam etiam sancti Cypriani temporibus, qui consuetudinem illam, contra quam fiebant Africana concilia, de qua et ipse paulo ante dixit: frustra quidam qui ratione uincuntur consuetudinem nobis opponunt, dicerent ab apostolis traditam. nec inuenio cur istam consuetudinem, quae post Cyprianum etiam plenario totius orb
Abbreviated transcription (Latin):
Volens autem demonstrrre adsccilita tem
ueniȩ ignorrntium ꝑtinere peccattiposuit
exapostoloubiait. quiprius fuiblas phem
et ꝑsecutor & iniurio sus. sed miscđam con¬
secutus sum quia ignonens feci Sedd pͥossui¬
ut dixiambopet cattiequaliter appendant᷑.
ignonentis blasphemia et scientis idola¬
tria & eccdem sententia iudicentur. illeq
aut inmundus: Aut auarus. quod ẽ iddor
seruitus. non habet heredititem in regno
xp̃i&dĩ. Cur in illo baptismus & euangeli¬
ca uerba improbantur. inusto auitem ap̃pro¬
bantur. Cum ab illius columbȩ membris uterq
inueniatur alienus. anquia illeforis
aptus litigator ẽ ne in tromitatur: Iste
uero intus callidus assentitor qeforrs
proiciatur: Quod autemait. Hec quis quam
dicat quod accepimus abapostolicis hoc
sequimur quando apłinonnisi unamecłam
qiediderunt etbaptisma unium. quod nisi
in eadem eđasit constitutum  Non metantũ
ticos inuentum audeam reprobar Sicut

Expanded text:
uolens autem demonstrare ad facilitatem uolens autem demonstrare ad facilitatem ueniae ignorantium pertinere peccata, posuit ex apostolo ubi ait: qui prius fui blasphemus et persecutor et iniuriosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci. sed um peccata aequaliter appendantur, ignorantis blasphemia, et scientis idololatria, et eadem sententia judicentur, ille qaut inmundus aut auarus, quod est idolorum seruitus, non habet hereditatem in regno Christi et dei. cur in illo baptismus et euangelica uerba inprobantur, in isto autem adprobantur, cum ab illius columbae membris uterque inueniatur alienus? an quia ille\' foris apertus litigator est ne intromittatur, iste uero intus callidus adsentator ne foras proiciatur? Quod autem ait: nec quisquam dicat: \'quod accepimus ab apostolis hoc sequimur\', quando apostoli non nisi unam ecclesiam tradiderunt et baptisma unum, quod non nisi in eadem ecclesia sit constitutum, non me tantumticos inuentum audeam reprobare — sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nicare : quando sint apud illos & adulteri.
et fraudatores. quitent antur idolatrie
crimine hocenim scitote intellegentis
quia omnis fornicator aut inmundus.
aut fricudator. quodẽ ido latria : non
habet hereditatem in regnoxp̃i et dĩ etite¬
rum. mortificate itaq membrac ura
quȩ sunt suꝑternem : fornicationem
inmunditiam. et concupiscenti ã malã
& auaritiam quȩ ẽ. idolorum seruitus.
Quȩro ergo quispecc& graruius. quines¬
ciens inheresim incurrerit :Anqui
sciens ab auaritia id ẽ abidolatria nion
reces serit: Secundum quidem illam
regulam quapec cata scientium pec¬
catis ignorentiȩ proponuntur.Aua¬
rus cum scientia uincit inscelere: sed
nefoste hocfaciat inheresi sceleris ipsius
magnitudo. quod facit inauaritia
sc̃ientis ad missio. hercticus nesciens
auaro scienti coȩquetur Quam quã
non hoc iuideatur ostendere testimoniũ.
quodipse exapostolo posuit: Quid enim
inhercticis nisiblas phemias detestamur

Expanded text:
nicare, quando sint aput illos et adulteri nicare, quando sint aput illos et adulteri et fraudatores qui teneantur idololatriae crimine.\'hocenimscitoteintellegentes, quia omnis fornicator aut inmundus aut fraudator quod est idololatra non habet hereditatem in regno Christi et dei et iterum:mortificate itaque membra uestra quae super terram sunt, fornicationem, inmunditiam et concupiscentiam malam et auaritiam quae est idolorum seruitus\'—, quaero ergo quis peccet grauius, qui nesciens in haeresem incurrerit an qui sciens ab auaritia id est ab idololatria non recesserit. secundum quidem illam regulam, qua peccata scientium peccatis ignorantiae praeponuntur, auarus cum scientia uincit in scelere. sed ne forte hoc faciat in haeresi sceleris ipsius magnitudo quod facit in auaritia scientis admissio, haereticus nesciens auaro scienti coaequetur, quamquam non hoc uideatur ostendere testimonium , quod ipse ex apostolo posuit. quid enim in haereticis nisi blasphemias detestamur?
Abbreviated transcription (Latin):
scienter docetit sedetiam patienter discat:
Nondubito quodsustam questionem incela
diumultumq uersatt᷑m cumuiris scĩs simis
doct isimisq trrctar&. perquos postea fitc¬
tum ẽ. ut antiqua illa consue tudo et iam ple
nirio concilio firmar&ut : sine dubitatione
demonstrr ret: non solumquam doctus. et̃t
in hisquȩ firmissima ueritate ꝑceperrt:
Verum&im quam docilis in hisquȩ minus
aduerte rirt: & tamen cum manifestissimũ
sit multogriruius peccare scientem quã ne¬
scientem uellem mihi aliquis dicer&. Siquis
inheresi mn incurraet. nesciens quantũ ma¬
lumsit : & alius cibauaritia non recedat
sciens quistũ malũsit. quiseorum sit peior.
Possum&im ittc proponere: si alius nesci¬
ens in heresem in rucat: Et sciens alius
abidolatria nom recedat: Quit & apł sdicit.
Auaritia quȩ ẽ idolorum seruitus. Et ipse
cyprianꝰ etndem sententiam nonaliter
intellexit. sicut dixit adantonianum
scribens ubi ait: fec sibi in hoc nouiblan

Expanded text:
scienter doceat, sed etiam patienter discat, non dubito quod, si istam quaestionem in ecclesia diu multumque uersatam cum uiris sanctissimis doctissimisque tractaret, per quos postea factum est, ut antiqua illa consunario concilio firmaretur, sine dubitatione demonstraret, non solum quam devotus esse in his quae firmissima veritate perceperat, verum etiam quam docibilis in his quae minus adverterat. Et tamen cum manifestissimum sit multo gravius peccare scientem quam nescientem, vellem mihi aliquis diceret: Si quis in haeresim incurrat, nesciens quantum malum sit, et alius ab avaritia non recedat, sciens quantum malum sit, quis eorum sit pejor? Possum etiam ita proponere, si alius nesciens in haeresim incurrat, et sciens alius ab idololatria non recedat, quia et Apostolus dicit: Avaritia quae est idolorum servitus , et ipse Cyprianus eamdem sententiam non aliter intellexit. sicut ad Antonianum scribens ait : « Nec sibi in hoc novi haer
Abbreviated transcription (Latin):
ae sequitur ⁊ dicit. Ignosci enim pote¬
st simpliciter erranti: sicut de ip̃o liẽ
apostolus paulus. Qui prius fin blas¬
phemus: ⁊ persecutor et iiuriosirs
Secd misericorciam merui quia agno¬
rans feci Post inspirationem uero ⁊ re¬
uelationem factam. qui in eo quocler¬
rauerat perseuerat prudens et scien.
sine uenia ignorantie peccat. Presum¬
ꝑtione enim atq obstinatione quadã
nititur: cum ratione superetur. hoc
nerissamnunt est: longe grautus ẽe pecea

Expanded text:
de sequitur, et dicit: Ignosci enim potede sequitur, et dicit: Ignosci enim potest simpliciter erranti, sicut de se ipso dicit apostolus Paulus, « Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus; sed misericordiam merui, quia ignorans feci » . Post inspirationem vero et revelationem factam, qui in eo quod erraverat, perseverat prudens et sciens, sine venia ignorantiae peccat. Praesumptione enim atque obstinatione quadam nititur, cum ratione superetur. Hoc verissimum est, longe gravius esse pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ni̾e fu templum dĩ. si ab auaritia ñ re¬
cedat que est idolorum seruitus. Nam et
hoc idem apls dicit. Que compostuo tẽ¬
plo dei cum idolis: Non ergo de nobis
queratur cuius dei templum fiat:quẽ
dicinus templum dei non fieri. Nec
tamen ideo nõbaptizatur: nec eiꝰ error ĩmun¬
dus efficit. ut non sit sanctum sacramen¬
tum. quod accipit uerbis eiuiangelicis
consecratum: sicut nec illius auaricia qd
est idolorum seruitus ⁊ magna inimini¬
ditia potest efficere. ut non sit sanctum
baptisma. quod accipit. etiam si ab alio
similiter auaro. per eadem uerba eunan¬
gelica baptiretur. Promde inquit fru¬
stra quidam qui ratione uincuntur.
consuetudinem nobis obiciunt quasi
consuetudo maior sit ueritate: aut nõ
id sit in spirtiualibus sequendum: quo a
ia melius fuertt a sanctospirttu reuela¬
tam: hoc plane uerum estyquea at es
nuertas consuetudim preponenla est
Seci cum consuetudmi uertias suffiaga¬
tur: nichil oportet firmius retineri ddete

Expanded text:
it templum dei, si ab auaritia non recedat, quae est idolorum seruitus. nam et hoc idem apostolus dicit: quae conpositio templo dei cum idolis? non ergo de nobis quaeratur, cuius dei templum fiat quem dicimus templum dei non fieri. nec tamen ideo non baptizatur nec eius error inmundus efficit ut non sit sanctum sacramentum, quod accepit uerbis euangelicis consecratum, sicut nec illius auaritia quae est idolorum seruitus et magna inmunditia potest efficere, ut non sit sanctum baptisma quod accipit, etiam si ab alio similiter auaro per eadem uerba euangelica baptizetur. Proinde, inquit, frustra quidam qui ratione uincuntur consuetudinem nobis obiciunt, quasi -consuetudo maior sit ueritate aut non id sit in spiritalibus sequendum quod in melius fuerit a . sancto spiritu reuelatum. hoc plane uerum est, quia ratio et ueritas consuetudini praeponenda est. sed cum consuetudini ueritas suffragatur, nih
Abbreviated transcription (Latin):
hereses inuidiȩ : ebri&eactes. comes sãtiones.
cthis similia quȩ predicouobis sicut predixi
qm̃ quittliciagunt regnũdĩ ñ pos sidebunt:
Constituamus ergo aliquem ẽcastũ continen¬
temnon auarũ nonidolis seruientẽ . hospittdi¬
tectem indigentibus ministrantem: Noncuius

Expanded text:
misationes et his similia. quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt. constituamus ergo aliquem castum, continentem, non auarum, non idolis seruientem, hospitalem, indigentibus ministrantem, non cuius
Abbreviated transcription (Latin):
amatorib ei sunt : sedabillo quictmmis enens ubiq
uoluit ad quemredetit ammonere : Num quid po¬
test inquituis baptismi cẽ. maior aut potior.
quam confessio quampcissio ut quisconemho¬
minib xp̃m confitecitur dscingiuine suobaptiret.
ert men inquit nequehocbaptis mahereticopro¬
dẽ si qucomuis xp̃m confessus extra ecclesicam fue¬
Dequa cpłsdicit . Et si tri didero corpus meumut
ardetm caritatẽ autẽ non habetm nihil mihi
prodest: Quodsi propterhoc quia caritas de .ẽ.
paassio tuhil prodẽ : Nec illis prod ẽ quos intus
Paulus dicit Eyprianus exponit : Ettmenuertũ¬

Expanded text:
amatoribus ei sunt, sed ab illo qui eam miserans ubique uoluit ad quem redeat ammonere. Numquid potest, inquit, uis baptismi esse maior aut potior quam confessio, quam passio, ut quis coram hominibus Christum confiteatur et sanguine suo baptizetur? et tamen, inquit, neque hoc baptisma haeretico prodest, si quamuis Christum confessus extra eccleside qua Apostolus dicit, Et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Quod si propter hoc quia charitas deest, passio nihil prodest; nec illis prodest quos in invPaulus dicit, Cyprianus exponit: et tamen veru
Abbreviated transcription (Latin):
eteteris eius modi pestibus de quibus dictirꝰ
regnũ dĩ non pos sidebunt: Et baptis matis sacnt¬
mentũ ẽt̃ commune &tt menuitia quibus aras¬
nodi separantur non eẽ. communia: Nequeenĩ
pciulũ aduertere : quȩ simulenumeret: Alani¬
festa inquit suntopert carnis. quȩsunt
fornicationes : Inmunditiȩ luxuriȩ ĩdolor¬
seruitus. Veneficitc inimicitiȩ: contentiones.

Expanded text:
et ceteris eiusmodi pestibus, de quibus dicitur: et ceteris eiusmodi pestibus, de quibus dicitur: regnum dei non possidebunt, et baptismatis sacramentum esse commune et tamen uitia quibus a regno dei separantur non esse communia. Neque enim paululum aduertere quae simul enumeret. manifesta, inquit, sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, inmunditiae, luxuriae, idolorumseruitus, ueneficia, inimicitiae, c
Abbreviated transcription (Latin):
baptisma possunt &ccccipere et hi dere salusex¬
ti ecdesiam non ẽ:quis negtit : ctideo quetũ q
ipsius cełȩ habentur. extrx ecłam non ualent
ad salutem: Sed aliud ẽ non habere: aliud no
utiliter habere: Quinon habet : ut habetitbap¬
tirandus ẽ. Qui autẽ nonutiliter habet ut
utiliter habeat corrigendus : Nec adultert
ẽ aqua inbaptis mohereticorũ: quia nec ipsa
creatunt quam ds̃ condidit mala ẽł secuer¬
beceuan gelica in quib: libet errantib r ep̃henden¬
dec sunt : Sederrorillorũ in quoaidultem ẽani¬
men&e si ilgitamo uuro sacrrmenti habetitorna¬
mentũ Potestigitur nobis etheriticis bcptis¬
ma cẽ commune cumquib: potest & euangeliũ
ue commune Quãuis cifidenm̃error distet
illorũ siuealiud depatre uel defilio uel depũ seo¬
sentiant quã ueritas habet Siue abuniepte
preciss poncolligunt cumxpo sed spcrgtut
qui a potest nobis si frumenta dominicti sum
stiam intus cũ auaris cũ raptorib cũebrios

Expanded text:
baptisma possunt et accipere et tradere. salus extra ecclesiam non est. quis negat? et ideo quaecumque ipsius ecclesiae habentur, extra ecclesiam non ualent ad salutem. sed aliud est non habere, aliud non utiliter habere. qui non habet, ut habeat baptizandus est, qui autem non utiliter habet, ut utiliter habeat corrigendus. nec adultera est aqua in baptismo haereticorum, quia nec ipsa creatura quam deus condidit mala est nec uerba euangelica in quibda sunt, sed error illorum in quo adultera est anima, etsi a legitimo viro Sacramenti habeat ornamentum. Potest igitur nobis et haereticis Baptisma esse commune, cum quibus potest et Evangelium esse commune, quamvis a fide nostra error distet illorusentiant quam ueritas habet siue ab unitate praecisi non colligant cum Christo sed spargant, quia potest nobis, si frumenta dominica sumus, etiam intus cum auaris, cum raptoribus, cum ebriosis
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃orum ꝑtraciti constar& . Hoc autem facit sanitis:
pacis. ut iumdiutius aliqua obscuriora quȩ runtur
& propt̃ inuemiendi difficultatem diuersas pariunt
infraterna disceptatione sententias : Don ecadue¬
rum liquidum ꝑueniatur. uinculum ꝑmane atuni¬
taitis. ne in partem p̃cisa remaneat insanabile uulnꝰ
erroris : et ideo plerumq: doctiorib: minus aliquid
reuelatur. ut eorum patiens & humilis carittis in
qua fructus maior ẽ conꝓbetur ł quomodo tenetd
unitatem cũ in reb: obscuriorib: diuersa sentiunt ł
quomodo accipiant ueritatem : Cum contra id quod
sentiebant declaratã eẽ cognoscunt : Quorum
duorum mani festatum tenemus unum inbeato cr¬
priano id ẽ. quomodo tenuerit unitatem cum eis
a quib: diuersum sentiebat. dit enimneminem
iudicantes aut aiure communionis aliquem diuersũ
senserit amouentes. alterum autem id .ẽ. quomodo
accipere potuerit ueritatem contra id quod sentiebat

Expanded text:
episcoporum pertractata constaret? hoc autem facit sanitas episcoporum pertractata constaret? hoc autem facit sanitas pacis, ut, cum diutius aliqua obscuriora quaeruntur et propter inueniendi difficultatem diuersas pariunt in fraterna disceptatione sententias, donec ad uerum liquidum perueniatur, uinculum permaneat unitatis, ne in parte praecisa remaneat insanabile uulnus erroris. Et ideo plerumque doctioribus minus aliquid reuelatur, ut eorum patiens et humilis caritas in qua fructus maior est comprobetur, uel quomodo teneant unitatem, cum in rebus obscurioribus diuersa sentiunt, uel quomodo accipiant ueritatem, cum contra id quod sentiebant declaratam esse cognoscunt. quorum duorum manifestatum tenemus unum in beato Cypriano, id est quomodo tenuerit unitatem cum eis a quibus diuersum sentiebat; ait enim: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. alterum autem, id est quomodo accipere potuerit ueritatem contra id quod sentiebat
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid auderemus ad serere : nisiuniuersa eecle con¬
cordissima auctoritate firmati. Cuietipse sine du¬
bio cedera siiam illo tempore questionis huius ue¬
rutis eliquata et dedaratia ꝑplenarium conciliũ
salida retur Si enim petrum laudat et predicat abuno
posteriorei collega patienter concorditerq correctũ:
quanto ipsecitius cum concilio prouintiae suae uniuer¬
si orbis auctoritati: cessiss&: qui profecto etuniuerũ
dicenti et de monstranti poss& facillimȩ consentire.
tum scã anima tampacata ͦ etfortas se factum ẽ
sed nescimus: Nequȩ onim omnia qua e illotempo¬
re interepos gestia sunt memoriae litterisq: man¬
dari potuerunt aut omnia quae mandatte suN
nouimus : Quomodo enim potuit ista restantis
alterationem nebulif inuolutti ad plenarii concilis
luculentam inlustrationem confirmationemq:
ꝓducinisi primo diutius ꝑ orbisterrarum regiones
multis hinc atq: hinc disputtitionib: & conlationib:

Expanded text:
aliquid auderemus adserere nisi uniuersae ecclesiae conaliquid auderemus adserere nisi uniuersae ecclesiae concordissima auctoritate firmati, cui et, ipse sine dubio cederet, si iam illo tempore quaestionis huius ueritas eliquata et declarata per plenarium concilium solidaretur. si enim Petrum laudat et praedicat ab uno posteriore collega patienter concorditerque correctum, quanto ipse citius cum concilio prouinciae suae uniuerpatefacta ueritate cessisset! quin profecto et uni uerum dicenti et demonstranti posset facillime consentire tam sancta anima, tam pacata. et fortasse factum est, sed nescimus. neque enim omnia, quae illo tempore inter episcopos gesta sunt, memoriae litterisque mandari potuerunt aut omnia quae mandata sunt nouimus. quomodo enim potuit ista res tantis altercationum nebulis inuoluta ad plenarii concilii luculentam inlustrationem confirmationemque perduci, nisi primo diutius per orbis terrarum regiones multis hinc adque hinc disputationibus et conlationibus
Abbreviated transcription (Latin):
cedere ipsaq plenaria sepe priora posteriorib: emen¬
dari cum aliquo experimento rerum a peritur. quod
clausumerat et cognoscitur quod latebat. si neullo
trpo sacrilegȩ suꝑbiae sineulla inflata ceruic&e
arrogantiae Sine ulla contentione liuidȩ inuidiȩ
cum scã humilitate cumpace catholicacum cari¬
tate xp̃iana. Qua propt̃ sõscrprianus tanto excel¬
sior quanto humilior. qui documentum petrisic
anauit ut diceret. documentũ scili& nobisiȩtton cordiȩ
et pacientiae tribuens. ut non ꝑtinaciter nrã amemus
Sedquȩ aliquando a fratribus etcollegis nr̃i s utiliter et
salubriter suggeruntur Si sint uera & legitima ipsa
potius nrta dicamus : Satis ostendit facillime secorrec¬
turum fuis se sententiam suam : Siquis ei de monstrar&
baptis inumxp̃i sicdari posse ab eisqui fortis exierunt
quemammodũ  amitti non potuit cum foras exi¬
rent. Vnde multt iam diximus nec nosipsi todẽ

Expanded text:
cedere ipsaque plenaria saepe priora a posterioribus emencedere ipsaque plenaria saepe priora a posterioribus emendari, cum aliquo experimento rerum aperitur quod clausum erat et cognoscitur quod latebat, sine ullo tyfo sacrilegae superbiae, sine ulla inflata ceruice arrogantiae, sine ulla contentione liuidae inuidiae, -cum sancta humilitate, cum pace catholica, cum caritate christiana? Quapropter sanctus Cyprianus, tanto excelsior quanto humilior, qui documentum Petri sic amauit ut diceret: documentum scilicet nobis et concordiae et patientiae tribuens, ut non pertinaciter nostra amemus, sed quae aliqsalubriter suggeruntur, si sint uera et legitima, ipsa potius nostra dicamus, satis ostendit facillime se correcturum fuisse sententiam suam, si quis ei demonstraret baptismum Christi sic dari posse ab eis qui foras exierunt, quemadmodum amitti non potuit cum foras exirent, unde multa iam diximus. nec nos ipsi tale
Abbreviated transcription (Latin):
sententiam crpriani concilium: Cur auccoritatẽ
erpriani prour̃oscismate assumitis. et eius exem¬
plum ꝓȩcłȩ pace respuitis : qui sautem nesciat scam
scrpturtm canonicam ttim ueteris quamnourtesba¬
menti certis suis terminis contineri eamq omnibus
posterioribus epis coporum litteris itti preõponi utdeilla
omnino dubitari et discepteri non possit utrum uerũ
ł utrum rectum sit. quicquid in ea scriptum ẽẽ con¬
stiterit epis coporum autem littera sqͣ post confir¬
matum canonem ł scriptȩ sunt ł scribuntur et ꝑser¬
monem forte sapientiorem cuius lib& in ea reperi¬
tiori s. et paliorum episcoporum grauiorem auctori¬
tatem doctorumq prudentiam. et ꝑ concilia licẽre
reprȩhendi Si quidineis forte aueritate deuiatũ. ẽ
et ipsa concilia quȩ ꝑ singulas regiones ł prouintias
funt plenariorum conciliorum auccoritati quae
fiunt exuni uerso orbe xp̃ianõ Sineullis ambagibus

Expanded text:
sententiam, Cypriani concilium; cur auctoritatem sententiam, Cypriani concilium; cur auctoritatem Cypriani pro uestro schismate adsumitis et eius exemplum pro ecclesiae pace respuitis? quis autem nesciat sanctam scripturam canonicam tam ueteris quam noui testamenti certis suis terminis contineri eamque omnibus posterioribus episcoporum litteris ita praeponi, ut de illa omnino dubitari et disceptari non possit, utrum uerum uel utrum rectum sit quidquid in ea scriptum esse constiterit, episcoporum autem litteras, quae post confirmatum canonem uel scriptae sunt uel scribuntur, et per sermonem forte sapientiorem cuiuslibet in ea re peritioris et per aliorum episcoporum grauiorem auctoritatem doctioremque prudentiam et per concilia licere reprehendi, si quid in eis forte a ueritate deuiatum est, et ipsa concilia, quae per singulas regiones uel prouincias fiunt, plenariorum conciliorum auctoritati, quae fiunt ex uniuerso orbe christiano, sine ullis ambagibus
Abbreviated transcription (Latin):
et religiosa deuotione ad epistolã nrum rescribens
nontantũ consensit. sed et instructum se. eẽ gratias
egit. Suꝑẽ ut dehac ipsare singuli quid sentiamus
ꝓferamus : Neminem iudicantes autiure communio¬
nis aliquem sĩ diuersum senserit amouentes: nequeenĩ
quisquam nrum epm se eẽ epis coporum constituit a ut
trrannico terrore ad obsequendi netessitatem collegas
tatis et potestatis suae arbitrium propriumtt̃q
iudicari abalio non possit. quam nec ipse potest alterũ
iudicare. Sed expectemus uniuersi iudicium dñi
prȩponendinos in ecđȩ suae gubernatione et de actu
nr̃o iudicandi : Nunc sesi audent suꝑbȩ et tumidȩ
ceruices hereticorum aduersus scãm humilitatem hu¬
ius sermonis extollant in sanidonatistȩ : quos ad pa¬
cem atq: unitatem scãe ecđȩ remeare atq: in ea sana¬
re cupimus &optamus : Quid adhȩcdicitis uos
certe nobis obicere soletis cypriani litteras erpriani

Expanded text:
et religiosa deuotione ad epistulam nostram rescribens et religiosa deuotione ad epistulam nostram rescribens non tantum consensit, sed etiam instructum se esse confessus gratias egit. superest ut de hac ipsa re singuli quid sentiamus proferamus neminem iudicantes aut a iure communicationis aliquem si diuersum senserit amouentes. neque enim quisquam nostrum episcopum se episcoporum constituit aut tyrannico terrore ad obsequendi necessitatem collegas tatis et potestatis suae arbitrium proprium tamque iudicari ab alio non possit, quam nec ipse possit alterum iudicare. sed expectemus uniuersi iudicium\' Dompraeponendi nos in ecclesiae suae gubernatione et de actu ro iudicandi. Nunc se, si audent, superbae et tumidae ceruices haereticorum aduersus sanctam humilitatem huius sermonis extollant. insani Donatistae, quos ad pacem adque unitatem sanctae ecclesiae remeare adque in ea sanari cupimus et optamus, quid ad haec dicitis? uos certe nobis obicere soletis Cypriani litteras, Cypriani
Abbreviated transcription (Latin):
ita dixerit quidei uideretur. ut in pace unitatis eẽ
uoluerit etiam cum eis quidehacre diuersa sentiren :
quod indicat ipsius primus sermo in eius dem concilii
quod abistis profertur exordio : Namita se hab& :
cum in unũ carthaginem conuenissent Kalendis
septembris ep̃ĩ plurimi ex prouintia a frica. numi¬
dia mauritania.cum presbiteris eediaconis. prȩ
sente etiam plebis maxima parte edectȩ eẽnt
litterȩ iubaiam adcrprianum factȩ: Ite merpri¬
ani adiubatanum rescriptȩ dehereticis baptitan¬
dis quidq postmodum cr̃priano iubaianus idẽ
rescripserit Cyprianus dixit : Audistis college
diocritatem nram deinlicito et profano hereticorũ
baptismo quidq ergo ei rescripserim censens
Scilic& quod semel atq iterum et sȩpecensuimus
hereticos ad eccłam uenientes. ecđȩ baptismobap¬
titari et scĩ ficari oportẽre : Item lectȩ sunt uob
etaliȩ iubaiani litterȩ . quibus prosua sincera

Expanded text:
ita dixerit quid ei uideretur, ut in pace unitatis esse ita dixerit quid ei uideretur, ut in pace unitatis esse uoluerit etiam cum eis, qui de hac re diuersa sentirent! quod indicat ipsius primus sermo in eiusdem concilii quod ab istis profertur exordio. nam ita se habet. Cum in unum Karthaginem corl/łМ!llłlisвмd kalendis Septembribus episcopi plurimi ex prouincia Africa Numidia Masentibus etiam plebis maxima parte, et lectae essent litterae Iubaiani ad Cyprianum factae, item Cypriani ad Iubaianum rescriptae de haereticis baptizandis quidque postmodum Cypriano Iubaianus idem rescripserit, Cyprianus dixit: audistis, collegadiocritatem nostram de inlicito et profano haereticorum baptismo quidque ego ei rescripserim, censens scilicet quod semel adque iterum et saepe censuimus haereticos ad ecclesiam uenientes ecclesiae baptismo baptizari et sanctificari oportere. item lectae sunt uobis et aliae Iubaiani litterae quibus pro sua sincera
Abbreviated transcription (Latin):
tui prȩferendum: Sed &iamꝰ disftat cathedrarũ grat
una ẽ tamen martrrum gloria. Et si forte seinui¬
cem in aliquo prȩcedunt corda confitentium acpro
uera fide in unitate caritatis morientium : dñs
nouerit cuius occulta etmirabili dispensatione
gratiarum latro in cruce pendȩs semel eum confi¬
tȩtur et dieipso in para drso mittitur. Petrus
dñm sequens tereum negtit. et corona differtur:
Nobis hinc iudicare temerarium ẽ: uerum tam̃
siquis quã nunc cogat circum cidi aliquem more
iudaico. & sic baptizari: multo amplius detestatur
hocgenus humanum quamsi aliquis cogatur rebap¬
tizari: Qua propt̃ cum petrus illud faciens a paulo
posteriore corrigitur. Et pacis atq unitatis uin¬
culo custoditus admartrrium ꝓmouetur: quanto
facilius etfortius quod ꝑuniuersȩ ecłȩ statuta fir¬
matum ẽ ł unius epi auctoritati. ł unius ꝓuintiae
concilio prȩferendum ẽCumidem ipse cr̃prianꝰ

Expanded text:
tui praeferendum? sed etiamsi distat cathedrarum gratia, tui praeferendum? sed etiamsi distat cathedrarum gratia, una est tamen martyrum gloria, et si forte se inuicem in aliquo praecedunt corda confitentium ac pro uera fide in unitate caritatis morientium, dominus nouerit, cuius occulta et mirabili dispensatione gratiarum latro in cruce pendens semel eum confitetur et die ipso in paradisum mittitur, Petrus dominum sequens ter eum negat et a corona differtur; nobis hinc iudicare temerarium est. uerumtamen si quisquam nunc cogat circumcidi aliquem more iudaico et sic baptizari, multo amplius detestatur hoc genus humanum quam si aliquis cogatur rebaptizari. quapropter cum Petrus illud faciens a Paulo posteriore corrigitur et pacis adque unitatis uinculo custoditus ad martyrium promouetur, quanto facilius et fortius, quod per uniuersae ecclesiae statuta firmatum est, uel unius episcopi auctoritati uel unius prouinciae concilio praeferendum est, cum idem ipse Cyprianus
Abbreviated transcription (Latin):
ut gentes cõger& iudaizare : quod paulus in eascri¬
bit epistola : in quadm̃  testatus. ẽ non sementiri
aitenim quae autem scribo uobif: Ecce coramđo
qui a nonmentior. Et posthanctam scĩm atq: ter¬
ribilem atteftationem đi narrauit hȩc omnia
inquibus dixit. cum uidissem quia non recte ingre¬
diuntur adueruatem euangelii : dixi petro corã
omnib: : situcumsis iudȩus gentilit̃ & non iuidai¬
cȩiuiuis quemam mođũ gentes cogis iudaitare :
Si potuit inquam petrus contra regulam uerita.¬
tis quampostea ecła tenuit. cõgere gentes iu¬
daizare. Curnon potuit cyprianus contra¬
regulam ueritatis quam postea tota ecđa tenuit.
cogerehereticos ł schismaticos denuo baptitari
Puto quod sine ulla sui contumelia cyprianus ep̃s
petro a postolo conparatur . quantum attin& ad
martrriicoronam Ceterum magis uereri debeo ne
in petrum contumeliosus exsisitm . Qui senim nescit
illum apostolatus principatum cui lib& episcopa¬

Expanded text:
ut gentes cogeret iudaizare, quod Paulus in ea scriut gentes cogeret iudaizare, quod Paulus in ea scribit epistula in qua deum testatus est non se mentiri — ait enim: quae autem scribo uobis, ecce coram deo quia non mentior et post hanc tam sanctam adque terribilem adtestationem dei narrauit haec omnia in quibus dixit: cum uidissem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus: si tu cum sis Iudaeus gentiliter et non iudaice uiuis, quemadmodum gentes cogis iudaizare? — si potuit, inquam, Petrus contra regulam ueritatis quam postea ecclesia tenuit cogere gentes iudaizare, cur non potuit Cyprianus contraregulam ueritatis quam postea tota ecclesia tenuit cogere haereticos uel schismaticos denuo baptizari? puto quod sine ulla sui contumelia Cyprianus episcopus Petro apostolo conparatur, quantum adtinet ad martyrii coronam. ceterum magis uereri debeo ne in Petrum contumeliosus existam. quis enim nescit illum apostolatus principatum cuilibet episcopa
Abbreviated transcription (Latin):
cum secum paulus decircumcisione postmodum
disceptar&. uendicauit sibi aliquid insolenter
autarroganter as sumssit utdiceretse primatũ
tenere. et obtem perari a nouellis et posteris sibi
potius oportere : Nec despexit paulum quod ecłȩ
prius ꝑ secutor fuiss&. sed consilium ueritatis
anmisit et rationi legitimȩ quem paulus uindi¬
cabat facile consensit documentum scilic&
nobis et concordiȩ & patientiae tribuens. ut non
pertinaciter nra amemus. sed quȩ aliquando a fra¬
tribus & collegis nr̃is utiliter & salubriter sugge¬
runtur Si sint uera edegitima ipsa potius nra
dicamus : Ecce ubi comme mor& cr̃prianus. quod
etiamnos inscripturis scĩs didicimus. apłm petrũ
inquo primatus a postolorum tamexcellenti gratia
premin& : aliter quam ueritas postulabat decir-¬
cumcisione agere solitum. a posteriore a postolo
paulo eẽ correctum : Siergo potuit petrus non rec¬
te in aliquo ingredi adueriatem euangelii. itt

Expanded text:
cum secum Paulus de circumcisione postmodum cum secum Paulus de circumcisione postmodum disoeptaret, uindicauit sibi aliquid insolenter aut arroganter adsumpsit, ut diceret se primatum tenere et obtemperari a nouellis et posteris sibi potius opprius persecutor fuisset, sed consilium ueritatis admisit et rationi legitimae quam Paulus uindicabat facile consensit, documentum scilicet nobis et concordiae et patientiae tribuens, ut non pertinaciter nostra amemus, sed quae aliquando a fratribus et collegis nostris utiliter et salubriter suggeruntur, si sint uera et legitima, ipsa potius nostra dicamus. ecce ubi commemorat Cyprianus, quod etiam nos in scripturis sanctis didicimus, apostolum Petrum, in quo primatus apostolorum tam excellenti gratia praeminet, aliter quam ueritas postulabat de circumcisione agere solitum a posteriore apostolo Paulo esse correctum. si ergo potuit Petrus in aliquo non recte ingredi ad ueritatem euangelii, ita
Abbreviated transcription (Latin):
breuiter iterare compulerit. ignoscant scientes. neo f¬
fendantur nescientes: satius ẽ. enim offerreha¬
benti : quam diferre non habentem. Quidergo isti
dicunt Cum ueritatis uirib: prȩfocantur. cuicon:¬
sentire nolunt : Crprianus inquiunt uiiustantũ
meritum nouimus. tantãq doctrinã. cummultis
coepis copissuis sententias proprias conferentib
in conciliostatuit hereticos ł schis maticos id .ẽ.
om̃s quiextra unius ecđȩ communionẽ sunt
baptismum non habere Etideo quisquis ab eis
baptitatus ad eccłam uenerit. eẽ in eccła bapti¬
tandum : Non me terr& auctoritas erpriani.
quia reficit humilitts crpriani: Magnum qui¬
dem meritum nouimus cỹpriani ep̃i et martrris.
sed numquid maius quam petri apłi et martrris.
Dequoide crprianus inepistola ad quintum ita
loquitur. Nam nec petrus inquit quem primum
dñs eligit . et suꝑquem edificauit ecđam suam.

Expanded text:
breuiter iterare conpulerit, ignoscant scientes, ne ofbreuiter iterare conpulerit, ignoscant scientes, ne offendantur nescientes. satius est enim offerre habenti quam differre non habentem. Quid ergo isti dicunt cum ueritatis uiribus praefocantur, cui consentire nolunt? \'Cyprianus\', inquiunt, \'cuius tantum meritum nouimus tantamque doctrinam, cum multis coepiscopis suis sententias proprias conferentibus in concilio statuit haereticos uel schismaticos, id est omnes qui extra unius ecclesiae communionem sunt, baptismum non habere, et ideo quisquis ab eis baptizatus ad ecclesiam uenerit esse in ecclesia baptizandum.\' non me terret auctoritas Cypriani, quia reficit humilitas Cypriani. magnum quidem meritum nouimus Cypriani episcopi et martyris, sed numquid maius quam Petri apostoli et martyris? de quo idem Cyprianus in epistula ad Quintum ita loquitur: nam nec Petrus, inquit, quem primum dominus elegit et super quem aedificauit ecclesiam suam,
Abbreviated transcription (Latin):
beatior priani aduersus nos a parte donati proferunt᷑
et quantum sint aduersus eos a quibus proferuntur
adiuuanted ño demonstrare proposui. Si qua ergo
merespondendi necessittis eaq̃ iam in aliis libris
posui. rursus commemorare coegerit. quã quam
idmodice faciam his qui iam illa legerunt et tenent :¬
onero sum eẽ non deb& quia et ȩciquae instructionis
necessaria. sȩpius oport& insinuare tardioribus: et
cumeadem multi pliciter uarieq uersantur atq:
tractantur : ipsos quoq: capaciore intellegentia pre¬
ditos adiuuant. et ad facilitatẽ sciendi et ad copiam
disserendi : Noui ȩtiam quem ad mođu soleat contris¬
tare leccorem : Cum abeo libro quem gerit in manib:
quando in aliquem nodum quȩstionis inciderit in
alium mittitur. ubi eius solutionem requirat quem
forte non hab& : Qua propter quȩ cumq in aliis libris
iam diximusin ecessitas prȩsentium quȩstionum

Expanded text:
beati Cypriani aduersus nos a parte Donati proferuntur, beati Cypriani aduersus nos a parte Donati proferuntur, et quantum sint aduersus eos a quibus proferuntur, adiuuante domino demonstrare proposui. si qua ergo me respondendi necessitas ea quae iam in aliis libris posui rursus commemorare coegerit, quamquam id modice faciam, his qui iam illa legerunt et tenent onerosum esse non debet, quia et ea quae instructioni sunt necessaria saepius oportet insinuare tardioribus, et cum eadem multipliciter uarieque uersantur adque tractantur, ipsos quoque capaciore intellegentia praeditos adiuuant et ad facilitatem sciendi et ad copiam disserendi. noui etiam quemadmodum soleat contristare lectorem, cum ab eo libro quem gerit in manibus, quando in aliquem nodum quaestionis inciderit, in alium mittitur ubi eius solutionem requirat, quem forte non habet. quapropter quaecumque in aliis libris iam diximus si necessitas praesentium quaestionum
Abbreviated transcription (Latin):
qui hoc intanto uiro eligunt imitari: quod illiꝓpt̃ ea
non ob fuit quiaine am pacem unde isti aberrarunt
quiuiam pacis non cognouerunt ꝑseuerantis simis
usq: in finem gressibus ambulauit : Est quidem
quod xp̃i baptisma ubiq scm̃ .ẽ. et quamuis apud
hereticos ł schismaticos ipsius tamen heresis uel
schis matis non .ẽ etideo necad ipsam catholicam
indeuenientes oportetdenuo baptitari : Sed tam̃
hoc aliud .ẽ aliudcatholica pace deui antes. et inne¬
fariam precisionis foueam precipitatos. rebapti¬
tandos insuꝑiudicare : Nam illum neuum incan¬
dore scãe animȩ caritatis ubera contegebant
Hanc autem fuliginem Inistorum tartaret a foedi¬
tecte uultus inpacatus ostentat: Sed ẽcquȩ de in¬
ceps Quod abeati cr̃priani auccoritatẽ attin&
tractaturi sumus ab alio sumemus exordio¬
LIBER SECUNDUS
uantum pronobis hoc ẽ. propace catholica
faciant eaq̃. ttmquam exauctoritate

Expanded text:
qui hoc in tanto uiro eligunt imitari quod illi propterea qui hoc in tanto uiro eligunt imitari quod illi propterea non obfuit, quia in eam pacem, unde isti aberrarunt qui uiam pacis non cognouerunt, perseuerantissimis usque in finem gressibus ambulauit. est quidem quod Christi baptisma ubique sanctum est et quamuis aput haereticos uel schismaticos, ipsius tamen haeresis uel schismatis non est, et ideo nec ad ipsam catholicam inde uenientes oportet denuo baptizari. sed tamen hoc aliud est, aliud a catholica pace deuiantes et in nefariam praecisionis foueam praecipitatos rebaptizandos insuper iudicare. nam illum naeuum in candore sanctae animae caritatis ubera contegebant, hanc autem fuliginem in istorum tartarea foeditate uultus inpacatus ostentat. sed ea quae deinceps, quod ad beati Cypriani auctoritatem adtinet; tractaturi sumus, ab alio sumemus exordioLIBER SECUNDUS. Quantum pro nobis hoc est pro pace catholica faciant ea quae tamquam ex auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑceteram iuncturam quasi botrum mirabilem
faciunt : Neciamen frustra idẽ dñs ad didit: quae
autem sarmenta inmedant fructum purgat illa
patermeus : ut maiorem fructum affercet nisi quia
et ipsi qui fructu prȩualent caritatis. possunt
tamen aliquid habere purgandum. quod incultũ
agricola non relinquit: Quod ergo ille uirsc̃s debap¬
tismo aliter sentiens quam seres habebat. quae pos¬
tea ꝑtractata et diligentissima consideratione
firmata ẽ : Incatholica unitate ꝑmansit: et carita¬
tis ubertate conpensatum . ẽ et passionis falce
causaIsta in laudem beatissimi marerris dicere.
quae quidem ñ eus sed illius .ẽ. cuius gratiaxtdis
extitit. Iamde litteris eius docum̃ta ꝓferamus.
quibus maxime donatistarum oradaudantur :
Huius enim auctoriatẽ inperĩtis obiciunt. ut se
quasi recte facere ostendant: Quod ad seuenien¬
tes fideles denuo baptizent : nimium miseri.¬
et nisi secorrigant a se met ipsi somninodam nati.

Expanded text:
et per ceteram iuncturam quasi botrum mirabilem et per ceteram iuncturam quasi botrum mirabilem faciunt. nec tamen frustra idem dominus addidit: quae autem sarmenta in me dant fructum, purgat illa pater meus ut maiorem fructum adferant, nisi quia et ipsi, qui fructu praeualent caritatis, possunt tamen aliquid habere purgandum, quod incultum agricola non relinquit. quod ergo ille uir sanctus de baptismo aliter sentiens quam se res habebat, quae postea pertractata et diligentissima consideratione firmata est, in catholica unitate permansit, et caritatis ubertate conpensatum est et passionis falce causa ista in laudem beatissimi martyris dicere, quae quidem non eius sed illius est cuius gratia talis extitit, iam de litteris eius documenta proferamus, quibus maxime Donatistarum ora claudantur. huius enim auctoritatem inperitis obiciunt, ut se quasi recte facere ostendant quod ad se uenientes fideles denuo baptizent, nimium miseriet nisi se corrigant a semet ipsis omnino damnati,
Abbreviated transcription (Latin):
non habeam: factus sum eramentum sonans. aut
crmbalum tinniens: Minusergo ille penetrauit.
ut terneret secre tũ abditum sacramenti: sed si
sciretomnia sacramentt & caritatem non haber&.
nihil e&.: Cum autem minus illud ꝑspiciens.
hancitimen humiliter. fideliter fortiter custo di¬
uit ad martrrii coronam meruit ꝑuenire: ut
siqua in eius lucidamentem exhumana conditio¬
ne nebula in repserat. gloriosa serenitate fulgen¬
tis sanguinis fugaretur: Non enim frustra ipse
tainquam Inuitȩ sarmenta: prȩcĩdi dixiteos
et deuite auferritanquamnutilia sarmen¬
taqͦ fructum nondarent: Quis ẽ autem fruc¬
tus nisi nouus ille fetus dequo item dicitꝰ. man¬
datum nouum douobis. ut uos inuitem diligatis
ipsa .ẽ. illa cartitis sine quacetera nihilꝓsunt
Dicit et apłs: fructus autem sp̃s ẽ caritas gaudium.
pax. longanimittis. benignittis. bonitas. fides. man¬
suetudo continentia : quȩ omnia incipiunt a carieate

Expanded text:
non habeam, factus sum aeramnon habeam, factus sum aeramce patesceret. minus ergo ille penetrauit, ut cerneret secretum abditum sacramenti; sed, si sciret omnia sacramenta, caritatem autem non haberet, nihil esset. cum autem minus illud perspiciens hanc tamen humiliter, fideliter, fortiter custodiuit, ad martyrii coronam meruit peruenire, ut, si qua in eius lucidam mentem ex humana condicione nebula inrepserat, gloriosa serenitate fulgentis sanguinis fugaretur. non enim frustra ipse tamquam in uite sarmenta, praecidi dixit eos et de uite auferri tamquam inutilia sarmenta, quae fructum non darent. quis est autem fructus nisi nonus ille fetus, de quo item dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis? ipsa est illa caritas, sine qua cetera nihil prosunt. dicit et apostolus: fructus autem spiritus est caritas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia. quae omnia incipiunt a caritate
Abbreviated transcription (Latin):
plexus ẽ: non seillis tamen aceteris diuersa sentien¬
tib: separata communione disiun xit et hoc etiam
ceteris ꝑ suadere non destitit . ut sufferrent Inuicẽ
indilectione studentes seruare unitatem sp̃s
inuinculo pacis: Ita enim corporis manente com¬
page si quid in quibusdam membris infirmabat᷑.
exeorum sanitate conualescer& potius quã pre¬
cisione mortificatum diligentiã nullius curati¬
onis amitter&: et siseille separtiss& : quã multi seque¬
rentur quantum sibi nomen inter homines facer&.
quam latius crprianistȩ quam donatistȩ uocaren¬
tur Sed non erat filius ꝑditionis dȩ qualibus dictũ
ẽ. deiecisti eos dumextollerentur: Sederat
filius pacis ȩccłȩ quittnta cordis inluminatione
p̃ditus. ꝓpt̃ ea non uidit aliquid ut ꝑ eum aliud
suꝑ eminentius uideretur. Et adhuc inquit apłs
supeminentioremuiam uob demonstro: silinguis
hominum loquar & angelorum. caritatem autem

Expanded text:
plexus est: non se ille tamen a caeteris diversa sentienplexus est: non se ille tamen a caeteris diversa sentientibus separata communione disjunxit, et hoc etiam caeteris persuadere non destitit, ut sufferrent invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Ita enim corporis manente compage, si quid in quibusdam membris infirmabatur, ex eorum sanitate convalesceret potius, quam praecisione mortificatum diligentiam nullius curationis admitteret. Et si se ille separasset, quam multi sequerentur? quantum sibi nomen inter homines faceret? quam latius Cyprianistae quam Donatistae vocarentur? Sed non erat filius perditionis, de qualibus dictum est, Dejecisti eos dum extollerefilius pacis ecclesiae, qui tanta cordis inluminatione praeditus propterea non uidit aliquid, ut per eum aliud supereminentius uideretur. et adhuc, inquit apostolus, supereminentiorem uiam uobis demonstro. si linguis hominum loquar et angelorum, caritatem autem
Abbreviated transcription (Latin):
taliter perimant᷑: Namillis temporib: ante quã
plenari i concilii sententia quid in hacrȩ sequendũ
ẽ& totius ecđȩ consensio confirmar& : Vi sum ẽ ei
cõferme lxx coepiscopis suis a fricanarũ et desia¬
rum omnem hominem qui extra ecđẽ catholicae
communionem baptizatus fuiss&. oportẽre ad
ecdesiam uenientem denuo bapti tari. quod non
recte fierittnto uironimirum propterea
uidñs non aperuit : ut eius pia et humilitts etiaritas
incustodienda salubriter eccłȩ pace patescer&: et non
solum illius temporis xp̃ianis sed etiam posteris ad
medicinalem ut itadicam notitiam signaretur: Cum
enum tantimeriti tantȩ ecđȩ. tanti pectoris. tanti
orisitntȩ uirtutis ep̃s aliud debaptismo arbitra¬
retur quamerte diligentius inquisita ueritas fir¬
matura : Multiq eius collegȩ quamuis nondum liqui-¬
domanifeficitum iditmen tenerent quod & p̃teritȩ
eccłȩ consuetudo. et postecitotus catholicus orbis am¬

Expanded text:
taliter perimantur. nam illis temporibus, antequam taliter perimantur. nam illis temporibus, antequam plenarii concilii sententia quid in hac re sequendum esset totius ecclesiae consensio confirmaret, uisum est ei cum ferme octoginta coepiscopis suis Africanarum ecclesiarum omnem hocommunionem baptizatus fuisset, oportere ad Ecclesiam venientem denuo baptizari. Quod non recte fieri tanto viro nimirum propterea Dominus non aperuit, ut ejus pia et humilitas et charitas in custodienda salubriter Ecclesiae pace patesceret, et non solum illius temporis Christianis, sed etiam posteris ad medicinalem, ut ita dicam, notitiam signaretur. Cum enim tanti meriti, tantae Ecclesiae, tanti pectoris, tanti oris, tantae virtutis episcopus, aliud de Baptismo arbitraretur, quam erat diligentius inquisita veritas firmatura; multique ejus collegae, quamvis nondum liquido manifestatum, id tamen tenerent quod et praeterita Ecclesiae consuetudo, et postea totus catholicus orbis am