comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ uel ãnũtiandñ ĩ rerũ nã p̃ter usitatũ nẽ
cursũ mirabilit̾ fcã sũt im̃strãtib ãgelis
eẽ stã ut tñ ubiq creator uel reꝑator crectu¬
raꝵ nõ sit rasi q̃ui plantatore et rigatore
quolibet solus ĩ crementũ dat deus ⁊lc per
hoc etia ilta extasis quã deꝯ ĩmisit ĩ adã ut
loporat ꝯ obdorniret: recte ĩtelligit᷑ ad hoc ĩ¬
uisia ut et ip̃ius mẽs ꝑ extasim ꝑticipes

Expanded text:
rerum natura praeter usitatum naturae cursum mirabiliter facta sunt, ministrantibus angelis esse facta, ut tamen ubique creator uel reparator creaturarum non sit, nisi qui plantatore et rigatore quolibet solus incrementum dat deus. Ac per hoc etiam illa extasis, quam deus inmisit in Adam, ut soporatus obdormiret, recte intellegitur ad hoc inmissa, ut et ipsius mens
Abbreviated transcription (Latin):
ctiã de cũa uiri ut eã sicut possemꝯ dcitũ di¬
uinitus uel ĩtelligoremꝰ uel terte crederemꝙ.
duit si hos ꝓptea scptura nõ tacuit. ne aiata
quoq sicut Hoĩs cartiẽ de terra ftam̃ ẽẽ putare¬
Aits debuit et de ranlieris auiã nõ taterl pu
faretur oi trciduce si hoc uerũ nõ ẽ Quaꝓpt
roeo tacitũ e ĩquiut ꝙ ĩ eius facũ flauerit deꝰ
quia ilłud ẽ uersĩ ꝙ et c̃a ex hor̃e ꝓpagata ẽ

Expanded text:
etiam de anima uiri, ut eam, sicut possemus, datam dietiam de anima uiri, ut eam, sicut possemus, datam diuinitus uel intellegeremus uel certe crederemus, aut, si hoc propterea scriptura non tacuit, ne animam quoque sicut hominis carnem de terra factam esse putaremus, debuit et de mulieris anima non taceri, ne putaretur ex traduce, si hoc uerum non est. quapropter ideo tacitum est, inquiunt, quod in eius faciem flauerit deus, quia illud est uerum, quod et a
Abbreviated transcription (Latin):
ditere potuisse Sed iã iste huiꝯlibri ternah
placet. ut ea q̃ secũtur alio exordio renouẽt
ĩtentionẽ legentiũ¬
am quidẽ ordo ip̃e
uid̃e qui ẽ paadeii ut de ꝑccõ pͥrm hoĩs disse¬
ramo Sed quiçide carne mulieris quẽad¬
modũ stã sit stptura narrauit. tacuit aũt
de aic̃ multomagis nos fecit ĩtentos. ut
de hoc diligentiꝯ ĩ quixmꝯ quo nã tuodo
retẽlli posuint. siue nõ possĩt q̃ credunt
aiam̃ de hoĩs cũa sicut de carne carnẽ
fieri  parẽtib ĩ filios ut̾usq rei trãsfu¬
sis sertimib Iuic er̃ pͥmitus ad hoc mouẽt
ut dicãt ꝙ uñã miatã deus fecerit susflaendo
ĩ faciẽ heĩs quẽ de puluere finxerat. ut ex
aidã formatꝰ ẽ. debade eua Et ille qͥdẽ unde
habuerit corpus unde aiãm dictũ ẽ⁊ corpus ui¬
delicet puluerẽ ferre. cuam̃ uero flatũ dei At
ulis de Illius latere cũ ftã dicat᷑ nõ dr̃ ꝙ eã¬
iã fuerit cuãtꝰ Aut enr̃ taceri oportuit ĩ qͥuĩt

Expanded text:
dicere potuisse. sed iam iste huius libri terminus placet, ut ea, quae sequuntur, ab alio exordio renouent intentionem legentiuam quidem ordo ipse uidetur exposcere, ut de peccato primi hominis disseramus; sed quia de carne mulieris, quemadmodum facta sit, scriptura narrauit, tacuit autem de anima, multo magis nos fecit intentos, ut de hoc diligentius inquiramus, quonam modo refelli possint siue non possint, qui credunt animam de anima hominis sicut de carne carnem fieri a parentibus in filios utriusque rei transfusis seminibus. hinc enim primitus ad hoc mouentur, ut dicant, quod unam animam deus fecerit, quam sufflauit in faciem hominis, quem de puluere finxerat, ut Adam formatus est, deinde Eva: et ille quidem unde habuerit corpus, unde animam, dictum est; corpus videlicet pulverem terrae, animam vero flatum Dei: at illa de illius latere cum facta dicatur, non diam fuerat animatus. aut enim taceri oportuit, inquiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝯnec locũ motꝰ mou̾et ꝑ tꝑc cre¬
aturam spũalem mouet ĩ ꝑ tempꝰ et
locũ creaturã corꝑalẽ ut eõ motu natu¬
ras quas in t̾nsẽcꝯ sũbstit̾it etiã extͥn¬
secꝰ ãministret et ꝑ uolũtates sibi sũb¬
dic̾as quas per tempus ⁊ corꝑa sibiat¬
q illis uolũtatib subdita q̃ ꝑ tempꝰet
Aocũ mouet eo tempore ac loto cuiꝯrõ
s m oꝑe diuine ꝓuidẽne istacognosce
hohm illo oꝑe quo naturas creat s in
illo quo inm̾sẽtꝰ creatas etiã extͥ̾nsẽ¬
cus ãministuat cũ sit ip̃e nullo loco¬
tũ uel int̾uallo uel spacio ĩcõmuta

Expanded text:
per locum motus mouet per tempus creaturam spiritalem, mouet etiam per tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas, quas intrinsecus substituit, etiam extrinsecus administret et per uoluntates sibi subditas, quas per tempus et per corpora sibi atque illis uoluntatibus subdita, quae per tempus et locum mouet, eo tempore ac loco, cuius ratio sed in opere diuinae prouidentiae ista cognoscere non in illo opere, quo naturas creat, sed in illo, quo intrinsecus creatas etiam extrinsecus administrat, cum sit ipse nullo locorum uel interuallo uel spatio incommuta
Abbreviated transcription (Latin):
illud iã bidetimꝰ quare sit frcm̃ ꝙ adducte
sist ud adã om̃s besue agri et oĩa uolatilia
celi: ut eis noia ĩponeret atq ita uelut
necessitas oriretur creandi ei feĩa ex eius
latere cũ ĩter aialia illa siłie ilsi adiuto¬
riũ nõ fuisset ĩuentũ Midetur em̃ tñ ꝓpter
ciliquã sigui fictitionẽ ꝓpheticũ factũ. sed¬

Expanded text:
illud iam uideamus, quare sit factum, quod adductae sunt ad Adam omnes bestiae agri et omnia uolatilia caeli, ut eis nomina inponeret, atque ita uelut necessitas oreretur creandi ei feminam ex eius latere, cum inter illa animalia simile illi adiutorium non fuisset inuentum. uidetur enim mihi propter aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
aidmodũ agricole seruiut sili nesciremꝯ: Nul¬
lomõ tr̃i dubitamꝰ et honĩ et arborũ nõ tsi
deũ ẽẽ creatorẽ fidelit q credimꝯfcam̃ feiãm
ex uiro nullo ĩ teruemẽte cõcubitu. etiã si for-
te costa hoĩs m̃strata sit ꝑ angłos ĩ oꝑe
creatoris. sicut fidelit̾ credłmꝯ uirũ ftmã ex¬

Expanded text:
Nullo modo tamen dubitamus et hominum et arborum nonnisi deum esse creatorem fideliterque credimus factam feminam ex uiro nullo interueniente concubitu, etiamsi forte . costa hominis ministrata sit per angelos in opere creatoris: sicut fideliter credimus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
est q̃r tur que qd modñ sit soporatꝰ adã co¬
cta q eius sm̃e ulio doloris sensu a corꝑie cõ¬
pagi detracta sit Hec eiĩ fortasse dicalitꝰ po¬
tuisse ꝑ anglos fieri formare cuĩt uel edifitai¬
r costai ut mulier esset usq a deo riõ potuit
risi deus a quo urau̾sa naitura subsistit. ut ne
illud quidẽ carnis supplementũ ĩ corꝑe uiri
quod ĩ illius coste suctessit locũ cib atigłis fac¬
eũ eẽ trediderĩ: sicut nec ipm̃ horem̃ de tẽmi pis¬
uere Nõ quo nulla sis caigloꝵ oꝑa ut aliqd
creciretur sed nõ ideo ciectores sũt quia uec
agricolas creatores segetũ atq arboꝵ diciraus
Uõ em̃ qui plãtat ẽ aliquid neq qui rigat. sed
qui ĩcrementũ dat deus Ad hoc ĩtrẽmẽtũ
ptinet etiã ĩ corpe huãtio ꝙ olse dempto loch

Expanded text:
eritur, quemadmodum sit soporatus Adam costaque eius sine ullo doloris sensu a corporis conpage detracta sit.haec enim fortasse dicantur potuisse per angelos fieri; formare autem uel aedificare costam, ut mulier esset, usque adeo non potuit nisi deus, a quo uniuersa natura subsistit, ut ne illud quidem carnis subplementum in corpore uiri, quod in illius costae successit locum, ab angelis factum esse crediderim sicut nec ipsum hominem de terrae puluere: non quo nulla sit angelorum opera, ut aliquid creetur, sed non ideo creatores sunt. quia nec agricolas creatores segetum atque arborum dicimus. non enim qui plantat, est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat, deus. ad hoc incrementum pertinet etiam in corpore humano, quod osse demto locus
Abbreviated transcription (Latin):
res ducẽt Nõ enĩ ĩcipient mori: sed erũt
equales angłis dei Hic uero cũ ĩplenda
eẽt hoĩbus terra: et eã ꝓptꝰ cognatioĩs cr-¬
tiorẽ necessitudinẽ et uinitatis uinculũ
maxiẽ cõmendandũ ex uno oportet ĩpleri.
ꝓpter quod aliud scdm ipm̃ q̃situs ẽ femine
sexus adiutor nisi ut serentẽ genꝯ huanũ
natura muliebris. tãꝙ terre feculiditas
adiuuaret Em̃ius hõnestiꝰ meliusq tre¬
datur ita fuisse. tũc illoꝵ homi corpus aĩa¬
le cõstitutoꝵ ĩ ꝑadiso nũdũ mortis lege dap̃¬
natũ. ut nõ hãberẽt appetitũ carnalis uo¬
luptatis qualẽ nc̃ habet̃ ista corꝑa q̃ iam
ex mortis ꝓpagine ducta sũt Neq enĩ ni¬
chil ẽ ĩ eis factũ cũ de ligno ꝓhebito edis¬
sent qũ quidẽ deus nõ dixerit᷑. si ederitis
ceret dies qd̾ cipłs gemit dicẽs Cõdelector
legi dei scd̾ra ĩteriorẽ hoiẽm: uideo auĩt aliã

Expanded text:
res ducent; non enim incipient mori, sed erunt res ducent; non enim incipient mori, sed erunt aequales angelis dei; hic uero cum inplenda esset hominibus terra et eam propter cognationis artiorem necessitudinem et unitatis uinculum maxime commendandum ex uno oporteret inpleri, propter quid aliud secundum ipsum quaesitus est femineus sexus adiutor, nisi ut serentem genus humanum natura muliebris tamquam terrae fecunditas adiuuaret? Quamuis honestius meliusque credatur ita fuisse tunc illorum hominum corpus animale constitutorum in paradiso nondum mortis lege damnatum, ut non haberent adpetitum carnalis uoluptatis, qualem nunc habent ista corpora, quae iam ex mortis propagine ducta sunt. neque enim nihil est in eis factum, cum de ligno prohibito edissent, quandoquidem deus dixerat non "ei ederitis,ceret dies, quod apostolus gemit dicens: condelector legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam
Abbreviated transcription (Latin):
nõ insi que morientib succederet q̃leret᷑
Ot aũt ꝑ duos hoiẽs terra ĩpleret᷑ quõ
ip̃i nisi gignendo oftĩciũ societatis ĩple¬
etiã cũ a paucis recte laudabiliter uiuat᷑.
qu̾tũq uelleat ordo rei publice ĩ cuiusdã
pacis terrene Uinculo cohertẽs etiã ꝑccõ¬
res: Neq em̃ tm̃ deprauati sũt hoiẽs. ut
nõ etiã tãles pecorib et uolatilib ãterel-¬
lant Quoꝵ tamẽ d̃mi generib hac̃ ĩfi¬
mã mũdi ꝑtẽ pro sui loci sorte decoratã:
quẽ nõ cõsiderare delectet Quis aũt ita
sit excors ut ꝓutet namꝯ eñ ornari ꝓotuisse
si iustis nõ moriẽtib ĩpleret᷑: Nã qr nu̾o¬
sissima ẽ suꝑna cruitas angłoꝵ. ideo nõ
recte conubiõ copularẽt᷑: msi morerentur.
Haric quippe nuõsitatẽ ꝑfectã etiã ĩ resur¬
rectione scõrũ angłis soc̾iandã dñs p̃sciẽs
ait In resurrectione neq nubẽt. neq uxo¬

Expanded text:
nonnisi quae morientibus succederet, quaereretur; nonnisi quae morientibus succederet, quaereretur; ut autem per duos homines terra inpleretur, quomodo ipsi nisi gignendo officium societatis inpleetiam cum a paucis recte laudabiliterque uiuatur, quantumque ualeat ordo reipublicae in cuiusdam pacis terrenae uinculum coercens etiam peccatores? neque enim tantum deprauati sunt homines, ut non etiam tales pecoribus et uolatilibus antecellant; quorum tamen omnium generibus hanc infimam mundi partem pro sui loci sorte decoratam quem non considerare delectet? quis autem ita sit excors, ut putet minus eam ornari potuisse, si iustis non morientibus inpleretur? Nam quia numerosissima est superna ciuitas angelorum, ideo non recte conubio copularentur, nisi morerentur. hanc quippe numerositatem perfectam etiam in resurrectione sanctorum angelis sociandam dominus praesciens ait: in resurrectione neque nubent neque uxo
Abbreviated transcription (Latin):
Eiciã fit ꝓfusus. aut exhorrẽs luxuriã
fit auaruis. aut ĩquietus ãt ciuꝯ pigciã
rep̃henderis aut cuis ĩquietudinẽ piger.
aut̾ qui rep̃hensus odisse cepit audaciã ad
timiditatẽ sugit. aut qui tir̃dus nõ ẽẽ tona¬
tur tãqmã abrupto uinculo fit temerarius
dũ nõ ratione sed opinione crimina metui¬
tur. ita dũ nescuit᷑ hoĩes quid ĩ adulteriis
et fornicationib diuino iure dcip̃tiet᷑. etiã cau¬
sa procreandi cõuignẽ cõcubitũ detestant
Quod qui nõ faciũt sed tñ fecũditatem
caris ꝓpter successionẽ mortalitatis diui¬
nitus datũ sentiut̃: nec ip̃i putãt pri¬
mos illos hoiẽs potuisse cõcubere nͥ ꝓpter
ꝓps pccm̃ quod amliserãt morituri gignẽdo
requirerẽt successores: nec attendũt si rec¬
te potuerũt sucressores q̃ri morituris mł¬
to rectius socios queri potuisse uicturis
Impleta er̃ terra gn̾e̾ huãno. recte ꝓles

Expanded text:
ritiam fit profusus aut exhorrens luxuriam ritiam fit profusus aut exhorrens luxuriam fit auarus aut inquietus fit, cuius pigritiam reprehenderis, aut cuius inquietudinem piger aut qui reprehensus odisse coeperit audaciam suam, ad timiditatem fugit aut qui timidus non esse conatur, tamquam abrupto uinculo fit temerarius, dum non ratione, sed opinione crimina metiuntur: ita dum nesciunt homines, quid in adulteriis et fornicationibus diuino iure damnetur, etiam causam procreandi coniugalem concubitum detestantur. Quod qui non faciunt, sed tamen fecunditatem carnis propter successionem mortalitatis diuinitus datam sentiunt, nec ipsi putant primos illos homines potuisse concumbere, nisi propter peccatum, quod admiserant, morituri gignendo requirerent successores, nec adtendunt, si recte potuerunt successores quaeri morituris, multo rectius socios quaeri potuisse uicturis. inpleta enim terra genere humano recte proles,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtitũ ⁊̃ sides proles sacramentũ In fide
attenditur ne p̃ter uintulũ cõiugule cũ
altera uel altero cõcũbatur In prole utc
mãter suscipiatur. benigne nutriat᷑ reli¬
giose edoceatur. In sacramẽto ut conubiũ
nõ sepetur et dimissus aut dimissa nes
causci ꝓlis alteri cõiugatur Hec ẽ trĩqͣm
regula nuptiarũ: qua uel nature decorat᷑
fẽcunditas uel ucdutinẽtie reicitur pra¬
uitas Unde quia satis disseriumꝯ ĩ eo libro
huẽ de bono cõiugali nuꝑ edidimꝰ. Ubi et
continentiã uidualẽ et excellentiã u̾gina¬
lẽ pro suoꝵ graduũ dignitate distinyiꝰ
ditius hic stilus nr̃ nõ ẽ occupandũs
Nũt ergo q̃rimꝰ cui adiutorio mulier
facta ẽ uĩro. si eĩs ad gigrendos filios
misceri sibimet ĩ ꝑadiso nõ licebat.
Qui em̃ hoc sentiũt forte pccm̃ ẽẽ oem̃
cõcubitũ putãt Difficile nãq ut dũ puer¬
se hoiẽs uicia deuitãt: nõ ĩ eoꝵ cõtraria
ꝑniciter currat Etem̃ sicut exhorrẽs ana¬

Expanded text:
titum est: fides, proles, sacramentum. in fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur prauitas. unde quia satis disseruimus in eo libro, quem de bono coniugali nuper edidimus, ubi et continentiam uidualem et excellentiam uirginalem pro suorum graduum dignitate distinximus, diutius hic stilus noster non est occupandus. Nunc enim quaerimus, cui adiutorio mulier facta sit uiro, si eis ad gignendos filios misceri sibimet in paradiso non licebat. qui enim hoc sentiunt, forte peccatum esse omnem concubitum putant. difficile est namque, ut, dum peruerse homines uitia deuitant, non in eorum contraria perniciter currant. etenim sicut exhorrens aua
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ tiliud nõ dicã nati. sed oĩno cõcepti młi egri¬
tudinẽ quãdã ĩchoauimꝰ qua sumꝰ necessa¬
rio morituri: Neq em̃ tã titẽ ẽ cũ ip̃o mor¬
uel elefanciosus factus fuerit. qm̃ eũ q̃ hoc
corpus habere ceꝑit ĩ quo om̃s hoiẽs natu¬
xũ sũt filii ie: quia hoc nõ fecit nisi pena
pccĩ Que cũ ita srnt: tur nõ credaanꝯ illos

Expanded text:
liud, non dicam nati, sed omnino concepti, nisi aegritudinem quandam inchoauimus, qua sumus necessario morituri? neque enim tam necesse est eum ipso moruel elephantiosus factus fuerit. quam eum, qui hoc corpus habere coeperit, in quo omnes homines natura sunt filii irae, quia hoc non fecit nisi poena peccati. Quae cum ita sin
Abbreviated transcription (Latin):
te scõꝵ ĩ angelitã forma nõ ꝑ caruis mor¬
tẽ. sed ꝑ dei uirtutẽ multo feliciꝰ mutarẽ¬
tur. Nõ itaq uideo ad quod aliud adiu¬
toriũ mulier facta sit uiro. si generandi
causa subtrahitur. q̃ nichiloniuꝯ quare
subtrahct ignoro Unde em̃ magnũ ma¬
gnq honoris meritũ apud deũ fidelis
cõtiendi ab ãplexu cũ exe oĩbus gẽtib
ad ĩplendũ scõꝵ numerũ largissĩma sup¬
petat copiti ꝑcipiende sordide uoluptatis
lbido nõ sibi uindicat q iã sufficiende pro¬
lis necessitudo nõ postulat Demo utri¬
usq sexus ĩfirmtas ꝑpendẽs ĩ ruinã tui¬
pitudinis recte excip̃itur honestate nup¬
Riarũ: ut ꝙ sanus ẽẽ ꝑosset officiũ sit egro-¬
tis remediũ Neq em̃ quia ĩcõtinentia
mlũ ẽ. id eo conubiũ uel quo ĩcõtimẽtes
copulãtur nõ ẽ honũ Iimno uero non
ꝓpter illud incilũ culꝓabile ẽ hoc boniũ

Expanded text:
 in angelicam formam non per carnis mortem, sed per dei uirtutem multo felicius mutarentur! Non itaque uideo, ad quod aliud adiutorium mulier facta sit uiro, si generandi causa subtrahitur: quae nihilominus quare subtrahatur ignoro. unde enim magnum magnique honoris meritum apud deum fidelis continendi ab amplexu, cum ex omnibus gentibus ad inplendum spetat copia, percipiendae sordidae voluptatis libido non sibi vindicat quod jam sufficiendae prolis necessitudo non postulat? Denique utriusque sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis, recte excipitur honestate nuptiarum, ut quod sanis esse posset officiutis remedium. Neque enim, quia incontinentia malum est, ideo conubium, vel quo incontinentes copulantur, non est bonum. Immo vero non propter illud malum culpabile est ho
Abbreviated transcription (Latin):
tionalis sicut ĩ hoĩl. uerũ etiã irititionalis. sicut
ĩ pecorib et uolatilib et piscib uisis mouetu
Sed aĩa rationalis uolutatis arbitrio uel cõ¬
sentit uisis uel nõ cõsentit. irrationalis auit̃
nõ ht̃ hoc iudiciũ Pro suo tñ gn̾e̾ atq natã
uiso aliquo tacta spellit᷑ nec ĩ ꝑtãtẽ ullius
aiẽ ẽ q̃ illi uisa uen̾stat. siue ĩ sensus corꝑis
siue ĩ iprã spm̃ ĩterius: quib msis appetitus
moueat᷑ cui ꝯlibet arimãtis Alc sic cũ eabi¬
sa ꝑ angłoꝵ obedientiã desuꝑ mistrãtur
pũenit uisio dei nõ solũ ad hoiẽs nec solũ

Expanded text:
tionalis sicut in hominibus, uerum etiam inrationalis, sicut in pecoribus et uolatilibus et piscibus, uisis mouetur. sed anima rationalis uoluntatis arbitrio uel consentit uisis uel non consentit; inrationalis autem non habet hoc iudicium, pro suo tamen genere atque natura uiso aliquo tacta propellitur. nec in potestate ullius animae est, quae illi uisa ueniant siue in sensus corporis siue in ipsum spiritum interius, quibus uisis adpetitus moueatur cuiuslibet animantis. ac sic cum ea uisa per angelorum oboedientiam desuper ministrantur, peruenit iussio dei
Abbreviated transcription (Latin):
marũ uocũ q corꝑaliũ quod uoluit ostẽ¬
dissẽ ac dixissẽ c̾cissimũ est eis̃ qui sbam
t̾nitatis ĩcõmutablĩter et̾nã nec ꝑ tẽpꝰ
net ꝑ locũ moueriuel fidelit̾ credũtuł¬

Expanded text:
marum uocumque corporalium quod uoluit ostenmarum uocumque corporalium quod uoluit ostendisse ac dixisse certissimum eat eis, qui substantiam trinitatis incommutabiliter aeternam nec per tempus nec per locum moueri et
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ius homĩs hoc dixit deꝰ sicut loquit᷑
quibdã sẽruis sus iñ ipĩs sẽruis sũis ex
ꝑ anglm̃ est facta reuelatio in silitudinib
uotũ corꝑaliũ ꝙͣuis tacuit scriptura utꝵ
ĩ sompnis an in extasi ĩta enĩ fieri hec sõ¬
lent an aliquo alio modo sĩcut reuelatua
ꝓphetis uñ illud ẽ Et dixit mͣ angls̃ qͣ
loquebatur iime an ꝑ corꝑalẽ creaturã
uox ip̃a sonu̾it sic̾ de nuibe hĩ ẽ filiꝰmeꝯ¬
quidũ comp̃hendere nõ balemꝰ Berũta¬
mẽ c̾tissinie tenea ꝯ dixissẽ hoc dnĩ ⁊ sĩ cor¬
ꝑali uote uel tẽꝑalite̾r ex pressã sum litu¬
diñe corꝑĩs dixĩt nõ eũ ꝑ sbãm sũam s
ꝑ aliquãm imꝑio sũo subditã dixissẽ cre¬
ãturã sicut ini libio p̃cedẽte tracc̾auimꝯ
Nã uisũs ẽ deꝰ etiã postea sãnctio uiris
dilias capite albo sicut lana Alias ĩfẽ
sbam̃ qua ip̃ẽ est sed ꝑ sͥ sũbditã quam
creauit eũ prebuissẽ Eit ꝑ siłitudines fõr¬

Expanded text:
ipsius hominis hoc dixit deus, sicut loquitur quibusdam semis suis in ipsis seruis suis? ex per angelum est facta reuelatio in similitudinibus uocum corporalium, quamuis tacuerit scriptura, utrum in somnis an in extasi? ita enim fieri haec solent. an aliquo alio modo sicut reuelatur prophetis? unde illud est: et dixit mihi angelus, qui loquebatur in me. an per corporalem creaturam uox ipsa sonuerit sicut de nube: hic est filius meuquidum conprehendere non ualeamus; uerum tamen certissime teneamus et dixisse hoc deum et, si corporali uoce uel temporaliter expressa similitudine corporis dixit, non eum per suam  aliquam imperio suo subditam dixisse creaturam, sicut in libro praecedente tractauimus. Nam uisus est deus etiam postea sanctis uiris alias capite albo sicut lana, alias inferam, qua ipse est, sed per sibi subdita, quae creauit, eum praebuisse et per similitudines for
Abbreviated transcription (Latin):
opari iã ut uisimẽ dissẽruinꝰ Anut
qd oparetur int̾ra ꝑ agriculturã in se¬
ip̃o cũstodir̾et ꝑ disãpłmã id ẽ ut sicut
ei agerobtemparet colẽti sẽ ita ⁊ pp̃e
p̃cipienti dño suo ut sumpto p̃cepͥtõ o¬
bediẽciẽ fructũ nõ spmas mõbediencie
redde̾t: denĩq qñ silĩtudinẽ a sẽculti ꝑa

Expanded text:
st disseruimus. An ut quod operaretur in terra per agriculturam, in seipso custodiret per disciplinam; id est, ut sicut ei ager obtemperaret colenti se, ita et ipse praecipienti Domino suo, ut sumpto praecepto obedientiae fructum, non spinas inobedientiae redderet? Denique quoniam similitudinem a se culti
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ p̾cepti Oꝑtebat autõ ut homo sb dño
deo poĩus alicunde ꝓhibe̾tur ut ei pro
merendi dñn suũ uirtꝰ eẽt ip̃a obediẽci¬
a quã possum uissime dice̾ solã eẽ u̾tutẽ
om̃i creature rationali agẽti sub deiptã¬
te pͥmũq eẽ et maximnũ uiciũ tumoris
ad runã sũa ptãte uolle uti cuiꝰ uiciĩno¬
mẽ est mobediẽcia Niõ eẽt ergo uñ se homo
liquid iubetur Arbor itaq illa nõ erat
mala s appellata ẽ scie dignosc̃endi bonũ
⁊ malũ quia msĩ pꝯ ꝓhibitõem ex illa hõ
ederet milla ẽẽt precepti futura trãsgs¬
sio ĩ qua hõ ꝑ epꝑimẽtũ pene disceret
quid intesset nnter obedien ͤ bonũ ⁊ m̾o¬
bediẽtie malũ Proinde ⁊ hoc nõ ĩ fĩgura
dnniĩ s uere quodd̾ lignũ accipiendũ est
cui nõ de fructu uel pomo qd̾ inde nascẽ¬
retur s ex ip̃a re nomẽ mmpoĩtã est que
illo cõcra uetitũ tacto fuerat sẽqnutura

Expanded text:
nem praecepti. oportebat autem, ut homo sub domino nem praecepti. oportebat autem, ut homo sub domino deo positus adominum suum uirtus esset ipsa oboedientia, quam possum uerissime dicere solam esse uirtutem omni creaturae rationali agenti sub dei potestate, primumque esse et maximum uitium tumoris ad ruinam sua potestate uelle uti, cuius uitii nomen est inoboedientia. non esset ergo, unde se homo liquid juberetur. Arbor itaque non illa erat mala, sed appellata est scientiae dignoscendi bonum et malum, quia si propter prohibitionem ex illa homo ederet, in illa erat praecepti futura transgressio, in qua homo per experimentum poenae disceret quid esset inter obedientiae bonum et inoedientiae malum. proinde et hoc non in figura dictum, sed uere quoddam lignum accipiendum est, cui non de fructu uel pomo quod indidem nasceretur, sed ex ipsa re nomen inpositum est, quae illo contra uetitum tacto fuerat secutura.
Abbreviated transcription (Latin):
lud adã aĩam uiuã hoc est nomẽ eius
E ⁊ uocauit᷑ adam noĩa omĩb pecorib
et om̃ib uolatilib celi ⁊ om̃ib bestiis a¬
gri Ipĩ autẽ adam nõ ẽ muẽtꝰ adiuite
filĩs ei Et ĩmisĩt deꝯeptasiiin adã et
obdormiuit Et accepit unã costarũe
uis ⁊ impleuit carnẽ in loco eius Et edi¬
ficauit dñs de ꝯcostam quã accepit de

Expanded text:
uam, hoc est nomen eius. et uocauit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus uolatilibus caeli et omnibus bestiis agri. ipsi autem Adam non est inuentus adiutor similis ei et inmisit deus extasin in Adam, et obdormiuit. et accepit unam costarum eius et adinpleuit carnem in locum eius. et aedificauit dominus deus costam, quam accepit
Abbreviated transcription (Latin):
cutũ dni talib notũ sĩgnis q̃ intelli¬
gere possẽt Illud .ii. qd postea sc̃rip¬
tũ est cũ peccassent eos audisse uo¬
cẽ dni dei ambulantis in ꝑ adisõ qr
atura fc̃m̃ est nullom dubitat qui
fidẽ catholicã sãnit did hoc .n. eta¬
liqñ lacins de hacre disserere uo¬
lui quia nõnulli heretici putant
sb̃am siliĩ dei nulło assũpto corꝑe
ꝑ seipam õẽ uisiblẽm Et iõ anteꝙͣ
ex uirgine corpꝰ acciꝑet ipñ uisũ
et̃ pr̃ib opinant᷑ tãꝙͣ de solo deopa¬
tre dañ sit quẽ nemo hoñ iuidit nec
uidere pt qr filius uisus sĩt añ acceptã
sẽrui formã etĩam ꝑ ip̃am sbãm sũcon
Que imrpietas pal a catholit̾ismẽtib
repellenda est S de hoc plemus alicas
si dño placiu̾t dissẽrem ꝰ Nũc t̾m̃ato i̾¬
sto uolumine id quod sẽquit᷑ qũo sĩt mu¬
lier ex uiri sui latere coeata in cõsẽꝙ̃¬

Expanded text:
cutum deum talibus uocum signis, quae intellecutum deum talibus uocum signis, quae intellegere posset? illud enim quod postea scriptum est, cum peccassent, eos audisse uocem domini dei ambulantis in paradiso, quia aturam factum est, nullo modo dubitat, qui fidem catholicam sapit. ad hoc enim et aliquanto latius de hac re disserere uolui, quia nonnulli haeretici putant substantiam filii dei nullo adsumto corpore per se ipsam esse uisibilem et ideo, antequam ex uirgine corpus acciperet, ipsum uisum esse patribus opinantur, tamquam de solo deo patre dictum sit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, quia filius uisus sit ante acceptam serui formam etiam per ipsam substantiam suam: quae inpietas procul a catholicis mentibus repellenda est. sed de hoc plenius alias, si domino placuerit, disseremus; nunc terminato isto uolumine id, quod sequitur, quomodo sit mulier ex uiri sui latere creata, in conse
Abbreviated transcription (Latin):
lis autẽ qui eã caꝑe non possunt cũlo¬
quitur deꝰ noͣ nisi ꝑ creaturã loquit᷑
a tãtũmꝰ spũalem suie in sempnis si¬
ue in extasi silĩtudine reꝵ corꝑalium
a̾ etiã ꝑ ip̃am coͣrlem dũ sẽnsib corꝑie
uel aliqua spẽs apparet uł insõnant
uoces Si ergo adam talis erat ut pos¬
sẽt caꝑe illam locutoem dei quã mẽ¬
ꝑ tꝑc ei q utile ac salubre p̃ceptũ ui¬
tatio imp̾sserit et q̃ transgressori pe¬
na dẽretur eaip̃a ineffabiliter ui̾ta¬
te mrauerit sicut audiũtur uel iudẽt᷑
omĩa bona p̃cepta ĩ ip̃a ĩcõmutabli
sapĩa q̃ in aĩas sanctas sẽ transfert
ex aliquo tꝑe cũ ip̃ius nullus sit motꝰ
in tꝑe Si autẽ ad eñ modũ adãiustꝰ
erat ut ei adhuc opus ẽẽt altius
creature sanctioris et sãpẽtioris
auctoritas ꝑ quã cognosceret deiuo¬
lũtatẽ atq iussiõnem sicut nobis
ꝓphete sic̾ ipĩs angli. Cur ambigiꝰ
ꝑ aliquã eiusmodi creaturã ei eẽ lo¬

Expanded text:
eam capere non possunt cum loquitur deus, non nisi per creaturam loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extasi in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species apparet uel insonant uoces. si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam menper tempus, eique utile ac salubre praeceptum ueritatis inpresserit et quae transgressori poena deberetur ea ipsa ineffabili ueritate monstrauerit, sicut audiuntur uel uidentur omnia bona praecepta in ipsa incommutsapientia, quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore. si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientioris auctoritas, per quam cognosceret dei uoluntatem atque iussionem, sicut nobis prophetae, sicut ipsis angeli: cur ambigamus per aliquam eius modi creaturam ei esse lo
Abbreviated transcription (Latin):
iam utiniur pro latino quia et hoc geng
uisionũ quauis interius sĩat ꝙͣ sũnt es
q̃ aĩo ꝑsensũs corꝑis nĩtiantur tamẽ
quia simile est eis ita ut cũfit discẽrmnꝰ
ab eis aut om̃o nõ possĩt aut certe uixd
rarissine possĩt Et quĩa eptlũs ẽ
luce de hiĩs omĩb indicat int̾ ilła q̃ nlt̾¬
secꝰ suint arbitior ẽẽ deputandũ Que¬
atura ergo spũalis ⁊ intẽllaĩalis ꝑstã¬
ata sĩt nõ nsi int̾nsẽcꝰ adiuuatur etm¬
tate u̾itate caritate creatorũs Eptͥnsẽtꝰ
uero si adiuuari dicenda ẽ eo fortassẽsõ
sõciẽtate gaudent in deo ⁊ ꝙ ꝑspectis
etiã iñ ei̾s ipĩs omĩb treatliris undiq
gras agit laudat q creatorẽ Qd̾ autẽ
attinet ad creature angelice actiõnem
humano prouldencia dei ꝑspiatur ip̃a
extͥnsẽcꝰ adiuuat ⁊ ꝑ ĩlla uisã que siliã
sunt corꝑalib ⁊ ꝑ ipã corꝑa que angłi¬
te sũbiatent pt̃ati Que cũ ita sint᷑ cũ

Expanded text:
iam utimur pro latino - quia et hoc genus uisionum, quamuis interius fiat quam sunt ea, quae animo per sensus corporis nuntiantur, tamen, quia simile est eis, ita ut, cum fit, discerni ab eis aut omnino non possit aut certe uix et rarissime possit, et quia exterius estluce de his omnibus iudicat, inter illa, quae extrinsecus fiunt, arbitror esse deputandum. creatura ergo spiritalis et intellectualis perfata sit, nonnisi intrinsecus adjuvatur aeternitate, veritate, charitate Creatoris. Extrinsecus vero si adjuvari dicenda est, eo fortasse solosocietate getiam eis ipsis omnibus creaturis undique gratias agit laudatque creatorem. quod autem adtinet ad creaturae angelicae actionem, humano prouidentia dei prospicitur, ipsa extrinsecus adiuuat et per illa uisa, quae similia sunt corporalibus, et per ipsa corpora. quae angelicae subiacent potestati. Quae cum ita sint, cum
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ aliquid noĩa ip̃a sĩgnisicent cũ ot re¬
giõnib ꝑ quaesluũt notissima sunt et oĩ¬
bus ferẽ gẽtib diffamata Q iuymo ex
hiĩs qnĩ consta̾t ea ꝓrsũs ẽẽ nã duob eͥ¬
orũ noĩa uetustas mutauit sĩc̾ tygris
d̾ fluuiꝰ qui pruis albula uocabatur
pellant Duo uero cetĩ tygris et eusta¬
tes. antiq̃ua etiã noia tenuerũt nos ã¬
moneri oꝑtet cela quoq p̾mit̃ꝯ ad ꝓp̾e¬

Expanded text:
 aliquid nomina ipsa significent, cum et regionibus, per quas fluunt, notissima sint et omnibus fere gentibus diffamata? quin immo ex his, quoniam constat ea prorsus esse — nam duobus eorum nomina uetustas mutauit, sicut Tiberis dicitur fluuius, qui prius Albula uocabatur; pellant; duo uero cetera, Tigris et Euphrates, antiqua etiam nomina tenuerunt — nos admoneri oportet cetera quoque primitus ad proprie
Abbreviated transcription (Latin):
ante omĩa. Quaꝵꝑ cũ audimꝰ dicẽtem
scripturã et p̃cepit dñs deꝰ ade dicẽs
Ab omi ligno qd̾ ẽ in padisõ escã edes
de ligno ãt cognoscendi bonũ ⁊ i alũ
nõ manducabitis de illo qua die at
ederitie ab eo morte moriemim simo¬

Expanded text:
omnia. Quapropter cum audimus dicentem scripturam: et praecepit dominus deus Adae dicens: ab omni ligno, quod est in paradiso, esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini, si mo
Abbreviated transcription (Latin):
sui cardinis ĩmitatur Porto sĩi corpe
mulũ mẽbrũ ꝑ locũ udlũtas mouet ñsi
ab eo mẽbri articulo quẽ nõ mouet cũ i
illa ꝑs corꝑis que mouetur ⁊illa q̃ sĩpa
sĩt ut mou̾eatur corꝑeas hñt ꝙͣtitates
suas quib occupent spacia locoꝵ sũoꝵ
uendũ ẽ mitatiu cũ aĩa noͣ sĩt natura
corpẽa nec locali spacio corpꝰ ĩpłeat sĩc
aquã utrẽ siue spoagiã s miris modias
ip̃o mcocꝑeo natu cõmiptasĩt un̾ufitã¬

Expanded text:
sui cardinis innitatur. porro si in corpore sui cardinis innitatur. porro si in corpore nullum membrum per locum uoluntas mouet nisi ab eo membri articulo, quem non mouet, cum et illa pars corporis quae mouetur et illa qua fixa fit ut moueatur, corporeas habeant quantitates suas, quibus occupent spatia locorum suoruendum est innitatur, cum anima non sit natura corporea nec locali spatio corpus impleat sicut aqua utrem siue spongiam, sed miris modis ipso incorporeo nutu commixta si
Abbreviated transcription (Latin):
aĩa carnaluĩ sẽnsũũ conuetudine eti¬
ã seipãm cũ corꝑe ꝑ locũ moul putat
dũ id ꝑlocũ mouet Quesĩ possĩt diligẽ¬
ter insẜacere camꝙͣ cardines membrdꝵ
corꝑiõ sui quẽadmodũ articulatim dii¬
posĩti sunt a quib mitia motiõnũ uitã¬
tur ĩueniẽt ea q̃ ꝑ sp̃acia locoꝵ mouẽt᷑
dine moueatur Sic tota palmaabarti¬
culo cubiti sĩe cułhitꝰ ab articulo hum̾
humerꝰ a sc̃cipula cõmoneatur staitib
utiq cardinib quib mono ntatitr per
loti spatiũ quo mouetur Sic̃ plantem
talo ẽ articulus qͦstãte monetur Sic
cruris in geniũ ⁊ totiꝰ pedis in copa Et
nallus membri motꝰ oĩno ẽ quẽ uolũtas
mouet nnsi ab aliquo articuli cardine
quẽ mcꝰ eiusdem uolũtatis pͥmitꝯfĩit
ut cib eo qd̾ loci spaciõ nõ mouet᷑ agi ua
dopes leuatur nͥ alius sirꝰ totũ corpꝰ
ferat donec ille qui motꝰ ost aloto unde
fertur ad locũ quo fertur ĩmoto articulo

Expanded text:
a carnalium sensuum consuetudine, etiam seipsam cum corpore per locum moveri putat, dum id per locum movet. Quae si possit diligenter inspicere tanquam cardines membrorum corporis sui, quemadmodum articulatim dispositi sint, a quibus initia motionum nitantur, inveniet ea quae per spatia locorum moventur dine moveatur: sic tota palma ab articulo cubiti, sic cubitus ab articulo humeri, humerus ab scapula cum mouetur stantibus utique cardinibus, quibus motio nitatur, it per loci spatium, quod mouetur; sic plantae in talo est articulus, quo stante moueatur; sic cruris in genu et totius pedis in coxa. et nullus membri motus omnino est, quem uoluntas mouet, nisi ab aliquo articuli cardine, quem nutus eiusdem uoluntatis primitus figit, ut ab eo, quod loci spatio non mouetur, agi uado pes leuatur, nisi alius fixus totum corpus ferat, donec ille qui motus est a loco, unde fertur, ad locum, quo fertur, immoto articulo
Abbreviated transcription (Latin):
urgendus ẽ Sbãm u̾o dei insĩ credat
mutablĩ ẽ illa naͣ t̾nitatis ⁊ ob hoc ĩta
etͥnaut ei aliquid coet̾nũ eẽ nõ possĩt
ipa apud sẽipam ⁊ in sẽip̃a sĩnẽ ulłotẽ¬
pore ac loco mouettamẽ ꝑ tẽpus ⁊ lo¬
cũ sibi subditã creaturã naturas creãs
bonitate uolũtates ordinãs ptãteut
S quia nõ omñb naturis dedit᷑ uolũta¬
tis arbitriũ ilłe autẽ quib dedit potẽ¬
Et hoc ordinatõe creatoris qͥ nuĩꝙ̃ ita pu¬
Cũ i ͭ om̃e corpꝰ ⁊ om̃is aĩa ir̾rational̾
nõhẽat uolũtatis arbitriũ subdita ista
sũnt eis naturĩs q̃ predcẽ sunt arbitrio
uolũtatis Nec oĩb omĩa s sic̾ distribuit
iusticia creatorĩs E rgodei puidentiã
regens atq ãministoans u̾niu̾saincre

Expanded text:
 credit. mutabilis est illa natura trinitatis et ob hoc ita aeterna, ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud se ipsam et in se ipsa sine ullo tempore ac loco, mouet tamen per tempus et locum sibi subditam creaturam, naturas creans bonitate, uoluntates ordinans potestSed quia non omnibus naturis dedit voluntatis arbitrium, illae autem quibus dedit, potenet hoc ordinatione Creatoris, qui nunquam ita pucum igitur omne corpus et omnis anima inrationalis non habeat uoluntatis arbitrium, subdita ista sunt eis naturis, quae praeditae sunt arbitrio uoluntatis, nec omnibus omnia, sed sicut distribuit iustitia creatoris. ergo dei prouidentia regens atque administrans uniuersam cre
Abbreviated transcription (Latin):
li qñ ip̃m malũquid eẽt hõmo nesciebat:
Not qui sãpiũt parũ actendũt quẽadmo¬
dũ a contrariis notis sic pleraq intelligũ¬
tur ignota ut etiã uerba reꝵ que nõ sũnt
cũ inloquendo int̾ponũtiu mllus caliget
auditor Hoc .n. ꝙͦ om̃o nõ est inchil uoca᷑
E t has duas sillabas nemo nõ intellig᷑
qui latme audit ⁊ loquilut uñ nsi cum
mane cũ d̾ intuendo corꝑis ple incudinẽ
pruicitõe eius tam ꝙͣ contrariõ quid diꝰ¬
catur mano ĩcellimꝰ sicut audiendi sen¬
sũ nõ sõlũ de uocib uerũ enã de silẽtio ĩ¬
dicamꝰ Sic̃ ex uita que merat hoĩ pos¬
set euis cau̾e contrarlũ id ẽ iute pͥna¬
tõem q̃ mors uocatur ⁊ ipãm cãm qua ꝑ¬
deret qd̾ amabat id ẽ quolib soñ suũ qͦ
fieret ut amitteret uitã quibussib sĩ¬
labis appellaretur Quẽ admodũ lanẽ

Expanded text:
li, quando ipsum malum quid esset omnino nesciebat? li, quando ipsum malum quid esset omnino nesciebat? hoc qui sapiunt parum adtendunt, quemadmodum a contrariis notis sic pleraque intellegantur ignota, ut etiam uerba rerum, quae non sunt, cum in loquendo interponuntur, nullus caliget auditor. hoc enim quod omnino non est nihil uocatur; et has duas syllabas nemo non intellegit, qui latine audit et loquitur. unde, nisi cum inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem priuatione eius tamquam contraria quid dicatur inane intellegimus. sicut audiendi sensu non solum de uocibus. uerum etiam de silentio iudicamus, sic ex uita, quae inerat homini, posset eius cauere contrarium, id est uitae priuationem, quae mors uocatur. et ipsam causam, qua perderet quod amabat, id est quodlibet factum suum, quo fieret, ut amitteret uitam, quibuslibet syllabis appellaretur — quemadmodum latine
Abbreviated transcription (Latin):
obedientiã iu̾sti cõstituũtur multi qr si¬
ct madamonĩs moriũtur sĩc et nipõ
om̃t uinisicãbũtur frustra at nõnulli
acute obtus̃ sint cũ requirũt quõ potis¬
arit appellari lignũ dinoscenne boni
et male anteꝙͣi eo transgressũs ẽẽt hõ
p̃coptũ atq ipã exꝑienna dinosceret
quidint̾essẽt inter bonũ qd̾ amisit et
malũ qd̾ admisĩt llignũ enĩtale no¬
mẽ accepit ut ea s̃m ꝓhibitoẽm nõ
tiretur Nleq ei quia inde ꝯͣ preceptum
manducauerũt ideo factũ est illud ligͫ
usurpassent id recte notaretur ꝙibi ẽ¬
is accderet si usurpassẽnt Quemadino¬
dũ si uocarea ea arbor sãcuricatis qd̾
inde possent hoĩes sãturari Nlũquid sĩne¬
mo accessissẽt ideo nomẽ illd̾ eẽt incõgru¬
ũ quandoquidẽ cũ accederẽt ⁊ sãturarẽt᷑
tũc ꝓbaret᷑ ꝙͣ hec recte arbor illa uocare
Et. quõ inquiũt intelligeret homio qd̾
ei dicẽbatur lignũ dmoscentie boni⁊ ma¬

Expanded text:
constituuntur multi; quia sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. Frustra autem nonnulli acute obtusi sunt, cum requirunt, quomodo potuerit appellari lignum dinoscentiae boni et mali, antequam in eo transgressus esset homo praeceptum atque ipsa experientia dinosceret, quid interesset inter bonum, quod amisit, et malum, quod admisit. lignum enim tale nomen accepit, ut eo secundum prohibitionem non tiretur. neque enim quia inde contra praeceptum manducauerunt, ideo factum est illud lignuusurpassent, id recte uocaretur, quod ibi eis accideret, si usurpassent. quemadmodum si uocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari, numquid, si nemo accessisset, ideo nomen illud esset incongruum? quandoquidem cum accederent et saturarentur, tunc probarent, quam hoc recte arbor illa uocaretur. Et quomodo, inquiunt, intellegeret homo, quod ei dicebatur lignum dinoscentiae boni et ma
Abbreviated transcription (Latin):
de hoc mortali corꝑe. sed de corꝑe ĩquit mor¬
tis huiꝯ Sicut et̾iũ illud Corpus quidẽ
ĩquit mortuũ ẽ ꝓpter ꝑccm̃ Iet ibi ait
mortale sed mortuũ. ꝙͣuis utiq et morta¬
le quia moriturũ Non ita credendũ ẽ fuis¬
se illa corꝑa: sed licet aiãlia nũdũ spũalia
nõ tñ mortua: id est que nccẽ eẽt ut more¬
rent᷑ Quod ea die fcm ẽ: qua lignũ cõtra
petitũ tetigerũt. sicut ĩ ipĩs nrĩs corꝑibus
quedã pro suo modo sartas dicit̃ que si ꝑ¬
turbata sit fuerit ut letalis morbus iam
uiscera depascatur. quo ĩspecto medici mor¬
tẽ ĩminere ꝓnũtiẽt mortale utiq corpus
etiã tuc̃ dicit᷑. sed alit qmͣ cũ eẽt sanũ: ꝙ̃¬
uis qñq sine dubio moriturũ Ita illi hõiẽs
aĩalia quidẽ corꝑa gerẽtes sẽd nõ moritura
nisi pectassẽt. ac̃ceptura aũt angelicã for¬
paã belestẽq qualitatẽ. mox ubi preceptũ
trãsgressi sũt eorũ mẽbris uelud aliqua egri

Expanded text:
sed, de corpore, inquit, mortis huius. sicut etiam illud, corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum; nec ibi ait mortale, sed mortuum, quamuis utique et mortale, quia moriturum. non ita credendum est fuisse illa corpora, sed licet animalia, nondum spiritalia, non tamen mortua, id est quae necesse esset ut morerentur: quod ea die factum est, qua lignum contra uetitum tetigerant. Sicut in ipsis nostris corporibus quaedam pro suo modo sanitas dicitur, quae si perturbata sic fuerit, ut letalis morbus iam uiscera depascatur, quo inspecto medici mortem inminere pronuntient, mortale utique corpus etiam tunc dicitur, sed aliter, quam cum esset sanum quamuis quandoque sine dubio moriturum: ita illi homines animalia quidem corpora gerentes, sed non moritura, nisi peccassent, acceptura autem angelicam formam caelestemque qualitatem, mox ubi praeceptum transgressi sunt, eorum membris uelut
Abbreviated transcription (Latin):
erãt pulani ad asp̃cĩ ⁊ bona ad escã
cũ in hiis eẽnt oꝑib que fecit deꝰ oĩa
bona ualde. Cuid sit etiã fmpit deꝯ
adhuc det̾ra om̃s bestias agri et omĩa
uolatilia celi tãꝙͣ illa nõ suerĩt oĩa q̃¬

Expanded text:
erant pulchra ad aspectum et bona ad escam, erant pulchra ad aspectum et bona ad escam, cum in his essent operibus, quae fecit deus omnia bona ualde; quid sit etiam: finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli; tamquam illa non fuerint omnia, q
Abbreviated transcription (Latin):
aturaꝵ in sex dieb pͥmitꝯ cõditarũ cã¬
lẽ illam roẽm fẽcetit aĩe quã nõdrun
uel de ichilo uel de aliquo fẽc̾at Quã
si eo modo deuitare nolui̾t ut dicat uiͦ
diẽ otiã de limo fõñ eẽ hoĩem s hͦ teccipi¬
tulando postea cõmemoratũ uideat de¬
muliẽte quid dicat qr mascũlũ ⁊ feĩam
dixit feãt eos ⁊ benedixit eos ꝙ si et
ipãm eo diẽ st̃am ẽẽ de uiri osse respon¬
derit attendat quõ assẽrat sexto die fãc¬
ta uolatilia q̃ adducta st̃ ad ãdã cum
scripta õẽ ge ꝯ uolatiliũ quĩto die croa¬
tũ ex aqͥs insĩnuet Itẽ septo die ligna
etiã sc̃ã q̃ in ꝑadisõ plãtata st̃ cũ eadẽ
scr sptura hoc creature gen ꝯftiõ diẽi tͤ¬
buit Ipa etiã uerba consiteret guid
sĩt eiecit adhuc de t̾ra om̃e lignũ ꝑul¬
crũ ad aspectũ ⁊ bonũ ad escam tãꝙͣ
illa que tertio die terra eiecerat nõ

Expanded text:
eaturarum in sex diebus primitus conditarum caueaturarum in sex diebus primitus conditarum causalem illam rationem fecerit animae, quam nondum uel de nihilo uel de aliquo fecerat. Quam si eo modo deuitare uoluerit, ut dicat sexto die etiam de limo factum esse hominem, sed hoc recapitulando postea commemoratuere quid dicat, quia, masculum et feminam, dixit, fecit eos et benedixit eos. quodsi et ipsam eo die factam esse de uiri osse responderit, adtendat, quomodo adserat sexto die facta uolatilia, quae adducta sunt ad Adam, cum scriptura omne genus uolatilium quinto die creatum ex aquis insinuet, item sexto die ligna etiam quae in paradiso plantata sunt, cum eadem scriptura hoc creaturae genus tertio diei tribuerit. ipsa etiam uerba consideret, quid sit: eiecit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam, tamquam illa, quae tertio die terra eiecerat, non
Abbreviated transcription (Latin):
fcã cũ factꝰ ẽ dies Sicit eĩ illa q̃ nõ
erãt facta sũt sic et hec int̾ illa Qd̾¬
si et mat̾ies aliqua formabłis fuit et
corꝑalis ⁊ spũalis nõ tamẽ ⁊ ip̃a ĩste¬
turã insi a deo ex quo sũt omĩa Que qͥ¬
dẽ formatõem sua in nõ tꝑe ẜ origie pre¬
cederet sicut uox cãtumi Quid nsi de
mau̾ali spiritałi stã aĩa congruẽtus
credit᷑ Si autẽ aliquis nõ uolt ean exi¬
stimare factã nisĩ cũ sormnato corꝑi est
inspirata ip̃e uideat quid respondeat
cũ queritur unde facta sĩt Aut eĩ ex in¬
chuo dcũrus est deũ aliquid fecisse uel
fac̾e̾ post illam cõsũmatõẽm oꝑũ sũoꝵ
⁊ debet intueri quo explicet sexto die
scdm̃ aĩam rect̾e ĩtelligi nõ pt̃ id ẽ in qͣ
natura cãlis ratio facta fu̾i̾t euis rei
q̃nondũ fuit aut nõ de nichilo s de ali¬
quo iã existẽte scãm dicet aĩam Et la¬
borabit inquirendo q̃ nã illa natura su

Expanded text:
facta, cum factus est dies; sicut enim illa, quae non erant, facta sunt, sic et haec inter illa. quodsi et materies aliqua formabilis fuit, et corporalis et spiritalis — non tamen et ipsa instituta nisi a deo, ex quo sunt omnia — quae quidem formationem suam non tempore, sed origine praecederet, sicut uox cantum, quid nisi de materia spiritali facta anima congruentius creditur? Si autem aliquis non uult eam existimare factam, nisi cum formato corpori est inspirata, uideat, quid respondeat, cum quaeritur, unde facta sit. aut enim ex nihilo dicturus est deum aliquid fecisse uel facere post illam consummationem operum suorum et debet intueri, quomodo explicet sexto die secundum animam recte intellegi non postet —, id est in qua natura causalis ratio facta fuerit eius rei, quae nondum fuit, aut non de nihilo, sed de aliquo iam existente factam dicet animam et laborabit inquirendo, quaenam illa natura sit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ei fãcturꝰ erat mulierẽ ita p̃cepit or¬
dinãtissm̃e ut ꝑ uilũ p̃ceptũ dñ ad sẽ¬
minã ꝑuenirẽt. Quãdisc̃plin̾ã in ec¬
desia seruat aplũs dicens Si quidat
minẽ quẽ fecit iã certe sensũ ac mente
preditũ ut audirẽ ⁊ intelligb loquẽtem

Expanded text:
ita praecepit ordinatissime, ut per uirum praeceptum domini ad feminam perueniret? quam disciplinam in ecclesia seruat apostolus dicens: si quid autem minem, quem fecit, iam certe sensu ac mente praeditum, ut audire et intellegere loquentem
Abbreviated transcription (Latin):
qifecanda sit qui cũ fui̾t oꝑatus ab stẽ¬
dit relinquẽs eã uebaratañ uelsãtam
uelrigatã uel si quid aliud manẽte oꝑe
atur hoĩem iustum id ẽ iufaifĩcando euii
deo sibi pñte illiũatur absẽnteat conti¬
nuo tenebratur a quo nõ locoꝵ int̾uall
s uolũtatis auersiõne disceditu Illei¬
caꝙoꝑetur hoĩem bonũ atq cstodiãt
ei et ĩ ea conuepsiõne q̃ ad illũ ẽ ꝑma¬
nẽtes de quo dic̾itu michi ãt adherere
deo bonũ ost ⁊ cui d̾ fortitudinẽ meã ad

Expanded text:
que fecunda sit, qui, cum fuerit operatus absceque fecunda sit, qui, cum fuerit operatus abscedit, relinquens eam uel aratam uel satam uel rigatam uel si quid aliud, manente opeeratur hominem iustum, id est iustificando eum, deo sibi praesente inluminatur, absente autem continuo tenebratur, a quo non locorum interuallis, sed uoluntatis auersione disceditur. Ille itaque operetur hominem bonum atque custodiat, ei et in ea conuersione, quae ad illum est, permanentes, de quo dicitur: mihi autem adhaerere deo bonum est, et cui
Abbreviated transcription (Latin):
aliud aliquid ab ĩsso expectemꝰ quã cũ
ipm qui sũma utilit̾as ⁊ sãlus nr̃a ẽ Sic᷑
eñ eũ gratis p̃millam uocẽ diligimꝰ
Michi autẽ ad̾her̾e deo bonũ est Neq
enĩ tale aliquid ẽ homo ut factꝰ desẽrẽte
qui fẽcit ecumm possĩt aliq̾uidag̾e benetã¬
ꝙ̃ ex sẽip̃o ẜ̃ tota eius actiõbona ẽ ad e¬
um conuerti a quo factꝰ est rab eouistꝰ
pius sãpiens beatꝰq semꝑ fieri nõ fieri
⁊ recedere sĩait a corꝑis medico sãnari
et abire quia medic̃ corꝑis oꝑarnio fũ¬
it extrinsẽcꝯseruiens nature mb̾nsẽcꝰ
oꝑanti sub deo qui oꝑatur õẽm salutẽ
gemino ilło oꝑe ꝓuidẽncio de quo sũpra
loqunti sũmꝰ Non ergoita sedebit᷑ hõ ad
deũ cõuertere Utcuĩ ab eofactꝯ fuerit᷑
uistus abscedat sitaut ab ilło sẽmꝑfĩ¬
at E o quipꝑe ip̃ocũ ab illo nõ discedit
bamꝰ sicut oꝑatur homo frã ut cuilta at¬

Expanded text:
aliud aliquid ab illo expectemus quam eum aliud aliquid ab illo expectemus quam eum ipsum, qui summa utilitas et salus nostra est; sic enim eum gratis secundum illam uocem diligimus: mihi autem adhaerere deo bonum est. Neque enim tale aliquid est homo, ut factus deserente eo, qui fecit, possit aliquid agere bene tamquam ex se ipso: sed tota eius actio bona est ad eum conuerti. a quo factus est, et ab eo iustus, pius, sapiens beatusque semper fieri, non fieri et recedere, sicut a corporis medico sanari et abire, quia medicus corporis operarius fuit extrinsecus seruiens naturae intrinsecus operanti sub deo, qui operatur omnem salutem gemino illo opere prouidentiae, de quo supra locuti sumus. non ergo ita se debet homo ad deum conuertere, ut, cum ab eo factus fuerit iustus, abscedat, sed ita, ut ab illo semper fiat. eo quippe ipso, cum ab illo non discedit,bamus, sicut operatur homo terram. ut culta at