comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&cęt̾is huiꝰmodi. contrarias fortitudineᷤ.
uidebis quomͦ illis uiuentib nullꝰ nr̃m
uideat ac suspiret & inpęnitentiã corru-¬
at. Non regnet ait apłs peccatũ in mor¬
tali corpore ur̃o. Regnante peccato egỹ¬
ptiis extruimꝰ ciuitates. in cinere uersam᷑¬
& in sordib. ꝓ frum̃to paleas. ꝓ solida petͣ
luti oꝑa sectamur. S tam̃ qđ dicit᷑ de¬
ieroboan rege isrł. ipse restituit t̾minos
isrł ab introitu emath usq ad mare soli¬
tudinis. emath quȩ nc̃ epiphaniȩ dicit᷑.
septentrionalis erat terminꝰ isrł. Nare
autẽ solitudinis qd̾ hebraice dicit᷑ a raba
mare mortuũ designat. qd̾ in longitudine
ꝑ stadia qͥngenta octoginta usq ad roaroᷤᷤ
arabiȩ. in latitudine centũ qnquaginta
usq ad uicina sodomoꝵ ꝓgredit᷑ Canꝰ loci
iosephꝰ ita meminit dicens: anno autem
qͣdraginta:. Hic autẽ rex circa dm̃ qͥdem
iniuriosꝰ & iniquus extitit uehement᷑

Expanded text:
et ceteris istiusmodi contrarias fortitudines, et ceteris istiusmodi contrarias fortitudines, uidebis, quomodo illis uiuentibus nullus nostrum uideat ac suspiret et in paenitentiam corruat. non regnet, ait apostolus, peccatum in mortali uestro corpore. regnante peccato Aegyptiis extruimus ciuitates, in cinere uersamur et sordibus, pro frumento paleas, pro solida petra luti opera sectamur. Sequitur: uidi dJeroboam rege Israel, ipse restituit terminos Israel ab introitu Emath, usque ad mare solitudinis Emath, quae nunc Epiphani adjicitur, septentrionalis erat terminus Israel. Mare autem solitudinis, quod Hebraice dicitur Araba, mare Mortuum designat, quod in latitudine per stadia octoginta usque ad zearos Arabiae, in longitudine centum quinquaginta usque ad vicinia Sodomorum progreditur; cujus loci Josephus ita meminit dquadraginta. Hic autem rex circa Deum quidem injuriosus et iniquus exstitit vehementer
Abbreviated transcription (Latin):
in se ẽ sacerdotiũ dissipante.ysaias ꝓpħa
uisionẽ illã magnificã. qͣuiderat dñm
sedentẽ suꝑ soliũ excelsũ uidere ñ potuit
Quandiu ille regnũ tenuit in iudea ꝓpħa
oculos ñ leuauit ad cȩlũ. ñ sunt ei reserata
cȩlestia. ñ apparuit dñs sabaoth. nec in mỹ¬
sterio fidelit̾ sc̃ĩ nom̃ auditũ ẽ. Qñdo ille.
mortuus ẽ uniuersa quȩ subsequens ser
mo monstrauit aꝑtione luminis se ꝓdi¬
derant. Tale quiddã & in exodo scriptũ
est. dũ pharao uixit. ppłs isrł ex luti &
lateris & palearũ oꝑe ñ suspirauit ad dñor
Dũ ille regnauit. nemo quȩsiuit dm̃ patr̃e
abrahã & ysaac. & iacob. Qnͣdo uͦ ille mor¬
tuus est. suspirauert̾ filii isrł ut scͥptura
dicit. & ascendit clamor eoꝵ ad dm̃ cum
utiq iuxta hystoriã tc̾ magis gaudere
cecidi inqͥt suꝑ faciẽ meã & clamaui uoce
in consũmationẽ tu facis reliquias isrł:
Si gͦ intelligas in oria & pharaone ⁊ falthia

Expanded text:
ante Isaias propheta visionem illam magnificam, qua viderat Dominum sedentem super solium excelsum, videre non potuit. Quandiu ille regnum tenuit in Judaea, propheta oculos non levavit ad coelum, non sunt ei reserata coelestia, non apparuit Dominus sabaoth, nec in mysterio fideliter sancti nomen auditum est. Quando ille mortuus est, universa quae subseqmo monstrabit, aperto sese lumine prodiderunt. tale quiddam et in Exodo scriptum est: dum Pharao uixit, populus Israhel ex luti et lateris palearumque opere non suspirauit ad dominum; dum ille regnauit, nemo quaesiuit deum patrum Abraham, Isaac et Iacob. quando uero ille mortuus est, suspirauerunt filii Israhel, ut scriptura dicit: et ascendit clamor eorum ad dominum, cum utique iuxta historiam tunc magis gaudere cecidi, inquit, super faciem meam et clamaui uoce in . consummationem tu facis reliquias Israhel. si ergo intellegas i
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpli faciebant. qnͣdo illa quȩ pheresim
& scismata rupta erant reȩdificabant.
alii saxa cedebant. cũ duros corde & incre¬
dulos fortit᷑ increpabant. ita ut impleret᷑
instauratio domꝰ dñi in uniuersis quȩ
indigebant expensa ad domũ dñi muni¬
endã. iuxta illud utiq apłi qͥ ait. unicuiq¬

Expanded text:
templi faciebant, quando illa quae per haeresim templi faciebant, quando illa quae per haeresim et schismata rupta erant, reaedificabant. Alii saxa caedebant, cum duros corde et incredulos fortiter increpabant, ita ut impleretur instauratio domus Domini, in universis quae indigebant expensa ad domum Domini muniendam, juxta illud utique Apostoli quo ait: « Unicuiq
Abbreviated transcription (Latin):
scendebant scribȩ regis & pontifex. esfun¬
debantq & numerabant pecuniã quȩ
inueniebat᷑ in domo dm̃i. & dabant eam
iuxta numerũ atq mensurã in manu
eoꝵ qͥ p̾erant cementariis domꝰ dñi. Qui
impendebant eã in fabris lignoꝵ & ce¬
Scribam regis & pontificẽ appellat sũmos
doctores. qͥ pecuniã collatã iuxta nume¬
rũ atq mensurã illis tribuebant qͥ perañ
fabris & cementariis hoc ẽ dispensatorib
uerbi diuini. qͥ eugłici tritici mensurã
conseruis suis his qͥ opantur in domo dñi
& uirtutũ oꝑa in edificio diuino cõponurs
tribuebant. Quid gͦ aliud fecert̃ apłi
qͦs pͥncipes in eccłia electio diuina consti¬
tuit. qnͣdo ꝑsubiectos sibi discipłos uerbi
diuini semina ꝑ totũ orbẽ sparsert̃. qui¬
tinꝰ oparios uoluntatis di idoneos iauoi¬
torib suis ꝑficerent: Quoꝵ alii fabrica¬
bant ligna. cũ semetipsos & eos qͥ sibi
obediebant ligna fructifera in domo
dñi parare studebant. alii sarthatecta

Expanded text:
at scriba regis et pontifex effundebantque et numerabant pecuniam quae inveniebatur in domo Domini et dabant eam iuxta numerum atque mensuram in manu eorum qui praeerant cementariis domus Dimpendebant eam in fabris lignorum et caeni, » et reliqua. Scribam regis et pontificem appellat summos doctores, qui pecuniam collatam juxta numerum atque mensuram illis tribuebant, praeerant fabris et caementariis, hoc est, dispensatoribus verbi divini qui Evangelici tritici mensuram, conservis suis his qui operantur in domo Domini, et virtutum opera in aedificio divino componunt, tribuebant. Quid ergo aliud fecerunt apostoli quos principes in Ecclesia electio divina constituit quando per subjectos sibi discipulos, verbi divini semina per totum orbem sparserunt quatenus operarios voluntatis Dei idoneos in auditoribus suis praeficerent: quorum alii fabricant ligna, cum semetipsos et eos, qui sibi obediebant, ligna fructifera in domo Domini parare studebant, alii sarta tecta
Abbreviated transcription (Latin):
atrii locis armati circũstarent. reliqua
uͦ multitudo idest hi qͥ ñ erant de stirpe
leui. exteriores atrioꝵ ianuas cont᷑ furort
reginȩ siqͥd forte aduersi moliret᷑ custo¬
dirent. porro hi qͥ nuꝑ ad sabbatũ uenc¬
rant sacerdotes. leuite. & ianitores in
tres diuisi partes domũ regis idest pala¬
ciũ obseruarent. ne uel hoc regina colle¬
cto exercitu contͣ regẽ defenderet. serua¬
rent & portã scutarioꝵ habitaculiꝑ qͣ¬

Expanded text:
atrii locis armati circumstarent. Reliqua atrii locis armati circumstarent. Reliqua vero multitudo, id est, hi qui non erant de stirpe Levi, exteriores atriorum januas contra furorem reginae, si quid forte adversi moliretur, custodirent. Porro hi qui nuper ad Sabbatum venerant sacerdotes, Levitae, et janitores, in tres divisi partes, domum regis, id est, palatium observarent, ne vel hoc regina collecto exercitu contra regem defenderet. Servarent et portam habitaculi
Abbreviated transcription (Latin):
re potest. S ne fastidiũ faciamꝰ lectori.
his omissis quȩ iã exposita sunt ad illud
qđ de diuisione turbȩ dictum ẽ
ueniamꝰ. Cuiꝰ reiratio talis est Frant
autẽ sortes uigintiquattuor & sacerdotũ
& leuitarũ & ianitoꝵ. qͥ ꝑ totidẽ septima¬
nas sibi ex ordine succederent. sabbato
noua turma intrante ad officiũ. & post
sabbatũ ea quȩ ꝓrima septimana mini¬
strauerat domũ redeunte. S pontifex
exercitꝰ. & eos qͥ intrandi septimanam
ordinẽ habebant suscepit. & illos quiũ
suã septimanã ministrando impleucras
ne abirent retinuit. Qui alios ꝙͦ leuitsꝰ
de cunctis urbib iuda simul & pͥncips
familiarũ isrł missis in hoc centurionib
ierosolimã congregauerat. ut uerba
dierũ narrant. Quos educturꝰ filiũ re¬
gis tali ratione distinxit. ut om̃s qui
impleuerant sabbatũ & egressuri erant.
in duas diuisi partes. regẽ in interiorib

Expanded text:
re potest. Sed ne fastidium faciamus sectori, re potest. Sed ne fastidium faciamus sectori, his omissis, quae jam exposita sunt, ad illud quod de divisione turbae dictum est veniamus, cujus rei ratio talis est. Erant autem sortes viginti quatuor et sacerdotum, et levitarum, et janitorum, qui per totidem septimanas sibi ex ordine succederent; sabbato nova turma intrante ad officium, et post sabbatum ea quae proxima septimana ministraverat, domum redeunte. Sed hic pontifex exercitus, et eos qui intrandi septimanam ordinem habebant suscepit, et illos qui jam suam septimanam ministrando impleverant, ne abirent, retinuit. Qui alios quoque Levitas de cunctis urbibus Juda, simul et principes familiarum Israel, missis in hoc centurionibus, Jerosolymam congregaverat, ut Verba dierum narrant . Quos educturus, filium regis tali ratione distinxit, ut omnes qui impleverant Sabbatum, et egressuri erant, in duas divisi partes, regem in interioribus
Abbreviated transcription (Latin):
ortuus est gͦ heliseꝰ. & sepeliert̃ eũ
Latrunculi qͦ de moab uenerunt
intẽrrã ipso anno. Quidã autẽ sepelien¬
tes hominẽ uidentes latrunculos ꝓiecert᷑
adauer in sepulchro heliser. d̾ ambu¬
lauit & tetigit ossa helisei. & reuixit hõ.
hec resuscitatio cadaueris mortuiꝑ con-¬
tactũ ossiũ helisei. nͥ uitã fideliũ quȩ
in morte xp̃i ueracit̾ constat: Quicũq
gͦ firma fide tangit mortẽ xp̃i & spem
suã ueracit᷑ in ipso collocat. sine dubio
particeps erit resurrectionis. Dicit emĩ
ipsa ueritas: ego sũ resurrectio & uita. qͥ
credit in me. etiã si mortuus fuerit uiuet

Expanded text:
ortuus est ergo Heliseus et sepelierunt eum latrunculi quoque de Moab venerunt in terra in ipso anno quidam autem sepelientes hominem viderunt latrunculos et proiecerunt cadaver in sepulchro Helisei quod ambulavit et tetigit ossa Helisei et revixit homo haec resuscitatio cadaveris mortui per contactum ossium Elisaei, nisi vitam fidelium, quae in morte Christi veraciter constat? Quicunque ergo firma fide tangit mortem Christi, et spem suam veraciter in ipso collocat, sine dubio particeps erit resurrectionis ejus. Dicit enim ipsa Veritas: « Ego sum resurrectio et vita: qui credit in me, etiamsi mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
in ierłm. ⁊ cęt̾a. Atarias ipse est orias. qͥ
ꝓpter contẽptum dñi dũ sacrificare in
tẽplo uellet contͣ lege moysi. ꝑcussus est
lepra a dño iuxta altare stans. & holo cau¬
sta nitens offerre. Potest qͥppe or ias rex
lepsus significare diabolũ. cuiꝰ lepra mi¬
quitatis insanabilis ẽ. qͥ cũ suã mensurã
ñ uellet cognoscere. & maiora tẽptasset
appetere feditate pessimȩ leprȩ notabiliᷤ
effectꝰ de domo eiectus ẽ. & ꝑseuerauit¬

Expanded text:
 et reliqua. Azarias ipse est Ozias, qui propter contemptum Domini, dum sacrificare in templo vellet contra legem Moysi, percussus est lepra a Domino juxta altare astans, et holocausta nitens offerre: potest quippe Ozias rex leprosus significare diabolum, cui lepra iniquitatis insanabilis est. Qui cum suam mensuram non vellet cognoscere, et majora tentasset appetere, foeditate pessimae leprae notabilis effectus, de domo ejectus e
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dica uerbũ. insta oportune importune.
argue. obsecra. increpa. in om̃i patientia
& doctrina. Unde & ñ debet doctor ꝓpter
auariciã negligere animarũ curã. s ma¬
gis ꝑ pietatẽ ad ȩternã ꝑtendere requiẽ.
qd̾ significat aphec: Int̾pretat᷑ enĩ conti¬
nebit uł app̾hendet. Unde idem apłs.
enumeratis uiciis quȩ auariciã comitan¬
tur ad prȩdictũ discipłm intulit dicens:
tu autẽ homo dĩ hȩc fuge. sectare uͭ iusti

Expanded text:
praedica verbum, insta opportune, importune: praedica verbum, insta opportune, importune: argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina . » Unde non debet doctor propter avaritiam negligere animarum curam, sed magis per pietatem ad aeternam pertendere requiem, quod significat Aphec, interpretatur enim continebit vel apprehendet. Unde idem Apostolus, enumeratis vitiis quae avaritiam comitantur, ad praedictum discipulum intulit dicens: « Tu au
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sagittis & arcu ingredient᷑ illuc Nos
gͦ cũ scripturȩ sacrȩ dicta pensamꝰ. arcũ
intendimꝰ. cũ u̾ba doctrinȩ damꝰ. sagittas
emittimꝰ. Ponitq heliseꝰ manꝰ suas suꝑ
manꝰ regis. cũ exemplis suis dñs actiones
doctoꝵ dirigit & confortat. Orientalem
fenestrã aꝑire mandat. & iacere sagittam.
qͥa lumine scientiȩ & uere doctrine suos
hortat᷑ primũ illustrari. & sic iacula uerboꝵ
mittere. Et ait heliseꝰ. Sagitta salutis dm̃
& sagita salutis contͣ syriã. ꝑcutiesq sỹriã
in aphec donec consumas eã. Sagiita gͦ sa-
lutis dñi ẽ. p̃̾dicatio sc̃a. cũ decent̃ exhibet᷑.
& sꝑitalium hostiũ certissima int̾fectio si
ꝑseueranter agit᷑. Nec fas ẽ ut aliqnͣdo
dispensator u̾bi dĩ segnit̃ torpeat. cui
iussũ est ut gregis dñici curã gerat. quia
multũ obest deuotis auditorib si mertia
p̃ualet doctorib. Dicit enĩ ꝓpħa: clama
ne cesses. Et apłs ad timotheũ: testificor

Expanded text:
cutis et arcu ingredientur illuc . » Nos ergo cum Scripturae sacrae dicta pensamus, arcum intendimus: cum verba doctrinae damus, sagittas emittimus. Ponitque Elisaeus manus suas super manus regis, cum exemplis suis Dominus actiones doctorum dirigit et confortat. Orientalem fenestram aperire mandat, et jacere sagittam, quia lumine scientiae et verae doctrinae, suos hortatur primum illustrari, et sicut jacula verborum mittere. « Et ait Elisaeus: Sagitta salutis Domini, et sagitta salutis contra Syriam, percutiesque Syriam in Aphec, donec conlutis Domini est praedicatio sancta, cum decenter exhibetur, et spiritalium hostium certissima interfectio, si perseveranter agitur. Nec fas est ut aliquando dispensator verbi Dei segniter torpeat, cui jussum est ut gregis Dominici curam gerat, quia multum obest devotis auditoribus, si inertia praevalet doctoribus. Dicit enim propheta: « Clama, ne cesses . » Et Apostolus ad Timotheum: « Testificor,
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã aduersꝰ eos extollat. qui eũ
deprimere uolebant. & interfectricẽ scoꝵ
ȩternis deputauerit pęnis. xI.¬
nno autẽ septimo misit ioiada. & as
eis fedus. & adiurans eos in domo dñi
ostendit eis filiũ regis. & p̾cepit illis diceis.

Expanded text:
tentiam adversus eos extollet, qui eum tentiam adversus eos extollet, qui eum deprimere cogitabant, et interfectricem sanctorum aeternis deputaverit poenis. nno autem septimo misit Joiada, et aseis foedus: et adjurans eos in domo Domini, ostendit eis filium regis: et praecepit illis, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ regis qͥ int̾ficiebant᷑. & abscondit eũ
a facie athaliȩ ut ñ int̾ficeret᷑. Eratq cũ
ea in domo dñi clam sex annis qͥa iosaba
uxor erat ioiadȩ pontificis.
Athalia gͥ hȩc quȩ semen dauid extingue¬
re moliebat᷑ & regiã stirpẽ delere. bene im¬
pietatẽ expͥmit sẏnagogȩ. quȩ ꝑnequitiã
m̃tis seminis dauid hoc ẽ xp̃i insidiatrix
erat. & odiũ contͣ eũ semꝑ in corde gerebat.
quȩ aliqnͣdo regnare uidebat᷑. cũ legis ceri-¬
monias temporalit̾ obseruabat. Int̾preta¬
tur athalia tẽporalis dm̃. S iosabȩ strenu-¬
itate quȩ int̾pretat᷑ saturitas dñi. id est
ȩccłiȩ in qͣ uerȩ st̃ deliciȩ. seruatur ioas
in qͦ est memoria nominis dm̃i. ne ꝑcru-¬
delitatẽ seuientis hostis interunat᷑ in cor-¬
dib electoꝵ magisq nutritur in domo
ȩccłia. ubi in sc̃a fide electoꝵ manens co-¬
tidie facit augmentũ corporis sui. donec
tẽpore iudicii sceptrũ regni & po¬

Expanded text:
egis qui interficiebantur, et abscondit eum a facie Athaliae, ut non interficeretur, eratque cum ea in domo Domini clam sex annis, quia Josaba uxor erat Joiadae pontificis. » Athalia igitur haec, quae semen David exstinguere moliebatur, et regiam stirpem delere, bene impietatem exprimit Synagogae, quae per nequitiam mentis, seminis David, hoc est Christi, insidiatrix erat, et odium contra eum semper in corde gerebat, quae aliquando regnare videbatur cum legis caeremonias temporaliter observabat. Interpretatur Athalia temporalis Domini. Sed Josaba strenuitate quae interpretatur saturitas Domini, id est Ecclesiae, in qua verae sunt deliciae servatur Joas, est memoria nominis Domini, ne per crudelitatem saevientis hostis interimatur in cordibus electorum. Magis nutritur in domo Ecclesia, ubi in sancta fide electorum manens quotidie facit augmentum corporis sui, donec tempore judicii sceptrum regni et po
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ modiꝰ simil ȩ nͥ ꝑfectã mensuram
diuinȩ sapientiȩ quȩ est in nouo testam̃to.
& qͥd duo modii hordei. nͥ scientiã legis &
ꝓpħarum significant: Qui comparant᷑
statere uno hoc est fide catholica. in porta
quȩ fit hodie. dabit dñs cras. hoc ẽ tempore
futuro quietẽ & tranquillitatẽ. ut p̾dicatio
eugłii ꝑfecte credentib compleat᷑. Fuit
enĩ tẽpore passionis dnĩcȩ qͣsi fames u̾bi
dñi. cũ apłĩ relicto eo om̃s fugert̾. & domi
se ꝓpt̃ metũ iudeoꝵ incluserunt. Et itẽ
scriptũ est. quia nemo palam de illo ausus
est loqui. S relucente die resurrectionis
iam aderat tempꝰ quo comites xp̃i illũ ui¬
dentes uiuere & post modũ celos ascendere.

Expanded text:
Quid enim modius similae, nisi perfectam mensuram divinae sapientiae, quae est in Novo Testamento? et quod duo modii hordei, nisi scientiam legis et prophetarum significant? qui comparantur statere uno, hoc est fide catholica. In porta quae fit hodie, dabit Dominus cras, hoc est tempore futuro, quietem et tranquillitatem, ut praedicatio Evangelii perfecte credentibus compleatur. Fuit enim tempore passioDomini, cum apostoli, relicto eo, omnes fugerunt , et domi se propter metum Judaeorum incluserunt. Et iterum scriptum est: « Quia nemo palam de illo ausus est loqui Joan. VII; » sed relucente die resurrectionis jam aderat tempus quo comites Christi illum videntes vivere, et postmodum coelos ascendere,
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ. & sedit supͣ thronũ regũ. ubi & porta
sizur. & domꝰ messa. quȩ cũ porta scuta¬
rioꝵ nominant᷑. eẽ uident᷑. Scutarios
autẽ tutores regis appellat. testante lil m
paralipomenon. qͥ cũ roboam scuta eria
ꝓ aureis fecisse cõmemorasset a diecit.
& tradidit illos pͥncipib scutarioꝵ qui
custodiebant uestibulũ palacii: In qus
uidelicet libro distinctiꝰ hȩc cuncla
replicant᷑ Tercia pars ur̃m qui lieni¬
unt ad sabbatũ sacerdotũ. & leuitarũ. &
anitoꝵ erit in portis. tercia uͦ pars ad

Expanded text:
 thronum regum, ubi etiam porta Siref, et domus Messa, quae cum porta scutariorum nominatur, esse videntur. Scutarios autem tutores Regum appellat, testante libro Paralipomenon: quia cum Roboam scuta aerea pro aureis fecisse commemorasset, adjecit: Et tradidit illa principibus scutariorum, qui custodiebant vestibulum palatii: in quo videlicet libro distinctius haec cuncta replicantur: Tertia pars vestrum, qui veniunt ad sabbatum Sacerdotum, Levitarum, et Janitorum erit in portis; tertia vero pars ad
Abbreviated transcription (Latin):
plũ dñi. significat qđ alia debet et̃ ratio
alia parandoꝵ lignoꝵ & saxorũ mȩdifi¬
ciũ domꝰ. qͥa alia debet ẽẽ doctrina qͣ rude
imbuunt᷑ ad fidẽ. & alia qua ĩa ꝑfecti m¬
struunt᷑ ad scientiȩ plenitudinẽ. Bene
autẽ uasa domꝰ dñ illi posst̃ intelligi q
iã apti st̃ ad capienda munera diuina.
& habiles fiunt ad ministeriũ di. Nam
y drie eos significare posst̃. qͥ aqũa sapien¬
tiȩ diuinȩ in se continent: Fuscinuls s¬

Expanded text:
utem significat quod alia debet esse ratio alia parandorum lignorum et saxorum in aedificium domus: quia alia debet esse doctrina, qua rudes imbuantur ad fidem, et alia qua jam perfecti instruuntur ad scientiae plenitudinautem vasa domus Domini illic possunt intelligi, qui jam apti sunt ad capienda munera divina, et habiles fiunt ad ministerium Dei. Nam hydriae eos significare possunt, qui aquam sapientiae divinae in se continent. Fuscinul
Abbreviated transcription (Latin):
re est. eleuatũ cor in cogitatione ut dixi¬
mꝰ ꝓpriȩ infirmitatis humiliare. Atq
ilico ferrũ ad suꝑficiem redit. qͥa ad usũ
exercitationis pͥstinȩ intelligentiȩ recur¬
rit. Igit᷑ qm̃ donũ intellectꝰ qd̾ accipit᷑
uix cũ tot difficultatib custodit᷑. curan¬
dũ ualde est ne ocio torpeat. curandũ ne
incitatione opis uicio elationis euanescat.
Sc̃i namq uiri minime exultant cum co¬
gnoscunt quȩ faciunt. s cũ faciunt quȩ
cognouerunt. & intelligendo largiꝰ c̃gau¬
dent muneri largitoris. merentes tamen
considerant debitũ oꝑis. ut uidelicet acti¬
one ꝑsoluant. qd̾ eis p̾rogatum est in co-¬
gnitione: Stultꝰ nãq est debitor qui gau¬
dens pecunias mutuas accipit. &
tempꝰ qͦ reddere debeat ñ attendit.
qnͣdo sollerti ꝓuidentia etiã consti¬
tutũ tempꝰ reddendi cogitat᷑. UIiii.¬

Expanded text:
re est elevatum cor in cognitione ut dixire est elevatum cor in cognitione ut diximus propriae infirmitatis humiliare. Atque illico ferrum ad superficiem redit, quia ad usum exercitationis pristinae intelligentiae recurrit. Igitur quoniam donum intellectus quod accipitur, vix cum tot difficultatibus custoditur, curandum valde est, ne otio torpeat, curandum ne incitatione operis vitio elationis evanescat. Sancti namque viri minime exsultant, cum cognoscunt quae faciunt. Sed cum faciunt quae cognoverunt, etsi intelligendo largius congaudent a munere largitoris, moerentes tamen considerant debitum operis: ut videlicet actione persolvant, quod eis praerogatum est in cognitione. Stultus namque est debitor, qui gaudens pecunias mutuas accipit, et tempus quo reddere debeat non attendit. quando solerti providentia etiam constitutum tempus reddendi cogitat
Abbreviated transcription (Latin):
reddere etiã bona debuert̾. qͥa nimirum
tanto se ampliꝰ peccatores sentiunt. qnͣto
ex neglectis bonis quȩ agere poterant.
debitores tenent᷑. Recte gͦ qͥferrũ
ꝑdidit clamat. heu heu heu. & hoc
ipsũ mutuo acceꝑam. acsidicat:
illud ꝑ dissolutionẽ negligentiȩ
ex grã conditoris accepr. S nunꝗͣ
d̾s mentẽ deserit. quȩ inpeccatis se
ueracit᷑ agnoscit. Unde & mox heliseus
ueniens lignũ deorsũ misit & ferrum
in suꝑficiem attulit. qͥa uidelicet redẽptor
nr᷑ pie nos respiciens cor peccatoris humi¬
liat. & eã qͣ amiserat intelligentiã refor¬
mat. Lignũ mersit & ferrũ in suꝑficiem
attulit. qͥa uidelicet redẽptor nr̃ & scien¬
tiã repat. & corelatũ in cogitatione humi¬
liat. Un de bene alia tnslatione dicit᷑. qd̾
confregit lignũ atq iactauit. & sic ferrũ
sustulit. Lignũ nãq confringere est. cor
ab elatione conterere. Lignũ ad ima iacta¬

Expanded text:
reddere etiam bona debuerunt: qui nimirum reddere etiam bona debuerunt: qui nimirum tanto se amplius peccatores sentiunt, quanto ex neglectis bonis quae agere poterant debitores tenentur. Recte ergo qui ferrum perdidit, clamat: « Heu, heu, heu, et hoc ipsum mutuo acceperam. » Ac si dicat: Illud per dissolutionem negligentiae ris accepi. Sed nunquam Deus mentem deserit, quae in peccatis se veraciter agnoscit. « Unde et mox Elisaeus veniens, lignum deorsum misit, et ferrum in superficiem attulit. » Quia videlicet Redemptor noster pie nos respiciens, cor peccatoris humiliat, et eam quam amiserat, intelligentiam reformat. Lignum erigit et ferrum in superficiem attulit, quia videlicet Redemptor noster, et scientiam reparat, et cor elatum in cogitatione humiliat. Unde bene in alia translatione dicitur: « Quod confregit lignum atque jactavit, et sic ferrum sustulit. » Lignum namque confringere est cor ab elatione conterere. Lignum ad ima jacta
Abbreviated transcription (Latin):
ad radices arboris posita ẽ ab eis in t̾ue¬
ꝓfunda descendit. qđ in sepultura de-¬
positũ tanꝗͣ ad manubriũ spũ redeun¬
te resurrexit. Aliter. Ferrũ in manubri¬
o. donũ intellectꝰ incorde ẽ. Ligna uͦ ꝑ
hoc cedere est: praue agentes increpare:
Qd̾ ñ nunquã dũ fluxe agit᷑. dum lapsꝰ
uanȩ głȩ in accepta eadẽ scientia ñ uita¬
tur. ferrũ in aqua ꝑditur. qͥa ex dissoluto
oꝑe intelligentia fatuat᷑. Quã ꝓfecto
intelligentiã ad hoc nouimꝰ dari. ut an-¬
te dantis oculos ex bona debeat actione
restitui. Unde & recte is qͥ ferrũ amise-¬
rat clamabat: heu heu heu dñe mi. &
hoc ipsũ mutuo acceꝑam. Habent enĩ
hoc electi ꝓpriũ. si qnͣdo in eis in sua sci¬
entia furtiue uanȩ głȩ culpa subripit᷑.¬
ut ad cor uelocit᷑ redeant. & quicqͥd in se
ante districti iudicis oculos damnabile
inueniunt lacrimis inseqͥuunt᷑. Qui
flentes ñ solũ caute inspiciunt quȩ mala
cõmiserunt. s ex accepto munere quȩ

Expanded text:
cem arborum posita est , » ab eis interveprofunda descendit, quod in sepultura depositum, tanquam ad manubrium, spiritu redeunte resurrexit. Aliter: Ferrum in manubrio, donum intellectus in corde est. Ligna vero per hoc caedere, est prave agentes increpare. Quod nonnunquam dum fluxe agitur, dum lapsus vanae gloriae in accepta eadem scientia non vitatur, ferrum in aqua perditur, quia ex dissoluto opere intelligentia fatuatur. Quam profecto intelligentiam, ad hoc novimus dari, ut ante dantis oculos, ex bona debeat actione restitui. Unde recte is qui ferrum amiserat, clamabat: « Heu, heu, heu, Domine mi, et hoc ipsum mutuo acceperam. » Habent enim hoc electi proprium, si quando eis in sua scientia furtive vanae gloriae culpa subrepit, ad cor velociter redeant: et quidquid in se ante districti judicis oculos damnabile inveniunt, lacrymis insequuntur. Qui flentes non solum caute inspiciunt, quae mala commiserunt, sed ex accepto munere quae
Abbreviated transcription (Latin):
pattant. nr̃ȩ uͦ capacitatis ꝑ oĩa mensurã
m̾scendant. Ihuribula autẽ illos figura¬
te demonstrant. qͥ mundã orationẽ ex con-¬
scientia pura & fide ñ ficta offerunt dõ.
s cũ ꝓpħa dicere posst̾. dirigat᷑ oratio mea
sicut incensũ in conspectu tuo. Tubȩ aut̃

Expanded text:
pateant; nostrae vero capacitatis per omnia mensuram transcendant. Thuribula autem illos figurate demonstrant, qui mundam orationem, ex conscientia pura, et fide non ficta, offerunt Deo, et cum Propheta dicere possunt: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . Tubae autem
Abbreviated transcription (Latin):
Mandat rex nr̃ doctorib suis ut
accipiant omnẽ pecuniã q̃ a p̃tereuntib
offert᷑ in tẽplum dñi ꝓ p̾cio animȩ & uoto
cordis sui. cũ quicqͥd a p̃tereuntib iustis
scientiȩ sꝑualis uł bonoꝵ exemploꝵ in
p̾dicatoꝵ officia. ad instaurationẽ tẽpli
sꝑitalis conferat᷑. quatinꝰ ibi qd̾cũq scissũ
ꝑ errorẽ uł ꝑuicatiã inuenerint. restau¬
rent: ne forte ꝑ negligentiã magistroꝵ
deꝑeat multitudo auditoꝵ. Qd autẽ¬
sequit᷑ igit᷑ usq ad uigesimũ terciũ annũ
regis ioas ñ instaurauert̾ sacerdotes sar¬
thatecta tẽpli. significat qd̾ ante aduentũ
saluatoris. licet doctrina legis in gente
iudea fuerit. tam̃ ꝑ doctoꝵ negligentiã
in multis corrumpebat᷑ donec ueniret
ipse qͥ legẽ dedit. & ꝑ scẽ trinitatis fidẽ
decalogũ legis in moysi & ꝓpħarũ scͥptiᷤ
spiritaliter obseruandũ doceret.
Nocauitq rex ioas ioiadam pontificẽ

Expanded text:
Mandat rex noster doctoribus suis, ut Mandat rex noster doctoribus suis, ut accipiant omnem pecuniam quae a praetereuntibus offertur in templum Domini, pro pretio animae et voto cordis sui: cum quidquid a praetereuntibus iscientiae spiritualis, vel bonorum exemplorum in dicatorum officia ad instaurationem templi spiritualis conferantur, quatenus ibi quodcunque scissum per errorem vel vitia invenerint, restaurent, ne forte per negligentiam magistrorum depereat multitudo auditorum. VEsequitur: « Igitur usque ad vicesimum tertium annum regis Joas non instauraverunt sacerdotes sarta tecta templi, » significat quod ante adventum Salvatoris, licet doctJudaea fuerit, tamen per doctorum negligentiam in multis corrumpebatur, donec veniret ipse qui legem dedit, et per sanctae Trinitatis fidem Decalogum legis in Moysi et prophetarum scriptis spiritaliter observandum doceret. « Vocavitque rex Joas Joiadam pontificem
Abbreviated transcription (Latin):
dent regẽ habentes singuli arma sua. ert̃.
Oa sequit᷑ de eodẽ. ꝓduxitq filiũ regis &
posuit sup eũ diadema. & testimoniũ.
indiademate insigne capitis regiũ. in
testimonio designat decreta legis dĩ.
qͥb qͥd agere rex debeat. qualit̃ uiuere.
pcipit᷑. Deniq in libro uerboꝵ dierũ
aptiꝰ. & imposuert̾ inqͥt ei diadema.
dedert̾q in manu eiꝰ tenendã legen.¬
Et magnȩ utiq erat salutarisq pru¬
dentiȩ. ut post tyrannicȩ impiȩq necẽ
reginȩ succedenti in regnũ filio regis
legitimi. cũ ipso regni habitu simul
disciplina legis dĩ seruanda cõmitteret᷑.
ut qͥ se p̾latum ppło regendo uideret.
ipse se regendũ diuinis legib subdi de-¬
fuerit in domo dñi a p̃tereuntib quȩ
offert᷑ ꝓ p̃cio animȩ. & quã sponte & ar-¬
bitrio cordis sui inferunt in tẽplũ dñi.
accipiant illã sacerdotes iuxta orcdinẽ
suũ. & instaurent sarthatecta domꝰ siqͥd
necessariũ uiderint in restauratione.

Expanded text:
etc. Quod sequitur de eodem: Produxitque filium regis, et posuit super eum diadema, et testimonium in diademate insigne capitis regium, in testimonio designat decreta legis Dei, quibus quid agere rex debeat, qualiter vivere, praecipitur. Denique in libro Verborum dierum apertius: Et imposuerunt, inquit, ei diadema, dederet magnae utique erat salutarisque prudentiae, ut post tyrannicae impiaeque necem reginae, succedenti in regnum filio regis legitimi, cum ipso regni habitu simul disciplina legis Dei servanda committeretur, ut qui se praelatum populo regendo videret, ipse se regendum divinis legibus subdi defuerit in templum Domini a praetereuntibus quae offertur pro pretio animae et quam sponte et arbitrio cordis sui inferunt in templum Domini accipiant illam sacerdotes iuxta ordinem suum et instaurent sarta tecta domus si quid necessarium viderint instauratione
Abbreviated transcription (Latin):
runt. unde ȩccłiȩ usib bene instrucbi
deseruire possint. Frequent᷑ gͦ talib
dĩs & ingenii acumen. & uerȩ sapientiȩ
donũ largit᷑. Qui bene quattuor esse
memorant᷑. ut a quattuor ȩugłioꝵ eri.¬
ditione imbuti. in quattuor mundi
partib fidĩ ueritatẽ p̾dicent. Legitur
lauaret pedes. & capillis suis tergeret.
& unguento ungueret. matħm ex pu
ruitq pꝰ resurrectionẽ suã pͥmo orarię
magdalene de qͣ ciecerat septẽ demonu
Illa uadens nuntiauit his qui cum ea
fuerant lugentib & flentib.
Porro ducc̃ illũ suꝑ cuiꝰ manũ rex incu¬
buerat & ꝓpħȩ uerbis diffidebat. consti¬
tutũ ad portã conculcauit turba in
introitu & mortuus ẽ. iuxta qd̾ locutꝰ
fuerat uir dĩ. Pux iste typũ tenet
scribarũ & phariseoꝵ. qͥ habentes clauẽ
scientiȩ nec ipsi introiert̾ ꝑfidẽ in ȩccł̃m
catholicã. & eos qͥ introire uolebant pro

Expanded text:
runt, unde Ecclesiae usibus bene instructi runt, unde Ecclesiae usibus bene instructi deservire possint. Frequenter ergo talibus Dominus, et ingenii acumen, et verae sapientiae donum largitur. Qui bene quatuor esse memorantur, ut a quatuor Evangeliorum eruditione imbuti, in quatuor mundi partibus fidei veritatem praedicent. Legitur lavaret pedes, et capillis suis tergeret, et unguento ungeret, Matthaeum ex pubruitque post resurrectionem suam, primo Mariae Magdalenae, de qua ejecerat septem daemonia: illa vadens nuntiavit his qui cum ea fuerant lugentibus et flentibus . « Porro ducem illum, super cujus manum rex incubuerat, et prophetae verbis diffidebat, constitutum ad portam, conculcavit turba in introitu, et mortuus est, juxta quod locutus fuerat vir Dei. » Dux iste typum tenet Scribarum et Pharisaeorum, qui habentes clavem scientiae, nec ipsi introierunt per fidem in Ecclesiam catholicam, et eo
Abbreviated transcription (Latin):
smplicitatis apiat᷑. Unde dicit apł̃s: si qͥs
nt᷑ uos uidet᷑ sapiens eẽ. stultꝰ fiat ut sit
sapiens Dixitꝙ rex isrł adheliseũ cũ
uidisset eos. Nunqͥd ꝑcutiam eospat mm:
Epilleait. Non pcuties. Neq enĩ cepisti
as gladio aut arcu tuo ut ꝑcutias. Pone
pinc̃ & aquã corã eis ut comedant & bi¬
hant. & uadant ad dnm̃ suũ. & reliqͣ¬
Postã autẽ heliseꝰ hostes in samariã
ad duxit. ñ eos occidi ꝑmisit. s refectionẽ
magnã ciboꝵ illis p̃parans. dimisit illos¬
in pace. Et saulũ duicontͣstimulum
calcitrantẽ primũ dñs excecauit. deĩ de
sapientia spuali magnifice repleuit. atq
bisq p̾cepit ita dicens. diligite inimicoᷤ
ur̃os. & benefacite his qͥ oderunt uos ut
sitis filii patris ur̃i qui in cęlis est.

Expanded text:
 Si quis inter vos videtur sapiens esse, stultus fiat ut sit sapiens . » « Dixitque rex Israel ad Eliseum, cum vidisset eos. Nunquid percutiam eos, Pater mi. Et ille ait: Non percuties. Neque enim coepisti eos gladio, aut arcu tuo, ut percutias: Pone panem et aquam coram eis, ut comedant et bibant, et vadant ad Dominum suum. » Postquam ergo Eliseus hostes in Samariam adduxit, non eos occidi permisit, sed confectionem magnam ciborum illis praeparans dimisit in pace. Et Saulum diu contra stimulum calcitrantem primum Dominus coecavit; deinde scientia spiritali magnifice replevit, adquebisque praecepit, ita dicens: « Diligite inimicos vestros, et benefacite his qui vos oderunt, ut sitis filii Patris vestri, qui in coelis es
Abbreviated transcription (Latin):
qualit᷑ ieu dñs ordinauerit ad extirpan¬
dam domũ ahab & sacerdotes baal int̾¬
ficiendos. qͥ & ꝑcussit iorã regẽ isrł. et
ahariã regẽ iuda. & iezabel impiissimã
reginã de palacio in iezrahel p̾cipitari
fecit. Ieu enĩ typice potest designare
gentiũ principatũ. quẽ dñs ac redẽptor
nrͣ destinauit. ut in sacrilega ciuitate.
& apłos eiꝰ ꝑsecuta est uindictã exerceret.
& cã ultione iusta pimeret. atq sacer¬
dotiũ uanũ qđ post xp̃i aduentũ ina¬
niter habuerat destrueret. templumq
subuerteret. necñ & ipsã synagogã que
sanguinẽ scõꝵ semꝑ sitiebat. de regni
culmine p̃cipitaret. acrectores illiꝰ int̾fi¬

Expanded text:
qualiter Jehu Dominus ordinaverit, ad exstirpanqualiter Jehu Dominus ordinaverit, ad exstirpandam domum Achab et sacerdotes Baal interficiendos. Qui et percussit Joram regem Israel, et Ochoziam regem Juda, et Jezabel impiissimam reginam de palatio in Jezrahel praecipitare fecit. Jehu enim typice potest designare gentium principatum, quem Dominus ac Redemptor noster destinavit, ut in sacrilega civitate est, judicia exerceret, et eam ultione justa perimeret, atque sacerdotium vanum, quod post Christi adventum inaniter habuerat, destrueret, templumque subverteret, nec non et impiam synagogam quae sanguinem sanctorum semper sitiebat, de regni culmine praecipitaret, ac rectores ipsius interfi
Abbreviated transcription (Latin):
scribȩ & pharisei ypocritȩ. qͥa clauditis
regnũ celoꝵ ante homines. Uos enĩ non
intratis. nec introcuntes sinitis introire
quẽ conculcanit turba in porta. qͥr imil¬
tiliter ante ostiũ fidi stabat. & gressum
introeuntiũ impediebat. Linde meris
conculcatꝰ. hoc est examine iusti iudiciꝰ
dmnatꝰ ꝑpetuas mittet᷑ in tenebraᷤ. ã
& dñs in ȩugłio ait: si sal euanuerit ad
nichilũ ualet ultͣ nͥ ut mittat᷑ foras. &
conculcetur ab hominib.x.
eliseꝰ autẽ ꝓphetes uocauit unũ de
filiis ꝓpħ̃arũ. & ait illi: Accinge lũ¬
hos tuos & tolle lenticulã olei hanc in
manu tua: & uade in ramoth galaad:
Cũq ueneris illuc uidebis ieu filium
iosaphat filii namsi. Et ingressꝰ susci¬
tabis eũ de medio fr̃m suoꝵ & introdu¬
ces in interiꝰ cubiculũ. tenensq lenticu¬
lã olei fundes suꝑ caput eiꝰ & dices. hȩc
dicit dñs. unxi te regẽ suꝑ isrł. & reł.
De hinc refert᷑ in hystoria hac regum

Expanded text:
ypocritae, quia clauditis regnum coelorum ante homines. Vos enim non intratis, nec introeuntes sinitis introire . » Quem conculcavit turba in porta, inutiliter ante ostium fidei stabat, et gressum introeuntium impediebat. Unde merito conculcatus, hoc est, examine justi judicis damnatus, perpetuas mittetur in tenebras. Nam et Dominus in Evangelio ait: « Si sal evanuerit, ad nihilum valet ultra, nisi ut mittatur foras, et conculcetur ab hominibus .autem prophetes vocavit unum de filiis prophetarum, et ait illi: Accinge lumbos tuos, et tolle lenticulam olei hanc in manu tu, et vade in Ramothgalaat. Cumque veneris illuc, videbis Jehu filium Josaphat, filii Namsi, et ingressus suscitabis eum de medio fratrum suorum, et introduces in interius cubiculum, tenensque lenticulam olei, fundes super caput, et dices. Haec dicit Dominus: Unxi te regem super Israel, » etc. Dehinc refertur in historia hac Regum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sepe suꝑbe sentiens ppłm dĩ hoc ẽ filios
lucis ꝑsequitur: S ipsi ꝑueri helisei dñ
uidelicet nr̃i doctrinã. insidias inimicoꝵ
p̾cauere edocent᷑ ut est illud: estote inquit
prudentes sicut serpentes. & simplices
sicut colũbȩ. Et itẽ: cauete autẽ ab homi¬
nib. Et alibi: attendite ait a falsis ꝓpħis.
Hoc qͥppe agnoscens mundana potentia
ipsũ ꝓpħam int̾ficere disponit. cũ xp̃m
in cordib electoꝵ extinguere festinat.
Misit gͦ illuc rex sỹriȩ equos & currꝰ & robur
oxercitꝰ qͥ cũ uenissent nocte circũ dedert̃
confidens xpi famulis insidias p̃parat.
dĩ egressꝰ est. uiditq exercitũ in cireũtu
ciuitatis. & nuntiauit ei dicens. Heu
pusillanimitatẽ cordis sui penas uerent᷑
corporales. Quib ꝓpħa respondit. Noli
timere. Plures enĩ nobiscũ st̃. quã cũ illis.
Et saluator discipłis ait: in mundo p̾su

Expanded text:
filios lucis persequitur? Sed ipsi per Elisei Domini videlicet nostri doctrinam insidias inimicorum praecavere edocentur, ut est illud: « Estote, inquit, prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . » Et item: « Cavete autem ab hominibus . » Et alibi: « Attendite, ait, a falsis prophetis . » Hoc quippe agnoscens mundana potentia ipsum prophetam interficere disponit, cum Christum in cordibus electorum exstinguere festinat. « Misit ergo illuc rex Syriae equos et currus et robur exercitus. Qui cum venissent nocte, circumdederuntconfidens Christi famulis insidias praeparat, Dei egressus est; viditque exercitum in circuitu civitatis, nuntiavitque ei dicens: Heu! pusillanimitatem cordis sui, poenas verentur corporales, quibus propheta respondit: « Noli timere, plures enim nobiscum sunt quam cum illis . » Et Salvator discipulis ait
Abbreviated transcription (Latin):
Si dñs fecerit etiã catharactas in cęlo.
nunꝗͣ poterit eẽ qd̃ loqueris. Qui ait¬
Uidebis oculis tuis. & inde ñ comedes.
otest hoc loco benadab cũ suo exercitu
diabolꝰ mystice accipi. qͥ corda iniquoꝵ ꝑ
inuidiã contͣ eccł̃iam bellũ gerere excitat
in apocalipsi scriptũ ẽ. qͥ dicunt se iudeos
esse & ñ st̃. s st̃ synagoga sathanȩ. Sub
hoc rege st̃ pagani. st̾ & heretici. Facta gͦ
ꝑsecutione ab antiqͦ hoste. ꝑ tales affligit᷑
ppłs dĩ qͥ est positꝰ in samaria hoc est in cu¬
stodia legis diuinȩ. Eitq fames ualida.
cũ ñ ꝑmittit᷑ doctorib libere uerbũ dĩ
p̾dicare. S heliseo reuelante. hoc ẽ redẽpto¬
Dicit enĩ dñs nr̃ ad seruos suos. In tẽpore hoc
cras modiꝰ similȩ uno statere erit. & duo

Expanded text:
ctas in coelo, nunquid poterit esse quod loqueris? Qui aitVidebis oculis tuis, et inde non comedes. » Potest hoc loco Benadab cum suo exercitu diabolus mystice accipi, quia corda iniquorum per invidiam contra Ecclesiam bellum gerere excitat. in Apocalypsi scriptum est: « Qui dicunt se Judaeos esse, et non sunt, sed sunt synagoga Satanae . » Sub hoc rege sunt pagani, sunt et haeretici. Facta ergo persecutione ab antiquo hoste per tales affligitur populus Dei, qui est positus in Samaria, hoc est, in custodia legis divinae. Fitque fames valida, cum non permittitur doctoribus libere verbum Dei praedicare. Sed Elisaeo reDicit enim Dominus noster ad servos suos: « In tempore hoc, cras modius similae
Abbreviated transcription (Latin):
di ł bicecidit: At ille monstrauit ei
locũ. Precidit autẽ lignũ & misit illuc.¬
& natauit ferrũ. Et ait. Tolle. Qui
extendit manum. & tulit illud:
Hȩc itaq actio bene redẽptori nr̃o con¬
uenit ꝑ significationẽ. Cum gͥ securib
ligna cederent᷑ de ligno feriũ exiliens
in ꝑfundũ fluminis mersũ est. atq in

Expanded text:
i cecidit? At ille monstravit ei locum. Praecidit ergo lignum, et misit illuc. Natavitque ferrum, et ait: Tolle. Qui extendit manum, et tulit illud. » Haec itaque actio bene Redemptori nostro convenit per significationem. Cum igitur securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exsiliens in profundum fluminis mersum est, atque in
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pretat᷑ preruptũ uidens. siue uallis
uisio. significat iudaicũ ppłm. qͥ aliqͣn
puer di ꝓpħa attestante uocabat᷑. sicut
osee dicit. puer isrł. & dilexi eũ S postqͣ
spreto eugłio & crucifixo filio dĩ semet¬
ipsũ de tali dignitate. in foueã auariciȩ
p̾cipitans cupiditatẽ secutꝰ est terrena.
ꝗͣ filii dĩ ꝑ baptismũ renati spreuerunt
ꝑ sententiã iusti iudicis dĩ leprã erroriꝰ
qͣ credentes deposuerant ipse sibi consci¬
uit: necñ & om̃s qͥ post baptismũ &
emendaciorẽ uitã ad pͥstina uicia re-¬
uertunt᷑. sordib quib se exutos spera
bant iterũ impliciti in uoluunt᷑. Unde
scriptũ est: canis reuersꝰ ad uomitũ siuuꝰ.
& sus lota in uolutabro luti. sic stultus
qui iterat stulticiam suã¬

Expanded text:
um videns, sive vallis visio, significat Judaicum populum, qui aliquando Puer Dei, propheta attestante, vocabatur, sicut Osee dicit: « Puer Israel, et dilexi eum . » Sed postquam spreto Evangelio, et crucifixo Filio Dei, semetipsum de tali dignitate in foveam avaritiae praecipitans, cupiditatem secutus est terrenam, quam filii Dei per baptismum renati spreverunt, per sententiam justi judicis Dei, lepram erroris, quam credentes deposuerant, ipse sibi conscivit. Nec non et omnes qui post baptismum, et emendatiorem vitam, ad pristina vitia revertuntur, sorbant, iterum impliciti involvuntur. Unde scriptum est: « Canis reversus ad vomitum suum, et sus lota in volutabro luti, sic stultus qui iterat stultitiam sua
Abbreviated transcription (Latin):
nem. & tollant singuli de silua mate¬
rias singulas. & edificemꝰ nobisibi locu
ad habitandũ. Qui dixit. Ite. Et ait unꝰ
ex illis. Uenigͦ & tu cũ seruis tuis. Respon¬
dit. Ego ueniã. Et abiit cũ eis. Cumꝙ
uenissent ad iordanẽ. cedebant ligil

Expanded text:
Vulg. tollam singuli de silva materias singulas, ut aedificemus nobis ibi locum ad habitandum. Qui dixit: Ite. Et ait unus ex illis: Veni ergo et tu cum servis tuis. Respondit: Ego veniam. Et abiit cum eis. Cumque venis
Abbreviated transcription (Latin):
uentiũ. qm̃ om̃s dii gentiũ demonia. dñs
autẽ celos fecit. Et ut cuncta baptismi
scires sacram̃ta p̾monstrata. in qͦ abrenun¬
tiare sathanȩ ac fidẽ dñi confiteri preci¬
pimur. negat se naaman ultra diis alieniᷤ
oportet dñici qͦ corporis participatione.
firmari Pixitq grezi puer uiri dĩ.
Pepcit dominꝰ m̃s naaman syro isti. ut ñ

Expanded text:
uoniam omnes dii gentium daemonia, Dominus autem coelos fecit . » Et ut cuncta hic baptismi scires sacramenta praemonstrata, in quo abrenuntiare Satanae, ac fidem Domini confiteri praecipimur, negat se Naaman ultra diis alienis oportet Dominici quoque corporis participatione confirmari. « Dixitque Giezi puer viri Dei: Pe
Abbreviated transcription (Latin):
lauit septies iuxta sermonẽ uiri dĩ. et
restituta est caro eiꝰ sicut caro pueri par¬
uuli. qͥa mundatꝰ aquis baptismatis per
inuocationẽ septiformis sp̃s qͥsq ueram
recipiet sanitatẽ. & ad innocentis uitȩ
infantiã redigit᷑. ut uite et̾nȩ ingressum
ꝑcipere mereat᷑. Unde ipsa ueritas suis di

Expanded text:
uxta sermonem viri Dei, et restituta est caro ejus sicut caro pueri parvuli: quia mundatus aquis baptismatis, per invocationem septiformis Spiritus, quisque veram recipiet sanitatem, ut ad innocentis vitae infantiam redigatur, et vitae aeternae ingressum percipere mereatur. U
Abbreviated transcription (Latin):
Carperet ut flores celsitonantis ope:
Ex quib accipias diuinȩ stipis odores:
Et ualeas fructus tollere rite bonos.
Istic muenies thesaura recondita patrũ:
oꝵ multiplices hic retinent᷑ opes.
Abdita nã reserat: & tandc̃ mystica pandit.
nmedium ꝓfeit intima quicqͥd habet.
randia celestis ꝓmittit prȩmia uitȩ.
Uiuere cum dño regna tenendo poli.

Expanded text:
Carperet ut flores Celsitonantis ope. Carperet ut flores Celsitonantis ope. Ex quibus accipias divinae stirpis odores. Et valeas fructus tollere rite bonos.Istic invenies thesaura recondita Patrum, Horum et multiplices hic retinentur opes. Abdita nam reserat, et tandem mystica pandit, In medium profert intima quidquid habent. Grandia coelestis promittit praemia vitae, Vivere cum Domino regna tenendo poli.
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ possit inuenire excusationis. s
discurrere ualeat ꝓuocatus campos
ouans latissimos doctorum:¬
Si mauis lector tẏpicos dinoscere sensus:
Que tenet ingredere floridus iste liber.
Bis retinet bina en sacrata uolumina regũ.
Quȩ patuere patres ore canente sopho:
Hunc studuit calamꝰ nr̃ coniungere fretus
Et uoluit tandem texere nr̃a manus.
Fercula fert animis nimiũ pulcherrima clarᷤ
Unde fames animȩ pellit᷑ huicq procul
Lilia cũ uiolis redolent ꝑ candida rubris.
Et pariter flagrant cinnama. rutha rosa.
Continet hic xp̃i nimiũ karismata sacra
Quȩ latuere priꝰ. littera tecta diui.
Hicq ꝓpħarum pangit scissima gesta.
Plurima multoꝵ psalmica uerba canit.
Quȩ dauid gessit cecinit qͦ & inelita ꝓles:
Hȩc iypice lector. iste libellus habet.
Hic eugłicam quadrigã concrepat almam.
Sic & apłicum lumen habere probat.
Scilicet ingrediens campos & prata pioꝵ:

Expanded text:
sionem possit invenire excusationis, sed sionem possit invenire excusationis, sed discurrere valeat provocatus per campos ovans latissimos doctorumSi mavis, lector, typicos dignoscere sensus, Quae tenet, ingredere, floridus iste liber. Bis retinet bina en sacrata volumina Regum, Quae patuere prius ore tonante sopho. Hunc studuit calamus noster conjungere fretus, Et voluit tandem texere nostra manuFercula fert animis nimium pulcherrima claris, Unde fames animae pellitur acta procul. Lilia cum violis redolent percandida rubris, Et pariter fragrant cinnama, rosa, ruta. Continet hic Christi nimium charismata sacra, Quae latuere prius cortice tecta diu. Hicque prophetarum pangit sanctissima gesta, Plurima multorum mystica verba canit. Quae David gessit, cecinit quoque et inclyta proles, Hoc typice, lector, iste libellus habet. Hic evangelicam quadriga concrepat aulam, Sic et apostolicum lumen habere probat. Scilicet ingrediens campos et prata piorum,
Abbreviated transcription (Latin):
saul. quẽ inimicũ dilexit. de quo
scriptura ait: planxit autẽ dauid
suꝑ saul & suꝑ filiũ eiꝰ. & reliqua
Ipse est & figurandȩ uitȩ carnaliũ
uidelicet uictimarũ & uasoꝵ cõpo¬
sitione. Uictime enĩ hoc p̾figurabaĩ
ra ur̃a hostiã uiuã. scãm. dõ placen¬
tem: Uasa uͦ similit̾ electos designa¬
bant. diuinis officiis occupatos. Qui
modus cũ scdo similis uideat᷑ illa tam̃
ratione discernit᷑. qđ hic ad mores
tantũ. ille etiã redigendus est ad
fidẽ. Uerũ licet isti modi multipli¬
citer istic inueniant᷑. tam̃ iuxta
¶iugitatẽ triplicis diuisionis stu-¬
dumꝰ primũ hystoricã quȩ gesta
deꝓmit tangere. deinde allegoricã
significationẽ quȩ fidem edificat
pandere. ad extremũ qͦ moralitate
quȩ uitã honestã cõponit subnecde¬
re. ne pondere soliꝰ umꝰ intelligen¬
tiȩ pressus. aut hystoriȩ & allegoriȩ
mole grauatꝰ. desidiosus lector occa¬

Expanded text:
Saul, quem inimicum dilexit: de quo Saul, quem inimicum dilexit: de quo Scriptura ait: « Planxit autem David super Saul et filium ejus, » et reliqua. Ipse est et figurandae vitae, carnalium videlicet victimarum et vasorum compositione. Victimae enim hoc praefigura vestra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem. » Vasa vero similiter electos designabant, divinis officiis occupatos. Qui modus cum secundo similis videatur, illa tamen ratione discernitur quod hic ad mores tantum, ille etiam redigendus est ad fidem. Verum licet isti modi multi pliciter istic inveniantur, tamen juxta jugitatem triplicis divisionis, studuimus primum historicam, quae gesta depromit, tangere: deinde allegoricam significationem, quae fidem aedificat pandere, ad extremum quoque moralitatem, quae vitam honestam componit subnectere, ne pondere solius et unius intelligentiae pressus, aut historiae et allegoriae mole gravatus desidiosus lector occa