comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te impia colligatus. ab homine
factus est deus sed tali homimi ñ
omni hoĩ. Quid est mĩa nisi a¬
qua utiq si possumꝰ subuenire
conpellimur. Deus secundum
scripturas irascitur: nec tñ ulla
passione turbatur. Hoc enĩ u̾bũ
uindicte usur pauit effectus. nõ
illius turbulentus affectus. lib̾¬

Expanded text:
te impia colligatus ab homine, factus est Deus; sed tali homini, non omni homini. Qualis est qua utique si possumus subvenire cut ipse Deus secundum Scripturas irascitur, nec tamen ulla passione turbatur. Hoc enim verbum vindictae usurpavit effectus, non illius turbulentus affectus.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnocentis. Si duo sibimet in¬
uicem fiant obuiam quoꝵ neut̾
sibi muta animalia ⁊̾ diu̾si ge¬
neris qmͣ illi cum sint homines
ambosotiantur. ita ut libentiꝰ
futurũ est ut eiꝰ nobis amara
mors non sit cuius dulcis fuerit
uita. liquando sathanas trãs¬
temptandos eos quos ita uel e-¬
rudiri opus est. uel decipi iustum.

Expanded text:
ine. Nam si duo sibimet inuicem fiant obuiam neque praetsibi muta animalia, etiam diuersi generis, quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim futurum est, ut eius nobis amara mors non sit, cuius dulcis est uita? tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e quib hic certe nichil meliꝰ
atq utilius in homine reꝑitur
quanto maiora sunt adintoriã
contra uim ꝑiculoꝵ. laborum.
doloꝵ. tanto fideliora sunt testi¬

Expanded text:
ipsae, quibus hic certe nihil melius adque utilius in homine reperitur, quanto maiora sunt adiutoria contra uim periculorum laborum dolorum, tanto fideliora testi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nec sic omino u̾itatis delecta¬
tio deserenda est. ne subtrahatur
illa suauitas et opprimat ista ne¬
cessitas. Non est uera sapiẽtia
que intentõm suam in hiis que
prudenter discernit. gerit fortit̾.
cohib temꝑant̾ iusteq distͥbuit
non ad illum dirigit finem uͥ
erit deus omnia in omnib eter¬
nitate certa ⁊ pace ꝑfc̃a Ubi¬
iusticia uera non est nec ius p̃t
esse. Qd̃ enim iure fit ꝓfcõ iuste
fit. Qd̃ autẽ fit iniuste nec iure

Expanded text:
sed nec sic omni modo veritatis delectased nec sic omni modo veritatis delectatio deserenda est, ne subtrahatur illa suavitas, et opprimat ista nequoniam non est uera sapientia, quae intentionem suam in his, quae prudenter discernit, gerit fortiter, cohibet temperanter iusteque distribuit, non in illum dirigit finem, ubi erit Deus omnia in omnibus, aeternitate certa et pace iustitia uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iure fit, profecto iuste fit; quod autem fit iniuste, nec iure
Abbreviated transcription (Latin):
libidini Sicut prodest humili¬
tas sermentib : ita nocet suꝑ¬
otio utilitatem non cogitet ꝓx¬
imi: nec sic actuosus. ut contẽ¬
desiderat. bonũ opus desiderat.
Expon̾e uoluit qͥd sit ep̃aiꝰ. qͥa
nomen est oꝑis non honoris.
Grecum est enim atq inde du¬
ctum uocabulum qđ ille qui
p̾ficttur eis quib preficitur
suꝑintendit curam .s. eorum
gerens. Scopos quippe inten¬
tio est. Ergo episcopin si ueli¬
mus laiine srintendere possu¬
mus dr̃e ut intelligat se non
Itaq a studio cognoscende ueri-¬
tatis nemo ꝓhibetur qd ad lau¬
dabile ꝑtinet᷑ ociũ. Locus u̾o
suꝑior sine quo regi populus
non potest ⁊ si ita teneatur atq
ãministretur. ut decet: tñ inde¬
center appetitur. Quamobrẽ
ociũ scm̃ querit caritas ueri¬
tatis. negotiũ iustũ. suscipit
noc̃itas caritatis. Quã sarcinã
si nullus imponit ꝑcipiende atq
intuende uacandum est ueritati.
Si autem imponitur suscipienda
est propter caritatis ncc̃itatem.

Expanded text:
i sunt, sicut prodest humilitas seruientibus, ita nocet superotio utilitatem non cogitet proximi; nec sic actuosus, ut contemdesiderat, bonum opus desiderat. » Exponere voluit quid sit episcopatus, quia nomen est operis, non honoris. Graecum est enim, atqctum vocabulum, quod ille qui praeficitur eis quibus praeficitur superintendit, curam scilicet eorum gerens. Scopos quidem intentio est; ergo episcopin, inquit, si velimus, Latine superintendere possumus dicere, ut intelligat se nonItaque a studio cognoscendae veritatis nemo prohibetur, quod ad laudabile pertinet otium. Locus vero superior, sine quo regi populus non potest, etsi ita teneatur atque administretur, ut decet, tamen non decenter appetitur. Quamobrem otium sanctum quaerit charitas veritatis: negotium justum suscipit necessitas charitatis. Quam sarcinam si nullus imponit, percipiendae atque intuendae vacandum est veritati: si autem imponitur, suscipienda est propter charitatis necessitatem:
Abbreviated transcription (Latin):
est. Hic iusticia est ut obedien¬
ti deus homini animus corpori.
rõ autẽ uitiis etiã repugnanti¬
bus imꝑet uł sibigendo uł resis¬
tẽdo atq ut ab ip̃o deo petatur
persoluatur.

Expanded text:
e iustitia est. ut oboedienti Deus homini, animus corpori, ratio autem uitiis etiam repugnantibus imperet, uel subigendo uel resistendo, adque ut ab ipso Deo petatur persoluatur.
Abbreviated transcription (Latin):
pere nefario conseruare uoluerat.
super nuecta multa aque uiolen¬
tia enecauit. Quibus extinctis
dum intima fauorum quos sibi
recondere ⁊conseruare uolebat.
rimaretur: ecce mirabile dictu. cõ¬
spicit corpus dominicum qd̾ de eiꝰ
ore lapsum fuerat. in formam spe¬
ciosissimi pueruli ueluti cum re-¬
cens nascitur inmutatum: ĩter
fauos et mella lacere. Ad qd̾ mi¬
ratulum ut dignum erat stupe¬
factus intremuit: sed quid inde
agere deberet aliquandui hesitãs.
hoc apud se inuenit consilium.
ut eum in manibus accipiens
ad eccł̃iam deferret: et quia sibi
exaninus uidebatur. nullo scien¬
te solus deum puerulum tumu¬
laret. Quod dum aggressus
esset atq eum in mamibus su¬
mens. ad eccl̃iam quasi secreto
tumulandum portaret. subito
ab indigne fetentis manibus
inuisibiliter ereptus disparnit.
Que nuper gesta ipse quidem
ita per ordinem proprio pbr̃o.
pb̃r autem suo claromontẽsi
episcopo: ille uero mithi. ego ꝙͦ

Expanded text:
pere nefario conservare voluerat, pere nefario conservare voluerat, superinjecta multa aquae violentia, enecavit. Quibus exstinctis, dum intima favorum, quos sibi recondere et conservare volebat, rimaretur, ecce, mirabile dictu! conspicit corpus Dominicum, quod ex ejus ore lapsum fuerat, in formam speciosissimi pueri, veluti cum recens nascitur, immutatum, inter favos et mella jacere. Ad quod miraculum, ut dignum erat, stupefactus intremuit; sed quid inde agere deberet aliquandiu haesitans, hoc apud se invenit consilium, ut eum in manibus accipiens, ad ecclesiam deferret; et quia sibi exanimis videbatur, nullo sciente, solus Deum puerulum tumularet. Quod dum aggressus esset, eumque in manibus sumens ad ecclesiam, quasi secreto tumulandum, portaret, subito ab indigne ferentis manibus invisibiliter ereptus, disparuit. Quae nuper gesta, ipse quidem ita per ordinem proprio presbytero, presbyter autem suo Claromontensi episcopo, ille vero mihi, ego quoque
Abbreviated transcription (Latin):
amplius quã ante gauderet.
Fecit igitur ut dictum est. et o¬
re applicito flatum ad interio¬
ra toto conatu mittebat. Cũq
auidus lucri diu anhelituni
protrahens. uehementer̾ suf¬
flaret: ipso lingue ⁊ aeris im¬
pulsu. iactatum dominicum
corpus iuxta uas illud ad ter¬
ram corruit: cum ecce omnis
illa apuni multitudo de inti¬
mis egressa. ad corpus domi¬
ni sui reuerenter accurrit atq
in morem rationalium creatu¬
rarum: de terra subleuatũ.
habitaculis sius cum multa
ueneratione. homine illo con¬
spitiente induxit. Qd cernẽs
homo aut negligens aut par-¬
iupendens qͦd accidit: ad alia
agenda ad que domestica eũ¬
cura uocabat. gressum conuertit.
Sed dum iter ageret. repentino
et ut ipse post narrabat. intollera¬
bili timore turbatus. se nequit̃
egisse tandem mente sanior cogi¬
tare cepit. Unde cõpunctus immo
ui interna compulsus. mox retro
pedem tulit: atq inuindictam sce¬
leris sui apes qͥuarum uitam o¬

Expanded text:
amplius quam ante gauderet. amplius quam ante gauderet. Fecit igitur ut dictum est, et ore applicito flatum ad interiora toto conatu mittebat. Cumque avidus lucri anhelitum protrahens vehementer sufflaret, ipso linguae et aeris impulsu jactum Dominicum corpus juxta vas illud ad terram corruit. Cum ecce omnis illa apum multitudo de intimis egressa, ad corpus Domini sui reverenter accurrit, atque in morem rationabilium creaturarum de terra sublevatum, habitaculis suis cum multa veneratione, homine illo conspiciente, induxit. Quod cernens homo, aut negligens aut parvipendens quod acciderat, ad alia agenda, ad quae domestica cueum vocabat, gressum convertit. Sed dum iter ageret, repentino, et, ut ipse post narrabat, intolerabili timore turbatus, se nequiter egisse tandem mente sanior cogitare coepit. Unde compunctus, imo vi interna compulsus, mox retro pedem tulit, atque in vindictam sceleris sui apes, quarum vitam o
Abbreviated transcription (Latin):
rat in auernico territo¬
rio rusticus quidam ha¬
bens aluearia: in quibus ex¬
amina apum melleam fauoꝵ
dulcedinem ꝯficere solent. Qs
iam dictus rusticus aut euo¬
lare aut emori. aut aliquo
casu sibi deperire ꝑtimescens.
usus prauo sortilogorum cõ¬
silio. qui diabolica oꝑatione.
etiam de beneficus dei malefi¬
cia facere consueuerunt: et
qͦd est dictu quoq intollera¬
bile ipsis quoq diuiiis sacra¬
mentis per artes magicas ab¬
utuntur. accessit ad ecclesiam.
et sumpto a sacerdote ut mos
est xp̃ianorum corpore dnĩco.
illudq ore retinens ne glutire
uolens ut iam doctus fuerat.
ad unum de iam dictis alueari¬
bus in quo apes continebant᷑
accessit: atq foramini qͣd in
eo erat ore adaptato sufflare ce-¬
pit. Nam dictum sibi fuerat. qd̾
si corpore domini retento ore. a¬
pibus inuase constitutis insuf¬
flaret. nulla deinceps moreretur.
nulla recederet. nulla deperiret:
sed omnibus integre conserua¬
tis. de augmento fructus multo

Expanded text:
rat in Arvernico territorio rusticus quidam habens alvearia, in quibus examina apum melleam favorum dulcedinem conficere solent. Quas jam dictus rusticus aut evolare, aut emori, aut aliquo casu sibi deperire pertimescens, usus pravo sortilegorum consilio, qui diabolica operatione, etiam de beneficiis Dei maleficia facere consueverunt, et quod est dictu intolerabile ipsis quoque divinis sacramentis per artes magicas abutuntur, accessit ad ecclesiam, et sumpto a sacerdote ut mos est Christianorum corpore Dominico, illudque ore retinens, nec glutire volens, ut jam doctus fuerat, ad unum de jam dictis alvearibus, in quo apes continebantur, accessit, atque foramini, quod in eo erat ore adaptato, sufflare coepit. Nam dictum sibi fuerat quod si corpore Domini ore retento apibus in vase constitutis insufflaret, nulla deinceps moreretur, nulla recederet, nulla deperiret; sed omnibus integre conservatis, de augmento fructus multo
Abbreviated transcription (Latin):
ad istius prouenisse augmentũ.
Aminirans ergo et toto homĩs
interioris iubilo deo gratias a¬
gens. suamq penitentiam sus¬
ceptam. ac domini maiestatem
placatam esse agnoscens. c̾tus
factus est de domini misericordia:
et qui unum appo suerat qͣtuor
panes immo unũ xp̃i corpus
et sanguinem cũ multa ut
dignum erat exł̃tatione ꝑce¬
pit. Hoc quoq prefatus cda¬
retulit in presentia plurimo¬
rum.¬

Expanded text:
ad istius prouenisse augmenta. ad istius prouenisse augmenta. Admirans igitur & toto hominis interioris iubilo Deo gratias agens, suamque pœnitentiam susceptam, ac Domini maiestatem placatam agnoscens, certus factus est de Domini miseret qui unum apposuerat quatuor panes, imo unum Christi corpus et sanguinem cum multa ut dignum erat, exsultatione percepit. Hoc quoque praefatus Claretulit, in praesentia plurimorum
Abbreviated transcription (Latin):
ad episcopum rediit. eiq ut pa¬
tri secreto cuncta pandens. ut
sacramentoꝵ esse particeps me-¬
reretur: hũiliter deprecatus ẽ.
Quius conuersionem iam deo
acceptam tam ex his que ex eo
audierat. quam ex his que in
eo uidebat confidens: ut sacer¬
dotale officium aggrederetur
assensit. Quod ille de domini
tie confisus: non iam presump
tione sed deuotione adimplere
curauit. Accedens itaq ad al¬
tare totumq se lacrimis et cõ-¬
tricione cordis mimolans d̾o.
usq ad pceptionem sacramẽ¬
torum uniuersa rite ꝑagens.
ꝑuenit: et ecce nouo ⁊ in au-¬
dito nr̃is dum taxat seculis
miraculo. trium antedictarũ
missarum panes. qui ĩdigne
sumere uolenti sublati fu̾ant.
celitus allati sunt: eoq iam di¬
uino iudicio ad hec sumenda
digno facto. ante eum super̃ al¬
tare positi apparuerunt. Cũq
etiam oculos in calicem ad mo¬
uisset. conspexit pene usq ad
summnitatem sanguine repletũ.
et illarum missarum detͥmẽta.

Expanded text:
ad episcopum rediit, eique ut paad episcopum rediit, eique ut patri secreto cuncta pandens, ut sacramentorum esse particeps mereretur, humiliter deprecatus est. Cujus conversionem jam Deo acceptam tam ex his quae ab eo audierat quam ex his quae in eo videbat confidens, ut sacerdotale officium aggrederetur, assensit. Quod ille de Domini imonio confisus, non jam praesumtione, sed deuotione implere curauit. Accedens itaque ad altare totumq. se lachrymis & contritione cordis immolans Deo, vsque ad perceptionem sacramentorum vniuersa rite peragens, peruenit. Et ecce nouo & inaudito nostris dumtaxat seculis miraculo, trium ante dictarum Missarum panes, qui indigne sumere volenti sublati fuerant, cælitus allati sunt, eoque iam diuino iudicio ad hæc sumenda digno facto, ante eum super altare positi apparuerunt. Cumq. etiam oculos in calicem admouisset, conspexit pene vsque ad summitatem sanguine repletum, & illarum Missarum detrimenta
Abbreviated transcription (Latin):
probus factus fuerat: eas ĩ
se ipso dampnando. electorũ
numero adiungi laborabat.
In qua corporis ac cordis cõ¬
tricione multo tempore emẽ¬
so. cum eius mentem de ue¬
nia presumere securior iam
conscientia suaderet. adiit
episcopum: et quid egerit in¬
dicans utrum ut ante con¬
sueuerat ad sacra accedere de¬
beret cõsuluit. Et nondum
plene deo reconciliatum me¬
tuens. et adhuc penitentie
insisteret admonuit: quatinꝰ¬
dignis penitentie fructi bus
deo exhibitis. purgatior et se¬
curior. congruo tempore alta¬
ris sacramenta. non ad. iudi¬
cium sed ad salutem ꝑ cipere
posset eternam. Adq̾e uit ille
salubri ammonitioni. et ad p¬
positum penitentie reuersus:
tota carnis ac spiritus uirtute
ad fores diuine pietatis pulsa¬
bat : et spiritu contribulato la¬
crimisq indeficientibus iram
domini in misericordiam con¬
uerti cogebat. Quid multa᷑.
Longo rursus temporis spacio
in hac peni tudine transacto.

Expanded text:
probus factus fuerat, eas in probus factus fuerat, eas in se ipso damnando, electorum numero adiungi laborabat. In qua corporis ac cordis contritione multo tempore emenso, cum eius mentem de venia præsumere securior iam conscieepiscopum, et quid egerit indicans, utrum ut ante consueverat ad sacra accedere auderet, consuluit. Qui nondum plene Deo reconciliatum metuens, ut adhuc poenitentiae insisteret, admonuit, quatendignis poenitentiae fructibus Deo exhibitis, purgatior et securior, congruo tempore altaris sacramenta non ad judicium, sed ad salutem percipere posset aeternam. Acquievit ille salubri admonitioni, et ad propositum poenitentiae reversus, tota carnis ac spiritus virtute, ad fores divinae pietatis pulsabat, et spiritu contribulato lacrymisque indeficientibus iram Domini in misericordiam converti cogebat. Quid multa? Longo rursus temporis spatio in hac poenitudine transacto,
Abbreviated transcription (Latin):
retur: tercio quoq q̃diã bis
contigerat. attemptare ueri¬
tus non est. Sed cum om̃ib
ut ante ꝑactis iam sollicitior
que apposita erant oculis ob-
seruaret. manibus contrecta¬
re. os ad sumendum aptaret.
tercio inuisibiliter sublata
disparuerunt. Tandem igit᷑
tam euidenti miraculo treme¬
factus presbiter. se pessime e¬
gisse. seq terribilem iram dñi
tauit: et qualiter euadere a
tanto ꝑiculo posset. sollicitus
cogitare cepit. Ultimum eno
pecrantibus remedium pem¬
tentiam esse sciens: ad eam
toto corde confugit. et ad pro¬
prium episcopum adiens ei
cuncta que fecerat. queq conti¬
gerant. cum multis lacrimis
patefecit: impositum q sibi
ab eo laborem penitẽndi. to¬
to anmi nisu tam deuote qmͣ
constanter exercuit. Ieiumis
namq et ugiliis. uerberibus
etiam et uariis cruciatibus
iumentum lascuuens. hoc
est corpus suum. secundum
apostolum castigans. qui cõ¬
cupiscentias suas sequendo re¬

Expanded text:
retur, tertio quoque quod jam bis retur, tertio quoque quod jam bis contigerat, attentare veritus non est. Sed cum omnibus ut ante peractis, jam sollicitior quae seruaret, & manibus contrectaret, osque ad sumēdum aptaret: tertio inuisibiliter sublata disparuerunt. Tandem igitur tam euidenti miraculo tremefactus presbyter, se pessime egisse, seque terribilem iram Domintauit, & qualiter euadere a tanto periculo posset, sollicitus cogitare cœpit. Vltimum ergo peccantibus remedium pœnitentiam esse sciens, ad eam toto corde confugit, & proprium Episcopum adiens, ei cuncta quæ fecerat, quæque contigerant cum multis lachrymis patefecit, impositumque sibi ab eo laborem pœnitendi, toto animi nisu tam deuote quam constanter exercuit. Ieiuniis namque & vigiliis, verberibus etiam & variis cruciatibus, iumentum lasciuiens, hoc est corpus suum, secundum Apostolum, castigans, qui concupiscentias suas sequendo re
Abbreviated transcription (Latin):
iecta declarant erga se mirabi¬
liter persensit. Nam cum et
scelus non desereret. et sacra di¬
uina in puris manibus sepe¬
ut dictum est attrectaret: con¬
tigit quadam die dum usq ad
ꝑceptionem sacri corporis xp̃i
totam de more missam expli¬
casset. iamq se ad sacramẽta
ipsa sumenda pararet: repẽte
caro xp̃i tum sanguine tam ĩ¬
mundum non ultra ferens ha¬
bitaculum. ab ip̃ius iam pe¬
ne tenentis manibus euanu¬
it. Ammirans ille ⁊ obstupes¬
cens. ab altari citissime missa
sinita recessit. Cumq indigna¬
tionem domini tam euidentis
signi ostensione circa se com¬
motam agnosceret: uolens
tamen hoc certius comprobare.
secundo missam aggressus est.
Cui uniuersa ut priuis ꝑagen¬
ti. cum ad sacramenta sumẽ¬
da uentum esset: simul oĩa
ut prius subiracta sunt. Iam
uero ut dictum erat in metu
et trepidationem nõ modicã
ꝑductus: ut de totiens repeti¬
to miraculo iam absq ulla
hesitatione certissimus redde¬

Expanded text:
jecta declarant, erga se mirabijecta declarant, erga se mirabiliter persensit. Nam cum et scelus non desereret, et sacra divina impuris manibus, ut saepe dictum est, attrectaret, contigit quadam die dum usque ad perceptionem sacri corporis Christi, totam de more missam explicasset, jamque se ad sacramenta ipsa sumenda pararet, repente caro Christi cum sanguine, tam immundum ultra non ferens habitaculum, ab ipsius jam pene tenentis manibus evanuit. Admirans ille et obstupescens, ab altari citissime missa finita recessit. Cumque indignationem Domini, tam evidentis signi ostensione, circa se commotam agnosceret, volens tamen hoc certius comprobare, secundo missam aggressus est. Cui universa ut prius peragenti, cum ad sumenda sacramenta ventum esset, simul omnia ut prius subtracta sunt. Jam vero ut dignum erat in metum, et trepidationem non modicam perductus, ut de toties repetito miraculo jam absque ulla haesitatione certissimus redde
Abbreviated transcription (Latin):
Tem in theuthonicis partibus tãtẽ¬
presbiter quidam dum religiosã
tidie missarum sollempina cele¬
braret. dumq caute sibi minus
prouideret: hostis antiqui insi¬
dias incurrit. et in turpem sed¬
in occultam pectati foueam car¬
nis delectatione lapsus est.
Sanctimonialem namq quan¬
dam dum in primis gr̃atia ui¬
sitationis adiret. ad postremũ
assiduitate colloquii et in cau¬
ta familiaritate allectus mise¬
rabili casu in illã incurrit. Et
cum post lapsum ad cor redire
et quamcito resurgere debusset
propriis fecibus delectatus diu
conuerti distulit: et pectato pͦ¬
catum adiungens usum pec¬
candi fecit. sicq longum funẽ
quo artius stringeretur assi¬
due peccando contexuit. Cũq
in luto scelerum uolutaretur.
non uerebatur tamen ad altare
domini irreuerenter acredere. et
sacramenta redemptionis nr̃e
missam frequentius celebrando
iterare. Quod cum longo tẽ¬
pore abiecco timore dei agere ñ
formidaret: iram pariter et
misericordiam domini ut sub¬

Expanded text:
tem in Teutonicis partibus presbyter quidam, dum religiosam tidie sacra missarum solemnia celebraret, dumque sibi minus caute provideret, hostis antiqui insidias incurrit, et in turpem, sed occultam peccati foveam, carnis delectationem delapsus est. Sanctimonialem namque quamdam dum inprimis gratia visitationis adiret, ad postremum assiduitate colloquii et in cauta familiaritate allectus, miserabili casu in illam incurrit. Qui cum post lapsum ad cor redire, et quam cito resurgere debuisset, propriis faecibus delectatus, diu converti distulit, et peccatum peccato adjungens, usum peccandi fecit, sicque longum funem, quo arctius stringeretur, assidue peccando contexuit. Cumque in luto scelerum volutaretur, non verebatur tamen ad altare Domini irreverenter accedere, et sacramenta redemptionis nostrae, missam frequentius celebrando, temerare. Quod cum longo tempore abjecto Dei timore agere non formidaret, iram pariter et misericordiam Domini, ut sub
Abbreviated transcription (Latin):
be aquam de tuis
uasis ⁊ de puteoꝵ
tuorum fontib
hoc est tuo consi¬
lio utere. Aqua e¬
nim alta consilium in corde Hõ¬
primus scipio sciuit solus non
esse cum solus esset. nec minus
otiosus tum otiosus esset. Sciuit

Expanded text:
be aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fontibus ; hoc est tuo consilio utere. Aqua enim alta, consilium in corde primus Scipio scivit solus non esse, cum solus esset; nec minus otiosus, cum otiosus esset: scivit
Abbreviated transcription (Latin):
accre uerit timor. quam multi¬
plicatum fuerit gaudium. qͣłr
cor eius et caro exultauerunt
in deum uiuuni: nec ego scribere
nec ille michi potuit referre.
Additur adhuc in audito mi¬
raculo testimonium angelicum:
et eum quem altati uidebat as¬
sistentem. audit sibi dicentem.
Uerba ipsa michi ab ip̃o sepe re¬
lata. nichil plus min̾ue conti¬
nentia dicturus sum. Quid ĩ¬
quit angelus miraris: Hic pu¬
er quem conspicis celum guber¬
uat et terram. His dictis. celes¬
tis uisio abscessit. Post hec dũ
oculos ad salutaria sacramẽta
reduxisset infantem iam uidere
non potuit. sed panis spetiem
ut prius fuerat altati superi¬
positam uidit. Hoc tanto mi¬
raculo dignus habitus. et eodẽ
xp̃i corpore qͦd conspexerat saci¬
atus: missam tantis superne
gratie muneribus donatam il¬
le dei presbiter consummauit.

Expanded text:
accreuerit timor, quam multiaccreuerit timor, quam multiplicatum fuerit gaudium, qualiter cor eius, & caro eius exultauerunt in Deum viuum, nec ego scribere, nec ille mihi potuit referre. Additur adhuc inaudito miraculo testet eum quem altari videbat assistentem, audit sibi angelum dicentem. Verba ipsa mihi ab eo saepe relata, nihil plus minusve continentia, dicturus sum: Quid, inquit angelus, miraris? hic puer quem conspicis, coelum gubernat et terram. His dictis, coelestis visio abscessit. Post hoc dum rursum oculos ad salutaria sacramenta reduxisset, infantem jam videre non potuit: Sed panis speciem ut prius fuerat, altari superimpositam vidit. Hoc tanto miraculo dignus habitus, et eodem Christi corpore quod conspexerat satiatus, missam supernae gratiae muneribus donatam ille Dei presbyter consummavit.
Abbreviated transcription (Latin):
paruum uero puerulum mani¬
bus et brachus more infantie
gestientem pro eo conspexit. He¬
sit ista conspitiens. debito. tĩmo¬
re turbatus: et nesciens
quid ageret ad inusitatum et
celeste spectaculum tremens ã¬
mirabatur. Legi olim quiddam
his que refero simile: sed diui¬
na miseratio aliquid nostro mi¬
raculo uoluit addere: propter
qͥd nullum huic inueniretur
equale. Nulla enim preterita¬
etas hoc conspicere meruit:
qͥd nr̃is diebus auctor horum
sacramentorum deus. Gerardo
nr̃o uidendum concessit. Nam
dum hoc stupidus miraretur:
conuertens oculos ad latus al¬
taris. conspicit mulierem ho¬
nestissime forme ut intellec¬
tu conceperat beatam semper
uirginem eiusdem dei pueruli
matrem. diligenti eum et ue¬
lud materna custodia multa
deum reuerentia obseruantem.
Iuxta quam cernit angelici
decoris uirum immo ut uere
erat a deo missum angelum:¬
celestibus sacramentis pariter
cum illa astantem. Quantum
in corde ista cernentis tunc letꝰ

Expanded text:
paruum vero puerulum maniparuum vero puerulum manibus & brachiis more infantiæ gestientem pro eo conspexit. Hæsit itaque conspiciens debito timore turbatus, & nesciens quid ageret, ad inusitatum & cœleste spectaculum tremens admirabatur. Legi olim quiddam his quæ refero simile, sed dignatio aliquid nostro miraculo voluit addere, propter quod nullum huic inueniretur æquale. Nulla enim ætas præterita hoc conspicere meruit, quod nostris diebus auctor horum sacramentorum Deus Gerardo nostro videndum concessit. Nam dum hoc stupidus miraretur, conuertens oculos ad latus altaris, conspicit mulierem honestissimæ formæ, & vt intellectu conceperat, beatam semper Virginem eiusdem Dei pueruli matrem, diligenti eum & velut materna custodia multa cum reuerentia obseruantem. Iuxta quam cernit angelici decoris virū, immo, vt vere erat, a Deo missum Angelum,cœlestibus sacramentis pariter cum illa astantem. Quantum in corde ista cernentis tunc lætus
Abbreviated transcription (Latin):
abetur in cabilonẽ¬
si ep̃atu uilla. que
bellusmons dicitur. ad uis
cluniacensis monaster ii spec¬
tans: ubi in honore beate ma¬
rie dei genitricis et uirginis
est ecclesia. ob eius memoriã
singularem. singulaiem a¬
randi daus gratiam. Sunt
ibidem et domus parue:
paucis ad manendum mo-¬
nachus satis congrue. Erat
tunc ibi circa nat᷑ale dñi
iam dictus uenerabilis ge¬
rardus. et studiis suprascrip
tis infatigatus instabat.
Aouenerat circumcisionis
dominice sacratus dies: et
ille nocturnis ugilus deuo¬
te impletis. ad diurna se offi¬
cia deuotus implenda parabat.
Uentum est ad missam. ⁊ mo¬
paratus. interius sp̃ũ et fide
repletus. ad altare accessit.
Cumq ceteris expletis ad cano¬
nem peruenisset. et diuina uer¬
ba panis et uini substantiam
in xpristi carnem et sanguinem
cominuantia consummasser:
paululum ante orationem domi¬
nicam forte oculos ad sacra ip̃a
conuertit. Et ecce stupeo referẽs.
formam quidem panis quem
altari imposuerat non uidit :

Expanded text:
abetur in Cabilonensi episcopatu villa quae Bellus mons dicitur, ad jus Cluniacensis monasterii spectans, ubi in honore beatae Dei genitricis et Virginis est ecclesia, ob ejusdem singularem memoriam, singularem orandi dans gratiam. Sunt ibidem et domus parvae paucis ad manendum monachis satis congruae. Erat tunc ibi circa natalem Domini jam dictus venerabilis Gerardus, et studiis suprastis infatigatus instabat. Aduenerat circuncisionis Dominicæ sacratus dies, & ille nocturnis vigiliis deuote expletis, ad diurna se officia deuotius implenda parabat. Ventum est ad Missam, & moparatus, interius spiritu & fide repletus, ad altare accessit. Cumque cæteris expletis ad Canonem peruenisset, & verba diuina, panis & vini substantiam in Christi carnem & sanguinem commutantia consummasset; paululum ante Dominicam orationem forte oculos ad sacra ipsa conuertit. Et ecce stupeo referens: formam quidem panis quem altari imposuerat non vidit,
Abbreviated transcription (Latin):
Uaua spes et mendatium in
sensato uiro. et sompnia extol¬
lunt inprudentes. Sicut qui
apprehendit umbram et qui¬
persequitur uentum: ita qui
actendit ad diuersa mendatia.
Quasi parturientis cor tuũ
phantasias patitur. nisi ab
altissimo fuerit emissa uisita¬
inquit cor tuum. Multos enĩ
errare fecerunt sompnia. et
extiderunt sperantes in eis.

Expanded text:
ana spes et mendacium uiro insensato: et somnia extollunt inprudentes. et quasi qui adprehendit umbram et sequitur uentum, sic et qui adtendit ad uisa mendacia.cut parturientis, cor tuum phantasias patitur, nisi ab Altissimo fuerit emissa visita cor tuum: multos enim errare fecerunt somnia, et exciderunt sperantes in illis.
Abbreviated transcription (Latin):
nullis ꝑturbari animꝰ possit t̾ro¬
rib : nullis frangi molestiis. nul¬
lis suppliciis cedere que difficile qͥ-¬
Noͣ dem sustinentur. S omnia suppli¬
tia grauioꝵ supplitioꝵ uincunt᷑¬
Lo̾ formidine. Lortis est uiri nõ
dissimulare cum aliquid ĩmine
mentis ⁊ obuiare cogitatione ꝓ¬
uida reb futuris ne forte dicat
postea. Ideo ista incidi. quia non
arbitrabar posse euemie. De¬
nq nisi explorentur adu̾sa: cito
occupant. Ut in bello ĩprouisus
hostis uix sustinetur ⁊ si imꝑatos
inuen̾it facile opprimit ita ani Nõ¬
mum mala in explorata plus¬
Srequenter emm pulsis hostib
inclinata in fuga adu̾sioꝵ acie.
dũ exiuius cesoꝵ capitur p̾liator
inter ip̃os quos strauit miserandꝰ

Expanded text:
nullis perturbari animus possit terronullis perturbari animus possit terroribus, nullis frangi molestiis, nullis suppliciis cedere. Quae difficile quidem sustinentur: sed quia omnia supplicia graviorum suppliciorum vincuntur formiddissimulare cum aliquid immineamentis, et obviare cogitatione provida rebus futuris, ne forte dicat postea: Ideo ista incidi, quia non arbitrabar posse evenire. Denique nisi explorentur adversa, cito occupant. Ut in bello improvisus hostis vix sustinetur, et si imparatos inveniat, facile opprimit: ita animum mala inexplorata plusFrequenter pulsis hostibus, et inclinata in fugam adversariorum acie, dum exuviis caesorum capitur praeliator, inter ipsos quos stravit, miserandus
Abbreviated transcription (Latin):
iracundia. aut si p̾caueri nõ p̃t
cohibeatur. ¶ala enĩ lex pcc̃i ĩ¬
dignatio est. que ita animũ ꝑtͣ¬
bat ut rõni non relinquat lotũ.
Si te contumacia respondentis
mou̾it et ꝑu̾sitas inpulerit ad
indignatõm si non potueris mi¬
tigare mentẽ. repͥme linguã tuã.
Sic enim scriptum est. Cohibe
lingnam tuam a malo. et labia
tua ne loquantur dolũ. Nõ me
diocre est mitigare ira cundiam:
non inferius qmͣ omĩno nõ com¬
moueri. Hoc nr̃m est nature il
amaritudinis. Et si cito pueri inter
se mouentur facile sedantur. et ma¬
iori suauitate in se recurrunt. Nes¬
ciunt se subdole arrifitiose ꝙ trac¬
tare. Nolite hos contempnere pu̾os
de quib dominus ait. Nisi conu̾si
fu̾itis ⁊ effecti sicut puer iste non
introibitis in regnum celorum.
Itaq ip̃e dominus hos est dei uirtꝰ
sicut puer cũ malediceretur non
remaledixit. cũ ꝑcutt̾etur non re-¬
ꝑtussit. Ita ergo te compara ut
quasi puer iniiriam non teneas.

Expanded text:
iracundia, aut si praecaveri non potest, cohibeatur; mala enim illex peccati indignatio est: quae ita animum perturbat, ut rationi non relinquat locum. si te contumacia respondentis moverit, et perversitas impulerit ad indignationem: si non potueris mitigare mentem, reprime linguam tuam. Sic enim scriptum est: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Deinde diocre est mitigare iracundiam: non inferius quam omnino non commoveri. Hoc nostrum est, naturae illatiae, quam amaritudinis. Et si cito pueri inter se moventur, facile sedantur, et majori suavitate in se recurrunt. Nesciunt se subdole artificioseque tractare. Nolite hos contemnere pueros, de quibus Dominus ait: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum coelorum . Itaque et ipse Dominus, hoc est, Dei virtus, sicut puer, cum malediceretur, non remaledixit: cum percuteretur non repercussit . Ita ergo te compara, ut quasi puer injuriam non teneas,
Abbreviated transcription (Latin):
ut qd̾ ħs preciosissimũ hoc est
mentem tuam qua nichil h̾s p̾s¬
tantius deo deputes Offitium
E int̾dum cõmutato fit. aut
temꝑe. aut ncc̃itate. ut non sit
offitium reddere qd̃ acceꝑis: ut
si cui reddas cum adsit qui ex¬
torqueat si furenti restituas cũ
seruare non queat si insamenti
gladium depositum nõ neges.
qͥuo se ille int̾imat. non nẽ sol¬
uisse contra offitium est. Si furco
quesita sciens suscipias. nõne cõ¬
offitium non nĩqmͣ ꝓmissum sol¬
uere sacramentum custodire ut
tit ne promissum negaret. Nam
de iepte quid dicam qui ĩmolauit

Expanded text:
 habes pretiosissimum, hoc est, mentem tuam, qua nihil habes praestantius, Deo deputes. Cum Sed interdum commutatio fit, aut tempore, aut necessitate, ut non sit officium reddere quod acceperis; si cui reddas, cum adsit qui extorqueat: si furenti restituas, cum servare non queat: si insanienti gladium depositum non neges, quo se ille interimat, nonne solvisse contra officium est? Si furto quaesita sciens suscipias, ut officium, nonnunquam promissum solvere, sacramentum custodire, uttit ne promissum negaret. Nam de Jephte quid dicam qui immolavit
Abbreviated transcription (Latin):
diceret ei filius semei et crimina o¬
biceret tacebat ⁊ humiliabatur ⁊
silebat a bonis suis hoc est bonoꝵ
operum conscientia. Qui non¬
respicit in uanitates. non contur¬
batur. Qui enim respicit cont᷑¬
testem ẽẽ publicam existimatõm
congrus ornatum uirtutib
auctorem predicet ⁊ d̾m uen̾etur
enim dnĩ uͥ munda possessio. et
innocens familie disciplina.
spũalẽ s oꝑuit eam ut in signo
circũcisionem p̾scriberet. Uidit
azima sinceritatis et u̾itatis
uidit passionem dñi. Operuit
azinus corꝑalib azima u̾itatis
oꝑuit passionẽ dñi agni uł ui¬
tuli ĩmolatione. Pulchrũ est

Expanded text:
diceret ei filius Semei, et crimina objiceret, tacebat, et humiliabat se, et silebat a bonis suis, hoc est bonum operum conscientia: respicit in vanitates, non conturbatur; qui enim respicit contutestem esse publicam existimationecongruis ornatum virtutibus, auctorem praedicet, et Dominum veneretur, enim Domini, ubi munda possessio, et innocens familiae disciplina.spiritualem: sed operuit eam, ut in signo circumcisionem praescriberet. Vidit azyma veritatis et sinceritatis, vidit passionem Domini: operuit azymis corporalibus azyma veritatis, operuit passionem Domini, agni vel vituli immolatione. Et
Abbreviated transcription (Latin):
decet yminus deus in syon. hos
est dr̃e. Honestum est ut te ti¬
meamus. te diligamus. te prece¬
mur. te honorificemus. S possu
rogare. honorare. Hymnꝰ specia¬
ne quid teere. aut incuriose
gereamus. aut qͥcͥquam om̃ino
cuius probabilem nõ possumus
rõnem reddere. Appetitus neꝙ¬

Expanded text:
decet hymnus, Deus, in Sion ; hoc est dicere: Honestum est ut te timeamus, te diligamus, te precemur, te honorificemus; scriptum rogare, honorare: hymnus speciane quid timere aut incuriose geramus, aut quidquam 61 omnino cujus probabilem non possimus rationem reddere. Actus e
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ uidetur. Sequatur conuer satõis
electio. ut adiungamur probatis¬
simis quib̾ semorib. Nam ut e¬
qualium usus dultior. ita senũ
tutior est qui magistĩo quodam et
ductu uite colorat mores adoles¬
centium. ⁊ uelut murice ꝓbitatis
despitias quid de te uiusquisq ⁊
maxime uir optimus sentiat.
arrogantie uł dissolutõĩs est. Qͦ¬
rum alt̾m suꝑbie ascribitur. al¬
terum negligentie Querendũ
etiam in omni actu quid ꝑ sonis
quid temporib conueniat atq e¬
tatib quid etiam singuloꝵ inge¬
nis sit accõmodẽdũ. Sepe enĩ
qd̾ alterum decet. alterum nõ
decet. Aluid iuueni aptum ali¬
ud sem. Aliud in ꝑiculis. aliud in

Expanded text:
 211. Sequatur conversationis electio, ut adjungamur probatissimis quibusque senioribus. Namque ut aequalium usus dulcior, ita senum tutior est, qui magisterio quodam et ductu vitae colorat mores adolescentium, et velut murice probitatis despiciat quid de se unusquisque et maxime vir optimus sentiat; arrogantiae, vel dissolutionis est: quorum alterum superbiae ascribitur, alterum negligentiae. etiam in omni actu quid personis, quid temporibus conveniat atque aetatibus, quid etiam singulorum ingeniis sit accommodum. Saepe enim quod alterum decet, alterum non decet. Aliud juveni aptum, aliud seni: aliud in periculis, aliud in
Abbreviated transcription (Latin):
re grãm bonũ est. At qui referre
nescit durissimꝰ humanitatis.
¶xemplum ip̃a t̾ra suggerit. spõ¬
taneos fructus ministrat quos
non seueris multiplicatũ quoq
tum accepti bñfitii. ut aurum
auro argentum argento repen¬
dit alius laborem. alius aut sci¬
o an etiam locupletius solumre¬
plus animus quam census oꝑat᷑¬

Expanded text:
re gratiam bonum est: at qui referre nescit, durissimus. Humanitatis exemplum ipsa terra suggerit. Spontane os fructus ministrat quos non severis, multiplicatum quoque tauro, argentum argento rependit: alius laborem, alius, haud scio an etiam locupletius, solum replus animus quam census o
Abbreviated transcription (Latin):
insuꝑabilis daniel qui circa latera
sua rugientes non expauit. leo¬
nes. Lremebant bestie ⁊ ille¬
gloria est s magis in uirtute a¬
mini. Neq in inferenda s indepel¬
lenda inuiria lex uirtutis est.
Qui enim non repellit a sotio
ĩiuriam si p̃t. tam est in uitio qͣ
ille qui facit. Unde salomõ aitͥ.¬

Expanded text:
insuperabilis Daniel, qui circa latera sua rugientes non expavit leones! Fremebant bestiae, et illegloria est, sed magis in virtute animi: neque in inferenda , sed in depellenda injuria lex virtutis est. Qui enim non repellit a socio injuriam, si potest, tam est in vitio, quam ille qui facit. Unde sanct
Abbreviated transcription (Latin):
ferat. petuniam conferat offitia
non ab̾nuat: ꝑicula suscipiat
in bello fidem ⁊ iusticiam seruari
oportere. nec illud decoꝵ ẽẽ posse si
uioletur fides. Sundamentum eigo¬
forma iusticie est cõmune ius
omnium. In cõmune orat. in cõ¬
mune operaturꝰ in cõmune temp¬
tatur. Deniq qui se ipm sibi ab¬
negat. ip̃e iustus. ip̃e dignus est¬
xp̃o Ex duob constat bñfuien¬
tia ut sit ꝑfc̃a. Non enim satis ẽ
bene uelle s etiam bñfacere Nec
satis est it̾m benefacere. nͥ id ex bo¬
no fonte hoc est bona uoluntate.
ꝓficiscatur. Hylarem eñi datorẽ
diligit deus. Nam si inuit᷑ facias.
que tibi merces est. Unde apłs.¬

Expanded text:
ferat, pecuniam conferat, officia non abnuat, pericula suscipiat in bello fidem et justitiam servari oportere, nec illud decorum esse posse, si violetur fides. 141. Denique eforma justitiae est. Commune jus omnium: in commune orat, in commune operatur, in commune tentatur. Denique qui se ipsum sibi abnegat; ipse justus, ipse dignus  duobus constat beneficentia, ut sit perfecta. Non enim satis est bene velle , sed etiam bene facere: nec satis est iterum bene facere, nisi id ex bono fonte, hoc est, bona voluntate proficiscatur: Hilarem enim datorem diligit Deus . Nam si invitus facias, quae tibi merces est? Unde Apos
Abbreviated transcription (Latin):
nerib. Ubi enim deest libera¬
litas beniuolentia manet. Cõ¬
munis quedam parens q̃ amiti
siliis fidelis: in prosꝑis leta in
tristib mesta. Tolle ex usu ho
minũ beniuolentiam. tanqmͣ
solem e mundo tuleris ita erit
quia sine ea usus hoĩm ẽẽ ñ pt̃
ut ꝑegrinanti monstrare uiam:
reuocare errantem deferre hospi¬

Expanded text:
eta. Ubi enim deest liberalitas, benevolentia manet, communis quaedam parens omnium, qsiliis fidelis, in prosperis laeta, in tristibus moesta; minum benevolentiam, tamquam solem e mundo tuleris, ita erit; quia sine ea usus hominum esse non potest ut peregrinanti monstrare viam, revocare errantem, deferre hospi
Abbreviated transcription (Latin):
rascimini. uobis irascimini qͥa
cõmoti estis ⁊ non peccabitis. Qͥ
enim sibi irascitur quia cito mo¬
tus est desinit irasci alteri. Qui
autem uult iram suã iustam ꝓ¬
bare. plus inflãmatur̃ ⁊ cito iͥn
culpam cadit. Melior est autẽ
scd̾m salomonem qui iracũdiam
continet qmͣ qui urbem capit:
quia ira etiam fortes decipit.
Cogitationes uerũ exquir̾e
⁊ quasi emolere muneris hñt
appetitus ad aliquid impellit a¬
gendum atq excitat. Ita ergo
informati simiꝰ ut bonarũ rerũ
subeat animũ cogitatio appetitꝰ

Expanded text:
rascimini, vobis irascamini, quia commoti estis, et non peccabitis. Qui enim sibi irascitur, quia cito commotus est, desinit irasci alteri: qui autem vult iram suam justam probare, plus inflammatur, et cito in culpam cadit. Melior est autem secundum Salomonem , qui iracundiam continet, quam qui urbem capit; quia ira etiam fortes decipit.Cogitationes verum exquirere, et quasi emolere muneris habent: appetitus ad aliquid impellit agendum atque excitainformati simus, ut bonarum rerum subeat animum cogitatio: appetitus
Abbreviated transcription (Latin):
uero offitio nichil rarius inue¬
nias. qm̃ eum qui institutum
sequitur prĩs. uł quia grauis de¬
t̾ret actus uł quia in lubrica e¬
tate difficilior abstinentia est ł
quia alacri adolescentie uidetur
uita obscurior et ideo ad ea cõu̾-¬
tuntur studia que plausibiliora
arbitrantur. Presentia quippe
plures qmͣ fitura preferunt. Illi
autem presentib: nos futuris
Nomilitamus. Unde quo prestanti-¬
or causa eo debet ẽẽ cura attentior.
Deneamus uerecundiam et
eam que totius uite ornatum at¬
tollit modestiam. Siquidem ⁊¬
te discretio. Differre enĩ ea int̾
se intelligi potest. explicari ñ p̃t.¬

Expanded text:
vero officio nihil rarius invenias quam eum qui sequatur institutum patris: vel quia gravis deterret actus, vel quia in lubrica aetate difficilior abstinentia, vel quia alacri adolescentiae videtur vita obscurior; et ideo ad ea convertuntur studia, quae plausibiliora arbitrantur. Praesentia quippe plures quam futura praeferunt. Illi autem praesentibus, nos futuris militamus. Unde quo praestantior causa, eo debet esse cura attentior.ur verecundiam, et eam quae totius vitae ornatum attollit modestiam. Non enim te discretio. Differre enim ea inter se intelligi potest, explicari non pot
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ dolet. quasi senserit
uehementior est natura ad diligẽ¬
dum qmͣ gr̃a. Plus certe diligere
debemus quos ꝑpetuo nobistum
putamus futuros. qui quos in
hoc tantum seculo. Magnũ cari
tati pondus ad uim diligendi ad¬
iungitur. probare quos diligas
et diligere quos elegeris Offiti¬
um ab effitiendo dictum putamꝰ
quasi effitium s ꝓpt̾ decorem ser¬
monis una ĩmutata litt̾a offici¬
um nũcupari. Uis cerce ut ea
agas que nulli offitiant. ꝓsint
in facultatib et copiis opum cõ¬
stituimꝰ s incõmoda hec putamꝰ
si non reiciautur. eaq oneri cum
sint estimari mag̾ qͣ dispendi cũ
titio doctrina. aut sine usu ꝓfc̃us.
Qui discipliuam bellicam uult
assequi. cotidie exercetur armis.

Expanded text:
autem dolet, quasi senseritautem dolet, quasi senseritvehementior est natura ad diligendum, quam gratia. Plus certe diligere debemus quos perpetuo nobiscum putamus futuros, quam quos in hoc tantum saeculo. Illitatis pondus ad vim diligendi adjungitur, probare quos diligas, et diligere quos elegeris. CAPUTum ab efficiendo dictum putamus, quasi efficium: sed propter decorem sermonis una immutata littera, officium nuncupari: vel certe, ut ea agas, quae nulli officiant, prosint in facultatibus et copiis opum constituimus: sed incommoda haec putamus, si non rejiciantur; eaque oneri cum sint aestimari magis, quam dispendio cum citio doctrina, aut sine usu profectus? 32. Qui disciplinam bellicam vult assequi, quotidie exercetur armis,
Abbreviated transcription (Latin):
ponderis ẽẽ in alieno cõuitio qmͣ
in suo testimonio. Ita sit ut etiã
humilitatẽ custodiat. Si autem
nolit humilior inderi. talia tra¬
ctat ⁊ dicit ip̃e secum. Hic ergo
ut me contempnat. et in ꝯspectu
meo loquatur talia adu̾sum me.
eum mestificare possim. Hic gͦ
ut mͥ in iurias faciat quasi uir
non sim quasi uindicare me nõ
possim. Hic ut me cͥminetur qiͣ
ponere. MQui talia dicit nõ est
mitis atq humilis. Non est sine
temptat̃one. Demptator eũ exa¬
gitat. ip̃e ei tales opiniones inse¬
rit. Olerumq adhibet hominẽ
tu inpetra fixum uestigiũ tene.
Et si seruus cõuitiũ dicat. iustꝰ
tacet Et si infirmꝰ contumeliã
faciat iustꝰ tacet. Et si pauper
cͥminet᷑ iustus non iespondet.
Hec sunt arma iusti ut cedẽdo
mouetur facit se dignũ uideri
contumelia. dum uult ea ĩdignꝰ
probari. Melior est itaq qui
contempint iniuriam qmͣ qui
dolet. Qui enĩ contempnit qiͣ
non sentiat ita despicit. Qui

Expanded text:
ponderis in alieno esse convicio, quam ponderis in alieno esse convicio, quam in suo testimonio. 19. Ita fit ut etiam humilitatem custodiat. Si autem nolit humilior videri, talia tractat, et dicit ipse secum: Hic ergo ut me contemnat, et in conspectu meo loquatur talia adversum me,eum moestificare possim? Hic ergo ut mihi injurias faciat, quasi vir non sim, quasi vindicare me non possim? Hic ut me criminetur, quasi eponere? 20. Qui talia dicit, non est mitis atque humilis, non est sine tentatione. Tentator eum exagitat, ipse ei tales opiniones inserit. Plerumque adhibet hominem,tu in petra fixum vestigium tene. Etsi servus convicium dicat, justus tacet; etsi infirmus contumeliam faciat, justus tacet: etsi pauper criminetur, justus non respondet. Haec sunt arma justi, ut cedendo movetur, facit se dignum videri contumelia, dum vult ea indignus probari. Melior est itaque qui contemnit injuriam, quam qui dolet; qui enim contemnit, quasi non sentiat, ita despicit: qui
Abbreviated transcription (Latin):
ime insidiatur adu̾sarius qñ ui¬
fomites mouet. tunc laqueos pa¬
nr̃ est. Quando aliquis nobis
cat. tunc silentiũ exerceamus.
Dunc muti fieri non erubescamꝰ
Occõr est enim qui ĩ citat. qui
iniuriam facit ⁊ nos simi les sui
fieri desiderat. Si taceas. si dissi¬
mules. solet dicere. Quid taces:
Loquere si audes. Sz non audes.
Mutus es: elinguem te feci. Si
gͦ taceas. plus rũpitur. Uictum
sese putat irrisum ⁊ posthabitũ.
atq inlusum. Si respondeas su¬
periorem se fcm̃ arbitratur. qͥa
parem ĩuenit. Si enim taceas:
dicetur. Ille cõuitiatꝰ est huic cõ¬
tempsir iste. Si referas contu¬
meliã. dicetur. Ambo cõuitiati
sunt uterq condempnatur. ne¬
mo ab soluitur. Ergo illius est
studium ut irritet. ut similia
loquar. similia agam. Iusti aũ
dissimulare. nicħ loqui. tenere
lentiẽ contẽptũ ẽe grauitate moꝵ
suoꝵ. Hoc est enim silere a bonis
quia bene sibi conscius falsis nõ
debet moueri nec estimare plus

Expanded text:
ime insidiatur adversarius, quando vifomites movet, laqueos parit. Quando ergo aliquis nobis cat: tunc silentium exerceamus, tunc muti fieri non erubescamus. Peccator est enim qui nos provocat, qui injuriam facit, et nos similes sui fieri desiderat. 18. Denique si taceas, si dissimules, solet dicere: Quid taces? Loquere, si audes. Sed non audes: mutus es, elinguem te feci. Si ergo taceas, plus rumpitur: victum sese putat, irrisum, posthabitum atque illusum. Si respondeas, superiorem se factum arbitratur, quia parem invenit. Si enim taceas, dicetur: Ille conviciatus est, hunc contempsit iste. Si referas contumeliam, dicetur: Ambo conviciati sunt. Uterque condemnatur, nemo absolvitur. Ergo illius est studium, ut irritet, ut similia illi loquar, similia agam: justi est autem dissimulare, nihil loqui, tenere lentiae, 7 contentum esse gravitate morum suorum. Hoc est enim silere a bonis; quia bene sibi conscius, falsis non debet moveri: nec aestimare plus
Abbreviated transcription (Latin):
iocunditatis uenenũ infun¬
dunt bonis. Hii si assidui sint
maxime in cõuiuio. ludo. ac ioco.
eneruant grauitatẽ illam ui-¬
rilem. Caueamꝰ itaq ne dum
relaxare auimũ uolumus. sol
enim cito inflectit naturam. Uñ
bitror declinare cõuiuia. Tunc¬
aures non potes prohibere putat᷑
suꝑbie. Subrepunt etiam preter
uoluntatem pocula. Ciduarum¬

Expanded text:
jucunditatis venenum infunjucunditatis venenum infundunt bonis. Hi si assidui sunt, et maxime in convivio, ludo ac joco, enervant gravitatem illam virilem. Caveamus itaque ne dum relaxare animum volumus, solverum; usus enim cito inflectit naturam. 86. bitror, declinare extranaures non potes, prohibere, putatur superbiae. Subrepunt etiam praeter voluntatem pocula. Meliu