comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quitas. Maledictꝰ qui reedificauit
numnas iherico. Surrexit amortu.¬
s ub ille & cum eo multoꝵ here¬
sis quȩ dormierant. surrexerunt
e apparuerunt multis. lam iam
atendit palmites suos usq ad ma.¬
ie. & usq ad romam ꝓpagines eius.
hec głatio hominis illius. qd̾ lib̾
siuis in curia habet ubi caput suũ
nlinet. Hinc confirmatꝰ est & con¬
fortatus furor eius. Propt̾a cum in
conspectu ep̃oꝵ suꝑhis argueret eũ
abb̃s clareuallensis relo fidi & iusti¬
cis armatꝰ. nec confessꝰ est nec nega¬
degerat. sine lesione. sine gͣuamine.
ut suami ꝓlongaret iniquitatem. se¬
dem apłicam appellauit.. Ep̃i aut̃ẽ
qui ꝓpter hoc in unum conuen̾ant
uix reuerentiȩ deferentes. nichil in
ꝑsonam eius egerunt. s tm̃m capi-¬
tula. libroꝵ eius ascĩs patͥbus condem-¬
pnata. ne morb serperet medicina-¬
li necessitate abiudicauerunt. Quia
gͦ homo ille multitudinem tͣhit post
se. & ppłm qui sibi credat habet. ne¬

Expanded text:
quitas. Maledictus qui reaedificavit quitas. Maledictus qui reaedificavit ruinas Jericho. Surrexit a mortuis liber ille, et cum eo multorum haereses quae dormierant; surrexerunt, et apparuerunt multis. Jamjam extendit palmites suos usque ad mare, et usque ad Romam propagines ejus. Haec gloriatio hominis illius: quod liber suus in curia Romana habet ubi caput suum reclinet, hinc confirmatus et confortatus est furor ejus. Propterea cum in conspectu episcoporum super his argueret eum abbas Claraevallis, zelo fidei et justitiae armatus, nec confessus est, nec negaelegerat, sine laesione, sine gravamine, ut suam prolongaret iniquitatem, sedem apostolicam appellavit. Episcopi autem qui propter hoc in unum convenerant, vestrae reverentiae deferentes, nihil in personam ejus egerunt, sed tantummodo capitula librorum ejus a sanctis Patribus condemnata, ne morbus serperet, medicinali necessitate abjudicaverunt. Quia vero homo ille multitudinem trahit post se, et populum qui sibi credat, habet, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ neq opus neq uoluntas neq
concupiscentia neq delectatio
quȩ mouet eam pecc̃m sit. nec de¬
bemus eam uelle extingui.
¶Hȩc capitła partim in libro t̾e
rum magist᷑ petͥ. partim in libm
cuius titulus est scito teipsum.m
pontifici innocentio. Samso
Remoꝵ archiep̃e. loslenus suessio¬
nensis. Gaufridꝰ cathalaunensi
rium debite. subiectionis obscqͥmm
Auribus occupatis ad plurima se¬
monem facimus abreuiatum de
pliro negotio ꝓ eo maxime quia
id ipsum diffusius ac plenius con¬
tinet᷑ in litt̾is dñi senonensis. Peti
abailardus xp̃iane fidi meritum
euacuare nititur. dum totum qd̵
est ds̃. humana ratione arbitt᷑ st¬
posse comp̃hendere. Ascendit uss
ad celos. & descendit usq ad abis¬
sos. Nichil est quod eum lateu
siue in ꝓfundum inferni. su i
excelsum supͣ. Homo est magnis
in oculis suis. de fide contͣ fidem
disputans. ambulans in magil
ligato romanȩ eccł̃iȩ igne eramina¬
as est. quia inuenta est in eo mi-¬

Expanded text:
d neque opus, neque voluntas, neque concupiscentia, neque delectatio, quae movet eam, peccatum sit; nec debemus eam velle exstingui; em capitula partim in libro Theorum ejusdem, partim in libro cujus titulus est: Scito te ipsum, pontifici INNOCENTIO, SAMSON Remorum archiepiscopus, JOSLENUS Suessionensis, GAUFRIDUS Catalaunensis, rium debitae subjectionis obsequium. Auribus occupatis ad plurima, sermonem facimus abbreviatum de prolixo negotio, pro eo maxime quia id ipsum diffusius ac plenius continetur in litteris domni Senonensis. Petrus Abailardus Christianae fidei meritum evacuare nititur, dum totum, quod Deus est, humana ratione arbitratus comprehendere, ascendit usque ad caelos et descendit usque ad abyssos; nichil est quod lateat eum, sive in profundum inferni sive in excelsum supra. Homo est magnus in ocudisputans, ambulans in magnisLegato Romanae Ecclesiae igne examinatus est, quia inventa est in eo ini
Abbreviated transcription (Latin):
mosis & importunis ranis de caũnis
non egredi. sed suis contentas ẽẽ. pa¬
ludib. Non audiantur inconsiliis
in palatiis non inueniantur. ad cau¬
sas ad negocia nulla necessitas. nulla
trahere possit auctoritas. Sic for sitan¬
tionis notam. nam noxam unde
contrabere potuerim potissimum
ignoroscum sciam mͥ consilium eẽ.
ordinis non fuerit exire de monaste¬
rio. nisi aut apłicȩ sedis legato aut
humilitati sicut optime nostis contͣ¬
dicere omnino fas non ẽ. nisi ex quo¬
cumq supioris auctoritatis priuile¬
gio. Quod utiq siunquam ꝑ manũ
ꝓculdubio & pax mͥ & pax erit de
me. Non tamen iccirco ctiam me
iatente & tacente cessare puto mur¬
mur ȩccłarum. si non cesset romana¬
curia ꝓ uoluntate assistentium facere
p̃iudicium in absentes. Uał. Ad ppͥm¬

Expanded text:
mosis et importunis ranis de cavernis mosis et importunis ranis de cavernis non egredi, sed suis contentas esse paludibus. Non audiantur in conciliis, in palatiis non inveniantur: ad causas, ad negotia nulla necessitas, nulla trahere possit auctoritas. Sic forsitantionis notam. Nam noxam unde contrahere potuerim, ignoro: cum sciam mihi consilium esse et axat nostri ordinis non fuerit exire de monasterio, nisi aut apostolicae Sedis legato, auts nostrae humilitati, sicut optime nostis, contradicere omnino fas non est, nisi ex quocunque superioris auctoritatis privilegio. Quod utique si unquam per manum procul dubio et pax mihi, et pax erit de me. Non tamen idcirco etiam me latente et tacente cessare puto murmur ecclesiarum, si non cesset Romanacuria pro voluntate assistentium facere praejudicium in absentes. Valete
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ impios quod male fecerint
& exultari in reb pessimis. Misertũ
ẽ impio ut uxta dictum ꝓpħicum.
non disceret facere iusticiam & qui ĩ
terra scõꝵ iniqua gessit apsuis terra
instissimo quo tenebatur absoluta ẽ.
interdicto. ꝓpter buiusmodi & si
aliud non sit. grauor interesse causis
quarum p̃sertim mea non inter eẽ. cog¬
nosco. Grauor sead thraor. At uͥ ab bac
necessitate ꝑ quem meliꝰ retbrai posse
sꝑauerim. quod ꝑ uos uir optime. cui
in hac re nec potestas deest nec uolun¬
tas ut comꝑi: Gaudeo uempe quod &
ur̃ȩ prudentiȩ nr̃am in talib occupa¬
tionem displicere cognoui. Et quidẽ
iustissime & amantissime. Age gͥ si
ita uultis immo quia sic cernitis. ac
decernitis amico expedire & monacho
conuenire. Date queso oꝑam quatinꝰ
una utriusq uoluntas citiꝰ impleat᷑.
quo & uobis uidelicet satisfaciat ad
iusticiam & mͥ ad salutem animȩ
consulatur. Indicatur si placet cla¬

Expanded text:
amplius impios quod malefecerint, amplius impios quod malefecerint, et exsultare in rebus pessimis. Misertum est impio, ut juxta dictum propheticum, non disceret facere justitiam: et qui in terra sanctorum iniqua gessit , ipsius terra justissimo quo tenebatur, absoluta est interdicto. 3. Propter hujusmodi, etsi aliud non sit, gravor interesse causis: quarum praesertim mea non interesse cognosco. Gravor, sed trahor. At vero ab hac necessitate per quem melius retrahi posse speraverim, quam per vos, vir optime? cui in hac re nec potestas deest, nec voluntas, ut comperi. Gaudeo nempe, quod et vestrae prudentiae nostram in talibus occupationem displicere cognovi. Et quidem justissime, et amicissime. Age ergo si ita vultis, imo quia sic cernitis ac decernitis, et amico expedire, et monacho convenire: date, quaeso, operam, quatenus una utriusque voluntas citius impleatur, quo et vobis videlicet satisfiat ad justitiam, et mihi ad salutem animae consulatur. Indicatur, si placet, cla
Abbreviated transcription (Latin):
de pͥmo quidem dñm albanensem. de
secundo ũ dũm remensem. porro de
& multis aliis reuerendis ꝑsonis. qui se
utiq auctores in his & principes extius¬
se minime diffitentur. Si bene eger̃t
quid ad me. si alit̾ quid ęque ad me:
Antota & sola culpa mea ẽ. quod affui
homo solis latebris dignus. soli mͥ uidex
soli accusator & arbiter constitutus. qua¬
tinus monstret actio. quod ht ꝓfessio.
& nomen mõnachi solitaria mͥ conuer¬
satio interpretetur: A ffui enim nega¬
re non possum. sed uocatus sed tractus.
Si hoc amicis nr̃is displicuit. fateor
& michi. Utinam non issem ad illa:
utinam non irem ad similia. utinã
uolentam armari tirannidẽ. quasi ñ
ꝑ sc satis insanisset. T unc deinum sen¬
si uixta ꝓpħam adberere uinguam meã
palato meo. cum subito pondus sub
& humiliatus sum & silui a bonis. &
dolor m̃s renouatus ẽ. quando uidi
repente ad illas litteras impleri facies
innocentium ignominia. & letari

Expanded text:
de primo quidem dominum Albanensem, de de primo quidem dominum Albanensem, de secundo vero dominum Remensem; porro de 56 multis aliis reverendis personis qui se utique auctores in his et principes exstitisse minime diffitentur. Si bene egerunt, quid ad me? si aliter, quid aeque ad me? An tota et sola culpa mea est quod adfui, homo solis latebris dignus; soli mihi judex, soli accusator et arbiter constitutus, quatenus monstret actio quod habet professio, et nomen monachi solitaria mihi conversatio interpretetur? Adfui enim, negare non possum; sed vocatus, sed tractus. Si hoc amicis displicuit; fateor, et mihi. Utinam non issem ad illa, utinam non irem ad similia. Utinam uctoritate violentam armari tyrannidem, quasi non satis per se insanisset. Tum demum sensi juxta prophetam adhaerescere linguam meam palato meo : cum subito pondus supeet humiliatus sum, et silui a bonis, et dolor meus renovatus est , quando vidi repente ad illas litteras impleri facies innocentium ignominia, et laetari
Abbreviated transcription (Latin):
ceratis. ut minus aliquid a dño me
om̃i gła responderem. si quid in eis n¬
um cognoscerem. Nunc autem ut¬
quid iudicor ego de factis alienis:
Aut si meis. cur tanquam de malis
cum cuncta hȩc iuste & p̃clare gesti
fuisse nulla imprudentia dubitare
nunc utrumlibet. aut negate cert
aut fatemini me horum auctorem
Si feci ut laude dignissimum ẽ. la¬
dabilia pegisse: & inique redargui
unde laudari merueram. Si nons
ci. ut laudem non merui. sic ꝓfel
nec uitupationem. N ouum geniu
detractionis & reuera simile habens
ductus ad maledicendum ppło. mis
niis ꝓ conuitiis utaris nescuis & iu¬
iens. dethraere laudes inuitus: Q
uͦ nulla mala mea inueniant. ut ꝓ
malis bona mͥ obiciant. uel poti al¬
ciant aliena. At ego nec indigniss
tuꝑationib moueor. nec indebitas
recipio laudes. Nichil mea refers.
de his: quoꝵ auctor non extiu. al¬
dent si uolunt uel uituꝑent. si audent

Expanded text:
ceratis, ut minus aliquid recipiam aceratis, ut minus aliquid recipiam aomni gloria responderem, si quid in eis meum cognoscerem. Nunc autem utquid judicor ego de factis alienis? aut si meis, cur tanquam de malis? cum cuncta haec juste atque praeclare gesta fuisse nulla imprudentia dubitare,ligite nunc utrumlibet: aut negate certe, aut fatemini me horum auctorem. Si feci; laude dignum est laudabilia peregisse, et inique redarguor, unde laudari merueram. Si non feci; ut laudem non merui, sic profecto nec vituperationem. Novum genus detractionis, et revera simile aliquid conductus ad maledicendum populo, magis econiis pro conviciis utaris nescius; et volens detrahere laudes invitus? Quasi vero nulla mea mala inveniant ut pro malis mihi bona objiciant, vel potius adjiciant aliena. 2. At ego nec indignis vituperationibus moveor, nec indebitas recipio laudes: nil mea refert de his, quorum auctor non exstiti. Laudent si volunt, vel vituperent, si audent;
Abbreviated transcription (Latin):
iro illustri haimerico sc̃e ro¬
manȩ sedis cancellario. fẽ
bernardus abbas dictus
lareuallis salutem & non in ula.
Etiam ne paupi & inopi ueritas odiũ
parit. & ne ipsa quidem miseria decli¬
nare inuidiam potest: Querar au
głier. quod factus sum & ipse inimicꝰ
uera dicens: Uera dicens an recta
agens: Sed hoc uiderint frẽs nr̃i
qui contra legem maledicunt surdo.
& maledictum ꝓpħicum non ueren¬
tes dicunt bonum malum. & malũ
bonum. Quid in me o boni uiri
displicuit fr̃nitati ur̃ȩ: Utrum ne
quod apud cathalaunum amotus ẽ
a uislicatione sibi eredita. homo usq¬
quaq diffamatus. quia in ȩccła iur¬
dunensi cui p̃fuerat dissi passet bon
dñi sui: An quod in urbe cameraden
monasterii sui manifestus destrucbo
fulbertus. cedere compulsus ẽ. pari¬
no. qui om̃ium testimonio fidelis:
senius & prudens: An certe quod
duni de ꝓstibulo ueneris suum dõh¬
ctuarium restituium ẽ: ł pt̃ quod
horum me non dico lapidatis. sec li¬

Expanded text:
MERICO, sanctae Romanae sedis cancellario, frater BERNARDUS abbas dictus Clarae-Vallis, salutem, et non in via. 1. Etiamne pauperi et inopi veritas odium parit, et ne ipsa quidem miseria declinare invidiam potest? Querar, an glorier, quod factus sum et ipse inimicus vera dicens? Vera dicans, an recta agens? Sed hoc viderint fratres vestri, qui contra legem maledicunt surdo , et maledictum propheticum non verentes, dicunt bonum malum, et malum bonum . Quid in me, o boni viri, displicuit fraternitati vestrae? Utrumne quod apud Catalaunum amotus est a villicatione sibi credita homo usquequaque diffamatus, quia in ecclesia Virdunensi cui praefuerat, dissipasset bona domini sui? An quod in urbe Cameracensi monasterii sui manifestus destructor Fulbertus cedere compulsus est Parvino, qui omnium testimonio fidelis est servus et prudens? An certe quod Lauduni de prostibulo Veneris suum Deo sanctuarium restitutum est? Propter quod horum me, non dico, lapidatis, sed la
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s othonẽ & ambrosiũ. quos adhoc
ipsum direxistis: decreuerã simul cũ
ipsis uenire ad uos. Cȩt̾m melius existi¬
mans non in articulo temꝑis neq in
transitu uos uidere. distuli usq ald
reditũ nr̃m. Prosꝑamꝰ quippe ad cm¬
cilium ꝑ uos dõ auxiliante reu̾suri: an¬
silium & auxiliũ quod scđm ratioñs

Expanded text:
res Ottonem et Ambrosium, quos ad hoc ipsum direxistis, decreveram simul cum ipsis venire ad vos. Caeterum melius existimans, non in articulo temporis, neque in transitu vos videre, distuli usque ad reditum nostrum. Properamus quippe ad concilium, per vos Deo auxiliante reversuri, consiliumet auxiliu
Abbreviated transcription (Latin):
bñ ceptum est digno exitu consũma¬
re. Bñdictꝰ ds qui fecit uob̃ uilesc̃e
mundi glam: largitur᷑ suam. Oqͣm
uam filii hominũ. qͣm mendaces fi¬
lii hominũ in stateris: qui scł̃m illud
eungłii glłam ab inuic̃ẽ querunt:
& głam quȩ asolo do est nolunt.
plane in hoc ipsi decipientes de ua¬
nitate in idipsũ. Uos aute non sic.
na miscłia ut essetis xp̃i bonus odor
d̾õ i om̃i loco. ipsi ad głam. angł̃is
ad lȩticiam. hominib ad exemplũ.
Siquidẽ gaudiũ in cȩlo est suꝑ uno
peccatore penitentiã. agente. qnͣtona

Expanded text:
bene coeptum est, digno exitu consummare. Benedictus Deus, qui fecit vobis vilescere mundi gloriam, largiturus suam. O quam vani filii hominum, quam mendaces filii hominum in stateris, qui secundum illud Evangelii, gloriam ab invicem quaerunt, et gloriam quae a solo Deo est, nolunt ; plane in hoc ipsi decipientes 143 de vanitate in idipsum! Vos autem non sic. na misericordia, ut essetis Christi bonus odor Deo in omni loco; ipsi ad gloriam, angelis ad laetitiam, hominibus ad exemplum: si quidem gaudium est in coelo super uno peccatore
Abbreviated transcription (Latin):
ciam eiꝰ: excusatũ me habere de tam
racionabili causa Postremo ipse qͦq
ut scitis inpendulo ẽ. & ipse cogita¬
uit relinquere domũ fuam. Quod
si uellet nunc effectui mancipare.
ego ñ ꝓ hiberem. ꝓeo qd̾ inea ñ smne
magna anxietate uersetur. ad pp̃¬
Dest ep̃c cenomannẽsis.
Ipse ẽ sinescitis. de cuius
ueritate & honestate nul¬
lus dubitat. nisi qͥ bene ñ noinit
hominem. Michi qͥdem abineun¬
te iuuentute sua nocꝰ & dilectus ẽ.
tam ꝑmemoratis ũtutib qͣm pro aliis
bonis moribus fuis. Si qͥd aliud pat̾
aut ego fallor. aut ille mentit᷑ ẽ in
caput suum. Audite eum. & cum
plenitadine gr̃e ur̃e remitttrẽ. decep¬
tus sum enim. si bene ñ fuĩt collo¬
cata. Abb̃s uindocinensis q̃ sp̃a lis¬
ur̃ẽ. rogamꝰ ut ipse sp̃alem in ue¬
mat grãm & rationabilis eiꝰ peticio
haud difficilem assequi mereatirn
tens. Exaudiat᷑ &e ipse in hua iusti
cia. & ñ exaudiat᷑ cont᷑ eum susur¬

Expanded text:
tiam ejus, excusatum me habere de tam tiam ejus, excusatum me habere de tam rationabili causa. Postremo ipse quoque, ut scitis, in pendulo est, et saepe cogitavit relinquere domum suam. Quod si vellet nunc effectui mancipare, ego non prohiberem, pro eo quod in ea non sine magna anxietate versetur. EPAdest episcopus Cenomanensis. Ipse est, si nescitis, de cujus veritate et honestate nullus dubitat, nisi qui bene non novit hominem. Mihi quidem ab ineunte juventute sua notus et dilectus est, tam pro memoratis virtutibus, quam pro aliis bonis moribus suis. Si quid aliud Pate aut ego fallor, aut ille mentitus est in caput suum. Audite eum, et cum plenitudine gratiae vestrae remittite. Deceptus sum enim, si bene non fuerit collocata. Abbas Vindocinensis, qui specir est, rogamus ut et ipse specialem inveniat gratiam, et rationabilis ejus petitio haud difficilem assequi mereatur etens. Exaudiatur et ipse pro justitia sua, et non exaudiatur contra eum susur
Abbreviated transcription (Latin):
N Us michi scripsistis. ita
respondeo uobis. Moles¬
tiam dñi caziac̃. nulli arbitror mo¬
lestiorem ẽẽ quam mͥ. S puto uos
ñ latere uoluntate &e precepto ⁊psiꝰ
iã ex longo illum monachꝰ factum
nr̃m. & michi ipsũ obedientiam
promississe. & me curã illiꝰ fuscepis¬
se. Qotiens extunc uolentem ueni¬
re reppuli. uenientem remisi: re¬
cordari facile ñẽ. Tandem modo
ueniens me nolente remansit. &
nullo mͦ ei ꝑsuadere potui reditũ.
Dicebat aut̃. qr si nos eum piceremꝰ.
iterum se longius. &e nullatenus
rediturum. S nec sic assensum
meum hñs: & contra consilium
meũ intͦuit. Aquo utiq intͦitu
salua ꝯscientia eum ꝓ hib̾e ñ potui.
quo rediturus sum rationem. Diufa¬
teor ꝑiculum hoc conscientie mee.
dissimulauerã. propter molestiam
boni illi hominis. & adhuc dissimu¬
lassem. si meo iste consilio qͦqͦmͦ adqͥes¬
cere uoluisset. Que cũ ita sint: ur̃m
est consolari hominẽ. delinire tristi¬

Expanded text:
nde mihi scripsistis, ita respondeo vobis. Molestiam domini Caziacensis nulli arbitror molestiorem esse quam mihi. Sed puto vos non latere, voluntate et praecepto ipsius jam ex longo illum monachum factum nostrum; et mihi ipsum obedientiam promisisse, et me curam illius suscepisse. Quoties ex tunc volentem venire repuli, venientem remisi, recordari facile non est. Tandem modo veniens, me nolente remansit, et nullo modo ei persuadere reditum potul. 281 Dicebat autem, quia si nos eum projiceremus, iturum se longius, et nullatenus rediturum. Sed nec sic assensum meum habens, imo et contra consilium meum intravit. A quo utique introitu salva conscientia eum prohibere non potuit, e quo redditurus sum rationem. Diu, fateor, periculum hoc conscientiae meae dissimulaveram propter molestiam boni illius hominis: et adhuc dissimulassem, si meo iste consilio quoquo modo acquiescere voluisset. Quae cum ita sint, vestrum est consolari hominem, delinire tristi
Abbreviated transcription (Latin):
cultis. ut int̾ficiant innocentes. Fures
sunt & latrones. quales in euangłio
añs notat. Subu̾si sunt & parati ad
subũtendum. plane maculatores fa¬
mȩ ur̃e. corruptores fidei ur̃ȩ. Cor¬
rumpunt mores bonos colloquia ma¬
la. P resertim talium scrino sicut dic̃
beatus apłs serpit ut cancer. Quis
dabit mͥ ut habeam oportunitatem
scinel ueniendi ad uos adhuc: Nam
uoluntatẽ habeo. si qriomͦ possim in

Expanded text:
cultis, ut interficiant innocentes. Fures cultis, ut interficiant innocentes. Fures sunt et latrones, quales in Evangelio Dominus notat . Subversi sunt, et parati ad subvertendum, plane maculatores famae vestrae, corruptores fidei vestrae. Corrumpunt bonos mores colloquia mala : praesertim talium sermo, sicut dicit beatus Apostolus, serpit ut cancer 2. Quis dabit mihi ut habeam opportunitatem semel adhuc veniendi ad vos? Nam voluntatem habeo,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt nob̾ ab illo de constantia & sinec¬
ritate fidei ur̃ȩ indm. de ꝑseuerantia
dilectionis & deuotionis in nos. de zelo
& odio adũsꝰ h̾eticos. ita ut quisq
ur̃m merito dic̃e possit. Nonne
qui oderunt te dñe oderam. &
suꝑ mimicos tuos tabescebam:
ẜ fecto odio oderam illos. inimi¬
ci facti sunt mͥ. Qr̃as agimus
Ido. quia non fuit ocios aduentꝰ
ñc ad uos. Et mora quidẽ breuis ap̃
uos .s. nͨ infructuosa. Ueritate iinirũ
ꝑnos inanifestata. manifestata autẽ
ñ solum insermone s etiam in uirtute.
dep̃hensi sunt lupi. qui uenientes ad
uos inuestimentis ouiũ deuorabant
plebem ur̃am sicut escam panis. sicut
oues occisionis dẽphesȩ uulpes que
demoliebantur p̃ciosissimam dñi ui¬
com̃phense s pt̾ea dilectissimi ꝑse¬
quimini & comphendite eos. & nolite
desistere donec penitꝰ deꝑeant. & dif¬
fugiant de cunctis finib ur̃is. quia ñ
ẽ. tutum dormire uicinis serpentibꝰ.
Sedent in insidiis cum diuitib in oc¬

Expanded text:
sunt nobis ab illo de constantia et sinceritate fidei vestrae in Deum, de perseverantia dilectionis et devotionis in nos, de zelo et odio adversus haereticos, ita ut quisque vestrum merito dicere possit: Nonne qui oderunt te, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illos, et inimici facti sunt mihi . Gratias agimus Deo, quia non fuit otiosus adventus ter ad vos. Et mora quidem brevis apud vos, sed non infructuosa. Veritate nimirum per nos manifestata, manifestata autem non solum in sermone, sed etiam 239 in virtute, deprehensi sunt lupi, qui venientes ad vos in vestimentis ovium, devorabant plebem vestram sicut escam panis, sicut oves occisionis: deprehensae vulpes, quae demoliebantur pretiosissimam vineam Domicomprehensae. Propterea, dilectissimi, persequimini et comprehendite eos, et nolite desistere, donec penitus depereant, et diffugiant de cunctis finibus vestris, quia non est tutum dormire vicinis serpentibus. Sedent in insidiis cum divitibus in oc
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie. Habete diligentiam
hospitalitati: quia ꝑhanc
multi placuerunt do. Ab̃¬
ham pater ur̃ ꝓ studio sco
quod in suscipiendis pegnis
habere solitus erat: angłos hospi¬
tes susciꝑe meruit S imiliter & loth
nepos eius ꝓ simili deuotione. &
pia consuetudine de eoꝵ suscepti¬
one exultauit. Et uos itaq simili
forma non angłos s dñm anglonr
suscipite in pegrinis. pascite in
egenis. oꝑite in nudis. usitate.
in languentib. redimite. in cap¬
tiuis. Talib hostiis ꝓmeret᷑ ds:
qui in uidicio dictur est. Qd un
ex minimis his meis fecistis mͥ fe¬
cistis. Hoc etiam moneo uos km̃i
essem ut nullum extͣneum siue
ignotum p̃dicatorem recipiatis.
nisi qui missus asũmo seu aũro
ꝑmissus pontifice p̃dicauerit
Quomͦ inquiit p̾dicabunt. nͥ¬
iniitant᷑. Ipsi sunt qui induen¬
tes sibi formam pietatis & uir
phanas nouitates uocum & sensu¬
um tanqmͣ melli uenenum uerb
celestib int̾miscent. Cauete ꝓuide

Expanded text:
e. Habete diligentiam hospitalitati, quia per hanc multi placuerunt Deo. Abraham pater vester pro studio sancto quod in suscipiendis peregrinis habere solitus erat, angelos hospites suscipere meruit . Similiter et Loth nepos ejus pro simili devotione et pia consuetudine de eorum susceptione exsultavit . Et vos itaque simili forma non Angelos, sed Dominum Angelorum suscipite in peregrinis, pascite in egenis, operite in nudis, visitate in languentibus, redimite in captivis. Talibus hostiis promeretur Deus, qui in judicio dicturus est: Quod uni ex his minimis meis fecistis, mihi fecistis . 3. Hoc etiam moneo vos, charessem, ut nullum extraneum sive ignotum praedicatorem recipiatis, nisi qui missus a summo, seu a vestro permissus pontifice praedicaverit. Quomodo, inquit, praedicabunt, nisi mittantur ? Ipsi sunt, qui induentes sibi formam pietatis, et viofanas novitates vocum et sensuum, tanquam melli venenum, verbis coelestibus intermiscent. Cavete proinde
Abbreviated transcription (Latin):
ordim ab ipso tradita & eccł̃ie. da¬
reuallis specialiter associata. Osti¬
dite nob ĩ ipso & in scĩs qui cum
ipso sunt. qntũ ꝓfec̾itis ex nr̃a al¬
monitiõe ĩ oꝑib miscdĩȩ. & date ul

Expanded text:
Ordini ab ipso tradita, et ecclesiae Clarae-Vallis specialiter associata. Ostendite nobis in ipso, et in sanctis qui cum eo sunt, quantum profeceritis ex nostra admonitione in operibus mis
Abbreviated transcription (Latin):
artiꝰ siue remissiꝰ sit. quod uidelicet
reliqueriuit. an ad quod redicrunt.
ego quidem haut temere diffinierĩ.
ipsi uiderint. Et hoc illis ggoriꝰ. Tibi
ii pat᷑ reu̾ende tam tuta ccrtitudine.
quam uuda i̾itate ego dixerim. om̃i¬
no non expedire sp̃m uelle extingiie.
Noli inquit ꝓhibere eum qui potest
bene facere. sed si potes & ipse bene fac.
filioꝵ. qm filiꝰ sapiens gła ẽ. patris.
De cȩcero nemo michi molestus sit:
quod iustie iam dĩ non abscondi in corde
mẽ. nisi quod minus fortasse ob uitan¬
dum scindalum quam debui dixi.

Expanded text:
arctius sive remissius sit, quod videlicet arctius sive remissius sit, quod videlicet reliquerunt, an ad quod redierunt; ego quidem haud temere definierim, ipsi viderint. Et hoc illis Gregorius. Tibi vero, pater reverende, tam tuta certitudine, quam nuda veritate ego dixerim, omnino non expedire spiritum velle exstinguere. Noli, inquit, prohibere eum qui potest bene facere; sed, si vales, et ipse bene fac .  patris . De caetero nemo mihi molestus sit, quod justitiam Dei non abscondi in corde meo: nisi quod minus fortasse, ob vitandum scandalum, quam debui, dixi.
Abbreviated transcription (Latin):
mittens manum suam ad aratrum &
respiciens ietio: aptus c̃. regno dĩ. Et
infert. Quigͥ fortiori studio intendat.¬
retio respic̃e conuincitur. si relictis bõ
nis ampliorib ad minima retorquet᷑.
Item ipse iomelia tercia. suꝑ iezechi¬
elem. Sunt n nulli qui bona quidẽ
quȩ nouerunt oꝑantur. atq hȩc oꝑan¬
tes meliora delib̾ant. sed retractantes
meliora quȩ delibauerant. immutant.
Et quidem bona agunt quȩ ceꝑant.
sed a meliorib quȩ delib̾auerant suc¬
cunbunt. Hii nimirum ante huma¬
na iudicia stare uidentur in oꝑe. sed
ante onnipotentis dĩ oculos cȩcidert̃
in delib̾atione. En speculum. In hoc
non uultum natiuitatis. sed factum
reuer sionis sue considerent. Hic se dis¬
cunant. hic se diuidicent cogitationib
suis accusantib suie defendentib &
quidem ap̃ spũalẽ qui omiua diiudi¬
cat. & ipse a nemine iudicatur. Quid¬
nam uͦ maiꝰ aut minus. supiꝰ anuiferiꝰ

Expanded text:
mittens manum ad aratrum, et mittens manum ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum. Et infert: Qui retro respicere convincitur, si relicnis amplioribus ad minima retorquetur . » Item ipse in Homilia tertia super Ezechielem: « Sunt nonnulli, qui bona quidem quae noverunt, operantur, atque haec operantes meliora deliberant; sed retractantes, meliora quae deliberaverant, immutant. Et quidem bona agunt quae coeperant, sed a melioribus quae deliberaverant, succumbunt. Hi nimirum ante humana judicia stare videntur in opere; sed ante omnipotentis Dei oculos occiderunt in deliberatione. » 2. En speculum. In hoc non vultum nativitatis, 100 sed factum reversionis suae considerent: hic se discutiant, hic se dijudicent, cogitationibus suis accusantibus sive defendentibus, et quidem apud spiritualem qui omnia dijudicat, et ipse a nemine judicatur. Quidnam vero majus aut minus, superius aut inferius,
Abbreviated transcription (Latin):
ousilium expetitis a me lit¬
teris transinarinis. quod uti¬
nam ab alio potiꝰ quesissetis.
Coartor siquidem e duob Si enim ñ
respondero. taciturnitas contemptuu
quodaminꝰ sonare uidebitur. Respondẽ.
antẽ sine ꝑiculo me posse non uideo.
eum quiequid respondero necesse sit.
aut scandalium cuipiam generare.
aut reddere securum quemquã plus
quam oportet. aut certe in quo non
tantis potuit dissolui conatibꝰ. Credi¬
mus hoc idem & ipsos sentue frẽs qui
nt̃m tantoꝑe de scipsis consilium fla¬
gitant. credo remordente eos consci¬
entia. quod retro abieruit. Alioquin
faciam. ut interrogatus nec silendo
nec respondendo molestris sim cuipiã
lti fortassis expechar si mnisero cos qui
me int̾roguit ad doctiorẽ s̃ euiꝰ reue¬
rentior seiorq auctoritai sit. Sẽs p̃p
stegotiꝰ in libro pastorali quisquis
bonum marꝰ subue inquit ꝓposuit. bo¬
num minus quod potuit sibi illicitũ
fecit. Ad quod ꝓbandum. subiungit
testimonium. de eũgłio dicens. Hemo

Expanded text:
onsilium expetitis a me litteris transmarinis, quod utinam ab alio potius quaesissetis. Coarctor siquidem e duobus. Si enim non respondero, taciturnitas contemptum quodammodo sonare videbitur. Respondere autem sine periculo me posse non video, cum quidquid respondero, necesse sit aut scandalum cuipiam generare, aut reddere securum quemquam plus quam oportet, aut certe in quo non tantis potuit dissolvi conatibus. Credimus hoc idem et ipsos sentire fratres, qui nostrum tantopere de se ipsis consilium flagitant, credo remordente eos conscientia quod retro abierint. Alioquin faciam, ut interrogatus nec silendo, nec respondendo molestus sim cuiquam? Ita fortassis expediar, si misero eos qui me interrogant, ad doctiorem, et cujus reverentior sanctiorque auctoritas sit. Sanctus papa Gregorius in libro Pastorali: « Quisquis bonum majus subire, » inquit, « proposuit, bonum minus, quod potuit, sibi illicitum fecit: ad quod probandum subjicit testimonium de Evangelio dicens: Nemo
Abbreviated transcription (Latin):
canus uoluntate. ep̃i et assensu ad uo-¬
cati. bonam rem ꝓ ęccła sua in eccła
eadem constituit: bonum ẽ ut ur̃a
auctoritate firmet᷑. Similiter et ꝓ
de canis suesscoñ & cameraẽ rogamꝰ.
ut digne p̃ces eoꝵ exaudiant᷑. Picli¬
tati sumꝰ in falsis fr̃ib et multȩ lit¬
tere falsate sub falsato sigillo nr̃o in
manus multoꝵ exierunt. et qd̾ ma¬
gis uereor etiam usq ad uos dicitur
falsiras ꝑ uolasse. Hac necessitate
abiecto. nouello qd̾ cernitis de nouo
men. figuram aliam tanquã ex nr̃a
parte iam ñ recipiatrs: nisi forte ꝓ ep̃o
claromont̾ cui sub altero sigillo litteras
dedi cũ nec dum istuo haberem.

Expanded text:
canus voluntate episcopi, et assensu advocanus voluntate episcopi, et assensu advocati, bonam rem pro ecclesia sua in ecclesia eadem constituit: bonum est ut vestra auctoritate firmetur. Similiter et pro decanis Suessionensi et Cameracensi rogamus, ut dignae preces eorum exaudiantur. Ptati sumus in falsis fratribus, et multae litterae falsatae sub falsato sigillo nmanus multorum exierunt: et, quod magis vereor, etiam usque ad vos dicitur falsitas pervolasse. Hac necessitate abjecto illo, novello quod cernitis de novo men. Figuram aliam tanquam ex nostra parte jam non recipiatis, nisi forte pro episcopo Clari-Montis, cui sub altero sigillo litteras dedi, cum necdum istud haberem.
Abbreviated transcription (Latin):
remensis archi ep̃c uersatur
indomo magni patris familias: tanqã
uas in honorem. Si hoc scitis: serua¬
te honorem eius: honorem ȩccłȩ eius.
Si bene noui uirum: quo magis ho¬
norabitis eum. eo plus honorabit᷑ ds.
ꝑ illum. et in illo. DÑs sodescalcus
artrebatensis ep̃c. homo simplex et
rectus: & adhuc ꝑ manens in humili¬
tate sua. Non est opͦ uc ꝑ alium plus
humilietur. neꝑdat auctoritatẽ: ac
ꝑ hoc et utilitatem. Hanc si clignum
ducitis date ei uos: quia suo studionũ¬
quam habebit. ut pote sui magisꝰ in
se ẽ. mediocritate contentus. Est qui
aouersat᷑ et extollitur. is plane ut hu¬
miliet᷑ ep̃o opꝰ ẽ: et eidem ipsi ñ mi¬
nus. Suꝑbis resistere. & humilib
dare grãm. familiare est dño ur̃o:
et audistis eum dicentẽ. qui mͥ minis¬
trat me sequatur. Abbas de awe¬
ecurt. bonꝰ homo ẽ: scd̃m bonitatem
suam respondeat᷑ ei. Exaudiatur
ꝓ necessitatib suis: & contra eum
ñ audiat᷑ apostata. ħ ethuniensis de¬

Expanded text:
Remensis archiepiscopus versatur in domo magni Patrisfamilias, tanquam vas in honorem Si hoc scitis, servate honorem ejus, honorem Ecclesiae ejus. Si bene novi virum, quo magis honorabitis eum, eo plus honorabitur Deus per illum, et in illo. Dominus Atrebatensis, homo simplex et rectus, et adhuc permanens in humilitate sua, non est opus ut per alium plus humilietur, ne perdat auctoritatem, ac per hoc et utilitatem. Hanc, si dignum 275 ducitis, date ei vos, quia suo studio nunquam habebit: utpote sui magis, quod in se est, mediocritate contentus. Est qui adversatur et extollitur: is plane ut humilietur episcopo opus est, et eidem ipsi non minus. Superbis resistere, et humilibus dare gratiam, familiare est Domino vestro, et audistis eum dicentem: Qui mihi ministrat, me sequatur . Abbas de Auvecurt bonus homo est; secundum bonitatem suam respondeatur ei. Exaudiatur pro necessitatibus suis, et contra eum non audiatur apostata. Betuniensis de
Abbreviated transcription (Latin):
inimica. submersio pietatis & gr̃ę.
O immundissima h̾esis. o meretͥx
sacrilega. quȩ inp̃gnata de sp̃u fal¬
sitatis concepit dolorem & peꝑit in¬
iquitatẽ. Libet sed non licet ultra
ꝓgredi. Ad ultimũ ut omiua que
sentio suꝑ his breuit᷑ comp̃hendam.
homo ẽ. magnus in oculis suis. plenꝰ
p̃tendunt. conatur sibi facere no¬
men uixta nom̃ magnoꝵ qui sunt
in terris. sed non h̃t sumptus ad ꝑfi¬

Expanded text:
 Apostolis inimica, subversio pietatis et gratiae!  Apostolis inimica, subversio pietatis et gratiae! o immundissima haeresis! o meretrix sacrilega, quae impraegnata de spiritu falsitatis concepit dolorem, et peperit iniquitatem! Libet, sed non licet ultra progredi. Ad ultimum, ut omnia quae sentio super his, breviter comprehendam; homo est magnus in oculis suis, plenus praetendunt, quod conatur sibi facere nomen juxta nomen magnorum qui sunt in terris: sed non habet sumptus ad perfi
Abbreviated transcription (Latin):
illa uniuersalis oratio ȩccłȩ quȩ offert̃
ꝓ ꝑfidis iudeis a solis ortu usq ad oe¬
casum ut ds & dñs auferat uelam̃
de cordib coꝵ. ut ad lumen uerita¬
tis a suis tenebris eruantꝰ: Nisi enĩ
cos qui increduli sunt credituros
sꝑaiet. suꝑfluum uideretur & ua¬
num orare ꝓ eis. Sed consicdabat
oculo pietatis quodd dñs h̃t̃ respectũ
gr̃e apud eum qui redait bona ꝓ ma¬
lis. & dilectionem ꝓ odio. Ubi ẽ. g illud
quod dictum ẽ. uideas ne occidas eos:
Ubi ẽ. cum plenitudo gentium intra¬
uerit. tunc omnis isrł saluus fiet :
qui mendaces facies ꝓpħas. & euacua¬
bis omnes thesauros pietatis & mise¬
ricordiȩ ir̃u xp̃i: Tua doctrina ñ
ẽ. tua. sed eiꝰ. qui misit te patris. Sed
credo sufficit tͥ sisis sicut migister
tuus. Ille enun erat homicida ab
initio. Ille mendax. & pater menda¬
tii. O monstruosa scientia. O sapi¬
entia infernalis. contraria ꝓpħis. apłis

Expanded text:
illa universalis oratio Ecclesiae, quae offertur illa universalis oratio Ecclesiae, quae offertur pro perfidis Judaeis a solis ortu usque ad occasum, ut Deus et Dominus auferat velamen de cordibus eorum, ut ad lumen veritatis a suis tenebris eruantur? Nisi enim eos, qui increduli sunt, credituros speraret, superfluum videretur et vanum orare pro eis. Sed considerat oculo pietatis, quod Dominus habet respectum gratiae apud eum qui reddit bona pro malis, et dilectionem pro odio. Ubi est ergo illud quod dictum est, Videas ne occidas eos? ubi est, Cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus fiet? uqui mendaces facies Prophetas, et evacuabis omnes thesauros pietatis et misericordiae Jesu Christi? Tua doctrina non est tua, sed ejus qui misit te patris. Sed credo sufficit tibi, si sis sicut magister tuus. Ille enim erat homicida ab initio: ille mendax, et pater mendacii . O monstruosa scientia! o sapientia infernalis, contraria Prophetis, et
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem ꝓ carcere. & oppidum ht̃. ꝓ
paradyso. O hominem sine pectore.
o hominem sine fronte. cinus stulticia
eleuata ẽ. suꝑ candelabrum. ut appa¬
reat omnib qui sunt in domo. Tria
sane sunt in eo rep̃hensione dignissi¬
ma. usurpatio p̃dicationis. contemptꝰ
cp̃orum. homicidii approbati lib̾tas.
Nouum genus potentiȩ. Hunquid
tu maior es patre nr̃o abraham. qui
codem ꝓbibente gladium
deposuit. quo iubente leuauerat:
Hunquid tu maior es pͥncipe apłoꝵ¬
ingladio: Sed instructus es omni
sapientia egiptioꝵ. id ẽ. sapientia
huiꝰ mundi. quȩ stulticia ẽ. ap̃ dm̃.
Aut̾ soluis quęstionem petri quam
ille qui dixit. Mitte gladium in lo¬
cum suum. O mnis enin qui acce¬
ꝑit gladium gladio ꝑibit. Nonne
copiosius triumphat ȩccła de iudeis
ꝑ singulos dies. uel conuincens uel
conuertens eos. quam si semel a si¬
mul consumeret eos more gladii:
Nunquid in cassum constituta ẽ.

Expanded text:
tudinem pro carcere, et oppidum habet pro tudinem pro carcere, et oppidum habet pro paradiso. O hominem sine pectore! o hominem sine fronte! cujus stultitia elevata est super candelabrum, ut appareat omnibus qui sunt in domo. 2. Tria sane sunt in eo reprehensione dignissima: usurpatio praedicationis, contemptus episcoporum, homicidii approbati libertas. Novum genus potentiae. Nunquid tu major es patre nostro Abraham, qui eodem prohibente gladium deposuit, quo jubente levaverat? Nunquid tu major es principe Apoercutimus in gladio? Sed instructus es omni sapientia Aegyptiorum, id est sapientia hujus mundi, quae stultitia est apud Deum . Aliter solvis quaestionem Petri, quam ille qui dicit: Mitte gladium in locum suum. Omnis enim qui acceperit gladium, gladio peribit . Nonne copiosius triumphat Ecclesia de Judaeis, per singulos dies vel convincens, vel convertens eos, quam si semel et simul consumeret eos in ore gladii? Nunquid incassum constituta est
Abbreviated transcription (Latin):
.b. clareuallis abbas muenis
grãm apud dm̃. Litteras dilectionis
uĩȩ debita ueñatione suscepi: sed pꝰ
multitudine negocioꝵ breuis ẽ. respt¬
sio. Depositum querelȩ ur̃e apud nl
signum ẽ. & pignus dilectionis. & p̃a¬
puȩ huinilitatis indicium. Quis eni
ego sum aut quȩ domus patris mei. is
ad me referatur archiep̃i contemptul
& metropolitanȩ sedis inuria:
Nonne ego sum puer paruulus igno¬
rans introitum & egressum meum:
U erumptamen non ignoro uerbum ue¬
ritatis usꝙquaq: quod ex ore altissimi
ꝓcedit. Necesse ẽ. antem ut ueniat
scandalum: ue autem illi ꝑ quẽ uenit.
Homo ille de quo agitur in literis
sea neq adõ missus uenit. Quod si
se monachumlaut heremitã iactat.¬
& ex eo sibi assumat lib̃tatẽ uel offici¬
um p̃dicationis. potest scire & debet.
quod monachus non habet docentis
sed plangentis officium. quippe cui
oppidum carcer ẽẽ. debet. & solitudo
paradysus. Hic uͥ a contrariis. & soli¬

Expanded text:
 Clarae-Vallis abbas, invenire gratiam apud Deum. 1. Litteras Dilectionis vestrae debita veneratione suscepi; sed prae multitudine negotiorum brevis est responsio. Depositum querelae vestrae apud nos signum est et pignus dilectionis et praecipuae humilitatis indicium. Quis enim ego sum, aut quae domus patris mei, ut ad me referatur archiepiscopi contemptus, et metropolitanae 330 sedis injuria? Nonne ego sum puer parvulus, ignorans introitum et egressum meum? Verumtamen non ignoro verbum veritatis usquequaque, quod ex ore Altissimi procedit: Necesse est ut veniat scandalum, vae autem illi per quem venit! . Homo ille de quo agitur in litteris sed neque a Deo missus venit. Quod si se monachum aut eremitam jactat, et ex eo sibi assumit libertatem, vel officium praedicationis; potest scire, et debet, quod monachus non habet docentis, sed plangentis officium: quippe cui oppidum carcer esse debet, et solitudo paradisus. Hic vero a contrariis, et soli
Abbreviated transcription (Latin):
ta mendatii asserit se iudisse non
partem mei sed me: cum tam̃ non¬
nisi partem & partem modicam ui¬
derit. Quanto itaq uerius eẽ. me
dixerini etiam sine p̃sentia corꝑis
ubi meam sentio uoluntatẽ. ieiun
sp̃ĩn & amorem. qui utiq ẽ. pars po¬
tior digniorq mei: Trib gͦ in cor¬
ꝑib unum nos eẽ. noueritis. non
pari sc̃itate. qua ambob ego
inferior sum. sed eadem uo-¬
luntate & sumina concordia
animoꝵ. Cur enĩ unitatẽ hanc
int̾ diuersos non faciat compago
caritatis in nno sp̃u. si carnalis co¬
pula efficit ut suit duo in carne
una: Quartum nos addi uelim
si dignum udicatis. & in eandẽ
concurtere unitate dilectionis
Q uod facile si non contempnitis a¬
nebitis. tantun id uos nequaquan
contempnere cognitum cis facians¬
uenerabilis altecumbȩ al
uiuianus. mͥ ob suam res¬
ositatem admodum familiaris anĩ
amicum uos ꝓdĩ amore & nr̃o. ins̃
negocio exꝑiatur. Et hȩc ꝓ illo. ela

Expanded text:
ta mendacii asserit se vidisse non ta mendacii asserit se vidisse non partem mei, sed me: cum tamen nonnisi partem, et partem modicam viderit. Quanto itaque verius esse me dixerim, etiam sine praesentia corporis, ubi meam sentio voluntatem, meum spiritum et amorem, quae utique est pars potior digniorque mei? Tribus ergo in corporibus unum nos esse noveritis, non pari sanctitate, qua ambobus ego inferior sum, sed eadem voluntate, et summa concordia animorum. Cur enim unitatem hanc inter diversos non faciat compago charitatis in uno spiritu, si carnalis copula efficit ut sint duo in carne una? Quartum vos addi velim, si dignum judicatis et in eamdem concurrere unitatem dilectionis. Quod facile, si non contemnitis, obtinebitis: tantum id vos nequaquam contemnere eis cognitum faciavenerabilis Altaecumbae abbas Vivianus, mihi ob suam religiositatem admodum familiaris amicus, amicum vos pro Dei amore et nostro, in suo negotio experiatur. Et haec pro illo, reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
aut quam difficile possim. Et de
hoc satis dictum sit sapienti. Que¬
siuit a me p̃fatus ep̃c aliqua ex nr̃is
opusculis. quȩ uob̃ muteret. sed ñ
fuit ad manum quod ur̃o dignũ
crederem studio. Libellum tamen
de gr̃a & lib̾o arbitito nuꝑ edidi.
illum uob̾ libent̃ mittam. cum uos
uelle cognouero. Ual Ad cundem.
ni me scripsisse ad uos: sed
nunc ipse qui loquebar ecce
assum. Tres in duob conspicitis. qm̃
absq me c̃ẽ. non possunt. in quoꝵ u¬
giter pectorib requiesco & quidem
sccurius atq suaurꝰ. quam in ꝓpͥo.
mentiri uideor. sed ei qui amicitiȩ
uim nunquam sensit. qui uirtutẽ
caritatis ignorat. qui non credit
multitudinis credentium fuisse cor
unum & animam unam. Qui gͦ
uidet cos uidet & me. & si non in
meo corꝑe. Et quod locuntur ipsi
ego pariter loquor. sed eoꝵ linguis.
Corꝑe fateor absum. sed hȩc ẽ. exigua
portio mei. Porro qui uidet faciem
meam tantum sine culpa & sine no¬

Expanded text:
aut quam difficile possim. Et de aut quam difficile possim. Et de hoc satis dictum sit sapienti. Quaesivit a me praefatus episcopus aliqua ex nostris opusculis, quae vobis mitteret; sed non fuit ad manum, quod vestro dignum crederem studio. Libellum tamen De gratia et libero arbitrio nuper edidi: illum vobis libenter mittam, cum vos velle cognovero. Valete. ni me scripsisse ad vos; sed nunc ipse qui loquebar, ecce adsum. Tres in duobus conspicitis, quoniam absque me esse non possunt, in quorum jugiter pectoribus requiesco, et quidem securius atque suavius quam in proprio. Mentiri videor, sed ei qui amicitiae vim nunquam sensit, qui virtutem charitatis ignorat, qui non credit multitudinis credentium fuisse cor unum, et animam unam . Qui ergo videt eos, videt et me, etsi non in meo corpore: et quod loquuntur ipsi, ego pariter loquor, sed eorum linguis. Corpore, fateor, absum: sed haec est exigua portio mei. Porro qui vidit faciem meam tantum, sine culpa et sine no
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ & ur caruotensis ep̃c uo
iuit uobis etiam ꝑ ine certũ
fieri. quia id quod de ipso a quib̾dam
dño pape ꝑsuasum fuisse cognouunꝰ.
ut eum uidelicet ierosolimã ꝑmit¬
teret ꝓficisci. nec sui fuerit studii
nec uoluntatis. Q uod & si multum
uoluisset ꝓficisci tam̃ non poterat.
nisi cum graui scandalo ominũ qui
ap̃ nos sunt bonoꝵ. inetuentium.
quippe ne plus mali erꝰ absentia fa¬
ceret suis. quam boni alienis p̃sen¬
aliquid loquar scilicet quod script᷑a
monet miserere inquiens animȩ tuȩ.
placens dõ. placet ne uob̾ ut cansis
onerer. occuperq negociis. nchilq
ꝓsit exoccupari ꝓpriis cum totus
implicer alienis: Si inueni grãm
inoculis ur̃is date oꝑam ut ꝓrsus
ammonear ab huuismodi. quatinꝰ
liccat mͥ ꝓ meis atq ur̃is orare de¬
lictis. Et quidem nichil mͥ securiꝰ.
iudico. quam obedire dñi papȩ
uoluntati. sed si dignetur attende
ipse quid possum. Utimam nẽpe¬
.. nouerit. quam ista non possim.

Expanded text:
nus Carnotensis episcopus voluit vobis etiam per me certum fieri, quia id quod de ipso a quibusdam domino papae persuasum fuisse cognovimus, ut eum videlicet Jerosolymam permitteret proficisci, nec sui fuerit studii, nec voluntatis. Quod etsi multum voluisset, proficisci tamen non poterat nisi cum gravi scandalo omnium qui apud nos sunt bonorum, metuentium quippe ne plus mali ejus absentia faceret suis, quam boni alienis praesenaliquid loquar secundum quod Scriptura admonet, Miserere, inquiens, animae tuae placens Deo ; placetne vobis ut causis onerer, occuperque negotiis, nihilque prosit exoccupari propriis, cum totus implicer alienis? Si inveni gratiam in oculis vestris, date operam ut prorsus amovear ab hujusmodi, quatenus liceat mihi pro meis atque vestris orare delictis. Et quidem nihil mihi securius judico, quam obedire domini papae voluntati; sed si dignetur attendere ipse quid possim. Utinam nempe noverit quam ista non possim
Abbreviated transcription (Latin):
dus sufficeret. Nagna res anunis
quȩ xꝑi sanguine redempta ẽ. Grit
potiuit reparari. Si rursum corrueri
peccato diuntaxat ad mortẽ. unde u
reꝑabitur: Nunquid aut alter xp̃
aut idein iteriun crucifigi ht̃ ꝓ illi
Suꝑ hoc uellem uos nunquam obiu¬
uisci aliud sapientis consilium. Eil

Expanded text:
. Magna res anima quae Christi sanguine redempta est. Gravis potuit reparari. Si rursum corruerit peccato duntaxat ad mortem, unde jam reparabitur? Nunquid aut alter Christus, aut idem iterum crucifigi habet pro illa? Super hoc vellem vos nunquam oblivisci illud Sapientis
Abbreviated transcription (Latin):
& uictoriã dedit ȩccłȩ suę. inmultis
ꝑ illum dñs om̃ips. Tua int̾est inclite¬
uir honorifice suscipe illum. & eos qͥ
cun rpso sunt. ac ne tantꝰ labor tantoꝵ
uiroꝵ ꝓ tua potissimum tuoꝵq salute
susccptiis inefficax sit. scd̾m potestatẽ¬

Expanded text:
et victoriam dedit Ecclesiae suae in multis et victoriam dedit Ecclesiae suae in multis per illum Dominus omnipotens. Tua interest, vir inclyte, honorifice suscipere illum, et eos qui cum ipso sunt; ac ne tantus labor tantorum virorum, pro tua potissimum tuorumque salute susceptus, inefficax sit, secundum potestate
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Si quid supra uictum elicere po¬
terat a simpliciorib ppłi uel ab aliqͣ
matronarum. id ludendo alcis. aut
certe inusus turpiores turpit effun¬
debat. Frequent̃ siquidem pꝰ diur¬
num ppłi plausum nocte insecitta
cum meretͥcib inuentꝰ ẽ. p̃dicator
insignis. & int̾dum etiam cum con¬
iugatis. Inquire si placet uir nobilis
quomͣ de lausanna ciuitate exierit.
quom̾ de cenomannis. quom̃ de picta¬
ui. quoinͦ de burdegili. nec patet ei
uispiam reu̾sionis aditꝰ. ut pote qui feda
pꝰ se ubiq reliquerit uestigia. Tu de
tali arbore tandem bonos sꝑabas fru¬
ctus Terrę ꝓfecto in qua ẽ. feteri odo¬
rem in uniuersa terra. quia ñ potest
mei. Nec a meipso nunc uenio. s uoca¬
tione parit᷑ & miseratiõe eccłȩ trahor
si forte spina illa & parua ipsiꝰ dum
adhuc parua sunt germina de agro
dnico extirpari queant. ñ mea qui
rectus. homo qui magna fecit in isrł.

Expanded text:
ret. Si quid supra victum elicere poret. Si quid supra victum elicere poterat a simplicioribus populi, vel ab aliqua matronarum, id ludendo aleis, aut certe in usus turpiores turpiter effundebat. Frequenter siquidem post diurnum populi plausum, nocte insecuta cum meretricibus inventus est praedicator insignis, et interdum etiam cum conjugatis. Inquire, si placet, vir nobilis, quomodo de Lausana civitate exierit; quomodo de Cenomannis; quomodo de Pictavi; quomodo de Burdegali: nec patet ei uspiam reversionis aditus, utpote qui foeda post se ubique reliquerit vestigia. Tu de tali arbore tandem bonos sperabas fructus? Terrae profecto in qua est, fecit fetere odorem in universa terra: quia non potest, sa adventus mei. Nec a me ipso nunc venio, sed vocatione pariter et miseratione Ecclesiae trahor: si forte spina illa, et prava ipsius, dum adhuc parva sunt germina, de agro dominico exstirpari queant, non mea, quirectus; homo qui magna fecit in Israel,