comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nullo pacto p̃t. Uana er¬
go et falsa sententia ẽ eoꝵ
minus ꝗͣ illorũ qui utrũq
detrahunt. Sedilli ut oñdi¬
mus ex ꝑte non errant. S
id qd̾ melius ẽ ex duob re¬
tinẽt. hi uõ quos rõ et ue¬
ritas argumenti huius in
ta. in maximũ errorẽ cadunt
Ron enim sic oportebit eos
argumentari. Quia d̾s nõ
irascit᷑ ergo nec grã ꝯmouet᷑
sed ita quia deus gr̃a cõmouet᷑
ergo et irascit᷑. Si eniz c̾tum
et uidubitatum fuiss non
irasci deu. tunc ad alud al¬
terum ueniri eẽt necesse. Cũ
aũt magis ambiguũ de ira
pene manifestu de grã absur¬
du ẽ. ex incerto certũ uelle
subũtere cum sit promptiuᷤ
de certis incerta firmare. he
hec que dicta st̃ falsa dep̾hen¬
dimus. Unũ illud extremum
supest. in quo solo possit ueĩ
tuenda nob̾ et disserenda sẽ¬
tentia ẽ. In enĩ enimi sũma
omĩs et cardo religiõis pie¬
ullus deri põt deo: si nichil
prestat colenti. Nec nietus

Expanded text:
nullo pacto potest. uana ernullo pacto potest. uana ergo et falsa est sententia eorum minus, quam illorum qui utrumque detrahunt. Sed illi, ut ostendimus, ex parte non errant, sed id quod melius est ex duobus retinent. Ii vero, quos ratio et veritas argumenti hujus indta, in maximum errorem cadunt. Non enim sic oportebat eos argumentari: Quia Deus non irascitur, ergo nec gratia commovetur; sed ita, Quia Deus gratia movetur, ergo et irascitur. Si enim certum et indubitatum fuisset, non irasci Deum, tunc ad illud alterum veniri esset necesse. Cum autem magis sit ambiguum de ira, pene manifestum de gratia; absurdum est, ex incerto certum velle subvertere, cum sit promptius, de certis incerta firmare. CAPhaec, quae dicta sunt, falsa esse deprehendimus, unum illud extremum superest, in quo solo possit verittuenda nobis et asserenda sententia est. In eo enim summa omnis, et cardo religionis pieullus deberi potest deo, si nihil praestat colenti, nec ullus
Abbreviated transcription (Latin):
sentit et aliud locutus ẽ. ꝗd
aliuid appellandꝰ ẽ ꝙͣ deceptõ
bilingius. malus et prop¬
terea stultus. S non erat
tam u̾sutus Epicurus ut
fallendi studio loqueret᷑.
memoriã consignaret. s ig¬
errauit. Inductus enĩ uero¬
a principio uerisimilitudĩe¬
nequeat. Si quis dñs hñs in
familia seruos bonũ et ma¬
lum nõ utiq aut ambos odͭ
aut ambos beneficiis et hono¬
re ꝓsequitur. quod si faciat
et iquus et stultus ẽ. Sed
bonũ alloquit᷑ amice et or¬
nat et domii et familie su¬
isq rebus om̃ib preficit.
Malu uõ maledictis. uer¬
beribus nuditate. fame siti.
compedib punit nec et hic
exemplo ceteris sit ad nõ pec¬
candum: et ille ad puniẽdũ
ut alios metus coherceat.
Alios honor prouocet. Qui
diligi dẽant qui odio hr̃i
Et sicut is qui diligit ꝯfert
bona in eos quos diligit.
Ita qui odit irrogat mala
his quos odio ht̃. Quod ar¬
gumentũ qr ueꝵ ẽ dissolui

Expanded text:
sensit et aliud locutus est, quid sensit et aliud locutus est, quid aliud appellandus est quam deceptor bilinguis malus et propterea stultus? sed non erat tam uersutus Epicurus, ut fallendi studio ista loqueretur, memoriam consignaret, sed igerrauit. inductus enim a principio ueri similitudinnequeat. si quis dominus habet in familia seruos bonum ac malum, utique non aut ambos odit aut ambos beneficiis et honore prosequitur — quod si faciat, et iniquus et stultus est —, sed bonum et adloquitur amice et ornat et domui ac familiae suisque rebus omnibus praeficit, malum uero maledictis uerberibus nuditate fame siti conpedibus punit, ut et hic exemplo ceteris sit ad non peccandum et ille ad promerendum, ut alios metus coerceat, alios honor prouocet. qui diligi debeant. sunt qui odio haberi. et sicut is qui diligit, confert bona in eos quos diligit, ita qui odit, inrogat mala iis quos odio habet: quod argumentum quia uerum est, dissolui
Abbreviated transcription (Latin):
quid ĩpossibile boĩ quod ẽ
ꝓpriũ deo. si om̃io nullam
ht uoluntatẽ nullũ actum
nullam deniq admĩstratio¬
nem que deo digna sit. Et
que maior que dignior ad¬
ministratio deo assignari
põt ꝙͣ mundi gubernatio
ꝙ cura uiuentin maxĩeq
gñis hũam cui om̃ia t̾rena
subiecta sũt. Que igr̃ in d̾o
põt esse brĩtudo. si semꝑ ꝗetꝰ
et ĩmobilis torpet. Si precã¬
cantib surdus. Si colenti¬
hus cecus. Quid tam dig¬
num tam ꝓpriũ deo ꝙͣ ꝓui¬
amisit õne duunitatem
Qui ergo totam uim totã¬
deo substantiã tollit. Quid
aluid dicit nisi omĩno dĩn
a possidomo dictũ refert id
epicurum sensisse nullos dos
c̃e. Sed ea que de diis locutꝰ
ẽ depellende inurdie causa
dixisse. Itaq uerb̾ illũ decs
relinquere. re aut ip̃a tollẽ
quib nullũ motũ nullum
tribuit officium. Qd si ita
c̃. quid eo facilius. quod a
sapienti et graui uiro debet
ẽc alienũ. Hic nõ si aliud

Expanded text:
quid impossibile homini, quod est quid impossibile homini, quod est proprium Dei, si omnino nullam habet voluntatem, nullum actum, nullam denique administrationem, quae Deo digna sit. Et quae major, quae dignior adminipotest quam mundi gubernatio, quam cura uiuentium maximeque generis humani, cui omnia terrena subiecta sunt? quae igitur in deo potest esse beatitudo, si semper quietus et inmobilis torpet, si precantibus surdus est, si colentibus caecus? quid tam dignum, tam proprium deo quam prouiamisit omnem diuinitatem. qui ergo totam uim, totam substantiam deo tollit, quid aliud dicit nisi deum omnino a Posidonio dictum refert id Epicurum sensisse, nullos deos esse, sed ea quae de dis locutus sit depellendae inuidiae causa dixisse: itaque uerbis illum deos relinquere, re autem ipsa tollere, quibus nullum motum, nullum tribuit officium. quod si ita est, quid eo fallacius? quod a sapienti et graui uiro esse debet alienum. hic uero si aliud
Abbreviated transcription (Latin):
officium deducet᷑. Cur aũt
in reb humanis sed etiam
bona utiq si deus non est
qui deo contraria faciat ⁊
det nob dona. Si ẽ quo no¬
nune appellandus. Cur no¬
bis qui malefacit notior
ẽ ꝙͣ ille qui bene. Si aũt
nichil potest ẽẽ pret̾ deum
absurdum ẽ et uacuũ pu¬
tare diuinã potãtẽ qua nͥ¬
qui auderet id dice̾. qr nec
rõnem ht nec ullo mõ pt̃
credi. Quod qr cõuenit
transeamus et u̾itatẽ ali¬
bi requiramus. Quod seq¬
tur de scola Epicuri sic̃
iram in deo nõ ẽẽ ita ne gͣ¬
tiam quidẽ.Nam cũ pũta¬
ret epicurus alienũ eẽ a
fectu ire plerumq nascit᷑.
ademit ei etiam beneficen¬
tiam. qm̃ uidebat conseqñ
ẽẽ ut si heãt irãds̃: hẽat et
grãm ĩtaq ne illi uitiũ cõ¬
cederet etiã uirtutis fecit
exptem. Ex hoc inꝗt beatuᷤᷤ.
et in corruptus ẽ. qr nichil
neq alteri exhibet. Deus gͥ
nõ ẽ. si nec mouet᷑ qd ẽ pr̃o¬
priũ iiuentis. Nec facit ali¬

Expanded text:
officium deducetur. cum autem officium deducetur. cum autem in rebus humanis, sed etiam bona, utique si deus est qui contraria deo faciat et det nobis bona. si est, quo nomine appellandus est? aut cur nobis qui male facit notior est quam ille qui bene? si autem nihil potest esse praeter deum, ab-, surdum est et uanum putare diuinam potestatem, qua niqui auderet id dicere, quia nec rationem habet nec ullo modo potest credi. quod quia conuenit, transeamus et ueritatem alibi requiramus. Quod sequitur, de schola Epicuri est: iram in Deo non esse, ita nec gratiam quidem. Nam cum putaret Epicurus, alienum esse a fectu iracundiae plerumque nascitur, ademit ei etiam beneficentiam, quoniam videbat consequens esse, ut si habeat iram Deus, habeat et gratiam. Itaque ne illi vitium concederet, etiam virtutis fecit expertem. Ex hoc, inquit, beatus et incorruptus est, quia nihil neque alteri exhibet. Deus igitur non est, si nec movetur, quod est proprium viventis: nec facit ali
Abbreviated transcription (Latin):
ficari eum cuiquã nec irasci
Sed securum et quietũ ĩmor¬
talitatis sue bonis ꝑfrui.
Alii iram tollunt grãm re¬
om̃s phy de ira consentiunt
de gr̃a discrepant. Sed ut ad
ꝓpositam materiam ꝑ ordinẽ
cũ diuersa et repugnantia
sint ira et gr̃a. aut ira tribu¬
enda est deo. et gr̃a detra-¬
henda aut utrimq pariter
detrahendũ. aut ira demẽ¬
da ẽ et grã tribuenda aut
neutru detrahendu. Aliud
amplius pret̾ hoc nicħ potest
caꝑe natura ut nec̃ce sit in
umo istoꝵ ali quod ueꝵ qd
q̃ritur inueniri. Considere¬
mus singula ut nos ad la¬
cebras ueritatis et rõ et ordo
cõmoueri. Est enĩ discõue¬
niens deo. ut eiusmõi pota¬
te sit preditus qua noceat
et obsit. prodesse uõ et bene
facere nequeat. Que igitur
ratio: que spes salutis hoĩb
auctor est deus. Quod si sic
iam maiestas illa uenerabi¬
bilis nõ adiudicis pot̃ate
cui licet seruare ac liberare
sed ad tortoris et carnificis

Expanded text:
ficari eum cuiquam nec irasci, ficari eum cuiquam nec irasci, sed securum et quietum inmortalitatis suae bonis perfrui. alii uero iram tollunt, gratiam reomnes philosophi de ira consentiunt, de gratia discrepant. sed ut ad propositam materiam per ordinem cum diuersa et repugnantia sint ira et gratia, aut ira tribuenda est deo et gratia detrahenda, aut utrumque pariter detrahendum, aut ira demenda est et gratia tribuenda, aut utrumque tribuendum. aliud amplius praeter haec nihil potest capere natura, ut necesse sit in uno istorum aliquo uerum quod quaeritur inueniri. consideremus singula, ut nos ad latebras ueritatis et ratio et ordo moueri: est enim inconueniens deo ut huiusmodi potestate sit praeditus qua noceat et obsit, prodesse uero ac bene facere nequeat. quae igitur ratio, quae spes salutis hominibus auctor est deus? quod si fit, iam maiestas illa uenerabilis non ad iudicis potestatem, cui licet seruare ac liberare, sed ad tortoris et carnificis
Abbreviated transcription (Latin):
concussa stabilitate figant᷑
De pͥmo gradu eos excũti ui¬
demus qui cũ fła intelligãt
tnĩ uerũ nõ inuenuĩt cõtẽp¬
tisq t̾renis et flagilib simu¬
lacris nõ ad colendum se
deũ conferunt quẽ ignorãt
sed mnundi elementa mirã¬
cundo diuinarum institu¬
tionũ libro coarguimus.¬
tionib capti aliter de illa
Unica maiestate sentiunt
ꝙͣ ueritas ht̃. qui aut figu¬
ram negant hr̃e ullã deu.
aut nullo affectu ꝯmoueri
putant. qr sit om̃is affectuᷤ
imbecillitatis que in deo nł¬
la ẽ. De tercio uõ hi p̃cipitãt᷑
qui cũ sciant legatiun dei eun¬
demq dinini et ĩmortalis tẽ¬
pli conditorẽ. tamẽ aut uon
accipuĩt enm. aut alit̾ accipi¬
unt ꝗͣ fides poscit. Quos ex
ꝑte iam refutauimꝰ in qͣrto
supͣdicti opis libro et refu¬
tabimus postea diligentius
uero contra eos disseramus
qui de secundo gradu lap¬
si praua de suo deo sentiunt
Auint enĩ quidã nec grati¬

Expanded text:
concussa stabilitate figantur. concussa stabilitate figantur. de primo gradu eos excuti uidemus qui cum falsa intellegant, tamen uerum non inueniunt contemptisque terrenis fragilibusque simulacris non ad colendum se deum conferunt, quem ignorant, sed mundi elementa mirancundo Diuinarum Institutionum librotionibus capti, aliter de unica illa majestate sentiunt, quam veritas habet; qui aut figuram negant habere ullam Deum, aut nullo affectu commoveri putant, quia sit omnis affectus inbecillitatis, quae in deo nulla est. de tertio uero ii praecipitantur qui cum sciant legatum dei eundemque diuini et inmortalis templi conditorem, tamen aut non accipiunt eum aut aliter accipiunt quam fides poscit: quos ex parte iam refutauimus in quarto supra dicti operis libro et refutabimus postea diligentius,uero contra eos disserimus qui de secundo gradu lapsi praua de summo deo sentiunt. aiunt enim quidam nec grati
Abbreviated transcription (Latin):
te iuix cernitur cuius religi¬
o multis modis ĩpugnari
solet. ab his qui nec ueram
sapientiã tenere potuerunt
neq et celestis archani com¬
p̃hendere rõnem. Alã cũ sint
gradus młti ꝑ quos ad do¬
miciliũ u̾tatis ascendit᷑.
nõ est facile cuilibet euehi
ad sũmũ. Caligantib enĩ
ueritatis fulgore luminib
qui stabilem gressũ tenere
nõ possunt reuoluunt᷑ in
planum Primus autem
gradus ẽ. intellige̾ falsas
religiones et abicẽ falsos cł¬
tus humana mente fabri¬
catorũ. Secundus ꝟo per¬
spice̾ animo ꝙ unussit deꝰ
suminus cuuris potestas ac
prouidentia effecerit a prin¬
cipio mundũ et gubernet
in posteꝵ. Tertius cognos¬
cere ministeriũ eius ac nũtiũ
quem legauit in t̾ram quo
docente liberati ab errore
quo implicati tenebamur
Formatiq ad dei ueri cultũ
iusticiam discerne̾mus. Ex
quibus omĩb gradib ut
dixi pronus ẽ lapsus et faci¬
lis ad rumam. nisi pedes in¬

Expanded text:
te vix cernitur. Cujus religite vix cernitur. Cujus religio multis modis impugnari solet ab iis, qui neque veram sapientiam tenere potuerunt neque magni et caelestis arcani conprehendere rationem. Nam cum sint gradus multi per quos ad domicilium ueritatis ascenditur, non est facile cuilibet euehi ad summum. caligantibus enim ueritatis fulgore luminibus qui stabilem gressum tenere non possunt, reuoluuntur in planum. primus autem gradus est intellegere falsas religiones et abicere inpios cultus humana manu fabricatorum, secundus uero, perspicere animo quod unus sit deus summus, cuius potestas ac prouidentia effecerit a principio mundum et gubernet in posterum, tertius, cognoscere ministrum eius ac nuntium quem legauit in terram, quo docente liberati ab errore quo inplicati tenebamur formatique ad ueri dei cultum iustitiam disceremus. ex quibus omnibus gradibus, ut dixi, pronus est lapsus et facilis ad ruinam, nisi pedes in
Abbreviated transcription (Latin):
diuinare non possumus. Lu¬
men aũt mentis humane
d̾s ẽ quẽ qui cognouit et in
pectus admiserit illumĩato
corde misteriũ u̾tatis agnos¬
cet. Nemoto aũt deo celes¬
tiq doctrina oiã erroribus
plena sunt Recte socrates
inscitiam qui se aliquid te¬
nere arbitrabant᷑. ait se nͥ
scire nisi unũ ꝙ ncħ sciret
Intellexit enĩ doctͥnã illam
Nec ut putabant qdam si¬
mulauit ipãm doctrinã. ut
alios refelleret. Sed uidit ex
parte aliqua uitatẽ. testatus
ẽ et in indicio sicuti tradit᷑
a p̾ latone ꝙ nulla eẽt hũana
sapientia a deo doctrinã qua
derisit abiecit. ut id ipsu
pro sũma doctrina profiterẽt᷑
ꝙ nichil scire didicisset. Si
ergo nulla ẽ sapientia hũa¬
nã ut socrates docuit. Ut
plato tradidit apparet ẽẽ
diuinã nec ulli alii ꝙͣ deo ue¬
ritatis noticiam subiacere
Deus igitur noscendus est.
in quo solo u̾itas ẽ. Ille mũ¬
di parens et rerum condi
tor qui oculis nõ iudet᷑ mẽ¬

Expanded text:
diuinare non possumus. ludiuinare non possumus. lumen autem mentis humanae deus est, quem qui cognouerit et in pectus admiserit, inluminato corde mysterium ueritatis adgnoscet. remoto autem deo caelestique doctrina omnia erroribus plena sunt recteque Socratinscitiam qui se aliquid tenere arbitrabantur, ait se nihil scire nisi unum, quod nihil sciret. intellexit enim doctrinam illam nec, ut putabant quidam, dissimulauit ipse doctrinam, ut alios refelleret, sed uidit ex parte aliqua ueritatem testatusque est etiam in iudicio, sicut traditur a Platone, quod nulla esset humana sapiderisit, abjecit, ut id ipsum pro summa doctrina profiteretur, quod nihil scire didicisset. Si ergo nulla est sapientia humana, ut Socrates docuit, ut Plato tradidit, apparet esse divinam, nec ulli alii, quam Deo veritatis notitiam subjacere. Deus igitur noscendus est, in quo solo veritas est. Ille mundi parens, et conditor rerum, qui oculis non videtur, men
Abbreviated transcription (Latin):
Mima dũti se¬
pe donate plu
putauerunt non irasci dm̃.
certe nicħ curet omĩno ut
neq ex beneficentia cius
quicquã boni puemat ad
nos. Neq ex maleficẽtia
ꝗcquã mali. Quoꝵ ẽror
qr maximus ẽ et adeuer¬
tendu iuite hũane statim
spectat coarguendus est¬
a nobis. ne et ip̃e fallaris
impulsus auc̃te hoĩm qui
se putant ẽc̃ sapiẽtes. Nec
nos tũ arrogantes sunmus
ut cõprehensã nr̃o ingeĩo
uitatem glĩemur. sed doc¬
trinã dei seqmur ꝗ scire so¬
lus põt et reuelare secreta.
Cuius doctrinae phy exptes
existimauer̃t naturã reru.
comectura posse dep̾hendi.
qd̾ nequaquã fieri pt̃. qr
mens hominis tenebroso
corpis domicilio circũsepta
longe aueri ꝑfectione sũmo¬
ta ẽ. Et hoc differt ab huma¬
nicate diuinitas. ꝙ huma¬
nitatis ẽ ignoratio. diuimi¬
tatis scĩa. Sñ nob aliquolu¬
mine opus ẽ ad pellendas
tenebras quib offusa est.
hoĩs cogitatio. qm̃ in carne
mortasi agentes nrĩs sensib

Expanded text:
imaduerti saepe, Donate, plurputauerunt, non irasci deum, certe nihil curet omnino, ut neque ex beneficentia eius quicquam boni perueniat ad nos neque ex maleficentia quicquam mali. quorum error quia maximus est et ad euertendum uitae humanae statum spectat, coarguendus est nobis, ne et ipse fallaris inpulsus auctoritate hominum qui se putant esse. sapientes. nec tamen nos adrogantes sumus, ut conprehensam nostro ingenio ueritatem gloriemur, sed doctrinam dei sequimur, qui scire solus potest et reuelare secreta. cuius doctrinae philosophi expertes existimauerunt naturam rerum coniectura posse deprehendi. quod nequaquam fieri potest, quia mens hominis tenebroso corporis domicilio circumsaepta longe a ueri perspectione submota est et hoc differt ab humanitate diuinitas, quod humanitatis est ignoratio, diuinitatis scientia. unde nobis aliquo lumine opus est ad depellendas tenebras quibus obfusa est hominis cogitatio, quoniam in carne mortali agentes nostris sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
alia Sigbilla celestium ter¬
renorumq genitoꝵ diligi
oportere denunciat.ne ad
ꝑdendos homines indig¬
natio eius insurgat. Sic¬

Expanded text:
alia Sibylla coelestium terrenorumque genitorem diligi oportere denuntiat, ne ad perdendos homines indignatio ejus insurgat:
Abbreviated transcription (Latin):
qui deuz putant sine ira
et inter cetera laudes eius¬
in io ponunt quod est ꝯͣ¬
ipam maiestate regnm
hoc impiumq t̾renu nisi
metus custodiat soluit᷑.
Aufer iran Regi nõ mõ
nemo parebit. sed etiã de
fastigio precipitabit. ymo
nõ cuilibet humili eripe
hunc affectum. Quis enĩ
non afficiet iniiria: Ita
nec indumenta nec sedem
nec uictum potĩt hr̃e aliis
quicquid habĩt diripien¬
tib ne dum putemꝰ celes¬
tis imperii maiestatẽ sine
ira et metu posse consistẽ
apollo Millesius de uideoꝵ
religione consultus. rñso

Expanded text:
qui Deum putant sine ira; et inter caeteras laudes ejus id ponunt, quod est ipsa majestas. Regnum hoc imperiumque terrenum nisi metus custodiat, solvitur. Aufer iram regi, non modo nemo parebit, sed etiam de fastigio praecipitabitur. Imo vero cuilibet humili eripe hunc affectum, quis eum non afficiet injuria? Ita nec indumenta, nec sedem, nec victum poterit habere, aliis quidquid habuerit diripientibus; nedum putemus coelestis imperii majestatem sine ira et metu posse consistere. Apollo Milesius, de Judaeorum religione consultus, responso
Abbreviated transcription (Latin):
rorem. Nunc uõ que tandẽ
equitas. aut que sapĩã est.
ut aliquis ob exignũ dolo
rem puniat᷑. aut maximũ
non puniatur. Ꝙ si nãm
rerum causasq didicisset
nunꝗͣ tam inportunã con¬
die ad ĩmania facinora ẜ. ꝓ¬
silit̾. hinc tragedie sepe nas¬
cuntur. Est ig̃r laudandꝰ
Architas. Si cum alicui ci¬
ui et pari facienti sibi ĩuiriã
fuisset iratus. recepisset se
tñ et pacientia furoris impe¬
tum mitigasset. Hec sui co¬
hibitio głiosa ẽ qua cõpes¬
citur aliqd̃ ĩminens mag¬
nuz maluz ẜuoꝵ aut filioꝵ¬
qr pcc̃a nõ coherce̾ pccm̃ est
Euadent eni ad maiꝰ ma¬
lum ꝑ impunitatẽ hic non
cohibenda ira. S etiam si
iacet excitanda ẽ. Quod ãt
de homine dicimus id etiã
de celo qui hominẽ similez
sin fecit. omitto de figura
animalib homo solus hec
h̃t. ergo ad dei similitudĩe
fcũs est. Sed ideo procedit
un uituum. qr de t̾rena fra-¬
gilitate pmixtus non põt

Expanded text:
rorem. nunc uero quae tandem rorem. nunc uero quae tandem aequitas aut quae sapientia est ut ctum puniatur, ob maximum non puniatur? quod si naturam rerum causasque didicisset, nunquam tam importunam condie ad inmania facinora prosilitur, hinc tragoediae saepe nascuntur. esset igitur laudandus Archytas, si cum alicui ciui et pari facienti sibi iniuriam fuisset iratus, repressisset se tamen et patientia furoris impetum mitigasset. haec sui cohibitio gloriosa est, qua conpescitur aliquod imminens magnum malum, seruorum autem filiorumque peccata non coercere peccatum est: euadent enim ad maius malum per inpunitatem. hic non cohibenda ira, sed etiam, si iacet, excitanda est. quod autem de homine dicimus, idem etiam de deo, qui hominem similem sui fecit. omitto de figura animalibus homo solus haec habet, ergo ad dei similitudinem factus est. sed ideo procedit in uitium, quia de terrena fragilitate permixtus non potest
Abbreviated transcription (Latin):
qui nõ mouẽt᷑ omiuĩo et
probat delicta quod ẽ tur¬
pius et inuistius. aut moles¬
tiam castigandi fugit quã
sedatus animus et quieta
mens aspnatur ac renuit
nisi simulauit. Qui autez¬
commouetur tam in tem¬
pestuia leuitate ul sepius
ignoscit. Is plane et illoꝵ
uita perdit. quorũ audaci¬
am nutrit ad facinora ma¬
iora et si ip̃i et̾na molesti¬
arum memoriã sb̃mĩstret.
Uitiosa ẽ gͦ. in peccatis ne
sue cohibitio. Laudat᷑ ar¬
chita tarantinus qui cu
mag̃ro suo corrupta ẽẽ oĩa
comperisset uillici suicul¬
pam redarguens miserum
te inquit.
Sed quantum potuerũt gͣ¬
incitent atq impune disce¬
dant. Ego uõ laudarẽ. si
icum fuisset iratus. dediss
ire sue spatium: ut residen¬
di ꝑ int̾uallu tpr̃is animi
tumore. hiẽt modu casti¬
gatio. Non enum ꝓpt ire
magnitudinẽ danda eẽt pe¬
na sed differenda. ne aut pͦ¬
canti maiorẽ uisto dolore
mureret aut castiganti fu¬

Expanded text:
qui non mouetur omnino, aut qui non mouetur omnino, aut probat delicta, quod est turpius et iniustius, aut molestiam castigandi fugit, quam sedatus animus et quieta mens aspernatur ac renuit, nisi stimulauerit ira ecum moveatur, tamen intempestiva lenitate, vel saepius ignoscit, is plane et illorum vitam perdit, quorum audaciam nutrit ad facinora majora, et sibi ipsi aeternam molestiarum materiam subministrat. Vitiosa est ergo in peccatis irae suae cohibitio. Laudatur Archytas Tarentinus, qui cum in agro corrupta esse omnia comperisset, villici sui culpam redarguens, Miserum te, inquit, sed quantum poterunt grasi hominis incitent atque inpune discedant. ego uero laudarem, si cum fuisset iratus, dedisset irae suae spatium, ut residente per interuallum temporis animi tumore haberet modum castigatio. non ergo propter irae magnitudinem donanda erat poena, sed differenda, ne aut peccanti maiorem iusto dolorem inureret aut castiganti fu
Abbreviated transcription (Latin):
cessaria ẽ ad prauitatis¬
ꝑ correctionem. Sic utiq
undeo a quo ad hominez
catur necesse c̃. qr natura¬
le ẽ bono ad alteruis pec¬
catum moueri et incitai
Ergo diffinire sic debuei̾t
Ra est motus animi ad
cohercenda peccata ĩsur¬
gentis. Nam diffinitio. Cice¬
ronis. Ira ẽ libido ulciscendi
non multum asuꝑioribus
distat.Ira autem quaz po¬
sumus uel furorem uł ira¬
cundiam nominare. hec ne
in homine quidẽ debet esse
quia tota uitiosa ẽ. Ira uõ
que ad correctionẽ uitiorũ
ptinet. Nec homini adimi
Quid opus ẽ inquiñt ira cũ
sine hoc affcũ peccata cõri¬
gi possunt. Atqui nullus
est qui peccantem possit
uidere tranquille. Possit
fortasse qui legib presidet
quia facinus sub oculis eiꝰ¬
sus eum qui innocens ĩue¬
niri. Cum detectũ facunꝰ
in lucem uenerit. iam nõ
Nos certe cum domi pecca¬
tur a nrĩs siue id cernimus
siue sentimus indignari.
necc̃e est. Ip̃ẽ enim peccati
aspectus uidignus ẽ. Nam

Expanded text:
cessaria est ad prauitatiscessaria est ad prauitatis correctionem, sic utique in deo, a quo ad hominem catur necesse est, quia naturale est bono ad alterius peccatum moueri et incitari. ergo ita definire debuerunt: ira est motus animi ad coercenda peccata insurgentis. nam definitio Ciceronis ira est libido ulciscendi non multum a superioribus distat. ira autem quam possumus uel furorem uel iracundiam nominare, haec ne in homine quidem debet esse, quia tota uitiosa est, ira uero quae ad correctionem uitiorum pertinet, nec homini adimi \'Quid opus est\' inquiunt \'ira, cum sine hoc adfectu peccata corrigi possint?\' atquin nullus est qui peccantem possit uidere tranquille. possit fortasse qui legibus praesidet, quia facinus non sub oculis eirsum eum qui potest innocens inueniri, cumque detectum facinus in lucem uenerit, iam non uod sequatur: nos certe, cum domi peccatur a nostris, siue id cernimus siue sentimus, indignari necesse est; ipse enim peccati aspectus indignus est. nam
Abbreviated transcription (Latin):
enim iram esse cupitatẽ
doloris rñdendi. hec ẽ ira
homine uõ cohibenda est
ne ad aliquot maximu
prosiliat ꝑ furorẽ. hec in
deo eẽ non põt quia ille¬
stabilis ẽ. In homine aũt
quia fragilis ẽ inuenit᷑.
Inurit eniz lesio dolorem
et dolor facit ultionis cu¬
piditate. Ubi est ergo
tas ultionis. qr nõ proce¬
dit ira. Non dico de his
ꝗ aduersus leges peccant
eum sedato animo ẽẽ dẽre.
cum subicit pene nocentẽ.
qr legum sit minist̾ non
animi aut pot̾atis sue. Sic
enim uolunt qui irã co¬
nantur euellere. Sed de
his potissimum dico qui
sunt nr̃e pot̾atis. ut serui
et liberi. ut coniuges. ut
discipuli quos cum delin¬
quere uidemus incitam᷑
ad cohercendum. Necesse
plicere que parua st̃ et
cui malum displicet mo¬
uetur. cum id fieri uidet
Ergo surgimus ad iũdictã.
Non quia lesi sumus sed
ut disciplina seruet᷑ moe̾s
corrigantur. licentia com¬
primãtur. hec ẽ ira uista
que sicut ui homine ne¬

Expanded text:
enim iram esse cupiditatem enim iram esse cupiditatem doloris rependendi. Haec est ira,homine vero cohibenda est, ne ad aliquod maximum malum prosiliat per furorem. Haec in deo esse non potest, quia inlaesibilis est, in homine autem, quia fragilis est, inuenitur. inurit enim laesio dolorem et dolor facit ultionis cupiditatem. ubi est ergo tas ultionis, quia non praecedit iniuria. non dico de ns qui aduersum leges peccant,eum sedato animo esse debere, cum subicit poenae nocentem, quia legum sit minister, non animi aut potestatis suae; sic enim uolunt, qui iram conantur euellere. sed de iis potissimum dico qui sunt nostrae potestatis, ut serui, ut liberi, ut coniuges, ut discipuli: quos cum delinquere uidemus, incitamur ad coercendum. necesse plicere quae praua sunt, et cui malum displicet, mouetur, cum id fieri uidet. ergo surgimus ad uindictam non quia laesi sumus, sed ut disciplina seruetur. mores corrigantur, licentia conprimatur. haec est ira iusta: quae sicut in homine ne
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ si huioi facinorib ig¬
noscere crudelitatis ẽ po¬
tius ꝙ̃ pietatis. Non est
ergo uirtus in deo. ad ea
que iniuiste fuint nõ com¬
moueri. Nam mundus
tꝙͣ dei domus ẽ. et homieᷤᷤ
tanꝙͣ serui quib si ludibo
sit nomen eius. Qualis
autez et quanta ẽ patien¬
tia ut honorib sus cedat
Praua et iniqua fieri ui¬
deat et nõ indignet᷑. quod
pnum et nãle ẽ ei cui pec¬
cata non placeant.Irasci
q fit. Sed stoyci nõ uider̃t
esse discrunen recti et praui
iram iustam ẽẽ. et iniustã
et qr medelam rei nõ inue¬
niebant. uoluerunt eam
penitus excitẽ. Perypate¬
tetici nõ excitenda. sed
tempanda ẽẽ dixerĩt. ꝗ¬
b in sexto libro instituti¬
onu satis rñdimus. Nes
uit in libris quos de ira
composuit. Ira ẽ inquit
cupiditas ulciscende in¬
iurie. uel ut ait. possidoni¬
us cupiditas puniendi
nocuit aut nocere uult.
Aristotelis diffinitio nõ
multum a nr̃a abest. ait

Expanded text:
quod si eiusmodi facinoribus igquod si eiusmodi facinoribus ignoscere crudelitatis est potius quam pietatis, non est ergo uirtutis in deo ad ea quae iniuste fiunt non commoueri. nam mundus tamquam dei domus est et homines tamquam serui: quibus si ludibrio sit nomen eius, qualis aut quanta patientia est ut honoribus suis cedat, praua et iniqua fieri uideat et non indignetur? quod proprium et naturale est ei cui peccata non placeant. irascirque fit. sed Stoici non uiderunt esse discrimen recti et praui, esse iram iustam, esse et iniustam, et quia medellam rei non inueniebant, uolpenitus excidere. Peripatetici vero non excidendam, sed temperandam esse dixerunt: quibus in sexto libro Institutionum satis respondimus. Nescvit in libris, quos de Ira composuit. « Ira est, inquit, cupiditas ulciscendae injuriae. Alii, ut ait Posidonius, cupiditas puniendi nocuit, aut nocere voluit. » Aristotelis definitio non multum a nostra abest. Ait
Abbreviated transcription (Latin):
iundicat. Bonoru enim
salutẽ custodit qui malos
punit. Ergo et deus cum
malis obest nocens est. Ĩpẽ
centi ꝑcit ut plu̾ib noccat.
Libet querere abhis ꝗ deũ
faciunt ĩmobilẽ. si quis ha¬
beat rem. domũ. familia
seruiq eius contempnẽtes
patientiam dñi omũa eus
inuaserut. Ipĩ bona eius
fiuant᷑. ip̃os familia eiꝰ ho¬
noret dñs aut contempna¬
natur ab om̃ib derideatur
relinquatur. utrũ ne sapiẽᷤ
rẽ possit qui contumelias
non uindicet suisq rebus
eos ꝑfrui patiatur in quos
hẽat pot̾ãtem. Que tãta
in quoquã ꝑt potentia re¬
periri. si tñ patientia no¬
minanda ẽ. et nõ stupor
quide in sensibilis. S fa¬
cile ẽ ferre contemptum
Quid si fiant illa que dñr
si quis pater familias libeĩs
suis a seruo interfectis. ux¬
ore occisa. Incensa domo
supplicium seruo nunꝙ
acerrimum sumpserit.
Utrum is clemens ac mi¬
sericors an in humanus ⁊
crudelissimus eẽ uideatur

Expanded text:
vindicat bonorum enim vindicat bonorum enim salutem custodit, qui malos punit, ergo et Deus, cum malis obest, nocens non est; ipse centi parcit, ut pluribus noceat. Libet quaerere ab iis, qui Deum faciunt immobilem, si quis habeat rem, domum, familiam, seruique eius contemnentes patientiam domini omnia eius inuaserint, ipsi bonis eius fruantur, ipsos familia eius honoret, dominus autem contemnatur ab omnibus, derideatur, relinquatur, utrumne sapiens esse possit qui contumelias non uindicet suisque rebus eos frui patiatur in quos habeat potestatem ? quae tanta in quoquam potest patientia reperiri? si tamen patientia nominanda est et non stupor quidam insensibilis. sed facile est ferre contemptum. quid si fiant illa quae a Cisi quis pater familias liberis suis a seruo interfectis. uxore occisa, incensa domo, supplicium de seruo non quam acerrimum sumpserit, utrum is clemens ac misericors an inhumanus et crudelissimus esse uideatur.
Abbreviated transcription (Latin):
se a falsis dum mẽbra satu¬
rentur ac uigorẽ capiant de
quiete. Qui es igr̃ sẽpitna
solius ẽ mortis. Si aũt mõs
deum nõ attingit. deus ig
nunꝙͣ quietus ẽ. dei uer̃o
actio que põt ẽẽ nisi m̃di
administratio: Si uõ mũ¬
di curã gerit. Curat igit᷑.
hominu uitã deus et sin¬
gulorum actus aĩaduertit
cosq sapiente ᷤᷤ ac bonos cẽ
desiderat. Hec ẽ uoluntas dĩ.
hec diuina lex quã qui se¬
quitur qui seruat deo car
ẽ. ꝯlecc̾e ẽ igitur ut im mo¬
ueatur aduersus eu ꝗ hãc
ct̾nam diuinãq legẽ aut
uiolam̃t aut spreuerit. Si
nõ ẽ. Non exiguo fallũt̃
errore qui censurã suie di¬
uinam siue humanã acer¬
Quod si ẽ. nocentes ig̃r
leges hẽmus que peccanti¬
b supplicia sanxerũt nocẽ¬
tes udices. qui scelere con¬
uictos pena capitis affici¬
unt. Ꝙ silex iusta ẽ que ⁊
nocenti retribuit quod me¬
retur. et uidex integer ac
bonus dr̃. cum malefacta

Expanded text:
se falsis, dum membra satuse falsis, dum membra saturentur ac uigorem capiant de quiete. quies igitur sempiterna solius mortis est. si autem mors deum non attingit, deus igitur numquam quietus est. dei uero actio quae potest esse nisi mundi administratio ? si uero mundi curam gerit, curat igitur hominum uitam deus et singulorum actus animaduertit eosque sapientes ac bonos esse desiderat. haec est uoluntas dei, haec diuina lex: quam qui sequitur. qui obseruat, deo carus est. necesse est igitur ut ira moueatur deus aduersus eum qui hanc aeternam diuinamque legem aut uiolauerit aut spreuerit. \'snon est\'. non exiguo falluntur errore qui censuram siue humanam siue diuinam acerQuod si est, nocentes igitur leges habemus, quae peccantibus supplicia sanxerunt; nocentes judices, qui scelere convictos poena capitis afficiunt. Quod si et lex justa est, quae et nocenti tribuit quod meretur, et judex integer ac bonus dicitur, cum male facta
Abbreviated transcription (Latin):
et boni grãm et afflicti o¬
pem sperant. et uirtutib
loca et scelera rariora sunt
Ait enim plerũq et sceleã¬
ti feliores st̃. et bomi mise¬
riores: et iusti ab iniustis
impune uexant᷑. Conside¬
rabimus postea cur ista fi¬
unt. Interim de ira explice¬
mus An sit aliqua indeo.
Utrum nil curet omĩo. nec
moueat᷑ at ea que impic
geruntur Deus inquit E¬
picurus nicħ curat. nulla
igitur heãt pot̾ate. Curare
cium necc̃e est eu qui habet¬
põtatem. Uel si ht̃ et ñ utit᷑.
que tanta ẽ causaut ei non
dicam nr̃m genus sed etiã
mundus ipe̾ sit utilis. Ideo
inquit incorruptus ac bt̃s
qui semꝑ quictus. Cui gͦ
adimustratio tanta reru
cessit. Si hec adeo negligã
ẽ aut mortis. Sed nec som¬
nus ht̃ quicte. Nam cum
soporati sumus corpꝰ ꝗde
quiescit animus autẽ irre¬
quietus agitat᷑. ymagines
quas ceruit effingit ut na¬
turalem suũ motu exerceat
uarietate uisorũ. auocatq

Expanded text:
et boni gratiam et adflicti oet boni gratiam et adflicti opem sperant, et uirtutibus locus est et scelera rariora sunt. at enim plerumque et scelerati feliciores sunt et boni miseriores et iusti ab iniustis inpune uexantur. considerabimus postea cur ista fiant: interim de ira explicemus, an sit aliqua in deo, utrum nihil curet omnino nec moueatur ad ea quae inpie geruntur. \'Deus\' inquit Epicurus \'nihil curat\'. nullam igitur habet potestatem — curare enim necesse est eum qui habeatuel si habet et non utitur, qudicam nostrum genus, sed etiam mundus ipse sit vilis? Ideo, inquit, incorruptus est ac beatus, quia semper quietus. Cui ergo administratio tantarum rerum cessit, si haec a Deo negligantest, aut mortis. Sed nec somnus habet quietem. Nam cum soporati sumus, corpus quiescit, animus tamen inrequietus agitatur; imagines sibi quas cernat adfingit, ut naturalem suum motum exerceat uarietate uisorum, auocatque
Abbreviated transcription (Latin):
gere adultionẽ sceleratoꝵ
et pestiferos nocentesq delẽ
et in ip̃a ira c̃ gratificatio
Inania ergo et̾ falsa ẽẽ rep¬
uintur argum̃ta uel eorũ
qui irasci deum uolũt gra¬
tificari uolunt qr ne homo
quidẽ sine ira fieri põt. uel
eoru qui nullũ animi mo¬
tuz eẽ in deo putant Et qr
sunt aliqui affcũs qui in
Timor. auaricia meror. In¬
uidia omni prorsus eu af¬
fectu uacare dixerunt. his
enim uacat qui uitiorum
affcũs sunt. Eos aut qui
sunt uirtutis. ut ira ĩ ma¬
los. Caritas in bonos. mi¬
seratio in afflictos qm̃ di¬
uina pot̾ate sunt digna.
proprios et uistos et ueros
ht. Que ꝓfco nisi hẽat. hu¬
mana uita turbabit᷑. atq
ad tantam confusionem
deueniet status reꝵut ꝯ
temptis suꝑastisq legib
sola reget audatia ut ne¬
mo demiq tutus ẽẽ possit
nisi qui uirib preualeat¬
Itaq qͣi ꝯmuni latrocimo
t̾ra omĩs depopulabitur
Nunc uõ qm̃ et mali penã

Expanded text:
gere ad ultionem sceleratorum, gere ad ultionem sceleratorum, et pestiferos nocentesque deleret in ipsa ira inest et gratificatio. Inania ergo et falsa reperiuntur argumenta, vel eorum, qui, cum irasci Deum nolunt, gratificari uolunt, quia ne hoc quidem fieri sine ira potest, uel eorum qui nullum animi motum esse in deo putant. et quia sunt aliqui adfectus qui non timor auaritia maeror inuidia, omni prorsus adfectu eum uacare dixerunt. his enim uacat, quia uitiorum adfectus sunt, eos autem qui sunt uirtutis, id est ira in malos, caritas in bonos, miseratio in adflictos, quoniam diuina potestate sunt digna, proprios et iustos et ueros habet. quae profecto nisi habeat, humana uita turbabitur atque ad tantam confusionem deueniet status rerum, ut contemptis superatisque legibus sola regnet audacia, ut nemo denique tutus esse possit nisi qui uiribus praeualeatita quasi communi latrocinio terra omnis depopulabitur. nunc uero quoniam et mali poenam
Abbreviated transcription (Latin):
mines et deum plerumq cõ¬
fuguint. mitigant. obseeñt.
credentes eum posse ab his
inuirias propulsare. Habet
igitur causam miserandi
nec eniz tam ĩmitis ẽ et ho¬
nunũ contemptor ut aux¬
iliu laborantib deneget
Item plurimi quib ꝑsua¬
sum ẽ deo plac̾e iusticiãq
uenerant᷑ et precib assidu¬
is atq frequentib uotis
dona et sacrificia offerũt
nomẽ cius laudib prose¬
cuntur uistis ac bonis ope¬
rib demereri eu laborãteᷤᷤ
ẽ tam cõueniẽs deo ꝙ bene¬
ficia. nicħ aũt tan alienũ
ꝙͣ ut sit ingratus necc̃e ẽ.
ut offiĩs optimoꝵ scẽq uiuẽ¬
tim prestat aliquid ac ui¬
cem reddat. nec subeat in¬
grati culpam quẽ ẽ hoi et̾¬
etia crimmosa. Contͣ aũt
sunt aliqui facinorosi atz
nepharii qui omĩa libidi
nib polluant. Cedib uex¬
ent fraudent. rapiant. per¬
uenire uirent. nec consan¬
guineis nec parentib pa¬
reant. leges et ipm̃ deum

Expanded text:
mines ad Deum plerumque conmines ad Deum plerumque confugiunt, mitigant, obsecrant, credentes eum posse ab his injurias propulsare. Habet igitur causam miserandi; nec enim tam immitis est hominumque contemptor, ut auxilium laborantibus deneget. Item plurimi, quibus persuasum est Deo placere justitiam, uenerantur. ei precibus adsiduis ac frequentibus uotis dona et sacrificia offerunt, nomen eius laudibus prosecuntur, iustis ac bonis operibus demereri eum laborant. esest tam conueniens deo quam beneficentia, nihil autem tam alienum quam ut sit ingratus, necesse est ut officiis optimorum sancteque uiuentium praestet aliquid ac uicem reddat, ne subeat ingrati culpam, quae est etiam homini criminosa. contra autem sunt alii facinerosi ac nefarii qui omnia libomnia polluant, caedibus vexent, fraudent, rapiant, perjurent; nec consanguineis, nec parentibus parcant; leges et ipsum etiam Deum
Abbreviated transcription (Latin):
diuina neccitatẽ. nolo eiz
natura dicẽ qr deus nun¬
qua credit᷑ natus. Timoĩs
in deo nõ ht. homo qr młtis
casib et ꝑiculis subiectus
ẽ metuit ne qua ius maior
existat que in illu u̾beret
spoliet. laceret. affligat. in¬
teriet Deus autez in quẽ
nec egestas. nec iniuria. nͨ
dolor nec mors cadit. timẽ
constituti cuius ꝑmixtioe
soboles effici p̃t ad continẽ¬
dam generis ppetuitatẽ. hec
autez libido in deum locuz
nõ ht̃ qr fragilitas et intĩtꝰ
ab eo ẽ. alienus. Nec ulla ẽ
apud deu femina cuiꝰ pos¬
sit copulatione gaudẽ.nec
syccessione indiget qr semꝑ
futurus ẽ. Eadem de ĩuidia
et cupiditate dici põt que
certis manifestisq de cau¬
sis in hoĩem cadunt ind̾m.
nullo mõ. At uõ et gͣtia et
ira et miseratio hñt in d̾o
materia recteq utit᷑ sum¬
ma illa et singularis ptãs
ad rerum conseruatione.
ista materia. pͥmũ ac¬
crdeñtib malis afflicti ho¬

Expanded text:
diuinam necessitatem, nolo enim diuinam necessitatem, nolo enim naturam dicere, quia deus numquam creditur natus. timoris in Deo non habet. Homo, quia multis casibus periculisque subjectus est, metuit, ne qua vis major existat, quae illum verberet, spoliet, laceret, affligat, interimat. Deus autem, in quem nec egestas, nec injuria, nec dolor, nec mors cadit, timereconstitui, cujus permistione soboles effici posset ad continuandam generis perpetuitatem. Haec autem libido in Deo locum non habet; quia et fragilitas et interitus ab eo alienus est, nec ulla est apud eum foemina, cujus possit copulatione gaudere, nec successione indiget, qui semper futurus est. Eadem de invidia et cupiditate dici possunt; quae certis manifestisque de causis in hominem cadunt, in Deum nullo modo. At vero, et gratia, et ira, et miseratio habent in Deo materiam; recteque illis utitur summa illa et singularis potestas ad rerum conservationem. ista materia? Primum accidentibus malis afflicti ho
Abbreviated transcription (Latin):
rum celo ascribr̃ qr tenue
ẽ et in tractabile. Alterum
terre qr comp̃hensibile est
Alterum solidum et et̾nu
ẽ. Alterum fragile atq mõ¬
tale. Ergo alteu bonũ ad¬
heret. alteri malum. Alteĩ
lux. uita. Iusticia. Alteri
tenebre. mors. Iniustĩa. hu
extitit in hominib natuẽ
sue deprauatio ut esset ne¬
cesse constitui legem qua
possent et uia prohiberi et
uirtutis officia imperari.
Conuingit sint ui reb hu¬
manis et bona et mala qu¬
orum rõne declaraui. neccẽ
ẽ ui utramq ꝑtem inoueri
deum et grãm cum uista fi¬
en uidet et ad iram cũ c̾nit
inuista. Sed occurrit nob̾
Epicurus et dicit. Si est in
deo leticiae effcũs ad grãm
et odii ad iram neccẽ ẽ hẽat
et tuorẽ et libidinẽ et cupi¬
irascitur. aut mereat qui
gaudet. deniq iracundi
nimis timnidi sunt et natã
leti minus merent. Quid
opus ẽ de humanis affcĩsb
dicere quib fragilitas nr̃a
succumbit. Consideremus

Expanded text:
rum coelo ascribitur, quia tenue rum coelo ascribitur, quia tenue est et intractabile; alterum terrae, quia comprehensibile est: alterum solidum et aeternum est, alterum fragile atque mortale. Ergo alteri bonum adaeret, alteri malum: alteri lux, vita, justitia; alteri tenebrextitit in hominibus naturae suae deprauatio, ut esset necesse constitui legem qua possent et uitia prohiberi et uirtutis officia imperari. cum igitur sint in rebus humanis bona et mala, quorum rationem declaraui, necesse est in utramque partem moueri deum, et ad gratiam, cum iusta fieri uidet, et ad iram, cum cernit iniusta. sed occurrit nobis Epicurus ac dicit: \'si est in deo laetitiae adfectus ad gratiam et odii. ad iram, necesse est habeat et timorem et 5 libidinem et cupit timeat qui irascitur aut maereat qui gaudet: denique iracundi minus timidi sunt et natura laeti minus maerent. quid opus est de humanis adfectibus dicere, quibus fragilitas nostra succumbit? consideremus
Abbreviated transcription (Latin):
patrem: hominẽ dilige̾ ue¬
ligere frem. In his eniz du¬
ob tota iusticia consistit
Qui ergo aut deum nõ cog¬
noscit: Aut homimi nocẽt
iniuste et contͣ naturã su¬
am uiuit et hoc mõ rũpit
institutũ legemq diuina
hic fortasse querat aliquis.
Unde ad hominẽ peccata p¬
uenerint. Aut que p̃uitas
diini instituti regulã ad
peiora de torserit. ut cũ sit
ad iusticiã genitus oꝑa tñ
efficiat iniu̾sta. Iam supiꝰ
explana simul deũ ꝓposus¬
se bonum ac malum et bo
sisse. ut et bonum emicaẽt
ꝙ alteruz sine altero sicut
sepe docun intelligimus cõ¬
stare non posse. Deniq ip̃z¬
mundum ex duob elemẽ¬
tis repugnantib et inuicẽ
copulatis ẽẽ concretu igo
et humido. Nec potiusse
lucem fieri nisi et tenebre
fuissent. qr nec supum põt
ẽẽ sine infero. Nec oriens
sine occidente. Calidũ sine
frigido. Nec molle sine duã
Sic et nos e duob eque re¬
pugnantib compacti sumꝰ
anima et corpoẽ quoꝵ alte¬

Expanded text:
trem, hominem diligere uelut fratrem; in his enim duobus tota iustitia consistit. qui ergo aut deum non agnoscit aut homini nocet, iniuste et contra naturam suam uiuit et hoc modo inrumpit institutum legemque diuinam. Hic fortasse quaerat aliquis unde ad hominem peccata peruenerint aut quae prauitas diuini instituti regulam ad peiora detorserit, ut cum sit ad iustitiam genitus, opera tamen efficiat iniusta. iam superius explicaui simul deum proposuisse bonum ac malum et bonsisse, ut et bonum emicaret, quod alterum sine altero, sicut saepe docui, intellegimus constare non posse: denique ipmundum ex duobus elementis repugnantibus et invicem copulatis esse concretum, igneo et humido, nec potuisse lucem fieri, nisi et tenebrae fuissent; quia nec superum potest esse sine infero, nec oriens sine occidente, nec calidum sine frigido, nec molle sine duro. Sic et nos ex duobus aeque repugnantibus compacti sumus, anima et corpore: quorum alte
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enim prepostẽ agitur
ut humana diuinis debu
tamus ue nicħ apus istes a¬
gamus et minfinitum mã
procedat. Ea ig̃r gramus
testimonia quib illi possint
aut credere aut cerre nõ op¬
pugnare. Sibillas plurimi
et maximi auctores tradi¬
derunt. Grecorum aristo¬
meus et apollodorus Erith¬
neus nr̃orum uarro et fe¬
nestella. hi om̃s pcipiã et
nobilem pret̾ ceteras erith¬
eam fuisse cõmemorãt Apo¬
lodorus quide ut de cu
ac populari sua gliatur. f̾e¬
nestella etiam legatos Eri¬
theo a senatu eẽ missos re¬
fert ut huiꝰ sibille carmĩa
romã deportarent᷑ ut ea cõ¬
sules curio et ortauiamis
in capitolio quod tũc eãt
curante. Quinto catulo
restitutum pouenda cura¬
rent apud hanc de sũmo
conditore renum deo hm̃oi
uersus reppiuatur.¬

Expanded text:
sic enim praepostere agitur, sic enim praepostere agitur, ut humana diuinis tributtamus, ne et nihil apud istos agamus et in infinitum materia procedat. ea igitur quaeramus testimonia quibus illi possint aut credere aut certe non repugnare. Sibyllas fuisse multas plurimi et maximi auctores tradiderunt, Graecorum Aristonicus et Apollodorus Erythraeus, nostrorum Varro et Fenestella. hi omnes praecipuam et nobilem praeter ceteras Erythraeam fuisse commemorant. Apollodorus quidem ut de ciui ac populari sua gloriatur, Fenestella uero etiam legatos Erythras a senatu esse missos refert, ut huius Sibyllae carmina Romam deportarentur et ea consules Curio et Octauius in Capitolio, quod tunc erat curante Quinto Catulo restitutum, ponenda curarent. apud hanc de summo et conditore rerum deo huiusmodi uersus reperiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
grẽ post delictum locus. cũ
sed ira diuina in et̾nũ ma¬
net adu̾sus eos qui peccãt
inet̾num. Itaq ds̃ nõ thu¬
re nõ hostia nõ pciosis mnu¬
nerib que om̃ia st̃ cõrup¬
tibilia. S moꝵ emẽdati¬
one placatur et qui pecca¬
re desunit iam dei morta¬
lem facit. Idcirco nõ ẽ ad
facultatem. hec hiũ que de
ira dei dicerem donate ca¬
rissime ut scires quẽadio
refelłes eos qui deum faciĩt
unmobilem. Restat ut mõe
Ciceronis utamur epilogo
Sicut ille in tusculanis de
morte disserens fecit. Ita
nos in hoc ope testimonia
diuina quib credi possit
adhibere dẽmus ut illorũ
psuasiones reumcamꝰ qui
sine ira deum ẽẽ credentes
dissoluunt õnez religionẽ
sinc qua ostendimus aut
in manitate belius aut stul¬
ticia pecudib adequantur.
In sola enim religione .l. in
summa dei notione sapien
aduersus impios loquunt᷑.
non credunt isti qui sapi¬
entia capillis et hĩtu iac
mentis fuerant refellendi

Expanded text:
gratiae post delictum locus, cum gratiae post delictum locus, cum sed ira diuina in aeternum manet aduersus eos qui peccant in aeternum. itaque deus non ture, non hostia, non pretiosis muneribus, quae omnia sunt corruptibilia, sed morum emendatione placatur et qui peccare desinit, iram dei mortalem facit. idcirco enim non ad facultatem. Haec habui quae de ira <dei> dicerem, Donate carissime, ut scires quemadmodum refelleres eos qui deum faciunt inmobilem. restat ut more Ciceronis utamur epilogo icut ille in Tusculanis de morte disserens fecit, ita nos in hoc opere testimonia diuina quibus credi possit adhibere debemus, ut illorum persuasionem reuincamus qui sine ira deum esse credentes dissoluunt omnem religionem: sine qua, ut ostendimus, aut inmanitate beluis aut stultitia pecudibus adaequamur; in sola enim religione id est in dei summi notione sapientaduersus inpios locuntur. niam non credunt isti qui sapientiam capillis et habitu iactentis a nobis fuerant refellendi.
Abbreviated transcription (Latin):
to irascitur. Sed tñ nõ ita
res se ht. Nam si õnino pro¬
hibetur irasci ip̃e quo repre¬
hensor opif̾icii fuisset qr in
principio iram iecoris hõi
uidisset. Si quide credit̾
cã huius ꝯmotioĩs in fel¬
le contineri. Non igͣpro¬
mortaliũ debet ẽẽ mortał.
Nam si maneat ꝯfirmant
uumicicie ad puitiẽ sem¬
pit̾nam. Deinde rursus.
cu irasci quidẽ sedtñ nõ
peccare precepit. nõ utiq
euellit iram radicitus. s
tempauit ut in oĩ castiga¬
tione modum ac iusticia¬
teneremus. Qui ergo irasci nos¬
non iubet ip̃e quoq utique
irascitur. Qui placari celeriᷤ
p̃cipit. Est utiq ip̃e placabi¬
lis. Ca enim precepit q̃ sũt
lem sicut hominis ꝗ punc¬
tanca cõmotione feruescit.
nec facile regere se põt prop
iram. nec ab ea regi.s ipĩn
illam quẽadmõm uelit
moderari. Quod utiq nõ
repugnat supiori. Nam si
prsus ĩmortalis fuisset ira
eius non eẽt ĩatist̾cĩoni ã

Expanded text:
to irascitur. sed tamen non ita to irascitur. sed tamen non ita se res habet. nam si omnino prohiberet irasci, ipse quodammodo reprehensor opificii sui fuisset, quia in principio iram iecur homini indidisset, siquidem creditur causa huius commotionis in umore fellis contineri. non igmortalium debet esse mortalis: nam si maneat. confirmantur inimicitiae ad perniciem sempiternam. deinde rursum cum irasci quidem, sed tamen non peccare praecepit, non utique euellit iram radicitus, sed temperauit, ut in omni castigatione modum ac iustitiateneremus. qui ergo nos irasci iubet, ipse utique irascitur, qui placari celerius praecipit, est utique ipse placabilis: ea enim praecipit quae sunt lem sicut hominis, qui praesentanea commotione feruescit nec facile regere se potest prosuam nec ab ea regi, sed ipsum illam quemadmodum uelit moderari: quod utique non repugnat superiori. nam si prorsus mmortalis fuisset ira eius, non esset satisfactioni aut