comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ uerbi grã in eqͥnoctio uerno matutine oriunt᷑.
ipse omĩb annis in eodẽ eqͥnoctio in cęli facie̾ ue¬
niunt. Que nunc in solsticio uespe uł mane: hoc sẽꝑ
in illo eisdẽ horis oriunt᷑. Sed & quȩdã stelle qͣs pla¬
netas. id ẽ. errantes uocant astrologi: que maiores
annos suo cireuitu faciunt. quo ad etndẽ cęli locũ
cuitu expleto: ad eadẽ loca siderũ qͥb fuerant ante
redire. Luna qͦq cũ duodecies spacia sin cursus ꝑ¬
egerit. annũ fac̾ cõmunẽ. id ẽ. dierũ trecentos
qͥnqͣginta quattuor. Et ut anno solari eiꝰ possit
concordare circuitus. tercio qͦq uł sedo anno
t̾ciũ decimũ addidit mensẽ quẽ embolismũ an¬
octoginta & qͣt tuor. Et uidit ds̃ qd eẽt. bonũ.
Necessario scã scriptura mũltociens repeat quod
uidit dĩ bona eẽ. quȩ fecit: ut hinc informaret᷑
nis reb offendit᷑. quarũ causas atq ordinẽ nescit.

Expanded text:
nunc verbi gratia in aequinoctio verno matutinae oriuntur, nunc verbi gratia in aequinoctio verno matutinae oriuntur, ipsae omnibus annis in eodem aequinoctio in coeli faciem veniunt; quae nunc in solstitio vespere vel mane, hae semper in illo eisdem horis oriuntur. Sed et quaedam sunt stellae quas planetas, id est, errantes vocant astrologi, quae majores annos suo circuitu faciunt, quo ad eumdem coeli locum  circuitu coeli expleto, ad eadem loca siderum, in quibus fuerant ante redire. Luna quoque cum duodecies spatia sui cursus peregerit, annum facit communem, id est, dierum trecentorum quinquaginta quatuor, et ut anno solari posset ejus concordare circuitus, tertio quoque vel secundo anno tertium decimum addit mensem, quem embolismum vooctoginta et quatuor. Et vidit Deus quod esset bonum. Necessario sancta Scriptura multoties reperit quod vidit Deus bona esse quae fecit, ut hinc informareturnis rebus offenditur, quarum causas atque ordinem nescit,
Abbreviated transcription (Latin):
tute ardoris. qua mundũ calefac̃ exortũ cũ p̾titis
ante creationẽ eius dieb nil omino caloris habuis
se. Qd̃ ȩqualis uniusq magnitudinis luna cũ sole
cernitur.: fieri dicunt qͦd ille multo longinquior
aterris atq altior quã luna incedat. Idõq magni¬
tudo eius quanta sit non ualeat anobis qͥ in t̾ris
& stellas. & posuit eas in firmam̃to cȩli. Qiua e¬
si luã omi mense. si aliq̃tiens & stellas maiores
in die uideri contingat: ñ eas diei sea noctis solũmͦ
lucis solatiũ aliqd afferre certissimũ ẽ.
Flucerent suꝑ terrã. & p̾eent diei ae nocti.: &
diuiderent luce̾ ac tenebrus. Hec & de luminarib
magnis & de stellis intelligi possunt. ea tantũ di¬
stinetione ut qđ dictũ ẽ. & peẽt diei ad solẽ speci¬
alit̃: & qđ subdit̾ ac nocti ad lunã & stellas ꝑtine¬
at. Qđ uͦ subinfertur. & diuiderent luce̾ ac te¬

Expanded text:
tute ardoris, qua mundum calefecit exortus, cum praeteritis tute ardoris, qua mundum calefecit exortus, cum praeteritis ante ejus creationem diebus nihil omnino caloris habuisset: quod autem aequalis uniusque magnitudinis luna cum sole cernitur, ex eo fieri dicunt, quod ille multo longinquior a terris atque altior quam luna incedat; ideoque magnitudo ejus quanta sit, nequaquam a nobis, qui in terris et stellas; et posuit eas in firmamento coeli; quia etsi lunam omni mense si aliquoties et stellas majores in die videri contingat, nequaquam eas diei, sed nocti solummodo, lucis solatium aliquod afferre certissimum est. Ut lucerent super terram, et praeessent diei ac nocti, et dividerent lucem ac tenebras. Haec et de lumagnis et stellis intelligi possunt: ea tantum distinctione, ut quod dictum est, Et praeessent diei, ad solem specialiter; quod subjunctum, et nocti, ad lunam et stellas pertineat. Quod vero subinfertur: Et dividerent lucem ac te
Abbreviated transcription (Latin):
na corporis mundi: miero cosmi spãlẽ exqͥre in¬
telligentiã. Sicq deniq ꝑ patrũ historicã ge¬
nerationẽ : scẽ eccłiȩ mysticã edisce fecundi¬
tatẽ. Moraliq intellectu sufficient instruetꝰ:
ꝑ patriarcharũ de loco in locũ transimgratio¬
nẽ nram in hoc mundo considera peregrinatio¬
nẽ. qͥb hereditas ñ in p̾senti s in futura uita
ꝓmittit᷑. qua ds̃ dõꝵ uidebit᷑ in syon. De cęt̃o
tatibꝰ ipsum accõmodes. Nec etiã si alicui de
affimbꝰ tius habere illud placuerit : p̃stare
ei deneges. ut tuȩ dilectionis affectꝰ. ac nr̃i
laboris effectus : plurimoꝵ si dĩ uoluntas
sit consulat utilitati. Quatenus magis ꝓ ex¬
penso talento lucri mercedẽ accipiamꝰ : quã¬

Expanded text:
lem exquire intelligentiam; sicque deinde per Patrum historicam generationem sanctae Ecclesiae mysticam edisce fecunditatem, moralique intellectu sufficienter instructus, per patriarcharum de loco in locum transmigrationem nostram in hoc mundo considera peregrinationem: quibus haereditas non in praesenti, sed in futura vita promittitur, quia Deus Deorum videbitur in Sion.  tuorum utilitatibus ipsum accommodes: nec etiam si alicui de affinibus tuis illud placuerit, praestare ei deneges, ut tuae dilectionis affectus, ac nostri laboris effectus, plurimorum, Dei si voluntas sit, consulat utilitati, quatenus magis pro expenso talento lucro mercedem accipiamus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
portunitatẽ loci ꝓut mͥ satis eẽ. uidebat̾ inserui:
eoꝵ nominib ante in pagina p̾notatis. Si qͦa uͦ
cis necessariis simul cd̾mnota agnomuus mei in¬
t̃posui. qͣtinꝰ scir& lector quȩ ex patrũ tradicio¬
ne haber& & quȩ ex paruitate nra licae ser-¬
mone rustico. tam̃ ut credo sensu catholico ex-¬
posita inuenir&. Unde fr̃ scissime obnxe dep̾¬
cor. ut opꝰ qđ nunia postulatione a me extorsi-¬
sti. pia intentione relegas. diligent̃ examines.
& sicubi correctione opꝰ sit fr̃no affectu hocmͥ
intimare ñ tardes: ut ea quȩ in uariis occu¬
pationib detentꝰ. forsitan in eaute ꝓtuli. tua
admonitione contentꝰ corrigere studeã. ut &
qͥ seminat simul gaudeat & qͥ metit. fruetũq¬

Expanded text:
opportunitatem loci, prout mihi satis esse videbatur, inserui, opportunitatem loci, prout mihi satis esse videbatur, inserui, eorum nominibus ante in pagina praenotatis. Si quid vero cis necessariis simul cum nota agnominis mei interposui, quatenus sciret lector quae ex Patrum traditione haberet, et quae ex parvitate nostra, licet sermone rustico, tamen, ut credo, sensu catholieo exposita inveniret. Unde, frater sanctissime, obnixe deprecor ut opus quod nimia postulatione a me extorsisti, pia intentione relegas, diligenter examines: et sicubi correctione opus sit, fraterno affectu hoc mihi intimare non tardes, ut ea quae in variis occupationibus detentus forsitan incaute protuli, tua admonitione conventus, corrigere studeam: ut et qui seminat, simul gaudeat, et qui metit, fructumq
Abbreviated transcription (Latin):
banꝰ peccator in xp̃o salutẽ. Alagnoꝵ
uiroꝵ conam̃ antiqͥtꝰ fuit. ut inuieẽ
scribendo: sua ꝓuocarens studia atq
exercerent ingenia. Qđ lic& eorũ
exẽpla moderno tepore agere de
aa hoc officiũ hominẽ elegeris. cui nec scientie o¬
uires tribuunt. Aaxine cũ in deserto rurali
oꝑe magis institutꝰ sim uictũ ꝓpͥis manib quęre¬
re. quã urbana facundia libros condere. In iun¬
xisti enĩ mͥ negotiũ ultra uirtutẽ meã. ut pen¬
tatheucũ moysi ꝑlectis scõꝵ patrũ usqueqͣ dictis.
simul sensũ lietere ac spiritalis intelligentie in
ficillimo loco conuersans. ꝓpter curã gregis dñi-¬
ei ne ei necessaria desuit. tantũ occupatꝰ sim.
ut nec alioꝵ dicta ꝑlegere. nec ꝓpͥa excagitare
liceat. Sed qr tue caritati aliqͥd denegare non
lesit considerans. feci enĩ qđ postulasti. & scorũ
patrũ libros inqͥb rebar aliqͥd de sententiis legis
exp̃ssũ ẽe. quantũ licuit ꝑlegi. & singła scđin o-

Expanded text:
BANUS peccator in Christo salutem. Magnorum virorum conamen antiquitus fuit, ut invicem scribendo, sua provocarent studia et exercerent ingenia. Quod licet eorum exemplo moderno tempore agere decad hoc officium hominem elegeris, cui nec scientiae ovires tribuunt: maxime cum in deserto rurali opere magis institutus sim, victum propriis manibus quaerere, quam urbana facundia libros condere. Injunxisti enim mihi negotium ultra virtutem meam: ut Pentateuchum Moysi, perlectis sanctorum Patrum usquequaque dictis, simul sensum litterae ac spiritualis intelligentiae in ficillimo loco conversans, propter curam gregis Dominici, ne ei necessaria desint tantum occupatus sim, ut nec aliorum dicta perlegere, nec propria excogitare liceat. Sed quia tuae charitati aliquid denegare non le sit, considerans. Feci enim sicut postulasti, et sanctorum Patrum libros, in quibus rebar aliquid de sententiis legis expressum esse, quantum licuit perlegi: et singula secundum
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ sententiȩ tanta allegoriarũ cceptione st̃ graui¬
de : ut qͥsqͥs eas ad solã tenere historiã intit̾. earũ
noticia ꝑsuã incuriã pͥuet̾. Nontiulla uͦ ita ext̾i¬
orib p̾ceptis inseruiunt. ut siqͥs ea subtiliꝰ penit᷑

Expanded text:
ejus sententiae tanta allegoriarum conceptione sunt graviejus sententiae tanta allegoriarum conceptione sunt gravidae, ut quisquis eas ad solam tenere historiam nititur, earum notitia per suam incuriam privetur. Nonnulla vero ita exterioribus praeceptis inserviunt,
Abbreviated transcription (Latin):
raineis. aliud nescio qͥd qđ ad sensũ ñ ꝑtin& tͣn-¬
stulerunt. Qđd autẽ dic̃ seripttra hoc ẽ. ia cob pru¬
dens & callidꝰ iusticiã & eqͣlitatẽ etiã in noua ar¬
te seruabat. Si enĩ agnos & hedos uarios pecora
pcreassent: erat aliqͣ suspicio doli. ⁊ aꝑte hinc rei
laban inuidꝰ contiss&. Ergo ita omiã teꝑauit. ut ip¬
se fructũ sui laboris acciꝑ&: ⁊ laban ñ penitꝰ spo¬
liaret᷑. Si qͣndo oues & capre pͥmo tẽprẽ ascendeban¬
tur. qr melior uernꝰ ẽi fetꝰ : ante ipsas ponebat uir¬
ro querebant marẽ : ante harũ ocłos ñ ponebat.
ut uuꝰ coloris peccora nascerent᷑. & qͥcũq pͥmii nas¬
scđdm misticũ sensu hoc factũ & alio mͦ intelligi. Intel¬
lectꝰ enĩ sacri eloquii int̾ textũ & misteriũ tanta
ẽ. libratio : ne pensandꝰ ut utriꝰq partis lance mo¬
derata. hunc neq discussionis pondꝰ depͥmat. ut neq
rursũ torpor meuriȩ. uacuũ relinqͣt. Aulte qͥppe

Expanded text:
raneis, aliud nescio quid, quod a sensum non pertinet, transtulerunt. Quod autem dicit Scriptura, hoc est: Jacob prudens et callidus justitiam et aequitatem etiam in nova arte servabat. Si enim omnes agnos et haedos varios pecora pLaban invidus contraisset. Ergo ita omnia temperavit ut ipse fructum sui laboris acciperet, et Laban non penitus spoliaretur; si quando oves et caprae primo tempore ascendebantur; quia melior vernus est fetus, ante ipsas ponebat vir caprae sero quaerebant marem, ante harum oculos non ponebat, ut unius coloris pecora nascerentur, et quidquid primum nassecundum mysticum sensum, hoc factum et alio modo intelligi. Intellectus sacri eloquii inter textum et mysterium tanta est libratione pensandus, ut utriusque partis lance moderata, hunc neque nimiae discussionis pondus deprimat, neque rursum torpor incuriae vacuum relinquat. Multae quippe
Abbreviated transcription (Latin):
tere seqͥm̃: qͣsi corticẽ reseruamꝰ. Dũq abhis cor¬
tex littere subt̃hit᷑. allegorie eandor intꝰ demon¬
strat᷑. Et dũ cortex relinqͥt᷑: ext̾ioris intelligentie
uirentia exẽpla monstrant᷑. Qs bene iacob in aquȩ
canalib posuit: qr & redẽptor nr̃ in libris eas sa¬
ere seientie qͥb nos intrinsecꝰ infundim̃: fix. Aspi¬
cientes arietes cũ ouib coeunt : qr rationales nr̃i
spc̃ intellectꝰ. dũ in earũ intentione defixi surqͥ¬
& singlis qͥb q accionib ꝑmiscent̾. uitales fetꝰ o¬
ꝑũ ꝓereent. qͣlia exẽpla p̾cedentiũ in uocib p̃ce¬
c̃sidant. & reseruato ñnũꝗͣ historie tegmine be¬
ne se in extĩorib format. Pitatqͦ ẽ. homo
uit᷑ modũ. & habuit greges multos. & ancillas.
& seruos. & camelos. & asinos. Fostꝗͣ aut̃ audiũ

Expanded text:
e sequimur, quasi corticem reservamus. Dumque ab ipsis cortex litterae subtrahitur, allegorice candor interior demonstratur; et cum cortex relinquitur, exterioris intelligentiae virentia exempla monstrantur. Quas bene Jacob in aquae canalibus posuit, quia et Redemptor noster in libris eas sacrae scientiae, quibus nos intrinsecus infundimur, fixit. Has aspicientes arietes cum ovibus coeunt, quia rationales nostri spiritus intellectus, dum earum intentione defixi sunt, singulis quibus actionibus permiscentur tales fetus operum procreant, qualia exempla praecedentium in vocibus praececonsiderant, et reservato nonnunquam historiae tegmine, bene se in exterioribus formant. Ditatusque est homo ultra modum; et habuit greges multos, et ancillas, et servos, ca
Abbreviated transcription (Latin):
& pcul eẽ faciebat apͥstino grege. Siqͥ nati fue
fiuoꝵ laban. & ponebat uirgas qͣs discoriauerat
i eanaub ubi effiuidebat᷑ aqͣ. & ueniebant ad¬
potandũ cuncta peccora. ut cetpent eo tẽprẽ
c̃ uenirent ad potandũ & cũ ẽciperent peccora
ẽtra uirgas iacob. q̃s posuerat in canalib ad¬

Expanded text:
et procul esse faciebat a pristino grege. Si quid autem filiorum Laban, et ponebat virgas, quas decorticaverat in canalibus, ubi effundebantur aquae, epotandum, contra pecora, ut conciperent eo tempore cum venirent ad potandum. Et concipiebant pecora contra virgas Jacob, quas posuerat ante
Abbreviated transcription (Latin):
tũ reꝑit᷑ in libris antiqͥssimi & ꝑitissimi medici
ypoeratis: qđ suspicione. adult̾a fuerat pumen¬
da. cũ pulcherrimũ pepiss& utriq parenti ge¬
neriq dissimilẽ. ñ memoratꝰ medio soluer& que¬
stionẽ : admontus illis querere ne forte aliqͣ ta¬
lis pret̾a eẽt. ineubiculo. Qua inuenta : a suspici¬
one liberata ẽ. mulier. S ad hanc re quã fecit
iacob uirgarũ ex diuersis arborib triũ copula¬
tio qͥd c̃tulerit utilitatis. qͥd attin& ad uarias¬
peceudes multiplicandas. ñ appar&. omino. nec a¬
liqͥa ad hoc cõmatũ int̾ est. utrũ ex imiꝰ gnis ligno
uarient᷑ uirge. an plura sint lignoꝵ gnã eum
soia querat᷑ lignoꝵ uarietas. Ac ꝑ hoc cogit

Expanded text:
tum reperitur in libris antiquissimi et peritissimi medici Hippocratis, quod suspicione adulterii fuerat punienda, cum pulcherrimum peperisset utrique parenti generique dissimilem, nisi memoratus medicus solvisset quaestionem, illos admonens quaerere ne forte aliqua talis pictura esset in cubiculo, qua inventa, mulier a suspicione liberata est. Sed ad hanc rem, quam fecit Jacob, virgarum ex diversis arboribus trium copulatio quid cpecudes multiplicandas, non adparet omnino. nec aliquid ad hoc commodum interest, utrum ex unius generis ligno uarientur uirgae an plura sint lignorum genera, cum sola quaeratur lignorum uarietas. ac per hoc cogit
Abbreviated transcription (Latin):
septẽ. & erant inconspeetu eiꝰ uelut pauei di¬
es. eo qđ diligebat eã. querendo qͦmͦ dictũ sit.
cũ magis etiã breue tepꝰ longũ eẽ. soleat aman¬
tib. Dictũ ẽ. gͦ ꝓpt̾ laborẽ seruitutis quã faci¬
lẽ & leuẽ faciebat amor. Quid in his duab gro¬
tẽplatiua figuratur : Lia qͥppe int̾ptat᷑ laborio¬
autẽ uita laboriosa ẽ. qr desudat in oꝑe. Contẽpla

Expanded text:
elut pauci dies, eo quod diligebat eam, quaerendum quomodo dictum sit, cum magis etiam breve tempus longum esse soleat amantibus. Dictum est ergo propter laborem servitutis, quem facilem et levem amor faciebat. Quid in his duabus uxoet Rachel . Lia quippe interpretatur laborioautem vita laboriosa est, quia desudat in opere; contempla
Abbreviated transcription (Latin):
landationes tͥ. Quid ẽ. qđ isdẽ iaeob brachia & col¬
re mos fuit. & gentilis popłs dum se peccatorẽ
confiteri ñ erubescit. carnis ni se peccata mactaũ:
script̾e pͣceptis quę maiori popło data fuerant
in bona oꝑatione uestitꝰ eͥ. & eis minor in domo
utit᷑. quȩ maior foras exiens reliqͥa. quȩ ille iu¬
daicꝰ popłs hab̾e ñ potuit: dũ solã in eis ut terã

Expanded text:
 brachia et colest, gentilis populus, dum se peccatorem confiteri non erubescit, carnis in se peccata mactavit. Scripturae praeceptis, quae majori populo data fuerant, in bona operatione vestitus est, et eis minor in domo utitur, quae major foras exiens intus reliquit: quae ille gentilis populus habere non potuit, dum solam in eis
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis qͥd̃ fuit maxime in illa simplicrtate an¬
tiqͦrũ. ut ꝓpinqͥ ꝓpinqͣs oscłarent᷑. & ħ hodie fit
in multis locis. Sed queri potest. qͦmͦ illa ab inco¬
gnito oscłmi acceꝑit. si postea indicaũ iacob ꝓpin¬
qͥtatẽ su̾ã. Gͦ intelligendũ ẽ. aut illũ qͥ iã audie¬
rat que illa eẽt. fident̾ in oscłm eiꝰ irruisse. aut

Expanded text:
tudinis quidem fuit maxime in illa simplicitate antiquorum, ut propinqui propinquas oscularentur, et hoc hodie fit in multis locis. sed quaeri potest, quomodo ab incognito illa osculum acceperit, si postea indicauit Iacob propinquitatem suam. ergo intellegendum est aut illum, qui iam audierat quae illa esset, fidenter i
Abbreviated transcription (Latin):
puteũ baptisinꝰ ꝑ agrũ hic mundꝰ expͥmit᷑. Qđ
autẽ tres greges ouiũ accubare dicunt᷑ iuxta
endã ꝑtinent. in humilitate expetere baptismi
gram. Iapis qui elaudebat os putei duriciã infi¬
delitatis insinuat. qua abiecta posft̾ homines sꝑͣ¬
iapide ꝑ iacob adaqͣbant greges. qr xpo auferen¬
te omẽm infidelitatẽ abeoꝵ cordib qͦs pdestina¬
uit ad baptism sacramitũ ꝑtinere: rite credentes
abliuint unda purificationis. Itẽ aqua putei si¬
gnificat scientiã ueteris testamti quã lapis clau¬
debat: qͥa littera legis sensum spualẽ in eo cela¬
bat. Sed ueniente xp̃o lapis remotꝰ ẽ: cũ ꝑ p̃dicaci¬
onẽ noui testam̃ti ũbra legis exclusa. & ueritas
euangłii pate facta ẽ. Adhue loquebantur. &
ecce rachel ueniebat cũ ouib patris sui. nã gregẽ
ipsa pascebat. Quã cũ uidiss& iacob & scure con¬
uit lapidẽ abore putei: magis notandũ ẽ. p̃t̾mit

Expanded text:
puteum baptismus, per agrum hic mundus exprimitur. Quod autem tres greges ovium accubare dicuntur juxtaidem capiendam pertinent, in humilitate expetere baptismi gratiam. Lapis, quia claudebat os putei, duritiam infdelitatis insinuat, qua abjecta, homines lapide per Jacob, adaquabant greges; quia, Christo auferente omnem infidelitatem ab eorum cordibus quos praedestinavit ad baptismi sacramentum pertinere, rite credentes abluuntur unda purificationis. Item aqua putei significat scientiam Veteris Testamenti, quam lapis claudebat, quia littera legis sensum spiritualem in eo celabat; sed veniente Christo lapis remotus est, cum per praedicationem Novi Testamenti umbra legis exclusa, et veritas Evangelii patefacta est. Adhuc loquebantur, et ecce Rachel veniebat cum ovibus patris sui, nam gregem ipsa pascebat. Quam cum vidisset Jacob, et sciret convit lapid
Abbreviated transcription (Latin):
.i. domt̃ dĩ. qͥ locꝰ uocabat᷑ antea luza qđ int̾p¬
tat᷑ nix siue amigdala. unde ridiculi qͥ uer¬
bũ hebraieũ ulã nom̃ ec̃. urbis putant. eũ ulã
cauit nom̃ illiꝰ bethel. & pͥus lura uocabulũ eiui¬
tatis antiq Om̃s scripture uerbo ulã. fiue elã

Expanded text:
 domum Dei: qui locus vocabatur antea Luza, quod interpretatur nux sive amygdalon. Unde ridicule quidam verbum Hebraicum ulam nomen esse urbis putant, cum ulam cavit nomen loci illius Bethel, et prius Luza vocabulum civitatis antiquae. Omnes Scr
Abbreviated transcription (Latin):
Culpa quippe occłos concupiscentie aꝑuit. quos
innocentia clausos tenebat. Angłos uͦ ascenden-¬
tes & descendentes cernere ẽ: ciues fuꝑnę pa¬
triȩ contẽplari. uł qͣnto amore auetori suo suꝑ
semet ipsos inhereant : uł quanta cõpassione ca¬
ritatis. nrĩs infirmitatib condescendant. Et no-¬
tandũ ualde ẽ. qđ ille dormiens angłos conspic̃.
qͥ in lapidẽ caput ponit : qr nimirũ ipsi qͥ abex¬
t̾iorib oꝑib cessant. int̾na penitrant. qr intenta
m̃te quȩ pͥncipale ẽ. hominis. unitationẽ sui re-¬
demptoris obseruant. Caput quippe in lapide
ponere ẽi mte xpo inherere. Qͥ enĩ a p̃sentis
uite accione remoti sunt: s ad suꝑna nullo
ainore rapiuntur. dormire possunt. s uidere
qͥdẽ actiones fugiunt . s millis uirtutib exer¬
centur. Hinimirũ torpore ñ studio dormiunt.
& iccirco int̾na ñ conspiciunt. qr caput ñ in la¬
pide s in t̾ra ponunt. qͥb plerũq contingit.

Expanded text:
Culpa quippe oculos concupiscentiae aperuit, quos innocentia clausos tenebat. Angelos vero ascendentes et descendentes cernere, est cives supernae patriae contemplari; vel quanto amore suo auctori super semetipsos inhaereant, vel quanta compassione charitatis nostris infirmitatibus condescendant. Et notandum valde est quod ille dormiens angelos conspicit, qui in lapidem caput ponit, quia nimirum ipsi, qui ab exterioribus operibus cessant, interna penetrant, qui intenta mente, quae principale est hominis, imitationem sui Redemptoris observant. Caput quippe in lapide ponere, est mente Christo inhaerere. Qui enim a praesentis vitae actione remoti sunt, sed ad superna nullo amore rapiuntur, dormire possunt, sed viderequidem actiones fugiunt, sed nullis virtutibus exercentur. Hi nimirum torpore, non studio, dormiunt; et idcirco interna non conspiciunt, quia caput non in lapide, sed in terra po
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a. Descendentes autẽ : ut eũ inueniant natũ
ex muliere. factui sub lege. ut eos qͥ sub lege e¬
rant redimer&. In illa enĩ seala a terra usq
in cęlũ a carne usq ad sp̃m̃. qr in illo carnales
ꝓficiendo. uelut ascendendo sp̃ũales fiunt. Ad
quos lacte nutriendos etiã ipsi spiales descen¬
ditnt qͦdamͦ cũ eis. Non possunt enĩ loqͥ eis qͣsi
spũalib: s qͣsi carnalib. Ipse ẽ. sursũ in capi-
te suo. ipse deorsũ in corpore suo .i. in eccłia.
Ipsũ gͦ scalã intelligimꝰ. qr ipsẽ dix̃ ego sum
uia. Ad ipsũ gͦ ascendit᷑: ut in excelsis intel¬
ligatur. & ad ipsũ descendit᷑: ut imbrib suis
paruulus nutriat᷑. & ꝑ illũ solũ se erigunt
ut eũ sublimit̾ speetent. ꝑ ipsũ etiã se humiliens
ut eũ sublunit̃ ac tẽꝑant̾ adnuntient. Tropo¬
logice uͦ in itinere dormire ẽ: in hoc p̾sentis ui

Expanded text:
eum inueniant factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret. in illo enim scala a terra usque ad caelum, a carne usque ad spiritum, quia in illo carnales proficiendo uelut ascendendo spiritales fiunt. ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodam modo, cum eis non possunt loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnEcclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via. Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelligatur; et ad ipsum descenditur ut imbribus suis parvulus nutriatur. Et per illum solum se erigunt, ut eum sublimiter exspectent. Per ipsum se etiam humiliant, ut eum sublimiter ac temperanter annuntient. Tropolo
Abbreviated transcription (Latin):
& in rore celi desuꝑ erit benedictio tua. In pin¬
guedine utiq t̾rȩ.in fecunditate rerũ & potẽ¬
tia regni que in illo popło furt & in rore celi:
erit benedictio tua .i. in eloquiis dĩ. Ipsis enĩ
credita sunt eloqͥa dĩ & legis testam̃ta. Uiues gla-¬

Expanded text:
et in rore coeli desuper erit benedictio tua. In pinguedine utique terrae, in fecunditate rerum et potentia regni, quae in illo populo fuit, et in rore coeli erit benedictio tua, id est, in eloquiis Dei. Ipsis enim credita sunt eloquia Dei, et legis testamenta. Vives gla
Abbreviated transcription (Latin):
occasũ uicioꝵ. & peccatoꝵ designat. Oriens lu¬
cẽ fidei. uł ortũ bonoꝵ oꝑũ. Septẽptrio constri¬
ctionẽ uoluntatis. & mortificationẽ desidioꝵ.
Meridies claritatẽ sapientie. & feruorẽ dilectio¬
nis. Bene autẽ fubdit̾ cũq eiugilass& iacob
de somno : ait. Uere dñs e. in loco isto: & ego
tesciebã. Pauensq quã t̾ribilis ẽ. locꝰ iste inqͥt.¬

Expanded text:
occasum vitiorum et peccatorum designat, Oriens lucem fidei vel ortum bonorum operum, Septentrio constrictionem voluptatis et mortificationem desideriorum. Meridies claritatem sapientiae et fervorem cnis. Bene autem subditur: Cum evigilasset Jacob de somno ait: Vere Dominus est in loco isto, et ego nesciebam. Pavensque: Quam terribilis est, inq
Abbreviated transcription (Latin):
na oꝑa etiã ꝑ corpꝰ agimꝰ: det̾re pinguedine dita¬
mur. Quid ẽ. autẽ qđ esau tarde ad patrẽ redit.
nͥ qđ uidaicꝰ popłs ad placandũ dnm sero reuer¬
titur Cui & hoc in benedictione dr̃. tẽpꝰq erit cũ
resoluetur uigũ de collo tuo qr a seruitute peccati
tudaicꝰ popłs infine liberat᷑. sic̃ scriptũ ẽ. donee ple¬
nitudo gentiũ introir&. ⁊ sic omĩs isrł saluus fier&.¬

Expanded text:
na opera etiam percorpus agimus, de terrae pinguedine ditamur. Quid est autem quod Esau tarde ad patrem redit, nisi quod Judaicus populus ad placandum Dominum sero revertitur? cui et hoc in benedictione dicitur: Tempusque erit cum solvatur jugum de collo tuo ; quia a servitute peccati Judaicus populus in fine liberabitur, sicut scriptum est: Donec plenitudo gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fier
Abbreviated transcription (Latin):
une. qr magna ẽ. uirtus & opinio p̃dicatoꝵ. qͥ debri¬
ant intes audientiũ. Auit̃ flos oliue: qr fuaue ẽ. opꝰ
misedie qđ more olei redolae ⁊ luc&
Auit̃ flos
rose: qr mira ei flagrantia que
rutilat
& redol& ex cruore martirũ. Altt̃
flos
defiderio loca ultina tenentes. semꝑ humilitatẽ¬
seruant. Alit redol& sp̃iea. cũ ad maturitatẽ ꝑdu¬
sticiã esurunt p̃parat᷑. Quia gͦ gentilis popłs in e¬
lectis suis ubiq ꝑ mundũ sparsus ẽ. ut ex eis uirtu¬
tib quas agit. om̃s qͥ intelligunt odore bone opinio¬
ins impl&: dicat᷑ recte odor filii mei sic̃ odor agri
pleni. Sed qr easdẽ uirtutes. ex se ipso ñ hab&: ad¬

Expanded text:
us et opinio praedicatorum quae debriant mentes audientium; aliter flos olivae, quia suave est opus misericordiae quod more olei refovet et lucet; aliter flos rosae, quia mira est fragrantia quae rutilat et redolet ex cruore martyrum; aliter flos deservant. Aliter redolet spica, cum ad maturitatem perdujustitiam esuriunt praeparantur. Quia ergo gentilis populus in electis suis ubique per mundum sparsus est, et ex eis virtutibus quas agit omnes qui intelligunt odore bonae opinionis replet, dicatur recte: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni . Sed quia easdem virtutes ex semetipso non habet, ad
Abbreviated transcription (Latin):
tes & descendentes. Hoc uiso eugilauit. unx̃q lapi¬
dẽ dicens. Uere hic doniꝰ dĩ ẽ. & porta celi. & his di¬
ctis discessit. Sõnus iste iacob mors siue passio. xp̃i
nesciat xp̃m abunctione appellari: Domꝰ autẽ di.
Ereetio autẽ lapidis. resurrectio xp̃i ẽ. Porro seala
xpc̃ ẽ. qͥ dixit ego sum uia. ꝑhanc ascendebant
& descendebant angłi. in qͥb significati st̃ euan¬
głiste p̃dicatores xpi. Ascendentes utiq cũ ad

Expanded text:
scendentes. Hoc viso evigilavit, unxitque lapidem dicens: Vere hic domus Dei est, et porta coeli, et his dictis discessit . Somnus iste Jacob mors sive passio Christi nescit Christum ab unctione appellari. Domus autem Deierectio autem lapidis resurrectio Christi est. Porro scala Christus est, qui dixit: Ego sum via . Per hanc ascendebant et descendebant angeli, in quibus significati sunt evangelistae, praedicatores Christi, ascendentes utique cu
Abbreviated transcription (Latin):
mistã dic̃. popłs quẽ ñ cognoui seruiuit mͥ. Quid
ẽ. qd p̾sentẽ uidit. & tam̃ que ei in futuro euemi
tati gram p̾rogandã eã & in p̃senti ꝑ gram̃ ñ uidit.¬
qͥa dẽ in errore dereliqͥd. & tam̃ q hanc quandoq
collectirꝰ erat. ꝑ benedictionis gram̃ p̾udit: Unde &
eidẽ iacob gentilis popli figurã tenenti. in benedicti¬
one dr̃. Ecce odor filii mei sic odor agri plem quẽ be¬

Expanded text:
mistam dicit: Populus, quem non cognovi, serviet mihi . Quod praesentem non vidit, et tamen quae ei in futuro eveniatati gratiam praerogandam, quam ei in praesenti per speciquam tunc in errore dereliquit; et tamen quia hanc quandoque collecturus erat, per benedictionis gratiam praevidit. Unde et eidem Jacob gentilis populi figuram tenenti in benedictione dicitur: Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni, cui be
Abbreviated transcription (Latin):
popło xpĩano. Tepꝰq ueni &. cũ excuties & solueᷤᷤ
uigũ de ceruicib tuis. dũ ꝑ agnitionẽ fidei
ad gram xp̃i cͥuersus. deposueris onus legis. qͣn¬
do iã ñ seruies popło minori s ꝑfidẽ fr̃ uocab̾is.
Itẽ alio mͦ. Qd ẽ. enĩ qđ isaac de maioris filii ue
te: ininorẽ rebecca subposuit. qr dũ iudarcꝰ po¬
płs bona oꝑa foris quęrit. gentilẽ popłm mat̾
grã introduxit. ut omipotenti patri cibũ offer-
popłs placere dõ ext̾iorib sacrificiis ñ quęrens¬

Expanded text:
populo Christiano. Tempusque veniet cum excuties et solvas jugum de cervicibus tuis, dum per agnitionem fidei ad gratiam Christi conversus deposueris onus legis, quando non servis populo minori, sed per fidem frater vocaberis.t. Quid est enim quod Isaac de majoris filii sui te minorem Rebecca supposuit, quia dum Judaicus populus bona opera foras quaerit, gentilem populum mater gratia introduxit, ut omnipotenti Patri cibum boni oppopulus placere Deo de exterioribus sacrificiis non quae
Abbreviated transcription (Latin):
titudo frimiti ⁊ ium. hoc ẽ. multitudo ꝗͣ colle¬
git de sacramto corpris & sanguinis añĩ. Iui
seruerunt popli ex gentib ad eũ conuersi ipsũ
adorant trib. ia est popli ex circũcisione. Ipse
atꝰ ẽ. Ipsũ qͥ maledixerit maledictꝰ ẽ. & qͥ be¬
⁊ ed̃ici putat᷑. qͥ ab eis errantib expectat᷑. Ecce pꝰ¬
benedictionẽ repente ueniente maiore expauit
isaac. & aliũ ꝓ alio se benedixisse cognoscit. nec
tam̃ indignat᷑. reuelato sibi sacram̃to. s confir¬
mat benedictionẽ in filio dicens. Benedixi eũ
& benedictꝰ erit. Hec ẽ. benedictio pͥma isaac
que data ẽ. minori popło xpĩanoꝵ. S neq tũ

Expanded text:
i et vini, hoc est, multitudo quam colligit de sacramento corporis et sanguinis sui. Illi serviunt populi ex gentibus ad eum conversi, ipsum adorant tribus, id est, populi ex circumcisione. Ipse natus est. Ipsum qui maledixerit, maledictus est; et qui bennedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente majore, expavescit Isaac, et alium pro alio se benedixisse cogtamen indignatur revelato sibi sacramento, sed confirmat benedictionem in filio dicens: Benedixi eum, et benedictus est. Haec est benedictio prima Isaac, quae data est minori populo Christianorum. Sed neque
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. ħ eũ in sua cogitatione dixisse. nͥ qr hinc
nobis intelligi dat᷑. qđ diuinitꝰ reuelabant᷑ ei omã
unde ad magnũ misteriũ ꝑtin& qđ filiũ suũ
minorẽ ꝓmaiore uoluit benedici. Igit᷑ esau pꝰ bene¬
dictionẽ patris inuidie stimulis incitatꝰ. necẽ̾ frĩ

Expanded text:
at hoc eum in sua cogitatione dixisse, nisi quia hinc nobis datur intelligi quod divinitus ei revelabantur omnia? Unde ad magnum mysterium pertinet quod filium suum minorem pro majore voluit benedici. Igitur Esau post benedictionem patris invidiae stimulis concitatus, necem fratri
Abbreviated transcription (Latin):
modũ gentiliũ indutꝰ ẽ. popłs. Pelles autẽ quȩ
eiꝰ brachiis circũdate sunt: peccata utriusq
affixit. Ipse enĩ in corprẽ suo. ñ sua s aliena pec¬
cata portauit. Qđ̃ isane querit a iacob cur tã
cito uenerit : admiratur ueloee̾ in eceliis fidẽ

Expanded text:
modum gentilium indutus est populus. Pelles autem quae modum gentilium indutus est populus. Pelles autem quae ejus brachiis circumdata sunt, peccata utriusquesecum pariter affixit. Ipse enim in corpore suo non sua, sed aliena peccata portavit. Quod Isaac quaerit a Jacob, cur tam cito vene
Abbreviated transcription (Latin):
Isaac autẽ portat iaginẽ dĩ patris. rebecea
sp̃s sci. esau popłi pͥoris & diaboli. iacob eccłie
&̾ cepĩ. Senuisse isaac. cͥsũmationẽ orbis osten¬
dit. occłi eiꝰ caligasse. fidẽ ꝑisse de muudo. &
religionis lum̃ ante eũ neglectũ ẽẽ. significat.
Qđ̃ filius maior uocat᷑: acceptio legis ẽ. iudeoꝵ.
Qđ escas eiꝰ atq capturã diligit pat̾ : homines
sunt aberiore saluati. qͦ ꝑ doctrinã iustꝰ qͥsq uenat᷑.
Sermo dĩ reꝓmissionis ẽ. benedictio. & spes regni
sciens qđ audiss& ante quã parer&. qr maior
Loqͥt̾ ad fuiũ minorẽ. Uade ad grege & accipe
ris aduentũ. in quo eos uł maxime liberar&.
qͥ peccatis tenebant᷑ obnoxii. Siqͥd in om̃ĩb seri¬
pturis hedi ꝓ peccatorib accipiunt᷑. qđ autẽ
duos iubetur afferre duoꝵ popłoꝵ significat᷑
assumptio. qđ teneros & bonos. docibiles & in
nocentes ammas. Stola esau fides. & seripture
sunt hebreoꝵ. quę illis pͥmo date sunt. & post¬

Expanded text:
Isaac portat imaginem dei patris, Rebecca spiritus sancti, Esau populi prioris et diaboli, Iacob ecclesiae siue Christi. senuisse Isaac consummationem orbis ostendit; oculos illius caligasse fidem perisse de mundo et religionis lumen ante eum neglectum esse significat. quod filius maior uocatur, acceptio legis est Iudaeorum; quod escas eius atque capturam diligit pater, homines sunt ab errore saluati, quos per doctrinam iustus quisque uenatur. sermo dei benedictionis est repromissio et spes regni sciens quod audisset antequam pareret, quia major Loquitur ad filium: Vade ad gregem, et accipe ris adventum, in quo eos vel maxime liberaret, qui peccatis tenebantur obnoxii. Siquidem in omnibus scripturis haedi pro peccatoribus accipiuntur. Quod autem duos jubetur afferre, duorum populorum significabatur assumptio, quod teneros et bonos, docibiles et innocentes animas ostendit. Stola Esau fides et scripturae sunt Hebraeorum, quae illis primo datae sunt et post
Abbreviated transcription (Latin):
AScendit autẽ ex illo loco inbersabee ubi apparuit
ei dñs in ipsa nocte dicens. ego sum ds abrahã pa¬
tris tui noli metuerẽ qr tecũ sũ. Benedicã tͥ emul¬
tiplicabo sem̃ tuũ ꝓpt̾ seruum meũ abrabã. Itaq
edificauit ibi altare. & iuocato nomine dñi exten¬
dit ibi tabernaculũ. Precepitq seriis suis ut fode
ut ñ tã hominẽ signific&e quã amicoꝵ turbã
quȩ cũ rege uenerat. in qͥs fuit phicoi pͥnceps exer-

Expanded text:
Ascendit autem ex illo loco in Bersabee, ubi apparuit ei Dominus in ipsa nocte dicens: Ego sum Deus Abraham patris tui; noli metuere, quia tecum sum. Benedicam tibi et multiplicabo semen tuum propter servum meum Abraham. Itaque aedificavit ibi altare, et invocato nomine Domini, extendit tabernaculum; praecipitque servis suis ut foderut non tam hominem significet, quam amicorum turbam, quae cum rege vener
Abbreviated transcription (Latin):
cauit nom̃ ei uram̃tũ qr aquã ñ inuenerunt.
Econtͣrio in hebreo. cui int̾ptioni: aqͥla qͦq con¬
sentit. & simmachus hoc significat. qđ inuene¬
runt aquã & ꝓpt̾ea appellatꝰ sit puteus ipse
saturitas. & uocata ciuitas bersabeȩ. hoc ẽ pu¬
aqua inuenta ẽ. isaae ad nom̃ ciuitatis quę
ita uoeabat᷑ alludens. declinauit paululũ
litterã ꝓstridulo hebreoꝵ. Sin. a quo sabe. in¬
cipitur. grecũ sigma .i. hebreũ samech posuit.
Auoqͥn & iuxta allegorie legẽ. pꝰ tantos puteos

Expanded text:
cari juramentum, quod aquam non invenerunt? E contrario in Hebraeo, cui interpretationi Aquila consentit et Symmachus, hoc significat, quia invenerint aquam, et propterea appellatus sit puteus ipse saturitas: et vocata civitas BERSABEE, hoc est, puaqua inventa est, Isaac ad nomen civitatis, quae ita vocabatur alludens, declinavit paululum litteram, et pro stridulo Hebraeorum SIN, a quo SABEE incipitur, Graecum sigma, id est Hebraeum SAMECH posuit: alioquin et juxta allegoriae legem, post tantos puteos
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ głiã reqͥrit: oinde ut eã iuste compar&.
imꝑtit rachel utrũ sorori sue illa nocte. ut
exꝑientiã teptationũ. curarũq sarcinã ꝓutili¬
tate cõmuni. ne ipsa doctrina sapientie cu
uacare studuerant: blasphemet᷑. Ileq adipis¬
eat᷑. abipͥtionib popłis. ꝑꝑ existimationẽ bonã
quã illa poma significant. & qd necessarium
ẽ. exhortationẽ discentiũ. s plane ut hanc eu
lia. & ait eũ detinens. Ad me intrabis. Condu¬
xi enĩ te ꝓmandragoris filii mei. Tamꝗͣ di¬
cer&. Doctrine quã diligis. uis conferre bonã
opinionẽ. noli fugere officiosũ laborẽ hec in
ecclia geri quisqͥs aduertit: cernit & exꝑitur
in exẽplis. qđ intelligimꝰ in libris. Alo qͦq sensu¬

Expanded text:
rem gloriam requirit? Proinderem gloriam requirit? Proindeimpartit Rachel virum sorori suae illa nocte, ut experientiam tentationum, curarum quoque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui vacare statuerant, blasphemetur, neque adipiscatur ab imperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. Sed plane, ut hanc cuLia, eumque detinens ait: Ad me intrabis, conduxi enim te pro mandragoris filii mei. Tanquam diceret: doctrinae quam diligis vis conferre bonam opinionem? noli fugere officiosum laborem. Haec in Ecclesia geri quisquis adverterit cernit, et experitur in exemplis quod intelligimus in libris. Quis n
Abbreviated transcription (Latin):
fecũditatis eiꝰ in qͦ ẽ. omĩs fruetꝰ laboriose. atq
int̾ incerta tẽptationũ ꝑielitantis actionis.
ꝗͣ pleriq bono ingeruo p̃diti. studioq flagran¬
des. qͣuis idonei regendis poplis eẽ. possint. tam̃
euitant ꝑꝑet̾bulentas occupationes. & in doctri
qr bonũ ẽi ist etiã hac uita latiꝰ innotescens po¬
płarẽ głiã mereat᷑: iniustũ ẽ. autẽ ut ea con¬
seq̃t᷑ sĩ amatorẽ suũ adminstrandis eccliasticis
uirũ meũ accepisti insuꝑ & mandragorã filii
mei uis acciꝑe: ꝑ unũ uirũ significans eos om̃s
qͥ cũ sint agendi uirtute habiles & digni qͥb regi¬
men exclie cõmittat᷑ ad dispensandũ fidĩ saera¬
cendi aut docendi uolunt consedere. Ita gͦ dictũ
ẽ. Parũ ẽ. tͥ qđ accepisti uirũ meũ. insuꝑ & mã¬
dragoras filii mei uis acciꝑe: Ac si dicer&. Parũ
ẽ. qđ homines ad laborẽ rerũ gerendarũ neces¬
sarios motio detine uita studioꝵ. insuꝑ & popła¬

Expanded text:
fecunditatis eius, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter incerta temptationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio praediti studioque flagrantes quamuis idonei regendis populis esse possint, tamen uitant propter turbulentas occupationes et in doctrinquia bonum est, ut etiam haec uita latius innotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacracendi ac docendi condere uolunt. ita ergo dictum est: parum est tibi, quod accepisti uirum meum, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? ac si diceretur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popula
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ gͣuida. qr lex ꝑ moysen data cooꝑata ẽ.
atq signata. Rachel autẽ iunior & pulchra pͥꝰ
sterius & pꝰ modũ fecunda: similitudo ẽ. eccłie.
Iumor qͥa tẽprẽ posterior. Pulehra: qr scã corꝑe
ruerunt. quȩ etiã tadui sterilis fuit. qͦusq
sinagoga poplos generauit. Cur autẽ prachel

Expanded text:
legitur gravida, quia lex per Moysen data cooperta est atque signata. Rachel autem, junior et pulchra, prius sterilis, et postmodum fecunda, similitudo est Ecclesiae. Junior, quia tempore posterior. Pulchra, quia corpore eruerunt. Quae etiam tandiu sterilis fuit, quousque Synagoga populum generabat. 32. Cur autem Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
imagines. etiã cũ aliqͥd de spũali ÷ in cõmutabili
substancia diuinitatis audit̾. Suscipit & lia de an¬
cilla sua filios. amore habende numeriosioris ꝓlis
cens. Qua ꝑꝑ hec ancula illos figurat. quoꝵ inp̾di¬
catione fidei euanglice os erat. ⁊ corñ erat. De qͥb
scriptũ ẽ. Popłs hic labiis me honorat: cor aute eoꝵ

Expanded text:
imagines, etiam cum aliquid de spirituali et incommutabili imagines, etiam cum aliquid de spirituali et incommutabili substantia Divinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua liberos, amore habendi numerosiores prolescens, quapropter haec ancilla illos figurat quorum in praedicatione fidei evangelicae os erat, et cor non erat. De quibus scriptum est: Populus hic labiis m
Abbreviated transcription (Latin):
parere & ñ potest. qr generationẽ eiꝰ qͥs enarrabit:
Idõ ẽcẽplandi otia appetit. ut diunitatẽ ineffabilẽ cer¬
nat. Uacare uult abomĩ negotio. & ideo steril. q in
uariis pssitris ñ subuenit. S qr ipsa int̾dũ ꝓereandi
caritate in ardescit. uult enĩ docere qđ nouit. iuid̾
soiorẽ labore agi filiis abundantẽ. & dol& potiꝰ cur¬
rere homines ad eã uirtutẽ qͣ eoꝵ necessitatib con¬
sulat᷑. ꝗͣ ad illã unde diuinũ aliqͥd dr̃. Hic dolor
figuratꝰ uidet᷑ in eo qđ seriptũ ẽ. & relauit rachel
sororẽ suã. ołinde spurꝰ intellectꝰ spũalis substancie
uerbis carne editis expͥmi ñ potest. elegit doctrinã
sapientie. ꝑqͣssib& corporeas similitudines. insinu¬
are diuinas. Sic̃ rachel ex utro suo & ancilla sufer¬
ꝑe filios maluit. ꝗͣ filiis omĩno remanere. Bala qͥp¬
pe. ancilla rachel: int̾̃p̃tat᷑ inuet̾ata. De uetene qͥp¬
pe uita. carnalib sensĩb dedita. corporee cogitant᷑

Expanded text:
parere, et non potest, quia Generationem ejus quis enarrabit? Ideoque contemplandi otia appetit, ut divinitatem ineffabilem cernat. Vacare vult ab omni negotio, et ideo sterilis, quia in variis pressuris non subvenit. Sed quia ipsa interdum procreandi charitate inardescit vult enim docere quod novit, videt sororem labore agendi filiis abundantem, et dolet potius currere homines ad eam virtutem, qua eorum necessitatibus consulatur, quam ad illam unde divinum aliquid discitur. Hic dolor figuratus videtur in eo quod scriptum est: Et zelavit Rachel sororem suam. Proinde quia purus intellectus spiritualis substantiae verbis carne editis exprim non potest, elegit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas similitudines insinuare divinas, sicut elegit Rachel ex viro suo et ancilla suscipere filios, quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe, ancilla Rachel, interpretatur inveterata. De vetere quippe vita, carnalibus sensibus dedita, corporeae cogitantur
Abbreviated transcription (Latin):
accionũ atq passionũ. qͥs eã uitã ꝑꝑ se ipsã petierit
sic̃ nec iacob liã: Si tam̃ nocte subpositã in usu gn̾an¬
di amplexꝰ: fecũditatẽ eiꝰ exꝑtꝰ ẽ. Dñs enim eã qr ꝑ se
ipsam diligi ñ pot̾at pͥmo ut ad rachel ꝑueniret᷑ tole¬
stitutꝰ. qͥd aliud amans in sua conuersatione meditat᷑.
nͥ doctrinã sapientie: Quã pleriq se ꝑcepturos pu¬
tars statĩ ut in septẽ segis p̾ceptis exereuerint. quȩ st̃¬
de dilectione. ꝓximi. necuiꝗͣ noceat᷑ .i. honora patre

Expanded text:
actionum atque passionum; quis eam vitam propter se ipsam expetierit, sicut nec Jacob Lian, sed tamen sibi suppositam in usum generandi amplexus fecunditatem ejus expertus est. Dominus enim eam, quia per se ipsam diligi non poterat, primo ad Rachel perveniretur, tolestitutus, quid aliud amans in sua conversatione meditatur, nisi doctrinam sapientiae, quam plerique se percepturos putant, statim ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quaerunt dilectionem proximi, ne cuiquam noceat
Abbreviated transcription (Latin):
nobis in xxpĩ corꝑe p̾dicant᷑. Una tẽporalis inqͣ la¬
Liia nãq int̾pͣtat᷑ laborans. Rachel autẽ insum
pͥncipiũ. siue u̾bũ. Actio gͥ huiꝰ uitȩ in qͣ uiuimꝰ
ex fide laboriosa ẽ. in oꝑib & incerta qͦ exitu ꝓue¬
mat ad utilitatẽ eoꝵ qͥb c̾sulere uolumꝰ. Ipsa ẽ.
lia pͥor uxor iacob. ac ꝑhoc infirma ocelis cõme
morat᷑. Cogitationes enĩ mortaliũ tamide. & incer¬
tȩ ꝓnidentiȩ nr̃ȩ. Spes uͦ ȩt̾ne contẽplationis dĩ.
unde etiã dr̃ bona facie.⁊ pulchra facie. Hanc enim
amat om̃is pie studiosus. & ꝑꝑ hanc seruit grẽ dĩ

Expanded text:
temporalis, in qua laLia namque interpretatur laborans, Rachel autem visum principium, sive verbum. Actio ergo hujus vitae, in qua vivimus ex fide, laboriosa est operibus, et incerta, quo exitu perveniat ad utilitatem eorum quibus consulere volumus. 5. Ipsa est Lia cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei,
Abbreviated transcription (Latin):
libera illa uxor ia cob laborans filios heredes regni
fuscipiat. Idõ dñs dicit. Que dicunt facite: que
autẽ faciunt facere nolite. Unde & apłs. Siue
inqͥt occasione. siue ueritate xpc̾ adnuntiet᷑ ⁊ in
hoc gaudeo. s & gaudebo. tanꝗͣ ancillã parientẽ
ex beneficio rachel editꝰ. cũ uirũ suũ debita nocte¬
secũ c̾cubitarũ. acceptis alie filiis mandragori
& idõ i illo mandragorico pomo figurari intelligã

Expanded text:
laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite . Unde Apostolus: Sive, inquit, occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo ; tanquam et ancilla pariente,  fetus ex beneficio Rachel editus, cum virum suum secum debita nocte cubiturum, acceptis a filio Liae mandragoricEt ideo in illo mandragorico pomo figurari intelligam
Abbreviated transcription (Latin):
rias qͣsi ꝑ huiꝰ scłi noctẽ tolerantia laboriosa adhe¬
n& ut ad illã ꝑuentat. s ꝑseuerant̾ amat. acceptis
aliis septẽ p̃ceptis. Ac si ei dicat᷑. Serui alios Panmos
ꝓrachel. ut sit pauꝑ sp̃u.mitis. lugens. esuriens et¬
siciens iusticiã. misericors. mundi cord̃. pacificꝰ. uell&
enĩ homo si poss&&. sine ulla tolerantia laborisq in
agendo patiendoq amplectenda ẽ. statĩ ad pulchrȩ¬
contẽplationis delicias ꝑuenire. Sed ħ ñ potest int̾ra
morientiũ. hoc enĩ uidet̾ significare qđ dietũ ẽ.
ad iacob. Non ẽ. moris in loco hoc. ut intnor habeat᷑
pͥus ꝗ̃ maior. Qͥa ñ absurde maior appellat᷑. qͥ teprẽ
pͥor ẽ. pͥor ẽ. autẽ in hominis erudicione labor boni
lbe: abe qͥrpe st̃ filie remissionis peccatoꝵ ħ ẽ. de¬
aibationis qđ ẽ. laban. Uerũtam̃ una amat᷑. alia

Expanded text:
rias quasi per huius saeculi noctes tolerantia laboris adhaenet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrire, sed hoc non potest in terra morientium. Hoc namque videtur significare, quod dictum est ad Jacob: Non est moris in loco hoc ut minor habeatur priusquam major. Quia non absurde major appellatur, qui tempore prior est. Prior est autem in hominis eruditione labor boni liberae, ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Et pꝰhec peꝑit filiã & uocauit nom̃ eiꝰ. dina.
Hec tnffert᷑ in causã ꝗͣ significantiꝰ grece ailceñ.
uocant. Iurgii in sichimis causa fuit. Post filios:
&̾ matrũ nomina ponenda sunt. lia int̾p̾tat᷑ labo¬
rans. Rachel ouis. euiꝰ filiꝰ ioseph. ab eo qđ sibi
aliũ mat̾ addi optauerit : uocat᷑ augm̃tũ. Nẽ¬

Expanded text:
 vocavit nomen ejus Dina. Haec transfertur in causam, quam significantius Graeci δίκην vocant. Jurgii enim in Sichimis causa exstitit. Post filios et parentum ponenda sunt nomina. Lia interpretatur laborans, Rachel ovis; cujus filius Joseph ab eo quod sibi alium addi mater optaverat, vocatur augmentum. Re
Abbreviated transcription (Latin):
rore sterili ꝑmanente. Que conceptũ genuit fi¬
copendut lectionis ethimologias nominũ uolo
parit̾ dic̃ẽ Q uocauit inqͥt nom̃ eiꝰ ruben di¬
cens. qr uidit dñs in humilitate mea. Ruben in¬
t̃p̃tat᷑ uisionis flliꝰ. & concep̃ inqͥt alterũ filiũ¬
& dix̃. qm̃ exaudiũ me dñs. eo qđ odio habene¬
me uir meus. & dedit inͥ etiã hunc. & uocaũ
nom̃ eiꝰ simeon. eo qđ sit exaudita. Simeon qͥppe

Expanded text:
Quae conceptum genuit ficompendium lectionis, etymologias nominum volo pariter dicere. Et vocavit, inquit, nomen ejus Ruben, dicens: Quia vidit Dominus in humilitate mea. Ruben interpretatur visionis filius Et concepit, inquit, alterum filiuiam audivit me Dominus, eo quod odio me haberet vir meus, dedit mihi etiam hunc. Et vocavit nomen ejus Simeon. Ab eo quod est exaudita, Simeon nome
Abbreviated transcription (Latin):
derunt. ẽ merces. Ngͥ ut pleriq addito ꝓnomi¬
ne male legunt estimandũ ẽ. ita scriptũ eẽ. qđ
ẽ. merces. s totũ nom̃ ẽ. int̾p̃tatũ e̾. merces Is
qͥppe dr̃. ẽ. e isachar merces. Hoc autẽ ideo. qͥa
mandragoris filii sui ruben intrgitũ uiri qͥ ra¬
cheli debebat᷑. ad se emerat. Seqͥt᷑. & concepit
adhuc lia & peꝑit filiũ sextũ iacob. & dyx̃ lia.
Dotauit me dote bona. tẽpore enim ħ habitauit
mecũ uir meus : qr peꝑi ei sex filios. & uocauit

Expanded text:
derunt, Est merces. Non igitur, ut plerique addito pronomine male legunt, aestimandum est ita scriptum esse, quod est merces, sed totum nomen interpretatur, est merces. Is quippe dicitur est, , et SACHAR  , merces. Hoc autem ideo, quia mandragoris filii Ruben introitum, qui Racheli debebatur, ad se viri emerat. Sequitur: Et concepit adhuc Lia, et peperit filium sextum Jacob, et dixit Lia, Dotavit me Deus dote bona: In hoc tempore habitabit mecum vir