comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& conuenire in uallẽ iosaphat & sedere dñmn ut
om̃s udic& nationes. ideo asserunt ut parent se
& assumant uniuersa arma pugnantiũ & in ual¬
le iosaphat dm̃ falcibus demetantur. Uenisse enim
contra eos tempus iudicii: & in tantũ eorũ creuis¬
se mala. ut dei uincerent pacientiã Ilam & amor¬
rei tunc expulsi sunt: quando expleta sunt pec¬
cata eorũ. Iudei hunc locũ ad gog & magog gen¬
tes seuissimas referunt. de qͥbꝰ supͣ diximꝰ arbit̾ntes¬
ultimo tempore quando ierłm fuerit instaurata
fub mille annorũ imꝑio. contra dĩ popłm eẽ. uen¬
turas: & in ualle iosaphat que ad orientale̾ par¬
instare uindemtã. Popli popłi in ualle concisi oniᷤᷤ
qr iuxta ẽ. dies dñi in ualle concisionis Sol &

Expanded text:
et convenire in vallem Josaphat, et sedere Dominum, ut et convenire in vallem Josaphat, et sedere Dominum, ut omnes judicet nationes, ideo asserunt, ut parent se et assumant universa arma pugnantium, et in valle Josaphat Domini falcibus demetantur. Venisse enim contra eos tempus judicii, et intantum eorum crevisse mala, ut Dei vincerent patientiam. Nam et Amorrhaei tunc expulsi sunt, quando expleta sunt peccata eorum. Judaei istum locum ad Gog et Magog gentes saevissimas referunt, de quibus supra diximus, arbitrantesultimo tempore quando Jerusalem fuerit instaurata, sub mille annorum imperio contra Dei populum esse venturas, et in valle Josaphat quae ad Orientalem parinstare vindemiam. Populi, populi in valle concisionis, quia juxta est dies Domini in valle concisionis. Sol
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa multiplicata ẽ.malicia eorũ La Consurgars
& ascendant om̃s gentes in uallẽ iosaphath: quia
ibi sedebo ut diudicẽ om̃s gentes incircuitu.
E mitͤte falces: qm̃ adẽ. uindemia Introite & cal¬
cate qͥa plenũ ẽ. torcular: & redundant torcula¬
ria qͥa impleta sunt mala eorũ. & hec iuxta
superiorẽ sensũ interpretantur bifariã. Alii enĩ
gentes ascendere in uallẽ iosaphat quȩ int̾pre¬
tatur dñi iudiciũ. & sedere ibi deũ. ut diuidic&
om̃s gentes quȩ de cireuitu ueniunt in bonam
partẽ intelligunt Quod scilic& scĩ contra dei
aduersarios congregentur. & mittant falces suas
ut maturã hostiũ messem demetant. & ueniant
atq descendant calcentq torcularia qͥa assit iunde¬
inia in tantum mnusta exuberent: ut torcularia
capere non possint Et ut sciremus que sit uindemia
eorũ : haut dubiũ quin eos significent qͥ contra do¬
minũ congregati sunt Ali autẽ consurgere gentes

Expanded text:
 Consurgant et ascendant omnes gentes in vallem Josaphat, quia ibi sedebo ut judicem omnes gentes in circuitu: emittite falces, quoniam adest vindemia. Introite et calcate, quia plenum est torcular, et redundant torcularia, quia repleta sunt mala eorum. Et haec juxta superiorem sensum interpretantur bifariam. Alii enim gentes ascendere in vallem Josaphat, quae interpretatur Domini judicium, et sedere ibi Deum, ut dijudicet omnes gentes, quae de circuitu veniunt, in bonam partem intelligunt: quo scilicet et sancti contra Dei adversarios congregentur, et mittant falces suas, ut maturam hostium messem demetant, et veniant atque descendant, calcentque torcularia, quia adsit vindemia, et intantum musta exuberent, ut torcularia capere non possint. Et ut sciremus quae sit vindemia,eorum, haud dubium quin eos significet, qui contra Dominum congregati sunt. Alii autem consurgere gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
diei & torm̃ta pereuntiũ. ne sol qͥdẽ & luna astraq¬
& cetera poterunt intueri. sea retrabent fulgo¬
rẽ suum & seueritatẽ iudicantis reddentisq uniꝰ¬
euiusq opꝰ in caput suum. aspicere ñ audebant. ñ
ra in torm̃tis aliorũ de suo uidicio ꝑtimescat Et
dñs de syon rugi&: & de ierłm dabit uocẽ suã. &
mouebuntur celi & terra. Et dñs spes popłli sui &

Expanded text:
diei et tormenta pereuntium, ne sol quidem et luna astraqudiei et tormenta pereuntium, ne sol quidem et luna astraque caetera poterunt intueri; sed retrahent fulgorem suum, et severitatem judicantis reddentisque uniuscujusque opus in 214 caput suum, aspicere non audebunt. Non ra in tormentis aliorum de suo judicio pertimescat. Et Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam, et movebuntur coeli et terra, et Dominus spes populi su
Abbreviated transcription (Latin):
splendorẽ suumi Lxece Sonitus auditi sunt in
ualle uidicii: qͥa iuxta ẽ dies dm̃ in ualle uidi¬
cii. Sol & luna obtenebrabuntur & stelle occide¬
re facient splendorẽ suũ In eo loco ubi nos posui¬
mus popli popli. & septuaginta transtulerunt
sonitus exauditi sunt in hebraico positũ ẽ. amo¬
nim amonim: quod utiq multitudinẽ & turbas
eorũ qͥ iudicandi sunt. non strepitũ sonitũq signi¬
ficat Rursum ubi nos diximus ualle concisionis
sequentes tranlationẽ aqͥle & siminachi. & qͥnte
editionis. septuaginta & theodotio in cailene. keari
eo qđ in hebreo seriptũ eͥ. harus. qđ hebrei non so¬
lum concisionẽ sed & aurum int̾pretari pircant Qđ
scilic& in ualle idicii quã suspicantur gehenitã
ex coctis sordibꝰ peccatorũ pitrũ aurũ reman& Id¬
cireo autẽ gentiũ de qͥbꝰ supͣ diximꝰ in ualle iudicii
siue concisionis popłi congregantur ut int̾fician¬
tur & corruant & a dño uidicentur Cuius merorẽ

Expanded text:
LXX: Sonitus exauditi sunt in valle judicii, quia juxta est dies Domini in valle judicii. Sol et luna obtenebrabuntur, et stellae occidere facient splendorem suum. In eo loco ubi nos posuimus, populi, populi, et Septuaginta transtulerunt, sonitus exauditi sunt, in Hebraico scriptum est, AMONIM, AMONIM  , quod utique multitudinem, et turbas eorum qui judicandi sunt, et strepitum sonitumque significat. Rursum ubi nos diximus in valle concisionis, sequentes translationem Aquilae et Symmachi et quintae editionis, Septuaginta et Theodotio τῆς δίκης καὶ pro quo in Hebraico scriptum est HARUS  , quod Hebraei non solum concisionem; sed et aurum interpretari putant, quo scilicet in valle judicii, quam suspicantur gehennam, excoctis sordibus peccatorum, purum aurum remaneat. Idcirco autem gentium, de quibus supra diximus in valle judicii, sive concisionis, populi congregantur, ut interficiantur et corruant, et a Domino judicentur. Cujus moerorem
Abbreviated transcription (Latin):
cruenta Quicũq igitur popłm dei ꝑsequutus ẽ. &
terrenis uacauit oꝑibꝰ ac multitudine delictorũ quo¬
tidie fuderit sangumẽ umocentẽ eorũ scilic& quos
decepit: erit in ꝑditionẽ Ut animas qͦq martirũ sub
altari clamare cognouimus. usqueqͦ dñẽ sc̃s & uerus

Expanded text:
cruenta. Quicumque igitur Dei populum persecutus est, et cruenta. Quicumque igitur Dei populum persecutus est, et terrenis vacaverit operibus, ac multitudine delictorum quotidie fuderit sanguinem innocentem, eorum scilicet, quos decipit , erit in perditionem, ut animas quoque martyrum sub altari clamare cognovimus: Usquequo, Domine s
Abbreviated transcription (Latin):
loco ubi quondã fornicatus ẽ. istł. & miciatus est
beelphegor. & lilia castitatis & rose pudoris ac uirgi¬
nitatis ęxuberent Aegiptꝰ in desolatione erit & idu¬
mea in desertũ ꝑdicionis: ꝓ eo quod mique egerint
ifilios uida: & effuderint sanguine̾ innocentẽ in t̾ra
campũ desolationis. ꝓpt̾ iniqͥtates filiorũ tuda ꝓ eo
qđ effuderint sanguinẽ iustũ in terra sua. Et hoc
in loco uidei grauissimo somno dormiunt In ultimo
romanos quos interp̾tantur idumeos spe uanissima
sic etiã romani qui eodẽ annorũ spatio iudeos
possessuri sunt ultione dñi deleantur. Hoc illi spe
sibi falsa ꝓmittant Neque enĩ possunt exponere
quare cũ in orbe tante sint nationes. duȩ solũ gen¬
tes egiptiorũ & idumeorũ expectantur ad penã
Aut eur ꝓidumeis intelligantur romani. cũ in eadẽ
licentia mentiendi diuerso possimus asserere sub
dicamus tempore dnĩce resurrectionis uł die u¬

Expanded text:
loco, ubi quondam fornicatus est Israel, et initiatus est loco, ubi quondam fornicatus est Israel, et initiatus est Beelphegor, lilia castitatis et rosae pudoris ac virgintem Spinarum Aegyptus in desolatione erit et Idumea in desertum perditionis pro eo quod inique egerint in filios Iuda et effuderint sanguinem innocentem in terra niquitates filiorum Juda, pro eo quod effuderunt sanguinem justum in terra sua. Et in hoc loco Judaei gravissimo somno dormiunt: in ultimo Romanos quos interpretantur Idumaeos, spe vanissima sic etiam Romani qui eodem annorum spatio Judaeos possessuri sunt, ultione Domini deleantur. Hoc illi spe sibi cassa promittant. Neque enim possunt exponere quare cum in orbe tantae sint nationes, duae solum gentes, Aegyptiorum et Idumaeorum expetantur ad poenam; aut cur pro Idumaeis intelligantur Romani, cum eadem licentia mentiendi e diverso possimus asserere, subdicamus tempore Dominicae resurrectionis, vel die ju
Abbreviated transcription (Latin):
solitudine non inueniuntur Pro torrente funiculoꝵ
siue spinarũ : simmacus int̾ptatꝰ ẽ. uallẽ spmarũ
Est autẽ locus iuxta lunadẽ transmare mortuum
sexto abeo distans miliario: ubi quondã cũ madia¬
nitis fornicatus ẽ. isrł Huius loci ex ꝑsona dei mi-¬
cheas ꝓpħa meminit dicens Popłs meus mem̃to que¬
so qͥd cogitauerit balach rex moab & qͥd resporiderit
balaam fuius beor de sethim usq ad galgalam. Aqͦ
&̾ ibi septuaginta transtulerunt ano⁊ UNEX OΙNΩH.
hoc ẽ.a funiculis usq ad galgalã. Ergo egredietur fonᷤ
de domo domini quȩ int̾pretatur eccłia De quo & ie-¬
zechiel & zacharias ponunt in fine uoluminũ suorum
ut spinas nr̃as & uitia atq peccata que nullã fru¬
gẽ habuere iusticie: cõmutent in dñi noualia. & ari¬
ditatẽ nr̃am rigent aquis largissimis. & ꝓ sp̾inis ac
uepribꝰ flores uirtutũ multiplices germinemꝰ & in eo

Expanded text:
solitudine non inveniuntur. Pro torrente funiculorum, solitudine non inveniuntur. Pro torrente funiculorum, sive spinarum, Symmachus interpretatus est, vallem spinarum. Est autem locus juxta Liviadem trans mare mortuum, sexto ab ea distans milliario, ubi quondam cum Madianitis fornicatus est Israel. Hujus loci ex persona Dei Michaeas propheta meminit, dicens: Populus meus, memento, quaeso, quid cogitaverit Balach, rex Moab, et quid responderit Balaam filius Beor de Settim usque ad Galgalam . Pro quo et ibi Septuaginta transtulerunt, ἀπὸ τῶν σχοίνων, hoc est, a funiculis usque ad Galgalam. Ergo egredietur fons de domo Domini, quae interpretatur Ecclesia. De quo et Ezechiel et Zacharias ponunt in fine voluminum suorum , ut spinas nostras et vitia atque peccata, quae nullam frugem habuere justitiae, commutent in Domini novalia, et ariditatem nostram rigent aquis largissimis, et pro spinis ac vepribus, flores virtutum multiplices germinemus. Et in eo
Abbreviated transcription (Latin):
bentes spatia que appellant funculos. ut labori de¬
fessorũ recentia trahentiũ colla succedant Nec mi¬
rũ si una quaq gens certa uiarũ spatia suis appel¬
iet nominibꝰ. cũ & latini mille passus uocent. & gal¬
u ieugas. & ꝑse parasangas. & rastas uniuersa ger.¬
mania.
atq in singulis nominibus diuersa mensura sit
culos transtulerunt Cȩterũ nulli dubiũ ẽ. omiaq
in tabernaculo dei legimus de lignis sechim fuisse
ꝑfecta : que septuaginta int̾pretati sunt ligna im¬
putribilia Est autẽ genus arboris in heremo sp̃ine
albȩ similis colore & foliis: non magnitudine. Al¬
oquin tam magne arbores sunt: ut latissima ex il¬
lis tabulata cedantur Lignũq fortissimũ ẽ. & in¬
credibilis leuitatis ac puleritudinis : ita ut ex his
cant ditissim quiq & studiosissimi faciant Que
ligna in locis cultis & in romano solo: absq arabie

Expanded text:
bentes spatia, quae appellant funiculos, ut labori debentes spatia, quae appellant funiculos, ut labori defessorum, recentia trahentium colla succedant. Nec mirum si unaquaeque gens certa viarum spatia suis appellet nominibus, cum et Latini mille passus vocent, et Galli leucas, et Persae parasangas, et rastas universa Germania, atque in singulis nominibus diversa mensura sit. culos transtulerunt. Caeterum nulli dubium est, omnia quae in tabernaculo Dei legimus, de lignis Settim fuisse perfecta: quae LXX interpretati sunt ligna imputribilia. Est autem genus arboris in eremo, spinae albae simile, colore et foliis, non magnitudine. Alioquin tam grandes arbores sunt, ut latissima 216 ex illis tabulata caedantur, lignumque fortissimum est, et incredibilis levitatis ac pulchritudinis, ita ut ex his cant, ditissimi quique et studiosissimi faciant, quae ligna in locis cultis, et in Romano solo, absque Arabiae
Abbreviated transcription (Latin):
montes dulcedinẽ : & colles fluent lacte. & om̃s
emissiones uide fluers aquis Habitante dño infy¬
adiurtutũ excelsa ꝑuenerit: dulcedine & melle
sudabit. & stillabunt ex eo grẽ spiritales De qͥbus
ꝓpħa loqͥtur. Quã dulcia gutturi meo eloqͥa tua
suꝑ mel ori meo. Qui autẽ inferior montibꝰ ẽ. &
necdũ ad ꝑfectionis culmen ascenderit : uocabit᷑
collis & fluent de eo riui lactis. quibꝰ rudis in xp̃o
nutritur infantia: & aquarũ fluenta quȩ de uen¬
tre suo dñs manare testatus ẽ. Om̃s enĩ riui siue e¬
missiones iuda implebuntur aquis: & mebil in eis
siccit erit redundantibus cunetis grã spiritali
& fons de domo dñi egredietur: & irrigabit torren¬
torrentẽ funculorũ: id ẽ. exomicon Quod autẽ
funiculos significat: aut iuxta egiptios mensurã
certi itineris psalmista dicente Semitã meã & fum¬
culũ meũ inuestigasti In mlo enim flumine siue in
riuis eius solent naues fimnibus trahere certa ha-¬

Expanded text:
colles fluent lacte, et omnes emissiones Judae fluent aquis. Habitante Domino in Sad virtutum excelsa pervenerit, dulcedine et melle sudabit, et stillabunt ex eo gratiae spirituales, de quibus propheta loquitur: Quam dulcia gutturi meo eloquia tua, super mel ori meo ! Qui autem inferior montibus est, et necdum ad perfectionis culmen ascenderint, vocabitur collis, et fluent de eo rivi lactis, quibus rudis in Christo nutritur infantia, et aquarum flumina, quae de ventre suo Dominus manare testatus est . Omnes enim rivi, sive emissiones Juda, implebuntur aquis, et nihil in eis siccum erit, redundantibus cunctis gratia spirituali. Et fons de domo Domini egredietur, et irrigabit torrentorrentem funiculorum, id est, σχοίνων: quod aut funiculos significat, aut juxta Aegyptios mensuram certi itineris, Psalmista dicente: Semitam meam et funiculum meum tu investigasti . In Nilo enim flumine, sive in rivis ejus, solent naves funibus trahere, certa ha
Abbreviated transcription (Latin):
non istã ierłm cuius rumas cernimꝰ. sed illa iudea
cuiꝰ filie exultauerunt: & lȩtatę sunt in omĩbus
iudiciis dnĩ. & de qua infine quinquagesimi psal¬
mi legimus Benigne fac dnẽ in bona uoluntate tua
fyon ut edificent᷑ muri ierłm In hac ꝓuntia con¬
fessionis & glie: & in hac urbe in qua pax dnĩ cer¬
nitur erit eterna habitatio : non in unã aut in tres
aut plures generationes : sed in generatione & gene-¬
ratione. Hoc ẽ. in duabus generationibꝰ eoꝵ qͥ de gen
nẽ omĩum peccatorũ quẽ pͥus non mundauerat: ut
mund& in euangłio quos in lege peccantes inmun¬
dos reliquerat. Ideo enĩ conclusit omma sub peccato:
ut om̃ibꝰ misereatur Siue ulciscetur seruoꝵ suoꝵ
sanguinẽ. quẽ in martirio ꝓ nominis euis confessi¬
one fuderunt & dñs comorabitur in fyon: dequa
scriptũ ẽ Fundamenta eius in montib sc̃ĩs: diligit
añs portas sior suꝑ omĩa tabernacula iacob. Expli¬

Expanded text:
ruinas cernimus: sed illa Judaea, cujus filiae exsultaverunt et laetatae sunt in omnibus judiciis Domini. Et de qua in fine quinquagesimi psalmi legimus: Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. In hac provincia confessionis et gloriae, et in hac urbe in qua pax Domini cernitur, erit aeterna habitatio, non in unam, vel in tres, aut plures generationes, sed in generatione et generationem, hoc est, in duabus generationibus eorum, qui denem omnium peccatorum, quem prius non mundaverat, ut mundet in Evangelio, quos in Lege peccantes immundos reliquerat. Ideo enim conclusit omnia sub peccato, ut omnibus misereatur ; sive ulciscetur servorum suorum sanguinem, quem in martyrio pro nominis ejus confessione fuderunt. Et Dominus commorabitur in Sion, de qua scriptum est: Fundamenta ejus in montibus sanctis; diligit Dominus portas Sion, super omnia tabernacula Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
nobis uiam reperirent : si habuertmꝰ dei pacẽ &
cor nr̃m aduersariis non patuerit Hec iudei &
nr̃i ut diximꝰ uidaizantes : ad mille annorũ fa-¬
bulã referunt. quando putant x pm̃ habitaturũ
insyon & in ierłm aureã atq gemmatã scõrũ po¬
pulos congregandos: ut qͥ in isto scło oppressi surs
abuniuersis gentibus in hoc eodẽ cunctis imꝑent
nationibꝰ. Et erit in die illa stillabunt montes dul¬
cedinẽ : & colles fluent lacte. & ꝑ om̃s riuos ude

Expanded text:
nobis viam reperirent, si habuerimus Dei pacem, et nobis viam reperirent, si habuerimus Dei pacem, et cor nostrum adversariis non patuerit. Haec Judaei et nostri, ut diximus, judaizantes, ad mille annorum fabulam referunt, quando putant Christum habitaturum in Sion, et in Jerusalem aurea atque gemmata sanctorum populos congregandos, ut qui in isto saeculo oppressi sunt ab universis gentibus, in hoc eodem cunctis imperent nationibus. 215 Et erit in die illa, stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte, et per omnes rivos Judae
Abbreviated transcription (Latin):
& alienigena non transibit ꝑ eã amplius Cũ solis
& lunȩ cunctarũq stellarũ splendor tenebris fuerit
cõnutatꝰ. dñs de syon instar leonif rugi&. sue cla¬
mabit Ꝙ tã excelsa uox eius flit atq terribilis.
ut celorũ cardines. & terrarũ fundamenta quaci¬
antur Cumq tã seuerus in eos fuerit qͥ puniendi
sunt: erit clemens erga popłm suũ Et dabit dnis¬
eis fortitudinẽ qͥ appellantur filii isrł. mens scilie&
simũ dei dicere possumus Qui non ambulauerits
ꝑ prauas semitas. sed gradientes in uia xp̃o oma
sion & in xp̃o monte scõ suo: siue in eo qͥ se dignũ
dei habitaculũ p̃parauit. Iunc erit scã ierłm uisio
pacis aqua & salomon nom̃ accepit. & alieni non
ꝑtransibunt ꝑ eã amplius Alienos uel demones
intellige qͥ externi ad eo sunt. uel onĩs pessimas co-¬
gitationes atq peccata : de quibus ꝓpħa loquitur.
abalienis parce seruo tuo Quȩ nequaquã ultra in

Expanded text:
t alienigena non transibit per eam amplius. Cum solis et lunae cunctarumque stellarum splendor tenebris fuerit commutatus, Dominus de Sion instar leonis rugiet, sive clamabit, et tam excelsa vox ejus erit atque terribilis, ut coelorum cardines et terrarum fundamenta quatiantur. Cumque tam severus in eos fuerit qui puniendi sunt, erit clemens erga populum suum, et dabit eis fortitudinem qui appellantur filii Israel, mens scilicet simum Dei dicere possumus: qui non ambulaverunt per pravas semitas, isto monte sancto suo, sive in eo qui se dignum Dei habitaculo praeparavit. Tunc erit sancta Jerusalem visio pacis, a qua et Salomon nomen accepit, et alieni non pertransibunt per eam amplius. Alienos vel daemones intellige, qui externi a Deo sunt: vel omnes pessimas cogitationes atque peccata, de quibus propheta loquitur: Ab alienis parce servo tuo : quae nequaquam ultra in
Abbreviated transcription (Latin):
pueros ponunt in ꝓstibulũ. sue tradunt meretͥcibꝰ
& causa uoluptatis suȩ quorũ ds̃ uenter ẽ. & gła
in ẽfusionẽ eorũ. uendunt puellas ut bibant uinũ:
Tradit adolescentes meretricibꝰ & puellas uendit
luxurie : qͥ turpis lucri grã ñ corripit delinquen¬
tes Uerũ quid uobis & mͥ tirus & sydon & omĩs

Expanded text:
pueros ponunt in prostibulum, sive tradunt meretricibus: pueros ponunt in prostibulum, sive tradunt meretricibus: et causa voluptatis suae  quorum Deus venter est, et gloria in confusione eorum vendunt puellas, ut bibant vinum. Tradit autem adolescentes meretricibus, et puellas vendit luxuriae, qui turpis lucri gratia non corripit delinquentes. Verum quid vobis et mihi, Tyrus et Sidon, et omnis
Abbreviated transcription (Latin):
riũ suiͫ inuicẽ masculi in masculos turpitudine̾
operantes : & mercedẽ quã oportuit erroris sui
in sem& ipsis recipientes. Nec hoc fecisse conten¬
ti. uendiderunt puellã ꝓuino. ut biberent : & li¬
bidim p̾ferrent gulã. Que uniuersa iudei: ues¬
pasiam titiq tẽporibꝰ & maxime adriani iuxta lit¬
teram impleta ẽe. commemorant᷑. Et post quam
congregandos & deducendos om̃s in uallẽ iosapbat¬
& ibi disceptaturũ dnm̃ cũ eis qͥ suũ popłm ꝑse¬
cuti sunt : & diuiserunt sibi hereditatẽ dei &dis¬
ꝑserunt eos ninationibꝰ & suꝑ terrã illius misert᷑
sortẽ Quod non solũ suꝑ hereticis debemus acci-¬
pere. qͥ sibi dei popłm diuiserunt. & eos faciunt
eẽ. gentiles. sed ad omem rigidũ suꝑbũq doctorẽ.
qͥ sub nomine doctrinȩ & sacerdotii dñant᷑ clerici.¬
& opprimunt eos qui sibi subieet sunt: Cumq fuerins
negligentes. & scandali zauerint unũ de minimis etiã

Expanded text:
asculi in masculos turpitudinem operantes, et mercedem quam oportuit erroris sui in semetipsos recipientes. Nec hoc fecisse contenti, vendiderunt puellam pro vino, ut biberent, et libidini praeferrent gulam. Quae universa Judaei, Vespasiani, Titique temporibus, et maxime Hadriani, juxta litteram impleta esse commemorant. Si autem ad congregandos et deducendos omnes in vallem Josaphat: et ibi disceptaturum Dominum cum eis qui suum populum persecuti sunt, et diviserunt sibi haereditatem Domiserunt eos in nationibus, et super terram illius miserunt sortem: quae non solum super haereticis debemus accipere, qui sibi Dei populum diviserunt, et eos faciunt esse gentiles, sed ad omnem rigidum superbumque doctorem, qui sub nomine doctrinae et sacerdotii dominantur clert opprimunt eos qui subjecti sunt. Cumque fuerint negligentes, et scandalizaverint unum de minimis, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
traditurũ. ut uendant eos iudei. ñ ꝑsis & echi-¬
opibꝰ & ceteris nationibꝰ quȩ uicine sunt. sea sa¬
beis genti longissimȩ. qͥa dñs loquutus sit. et
popłi sui ulciscatur inuiriã Hȩc illi & nr̃i uda¬
itantes : qͥ mille annorũ regnũ in uidee sibi fi¬
nibꝰ pollicentur. & aureã ierłm. & uictimarum
sanguinẽ. & filios ac nepotes & delicias incredibi¬
les. & portas gẽmarũ uarietate distinctas Nos
autẽ dicamus qđ & suscitauit dñf pꝰ aduentũ
suũ. & quotidie suscitat & suscitaturus ẽ. eos:
quos uaruis error eduxerat de finibus suis Pul¬
chre quia suscitabo ait: quasi iacentes. & corru¬
entes. ut qui iacebant in heresi. stent in eccłiaͬ
reddens hereticis quod fecerant ut filios eoꝵ &
filias quos & in misticis & in carnalibꝰ erudierañ
tradant in manibꝰ filiorũ uida In manibꝰ eorũ qͥ
eccłiarũ pͥncipes extiterunt & instructi sunt ar¬

Expanded text:
traditurum, ut vendant eos Judaei, non Persis et Aethitraditurum, ut vendant eos Judaei, non Persis et Aethiopibus et caeteris nationibus quae vicinae sunt; sed Sabaeis, genti longissimae: quia Dominus locutus sit, et populi sui ulciscatur injuriam. Haec illi et nostri Judaizantes, qui mille annorum regnum in Judaeae sibi finibus pollicentur, et auream Jerusalem, et victimarum sanguinem, et filios ac nepotes et delicias incredibiles, et portas gemmarum 211 varietate distinctas. Nos autem dicamus, quod et suscitavit Dominus post adventum suum, et quotidie suscitat, et suscitaturus est eos, quos varius error eduxerat de finibus suis. Pulchreque suscitabo, ait, quasi jacentes et corruentes, ut qui jacebant in haeresi, stent in Ecclesia, reddens haereticis quod fecerant: Ut filios eorum et filias, quos et in mysticis et in carnalibus erudierant, tradat in manibus filiorum Juda, in manibus eorum, qui Ecclesiarum principes exstiterunt; et instructi sunt ar
Abbreviated transcription (Latin):
quia dñs locutus ẽ. Lxaͣc. Ecce ego suscitabo eos
in loco in quo uendidistis eos: & reddã retributi¬
onẽ uram in capita urã. & uendã filios uros
&e fitias urãs in manibꝰ filioꝵ uida : & uenundabunt
eos in captiuitatẽ genti quę ꝓcul ab est qm̃ dñs lo¬
quutus ẽ. Uerbũ hebraicũ sabaim. qđ aqͥla & simacꝰ.
ita ut scriptũ ẽ.transtulerunt. lxex. captiuita¬
tẽ int̾p̃tati sunt: qđ melius captiuos significat
Sabaim autẽ gens trans indiã dicitur de qua fu¬
it & regina saba quę uenit audire sapientiã salo¬
monis: De qͥbꝰ & esaias loquitur & sabaini uiri
excelsi: ad te transibunt. Unde & thus uenire
ꝑhibetur : dicente uirgilio Centũq sabeo thure
calent are Lic& quidã sabeos: arabas fuspicent᷑:
Pmittunt gͦ sibi uidei. immo somniant qđ in ulti¬
mo tempore congregentur a dño & reducantur
in ierłm Nec hac felicitate contenti: ipsũ deũ
suis manibꝰ romanorũ filios & filias asserunt

Expanded text:
locutus est. LXX: Ecce ego suscitabo eos de loco in quo vendidistis eos, et reddam retributionem vestram in capita vestra, et vendam filios vestros et filias vestras in manibus filiorum Juda, et venundabunt eos in captivitatem genti, quae procul abest, quoniam Dominus locutus est. Verbum Hebraicum SABAIM  , quod Aquila ita ut scriptum est transtulerunt, LXX captivitatem interpretati sunt, quod melius captivos significat. Sabaim autem gens trans Indiam dicitur, de qua fuit et regina Saba, quae venit sapientiam audire Salomonis , de quibus et Isaias loquitur: Et Sabaim viri excelsi ad te transibunt . Unde et thus venire perhibetur, dicente Virgilio : . . . Centumque Sabaeo Thure calent arae: licet quidam Sabaeos, Arabes suspicentur. Promittunt ergo sibi Judaei, immo somniant, quod in ultimo tempore congregentur a Domino, et reducantur in Jerusalem. Nec hac felicitate contenti, ipsum Deum suis manibus Romanorum filios et filias asserunt
Abbreviated transcription (Latin):
rus & sidon. & onĩs galilea aliemgenarũ: nũ quid
retributionẽ uos reddetis micbi aut irã in corde re¬
tinetis aduersũ me : Hoc enĩ grece significat Mii¬
nci lea kere. uelociter & cito reddã retributionẽ
ur̃a. & fllios uida & filios ierłm uendidistis filiis
grecorũ. ut eiceretis eos de fimbꝰ suis. & hec iudei
aduersum tyrũ & sydonẽ. & palestinoꝵ t̾minos
siue galileã alienigenarũ dici arbitͣntur. quod tem
pore captiuitatis udaicȩ qͣndo uicti sunt aromanis
dĩ popłin ꝑsequuti sunt: mimo in popło dĩ ipsũ dm̃

Expanded text:
rus et Sidon, et omnis Galilaea alienigenarum? Numquid retributionem vos redditis mihi: aut iram in corde retinetis adversum me hoc enim Graece significat μνησικακείτε? velociter et cito reddam retributionem vestra: et filios Juda, et filios Jerusalem vendidistis filiis Graecorum: ut ejiceretis eos de finibus suis. Et haec Judaei adversum Tyrum et Sidonem et Palaestinorum terminos, sive Galilaeam alienigenpore captivitatis Judaicae, quando victi sunt a Romanis, Dei populum persecuti sunt, imo in ipso populo ipsum Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
nes interp̾tati sunt soienedũ autẽ ut crebro hixi¬
mus. ep̃hod. significa re indumentũ sacdotale.:
cherubim. & seraphim. siue alia quȩ in
sunt. inaolbtub. Id est mͣrationabili. hoc intel¬
legimꝰ qđ inpectore & corde pondificis. aa noia.
doctrina. ut non solum serat rectam fidem sed
quod nouerit possit ore ꝓferre: ꝙ oe apostot paulꝰ
scribit adtitũ. docens quał ep̃s ordinana sit.
Oportet enĩ episcopũ sine crimine. eẽ. tanquã
dĩ dispensatorẽ. Honsuꝑbũ. non iracundum
non uinolentum. non percussorem. & nontur¬
pis iueri cupidum: Sed hospitalẽ. benignum¬
uideatur in eos qͥ ñ peccauerunt lata sententia: Audite in qͥt¬

Expanded text:
nes interpretati sunt. Sciendum autem, ut crebro diximus, ephod significare indumentum sacerdotale, qCherubim et Seraphim sive alia quae in sunt in λογείῳ, id est, in Rationali, hoc intelligimus, quia in pectore et corde pontificis ἀλήθεια doctrina: ut non solum sciat rectam fidem; sed et quod noverit, possit ore proferre. Quod et apostolus Paulus scribit ad Titum, docens qualis episcopus ordinandus sit: oportet ergo episcopum esse sine crimine, tamquam dei dispensatorem, non proteruum, non iracundum, non uinolentem, nonpercussorem, nonturpislucricnpidum, sed hospitalem, beniuideatur in eos qui non peccaverunt, lata sententia. Audite, inq
Abbreviated transcription (Latin):
tuis resurgente : desponsatur nequaquã
in legis iusticia. sed in fide & in grã
euangelii. ut eum cognouerit unige¬
nitum cognoscat & patrem.. Dicit enim
ipse : ad philippum.: Ianto tempore uo¬
biscum sum. & non cognouisti me pbilip¬
pe : Qui uidit me: uidit & patrem:

Expanded text:
tuis resurgente, desponsatur nequaquam tuis resurgente, desponsatur nequaquam in Legis justitia, sed in fide et gratia Evangelii, ut cum cognoverit Unigenitum, cognoscat et Patrem. Dicit enim ipse ad Philippum: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui videt me, videt et Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiam reuocetur in patriam.
& misericordiam consequatur. De
bis sponsalibus in diuersis locis
psalmista decantat.. Mis ericordiam
Q̾ uidicium cantubo tibi domine.
&misericordia & ueritas obui aue¬
runt sibi: & iusticia & pax deoscu¬
latȩ sunt se. Quod duos calices in
septuagesimo quarto psalmo legimus .n¬
Calix in manu añi: iuni meri plenus mreto. i¬
Et inelinauit ex hoc in illum: de iusti¬
cie calice in calicem misericordiȩ. Et
rursum de calice misericordie in eali¬
cem iusticie Si iniquitates obseruaue¬
ris domine : domine quis sustinebit :
Quia apua te ꝓpiciatio est.. Ista igitur
meretrix que primum uoto sponsi in
exteros fuerat iuncta complexus: ut
nunquam auineulo receder& marita¬
li: quia recessit & in egipto fornica¬
ta est: rursum ꝑ legen assumttur.
Quam quia pręterit: prophetis quasi
sponsi sodalib qui ad se missi fuerant
interfectis. nouissime uenit filius domi¬
nus ihesus. Quo crucifixo & amor¬

Expanded text:
poenitentiam, revocetur in patriam, poenitentiam, revocetur in patriam, et misericordiam consequatur. De his sponsalibus in diversis locis psalmista decantat: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Et: Misericordia et veritas 27 obviaverunt sibi, et justitia et pax deosculatae sunt se . Quos duos calices in septuagesimo quarto psalmo legimusCalix in manu Domini vini meri plenus mixto, et inclinavit ex hoc in illum: de justitiae calice in calicem misericordiae, et rursum de calice misericordiae in calicem justitiae. Si iniquitates, inquit, observaveris, Domine, Domine, quis sustinebit? Quia apumeretrix, quae primum voto sponsi in aeternos fuerat juncta complexus, ut numquam a vinculo recederet maritali, quia recessit et in Aegypto fornicata est, rursum per Legem assumitur: quam quia praeteriit, prophetis quasi sponsi sodalibus, qui ad se missi fuerant, interfectis, novissime venit Dei Filius, Dominus Jesus: quo crucifixo, et a mor
Abbreviated transcription (Latin):
lierem facit. ia est non uirginem.. De¬
us etiam meretricibus copulatus eas mu¬
tat in uirgines: uyxta illud quod ad¬
ultere dicitur ꝑ ieremiam.. Non ut do¬
minum me inuocasti aut patrem: aut
principem uirginitatis tuę. Unde et
apostolus post fornicationem & ido¬
lorum cultum credentibus chorinthi is
loquitur.: Despondi enim uos uni ui¬
ro uirginem castani: exhibere xp̃o
Querimiis cur tercio desponsionis no¬
men repetierit.: Primum enim ait:
sponsabo te michi insempiternum.
Secundo: sponsabo te michi in iusticia
&̾ in uiditio. & in misericordia: &¬
in miserationib . Neo hoc fine con¬
tentus : uingit & tercium. Despon¬
sabo te michi in fide: & scies
quia ego dominus. Primo despon¬
dit eam in abraham siue in egipto
ut uxorem habeat semprternam.:
Secundo in monte synai. dans ei in
sponsalibus legis iusticiam atque
uidicium. &̾ iunetam legi miseri¬
cordiam: ut quando peccauerit
tradatur captiuitati: cum egerit

Expanded text:
lierem facit, id est, non virginem; Delierem facit, id est, non virginem; Deus etiam meretricibus copulatus, eas mutat in virgines, juxta illud quod adulterae dicitur per Jeremiam: Non ut dominum me invocasti, aut patrem, aut principem virginitatis tuae . Unde et apostolus post fornicationem et idolorum cultum credentibus Corinthiis loquitur: Despondi enim vos uni viro virginem castam exhibere Christo . Quaerimus cur tertio desponsionis nomen repetierit. Primo enim ait: Sponsabo te mihi in sempiternum. Secundo: Sponsabo te mihi in justitia et judicio, et in misericordia et miserationibus. Nec hoc fine contentus jungit et tertium: Sponsabo te mihi in fide, et scies quia ego Dominus. Primo despondit eam in Abraham, sive in Aegypto, ut uxorem habeat sempiternam. Secundo in monte Sinai, dans ei pro sponsalibus Legis justitiam atque judicium, et junctam Legi misericordiam, ut quando peccaverit, tradatur captivitati, cum egerit
Abbreviated transcription (Latin):
pulo euis Notus enim inudea deus
in ifrael magnum nomen eius Et fa-¬
ctus est in pace locus eius. & habita¬
tio eius in sion. hoc est in ȩcelesia:
in qua confregit potentias arcuum.
scirtum. & gladium. & bellum Quib
fractis atque contritis: dormient
credentes fiducialiter Et subuno pa¬
store requiescent sue sperabunt in his:
que oculus non uidit & auris non au-¬
diuit. & in cor homuns non ascende¬
runt: quę preparauit deus diligen¬
tibus se .. Et sponsabo te michi inse¬
piternum: et sponsabo te michi iniusti¬
cia & iudicio. & in misericordia & in
miserationibus: & sponsabo te michi
in fide: & scies quia ego dominus.
Ix xͣ. similiter. O quanta clementia dĩ.
Aleretrixe quę cum multis amatoribus
fornicata est ob crimen besti is tradi¬
ta. post quam reuertitur ad uirum:
nequa quam reconciliari ei dicttur
sed despondi Et uide quid sit : int̾
dei conuinetionem & hominum. Homo
cum uxorem acceperit: de uirgine mu¬

Expanded text:
pulo ejus . Notus enim in Judaea Deus, pulo ejus . Notus enim in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus. Et: Factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion , hoc est, in Ecclesia, in qua confregit potentias arcuum, scutum, gladium et bellum: quibus fractis atque contritis, dormient credentes fiducialiter, et sub uno pastore requiescent, sive sperabunt, in his quae oculus non vidit, et auris non audivit, et in cor hominis non ascenderunt, quae praeparavit Deus diligentibus se . Et sponsabo te mihi in sempiternum: et sponsabo te mihi in justitia, et judicio, et in misericordia, et inmiserationibus: et sponsabo te mihi in fide: et scies quia ego Dominus. LXX similiter. O quanta clementia Dei! meretrix quae cum multis amatoribus fornicata est, et ob crimen bestiis tradita, postquam revertitur ad virum, nequaquam reconciliari ei dicitur, sed despondi. Et vide quid sit inter Dei conjunctionem et hominum: homo cum uxorem acceperit, de virgine mu
Abbreviated transcription (Latin):
Et leo quasi bos comedet paleas: ne¬
quaquam carnem sanguinemque desi¬
derans. sed mundis ac simplicibus ues¬
cens cibis: quando petro ut corneliũ
susci peret exnatiombus: reuelatum ius¬
sumque est ut comederet omnes be¬
stias. & nichil immundum esse cognos¬
ceret : quod cum graciarum actione
percipitur: Super quibus audit postea.
quod deus mundauit: tu ne commu¬
ne dixeris.: Ergo mnaduentu domini
saluatoris: post resurrectionis eius
triumphos et ascensum ad patrem.
duos parietes angulari lapide copu¬
lati sunt ab eo qui fecit utrumque
unum. Et uocauit eam que dicebatur
absque misericordia. misericordiam con¬
sequutam : & eum qui dicebatur non
populus meus populum suum. Pacatis¬
que omnibus : arcus et gladius conte¬
retur ac bellum. Non enim erunt ne
cessaria instrumenta pugnantium: eũ
qui pugnent de fuerint Iungetur is¬
rael gentibus. & implebitur uliud
deuteronomi i. lȩtamini gentes cum po¬

Expanded text:
et leo quasi bos comedet paleas ; neet leo quasi bos comedet paleas ; nequaquam carnem sanguinemque desiderans, sed mundis atque simplicibus vescens cibis. Quando Petro, ut Cornelium susciperet ex nationibus , revelatum, jussumque est ut comederet omnes bestias, et nihil immundum esse cognosceret, quod cum gratiarum actione perciperetur: super quibus audit postea: Quod Deus mundavit, tu ne commune dixeris . Ergo in adventu Domini Salvatoris, post resurrectionis ejus triumphos, et ascensum ad Patrem, duo parietes angulari lapide copulati sunt ab eo, qui fecit utrumqueavit eam quae dicebatur, absque misericordia, misericordiam consecutam: et eum qui dicebatur non populus meus, populum suum: pacatisque omnibus, arcus et gladius conteretur ac bellum. Non enim erunt 26 necessaria instrumenta pugnantium, cum qui pugnent, defuerint. Jungetur Israel gentibus, et implebitur illud Deuteronomii: Laetamini gentes cum po
Abbreviated transcription (Latin):
bit me ultra habens me : id est baalim.
Et ꝑcutiam eis foedus in die illa cũ
bestia agri: et cum uoluere cęli : & cũ
reptilȩͥ terrę Et arcum & gladium &
bellum conteram de terra. & dormire
eos fidu cialiter Lxoͣe Et disponam
eis testamentum in die illa cum bestiis
agri. & cum uolatilibus cęli : & cum
reptilibus terrę: Et arcum et gladi¬
um & bellum conteram de terra : &
habitare eos faciam in spe Quando
omnia religionis aduersę uocabula
fuerint ablata de populo dominum
confitente. & uocauerit inquit me
uir meus. nequaquam baali id est ido¬
lum meum : tunc percutiam eis foedꝰ
atque concordiam cum bestiis agri &
uolucribus cęli. & reptilibus terrę De
hoc tempore : & isaias loquitur Habita¬
bit lupus cum agno : & pardus cum he¬
do accubabit Uitulus & leo & ouis si¬
mul morabuntur: & puer paruulus mi¬
nabit eos. Uitulus & ursus pascent᷑:¬
&̾ simul requiescent catuli eorum.

Expanded text:
bit me ultra habens me, id est, BAAL. bit me ultra habens me, id est, BAAL. Et percutiam eis foedus in die illa cum bestia agri, et cum volucre coeli, et cum reptili terrae: et arcum, et gladium, et bellum iter. LXX: Et disponam eis testamentum in die illa cum bestiis agri, et cum volatilibus coeli, et cum reptilibus terrae: et arcum, et gladium, et bellum conteram de terra: et habitare eos faciam in spe. Quando omnia religionis adversae vocabula fuerint ablata de populo Dominum confitente, et vocaverit me, inquit, vir meus, et nequaquam Baali, id est, idolum meum, tunc percutiam eis foedus atque concordiam cum bestiis agri, et volucribus coeli, et reptilibus terrae. De hoc tempore et Isaias loquitur: Habitabit lupus cum agno; et pardus cum hoedo accubabit. Vitulus, et leo, et ovis simul morabuntur, et puer parvulus minabit eos. Vitulus et ursus pascentur, et simul requiescent catuli eorum:
Abbreviated transcription (Latin):
is. Unde & uxor quȩ de uiro sum¬
pta est : in genesi appellatur. issa. qua¬
si auiro uir ago. Quod ergo dicit de¬
us hoc est Cum utroque sermone hoc
est .isi. & baali. appellatur uir meus
siue maritus meus. Iantum modo ido¬
lorum nomina : ut etiam quod bene
dici potest. propter ambiguitatẽ & uerbi
similitudinem nequaquam uelim diei:¬
e sed appellari meisi. magis quam baalĩ.
& dum aliud loquitur alterius recorde¬
tur : & uirum nominans idolum cogi¬
tet: ignosce obscuritati quȩ tribus
nascitur modis.: Aut rerum difficulta¬
te. aut magistri impericia. aut discen¬
tis nimia tarditate. Nleque enim he¬
breum prophetam edisserens: oratoriis
debeo derlamatiunculis ludere & in
narrationibus atque epilogis asiatico
more cantare: sed auxilio orationum
tuarum. & ineredibili discendi studio
aperire quę clausa sunt: Deniq aqui¬
la diligens & curiosius interpres. uoca¬
bit inquit me uir meus. et non uoca¬

Expanded text:
is  : unde et uxor quae de viro sumis  : unde et uxor quae de viro sumpta est, in Genesi appellatur ISSA , quasi a viro: virago. Quod ergo dicit Dominus, hoc est: cum utroque sermone, ISSI et BAALI appelletur vir meus, sive maritus meus, tantum odi idolorum nomina, ut etiam quod bene dici potest, propter ambiguitatem et verbi similitudinem nequaquam velim dici, sed appellari me ISSI, magis 25 quam BAALI: ne dum aliud loquitur, alterius recordetur, et virum nominans, idolum cogitet. Ignosce obscuritati, quae tribus nascitur modis: aut rerum difficultate, aut magistri imperitia, aut discentis nimia tarditate. Neque enim Hebraeum prophetam edisserens, oratoriis debeo declamatiunculis ludere, et in narrationibus atque epilogis Asiatico more cantare, sed auxilio orationum tuarum, et incredibili discendi studio, aperire quae clausa sunt. Denique Aquila diligens et curiosus interpres: Vocabit, inquit, me vir meus, et non voca
Abbreviated transcription (Latin):
ut patrem suum belum referret in de¬
um qui hebraice dicitur bel: & in mul¬
tis prophetis maximeq in daniele et¬
uixta theodocionem. sub idolo babilonis
hoc appellatur nomine: Hunc sidomii
& phenices : appellant baal. Eadem
enim inter beth & lameth litteras con¬
sonantes ain uocalis littera ponttur:
Quȩ iuxta linguae illius proprietatẽ:
nunc bel nunc babel legitur Unde et
dido sidoma regii generis cum eneam
suscepisset hospieio hac patera ioui
una delibat: qua belus & omnes abelo
soliti. Di dicimus ȩxordium demonis:
immo hominis in demonem conseerati:
Omnia enim idola : ex mortuorum errore
creuerunt. Audiamus cȩtera: Lingua
hebrea & sira baal interpretatur.
ex ũ id est habens. Si uoluerimus
dicere habes me: dicimus baalim. Et
apud utramq gentem: uxores iuros
suos uocant baali. id est uir meus.
quod intelligitur habens me. Et est
sensus. qui me hab& inconugio. Ea¬
dem hebreorum lingua: uocatur uir

Expanded text:
ut patrem suum Belum referret in Deut patrem suum Belum referret in Deum, qui Hebraice dicitur BEL  , et in multis prophetis, maximeque in Daniele juxta Theodotionem, sub idolo Babylonis, hoc appellatur nomine. Hunc Sidonii et Phoenices appellant BAAL  : eadem enim inter BETH et LAMED litteras consonantes, AIN vocalis littera ponitur, quae juxta linguae illius proprietatem nunc Beel, nunc Baal legitur. Unde et Dido Sidonia regii generis, cum Aeneam suscepisset hospitio, hac patera Jovi vina delibat, qua Belus et omnes a Belo soliti. Didicimus exordium daemonis, immo hominis in daemonem consecrati: omnia enim idola ex mortuorum errore creverunt. Audiamus caetera: Lingua Hebraea et Syra BAAL interpretatur ἔχων, id est, habens. Si voluerimus dicere, habens me, dicamus BAALI  : et apud utramque gentem uxores viros suos vocant Baali, id est vir meus, quod intelligitur, habens me: et est sensus, qui me habet in conjugio. Eadem Hebraeorum lingua vocatur vir
Abbreviated transcription (Latin):
post quam uocatus est apostolus plan¬
git antiqua peccata: & se dicit indi¬
gnum uocatione apostoli. quia persecu¬
tus Paecclesiam dei. ut humiliatio et af¬
flictio in conscientia prȩterra uulneris
non in dolore malorum presentium acci¬
piatur:. Et erit in die illa ait dominus.
uocabit me uir meus. & non uoeabit
Ime ultra baalim: & auferã nomina ba¬
alim de ore euis. & non recordabitur ul¬
tra nominis eorum. Septuaginta similiter
Primum ominis asiȩ regnasse ninum belis fi¬
liũ: om̃s ⁊ grece & barbare narrant historie:
Qui apud assirios ninum sui nominis con¬
didit ciuitatem: quam hebrei uocant ni¬
niuen: Huius uxor semiramis de quamul¬
ta & miranda referuntur: muros babilo¬
nis instruxit. De qua insignis poeta te¬
statur dicens. quam dicitur olim cocci¬
libus muris cin exisse seniramis urbem:
Hic aduersus zroastrem magnũ regem
battrianorum: forti certamine dimica¬
uit. Et in tantam ꝑuenit gloriam: ut¬

Expanded text:
postquam vocatus est apostolus, planpostquam vocatus est apostolus, plangit antiqua peccata, et se dicit indignum vocatione apostoli, quia persecutus sit Ecclesiam Dei : ut humiliatio et afflictio in conscientia praeteriti vulneris, non in dolore malorum praesentium accipiatur. 24 Et erit in die illa, ait Dominus, vocabit me vir meus, et non vocabit me ultra Baalim: et auferam nomina Baalim de ore ejus, et non recordabitur ultra nominis eorum. LXX similiter. Primum omni Asiae regnasse Ninum, Beli filium, omnes et Graecae et Barbarae narrant historiae: qui apud Assyrios Ninum sui nominis condidit civitatem, quam Hebraei vocant Niniven. Hujus uxor Semiramis, de qua multa et miranda referuntur, muros Babylonis exstruxit: de qua insignis poeta testatur dicens: Quam dicitur olim Coctilibus maris cinxisse Semiramis urbem. Hic adversus Zoroastrem magnum, regem Bactrianorum, forti certamine dimicavit: et in tantam pervenit gloriam,
Abbreviated transcription (Latin):
ultauit & dixit Cantemus domino
gloriose enim magnificatus est equum
& ascensorem deiecit in mare : sic nunc
quoque secundum dies iuuentutis suae.
siue adolescentiȩ suȩ. quando egressa
est de terra egipti. canat atque lȩte¬
tur: & regnum xpisti ad suam salutẽ
inter ȩcelesiae choros concinat. Et anim¬
aduerte quod quando eximus de aegi¬
pto & ad meliora transimus: dicamur
ascendere quia ierusalem in montibus si¬
ta est. de qua qui iericho̾ descendere uo¬
luerit uulneratus est Ad eos autem qui
egipti id est seculi huius querunt auxi¬
lia : dicitur. Ne qui descendunt in egiptũ
propter auxilium. Interpretacio aquilae
& theodotionis equibus alter ytia hoy¬
est audiet. respondebit. nobiscum facit
quod precinentibus aliis alii respondeans
concinentes Humiliabitur autem & af¬
fligetur. quod septuaginta & simmachus
transtulerunt. non conuenit tempori le¬
ticie. Nisi forte imitabitur paulum qui

Expanded text:
ultavit et dixit: Cantemus Domino, ultavit et dixit: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est: equum et ascensorem dejecit in mare : sic nunc quoque secundum dies juventutis suae, sive adolescentiae suae, quando egressa est de terra Aegypti, canat atque laetetur, et regnum Christi ac suam salutem inter Ecclesiae choros concinat. Et animadverte quia quando eximus de Aegypto, et ad meliora transimus, dicamur ascendere: quia Jerusalem in montibus sita est, de qua qui in Jericho descendere voluerat, vulneratus est . Ad eos autem qui Aegypti, id est, saeculi hujus quaerunt auxilia dicitur: Vae qui descendunt in Aegyptum propter auxilium . Interpretatio Aquilae et Theodotionis, e quibus alter ὑπακοest respondebit, nobiscum facit, quod praecinentibus aliis, alii respondeant concinentes. Humiliabitur autem et affligetur, quod LXX et Symmachus transtulerunt, non convenit tempori laetitiae, nisi forte imitabitur Paulum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cipiant mendatium: & postea xp̃o adue¬
niente saluentur Et canet ibi uixta dies
uiuentutis sue : & iuxta dies ascensionis
sue de terra egipti. Laeae. Et humiliabi¬
tur iuxta dies infantie suȩ: & iuxta dies
ascensionis de terra ȩgipti. In eo loco ubi nos
posuimus can&. et septuaginta transtuleruns
humiliabitur: in hebraico scriptum est ana¬
tha. Quod simmachus interpretatus est
affligetur. theodotio respondebit. aquila
obediet. id est YIL oy cei. nos abhebreo¬
ka ⁊ ac 3 ei. magis accepimus id est p̾cin&:
ut quia semel lactacionẽ & eductionem
in solitudinem. & uinitores ex eodẽ loco. &
uallem achor posuerunt: & totam histo¬
riam exeuntium de egipto & pergentiũ
ad terram sanctam breui sermone perstrin¬
gens : etiam nunc historie similitudinem
conseruaret. Ut quomodo eo tempore qͣn¬
do egredi ebantur de terra egipti submer¬
so pharaone in mari rubro arripuit ma¬
ria timpbanum & prȩcinens cȩteris ex-¬

Expanded text:
cipiant mendacium, et postea, Christo advecipiant mendacium, et postea, Christo adveniente, salventur. Et canet ibi juxta dies juventutis suae, 23 et juxta dies ascensionis suae de terra Aegypti. LXX: Et humiliabitur juxta dies infantiae suae, et juxta dies ascensionis de terra Aegypti. In eo loco ubi nos posuimus, canet, et LXX transtulerunt, humiliabitur; in Hebraico scriptum est ANATHA  , quod Symmachus interpretatus est affligetur, Theodotion respondebit, Aquila obediet, id est, ὑπακούσει: nos ab Hebraeo κατὰ λέξιν magis accipimus, id est, praecinet: ut quia semel jactationem et eductionem in solitudinem, et vinitores ex eodem loco, et vallem Achor, posuerat, et totam historiam exeuntium de Aegypto et pergentium ad terram sanctam brevi sermone perstringens, etiam nunc historiae similitudinem conservaret. Ut quomodo eo in tempore, quando egrediebantur de terra Aegypti, submerso Pharaone in mari Rubro, arripuit Maria tympanum, et praecinens caeteris, exs