comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lus: uultus grauis. & actus leuis: ingens au¬
ctoritas & nutans stabilitas. Admoui specult̾i:
fedus se in eo uultus agnoscat: tu tuũ gaude
dissimiłe inueniri. Inspice tam̃ & tu:. ne for¬
te &e si sit unde m̾̃to placeas tͥ: etiã in quo de¬
Rara uox. nicħ mͥ ꝯscius sum. Cautior in bo¬
nis ambulas: si & mala ñ lateant. Quã obrẽ
ut dixi nou̾s te. ut int̾ angustias quȩ ñ dest̃
fruaris ꝯscientiȩ bono: magis autẽ ut scias qͥd¬
desit tͥ. Nam cui ñ desit: Omĩa illi defunt.
qui nil sibi deesse putat. Quid si sũmꝰ pon¬
tifex sise Nunqͥd qͥa summꝰ pontifex. ido sũ¬
muse Infimũ noris ẽẽ. si summũ putas. Qͥs
summus: Tui addi ñ possit. Grauit̾ erras:
sito illum existimes. Absit: ñ tu de illis es. qͥ
dignitates uirtutes putant. Tibi ante exꝑta
uirtꝰ. quã dignitas fuit. Augustis relinqͥto
ñ timuerunt: u̾bi gr̃a nabugodonosor ale¬

Expanded text:
lus; vultus gravis, et actus levis; ingens aulus; vultus gravis, et actus levis; ingens auctoritas, et nutans stabilitas. Admovi speculum: foedus se in eo vultus agnoscat: tu tuum gaude dissimilem inveniri. Inspice tamen et tu, ne forte, etsi sit unde merito placeas tibi, etiam in quo deRara vox, Nihil mihi conscius sum . Cautior in bonis ambulas, si et mala non lateant. Quamobrem, ut dixi, noveris te, ut inter angustias quae non desunt, fruaris conscientiae bono; magis autem ut scias qdesit tibi. Nam cui non desit? Omnia illi desunt, qui nihil sibi desse putat. Quid si summus Pontifex sis? Numquid quia summus Pontifex, ideo summus? Infimum noris esse, si summum putas. Quis summus? Cui addi non possit. Graviter erras, si te illum existimes. Absit. Non tu de illis es qui dignitates virtutes putant. Tibi ante experta virtus, quam dignitas fuit. Augustis relinquito non timuerunt: verbi gratia. Nabuchodonosor, Ale
Abbreviated transcription (Latin):
nũ: Ceterũ cum om̃i indifferent̾ ꝑsonȩ. hȩc
sit queda turris fortitudinis a faciȩ inimiq:
nescio quo pacto tam̃ uis eius maior in ma¬
iorib. & in clariorib clarior comꝓbat᷑. Nulla
splendidior gemma: in om̃i p̾cipue ornatu
summi pontificis. Quo enim celsior cȩt̾is: eo
guar forsitan. quod ñ satis pͥmis explicitiᷤᷤ par¬
tib. in scdas nescio quomͦ stilus excurierit. de¬
scribere inchoans quale te oporteat eẽ: cũ nec¬
dum quis sis plenius exp̾ssisset. C redo erubes¬
cens in sũmo positum apice uideri hominẽ
nudum: festinauit induere insignib suis.
Absq his nempe: eo deformior quo illustrior
pares. Nunquid potest abscondi ciuitatis su¬
pra montẽ posite desolatio: aut latere fumus
luc̾nȩ extincte suꝑ candelabrũ: Simia inte¬
cto: rex fatuus in solio sedens. Et nunc audi
struosa res gradus summꝰ & animus infimuˢ.
sedes pͥma &e uita ima: lingua magniloqua.
& manus ociosa: sermo multus & fructus nul¬

Expanded text:
 Caeterum cum omni indifferenter personae haec sit quaedam turris fortitudinis a facie inimici; nescio quo pacto tamen vis ejus major in majoribus, et in clarioribus clarior comprobatur. Nulla splendidior gemma, in omni praecipue ornatu summi Pontificis. Quo enim celsior caeteris, eo guar forsitan, quod non satis primis explicitis partibus, in secundas nescio quomodo stilus excurrerit, describere inchoans qualem te oporteat esse, cum necdum, quis sis, plenius expressisset. Credo erubescens in summo positum apice videri hominem nudum, festinavit induere insignibus suis. Absque his nempe eo deformior, quo illustrior pares. Nunquid potest abscondi civitatis supra montem positae desolatio, aut latere fumus lucernae exstinctae super candelabrum? Simia in tecto, rex fatuus in solio sedens. Et nunc audi struosa res gradus summus, et animus infimus: sedes prima, et vita ima; lingua magniloqua, et manus otiosa; sermo multus, et fructus nul
Abbreviated transcription (Latin):
pulis. in alligando reges eoꝵ in cõpedib ce no-¬
biles eoꝵ in manicis ferreis.Si hec facis. honori¬
ficas ministĩum tuũ. & minist̾ium te. Non
mediocris iste pͥncipatꝰ. Exturbare ẽ hoc ma¬
las bestias a t̾minis tuis: quo greges tui secu-¬
ri in pascua educant᷑. Domabis lupos. s ouib
ñ dominaberis. Pascendas utiq ñ p̃mendas
suscepisti. Si bñ considerasti quis sis:. hec de
oportere facere ñ ignoras. Porro scienti & non
facienti: peccatũ ẽ tͥ. Non es oblitꝰ uͥ legeris
apłi factitabant. fortes fuere in bello: ñ mol¬
les in sericis. Si filius es apłoꝵ & ꝑpħarum: &
b morib qͦd ñ aliunde nobile. quã moꝵ inge
cyrographũ pat̾ne tue hereditatis qͦd tͥ euol¬
Induere fortitudinẽ. & hereditasti. Posside
fidem: posside pietatẽ. posside sapientiam:
s sapientiã scõꝵ: ipsa ẽ timor dñi: & habes
qͦd tuũ ẽ. habes sine defraudatione integrũ

Expanded text:
pulis, in alligando reges eorum in compedibus, et nopulis, in alligando reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis. Si haec facis, honorificas ministerium tuum, et ministerium te. Non mediocris iste principatus. Exturbare est hoc malas bestias a terminis tuis, quo greges tui securi in pascua educantur. Domabis lupos, sed ovibus non dominaberis. Pascendas utique, non premendas sucepsisti. Si bene considerasti quis sis, haec te oportere facere non ignoras. Porro scienti et non facienti, peccatum est tibi . Non es oblitus ubi legeris: sic Apostoli factitabant. Fortes fuere in bello, non molles in sericis. Si filius es Apostolorum et Propbus moribus; quod non aliunde nobile, quam morum ingchirographum paternae tuae haereditatis, quod tibi evolInduere fortitudinem, et haereditasti. Posside fidem, posside pietatem, posside sapientiam, sed sapientiam sanctorum ipsa est timor Domini, et habes quod tuum est. Habes sine defraudatione integrum
Abbreviated transcription (Latin):
bunt. Immo ne uepres qͥdem: annose ce ueter¬
nose arbores sunt. S ñ ꝓfecto fructifere. nͥ for¬
te glandiũ aut siliquaꝵ q̃s porci manducãt.
Quo usq occupant tram: Nonne si eris ce
cernis ista pudebit ociosam iacere securim:
pudebit sine causa falcem aplicam accepis-
se: In hunc qͦndam agrum ysaac patͥar¬
cha exierat. cũ pͥmo rebecca occurrit ei: & ut
scͥptura habet exierat ad meditandum. Ille
ad meditandu: tu ad extirpandu egredia¬
ris necesse ẽ. Tibi iam p̃cessisse meditatio
saluatoris sedisse debueras: ante estimasse
opus: metiri uires: ponderasse sapientiam:
mita cõparasse: sumptꝰ cõputasse uirtutũ.
Age gͦ puta tempus putationis adeẽ. si tam̃
meditationis p̾iuit.Si cor mouisti:. mouen¬
da iam lingua: mouenda ẽ &e manus. Accin-¬
gere gladio tuo: gladio sp̃c. qͦd ẽ uerbum dĩ.
Głifica manũ & brachium dextrũ. in faciendo
uindictam in nationib. increpationes in po-¬

Expanded text:
bunt? Imo ne vepres quidem: annosae et veterbunt? Imo ne vepres quidem: annosae et veternosae arbores sunt, sed non profecto fructiferae; nisi forte glandium aut siliquarum, quas porci manducant. Quousque occupant terram? Nonne, si exis et cernis ista, pudebit otiosam jacere securim; pudebit sine causa falcem apostolicam accepisse? 13. In hunc quondam agrum Isaac patriarcha exierat, cum primum Rebecca occurrit ei: et, ut Scriptura habet, Exierat ad meditandum . Ille ad meditandum, tu ad exstirpandum egrediaris necesse est. Tibi jam praecessisse meditatio Salvatoris, sedisse debueras, ante aestimasse opus, metiri vires, ponderasse sapientiam, merita comparasse, sumptus computasse virtutum. Age ergo, puta tempus putationis adesse, si tamen meditationis praeivit. Si cor movisti, movenda jam lingua, movenda est et manus. Accingere gladio tuo, gladio spiritus, quod est verbum Dei . Glorifica manum et brachium dextrum in faciendo vindictam in nationibus, increpationes in po
Abbreviated transcription (Latin):
in laborib plurimis. felix qui dicere potuit
ne. nil molle. nil resupinũ. Si labor terret. mͦ¬
ces inuitet. Unusquisq enĩ scd̃m suũ laborẽ:
merced̾e accipiet. Et si ille plus om̃ib labora¬
uit. ñ tam̃ totũ elaborauit. Et adhuc locus
ẽ. Exi in agrũ dñi tui: & considera diligent᷑.
quantis hodieq adhuc de uet̾i maledicto sil
uescat spinis ac tͥbulis. Exi inquã in mundu:
ager ẽ enim mundꝰ: isq creditus tͥ. Exi in il¬
lum ñ tanquã dñs s tanquã uillicus uidere
& ꝓcurare. unde exigendus es rõnẽ. Exi dixerĩ
qͥbusdã tuȩ passib intentȩ sollicitudinis &e
sollicite intentionis. Neq enĩ ipsi qui iussi st̃
ire in orbem uniuersum orbem enriuierunt
p̾sentia corporis. s mentis ꝓuidentia. Et tu le¬
ua oculos quosda confiderationis tue &e inde
regiones. si ñ sunt mag̃ siccȩ ad ignẽ: quã al¬
bȩ ad messem. Quã multȩ quas putaueras
fruges diligent᷑ inspectȩ. uepres potiꝰ appare¬

Expanded text:
in laboribus plurimis. Felix qui dicere potuit:ne, nil molle, nil resupinum. Si labor terret, merces invitet. Unusquisque enim secundum suum laborem mercedem accipiet. Et si ille plus omnibus laboravit, non tamen totum elaboravit, et adhuc locus est. Exi in agrum Domini tui, et considera diligenter, quantis hodieque de veteri maledicto silvescat spinis ac tribulis. Exi, inquam, in mundum. Ager enim est mundus, isque creditua tibi. Exi in illum non tamquam dominus, sed tamquam villicus, videre et procurare, unde exigendus es racionem. Exi, dixerim, quibusdam passibus tue intente sollicitudinis et sollicite inteire in orbem universum, orbem circumierunt praesentia corporis, sed mentis providentia. Et tu leva oculos quosdam considerationis tuae, et vide regiones, si non sunt magis siccae ad ignem, quam albae ad messem. Quam multae, quas putaveras fruges, diligenter inspectae, vepres potius appare
Abbreviated transcription (Latin):
secutus adiungit. Ego autẽ in medio ue¬
strum sum: tanquã qui ministrat. Quis
seiam titulo hoc ingloriũ putet. quo sẽ pͥ
in eo dicens. Al mistri xp̃i sunt: & ego. Et ad¬
dit. Ut minus sapiens dico: plus ego. In labo¬
rib plurimis: in carcerib abundantiꝰ in pla¬
gis supra modu: in mortib frequent̾. O pre¬
clarum minist̾ium. Quo ñ id głosius pͥnci¬
Quis m tͥbuat simiłe ficri in gła sc̃oꝵ: Cla¬
mat ꝓph̾a. Michi autẽ nimis honorificati s
amici tui ds: nimis ꝯfortatꝰ ẽ pͥncipatꝰ eoꝵ. Cla

Expanded text:
secutus adjungit: Ego autem in medio vesecutus adjungit: Ego autem in medio vestrum sum, tanquam qui ministrat . Quis se jam titulo hoc inglorium putet, quo se prioin eo, dicens: Ministri Christi sunt, et ego. Et addit: Ut minus sapiens dico, plus ego. In laboribus plurimis, in carceribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus frequenter . O praeclarum 420 ministerium! Quo non id gloriosius princiQuis mihi tribuat similem fieri in gloria sanctorum? Clamat propheta: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui,
Abbreviated transcription (Latin):
Nec enĩ tͥ ille dare q̃d ñ habuit potuit. Quod
habuit hoc dedit. sollicitudinẽ ut dixi super
eccłias. Nunqͥd dominationẽ: Audi ipsum.
Non dominantes ait in clero: s forma fac̃ti
gregis. Et ne dictũ sola humilitate. putes. nõ
etiam ueritate: uox dñi ẽ in euangłio. Reges
gentiũ dommant᷑ eoꝵ: & qui potestatẽ habent
suꝑ eos bñfici uocant᷑. Et infert. uos autẽ ñ
sic. ⁊ lanum ẽ apłis int̾dicit᷑ dominatꝰ. Igͦ tu.¬
& tͥ usurpare aude. aut dñs apłatum: aut apłi¬
cus dominatũ. Plane ab alterutro ꝓhiberis.
Si utrũq simul habere uoles. ꝑdes utrunq.
de quib querit᷑ ds fic. Ipsi regnauert̾ & ñ ex
me: pͥncipes extiterunt &e ñ cognoui eos. Iam
si regnare sine do uiuat: habes gł̾am s ñ apud
dm̃. At simt̾dictũ tenemus: audiamus edictũ.
Qui maior ẽ ur̃m ait. fiat sicut iunior: & qui
p̾cessor ẽ. sicut qui ministrat. forma apłica ħ

Expanded text:
Nec enim tibi ille dare quod non habuit potuit. Quod Nec enim tibi ille dare quod non habuit potuit. Quod habuit, hoc dedit, sollicitudinem, ut dixi, super Ecclesias. Nunquid dominationem? Audi ipsum. Non dominantes, ait, in clero, sed forma facti gregis . Et ne dictum sola humilitate putes, non etiam veritate, vox Domini est in Evangelio: Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocantur: et infert: Vos autem non sic  usurpare aude aut dominans apostolatum, aut apostolicus dominatum. Plane ab alterutro prohiberis. Si utrumque simul habere voles, perdes utrumque. de quibus queritur Deus sic: Ipsi regnaverunt, et non ex me; principes exstiterunt, et ego non cognovi . Jam si regnare sine Deo juvat, habes gloriam, sed non apud Deum. At si interdictum tenemus, audiamus edictum. Qui major est vestrum, fiat sicut junior; et qui praecessor est, sicut qui ministrat. Forma apostolic
Abbreviated transcription (Latin):
aut resupinũ pompis. Nil hoꝵ tͥ tabulȩ testa¬
toris assignant. s quide Si illarũ tenore con¬
tentus sis: curã potiꝰ hereditabis & oꝑam: quã
glam & diuitias. Blandit᷑ cathedra: Specła
ẽ. Inde deniq suꝑintendis: sonans tͥ ep̃i noĩe.
ñ dominiũ. s officiũ. Quid ni loceris in emi¬
nenti. unde omĩa ꝓspectes: qui speculator
suꝑ omĩa ꝯstitueris: Enimuͭ ꝓspectus iste
get sollicitudo omniũ eccłiarũ. Nam quid tͥ
aliud dimisit sc̃s apls: Quod habeo inquit:
hoc tͥ do. Quid illud: Unum scio. ñ ẽ aurum
neq argentũ. cũ ipse dicat. argentũ & aurũ
ñ ẽ mͥ. Si hab̾e ꝯtingat: utere ñ ꝓ libitu s pro
tempore. Sic eris utens illis: quasi ñ utens. Ip
sa qd ad animi bonũ spectat: nec bona st̃ nec
mala. U sus tam̃ hoꝵ bonuᷤᷤ: abusio mala. sol¬
lietudo peior questꝰ turpior. Esto. ut alia q̃¬
cunq ratione hec tͥ uendices. s ñ apłico iure.

Expanded text:
aut resupinum pompis. Nihil horum tibi tabulae testaaut resupinum pompis. Nihil horum tibi tabulae testatoris assignant. Sed quid? Si illarum tenore contentus sis, curam potius haereditabis et operam, quam gloriam et divitias. Blanditur cathedra? Specula est. Inde denique superintendis, sonans tibi episcopi nomine non dominium, sed officium. Quidni loceris in eminenti, unde prospectes omnia qui speculator super omnia constitueris? Enim vero prospectus iste get sollicitudo omnium Ecclesiarum. Nam quid tibi aliud dimisit sanctus Apostolus? Quod habeo, inquit, hoc tibi do. Quid illud? Unum scio: non est aurum neque argentum, cum ipse dicat: Argentum et aurum non est mihi . Si habere contingat, utere non pro libitu, sed pro tempore. Sic eris utens illis, quasi non utens. Ipsa quidem, quod ad animi bonum spectat, nec bona sunt, nec mala: usus tamen horum bonus, abusio mala, sollicitudo pejor, quaestus turpior. Esto, ut alia quacunque ratione haec tibi vindices: sed non apostolico jure.
Abbreviated transcription (Latin):
mensura: quã tͥ mensus ẽ cds. Nam qͦd ampliꝰ
ẽ a malo ẽ. Disce exemplo ꝓphico p̾sidere. ñ tã
ad imꝑitandu: quã ad factitandu qͦd tempꝰ
requirit. Disce sarculo tͥ opus eẽ ñ sceptro:
ut opus facias ꝓpħe. Et qͥdem ille ñ regnatu
uenias aliquid elaborandu: in agro dñi tuis
Et plurimũ. Aplane totũ qͥuere emundare
querunt: aliquid ipsi parentes tui tͥ. S nec
tu ad om̃e sufficies: aliqͥd ꝓfecto tuo relicturꝰ
es successori: & ille aliis: & alii aliis usq in fi¬
nem. Cura undecimã deniq horam oꝑarii
ocii arguunt᷑. & mittunt᷑ in uineã. Antecesso¬
res tui apłi audier̃t: qͥa messis qͥdem multa:
oꝑarii u pauci. Pat̾nam tͥ uendicato heredita¬
tem.⁊ lam si filius: & heres. Ut ꝓbes heredem.
euigila ad curam: & ñ ocio torpeas: ne &e tibi
dicatur. Quid hic stas tota die ociosus: Mul¬
toninꝰ imuenir oportet. aut deliciis resolutũs

Expanded text:
mensura quam tibi mensus est Deus. Nam quod amplius mensura quam tibi mensus est Deus. Nam quod amplius est, a malo est. Disce exemplo prophetico praesidere non tam ad imperitandum, quam ad factitandum quod tempus requirit. Disce sarculo tibi opus esse, non sceptro, ut opus facias prophetae. Et quidem ille non regnaturu al. add. non invenias aliquid elaborandum in agro Domini tui? Et plurimum. Non plane totum quivere emundare querunt; aliquid ipsi parentes tui tibi. Sed nec tu ad omne sufficies. Aliquid profecto tuo relicturus es successori, et ille aliis, et alii aliis usque in finem. Circa undecimam denique horam operarii otii arguuntur, et mittuntur in vineam. Antecessoresoperarii vero pauci . Paternam tibi vindicato haereditatem. Nam si filius, et haeres . Ut probes haeredem, evigila ad curam; et non otio torpeas, ne et tibi dicatur: Quid hic stas tota die otiosus? 10. Multo minus inveniri oportet aut deliciis resolutum,
Abbreviated transcription (Latin):
uans allisisti me. Non ẽ qͦd blandiat᷑ celsitu
do: sollicitudo maior. Illa discrim̃ intendit. ħ
amicũ ꝓbat. Huic accingamur: si nolumuᷤ
cum rubore nouissimũ locũ tenere. factũ¬
suꝑiorẽ dissimulare nequimꝰ: s enĩ ad quid.
om̃imodis attendendu. Non eñ ad dominã¬
dum opinor. Nam & ꝓpħa cũ similit̾ leua¬
retur audiuit. Ut euellas & destruas: &e dis¬
ꝑdas & dissipes: & edifices & plantes. Quid
hoꝵ fastum sonat: Rusticani mag̃ sudoriᷤ
scȩmate qͦdam: labor sp̃ualis expressus est.
situm senserimꝰ ministiun ñ dominiũ datũ.
Non sum ego maior ꝓpha. ce si forte par po¬
testate: s m̾itoꝵ ñ ẽ cõparat᷑o. ħ loquere tͥ: ce do¬
ce teipsũ qui alios doces. Puta te uelut unũ
aliquẽ de ꝓpħis. Anñ satis ad te: Et nimiũ.
S grã di es. id qͦd es. Quid: Esto qͦd ꝓpħa: nũ¬
quid plus quã ꝓpħa: Si sapis. eris contentuᷤ

Expanded text:
vans allisisti me . Non est quod blandiatur celsitudo, vans allisisti me . Non est quod blandiatur celsitudo, ubi sollicitudo major. Illa discrimen intendit, haec amicum probat. Huic accingamur, si nolumus tandem cum rubore novissimum locum tenere. CAPUsuperiorem dissimulare nequimus; sed enim ad quid omnimodis attendendum. Non enim ad dominandum opinor. Nam et propheta, cum similiter levaretur, audivit: Ut evellas et destruas, et disperdas et dissipes, et aedifices et plantes . Quid horum fastum sonat? Rusticani magis sudoris schemate quodam labor spiritualis expressus est. situm senserimus ministerium, non dominium datum. Non sum ego major propheta; et si forte par potestate, sed meritorum non est comparatio. Haec loquere tibi, et doce te ipsum, qui alios doces. Puta te velut unum aliquem ex prophetis. An non satis ad te? Et nimium. Sed gratia Dei es id quod es. Quid? Esto quod propheta: nunquid plus quam propheta? Si sapis, eris contentus
Abbreviated transcription (Latin):
preteundu putẽ. tuȩ potius relinquendum
agnitioni. Illud dico indignũ tͥ citra ꝑfe¬
ctum ageie. de tanta. assumpto ꝑfectione.
Quid ni erubescas minimꝰ inueniri in ma¬
gnis: qͥ te recordaris magnũ in minimis ex¬
excidit menti. quȩ subducta ẽ manui: s ne
affectui qͥdem. Ipsam ad singula tua imꝑia.
iudicia. instituta habere pre oculis. ñ erit
inutile. Hȩc te ꝯsideratio facit honoris ꝯtẽp¬
torem: in honore ipso. Atq id magnũ. Non
recedat a pectore: clipeus tͥ ẽ. uł a sagitta illa.
homo cũ in honore eẽt: ñ intellexit. Loquere
gͥ tͥ. Abiectus eram: in domo d̃i mei. Qualeẽ
hoc de pauꝑe & abiecto: leuari suꝑ gentes &
regna: Quis ego aut quȩ domus patris mei:
ut sedeam excelsis sublimior: Sane qͥ dixit.
inͥ amice ascende suꝑuis: amicũ fore fidit.
Si minꝰ inueniar: ñ expedit qͥdem. Qui eleua¬
uit: & deicere potest. Sera querela: qm̃ ele¬

Expanded text:
praetereundum putem, tuae potius relinquendum praetereundum putem, tuae potius relinquendum agnitioni. Illud dico indignum tibi, citra perfectum agere de tanta assumpta perfectione. Quidni erubescas minimus inveniri in magnis, qui te recordaris magnum in minimis exexcidit menti quae subducta est manui, sed ne affectui quidem. Ipsam ad singula tua imperia, judicia, instituta, habere prae oculis non erit inutile. Haec te consideratio facit honoris contemptorem in honore ipso. Atque id magnum. Non recedat a pectore: clypeus est tibi vel a sagitta illa, Homo cum in honore esset, non intellexit . Loquere ergo tibi: Abjectus eram in domo Dei mei. Quale est hoc, de paupere et abjecto levari super gentes et regna? Quis ego, aut quae domus patris mei, ut sedeam excelsis sublimior? Sane qui dixit mihi: Amice, ascende superius , amicum fore fidit. Si minus inveniar, non expedit quidem. Qui elevavit, et dejicere potest. Sera querela: Quoniam ele
Abbreviated transcription (Latin):
quo modo ad tuã ipsius salutẽ ꝑtineat. re-¬
queda diuidit᷑: si ꝯsderes qͥd. qͥs. & qͣlis sis.
Quid in natura: qͥs in ꝑsona: quał in mo¬
rib. Quid u̾bi gr̃a: homo. Quis: papa uel
summꝰ pontifex. Qualis: benignus. mansu¬
etus. uł quicqͥd tale. Quãquã pͥmum. illud:
philosophicũ sit magis quã apłicum uesti¬
gare. Attam̃ ẽ in diffinitione hominis. quã
dicunt ammal rationale mortale: qͦd diligen¬
tius intueri si libet licet. Non ẽ qͦd tuȩ in eo
aut ꝓfessioni obuiet. aut dignitati: ẽ uͦ qͦd
saluti afferre queat. Nam ꝯsideranti duo
hec simul rationale mortaleq is tͥ exinde oc¬
currit fructꝰ. ut & mortale qͦd in te ẽ rationale
humiliet. & rursũ rationale mortale ꝯfortet:
qͦd neutrũ neglectui erit homini cͥcũspecto.
Si qua adhuc p̾sens ꝯsideranda requirit lo¬
cus. tractabunt᷑ infra: & forte utilius ex parti-
adu̾tendu. Quãquã q̃d dixi de quo. id mͥ

Expanded text:
oquo modo ad tuam ipsius salutem pertineat, reoquo modo ad tuam ipsius salutem pertineat, requaedam dividitur, si consideres quid, quis, et qualis sis. Quid in natura, quis in persona, qualis in moribus. Quid, verbi gratia, homo. Quis, Papa, vel summus Pontifex. Qualis, benignus, mansuetus, vel quidquid tale. Quanquam primum illud, philosophicum sit magis quam apostolicum vestigare; attamen est in definitione hominis, quem dicunt animal rationale, mortale: quod diligentius intueri si libet, licet. Non est quod tuae in eo aut professioni obviet, aut dignitati: est vero quod saluti afferre queat. Nam consideranti duo haec simul, rationale, mortaleque; is tibi exinde occurrit fructus, ut et mortale, quod in te est rationale humiliet; et rursum rationale, mortale confortet: quod neutrum neglectui erit homini circumspecto. Si qua adhuc praesens consideranda requirit locus, tractabuntur infra, et forte utilius ex partiumadvertendum. Quanquam quod dixi, de quo, id mihi
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ: Ut qͥdem senserim ego. totũ. Noueris licet
omĩa mystĩa: noueris lata t̾re. alta celi. ꝓfun¬
da maris:. si te nescieris. eris simił edificanti
sine fundamento: ruinã ñ structurã facienᷤ.
Quicqͥd extruxeris extra te: erit instar ꝯgesti
pulueris uentis obnoxiũ. Non gͦ sapiens: qͥ
sibi ñ ẽ. Sapiens sibi sapiens erit: & bibet de
fonte putei sui pͥmus ipse. Ate ꝓinde mei¬
piat tua ꝯsideratio: ñ solum autẽ & in te fi¬
niatur. Quocũq euaget᷑: ad te reuocauersˢ
eam cũ salutis fructu. Cu pͥmus tͥ. tu ultimus.
Sume exemplum de summo omniũ patro. ũ¬
tuũ. ꝯsideratio tua. Quȩ si ꝑcedit: ñ ircedat.
Sic ꝓgrediat᷑: ut ñ egͣdiat᷑. S ic exeat: ut ñ dese¬
rat. In acquisitione salutis: nemo tͥ g̾manior
unico mat̾s tue. Contra salutẽ ꝓpͥamꝰ cogites
nichil. Minus dixi cont᷑. pret̾ dixisse debue¬
ram. Quicqͥd se ꝯsiderationi offerat. qͦd ñ qͦ¬

Expanded text:
vero? Ut quidem senserim ego, totum. Noveris licet vero? Ut quidem senserim ego, totum. Noveris licet omnia mysteria, noveris lata terrae, alta coeli, profunda maris; si te nescieris, eris similis aedificanti sine fundamento, ruinam, non structuram faciens. Quidquid exstruxeris extra te, erit instar congesti pulveris, ventis obnoxium. Non ergo sapiens, qui sibi non est. Sapiens sibi sapiens erit: et bibet de 418 fonte putei sui primus ipse. A te proinde incipiat tua consideratio; non solum autem, sed et in te finiatur. Quocunque evagetur, ad te revocaveris eam cum salutis fructu. Tu primus tibi, tu ultimus. Sume exemplum de summo omnium Patre, Vetuum, consideratio tua: quae si procedit, non recedat. Sic progrediatur, ut non egrediatur; sic exeat, ut non deserat. In acquisitione salutis nemo tibi germanior unico matris tuae. Contra salutem propriam cogites nihil. Minus dixi, Contra: Praeter, dixisse debueram. Quidquid se considerationi offerat, quod non qu
Abbreviated transcription (Latin):
um tͥ ceciderunt suꝑ me. Nunc iam recur¬
rat stilus ad suam mat̾iam. &e in ea que ꝓ¬
posueramꝰ. suo tramite gradiatur oratio¬
dicam: ꝯsidera. Non enĩ id ꝑ omĩa qͦd con¬
templationẽ intelligi uolo: qͣd hec ad rerũ
certitudinẽ. illa ad inquisitionẽ magis se
habeat. Iuxta quẽ sensum potest ꝯtẽplatio
qͥ dem diffmniri: uerꝰ certꝰq intuitꝰ animi. de
quacũq re. siue app̾hensio ueri ñ dubia. Cõ¬
sideratio autẽ intensa ad uestigandu cogi¬
tatio: uł intensio animi uestigantis ue¬
rum. Quãquã soleant ꝓ inuicẽ usurpari.¬
Iam qͦd ad ꝯsiderationis attinet fructũ. qua¬
tuor ut occurrunt tͥ ꝯsideranda reor: tequȩ
sub te. quȩ cirra te. quȩ supra te st̃. Ate tua
ꝯfideratio inchoet:. ne frustra extendaris in
alia te neglecto. Quid tͥ ꝓdest si uniu̾sum
mundu lucreri ᷤ: te unũ ꝑdens: Et si sapiensᷤ
sis: deest tͥ ad sapientiã si tͥ ñ fueris. Qnͣtum

Expanded text:
um tibi ceciderunt super me . Nunc jam recurum tibi ceciderunt super me . Nunc jam recurrat stilus ad suam materiam, et in ea quae proposueramus, suo tramite gradiatur oratiodicam, considera. Non enim idem per omnia quod contemplationem intelligi volo; quod haec ad rerum certitudinem, illa ad inquisitionem magis se habeat. Juxta quem sensum potest contemplatio quidem definiri, verus certusque intuitus animi de quacunque re, sive apprehensio veri non dubia. Consideratio autem, intensa ad investigandum cogitatio, vel intentio animi vestigantis verum. Quanquam solebant am quod ad considerationis attinet fructum, quatuor, ut occurrunt, tibi consideranda reor: te, quae sub te, quae circa te, quae supra te sunt. A te tua consideratio inchoet, ne frustra extendaris in alia, te neglecto. Quid tibi prodest si universum mundum lucreris, te unum perdens? Etsi sapiens sis, deest tibi ad sapientiam, si tibi non fueris. Quantum
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc pauca uice apologiȩ dicta sint: ut ipsa
q̃liacũq habeat ꝯscientia tua ex me. unde¬
me habeat excusatũ. & te parit̾. Et si ñ apd̃
eos qui facta ex euentib estimant: certe apd̾
teipsum. Pfecta cuiq & absoluta excusatio:
testimoniũ conscientiȩ suȩ. Michi ꝓ minimo
ẽ ut ab illis iudicer: qui dicunt bonũ mału
& mału bonũ: ponentes lucẽ tenebras. & tene¬
bras lucẽ. Et si necesse sit unũ fieri e duob ma¬
lo in nos murm᷑ hominũ. quã in d̾m eẽ. Bonũ
mͥ. si dignetur me uti ꝓ clipeo. Libens excipio
in me detrahentiũ linguas maledicas. & ue¬
nenata spicula blasphemoꝵ: ut ñ ad ipsum
pueniant. Non recuso inglorius fieri. ut non
irruat᷑ in di głam. Quis mͥ det głari in uo¬
ce illa: qm̃ ꝓpter te sustinui obꝓbriũ oꝑu¬
it confusio faciem meã: Gła mͥ ẽ consortẽ fie
ri xp̃i: cuiꝰ illa uox ẽ. opprobria exꝓbranti¬

Expanded text:
Haec pauca vice apologiae dicta sint, ut ipsa Haec pauca vice apologiae dicta sint, ut ipsa qualiacumque habeat conscientia tua ex me, unde habeat me excusatum, et te pariter, etsi non apud eos qui facta ex eventibus aestimant, certe apud te ipsum. Perfecta et absoluta cuique excusatio, testimonium conscientiae suae. Mihi pro minimo est ut ab illis judicer, qui dicunt bonum malum, et malum bonum, ponentes lucem tenebras, et tenebras lucem . Etsi necesse sit unum fieri e duobus, malo in nos murmur hominum, quam in Deum esse. Bonum mihi, si dignetur me uti pro clypeo. Libens excipio in me detrahentium linguas maledicas, et venenata spicula blasphemorum, ut non ad ipsum perveniant. Non recuso inglorius fieri, ut non irruatur in Dei gloriam. Quis mihi det gloriari in voce illa: Quoniam propter te sustinui opprobrium, operuit conri Christi, cujus illa vox est: Opprobria exprobranti
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ: t̾cio parent. & suꝑant. S dicunt for¬
sitan isti. Unde scimus: qͦd a dño sermo egres¬
sus sit: Quȩ signa tu facis: ut credamus tͥ:
Non ẽ qͦd ad ista ipse respondeã. parrendum
ipso. scđm ea quȩ audisti & unidisti: aut certe
sedm qͣd tͥ inspirauerit ds. S forte miraris
me ꝑsequi ista: qui aliud ꝓposuerã. facio ñ¬
oblitus ꝓpositi: s qͦd a ꝓposito ñ iudicẽ aliena.
Nempe de ꝯsideratione ut me mini: sermo
mͥ ad tuã dignationẽ. Et sane magna ista res:
⁊ egens ꝯsideratione ñ minima. Quod si res
magnas a magnis ꝯsiderari oportet. cui eque
ut tibi id studii ꝯpetit: qui parem suꝑ t̾ram
ñ habes: S tu scđm sapientiã & potestatẽ
datam tͥ desuꝑ. facies de hoc. Non ẽ meȩ hu¬
militatis dictare tͥ. sic uł sic fieri qͥcquã. Suf¬
ficit intimasse oportere aliquid fieri: unde &e
eccłia ꝯsolet᷑. & obstruat᷑ os loquentiũ inqua.

Expanded text:
tionem, tertio parent, et superant . Sed dicunt fortionem, tertio parent, et superant . Sed dicunt forsitan isti: Unde scimus quod a Domino sermo egressus sit? Quae signa tu facis, ut credamus tibi? Non est quod ad ista ipse respondeam: parcendum secundum ea, que audisti et vidisti aut certe secundum quod inspiraverit Deus. Sed forte miraris me oblitus propositi, sed quod a proposito non judicem aliena. Nempe de consideratione, ut memini, sermo mihi ad tuam Dignationem. Et sane magna ista res, et egens consideratione non minima. Quod si res magnas a magnis considerari oportet, cui aeque, ut tibi, id studii competit, qui parem super terram non habes? Sed tu secundum sapientiam et potestatem datam tibi desuper, facies de hoc. Non est meae humilitatis dictare tibi sic vel sic fieri quidquam. Sufficit intimasse oportere aliquid fieri, unde et Ecclesia consoletur, et obstruatur os loquentium iniqua.
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ di p̾iudicant. Et audi aliud. Peccauit
beniamin: accingunt᷑ reliquȩ trib adultionẽ:
nec sine nutu di. Deniq ipse designauit du¬
cem p̾liaturis. Itaq p̾liantur. firti & manu
ualidiori. & causa potiori. & qͦd his mauis ẽ.
fauore diumo. At quã t̾ribilis ds in ꝯsiliis
suꝑ filios hominũ. Terga dedere sceleratis
ultores sceleris: & pautiorib plures. S recur¬
runt ad dnm̃: & dñs ad eos. ascendite inqͥt.
Ascendunt denuo. denuoq fusi ce ꝯfusi ft̃.
Ita do pͥmũ qͥdem fauente. scd̃o & iubente.
tusti iustum certam̃ ineunt. &e succũbunt.
S quo inferiores certamine: eo fide suꝑiores
inuenti sunt. Quid putas de me facerent
istĩ. si meo hortatu itato ascend̾ent. iterato
succumberent. Quando me audirent mo.¬
nentẽ t̾cio repetere iter: repetere opus:. in quo
semel iam & scdo frustrati forent: Et tam̃
iscłite unam & alterã ñ reputantes frustra¬

Expanded text:
tiae Dei praejudicant. Et audi aliud. 3. Peccavit tiae Dei praejudicant. Et audi aliud. 3. Peccavit Benjamin: accinguntur reliquae tribus ad ultionem, nec sine nutu Dei. Designavit denique ipse ducem praeliaturis. Itaque praeliantur, freti et manu validiori, et causa potiori, et, quod his majus est, favore divino. At quam terribilis Deus in consiliis super filios hominum! Terga dedere sceleratis ultores sceleris, et paucioribus plures. Sed recurrunt ad Dominum. Et Dominus ad eos: Ascendite, inquit. Ascendunt denuo, denuoque fusi et confusi sunt. Ita Deo primum quidem favente, secundo et jubente, justi justum certamen ineunt, et succumbunt. Sed quo inferiores certamine, eo fide superiores inventi sunt. Quid putas de 417 me facerent isti, si meo hortatu iterato ascenderent, iterato succumberent? quando me audirent monentem tertio repetere iter, repetere opus, in quo semel jam, et secundo frustrati forent? Et tamen Israelitae unam et alteram non reputantes frustra
Abbreviated transcription (Latin):
egypti. meliorẽ illis ẽ pollicitus t̾ram. Nã
quando ipsum alit̾ sequeret᷑ ppłs. solam sa-¬
piens t̾ram: Eduxit: eductos tam̃ in t̾ram qͣ
ꝓmiserat ñ introduxit. Nec ẽ quod ducis te¬
mitati imputari queat. tristis &e iopinati
euentus. Omĩa faciebat dño imꝑante. dño
cooꝑante: & opus ꝯfirmante sequentib si¬
gnis. S ppłs ille inquis durȩ ceruicis fuit:
semꝑ ꝯtentiose agens ꝯtra dñm. & moysen
seruum eiꝰ. Bene illi increduli & rebelles: hi
autẽ quid: Ipsos int̾roga. Quid me dicere
opus ẽ. qͦd fatentur ipsi: Dico ego unũ. Qͥd
poterant facere.: qui semꝑ reu̾tebant᷑ cũ am¬
bularent: Quando & isti ꝑ totã uiã ñ redie¬
runt corde in egyptũs Qd̃ si illi ceciderunt
& ꝑierunt ꝓpter mniquitatẽ suã. miram istoᷤᷤ
eadem facientes eadem passos: S nunquid
illoꝵ casus adu̾sus ꝓmissa di: Ergonec isto¬
rum. Neq enĩ aliq̃ndo ꝓmissiones di iusti¬

Expanded text:
egypti, meliorem illis pollicitus est terram . Nam egypti, meliorem illis pollicitus est terram . Nam quando ipsum aliter sequeretur populus, solam sapiens terram? Eduxit; eductos tamen in terram, quam promiserat, non introduxit. Nec est quod ducis temeritati imputari queat tristis et inopinatus eventus. Omnia faciebat Domino imperante, Domino cooperante, et opus confirmante sequentibus signis. Sed populus ille, inquis, durae cervicis fuit, semper contentiose agens contra Dominum, et Moysen servum ejus. Bene, illi increduli et rebelles; hi autem quod? Ipsos interroga. Quid me dicere opus est, quod fatentur ipsi? Dico ego unum. Quid poterant proficere, qui semper revertebantur, cum ambularent? Quando et isti per totam viam non redierunt corde in Aegyptum? Quod si illi ceciderunt et perierunt propter iniquitatem suam, miramur istos eadem facientes, eadem passos? Sed nunquid illorum casus adversus promissa Dei? Ergo nec istorum. Neque enim aliquando promissiones Dei justi
Abbreviated transcription (Latin):
Diximꝰ pax & ñ est pax. ꝓmisimꝰ bona. & ecce
turbatio. Quasi uͦ tem̾itate in oꝑe isto aut
leuitate usi simus. Currimꝰ plane in eo ñ qͣsi
in incertũ: s te iubente. ĩmo ꝑ te ddo. Quare
gͦ ieiunauimꝰ & ñ asper̃. humiliauimꝰ aiãs
nr̃as &e nesciuit. Nam in his om̃ib non ẽ
au̾sus furor eiꝰ s adhuc manꝰ eius extenta.
Quã patient̾ int̾im adhuc audit uoces sacri¬
legas. & egyptios blasphemantes. qͥa callide
eduxit eos. ut occideret in deserto. Et quide
udicia dm̃ uera. Quis nesciat: At iudici-¬
ũ hoc abyssus tanta. ut uidear mͥ ñ mim̾ito
hendẽ. qͦd minime op̾hendẽ ualet: Recor¬
demur suꝑnoꝵ iudicioꝵ. quȩ a scło sunt:
si forte sit ꝯsolatio. Nam qͥdam ita dixit.
solatus sum. Rem dico ignotã nemini: &
nẽ nemini notã. Nempe sic se habent morta¬
liũ corda. qͦd scimus cũ necesse ñ ẽ. in necessi¬
tate nescimꝰ. Aoyses educturꝰ ppłm de t̾ra¬

Expanded text:
Diximus pax, et non est pax. Promisimus bona, et ecce Diximus pax, et non est pax. Promisimus bona, et ecce turbatio. Quasi vero temeritate in opere isto aut levitate usi sumus. Cucurrimus plane in eo, non quasi in incertum, sed te iubente immo per te Deo. Quare ergo ieiunavimus et non aspexit? Humiliavimus animas nostras et nescivit? Nam in his omnibus non est aversus furor eius, sed adhuc manus eius extenta. Quam pacienter interim adhuc audit voces sacrilegas et Egyptios plasphemantes, quia callide eos eduxit, ut occideret in deserto. Et quidem iudicia Domini vera, quis nesciat? At iudicium hendere, quod minime comprehendere valet? Recordemur supernorum judiciorum, quae a saeculo sunt, si forte sit consolatio. Nam quidam ita dixit: ine, et consolatus sum . Rem dico ignotam nemini, et nunc nemini notam. Nempe sic se habent mortalium corda: quod scimus cum necesse non est, in necessitate nescimus. Moyses educturus populum de terra A
Abbreviated transcription (Latin):
emor ꝓmissi mei. qͦ ecce
iam aliqͣndui teneor apd̃
te uir optime papa er¬
gem: uolo ipso absoluere
me uł sero. Pudet dila¬
tionis: si mͥ ꝯscius forẽ
meuriȩ aut ꝯtẽptus. Non ẽ ita. S incidimꝰ
ut iꝑse nosti tempꝰ graue. qͦd & ipsi pene ui¬
uendi usui uidebatur indicere cessationẽ:
nedum studiiᷤ. Cũ scilicet dñs ꝓuocatus
peccatis nr̃is. ante tempꝰ quodamͦ uisus sit
iudicasse orbem t̾rȩ. in equitate qͥdem: sed
misediȩ suȩ oblitus. Non peꝑcit ppło suo ñ
suo nomini. Nonne dicunt in gentib. uͥ ẽ
d̃s eoꝵ: Nec mirũ. Ecclie filii. & qui xp̃iano
nomine censent᷑ ꝓstrati sunt in deserto: aut
int̾fecti gladio: aut fame ꝯsumpti. Effusa
ẽ contentio suꝑ pͥncipes: & dñs errare fecit
eos in inuio ce ñ in uia. Contricio & infelici¬
tas. in uiis eoꝵ. Pauor & meror ce confusio. in
penetrabilib regum ipsoꝵ. Quã ꝯfusi pe¬
des annuntiantiũ pacẽ: annuntiantiũ bona.

Expanded text:
emor promissi mei, quo ecce jam aliquamdiu teneor apud te, vir optime, papa Eugeni, volo absolvere me vel sero. Puderet dilationis, si mihi conscius forem incuriae, aut contemptus. Non ita est: sed incidimus, ut ipse nosti in tempus grave, quod et ipsi bene vivendi usui videbatur indicere cessationem, ne dum studiis, cum scilicet Dominus provocatus peccatis nostris ante tempus quodammodo visus sit iudicasse orbem terrae in equitate quidem, sed misericordie sue oblitus. Non pepercit populo suo, non suo nomini. Nonne dicunt in gentibus, ubi est Deus eorum? Nec mirum. Ecclesiae filii, qui et christiano nomine censentur, prostrati sunt in deserto aut interfecti gladio aut fame consumpti. Effusa est contentio super principes et errare fecit eos in invio et non in via. Contricio et infelicitas in viis eorum, pavor et meror et confusio in penetralibus regum ipsorum. Quam confusi pedes annuntiantium pacem, annuntiantium bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi delicias & solitudinem eiꝰ quasi ortũ
dñi. gaudiũ &e leticia inueniet᷑ in ea: gr̃arũ
actio & uox laudis. Hee gͦ orbis delicie. hic
fortitudini cõmendata. Tunc autẽ celeste
depositũ secure & fidelit̾ custodire sufficitis:
si nequaquã de ipsa ur̃a uł prudentia uł for-¬
titudine. s dde cłi tantũ adiutorio ubiq p̾su¬
mitis: seientes qͥa ñ in fortitudine sua robo¬
rabitur uir: a& ido dicentes cũ ꝓpħa. Dñs fir¬

Expanded text:
udinem ejus quasi hortum Domini. gaudium et laetitia invenietur in ea, gratiarum actio, et vox laudis . Haec igitur orbis deliciae, hic fortitudini commendata. Tunc autem coeleste depositum secure et fideliter custodire sufficitis, si nequaquam de ipsa vestra prudentia vel fortitudine, sed de Dei tantum adjutorio ubique praesumitis, scientes quia non in fortitudine sua roborabitur vir, et ideo dicentes cum propheta:
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiȩ cõmendat᷑. Hoc gͦ in hoc loco bre¬
uit̾ intimatũ sufficiat: qͦd nec studiũ bonȩ
actionis. nec ocium sc̃ẽ contemplationis. nec
lacrima penitentis extra bethaniã accepta
eẽ poterunt. illi qui tanti habuit obedientiã
ut uitam quã ipsam ꝑdere maluerit. factus
pollicetur: consolabit᷑ inquiens dñs syonꝯ¬

Expanded text:
in loco breviter intimatum sufficiat, quod quidem nec studium bonae actionis, nec otium sanctae contemplationis, nec lacrymae poenitentis extra Bethaniam accepta esse poterunt illi, qui tanti habuit obedientiam, ut vitam quam ipsam perdere maluerit, factus pollicetur: Consolabitur, inquiens, Dominus Sion
Abbreviated transcription (Latin):
diocris ei aliqua obedientia iniuncta fuerit:
indignatur. asꝑnat᷑: &e arbitrat᷑ se ñ ẽẽ mino¬
rib occupandu: qui se ad maiora sentit ido¬
neum. S qui sic ꝓmptulus ad omĩa magiᷤᷤ
timere quã libere se consueuit ingerere: impoᷤ¬
sibile ẽ eum aliqͣndo ñ errare. Ad prelatum
autẽ ꝑtinet: errantẽ arguere. S quomͦ cul¬
ꝑam suam confitebit᷑: qui nec eẽ putat. nec
putari culpabił patitur: Propterea cũ ei
culpa imputat᷑. crescit ñ amputat᷑. Si gͦ cum
argutꝰ fuerit. declinare cor eiꝰ uideris in u̾ba
maliciȩ: in octauũ gradum. qui dicit᷑ defen¬
sio peccatoꝵ. noueris corruisse: De defi
tiones in peccatis Aut enim dicit qui
se excusat ñ feci: aut feci quide s bene feci:¬

Expanded text:
tia injuncta fuerit, indignatur, aspernatur, arbitrans se non esse minoribus occupandum, qui se ad majora sentit idoneum. Sed qui sic promptulus ad omnia se magis temere, quam libere consuevit ingerere, impossibile est eum aliquando non errare. Ad praelatum autem pertinet errantem arguere. Sed quomodo culpam suam confitebitur, qui nec esse putat, nec putari culpabilis patitur? Propterea cum ei culpa imputatur, crescit, non amputatur. Si ergo cum argutus fuerit, declinare cor ejus videris in verba malitiae, in octavum gradum, qui dicitur defensio peccatorum, noveris corruisse. CAPUT XVtiones in peccatis. Aut enim dicit qui se excusat, Non feci; aut, Feci quidem, sed bene feci
Abbreviated transcription (Latin):
eatus plane. qui sicut ipse de quodã sc̃oꝵ
ait legem dilexit: a& cathedram ñ affectauit.
Quam feliciꝰ siqͥdem in uirtutũ cathedra sedere
meruit: dum noluit p̾sidere in cathedris digni¬
tatũ. Deniq sicut iustus &e fortis in p̾dicatione
euangłica laborauit: sicut prudens & temꝑans
cauit sibi semꝑ ab eccłiastica p̾latione. Nec

Expanded text:
Beatus plane, qui, sicut ipse de quodam sanctorum Beatus plane, qui, sicut ipse de quodam sanctorum ait, « legem dilexit, et cathedram non affectavit. » Quam felicius siquidem in virtutum cathedra sedere meruit, dum noluit praesidere in cathedris dignitatum: Denique sicut justus et fortis in praedicatione evangelica laboravit, sicut prudens et temperans cavit sibi semper ab ecclesiastica praelatione. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
Ceterũ quã gratis euangłizait quis digne
predicet: quis digne miret: M inus fore credi¬
dit nullas sibi ab auditorib transitorias pete¬
re facultates: nͥ oblatas sepius refutaret ȩccłia¬
sticas dignitates. Parum illi fuit nulla que¬
rere stipendia militantẽ: ne insignia qͥdem
imipe acquieurt. Denq uelut alter daind¬
ꝓcessurus ad belłi. bellica arma sibi grauio¬
ra causatus ẽ: quib multos suo p̾sertim tp̃re
cerneret p̾grauari: & in simplicitate sua głosius
tumphabat. Tantã enĩ grãm uirtꝰ ei diuina cõ¬
tulerat: ut licet abiectus eẽ elegisset in domo di.
ub̾ius tam̃ fructificaret in ea. quã alii quilibet
in sublime porrecti: & lucens ampliꝰ illustraret
eccłiam. uelut de sub modio suȩ humilitatis:
quã cet̾i suꝑ candelabra constituti. Nimirũ
quo humilior. eo semꝑ utilior fuit ppło dĩ. in
omĩ doctrina salutari: in quo tam̃ noluit lo-¬
cũ tenere doctoris:

Expanded text:
Caeterum quam gratis evangelizaverit, quis digne Caeterum quam gratis evangelizaverit, quis digne praedicet? quis digne miretur? Minus fore credidit, nullas sibi ab auditoribus transitorias petere facultates, nisi oblatas saepius refutaret ecclesiasticas dignitates. Parum illi fuit nulla quaerere stipendia militantem: ne insignia quidem recipere acquievit. Denique velut alter Davidocessurus ad bellum, bellica arma sibi graviora causatus est , quibus multos suo praesertim tempore cerneret praegravari: et in simplicitate sua gloriosius triumphabat. Tantam enim gratiam virtus ei divina contulerat, ut licet abjectus esse elegisset in domo Dei, uberius 1120 tamen fructificaret in ea, quam alii quilibet in sublime porrecti; et lucens amplius illustraret Ecclesiam velut de sub modio humilitatis suae, quam caeteri super candelabra constituti. Nimirum quo humilior, eo semper utilior fuit populo Dei in omni doctrina salutari, in quo tamen nunquam voluit locum tenere doctoris.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd germanicis etiã ppłis loquens. miro audie¬
batur affectu: & ex sermone eiꝰ quẽ intelligere
utpote alt̾ius lingue homines ñ ualebant. ma¬
gis qua exꝑitissimi cuius libet. pꝰt eũ loquen¬
tis int̾pretis intellecta locutione. edificari il¬
loꝵ. deuotio uidebat᷑: &e u̾boꝵ eius magis
sentire uirtutẽ. Cuiꝰ rei certa ꝓbatio. tunsio
pectoꝵ erat: & effusio lacrimaꝵ. Ytebat᷑ sane
scͥpturis tam libere cõmodeq: ut ñ tã sequi
illas. quã p̾cedere crederet᷑. & ducere ipse quo
uellet: auctorẽ earũ ducẽ sp̃m sequens. Quẽ
nimirũ ut in medio ȩccłiȩ aꝑiret os eius. sic ĩ¬
pleuerat d̾s sp̃u sapientiȩ &e intellectus: ut
sed̾m quod in libro iob legitur. ꝓfunda quoq
fluuioꝵ scrutaret᷑ : & abscondita ꝓferret in
lucem. Nam &e confessus ẽ aliqͣndo sibi me-¬
ditanti uł oranti: sacrã omnẽ uelut sub sepo¬
sitam & expositã sibi apparuisse scͥpturam.

Expanded text:
quod Germanicis etiam populis loquens miro audiequod Germanicis etiam populis loquens miro audiebatur affectu, et ex sermone ejus quem intelligere, utpote alterius linguae homines, non valebant, magis quam ex peritissimi cujuslibet post eum loquentis interpretis intellecta locutione, aedificari illorum devotio videbatur, et verborum ejus magis sentire virtutem: cujus rei certa probatio tunsio pectorum erat, et effusio lacrymarum. Utebatur sane Scripturis tam libere commodeque, ut non tam sequi illas, quam praecedere crederetur, et ducere ipse quo vellet, auctorem earum ducem Spiritum sequens. Quem nimirum ut in medio Ecclesiae aperiret os ejus, sic impleverat Deus spiritu sapientiae et intellectus, ut secundum quod in libro Job legitur, profunda quoque fluviorum scrutaretur, et abscondita proferret in lucem . Nam et confessus est aliquando, sibi meditanti vel oranti sacram omnem, velut sub se positam et expositam, apparuisse Scripturam. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
uge siincidant. int̾dum inquit ferendȩ
fortassis: referendȩ nunquã. Int̾uenien¬
dum caute &e prudent. nugacitati. Piorũ¬
pendum sane in seriũ quid: qͦd ñ mͦ utilit̾
s & libent̾ audiant: ut suꝑsedeant ociosiˢ.
Quã uͦ placabilẽ &e ꝑsuasibiłe. quãq eruditã
linguã ded̾it ei ds̃. ut sciret quẽ & quando
deberet ꝓferre sermonẽ. quib uidelicet conso¬
latio uł obsecratio. quib exhortatio congrue¬
ret aut increpatio: nosse poterunt aliquãte.¬
nus. qui ipsius legerint scͥpta: & si longe mi¬
nuis ab eis. qui u̾ba eiꝰ sepius audierunt. Si qͥ¬
dem diffusa erat gr̃a in labiis eiꝰ. e ignitũ elo¬
quiũ eiꝰ uehement̾: ut ñ posset ne ipsius
quide stilus. licet exirnius. totã illa dul¬
cedinẽ. totũ retinere feruorẽ. Mel &e lac sub
lingua eiꝰ ce nichilominus in ore eiꝰ ignea lex:
uirta illud cantici canticoꝵ. Sieut uitta coc¬
cinea labia tua: & eloquiũ tuũ dulce. Inde erat.

Expanded text:
ugae si incidant interdum, inquit, ferendae fortassis, referendae nunquam. Interveniendum caute et prudenter nugacitati. Prorumpendum sane in serium quid, quod non modo utiliter, sed et libenter audiant, ut supersedeant otiosis. » 7. Quam vero placabilem et persuasibilem, quamque eruditam linguam dederit ei Deus, ut sciret quem et quando deberet proferre sermonem, quibus videlicet consolatio vel obsecratio, quibus exhortatio congrueret vel increpatio, nosse poterunt aliquatenus qui ipsius legerint scripta, etsi longe minus ab eis qui verba ejus saepius audierunt. Siquidem diffusa erat gratia in labiis ejus, et ignitum eloquium ejus vehementer, ut non posset ne ipsius quidem stylus, licet eximius, totam illam dulcedinem, totum retinere fervorem. Mel et lac sub lingua ejus; nihilominus in ore ejus ignea lex, juxta illud Cantici canticorum: Sicut vitta coccinea labia tua, et eloquium tuum dulce . Inde erat
Abbreviated transcription (Latin):
abhorret: s quicqͥd sibi pro culpa qͣm odit
inuingit᷑. tacita conscientia patient̾ am¬
plectitur. In ipsa quoq obedientia duris
ac contrariis reb obortis. quib libet irro¬
gatis inuiriis sustinens ñ lassescit: ut in qͣr¬
to gradu stare se iudicet humilitatis. Cuiꝰ
uͦ simulata confessio ẽ: una uł leui ꝯtume¬
lia aut exigua pena int̾rogatus. iam humi¬
litatẽ simulare. iam simulationẽ dissimula¬
re ñ potest. Murmurat. frendet. irascitur:
nec in quarto stare humilitatis. s in nonũ
pot̾. Quanta putas tunc confusio sit in cor¬
de suꝑbi: cum fraus decipit᷑. pax amittitur.
laus minuit᷑: nec culpa diliuitur: Tandem
notat᷑ ab om̃ib. udicat᷑ ab om̃ib: eoq ue¬
hementiꝰ om̃s indignant᷑. quo falsum con¬
spiciunt quicqͥd de eo priꝰ opinabant᷑. Tc̃
opus ẽ p̾lato. ut eo minus illi parcendum
putet: quo magis om̃s offenderet. si uni par

Expanded text:
abhorret: sed quidquid sibi pro culpa quam odit abhorret: sed quidquid sibi pro culpa quam odit injungitur, tacita conscientia patienter amplectitur. In ipsa quoque obedientia duris ac contrariis rebus obortis, quibuslibet irrogatis injuriis sustinens non lassescit, ut in quarto gradu se stare indicet humilitatis. Cujus vero simulata confessio est, una vel levi contumelia, aut exigua poena interrogatus, jam humilitatem simulare, jam simulationem dissimulare non potest. Murmurat, frendet, irascitur; nec in quarto stare humilitatis, sed in nonumpotest. Quanta putas tunc confusio sit in corde superbi cum fraus decipitur, pax amittitur, laus minuitur, nec culpa diluitur? Tandem notatur ab omnibus, judicatur ab omnibus: eoque vehementius omnes indignantur, quo falsum conspiciunt quidquid de eo prius opinabantur. Tunc opus est praelato, ut eo minus illi parcendum putet, quo magis omnes offenderet, si uni par