comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoetlit. Quod bene congruit esau. qͥ fuit cas¬
trunargus atq gulosus. uendens pͥmogenita sua
ꝓ uili cibo. ꝓ lenticula scił rufa. Primogenita
aut̃ isto in loco appellant᷑ honor & dignitas sa¬
cerdotii. Ante sac̾dotiũ enĩ aaron qd̃ a deo
constitutũ ÷ in lege. om̃s pͥmogenit sac̃̾do tes
erant. si c̃ fuit sem. qͥ et melchi sedech pͥmoge¬
nitus filius noe. Magna et enĩ erat dignitas
habere pͥmogenita. qm̃ & cle sub stantia et de

Expanded text:
ur: quod bene congruit Esau, qui fuit gastrimargus atque gulosus, vendens primogenita sua pro vili cibo, pro lenticula scilicet rufa. Primogenita autem isto in loco appellantur honor et dignitas sacerdotii: ante sacerdotium enim Aaron, quod a Deo constitutum est in lege, omnes primogeniti sacerdotes erant: sicut fuit Sem, qui et Melchisedech, primogenitus Noe. Magna etenim dignitas erat habere primogenita: quoniam et de substantia et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓteclione tucati. consiliũ inier unc omnes de sin¬
gulis tribub mitcere pͥncipes speculatores qui
tricem. sed habe urbes munitas. uiros . in expu¬
gnabiles eẽ in ea. ut pote de stirpe enachin. hoc est
gigancũ. Israhelitȩ uero ingrati et inseusati. quos
oportebat recordari tantoꝵ deibeneficiorum.
quomodo eos clausos in medio tanti exercitꝰ
egiptiorũ eripuerit de periculis: fluuiorũq
fontes de petra sine defectu donauerit. manna
tribuerit. aliaq innumera beneficia eis contu¬
lerit. nec deo credider̃ desꝑantes de euis potentia.
nec horũ aliqͥd memorati sunt. sed timore desꝑabili
ꝑterriti: murmurando dixer̃. Utinã non introdu¬
cat nos dñs in t̾ram illã: reuertam̃ in egr̃ptum.
Deus igitua iratus quod sic cito obliti essent bene¬
ficiorum ac mirabilium: uirauit qd̵ noti eẽt
intratura generatio illa in requiẽ et patriam

Expanded text:
protectione tutati, consilium inierunt omnes mittere de sinprotectione tutati, consilium inierunt omnes mittere de singulis tribubus principes speculatores, qui tricem, sed habere urbes munitas, virosque inexpugnabiles esse in ea, ut pote de stirpe Enachim, hoc est gigantum. Israelitae vero ingrati et insensati, quos oportebat recordari tantorum Dei beneficiorum, quomodo eos clausos in medio tanti exercitus Aegyptiorum eripuerit de periculis, fluviorumque fontes de petra sine defectu donaverit, manna tribuerit, aliaque innumerabilia beneficia eis contulerit, nec Deo crediderunt, desperantes de ejus potentia, nec horum aliquid rememorati sunt, sed timore desperabili perterriti, murmurando dixerunt: Utinam non introducat nos Dominus in terram illam, revertamur in Aegyptum. Deus igitur iratus quod sic cito obliti fuissent beneficiorum ac mirabilium ejus, juravit quod non esset intratura generatio illa in requiem et patriam
Abbreviated transcription (Latin):
breos fartit̾ stare in fide. & ꝑ seuerare in bono
oꝑe. iungens se more solito illis. Domus
inquit dĩ sumꝰ. si fidutiam in fidem rectã
et gloriam spei nostrȩ firmam retinuerimus usq
ad fine i mortis nr̃ȩ. uł usq ad diem iudicii. Gła
spei nr̃ȩ est qua głamur nos in speiam esse filios dĩ.
enim quȩ nob ꝓmissa sunt in hac penali uita
hab̾e nequaꝙͣ possumꝰ. Quamobrem habentes
fidem rectain. spem certã expectemꝰ patienter
p̃mia nob̾ a deo ꝓmissa. Sequit᷑. Qua propt̃¬
sicut dicit sp̃s sanctus hodie si uocem eius audie¬
ritis nolite obdurare corda ur̃a. & c̾. usq si intra¬
bunt in reqͥem meam. De spe paulo suꝑius locutꝰ
cesse est replicare istoriã ueteris testim̃ti. ut mani¬
festior fiat oratio. E ductus popł israbeliticus de
egypciaca seruitute in signis et mirabilibus
dm̃. cum multam uiam deserci ꝑ ambulassent.
pastia dño manna. aqua de petra pocati. eiusq

Expanded text:
braeos fortiter stare in fide, et perseverare in bono braeos fortiter stare in fide, et perseverare in bono opere, jungens se more solito illis. Domus, inquit, Dei sumus, si fiduciam, id est fidem rectam et gloriam spei nostrae firmam retinuerimus usque ad finem mortis nostrae, vel usque ad diem judicii. Gloria spei nostrae est, qua gloriamur nos in spe jam esse filios Dei, enim quae nobis promissa sunt, in hac poenali vita habere nequaquam possumus, quamobrem habentes fidem rectam, spem certam, exspectemus patienter praemia nobis a Domino promissa. Sequitur: Quapropter, dicit Spiritus, hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, etc., usque ad si introibunt in requiem meam. De spe paulo superius locuts locutus est, necesse est replicare hostiam Veteris Testamenti, ut manifestior fiat oratio. Eductus populus Israeliticus de Aegyptia servitute in signis et mirabilibus Domini, cum multam viam deserti perambulassent, pasti a Domino manna, aqua de petra potati, ejusque
Abbreviated transcription (Latin):
morse dignꝰ inuentꝰ est. qͣnto maiorẽ honorẽ habet
fabricator: a domo ꝙ ipse fabricauit. Reddiditq
causã. quare maioris głȩ sit fabricator domꝰ quã
domꝰ ab eo fabricata. Omnis nanq domus
fabricatur ab aliquo. Qui autem omnia cre¬
auit deus sub̃ est. h ic factorẽ a factura discer
morses quidẽ fideł erat hoc ÷ deuotꝰ. et bonȩ uo¬
luntatis in tota domo eius. tanquam famulus
habitan᷑s ordinans et disponens illam. Can-¬
ta differentia est int̾ famulũ quẽ patea fami¬
lias p̃ponit domui suȩ. et filiũ quẽ de relin¬
quit heredem: tanta differentia est inter
morsen et e xp̃m. Mos ses enim fidelis et
in plebe israbelicica. in testimoniũ eoꝵ uerboꝵ
quȩ ꝑ illum dicenda erant ad ppłm. qñi testis
erat uerboꝵ dñi ad ppłm. iter̃q ppłi ad dñm.
sub iungit apłs: dicens. Quȩ domus sumus
nos. si fiduciam et gloriam spei usq ad f̾nẽ
fir mai retineam us. Hortat᷑ iter̃ apłs he¬

Expanded text:
Moyse dignus inventus est, quanto majorem honorem habet fabricator a domo, quam ipse fabricavit. Redditque causam quare majoris gloriae sit fabricator domus quam domus ab eo fabricata. Omnis namque domus fabricatur ab aliquo. Qui autem omnia creavit, Deus, subaudis est. Hic factorem a factura discernMoyses quidem fidelis erat, hoc est, devotus et bonae voluntatis in tota domo ejus, tanquam famulus habitat, ordinans et disponens illam. Quanta differentia est inter famulum quem paterfamilias praeponit domui suae, et filium quem derelinquit haeredem, tanta differentia et distantia inter Moysen et Christum. Moyses autem fidelis et s, hoc est in plebe Israelitica, in testimonium eorum verborum quae per illum dicenda erant ad populum, quoniam testis erat verborum Dei ad populum, iterumque populi ad Deum.subjungit Apostolus, dicens: Quae domus sumus nos, si fiduciam et gloriam spei usque ad finem firmam retineamus. Hortatur iterum Apostolus He
Abbreviated transcription (Latin):
mũ dĩhic. popłm di debemꝰ accipe. plebẽ scilicet
israheliticã. cui mor̃ses p̃positꝰ est adeo. de qua
domo dic̃ ysaias. Uinea sabaoth domꝰ est isrł. Et
iter̃ hortando. Domꝰ iacob uenite et ambulemus
in lumine domini. In qua domo moy ses fideł
fuit .i. deuotꝰ et honȩ uoluntatis. defendens ea q̃
di erant sibiq ñ usur pans głam dei. Amplioris
enim gloriȩ istȩ p̃ morse dignus habitus est. qͣnto
ampliorem honorem habet domus qui fabricauit
illam. hoc in loco aut erit ypallage insensu. aut
satis necessaria subauditio supponet᷑. hoc modo.

Expanded text:
mum Dei hic, populum Dei debemus intelligere plebem scilicet Israeliticam, cui Moyses praepositus est a Deo, de qua domo dicit Isaias: Vinea Sabaoth, domus est Israel. Et iterum hortando: Domus Jacob, venite ambulemus in lumine Domini. In qua domo Moyses fidelis fuit, id est devotus et bonae voluntatis, deferens ea quae Dei erant, sibique non usurpans gloriam Dei. Amplioris enim gloriae iste prae Moyse dignus habitus est: quanto ampliorem honorem habet Dominus, qui fabricavit illam. Hoc in loco autem erit hypallage in sensu, aut satis necessaria subauditio, supponetur hoc modo:
Abbreviated transcription (Latin):
rantẽ. ħ: deficiet me tempus destinatum ad
scribendam epłam. si cuncta illoꝵ facta ꝓse¬
qui uoluero quos hactenꝰ commemoraui. siue
quȩ narrare possũ de his qͥ succesores illorũ
fuerunt. de Gedeon. B arac. S amson.
G epte. D auid. S amuel. et ꝓpħis qui ꝑ
fidem uicer unt regna. G edeon siquidem
accipiens signũ adũo in trecentis uiris qͥ manib
aquam hauser̃. ac de qͥb dñs dixit ei. in his
suꝑabis madian: in uellere qͦ humido &e sicco:
fide repletus ꝓstrauit zebeae ⁊ saliana. accepitq
uictoriam ex hostibꝰ. Allegorice aut̃ gedeon qui
collocatus plenitudine diuinitatis qua om̃ia ĩplet
totũ mundũ circũibat. qr implendo omnia
circiundat om̃ia. Trecenti aut̃ uiri qui ma¬
nib aquã hauser̃. ⁊ accepto igne in laguenis
cont̾ madian ꝓfecti st̃. confractisq lagenis igniꝰ
resplenduit. tubisq increpuer̃. simulq hostes
in fugam uersi sunt: typum tenent scõꝵ p̾di¬

Expanded text:
rantem. Hoc est, deficiet me tempus destinatum ad rantem. Hoc est, deficiet me tempus destinatum ad scribendam epistolam, si cuncta illorum facta prosequi voluero, quos hactenus commemoravi: sive quae narrare possum de his qui successores illorum fuerunt. De Gedeon, Barach, Samson, Jepthe, David, Samuel et prophetis, qui per fidem viceaccipiens signum a Domino in trecentis viris, qui manibus aquam hauserunt de quibus Dominus dixit ei: In his superabis Madian, in vellere quoque humido et sicco, fide repletus prostravit Zebee et Salmana, accepitque victoriam ex hostibus. Allegorice autem Gedeon, qui collocatus, plenitudine divinitatis quae omnia replet totum mundum circuibat, quia implendo omnia, circumdat omnia. Trecenti autem viri, qui manibus aquam hauserunt, et accepto igne in lagenis contra Madian profecti sunt, confractisque lagenis ignis resplenduit, tubisque increpuerunt: simulque hostes in fugam conversi sunt, typum tenet sanctorum praedi
Abbreviated transcription (Latin):
fidei consecutꝰ est. om̃ib quidẽ ꝑere untib sola
sola saluata est. Raab aut̃ quȩ int̾ptat᷑ figura
dilataͣ.figurã tenet ȩccliȩ. quȩ dilatata est ab ori¬
ente in occidentẽ. ab aquilone in meridiẽ. &
laticuidinẽ caritatis habet. in tantũ ut etiã ꝓ ipsis
inunicis orationẽ fundat. Et bene de extrane¬
carnis. ac forncationi deseruiens. qr ȩccłia
aliena erat anit̾ dñi ad uentũ deo. scđm de¬
ratores s petrũ et paulũ. siue duo testaiñta.
fidelis efecta reliquit fornicationẽ id olatriȩ. sicq
saluata st ce saluat᷑ cotidie. ne ꝑeat cum infide¬
libus. Huc usq narrauit de legis latore. et
de parentib antiquis: nunc dicturꝰ est de iudi¬
cibus qͥ fuer̃ apost iosuȩ. nomina eorũ tantũ m̃
cõmemorans ꝓpt̃ breuitatẽ sermonis. qͥ ꝑfidẽ
pugnauer̃ & gentes plurimas uicer̃. Et quid
adhuc dicam: deficiet enim me tenipus enar-¬

Expanded text:
fidei consecutus est: omnibus quippe pereuntibus, fidei consecutus est: omnibus quippe pereuntibus, sola salvata est. Raab autem, quae interpretatur dilatata, figuram tenet Ecclesiae, quae dilatata est ab Oriente in Occidentem, ab aquilone in meridiem; et latitudinem charitatis habet, intantum ut etiam pro ipsis inimicis orationem fundat; et bene de extranecarnis ac fornaliena erat ante Domini adventum a Deo, secundum deratores, hoc est Petrum et Paulum, sive duo testamenta, fidelis effecta reliquit fornicationem idololatriae, sicque salvata est, et salvatur quotidie ne pereat cum infidelibus. Hucusque narravit de legislatore, et de antiquis patribus, nunc dicturus est de judicibus qui fuerunt post Josue, nomina eorum tantummodo commemorans propter brevitatem sermonis, qui per fidem pugnaverunt et gentes plurimas vicerunt. Et quid adhuc dicam? deficiet enim me tempus enar
Abbreviated transcription (Latin):
ene is tubis dangentib circũeunt. ⁊ muri eius
ꝑ archȩ p̃sentiã. atq erearũ tubar̃ sonitũ cadunt.
qr in hoc tempore qd̃ .uii. dierũ uicissitudine
uoluit᷑. dũ fercur arca .i. du uiorbẽ terrar um
circũ iens nouat᷑ ȩccł̃ia ad p̾dicantiũ uoces quasi
ad tubarũ sonitũ muri iericho .i. elati huius
mundi &e pͥncipes. ac suꝑba infidelitatis obsta-¬
cula cortuer̃. donec in fine tempoꝵ mors inimi
non periit cum incredulis. excipiens expͥorato¬
res cum pace. Magnã consolationẽ & exortati
si meretr ix et idolatra ⁊ infidelis saluata est¬
grauiora crimina ñ sunt ꝓlapsi. Ac si paten
trices estis. Illa tantũ homines nunciantes
audiuit. confestimq credidit. Uos autẽ non
solũ homines auditis. uer̃ etiã uoces ꝓpħarum
q̃ ꝑ om̃e sabbatũ legunt᷑.⁊ insuꝑ ipsũ filiũ dei
ad uos missũ agnoscitis. Nam et in raab effectus

Expanded text:
aereis tubis clangentibus circumeunt, et muri ejus aereis tubis clangentibus circumeunt, et muri ejus per arcae praesentiam atque aerearum tubarum sonitum cquia in hoc tempore quod septem dierum vicissitudine volvitur, defertur arca, id est, dum orbem terrarum circuiens movetur Ecclesia ad praedicantium voces: quasi ad tubarum sonitum muri Hiericho, id est elati hujus mundi et principes, ac superba infidelitatis obstacula corruunt, donon periit cum incredulis, excipiens exploratores cum pace. Magnam consolationem et exhortatiosi meretrix et idololatra sola fide salvata estgraviora crimina non sunt prolapsi, ac si patentres estis. Illa tantum homines nuntiantes audivit, confestimque credidit: vos autem non sol omne sabbatum leguntur; et insuper ipsum Filium Dei ad vos missum non agnoscitis: nam et in Raab effectus
Abbreviated transcription (Latin):
mortua sunt &e peçcata originalia ⁊ actualia
si qua antea erant. Fide muri iericho corru¬
erunt circuitu dierum septem. Non enim tuba¬
rum sonitus muroꝵ saxa de iecit. acsi ꝑ decem
milia annos qͥs tub̃ insonaret. sed fide qua illi¬
credider̃ deo: de iecerunt illos. Legimꝰ qd dño¬
p̃cipiente iosue p̃ceꝑat arcã de portari ꝑsepte m
dies in circuitu hiericho ac ꝑsonare tubis. Sepa¬
mo aut̃ die cum inerepussent tubis: corruerunt
muri hiericho. Quod a magno mysterio non ua¬
cat. Iericho quȩ intp̃tat᷑ luna. speciẽ huiꝰ mundi
cenet. qr sic̃ luna menstruis complectionib defic̃.
ita hic mundꝰ cotidianis defectib cadit. In arca
uere ȩccłia figurat᷑: in cubis aut̃ aereis. p̃dicatorẽ
fortes accipiunt᷑. Iosue qͥ circum ducit archam:
xp̃s est. qͥ eccłiã suã ꝑ hunc mundũ gub̾nat. Hanc
gͦ urbẽ iericho dieb .uii. israhelitę ferentes arcã

Expanded text:
mortua sunt etiam peccata originalia et actualia, mortua sunt etiam peccata originalia et actualia, si qua antea erant. Fide muri Hiericho corruerunt circuitu dierum septem. Non enim tubarum sonitu murorum saxa dejecit, etiamsi per decem mille annos quis tubis insonaret: sed fide, qua crediderunt Deo, dejecerunt illos. Legimus quod Dominus Josue praeceperat arcam deportari per septem dies in circuitu Hiericho, ac sic personare tubis. Septimo autem die cum increpuissent tubis, corruerunt muri Hiericho, quod a magno mysterio non vacat. Hiericho, quae interpretatur Luna, speciem hujus mundi tenet; quia sicut luna menstruis completionibus deficit, ita hic mundus quotidianis defectibus cadit. In arca vero Ecclesia figuratur. In tubis autem aereis, praedicatores fortes accipiuntur. Josue, qui circumducit arcam, Christus est, qui Ecclesiam suam per hunc mundum gubernat. Hanc vero urbem Hiericho diebus septem Israelitae ferentes arcam,
Abbreviated transcription (Latin):
tes aut̃ fidẽ omnia uicerunt. Fide enm
mare & diuisit illud .xii. diuisiones. uꝑxeta qd̵
in psalmo legit᷑. credentesq om̃s illȩ tribus sicco
uestigio posse transire mart ingressȩ sunt. sed
pͥma trib iuda iuxta qd̵ in oseȩ legit᷑. Luda
inquit pͥnceps cum deo tuo in mari. Qua ꝓpter
illud mate hebreis fuit a dexcris ⁊ a sinistris ꝓ
muro. p̃bens eis siccũ iter. egiptios aut̃ submersit.
apparuit aquã eẽ qr illi uenientes absora sunt.¬
&. ex hoc apparuit ñ ẽẽ fatitasiã sed rerũ uerita¬
cem. qr exꝑti egyptii deuorati sunt. Allegorice
aut̃ mare rubrũ baptismus est rubore sanguinis
xp̃i consecratus. H ebrei qui exier̃ de egypto. et
transier̃ ꝑ mare rubrũ: fideles sunt qui derelin¬
quentes tenebras infidelitatis. transier̃ ꝑ fontẽ
baptismatis. Pharao ce egr̃ptiĩ mortui sunt
in mari. qr in fonte baptismatis mortuus est
diabolus amit tendo potestatem. quã habebat.

Expanded text:
tes autem fidem cuncta vicerunt. Fide enimtes autem fidem cuncta vicerunt. Fide enimmare, et divisit illud in duodecim divisiones, juxta quod in Psalmis dicitur: Credentes omnes illae tribus sicco vestigio posse transire mare, ingressae sunt: sed prima tribus Juda, juxta quod in Osee legitur: Juda, inquit, princeps cum Deo in mari. Quapropter illud mare Hebraeis fuit a dextris et a sinistris pro muro, praebens eis siccum iter: Aegyptios autem submersit. apparuit aquam esse, quia illi venientes absorpti sunt. Ex hoc apparuit non esse phantasia, sed rerum veritatem: quia experti Aegyptii devorati sunt. Allegorice autem mare Rubrum baptismus est, rubore sanguinis Christi consecratus. Hebraei qui exierunt de Aegypto, et transierunt per mare Rubrum, fideles sunt, qui derelinquentes tenebras infidelitatis, transierunt per fontem baptismatis. Pharao et Aegyptii mortui sunt in mari, quia in fonte baptismatis mortuus est diabolus, amittendo potestatem quam habebat;
Abbreviated transcription (Latin):
hostia .i. postes munitȩ sunt signo passio¬
nis xp̃i. Timuit enĩ illũ sanguinẽ angłs.
intelligens ibi dominicã mortẽ. ac ꝓpterea
ñ tetigit postes. licet qd fiebat nicħ eẽt sed
qd̾ ꝑ illud fiebat magnũ erat. S anguine
agni illuminabant᷑ israbelitar̃ postes ne ua¬
stacor angłs auderẽt inferre mortẽ: signant᷑
dominicȩ passionis signo fideles popłi in frona¬
bus ad cutelã salutis. ut ab interiai lib̾ent᷑. Fide
quod experti egiptii deuorati sunt. Ac si diceret
illis quibus ista scribebat. In tantum fidẽ
firmiter tenere debemꝰ. ut q̃ndo in desꝑationẽ
aliꝗ̃ animꝰ nr̃ fluctuat. tunc quoq fidi simus
ut lib̾em᷑ acsi usq ad mortẽ ueniamꝰ. acsi de
nob ab om̃ib desꝑet᷑. Quȩ nam spes poterat
eẽ illis. ex una enim parte erat mare a ex altera
cingebant᷑ alassimis montib a terͤ ia erant
hostes. S iuellent fugere amate erant peritu¬
ri. aut in manus egyptioꝵ inciderent. Haben¬

Expanded text:
st frontes munita sunt signo passionis Christi. Timuit enim illum sanguinem angelus, intelligens ibi Dominicam mortem, ac propterea non tetigit postes, licet quod fiebat nihil esset: sed quod per illud fiebat, magnum erat. Sanguine agni illinuntur Israelitarum postes, ne vastator angelus audeat inferre mortem; signantur Dominicae passionis signaculo fideles populi in frontibus ad tutelam salutis, ut ab interitu liberentur. Fide quod experti Aegyptii devorati sunt. Ac si diceret illis quibus ista scribebat: In tantum fidem firmiter tenere debemus, ut quando in desperationem aliquam animus noster fluctuat, tunc quoque fisi simus ut liberemur, ac si usque ad mortem veniamus, et si de nobis desperetur. Quaenam spes poterat esse illis? Ex una enim parte erat mare, ex altera parte cingebantur altissimis montibus, a tertia parte erant hostes. Si vellent fugere, aut in mari erant perituri, aut in manus Aegyptiorum inciderent. Haben
Abbreviated transcription (Latin):
mortua: sunt peccata quȩ animã occidunt. Sic̃
enĩ anima uiuit uirtutib quȩ oꝑa uitȩ appel¬
lant᷑: ita morit᷑ uiciis ⁊ peccatis. simulq trahit᷑
mortuis. Siquis enĩ in lege tangebat mortuũ pollu¬
ebat᷑: tam̃ asꝑsione sanguinis postea maudabat᷑.
Similit̾ q̃ imitatꝰ fuerit opus mortuȩ animȩ
inqͥnat᷑ tam̃ ꝑ fidẽ dominicę passionis mun¬
datur. Qui enim tangit picem inqͥnabit᷑ ab ea
hoc est ꝑ penicentiã & grãm baptismatis quis
fuerit ablutꝰ ab oꝑib mortuus. si eadẽ attigerit iter̃
contaminabit᷑. Sequit AAd seruiendum deo ui¬
uenti. Hic aꝑtissime õstendit᷑ qr oꝑa mortua ha¬
bentes nequaꝗ̃ possunt seruire uero ⁊ uiuo deo. qr
illa mortua st̃ ⁊ falsa. Si enim qͥ mortuũ aut aliqͥd
immundũ tangebat ñ oportebat eum intrare iN

Expanded text:
animam occidunt: sicut enim anima vivit virtutibus, quae opera vitae appellantur: ita moritur vitiis et peccatis, simulque trahitub operibus mortuis: si quis enim in lege tangebat mortuum, polluebatur, tamen aspersione sanguinis postea mundabatur: similiter qui imitatus fuerit opus mortuae animae, inquinatus, tamen per fidem dominicae passionis mundatur. Qui enim tetigerit picem, inquinabitur ab ea: hoc est, si per poenitentiam et gratiam baptismatis quis fuerit ablutus ab operibus mortuis, si eadem iterum attigerit, contaminabitur. Sequitur: Ad serviendum Deo viventi. Hic aptissime ostendit quia opera mortua habentes non possunt servire vero et vivo Deo, quia illa mortua sunt et falsa: si enim qui mortuum aut aliquid immundum tangebat, non oportebat eum intrare in
Abbreviated transcription (Latin):
sub pͥori testam̃to ut repromissiones accipiant qͥ
uocati sunt ȩternȩ hereditatis. Ubi enim cesta¬
mentum est: mors necesse est ut int̾cedat siue

Expanded text:
ub priori testamento repromissionem accipiant qui vocati sunt aeternae haereditatis: ubi enim testamentum est, mors necesse est intercedat, seu
Abbreviated transcription (Latin):
audiant. sub̃ ꝑmisit eis hab̾e: Audiert
xp̃m aurib carnis: s ñ audier̃ aurib
cordis: quas dñs reqͥrebat dũ diceret:
Qui h̃t aures audiendi: audiat:
Cȩcitas gͥ ⁊ surditas atq mens in uiden¬
tiȩ usq in hodiernũ diem in iudeis
manet: qr dũ nolunt obȩdire eugłio
ad hoc ut in xp̃m credant: liuore inuiden¬
tiȩ succensi semꝑ in uident saluti gen¬
coram ipsis in laqueũ: Ad mensam solens
tractare impii de nece innocentiũ: sicut
herodes de obtruncatione beati ioħis: et
olo fernes spurcissimꝰ de uiolatione uidith
Solent etiã eos uocare ad m̃sam. ut dolo eos
int̾ficiant: sic̃ absalon int̾fecit fr̃em suũ
ammon: Sic iudei intelligunt᷑ suꝑ m̃sas

Expanded text:
audiant, subaudi permisit eis habere. Audierunt audiant, subaudi permisit eis habere. Audierunt Christum auribus carnis, sed non audierunt auribus cordis, quas Dominus requirebat, cum diceret: Qui habet aures audiendi, audiat . Caecitas igitur et surditas atque mens invidentiae usque in hodiernum diem in Judaeis manet, quia dum nolunt obedire Evangelio, ad hoc ut in Christum credant, livore invidiae succensi, semper invident saluti genm in laqueum. Ad mensam solent tractare impii de nece innocentum, sicut Herodes de obtruncatione beati Joannis: et Holofernes spurcissimus de violatione Judith . Solent etiam eos vocare ad mensam, ut dolo illos interficiant: sicut Absalon interfecit fratrem suum Ammon . Sic Jud
Abbreviated transcription (Latin):
misit: Sp̃m aut̃ cõpunctionis appellatꝰ
mentẽ inuid entiȩ: qua inuiderunt &
inuident saluti gentiũ adhuc: Aliqͣndo
enĩ sp̃s ꝓ anima ponit᷑: ut in eugłio ha¬
betur de dño qd inclinato capite emisit
sp̃m: aliq̃ndo ꝓ mente. ut hic: Et anima
qua int̾ bonũ ⁊ malũ. uerũ & falsum
discernimꝰ: Et ñ est aliud mens: & aliud
ratio: Alit̾: Sp̃s aut̃ compunctionis idcit¬
co appellat᷑ mens inuidentiȩ: qͣm plerũq
dũ cernunt homines felicitatẽ alterius.
exaggerandã gͦ inuidiã qua torquentur
tem suscipit: Bonus gͦ ds̃ exigentib culpis
iudeorũ ꝑmisit eis habe sp̃m ꝑditionis: qͥ
eosꝑinat in anima : sic̃ ⁊ de philosophis
gentiũ dr̃ qd̃ tradidit illos ds̃ in rȩꝓbũ
sensũ: Oculos ut ñ uideant: Oculis quidẽ
corporeis uidebant uidei dominum:
ce multa miracula ab eo fieri: Sed qr
inmodate terrenis negociis intende¬
bant: oculis fidelitatis ⁊ amoris neqͣꝙ̃.
meruer̃ illũ cernere Et aures ut non

Expanded text:
ppellat mentem invidentiae, qua inviderunt et invident adhuc saluti gentium. Aliquando enim spiritus pro anima ponitur, ut in Evangelio habetur de Domino, quod inclinato capite emisit spiritum : aliquando pro mente, ut hic: Et anima qua inter bonum et malum, verum et falsum discernimus, et non est aliud mens, atque aliud ratio. Spiritus autem compunctionis idcirco appellatur mens invidentiae, quoniam plerumque dum cernunt homines felicitatem alterius, exaggerandum ergo invidiam qua torquentur tem suscipit. Bonus ergo Deus, exigentibus culpis Judaeorum, permisit eis habere spiritum perditionis, qui eos perimat in anima, sicut et de philosophis gentium dicitur, quod tradiderit illos Deus in reproborum sensum: oculos ut non videant. Oculis quidem corporis viderunt Judaei Dominum, et multa miracula ab eo fieri; sed quia immoderate terrenis negotiis intendebant, oculis fidelitatis et amoris nequaquam meruerunt illum cernere. Et aures ut non
Abbreviated transcription (Latin):
rent̃ ponit delictũ: ꝓ peccato: Delictũ gͦ tude¬
orũ mors xp̃i fuit: & cor mpenitenis cũ infide¬
litate: Cuiꝰ morte gentiles sunt redẽpti: & sacro
baptismace abluti: quos debent iudei emulari.
id÷ imitari in fide: ut credentes sic̃ illi credua
salui fiant Quod si delictũ illorũ diuitiȩ
sunt mundi. ꝓpt̃ delictum iudeoꝵ qd̾ cõmi:¬
serunt infilrum dei : & ꝓpt̾ infidelitatẽ illorũ
ditata ÷ multitudo gentiũ diuitiis legis: ꝓpħa¬
rum: psalmoꝵ: ⁊ gr̃a fidei: qr abstulit eis
regnũ dei: & dabit᷑ genti facienti fructus eiꝰ:
Magne & icõp ensibiles fuer̃ diuitiȩ ui¬
deorũ: quȩ ditauer̃ totũ mundũ: Et si dimi¬
nucio eoꝵ diuitiȩ gentiũ: q̃ntomagis pleni-¬
tudo eorũ: Diminutio hic ꝓ paucitate acci¬
pit᷑: & paruo numero: Diminutio aut̃ infi¬
deliũ iudeorũ apui fuer̃: aliiq credentes ex

Expanded text:
renter ponit delictum pro peccato. Delictum ergo Judaerenter ponit delictum pro peccato. Delictum ergo Judaeorum mors Christi fuit, et cor impoenitens cum infidelitate, cujus morte gentiles sunt redempti et sacro baptismate abluti, quos debent Judaei aemulari, id est imitari in fide, ut credentes sicut illi credunt, salvi fiant. Quod si delictum eorum divitiae sunt mundi. Propter delictum Judaeorum quod commiserunt in Filium Dei, et propter infidelitatem illorum, ditata est multitudo gentium divitiis legis, prophetarum, psalmorum, et gratia fidei, quia abstulit eis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Magnae et incompensabiles fuerunt divitiae Judaeorum, quae totum ditaverunt mundum: et si diminutio eorum divitiae gentium, quanto magis plenitudo eorum? Diminutio hic pro paucitate accipitur et parvo numero; diminutio autem infidelium Judaeorum, apostoli fuerunt aliique credentes ex
Abbreviated transcription (Latin):
dis illoꝵ: i. intellectus eorũ: ut ñ intelligant
xp̃m filiũ dei eẽ: W dorsũ illorũ semꝑ incur¬
ua: Sic̃ qui onus graue portat incuruatur
in t̾ram: ita quodã mͦ peccator qͥ pondere
peccatoꝵ p̃mit᷑ incuruat᷑: sic̃ psalmista deplo-¬
rat dicens: Iniqͥtates meȩ suꝑgressȩ sunt cap̃
meũ: Pco g̾: Nunqͥd sic offender̃ iudei ut
caderent: sub solũmͦ. ⁊ ut eorũ casus nichil ꝓ¬
fuerit: Absit Et est sensus: Non offender̃ dm̃
titudo gentiũ in eorũ locũ surg̾et: ⁊ magnam
utilitatẽ casus illorũ nob̃ p̃staret: Unde sĩr:
ed in illorũ delicto salus gentibꝰ: ut illos
emulent᷑: Acsi dic̾et aliis uerbis: In illorum
issent: nequaꝗ̃ gentes saluarent᷑: Delictũ dr̃:
quasi derdictum: Et delictũ fit in cogitatiõe.
peccatum uero in oꝑatione: Dicitur et de¬
lictũ: q̃ndo ñ implet̾ dei mandatũ: Pecc̃m
uͦ: q̃ndo fit qd̃ ꝓhibitũ est: Sed apłs indiffe¬

Expanded text:
s eorum, ut non intelligant Christum Filium Dei esse; et dorsum eorum semper incurva: sicut qui grave onus portat incurvatur in terram, ita quodammodo peccator qui pondere peccatorum premitur, incurvatur; sicut Psalmista deplorat, dicens: Iniquitates meae supergressae sunt caput meum . Dico ergo: Nunquid sic offenderunt Judaei ut caderent? subaudis solummodo, ut eorum casus nihil profuerit. Absit. Et est sensus: non offenderunt Detitudo gentium in eorum locum surgeret, et magnam utilitatem casus illorum nobis praestaret; unde sequitur: Sed illorum delicto salus est gentibus, ut illos aemulentur. Ac si diceret aliis verbis: In illorum issent, nequaquam gentes salvarentur. Delictum dicitur quasi derelictum, et delictum fit in cogitatione, peccatum vero in operatione. Dicitur et delictum quando non adimpletur Dei mandatum, peccatum vero quando fit quod prohibitum est. Sed Apostolus indiffe
Abbreviated transcription (Latin):
uoluer̃ xp̃i nom̃ delere de t̾ra: nom̃ eorum
deletũ est: ut iam ñ dicant᷑ popłs dñi: Inter¬
fecer̃ xp̃m: int̾fecci sunt & ipsi gladio ro-¬
manorum: Significatut & sacra scriptura ꝑ
mensã quȩ data est iudeis in lege ⁊ ꝓpħis: sic̃
psalmista ostendit dic̃s Patasti in conspectu
meo m̃sam: Cuiꝰ intelligentiã qr ñ recte scru¬
tati st̃ iudei: facta ÷ eis ipsa m̃sa in laqueũ.
& incetera quȩ supͣ memorata sunt: nolerites
in xp̃m crede: cui om̃is illa scriptura testi¬
moniũ ꝑhibebat: Et q̃m ad mortẽ contͣ aucto¬
ritatẽ illiꝰ scripturȩ tradider̃ xp̃m: illa tam̃
est retributio scđm meritũ illorũ: Obscu¬

Expanded text:
voluerunt Christi nomen delere de terra, nomen eorum voluerunt Christi nomen delere de terra, nomen eorum deletum est ut jam non dicantur populus Domini; interfecerunt Christum, interfecti sunt et ipsi gladio Romanorum. Significatur et sacra Scriptura per mensam, quae data est Judaeis in lege et prophetis, sicut Psalmista ostendit, dicens: Parasti in conspectu meo mensam , cujus intelligentiam quia non recte scrutati sunt Judaei, facta est eis ipsa mensa in laqueum, et in caetera quae supra memorata sunt, nolentes in Christum credere, cui omnis illa Scriptura testimonium perhibebat: et quoniam ad mortem contra auctoritatem illius Scripturae tradiderunt Christum, illata est eis retributio,
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ dic̃ ꝓpħa F iat m̃sa eorũ .i. collatio uer¬
borũ iudeorũ in laqueũ: ut illaqueent᷑
& in uoluant᷑. siue decipiant᷑ ultione in¬
iqͥtatis m̃sȩ suę: In captionẽ quoq: ut
ipsi capiarit᷑: ẜ iat illis etiã inscandalũ.
hoc ÷ in ruinã. uł offensionẽ. siue rixã:
quatinꝰ offensam oĩpotentis dei incurren¬
tes ruinã patiant̾ dãpnationis : & int̾
se rixas generent ⁊ contentiones Scan¬
dalũ siquidẽ grecũ est: & sonat latino
sermone offensam: uł ruinã: uł rixam
ꝓ offenssione enĩ ⁊ ruina ponit᷑: uͥ dñs
dicit: Ue qͥ scandalizau̾it unũ de pu¬
sillis istis: i. qͥ offenderit: uł ruere
fecerit: ꝓ rixa autem: sicut illo in loco uͥ
dicit eugłista: qd̃ audito pharisei u̾boscanda¬
litati sunt: id ÷ rixati: hic aut̃. sub utroq
sensu accipi potest Et in retributionem
inquit: ut qualia fecer̃ in xp̃m. talia retri¬
buu̾nt᷑ illis Et utiq ita contigit Uerbigr̃a:

Expanded text:
unde dicit Propheta: Fiat mensa eorum, id est collatio verborum Judaeorum in laqueum, ut illaqueentur et involvantur; sive decipiantur ultione iniquitatis mensae suae in captionem quoque, ut ipsi capiantur: fiat illis etiam in scandalum, hoc est in ruinam, vel offensionem; sive in rixam, quatenus offensam omnipotentis Dei incurrentes, ruinam patiantur damnationis; et inter se rixas gerant et contentiones. Scandalum siquidem Graecum est, et sonat in Latino sermone offensam, ruinam, vel rixam: pro offensione enim et ruina ponitur, ubi Dominus dicit: Vae qui scandalizaverit unum de pusillis istis , id est qui offenderit, vel ruere fecerit: pro rixa autem, sicut illo in loco ubi dicit Evangelista: Quod audito Pharisaei verbo scandalizati sunt , id est rixati: hic autem sub utroque sensu accipi potest. Et in retributionem, inquit, ut qualia fecerunt in Christum talia retribuantur illis, et utrique ita contigit. Verbi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
refferri: qui unũ effecti sunt cũ iudȩis fidelibꝰ
Tale est illud psalmiste: Iustꝰ dñs iusticias dilex̃:
.i. iustos amatores iusticiȩ: Ceteri uͦ excecatisunt:
tenebris infidelitatis: Sic̃ enĩ ille qͥ fidem ht in
luce dr̃ consistere: ita qͥ infidelis est in tenebris
ignorantiȩ manet: Unde idem egregius p̃dicator:
credentib dicit: Euistis enĩ aliq̃ndo tenebrȩ: nc̃
auc̃ lux in dño: Sicut scriptũ est: Dedit illis ds̃

Expanded text:
referri, qui unum effecti sunt cum Judaeis fidelibus. referri, qui unum effecti sunt cum Judaeis fidelibus. Tale est et illud Psalmistae: Justus Dominus et justitias dilexit , id est justos, amatores justitiae: caeteri vero excaecati sunt tenebris infidelitatis. Sicut enim ille qui fidem habet in luce dicitur consistere, ita qui infidelis est in tenebris ignorantiae manet. Unde idem egregius praedicator credentibus dicit: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sicut scriptum est: Dedit illis D
Abbreviated transcription (Latin):
sunt illi qui credidet̃ ex iudeis: iam ñ fuit
illud ex oꝑib legis ꝑ quȩ putabant se iustifica¬
ri posse illi qui in infidelitate remanserunt:
Alioquin gr̃a. iam ñ ÷ gr̃a: hoc est Si aliter
salui facti sunt. qd̃ ñ potest fieri nͥ gr̃a dei: gͣ
ipsa gra iam ñ erit gr̃a. s meritũ: Quid gͦ¬
sub dicendũ est: hoc ꝓculdubio qd̵ quȩrebat
isrł hoc ñ ÷ consecutꝰ: electio aut̃ consecuta est:
Quid quȩrebat isrł: Oꝑa legis ꝑficere sine gr̃a
legis ualuit implere sine gr̃a xp̃i: neq iustifi¬
cari sine fide illius hoc tam̃ de illis intelligen¬
du ͤ: qui ad fidem xp̃i noluerunt transire: de
aut̃ consecuta est: i. illi qͥ electi sunt ex eadẽ plebe
Quod supͣ appellauit reliquias: nunc electionem
uocat: Wsicut in p̃cedentibus circũcisio pro
iudeis: sic ⁊ hic electio ꝓ electis accipit᷑: qͥ consecuti
sunt iustificationẽ ꝑ fidẽ. qua credider̃ in xp̃m:
Quãuis & electio ad credentes gentiles etiã possit

Expanded text:
nt illi qui crediderunt ex Judaeis, jam non fuit illud ex operibus legis, per quae putabant se justificari posse illi qui in infidelitate remanserunt: alioquin gratia jam non est gratia. Hoc est: si aliter salvi facti sunt, quod non potest fieri nisi gratia Dei, ergo ipsa gratia jam non erit gratia, sed meritum. Quid s dicendum est. Hoc proculdubio quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est. Quid quaerebat Israel? Opera legis perficere sine gratia legis valuit implere sine gratia Christi, neque justificari sine fide illius. Hoc tamen de illis intelligendum est qui ad fidem Christi noluerunt transire. De autem consecuta est, id est illi qui electi sunt ex eadem plebe. Quod supra appellavit reliquias, nunc electionem vocat: et sicut in praecedentibus circumcisio pro Judaeis, sic et hic electio pro electis accipitur, qui consecuti sunt justificationem per fidem, qua crediderint in Christum, quamvis et electio ad credentes gentiles etiam possit
Abbreviated transcription (Latin):
apłorũ p̃dicatione. reliquiȩ saluȩ factȩ sunt: de
quib supͣ dictũ est: Si fuerit numerus filiorum
isrł sic̃ harena maris: reliquię saluȩ fient Sicut
tẽporib heliȩ dono gr̃ẽ dĩ multi reseruati sunt
ne adorarent idola. sic temporibus apłorum
multi ex iudeis scd̾m electionẽ gr̃ȩ dei saluati
sunt ueniendo ad fidẽ: qͥ et reliquiȩ appellant᷑:

Expanded text:
unt, de quibus supra dictum est: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut arena maris, reliquiae salvae fient. Sicut temporibus Eliae, dono gratiae Dei, multi reservati sunt ne adorarent idola, sic temporibus apostolorum, multi ex Judaeis secundum electionem gratiae Dei salvati sunt veniendo ad fidem, qui et reliqu
Abbreviated transcription (Latin):
Qui recte uiri appellant᷑: eo qd̃ idola uiriliter
spreuer̃: Septẽ aut̃ ista milia uirorũ qͥ ñ adora¬
uer̃ idola: multa significant milia illorũ quos
ds dono gr̃ȩ suȩ seruauit. ne curuarent genua
sua ante baal. indan.⁊ in bethel. aut in aliquo dẽ¬
lubro idolorũ: Sic̃ enĩ quinq iurgines pruden¬
tes significant om̃s iustos. integritatẽ fidei haben¬
tes. ⁊ imprudentes inuistos: qͥnq eciã fr̃s diui

Expanded text:
e viri appellantur, eo quod viriliter idola spreverint. Septem autem ista millia illorum, qui non adoraverunt idola, multa significant millia illorum quos Deus dono gratiae suae servavit: ne curvarent genua sua ante Baal, in Dan et Bethel, aut in aliquo delubro idolorum. Sic enim quinque prudentes virgines significant omnes justos integritatem fidei habentes, et im
Abbreviated transcription (Latin):
idcirco intelligimꝰ qd in ipsis .x. tribub
licet quidã altaria diis gentiũ edifica¬
rent: erant tam̃ qͥ deo edificabant ⁊ ibi
imolabant: non audentes ire irłm ꝓpter regȩ¬
idolatras isrł. qui illos a templo dei arcebant:
Horũ altaria dm scilicet colentiũ: illi qͥ idola
colebant suffodisse. ⁊ penitꝰ eu̾tisse intelligunt᷑:
Et ego relict᷑ sũ solus: Sic ei uidebat᷑: qd̃ ipse
tudine stragis ⁊ int̾fectionis qua seuiebat᷑ in dei
cultoris Et quęr̃ animã meam: Sic enĩ minata
fuerat ei iẽsabel impiissima: hȩc faciant mͥ dii.
et hec addant: si ñ posuero cras animã heliȩ sic̃
monte dei horeb. hoc responsũ diuinũ accepit:
Nec ait relicta st̃ m: s ego reliqui & reseruaui mͥ¬

Expanded text:
idcirco intelligimus quod in ipsis decem tribubus. Licet quidam altaria diis gentium aedificarent, erant tamen qui Deo aedificabant, et ibi immolabant, non audientes ire in Jerusaleolatras, qui illos a templo Dei arcebant. Horum altaria, Deum scilicet colentium, illi qui idola colebant, suffodisse ac funditus evertisse intelliguntur. Et ego relictus sum solus. Sic enim ei videbatur quod ipse e magnitudine stragis et interfectionis, qua saeviebatur in Dei cultores; et quaerunt animam meam. Sic enim minata fuerat ei Jezabel impiissima. Haec faciant mihi dii, et haec addant, si non posuero cras animam Eliae sicut monte Oreb, hoc divinum responsum accepit; nec ait: Relicta sunt mihi, sed: Ego reliqui et reservavi m
Abbreviated transcription (Latin):
los: sic.uiiͣ. illorũ significant om̃s qͥ idola ñ adora¬
uer̃ Septenariꝰ & enĩ numerꝰ plerisq in locis sa¬
cratus est: & ponit᷑ sepissime ꝓ uniu̾sicate: sic̃ in
psalmo uͥdic̃ psalmista dño Septies in die lau¬
dem dicã tibi: Quid enĩ eet septies in die laudẽ
dicã tibi exposu. it cũ dix̃: Benedicã dño in
om̃i tempore: Ioħs quoq in apocalipsi sua .uii.
eccłis scribit: que generalit̾ om̃s ecclias significant:

Expanded text:
 millia illorum significant omnes qui idola non adoraverunt. Septenarius etenim numerus plerisque in locis sacratus est, et ponitur saepissime pro universitate: sicut in psalmo, ubi dicit Psalmista Domino: Septies in die laudem dicam tibi : quid enim sit septies in die laudem dicam tibi, exposuit cum dixit: Benedicam Domino in omni tempore . Joannes quoque in Apocalypsi sua , septem ecclesiis scribit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt quȩ precedebat eos de suꝑ ꝑ diem:
& omnes mare transierunt. qr mortẽ euaser̃.
liberati: Quantum ad ueritatem istoriȩ ꝑtinet:
uidei: egredientes de egrpto sub nube fuerunt.
qr nubes ꝑ diem gradiebatur. siue ferebatur
suꝑ eos: Altiori autem sensu scdm ambrosium
sub nube fuerunt: qr omnia gesta sunt illis
ui obscuritate: et infigura facta sunt: In hoc
uero quia nube tutati sunt ab aduersariis
suis egiptiis. quando mibes se inter posuit int̾
illos et egiptios &aque fuit a dextris et asimi

Expanded text:
fuerunt, quae praecedebat eos desuper per diem, et omnes mare transierunt, quia mortem evaserunt. est a morte sunt liberati. Quantum ad veritatem historiae pertinet, Judaei egredientes de Aegypto, sub nube fuerunt, quia nubes per diem gradiebatur sive ferebatur super eos . Altiori autem sensu, secundum Ambrosium, sub nube fuerunt, quia omnia quae gesta sunt illis in obscuritate et in figura facta sunt. In hoc vero, quia nube tecti sunt, adversariis suis Aegyptiis, quando nubes se interposuit inter illos et Aegyptios, et aqu
Abbreviated transcription (Latin):
si habetur facultas. & si dimiserint fr̃ib in se peccan¬
semes mori possumꝰ in baptismate: peccato. Gerra
enim sepe suꝑ se ueni entem bibens imbrem. et gene¬
rans herbam oportunam illis a quibus colitur: ac¬
cipit benedictionem adeo. Hoc paradigmate iude¬
os arguit qͥ sepe biber̃ imbrẽ cęlestis doctrinȩ: sed
nunꝗ̃ germina fidei. bonoꝵq oꝑum ꝓculerunt.
Ponit aut̃ p̾mũ comparationẽ de bona terra: ac
deinde de mala. C erra inquit bibens imbrem
.i. scã & bonȩ uoluntatis anima accipiens grãm¬

Expanded text:
si habetur facultas, et si dimiserint fratribus in se peccansemel mori possumus in baptismate pro peccato. Terra enim saepe supervenientem bibens imbrem, et generans herbam opportunam illis a quibus colitur, accipit benedictionem a Deo. Hoc paradigmate Judaeos arguit, qui saepe biberunt imbrem coelestis doctrinae, sed nunquam germina fidei bonorumque operum protulerunt. Ponit autem primum comparationem de bona terra, ac deinde de mala: Terra inquit bibens imbrem: id est, bonae voluntatis anima accipiens gra
Abbreviated transcription (Latin):
siue lauationũ usq ad tempꝰ dominici ad uen¬
tus impositȩ fuer̃. sic̃ ⁊ reliqua quȩ infigara
agebant᷑. Dño aut̃ ad ueniente: correctȩ st̃
munda ammalia quę̧ lex p̃cipit ut edant᷑:
significant᷑ in unda oꝑa. Per immunda uͦ
animalia: immunda oꝑa incelligunt᷑ a qͥb
abstinendũ est. Per potus uͦ mundos: doctri¬
do ctrinã hertticoꝵ nichilominꝰ debemꝰ acciꝑe.¬
De baptismatibus uero iudeorum plenius iN
eugłio marci legitur: ubi uituꝑabant pharisei
dñm ⁊ discipłos eius non lotis manib manducare.
Om̃s enim lauationes illoꝵ: nomine baptismi

Expanded text:
sive lavationum, usque ad tempus dominici adventus impositae fuerunt, sicut et reliqua quae in figura agebantur: Domino autem adveniente, correctae suntmunda animalia, quae lex praecipit ut edantur, significantur, munda opera; per immunda vero animalia, immunda opera intelliguntur, a quibus abstinendum est. Per potus vero mundos, doctridoctrinam haereticorum nihilominus intelligeDe baptismatibus vero Judaeorum plenius in Evangelio Marci legitur, ubi vituperabant Pharisaei Dominum et discipulos ejus non lotis manibus manducare . Omnes enim lavationes illorum nomine baptism
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ latet eũ: ex his quȩ ibi continentur: Neq
uelam̃ alicuiꝰ obscuritatis ⁊ dubietatis oppo¬
nit᷑ ei: sed magis ipse reuelat quȩ ibi latent
sicut sequentia manifestant: Ubi autem
sp̃s dñi est. ibi est libtas animȩ ⁊ facultas
intelligendi uetus testam̃tũ & nouũ: Id÷

Expanded text:
nihil latet eum ex his quae ibi continentur, neque velamen alicujus obscuritatis et dubietatis opponitur ei, sed magis ipse revelat quae ibi latent, sicut sequentia manifestant. Ubi autem spiritus Domini est, ibi libertas est animae, et facultas intelligendi Vetus Testamentum et Novum, id
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo tenemus in spe et crecdunus nos
adempturos. qudoq possideamus inre. E. t beue
cum dixisset transfortam᷑ a claritate spei ui cla¬
ostendet talem głam dari. quȩ sublimitati congru¬
at cdantis: M orsi enum gła & claritas nec tanta
fuit. qͣnta xp̃i in monte: nec ꝑbeuus: Tautum
enĩ deus concessit fidelib suis: ut sp̃m suum
unt. securi fint de ꝓmussionib patriȩ celestis:
qr ab illo transforinant᷑ in spe ad illam głam:¬

Expanded text:
quod modo tenemus in spe, et credimus nos quod modo tenemus in spe, et credimus nos adepturos, quandoque possideamus in re. Et bene cum dixisset, transformamur a claritate spei in claostenderet talem gloriam dari, quae sublimitati congruat dantis. Moysi enim gloria et claritas, nec tanta fuit quanta Christi in monte, nec perennis. Tantum enim Deus concessit fidelibus suis, ut Spiritum sanctum unt, securi sunt de promissionibus patriae coelestis, quia ab illo transformantur in spe ad illam g
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: a forma in formã transducunur:
Homo sic̃ in genesi habet᷑ ad imagitiem dĩ
factus ẽ: sc̃s: uistus: immortał. ⁊ incorrup¬
tibił: Qui unaginẽ ⁊ formã peccando ami¬
sit: et cecidit u formã mortalitatis. cͥor¬
ruptionis: & uuisticiȩ: Ab ista gͦ imnagine &¬
forma: trausformami ⁊ transducun᷑ iam in
spe & fide: in eandẽ ipsam imaginẽ & formã
quã ꝑdidimus: a forma iudelicet creationis.
ad formã iustificationis: A forma mortali-¬
tatis & corruptionis: a formã uninortalitatis.¬
⁊ a forma filiationis. qͥ filii dei mͦ sumus in
spe: ad sormã concẽplationis. ⁊ uisionais A for¬
ia obscura: ad formã lucidã: De qua iob̾s ait:
F ilii dei sumus in spe: & ñ dũ apparuit qͥd
erumus: Ab ista obscura forma tranducemur
ad formã lucidã. q̃ndo similes deo erinus:
q̃m uidebimꝰ dm̃ sicuti est: A daritate qͦq¬
spei similit̃ transformam᷑ ad claritatẽ speci¬
ei. ⁊ aclaritate fidei ad claritatẽ rei: ut

Expanded text:
cit, a forma in formam transducimur: Homo, sicut in Genesi habetur , ad imaginem Dei factus est, sanctus, justus, immortalis, et incorruptibilis: quam imaginem et formam peccando amisit, et cecidit in formam mortalitatis, corruptionis, et injustitiae. Ab ista ergo imagine forma transformamur et transducimur jam in spe et fide in eamdem ipsam imaginem et formam quam perdidimus, a forma videlicet creationis ad formam justificationis: a forma mortalitatis et corruptionis, ad formam immortalitatis: a forma filiationis, qua filii Dei modo sumus in spe, ad formam contemplationis et visionis: a forma obscura ad forman lucidam, de qua Joannes ait : Filii Dei sumus in spe, et nondum apparuit quid erimus in re. Ab ista obscura forma transducemur ad lucidam, quando similes Deo erimus: quoniam videbimus eum sicuti est. A claritate quoque spei transformamur ad claritatem speciei, et a claritate fidei ad claritatem rei, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ñ illud quo d̃s diceris: sed quo pat uocaris:
Habemus aucem thesaur ũm istum: in ua¬
sis fictilibus: Thesaurus dr̃: theca ⁊ reposi¬
tio auri Thesaurũ aut̃ appellat apłs isto in
loco. sacram̃tũ coguitionis scȩ trinitatas. & my¬
steriũ scẽ incarnationis filii dei: qr sic̃ thesaurꝰ
in occulto ⁊ secreto loco ponit᷑: ita istud mrsteriuĩ
in cordibus illoꝵ erat reconditũ: uasa fictilia
uocat corpora fragilia: quȩ ex limo t̃rȩ facta sunt
& uariis pasfionib ⁊ uifirmitatib subiacent.
famisiti. nuditati. ceterisq talibus Utsubli¬
mitas sit uirtutis dei in nobis: et non ex nobis:
.i. ut alticudo iurtutis dĩ annunciet᷑ ꝑ nos:
& appareat qr ñ est ex nob̃. neq illa sapientia.

Expanded text:
n illud quo Deus diceris, sed quo Pater vocaris. Habemus autem thesaurum istum in vasis fictilibus, thesaurum hic dicitur theca et repositio auri. Thesaurum autem appellat Apostolus isto in loco sacramentum cognitionis sanctae Trinitatis, et mysterium incarnationis Filii Dei: quia, sicut thesaurus in occulto et secreto ponitur loco, ita istud mysterium in cordibus illorum erat reconditum. Vasa fictilia vocat corpora fragilia, quae ex limo terrae facta sunt, et variis passionibus et infirmitatibus subjacent, fami, siti, nuditati, caeterisque talibus; ut sublimitas sit virtutis Dei in nobis, et non ex nobis, id est, ut altitudo virtutis Dei annuntietur per nos et appareat, quia non est ex nobis, neque illa sap
Abbreviated transcription (Latin):
non urtelligant quȩ dicitis neq credant: Ad
hec subiunxit apłs: Quod si opertum est eu
gatur. in his qui pereunt: Quasi diceret His qͥ¬
peruit in infidelitate oꝑtũ est: qi ñ inspirat᷑ eis
a sp̃u scõ. neq uolunt crede U olentibus autẽ
credere. manifestũ est: Audiebant siquidẽ om̃s
p̃dicationẽ apłorũ: sed illis qͥ uolebant credere
manifestabant᷑: illis uͦ qui in infidelitate ꝑmane¬
marcion aliiq pseudo apłi: hunc uersiculum
gentiũ demonia: Licet enĩ dii appellent᷑: non st̃
dii Ita ÷ gͦ distinguendꝰ. ut pͥmũ dicat᷑: in quibus:

Expanded text:
non intelligant quae dicitis neque credant? Ali non intelligant quae dicitis neque credant? Ali haec subjunxit Apostolus: Quod si opertum est Evagatur, in his qui pereunt, est opertum; q non inspiratur eis a Spiritu sancto, neque volunt credere: volentibus autem credere, manifestum est. Audiebant siquidem omnes praedicationem apostolorum, sed illis qui volebant credere, manifestabatur: illis vero qui in infidelitate permaneMarcion, aliique pseudoapostoli hunc versum gentium daemonia ; licet enim dii appellantur, non sunt dii. Ita ergo est distinguendus, ut primum dicatur. In quibus,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ spes & fiducia ab sp̃u scõ nob mitusttat᷑.
iuxta qd̃ miscłiam cousecuti sumꝰ: ñ scdm
meritũ nr̃m: Non deficimus inter aduersa
huiꝰ scłi: sed multa fiducia utimur in p̃dicatioe.
fortit᷑ colerantes om̃ia incõmoda. securi de
ore. ⁊ oꝑe nr̃o: quȩ maxime in occulto solent
eo qd̃ nimiri sit acuta ad decipiendos homines:
Atq adult̾antes uerbũ dei sicut pseudo apłi
multis modis: sed in manifestationẽ ueritatis
sub p̃dicamꝰ uerbũ dei: Non fucato sermone
neq philosophice: sed simplici. ut simplices
quiq possitit illud caꝑe C ommendantes
nosmet ipsos ad omneniꝰ scientiam hominũ.
I. laudabibes nos facientes ad om̃s hoĩes:
scẽ uiuendo. bene p̃dicando: C oram deo .i.
in p̃sentia dei: cui place̾t qd̃ agimus Uł coiã
deo: qr sicut ab illo nob̃ datur ita p̃dicamus:
in p̃sentia illiꝰ quẽ cognoscius nobis ad ẽẽ
p̃sentẽ: Poterat aliquis dicere: Q uomodo
predicatis in manifestationem. cum omnes

Expanded text:
cia a Spiritu sancto nobis ministratur juxta quod misericordiam consecuti sumus, non secundum meritum nostrum non deficimus, inter adversa hujus saeculi, sed multa fiducia utimur, in praedicatione, fortiter tolerantes omnia incommoda, securi de ore, et opere nostro, quae maxime in occulto solent eo quod nimium sit acuta ad decipiendos homines. Neque adulterantes verbum Dei, sicut pseudoapostoli multis modis, sed in manifestatione veritatis, subaudis praedicamus verbum Dei, non fucato sermone, neque philosophico, sed simplici, ut simplices quique possint illud intelligere; commendantes nosmetipsos ad omnem conscientiam hominum, id est laudabiles nos facientes ad omnes homines sancte vivendo, bene praedicando; coram Deo, id est, in praesentia Dei, cui placet quod agimus: vel coram Deo, quia sicut ab illo nobis datur, ita praedicamus in praesentia illius quem cognoscimus nobis adesse praesentem: poterat aliquis dicere, quomodo praedicatis in manifestatione, cum omnes