comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seruitꝰ tolerabilior. fructus uberior
Sed qui potest eẽ fructꝰ inmorte:
Peccati enĩ stipendium mors.
Et ideo nullus ineo fructus. ẽ sed
pudoris dispendiũ. cũ ea quae
gessimus erubescimus. Seruire
autẽ iustitiȩ. libertas ẽ. qui enim
uocatus ẽ indnõseruus libertus ẽ
dñi. Similit̃ quiliber uocatus est.:
seruus ẽ xp̃i. Utraq conditio opti¬
ma ẽ sub xp̃o. sub quo & preciosa
seruitus. & gloriosa libertas . Preci¬
osi seruitus. quasi tanti sanguinis
p̃cio comparata. Glorosa autem
libertas. quam nulłus seruitus culpa
nulla peccatoꝵ uincula constringina.
nulla flagitioꝵ onera. nulla criminũ
commercia. degeneris nexu seruitu¬
tis addicant. Disce humilitatẽ o
homo. apostolici uim cognosce magi¬
sterii. Seruũ te dicas. libertus es:
Siliberum te iactes seruus es. Nam
& ille qui quasi seruus redemptus. ẽ.
libertatem habet. Et iste quiquasi
liber uocatus ẽ. bonũ ẽ illi. ut ser¬

Expanded text:
seruitus tolerabilior, fructus uberior. seruitus tolerabilior, fructus uberior. sed qui potest esse fructus in morte? peccati enim stipendium mors et ideo nullus in eo fructus est, sed pudoris dispendium, cum ea quae gessimus erubescimus. seruire autem iustitiae libertas est; qui enim uocatus est in domino seruus libertus est domini: similiter qui liber uocatus est seruus est Christi. utraque condicio optima, esse sub Christo, sub quo et pretiosa seruitus et gloriosa libertas: pretiosa seruitus quasi tanti sanguinis pretio comparata, gloriosa autem libertas, quam nulla seruitus culpae, nulla peccatorum uincula constringunt, nulla flagitiorum onera, nulla criminum commercia degeneris nexui seruitutis addicunt Disce humilitatem, homo, apostolici uim cognosce magisterii. si seruum te dicas, libertus es: si liberum te iactes, seruus es. nam et ille qui quasi seruus redemptus est libertatem habet et iste qui quasi liber uocatus est bonum est illi ut ser
Abbreviated transcription (Latin):
eripe eũ qui ducit᷑ ad mortem:
menbra tua funt arma iustitiae.
si iniuste homiinẽ ꝑire non passuses
Vidisti mulierẽ. castigasticorpus
tuum. mortificasti libidines. ꝓcaces
meretricis oculos auersatus deseru¬
isti: menbra tua arma sunt. et
armatastimoniȩ. IContra aũt.
si oculus tius indit mulierẽ. ad
concupiscendũ eã. aꝑuisti uulnus.
impresisti telũ corpori tuo. m̃bra
tua arma peccati sunt. Iidisti
possessionẽ pupilloꝵ. & pat̾nis
eos expulisti sedibus. transtulisti
terminos quos posuer̃ patrestui:
m̃bra tua arma iniquitatis sunt.
Affectus igitur. non caro auctor
ẽ culpȩ. caro autẽ uoluntatis
ministra. Nonergo uendat nos
uoluntas nr̃a clamat apostolus.
Nescitis. qm̃ cui exhibiuistis uos
seruos adobȩdiendũ. seruii estis eiꝰ
ciii obȩhitis. siue peccati in mor¬
tem. siue obȩditionis adiustitiam:
Ergo si aut peccato seruimus aut
iustitiȩ: considemiis inqua parte

Expanded text:
eripe eum qui ducitur ad mortem: eripe eum qui ducitur ad mortem: ra tua sunt arma iustitiae, si iniuste hominem perire non passus es. uidisti mulierem, castigasti corpus tuum, mortificasti libidines, procaces meretricis oculos auersatus deseruisti: membra tua arma sunt et arma castimoniae. contra autem si oculus tuus uidit mulierem ad concupiscendum eam, aperuisti uulnus, inpressisti telum corpori tuo: membra tua arma peccati sunt. uidisti possessionem pupillorum et paternis eos expulisti sedibus, transtulisti terminos quos posuerunt patres tui: membra tua arma iniquitatis sunt. affectus igitur, non caro auctor est culpae, caro autem uoluntatis ministra. non ergo uendat nos uoluntas nostra. clamat apostolus: nescitis quoniam cui exhibetis uos seruos ad oboediendum, serui estis eius cui oboeditis, siue peccati in mortem siue oboeditionis ad iustitiam? ergo si aut peccato seruimus aut iustitiae, consideremus in qua parte
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Instudio enim sunt omnia.
ꝑ qđ adhibet᷑ obedientia:. Quae
inutram libet partẽ propendit.
aut culpam adiungit aut gr̃am
Hȩc nos in primo adam trax̃ ad
mortẽ. haec inadam scđo ad uitã
uocauit. Non ẽ qđ cuiquã nr̃m
ascribamus erumnã. nisi nrãe
uoluntati. Nemotenet᷑ ad culpã.
nisi uoluntate ꝓpria deflexerit
Non habent crimen. quae inse¬
runtur reluctantibus. Uolun
taria tantũ commissa. sequit᷑
delictoꝵ inuidia. qđ in alios di¬
riuemus. Voluntariũ sibimilitẽ
elegit xp̃c. uoluntarium serũu
sibi diabolus auctionatur. Ne¬
minẽ iugo seruitutis a strictũ
possidet. nisi se ei peccatoꝵ iure
uendiderit. Quid carnẽ. quasi m¬
firmam accusamus. Membra nr̃a
texisti eũ. membra tua arma pie¬
tatis sunt. quib pauperem ab in¬
iuria uindicasti. Uidistiegenũ.
donasti eũ munerib dexterȩ tuȩ.
mortẽ a tuo pectore repulisti.
Uidisti eũ quiducit ad mortẽ.
eripusti eũ. quia scriptum est.

Expanded text:
tur. in studio enim sunt omnia, tur. in studio enim sunt omnia, per quod adhibetur oboedientia, quae in utramlibet partem propenderit aut culpam. adiungit aut gratiam. haec nos in primo Adam traxit ad mortem, haec in Adam secundo ad uitam uocauit. Non est quod cuiquam nostram adscribamus aerumnam nisi nostrae uoluntati. nemo tenetur ad culpam, nisi uoluntate propria deflexerit. non habent crimen quae inferuntur reluctantibus, uotaria tantum commissa sequitur delictorum invidia, quod in alios derivemus. Voluntarium sibi militem elegit Christus, voluntarium servum sibi diabolus auctionatur. Neminem jugo servitutis astrictum possidet, nisi se prius peccatorum aere ei vendiderit. Quid carnem quasi infirmam accusamus? Membra nostra atexisti eum; membra tua arma pietatis sunt, quibus pauperem ab injuria vindicasti. Vidisti egenum, donasti eum muneribus: dextera tua mortem a tuo pectore reppulisti. uidisti eum qui ducitur ad mortem, eripuisti eum, quia scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
eam & sapientiã & disciplinã scri¬
ptura testatur. Detẽꝑantia inlege
Decȩteris. in libro iob inquo scri¬
ptum ẽ. Nonne dñs ẽ qui docet
intellectũ & disciplinam: Et in
euangelio dñs ipse ait: Discite ame.
quia mitis sum & humilis corde
Et alibi ad discipulos ait. Ite.
aliud axp̃o. nisi uirtutum operari
p̃cepta discebant: Deniq dauidait
Uenite filii audite me. timorem
dñi docebo uos. Vtiq timor dei.
denumero uirtutũ uia ẽ Initium
sapientiae timor domini. ꝑquem
a sciscitur piȩ forma doctrinȩ: de
qua paulus ait Grãs autem deo
quod fuistis serui peccati. sed obȩ¬
distis ex corde in eã formam doctri¬
nae : inqua traditi estis. Liberati
autẽ apeccato. serui facci estis
iustitiȩ. Doctrina igitur facit.
ut possimus ꝑuenire adiustitiã
Potest ergo ad quiri iustitia discen¬
do. Intendamus igitur studio. in
formã euangelicae doctrinȩ MNini¬
mũ studi. plerumq ꝓmaximohabe¬

Expanded text:
eam et sapientiam et disciplinam scrieam et sapientiam et disciplinam scriptura testatur, de temperantia in lege, de ceteris in lob libro, in quo scriptum est: nonne dominus est qui docet intellectum et disciplinam? et in euangelio dominus ipse ait: discite a me quia mitis sum et humilis corde. et alibi ad discipulos ait: ite, aliud a Christo nisi uirtutum operari praecepta discebant ? denique Dauid ait: uenite, filii, audite me, timorem domini docebo n o s. utique timor dei de numero uirtutum est, quia initium sapientiae timor dei, per quem adsciscitur piae forma doctrinae, de qua Paulus ait: gratias autem deo, quod fuistis serui peccati, sed oboedistis ex corde in eam formam doctrinae, in qua traditi estis, liberati autem a peccato serui facti estis iustitiae. doctrina igitur facit, ut possimus peruenire ad iustitiam. potest ergo adquiri iustitia discendo. intendamus igitur studio in formam euangelicae doctrinae. minimum studii plerumque pro maximo habe
Abbreviated transcription (Latin):
nem retardat. & rogantẽ morti
iectis iusta ratio per suadeat
Nam de excludendo uł mitigando
iniuriȩ dolorẽ quis melior magist̃.
quã patriarcha iacob Quiꝓpnos
coarguens filios. symeon & leui
ait. Odiosum me fecistis. ita ut
seuus uidetur &utiq ultifuerant
sororis iniuriam. quȩ contra institu¬
ta patriȩ uolato fuerat pudore
temerata: Nec potuit iacob p̃ceptor
disc iplinȩ. custos pudons. stuprũ¬
quinꝰ pͣrobaret omissum. sed maluit
in solentes ratione cohiberi. sciens
quod incdignationẽ ratio tẽꝑare
posset. Temꝑantia ẽ igitur: quȩ
resecãt cupiditates. Hanc primis
hominib tenendã mandauit deus.
dicens. De fructu autẽ ligni qđ ẽ
in medio paradisi non edetis. neq
tangetis. nemoriamini. Et quia
non ẽ retenta. ideo transgressores
uirtutis egregiȩ. paradisi ex. ules
facti sunt. & immortalitatis ex ortes
Hanc lex docet. & uniuersorum
infundit affectib Doceri autẽ

Expanded text:
nem retardat et rogantem morti nem retardat et rogantem morti iectis parcere iusta ratio persuadeat. nam de excludendo uel mitigando iniuriae dolore quis melior magister quam patriarcha Iacob, qui proprios coarguens filios Symeon et Leui ait: odiosum me fecistis, ita ut saeuus uidear. et utique ulti fuerant sororis iniuriam, quae contra instituta patria uiolato fuerat pudore temerata. nec potuit Iacob, praeceptor disciplinae, custos pudoris, stuprum probare commissum, sed maluit insolentes ratione cohiberi sciens quod indignationem ratio temperare posset. temperantia est igitur, quae resecat cupiditates. hanc primis hominibus tenendam mandauit deus dicens: de fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, non edetis neque tangetis illud, ne moriamini. et quia non est retenta, ideo transgressores uirtutis egregiae paradisi exules facti sunt et inmortalitatis exortes. hanc lex docet et uniuersorum infundit affectibus. Doceri autem
Abbreviated transcription (Latin):
uiles Uẽẽ indicio: Abhac ꝓfectꝰ
ioseph: & calorẽ iuuentutis edomuit.
& temptatũ acdulterinis animũ
illecebris. rectȩ rationis inductio¬
ne firmauit. Deniq quã uisfortis
eẽt & ualidus: tam̃ tractator a ti¬
onis fulcire se maluit. dicens
uxori domini sui Si dominus ins
nescit ꝓpter me aliquid indomo
sua. & omnia quȩ cumq habet
dedit in manus meas. neq subtra¬
ctũ ẽ ame quicquã p̃terte. quia
uxor illius es. & quomodo faciã
uerbum hoc malum. & peccabo
coram deo: Hȩc ẽ igitur rectae
rationis tractatio. quam greci
logismon nuncupant. qua mens
sapientiae intenta solidatur.
Pulchre enĩratio. qđ nec benefi¬
cus dni eẽ deberet ingratus. nec
occultum posset ẽẽ peccatũ quod
dõ teste cõmicteret. quẽ latere
non posset Bona igitur ratio.
quȩ & hostilem plerumq affe¬
ctum exuit. & dolorẽ in iuriae
sequestrat Deniq & in acie plerũq
uictor ẽ mitigat. & ferituri mucro¬

Expanded text:
uiles esse iudicio. ab hac profectus uiles esse iudicio. ab hac profectus Ioseph et calorem iuuentutis edomuit et temptatum adulterinis animum inlecebris rectae rationis inductione firmauit. denique quamuis fortis esset et ualidus, tamen tractatu rationis fulcire se maluit dicens uxori domini sui: si dominus meus nescit propter me aliquid in domo sua et omnia quaecumque habet dedit in manus meas, neque subtractum est a me quicquam praeter te, quia uxor illius es, et quomodo faciam uerbum hoc malum et peccabo coram deo? haec est igitur rectae rationis tractatio, quam Graeci Xotw{jlov nuncupant, qua mens sapientiae intenta solidatur. pulchra est enim ratio, quod nec beneficiis domini esse deberet ingratus nec occultum posset esse peccatum, quod deo teste committeret, quem latere non posset. Bona igitur ratio, quae et hostilem plerumque affectum exuit et dolorem iniuriae sequestrat. denique et in acie plerumque uictorem mitigat et ferituri mucro
Abbreviated transcription (Latin):
alias. id ẽ suꝑbiam. auaritiam.
ambitionẽ. contentionẽ. inuidiam.
quȩ sunt scđm animã passiones.
Transcurrã etiam in explebilem
uorandi libidinẽ. effusionemq
luxuriȩ atq lasciiȩ. quae uitia
nexa sunt corpori. & scđm illud
oꝑantur. Meritoq tẽꝑantia. quã
maxime passionũ istarũ rest inguit
ardorem. quae primũ sobrietate
informat. Deinde etiam deliciarũ
abstinentia restringit habenas
corporales ferocitatis ldeo lex
recidit cyborum licentiã. epularũ
copias. non solũ ut resecaret luxuriã.
uerum etiam ut inhibentis cõtẽpla¬
tione prȩceptiuam tractationi
rationis aꝑiret. quȩ irritamenta
gulȩ cȩterasq recideret cupiditates.
corporeas passiones. motusqh
cohib̾et lemꝑantia ẽ igitur cor¬
rectionis preuia. disciplinȩ magistra.
Ab hac ꝓfectus sc̃siacob primatus
a frẽ quos non habebat accepit.
eiusq p̃̾latus assensu. docuit in
reliquũ intemꝑantes ꝓprio sibi

Expanded text:
alias, id est superbiam auaritiam alias, id est superbiam auaritiam ambitionem contentionem inuidiam, quae sunt secundum animam passiones, transcurram etiam inexplebilem uorandi libidinem effusionemque luxuriae atque lasciuiae, quae uitia nexa sunt corpori et secundum illud operantur. meritoque temperantia quam maxime passionum istarum restinguit ardorem, quae primum sobrietate  mentem informat, deinde etiam deliciarum abstinentia restringit habenas corporalis ferocitatis. ideo lex recidit ciborum licentiam, epularum copias, non solum ut resecaret luxuriam, uerum etiam ut inhibentis contemplatione praecepti uiam tractationi rationis aperiret, quae inritamenta gulae ceterasque recideret cupiditates, corporeas passiones motusque cohiberet. temperantia est igitur correctionis praeuia, disciplinae magistra. A.b hac profectus Iacob sanctus primatus a fratre quos non habebat accepit eiusque praelatus adsensu docuit in reliquum intemperantes proprio sibi
Abbreviated transcription (Latin):
plantaret: tunc motib eius regale
imposuit mentis imꝑiũ. ut omnes
sensus motusq hominis eius uigore
ac potestate regerent᷑. adiunx̃ ad
grãm creaturȩ. ut mentem ipsam
diuinis informaret p̃ceptis. & sapien¬
tiȩ instrueret disciplinis. quib. et
cauenda nosceret. & eligenda cogno¬
sceret. Mens igitur recta ratione
tenens disciplinã sapientiȩ. ut diui¬
na & humana cognoscat eruditur
inlege: ꝑ quam discit. quas sibi subi¬
cere debeat passiones Passionũ
autẽ uelut duces sunt naturales.
delectatio & dolor. quas seqͥunt᷑
cȩterȩ Illȩ enim complectuntur
uniuersas. quarũ utraq non solum
corporis. sed etiam scđm animũ passiones
sunt. & quia diximus sub eẽ his alias
passiones. ante delectationẽ concu¬
piscentia. post delectationẽ gratu¬
latio.ẽ. Ante dolorẽ autẽ timor.ẽ.
post dolorem tristitia. Commotio
autẽ animi cõmunis passio & dele-¬
Ctittionis & timoris ẽ. Transcurrã

Expanded text:
plantaret, tunc motibus eius regale plantaret, tunc motibus eius regale inposuit mentis imperium, ut omnes sensus motusque hominis eius uigore ac potestate regerentur. adiuncxit ad gratiam creaturae, ut mentem ipsam diuinis informaret praeceptis et sapientiae instrueret disciplinis, quibus et cauenda nosceret et eligenda cognosceret. mens igitur recta ratione tenens disciplinam sapientiae, ut diuina et humana cognoscat, eruditur in lege, per quam discit quas sibi subicere debeat passiones. Passionum autem uelut duces sunt naturales delectatio et dolor, quas secuntur ceterae. illae enim conplectuntur uniuersas, quarum utraque non solum corporis, sed etiam secundum animam passiones sunt. et quia diximus subesse\' his alias passiones, ante delectationem concupiscentia, post delectationem gratulatio est; ante dolorem autem est timor, post dolorem tristitia, commotio autem animi communis passio et delectationis et doloris est. transcurram
Abbreviated transcription (Latin):
scentia quidẽ rationẽ prȩueniat.
sed ratio cupiditati resistat humanũ
itaq passus. ẽ. dauid. ut irrationabi¬
liter concupisceret. Sed illud
laudabile. quod irrationabilem
concupiscentiã rationabiliter
parato fraudauit remedio: dum admiror
uiros qui erubuerunt desiderium
sui regis. & maluer̃ finẽ eius uere¬
cundiȩ uł ꝑiculo ꝓpriȩ salutis
afferre: Plus laudo eum qui erubu¬
it in suo desidio alienũ periculum.
& aquã dubiȩ sortis p̃cio quȩ sitã.
sangumi cõparauit. simul quasi
rep̃ressa uictor cupiditate. ꝓfu dit
aquã dñõ. ut ostenderet quod
concupiscentiã suã uerbi conso¬
latione restringeret. Potest igit᷑
mens sobria imp̃ssiones refrenare
ac reprimere. quam ius grauium
passionũ. & feruorẽ omnẽ cupidita¬
tis flagrantissimȩ refrigerare.
deriuare alios motus. & rectȩ
rationis tractatione respuere
passiones. Et enĩcũ ds̃ hominem
constitueret. & in eo mores sensusq

Expanded text:
scentia quidem rationem praeueniat, scentia quidem rationem praeueniat, sed ratio cupiditati resistat. humanum itaque passus est Dauid, ut inrationabiliter concupisceret, sed illud laudabile, quod inrationabilem concupiscentiam rationabiliter parato fraudauit remedio. dum laudo uiros, qui erubuerunt desiderium sui regis et maluerunt finem eius uerecundiae uel periculo propriae salutis adferre, plus laudo eum qui erubuit in suo desiderio alienum periculum et aquam dubiae sortis pretio quaesitam sanguini comparauit. simul quasi repressa uictor cupiditate profudit aquam domino, ut ostenderet quod concupiscentiam suam uerbi consolatione restingueret. potest igitur mens sobria inpressiones refrenare ac reprimere quamuis grauium passionum et feruorem omnem cupiditatis flagrantissimae refrigerare, deriuare alio motus et rectae rationis tractatione despuere passiones. etenim cum deus hominem constitueret et in eo mores sensusque
Abbreviated transcription (Latin):
care non poterat. sed dominoreser¬
uabat. Deniq quẽ dehominibus
meliorẽ & fortiorẽ assumimus. quã
scm̃ dauid. qui cupiditatẽ sibi qua
concupiuerat aquã delacubethleẽ
hostili interclusam exercitu sibi
auferre non potuit. mi tigare : Nã
cũ aliis utiq defuisse non inueniamꝰ.
id.ẽ. tanto exercitus numero. cum
utiq multo minus regi de esse
potuerit excȩteris fontib aqua.
irrationabilẽ quandã concupiscen¬
tiam passus desiderauit eam. quae
hostium erat circum fusione uallata.
Vnde sine maximo periculo non
facile potuisset deferri. Itaq ait
Quis michi potum dabit delacu. qui
ẽ in bethleem adportam : Et cum
eẽnt tres uiri reꝑti. qui hostiũ castra
p̃ciderent. & deferrent aquam quam
summo desderio desiderasset: cogno¬
scens quod periculo alieno aqua sibi
eadem constitisset. ꝓfudit illam
dno. nesanguinẽ illoꝵ qui eam
detulerant bibere uideretur
Quȩ res indicio ẽ. qđ concupi¬

Expanded text:
care non poterat, sed domino resercare non poterat, sed domino reseruabat. Denique quem de hominibus meliorem et fortiorem adsumemus quam sanctum Dauid, qui cupiditatem sibi, qua concupiuerat aquam de lacu Bethleem hostili interclusam exercitu, sibi auferre non potuit, potuit mitigare? nam cum aliis utique defuisse non inueniamus, id est tanto exercitus numero, cum utique multo minus regi deesse potuerit ex ceteris fontibus aqua, inrationabilem quandam concupiscentiam passus desiderauit eam, quae hostium erat circumfusione uallata, unde sine maximo periculo non facile potuisset deferri. itaque ait: quis mihi potum dabit de lacu, qui est in Bethleem ad portam? et cum essent reperti tres uiri, qui hostium castra praeciderent et deferrent aquam, quam summo desiderio desiderasset, cognoscens quod periculo alieno aqua sibi eadem constitisset profudit illam domino, ne sanguinem illorum qui eam detulerant bibere uideretur. quae res indicio est quod concupi
Abbreviated transcription (Latin):
sedut ratione se temperet. indi¬
gnationẽ cohibeat. apuniendo
se reuocet. sicut & ꝓpħa nos docet
dicens. irascimini & nolite peccare.
Concessit quod naturȩ ẽ. negaũ
non ex se originẽ sumit. ideoque
secunda ẽ Nam aut denaturalib.
suscipit᷑: aut deutilibus Itaq aut
naturalia temꝑat. aut utilitatis
assertor. ẽ. Deniq non alii excidit
concupiscentiã. sed facit ne concupi¬
scentiȩ seruiamus: Quis enĩ tantꝰ.
ut corporalẽ motum posuit aufer¬
re. nisi solus ille qui potuit demn¬
fructuosa arbore ficulnea dicere.
hoc. ẽ. malitia iudȩoꝵ. ecce anni
tres sunt. ex quo ueni quȩrens in
ficulnea hac. & non inuenio.
Succide gͦ illam. Cui respondit
seruus. Remitte illã & hoc anno.¬
usq dum fodiam circa illam. et
mittam cofinũ stercoris Et si quidẽ
fructũ fecerit: Sin autẽ. infuturum
succide illam: Merito ad dnm retu¬
lit. quia excidende corporalis pro¬
lapsionis potestatẽ sibi ipse uindi¬

Expanded text:
sed ut ratione se temperet, indised ut ratione se temperet, indignationem cohibeat, a puniendo se reuocet, sicut et propheta nos docet dicens: irascimini et nolite peccare. concessit quod naturae est, negauialiis, non ex se originem sumit ideoque secunda est. nam aut de naturalibus suscipitur aut de utilibus. itaque aut naturalia temperat aut utilitatis adsertor est. denique non animi excidit concupiscentiam, sed facit ne concupiscentiae seruiamus. quis enim tantus ut corporalem motum possit auferre nisi solus ille qui potuit de infructuosa ficulnea dicere, hoc est malitia Iudaeorum: ecce anni tres sunt, ex quo ueni quaerens fructum in ficulnea hac et non inuenio: succide ergo illam. cui respondit seruus: remitte illam et hoc anno,um fodiam circa illam et mittam cophinum stercoris. et si quidem fructum fecerit: sin autem, in futurum succide illam. merito ad dominum rettulit, quia excidendae corporalis prolapsionis potestatem sibi ipse uindi
Abbreviated transcription (Latin):
BO NUS
SER MO
OUINIBUS
plenus prudentiȩ. & mens rationi
intenta pręcurrit uirtutibus. passio¬
nes coercet. Docilis enim uirtus.
Deniq studio & discendo quȩritur.
dissimulando amittitur: Alioquin.
nisi sermobonus necessarius essẽt.
ad correctionẽ : numquã lex diceret.
non adulterabis. Sed quia nudus
sermo admouendũ utilis. ad ꝑsua¬
dendũ infirmus ẽ. ideo adhibenda
ẽ rationis rectȩ consideratio. ut
quod sermobonus prȩscripserit.
ratio plenius tiactata ꝑsuadeat.
Non enĩ seruili adobȩdiendum
constringimur necessitate : sed
uoluntate arbitra aduirtutem
propendimus. siue ad culpam
inclinamur. Et ideo nos aut
liber affectus aderrorẽ trahit:
aut uoluntas reuocat᷑ rationẽ
Sed passio aiẽ grauissima.
culpȩ concupiscentia. quã ratio
emollit & comprimit: Emollire
enĩ potest. eradicare non potest.
qm̃ animus qui ẽ rationis capax.
suarũ passionũ non dominus sed
rep̃ssor. ẽ. Neq enĩ fieri potest.
ut facilis adiracundiã ñ irascatur.

Expanded text:
bonus sermo omnibus, plenus prudentiae, et mens rationi intenta praecurrit uirtutibus, passiones coercet; docibilis enim uirtus. denique studio et discendo quaeritur, dissimulando amittitur. alioquin nisi sermo bonus necessarius esset ad correctionem, numquam lex diceret: non adulterabis. sed quia nudus sermo ad monendum utilis, ad persuadendum infirmus est, ideo adhibenda est rationis rectae consideratio, ut quod sermo bonus praescripserit ratio plenius tractata persuadeat. non enim seruili ad oboediendum constringimur necessitate, sed uoluntate arbitra, siue ad uirtutem propendimus siue ad culpam inclinamur. et ideo nos aut liber affectus ad errorem trahit aut uoluntas reuocat rationem secuta. passio autem grauissima culpae concupiscentia, quam ratio emollit et conprimit. emollire enim potest, eradicare non potest, quoniam animus qui est rationis capax suarum passionum non dominus, sed repressor. neque enim fieri potest ut facilis ad iracundiam non irascatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ fidei cibũ sũ ministrabat
Ieunus ẽ illis omĩs sermo ꝓpheticꝰ.
cuius adipẽ interiorẽ ñ uident
Exesus & tenuis. quiimpinguare
eoꝵ fauces non potest Fortasse
cibos. quos infirmi ingenio cho¬
rinthii non poterant sumere. &idõ
lacte potabantur apostolico
Esca gͦ ftrtior aduesꝑũ mundi
huius deferebatur. mane panis
Et ideo quia dñs hanc ministrari
mandauit alimoniã. bene illud
ꝓpheticũ diciei hoc loco conuenit.
exitꝰ matutinos oliesꝑe delectabis
Et infra: P arasti cibum illorum.
qr ita est prȩparatio eius. Sed
satis de magistro dictum puto.
Nunc discipłoꝵ uitã ꝑsequamur.
qui in illã se laudem induerunt
ymins & dies ac noctes ꝑsonant.
Haec nempe angłoꝵ militia est.
dñm student lectioni uł operibus
continuis mentẽ occupant. separati
acȩtu mulierum. sibi ipsi inuicem
tutã p̃bent custodiã. Qualis hȩc

Expanded text:
ullum fidei cibum subministrabat. Jejunus est illic omnis sermo propheticus, cujus adipem interiorem non vident, exesus et tenuis, qui impinguare eorum fauces non potest. 81. Fortcibos, quos infirmi ingenio Corinthii non poterant sumere; et ideo lacte potabantur Apostolico . Esca ergo fortior ad vesperam mundi hujus deferebatur, mane panis. Et ideo quia Dominus hanc ministrari mandavit 1042 alimoniam, bene illud propheticum dici ei hoc loco convenit: Exitu matutino et vespere delectabis; et infra: Parasti cibum illorum; quia ita est praeparatio ejus . 82. Sed satis de magistro dictum puto, nunc discipulorum vitam persequamur, qui in illam se laudem induerunt, hymnis dies ac noctes personant. Haec nempe angelorum militia est srare Dominum: student lectioni, vel operibus continuis mentem occupant, separati a coetu mulierum, sibi ipsi invicem tutam praebent custodiam. Qualis haec
Abbreviated transcription (Latin):
trans fferãe. xp̃i. sedinfideles
spãtenteis ini fideliplegloriant᷑.
etiã sitanta sit obseruantia. ut scđm
matrimoniales tabulas. non nisi
liberoꝵ procreandorũ causa
comcũbant. non ẽ in eis uera
pudicitia coniugalis. Gum enim
uirtus sit pudicitia. cui uitiũ con¬
trariũ ẽ impudicitia. om̃sq uirtu¬
tes etiã quȩ ꝑ corpus oꝑantur.
ratione pudicũ corpus asseritur.
quando auero dõ ipse animus for¬
nicatur: Quã fornicationem.
sc̃s ille psalmus accusat. ubidicit
Ecce enĩ quilonge se faciunt
ate ꝑibunt. ꝑ didistiomnẽ qui
fornicat᷑ abste: Uera igitur pudi¬
citia siue coniugalis. siue iuidualis.
siue uirginalis. dicenda non est.
nisi quȩ uerȩ fidei mancipatur.
Cum enĩ recto iudicio prȩferat᷑
nuptus sacrata uirginitas. quis ñ
sobria mente xp̃ianus etiam non
uniuersas xp̃ianas catholicas
nuptias. non solũ uestalibus. sed
etiã hęreticis uirginib ante ponat:

Expanded text:
transferant Christi, sed infideles transferant Christi, sed infideles parentes de infideli prole gloriantur, etiamsi tanta sint obseruantia, ut secundum matrimoniales tabulas nonnisi liberorum procreandorum causa concumbant, non est in eis uera pudicitia coniugalis. cum enim uirtus sit pudicitia, cui uitium contrarium est impudicitia, omnesque uirtutes etiam quae per corpus operantur ratione pudicum corpus adseritur, quando a uero deo ipse animus fornicatur? quam fornicationem sanctus ille psalmus accusat, ubi dicit: ecce enim qui longe se faciunt a te peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te. uera igitur pudicitia, siue coniugalis siue uidualis siue uirginalis, dicenda non est, nisi quae uerae fidei mancipatur. cum enim recto iudicio praeferatur nuptiis sacrata uirginitas, quis non sobria mente christianus etiam non uniuiras Christianas catholicas nuptas non solum Vestalibus, sed etiam haereticis uirginibus anteponat?
Abbreviated transcription (Latin):
ouoꝵ disꝑtita tempora fouendorum.
& nutriendoꝵ oꝑa alterna pullorum.
magis eas uideri faciunt agere. cũ
coeuite negotiũ substituendi gone¬
ris. quã explendȩ libidinis.
Quoꝵ duoꝵ illudẽ inpecore simile
hominis. hoc inhomine simile peco¬
ris Uerũ quod dixi adnaturam
ꝑtinere nuptiarũ. ut masculus et
femina generandi societate iungant᷑.
& ita inuicẽ non fraudent. sicut
om̃is societas fraudulentũ socium
naturalit̃ nonuult: Hoc tam eui¬
dens bonũ cum infideles habent.
quia infidelit̃ utuntur. in malum
peccatũq conuertunt: Eo modo¬
& illã concupiscentiã carnis. qua
caro concupiscit aduersus sp̃m. in
usũ iustitiȩ conuertunt fideliũ
nuptiȩ. Habent quippe intentio¬
nẽ generandi regenetandos. ut qui
ex eisfiliiscłi nascunt᷑ indĩ filios
renaseant᷑ Qua ꝓpt̃. qui non hac
ĩntentione hac uoluntate. hoc
find grenerant filios. ut eosex
menbrisi hoeninis prum in m̃bra

Expanded text:
ouorum dispertita tempora fouendorum ouorum dispertita tempora fouendorum et nutriendorum opera alterna pullorum magis eas uideri faciunt agere, cum coeunt, negotium substituendi generis quam explendae libidinis. quorum duorum illud est in pecore simile hominis, hoc in homine simile pecoris. uerum pertinere nuptiarum, ut masculus et femina generandi societate jungantur, et ita invicem non fraudent, sicut omnis societas fraudulentum socium naturaliter pati non vult: hoc tam evidens bonum, cum infideles habent, quia infideliter utuntur, in malum peccatumque convertunt. » Idet illam concupiscentiam carnis, qua caro concupiscit aduersus spiritum, in usum iustitiae conuertunt fidelium nuptiae. habent quippe intentionem generandi regenerandos, ut qui ex eis saeculi filii nascuntur in dei filios renascantur. quapropter qui non hac intentione, hac uoluntate, hoc fine generant filios, ut eos ex membris hominis primi in membra
Abbreviated transcription (Latin):
naturalit̾ insita. etiam inpetcato¬
rib dona dĩ sunt. qm̃ ds̃. non ipsi
ista fecerunt. Dehis autem quȩ
faciunt. dictũ ẽ. Omẽ autẽ quod
non ẽ ex fide. peccatũ ẽ. Cũ igr̃
faciunt hȩc homines sine fide quȩ
uident᷑ ad coniugalẽ pudicitiã
ꝑtinere. siue hominib placere
quęrentes. uł sibi uel aliis. siue
in his reb. quas uitiose concupi¬
scunt. humanas molestias deui¬
tantes. siue demonib seruientes.
non peccata coercentur. sed aliis
peccatis alia peccata uinciuntur
Absit gͦ pudicũ ueracit̃ dici. qͥ
non propt̃ dm̃uerã fidẽ conubii
seruat uxori. Copulatioitaq
maris &feminȩ generandi causa.
bonũ naturale nuptiarum:
Sedistobono male utitur: qui
bestialit̾ utit᷑. ut sit eius intentio
inuoluptate libidinis. non in
uoluntate ꝓpaginisQuã quã
innon nullis animalib rationis
exꝑtib. sic̃ inplerisq alitibus :¬
& coniugioꝵ quȩdã. quan etnfȩ¬
deratio custodit̾. & sociałis
nidificandi sellertia uicisemq

Expanded text:
naturaliter insita etiam in peccatoribus dona dei sunt, quoniam deus, non ipsi ista fecerunt; de his autem quae faciunt dictum est: omne quod non est ex fide peccatum est. cum igitur faciunt haec homines sine fide, quae uidentur ad coniugalem pudicitiam pertinere, siue hominibus placere quaerentes, uel sibi uel aliis, siue in his rebus quas uitiose concupiscunt humanas molestias deuitantes siue daemonibus seruientes, non peccata cohercentur, sed aliis peccatis alia peccata uincuntur. absit ergo pudicum ueraciter dici, qui non propter deum uerum fidem conubii seruat uxori. Copulatio itaque maris et feminae generandi causa bonum est naturale nuptiarum. sed isto bono male utitur qui bestialiter utitur, ut sit eius intentio in uoluptate libidinis, non in uoluntate propaginis, quamquam in nonnullis animalibus rationis expertibus, sicut in plerisque alitibus, et coniugiorum quaedam quasi confoederatio custoditur et socialis nidificandi sollertia uicissimque
Abbreviated transcription (Latin):
FRE TICI
NOUI
DILECTISSIMS
FILI
UALERI.
QUI Mtsicinam xp̃i qua peccata
sanant᷑ carnaliter natis paruulis
necessariam non eẽ contendunt.
dam natores nos eẽ nuptiarum
oꝑisq diuini. quo ex maribus et
feminis ds̃ homines creauit. in¬
uidiose clamitant. qm̃ dicimus eos
qui detali cõmixtione nascunt᷑
trahere ouginale peccatum.¬

Expanded text:
retici noui, dilectissime fili Valeri, qui medicinam Christi, qua peccata sanantur, carnaliter natis paruulis necessariam non. esse contendunDamnatores nos esse nuptiarum, operisque divini, quo ex maribus et feminis Deus homines creat, invidiosissime clamitant: quoniam dicimus, eos qui de tali commixtione nascuntur, trahere originale peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
ferantur. Hocergo qr dicimus.
quod antiquissuna atq firmissi¬
ma catholicȩ fidei regula conti¬
netur. isti nouelli & ꝑuersi dogma¬
tis assertores. quinihil peccati
eẽ in parulis dicant. qđ lauacro
regenerationis abluatur. tãquã
dam nemus nuptias. & tãquam
opus dĩ hoc ẽ hominẽ qui exillis
nascitur opus diaboli eẽ dicamus.

Expanded text:
 Hoc ergo quia dicimus, quod antiquissima atque firmissima catholicae fidei regula continetur, isti novelli et perversi dogmatis assertores, qui nihil peccati esse in parvulis dicunt quod lavacro regenerationis abluatur, tanquam damnemus nuptias, et tanquam opus Dei, hoc est, hominem qui ex illis nascitur, opus diaboli esse d
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑuit oculos suos. & iudit puttum.
clausos prius oculos habuit: Aut
illi duo discipłi post resurrectionẽ
dnĩ inuia cũ illo clausis oculis
ambulabant. dequib. euangłm
loquit᷑. quod infractione panis
aꝑti sunt oculi eoꝵ. & agnouer̃
eũ : Quod gͦꝰ scriptũ ẽ de hominib
primis aꝑti st̃ oculi amboꝵ. intel
ligere debemus at tentos factos
ad intuendũ. & agnoscendum
quod nouũ incoꝵ corpore accidat.
qđ utiq corpus patentib corum
oculis & nudũ quotidie subiacebat
& notũ. Alioquin. quomodo adsẽ
adductis animalib terrestribus.
& uolatili. om̃ib adam clausis
oculis nomina posset imponere :
Qđnisi discernendo ñ faceret.
discernere autẽ nisi uidendo ñ
posset. Nuo mododemiq: ipsa
mulier ei demonstrata est
quando ait. hoc nuc os deossib
meis. & caro decarne mea:
Postremo. siusq adeo quisquã
fuerit contentibsus. ut hȩc eũ
dicat noncernerdo sed palpando

Expanded text:
aperuit oculos suos et uidit puteum, aperuit oculos suos et uidit puteum, clausos prius oculos habuit? aut illi duo discipuli post resurrectionem domini in uia cum illo clausis oculis ambulabant, de quibus euangelium loquitur, quod in fractione panis aperti sunt oculi eorum, et cognouerunt eum? quod ergo scriptum est de hominibus primis: aperti sunt oculigere debemus, attentos factos ad intuendum et agnoscendum, quod novum in eorum corpore acciderat: quod utique corpus patentibus eorum oculis et nudum quotidie subjacebat, et notum. Alioquin quomodo ad se adductis animalibus terrestribus et volatilibus omnibus, Adam clausis oculis nomina posset imponere, quod nisi discernendo non faceret, discernere autem nisi videndo non posset? Quomodo denique ipsa mulier ei demonstrata est, quando ait, Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea ? Postremo si usque adeo quisquam fuerit contentiosus, ut haec cum dicat non cernendo, sed palpando
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ cũ ita sint. profecto errant.
Quicũ uituꝑatur libido carnalis. dã na¬
ri nuptias opinant᷑. quasi morbus iste
de conubio sit. non depeccato.
Nonne illi prtm coniuges primi.
quoꝵ nuptias benedix̃ dĩ dicens.
crescite & multiplicamini. nudi
erant. s non confundebant᷑: Cur
ergo exillis menbris confusio est¬
post peccatũ. nisi quia extitit illic
indecens motus: Quẽ nisi hommes
peccassent: ꝓculdubio nuptiȩ non
haberent. Anforte sicut quidam
existimant quia id quodlegunt
parũ diligent̃ aduertunt. caeci
canes crescendo. sedpeccando ad¬
epti sunt uisũ: Absit hoc credere
Sedunde mouent᷑ quih putant.
illudẽ qđ legitur. & sumens de fru¬
ctu eiꝰ edit. & dedit uro suo secum:
Et eder & aꝑti sunt oculi amborũ.
& agnoner quia nudi crant: Hinc ẽ qđ
parũ intelligentes. opinant᷑. antẽa
illis fuisse oculos clausos. quod cos
tunc aptos diuina scriptura testatur.
Sednumquid &agarancilla sarae
quando sitiente &plorante filio.

Expanded text:
Quae cum ita sint, profecto errant, qui cum vituperatur libido carnalis, damnari nuptias opinantur, quasi morbus iste de connubio sit, non de peccato. Nonne illi conjuges primi, quorum nuptias benedixit Deus dicens, Crescite, et multiplicamini , nudi erant, et non confundebantur? Cur ergo ex illis membris confusio post peccatum, nisi quia extitit illic indecens motus, quem, nisi homines peccassent, procul dubio nuptiae non haberent? an forte, sicut quidam existimant, quia id quod legunt parum diligenter aduertunt, caeci canes crescendo, sed peccando adepti sunt uisum? absit hoc credere. sed unde mouentur qui hoc putant, illud est quod legitur: sumens de fructu eius edit; et dedit uiro suo secum, et ederunt. et aperti sunt oculi amborum, et agnouerunt quia nudi erant. hinc est quod parum intellegentes opinantur antea fuisse illis oculos clausos, quod eos tunc apertos diuina scriptura testatur. sed numquid et Agar ancilla Sarrae, quando sitiente et plorante filio
Abbreviated transcription (Latin):
ignoscȩ. & beniuolũ animũ adea
quȩ sequunt᷑ intende. Donũ dĩ
ee etiam pudicitiã coniugalem
beatissimus paulus oftendit. ubi
de hac re loquens ait. Uolo autẽ
om̃s homines eẽ. sicut me ipsum.
Sed unus quisq proprũ habet donũ
adõ. alius sic. alius quidemsic. Ecce
& hoc  donũ eẽ dixi adõ. Et si
inferius quã illa continentia in
qua uolebat om̃s eẽ sic̃ se ipsum.
tam̃ donũ adõ. Unde intelligimus
cum haec prȩcipiunt᷑ ut fiant. nihil
aliud ostendi. quã in esse nobis opor¬
tere ad hȩc accipienda & habenda
etiã propriã uoluntatẽ: Cũ uero
dona dĩ eẽ monstrant᷑. a quopeten¬
da sint discitur. si non habentur. &
cui sint agendȩ grẽ si habentar.
nrãsq uoluntates ad haec expeten¬
da. sumenda. retinenda. parũ ualere.
nisi diunitus adiuuent᷑. Quid ergo
dicemus. quando & in quibus dam
impis inuenit᷑ pudicitia coniugalis:
Vltrũ eopeccare dicendi sunt qđ

Expanded text:
ignosce et beniuolum animum ad ea ignosce et beniuolum animum ad ea quae secuntur intende. Donum dei esse etiam pudicitiam coniugalem beatissimus Paulus ostendit, ubi de hac re loquens ait: uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium habet donum a deo, alius sic, alius quidem sic. ecce et hoc donum esse dixit a deo etsi inferius quam illa continentia, in qua omnes uolebat esse sicut se ipsum, tamen donum a deo. unde intellegimus, cum haec praecipiuntur ut fiant, nihil aliud ostendi quam inesse nobis oportere ad haec accipienda et habenda etiam propriam uoluntatem; cum uero dona dei esse monstrantur, a quo petenda sint discitur, si non habentur, et cui sint agendae gratiae, si habentur, nostrasque uoluntates ad haec expetenda, sumenda, retinenda parum ualere, nisi diuinitus adiuuentur. Quid ergo dicimus, quando et in quibusdam impiis inuenitur pudicitia coniugalis? utrum eo peccare dicendi sunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
potestate curando & instando
efficaciter restitisti.
Tercia. q̃m quiddã litterarũ ab eis
conscriptũ. intuas ma nusuenisse
cognori. Qđ licet fide robustissi ma
irriseris: bonũ est tamen. ut
etiam nouerimus defendendo ad¬
iuuare quod credimus. Et apłs
enĩ petrus paratos nos eẽ prȩcepit
ad confessionẽ omi poscenti nos ratio¬
nem. defide & spe nr̃a. Et apostol
paulus. sermo inquit ur̃ ingratia
conditus sit sale. ut sciatis quomͦ
oporteat uos unicuiq respondere:
Ista sunt prȩcipue quȩ me compu¬
lerunt ut hoc uolumine tecum
haberẽ. qualẽ dñs dignaretur
nũquã placuit cuiquã illustri
uiro. & tanta quanta es ipse sub¬
limitate conspicuo. p̃sertim non
otiosa dignitate iã fruenti. sed ad¬
huc accib. publicis eisdemq milita¬
rib occupato. aliquid meorum
opusculorũ legendũ non ame
petenti nontã diligenter quam
impudent̃ impingere. Siquid ergo.
tale nunc feci. ꝓpter eas quas
commemoraui causas dignanter

Expanded text:
potestate curando et instando potestate curando et instando efficaciter restitisti; tertia, quoniam quiddam litterarum ab eis conscriptum in tuas manus uenisse cognoui, quod licet fide robustissima inriseris, bonum est tamen, ut etiam nouerimus defendendo adiuuare quod credimus; et apostolus enim Petrus paratos nos esse praecipit ad confessionem omni poscenti nos rationem de fide et spe nostra, et apostolus Paulus; sermo, inquit, uester in gratia conditus sit sale, ut sciatis quomodo oporteat uos unicuique respondere. ista sunt praecipue quae me compulerunt, ut in hoc uolumine tecum haberem qualem dominus dignaretur numquam placuit cuiquam inlustri uiro et tanta quanta es ipse sublimitate conspicuo, praesertim non otiosa dignitate iam fruenti, sed adhuc actibus publicis eisdemque militaribus occupato, aliquid meorum opusculorum legendum non a me petenti non tam diligenter quam impudenter impingere. si quid ergo tale nunc feci, propter eas quas commemoraui causas dignanter
Abbreviated transcription (Latin):
nec aduertunt᷑. qđ ita nuptiarũ
bonũ malo originali qđ inde
trait᷑. ñ potest accusari. sicut
adulteroꝵ & fornicationũ malũ
bono naturali qđ inde nascitur
non potest excusari. Nam
sic̃ peccatũ siue hinc siue inde
a paruulis trahatur: opus est
diabolisic homo siue hinc siue
inde nascatur opus est der
Intentio igitur hiuus librihȩc est.
uit quantũ nos dñs adiuuare digna¬
tur. carnalis concupiscentiȩ malũ
ꝓpt̃ quod homo quiꝑ illã nascitur
trahit originale peccatũ discer¬
namus abonitate nuptiarũ. Haec
enĩ quȩ abimpudentib impudent̃
laudatur pudenda concupiscentia.
nulla eẽt. nisi homo ante peccasset
Nuptiae uero eẽnt. etiã sinemo
peccasset. Fieret quippe sine isto
potest in corpore mortis huius:
Gur autẽ adte potissimũ dehac
re scribe uoluerimn. tres maxime
causȩ sunt. quas breuit̃ intimabo.
Vna ẽ. quia donante xp̃õ. ma
Altera. quia ꝓfanis istis nouitatib
quib hic disputando resistimus. tu

Expanded text:
nec advertunt, quod ita nuptiarum bonum malo originali quod inde trahitur non potest accusari, sicut adulteriorum et fornicationum malum bono naturali quod inde nascitur non potest excusari. Nam sicut peccatum, sive hinc sive inde a parvulis trahatur, opus est diaboli: sic homo, sive hinc, sive inde nascatur, opus est Dei. Intentio igitur hujus libri haec est, ut quantum nos Dominus adjuvare dignatur, carnalis concupiscentiae malum, propter quod homo, qui per illam nascitur, trahit originale peccatum, discernamus a bonitate nuptiarum. Haec enim, qulaudatur, pudenda concupiscentia, nulla esset, nisi homo ante peccasset: nuptiae vero essent, etiamsi nemo peccasset; fieret quippe sine isto potest in corpore mortis huius. Cur autem ad te potissimum de hac re scribere uoluerim, tres maximae causae sunt, quas breuiter intimabo. una est, quia donante Christo magaltera, quia profanis istis nouitatibus, quibus hic disputando resistimus, tu
Abbreviated transcription (Latin):
tior. melle dulcior. flore fraglan¬
tior. O indissolubile pietatis um¬
culũ. Ouere ualida caritas sicut
mors. dura sic̃ inferi. telus deuotio¬
nis ac fider Nulla tantarũ diluuia
passionũ tuã potuerunt caritatẽ
excludere. nulla undare eam
flumma tantarũ acerbitatum.
Sic̃ arta in illo mundi diluuio.
totius orbis spatus innocua fere¬
bat᷑: ita &tu aduersus fluctũ
tã grauiũ passionũ pietate immo¬
bilis restitisti. &cũ posses salutẽ filioꝵ
eligere. nolusti. Quo affecti ꝓsequar
uos scȩ̃ matris pia pignora : Quo pin¬
cillo sermonis mei describam formae
urẽ. & animarũ similitudinẽ : Steti¬
stis int̾ exercitꝰ regios. quib totꝰ
fint orbis terrarũ subactus. quos
india quoq in extremi maris se¬
creta refugiens declinauit. & soli
derege suꝑbo sine bellico con¬
flictu uictoriã reportastis Uicer̃
in uobis sola arma pietatis. dedit
est morte:¬

Expanded text:
tior, melle dulcior, flore fraglantior, melle dulcior, flore fraglantior! o indissolubile pietatis uinculum! o uere ualida caritas sicut mors, durus sicut inferi zelus deuotionis ac fidei! nulla tantarum diluuia passionum tuam potuerunt caritatem excludere, nulla undare eam flumina tantarum acerbitatum. sicut arca in illo mundi diluuio totius orbis spatiis innocua ferebatur, ita et tu aduersus fluctum tam grauium passionum pietate immobilis restitisti et, cum posses salutem filiorum eligere, noluisti. quo affectu prosequar uos, sanctae matris pia pignora? quo penicillo sermonis mei describam formae uestrae et animarum similitudinem ? stetistis inter exercitus regios, quibus totus fuit orbis terrarum subactus, quos India quoque in extremi maris secreta refugiens declinauit, et soli de rege superbo sine bellico conflictu uictoriam reportastis. uicerunt in uobis sola arma pietatis; dedit est morte
Abbreviated transcription (Latin):
nisi suȩ quoq comitatu mortis
arbit̾rata ẽ. Quȩ cithara dul¬
ciores ederet cantus. quã mori¬
entes filii intã grauib supplicus
ediderant: E rumpebant enĩ
naturȩ gemitus. & inuitis specta¬
res ꝑ ordinẽ ꝑemptoꝵ cadauera.
sic̃ fila cordarũ audire sẽpticordũ
psalteriũ. triumphalib. gemitib.
resultare Non sic illecebrosi illi.
ut aiunt cantus sirenarũ trahe¬
rent audientẽ Illi enĩ ad naufra¬
giũ trahebant. isti adsacrifitu
uictoriã Nec sic cẏgnea carmina.
aures animũq mulcerent. Cigni
enĩ sorte naturȩ moriunt᷑. isti mori¬
ebant᷑ amore pietatis. INon sic
rauca resonant secreto: innemore
colubarũ murmura. ut ultima
uerba morientũ. cũ sũma suauitate.
resonabant. Nec sic luna inter
stellas refulget. ut int̃ filios mat̃.
&̾ cũ eos adm̃artyriũ illuminatina
deduceret. refulgebat. & cum
amplȩxa uictores iaceret in medio
filioꝵ Ouera mat̾ ad amante for¬

Expanded text:
nisi suae quoque comitatu mortis nisi suae quoque comitatu mortis arbitrata est. quae cithara dulciores ederet cantus quam monentes filii in tam grauibus suppliciis ediderant ? erumpebat enim naturae gemitus et inuitis. spectares per ordinem peremptorum cadauera sicut fila cordarum. audires eptachordum psalterium triumphalibus gemitibus resultare. non sic inlecebrosi illi, ut aiunt, cantus Sirenum traherent audientem; illi enim ad naufragium trahebant, isti ad sacrificii uictoriam. nec sic cycnea carmina aures animumque mulcerent; cycni enim naturae sorte moriuntur, isti moriebantur amore pietatis. non sic rauca resonant secreto in nemore columbarum murmura, ut ultima uerba morientum cum summa suauitate resonabant. nec sic luna inter stellas refulget, ut inter filios mater et cum eos ad martyrium inluminatura deduceret refulgebat et cum amplexa uictores iaceret in medio filiorum. 0 uere mater adamante for
Abbreviated transcription (Latin):
ille gloriosius uinceret. qui cru¬
delius fuerit occisus Itaq nemo
timuit. nemo trepidauit. nullꝰ
ex tot frĩb. ad mortẽ pigrior
fuit. sed om̃s tamquã adimmor¬
talitatis uiã. ita ad mortẽ per
acerba supplicia cucurrerunt.
ut mat̾ consona cernens filioꝵ
agmina. tãꝗ pia anima sui m̃bra
corporis. infilus offerebat. & ꝑ
artus ꝓprios uidebat᷑ sibi uotiua
subire torm̃ta. Cadebant filii
torm̃tis exulcerati. mortui suꝑ
mortuos aduoluebant᷑. corpora
suꝑ corpora uolutabant᷑. capita
suꝑ capita ex ecabantur Refertꝰ¬
erat locus cadauerib filiorũ. ñ
fleũ mat̃. non lam̃tata ẽ. non
oculos cuiusquã p̃ssit. aut ora
morientis. ñ lauit uulnera. sciens
gloriosiores eẽ. si euiscerati. et
concreti parit̃ puluere & sangume
uiderent᷑. quales solent
de bello redire uictores. quales
solent trophea ex hostib. repor¬
tare. Non suꝑ iacienda uelami¬
na. non ꝓsequendas exequias.

Expanded text:
ille gloriosius uicerit, qui cruille gloriosius uicerit, qui crudelius fuerit occisus\'. itaque nemo timuit, nemo trepidauit, nullus ex tot fratribus ad mortem pigrior fuit, sed omnes tamquam ad inmortalitatis uiam ita ad mortem per acerba supplicia cucurrerunt. et mater consona cernens filiorum agmina tamquam pia anima sui membra corporis in filiis offerebat et per artus proprios uidebatur sibi uotiua subire tormenta. 1Cadebant filii tormentis exulcerati, mortui super mortuos aduoluebantur, corpora super corpora uolutabantur, capita super capita exsecabantur, refertus locus erat cadaueribus filiorum: non fleuit mater, non lamentata est, non oculos cuiusquam pressit aut ora morientis, non lauit uulnera sciens gloriosiores esse, si euiscerati et concreti pariter puluere et sanguine uiderentur, quales solent de bello redire uictores, quales solent tropaea ex hostibus reportare. non superiacienda uelamina, non prosequendas exsequias
Abbreviated transcription (Latin):
si filus uitã magis ꝑpetuã. quã
temporalẽ suaderet. Spectabat
itaq pia mat̾ filioꝵ certamina:
et quamuis mat̾noꝵ uiscerũ com¬
passione quateret᷑. pietatis studio
p̃mebat dolorẽ & offerente
antiocho. cum posse᷑ salutẽ eli¬
gere. filioꝵ malebat periculum.
Comp̃sũsq naturȩ gemitibus.
pęnã filiis optabat augeri. ut
mors citius apꝓpinquaret. Vide¬
mus conuersa uota matris infili¬
os. nequẽ suꝑstitẽ derelinqueret.
sed om̃s piȩ cohȩredes mortis ad¬
quireret. Sed nec filii minores
tali parente: quise in uicẽ cohor¬
tabant᷑. qui dicebant uno studio.
& quadã animoꝵ acie. Mortis
aduersẽ impetũ proteramꝰ. Tunc
enĩ uiuemꝰ. cũ fuerimus mortui
Nemo pietatis ordinẽ derelin¬
quat. nemose subtrahat pręlio
triumphali. Non homim. sed om̃i¬
potenti dõ nras animas deuouimꝰ.
Non homini. sed auctori omĩ um
militamꝰ. Talis hȩc pugna ẽ. ut

Expanded text:
si filiis uitam magis perpetuam quam si filiis uitam magis perpetuam quam temporalem suaderet. spectabat itaque pia mater filiorum certamina et, quamuis maternorum uiscerum conpassione quateretur, pietatis studio premebat dolorem et offerente Antiocho, cum posset salutem eligere filiorum, malebat periculum conpressisque naturae gemitibus poenam filiis optabat augeri, ut mors citius adpropinquaret. uidemus conuersa nota matris in filios, ne quem superstitem derelinqueret, sed omnes piae coheredes mortis adquireret. sed nec filii minores tali parente, qui se inuicem cohortabantur, qui dicebant uno studio et quadam animorum acie: \'mortis aduersae impetum proteramus. tunc enim uiuemus, cum fuerimus mortui. nemo pietatis ordinem derelinquat, nemo se subtrahat proelio triumphali. non homini, sed omnipotenti deo nostras animas deuouimus. non homini, sed auctori omnium militamus. talis haec pugna est, ut