comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mbapto ꝯcupiscetiam debilitari: ex qͦ mͥ dr dmutti. no sobm edp̃
at reuts ioi solireit. quem remisionis mod aluis eticim pliꝰ testmnomi
ꝙ̃ reat. solut ẽ sac̃into quo renascunt᷑ fideles. manet autem: ꝙ oꝑa¬
tur desid̾ia cont̾ q̃ dunicant ⁊ fideles. Idem insermõe quodam. De
ꝯcupiscentia carins ꝑ grãm baptismatis ⁊ lauacrum regñacionis
solut:  et ip̃e ꝯcupiscentie reatꝰ: cum qͦ eras nat. ⁊ qͥcquid antea ꝯsen¬
sisti male ꝯcupiscentie: siue cogit̾one. suie loquitiõe. siue actione.
Idem in libꝰ de nuptus: et ꝯcupiscentia. Concupiscentia carnis licet
in regñtis iam nõ deputet᷑ in pecem quecũq cũ ples nascit᷑: obliga¬

Expanded text:
r dimitti, non solum ideo quia reatus ibi solvitur. Quem remissionis modum aliis etiam pluribus testimoniis quia reatus solutus est sacramento quo renascuntur fideles; manet autem, quia operatur desideria, contra quae dimicant etiam fideles. Idem in sermone quodam de Concupiscentia carnis: Per gratiam baptismatis et lavacrum regenerationis solutus est et ipse concupiscentiae reatus, cum quo eras natus; et quidquid ante consensisti malae concupiscentiae, sive cogitatione, sive locutione, sive actione. Idem, in lib. de Nuptiis et Concupiscentia: Concupiscentia carnis, licet in regeneratis jam non deputetur in peccatum, quaecumque tamen prol
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ad̃ hunc gradim prouehtur lit̾ar̃ sciã deb eẽ iustruccus ut sensum u̾biorũ intelli¬
gat᷑ inm accentiũ serat. distincde legit ne confisione ꝓ lationis intellectũ audlitoribus au¬
ferto attendat quis indicatẽ quid unt rogat̾ẽ sit legendus. uͭ sit in oratione fatiendacdis¬
tiuctio. ħ onĩ male seruata intellectum turbant.⁊ alios ad risum ꝓuocant. Auribus et

Expanded text:
Qui ad hunc gradum provehitur, litterarum scientia debet esse instructus, ut sensum verborum intelligat, vim accentuum sciat, distincte legat, ne confusione prolationis intellectum auditoribus auferat. Attendat quid indicative, quid interrogative sit legendum, ubi sit in oratione facienda distinctio. Haec enim male servata intellectum turbant, et alios ad risum provocant. Auribus et
Abbreviated transcription (Latin):
unc consideremus utrum sicut in xpi nomine legimus baptismi plenum esse sa-
ẽ .N. huno iħm anazaret quẽ deus uneit spũ sc̃o. ⁊ si patrẽ dicas: filium eiꝰ et sp̃m
E his aꝑte intellexisti in nomine xp̃i uerum baptisina tradi posse. ubi moħominus
ille qui baptizat fidẽ trinitatis teneat. que truiitas in quoꝵlib horum nominum
intelligitur. Si aũ aliquis ꝑu̾se credens. et errorẽ inducens intendens inũ decͥb¬
male sentiat de potentia alicuiꝰ honum non credens unã potentiã criũ intelligendũ ẽ. hoc
suꝑ eũ quoniã nõ intendit. nec credit baptizare. qui non cm̃ caret fide. sed etiam inten¬
tionẽ baptizandi nõ ht̃. Qui gͦ baptizat in nomine xp̃i: baptizat in nomine trinitatis.¬
m nomine patris et filii et sp̃s scĩ. non in nominib. s in nomine .i. in inuocatione. uł m
de institutioue baptismi.

Expanded text:
unc consideremus utrum sicut in Christi nomine legimus Baptismi plenum esse sacruem unxit Deus Spiritu sancto. Et si Patrem dicas, Filium ejus et Spiritum  his aperte intellexisti in nomine Christi verum Baptisma tradi: unde nihilominus ti tantum, si tamen ille qui baptizat fidem Trinitatis teneat, quae Trinitas in quolibet horum nominum intelligitur. Si autem aliquis perverse credens, et errorem inducere intendens, unum decti, id est, si male sentiat de potentia alicujus horum, non credens unam potentiam trium, intelligendum est hoc super eum qui non intendit nec credit baptizare; qui non tantum caret fide, sed etiam intentionem baptizandi non habet. Qui ergo baptizat in nomine Christi, baptizat in nomine TrinitatisIn nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, non in nominibus, sed in nomine, hoc est invocatione vel De institutione Baptismi
Abbreviated transcription (Latin):
suffragart᷑ u̾b ex p̃missa. de p̃senti q legitimũ int̾ eos fac̃ mat̾moriũ. Nã ⁊ consensus ocent̾
de p̃sẽti ꝑ u̾ba exp̾ssus ꝯuigiũ fac̃ lie ñ sit ibi honestꝰ ꝯcͣctus s mat̾moniũ ñ sinet ꝯsensusq
in occulto fu̾it. Si enĩ alt̃ altm̃ dũ serit ñ cogr᷑ uiditio eccħe rȩdire.⁊ ꝯman̾e c̃ ꝯuige. qi nõ¬
pͦ ꝓbari testibꝰ ꝯtractus qͥ mocculto ẽ. factus. E suilli qͥ ĩ occulto sibi ꝯsenserũt eiꝰdẽ ꝯsensim
timona ad sautiend̾ ꝯuigiũ qd̾ pꝰ oecuste fu̾at ꝯtractũ. Uolũtas gͥ u̾b̾ exp̃ssa moccusto adh
suffragat᷑ ut fut ꝯugiĩ manifeste uͦ exp̾ssa suffragat᷑. u sanciat et roboret ac lib̃m fiao
eccł̃ie de ħ udicare si expedient.

Expanded text:
s verbis expressa de praesenti, quae legitimum inter eos facit matrimonium. Nam et consensus occultus de praesenti per verba expressus, conjugium facit, licet non sit ibi honestus contractus; sed matrimonium non sanxit consensus qui in occulto fuit. Si enim alter alterum dimiserit, non cogitur judicio Ecclesiae redire et commanere quasi probari testibus contractus, qui in occulto est factus. Quod si ipsi qui in occulto sibi consenserunt, eumdem consensum  fuerat contractum. Voluntas ergo verbis expressa in occulto ad hoc suffragatur, ut fiat conjugium; manifeste vero expressa suffragatur ut sanciat et roboret, ac liberum sit Ecclesiae de hoc judicare si expedierit.
Abbreviated transcription (Latin):
t ad hoc dicimus locutiones ambigitas esse: et ideo decermurantas. Si
eni cum dicit᷑ non potest facere nisi quod ratio ẽ eum facere intelligas eum
non posse facere. nisi ea que rationabilta sunt. et ea que si fierent rationabilta
essent: uerus est senso. Si autem intelligas eum non posse facere alia rationabilia
et bona usi ea que uult et facit: falsus est intellectus.

Expanded text:
t ad hoc dicimus locutiones ambiguas esse, et ideo determinandas. Si enim, cum dicitur: Non potest facere nisi quod ratio est eum facere, intelligas eum non posse facere nisi ea quae rationabilia sunt, et ea quae si fierent rationabilia essent, verus est sensus. Si autem intelligas eum non posse facere alia rationabilia et bona, nisi ea quae vult et facit, falsus est intellectus.
Abbreviated transcription (Latin):
est breuiter respondentes: istam pͥmam mat̾iam non icdeo dictam for¬
mare informem. quod nultam om̃io formam habuerit quia non aliquicd
coeporcum tale potest existere: quod nultan habeat fornam. s ideo non abfur¬
de informem appellari posse dicimiꝰ. quia in confufione et ꝑmixtione quactan
iubsistens nondum pulcram. aꝑtamei distinctam receꝑat formani: qutalem
modo cernimus. facta ẽ gͥ ilta ntat̾ra. informa confuisionis: ante formam dis¬
positionis. in fornta confusionis prius om̃ra corporalra matraliter simul ⁊ se¬
mel sunt creata: post modum inforna dispositionis sex cdiebꝰ orditrata. Ecce
absolutum ẽ: quod primo indiscussione propositum fuit. scilicet quare.
aba ntatia: dicatur informis
Hic ad id qd̾ scdo qͥrebat᷑: respondet.

Expanded text:
espondentes, dicimus illam primam materiam non ideo dictam fore informem, quod nullam omnino formam habuerit, quia non aliquid corporeum tale existere potest quod nullam habeat formam; sed ideo non absurde informem appellari posse dicimus, quia in confusione et permixtione quadam subsistens, nondum pulchram apertamque, et distinctam receperat formam, qualem modo cernimus. Facta est ergo illa materia in forma confusionis ante formam dispositionis. In forma confusionis prius omnia corporalia materialiter simul et semel sunt creata; postmodum in forma dispositionis sex diebus sunt ordinata. Ecce absolutum est quod primo in discussione propositum fuit, scilicet, quare illa materia dicatur informis. 6. Hic ad id quod secundo quaerebatur, respondet.
Abbreviated transcription (Latin):
uersatilem ad custodiendam inam ligni uitȩ. qd̃ uixta litteram:
p̾ hoc mͦ accipi. Quia ꝑ ministium angłoꝵ: igneti custodia ibi ꝯsticu¬
ta fuit. Hoc enim ꝑ celestes potestates: inparadiso insibili factum eẽ cre¬
dendum ẽ. ut ꝑ angłicum ministerium: ibi eẽc quedam ignea custodi¬
a. non camen frustra: s quia aliquid significat de paradiso sp̾uali. che¬
rubi enim: int̾pretat᷑ plentudo scientie. hec ẽ learitas. quica plenitu¬
do legis: est dileccio. Eladiꝰ antem flaminens: pene temporales sunt.
que uersatiles sunt. qm̃ tp̃ra uolubilia sunt. Illa gͦ ad custodiam ligni
inte ideo posita sunt ante paradisum : quia ad uitam non redit᷑ nisi per
cherubm. scilicet plenitudinem scientie .i. lx aritatem. et ꝑ gladium uersa¬
tilem. id ẽ. tolerantiam tp̃ralium passionu.¬

Expanded text:
igni vitae. Quod juxta litteram potest hoc modo accipi, quia per ministerium angelorum ignea custodia ibi constituta fuit. Hoc enim per coelestes potestates in paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium ibi esset quaedam ignea custodia; non tamen frustra, sed quia aliquid significat de paradiso spirituali. Cherubin enim interpretatur plenitudo scientiae: haec est charitas, quia plenitudo legis est dilectio . Gladius autem flammeus poenae temporales sunt, quae versatiles sunt, quia tempora volubilia sunt. Illa ergo ad custodiam ligni vitae ideo posita sunt ante paradisum, quia ad vitam non reditur nisi per cherubin, scilicet, plenitudinem scientiae, id est, charitatem; et per gladium versatilem, id est, tolerantiam passionu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbitas intinctii diabolice fraudulentie excitata. non dimi quiescit.
s intanta rerũ questione addit. Si paternitas et filiatio indeo siue indiui¬
na ẽentra funt: eadem gͥ res sibi pater ẽ et filiꝰ. Nam in qͦ pateriritas est:
pater ẽ. et in qͦ filiatio: filiꝰ ẽ. Si gͥ una eademq res habet inse paterni¬
tatem et filiationem: ipsa et generat et generatur. quod dicentes: in faba¬
lranam heresim ꝑtrahunt᷑. extendentes patrem infiliũ : cum ip̃m sibi fi¬
lium: ip̃m ꝓponant et patrem. Si uͦ negauerint muna dĩ essentra pater¬
nitatem ẽẽ et filiationem. quomͦ gͦ dicunt ẽẽ dm̃ : Nis atq aliis argu¬
mentoꝵ aculeis utunt᷑ in sue opionis assertionem: ut u̾itatiᷤ forña dissecent

Expanded text:
bitas instinctu diabolicae fraudulentiae excitata, nondum quiescit, sed in tanta rerum quaestione addit: Si paternitas et filiatio in Deo sive in divina essentia sunt, eadem ergo res est sibi Pater et Filius. Nam in quo paternitas est, Pater est; et in quo filiatio est, Filius est. Si ergo una eademque res habet in se paternitatem et filiationem, ipsa generat et generatur: quod dicentes, in Sabellianam haeresim pertrahuntur, extendentes Patrem in Filium, cum ipsum sibi Filium proponant et Patrem. Si vero negaverint in una Dei essentia paternitatem esse et filiationem, quomodo ergo dicunt esse Deum? His atque aliis argumentorum aculeis utuntur in suae opinionis assertionem, ut veritatis formam dissecent
Abbreviated transcription (Latin):
is autem respondemus: dupplicem uerborum intelligentiam aperienteᷤ.
et ab eis in uoluta euoluentes: sic. Non potest ds̃ facere nisi qd̾ bonum
est ec ustłciam. idest non potest facere nisi illud quod si faceret bonum et uis¬
tum esset: uerum est. set multa potest facere: que nec bona sunt nec uista. qi
nec sunt tec erunt. nec benefiunt uel fient. quia numquam erunt. fien

Expanded text:
is autem respondemus duplicem verborum intelligentiam aperientes, et ab eis involuta evolventes sic: Non potest facere Deus nisi quod bonum est et justum, id est, non potest facere nisi illud quod si faceret bonum et justum esset, verum est; sed multa potest facere quae non bona sunt nec justa, quia nec sunt, nec erunt, nec bene fiunt, nec fient quia nunquam fient. Item
Abbreviated transcription (Latin):
dleo muliter qiabolo nisi eẽc inmente er de se suꝑba psumptis.
a eid ibi seciuit᷑ sciłic qd̾ ꝑ temptationem fuerat ꝯuincenda uł
Que fuerit ela

Expanded text:
e superba praesumptio? Et quod ibi sequitur, scilicet, quae per tentationem fuerat convincenda vel Quae fuit ela
Abbreviated transcription (Latin):
a. Unde et homo uel angłs dr aliquid facere. s nõ creare. Uocatq᷑ factor siue
artifex: s non creator. hoc enim nom̃: soli deo ꝓprie congruit. qui et de nichilo
quedam: et de ailiquo aliqua facit. Ipse ẽ gͦ creator et opifex: et factor .s creati¬
onis nom̃: sͥ ꝓprie recinuit. alia uͦ: etiam creaturis cominunicauit. In scͥptitra
tam̃. sepe creator accipit᷑ tanꝗ̃ factor. et c̾are sic̃ fac̾e: siue distĩtiõe significationis.
eruntamen

Expanded text:
a. Unde et homo et angelus dicitur aliqua facere, sed non creare; vocaturque factor sive artifex, non creator. Hoc enim nomen soli Deo proprie congruit, qui et de nihilo quaedam, et de aliquo aliqua facit. Ipse est ergo Creator, et opifex, et factor, sed creationis nomen sibi proprie retinuit, alia vero etiam creaturis communicavit. In Scriptura tamen saepe creator accipitur tanquam factor, et creare sicut facere sine distinctione significationis. Verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
essent boni et beati: et bona eis p̃destinauit .i. p̃parauit: Sro uidentra aute.
est gub̃nandoꝵ. que utiq eodem modo uidetur accipi: quo dispositio.
luterdum tamen ꝓuidentia accipitur: ꝓprescientia. Sapientia uͦ uł sci¬
entra: de omnibꝰ est scł. bonis. et nralis. et de p̾sentib: pret̾itis. et fut᷑i s.
et non tantum detemporalibꝰ: s etram de eternis. non eni ita scit ds̃. is¬
ta temporalia: ut se ipsum nescrat. s ipse solus: se ip̃m ꝑfecte nouit. cu¬
uis scientie comparatione: om̃is creature scientra inperfecta es⁊¬

Expanded text:
essent boni et beati; et bona eis praedestinavit, id est, praeparavit. Providentia autem essent boni et beati; et bona eis praedestinavit, id est, praeparavit. Providentia autem est gubernandorum; quae utique eodem modo videtur accipiSapientia vero vel scientia de omnibus est, scilicet bonis et malis, et de praesentibus, praeteritis et futuris; et non tantum de temporalibus, sed etiam de aeternis. Non enim ita scit Deus ista temporalia, ut se ipsum nesciat, sed ipse solus seipsum perfecte novit; cujus scientiae comparatione omnis creaturae scientia imperfecta es
Abbreviated transcription (Latin):
a. ꝓuidentia. dispositione. p̃destinatione. uoluntate et potentia. Sciendũ
est gͥ quod sapientia. uł scientia dei cum sit una et simplex. tamen ꝓpt̾ ua¬
nos status terum et diuersos effectꝰ plura ac diuersa seytitur nomina. Dici¬
tur enim non tm̃ scientra: s etram prescientia. uł ꝓuidentia. difpositio.¬
turis tantum: s de omnibꝰ de bonis. scł et malis. Dispositio uͦ de fatien¬
dis. p̃destnratio de omnibꝰ. falitandis. et et de bonis quibꝰ et hic lib̃antur.
et in futuro coronabunt᷑. p̃ destinauit eñi ds̃ ab eterno hommes: ad bo¬
na eli gendo. et p̃destinauit eis bona p̃parando. Quod homines p̃des
imaginis filii sui. et alibi. E legit nos ante mundi constitutionem: ut essemꝰ
scĩ et in maculati. Q uod autem bona eis p̃parauit: ꝓpħa ẏfaias ostendit
dicens. Ocłs non uidit ds̃ absq te : que p̃parasti ex pectantibꝰ uel dili gen¬
tibꝰ te. gͦ ab eterno p̃destinauit. quosdam futuros bonos. et beatos .i. lezit: ut

Expanded text:
dentia, dispositione, praedestinatione, voluntate et potentia. Sciendum est ergo quod sapientia vel scientia Dei, cum sit una et simplex, tamen propter varios rerum status et diversos effectus, plura ac diversa sortitur nomina. Dicitur enim non tantum scientia, sed etiam praescientia vel providentia. Etturis tantum, sed de omnibus: de bonis scilicet et de malis; dispositio vero, de faciendis; praedestinatio, de omnibus salvandis, et de omnibus bonis, qui et hic liberantur, et in futuro coronabuntur. Praedestinavit enim Deus ab aeterno homines, ad bona eligendo; et praedestinavit, eis bona praeparando. Quod homines praedeimagini Filii sui, et Ephes. 1: Elegit nos ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati. Quod autem bona eis praeparaverits non vidit, Deus, abs te, quae praeparasti diligentibus vel expectantibus te. Ergo ab aeterno praedestinavit quosdam futuros bonos et beatos, id est, elegit ut
Abbreviated transcription (Latin):
que sine p̾scientia: esse non potest. potest autẽ sine p̾destinatione
esse et p̾scientia. Predestinatione quippe ds̃ ea p̾scuit: que fuerat ipse fac¬
turus. s p̃scit ds̃: etram que non ẽ ipse facturus. idest om̃ra mala preclesti¬
nauit eos : quos elegit. reliquos uero: reꝓbauit. idest ad mortem eteriam.
prescuit peccaturos

Expanded text:
test: potest autem sine praedestinatione esse sapientia. Praedestinatione quippe dicitur ea praescire quae fuerat ipse facturus. Sed praescit Deus etiam quae non est ipse facturus, id est omnia mala. Praedesti quos elegit; reliquos vero reprobavit, id est ad mortem aeternam praescivit peccaturos
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃ta. Licet aut̃ p̃sbris baptizatos tangere in pectore. s nõ crimate signare in fronte. Uuitus uero¬
huiꝰ sacͣm̃ti ẽ. donatio sp̃c̃ sc̃ĩ ad robur. qui in baptisimo datus est. ad remisionẽ. Unde Rabamis A sũ-¬

Expanded text:
cramenta. Licet autem presbyteris baptizatos tangere in pectore, sed non chrismate signare in fronte. Virtus autem sacramenti est donatio Spiritus sancti ad robur, qui in Baptismo datus est ad remissionem. Unde Rabanus: A sum
Abbreviated transcription (Latin):
qui apatre ꝓcedit. et ⁊̃ iõ: qr ĩpͥncipalibꝰ ꝯciliis. q̃ apꝰ eos celebrata sũt. ita simbola eoꝵ
subu̾ĩctiᷤ anathematibꝰ sanctita s̃ . u i nulli detͥnitatis fide. aliud doc̃e. ł alit̾ p̃dicare.
ꝙ ĩqͥunt a filio eũ ꝓced̾e ad aũt anathema in curru̾t. Uñ et nos arguunt anathema¬
tis reos. Ad dũt ⁊̃ ad assertion̾e sue opinionis. et ĩtestimoniũ nte dãpnationis. de
simbolo fidei ad̾ scdm tͣdition̾e p̃dictoꝵ ꝯcilioꝵ leo t̾ciꝰ: rome tͣnscͥptũ in tabula ar

Expanded text:
eo quia, in principalibus conciliis, quae apud eos celebrata sunt, ita Symbola eorum, subjunctis anathematibus, sancita sunt, ut nulli de Trinitatis fide aliud docere vel aliter praedicare umque, inquiunt a Filio eum procedere addunt, anathema incurrunt; unde et nos arguunt anathematis reos. Addunt etiam ad assertionem suae opinionis et in testimonium nostrae damnationis, de Symbolo fidei, quod, secundum traditionem praedictorum conciliorum, Leo III R
Abbreviated transcription (Latin):
sui hc̃ corꝑis. Necuir ad ꝯtinendũ. nec mulier pocestatẽ ht̃ sine mittuo ꝯsensu. s alt̃ alt̾iꝰ
potestatẽ ht̃ corꝑis ut poscenti alti nõ liceat alcĩ: negare debitũ. In hoc enim pares sinc
quia nec iuro neo mulieri corpꝰ suũ lic alii trade. S sibi inuicẽ debitos sunt in hac cã ne
peccandi decͦ occasio. ꝑ quod non diũũ tollitur uiro. s uitiuĩ. debent eiuĩ sibi ꝯuigati nõ so¬
nerũ ⁊̃ morcalitatis iniucẽ excipiende: ad illicitos ꝯcubitus euitandos mutuã quodã

Expanded text:
sui corporis habet; nec vir ad continendum, nec mulier potestatem habet sine mutuo consensu, sed alter alterius potestatem habet corporis, ut poscenti alteri non liceat alteri negare debitum. In hoc enim pares sunt, quia nec viro, nec mulieri corpus suum licet alii tradere; sed sibi invicem debitores sunt in hac causa, ne peccandi detur occasio. Per quod non dominium tollitur viro, sed vitium. Debent enim sibi conjugati non souerum etiam infirmitatis inuicem excipiendae ad inlicitos concubitus euitandos mutuam quodam
Abbreviated transcription (Latin):
si tamen adsit: hcaritas. sine qua: nec crede nec sꝑare meritum : uite.
informat. ⁊ scĩficat. ut anima ei informet᷑: ⁊ scĩficet᷑. Sine qua am¬
me qualitas non dr̃ uirt: quia non ualet aminam sanare.
De mun̾ib

Expanded text:
si tamen adsit charitas sine qua nec credere nec sperare meritum est vitainformat et sanctificat, ut eis anima informetur et sanctificetur; sine qua animae qualitas non dicitur virtus, quia non valet sanare animam. 7. De munerib
Abbreviated transcription (Latin):
uero eiꝰdẽ septiforinẽ gram cum onini plentudine sc̃itatas et iurtutis uenire in homnme. hoc sacnͣt
tñ a ieuinis et ieuinis tradi debet. sic̃ et hapcismus. iisi alt̃ cogat uecesicas. nec debet teran sicut baptis¬
mus. it ordo. dugꝰ. Nulli.I. sacm̃to facienda est muna. qd̃ fr̃ putatur. qñ non iterand̃ iterat᷑. S utrũ
aliq̃ uł ilła iterañ possinit: qõ est. Nam baptisimo et ordine qd̾ non debeant iterari. aꝑce. angꝰ ait. Utĩꝗ
tenendũ est. de alis uero utrũ it̾ari ualeant. uł debeant pꝰea disseremmus

Expanded text:
ero, ejusdem septiformem gratiam, cum omni plenitudine sanctitatis et virtutis venire in hominem. Hoc sacramtantum a jejunis accipi, et jejunis tradi debet, sicut et Baptismus, nisi aliter cogat necessitas. Nec debet iterari, sicut nec Baptismus, vel Ordo. Nulli enim sacramento facienda est injuria; quod fieri putatur, quando non iterandum iteratur. Sed utrum aliqua vel nulla iterari possint, quaestio est. Nam de Baptismo et Ordine quod non debeant iterari, aperte Aug. dicit: Utrtenendum est. De aliis vero utrum iterari valeant vel debeant, postea diss
Abbreviated transcription (Latin):
.s̃. me. in .i. Ex ħ itaq apparet: ex lege ꝯceptionis traduci originale
peccatum. quia nisi ꝯceptio sic fieret in carne: anima ex carnis ꝯuinc¬
tione ꝯcupiscentie uitium non traheret.
in ex odo aꝑte significat: uͥ agit deꝑcussura mulieris pregnantis. Siqus
inquid ꝑcusserit mulierem pregnantem ⁊ ab ortunum fecerit: si ad huc
informe fuerit puerꝑium: multiplicabit᷑ penicinia. Si autem forma

Expanded text:
ater mea. Ex hoc itaque apparet ex lege conceptionis traduci originale ater mea. Ex hoc itaque apparet ex lege conceptionis traduci originale peccatum, quia nisi conceptio sic fieret in carne, anima ex carnis conjunctione concupiscentiae vitium non traheret.t, ubi ait de percussura mulieris praegnantis: Si quis, inquit, percusserit mulierem praegnantem et abortum fecerit, si adhuc informe fuerit puerperium, mulctabitur pecunia; si autem forma
Abbreviated transcription (Latin):
et qualit̾ apparentibꝰ in filios ec ꝑ carnem in animam transeat. Ex
quib etiam in notescit: quare dicat᷑ originale peccatii. ideo scili¬
ex carne tracta ab adam ꝯcepti sum: ideo peccatum traximus.
quia et xp̃i corp exeadem carne formatum ẽ que ab adam des¬
cendit: set euis ꝯceptꝰ ÷ celebrat non lege peccati. id ẽ ꝯcupiscentia
cariis. unde et caro euis peccatrix non fuit: unmo oꝑatione spe
Quia dum sibi inuicem uir mulierq miscent᷑: sine libidine non: paren¬
cum ꝯcubit. ob hoc filioꝵ exeoꝵq came nascentium: nõ pͭ sine pecca¬
to eẽ ꝯcept. Ubi peccatum in paruulos non transmittit ꝓpagatio:
s libido. nec fecunditas sine humaue facit homines cum peccato nras¬
ci: s feditas libidinis quam homines habent ex illiꝰ iustissima con
dempnatione peccati. Ideo beat dd̾ ꝓpt̾ origniale peccatum quo na¬
turalit obstricti filii sunt ire: dicit. Iniquitatib ꝯceptꝰ sunt. ⁊ in .p.¬

Expanded text:
et qualiter a parentibus in filios, et per carnem in animam transeat. Ex quibus etiam innotescit quare dicatur originale peccatum: ideo sciliex carne tracta ab Adam concepti sumus, ideo peccatum traximus; quia et Christi corpus ex eadem carne formatum est, quae ab Adam descendit; sed ejus conceptus est celebratus non lege peccati, id est, concupiscentia carnis, unde et caro ejus peccatrix non fuit, imo operatione SpiQuia dum sibi invicem vir mulierque miscentur, sine libidine non est parentum concubitus, ob hoc filiorum ex eorum carne nascentium non potest sine peccato esse conceptus; ubi peccatum in parvulos non transmittit propagatio, sed libido; nec fecunditas humanae naturae facit homines cum peccato nasci, sed foeditas libidinis quam hominedemnatione peccati. Ideo beatus David propter originale peccatum quo naturaliter obstricti filii sunt irae, dicit: In iniquitatibus conceptus sum et in p
Abbreviated transcription (Latin):
ade: illud acciꝑe. asserentes hoc apłm sensisse: cum inferiz ait. Sicut
ꝑ mobendientiam uniꝰ hominis. peccatores ꝯstitati stat multi: ita¬
et cet̾a. Euiclent̃ inquiunt. ⁊ ipso nomine expͥmit apłc: peccatum qd̾
ꝑ unum hominem intrauit in minidum. scilic mobedientiam. In obe

Expanded text:
ae illud accipere, asserentibus hoc Apostolum sensisse cum inferius ait: Sicut er inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita, etc. Evidenter, inquiunt, etiam ipso nomine exprimit Apostolus peccatum, quod per unum hominem intravit in mundum, scilicet inobedientiam. Inobedi
Abbreviated transcription (Latin):
uei fapientia. non tantum de temporalib: s eciam de eterius. est.
Taeoq et si milta fuissent futura: esset tamen in deo scientra eadem: que
modo est. nec mino esset: quam modo. nec maio est: qitam essec. Sciuut
s ã abeterno: eternum. et omne quod futurum erat. et sciuit immu¬
tabiliter scit quoq non minus preterita uel futura: qtiam p̃sentia. et
sua eterna fapientra et immutabili: scit ipse omnta que sciunt᷑ omnis
quia ominem fapientram. et scientiam: capit sua in mensa scientta: S¬
iopterea omnra¬

Expanded text:
el sapientia, non tantum de temporalibus, sed etiam de aeternis sunt. Quamvis ergo nulla fuissent futura, esset tamen in Deo scientia, eadem quae modo est, nec minor esset quam modo, nec major est, quam esset. Scivit ergo Deus ab aeterno aeternum, et omne quod futurum erat scivit immutabiliter. Scit quoque non minus praeterita vel futura, quam praesentia, et sua aeterna sapientia et immutabili scit ipse omnia quae sciuntur. Omnis quia omnem sapientiam et scientiam capit suam immensa scientia. Propterea omn
Abbreviated transcription (Latin):
ues atq contemꝑationes suie occasiones: ab angelis tam bonis qttam malis. uł
eitam honirnibiis ad hibentur. s hec ab hominibꝰ tanto drfficiliꝰ tiahibent᷑: quantũ
desunt sensii subtilitates et corpoꝵ mobilitates. inmenbris terreiris et pigris. Un¬
de qualibcumq angelis uiciras causas obdlementis contrahere quanto fatiliꝰ est.
tanto mutabiliores in hmodi oꝑibꝰ eorum existunt celcritates. sec non ẽ oreator.
nisi qui pͥntipalit̾ ista fornat: nec quisquam hoc potest nisi nuris creatoꝵas.
aluid ẽ eni exintimo ac summo causarũ cardine condere ac ministrare creata᷑m.
quod facit solus creatoꝵ ds: aliud autẽ ꝓ distributis ab ilło uiribꝰ &. facultatibꝰ dai¬
quam oꝑationẽ forinsecꝰ admouere. ut nunc. uel tunc. sic uel sic ex eat: quod ereat᷑.
lsta quippe orignaliter. ac primordialiter inquadam textura elementortim
cuncta tam creata sunt. s acceptis oportunitatibꝰ ꝓdeunt¬

Expanded text:
am malis, vel etiam ab hominibus adhibentur. Sed haec ab hominibus tanto difficilius adhibentur, quantum eis desunt sensuum subtilitates et corporum mobilitates in membris terrenis et pigris. Unde qualibuscumque angelis vicinas causas ab elementis contrahere quanto facilius est, tanto mirabiliores in hujusmodi operibus eorum existunt celeritates; sed non est creator nisi qui principaliter ista format, nec quisquam hoc potest nisi unus creator Deus. Aliud est enim ex intimo ac summo causarum cardine condere ac ministrare creaturam, quod facit solus creator Deus; aliud autem pro distributis ab illo viribus ac facultatibus aliquam operationem forinsecus admovere, ut tunc vel tunc, sic vel sic, exeat quod creatur. Ista quippe originaliter et primordialiter in quadam textura elementorum cuncta jam creata sunt, sed acceptis opportunitatibu
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ cum patre fuit. ⁊ nũquã eum n̾ ess: uolũtas pat̃na p̃cessit
⁊ ille ꝗͥ natura filius ÷. nos uero ad optione. Ille nũꝙͣ filiꝰ nõ fuit.
mus quando credidimus in filiũ dei. hylarius quoq in libro certio de¬
contestatus est. se eẽ filium. s ⁊ ꝓͥecate nos filii dei sumus. s non
natura. non gr̃a. an hoc etiã in ip̃o filio ad hominẽ referendũ est
optionẽ s ꝑ naturam. ꝑ ad optionẽ nos filii dm̃r. ille ꝑ u̾itatẽ nature
enĩ gr̃a intelligitꝰ eũ. dug̾. eũ nõ eẽ grã filiũ. asserit. Grã enĩ s nõ
adoptionis. immo unionis: filius deiergo filius hominis et eꝯu̾so.¬

Expanded text:
semper cum Patre fuit, et nunquam eum ut esset voluntas paterna praecessit; et ille quidem natura Filius est, nos vero adoptione. Ille nunquam non fuit Filiumus quando credidimus in Filium Dei. Hcontestatus est se esse Filium, sed et proprietate. Nos filii Dei sumus, sed non natura, non gratia. An hoc etiam in ipso filio ad hominem referendum est? optionem, sed per naturam: per adoptionem nos filii dicimur, ille per veritatem naturae enim gratia intelligitur, cum August. eum non esse gratia Filium asserit; gratia enim sed non adoptionis, imo unionis Filius Dei est filius hominis, et e co
Abbreviated transcription (Latin):
u uero qr̃ an xp̃s sit adoptuius filius sedm̃ qd̾ homo
suuie alio modo: respondemus xp̃m nõ ẽẽ ad optiuũ filium ali¬
quo mͦ. s tm̃ naturalẽ quia natura filius est. non adoptionis
gr̃a. Non aut̃ sic dicit᷑ filius natura: ut dr̃ deus natura. nõ enĩ
eo filus est quo ds̃ ÷. qr propͥetate natiuitatis filius natura di¬
tuius aũ filius nõ est. quia pͥus nõ fuit. ⁊ pꝰmodũ adoptatꝰ est
in filiũ. sic̃ nos dm̃r adoptii filii quia cum nati fu̾iinus ire fi
lii ꝑ grãm facti sumus filii dei. Xp̃e uero nũquã fuit ire
filius hominis ẽ.i. uirginis. aut gr̃a. aut natura. uł utroq
modo. Si uero natura : aut diuina aut humana. s diuina ñ.
ꝑ grãm. Si gͦ gr̃a filius uirginis est. adoptuuuis filius esse iudr̃.
ut idẽ sit naturalis filius patris et adoptiuus filius uirginis. Uos

Expanded text:
uaeritur an Christus sit adoptivus filius secundum quod homo, sive alio modo, respondemus Christum non esse adoptivum filium aliquo modo, sed tantum naturalem; quia natura Filius Dei est, non adoptionis gratia. Non autem sic dicitur Filius natura, ut dicitur Deus natura. Non enim eo Filius est quo Deus est, quia proprietate nativitatis Filius, natura ditatus autem filius non est, quia prius non fuit, et postmodum adoptatus est in Filium; sicut nos dicimur adolii, per gratiam facti sumus filii Dei . Christus vero nunquam fuit non filius hominis est, id est, Virginis, aut gratia, aut natura, vel utroque modo. Si vero natura, aut divina, aut humana: sed divina non; per gratiam. Si ergo gratia filius hominis est, adoptivus filius esse videtur; ut idem sit naturalis
Abbreviated transcription (Latin):
reterea sciendum est quia licet ibi indicetur. distinctio ꝑsonar̃
cum dicit᷑ ex ipso et ꝑ ipsum. et inpso: omnia. tamen ex patre.
um est: qriod ait apłs. ex ipso et ꝑ ip̃m. et inipso. ex ipso: dicens ꝑꝑ
autem: atcende. neq patrem uolens tntelligi: dixit ex ipso. si intel
ligas. i omnia esse expatre: ut neges omnia esse ex filio: uel ex sp̃ti scõ.
Cum ex patre et ꝑ patrem. et in patre omnra esse: sane dici possit.
llud etram hic ad uertendum est quod
non omnia que dicuntur esse ex deo: etiam de ipso esse dicu debent.
quia tit ait aug̃ in libͦ de natura boni. non hoc significat penitus. ex
ipso: quod de ipso. quod enim de ipso est: potest dici ex ipso. s non o
mne quod ex ipso est : potest dici esse de ipso. quia non omne es ⁊
de sira substantra. E x ipso enim sunt celrim et terra: quia ipse fecit ea.
non aritem de ipso: quia non de substantra sira. sicut aliquis homo gi¬

Expanded text:
eterea sciendum est quod licet ibi indicetur distinctio personarum, cum dicitur, ex ipso, et per ipsum, et in ipso, omnia tamen ex Patre, um est quod ait Apostolus: Ex ipso, et per ipsum, et in ipso. Ex ipso dicens, proautem attende, ne quia Patrem volens intelligi dixligas omnia esse ex Patre, ut neges omnia esse ex Filio, vel ex Spiritu sancto, cum ex Patre, et per Patrem, et in Patre omnia esse sane dici possit, llud etiam hic annectendum est, quod non omnia quae dicuntur esse ex Deo, etiam de ipso esse dici debeant. Quia, ut Aug. in lib. de Natura boni, cap. 27, non hoc significat penitus ex ipso, qmne quod ex ipso est, potest dici esse ex ipso, quia non est de substantia sua. Ex ipso enim sunt coelum et terra, quia ipse fecit ea; non autem de ipso, quia non de substantia sua. Augustinus Si
Abbreviated transcription (Latin):
Ego sum lux mundi qui sequit᷑ me nõ ambulat intenebris. hꝰ offitũ formã illi gerebant
in ueci testam̃to qui lnẽnas candelabris exponebant ⁊ antecẽdebant igne clesti. ad illums¬
nandas tenebras aquilonales
de sabdiaconis.

Expanded text:
Ego sum lux mundi; qui sequitur me, non ambulat in tenebris. Hujus officii formam illi gerebant in veteri Testamento, qui lucernas candelabri componebant et accendebant igne coelesti, ad illuminandas tenebras aquilonares. 7. De subdiaconis.
Abbreviated transcription (Latin):
simulem fornam a so lo filio suscepcam: qͣm cota tͥnitas fecit. lam facile est
agnoscere quam diu̾sa et multiplicia suꝑ questione ꝓposita: auctores cradi¬
d̾unt. Iõq posti̾ores ea legentes: uarias atti ꝯcias ꝯtrarias ex p̃dictis occ̃onẽ
sumentes ꝓmũt sententia

Expanded text:
servilem formam a solo Filio susceptam, quam tota Trinitas fecit. Jam facile est agnoscere quam diversa et multiplicia super quaestione proposita auctores tradiderunt. Ideoque posteriores ea legentes, varias atque contrarias, ex praedictis occasionem sumentes, promunt sententias.
Abbreviated transcription (Latin):
et in sp̃m som̃. Numnquid de sacram̃to fid̃i. ande fide m̾rtis ibi ag̾i: Si de sacnto
paruulus spondr cum c̾iu̾t  sic̃ et oib ponpis diaboli spondet᷑ abreñtiare: S si nõ seruanit. factus ad¬
pis diaboli reuuntiabit.⁊ sanã fidẽ tenebit. cuiꝰ tuno sacmentũ recipit. Nao aut̃ sponsioẽ paruulus
gens circa eum ꝓ quo respondit sollicitudo. de ħ aũ. Augꝰ. certissimã omisistis cautionẽ. qua renũtiare
ponpis diaboli spopondistis.
truere utͣ. desumndolo. ac rudim̃tis fidi. Exorcizare est aduuare. ut exi ab eomimunde sp̃s. Simbolũ

Expanded text:
tum sanctum. Numquid de sacramento fidei, an de fide mentis ibi agitur? Si de sacramento,parvulus spondetur cum creverit, sicut et omnibus pompis diaboli spondetur abrenuntiare, quod si non servaverit factus adsanam fidem tenebit, cujus tunc sacramentum recipit. Hac autem sponsione parvulus gens circa eum pro quo spondit sollicitudo. De hoc Aug.: Certissimam emisistis cautionem, qua renuntiare pompis diaboli spopondistis. truere, ut de Symbolo ac rudimentis fidei. Exorcizare est adjurare, ut: Exi ab eo, spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
plenit̾ suffultientiam .i. ut malum ꝙ intendebat libere ꝑsura¬
deret. & malum ꝙ. mulier timuit negando remoinit: & ꝓmissionẽ
addidit. et ut euis ꝑ suasio ciciꝰ reciꝑetur: ꝓmissionem dupplicauit.
imam nempe comestionem suadens: duo inpͥnio ꝓposuit. simili¬
tudinem diei: scientiamq boni & mali respondens.
bi tribꝰ modis hominem
tempcauit. scilicet gula: in ꝑsuasione cibi. cum dixit. In quocq die

Expanded text:
pleniter suffulciendam, id est, ut malum quod intendebat libere persuaderet, et malum quod mulier timuit negando removit, et repromissionem addidit: et ut ejus persuasio citius reciperetur, promissionem duplicavit. Unam nempe comestionem suadens, duo in praemio proposuit similitudinem Dei, scientiamque boni et mali spondens. Ubi tribus modis hominem tentavit, scilicet, gula in persuasione cibi, cum dixit in quacumque die
Abbreviated transcription (Latin):
Scans coram femina hostis suꝑb non audet in uerba ꝑsu¬
asionis exire maiiens dep̾hendi: s sub int̾rogatione eam aggredit᷑
ut ex responaone colligeret: qualit̾ in malicia ꝓcełe posset:
ur uiquit precepit uobis deus. Uerbi lerpentu

Expanded text:
Stans coram femina hostis superbus non audet in verba persuasionis exire, metuens deprehendi, sed sub interrogatione eam aggreditur, ut ex responsione colligeret, qualiter in malitiam procedere posset. Cur, inquit, praecepit vobis Deus, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
remissis aliisq rationib ac testimoniis: linquitur¬
iuitiuit᷑ utrique. Norum autem udicium diligentis lectoris
re ad iusticiam et salutem obtinendam. nec meritis p̾cedentibꝰ gr̃am
dei ad nocari: sic̃ pelagiana heresis tradidit. Nam ut ait aug̃. in pͥmo
libꝰ retractationum. nom heretici pelagiam libum sic asserunt uolun¬
tatis arbitͥum: ut grẽ dei non relinquant locum. quam secundum

Expanded text:
emissis aliisque rationibus ac testimoniis innituntur utrique. Horum autem judicium diligentis lectoris re ad salutem et justitiam obtinendam; nec meritis praecedentibus gratiam Dei advocari, sicut Pelagiana haeresis tradidit. Nam, ut ait Aug. lib.  Quapropter novi haeretici Pelagiani, qui liberum sic asserunt voluntatis arbitrium, ut gratiae Dei non relinquant locum, quandoquidem e
Abbreviated transcription (Latin):
ram apparet in quo ꝑ peccatum sit imminutum uel corrup¬
tum lib̃um arbitrium. q ante peccatum nulla erat homini
difficultas. nulłinq impedim̃tum de lege membroꝵ. ad bonum nul¬
ia impulsio: ł instigatio ad malum. Nunc autem ꝑ legem car¬
ns adbonum impedit̾:. ⁊ ad malum instigat᷑. ut non possit uel¬

Expanded text:
am apparet, in quo per peccatum sit imminutum vel corruptum liberum arbitrium; quia ante peccatum nulla erat homini difficultas, nullumque impedimentum de lege membrorum ad bonum, nulla impulsio vel instigatio ad malum. Nunc autem per legem carnis ad bonum impeditur, et ad malum instigatur, ut non possit vel
Abbreviated transcription (Latin):
redempti ait. Uelle adiacet mirhi: ꝑficere antem non inuemio. Ac
si diceret. habeo libtatem natẽ: s non habeo libtatem grẽ. Ideo nõ:
apud me: ꝑfectio boni¬
I ad bonii efficatit̾ uolendum uł oꝑe implendum: insi per
gratiam liberet᷑ ⁊ adiuuet᷑. Liberet᷑ quidem ut uelit: ⁊ ad iuuet᷑

Expanded text:
redempti ait: Velle adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio, ac si diceret: Habeo libertatem naturae, sed non habeo libertatem gratiae; ideo non est apud me perfectio bonie implendum, nisi per gratiam liberetur et adjuvetur: liberetur quidem, ut velit; et adjuvetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ettam nomine ꝑsone quidam ꝓpͥetafes in tellig̾e uolunt : cum dicunt᷑ tres ꝑso¬
ne. s meliꝰ ẽ ut subsistentras uł ypostases intelligamꝰ : cum dicimꝰ tres ꝑsonas. Ex
p̃dicus colligitur qd̾ nom̃ ꝑsone: in t̾nitate tͥplice̾ tenet ratione̾. Est eñi uͥ facit
intelligentiã xpostasis: ẽe̾ntie. et ẽ uͥ facit intelligentiã ypostasis: et est ubi facit
intelligenitãm proprietatis
¶auccoritatibus sanctoꝵs ostendit quod dixit

Expanded text:
etiam nomine personae quidam proprietatem intelligere volunt, cum dicuntur tres personae; sed melius est ut subsistentias vel hypostases intelligamus, cum dicimus tres personas. Ex praedictis colligitur quod nomen personae in Trinitate triplicem tenet rationem. Est enim ubi facit intelligentiam essentiae, et est ubi facit intelligentiam hypostasis, et est ubi facit intelligentiam proprietatis. 12. Auctoritatibus sanctorum ostendit quod dixit
Abbreviated transcription (Latin):
am minc his uitelligendis atq ꝑ tractandis que ad uerbi incarnati
misti̾um ꝑtinent: integͣ mentis ꝯsideratione ĩcendamꝰ. ut de in effabilibꝰ
uel modie aliquid fari: deo reuelante ualeame. h¬

Expanded text:
am nunc his intelligendis atque pertractandis, quae ad Verbi incarnati mysterium pertinent, integra mentis consideratione intendamus, ut de ineffabilibus vel modicum aliquid fari, Deo revelante, valeamus. L
Abbreviated transcription (Latin):
ita peccauer̃ ut excõmunicari ⁊ retoncibari pꝰea mereant᷑. Est etiã penitentia bonoꝵ et
fragilitati qͣmuis parua tñ crebra subreyant. que sic̃ collecta contra nos fu̾int ita nos
grauabũt et oppriment sic̃ unũ aliqͦd gͣnde pecc̃m. Quid . ħ. intest ad naufragium
ut uno gͣndi effluctu nauis openat᷑ et obruatur an paulatim subrepens aqua in senti¬
nam ꝑ negligentiũ culpam impleat nauẽ et subiñgat᷑: Ideo ieuiniũ et helemosine et
orationes uiugilent. In quib cum dñis dimitte nob ⁊c̃. manifestamꝰ nos hr̃o qͦd nb̾¬

Expanded text:
onciliari postea mereantur. Est etiam poenitentia bonorum et fragilitati, quamvis parva, tamen crebra subrepunt; quae si collecta contra nos fuerint, ita nos gravabunt et oppriment, sicut unum aliquod grande peccatum. Quid enim inter est ad naufragium an uno grandi fluctu navis operiatur et obruatur, an paulatim subrepens aqua in sentinam per negligentium culpam impleat navem, et submergatur? Ideo jejunium, et eleemosyna, et orationes invigilent, in quibus cum dicimus: Dimitte nobis debita nostra,
Abbreviated transcription (Latin):
in aliqͦ et transire .s. actu: et reacu. actii ẽ in aliqͦ: dum ip̃m quidem
peccatum ut actio uł uoluntas: in peccante ẽ. Reatu uͦ: cum peo siue transie¬
rit siue assit: mens hominis pulluta: ⁊ corrupta. totꝯq homo: suppliciis ob¬
ligatꝰ ꝑpetuis. Ne uiꝗͣ ẽ in aliquo peccatum accu p̃ter originale: quin sit eciã
recitui. s ẽ reatu in terdum: postquam transiit accu.

Expanded text:
in aliquo, et transire, scilicet actu et reatu. Actu est in aliquo, dum ipsum quod peccatum est, ut actio vel voluntas, in peccante est; reatu vero, cum pro eo, sive transierit sive adsit, mens hominis polluta est et corrupta, totusque homo suppliciis obligatur perpetuis. Nec unquam est in aliquo peccatum actu, praeter originale, quin sit etiam reatu; sed est reatu intelligendum, postquam transiit actu.
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo celestium spuum: qui inter se uraliquo munere grẽ simibant᷑: sic̃ ꝙ inna¬
ent. Cherubin enim incerp̃tat᷑ plenitudo scientie. Tromus: autem dr sedes. T̃roni au
uocant᷑ ut beatꝰ gregoriꝰ ait. qui tanta gr̃ã diuinitatis replent᷑. ut meis sedeat deus:
dunt. pͥntipatꝰ dicuntꝰ: qui sͥ subiectis que sunt agenda disponunt. eisq adex¬
plencta misteria pͥntipant᷑. potestestates nomirant᷑: hi qui ħ ceteris potentius in
suo ordine acceꝑunt ut nututes aduerse eis subiecte. corum refrenent᷑ potestate. ne ho¬
mines temptare tantii uraleant: quantii desid̾ant. Untutes uocant᷑ illi: ꝑ quoᷤᷤ
sigitant ꝙ miracula frequent᷑ funt. Archangłi: qͥ maiora nñtiat᷑. angeli qͥ minora.

Expanded text:
multitudo coelestium spirituum, qui inter se in aliquo munere gratiae similantur, sicut et in naent; cherubin quippe interpretatur, plenitudo scientiae. Tronus dicitur sedes; troni autem ocantur, ut Gregorius ait, qui tanta divinitatis gratia replentur, ut in eis sedeat Deus, ndunt. Principatus dicuntur, qui sibi subjectis, quae sunt agenda, disponunt, eisque ad explenda divina mysteria principantur. Potestates nominantur hi, qui hoc caeteris potentius in suo ordine acceperunt, ut virtutes adversae eis subjectae eorum refrenentur potestate, ne homines tentare tantum valeant, quantum desiderant. Virtutes vocantur illi per quos signa et miracula fre
Abbreviated transcription (Latin):
omnem terre aaltitudinẽ tezeret: aici potest millis partibꝰ facta.
qͣitas minc illustrat solis ciuirna litx. Nec mirum lucem in aquis
posse lucere: cum ꝙ nrantarum oꝑatione sepius illustrentur. Qui inꝓfim¬
dnmm mersi uusso exore oleo: aqutas sͥ illustrant. que multo rariores fuerunt
discernebat. Ibi gͦ pͥmo lucẽ apparuisse uer simile ẽ: ubi sol cotidiano curiu
cͥcunnuectꝰ capparet. ut eodem trantite lux cͥcunncurrens ac pͥmo ad occasĩi des¬
cendetis uesꝑam facenꝑ: deude reuocata ad ortum. auroram idest mane ilius¬
traret. ⁊ ita diusit ds̃ lucẽ ⁊ tenebras. ꝙ appestauit lncẽ diem: et tenebras noctem. siss
modis nscͥptã accipitirr. dicit᷑ enim dies lux ilta: que illo triduo te¬
tium.xxiiii. horarum. qualit accipit᷑: cum ant. factum est uespere et ma¬
ne. dies uus. quod ita distinguendum est.

Expanded text:
omnem terrae altitudinem tegeret, dici potest in illis partibus facta quas nunc illustrat solis diurna lux. Nec mirum lucem in aquis posse lucere, cum etiam nautarum operatione saepius illustrentur, qui in profundum mersi, misso ex ore oleo aquas sibi illustrant, quae multo rariores fuerunt discernebat. Ibi ergo primum lucem apparuisse verisimile est, ubi sol quotidiano cursu circumvectus apparet, ut eodem tramite lux circumcurrens, ac primo ad occasum descendens, vesperam faceret; deinde revocata ad ortum, auroram, id est, mane illustraret; et ita divisit Deus lucem et tenebras, et appellavit lucem diem, et tenebras noctem. 4. in Scriptura. Dicitur enim dies lux illa quae illo triduo teum viginti quatuor horarum; qualiter accipitur cum dicitur: Factum est vespere et mane dies unus. Quod ita distinguendum est:
Abbreviated transcription (Latin):
nod diligenter inuestigandum est: quid sit. de hoc enini scĩ docto¬
res: subobscure locuti sunt. atq scolastici lectores: uaria senserunt.
uidam enim putant¬

Expanded text:
od diligenter investigandum est, quid sit. De hoc enim sancti doctores sub obscuritate locuti sunt, atque scholastici doctores varia senserunt. Quidam enim putan
Abbreviated transcription (Latin):
nrane. ⁊ ita fuit dies nnus expletus. xxiiii. horarum. dies scilicet iratã¬
lis: q̃ue habuit uesꝑam s non mrane. M ane eium dicit᷑ finis p̃cedentis. noctis
et mitium sequentis diei: qtiod est auora. que nec plenam lucem. nec om̃ino
tenebras habet. M ane gͦ primꝰ chies non habuit: q nec dies p̃cesserat. qui se¬
quentis diei mitio terminaretur: et eo p̃cipue: qi luce apparente. mo suꝑ tertã
plenus atq p̾ctariis dies extitit. que non tab tunora: s aiplena luce in coauit.:
mane sequentis diei: comsumntatꝰ ẽ. Unde becta suꝑ genesim. decerat ut enes alu
ce mapet et imane sequentis diei tenderet: ut oꝑa dei aluce in coasse et inlu¬
ce completa esse significatentur. Reliqui autẽ dies mane habuerũt ⁊ uesꝑam. qͥ¬
quoꝵ quisq asuo inane incipiens uscr ad alterun cdiei mane tendebatur ẜ Dei

Expanded text:
ane; et ita fuit dies unus expletus viginti quatuor horarum. Dies, scilicet naturalis, quia habuit vesperam sed non mane; mane enim dicitur finis praecedentis et initium sequentis diei, quod est aurora, quae nec plenam lucem, nec omnino tenebras habet. Mane ergo primus dies non habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur; et eo praecipue, quia luce apparente, mox super terram plenus atque praeclarus dies extitit, quia non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequece inciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse, et in luce completa esse significaretur. Reliqui autem dies mane habuerunt et vesperam, quorum quisque a suo mane incipiens usque ad alterius diei mane tendebatur. »
Abbreviated transcription (Latin):
incdĩo. primꝰ itaq dies non ab aurora.s aplena luce incipiens. et pꝰ ptu
beda. Occidente luce paulatim. et post spatium duirne longitudinis infe¬
nores partes subeunte. factum ẽ uesꝑe. sicut nunc usitato curm solis. ficri
solet. factum est autem mane: eodem suꝑ terram redeunte. et dies expletus
ẽ unus. xxxiiii. horarum fuitq nox illo triduo omnino tenebrosa: que post
reata sid̾a aliqua luce cdaruit
Cur sol factꝰ:. si lux illa sufficiebat. auo

Expanded text:
ino. Primus itaque dies non ab aurora, sed a plena luce incipiens, et post veBeda: Occidente luce, et paulatim post spatium diurnae longitudinis inferiores partes subeunte, factum est vespere, sicut nunc usitato cursu solis fieri solet. Factum est autem mane eadem super terram redeunte, et alium diem inchoante, et dies expletus est unus viginti quatuor horarum. Fuitque nox illo triduo omnino tenebrosa, quae post creata sidera aliqua luce claruit. 6. Cur sol factus est, si lux illa sufficiebat. So
Abbreviated transcription (Latin):
qualiter sp̃s assũpsit creaturã in qͣ apparuit: aliter filiꝰ. Nam silius accepit ꝑ uni¬
onem: sp̃s uͦ non. filiꝰ hominis accepꝰ homin̾e. ita: ut fieret homo. sp̃s uͦ .s. nonita
pͣ presentaretur. non ut habet uerbũ dei sic̃ ali scĩ sapientes: s qd̾ ipsum uerbũ erat.
Alud eñi ẽ uerbũ incarne: aliud uerbũ caro. idẽ aliud uerbũ in homine: aliudest
uerbũ homo. Caro eni ꝓhomine posita ẽ: ineo qd̾ ait uerbũ caro factũ ẽ. Nongͦ sic as
sũpta ẽ creatura in qͣ apparuit sp̃s .s. sic̾ assũpta caro illa. et humana forma de iurgi¬
ne maria. Non eñ columbã. uł illũ flatum. uel illũ ignẽ beatificauit: sibiq in

Expanded text:
aturam assumpsit, in qua apparuit; aliter Dei Filius: nam Filius accepit per unionem, Spiritus vero non. Filius enim accepit hominem, ita ut fieret homo; Spiritus vero sanctus non ita psius Dei Verbi persona praesentaretur, non ut haberet Verbum Dei sicut alii sancti sapientes, sed quod ipsum Verbum erat. Aliud est enim Verbum in carne, aliud Verbum caro, id est, aliud est Verbum in homine, aliud Verbum est homo. Caro enim pro homine posita est in eo ua apparuit Spiritus sanctus, sicut assumpta caro illa et humana forma ex Virgine Maria. Non enim columbam vel illum ignem beatificavit, sibique in
Abbreviated transcription (Latin):
minor patre cũ informa creata apparuerit. Nam defilio qd minor st patre .s.
formam qua nussus apparuit: aꝑte ostendit aus. in .iii. li det̾m dicens. Misit¬
ds̃ filiũ suũ exmuliere. factũ sublege. usq adeo paruu̾: ut factũ eo itaq mis¬
sum: quo factum. fatem᷑ gͦ factũ minore. et intantũ minor̾e: in quantũ factũ: et
int̾mfactũ: inquantũ missũ. E cce habes qr filiꝰ inquantũ ẽ missꝰ .i. factꝰ minor est

Expanded text:
minor Patre, cum in forma creata apparuit? Nam de Filio quod minor sit Patre, secundum formam qua missus apparuit, aperte ostendit Aug., in lib. 4 de Trin., dicens, Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, usque adeo parvum ut factum; eo itaque missum, quo factum. Fatemur ergo factum minorem; et iterum minorem in quantum factum, et iterum factum in quantum missum Ecc