comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lutis dimit̾e. S hc̃ hoiẽm languidꝰ gentiliũ. ppłs reti̾a nͣhabebat. qͥpe c̃¬
t̃dicentibꝰ his qͥ excircũcisione erãt fidelibꝰ. & cͣtentiose asserentibꝰ xpͣm
iste tc̃ dolebat. qnͣdo corneliꝰ orãs &elemosinas faciens regnũ dĩ qͤrebat.
q̃a nec adsymonẽ qͥ cognoĩat᷑ petrꝰ mit̾e not̾at łaudrebat. nec idẽ petͦ
adhuc reptilia ł serpentia t̾rȩ decęlo suerãt ostensa. qđ ineiꝰmͦ piscina.

Expanded text:
entilium populus revera non habebat, quippe contradicentibus his qui ex circumcisione erant fidelibus, et contensiose asserentibus Chriiste tunc dolebat, quando Cornelius orans et eleemosynas faciens regnum Dei quaerebat , quia nec ad Simonem, qui cognominatur Petros, mittere noverat vel audebat, nec eidem Petro adhuc r
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inuener̃. nec apte audire digni fuer  ꝗuare. Quia ñcũ fide. s infidelit᷑ qͦ¬
sier᷑ ñ modeste. s moleste pulsauer. Nȩc aũ humlit̃ qͣsiũ. fidelit᷑ pecut. mo¬
saurũ. q inpatͥa sua scił iniudea nec dũ ꝓdiderat. ne mox qd futͣm erat
pͣciosã noĩs eiꝰdẽ margaritã porci cͣculcarent. & hoc scm̃ ca nina rabiȩ
blalphemanteᷤ corrod ͤ rent. Hoc enĩ in exꝓbrationẽ illiꝰ patͥe suȩ fiebat.¬

Expanded text:
n invenerunt, nec aperte audire digni fuerunt. Quare? quia non cum fide, sed infideliter quaesierunt; non modeste, sed moleste pulsaverunt. Haec autem humiliter quaesivit, fideliter petiit, mosaurum, quod in patria sua, scilicet in Judaea necdum prodiderat, ne mox quod futurum erat, pretiosam nominis ipsius margaritam porci conculcarent, et hoc sanctum canina rabie blasphemantes corroderent . Hoc enim in exprobrationem illius patriae suae fiebat
Abbreviated transcription (Latin):
tieꝰ adiung. i gomisi to mete qñseminastis. alui laborauer᷑. & uoꝰ in labortꝰ
eoꝵ intistis. Sententia hec cũ illa c̃gruit q̃ idẽ saluator ait beati ocłi qͥuidẽt
qͣ uos uidetis. Dico enĩ aob̵ qa multi rege̾ e iusti uoluerunt uidẽ quȩ uo̾ iu¬
nõ uidebant regioneꝰ q abeessent iã ad messẽ. qͥhoc audiebant q inhoe
minauser qũ qd enĩ uo̾ tale qͥd passi estis. qͣlia ꝑtuler̃ abrahã & ceti pauͦs
q̃ sominauer: i ũqd uoꝰ de t̾ra e decognatione ur̃i eg̃ssi estis. ⁊ ꝑegͥn ł hoᷤ
pttẽ intra aliena fuistiꝰ. ea spe ut uob eat̃ ciuitatẽ domũ domũq urãm
seminantibꝰ surge̾t messis i benedictio qͣumu̾se cognationeᷤ t̾rȩ bene¬
dicunt᷑ Nunqͥdus̃ scientiã siue ꝓphetiã habuistis. aut huiꝰ benedichiõi
sem ꝓphetando. seminastis. Ño ẽ ita s ali laborauer. ꝓ uos hois siue lit̃ ÷
& idiote qͥ hactenꝰ agrũ dĩ necubo nec oꝑȩ ex cole sciebati in laboreᷤ et ĩ¬

Expanded text:
inastis. Alii laboraverunt, et vos in labores eorum introistis. » Sententia haec cum illa congruit, qua idem Salvator ait: « Beati oculi, qui vident quae vos videtis. Dico enim vobis, quia multi reges et justi voluerunt videre quae vos vinc videbant regiones, quod albae essent jam ad messem, qui hoc audiebant, quod inminastis. Nunquid enim vos tale quid passi estis, qualia pertulerunt Abraham et caeteri patres, qui seminaverunt. Nunquid vos de terra et de cognatione egressi estpites in terra aliena fuistis, ea spe ut vobis extra civitatem domumque vestram seminantibus, surgeret messis, id est benedictio, qua universae cognationes terrae benedicuntur? . Nunquid vos scientiam, sive prophetiam habuistis, aut hujus benedictionis semen prophetando seminastis? Non est ita, sed alii laboraverunt, et vos homines sine litteris et idiotae , qui hactenus agrum Dei, nec verbo, nec ope
Abbreviated transcription (Latin):
dinauit. qa nõ aud iuimꝰ & solo audita c̾denit̾ scimꝰ. qͥa hic ẽ u̾e salua¬
tor mundi. Et uerũ utiq cantioũ. u illi mulier nr̃a ad puteũ li aꝗͣ
uiuã accep̃. uͥ hydriã suã religtͥ & uoluptatẽ suas oblita ẽ. ĩmo & sangui¬
nẽ suũ fudit uerũ inꝗͣ canticũ illi decantaũ dic̃s. Dilecte mi ãphendã
te ꝓducã te indomũ patfme &. in cubicłm geni̾tis mee: ibi me do¬
cebiꝰ p̃cepta dñi.Aẽ enĩ martirũ nr̃oꝵx multitudo qͦ ciitatẽ diaboli om¬

Expanded text:
audivimus, et solo auditu credentes, « scimus quia hic est vere Salvator mundi. » Et verum utique canticum illi mulier nostra ad puteum, ubi aquam vivam accepit, ubi hydriam suam reliquit, et voluptates suas oblita est, imo et sanguinem suum fudit; verum, inquam canticum illi decantavit, dicens: « Dilecte mi, apprehendam te, et ducam te in domum matris meae, et in cubiculum genitricis meae. Ibi me docebis praecepta Domini
Abbreviated transcription (Latin):
adiũsus mat᷑m. & nurꝰ adu̾s socrũ. & sic om̃ĩ moda cõmotione domo eu̾sa taleᷤ
ꝓculdubio pat̾ inueniet qͥ ad orent eũ. Nontales factoᷤᷤ inueniet. qͥ adoremt eũ
s inueniet ĩlucis. ꝙ in delubͥs idol& qͦs tales faciat ut adorent eũ. Nã idola¬
tras inueniet rapaces. ebriosos. fornicarios. cęt̾isq uicuis obsessos. s abluet
siue fornicarii nominabant᷑. s uocabꝰ ed noĩe alio. in qͦ qͥbenedictꝰ ẽ bene¬
dicet᷑ suꝑ trã. Dicis. Quare tales pat̾ quer̃ ad oratorẽ. Quare neq inmon¬

Expanded text:
adversus matrem, et nurus adversus socrum ; et sic omnimoda commotione domo eversa, tales procul dubio Pater inveniet qui adorent eum. Non tales factos inveniet qui adorent eum, sed inveniet in lucis et in delubris idolorum, quos tales faciat, ut adorent eum. Nam idololatras inveniet rapaces, ebriosos, fornicarios, caeterisque vitiis obsessos, sed abluet sive fornicarii nominabantur, sed vocabit eos nomine alio, in quo qui benedictus est, benedicetur super terram . Dicis: Quare tales Pater quaerit adoratores? quare neque in mon
Abbreviated transcription (Latin):
inde c̃g̾ꝗat fructũ inuatã ȩt̃nã. Hȩc nempe m̾ce̾ illa ẽ. deq̃ & alibi dic̃. In
q̃cũq clomũ ĩ t̾ueritis ibi manete. edenteᷤ a bibentẽ qͦ apͣ illos sͣ. Dignꝰ ẽ n
õparuiᷤ m̾cede sua. Quã sͥ legẽ robutissimꝰ messor paulus defendens ꝗͣuiꝰ
stipendus ũꝗͣ Osͥ plantat uineã. & defructu eiꝰ ñ cõmed. Dͥs pasc̃ g̾gẽ. &
delacte eiꝰ ñ manducat: An& lex hȩc ñdic̃: Scͥptũ ẽ enĩ in lege moysi. Non¬

Expanded text:
uctum in vitam aeternam. Haec nempe merces illa est de qua et alibi dicit: « In quamcunque domum intraveritis, ibi manete, edentes et bibentes quae apud illos sunt. Dignus est enim operarius mercede sua . » Quam cibi legem robustissimus messor Paulus defendens, quamvis stipendiis unquam? Quis plantat vineam et de fructu ejus non comedit? Quis pascit gregem, et de lacte ejus n
Abbreviated transcription (Latin):
ut messis illa deq̃ dicebat. hȩc singłis annis ꝓueniat. Si enĩ ꝓptͣ eugłim
patrẽ & matrẽ. fr̃esq ac sororeᷤᷤ obliusci acrelinqͦre p̃cip̃ei qͥse dignss
ẽẽ citpͣ. ne paffectu carnali retardet᷑ ab intentione cęlesti. quantomaꝗͣ
eandẽ obcausã ł studiũ recte discpłõs suoᷤ scire aut recordari nolebat᷑
qñdo illa messis ueniret. ꝗͦ ꝓfecto nec sunde tacerent tardiꝰ. nec si m̃
tes: faciendȩ uoluntati dĩ ut negligamꝰ cibos corꝑiꝰ. Recte gͦ q̃si coanuenᷤ¬

Expanded text:
ut messis illa, de qua dicebat, haec singulis annis proveniat. Si enim propter Evangelium patrem, et matrem, fratresque, ac sorores oblivisci ac relinquere praecipit ei, qui se dignum esse cupit , ne pro affectu carnali retardetur ab intentione coelesti, quanto magis eamdem ob causam vel studium recte discipulos suos scire aut recordari nolebat, quando illa messis veniret: Quae profecto, nec si inde tacerent, tardius, nec si inde tes faciendae voluntati Dei, ut negligamus cibos corporis. Recte ergo quasi coarguen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ & apellat ẽsũmationẽ scłi cuiꝰ messore̾ angli s̃. Quas cũ inpluribꝰ dis¬
strant in eo q̃ differre manifestũ ẽ. qͣ illa q̃am appellat sinẽ scl̃i mes¬
bonũ sem̃ in aqͣ suo. cũ aũ dormirent hoĩe ᷤᷤ inimicꝰ ħo suꝑ seminat for
tehibania. & utq sinunt᷑ c̃fcere usq ad messẽ. & tc̃ hihania ligant᷑
infasciłoꝰ ad conburendũ t̾ticũ aũ rec̾dit᷑ inhorreũ. sic filiꝰ dĩ p̃di¬

Expanded text:
et appellat consummationem saeculi, cujus messores angeli sunt . Quas, cum in pluribus differant, in eo quoque differre manifestum est, quod illa, quam appellat finem saeculi, mesbonum semen in agro suo, cum autem dormirent ania ligantur in fasciculos ad comburendum, triticum autem reconditur in horreum, sic Filius Dei praedi
Abbreviated transcription (Latin):
am s aĩa ap̃hoiẽ. N uraũ nc̃ pͥmũ huiꝰceꝰ cibi suim̃tionẽ fecͣ Nãsi hactenꝰ
discpłis sui cibos sͥ offerentibꝰ ẽsueuisset ista c̃memorare. ñutiq nc̃ erras¬
sent inib eiꝰ dicendo. nũ qͥd aliqͥs attuł ei manducare:. Cur ꝗͣ ñc̃ pͥmũ dix̃¬
ms cibꝰẽ ut fariã uoluntatẽ eiꝰ qͥmis me. nͥ ꝗͥa nc̃ pͥmũ tempꝰ & locꝰ. c̃mo¬
nuit uidł exeuntibꝰ deriuitate & uenientibꝰ adeũ alienigeniꝰ scił sa¬
maritanis. erga qs̃ & om̃s gnͣts hȩc erat uoluntã pats ut oꝑante filio
fierent ueri adoratore sui: Gratulabat᷑ nãq filiꝰ in illo cibo suo in illa
uoluntate patͥs. licet patã suã inq̃ honorandꝰ erat. scił iudeoꝰ quoꝵ de¬

Expanded text:
unc primum hujusce cibi sui mentionem fecit? Nam si hactenus discipulis suis cibos sibi offerentibus consuevisset ista commemorare, non utique nunc errassent in verbis ejus, dicendo: « Nunquid aliquis attulit ei manducare? » Cur ergo nunc primum dixnc primum tempus et locus commonuit, videlicet exeuntibus de civitate, et venientibus ad eum alienigenis, scilicet Samaritanis, erga quos et omnes gentes haec erat voluntas Patris, ut operante Filio, fierent veri adoratores sui? Gratulabatur namque Filius in illo cibo suo, in illa voluntate Patris, licet patriam suam, in qua inhonorandus erat, scilicet Jud
Abbreviated transcription (Latin):
deł ñ legit᷑ iacob illic fodisse puteỹ s tantũ emisse partẽ aqͥ afilus emor patͥs
sychẽ. q̃ p̃diũ erueritate uen̾s historiȩ nc̃ exgłista refert. ut supͣdictũ ẽ. iacol
dedisse filio suo ioseph. subiungens. de hoc puteo. erat aũ ibi fons iacob. Om̃iᷤᷤ
enĩ puteꝰ fons. ꝗͣuis ñ econu̾so om̃is fons puteꝰ sit. Eiqͥdẽ abraħa &ysaac certis
locis puteos fodisse legunt̃ quoꝵ &ĩa plerosq palestim inuidentes obstruxis¬
se. & ꝓqͥbꝰda tantũ c̃tendisse. referunt᷑. Nunc aũ putex̃ deqͦ cũ samaritana
muliere tanta saluatoris collatio ẽ. nec iacob nec patͥarcharũ qͥs ꝗͣ fodisse

Expanded text:
delicet non legitur Jacob illic fodisse puteum, sed tantum emisse partem agri a filiis Hemor patris Sichem , quod praedium ex veritate veteris historiae evangelista refert, ut supra dictum est, Jacob dedisse filio suo Joseph, subjungens de hoc puteo: « Erat autem ibi fons Jacob. » Omnis enim puteus fons, quamvis non e converso omnis fons puteus sit. Et quidem Abraham et Isaac certis locis puteos, fodisse leguntur, quorum etiam plerosque Palaestini invidentes obstruxisse et pro quibusdam tantum contendisse referuntur. Hunc autem puteum, de quo cum Samaritana muliere tanta Salvatoris collatio est, nec Jacob, nec patriarcharum quisquam fodisse
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa sp̃m adoptioĩs filioꝵ. accepunt. cũ magno dilectioniᷤᷤ dulcedine oꝑari opꝰ
frnȩ salutis. & siqͥdẽ atimore seruili incipiunt in amore fili& c̃sũmari qͥ est
urta psalmistã dilatato corde currere uiã mandatox dñi. uerumtam̃ ne¬
mini illoꝵ acdõ dulcis ẽ labor oꝑis. ut om̃ino recte dicat. ms cibꝰ ẽ q facio uo
possit. laborẽ łafflictionẽ ĩ ope dĩ sic sibi delectabiłẽ ẽẽ. ut cibꝰ siuiᷤᷤ debeat
appellari. Constat qͥppe tãtũ ex aĩa & corpe. qͥ utrũq ẽ ꝓculdubio passibile.
Ideoq cũ qͥs tͥbulat᷑ ac pacient̃ & insuauitate cͣscientiȩ suȩ reclinat᷑. qͥa pie
uiũ ĩxͦ. nec dũ recte dr̃ cibo suo uesci. qͥa ñdũ ip̃a m̾ceᷤᷤ opis refic̾. ẜ sola c̃solat᷑
Et cũ subiret ac̾bã passionẽ mortis faciendo uoluntatẽ paiͥs. ñ totũ qͥaͦ ẽ.¬

Expanded text:
m adoptionis filiorum acceperunt , cum magna dilectionis dulcedine operari opus fraternae salutis, etsi quidem a timore servili incipiunt in amore filiorum consummari, quod est juxta Psalmistam dilatato corde currere viam mandatorum Domini . Verumtamen nemini illorum adeo dulcis est labor operis, ut omnino recte dicat: « Meus cibus est » quopossit laborem vel afflictionem in opere Dei sic sibi delectabilem esse, ut cibus suus debeat appellari. Constat quippe, tam ex anima et corpore, quod utrumque est procul dubio passibile. Ideoque cum quis tribulatur, patienter et suavitate conscientiae suae reclinatur, quia pie necdum recte dicitur cibo suo vesci, quia nondum ipsa merces operis reficit, sed sola consolatur Et cum subiret acerbam passionem mortis, faciendo voluntatem Patris, non totum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ & nichil loquebat᷑ ĩdis alienis. s potiꝰ inuitabat auditore̾ addilec¬
tionẽ c̾atori. & uerũ sͥ u̾bũ dixerat deuita filii sui. Hoc inꝗ̃ scire pot̾at. & ĩa
si casu aliqͦ ł medicina se absente illata filiꝰ siuᷤꝰ cͣualuisset. S ñ eo c̃tentꝰ fuit.
Interrogabat gͦhorã abeiᷤᷤ. inqͣmeliꝰ habuerit. Uideł scire cupiebat utrũ
portasset. ut ad siliũ suũ febre fugata tã cito rediret. Sciebat qͥppe ho¬
rã illã. & diligenti memoria tenebat ex industria notatã. certoq tenore
apanimũ sitũ defixerat. ut sihora recuꝑate sanitatiꝰ illa e̾ẽt. in q̃ dix̃¬

Expanded text:
itionem , et nihil loquebatur in diis alienis, sed potius invitabat auditores ad dilectionem Creatoris, et verum sibi verbum dixerat de vita filii sui. Hoc, inquam, scire poterat, etiam si casu aliquo vel medicina se absente illata, filius suus convaluisset. Sed non eo contentus fuit. « Interrogabat ergo horam ab eis, in qua melius habuerit. » ortasset, ut ad filium suum febre fugata tam cito rediret. Sciebat quippe horam illam, et diligenti memoria tenebat, ex industria notatam certoque tenore apud animum suum defixerat, ut si hora recuperatae sanitatis illa esset, in qua dix
Abbreviated transcription (Latin):
fuit incendiũ. causa tumultꝰ airarũ. occasio sedicionũ. & seuissime ꝑ¬
secutionis incitam̃tũ. Omibꝰ pęnis om̃imoda esfusione sanquiniᷤᷤ coge¬
bant ilłã. ut recipet suã ꝗ̃ abiecerat hydriã. Preualuit uirtꝰ aqͦ uiuę
dulci ebrietate. sopitã exuꝑans carnẽ.m̃temq letisicans uigilantẽ.ita
ut ñsolũ cupiditateᷤ abiectas rursus bib̾e ñ apeteret. s & ip̃a aĩarũ ua¬
sa fictilia scił corꝑa sua ꝗ̃ abiecerat penitꝰ ab dicarent. Sic multitudo
martyrũ coronata ẽ. Int̾ea clamore ñcessante dicentiũ. uenite ꝙ uidere

Expanded text:
fuit incendium, causa tumultus, et irarum occasio, seditionum et saevissimae persecutionis incitamentum. Omnibus poenis, omnimoda effusione sanguinis cogebant illam, ut reciperet suam, quam abjecerat hydriam. Praevaluit virtus aquae vivae, dulci ebrietate sopitam exsuperans carnem, mentemque laetificans vigilantem, ita ut non solum cupiditates abjectas rursus bibere non appeteret, sed et ipsa animarum vasa fictilia, scilicet corpora sua, penitus abdicarent. Sic multitudo martyrum coronata est. Interea clamore non cessante dicentium: « Venite et videte
Abbreviated transcription (Latin):
eremipto egͥdienteᷤ. assueti scđm egiptio̾ cet̾ãq g̃nt᷑ holocaustomata
uictimi᷑ addẽ carnẽq conmedẽ. Pret̾a nec sp̃c datꝰ nec u̾itaᷤᷤ det̾ra orta
fuerat inq̃ deberent sic̃ oportet adorare. Concessit ꝗͦ ꝓtẽ ꝑe & ꝓhõinũ
qͣlitate ut adoratorẽ q̃lescũq mactarent ꝓ conmederent. sacͥficioꝵ
carne᷑: posita lege desac̾ficus ꝓptͣ tͣnsqͥssone̾. ut tãꝙ̃ pedagoꝗꝰ ad oles¬
centẽ petulantẽ cohiberet lex donec grã ueniret. aleret figã donec
u̾itã illuscesce̾̃t. foueret ubͣ. donec rẽolara clara sueceileret. Nc̃ sp̃c datͣ¬

Expanded text:
erasque gentes holocaustomata victimis addere, carnesque comedere. Praeterea nec Spiritus datus, nec veritas de terra orta fuerat, in qua deperent sicut oportet adorare. Concessit ergo pro tempore et pro hominum qualitate, ut adoratores qualescunque mactarent et comederent sacrificiorum carnes, posita lege de sacrificiis propter transgressiones, tanquam paedagogus adolescentem petulantem cohiberet lex, donec gratia veniret, aleret figura, donec veritas illucesceret, faveret umbra, donec res clara succederet. Nunc Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceꝑo illi. Qui aũ u̾ba eiꝰ qͦloqͦt᷑ innoĩe meo audire noluerit. ego ultor
eristã. Hinc illa scio inqͥt qa messias uen̾. sub audis qͥ no doceat alia legͣ¬
latione. eodẽ moyse loco supͣdicto attestante ac dicente. Ppħam susci¬
ut nom̃ hebraicũ intͣptaret᷑ int᷑ posuit. qͥa messias hebraice .xͦ. qͥce. unc
tꝰ dr̃ latinȩ. Unctꝰ aũ ẽ regali parit᷑ & sac̾dotali gr̃ę plenitudine. unctꝰ
Cũ uenerit inqͥt tał illȩ. ip̃e nob̃ annunciab̃ omia. Ecce qͦmͦ explorat
q audierat. ecce qͦmͦ se audisse dissimulat ut iterũ & ampliꝰ audiat.
Etqͥdẽ ait se scire qͥa uenient dies. & qͥa messias uentꝰ ẽ. dissimulat aũ
se audisse ut it᷑ũ audiat qͥa uen̾ hora &nc̃ ẽ. Sic orisuo parcendo me¬
liꝰ int̾rogabat. sio modesta ñ molesta int̾rogatione meliꝰ pulsabant.
Dic̃ aũ ip̃e. Om̃is qͥ petit accip̃. & qͥ qͦrit inuenͣ. a pulsanti aꝑietͣ. Nonne ni¬

Expanded text:
em verba ejus quae loquetur in nomine meo audire noluerit, ego ultor existam . » Hinc illa: « Scio, inquit, quia Messias venit, » subaudis, qui nos doceat alia legislatione: eodem Mose loco supradicto attestante ac dicente: « Prophetam susciut nomen hebraicum interpretaretur, interposuit, quia Messias Hebraice, Christus Graece, unctus dicitur Latine. Unctus autem est regali pariter et sacerdotali gratiae plenitudine, unctus Cum venerit, inquit, ille talis, ipse nobis annuntiabit omnia: ecce quomodo explorat quod audierat, ecce quomodo se audisse dissimulat, ut iterum et amplius audiat. Et quidem ait se scire quia venient dies, et quia Messias venturus est; dissimulat autem se audisse, ut iterum audiat, « quia venit hora et nunc est. » Sic ori suo parcendo melius interrogabat, sic modesta non molesta interrogatione melius pulsabat. Dicit autem ipse: « Omnis qui petit accipit, qui quaerit invenit, et pulsanti aperietur . » Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
mũ mats suȩ & in cubicłm genitͥris suȩ int̾dux̃. dũ in cõmunẽ cetũ ri¬
tũq gentilitatis. in ip̃a sec̾ta tẽplox uͥ cũ illo cubitabat t̾ba malignoꝵ sp̃ii
ꝓ moriendo euic̃. Seqͥt᷑. Post dus aũ diẽ exiit inde. & abuit ingalileã.
Ipe aũ ib̃c testimoniũ ꝑhibuit. qͥaͥ ꝓpħa insua patͥa honorẽ ñ habet. Di¬
ligent᷑ hȩc adu̾tenda ẽ ratiuncła. sic̃ in exordio lectiõĩs huiꝰ dictũ ẽ. ut c̾¬
tissime pateat cui ꝓpositiõi sit subiuncta. Nec enĩ respondet illi u̾siđo
cui ĩ serie lit̾ȩ c̃iungit᷑. illi inꝗ̃ qͦ dictũ ẽ pt duo̾ die̾ exut inde. & abiit ĩ¬

Expanded text:
is suae introduxit, dum in communem coetum ritumque gentilitatis, in ipsa secreta templorum, ubi cum illa cubitabat turba malignorum spiet moriendo evicit. Sequitur: « Post duos autem dies exiit inde, et abiit in Galilaeam. Ipse autem Jesus testimonium perhibuit, quia propheta in sua patria honorem non habet. » Diligenter advertenda est haec ratiuncula, sicut in exordio lectionis hujus dictum est, ut certissime pateat, cui propositioni sit subjuncta. Nec enim respondet illi versiculo, cui in serie litterae conjungitur; illi, inquam, quo dictum est: « Post
Abbreviated transcription (Latin):
ñsuã tñsire uoluerit. & duc die̾ ap̃ illoᷤᷤ alienigenaᷤᷤ cͣmanẽs. honorẽ sͥ ab
ĩ patͥa sua. Aliꝰ euglĩsta ut sensũ mag̾ ex pͥmeret paululu c̃ mutaũ. huiꝰ teᷤ¬
Me ꝓpb̃am ĩmo ꝓpħarũ dñm. ñaliã obcausã hȩc pata inhonorat. nͥ qͥaͥ ẽ patͥa
mea Nã si ĩ tyro & sydone facerẽ uirtuteᷤ qs facio inhac pat̾a mea. ꝓfecto ĩci¬
nẽ ꝙ cilicio penitentiã ageneratido me honorarent. Noc testimoniũ phibu¬
it iħc dt illi testimoniũ hoc ut cȩt̾a ñaccipiebãt. u̾bis eiꝰ ñc̾debant. ht gͦsic̃
alibi dealio testimonio dic̃. suibis meis ñc̾ditis. oꝑibꝰ c̾dite. itẽ a deboc eodẽ
testimonio possent illi irrefragabilit̾ audire. sitestimonio meo nͣc̾ditiᷤᷤ exꝑ¬

Expanded text:
luerit, et duos dies apud illos alienigenas commanens, honorem sibi ab in patria sua. » Alius evangelista, ut sensum magis exprimeret, paululum commutavit hujus tesmo prophetarum Dominum, non aliam ob causam haec patria inhonorat, nisi quia est patria mea. Nam si in Tyro et Sidone facerem virtutes, quas facio in hac patria mea, profecto in cinere et cilicio, poenitentiam agendo me honorarent . 163 Hoc testimonium perhibuit Jesus. At illi testimonium hoc, ut caetera non accipiebant, verbis ejus non credebant. Ut ergo sicut alibi de alio testimonio dicit: « Si verbis meis non creditis, operibus credite . » Item et de hoc eodem testimonio possent illi irrefragabiliter audire, oportebat e
Abbreviated transcription (Latin):
feriores fuisse iuideis rationabilit᷑ astruit. s eosdẽ rurs
in eo c̃solat᷑. q omẽm delocox suox pͣrogatiua c̃trou̾siã mar tollenda¬
indicat aueris ad oratoribꝰ dĩ. Cuiꝰ consolatiõiꝰᷤ qͦ dicta tã inpͥncipis
ꝗͣ infine distribuẽs mira arte diuid̃ illas inmedio collocans oraciun¬
cule suȩ partiłãs qͥbꝰ samaritanoᷤᷤ absq scientia đm ad grare dicen¬

Expanded text:
inferiores fuisse Judaeis, rationabiliter astruit, sed eosdem rursus inferiores fuisse Judaeis, rationabiliter astruit, sed eosdem rursus in eo consolatur, quod omnem de locoindicat veris adoratoribus Dei. Cujus consolationis quoque dicta, tam in principio quam in fine distribuens, mira arte dividit illas, in medio collocans oratiunculae suae particulas, quibus Samaritanos absque scientia Deum adorare, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
uidł qa patrt᷑ nr̃ inqͥt inmonte hoc ad orauer: dissensionis ł seg̾gationis cau
ra lib regũ narrat. Prẽta cõmixti suerant ut suꝑiꝰ dictũ ẽ intͣgentẽ qs
salmanassar rex assirio tͣnslatis decẽ ͥbubꝰ reliqͥis eatũ cohabitare fece¬
rat. & una q̃ gente fabricante dm̃ suu̾ didicerant oꝑa eix ꝙ obhoc ma
mulier in ꝓposita qͣstione retiouit. at illa ꝓpͥe culpȩ macłas satis humili
ẽfessa fuerat. Non ꝗͣ uioio. s laudi potiꝰ illi ẽ. qc̃munẽ suȩ gͣntiᷤᷤ ignominiã
Dulier: c̾de mͥ. qͥa uenient die̾ qnͣdo neq ĩ monte hoc neq in hierosolimi
adorabitiꝰ patrẽ ¶Leneranda &intimore sc̃o audienda s̃ dicta hȩc u̾bi
scarnati de sc̃o corꝑiꝰ sui tẽ plo suauissime inton̾atiꝰ. & breui qͥdẽ s gͣui e¬
locutione uerã atq se ip̃o dignã deadoranda diuinitare sen¬
tentiã ꝓferentis. Et samaritanoꝰ qͥdẽ in p̃terita contentione

Expanded text:
uia patres nostri, inquit, in monte hoc adoraverunt, » dissensionis vel segregationis causria libri Regum narrat . Praeterea commista fuerant, ut superius dictum est, inter gentes, quas Salmanasar, rex Assyriorum, translatis decem tribubus, reliquiis earum cohabitare fecerat, et, unaquaque gente fabricante Deum suum, didicerant opera eorum, et ob mulier in proposita quaestione reticuit. At illa propriae culpae maculas satis humiliter confessa fuerat. Non ergo vitio sed laudi potius illi est, quod communem gentis suae te, nec in Jerosolymis adorabitis Patrem. » Veneranda et in timore sancto audienda sunt dicta haec Verbi incarnati, de sancto corporis sui templo suavissime intonantis, et brevi quidem, sed gravi elocutione veram atque se dignam de adoranda Divinitate sententiam proferentis. Et Samaritanos quidem in praeterita contentione
Abbreviated transcription (Latin):
qa locutꝰ ẽ cũ eis & mansit ñc ap̃ illoᷤ biduũ. añꝗͣ ioħe tͣdito pullicũ susce¬
pisset p̃dicandi officiũ. multomaꝗͣ si ap̃ illoᷤ p̃dicãs & mircła faciens cũ
discpłis suis cõmaneret. occasionẽ q̃si legitime cͣ tẽpnendi eugłiũ pͣbu¬
isset. Qd gͦ inꝗ̃ quantã putas messẽ degentibꝰ collegisset. si eo tẽꝑe tã samari¬
tanis ꝗͣ cȩt̃is gentibꝰ ꝑ se ipm p̃dicare dec̾uisset᷑: Qua ꝓpt᷑ cũ pat̾ȩ suȩ ci

Expanded text:
cepisset praedicandi officium; multo magis, si apud illos praedicans et miracula faciens cum discipulis suis commaneret, occasionem quasi legitime contemnendi Evangelium praebuisset. Quid ergo, inquam, quantam putas messem de gentibus collegisset, si eo tempore tam Samaritanis quam caeteris gentibus, per seipsum praedicare decrevisset? Quapropter cum patriae suae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ relinqͦt᷑ qͥ ñ destruat᷑. lã exultare pot̾at mulier ꝓfauore suȩ gentis.
eristimans qͥ auctoritate tanti hõis qm ꝓpħam e̾e̾ c̾debat mohilo pͣ¬
ferret᷑. monti samariȩ sc̃a cuutaᷤᷤ dd. tẽplũq salemoniᷤ. Qd tã & side
fitt᷑o uerũ erat. depͣtito tam̃ uerũ ñerat. Qua ꝓptͣ humili anda erat
depeccato qd insamaria maꝗͣ habundauerat. ne in epte lȩtaret᷑ de

Expanded text:
n relinquetur, qui non destruatur . » Jam exsultare poterat mulier pro favore suae gentis, existimans quod auctoritate tanti hominis quem prophetam esse credebat, nihilo praeferretur monti Samariae sancta civitas David, templumque Salomonis. Quod tametsi de futuro verum erat, de praeterito tamen futurum non erat. Quapropter humilianda erat de peccato quod in Samaria magis abundaverat, ne inepte laetaretur de
Abbreviated transcription (Latin):
sciẽs ⁊ hoc qͥa ꝓpħȩ ꝑfig̾as. & tͦ pologias loqͥ c̃sueuissent. carnalẽ amoũ ĩ tel¬
time nou̾at illȩ ad aqtor m̃tir̃ qͥloqͦbat᷑ ei. Nũqͥd enĩ sola pecc̾ã eiꝰ nou̾at ꝙde¬
donũ dĩ & qͥs ẽ qͥloqͥt᷑ tͥ. tu forsitan petisses ab eo. & dedisset tͥ aq̃ uiuã. Nũqͥd
ĩ incerto locutꝰ ẽ: Anqͥa dix̃ forsitan petisses. dubitasse dubitandꝰ ẽ ĩsõunq
ĩsermone omĩa scientis. uniu̾sa uidentiᷤᷤ. forsitan dubitãtiᷤᷤ significat ĩ cer¬
titudinẽ. s asfirmantis admirationẽ. sic̃ & illic. dic̾deretiᷤ ĩqͥt moysi. c̾detiᷤᷤ for¬
facilitatẽ ad c̾dendỹ mirat᷑ alienigenaꝵx. In hac qͦ muliere sitĩ qͦ
pͣuiderat audiendi ubũ dĩ. cui uideł siti suȩ ꝓtinꝰ satisfieri de¬
poscit. uͥ ꝓpħ am ilłũ e̾ẽ conꝑit. Nã dic̃ .ei. Paire̾ nr̃i in monte
ad orauer̃. Et uoᷤ dicitis. qͥa hiero solimis ẽ locꝰ. ł oportet adorare. Acsidi

Expanded text:
quia prophetae per figuras et tropologias loqui consuevissent, carnalem amovit inteltime noverat ipse adaquator mentit qui tibi loquitur, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam? » nunquid in incerto locutus est? an quia dixit « forsitan petisses, » dubitasse putandus est? Non utique in sermone omnia scientis, universa videntis, forsitan dubitantis significat incertitudinem, sed affirmantis admirationem, sicut et illic: « Si crederetis, inquit, Moysi, crederetis forfacilitatem ad credendum miratur alienigenarum. In hac ergo muliere sitim quoque praeviderat audiendi verbum Dei. Cui videlicet siti suae protinus satisfieri deposcit, ubi prophetam illum esse comperit. Nam dicit ei: « Patres nostri in monte hoc adoraverunt; et vos dicitis, quia H
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. Ecce uctꝰ. longũq certam̃. Nos iud ei ñ coutimiꝰ nob̵ samaritamꝰᷤ &
iccirco ñ coutimini nob̃ qd ñ ad oramꝰ in hierosolimis. Dicitis enĩ q̾a tã¬
tũ in hierosolimis adorare oportet. & hoc uob̾ dicentibꝰ. patrũ nr̃oꝵ re¬
pugnat auctoritas. ꝗͦ nͣ leuit̃ oͣtẽpiat᷑. Nã patreᷤᷤ nr̃i in monte hoc ado¬
rauer̃. ꝙ sine dubio absq hierosolimis. & tẽplo salemonis dõ placuer̃
qͣm inmonte hoc adorauer̃. Hic erecto. tari pat᷑ nr̃ iacob in uocar̃.

Expanded text:
amen. Vos Judaei non coutimini nobis Samaritanis, et idcirco non coutimini nobis, quia non adoramus in Hierosolymis. Dicitis enim quia tantum in 155 Hierosolymis adorare oportet; et hoc vobis dicentibus patrum nostrorum repugnat auctoritas, quae non leviter contemnitur. Nam patres nostri in monte hocador averunt, et, sine dubio, absque Hierosolymis in templo Salomonis Deum placaverunt, quem in mente hoc adoraverunt. Hic erecto altari Pater n
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ ꝑmeatũ oris ꝓrũpens. ortoᷤ uicinoᷤᷤ areasq longe positas affatĩ irrigat.
inqͥt eraqua ꝗ̃ ego dabo ei. fiet ineo fons aquȩ salientis inuitã ȩt̾nã. Dic̃ ad
eũ mulier: Dñe. damͥ hanc aꝗ̃ ut ñsitiã. neq ueniã huc haurire. Oeata mu¬
lier hȩc alienigena. ĩ mobeata ȩccłia dealienigenis collecta. cuiꝰ hȩc typũ ge̾¬
tat. merito surrectura in uidicio. cũ generatione mala & adult̾a ut cͣdẽpnet
templi tͣrene ȩdificationis similitudine usdixerat soluite tẽpłu hoc. & ego¬
& ego intͥbꝰ diebꝰ excitabo illut: ꝙ illi tͣrena qͣ sola inhis u̾bis intellexer: eũ posse fa¬
cere ñc̾dider̃: Quomͦ c̾didissent si cęlestia dixisset. si se cęlestẽ uitã dare posse
sise illos ita portare posse dixisset ut ĩuitã ȩtͣnã salirent. S hȩc mulier c̾didit

Expanded text:
vitae per meatum oris prorumpens, hortos vicinos areasque longe positas affatim irrigat, vitae per meatum oris prorumpens, hortos vicinos areasque longe positas affatim irrigat, inquit, ex aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. » « Dicit ad eum mulier: Domine, da mihi hanc aquam ut non sitiam, neque veniam huc haurire. » Beata mulier haec alienigena, imo beata Ecclesia de alienigenis collecta cujus haec typum gestat, merito surrectura in judicio cum generatione mala et adultera, ut condemnettempli, terrenae aedificationis similitudine usus dixerat: « Solvite templum hoc, et ego in tribus diebus excitabo illud, » et illi terrena, quae sola in his verbis intellexerunt, eum posse facere non crediderunt. Quomodo credidissent si coelestia dixisset, si se coelestem vitam dare posse, si se illos ita portare posse dixisset, ut in vitam aeternam salirent? Sed haec mulier credidit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓȩt̃ne beatitudinis haustu cunctã corꝑis & anime purgans inopiã. ñde¬
ficiat om̃i bono inȩtͣnũ. Iñ & subdit᷑. S aq̃ qͣm ego dabo ei. fiet ineo fons
aqͤ salientis inuitã ȩt̾nã. Qyȩ ẽ enĩ hȩc aq̃ uiua nͥ illa qͤut supͣ dictũ est.
torrens głȩ ẽ. inelectis hõibꝰ inundatio uitȩ ẽ. Quȩ aqͦcũq bibita fuerit.
admat̾cẽ suã ȩt̃ne diuinitatis abyssũ resilit. inferno ꝓfundior. t̾ra longior.
marilatior: ꝓcelo altior. Illuc inꝗ̃. resił: uñ uen. parit᷑q bibentis aĩãm & siͣ
infernũ descenderit. saliendo inuitã ętͣnã sustollit. uͥ nͣ esuriat. neq sitiat
ꝙ ñ ꝑcuciat eã estꝰ & sol. Et añ ꝗͣ illuc saliat fons inbibente fit. ꝑsinũ cordis
riuos sapi̾ȩ & scientiȩ diffundens. aĩeq totũ alueũ inplens. & paulat̃i ĩ ubi

Expanded text:
, et aeternae beatitudinis haustu, cunctam corporis et animae purgans inopiam, non de, et aeternae beatitudinis haustu, cunctam corporis et animae purgans inopiam, non deficiat omni bono in aeternum. Unde subditur: « Sed aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aettorrens gloriae est, in electis hominibus inundatio vitae est. Quae a quocunque bibita fuerit, ad matricem suam, aeternae divinitatis abyssum resilit, inferno profundior, terra longior, mari latior, et coelo altior. Illuc, inquam, resilit, inde venit, pariterque bibentis animam, etiamsi in infernum descenderit, saliendo in vitam aeternam sustollit; ubi non esuriat, neque sitiat, et non percutiat eam aestus et sol . Et antequam illuc saliat, fons in bibente fit, et per sinum cordis rivos sapientiae et scientiae diffundens animaeque totum alveum implens, et paulatim in verbo
Abbreviated transcription (Latin):
descendens. qͥ nouerat se in doctarũ magisterix suscepisse aĩarũ. generalẽ
ꝓpositionẽ aqͣ uiuȩ cuiꝰ nulł ᷤᷤ ẽt̃ differentias substantiales aut speciales
illa ꝑuidere potͣat. ipãm aqm uiuã ꝗͣ ip̃e posse dare dixerat. & illã ꝗͣ sołã mulier
ista nouerat. ꝓpͥis differenti is hoc mͦ determinat. Om̃is qͥbiberit exaqͣ hac. si¬
tiet iterũ. Pui aũ biberit exaq̃ ꝗͣ ego dabo ei. ñsiciet ineĩnũ. Hȩ nãq differen¬
tiȩ scił uerũ sitire & iȩt̾nũ ñsitire cont̾rio mͦ a se inuicẽ disc̾pant uel̃ omnẽ
sitĩ extingne̾. & nullã sitĩ extingu̾e̾. Quoᷤ effectꝰ contͣrios inhis dm̃ nr̃i dictis
adu̾tẽ ꝓptũ ẽ. Nã aqͣ eiꝰ modi ꝗͣ hec mulier haurire uenerat. scił aq̃ elem̃taris.
nullã om̃ino sit̃ĩ extinguit. qͥa qͥbiberit exea. solo corpore refocilato. cũ trõ
ardeat. siciens. s eodẽ qͥhȩc loqͥtur. agno duce ꝑgat ad iute fonteᷤᷤ aq̃rũ

Expanded text:
descendens, qui noverat se indoctarum magisterium suscepisse animarum, generalem propositionem aquae vivae, cujus nullas esse differentias aut species illa pervidere poterat, ipsam aquam vivam, quam se posse dare dixerat, et illam quam solam mulier ista noverat, propriis differentiis hoc modo determinat: « Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum. Qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, na se invicem discrepant; velut omnem sitim exstinguere et nullam sitim exstinguere. Quos effectus contrarios in his Domini nostri dictis advertere promptum est. Nam aqua ejusmodi, quam haec mulier haurire venerat, scilicet aqua elementaris, nullam omnino sitim exstinguit; quia qui biberit ex ea, solo corpore refocillato, cum iterardeat sitiens, sed eodem, qui haec loquitur, Agno duce pergat ad vitae fontes aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ habebat quẽ uirũ suũ nõiare ñ po̾tat. sic ecłĩa quond̾a cñ gentiłe̾e̾t
animarũ dõ diabołu reciꝑet. inligno & lapide & fornicans cũ illo. qͥ nerat suꝰ
uir s nat᷑ȩ suȩ hostis. ñ amator s int̾emptor ñ spons amoris. s auctor mor
tis. homicida. ñ medicꝰ. diabolꝰ. ñd̾s. Hoc inq̃ uere dix̃. hoc dicendo uerita¬
teͣ locuta ẽ.siqq semetipsã in pͥncipio accusans. ab luta lauachro & uixã
aꝗ̃ inpocułũ salutis adepta ẽ. lꝗit᷑ magist̃ & dñs hoc exemplo discpłis suiꝰ
huiꝰ aqͣ uiue ministris imitanduᷤᷤ. conpetenti arte ab ea ꝗͣ uiuã aꝗͣ pos¬
tulabat c̃fessionẽ peccatoꝵ ex eg̃. eãq ad conscientiã suã retiocaũ. dicen

Expanded text:
tamen habebat, quem virum suum nominare non poterat; sic Ecclesia quondam cum Gentilis esset, animarum Deo, diabolum reciperet; et in ligno et lapide fornicans cum illo, qui non erat suus vir, sed naturae suae hostis, non amator sed interemptor, non sponsus amoris sed auctor dicus; diabolus, non Deus. Hoc, inquam, vere dixit: Hoc dicendo veritatem locuta est, sicque semetipsam in principio accusans, abluta lavacro et vivam aquam in poculum salutis adepta est. Igitur Magister et Dominus hoc exemplo discipulis suis, hujus aquae vitae ministris imitandus, competenti arte ab ea, quae vivam aquam postulabat, confessionem peccatorum exegit, eamque ad conscientiam suam revocavit dice
Abbreviated transcription (Latin):
pulsaret & tam̃ nec essariã saluti eiꝰ peccatoꝵ confessionẽ eliceret. Hade
inqͥt uoca uirũ tuũ. &ueni huc. Qdilla reputaret. nͥ ad hoc uirũ suu̾
deb̾e uocari. ne mulier sine uiro suo tantã uitȩ facultatẽ ꝑciꝑet.¬
& hoc atantȩ rei largitore. recte pensari. qͣ uir tanti dom particepꝰ ee̾
deberet. cũ quo mulier unũ corpꝰ eẽt: Etqdẽ ꝓtinꝰ cucurrisset. si habt qmͦ
nirũ. suũ leꝗitime ꝓfiteri posset. S qͥt faceret. qͦ uirũ ñ habebat. nec tañ
nirgo aut uidua erat: Quomͦ iã dignã ñ timeret repulsã. ꝗͣ tali conmoniti¬
one cogebatur. agnosc̾e se mulierẽ non legitime nuptã. Stetit ꝗͦ agnoscenꝰ
in dignitatẽ. & confessa ẽ dicens. Non habeo uirũ. d̾ uffec̃ ista confessĩonis in
porrigens pepõ pudori. subueñ c̃scientiȩ fluctuanti. Nã seqͥt̃. Dic̃ eii he

Expanded text:
amen necessariam saluti ejus peccatorum confessionem eliceret. « Vade, inquit, voca virum tuum, et veni huc. » Quid illa reputaret, nisi ad hoc virum suum debere vocari, ne mulier sine viro suo tanquam vitae facultatem perciperet hoc a tantae rei largitore recte pensari, quod vir tanti doni particeps esse deberet, cum quo mulier unum corpus esset? Et quidem protinus cucurrisset, si haberet quem virum suum legitime profiteri posset. Sed quid faceret, quae virum non habebat, nec tamen virgo nec vidua erat? Quomodo jam dignam non timeret repulsam, quae tali commonitione cogebatur agnoscere se mulierem non legitime nuptam? Stetit ergo suam agnoscens indignitatem, et confessa est dicens: « Non habeo virum. » Sufficit ista confessionis inchmentiae manum porrigens pepercit pudori, subvenit conscientiae fluctuanti. Nam sequitur: « Dicit ei Je
Abbreviated transcription (Latin):
li hoiũ ꝗͣꝗͣ hic sp̃c. ꝗa cunctoꝵ pat̾ adã pͥmꝰ p̃uaricat᷑ ẽ. & iusta lege dĩ reg¬
no deqͦ nc̃ agct᷑. ex heredatꝰ ẽ. sũq omĩbꝰ regnũ dĩ iuste clausũ fuerit. qͥ qͥbꝰ¬
illo possimꝰ renasci. & sic in regnũ dĩ intire. ipe enĩ gͣtis & ultͦ dignait᷑
& pot̃ aspirare. Qui mox ut uirtute sua qͣu̾ uult spirat emiserit se suꝑ aqͣs
mirificũ aꝗͣ opꝰ suȩ potentiȩ. ut elem̃tũ in animatũ uiuificet᷑. ñqͥdẽ uita
animali s uirtuti spuali. fiatꝙͥ regni dĩ. sit thorꝰ cęlestis grẽ. fiat uent᷑¬

Expanded text:
aricatus est, et justa lege, Dei regno, de quo nunc agitur, exhaeredatus est. Cumque omnibus regnum Dei juste clausum fuerit, quod quibu deducere, ut in illo possimus renasci, et sic in regnum Dei introire? ipse enim gratis et ultro dignatur, et potest aspirare. Qui mox, ut virtute sua, qua « ubi vult spirat, » emiserit se super aquas, mirificum agit opus suae potentiae, ut elementum inanimatum vivificetur, non quidem vita animali
Abbreviated transcription (Latin):
in molare. Nesciebant inꝗͣ: nã hoc illis ñp̃sentibꝰ s absentibꝰ dixerat dñs mu¬
lieri samaritanȩ. Vñ & miranteᷤ. dicebant adinicẽ. Nũqͥd aliqͥs aituł
ei manducare: Eodẽ mͦ in ub eiꝰ carnali sensu caligabant cũ diceret eiꝰ ego
habeo cibũ manducare quȩ̃ uoᷤ nescitis. qͦ & samaritana mulier cũ deaq̃ uiua
ase ꝓctenda ł danda loqret᷑ illi. Non gͦ mirũ ꝗ illa in aqͦ uocabulo. hesitaũ cũ
isti incibi noĩe nichilo uelociore̾ ad intelligendũ fuerint. In hoc sane mirã dig
qͣsi p̃ocłis exhibeat inuisibilia myst̾a regnidĩ. Qd enĩ omitut. qͥ nͣregũ nup¬
tias nec piscatoꝵ sagenas. ñ margaritaᷤ negociatox. nec uer̾t utre uinari&¬
ñficꝰ aut uineas. neq q̃m̃ synapis minimũ int᷑minuta p̃terit olerã. Ita de
singlĩs similitudines cȩlestiũ carm̾bꝰ explicat. ut tãꝗͣ̃ innotiᷤᷤ ꝓ uulgaribꝰ

Expanded text:
ntibus dixerat Dominus mulieri Samaritanae. Unde et mirantes dicebant ad invicem: « Nunquid aliquis attulit ei manducare? » Eodem modo in verbis ejus carnali sensu caligabant, cum diceret eis: « Ego habeo cibum manducare, quem vos nescitis, » quo et Samaritana mulier, cum de aqua viva a se petenda vel danda loqueretur ei. Non ergo mirum quod illa in aquae vocabulo haesitavit, cum isti in cibi nomine nihil velociores ad intelligendum fuerint. In hoc sane miram dignquasi prae oculis exhibeat invisibilia mysteria regni Dei. Quid enim omittit qui non regum nuptias, nec piscatorum sagenas, non margaritas negotiatorum , nec veteres uteros vinarin ficus aut vineas, neque granum sinapis , nimirum inter minuta praeterit olera? Ita de singulis similitudines coelestium carnalibus explicat, ut tanquam in notis et vulgaribus
Abbreviated transcription (Latin):
nũ dĩ. a quã uiuã scił sp̃m remissionis peccatorũ pecier̃. & innore t̾nitatĩ
baptihati g̃. sicq una de omĩbꝰ gnͣtibꝰ ȩcłia factaẽ. cuiꝰ hȩc mulier typũ ge¬
rebat. & cui in ꝑsona illiꝰ ueritas testimoniũ ꝑhibebat. q nͣ ꝑmaliciã ut ꝑ¬
fida synagoga s ꝑignorantiã peccauerat. At illa mulier adhuc circa nom̃
aͣ ꝗͣ haurire uenerat carnali sensu oberrant. dic̃ ei. Oñẽ. neq in qͦ hauriaᷤ
habes & putes altꝰ ẽ. Uñ ꝗͦ habes aqͣm uiuã: Nũ qͥd tu maior es patre nr̃o iacob.

Expanded text:
catorum petierunt, et in nomine Trinitatis baptizati sunt, sicque una de omnibus gentibus Ecclesia facta est, cujus haec mulier typum gerebat, et qui in persona illius veritas testimonium perhibebat, quod non per malitiam, ut perfida Synagoga, sed per ignorantiam peccaverat. At illa mulier, adhuc circa nomen aquae quam haurire venerat carnali sensu oberrans, « dicit ei: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est. Unde ergo habes aquam vivam? Nunquid t
Abbreviated transcription (Latin):
tate fontiũ łiuigis aquȩ cuiꝰ in illa t̾ra plerisq locis p̃t᷑ cisternas penu¬
tanꝰ depͥ&ꝵ patͥarcharũ mansionibꝰ qͥ illis in locis habuauerant sese de¬
fendens anhelantẽ solabat᷑ in opiã. Iħc qͦ fatigatꝰ exitinere. sedebat sic
suꝑ fontẽ. Nora erat qͣsi secta. Bic iã mysteria querenda s̃. Nã quomͦ in
fonte subiecto relucet solis imago. sic ista dm̃ ib̃u fatigatio ł sessio fatiga¬
tionẽ sessionẽq alterã spectat. ꝗ̃ ipse in archano diuintatis suȩ medita¬
batur consilio. Quã qͦ fatiꝗationẽ sui meditabat᷑. Iudeis dixerat suꝑiꝰ. Sol¬
uite templũ hoc. & int̾bꝰ diebꝰ excitabo illud. Hoc aũ dicebat detemplo¬
corporis sui. Noc utiq futurũ erat. & hoc illis facientibꝰ iħc ip̃e ex itine̾
humanitatis suȩ uera passione. ueris doloribꝰ & uera morte erat fati¬
gands. Deiñ ascenso cȩlo uenturꝰ erat ad pͣdiũ ꝗ ded iacob iosepħfilio suo.

Expanded text:
tate fontium vi vel jugis aquae, cujus in illa terra plerisque locis praeter cisternas penutanus de priorum patriarcharum mansionibus , qui illis in locis habitaverant, sese defendens anhelantem solabatur inopiam. « Jesus ergo fatigatus ex itinere, sedebat hic super fontem. Hora erat quasi sextfonte subjecto relucet solis imago, sic ista Domini Jesu fatigatio vel sessio, fatigationem sessionemque alteram spectat, quam ipse in arcano divinitatis suae meditabatur consilio. Quecto relucet solis imago, sic ista Domini Jesu fatigatio vel sessio, fatigationem sessionemque alteram spectat, quam ipse in arcano divinitatis suae meditacorporis sui . » Hoc utique futurum erat, et hoc illis facientibus Jesus ipse ex itinere humanitatis suae, vera passione, veris doloribus, et vera morte erat fatigandus. Deinde ascenso coelo venturus erat « ad praedium quod dedit Jacob Joseph filio suo e
Abbreviated transcription (Latin):
tabo illut. relinquens uideã suꝑ samaritanorũ sedit puteũ. qͥa ptꝰꝗͣ. illos dedo¬
mo & deregno dĩ expulit. qͥsceleratissime soluerͣ tempłũ corporis sui. ꝙ inago¬
ne mortis dicenti. sitio. potũ obtulert. fellis &aceti. relinquens illis desertã do¬
mũ suã. ueñ ut biberet fidẽ & salutẽ gentũ. & daret illis aquã uiuã. q̃ egre¬
dientẽ detemplo corpis sui. soluto iudei ad se ꝑuenire passi nͣs̃. sũ aũ sic
sidens regnat. sexta mundi uoluit᷑ ȩtas. Seqͥtur. Uenit mulier besimaritana
haurire aquã. Hoc ꝓfecto siciens &arida gentilitas faciebat. Currebat cer
ł scđm epycureos omnẽ expleret cupiditatẽ: speran in illis ẽẽ ueniã aquarũ

Expanded text:
. Quia postquam illos de domo et regno Dei expulit, quia sceleratissime solverunt templum corporis sui, et in agone mortis dicenti: « Sitio, » potum obtulerunt fellis et aceti , relinquens illis desertam domum suam, venit ut biberet fidem et salutem gentium, et daret illis aquam vivam, quam egredientem de templo corporis sui soluto Judaei ad se venire passi non sunt. Cum autem sic shaurire aquam. » Hoc profecto sitiens et arida gentilitas faciebat, currebat certecundum Epicureos omnem expleret cupiditatem, sperans in illis esse venam aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
sũ uenͣ inqͥt. suꝑ om̃s ẽ. Dixerat q oporteret illũ c̾sc̾e rationẽ subiung̃ ꝓbans qmtio

Expanded text:
sum venit, inquit, super omnes est. » Dixerat quod oporteret illum crescere: rationem sum venit, inquit, super omnes est. » Dixerat quod oporteret illum crescere: rationem
Abbreviated transcription (Latin):
dies nocte sublustri pulchrior sit. qͣ sollucisero splendidior sit. Hoc eiꝰ c̾m̃¬
tũ ip̃a qͦ natiuitatis aopassionis eiꝰ tempora. modtꝰqͦ aclocꝰ passionis eiꝰdẽ pulchre sig¬
nificant. Non enĩ natꝰ ẽ ł patitur qͥbꝰ temporibꝰ dies minuunt᷑. ñ ut eꝗo herodis aut
pilati infausto natalicio. s in paschali patit᷑ plenilmalunio. ñ ad saltationẽ uniꝰ
puelle. s ad clamosam peticionẽ totiꝰ synagoge. ñ inabscondito tenebrosi carceris
s sub diuo. palã omĩ cȩlo teste om̃i mundo. extͣ portã ciuitatis. ñ decollatꝰ & capi¬
te inminutꝰ. s patulo ligno exaltatꝰ. xextens. siꝗã crucis sese orbe q̃drisidu ad se
t̾here ꝓtestat᷑. Sequit᷑. Cridesursũ uen̾ suꝑ om̃s ẽ. Audiant & hoc cȩt̾a qͦ sequunt᷑
audiant iudei. & confusione opiant᷑ heretici. c̃t᷑ qͦs maxime hoc exuglium ut sepe

Expanded text:
dies nocte sublustri pulchrior sit, quod sol lucifero splendidior sit. Hoc ejus cremedies nocte sublustri pulchrior sit, quod sol lucifero splendidior sit. Hoc ejus crementum, ipsa quoque nativitatis ac passionis ejus tempora, modus quoque et locus passionis ejusdem pulchre significant. Non enim natus est vel patitur, quibus temporibus dies minuuntur; non, ut ego Herodes, aut Pilati infausto natalitio; sed in paschali patitur plenilunio; non ad saltationem unius puellae, sed ad clamosam petitionem totius Synagogae; non in abscondito tenebrosi carceris, sed subdio, palam omni coelo, teste omni mundo, extra portam civitatis non decollatus et capite imminutus, sed patulo ligno exaltatus, et extensus , figura crucis sese orbem quadrifidum ad se trahere protestatur. « Qui desursum venit super omnes est. » Audiant et hoc, etc., quae sequuntur; audiant Judaei, et confusione operiantur haeretici, contra quos maxime hoc Evangelium, ut sa
Abbreviated transcription (Latin):
ro hoĩe & ponat carnẽ brachiũ suũ. qͣ mar fieti uidebitis qͣndo traditꝰ ac decollatꝰ
qnͣtũ illo qm filiũ ioseph dicitis. minor egosim quẽ hacharias genuit. qͥ uos dissi¬
mulanteᷤ ꝓeo qd exdeserto incognitꝰ & iã dudu obliuioni tditꝰ adueni. xp̃m me
ẽẽ arbitramini. qui deqͥbꝰdã sec̾tis & iuisibilibꝰ locis aduenerĩ. Nec dubia disc̾¬
cione mea paruitas ab eiꝰ magnitudine distinguet᷑. Quẽ enĩ ħo corruptibilis mutꝰ
& loqͥ ñ ualens decarne sua genuit ꝓculdubio minor dicetur ut ẽ. eo quȩsiͣ
corruptibilis & inuisibilis eloquens. ꝙ om̃a dicendo faciens decorde suo eruc¬
tauit. Nȩc & cx̧t̾a uͥ palã omi mundo cepint p̃dicari sonantibꝰ cȩł. & ꝗłãm enar¬
rantibꝰ huiꝰ filii dĩ. tc̃ indubitant᷑ aparebit qd̾ monte qͦ uiscȩłu altiꝰ sit qͣ

Expanded text:
ro homine, et ponat carnem brachium suum. Quod mox fieri videbitis, quando traditus et decollatus ro homine, et ponat carnem brachium suum. Quod mox fieri videbitis, quando traditus et decollatus quantum illo, quem Filium Joseph dicitis , minor ego sim, quem Zacharias genuit , quod vos dissimulantes, pro eo quod ex deserto incognitus, et jamdudum oblivioni traditus adveni, Christum me esse arbitremini, qui de quibusdam secretis et invisibilibus locis advenerim. Nec dubita discretione mea parvitas ab ejus magnitudine distinguetur. Quem enim homo corruptibilis, mutus et loqui non valens, de carne sua genuit, procul dubio minor dicetur, ut est, eo quem Deus incorruptibilis et invisibilis, eloquens et omnia dicendo faciens, de corde suo eructavit. Haec, etc., ubi palam omni mundo coeperint praedicari, sonantibus coelis et gloriam enarrantibus hujus Filii Dei , tunc indubitanter apparebit quod monte quovis coelum altius sit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tantur amici. uero amico satis ẽ. ꝗͥa magnũ ẽ. qͥa plenũ gaudiũ affert. q̃ dignꝰ
habitꝰ ẽ stare. & audire eũ. & e̾ẽ consciꝰ eoꝵ quȩ cũ sponsa gerunt᷑ secretorũ
celestiũ. Qd qͥ suꝑ ẽ ẽd Erdliquo faciend̃ ẽ. Ait. Illũ oportet c̃sc̃e me aũ minui.
Hactenꝰ inqͥt solouocis testimonio clamauerĩ. q ille maior me sit. & qͥ pͥor me fuerit. Sͣ¬
utas. aliãs aũ & uere scd̃m nat᷑am hõis qͣ paulo minor ẽ ab angłis õsc̾e habet. pͥ¬
mo signis. & ꝓdigiis. deinde ordine morus. resurrectionis. & ascensiomiᷤ. &
t̃restrũ & infernoꝵ. & mom̃s gnt̃s penitentia p̃dicet᷑ & remissio peccatorũ
Sic omĩno fieri oportet sic expedit. sic necessariũ ẽ humano gnr̃i. ut adoretur sedens
addext̾rã maiestatis in excelsis. Interĩ me oportet minui. neqͥs c̃fidat inme pu¬

Expanded text:
tantur amici, vero amico satis est, quia magnum est, quia plenum gaudium affert, quod dignus tantur amici, vero amico satis est, quia magnum est, quia plenum gaudium affert, quod dignus habitus est stare et audire cum, et esse conscierest? quid de reliquo faciendum est? Ait: « Illum oportet crescere, mo autem minui. » Hactenus, inquit, solo vocis testimonio clamaverim quod ille major me sit, et quod prior me fuerit, dequantitas. Alias autem et vere secundum naturam hominis, quia paulo minor est ab angelis , crescere habet primo signis et prodigiis, deinde ordine mortis, resurrectionis et ascensionis, et rnorum , » et in omnes gentes poenitentiam praedicetur, et remissio peccatorum . Sic omnino fieri oportet, sic expedit, sic necessarium est humano generi, ut adoretur « sedens ad dexteram majestatis in excelsis . » Interim me oportet minui, nec ne quis confidat in me, pu
Abbreviated transcription (Latin):
cipit᷑. uͥ aũ qͥpiã illoꝵ quȩ aside t aliena s̃ auribꝰ eiꝰ inferre moliuntur
cũ talibꝰ erroꝵ magistris se submitti pautur. Quã eiꝰ uoluntariã passio¬
nẽ paulus de p̃cipuus sponsihuiꝰ amidunꝰ magno clamore redarguens
nũ qͥd ait pauliᷤ ꝓ uob̾ crucifixꝰ ẽ. aut innoĩe pauli baptihati estis. Dicebãt
enĩ illi. dissensiones habentes int̃se. Ego qͥdẽ sũ pauli. ago aũ apollo. ego
uͦ cȩphe. Et hoc mͦ ñ qͥdẽ pauls aut cęphas siue apollo adult̾abant sponsã
sponsi sui ad ad ult̾ĩ ꝓuocare. Nerũ qͣcũq exparte siue eiꝰ ꝗͣ sponsa dr
siue eoꝵ qͥ amici dicunt᷑ adult̾ii ꝓueniat fomes testimonium hoc uͦrũ
aliꝰ se ingesserit adult̃ e̾ẽ pot̾ spons ẽe̾ ñ pot̾. Nluic aũ quẽ sponsi huiꝰ om̃s imi¬

Expanded text:
unt, unt, cum talibus errorum magistris se submitti patitur. Quam ejus voluntariam passionem Paulus de praecipuis sponsi hujus amici unus, magno clamore redarguens: « Nunquid, ait, Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? » Dicebant enim illi dissensiones habentes inter se: « Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae . » Et hoc modo non quidem Paulsponsi sui ad adulterandum provocare. Verum quacunque ex parte, sive ejus quae sponsa dicitur, sive eorum qui amici dicuntur, adulterii proveniat fomes, testimonium hoc verum alius sese ingesserit, adulter esse potest, sponsus esse non potest. Huic autem, quem sponsi hujus omnes imi