comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a. Id enim ẽẽ patuit. & ratione quantũ ualiumꝰ.
& ea quȩ nr̃ȩ rationi antecellit. auctoritate diuina
nihil aliud quã ipsum dm̃. Nam quđ erit aliud
optimũ hominis. nisi cui est herere beatissimum.e
Id aut̃ est solus ds̃ cui herere certer̾ualemꝰ. nisi dilec¬
nos ducit. nihil omnino eẽ uirtut᷑e affirma uerim.
nisi sũmũ amorẽ dĩ. Namq illud qđ qua driꝑtita
dr̃ uirtus. ex ipsius amoris uario quodã affectu. quan¬
tũ intellego dicit᷑: Itaq illas uuiͬ uirtutes quarum
utinã notitia. ita inm̃tib: ur̃is ut nomina in orest
om̃iũ. sit etiã diffinire ñ dubitẽ. ut tẽ perantia sit
amor integr̃u sep̃bens ei qđ amat᷑: Fortitudo amor.
facile tolerans om̃a. ꝓpt qđ amat᷑. Iustitia amor
soli amato seruiens. & ꝓpt̾ea recte dominans. Pru¬
dentia amor. ea quibus ad uiuat᷑ ab eis quib impedit᷑.
sagacit̃ sȩligans. Sed hunc amorẽ ñ cuius lib&. sed dĩ

Expanded text:
omnia. Id enim esse patuit, et ratione quantum valuimus, omnia. Id enim esse patuit, et ratione quantum valuimus, et ea quae nostrae rationi antecellit auctoritate divina, nihil aliud quam ipsum Deum. Nam quid erit aliud optimum hominis, nisi cui inhaerere est beatissimum? Id autem est solus Deus, cui haerere certe non valemus, nisi dilecnos ducit, nihil omnino esse virtutem affirmaverim, nisi summum amorem Dei. Namque illud quod quadripartita dicitur virtus, ex ipsius amoris vario quodam affectu, quantum intelligo, dicitur. Itaque illas quatuor virtutes, quarum utinam ita sit in mentibus vis, ut nomina in ore sunt omnium, sic etiam definire non dubitem, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur; fortitudo, amor facile tolerans omnia propter quod amatur; justitia, amor soli amato serviens, et propterea recte dominans; prudentia, amor ea quibus adjuvatur ab eis quibus impeditur, sagaciter seligens. Sed hunc amorem non cujuslibet, sed Dei
Abbreviated transcription (Latin):
teger & in cõmutabilis ꝑmaner&. Qđ ꝑfecto non
cõmutabilitas atq ut ita dicã in conuertibilitas
sem ꝑ est. Creatura enĩ . neq hoc ego sedidẽ pau¬
lus clamat uanitati subiecta est. Neq nos potest
a uanitate separare. ueritatiq conuertere qđ sub¬
Creatura igit᷑ ñ est. quia om̃e qđ ẽ. aut ds̃ aut
creatura ẽ Dm̃ ergo diligere debemꝰ. trinam¬
meq ds̃. ex quo om̃a. ꝑ quẽ om̃a. in quo om̃a. Hę̧c
uerba pauli sunt. Quiddeinde subiecit: Ipsi
gła Sincerissime omnino. Neq: enĩ ait ipsis.
nã unus ẽ ds̃. Quid ẽ aũt ipsi gła. nisi ipsi optima
& sumina & latenatens fama: Quanto enĩ me¬
lius atq diffusius diffamat᷑. tanto diligit᷑ &
amat᷑ ardentius. Qđ cumfit. nihil aliud ab
humano genere. quã certo & constanti gradu¬
in optimam uitam & beatissimã ꝑgitur. Non arbitror
cũ demorib & uita sit quęstio. amplius eẽqͣuerendũ.
quiꝰd sit hominis sum mũ bonũ. quore ferenda sunt

Expanded text:
integer et incommutabilis permaneret. Quod profecto non commutabilitas atque ut ita dicam, invertibilitas semper est. Creatura enim neque hoc ego, sed idem Paulus clamat, vanitati subjecta est . Neque nos potest a vanitate separare, veritatique connectere, quod subcreatura igitur non est. Quia omne quod est, aut Deus, aut creatura emeque Deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: haec verba Pauli sunt. Quid deinde subjicit? Ipsi gloria . Sincerissime omnino. Neque enim ait, ipsis: nam unus est Deus. Quid est autem, ipsi gloria, nisi ipsi optima et summa et late patens fama? Quanto enim melius atque diffusius diffamatur, tanto diligitur et amatur ardentius. Quod cum fit, nihil aliud ab humano genere quam certo et constanti graduin optimam vitam et beatissimam pergitur. Non arbitror cum de moribus et vita fit quaestio, amplius esse requirendum, quod sit hominis summum bonum, quo referenda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
mo qui se abhumani erroris labe seiungat
sustentant si abhereticis ñ fuerint dep̃dati.
ꝓsuoquisq captu uiribq. nutriunt᷑. ꝑducun¬
t᷑q. alius sic. alius aũt sic primũ in uirũ ꝑ fec¬
tum deinde ad maturitatẽ caniciẽq sapien¬
tię ꝑueniunt. ut eis quantũ uolunt uiuere.
acbeatissime uiuere liceat. Secutio igit᷑ dĩ
pietatis appetitus ẽ. Assecutio aut̃. ipsa beatitas
Sed eum sequim᷑ diligendo. consequim᷑ uero. ñ
cũ hoc omnino efficimur qđ ẽ ipse. sed ei ꝓxima¬
mꝰ eũq mirifico & intelligibili modo contingentes.
eiusq ueritate & sc̃itate penitus illustrati. atq
cõprehensi. Ille namq ipsũ lum̃ ẽ. nob aũt̃ ab
eodem illum inari lic &. Maximũ ergo qđ ad
beatã uitã ducit. primũq mandatũ ẽ. diliges
dñm dm̃ tuũ ex toto corde tuo. & anima & m̃te
Diligentib enĩ dm̃. om̃a cooperant᷑ inbonum¬

Expanded text:
mo qui ab humani erroris labe sejungat.mo qui ab humani erroris labe sejungat.icae ubera sustentant, si ab haereticis non fuerint depraedati, pro suo quisque captu viribusque nutriuntur, perducunturque alius sic, alius autem sic, primum in virum perfectum; deinde ad maturitatem canitiemque sapientiae perveniunt, ut eis quantum volunt, vivere ac beatissime vivere liceat. beatitatis appetitus est: consecutio autem, ipsa beatitas. At eum sequimur diligendo, consequimur vero, non cum hoc omnino efficimur quod est ipse, sed ei proximi, eumque mirifico et intelligibili modo contingentes, ejusque veritate et sanctitate penitus illustrati atque comprehensi. Ille namque ipsum lumen est; nobis autem ab eodem illuminari licet. Maximum ergo quod ad beatam vitam ducit, primumque mandatum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et anima et mente. Diligentibus enim Deum om
Abbreviated transcription (Latin):
titatis quȩcũq spacia c̃tineri. quã sit stultu
docetur. Et de loco in locum uel ipsũ uel aliquã
eius partẽ moueri atq transire arbitrari. nefas ha¬
betur. Iamdero aliꝗd eius substantiȩ atq natu¬
rȩ commutationẽ uel conuersionẽ. quolib& mo¬
dopati posse siquis opinetur. mirȩ dementiȩ
impictatisq damꝑnabit᷑ Ita fit ut apud nos
inueniant᷑ pueriquidam. qui humana forma
dm̃ cogitent. atq ita se habere suspicentur.
qua opinione nihil ẽ abiectius. Sed inueni¬
ant᷑ item multi senes. qui eius maiestatẽ non
solũ suꝑ humanũ corpus. sed &iam suꝑ ipsam
mentẽ manere inuiolabilẽ atq in cõmutabi¬
lẽ eadẽ ipsa mente conspiciant. quas ȩtates.
ñ tempore sed uirtute atq prudentia discer¬
nendas eẽ iam dictum ẽ. Apud uos aut̃ nemo
quidẽ repperit᷑. qui dĩ substantiã humani
corporis figuratione describat. sed rursus ne¬

Expanded text:
ntitatis quaecumque spatia contineri, quam sit stultum ntitatis quaecumque spatia contineri, quam sit stultum docetur: et de loco in locum, vel ipsum, vel aliquam ejus partem moveri atque transire, arbitrari nefas habetur. Jam vero aliquid ejus substantiae atque naturae commutationem vel conversionem quolibet modo pati posse si quis opinetur, mirae dementiae impietatisque damnabitur: ita fit ut apud nos inveniantur pueri quidam, qui humana forma Deum cogitent, atque ita se habere suspicentur; qua opinione nihil est abjectius: sed inveniantur item multi senes, qui ejus majestatem, non solum super humanum corpus, sed etiam super ipsam mentem manere inviolabilem atque incommutabilem, eadem ipsa mente conspiciant. Quas aetates, non tempore, sed virtute atque prudentia discernendas esse jam dictum est. Apud vos autem nemo quidem reperitur qui Dei substantiam humani corporis figuratione describat: sed rursus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
minants̃ It has enĩ atq huius modi nugas graui¬
t̃ copioleq in uehi soletis. Quare. inuectio ut̃a
ñ tangit. sed aniles quasdã uel &iã pueriles opi¬
niones. eo ineptiore quo uehem̃tiore oratione
ꝑuellitis. qua quisquis mouet᷑ & aduos transit.
rare demonstrat : Quam obrem siquid huma¬
ni cordis geritis. si curȩ uob uosin& ipsi estis. queri¬
te potius diligent̃ & pie quomodo illa dicantur.
quȩrite miseri. Nam talem fidẽ qua dõ inẽue¬
niens aliꝗd credit᷑. nos uehem̃tius & uberius
accus amꝰ Nam & in illis quȩ dicta sunt. cũ sic
intellegunt᷑ ut littera sonat. & simplicitatẽ
corrigimꝰ. & ꝑtinaciã deridemꝰ Et alia mul¬
ta quȩ uos intellegere ñ potestis. uetat eos
credere catholica disciplina. qui ñ annis sed
studio atq intellectu excedentes. quandã men¬
tis pueritiã in canos sapientię ꝓmouent᷑. Nam
& credere dm̃ loco aliquo quãuis infinito. qua¬

Expanded text:
minantem. In has enim atque hujusmodi nugas graviminantem. In has enim atque hujusmodi nugas graviter copioseque invehi soletis. Quare nos invectio vestra non tangit; sed aniles quasdam, vel etiam pueriles opiniones, eo ineptiore, quo vehementiore oratione pervellitis. Qua quisquis movetur et ad vos transit, rare demonstrat. 17. Quamobrem si quid humani corde geritis, si curae vobis vosmetipsi estis, quaerite potius diligenter et pie quomodo illa dicantur. Quaerite, miseri: nam talem fidem, qua Deo inconveniens aliquid creditur, nos vehementius et uberius accusamus; nam et in illis quae dicta sunt, cum sic intelliguntur ut littera sonat, et simplicitatem corrigimus, et pertinaciam deridemus. Et alia multa, quae vos intelligere non potestis, vetat eos credere catholica disciplina, qui non annis, sed studio atque intellectu excedentes quamdam mentis pueritiam, in canos sapientiae promoventur. Nam et credere Deum loco aliquo quamvis infinito, per qua
Abbreviated transcription (Latin):
loquendũ ẽ : quando ds̃ nominat᷑. Duos enim
deos unũ bonũ. alterũ malũ eẽ ꝑhibetis. Qđ
si dicitis colere uos. & colendũ arbitrari dm̃
a quo factus ẽ mundus. ñ tam̃ eũ eẽ. quẽ uete¬
ris testam̃ti cõmendat auctoritas. impudent̃
facitis qui alienũ animũ atq sententiã. quã
bene atq utiliter acceperimus. male int̃pre¬
tari conamini. Frustra omnino. Neq enim ur̃e
stultȩ atq impiȩ disputationes. ullo modo cũ
piorũ doctissimoꝵq hominũ sermonib:. ꝑ quos
in ecła catholica scripturȩ illȩ uolentib dig¬
nisq aperiunt᷑ comparari queunt. Longe
prsus aliter longe quã putatis. leoc & ꝓphe¬
te intellegunt᷑ a nobis Desinite errare.
ñ colimus poenitentẽ dm̃. ñ imuidũ. ñ indignũ. ñ
crudelẽ ñ quęrentẽ de hominũ uel pecorũ sangui¬
ne uoluptatẽ. ñ cui flagitia & scdera placeant. ñ
possessionẽ suã terre quadam paracula ter¬

Expanded text:
loquendum est, quando Deus nominatur. Duos enim loquendum est, quando Deus nominatur. Duos enim deos, unum bonum, alterum malum esse perhibetis. Quod si dicitis colere vos et colendum arbitrari Deum a quo factus est mundus, non tamen eum esse quem Veteris Testamenti commendat auctoritas; impudenter facitis, qui alienum animum atque sententiam quam bene atque utiliter acceperimus, male interpretari conamini, frustra omnino. Neque enim vestrae stultae atque impiae disputationes ullo modo cum piorum doctissimorumque hominum sermonibus, per quos in Ecclesia catholica Scripturae illae volentibus dignisque aperiuntur, comparari queunt. Longe prorsus aliter quam putatis Lex et Prophetae intelliguntur a nobis. Desinite errare; non colimus poenitentem Deum, non invidum, non indigum, non crudelem, non quaerentem de hominum vel pecorum sanguine voluptatem, non cui flagitia et scelera placeant, non possessionem suam terrae quadam particula ter
Abbreviated transcription (Latin):
Num quidnam tibi demonstran dũ est.
heretice. nisi aut scriptũ inueteri lege ñ eẽ.
aut apło ñ conuenure Quorũ sinisul dice¬
re audes. urgueris nũ cũ & codexlegitur
criuenire. Cuto ualere aliqiđ putas qđ
scripturas corrussons cẽ insimulare audes.
postremo qiđ risponsurus es ei qui tibi dicit.
egostc intellego erisic accpio. sic cridonia
si audes. & aduerlun me chicere cogitas non
affecti grauibus cramnis cunrur. qđ aꝑ
secutoribus ut onis occisi oss estimati sunt
Quod si non potes arcere. quł : ilum pniaris
in quolibro inueniam qđ mẽ oportere credere con
diligendũ. sed ñ illũ dm̃ quẽ colunt hii qui te¬
stam̃ti ueteris auctoritatẽ recipiunt. Non
ergo illũ dm̃ colendũ eẽ dicitis qui fecit cęlum
& terram: Iste namq ꝑ om̃s partes illoꝵ uolu¬
minũ predicat᷑. Uos aut̃ fatemini uniuersũ
istũ mundũ qui nomine celi & terrę signifi¬
catur. habere auctorẽ dm̃ & fabricatorem

Expanded text:
Numquidnam tibi demonstrandum est, haeretice, nisi aut scriptum in vetere Lege non esse, aut Apostolo non convenire? Quorum si nihl dicere audes urgeris enim cum et codex legitur,convenire, cur ergo valere aliquid putas, quod Scripturas corruptas esse insimulare audes? Postremo quid responsurus es ei qui tibi dicat: Ego sic intelligo, Ego sic accipio, sic credo; nec si audes et adversus me dicere cogitas, nonaffecti gravibus aerumnis dicuntur, quod a persecutoribus ut oves occisionis aestimati sunt. Quod si non potes dicere, quid calumniaris in quo libro inveniam, quod me oportere credere confdiligendum, sed non illum Deum quem colunt ii qui Testamenti Veteris auctoritatem recipiunt? Non ergo illum Deum colendum esse dicitis, qui fecit coelum et terram. Iste namque per omnes partes illorum voluminum praedicatur: vos autem fatemini universum istum mundum, qui nomine coeli et terrae significatur, habere auctorem et fabricatorem
Abbreviated transcription (Latin):
sinitur. aut e̾e nisi amicus cognitis potest. Diligam
igitur dm̃ extoto corde. ex tota anima. ex totam̃te.
quicũq aduitã ȩternã ꝑuenire ꝓposuimus. Uita enĩ
aeterna ẽ totũ premiũ. cuius ꝓmissione gaudemꝰ.
Nec p̃miũ potest p̃cedere merita priusque homini dari
quã digñ est. Quid enĩ hoc in iustius. & quid iustius dõ.
Non ergo debemꝰ poscere p̃miũ. ante quã meream᷑ ac ciper
H ic fortasse non in congruȩ que ritur. ȩcerna ipsauita
quid siđ. sedeius largitorẽ pocius audiam. Nȩc ẽ in quit
uita eterna. ut cognoscamte uerũ dm̃. & quẽ misisti
iħm xp̃m. Aeter naigitur uita ẽ. ipsa cognĩo ueritãs
Quant obrem uidete quã sint ꝑuer si. atq p̃posteri.
qui se se arbitrant᷑ dĩ cognitionẽ tradere ut ꝑfecti simꝰ.
cũ ꝑfectoꝵ ipsa sit p̃miũ. Quid ergo agendũ ẽ Quid
queso nisi ut eũ ipsũ quẽ cognoscere uolumꝰ. prius

Expanded text:
sinitur, aut esse nisi amicus cognitis potest. 47. Diligamus sinitur, aut esse nisi amicus cognitis potest. 47. Diligamus igitur Deum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente, quicumque ad vitam aeternam pervenire proposuimus. Vita enim aeterna est totum praemium, cujus promissione gaudemus: nec praemium potest praecedere merita, priusque homini dari quam dignus est. Quid enim hoc injustius, et quid justius Deo? Non ergo debemus poscere praemium antequam mereamur accipere. Hic fortasse non incongrue quaeritur, aeterna ipsa vita quid sit. Sed ejus largitorem potius audiamus: Haec est, inquit, vita aeterna, ut cognoscant te verum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Aeterna igitur vita est ipsa cognitio veritatis. Quamobrem videte quam sint perversi atque praeposteri, qui sese arbitrantur Dei cognitionem tradere, ut perfecti simus, cum perfectorum ipsa sit praemium. Quid ergo agendum est, quid quaeso, nisi ut eum ipsum quem cognoscere volumus, prius
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ qđ negare non potestis. sequitur ꝓfecto quia sũ¬
mũ bonũ app&ere. est bene uiuere. ut nihil sit aliud
bene uiuere quã toto corde. tota anima. totamente.
dili gere dm̃. a quo existit ut incor ruptus in eo amor atq
in teger custodiat᷑. qđ est tẽperantiȩ. Ut nullus frangat᷑
in cõmodis. qđ ẽ fortitudinis. Nulli aliiseruiat. quod ẽ
iustitiȩ : Uigil& indiscernendis rebus. ne fallatia
paulatim dolusue subrepat. qđ ẽ prudentiȩ. Hec ẽ ho¬
minis unaꝑfectio quasola impetrat. ut ueritatis sinceri¬
tate ꝑfruatur. Hȩc nobis testa m̃to utroq concinnit᷑
Hȩc nobis hinc atq inde suadet᷑. Quid ad huc scripturis
quas ignoratis calum niamini : Nescitis quanta imperi¬
tia lacessitis libros. quos & soli rep̃hendunt qui non in¬
tellegunt. & soli intellegere nequeunt qui rep̃ hen¬
dunt : Non enim eos aut ullus inimi cus cognoscere

Expanded text:
bonum, quod negare non potestis, sequitur profecto, quoniam sumbonum, quod negare non potestis, sequitur profecto, quoniam summum bonum appetere, est bene vivere, ut nihil sit aliud bene vivere, quam toto corde, tota anima, tota mente diligere: a quo existit, ut incorruptus in eo amor atque integer custodiatur, quod est temperantiae; et nullis frangatur incommodis, quod est fortitudinis; nulli alii serviat, quod est justitiae; vigilet in discernendis rebus, ne fallacia paulatim dolusve subrepat, quod est prudentiae. Haec est hominis una perfectio, qua sola impetrat ut veritatis sinceritate perfruatur: haec nobis Testamento utroque concinitur, haec nobis hinc atque inde suadetur. Quid adhuc Scripturis, quas ignoratis, calumniamini? Nescitis quanta imperitia lacessatis Libros, quos et soli reprehendunt qui non intelligunt, et soli intelligere nequeunt qui reprehendunt? Non enim eos aut ullus inimicus cognoscere
Abbreviated transcription (Latin):
ferendũ ẽ adquã dinoscentia ꝑtin& appetendorũ
& uitandorũ. quȩ si desit. nihil eoꝵ de quib iã dictũ
ẽ effici potest. Huiꝰ sunt ex cubiȩ atq diligentis aũt¬
sima uigilantia. ne subrepente paulatim mala
suasione fallamur. Unde dñs sepe iuigilate cla¬
dant . Itemq: dr̃ Nescitis quia modicũ ferm̃tũ
totã massã corrumpit : Quid aũt ꝓferrimani festius
de u&eri testam̃to contra istã dormitationem animipo¬
test. ꝑ quã sit ut non sentiamꝰ quasi minutatim serpen¬
tẽ ꝑniciem quã illud qđ a ꝓph&a dictũ ẽ. qui spernit
modica paulatim decidit . De qua sententia si o por¬
tunũ e̾et festinantib: copiosissime disputare. atq id
a nobis nunc susceptũ munus flagitar&. fortasse de¬
monstraremꝰ quã sint alta mysteria. quȩ imperitissim
& sacrilegi deridendo homines ñ illi quidẽ paulatim
decidunt. sed magno lapsu p̃cipites eunt. Quid am
plius de morib disputẽ: Si enĩ ds̃ est sumũ hominis

Expanded text:
erendum est, ad quam dignoscentia pertinet appetendorum et vitandorum. Quae si desit, nihil eorum de quibus jam dictum est, effici potest. Hujus autem sunt excubiae atque diligentissima vigilantia, ne subrepente paulatim mala suasione fallamur: unde saepe Dominus, Vigilate , cladant . Itemque dicitur: Nescitis quia modicum fermentum totam massam corrumpit? Quid autem proferri manifestius de Veteri Testamento contra istam dormitationem animi potest, per quam fit ut non sentiamus quasi minutatim serpentem perniciem, quam illud quod a propheta dictum est: Qui spernit modica, paulatim decidet? De qua sententia, si opportunum esset festinantibus, copiosissime disputarem; atque id si a nobis nunc susceptum munus flagitaret, fortasse demonstraremus quam sint alta mysteria, quae imperitissimi et sacrilegi homines deridendo, non illi quidem paulatim jam decidunt, sed magno lapsu praecipites eunt. CAplius de moribus disputem? Si enim Deus est summum hominis
Abbreviated transcription (Latin):
beniamin. porro olim ꝓmaficiis. & ꝓpͥis operib: scilicet sodomitarũ. e
strupro qd in concubinã uiri leuitȩ gesserant areliquis tribub extincti
& erasi st̃. Quã obrẽ consolationẽ recipere uelle negat᷑. sciens nullã
sp̃e roꝵ qͥ perisse noscunt᷑. Filii aut̃ liȩ in primeius annis insaluatoris
causa occisi sunt. unde roꝵcausȩ planctũ ñ uult asscribi. qͥa & in no¬
centes ocisi sunt ꝓpt̃ dm̃. a quosine dubio mercedis gr̃a ꝑterna uita dona
sunt. Quaꝓpt̃ planctus rachel filiis uidet᷑ cõpetere. qͥ & in p̃senti & in
futuro erasi sunt. Illi aut̃ carnalit᷑ plancti sp̃ualit̃ consolati sunt.
Filii aut̃ rachel carnalit̃ conũsati flammis fp̃ualib consum̃tur. Ie circo
aut̃ liȩ filuis occisis ad impletũ planctũ rachelis euangelista testatur
quia plangere tune filios suos cypit quando filios sororis suȩ in tali
causa uidit occisos ut ȩt̾̃ne uitȩ hȩredes existerent. Cũ enĩ ad uersũ¬

Expanded text:
Beniamin porro olim pro maleficiis propriis, operibus scilicet Sodomitarum, et stupro, quod in concubinam uiri Leuitae gesserant, a reliquis tribubus extincti et erasi sunt. quam ob rem consolationem recipere uelle negatur sciens nullam spem eorum qui perisse noscuntur. filii autem Liae in primaeuis annis in saluatoris causa occisi sunt, unde horum causae planctum non uult adscribi, quia et innocentes occisi sunt et propter deum, a quo sine dubio mercedis giatia aeterna uita donati sunt. quapropter planctum Rachel filiis conpetere, qui et in praesenti et in futuro erasi sunt, illi autem carnaliter plancti spiritaliter consolati sunt; filii autem Rachel carnaliter conuersati flammis spiritalibus consumentur. idcirco autem Liae filiis occisis adimpletum planctum Rachelis euangelista testatur, quia tunc plangere filios suos coepit, quando filios sororis suae in tali causa uidit occisos, ut aeternae uitae heredes exsisterent. cui enim
Abbreviated transcription (Latin):
D. Prorsus ñ dubito corpora om̃a hiscarere ñ posse M. Quib
illud potes cogitare. istatria ẽẽ nisi in corporib .D. N in¬
tellego qͦmͦ ẽẽ alibi possint. M Ergo animã ñ putas ẽẽ
aliud corpus: D Si &iã uentũ corpus eẽ c̃fitem. negare

Expanded text:
E. Prorsus non dubito corpora omnia his carere non posse. A. Quid E. Prorsus non dubito corpora omnia his carere non posse. A. Quid illud? potes cogitare ista tria non esse nisi in corporibus? E. Non intelligo quomodo alibi esse possint. A. Ergo animam non putas esse aliu
Abbreviated transcription (Latin):
carent: Sed non continuo ex hoc genere animã eẽ
credendũ puto. N. Scio istat nob̾ & nodandũ
restare : & hoc mede inceps explicaturũ ꝓmiserã.
uerũ quia res sub tilissima est & longealios m̃tis
oculos querit quã humana consuetudo in co¬
tidiane uitȩ actib habere solita ẽ. Am moneo
tẽ ut pea ꝑquȩ teducendũ existimo. libensꝑgas.
Nec nr̃o quodã necessario circuitũ defatigatus
ȩgretuleris Aliquanto tetardius ad id qđ cupis
ꝑuenire. Nãprius abste quero. utrũ corpus
ullũ putes eẽ qđ non ꝓsuo modo habeat
aliquã longitudinẽ. & latitudinẽ & altitu¬
dinẽ. D. Quã dicas altitudinẽ ñ intellego
C illã dico qua efficit᷑ ut interiora corporis
cogitent᷑. aut &iã sentiant᷑. si ꝑluc& ut uitrũ. Quã si demas cor¬
porib: quantũ mea opinio ẽ. neq: sentigi possunt. neq om̃ino
corpora ẽẽ recte existimari. Hicmͥ uobo aperias ꝗd tu sentias

Expanded text:
careant; sed non continuo ex hoc genere animam esse careant; sed non continuo ex hoc genere animam esse credendum puto. 6. A. Scio istud nobis enodandum restare, et hoc me deinceps explicaturum promiseram: verum quia res subtilissima est, et longe alios mentis oculos quaerit, quam humana consuetudo in quotidianae vitae actibus habere solita est; admoneo te, ut per ea, per quae te ducendum existimo, libens pergas, nec nostro quodam necessario circuitu defatigatus, aegre tuleris aliquanto te tardius ad id quod cupis pervenire. Nam prius abs te quaero, utrum corpus ullum putes esse, quod non pro modo suo habeat aliquam longitudinem, et latitudinem, et altitudinem? E. Quam dicas altitudinem, non intelligo. A. Illam dico qua efficitur ut interiora corporis cogitentur, aut etiam sentiantur, si perlucet ut vitrum; quanquam si hoc demas corporibus, quantum mea opinio est, neque sentiri possunt, neque omnino corpora esse recte existimari. Hinc mihi volo aperias quid tu sentias.
Abbreviated transcription (Latin):
Quis dubita uerit. M. Quid illud non dubitas. iustitiã
sed illudnunc attende cũ const& ita ẽẽ hanc arborẽ
deteriorẽ quã ẽ iustitia : ut nec cõparanda quidẽ tibi
uideat᷑. & hoc lignũ non eẽ nihil confessussis. Plac& ne
tibi ut ipsã iustitiã nihil eẽ credamus : D. Quis hoc de¬
mens crederit : .M. Recte omĩno sed fortas se arbor
C. Quid ergo iustitia. quã nont nihil ẽt̃ confessus es
immo quiddã longe diuinius hac arbore longeq.
p̃stantius uidet᷑ tibi longa esse B. Nullomodo mihi
iustitia aut longa autlata. aut tale aliqđ cogitanti
potest occurrere. M. Si igit᷑ nihil horũ est iustitia. &
tam̃ ipsa ñ nihil est cur tibi anima nihil uidet᷑. nisi eiꝰ
aliqua longitudosit. D. Ageiã non mihi uidet᷑ ex eo
nihilẽẽ anima qđ nec longa nec lata. nec robustasit.
sedutrũ uere itasit. nandũ ẽẽ. dictũ scis fierieñ
potest ut multa sit magni estimanda quȩ istis

Expanded text:
Quis dubitaverit. A. Quid illud? num dubitas justitiam Quis dubitaverit. A. Quid illud? num dubitas justitiam sed illud nunc attende: cum constet ita hanc arborem esse deteriorem quam est justitia, ut nec comparanda quidem tibi videatur, et hoc lignum non esse nihil confessus sis; placetne tibi ut ipsam justitiam nihil esse credamus? E. Quis hoc demens crediderit? A. Recte omnino: sed fortasse arbor hA. Quid ergo? justitia, quam non nihil esse confessus es, imo quiddam longe divinius hac longeque praestantius, videtur tibi longa esse? E. Nullo modo mihi justitia aut longa, aut lata, aut tale aliquid cogitanti potest occurrere. A. Si igitur nihil horum est justitia, et tamen ipsa nihil non est; cur tibi anima nihil videtur, nisi ejus aliqua longitudo sit? E. Age; jam non mihi videtur ex eo nihil esse anima, quod nec longa, nec lata, nec robusta sit, sed utrum vere ita sit, nondum a te dictum esse scis. Fieri enim potest, ut multa sint magni aestimanda, quae istis
Abbreviated transcription (Latin):
renouatio. aut rec̃ciliatio auctori suo. Quã obrẽ quanta sit
anima scđm inquisitionẽ hanc tibi respondere ñ possũ
Sed possũ affirmare . neq: illã longã ee. nec latã. nec robustã¬
neq aliqiđ. horũ: quȩ inmensuris cotporũ queri solent . &¬
hoc cur existimẽ. racionẽ tibireddã si plac& . D. Plac&uero.
ac uebiem̃ ter expecto Videtur enĩmuhi quasi nihil esse amima
sinibil ẽ horũ. M. Prius ergo siuidetur ostendã tibi multas
esseres quas non possis dicere nihil esse. Nec tam̃ incis
inuenire aliqua huius modi spatia. qualia in anima reqͥris
ut nonsolũ non tibi exeo anima nihil ex uideatur. qđ mea
non inuetus longitudinẽ siue aliquid tale. sed eo p̃ciosior
& pluris esti mandasit. quonihil horũ hab&. dein de utrũ
uere nihil horũ habeat uidebimus. D. Utere quonis or¬
dine ac modo. ego audire & discere paratus sũ. A
se enĩ eaquȩ docere teconor. ipseiã nost. Cre do eñt
nonte debitare hanc arborẽ non ct om̃ino nihil .D.

Expanded text:
renovatio, aut reconcilaitio auctori suo. Quamobrem quanta sit anima secundum inquisitionem hanc tibi respondere non possum; sed possum affirmare, neque illam longam esse, nec latam, nec robustaneque aliquid horum quae in mensuris corporum quaeri solent. Et hoc cur existimem, rationem tibi reddam, si placet. E. Placet vero, ac vehementer exspecto: videtur enim mihi quasi nihil esse anima, si nihil est horum. A. Prius ergo si videtur, ostendam tibi multas esse res quas non possis dicere nihil esse, nec tamen in eis invenire aliqua hujusmodi spatia, qualia in anima requiris: ut non solum non tibi ex eo anima nihil esse videatur, quod in ea non invenis longitudinem, sive aliquid tale; sed eo pretiosior et pluris aestimanda sit, quo nihil horum habet. Deinde utrum vere nihil horum habeat, videbimus. E. Utere quo vis ordine ac modo, ego audire et discere paratus sum. CAse enim ea quae te docere conor, ipse jam nosti: credo enim non te dubitare hanc arborem non esse omnino nihil. E.
Abbreviated transcription (Latin):
ne putet᷑ alius ante lamech homicidiũ post cain sicisse. quia deca in
uindicatũ ẽ quasi iã factũ. lamech aut̃ quomodo dese dicer&. qͥa iun¬
.dicatũ in eũ erat cũ ad huc recens ee̾t homicidiũ qd̾ oͣfessus fuerat se
fecisse. Eũ consta om̃e factũ sententiã secũ habere. ꝗdo enĩ alia spes ñ
est p̃ter quã qđ ex pleto opere dignũ scit᷑ futurũ ꝓfacto hebet᷑. Demq
dictũ adȩẽ qua die manduca urritis. morte moririnini & utiq ñ statĩ
mortui st̃. Sed post longũ tẽporis int̃ uallũ. & qͥa iã spes in mortalitatis
amissa erat futura mors prȩsense dicta ẽ quia hȩc coepit inspe haberi.
git᷑ lamech iuiuenẽ seoccidisse fatet᷑. & caiñ sicut claruit usq ad
hoc tẽpus ꝑuenire ñ potuit aut siꝑuenit qđ in possibile ẽ semor fuit:
Quȩ decẽ uerba in tabulis data st̃. aut singulȩ tabult quoq̃

Expanded text:
ne putetur alius ante Lamech homicidium post Cain fecisse, quia dixit: de Cain ne putetur alius ante Lamech homicidium post Cain fecisse, quia dixit: de Cain uindicatum est, quasi iam factum. Lamech autem de se quo modo diceret quia uindicatum in eum erat, cum adhuc recens esset homicidium, quod confessus fuerat se fecisse, cum constet omne factum sententiam secum habere? quando enim alia spes non est, praeter quam quod expleto operi dignum scitur, futurum pro facto habetur. denique dictum Adae est: qua die manducaueritis, morte moriemini, et utique non statim mortui sunt, sed post longum temporis interuallum; sed quia iam spes inmortalitatis amissa erat, futura mors praesens dicta est, quia haec coepit in spe haberi. igitur Lamech iuuenem se occidisse fatetur et Cain, sicut claruit, usque ad hoc tempus peruenire non potuit aut si peruenit, quod inpossibile est, senior fuit. VII. QVAE DECEM UERBA IN TABULIS DATA SUNT, AUT SINGULAE TABULAE QVO
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit decain occidi uirũ inliuore meo. & iuuenẽ in uulnere
michi Ia enĩ quinta generatione natꝰ erat lamech acai. id ẽ dema¬
tusalã ab nepote cain. hoc aut̃ ic circo cõmemorat lamech. ut ostendat
grauus astringrnd ĩ eũ qͥsub manifesta lege peccauerit. ac ꝑhoc si post
caiñ imita torẽ eiꝰ septies uindicatũ ẽ quanto amplius uindicͤadũ est in
rũ quẽ nec factũ cain &correptio. nec post eũ data sententia t̾ruit.
ut atã impio &crudeli facinore uoluntatẽ auerter&. Post ca in gͦ lameeb
homicidiũ ꝑpetrauit. qͥ sine dubio uixta ea quȩ supra dicta sunt septę
undictas exoluet. Ex qͥd post lamechei qͥhoc secutꝰ fuisset futurũ e̾e̾t
ostendit dicens. Delamech aut̃ septuagies septies. ut qͥa malũ opus pe¬
nitentia ñ sub seqͥ tꝰ septuaginta septẽ plagarũ ictib feriat᷑. Ende & sal¬
uator etiã septuagies septies peccanti conu̾so tam̃ remitti p̃cepit. Sed

Expanded text:
dixerit de Cain: occidi uirum in liuore mihi et iuuenem in uulnere mihi. iam enim quinta generatione natus erat Lamech a Cain, id est de Matusalam abnepote Cain. hoc autem idcirco memorat Lamech, ut ostendat acrius adstringendum eum qui sub manifestata lege peccauerit. ac per hoc si post Cain in imitatorem eius septiens uindicatum est, quanto amplius uindicandum in eum est, quem nec factum Cain et correptio nec post eum lata sententia terruit, ut a tam impio et crudeli facinore uoluntatem auerteret! post Cain ergo Lamech homicidium perpetrauit, qui sine dubio iuxta ea quae supra dicta sunt septem uindictas exsoluit. et quid post Lamech ei, qui hoc secutus fuisset, futurum esset ostendit dicens:de Lamech autem septuagiens septiens quia malum opus paenitentia non subsequitur, septuaginta septem plagarum ictibus feriatur. unde et saluator etiam septuagiens septiens peccanti, conuerso tamen, remitti praecepit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ uermiculus ille plus locitoeus quã pars eius
occupabat. ita maiorẽ temporis morã tenet cũ lu¬
cifer dicit᷑ quã si luci tantũ mͦ diceretur. Quare
si hoc significatione uiuit: in ea diminutione tempors
quȩ diuiso illo sono facta ẽ. cũ eadẽ significatio diuisa

Expanded text:
enim vermiculus ille plus loci totus, quam pars ejus enim vermiculus ille plus loci totus, quam pars ejus occupabat; ita majorem temporis moram tenet, cum Lucifer dicitur, quam si Luci tantummodo diceretur. Quare si hoc significatione vivit in ea diminutione temporis, quae diviso illo sono facta est, cum eadem significatio divisa
Abbreviated transcription (Latin):
ne factã eẽ cũ tibi mẽ bra separatĩ c̃sideratã qđ libet
significantia & quasi spirantia uidebunt᷑ . D. Concedã
omnino et ut iamid ipsũ sones flagito .M. Accipe nadũ
uiciniã solis attendo. de cuius nomine superius egimus. luci¬
fer mͥ occurrit: qui ꝓfecto int̾̃ secundã et tertiã syllabã
scissus non nihil priore parte significat. cũ dicimus luci
et ideo in hoc plusquã dimidio corpore nominis uiuit:
Extrema etiã pars habet animã Nam cũ ferre aliquid
iuberis. hanc audis. Quid enĩ posses obtemperare si
quis t diceret fer codicẽ . si nihil significaret fer:
Qd̾cũ additur luci. lucifer sonat. et significat stellã
Cũ aut̃ demit᷑. ñ nihil significat. et obhoc quasi retinet
uitã Cũ aũt locus et Tempus sit quib oma quȩ sen¬
tiunt᷑ occupant᷑ uł potius quȩ occupant: qđ oculis
sentimus ꝑ locũ. qd aurib ꝑ tempus diuiditur. Ut

Expanded text:
ne factam esse, cum tibi membra separatim considerata quodlibet ne factam esse, cum tibi membra separatim considerata quodlibet significantia et quasi spirantia videbuntur. E. Concedam omnino, et ut jam idipsum sones, flagito. A. Accipe: nam dum viciniam solis attendo, de cujus nomine superius egimus, Lucifer mihi occurrit; qui profecto inter secundam et tertiam syllabam scissus nonnihil priore parte significat, cum dicimus, Luci, et ideo in hoc plusquam dimidio corpore nominis vivit. Extrema etiam pars habet animam: nam cum ferre aliquid juberis, hanc audis. Qui enim posses obtemperare, si quis tibi diceret, Fer codicem, si nihil significaret Fer? quod cum additur Luci, Lucifer sonat, et significat stellam; cum autem demitur, nonnihil significat, et ob hoc quasi retinet vitam. 68. Cum autem locus et tempus sit, quibus omnia quae sentiuntur occupantur, vel potius quae occupant; quod oculis sentimus, per locum; quod auribus, per tempus dividitur. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
ficare qđ exhis esit significat M. At cõꝑ dita significa¬
tione decerptꝰ in lit teris sunus ẽ. nũ aliud putas eẽ factũ
quã dilaniato corpore discessisse animã & quasimor t̃ẽ
quandã nominis c̃tigisse .D. Ñsolũ assentior. sed italibent
ut nihilme magis in hoc sermone delec tauerit. Sigͦ saus
cũ anima ñ sectasit uiuere possint. Iã enĩ ẽ cessistirecte
ut opinor significationẽ quȩ quasi anima soni ẽ. dũ
nom̃ edit᷑ ꝑseipsã nullo pacto diuidi posse. cũ ipsesonꝰ
qđ uelud corpꝰ eiꝰ est possit. sed insolis nomine ita soniẽ
facta diuisio ut nuła pars eiꝰ significationẽ aliquã re¬
tineret. Itaq illas lit teras dela cerato corpore nomi¬
nis tãquã ex anima m̃bra. iđ significatione carentia
c̃siderabamꝰ. quã obrẽ si aliqđ nom̃ inuenerimꝰ qđ di¬
uisũ queat etiã singulis partib qͥppiã significare con¬
cedas oport& ñ omĩ modã ueluti mortẽ. tali p̃cisio¬

Expanded text:
ex his confit, significat? A. At cum, perdita significatione discerptus in litteris sonus est; num aliud putas esse factum, quam dilaniato corpore discessisse animam, et quasi mortem quamdam nominis contigisse? E. Non solum assentior, sed ita libenter, ut nihil me magis in hoc sermone delectaverit. 67. A. Si ecum anima secta non sit, vivere possint. Jam enim concessisti, et recte, ut opinor, significationem quae quasi anima soni est, dum nomen editur, per seipsam nullo pacto dividi posse, cum ipse sonus, quod velut corpus ejus est, possit. Sed in solis nomine ita soni est facta divisio, ut nulla pars ejus significationem aliquam retineret. Itaque illas litteras, dilacerato corpore nominis, tanquam exanima membra, id est, significatione carentia, considerabamus. Quamobrem si aliquod nomen invenerimus, quod divisum queat etiam singulis partibus quidpiam significare; concedas oportet, non omnimodam veluti mortem tali praecisio
Abbreviated transcription (Latin):
accepisse abste significationẽ quã ad mełaures de¬
portares. D. Uidetur. M. Cũ gͦ nom̃ ipsũ sono
& significatione constet. sonus aut̃ ad aures.
significatio adm̃tẽ ꝑtineat. ñ ne arbitraris
innomine uelut in ali quo animante. sonũ eẽ
corpꝰ. significationẽ aut̃ quasi animã sonii.
D. Nihil mihi uidet᷑ similius .M. Attende nunc
utrũ nominis sonus ꝑlitte ras diuidȩ possit. cũ anima eiꝰ
đ signisicatioñ possit. si qͥdẽ ipsa ẽ quã paulo ante in nra cogi

Expanded text:
accepisse abs te significationem, quam ad me per aures deaccepisse abs te significationem, quam ad me per aures deportaret? E. Videtur. A. Cum ergo nomen ipsum sono et significatione constet, sonus autem ad aures, significatio ad mentem pertineat; nonne arbitraris in nomine, velut in aliquo animante, sonum esse corpus, significationem autem quasi animam soni? E. Nihil mihi videtur similius. A. Attende nunc, utrum nominis sonus per litteras dividi possit, cum anima ejus, id est significatio, non possit. Siquidem ipsa est quam paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
sonũ aliud qđ sona significat᷑. D. Ego utrũq iddem
puto. M. Dic mͥgꝰ sonus ipse un deꝓcedat cũ loqueris.
D Quis dubit& ameꝓcedere: M. Abste gͦ solpcedit
cantẽ sonũ aliud rẽ que significat᷑. M. Dicgͦ utrã
posses ignarꝰ latinȩ linguȩ. nominare in loquendo
solẽ siñ intellectꝰ solis p̃cederet sonũ. DNullo modo
possẽ . M. Qiđ antequã ipsũ nom̃ ore ꝓcedat.si
uolens id enuntiare. aliquandiu te insilentio
teneas. ñ ne intua cogitatione manet. qđ ex p̃ssa
uoce alius auditurus ẽ DManifestũ ẽ. M. Qiđ cũ
ipse sol tante sit magni tudinis. nũ illa notio eiꝰ
quã cogitationẽ ante uocẽ tenes. aut longa. aut
lata. aut quid eiusmodi uideri potest D. Nul¬
lomodo . M. Age iã dicmꝰ. cũ ore ipsũ nom̃ erũpit
tuo. atq id ego audiens solẽ cogito. quẽ tu ante
uocẽ & cũ ipsauoce cogitasti. & nunc fortasse
ambo cogitamꝰ. non ne tibi uidet᷑ nom̃ ipsũ ueluti

Expanded text:
sonum, aliud quod sono significatur. E. Ego utrumque idem puto. A. Dic mihi ergo, sonus ipse unde procedat cum loqueris. E. Quis dubitet a me procedere? A. Abs te ergo sol procedit, cantem sonum, aliud rem quae significatur. A. Dic ergo, utrum posses gnarus latinae linguae nominare in loquendo solem, si non intellectus solis praecederet sonum. E. Nullo modo possem. A. Quid? antequam ipsum nomen de ore procedat, si volens id enuntiare aliquandiu te in silentio teneas; nonne in tua cogitatione manet, quod expressa voce alius auditurus est? E. Manifestum est. A. Quid? cum ipse sol tantae sit magnitudinis, num illa notio ejus, quam cogitatione ante vocem tenes, aut longa, aut lata, aut quid ejusmodi videri potest? E. Nullo modo. 66. A. Age, jam dic mihi: cum ore ipsum nomen erumpit tuo, atque id ego audiens solem cogito, quem tu ante vocem et cum ipsa voce cogitasti, et nunc fortasse ambo cogitamus; nonne tibi videtur nomen ipsum veluti
Abbreviated transcription (Latin):
quicquã om̃i no qđ tangi. aut hisoculi suĩ deripotest.
Non deniq ipsũ qđ uideri a nob potest cęlũ. melius eẽ
credendũ ẽ. Immohȩc om̃a longe deteri orã eẽ quã est
quelibet anima ratio conuincit. si modo eã ueriamatores

Expanded text:
quidquam omnino quod tangi, aut his oculis videri potest, quidquam omnino quod tangi, aut his oculis videri potest, non denique ipsum quod videri a nobis non potest, coelum melius esse credendum est. Imo haec omnia longe deteriora esse, quam est quaelibet anima, ratio certa convincit; si modo eam veri amatores
Abbreviated transcription (Latin):
in eccła catholica tradit᷑ nullã creaturã colendã eẽ
animȩ. Libentius eñĩ loquor his uerbis qͥb mͥ hȩc insi¬
nuata sunt Sed ipsũ tantũ modorerũ quȩ sunt om̃i ũ
creatorẽ. ex quo om̃a ꝑ quẽ om̃ã. in quo om̃a. iđ in
cõmutabilẽ caritatẽ. unũ uerũ dm̃ atq ꝑfectũ. qͥ
nũ quã. fu erit. nũquã erit. nũ quã alit̃ fuerit.
nũ quã alit̃ erit : quo nihil secrecius sit. nihil prȩ¬
sentius. qͥ diffici le inuenit᷑ ubisit. difficilius ubi
ñsit. cd̾ quo ẽẽ ñ oms possunt. & si ne quo eẽ nemo
potest. & siquid de illo in credibilius. c̃uenientius
tam̃ atq aptius homines dicere ualemus Hic gͦ
solus dsanimȩ colendus ẽ. neq discrete.neq c̃fuse.
Quic qid eñ anima colit ut dm̃. necesse.ẽ. ut melius
eẽ quã seipsa putet. Animȩ aut̃ natura. nec
t̾̃ra. nec maria. necsidera. nec luna. nec sol. nec

Expanded text:
in Ecclesia catholica traditur, nullam creaturam colendam esse in Ecclesia catholica traditur, nullam creaturam colendam esse animae libentius enim loquor his verbis quibus mihi haec insinuata sunt, sed ipsum tantummodo rerum, quae sunt, omnium Creatorem, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia; id est  verum atque perfectum, qui nunquam non fuerit, nunquam non erit, nunquam aliter fuerit, nunquam aliter erit; quo nihil sit secretius, nihil praesentius; qui difficile invenitur ubi sit, difficilius ubi non sit; cum quo esse non omnes possunt, et sine quo esse nemo potest: et si quid de illo incredibilius, convenientius tamen atque aptius homines dicere valemus. Hic ergo solus Deus animae colendus est, neque discrete, neque confuse. Quidquid enim anima colit ut Deum, necesse est ut melius esse, quam seipsam, putet. Animae autem natura nec terra, nec maria, nec sidera, nec luna, nec sol, nec
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ historiȩ miracula in rident. sic c̃ tẽpnimꝰ. tã quã
eos pueros qui cũ pictorẽ ꝓpositis tabulis quas in tuȩat᷑
pingentẽ uiderint ñputent posse hominẽ pingi. nisi
aliã picturã qͥpiꝰguit aspexerit. Tanta aut̃ in ẽ tẽplan¬
da ueritate uoluptas. ẽ. quanta cũq. ex parte eã quisq
c̃tẽplari potest. tantapuritas. tanta senceritas. tã
indubitanda rerũ fides. ut neq quic quã p̃t̃ea scis¬
se se aliquando aliquis putet cũ sibi scire uudebat᷑. & qu
minꝰ impediat᷑ anima tota toti inherere ueritati
mors quȩ antea metu ebat᷑ iđ ab hoc corpore omĩ¬
moda fuga & elapsio ꝓsũ momunere desi deretur.
breuit̃ colligã quẽ ad modũ fatendũ est animã
huma nã ñ eẽ qđ ds̃ est. ita p̃sum̃ dũ nihilint̃ omã quȩ¬
creauit dõ eẽ ꝓpinquus Ideoq diume ac sirigularit᷑

Expanded text:
hujus historiae miracula irrident, sic contemnemus, tanquam hujus historiae miracula irrident, sic contemnemus, tanquam eos pueros, qui cum pictorem propositis tabulis, quas intueatur, pingentem viderint; non putent posse hominem pingi, nisi aliam picturam, qui pingit aspexerit. Tanta autem in contemplanda veritate voluptas est, quantacumque ex parte eam quisque contemplari potest, tanta puritas, tanta sinceritas, tam indubitanda rerum fides, ut neque quidquam praeterea scisse se aliquando aliquis putet, cum sibi scire videbatur; et quo minus impediatur anima toti tota inhaerere veritati, mors quae antea metuebatur, id est ab hoc corpore omnimoda fuga et elapsio, pro summo munere desideretur. Cbreviter colligam, quemadmodum fatendum est, animam humanam non esse quod Deus est; ita praesumendum, nihil inter omnia quacreavit, Deo esse propinquius. Ideoque divine ac singulariter
Abbreviated transcription (Latin):
tore creatasint & in illoꝵ cõparatione nulla sint. ꝑseaut̃ c̃side¬
rata mira atq pulchra tunc agnoscemꝰ quã uera nob credenda
imꝑata sint. quãq: obtime acsalubrime apud matrẽ ȩccłam
nutritifuerimꝰ quȩ uesit utilitas lactis illius qđ apłs paulus
paruulis sepotũ dedisse p̃dicanit. qđ alim̃tũ accipere cũ
dũ. rep̃hen dere aliquando aut odisse. sceleris & inpietatis.
tractare aut̃ ac dispensare. cõ mode laudis & caritatis ple¬
nissimũ .ẽ. Uidebimꝵ etiã naturȩ huiꝰ corporeȩ cõmuta¬
tiones & uicissi tudinis. dũ diuinis legib seruit ut ipsa etiã
resurrectionẽ carnis. quȩ partĩ tardius. partĩ om̃i no
ñ credit᷑: ita certã teneamꝰ ut certius nob̾ ñsit solẽ cũ
occiderit oriturũ. Iã uͦ eos qͥ ad exẽplũ nr̃ȩ salutis.
ac primicias afilio dĩ potentissimo et̃no in cõmutabili.
susceptũ hominẽ eundẽq natũ eẽ deuir gine ceteraq

Expanded text:
tore creata sint, et in illorum comparatione nulla sint; per se autem considerata, mira atque pulchra. Tunc agnoscemus quam vera nobis credenda imperata sint, quamque optime ac saluberrime apud matrem Ecclesiam nutriti fuerimus, quaeve sit utilitas lactis illius quod apostolus Paulus parvulis se potum dedisse praedicavit : quod alimentum accipere cum dum; reprehendere aliquando aut odisse, sceleris et impietatis: tractare autem ac dispensare commode, laudis et charitatis plenissimum est. Videbimus etiam naturae huiones et vicissitudines, dum divinis legibus servit, ut etiam ipsam resurrectionem carnis, quae partim tardius, partim omnino non creditur, ita certam teneamus, ut certius nobis non sit, solem, cum occiderit, oriturum. Jam vero eos qui ad exemplum salutis nostrae ac primitias, a Filio Dei potentissimo, aeterno, incommutabili susceptum hominem, eumdemque natum esse de virgine, caeteraque
Abbreviated transcription (Latin):
cipiat ut exeo numerae usq ad t̾tiam et quartã ꝓgeniẽ. Srad dicae quis
auctori magis amplius reddendũ iustũ uidet᷑ quã imitdri in auctorẽ
congrua dat᷑ uindicta. filiis aut̃ quđ plus dicit reddi porna ẽ patrũ.
Et si quȩras accessu legis pec catores plusfiunt rri sicut et lamech Et post
lameth quib dã tam̃ uidet᷑ sicreddita esse peccata patrũ in filios dũ in
captiuitate. ducti st̃ causa patrũ. et fuerunt ibi usq ad quartã gr¬
nerationẽ. Quod si uerũ est ñ solũ odiohabentib sereddidit peccata
patrũ. sed et diligentib nom̃ suũ. Quia et danihel abductus ẽ. &tres
pueri et baruch. & etechi el. et hesdra illic natꝰ est. Liquido gͦ appart
illud c̃uenire ꝓpositȩ questioni qd supͣ diximus.

Expanded text:
cipiat, ut ex eo numeretur usque ad tertiam et quartam progeniem. Sed dicet quis: cipiat, ut ex eo numeretur usque ad tertiam et quartam progeniem. Sed dicet quis: \'auctori magis amplius reddendum iustum uidetur, quam imitatori.\' in auctorem congrua datur uindicta, filiis autem quod plus dicit reddi, poena est patrum. et si quaeras, accessu legis peccaLamech. Quibusdam tamen videtur, sic reddita esse peccata patrum in filios, dum in captivitatem ducti sunt causa patrum, et fuerunt ibi usque ad quartam generationem. Quod si verum est, non solum odio habentibus se reddidit peccata patrum, sed et diligentibus nomen suum: quia et Daniel abductus est, et tres pueri, et Baruch, et Ezechiel, et Esdras ibi natus est. Liquido ergo apparet illud convenire propositae quaestioni, quod supra diximus.
Abbreviated transcription (Latin):
ut quia impirtatẽ parentũ secuti mala. quȩ obliteranda erant
exemplauert᷑ acerbius puni ant᷑ post quã ostendit ds. Quid pariat ias
idola tria ad didit statim quȩ bona diligentes se sequant᷑ dicens. & farin
mi scđĩam inmilia miliũ his qui ailigunt me &custodiunt p̃cepta mea
It bonũ patris ñ usq ad prone potẽ sed usq inmilia mili ũ reddat. ut
puta si quis ex semine dauid diligat dñm quẽ constet utiq Ponro auͥt
mille annos fuisse huic additur miscđia dĩ ut in necessitate duab
suffragantib: causis mi seridiã ac cipere mereat᷑ quia & ipse dĩ culturẽ
& ex semine eiꝰ est qͥamauerit dm̃ & in hoc clem̃tia dĩ laudabilis ẽ ut
odio habentib se usq in terciã et quartã redaet ꝓgeniẽ et ñ in milia miliũ¬
t si in quinta ꝓgeniẽ tractĩ fuerit malũ in de iterũ capud habrre in¬

Expanded text:
ut, quia impietatem parentum secuti mala, quae oblitteranda erant, ut, quia impietatem parentum secuti mala, quae oblitteranda erant, exemplauerunt, acerbius puniantur. Postquam ostendit deus quid mali pariat idolatria, addidit statim quae bona diligentes se sequantur dicens: et faciens misericordiam in milia milium his, qui diligunt me et custodiunt praecepta mea, ut bonum patris non usque ad pronepotem, sed usque in milia milium reddat. ut puta, si quis ex semine Dauid diligat dominum, quem constat utique porro ante mille annos fuisse, huic additur misericordia dei, ut in necessitate duabus suffragantibus causis misericordiam accipere mereatur, quia et ipse dei cultor est et ex eius semine est, qui amauerit deum. et in hoc clementia dei laudabilis est, ut odio habentibus se usque in tertiam et quartam reddat progeniem et non in milia milium, ut si in quintam progeniem tractum fuerit malum, inde iterum caput habere in
Abbreviated transcription (Latin):
patris. nepos aut̃ aui i malisimitator ex istens sciat se ñ inmunẽ fu-¬
turũ asrueritate sententiȩ. aut si & nepos forte ñ aui sed patris secutꝰ
uestigia testam̃ tũ diligat dĩ non ignor&. ꝓnepos ad se usq ꝑuenire
sententiã. si ȩ mulus sit ꝓaui ꝑiudiȩ hȩc legis manifestatione det̾reri.
Ioluit ds̃ impios patreᷤ ut agnoscentes quantũ mali parer& srctatio ida¬
latriȩ ł affectus filioꝵ reuocarent᷑ ad reuerentiã creatoris aut filu
tim̃ tes neincurrerent peccata patrũ dĩ legi ob tẽperarent. Illi aũt
adtendentes ad neqͥtiã. alit̃ hoc in t᷑p̃tari corpert̃ dicentes. Patres man¬
ducauerunt uuã acerbã & dentes filioꝵ obstupuerunt. ut securi de
in punitate eo quod fili is ipsoꝵ rederent᷑ peocata illi tam̃ neq sp̃s
non inpune sibi futurũ sed sic reddi peccata patrũ filiis. ut q¬

Expanded text:
patris, nepos autem avi in malis imitator existens, sciat se non immunem fupatris, nepos autem avi in malis imitator existens, sciat se non immunem futurum a severitate sententiae; aut si et nepos forte non avi, sed patris secutus vestigia Testamentum diligat Dei, non ignoret pronepos ad se usque pervenire sententiam, si aemulus sit proavi perfidiae. Hac legis manifestatione deterreri voluit Dlatriae uel adfectu filiorum reuocarentur ad reuerentiam creatoris, aut filii timentes, ne incurrerent peccata patrum, dei legi obtemperarent. illi autem adtendentes ad nequitiam aliter hoc interpretari coeperunt dicentes: patres manducauerunt uuam acerbam et dentes filiorum stupuerunt, ut securi de inpunitate, eo quod filiis ipsorum redderentur peccata, illi tamen neque spiritus non inpune sibi futurum, sed sic reddi peccata patrum filiis,