comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illud est. ꝑ qd̃ esse homo absq peccato
potest. confitetur quisqͥs remissã fatet᷑.
Fateor dilectioni ur̃e. cum ista legerem
leticia repente ꝑfusus sũ: qd̃ dĩ grãm
non negaret. ꝑ quã solam homo uis¬
tificari solet. Hoc enĩ in disputationi¬
b talium maxime detestor & horreo.
S ꝑgens legere eȩt̾a: primo ex datis simi¬
litudinib cepi habere suspectũ. Ait
enim. Num si dixero. homo disputa¬
re potest. auis uolare. lepus curre¬
re. & ñ etiã ꝑ quȩ hȩc effici possunt.
commemorauero. id est linguã. alas.
pedes: num ego offitioꝵ qualitates
negaui. qͥ offitia ipsa confessus sũ:
Uidetur certe hȩc eum cõmemorasse:
quȩ natura ualent. Creata st̃ enĩ
hȩc menbra huiꝰ modi naturis: lin¬
gua. ale. pedes. Non tale aliqͥd posu¬
it. quale de. grã intelligi uolumꝰ: sine
qua homo ñ iustificatur. ubi de sa¬
nandis ñ de instituendis naturis

Expanded text:
illud est per quod esse homo absque peccato illud est per quod esse homo absque peccato potest, confitetur, quisquis rem ipsam fatetur. \' Fateor dilectioni uestrae, cum ista legerem, laetitia repente perfusus sum, quod Dei gratiam non negaret, per quam solam homo iustificari potest; hoc enim in disputationibus talium maxime detestor et horreo. sed pergens legere cetera primo ex datis similitudinibus coepi habere suspectum. ait enim: nunc si dixero: homo disputare potest, auis uolare, lepus currere, et non etiam per quae haec effici possint commemorauero, id est linguam. alas, pedes. num ego officiorum qualitates negaui. qui officia ipsa confessus sum? uidetur certe haec eum commemorasse, quae natura ualent; creata sunt enim haec membra huiusmodi naturis, lingua, alae, pedes. non tale aliquid posuit, quale de gratia intellegi uolumus, sine qua homo non iustificatur, ubi de sanandis, non de instituendis naturis
Abbreviated transcription (Latin):
qualitas potest. His dictis iterũ sibi
obicit: s tu inquies hoc in loco d̃i grãm.
quando quidẽ eam ñ cõmemoras ui¬
deris abnuere. Deinde respondit. Ego¬
ne abnuo qͥ rem confitendo. confitear
necesse ẽ. & ꝑ qd̃ res effici potest: an tu
qui rem negando. & qͥcquid illud ẽ ꝑ
qd̾ res efficit᷑ ꝓeuldubio negas: Oblitꝰ
est iam se illi respondere qui rem ñ ne
gat: cuiꝰ obiectionem paulo ante ꝓpo¬
suerat dicentis. Potest quidẽ esse: s ꝑ
multũ laborat possibilitatẽ negat: qͥ
ei iam dicit potest esse s ꝑ dĩ grãm:
Uerumptam̃ quia isto dimisso qͥ rem
iam confitetur. agit adhuc aduersus
eos qui negant esse possibile hominẽ
esse sine peccato: qͥd ad nos: Contra qͦs
uult agat: du tam̃ hoc confiteatur
qd̃ impietate sceleratissima negatur:
sine grã di hominẽ sine peccato eẽ. ñ
posse. Dicit gͦ: siue ꝑ grãm siue ꝑ ad¬
iutorium siue ꝑ mised̾iam. & quicqͥd

Expanded text:
qualitas potest. his dictis iterum sibi qualitas potest. his dictis iterum sibi obieit: sed tu, inquies, hoc in loco dei gratiam, quando quidem eam non commemoras, uideris abnuere . deinde respondit: egone abnuo, qui rem confitendo confitear necesse est et per quod effici res potest. an tu, qui rem negando et quicquid illud est per quod res efficitur procul dubio negas? oblitus est iam se illi respgat, cuius obiectionem paulo ante proposuerat dicentis: potest quidem esse, sed pmultum laborat, possibilitatem negat, qui ei iam dicit \'potest esse per Dei gratiam ?\' uerumtamen quia isto dimisso, qui rem iam confitetur, agit adhuc aduersus eos, qui negant esse possibile hominem esse sine peccato, quid ad nos? contra quos uult agat, dum tamen hoc confiteatur, quod impietate sceleratissima negatur, sine gratia Dei hominem sine peccato esse non posse. dicit ergo: siue per gratiam siue per adiutorium siue per misericordiam, et quicquid
Abbreviated transcription (Latin):
etiã si mortiuus ille ñ esset: & si iusti essen.
qͥa uellent essent. ñ quia iusti ẽẽ ñ possen.
Si aũt sine. xp̃i gr̃a iustificari om̃ino nol
potuit: etiã istum si audet absoluat sed̾m
uerba sua: qͥa si idcir co talis fuit qd̃ aliñd
esse ñ potuit culpa caruit S obiecit sͥ
quasi ab alio dictũ: &e ait. Potest quidẽ
esse. s ꝑ di grãm inquies. Deinde uelut
respondendo subiungit: ago humanita¬
t tuȩ grãs. qd̾ assertionem meã quã du¬
dum oppugnabas. ñ modo ñ oppugnare.
aut ñ confiteri solum contentus non es:
uerũ etiã non refugis cõꝓbare. Nam di¬
cere potest quidẽ: s ꝑ illud aut illud qͥd
aliud est. quã non solũ consentire qd̾ pos¬
sit esse: uerumetiã quomͦ uł qualiter poᷤ¬
sit ostendere: Nullus itaq magis alicuiꝰ
rei possibilitatẽ ꝓbat. quã qui eiꝰ etiã
qualitatẽ fatetui: qͥa nec absq re. esse.

Expanded text:
etiamsi mortuus ille non esset; et si iniusti essent, etiamsi mortuus ille non esset; et si iniusti essent, quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si autem sine Christi gratia iustificari omnino non potuit, etiam istum, si audet, absoluat secundum uerba sua, quia \'si idcirco talis fuit, quod aliud esse non potuit, culpa caruit\'. Sed obiecit sibi quasi ab alio dictum et ait: potest quidem esse, sed per dei gratiam, inquies. deinde uelut respondendo subiungit: ago humanitati tuae gratias, quod assertionem meam. quam dudum oppugnabas, non modo non oppugnare aut non confiteri solum contentus non es, uerum etiam non refugis conprobare. nam dicere: potest quidem, sed per illud aut illud, quid aliud est quam non solum consentire quod possit esse, uerum etiam quomodo uel qualiter possit ostendere? nullus itaque magis alicuius rei possibilitatem probat quam qui eius etiam qualitatem fatetur, quia nec absque re esse
Abbreviated transcription (Latin):
mors. & ita in om̃s homines ꝑtransut.
in quo om̃s peccauer̃t. Recte gͦ ex dãp¬
natione quȩ ꝑ uniuersam massã eur¬
rit. ñ admittitur in regnũ celoꝵ: quãuiᷤ
xꝑianus non sołu ñ fuerit. s nec ẽẽ potu¬
erit. S ñ dampnat᷑ inquiunt: qͥa in ad̾a
peccasse om̃s non ꝓpt̃ peccatũ nascendi
origine attractum. s ꝓpt̾ imitationem
dictũ est. Si gͦ idõ dicitu adam aucꝰtor
omniũ qui subsecuti sunt peccatoꝵ. qͥa
stoꝵ. quia primꝰ in hominib iustus fuit.
S de infante ñ loquor: iuuenis uł senex
in ea regione defunctꝰ est. uͥ ñ potuit
xꝑi nom̃ audire: potuit fieri iustus ꝑ na¬
turam & liberũ arbitriũ an non potuit.
Si potuisse dicunt: ecce qd̃ est cruc̃ẽ xꝑi
euacuare. sine illa quẽqua ꝑ naturale.
legem. ae uoluntatis arbit iũ iustificari
posse contendere. Dicamꝰ &e hic: ergo xp̃c.
gratis mortuus ẽ. Hoc enĩ om̃s possent.

Expanded text:
mors et ita in omnes homines pertransiit, mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. recte ergo ea damnatione, quae per uniuersam massam currit, non admittitur in regnum caelorum, quamuis Christianus non solum non fuerit sed nec esse potuerit. Sed non damnatur, inquiunt, quia, in Adam peccasse omnes, non propter peccatum nascendi origine adtractum sed propter imitationem dictum est. si ergo ideo dicitur Adam auctor hominum, qui subsecuti sunt, peccatorum, quia storum, quia primus in omnibus iustus fuit? sed de infante non loquor. iuuenis uel senex in ea regione defunctus est, ubi non potuit Christi nomen audiri; potuit fieri iustus per naturam et liberum arbitrium, an non potuit? si potuisse dicunt, ecce quod est crucem Christi euacuare, sine illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere. dicamus et hic: ergo Christus gratis mortuus est; hoc enim omnes possent,
Abbreviated transcription (Latin):
ita languescit. ita ualitudinis in eqͤ¬
litate corrumpit᷑. ita ex haurit᷑ uiri¬
bus. ita lassitudine debilitat᷑ ce fran¬
gitur: ut si aliquo mͦ ꝑduret in uita
uix possit ad eum cibum reuocari. un¬
de abstinendo uitiata ẽ: sic ñ est sub¬
stantia peccatũ: s substantia ẽ ds̃
summaq substantia. & solus uerus
rationalis ereaturȩ cibus: a quo ꝑm
obedientiã recedendo. & ꝑ infirmita¬
tem ñ ualendo capere qd̃ debuit et
gaudere. Audis quẽ ad modu dicat.
ꝑcussum ẽ sicut fȩnũ ce aruit corme¬
um: qm̃ oblitus sũ manducare panẽ

Expanded text:
ita languescit, ita ualetudinis inaequita languescit, ita ualetudinis inaequalitate corrumpitur, ita exhauritur uiribus, ita lassitudine debilitatur et frangitur, ut, si aliquo modo perduret in uita, uix possit ad eum cibum reuocari, unde abstinendo uitiata est. sic non est substantia peccatum, sed substantia est deus summaque substantia et solu§ uerus rationalis creaturae cibus. a quo per inoboedientiam recedendo et per infirmitatem non ualendo capere, quo debuit et gaudere, audis quemadmodum dicat: percussum est sicut faenum et aruit cor meum, quoniam oblitus sum manducare pane
Abbreviated transcription (Latin):
frustra dictũ putetur. uocabis nom̃
eiꝰ iħm: ipse enĩ saluũ faciet ppłm su¬
um a peccatis eoꝵ. Quomͦ enĩ saluũ
faciet: ubi nulla ẽ egritudo. Recca¬
ta qͥppe a quib dicit euangłiũ sal¬
uum faciendũ ppł̃m xp̃i. substantiȩ¬
non sunt: & scd̾m istũ uitiare ñ possui.
O frater bonũ est. ut memineris te ẽẽ
rp̃ianum: credere ista fortasse suffice¬
ret. S tam̃ qͥa disputare uis. nec ob¬
est immo etiã ꝓdest. si firmissima p̾ce¬
dat fides: ñ existimemꝰ peccato naturã
humanã non posse uitiari: s diuine
credentes scripturis peccato eam eẽ
uitiatã. quomͦ id fieri potuerit inqͥ¬
ramꝰ qm̃ peccatũ iam didicimꝰ ñ ẽẽ
substantiã. Nonne attendit᷑ ut alia
omittã: etiam ñ manducare ñ ẽẽ sub¬
stantiam: Asubstantia qͥppe recedit᷑
Qm̃ cibus substantia ẽ: s abstinere a
cibo ñ est substantia. Et tam̃ substan¬
tia corꝑis. si om̃ino abstinet᷑ a cibo.

Expanded text:
frustra dictum putetur: uocabis nomen frustra dictum putetur: uocabis nomen eius lesum; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis eorum. quomodo enim saluum faciet, ubi nulla est aegritudo? peccata quippe, a quibus dicit euangelium saluum faciendum populum Christi, substantinon sunt et secundum istum uitiare non possunt.s o frater, bonum est, ut memineris te esse christianum. credere ista fortasse suffecerit; sed quia disputare uis nec obest, immo etiam prodest, si firmissima praecedat fides nec existimemus peccato humanam naturam non posse uitiari, sed diuinis credentes scripturis peccato eam esse uitiatam, quomodo fieri potuerit inquiramus. quoniam peccatum iam didicimus non esse substantiam, nonne attenditur, ut alia omittam, etiam non manducare non esse substantiam? a substantia quippe receditur, quoniam cibus substantia est. sed abstinere a cibo non est substantia, et tamen substantia corporis, si omnino abstineatur a cibo,
Abbreviated transcription (Latin):
&e audi qd̃ sequitur. qm̃ peccauitͥ. Hcẽ
iste interroget: ab isto querat qd̾ que¬
rendũ putat. e dicat. O tu qui clamaᷤ
substantia carens nom̃: quo non res.
non existentia. ñ corpꝰ aliqd̾. s tantũ
ꝑperam facti actus exprimit᷑. Respon¬
det ille: ita est ut dicis. Non ẽ peccatũ
aliqua substantia: s tantũ hoc noĩe
ꝑperã facti actus exprimit᷑. Et cont᷑
iste. Quid gͦ clamas: sana animã meã
qm̃ peccaui tͥ. Quomͦ potuit uitiare
animã tuã: qd̾ substantia caret. Noi¬
ne ille merore confectus uulneris sui ne
disputatione ab oratione. auerteretur.
breuiter responderet & diceret: recẽ¬
de a me obsecro: Cũ illo potiꝰ disputa
si potes. qui dixit. Non est opus sanis
medicus. s egrotantibꝰ: ñ ueni uocare
iustos. s peccatores. Ubi iustos. utiq
sanos: peccatores aut̃ appellauit egro¬
tus. Cernitis ne quo tendat: &e qͦ manꝰ
porrigat hȩc disputatio: Nt om̃ino

Expanded text:
et audi quod sequitur: quoniam peccaui tibi. hunc et audi quod sequitur: quoniam peccaui tibi. hunc iste interroget, ab isto quaerat quod quaerendum putat et dicat: \'o tu qui clamas: substantia anon existentia, non corpus aliquid, sed tantum perperam facti actus exprimitur? Respondet ille: Ita est ut dicis; non est peccatum aliqua substantia, sed tantum hoc nomine peram facti actus exprimitur\'. ot contra iste: \'quid ergo clamas: sana animam meam, quoniam peccaui tibi? quomodo potuit uitiare animam tuam quod substantia caret?\' nonne ille maerore confectus uulneris sui. ne disputatione ab oratione auerteretur, breuiter responderet et diceret: \'recede a me, obsecro? cum illo potius disputa, si potes, qui dixit: non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus. non ueni uocare iustos, sed p c catores, ubi iustos utique sanos, peccatores autem appellauit aegrotos. Cporrigat haec disputatio? ut omnino
Abbreviated transcription (Latin):
mus: aderit fortassis misedia di. ut
& ipsũ hoc dixisse peniteat. Erimo in¬
quit de eo disputanđu est: qd̃ ꝑ pec¬
catũ debilitata dicit᷑. &e immutata na¬
tura. Unde ante omia querendu pu-¬
to inquit: qͥd sit peccatũ. Substantia
aliqua. an om̃ino substantia carens
nom̃. quo ñ res. non existentia. ñ corpͦ
aliqd̾.s ꝑperam facti actus exprimit᷑.
Deinde adiungit. Credo ita ẽ. Et si ita
est inquit: quomͦ potuit humanam
debilitare uł mutare naturã. qd̃ sub¬
stantia caret: Uidete queso: quomͦ
nesciens. nitatur euertere medicina¬
lium eloquioꝵ saluberrimas uoces.
fgo dixi dñe miserere mei:sana animã
meã qͥa peccaui tͥ. Quid sanatur: si ni¬
chil est uulneratũ. nichil sauciatũ.
nichil debilitatũ atq uitiatũ. Porro
si est qd̃ sanetur: unde uitiatũ est. Audis
confitentẽ: qͥd desideras disputantem:
Sana inquit anima meã. Ab illo quere
unde uitiatũ sit. qd̾ sanari rogat:

Expanded text:
mus, aderit fortasse misericordia Dei, ut mus, aderit fortasse misericordia Dei, ut et ipsum haec dixisse paeniteat. primo, inquit, de eo disputandum est, quod peccato debilitata dicitur et inmutata natura. unde ante omnia quaerendum puto, inquit, quid sit peccatum substantia aliqua, an omni substantia carens nomen, quo non res, non existentia, non corpus aliquod, sed perperam facti actus exprimitur. deinde adiungit: credo, ita est. et si ita est, inquit. quomodo potuit humanam debilitare uel mutare naturam, quod substantia caret ? uidete, quaeso, quomodo nesciens nitatur euertere medicinalium eloquiorum saluberrimas uoces: ego dixi: domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui tibi. quid sanatur, si nihil t st uulneratum, nihil sauciatum, nihil debilitatum atque uitiatum ? porro si est quod sanetur, unde uitiatum est ? audis confitentem, quid desideras disputantem? sana, inquit, animam meam. ab illo quaere, unde uitiatum sit, quod sanari rogat,
Abbreviated transcription (Latin):
tas hominis. etiã ipso fatente ñ pot̾:
quare hac necessitate restat ut oret
ignosei. Ut aũt adiuuet᷑ ne peccet:
nusquã dixit. ñ hic legi. Mirũ de hac
re om̃ino silentiũ. cũ oratio dñica
utrũq petendu ẽẽ cõmoneat: & ut
dimittant᷑ nobis debita nr̃a. e ut ñ
inducamur in temptationẽ. Illud ut p̾¬
terita expientur: hoc ut futura uitent᷑.
Qd̃ licet non fiat. nisi uoluntas assit:
tam̃ ut fiat uoluntas sola ñ sufficit.
Iđo ꝓhac re. nec suꝑflua nec impudens
dño immolatur oratio. Nam qͥd stultiꝰ:
quã orare ut facias qd̃ in potestate.
habeas: Iam nẽ uidete qd̾ ad rem max¬
ime ꝑtinet: quomͦ humanã naturã
tanquã omĩno sine uitio ullo sit co¬
netur ostendere: & contra aꝑtissimaᷤ
seripturas dĩ delectetur sapientia uer¬
bi. qua euacuetur crux xp̃i. S plane.
illa non euacuabit᷑: ista potiꝰ sapien¬
tia subuertet᷑. Nlam cũ hoc ostenderi¬

Expanded text:
tas hominis, etiam ipso fatente non potest; tas hominis, etiam ipso fatente non potest; quare hac necessitate restat ut oret ignosci. ut autem adiuuetur ne peccet, nusquam dixit, non hic legit. mirum de hac re omnino silentium, cum oratio Dominica utrumque petendum esse commoneat: et ut dimittantur nobis debita nostra et ut non inducamur in temptationem, illud ut praeterita expientur, hoc ut futura uitentur. quod licet non fiat, nisi uoluntas adsit, tamen ut fiat, uoluntas sola non sufficit. ideo pro hac re nec superflua nec inpudens Domino immolatur oratio, nam quid stultius quam orare, ut facias quod in potestate habeas ? Iam nunc uidete, quod ad rem maxime pertinet, quomodo humanam naturam, tamquam omnino sine uitio ullo sit, conetur ostendere et contra apertissimas Scripturas Dei delectetur sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed plane illa non euacuabitur, ista potius sapientia subuertetur. nam cum hoc ostenderi
Abbreviated transcription (Latin):
Tractat etiã iste de peccatis ignorantiȩ.
ae dicit hominẽ preuigilare debere
ne ignoret: idoq esse culpandã igno¬
rantiã. quia id homo nescit negligen¬
tia sua. qd adhibita diligentia scire
debuiss: dũ tam̃ omĩa potiꝰ disputae
quã ut oret ce dicat. Da mͥ intellectũ:
& diseam mandata tua. Aliud ẽ enĩ
non curasse scire. quȩ negligentiȩ pec¬
cata etiã ꝑ sacrifitia quȩd̾ã legis ui¬
debantur expiari: aliud intelligere.
uelle nec posse. & facere contra legem
ñ intelligendo qͥd fieri uelit. Unde
admonemur petere a dõ sapientiã
qui dat omib affluent̃: utiq his oibꝰ
qui sic petunt & tantũ petunt. quomͦ
& quantũ res tanta petenda ẽ. Diui¬
nitus tam̃ expianda ẽẽ peccata cõmiᷤ¬
sa. & ꝓ eis dñm exorandũ fatetur ꝓpt̃
ueniam scilicet ꝓmerenda: & qͥa id qd̾
factũ est facere infectũ. multũ ab isto
laudata potentia illa naturȩ &e uolun¬

Expanded text:
ui datus est nobis. Tractat etiam iste de peccatis ignorantiae ui datus est nobis. Tractat etiam iste de peccatis ignorantiae et dicit, \'hominem praeuigilare debere ne ignoret, ideoque esse culpandam ignorantiam, quia id homo nescit neglegentia sua quod adhibita diligentia scire debuisset.; dum tamen omnia potius disputet, quam ut oret et dicat: da mihi intellectum, et discam mandata tua. aliud enim est eum non curasse scire, quae neglegentiae peccata etiam per sacrificia quaedam legis uidebantur expiari; aliud intellegere uelle nec posse et facere contra legem non intellegendo quae fieri uelit. unde admonemur petere a Deo sapientiam, qui dat omnibus affluenter, utique his omnibus, qui sic petunt et tantum petunt, quomodo et quantum res tanta petenda est. Diuinitus tamen expianda esse peccata, commissa et pro eis Dominum exorandum fatetur, propter ueniam scilicet promerendam: quia id, quod factum est, facere infectum multum ab isto laudata potentia illa, natura et uolun
Abbreviated transcription (Latin):
descendens: in multis offendimꝰ om̃s.
hominũ potest domare. Nec illud qͥs¬
quã istis ꝓ impossibilitate ñ peccandi
similiter obiecerit qd dictũ est: sapi¬
entia carnis inimica in d̃m ẽ. Legi
enim di non ẽ subiecta: nec enĩ pot̾.
Qui aut̃ in carne st̃: dõ placere ñ pos
sunt. Sapientiã quippe carnis dixit:
non sapientiã desursũ descendentẽ.
Et in carne esse. ñ eos qͥ nondu de
corꝑe exierunt: s eos qui scđm car¬
nem uiuunt. significatos ẽẽ manife¬
stum ẽ. Non aũt ibi est questio quȩ
uersatur. Illud ẽ qd̾ expecto ab isto
audire: si possim eos qui sedm sp̃m ui¬
uunt. &e obhoc etiã hic adhuc uiuen¬
tes iam quodamͦ in carne ñ sunt:
utrũ grã dĩ uiuunt scdm sp̃m: an
sibi sufficientia iam data cũ creantur.
possibilitate. nature & sua ꝓpria uolun¬
tate. cũ plenitudo legis ñ sit nͥ caritaᷤ.
& caritas di diffusa sit in cordib nr̃is.

Expanded text:
descendens, in multis offendimus omnesdescendens, in multis offendimus omneshominum domare potest. Nee illud quisquam istis pro inpossibilitate non peccandi similiter obiecerit, quod dictum est : sapientia carnis inimica est in deum; legi enim dei non est subiecta, nec enim potest. qsunt. sapientiam quippe carnis dixit, non sapientiam de sorsum descendentem: et in carne esse non eos, qui nondum de corpore exierunt, sed eos, qui secundum carnem uiuunt, significatos esse manifestum est. non autem ibi est quaestio, quae uersatur. illud est, quod expecto ab isto audire, si possim, eos, qui secundum spiritum uiuunt et ob hoc etiam hic adhuc uiuentes iam quodam modo in carne non sunt, utrum gratia Dei uiuant secundum spiritum, an sibi sufficiant, iam data cum crearentur possibilitate naturae in sua propria uoluntate; cum plenitudo legis non sit nisi caritas, et caritas Dei diffusa sit in cordibus nostri
Abbreviated transcription (Latin):
inconstantia &e omne opꝰ prauum.
Quȩ aũt desursũ est sapientia. primũ
quidẽ pudica ẽ: deinde pacifica. mo¬
desta. suadibilis. plena miscłia ꝯfru¬
ctib bonis: in estimabilis. sine simula¬
tione. Hȩc ẽ sapientia quȩ linguã do¬
mat: desursũ descendens. ñ ab huma¬
no corde ꝓfiliens. An ce istam qͥsq ab¬
uanitate ponit in hominiis potestate:¬
Cur gͦ oratur. ut accipiatur: si ab homi¬
ne ẽ ut habeat᷑. Ance huic orationi
contradicit᷑ ne fiat iniuria libero ar¬
bitrio: qd̃ sibi sufficit possibilitate. na¬
turȩ ad implenda omĩa p̾cepta iusticiȩ:
Contradicatur gͦ eidem ipsi iacobo apło
admonenti &e dicenti: siquis aut̃ uỹm
indiget sapientia. postulet a do qui
dat omĩb affluent̃ & ñ iniperat. et
dabitur ei. Postulet aut̃ in fide: nichil
hesitans. Hȩc est fides ad quã p̾cepta
cõpellunt: ut lex imperet. fides impe¬
tret. ꝑ lingua enĩ quã nullus hominũ
domare potest. s sapientia desursũ

Expanded text:
opus prauum. quae autem de sursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica modesta suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, non indicans, sine simulatione. haec est sapientia, quae linguam domat, de sursum descendens, non ab humano corde prosiliens. an et istam quisque abuanitate ponet in hominis potestatergo oratur ut accipiatur, si ab homine est ut habeatur? an et huic orationi contradicitur, ne fiat iniuria libero arbitrio ? quodsi sibi sufficit possibilitate naturae ad implenda omnia praecepta iustitiae , contradicatur ergo et idem ipsi apostolo Iacobo admonenti et dicenti; si quis autem uestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus afluenter et non inproperat, e t dabitur e i; postulet autem in fide nihil haesitans. haec est fides, ad quam praecepta conpellunt, ut lex imperet. fides impetret. per linguam enim, quam nullus hominum domare potest, sed sapientia desursum
Abbreviated transcription (Latin):
& quasi creaturã quȩ ꝑ illũ condita
est melius illo inspicere nouerint.
uoce ñ sana sanos eẽ ꝓnuntiant.
Materiã peccati dicit ẽẽ uindictam:
si ad hoc peccator infirmatꝰ est ut plu¬
ra peccaret. Nec cogitat p̾uaricatorẽ
legis quã digne lux deserat ueritatis:
qua desertus utiq cęcus &e plus necesse
est offendat. & cadendo uexetur: ueratꝰ ꝙ
non surgat: ut ido tantũ audiat uocem
legis. quo admoneatur implorare grãm
saluatoris. An nulla pęna ẽ eoꝵ de quibꝰ
dicit apłs: qͥa cũ cognouissent dm̃ ñ sicut.
dm̃ głificauerunt aut grãs egerunt: s¬
euanuerunt in cogitationib suis. & ob¬
seuratum est insipiens cor eoꝵ: Utiꝙ ista
obscuratio. undicta & pęna iam fuit.
Et tam̃ ꝑ hanc pęnã id est ꝑ cordis cȩci¬
tatem quȩ fit deserente luce sapientie:
in plura &e grauia peccata collapsi funt.
Dicentes enĩ se esse sapientes: stulti fac¬

Expanded text:
et. quasi creaturam, quae per illum condita et. quasi creaturam, quae per illum condita est. melius ilio inspicere nouerint, uoce non sana sanos esse pronuntiant. Materiam peccati\' dicit \'esse uindictam, si ad hoc peccator infirmatus est, ut plura peccaret\', nec cogitat praeuarieatorem legis quam digne lux deserat ueritatis; qua desertus utique caecus et plus necesse est offendat et cadendo uexetur uexatusque non surgat, ut ideo tantum andiat uocem legis, quo ammoneatur implorare gratiam saluatoris. an nulla poena est eorum, de quibus dicit apostolus: quia cum cognouissent deum, non sicut deum glorifi cauerunt aut graeuanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insi sius cor corum? utique ista obscuratio uindicta et poena iam fuit; et tamen per hanc poenam, id est per cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et grauia peccata conlapsi sunt; dicentes enim esse se sapientes stulti fac
Abbreviated transcription (Latin):
nĩc uenit in mndu peccatores saluos
facere. Et iste contra fidelem sermonẽ
ce omni acceptione dignũ. dicit ñ debu¬
isse hanc egritudinẽ contrahi peccatiᷤᷤ.
ne ad hoc ess ista pena peccati ut cõmit¬
terent᷑ plura peccata. Querit᷑ etiã par¬
uulis tantus medicus opitulator. Et
iste. dicit. Qdͥ queritis: Sani st̃ ꝓꝑt̃ qͦs
medicũ queritis: nec ipse primꝰ homo
ido morte dampnatꝰ est: nam postea ñ
peccauit. Quasi aliqͥd postea de ꝑfecti¬
one iusticiȩ eiꝰ audierit: nisi qd̵ com
non solũ illo ñ esse infirmiores. s etiã
plura impleuisse p̾cepta. cũ ille unũ
implere neglexerit: qui suos posteroᷤᷤ
uidet ita nasci. quomͦ certe ille factꝰ
non ẽ: non solũ precepti incapaces qd̃
omĩno non sentiunt: s uix capaces pa¬
pillȩ cũ esuriunt. Eos tam̃ in matͥs
eccłiȩ gremio cũ saluos gr̃ã sua face¬
re uelit. qui saluũ facit ppłm suũ a
peccatis eoꝵ: contradicunt homines:

Expanded text:
 uenit in mundum peccatores saluos facere. et iste contra fidelem sermonem et omni acceptione dignum dicit \'uon debuisse hanc aegritudinem contrahi peccatis, ne ad hoc esset ista poena peccati, ut committerentur plura peccata\'. quaeritur etiam paruulis tantus medicus opitulator et iste dicit: quid quaeritis? sani sunt propter quos medicum quaeritis. nec ipse primus homo ideo morte damnatus est; nam postea non peccauit. quasi aliquid postea de perfectione iustitiae eius audierit, uisi quod comm\'non solum illo non esse infirmiores, sed etiam plura. inpleuisse praecepta, cum ̒̒̒ιille unum inplere neglexerit\'. quos posteros uidet ita, nasci, quomodo certe ille factus non est, non solum praecepti incapaces, quod omnino non sentiunt. sed uix capaces papillae cum esuriunt. est tamen in matris ecclesiae gremio cum saluos gratia sua facere uelit. qui saluum facit populum suum a peccatis eorum. contradicunt homines
Abbreviated transcription (Latin):
multã dilectionem qua dilexit nos.
& cum essemꝰ mortui delictis conuiui¬
ficauit nos xp̃o: euiꝰ grã sumꝰ salui
fantes nec ȩtate grandes salui fieri
inquit gratis ꝑ sanguinẽ ipsiꝰ Unde
hi qui ñ ꝑ ilła liberant᷑. siue qͥa audi¬
re nondũ potuerunt. siue qͥa obȩdi¬
re noluerunt. sine etiã cũ ꝑ ȩtatẽ au¬
dire ñ possent. lauachrũ regeneratiõis
qd̾ accipere possent. ꝑ qd̾ salui fierent
non acceperunt. iuste utiꝙ d̾apnant᷑:
quia sine peccato ñ sunt. uł qd̾ origina¬
liter traxerunt. uł qd̾ malis morib ad¬
diderunt. Om̃s enim peccauer̃t. siue
in adam. siue in seipsis: & egent gła dĩ
Uniuersa gͥ massa penas debet: ce si om¬
nib debitum dampnationis suppliciũ
redderetur: ñ iniuste ꝓculdubio red

Expanded text:
multam dilectionem, qua dilexit nos, multam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui fantes nec aetate grandes salui fieri inquit, gratis per sanguinem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur, siue quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt siue etiam cum per aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt, omnes enim peccauerunt, siue in Adam siue in se ipsis et egent gloria dei. Vniuersa igitur Massa poenas debet; et si omnibus debitum damnationis supplicium re
Abbreviated transcription (Latin):
est. Si enim hoc ille dixit de lege quã
accepit gens una iudeoꝵ: quanto iu¬
stius dicit᷑ de lege naturȩ quã accepit
ab ira dĩ iustissima hoc est a uindicta.
nullo mͦ potest nisi ꝑ fide & sacram̃tũ
sanguinis. xp̃i. Natura qͥppe hominis
primitus inculpata &e sine ullo uitio
creata est. Natura uͦ ista hominis qua
unusquisq ex adam nascitur. iam me¬
dico indiget: qͥa sana ñ est. Omĩa qͥdẽ
bona que habet in formatione. uita.
sensib. mente: a summo do habet cre¬
atore ae artifice suo. Uitiũ uͦ qd̵ istana¬
turalia bona contenebrat &e infirmat.
ut illuminatione. & curatione. opꝰ habe¬
at. ñ ab inculpabili artifice contractũ
est. s ex origuiali peccato qd̃ cõmissũ ẽ
libero arbitr io. Ae ꝑhoc natura pena¬
lis ad uindictam iustissimã ꝑtinet.
Si enim iam sumꝰ in xp̃o noua ereatu¬
ra: tam̃ eramꝰ natura filii irȩ sic̃ ae cȩt̃.¬
B̾s aũt qui diues est in miscł̾ia: ꝓꝑter

Expanded text:
est. si enim hoc ille dixit de lege quam est. si enim hoc ille dixit de lege quam accepit gens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam accepit ab ira dei iustissima, hoc est a uindicta, nullo modo potest nisi per fidem ut sacramentum sanguinis Christi. Xatura quippe hominis primitus inculpata et sine ullo uitio creata est; natura uero ista hominis, qua unusquisque que ex Adam nascitur, iam medico indiget, quia sana non est. omnia quidem bona. quae habet in formatione,, uita. sensibus, menti, a summo deo habet creatore et artifice suo. uitium uero, quod ista naturalia bona contenebrat et infirmat, ut inluminatione et curatione opus habeat, non ab inculpabili artifice contractum est, sed ex originali peccato, quod commissum est libero arbitrio. ac per hoc natura poenalis ad uindictam iustissimam pertinet. si enim iam sumus in Christo noua creatura, tamen eramus natura filii irae sicut e tDeus autem qui diues est in misericordia propter
Abbreviated transcription (Latin):
det mercede iusticie: etiam si eis ñ ẽ
annuntiatũ sacramentũ diuinitate
& humanitatis xp̃i. qd manifestatũ
est in carne. Quomͦ enim crederent
qd non audiert᷑: aut quomͦ audirent
sine p̾dicante: fides enĩ ex auditu:
sicut scriptũ est. Auditus aũt ꝑuer
erunt: In omnẽ terrã exiuit sonꝰ eoꝵ
&e in fines orbis terrȩ uerba eoꝵ PS an¬
tequã hoc inciperet iubere fieri. ante¬
quã deniq usq ad fines tocius orbis
desunt adhuc ultimȩ gentes licet ut
ꝑhibetur paucissime. quib hoc nondu
fuerit predicatũ: qͥd faciat humana
natura uł qͥd fecit. que uł ante ñ au¬
dierat hoc futurũ. uł adhuc ñ comꝑit.
factum: nͥ credendo in dm qui fecit
celũ &e terrã. a quo ce se factam natura¬
liter sentit. recte uiuendo eiꝰ impleat.
uoluntatẽ. nulla fide passionis. xp̃i &
resurrectionis imbuta: Qd̃ si fieri po¬
tuit aut potest: hoc &e ego dico. qd̃ de

Expanded text:
det mercede iustitiae, si eis non est det mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum est in carne. quomodo enim crederent quod non audierunt ? aut quomodo audirent sine praedicante? fidos enim ex auditu, sicut scriptum est, auditus autem per erunt? inomnem terramexiit sonus eorujn et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis desunt adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de
Abbreviated transcription (Latin):
dagogi timor ducit. constitutã esse qͥ
intelligit: ipse intelligit quare sit xp̃i
tis mortuus est. Si aũt non gratis mor¬
tuus est: in illo solo iustificat᷑ impius:
eui credenti in eum qͥ iustificat impi¬
um. deputatur fides ad iusticiã. Oñs
enim peccauerunt. & egent gła dĩ: iu¬
stificati gratis ꝑsanguinẽ ipsiꝰ Qui¬
cumq aũt non putant᷑ ꝑtinere ad
hos om̃s qui peccauerunt ce egent
gła dĩ: ꝓfecto nulła necessitatẽ habeis̃
ut xp̃iani fiant: qͥa ñ est opus saniᷤ me¬
dicus s egrotantib: unde ñ uenit ille
uocare iustos s peccatores. Ue ꝑ hoc
natura humani generis ex illiꝰ uniꝰ
preuaricatoris carne ꝓereata. si potest
sibi sufficere ad implendam legẽ ꝑfi¬
ciendamq iusticiã: de premio debet
esse secura. hoc est de uita ȩterna: etr̃ã¬
si in aliqua gente aut aliquo suꝑio¬
re tp̃re fides eam latuit sanguinis
xp̃i. Non enĩ iniustus ds̃. qͥ iustos frau¬

Expanded text:
dagogi timor ducit , constitutam esse qui dagogi timor ducit , constitutam esse qui intelligit, ipse intelltis mortuus est. Si autem non gratis mortuus est, in illo solo justificatur impius, cui credendi in eum qui justificat impium, deputatur fides ad justitiam. Onim peccauerunt et egent gloria dei iustificati gratis per sanguinem ipsius. quicumque aut, m non putantur pertinere ad hos omnes, qui peccauerunt et egent gloria dei, profecto nullam necessitatem habent ut Christiani fiant, quia non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos frau
Abbreviated transcription (Latin):
quem misistis
carissimi filii timasi & iacobe: inter¬
missis paululũ quȩ in manib erant.
cursim quidẽ s ñ mediocri intenti¬
one ꝑlegi. Et uidi hominẽ ⁊elo ar¬
dentissimo accensũ aduersus eos. qͥ
cũ in suis peccatis humanã uolunta¬
tem debeant accusare: naturã potiꝰ
accusantes hominũ. ꝑ illa se excusare
conant᷑. Nuis exarsit aduersus hane
pestilentiã. quam etiã litteraꝵ scłarium
auctores grauiter arguere exclaman¬
tes falso queritur de natura sua genꝰ
humanũ. Hanc prorsus etiã iste senten¬
tiam: quantis potuit ingenii uiribꝰ ag¬
gerauit. Uerumptam̃ timeo ne illis po¬
cius suffraget᷑. qui zelum d̾i habent: s
non scdm scientiã. Ignorantes eñĩ dei
iusticiam. &e suã uolentes construere:
iusticie di non st̃ subiecti. Quȩ sit aũt
iusticia di de qua hic loquitui: conse¬
quenter aꝑit adiungens. finis enĩ legiᷤ
xp̃c ad iusticiã omni eredenti. Hanc ita¬
q iusticiam dĩ ñ in precepto legis quo

Expanded text:
quem misistis, charissimi filii, Timasi et Jacobe, intermissis paululum quae in manibus erant, cursim quidem, sed non mediocri intentione perlegi: et vidi hominem zelo ardentissimo accensum adversus eos, qui cum in suis peccatis humanam voluntatem debeant accusare, naturam potius accusantes hominum, per illam se excusare conantur. Nimis exarsit adversus hanc pestilentiam, quam etiam litterarum saecularium auctores graviter arguerunt, exclamantes: « Falso queritur de natura sua genus humanum » . Hanc prorsus etiam iste sententiam quantis potuit ingenii viribus aggeravit. Verumtamen timeo ne illis potius suffragetur, qui zelum Dei habent, sed non secundum scientiam: ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti. Quae sit autem justitia Dei de qua hic loquitur, consequenter aperit adjungens, Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti ? Hanc itaitiam Dei, non in praecepto legis, quo
Abbreviated transcription (Latin):
&e bonũ. impossibilia ñ potuisse p̾cipere:
hinc admonem᷑ &e in facilib qͥd agamꝰ:
e in difficilib qͥd petamꝰ. Omĩa qͥpe
fiunt facilia caritati: cui uni. xꝑi sar¬
cina leuis est: aut ea una est sarema
ipsa quȩ leuis ẽ. Scd̾m hoc dictũ ẽ.
&e precepta en grauia ñ sunt: ut eui
grauia sunt. consideret ñ potuisse di¬
uinitus dici grauia ñ sunt. nisi qͥa
potest ẽẽ cordis affectus eu grauia
non sunt: &e petat. quo destituit᷑. ut
impleat qd uibetur. Et qd̾ dicitur ad
ifrł in denterononio. si pie si sc̃e si spi¬
ritualiter intelligat᷑. hoc idem signifi¬
cat: quia itiq eũ hoc testimonium
in manib tus. in corde sunt enĩ sꝑu¬
ales manꝰ: hoc est inquit uerbũ fidĩ
qd̾ predicamꝰ. Conuersus gͦ quisq sic̃
ibi precipitur ad dñm dm̃. ex toto cor
dei non habebit graue. Quomͦ est enĩ
graue: cũ sit dilectionis mandatum:
Aut enĩ quisꝙ ñ diligit. & idõ graue ẽ:

Expanded text:
et bonum inpossibilia non potuisse praecipere\', et bonum inpossibilia non potuisse praecipere\', hinc ammoneniur et in facilibus quid agamus et in difficilibus quid petamus. omnia quippe fiunt facilia caritati, cui uni Christi sarcina leuis est aut ea una est sarcina ipsa quae leuis est. secundum hoc dictum est: et praecepta eius grauia non sunt, ut cui grauia sunt, consideret non potuisse diuinitus dici: grauia non sunt, nisi quia potest esse cordis affectus cui grauia non sunt. et petat quo destituitur, ut inpleat quod iubetur. et quod dicitur ad Israhel in Deuteronomio, si pie, si sancte, si spiritaliter intellegatur, hoc idem significat, quia utique, cum hoc testimonium \'in manibus tuis\'; in corde sunt enim spiritales manus — hoc est, inquit, uerbum fidei quod praedicamus. conuersus ergo quisque, sicut ibi praecipitu, mandatum Dei non habebit grave. Quomodo est enim grave, cum sit dilectionis mandatum? Aut enim quisque non diligit, et ideo grave est:
Abbreviated transcription (Latin):
te iuuere negligunt. uerberent᷑ terro¬
rib & premioꝵ laudib erigantur.
Ita sane ut ñ solum ad bonas actiones.
uerumetiã ad pias orationes eos ex¬
hortari meminerimꝰ: atq hac instru¬
ere sanitate doctrinȩ: ut ce illinc
grãs agant cũ instituerint bene
uiuere. qd̾ aliqͥd sine difficultate fe
cerint: & ubi difficultatẽ aliquã sen¬
tiunt. fidelissimis &e ꝑseuerantissimᷤ
precib &e miscd̃iȩ promptis oꝑib.
facilitatẽ a dño impetrare ꝑsistant.
Sic aũt ꝓficientes. ubi & quando ple¬
nissima iusticia ꝑficiant᷑ non nimis
curo: ubicũq aũt & quandocũq ꝑ¬
quando liquido cognouerint nullum
peccatũ se habere. non se. dicant habe¬
re peccatũ: ne ueritas in eis ñ sit. Sic̃
in eis ueritas ñ est: qui cũ habeant ñ¬
se habere dicunt. Ualde aut̃ bona st̃
precepta:.si legitime his utam᷑. Eo qͥppe
ipso quo firmissime ereditur dm̃ iustũ

Expanded text:
te uiuere neglegunt, uerberentur terrote uiuere neglegunt, uerberentur terroribus et praemiorum laudibus erigantur. ita sane, ut non solum ad bonas actiones. uerum etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus atque hac instruere sanitate doctrinae, ut et illine gratias agant, eum instituerint bene uiuere, quod aliquid sine diffcerint; et ubi difficultatem aliquam sentiunt, fidelissimis et perseverantissimis precibus et misericordiae promptis operibus facilitatem a Domino impetrare persistant. Sic autem proficientes, ubi et quando plenissima justitia perficiantur, non nimis curo: ubicumque autem et quandocumque pquando liquido cognoverint nullum peccatum se habere, non se dicant habere peccatum, ne veritas in eis non sit: sicut in eis ueritas non est, qui cum habeant non habere se dicunt? Valde autem \'bona sunt praecepta\', si legitime his utamur. eo quippe ipso quo firmissime creditur \'deum iustum
Abbreviated transcription (Latin):
ras: neq illud qd uulnerata menbra
non colligis: s qd̃ uolentẽ sanare con¬
tempnis. Ita & exhortatus sũ quan¬
tũ potui ad recte uiuendu. & grãm
dei non euacuaui: sine qua natura
humana iam contenebrata atq uiti¬
ata. illuminari ñ potest &e sanari.
De quare cũ istis tota uertit᷑ questio:
tremur. De qua natura item paulo
post dixi. Etiam ipsam naturã alit̃ diei¬
mus. cũ ꝓprie loquim᷑ naturã hominiᷤ.
in qua primũ in suo genere ineulpa¬
bilis factus ẽ: aliter istam in qua exil¬
lius dampnati pena. & ignari ce carni
subditi nascimur. Iuxta quẽ modu
dicit apłs: fuimꝰ enĩ ae nos naturalit̾
filii irȩ. sicut ce cȩteri. Si gͦ uolumꝰ
animos ad recte uiuendũ frigidos
& pigros xꝑianis exhortationib exci¬
tare & accendere: primitꝰ exhortem᷑
ad fidẽ qua xꝑiani fiant. & eiꝰ nomi¬
ni subieiantur sine quo salui ẽẽ noz
posst̃. Si aut̃ iam xꝑiani sunt. & rec¬

Expanded text:
ras; neque illud quod uulnerata membra ras; neque illud quod uulnerata membra non colligis, sed quod nolentem sanare contemnis. ita et exhortatus sum, quantum potui, ad recte uinendum et gratiam dei non euacuaui, sine qua natura humana iam contenebrata atque uitiata inluminari non potest et sanari. de qua re cum istis tota uertitur quaestiotremus. de qua natura item paulo post dixi: etiam ipsam naturam aliter dicimus, cum proprie loquimur naturam h hominis in qua primum in suo genere inculpabilis factus est, aliter istam, in qua ex illius damnati poena et ignari et carni subditi nascimur. iuxta quem modum dicit apostolus : \'fuimus enim et nos naturaliter filii irae sicut et ceteri\'. Si ergo uolumus \'animos ad recte uiuendum frigidos et pigros christianis exhortationibus excitare et accendere\', primitus exhortemur ad fidem, qua Christiani fiant et eius nomini subiciantur, sine quo salui esse non possunt. si autem iam christianis sunt et rec
Abbreviated transcription (Latin):
tus. & resistente atq torquente dolore
carnalis uinculi. ñ posse a libidinosis
oꝑib temꝑare: non ẽ natura institu¬
ti hominis: s pena dampnati. Cum
aut̃ de libera uoluntate recte facien¬
di loquim᷑: de illa scilicet: in qua ho¬
mo factus est loquim᷑. Hine iam ho¬
minib. de ipsiꝰ ignorantiȩ difficul¬
tatisq in ꝓlem primi hominis tra¬
iectis uitiis atq transfusis. uelut
iustam querelam deponentibꝰ ita
responsum ẽ: quib breuiter inquã
respondetur ut quiescant: & adu̾sꝰ
dm̃ murmurare desistant. Recte.
enĩ fortasse quererent᷑: si erroris
&e libidinis nullus hominũ uictor
existeret. Cum uͦ ubiq sit presens.
qui multis modis ꝑ creaturã sibi
dño seruientem auersũ uocet. do¬
ceat. credentẽ. consoletur sꝑantem.
diligentem adbortetur. conantẽ ad¬
iuuet. exaudiat deprecantẽ: non tͥ
deputatur ad culpam qđ̾ inuitus ig¬
noras. s qd̃ negligis querere qd̵ igno¬

Expanded text:
tus, et res i stente atque torquente dolore tus, et res i stente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti homi n i s, se d poena damnati. cum autem de libera uoluntate recte faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus e s t, . loquimur. hinc iam hominibus de ipsius ignorantiae difficultatisque in prolem primi hominis traiectis uitiis atque transfusis uelut iustam querellam deponentibus ita responsum est : quibus breuiter, inquam, respondetur, ut quiescant et aduersus deum murmurare desistant. recte enim fortasse quererentur, si erroris i s et libidinis nullus hominum uictor existeret; cum uero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi domino seruientem auersum nocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem a d hortetur, conantem adiuuet, exaudiat deprecantem, non tibi deputatur ad culpam quod inuitus ignoras, sed quod neglegis quaerere quod igno
Abbreviated transcription (Latin):
est ista pena hominis s natura: nul¬
la ista peccata st̃. Deinde paulopost.
Relinquitur gͦ inquã ut hȩc pena
iusta de dampnatione hominis ue¬
niat: nec mirandũ est qd̃ uł ignoran
do ñ habet arbitriũ liberũ uolun¬
tatis. ad eligendũ qͥd recte faciat: uł
resistente carnal consuetudine. quȩ
uiolentia mortalis successionis quo¬
dammꝰ naturalit̾ in oleuit. uideat.
quid recte faciendu sit. & uelit: nec
possit implere. Illa ẽ enĩ peccati pę¬
na iustissuna: ut amittat quisq
quo bene uti noluit. cũ sine ulla pos¬
set difficultate si uellet: id ẽ aũt ut
qui sciens recte ñ facit. amittat sci
re qd rectũ sit: & qui recte facere cũ
poss noluit: amittat. posse cũ uelit.
Nam sunt reuera onũ peccanti ani¬
mȩ duo ista penalia: ignorantia &e dif¬
ficultas. Ex ignorantia dehonestat er¬
ror: ex difficultate eruciatus affligit.
S approbare falsa ꝓueris ut erret inui¬

Expanded text:
est ista poena hominis, sed natura, nulest ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. deinde paulo post: relinquitur ergo, inquam, ut haec poena. iusta de damnatione hominis ueniat. nec mirandum est quod uel ignorando non habet arbitrium liberum uoluntatis ad e 1 igendum quid recte faciat uel resistente carnali consuetudine, quae uiolentia mortalis succession i s quodam modo naturaliter i nolenuit, uideat quid recte faciendum sit et uelit nec possit inplere. illa est enim peccati poena iustissima, ut amittat quisque quo bene uti nolui t, cum sinc ulla posset difficultate, si uellet. id est autem, ut qui sciens recte re quid rectum sit: et qui recte facere cum posset, noluit, amittat posse, cum velit. Nam sunt revera omni peccanti animae duo ista poenalia, ignorantia et difficultas: ex ignorantia dehonestat error, ex difficultate cruciatus affligit; sed approbare falsa
Abbreviated transcription (Latin):
lectis hunc forsitan legunt. de hac
re sententia mea satis appareat:
ex ipsis libris cõmemorare me opor¬
tet. Quod iste si sentiret. atq in suiᷤ
litteris poneret: nulla int̾ nos de
hac re controuersia remaneret.
Continuo quippe post uerba mea
quȩ iste cõmemorauit. qd occur¬
rere poterat ipse subieci: & qnͣtum
potui ꝑtractaui dicens. ft tam̃ etiã¬
ꝑ ignorantiam facta quedã imꝓbant᷑.
&e corrigenda iudicant᷑: sicut in diuiniᷤᷤ
auctoritatib legimꝰ Atꝙ hinc adhibitiᷤ
exemplis: etiã de infirmitate locutꝰ sũ
dicens. Sunt etiã necessitate facta im¬
ꝓbanda: ubi uult homo recte facere a
non potest. Nam unde sunt ille uoces:
non enĩ qd̃ uolo faciobonũ. s qd̾ odi ma¬
lum hoc ago: Atq aliis in hac senten¬
tia cõmemoratis testimoniis diuino¬
rum eloquioꝵ: s hȩc inquã omnia
hominũ sunt uoces. ex illa mortis
dampnatione uenientiũ. Dam si ñ

Expanded text:
lectis hunc forsitan legunt, de hac lectis hunc forsitan legunt, de hac re sententia mea satis appareat, ex ipsis libris commemorare me oportet, quod iste si sentiret atque in suis litteris poneret nulla inter nos de hac re controuersia remaneret. continuo quippe post uerba mea, quae iste commemorauit, quod occurrere poterat ipse subieci ut, quantum potui. pertractaui dicens: et tamen etiar ignorantiam facta quaedam inprobantur ut corrigenda iudicantur, sicut in diuinis auctoritatibus legimus. atquc hinc adhibitis exemplis etiam de infirmitate locutus sum dicens: sunt etiam necessitate facta inprobanda, ubi uult homo recte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: \'non i enim quod uolo facio bonum, sed quod o.di malum, hoc ago\'? atque aliis in hac sententia commemoratis testimoniis diuinorum eloquiorum: sed hac, inquam, omnia hominum sunt uoces ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non
Abbreviated transcription (Latin):
tulatur: ñ de. impossibilitate iusticiȩ.
Potest gͦ ei cause quȩcũꝙ illa ẽ resistiᷤ
Potest plane. Nan in hoc adiutorium
postulamꝰ dicentes. ne nos inferaᷤᷤ in¬
temptationẽ: qd̃ adiutoriũ ñ posce¬
remus. si resisti nullomͦ posse crede¬
remus. Potest peccatũ caueri: sopi¬
tulante illo qui ñ potest falli. Nam
& hoc ipsũ ad cauendũ peccatũ ꝑti¬
net. si ueraciter dicimꝰ: dimitte no¬
bis debita nr̃a. sicut & nos dunituimꝰ
debitorib nrĩs. Duob enĩ modis
etiam in corꝑe cauetur morbi ma¬
lum: & ut ñ accidat: & ut. si accide.¬
rit cito sanetur. Ut non accidat.
caueamꝰ dicendo. ne nos inferas
in temptationẽ: ut cito sanetur
caueamꝰ dicendo. dimitte nobis de¬
bita nr̃a. Siue gͦ immineat siue
insit: caueri gͥ potest. S ut ñ tan¬
tum illi. uerũetiam his qͥ eosdem
libros meos quos iste legit de libe¬
ro arbitrio ñ legerunt. atq illis ñ

Expanded text:
tulatur, non de inpossibilitate iustitiae. tulatur, non de inpossibilitate iustitiae. potest ergo ci causae, quaecumque illa est, resisti, potest plane. nam in hoc adiutorium postulamus dicentes: nc nos inferas intem ptatio nem; quod adiutorium non posceremus, si resisti nullo modo posse crederemus. potest peccatum caueri, sed opitulante illo, qui non potest falli. nam et hoc ipsum ad canendum peccatum pertinet, si ueraciter dicimus: dimitte nobis s debita nostra, sicut c t nos dimittimus debitoribus nostris. duobus enim modis etiam in corpore cauetur morbi malum: et ut non accidat et ut, si acciderit, cito sanetur. ut non accidat, caueamus dicendo: nenos inferas in temptationem; ut cito sanetur, caneamus dicendo: d dimitte nobis debita nostra. siue ergo immineat siue insit, caueri igitur potest. Sed ut non tantum illi, uerum etiam his, qui eosdem libros meos, quos iste legit, De libero arbitrio non legerunt atque illis non