comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fenso pede nr̃i oꝑit incederemus ꝓposuit.
turis. In mprra mortificatio cartus.
uł passionum ꝓprietate tollerantia.¬
Mons autẽ myrrȩ. & collis ẽ. thuris ipsa
sublimitas mentis eorũ. qui & carnis
uiriliter luctamen uincunt: & ad amo¬
rem se cęlestium ardenter subleuatit.
ad quem ꝓfecto montẽ collemq uadit dñs.
quia illorũ corda qui uirtutibus studeri
sepius inuisere. atq in habitare digna¬
bitur. hinc dicit. In habitabo it illi: &
inter eos habitabo. Laudans gͦ ȩccłiam
dñs. & singula iuirtutum eius menbra
enumerans: repente infert. Uadam ad
montem myrrȩ: & ad collem thuris.
Qd̃ ÷ aꝑte dicere. Frequentabo eos. & pia
ꝓpicius illustratione glorificabo. quos in
passione siue orationis uirtute sublime ᷤᷤ
eẽ. suspicio. Ueniã sepius. & mansionem
apud eos faciam. quos & ab inquinam̃to
corporis se mundare. ⁊ sp̃s ꝑficere scĩficati¬
onẽ in diuino timore considero. Non qd̃

Expanded text:
fenso pede nostri operis incederemus, proposuit. fenso pede nostri operis incederemus, proposuit. tc. In myrrha mortificatio carnis, vel passionum prMons autem myrrhae et collis thuris, est sublimitas mentis eorum qui carnis utiliter luctamen vincunt, et ad amorem se coelestium ardenter sublevant. Ad quem profecto montem collemque vadit Dominus, quia illorum corda, qui virtutibus student, saepius invisere atque inhabitare dignabitur. Hinc dicit: Inhabitabo in illis, et inter eos habitabo . Laudans ergo Ecclesiam Dominus, et singula virtutum ejus membra enumerans, repente infert: Vadam ad montem myrrhae et ad collem thuris, quod est aperte dicere: Frequentabo eos, et pia propitius illustratione glorificabo, quos in passionis sive orationis virtute sublimes esse suspicio. Veniam saepius et mansionem apud eos faciam; quos et ab inquinamento corporis emundare, et Spiritus perficere sanctificationem in divino timore considero. Non quod
Abbreviated transcription (Latin):
erecte mediã occupent terrã. Ac deinde
ꝓcedente paulatim sole: & ipse paulatim
deflectantur in ocasum. usq dũ apparente
aurora penitus inclinate dispareant.
lccirco autẽ terrarũ umbrȩ sẏdera usq
non ꝑtingunt: quia sol maior t̾ra creatꝰ
acumulatam facit umbrã ipsam. luȩ
antequã sẏdera petat deficiat. & solis
splendor circũ terras undiq diffusus.
libere sẏdera quȩ illustret aspiciat.
Nox ergo ẽ. uita presens: sol iusticie xp̃s.
Cuius nobis lucem. sepe concupiscentiȩ
terrenȩ moles ne uideat᷑ abscondit.¬
& qm̃ quantũ recedit iuste distinctus
a nobis tantum obscuramur: & quan-¬
tum redit ꝓpicius tantũ illustramur.
Uera eiꝰ luce tunc friumur: cũ inclinatis
iã ac discussis omnibus p̃sentis erumne
ac cecitatis tenebris. uidebimus eũ sicuti
quaquam uitȩ huius ꝓrsus obscuram
reliquit noctem: s uelut in cęlo stellas
figens scõrum nobis exempla ꝑ quȩ in of-¬

Expanded text:
erectae mediam occupent terram, ac deinde erectae mediam occupent terram, ac deinde procedente paulatim sole, et ipsae paulatim deflectant in occasum, usquedum, apparente aurora, penitus inclinatae dispereant. Idcirco autem terrarum umbrae sidera usque non pertingunt, quia sol major terra creatus, acuminatam facit umbram ipsam, quae antequam sidera petat, deficiat, et solis splendor circum terras undique diffusus, libere sidera quae illustret, aspiciat. Nox ergo est vita praesens; sol justitiae, Christus. Cujus nobis lucem saepe concupiscentiae terrenae moles, ne videatur, abscondit. Et quantum recedit juste districtus a nobis, tantum obscuramur; quantum redit propitius, tantum illustramur. Vere autem ejus luce tunc fruemur, cum inclinatis jam ac discussis omnibus praesentis aerumnae ac caecitatis tenebris, videbimus eum sicuti octem vitae hujus prorsus obscuram reliquit, sed velut in coelo stellas figens, sanctorum nobis exempla, per quae inof
Abbreviated transcription (Latin):
ultra. nec discendi tempus erit. ĩpleta
frẽm suũ dicens cognosce dñm. quia
om̃s cognoscent me: s inclinatis. pe
nitusq consumptis omnibꝰ huiue
mundi tenebris fulgebunt scĩ sic̃ sol
in regno patris eorũ. recipientes singłi
premia ꝓ ut didicerunt. fecerunt. do¬
cuerunt. Pulchrȩ autẽ quantũ ad tia¬
turalem ꝑtinet rationẽ. de cessionẽ noctis
inclinationẽ dic̃ umbrarũ: qr obscuritas
noctis ut aiunt philosophi. nichil ẽ. aliud
nisi umbra terrȩ. Namq sol terram
circiuens. lucẽ secũ diemq circumfert.
Ex alia uero parte. id ÷ unde ipse ab est:
umbram reliquit tenebrarũ. & hȩc ẽ.
illa diuisio primordialis qua diuisit ds
inter lucem & tenebras. Quȩ uidelicet
umbrȩ occidente sole iã iamqsͤ ab oriente
paulatim attollere incipiunt: & quantũ
sol occidens sub terrã accesserit. tantum
hȩ crescetites assurgunt : donec in medio
noctis posito sub medio t̾rȩ sole. ipse sur sũ

Expanded text:
ultra nec discendi tempus erit, impleta ultra nec discendi tempus erit, impleta fratrem suum dicens: Cognosce dominum, quia omnes cognitusque consumptis omnibus hujus mundi tenebris, fulgebunt sancti sicut sol in regno Patris eorum , recipientes singuli praemia, prout didicerunt, fecerunt, docuerunt. Pulchrae autem, quantum ad naturalem pertinet rationem, decessionem noctis inclinationem dicit umbrarum, quia obscuritas noctis, ut aiunt philosophi, nil est aliud nisi umbra terrae. Namque sol terram circumiens, lucem secum diemque circumfert; ex alia vero parte, id est, unde ipse abest, umbram relinquit terrarum. Et haec est illa divisio primordialis, qua divisit Deus inter lucem et tenebras. Quae videlicet umbrae, occidente sole, jamjamque se oriente paulatim attollere incipiunt, et quantum sol occidens sub terram accesserit, tantum hae crescentes assurgunt, donec medio noctis posito sub media terra sole, ipsae rursum
Abbreviated transcription (Latin):
Unde congruent̃ horũ naturȩ comparant᷑
hi qui rudib scientiȩ & uirtutis p̃monstra¬
rȩ iubentur. Sic̃ duo inquit hinuli capreȩ
gemelli. Bene gemelli. quia una eademq
fide imbutionis eiusdẽ sacramentis renoua-¬
ti: utriusq popłi doctores in utiã xp̃i ȩcłiã
om̃s quos educant aggregant. Hinc & enĩ
de his qui ex p̃putio crediderunt. dicit
petrus. Et qͥ nouit corda ds testimonium
ficans corda eorũ. Qui pascuntur in liliis
donec aspir& dies & inclinentur umbre.
Pascuntur scĩ doctores puris ac nitidis
scripturarũ diunarũ florib. & ne se lac
doctrinȩ salutaris quo paruulos nutriati
deficiat: semꝑ ipsi inmonimentis patrum
quid agere. qualiter docere debeant legunt.¬
& quasi sucis uitalib sua pectora saciant:
& hoc usq ad huius scłi finẽ. Post quã enim
dies aspirauerit illa. quã desiderans psal¬
mista dicebat: quia melior ẽ. dies una
in atriis tius suꝑ milia: nec docendi

Expanded text:
unde congruenter horum naturae comparantur unde congruenter horum naturae comparantur hi qui rudibus scientiae et virtutis viam praemonstrare jubentur. Sicut duo, inquit, hinnuli capreae gemelli; bene gemelli, quia una eademque fide imbuti, unis eisdem sacramentis renovati, utriusque populi doctores, in unam Christi Ecclesiam omnes quos educant, aggregant. Hinc etenim de his qui ex praeputio crediderunt, dicit Petrus: Et qui novit corda Deus, testimonium it. 4,5-6 Qui pascuntur in liliis donec aspiret dies et inclinentur umbrae. Pascuntur sancti doctores puris ac nitidis scripturarum divinarum floribus et, ne lac doctrinae salutaris quo parvulos nutriant deficiat, semper ipsi in monumentis patrum quid agere qualiter docere debeant legunt et quasi sucis vitalibus sua pectora satiant et hoc usque ad huius saeculi finem. Postquam enim dies aspiraverit illa, quam desiderans psalmista dicebat: Quia melior est dies una in atriis tuis super milia, nec docendi
Abbreviated transcription (Latin):
Qui etiã hȩc dicendo ex planat uberum
ȩccłiȩ sacramentũ. cũ hoc. eẽ. ꝑ hib& ra¬
tionale lac concupiscentię gustare qm̃
dulcis ẽ. dñs. Rursum paulus qui in
preputiũ missus ẽ. uideamus an & ipse
carnalib lac uobis potũ dedi non ęscam¬
ubera sic̃ duo sunt hituli capree gemelli.
quia uidelic& fȩtus eius sunt cui sepis-¬
sime in hoc carmine dicitur. Siilis esto
dilecte mi capree aut hinulo ceruorum.
Sic̃ hinuli sunt capree. mundissimis
mundissimis
cordis sui occłis quȩ agenda sunt. quȩ ui¬
tanla discernunt: qua uirtutũ uia in-¬
cedendũ : qui uerborũ declinandi at¬
fractis mente sagaci ꝑspicuint. & cursu¬
ꝑnici bone oꝑationis de conualle lacrima¬
rum in locũ quẽ disposuit ds̃ ad uolare
letantur: quatenus ambulantes de uir-¬
tute in uirtutẽ illum uidere mereant᷑
in syon: hoc ẽ. in specula sempiternȩ
habitationis. Capreoli & enĩ & ꝑnicitate
pedũ. & occłorũ acie pluriũ ualent.

Expanded text:
Qui etiam haec dicendo, explanat uberum Ecclesiae sacramentum, cum hoc esse perhibet rationabile, lac concupiscentiae gustare, quoniam dulcis est Dominus. Rursum, Paulus qui in praeputium missus est, videamus an et ipse Christo, lac vobis potum dedi, non escamubera, sicut duo sunt hinnuli capreae gemelli, quia videlicet fetus sunt ejus, cui saepissime in hoc carmine dicitur: Similis esto, dilecte mi, capreae aut hinnulo cervorum. Sicut hinnuli sunt capreae. quia mundissimis cordis sui oculis, quae agenda sunt, quae vitanda, discernunt, qua virtutum via incedendum, quia verborum declinandi anfractpernici bonae operationis de convalle lacrymarum in locum quietis ad sponsum suum vivere medi tatur; quatenus ambulans de virtute in virtutem, illum videre mereatur in Sion, hoc est in specula sempiternae habitationis. Capreoli etenim et pernicitate pedum et oculorum acie plurimum valent;
Abbreviated transcription (Latin):
inspirationis ammonitionẽ. uł ꝑ scrip¬
turarum meditationẽ diuinarum uł
ꝑ aliorũ hortamenta fideliũ. uel etiã
ꝑ rerum aduersa. siue commoda la¬
bentiũ: benigna scilic& aput eã ꝓusio¬
ne agens. ut siue molestiis. attricta pre¬
sentis auxilii. ardentius patriã desid&
sempiternȩ quietis. seu p̾sentib bonorũ
ꝓfectibus allecta. dulcius in defectiua
suꝑne ciuitatis gaudia concupiseat.
bone oꝑationis. salutifere locutionis.
pure requirit cogitationis. Uł certe
ad ꝑcipiendam animȩ uitã ꝑhentiẽ:
ueni tercio. recepto corpore ad iudenda
resurrectionis gaudia ꝑfecta. & quia
pleriq electorũ non ꝓ suę solum uitȩ pu-¬
ritatȩ. s ꝓ aliorum quoq quos eruduitt

Expanded text:
inspirationis admonitionem, vel per Scripinspirationis admonitionem, vel per Scripturarum meditationem divinarum, vel per aliorum hortamenta fidelium, vel etiam per rerum adversa sive commoda laborantium, benigna scilicet apud eam provisione agens, ut sive molestiis attrita praesentis exsilii, ardentius patriam desideret sempiternae quietis; seu praesentibus bonorum profectibus erecta, dulcius indefectiva supernae civitatis gaudia concupiscat. bonae operationis, salutiferae locutionis, purae requirit cogitationis. Vel certe, ad percipiendam animae vitam perennem; veni tertio recepto corpore, ad videnda resurrectionis gaudia perfecta. Et quia plerique electorum, non pro suae solum vitae puritate, sed pro aliorum q
Abbreviated transcription (Latin):
S& macula non sit in ea ulla. Ueni
Libanus si hebream sequamur ethimolo¬
giam : candor interp̃tatur. Si grecam:
thus. Deniq supra ubi nos leginus ad
collem thuris. quidã codices habent ad
collem libani. Utrumq autẽ nom̃ uirtu¬
tis industriam sonare: facile cuiq pat&.
Uenit gͦ ad dñm sponsa ipsius. id ÷ ȩccłia.
uel atima scã. non solum cũ euocata
de corpore premiũ perpetuȩ remune.¬
rationis accipit. s & hoc scło degens
quot bonorũ incrementis ad meliora
ꝓficit: tot quasi passibus ad eum qui
singulariter bonus ẽ. accedit. ꝑ uenire
uero : tutic cũ carneis ab soluta uncu-¬
lis. eius iudere faciem meretur. Cernit
gͦ sponsam in libano sitã. eamq ad se
uenire ammonet: quia cum animã
fidelem dñs bonis actibus candidatam.
cũ incensum purȩ orationis sibi offe-¬
rentem conspexerit: delectatus piis eiꝰ
studiis. ut ceptis insistat hortatur.
Qđ iudelic& facit. uł ꝑ occultam sue

Expanded text:
et macula in ea non sit ulla. Veni et macula in ea non sit ulla. Veni Libanus, si Hebraeam sequamur etymologiam, candor interpretatur; si Graecam, thus. Denique supra, ubi nos legimus, Ad collem thuris, quidam codices habent, Ad collem Libani. Utrumque autem nomen, virtutis industriam sonare, facile cuique patet. Venit autem ad Dominum sponsa ipsius, id est, Ecclesia, vel anima sancta, non solum evocata de corpore, praemium perpetuae remunerationis accipit, sed et in hoc saeculo degens, quot bonorum operum incrementis ad meliora proficit, tot quasi passibus ad eum, qui singulariter bonus est, accedit. Pervenit vero tunc cum, carneis absoluta vinculis, ejus faciem videre meretur. Cernit ergo sponsam in Libano sitam, eamque ad se venire admonet, quia cum animam fidelem Dominus, bonis actibus candidatam, cum incensum purae orationis sibi offerentem conspexerit, delectatus piis ejus studiis, ut coeptis insistat hortatur. Quod videlicet facit, vel per occultam suae
Abbreviated transcription (Latin):
quia non ẽ. homo interra iustꝰ qͥ faciat
inquantũ ȩccłia xp̃i ẽ. & fides recta et
munda sint oꝑa. Siquid uero eã ĩmun¬
dicie uł prauitatis atcigerit. ñ hoc ad eã
ꝑtineat: s abea sit celerius uelut exter¬
num omti conatu expurgandum.
Cui simile ẽ. ilud beati ioħis. Onitus qui
natus ẽ. ex dõ. peccatũ non facit. qm̃ sem̃
illius in eo manet. & ñ potest peccare:
quia ex cdo natus ẽ. In quantũ enĩ sem̃
gr̃ȩ dĩ qua renati sunt man& in iustis:¬
in tantũ peccare ñ possunt. In quantum
autẽ peccant: intantũ eos gr̃a renas¬
cens ad tempus dimiserat. ut qͥd de ip¬
sis sint agnoseant: qui ꝑ ipsam iustȩ̨¬
iuuebant. Quȩ uidelic& eos post hanc
uitã ab omni malo mundos. ⁊ integra
pulchritudine renitentes: in illam
intro ducit ciuitatẽ. in qua nichil ut
dictum ẽ. potest introire pollutum.
& tunc in amicã sponsi ueraciter imple¬
bitur hoc ad qđ ipsa nunc toto uirtu¬
tis nisu conatur: ut sit tota pulchra.

Expanded text:
terra justus, qui faciat in quantum Ecclesia Christi, et fide recta et munda sit opere; si quid vero eam immunditiae vel pravitatis attigerit, non hoc ad eam pertineat, sed ab ea sit celerius, velut extraneum omni conatu expurgandum. Cui simile est illud beati Joannis, Omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit ; quoniam semen ipsius in eo manet, et non potest peccare, quando ex Deo natus est. In quantum enim semen gratiae Dei, qua renati sunt, in tantum peccare non possunt; in quantum autem peccant, in tantum eos gratia renascens ad tempus dimiserat, ut quid de seipsis sint agnoscant, qui per ipsam juste vivebant. Quae videlicet eos post hanc vitam ab omni malo mundos, et integra pulchritudine renitentes, in illam introducet civitatem, in qua nil, ut dictum est, potest introire pollutum; et tunc in amica sponsi veraciter implebitur hoc ad quod ipsa nunc toto virtutis nisu conatur, ut sit tota pulchra,
Abbreviated transcription (Latin):
farie & multis
figurarum
nodis. eadem
misteria repetuntur. S repetita noui
semꝑ aliquid afferunt: qđ uel eisdem
misteriis augmentũ ꝓcur&: uł ꝑ ipsã
nouitatẽ animos audientiũ. ãplus de-¬
lectoe. Idem gͦ doctores qui supra ocłoꝵ
uel dentiũ siue colli fuerant nomine
designati: nunc uberũ uocabulo ex¬
primuntur. Qui quidẽ rectȩ ocłi uocari
queunt: quia occulta sacramentorum
ꝑ spiciunt. Rectȩ dentes: quia imꝓbos
quosq corripiendo quasi masticant. &
in corpus ȩccłiȩ mollitos atq humiliatos
trahiciunt. Rectȩ collũ. qr toto corpori
ȩccłiȩ quasi uitalem flatũ ȩt̃na gaudia
p̃dicando ministrant: cibosq doctrina-¬
rum quib ad salutẽ reficiatur p̃parati.
Ubera autẽ etiã aptissime nuncupantur.
quia paruulis adhuc in xp̃o lac uerbi
salutaris infundunt. Non autẽ frustra
cũ additamento numeri duo ubera dicit.
cũ nulla feminarũ plus quã duo nulla
minus soleat ubera habere. duo nãq ub̾a

Expanded text:
farie et multis figurarum modis eadem mysteria repetuntur, sed repetita novi semper aliquid afferunt, quod vel eisdem mysteriis argumentum procuret, vel per ipsam novitatem, animos audientium amplius delectet. Iidem ergo doctores qui supra oculorum vel dentium, sive colli fuerant nomine designati, nunc uberum vocabulo exprimuntur: qui quidem recte oculi vocari queunt, quia occulta sacramentorum perspiciunt; recte dentes, quia improbos quosque corripiendo, quasi masticant, et in corpus Ecclesiae mollitos atque humiliatos trajiciunt; recte collum, quia toto corpori Ecclesiae, quasi vitalem flatum, aeterna gaudia praedicando ministrant, cibosque doctrinarum, quibus ad salutem reficiatur, praeparant. Ubera autem etiam aptissime nuncupantur, quia parvulis adhuc in Christo lac verbi salutaris infundunt. Non autem frustra cum additamento numeri, duo ubera dicit, cum nulla feminarum plus, nulla minus
Abbreviated transcription (Latin):
apte sequitur. Coronaberis de capite ama-¬
na. de uertice sanir & hermon. de cubilib
leonũ de montibus pardorum. Amana.¬
sanir. & hermon. montes sunt ciliciȩ &
prebentes. qui manifeste suꝑba infideliũ
corda in quib immundi sp̃s sedẽ habeti
designant. Cui contra de electis ꝑ ꝓpħam¬
dñs ait. Suꝑ quẽ requiescit sp̃s meus
nisi suꝑ humilem & quietũ. & tremen¬
tem uerba mea: Leones quippe surĩ
demonia: ꝓpter suꝑbiam. Pardi ꝓpter
crudelitatẽ. siue uarietatẽ artiũ ma¬
lignarum. Cũ ergo scã ȩccłia huiusmo¬
di animas ꝑ suos p̃dicatores de potesta¬
te tenebrarum eruerit atq ad agni¬
tionem uere lucis conuerterit: fit ut
idem p̃dicatores non solũ ꝓ se ipsis s
& ꝓ eis quos dño ad quisiere coronam
uitę ꝑripiant: uxta illud ꝓuerbioꝵ.
Corona senum filii filiorũ: & gła filioꝵ
patres eorũ. & apłs de his qͦs docebat.
Quȩ ẽ. inquit gła nr̃a. spes. aut gaudiũ.¬

Expanded text:
 sequitur: Coronaberis de capite Amana, de vertice Sanir et Hermon, de cubilibus leonum, de montibus pardorum. AmanaSanir et Hermon, montes sunt Ciliciae vepraebentes; qui manifeste superba infidelium corda, in quibus immundi spiritus sedem habent, designant. Quo contra de electis pnus ait, Super quem requiescet Spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trementem verba mea ? Leones quippe sunt daemonia, propter superbiam; pardi, propter crudelitatem sive varietatem artium malignarum. Cum ergo sancta Ecclesia hujusmodi animas per suos praedicatores de potestate tenebrarum eruerit, atque ad agnitionem verae lucis converterit, fit ut iidem praedicatores non solum pro seipsis, sed pro eis quos Domino acquisiere, coronam vitae percipiant, juxta illud Proverbiorum, Corona senum, filii filiorum; et gloria filiorum, patres eorum . Et Apostolus de eis quos docebat: Quae est, inquit, gloria nostra, spes au
Abbreviated transcription (Latin):
mur: dñi sumꝰ. In hoc enĩ xp̃s mortuus
est et resurrexit: ut et uiuorũ et mortu¬
orum dñetur. Tu autẽ qͥd iudicas frẽm
tuũ. aut tu quare spernis frẽm tuum :
Om̃s enĩ stabimus ante tribunal dei. Scri¬
ptũ. ẽ. enĩ. Niuo ego dicit dñs: qm̃ michi
flectet om̃e genũ. et om̃is lingua confi-¬
tebitur deo. Itaq unusquisq nr̃m ꝓse ra¬
tionẽ reddet deo. Non gͦ amplius inuicẽ
tudicemꝰ: sed hoc iudicate magis ne pona
confido indño iħu: qͥa nichil commune
ꝑipsũ. nisi ei qͥ existimat qͥd cominune
esse illi commune est. Si enĩ ꝓpter cibũ
frater tuus contristat᷑: iam non scdm
caritatẽ ambulas. Noli cibo tuo illum
ꝑdere: ꝓ quo xp̃s mortuus est. Non gͦ¬

Expanded text:
mortuus est, et resurrexit, ut et mortuorum et vivorum dominetur. Tu autem, quid judicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum? Omnes enim stabimus ante tribunal Dei. Scriptum est enim, Vivo ego, dicit Dominus, quoniam mihi flectetur omne genu, et omnis lingua confitebitur Deo. Itaque unusquisque nostrum pro se rationem reddet Deo. Non ergo amplius invicem judicemus. Sed hoc magiconfido in Domino Jesu quia nihil commune per ipsum, nisi ei qui existimat quid commune esse, illi commune est. Si enim propter cibum frater tuus contristatur, jam non secundum charitatem ambulas. Noli cibo tuo illum perdere, pro quo Christus mortuus est. Non
Abbreviated transcription (Latin):
atalibꝰ epulis et potu nolle abstinere.
Hoc significat et ad chorinthios hoc modo
scribens De escis autẽ sacrificiorũ q̃ ido¬
in mundo. et qđ nullus ds̃ nisi unꝰ. Nam
& si sunt qͥdicant᷑ dii. siue in cęlo siue
in terra. Siqͥdem sunt dii multi. et dñi
multi: nob̾ tam̃ unus ds̃ pater ex quo
om̃ia et nos in illo. et unꝰ dñs iħs xp̃s¬
ꝑquẽ om̃ia et nos ꝑipsũ: sed ñ in om̃ibꝰ
est scientia. Quidam autẽ inconscien¬
tia sua usq ad huc in idolio quasi idolo¬
titũ manducant. et conscientia ipsorũ
cũ sit infirma polluit᷑. Esca autẽ nos
ñ cõmendat deo. Neq enĩ si ñ mandu¬

Expanded text:
a talibus epulis et potu nolle abstinere? a talibus epulis et potu nolle abstinere? Hoc significat et ad Corinthios hoc modo scribens: De escis autem sacrificiorum quae idoin mundo, et quod nullus Deus niet si sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra si quidem sunt dii multi, et domini multi nobis tamen unus Deus, Pater ex quo omnia, et nos in illo: et unus Dominus Jesquem omnia, et nos per ipsum. Sed non in omnibus est scientia. Quidam autem in conscientia sua usque adhuc in idolio quasi idolothytum manducant, et conscientia eorum cum sit infirma, inquinatur. Esca autem nos non commendat Deo. Neque enim si mandu
Abbreviated transcription (Latin):
dei esca et potus: sed iusticia et pax et
gaudiũ in sp̃u scõ. Qui enĩ in hoc seruit
xp̃o placet deo: et ꝓbatꝰ est hominibus.
Itaq quȩ pacis sunt sectemur: et quȩ
edificationis sunt in inuicẽ. Noli ꝓpter
escam destruere opus dei. Om̃ia quidem
munda sunt: sed malũ est homini qui
ꝑ offendiculũ manducat. Bonũ est non
manducare carnẽ. et ñ bibere uinũ: neq
habes penes tenet ipsũ: habe coram deo.
Beatꝰ qͥ ñ iudicat semet ipsũ in eo qđ ꝓbat.
Qui autẽ discernit: si manducauerit
damnatꝰ est. qͥa ñ ex fide. Om̃e autẽ qđ
ñ est exfide : peccatũ est. Debemꝰ autem
firmiores imbecillitates infirmorũ
sustinere: et ñ nobis placere. Unusqͥs ꝙ
ur̃m ꝓximo suo placeat inbonum ad
ȩdificationẽ: et enĩ xp̃s ñ sibi placuit.
nes ñ manducarent et uinũ ñbiberent.
quicũq firmiores essent: qͥa offende¬
ciebant ut putarent eos qͥ fide omnia
munda iudicabant. in obsequiũ idolorũ

Expanded text:
ed justitia et pax et gaudium in Spiritu sancto. Qui enim in hoc servit Christo, placet Deo, et probatus est hominibus. Itaque quae pacis sunt sectemur, et quae aedificationis sunt in invicem. Noli propter escam destruere opus Dei. Omnia quidem munda sunt, sed malum est homini qui per offensionem manducat. Bonum est non manducare carnem, et non bibere habes penes te ipsum, habe coram deo. beatus qui non iudicat semetipsum in quo probat. qui autem diiudicat, si manducauerit, damnatus est. quia non ex fide. omne autem quod non est ex fide. peccatum est. numfirmiores imbecillitates infirmorum sustinere, et non nobis placere. Unusquisque nostrum proximo suo placeat in bonum, ad aedificationem. Etenim Christus non sibi placuit . nes non manducarent, neque vinum biberent quicumque firmiores essent, quia infirmofaciebant ut putarent eos qui fide omnia munda judicabant, in obsequium idolorum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uoluptatẽ uanã eẽ redarguit.
Similiter eciã contionator iste diuersas
cogitationũ tẽptationes exponens alio
ait in loco dũ dic̃. Unus interitus ẽ.
hominis ⁊ uimentorũ. & ęqua utriuiq
conditio. Sic̃ morit᷑ homo: sic & illa
moriuntur. Similiter spirant om̃ia.
⁊ nichil hab& homo iumentis ampliꝰ.¬
Qui tam̃ ex diffinitione rationis suam
post modũ sententiã ꝓtulit dicens.
Quid hab& ampluis sapiens stulto. &
quid pauꝑ. nͥ ut ꝓgat illuc ubi ẽ uita:
Sui gͥ dix̃ nichil hab& homo umentis
ãplius. ipse rursũ definuut: qr bab&
aliqͥd sapiens ñ solũ ampluis auim̃to.
s etiã ab homine stulto: uidelicet ut
ꝑgat illuc ubi ẽ. uita. Quib uerbis
primũ indicat. quia hic hominũ uita
ñ ẽ : quã eẽ alibi testatur. hab& gͦ hic
homo amplius iumentis. qđ illa post
mortẽ non uiunt. hic uͦ tunc ui

Expanded text:
et voluptatem vana esse redarguit. et voluptatem vana esse redarguit. Similiter et concionator iste, diversas cogitationum tentationes exponens, alio ait in loco, cum dicit: Unus interitus est hominis et jumentorum, et aequa utriusque conditio: sicut moritur homo, moriuntur; similiter spirant omnia, et nihil habet homo jumentis ampliQui tamen ex definitione rationis suam postmodum sententiam profert, dicens: Quid habet amplius sapiens a stulto, et quid pauper, nisi ut pergat illuc ubi est vita ? Qui igitur dixit: Nihil habet homo jumentis amplius, ipse rursum definivit, quia habet aliquid sapiens non solum amplius a jumento, sed etiam ab homine stulto, videlicet ut pergat illuc ubi est vita. Quibus verbis primum indicat quia hic hominum vita non est, quam esse alibi testatur. Habet ergo homo hoc amplius jumentis, quia illa post mortem non
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ipsas ꝓtinus rationis causas edisserit.¬
⁊ de domo luctus quȩ sit utilitas os¬
tendit dicens. In illa enĩ finis cuncto¬
rũ ãmonetur hominũ. ⁊ uuiens cogi¬
tat qͥd futurus sit. Rursũ illic scͥptũ
ẽ. Letare iuiuenis in adplescentia tua.
& paulo post subditur. Adolescentia enĩ
⁊ uoluptas uana sunt. Qui dũ hoc pꝰ¬
modũ uanũ eẽ. redarguit qđ prius
ammonuisse uidebatur : patenter in¬
dicat. qi illa quasi ex desidio carnali
uerba intulit: hȩc uero ex iudicii
ueritate subiunxit. Sic̃ gͦ delectationẽ
prius carnaliũ ex primens. curis post¬
positis denuntiat bonũ eẽ. manducare
& bibere. qđ tam̃ post modũ ex iudicii
ratione reprehendit. cũ ẽẽ melius diẽ¬
ad domũ luctus ire quã ad domum
coniuuii. Q sic̃ letari deb̾e uiuenem
in adolescentia sua. quasi ex de lib̾a¬
tione carnaliũ ꝓponit: ⁊ tam̃ pꝰmodũ
post diffinitionẽ sententiȩ adolescentiã

Expanded text:
Nam ipsas protinus rationis causas edisserit, etNam ipsas protinus rationis causas edisserit, et de domo luctus quae sit utilitas ostendit, dicens: In illa enim finis cunctorum admonetur hominum, et vivens cogitat quid futurus sit . Rursum illic scriptum est: Laetare, juvenis, in adolescentia tua . Et paulo post subditur: Adolescentia enim et voluptas vana sunt . Qui dum hoc postmodum vanum esse redarguit, quod prius admonuisse videbatur, patenter indicat, quia illa quasi ex desiderio carnali verba intulit, haec vero ex judicii veritate subjunxit. Sicut ergo delectationem prius carnalium exprimens, curis postpositis, denuntiat bonum esse manducare et bibere, quod tamen postmodum ex judicii ratione reprehendit, cum esse melius diad domum luctus ire quam ad domum convivii: et sicut laetari debere juvenem in adolescentia sua, quasi ex deliberatione carnalium, proponit, et tamen postmodum per definitionem sententiae adolescentiam
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi finẽ secũ pariter om̃s ãmo¬
nebat: Quia gͥ infine libri dic̃. om̃s
pariter audiamus. ipse sibi testis ẽ.
quia in se multorũ ꝑsonas suscipiens.
quasi solus locutus ñ ẽ. Unde ⁊ alia
sunt quȩ in libro eodem ꝑ inqͥsitionẽ
mouentur: atq alia quȩ ꝑ rationẽ
satisfaciunt. alia quȩ ex temptati ꝓfert
animo. atq adhuc huiusmundi delec¬
tationib dediti. alia uero inquibus
ea quȩ rationis sunt disserat: atq
animũ a delectatione conpescat. Ibi
nãq ait. hoc itaq mͥ uisũ ÷ bonũ. ut
comedat quis ⁊ bibat. & fruat᷑ leticia.
ex labore suo. E longe inferius sub¬
iungit. Melius ẽ. ire ad domũ luctus.
quã ad clomũ conuiuii. Si enĩ bonũ
ẽ. manducare ⁊ bibere: meliꝰ fuisse
uidebat᷑ ad domũ conuiuii ꝑgere. ꝗͣ
ad domũ luctus. Ex qua re ostendit᷑.
qr illud ex infirmantiũ ꝑsona intulit:
hoc uͦ ex rationis diffinitione subiunx̃.

Expanded text:
loquendi finem secum pariter omnes admoloquendi finem secum pariter omnes admonebat? Qui igitur in fine libri dicit: Omnes pariter audiamus, ipse sibi testis est quia in se multorum personas suscipiens, quasi solus locutus non est. Unde et alia sunt quae in libro eodem per inquisitionem moventur, atque alia quae per rationem satisfaciunt; alia quae ex tentati profert animo, atque adhuc hujus mundi delectationibus dediti; alia vero in quibus ea quae rationis sunt 377 disserit, ut animum a delectatione compescat. Ibi namque ait: Hoc itaque mihi visum est bonum, ut comedat quis et bibat, et fruatur laetitia ex labore suo . Et longe inferius subjungit: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii . Si enim bonum est manducare et bibere, melius fuisse videbatur ad domum convivii pergere quam ad domum luctus. Ex qua re ostenditur quia illud ex infirmantium persona intulit, hoc vero ex rationis definitione subjunxit.
Abbreviated transcription (Latin):
optime ex posuit. de nomine libri huiꝰ
sic dicens. Eccłiastes autẽ ꝓprie concio¬
nator dicit᷑. In contione uero sententia
ꝓmitur : ꝑ quã tumultuose turbȩ sedi-¬
tio cõprimatur. & cũ multi diuersa
sentiunt: ꝑ concionantis rationẽ ad
unã sententiã ꝑducunt᷑. Hingit᷑ liber
iccirco concionator dicit᷑. qr salomon in
eo quasi tumultuantis turbȩ suscepit
sensũ: ut ea ꝑ inquisitionẽ dicat quȩ
sortasse ꝑ tẽptationẽ imꝑita mens sentiat.
Nã quot sententias ꝑ inquisitionẽ mouit
quasi tot ꝑsonas diuersoꝵ in se suiscepit.
S concionator uerax uelut extensa manu
omniũ tumultus sedat. eosq ad unam
sententiã reuocat: cũ in eiusdẽ libri ter¬
mino ait. Tinẽ loquendi om̃s pariter
audiamus. dm̃ time. ⁊ mandata euis
obserua. hoc ÷ enĩ om̃is homo. Si enĩ iti
libro eodẽ ꝑ locutionẽ suã multorum
ꝑsonas ñ susceperat. cur ad audiendũ

Expanded text:
optime exposuit, de nomine hujus libri, optime exposuit, de nomine hujus libri, sic dicens: « Ecclesiastes autem proprie concionator dicitur: in concione vero, sententia promitur, per quam tumultuosae turbae seditio comprimatur, et cum multi diversa sentiant, per concionantis rationem ad unam sententiam perducuntur. Hic igitur liber idcirco Concionator dicitur, quia Salomon in eo quasi tumultuantis turbae suscepit sensum, ut ea per inquisitionem dicat quae fortasse per tentationem imperita mens sentiat. Nam quot sententias per inquisitionem movet, quasi tot in se personas diversorum suscipit. Sed concionator verax, velut extensa manu, omnium tusententiam revocat, cum in ejusdem libri termino ait: Finem loquendi omnes pariter audiamus: Deum time, et mandata ejus observa; hoc est enim omnis homo . Si enim in libro eodem per locutionem suam multorum personas non susceperat, cur ad audiendum
Abbreviated transcription (Latin):
in euuangłio clamabant. miserere nr̃i
fili dauid. & om̃is turba consona et
tens. Ipse ẽ. siquidẽ uerbũ sapientia.
cetereq uirtutes: uerba loquit᷑ ad ecłiȩ
uiros. Uerba insinuat apłis. de qͥb can¬
tatur in psalmo. In omnẽ terrã exiut
libro ad uoluptatẽ. ⁊ luxuriã ꝓuocari
eũ econtrario om̃ia quȩ cernimus in
mundo uana ẽẽ doceant᷑: nec debere
nos ea studiose appetere. quȩ dũ tenent᷑
intereunt. Tradunt hebrei hunc librũ
quẽ modo in manib habemus librũ sa¬
lomonis eẽ penitentiã agentis qi in sapi-¬
entia diuitusq confisus ꝑ mulieres offen-¬
derit dm̃: secũ reputans om̃ia uana ẽẽ.
huius scłi delectamenta. ⁊ ad ultimam
miseriã deuoluerit eos qͥ in ea ponunt
spẽ suã. S & beatꝰ gregoruis doctor mi¬
rabilis. ⁊ sc̃ȩ scripturȩ lucidissimus expo¬
sitor. inquarto dialogoꝵ libro quomͦ
iste liber legendus sit. uł intelligendus

Expanded text:
in Evangelio clamabant: Miserere nostri, in Evangelio clamabant: Miserere nostri, fili David ; et omnis turba consonabat,tens, ipse est si quidem verbum, et sapientia caeteraeque virtutes. Verba loquitur ad Ecclesiae viros. verba insinuat apostolis, de quibus cantatur in psalmo: In omnem terram exivitlibro ad voluptatem et luxuriam provocari, cum e contrario omnia quae cernimus in mundo vana esse doceantur, nec debere nos ea studiose appetere quae, dum tenentur, intereant. Tradunt Hebraei hunc librum, quem modo in manibus habemus, Salomonis esse poenitentiam agentis: qui quia in sapientia divitiisque confisus, per mulieres offenderit Deum, nunc secum reputat, omnia vana esse hujus saeculi delectamenta, quae ad ultimam miseriam devolvunt eos qui in eis ponunt spem suam. Sed et beatus Gregorius doctor mirabilis, et sacrae Scripturae lucidissimus expositor, in quarto Dialogorum libro , quomodo iste liber legendus sit vel intelligendus,
Abbreviated transcription (Latin):
nec filius dd̃. nec rex isrł. siue ierłm
prescribitur: s tantũ canticũ canti¬
corũ salomonis. Sic̃ enĩ ꝓuerbia ⁊ rudis
institutio ad .xii. tribus ⁊ ad totũ ꝑtin&
isrł: ⁊ quomͦ contentus mundi ñ nisi
metropolitis conuenit. hoc ÷ habitato¬
ribus ierłm: ita & canticũ canticorũ
ad eos ꝓprie facit mentionẽ qͥ tantũ
suꝑna desiderant. Ad incipientes. &
uero ubi non timore erudit᷑ discipłs:
s amore: ꝓpriũ nom̃ sufficit.⁊ equalis
pariete destructo ⁊ inimicitias in carne
euacuans fecit utraq unũ. dicens
Pacẽ meã do uob̾. pacẽ relinquo uobis.
de quo pat̾ ad discipłos. hic ÷ inquit filiꝰ
m̃s dilectus: in qͦ michi bene complacui.
hunc audite. qͥ ẽ. caput ȩcłiȩ. Nlequaquã
ad sẏnagogam iudeorũ s ad gentium
multitudinẽ loquens rex ierłm uiuis
lapidib exstructe. ñ ipsius de qua ipse
ꝑ quã iurari uetat. quia sit ciuitas
magni regis. hic ÷ filius dd̃ adquẽ ceci

Expanded text:
ec rex Israel, sive Hierusalem praescribitur, sed tantum: Canticum canticorum Salomonis. Sicut enim Proverbia, et rudis institutio, ad duodecim tribus, et ad totum pertinent Israel; et quomodo contemptus mundi, non nisi metropolitis convenit, hoc est, habitatoribus Hierusalem; ita et Canticum canticorum ad eos proprie facit mentionem, qui tantum superna desiderant. Ad incipientes et vero, ubi non timore eruditur discipulus, sed amore, proprium nomen sufficit, et aequalis pariete destructo, et inimicitias in carne evacuans, fecit utraque unum, dicens: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . De quo Pater ad discipulos: Hic est, inquit, Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, hunc audite , qui est caput Ecclesiae. Et nequaquam ad synagogam Judaeorum, sed ad gentium multitudinem loquens, vivis lapidibus exstructae; non illius de qua ipse per quam jurari vetat, quia sit civitas magni regis. Hic est filius David, ad quem caeci
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ somnia sunt: & solũ dm̃ time.
Qui erũ sõniis credidit: uanitatib
& in eptiis se tradet. Alit̃. Quia dixi.
atq p̃cepi. ñ des os tuũ ut peccare
facias carnẽ tuã: ⁊ queras uarias
excusationes. hoc nunc infero. qđ
in somnio uitȩ istiꝰ. ⁊ imagine um¬
brȩ nubis qua iuiumus. Multa pos¬
sumus inuenire quȩ nob̃ ueri similia.
uideantur: & nr̃a excusare peccata.
ꝓpterea ãmoneo ut id omnimodi
conditũ. ñ cogi. s uelle quod facias.
iudicia. & subuerti iusticiã in ꝓum¬
tia: ñ mireris suꝑ hoc negotio. quia
excelso alius excellentior ẽ: & hoc
‸quoq eminentiores sunt alii.⁊IN
suꝑ uniuerse t̾rȩ rex imꝑat seruienti.
Unũ disputationis seruemus textum.
⁊ eundẽ sensũ & orclinẽ sequamur.
Supra dix̃. ne dixeris corã angło ñ ẽ.
ꝓuidentia ne forte irascat᷑ ds contra
te suꝑ uocẽ tuã. ⁊ reliqͣ. aduersusq eos
locutus ẽ. qui negarent ꝓuidentiã

Expanded text:
quae somnii sunt. Et solum Deum time. quae somnii sunt. Et solum Deum time. 429 Qui enim somniis crediderit, vanitatibus se et ineptiis tradet. Aliter: Quia dixi atque praecepi: Non des os tuum, ut peccare facias carnem tuam, et quaeras varias excusationes: hoc nunc infero, quoniam in somno vitae istius, et in imagine umbrae nubis, qua vivimus, multa possumus invenire, quae nobis verisimilia videantur, et nostra excusare peccata. Propterea admoneo, ut id solum conditum non cogi, sed velle quod facias. judicia, et subverti justitiam in provincia, non mireris super hoc negotio: quia excelso alius excelsior, et super hos quoque eminentiores sunt alii, et insuper universae terrae rex imperat servienti. Unum disputationis servemus textum, et eumdem sensum et ordinem sequamur. Supra dixit: Ne dixeris coram angelo, non est providentia, ne forte irascatur Deus super vocem tuam et reliqua. Adversusque eos lo
Abbreviated transcription (Latin):
norare dm̃ qđ pollicitus es: ꝓ uocas
eũ adiracundiã. ut om̃ia oꝑa tua
dissipent᷑. Nos uͦ ita intelligimꝰ. qd
his uerbis arguant᷑ qͥ necessitate car¬
nis & naturȩ se peccare contendunt.
creatoriq inscribunt. cur eos tales
Ne dederis os tuũ: ut peccare facias
carnẽ tuã. Noli itaq ait uanas excu¬
sationes querere. ⁊ dare occasionem
carni tuȩ ad peccandũ: ⁊ dicere Ñ
ego pecco. s qd habitat in mea car¬
ne peccatũ. Si etũ inquit hȩc dixe¬
ris : dm̃ ꝓuocas. quasi auctorẽ mali
atq peccati. ut iratus sit. & siquid
uidis bonu habere auferat de manib
tuis. uł certe talia sentientẽ tradat
te in reꝓbũ sensũ: ut facias ea quȩ ñ
innumeri. Tuu̾ dm̃time. Et hnunc
locũ hebrei ita edissert̃. Nec suꝑiora
facias deqͥb iã dictũ ẽ: nec facile
somnus credas. Cũ enĩ diuersa ui¬
deris ꝑ nocturnã quietẽ. & uariis
siue incitata ꝓmissis: tu contẽpne

Expanded text:
norare Deum quod pollicitus es, provocas norare Deum quod pollicitus es, provocas eum ad iracundiam, ut omnia opera tua dissipentur. Nos vero ita intelligimus, quod his verbis arguantur qui necessitate carnis et naturae se peccare contendunt, Creatorique inscribunt, cur eos tales Ne dederis os tuum, ut peccare facias carnem tuam. Noli itaque, ait, vanas excusationes quaerere, et dare occasionem carni tuae ad peccandum, et dicere: Non ego pecco, sed quod habitat in mea carne peccatum. Si enim, inquit, haec dixeris, Deum provocas quasi auctorem mali atque peccati, ut iratus sit; et si quid videris boni habere, auferet de manibus tuis; vel certe talia sentientem, tradet te in reprobum sensum, ut facias ea quae noninnumeri. Tu vero Deum time. Et hunc locum Hebraei ita edisserunt: nec superiora facias, de quibus jam dictum est, nec facile somniis credas. Cum enim diversa videris per nocturnam quietem, et variis sive incitata promissis, tu contemne,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ei infidelis ⁊ stulta ꝓmissio. s
qđcumq uoueris redde. multoq
melius ÷ ñ uouere: quã post uotum
ꝓmissa ñ reddere. Simplex intelligen¬
tia. int̾precatione ñ indiget. Melius
eẽ.ñ ꝓmittere ꝗͣ ꝓmissa nom facere.
qͥ ñ implent quȩ ꝓmittunt dõ.
qui ueritatis oꝑa faciunt amat.
plere possit quȩ uouere cogitat. s
generalit̾ om̃i p̃cipitur xp̃iano. ut
fidẽ oꝑe cõpleat: ⁊ ñ sit similie.
uideorũ qͥ spondentes se om̃ia fac̾e̾
quȩ dñs p̃cipit dicentes. Om̃ia qẽq
p̃cepit nob̾ dñs faciemus. Postea uitu¬
los facientes: ad orauerunt idola.
Ne dederis os tuũ ut peccare facias car¬
nẽ tuã. neq dicas corã angło noi ẽ.
ꝓuidentia. ne forte iratus ds̃ suꝑ ser-¬
mone tuo. dissipet cuncta oꝑa ma¬
nuũ tuarũ. Hebrei ita sentiint.
Qd ñ potes facere: ñ ꝓmittas. Non enuĩ
inuentũ dicta transeunt. s ap̃senti
angło qͥ unicuiq adher& comes. statĩ

Expanded text:
elis et stulta promissio. Sed quodcunque voveris, redde. Multoque melius est non vovere, quam post votum promissa non reddere. Simplex intelligentia, interpretatione non indiget. Melius est non promittere quam promissa non facere, qui non implent quae promittunt Deo. qui veritatis opera faciplere possit quae vovere cogitat. Sed generaliter omni praecipitur Christiano, ut fidem opere compleat, et non sit similis Judaeorum, qui spondent se omnia facere, quae Dominus praecipit, dicentes: Omnia quaecunque praecepit nobis Dominus faciemus ; postea vitulos facientes, adoraverunt idola.ut peccare facias carnem tuam, neque dicas coram angelo: Non est providentia, ne forte iratus Deus super sermone tuo, dissipet cuncta opera manuum tuarum. Hebraei ita sentiunt: quod non potes facere, non promittas; non enim in ventum dicta transeunt, sed a praesenti angelo, qui unicuique adhaeret comes, statim
Abbreviated transcription (Latin):
ticia. Pleriq arbitrant᷑ hȩc inp̃senti
scło precipi. ne corã do facile aliquid
ꝓmutamus: & sine considãtione ui
riũ uoueamus ea quȩ explere non
possumus. ad eẽ. quippe presentẽ dm̃.
& licet ille in cęlo. nos eẽ iudeamur in
t̾ra: tam̃ audire quȩ loquim̃. ⁊ insipi¬
entiã nr̃am argui ex multiplicatio¬
ne sermonũ. Alii uͦ meliꝰ intelligenteᷤᷤ:.
hec p̃cipi affirmant. Ne aut loquen¬
tes aut cogitantes. plus de do quam
possumus opinemur: s sciamu
distat a terra: tantũ nr̃a opinatio
anatura illiꝰ separetur. ⁊ id circo deb̾e
uerba tir̃a. eẽ. mod̾ata. Sic̃ enĩ qui
uoluerit de diuinitate disserere. in¬
cidet instulticiã. Uł certe uerba
nr̃a pauca ido eẽ deb̾e: qi etiã ea
quȩ nosse nos estimam᷑ ꝑ speculum
uidemus ⁊ in enigmate. & uelut
sõnia cõprehendimꝰ: qđ tenere nos
estimamus. Cũq plura ut nobis
uisũ fuerit dixerimꝰ: finẽ disputa¬
tionis nr̃e. ee̾ stulticiã. ex multiloqͥo

Expanded text:
monum. Plerique arbitrantur hoc in praesenti loco praecipi, ne coram Deo facile aliquid promittamus, et sine consideratione 427 virium voveamus ea quae explere non possumus. Adesse quippe praesentem Deum, et licet ille in coelo, nos esse videamur in terra: tamen audire, quae loquimur, et insipientiam nostram argui ex multiplicatione sermonum. Alii vero melius intelligentes, hoc praecipi affirmant, ne aut loquentes, aut cogitantes plus de Deo quam possumus, opinemur; sed sciamus coelum a terra, tantum nostra opinatio a natura illius separetur: et idcirco debere verba nostra esse moderata. Sicut enim qui voluerit de divinitate disserere, incidit in stultitiam. Vel certe sic: Verba nostra pauca ideo esse debere, quod etiam ea quae nosse nos arbitramur, per speculum videmus et in aenigmate, et velut somnium comprehendimus, quod tenere nos aestimamus. Cumque plura ut visum nobis fuerit dixerimus, finem disputationis nostrae esse stultitiam. Ex multiloquio
Abbreviated transcription (Latin):
locũ. de t̾ra facta sunt. & in terrã
parit̾ reuertent᷑. Nuis nouit si sp̃c
filiorũ adã ascendat sursũ.⁊ si sp̃c
iumentorũ descendat deorsum:
Non mirandũ ÷ inp̃senti uita. inter
iustũ ⁊ impiũ nullã eẽ. distantiam
nec aliquid iurtutis ualere s incer
to euentu om̃ia uolutari. cũ etiã
int̾ pecudes ⁊ homines scd̃m corporiᷤᷤ
iulitatẽ nichil diffeͬre uideatur.
Sic̃ eadẽ conditio ÷ nascendi: ita sors
una moriendi. Suniliter ꝓcedimus
ad lucẽ: equȩ dissoluemur in pulue¬
rẽ.Si autẽ uidetur hȩc eẽ. distantia.
quia sp̃c hominis ascendat incęlũ.
& sp̃s peccoris descendat in terrã.
Quis potest scire utrũ uerũ an falsũ
sit que sꝑantur: Hoc autẽ dicit.
sĩ qd̃ aniniã putet ꝑire cũ corpore.
uł unũ bestiis ⁊ hominib p̃parari
locũ. S qđ̃ ante aduentũ xp̃i omĩa
ad inferos parit̃ ducerent᷑. Unde
⁊ iacob ad inferos descensurũ se dic̃.
ideo pios ⁊ ĩpios apud inferos querit᷑

Expanded text:
ram pariter revertentur. Quis novit si spiritus filiorum Adam ascendat sursum, et si spiritus jumentorum descendat deorsum? Non mirandum est in praesenti vita, inter justum et impium nullam esse distantiam, nec aliquid virtutis valere  Hieram inter pecudes, et homines secundum corporis vilitatem nihil differre videatur. Sicut eadem conditio est nascendi, ita sors una moriendi. Similiter procedimus ad lucem, aeque dissolvemur in pulverem. Si autem videtur haec esse distantia, quia spiritus hominis ascendat in coelum, et spiritus pecoris descendat in terram, Quis potest scire utrum verum an falsum sit quod speramus? Hoc autem dicit, non quod animam putet perire cum corpore, vel unum bestiis et homini praeparari locum, sed quod ante adventum Christi omnia ad inferos pariter ducerentur. Unde et Jacob ad inferos descensurum se dicit . Et Job pios et impios in inferno queritur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ utrũ peccator qͥ uimentũ uocat᷑
descendat in t̾rã: Fieri enĩ potest
ut rationabilior ⁊ eruditꝰ insc̃p¬
turis. id ⁊ homo ñ circũspecte. et
cõparatione dicit᷑. melius uiuat:
⁊ martirio coronatꝰ paradisi sit

Expanded text:
 peccator, qui jumentum vocatur, descendat in terram? Fieri enim potest ut rationabilior, et eruditus in Scripturis, id est, homo, non circumspecte, et comparatione dicatur, melius vivat, et martyrio coronetur, ac paradisi sit
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sint docenda. Tempus loquendi.
ut doceamus quȩ recte didicimus.
Nichil nob̾ uideatur rectũ eẽ. nͥ qđ
discimus. ut post multũ silentium
de discipłis efficiamur magistri. Tempꝰ
amandi legẽ. ⁊ ea quȩ ex lege fuerinT
imꝑata. circũcisionẽ. hostias. sabbata.
neomenias. ⁊ tempꝰ ocdiendi eas euuan¬
gelii grã succedente. Tẽpus belli. et
de hoc scło: pacis tẽpus adueniet. It i¬
ierłm. de pace sortita uocabulum ẽ.
Nemo gͦ nunc se putet ẽẽ. securũ in
tẽpore belli. ubi certandũ ẽ. ⁊ apłica
arma tractanda: ut uictores qͦndam

Expanded text:
quae sint docenda; tempus loquendi, quae sint docenda; tempus loquendi, ut doceamus quae recte didicimus. Nihil nobis videatur rectum esse, nisi quod discimus, ut post multum silentium, de discipulis efficiamur magistri. Tempus amandi legem, et ea quae ex lege fuerint imperata: circumcisionem, hostias, sabbata, neomenias; et tempus odiendi ea, Evangelii gratia succedente. Tempus belli, et de hoc saeculo, pacis tempus adveniet. In Jerusalem, de pace sortita est vocabulum . Nemo tempore belli, ubi certandum est, et apostolica arma tractanda, ut victores quondam
Abbreviated transcription (Latin):
gendi. tẽpus rursũ in ȩcłia congre¬
gandi. iempus amplexandi dũ dictũ ẽ.
crescite & multiplicamini. Tẽpus longe
fieri a cõplexib ubi ait. Dabo spadoni¬
bus locũ indomci mea. meliorẽ a filiis
& filiab. locũ sempiternũ. Alit̃. Tempꝰ
ẽ. sapientiã amplexandi. id ÷ de cȩlestib
cogitandi: ⁊ tẽpus ẽ. iterũ curã corporis
agendi. Tẽpus ad qͥrendi popłm ex gentib
& tempꝰ ꝑdendi popłm iudeoꝵ. Tempꝰ
custodiendi credentes ex nationibus.
⁊ tempus abiciendi incredulos ex isrł.
Tempꝰ scindendi. & tẽpus consuendi sub
diuersis sermonibus. ldem nune qui
supra sensus ẽ. in eo qđ ait. tempus
destruendi. ⁊ tẽpus edificatidi ac de¬
inde tẽpus scidendi. ⁊ tẽpꝰ consuendi.
Quomͦ erũ synagoga destruit᷑. ut ȩdifi¬
cetur ȩccłia: ⁊ alligent scissiones lega
euuangliste singuli ꝑpetrarunt. de
consuentes. Tẽpus tacendi. ut discamꝰ

Expanded text:
ergendi, et tempus rursum in Ecclesiam congreergendi, et tempus rursum in Ecclesiam congregandi. Tempus amplexandi, dum dictum est, Crescite et multiplicamini ; tempus longe fieri a complexibus, ubi ait, Dabo spadonibus locum in domo mea meliorem a filiis et filiabus, locum sempiternum. Aliter: Tempus est sapientiam amplexandi, id est, de coelestibus cogitandi, et tempus est iterum curam corporis agendi. Tempus acquirendi populum ex gentibus, et tempus perdendi populum Judaeorum. Tempus custodiendi credentes ex nationibus, et tempus abjiciendi incredulos ex Israel. Tempus scindendi, et tempus consuendi. Sub diversis sermonibus idem nunc qui supra sensus est, in eo, quod ait, tempus destruendi, et tempus aedificandi; ac deinde tempus scindendi, et tempus consuendi: modo enim Synagoga destruitur, ut aedificetur Ecclesia, et alligant scissiones legalevangelistae singuli perpetrarunt, de consuentes. Tempus tacendi, ut discamus
Abbreviated transcription (Latin):
romana. & tẽpus loquendi apłos dicen
ante dilexit. & tẽpus odii dũ xp̃o intu¬
lerunt manus. Tempus belli modo ñ
agentib eis penitentiã. tẽpus pacis
infuturo quatido intrat plenitudo
gentiũ. ⁊ sic om̃ĩs isrł saluus erit.
Aliter. altiori sensu. Tempus occiden¬
di. & tẽpus sanandi. Quo ait. Ego
occiclã. & ego iuuificabo. Sanat ad
penitentiã ꝓuocatis: occidit uixta
illũ sensũ. In matutino interficiebã
om̃s peccatores terrȩ. Tempus destru¬
endi. ⁊ tempꝰ edificandi. Non possu-¬
mus edificare bona. nisi prius destru¬
herumus mala. Tempus plorandi. &
& in futuro ridendi. dño dicente.
Beati enĩ flentes. qm̃ ipsi ridebutit.
t empus plangendi ⁊ tẽpus saltandi.
E odẽ sensir quo supra. Pangendumẽ.
in p̃sentiarũ. ut in futuro scło spũali
saltatione gaudeamus. Tempꝰ spar-¬
gendi lapides. ⁊ tempus colligendi:
quia tẽpus fuit gentilis popłi disꝑ¬

Expanded text:
Romana, et tempus loquendi apostolos, dRomana, et tempus loquendi apostolos, dante dilexit: et tempus odii, dum Christo intulerant manus. Tempus belli modo, non agentibus eis poenitentiam; tempus pacis in futuro, quando intrat plenitudo gentium, et sic omnis Israel salvus erit. Aliter altiori sensu: Tempus occidendi, et tempus sanandi, sicut ait: Ego occidam, et ego vivificabo . Sanat, ad poenitentiam provocans: occidit juxta illum sensum: In matutino interficiebam omnes peccatores terrae . Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Non possumus aedificare bona, nisi prius destruxerimus mala. Tempus plorandi, et et in futuro ridendi, Domino dicente: Beati flentes, quoniam ipsi ridebunt . Tempus plangendi, et tempus saltandi. Eodem sensu quo supra. Plangendum est impraesentiarum, ut in futuro saeculo spiritali saltatione gaudeamus. Tempus spargendi lapides, et tempus colligendi: quia tempus fuit gentilis populi disp