comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Offendit te nescioquis: siue maliis. siue ut tuputas
malus. siue ut tu fingis malus: & deseris totbonos:
Qualis dilectio frat̾na: Qualis apparuit inistis: Cũ
accus antur afrẽ: deserunt orbẽ terrarũ. Numqͥd
in orbe terrarũ scĩ nonerant. aut inauditi auobis
dãpnari potuert̃ : Sed osi diligeretis fr̃m: scandalũ
in nobis non eẽt. Audipsalmu quiddicat. Pax multa
diligentib legẽ tuã dñe : & non est illis scandalũ. Pacẽ
multã dixit eis qui diligunt legẽ di: & ido non est eis
scandalũ. Illigͦ qui scandalũ paciuntur pacẽ ꝑdunt.¬
& quos dixit nonpati scandalũ aut nonfacere. diligen¬
tib legemdi. gͦ incaritate positi sunt. Sed dicit aliqͥs
egẽ di dixit diligentib nonfr̃s. Audi quid dñs dicat
Mandatũ nouũ douobis ut uos in uicẽ diligatis. Quid
nisi dũ nonsufferunt inuicem :. Sicut paulus dicit.
ufferentes inuicem indilectione. studentes seruare.

Expanded text:
Offendit te nescio quis, sive malus, sive ut tu putas Offendit te nescio quis, sive malus, sive ut tu putas malus, sive ut tu fingis malus, et deseris tot bonos? Qualis dilectio fraterna est, qualis apparuit in istis? Cum accusant Afros, deseruerunt orbem terrarum. Numquid in orbe terrarum sancti non erant? Aut inauditi a vobis damnari potuerunt? Sed o si diligeretis fratres, scandalum in vobis non esset. Audi Psalmum, quid dicat: Pax multa diligentibus legem tuam, et non est eis scandalum . Pacem multam dixit eis qui diligunt legem Dei, et ideo non eis esse scandalum. Illi ergo qui scandalum patiuntur, pacem perdunt. Et quos dixit non pati scandalum, aut non facere? Diligentes legem Dei. Ergo in charitate positi sunt. Sed dicit aliquis, Legem Dei dixit diligentibus, non fratres. Audi quid Dominus dicat: Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis. Quid nisi dum sufferunt invicem? Sicut Paulus dicit, Sufferentes invicem in dilectione, studentes servare
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s & dicebat. qui non manducauerit carnẽ filii hoĩs
& biberit sanguinem eius: non habebit inse uitã eternã
Sepcuaginta ferme homines dixerunt. Durus est hic sermo.
& recesserunt abeo. & remansert̃ duodetim. Om̃s illos
ussit sol: & recesserunt abeo nonualentes ferre uini
uerbi. Remanserunt gͦ duodecim. & ne forte puta¬
rent homines quia ipsi p̾stant xp̃o credendo in xp̃m. &
non abipso illis p̾statur beneficiũ: cũ duodecim re¬
Illi aut̃ quos non usserat sol : responderunt ex uoce
petri. Dñe uerbũ uitȩ ȩt̾ne habes.: quo ibimus Ø
Quos aũt ussit eccła tonquã luna ꝑ nor tem: Qui scismo
fecerunt: Audi ipsũ uerbũ positum in apło. Quis in¬
firmatur & ego noninfirmor: Quis scandalizatur
& ego non uror: Quomodo non est scandalũ in eo qui
diligit frm : Quia qui diligit frm tolerat om̃a ꝓpter
unitatem: quia in unitate caritatis est frat̾na dilectio

Expanded text:
Christus, et dicebat: Qui non manducaverit carnem Filii hominis, Christus, et dicebat: Qui non manducaverit carnem Filii hominis, et biberit ejus sanguinem, non habebit in se vitam. Septuaginta ferme homines dixerunt, Durus est hic sermo; et recesserunt ab eo: et remanserunt duodecim. Omnes illos ussit sol, et recesserunt, non valentes ferre vim verbi. Remanserunt ergo duodecim. Et ne forte putarent homines quia ipsi praestant Christo credendo in Christum, et non ab ipso illis praestatur beneficium; cum duodecim rei. Illi autem quos non usserat sol, responderunt ex voce Petri: Domine, verbum vitae aeternae habes; quo ibimus ? Quos autem urit Ecclesia tanquam luna per noctem? Qui schismata fecerunt. Audi ipsum verbum positum in Apostolo: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror ? Quomodo ergo non est scandalum in eo qui diligit fratrem? Quia qui diligit fratrem, tolerat omnia propter unitatem; quia in unitate charitatis est fraterna dilectio.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui diligit᷑ inlumine manet. & scandalũ in eo non est.
Qui sunt qui scandalui paciuntur aut faciunt : Quiscan¬
Dicit aut̃ psalmus. ꝑdiem sol non urette: neq luna ꝑ
noctẽ. Id est si tenueris caritatẽ: nec inxp̃o scandalũ
pacieris nec in eccła : nec xp̃m̾ relinques nec ȩccłam.
Qui enĩ eccłam relinquid: quomodo est inxp̃o. qui in
m̃bris xp̃i non est : Quomodo est in xp̃o: qui incorpoa
xp̃i non est: Illigͦ paciuntur scandalũ : qui relinquim
aut xp̃m aut eccłam. Unde intelliginus quia inde dicit
psalmus: ꝑcdiem sol nonuret te neq luna ꝑ noctẽ: qiua
istã ustionẽ scandalũ uul intelligi. Primo ipsam simi¬
litudinẽ adtende. Quomo  qui uritur dicit nontolem.
nonfero. & sub ducit se: sic qui quedã nonferunt in ec¬
cła. & subtrahunt se uel nomini xp̃i uel eccłe: scandal
paciuntur. Uidete enĩ quomodo passi sunt scandalũ
tanquã asole illi carnales qui p̃dicabat carnẽ suam

Expanded text:
 in lumine manet, et scandalum in eo non est. Qui sunt qui patiuntur scandalum, aut faciunt? Qui scanDicit autem Psalmus Per diem sol non uret te, neque luna per noctem : id est, Si tenueris charitatem, nec in Christo scandalum patieris, nec in Ecclesia; nec Christum relinques, nec Ecclesiam. Qui enim Ecclesiam relinquit, quomodo est in Christo, qui in membris Christi non est? quomodo est in Christo, qui in corpore Christi non est? Illi ergo patiuntur scandalum, qui relinquunt aut Christum aut Ecclesiam. Unde intelligimus quia inde dixit Psalmus, Per diem sol non uret te, neque luna per noctem, quia ipsam ustionem scandalum vult intelligi? Primo ipsam similitudinem attende. Quomodo qui uritur dicit, Non tolero, non fero, et subducit se: sic qui quaedam non ferunt in Ecclesia, et subtrahunt se vel nomini Christi vel Ecclesiae, scandalum patiuntur. Videte enim quomodo passi sunt scandalum tanquam a sole illi carnales, quibus praedicabat carnem suam
Abbreviated transcription (Latin):
suũ intenebris est: & intenebris ambulat: & nescit quo eat
Magnares fr̃s. adtendite rogamus uos. Qui odit frm su u̾
intenebris ambulat. & nescit qͦ eat : qm̃ tenebre exce¬
cauert̃ oculos eiꝰ. Quid tã cecũ quã isti qui hoderunt fr̃s:
Nã ut noueritis quia cetisunt: in montẽ offendert᷑. Edem
dico neuobis exeidant. Nonne lapis ille quip̃cisiis demonti
sine manib xp̃s est deregno iudeo s sine opere martali:
Non ille lapis confregit om̃a regna terrarũ. id est om̃s
dominationes idolois & demonioꝵ: Nonne ille lapi
creuit. & factus est mons magnus: & impleuit uiuersõ

Expanded text:
suum, in tenebris est, et in tenebris ambulat, et nescit quo eat. Magna res, fratres; attendite, rogamus vos. Qui odit fratrem suum, in tenebris ambulat, et nescit quo eat; quoniam tenebrae excaecaverunt oculos ejus. Quid tam caecum, quam isti qui oderunt fratres? Nam ut noveritis quia caeci sunt, in montem offenderunt. Eadem dico, ne vobis excidant. Nonne lapis iste qui praecisus est de monte sine manibus, Christus est de regno Judaeorum sine opere maritali? Nonne ille lapis confregit omnia regna terrarum, id est, omnes dominationes idolorum et daemoniorum? Nonne ille lapis crevit, et factus es
Abbreviated transcription (Latin):
diĩi . parat ͥcacumine mancui. Quid tã manifestiis quã
mons. Sediuit montes ignoti. qui in una parte t̾rarũ
rest uit. Qis urm nouit olimpbũ montẽ: Qmͦ
ibi qui habitant gibbã nr̃am nonnoueritit. In partib
sunt ifti montes: ille aut̃ mons nonsic: quia impleuit
uniuersã faciem t̾re& de illo dicit. paratus incacu¬
rat in hoc monter. Qut frangit faciẽ offendendo
in illum. Quis ignorat ciuitatẽ supͣ montẽ constitutã:
Sed nolite mirari quia ignoratur abistis qui hoderunt
fr̃s: quia in te nebris ambulant: & nesciunt quoeaat:
quia teuebre excecauerunt oculos eoꝵ. Montẽ non
uident: nolo mirereris: oculos non habent. Unde oculo
non habent: Quia tenebre excecauerunt eos. Unde ꝓbam¬
rua hoderunt fr̃s. Quia cũ offendut in fr̃s
separant se ab orbe trarũ. Qui nontolerant qͦs infamant¬

Expanded text:
Domini, paratus in cacumine montium. Quid tam manifestum quam Domini, paratus in cacumine montium. Quid tam manifestum quam mons? Sed sunt et montes ignoti, quia in una parte terrarum sunt. Quis vestrum novit Olympum montem? quomodo ibi qui habitant, Giddabam nostrum non norunt. In partibus sunt isti montes. Ille autem mons non sic, quia implevit universam faciem terrae; et de illo dicitur, Paratus in cacurat in hoc monte? Quis frangit faciem offendendo in illum? Quis ignorat civitatem super montem constitutam? Sed nolite mirari quia ignoratur ab istis qui oderunt fratres: quia in tenebris ambulant, et nesciunt quo eant; quia tenebrae excaecaverunt oculos eorum. Montem non vident: nolo mireris, oculos non habent. Unde oculos non habent? Quia tenebrae excaecaverunt eos. Unde probamres oderunt, quia cum offenduntur separant se ab orbe terrarum quia non tolerant pro pa
Abbreviated transcription (Latin):
mines uidere nouã lunã: ecce luna: ecce ubi est: & sibi
qui non ualent intendere aciemn & dicant ubi : Intendit᷑
illis digito. ut uideant. Aliquando dũ erubescunt ne
ceciputentur: dicunt se uidise qͦd non uiderunt. Nũqͥd
sic ostendurais eccłam fr̃s mei: Nonne apta est: nonne
manifesta : Nonne tenuit om̃s gs : Nonne impletur illud¬
quod ante tot annos ꝓmissum est abrahe. insemine eiꝰ bene¬
dici om̃s gĩ. Uni fideli ꝓmissũ est: inmilib fidelium
minidus impletus est. Ecce mons implens uniuersã faciẽ
trę ecce ciuitas deqꝰͦ dictũ est. Nonpotest ciuitas ab¬
scondi supͣ montẽ constituta. Illi aut offendunt in monti
& cũ eis dicitur ascendite: non est mons dicunt: & facili
illuc faciem pingunt: quã illic habitaculũ querunt.
saias hesternodie lectiũ est: quisquis iugilabat non
oculis tantũ sed aure: nec aure corporis sed aure cor¬
dis auertit. Erit ii nouissimis dieb maifestus mons domꝰ

Expanded text:
e lunam novam, dicunt, Ecce luna, ecce ubi est: et si sunt ibi qui non valeant intendere aciem, et dicant, Ubi? intenditur illis digitus ut videant. Aliquando dum erubescunt ne caeci putentur, dicunt se vidisse quod non viderunt. Numquid sic ostendimus Ecclesiam, fratres mei? Nonne aperta est? nonne manifesta? nonne tenuit omnes gentes? nonne impletur quod ante tot annos promissum est Abrahae, in semine ejus benedici omnes gentes ? Uni fideli promissum est, et millibus fidelium mundus impletus est. Ecce mons implens universam faciem terrae: ecce civitas de qua dictum est, Non potest civitas abscondi super montem constituta . Illi autem offendunt in montem. Et cum eis dicitur, Ascendite; Non est mons, dicunt; et facilius illuc faciem impingunt, quam illic habitaculum quaerunt. Isaias hesterna die lectus est; quisquis vestrum vigilabat, non oculis tantum, sed aure, nec aure corporis, sed aure cordis, advertit, Erit in novissimis diebus manifestus mons domus
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ humanȩ naturȩ possibile est sese apeccatis abstinuit.
uid eni depeccati ꝑpetracione. qͥd decarnalib desideri is
coguare. qͥd nisi uoluntatẽ dĩ potuit anino uersare. qͥuel
ligno astixi. uel lapidũ ictib cireundat. uel bestiari. morsi.
subaet i uel igniũ flãmis suꝑpositꝰ. uel scorpionũ flagra ni i
uel alio qͦlibet penarũ genere affectꝰ: hoc tantumꝰ desi derob
cogebat᷑. qͣndo finito cer tamine coronã uite ꝑciperet. ĩ aliuqͥ nos
mentẽ beatꝰ petrus cupit sẽp imitari. cũ ꝓposito diice passion
exemplo nos eadẽtogitacione ẽt᷑ neqͥciã pͣua̾rũ c̃t᷑q uiciorũ
oblectamenta p̃cipit armari: uolens intelligi qđ a nos inpace
exes i qͥescentes sihabitũ pacientis induimꝰ facle uiuante año
lapsus uitamꝰ peccatorũ ch ostinĩq desileria cłi̾runs uolu¬

Expanded text:
quantum humanae naturae possibile est, sese a peccatis abstinuerit. quantum humanae naturae possibile est, sese a peccatis abstinuerit. Quid enim de peccati perpetratione, quid de carnalibus desideriis cogitare, quid nisi voluntatem Dei potuit animo versare, qui vel ligno affixus, vel lapidum ictibus circumdatus, vel bestiarum morsibus subactus, vel iel alio quolibet poenarum genere affectus, hoc tantummodo desiderare cogebatur, quando finito certamine coronam vitae perciperet. Talium ergo mentem beatus Petrus cupit semper imitari, cum proposito dominicae passionis exemplo, nos eadem cogitatione contra nequitiam pravorum, contraque vitiorum oblectamenta praecipit armari. Volens intelligi quod etiam nos in pace Ecclesiae quiescentes, si habitum patientis induimus, facile juvante Domino lapsus vitamus peccatorum hominumque desideria cunc
Abbreviated transcription (Latin):
cione armamini. Post quã exemplũ resurreccionis dominice.
& ablucionis nr̃ȩ quȩfit inbaptismo. dearce diluuii sacram̃to¬
astruxerat. reuertit᷑ ad hoc qđ clicere ceꝑat. ut imitantes opus
redeptoris nr̃.i. int̾ bona quȩ facimꝰ pacient̃ malorũ neqͥciam
toleremꝰ. Nlotandũ aut̃ quia diftincte loquensait. xp̃o igit᷑
pisso incarne: quia sicut beatꝰ ambrosius ait. caro eiꝰ est passa.
diunttas aut̃ mor tis libera. lassioni corpꝰ natura bumana
lege c̃cessit. Anuͦ moridiuinitas potest. cũ anima npossits
lolite inqͥt timere eos qͥoccidunt corpꝰ. animã aut̃ ñpossunt
occidere. Si gͦ anima occidi ñpotest. qͦmͦ diuinitas potest:
Quia qͥpassus est incarne desinit apeccatis: ut ia n hominũ
desideriis sed uoluntatidĩ qđ reliquu ẽ in carne uiuat
teporis. Quis qͥs scõrũ corpꝰ suũ ad martiriũ ꝑsecutorum
uiolentiȩ subdidit. nulli dubiũ qͥn usq uitȩ suȩ terminu

Expanded text:
tione armamini. Postquam exemplum resurrectionis dominicae et ablutionis nostrae, quae fit in baptismo de arcae ac diluvii sacramastruxerat, revertitur ad hoc quod dicere coeperat, ut, imitantes opus Redemptoris nostri, inter bona quae facimus, patienter malorum nequitiam toleremus. Notandum autem, quod distincte loquens ait: Christo igitur passo in carne. Quia sicut beatus Ambrosius ait: « caro ejus est passa, Divinitas autem mortis libera, passioni corpus naturae humanae lege concessit. » An vero mori Divinitas potest, cum anima non possit? Nolite, inquit, timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere . Si qui mortuus est carne desinit peccare, ut iam non hominum desideriis, sed uoluntate domini dei reliquum in carne uiuatetc. Quisquis sanctorum corpus suum ad martyrium persecutorum violentiae subdidit, nulli dubium quin usque ad vitae suae terminum,
Abbreviated transcription (Latin):
fallens prȩces nr̃as adõ uacuat: ut aliud habeamꝰ incorde.
caliud ꝓferamꝰ inuoce: cũ intentione sincera dm̃ debeat
ñ sonꝰ uocis. sed animi sensus orare. Ante oĩa aut̃ mutuam
muos met ipsos caritatẽ c̃tinuã habentes. Bene addidit con¬
tinuã. quia sẽꝑ diligere ualemꝰ: sẽꝑ aut̃ uigilare inoracionib
fragilitate carnis obstante neqͥmꝰ. sẽꝑhis quȩ subiungit uir¬
tutib insistere minime ualemꝰ: id ÷ hospitalitati. doctrine.
achministracioni gr̃arũ uel cõmuniũ.i. specaaliũ in ꝓximos. ce¬
terisq huius modi. Quia hȩc nimirũ & ꝑ officiũ corporis & ꝑ
tepora opor tuna fieri necesse ẽ: ipsa aut̃ caritas cuius instinct
hec foras agunt᷑. quia interiore homine p̃sidet. sẽꝑ ibidem

Expanded text:
fallens preces nostras adeo avocat, ut aliud habeamus in corde et fallens preces nostras adeo avocat, ut aliud habeamus in corde et aliud proferamus in voce, cum intentione sincera Deum debeat non sonus vocis, sed animae sensus orare. Ante omnia autem mutuam in vobismetipsis charitatem continuam habentes. Bene addidit continuam, quia semper diligere valemus, semper autem vigilare in orationibus fragilitate carnis obstante nequimus; semper his quae subjungit virtutibus insistere minime valeamus, id est, hospitalitati, doctrinae, administrationi gratiarum, vel communium, vel specialium in proximos, caeterisque hujusmodi. Quia haec nimirum et per officium corporis, et per tempora opportuna fieri necesse est. Ipsa autem charitas cujus instinctu haec foris aguntur, quia interiori homini praesidet, semper ib
Abbreviated transcription (Latin):
quolutisunt. & int̾ mor tuos ure nominandi. Tuxurtis uide¬
let desideriis. uinolentiis. comessacionib⁊i potacionibus.
uilicitis idolorũ cultib uerbũ fidei euangelixare p̃ceperit
quatinꝰ &e illi uidicatis. ił ÷ sprens a abiectis carnalibue
dsideriis sp̃ualit uiuatre unaq cũeis qͦs in nocenter
iuentes euangelii grã inuenit. uitã expectent ȩternã
Iiu aut̃ finis apꝓpinquauit. Nlesibi qͥsq blandiretur.
dedongiqͥtate futuri uidicii. in qͦ uiuos & mortuos dixerat efse
ioracionib. Et dñs in euangelio nos incerti finuᷤ intuitu seper
orare. & uigilare p̾cipit.lit nãq loquens dedie iucdicii. Uigi¬
late itaq oi tepore. orantes ut digni habeamini fugere ista¬
oia quȩuenturasunt. & stare ante filiũ hominis. Bene autẽ.¬
noracionib uigilare iubem᷑. ut c̃stamꝰ adoracione. cogitacios
cogitet qđ p̃catur. Subripit enĩ frequent hostis. & subtiliter

Expanded text:
involuti sunt, et inter mortuos jure nominandi, luxuriis videinvoluti sunt, et inter mortuos jure nominandi, luxuriis videlicet, desideriis, vinolentiis, comessationibus, potationibus, et illicitis idolorum cultibus, verbum fidei evangelizare praeceperit, quatenus et ilii judicatis, id est, spretis et abjectis carnalibus desideriis spiritualiter vivant, unaque cum eis quos innocenter viventes Evangelii gratia invenit, vitam exspectent aeternam. Omnium autem finis appropinquabit. Ne sibi quisque blandiretur de longinquitate futuri judicii, in quo vivos et mortuos dixerat esse tc. Et Dominus in Evangelio, nos incerti finis intuitu semper orare et vigilare praecepit. Ait namque, loquens de die judicii: Vigilate itaque, omni tempore orantes, ut digni habeamini fugere omnia quae ventura sunt, in orationibus vigilare jubemur, ut cum stamus ad orationem, cogitatio d solum cogitet quod precatur. Subripit enim frequenter hostis, et subtiliter
Abbreviated transcription (Latin):
Et apłs. Quigͦ xp̃isunt inqͥti car̾nẽ suã emiosfixer̃ cũ uiciis ee
cupiscentiis. Quigͦ timore iudiciorũ cȩlestiũ carnales ininte
c̃cupiscentias extinguit. ia talis crucifixo ac pacienti xp̃o similis
qui mortuus existens peccatis: di tantũ seruicio iuuit. Inquo
centiis. euenit ꝓfecto ut & si ꝓpt̾ suã ꝑfidiã uos blasphemant.
ut pote segregatos abeorũ c̃sorcio. inura tam̃ c̃uersacione
sẽpossa nsticie epietatis uideant quȩ merito acimirentur
&̃ ꝓqͣb fidẽume laudent & uenerent᷑ xp̃ianã. Quireddemt
ratione di qͥ paratꝰ ẽ uidicare uiuos & mor tuos. Idõ inquit
minꝰ curate. minꝰ dolete. si bene facientes blasphemamini
areꝓbis. quia & siuos tacueritis. ñ tam̃ tacebit neq c̃pescã
ds iudex utiq iustꝰ. qͥ & illis blasphemiȩ suȩ. & pacientie ur̃ȩ
uobis p̾mia digna restituet. ꝓpt̾ hoc aut̃ & mortuis euangelirat¬
ficari carne. uiuificari aut̃ spũ: ut his qͦq qͥ maiorib erinuslꝰ

Expanded text:
is et concupiscentiis . Qui ergo timore judiciorum coelestium carnales in mente concupiscentias exstinguit, jam talis crucifixo ac patienti pro Christo similis, quasi mortuus existens peccatis, Dei tantum servitio vivit. In quo centiis, evenit profecto ut etsi propter suam perfidiam vos blasphement, ut pote segregatos ab eorum consortio, in vestra tamen conversatione semper opera justitiae et pietatis videant, quae merito admirenturure laudent ac venerentur Christianam. Qui reddent rationem ei qui paratus est judicare vivos ac mortuos. Ideo inquit minus curate, minus dolete, si benefacientes blasphemamini a reprobis, quia etsi vos tacueritis, non tamen tacebit, neque compescetur Deus judex utique justus, qui et illis blasphemiae suae, et patientiae vestrae vobis praemia digna restituet. Propter hoc enim et mortuis evangelizatficari carne, vivificari autem spiritu, ut his quoque qui majoribus criminibus
Abbreviated transcription (Latin):
qpotestatib & uirtutib. Nlulli celestes uirtirtes ae potestates.
subiecte. qĩ ⁊ cũpatre a& spuscõ unũ sine ancio efmlauelanta
tremunt. ad orant: sed necessario ad monendũ beatꝰ petruem
estimauit qđd ad sũpta humanitas intantã sit głam iresur gende
sublimata: ut in cõparabili cuilmine oĩ angłice dignitatis po¬
tentiȩ p̾ferat᷑. iuxta qd & psalmista cirdiceret deipso patri.

Expanded text:
coelestis virtutes ac potestates subjectae, quem cum Patre et Spiritu sancto unum sine initio Deum laudant, tremunt, adorant. Sed necessario admonendum beatus Petrus aestimavit quod assumpta humanitas in tantam sit gloriam resurgendo sublimata, ut incomparabili culmine omni angelicae dignitatis potentiae praeferetur. Juxta quod et Psalmista, cum diceret de ipso Patri:
Abbreviated transcription (Latin):
culpas quas fecimꝰ diluere aenooperrre rertũ ẽ sedhoc ide
specatilit̃ decuritate dicit᷑ ꝑ qũa ꝓximis pr̃is ea quȩ nobico
debent donamꝰ quia iustissimi ẽ. apuddñm ut uixta m̃sin
pietats qua mensi fuerimꝰ remeciat᷑ nobis. Sicut econtra
terrabilit̾ duri cordes uirsapiens arguit dicens. Homo
ꝓrcuni. ad monendo. increpando. castigando oꝑat carita
ipsa cooperit multitudinẽ peccatorũ. iacobo teste qui ait

Expanded text:
 cooperire certum est; sed haec ideo specialiter de charitate dicit, per quam proximis nostris ea quae nobis debent donamus, quia justissimum est apud Deum ut juxta mensuram pietatis qua mensi fuerimus, remetiatur nobis. Sicut e contra terribiliter duri cordis vir sapiens arguit dicens: Homo proximi, admonendo, increpando, castigando, operatur, charitas ipsa cooperit multitudinem peccatorum. Si quis loquit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽunccionẽ utriusq uirtutis beatꝰ qͦq iacob subsequent᷑ exponit
tura dicens. credidit abrahã dõ. &reputatũ ẽ illi adiusticiã. &amicꝰ dĩ
appellatꝰ ẽ. Dehoc testimonio paulus adromanos firmissime disseruit.
mainifeste docens quia tanta ẽ uirtꝰ fidei: ut statĩ ꝓceptis eiꝰ misterus
uistũ de ĩpio facere possit hominẽ. Quia enĩ tanta abra̾ã & tam
feruente fide credidit dõ. ut ꝓitꝰ esset animo ad agenda oiãque.
ds iuberet: merito fides eiꝰ adõ qͥcor nouerat illi reputata ẽ ad
iusticiã. Et ut nos qͦq fidẽ illius qͣiustificatꝰ ẽ sciremꝰ: tẽptauit eũ ds
iubens offerre filiũ. e exoꝑib fides c̃sũmata ẽ: iel ÷ quia esset in corde
eꝰ ꝑfecta operũ execucione ꝓbatũ ẽ. Hoc qͦq tẽpore siqͥs nuꝑ adfidẽ
ueniens baptis mũ acceꝑiit. & ꝓponensse toto corde dõ seruire. p̃ceptis

Expanded text:
conjunctionem utriusque virtutis beatus quoque Jacobus subsequenter exponit conjunctionem utriusque virtutis beatus quoque Jacobus subsequenter exponit ura dicens: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est. De hoc testimonio Paulus ad Romanos firmissime disseruit, manifeste docens quia tanta est virtus fidei, ut statim perceptis ejus mysteriis justum de impio facere possit hominem. Quia enim Abraham tanta et tam ferventi fide credidit Deo, ut promptus esset animo ad agenda omnia quae Deus juberet merito fides ejus a Deo, qui cognoverat illius, reputata es ad justitiam. Et ut nos quoque fidem illius qua justificatus est sciremus, tentavit eum Deus jubens offerre filium, et ex operibus fides consummata est, id est, quia esset in corde ejus perfecta operum exsecutione probatum est. Hoc quoque tempore si quis nuper ad fidem veniens baptismum acceperit, et proponens se
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã. Sciebant nãq abo quia abrahã exficle & oꝑib erat ꝑfectus.
& idõ qͥsq illorũ illã magis in eoiuirtutẽ p̃dicauit. qͣsuos auditores apdi
indigere ꝑspexit. Quia enĩ iacob illis scrihebat qͥfidẽ sine oꝑib ocosi
pauliis illos inftruebat qͥsine grãfidei desuis se extollebant oꝑibus.
oftendit quia sine fide inpossibile ẽ dõ placere. atq adredarguenda
corrigendãq eorũ temer itatẽ collectis õiũ patriarcharũ erempll
manifeste edocuit quia õs testimonio ficdi ꝓbati sunt. Unde &e spcidit̃¬
dabraha intulit qua fide offerret isaac: arbitrans inqͥt quia
onortuos suscitare potens ẽ ds̃. Conunxit gͦ opꝰ fidei qͥdõ filiũ mox
efrre uoluit. quiadm̃ hunc c̃tinuo resuscitaturũ esse credebat.
do̾aut̃ hunc pꝰ mor tẽ adõ resuscitandũ esse credebat. quia uerũ
redebat esse qd audierat. quia in isaac uocabit᷑ tibi semen. qu a

Expanded text:
fectus; et ideo quisque illorum illam magis in eo virtutem praedicavit, qua suos auditores amplius indigere prospexit. Quia enim Jacobus illis scribebat, qui fidem sine operibus otiosam a vero Paulus instruebat, qui sine gratia fidei de suis se extollebant operibus, ostendit quia sine fide impossibile est Deo placere. Atque ad redarguendam, corrigendamque eorum temeritatem, collectis omnium patriarcharum exemplis, manifeste edocuit quia omnes testimonio fidei de Abraham intulit quia fide offerret Isaac, arbitrans inquit quia et mortuos suscitare potens est Deus . Conjunxit ergo opus fidei, qui ideo filium mox offerre voluit, quiaIdeo autem hunc post mortem a Deo resuscitandum esse credebat, quia verum esse credebat quod audierat, quia in Isaac vocabitur tibi semen. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
oqͥt credere illũ credere quia ipse sit dĩ eredere in illũ. diligere
slũ. Credere uera esse queloqͥt᷑. multi & malipossunt. Credunt
enĩ esse uera & nolunt ea facere sua. qͥ adoꝑ andũ pigri sunt. Credere
sine dileccione. fides in anis ẽ: cũdileccione fides xp̃iani. sine dilecei¬
one fides demonis. Quigͦ ñ uult crederexp̃m. adhiic uecdemones
imitat᷑. e si iã credit xpm. s odit xp̃m. habet c̃fessionẽ fidi intimore¬
pene. ñ inamore torone. Na̾ & illi piniri timebant. Deniq beatꝰ.
petrus cũdñm ẽfitens diceret tues xp̃sfilius dĩuiui: eadẽ pene
uerba quȩ edemones ꝓferre uidet᷑ exore. Sed illorũ c̃fessio quia
ꝓcessit etna beatitudine remunerataẽ. Uis aut̃ scire ohomo in anis

Expanded text:
loquitur. Credere illum, credere quod ipse sit Deus. Credere in illum, est diligere loquitur. Credere illum, credere quod ipse sit Deus. Credere in illum, est diligere illum. Credere vera esse quae loquitur, multi et mali possunt. Credunt enim esse vera, et nolunt ea facere, quia ad operandum pigri sunt. Credere sine dilectione fides inanis. Cum dilectione, fides Christiani, sine dilectione fides daemonis. Qui ergo non vult credere Christum, adhuc nec daemones imitatur. Et si jam credit poenae, non in amore coronae. Nam et illi puniri timebant. Denique beatus Petrus cum Dominum confitens diceret: Tu es Christus Filius Dei vivi , eadem pene verba quae et daemones proferre videtur ex ore, sed illorum confessio quia processit, aeterna beatitudine remunerata est. Vis autem scire, o homo inanis,
Abbreviated transcription (Latin):
mͦuere credat. qͥ exercet oꝑando qđ eredit. Et quia fidesae caritas ab
inuicẽ separari nequeunt. paulo adtestante qͥatt. & fides queꝑcdileo
ꝓfert dicens. qͥhabuerit substantiã mundi & uiderit fratrẽ siui ned
habere. & clauserit uiscerasua ab eo. qͦmͦ caritas dĩ manet in eo: tu
Neputes quia magnũ aliqͥd facif crẽdendo unuessedm̃: hoc eni edemi
faciunt. nec solũ dm̃ patrẽ.s & filiũ credunt. Unde dicit lucas en¬
bant aut̃ demonia amultis clamantia & dicentia quia tues filius du.
& increpans ñ sinebat ea loqͥ. quia sciebant ipsũ esse xp̃m. Nec solu
supplici uoce ꝓclamabat. Quid mͥ & tibi iħufili dĩ sumi: Adiurote
ꝑ dm̃ neme torqueas. Qui gͦ din esse ñcredunt. uel creditũ
Siandi: ednec dm̃eredere & ẽtremiscere magnũẽ: siñ & in eum
qudit hocẽ si ñ eiꝰ incorde amor teneat᷑. Aliud ẽ enĩcredere illi. aliud
dere illũ: aliuderedere uillũ. Credere illiẽ eredere uera esse quȩ

Expanded text:
tantummodo vere credat, qui exercet operando quod credit. Et quia fides et charitas ab invicem separari nequeunt, Paulo attestante, qui ait: Est fides quae substantiam mundi, et viderit fratrem suum necesse habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo ? TuNe putes quia magnum aliquid facis credendo unum esse Deum. Hoc enim et daemones faciunt, nec solum Deum patrem, sed et filium credunt. Unde dicit Lucas: Exibant autem daemonia a multis clamantia et dicentia, quia tu es Filius Dei. Et increpans non sinebat ea lot, timens clamabat: Quid mihi et tibi, Fili Dei summi? Adjuro te per Deum ne me torqueas . Qui ergo Deum esse non credunt, vel creditum andi. Sed nec Deum credere et contremiscere magnum est, si non et in eum credatur, hoc est si non ejus in corde amor teneatur. Aliud est enim credere illi, aliud credere illum, aliud credere in illum. Credere illi, est credere vera esse quae
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã pat̾ nr̃. ñne exoꝑib iustificatꝰ ẽ. offerens isaac filiũ suꝑaltare
E legant᷑ exemplũbone oꝑacionis ab ipso patriar cha monuit esse discendĩ
eos inutraq uir tute posset instruere. Quȩ enĩ tẽptacio maior. exceis
his quȩ ad ꝓpͥcorporis plagas ꝑtinent accipe potest. quã siqͥs filũ unici
dilectissimũq suũ senex cogat᷑ occidere: Quomͦ aut̃ tunicas uelescs
suas ꝓcliuino amore pauꝑib clare differret. qͥfiliũ quẽ senex accepet
heredẽ. adiussionẽ cdñistatĩ mortidare ñ distulit: Itaq ẽgruit hui
beati iacobi sententiȩ quȩ paulus ait. fide optulit abrahã isaae cutẽpii¬

Expanded text:
Abraham pater noster nonne operibus justificatus est, offerens Isaac filium suum super altare? Eleganter exemplum bonae operationis ab ipso patriarcha monuit esse discendum, eos in utraque virtute posset instituere. Quae enim tentatio major, exceptis his quae ad proprii corporis plagas pertinent, accidere potest, quam si quis filium unicum dilectissimumque suum senex cogatur occidere? Quomodo autem tunicas vel escas suas pro divino amore pauperibus dare differret, qui filium quem senex acceperat haeredem ad jussionem Domini statim morti dare non distulit? Itaque congruit huic beati Jacobi sententiae quod Paulus ait: Fide obtulit Abraham Isaac fi
Abbreviated transcription (Latin):
andidisse. etiã simale oꝑarent᷑. & facinorose flagicioseq uiuerent.
sauos seesse ꝑfidẽ. Locus iste huius epłȩ eundẽ sensũ pauli apłi.
qͦmͦsit intelligendus exponit. idõq magis abrahe utit᷑ exemplo. ua
ut ꝓbaret iustificari hominẽ sine oꝑib Cũenĩ bona oꝑa cõmemorat
abrahȩ quȩ eiꝰ fidẽ comitata sunt: satis ostendit apłm paulũ nita

Expanded text:
didissent, etiam si male operarentur, et facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse per fidem: locus iste hujus epistolae eumdem sensum Pauli apostoli quomodo sit intelligendus exponit. Ideoque magis Abrahae exemplo utitur, ut probaret justificari hominem sine operibus. Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolum Pa
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas a suo statu ꝑuerterunt: uel demendo. uel addendo
uel mutando. queq illorũ ꝑfidia dietasset: sicut arriul c̃stat
stabiles: quia nec lum̃ scientiȩ. nec stabilitatẽ habent mentis: qua
int̾ doctos donec erudiant᷑ ꝑ maneant. Unicũ nãq indoetis reme¬
diũẽ. humilistabitate doctorũ uerbis auditũ p̃̾bere. Quastabli¬
tatis grãm quia heretici ñhabent: uento suꝑbiȩ quasi palea leuis
de eccła tollunt᷑ Deqͥb bene subdit᷑. ad suã ipsorũ ꝑ dicionẽ. quid
qͥscripturas scãs depͣuare. qͥfidẽ catholicã turbare. ac ꝑuertere
cussis errorũ tenebris. uera sua luce fruit᷑. Unde bene infine
apocalipsis. quȩ clausula & quasi signaculũ est tocius diuinȩ serip¬
turȩ dicit᷑. Siqͥs apposuerit adhȩc: apponat dĩ suꝑ illui plagas

Expanded text:
Scripturas a suo statu perverterunt, vel demendo, vel addendo, Scripturas a suo statu perverterunt, vel demendo, vel addendo, vel mutando quaecunque illorum perfidia dictasset. Sicut constat Arianos stabiles, quia nec lumen scientiae, nec stabilitatem habent mentis, qua inter doctos donec erudiantur permaneant. Unicum namque indoctis remedium est, humili stabilitate doctorum verbis auditum praebere. Quam stabilitatis gratiam, quia haeretici non habent, vento superbiae quasi palea levis Ad suam ipsorum perditionem. Quia qui Scripturas sanctas depravare, qui fidem catholicam turbare ac pervertere cussis errorum tenebris, vera sua luce fruitur. Unde bene in fine Apocalypsis, quae clausula et quasi signaculum est totius divinae Scripturae, dicitur: Si quis appos
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ecełamdĩ. Ecce se paulus pͥsce suȩ infidelitatis memor hu¬
miliat. & aliorũ apłorũ innocentiã p̃fert. ecce pͥmꝰ apłorĩ
quasi oblit̾ꝰ sui pͥoratꝰ ae datarũ sibi clauiũ regni datã pauliso¬
entiã mirat᷑. quia nimirũ moris est electorũ ut aliorũ magis au
suas mirent᷑ uirtutes. ꝑquasse ad ꝑfectũ excitent. Itẽq notandi
qđ paulus inepłis sius dicit. Cũ aut uenisset cephas antiochi ã ifar
quia nimirũ hoc ipsũ qdse in illis merito rep̾hensũ inuenit non
quasi iniuria asꝑnans. sed gratulant̾ quasi officiũ deuocionis
accepit. Tales esse adinuicẽ ñ qͥlibet mortaliũ. sedilli solinor unt
qͥdidicerunt adño mitesesse & humiles corde: qͥsciunt honore
inuicẽ p̃uenire. Inqͥb sunt quedã difficilia intellectu. quȩ in¬
turas heretici depͣuant. Ilullus ẽ enĩ uelnoui. uel ueteris ceti¬
menti liber. in qͦ ñ multi ꝓuerse intellexerunt. Sed & ipsassepe

Expanded text:
sum Ecclesiam Dei . Ecce se Paulus priscae suae infidelitatis memor humiliat, et aliorum apostolorum innocentiam praefert. Ecce primus apostolorum, quasi oblitus sui prioratus, et datarum sibi clavium regni, datam Paulo sapientiam miratur. Quia nimirum moris est electorum ut aliorum magis quam suas mirentur virtutes, per quas se ad profectum excitent. Itemque notandum quod Paulus in Epistolis suis dicit: Cum autem venisset Cephas Antiochiam, in faciem Quia nimirum hoc ipsum quod se in illis merito reprehensum invenit, non quasi injuriam aspernanter, sed gratulanter quasi officium devotionis accepit. Tales esse ad invicem non quilibet mortalium, sed illi soli norunt, qui didicerunt a Domino mites esse et humiles corde, qui sciunt honore invicem praevenire. In quibus sunt quaedam difficilia intellectu, eturas haeretici depravant. Nullus est enim vel Novi vel Veteris Testamenti liber in quo non multa perverse intellexerint. Sed et ipsas saepe
Abbreviated transcription (Latin):
scȩ deqͥb dnsait. Beati serui illi: qͦscũuenerit dñs inuene¬
rit uigilantes. Uigilat nãq qͥse asordib uiciorũ unmunẽ
custodit: qͥ qͣntũ inse est cũ oĩb hominib pac̾e habet. qͥu
see ipso pace felicissima utens. os carnis illecebras spiritꝰ
regimini subdit. Et bene cũ diceret. satis agite unmaculati
& inuolati inueniri: ad didit ei. id ÷ adño: quia ille solu
ꝑfecte mundus .ẽ. qͥ diuino iudicio mundus est. Unde in lau¬
de bonorũ c̃iugũ dicit᷑. Erant aut̃ iusti ãbo ante dm̃. Bene
ante dm̃. quia humana sepe uidicia fallunt. Et dñinostri
longanimitatẽ salutẽ arbitramini Nolite putare quia tardet
ymissionẽ chñs. sed intelligite qdidõ longanimit̾ expectat.
ut plures saluentur. Sicut & carissimꝰ fr̃ nr̃ paulus scdindatã¬

Expanded text:
s ait: Beati servi illi quos, cum venerit dominus, invenerit vigilantes . Vigilat namque qui se a sordibus vitiorum immunem custodit, qui, quantum in se est, cum omnibus hominibus pacem habet, qui, in seipso pace felicissima utens, omnes carnis illecebras spiritus regimini subdit. Et bene cum diceret: Satagite immaculati et inviolati inveniri, addidit ei, id est, Domino, quia ille solum perfecte mundus est, qui divino judicio mundus est. Unde in laude bonorum conjugum dicitur: Erant autem justi ambo ante Deum . Bene ante Deum, quia humana saepe judicia fallunt. Et Domini nostri longanimitatem salutem arbitramini. Nolite putare quod tardet promissionem Dominus, sed intelligite quod ideo longanimiter exspectat, ut plures salventur. Sicut et charissimus frater noster Paulus secund
Abbreviated transcription (Latin):
menta ueterascent. & sicut oꝑtoriũ mutabis ea & mutabunt᷑
Quȩ ergo ꝑibunt. ueterescent. & mutabunt᷑: c̾stat ꝓcerto. quia
c̃sũpta ꝑignẽ. mox ab eunte igne graciorẽ resumunt speciem
Peterit enĩ figura huius mundi. ñ substantia sicut &e carnis
nr̃e ñsubstantia perit. sedfigura inmutabitur: qnͣdo quod
seminat᷑ corpꝰ animale. surgit cor pꝰspũale. Deigne aut̃ &e
aqua nichiltale legimꝰ. qͥnpocius habemꝰ in apocalipsi. &
mare iãñẽ. Habemꝰ in ꝓpħis. & lux lucerne ñ lucebit tibi ãpli
Et ꝓmissa inqͥt ipsius expectamꝰ. in qͥb iusticia habitat. Iusna
habitat infuturo scło. qͥa tunc cuiq fideliũ ꝓmodo sui cer¬
taminis reddet᷑ corona iusticiȩ: qđ inhac uita nequa quã
fieri potest. uixta illud salomonis. Uidi sub sole in loco ui

Expanded text:
ascent, et sicut opertorium mutabis ea, et mutabuntur . Quae ergo peribunt, veterascent, et mutabuntur, constat pro certo quia consumpta per ignem, mox, abeunte igne, gratiorem resument speciem. Praeteriit enim figura hujus mundi, non substantia, sicut et carnis nostrae non substantia perit, sed figura immutabitur, quando quod seminatur corpus animale, surget corpus spirituale . De igne autem et aqua nil tale legimus, quin potius habemus in Apocalypsi: Et mare jam non est . Habemus in prophetis: Et lux lucernae non lucebit tibi amplius . Et promissa ipsius exspectamus, in quibus justitia habitat. Justitia habitat in futuro saeculo, quia tunc cuique fidelium pro modo sui certaminis reddetur corona justitiae, quod in hac vita nequaquam fieri potest, juxta illud Salomonis: Vidi sub sole i
Abbreviated transcription (Latin):
lentiȩ. cunctorũ auxilio destititos: & laudaui magis mor tus
qua uiuentes. Idõnaq mor tuos magis in nocentes quam
uiuentes laudauit. quia illi ad huc incer tamine positi.
isti aut̃ ꝑpetuȩ beatitudinis sunt mercede donati. Iclõ sub
sle calupnias se uidisse querebat᷑. quia supͣsolẽ nouerat
iudicẽ esse iustũ qͥmaltis habitat & humilia respicit: supͣ
solẽ mansiones inqͥb debita iusticiȩ suȩ p̃mia ꝑcipiant. Potest

Expanded text:
tos, et laudavi magis mortuos quam viventes . Ideo namque magis mortuos innocentes quam viventes laudavit, quia illi adhuc in certamine positi, isti autem perpetuae beatitudinis sunt mercede donati. Ideo autem sub sole calumnias se vidisse querebatur, quia supra solem noverat Judicem esse justum, qui in altis habitat, et humilia respicit , supra solem man
Abbreviated transcription (Latin):
luuii. Alioqͥn siqͥs celos suꝑiores ubi sol. & luna. & astra sunt
posita tͣnsituros asseuerat. qͦmͦ uult illã cdiũ sententiã intel.¬
ligere quadicit᷑. tunc sol obscurabit᷑. & luna ñdabit lum̃suũ
&e stellȩ cadent decȩlo: Sienĩ locꝰ siderũ tͣnsierit. id ÷ cęlũ:
quaracione potest dici in eadẽ diednuĩ. & sidera uel obscurari
sisse: Elementa uͦ calore soluentur. Quat tuor sunt eleon
qͥb mundus iste c̃fistit. ignis. aer. aqua. e terra: quȩcuncti
ignis ille maximꝰ absumet. nectam̃ cuncta intantũ ẽ sumet ut
funditꝰ ñsint: sed duo intotũ c̃sumet. duo uͦ in meliorẽ resti¬
tuet faciem. Unde insequentib dicitur. nouos uͦ cȩlos &e

Expanded text:
nebat. Alioquin si quis coelos superiores, ubi sol et luna et astra sunt nebat. Alioquin si quis coelos superiores, ubi sol et luna et astra sunt posita, transituros asseverat, quomodo vult illam Domini sententiam intelligere qua dicitur: Tunc sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellae cadent de coelo ? Si enim locus siderum transierit, id est, coelum, qua ratione potest dici in eadem die Domini, et sidera vel obscurari sisse? Elementa vero calore solventur. Quatuor sunt elementa, quibus mundus iste consistit: ignis, aer, aqua, et terra, quae cuncta ignis ille maximus absumet. Nec tamen cuncta in tantum consumet, ut funditus non sint, sed duo in tantum consumet, duo vero in meliorem restituet faciem. Unde in sequentibus dicitur: Novos vero coelos et
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ p̃phatã beati petri sententiã ita intelligunt quasi diceret
diem uidici i tante longitudinis futurũ qͣntȩ mille sunt anni:
hoc ad causã referunt. qdđ necesse sit eos qͥcũ peccatis aliquibus
decorpore exeunt. & tam̃ adelectoru̾sor tẽ p̃destinatisunt:
tanto tẽpore ꝑ ignẽ purgari. & sic demũ remissis om̃ib peccatis
aduita uenire. Sedhi ñuident qͣnte sit inpudentiȩ credere
qđ tantꝰ ꝑfecturũ & iustorũ cetꝰ receptis inictu oculi corporib
beatis & ĩmor talib ꝓmille annorũ spacia debeat inaere uel
interra finẽ expectare iudicii: & tunc demũ p̃paratis ad inte¬
grũ sociis diu exoptatã audire sententiã. uenite benedicti
patris mei ꝑcipite regnũ. Adueniet aut̃ dies dñi ut fur: in qͦcȩli
magno ĩpetu transient. Illos ꝓcul dubio dicit cęlos qͥ indiluuio
transierunt. hur est aerẽ hunc terrȩ ꝓximũ qͥ igni ꝑdendus est.
tantũ ut recte creditur spacii tenente qͣntũ aqua tenebat di¬

Expanded text:
autem praefatam beati Petri sententiam ita intelligunt, quasi diceret diem judicii tantae longitudinis futuram, quantae mille sunt anni, hoc ad causam referunt, quod necesse sit eos qui cum peccatis aliquibus de corpore exeunt, et tamen ad electorum sortem praedestinati sunt, tanto tempore per ignem purgari, et sic demum remissis omnibus peccatis ad vitam venire. Sed hi non vident quantae sit impudentiae credere quod tantus perfectorum et justorum coetus, receptis in ictu oculi corporibus beatis et immortalibus, per mille annorum spatia debeat in aere vel in terra finem exspectare judicii, et tunc demum, praeparatis ad integrum sociis, diu exoptatam audire sententiam: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum . Advenie. Illos procul dubio coelos dicit qui in diluvio transierunt, hoc est aerem hunc terrae proximum, qui igni perdendus est, tantum ut recte creditur spatii tenentem, quantum aqua diluvii te
Abbreviated transcription (Latin):
huius. auferat ds̃ partẽ eiꝰ delibro uite & deciuitate scã: & dehis
que scripta sunt in libro istte. Difficiliꝰ aut̃ intellectu in epłis
piuli quȩ ab indoctis & instabilib dicit esse dep̾uata. illa sunt
maxime inqͥb degrãdĩ loqͥt᷑. quȩ iustificet impios. hoc ẽ exim¬
pisfaciat iustos. Dicit eni ipse. Ubi aut̃ habundauit peccatũ
faciamꝰ mala ut ueniant bona. Absit aut̃ ut suos auditores
paulus adꝓmerenda bona doceat facere mala: cuius õis in¬
tentio. ẽ. amalis coercere. & adbona agenda qͦs cũq potest ad¬
uocare. Sed cũ dicit. ubi aut̃ habundauit peccatũ suꝑhabun¬
dauit grã: donũ gr̃ȩ ꝑ hoc uehementius cõmendat. quȩ & mag¬
na solet c̃uersis & minora dimit tere peccata: e qͣnto qͥs maiora
ante c̃usionẽ peccata cõmisit. tanto maiorẽ grę donantis in¬
peccata. ut pociora ꝑ hȩc reciperent bona. Unde & beatꝰ petrus
recte admonendo sub iungit. Uos igit᷑ p̾scientes custodite ne

Expanded text:
em ejus de libro vitae et de civitate sancta, et de his quae scripta sunt in libro isto . Difficilia autem intellectu in Epistolis Pauli, quae ab indoctis et instabilibus dicit esse depravata, illa sunt maxime in quibus de gratia Dei loquitur, quae justificet impios , hoc est ex impiis faciat justos. Dicit enim ipse: Ubi abundavit peccatum, Faciamus mala ut veniant bona. Absit autem ut Paulus suos auditores promerenda bona doceat facere mala, cujus omnis intentio est a malis coercere, et ad bona agenda quoscunque potest advocare. Sed cum dicit: Ubi autem abundavit peccatum, superbundonum gratiae per hoc vehementius commendat, quae et magna solet conversis, et minora dimittere peccata. Et quanto quis majora ante conversionem peccata commisit, tanto majorem gratiae donantis inpeccata, ut potiora per haec reciperent bona. Unde et beatus Petrus recte admonendo subjungit: Vos igitur, fratres, praescien
Abbreviated transcription (Latin):
utã nonabet. Ne parũ dicere uide̾t᷑ uitã eẽ infilio. addicit
isũ filiũ et̃ uitã. qd idẽ quoq filius patrẽ głificans ostendit
ubi ait. Sic̃ enĩ pat̾ abet uitã insemetipso. sic dedit & filio uitã
abe insemetipso. Qualit̾ aut eadẽ uita que filio ẽ & patͥ com¬
munis etiã credentes illustret. idẽ filius alibi ad patrẽ orans

Expanded text:
et vitam, etc. Ne parum dicere videretur vitam esse in Filio, addidit ipsum Filium esse vitam. Quod idem quoque Filius Patrem glorificans ostendit ubi ait: Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso . Qualiter autem eadem vita quae Filio est et Patri communis, etiam credentes illustret, idem Filius alibi ad Patrem orans
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes nil distare utrũ hoe̾m qͥs futatus sit. anbouẽ an
gallinã. qͥa ñ animal crimꝰ. s animꝰ fecerit. Qs iouinianꝰ
secutꝰ est ereticꝰ. ad struens nullã nuptiarũ & uirginitatᷤ
ẽẽ distantiã. non abstinentes in aliqͦ retributionis pͥuilegio

Expanded text:
dicentes nihil distare utrum hominem quis furatus sit, an bovem, an dicentes nihil distare utrum hominem quis furatus sit, an bovem, an gallinam, quia non animal crimen, sed animus fecerit. Quos Jovinianus secutus est haereticus, astruens nullam nuptiarum et virginitatis esse distantiam, non abstinentes in aliquo retributionis privilegio
Abbreviated transcription (Latin):
illis imputet᷑. Potest aũt peccatũ ad mortẽ peccatũ usq admo¬
tẽ accipi. ꝓ qͦ rogare quẽpiã uetat. qͥa scilicet peccatũ qđ in
ac uita non corrigit᷑. eiꝰ uenia frustra post mortẽ postulat᷑.
Uerũ si sequentia diligent᷑ inspicimꝰ. magis suꝑior sensus hu
lectionis tenori congruere uidet᷑. Nã subdit. Om̃is iniqͥtas
tas peccatorũ. ut õẽ qđ ab eqͥtatis ratione discrepat. int̾ pec¬
cata numeret᷑. quãuis minima peccata iustis suȩ iustitie
meritũ neqͣqͣm auferre uł minuere possint. illadũ taxat
peccata tantũ ab om̃i iustitie sorte discordent. tanta in iqͥtate
patrent᷑. ut absq ulla contradictione factorẽ suũ nͥcorrigat᷑
et̾nã mergant inpenã. Dequalibꝰ scriptũ est. Anima que pec¬
cauerit ipsa moriet᷑. Qb eati ioħis sententia manifeste repu¬
diatur inepta stoicorũ disputatio. qͥdic̾e ausi st̃ cont̾ oẽm
generis humani sensũ & ad firmare qđ õĩa peccata sint.

Expanded text:
autem peccatum usque ad mortem accipi, pro quo rogare quempiam vetat, quia scilicet peccatum quod in hac vita non corrigitur, ejus venia frustra post mortem postulatur. Verum si sequentia diligenter inspicimus, magis superior sensus hujus lectionis tenori congruere videtur. Nam subditur: Omnis iniquitas tas peccatorum, ut omne quod ab aequitatis ratione discrepat, inter peccata numeretur, quamvis minima peccata justis suae justitiae meritum nequaquam auferre, vel minuere possint, illa duntaxat aedam peccata tantum ab omni justitiae sorte discordent, tanta iniquitate patrentur, ut absque ulla contradictione factorem suum, nisi corrigantur, aeternam mergant in poenam. De quibus scriptum est: Anima quae peccaverit, ipsa morietur . Qua beati Joannis sententia manifeste repudiatur inepta Stoicorum disputatio, qui dicere ausi sunt contra omnem generis humani sensum, et affirmare, quod omnia peccata sint paria,
Abbreviated transcription (Latin):
paliq̃m infirmitatẽ aĩ non exibuerit. Qua ꝓpt̃ & dñs incruce
tipħs orat peis aqͥbꝰ lapidat᷑. qͥa nondũ xp̃ocrediderant neq
aduersus illã cõmunẽ grãm dimicabant. & apł paulus ꝓpt̾ea.
redo non orat ꝓ alexandro. qͥa iã fr̃erat. & achmorte idest in ui¬
dentia fr̃nitatẽ oppugnando peccau̾at. Prohis aut qͥ non abru¬
pant amorẽ sed timore suceubuerant. orat ut ei signosc atim
Sic euĩ dicit. Alexander erariꝰ multa mala mostendit. Reddar

Expanded text:
aliquam animi non exhibuerit. Quapropter et Dominus in cruce s orat pro eis a quibus lapidabatur, quia nondum Christo crediderant, neque adversus illam communem gratiam dimicabant. Et apostolus Paulus propterea, credo, non orat pro Alexandro, quia jam frater erat; et ad mortem, id est, invidentia fraternitatem oppugnando peccaverat. Pro his autem qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit, reddet
Abbreviated transcription (Latin):
&quẽ misisti iesũ xp̃m. hec scribo uob̾. ut sciatis qm uitã
sitis fut᷑e urebeatitudinis. qͥ creditis in xp̃m. non seducamin ꝑ
fraudẽ eoꝵ qͥ iesũ eẽ dĩ filiũ negant. & idõ nichil eis ꝓfuturum
asseuerant q mnõe eiꝰ crediderunt. & mira hereticoꝵ uesania. qͥ
tociens ꝑ totã hancȩpłam appellato dĩ filio: ipsi econt᷑ nondi filiũ
sedcreatam dĩ filiũ ẽẽ xp̃m confirmant. qđ nũqͣm ꝓrsus legunt:
nͥdũbumanitatis illiꝰ mentiocelebrat᷑. & hec ẽ fiducia qͥm abemꝰ¬

Expanded text:
c scripsi vobis, ut sciatis quoniam sitis futurae vestrae beatitudinis, qui creditis in Christo, ut non seducamini per fraudem eorum qui Jesum esse Dei Filium negant, et ideo nihil eis profuturum asseverant qui in nomine ejus crediderunt. Et mira haereticorum vesania, qui totiens per totam hanc Epistolam appellato Dei Filio, ipsi contra, non Filium, sed creaturam Dei, Christum esse confirmant. Quod nusquam prorsus legunt, nisi dum humanitatis ejus mentio celebratur. Et haec est fiducia quam habem