comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam nosmet ipsos diligim᷑ si nosmet
ipsos diligere. illũ diligendo ĩa noui¬
mus. Xp̃c nãq id est ueritas. dicit in
his duob p̃ceptis totã legẽ ꝓpħasq
pendere: ut diligamꝰ d̃m ex toto cor¬
de. & ex tota anima. &e ex tota m̃te:
&e diligamꝰ ꝓximos tanquã nosmet¬
ipsos. Eximꝰ sane hoc loco. ñ sanguiniᷤ
ꝓpinquitate. s rationis societate pen¬
sandus ẽ: in qua socii st̃ om̃s homineᷤᷤ.
Nam si pecuniȩ ratio socios facit: qͣnto
magis ratio naturȩ. ñ negotiandi s
nascendi lege cõmunis: Hinc & ille
comieus sieut luculentis ingeniis nos
defit resplendentia ueritatis: cũ ab imo
sene alteri seni dictũ cõponeret. tantũ¬
ne ab re tua ẽ ocii tͥ aliena ut cures.
ea quȩ nichil ad te attinent: responsũ
ab altero reddidit. Homo sũ: humani
nicħ a me alienũ puto. Cui sententiȩ:
ferunt etiã theatra tota plena stultis
indoctisꝙ plausisse. Ita qͥppe affectum

Expanded text:
quam nosmet ipsos diligimus, si nosmet quam nosmet ipsos diligimus, si nosmet ipsos diligere illum diligendo iam nouimus. Christus namque, id est uerithis duobus praeceptis totam legem Prophetasque pendere, ut diligamus Deum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente, et diligamus proximos tanquam nosmetipsos . Proximus sane hoc loco, non sanguinis propinquitate, sed rationis societate pensandus est, in qua socii sunt omnes homines. Nam si pecuniae ratio socios facit, quanto magis ratio naturae, non negotiandi, sed nascendi lege communis! Hinc et ille comicus, sicut luculentis ingeniis non defit resplendentia ueritatis, cum ab uno sene alteri seni dictum componeret: Tantumne ab re tua est oti tibi, Aliena ut cures ea, quae nihil ad te adtinent? responsum ab altero reddidit: Homo sum, humani nihil a me alienum puto. cui sententiae ferunt etiam theatra tota plena stultis indoctisque plausisse. ita quippe affectum
Abbreviated transcription (Latin):
mus. qd p̾cipue diligam᷑: misi qdͦ nieb̾
meliꝰ inuenimꝰ. Hoc ds̃ est. Cui si aliqͥd
diligendo uł p̃ponimꝰ uł equamꝰ: nos
ipsos diligere nescimꝰ. Tanto enĩ nobis
melius ẽ: qnͣtomagis in illũ imus. qͦ
nichil melis est. Inus aũt ñ ambulan¬
do.s amando. Quẽ tanto habebimꝰ
presentiorẽ: qnto eundẽ amorẽ quo
in eũ tendimꝰ. potuerimꝰ habere purio¬
rem. Non enĩ locis corporalib uł exten¬
ditur uł includit᷑. Ad eũ gͦ qui ubiq
p̃sens ẽ. & ubiq totus: ñ pedib licet
ire. s morib. Mores aũt nr̃i non ex
eo qd̾ quisq nouit. s ex eo qd̾ diligit
diuidicari solent: nec faciunt bonoᷤ
uł malos mores: nͥ boni uł mali amo¬
res. Prauitate gͦ nr̃a. a rectitudine dĩ
longe sumꝰ unde rectũ amando cor-¬
rigimur. ut recto recti adherere pos¬
simus. Ad illũ gͦ quanta oꝑa possumꝰ.
etiã illi ut ꝑueniant agamꝰ. quos tã¬

Expanded text:
mus, quod praecipue diligamus, nisi quo nihil mus, quod praecipue diligamus, nisi quo nihil melius inuenimus? hoc deus est, cui si aliquid diligendo uel praeponimus uel aequamus, nos ipsos diligere nescimus. tanto enim nobis melius est, quanto magis in illum imus, quo nihil melius est. imus autem non ambulando sed amando. quem tanto habebimus praesentiorem, quanto eundem amorem, quo in eum tendimus, potuerimus habere puriorem; non enim locis corporalibus uel extenditur uel includitur. ad eum ergo, qui ubique praesens est et ubique totus, non pedibus licet ire sed moribus. mores autem nostri non ex eo, quod quisque nouit, sed ex eo, quod diligit, diiudicari solent nec faciunt bonos uel malos mores nisi boni uel mali amores. prauitate ergo nostra a rectitudine dei longe sumus; unde rectum amando corrigimur, ut recto recti adhaerere possimus. Ad illum ergo, quanta opera possumus, etiam illi ut perueniant, agamus, quos tam
Abbreviated transcription (Latin):
uematur ope indigentib. uͥ inopem
atq indigũ non habebimꝰ. Una ibi uir¬
tus erit: & idipsũ erit uirtus p̃miũq
uirtutis. qd̾ dicit in scĩs eloquiis homo
qui hoc amat: mͥ aũt adherere dõ bo¬
num ẽ. Hec ibi erit plena &e sempit̾na
sapientia: eademq uita ueracit̃ iam
beata. ꝑuentio qͥppe ẽ ad ȩternũ ac
summũ bonũ: cui adherere in ȩt̾̃nũ
est finis nr̃i boni. Dicatur hȩc &e pru¬
dentia: qͥa ꝑspectissime adherebit bo¬
no qd̵ non amittat᷑: &e fortitudo: qͥa
firmissime adherebit bono unde nos
auellatur: & temꝑantia: qͥa castissime
adherebit bono ubi ñ corrumpatur:
ce iusticia: qͥa rectissime adherebit bo¬
no. cui merito subiciat᷑. Quãquã ce
in hac uita uirtꝰ non ẽ: nisi diligere
qd̃ diligendũ est. Ideligere. prudentia
est: nullis inde auerti molestiis. forti¬
tudo ẽ: nullis illecebris. temꝑantia ẽ:
nulla suꝑbia. iusticia ẽ. Ed aũt eliga¬

Expanded text:
ueniatur ope indigentibus, ubi inopem ueniatur ope indigentibus, ubi inopem atque indiguum non habebimus. una ibi uirtus erit et id ipsum erit uirtus praemiumque uirtutis, quod dicit in sanctis eloquiis homo, qui hoc amat: Mihi autem adhaerere deo bonum est. haec ibi erit plena et sempiterna sapientia eademque uita ueraciter iam beata; peruentio quippe est ad aeternum ac summum bonum, cui adhaerere in aeternum est finis nostri boni. dicatur haec et prudentia, quia prospectissime adhaerebit bono, quod non amittatur, et fortitudo, quia firmissime adhaerebit bono, unde non auellatur, et temperantia, quia castissime adhaerebit bono, ubi non corrumpatur, et iustitia, quia rectissime adhaerebit bono, cui merito subiciatur. Quamquam et in hac uita uirtus non est nisi diligere, quod diligendum est; id eligere prudentia est, nullis inde auerti molestiis fortitudo est, nullis inlecebris temperantia est, nulla superbia iustitia est. quid autem eliga
Abbreviated transcription (Latin):
culato &e instructo.Si enĩ uirtutes qͣs
accepisti. a quo acceꝑis sentiens. eiq
grãs agens. eas ad ipsiꝰ cultũ etiã in
tius istis scłarib honorib conferas:
tuȩq potestati subditos homines ad
eum colendũ exemplo religiosȩ tuȩ
uitȩ. & ipso studio consulendi. seu fo¬
uendo seu t̾rendo erigas ce adducaᷤ:
nichilq aliud in eo qd ꝑ te securius ui¬
uunt uelis. ñ ut hinc illũ ꝑmereart᷑.
apud quẽ beate uiuant: & uerȩ illȩ
uirtutes erunt. & illiꝰ opitulatione
cuiꝰ largitate donatȩ st̃ ita crescent
ce ꝑficientur. ut te aduitã uere beatã
quȩ ñ nisi ȩt̾na est. sine ulla dubitatio¬
ne ꝑducant: ubi ĩã nec prudent̃ discer¬
nantur a bonis mala. quȩ ñ erunt: nec
fortiter tolerent᷑ aduersa. quia ñ ibi
erit nisi qd̃ amemꝰ. non etiã qd̾ toleremꝰ.
nec temꝑant̃ libido frenetur. uͥ nulla
eiꝰ incitam̃ta sentiemꝰ nec iuste sub¬

Expanded text:
culato et instructo. Si enim uirtutes, quas culato et instructo. Si enim uirtutes, quas accepisti, a quo acceperis, sentiens eique gratias agens eas ad ipsius cultum etiam in tuis istis saecularibus honoribus conferas tuaeque potestati subditos homines ad eum colendum et exemplo religiosae tuae uitae et ipso studio consulendi seu fouendo seu terrendo erigas et adducas nihilque aliud in eo, quod per te securius uiuunt, uelis, nisi ut hinc illum promereantur, apud quem beate uiuent, et uerae illae uirtutes erunt et illius opitulatione, cuius largitate donatae sunt, ita crescent et perficientur, ut te ad uitam uere beatam, quae non nisi aeterna est, sine ulla dubitatione perducant, ubi iam nec prudenter discernantur a bonis mala, quae non erunt, nec fortiter tolerentur aduersa, quia non ibi erit, nisi quod amemus, non etiam, quod toleremus, nec temperanter libido frenetur, ubi nulla eius incitamenta sentiemus, nec iuste sub
Abbreviated transcription (Latin):
fructus colant. nichil tͥ ꝓdest ad uitã
uere beatã tantus labor. Inuerecun¬
dius hoc dicere uideor: & oblitꝰ quodã
mͦ consuetudinẽ int̾cessionum meaꝵ.
S si nichil ẽ uerecundia. nisi qͥdam dis¬
plicendi metus: ego in hac causa me¬
tuendo ñ uereor. Metuo enĩ ne pͥmũ
deo. deinde ipsi amiciciȩ quã mecũ
inire dignatus es iure displiceã: si
minus liber in ammonendo fuero:
qd̵ me ammonere saluberrime exi¬
stimo. Sim certe uerecundior. cũ t̾
ꝓ aliis intercedo: cũ uͦ ꝓ te ipso. tanto
liberior qnͣto amicicior: qͥa tanto a¬
micieior quanto fidelior: quãquam¬
&e hȩc ipsa ñ dicerem: nisi uerecundiꝰ
agerem. Quȩ si maxima ẽ ut ipse
scripsist difficiliũ int̾ bonos effica¬
cia: adiuuet me ꝓte apud te ut in illo
te fruar. qui mͥ hanc ad te ianuam fi¬
duciamq p̾stitit: p̾sertim qͥa id qͦd
suggero. ĩa facile ẽẽ arbitror animo
tuo: tot diuinis munerib amimini¬

Expanded text:
fructus, colant, nihil tibi prodest ad uitam fructus, colant, nihil tibi prodest ad uitam uere beatam tantus labor. Inuerecundius hoc dicere uideor et oblitus quodam modo consuetudinem intercessionum mearum. sed si nihil est uerecundia nisi quidam displicendi metus, ego in hac causa metuendo non uereor. metuo enim, ne primum deo deinde ipsi amicitiae, quam mecum inire dignatus es. iure displiceam, si minus liber in admonendo fuero, quod me admonere saluberrime existimo. sim certe uerecundior, cum tibi pro aliis intercedo, cum uero pro te ipso, tanto liberior quanto amicior, quia tanto amicior quanto fidelior; quamquam haec ipsa non dicerem, nisi uerecundius agerem. quae si \'maxima est\', ut ipse scripsisti, difficilium inter bonos efficacia>, adiuuet me pro te apud te, ut in illo te fruar, qui mihi hanc ad te ianuam fiduciamque praestitit, praesertim quia id, quod suggero. iam facile esse arbitror animo tuo tot diuinis muneribus admini
Abbreviated transcription (Latin):
laborat. id nititur. ut hii quib uis ut
bene sit. salui sint corꝑe. & ab om̃i euiꝰ¬
quã imꝓbitate tuti atq pacatĩ. habeañ
filios sicut nouellas constabilitas. fili¬
as ornatas sicut similitudinẽ templi.
cellaria plena eructantia ex hoc in
hoc. fecundas oues. crassos boues. nec
maceriȩ rumna deformet p̾dium. nec
litigantium clamor ꝑsonet in plateis
eoꝵ: ita ñ erunt uere uirtutes tuȩ:
sicut nec istoꝵ beatitudo. Hic enĩ ad
uerũ dicendum. illa mea uerecundia
quã in tua ȩpła benigno sermone
laudasti.me impedire ñ debet.Si q̃¬
libet inquã amministratio tua. illis
quas cõmemoraui instructa uirtuti¬
bus. hoc intentionis fine det̾minat᷑.
ut homines scłm carnẽ nullas iniq̃s
molestias patiant᷑. nec ad te existimas
ꝑtinere. quo istam quietã quã p̃stare
niteris referant. d ẽ ut uerbis ñ ambiã.
quomͦ dm̃ uerũ ubi est quietȩ uite oĩs

Expanded text:
laborat. id nititur, ut hi, quibus uis ut laborat. id nititur, ut hi, quibus uis ut bene sit, salui sint corpore et ab omni cuiusquam inprobitate tuti atque pacati habeant filios sicut nouellas constabilitas, filias ornatas sicut similitudinem templi, cellaria plena eructantia ex hoc in hoc, fecundas oues, crassos boues nec maceriae ruina deformet praedium nec litigantium clamor personet in plateis eorum, ita non erunt uerae uirtutes tuae sicut nec istorum beatitudo. hic enim ad uerum dicendum illa mea uerecundia, quam in tua epistula benigno sermone laudasti, me impedire non debet. si quaelibet, inquam. administratio tua illis, quas commemoraui, instructa uirtutibus hoc intentionis fine determinatur, ut homines secundum carnem nullas iniquas molestias patiantur, nec ad te existimas pertinere, quo istam quietem, quam praestare niteris, referant, id est, ut uerbis non ambiam, quo modo deum uerum, ubi est quietae uitae omnis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ aũt in quodã diuino psalmo simul
rep̾hendunt᷑: & qͥ ꝯfidunt in u̾tute sua
& qui in habundantia diuitiax suax
głantur: id ẽ &e philosophi huiꝰ scłi &e
abhorrentes talem philosophiã: bea¬
tumq dicentes ppłm. cui suppetit tre¬
na opulentia. Ac ꝑ hoc a dño dõ nr̃o
a quo facti sumꝰ & uirtutẽ petamus
qua hui uitȩ mala suꝑemꝰ: &e beatã
uitã. qua post istam uitã in eiꝰ ȩt̃ni¬
tate ꝑfruam᷑: ut &e in uirtute ce in p̾¬
ciuitati curꝰ qiues sums Non enĩ ali¬
unde beata ciuitas. aliunde homo:. cũ
aliud ciuitas ñ sit. quã concors homi¬
num multitudo. Itaq si omĩs pruden¬
tia tua. qua consulere conaris rebus
humanis. si omĩs fortitudo qua nulliꝰ
iniquitate aduersante t̾reris. si omĩs
demꝑantia qua in tanta labe neqͥssi-¬
mȩ consuetudinis hominũ. te a corrup¬
tionib abstines si omĩs iusticia qua re¬
cte iudicando sua cuiq distribuis. id

Expanded text:
que autem in quodam divino psalmo simul que autem in quodam divino psalmo simul reprehenduntur, et qui confidunt in virtute sua, et qui in abundantia diuitiarum suarum gloriantur, id est et philosophi huius saeculi et abhorrentes uel a tali philosophia beatumque dicentes populum, cui suppetit terrena opulentia. ac per hoc a domino deo nostro, a quo facti sumus. et uirtutem petamus, qua huius uitae mala superemus, et beatam uitam, qua post istam uitam in eius aeternitate perfruamur, ut et in uirtute et in praeciuitati, cuius ciues sumus; non enim aliunde beata ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo. Itaque si omnis prudentia tua, qua consulere conaris rebus humanis, si omnis fortitudo. qua nullius iniquitate aduersante terreris, si omnis temperantia, qua in tanta labe nequissimae consuetudinis hominum te a corruptionibus abstines. si omnis iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuis, id
Abbreviated transcription (Latin):
habent᷑: ñ in eis beata uita ponenda ẽ:¬
s subdita debent ẽe non p̾dita: sequẽ¬
tia ñ ducentia. Huic aũt qui sic orabat.¬
& a filiis alienis qui beatũ dixert̃ pplm
cui hȩc st̃. eximi discerniq cupiebat.
tanquã diceremꝰ ipse qͥd sentis. quẽ be¬
atum ppłm dicis: ñ ait beatus ppłs cuiꝰ
est uirtus animi er: qd̾ si dixiss. disere¬
uiss qͥdem etiã istum ppłm. ab illo qui
beatã uitã in ista uisibili &e corporali
felicitate constituit: s ñdum transcen¬
diss om̃s uanitates. & insanias m̃da¬
ces. Maledictus enĩ oĩs sic̃ alibi eedem
litterȩ docent: qͥ spem suã ponit in ho¬
mine. Ergo nec in seipso qͥsq debet:.qͥa
&e homo ipse ẽ. Pinde ut transiret. om̃i¬
um uanitatũ &e insaniarũ mendaciũ
limites: atq ibi beatã uitã poner et
quod om̃s docti indoctiq desiderans:
& multi errando ac suꝑbiendo. unde¬
petatur & ubi accipiat᷑ ignorant. ytri¬

Expanded text:
habentur, non in eis beata uita ponenda eshabentur, non in eis beata uita ponenda est; subdita debent esse non praedita, sequentia non ducentia. huic autem, qui sic orabat et a filiis alienis, qui beatum dixerunt populum, cui haec sunt, eximi discernique cupiebat, tamquam diceremus: Ipse quid sentis? quem beatum populum dicis? non ait: Beatus populus, cuius est uirtus animi eius. quod si dixisset, discreuisset quidem etiam istum populum ab illo, qui beatam uitam in ista uisibili et corporali felicitate constituit, sed nondum transcendisset omnes uanitates et insanias mendaces. maledictus enim omnis, sicut alibi eaedem litterae docent, qui spem suam ponit in homine; ergo nec in se ipso quisque debet, quia et ipse homo est. proinde ut transiret omnium uanitatum et insaniarum mendacium limites atque ibi beatam uitam poneret,quod omnes docti indoctique desiderant et multi errando ac supetatur et ubi accipiatur ignorant. Utri
Abbreviated transcription (Latin):
est uanitatẽ. & dextera eoꝵ dext̃a mn¬
iquitatis: quoꝵ filii uelut nouellȩ
constabilite in iuuentute suaͬ filiȩ
eoꝵ cõposite &e ornate sicut similitu¬
do templ: cellaria eoꝵ plena eructan¬
da ex hoc in hoc. oues eoꝵ fecunde
multiplicantes in exitib suis. boues
eoꝵ erasse: ñ est ruina macerie nec
transitus. neq elamor in plateis eoꝵ:
one t̾renȩ felicitatis beatũ ppłm noz
dici. nͥ a filiis alienis: id est ñ ꝑtinenti¬
b ad regenerationẽ qua efficim᷑ filii
dĩ: a quoꝵ manu iste se eximi p̃cat᷑:
ne ab eis in hanc opinionẽ. atq in pec¬
cata impia ꝑtrahat᷑. Loquendo qͥppe
uanitatẽ. beatũ dixerunt ppłm cui ħ
sunt. quȩ supra cõmemorauit. qͥb
ea felicitas constat. quã soła dilec¬
tores mundi hui inquirt̃. Et idõ de¬
xtera eoꝵ dextã iniquitatis: qͥ hȩc p̃¬
posuerunt. quȩ fuerant ptponenda᷑.
sieut sinistrȩ p̃ponitur dextra. Si enĩ

Expanded text:
est vanitatem, et dextera eorum dextera inest vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis. Quorum filii veluentute sua, filiae eorum compositae et ornatae sicut similitudo templi; cellaria eorum plena, eructantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis, boues eorum crassi. non est ruina maceriae nec transitus neque clamor in plateis eorumone terrenae felicitatis beatum populum non dici nisi a filiis alienis, id est non pertinentibus ad regenerationem, qua efficimur filii dei, a quorum manu iste se eximi precatur, ne ab eis in hanc opinionem atque in peccata impia pertrahatur. loquendo quippe uanitatem beatum dixerunt populum, cui haec sunt, quae supra commemorauit, quibus ea felicitas constat, quam solam dilectores mundi huius inquirunt. et ideo dextera eorum dextera iniquitatis, quia haec praeposuerunt, quae fuerant postponenda, sicut sinistrae praeponitur dextera. si enim
Abbreviated transcription (Latin):
nosam uitã mutabili ce sp̃u & carne.
ducentẽ. tot peccatis oneratũ. tot tẽp¬
tationib subditũ. tot corruptionibꝰ ob¬
noxium. penisq iustissimis destinatũ.¬
in seipso fidere ut beatus sit. qnͣdo ne
illud qͥdem qd̾ habet in naturȩ suȩ di¬
gnitate p̃cipuum. id ẽ mentẽ atq ratio¬
nem. potest uendicare ab errorib. ñ
ds̃ adsit lux mentiũ: Abiciamꝰ itaq
obseero te falsoꝵ philosophoꝵ uanita¬
tes & insanias mendaces: qͥa nec uirtͦ
nobis erit. nͥ adsit ipse quo iuuem᷑:
nec beatitudo nͥ adsit ipse quo fruam᷑:
ae totũ mutabile atq coeruptibile nr̃m.
qd̾ ꝑ seipsũ imbecillũ & quedã materi¬
es miseriarũ est. dono immortalitatie
de. esse beatũ hominẽ. aliunde ciuita¬
dem. uide quã sit in illis saeris litt̾is
clarum. Nam qͥdam ineis sc̃o sp̃ũ ple¬
nus: hȩc loquit᷑ orans. Exime me de
manu filioꝵ alienoꝵ: quoꝵ os locutũ

Expanded text:
nosam uitam mutabili et spiritu et carne nosam uitam mutabili et spiritu et carne ducentem, tot peccatis oneratum, tot temptationibus subditum, tot corruptionibus obnoxium poenisque iustissimis destinatum se ipso fidere, ut beatus sit, quando ne illud quidem, quod habet in naturae suae dignitate praecipuum, id est mentem atque rationem potest uindicare ab erroribus, nisi deus adsit lux mentium! abiciamus itaque, obsecro te, falsorum philosophorum uanitates et insanias mendaces, quia nec uirtus nobinec beatitudo, nisi adsit ipse quo fruamur, et totum mutabile atque corruptibile nostrum, quod per seipsum imbecillum et quaedam materies miseriarum est, dono immortalitatis de esse beatum hominem, aliunde civitatem, vide quam sit in illis sacris Litteris clarum. Nam quidam in eis sancto Spiritu plenus haec loquitur orans: Exime me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum
Abbreviated transcription (Latin):
in eo qd̵ iam donauit ingratꝰ. Non enim
meo uł ingenio uł merito s er dono sũ:
siqͥd laudabilit̃ sũ. Nlam qued̃a acutissi¬
ma ae excellentissima ingenia. tanto in
maiores errores ierunt: qnͣto p̾fudentiꝰ
tanquã suis uirib eucurrer̃t: nec sup¬
pliciter ac ueracit᷑. d̾m ut uiam sibi osten¬
deret petiuert̃. Merita uͦ quoꝵ libet
hominũ quȩ st̃. qͣndoquidem ille qͥ ñ
cũ mercede debita.s eũ gratuita gr̃a ue¬
nit: om̃s peccatores solus apeccatis liber
&e liberator inuenit: Si gͦ nos uirtꝰ uera
delectat: ei dicamꝰ qd̾ in er sacris littĩs
legimꝰ Diligam te dñe uirtꝰ mea. Et si
uere beati ẽẽ uolumꝰ. qd̾ nolle ñ possu¬
mus: id qd̾ in eisdem litteris didieimꝰ
fido corde teneamꝰ. Beatus uir cui ẽ
nom̃ dñi spes en: ce ñ respexit in uani¬
dates & insanias mendaces. Quanta ẽ
aũt uanitas. qñta insama. qnͣtumq
mendaciũ. hominem mortałe. erump¬

Expanded text:
in eo, quod iam donauit, ingratus. non enim in eo, quod iam donauit, ingratus. non enim meo uel ingenio uel merito sed eius dono sum, si quid laudabiliter sum. nam quaedam acutissima et excellentissima ingenia tanto in maiores errores ierunt, quanto praefidentius tamquam suis uiribus cucurrerunt nec suppliciter ac ueraciter deum, ut uiam sibi ostenderet, petiuerunt. merita uero quorumlibet hominum quae sunt, quando quidem ille, qui non cum mercede debita sed cum gratuita gratia uenit, omnes peccatores solus a peccatis liber et liberator inuenit?. Si ergo nos uirtus uera delectat, ei dicamus, quod in eius sacris litteris legimus: Diligam te, domine, uirtus mea, et, si uere beati esse uolumus, quod nolle non possumus, id, quod in eisdem litteris didicimus, fido corde teneamus: Beatus uir, cuius est nomen domini spes eius et non respexit in uanitates et insanias mendaces. quanta est autem uanitas, quanta insania quantumque mendacium hominem mortalem aerum
Abbreviated transcription (Latin):
liberet. Quomͦ gͦ si recte lamentat᷑. bea¬
ta cõꝓbatur: ac ñ poti qm̃ recte lam̃tat᷑
misera ẽẽ conuincit᷑: Qua re assuesce.
obsecro te iuir bone beatus ẽẽ interim
spe. ut sis etiam re. cũ pietati ꝑseueran¬
tissimȩ retribuet᷑ merces felicitatiᷤ ȩt̃nȩ.
Si ꝓlixa epła onerosus sũ: tu te hoc impe¬
trasti tibi.qui me sapientẽ appellasti. Hinc
enim ausus sũ hȩc ad te loqui: ut tͥ sapien¬
tiam ñ qualis m̃ sit ostentarẽ: s qualis ẽẽ
debeat ostenderem. Hȩc ẽ aũt in p̾senti
scło uerus ueri cłĩ cultus: ut sit eiꝰ infu¬
turo scło certus atq integer fruct᷑ꝰ. Hic
constantissima pietas: ibi sempit̾na feli¬
citas. Ex ista sapientia quȩ una uera ẽ.
si qͥd habeo a do sumpsi. ñ a me p̃sumpsi:
atq ab illo in me ꝑfici fidelit̃ spero. a qͦ
inchoatũ ẽẽ humilit̃ gaudeo: nec in eo
qo adhue ñ donauit ineredulus. nec

Expanded text:
liberet . Quomodo ergo si recte lamentatur, bealiberet . Quomodo ergo si recte lamentatur, beata comprobatur; ac non potius quoniam recte lamentatur, misera esse convincitur? Quare assuesce, obsecro te, uir bone, beatus esse interim spe, ut sis etiam re, cum pietati perseuerantissimae retribuetur merces felicitatis aeternae. Si prolixa epistula onerosus sum, \'tute hoc intristi tibi\', qui me sapientem appellasti. hinc enim ausus sum haec ad te loqui, ut tibi sapientiam, non qualis mihi sit, ostentarem, sed, qualis esse debeat, ostenderem. haec est autem in praesenti saeculo uerus ueri dei cultus, ut sit eius in futuro saeculo certus atque integer fructus; hic constantissima pietas, ibi sempiterna felicitas. ex ista sapientia, quae una uera est, si quid habeo, a deo sumpsi, non a me praesumpsi atque ab illo in me perfici fideliter spero, a quo inchoatum esse humiliter gaudeo nec in eo, quod adhuc non donauit, incredulus nec
Abbreviated transcription (Latin):
talem ñ tam delectabilit̃ quã tolerabi¬
liter ducimꝰ: & mala er tc̃ bono consilio
&e diuino munere fortit᷑ ferimꝰ: cum
bonoꝵ ȩternoꝵ fideli dĩ ꝓmissione.
&e fideli nr̃a expectatione gaudemꝰ.
Adhoc nos exbortans apłs ait. Spe gau¬
dentes: in tribulatione patientes. Os¬
dendit enĩ quare in tribulatione
latente maiestate diuinitatis. & carnis
infirmitate apparente. ñ solũ sermonis
oraculo docuit: uerũetiam suȩ passio¬
nis & resurrectionis exemplo. In altera
enum qualia tolerare: in altera qualia
debeamꝰ sꝑare monstrauit. Cuiꝰ ce illz
grãm mererent᷑. nisi elati inflatiq suꝑ¬
bia. in anit conarent᷑ istam uitã beatã
ipsi sibi facere: qd̾ solus ds ueracit᷑ culto¬
rib sius. ptꝰ hanc uitã se largiturũ eẽ
ꝓmisit. Sanior qͥppe est eiuscłẽ ciceroniˢ
illa sententia: ubi ait. Nlam hȩc qͥdem
uita mors ẽ: quã lamentari possem si

Expanded text:
talem non tam delectabiliter quam tolerabitalem non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius tunc bono consilio et diuino munere fortiter ferimus, cum bonorum aeternorum fideli dei promissione et fideli nostra expectatione gaudemus. ad hoc nos exhortatus apostolus ait: Spe gaudentes, in tribulatione patientes: ostendit enim, quare in tribulatione latente maiestate diuinitatis et carnis infirmitate apparente non solum sermonis oraculo docuit uerum etiam suae passionis et resun-ectionis exemplo; enim qualia tolerare, in altera qualia debeamus sperare monstravit. Cujus et illi gratiam mererentur, nisi elati inflatique superbia, inaniter conarentur istam vitam beatam ipsi sibi facere, quod solus Deus veraciter cultoribus suis, post hanc vitam se largiturum esse promisit. Sanior quippe est ejusdem Ciceronis illa sententia, ubi ait: Nam haec vita quidem mors est, quam lamentari possem, si
Abbreviated transcription (Latin):
dius quã sapiens ferre ñ debeat:. eãq
fugiat abrũpat abiciat. seseq ab ea
ferro etiã seu ueneno. uł alia uolunta¬
ria morte subducat: ut in portu ñ sen¬
tiendi uł nullus omĩno sit. qd̾ epieures
ae si qui alii simili stulticia putauerun:
uł idõ beatꝰ. qm̃ fuerit ab illa beata uita
tanqũa ab aliqua peste liberatꝰ. O nimi¬
um suꝑba iactantia. Si beata uita ẽ in
eruciatib corꝑis. cur ñ in ea manet sa¬
piens ut ea fruatur:. Si aũt misera ẽ.
qͥd obsecro te nͥ typus impedit. ne fate¬
atur. ne oret dm̃: ne iusto ae miserieor¬
difsimo supplicet. qͥ potens ẽ a&e uitȩ huiꝰ
mala uł auertere uł mitigare. uł ad
ea toleranda fortitudine armare. uł ab
eis omnimꝰ liberare:. &e ptꝰ hȩc uere bea¬
tam uitã dare. quo nullũ malũ admit¬
tatur. & ubisĩum bonũ ñquã amitta¬
tur. Hoc pioꝵ p̃mium ẽ: cuiꝰ adipiscen¬
di spe. uitã istam temporale̾ atq mor¬

Expanded text:
dius, quam sapiens ferre non debeat eamque dius, quam sapiens ferre non debeat eamque fugiat, abrumpat, abiciat seseque ab ea ferro etiam seu ueneno ullaue alia uoluntaria morte subducat, ut in portu non sentiendi uel nullus omnino sit. quod Epicurei et si qui alii simili stultitia putauerunt, uel ideo beatus, quoniam fuerit ab illa beata uita tamquam ab aliqua peste liberatus. o nimium superba iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapiens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, qui potens est et uitae huius mala uel auertere uel mitigare uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam dare, quo nullum malum admittatur et ubi summum bonum numquam amittatur? Hoc piorum praemium est, cuius adipiscendi spe uitam istam temporalem atque mor
Abbreviated transcription (Latin):
lectaretur ad ocłos transtulit. Si autẽ
utroq sensu priuaret᷑. & cecus surdꝰq
fieret: ñ est ausus hinc ferre sententiã.
eumq beatũ dicere: s addidit etiam
dolores grauissimos corꝑis. qui eũ si ñ
int̾emerint ipse se interimat: &e ad
portũ non sentiendi hac liberatus uir¬
tute ꝑueniat. Cedit gͥ sapiens imma¬
nissimis cladib atq succũbit: intantũ
ut eis cogatur &e in seipsũ homieidiũ
ꝓpetrare. Cui iã parcat. ut illis careat
malis: qͥ sibi ipsi ñ parcit. Certe semꝑ
beatus ẽ: certe beatam uitã in sua po¬
testate constitutã. nulla ui pot̃ ullius
calamitatis amittere. Ecce in cȩcitate
&e surditate &e atrocissimis cruciatib
corpis. aut amisit beatã uitã: aut si cem
istis afflictionib adhue beata ẽ. fit ꝑ
huiusmodi doctissimoꝵ hominũ dispu¬
dationes. ut sit aliqͣndo beata uita ꝙͣ.
sapiens ferre ñ possit: uł qd̾ est absur¬

Expanded text:
lectaretur, ad oculos transtulit; si autem lectaretur, ad oculos transtulit; si autem utroque sensu priuaretur et caecus surdusque fieret, non est ausus hinc ferre sententiam eumque beatum dicere, sed addidit etiam dolores grauissimos corporis, qui eum si non interemerint, ipse se interimat et ad portum non sentiendi hac liberatus uirtute perueniat. cedit igitur sapiens immanissimis cladibus atque succumbit in tantum, ut eis cogatur et in se ipsum homicidium perpetrare. cui iam parcat, ut illis careat malis, qui sibi ipse non parcit? certe semper beatus est, certe beatam uitam in sua potestate constitutam nulla ui potest ullius calamitatis amittere. ecce in caecitate et surditate et atrocissimis cruciatibus corporis aut amisit beatam uitam aut, si et in istis afflictionibus adhuc beata est, fit per huius modi doctissimorum hominum disputationes, ut sit aliquando beata uita, quam sapiens ferre non possit uel, quod est absur
Abbreviated transcription (Latin):
ro beatũ esse sapientẽ: cogant᷑ fateri uii¬
tam beatã aliquando ẽẽ fugiendam.
Exaggeratis enĩ malis corꝑis cedunt:
atq in eoꝵ molestiis grauissimis. absce¬
dendũ ex hac uita ẽẽ decernunt. Ubi
nolo dicere. quantũ sit nefas seipsũ oc¬
cidere hominẽ insontem. cũ om̃ino ñ
debeat uł nocentẽ: unde in pͥmo libro
trium illoꝵ quos benignissime ce stu¬
diosissime ꝑlegisti. multa ĩa diximus.
S certe consideretur. nec suꝑbe s sobrie
iudicetur. quomͦ uita beata sit: qua ñ
sapiens retenta fruit᷑: s illatis sibi ma¬
nib carere compellit᷑. Est apd̃ cycero¬
nem in extrema ut scis parte quinti
tusculanarũ libri locus: ꝓpt̃ hoc qͦd
dico animaduertendus. Cũ enĩ de ce¬
citate corꝑis ageret: atq affirmaret
etiam cecũ beatũ esse posse sapientẽ.
multa dixit. quȩ ꝑ aures ꝑcipiendo gau¬
deret. Itemq si surdus eẽt: ea quibꝰ ob¬

Expanded text:
ro beatum esse sapientem, cogantur fateri uiro beatum esse sapientem, cogantur fateri uitam beatam aliquando esse fugiendam. exaggeratis enim malis corporis cedunt atque in eorum molestiis grauissimis abscedendum ex hac uita esse decernunt. ubi nolo dicere. quantum sit nefas se ipsum hominem occidere insontem, cum omnino non debeat uel nocentem, unde in primo libro trium illorum, quos benignissime et studiosissime perlegisti, multa iam diximus. sed certe consideretur nec superbe sed sobrie iudicetur, quo modo uita beata sit, qua non sapiens retenta fruitur, sed inlatis sibi manibus carere compellitur. Est apud Ciceronem in extrema, ut scis, parte quinti Tusculanarum libri locus propter hoc, quod dico. animaduertendus. cum enim de caecitate corporis ageret atque adfirmaret etiam caecum beatum esse posse sapientem, multa dixit, quae per aures percipiendo gauderet, itemque, si surdus esset, ea, quibus ob
Abbreviated transcription (Latin):
ud qͣntum intelligo. nͥ quia beatã uitã
ipsi sibi quodãmͦ fabricare uoluerunt:
potiꝰq patrandã quã impetrandã pu¬
tarunt: cũ erꝰ dator ñ sit nisi ds̃. Neq
enim facit beatũ hominẽ: nisi qui fecit
hominẽ. Nam qui tanta creaturȩ suȩ
bona bonis malisq largit᷑ ut sint.
ut homines sint. ut uigentes sensib
ualentes uirib affluentes opib sint.
seipsũ bonis dabit ut beati sint: qͥa eiꝰ
etiam hoc ẽ munus ut boni sint. Illi uͦ
qui in hac erumpnosa uita. in his mo¬
ribundis m̃bris. sub hac sarcina cor¬
ruptibilis carnis auctores suȩ beatȩ
uitȩ & quasi conditores ẽẽ uoluerus:
uelut ꝓpriis eam uirtutib appetentes
iamq retinentes. ñ ab illo fonte uirtu¬
tum petentes atq sꝑantes. dm suꝑbiȩ
suȩ resistentem sentire minime potuer̃t.
Unde in errorẽ absurdissimũ lapsi sunt:
ut. cũ asseuerant etiã in falaridis tau¬

Expanded text:
ud, quantum intellego, nisi quia beatam uitam ud, quantum intellego, nisi quia beatam uitam ipsi sibi quodam modo fabricare uoluerunt potiusque patrandam quam impetrandam putarunt, cum eius dator non sit nisi deus. neque enim facit beatum hominem, nisi qui fecit hominem. nam qui tanta creaturae suae bona bonis malisque largitur, ut sint, ut homines sint, ut uigentes sensibus, ualentes uiribus, adfluentes opibus sint, se ipsum bonis dabit, ut beati sint, quia eius etiam hoc est munus, ut boni sint. illi uero, qui in hac aerumnosa uita, in his moribundis membris. sub hac sarcina corruptibilis carnis auctores suae beatae uitae et quasi conditores esse uoluerunt uelut propriis eam uirtutibus appetentes iamque retinentes, non ab illo fonte uirtutum petentes atque sperantes, deum superbiae suae resistentem sentire minime potuerunt. unde in errorem absurdissimum lapsi sunt, ut. cum adseuerant etiam in Phalaridis tau
Abbreviated transcription (Latin):
uis sapientiã quã mͥ tribius in me ñ
agnoscã. tante tam̃ erga me beniuolen¬
tiȩ tuȩ tãꝙ sincerȩ grãs ago. debeoq
plurimas: &e meoꝵ studioꝵ labores. ta¬
li ac tanto uiro placuisse delector.
Multo uͦ amplr. qd̾ animũ tuũ cari¬
tate et̾nitatis &e ueritatis atq ipsiꝰ ca¬
ritatis affectũ. diuinȩ illi celestiq rei
publice cui regnator ẽ xp̃e. & in qua
sola semꝑ beateq uiuendũ est. si recte
hic pieꝙ uiuatur. agnoseo inbiantẽ.
uideo ꝓpinquantẽ: eiusꝙ potiunde
amplector ardentẽ. Inde qͥppe manat
etiam uera amicicia: ñ pensanda tẽpora¬
lib commodis: s gratinto amore potai¬
da. Nlemo enĩ potest ueracit̾ amicus ẽẽ
hominis: nͥ fuerit ipsiꝰ primitꝰ ueritatis:
qd̃ si gratis ñ fiat. nullo fieri pacto potest:
de qua re etiã philosophi multa dixer̃t.
S apud eos uera pietas. id ẽ uerax ueri
dĩ cultus. unde omĩa recte uiuendi
duci oportet officia ñ inuenit᷑: ñ ob ali¬

Expanded text:
pientiam, quam mihi tribuis. in me non agnoscam. tantae tamen erga me beniuolentiae tuae tamque sincerae gratias ago debeoque plurimas et meorum studiorum labores tali ac tanto uiro placuisse delector, multo uero amplius, quod animum tuum caritate aeternitatis et ueritatis atque ipsius caritatis affectum diuinae illi caelestique rei publicae, cuius regnator est Christus et in qua sola semper beateque uiuendum est, si recte hic pieque uiuatur, agnosco inhiantem, uideo propinquantem eiusque potiundae amplector ardentem. inde quippe manat etiam uera amicitia, non pensanda temporalibus commodis sed gratuito amore potanda. nemo enim potest ueraciter amicus esse hominis, nisi fuerit ipsius primitus ueritatis; quod si gratis non fiat, nullo fieri pacto potest. De qua re etiam philosophi multa dixerunt; sed apud eos uera pietas, id est uerax ueri dei cultus, unde omnia recte uiuendi duci oportet officia, non inuenitur non ob ali
Abbreviated transcription (Latin):
qui inmiserunt. S de inmissione sus¬
pitionem putemꝰ eẽ. ñ ueritatẽ. nec ea
diseutiamꝰ. quȩ nͥ torm̃tis eoꝵ ꝑ quos in¬
quirunt᷑. inueniri omino ñ posst̃. Demꝰ¬
&e seruis erꝰ dep̾candu: quã potentes im¬
micos ȩccłiȩ offendendos ẽẽ putauert.
Qdͥ eos qui restant. nullane censes disei¬
plina cohercendos: & ꝓponendu estimaᷤ
impunitũ tã immanis furoris exẽpłiᷤ
Non p̾terita uindicando. pascere iram
nrãm studemꝰ s misericordit̾ in futu¬
rum consulendo satagimꝰ. Habent ho¬
mines mali: ubi ce ꝑ xꝑianos ñ solum

Expanded text:
qui inmiserunt. sed de inmissione susqui inmiserunt. sed de inmissione suspicionem putemus esse, non ueritatem nec ea discutiamus, quae nisi tormentis eorum, per quos inquiruntur, inueniri omnino net semis eius deprecandum quam potentes inimicos ecclesiae offendendos esse putauerunt. quid eos, qui restant, nullane censes disciplina cohercendos et proponendum aestimas inpunitum tam immanis furoris exemplum? non praeterita uindicando pascere iram nostram studemus, sed misericorditer in futurum consulendo satagimus. habent homines
Abbreviated transcription (Latin):
me decima. usq ad noctis partẽ ñ mini¬
mã: nemo cõpescere nemo subuenire.
tẽptauit illoꝵ. quoꝵ ẽẽ grauis poss au¬
ctoritas. preter unũ peregrinũ: ꝑ quẽ
& plurimi serui d̃ĩ de manib int̾fice¬
re conantiũ liberati st̃. & multa extor¬
ta p̾dantib. ꝑ quẽ clarũ factũ ẽ: quã
facile illa uł omĩno ñ fierent uł cepta
desisterent: si eues maximeq pͥmates
ea fieri ꝑficiq uetuissent. Finde in uni¬
uersa illa ciuitate. ñ innocentes a nocen¬
tib: s minꝰ nocentes a nocentioribꝰ pot̾is
fortasse discernere. Nam in paruo pecca¬
do illi st̾: qͥ metu det̾riti. maximeq ne
offenderent eos quos in illo oppido plu¬
rimũ posse. & iumicos eccłiȩ nouerant.
opem ferre ñ ausi sunt. Scelerati aũ õs.
quib &e si ñ facientib neq inmittenti¬
b. tam̃ uolentib ista cõmissa st̃: scele¬
ratiores qͥ cõmiserunt: sceleratissimi

Expanded text:
me decima usque ad noctis partem non minime decima usque ad noctis partem non minimam. nemo compescere, nemo subuenire temptauit illorum, quorum esse grauis posset auctoritas, praeter unum peregrinum, per quem et plurimi serui dei de manibus interficere conantium liberati sunt et multa extorta praedantibus. per quem clarum factum est, quam facile illa uel omnino non fierent uel coepta desisterent, si ciues maximeque primates ea fieri perficique uetuissent. Proinde in uniuersa illa ciuitate non innocentes a nocentibus sed minus nocentes a nocentioribus poteris fortasse discernere. nam in paruo peccato illi sunt, qui metu deterriti maximeque, ne offenderent eos, quos in illo oppido plurimum posse et inimicos ecclesiae nouerant, opem ferre non ausi sunt; scelerati autem omnes, quibus etsi non facientibus neque inmittentibus tamen uolentibus ista commissa sunt; sceleratiores, qui commiserunt; sceleratissimi,
Abbreviated transcription (Latin):
bere tẽptantib: eccl̃ia lapidata ẽ. Dem¬
de ptꝰ dies ferme octo. cũ leges notissi¬
mas ep̃c ordini replicass: &e dũ ea quȩ
iussa st̃ ueluti implere disponunt. itum
ȩccłia lapidata ẽ. Post tͥdie nr̃is ad impo¬
nendũ ꝑditis metũ. qd uidebat᷑ apud ac¬
ta dicere uolentib publica iura negata
sunt. Fodemq ipso die ut uł diuinitꝰ
terrerent᷑. grando lapidationib reddi¬
ta ẽ: qua transacta continuo tereiã la¬
pidationẽ. ce postremo ignes ȩccliastieis
tectis atq hominib intulert. Unũ seruo¬
rũ dĩ. qui oberrans occurrere potuit
occidert̃: cet̾i̾s partim ubi potuerant lati¬
tantib. partĩ qua potuerant fugientibꝰ.
Cũ interea contrusus atq coartatus qͦdã
loco se occultaret ep̃c: ubi se ad mortem
querentiũ uoces audiebat. sibiq incre¬
pantium: qd̃ eo ñ inuento gratis tantũ
ppetrassent scelus. Gesta st̃ hȩc ab hora fer¬

Expanded text:
bere temptantibus ecclesia lapidata est. deibere temptantibus ecclesia lapidata est. deinde post dies ferme octo, cum leges notissimas episcopus ordini replicasset et dum ea, quae iussa sunt, uelut implere disponunt, iterum ecclesia lapidata est. postridie nostris ad inponendum perditis metum, quod uidebatur, apud acta dicere uolentibus publica iura negata sunt eodemque ipso die, ne uel diuinitus terrerentur, grando lapidationibus reddita est, qua transacta continuo tertiam lapidationem et postremo ignes ecclesiasticis tectis atque hominibus intulerunt, unum seruorum dei, qui oberrans occurrere potuit, occiderunt ceteris partim, ubi potuerant, latitantibus partim, qua potuerant, fugientibus, cum interea contrusus atque coartatus quodam loco se occultaret episcopus, ubi se ad mortem quaerentium uoces audiebat sibique increpantium, quod eo non inuento gratis tantum perpetrassent scelus. gesta sunt haec ab hora fer
Abbreviated transcription (Latin):
riore censura nemo plectat᷑. neq a nob̃
neq ab alio ullo int̾cedentib nob̾. &e sa¬
lutem hominib cupimꝰ imꝑtire: quȩ
posita ẽ in recte uuendi felicitate: ñ in
male faciendi securitateᷤ. ueniã quoq
ñ tantũ nrĩs. uerũ &e alioꝵ instamꝰ de¬
lictis mereri: qd̾ impetrare nisi ꝓ correc¬
tis om̃ino ñ possumꝰ Adiungis etiã ce di¬
cis. Quanta possũ supplicatione deposco:
ut si defendenda res ẽ. innoxiꝰ defenda¬
tur: ab innocentib molestia separet᷑. Ae¬
cipe breuit̾ quȩ cõmissa sint: &e noxios
ab innocentib ipse discerne. Cont᷑ recen¬
tissimas leges kalendis iuniis festo pa¬
ganoꝵ sacrilega sollepnitas agitata ẽ. ne¬
mine ꝓhibente. tã insolenti ausu: ut qͦd
nec uliani tẽporib factũ est. petulantiᷤ¬
sima turba saltantiũ. in eodẽ ꝓrsus uico
ante fores transiret eccłiȩ. Qũã rem illi¬
citissimã atq indignissimã clericis ꝓbi¬

Expanded text:
riore censura nemo plectatur neque a nobis riore censura nemo plectatur neque a nobis neque ab alio ullo intercedentibus nobis, et salutem hominibus cupimus impertire. quae posita est in recte uiuendi felicitate, non in male faciendi securitate. ueniam quoque non tantum nostris uerum et aliorum instamus delictis mereri, quod impetrare nisi pro correctis omnino non possumus. adiungis etiam et dicis: Quanta possum supplicatione deposco, ut, si defendenda res est, innoxius defendatur, ab innocentibus molestia separetur\'. Accipe breuiter, quae commissa sint, et noxios ab innocentibus ipse discerne. contra recentissimas leges Kalendis Iuniis festo paganorum sacrilega sollemnitas agitata est nemine prohibente tam insolenti ausu, ut, quod nec Iuliani temporibus factum est, petulantissima turba saltantium in eodem prorsus uico ante fores transiret ecclesiae. quam rem inlicitissimam atque indignissimam clericis prohi
Abbreviated transcription (Latin):
di ẽ. neq xꝑianam amittere mansue¬
tudinẽ. neq ꝑniciosũ cȩti̾s imitationiᷤ
exempłu in illa ciuitate relinquere.
Quomͦ id agamꝰ aderit ds: si eis ñ ita
grauit indignet᷑. Alioquin & mansue¬
tudo quã seruare cupimꝰ. & disciplina
qua uti moderate nitim᷑. impediri po¬
dest. si cdo aliud in occulto placet̾. siue
iudicanti hoc tantũ malũ flagello aeri¬
ore plectendu.siue etiã uehementiꝰ iraᷤ¬
centi. si ñ correctis nec ad se conuersis.
ad tempꝰ ẽẽ uoluerit impunitũ. Preseri¬
bit nob̾ quodamͦ prudentia tua de
ꝑsona epischopal: ce dicis patriã tuã
non leui ppłi sui erratu plapsã: qd̃ qͥdẽ
si iuris publici rigore metiam᷑: debet
plecti seueriore censura. S ep̃m inquis
fas ñ est nisi salutẽ hominib imꝑtire:
& ꝓ statu meliore causis adẽẽ: &e apud om̃i¬
potentem dm. ueniã alioꝵ mereri delic¬
tis. Hec omĩno seruare conam᷑: ut seue¬

Expanded text:
di est neque Christianam amittere mansuedi est neque Christianam amittere mansuetudinem neque perniciosum ceteris imitationis exemplum in illa ciuitate relinquere. quo modo id agamus, aderit deus, si eis non ita grauiter indignetur. alioquin et mansuetudo, quam seruare cupimus, et disciplina, qua uti moderate nitimur, impediri potest, si deo aliud in occulto placet siue iudicanti hoc tantum malum flagello acriore plectendum siue etiam uehementius irascenti, si non correctis nec ad se conuersis ad tempus esse uoluerit inpunitum. Praescribit nobis quodam modo prudentia tua de persona episcopali et dicis patriam tuam non leui populi sui errato prolapsam. \'quod quidem si iuris publici rigore metiamur, debet plecti sutem hominibus impertire et pro statu meliore causis adesse et apud omnipotentem deum ueniam aliorum mereri delictis\'. hoc omnino seruare conamur, ut seue
Abbreviated transcription (Latin):
s illa dea flora digna mat̾ inuenta est.
cui ludi scenici. tã effusiore ce licenti¬
ore turpidine celebrant᷑. ut qͥ uis in¬
delligat. quale dȩmoniũ sit. qd̾ placari
aliter ñ potest. nisi illic ñ aues ñ quadru¬
pedes. ñ deniq sanguis humaneꝰ s mul¬
do scelesti pudor humanꝰ tanquã imn mo¬
Iatus intereat. Hȩc dixi ꝓpt̃ qd̃ scͥpsist:
quantũ tibi ȩtas fini ꝓxima ẽ. euꝑe te
ut patriam tuã incolumẽ ac florentem
relinquas. Tollant᷑ illa omĩa uana &e
insana: conuertant᷑ homines ad uerũ
dĩ cultũ. moresꝙ castos & pios. Tune
patriã tuã florentẽ uidebis. ñ opinio¬
ne stultoꝵ. s ueritate sapientiũ: eũ hec
patria carnalis generationis tuȩ. por¬
dio fuerit illiꝰ patriȩ. eui ñ corꝑe s fide
nascim᷑: ubi om̃s scĩ &e fideles di. ptꝰ la¬
bores uelut hẏemales uitȩ bui int̾mi¬
nata ȩt̾nitate florebunt. Nob̃ itaq cor¬

Expanded text:
sed illa dea Flora digna mater inuenta est, sed illa dea Flora digna mater inuenta est, cuius ludi scenici tam effusiore et licentiore turpidine celebrantur, ut quiuis intellegat, quale daemonium sit, quod placari aliter non potest, nisi illic non aues, non quadrupedes, non denique sanguis humanus sed multo scelestius pudor humanus tamquam immolatus intereat. Haec dixi, propter quod scripsisti, quantum tibi aetas fini proxima est, cupere te, ut patriam tuam incolumem ac florentem relinquas. tollantur illa omnia uana et insana, conuertantur homines ad uerum dei cultum moresque castos et pios; tunc patriam tuam florentem uidebis non opinione stultorum sed ueritate sapientium, cum haec patria carnalis generationis tuae portio fuerit illius patriae, cui non corpore sed fide nascimur, ubi omnes sancti et fideles dei post labores uelut hiemales uitae huius intermina aeternitate florebunt. nobis itaque cor
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ antiquitus de uita dõꝵ morib¬
q conscripta st̃. longe alit̾ sunt intel¬
ligenda atq int̃pretanda sapientib̾.
Ita uͦ in templis ppłis congregatis.
recitari huiuscemodi salubres int̾pre¬
dationes heri & nudiusterer audiuimꝰ.
Queso te siccine cecũ ẽ humanũ gens
aduersus ueritatẽ: ut tã aꝑta &e ma¬
nifesta ñ sentiat: Tot locis pingitur
fundit᷑ tunditur. sculpit᷑ scribit᷑ legi¬
tur. agit᷑ cantat᷑ saltatur iupit̾ adul¬
deria tanta cõmittens: qntum erat.
ut in suo saltim capitolio ista ꝓhibers
legeret᷑: Hec mala dedecoris impieta¬
tisq plenissima. si nemine ꝓhibente
in ppłis ferueant. ad orent᷑ in templis.
rideant᷑ in theatris: cũ his uictimas
immolant. uastet᷑ pecus etiã pauꝑum:
cũ hec histriones agunt & saltant. ef¬
fundantur patrimonia diuitũ: ciuita¬
tes florere dicunt᷑. Hoꝵ plane floꝵ
non t̾ra fertilis. ñ aliqua opulens uirtꝰ.

Expanded text:
quae antiquitus de uita deorum moribuquae antiquitus de uita deorum moribusque conscripta sunt, longe aliter sunt intellegenda atque interpretanda sapientibus. ita uero in templis populis corecitari hujuscemodi salubres interpretationes heri et nudiustertius audivimus. Quaeso te, siccine caecum est humanum genus aduersus ueritatem, ut tam aperta et manifesta non sentiat? tot locis pingitur, funditur, tunditur, sculpitur, scribitur, legitur, agitur, cantatur, saltatur Iuppiter adulteria tanta committens; quantum erat, ut in suo saltem Capitolio ista prohibens legeretur? haec mala dedecoris impietatisque plenissima si nemine prohibente in populis ferueant, adorentur in templis, rideantur in theatris, cum his uictimas immolant, uastetur pecus etiam pauperum, cum haec histriones agunt et saltant, effundantur patrimonia diuitum, ciuitates florere dicuntur? horum plane florum non terra fertilis, non aliqua opulens uirtus
Abbreviated transcription (Latin):
adolescens. qͥ spectans tabułã pictã in pa-¬
riete. ubi pictura inerat de adulterio
regis doꝵ. libidinẽ qua rapiebat᷑ stimu¬
lis etiã tantȩ auctoritatis accendit. nul
lemͦ in illud flagitiũ uł concupiscendo
laberet᷑. uł ppetrando immergeret᷑: si ca¬
tonem maluiss imitari quã iouem. S
quo pacto id faceret: cũ in templis
adorare cogeret᷑ iouẽ poti quã cato¬
nem: Herũ hȩc ex comedia. quib impiox
luxus &e sacrilega suꝑsticio conuincere.¬
diu: ꝓferre forsitan ñ debemꝰ. Lege uł rẽ¬
cole in eisdem libris. quã prudent cls¬
seratur. nullo mͦ potuisse seriptiones ꝙ
actiones recipi comediarũ. nͥ mores
recipientiũ consonarent. Ita clarissi¬
moꝵ uiroꝵ in re publica excellentiũ.
& de re publica disputantiũ. auetoꝵ¬
date firmat᷑. ne quissimos homines fie¬
ri doꝵ imitatione peiores: ñ sane ue¬
roꝵ. s falsoꝵ atq fictoꝵ. At enĩ illa õa

Expanded text:
adulescens, qui spectans tabulam pictam in paadulescens, qui spectans tabulam pictam in pariete, ubi pictura inerat de adulterio regis deorum, libidinem, qua rapiebatur, stimulis etiam tantae auctoritatis accendit, nullo modo in illud flagitium uel concupiscendo laberetur uel perpetrando inmergeretur, si Catonem maluisset imitari quam Iouem; sed quo pacto id faceret, cum in templis adorare cogeretur Iouem potius quam Catonem? uerum haec ex comoedia, quibus impiorum luxus et sacrilega superstitio conuinceretur, proferre forsitan non debemus. lege uel recole, in eisdem libris quam prudenter disseratur nullo modo potuisse scriptiones et actiones recipi comoediarum, nisi mores recipientium consonarent. ita clarissimorum uirorum in re publica excellentium et de re publica disputantium auctoritate firmatur nequissimos homines fieri deorum imitatione peiores non sane uerorum sed falsorum atque fictorum. At enim illa omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
toriis ppłoꝵ docentur atq discunt᷑: &e ma¬
xime pietas qua uerus ae uerax colatur
ds̃: qui hȩc omĩa. quib anim humanus
diuina societate ad inhabitandã et̾nã
celestẽq ciuitatẽ. instruit᷑ & aptat᷑. nor
solũ iubet aggredienda: uerũetiam do¬
nat implenda. Inde ẽ. qd doꝵ multoꝵ fal¬
soꝵq simulachra & p̃dixit eu̾sumiri: ce
p̃cepit euerti. Hichil enĩ homines tam
insociabiles reddit uitȩ ꝑu̾sitate. quam
doꝵ illoꝵ imitatio: quales describuit᷑
ce cõmendant᷑ littĩs eoꝵ. Deniq illi do¬
chissimi uiri. qͥ rem publicã ciuitatẽq
t̾renam qualis eis eẽ debere uidebat᷑.
magis domesticis disputationib reqͥ¬
rebant uł etiã describebant. quã pub¬
licis actionib instituebant atq forma¬
bant: egregios atq laudabiles qͦs pu¬
tabant homines. poti quã deos suos
imitandos ꝓponebant. erudiendȩ indo¬
l iuuentutis. Et reuera terentianꝰ ille

Expanded text:
toriis populorum docentur atque discuntur et matoriis populorum docentur atque discuntur et maxime pietas, qua uerus et uerax colatur deus, qui haec omnia, quibus animus humanus diuinae societati ad inhabitandam aeternam caelestemque ciuitatem instruitur et aptatur, non solum iubet adgredienda, uerum etiam donat implenda. inde est, quod deorum multorum falsorumque simulacra et praedixit euersum iri et praecepit euerti. nihil enim homines tam insociabiles reddit uitae peruersitate quam illorum. deorum imitatio, quales describuntur et commendantur litteris eorum. Denique illi doctissimi uiri, qui rem publicam ciuitatemque terrenam, qualis eis esse debere uidebatur, magis domesticis disputationibus requirebant uel etiam describebant, quam publicis actionibus instituebant atque formabant, egregios atque laudabiles, quos putabant, homines potius quam deos suos imitandos proponebant erudiendae indoli iuuentutis. et re uera Terentianus ille