comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficantes diu̾so & qͣi contrario modo. ambo peccatis miseri: am¬
bo st̃ miscdiam consecuti. Ualet etiã ad hanc similitudinẽ qͦd in
pͥmo ppło unicuiq fideliũ manna scdmi ꝓpͥam uoluntatẽ in ore
sapiebat: sic uniꝰcuiꝰq in corde xp̃iani sacram̃tũ illud quo subiu¬
gatꝰ ẽ mundus. Nam & ille honorando ñ audet cotidie sumere.
& ille honorando ñ audet ullo die p̾t̾mitt̾e. Contẽptũ solũ ñ iuste
cẏbus iste. sĩ manna fastidiũ. Inde enĩ & apłs indigne dic̃ acceptũ
ab eis. qͥ hoc ñ discernebant a cȩtis cybis uen̾atione singulariter
bebita. Continuo qͥppe cũ dixiss udiciũ sibi manducat & bibit.
addidit ut dicẽt ñ diiudicans corpꝰ dñi: qͦd satis toto ipso loco in
epła ad corinthios pͥma si diligent̾ attendat᷑ apparet. Si aliqͥs ꝑe¬
grinꝰ m eo loco forte ubi ꝑseuerantes mobseruatione quadragesi¬

Expanded text:
ficantes diuerso et quasi contrario modo, ambo peccatis miseri, amficantes diuerso et quasi contrario modo, ambo peccatis miseri, ambo misericordiam consecuti. ualet etiam ad hanc similitudinem, quod in primo populo unicuique manna secundum propriam uoluntatem in ore sapiebat, sic uniuscuiusque in corde Christiani sacramentum illud, quo subiugatus est mundus. nam et ille honorando non audet cotidie sumere et ille honorando non audet ullo die praetermittere. contemptum solum non uult cibus iste sicut manna fastidium. inde enim et apostolus indigne dicit acceptum ab eis, qui hoc non discernebant a ceteris cibis ueneratione singulariter debita; continuo quippe, cum dixisset: Iudicium sibi manducat et bibit, addidit, ut diceret: Non diiudicans corpus, quod satis toto ipso loco in epistula ad Corinthios prima, si diligenter adtendatur. apparet. Sic aliquis peregrinus in eo forte loco, ubi perseueranter in obseruatione quadragesi
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate reconciliari. Hoc ẽ enĩ indigne acciꝑe si eo tẽpore acci¬
piat quo debet age̾ penitentiã. ñ ut arbit̾o suo cũ libet uł au¬
ferat se cõmumoni uł reddat. Ceterũ peccata si tanta ñ sunt
ut excõmunicanduᷤ qͥsq homo iudicet᷑. ñ se debere a cotidiana
medicina dñici corꝑis separare. Rectius int̾ eos fortasse qͥspiã
dirimit litem. qͥ monee ut p̃cipue in xp̃i pace ꝑmaneant. faciat
autẽ imnꝰqͥsq qͦd sccłm fidẽ suã pie credit ẽẽ faciendum. Neuter
enĩ eoꝵ exhonorat corpꝰ & sangumẽ dm̃. s saluberrimũ sacra¬
m̃tũ certatim honorare contendunt. Neq enĩ litigauertint
int̾ se aut qͥs qͣm eoꝵ se alteri p̃posuit ⁊ acheus & ille centitrio
cũ alt̾ eoꝵ gaudens in domũ suã susceꝑie dñm. alt̾ dixerit non
sum dignꝰ ut sub tectum meũ intres. Ambo saluatorẽ honori¬

Expanded text:
auctoritate reconciliari - hoc est enim indigne accipere, si eo tempore acciauctoritate reconciliari - hoc est enim indigne accipere, si eo tempore accipiat, quo debet agere paenitentiam —, non ut arbitrio suo, cum libet, uel auferat se communioni uel reddat. ceterum ut excommunicandus quisque judicetur, non se debet a quotidiana medicina Dominici corporis separare. Rectius inter eos fortasse quispiam dirimit litem, qui monet ut praecipue in Christi pace permaneant: faciat autem unusquisque quod secundum fidem suam pie credit esse faciendum. Neuter enim eorum exhonorat corpus et sanguinem Domini, sed saluberrimum Sacramentum certatim honorare contendunt. Neque enim litigaverunt inter se, aut quisquam eorum se alteri praeposuit, Zachaeus et ille Cencum alter eorum gaudens in domum suam susceperit dominum, alter dixerit: Non sum dignus, ut sub tectum meum intres, ambo saluatorem honori
Abbreviated transcription (Latin):
plera ẽ. Ego uͦ de hac sententia etiã atꝙ etiã cogitans ita semꝑ habui:
tanqͣm eam celesti oraculo acceꝑim. Sensi eñ sepe dolens & gemens
multas infirmoꝵ ꝑturbationes fieri ꝑ quoꝵd̃a frm̃ contentiosam ob
gende utilitate. ad certũ possunt t̾minũ ꝑuenire. tantũ qͥa subest
qualiscũq ratiocinatio cogitanti. aut qͥa in sua patria sic ipse
consueuit. aut qͥa aliud ibi uidit ubi ꝑegrmationẽ suã quo re¬
motiorẽ a suis eo doctiorẽ factam putat: tã litigiosas excitant
questiones: ut nͥ qͦd ipsi faciunt nicħ rectũ estiment. dixerit
aliqͥs ñ cotidie accipiendam eucharistiam. Quesieris quare:
uit: quo ad tantũ sacram̃tũ ilignus accedat. Qͥ enĩ indigne
Immo inqͥt si tanta plaga peccati atq impetus morbi. ut me-¬
bicam̃ta talia differenda sint: auctoritate antistitis debet
qͥs q ab altari remoueri ad agendam penttentiam. & eadem

Expanded text:
plexa est. ego uero de hac sententia etiam atque etiam cogitans ita semper habui, plexa est. ego uero de hac sententia etiam atque etiam cogitans ita semper habui, tamquam eam caelesti oraculo acceperim. sensi enim saepe dolens et gemens multas infirmorum perturbationes fieri per quorundam fratrum contentiosam obsgendae utilitate ad certum possunt terminum peruenire, tantum quia subest qualiscumque ratiocinatio cogitantis aut quia in sua patria sic ipse consueuit aut quia alibi uidit et peregrinatione sua quo remotiorem a suis eo doctiorem se factum putat, tam litigiosas excitant quaestiones, ut, nisi quod ipsi faciunt, nihil rectum aestiment. Dixerit aliquis non cotidie accipiendam eucharistiam. quaesieris: Quare?uit, quo ad tantum sacramentum dignus accedat; qui enim manducaImmo, inquit, si tanta est plaga peccati atque impetus morbi, ut medicamenta talia differenda sint, auctoritate antistitis debet quisque ab altario remoueri ad agendam paenitentiam et eadem
Abbreviated transcription (Latin):
contra bonos mores ẽẽ conuincit᷑ indifferent̾ habendũ. & ꝓeoꝵ int̾¬
qͦs uiuit᷑ societate seruandum ẽ. Credo te aliqͣndo ex me audisse.
s tñ etiã nc̃ cõmenoro. Mat̾ mediolanũ me consecitta iuenit
eccłiam sabbato ñ ieuinantẽ. ceꝑat ꝑturbari & fluctuare qͥd ageret.
Tunc ego talia ñ curabam: s ꝓpt̾ ipsam consultii de hac re beatis¬
simȩ memoriȩ ep̃m ambrosium. Respondit mͥ nicħ se de hoc do¬
cere meposse: ñ qͦd ipse facẽt. qͥa simelus nosset: id potius obser¬
uaret. Cumq ego putassem nulla rediliea ratione auctoritate sola
sua nos uoluisse ammonere: ne salbato ieuinaremꝰ. subsecutus ẽ &
ate m̃. Cum romã uenio ieiuno sabbato. cũ hic sum ñ ieumno. Sic
etiã tu ad quã forte eccłiam ueneris. eiꝰ morẽ serua: si cuiqͣm ñ uis
eẽ scandalũ ñ quẽquã t̃. Hoc cũ matri renuntias sen: libent̾ am¬

Expanded text:
contra bonos mores esse conuincitur, indifferenter habendum contra bonos mores esse conuincitur, indifferenter habendum s uiuitur, societate seruandum est. Credo te aliquando audisse, tamen etiam nunc commemoro: mater mea Mediolanium me consecuta inuenit ecclesiam sabbato non ieiunare. coeperat perturbari et fluctuari, quid ageret. tunc ego talia non curabam, sed propter ipsam consului de hac re beatissimae memoriae uirum Ambrosium. respondit nihil se docere me posse, nisi quod ipse faceret, quia, si melius nosset, id potius obseruaret, cumque ego putassem nulla reddita ratione auctoritate sola sua nos uoluisse admonere, ne sabbato ieiunaremus, subsecutus est et ait mihi: cCum Romam uenio, ieiuno sabbato; cum hic sum, non ieiuno: sic etiam tu, ad quam forte ecclesiam ueneris, eius morem serua, si cuiquam non uis esse scandalum nec quemquam tibi.\' hoc cum matri renuntiassem, libenter am
Abbreviated transcription (Latin):
orbe obseruant᷑. dat᷑ intelligi ab ipsis apłis: uł plenariis conciliis.
quoꝵ ẽ in eccłia saluberrima auctoritas comm̃data atq statuta
retineri: sicuti qͦd passio dni & resurrectio & ascensio incelum. &
aliud tale occurrerit qd̾ seruat᷑ ab uniu̾sis. quacũꝙ se diffumdit
eccł̃ia. Alia uͦ quȩ ꝑ loca t̾raꝵ regionesq uariant᷑. sicuti ẽ qͦd alii
ieunant salbato. alii non: alii cotidie cõmunicant corpori & san¬
gumi dñi. alii certis dieb accipiunt: alibi nullus dies p̾t̾mittit᷑
quo ñ offerat᷑. alibi salbato tantũ & dm̃co: alibitantũ dm̃co. &
si qͥd aliud huiꝰmͦi animadu̾ti potest. totũ hoc genus rerum
liberas habet obseruationes: nec disciplina ulla ẽ in his melior
graui prudentiq xp̃iano: ñ ut eo modo agat quo ag̾e̾ uiderit
eccłiam ad quã forte deuenerit. Quod enĩ neq contra fidem. neq

Expanded text:
orbe seruantur, datur intellegi uel ab ipsis apostolis uel plenariis conciliis, orbe seruantur, datur intellegi uel ab ipsis apostolis uel plenariis conciliis, quorum est in ecclesia saluberrima auctoritas, commendata atque statuta retineri, sicuti quod domini passio et resurrectio et ascensio in caelum et se diffundit. ecclesia. Alia uero, quae per loca terrarum regionesque uariantur, sicuti est, quod alii ieiunant sabbato, alii non, alii cotidie communicant corpori et sanguini dominico, alii certis diebus accipiunt, alibi nullus dies intermittitur, quo non offeratur. alibi sabbato tantum et dominico, alibi tantum dominico et si quid aliud huius modi animaduerti potest, totum hoc genus rerum liberas habet obseruationes nec disciplina ulla est in his melior graui prudentique Christiano, nisi ut eo modo agat, quo agere uiderit ecclesiam, ad quamcumque forte deuenerit. quod enim neque contra fidem neque
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo filio ianuanio: Aygustinus in dño salutẽ. Ad ea quȩ
me int̾rogasti. mallem pͥus nosse qͥd int̾rogatꝰ ipse responde¬
res. Ita enĩ uł approbando. uł em̃dando. responsiones tuas mul¬
tobreuiꝰ possem respondere: & te facillime aut confirmare aut
corrigẽ. Hoc qͥdem ut diri mallem. s tam̃ ut nẽ responderem
malui longiorẽ face̾ sermonẽ. qͣm dilationẽ. Primo itaq tenere
Unde sacramĩtis nunero paucissimis. obseruatione facillimis.
significatione p̾stantissimis. societatẽ noui ppłi colligante. sicut
ẽ baptysinus tͥnitatis nomine consecratus. cõmunicatio corporis
& sangumis ipsius: & si qͥd aliud in scͥpturis canonicis comm̃dat᷑.
exceptis his quȩ seruitutẽ ppłi neteris ꝓ congruentia cordis illoꝵ
& ꝓphetici temꝑis onerabant: quȩ & in qͥnq libris moysi legunt᷑.
Iua autẽ quȩ ñ scͥpta s tradita custodimꝰ. que quidẽ toto terrarũ

Expanded text:
DILECTISSIMO FILIO IAXUARIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Ad ea, quae me interrogasti, mallem prius nosse, quid interrogatus ipse responderes; ita enim uel adprobando uel emendando responsiones tuas multo breuius possem respondere et te facillime aut confirmarem aut corrigerem. hoc quidem, ut dixi, mallem. sed tamen ut nune responderem, malui longiorem facere sermonem quam dilationem. primo itaque tenere unde sacramentis numero paucissimis, obseruatione facillimis, significatione praestantissimis societatem noui populi conligauit, sicuti est baptismus trinitatis nomine consecratus, communicatio corporis et sanguinis ipsius et si quid aliud in scrip- - turis canonicis commendatur exceptis his, quae seruitutem populi ueteris pro congruentia cordis illorum et prophetici temporis onerabant, quae et in quinque libris Moysi leguntur. illa autem, quae non scripta sed tradita custodimus, quae quidem toto terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
nire ad ueritatẽ: multi & longi circuitꝰ tͥ tolerandi st̃: ut te ra¬
tio ñ adducat nͥ ea quȩ sola ratio dicenda e. id uera ratio. Et ñ
solũ uera. s ita certa. ⁊ ab om̃i similitudine falsitatis alrena. si t̾n
ullo modo hȩc ab homine inuentri potest: ut nulle disputatio¬
nes falsȩ aut ueri similes ab ea te possint traducere

Expanded text:
nire ad veritatem, multi et longi circuitus tibi tolerandi sunt, ut non ranire ad veritatem, multi et longi circuitus tibi tolerandi sunt, ut non ratio te adducat, nisi ea quae sola ratio dicenda est, id est vera ratio; et non solum vera, sed ita certa, et ab omni similitudine falsitatis aliena, si tamen ullo modo haec ab homine inveniri potest, ut nullae disputationes falsae aut verisimiles ab ea te possint traducere
Abbreviated transcription (Latin):
ritati crearmꝰ. altud cũ rationi. Auctoritati credere. magnũ
compendiũ ẽ: & nullus labor. Qd̃ si te delectat. poteris multa
legere. quȩ magni ⁊ diumiuiri de his reb necessaria quȩ inde¬
bant᷑. salubrit̾ imperitiorib qͣsi nutu quodã locuti st̃. crediq
sibi uoluert̃ ab his. quoꝵ antmiꝰs uel tarcdiorib uel implicatio¬
rib alia salus e̾e̾ ñ posset. Tales enĩ homines. quoꝵ ꝓfecto mari¬
ma multitudo ẽ. si ratione uelint uerũ comp̾hendere. simili¬
tudinib rationũ facillime decipiunt᷑:⁊ inuarias nexiasque
opimiones ita inducunt᷑. ut emergere inde ac hberari aut mĩ¬
quã. aut egerrime queant. His gͦ utilissimũ ẽ excellentissimȩ
auctoritati credere. & scd̾m hoc agere uitã. Qd̾ si tutius putas.
ñ solũ nichil resisto: s etiam multũ approbo. Si autẽ cupidi¬
tatẽ istam refrenare ñ potest. qua tͥ persuasisti ratione peruie¬

Expanded text:
ritati credimus, aliud cum rationi. Auctoritati credere magnum ritati credimus, aliud cum rationi. Auctoritati credere magnum compendium est, et nullus labor: quod si te delectat, poteris multa legere, quae magni et divini viri de his rebus necessaria quae videbantur, salubriter imperitioribus quasi nutu quodam locuti sunt, credique sibi voluerunt ab iis, quorum animis vel tardioribus vel implicatioribus alia salus esse non posset. Tales enim homines, quorum profecto maxima multitudo est, si ratione velint verum comprehendere, similitudinibus rationum facillime decipiuntur, et in varias noxiasque opiniones ita labuntur, ut emergere inde ac liberari, aut nunquam, aut aegerrime queant. His ergo utilissimum est excellentissimae auctoritati credere, et secundum hoc agere vitam. Quod si tutius putas, non solum nihil resisto, sed etiam multum approbo. Si autem cupiditatem istam refrenare non potes, qua tibi persuasisti ratione perve
Abbreviated transcription (Latin):
Contemplor om̃ino. ac nichil faciliꝰ. augꝰ. Uides gͦ etiã nullamfi-¬
gurã posse fieri si nichil agatur aliud. qͣm ut illa linea porrigat᷑ e
Deod. Quã dicas figurã. nondũ intelligo. augꝰ. Figurã interim
uoco. cũ aliqd̾ spatiũ hnea lineis ue concludit᷑. tanquã si circu¬
lũ faceres. aut qͣtuor lineas finib suis sibimet iungeres. ita
ut misliꝰ fims ab alteriꝰ copulatione liber e̾et. Deod. Qiid dicas
figurã. iam me uidere arbitror. S utmã tam uiderẽ quo
ista tenddant: aut qͥd ex his effecturꝰ sis: ut ego qd̾ de aninra
regͥro sciam. augꝰ. Hoc ininitio te ammoniri. ⁊ postulaui: uit
pacienter ferres aliquantũ circuitũ nr̃m. qd̾ item queso ut
facias. Non leuis res querit᷑. ñ facilis ad cognoscendũ. Mosse hoc
enĩ plane ac tenere uolumꝰ si fieri potest. Aliud ẽ enĩ cũ auieto¬

Expanded text:
Contemplor omnino, ac nihil facilius. A. Vides ergo etiam nullam fiContemplor omnino, ac nihil facilius. A. Vides ergo etiam nullam figuram posse fieri, si nihil agatur aliud quam ut illa linea porrigatur. E. Quam dicas figuram nondum intelligo. CAPUT VII.-- Comvoco, cum aliquod spatium linea lineisve concluditur, tanquam si circulum faceres, aut quatuor lineas finibus suis sibimet jungeres, ita ut nullius finis ab alterius copulatione liber esset. E. Quid dicas figuram, jam me videre arbitror; sed utinam tam viderem quo ista tendant, aut quid ex his effecturus sis, ut ego quod de anima requiro, sciam. 12. A. Hoc initio te admonui, et postulavi ut patienter ferres aliquantum circuitum nostrum, quod item quaeso ut facias. Non levis res quaeritur, non facilis ad cognoscendum: nosse enim hoc plane ac tenere volumus, si fieri potest. Aliud est enim cum aucto
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enĩ. qd̾ te ñc intelligere cupio. Nam sola longitudo. non insi
intelligi animo potest in corꝑe. inueniri ñ potest. Deoctatꝰ Iam
intelligo augꝰ. Ergo istam longitudinẽ si qͣsi secari cogitatione
ꝑ longũ uelis. indes ꝓfecto ñ posse. Nam si potest. inest etram
latitudo. Deod̾. Manifestũ est. Augꝰ. Hanc gͥ longitudinẽ merã
⁊ simplicem. si tͥ placet lineã uocemꝰ. Hoc enĩ nomine. a mul¬
tis doctis appellari solet. Deod. Uoca qͥcqͥd uis. Non enĩmͥ de
nominib laborandũ ẽ. cũ res aperta sit. augꝰ. Bene facis.
Et ñ solũ approbo. uerũ etiã moneo: ut semꝑ rerũ curam
magis qͣm uerboꝵ te habere delectet. S linea ista quã iam
ut opinor bene intelligis. si porrigat᷑ siue ex una siue ex
utraq parte. qͣ in longũ porrigi potest: cernis nullum e̾e
finẽ. An ad hoc contemplandũ. minꝰ ualet acies mentis tueͦ Deod.

Expanded text:
est enim quod te nunc intelligere cupio: nam sola longitudo non nisi est enim quod te nunc intelligere cupio: nam sola longitudo non nisi intelligi animo potest, in corpore inveniri non potest. E. Jam intelligo. A. Ergo istam longitudinem si quasi secare cogitatione per longum velis, vides profecto non posse: nam si potest, inest etiam latitudo. E. Manifestum est. A. Hanc igitur longitudinem meram et simplicem, si tibi placet, lineam vocemus: hoc enim nomine a doctis multis appellari solet. E. Voca quidquid vis: non enim mihi de nominibus laborandum est, cum res aperta sit. 11. A. Bene facis, et non solum approbo, verum etiam moneo, ut semper rerum curam magis quam verborum te habere delectet. Sed linea ista quam jam, ut opinor, bene intelligis, si porrigatur sive ex una, sive ex utraque parte, quam in longum porrigi potest, cernis nullum esse finem. An ad hoc contemplandum minus valet acies mentis tuae? E.
Abbreviated transcription (Latin):
Facile assentirer: nͥ me plus contͣbaret. qͦ rursũ pacto tantoꝵ
spatioꝵ imagmes innumerabiles. nulla sua ⁊ longitudine.
tũ licet. si priꝰ diligent̾ discutiamꝰ hȩc tria. id longitudinẽ.
latitudinẽ. ⁊ altitudinẽ. Itaq enitere cogitare longitudinẽ.
quȩ adhuc nullã latitudinẽ assũpserit. Deod̾. Nichil possum
tale cogitare. Si enĩ filum araneȩ in animo constituero qͦ nichil
exitius solemꝰ uidere. occurrit mͥ etiã in eo t̾n. ⁊ longitudo ꝓ se.
⁊ latitudo. ⁊ altitudo. Quȩ qualescũq sint. ee̾ tñ negare ñ possũ.
iugꝰ. Non usq quaq absurda e̾ responsio tua. S certe cũtria
ista eẽ inaraneȩ filo intelligis. discernis hȩc. ⁊ qͥd int̾ se differant
Augꝰ. Quo igit᷑ intellectu hȩc discreuisti. hoc potes etiam
seiunctis illis solam longitudinẽ cogitare: nͨ aliqd̾ corpꝰ uoluas
anmo. Nam qd̾cumq fuerit. his om̃ib ñ carebit. Incorporeũ

Expanded text:
Facile assentirem, nisi me plus conturbaret, quo rursum pacto tantorum spatiorum imagines innumerabiles nulla sua et longitudine, tum licet, si prius diligenter discutiamus haec tria, id est longitudinem, fatitudinem, et altitudinem. Itaque enitere cogitare longitudinem, quae adhuc nullam latitudinem assumpserit. E. Nihil possum tale cogitare: si enim filum araneae in animo constituero, quo nihil exilius solemus videre; occurrit mihi etiam in eo tamen et longitudo per se, et latitudo, et altitudo: quae qualescumque sint, esse tamen negare non possum. A. Non usquequaque absurda est responsio tua sed certe cum tria ista in araneae filo esse intelligis, discernis haec, et quid inter se differant A. Quo igitur intellectu haec discrevisti, hoc potes etiam, sejunctis illis, solam longitudinem cogitare, si nec aliquod corpus volvas animo: nam quodcumque fuerit, his omnibus non carebit. Incorporeum
Abbreviated transcription (Latin):
appareat si potest. ñ eã scd̾m loci spatia paruã magnãue nomi¬
nari. E t̾nitatẽ autẽ eiꝰ si ulla ẽ. oportune scrutabim᷑. cũ illud
qd̾ qͣrtũ posutisti. cur corꝑi suerit data. qͣntũ fas ẽ tͣctare ceꝑi¬
mꝰ. Qͥd enĩ ad eiꝰ talẽ qͣntitatẽ attinet. semꝑne. an ñ semꝑ fue¬
rit. fut᷑aue sit: Aut qd̾ ñc perita. nc̃ imꝑita e̾. cũ & longũ
tempꝰ ne corꝑib qͥdẽ afferre magnitudinis causã superiꝰ
ac sepe senescentib oportunã ẽẽ. multaq alia dicta sint sa¬
tis ut opinor ad demonstrandũ. ñ cũ magnitudine corꝑis
quã ȩtas affert. etiã ammã fieri ampliorẽ: Quare. indeamꝰ
si placet illud alterũ argum̃tũ tuũ qd̾ quale sit qd̾ ꝑ totum
spatiũ corꝑis tactꝰ sentit᷑ ab aĩa. quã spatii nulliꝰ ẽẽ uolumus.
Deod̾ Sinerẽ rã ad illud tͣnsiri. nͥ de inrib aicendũ aliquid

Expanded text:
appareat, si potest, non eam secundum loci spatia parvam magnamve nomiappareat, si potest, non eam secundum loci spatia parvam magnamve nominari; aeternitatem autem ejus si ulla est, opportune scrutabimur cum illud quod quartum posuisti. Cur corpori fuerit data, quantum fas est tractare coeperimus. Quid enim ad talem ejus quantitatem attinet, semperne an non semper fuerit, futurave sit, aut quod nunc imperita nunc perita est; cum et longum tempus, ne corporibus quidem afferre magnitudinis causam, superiuac saepe senescentibus opportunam esse; multaque alia dicta sint satis, ut opinor, ad demonstrandum non cum magnitudine corporis, quam aetas affert, etiam animam fieri ampliorem. CAPUT XXI.-- si placet, illud alterum argumentum tuum quale sit, quod per totum spatium corporis tactus sentitur ab anima, quam spatii nullius esse volumus. E. Sinerem jam ad illud transiri, nisi de viribus dicendum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Noxium uͦ illud ÷ genꝰ artiũ. qͦ animi uali¬
tudo sautiatur. Nã & odore ac sapore mire auudicare pulm̾ta
⁊ qͦ lacu piscis captꝰ sit uel quotenne uinũ sit nosse dicere. que¬
dã ẽ miseranda peritia. Et his artib cũ qͣi creuisse aĩa indetur.
qͥa neglecta mente defluxit insensus. nichil aliud qͣm tumu-¬
tior. Nec tñ nichil angor ex eo qd̾ imperita om̃iũ rerũ et
bruta ẽ ai̾a. qͣm in puero recens nato qͣntũ licet inspicimꝰ.
Cur enĩ nullã artẽ secũ acculit. si eterna e̾: Augꝰ. Magnã
om̃ino magnã. ⁊ qͣ nescio utrũ qͥc qm maiꝰ sit questionẽ moues
in qͣntũ nr̃e sibimet opiniones aduersant᷑. ut tͥ ai̾a nullã mͥ
contͣ om̃s artes secũ attulisse itideat᷑. nͦ alnid qͥcqm e̾ẽ id qd̾
dicit᷑ discere. qͣm reminisci ⁊ recordari. Et uide ne huiꝰ tem¬
ꝑis ñ sit. utrũ ista sese ita habeant reqͥrere. Nunc enĩ agimꝰ ut

Expanded text:
Noxium vero illud est genus artium, quo animi valeNoxium vero illud est genus artium, quo animi valetudo sauciatur: nam et odore ac sapore mire dijudicare pulmenta, et quo lacu piscis captus sit, vel quotenne vinum sit, nosse dicere, quaedam est miseranda peritia; et his artibus cum quasi crevisse anima videtur, quae neglecta mente defluxit in sensus, nihil aliud quam tumutior, nec tamen nihil angor ex eo quod imperita omnium rerum et bruta est anima, quam in puero recens nato quantum licet inspicimus. Cur enim nullam artem secum attulit, si aeterna est? A. Magnam omnino, magnam, et qua nescio utrum quidquam majus sit, quaestionem moves, in qua tantum nostrae sibimet opiniones adversantur, ut tibi anima nullam, mihi contra omnes artes secum attulisse videatur; nec aliud quidquam esse id quod dicitur discere, quam reminisci et recordari. Sed videsne quam hujus temporis non sit, utrum ista habeant ita sese, requirere? Nunc enim agimus ut
Abbreviated transcription (Latin):
discrepat ꝑ qd̾ interdũ euenit ut senis aigitis nascantur
homines.⁊ pleraq alia quȩ cũ pret̾ consuetudinẽ irimna
st̃. monstruosa nommnant᷑. terciũ nexiũ. qd̾ cũ actidit
tumor uocat᷑. nã etrã sic menbra crescere dicuntur. ⁊
reuera locũ occupant ampliorẽ.⁊ expungt̃ a bona itali¬
tudmne: ita in ammo quȩdã qͣi naturalia increm̃ta sunt.
cũ honestis ⁊ ad bene beateq uiuendũ accõmodatis dis.¬
ciplinis augeri dicit᷑. Cũ uͦ ea discimꝰ quȩ mirabiliora
qͣm utiliora sunt. qͣmqm ĩmullis reb plerũq oportuna:
suꝑ uaciranea tñ ⁊ de illo scd̾o genere numeranda sunt. Nõ
enĩ si qͥdã tibicen ut uarro auctor e̾. ita ppłm delectauit ut
rex fieret. ideo animũ nr̃m illo artificio augendũ putare de¬
bemꝰ. qͥa nͨ maiores qͣm humani st̃ dentes habere uellemꝰ. si au-¬
dissemꝰ a quopiã quod tales habuerit. morsu hostẽ necatũ.

Expanded text:
discrepat, per quod interdum evenit ut senis digitis nascantur discrepat, per quod interdum evenit ut senis digitis nascantur homines, et pleraque alia, quae cum praeter consuetudinem nimia sunt, monstruosa nominantur; tertium noxium, quod cum accidit, tumor vocatur; nam etiam sic membra crescere dicuntur, et revera locum occupant ampliorem, sed expugnata bona valetudine: ita in animo quaedam quasi naturalia incrementa sunt, cum honestis et ad bene beateque vivendum accommodatis disciplinis augeri dicitur. Cum vero ea discimus, quae mirabiliora quam utiliora sunt; quanquam nonnullis rebus plerumque opportuna, supervacanea tamen et de illo secundo genere numeranda sunt. Non enim si quidam tibicen, ut Varro auctor est, ita populum delectavit ut rex fieret, ideo animum nostrum illo artificio augendum putare debemus: quia nec majores quam humani sunt, dentes habere vellemus, si audissemus, a quopiam, quod tales habuerit, morsu hostem necatum.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ alrã linguã nullã nosset. eo tempore
putares animrã eiꝰ creuisse qͦ loqͥ didicerat: Deod. Nun-¬
qͣm istud ausim dicere. ⁊ iã cedo rationi. Nec puto ampli¬
oriᷤᷤ animȩ argumentũ ẽẽ qd̾ loqͥnur. ne ⁊ alias omnes
artes cogar fateri crescendo animã consecutã. Qd sidi¬
dicit᷑. aĩa discendo qͣi crescere ⁊ contra minui dediscendo.s
tͣns lato uerbo. ut suꝑiꝰ ostendimꝰ. Tantũ illud cauendũ ẽ: ⁊̃ hic dstaos
ne qͣiͣ spatrũ loci maiꝰ occupare uideat᷑ dũ dicit᷑ crescere:
s maiorẽ quandã uim peritior qͣm imperitior habere
ad agendũ. Magmi tñ refert. qualia sint illa ip̃a quę
discit. qͥb quodãmͦ uidet᷑ augeri. Nã ut in corꝑe tria
sunt genera increm̃toꝵ. uirũ necessartũ. qͦ naturatis
conuementia implet᷑ in menbris. alterũ suꝑfluum.
qͦ a ceteris menbris integra ualitudine augendo aliqͥd

Expanded text:
cum aliam linguam nullam nosset? eo tempore cum aliam linguam nullam nosset? eo tempore putares animam ejus crevisse, quo loqui didicerat? E. Nunquam isthuc ausim dicere; et jam cedo rationi, nec puto amplioris animae argumentum esse quod loquimur, ne et alias omnes artes cogar fateri crescendo animam consecutam: quod si didicitur anima discendo quasi crescere, et contra minui dediscendo, sed translato verbo, ut superius ostendimus. Tamen illud cavendum est, ne quasi spatium loci majus occupare videatur, dum dicitur crescere; sed majorem quamdam vim peritior quam imperitior habere ad agendum. Magni tamen refert qualia sint illa ipsa quae discit, quibus quodammodo videtur augeri. Nam ut in corpore tria sunt genera incrementorum, unum necessarium, quo naturalis convenientia impletur in membris; alterum superfluum, quo a caeteris membris integra valetudine augendo aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
S tñ ñ om̃s qͥ hȩc spectant ⁊ magno studio intuent᷑ assequi
posst̃: s qͥ huiꝰ rei magistros patrunt᷑. augꝰ. Bene sane dicis.
Dã hoc tͥ etiã de locutione responderĩ. Multi enĩ greci ⁊ ali¬
ud linguȩ genꝰ. crebriꝰ nos loquentes audrunt. qͣm funãbu¬
lum expectant. Qui ut linguã nr̃am discant. quẽ ad modum
nos cũ tp̃oꝵ nosse uolumꝰ. sȩpe magistris tradunt᷑. Quȩ cum
ita fint. miror cur ammȩ increm̃tis tͥbuere uelis. qd̾ locunt᷑
homines. Qd̃ autẽ in fune ambulant. nescio nebis quomͦ ista
confundis. Nã qͥ ut linguã nr̃am discat magistro tractitur.
nouit aliã qͣndã suã qͣm eiꝰ. Deod̾. Qd̾ eiꝰ anima creuerit.¬
suã puto didicisse. Cũ autẽ aiscit aliena. ñ ampliori ammȩ
s arti tͥbuo. Augꝰ. Qͥd si ille qͥ int̾ mutos natꝰ atq alitꝰ ẽ sero
hac iã tituenis in alios homines ⁊ mcidens loqͥ adicisset

Expanded text:
sed tamen non omnes qui haec spectant et magno studio intuentur, assequi sed tamen non omnes qui haec spectant et magno studio intuentur, assequi possunt, sed qui hujus rei magistros patiuntur. A. Bene sane dicis; nam et hoc tibi etiam de locutione responderim: multi enim Graeci et aliud genus linguae crebrius nos loquentes audiunt, quam funambulum spectant; qui ut linguam nostram discant, quemadmodum nos cum ipsorum nosse volumus, saepe magistris traduntur. Quae cum ita sint, miror cur animae incrementis tribuere velis quod loquuntur homines; quod autem in fune ambulant, nolis. E. Nescio quomodo ista confundis: nam qui ut linguam nostram discat, magistro traditur, novit aliam quamdam suam, quam eum, quod ejus anima creverit, puto didicisse; cum autem discit alienam, non ampliori animae, sed arti tribuo. A. Quid si ille qui inter mutos natus atque altus est, sero ac jam juvenis in alios homines incidens loqui didicisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ animȩ crescendo ampliori. s imitatoriȩ cuiꝰdã artis esse
concedas. Deodatꝰ. Non possũ hoc concedere. Augꝰ. Frgo non
om̃e qd̾ discit᷑ artis e̾. qd̾ nc̃ concesseras. Deod̾. Artis om̃ino.
August̾. N on gͦ ille didicit gestũ. qd̾ itẽ ñ minꝰ dederas: Deod̾.
Didicit. s hoc ñ ẽ artis. Augꝰ. at qͥ tu pauloante dixisti artis
et̾ qd discit᷑. Deod̾. Age iã concedo ⁊ loqͥ ⁊ gestũ facere. eo qd ea
didicimꝰ. ẽeꝰ artis. Tam̃ alȩ sunt artes. quas dũ in alios inten¬
dimꝰ discimꝰ: aliȩ quȩ a magistris nobis inserunt᷑. augꝰ. Quas
tandẽ istarũ putas animã ex eo qd̾ amplior frat adipisci: an ne
om̃s: Deod̾. Non om̃s puto. s illas suꝑiores. Augꝰ. Nonne tͥ
ex hoc genere uidet᷑. in fune ambulare: Nam et hoc: ui-¬
dendo ut arbitror. qͥ id facrunt assequunt᷑. Deod. Ita credo.

Expanded text:
non animae crescendo amplioris, sed imitatoriae cujusdam artis esse non animae crescendo amplioris, sed imitatoriae cujusdam artis esse concedas. E. Non possum hoc concedere. A. Ergo non omne quod discitur artis est, quod nunc concesseras. E. Artis omnino. A. Non ergo ille didicit gestum, quod item non minus dederas. E. Didicit, sed hoc non est artis. A. Atqui tu paulo ante dixisti artis esse quod discitur. E. Age, jam concedo, et loqui et gestum facere, eo quod ea didicimus, artis esse. Tamen aliae sunt artes, quas, dum in alios intendimus, discimus; aliae, quae a magistris inseruntur nobis. A. Quas tandem istarum putas animam, ex eo quod amplior fiat, adipisci? anne omnes? E. Non omnes puto, sed illas superiores. A. Nonne tibi ex hoc genere videtur in fune ambulare? nam et hoc videndo, ut arbitror, qui id faciunt assequuntur. E. Ita credo:
Abbreviated transcription (Latin):
gerent᷑. atq maliqͣm quocunq casu delati solituarnẽ. ubi t̾n
inuere ualerent: gignerent filtũ ñ suradti. quẽ admodum
ẽẽt iste cũ parentib locuturꝰ: Deod̾. Quẽ ad modũ censes. nͥ
ut parentes ei dederant. ita gestu signa redditurum: Augꝰ.
S t̾ñ puer paruus. ne hoc quidẽ possit. Quare illa ratiomea
manet integra. Qͥd enĩ refert. utrũ loqͥ an gestũ facere crescen¬
do assequat᷑: cũ ad antmã utrũq ꝑtineat. quã fateri nolumꝰ
orẽ credere hunc habere antmã. qͣm eos qͥ id facere nequetint.
Deodatꝰ. Hoc altud ẽ. Qͥs enĩ hoc ñ uideat ẽẽ artis: Augꝰ.¬
Cur obsecro artis: an qͥa idicit: Deod̾. Ita uͦ. Augꝰ. Quare
tͥ gͦ etiã si altud qͥsq discat. ñ artis idet᷑: Deod̾. Plane qͥcqͥd
discit᷑. artis ẽẽ ñ nego. Augꝰ. Non gͦ ille didicit a parentibus
gestũ facere: Deod̾. Diticit sane. Augꝰ. Oportet gͥ ut hoc

Expanded text:
gerentur, atque in aliquam quocumque casu delati solitudinem, ubi tamen gerentur, atque in aliquam quocumque casu delati solitudinem, ubi tamen vivere valerent, gignerent filium non surdum, quemadmodum esset cum parentibus iste locuturus? E. Quemadmodum censes, nisi ut parentes ei dabant, ita gestu signa redditurum? Sed tamen puer parvus ne hoc quidem posset: quare illa ratio mea manet integra. Quid enim refert utrum loqui, an gestum facere crescendo assequatur, cum ad animam utrumque pertineat, quam fateri nolumusorem credere hunc habere animam, quam eos qui id facere nequeunt. E. Hoc aliud est: quis enim hoc non videat esse artis? A.Cur, obsecro, artis? an quia didicit? E. Ita vero. A. Quare tibi ergo etiam, si aliud quisque discat, non artis videtur? E. Plane quidquid discitur, artis esse non nego. A. Non ergo ille didicit a parentibus gestum facere? E. Didicit sane. A. Oportet igitur et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ motu corꝑis intelligeret. neq ip̃e alit̾ quȩ uellet significaret.¬
Deodatꝰ. Hic enĩ ẽ notissimꝰ. Augꝰ. Nã ego nom rusticam
quendã loquentẽ. de loquente uxore filios om̃s mares atq fe¬
minas qͣtuor fere. aut eo ampliꝰ: ñ enĩ satis n̾c commemim sur¬
dos mutosq genuisse. Nã ex eo qd loqͥ ñ poterant. muti: ex eo
autẽ qd̾ nulla signa nͥ octlis colligebant. etiã surdi intellige¬
bant᷑. Deod̾. Illũ uͦ ego bene noui: ⁊ de istis nescio qͥb. credotͥ.
S quorsũ ista: Augꝰ. Qͥa dixisti ñ te posse cogitare. int̾ ta¬
les hõies nasci quempiã. Necñ aliud dico. Nã istos. nͥ fallor int̾
eos qͥ loquerent᷑ natos ẽẽ concedis. Deod̾. Non equidẽ nega¬
uerim. Augꝰ. S cũ iã int̾ nos constet ñnullos tales homines
ce̾ posse. quȩso cogites. si ex hoc genere mascults ⁊ femina itm¬

Expanded text:
nisi motu corporis intelligeret, neque ipse aliter quae vellet significarnisi motu corporis intelligeret, neque ipse aliter quae vellet significaret? hic enim est notissimus. Nam ego novi rusticum quemdam loquentem, de loquente uxore, filios omnes mares atque feminas quatuor fere, aut eo amplius non enim satis nunc commemini mutos surdosque genuisse. Nam ex eo quod loqui non poterant, muti; ex eo autem quod nulla signa nisi oculis colligebant, etiam surdi intelligebantur. E. Illum vero ego bene novi, et de istis nescio quibus credo tibi: sed quorsum ista? A. Quia dixisti non te posse cogitare inter tales homines nasci quempiam. E. Nec nunc aliud dico: nam istos, nisi fallor, inter eos qui loquerentur, natos esse concedis. A. Non equidem negaverim: sed cum jam inter nos constet nonnullos tales homines esse posse; quaeso cogites, si ex hoc genere mas et femina jun
Abbreviated transcription (Latin):
trũ om̃ia qtiȩ me ñ frustͣ mouere assolent ꝓsecuti suerius.
Et fieri potest. ut recordationẽ meã aliqͣ ftigiant. Uerumt̾n
qd̾ ñc inmentẽ uenit. uideamꝰ quale sit. qd̾ puer infans ñ loqͥt᷑.
atq id crescendo asseꝗttat᷑. Augꝰ. E acile ẽ istud. Nã credo tͥ inderi
ea lingua quenq loqͥ. q̃ ioquunt᷑ homines. int̾ qͦs natus educa¬
tusq sit. Deod̾. Nemo id ignorat. Augꝰ. Constitue gͦ quẽpiã
ibi natũ atq altũ ubi homines ñ loquerent᷑ s ntib menbroꝵ ꝙ
motu. cogitationes suas sibimet exꝓmendas signarent. Nonne
censes eũ talia eẽ facturũ. neq locuturũ. qͥ loquentẽ neminẽ
audierit: Deodatꝰ. Nolo me hoc int̾roges qd̾ fieri ñ pocest. Qͥ
enĩ tales homines. int̾ qͦs quendã natũ cogitare possim: Augꝰ.
Itane. tui ñ indisti mediolam adolescentẽ honestissimi corꝑis. ⁊ ele¬
gantissimȩ urbanitatis. mutũ tñ ita atq surdũ. ut neq alios

Expanded text:
trum omnia quae me non frustra movere assolent, persecuti fuerimus; et fieri potest ut recordationem meam aliqua fugiant: verumtamen quod nunc in mentem venit videamus quale sit, quod puer infans non loquitur, atque in crescendo assequitur. A. Facile est istud: nam credo videri tibi ea lingua quemque loqui, qua loquuntur homines inter quos natus educatusque sit. E. Nemo id ignorat. A. Constitue ergo quempiam ibi natum atque altum ubi homines non loquerentur, sed nutibus membrorumque motu cogitationes suas sibimet expromendas signarent; nonne censes eum talia esse facturum, neque locuturum, qui loquentem neminem audierit? E. Nolo me hoc interroges, quod fieri non potest. Qui enim tales homines, inter quos quemquam natum cogitare possim? A. Itane tu non vidisti Mediolani adolescentem honestissimi corporis et elegantissimae urbanitatis, mutum tamen atque ita surdum, ut neque alios
Abbreviated transcription (Latin):
eo pluris estimanda . qͦ plura contẽpuit. S ae hac pꝰt loquem᷑.
cũ quęremꝰ qͣnta sit aĩa: sicut quęri assolet quantꝰ fuerit
hercules. factoꝵ excellentia. ñ mole menbroꝵ. Ita enĩ supra
aistribuimꝰ. Oportet autẽ nc recordari. qd̾ de puncto iam
satis egimꝰ. Nã hunc potentissimũ eẽ. maximeq in figͦis
dñari: ratio docebat. P otentia uͦ atq añatꝰ. nonne ostentat
quandã magnitudinẽ: & in puncto t̾n. nullũ spatiũ repperi¬
ebamꝰ. Non gͥ magnũ uel ingentẽ animũ cũ auatmꝰ aut dici

Expanded text:
eo pluris aestimanda, quo plura contemnit. Sed de hac post loquemur, eo pluris aestimanda, quo plura contemnit. Sed de hac post loquemur, cum quaeremus quanta sit anima, sicut quaeri assolet, quantus fuerit Hercules, factorum excellentia, non mole membrorum: ita enim supra distribuimus. Oportet autem nunc te recordari quod de puncto jam satis egimus: nam id potentissimum esse, maximeque in figuris dominari ratio docebat. Potentia vero atque dominatus nonne ostentant quamdam magnitudinem? et in puncto tamen nullum spatium reperiebamus. Non igitur magnum vel ingentem a
Abbreviated transcription (Latin):
contrahunt᷑ atq minuunt᷑. s etiã pueroꝵ. qͦs anmaduertimꝰ
his breuiores ẽe corpe: qͥb st̾ etate maiores. Si gͥ porrecta in
pluriiũ tempa. ne ipsis quidẽ corpib magnitudinis afferunt
causã. s om̃is illa seminis uis ẽ. ⁊ quoꝵ dã naturę numerorũ
solemꝰ eã quã greci macrotymiam uocant. longanimitatẽ int̾¬
pretari. aiaduertere licet a corꝑe.ad animũ multa uerba
transferri. sicut ab animo ad corpꝰ. Nã si montẽ improbum
⁊ iustissimã tellurẽ dixit uirgiliꝰ. quȩ uerba cernis ab ammo
ad corꝑa eẽ tͣnslata: qͥd mirũ si mutua uice longammitatem
dicimꝰ. cũ longa nͥ corꝑea ẽe ᷤ possint: fa uͦ quȩ int̾ uirtutes
appellat᷑ anini magnitudo. ad nullũ spatiũ .s ad uim quandã
id÷ ad potestatẽ potentiãq animi relata. recte intelligit᷑ untꝰ.

Expanded text:
contrahuntur atque minuuntur; sed etiam puerorum, quos animadvertimus contrahuntur atque minuuntur; sed etiam puerorum, quos animadvertimus his breviores esse corpore quibus sunt aetate majores. Si igitur porrecta in plurimum tempora, ne ipsis quidem corporibus magnitudinis afferunt causam; sed omnis illa seminis vis est, et quorumdam naturae numerorum solemus eam quam Graeci μακροθυμίαν vocant, longanimitatem interpretari; animadvertere licet a corpore ad animum multa verba transferri, sicut ab animo ad corpus: nam si montem improbum, et justissimam tellurem dixit Virgilius , quae verba cernis ab animo ad corpora esse translata; quid mirum si mutua vice longanimitatem dicimus, cum longa nisi corpora esse non possint? Ea vero inter virtutes quae appellatur animi magnitudo, ad nullum spatium, sed ad vim quamdam, id est ad potestatem potentiamque animi relata recte intelligitur; virtus
Abbreviated transcription (Latin):
in constantiȩ pulchrã e̾e̾ atq perfectã. Et si aliud t̾ maiꝰ alrud me¬
liꝰ. ut iã dedisti: qͥcqͥd ai̾a cũ ȩtate proficit. composq rationis fit:
ñ mͥ uidet᷑ fieri maior. s melior. Qd̾ si menbrorũ id faceret magni¬
tucto. eo qͥsq prudencior e̾e̾t qͦd̾ longior aut ualiaior. Qd̾ se aliter
habere: ñ opmor negabis. Deod̾. Qͥs istud negauerit : s
tn cũ proficere ammã ꝑ ętatẽ etiã tu concedas. intror qͥ frat.
ut om̃is qͣntitatis expers. etiã siñ menbroꝵ spatio. aut certe
one respondeo. Ut enĩ menbroꝵ magnituao ideo nichil affert
argum̃ti. cur ai̾ã adiuuet qd̾ multi exiliorib breitioribusq
menbris prudentiores inueniuntur. quib dã magna mole corꝑis
ȩtatib. increm̃ta ut corꝑib sic animis dare. cũ ⁊ ip̃a corpora
qͥb ꝑ tempꝰ crescere atq ampliora spatia tenere concessc̃i e̾ sȩpe
sint annosiora breuiora. ñ mͦ senũ quȩ magnituane temporis

Expanded text:
ulchram esse atque perfectam: et si aliud est majus, aliud melius, ut jam dedisti; quidquid anima cum aetate proficit, composque rationis fit, non mihi videtur fieri major, sed melior. Quod si membrorum id faceret magnitudo; eo quisque prudentior esset, quo longior aut validior: quod se aliter habere non, opinor, negabis. E. Quis istud negaverit? Sed tamen cum proficere animam per aetatem etiam tu concedas; miror qui fiat, ut omnis quantitatis expers, etiamsi non membrorum spatio, at certe one respondeo. Ut enim membrorum magnitudo ideo nihil affert argumenti cur animam adjuvet, quod multi exilioribus brevioribusque membris prudentiores inveniuntur quibusdam magna mole corporis aetatibus incrementa ut corporibus, sic animis dare; cum et ipsa corpora, quibus per tempus crescere atque ampliora spatia tenere concessum est, saepe sint annosiora breviora, non modo senilia, quae magnitudine temporis
Abbreviated transcription (Latin):
is ẽ ꝓfecto uel solus. uel certe maxime. qͥ bene atq honeste ui¬
int. Et qͥ ita sit asfectꝰ. solus habere uirtutẽ. ⁊ ea uiuere iu¬
dicandus ẽ. Augꝰ. Probe dicis. S certe etrã illud uides ut
opmor. similiorẽ uirtuti e̾e̾ circulũ fig᷑arũ planarũ alia qͣlibet.
Hinc ẽ enĩ. qd̾ apd̾ oratiũ magnis lauaib solemꝰ extollere illum
uersũ. qͦ ait cũ de sapiente ageret. F ortis ⁊ in se ip̾o totꝰ teres. atq
rotundꝰ. It recte. Nã neq in ammi bonis quidã iuuenis qd̾ magis
sibi ex om̃i parte consentiat qͣm uirtutẽ: neq in planis figuris
qͣm circulũ. Quã obrẽ si circutus ñ magnituatne spati.s qua¬
dã conformatione cȩteris p̾stat. qͣntomagis de uirtrite existiman¬
dũe qd̾ ñ maioris loci occupatione. s aruma quadã congruentra
rationũ atq concordia. cȩteras affectiones antini suꝑat: Cũ autẽ
puer proficit laudabilit. ad quã rẽ. magis qͣm ad uirtutẽ ꝓficere

Expanded text:
tque honeste vivit; et qui ita sit affectus, solus habere virtutem, et ea vivere judicandus est. A. Probe dicis: sed certe etiam illud vides, ut opinor, similiorem esse virtuti circulum figurarum planarum alia qualibet. Hinc est enim quod apud Horatium magnis laudibus solemus extollere illum versum, quo ait, cum de sapiente ageret, Fortis et in se ipso totus teres atque rotundus. Et recte: nam neque in animi bonis quidquam invenis, quod magis sibi ex omni parte consentiat quam virtutem; neque in planis figuris quam circulum. Quamobrem si circulus ndam conformatione caeteris praestat; quanto magis de virtute existimandum est, quod non majoris loci occupatione, sed divina quadam congruentia rationum atque concordia caeteras affectiones animi superat? 28. Cum autem puer proficit laudabiliter, ad quam rem magis quam ad virtulem proficere
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ diuinitꝰ uenerit. S agamꝰ si placet more nr̃o. ut ducera¬
tione tutͥ ip̃e respondeas: ac priꝰ quȩramꝰ utrũ crescentis cũ cor¬
pore ammni certũ argumentũ sit. qd̾ ȩtatis accessu aptior huma¬
nȩ consuetudrni homo. ⁊ in ea magis magisq peritꝰ ẽ. Deodatꝰ
Age ut placet. Nam ⁊ ego. id genꝰ docendi ac discendi maxime probo.
Nescio. qͦ enĩ modo. cũ id qd̾ nesciens quȩ rebã ip̃e respondeo: fit ipsa
iuentio ñ mͦ re. s ãmiratione etrã aulcior. augꝰ Dic gͦ utrũ tibi

Expanded text:
mentem divinitus venerit. Sed agamus, si placet, more nostro, ut duce ramentem divinitus venerit. Sed agamus, si placet, more nostro, ut duce ratione tu tibi ipse respondeas. Ac prius quaeramus, utrum crescentis cum corpore animi certum argumentum sit, quod aetatis accessu aptior humanae consuetudini homo, et in ea magis magisque peritus est. E. Age ut placet; nam et ego id genus docendi ac discendi maxime probo: nescio quo enim modo cum id quod nesciens quaerebam ipse respondeo, fit ipsa inventio non modo re, sed admiratione etiam dulcior. CAPUT XVI
Abbreviated transcription (Latin):
atq assentior. S illud me mouet: cũ corporeȩ quantitatis non
ẽe̾ ammã res ita clara sit mͥ. ut om̃mo quẽ admoaũ resistã illis
argum̃tis. ⁊ qͥd eoꝵ ñ concedã. prorsus ignorẽ: pͥmũ cur ȩtate
ut corpꝰ crescit. ita uel aĩa crescat uel crescere indeat᷑:. Quis
enĩ neget. pueros infantes ne bestiarũ quidẽ ĩullar um
astutiȩ comparandos: Qͥs autẽ dubitet illis crescentib etiam
ipsã in eis quodãm crescere rationẽ: Deinde si ꝑ spattũ sin cor¬
poris aĩa distendit᷑. quomͦ nultiꝰ quantitatis ẽ: Si autẽ non aisten¬
dit᷑. quomͦ sentit ubiq pungentẽ: Augꝰ. Oima ea quęris. quȩ
me quoq sȩpe mouer̾t. Itaq ñ sũ imparatꝰ tͥ respondere. ut mͥ
soleo. Ntrũ autẽ bene ratio quȩ te agit ndicabit. Qualecunq
id tn sit. plus certe ñ possũ: nͥ forte aliqͥd meliꝰ cũ aisputamꝰ in

Expanded text:
atque assentior: sed illud me movet, cum corporeae quantitatis, non atque assentior: sed illud me movet, cum corporeae quantitatis, non esse animam res ita clara sit mihi, ut omnino quemadmodum resistam illis argumentis, et quid eorum non concedam, prorsus ignorem; primum, cur aetate ut corpus crescit, ita et anima vel crescat vel crescere videatur. Quis enim neget pueros infantes, ne bestiarum quidem nonnullarum astutiae comparandos? quis autem dubitet, illis crescentibus etiam ipsam in eis quodammodo crescere rationem? Deinde, si per spatium sui corporis anima distenditur, quomodo nullius quantitatis est? si autem non distenditur, quomodo sentit ubique pungentem? A. Omnino ea quaeris quae me quoque saepe moverunt: itaque non sum imparatus tibi respondere, ut mihi soleo; utrum autem bene, ratio quae te agit judicabit: qualecumque id tamen sit, plus certe non possum, nisi forte aliquid melius cum disputamus, in
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ⁊ exercet animũ hoc genꝰ aisciplinarũ ad subtiliota cer-¬
nenda: ne luce illoꝵ reꝑcussus ⁊ eã sustinere ñ ualens. i easdẽ
tenebras quas fugere cupiebas libent̾ refugrat. ⁊ affert argu-¬
m̾ta nͥ fallor certissima. qͥb qd̾ fuerit inuentũ atq confectũ im¬
pudentẽ abigat dubitationẽ. quantũ homini talia uestigare
permissũ ẽ. Miꝰ enĩ ego de ipsis reb aubito. qͣm de his quas istis
oculis uidemꝰ. cũ pitinta semper bellũ gerentib. Qͥd enĩ minꝰ fe¬
rendũ et audiendt̃ ẽ. qm fateri nos ratione. p̾stare bestiis.⁊ eam
rẽ fateri ẽẽ aliqͥd. quã corꝑeo lumine sentimꝰ. quã etiã iñullȩ
bestiȩ meliꝰ cernunt. id autẽ qd̾ ratione intuemͦ nichil ee conten¬
dere: Qd̾ si diceret᷑ tale e̾ẽ quale illud ẽ qd̾ oculi uident. nichil ꝓ¬
fecto dici posse mdigniꝰ inderet᷑. Deodatꝰ Accipio ista libentissime

Expanded text:
nam et exercet animum hoc genus disciplinarum, ad subtiliora cernam et exercet animum hoc genus disciplinarum, ad subtiliora cernenda, ne luce illorum repercussus, et eam sustinere non valens, in easdem tenebras quas fugere cupiebat, libenter refugiat; et affert argumenta, nisi fallor, certissima, quibus quod fuerit inventum atque confectum, impudentem habeat dubitationem, quantum homini talia vestigare permissum est. Minus enim ego de his rebus dubito, quam de iis quas istis oculis videmus cum pituita semper bellum gerentibus. Quid enim minus ferendum et audiendum est, quam fateri nos ratione praestare bestiis, et eam rem fateri esse aliquid quam corporeo lumine sentimus, quam etiam nonnullae bestiae melius cernunt; id autem quod ratione intuemur, nihil esse contendere? Quod si diceretur tale esse, quale illud est, quod oculi vident, nihil profecto dici posse indignius videretur. 26. E. Accipio ista libentissime
Abbreviated transcription (Latin):
qua optinet᷑ locꝰ carere conuicerit: Magna quȩ dã mͥ credere
magna. s sine ulla mole deamiino cogitanda sunt. Qd̃ faciliꝰ
contingit his. qͥ aut b̃n eruaiti ad hȩc accedunt. ñ studio in¬
anis głȩ s antmo amore ueritatis accensi: aut cũ iam in his
quȩrendis uersant᷑. qmͣuis minꝰ eruditi ad inuestiganda ea uene¬
rint. se patient̾ bonis dociles prebent. atq ab om̃i corpoꝵ con¬
suetuaine. quantũ in hac uta ꝑmittit᷑. semet auertunt. Fieri
autẽ ñ potest quadã aiuma ꝓuidentia. ut religiosis animis. se ip̃os
& d̾m suũ id ueritatẽ. pie. caste ac diligent̾ quȩxentib inuemen¬
recedamꝰ si placet: ⁊ ad ala transeamꝰ. Quicqͥd autẽ de illis figͣis
loquaciꝰ a nobis fortasse disputatũ ẽ quã uolebas. uidebis quantũ
ad alia ualebit: si hanc aisceptationẽ aliqͥd eo ad uitã ẽẽ concedis.

Expanded text:
qua obtinetur locus, carere convicerit? Magna quaedam, crede mihi, qua obtinetur locus, carere convicerit? Magna quaedam, crede mihi, magna, sed sine ulla mole de animo cogitanda sunt. Quod facilius contingit iis, qui aut bene eruditi ad haec accedunt, non studio inanis gloriae, sed divino amore veritatis accensi; aut qui jam in his quaerendis versantur, quamvis minus eruditi ad investiganda ea venerint, si patienter bonis se dociles praebent, atque ab omni corporum consuetudine, quantum in hac vita permittitur, semet avertunt. Fieri autem non potest quadam divina providentia, ut religiosis animis seipsos et Deum suum, id est veritatem pie, caste ac diligenter quaerentibus, invenienrecedamus, si placet; et ad alia transeamus: quidquid autem de illis figuris loquacius a nobis fortasse disputatum est quam volebas, videbis quantum ad alia valebit, si hanc disceptationem aliquid eo adjutam esse concedis: