comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quib om̃ib edocemur dĩ solius
ꝑfeccam eẽ. iustitiam: qui solem suũ¬
oriri facit suꝑ iustos et iniustos: dat
pluuiã serotinã et matinã merentibus
parit̃ & ñ merentibus : qui de uicis.
angulis. & plateis inuitat ad nuptias.
et ouẽ quȩ ad exemplũ filii pęnitentis ipsa¬
redire ñ poterat uel nolebat. quęxit
et in uenit: et inuentã suis humeris
reportat. Multũ enĩ errando labora¬
uerat. Vt autẽ doceam᷑ in scõs quoq
cadere posse inuidiam. et soli dõ purã
clem̃tiã derelinqui : filioꝵ zebedei con-¬
sidẽmꝰ eacemplũ: ꝓquib cũ mat̾ mota
pietatis affectu nimis grandia postu¬
lasset: reliqui decẽ discipłi indignati
sunt. Et iħs aduocans eos diccit. Seitis
quia pͥncipes gentiũ dominantur eoꝵ
et qui maiores sunt potestatẽ excercent
in eis : Non ita erit int̾ uos. Sed qͥcũq
seruus : quomͦ filius hominis ñuenit
ministrari sed ministrare: et dare ani¬

Expanded text:
ex quibus omnibus edocemur dei solius ex quibus omnibus edocemur dei solius perfectam esse iustitiam, qui.solem suuoriri facit super iustos et iniustos et dat pluuiam serotinam et matutinam merentibus pariter et non merentibus, qui de uicis, angulis et plateis inuitat ad nuptias et ouem, quae ad exemplum filii paenitentis redire ipsa non poterat uel nolebat, quaerit et inuenit et inuentam suis umeris reportat. multum enim errando laborauerat. Ut autem doceamur in sanctos quoque cadere posse inuidiam et soli deo puram clementiam derelinqui, filiorum Zebedei consideremus exemplum, pro quibus cum mater mota pietatis affectu nimis grandia postulasset, reliqui decem discipuli indignati sunt. et Iesus aduocans eos dixit: scitis, quia principes gentium dominantur eorum et, qui maiores sunt, potestatem exercent in eis. non ita erit inter uos, sed quicumque seruus; quomodo et filius hominis non uenit ministrari, sed ministrare et dare ani
Abbreviated transcription (Latin):
de cȩteris quin iusto conueniant: non
ambigit᷑. Illud ẽ. in quo legenti scrupu¬
lus cõmouetur: cur iustus saluti pecca¬
toris inuideat. et intantũ iracundia re-¬
pleatur : ut nec fratris miscđia. nec pa¬
tris p̃cib. nec totius domꝰ iocunditate
suꝑ etur. Ad quod breuit̃ respondebimꝰ.
omnẽ mundi istius iustitiam ad dĩ com-¬
parationẽ ñ eẽ. iustitiã. Quomͦ enĩ eae
peccatis hierłm sodoma iustificatur.
ñ quo ipsa sit iusta sed quo maiorib de-¬
num uniuersa iustitia. ñ ẽ dõ collata
iustitia. Deniq paulus qui diocerat.
quotquot gͦ ꝑfecti hoc sapimꝰ: inalio
loco confitetur. & clamitat:o ꝓfundũ
diuitiarũ sapientiȩ et scientiȩ dĩ: quã
inscrutabilia sunt udicia eius. et in
uestigabiles uiȩ eiꝰ. Et alibi. Ox parte
cognoscimꝰ: et ex parte ꝓpħamus. Et
nunc ꝑ speculũ uidemꝰ in enigmate.
Et ad romanos. Miser ego homo: qͥs
me libabit de corpore mortis huius:

Expanded text:
de ceteris quin iusto conueniant, non de ceteris quin iusto conueniant, non ambigitur; illud est, in quo legenti scrupulus commouetur, cur iustus saluti peccatoris inuideat et in tantum iracundia repleatur, ut nec fratris misericordia nec patris precibus nec totius domus iocunditate superetur. ad quod breuiter respondebimus omnem mundi istius iustitiam ad dei conparationem non esse iustitiam. quomodo enim ex peccatis Hierusalem Sodoma iustificatur, non quo ipsa sit iusta, sed quo maioribus denum uniuersa iustitia hon est, deo conlata, iustitia. denique Paulus, qui dixerat: quotquot ergo perfecti, hoc sapimus, in alio loco confitetur et clamitat: o profundum diuitiarum sapientiae et scientiae dei, quam inscrutabilia iudicia eiugabiles uiae eius! et alibi: ex parte cognoscimus et ex parte prophetamus, et: nunc per speculum uidemus in aenigmate, et ad Romanos: miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius?
Abbreviated transcription (Latin):
thios: om̃ib inquit omĩa factussũ:
ut om̃s lucrifacerem: Et ad philip
penses. Om̃s enĩ quȩ sua sunt quȩr̃:
non ea quȩ sunt xp̃i iħu. Quãquã
nichil unquã illi negasse credendũ
sit : quẽ ad suũ uitulũ hortatur ȩden¬
dũ. Epulari nos oportet et gaudere.
qm hic frat̃ tuus mortuus fuerat et
reuixeit: ꝑierat et inuentus ẽ. Confidi¬
mus igit᷑ et nos uiuere posse ꝑpęniten-¬
tiam: qui fueramꝰ mortui ꝑ delicta. Et
hic quidẽ ipse filius reuertitur. In suꝑi¬
orib uero. in oue scilicet et in dragma:
quod errarat affertur: et quod ꝑͦierat
inuenitur : et fimili tres parabolȩ fine
clauduntur: dũ in ista ponitur. ꝑierat
et inuentꝰ ẽ: ut intelligamꝰ diuersis si¬
militudinib de eadẽ peccatoꝵ suscep¬
tione signatũ. Et hȩc quidẽ in ethnici
ꝑsona dicta sint et udȩi. Uideamus
aut̃ quo modo suꝑ scõ generalit̃ & pec¬
catore parabola ista possit intelligi. Et

Expanded text:
thios: « Omnibus, inquit, omnia factus sum, thios: « Omnibus, inquit, omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem » . Et ad Philpenses: omnes enim, quae sua sunt, quaerunt, non ea, quae sunt Christi Iesu. quamquam nihil umquam illi negasse credendus sit, quem ad esum uituli cohortatur. Epulari nos oportet et gaudere, quoniam hic frater tuus mortuus fuerat et reuixit, perierat et inuentus est. confidamus igitur et nos uiuere posse per paenitentiam, qui fueramus mortui per delicta. et hic quidem ipse filius reuertitur; in superioribus uero, in oue scilicet et in dragma, quod errarat, adfertur et, quod perierat, inuenitur. et simili tres parabolae fine clauduntur, dum et in ista ponitur: perierat et inuentus est, ut intellegamus diuersis similitudinibus de eadem peccatorum susceptione signatum. Et haec quidem in ethnici persona dicta sint et Iudaei; uideamus autem, quomodo super sancto generaliter et peccatore parabola ista possit intellegi. et
Abbreviated transcription (Latin):
draconis : dedisti eumꝰ escam populis
ethiopũ. Cũ aũt filius tuus hic qui
comedit omnẽ facultatẽ suã uiuens
cũ meretricib uenit: occidisti ei ui¬
tulũ saginatum. Confitetur et nunc
isrł saginatũ uitulũ fuisse: qui cęsus ẽ
Intelligunt uenisse xp̃m. Sed torquen¬
tur inuidia : et nolunt fratre non
ꝑ eunte saluari. Ipse aũt diacit illi. Fili
tu mecũ essemꝑ : et omĩa mea tua sunt.
łiliũ uocat: licet intrare nolentem.
Quo modo aũt dĩ omĩa iudȩorum sint:
nunquid angłi. throni. dominationes.
cȩterȩq uirtutes: Omĩa ergo intelli-¬
gamus: legem. ꝓpħas. eloquia diuina.
Hec ei dedit: ut in lege eius meditaret᷑
die ac nocte. Scđm illud nom̃ quod
sepe exposuimꝰ scripturarum : om̃ia
ñ ad totũ referenda eẽ. sed ad partem
maximam: ut ibi. om̃s declinauer̃.
simul inutiles facti sunt. Et alibi.
Om̃s qui uenerunt ante me: fures
fuer̃ & latrones. Et paulus adcorin-¬

Expanded text:
draconis; dedisti eum escam populis draconis; dedisti eum escam populis Aethiopibus. Cum autem filius tuus hic, qui comedit omnem facultatem suam uiuens cum meretricibus, uenit, et occidisti ei uitulum saginatum. confitetur et nunc Israhel saginatum uitulum fuisse, qui caesus est; intellegunt uenisse Christum, sed torquentur inuidia et nolunt fratre non pereunte saluari. Ipse autem dixit illi: fili, tu mecum es semper et omnia mea tua sunt. filium uocat, lQuomodo autem Dei omnia Judaeorum sunt? Nunquid Angeli, Throni, Dominationes, caeteraeque Virtutes? Omnia ergo intelligamus, Legem, Prophetas, eloquia divina. Haec ei dedit, ut in lege ejus meditarentur die ac nocte, secundum illum canonem quem saepe exposuimus Scripturarum, Omnia non ad totum referenda esse, sed ad partem maximam, ut ibi: « Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt » . Et alibi: « Omnes qui venerunt ante me, fures fuerunt et latrones » . Et Paulus ad Corin
Abbreviated transcription (Latin):
ditas nisi patre tecũ celebrante con-¬
uiuium: Saltim exemplo docere
p̃senti. Reuerso filio uiniori: et pat̾
lȩtatur et pueri. Manducemus ait.
et ȩpulemur : non manducate et ȩpu-¬
lemini. At tu ea mente qua inuides
fratri. qua a patris recedis aspectu.
et semꝑ in agro es: nunc quoq uis ab¬¬
sente eo. inire conuiuiũ. Nũquã dedi¬
sti mͥ edum. Nũquã pat̃ ditiora dat
munera. Habes uitulũ immolatum.
ingredere. manduca cũ fratre. Iuid
ȩdum quȩris: cui agnus ẽ missus.
Et ne simules te nescire qđ missus ẽ:
ioħs tibi eum in heremo de monstra¬
uit. Ecce agnus dĩ. ecce qui tollit pec-¬
cata mundi. Et pat̾ quidẽ quasi clemens
et pęnitentiã tribuens te hortatur ad
uitulum : non immolans ȩdum. quẽ
stare scit asinistris. Iu uero infine se¬
culi ipse tibi es ȩdum immolaturus
antixp̃m: et cum amicis tuis spiritib
immundis. eius carne saturandus. Coe¬
pleto uaticinio. tu confregisti caput

Expanded text:
ditas nisi patre tecum celebrante conditas nisi patre tecum celebrante conuiuium? saltem exemplo docere praesenti. reuerso filio iuniore et pater laetatur et pueri. manducemus, ait, et epulemur, non \'manducate et epulamini\'. at tu ea mente, qua inuides fratri, qua a patris recedis aspectu et semper in agro es, nunc quoque uis absente eo inire conuiuium. numquam dedisti mihi haedum. numquam pater deteriora dat munera. habes uitulum immolatum: ingredere, manduca cum fratre. quid haedum quaeris, cui agnus est missus? et, ne simules te nescire, quod missus est, Iohannes tibi eum in heremo demonstrat: ecce agnus dei, ecce, qui to llit peccata mundi. et pater quidem quasi clemens et paenitentiam tribuens te hortatur ad uitulum non immolans haedum, quem stare scit a sinistris. tu uero in fine saeculi ipse tibi es haedum immolaturus antichristum et cum amicis tuis, spiritibus inmundis, eius carne saturandus expleto uaticinio: tu confregisti capita
Abbreviated transcription (Latin):
tantur . Nonne innomine tuo come-¬
dimꝰ. et bibimꝰ. uirtutes multas fecimꝰ.
dȩmonia eiecimus: Quid uero sit
et omĩa mea tua sunt: suo loco con-¬
gruentius explicabitur. Et nũquã
dedisti mͥ hȩdum: ut cũ amicis meis
epularer. Tantus inquit isrł sanguis
effusus ẽ. tot hominũ cȩsa sunt milia:
et nullus eorũ nr̃ȩ extitit salutis redẽp¬
tor. Ipse iosias qui placuit in conspec-¬
tu tuo. et nuꝑ machabei qui ꝓtua he-¬
reditate pugnabant: contra fas scĩtatis
hostiũ gladus int̾empti sunt: et nullꝰ
cruor nob reddidit libtatẽ. Ecce ad huc
romano imꝑio subiacemꝰ. Non propha.
ñ sacerdo s. ñ iustus quisquã: immolatꝰ
riosus sanguis effusus ẽ. Cũq meren¬
tib minora ñ dederis: immeritis ma¬
iora tribiusti. Nũqu̾ã dedisti machi
adum : ut cũ amicis meis aepularer.
Erras isrł. Dic potius: ut tecũ aepula-¬
rer. Aut potest tibi eẽ. aliqua iocun¬

Expanded text:
iantur: \'nonne in nomine tuo comeiantur: \'nonne in nomine tuo comedimus et bibimus et uirtutes multas fecimus, daemonia eiecimus?\' quid uero sit: et omnia mea tua sunt, suo loco, congruentius explicabitur. Et numquam dedisti mihi haedum, ut cum amicis meis epularer. \'tantus\', inquit Israhel, \'sanguis effusus est, tot hominum caesa sunt milia, et nullus eorum nostrae extitit salutis redemptor. ipse Iosias, qui placuit in conspectu tuo, et nuper Macchabaei, qui pro tua hereditate pugnabant, contra fas sanctitatis hostium gladiis interempti sunt, et nullus cruor nobis reddidit libertatem: ecce adhuc Romano imperio subiacemus. non propheta, non sacerdos, non iustus quisquam immolatus riosus sanguis effusus est; cumque merentibus minora non dederis, inmeritis maiora tribuisti. numquam dedisti mihi haedum, ut cum amicis meis epularer\'. erras, Israhel; dic potius: \'ut tecum epularer\'. aut potest tibi aliqua esse iocun
Abbreviated transcription (Latin):
cũ es inquit semꝑ. Mecũ es. lege qua
stringeris : mecũ es. dũ mͥ et in captiui¬
tatib erudięris: mecũ es. ñ quia mea
p̃cepta compleueris. sed qđ te in longã
regionẽ abire ñ passus sũ: mecũ ad ex¬
tremũ scđm illud qđ locutus sum ad
dauid. Si dereliquerint filii eiꝰ legem
meã et in iudiciis meis ñ ambulauerint:
si iustitias meas ꝓfanauerint. et man¬
data mea ñ custodierint: uisitabo in
uirga iniquitates eorũ. et in flagellis
inustitias eorũ: miscđiam aũt meam
non auferã ab eis. Quo testimonio & id
in quo filius senior gloriatur. falsũ esse
conuincitur: dũ in dĩ uidiciis ñ ambu¬
lat. et eiꝰ mandata ñ facit. Et quo modo
ista ñ faciens cũ patre semꝑ fuisse do¬
cetur: Dũ peccans uisitatur inuirga:
et uisitato miscđia ñ negat᷑. Nec miran
dũ patri eũ ausũ fuisse mentiri qui
fratri potuit inuiđe : Maxxime cũ in
die iudicu quidã impudentius men-¬

Expanded text:
cum es\', inquit, \'semper. mecum es lege, qua cum es\', inquit, \'semper. mecum es lege, qua stringeris; mecum es, dum mihi et in captiuitatibus erudiris; mecum es, non quia mea praecepta conpleueris, sed quod te in longam regionem abire non passus sim; mecum es ad extremum secundum illud, quod locutus sum ad Dauid: si dereliquerint filii eius legem meam et in iudiciis meis non ambulauerint, si iustificationes meas profanauerint et mandata mea non custodierint, uisitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis iniustitias eorum; misericordiam autem meam non auferam ab eo\'. quo testimonio et id, in quo filius senior gloriatur, falsum esse conuincitur, dum in dei iudiciis non ambulauit et eius mandata non fecit. et, quomodo ista non faciens cum patre semper fuerit, edocemur: dum peccans uisitatur in uirga et uisitato misericordia non negatur. nec mirandum est patri eum ausum fuisse mentiri, qui fratri potuit.inuidere, maxime cum in die iudicii quidam inpudentius ment
Abbreviated transcription (Latin):
derunt iustitiam: lustitiã quȩ eae fide ẽ.
iustitiȩ non ꝑuenit. Quare: Quia non
e& fide : sed quasi ex oꝑib legis. Potest
ergo et ex eius ꝑsona dici: qui iuxta
eundẽ apłm in iustitia quȩ eoc lege est
sine rep̃hensione uersatus sit. Licet mͥ
uideatur magis se iactare iudȩus quã
uera dicere: ad ecemplũ illius phari¬
sei dicentis. Ds̃ gr̃as ago tibi: quia ñ sũ
sicut cȩteri homines. Raptores. iniusti
adulteri: siẽ et hic publicanꝰ. Oro te ñne¬
tibi uidetur ea quȩ ille de publicano di¬
xerat: dicere iste de fratre: Hic quico-¬
medit omnẽ substantiã: uiuens cũ me¬
retricib Ad id aũt qđ ait. mandatũ
tuũ nũquã p̃teriui : patris sermo non
congruit. Non enĩ confirmauit uera
eẽ. quȩ diacerat filius : sed irascentem
alia ratione compescuit. Fili tu mecũ
es semp. Nũquid ait bene quidẽ dicis:
et fecisti cuncta quȩ usseram : sed me¬

Expanded text:
derunt iustitiam, iustitiam autem, quae ex fide est; derunt iustitiam, iustitiam autem, quae ex fide est; iustitiae non peruenit. quare? quia non ex fide, sed quasi ex operibus legis. potest ergo et ex eius persona dici, qui iuxta eundem apostolum in iustitia, quae ex lege est, sine reprehensione uersatus sit, licet mihi uideatur magis se iactare Iudaeus quam uera dicere ad exemplum illius pharisaei: deus, gratias ago tibi, quia non sum sicut ceteri homines, raptores, iniusti, adulteri, tibi videtur ea quae ille de publicano dixerat, dicere iste de fratre? Hic est qui comedit omnem substantiam suam uiuens cum meretricibus? ad id autem, quod ait: mandatum tuum numquam praeteriui, patris sermo non congruit; non enim confirmauit uera esse, quae dixerat filius, sed irascentem alia ratione conpescuit: fili, tu mecum es semper. numquid ait: lbene quidem dicis et fecisti cuncta, quae iusseram\'? sed: \'me
Abbreviated transcription (Latin):
gnos uos iudicastis: ecce conueramur
ad gentes. Ipse aũt respondens ait patri
suo. Ecce tot annis seruio tibi Pater
supplex ad concordiã dep̃catur: ille
iustitiã quȩ inlege ẽ sequens. dĩ ustitiȩ
non subicitur. Porro quȩ maior iustitia
dei quã ignoscere pęnitentib. filiũ susci¬
pere redeuntem: Ecce tot annis seruio
tibi : et nũquã mandatũ tuũ prȩteriui.
Quasi hoc ipsum ñ sit p̃terire mandatũ.
saluti alterius inuidẽ : ante dm̃ se iacta¬
re iustitiȩ: cũ nemo corã eo mundussit.
Quis enĩ lȩtabitur castũ se habe cor:
Nec si unius fuerit quidẽ diei. Dauid
Et inalio loco. Simi quitatẽ attendis.
dnẽ quis sustinebit: Et hic dicit.
nũquã preterisse mandatum: totiens
obidolatriam captiuitatib traditus.
Ecce tot annis seruo tͥ et nũquã manda¬
cũ tuũ p̃teriui. Hoc ẽ. quod paulus apłs
loquitur. Quid ergo dicemus. quia gen¬
tes quȩ non sectabant᷑ iustitiam app̃hen.¬

Expanded text:
gnos uos iudicastis, ecce conuertimur gnos uos iudicastis, ecce conuertimur ad gentes. Ipse autem respondens ait patri suo: ecce tot annis seruio tibi. pater supplex ad concordiam deprecatur, ille iustitiam, quae in lege est, sequens dei iustitiae non subicitur. porro quae maior iustitia dei, quam ignoscere paenitentibus, filium seruare redeuntem? ecce tot annis seruio tibi et numquam mandatum tuum praeteriui. quasi hoc ipsum non sit praeterire mandatum, saluti alterius inuidere, ante deum se iactare iustitiae, cum nemo coram eo mundus sit. quis enim laetabitur castum se habere cor, nec si unius quidem fuerit diei? Dauid et in alio loco: si iniquitates adtendis,, domine, quis sustinebit? et hic dicit numquam se praeter- I isse mandatum, totiens ob idolatriam captiuitatibus traditus. ecce tot annis seruio tibi et numquam mandatum tuum praeteriui. hoc est, quod Paulus apostolus loquitur: quid ergo dicimus? quia gentes, quae non sectabantur iustitiam, adprehen
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾nã scire ñ potest uoluntatẽ. Iui ait
illi. Qm̃ frat̃ tuus uenit: et occidit pat̃
tuus uitulũ saginatũ. qm̃ incolumem
illũ recepit. Causa lȩtitiȩ : quod pari
in dĩ laudes toto orbe uoce concinit᷑
salus ẽ. gentium : salus ẽ. peccatori: lae¬
tantur angłi : omis ingaudiũ creatura
consentit: et de solo dr̃ isrł. Iratꝰ autẽ
noluit intrare. Irascitur se absente fra-¬
trem eẽ. susceptum: irascitur eũ uenire
quẽ putabat exctinctum. Et nunc foris
stat isrł: et nunc discipłis euangelia
in eccłia audientib. mat̃ eius et fr̃s fo-¬
ris stant quȩrentes eum. Egressus autẽ
pat̾ illius: cȩpit rogare eũ. Qũa benignꝰ
et clemens pat̾ rogat filium: ut lȩtitia e
domꝰ particeps fiat. Rogat autẽ pater
ꝑ apłos euangelii p̃dicatores. Equibus
paulus ait. Prȩcamur ꝓ xep̃o reconcilia¬
mini dõ. Et alibi. Uob̃ pͥmũ oportebat
annuntiari uerbũ dñi. Sed quia indi-¬

Expanded text:
potest uoluntatem. Qui ait potest uoluntatem. Qui ait illi, quoniam frater tuus uenit et occidit pater tuus uitulum saginatum, quoniam incolumem illum recepit. causa laetitiae, quod pari in dei laudes toto orbe uoce concinitur, salus est gentium, salus est peccatorum. laetantur angeli, omnis in gaudium creatura consentit et de solo dicitur Israhel: Iratus autem noluit intrare. irascitur se absente fratrem esse susceptum, irascitur eum uiuere, quem putabat extinctum. et nunc foris stat Israhel, et nunc discipulis euangelia in ecclesia audientibus mater eius et fratres foris stant quaerentes eum. Egressus autem pater illius coepit rogare eum. quam benignus et clemens pater! rogat filium, ut laetitiae domus particeps fiat; rogat autem per apostolos, euangelii praedicatores. e quibus Paulus ait: precamur pro Christo, reconciliamini deo, et alibi: uobis primum oportebat adnuntiare uerbum domini, sed, quia indi
Abbreviated transcription (Latin):
sus. terrenorũ sensuũ uoluptate ꝑfruit᷑
Hic qui uacore ducea ire ad nuptias non
potest: effectus caro nequaquã unum ẽ.
cũ sp̃u. In huius ꝑsona etiã illiꝰ parabolȩ
oꝑarii congruunt: in qua prima. ter¬
tia. sexcta. nona hora id ẽ. uocationib
uariis mittuntur ad uineam : et indig¬
nantur sibi undecimȩ horȩ oꝑarios
coequari. Et cũ ueniret apꝓpinquauit
domui: et audiuit simphoniã & chorũ.
Illud quod in quodã psalmo suꝑ scri-¬
bitur promelech: huic sensui conuenit.
Siquidẽ melech chorus inunũ conci¬
nens dr̃. Male autẽ quidã de latinis
sẏmphonĩa putant eẽ. genus organi:
cũ chorus dĩ laude concentus ex hoc
uocabulo signaficetur. Symphonia
quippe consonantia eaprimitur in la¬
tinum. Et uocauit unum de pueris:
et int̾rogauit quidnã ẽẽnt hȩc. Et nunc
int̾rogat isrł quare ds̃ ingentiũ assũp.¬
tione lȩtetur : et ȩmulatione cruciatus.

Expanded text:
sus terrenorum sensuum uoluptate perfruitur; sus terrenorum sensuum uoluptate perfruitur; hic, qui uxore ducta ire ad nuptias non potest et effectus caro nequaquam unum esse cum spiritu; in huius personam etiam illius parabolae operarii congruunt, in qua prima, tertia, sexta, nona hora, id est uocationibus uariis, mittuntur ad uineam et indignantur sibi undecimae horae operarios coaequari. Et cum ueniret, adpropinquauit domui et audiuit symphoniam et.chorum. illud, quod in quodam psalmo superscribitur \'pro meleth\', huic sensui conuenit, siquidem \'meleth\' chorus in unum concinens dicitur. male autem quidam de Latinis symphoniam putant esse genus organi, cum concors in dei laudem concentus ex hoc uocabulo significetur; \'symphonia\' quippe \'consonantia\' exprimitur in Latinum. Et uocauit unum de pueris et interrogauit, quidnam essent haec. et nunc interrogat Israhel, quare deus in gentium adsumptione laetetur, et aemulatione c
Abbreviated transcription (Latin):
blicanis et peccatorib qui ã dño ad pę¬
nitentiã ꝓuocantur. debemꝰ acciꝑe. Se-¬
cundũ mysticos aũt intellectus : de fu¬
tura quoq uocatione gentiũ ꝓpħari.
Nunc ad seniorẽ filiũ sermo transgredi
tur : quẽ multi simplicit᷑ ad om̃iũ scõꝵ
ꝑsonã. multi ꝓprie ad iudȩos referunt.
Et de scĩs quidẽ non difficilis int̃prȩta¬
tio ẽ: in eo quod dr̃: Nunquã manda-¬
tũ tuũ p̃teriui: licet illud uideatur
obsistere quod reuersioni fr̃is inuideat.
In udȩos aũt cũ liuor infratris salute
conueniat: hoc repugnat quod nũquã
se dicat eius p̃terisse mandatũ. Dequib
quid nob uideatur : suis locis conabim᷑
explanare. Erat aũt filius illius senior
in agro. Interrenis laborib labore desu¬
extorris. Hic ẽ qui ait. Agrũ emi : et ne-¬
cesse habeo exire et uiđe illũ. Rogo te:
habe me eaccusatũ. Hic qui uiga boum
comparat quinq: et legis onere deprȩs-

Expanded text:
blicanis et peccatoribus, qui a Domino ad poeblicanis et peccatoribus, qui a Domino ad poenitentiam provocabantur, debemus accipere: secundum mysticos autem intellectus, de futura quoque vocatione Gentium prophetari. Nunc ad seniorem filium stur, quem multi simpliciter ad omnium sanctorum personam, multi proprie ad Iudaeos referunt. et de sanctis quidem non difficilis interpretatio est in eo, quod dicitur: numquam mandatum tuum praeteriui, licet illud uideatur obsistere, quod reuersioni fratris inuideat. in Iudaeos autem cum liuor in fratris salute conueniat, hoc repugnat, quod numquam se dicat eius praeterisse mandatum; de quibus quid nobis uideatur, suis locis conabimur explanare. erat autem filius illius senior in agro, in terrenis operibus labore desuextorris. hic ecesse habeo exire ac videre illum: rogo te, habe me excusatum . » Hic qui juga boum com
Abbreviated transcription (Latin):
cemꝰ. et epulemur : qm̃ hic filius meus
mortuus fuerat et reuixeit: ꝑierat et
inuentꝰ ẽ. Uitulus saginatus qui ad pę¬
nitentiȩ immolatur salutem: ipse sal-¬
uator ẽ. cuiꝰ quotidiȩ carne pascimur.
cruore potamur. Tidelis mecũ lector
intelligis : quia pinguedine saturati.
in ructũ laudiũ eiꝰ erũpimꝰ. dicentes.
Cructuauit cor meũ uerbũ bonum:
dico ego oꝑa regi. Licet quidã suꝑsti¬
tiose magis quã uere non considerantes
textum psalmi : ex patris ꝑsona hoc ar-¬
bitrentur intelligi. Quod aũt ait. epu¬
lemur qm̃ hic filius m̃s mortuus fuerat
et reuixit. ꝑierat et inuentus ẽ : ad eundẽ
suꝑioris parabolȩ ꝑtinet sensũ. in qͣ dr̃.
Sic dico uob̃: gaudiũ erit corã angłis
dĩ suꝑ unũ peccatorẽ p ęnitentiã agen¬
tem. Et cȩper̃ epulari:. Hoc conuiuiũ
quotidie celebrat᷑. Quotidie pat̾ filiũ¬
usq de ꝑsona filui iunioris disputatũ
ẽ. Quẽ scđm p̃sentẽ parabolam: in pu¬

Expanded text:
 et epulemur, quoniam hic filius meus mortuus fuerat et reuixit, perierat et inuentus est. uitulus saginatus, qui ad paenitentium immolatur salutem, ipse saluator est, cuius cotidie carne pascimur, cruore potamur. fidelis mecum lector intellegis, qua pinguedine saturati in ructum laudum eius erumpimus dicentes: eructauit cor meum uerbum bonum, dico ego opera mea regi, licet quidam superstitiose magis quam uere non considerantes textum psalmi ex patris persona hoc arbitrentur intellegi. quod autem ait: epulemur, quoniam hic filius meus mortuus fuerat et reuixit, perierat et inuentus est, ad eundem superioris parabolae pertinet sensum, in qua dicitur: sic, dico uobis, gaudium erit coram angelis dei super unum peccatorem paenitentiam agentem. Et coeperunt epulari. hoc conuiuium cotidie celebratusque de persona filii junioris disputatum est, quem secundum praesentem parabolam, in pu
Abbreviated transcription (Latin):
iacob in scala conspicit. Hic ẽ gladius
bis acutus. Hȩc duo minuta quȩ muli
er mittit indona dĩ. Hic stater duos de¬
narios habens: qui in ore piscis reꝑtus
unionis retinetur uircute carbo comp̃¬
cens. Dñe liba animã meã alabiis iniqͥs
et a lingua dolosa. Et post int̾rogationẽ
sp̃s sc̃s. Quid detur tibi aut quid appo¬
natur tibi adlinguã dolosam: Sagittȩ
potentis acutȩ cũ carbonib desolatorus.
Scimꝰ ꝓphetiȩ eẽ concessum. Uere qͥppe
desolator carbo qui lingũã purã faciat
a peccato. sermo diuinus ẽ : de quo et
in isaia dicit᷑. habes carbones ignis sede-¬
bis suꝑ eos. Hu erunt tibi in adiutoriũ.¬

Expanded text:
Iacob in scala conspicit; hic est gladius Iacob in scala conspicit; hic est gladius bis acutus; haec duo minuta, quae mulier uidua mittit in dona dei; hic stater duos denarios habens, qui in ore piscis repertuunione retinetur, uirtute carbo conprecens: domine, libera animam meam a labiis iniquis et alingua dolosa, et post interrogationem spiritus sancti: quid detur tibi aut quid adponatur tibi ad linguam dl0sam?dictpotentis acutae cum carbonibus desolatoriis » , scimus Prophetae esse concessum. Vere quippe desolatorius carbo, qui linguam puram facit a peccato, sermo divinus est, de quo et in Isaia dicitur: « Habes carbones ignis, sedebis super eos, hi erunt tibi in adjutoriu
Abbreviated transcription (Latin):
habuerint intellectum: etiã nos ad isaiȩ
temꝑauimꝰ uisionẽ. Sequit᷑. Et missũ ẽ
ad me unũ de seraphin: et in manu sua
habebat carbonẽ quẽ forcipe sũpserat
de altari. Et tetigit osmeũ: et dixit.
Ecce tetigit hoc labia tua: et abstulit mi¬
quitates tuas. et peccata tua purgabit.
Scđm om̃s ditiones quas supra excpo¬
suimꝰ. siue in duo testamenta intelligere
uolueris. siue aliquas apparatrices in
cȩlestib uirtutes. siue insignũ captiui¬
tatis umbram quandã ueritatis futurȩ¬
p̃figuratã nunc accipe seraphin: nos
quia primam sententiam sequim᷑. euan-¬
gelicum testamentum missum asserimꝰ
ad ꝓpħam : quod habens in se utraq man¬
data. id ẽ. et sua. et ueteris testamenti ig¬
nitum sermonẽ dĩ duplici p̃ceptorum
acie comp̃hendit: et tactis labiis qͥcqͥd
fuerit ignorantiȩ. hoc siquidem nos la-¬
bia int̃prȩtamur immunda : purgatio¬
nis suȩ pepulit ueritatẽ. Hanc forcipẽ

Expanded text:
habuerint intellectum, etiam nos ad Esaiae habuerint intellectum, etiam nos ad Esaiae temperabimus uisionem. Sequitur: et missum est ad me unum de seraphim et in manu sua het tetigit os meum, et dixit: Ecce tetigit hoc labia tua, et auferet iniquitates tuas, et peccata tua purgabit. Secundum omnes Editiones, quas supra exposuimus, sive duo Testamenta intelligere volueris, sive aliquas apparatrices in caelestibus uirtutes siue in signum captiuitatis umbram quandam futurae ueritatis praefiguratam, nunc accipe seraphim. nos, quia primam sententiam sequimur, euangelicum testamentum missum adserimus ad prophetam, quod habens in se utraque mandata, id est et sua et ueteris testamenti, ignitum sermonem dei duplici praeceptorum acie conprehendit et tactis labiis, quidquid fuerat ignorantiae, hoc, siquidem nos labia interpretamur inmunda, purgationis suae pepulit ueritate. hanc forcipem
Abbreviated transcription (Latin):
cati ac miseriȩ Iducit propħa. Sequitur.
teremptũ. quia cũ moyses posteriora
dĩ uiderit. hic dñm sabaoth oculis car-¬
nalib uidisse se scribat: suꝑ hoc dõ di-¬
cente: nemo faciem meã uidebit & uiu&.
Quos int̾rogabimꝰ quomͦ se ds̃ inlege aliis
ꝓphis inuisione & somnio dicat ostendi:
moysi uero facie ad faciem colloqui:et
quomͦ stet illa sententia. nemo faciẽ meã
uidebit et uiuet: cũ facie ad faciem se
ad moysen locutũ eẽ. fateatur: respon-¬
debunt utiq iuacta possibilitatẽ huma-¬
nam dm̃ uisũ non ut ẽ. sed ut uoluit se
uideri. Quib & nos dicimus : eodẽ mͦ
abisaia eẽ. uisum: restante summa. ut mo-¬
yses dm̃ aut uiderit. aut ñ uiderit uidi
ergo & isaias uidisse se dicens. impi eẽ.
int̾fectus a uob̃ quia ds̃ uideri potest.¬
Si non uidit int̃ficite & moysen cũ isaia :
quia eiusdem mendacii reus ẽ dicens
se uidisse eũ qui uideri non potest. Iũe¬
cũ in expositionẽ eiꝰ loci suꝑ moysen

Expanded text:
cati ac miseriae parte ducit propheta. Sequitur: teremptum, quia, cum Moyses posteriora dei uiderit, hic dominum sabaoth oculis carnalibus uidisse se scribat, super hoc deo dicente: nemo faciem meam uidebit et uiuet. quos interrogabimus, quomodo se deus in lege aliis prophetis in uisione et somnio dicat ostendi, Moysi uero facie ad faciem conloqui, et quomodo stet illa sententia: nemo faciem meam uidebit et u i uet, cum facie ad faciem se ad Moysen locutum esse fateatur. respondebunt utique secundum possibilitatem humanam deum uisum, non ut est, sed ut uoluit se uideri. quibus et nos dicemus eodem modo et ab Esaia esse uisum restante summa, ut Moyses deum aut uiderit aut non uiderit. uidit: ergo et Esaias uidisse se dicens inpie est interfectus a uobis, quia deus uideri potest. non uidit: interficite et Moysen cum Esaia, quia eiusdem mendacii reus est dicens se uidisse eum, qui uideri non potest. quemcumque in expositione eius loci super Moysi
Abbreviated transcription (Latin):
Oetaua ẽ. lãmina aurea id ẽ sistaib in
qua scriptũ ẽ. nom̃ dĩ hebraicis quattuor litteris
iod. he. uau. he. quod apud illos in effa¬
bile nuncupatur: hic suꝑ pilleolũ line¬
um et cõmune om̃iũ sacerdotũ inponti¬
fice plus additur: ut in fronte uitta
iacincchina constringatur. totamq
pontificis pulchiritudinẽ dĩ uocabu¬
lum coronet et ꝓtegat. Didicimus
quȩ uł cõmunia cũ sacerdotib. quȩ
specialia pontificis uestimenta sint
Et si tanta difficultas fuit inuasis fi¬
etilibus: quanta maiestas erit inthes¬
auro qui intrinsecus latet: Dicamꝰ
igitur prius quod ab hebreis acce-¬
pimus: et iuxta morẽ nr̃m spiritalis
post ea intelligentiȩ uela pandamus.
Quattuor colores ad quattuor elem̃¬
ta referunt: ex quib uniuersa sub¬
sistunt. Byssus terrȩ deputatur: quia
ex terra gignitur. Purpura mari: qͥa
ex eius codeis tingitur. lacinethus
aeri: ꝓpt̃ coloris similitudinẽ. Coccus

Expanded text:
18. Octava est lamina aurea, id est, SIS ZAAB, 18. Octava est lamina aurea, id est, SIS ZAAB, qua scriptum est nomen 366 Dei Hebraicis quatuor litteris JOD, HE, VAV, HE, quod apud illos ineffabile nuncupatur. Haec super pileolum lineum et commune omnium Sacerdotum, in Pontifice plus additur, ut in fronte vita hiacynthina constringatur, TOTAMQUE Pontificis pulchritudinem, Dei vocabulum coronet et protegat. 19. Didicimus, quae vel communia cum Sacerdotibus, vel quae specialia Pontificis vestimenta sint: et si tanta difficultas fuit in vasis fictilibus, quanta majestas erit in thesauro, qui intrinsecus latet? Dicamus igitur prius quod ab Hebraeis accepimus: et juxta morem nostrum, spiritualis postea intelligentiae vela pandamus. Quatuor colores et quatuor elementa referuntur, ex quibus universa subsistunt. Byssus terrae deputatur, quia ex terra gignitur. Purpura mari, quia ex ejus cochleolis tingitur. Hiacynthus aeri, propter coloris similitudinem. Coccus
Abbreviated transcription (Latin):
sitas indicatur. ꝑquattuor rationabiles
angulos quattuor anuli sunt aurei ha-¬
bentes contrase insuꝑ humerali alios
quattuor : ut cum appositũ fuerit. Ao-¬
TICN. in loco quẽ ephod diximꝰ dereli¬
ctum anulus ueniat contra anulum. et
mutuo sibi uittis copulentur iacinethi¬
nis. Porro ne magnitudo et pondus lapi¬
dum contexta stamina rumꝑent: auro
ligati sunt atq conclusi. N ec sufficit
hoc ad firmitatẽ nisi et eatenȩ ex auro
fierent quȩ ob pulchritudinem fistu¬
lis aureis tegerentur: haberentq et in
rationali supra duos maiores anulos qui
uncinis suꝑ humeralis aureis necterent᷑.
et deor sũ alios duos. Nam post tergum
in suꝑ humerali contra pectus et stoma¬
chum ex utroq latere erant anuli au¬
rei. qui eatenis cũ rationalis inferiorib
anulis iungebantur: atq ita fiebat ut
asstringeretur et rationale suꝑhume¬
rali. et suꝑ humerale rationali: ut una
texcura contra uidentib putaretur.

Expanded text:
sitas indicatur. Per quatuor Rationalis sitas indicatur. Per quatuor Rationalis angulos, quatuor annuli sunt aurei, habentes contra se in Superhumerali alios quatuor, ut cum appositum fuerit λόγιον in loco, quem in Ephod diximus derelictum, annulus veniat contra annulum, et mutuo sibi vittis copulentur hiacynthinis. Porro ne magnitudo et pondus lapidum contexta stamina rumperet, auro ligati sunt atque conclusi: nec suffecit hoc ad firmitatem, nisi et catenae ex auro fierent, quae ob pulchritudinem fistulis aureis tegerentur, haberentque et in Rationali supra duos majores annulos, qui uncinis Superhumeralis aureis necterentur, et deorsum alios duos: nam post tergum in Superhumerali contra pectus et stomachum, ex utroque latere erant annuli aurei, qui catenis cum Rationalis inferioribus annulis jungebantur: atque ita fiebat, ut astringeretur et Rationale Superhumerali, et Superhumerale Rationali, ut una textura contra videntibus putaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
nitudinem palmi ꝑ quadrũ. et duplũ
ne facile rumpatur. Intexti sunt enim
ei .xii. lapides mirȩ magnitudinis et
pretii ꝑ quattuor ordines: ita ut in sin-¬¬
gulis uersiculis terna lapides collocen¬
tur. In primo ordine sardius. topatius.¬
⁊ maragdus. ponitur. Syminachus dis¬
sentit in⁊ maragdo: ceraunium pro eo
trans ferens. In scđo carbunculus. saphy¬
rus. iaspis. In tertio ligirius. achates.
a methystus. In quarto chrỹsolitus. oni¬
chynus. berillus. Satisq miror cur
iacinetus p̃tiosissimꝰ lapis in horum
numero non ponatur: nisi forte ipse
ẽ alio nomine ligỹrius. Scrutans eos
qui de lapidũ atq gemmarũ scripsẽre
naturis: ligẏriũ inuenire ñ potui. In
singulis lapidib scđm aetates .xii. tri-¬
buum sculpta sunt nomina. Hos lapi¬
des indiademate principis tyri et in
apocalypsi iohis legimꝰ. dequib extru¬
itur cęlestis hierłm: et sub horũ nomi¬
nib et specie uirtutũ. uel ordo uel diuer¬

Expanded text:
nitne facile rumpatur. Intexti sunt enim ei duodecim lapides mirae magnitudinis atque pretii per quatuor ordines: ita ut in singulis versiculis 365 terni lapides collocentur. In primo ordine sardius, topazius, smaragdus ponitur. Symmachus dissentit in smaragdo, ceraunium pro eo transferens. In secundo carbunculus, sapphirus, jaspis. In tertio ligurius, achates, amethystus. In quarto chrysolithus, onychinus, berillus. Satisque miror cur hiacynthus pretiosissimus lapis in horum numero non ponatur: nisi forte ipse est alio nomine ligurius. Scrutans eos qui de lapidum atque gemmarum scripsere naturis, ligurium invenire non potui. In singulis lapidibus secundum aetates duodecim tribuum sculpta sunt nomina. Hos lapides in diademate principis Tyri, et in Apocalypsi Joannis legimus, de quibus extruitur coelestis Jerusalem : et sub horum nominibus et specie, virtutum vel ordo, vel diver
Abbreviated transcription (Latin):
Doce gͦ qđ doceã. nã ut doceã malicia me
flagitante. hisq me sic̃ alia multa & hoc ig¬
norare confiteor. & fortasse quauis inos me¬¬
ũ uerecundent᷑. tam̃ apud sedicit: tues ma¬
gister in isrł. & hȩc ignoras: Quod quidã
ei dñs dixerit qui erat unꝰ illorũ: quos
delectabat uocari rabbi. Unde etiã ad ue¬
rũ magistrũ nocte uenerat: quia fortassis
erubescebat discere. quidocere consueue-¬
rat. Me aũt potius magistrũ audire. quã
uelut magistrũ delectat audiri. Recolo
enĩ quid dixcerit eis: quos prȩ ceteris elegit.
moysen ꝑistor: nec alius corneliũ etiam ꝑ
priorem petrũ: nec alius petrũ etiam ꝑpo
steriorẽ paulũ. A quocũq uerũ dr̃ illo do¬
nante dr̃. qui ẽ. ipsa ueritas. Quid si ideo
adhuc ista nescimꝰ. & ea neq orando. neq
legendo. neq cogitando. & raciotinando
inuenire potuimꝰ ut ꝓbem ñ solũ indo-¬
ctos quanta caritate doceamꝰ: uerũ a doc¬

Expanded text:
doce ergo, quod doceam. nam ut doceam, multi a me doce ergo, quod doceam. nam ut doceam, multi a me flagitant eisque me sicut alia multa et hoc ignorare confiteor. et fortasse, quamuis in os meum uerecundentur, tamen apud se dicunt: tu es magister in Israhel et haec ignoras? quod quidem dominus ei dixit, qui erat unus illorum, quos delectabat uocari rabbi, unde etiam ad uerum magistrum nocte uenerat, quia fortassis erubescebat discere, qui docere consueuerat. me autem magistrum potius audire quam uelut magistrum delectat audiri. recolo enim, quid dixerit eis, quos prae ceteris elegit: Moysen etiam per Iothor nec alius Cornelium etiam per priorem Petrum nec alius Petrum etiam per posteriorem Paulum. a quocumque uerum dicitur, illo donante dicitur, qui est ipsa ueritas. quid, si ideo adhuc ista nescimus et ea neque orando neque legendo neque cogitando et ratiocinando inuenire potuimus, ut probemur, non solum indoctos quanta caritate doceamus, uerum a doc
Abbreviated transcription (Latin):
nascentib etiã modo ds̃ faciat. cui sententiȩ
ne obitiant᷑ qđ om̃s creaturas sexeta hie con-¬
sũ mauerit ds̃. & septimo requieuerit: ad¬
hibes testimoniũ ex euangłio. pat̾ m̃s usq
mͦ oꝑatur. Sic enĩ ad marcellinũ scripsisti:
in qua epła etiã mei cõmemorationẽ beni¬
uolentissime facere dignatus es qđ hic nome
ille hoc abste tã longe posito inquireret:
fitam̃ id tibi eoc africa scripsit. Nam qͣndo
scripserit: nescio. Tantũ scio : qđ de hoc be-¬
ne cognouerit cunctationẽ meã. unde me
in consulto facere uoluit: quãquã etiã si
consuleret magis hortarer & grãs agerẽ:
Quod nob̃ conferre om̃ib possit nisi tu
breuit̃ rescrib̾e quã respondẽ maluisses.
credo ne suꝑ fluo laborares. ubi ego ẽẽm
quẽ putabas id optime scire qđ ille quȩ¬
siuerat. ecce uolo ut illa sententia etiam
mea sit sed ñdũ eẽ confirmo. Misisti ad

Expanded text:
nascentibus etiam modo deus faciat. cui sententiae nascentibus etiam modo deus faciat. cui sententiae ne obiciatur, quod omnes creaturas sexto die consummauerit deus, septimo requieuerit, adhibes testimonium ex euangelio: pater meus usque nunc operatur. sic enim ad Marcellinum scripsisti, in qua epistula etiam mei commemorationem beniuolentissime facere dignatus es, quod hic me ille hoc abs te tam longe posito inquireret, si tamen id tibi ex Africa scripsit. nam, quando scripserit, nescio; tantum scio, quod de hoc bene cognouerit cunctationem meam, unde me inconsulto facere uoluit. quamquam, etiam si consuleret, magis hortarer et gratias agerem, quod nobis conferri omnibus posset, nisi tu breuiter rescribere quam respondere maluisses, credo ne superfluo laborares, ubi ego essem, quem putabas id optime scire, quod ille quaesierat. ecce uolo, ut illa sententia etiam mea sit, sed nondum esse confirmo. Misisti ad
Abbreviated transcription (Latin):
hac quȩstione int̾roganti scripsisti religi¬
osȩ memoriȩ iuro nob̃q inxepo caritate
gratissimo marcellino: quodđ anima sit
pars dĩ. Primo quia ñ de incarnatione
eiꝰ sed de natura quęrit᷑. cũ hoc quęritur.
Deinde quia hoc sentiunt illi contͣ quos
agebam. & id maxime agebã. ut creatoris
inculpabilẽ iniuolabilemq naturam
acreaturȩ uitis & labe secernerem. cũ illi
a substantia mali cui ꝓpriũ principiũ
principesq tribuunt ipsã boni substan-¬
tiam eoe parte quȩ apta ẽ. corruptã & op¬
prȩssam: et ad peccandi necessitatẽ ꝑduc¬
tã eẽ. contendunt. Hoc itaq exccepto he¬
reticȩ opinionis errore ex quattuor re-¬
liquis opinionib quȩnã sit eligenda
scire desido. Quȩcũq eñi eligenda ẽ: absit
ut impugnet hanc fidem dequa certi su¬
mus. omi animȩ etiã paruuli infantis
necessariã eẽ lib̾ationẽ ex obligatione pec

Expanded text:
hac quaestione interroganti rescripsisti religihac quaestione interroganti rescripsisti religiosae memoriae uiro nobisque in Christi caritate gratissimo Marcellino, quod anima sit pars dei, primo quia non de incarnatione eius sed de natura quaeritur, cum hoc quaeritur, deinde quia hoc sentiunt illi, contra quos agebam, et id maxime agebam, ut creatoris inculpabilem inuiolabilemque naturam a creaturae uitiis et labe secernerem, cum illi a substantia mali, cui proprium principium principesque tribuunt, ipsam boni dei substantiam ex parte, qua capta est, corruptam et oppressam et ad peccandi necessitatem perductam esse contendant. hoc itaque excepto hereticae opinionis errore ex quattuor reliquis opinionibus quaenam sit eligenda, scire desidero. quaecumque enim eligenda est, absit, ut inpugnet hanc fidem, de qua certi sumus omni animae etiam paruuli infantis necessariam esse liberationem ex obligatione pecc
Abbreviated transcription (Latin):
in illa ętate ꝑ sacram̃tũ xp̃ianȩ gr̃ȩ lib̾ari.
Ego quidẽ ante aliquot annos cũ libros
quosdã scriberẽ delibero arbitrio: qui
in multoꝵ manꝰ exier̃ & habentur aplu¬
rimis quattuor opiniones de animȩ in¬
carnatione.su̾trũ ex illa una quȩ primo
homini data ẽ. ceterȩ ꝓpagentur: anͣ sin¬
gulis quibq nouȩ etiã modo fiant: san
alicubi existentes uel muttant᷑ diuinitus.
uel sponte labant᷑ in corpora: ita putaui ẽẽ
tractandas: ut quȩlibet earũ eẽt uera. non
impediret intentionẽ meam: qua tunc
aduersus eos quantis poterã uirib agebã
qui naturã mali suo principio p̃ditam
aduersus dm̃ conant᷑ inducere. id ẽ contͣ
manicheos. Nã de priscilianistis ad huc ni-¬
chil audierã qui ñ multũ ab istis dissimiles
blasphemias fabulantur: Idõ quintã opi¬
nionẽ ñ addidi quã intua epła int̾ ceteras
cõmemorasti ne aliquã p̃terires ubi de

Expanded text:
in illa aetate per sacramentum Christianae gratiae liberari. in illa aetate per sacramentum Christianae gratiae liberari. Ego quidem ante aliquot annos, cum libros quosdam scriberem de libero arbitrio, qui in multorum manus exierunt et habentur a plurimis, quattuor opiniones de animae incarnatione, utrum ex illa una, quae primo homini data est, ceterae propagentur, an singulis quibusque nouae etiam modo fiant, an alicubi iam existentes uel mittantur diuinitus uel sponte labantur in corpora, ita putaui esse tractandas, ut, quaelibet earum uera esset, non inpediret intentionem meam, qua tunc aduersus eos, quantis poteram uiribus, agebam, qui naturam mali suo principio praeditam aduersus deum conantur inducere, id est contra Manicheos. nam de Priscillianistis adhuc nihil audieram, qui non multum ab istis dissimiles blasphemias fabulantur. ideo quintam opinionem non addidi, quam in tua epistula inter ceteras commemorasti, ne aliquam praeterires, ubi de
Abbreviated transcription (Latin):
nationẽ. etiã infantis morte p̃uenti. siei
illis qui modo noua quȩdã garrire cȩpe¬
runt dicentes: nullũ reatũ eẽ. ex adam tra¬
ctum : qui ꝑ baptismũ in infante soluat᷑.
Quod te saꝑe si scirem: immo nisite id ñ
saꝑe scirem: nequaquã hoc abste quȩre-¬
rem. aut quȩrendũ putarem. Sed quia
tenemꝰ de hac re sententiã tuã concinentẽ
catholicȩ fundatissimȩ fidei quęstio ioui-¬
niani uaniloquia redarguens adhibu¬
isti testimoniũ ex libro iob: nemo mun¬
dus in conspectu tuo: nec infans cuuis ẽ.
diei unius uita suꝑ t̾ram. Deinde adiun-¬
xisti. tenemurq rei insimilitudinẽ p̃ua¬
ricationis adȩ: & liber tuus in ionã ꝓpħam
satis hoc insignat̃ dilucideq declarat:
ubi ieuinare paruulos ꝓpt̃ istud originale
peccatũ merito enactos eẽ. dixisti. Non in-¬
conuenient̃ abste quęro. hunc reatũ ani-¬
ma ubi contraxerit: unde oporteat eã etiã

Expanded text:
nationem etiam infantis morte praeuenti, si nationem etiam infantis morte praeuenti, si illis, qui modo noua quaedam garrire coeperunt dicentes nullum reatum esse ex Adam tractum, qui per baptismum in infante soluatur. quod te sapere si scirem, immo nisi te id non sapere scirem, nequaquam hoc abs te quaererem aut quaerendum putarem. sed quia tenemus de hac re sententiam tuam concinentem catholicae fundatissimae fidei, qua et Iouiniani uaniloquia redarguens adhibuisti testimonium ex libro lob: nemo mundus in conspectu tuo nec infans, cuius est diei unius uita super terram, deinde adiunxisti: \'tabernaculo rei in similitudinem praeuaricationis Adae\', et liber tuus in Ionam prophetam satis hoc insigniter dilucideque declarat, ubi ieiunare paruulos propter ipsum originale peccatum merito coactos esse dixisti, non inconuenienter abs te quaero, hunc reatum anima ubi contraxerit, unde oporteat eam etiam
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sũ animã nulla dĩ culpa. nulla dĩ ne-¬
cessitate uel sua : sed ꝓpria uoluntate in
peccatũ eẽ. collapsam: nec libari posse de
corpore mortis huiꝰ uel suȩ uoluntatis uir-¬
tute: tanquã sibi adhoc sufficiente uel
ipsius corporis morte. sed grã dĩ ꝑ iħm¬
ullã ingenere humano. eui ñ sit necessa¬¬
rius adlibationẽ mediator dĩ & hominũ
homo xxp̃s iħs. Quȩcũq aũt sine gratia
mediatoris & sacram̃to eius inqualibet
corporis etate decorpore edeierit. &mpę-
nam futuram. & in ultimo iudicio recep¬¬
turam corpus ad pęnã Si aũt post gene-¬
rationẽ humanã quȩ facta ẽ ex adam
regeneretur in xpo ad eius ꝑtinens socie-¬
tatem: et requiem post mortẽ corporis ha-¬
bituram. & corpus ad głam recepturam.
Hec sunt quȩ de anima firmissime teneo.
Nune accipe obsecro quid requiram.
rit anima reatũ quo trahatur in condẽ¬

Expanded text:
etiam sum animam nulla dei culpa, nulla dei neetiam sum animam nulla dei culpa, nulla dei necessitate uel sua sed propria uoluntate in peccatum esse conlapsam nec liberari posse de corpore mortis huius uel suae uoluntatis uirtute tamquam sibi ad hoc sufficiente uel ipsius corporis morte, sed gratia deiullam in genere humano, cui non sit necessarius ad liberationem mediator dei et hominum, homo Christus Iesus. quaecumque autem sine gratia mediatoris et sacramento eius in qualibet corporis aetate de corpore exierit, et in poena futuram et in ultimo iudicio recepturam corpus ad poenam. si autem post generationem humanam, quae facta est ex Adam, regeneretur in Christo ad eius pertinens societatem, et requiem post mortem corporis habituram et corpus ad gloriam recepturam. haec sunt, quae de anima firmissime teneo. Nunc accipe, obsecro, quid requiram, rit anima reatum, quo trahitur in condem
Abbreviated transcription (Latin):
& ampliorib ampliora. Quaꝓpt̃ si anima
corpus eẽ dicenda ẽ. non ẽ. certe corpus qͣle
terrenũ ẽ. nec quale humidum: aut aereũ
aut ȩthereũ. Omĩa quippe talia maiora st̃
in maiorib locis. & minora in minoribus:
et nichil eorũ in aliqua sui parte totũ adẽ.
sed ut sunt partes locorũ: ita occupantur
partib corporũ. Unde & intelligitur. Ani-¬
ma siue corpus. siue incorporea dicenda
sit. ꝓpriam quandã hab̾e naturam : om̃ib
his mundanȩ molis elementis excellenti-¬
ore substantia creatã quȩ ueracit᷑ ñ possit
in aliqua fantasia corporaliũ imaginum
quas ꝑ carnis sensus ꝑcipimꝰ cogitari: sed
mente intelligi uitaq sentiri. Neq haec
ꝓinde loquor ut te quȩ tibi nota sunt do¬
ceam: sed ut aꝑiam quid firmissime de
anima teneam. ne me quisquã cũ ad ea
uenero quȩ requiro nichil de anima uł
scientia. uł fide tenere arbitretur. Certus

Expanded text:
et amplioribus ampliora. quapropter, si anima et amplioribus ampliora. quapropter, si anima corpus esse dicenda est, non est certe corpus, quale terrenum est nec quale humidum aut aerium aut aetherium. omnia quippe talia maiora sunt in maioribus locis et minora in minoribus et nihil eorum in aliqua sui parte totum adest, sed, ut sunt partes locorum, ita occupantur partibus corporum. unde intellegitur, anima siue corpus siue incorporea dicenda sit, propriam quandam habere naturam omnibus his mundanae molis elementis excellentiore substantia creatam, quae ueraciter non possit in aliqua phantasia corporalium imaginum, quas per carnis sensus percipimus, cogitari, sed mente intellegi uitaque sentiri. neque haec perinde loquor, ut te, quae tibi nota sunt, doceam, sed ut aperiam, quid firmissime de anima teneam, ne me quisquam, cum ad ea uenero, quae requiro, nihil de anima uel scientia uel fide tenere arbitretur. Certus