comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa cognouimꝰ. ita inditã dilectionẽ
tuã: ut nobis ñ nouã aliquã amicici¬
am sumere. s quasi uetẽm caritatẽ
resumere uiderem᷑. Deniq nẽ & si ser¬
mone. ñ tam̃ tanquã & affectu rudes
scribimꝰ: teq uicissim in spu ꝑ int̾iorẽ
hominẽ quasi recognoscimꝰ. Nec mirũ.
si &e absentes assumꝰ nobis. & ignoti
nosmet nouimꝰ: cũ uniꝰ corꝑis m̃bra
simus: unũ habeamꝰ caput: una ꝑfun¬
damur grã. uno pane uiuamꝰ: una
incedamꝰ uia: eadem habitemꝰ domo.
Deniq in omne qd̃ sumꝰ. tota spe ac fi¬
de qua stamꝰ in p̃senti. nitim᷑ in futu¬
rum. Tam in spũ quã in corꝑe dñi
unũ sumꝰ. ne simus nichil. si ab uno
excidamꝰ Qnͣtulum gͦ est. qd̾ absen¬
tia corporalis nobis inuidet nri nisi
sane fructũ istũ quo pascunt᷑ oculi
temporaliũ expectatores. quauis ne
corporalis qͥdem grã temporalis in sp̃a¬
lib dici debeat. quib etiã corpoꝵ et̃¬

Expanded text:
opera cognouimus, ita inditam dilectionem opera cognouimus, ita inditam dilectionem tuam, ut nobis non nouam aliquam amicitiam sumere, sed quasi ueterem caritatem resumere uideremur. denique nunc etsi sermone, non tamen tamquam et affectu rudes scribimus teque uihominem quasi recognoscimus. nec mirum, si et absentes adsumus nobis et ignoti nosmet nouimus, cum unius corporis membra simus, unum habeamus caput, una perfundamur gratia, uno pane uiuamus, una incedamus uia, eadem habitemus domo. denique in omne quod sumus tota spe ac fide qua stamus in praesenti nitimur in futurum; tam in spiritu quam in corpore domini unum simus, ne simus nihil, si ab uno excidamus. Quantulum ergo est quod absentia corporalis nobis inuidet nsane fructum istum, quo pascuntur oculi temporalium expectatores? quamuis ne corporalis quidem gratia temporalis in spiritalibus dici debeat, quibus etiam corporum aete
Abbreviated transcription (Latin):
mo augustino: paulinꝰ ce the¬
rasia peccatores. Iam dudũ
in scĩs & piis laborib tuis nescientẽ
agnoui. absentemq uidi: tota m̃te
cõplexus. alloquio qͦq familiari atq
fr̃no ꝑ litteras audire ꝓperaui. Et
credo in manu &e in gr̃ã dñi. sermo¬
nem meũ ad te fuisse ꝑlatũ: s morai¬
de adhuc puero. quẽ ad te aliosq dile¬
ctos ȩque dõ salutandos. ante hiemẽ
miseramꝰ ñ potuimꝰ ultra ae officiũ
nr̃m suspendere: & desideriũ sermo¬
nis tui cupidissimũ tẽꝑare. Scͥpsimꝰ
itaq iterato nc̃. si priores ad te litt̾e
nr̃e ꝑuenire meruert̃: aut pͥmo si il¬
lis in manꝰ tuas ꝑueniendi felicitaᷤ
ñ fuit. S tu fr᷑ sp̃alis omĩa udicans:
amorem in te nr̃m ne pendas officio¬
solo. aut tpr̃e litterarũ. Dñs enĩ testis
est. qui unus atq idem oꝑat᷑ in suis
ubiq caritatẽ suã: iam ab inde nob̃.
ex quo te beneficio uenerabiliũ ep̃oꝵ
aurelii &e alipii.ꝑ tua in manicheos

Expanded text:
MO AVOVSTINO PAVLINVS ET THERASIA PECCATORES. Iamdudum, in sanctis et piis laboribus tuis nescientem agnoui absentemque uidi tota mente conplexus, alloquio quoque familiari atque fraterno per litteras adire properaui. et credo in manu et in gratia domini sermonem meum ad te fuisse perlatum; sed morante adhuc puero, quem ad te aliosque dilectos aeque deo salutandos ante hiemem miseramus, non potuimus ultra et officium nostrum suspendere et desiderium sermonis tui cupidissimum temperare. scripsimus itaque iterato nunc, si priores ad te litterae nostrae peruenire meruerunt, aut primo, si illis in manus tuas perueniendi felicitas non fuit. Sed tu, frater spiritalis omnia iudicans, amorem in te nsolo aut tempore litterarum. dominus enim testis est, qui unus atque idem operatur in suis ubique caritatem suam, iam abinde nobis, ex quo te beneficio uenerabilium episcoporum Aurelii et Alypii per tua in Manichaeos
Abbreviated transcription (Latin):
tia gauisurũ. s ut hoc ipsũ faciã dep̃¬
caris. Rursũ dico qd̾ sentio. Puocas se
nem: tacentẽ stimulas: uideris iacta¬
re doctrin̾ã. Non ẽ aũt ȩtatis meȩ pu¬
tari maliuołu: erga eũ eui magis fa¬
uere debeo. Et si in euangłiis ac ꝓphis
ꝑuersi homines inueniunt qd nitait᷑
rep̾hendere: miraris si in tuis libris
&e maxime in scͥpturaꝵ expositione. q̃
uel obseurissime st̃. quedã arecti li¬
nea discrepare uideant᷑: Et hoc di¬
co. ñ qd in oꝑib tuis quedã rep̃hen¬
denda iã censeam. neq enĩ lectioĩ
eoꝵ unquã oꝑam dedi. nec hoꝵ exem¬
plarioꝵ apud nos copia ẽ. pret̾ soli¬
loquioꝵ tuoꝵ libros. & quoscła cõm̃¬
tarios in psalmos: quos si uelle̾ discu
tate parens: & hoc a me rogatꝰ obser¬
ua̾ ut quicqͥd mͥ scͥpseris: ad me pri¬
mũ facias ꝑuenire.

Expanded text:
tia gavisurum; sed ut hoc ipsum faciam, depretia gavisurum; sed ut hoc ipsum faciam, deprecaris. Rursum dico quod sentio, pnem, tacentem stimulas, uideris iactare doctrinam. non est autem aetatis meae putari maliuolum erga eum, cui magis fauere debeo. et si in euangeliis ac prophetis peruersi homines inueniunt, quod nitantur reprehendere, miraris, si in tuis libris et maxime in scripturarum expositione, quae uel obscurissimae sunt, quaedam a recti linea discrepare uideantur? et hoc dico, non quod in operibus tuis quaedam reprehendenda iam censeam. neque enim lectioni eorum umquam operam dedi nec horum exemplariorum apud nos copia est praeter Soliloquiorum tuorum libros et quosdam commentariolos in psalmos, quos si uellem discuttate parens, et hoc a me rogatus obserua, ut, quicquid mihi scripseris, ad me primum facias peruenire.
Abbreviated transcription (Latin):
b inuicẽ uł detractorib nr̃is tri¬
buere materiã contendendi. Hec
scribo. qͥa te pure & xp̃iane diligere
cupio: nec quicquã in mea m̃te re¬
tinere qd̵ distet alabiis. Non enĩ con¬
uenit. ut ab adolescentia usq ad hãc.
etatẽ in monasteriolo cũ scĩs fr̃ib
labore desudans. aliqͥd contra ep̃m
cõmunionis meȩ seribere audeã: & eũ
ep̃m quẽ ante cȩpi amare quã nosse:
qui me pͥmus ad amicicias ꝓuocauit:
quẽ post me orientẽ in scripturaꝵ eru¬
ditione letatꝰ sũ. Igit᷑ aut tuũ negato
librũ. si forte ñ tuus ẽ. & desine flagi¬
tare reseriptũ ad ea quȩ ñ scͥpsisti: aut
si tuus ẽ ingenue confitere: ut si in
defensione mei aliqua scripsero. inte
culpa sit qͥ ꝓuocastĩ ñ in me qͥ respon¬
dere cõpulsus sũ. Addis p̾terea te pa¬
ratũ ẽẽ. ut si qͥd me in tuis seriptis mo¬
uerit. aut corrigere uoluero fraterne
accipias: & ñ solũ in mea te beniuolen¬

Expanded text:
bus invicem vel detractoribus nostris tribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec scribo, quia te pure et Christianae dcupio, nec quidquam in mea mente retinere quod distet a labiis. Non enim convenit ut ab adolescentia usque ad hanc aetatem, in monasteriolo cum sanctis fratribus labore desudans, aliquid contra episcopum communionis meae scribere audeam, et eum episcopum quem ante coepi amare quam nosse, qui me prior ad amicitiam provocavit, quem post me orientem in Scripturarum eruditione laetatus sum. Igitur aut tuum negato librum, si forte non tuus est, et desine flagitare rescriptum ad ea quae non scripsisti; aut si tuus est, ingenue cdefensionem mei aliqua scripsero, in te culpa sit qui provocasti, non in me, qui respondere compulsus sum. 5. Addis praeterea te paratum esse, ut si quid me in tuis scriptis moverit, et corrigere voluero, fraterne accipias, et non solum mea in te benevolen
Abbreviated transcription (Latin):
ille galaadites. regis dauid beneficia
om̃s q delicias iuueni delegans filio.
ostendit senectutẽ hȩc appetere ñ de¬
bere̾. nec oblata susciꝑe. Qd aũt̃ iu¬
ras te aduersũ me librũ ñ scͥpsisse.
neq romã misisse quẽ ñ scripseris:
s si forte aliqua in tuis scͥptis reꝑiait᷑.
quȩ a meo sensu discrepent. ñ me a
te lesũ s a te scriptũ qd̾ tͥ rectũ uide¬
batur: queso ut me patient̾ audias.
Don scripsisti librũ. &s quomͦ mͥ rep̾hen¬
sionis meȩ a te ꝑalios scripta delata
st̃. Cur habet italia: qd̾ tu ñ scͥpsisti:
Qua ratione poscis ut rescribã ad ea.
quȩ scripsisse te denegas: Nec tam
hebes sũ. ut si diuersa senseris. me a
te lesũ putem: s si mea cominꝰ dicta
rep̾hendas. & rationẽ scriptoꝵ expe-¬
tas. & quȩ scripserim em̃dare cõpel¬
mͥ reddas. In hoc leditur amiciciã. in
hoc necessitudinis iura uiolant᷑: ne
uideam᷑ certare puerilit̾. & fautori¬

Expanded text:
ille Galaadites regis Dauid beneficia ille Galaadites regis Dauid beneficia omnesque delicias iuueni delegans filio ostendit senectutem haec appetere non debere nec oblata suscipere. Quod autem iuras te aduersum me librum non scripsisse neque Romam misisse, quem non scripseris, sed si forte aliqua in tuis scriptis reperiantur, quae a meo sensu discrepent. non me a te laesum, sed a te scriptum, quod tibi rectum uidebatur, quaeso, ut me patienter audias. non scripsisti librum. et quo modo mihi reprehensionis a te meae per alios scripta delata sQua ratione poscis, ut rescribam ad ea quae scripsisse te denegas? Non tam hebes sum, ut si diversa senseris, me a te laesum putem. Sed si mea cominus dicta reprehendas, et rationem scriptorum expetas, et quae scripserim, emendare compelmihi reddas, in hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautori
Abbreviated transcription (Latin):
lederes. & alteriꝰ maliciã in meam
uerteres contumeliã: Igit᷑ ut an¬
te iã seripsi. aut mitte eandẽ ȩpłam
tua subseriptã manu: aut senem
latitantẽ in cellula lacessere desi¬
ne. Si aũt tuã uis uł ostendere uł
exercere doctrina: quere iuuenes
& disertos &e nobiles. quoꝵ romȩ
dicunt᷑ ẽẽ quã plurimi. qͥ possint
&e audeant tecũ congredi: & in dis¬
putatione sc̃aꝵ scripturaꝵ iugum
cũ ep̃o ducere. Ego quondã miles
nẽ ueteranꝰ. & tuas ce alioꝵ debeo
laudare uictorias. ñ ipse rursus
effeto corꝑe dimicare: ne si me ad
scribendũ frequent̃ impuleri. illiꝰ
recorder historiȩ. qd̾ hanibałẽ iuue¬
niliter exultantẽ. quintꝰ maximus
patientia sua fregerit. Omĩa fert
ȩtas: animũ qͦꝙ. Sepe ego longoᷤᷤ can¬
tando puerũ memini me condere
soles: nc̃ oblita mͥ tot carmina:. uox
qͦq merim ipsa fugit. Et ut magis
de scͥpturis scĩs loquar: berzellai

Expanded text:
laederes et alterius malitiam in meam laederes et alterius malitiam in meam uerteres contumeliam?\' igitur, ut ante iam scripsi, aut mitte eandem epistulam tua subscriptam manu aut senem latitantem in cellula lacessere desine. sin autem tuam uis uel ostentare uel exercere doctrinam, quaere iuuenes et disertos et nobiles, quorum Romae dicuntur esse quam plurimi, qui possint et audeant tecum congredi et in disputatione sanctarum scripturarum iugum cum episcopo ducere. ego quondam miles nunc ueteranus et tuas et aliorum debeo laudare uictorias, non ipse rursus effeto corpore dimicare, ne, si me ad scribendum frequenter inpuleris, illius recorder historiae, quod Hannibalem iuueniliter exultantem Quintus Maximus patientia sua fregerit. Omnia fert aetas, animum quoque. saepe ego longos cantando puerum memini me condere soles. nunc oblita mihi tot carmina; uox quoque Moerim iam fugit. et, ut magis de scripturis sanctis loquar, Berzelli
Abbreviated transcription (Latin):
uasa. xp̃i. quoꝵ hierosolimis & inscĩs
locis ꝑmagna copia ẽ. suggerebans
ñ simplici a te animo factũ. s lau¬
dem atq rumusculos & gloriolam
ppłi requirentẽ. ut de nob̃ erescerẽ:
ut multi cognoscerent. te ꝓuocare
me timere: te rescribere ut doctũ.
me tacere ut imꝑitũ: & tandẽ rep¬
ꝑisse. qͥ garrulitati meȩ silentiũ
modumq imponeret. Ego autẽ
ut simplicit̾ fatear dignationi
tue. primũ iccirco respondere no
lui. qͥa tuã liquido ȩpłam ñ erede¬
bam: nec ut uulgi de quibusdã ꝓ¬
uerbiũ est. litũ melle gladiũ: dẽm¬
de. illud cauebã. ne ep̃o cõmunio¬
nis meȩ uiderer ꝓcacit̾ responde¬
re. & aliqua in rep̃hendentis ȩpła
rep̾henderem: p̃sertim cũ quedam
in illa heretica iudicarẽ: ad extre¬
mũ. ne tuiure expostulares &e di¬
ceres. Qd enĩ: Epłam meã uideras.
&e note tͥ manꝰ in subscͥptione signa
dep̾henderas: ut tã facile amicum

Expanded text:
uasa Christi, quorum Hierosolymis et in sanctis uasa Christi, quorum Hierosolymis et in sanctis locis permagna copia est, suggerebant non simplici a te animo factum sed laudem atque rumusculos et gloriolam populi reut multi cognoscerent te provocare, me timere; te scribere ut doctum, me tacere, ut imperitum: et tandem reperisse, qui garrulitati 639 meae silentium modumque imponeret. Ego autem ut simpliciter fatear dignationi tuae, primum idcirco responlui, quia tuam liquido epistulam non credebam nec, ut uulgi de quibusdam prouerbium est, litum melle gladium; deinde illud cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer procaciter respondere et aliqua in reprehendentis epistula reprehendere, praesertim cum quaedam in illa heretica iudicarem; ad extremum, ne tu iure expostulares et diceres: \'quid enim? epistulam meam uideras et notae tibi manus in subscriptione signa deprehenderas, ut tam facile amicum
Abbreviated transcription (Latin):
re scõ &e beatissimo pape augꝰ¬
ad me ȩpłas dirigis: & sepe cõpellis
ut respondeã cuidã eplȩ tue. cuiꝰ
ad me ut ante iã scripsi ꝑ sisinnium¬
diaconũ exemplaria ꝑuenert̃. absq
subscͥptione tua: & quȩ primũ ꝑfra¬
trem ꝓfuturũ. scdõ ꝑ quendã aliũ te
misisse significas: & interĩ ꝓfuturũ
retractũ de itinere. & ep̃m constitu¬
tum. ueloci morte subtractũ: ilłu euiͦ
nom̃ retices maris timuisse diserum¬
na. & nauigationis mutasse consiliũ.
Quȩ cũ ita sint: satis mirari nequeo. qͦ
mͦ ipsa ȩpła &e romȩ & in italia habe¬
ri a plerisq dicat᷑: &e ad me sołu ñ
ꝑuenerit cui soli missa ẽ: p̾sertumn
cũ idem fr̃ sisinnius. int̾ cęteros tra¬
ctatus tuos dixerit se eã ñ in affrica.
ñ apud te s in insula hadriȩ. ante
hoc ferme quinquenniũ repꝑisse.
De amicicia omĩs tollenda suspitio ẽ:
&e sic cũ amico quasi cũ altero ẽ loqͤn¬
dum. Nonnulli familiares mei et

Expanded text:
 et beatissimo papae Auguad me epistulas dirigis et saepe conpellis, ut re- i spondeam cuidam epistulae tuae, cuius ad me, ut ante iam scripsi, Ixemplaria peruenerunt absque subscriptione tua et quae primum per fratrem Profuturum, secundo per quendam alium te misisse significas; et interim Profuturum retractum de itinere et episcopum constitutum ueloci morte subtractum, illum, cuius nomen retices, maris timuisse discrimina et nauigationis mutasse consilium. quae cum ita sint, satis mirari nequeo, quo modo ipsa epistula et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur et ad me solum non peruenerit, cui soli missa est, praesertim cum idem frater Sisinnius inter ceteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Hadriae ante hoc ferme quinquennium repperisse. De amicitia omnis tollenda suspicio est et sic cum amico quasi cum altero se loquendum. nonnulli familiares mei et
Abbreviated transcription (Latin):
ominȩ insigni oe merito illi¬
stri. ae p̃stantissimȩ filiȩ pbe.
augustinꝰ. Est qͥdemitaut
dicis. qd̃ in corpore corruptibili anina
constituta. t̾rena quadã contagione
constringit᷑: &e tali onere quodammꝰ
depressa curuat᷑: ut in imo multa ꝙͣ
in summo unũ. faciliꝰ concupiscat ae
cogitet. Nam hoc etiã sc̃a scriptaͣ dicit.
Corpus enĩ qd̃ corrũpit᷑ aggrauat a¬
nimã: &e deprimit t̾rena in habitatio
sensũ multa cogitantẽ. S id̾o uenit
saluator nr̃. qui mulierẽ ilła in eũ¬
głio ꝑdecem ce octo annos curuam
quȩ fortasse hoc significabat. uerbo
salutis erexit: ut anima xꝑiana ñ
frustra audiat sursũ cor. nec frustra
respondeat se habere ad dnm̃. Qd̃ in¬
tuens recte facis: mala huis mundi
tolerabiliora ducere spe futuri. Sic eñ
usu quodã bono conuertunt᷑ in bonũ.
dum ñ augent nrãm concupiscentiam᷑
s exercent pacientiã. De qua re apls ast.¬

Expanded text:
OMINAE INSIGNI ET MERITO INLUSTRI ET PRAESTANTISSIMAE FILIAE PROBAE AUGUSTINUS. Est quidem ita, ut dicis, quod in corpore corruptibili anima constituta terrena quadam contagione constringitur et tali onere quodam modo depressa curuatur, ut in imo multa quam in summo unum facilius concupiscat et cogitet. nam hoc etiam sancta scriptura ita dicit: Corpus enim, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. sed ideo uenit saluator noster, qui mulierem illam in euangelio per decem et octo annos curuam, quae fortasse hoc significabat, uerbo salutis erexit, ut anima Christiana non frustra audiat: sursum cor\', nec frustra respondeat se habere ad dominum. quod intuens recte facis mala huius mundi tolerabilia ducere spe futuri. sic enim usu quodam bono conuertuntur in bonum, dum non augent nostram concupiscentiam, sed exercent patientiam. de qua re apost
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ quȩ appetuntur ut suauia. uerũetiã
ula quȩ ut molesta uitantur: quando
alia sic sumimꝰ ne capiamur: alia sic fẽ¬
rimus ne frangamur. Et sed̾m p̾cepta
diuina in om̃ĩb grãs agimꝰ. ei de quo
dicimꝰ benedicã dñm in om̃i tp̃re. sẽꝑ
laus eiꝰ in ore meo. Et. bonũ est mͥ qm̃
humiliasti me: ut discã iustificationes
tuas. Neq enĩ re uera si fallacis ꝓsꝑita¬
tis semꝑ hic tranquillitas arrideret:
anima humana portũ illũ uere certe¬
ꝙ securitatis appeteret: dña insignis.
& merito illustris ce p̾stantissima filia.
Reddens itaq debitũ prestantiȩ tuȩ
salutationis obsequiũ: agens ꝙ grãs
qd̃ saluti nr̃e religiosissimã curã ge
ris: posco tibi a dnõ futurȩ uitȩ pre¬
mia. p̾sentisꝙ solatia: om̃iumq ur̃m
in quoꝵ cordib ꝑfidem habitat xp̃c.
me dilectioni orationiq comm̃do. Et
alia manu. Os uerus ae uerax ueracit᷑
consoletur cor tuũ: & ꝓtegat salutem

Expanded text:
 quae appetuntur ut suauia, uerum etiam illa, quae ut molesta uitantur, quando alia sic sumimus, ne capiamur, alia sic ferimus, ne frangamur, et secundum praecepta diuina in omnibus gratias agimus ei, de quo dicimus: Benedicam dominum in omni tempore; semper laus eius in ore meo et: Bonum est mihi, quoniam humiliasti me, ut discam iustificationes tuas. neque enim re uera, si fallacis prosperitatis semper hic tranquillitas adrideret, anima humana portum illum uerae certaeque securitatis appeteret, domina insignis et merito inlustris et praestantissima filia. reddens itaque debitum praestantiae tuae salutationis obsequium agensque gratias, quod salutis nostrae religiosissimam c uitae praemia praesentisque solacia omniumque uestrum, in quorum cordibus per fidem habitat Christus, me dilectioni orationique commendo. Et alia manu: Deus uerus et uerax ueraciter consoletur cor tuum et protegat salutem
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ acquirunt. Principes enĩ noi
sunt timori bono oꝑi: s maloᷤ. Uis aũt
ñ timere potestatẽ: Bonũ fac. oe habebᷤᷤ
laudem ex illa. Dei enĩ minister ẽ tͥ
in bonũ. Qd si malũ feceris: time. Non
enĩ frustra gladiũ portat. Dei enĩ minist̾
est: uindex in ira. ei qͥ male agit. Idoq
necessitate subditi estote: non solũ ꝑꝑt̃
iram᷑ s &e ꝓpt̃ conscientiã. Idõ enĩ ae tri¬
buta p̾statis. Ministri enĩ dĩ sunt: in

Expanded text:
iudicium adquirunt; principes enim non iudicium adquirunt; principes enim non sunt timori bono operi sed malo. uis autem non timere potestatem? bonum fac et habebis laudem ex illa; dei enim minister est tibi in bonum. quod si malum feceris, time; non enim frustra gladium portat, dei enim minister est, uindex in iram ei, qui male agit. ideoque necessitate subditi estote non solum propter iram sed et propter conscientiam. ideo enim et tribu
Abbreviated transcription (Latin):
id facimꝰ intuem᷑ ce uolumꝰ. id ẽ com¬
mendatio mansuetudinis ad concili¬
andam dilectionẽ uerbo ueritatis:
& ut qui liberant᷑ a tẽporali morte.
sic uiuant: ne in ȩt̾nã un nũꝙͣ libẽnt᷑
incurrant. ꝓdest gͦ &e seueritas ur̃a: cuiꝰ
minist̾io quies adiuuat᷑ &e nr̃a. ꝓdest ⁊in¬
t̾cessio nr̃a: cuiꝰ minist̾io seueritas tẽꝑatur
ce ur̃a. Non uobis displiceat qd rogami¬
ni a bonis: qͥa nec bonis displicet qd̃ ti¬
memini a malis. Nam hominũ iniqͥtatẽ.
etiam apłs paulus ñ tantũ de udicio
futuro. ueru̾etiam de p̾sentib urĩs secu¬
rib t̾ruit: asserens ce ipsas ad dispensa¬
tionem diuinȩ ꝓuidentie ꝑtinere. Dĩs
inqͥt anima potestatib sublimiorib sub¬
dita sit: ñ est enĩ potestas nisi a deo.
Quȩ aũt sunt a dõ: ordinata st̃. Qua¬
ꝓpt̾ qui resistit potestati: dĩ ordinatio¬
ni resistit. Qui aũt resistunt: ipsi sibi

Expanded text:
id facimus, intuemur et uolumus, id est comid facimus, intuemur et uolumus, id est commendatio mansuetudinis ad conciliandam dilectionem uerbo ueritatis et ut, qui liberantur a temporali morte, sic uiuant, ne in aeternam, unde numquam liberentur, incurrant. Prodest ergo et seueritas uestra, cuius ministerio quies adiuuatur et nostra; prodest et intercessio nostra, cuius ministerio seueritas temperatur et uestra. non uobis displiceat, quod rogamini a bonis, quia nec bonis displicet, quod timemini a malis. nam hominum iniquitatem etiam apostolus Paulus non tantum de iudicio futuro uerum etiam de praesentibus uestris securibus terruit adserens et ipsas ad dispensationem diuinae prouidentiae pertinere. omnis, inquit, anima potestatibus sublimioribus subdita sit; non est enim potestas nisi a deo, quae autem sunt, a deo ordinatae sunt. quapropter qui resistit potestati, dei ordinationi resistit, qui autem resistunt, ipsi sibi
Abbreviated transcription (Latin):
se mortẽ inferat: Num ꝓpt̾ istas aliena¬
rũ mortiũ causas. aut sceleri consenti¬
endũ est. aut uindicta peccati quȩ ñ
fit nocendi s corrigendi studio. etiam
paterna tollenda: aut oꝑa mised̾iȩ co¬
hibenda sunt: Hȩc cũ accidunt: debe¬
mus eis humanũ dolorem: ñ ꝓpt̃ illa
ne accidant recte factoꝵ reprimimrꝰ
uoluntatẽ. Sic etiã cũ int̾cedimus ꝓ
peccatore dampnando: sequunt᷑ aliqͣ̃n
quȩ nolumꝰ. siue in ipso qui nr̃a int̾¬
cessione liberat᷑: ut uł inmaniꝰ impu¬
nita grassetur audacia. subdita cupi-¬
ditati. ingrata lenitati: atq unꝰ morti
ereptus plurimos necet: uł ipso ꝑ be¬
neficiũ nr̃m in meliꝰ cõmutato mori¬
busq coerecto aliꝰ male iuuendo ꝑeat.::
sibiꝙ huiꝰ impunitãre ꝓposita. talia uł
grauiora cõmittat. Non ut opinor hec
mala imputanda st̃ nobis. cũ int̾cedi¬
mus uobis: s potiꝰ illa bona quȩ cũ

Expanded text:
se mortem inferat? num propter istas alienase mortem inferat? num propter istas alienarum mortium causas aut sceleri consentiendum est aut uindicta peccati, quae non fit nocendi sed corrigendi studio, etiam paterna tollenda aut opera misericordiae cohibenda sunt? haec cum accidunt, debemus eis humanum dolorem, non propter illa, ne accidant, recte factorum reprimimus uoluntatem. Sic etiam, cum intercedimus pro peccatore damnando. sequuntur aliquando, quae nolumus, siue in ipso, qui nostra intercessione liberatur, ut uel immanius inpunita grassetur audacia subdita cupiditati, ingrata lenitati atque unus morti ereptus plurimos necet, uel ipso per beneficium nostrum in melius commutato moribusque correcto alius male uiuendo pereat sibique huius impunitate proposita talia uel grauiora committat. non, ut opinor, haec mala inputanda sunt nobis. cum intercedimus nobis, sed potius illa bona, quae, cum
Abbreviated transcription (Latin):
temptorem uerboꝵ etiã uerberibꝰ em̃¬
dauerit. Et ido ñ usq ad mortẽ ꝓten¬
denda ẽ disciplina. ut. sit cui ꝓdesse
possit: quã quã etiam cũ homo ab ho¬
mine occiditur. multũ distet utrum
fiat nocendi cupiditate. uł iniuste ali¬
quid auferendi. sierit fit ab inimico.
sicut a latrone: an uleiscendi uł obedi¬
endi ordine. sicut a iudice. sic̃ a carnifi¬
ce: an euadendi uł fubueniendi ne¬
cessitate. sicut interumitur latro a uia¬
tore. hostis a milite: & aliq̃ndo qͥ causa
mortis fuit. poti in culpa ẽ quã ille qͥ
oecidit: uelut si qͥsquam decipiat fide¬
iussorem suũ: atq ille ꝓ isto supplicium
legitimũ luat. Nec tam̃ omĩs qui causa
aliene mortis ẽ: reus ẽ. Od si enĩ qͥsqũa
stuprũ petat: seseq si ñ impetrarit in¬
terimat: Qd si filius timens patris pia
uerbera: p̃cipitio pereat: Qd̾si aliꝰ ho¬
mine liberato. uł ne aliꝰ liberet᷑. sibi ip¬

Expanded text:
temptorem uerborum etiam uerberibus ementemptorem uerborum etiam uerberibus emendauerit? et ideo non usque ad mortem protendenda est disciplina, ut sit, cui prodesse possit. quamquam etiam cum homo ab homine occiditur, multum distet, utrum fiat nocendi cupiditate uel iniuste aliquid auferendi, sicut fit ab inimico, sicut a latrone, an ulciscendi uel oboediendi ordine, sicut a iudice, sicut a carnifice, an euadendi uel subueniendi necessitate, sicut interimitur latro a uiatore, hostis a milite. et aliquando, qui causa mortis fuit, potius in culpa est quam ille, qui occidit, uelut si quisquam decipiat fideiussorem suum atque ille pro isto supplicium legitimum luat. nec tamen omnis, qui causa alienae mortis est, reus est. quid, si enim quisquam stuprum petat seseque, si non impetrarit, interimat? quid, si filius timens patris pia uerbera praecipitio pereat? quid, si alius homine liberato uel ne alius liberetur sibi ip
Abbreviated transcription (Latin):
causa nec locus int̾cedendi ullus eẽt.
si ista ñ essent. Tanto enĩ sunt int̾ceden¬
tium ce parcentiũ beneficia gratiora: qnͣ¬
to peccantiũ iustiora supplicia. Nec ob
aliud qnͣtum sapio in ueteri testam̃to
antiquoꝵ temporib ꝓpħarũ. seuerior
legis uindicta feruebat: nͥ ut ostende¬
retur recte iniquis penas constitutaᷤ.
ut qd̃ eis parcere noui testam̃ti indul¬
gentia cõmonemur. aut remediũ sit
salutis quo peccatis parcat᷑ & nrĩs:
aut cõmendatio mansuetudinis. ut
ꝑeos qui parcunt ueritas predicata
ñ tantũ timeatur. uerũetiã diligat᷑.
Plurimũ aũt int̾est: quo animo quisq
parcat. Sicuti enĩ est aliquando mĩa
puniens: ita &e crudelitas parcens.
Nam ut exempli grã manifestũ aliquid
ponam: quis ñ crudelem ueri dixerit
eũ. qui puero peꝑcerit uolenti obstina¬
tissime de serpentib ludere. Qͥs autẽ
ñ misericordem: qui talia ꝓhibens. con¬

Expanded text:
causa nec locus intercedendi ullus esset, causa nec locus intercedendi ullus esset, si ista non essent. tanto enim sunt intercedentium et parcentium beneficia gratiora, quanto peccantium iustiora supplicia. nec ob aliud, quantum sapio, in ueteri testamento antiquorum temporibus prophetarum seuerior legis uindicta feruebat, nisi!\' ut ostenderetur recte iniquis poenas constitutas. ut, quod eis parcere noui testamenti indulgentia commonemur, aut reme. dium sit salutis, quo peccatis parcatur et nostris, aut commendatio mansuetudinis, ut per eos, qui parcunt. ueritas praedicata non tantum timeatur, uerum etiam diligatur. Plurimum autem interest, quo animo quisque parcat. sicut enim est aliquando misericordia puniens, ita et crudelitas parcens. nam, ut exempli gratia manifestum aliquid ponam, quis non crudelem uerius dixerit eum, qui puero pepercerit uolenti obstinatissime de serpentibus ludere? quis autem non misericordem, qui talia prohibens con
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ scelerati. tam̃ ꝓpeccatorib peccato¬
res: & qd̾ ueracit᷑ potiꝰ quã iniuriose
dictũ accipias. puto qd̾ apud peccatoreᷤ.
Hec ido sane frustra instituta st̃ potesta¬
des regis. ius gladii cognitoris. ungulȩ
carnificis. arma militis. disciplina do¬
minantis: seueritas etiã boni patris.
Habent ista omĩa modos suos. eausas.
rationes. utilitates. Hȩc cũ timentur:
& cohercent᷑ mali. & quietiꝰ int̾ malos
uiuunt boni: ñ qͥa boni ꝓnuntiandi
sunt qͥ talia metuendo ñ peccant: ñ
enim bonus ẽ qͥspiam timore penȩ. s
amore iusticieᷤ. Uerumptam̃ ñ inutilit̃
etiam metu legũ humana cohercet᷑
audacia: ut ce tuta sit int̾ imꝓbos in¬
nocentia: &e in ipsis imꝓbis dũ formi¬
dato supplicio frenat᷑ facultas: inuoca¬
to dõ sanetur uoluntas. S huic ordi¬
nationi rerũ humanarũ. contrariȩ
ñ sunt int̾cessiones ep̃oꝵ: immo uͦ nec

Expanded text:
tsi non scelerati, tamen pro peccatoribus peccatotsi non scelerati, tamen pro peccatoribus peccatores, et quod veraciter potius quam injuriose dictum accipias, puto qNec ideo sane frustra instituta sunt potestas regis, ius gladii cognitoris, ungulae carnificis, arma militis, disciplina dominantis, seueritas etiam boni patris. habent ista omnia modos suos, causas, rationes, utilitates. haec cum timentur, et cohercentur mali et quietius inter malos uiuunt boni, non quia boni pronuntiandi sunt, qui talia metuendo non peccant — non enim bonus est quispiam timore poenae sed amore iustitiae —, uerum tamen non inutiliter etiam metu legum humana cohercetur audacia. ut et tuta sit inter inprobos innocentia et in ipsis inprobis, dum formidato supplicio frenatur facultas. inuocato deo sanetur uoluntas. sed huic ordinationi rerum humanarum contrariae non sunt intercessiones episcoporum: immo uero nec
Abbreviated transcription (Latin):
est sine peccato prior in ilła lapidẽ ia¬
ciat: ipsius qͥ hoc dixit sectarem᷑ exem¬
plũ. Qui cũ ess utiq sine peccato: ait
mulieri quã ꝑterriti illi reliquerant.
nec ego te dampnabo: uade ĩa deincepᷤ
noli peccare. Potuit enĩ metuere flagi¬
tiosa mulier. ne illis discedentib qui
sua peccata cognouerant. ut peccato
parcerent alieno: illã iustissime iã ipse
dampnaret.qui erat sine peccato. At ille
ñ conscientia pauidus. s plenꝰ clem̃tia:
cũ illa respondiss a nemine se ẽẽ dãp¬
natam: nec ego te inquit dampnabo.
Tanquã diceret. Si malicia tͥ parcere
potuit: qͥd metius innocentiã: Et ne
delictoꝵ ñ donator s approbator uide¬
retur: uade ait ĩã deinceps noli pec¬
care:. ut se homini peꝑcisse. ñ hominis
culpã sibi placuisse monstraret. Iam
uides gͥ de religione descendere. nec
nos societate criminũ obstringi: qd̾ in¬
tercedimꝰ plerũq etiã ꝓsceleratis &¬

Expanded text:
est sine peccato, prior in illam lapidem jaest sine peccato, prior in illam lapidem jaciat, ipsius qui hoc dixit sectaremur exemplum, qui cum esset utique sine peccato, ait mulieri quam perterriti illi reliquerant: Nec ego te damnabo; vade, jam deinceps noli peccare. Potuit enim metuere flagitiosa mulier ne illis discedentibus, qui sua peccata cogitaverant ut peccato parcerent alieno, illam justissime jam ipse damnaret qui erat sine peccato. At ille non conscientia pavidus, sed plenus clementia, cum illa respondisset a nemine se fuisse damnatam, Nec ego te, inquit, damnabo: tanquam diceret, Si malitia tibi parcere potuit, quid metuis innocentiam? Et ne delictorum non donator, sed approbator videretur; Vade, ait, jam deinceps noli peccare; ut se homini pepercisse, non hominis culpam sibi placuisse monstraret. Jam vides igitur de religione descendere, nec nos societate criminum obstringi, quod intercedimus plerumque etiam pro sceleratis, e
Abbreviated transcription (Latin):
modo gͦ dr̃ pater ur̃ cęlestis. quib dicit᷑
cũ sitis mali: nisi qͥa utr̃uq ueritas mon¬
strat. qͥd simꝰ dĩ dono. qͥd humano uitio:
hoc comm̃dans illud emendans: Me¬
idõ sunt diligendi mali. ut ñ sint ma¬
li: quẽadmodu ñ ut ꝑmaneant s ut
sanentur. diligunt᷑ egroti. Qͥ cquid añt
post eã quȩ fit inbaptismo abolitionẽ
peccatoꝵ. in hac uita manendo peccamꝰ.
etiam si ñ tale sit qd̾ a diuinis remoue¬
ri compellat altarib: ñ dolore steril.
s miscdiȩ sacrificiis expiat᷑. Qd̃ gͦ agi¬
mus ut faciatis int̾cedentib nobis:
dõ nos noueritis offerre ꝓ uob̾. Indige¬
tis enĩ miscł̃ia: quã prebetis. Et uide¬
de qͥs dixerit: dimittite & dimittetur
uob̾: date & dabit᷑ uob̾. Quãquã etiã
si ita uiueremꝰ ut ñ eẽt quare diceremꝰ
dimitte nob̾ debita nr̃a: qͣnto nequicia
purior animus eẽt. tanto clementia
plenior ẽẽ deberet: ut si ñ compunge
remur sententia dnĩ dicentis. qͥ ur̃m

Expanded text:
 \'pater uester caelestis\', quibus dicitur cum sitis mali\', nisi quia utrumque ueritas monstrat, quid simus dei bono, quid humano uitio, hoc commendans, illud emendans? meideo sunt diligendi mali, ut non sint mali, quem ad modum, non ut permaneant. sed ut sanentur, diliguntur aegroti. Quicquid autem post eam, quae fit in baptismo, abolitionem omnium peccatorum in hac uita manendo peccamus, etiam si non tale sit, quod a diuinis remoueri compellat altaribus, non dolore sterili sed misericordiae sacrificiis expiatur. quod ergo agimus, ut faciatis intercedentibus nobis, deo uos noueritis offerre pro nobis. indigetis enim misericordia, quam praebetis, et uidete, quis dixerit: Dimittite et dimittetur uobis, date et dabitur uobis. quamquam etiam si ita uiueremus, ut non esset, quare diceremus: Dimitte nobis debita nostra, quanto nequitia purior animus esset, tanto dementia 1 plenior esse deberet, ut, si remur sententia Domini dicentis, Qui vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
optimũ. qui peccat minimũ. Iecir co ip̃¬
se dñs quos dicit bonos. ꝓpt̃ participa¬
tionem gr̃ẽ diuinȩ eosdem etiã malos
dicit. ꝓꝑ uitia infirmitatis humanȩ:
donec totũ quo constamꝰ ab om̃i uitio¬
sitate sanatũ transeat in eam uitam.
ubi nichil om̃ino peccabit᷑. Nam utiq
bonos docebat orare ñ malos: quib¬
p̃cepit ut dicerent. pat̃ nr̃ qͥ es in cęlis.
Ex hoc enĩ boni quo filii dĩ. ñ natura ge¬
niti. s grã facti: tanquã hii quib reci¬
pientib eũ. dedit potestatẽ filios dĩ
fieri. Quȩ generatio sp̃alis more scͥp¬
turarũ etiam adoptio nominatur:
ut distinguat᷑ ab illa generatione di
de dõ. coȩt̾ni de ȩt̾no᷑ unde scͥptũ ẽ.
Generationẽ eiꝰ qͥs enarrabit: Cũ gͦ

Expanded text:
optimum, qui peccat minimum. Idcirco ipoptimum, qui peccat minimum. Idcirco ipse dominus quos dicit bonos propter participationem gratiae diuinae, eosdem etiam malos dicit propter uitia infirmitatis humanae, donec totum, quo constamus, ab omni uitiositate sanatum transeat in eam uitam, ubi nihil omnino peccabitur. nam utique bonos docebat orarepraecepit ut dicerent, Pater noster, qui es in coelis. Ex hoc enim boni quo filii Dei, non natura geniti, sed gratia facti, tanquam hi quibus recipientibus eum, dedit potestatem filios Dei fieri . Quae generatio spiritualis, more Scripturarum, etiam adoptio nominatur, ut distinguatur ab illa generatione Dei de Deo, coaeterni de aeterno, unde scriptum est: Generationem ejus quis en
Abbreviated transcription (Latin):
unus ds: ego te appellatierim uirũ bonũ.
Non enĩ ae ipse dñs contraria sibi locutꝰ ẽ.
ubi ait. Bonus homo: de bono thesauro
cordis sui ꝓfert bona. D̃s gͦ singłariter
bonus ẽ: ae hoc ammittere ñ potest.
Hulliꝰ enĩ boni participatione bonꝰ ẽ:
qm̃ bonũ quo bonus ẽ. ipse sibi ẽ. Homo
aũt cũ bonus ẽ ab illo bonꝰ est: qd̾ a se
ipso ẽẽ ñ potest. Illius enĩ spũ boni fiuis
quicũq fiunt. cuiꝰ capax creata ẽ nr̃a
natura. ꝑ ꝓpriam uoluntatẽ. ꝑtinet
gͦ ad nos ut boni simꝰ acciꝑe ae habere
qd̾ dat qui de suo bonus ẽ: quo qͥsq
neglecto de suo malus ẽ. Ninde inqͣnͣ¬
tum homo recte agit: id est scient̃ &e a¬
manter & pie bonũ oꝑatur: in tantum
bonus ẽ. In qntum aũt peccat. id est
a ueritate ce caritate &e pietate deui¬
at: in tantũ maluis ẽ. Qͥs aũt est in
hac uita sine aliquo peccato: S eũ
dicimꝰ bonũ. cuiꝰ preualent bona: eũꝙ

Expanded text:
unus deus, ego te appellauerim uirum bonum; unus deus, ego te appellauerim uirum bonum; non enim et ipse dominus contraria sibi locutus est, ubi ait: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona. deus ergo singulariter bonus est et hoc amittere non potest; nullius enim boni participatione bonus est, quoniam bonum, quo bonus est. ipse sibi est, homo autem, cum bonus est, ab illo bonus est, quod a se ipso esse non potest. illius enim spiritu boni fiunt, quicumque fiunt, cuius capax creata est nostra natura per propriam uoluntatem. pertinet ergo ad nos, ut boni simus, accipere et habere, quod dat, qui de suo bonus est, quo quisque neglecto de suo malus est. proinde in quantum homo recte agit, id est scienter et amanter et pie bonum operatur, in tantum bonus est; in quantum autem peccat, id est a ueritate et caritate et pietate deuiat, in tantum malus est. quis autem est in hac uita sine aliquo peccato? sed eum dicimus bonum, cuius praeualent bona, eumque
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m sine peccato: Qd̾ eũ illis dixiss. a
quib ei offerebat᷑ punienda peccatrix:
ut qui sciret se ẽẽ sine peccato prior in
illam lapidem mitteret: cecidit seuieia
tremente conscientia. Tunc enĩ ĩã ex illa
congregatione dilapsi: soła misericordi
miseram reliquer̃t. Cedat huic sententiȩ
pietas xꝑianoꝵ: cui cessit impietaᷤ iude¬
oꝵ. Cedat humilitas obsequentiũ: eui
cessit suꝑbia ꝑsequentiũ. Cedat confes¬
sio fidelis: eui cessit simulatio tẽptatoris.
Malis parce uir bone: qͣnto melior. tanto
esto mitior. Quanto fis celsior potestate:
tanto humilior fiere pietate. Ego qͥdem
intuens mores tuos. appellaui te uirũ
bonũ: s tu intuens uerba xp̃i. dic tͥ ipsi.
nemo bonꝰ nisi unus ds. Ed cũ uerum
sit. hoc enĩ ueritas dixit: ñ ego tam̃ illd̾
existimari debeo fallaci assentatione
dixisse. & dñicis uerbis quasi contrariꝰ
extitisse: ut cũ ille dicat nemobonꝰ nisi

Expanded text:
nostrum sine peccato? quod cum illis dixisset, a nostrum sine peccato? quod cum illis dixisset, a quibus ei offerebatur punienda peccatrix, ut, qui sciret se esse sine peccato, prior in illam lapidem mitteret, cecidit saeuitia tremente conscientia; tunc enim iam ex illa congregatione dilapsi solam misericordi miseram reliquerunt. cedat huic sententiae pietas Christianorum, cui cessit impietas Iudaeorum; cedat humilitas obsequentium. cui cessit superbia persequentium; cedat confessio fidelis. cui cessit simulatio temptatoris. malis parce, uir bone; quanto melior, tanto esto mitior; quanto fis celsior potestate, tanto humilior fiere pietate. Ego quidem intuens mores tuos appellaui te uirum bonum. sed tu intuens uerba Christi dic tibi ipse: Nemo bonus nisi unus deus. quod cum uerum sit — hoc enim ueritas dixit —, nec ego tamen illud existimari debeo fallaci assentatione dixisse et dominicis uerbis quasi contrarius extitisse, ut, cum ille dicat: Nemo bonus nisi
Abbreviated transcription (Latin):
fortuito suꝑueniat: ñ iustissimꝰ s inhu¬
manissimꝰ iudicat᷑. si ñ int̾ueniat. Scio
ego teipsũ cũ aliis amneis tuis. in eccłia
carthaginensi int̾cessisse ꝓclerieo. eui
merito suecensebat ep̃e: & utiq nullũ
ibi discrim̃ sanguinis sub incruenta
disciplina timebat᷑: nec cũ id qd̾ etiam
uobis displicebat inultũ ẽẽ uelletis.
tanquã dilecti approbatores uos iudi¬
cabam: s tanquã humanissimos int̾ces¬
sores audiebamꝰ. Si gͦ uob̾ fas ẽ. eccliasti¬
cam correctionẽ int̾cedendo mitigare:
re: cũ illa exeratur. ut in quẽ exeritur
bene uiuat: iste ne uiuat: Postremo
ipse dñs apud homines int̾cessit. ne la-¬
pidaretur adultera: ce eo mͦ nob̾ int̾ces¬
sionis cõmendauit officiũ: nisi qͥa ille
t̾rendo fecit. qd̾ nos petendo. Ille enĩ dñs.
nos serui sumꝰ Uerumptam̃ ille sic t̾ru¬
it: ut om̃s timere debeamꝰ. Qͥs enim ẽ

Expanded text:
fortuito superueniat, non iustissimus sed inhufortuito superueniat, non iustissimus sed inhumanissimus iudicatur, si non interueniat. scio ego te ipsum cum aliis amicis tuis in ecclesia Carthaginensi intercessisse pro clerico, cui merito suscensebat episcopus, et utique nullum ibi discrimen sanguinis sed incruenta disciplina timebatur; nec cum id, quod etiam uobis displicebat, inultum esse uelletis, tamquam delicti approbatores uos iudicabamus, sed tamquam humanissimos intercessores audiebamus. si ergo uobis fas est ecclesiasticam correptionem intercedendo mitigare, m illa exeratur, ut, in quem exeritur, bene uiuat, iste, ne uiuat! Postremo ipse dominus apud homines intercessit, ne lapidaretur adultera, et eo modo nobis intercessionis commendauit officium, nisi quia ille terrendo fecit, quod nos petendo. ille enim dominus, nos serui sumus. uerum tamen ille sic terruit, ut omnes timere debeamus. quis enim est
Abbreviated transcription (Latin):
uł defensoris uł int̾cessoris officiũ: Qnͣ-¬
doquidem & uos uiriboni qͥ nc̃ iudices
estis. & in foro aliquando uersati causas
hominũ suscepistis: scitis quã libentiꝰ de¬
fendere quã accusare soleretis: &e tam̃
defensor ab int̾cessore plurimũ distat.
Nam ille diluendis uł obtegendis crimi¬
nib oꝑam maxime impendit: int̾cessor
aũt etiam cũ de culpa constat. ꝓpenare¬
mouenda uł temꝑanda curã gerit.
hoc st̃ apud dm ꝓ peccatorib iusti: hoc ꝓ
se ipsi peccantes inuicem ut faciant am¬
monentur. Nam scͥptum ẽ. C onfitemini
inuicem peccata ur̃a: & orate ꝓuobis.
Has sibi partes hamanitatis: uͥ potest
omĩs homo apud hominẽ uendicat.
Nam qd̾ ipse quisq domi suȩ puniret
admissũ: in alterius domo uult impu¬
nitũ. Siue enĩ adhibeat᷑ apud amicũ.
siue ille euiquã in quẽ potestas ulciscen¬
di est. se p̃sente succenseat. siue irascenti

Expanded text:
uel defensoris uel intercessoris officium, quanuel defensoris uel intercessoris officium, quando quidem et uos uiri boni, qui nunc iudices estis et in foro aliquando uersati causas hominum suscepistis, scitis, quam libentius defendere quam accusare soleretis? et tamen defensor ab intercessore plurimum distat; nam ille diluendis uel obtegendis criminibus operam maxime inpendit, intercessor autem. etiam cum de culpa constat, pro poena remouenda uel temperanda curam gerit. hoc sunt apud deum pro peccatoribus iusti, hoc pro se ipsi peccantes inuicem ut faciant, admonentur; nam scriptum est: Confitemini inuicem peccata uestra et orate pro uobis. has sibi partes humanitatis, ubi potest, omnis homo apud hominem uindicat. nam quod ipse quisque domi suae puniret admissum, in alterius domo uult inpunitum. siue enim adhibeatur apud amicum siue ille cuiquam, in quem potestas ulciscendi est, se praesente suscenseat siue irascenti
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditate deflexit. Clam quomͦ est
ammonitus accusator. ne suas ꝑseque¬
retur iniurias: qͣndo ipsi uidices ita
sunt a uindicando ꝓhibiti: qͥ in ad¬
ultera punienda. ñ priuato dolori cõ¬
pellebantur seruire s legi. Inde io¬
seph cui uirgo maria dñĩ mat̃ fuerat
desponsata: cũ eam cõꝑiss ẽẽ pregnan¬
dem. cui se nouerat ñ esse cõmixtum. ꝙ
ob hoc nichil aliud quã adulteram ere¬
didiss: puniri eã tam̃ noluit: nec appro¬
bator flagicii fuit. Nam hȩc uoluntas
ei: etiam iusticiȩ deputat᷑. Ita qͥppe
de illo scͥptum ẽ. Et cũ ess homo iustuᷤͤ.
ce nollet eã diuulgare: statuit eã oe¬
culte dimittere. Hȩc eo cogitante. ap¬
paruit ei angłs: qui doceret ẽẽ numi¬
nis. qd̾ ille putauerat eriminis. Si gͦ
cogitata infirmitate cõmuni. & accu¬
satorius dolor &e iudicatori rigor fran¬
gitur: qd̾ tandem censes ꝓ reis ẽẽ debere

Expanded text:
cupiditate deflexit. nam quo modo est cupiditate deflexit. nam quo modo est admonitus accusator, ne suas persequeretur iniurias, quando ipsi iudices ita sunt a uindicando prohibiti, qui in adultera punienda non priuato dolori compellebantur seruire sed legi! unde Ioseph, cui uirgo Maria, domini mater, fuerat desponsata, cum eam comperisset esse praegnantem, cui se nouerat non esse commixtum, et ob hoc nihil aliud quam adulteram credidisset, puniri eam tamen noluit nec approbator flagitii fuit. nam haec uoluntas eius etiam iustitiae deputatur; ita quippe de illo scriptum est: Et cum esset homo iustus et nollet eam diuulgare, statuit eam occulte dimittere. haec eo cogitante apparuit illi angelus, qui doceret esse numinis, quod ille putauerat criminis. Si ergo cogitata infirmitate communi et accusatorius dolor et iudiciarius rigor frangitur, quod tandem censes pro reis esse debere
Abbreviated transcription (Latin):
citatos. s legũ ministros. nec suarũs
alienarũ iniuriarũ examinatarũ
uindices. quales iudices ẽẽ debent.
terruit censura diuma:. ut cogitares̃
sibi ꝓpt̾ sua peccata dĩ miscdiam ne¬
cessariam: nec putarent ad culpã sui
officii ꝑtinere. si qͥd erga eos misericor¬
diter agerent: quoꝵ uitȩ necisq ha-¬
berent legitimã potestatẽ. Nam cum
lierem in adulterio cõprehensam eũ¬
q temptantes dicerent qd̾ iussa eẽt
lege lapiclari. ac deinde quererent
quid de illa ipse p̃ciꝑet: respondit eiꝰ.
Qui sine peccato ẽ ur̃m̃: prior in eã la¬
pidem iaciat. Ita nec legẽ imꝑbauit.
quȩ euismodi reas iussit occidi: & illo ᷤᷤ
t̾rendo ad misccłiam reuocauit. quoꝵ
iudicio hȩc poss occidi. Puto qd̾ hac sen¬
dentia dni audita. si p̾sens fuit etiam
maritus ipse. qͥ iuolatam uxoris fidẽ
uindicari postulabat: ext̾ritus animũ
ad uoluntatẽ parcendi ab uleiscendi

Expanded text:
citatos sed legum ministros nec suarum sed citatos sed legum ministros nec suarum sed alienarum iniuriarum examinatarum uindices, quales iudices esse debent, terruit censura diuina, ut cogitarent sibi propter sua peccata dei misericordiam necessariam nec putarent ad culpam sui officii pertinere, si quid erga eos misericorditer agerent, quorum uitae necisque haberent legitimam potestatem. Nam cum lierem in adulterio deprehensam eumque temptantes dicerent. quod iussa esset lege lapidari, ac deinde quaererent, quid de illa ipse praeciperet, respondit eis: Qui sine peccato est uestrum, prior in illam lapidem iaciat. ita nec legem inprobauit, quae huius modi reas iussit occidi, et illos terrendo ad misericordiam reuocauit, quorum iudicio haec posset occidi. puto, quod hac sententia domini audita, si praesens fuit etiam maritus ipse, qui uiolatam sui tori fidem uindicari postulabat, exterritus animum ad uoluntatem parcendi ab ulciscendi
Abbreviated transcription (Latin):
am rursus se laqueis iniquitatis ob¬
stringit. adhuc iterũ parcis: Qs aucde¬
at dicere erga istos ñ agi qd apłs ait.
ignoras qͥa patientia dĩ ad penitentiã
te adducit: aut istis exceptis definitũ¬
ẽe qd̾ scͥptum ẽ. beati om̃s qͥ confidunt
tanta sit patientia. tanta miscłia dĩ.
ut in hac temporali uita morib em̃¬
datis ñ dampnent᷑ in eternũ. qͥ nullis
quȩ sibi p̾beatur expectat miscdiam.
or. nemo iustior: quales nos ẽẽ oportet
homines ergahomines. qͥ hanc uitã
nrãm quantacũq laude cumulemꝰ.
eam sine peccato ẽẽ non dicimꝰ. Qd̾ si
dixerimꝰ. nosipsos sicut scͥptum ẽ de¬
cipimus: ce ueritas in nobis ñ est. fin¬
de licet accusatoris alia ꝑsona sitꝰ. alia
defensoris. alia int̾cessoris. alia uidicis :
de quoꝵ ꝓpriis officiis nimis longũ
est. & ñ necessariũ hoc sermone disse¬
rere: sic tam̃ etiã ipsos criminũ ulto¬
res. atq in hoc officio ñ ira ꝓpria con¬

Expanded text:
am rursus se laqueis iniquitatis obam rursus se laqueis iniquitatis obstringit, adhuc iterum parcis?\' quis audeat dicere erga istos non agi, quod apostolus ait: Ignoras, quia patientia dei ad paenitentiam te adducit? aut istis exceptis esse definitum, quod scriptum est: Beati omnes, qui confidunt tanta sit patientia, tanta misericordia dei, ut in hac temporali uita moribus emendatis non damnentur in aeternum, qui nullius, quae sibi praebeatur, expectat misericordor, nemo iustior, quales nos esse oportet homines erga homines, qui hanc uitam nostram quantacumque laude cumulemus, eam sine peccato esse non dicimus, quia, si dixerimus. nos ipsos, sicut scriptum est, decipimus et ueritas in nobis non est! proinde licet accusatoris alia persona sit, alia defensoris, alia intercessoris, alia iudicis, de quorum propriis officiis nimis longum est et non necessarium hoc sermone disserere, sic tamen etiam ipsos criminum ultores atque in hoc officio non ira propria con
Abbreviated transcription (Latin):
illecebrosissimȩ uoluptatis blandim̃¬
ta contempsero:. si libidinũ incitam̃ta
frenauero: si ad castigandũ corpꝰ meũ
multa mͥ etiã licita &e concessa subtra¬
xero: si me penitendo uehem̃ti quam
priꝰ excruciaueroͬ. si miserabiliꝰ inge¬
iuero: si fleuero uberiꝰ. si uixero meliꝰ
si pauꝑes sustentauero largiꝰ: si carita¬
te quȩ cooꝑit multitudinẽ peccatoꝵ.
flagrauero ardentiꝰ: quis nr̃m ita de¬
sipit. ut huic homini dicat nichil tͥ
ista in posterũ ꝓderunt: uade saltim
uitȩ hurꝰ suauitate ꝑfrueres Auertat
ds̃ tam iminanẽ sacrilegãq dem̃tiã.
Quãuis gͦ caute salubrit̃q ꝓuisũ sit. ut
locus illiꝰ humillime penitentiȩ semel
in ȩccłia concedat᷑. ne medicina uilis
minꝰ utilis eẽt egrotis. quȩ tantoma¬
gis salubris ẽ. qnͣtominꝰ contẽptibilis
fuerit: qͥs tam̃ audeat do dicere. qre
huic homini. qͥ post primã penitenti¬

Expanded text:
inlecebrosissimae uoluptatis blandimeinlecebrosissimae uoluptatis blandimenta contempsero, si libidinum incitamenta frenauero. si ad castigandum corpus meum multa mihi etiam licita et concessa subtraxero, si me paenitendo uehementius quam prius excruciauero, si miserabilius ingemuero, si fleuero uberius, si uixero melius, si pauperes sustentauero largius, si caritate, quae cooperit multitudinem peccatorum, flagrauero ardentius>, quis nostrum ita desipit, ut huic homini dicat: \'Nihil tibi ista in posterum proderunt; uade, saltem uitae huius suauitate perfruere\'? auerterit deus tam immanem sacrilegamque dementiam! quamuis ergo caute salubriterque prouisum sit, ut locus illius humillimae paenitentiae semel in ecclesia concedatur, ne medicina uilis minus utilis esset aegrotis, quae tanto magis salubris erit, quanto minus contemptibilis fuerit, quis tamen audeat deo dicere: \'Quare huic homini, qui post primam paenitenti