comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quadam facta diuinaenaturae
mutatione detorqueant : Sunt¬
&iam qui intantum impietatis
prodierint ut putent quia di¬
uinitas dñĩ circum cisaẽ . & in per¬
fecta deperfecta factaẽ & in lig¬
no non caro sed illa operatrixom¬
nium substantia diuina in car¬
nis speciem coagulata pendebat ::
Quis autem non horrescat. quisau¬
diat. quianon ex maria uirgine
sed ex diuina substantia passibi¬
lem sibi carnem fecerit dĩuer¬
bum: quod asserendo eopro¬
labuntur : ut non extempore
corpus dñi esse susceptum. sed co¬
aeternum dĩ uerbo semper fuis¬
secontendant : Horum omniũ
auctores sunt: qui diuinitatem
& carnem dñi unius naturae
fuisse dixerunt Legi enim qđ
non crederem nisi ipse legis sem:
Legi in quam incuius dam libris
sic positum organum & euma
quo mouebatur organum uni¬
us in xp̃o fuisse naturae : Quod
ideo posui ut exscriptis nomen
dep̃bendatur auctoris. & ad¬
uestant quamuis exquisitissimis
argumentis & faleratis sermoni¬

Expanded text:
quadam facta divinae naturae quadam facta divinae naturae mutatione, detorqueant. 50. Sunt etiam qui in tantum impietatis prodierint, ut putent quia divinitas Domini circumcisa est, et imperfecta de perfecta facta est; et in ligno non caro, sed illa operatrix omnium substantia divina in carnis specie coagulata pendebat. Quis autem non horrescat? Quis audiat quia non ex Maria virgine, sed ex divina substantia passibilem sibi carnem fecerit Dei Verbum? Quod asserendo eo prolabuntur, ut non ex tempore corpus Domini esse susceptum, sed coaeternum Dei Verbo semper fuisse contendant. 51. Horum omnium auctores sunt, qui divinitatem et carnem Domini unius naturae fuisse dixerunt. Legi enim quod non crederem, nisi ipse legissem: legi, inquam, in cujusdam libris sic positum, et organum, et eum a quo movebatur organum, unius in Christo fuisse naturae. Quod ideo posui, ut ex scriptis nomen deprehendatur auctoris; et advertant, quamvis exquisitissimis argumentis, et phaleratis sermoni
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt autẽ qui tan quã adunum ꝓ¬
phetarum ita ad xp̃m factũ esse
uerbũ arbitrati sunt non ipsum
essedĩ uerbum sed denullo ꝓphe¬
tarũ dictũ est quia uerbũ caro
factũ est: Nullus ꝓphetarũ abs¬
tulit peccatamundi : Denullo a¬
lio dictũ est hic est filius meus
dilectus in quo complacui: De
nullo prophetarum legimus
quod sit dñs maiestatis: quod de
xp̃o apostolus dixit. quia uidae¬
i dñm maiestatis crucifixer ⁊¬
Seddum hos redarguimus.
emergunt alii qui carnem dñi
dicant. & diuinitatem unius
naturae ⁊ Quae tantum sacri
legium. inferna uomuer⁊
Iamtolerabiliores sunt arria¬
ni  quorum peristos persi¬
di aerobur adolescit. ut maio¬
re contentione asserantpa
nius non esse substantiae.
quia isti diuinitatem dñi &
carnem substantiae unius di¬
cere tem tauerunt ⁊ Deinde
cumistidicant qui a uerbum
in carnem. capillos. sanguinem &
locus ut in fismitatem carnis
ad infirmitatem diuinitatis

Expanded text:
Sunt autem qui tamquam ad unum pSunt autem qui tamquam ad unum prophetarum, ita ad Christum factum esse Verbum arbitrati sunt, non ipsum esse Dei Verbum. Sed de nullo prophetarum dictum est quia Verbum caro factum est. Nullus prophetarum abstulit peccata mundi. De nullo alio dictum est: Hic est Filius meus dilectus in quo complacui . De nullo prophetarum legimus quod sit Dominus majestatis, quod de Christo Apostolus dixit quia Judaei Dominum majestatis crucifixerSed dum hos redarguimus, emergunt alii, qui carnem Domini dicunt et Divinitatem unius naturae. Quae tantum sacrilegium inferna vomuerunt? Jam tolerabiliores sunt Ariani, quorum per istos perfidiae robur adolescit; ut majore contentione asserant Pam sanctum unius non esse substantiae; quia isti divinitatem Domini et carnem substantiae unius dicere tentaverunt. Deinde cum isti dicant quia Verbum in carnem, capillos, sanguinem etlocus ut infirmitatem carnis ad infirmitatem divinitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
aut infantasmate passus est : qr
nec in fanta smate suꝑ mare ãbu¬
lauit.: Quod discipuli in euan¬
gelio opinati esse ꝓdunt : sed ex¬
cusantur. quia non dũ erat ih̃s¬
sp̃sdatus. : Nondũ enim iNc fu¬
erat honorificatus Nobiam
crucifixus est xp̃s & resurrexit
est ueritatis : Et dis cipuli quidẽ
aliquando errauerunt. ne nos
postea errare possemus ⁊ trgo
illorũ error nob ꝓficit : quasi
homines errauer̃ : quasi discipuli
crediderunt: & hosigitur qui
infantas mate uenisse ih̃m dñop̃¬
dicant: & illos condempnare
debemꝰ qui aduersaerroris linea
non unũ eundemq filium di di¬
cunt. sed aliũ esse qui ex đo patre
natus sit. aliũ qui sit generatus
exuirgine. cũ euange listadicat
quia uerbũ caro factũ est Ut
unũ dño iħm non duos crederes.
Non nulli &iã aliud dĩ uerbum
aliũ uerũ dĩ filiũ crediderunt.
cũ ipsum qui in principio erat
uerbum apud patrẽ in sua ꝓpͥa
uenisse euangelista testetur:

Expanded text:
in phantasmate passus est, quia in phantasmate passus est, quia nec in phantasmate super mare ambulavit, quod discipuli in Evangelio opinati esse produntur . Sed excusantur, quia: Nondum erat Spiritus datus ; nondum enim Jesus fuerat honorificatus . Nobis jam crucifixus est Christus et resurrexit:est veritatis. Et discipuli quidem aliquando erraverunt, ne nos postea errare possemus. Ergo illorum error nobis proficit. Quasi homines errarunt, quasi discipuli crediderunt. 47. Et hos igitur qui in phantasmate venisse Jesum praedicant, et illos condemnare debemus, qui adversa erroris linea non unum eumdemque Filium Dei dicunt: sed alium esse qui ex Deo Patre natus sit, alium qui sit generatus ex Virgine; cum Evangelista dicat quia Verbum caro factum est ; ut unum Dominum Jesum, non duos crederes. 48. Nonnulli etiam aliud Dei Verbum, aliud Dei Filium crediderunt: cum ipsum, qui in principio erat Verbum apud Deum Patrem, in sua propria venisse Evangelista testetur .
Abbreviated transcription (Latin):
mentum naturae. non luqi
nebu lamhumanae carnis in fun¬
das : rursus passionẽ praedi¬
canssine quã quam id quod est
passibile recognos caspietatẽ
dñi refellisti. salutẽ tuã negasti.⁊
Vndeamentes eosaestimare
debemus. qui audientes dicen¬
tem difiliũ quidme caedis secun¬
dumnaturã diuinitatis subiec¬
tũ iniuri aeputauerunt: Dix̃
enim quid mecaedis. sed caede
diuinanatura non sensit. Dix̃t
dor sum meũ de diinflagella
& maxillas i eas in palmas uultũ
autẽ meum non auerti a confusi¬
onesputorum: Sed dorsũ &
maxillas dixit & uultũ hoc est
humanicor poris portiones.
Quod enim caro uerbi patiebatur
uel manens in carnedĩ uerbũ
patiebatur carne. Sicut scriptũ
est: Xp̃oincarne passo: Inseutiq
ꝓcorporis as sumptione refere¬
turã suã staro passa est nec ea
corporis passione uerbinaturã
mutata est: Inueritate enim
nr̃a est resurrectio: & ideo inue¬
ritate xp̃ipassio prȩdicatur:¬
N eq enim quod quidã dicunt

Expanded text:
mentum naturae, non luci mentum naturae, non luci nebulam humanae carnis offundas. Rursus passionem praedicans, si nequaquam id quod est passibile recognoscas, pietatem Domini refellisti, salutem tuam negasti. Unde amentes eos aestimare debemus, qui audientes dicentem Dei Filium: Quid me caedis ? secundum naturam divinitatis subjectum injuriae putaverunt. Dixit enim: Quid me caedis? sed caedem divina natura non sensit. Dixit: Dorsum meum dedi in flagella, et maxillas meas in palmas: vultum autem meum non converti a confusione sputorum. . Dorsum dixit et maxillas et vultum, hoc est, humani corporis portiones. Quod enim caro Verbi patiebatur vel manens in carne, Dei Verbum patiebatur carne, sicut scriptum est: Christo in carne passo ; in se utique pro corporis assumptione refereturam suam et caro passa est, nec ea corporis passione Verbi natura mutata est; in veritate enim nostra est resurrectio, et ideo in veritate Christi passio praedicaturNeque enim, quod quidam dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
interhomines nonsitinuenta
et mortem tribuitis sapienti¬
ȩ dequa abrssus dicit : Non ẽ
in me maredicit non ẽ metũ:
Nondicit cȩlum non estinme :
sed abyssus dicit non est inmo .
Non enimabysso sed patridixit
Inminustuas commendo s pmmeũ
Ipsa anima et si fuit in abrs so
iamnon est:̃ quia scriptumẽ
qm̃ nonrelinques animã meã
in infernonec dabis scm̃tuũ
uidererorruptionem.⁊
Mareergodicit non ẽ mecum:
hoc est uitanra dicit sę̧culi¬
enimint̃ homines caro eius.
quia fecundum carnẽ iã ñ no¬
quia resurrex̃. Deniq ange¬
lusait Quid quęritis uiuen¬
tẽ cũ mortuis & benemare
dix̃ ñ est metũ quia super
mareerat ⁊ Deniq inmari
et corporis uestigiis ambula¬
bat : quando et subiectũ mari
suꝑmare petrum ambulare
p̃cepit:: Quilicet titubiuie¬
rit titubauit tamen non ꝑ
in bec illitatem iubentis.oci
sedperinfirmitate moboe¬
dientis Ergo splendori
gloriae non ꝑmisceas nr̃ȩ atra¬

Expanded text:
inter homines non sit inventa? inter homines non sit inventa? Et mortem tribuitis Sapientiae, de qua abyssus dicit: Non est in me; et mare dicit: Non est mecum ? Non dicit coelum, Non est in me, sed abyssus dicit, Non est in me. Non enim abysso, sed Patri dixit: In manus tuas commendo spiritum meum . Ipsa anima etsi fuit in abysso, jam non est; quia scriptum est: Quoniam non relinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem . 43. Mare ergo dicit: Non est mecum, hoc est, vita nostra dicit fluctibenim inter homines caro ejus, quia secundum carnem jam non noquia resurrexit. Denique Angelus ait: Quid quaeritis viventem cum mortuis ? Et bene mare dixit: Non est mecum; quia super mare erat. Denique in mari et corporeis vestigiis ambulabat, quando et subjecto mari super mare Petrum ambulare praecepit ; qui licet titubaverit, titubavit tamen non per imbecillitatem jubentis, sed per infirmitatem obedientis. 44. Ergo splendori gloriae non permisceas nostrae atra
Abbreviated transcription (Latin):
cum daretur a mictu car¬
nis: Namin illa serui
formaerat ueriluminis
plenitudo et cumse exsina¬
niuit lumenerit ⁊ Deniq
dicebat. Ambule tedum
lucem habetis : Et quando
in morte fuit: inumbra non
erat : Deniq etum in in fer¬
nopositis. uitęlumen funde¬
bat acterne Radiabit
etiamillic luxuera sa pientiȩ:
Inluminabat infernum.
sed inferno non cludebat.⁊
Quis enim locus est sapien¬
tiȩ Deniquedicitius t̃ :
sapientu autem unde in¬
uenta est Quis autem
locus est disciplinȩ nescit
homouum eius. nec inuenta
est inter homines : Ergo
nec intemporenet in loco
sapientia ẽ. Vnde tempus
significit sed quo modo
intempore quȩ in principi¬
oerat: quomodo in locoquȩ
apud dm̃ erat unigenitus fili¬
us siqueritur. in sinupatris
euangelico sp̃ũ . repperit᷑ :
num quidsinum patris locũ
ꝑutatis ex queritis quomodonata
sit cumdicat propheticus uir
Mescit homouum eius Et
setundum homines ortũs eius
aestimatis cumiobdicat quod

Expanded text:
cumdaretur amictu carcumdaretur amictu carnis. Nam in illa servi forma erat veri luminis plenitudo: et cum se exinanivit, lumen erat. Denique dicebat: Ambulate dum lumen habetis . Et quando in morte fuit, in umbra non erat. Denique etiam in inferno positis vitae lumen fundebat aeternae. Radiabat etiam illic lux vera sapientiae, illuminabat infernum, sed inferno non claudebatur. Quis enim locus est sapientiae? Denique dicit justus: Sapientia autem unde inventa est? Quis autem locus est disciplinae? Nescit homo viam ejus, nec inventa est inter homines . 713 42. Ergo nec in tempore, nec in loco Sapientia est, unde et tempus esse significat. Sed quomodo in tempore, quae in principio erat? quomodo in loco, quae apud Deum erat? Unigenitus Filius si quaeritur, in sinu Patris evangelico spiritu reperitur. Numquid sinum Patris locum putatis? Et quaeritis quomodo nata sit, cum dicat propheticus vir: Nescit homo viam ejus ? Et secundum homines ortum ejus aestimatis, cum Job dicat quod
Abbreviated transcription (Latin):
tedonabat : Peccatumom̃ĩ¬
umfactus: peccata generis
abluebat humani : Postre¬
momortuus est: et secundo
et tertio exultans atq ouans
dicomortuus est ut illius
mors uita fieret mortuorũ:
sed nescpultura quidemeius
miraculo caret.: Namcum
eẽt unctus aioseph et incius
monumento sepultus . nouo
opere quodamipsede functus
de functorum sepulcrhare¬
serabat : Et corpus quidem
eius iacebat intumulo: ipse
autemintermortuos liber
remissionem in infernoposi¬
tis soluta mortis legedona¬
bat : Eratergo caroeius in
monumento : seduirtus eius
operabatur in cȩlo ⁊ Ostende¬
batur om̃ibus percorporis
ueritatem qui a non caro erat
uit mortem sed in passibi¬
lis diuirtus: Et siex suit
corpus nullum tamendecor¬
pore dõdamnũ: Curdiuini¬
tatiatꝰ tribius aerumnas
corporis. et infirmum dolo¬
ris humanidiuinȩ conectis
naturȩ nunc anima
inquit mea turbata est.
Anima turba taest non sa¬
pientia : Inmutabilis enim
manebat sapientia: et sicir¬

Expanded text:
te donabat. Peccatum omnite donabat. Peccatum omnium factus, peccata generis abluebat humani. Postremo mortuus est, et secundo et tertio exsultans atque ovans dico, mortuus est; ut illius mors vita fieret mortuorum. 40. Sed nec sepulcrum quidem ejus miraculo caret. Nam cum esset unctus a Joseph, et in ejus monumento sepultus , novo opere quodam ipse defunctus defunctorum sepulcra reserabat: et corpus quidem ejus jacebat in tumulo; ipse autem inter mortuos liber, remissionem in inferno positis, soluta mortis lege, donabat. Erat ergo caro ejus in monumento, sed virtus ejus operabatur e coelo. Ostendebatur omnibus per corporis veritatem, quia non caro erat vit mortem, sed impassibilis Dei virtus: et si exuit corpus, nullum tamen de corpore Deo damnum. 41. Cur divinitati attribuis aerumnas corporis, et infirmum doloris humani et divinae connectis naturae? Nunc anima, inquit, mea turbata est . Anima turbata est, non sapientia; immutabilis enim manebat sapientia, etsi cir
Abbreviated transcription (Latin):
tius exsors doloris est ⁊
Deniqueidem dicebat
ds̃ ds̃ m̃s respiceme quare
medereliquisti: quia se¬
cundum carnem relictus
est: Qui secundum diuini¬
tatem nec deseripotuit
nec relinqui⁊ idemetiam dic̃
Longe a salutemea uerba
delictorum me aorum ⁊
Hoc est non capiatur qui audit
quare me dereliquistĩ sed
intellegat quod secundum
carnem istadicantur . quȩ
longea plenitudine diuini¬
tatis aliena sunt: Aienas
enuna dõ uerba delictorũ:
quia aliena sunt et delicta
uerborum: sed qm̃ delicta
aliena suscepietiam delictoo
alienorum uerba suscepi
ut derelictum me a patre
in passione⁊ et enim
qua sidm̃ noncepit mortis
ȩrumnanec eundem quasi
hominem infernauider
Deniq emisit spm̃ ettamen
quasi arbiter exendiscscipi¬
endique corporis emisit
spm̃nonamisit : Pende bat
incruce. et om̃a commouebat .
Tremebat in ligno quem tot᷑
tremebat hicmundus.
Erat inter supplicia excipie¬
bat uulnera et regnumcȩles¬

Expanded text:
tius exsors doloris est. tius exsors doloris est. Denique idem dicebat: Deus, Deus meus, respice in me: quare me dereliquisti ? quia secundum carnem relictus est, qui secundum divinitatem nec deseri potuit, nec relinqui. 38 Idem etiam dicit: Longe a salute mea verba delictorum meorum , hoc est, non capiatur, qui audit: Quare me dereliquisti? sed intelligat quod secundum carnem ista dicantur, quae longe a plenitudine divinitatis aliena sunt. Aliena sunt enim a Deo verba delictorum, quia aliena sunt et delicta verborum: sed quoniam delicta aliena suscepi, etiam delictorum alienorum verba suscepi; ut derelictum me a Patre in passione. Etenim quasi Deum non cepit mortis aerumna, et eumdem quasi hominem inferna viderunt. Denique emisit spiritum , et tamen quasi arbiter exuendi suscipiendique corporis, emisit spiritum, non amisit. Pendebat in cruce, et omnia commovebat. Tremebat in ligno, quem totus tremebat hic mundus. Erat inter supplicia, excipiebat vulnera, et regnum coeles
Abbreviated transcription (Latin):
q: unus. et unus in utroq
õcest uel diuinitateł corpore.
Nonenim alter ex patre et
alter ex uirgine sedidem
alit̃ expatrealit̃ ex uirgine
Ceneratio generationi non p̃¬
iudicat: nec carodiuinitati.
quia nec pignus patrinecuo¬
luntas passioninec passio
uoluntati: Idemenim pati¬
ebatur et non paciebatur.
moriebatur et non morie¬
batur. sepeliebatur et ñ
sepeliebatur. resurgebat et
non resurgebat : Quicor¬
pus proprium suscitabat:
quia quod cecidit hocresur¬
git. quod noncecidit non
resurgit : resurgebat igitur
secundum carnem quȩ mor¬
tua resurrex̃ non resurgebat
secundum uerbum quod non
resolutum fuerat in terrã.
sed apud dm̃ semper manebat:
Ergo et moriebatur secun¬
dumnrȩ susceptionem na
turȩ : et non moriebatur
secundum aeterne substan¬
tiam uitȩ⁊ Et patiebatur
secundum corporis passionẽ
ut suscepti corporis ueritas
crederetur : et nonpatiebat᷑
secundum uerbi in pas sibi¬
lem diuinitatem. quod to¬

Expanded text:
que unus, et unus in utroque, que unus, et unus in utroque, hoc est, vel divinitate vel corpore: non enim alter ex Patre, alter ex Virgine, sed idem aliter ex Patre, aliter ex virgine. 36. Generatio generationi non praejudicat, nec caro divinitati; quia nec pignus Patri, nec voluntas passioni, nec passio voluntati, Idem enim patiebatur, et non patiebatur: moriebatur, et non moriebatur: sepeliebatur, et non sepeliebatur: resurgebat, et non resurgebat; quia corpus proprium suscitabat: quia quod cecidit, hoc resurgit: quod non cecidit, non resurgit. Resurgebat igitur secundum carnem, quae mortua resurrexit: non resurgebat secundum Verbum, quod non resolutum fuerat in terram, sed apud Deum semper manebat. 37. Ergo et moriebatur secundum nostrae susceptionem 712 naturae, et non moriebatur secundum aeternae substantiam vitae: et patiebatur secundum corporis susceptionem; ut suscepti corporis veritas crederetur: et non patiebatur secundum Verbi impassibilem divinitatem, quod to
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur patris. a patrea s sũp¬
sit ñ supsit ex carne ⁊ Fides ergo
est eccłȩ fundamentum.:
mortis ei non prȩualebunt.
sed confessio uicit infernũ:
et hȩc confessio nonunam
heresimexclusit.: Nancũ
eccła multis tam quambona
nauis fluctibus sepȩtum da¬
tur. aduersus omnes hereses
debetͥualere eccłȩ fundamentũ :
Dies mecitius defecerit quã
nomina hereticorũ diuersarũ¬
que sectarum ÷ aduersu morns
tamen generalis ista est fides
quia xp̃s ẽ dĩ filius: et sempit̃¬
nus expatre. et natus exuirgi¬
ne : Quem qua sigigantem
sc̃s dauid propheta describit:
eo quod bi formis geminȩq
naturȩ unus sit consors dui¬
nitatis et corporis. quitam quã
sponsus procedens de thala¬
mosuo exultauit tam quã
gigas adcurrendam̃uiam
Sponsus animȩ secundum uer¬
bũgigans terrȩ: quiausus nr̃i
officia ꝑ currens cum ds̃
semꝑ eẽt aeternus. incarna¬
tionis sacramenta suscepit :
Non diursus sedunus. quiautrũ¬

Expanded text:
loquitur Patris, a Patre assumploquitur Patris, a Patre assumpsit, non sumpsit ex carne. CAPUT V. esiae fundamentum mortis ei non praevalebunt: sed confessio vicit infernum . Et haec confessio non unam haeresim exclusit; nam cum Ecclesia multis tamquam bona navis fluctibus saepe tundatur, adversus omnes haereses debet valere Ecclesiae fundamentum. 35. Dies me citius defecerit, quam nomina haereticorum diversarumque sectarum; adversum omnes tamen generalis ista est fides, quia Christus est Dei Filius, et sempiternus ex Patre, et natus ex Maria virgine. Quem quasi gigantem sanctus David propheta describit, eo quod biformis geminaeque naturae unus sit consors divinitatis et corporis: qui tamquam sponsus, procedens de thalamo suo, exsultavit tamquam gigas ad currendam viam . Sponsus animae secundum Verbum: gigas terrae, quia usus nostri officia percurrens, cum Deus semper esset aeternus, incarnationis sacramenta suscepit, non divisus, sed unus, quia utrum
Abbreviated transcription (Latin):
Nec uerbũ debeam iterare
Hic inqua mubi au diuit uos autẽ
quid medicitis: statim lociñ
in memorsui primatum ẽgit.
Primatum confessi onisutique
non honoris. Primatum fidei
non ordinis Hoc est dicere
Nuncnemom eiundicat: nunc
meȩ partes s̃. debeo conpensa¬
requodtacui. deberprodesse
quod silui : Linguamea non
habet spinas. sinein pedim̃to
fides debet exire. dumaliicenũ
alienȩ licet prolatȩ tamen
impietatis euacuant. quiaut
aliena ut hieremiã aut unũ
exprophetis xp̃m eẽdixert:
Habuit is tauox cęnũ: hãbuit
enodantur spinȩ : uoxnr̃a
filium dĩ xp̃m resultet.:
Mihi purus ẽ sermo cuinullas
spinas exp̃ssa reliquid inpie¬
tas: Hic est ergo petrus qui
res pondit p̃ceteris a postolis
Immo proceteris: et ideo funda¬
mentum dicitur quia nouit ñ
solum proprium sed etiam cã¬
mune seruare: Huic adstipula¬
tus ẽxp̃s. reuelauit pater.⁊ Iuꝰ¬
Nam quiueram generationem

Expanded text:
nec verbum debeamus iterare: nec verbum debeamus iterare: hic, inquam, ubi audivit: Vos autem quid me dicitis ? statim loci non immemor sui, primatum egit: primatum confessionis utique, non honoris; primatum fidei, non ordinis. Hoc est dicere: Nunc nemo me vincat, nunc meae partes sunt: debeo compensare quod tacui, debet prodesse quod silui. Lingua mea non habet spinas; sine impedimento fides debet exire. Dum alii coenum, alienae licet, prolatae tamen impietatis evacuant, qui aut Eliam, aut Hieremiam, 711 aut unum ex prophetis Christum esse dixerunt ; habuit enim ista vox coenum, habuit enodantur hae spinae, vox nostra Filium Dei Christum resultet. Mihi purus est sermo, cui nullas spinas expressa reliquit impietas. 33. Hic est ergo Petrus qui respondit pro caeteris apostolis, immo prae caeteris ; et ideo fundamentum dicitur, quia novit non solum proprium, sed etiam commune servare. Huic astipulatus est Christus, revelavit Pater. Nam qui veram generationem
Abbreviated transcription (Latin):
sis primus. qui etiã nonint᷑¬
rogatus in terrogas: necti¬
mes nere prehendaris ad ño
quianon respondis in terro¬
ganti ideo inquit non res¬
pondeo : quia non in terrogor
meam sedalienam sententiã.
Legienim ut non loquatur
os meũ opera hominũ ⁊ opus
autem ẽ ꝑfidorum ꝑfidias.
p̃dicare : Ergo taceo adhuc.
quia non dumid quodsentio
interrogor. non proferã
labiis quod animus non pro¬
bauit . : Erit tempus quando
respondeam : Interro gabor
etipse quid sentiã tunc demũ
respondebo quod meum ẽ
Meũ est enim fidem loquipie¬
tatẽ asiserere grãm p̃dicare.
Nonigitur quasi pigrior
sensuuocet ardior tacet.
nec quasi fastidiosus differt
uocis obsequium: sed quasi
cautus periculũ uulgaris
opinionis euitat quipericu¬
lũ non euitabat salutis.
Deniq: in posteriorib: habes.
quia ex siluit enauiut occur¬
reret dño ⁊ Non głecupidus.
sed oboedientiȩ p̃maturus.
hic ergo quiantere ticebat
ut doceret nos quodimpioꝵ

Expanded text:
sis primus, qui etiam non intesis primus, qui etiam non interrogatus interrogas: nec times, ne reprehendaris a Domino, quia non respondes interroganti? Ideo, inquit, non respondeo, quia non interrogor meam, sed alienam sententiam; legi enim: Ut non loquatur os meum opera hominum : opus autem est perfidorum perfidias praedicare. Ergo taceo adhuc, quia nondum id quod sentio interrogor: non proferam labiis, quod animus non probavit. Erit tempus quando respondeam. Interrogabor et ipse quid sentiam, tunc demum respondebo quod meum est; meum est enim fidem loqui, pietatem asserere, gratiam praedicare. 31. Non igitur quasi pigrior sensu, voce tardior tacet, nec quasi fastidiosus differt vocis obsequium: sed quasi cautus periculum vulgaris opinionis evitat, qui periculum non evitabat salutis. Denique in posterioribus habes quia exsilivit e navi, ut occurreret Domino , non gloriae cupidus, sed obedientiae praematurus. 32. Hic ergo qui ante reticebat, ut doceret nos quod impiorum
Abbreviated transcription (Latin):
timoniumueteris et nouites¬
tamentimorses cumhelia
ad sciscitur: cumiohanne
petrus frequenter adhibe¬
tur. : Petrus dicit tues.
ñ dicit tues secoepisti::
Petrus dicit tues filius. ñ dic̃
tuescreatura: Dix̃ hociohan¬
intellexi stimis terium supra
sapientiã recum bentis. repe¬
tiuit petrus. commendauit
utrũq xp̃s Alterum iudicio:
alterum mrs terio idemenĩ
addidit ut legeres quod in
xp̃i pectoreretumbebat: et
intellegeres quod eius caput
in quo principale om̃iũ sen¬
suũ est arcano. quodam
sapientiȩ replebatur . ⁊¬
sed si non putas intellegendũ
eẽ mysteriũ saltem nolun
pugnare iudicium .: Lauda¬
tur petrus qui adĩ filiũ cre¬
didit quemuidebat: quia se
ab inperitȩ plebis. rudib
ad huc opinionibus separa¬
bat ⁊ Deniq cum in terrogas¬
set dñs quid homines defilio
hominis a estimarent: cũ
diceretur uulgis ententia.
petrus tacebat: taces ergo
simon et respondentib
aliis ad huctaces cum ipse

Expanded text:
timonium veteris et novi Testimonium veteris et novi Testamenti Moyses cum Elia adsciscitur, cum Joanne Petrus frequenter adhibetur . 29. Petrus dicit, Tu es ; non dicit: Tu esse coepisti. 710 Petrus dicit: Tu es Filius Dei; non dicit: Tu es creatura. Dixit hoc Joanintellexisti mysterium supra sapientiam recumbentis, repetivit Petrus. Commendavit utrumque Christus, alterum judicio, alterum mysterio; id enim addidit, ut legeres quod in Christi pectore recumbebat, et intelligeres quod ejus caput, in quo principale omnium sensuum est, arcano quodam sapientiae replebatur. Sed si non putas intelligendum esse mysterium, saltem noli impugnare judicium. Laudatur Petrus, quia Dei Filium credidit, quem videbat; quia se ab imperitae plebis rudibus adhuc opinionibus separabat. Denique cum interrogasset Dominus, quid homines de Filio hominis aestimarent, cum diceretur vulgi sententia, Petrus tacebat. 30. Taces ergo, Simon, et respondentibus aliis, adhuc taces ; cum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
putat eẽ quod secula sunt .
Minoris enim sacrileguest
copula ridiuinitati sȩcula quã
p̃ferri. : Sicredas iterum quia
xp̃s principium non sumpsit
ex uirgine sed tamen aliqđ
antex p̃m aestimes eẽ principiũ:
hntempore distantia. de im¬
pietate contentio ẽ : Virgi¬
nis enim supparem negasti
eẽ ñ tẽporis. Egoaũ et sup¬
parẽ uirginis scđm suscepti¬
onem corporis ñnegabo: et
creatorem temporis confite¬
bor: Quid enim ꝓficis si di¬
cas qr xp̃s hȩc anilla sit crea¬
tura. creatura mutatur.
non diuinitas adoratur
Noluit se sic xp̃sagnoscinet
his tantũ quȩ suprahominẽs̃
meritis estimari : Deniq cũ
interro gasset. Quid me di¬
cunt eẽ homines cumalii
dicerent heliam alii hiere mũ
aut unũ exprophetis: nullius
sententiam p̃dicauit. ⁊ Cum
dicit. petrus dicit xp̃s probauit.
et tu non probas arriane nec
iohanni et petroputas eẽ
credendum. quos uel solos pro
habundare: deniq quasi ad tes¬

Expanded text:
putat esse, quod saecula sunt; putat esse, quod saecula sunt; minoris enim sacrilegii est copulari divinitati saecula, quam praeferri. 26. Si credas iterum quia Christus principium non sumpsit ex Virgine, sed tamen aliquod ante Christum aestimes esse principium: in tempore distantia, de impietate contentio est; Virginis enim supparem negasti esse, non temporis. Ego autem et supparem Virginis secundum susceptionem corporis non negabo, et creatorem temporis confitebor. Quid enim proficis, si dicas quia Christus haec an illa sit creatura? Creatura mutatur, non divinitas adoratur. 27. Noluit se sic Christus agnosci, nec his tantum, quae supra hominem sunt, meritis aestimari. Denique cum interrogasset: Quem me dicunt esse homines ? cum alii dicerent Eliam, alii Hieremiam, aut unum ex prophetis; nullius sententiam praedicavit: cum dicit, Petrus dicit, Christus probavit, et tu non probas, Ariane? Nec Joanni et Petro putas esse credendum, quos vel solos pro abundare? Denique quasi ad tes
Abbreviated transcription (Latin):
igitur et tus ecundũ naturã
interp̃tari quod p̃t̃ diuinitatis
naturã ẽ. : Nam et sicredas
et offeras trans figurandum
corpus altaribus non distinguas
tamennaturam diuinitatis et
corporis etibi dr̃ sirecteo ffe¬
ras recte autem nondiuidas
peccasti : Diuideenim quod
meum diuide quod suumuer¬
bi ẽ  Ego quoderat illius
non habebam̃etille quod meũ
ẽ non habebat: Suscepit quod
meumẽ ut inpertiret quod suũ
ẽ ⁊ suscepit non ut confunde¬
ret sed repleret : Sicredas
susceptionemad fingas confusi¬
onem: manicheus eẽ desistinec
tamen eccłȩ filius eẽ coepisti
Si credas susceptionem corporis.
adiungas diuinitatis conpassio¬
nem portionemutiq perfidiȩ
non ꝑfidiam declinasti
Credis enim quod tibi prodes se
prȩsumis noncredis quod dõ
dignum ẽ Rursus sicredas
quia idem ds̃ et noui etueteris
tes tamenti ẽ. tempora autem
uerbo eiꝰ et momenta prȩmit¬
tas. tolerabilior ualentinus ẽ
qui ñ secula antedm̃ sed deos

Expanded text:
igitur et tu secundum naturam interpretari, quod praeter divinitatis naturam est. Nam etsi credas e susceptam, et offeras transfigurandum corpus altaribus; non distinguas tamen naturam divinitatis et corporis, et tibi dicitur: Si recte offeras, non recte autem dividas, peccasti . Divide quod meum, divide quod suum Verbi est. Ego quod erat illius, non habebam: et ille quod meum est, non habebat. Suscepit quod meum est, ut impertiret quod suum est: suscepit non ut confunderet, sed ut repleret. Si credas susceptionem, affingas confusionem; Manichaeus esse desisti, nec tamen Ecclesiae filius esse coepisti. 24. Si credas susceptionem corporis, adjungas divinitati compassionem: portionem utique perfidiae, non perfidiam declinasti; credis enim quod tibi prodesse praesumis: non credis quod Deo dignum est. 25. Rursus si credas quia idem Deus et novi et veteris Testamenti est, tempora autem Verbo ejus et momenta praemittas: tolerabilior Valentinus est, qui non saecula ante Deum, sed deos
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quod et gradum excludit et
multo hoc melius quam scio ::
hoc solumbenescio quod nescio
quȩ scire non possum : Quot
uidimus inquit et quod auduumꝰ
io hannes dicit. Hoc solumbe¬
nesciredix̃ quod audiuit et uidit.
qui in xp̃i pectore recum bebat:
Ergo illisatis ẽ audis se mihiñ
ẽ satis sed qđ illeaudiuit
hoc mihidix̃. : Et quodaudiũ
gare uerumeẽ de xp̃o. ergo
quodaudiuit audiui: et quod
uidit audi⁊ Ille enimuidit.
Quiduidit nonutique diuini¬
tatem quȩ secundum naturã
suã uiderenon potest : Sus¬

Expanded text:
est aequale Patri, quod et gradum excludit et est aequale Patri, quod et gradum excludit et multo hoc melius quam scio. Hoc solquae scire non possum. Quod vidimus, inquit, et quod audivimus , Joannes dicit: hoc solum bene scire se dixit, quod audivit et quod vidit, qui in Christi pectore recumbebat. Ergo illi satis est audisse, mihi non est satis. 22. Sed quod ille audivit, hoc mihi dixit: et quod audivit gare verum esse de Christo. Ergo quod audivit, audivi: et quod vidit, vidi; ille enim vidit, quod vidit: non utique divinitatem, quae secundum naturam suam videri non potest. S
Abbreviated transcription (Latin):
ambigis qr dĩẽ sempiternam
habereꝑ fectionem.: Nefor¬
te usu sermonis labereris
humanidũ uerbum dicis et filiũ.
ideo addidit et ds̃ erat uerbũ
habet utiq quod pater qr ds̃erat.
Quomodo huius negas aet̃nita¬
tem. cuiunum cum patredĩno
m̃ẽ ñ tesonus capiat simili¬
tudo que sermonis: Aliud
uerbum est quod tempora
habet: qđ syllabis colligitur.
litteris que conponitur.
Nontale uerbũ filius quia ñ
talis ẽ pater uerbi. : Cauen¬
dumergone et illiquestio¬
nẽ uocis corporalis iuideam
inferre : Incorporeus ẽ ds̃:
Vocemutiq incorporeus
corporalem non habet
Voxcorporalis non est in patre.
nec filius uerbum ẽcorporale:
Sicorpus inpatrenonẽ nec tẽpꝰ
in patre. ẽ. Si tempus inpatre
ñ ẽ utiq nec in uerbo est :
Quod sinullũ ĩ principii tẽpus
in uerbo: nec numerus utiq
nec gradus uerbiest: Quia
sinumerus in uerbo : ergo
multa uerba. simulta uerba
multiet filii : Sedunum uerbũ

Expanded text:
ambigis, quia Dei est sempiternam ambigis, quia Dei est sempiternam habere perfectionem; ne forte usu sermonis labereris humani, 708 dum Verbum dicis et Filium, ideo addidit: Et Deus erat Verbum . 19. Habet utique quod Pater, quia Deus erat. Quomodo hujus negas aeternitatem, cui unum cum Patre Dei nomen est? Non te sonus capiat, similitudoque sermonis: aliud Verbum est, quod tempora habet, quod syllabis colligitur litterisque componitur: non tale Verbum Filius, quia non talis est Pater Verbi. 20. Cavendum ergo ne et ibi quaestionem vocis corporalis videamur ingerere. Incorporeus est Deus: vocem utique incorporeus corporalem non habet. Si vox corporalis non est in Patre, nec Filius verbum est corporale. Si corpus in Patre non est, nec tempus in Patre est. Si tempus in Patre non est, utique nec in Verbo est. Quod si nullum principii tempus in Verbo, nec numerus utique, nec gradus Verbi est. Quia si numerus in Verbo, ergo multa verba. Si multa verba, multi et
Abbreviated transcription (Latin):
a patre diuideretuerbi ȩt̃¬
nitatẽ ut eademcrederemus
uerbi eẽ quȩ patris. ẽ. bonus
illepis cator adiunxit. Et uer¬
bum eratapud dm̃: Hoc est¬
quod dixerat : Sic estimandũ ẽ
erat uerbum quomodo erat pat̃.
erat semper : Nempe quomodo
de patrelegimus eratita et de
uerbo legimus erat: quid dis¬
cernis intellectum qui nondis¬
cernis auditum Uerbiẽe
apud patrẽ ẽ : patris ẽẽ cum uer¬
bo est : Legimus enim quia
uerbumerat apud dm̃. Itaq
si secundum tuamopinionẽ
aliquando non erat ergo
secundum tua mopinionem.
etis in principionone rat
apud quemerat uerbum:
Peruerbumenim audio: per
uerbum in tellego quiads̃ erat :
Namsisempiternum uerbũ
eẽ credidero quod eredo. ñ
possum de patris ac ternitate:
dubitare cuius ae ternis ẽ
filius: sitemporalem genera¬
tionem ei existimo incipit
cum munitatem haberenob̃cũ.
ut uideatur pat̃ eẽ coepisse .
Sed si de patreãmbigis quia incipe¬
re eẽ dinonest depatrenon

Expanded text:
a Patre divideret Verbi aetea Patre divideret Verbi aeternitatem, ut eamdem crederemus Verbi esse, quae Patris est, bonus ille piscator adjunxit: Et Verbum erat apud Deum . Hoc quod dixerat, sic aestimandum est: Erat Verbum, quomodo erat Pater; erat semper. Nempe quomodo de Patre legimus, erat; ita et de Verbo legimus, erat. 18. Quid discernis intellectum, qui non discernis auditum? Verbi esse apud Patrem est: Patris esse cum Verbo est; legimus enim quia Verbum erat apud Deum. Itaque si secundum tuam opinionem aliquando non erat, ergo secundum tuam opinionem et is in principio non erat, apud quem erat Verbum. Per Verbum enim audio, per Verbum intelligo quia Deus erat. Nam si sempiternum Verbum esse credidero, quod credo; non possum de Patris aeternitate dubitare, cujus aeternus est Filius. Si temporalem generationem ejus existimo, incipit communitatem habere nobiscum; ut videatur Pater esse coepisse: sed si de Patre non ambigis, quia incipere esse Dei non est, de Patre non
Abbreviated transcription (Latin):
ebat auctorem seduiui ficat᷑
axp̃o: Vocem audiuit inio¬
hanne uerbũ agnouit in xp̃o⁊
Et ideoplenus spũscõ quisciret
principiũ non tẽporis eẽ
sed supra tempora reliquit
setula: et astendens spũ suꝑ
om̃e principiũ. ait: In prini¬
cipio erat uerbum. hoc ẽre
maneatcȩlũ : Nondũ enim
erat quando in principio erat
uerbũ : Nam et sicȩlũ habet
principium dĩ non habet .:
Deniq in principio fecit ds̃
cȩlũ et terram ⁊ aliudẽ. fec̃
quoderat principium ñ ac¬
cipit sed p̃uenit Remane¬
antetiam tempora: quia post
cȩlũ temporaremaneant.
ctia mangeli archangeli
Et si principium eorũ ñ inuenio:
erattam̃ quandononerant
Nonerant enim qui aliquando
coeperunt ⁊ Siergo princi¬
piũ eoꝵ inuenire non possũ
quos certum est habere prin¬
cipiũ. quomodo pos sum
uerbi inuenire principiũ.
a quo omne principiũ ñ solũ
ternam diuinitatẽ eius ex¬
presserat: sed tam en nequis

Expanded text:
ebat auctorem: sed vivificatus ebat auctorem: sed vivificatus a Christo vocem audivit in Joanne, Verbum agnovit in Christo. 16. Et ideo plenus Spiritu sancto, qui sciret principium non temporis esse, sed supra tempora, reliquit saecula, et ascendens spiritu super omne principium, ait: In principio erat Verbum, hoc est, remaneat coelum; nondum enim erat, quando in principio erat Verbum. Nam etsi coelum habet principium. Deus non habet. Denique in principio fecit Deus coelum et terram . Aliud est, fecquod erat, principium non accipit, sed praevenit. Remaneant etiam tempora, quia post coelum tempora. Remaneant etiam angeli et archangeli. Et si principium eorum non invenio, erat tamen quando non erant. Non erant enim, qui aliquando coeperunt. Si ergo principium eorum invenire non possum, quos certum est habere principium, quomodo possum Verbi invenire principium, a quo omne principium non solum ternam divinitatem ejus expresserat: sed tamen ne quis
Abbreviated transcription (Latin):
mus om̃s. et ñ audiunt om̃s
Incras satũ ẽ enimcor quo¬
rundam: et aures eorum
grauiter audierunt. Aures
scilicet interioris affectus.
Non enim caropeccat quȩ suũ
seruat officiũ et recipit audi¬
tũ : sed animus puri auditus
prauus interpres quirecusat
audire quȩ audiuntur. in¬
tellegerequȩ leguntur .
Quid aures tam quãcera eeplũ¬
boclauditis et tam̃ domini¬
cabeneficia et officianaturȩ
ñ potestis excludere: auditis.
inuiti auditis fas tidientes
auditis nequod ñ audieritis
excusa repossitis: Auditi sergo
cum legit᷑ in principio erat uer¬
bum: quis hocdicitĩobannes
utiq illepiscitor. sed ñ quasi
piscator hocdic̃ sed quasiuma¬
ni piscator affectus. quiam
non pisces caperet sed homi¬
nes uiuificaret: Nonsuũ ẽ
quod dic̃. sed eiꝰ quiuiui ficandi
ei tribuit potestatẽ .. Piscator
enimipsis quos antecapiebit
piscibus taciturniorerat. et
circadiuina mysteria¬
Magis mutus quiuocis suȩ nesci¬

Expanded text:
mus omnes, et non audiunt omnes: mus omnes, et non audiunt omnes: Incrassatum est enim cor quorumdam, et aures eorum graviter audierunt ; aures scilicet interioris affectus. Non enim caro peccat, quae suum servat officium, et recipit auditum, sed animus puri auditus pravus interpres, qui recusat audire quae dicuntur, intelligere quae leguntur. Quid aures tamquam cera et plumbo clauditis, et tamen Dominica beneficia et officia naturae non potestis excludere? Auditis inviti, auditis fastidientes: auditis, ne quod non audieritis, excusare possitis. 707 15. Auditis ergo cum legitur: In principio erat Verbum . Quis hoc dicit? Joannes utique ille piscator: sed non quasi piscator hoc dicit, sed quasi humani piscator affectus; qui jam non pisces caperet, sed homines vivificaret . Non suum est, quod dicit: sed ejus qui vivificandi ei tribuit potestatem. Piscator enim ipsis, quos ante capiebat, piscibus taciturnior erat; et circa divina mysteriamagis mutus, qui vocis suae nesci
Abbreviated transcription (Latin):
iustus indiregno: Cuueam̃
igitur. nequitea cubi culo
regis ȩt̃ni et a secretromatris
eccłȩ separare conetur
Ad qđ illa anima incanticis
canticorũ uerbum dĩ seintro¬
duxis se significat: Caueamꝰ
nea sinupatris et quodam
utero paternȩ archano que
naturȩ subs tantiam unige¬
niti filii separemus. uerbis¬
quehis quibus ueritas suscep¬
te incarnationis asistru¬
itur diuinȩ generationi
prȩiudicia inferre medi¬
tentur: ne et nrm̃ alicui
dicatur si recte offeras
recte autem non diuidas
peccastiquiesce: Hoc ẽ si
nesciamus quȩ propria sunt
diuinitatis aeternȩ in carna¬
tionis que dis tinguere : sicre
atorem cm suis operibus
conferemus. siauctorem
temporum dicatmus
coepis sepost tempora.
Neque enimpotest fieriut ꝑ
quem sunt om̃a situnus ex om¬
nibus : Nolo nobis credatur:
scriptura recitetur : Non
egodico ame quia in principio
fingo sed lego: Qđ omnes
legimus. sed ñom̃s intelle¬
gimꝰ: Et cum legitur. audi¬

Expanded text:
justus in Dei regno. 13. Caveamus justus in Dei regno. 13. Caveamus igitur ne quis nos a cubiculo regis aeterni, et a secreto matris Ecclesiae separare conetur, ad quod illa anima in Canticis canticorum Verbum Dei se introduxisse significat . 706 Caveamus ne a sinu Patris, et quodam utero paterno, arcanaeque naturae substantiam unigeniti Filii separemus, verbisque his quibus veritas susceptae incarnationis astruitur, divinae generationi praejudicia inferre meditemur; ne et nostrum alicui dicatur: Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti; quiesce; hoc est: Si nesciamus quae propria sunt divinitatis aeternae incarnationisque distiatorem cum suis operibus conferamus, si auctorem temporum dicamus coepisse post tempora; neque enim potest fieri, ut, per quem sunt omnia, sit unus ex omnibus. Nolo nobis credatur. Scriego dico a me quia in principio fingo, sed lego; quod omnes legimus, sed non omnes intelligimus. Et cum legitur, audi
Abbreviated transcription (Latin):
patreet filiodĩ separant
Nouato quoq et donito et
omnibus quiscindere corp
ẽ qđ offerturdõ ad quã paulus
ricordias dĩ exhibere corpora
ergo sacrificiũ diuiser̃ eccłę
membra lacerindo : Illos quoq
percellit ista sententia quiani¬
mã rationabilemab in carnati¬
onis dominice segregantsa¬
cramento. naturã hominis ab
homine separare cupientes:
Et istifortas serecte offert̃
trinitatisedrationem nesciunt
naturȩ humanȩ diuinȩ que
dis tinguere: Dĩ enim simplex
natura ẽ Homo exanima ra¬
tionabili constat et corpore:
Sialterum tollas. totamnaturã
hominis sustulisti: Aduer¬
sus omnes igitur hero ses
ista sententia ẽ : quȩ fr̃t no
pomine non frat̃ne eccłam ꝑse¬
quuntur : Siquidem subo¬
tione nominis xp̃iani et qui-¬
damnuncu patiua fideiger¬
manitate : parricidalibus
gladus nos cupiunt uulnera¬
re Quia conuersationr̃a
adõ ẽ et dominantur nob
in scło peccatores: Peccator
enim dominatur in sȩculo :

Expanded text:
Patre et Filio Dei separant. Patre et Filio Dei separant. 10. Novato quoque et Donato et omnibus qui scindere corpuest, quod offertur Deo, ad quam Paulus ricordiam Dei exhibere corpora ergo sacrificium diviserunt, Ecclesiae membra lacerando. 11. Illos quoque percellit ista sententia, qui animam rationabilem ab incarnationis Dominicae segregant sacramento, naturam hominis ab homine separare cupientes. Et isti fortasse recte offerunt Trinitati: sed rationem nesciunt naturae humanae divinaeque distinguere; Dei enim simplex natura est, homo ex anima rationabili constat et corpore. Si alterum tollas, totam naturam hominis sustulisti. 12. Adversus omnes igitur haereses ista sententia est, quae fraterno nomine, non fraterne Ecclesiam persequuntur. Siquidem sub optione nominis christiani et quadam nuncupativa fidei germanitate parricidalibus gladiis nos cupiunt vulnerare; quia conversio nostra ad eos est, et dominantur nobis in saeculo peccatores. Peccator enim dominatur in saeculo,
Abbreviated transcription (Latin):
Sirecte offeras non rectȩ diui¬
dis peccasti quiesce: si offerat
cuncmianus qui exinpietatis
arrianȩ fonte progrediens
redundantiper fidiȩ suȩ
labitur cȩno generationẽ
rens exfilios ofiȩ traditioni¬
b: colligendã cumutiq alia
creaturarũ sitratioalia secre¬
torũ potentia diuinorum.
Et ipsidr̃ si recte offeras ñ
recte autẽ diuidas peccasti
quiesce. Dicitur hoc sabelli¬
ano qui patrẽ filiumque c̃¬
fundit: Dicitur hoc mar¬
cionitȩ quialium putat dñ
noui aliumueteris testam̃ti
Dicitur hoc manicheo et ua¬
lentino qui non putauer̃
ueritatẽ carnis umane ax p̃o
es sesusceptam ⁊ Paulus quo¬
ꝙ samosatenus et basilides
ineadem sententiȩ sortenu¬
merantur: Similiter quo¬
que eiusdem sententiȩ auc¬
toritate damnantur: qui diui¬
nitatem scĩ sp̃s negauerunt
alii enimquidam uelarria¬
norum iudci uelarrianis
uideorũ : quia sicut illifiliũ
apatre. ita ctistisp̃m adõ

Expanded text:
Si recte offeras, non autem recte diviSi recte offeras, non autem recte dividas, peccasti: quiesce . 7. Si offerat Eunomianus, qui ex impietatis Arianae fonte progrediens, redundanti perfidiae suae labitur coeno, generationem reus ex Philosophiae traditionibus colligendam: cum utique alia creaturarum sit ratio, alia secretorum potentia divinorum; et ipsi dicitur: Si recte offeras, non recte autem dividas, peccasti: quiesce. 8. Dicitur hoc Sabelliano, qui Patrem Filiumque confundit. Dicitur hoc Marcionitae, qui alium putat Deum novi, alium veteris 705 Testamenti. Dicitur hoc Manichaeo et Valentino, qui non putaverunt veritatem carnis humanae a Christo esse susceptam. Paulus quoque Samosatenus et Basilides in eadem sententiae sorte numerantur. 9. Similiter quoque ejusdem sententiae auctoritate damnantur, qui divinitatem sancti Spiritus negaverunt. Alii enim quidam vel Arianorum Judaei, vel Ariani sunt Judaeorum; quia sicut illi Filium a Patre, ita et isti Spiritum a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enimnescit diuidere :
nescit diiuidicare: spiri¬
talis aũ diudicatom̃a : Et
ideo abraham sacrificium
quod offerebat diuisit :
sciuit etiam abeldiuidere
qui ex primitiuisouium ob¬
tulit sacrificium docens
ñ terrȩ munera placitura
dõ quȩ de generauerat in
peccatore: sed ea in quibus
diuinigrã mis teriire fulge¬
ret: Prophetauit itaq nos
perpassionem dñi aculpa eẽ
redim̃dos:: De quoscriptum
ẽ  Ecceagnus dĩ eccequi
tollit peccatũ mundi Vnde
et de primitiuis obtulitut
primogenitum de signaret
Ostendit ergouerum dĩ sacri¬
ficium nos futuros dequib
prophetaait. Afferte
dño filios arietum: Merito
extraecclesiam constitutos
latamẽe sententiã: Multoꝵ
enim hic figuram cernopo¬
pulorũ : quos diuina senten¬
tia conp̃hendit. quorum in illo
cain iam tunc munerare¬
futauit : Generalis enim¬
hȩc inͫpios omnes senten¬
tia ẽ Itaq siuideus offerat
quifilium uirginis mariȩ
apatredõ separat. dicitur ei:

Expanded text:
Qui enim nescit dividere, Qui enim nescit dividere, nescit dijudicare: spiritalis autem dijudicat omnia . Et ideo Abraham sacrificium quod offerebat, divisit . Scivit etiam Abel dividere, qui ex primitivis ovium obtulit sacrificium , docens non terrae munera placitura Deo, quae degeneraverant 704 in peccatore, sed ea in quibus divini gratia mysterii refulgeret. Prophetavit itaque nos per passionem Domini a culpa esse redimendos, de quo scriptum est: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Unde et de primitivis obtulit, ut primogenitum designaret. Ostendit ergo verum Dei sacrificium nos futuros, de quibus Propheta ait: Afferte Domino filios arietum , Meritoqextra Ecclesiam constitutos latam esse sententiam; multorum enim hic figuram cerno populorum; quos divina sententia comprehendit, quorum in illo Cain jam tunc munera refutavit . haec in impios omnes sententia est. Itaque si Judaeus offerat, qui filium virginis Mariae a Patre Deo separat, dicitur ei:
Abbreviated transcription (Latin):
uendum: sedhesteR¬
NOS MSOS NON INUE¬
NIO ERE DI TOROS
Nisi forte in prouiso conuen¬
tu putauerunt nos esse tur¬
bandos. Sed numquam fides
uera turbatur: Itaque dum
illi forsitanueniunt: adistos
qui propositi sunt deflecta¬
mus agrico las: quorumalter
hoc est cain a fructibus ter¬
rȩ. alt̃ autema belui delicet
ex primitiuis ouium suarũ
ostiamdño obtulit: Nihil
inuenio quod inspecie mu¬
nerum rep̃hendã nisi quod
et cainmunera suadis pli¬
cuis secognouit. et dñs dix̃
sirecte offeras rete aũ
non diuidas peccasti Ubi
igitur estcrimenubi culpa
ñ in oblationemuneris. sed
in oblationis affectu ⁊ sunt
quidem qui recte arbitrent᷑.
quia alius quȩ offerret ele¬
gerat alius quȩ uiliora habuit
offerebat. Sednone st ita
in ops spiritalium sensus in
nobis ut putemus quia dñs
corpora lesacrificium non
spiritale quȩ rebat.
Et ideo addidit quies ceto
lerabilius si gnificans
abstinere amuneribus.
deferendis quam infide¬
lis studiomunus offertȩ.⁊

Expanded text:
vendum, sed hesternos meos non invenio creditores, nisi forte improviso conventu putaverunt nos esse turbandos: sed numquam fides vera turbatur. 2. Itaque dum illi forsitan veniunt, ad istos qui propositi sunt, deflectamus agricolas, quorum alter, hoc est Cain, a fructibus terrae: alter autem, Abel videlicet, ex primitivis ovium suarum hostiam Domino obtulit . Nihil invenio quod in specie munerum reprehendam, nisi quod et Cain munera sua displicuisse cognovit, et Dominus dixit: Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti . 3. Ubi igitur est crimen? ubi culpa? Non in oblatione muneris, sed in oblationis affectu. Sunt quidam qui recte arbitrantur, quia alius quae offerret, elegerat: alius quae viliora habuit, offerebat. Sed non est ita inops spiritalium sensus in nobis, ut patemus quia Dominus corporale sacrificium, non spiritale quaerebat. Et ideo addidit, quiesce , tolerabilius significans abstinere a muneribus deferendis, quam infideli studio munus offerre.
Abbreviated transcription (Latin):
Unum autem sp̃m nemodubi¬
tauerit: & sid e unodõ ple¬
riq: dubitarunt : alium enĩ
dixerunt pleriquẽ her&ici
dm̃ u&eris. alium nouitesta¬
menti: Sed sicut unus pat᷑
qui & olim locutus ẽ ut legimꝰ
patrib: in prophecis. & in no¬
uissimis diebus nobis ẽ locutꝰ
infilio. & sicut unussilius qui
iuxtau&erisseriem testam̃¬
ti ab adamoffensus. ab abra
ferbuit in ꝓph&is. insuffla¬
tusẽ apłis. copulatus ẽ patri
& filio inbaptismatis sacra¬
legimus Nemo inspũdi loquens
dicit a nathema ihũ: & ne mo

Expanded text:
utem esse Spiritum nemo dubitaverit, etsi de uno Deo plerique dubitaverunt. Alium enim dixerunt plerique haeretici Deum veteris, alium novi Testamenti. 612 Sed sicut unus Pater, qui et olim locutus est, ut legimus, patribus in prophetis: et in novissimis diebus nobis locutus est in Filio : et sicut unus Filius, qui juxta veteris seriem Testamenti ab Adam offensus, ab Abrahferbuit in prophetis, insufflatus est apostolis, copulatus est Patri et Filio in baptismatis sacralegimus: Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo