comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pta esse: & alia dari ñ posse. Nichil aut̃ horũ
fecit: qͥa ohȩc nos ostendimꝰ qͦmͦ de xp̃o accipi
possint. & suꝑiꝰ alia multa dedimꝰ quȩ nͥ de
xp̃o intellectũ habere ñ possint. Non ÷ gͦ cur
concludas fauste. nulla esse a moise scripta
de xp̃o. Attende enĩ qͥd dicas. Eosi hȩc inquis
minime de xp̃o scripsit: aut alia dabitis aut
nulla ert̃. Uerũ dicis. Ainde qͥa & hȩc de xpõ¬
uł ꝓpt̾ xp̃m scripta docuimꝰ. & alia multa
dedimꝰ: argum̃tatio tua potiꝰ nulla erit. Et
hȩc qͥdẽ quȩ cõmemorasti: quãius ñ obtinue¬
ris. saltẽ conatꝰ es ostendere ñ esse scripta de
xp̃o. Qͦd aut̃ subdidisti. aut alia dabitis aut
nulla ert̃: priꝰ demonstrare debuisti alia nos
dare ñ posse. ut securꝰ inferres. nulla esse.
Nc̃ uͦ tanquã libellꝰ tuus tã surdos auditores
uł cecos lectores esset habiturꝰ. ut nullꝰ aduer¬

Expanded text:
pta esse et alia dari non posse. nihil autem horum pta esse et alia dari non posse. nihil autem horum fecit. quia et haec nos ostendimus, quomodo de Chripossint; et superius alia multa dedimus, quae nisi de Christo intellectum habere non possint. Non est ergo cur concludas, Fauste, nulla esse a Moyse scripta de Christo. Attende enim quid dicas: Quod si haec, inquis, minime de Christo scripsit, aut alia dabitis, aut nulla erunt. Verum dicis. Proinde, quia et haec de um scripta docuimus, et alia multa dedimus, argumentatio tua potius nulla erit. Et haec quidem quae commemorasti, quamvis non obtinueris, saltem conatus es ostendere non esse scripta de Christo. Quod autem subdidisti, Aut alia dabitis, aut nulla erunt; prius demonstrare debuisti, alia nos dare non posse, ut securus inferres nulla esse. Nunc vero tanquam libellus tuus surdos auditores vel caecos lectores esset habiturus, ut nullus adver
Abbreviated transcription (Latin):
Uidebat quippe ille spũ ꝓphetico & dõ sibi
loquente : multos exurrecturos hereticoᷤ
diuersoꝵ errors magistros: aduersũ doc¬
moisen cȩt̃osq scõs eiꝰ gentis editas. p̾nun¬
ciatꝰ est. Quisqͥs itaq aliũ docere uellet: ip¬
sũ int̾ficiendũ moises p̃cipiebat. Quid aut̃
nc̃ aliud agit lingua catholica nͥ ut
spuali glacio utriꝰq testam̃ti acie bis acuto. in¬
t᷑ficiant᷑ om̃s qͥnos adõ nr̃o uolunt auertere.
aliqͦͥdue infringere inandatoꝵ: Int̃ qͦs p̃cipue
cadit ipse manicheus: cũ eiꝰ error asserta legis
& ꝓpħarũ ueritate ꝑimit᷑. uolentis nos auer
mã añ fraudulentissimã dicã: nescio. Erat enĩ
fausto ingeniũ. Unde magis arbitror eũ ne¬
bulã inicere uoluisse munꝰ attento lectori:
quã ñ uidisse qͦd dicã. Ait enĩ. Eͦdsihȩc de
xpõ minime scripsit: aut alia dabitis. aut
nulla ert̃. Hȩc ꝓpositio uera .ẽ. d conseqͦͤns
erat: ut ostenderet & hec de xp̃o minime scri¬

Expanded text:
uidebatur quippe ille spiritu prophetico et deo sibi loquente multos exsurrecturos haereticos diuersorum errorum magistros aduersum docMoysen ceterosque sanctos eius gentis editas praenuntiatus est. quisquis itaque alium docere uellet, ipsum interficiendum Moyses praecipiebat. quid autem nunc aliud agit lingua catholica. nisi ut spiritali gladio utriusque testamenti acie bis acuto interficiantur omnes, qui nos a deo nostro uolunt auertere aliquodue infringere mandatorum? inter quos praecipue cadit ipse Manichaeus, cum eius error adserta legis et prophetarum ueritate perimitur, uolentis nos auertmam. an fraudulentissimam dicam, nescio; erat enim Fausto ingenium . unde magis arbitror eum nebulam inicere uoluisse minus adtento lectori quam non uidisse quod dicam; ait enim: quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. haec propositio uera est, sed consequens erat, ut ostenderet et haec de Christo minime scri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ urãm traditionẽ. Qua inre uidete
quã multa nos doceat. & iudeos adõ suo
se ñ auertere: & eiꝰ mandata ñ tantũ se in
Quã obrẽ qm̃ nos credimꝰ omĩa quȩ scripsit
moises adxp̃i cõm̃dationẽ ꝑtinere. qͥd isto
iniis hoc ostendere quȩ faustꝰ de illa script᷑a
refellenda uł uituꝑanda delegerit: recte
a nob debitũ exigit᷑. ut hoc etiã qͦd p̃cepit
moises int̾ficiendũ esse ꝓpħam siue pͥnci-¬
pe qͥ eos a deo suo uellet auertere aliqͦdue

Expanded text:
propter uestram traditionem. qua in re uidete, propter uestram traditionem. qua in re uidete, quam multa nos doceat et Iudaeos a deo suo se non auertere, et eius mandata non tantum se non Quamobrem quoniam nos credimus omnia, quae scripsit Moyses, ad Christi conmendationem pertinere, quod isto in iis hoc ostendere, quae Faustus de illa scriptura refellenda vel vituperanda delegerit, recte a nobis debitum exigitur, ut hoc etiam, quod praecepit Moyses interficiendum esse prophetam sive principem, qui eos
Abbreviated transcription (Latin):
imitarent᷑. Nongͥ xp̃c isrłitas adõ suo uolebat
auertere: s eos potiꝰ qd abillo auerterent᷑ ar¬
guebat. Mandatoꝵs aut̃ aliqͦd eoꝵ quȩ ꝑmoisen
data st̃. infregise dñm qͥ arbitrat᷑: ñ mirũ si
hoc putat qͥd iudei. S ideo errat: qͥa in hoc
errauert̃ & iudei. Ubi aut̃ faustꝰ cõmemo¬
rat ipsũ mandatũ. qͦd dñm infregisse uult
credi: ihi opus ÷ ut ostendamꝰ qͦmͦ fallat᷑. sic̃
iã sup̾ ubi oportebat ostendimꝰ. Nc̃ illud dico.
qͥa si alioͦd illoꝵs mandatoꝵ diis in fregisset:
ñ etiã de hoc ipso iudeos arguisset. Quib
& obhoc excederet ñ mandatũ dĩ s traditi¬
ones senioꝵs: ait illis. Ut qͥd & uos egredimi¬
ni mandatũ dĩ. ut traditiones urãs statu¬
atis: Ipsũq di mandatũ cõmemorat: qͦd ꝑ
morsen mandatũ esse nouimꝰ Secutꝰ qͥppe ait
ds enĩ dixit. Honora patre & matrẽ. Et qui
maledixerit patri aut matri: morte mo
uerit patrẽ suũ. & irritũ fecistis uerbũ dĩ

Expanded text:
igitur Christus Israhelitas a deo suo uolebat auertere, sed eos potius, quod ab illo auerterentur, arguebat. mandatorum autem aliquod eorum, quae per Moysen data sunt. infregisse dominum qui arbitratur, non mirum, si hoc putat, quod Iudaei; sed ideo errat, quia in hoc errauerunt et Iudaei. ubi autem Faustus conmemorat ipsum mandatum, quod dominum infregisse uult credi. ibi opus est. ut ostendamus, quomodo fallatur, sicut iam supra, ubi oportebat, ostendimus. nunc illud dico, quia, si aliquod illorum mandatorum dominus infregisset, non etiam de hoc ipso Iudaeos arguisset: quibus ob hoc excederent non mandatum dei. sed traditiones seniorum, ait illis: utquid et uos egredimini mandatum dei, ut traditiones uestras statuatis? ipsumque dei mandatum conmemorat, quod per Moysen mandatum esse nouimus. secutus quippe ait: deus enim dixit: honora patrem et matrem et: qui maledixerit patri aut muerit patrem suum; et inritum fecistis uerbum dei
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ cõm̃datione cõmemorat. eiꝰq auctori¬
tate saduceoꝵ refellit errorẽ resurrec¬
tionẽ negantiũ. ubiait. De resurrectio¬
ne aut̃ mortuoꝵ ñ legistis qͥd dc̃ locutꝰ sit
de rubo admorsen. ego sũ ds̃ abrahã & ds̃
isaac & d̃s iacob: Non ⁊ ds̃ mortuorũ: s ui¬
uoꝵs. Om̃s enĩ illi uiuunt. Opportune itaq
eadẽ uoce nẽ conuincunt᷑ manichei: qͣ
tc̃ conuicti st̃ saducei. Nã & ipsã resur¬
rectionẽ alio quidẽ mͦ. s tam̃ etiã isti ne¬
gant. Itẽ cũ fidẽ centurionis laudans di¬
ceret. am̃ dico uob̾ ñ inueni tantã fidẽ
inisrł: adiecit & ait. dico aut̃ uob̾: qm̃ mul¬
ti aboriente & occidente uenient & re¬
cũbent cũ abrahã & isaac & iacob in reg¬
no cȩlorẜ. Filii aut̃ regni ibunt intene̾¬
bras exteriores. Sigͦ qͦd negare faustꝰ ñ po¬
test. ñ cõm̃dauit moises popło isrł dm̃ nͥ
dm̃ abrahã & isaãc. & lacob. eũq ipsũ xp̃c
exhis & aliĩs testimoniis sine dubitatione

Expanded text:
dem commendatione commemorat, ejusque auctoritate Sadducaeorum refellit errorem resurrectionem negantium, ubi ait, De resurrectione autem mortuorum non legistis quid Deus locutus sit de rubo ad Moysen, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac et deus Iacob? non est deus mortuorum, sed uiuorum; omnes enim illi uiuunt. oportune itaque eadem uoce nunc conuincuntur Manichaei, qua tunc conuicti sunt Sadducaei; nam et ipsam resurrectionem alio quidem modo. sed tamen etiam isti negant. item cum fidem centurionis laudans diceret: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel, adiecit et ait: dico autem uobis, quoniam multi ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum; filii autbras exteriores . Si ergo, quod negare Faustus non potest, non commendavit Moyses populo Israel Deum, nisi m Abraham et Isaac et Iacob eumque ipsum Christus ex his et aliis testimoniis sine dubitatione
Abbreviated transcription (Latin):
riret. Ubi euangłista subiecit hoc eum nase
dixisse. s cũ esset pontifex ꝓphetasse.S
moises non erat caiphas. Quare illud qͥd
popło hebreo dixit. uidebis uitã tuã pen¬
dentẽ & ñ credes uitȩ tuȩ: ñ solũ de
x põ dix. qͦd & si nesciens dixisset de nul
lo alio dixisse deberet intelligi: uerũ
etiã sciens dix̃. Erat enĩ fidelissimꝰ dis¬
pensator ꝓpħici sacram̃ti. id÷ illiꝰ sacer¬
dotalis chrismatis. unde xpi nom̃ agnos.¬
cimꝰ. In qͦ sacram̃to quãuis hõ pessimꝰ car¬
phas: etiã nesciens potuit ꝓphetare. Hoc
qui ppe ueo egit ꝓpħicũ chrisma ut ꝓ¬
phetaret: hoc aut̃ uita impia. ut nesciens
unde .xp̃i nom̃ innotuit. & unde xp̃m eciã

Expanded text:
a gens. ubi euangelista subiecit hoc eum non a se a gens. ubi euangelista subiecit hoc eum non a se dixisse, sed cum esset pontifex prophetasse. sed Moyses non erat Caiphas. quare illud, quod populo Hebraeo dixit: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae. non solum de Christo dicit. quod, etsi nesciens dixisset. delligi; verum etiam sciens dixit. Erat enim fidelissimus dispensator prophetici sacramenti, id est, illius sacerdotalis chrismatis, unde Christi nomen agnoscimus: in quo sacramento, quamvis homo pessimus, Caiphas etiam nesciens potuit prophetare. Hoc quippe in eo egit propheticum chrisma, ut prophetaret: hoc autem vita impia, ut nesciens unde Christi nomen innotuit, et unde Christum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
posset. ut int̾ diuersa maledicta quȩ ĩpio
popło ꝓpħice p̾nunciabant᷑: hoc qͦq pone¬
ret. S ego & qui mecũ aliqͥnto attentiꝰ
cogitant euangłicã illã dnicãq senten¬
tiã. qn̾ait. ille enĩ & de me scripsit. ut &
scripturȩ illiꝰ intentionẽ ñ n adintelligen
dã xp̃i gram ꝑscrutando consuleremꝰ: etiã
cȩt̃a in illa lectione maledicta ꝓpt̾ xp̃m pꝰ
nimis longũ erit. Unde tancũ ab est ut
hoc qͥd faustꝰ cõmemorauit ꝓpt̾ea ñ ꝑtine¬
at ad xp̃m qͥa int̾ cȩt̾a maledicta positũ
consulit᷑ ꝓphetata referant̾. Quantoma¬
gis hoc qͦd & si talis fuisset moises ut aliud
corde intuens id ore funderet. faciliꝰ enĩ
dicerẽ ꝓphetasse nesciente. quã cũ audirẽ
popło uideorũ dictũ. uidebis uitã tuã
pendente & ñ credes uitȩ tuȩ. de xp̃o pro¬
phatuĩ negarẽ: Neq enĩ hoc intuebat᷑ a¬
nimo carphas qͥd ex uerbis eiꝰ intellectũ ẽ.
cũ xp̃m ut inimicũ ꝑsequens ait expe¬

Expanded text:
cta, quae inpio populo prophetice praenuntiabantur, hoc quoque poneretur. sed ego et qui mecum aliquanto adtentius cogitant euangelicam illam dominicamque sententiam, qua non ait: "ille enim et de me scScripturae intentionem non nisi ad intelligenam perscrutando consuleremus, etiam cetera in illa lectione maledicta propter Chrisnimis longum erit. Unde tantum abest, ut hoc, quod Faustus commemorauit, propterea non pertineat ad Christum, quia inter cetera maledicta positum consulitur, prophetata referantur . quanto magis hoc! quod et si talis fuisset Moyses, ut aliud corde intuens id ore funderet, facilius eum dicerem prophetasse nescientem, quam, cum audirem populo Iudaeorum dictum: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae, de Christo prophetatum negarem. neque enim hoc intuebatur animo Caiphas, quod ex uerbis eius intellectum est, cum Christum ut inimicum persequens ait expe
Abbreviated transcription (Latin):
poa ias c olite putare qͥa uem soluere l esẽ
a puobaes. nꝰ ueni sol uere s adimplere. n alido
tale uã fccisset ut inhanc suspicionẽ poset ue¬
nire. qͣsi nos negemꝰ. iudeis ñ intelligenti bꝰiui¬
aere potuise ex p̃m destruetorẽ legis & ppba¬
rii : Si hoe ipsu⁊. cur ille uerax &e ueritas
n potuerit de alia lege ce alis ꝓps dicere
picabant᷑: Qes hinc etiũ satis confirmat᷑: qͥu ibi
ueqͥt a dicit. Am am̃ dico uob̾: donec transeat
celũ a t̾ra iota unũ aut unꝰ apex n transibit

Expanded text:
Nolite putare quia veni solvere Legem aut Prophetas; non veni solvere, sed adimplere: nisi aliquid tale jam fecisset, ut in hanc suspicionem posset venire? Quasi nos negemus Judaeis non intelligentibus videri potuisse Christum destructorem legis et prophetarum: sed hoc ipsum est, cur ille uerax et ueritas non potuerit de alia lege et de aliis prophetpicabantur. quod hinc etiam satis confirmatur, quia ibi sequitur et dicit: amen. amen dico uobis, donec transeat c
Abbreviated transcription (Latin):
plantauit pat̾ m̃s cȩlestis: eradicabit᷑. Sinite
illos. cęci st̃. duces cȩcorũ. Cȩcꝰ aut̃ si cȩcũ du¬
cat: ambo cadent infoueã. Hoc utiq ideo:
qͥa traditiones suas uolentes statuere. man¬
data dĩ ñ intelligebant. S ñ diĩ quȩsierant
discipl̃i a magistro. qͦmͦ ipsi qͦd turbis dixerat
acciꝑe deb̾ent. Ecce & hoc fit. Na contex̃ euan¬
głista & dic̃. Respondens aut̃ petrꝰ: ait illi. Nar¬
ra nob̾ parabolã istã. Hinc intelligimꝰ petrũ
putasse ñ ꝓpͥe nec aꝑte dũm locutũ fuisse
cũ diceret. ñ qͦd int̾rat ios cõmunicat ho

Expanded text:
auit pater meus caelestis. e.radicabitur. sinite illos, caeci sunt duces caecorum. caecus autem si caecum ducat. ambo cadent in foueam. hoc utique ideo, quia traditiones suas uolentes statuere mandata dei non intellegebant. sed nondum quaesierant discipuli a magistro. quomodo ipsi, quod turbis dixerat, accipere deberent. ecce et hoc fit; nam contexit euangelista et dicit: respondens autem Petrus ait illi: narra nobis parabolam istam. hinc intellegimus Petrum putasse non proprie. nec aperte dominum locutum fuisse, cum dice
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enĩ sonuit fortasse iudeis qͦd dictũ. ẽ
uidebis uitã tuã pendentẽ & ñ credes ui¬
tȩ tuȩ : ut int̾ minas uł dolos hostiũ suo¬
incturos se esse ñ crederent. S filiꝰ euaugłii¬
cii audit. ille enĩ de me scripsit: in hacꝰ
ipsa ambiguitate sententiȩ uidet quid
ꝓpħe porcis ꝓicunt. qͥd hominibꝰ mnuant.
Statiq illi occurrit uita hominũ xpc̃ pendeuᷤ
eiq ñ credentes iudei. obhoc ipsũ qͥa penden¬
te uident. Et aliꝰ qͥdẽ aliqͥs cito dicera. int̾̃
cȩt̃a maledicta quȩ in illa lectione adaliqͥd
de xp̃o intelligendũ ñ ꝑtinent: hoc solũ ibi

Expanded text:
sic enim sonuit fortasse Iudaeis quod dictum est: sic enim sonuit fortasse Iudaeis quod dictum est: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae, ut inter minas et dolos hostium suouicturos se esse non crederent. sed filius euangelii audit: ille enim de me scripsit; in hac ipsa ambiguitate sententiae uidet quid prophetae porcis proiciant, quid hominibus innuant, statimque illi occurrit uita hominum Christus pendens eique non credentes Iudaei ob hoc ipsum, quia pendentem uident. et alius quidem aliquis cito diceret inter cetera maledicta, quae in illa lectione ad aliquid de Christo intellegendum non pertinent, hoc solum ibi
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ cęt̾a maledicta & hõc positũ. ẽ. Num
ideo ñ ÷ ꝓphetia cũ & cęt̾a int̾ quȩ positũ
ne uł p̃cedentia uł conseqͤͣntia contexin¬
tur. nichil ꝑtinere uident᷑ ad xp̃m. Qua¬
iudeis ꝓmerito suꝑbiȩ impietatis acci¬
dert̃: quã undere uitã suã id ÷ filiũ dĩ
pendentẽ. & ñ credere uitȩ suȩ. Maledie¬
ta enĩ cũ exꝓphetia dicunt᷑: ñ st̃ de malo
uoto imp̃cantis. s de pͣscio spũ denuncian¬
tis. Nã illã quȩ de malo uoto st̃ ꝓhibent᷑. cũ
dr̃. Benedicite. & nolite mal edicere. Hȩc
aut̃ sepe inueniunt᷑ insermone scõꝵs. sic̃¬
tꝰ etiã male optasse uidet᷑ apłs. utinã & ab¬
scidant᷑ qͥuos conturbant. Qͦd utiq si consi¬
deres ꝑsonã scribentis: magis eũ elegantis¬
simo ambiguo bene optase intelliges. St̃
eni spadones. qͥ se ipsos abscidert̃ ꝓptꝰ regnũ
cȩlorui. Ed in his qͦq uerbis faustus sapuis¬
set: si piũ salatũ adescas dñicas attuliss&

Expanded text:
 caetera maledicta et hoc positum est. Num ideo non est prophetia, cum et caetera, inter quae positum ne vel praecedentia vel consequentia contexuntur, nihil pertinere videntur ad Christum? QuaIudaeis pro merito superbiae inpietatis acciderunt, quam uidere uitam suam, id est filium dei, pendentem et non credere uitae suae. maledicta enim cum ex prophetia dicuntur. non sunt de malo uoto inprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa, quae de malo uoto sunt, prohibentur, cum dicitur: benedicite et nolite male dicere. haec autem saepe, inueniuntur in sermone stus, etiam male optasse videtur Apostolus: Utinam abscindantur qui vos conturbant! Quod utique, si consideres personam scribentis, magis eum elegantissimo ambiguo bene optasse intelliges. Sunt enim spadones, qui se ipsos absciderunt propter regnum caelorum. quod in his quoque uerbis Faustus sapuisset, si pium palatum ad escas dominicas attulisset.
Abbreviated transcription (Latin):
nullȩ st̃: siue qͥa intelligere ipse ñ potui
Unde in ingenti positꝰ estu. ratione cogebar
in alterũ eduobꝰ. ut aut falsũ ꝓnunciarẽ
capitulũ hoc: aut m̃ddacẽ iħm. S id qͥdẽ
alienũ pietatis erat: dm̃ existimare m̃titũ. Rec

Expanded text:
nullae sunt, siue quia intellegere ipse non potui. nullae sunt, siue quia intellegere ipse non potui. unde in ingenti positus aestu ratione cogebar in alterum e duobus, ut aut falsum pronuntiarem capitulum hoc, aut mendacem Iesum. sed id quidem alienum pietatis e
Abbreviated transcription (Latin):
inimica respuere. nob̾ liberũ ñ esset religi¬
onis cuiꝰq ritu damnato si esset inutilis. nob̾
solas inde de xp̃o ꝓphetias acciꝑe. Neq hoc
ꝓdesset erroribꝰ adcapiendos nosm&. ac redi¬
gendos inꝓpͥam seruitutẽ. Quia nec spiritibꝰ
ĩmundis cũ idẽ iħmͦ filiũ dĩ. exerte indissi¬
mulant̾q confiterent᷑. ꝓfuit: ut minime
sint nob exõsi. Quare sice moises scđm hoc
testimoniũ de xpõ aliqͥd scripsit: accipiã. lta
tam̃. ut ipsi hoc minime ꝓsit adcaptiuandũ
me in ꝓpͥam legẽ. quã nichil uideã a paga¬
nismo distare. Qua ꝓpt̾ nichil omĩno ÷ qͦd ar¬
bitreris. si ꝓbatũ hoc fuerit me minime gaui
sufficientes refera grãs. si quẽ adinodũ osten¬
dis qͥa xpc̃ moisen de se scripsisse. testatꝰ sit:
ita etiã doceas quȩ nã sint ea quȩ scripsit. lli
ego qͥdẽ scripturas eiꝰ ꝑscrutatꝰ ut iustũ . ẽ.
nulias ibide de xp̃o ꝓphetias inueni siue qr

Expanded text:
inimica respuere: nobis liberum non esset religiinimica respuere: nobis liberum non esset religionis cuiusque ritu damnato, si esset inutilis nobis, solas inde de Christo prophetias accipere? neque hoc prodesset erroribus ad capiendos nosmet ac redigendos in propriam seruitutem. quia nec spiritibus inmundis, cum idem Iesum esse filium dei exerte indissimulanterque confiterentur, profuit, ut minime sint nobis exosi. quare si et Moyses secundum hoc testimonium de Christo aliquid scripsit, accipiam, ita tamen, ut ipsi hoc minime prosit ad captiuandum me in propriam legem, quam nihil uideam a paganismo distare. quapropter nihil omnino est quod arbitreris, si probatum hoc fuerit, me minime gauissufficientes referam gratias, si quemadmodum ostendis, quia Christus Moysen de se scripsisse testatus sit, ita etiam illud doceas, quaenam sint ea quae scripsit. nam ego quidem scripturas eius perscrutatus, ut iussum est, nullas ibidem de Christo prophetias inueni, siue quia
Abbreviated transcription (Latin):
psisse uelim: s om̃s etiã ꝓpħas iudeoꝵ & gen¬
tiũ. Quid enĩ hoc nr̃e fidei noceret. aut quid
ñ potiꝰ ꝓdesset. si congrua & conuenientia
undiq indm̃ nr̃m testimonia carꝑemꝰ: Si¬
quidẽ esset etiã tc̃ liberũ nob̃. odio manente
atq execratione suꝑstitionis eorũ: solas ab
isde de xp̃o excerꝑe ꝓphetias. Adeo mͥ contra¬
rui ñ potest esse. si &e moises quãuis sit alienꝰ
axp̃o: ñ nichil tam̃ uideat᷑ scripsisse de xp̃o.
An quisquã hominũ ñ optauerit de spinis õibꝰ
Florẽ legere. de omĩ herba frugẽ. de musciᷤᷤ
omĩbꝰ mel. quãuis nec muscas nec gram̃ inci¬
hũ. uec spuas incoronȩ usurpemꝰ ornatũ:
An qͥsquã nollet inoñ ꝓfudo margaritã
nasci. inom̃ibꝰ t̾ris gẽmas. insiluis om̃ibꝰ po¬
ma: At si piscẽ de mari edere ñ nocet. a quã
bibere nocet. sciuntq homines utilibꝰ sũptis

Expanded text:
psisse uelim, sed omnes etiam prophetas Iudaeorum et genpsisse uelim, sed omnes etiam prophetas Iudaeorum et gentium. quid enim hoc nostrae fidei noceret, aut quid non potius prodesset, si congrua et conuenientia undique in deum nostrum testimonia carperemus? siquidem esset etiam tum liberum nobis odio manente atque execratione superstitionis eorum solas ab eisdem de Christo excerpere prophetias; adeo mihi contrarium non potest esse, si et Moyses, quamuis sit alienus a Christo, nonnihil tamen uideatur scripsisse de Christo. an quisquam hominum non optauerit de spinis omnibus florem legere, de omni herba frugem, de muscis omnibus mel, quamuis nec muscas nec gramen in cibum nec spinas in coronae usurpemus ornatum? an quisquam nollet in omni profundo margaritam nasci, in omnibus terris gemmas, in siluis omnibus poma? ac si piscem de mari edere non nocet, aquam bibere nocet, sciuntque homines utilibus sumptis
Abbreviated transcription (Latin):
unfelix aserpente corrupta. qͣndo uł cogi¬
tare conaris quȩ sit pulchritudo filiȩ regis
intrinsecꝰ Ipsa ÷ enĩ castitas m̃tis. ubi tu
uitiata es ut aꝑirent᷑ tͥ oculi adamandũ
& adorandũ solẽ & lunã: ac sic̃ ꝑiustũ iu¬
diciũ dĩ alienareris a ligno uitȩ qͦd ÷ ȩt̃na
& int̾na sapientia. nichilq aliud uocares
putaresq ueritatẽ atq sapientiã: nͥ lucẽ istã
qui ꝑmale aꝑtos oculos tractã & in imm̃¬
sũ auctã. multiplicit̾q uariatã: ꝑ imagi¬
nes fabulosas impudica m̃te conuolueres.
Hȩ st̃ fornicationes tuȩ nimis abominandȩ
& tam̃ patient̾ cogita eas & reuertere ad me
dicit ueritas. reuertere adme & munda¬
beris Repariberis si contundaris tͥ. & retunda¬
ris mͥ. Hoc audi. Hoc dicit uera ueritas. quȩ nec
fallacibꝰ formis cũ tenebrarĩ gente. pugnauit.
nec fallaci sauguine te redemit. Faus tꝰ
deretis & mͥ: Ego uͦ ñ solũ moisen de exp̃o scri¬

Expanded text:
infelix a serpente corrupta quando uel cogitare conaris, quae sit pulchritudo filiae regis intrinsecus? ipsa est enim castitas mentis, ubi tu uitiata es, ut aperirentur tibi oculi ad amandum et adorandum solem et lunam, acsi per iustum iudicium dei alienareris a ligno uitae, quod est aeterna et interna sapientia, nihilque aliud uocares putaresque ueritatem atque sapientiam nisi lucem istam, quam per male apertos oculos tractam et in inmensum auctam multipliciterque uariatam per imagines faculosas inpudica mente conuolueres. - hae sunt fornicationes tuae nimis abominandae. et tamen patienter cogita eas et. reuertere ad me,, dicit ueritas. reuertere ad me, et mundaberis, reparaberis, si confundaris tibi et refundaris mihi. hoc audi, hoc dicit uera ueritas, quae nec fallacibus formis cum tenebrarum gente pugnauit nec fallaci sanguine te redemit. .LIBER Sderetis et mihi? ego uero non solum Moysen de Christo scri
Abbreviated transcription (Latin):
istimẽ. Neq illud nego de xp̃o esse p̾dictũ: qͦd
tu tanquã facile refellendũ elegisti uhi ds̃ lo¬
quit᷑ ad moisen dicens. Suscitabo illis ꝓ pham
de frĩb ipsoꝵ similẽ tͥ. Nec me tua lauta & le¬
pida antitheta qͥb luteũ sermonẽ qͥsi colora¬
re ac pingere uoluisti. ullomͦ abhac fidei
ueritate det̾rent. Cõpirans enĩ xp̃m atq mo¬
isen &e cupiens demonstrare dissimiles. ut ob
hoc ñ de xp̃o uideat᷑ intelligendũ eẽ. qͥd scri¬
ptũ.ẽ. suscitabo illis ꝓpłam similẽ tͥ: oppo¬
suisti tibun&e ex aduerso multa contraria.
Qͦd ille hõ . hnc ds̃. Ille peccator. hic sc̃ĩ lile ex
coitu natꝰ. hic scđm nos exuirgine scđm uos

Expanded text:
istimem. Nec illud nego de Christo esse praedictum, quod istimem. Nec illud nego de Christo esse praedictum, quod tu tamquam facile refellendum elegisti, ubi deus loquitur ad Moysen dicens: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tpida antitheta, quibus luteum sermonem quasi colorare ac pingere voluisti, ullo modo ab hac fidei veritate deterrent. Comparans enim Christum atque Moysen, et cupiens demonstrare dissimiles, ut ob hoc non de Christo uideatur intellegendum esse, quod scriptum est: suscitabo illis prophetam similem tibi, obposuisti tibimet ex aduerso multa contraria, quod ille homo, hic deus, ille peccator. hic sanctus, ille ex coitu natus, hic secundum nos ex uirgine, secundum uos
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ xp̃m hoc dixisse in euangłio scriptũ
est: cuiꝰ tã p̃clarã scãmq auctoritatẽ labe¬
factare ñ audes. Quia & cũ id exobliqͦ audes.
difficultatis tuȩ p̃ssꝰ angustiis. & cernens qͣn¬
ta riuna te obruat. cũ tibi dr̃ nullã. ẽẽ. scri¬
pturã cui tu de factis & dictis xpi flagites eẽ
credendũ. si euangłio tã scẽ lateq notissimo
credendũ. ẽẽ. ñ putas. & timens ne amisso
xp̃iani nominis pallio nuda uanitas ur̃a
om̃ib conspuenda & decestancta remaneat.
rursꝰ te sauciũ recolligere conaris. & dicis
qͦd istis euangłii uerbis iãte ad credendũ
ꝓfessio tua fecit obnoxiũ. Sic gͦ te interĩ
tuũ atq fallaciã. & cogo fateri de xp̃o scri¬
psisse mai. sen: qͥa hoc xp̃m dixisse ineuan¬
gl̃io legit᷑. cuite ad credendũ ꝓfessio tua
fecit obnoriũ. Cũ iudeo u̾ uł gentili simͥ ne¬
cesse fuerit disputare: ũ supͥostendi qͥbꝰ modis
ꝓmeis paruulis uiribꝰ me agere oportere ex¬

Expanded text:
um hoc dixisse in euangelio scriptum est, cuius tam praeclaram sanctamque auctoritatem labefactare non audes; quia et, cum id ex obliquo audes, difficultatis tuae pressus angustiis et cernens, quanta ruina te obruat, cum tibi dicitur nullam esse scripturam, cui de factis et dictis Christi flagites esse credendum, si euangelio tam sancte lateque notissimo credendum esse non putas, et timens, ne amisso christiani nominis pallio nuda uanitas uestra omnibus conspuenda et detestanda remaneat, rursus te saucium colligere conaris et dicis, quod istis euangelii uerbis iam te ad credendum professio tua fecit obnoxium. sic ergo te interim, tuum atque fallaciam; et cogo fateri de Christo scripsisse Moysen: quia hoc Christum dixisse in Evangelio legitur, cui te ad credendum professio tua fecit obnoxium. cum Iudaeo uero uel gentili si mihi necesse fuerit disputare, iam supra ostendi, quibus modis pro meis paruulis uiribus me agere oportere ex
Abbreviated transcription (Latin):
incredibiliꝰ ꝓmittebat᷑ quã id qͦd ad abraham
dictũ. ẽ insemine tuo benȩ dicent᷑ om̃s gentes:
& qͥd certiꝰ iã tenemꝰ exhibitũ: Illa certe est ul¬
tima eiꝰ ꝓmissio: quã ꝓpła breuit̃ ita cõmemo
tia. & nouissima in̾imiea morte destructa:
ꝑpetua dĩ laus erit gtiosoꝵ negotiũ. qͦiã ne¬
mo accedet. unde ia nemo discedet. Ed alibi
ꝓpħa ita cõmeinorat. Collauda ierłm dñm.¬
lauda dm tuũ sion. Qm confortauit seras
portarũ tuarũ. benedix̃ filios tuos inte.
Clausis portis nullꝰ intrabit. nuliꝰ exibit.
Qa & ipse sponsus in euangłio dicit. fatuis uir¬
giib etiã pulsantibꝰ se ñ aꝑturũ. Hȩc ierłm scã¬

Expanded text:
d Abrahae dictum est: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Et quid certius jam tenemus exhibitum? Illa certe est ultima ejus promissio, quam propheta breviter ita commemortia, et novissima inimica morte destructa , perpetua Dei laus erit otiosorum negotium: quo jam nemo accedet, unde jam nemo discedet. Quod alibi propheta ita commemorat: Collauda, Jerusalemlauda deum tuum. Sion. quoniam confirmauit seras portarum tuarum, benedixit filios tuos in te. clausis portis nullus intrabit. nullus exibit. quod et ipse sponsus in euangelio dicit fatuis uirginibus etiam pulsantibus se non aperturum. haec Hierusa
Abbreviated transcription (Latin):
xpõ scripsit. S qͥa totũ discutere & ꝑtracta¬
re ñ possumꝰ: hoc tͥ inisto oꝑe si potuero dño
adiuuante seruabo qͦd suꝑiꝰ dixi. ut ea ipsa quȩ
adrep̃hendendũ eligis. ostendã de xp̃o esse con-¬
scripta. Quin etiã petis ne dixerĩ ut imꝑiti so¬
lent. hoc ipsũ satis eẽ. debere adfidẽ: q̃uia xp̃c
dixerit de se scripsisse moisen. Eͦa qͥdẽ si dico: ñ
ut imꝑitꝰ s ut fidelis dico. Non ualere autẽ
hoc ad conuincendũ gentilẽ uł iudeũ & ego
fatcor: s aduersus uos qͥ qͦ qͦ mͦ Nomine xp̃ĩa¬
no głamini. satis esse idoneũ ac p̃ualidũ. Tu
quoq & si diu t̃giuersatꝰ: tam̃ coactꝰ es confi.¬
teri dicens. Nolo enĩ nc̃ adme respicias. quẽ
adcredendũ ꝓfessio mea fecit obnoxiũ. ut ñ
possi ñ credere ei quẽ sequor. S puta nos cũ¬

Expanded text:
o scripsit. sed quia totum discutere et pertractare non possumus, hoc tibi in isto opere, si potero, domino adiuuante seraabo, quod superius dixi. ut ea ipsa, quae ad reprehendendum eligis, ostendam de Christo esse conscripta. quin etiam petis, ne dixerim, ut inperiti solent, hoc ipsum satis esse debere ad fidem, quia Christus dixerit de se scripsisse Moysen. quod quid.eÎn si dico, non ut inperitus, sed ut fidelis dico; non ualere autem hoc ad conuincendum gentilem uel Iudaeum et ego fateor; sed aduersus uos, qui quoquo modo nomine christiano gloriamini, satis esse idoneum ac praeualidum, tu quoque et si diu tergiuersatus tameJ;lJ coactus es confiteri dicens: nolo enim nunc ad me respicias, quem ad credendum professio mea fecit obnoxium, ut non possim non credere ei, que
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ qͥd p̾aulꝰ ñ timuit dicere peccatũ.
lane hac ꝓpħa ce puidere debuit & p̃dicere.
paratꝰ abhereticis cũ apło rep̃hendi. Quisqͥs eni
sep̃henderit ꝓpħam dixisse maledictũ: co¬
git᷑ rep̃hendere apłm dixisse peccatũ. Nã
utiq maledictũ comes peccati . ẽ. Nec idõ
maior inuidia . ẽ. qͦd addiderit dõ. ut dice¬
ret. maledictꝰ dõ omĩs qͥ pependerit in lig¬
no. Nisi enĩ ds̃ odisset peccatũ & mortẽ
nram: ñ adeã suscipiendã atq delendã fi¬
liũ suũ mitter&. Quid gͦ mirũ. si maledic

Expanded text:
timuit dicere peccatum? plane hoc propheta et praeuidere debuit et praedicere, paratus ab haereticis cum apostolo reprehendi. quisquis enim reprehenderit prophetam dixisse maledictum, cogitur reprehendere apostolum dixisse peccatum; nam utique maledictum comes peccati est. Nec ideo maior inuidia est, quod addiderit: deo, ut diceret: maledictus deo omnis qui pependerit in ligno. nisi enim deus odisset peccatum et nostram mortem, non ad eam suscipiendam atque delendam filium suum mitteret. quid ergo mirum si mal
Abbreviated transcription (Latin):
ri xpẽ: qͥa ds̃ filiũ suũ misit insimilitudinẽ
carnis peccati. ut de peccato dãnaret peccatũ
incarne. Homini excoitu nato dissĩmilis xp̃c̃:
inqͥntiũ ex urgine natꝰ ẽ. S homini nato si¬
milis axpc̃: inquantũ & ipse exfemina natusẽ.
cui dictu .ẽ. Eo nascet᷑ exte scm̃ uocabit᷑ filiꝰdĩ.
Homini ꝓpt̾ peccatũ suuĩ mortuo dissimilis
xpc̃: inquantu sine peccato & ꝓpͥa potesta¬
te mortuus ẽ S rursꝰ homini mortuo si¬
milis xp̃c: inqͣntũ & ipse uera morte corporiᷤ
mortuus. ẽ. Nec ideo moisi famulo di deroga¬
ueris: qͥa eũ peccatorẽ fuisse. & offenso dõ suo
inmonte occisũ ẽẽ dixisti. Nouerat enĩ &e ip¬
se indno głari. ut abeo saluus fieret aqͦe il¬
tores saluos facere. qͦrũ pͥmꝰ ego sũ. Arguit᷑
enĩ moises uoce diuina. qͦd eiꝰ fides ad aquã de
petra eiciendã aliqͥntũ titubauerit. Eͦdei
cũ peccato petri potest esse cõmune: qͥinme¬
diis fluctib simili fidei defectu diibitauit.

Expanded text:
 quia Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. Homini ex coitu nato dissimilis Christus, in quantum ex Virgine natus; sed homini nato similis Christus, in quantum et ipse ex femina natus est, cui dictum est: quod nascetur ex te sanctum, uocabitur filius dei. homini propter peccatum suum mortuo dissimilis Christus. in quantum sine peccato et propria potestate mortuus est, sed rursus homini mortuo similis Christus, in quantum et ipse uera morte corporis mortuus est. Nec ideo Moysi famulo dei derogaueris, quia eum 'peccatorem fuisse et offenso deo suo in monte occisum esse dixisti. nouerat enim et ipse in domino gloriari, ut ab eo saluus fieret: a quo et iltores salvos facere, quorum primus ego sum . Arguitur enim Moyses voce divina, quod ejus fides ad aquam de petra eliciendam aliquantum titubaverit : quod ei cum peccato Petri potest esse commune, qui in mediis fluctibus simili fidei defectu dubitavit .
Abbreviated transcription (Latin):
recte intelligentibꝰ nͥ illũ testuĩ nume¬
rũ inlege ꝓphetico spũ consecratũ & cõm̃datũ.
ut etiã sic pnunciaret᷑ futura reuelatio patris
sp̃s sẽi. ideoq scriptũ esse. inore duor uł triũ
testiũ stabit om̃e uerbũ: Alioqn. & unꝰ testis
plerunq uerũ dicit. & plures plerunq m̃ti¬
unt᷑. Potiꝰq creditũ ÷ in exordio fidei gentiũ.
uni apło euangłitanti: quã popłis errantibꝰ¬
aqͥb ꝑsecutionẽ patiebat᷑ Non g frustra qdã
mͦ consecratꝰ ÷ iste numerꝰ testiũ. Et cũ hoc
dns respondit: eo qq ipso intelligi uoluit de
se ꝓpħasse moisen. An forte inde calũniami¬
ni. quia ñ ait inlege dĩ s inlege ur̃a scriptiũ
est: Ubi usitatã locutionẽ seripturarũ qͥs ñ
agnoscat: Lege ur̃a eni dixit. uobdata. sicut
dic̃ apłs euangłiũ suũ: qͦd se tam̃ accepisse
testat᷑ ñ ab homine s ꝑreuelationẽ iħu xp̃i
dilectissimꝰ credite illi. qͥa uos ñ audistis: no¬

Expanded text:
um testium numerum in lege prophetico spiritu consecratum et commendatum, ut etiam sic praenuntiaretur futura reuelatio patris spiritus sanctus? ideo scriptum est: in ore duorum uel trium testium stabit omne uerbum. aliplerumque verum dicit, et plures plerumque mentiuntur: potiusque creditum est in exordio fidei gentium uni apostolo evangelizanti, quam populis errantibsecutionem patiebatur. Non igitur frustra quodam modo consecratus est iste numerus testium: et cum hoc Dominus respondit, eo quoque ipso intelligi voluit de se prophetasse Moysen. An forte inde calumniamini, quia non ait, in lege Dei, sed, In lege vestra scriptum est? Ubi usitatam locutionem Scripturarum quis non agnoscat? In lege enim vestra dixit, vobis data : sicut dicit Apostolus Evangelium suum, quod se tamen accepisse testatur, non ab homine, sed per revelationem Jesu Chridilectissimus, credite illi, quia uos non audistis, no
Abbreviated transcription (Latin):
scit scire se putat. Hȩc p̃sũptio tumidȩ arroga¬
ntiȩ. oculũ cordis uł claud it ut omĩno ñ ui¬
deat: uł distorquet ut ꝑuersȩ uideat. & aliud
ꝓalio ꝓbet aut imꝓbet. Tume inqͥt doce. qͥd ÷
qd me forte legentẽ p̃terierit: de dõ ac de dño
nr̃o memoratũ inscriptura morsi. & hic cito

Expanded text:
scit, scire se putat." haec praesumptio tumidae adrogascit, scire se putat." haec praesumptio tumidae adrogantiae oculum cordis uel claudit, ut omnino non uideat, uel distorquet, ut peruerse uideat, et aliud pro alio probet aut inprobet. tu me, inquit, doce, quid est, quod me forte legentem praeterierit de deo ac domino nostro memoratum in scriptura Moys
Abbreviated transcription (Latin):
statĩ ut pote maligni & astiti quęrerent. qͥd¬
nã illud esset qͦd de se a moise scriptũ putar&:
sic & ille uanꝰ & ꝑditꝰ dicat. Si de cęło uoxilla
sonuisset: om̃s iudei qͥ audierant credidissent.
Cur gͦ ñ consideratis mnꝰani. sic̃ fieri potuit ut
& post illã cęlestẽ uocẽ dura iudeoꝵ infide
litas ꝑmaneret. ita fieri potuisse ut cũ xpc̃
diceret de se scripsisse moisen. hoc magis ma¬
ligna astutia tim̃tes unde conuincerent᷑ au¬
dire. omĩno ñ quexerent qͥd de illo scripserit
glicã scĩtatẽ. uerũ etiã enerue ac debilẽ esse
argum̃tationẽ sentit & faustꝰ. atq uitentio¬
ne᷑ suã in illud potiꝰ confert eõq se plus tene¬
ri dic̃ qͥ omnẽ monseos scriprurã scrutatꝰ.
nullas ibi de xp̃o ꝓphetias inuenit. Cui cito res¬
pondeo: qͥa ñ intelligit. &si cur ñ intelligat qͥsꝗͣ
quȩsierit: respondebo. qͥa inimico. qͥa aduerso
animo legit. qͥa ñ ideo serutat᷑ ut sciat. s qͦd ne¬

Expanded text:
 astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret: sic et ille uanus et perditus dicat: si de caelo uox illa sonuisset, omnes Iudaei, qui audierant, credidissent ? cur ergo non consideratis, insani, sicut fieri potuit, ut et post illam caelestem uocem dura Iulitas permaneret; ita fieri potuisse ut cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, hoc magis maligna astutia timentes unde convincerentur audire, omnino non quaererent quid de illo scripserit itatem, uerum etiam eneruem ac debilem esse argumentationem sentit et Faustus atque intentionem suam in illud potius confert eoque se plus teneri dicit, quia omnem Moyseos scripturam scrutatus nullas ibi de Christo prophetias inuenit. cui cito respondeo: quia non intellegit; et si, cur non intellegat, quisquam quaesierit, respondebo "quia inimico, quia aduerso animo legit, quia non ideo scrutatur, ut sciat, sed quod ne
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. falsa morte passurũ. falsas cicatrices
dubitantibꝰ discipłis oblaturũ: ñdico ex
hoc ipso quã sint detestandi atq fugiendi.
quãq ñ possint esse ueraces. qͥb de m̃dacio
xp̃e placet. ut hoc ñ dicã. certe ut dicere
intellectꝰ ⁊ uerꝰ. ut ipsĩ ante xp̃m uenisse
nibꝰ attuler̃: uos qͦq ipsi quãuis post xp̃i
passionẽ & resurrectionẽ in hoc mundo na¬
ti fueritis. fures & latrones estis. Quia priꝰ¬
quã uos ipse illuminaret ut ueritatẽ ipsiꝰ
pͣdicaretis: eũ ante uenire uoluistis. ut
urãm fallaciã iactaretis. Illic aut̃ ubi ei dic¬
tũ ÷ a iudeis. tu dete testificaris. testimoni¬
ũ tuũ ñ ÷uerũ: ñ mirũ . ẽ. ñ te uidere ꝓse¬
cutũ eũ. ut diceret de se ꝓpħasse moisen.

Expanded text:
rum, falsa morte passurum, falsas cicatrices dubitantibus discipulis oblaturum, non dico ex hoc ipso, quam sint detestandi atque fugiendi, quamque non possint esse ueraces, quibus de mendacio Christus placet: ut hoc non dicam, certe ut dicere intellectus est uerus, ut ipsi ante Christum uenisse nibus adtulerunt: uos quoque ipsi. quamuis post Christi passionem et resurrectionem in hoc mundo nati fueritis, fures et latrones estis, quia, priusquam uos ipse inluminaret. ut ueritatem ipsius praedicaretis, eum anteuenire uoluistis, ut uestram fallaciam iactaretis. Illic autem, ubi ei dictum est a ludaeis: tu de te testificaris; testimonium tuum non est uerum, non mirum est non te uidere prosecutum eum, ut diceret de
Abbreviated transcription (Latin):
secla floribꝰ conuestita. & canoribꝰ plena.
&e in faciẽ patris flores suos iactantia. Ubi
& ipsos .xii. magnos qͣsdã deos ꝓfiteris. t̾nos ꝑ
qͣttuor tractꝰ. qͥb ille unꝰ circuncigit᷑. Que qͣmͦ
ĩmensũ faciatis. quẽ sic circundatũ dicitis. nun
quã inuenire potuistis. Adiungis etiã innu-¬
merabiles regnicolas & deoꝵ agmina & an¬
gł ꝯrs cohortes. quȩ om̃ia ñ condidisse dicis
ceris innumerabiles deos colere. ñferendo sa¬
nã doctrina qua docet᷑ unꝰ deuno dõ natꝰ filiꝰ¬

Expanded text:
saecula floribus conuestita et canoribus plena saecula floribus conuestita et canoribus plena et in faciem patris flores suos iactantia. ubi t ipsos duodecim magnos quosdam deos profiteris, ternos per quattuor tractus, quibus ille unus circumcingitur. quem quomodo inmensum faciatis, quem sic circumdatum dquam invenire potuistis. Adjungis etiam innumerabiles regnicolas, et deorum agmina, et angelorum cohortes: quae omnia non condidisse dicis ceris innumerabiles deos colere, non ferendo sanam doctrinam, qua docetur unus de uno Deo natus Fili
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ds̃ tuus ds̃ unꝰ ẽ. cũ tot deoꝵ numini¬
b delectata. turpissimi cordis fornicati¬
one uoluteris: An ñ recordaris amatoriũ
canticũ tuũ. ubi describis maximũ regnau¬
tũ regẽ. sceptrigerũ ꝑennẽ. floreis coroniᷤᷤ
cinctũ. & facie rutilantẽ Quẽ si solũ talẽ
amares: erubescendũ tͥ esset. Nã etiã uir
unꝰ floreis coronis cinctꝰ. pudicȩ coniuigi
displicer&. Neq enĩ potes dicere hoc aliqua
mistica significatione ita dictũ uł ita de¬
monstratũ. cũ tͥ p̃cipne laudari maniche¬
us ñ obaliud soleat: nisi qͦd remotis figura¬
rũ integum̃tis. ipse tͥ ueritatẽ nudã & ꝓ¬
pͥã loqueret᷑. Propͥe ͥ cantas dm̃ regẽ scep¬
trigerũ. floribꝰ coronatũ. Ponat saltẽ scep¬
trũ. qͥndo coronis floreis cingit᷑. Nondecet
regie uirgȩ seueritatẽ. illa luxurię molli¬
tudo. Huc accedit. qͥa ñ ate solꝰ adamatꝰ ẽ.
Sequeris enĩ cantando. & adiungis duodecĩ

Expanded text:
nus deus tuus deus unus est. cum tota deorum nominibus delectata turpissimi cordis fornicatione uoluteris? annon recordaris amatorium canticum tuum, ubi describis maximum regnantem regem, sceptrigerum perennem, floreis coronis cinctum et facie rutilantem? quem si solum talem amares, erubescendum tibi esset; nam etiam uir unus floreis coronis cinctus pudicae coniugi displiceret. neque enim potes dicere hoc aliqua mystica significatione ita dictum uel ita demonstratum, cum tibi praecipue laudari Manichaeus non ob aliud soleat, nisi quod remotis figurarum integumentis ipse tibi ueritatem nudam et propriam loqueretur. proprie igitur cantas deum regem sceptrigerum, floribus coronatum. ponat saltem sceptrum, quando coronis floreis cingitur; non decet regiae uirgae seueritatem illa luxuriae mollitudo. huc accedit, quia non a te solus adamatus est; sequeris enim cantando et adiungis duodecim
Abbreviated transcription (Latin):
tuisti: quẽ scias necesse hab̾e ut credã. causa
religionis qua famulor. xp̃o. Licet hoc ipsũ
adhuc quęrat᷑ utrũ sit & hoc xp̃i testimoni¬
ũ ut credi debeat absolute: an scriptoris.
ut examinari sollicite. Nec si nos ñ credidimꝰ
falsis. xpm̃ huic offendimꝰ: s falsatores. lam̃
ut cunq hoc ferri poterit. xp̃ianis oppositũ
Qͥd aut̃ de illis agemꝰ qͦs retuli. iudeo scilicet
atq gentili. qͥbꝰ dicere ñ possumꝰ. si xp̃ĩanꝰ es
crede. si ñ credis xpĩanꝰ ñ es: Quanquã ne

Expanded text:
tuisti. quem scias necesse habere, ut credam causa tuisti. quem scias necesse habere, ut credam causa religionis, qua famulor Christo, licet hoc ipsum adhuc quaeratur, utrum sit et hoc Christi testimonium, ut credi debeat absolute, an scriptoris, ut examinari sollicite. nec si nos non crediderimus falsis, Christum hinc offendimus, sed falsatores. tamen utcumque hoc ferri poterit christianis obpositum. quid autem de illis agemus, quos retuli, Iudaeo scilicet atque gentili, quibus dicere non possumus: si christianus es, crede; si non credis, christianus non e
Abbreviated transcription (Latin):
ma & qͦd ÷ inꝓmptu catholici. nichil eorũ
seruare curant᷑: quȩ moises scribit. Qd ipsũ
si ñ de errore descendit aliqͦ s exuera illa
xp̃i &e discipłoꝵs eiꝰ traditione: uos omĩno
fattamini necesse ÷. contraria sibi inuicẽ iłm do¬
cuisse atq moisen. iccircoq nec creditũ xp̃o iui
deis : qͥa fidẽ uellent exhibere moisi. Cm̃ gͦ falsũ
ñerit illud iħm dixisse adeos. si crederetis mo¬
isi crederetis & mͥ. cũ sit longe manifestũ iccir¬
co magis eos ñ credidisse iħu qͥa moisi crederent
potuisse aut̃ eos fidẽ xp̃o habere si morsĩ credere
destitissent: Tu tam̃ ut dixi. ubinã moises de
xp̃o aliqͥd scripserit. quȩso nos doceas. Alias inqͥt.
si xpĩanꝰ es crede dicenti xp̾o. qͥa dese scripsit
moisẽs. Ed si ñ credis. xp̃ianꝰ ñ es. Inepta hȩc sẽꝑ
& imbecilla responsio est. nichil habentiũ qͦd
ostendant. Quanto gͥ meliꝰ fecisses. si idẽ confi¬
tereris simplicit᷑. Et tam̃ hoc mͥ qͥdẽ dicere po¬

Expanded text:
 in promptu, catholici nihil eorum seruare curant, quae Moyses scribit. quod ipsum si non de errore descendit aliquo, sed ex uera illa Christi et discipulorum eius traditione, uos omnino fateamini necesse est, contraria inuicem sibi Iesum docuisse atque Moysen, idcircoque nec creditum Christum a Iudaeis, quia fidem uellent exhibere Moysi. quorsum ergo falsum non erit illud legum dixisse ad eos: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? cum sit longe manifestum idcirco magis eos non credidisse Iesu. quia Moysi crederent, potuisse autem fidem Christo habere, si Moysi credere destitissent. tu tamen, ut dixi, ubinam Moyses de Christo aliquid scripserit, quaeso nos doceas. Alias, inquit. si christianus es, crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis, christianus non es. inepta haec semper et inbecilla responsio est nihil habentium, quod ostendant. quanto igitur melius fecisses, si idem confitereris simpliciter? et tamen hoc mihi quidem dicere po
Abbreviated transcription (Latin):
grã: & ñ iã inuetustate litterȩ s innouitate
sps dõ seruiens. ñ.ẽ. iã sublege s subgrã. Neq
enĩ sitigiosa cecat᷑: s mitis intendit uerbis apłi.
ut intelligat qͥd appellet legẽ sub qua nos iã ñ
uult esse. qͥa transgressionis grã posita . ẽ. donec
ueniret sem̃ cui ꝓmissũ. ẽ & qͥa ideo subintraũ
ut abundaret delictũ. tbi aut̃ abundauit dͥi¬
lictũ suꝑ abundauit grã. Nec ideo tam̃ eandẽ
legẽ peccatũ uocat: quias gͣrã ñ uiuificat. Au¬
get enĩ potiꝰ reatũ p̃uaricatione addita. Ubi
eni lex ñ est: nec p̃uaricatio. & ideo ꝑse ipsã
cũ sola littera ÷ sine spũ. idest lex sine gra: tan¬
tũmꝰ reos facit. S ꝓponit sibi qͦd putare mi¬
nꝰ intelligentes possent & aꝑit qd dicat. cũ ait.
Qͥa gͦ dicimꝰ: Lex peccatũ. e: Absit. S peccatũ

Expanded text:
gratia, et non iam in uetustate litterae, sed in nouitate gratia, et non iam in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus deo seruiens non est iam sub lege, sed sub gratia. neque enim litigiosa caecatur, sed mitis intendit uerbis apostoli, ut intellegat, quid appellet legem, sub qua nos iam non uult esse, quia transgressionis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est, et quia ideo subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia. nec ideo tamen eandem legem peccatum uocat, quia sine gratia non uiuificat; auget enim potius reatum praeuaricatione addita: ubi enim lex non est, nec praeuaricatio. et ideo per se ipsam, cum sola littera est sine spiritu, id est lex sine gratia, tantum-, modo reos facit; sed proponit sibi, quod putare minus intelle-' gentes possent, et aperit, quid dicat, cum ait: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit. sed pecca
Abbreviated transcription (Latin):
credis: utiq re ꝓximi concupiscis: Merito
tͥ inimicũ dhypticeũ continens tã bona
mandata multũ errori tuo contraria. Nlã
illa tria quȩ addilect̾ionẽ dĩ ꝑtuient: omĩ¬
no ignoras. om̃ino ñ seruas. Hes aut̃ septẽ
qͥb societas humana ñ lȩd it᷑. siqͣndo custodiᷤᷤ
aut pudore reprimstlr ifit̃ homines con-¬
fundaris. aut timore frangeris ne publice
legibꝰ puniaris. aut malũ factũ bona ali¬
qua consuetudine horrescis. aut ipsa natu¬
rali lege quã iniuste alteri facias qͦd tͥ
ab altero fieri ñuis: aduertis. Error tamen
tuus quã te incontrariũ ire cõpellat. & dũ
sequeris & dũ ñ sequeris sentis: cũ uł hoc fa¬
cis qͦd pati ñuis: uł ideo ñ facis qͥa pati ñ uis At
ista uera sponsa xp̃i cui de dypticeo lapideo fron¬
te impudentissumna insultas. intelligit qͥd distet
int̾ litterã & spm̃ quȩ duo dicunt᷑ aliomͦ lex &

Expanded text:
credis, utique rem proximi concupiscis. merito credis, utique rem proximi concupiscis. merito tibi est inimicum diptychium continens tam bona mandata multum errori tuo contraria.- nam illa tria, quae ad dilectionem dei pertinent, omnino ignoras, omnino non seruas; haec autem septem, ' quibus societas humana non laeditur, si quando custodis, aut pudore reprimeris, ne inter homines confundaris, aut timore frangeris, ne publicis legibus puniaris, aut. malum factum bona aliqua consuetudine horrescis, aut ipsa naturali lege, quam iniuste alteri facias, quod tibi ab altero fieri non uis, aduertis: error tamen tuus quam te in contrarium ire conpellat et, dum sequeris, et, dum non sequeris, sentis, cum uel hoc facis, quod pati non uis uel ideo non facis, quia pati non uis. At ista uera sponsa Christi, cui de diptychio lapideo fronte inpudentissima insultas, intellegit, quid distet inter litteram et spiritum, quae duo dicuntur alio modo, lex et