comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
clamat apło cum dicit. Metuo ne
sua: sic sensꝯ uri corrumpãtur. Se¬
ducitur aũt uerb̾ huius serpẽtio
camalis nr̃a cc̾cupiscentia: ⁊ ꝑ illã
Uicit ergo iste ad mulierez. Cur
scep ub deuo ut non comederetis
ex omnligno paradisis Sic et ħ̾itico¬
ium curiga cupiditas. Sic pram p̃¬
dicatores ad diligenti erroris falla¬
ciam auditorum camaliu corda suc¬
cẽdunt dicẽtes. Quare fugistis sciẽ¬
ciam habere latentez: Noua semper
exquinte: boni maliq scientiam pe¬
netrate. gnde apd salomonẽ mulier
illa hĩticorum specie ⁊ tenens: dicit.
Aque furtiue dulciores sunt: ⁊ pa¬
nis absconditus suauior. Subiecit
deinte idem seipens. Q uacũq die:
comeditio ex eo statimaperientur ce¬
culiur̃. ⁊ eritio sicut diiscientes bo¬
uum ⁊ malii. sic et ommes genemlr̃¬
þrtici diuinitatis m̾itum profitent᷑.
atq scientie pollicitatõe decipunt.
et reprehxudunt ees quos simpliciter
credentes inuen̾iuit. Et qr oumino

Expanded text:
clamat Apostolus cum dicit: Metuo ne clamat Apostolus cum dicit: Metuo ne sua, sic sensus vestri corrumpantur . Seducitur verbis hujus serpentis carnalis nostra concupiscentia, et per illa d. Dicit ergo iste ad mulierem: Cur praecepit vobis Deus, ut non comederetis ex omni ligno paradisi? sic et haereticorum curiosa cupiditas, sic praedicatores pravi, ad diligendam erroris fallaciam, auditorum carnalium corda succendunt, dicentes: Quare fugitis scientiam habere latentem ? nova semper exquirite, boni malique scientiam penetrate. Unde illa in Salomone mulier haereticorum speciem tenens dicit: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior ? Subjecit deinde idem serpens: Quacunque die comederitis, ex 274 eo statim aperientur oculi vestri, et eritis ut dii scientes bonum et malum. 9. Sic et omnes haeretici divinitatis meritum profitentur, atque scientiae pollicitatione decipiunt et reprehendunt eos quos simpliciter credentes invenerint. Et quia omnino
Abbreviated transcription (Latin):
conugio. suggestionem quippe ẜ¬
pente accipimꝰ ⁊ mulierem uero
aninale corporis sensum: irem aũt
uirum. Ergo qñ cocurrit mala sug¬
gestio: qͣi seipens loquitur. S si so¬
la cegitatio oblectetur illiꝯ sugges¬
tiois. ⁊ refrenante rõe consensus
explent̾e oꝑio ñ succelat: solamu¬
lier uidetur comedisse illicitũ qd̾ si
mulier cibum dedisse uiro uidetur.
Illecebre enim consentire: de ligno
prohibito manducare ẽ. Aunc qͥp¬
pe iine a uita beata tanꝙͣ aparadiso
expellitur homo. peccatumq eiim¬
putatur.⁊̃ si non subrequitur effec¬
tuo. qr et sinon ẽ in factis culpa:
in consensione tñ rea tenet᷑ consci¬
entia. Hy secundum anagoge. Cete¬
rum uixta metaforam poterit calli
signare. Nonnulli enim lecnͣciꝯ atq
subtilius ꝓmittunt illicita curiosi¬
tate secretorum ad oꝑatc̾em atq sci¬
entiam boni ⁊ mali.⁊ in ip̃o homine
tanqͣm in arbore que plantata ẽ in
medio paradisi: eam dingrentia
demostrare contra hunc serpentez

Expanded text:
ionem quippe serpentem accipiamus. Mulierem vero animalem corporis sensum, rationem autem virum. Ergo quando occurrit mala suggestio, quasi serpens loquitur, sed sola cogitatio oblectatur illius suggestionis, ut refrenante ratione consensus explendi operis non succedat, sola mulier videtur comedisse illicitum. Quod smulier cibum dedisse viro videtur. Inlecebri enim consentire, de ligno prohibito manducare est. Tunc quippe jure a vita beata tanquam a paradiso expellitur homo, peccatumque ei imputatur, etiamsi non sequatur effectus, quia etsi non est in factis culpa, in consensu tamen retinetur conscientia. Haec secundum anagogen. Caeterum juxta metaphoram, poterit callidiam designare. Nonnulli enim loquacius atque subtilius promittunt illicita curiositate secretorum adapertionem atque scientiam boni et mali, et in ipso homine tanquam in arbore quae plantata est in medio paradisi eam dinoscentiam demonstrare. Contra hunc serpentem
Abbreviated transcription (Latin):
paulus. qui noui testam̃ti putentu
federunt. ⁊ iuuenetunt aquã uiua:
q̃ sit fous aque salientio inuitã eter¬
nam. Siͦ prohis adhuc alt̾ca̾t᷑ illi qui
terrena sopiunt: nec noua condipa¬
ciũt᷑. nec uet̾a purgari. Euanglicis pu¬
teo: dicitur ẽos. qũ indignor uo fe¬
cistis grẽ dei. ex hoc iam ad genteoi
ibimus. Postħ fodit t̾cium puteũ
ysaac: appllauit q nomẽ locuillio la¬
tituto dicens. Nunc dilatauituos
latatus ẽ ysaac. ⁊ impleuit omnẽ ter¬
raiscientia trinitatio: ⁊ in toto orbe
latitudinem eccłie collecauit. Priꝰ
tãtĩe iidea notus erat deuo. ⁊ in
isrł nominabatur: nune autem in
omnẽ terram scientia exiit sonus eo¬
tum: ⁊ infineo orb̾terre u̾ba eorum.
Exeuntes autem pueri rsnac ꝑ uin

Expanded text:
tamenti puteum foderunt, et invenerunt aquam vivam, quae sit fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed pro his adhuc altercantur illi qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera purgari: evangelicis put, dicitur ad eos, Quoniam indignos vos fecistis gratiae Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus . Post haec fodit tertium puteum Isaac, et appellavit nomen loci illius, Latitudo, dicens: Nunc dilatavit nos latatus est Isaac, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latitudinem Ecclesiae collocavit. Prius tantum in Judaea notus erat Deus, et in Israel nominabatur ; nunc autem in omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Exeuntes e
Abbreviated transcription (Latin):
que fuerant gesta. ⁊ p̃o pũ archadicẽ¬
te. Annũciẽ uob̾ que uentura sunt
nouissimis dieb. ⁊ idõ in pretito ũ ẽ
refferendum: qd̾ ille futur̃ plix. po¬
dicelat eĩ dĩ passionem. ⁊ primogeĩ¬
te plebis audaciam: qr ascendit cub¬
ile dei patris sui. ⁊ maculaiit stratũ es.
qñ corpo dominĩcũ in quo plenltudo
diuinitatio requiescebat: aptum in
ctuce siyspendit. et ferio cõmacłauit.
dicens. Symeõ et leui fis: uas¬

Expanded text:
ha dicente: Annuntiem vobis, quae ventura sunt novissimis diebus. 9. Et ideo in praeteritum non est referendum, quod ille futurum praedixit. Praedicebat enim Domini passionem, et primogenitae plebis audaciam, quia ascendit cubile Dei Patris sui, et maculavit stratum ejus, quando corpus dominicum, in quo plenitudo divinitatis requiescebat, raptum in cruce suspendit, et ferro commaculavit.dicens: Simeon, et Levi fra
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sic quomͦ dicis nũc corporalimor¬
te interbit genus impium carua¬
luim uiteoruz. Quicũq eniues ita
pliderit. uiͣi. uintras exoluet. idest
anferet ab eis .uiiͦ. uindẽas quib al¬
ligati sunt pp̃ reatum cocisi xp̃i: ut
hoc tempore qd̾ septenario dierũ mui¬
mero uoluitur. magis qr ñ int̾it gõs
uidea satis appareat fidelib xͥanis:¬
meruerint qui suꝑbo regno dñm in¬
ut ñ eum interfic̾et om̃io quiĩ¬
ueniret eũ. hec reuera mirabile est:
quemadinodum omnes gentes q̃
a romanis subiugate sunt. in ritu
romauorum sacrorum transierut. eo¬
perint: gens autem udea siũ sub pa
cisionis sue quo a cet̾is gentibo pop¬
ulisq distinguitur. o ⁊ omnis impe¬
rator uł rex qui eos in regno suoi̾uẽit.
cum ip̃o signo eos inuenit uͦ occidit .i.
tium comunione discreti. nisi quic̃q
eorũ ad xp̃m transierit. ut iamñ in¬
uenatur cahin nec exeat a facie dei.

Expanded text:
non sic, quomodo dicis; non corporali mornon sic, quomodo dicis; non corporali morte interibit genus impium carnalium Iudaeorum. quicumque enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis appareat fidelibusmeruerint qui superbo regno dominum inum, ut non eum interficeret omnis qui invenisset eum. Hoc revera mirabile est, quemadmodum omnes gentes quae a Romanis subjugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum transierint, eaperint; gens autem Judaeorum sive sucisionis suae, quo a caeteris gentibus populisque distinguitur. 18. Sed et omnis imperator uel rex, qui eos, in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, idtium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierit, ut iam non inueniatur Cain nec exeat a facie dei
Abbreviated transcription (Latin):
in totamterram quacumq disper¬
sꝯ ẽ ille ppłs. quomedo sit uago in
gentib ⁊ profugns abihrlm. quo¬
mͦ geiat merore amissi regni. ⁊ tre¬
mat terrore sub innumerabilibꝰ
ppłis xp̃ianis : Ideoq rendit cha̾m
dicens. Maior est miquitas mea:
qͣmut ueniam merear. Ecce eicis
me heclie a facie terre. ⁊ a fa cie tua
rt me: cocidet me. uere in deuagꝯ¬
et profugꝰ gemit et tremit; nei
regno ⁊̃ terreno ꝑdito ista uisibili
morte occidatur. Hanc dic̃ maiorẽ
unrtutem suam: ne sp̃ualit̾ moriat᷑.
Cartialiter enim sapit.⁊ abcondit᷑
a faciedei .i. iratum hab̾e dm̃ grauei
non putat: s hoc times ne inuẽiat᷑
⁊ eccidatur. Carnalit̾ eĩ sapit tanꝙͣ
oꝑans terram: cuius uirtutẽ ñ accep̃.
Saꝑe autem secundum camez mors
ẽ quam ñ intelligens ille amisso reg¬
no gemit. et corpor alem mortẽ trem¬
it. S quid ei rendit dommꝰ: Neq̃ꝙͣ¬
ita fiet: s omis qui ecciderit cam sep¬
lerunt septemuindr̃as exsoluet: idẽ

Expanded text:
rra, quacunque dispersus est ille populus, quomodo sit vagus in gentibus, et profugus a Jerusalem? quomodo gemat moerore amissi regni, et tremat tremore sub innumerabilibus populis Christianis? ideoque respondit Cain dicens: Major est iniquitas mea quam ut veniam merear. Ecce ejicis me hodie a facie rit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, graue non putat nisi ne inueniatur et occidatur. carnaliter sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sapere autem secundum carnem mors est; quam ille non intellegens amisso regno gemit et corporalem mortem tremit. sed quid ei respondit deus? non sic; inquit; omnis qui occiderit Cain, sepn, septem uindictas exsoluet; id est,
Abbreviated transcription (Latin):
xl. nouem uno adelito consumatur.
pp̃ queed dictumest. Studentes ser¬
uare unitate spe: inunculo pacis.
Maliantem inbinario numero ad
scisinata facileo: ⁊ quoclãmͦ diuisi¬
biles ostendinidtur. Qd̾ ip̃e noe cũ
sius ectauus numeratur. qr in xͦ
spes nr̃s resurrectionis apparint:
qui cecaua die .i. post sabbati septi¬
mũ prima amortuis resurrex̃. qui
dies apassione terciꝰ. iniiumero ãt
dieruz qui per omne tempꝯ uoluũ
fci ẽ diliuniũ: qr ĩ spem future qͥetis
que septua die significata ẽ bapti¬
zamur. quoel preter archam om̃is
caro quam term sustentabat dilu¬
dem sit. non solum ñ ualet ad salu¬
tem: S ualet pocius ad ꝑuiciem.

Expanded text:
 quadraginta nouem, uno addito consummatur:  quadraginta nouem, uno addito consummatur: propter quod dictum est: studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. mali autem in binario numero ad schismata faciles et quodam modo diuisibiles ostenduntur. quod ipse Noe cum suis octauus enuspes nostrae resurrectionis apparuit, qui octava die, id est, post Sabbati septimum primo a mortuis resurrexit; qui dies a passione tertius, in numero autem dierum qui per omne tempus volvunfactum est diluuium: quia spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diludem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem.
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑto manauit. Qd infenora arche bi¬
chamerata ac tricamerata cõstrint᷑.
noe quoru progenie repletꝰ ẽ orb̾.
Et ideo arche inferiora ista dẽa sũt:
qr in hac cerrena uita est diu̾sitas
gentiuz. In sininmo aũt omes ini
unum consinam᷑. et n ẽ ista uane¬
tas qr omnia ⁊ ĩ omĩb xp̃e ẽ: tãqͣm
nos muno cubito de supet celesti u¬
nitate consimimas. Q̾ cuncra aĩa¬
lium genera includunt᷑ in archa. si¬
gnificatur qr ex onmibꝰ gentib et
nationib congregatõ fit ineccłia.
lia: Sicrit in ecełia ⁊ sacumentio bo
ni ⁊ mali u̾santum. Qd septena sũt
nunda.⁊ bina inimũtu: ñ qr pauci¬
ores sunt mali qͣm bomi. s qr boni
ẜuant unitate spe inuniculo pacis.
Sc̃m autem sp̃m cdiuina scriptura. ĩ
septiforim oꝑatione cõmentat: sa
pientie scilicet et intlłetꝰ. consilii ⁊
fortitudinis. scientie. et pietatis. et
tunoris dei. unde ⁊ ille nuem qͥnq̃¬
ginta dierum ad aduentum sc̃ĩ sp̃e ꝑ

Expanded text:
aperto manauit. quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construunturNoe, quorum progenie repletus est orbis. et ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersitas gentium, in summo autem omnes in unum consummamur. et non est ista uarietas: quia omnia et in omnibnos in uno cubito desuper coelesti unitate consummans. Quod cuncta animalium genera includuntur in arca, significat quia ex omnibus gentibus et nationibus congregatio fit in Ecclesia. lia : sicut in Ecclesiae Sacramentis et boni et mali versantur. Quod septena sunt unda, et bina immunda : non quia pauciores sunt mali quam boni; sed quia boni servant unitatem spiritus in vinculo pacis. Sanctum autem Spiritum divina Scriptura in seppientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris dei. unde et ille numerus quinquaginta dierum ad aduentum sancti spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
filium morientem eiti subarbore
ꝓiecit. ⁊ sic demõstrante angło aspiẽ
fontem: siguificabat quexlam exeo
populo adumbram ligni crucis re¬
fugium petituros. Qd exclamat pu¬
er plorans. ⁊ exaudiuit eiun deus. ⁊
sic demostrante angło aspic̃ fontez.
hoc pro illis dicit qui ex iudeis ad xͦꝰ
conu̾tunt᷑: ac flentes retroactosi
errores eraudiunt᷑: reẜatisq oculis

Expanded text:
filium morientem siti sub arbore projecit, et sic, demonstrante angelo, aspicit fontem, significabat quosdam ex eo populo ad umbram ligni crucis refugium petituros. Quod exclamat puer plorans, et exaudivit eum Deus, et sic, demonstrante angelo, aspicit fontem, hoc pro illis dicit, qui ex Judaeis ad Christum convertuntur, ac flentes retro actos errores, exaudiuntur, reseratisque oculis
Abbreviated transcription (Latin):
culo spe oalui fcĩ sumus. ⁊ in xp̃o tã¬
qͣm in ysaac omnes uati oumus: ꝙ̃
partum eccłia in fine temporũ mira¬
bili dei gr̃a non naturali fecũditt̃e
pc̾auit. Iam deinde sequentis ysto¬
rie sa cramentii. quid ymagu̾irie
p̾tentebat inspiciend̾ est. Quis gͦ
in abrabam ut pdictũ ẽ ꝑ illã ũnol¬
acc̾e figurabatur nͥ pr̃ excelsꝯ: Qͥs
iuysaic nͥ xͦ : Nam dicut abraham
unicum filiu ⁊clilectũ deo uictim¬
am obtulit: ita dominus uingeni¬
tũs filium suñ ꝓ nb̃ oĩb tradidit.
et sic̃ irac ipẽ sͥ ligna portauit quibꝰ
erat imponẽdus. itã xp̃c gestauit ĩ

Expanded text:
e salvi facti sumus, et in Christo tanquam in Isaac, omnes nati sumus, quem partum Ecclesia in fine temporum mirabili Dei gratia, non naturali fecunditate procreavit. Jam deinde sequentis historiae sacramentum, quid imaginarie portendebat inspiciendum est. Quis ergo in Abraham ut praedictum est, per illam immolationem figurabatur nisi Pater excelsus? Quis isi Christus? Nam sicut Abraham unicum et dilectum filium Deo victimam obtulit, ita Dominus unicum Filium suum pro nobis omnibus tradidit. Et sicut Isaac ipse sibi ligna portabat, quibus erat impon
Abbreviated transcription (Latin):
ueat. Nunc uero ⁊ iudei ⁊ om̃s quidi¬
u̾sis errorib contumaces sunt re¬
sistendo ueritati exeunt a facie dei:
idest. amisericordia diłctõnis ei ꝯuł
aparticipatr̃e lucis eiꝰ: ⁊ habitant pro¬
fuginterra cõmotionis .i. in per¬
turbatt̾e camali contra iccunditatẽ
dei hocẽ contra eden. qd̾ int̾p̾tatur e¬
epulatio. uͥ ẽ plantatuo panadisꝰ.i
Cognouit autem cha̾m uxorẽ suaz.
uitatẽ. Quid ergo eͥ ꝑ figurã uult
qd̾ impiorum ꝓienies ciuitatẽ in
ip̃a mundi origine cõstruxit: nͥ qd̾
noueris impiqs in hac uita ẽẽ funda¬
tos. sc̃os u̾o hospites ẽẽ et pegrinq i
uñ et habel tanqͣm peregrinus ĩter
tis ppło xͥanus nõ codidit ciuitatẽs
duperua ẽ enim sc̃orum ciuitas. ꝙͣ¬
uis hic pariat ciues inquib pere¬
grinatur: donec regni ei ꝯ tempo ad¬
ueniat. Edifficauit autem eam ex
nomine filii sui enes. Iste filiꝯ enox ĩ
terrestris ihrłm que interpretat᷑ pꝰ¬
sessio. significat istam ciuitatẽ et un¬

Expanded text:
e . Nunc ergo et Judaei, et omnes qui diversis erroribus contumaces sunt, resistendo veritati exeunt a facie Dei, id est, a misericordia dilectionis ejus, vel a participatione lucis ejus, et habitant profugi in terra commotionis, id est, in perturbatione carnali, contra jucunditatem Dei, hoc est contra Eden, quod interpretatur epulatio, id est, plantatus paradisus. Cognovit antem Cain uxorem suam, civitatem. Quid ergo sibi per figuram vult, quod impiorum progenies civitatem in ipsa mundi origine construxit? nisi quod noveris impios in hac vita esse fundatos, sanctos vero hospites esse et peregrinos. Unde et Abel tanquam peregrinus in tertianus non condidit civitatem. Superna est etiam sanctorum civitas, quamvis hic pariat cives in quibus peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat. Et vocavit eam ex nomine filii sui Enoch. Iste filius in terrestris Jerusalem, quod interpretatur possessio, significat istam civitatem, et in
Abbreviated transcription (Latin):
faciam eum: Hoc significatat. siue
ꝙ copiosus uideorum populꝰ eẽt
regnatuius inseculo: oiue qr celes¬
tis regnigłiam consecuturieent. q
angłi scriptura ꝓnunciat deiide de¬
um: filium dei eum fuisse cdendu

Expanded text:
nificabat, sive quod copiosus Judaeorum populus esset regnaturus in saeculum, sive quia coelestis regni gloriam consecuturi essent,angelum Scriptura praenuntiat, deinde Deum, Filium Dei eum fuisse credendum
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectiõis eins. qui resurtexit
ꝓpt̾ iustificationem nr̃am.qr ⁊ si
aucifimꝯ est ex infinuitate carnis:
sz niuit ex nirtute dei. hec ẽ etgo
uitus tetre illiꝰ q̃m nõ ostedit ĩpis
et inc̾dulis. unde nec resurgẽs eis
a quib erat crucifixꝯ apparuit. tã¬
quan cͥai̾n oꝑantitetrã: utgi¬

Expanded text:
qui resurrexit propter justificationem nostram; qui etsi crucifixus est ex infirmitate nostra, sed vivit ex virtute Dei . Haec est ergo virtus terrae illius, quam non ostendit impiis et incredulis; unde nec resurgens eis, a quibus erat crucifixus, apparuit, tamquam Cain operante terram, ut
Abbreviated transcription (Latin):
prestat. nec saciat sitim: s estu cepi¬
da nomtum facit. Qd̾ uero insolitu¬
dine errat agar cum filio suo: oigͥ¬
cat oinagogã cumppło ouo expul¬
sam de terra sua.siñ sac̾docio ⁊ sa cͥfi¬
cio in inuio toto orbe errare: ⁊ uiam

Expanded text:
praestat, nec sapraestat, nec sado vomitum facit. Quod vero in solitudine errat Agar cum filio suo, significat Synagogam cum populo suo expulsam de terra sua, sine sacerdotio et sacrificio in toto orbe errare, et viam
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ socłm carnez. s in libertate uoratꝰ
ẽ: qua libertate liberauit eum xp̃c.¬
domo rachel .i. in eccłia ñ man̾e in et̾¬
rib xͥ. nec cum filio nobili .i. fideli po¬
pulo regnu celestis glie possessuril.
domoriccepit panes ⁊ utremaq̃. ⁊ de¬
dit agonr. et imposuit onper hum̾os
eiꝯ infantez. ⁊ cliisit eam. Exẽs
aũt agar: errabat in solitudi̾e. Et
cummorientem siti filium proieciss
sub arbore: apparint ei angelꝯ dñi.
⁊ demõstrauit fontem aque. ⁊ potaũ
filiũ suũ. Qergo significat ꝙ exi¬
eno agar infantẽ in humeres sug
ceruicem mrio eue synagoget gra¬
uauit dum dicit. sangis huius sr̃
nos et suꝑ filios nr̃es : Panes aũt
hec indicabant. qͦd uetus sacdociũ
paues ꝓpositionis sic̃ scͥptũ ẽ porta¬
ret secum ⁊ uecretur. Utre u̾o aq̃ qui
deficit. iudai ca punficatõ signifi¬
cabatur defectura s iũ doctrina eoru
carnalis. in pelle mortua clausa .i.

Expanded text:
est secundum carnem, sed in libertatem vocatus est secundum carnem, sed in libertatem vocatus est, qua libertate liberavit eum Cdomo Rachel, id est, Ecclesiae non manere in aeteribus Christi, nec cum filio nobili, id est, fideli populo, regnum coelestis gloriae possessurum. panes et utrem aquae, et dedit Agar, et imposuit super humeros ejus infantem, et dimisit eam. Exiens autem Agar, errabat in solitudine, et cum morientem siti filium projecisset sub arbore, apparuit ei angelus Domini, et demonstravit fontem aquae, et potavit filium suum. Quid ergo significat quod exiens Acervicem matris suae Synagogae gravabat, dum dicit: Sanguis hujus super nos et super filios nostros . Panes autem hoc indicabant quod vetus sacerdotium panes propositionis, sicut scriptum est, portaret secum, et vesceretur. Utre vero aquae, quae defecit, Judaica purificatio significabatur defectura: sive doctrina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id
Abbreviated transcription (Latin):
cultatur alieingenuo: cuus aũt soros
non tacetur: ħ iit̾im c̃a facile eocureit. qr
cocultum ẽ et clifficile ad intlligẽdũ qͦ¬
mͦ omina anima humañ u̾bo dei copi¬
letur suie misceatur: siue qd mnelio
ẽ ⁊apcius dici pot̃ cimi sit illud deus. is¬
ta creatura. Secudũ hoc eĩ sponso et
sponsa ułiuir et uxor. ꝓp̃c et eccłia dicũ¬
tre: ⁊ affabilib dicitur. atq capaciq
augitur. Nam int̾ se ouines sc̃ ꝑeã¬
dem gr̃am sirs sunt: sponsꝯ aucem
smi: quem uecauit psaac. Hunc cũ
iuidiss mat̾ eiꝯ ludentem cumhiomͣ¬
hel⁊ dix abrahaui. Eice ancillam
et filium eiꝰ. non enim heres erit fi¬
liꝯ ancille: cun filio meo ysaac. N¬
unc gͥ querenduz ẽ cur antea sarra
uoluit maritum deancilla socipere
filiuurant cur nune cum mr̃e iu¬
bet expelli de domo. Qd̾ fecit ñ zelo
accensa: oz misti̾o ꝓphecie compłsa.i
Agar quippe secunõ qd̾ ait apło. ĩser¬
uitute genuit caralẽ ppłm. Sarra¬
ueto uero libera ppłm genuit qui ñ

Expanded text:
cultatur alienigenis, cuius autem soror, - non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum et difficile ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. secundum hoc enim sponsus et sponsa uel uir et uxor Christus et ecclesia dicuntre, affabilius dicitur et capacius auditur. Nam inter se omnes sancti per eamdem gratiam fratres sunt, sponsus autem um, quem vocavit Isaac. Hunc cum vidisset mater ejus ludentem cum Ismael, dixit ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus, non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Nunc igitur quaerendum est cur antea Sara voluit maritum de ancilla suscipere filium, aut cur nunc cum matre jubet expelli domo, quod fecit non zelo accensa, sed mysterio prophetiae compulsa. Agar quippe, secundum quod ait Apostolus, in servitute genuit carnalem populum. 2. Sara vero libera populum genuit qui non
Abbreviated transcription (Latin):
fcus ẽ caput eccłie. ut oꝑaret᷑ et custo¬
diret illum: idest ut uoluntatez pa¬
cris ex omnib gentib eccłia adim¬
quoꝙ deus. Non ẽ bonũ ẽẽ hominẽ
dolum. Arguantur heretici: qui xp̃o
solum homine putant. ⁊ ñ ⁊̃ deum. fa¬
ciamus ei adiutorium simile oͥ: qr ĩ
ipo homine suscepto. eccłia d̾o copu¬
lata ẽ. Appllauit aut adam noĩbus
suis cuncta animantia ⁊ uolatilia¬

Expanded text:
factus est caput Ecclesiae, ut operaretur et custofactus est caput Ecclesiae, ut operaretur et custodiret illum, id est, voluntate Patris ex omnibus gentibus Ecclesiam imquoque Deus: Non est bonum hominem esse solum. Arguantur haeretici, qui Christum solum hominem putant, et non etiam Deum. Faciamus ei adjutorium simile sui. Quia in ipso homine suscepto, Ecclesia Deo copulata est. Appellavitque Adam nominibus suis cuncta animantia et uni
Abbreviated transcription (Latin):
Plancan̾at aũt dominꝰ ds paradis¬
ũ uoluptatis aprincipio. Paradisꝯ
eccłia est. Sic enin de illa ẽ legitur
in canticis canticoruĩ. ortus coolusꝰ
soror mea. Aprincipio añt paradisꝯ
plantatus: qr eccła catholica axp̃o¬
qui ẽ principiu om̃iũ ce̾dita ẽẽ cog¬
ngcitur. Quuiuo de panidiso exiẽs.
imagine portat xͥ de paterno fonte
fluentis. quiirrigut eccłiam suam
u̾bo p̃dicationis. ⁊ dono baptisini.
De quo bene ꝑ ꝓpħam clicitur. Dñs
deuo nr̃ fluuius głiosꝰ: ⁊ exilies
paradisi flumina: quatuor sunt eu¬
angelia ad plicanoue u cũctis gẽ¬
tib nussa. ligna fructifera: om̃s
dancti sunt. fiuctiꝰ sunt eorũ: oꝑa
manu uiuet in etetnũ. lignum
autea scientie boni ⁊ mali: ꝓpriuzẽ
uoluntatis arbitiiũ. qd i medio
um uł malum. De quo qui relic̾a dĩ
gr̃a gustauerit: morte moriet᷑. Tu
lit igitur d̾s homine̾. ⁊ posuit eũ in
pradisũ. Assumpsit deus camẽ: et

Expanded text:
Plantaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis a principio. Paradisus Ecclesia est; sic enim de illa legitur in Canticis canticorum: Hortus conclusus est soror mea: a principio autem paradisus plantatur, quia Ecclesia catholica a Christo principe omnium condita esse cognoscitur. Fluvius de paradiso exiens, imaginem portat Christi, de paterno fonte fluentis, qui irrigat Ecclesiam suam verbo praedicationis, et dono baptismi. De quo bene per Prophetam dicitur, Dominus Deus noster fluvius gloriosus exsiliens paradisi flumina, quatuor sunt Evangelia ad praedicationem cunctis gentibus missa. Ligna fructifera, omnes sancti sunt. Fructus eorum, opera manum, vivet in aeternum. Lignum autem scientiae boni et mali proprium est voluntatis arbitrium, quod in medio um et malum. De quo qui relicta Dei gratia gustaverit morte morietur. 5. Tulit igitur Deus hominem, et posuit eum in paradiso. Assumpsit Deus carnem, et
Abbreviated transcription (Latin):
quis ꝗo aduertent. cerut et experit᷑
in exemplis: qd intłłigimꝰ inlibris.
Quis non uideat hocgeri toto orbe
terrarin ⁊ nenire hoĩes ab operiby
templandeu̾itatis tanꝙͣ in ample¬
xii rachel. ⁊ excipi de transuerso ad¬
eccli asticam necc̃i tatem. atq ordĩari
in labore tanꝙͣ li adicente ad men¬
trabis: Quib istud mistiuiz dispẽsã¬
fider: Lautatur appłis ⁊̃ illa uita cuiiꝰ
amore conu̾si speciez seculi reliqrũt
et ex cuius professione ad miscdiã
regende plebis assũpti sunt. Io eĩ
agunt in omnib laborib siusut
illa ꝓsessio q̃ se conuertunt qr tal¬
es rectores ppłi dedit ir̃e infamet᷑.¬
recusantez noctem lie. ut rachel po¬
eratubum.⁊ quicꝗd de hac re piepa¬
eent̾ q dicitur et siue fantasm̃te:
carualis cogitationis: ut salubrit̾e
liam ⁊ rachel uictorinꝯ martir et cet̾i
in similitudĩe ecc̃e uł sinagoge int̾p¬
tati sunt. Liam enuim maiorem natu

Expanded text:
quisquis adverterit, cernit. Experimur quisquis adverterit, cernit. Experimur in exemplis quod intelligimus in libris. Quis non videat geri toto orbe terrarum, venire omnes ab operibus ae veritatis, tamquam in amplexum Rachel, et excipi de transecclesiasticam necessitatem, atque ordinari in labore tanquam Lia dicente: Ad me intrabis, quibus istud mysterium Dei dispensanfidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amore conuersi spem saeculi reliquerunt, et ex cuius professione ad misericordiam regendae plebis adsumpti sunt. id enim agunt in omnibus laboribus suis, ut illa professio, quo se conuerterant, quia tales rectores populis dedit, latius et crecusante noctem Liae, ut Rachel poerat uerbum" et quicquid de hac re pie sapienterque dicitur, sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter Liam et Rachel Victorinus martyr, et caeteri in similitudine Ecclesiae vel Synagogae interpretati sunt. Liam enim majorem natu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Parũ ẽ qd̃ homines ad laboren
rerum gerendarũ nectͣiqs in ocio de¬
tinet uita studicror⁊ insuper et ppła¬
reingliam reqrit: ꝓoinde ut iuste.¬
cam cõparet: impertit rachel uirui
sororisue illa nocte: ur scilicet qui
uirtute laboriosa regnũ ppłorũ ac¬
comcdati sunt: ⁊ si scientie bacare
delegerint sꝯcipiant experientia
litate couninine ip̃a doctrina sapiecie
cui uacoare statuerant blasphemet᷑:
neq adipiscatur ab ĩꝑitiorib ppłis
existunatrem bõam. qd̾ illa poma signi¬
ficant: ⁊ qd̾ neccium ẽ ad exhortatõei
discentium. S plane ut hanc cuirĩ
suscipiant: ui ceguntur satis. Et h
signficatum e̾ ꝙ cuniuẽiret de agro
ia cobroccuirit eiha. eumq detines
ait. Ad me intrabio. Conduxi eĩ
te: ꝓ mandragorio filii inei. Tãqͣui
dicet. Uortiine ꝙͣ diligio uis cõfer¬
re bẽam opinionem: noli confugere
officiosum laborem. ħ in eccłia geri

Expanded text:
etur: parum est, quod homines ad laborem etur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam tate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphemetur neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc significatum est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tdiceret, Doctrinae quam diligis vis conferre bonam opinionem, noli defugere officii laborem. Haec in Ecclesia geri,
Abbreviated transcription (Latin):
um pͥmoenitũ .i. ꝑ honorẽ fecundi¬
tatio inquo ẽ oumio fiucto labori¬
ose atq inter certanuna tempta tõnũ
penditantis actionisi q̃mpliq bon¬
ouigenio p̾diti studioq flagrantes.
toe̾s. ⁊ in doctrine ccium toto pertore
tanqͣm inspeciose rachel ferunt᷑ aii
morem suum anmustrandis ecc̃as¬
ticio curis apcum ⁊ idoneũ in ccio
detinet. nec gubñtr̃em comunuis uti¬
litatis appetit: ꝓpte̾a li asorori sue
dicit. Parumẽtibi ꝙ uium meũ ac¬
cepisti ⁊ insuper et mandragorã fili
menus acciꝑe : Punũ uirũ signisi¬
cans ees omnes. qui cum sut agen¬
diuirtute habiles. ⁊ eligni quib re¬
gimẽ eccłie cõnitratur: ad dispẽsã¬
dum fidei sa cramñtũ: illi aecensi stu¬
dio doctue. atq uda gante et cõtẽp¬
lande sapientie. se ab om̃ib actionũ¬
b molestus remouere: atq in ocio
Ita ergo dẽni est. Parum est tͥ ꝙ acce¬
pisti uirum meũ ⁊ insuper et mãdra¬
goras filii mei us accipe: Ac si drẽ¬

Expanded text:
 honorem fecunditatis eius, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter incerta temptationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio praediti studioque flagrantes qtiones et in doctrinae otium toto pectore tamquam speciosae Rachel feruntur ampmatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouere atque in otio ita ergo dictum est: parum est tibi, quod accepisti uirum meum, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? ac si dicer
Abbreviated transcription (Latin):
itͣum. Siquidem et uidimus iuxta
noe prĩs ꝓphetica benedietõe in ta¬
betnaculo sem trausisse habitation¬
em iafet: hec ẽ in domo legis ⁊ ppha¬
rum eccłiam pocuis iustificari. mino¬
rem quidem tẽporum euo: s gre le¬
ge maiorem. Cham porro qui int̾pre¬
tatur calliduo. medius filius tanꝙͣ
ab utroq discretus. nec in pͥmiciis
ifrlitatum. nec in plenitudine ge̾¬
tium ꝑmanẽs: significat ñ solum
dum. uec sp̃u sapientie s impacien¬
cie quo solent hrticorum feruere pri¬
re uidentur. Passionem quippe x q̃¬
illuis hominis muditate siginfica¬
ale agedo ochonorant. de talib enĩ
scriptumẽ. Afructib eorum cognore¬
tis eos. Ideo ⁊ cham ufilio suo male¬
dicto est : tanqͣm ex fiuctu suo .i. ĩ oꝑe
suo. Iĩ conuenient̾ ⁊ ip̃e filius eius
cͥanahan: int̾pretatur motꝰ eoru.¬

Expanded text:
itaturus. Siquidem et videmus juxta Noe propheticam Patris benedictionem in tabernaculo Sem, transisse habitationem Japheth, hoc est, in domum legis et prophetarum Ecclesiam potius justificari, minorem quidem temporum, sed gratia lege majorem. Cham porro, qui interpretatur callidus. medius filius tanquam ab utroque discretus, nec in primitiis Israelitarum, nec in plenitudine gentium permanens, significat non solum dum, non spiritu sapientiae, sed impatientiae, quo solent haereticorum fervere prare videntur. Passionem quippe illius hominis nuditate significaale agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Ideo Cham in filio suo maledictus est, tamquam in fructu suo, id est in opere suo. Unde conuenienter et ipse filius eius Chanaan int
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia generauit. Quem ⁊ sensum:
uao petro ostensum manifestauit.i
masculuo ⁊ femina: Sic mista seculi
nib ut ab eo regantur ⁊ uł carnali
cccupiscentie dediti sic̃ peceora. uł t̾re¬
na curigitate obscuritatiqͣi spentes:
uł elati supbia qͣi aues. Et sic̃ ĩ illo
die pascitur homo ⁊ amialia q̃ cũ
illo sunt herbis seminalib et lign¬
ista etate sp̃ualis homo quibonus

Expanded text:
Ecclesia generavit. Quem etiam sensum Ecclesia generavit. Quem etiam sensum vas Petro ostensum manifestavit . masculus et femina, sic in ista saeculi nibus, ut ab eo regantur, vel carnali concupiscentiae dediti, sicuti pecora, vel terrenavel elati superbia quasi aves. Et sicut in illo die pascitur homo et animalia, quae cum illo sunt herbis seminalibus, et lignista aetate spiritualis homo, qui bonus
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtũ int̾ aqͣm ⁊ aqͣm: archa uti¬
q illa que natauit int̾ pluniã ⁊ ma¬
ria. Huius uesꝑa fit confusio lĩguar᷑.
discernẽs eum qiͣ aridam ab aquis:
ut proferret gerinẽ herbaꝵ et ligno¬
curarum. huuis uesꝑa fuit peccatũ
et malicia pessimi regis saul.
qñ cõstituit deus liuumaria in
cius: Cuius etatis fit uesꝑa in poc¬
catis regum: quib gens illa meru¬
it caꝓtiuari in babiloniam.
qr tunc iudei intergentes tanꝙͣ ĩma¬
riuiuere ceperunt⁊ nec habebant st¬
abilem locum tanꝙͣ uolantes aues.
Hꝯuius diei qͣi uesꝑa ẽ multiplica¬
cecati ount ut ⁊̃ dominũ nr̃m Iħm
sexta die prinius homo adam deli¬
mo terre ad ymaginem dei formͣtꝰ ẽ
ue natus est. Ille inanima uinente:¬
hic in sp̃uuiuificante. Et sicut ĩ illo
die fit amma uiua: Sie misto seculo
uicam desiderantes e̾t̾uam. Et siẽ ĩ
llo sexto die serpentiu et ferarum g̾e
neraterra predux. ita ⁊ in hac sexta e¬
etate scłi gentes uitam appetẽtes et̾nã.

Expanded text:
mentum inter aquam et aquam: arca utique illa quae natavit inter pluviam et maria. Hujus vespera fit confusio linguarum.discernens eum quasi aridam ab aquis, ut proferret germen herbarum atque lignoturarum. Hujus vespera fuit peccatum et malitia pessimi regis Saul.  constituit Deus luminaria in ejus: cujus aetas fit vespera in peccatis regum, quibus gens illa meruit captivari in Babyloniam. quia tunc Judaei inter gentes tanquam in mari vivere coeperunt. Nec habebant stabilem locum tanquam volantes aves. Hujus diei quasi vespera est multiplicacaecati sunt, ut etiam Dominum Jesum sexta die primus homo Adam de limo terrae ad imaginem Dei formatus est; ne natus est: ille in animam vihic in spiritu vivificante; et sicut in illo die fit anima viva, sic et in isto saeculo vitam desiderantes aeternam; et sicut in illa sexta die serpentum nera terra produxit, ita et in hac sexta aetate saeculi gentes vitam appetentes aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
intlłctu om̃iu carnaliũ ꝑturbatõ¬
num. qͣi in sensibiliu auimatiũ. ⁊
Sm̾io aũt herba semmialis ⁊ ome lig¬
num fructugum qd̾ hõmib datũ ẽ
mescam. fideles sunt: de oblatõib¬
sius sc̾orum neccitatib cõmuni cã¬
debent et in carualib ministrare
eis. Hount fructifera ligna. Inis¬
tis ergogradib canqͣm inquib dam
dieb super ea ẽ ip̃a perfectio singu¬
lorum operum. ⁊ mane incͥohatio de¬
quentiu.
Ost istorum itaq qͣi sex dieꝵ
opera bra ualde: sperat homo q¬
eteni. iente cõstitutus in sp̃uali para¬
diso quo signficat᷑ uita beata.uͥ fõs ẽ
ꝯapientie diuisꝯ inquatuor partes.
uirtutumai edat ligni uite gñam ⁊ uͥ
ntiles disciplinas moriĩ. qĩ fructꝰ car¬
pat lignorum. Est uaiq paradisꝯ
uita bonorũm q̃ tuor flumina: qͣtu¬

Expanded text:
ctum omnium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. 16. Omnis autem herba seminalis, et omne lignum fructuosum, quod hominibus datum est in escam, fideles sunt de oblationibus sanctorum necessitatibus communicadebent et in carnalibus ministrare eis . Haec sunt fructifera ligna. In istis ergo 265 gradibus, tanquam in quibusdam diebus, vespera est ipsa perfectio singulorum operum, et mane inchoatio sequentium. 17. Post istorum itaque quasi sex dierum opera bona valde sperat homo quietem mentis, constitutus in spirituali paradiso, quo significatur vita beata, ubi fons est sapientiae, divisus in quatuor partes virtutum; ubi edat ligni vitae gratiam, ubi utiles disciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum, quatuor flumina quatu
Abbreviated transcription (Latin):
factum est. uͥ qũ dic̃ ille aries. focle¬
unt m̃nusmeas ⁊ podes ineos. din¬
umerau̾unt ouĩia ossa mea: hxx
eium qũ peraccumẽ̾ illd̾ in palmis
aienficiũ: tuc in ip̃o psalmo dẽmẽ.
cõmemorabũtur et cõuertẽt᷑ ad do

Expanded text:
factum est, nisi quando dicit ille aries, foderunt manus meas et pedes meos, et dinumeraverunt omnia ossa mea. Hoc enim quando peractum est illud in Psalmis sacrificium, tunc in ipso Psalmo dictum est, commemorabuntur e
Abbreviated transcription (Latin):
diio frum suorum: qr plebi duatur
iudeorum. Ip̾m ador ant filii nirĩs
euis: qr ip̃e secundũ cariem ex eana¬
tus ẽ. ip̃m quimaledixent m̃ledictꝰ
ẽ. ⁊ qui bebenedixent. benedicfoibꝰ

Expanded text:
rum suorum, quia plebi dominatur Judaeorum. 321 Ipsum adorant filii matris ejus, quia et ipse secundum carnem ex ea natus est. Ipsum qui maledixerit maledictus est, et qui benedixerit, benedictionibus
Abbreviated transcription (Latin):
itẽ euuãgłiste. doctores. ⁊ scupture sa¬
cre disputando coherentes: et oib in¬
feriorb lumen sapientie demõ strãtes:
Pdiit etiã simul ⁊ cet̾a micantiũ side¬
rum turba .i. diuetsarum uututũ in
eccłia inimergitas: que in huiusui¬
te obruritate tanquam in nocte re¬
fulgenteo. diuidãt in hoc fir̃unto sqͥp¬
ture sensibilia ⁊ intelligibilia. qͣi int̾
lucem ꝑfcorum ⁊ tenebras pariuiloꝵ:

Expanded text:
id est, evangelistae, doctores et Scripturae said est, evangelistae, doctores et Scripturae sanctae disputando cohaerentes, et omnibus inferioribus lumen sapientiae monstrantes. Prodiit etiam simul et caetera micantium siderum turba, id est, diversarum virtutum in ecclesia numerositas: quae in hujus vitae obscuritate tanquam in nocte refulgentes, dividant in hoc firmamento scripturae sensibilia et intelligibilia, quasi inter lucem perfectorum
Abbreviated transcription (Latin):
et diligunt eum. s superposuit ip̃m
fiidam̃tum legis sue suꝑ infirunta¬
tem inferioꝵ ppłorum. ut ibi spicien¬
tes crgngrant qualit̾ discernãt ĩ¬
ter carnalia et sp̃ualia. qualit̾ inter
aquas enperiores et inferiores:
Ost ħ die tercia collegit inunũ
aquas inferiores salsas. hc est
homines iifizeles. qui cupiditatu
tempestate et temptatio num car¬
nalium fuictib quatiuint᷑: ⁊ in se
ip̃is qͣi amantuto includuntur.
segregnuit q ab eis aridan. ppłi. s.
fontemfidei sicientez: obfiritq de hĩc
euꝑborum lunites. ⁊ coereuit eos ne
turbulentis iquitatu suarum
militudinem: ut ex sua infiriuita¬
te compaciat᷑ ad subueiendũ indig¬
entib. ꝓducens lignũ forti iobore ⁊
fructiferu .i. beneficiũ ad eripiẽdu¬
eum quimiuriã patitur de manu po¬
tentis: ⁊ prebendo protectionis um¬
braculum ualido robore iꝯti uidicii.
Einde quarta die emicuerunt
luminaria firiͣmñto legis infixa

Expanded text:
et diligunt, sed superposuit ipsum firmamentum legis suae super infirmitatem inferiorum populorum, ut ibi suspicientes cognoscant qualiter discernant inter carnalia et spiritualia, quasi inter aquas superiores et inferiores. 8. Post haec die tertio collegit in unum aquas inferiores salsas: hoc est, homines infideles, qui cupiditatum tempestate et tentationum carnalium fluctibus quatiuntur, et in se ipsis, quasi amaritudo, includuntur. Segregavitque ab eis aridam, populum scilicet fontem fidei sitientem, fixitque dehinc superborum limites, et coercuit eos, ne turbulentis iniquitatum suarum militudinem, ut ex sua infirmitate compatiantur ad subveniendum indigentibus, producens et lignum forti robore. Et fructiferueum qui injuriam patitur de manu potentis, et praebendo protectionis umbraculum valido robore justi judicii. Deinde quarta die, emicuerunt luminaria firmamento legis infixa,
Abbreviated transcription (Latin):
es ĩ penitẽtiam: tunc ad se conu̾te
domie miserere mei: eaua a ĩamin¬
du ẽet adhuc meorum mortali edͭ¬
pore.per spem gnacie liberi dominarẽ¬
tur. Qunc autẽ ignorantes d̾iisti¬
ciam ⁊ suam uolẽtes cõstituere:ela¬
ti sunt de oꝑibi legis ñ humiliati
de pecratis sins non quieu̾ũt. eet

Expanded text:
es ad poenitentiam, tunc ad se converterDomine, miserere mei: sana animam mdiu esset adhuc in eorum mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. nunc autem ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere. elati de operibus legis, non humiliati de peccatis suis non quieuerunt; et
Abbreviated transcription (Latin):
amicicia ex bene̾ uolen t¬
cia oriturint̾ fictos beneficio adiun¬
gitur. Nonsunt fideles in anuci¬
cia: quos munus ñgrã copulat. Nã
cico deserunt nisi semꝑ acceperint.
Uilectio enim que muñe glutiũͣ¬
tur: eol em suspenso dissoluitur Il¬
lauera ẽ amicicia. que nich qͣnc ex
reb amici: insi solam bene uolẽtiã.
s. ut gratis amet amantẽ. Plm̃q
amicicia ex necessitate uł urdigẽtia
nascitur.ut ꝑquẽ quisq uł qd de¬
si terat consequatinz ille auteme
do eam appetit. Namilla ex inopiab¬
eius ẽ et sugata: ista pura atq ppet¬

Expanded text:
amicitia ex benevolentia oritur, inter fictos beneficio adjungitur. 2. Non sunt fideles in amicitia, quos munus, non gratia copulat. Nam cito deserunt, nisi semper acceperint. Dilectio enim quae munere glutinatur eodem suspenso dissolvitur. Illa vera est amicitia, quae nihil quaerit ex rebus amici, nisi solam benevolentiam, scilicet ut gratis amet amantem. 3. Plerumque amicitia ex necessitate vel indigentia nascitur, ut sit per quem quisque quod desiderat consequado eam appetit. Nam illa ex inopia brevis et fucata, ista pura atque pe
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃e eiꝰ totum implet. maiestas eiꝯ
om̃ia penetrat ebementa. Guncra
sue porentre attingit prentia. extra
eum locus nullus ẽ. cegnitiomeiꝯ
nicħ eccultum ẽ. Om̃na secreta uis
uirtutis eiꝯ irrumpit. Dulla cceul¬
penetret impelitur. Ip̃e cogitatões.
nouit. ipe cor iuspicit. Qd intꝯ agit᷑
ant lacet ip̃e uicet. qd into disponit᷑.
publica fama: condẽpuat ꝓpͥa cosciẽ¬

Expanded text:
s ejus totum implet: majestas ejus omnia penetrat elementa, cuncta suae potentiae attingit praesentia, extra eum locus nullus est. Cognitioni ejus nihil occultum est, omnia secreta vis virtutis ejus irrumpit, nulla occulationes novit, ipse cor inspicit; quod intus agitur aut latet ipse videt, quod intus disponitur publica fama, condemnat propria conscie
Abbreviated transcription (Latin):
Micia mreb tantum bome
halenta ẽ. Nam qui ea ĩm̃lo
ucuntur. ñ sibi amci. s inimici exis¬
tunt. Cocordiam malorũ contuaiã
cordes. unanunitatem quippe ma¬
lorum bonorũ ẽẽ contrariuĩ. paulꝰ
apło approbat. qui malos ꝯ̃ se piui¬
dit: ꝙ innecem suam cõcordabe es¬
sperit. Inde et inlege mare rubrũ:
iuiditur. ut elccorimiuia tendens
ad beatitudin ez non impediat᷑. p̃ pe¬
ditur aũt iter honoru. si mare hec
ẽuintas non diuiditur iniquoꝵ¬

Expanded text:
in rebus tantum bonis habenda est; nam qui ea in malo utuntur, non sibi amici, sed inimici existunt. 2. Concordiam malorum contrariamcordes. Unanimitatem quippe malorum bonorum esse contrariam, Paulus apostolus approbat, qui malos contra se dividit, quos in necem suam concordasse conspexit . Inde et in Lege mare Rubrum,  dividitur, ut electorum via tendens ad beatitudinem non impediatur. Impeditur autem iter bonorum, si mare, hoc est, unitas non dividatur iniquo
Abbreviated transcription (Latin):
istificaui sunt. Ndemus emim isaiam.
iheremiam. accinctes expeditesq ad au¬
tilium nr̃mn: de uoluminum suorum
aculis cordis ut̃i acecrinios hostes inil¬
Adest et ezechiel: qui sacramenta nb
celestia inquadiiforimi do rotarum cair¬
culis signans decet. Iunge ad oseebis¬
senas agiino turmas: ⁊ p̃ceclunt
nos succinctis lumbis inuentate qͣm
p̃dicant ad auxilium nr̃m. Ist ergo
uiri fortes pugnant nobtũ: quous¬
q celestio repromissionis patriam ꝯ¬

Expanded text:
stificati sunt. 3. Videmus enim Isaiam, Jeremiam, accinctos expeditosque ad auxilium nostrum, de voluminum suorum jaculis cordis nostri acerrimos hostes vul4. Adest et Ezechiel, sacramenta nobis coelestia in quadriformibus rotarum circulis signans. Ducit et Osee bissenas agminis turmas, et praecedunt nos succinctis lumbis in veritate, quam praedicant ad auxilium nostrum. Isti ergo viri fortes pugnant nobiscum, quousque coelestis repromissionis patriam
Abbreviated transcription (Latin):
partinu̾o in poc̾orum a maritudĩẽ
conu̾tuntur. Qd̾ uero sacerdotał
ordo et leuiticus it̾ ostendit ppło
dei: magist̾ium sacerdotale mõst¬
ratur Ip̃i eium ⁊dccent ppłm exire
de egypto :i. dectrorib munoi: et
seculi temptatc̃es. Qd uero lacer¬
docalis et leniticus ordo assistit arche tes¬
camenti. in qua lex portatur: inar¬
iuinent ppłm.
iordanem amoyse a cceꝑunt ter¬
ram. Nelictis nulierib et infantib
cumfĩb transeruites p̾bebant illio
pugnauch auxilium. usqͣquo et ip̃i cõ¬
sequerentur hrdittez Isti qui per moy¬
sen accipiunt ħr difte transiordanen:
et cum fr̃ĩb sus armati p̾cincu incedũt:
illi hoc loco inelliguntur qui primum
per moysen br̃ditate legio potiti sunt.

Expanded text:
partim vero in peccatorum amaritudinem partim vero in peccatorum amaritudinem convertuntur. 4. Quod vero sacero Dei, magisterium sacerdotale monstratur. Ipsi enim et docent populum exire de Aegypto, id est, de erroribus mundi, et saeculi tentationes. Quod vero sacerdotalis et Leviticus ordo assistit arcae testamenti, in qua lex portaturminent populum. se acceperant terram, relictis mulieribus et infantibus, cum fratribus transeuntes, praebebant illis pugnandi auxilium, usquequo et ipsi consequerentur haereditatem. Isti, qui per Moysen accipiunt haereditatem trans Jordanem, et cum fratribus suis armati et praecincti incedunt, illi hoc loco intelliguntur, qui primum per Moysen haereditate legis potiti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ꝓse ac suorum ominiũ salute.
pactum cum testamentis dñi fec̃i
hec ui domosiia coccũ .i. sanguins
signum posuit. Extra hanc siquis
inuentus fuerit. riunam seculiatq
incendium minidi nilla rõe uitabit.
Opulus cum archarestĩ tran¬
sit iordanem. S quids ułit
qd iordanẽ ea dem transeunte per
sacerelotes ec leuitas declucit᷑ turba.
sicq stante a qua flumiuis uicum¬
ulum. ppłs iter uicedit innoxiũ: ħ
omnia im̃plentur ineccłie ppłis n¬
istica oꝑatõe. Dum eĩ quio ad bap¬
ti sim uenerit fontem. et consistẽte
sac̾elotali et leuitico ordine uncia¬
tus fuerit misticise sacram̃tis: cẽ
sacenlo tum iuistiis per baptismũ
qĩ per iordanie fiuenta ingreditur.
et terram celestis repromissionis
adipiscitur. Quod uero pars. ⁊ͣ qͣꝵ
ammino que retro resilit perseue¬
rat indulcedine. Pars uero in ama
ura baptizatorum uarietatem de¬
signat.qr oumes qui baptiz antur
partun quidam ex ip̃is acceptam
gr̃e celestis dulcedue custodiũt:

Expanded text:
 se ac suorum omnium salute pactum cum Testamentis Domini fecit. Haec in domo sua coccum, id est, sanguinis signum posuit. Extra hanc si quis inventus fuerit, ruinam saeculi atque incendium mundi nulla ratione vitabit. opulus cum arca Testamenti trans Jordanem. Sed quid sibi vult quod Jordanem eadem arca transeunte, per sacerdotes et Levitas deducitur turba, sicque, stante aqua fluminis in cumulum, Dei populus iter incedit innoxium? Haec omnia implentur in Ecclesiae populis mystica operatione. 2. Dum enim quis ad baptismi venerit fontem, et consistente sacerdotali et levitico ordine initiatus fuerit mysticis sacramentis, tunc sacerdotum ministeriis per baptismum, quasi per Jordanis fluenta ingreditur, et terram coelestis repromissionis adipiscitur. 3. Quod vero pars aquarum fluminis retro resilivit perseverans in dulcedine, pars vero in amarura baptizatorum varietatem designat, quia omnes qui baptizantur, partim quidem ex ipsis acceptam gratiae coelestis dulcedinem custodiunt,