comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uir non fecisset: si gentiliũ disci¬
pliuis instrui credidisset pecc̃is
asscribendum. Habuitq erudi¬
tionis participes quos legis ꝙ ius¬
ticie dei se gaudebat habere con¬
sortes. Simul ꝙ enim discebant
anamas. azarias. misael quicquid
poterat docere caldeus. simula
mensa & aregalib epulis abstine¬
bant. qd̾ inspirabat ds. Acceptis
leguminib pariter reficiebant᷑.
eisdem contenti erant milicie
sue stipendiis. regi una famula¬
bant᷑. S ecce pͥuilegium qd̾ homo
conferre n potint. sigillatim da¬
tumẽ dameli. ut in lucem ꝓde¬
ret eniginata somnoꝵ. ꝙ dño
dictante umbras discut̾et figu¬
rarũ. Ut uͦ familiaritas diuine
gre euidentius illucescat: qͥd rex
instrato cubans p̃cogitaret agno¬
uit. & meditationi uisa connec¬
tens. mnist̾ium salutis qd̾ umbra
obnubilabat ꝙ infine scłoꝵꝵ com¬
pletum ẽ. aut cõplendum: pru¬
denter exposuit. Siccine sołnt
coniectores etiã cogitationes ex¬

Expanded text:
vir non fecisset, si gentilium discivir non fecisset, si gentilium disciplinis instrui, credidisset peccatis ascribendum. Habuitque eruditionis participes, quos legis et justitiae Dei se gaudebat habere consortes. Simul etenim discebant Ananias, Azarias, Misael, quidquid poterat docere Chaldaeus: simul a mensa et a regalibus epulis abstinebant, quod inspirabat Deus. Acceptis leguminibus pariter reficiebantur, eisdem contenti erant militiae suae stipendiis, regi una famulabantur. Sed ecce privilegium quod homo conferre non potuit, singillatim datum est Danieli, ut in lucem proderet aenigmata somniorum, et Domino dictante umbras discuteret figurarum. Ut vero familiaritas divinae gratiae evidentius illucescat, quid rex in strato cubans praecogitaret agnovit, et meditationi visa connectens, mysterium salutis, quod umbra obnubilabat, et in fine saeculorum completum est, aut complendum, prudenter exposuit. Siccine solent conjectores etiam cogitationes ex
Abbreviated transcription (Latin):
de inuidia somnnoꝵ. uenditũ
hismahelitis obnoxium fecerãt
seruituti. digitus dm̃i ñ minꝰ
iocundo qm salubri misterio.
reuelata facie futuroꝵ. que se
regi quiescenti ingesserant qͣsi
quodam somnioꝵ uehicło de
squalore carceris in regni fastigi¬
um sublimauit. ut ñ modo lib̾
de seruo. s nobilium ꝙ ꝓcerum
pͥmus. nno tm̃ regni scł solio p̃ce¬
detur arege. Q uod utiq si de
humane sapientie artificio cõ¬
tingere potusset: aliquem de¬
cessorum suorum ante eum me¬
ruisse credidim. uł scientiam ꝓ¬
merendi aurum sc̃m ꝙ pietatis
affectu plenum. si non huma¬
no generi in cõmune qd̾ tũ equi¬
tatis eẽt: fr̃ib ꝙ filiis facile pu¬
tau̾im reliquisse. Ad hec moyseᷤᷤ
eruditus momini sapientia
egiptioꝵ: Hãc artem aut nes¬
ciuit aut sp̃uit. cũ eam impie¬
tatis errorem detestatus appło
dei ext̾minare curau̾it. Preterea
sc̃s daniel disciplinas & sapientia
didicit caldeoꝵ. quod utiq sc̃s

Expanded text:
de invidia somniorum venditum de invidia somniorum venditum Ismaelitis, obnoxium fecerant servituti, digitus Domini non minus jucundo, quam salubri mysterio, revelata facie futurorum, quae se regi quiescenti ingesserant, quasi quodam somniorum vehiculo, de squalore carceris in regni fastigium sublimavit, ut non modo liber de servo, sed nobilium et procerum primus, uno tantum regni scilicet solio praecederetur a rege. Quod utique si de humanae sapientiae artificio contingere potuisset, aliquem decessorum suorum ante cum meruisse crediderim, vel scientiam promerendi virum sanctum, et pietatis affectu plenum, si non humano generi in commune, quod tamen aequitatis esset, fratribus et filiis facile putaverim reliquisse. Ad haec Moyses eruditus in omni sapientia Aegyptiorum hanc artem aut nescivit aut sprevit, cum eam, impietatis errorem detestatus, a populo Dei exterminare curaverit. Praeterea sanctus Daniel disciplinas et sapientiam didicit Chaldaeorum; quod utique sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dictũ est. ꝙ uaria significatio.
Multipliciũ uͦ distinctio diligeᷤᷤ
habenda ẽ. ne forte dum unã
diligentius sequeris: in alia de¬
terius ꝓlabaris. Uñ patet con¬
iectoriũ qͥ noĩe danielis inscri¬
bitur: auctoritatis ꝙ u̾itatis ro¬
bore destitutum. cũ res singłas
singłis significationib artet.
de qͥb ñ idet᷑ latius exeq̃ndũ:
cũ tota huiꝰmodi sit inepta
tͣditio. ꝙ uagus comectorum
liber ꝑcuriosoꝵ manꝰ impu¬
denter discurrat. Habuit sane
daniel grãm interp̃tandi ui¬
siones & somnia. qͣm ei dñs in¬
spirabat. s absit ut uanitatẽ
hanc mnartem redegerit uir
sanctus qui lege moysi ꝓhibi¬
tum ẽẽ nouerat. ne fidelium
quis somnia sequeret᷑. sciens
utiq satellitem sathane ad sub¬
u̾sionem hominum in angłm
lucis tͣnfigurari. & in missioneᷤ
fieri ꝑ angłos malos. Ioseph quoq
comectandi grã egipti pͥncipa¬
tum obtinuit. ꝙ qͣm frẽs quasi

Expanded text:
iplex est, et varia significatio. iplex est, et varia significatio. Multiplicium vero distinctio diligens habenda est, ne forte dum unam diligentius sequeris, in aliam deterius prolabaris. Unde patet conjectorium, qui nomine Danielis inscribitur, auctoritatis et veritatis robore destitutum, cum res singulas singulis significationibus arcet. De quibus non videtur latius exsequendum, cum tota hujusmodi sit inepta traditio, et vagus conjectorum liber, per curiosorum manus impudenter discurrat. Habuit sane Daniel gratiam interpretandi visiones et somnia, quam ei Dominus inspirabat; sed absit, ut vanitatem hanc in artem redegerit vir sanctus, qui lege Moysi prohibitum esse noverat, ne fidelium quis somnia sequeretur! sciens utique satellitem Satanae, ad subversionem hominum, in angelum lucis transfigurari, et immissiones fieri per angelos malos. Joseph quoque conjectandi gratia Aegypti principatum obtinuit, et quem fratres quasi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm dormitare uideam. Qsqͥs
enĩ sominoꝵ seqͥtur uanitatẽ:
parũ in lege dei uigilans ẽ. ꝙ
dũ fidei facit dispendiũ: ꝑni¬
ciosissime dormit. Ueritas si qͥ¬
dem ab eo longe facta ẽ. nec eam
faciliꝰ potest app̃hendẽ. qͣm uri¬
onẽ expungere. uł puncto cu¬
rare carcineam. qͥ caligantib oc¬
łis innu̾die palpat. Et licet hec
somnolentia ꝑfidie. sit fidei sti¬
mulis excitanda. ꝙ maleficii po-¬
tius qͣm artificii impugnanda
illusio: diuine tũ gre dispositi¬
onis sue ñ oͥstruimꝰ uias. ñ p̃clu¬
dimꝰ semitas. quin sp̃s uͥ uult
spiret. ꝙ parbitrio suo subiectiᷤ
mentib infundat u̾itatem.
uerum qͥsqͥs credulitatẽ suam
significationib alligat somni¬
oꝵ planũ ÷ q tam asinceritate
fidei qm atͣmite rõnis exorbitat.
siane si sermo ꝓferat᷑ ambiguus
ꝙ cuius multe sint significati¬
ones nõne m̾ito parũ doctus ui¬
debit᷑. qͥsqͥs exeo citͣ discussionẽ
sensuum s̃ aliquid ꝑtinatius¬

Expanded text:
quam dormitare videamur. Quisquis enim somniorum sequitur vanitatem, parum in lege Dei vigilans est, et dum fidei facit dispendium, perniciosissime dormit. Veritas siquidem ab eo longe facta est, nec eam tam facile potest apprehendere, quam urionem expungere, vel puncto curare cartineam, quae caligantibus oculis in meridie palpat. Et licet haec somnolentia perfidiae sit fidei stimulis excitanda et maleficii potius, quam artificii impugnanda illusio, divinae tamen gratiae dispositionis suae non obstruimus vias, non praecludimus semitas, quin Spiritus ubi vult spiret, et pro arbitrio suo subjectis mentibus infundat veritatem. Verum quisquis credulitatem suam significationibus alligat somniorum, planum est, quia tam a sinceritate fidei, quam a tramite rationis exorbitat. Plane si sermo proferatur ambiguus, et cujus multae sint significationes, nonne merito parum doctus videbitur, quisquis ex eo citra discussionem sensuum sibi aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
rerũq iactura ex̾cent gulam.
luxurie obsecunt᷑. seruiunt
uanitati. ꝙ neqͥciã aut negli¬
gentiã suã nitunt᷑ lib̾alitatis
imagine consolari. Qs cesare
augusto frugalior. qͥ insũmo
fastigii culmine scario pane
amico: Qs nerone gulosior aut
nͣs ꝙ comesatiões ĩ modice freq̃n¬
tabat. famosissima sr̃ cet̾as fu¬
it cena. ĩ qͣ ĩuitatꝰ afrẽ fuit. ha¬
bẽs duo milia lectissimoꝵ pisci¬
ciũ. sẽꝑtẽ milia auiũ. hanc qͦ.
ex suꝑauit ip̃e ĩ dedicatiõe pa¬

Expanded text:
rerumque jactura exercent gulam. rerumque jactura exercent gulam. Luxuriae obsequuntur, serviunt vanitati, et nequitiam aut negligentiam suam nituntur liberalitatis imagine consolari. Quis Caesare Augusto frugalior, qui in summo fastigii culmine secundario pamico! Quis Nerone gulosior aut nas, et comessationes immodice frequentabat. Famosissima super caeteras fuit coena, in qua invitatus a fratre fuit, habens duo millia lectissimorum piscium, septem millia avium. Hanc quoque exsuperavit ipse in dedicatione pa
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis siue fercłis statuit ẽẽ
ꝯtentã. dũ tñ bellaria paren¬
tetica ꝓ necitate aut dignitate
ꝑsonarũ. aut excenda lib̾alita¬
te. aut sollẽpnitate diei. pͥmis
m̃sis. licuerit ĩmisc̾e. Sollẽp
ẽ. nniu̾salia noĩant᷑. Parente¬
tica nͦ: q̃ ex causa necĩtatis aũ
urbanitatis inp̃ceptã aliqua
rõne uenuĩt partẽ. sic dicta:
Nec enĩ pulm̃ta inolere aut
legumine dũtaxat constare
cͥtum ẽ. cũ ex multis. tũ ex eo
aꝑoni q̃ pulchriora ft̃: & deli¬
catiora: Utitur aut̃ ħ noĩe
marcꝰ uarro: bellaria inquit
ea maxime mellita st̃. q̃ mel¬
lita ñ st̃. Qd̾ forte eo referri pͭ.
ꝙ utenti gͣtiora st̃ ea que net̾citã appe¬
tit ꝙͣ q̃ irritacio gule iuenit.
S forte pusilli indet᷑ animi
qͥ ad ħc modũ pͥme m̃se lux¬
uriã cohibet aut qͥ facit in
talib leg̾ sũptuarie m̃cionẽ.
nͨ tñ cesare maiorẽ. aut ma¬
gnificentior qͥsꝙͣ eorũ qͥ morũ

Expanded text:
mentis, sive ferculis, statuit esse mentis, sive ferculis, statuit esse contentam, dum tamen tellaria parenthetica, pro necessitate aut dignitate personarum, et aut exercenda liberalitate, aut solemnitate diei, primis mensis licuerit immiscere. Solemniest universalia nominantur. Parenthetica vero, quae ex causa necessitatis, aut urbanitatis, in praeceptam aliqua ratione veniunt partem: sic dicta, Nec enim pulmenta in olere aut legumine duntaxat constare certum est, tum ex multis, tum ex eo apponi quae pulchriora sunt et delicatoria. Utitur autem hoc nomine M. Varro: « Bellaria, inquit, ea maxime mellita sunt, quae mellita non sunt. » Quod forte eo referri potest, quod utenti gratiora sunt ea quae necessitas appetit, quam quae irritatio gulae invenit. Sed forte pusilli videtur animi, qui ad hunc modum primae mensae luxuriam cohibet, aut qui facit in talibus legis sumptuariae mentionem. Nec tamen Caesare major est, aut magnificentior quispiam eorum, qui morum
Abbreviated transcription (Latin):
glorũ Wilłs pͥmus. cuiꝰ uͥtuti
normanuia. cenomannis. ꝙ
tand̾ maior britannia cessit.
Assũpto nãq regni diadema¬
te. ꝙ pace cõposita. legatos mi¬
sit ad exteras nationes. ut a
p̃claris omĩum domib qͥcqͥd
eis magnificũ aut mirificũ
uidet᷑ afferrẽt. Defluxit gͦ in
nisulã opulentã. ꝙ que fere
sola bonis suis : inorbe contẽ¬
ta: quicqͥd magnificentie
ĩmo luxurie potuit inuemi¬
ri. Laudabile qͥdem fuit ma¬
gni uiri ꝓpositũ. qͥ uͥtutes
om̃iũ orbi suo uolebat ĩfun¬
dere. S meo arbrtͣtu lauda¬
bilius extitiss. si ingentẽ ꝙͣ
armis uicerat. ꝙ ꝙͣ luxurie
p̃uic̾at magnitudo: legem
tẽꝑancie ꝓmulgass. Sane
fructuosun eẽt eam robora
di ab auctoritate multoꝵ.
magnorũq ꝓpagare auda-¬
ciã. Secus egisse garũ cesarẽ
pace urbi reformata refert
portumianuᷤᷤ qͥ sũptuarie leg̃
insistens uestigio. domum
m̃sa pͥma tͥb sollepnibꝰ pul¬

Expanded text:
glorum Willelmus primus, cujus virtuti glorum Willelmus primus, cujus virtuti Normannia Cenomannis, et tandem major Britannia cessit. Assumpto namque regni diademate, et pace composita, legatos misit ad exteras nationes, ut a praeclaris omnium domibus quidquid eis magnificum aut mirificum videretur, afferrent. Defluxit ergo in insulam opulentam, et quae fere sola bonis suis est in orbe contenta, quidquid magnificentiae, imo luxuriae potuit inveniri. Laudabile quidem fuit magni viri propositum, qui virtutes omnium, orbi suo volebat infundere. Sed in eo arbitratu laudabilius exstitisset, si in gentem quam armis vicerat, et quam luxuriae praevicerat magnitudo, legem temperantiae promulgasset. Sane fructuosius esset, eam roborardi ab auctoritate multorum magnorumque propagare audaciam. Secus egisse C. Caesarem pace urbi reformata, refert Portunianus; qui sumptuariae legis insistens vestigio, domum mensa prima, tribus solemnibus pul
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tibicine introferri. Longũ
erit si om̃ia q̃ leges cibarias
induxerunt. uł cibariis legib
nata sunt: uoluero enarrare.
cũ nec luxus morũ sermone
ualeat comp̃hendi. ꝙ sint płi¬
ma scło nr̃o incognita: que illi
ł u̾bis expͥmere. ł ex̾cere moribꝰ
potuerunt. Sic̃ enĩ g̾cia cap¬
ta ferũ uictorẽ cepit. ꝙ artes
intulit ag̃stilacio: sic omĩum
gentiũ mores boni ꝙ mali ro¬
manũ uictorẽ ꝑsecuti st̃. Siqͥd̾
numina inmo demonia gen¬
tiũ suꝑsticiosus qua religio-¬
sius aduocabant. magnãq
Sͥ uisi sunt assequi religionẽ:
qr nullã respuerant falsitatẽ.
Deos tutelares non tam pio
qũa impio cultu om̃ib subtra-¬
hebant. ut om̃s muna urbe
collecti in illiꝰ custodia iugiter
ugilarent. Sic ꝙ que ubiq lo¬
corũ placuisse audierant in
urbem tra ie cerunt. ut eẽt
unde possent grãm omĩum
inse q głam ꝓuocare. Simile
aliquid fecisse uisus ẽ. rex an¬

Expanded text:
cum tibicine introferri. Longum cum tibicine introferri. Longum erit si omnia quae leges cibarias induxerunt, vel a cibariis legibus nata sunt, voluero enarrare; cum nec luxus morum sermone valeat comprehendi, et sint plurima saeculo nostro incognita, quae illi vel verbis exprimere, vel exercere moribus potuerunt. Sicut enim Graecia capta ferum victorem cepit, et artes Intulit agresti Latio, sic omnium gentium mores boni et mali Romanum victorem persecuti sunt. Siquidem numina, imo daemonia gentium, superstitiosius quam religiosius advocabant, magnamque sibi visi sunt assequi religionem, quia nullam respuerant falsitatem. Deos tutelares non tam pio quam impio cultu, omnibus subtrahebant, ut omnes in una urbe collecti, in illius custodia jugiter vigilarent. Sic et quae ubique locorum placuisse audierant, in urbem trajecerunt, ut esset unde possent gratiam omnium in se, et gloriam provocare. Simile aliquid fecisse visus est rex An
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ħ oratio. Quid mͥ nego¬
ciĩ ẽ. cũ istis migatorib : potiꝰ¬
qu̾a potemꝰ mulsum myxtũ
uino greto. Edimus turdum
pinguẽ. bonumq piscem.
lupũ germanũ qui interpon¬
tes captus. fuit ħ ticius. S q
pliniꝰ sui temporis eleganter
tetigit gulam. Cum enĩ scri¬
beret de pisce ancipensere.
qͥ licet rarus eẽt: ̃cium eius
uiluerat. pꝰ p̃missa subiecit:
nullo inhonore nunc ẽ: qd̾
equidem miror cum sit rarꝰ
inuentu. S non duistetit
ħ parsimonia. nam temporibꝰ
seneri pͥncipis samonicus se¬
renus uir scło suo doctus. fu¬
biciens uerba plinii mĩo ẽ.
dubiũ ait piscem hunc nul¬
lo in honore traian temꝑib
extitisse. Uerũ ab eo dici ap̃
antiquos fuisse inp̃cio. E go
autẽ testimoniis palam facio
uł eo magis quod grãm eius
uideo ad epulas quasi post¬
liminio rediisse. Quippe qui
dignatione nirã cum int̾sim
conuiuio sacro. am̃adu̾tam
hc̃ piscẽ acoronatis ministͥs

Expanded text:
ibi haec oratio: Quid mihi negoibi haec oratio: Quid mihi negotii est, cum istis nugatoribus? Potiquam potemus mulsum mistum cum vino Graeco. Edimus turdum pinguem, bonumque piscem, lupum germanum, qui inter pontes captus fuit. » Haec Titius. Sed et Plinius sui temporis eleganter tetigit gulam. Cum enim scriberet de pisce acipensere, qui licet rarus esset, pretium ejus viluerat, post praemissa subjecit: « Nullo in honore nunc est, quod equidem miror, cum sit rarus inventu. » Sed non diu stetit haec parcimonia. Nam temporibus Severi principis, Sammonicus Serenus vir saeculo suo doctus, subjiciens verba Plinii: « Non est dubium, ait, piscem hunc nullo in honore Trajani temporibus exstitisse; verum ab eo dici apud antiquos fuisse in pretio. Ego autem testimoniis palam facio, vel eo magis quod gratiam ejus video ad epulas quasi postliminio rediisse. Quippe qui indignatione vestra, cum intersim convivio sacro, animadvertam hunc piscem a coronatis ministris
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ phãniam suasit. Cuiꝰ
uerba id̾o ponenda st̃. qr ñ
solũ de lupo inter duos pon¬
tes capto erunt testimonio.
s etiam mores quib tunc ple¬
riq uinebant facile publica¬
bunt. Descͥbens enim homi¬
nes ꝓdigos inforum ad iudi¬
candũ ebrios cõmeantes. queq
soleant inter se sermocinarr.
sic ait. Ludunt alea studiose.
delibuti unguentis. scortis sti¬
pati. Ubi hore decem sunt:
iubent puerũ uocari. ut co¬
mitͥũ eat ꝑcunctatũ qͥd in
foro gestum sit qͥ suaserint.
qui dissuaserint. quot tͥbus
uisserint. quot uetuerint.
Inde ad comitiũ uadunt.
ne litem suam faciant. Dũ
eunt nulla ÷ mangiportu
amphora quã ñ impleant.
quippe qui uesicam plenã
uimi ħnt. Ueniunt incomi¬
trũ tristes. iubent dr̃e quoꝵ
negociũ ẽ. Narrant. Index
testes poscit. Ipsus it minctũ.
Ubi redit: ait se omĩa audi¬
uisse. tabulas poscit. litt̾as
inspicit. uix p̃ uino sustinet
palperas. E unti inconsiliũ:

Expanded text:
legem Fanniam suasit: cujus legem Fanniam suasit: cujus verba ideo ponenda sunt, quia non solum de lupo inter duos pontes capto erunt testimonio, sed etiam mores, quibus tunc plerique vivebant, facile publicabunt. Describens enim homines prodigos, in forum ad judicandum ebrios commeantes, quaeque soleant inter se sermocinari, sic ait: « Ludunt alea studiose, delibuti unguentis, scortis stipati. Ubi horae decem sunt, jubent puerum vocari, ut comitium eat percunctatum, quid in foro gestum sit, qui suaserint, qui dissuaserint, quot tribus jusserint, quot venerint. Inde ad comitium vadunt, ne litem suam faciunt: dum eunt, nulla est in angiportu amphora, quam non impleant, quippe qui vesicam plenam vini habent. Veniunt in comitium tristes, jubent dicere quorum negotium est. Narrant: Judex testes poscit, ipsus it mictum. Ubi redit, ait se omnia audivisse. Tabulas poscit, litteras inspicit, vix prae vino sustinet palpebras. Eunti in concilium,
Abbreviated transcription (Latin):
nis intẽplo qd̾ panteon apel¬
latur. S his ꝙ similib demeru¬
it intẽꝑantissimꝰ ꝙ flagicio¬
sissimꝰ non popłi romami s
uirtutũ publicus hostis. ne
edictũ qd̾ trium uiratꝰ tem¬
pore de sũptib posuit. legis
nom̃ habeat aut uigorẽ. Lo¬
cum autẽ inmo ꝙ necͣitatẽ
legib fuisse cibariis uł ex eo
constat. qd̾ cibariorũ diligen¬
dorũ regłam luxuria adm¬
uenit. Testatur hoc marcus
uarro. qui enum̾atis q̃ inqͥb
italie partib optima adus¬
tũ gignant᷑: pisci tib̾mo his
u̾bis tribuit palmã. inlibro
.xi. rerũ humanarũ. Ad uic¬
tum optimafert ag̃ campa-¬
nus frum̃tum. falermis ui¬
nũ. Cassinas oleum. tuscula¬
nus ficũ. mel tarñtinus pis¬
cem tib̾is. ħ uarro. S inter
eos p̃cipuum locũ lupus te¬
nuit. & qͥdem is qui inater
duos pontes captus ẽẽt. Id
ostendunt cum multi alii
tũ etiã ganis ticius uir eta¬
tis luciniane. inoratione qͣ

Expanded text:
nis, in templo, quod Pantheon appelnis, in templo, quod Pantheon appellatur. Sed his, et similibus, demeruit intemperantissimus et flagitiosissimus, non populi Romani, sed virtutum publicus hostis, ne edictum quod triumviratus tempore de sumptibus posuit, legis nomen habeat, aut vigorem. Locum autem, imo et necessitatem legibus fuisse cibariis, vel ex eo constat, quod cibariorum delegendorum regulam luxuria adinvenit. Testatur hoc M. Varro, qui enumeratis, quae in quibus Italiae partibus optima ad victum gignantur, pisci Tiberino his verbis tribuit palmam, in libro undecimo Rerum humanarum. « Ad victum optimum fert ager Campanus frumentum, Falernus vinum, Cassinas oleum, Tusculanus ficum, mel Tarentinus, piscem Tyberis. » Haec Varro. Sed inter eos praecipuum locum lupus tenuit, et quidem is qui inter duos pontes captus esset. Id ostendunt cum multi alii, tum etiam C. Titius, vir aetatis Lucinianae, in oratione, qua
Abbreviated transcription (Latin):
cencies. Id mirũ antomo ui¬
sum. Nec moratꝰ sponsione
contendit. Dignus culina.
numatius planocus: qui tã
honesti c̾taminis arbit̾ electꝰ¬
est. Altera die cdeopatra ꝑten¬
tans antoniũ pollicibilẽ sane
parauit cenam. s qũa ñ mira¬
retur antonius. Quippe qͥ om̃ia
que aponebant᷑: ex cotidianis
opib agnosc̾e̾t. Lunc regina
arridens phialam poposcit.
cuñ nicħ aceti acrisinfudit.
dimisitq festinabunda illuc
utinatura ẽ. eiꝰ lapidis: absor¬
buit. Et qͣmuis eo facto spon¬
sione uiciss: quippe cũ ipsa
margarita centies sext̾cnim
sine contentione eualuisset.
matius plancus iudex seu̾issi¬
mus suꝑatũ antoniũ mat᷑e
ꝓnunciass. Ipse autẽ unio
cuiꝰ fuerit magnitudinis. inde
colligi pot̾at: qd̾ qͥ suꝑfuit pꝰ ea
uicta regina ꝙ capta egipto.
romã delatus dissectusq ẽ &
facta exuna margarita due.
impositeq simulacro ueneris¬
ut monstruose magnitudi-¬

Expanded text:
centies. Id est mirum Antonio vicenties. Id est mirum Antonio visum. Nec moratus sponsione contendit. Dignus culina Numacius Plancus, qui tam honesti certaminis arbiter electest. Altera die Cleopatra pertentans Antonium, pollucibilem sane paravit coenam, sed quam non miraretur Antonius: quippe qui omnia, quae apponebantur, ex quotidianis opibus agnosceret. Tunc regina arridens phialam poposcit, cui nonnihil aceti acris infudit, dimisitque festinabunda uti natura est eius lapidis, absorbuit. Et quamvis eo facto sponsione vicisset, quippe cum ipsa margarita centies sestertium sine contentione evaluisset, natius Plancus iudex severissimus superatum Antonium mature pronuntiasset. Ipse autem unio cuius fuerit magnitudinis inde colligi poterit, quod qui superfuit postea victa regina et capta Aegypto Romam delatus dissectusque est et factae ex una margarita duae impositaeque simulacro ut monstruosae magnitudi
Abbreviated transcription (Latin):
diã fame uilisimis nebulonibꝰ
adulari. Nam ĩre publica
nemo tirannoꝵ cesare ma-¬
gis accessit ad pͥncipem. Li¬
cer enĩ rem publicã op̃ssis¬
ipse decreuerat approbauit.
forte ueritus seditionẽ ꝙ cun-¬
lis belli reciduã passionẽ. opi¬
nio tñ p̃ualuit ut qr sũma
uirtutȩ .i. clementia p̃ditus
fuerat. statuta eiꝰ quasi ex max¬
una parte benigniora popłs
approbaret. Uñ in laude enus
cicero ait. Nulla de uirtutib
tuis. nec admirabilior nec
gratior miscdia ẽ. Pium ergo
ammũ egregie uͥtutis imagi¬
ne facile subplantauit anto¬
nius. hic enĩ cum qͥcqͥd ma¬
ri aut terre aut etiã celo gig¬
neret᷑ ad saciandã ingluiuẽ
suam natũ existimans fau¬
cibꝰ ac dentib suis subdẽt eaq
re captus. de romano imꝑio
facere uellet egiptiũ regnum:
cleopatra uxor que ui nci
a romanis. nec
luxuria dignaret᷑. sponsio¬
ne ꝓuotauit insumere se
posse inunã cenã sext̾cium

Expanded text:
diam famae, vilissimis nebulonibus diam famae, vilissimis nebulonibus adulari. Nam in republica nemo tyrannorum, Caesare magis accessit ad principem. Licet enim rempublicam oppressisipse decreverat, approbavit, forte veritus seditionem, et civilis belli recidivam passionem. Opinio tamen praevaluit, ut quia summa virtute, id est clementia, praeditus fuerat, statuta ejus quasi ex magna parte benigniora populus approbaret. Unde in laudem ejus Cicero ait: « Nulla de virtutibus tuis nec admirabilior, nec gravior misericordia est. » Pium ergo animum egregiae virtutis imagine facile supplantavit Antonius. Hic enim, cum quidquid mari, aut terra, aut etiam coelo gigneretur, ad satiandam ingluviem suam natum existimans, faucibus ac dentibus suis subderet, eaque re captus de Romano imperio facere vellet Aegyptium regnum: Cleopatra uxor, quae vinci a Romanis nec luxuria dignaretur, sponsione provocavit insumere se posse in unam coenam sestertium
Abbreviated transcription (Latin):
nire enĩ fabulis ñ euocatos:
hant equide turpe existima¬
tur. Nerum sponte irruere
inconuuiuĩ aliis p̃paratum:
nec homero sine nota. uł
in fratre memoratũ est. Cet̾m
leges ille ualuipate seu ual¬
uifrage licet portumͥani
iudicio optime fuerint ob¬
stinatiõe tñ luxurie ꝙ uici¬
oꝵ inuicta concordia. nullo
abrogante irrite facte sunt.
Antoniꝰ ꝙ si nulli sũꝑtuarie
legi pa ruerit. legem tñ de
cohibendis sũptib tulit. ħo
qͥd̾e tem̾̃ariꝰ s manu ĩualidus. et
luxurie deditus usq qͣ sũp¬
tuũq merito magno pom¬
peio successit ex decreto baii
cesaris. de quo triumphatore
orbis. uilis adulator ꝙ homo
uiciis sordidus tͥumphauit.
Captus ẽ tñ cesar uirtutis
imagine. eo qd̃ ꝓfusione pe¬
cume ꝙ cõuiscerationib. ꝙ
latronũ ꝙ histrionũ stipatu:
magnificus uulgariter uide¬
batur. Ergo bene agitur cũ
pͥncipib popularib qͥ ex
necessitate cogunt᷑. ad custo¬

Expanded text:
nire enim fabulis non evocatos, nire enim fabulis non evocatos, haud equidem turpe existimatur. Verum sponte irruere in convivium aliis praeparatum, nec Homero sine nota, vel in fratre memoratum est. Caeterum leges illae valvipatae, seu valvifragae, licet Portuniani judicio optimae fuerint, obstinatione tamen luxuriae, et vitiorum invicta concordia, nullo abrogante irritae factae sunt. Antonius etsi nulli sumptuariae legi patuerit, legem tamen de cohibendis sumptibus tulit. Homo quidem temerarius, sed manu invalidus, et luxuriae deditus usquequaque, sumptuumque merito, Magno Pompeio successit ex decreto Caii Caesaris: de quo triumphatore orbis, vilis adulator, et homo vitiis sordidus triumphavit. Captus est tamen Caesar virtutis imagine, eo quod profusione pecuniae, et conviscerationibus, et latronum, et histrionum stipatu, magnificus vulgariter videbatur. Ergo bene agitur cum principibus popularibus, qui ex necessitate coguntur, ad custo
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ad pͥme luxuriosus
ꝙ ꝓdigus ndi potest. cui
hec tanta mepulis uł gratu¬
ita ponant᷑. Pret̾ea lucus sil¬
la. lepidus consubannis restio.
leges tͣdunt᷑ tulisse cibarias:
sic enĩ sũptuarias leges cato
apellat. Differunt tñ qd̃ ci¬
barie gulam iugulant.
sũptuarie. altͥmodã ut ait
portumanꝰ luxuriã cohi¬
bent. Hoc autẽ magne lib̾
tatis laudib effert. qd̾ cum
multe leges de cenis ꝙ sũp¬
tib ferrert᷑ ad popłm. casti¬
gantissime illius uigor du
optinuit. que nil obscenũ
ħt: qr nil ꝓbat occultũ. Pre¬
cepit enim ut patentib ia¬
nuis pransitaret᷑ & cenitare¬
tur ut sic ocłis ciurũ testib
factis. luxurie modus fierer.
hoc autẽ ideo tuto ꝓbat por¬
tunianus. qr apud popłm
castigatũ ꝙ posterioris respec¬
tu aureũ laudi erat frugali¬
tas. ꝙ pauꝑtas non poterat eẽ
contemptͥui uł rubori. Nec
uerendũ erat ut ad tenam
alienam qͥspiam iicitatꝰ
inpud̾nt̾ irrueret. Suꝑue¬

Expanded text:
Ergo apprime luxuriosus Ergo apprime luxuriosus et prodigus videri potest, cui haec tanta in epulis vel gratuita ponantur. Praeterea Lucius Sylla, Lepidus consul, Anius Restio, leges traduntur tulisse cibarias. Sic enim sumptuarias leges Cato appellat. Differunt tamen, quod cibariae gulam jugulant, sumptuariae alcrimodam, ut ait Portunianus, luxuriam cohibent. Hoc rtatis laudibus effert, quod cum multae leges de coenis et sumptibus ferrentur ad populum, castigatissime illius vigor diu obtinuit, quae nil obscenum habet, quia nil probat occultum. Praecepit enim ut patentibus januis pransitaretur, et coenitaretur, ut sic oculis civium testibus factis, luxuriae modus fieret. Hoc autem ideo tuto probat Portunianus, quia apud populum castigatum, et posterioris respectum aurium, laudi erat frugalitas, et paupertas non poterat esse contemptui vel rubori. Nec verecundum erat ut ad coenam alienam quisquam invitatus impudenter irrueret. Superve
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝑtib modũ fecit. scͥptaq
⁊ iom̃s ut ñ solum cines
urbani. s om̃s ubiq ichalie
lege sũptuaria tenent᷑. Nam
ineo didie legis nis consistit:
erũ ꝙ dempoꝵ p̃scripsit regu¬
lamaie cotidianis liceret
exultare cõuiuiis dies c̾tos
uari gͦ etiam sobrii etate scłi:
p̃scͥpt o legum coħ̾cet᷑ expen¬
sa cenarũ. Siqͥdem abinicio
cepit radix luxurie pullula¬
re. Unde ꝙ uetus uerbum ẽ:
leges bone. ex malis morib
ꝓcreant᷑. lex quoq cornelia
sũptuaria: adiecta pͥorib:
Inqua non conuiuioꝵ mag¬
nificentia ꝓhibita ẽ. nec gu¬
le modus factus. s minora p̃¬
cia reb imposita. S qͥb reb:
Qũã exquisitis ꝙ pene incog¬
nitis gen̾ib deliciarũ: quos
illic pisces. quasq osfulas no¬
minat. ꝙ tñ p̃cia illis mino¬
ra constituit: Ausim dr̃e ut
ulitas eduliũ animos homi¬
mĩ ad parandas obsomoꝵ
copi as incitaret. ꝙ gule
seruire etiã qͥ par¬
uis ẽẽnt facultatib. possent.

Expanded text:
sumptibus modum fecit, scriptaque est in omnes, ut non solum cives urbani, sed omnes ubique Italiae lege sumptuaria tenerentur. Nam in eo Didiae legis vis consistit. erum et temporum, praescripsit regulam: ne quotidianis liceret exsultare conviviis, dies certos ivari. Ergo etiam sobrietate saeculi, praescriptione legum coercetur impensa coenarum. Siquidem ab initio coepit radix luxuriae pullulare. Unde et vetus verbum est: « Leges bonae ex malis moribus procreantur. » Lex quoque Cornelia sumptuaria, est adjecta prioribus, in qua non convivorum magnificentia prohibita est, nec gulae modus factus, sed minora pretia rebus imposita. Sed quibus rebus? Quam exquisitis et pene incognitis generibus deliciarum? Quos illic pisces, quasque illic offulas nominat, et tamen pretia illis minora constituit. Ausim dicere, ut vilitas edulium animos hominum ad parandas obsoniorum copias incitaret, et gulae servire, etiam qui parvis essent facultatibus, possent.
Abbreviated transcription (Latin):
bant pͥncipes ꝙ accusabant
eos. illi exercebant᷑ in iustifi¬
cationib dñi constanter lo¬
q̃ntes ꝙ agentes sine confusi¬
one mandata eiꝰ cum omĩ
fiducia. Dauid qͦ militasse
legitur achis: & fidem ꝙ reue¬
rentiã militantiᷤ implesse.
Hec autẽ om̃i milicie formu¬
la p̃scribenda ÷ ꝙ implenda:
ut deo pͥmum fides debita.
deinde pͥncipi & rei publice
seruet᷑ in columis. Et semꝑ
maiora p̾uidicabunt mino¬
rib: qr nec rei publice nec pͥn¬
cipi fides seruanda ÷ contra
dm s scdm d̾m. sicut habet
ipsa conceptio militaris sacra¬
menti. Uñ płium mirorsiqͥs
pͥnceps illis habeat fidem̃ qͦs

Expanded text:
bant principes et accusabant eos, illi exercebantur in justificationibus Domini, constanter loquentes, et agentes sine confusione mandata ejus cum omni fiducia. David quoque militasse legitur Achis, et fidem et reverentiam militantis implesse. Haec autem omni militiae formula praescribenda est et implenda, ut Deo primum fides debita, deinde principi et reipublicae servetur incolumis. Et semper majora praejudicabunt minoribus, quia nec reipublicae, nec fides principi servanda est contra Deum, sed secundum Deum, sicut habet ipsa conceptio militaris sacramenti. Unde plurimum miror, si quis princeps illis habeat fidem, quos
Abbreviated transcription (Latin):
cuiuis hoĩ preferenda/ nec ẜuat᷑
tiano & uiliano & aliis impi¬
is legunt᷑ militasse fideles. ꝙ
eis indefensione rei publice
tanqu̾a pͥncipib fidem exhi-¬
buisse & reu̾entiam. Impug¬
nabant enim hostes imꝑii. s
mandata dei seruabant. Si¬

Expanded text:
cuivis homini praeferenda, nec servattiano et Juliano, et aliis impiis leguntur militasse fideles, et eis in defensione reipublicae, tanquam principibus, fidem exhibuisse et reverentiam. Impugnabant enim hostes imperii, sed mandata Dei servabant. S
Abbreviated transcription (Latin):
nitunt᷑ aliqui & si ñ
macłam: odibilem tñ auari¬
cie notam. Nam ꝙ ab alienis
uidentur abstinere. ꝙ sis cũ
res exposcit libere uti parati
sunt. Eis tñ de fonte maloꝵ.¬

Expanded text:
nituntur aliqui, etsi non maculam, odibilem tamen avaritiae notam. Nam et ab alienis videntur abstinere, et suis, cum res exposcit, libere uti parati sunt. Eis tamen de fonte malo
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa mercedem recepturus.
fr̃aus utiq ẽ:nolle reddere
qd̃ debet᷑. Successor tuus in¬
iriam pacientib ꝓ se tene¬
bitur. se non lib̾abit iusticia
aliena. bene agetur cũ succes¬
sore tuo. si lib̾auerit se ip̃m.
his uerbis motꝰ imꝑatoͬ des¬
cendit de equo. ꝙ causam p̃¬
sentialiter examinauit.ꝙ
condigna satisfactione uidu
fudisse lacrimas. donec ei in
reuelatione nunciatum sit.
traianũ apenis inferni lib̾a¬
tũ. sub ea tñ condicione. ne
nlt̾uis ꝓ aliquo infidelił̾m
sollicttare p̃sumeret. Unde
m̾ito p̃fertur aliis. cuiꝰ uirtꝰ
p̃cet̾is ita scĩs placuit. ut eoꝵ
m̾itis. solus sit lib̾atus. ꝓ ħ
qͥdem de capite rei publice
dicta sunt.

Expanded text:
opera mercedem recepturus. opera mercedem recepturus. Fraus utique est, nolle reddere quod debetur. Successor tuus injuriam patientibus, pro se tenebitur. Te non liberabit justitia aliena. Bene agetur cum successore tuo, si liberaverit se ipsum. » His verbis motus imperator, descendit de equo, et causam praesentialiter examinavit, et condigna satisfactione viduafudisse lacrymas, donec ei in revelatione nuntiatum sit Trajanum a poenis inferni liberatum, sub ea tamen conditione, ne ulterius pro aliquo infideli Deum sollicitare praesumeret. Unde et merito praefertur aliis, cujus virtus prae caeteris ita sanctis placuit, ut eorum meritis, solus sit liberatus. Et haec quidem de capite reipublicae dicta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
asꝑius. cũ ꝓnita uenus tum
durius ire consulitur. cũ pe¬
na patet. S conpͥme motus.
nec tͥ qͥd liceat. s qͥd fecisse de¬
cebit: occurrat. m̃temq domet
respectus honesti. Ut uͦ in lau¬
de traiani facilus ad qͥescant
qͥ alios ei p̃ferendos opinant᷑:
uirtutes eiꝰ legitur cõmencdasse
scĩssimꝰ papa gregoriꝰ. ꝙ fusis ꝓ
eo lacͥmis inferoꝵ conpescuis¬
se incendia. dño remun̾ante
in misccłia uberi iusticiam
ꝙͣ iuidue flenti exhibuerst tra¬
ianus. Cũ enĩ memoratꝰ imꝑa¬
tor iam equum ascendiss ad
bellũ ꝓfecturus: uidua app̃¬
henso pede illiuis miserabilit̾
lugens ÷ iusticiã fieri peciit
de his qͥ filium eiꝰ optimũ &
ĩnocentissimũ niuenẽ inuiste
occid̾ant. Tuinquit auguste
imꝑas. ꝙ ego tam atrocem in¬
uirram pacior: Ego inquit
imꝑator satifaciam tͥ cũ redi¬
ero. Quid inquit illa. si non
redieris: Successor meus ait
cerit: Tu mͥ debitor es scdm

Expanded text:
Asperius, cum prompta Venus: tum Asperius, cum prompta Venus: tum durius irae Consulitur, cum poena patet: sed comprime motus, Nec tibi quid liceat, sed quid fecisse decebit Occurrat, mentemque domet respectus honesti. Ut vero in laude Trajani facilius acquiescant, qui alios ei praeferendos opinantur, virtutes ejus legitur commendasse sanctissimus papa Gregorius, et fusis pro eo lacrymis, inferorum compescuisse incendia, Domino remunerante in misericordia uberi justitiam, quam viduae flenti exhibuerat Trajanus. Cum enim memoratus imperator, jam equum ascendisset, ad bellum profecturus, vidua apprehenso pede illius, miserabiliter lugens, sibi justitiam fieri petiit, de his qui filium ejus optimum, et innocentissimum juvenem injuste occiderant: « Tu, inquit, Auguste, imperas, et ego tam atrocem injuriam patior?--Ego, inquit imperator, satisfaciam tibi cum rediero.--Quid, inquit illa, si non redieris?--Successor meus, ait cerit? Tu mihi debitor es, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
dio tantꝰ erat. ut quat̾nas si
ingenii uires quam iugiter
in philosophia exercuit. p̃di¬
bilius ẽ: amorib ꝙ negociis
simul oꝑam clabat. ꝙ insui¬
głis que agrediebat᷑ tantus
erat: ut eis solis uacare credet᷑.
Simul totus erat singłoꝵ &
omniũ. laudes uͦ augusti to¬
tus orbis concelebrat. ꝙ titũ
amorem humani gen̾is. suass.
delicias: iocunda memoria ue¬
n̾atur. Ego his om̃ib t̾ianũ
p̃ferre non dubito. qui ĩ soliꝰ
uirtutis cultu regni consti¬
tuit maiestatẽ. Ethicũ iuxta
qͥ recte fecerit: regẽ arbitrat᷑.
Cale⁊ illud qd̾ sub nomine
theodosii p̃cipit claudianꝰ.
Tulicet extremos late dñere
ꝑ indos. te medus. te mollis
arabs. te seres adorent. si me¬
tnis. si pͣua cupis. si duceris
ira: seruicii paciere uigum.
tolerabis miquas interiꝰ leges.
Tunc omĩa nire tenebis: Cũ
poteris rex esse tui ꝓ chanor
usus inpeiora datur. suadetq
licencia luxum. illecebrisq ef¬
frena fauet. t̃ unc uiuere caste.

Expanded text:
dio tantus erat, ut quaternas siingenii, quam jugiter in philosophia exercuit, praedibilius est, amoribus, et negotiis simul operam dabat, et in singulis, quae aggrediebatur, tantus erat, ut eis solis vacare crederetur, simul totus erat singulorum, et omnium. Laudes vero Augusti totus orbis concelebrat, et Titum amorem humani generis, suas scilicet delicias, jucunda memoria veneratur. Ego his omnibus Trajanum praeferre non dubito, qui in solius virtutis cultu, regni constituit majestatem. Ethicum juxta qui recte fecerit, regem arbitratur. Tale est illud quod sub nomine Theodosii praecipit Claudianus: Tu licet extremos late dominere per Indos, Te Medus, te mollis Arabs, te Seres adorent, Si metuis, si prava cupis, si duceris ira, Servitii patiere jugum, tolerabis iniquas Interius leges, tunc omnia jure tenebis Cum poteris rex esse tui: proclivior usus In pejora datur, suadetque licentia luxum, Illecebrisque effrena favet, tunc vivere caste
Abbreviated transcription (Latin):
unc aũ ut intͣiano plutar¬
chi strategẽmaticis ponat᷑
modᷤ̾tante fortitudinis ꝙ ciuili¬
tatis fuit. ut romani imꝑii fines
qd̾ pꝰ augustũ defensũ mag̾ fue¬
rat ꝗͣ. nobiliter ampliatũ: longe
lateq diffunde̾t. Głam tñ mili

Expanded text:
unc autem, ut in Trajano Plutarchi Strategematicis ponatur modus, tantae fortitudinis et civilitatis fuit, ut Romani imperii fines, quod post Augustum defensum magis fuerat, quam nobiliter ampliatum, longe lateque diffunderet. Gloriam tamen mili
Abbreviated transcription (Latin):
adbeatitudinẽ ꝑgit. Citra iur¬
tutis oꝑa forte quis & ꝓculdu¬
bio sine oꝑib ad beatitudinẽ
thitur. s eo millus nͥ uirtutis
passib ꝑgit. Hirtus gͦ felici¬
tatis mitum ẽ. felicitas uirtu¬
tis p̃mium. Et ħ qͥdem bona
funt sĩma. alt̾m uie: alt̾um
patͥe. Nichilenim uirtute p̃s¬
tantius dũ exul ꝑ egͥnatur a
ño. nicͥ felicitate melius. dũ
ciuis regnat ꝙ gaudet cũ dño.
Sunt autẽ ħ om̃ib aliis pstan¬
tiora. q uirtus om̃ia agenda:
felicitas omĩa optanda cõplec¬
quid. Non enim felixẽ qͥs. ut
recte agat. s recte agit. ut feli¬
citer uiuat. Nñ ꝙ socͣticũ illud
in satͣnalioꝵ libro laudat᷑. Mul
tos homines ꝓpt̾ea uelle uiu̾e.
ut ecdent ꝙbib̾ent. se bibere

Expanded text:
ad beatitudinem pergit. Citra virtutis opera forte quis, et procul dubio sine operibus ad beatitudinem trahitur, sed eo nullus, nisi virtutis passibus pergit. Virtus ergo felicitatis meritum est, felicitas virtutis praemium. Et haec quidem bona sunt summa, alterum vitae, alterum patriae. Nihil enim virtute praestantius, dum exsul peregrinatur a Domino, nihil felicitate melius, dum civis regnat et gaudet cum Domino. Sunt autem haec omnibus aliis praestantiora, quia virtus omnia agenda, felicitas omnia optanda complecquid. Non enim felix est quis ut recte agat; sed recte agit, ut feliciter vivat. Unde et Socraticum illud in Saturnaliorum libro laudtos homines propterea velle vivere, ut ederent et biberent, se bibere
Abbreviated transcription (Latin):
pħi concupiscunt. Constat enĩ
saltem desidio emulant᷑. Ego
sentenciã eius tanto securius
approbo: quanto eã mͥ uidere
uideor sci sp̃s auctoritate sub¬
nixam. dicente ꝓpħa. Concupi¬
uit anima mea desidare iusti¬
ficationes tuas. in omĩ tempore.
Inquo mͥ tres p̃missos ordines
manifeste uidet᷑ exp̃ssisse. Cum
enim plato sapientẽ dicat esse
cultorem dei. quis alius haben¬
dus ÷ sapiens quã ille qͥ morat᷑
iniustificationib dñi. mͤ mul¬
cente se conscĩa bonoꝵ oꝑum.
uere felicitatis saporẽ tota men¬
tis ainditate iam p̃gustat ꝙ
sentit: ꝓculdubio neqͣqua illiꝰ
expersẽ cui agnita beatitudo
dulcescit. & ei expetibiliũ cumu¬
lus adest qui inuita gustat ꝙ
luc ut sapiat. eodem auctore a¬
mator dei ẽ: ꝙ uicia subigens
reb agnoscendis applicat aĩum.
ut his agnitis. ad u̾am beatitu¬
dinẽ possit accedere.ħ .ii. hoĩem
beatum faciunt. si ꝙ uicioꝵ sol¬
uant᷑ uincła: & quasi qͥbdam

Expanded text:
hilosophi concupiscunt. Constat enim hilosophi concupiscunt. Constat enim saltem desiderio aemulantur. Ego sententiam ejus tanto securius approbo, quanto eam mihi videre videor sancti Spiritus auctoritate subnixam, dicente Propheta: Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore . In quo mihi tres praemissos ordines manifeste videtur expressisse. Cum enim Plato sapientem dicat esse cultorem Dei, quis alius habendus est sapiens, quam ille qui moratur in justificationibus Domini, et mulcente se conscientia bonorum, operum, verae felicitatis saporem, tota mentis aviditate jam praegustat et sentit? Procul dubio nequaquam illius expers est, cui agnita beatitudo dulcescit; et ei expetibilium cumulus adest, qui in vita gustat, et luc, ut sapiat, eodem auctore amator Dei est et vitia subigens, rebus agnoscendis applicat animum, ut his agnitis ad veram beatitudinem possit accedere. Haec enim hominem beatum faciunt, si et vitiorum solvantur vincula, et quasi quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
sũmũ. ꝙ eo ipso suꝑius aliis.
qd̾ ad illud. qd̾ u̾e singłariter
ꝙ unice sũmũ ÷ samiliarius
accedit Cet̾m ad neutrius
humana infirmitas ꝯualescit.
Quisqͥs eñĩ sine ea adbeatitu¬
dinis uiam tendit: qͣsi cecus
in lubrico tencdens ad alta p̃¬
sumptuosꝰ cadit. Uñ eam di¬
uinarũ ꝙ humanarũ rerũ
cõpotem ẽẽ crisippus asseru¬
it. nec umꝙͣ satis posse lauda¬
ri que uitia expellit uͥtutes
ostendit ꝙ confert. ꝙ ihu¬
mana infirmitate druinã
qͦdam mͦ reꝑat integͥtatem.
Et ut sensum suũ exp̃ssius
ꝓferat. om̃s qͥ ñ ab illa uł ad
illam uigilant. qd tñ ab il¬
la ẽ: brutis animalib dicit
ẽẽ ꝯformes. inmo ꝙ stupen¬
dum contra nat᷑am miracu¬
lum: incorꝑib humanis bru¬
tos homines eẽ. Tria uͦ gen̾a
hominũ qͥ homines st̾. alios
enĩ brutos dic. eẽ asseruit. Alii
enĩ iam iocunditate sap̃ie ꝑ¬
fruunt᷑. ꝙ hii sapientes sunt:
alii accedunt ut fruant᷑ ꝙ hii

Expanded text:
eo ipso superius aliis, quod ad aliud, quod vere singulariter et unice summum est, familiarius accedit. Caeterum ad neutrius humana infirmitas convalescit. Quisquis enim sine ea ad beatitudinis viam tendit, quasi caecus in lubrico tendens, ad alta praesumptuosus cadit. Unde eam divinarum et humanarum rerum compotem esse Chrysippus asseruit, nec unquam satis posse laudari, quae vitia expellit, virtutes ostendit et confert, et in humana infirmitate divinam quodammodo reparat integritatem. Et ut sensum suum expressius proferat, omnes qui non ab illa, vel ad illam vigilant, quod tamen ab illa est, brutis animalibus dicit esse conformes, imo et stupendum contra naturam miraculum, in corporibus humanis brutos homines esse. Tria vero genera hominum, qui homines sunt: alios enim brutos esse asseruit. Alii enim jam jucunditate sapientiae perfruuntur, et hi sapientes sunt; alii accedunt ut fruantur, et h
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ: felices anime quib has
cognosc̾e pͥmum. Inq domos
suꝑas scandere cura fuit. Cre¬
dibile ẽ illos pariter inciisq
iocisq altiꝰ humanis. exeruis¬
se caput. Non uenꝰ ꝙ uinum
sublimia peccora fregit. offici¬
uinq fori milicie ue labor. Nõ
leuis ambitio ꝑfusaq gła fu¬
co. magnarũq fames. sollicita¬
uit opũ. Admou̾e ocłis distan¬
tia sidera nr̃is. Etheraq inge¬
mo. supposuere suo. Sic petitur
celum. ñ ut ferat ossan olimpꝰ:
Sũmaq peliacus fsidera tan¬
uicia. ꝙ sine qua nichiliecte
inter hõies geri . pͭ. Sicut aũ
morari iniustificationibꝰ .i.
mexpletiõe mandatoꝵ dei sa¬
pientẽ facit. nam & ꝓpħa di¬
cit amandatis tus intellexi.
sic animũ explendis aptare
ea demũ pħia uerissima ẽ.
S sunt qui nondum explent
aut aptant᷑ explendis. appro¬
bant tñ qd̾ suspiciunt ĩ aliis
ꝙ ilł auctore deo desidant cõ¬
sormari. Est gͦ gradus eminen¬
tissimꝰ eoꝵ qͥ in iustificatiõib

Expanded text:
usas. Felices animae, quibus has cognoscere primum Inque domos superas scandere cura fuit. Credibile est illos pariter vitiisque jocisque Altius humanis exeruisse caput. Non Venus et vinum sublimia pectora fregit, Officiumque fori, militiaeve labor. Non levis ambitio, perfusaque gloria fuco Magnarumque fames sollicitavit opum. Admovere oculis distantia sidera nostris, Aetheraque ingenio supposuere suo. Sic petitur coelum, non ut ferat Ossan Olympus, Summaque Peliacus sidera tanvitia, et sine qua nil recte inter homines geri potest. Sicut autem morari in justificationibus, id est in expletione mandatorum Dei, sapientem facit nam et propheta dicit: A mandatis tuis intellexi  , sic animum explendis aptare, ea demum philosophia verissima est. Sed sunt qui nondum explent, aut aptantur explendis, approbant tamen, quod suspiciunt in aliis, et illis, auctore Deo, desiderant conformari. Est ergo gradus eminentissimus eorum, qui in justificationibus
Abbreviated transcription (Latin):
tanta ⁊ pulcritudo. qd̾ si ut
art plato uideri posset ocłis
corꝑis: amore sap̾ie mirabiłr
hoĩes inflamaret. adeo qͥdem.
ut pͥmo aspectu necesse eẽt.
om̃s mamorẽ incidere. Hanc
amat & exquirit aiuuentu¬
te sua fideł aĩa. cuiꝰ senectus
constat ingͣuitate moꝵ. ꝙ
puerił etas. ĩ ignorantia ꝙ lu¬
brico uicioꝵ. Suꝑ salutem
inquit ꝙ omnẽ pulcritudi¬
nẽ dilexi sapĩam. ꝙ ꝓposui
oĩa bona pariter cum illa. Si

Expanded text:
tanta est pulchritudo, quod si, ut ait Plato, videri posset oculis corporis, amore sapientiae mirabiliter homines inflammaret, adeo quidem, ut primo aspectu necesse esset omnes in amorem incidere. Hanc amat et exquirit a juventute sua fidelis anima, cujus senectus constat in gravitate morum; et puerilis aetas, in ignorantia, et lubrico vitiorum. « Super salutem, inquit, et omnem pulchritudinem dilexi sapientiam, et proposui omnia bona pariter c
Abbreviated transcription (Latin):
to pħandi contẽptꝰ bonoꝵ
omĩum exclusio ẽ. Uñ colli¬
ligentius insistit. e fidelrus
ꝙ rectius ad beatitudinem
ꝑgit. Nam uirtutes qͥb itur.
in singłis officiis illa dispen¬
sat. S qr uet̾es licet ex par¬
te amimas crecdent in mor¬
tales. uite et̾ne que post is¬
tam futura ẽ. nondũ instru¬
ctionẽ acceꝑant: sũmũ bo¬
nũ inurtute constituert̃.
quo plane nicħ meluis ẽ.
nisi frui eo qui sũme bonus :
sumũ bonũ ẽ. Usus enĩ uͥtu¬
tis optimus ẽ: & utendi d̾s
ipse ÷ fructus. Cum gͦ u̾tus
sola beatũ faciat. ad tronũ
eius sumpta occasione ex tra¬
ditionib doctioꝵ ꝑuarios
calles ascende conati st̃. Sto¬
icus enĩ ut rerũ contẽptũ
doceat: in mortis mecditõe¬

Expanded text:
ophandi contemptus bonorum omnium exclusio est. Unde collidiligentius insistit, eo fidelius et rectius ad beatitudinem pergit. Nam virtutes, quibus itur in singulis officiis, illa dispensat. Sed quia veteres, licet ex parte animas crederent immortales, vitae aeternae, quae post istam futura est, nondum instructionem acceperant: summum bonum in virtute constituerunt, quo plane nihil melius est, nisi frui eo, qui summe bonus, et summum bonum est. Usus enim virtutis optimus est, et utendi Deus ipse est fructus. Cum vero virtus sola beatum faciat, ad thronum ejus, sumpta occasione, ex traditionibus doctiorum per varios calles ascendere conati sunt. Stoicus enim ut rerum contemptum doceat, in mortis medit
Abbreviated transcription (Latin):
uid moror incõmendati¬
one gentis. quã de nat᷑a
constat eẽ laudabilem: ħ eatus
engenius eam ad quecũq uellet
applicari dixit eẽ idoneã. ꝙ p̃fe-¬
rendam aliis nͥ leuitas impedi¬
ret. S sicuti hanmbal negabat
posse uinci romanos nͥ in pa¬
tria sua. ita ꝙ hec dũ ꝑegͥnat᷑.¬

Expanded text:
uid moror in commendatione gentis, quam de natura constat esse laudabilem? Beatus Eugenius eam ad quaecunque vellet applicari, dixit esse idoneam, et praeferendam aliis, nisi levitas impediret. Sed sicuti Annibal negabat posse vinci Romanos nisi in patria sua, ita et haec, dum peregrinat
Abbreviated transcription (Latin):
inuincibilis ẽ. Nam in sedibꝰ
suis facilius expugnat᷑s hoc
autẽ forte cõmune habent
cũ cet̾is gentib incole britan¬
niarũ atq italie. Si uͦ recte
fuerint instituti. ꝙ doctrinã
ex̾citatione firmau̾nt. hono¬
rati incedant. habeant᷑ patͥe
defensores. niteant cultu qͥ
tũ uiros deceat. nã cultus las¬
cuuor nec in muliebri sexi
uicio caret aut nota. Crebro
namiq comꝑtũ est. in bellis mi¬
licie lasciuientẽ & splendidũ
aparatũ non tã ciuib conferre
uictoriã:. qũa hostes inuitare
ad p̃clam. Uñ ꝙ hannibal cũ
apud regẽ antiocͥum morare¬
tur causa ꝓfugii. facetissime
cauillatus ẽ. rege ostentante
ex̾citũ insignib aureis ꝙ ar¬
genteis florentẽ. inducentem
currus cũ falcib. & cũ turri¬
b elephantos ꝙ omnẽ eqͥtatũ
frenis eꝓiphiis. monilib ac fa¬
leris p̃fulgentẽ. Cũ gͦ rex con¬
templatione tanti ac tã orna¬
ti ex̾citus głabundus hanni¬
balẽ aspexiss putas ne inquit

Expanded text:
invincibilis est. Nam in sedibus suis facilius expugnatur. Hoc autem forte commune habent cum caeteris gentibus incolae Britanniarum atque Italiae. Si vero recte fuerint instituti, et doctrinam exercitatione firmaverint, honorati incedant, habeantur patriae defensores, niteant cultu, qui tamen viros deceat, nam cultus lascivior nec in muliebri sexu vitio caret, aut nota. Crebro namque compertum est in bellis, militiae lascivientem et splendidum apparatum, non tam civibus conferre victoriam, quam hostes invitare ad praedam. Unde et Annibal, cum apud regem Antiochum moraretur causa profugii, facetissime cavillatus est, rege ostentante exercitum insignibus aureis, et argenteis florentem, inducentem currus cum falcibus, et cum curribus elephantos, et omnem equitatum, frenis, ephippiis, monilibus, ac phaleris praefulgentem. Cum ergo rex contemplatione tanti ac tam ornati exercitus, gloriabundus Annibalem aspexisset: « Putasne, inquit,