comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã de his qͦs nũquã ꝑdiderat gratula¬
tur. An ñ ꝑtinet ad diligentiã. pastorałe:
etiã illas oues. quȩ ñ uiolent᷑ erepte. s
blande leniterq seducte. a grege aberra¬
uerint. & ab alienis ceꝑint possideri. in¬
uentas ad ouile dñi. cũ si resistere uolu¬
erint. flagelloꝵ terrorib uł etiã dolo¬
rib reuocare: Presertim qm̃ si apud
fugitiuos & p̾dones seruos fecunditate
multiplicent᷑: plus habet uiris qd̾ in eis
dñicus caracter agnoscit᷑. qui in eis qͦs
suscipimꝰ nec tam̃ rebaptizamꝰ minime
uiolat᷑. Sic enĩ error corrigendus ẽ ouis:
ut ñ in ea corrũpatur signacułu redep¬
toris. Neq enĩ si quisquã regio caractere
assignato desertore signet᷑ e accipiat
indulgentiã: atq ille redeat ad milici¬
am. ille aũt esse in milicia in qua ñdu
erat incipiat: in aliquo eoꝵ caracter
ille rescindit᷑. Anñ potiꝰ in ambob agnoᷤᷤ¬

Expanded text:
quam de his. quos numquam perdiderat, gratulaquam de his. quos numquam perdiderat, gratulatur. an non pertinet ad diligentiam pastoralem etiam illas oues, quae non uiolenter ereptae sed blande leniterque seductae a grege aberrauerint et ab alienis coeperint possideri, inuentas ad ouile dominicum, si resistere uoluerint, flagellorum terroribus uel etiam doloribus reuocare, praesertim quoniam, si apud fugitiuos et praedones seruos fecunditate multiplicentur, plus habet iuris, quod in eis dominicus character agnoscitur, qui in eis, quos suscipimus nec tamen rebaptizamus, minime uiolatur? sic enim error corrigendus est ouis, ut non in ea -corrumpatur signaculum redemptoris. neque enim, si quisquam regio charactere a signato desertore signetur et accipiant indulgentiam atque ille redeat ad militiam. ille autem esse in militia, in qua nondum erat, incipiat. in aliquo eorum character ille rescinditur. an non potius in ambobus agnos
Abbreviated transcription (Latin):
& eoꝵ aꝑiret᷑ obtutꝰ: & tanqũa squamas
quib clausi fuerant inde cecidisse.
scriptura narrarets Ubi ẽ qd̾ isti cla¬
mare consuer̾t. liberũ est credere uł
ñ credere. cui uim xp̃c intulit qũe eo¬
git: Eece habent apłm paułu: agnoscatͥ
in eo priꝰ cogentẽ. xp̃m &e postea docen¬
tem: priꝰ ferientẽ & ptꝰea consulentẽ.
Mirũ est aũt. quomͦ ille qui pena corꝑis
ad euangłiũ coactꝰ intrauit. plus il¬
lis om̃ib qui solo uerbo uocati st̃. in
euangłio laborauit: ce quẽ maior ti¬
mor cõpulit ad caritatẽ: eiꝰ ꝑfecta ca¬
ritas foras mittit timorẽ. Curgͦ ñ co¬
ge̾t eccłia ꝑditos filios ut redirent: si
ꝑditi filii coegert̃ alios ut ꝑirent. Qũa¬
us etiã illos quos ñ coegert. s tantũmͦ
seduxert̃. si ꝑ t̾ribiles s salubres leges
in eiꝰ gremio reuocarent᷑. blandiꝰ pia
mat̾ amplectit᷑: &e de illis multo ampliꝰ

Expanded text:
ut eorum aperiretur obtutus, tamquam squamas, ut eorum aperiretur obtutus, tamquam squamas, quibus clausus fuerat, inde cecidisse scriptura narraret. ubi est, quod isti clamare consuerunt: \'Liberum est credere uel non credere: cui uim Christus intulit? quem coegit\'? ecce habent apostolum Paulum: agnoscant in eo prius cogentem Christum et postea docentem, prius ferientem et postea consolantem. mirum est autem, quo modo ille, qui poena corporis ad euangelium coactus intrauit, plus illis omnibus, qui solo uerbo uocati sunt, in euangelio laborauit et, quem maior timor compulit ad caritatem, eius perfecta caritas foras mittit timorem. Cur ergo non cogeret ecclesia perditos filios, ut redirent, si perditi filii coegerunt alios, ut perirent? quamuis etiam illos. quos non coegerunt, sed tantum modo seduxerunt, si per terribiles sed salubres leges in eius gremium reuocentur, blandius pia mater amplectitur et de illis multo amplius
Abbreviated transcription (Latin):
licitate alienari tanqu̾a magnũ suppli¬
cium ꝑhorrescat: uerũetiã differri mo¬
leste ferat. S tam̃ ante quã dicant boni
filii. concupiscentiã habemꝰ dissolui &
ẽẽ cũ xp̃o: multi priꝰ tanquã mali ser¬
ui ae quodam᷑ imꝑbi fugitiui. ad dnm
suũ temporaliũ flagelloꝵ uerbere reuo¬
cant᷑. Qs enĩ nos pot̾ ampliꝰ amare quã
xp̃c: qui animã suã posuit ꝓ ouibꝰ suiᷤ. ᷤᷤ¬
&e tam̃ cũ petrũ & alios apłos solo uerbo
uocass: paułu̾ priꝰ saulũ. eccłiȩ suȩ pꝰea
magnũ edificatorẽ. s horrendũ antea
uastatorẽ. ñ sola uoce cõpeseuit. uerũ
etiã potestate ꝓstratit: atq ut infideli¬
tatis tenebris seuientẽ. ad desideran¬
dum lum̃ cordis surgeret. priꝰ corꝑis
cȩcitate ꝑcussit. Si pena illa ñ ess: ñ
ab ea postmodũ sanaret᷑. Et qͣndo aꝑ¬
tis ocłis nicħ uidebat: si eos saluos ha¬
beret. ñ ad impositionis manꝰ annanis.

Expanded text:
licitate alienari tamquam magnum supplilicitate alienari tamquam magnum supplicium perhorrescat, uerum etiam differri moleste ferat. sed tamen antequam dicant boni filii: Concupiscentiam habemus dissolui et esse cum Christo. multi prius tamquam mali serui et quodam modo inprobi fugitiui ad dominum suum temporalium flagellorum uerbere reuocantur. Quis enim nos potest amplius amare quam Christus, qui animam suam posuit pro ouibus suis? et tamen cum Petrum et alios apostolos solo uerbo uocasset. Paulum. prius Saulum. ecclesiae suae postea magnum aedificatorem sed horrendum antea uastatorem, non sola uoce compescuit. uerum etiam potestate prostrauit atque, ut infidelitatis tenebris saeuientem ad desiderandum lumen cordis urgeret, prius corporis caecitate percussit. si poena illa non esset, non ab ea postmodum sanaretur et, quando apertis oculis nihil uidebat, si eos saluos haberet, non ad inpositionem manus Ananiae,
Abbreviated transcription (Latin):
inferiores qui plures st̃. ait. uerbis ñ
emendabit᷑ seruus durus. Si enĩ & in¬
tellexerit: ñ obediet. Cũ dixit. eũ uerb̾¬
ñ emendari: ñ eũ iussit deseri: s tacite
ammonuit. unde debeat em̃dari. Alio¬
quin ñ diceret uerbis ñ emendabit᷑: s
tantũmͦ diceret. ñ emendabit᷑. Alio qͥp¬
pe loco dicit. ñ solũ seruũi. s etiã filiũ
indisciplinatũ plagis ẽẽ cohercendũ:
& magno fructu. Nam tu quidẽ inqͥt
ꝑcutis cũ uirga: animã uͦ eiꝰ liberabis
a morte. Et alibi dicit. Qui parcit bacło
suo: odit filiũ suũ. Da enĩ qͥ recta fide
tieroq intellectu totis anime sue uiri¬
b dicat. sitiuit anima mea ad dm̃ unu:
qnͣdo ueniã &e apparebo ante. faciem d̾i.
Et huic tali ñ solũ temporaliũ penarũ
uł imꝑaliũ legũ. s nec gehennaꝵ timor
est necessariꝰ. cui tam desiderabile bo¬
nũ est adherere do. ut ñ sołu ab illa fe¬

Expanded text:
inferiores, qui plures sunt, ait, Verbis non inferiores, qui plures sunt, ait, Verbis non emendabitur servus durus; si enim et intellexerit, non obediet . Cum dixit, verbnon emendari, non eum iussit deseri. sed tacite admonuit- admonuit, unde debeat emendari; alioquin non diceret: Verbis non emendabitur, sed tantum modo diceret \'non emendabitur.\' alio quippe loco dicit non solum seruum sed etiam filium indisciplinatum plagis esse cohercendum et magno fructu: nam: Tu quidem, inquit, percutis eum uirga. animam uero eius liberabis a morte, et alibi dicit: Qui parcit baculo suo, odit filium suum. da enim. qui ri fide ueroque intellectu totis animae suae uiribus dicat: Sitiuit anima mea ad deum uiuum; quando ueniam et apparebo ante faciem dei? et huic tali non solum temporalium poenarum uel imperialium legum sed nec gehennarum timor est necessarius, cui tam desiderabile bonum est adhaerere deo, ut non solum ab illa fe
Abbreviated transcription (Latin):
ea que ñ contemptꝰ s ignorantia reli¬
gionis cõmittunt᷑ mitiꝰ uindicanda.
nũqͥd idõ negligenda st̃: Melius eẽ qͥ¬
dem qͥs dubitauerit ad cdm̃ colendũ
doctrina homines duei: quã penȩ timo¬
re uł dolore cõpelli: S ñ quia isti meli¬
ores st̃: ido̾ illi qͥ tales ñ sunt. negligen
possint doceri: aut qd̵ ĩa uerbis didice¬
rant oꝑe sectari. ꝓponunt nobis quid̾a
sententiã cuiuscła scłaris auctoris: qͥ
dixit. Pudore celibertate liberos retine¬
re satius ẽẽ credo: quã metu. Hoc qͥd̾e
uerũ est: s sicut meliores st̃ qͦs diligit
amor: ita plures st̃ qͦs corrigit timor.
Nam ut de ipsa auctoritate istis respon¬
deatur: apud ilła etiã legunt. tu nͥ ma¬
lo coactus. recte facere nescis. Porro añt
seriptura diuina &e ꝓpt̃ illos meliores
dixit. timor ñ est in caritate. s ꝑfecta
caritas foras mittit timorẽ: &e ꝓpt̃ hos¬

Expanded text:
ea, quae non contemptu sed ignorantia reliea, quae non contemptu sed ignorantia religionis committuntur, mitius uindicanda, numquid ideo neglegenda sunt? Melius esse quidem quis dubitauerit ad deum colendum doctrina homines duci quam poenae timore uel dolore compelli? sed non, quia isti meliores sunt, ideo illi. qui tales possent doceri, aut quod jam verbis didicerant, opere sectari. Proponunt nobis quidam sententiam cujusdam saecularis auctoris, qui dixit: Pudore et liberalitate liberos Retinere, satius esse credo, quam metu. Hoc quidem verum est; sed sicut meliores sunt quos dirigit amor, ita plures sunt quos corrigit timor. Nam ut de ipso auctore istis respondeatur, apud illum etiam legunt: Tu nisi malo coactus, recte facere nescis. Porro autem Scriptura divina, et propter illos meliores dixit, Timor non est in charitate; sed perfecta charitas foras mittit timorem ; et
Abbreviated transcription (Latin):
impietates legib ꝓhibere. s potiꝰ ex¬
ercere. Sic enĩ ordo tẽpoꝵ uoluebat᷑.
ut & iudei occiderent p̃dicatores xͥ:
putantes se officiũ dõ facere sic̃ pre¬
dixerat xp̃c: ce gentes fremerent. adu̾¬
sus xp̃ianos: &e om̃s patientia marty¬
rũ uinceret. Postea uͦ quã cepit im¬
pleri qd̾ scriptũ est. & adorabt̃ eũ om̃s
reges t̾re. om̃s gentes seruient illi: qͥs
mente sobriꝰ regib dicat. nolite cura¬
re in regno ur̃o. a quo teneat᷑ uł op¬
pugne t᷑ eccłia dñi ur̃i: ñ ad uos ꝑtine¬
at. qͥs uelit. ẽẽ siue religiosus. siue sa¬
crilegus: quib dici ñ pot̃. ñ ad uos
ꝑtineat. in regno ur̃o qͥs uelit pudicꝰ
esse qͥs impudicus  Cur enĩ cũ datũ
sit diuinitꝰ homini liberũ arbitriũ:
adulteria legib puniant᷑. e sacrilegia
ꝑmittant᷑ : anfidẽ ñ seruare leuius
est animã dõ quã feminã uiro: aut si

Expanded text:
impietates legibus prohibere. sed potius eximpietates legibus prohibere. sed potius exercere. sic enim ordo temporum uoluebatur. ut et Iudaei occiderent praedicatores Christi putantes se officium deo facere, sicut praedixerat Christus. et gentes fremerent aduersus Christianos et omnes patientia martyrum uinceret. postea uero quam coepit impleri. quod scriptum est: Et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi, quis mente sobrius regibus dicat: \'Nolite curare in regno uestro, a quo teneatur uel oppugnetur ecclesia domini uestri; non ad uos pertineat. quis uelit esse siue religiosus sine sacrilegus\', quibus dici non potest: \'Non ad uos pertineat, in regno uestro quis uelit pudicus esse. quis inpudicus\'? cur enim, cum datum sit diuinitus homini liberum arbitrium, adulteria legibus puniantur et sacrilegia permittantur? an fidem non seruare leuius est animam deo quam feminam uiro? aut si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsalmo dicit᷑: & nc̃ reges intelligite.¬
erudimini qͥ uidicatis terrã. serui¬
te dño in timore. & exultate ei cũ tre¬
more. Quom̃ gͦ reges dũo seruiunt in
timore: nͥ ea que cont᷑ iussa dñi fiunt.
religiosa seueritate ꝓbibendo ato
plectendo: Aliter enĩ seruit qͥ homo ẽ:
alit̾ etiã qui rex ẽ. Qui homo ẽ. seruit
uiuendo fidelit̾: qui etiã uͦ rex ẽ. ser¬
uit legi iusta p̃cipienti. & cont̾ria ꝓbi¬
benti. conuenienti ugore sanciendo:
sicut seruiuit ez echias. lucos & tẽpla
ta fuerant constructa destruendo: sic̃
seruiuit iosias talia & ipse faciendo:
sic̃ seruiuit rex niniuitarũ. uniu̾sã
ciuitatẽ ad placandũ dñm cõpellendo:
sic̃ seruiuit darius idołu frangendũ
in potestatẽ daniheli dando. & inimi¬
cos erꝰ leonib ingerendo: sic̃ seruiuit
nabugodonosor de quo ĩa diximꝰ. om̃s
in regnosuo positos ad blasphemandũ
dm̃ lege t̾ribili ꝓbibendo. In hoc gͦ ser¬
uiunt dño reges. in qͣntum st̃ reges:

Expanded text:
nc, reges, intellegite;erudimini, qui iudicatis terram; seruite domino in timore et exultate ei cum tremore. quo modo ergo reges domino seruiunt in timore nisi ea, quae contra iussa domini fiunt. religiosa seueritate prohibendo atque plectendo? aliter enim seruit, quia homo est, aliter, quia etiam rex est; quia homo est enim, seruit uiuendo fideliter, quia uero etiam rex est, seruit leges iusta praecipientes et contraria prohibentes conuenienti uigore sanciendo, sicut seruiuit Ezechias lucos et templa ta fuerant constructa, destruendo, sicut seruiuit Iosias talia et ipse faciendo, sicut seruiuit rex Nineuitarum uniuersam ciuitatem ad placandum dominum compellendo. sicut seruiuit Darius idolum frangendum in potestatem Daniheli dando et inimicos eius leonibus ingerendo, sicut seruiuit Nabuchodonosor, de quo iam diximus, omnes in regno suo positos a blasphemando deo lege terribili prohibendo. in hoc ergo seruiunt domino reges, in quantum sunt reges,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾i iusticiam. & suã iusticiã uolentescon¬
stituere: iusticie di ñ sunt subiecti. Ab¬
sit aũt ut quisquã nr̃m ita se iustũ
dicat. ut aut suã iusticiã uelit consti¬
tuere. id ẽ quasi a seipso sibi datam: cũ
dicat᷑ ei qͥd enĩ habes qd̃ ñ accepistr. aut
sine peecato se eẽ iactare audeat in
hac uitã sicut ipsi in nr̃a collatione di¬
xerunt in ea se esse eccłia. que ĩa ñ ha¬
bet macuła aut rugã. aut aliqͥd eiꝰmo¬
di: nescientes hoc in eis mͦ cõpleri. qͥ uł
post baptismũ continuo. uł dimissis
debitis quȩ dimittenda in oratione poᷤ¬
cunt᷑. de hoc exeunt corꝑe: in tota uͦ ec.¬
cłia tunc futurũ. ut sit omĩno ñ habeis
macuła ae rugã. aut aliqͥd eiusmodi:
qnͣdo dictũ erit. uͥ est mors uictoria

Expanded text:
dei iustitiam et suam iustitiam uolentes condei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. Absit autem, ut quisquam nostrum ita se iustum dicat, ut aut suam iustitiam uelit constituere, id est quasi a se ipso sibi datam, cum dicatur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? aut sine peccato se esse iactare audeat in hac uita, sicut ipsi in nostra conlatione dixerunt in ea se esse ecclesia, quae iam non habet maculam aut rugam aut aliquid eius modi, nescientes hoc in eis modo compleri, qui uel post baptismum continuo uel dimissis debitis, quae dimittenda in oratione poscuntur, de hoc exeunt corpore, in tota uero ecclesia tunc futurum. ut sit omnino non habens maculam aut rugam aut aliquid eius modi, quando dicendum erit: Ubi est, mors, u
Abbreviated transcription (Latin):
consideremꝰ qd̾ seriptũ est in libro sa¬
pientie. idõ iusti tuler̃t spolia impioꝵ:
item qd̾ legit᷑ in ꝓuerbiis. thesauriran¬
tur aũt iustis diuitie impioꝵ: tc̃ uide¬
bimꝰ ñ esse querendũ. qͥ habeant res
hereticoꝵ. s qͥ sint ĩ societate iustoꝵ. Sci¬
mus quid̃e illos tantã sibi arrogare
iusticiã: ut eam se iactent ñ sołu ha¬
berẽ. s etiã aliis hominib dare. Ase
qͥppe dicunt iustificari eũ quẽ bapti¬
rauerint. uͥ nicħ eis restat. nͥ dicere
illi qui baptitat᷑ ab eis. ut in baptirato¬
rem suũ credat. Cur enĩ ñ faciat. qͣndo
apls dicit. credenti in eũ qͥ iustificat.
impiũ deputat᷑ fides eiꝰ ad iusticiã:
In ipsũ gͦ credat si eũ ipse iustificat. ut
deputet᷑ fides etꝰ ad iusticiã: s puto qͦd
etiã ipsi seipsos horrent. si tam̃ ista uel
cogitare dignant᷑: iustus enĩ ce iustifi¬
cans ñ est nͥ d̾s. Potest aũt &e de istis dici.
qd̃ dixit apłs de udȩis: qͥa ignorantes

Expanded text:
ideremus, quod scriptum est in libro sapientiae: Ideo iusti tulerunt spolia impiorum, item quod legitur in prouerbiis: Thesaurizantur autem iustis diuitiae impiorum, tunc uidebimus non esse quaerendum, qui habeant res haereticorum, sed qui sint in societate iustorum. scimus quidem illos tantam sibi adrogare iustitiam, ut eam se iactent non solum habere sed etiam aliis hominibus dare. a se quippe dicunt iustificari eum, quem baptizauerint. ubi nihil eis restat nisi dicere illi, qui baptizatur ab eis, ut in baptizatorem suum credat. cur enim non faciat, quando apostolus dicit: Credenti in eum, qui iustificat impium, deputatur fides eius ad iustitiam? in ipsum ergo credat, si eum ipse iustificat, ut deputetur fides eius ad iustitiam. sed puto, quod etiam ipsi se ipsos horrent, si tamen ista uel cogitare dignantur. iustus enim et iustificans non est nisi deus. potest autem et de istis dici, quod dixit apostolus de Iudaeis, quia ignorantes
Abbreviated transcription (Latin):
tur. &e retribuant mala ꝓbonis: qͥa nec
intelligere nouert̃. quẽ circa eoᷤᷤ animũ
dilectionẽq seruemꝰ: & quomͦ eos ue¬
limus scdm dñi preceptũ qd ꝑ iere¬
chielem ꝓpħam pastorib dedit. reuo¬
care errantes. & ꝑditos inuenire. Ill
aũt qd̾ &e alibi aliqndo diximꝰ. &e qd̾ no¬
bis faciunt. sibi ñ imputant. Qͥs enĩ

Expanded text:
ant mala pro bonis, quia nec intellegere nouerunt, quem circa eos animum dilectionemque seruemus et quo modo eos uelimus secundum domini praeceptum, quod per Ezechielem prophetam pastoribus dedit, reuocare errantes et perditos inuenire. Illi autem, quod et alibi aliquando diximus. et, quod nobis faciunt, sibi non inputa
Abbreviated transcription (Latin):
uident aliqͥd posse: dicunt hoc se cre¬
dere qd̾ &e illi credunt: s maioꝵ suoꝵ
auctoritate uincunt᷑: qr nec donatꝰ
ipse sic credidisse asserit᷑. de cuiꝰ par¬
te. ẽẽ glant᷑. Non te aute ista contur¬
bent. fili dilectissime. Hereses enĩ &
scandala futura p̾dicta st̃. ut inter
inimicos erudiam᷑. ac sic & fides ce di¬
lectio nr̃a possit esse ꝓbatior. fides utiq.
ne ab eis decipiam᷑: dilectio autẽ. ut
etiã ipsis corrigendis q̃ntum possumꝰ
consulamꝰ ñ solũ stantes ne infirmis
noceant. atq ut ab errore nefario li¬
berent᷑: sed etiã orantes ꝓ eis ut aꝑiat.
illis dñs sensũ uͣt intelligant scͥpt᷑as:

Expanded text:
uident aliquid posse, dicunt hoc se creuident aliquid posse, dicunt hoc se credere, quod et illi credunt. sed maiorum suorum auctoritate uincuntur, quia nec Donatus ipse sic credidisse adseritur, de cuius parte se esse gloriantur. Non te autem ista conturbent, fili dilectissime. haereses enim et scandala futura praedicta sunt, ut inter inimicos erudiamur ac sic et fides et dilectio nostra possit esse probatior, fides utique, ne ab eis decipiamur, dilectio autem, ut etiam ipsis corrigendis, quantum possumus, consulamus non solum instantes, ne infirmis noceant atque ut ab errore nefario liberentur, sed etiam orantes pro eis, ut aperiat illis dominus sensum et intellegant scripturas,
Abbreviated transcription (Latin):
correctione donatistarum:
audo ae gratulor ce am¬
miror fili dilectissime
bonefaci: qd̾ int̾ curas belloꝵ & armoꝵ.
uehem̃ter desideras ea nosse quȩ d̃i st̃.
Were hinc te apparet etiã de ipsa uir¬
tute militare: fidĩ seruire quã habeᷤᷤ
in xp̃o. Ut gͦ breuiter insinuem dilecti¬
oni tue. int̾ arrianoꝵ & donatistarũ
qͥd int̾sit errorem: arriani patͥs &e filii
& sp̃c sc̃ĩ diuersas substantias eẽ dicun:
Donatiste aur̃ẽ ñ hoc dicunt: s unã
trinitatis substantiã confitent᷑. & si
aliqui ipsoꝵ minorẽ filiũ ẽẽ dixert̃
quã pat̾ est: eiusdẽ tam̃ substantiȩ ñ
negar̃t. Plurimi uͦ in eis. hoc se dicunt
om̃ino eredere de patre ce filio cespũ
cũ illis uertitur questio: s de sola cõ¬
munione infelicit̾ litigant: &e cont᷑
unitatẽ xp̃i. rebelles inimicicias ꝑu̾¬
sitate sui erroris exercent. Aliq̃ndo
autẽ sicut audimꝰ. ñ nulli ex ipsis uo¬
lentes sibi gothos conciliare. qnͣdo eos

Expanded text:
CORRECTIONE DONATISTARUM LIBER. Laudo et gratulor et admiror, fili dilectissime Bonifati, quod inter curas bellorum et armorum uehementer desideras ea nosse, quae dei sunt. uere hinc te apparet etiam de ipsa uirtute militari fidei seruire, quam habes in Christo. ut ergo breuiter insinuem dilectioni tuae, inter Arrianorum et Donatistarum quid intersit errorem, Arriani patris et filii et spiritus sancti diuersas substantias esse dicunt, Donatistae autem non hoc dicunt, sed unam trinitatis substantiam confitentur. et si aliqui ipsorum minorem filium esse dixerunt, quam pater est, eiusdem tamen substantiae non negarunt; plurimi uero in eis hoc se dicunt omnino credere de patre et filio et spircum illis uertitur quaestio, sed de sola communione infeliciter litigant et contra unitatem Christi rebelles inimicitias peruersitate sui erroris exerent. aliquando autem, sicut audiuimus. nonnulli ex ipsis uolentes sibi Gothos conciliare, quando eos
Abbreviated transcription (Latin):
Si aũt ueritatis p̾dicatione. furor eoꝵ
ad seuiendũ ꝓuocaret᷑: aliquib lib̾atiᷤ
nr̃ĩsq firmatis rursus a sequenda
ueritate. formido impediret ĩsirmoᷤᷤ.
Cũ gͥ his angustiis affligeret᷑ eccłia:
quisqͥs existimat omĩa potiꝰ sustinen¬
da. quã dĩ auxiliũ ut ꝑ xp̃ianos imꝑa¬
tores ferret᷑ suisse poscendũ: parũ at¬
tendit. ñ bonã de hac negligentia red¬
stitui nolunt. nec petisse a regib t̾re
apłõs talia: ñ considerant aliud fuis¬
se tc̃ tempꝰ. ce omĩa suis tpr̃ib agi. Qs
enĩ tẽ in xp̃m crediderat imꝑator. qͥ
ei ꝓ pietate contra impietatẽ. leges fe¬
rendo seriuret: qnͣdo adbric illud ꝓ¬
pheticũ cõplebat᷑. quare fremuer̃t̃ gen¬
tes. & ppłĩ meditati st̃ inania: astitert̃¬

Expanded text:
si autem veritatis praedicatione furor eorum si autem veritatis praedicatione furor eorum ad saeviendum provocaretur, aliquibus liberatis nostrisque firmatis, rursus a sequenda veritate formido impediret infirmos. Cum igitur his angustiis affligeretur Ecclesia, quisquis existimat omnia potius sustinenda, quam Dei auxilium, ut per christianos imperatores ferretur, fuisse poscendum, parum attendit non bonam de hac negligentia redstitui nolunt, non petiisse a regibus terrae Apostolos talia, non considerant aliud fuisse tunc tempus, et omnia suis temporibus agi. Quis enim tunc in Christum crediderat imperator, qui ei pro pietate contra impietatem leges ferendo serviret, quando adhuc illud propheticum complebatur, Quare fremuerunt gentes
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ. & euacuare baptismũ: in
illis qͦq eccłiis datũ. unde in africam
debant᷑. & manifesta ueritate erubeᷤ¬
centes. corrigebant᷑ solito crebriꝰ. & mul¬
tomagis ubicũq ab eoꝵ seuitia respi¬
rabat aliquanta libertas. Tum uͦ il¬
li sic exarserunt. & tantis st̃ odioꝵ sti¬
mulis incitati. ut cont᷑ eoꝵ insidias
atq uolentias. & aꝑtissima latroci¬
nia. uix ullȩ nr̃e cõmunionis eccłiȩ
possent ẽẽ securȩ: iux ulla uia. tuta
qua iter agerent. quicũq aduersꝰ eoꝵ
rabiem pacẽ catholicã p̃dicarent. eoꝵꝙ
dementiã ꝑspicua ueritate. conuincent:
usq adeo ꝓrsus. ñ sołu laicis uł quibli¬
bet clericis. s ipsis qͦq epĩs catholicis
quodã mͦ ꝓponebat᷑ dura conditio aut
enĩ tacenda erat ueritas: aut eoꝵ imma¬
nitas ꝑferenda. S si ueritas taceret᷑: ñ
sołu nemo fuerat eiꝰ silentio liberandꝰ:
s multi etiã illoꝵ seductione ꝑdendi.

Expanded text:
peccatorum et euacuare baptismum in peccatorum et euacuare baptismum in illis quoque ecclesiis datum, unde in Africam debantur et manifestae ueritati erubescentes corrigebantur solito crebrius et multo magis, ubicumque ab eorum saeuitia respirabat aliquanta libertas. Tum uero illi sic eiarseruut et tantis sunt odiorum stimulis incitati, ut contra eorum insidias atque uiolentias et apertissima latrocinia uix ullae nostrae communionis ecclesiae possent esse securae, uix ulla uia. tuta, qua iter agerent. quicumque aduersus eorum rabiem pacem catholicam praedicarent eorumque dementiam perspicua ueritate conuincerent. usque adeo prorsus non solum laicis uel quibuslibet clericisquodammodo proponebatur dura conditio. Aut enim tacenda erat veritas, aut eorum immanitas perferenda. Sed si veritas taceretur, non solum nemo fuerat ejus silentio liberandus, sed multi etiam illorum seductione perdendi:
Abbreviated transcription (Latin):
runt dãpnauert̃: ceteris aũt ad eand̾e
societatẽ scismatis ꝑtinentibꝰ. die consti¬
tuto facultatẽ redeundi dedert̃. S
postea ex ipsis duodeci. quosd̃a & ex
illis quib dilatio data fuerat.ptꝰ diẽ
positũ redeuntes: ipt̃ pacẽ suã in suiᷤ
bonorib susceꝑunt. Et quoscũq extͤ
ipsoꝵ cõmunionẽ d̾ãpnati bapti:aue¬
rant: rebaptizare ñ ausi st̃. Cepit aut¬
hoc eoꝵ factũ contͣ illos ꝓ catholica.
multũ ualere: ut ora eoꝵ penitꝰ clau¬
derent᷑. Que res cũ sicut oportebat.
ad sanandos abscismate animos ho¬
minũ spargeret᷑ instantiꝰ ꝯͥ quaqua¬
uersũ poterat catholicoꝵ sermonibꝰ
ac disputationib monstraret᷑. eosꝓ
pace donati. & dãpnatos suos in hono
rem integrũ suscepisse. & baptismũ quẽ
dãpnati uł etiã dilati foris ab eccłia
eoꝵ dederant. ñ ausos fuisse rescinde¬
re. & orbi terrarũ contͣ pac̾ẽ xp̃i con¬
taminationẽ nescio quoꝵ obicere.

Expanded text:
naverunt, caeteris autem ad eamdem societatem schismatis pertinentibus, die constituto, facultatem redeundi dederunt. Sed postea ex ipsis duodecim quosdam, et ex illis quibus dilatio data fuerat, post diem positum redeuntes, propter pacem suam in suis honoribus susceperunt; et quoscumque extra ipsorum communionem damnati baptizaverant, rebaptizare non ausi sunt. Coepit hoc eorum factum contra illos pro Catholica multum valere, ut ora eorum penitus clauderentur. Quae res cum sicut oportebat ad sanandos ab schismate animos hominum spargeretur instantius, et quaquaversum poterat, catholicorum sermonibus ac disputationibus monstraretur eos pro pace Donati et damnatos suos in honorem integrum suscepisse et baptismum, quem damnati uel etiam dilati foris ab ecclesia eorum dederant, non ausos fuisse rescindere et orbi terrarum contra pacem Christi contaminationem nescio quorum obicere
Abbreviated transcription (Latin):
est ueroꝵ martyrũ: uolentiũ se dis¬
cerni a martyrib falsis. Iudica me
ds. & discerne causã meã degente ñ sc̃a.
N on dixit discerne penã meã̾: s discer¬
ne causã meã. Potest enĩ impioꝵ esse
similis pena: s dissimilis ẽ martyrũ
causa: quoꝵ ce illa uox ẽ. Iniuste ꝑse¬
cuti st̃ me: adiuua me. Id̾o se dignũ
existimauit qͥ adiuuaret᷑ iuste: qͥ a
illi ꝑsequebant᷑ iniuste. Nam si iuste
illi ꝑsequerent᷑: ñ fuerat ãdiuuand ꝰ
s corrigendꝰ. Si aut̃ putant qd̾ nemo
possit iuste aliquẽ ꝑsequi. sicut in
collatione dixert: ilła esse uerã eccłiã
que ꝑsecutionẽ patit᷑. ñ que facit. o¬
mitto dicere qd suꝑius cõmemoraui: qͥa
si ita ẽ ut dicunt. cecilianꝰ ad uerã ec¬
clesiã ꝑtinebat: qnͣdo eũ maiores illoꝵ.¬

Expanded text:
est uerorum martyrum uolentium se disest uerorum martyrum uolentium se discerni a martyribus falsis: Iudica me, deus, et discerne causam meam de gente non sancta; non dixit discerne poenam meam" sed \'discerne causam meam. potest enim esse impiorum similis poena, sed dissimilis est martyrum causa, quorum et illa uox est: Iniuste persecuti sunt me, adiuua me; ideo se dignum existimauit, qui adiuuaretur iuste, quia illi persequebantur iniuste; nam si iuste illi persequerentur, non fuerat adiuuandus sed corrigendus. Si autem putant, quod nemo possit iuste aliquem persequi, sicut in conlatione dixerunt illam esse ueram ecclesiam, quae persecutionem patitur, non quae facit, omitto dicere, quod superius commemoraui, quia, si ita est, ut dicunt, Caecilianus ad ueram ecclesiam pertinebat, q
Abbreviated transcription (Latin):
ista facere legib imꝑatoꝵ. qͣs consti¬
tuer̃t ꝓ unitate. xp̃i: & iactant fallaci¬
ter innocentiã suã: & quã ñ possunt
a dño acciꝑe. ab hominib querunt
martyrũ głam. Ueri aũt martyres
illi st̃: de quib dñs ait. Deati qͥ ꝑsecu¬
tionẽ patiunt᷑ ꝓꝓt̃ iusticiã. Nongͦ qͥ
ꝑꝑt̾ iniquitatẽ. & ꝓꝑt̃ xp̃iane umita¬
tis impiã diuisionẽ: s qui ꝑpt̾ iusti¬
ciam ꝑsecutionẽ patiunt᷑: hii marty¬
res ueri st̃. Nam ce agar passa ẽ a sara
ꝑsecutionẽ: & illa erat sc̃a que faciebat:
illa iniqua que patiebat᷑. Nũqͥd huic
ꝑsecutioni quã passa ẽ agar. cõparan¬
dus ẽ sc̃s dauid. quẽ ꝑsecutꝰ ẽ iniquꝰ
saul: Ualde utiq distat: ñ qi patie
bat᷑.s qr ꝓꝑt̾ iusticiã patiebat᷑. Et
ipse dñs cũ latronib erucifixus est:
s qͦs passio ungebat: causa separabat.
Ido in psalmo uox illa intelligenda

Expanded text:
ista facere legibus imperatorum, quas constiista facere legibus imperatorum, quas constituerunt pro unitate Christi. et iactant fallaciter innocentiam suam et, quam non possunt a domino accipere, ab hominibus quaerunt martyrum gloriam. Yeri autem martyres illi sunt, de quibus dominus ait: Beati, qui persecutionem patiuntur propter iustitiam. non ergo qui propter iniquitatem tis impiam diuisionem, sed qui propter iustitiam persecutionem patiuntur, hi martyres ueri sunt. nam et Agar passa est a Sarra persecutionem et illa erat sancta, quae faciebat, illa iniqua, quae patiebatur. numquid huic persecutioni, quam passa est Agar, comparandus est sanctus Dauid, quem persecutus est iniquus Saul? ualde utique distat, non quia patiea propter iustitiam patiebatur. et ipse dominus cum latronibus crucifixus est; sed quos passio iungebat, causa separabat, ideo in psalmo uox illa intellegenda
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s reges qui in ppło dĩ ñ ꝓhibuer̃t
nec euertert̃. que cont᷑ dĩ preceptũ
fuerant instituta culpant᷑: & qͥ ꝓhi¬
buerunt &e euerter̃t. suꝑ alioꝵ meri¬
ta laudant᷑: & rex nabugodonosor
cũ seruus ess idoloꝵ constituit sacͥ¬
legã legẽ. ut simulachrũi ad oraret᷑:
s eiꝰ impie constitutioni qͥ obedire
noluert. pie fidelit̃q fecert̃. Idem tam̃
rex diuino correctus miraculo. piam
& laudabilem legẽ ꝓ ueritate consti¬
tuit: ut quicũq diceret blasphemiã
in d̃m uerũ. sidrac misac abdenago.
cũ domo sua penitꝰ interiret. Hanc le¬
gem si qui contẽpserunt. & id qd̾ fue¬
rat constitutũ merito ꝑpessi st̃: debu¬
erunt dicere qd̾ isti dicunt. se iustos
esse. qͥa ex lege regis ꝑsecutionẽ pacie¬
bant᷑: qd̾ utiq dicerent. si ita insani¬
rent sicut isti insaniunt. qͥ diuiduñ
m̃bra xp̃i & exsufflant sacram̃ta xp̃i :
& de ꝑsecutione głant᷑. quia ꝓhibeit᷑

Expanded text:
omnes reges, qui in populo dei non prohibuerunt nec euerterunt, quae contra dei praeceptum fuerant instituta, culpantur et, qui prohibuerunt et euerterunt. super aliorum merita laudantur. et rex Nabuchodonosor cum seruus esset idolorum, constituit sacrilegam legem, ut simulacrum adoraretur; sed eius impiae constitutioni qui oboedire noluerunt, pie fideliterque fecerunt. idem tamen rex diuino correctus miraculo piam et laudabilem legem pro ueritate constituit, ut, quicumque diceret blasphemiam in deum uerum Sidrac, Misac et Abdenago, cum domo sua penitus interiret. hanc legem si qui contempserunt et id, quod fuerat constitutum. merito perpessi sunt, debuerunt dicere, quod isti dicunt. se iustos esse, quia ex lege regis persecutionem patiebantur. quod utique dicerent, si ita insanirent, sicut isti insaniunt. qui diuidunt membra Christi et exsufflant sacramenta Christi et de persecutione gloriantur, quia prohibentur
Abbreviated transcription (Latin):
ueat. foris ab eccłia remanere: caueat
in eã simulatus intrare. Aut si iã talis
intrauit: caueat in eadẽ simulatione
ꝑsistere: ut ueracit̾ coalescat arboris
uitȩ. Plixum tibi librũ direxi: & tuis
fortasse occupationib onerosũ. Si gͦ po¬
tuerit tͥ uł partib legi. dabit tͥ dñs in¬
tellectũ: ut habeas qͥd respondeas eis
corrigendis atq sanandis: quos etiam
tibiipsi tanquã fideli filio. mat̾ eccłia
ubi potueris ce quomͦ potueris. siue ip¬
se loquendo ae respondendo. siue ad
doctores ecclie ꝑducendo in adiutorio
diũ corrigendos sanandosq cõm̃dat.

Expanded text:
ueat foris ab ecclesia remanere, caueat in eam simulatus intrare aut, si iam talis intrauit, caueat in eadem simulatione persistere. ut ut ueraciter coalescat arbori uitae. Proliium tibi librum direxi et tuis fortasse occupationibus onerosum. si ergo potuerit tibi uel partibus legi. dabit tibi dominus intellectum, ut habeas, quid respondeas eis corrigendis atque sanandis, quos etiam tibi ipsi tamquam fideli filio mater ecclesia, ubi potueris et quo modo potueris siue ipse loquendo et respondendo siue ad doctores ecclesiae perducendo, in adiutorio domini corrigendos sanandosque commendat.
Abbreviated transcription (Latin):
nebuntur. Huic gͦ dono gr̃e ddĩ quicũꝙ
restiterit & repugnauerit. uł quoquo
modo ab eo fuerit alienꝰ usq in finem
huiꝰ tẽporalis uite: ñ remittet᷑ eine¬
q in hoc scło neq in futuro. hoc scilico
tam grande. pecratũ ut eo teneantur
cuncta peccata: qd̾ ñ ꝓbatur ab aliqͦ eẽ
cõmissũ. nisi cũ de corpore exierit. Quã
diu uͦ hic uiuit: eũ sicut. dicit apłs
patientia dĩ ad penitentiã adducit.
S si ipse ꝑseuerantissima iniqͥtate. siẽ

Expanded text:
nebuntur. huic ergo dono gratiae dei quicumque nebuntur. huic ergo dono gratiae dei quicumque restiterit et repugnauerit uel quoquo modo ab eo fuerit alienus usque in finem huius temporalis uitae, non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in futuro, hoc scilicet tam grande peccatum, ut eo teneantur cuncta peccata, quod non probatur ab aliquo esse commissum, nisi cum de corpore exierit. quam diu uero hic uiuit, eum, sicut dicit apostolus, patientia dei ad paenitentiam adducit; sed si ipse perseuerantissima iniquitate, s
Abbreviated transcription (Latin):
hoc scło neq in futuro. Intelligant gͦ ñ
omue. s aliqͦd significatũ esse peccatũ¬
enĩ cũ dixiss. si ñ uenirem peccatũ non
haberent. utiq ñ omne peccatũ intelli¬
gi uoluit. qnͣdo quidẽ pleni erant ma¬
gnis multisq peccatis: s aliqͦd ꝓpriũ
peccatũ: qd̾ si ñ haberent. possent illis
omĩa dimitti quȩ habebant. id ẽ qđ̃
in eũ uenientẽ ñ credidert̃. hoc enim
peccatũ ñ haberent. si ñ ueniret: sic etiã
cũ dixit. qui peccauerit in sp̃m̃ scm̃.
uł qui uerbũ dixerit aduersꝰ sp̃m scm̃.¬
cto siue dicto: s aliqͦd certũ eꝓprium
intelligi uoluit. Hoc ẽ aũt duricia
cordis. usq ad finẽ huiꝰ uitȩ: qua homo
recusat inunitate corꝑis xp̃i qd̃ uiui¬
ficat sp̃c sc̃s remissionẽ acciꝑe peccatoꝵ¬
Cũ enĩ dixiss discipłis accipite sp̃m sem̃:
continuo subiecit. si cui dimiseritiᷤ pec¬
cata dimittent᷑ ei: si cui tenueritis te¬

Expanded text:
hoc saeculo neque in futuro\'. Inteliegant ergo non hoc saeculo neque in futuro\'. Inteliegant ergo non omne sed aliquod significatum esse peccatuenim, cum dixisset: Si non uenirem, peccatum non haberent, utique non omne peccatum intellegi uoluit, quando quidem pleni erant magnis multisque peccatis, sed aliquod proprium peccatum, quod si non haberent, possent illis omnia dimitti, quae habebant, id est quod in eum uenientem non crediderunt - hoc enim peccatum non haberent. si non ueniret ―. sic etiam, cum dixit: Qui peccauerit in spiritum sanctum uel qui uerbum dixerit aduersus scto siue dicto sed aliquod certum et proprium intellegi uoluit. hoc est autem duritia cordis usque ad finem huius uitae. qua homo recusat in unitate corporis Christi, qu remissionem accipere peccatorcum enim dixisset discipulis: Accipite spiritum sanctum, continuo subiecit: Si cui dimiseritis peccata, dimittentur ei; si cui tenueritis, te
Abbreviated transcription (Latin):
aut calũpniant᷑. qd̾ eos sic suscepimꝰ ꝓue
ra pace xp̃i: & ñ recordant᷑ qd̾ ipsi fecerut
ꝓ uana quȩ cont᷑ xp̃m ẽ pace donati. Qd̃¬
eoꝵ factũ si cont᷑ eos teneat᷑. & intelligent̃
asserat᷑: qͥd omino respondeant ñ habe.¬
qͥd nos queritis. cũ remitti nobis hoc pec
qͥa sed̾m istũ sensũ nemo liberandꝰ ẽ. Qs
enĩ ñ loquit᷑ aduersus sp̃m̃ sc̃m a&e peccat
in eũ. siue. qui ñdũ est xp̃ianꝰ siue qͥ ẽ
hereticus arrianꝰ aut eunomianꝰ aut
macedonianꝰ qͥ eũ dicunt ẽẽ creatam:
aut fotinianꝰ qui erꝰ om̃ino negat ali¬
quã esse substantiã. s unũ tantũmͦ ẽẽ
dm̃ patrẽ: siue. alii beretiei qͦs cõmemo¬
rare longũ est: Hulli gͦ istoꝵ liberan¬
di st̃.Aut ipsi uidei qͥb hoc dñs obie¬
cit: si in eũ crederent. ñ erant baptiran¬
di  Non enĩ ait saluator in baptismo
remittet᷑. s ñ remittet᷑ inquit neq in

Expanded text:
aut calumniantur, quod eos sic suscepimus pro aut calumniantur, quod eos sic suscepimus pro uera pace Christi, et non recordantur, quid ipsi fecerint pro uana, quae contra Christum est, pace Donati? qfactum si contra eos teneatur et intellegenter adseratur, quid omnino respondeant, non habequid nos quaeritis, cum remitti nobis hoc peccquia secundum istum sensum nemo liberandus est. quis enim non loquitur aduersus spiritum sanctum et peccat in eum, siue qui nondum est Christianus siue qui est haereticus Arrianus aut Eunomianus aut Macedonianus, qui eum dicunt esse creaturam, aut Photinianus, qui eius omnino negat aliquam esse substantiam, sed unum tantum modo esse deum patrem, siue alii haeretici, quos commemorare longum est? nulli ergo istorum liberandi sunt? aut ipsi Iudaei. quibus hoc dominus obiecit, si in eum crederent, non erant baptizandi? non enim ait saluator in baptismo remittetur\', sed \'non remittetur, inquit, \'neque in
Abbreviated transcription (Latin):
cauerunt: d̾apnatoq uno quoda do¬
nato qui auctor scismatis fuisse mani¬
festatus ẽ. ceteros correctos etiã si extra
ȩccłiam ordinati essent. in suis honorib
suscipiendos esse censuer̃t: ñ quo etiã
foris ab unitate corporis xp̃i possent
foris positi possent deciꝑe: & a susceptio¬
ne illiꝰ muneris impedire. Deinde ut
etiã ipsoꝵ infirmitas lenius excepta
intus sanabilis fieret: ĩa nulla ꝑtinatia
claudente ocłos cordis. aduersꝰ euiden¬
tiam ueritatis. Qͥd aut̃ aliud etiã ipsi
cogitauert̃. qnͣdo maximianistas quos
in sacrilego sicut eoꝵ consiliũ indicat
scismate dapnauerant. & in quoꝵ ĩa lo¬
cum alios ordinauerant. pt̾ea quã ui¬
derunt ab eis ppłos ñ recedere. ne. om̃s
ꝑderent. in sius honorib receꝑunt᷑:  bap¬
tismo quẽ foris ab eis dapnati dederant.
nulła contradictionẽ. questionẽq moue.¬
runt: Quare gͦ mirant᷑. aut querunt᷑.

Expanded text:
cauerunt damnatoque uno quodam Docauerunt damnatoque uno quodam Donato, qui auctor schismatis fuisse manifestatus est. ceteros correctos, etiamsi extra ecclesiam ordinati essent, in suis honoribus suscipiendos esse censuerunt, non quo etiam foris ab unitate corporis Christi possent r eos. quos foris positi possent decipere et a susceptione illius muneris impedire. deinde ut etiam ipsorum infirmitas lenius excepta intus sanabilis fieret iam nulla pertinacia claudente oculos cordis aduersus euidentiam ueritatis. quid autem aliud etiam ipsi cogitauerunt, quando Maximianistas, quos in sacrilego, sicut eorum concilium indicat. schismate damnauerant et in quorum iam locum alios ordinauerant, posteaquam uiderunt ab eis populos non recedere, ne omnes perderent, in suis honoribus receperunt et baptismo, quem foris ab eis damnati dederant, nullam contradictionem quaestionemque mouerunt? quare ergo mirantur aut queruntur
Abbreviated transcription (Latin):
sum sp̃m sc̃m. S multomagis isti eũ ñ
acceꝑunt: uͥ a corporis cõpage diuisi.
ctis signus armisq pugnart. Ueniant:
fiat pax in uirtute hierłm. que uirtus
caritas ẽ: cui sc̃e ciuitati dictũ est. fi¬
at pax in uirtute tua. & habundantia
in turrib tuis. Non se extollant adu̾sꝰ
maternã sollicitudinẽ: quã ꝓ ipsis &
ꝓ tantis pplis quos decipiunt uł deci¬
piebant colligendis. & habuit & habet:
ñ suꝑbiant qͥa sic eos suscipit: ñ refe¬
rant ad elationis suȩ malũ. qd̃ facit. ip¬
sa ꝑpt̃ pacis bonũ: s multitudinib ꝑ
scismata &e hereses ꝑeuntibꝰ. subueni¬
re consueuit. Hoc displieuit lucifero.
qr factũ est in eis suscipiendis atq sa¬
nandis. qͥ ueneno ꝑierant arriano: ce
cui displicuit. in tenebras cecidit scisma¬
tis. amisso lumine caritatis Hoc erga istoᷤᷤ
ab initio seruauit africana catholica
ex ep̃oꝵ sententia. qͥ in eccłia romana
inter cecilianũ &e partem donati iudi¬

Expanded text:
um sanctum; sed multo magis isti eum non acceperunt. ubi a corporis compage diuisi, ctis signis armisque pugnarunt. ueniant; fiat pax in uirtute Hierusalem, quae uirtus caritas est, cui sanctae ciuitati dictum est: Fiat pax in uirtute tua et abundantia in turribus tuis. non se extollant aduersus maternam sollicitudinem, quam pro ipsis et pro tantis populis, quos decipiunt uel decipiebant, colligendis et habuit et habet: non superbiant. quia sic eos suscipit; non referant ad elationis suae malum. quod facit ipsa propter pacis bonum. Sic multitudinibus per schismata et haereses pereuntibus subuenire consueuit. hoc displicuit Lucifero, quia factum est in eis suscipiendis atque sanandis, qui ueneno perierant Arriano, et cui displicuit, in tenebras cecidit schismatis amisso lumine caritatis. hoc erga istos ab initio seruauit Africana catholica ex episcoporum sententia, qui in ecclesia Romana inter Caecilianum et partem Donati iudi
Abbreviated transcription (Latin):
&e domoꝵ dep̃dationes ꝑnocturnaᷤ ag¬
gressiones: & incendia ñ sołu pͥuators
habitaculoꝵ. uerũetiã eccłiaꝵ: in quas
nos huiꝰmodi afflictos malis: consequeis
consolatꝰ est fructꝰ. Nam ubicũq a ꝑditiᷤᷤ
ista cõmissast̃. ibi feruentiꝰ atq ꝑfectiuꝰ
unitas xp̃iana ꝓfecit: e uberiꝰ laudat᷑
dñs: qui donare. dignatꝰ ẽ. ut serui eius
passionib suis lucrarent᷑ fr̃s suos. & oueᷤ
eiꝰ mortifero errore disꝑsas. in pacẽ salu¬
tis et̾ne suo sangni ne congregareñ.
Potens ẽ dñs & misericors quẽ cotidie ro¬
gamꝰ. ut etiã cȩteris det pęnitentiam.
&e resipiscant de diaboli laqueis.a quo
captiui tenent᷑ scd̾m ipsiꝰ uoluntatẽ:

Expanded text:
edationes per nocturnas adgressiones et incendia non solum priuatorum habitaculorum uerum etiam ecclesiarum; in quas nos huius modi afflictos malis consequens consolatus est fructus. nam ubicumque a perditis ista commissa sunt, ibi feruentius atque perfectius unitas Christiana profecit et uberius laudatur dominus, qui donare dignatus est, ut serui eius passionibus suis lucrarentur fratres suos et oues eius mortifero errore dispersas in pacem salutis aeternae suo sanguine congregarent. potens est dominus et misericors. quem cotidie rogamus, ut etiam ceteris det paenitentiam et resipiscant de diaboli laqueis, a quo capt
Abbreviated transcription (Latin):
Sectis litteris tuis. ubi me
commnonuisti. ut debitum redde-¬
rem de residus enodandis questi
onibus. quas iam longe ante quȩ¬
suieras: gratissimum michi atq ka¬
rissimum desideriũ tui studii ãpliꝰ
differri tolerare ñ potui: & ꝗͣuis in
mediis aceruis occupationũ meaꝵ
hanc feci p̾cipuam. ut ad ea quȩ int̾.¬
rogasti responderẽ tibi. Diutius aũt
de tua epła disputare nolo: ne hoc me¬
ipsũ impediat iam tandẽ reddere
qd̃ debeo. Queris quȩ causa sit. cur
anniu̾sarius dies celebrande dñicȩ
passionis. ñ ad eundẽ redeat anni di¬
em. sicut dies qua traditur natus:
&e deinde subrungis. si hoc sit ꝑꝑter
sabbatũ & lunã. qͥd sibi uelit in hac
re obseruatio sabbati ce lune. Hinc
pͥmũ oportet. ut noueris diẽ natalis
dni ñ in sacram̃to celebrari. s tantũ¬
in memoriã reuocari qd̾ natꝰ sit. ac
ꝑ hoc nicħ opus erat. nͥ reuolutũ diẽ
anni quo ipsa res acta est. festa deuo¬
tione signari. Sacramentũ est autẽ

Expanded text:
ectis litteris tuis, ubi me commonuisti ut debitum redderem de residuis onibus, quas iam longe ante quaesiueras, gratissimum mihi atque carissimum desiderium studii tui amplius differri tolerare non potui et quamuis in mediis aceruis occupationum mearum hanc feci praecipuam, ut ad ea, quae interrogasti, responderem tibi. diutius autem de tua epistula disputare nolo, ne hoc ipsum me impediat iam tandem redhibere, quod debeo. Quaeris, quae causa sit, cur anniuersarms dies celebrandae dominicae passionis non ad eundem redeat anni diem sicut dies, qua traditur natus, et deinde subiungis, si hoc fit propter sabbatum et lunam, quid sibi uelit in hac re obseruatio sabbati et lunae. hic primum oportet noueris diem natalis domini non in sacramento celebrari, sin memoriam reuocari, quod natus sit; ac per hoc nihil opus erat nisi reuolutum diem anni, quo ipsa res facta est, festa deuotione signari. sacramentum est autem
Abbreviated transcription (Latin):
seruant᷑ ut sonant. Obseruari tam̃
diem sabbati ñ iubem᷑ ad litterã. scd̃̾m
ocium ab oꝑe corporali sicut obser
requiem significet ridenda iudicat᷑.
Unde ñ inconuenient̃ intelligimꝰ ad
amorem excitandũ quo ad requiem
tendimꝰ. ualere omĩa que figurate in
scripturis dicunt᷑: qnͣdoquidem id
solũ in decalogo figurate p̾cipitur. uͥ
requies cõmendatur. que ubiq ama¬
tur: s in solo d̾o sc̃a & certa inuenitur.
Dies tam̃ dñicus. ñ iudeis s xp̃ianiᷤ in
resurrectione dñi declaratus ẽ: &e ex illo¬
qͥppe om̃iũ scoꝵ ante resurrectionem
corꝑis sunt quidẽ in requie: s ñ in ea
sunt actione. qua corꝑa recepta uege.¬
tantur. Talem quippe actionẽ significat.
dies ocꝰtauus qui ae pͥmus: qr ñ aufert
illa requiem s głificat. Non enĩ redit.
in corꝑe difficultas ex corꝑe: qr nec cor¬
ruptio. Oportet enĩ corruptibile hoc
induere incorruptionẽ: &e mortale hoc

Expanded text:
servantur ut sonant. Observare tamen servantur ut sonant. Observare tamen diem sabbati non iubemur ad litteram secundum otium ab opere corporali, sicut obserurequiem significet, ridenda iudicatur. unde non inconuenienter intellegimus ad amorem excitandum, quo ad requiem tendimus, ualere omnia, quae figurate in scripturis dicuntur, quando quidem id solum in decalogo figurate praecipitur, ubi requies commendatur, quae ubique amatur, sed in solo deo sancta et certa inuenitur. Dies tamen dominicus non Iudaeis sed Christianis resurrectione domini declaratus est et ex illoquippe omnium sanctorum ante resurrectionem corporis sunt quidem in requie, sed in ea non sunt actione, qua corpora recepta uegetantur. talem quippe actionem significat dies octauus. qui et primus, quia non aufert illam requiem, sed glorificat. non enim redit cum corpore difficultas ei corpore, quia nec corruptio. oportet enim corruptibile hoc indui incorruptionem et mortale hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uegetat᷑. & tanquã in facula igniᷤᷤ agitatꝰ
accendit᷑. ae ardentiore dilectione rapi¬
tur ad quietẽ. Idõq int̾ omĩa decem
illa p̾cepta solũ ibi qd̃ de sabbato posi¬
tũ est. figurate obseruand̾ii p̾cipit᷑:
quã figurã nos intelligenda. ñ etiã
ꝑ ocium corporale celebrandã suspi¬
cemur. Cũ enĩ sabbato significetur
spiritalis requies. deniq dictũ est in
cente. uenite ad me om̃s qͥ laboratis ce
onerati estis. & ego reficiã uos. tollite
ugũ meũ suꝑ uos & discite a me. quia
mitis sũ &e humilis corde. & inuenietiᷤᷤ re.¬
p̃cepta st̾ sine ulla figurata significatione.
obseruamꝰ. Nã &e ydola ñ colere manife.¬
ste didicimꝰ: & ñ accipe inuanũ nom̃
diũ di nr̃i. ae honorare patrẽ & matr̃e.
stimoniũ dicere. ñ concupiscere ux¬
orem ꝓximi. ñ concupiseere ullam
rem pximi. ñ figurate aliud p̾tendui.
& nustice aliud significant: s sic ob¬

Expanded text:
uegetatur et tamquam in facula ignis agitatus uegetatur et tamquam in facula ignis agitatus accenditur et ardentiore dilectione rapitur ad quietem. Ideoque inter omnia decem illa praecepta solum ibi, quod de sabbato positum est, figurate obseruandum praecipitur. quam figuram nos intellegendam, non etiam per otium corporale celebrandam suscepimus. cum enim sabbato significetur spiritalis requies, de qua dictum est in cente: Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam; tollite iugum m humilis corde, et inuenietis reqpraecepta sunt, sine ulla figurata significatione obseruamus. nam et idola non colere manifeste didicimus et non accipere in uanum nomen domini dei nostri et honorare patrem et matrem stimonium dicere, non concupiscere uxorem proximi, non concupiscere ullam rem proximi , non figurate aliud praetendunt, et mystice aliud significant; sed sic ob
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in monte sẏna famulo d̾i moysi. di¬
in digito d̾i eicio demonia: aliꝰ hoc
idem ita dixit. in spũ d̾i eicio demonia.
Os hanc leticiã diumoꝵ sacram̃toꝵ.
cũ sane doctrine luce clarescunt: non
p̃ferat uniu̾sis mundi buiꝰ imꝑiis.
etiã inusitata felicitate pacaturis:
Nonne tanquã duo seraphin clamans
adinuicẽ continentia laudes altissimi:
stam̃ta fidelit̾ concordantia: sacratã
concinunt ueritatẽ. Occidit᷑ ouis:
celebrat᷑ pascha: &e int̾positis qͥnqua¬
ginta dieb. datur ad timorẽ lex scͥpta

Expanded text:
est in monte Sina famulo dei Mosi diIn digito dei eicio daemonia, alius hoc idem ita dixit: In spiritu dei eicio daemonia. quis hanc laetitiam diuinorum sacramentorum, cum sanae doctrinae luce clarescunt, non praeferat uniuersis mundi huius imperiis etiam inusitata felicitate pacatis? nonne tamquam duo Seraphin clamant ad inuicem concinentia laudes altissimi: stamenta fideliter concordantia sacratam concinunt ueritatem. occiditur ouis, celebratur pascha et interpositis quinquaginta diebus datur lex ad timorem sc
Abbreviated transcription (Latin):
apprehendã sicut & app̾hensus sũ: aꝑte
se ñ app̃hendisse confitet᷑. fr̃s inqͥt ego
me ñ arbitror app̾bendisse. S tam̃ qͥ a
ipsa spes ex ꝓmissione ueritatis certa
nobis est: cũ diceret. consepulti sumꝰ
ris. s in spe quietis: in carne uetustatis.
s in fide nouitatis. Dicit enĩ corpꝰ qͥdẽ
mortuũ est ꝓpt̾ peccatũ. sp̃c autẽ uita
est ꝓpt̃ iusticiã. Si aut̾ẽ sp̃c er qͥ susei

Expanded text:
nsus sum, aperte se non adprehendisse confitetur: Fratres, inquit, ego me non arbitror adprehendisse. sed tamen quia ipsa spes ex promissione ueritatis certa nobis est, cum diceret: Consepulti ergo ris sed in spe quietis, in carne uetustatis sed in fide nouitatis. dicit enim: Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. si aute