comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& aliis nommib appellari possunt. con¬
tumatia & uanitas. Quarũ prior intelli¬
gentiȩ: postior uoluntatis uicium est.
Nam ex illa rationis fallit᷑ ocłs: & ex
ista uoluntatis appetitus male asfi¬
citur. Quod meliꝰ ex singłarum diffi¬
nitionib demonstrabimus. Cera suꝑ¬
bia seu contumatia ẽ uiciũ. quo se ex¬
istimans aliquis uł eẽ bonum qͦd ñ ẽ.
uł a se eẽ qͦd est: in se ñ in dño glatur.
Uana suꝑbia seu uanitas ẽ uiciũ: quo
quis tam de eo quod ẽ. quã de eo qͣd
ñ est. suis magis quam dĩ laudibus
delectatur. His ita p̾missis: aptemus
iam contraria humilitati singula sin¬
gulis opponentes. Humilitas. ẽ con¬
temptus ꝓpriȩ excellentiȩ. Contẽptuᷤ
opponitur appetitui. Duab quoq su¬
ꝑbiȩ specieb: due nichilominꝰ humi¬
litatis opponunt᷑. Contra cȩcam: ut qͥs
de se nouerit sentire humilit̾. Contra
uanam: nec consentire alit̾ sentientib.

Expanded text:
et aliis nominibus appellari possunt, conet aliis nominibus appellari possunt, contumacia et vanitas: quarum prior intelligentiae, posterior voluntatis vitium est. Nam ex illa rationis fallitur oculus, et ex ista voluntatis appetitus male afficitur. Quod melius ex singularum definitionibus demonstrabimus. Caeca soperbia seu contumacia est vitium, quo se existimans aliquis vel esse bonum quod non est, vel a se esse quod est, in se, non in Domino gloriatur. Vana superbia seu vanitas est vitium, quo quis tam de eo quod est, quam de eo quod non est, suis magis quam Dei laudibus delectatur. His ita praemissis, aptemus jam contraria humilitati, singula singulis opponentes. Humilitas est contemptus propriae excellentiae. Contemptus opponitur appetitui. Duabus quoque superbiae speciebus, duae nihilominus humilitatis opponuntur: contra caecam, ut quis de se noverit sentire humiliter; contra vanam, nec consentire aliter sentientibus.
Abbreviated transcription (Latin):
auri sapientiȩ & scientiȩ st̃ absconditi.
in quo om̃is quoq plenitudo diuini¬
tatis habitat corporalit̾: nonne tam̃
&e ipse de humilitate. tanquã summa
suȩ doctrinȩ suarumq uirtutũ głatꝰ
ẽ Discite ait a me ñ quod sobrius aut
castus. aut prudens. aut aliqͥd eiꝰmodi:
s quia mitis sum & humilis corde. A
me inquit discite. Non ad doctrinam
patͥairhaꝵ. ñ ad ꝓpharum libros ego
uos mitto: s me uob̃ exemplum. me
formam humilitatis exhibeo. Inuide¬
runt mͥ altitudinẽ quã habeo apud
patrẽ angłs & femina: ille potentiȩ:
illa scientie. Uos autẽ emulamini ka¬
rismata meliora: discentes a me quia
mitis sum & humilis corde. Com¬
modum reor indagare aliquid & de
suꝑbia: quatinus ex opposito sibi ui¬
cio. uirtutis decor manifestior appareat.
Suꝑbia: est appetitus ꝓprie excellen¬
tie. Hec in species duas diuiditur: imn
cecam & uanam suꝑbiam. Quȩ qͥdem

Expanded text:
auri sapientiae et scientiae sunt absconditi, auri sapientiae et scientiae sunt absconditi, in quo omnis quoque plenitudo divinitatis habitat corporaliter? nonne tamen et ipse de humilitate, tanquam summa suae doctrinae suarumque virtutum, gloriatus est? Discite, ait, a me, non quod sobrius, aut castus, aut prudens, aut aliquid ejusmodi: sed, quia mitis sum et humilis corde . A me, inquit, discite. Non ad doctrinam patriarcharum, non ad prophetarum libros ego vos mitto; sed me vobis exemplum, me formam humilitatis exhibeo. Inviderunt mihi altitudinem quam habeo apud Patrem, angelus et femina: ille potentiae, illa scientiae. Vos autem aemulamini charismata meliora, discentes a me quia mitis sum et humilis corde. 19. Commodum reor indagare aliquid et de superbia, quatenus ex opposito sibi vitio virtutis hujus decor manifestior appareat. Superbia est appetitus propriae excellentiae. Haec in species duas dividitur, in caecam et vanam superbiam. Quae quidem
Abbreviated transcription (Latin):
lȩ nͦ eẽ uirtutes uideant᷑. Nẽpe ut castitas
seu caritas detur. humilitas meretur:
ceptas: quia nec requiescit sp̃c nͥ suꝑ
nam uirtus in infirmitate hoc est in
humilitate ꝑficitur. Inimicam om̃is
gr̃ȩ. omĩsq initiũ peccati debellat suꝑ¬
biam : & tam a se quam a cȩt̾is uirtu¬
tib suꝑbam illius ꝓpulsat tirannide.
Si qͥdem cum ex aliis quibq bonis.
uirum suaꝵ magis caꝑe soleat in cre¬
nientũ suꝑbia: sola hec omniũ ꝓpug¬
nacułu qͦddam turrisq uirtutũ eiꝰ
fortit̾ resistit maliciȩ : obuiat p̾sum¬
ptioni. Sola deniq ẽ. de qua omniũ
plena uirtutũ maria głandu ẽẽ pu¬
tauit. Audito quippe ab angl̃o aue
gr̃a plena: qͣsi soła ex plenitudine illa¬
humilitatẽ in se cognosceret. solam
respondisse ac rependisse memoratur
in grãm: respexit ds inquiens humi¬
litatẽ ancille suȩ. Quid deinde auctor
& dator uirtutũ xp̃c. in quo onĩs thes¬

Expanded text:
lae nec esse virtutes videantur. Nempe ut castitas lae nec esse virtutes videantur. Nempe ut castitas seu charitas detur, humilitas meretur: ceptas, quia non requiescit Spiritus Domnam virtus in infirmitate, hoc est in humilitate, perficitur . Inimicam omnis gratiae, omnisque initium peccati debellat superbiam, et tam a se quam a caeteris virtutibus superbam illius propulsat tyrannidem. Siquidem cum ex aliis quibusque bonis virium magis suarum capere soleat incrementum superbia, sola haec omnium propugnaculum quoddam turrisque virtutum, ejus fortiter resistit malitiae, obviat praesumptioni. Sola denique est, de qua omnium plena virtutum Maria gloriandum esse putavit. Audito quippe ab angelo, Ave, gratia plena, quasi solam ex illa plenitudine humilitatem in se cognosceret, solam rependisse ac respondisse memoratur in gratiam: Respexit, inquiens, Deus humilitatem ancillae suae . 18. Quid deinde auctor et dator virtutum Christus, in quo omnes thes
Abbreviated transcription (Latin):
recedunt. Qualis sit euuisq fides: tri¬
bulatio ꝓbat. Si cuiꝰ deficit: deficit
enim cum in caritate ñ ꝑseuerat: fi¬
cta eẽ dnoscit᷑. Si cuius ꝑseuerat: pro¬
bata &e ꝑfecta censetur. Liquet ex his
satis ut arbitror. ñ om̃s qui habuerĩt
caritatẽ: habere & ꝑseuerantiã in ca¬
ritate. Alioquin frustra cõmonet
Discipulos dñs. manete inquiens in
dilectione mea: aut enim si necdum
diligebant. ñ debuerat dicere mane¬
te. s estote in dilectione mea: aut si
iam diligebant. necesse non erat mo¬
neri de ꝑseuerantia: qua scdm istos
pͥuari ñ poterant. Curet gͥ seruus bo¬
nus & fidelis. fide seruare ñ ficta cari¬
tatem de corde puro &e conscientia bo¬
na: pluris estimans animȩ uitã qͣm
corporis: minus horrens carnis mort̾e
ꝓposuimꝰ: sola nͥ fallor tractanda restat
humilitas. Hȩc duab p̾missis uirtu¬
tib in tantũ ẽ necessaria: ut absq ista il¬

Expanded text:
recedunt. Qualis sit cujuscunque fides, trirecedunt. Qualis sit cujuscunque fides, tribulatio probat. Si cujus deficit deficit enim, cum in charitate non perseverat, ficta esse dignoscitur, si cujus perseverat, probata et perfecta censetur. 16. Liquet ex his satis, ut arbitror, non omnes qui habuerint charitatem, habere et perseverantiam in charitate. Alioquin frustra commoneret discipulos Dominus: Manete, inquiens, in dilectione mea . Aut enim, si necdum diligebant, non debuerat dicere, manete, sed, Estote in dilectione mea: aut, si jam diligebant, necesse non erat moneri de perseverantia, qua secundum istos privari non poterant. Curet igitur servus bonus et fidelis 468 fide servare non ficta charitatem de corde puro et conscientia bona: pluris aestimans animae vitam quam corporis, minus horrens carnis mortem proposuimus, sola, ni fallor, tractanda restat humilitas. Haec duabus praemissis virtutibus in tantum est necessaria, ut absque ista il
Abbreviated transcription (Latin):
nantib & lactantib in illis dieb. tene¬
ros utiq fetus gestantib a&e de recenti¬
uita facile in ꝑiculis exturbandos. Ta¬
les sunt anime paruã adhuc &e tene¬
ram habentes caritatẽ: &e ob hoc earũ
fidem uiuã s fictam necesse ẽ in temp¬
tatione deficere. Uasa figuli ait ꝓbat
fornax. & homines iustos temptatio:
illos uidelicer qui ex fide uiuunt.
Iustus nempe ex fide uiuit: s ex fi¬
de quȩ uiuat. Neq enim que mor¬
tua. uitam dare potest. Demonum
fides ñ adducit᷑ in examiationẽ:
uacua quippe caritate mortua ẽ. Cre¬
dunt qͥdem & contremiscunt: sed ti¬
mor ñ est in caritate. Promde in la¬
bore hominũ ñ sunt. & cum hominibꝰ
ñ flagellant᷑: quod extincte fidi nul¬
la iam debeat᷑ ꝓbatio s reꝑbatio. So¬
lam itaq iustoꝵ fidem id est uiuoꝵ
uiuam fornar temptationũ suscipit
examinandam. S ñ ommũ iusticia
tempꝰ credunt: & in tp̃r temptationiᷤᷤ

Expanded text:
nantibus et lactantibus in illis diebus, tenenantibus et lactantibus in illis diebus, teneros utique fetus gestantibus, et de vita recenti facile in periculis exturbandos. Tales sunt animae parvam adhuc et teneram habentes charitatem: et ob hoc earum fidem vivam, sed fictam, necesse est in tentatione deficere. Vasa figuli, ait, probat fornax, et homines justos tentatio , illos videlicet, qui ex fide vivunt. Justus nempe ex fide vivit , sed ex fide quae vivat. Neque enim quae mortua est, vitam dare potest. Daemonum fides non adducitur in examinationem: vacua quippe charitate, mortua est. Credunt quidem et contremiscunt, sed timor non est in charitate. Proinde in labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellantur: quod exstinctae fidei nulla jam debeatur probatio, sed reprobatio. Solam itaque justorum fidem, id est vivorum vivam, fornax tentationum suscipit examinandam. Sed non omnium justitia tempus credunt, et in tempore tentationis
Abbreviated transcription (Latin):
Si ñ poterant: quȩ iniuria saluatori.
queue temptatori leticia. qͦd hine rece¬
dant uͥ salus ñ sit: Siqͥdem nec saluator
telat nͥ salutẽ: nec malignus inuidet nͥ
saluti.Si autẽ poterant: quom aut sine
caritate sunt quamdui in illa fide sunt.
cum sine caritate ẽẽ salus ñ possit: aut
deserentes fidem ñ etiam deserunt cari¬
tatem: cum caritas & infidelitas simul
ẽẽ non possint : Recedunt gͦ qͥdem a
fide: quia ueritas asserit. Consequent̾
& a salute: quia saluator redarguit. In¬
ñ habent. Non negat eos habere bonũ:
s in bono potius radicatos ñ eẽ causat᷑.
Deniq sequit᷑ &e ait. Quia ad tempꝰ credt̃.
Bonum ẽ. s utinam duraturũ. Non enĩ
qui ceꝑit s qui ꝑseuerau̾it usq in finẽ:
hic saluus erit. Non autẽ durant: qͥa
in tp̃r temptationis recedunt. Beati si
interim rapti fuissent:anteꝗͣ malicia
mutaret corda eoꝵ. Nunc uͦ ue preg¬

Expanded text:
Si non poterant, quae injuria Salvatori, Si non poterant, quae injuria Salvatori, quaeve tentatori laetitia, quod hinc recedant, ubi salus non sit? siquidem nec Salvator zelatur nisi salutem, nec malignus invidet nisi saluti. Si autem poterant, quomodo aut sine charitate sunt, quandiu in illa fide sunt, cum sine charitate salus esse non possit; aut deserentes fidem, non etiam deserunt charitatem, cum charitas et infidelitas simul esse non possint? Recedunt ergo quidam a fide, quia Veritas asserit; consequenter et a salute, quia Salvator redarguit: innon habent. Non negat eos habere bonum, sed in bono potius radicatos non esse causatur. 15. Denique sequitur, et ait: Quia ad tempus credunt. Bonum est, sed utinam duraturum. Non enim qui coeperit, sed qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Non autem durant, quoniam in tempore tentationis recedunt. Beati si interim rapti fuissent, antequam malitia mutaret corda eorum. Nunc vero vae praeg
Abbreviated transcription (Latin):
nit. fides sine oꝑib mortua ẽ: duo
ista mutunt nos ad quandam fidei
trifariam diuisionẽ: ut dicat᷑ fides
mortua. ficta. ꝓbata. Et mortuã qͥdem
suscepta quidẽ ex caritate. uita moue¬
ri inchoat ad bene oꝑandũ: s ñ ꝑse¬
uerans deficit. & morit᷑ tanquã abor¬
tiua. Eo utiq sensu fictam huiꝰmodi
dixerim nommatã: quo uasa figuli
uocamꝰ fictilia: ñ quia uidelicet utilia
ñ sine quandiu durant: s qͥa fragilia
eum sint diui minime durant. De hac
fidei fictione puto illos notari in euan¬
głio. qui ad tempꝰ credt: & in tẽpore tẽp¬
tationis recedunt. Int̾rogo eos qui di¬
cunt. caritatẽ a quo semel accipitur:
nequaquã ultra recedere. Ait ueritas
de quib dam. Et hi radices non habent:
qm̃ ad tempus credt᷑ & in tp̃r tẽptatio¬
nis recedunt. Unde & quo recedunt: A
fide ad infidelitatẽ. Item quero. Poterant¬
ne in illa fide saluari: an ñ poterant:

Expanded text:
nit, fides sine operibus mortua est , duo nit, fides sine operibus mortua est , duo ista mittunt nos ad quamdam fidei trifariam divisionem, ut dicatur fides mortua, ficta, probata. Et mortuam quidemsuscepta quidem ex charitate vita, moveri inchoat ad bene operandum; sed non perseverans deficit, et moritur tanquam abortiva. Eo utique sensu fictam hujusmodi dixerim nominatam, quo vasa figuli vocamus fictilia: non quia videlicet utilia non sunt quamdiu durant, sed quia fragilia cum sint, diu minime durant. De hac fidei fictione puto illos notari in Evangelio: Qui ad tempus credunt et in tempore tentationis recedunt. Interrogo eos qui dicunt charitatem a quo semel accipitur, nequaquam ultra recedere. Ait Veritas de quibusdam: Et hi radices non habent, quia ad tempus credunt, et in tempore tentationis recedunt . Unde, et quo recedunt? Utique a fide ad infidelitatem. Item quaero: Poterantne in illa fide salvari, an non poterant?
Abbreviated transcription (Latin):
mantib infirmet᷑ uratur cũ scandali¬
ꝑatis:. fiat etiam si oporteat iudeis iu¬
deus: nichilq formidet cum tali con¬
scientia. exemplo iheremie: & ierechieł.
in egyptum uł in chaldeam cũ trans¬
gressorib captiuari: s & cũ sc̃õ iob
fieri frat draconũ. & socius strucionũ:
cũ moyse quoq qͦd grauiꝰ ẽ deleri de
libro di: & cum paulo anathema ẽc̃ a
xp̃o pro fratrib ñ timeat. cũ huiꝰmodi
conscientia. Ipsam deniq si necesse est
intrare gehennã: securus medias pe¬
netrans flammas. leta decantet consci¬
entia. Et si ambulauero in medio ũ¬
brȩ mortis: ñ timebo mala: qm̃ tu me¬
cum es. Comparemꝰ si placet thesau¬
ros regum & fastigia regnoꝵ: cũ huiꝰ¬
modi fidutia. Nonne cuncta horũ
ria reputabit᷑: Et hanc fiduciã oꝑat᷑
caritas. de corde puro & conscientia bo
na. Iam uͭ qͦd restat de fide ñ ficta.
& item quod ex alio loco in mentẽ ue¬

Expanded text:
mantibus infirmetur, uratur cum scandalimantibus infirmetur, uratur cum scandalizatis: fiat etiam, si oporteat, Judaeis Judaeus, nihilque formidet cum tali conscientia, exemplo Jeremiae et Ezechielis, in Aegyptum vel in Chaldaeam cum transgressoribus captivari ; sed et cum sancto Job frater fieri draconum, et socius struthionum ; cum Moyse quoque quod gravius est deleri de libro Dei ; et cum Paulo anathema esse a Christo pro fratribus non timeat cum hujusmodi conscientia ; ipsam denique, si necesse est, intrare gehennam, securus medias penetrans flammas, laeta decantet conscientia, Etsi ambulavero in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es . Comparemus, si placet, thesauros regum et fastigia regnorum cum hujusmodi fiducia: nonne cuncta horum ria reputabitur? Et hanc fiduciam operatur charitas de corde puro, et conscientia bona. 14. Jam vero quod restat, de fide non ficta ; et item quod ex alio loco in mentem ve
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum diligere norit. Itaq duo sunt
p̾cipue quȩ bonam reddunt conscien¬
tiam:. penitere de malis. & abstinere a
malis: hoc ẽ ut u̾bis loquar beati gre¬
gorii. & commissa flere. & flenda ñ cõ¬
mittere. Hoꝵ neutrũ solum sufficit.
Nam si prius absq scdo sufficeret. fru¬
stra &e dauid hortaret᷑ dicens. declina
a malo: et ysaias. q uiescite agere ꝑu̾se.
et ipse ds̃ ad cain. peccasti quiesce. Rur¬
sum si scd̾m ꝑ se post peccatũ. bonam
sufficit restaurare conscientiã: sine
causa clamat penitens in psalmo.
Beati quoꝵ remissȩ sunt iniquitates:
& quoꝵ. tecta sunt peccata. Et illud.
Nide humilitatẽ meam & laborem¬
meũ:̃ & dimitte uniu̾sa delicta mea:
ce in oratione dimitte nob̃ debita nr̃a.
sicut & nos dimitimus debitorib nr̃iᷤ.
Utriusq uirtutis bene conscius animꝰ.
secure iam seipsum deserat. & quodamͦ
ꝑdat: ut aliquos lucͥfaciat. Cum infir¬

Expanded text:
ipsum diligere norit. Itaque duo sunt ipsum diligere norit. Itaque duo sunt praecipue quae bonam reddunt conscientiam, poenitere de malis, et abstinere a malis: hoc est, ut verbis loquar beati Gregorii, et commissa flere, et flenda non committere . Horum neutrum solum sufficit. Nam si primum absque secundo sufficeret, frustra et David hortaretur dicens, Declina a malo : et Isaias: Quiescite agere perverse et Deus ipse ad Cain: Peccasti, quiesce . Rursum si secundum per se post peccatum bonam sufficit restaurare conscientiam, sine causa clamat poenitens in Psalmo: Beati, quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata ; et illud: Vide humilitatem meam et labornis exigit ratio, ut qui ad sui mensuram proximum jubetur diligere, prius se e Dominica: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Utriusque virtutis bene conscius animus secure jam se ipsum deserat, et quodammodo perdat, ut alios lucrifaciat. Cum infir
Abbreviated transcription (Latin):
mors. & ñ potiꝰ morte fortior: An forte
quia & ipsa est mors. & se ipsa fortior
eẽ ñ potest: Bona mors: ñ uitȩ s mor¬
tis.Bona mors &e nequaquã abhor¬
renda: quȩ uitam & si ñ adimit ñ ꝑi¬
mit. Adimit qͥdem s ad tempꝰ: resti¬
tuendam in tempore: duraturã sine
tempore. Deniq mortui estis inquit:
& uita ur̃a abscondita ẽ cum xp̃o in
deo: cum autẽ xp̃c apparuerit uita
ur̃a: tunc uos apparebitis cum ipso
in gła. Libent̾ gͥ carebo ad tempꝰ. ut
in ȩt̾num possideam. Et ista sufficiat̃:¬
ꝓ eo quod scͥptum ẽ caritas de corde
puro. Sane in tanta obliuione
sui. necesse ẽ cor bene conscium eẽ sͥ:
quo se in luchra securius foris exten¬
dat: cum securam intra se reliquerit
conscientiã. Quid enĩ ꝓdest homini
si uniu̾sum mundũ luchret᷑: animȩ
autẽ suȩ detͥmentum patiat᷑: S & or
dinis exigit ratio: ut qui ad sui m̃su¬
ram ꝑrimũ iubet᷑ diligere. prius se

Expanded text:
mors, et non potius, morte fortior? An forte mors, et non potius, morte fortior? An forte quia et ipsa est mors, et se ipsa fortior esse non potest? Bona mors, non vitae, sed mortis. Bona mors, et nequaquam abhorrenda, quae vitam etsi adimit, non perimit. Adimit quidem, sed ad tempus, restituendam in tempore, duraturam sine tempore. Denique mortui estis, inquit, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum autem Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria . Libenter igitur carebo ad tempus, ut in aeternum possideam. Et ista sufficiant pro eo quod scriptum est: Charitas de corde puro . Sane in tanta oblivione sui necesse est cor bene esse conscium sibi, quo se in lucra securius foris extendat, cum securam intra se reliquerit conscientiam. Quid enim prodest homini si universum mundum lucretur, animae autem suae detrimentumdinis exigit ratio, ut qui ad sui mensuram proximum jubetur diligere, prius se
Abbreviated transcription (Latin):
querere luchra: qui ꝓpͥa ñ contẽpserit.
Is tantũ puritatis interioris gła non
fraudatur: qui dicere potest cũ dño.
Si ego quero głam meã: gła mea ni¬
chil ẽ. Et cum apło. Michi uiuere. xp̃c
xte mori luchrũ. Et cum ꝓpha. Obliui¬
oni datus sum tanquã mortuus a cor¬
de: id est a ꝓpͥa uoluntate. Bona obliui¬
o: si te ipsum nescias. ut ꝓrimo ꝓsis.
Bene autẽ mortuus a corde. si iam
tͥ uiuere ñ studeas: s ei qui ꝓ te mortu¬
us ẽ. Bene mortuus ẽ a corde: qui dic̃.
Uiuo ego: iam ñ ego. S si mortuus a se:
infert caritas: de qua loquit᷑ sponsa
in canticis. U ulnerata caritate ego sũ.
fortis quippe est ut mors dilectio: et
mortem in nob̃ non uitam occidit.
Unde ce audacter minat᷑. O mors ero
mors tua. Peccatũ extinguit qͦd aĩe
uitam expulerat: animamq restitu¬
it innocentiȩ. Uerum si p̾ualet mor¬
ti caritas. ita ut illam in congressu
ꝑimere possit: cur dicit᷑ fortis ut

Expanded text:
quaerere lucra, qui propria non contempserit. quaerere lucra, qui propria non contempserit. Is tantum puritatis interioris gloria non fraudatur, qui dicere potest cum Domino: Si ego quaero gloriam meam, gloria mea nihil est ; et cum Apostolo: Mihi vivere Ct mori lucrum ; et cum propheta: Oblivioni datus sum, tanquam mortuus a corde , id est a propria voluntate. Bona oblivio, si te ipsum nescias, ut proximo prosis. Bene autem mortuus a corde, si jam non tibi vivere studeas, sed ei qui pro te mortuus est. Bene mortuus est a corde, qui dicit: Vivo autem jam non ego. Sed, si mortuus a se, infert charitas, de qua loquitur sponsa in Canticis: Vulnerata charitate ego sum . Fortis quippe est ut mors dilectio , et mortem in nobis, non vitam occidit. Unde et audacter minatur: O mors, ero mors tua . Peccatum exstinguit, quod animae vitam expulerat; animamque restituit innocentiae. 11. Verum, si praevalet morti charitas, ita ut illam in congressu perimere possit, cur dicitur fortis ut
Abbreviated transcription (Latin):
cedat do. siue sobrius sit nob̾. aut do sẽꝑ
quod multis. fidelis pontifex. qui bo¬
na quelibet ꝑ manus suas transeun¬
tia. siue diuina beneficia ad homines.
siue hominũ uota ad dm columbino
intuens ocło: nichil sibi retentat ex oĩ¬
b. Nec ppłi requirit datũ. s luchrũ:
nec dĩ głam usurꝑat sibi. Acceptum
talentum ñ ligat in sudario̾ s partit᷑
nũmulariis: a quib & usuras reci¬
ꝑit. ñ sibi s dño. Non habet foueã
ut uulpes̃. ñ tanquã uolucres nidiu
ñ loculos quomͦ iudas: ñ deniq sic̃ nͣ
maria locum in diu̾sorio. Imitatur
ꝓfecto illum. qui ñ habebat uͥ caput¬
suum reclinaret: factus in p̾sentiaꝵ
tanquã uas ꝑditum: qͣndoq ꝓcul
dubio futurum uas in honorẽ. & ñ in
contumeliam. Deniq ꝑdit animan
suam in hoc mundo: ut in uitã ȩt̾nã
custodiat eam. Hoc tanto puritatis
rit. Nec enim pure ualet di uł pximi

Expanded text:
cedat Deo, sive sobrius sit nobis, aut Deo semcedat Deo, sive sobrius sit nobis, aut Deo semquod multis. 11. Fidelis pontifex, qui bona quaelibet per manus suas transeuntia, sive divina beneficia ad homines, sive hominum vota ad Deum, columbino intuens oculo, nihil sibi retentat ex omnibus. Nec populi requirit datum, sed lucrum, nec Dei gloriam usurpat sibi. Acceptum talentum non ligat in sudario, sed partitur nummulariis, a quibus et usuras recipit, non sibi, sed Domino. Non habet foveam ut vulpes, non tanquam volucres nidum, non loculos quomodo Judas; non denique, sicut nec Maria, locum in diversorio. Imitatur profecto illum qui non habebat ubi rectinaret caput; factus in praesentiarum tanquam vas perditum: quandoque procul dubio futurum vas in honorem, et non in contumeliam. Denique perdit animam suam in hoc mundo, ut in vitam aeternam custodiat eam. Hoc tanto puritatis rit. Nec enim pure valet Dei vel proximi
Abbreviated transcription (Latin):
duob consistit᷑ in q̃renda gla di & ut¬
litate ꝓximi: ut in omĩb uidelicet ach¬
bus uł dictis suis. nichil querat ep̃c suũ:
s tantũ aut d̾i honorem. aut salutem
ꝑximoꝵ: aut utrumq Hoc enĩ agens.
implebit ñ solum officium pontificis:
s & ethimologiam nominis: pontem
ꝑtingit pons iste usq ad dm: ea fiducia.
qua ñ suam s illius glam querit. ẜ tin¬
git usq ad ꝓximũ: illa pietate qua et
ipsi ñ sibi ꝓdesse desiderat. Offert do bo¬
nus mediator preces & uota ppłoꝵ: repor¬
tans illis a do benedictionẽ &e grãm Sup¬
plicat maiestati ꝓ excessib delinquen¬
tium: uindicat in peccantes iniuriam
dei. Ingratis imꝓperat beneficia pietatiᷤ:
contempnentib potentiȩ seueritatem
insinuat. Utrisq tam̃ nichilominꝰ placa¬
restudet indignantis furorẽ: nunc qͥdem
hominũ obtendens infirmitatẽ: nc̃ diui¬
nȩ magnitudinẽ pietatis. Deniq siue ex¬

Expanded text:
duobus consistit: in quaerenda gloria Dei, et utduobus consistit: in quaerenda gloria Dei, et utilitate proximi; ut in omnibus videlicet actis vel dictis suis nihil suum quaerat episcopus, sed tantum aut Dei honorem, aut salutem proximorum, aut utrumque. Hoc enim agens implebit non solum pontificis officium, sed et etymologiam nominis, pontem roximum. Pertingit pons iste usque ad Deum ea fiducia, qua non suam, sed illius gloriam quaerit. Pertingit usque ad proximum illa pietate, qua et ipsi, non sibi prodesse desiderat. Offert Deo bonus mediator preces et vota populorum: reportans illis a Deo benedictionem et gratiam. Supplicat majestati pro excessibus delinquentium, vindicat in peccantes injuriam Dei. Ingratis improperat beneficia pietatis, contemnentibus potentiae severitatem insinuat, utrisque tamen nihilominus placare studet indignantis furorem: nunc quidem hominum obtendens infirmitatem, nunc divinae magnitudinem pietatis. Denique sive ex
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in carnis successione. s in sp̃uali be¬
nedictione sit: reddatq similẽ in gła
scõꝵ: in hac licet adhuc regione dissi¬
militudinis constitutũ. Uerũ quan¬
talibet uenustate sui castitas eminere
appareat: sine caritate tam̃ nec p̾ciũ
habet nec meritũ. Nec mirũ. Qd̃ enĩ
absq illa bonum suscipitur: fides:
S nec simontes transferat. Scientia:
S ne illa qͥdem: que lingua loquitur
angłoꝵ. Martyrium: Nec si tradide¬
ro inquit corpus meũita ut ardeam.
Nec absq illa quodlibet bonũ susci¬
pitur: nec cum illa quamlibet exiguũ
respuitur. Castitas sine caritate: lampaᷤ
est sine oleo. Subtrahe oleum: lampas
ñ lucet. Tolle caritatẽ: castitas ñ placet
S o quam pulchra ẽ ut sapiens clamat:
casta generatio cum caritate. Cum illa
inquam caritate. quã describit apls
de corde puro & conscientia bona: & fi¬
de ñ ficta. Porro puritas cordis i

Expanded text:
non in carnis successione, sed in spirituali benon in carnis successione, sed in spirituali benedictione sit, reddatque similem in gloria sanctorum, in hac licet adhuc regione dissimilitudinis constitutum. 9. Verum quantalibet venustate sui castitas eminere appareat, sine charitate tamen nec pretium habet, nec meritum. Nec mirum. Quod enim absque illa bonum suscipitur? Fides? Sed nec si montes transferat. Scientia? Sed ne illa quidem quae lingua loquitur angelorum. Martyrium? Nec si tradidero, inquit, corpus meum ita ut ardeam . Nec absque illa quodlibet bonum suscipitur, nec cum illa quamlibet exiguum respuitur. Castitas sine charitate, lampas est sine oleo. Subtrahe oleum, lampas non lucet. Tolle charitatem, castitas non placet. Sed o quam pulchra est, ut Sapiens clamat, casta generatio cum charitate! Cum illa, inquam, charitate, quam describit Apostolus, de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . 10. Porro puritas cordis in
Abbreviated transcription (Latin):
tute. S & si illius castitas felicior: huiꝰ
tam̃ fortior eẽ cognoscit᷑. Sola ẽcastitas:
que in hoc mortalitatis & loco &e tẽpore.
statum quendam immortalis gliȩ re¬
p̾sentat. Sola int̾ nuptiaꝵ sollempnia.
morem beatȩ illiꝰ uendicat regionis. in
qua neq nubunt neq nubunt᷑: p̾bens
quodamͦ terris. celestis iam illiꝰ conu̾sa¬
tionis expientiã. Uas interim fragile
qͦd portamus. in quo &e crebro ꝑielita¬
mur tenet castitas. ut monet apłs in
scĩficationem: &e instar odoriferi bal¬
sami. quo condita cadauera incorrup¬
ta seruant᷑. sensus ipsa &e artus continet
corrumpant᷑ in desidiis. ne carnis uo¬
luptatib computrescant: quẽ ad modu
legitur de quib dam. qui computrue¬
runt ut uimenta in stercore suo. Hoc
itaq tantȩ pulchritudinis ornamen¬
tum. digne dixerim sacerdotiũ hono¬
rare: qͦd dilectum do & hominib fa¬
ciat sacerdotem: cuiꝰ quippe memoria

Expanded text:
tute. Sed, etsi illius castitas felicior, hujus tute. Sed, etsi illius castitas felicior, hujus tamen fortior esse cognoscitur. Sola est castitas, quae in hoc mortalitatis et loco, et tempore statum quemdam immortalis gloriae repraesentat. Sola inter nuptiarum solemnia morem beatae illius vindicat regionis, in qua neque nubunt, neque nubuntur: praebens quodammodo terris coelestis jam illius conversationis experientiam. Vas interim fragile quod portamus, in quo et crebro periclitamur, tenet castitas ut monet Apostolus in sanctificationem , et instar odoriferi balsami, quocondita cadavera incorrupta servantur. Sensus ipsa et artus continet corrumpantur desideriis, ne carnis voluptatibus computrescant: quemadmodum legitur de quibusdam, quia computruerunt ut jumenta in stercore suo . Hoc itaque tantae pulchritudinis ornamentum digne dixerim sacerdotium honorare, quod dilectum Deo et hominibus faciat sacerdotem, cujus quippe memoria,
Abbreviated transcription (Latin):
in magna constantia adu̾sus eos qui
se angustiauerunt. stante quippe ꝓ
eis patre orphanoꝵ: & iudice uiduaꝵ.
Ipsius enim tunc uoxerit. Quamdiu
ñ fecistis uni de his minimis meis: nͨ
ter: uos inquã absit ut in talib hono¬
randum putetis minist̾ium ur̃m. ui¬
dentur qͥdem honorifica. s oculo qui
uidet in facie: ñ qui uidet in abscon¬
dito. Nam quȩ uident᷑ in abscondito.
nullis apparent fucata colorib. specta¬
bilia sunt tam̃. Nullis condita sapori¬
b: predulcia tam̃. Nullis eleuata cul¬
minib: excelsa tam̃. Paritas castitaᷤ
humilitas. nulliꝰ qdem coloris sunt: s
ñ nulliꝰ decoris. Nec medioeris decoris:
qui diuinos quoq delectare possit aspe¬
ctus. Quid castitate decorius: qͦ mun¬
dum de immundo conceptũ semine.
de hoste domesticũ. angłm deniq de ho¬
mine facit: Differunt qͥdem int̾ se pu
dicus homo &e angłs: s felicitate ñ uir¬

Expanded text:
in magna constantia adversus eos qui in magna constantia adversus eos qui se angustiaverunt, stante quippe pro eis patre orphanorum, et judice viduarum. Ipsius enim tunc vox erit: Quandiu non fecistis unis de his minimis meis, nec ter, vos, inquam, absit ut in talibus honorificandum putetis ministerium vestrum. Videntur quidem honorifica, sed oculo qui videt in facie, non qui videt in abscondito. Nam, quae videntur in abscondito, nullis apparent fucata coloribus, spectabilia sunt tamen; nullis condita saporibus, praedulcia tamen; nullis elevata culminibus, excelsa tamen. Castitas, charitas, humilitas, nullius quidem coloris sunt, sed non nullius decoris; nec mediocris decoris, qui divinos quoque delectare possit aspectus. Quid castitate decorius, quae mundum de immundo conceptum semine, de hoste domesticum, angelum denique de homine facit? Differunt quidem inter se homo pudicus et angelus, sed felicitate, 465 non vir
Abbreviated transcription (Latin):
copias. Nrĩs necessitatib detrahit᷑: qͥcqͥd
accedit uanitatib urĩs. Duo deniq ma¬
la de una ꝓdeunt radice cupiditatis:
dum et uos uanitando ꝑitis: & nos spo¬
liando ꝑimitis. Iumenta gradiuntur
onusta geminis: & nr̃a ñ curatis crura
nuda caligulis: Anuli. catenulȩ. tintĩ¬
nabula. & clauatȩ quedã corrigie. mul¬
taq talia tam speciosa colorib quam
ponderib p̾tiosa. multoꝵ dependent.
ceruicibꝰ: frm autẽ laterib nec semicin¬
tia miserantes apponitis: Huc accedit.
quod hȩc omĩa nec negociationis studio
nec ꝓprio manuũ exercitio uob̃ elabo-¬
rastis: s nec iure hereditario posside-¬
tis: nͥ forte & uos in corde ur̃o dixeritis:
hereditate possideamuꝰ scũariũ di. Et
hec pauꝑes mͦ qͥdem coram do tantũ:
cui corda loquunt᷑ Nec enim audent
aꝑte causari adu̾sum uos: quib inte¬
rim ꝓ sua uita necesse habent potius
supplicare. Ceterum in futuro stabt̃

Expanded text:
copias. Nostris necessitatibus detrahitur, quidquid copias. Nostris necessitatibus detrahitur, quidquid accedit vanitatibus vestris. Duo denique mala de una prodeunt radice cupiditatis, dum et vos vanitando peritis, et nos spoliando perimitis. Jumenta gradiuntur onusta gemmis, et nostra non curatis crura nuda caligulis. Annuli, catenulae, tintinnabula, et clavatae quaedam corrigiae, multaque talia, tam speciosa coloribus, quam ponderibus pretiosa, mulorum dependent cervicibus: fratrum autem lateribus nec semicinctia miserantes apponitis. Huc accedit, quod haec omnia nec negotiationis studio, nec proprio manuum exercitio vobis elaborastis, sed nec jure haereditario possidetis: nisi forte et vos in corde vestro dixeritis: Haereditate possideamus sanctuarium Dei . Et haec pauperes modo quidem coram Deo tantum, cui corda loquuntur. Nec enim audent aperte causari adversum vos, quibus interim pro sua vita necesse habent potius supplicare. Caeterum in futuro stabunt
Abbreviated transcription (Latin):
quippiã eccl̃iasticũ s illud tantũ genti¬
me etiam tacente: & fiñ curia regum.
tam̃ pauꝑum penuria clamat. Sileat
licet fama: s ñ fames. fama qͥd̃e silet
qͥa ñ potest mundus odisse uos. NIam
quomͦ mundus arguet peccatũ: a quo
potius laudatur peccator in desidiis
anime sue. & iniquus benedicit᷑: Cla¬
mant uͦ nudi. clamant famelici: con¬
querunt᷑ & dicunt. Dicite pontifices:
in freno quid facit aurum: Nunqͥd
aurũ a freno repellit frigus siue esuriẽ:
Nobis fame & frigore miserabilit̾ laborã¬
tib quid conferunt tot mutatoria uł
extensa in ꝑticis uł plicata in manticis:
Nrm̃ ẽ quod esfunditis: nob̾ crudelit̾
subtrahitur. qͦd inanit̾ expenditis. Et noᷤᷤ
enim di plasmatio: xp̃i & nos sanguine
redempti sumus. Nos gͦ fr̃s ur̃i. U idete
quale sit. de frat̾na portione pascere ocł̃o ᷤᷤ¬
urõs. Uita nr̃a cedit uobis:. in suꝑfluas

Expanded text:
quidpiam ecclquidpiam ecclme etiam tacente, etsi non curia regum, tamen penuria pauperum clamat. Sileat licet fama, sed non fames. Fama quidem silet, quia non potest mundus odisse vos. Nam quomodo arguet mundus peccatum, a quo potius laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur! 7. Clamant vero nudi, clamant famelici, conqueruntur, et dicunt: Dicite, pontifices, in freno quid facit aurum? Nunquid aurum a freno repellit frigus sive esuriem! Nobis frigore et fame miserabiliter laborantibus, quid conferunt tot mutatoria, vel extensa in perticis, vel plicata in manticis! Nostrum est quod effunditis; nobis crudeliter subtrahitur, quod inaniter expenditis. Et nos enim Dei plasmatio, et nos sanguine Christi redempti sumus. Nos ergo fratres vestri. Videte quale sit de fraterna portione pascere oculos vestros. Vita nostra cedit vobis in superfluas
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ claudas: ut nec cernere possem quȩ
contradicere ꝓhibes. Magna uͦ p̃sũptio.
si ouis cum sim. in ipsum pastorẽ lupaᷤᷤ
seuissimas uanitatẽ & curiositatẽ irru¬
ere cernens infremuero: quo ad meum
forte balatum cruentis bestiis a quo¬
piam occurrat᷑ & succurrat᷑ ꝑituro. Qd
facient de me qui ouicula sum. quȩ in
pastorem tanta feritate insiliunt: Et
quide si ñ uult ut clamem ꝓ se. ñ quid
ñ & ꝓ me balare licebit: S & si ego sileo.
ne ponere uidear in cȩlum osmeum: cla¬
matur tam̃ in ȩccl̃ia. ñ in ueste p̾ciosa.
Clamat᷑ autẽ specialit̾ ad feminas: ut
erubescat in se dep̾hendi ep̃c: qͦd in fragi¬
liori qͦ sexu audierit rep̾hendi. An for¬
te nulla timetur confusiõ: si solus ego
submusitarẽ desiero⁊ Nunqͥd & si ego¬
ñ loquor: sua cuiq ñ loquit᷑ conscientia:.
Quid si alius audatior me. ñ qͥde de apl̃o
ut ego. ñ de euangłio. ñ de ꝓpha. ñ deniq

Expanded text:
mihi claudas, ut nec cernere possem, quae mihi claudas, ut nec cernere possem, quae contradicere prohibes! Magna vero praesumptio, si ovis cum sim, in ipsum pastorem meum lupas saevissimas, vanitatem et curiositatem, irruere cernens, infremuero, quo ad meum forte balatum cruentis bestiis a quopiam occurratur, et succurratur perituro. Quid facient de me, qui ovicula sum, quae et in ipsum pastorem tanta feritate insiliunt? Et quidem si non vult ut clamem pro se, nunquid non et pro me balare licebit? 464 Sed, etsi ego sileo, ne ponere videar in coelum os meum, clamatur tamen in Ecclesia: Non in veste pretiosa. Clamatur autem specialiter ad feminas: ut erubescat in se deprehendi episcopus, quod in fragiliori quoque sexu audierit reprehendi. An forte nulla timetur confusio, si ego solus submussitare desiero? Nunquid etsi ego non loquor, sua cuique non loquitur conscientia? Quid si alius audacior me, non quidem de Apostolo, ut ego; non de Evangelio, non de propheta, non denique
Abbreviated transcription (Latin):
hominib: d̾o ñ places. Si non places
ñ placas. Cur gͦ ut dixi sacerdos: Sin
uͦ qͦd addidi place̾ intendis ñ mundo
s dõ: cur qualis ppłs talis & sacerdos:
Enimuͦ si sac̾dos pastor ẽ. & ppłs oues:
dignum ẽ ut in nullo apparcat pastor
ouib dissimilis: Si instar mei qui ouis
sum. pastor in eus &e ipse incuruus gra¬
ditur. uultũ gerens deorsum. & t̾ram sẽ¬
ꝑ respiciens. & soli uentri mente ieunus
pabula queritans: in quo disc̾nimur:
Ue si uenerit lupus: ñ erit qui p̾uideat:
qui occurrat: qui eripiat. Decẽtne pa¬
storem more pecoꝵ sensib meubare
corporeis: herere infimis: inhiare ter¬
renis : & non potiꝰ erectum stare ut ho¬
minem. celum mente suspicere. quȩ suꝑ¬
sum sunt & querere & sapere. non que su¬
ꝑ t̾ram: Ceterum mͥ indignat᷑ si uł nu¬
tum facere audeam: iubetq ori manũ
apponere: dicens monachum. qui ñ ha¬
beam iudicare de ep̃is. Utinam & ocłos

Expanded text:
hominibus, Deo non places: si non places, hominibus, Deo non places: si non places, non placas. Cur ergo, ut dixi, sacerdos? Si vero, quod addidi, placere intendis, non mundo, sed Deo, cur qualis populus, talis et sacerdos? Enimvero, si sacerdos pastor est, et populus oves, dignum est ut in nullo appareat ovibus pastor dissimilis? Si instar mei, qui ovis sum, pastor meus et ipse incurvus graditur, vultum gerens deorsum, et terram semper respiciens, et soli ventri mente jejunus pabula quaeritans, in quo discernimur? Vae, si venerit lupus! non erit qui praevideat, qui occurrat, qui eripiat. Decetne pastorem more pecorum sensibus incubare corporeis, haerere infimis, inhiare terrenis: et non potius erectum stare ut hominem, coelum mente suspicere, quae sursum sunt et quaerere et sapere, non quae super terram? 6. Caeterum mihi indignatur, si vel nutum facere audeam, jubetque ori manum apponere, dicens monachum, qui non habeam judicare de episcopis. Utinam et oculos
Abbreviated transcription (Latin):
mystia. Respuant & apponere pectori:
qͦd decentiꝰ ornat gemina sapientiȩ. Pu-¬
deat & collo circũtexere: qͦd honestiu s
atq suauiꝰ xp̃i iugo submittitur. Non
xp̃i stigmata sunt hȩc: que isti mar¬
tyrũ exemplo curũ ferant in corꝑe suo.
Muliebria potius eẽ noscunt᷑ insignia:
quȩ utiq curiosius & sumptuosiꝰ illȩ sibi
p̃parare consueuert̃: cogitantes nimirũ
quȩ sunt mundi. quomͦ placeant ui¬
ris. uerum tu sacerdos altissimi drcui
ex his placere gestis. mundo an do: Si
mundo:cur sacerdos: Si do: eur qual
ppłs talis & sacerdos: Nam si placere
uis mundo: quid tͥ ꝓdest sacerdotiũ:
Nec enim potes duob dominis seruirȩ
Qui autẽ uult amicus ẽẽ huiꝰ mundi
inimicus deo constituit᷑. Et ꝓpħa. Dẽ
inquit dissipabit ossa eoꝵ. qui homini¬
b placent: confusi sunt qm d̃s spreuit
illos. Et apłs. Si hominib placerem:
xp̃i seruus ñ eẽm. Uolens itaq placere

Expanded text:
mysteria. Respuant et apponere pectori, mysteria. Respuant et apponere pectori, quod decentius ornat gemma sapientiae. Pudeat et collo circumtexere, quod honestius atque suavius Christi jugo submittitur. Non Christi stigmata sunt haec, quae isti martyrum exemplo circumferant in corpore suo. Muliebria potius esse noscuntur insignia, quae utique curiosius et sumptuosius illae sibi praeparare consueverunt, cogitantes nimirum quae sunt mundi, quomodo placeant viris. 5. Verum tu, sacerdos Dei altissimi, cui ex his placere gestis, mundo, an Deo? Si mundo, cur sacerdos? Si Deo, cur qualis populus, talis et sacerdos? Nam si placere vis mundo, quid tibi prodest sacerdotium? Nec enim potes duobus dominis servire. Qui autem vult amicus esse hujus mundi, inimicus Dei constituitur: et propheta, Deus, inquit, dissipabit ossa eorum qui hominibus placent; confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos : et Apostolus: Si hominibus placerem, Christi servus non essem . Volens itaque placere
Abbreviated transcription (Latin):
Honorificabitis autẽ ñ cultu uestiũ:
ñ equoꝵ fastu: ñ amplis edificiis: s
ornatis morib studiis sp̃alib oꝑibus
bonis. Quam multi aliter. Cermt᷑
in ñnullis sacerdotib uestium cultꝰ
plurimus: uirtutũ aut nullus aut
exiguus. Quib ego si rememorẽ illud
apłicum ñ in ueste p̾tiosa: uereor ne in¬
dignent᷑:. dum mimirũ indignum du¬
cant in se assumptã sententiã: quam
pͥus in uiliorem sexum & ordinẽ ꝓla¬
tam fuisse recognouerunt. Quasi uͦ
ñ eodem utantur medici ferro secandiᷤ
regib. quo & popłarib hominib: aut
capiti fiat iniuria. si ipsis forcipibus
capilli crescentes detondeant᷑. quib
&e unguium fuerint secata suꝑflua.
Attam̃ si dedignant᷑. pari cũ mulier¬
culis ñ quidem a me s ab apło ferun
sententia. dedignent᷑ & cũ ipsis eadem
inuolui culpa. Despiciant iam textri¬
ri. Horreant &e muriũ rubricatas pelli¬
culas quas gulas uocant. manib cir¬
cundare sacratis &e sacrantib tremenda

Expanded text:
Honorificabitis autem non cultu vestium, non equorum fastu, non amplis aedificiis, sed ornatis moribus, studiis spiritualibus, operibus bonis. Quam multi aliter! Cernitur in nonnullis sacerdotibus vestium cultus plurimus; virtutum aut nullus, aut exignus. Quibus ego si rememorem illud apostolicum, Non in veste pretiosa , vereor ne indignentur, dum nimirum indignum ducant in se assumptam sententiam, quam prius in viliorem sexum et ordinem prolatam fuisse recognoverint. Quasi vero non eodem utantur medici ferro secandis regibus, quo et popularibus hominibus: aut capiti fiat injuria, si ipsis forcipibus capilli excrescentes detondeantur, quibus et unguium fuerint resecata superflua. Attamen si dedignantur pari cum mulierculis, non quidem a me, sed ab Apostolo feriri sententia, dedignentur et cum ipsis eadem involvi culpa. Despiciant jam textriri. Horreant et murium rubricatas pelliculas, quas gulas vocant, manibus circumdare sacratis, et sacrantibus tremenda
Abbreviated transcription (Latin):
cũferor: qͥd positꝰ supra montẽ. positus sup̃
candelabrũ: Solus mͥ seruandus. solus
tam̃ ipse mͥ sum scandalo:. solus te¬
dio. solus oneri atq ꝑicło: ita ut ꝓpͥȩ
gule &e uentri &e ocło scandalitanti.
frequent̾ irasci oporteat. Quib ergo
molestiis angitur. quib lacessitur
iniuriis: cui etiam & si ꝓpͥa cessent.
nunquã tam̃ de aliens desunt fo¬
ris pugnȩ. intus timores: Nuꝑ aũ¬

Expanded text:
cumferor: quid positus supra montem, positus supra cumferor: quid positus supra montem, positus supra candelabrum? Solus mihi servandus, solus tamen ipse mihi sum scandalo, solus taedio, solus oneri atque periculo, ita ut propriae gulae et ventri, et oculo scandalizanti frequenter irasci oporteat. Quibus ergo molestiis angitur, quibus lacessitur injuriis, cui etiam, etsi propria cessent, nunquam tamen de alienis desunt foris pugnae, intus timores? 2. Nu
Abbreviated transcription (Latin):
se quȩ ñ deberetis. aut ꝑtulisse quȩ
nolletis audiuimꝰ & illa agentem
doluimꝰ. & condoluimꝰ hȩc patienti.
Inter hȩc autẽ ego recordabar illoꝵ.
u̾siculoꝵ. Qui descendunt mare in
nauib facientes oꝑationem in aquis
multis: ascendunt usq ad celos &e des¬
cendunt usq ad abyssos: anima eoꝵ
in malis tabescebat. Turbati sunt
& moti sunt sicut ebrius: & omĩs
sapientia eoꝵ deuorata ẽ. Et id̾o ñ
iudicabam ut assolet: magis qͥppe
ad compassionẽ me ꝓuocabat huiꝰ¬
cemodi cogitatio. Si inquã tempta¬
tio ẽ cuiscũq hominis uita super
t̾ram: quantis putatis ꝑiculis patit
uita pontificis: cui omniũ necesse ẽ
ferre temptationes: Si ego latens
in cauerna ce quasi sub modio. ñ qui¬
dem lucens s fumigans. uentoꝵ ta¬
men impetus nec sic declinare suffi¬
ciõ. s continus temptationũ uariis¬
q fatigatus impulsib. instar uento
agitate harundinis hac illacq cir¬

Expanded text:
se quae non deberetis, ant pertulisse quae se quae non deberetis, ant pertulisse quae nolletis audivimus, et illa agentem doluimus, et condoluimus haec patienti. Inter haec autem ego recordabar illorum versiculorum: Qui descendunt mare in navibus, facientes operationem in aquis multis, ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ad abyssos. Anima eorum in malis tabescebat; turbati sunt; et moti sunt sicut ebrius, et omnis sapientia eorum devorata est . Et ideo non judicabam, ut assolet; magis quippe ad compassionem me provocabat hujuscemodi cogitatio: Si, inquam, tentatio est cujuscunque hominis vita super terram , quantis putatis periculis patet vita pontificis, cui omnium necesse est ferre tentationes? Si ergo latens in caverna, et quasi sub modio, non quidem lucens, sed fumigans, ventorum tamen impetus nec sic declinare sufficio, sed continuis tentationum variisque fatigatus impulsibus, instar vento agitatae arundinis, hac illacque cir
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ uenerabili henrico se¬
non ensiũ archiep̃o: frater
bernardus siquid potest peccatoris
oratio. Placuit p̾stantiȩ ur̃ȩ nouũ
aliquid a nob̃ dictatum requirere.
Grauamur pondere dignitatis: s di¬
gnationis munere gratulamur. Et
blanditur petentis fauor: &e petiti-¬
onis t̾ret exactio. Qui enĩ nos sumꝰ:
ut scribamꝰ ep̃is: S rursum qͥ sumꝰ :
qui ñ obediamꝰ ep̃is: Inde dare.
inde & negare compellor qͦd postu¬
lor. Scribere tantȩ altitudim supͣ
me est: & eidem ñ obedire contra
mẽ. Utrobiq ꝑiculum: s in ea par¬
te manis imminere uidet᷑. si ñ obe¬
diero. Hac itaq exiens qua minꝰ ap¬
paret: facio quod iubetis. Dat qͥppe
ausum ipsius dignitatis dignant᷑ in¬
dulta familiaritas: & excusat p̾sũp¬
tionem auctoritas imꝑantis. Igitur¬
ex quo regni cȩloꝵ claues deo auctore
uob traditas suscepistis: ac iuxta ritũ
fortis illius mulieris manũ mittere
cepistis ad fortia: si qua uos aut egis¬

Expanded text:
no venerabili HENRICO, Senonensium archipiscopo, frater BERNARDUS, si quid postest peccatoris oratio. Placuit Praestantiae vestrae novum aliquid a nobis dictatum requirere. Gravamur pondere dignitatis, sed dignationis munere gratulamur. Et blanditur petentis favor, et petitionis terret exactio. Qui enim nos sumus, ut scribamus episcopis? Sed rursum qui sumus, qui non obediamus episcopis? Unde dare, inde et negare compellor quod postulor. Scribere tantae altitudini, supra me est: et eidem non obedire, contra me. Utrobique periculum; sed in ea parte majus imminere videtur, si non obediero. Hac itaque exiens qua minus apparet, facio quod jubetis. Dat quippe ausum ipsius dignitatis dignanter indulta familiaritas, et excusat praesumptionem auctoritas imperantis. ex quo regni coelorum claves Deo auctore vobis traditas suscepistis, ac juxta ritum fortis illius mulieris, manum mittere coepistis ad fortia , si qua vos aut egis
Abbreviated transcription (Latin):
nrãm nequaquã humilitatẽ abhorre¬
at. Non despicit illa maiestas cor con¬
tritũ &e humiliatũ in nr̃o genere: q
corpus ex eo humilitatis ñ dedignata ẽ
rius semꝑ humilitati ꝓpin quare solet
diuinitas. D eniq illa se induit: ut ap¬
pareret hommib Substantiã formã
habitumq gestauit humile: ipsius
nob cõmendans uirtutis excellentiã

Expanded text:
stram nequaquam humilitatem abhorrestram nequaquam humilitatem abhorreat. Non despicit illa majestas cor contritum et humiliatum in nostro genere, quae corpus ex eo humilitatis assumere non dedrius semper humilitati propinquare solet divinitas. Denique illa se induit, ut appareret hominibus. Substantiam, formam, habitumque gestavit humilem, ipsius nobis commendans virtutis excel
Abbreviated transcription (Latin):
ita conqueri solet. Tulerunt a me hoĩes
uidiciũ. Pat ñ uidicat quẽquã. s om̃e
uidiciũ dedit filio &e ego mͥ p̾sumam qͦd
nec ipse sibi pat̾ assumit. Uelim nolim
ipsi me astare necesse ẽ ipsi hoꝵ quȩ ges¬
serim in corpore reddere rationem: cui
nec u̾bum p̃teruolat. nec subt̾fugit co¬
gitatio. Sub tam ȩquo libratore. merito¬
rum. sub tam intimo secretoꝵ inspecto¬
re: quis głabitur castum se habere coe:
Sola ꝓfecto que ñ solet głari. ñ nouit p̾¬
sumere. contendere ñ consueuit: gram
inuentura ẽ in ocłis pietatis humilitaᷤ.
Ds̃ namq fuꝑbis resistit: humilib autẽ
dat grãm. Non contendit iudicio: nec
p̾tendit iusticiã qui uere humilis est:
s dicit. ñ intres in uidiciũ cũ seruo tuo
dñe. Recusat iudicium & postulat mi¬
sericordiã. facilius fibi ueniã impetrare.
quã iusticiã uendicare confidens. No¬
uit naturã diuinã naturalit̾ piam. q̃¬

Expanded text:
ita conqueri solet: Tulerunt homines a me ita conqueri solet: Tulerunt homines a me judicium. Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio : et ego mihi praesumam quod nec ipse Pater sibi assumit? Velim, nolim, ipsi me adstare necesse est: ipsi horum quae gesserim in corpore, reddere rationem, cui nec verbum praetervolat, nec subterfugit cogitatio. Sub tam aequo libratore meritorum, sub tam intimo secretorum inspectore, quis gloriabitur castum se habere cor? Sola profecto, quae non solet gloriari, non novit praesumere, contendere non consuevit, gratiam inventura est in oculis pietatis humilitas. Deus namque superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Non contendit judicio, nec praetendit justitiam qui vere humilis est, sed dicit: Non intres in judicium cum servo tuo, Domine . Recusat judicium, et postulat misericordiam, facilius sibi veniam impetrare posse, quam justitiam vindicare confidens. Novit naturam divina