comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cont̾eret᷑ humanũ. quos alios qͣm istos dos mundꝰ
colebat. excepto uno ppło hebreo. ⁊ quibdã extͣ ip̃m
ppłm uͥcumq gra diuina digni occultissimo atq
ustissimo dĩ udicio fuer̃: Uerum ne nimiũ longũ
faciam tacebo aliaꝵ usqqͣq gentiuĩ mala grauis¬
sima. qd̾ ad romã ꝑtinet romanũq imꝑiũ tantũ
loquar. idest ad ipsam ꝓpͥe ciuitatẽ. ⁊ quecũq illi
t̾raꝵ uł societate coniuncte. uł conditione subiecte
sunt. quȩ sint ꝑpesse añ aduentũ xͥ cum iã ad eus
uł iliũ unde origo ẽ ppłi romani. neq enĩ p̃t̾eundũ
aut dissimulandũ ẽ. qd̾ un pͥmo libro attigi. eosdẽ
habens dõs ⁊ colens. cur a grecis uic̾tũ. captũ. atq
deletum ẽ: ꝑriamo inquiunt sunt reddita laome¬
dontea pat̾na ꝑuiria. Ergo uerũ ẽ quod appollo atq
neptunꝰ eidem laomedonti merrenariis oꝑibꝰ ser¬

Expanded text:
contereretur humanum, quos alios quam istos deos mundus contereretur humanum, quos alios quam istos deos mundus colebat, excepto uno populo Hebraeo et quibusdam extra ipsum populum, ubicumque gratia diuina digni occultissimo adque iustissimo Dei iudicio fuerunt? Verum ne nimis longum faciam, tacebo aliarum usquequaque gentium mala grauissima: quod ad Romam pertinet Romanumque imperium tantum loquar, id est ad ipsam proprie ciuitatem et quaecumque illi terrarum uel societate coniunctae uel condicione subiectae sunt, quae vel Ilium, unde origo est populi Romani neque enim praetereundum aut dissimulandum est, quod et in primo libro attigi Cap. 4, eosdem habens deos et colens, cur a Graecis victum, captum atque deletum est? Priamo, inquiunt, sunt reddita Laomedontea paterna perjuria. Ergo verum est, quod Apollo atque Neptunus eidem Laomedonti mercenariis operibus ser
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror dietum de mo rm
nalis ⁊ am̃orum quȩ p̃cipuȩ cauenda s̃.
nichil dõs falsos ppło eultori suo quo
minus eoꝵ maloꝵ agg̾e p̃meretur¬
sub uenire curase s pocuis ut maxi¬
me p̾merent᷑ egisse. nc̃ de illis malis iudoo dicendũ.
quȩ sola isti ꝑpeti noluit. qualia sunt fames morbꝰ.
bellum. expoliatio. captiuitas trucidatio. ⁊ si qua sut¬
similia iam inpͥmo libro cõmemorauimus: hec eni
sola mali deputant mala quȩ nõ faciunt malos.
nec erubeseunt int̾ bona que laudant ipsi mali ẽȩ
qui laudant. magisq stomacant᷑ si uillã malã habe¬
ant. qͣm si uitã. quasi hoc sit hominis maximum
bonum. hĩte bona omĩa p̃t̾ se ipsum. S neq talia
inalaq̃ isti sola formidant. dii eoꝵ qnõ abeis lib̾e co¬
lebantur. ne illis acciderent obstiterunt. Cũ enĩ uariiᷤ
ꝑddiu̾sa tempora añ aduentũ redemptoris nr̃i iunu¬
merabilibꝰ. non nullisq &̾ in credibilibꝰ cladibꝰ genꝰ

Expanded text:
arbitror de morum malis et animorum, quae praecipue cauenda sunt, nihil deos falsos populo cultori suo, quo minus eorum malorum aggere premeretursubuenire curasse, sed potius, ut maxime premeretur, egisse. Nunc de illis malis uideo dicendum, quae sola isti perpeti nolunt, qualia sunt fames morbus, bellum exspoliatio, captiuitas trucidatio, et si qua similia iam in primo libro commemorauimus. Haec enim sola mali deputant mala, quae non faciunt malos; nec erubescunt inter bona, quae laudant, ipsi mali esse qui laudant, magisque stomachantur, si uillam malam habeant, quam si uitam, quasi hoc sit hominis maximum bonum, habere bona omnia praeter se ipsum. Sed neque talia mala, quae isti sola formidant, di eorum, quando ab eis libere colebantur, ne illis acciderent obstiterunt. Cum enim uariis per diuersa temporibus ante aduentum Redemtoris nostri innumerabilibus nonnullisque etiam incredibilibus cladibus genus
Abbreviated transcription (Latin):
ria murmurare. s sic̃ tunc regłs:⁊ sagunturi excru¬
postremũ bellum carthaginense. qnõ salustus op¬
timis moribꝰ ⁊ maxima concordia dic̃ egisse romano.
multa enĩ p̃t̾eo suscepti oꝑis modum cogitans. eo¬
dem gͦ ipso tp̃r moꝵ optimoꝵ. maximeq cõcordie.
scipio ille romȩ italieq liberator euisdemq belli pu¬
nici scdi tam horrendi. tam erciciosi. tam ꝑiculosi.
p̃clarus mirabilisq confector. uictor anuibalis. do¬
minatorq carthaginis. cuiꝰ ab adolescentia uita de¬
scbitur. diis initiat ac dedita. templisq nutrita
iuimicoꝵ aceusationibꝰ cessit. carensq patria qͣm
sua uirtute saluam ⁊ lib̾am reddidit. in oppido lin¬
t̾nense egit reliqͣm compleuitq uitam. pꝰ insignem
sium trumphumi nullo illeꝰ ur̃b captis denidio.¬

Expanded text:
ria murmurare, sed sicut tunc Regulus et Saguntini excruria murmurare, sed sicut tunc Regulus et Saguntini excrupostremum bellum Carthaginense, quando Sallustius optimis moribus et maxima concordia dixit egisse Romanos multa enim praetereo, suscepti operis modum cogitans: eodem ergo ipso tempore morum optimorum maximaeque concordiae, Scipio ille Romae Italiaeque liberator, ejusdemque belli Punici secundi tam horrendi, tam exitiosi, tam periculosi praeclarus mirabilisqmitor que Carthaginis, cuius ab adulescentia uita describitur dis dedita templisque nutrita, inimicorum accusationibus cessit carensque patria, quam sua uirtute saluam et liberam reddidit, in oppido Linternensi egit reliquam conpleuitque uitam, post insignem suum triumphum nullo illius urbis captus desid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptẽa colendi requirunt᷑. ut earum labentium atq
tͣnseuntium reꝵ felicitas tuta sit. quid nob̾ defenso¬
res ⁊ excusatores eorum de saguntinis peuntibꝰ
respondebunt. nisi quod de illo regło extincto: hoc
quippe int̾ ẽ qd̾ ille unus homo. hec tota ciuitas. ato
tam̃ int̾itꝰ causa. conseruatio fidei fuit. Proppt̾ hane
enim ad hostes ⁊ redire ille uoluit. ⁊ noluit ista tran¬
sire. Conseruata gͦ ꝓuocat dõrum iram fides. an¬
nõ possunt ⁊ diis ꝓpicus ꝑire. nõ solũ quiq homine
uerum oẽ integrȩ ciuitatis: Utrum uolunt eligit.
Si eni fidei seruate irascuntur illi dii. querant ꝑ¬
fidos aquibꝰ colant᷑. Si aut̃ etiam illis ꝓpiciis mul¬
tis gͣuibꝰq cruciatibꝰ afflicti int̾ire homines eiui¬
tatesq possunt. nullo fructu felicitatis huiꝰ colut᷑.
nentibꝰ. uerum ętian fauentibꝰ nõ sic̃ modo de mise¬

Expanded text:
propterea colendi requiruntur, ut harum labentium adque propterea colendi requiruntur, ut harum labentium adque transeuntium rerum felicitas tuta sit, quid nobis defensores et excusatores eorum de Saguntinis pereuntibus respondebunt, nisi quod de illo Regulo extincto? Hoc quippe interest, quod ille unus homo, haec tota ciuitas; utriusque tamen interitus causa conseruatio fidei fuit. Propter hanc enim ad hostes et redire ille uoluit, et noluit ista transire. Conseruata ergo prouocat deorum iram fides? an possunt et dis propitiis perire non solum quique homines, uerum etiam integrae ciuitates? Utrum uolunt. eligant. Si enim fidei seruatae irascuntur illi di, quaerant perfidos, a quibus colantur; si autem etiam illis propitiis multis grauibusque cruciatibus adflicti interire homines ciuitatesque possunt, nullo fructu felicitatis huius coluntur. nentibus, uerum etiam fauentibus non sicut modo de mise
Abbreviated transcription (Latin):
Custodiens itaq fidelit̾ qd̃ ipsis p̃sidibꝰ placito uin¬
xerat. fide uinde̾at. uiratione ꝯstrinãat. a ꝑfido¬
obsessa. opp̃ssa. consumpta ẽ. Si ipsi dii tempes¬
tate atq fulmmnibꝰ terruerunt anmibalẽ pꝰea ro¬
tale aliquib fac̾ent. Audeo quippe dice honestius
illos ꝓamicis romanoꝵ idõ ꝑiditantibꝰ ne roma¬
nis frang̾e̾nt fidem. ⁊ nullam opem tẽ habentibꝰ
qͣm ꝓ ipsis romanis qui ꝓ se pugnabant atq ad¬
uersus annibalem opulenti erant potuisse tempe¬
tate seuire. Si gͦ tutores ẽẽnt romanȩ felicitatis ⁊
głe tam gͣue ab ea crimen saguntinȩ calamitatis
au̾tent. Nunc uͦ qͣm stulte creditur diis illis defenso¬
ribus romani uicttre annibale ñ ꝑisse. qui sagur¬
tine urbi nõ potuerunt. ne ꝓ eiꝰ ꝑiret amicitia sub¬
derat. non mercede breuissimi temꝑis. s et̾nitatis
in t̾mine. Proistis aut̃ diis. qui ꝓpt̾ea coli ꝓibentur.

Expanded text:
Custodiens itaque fideliter, quod ipsis praesidibus placito iunCustodiens itaque fideliter, quod ipsis praesidibus placito iunxerat, fide uinxerat, iuratione constrinxerat, a obsessa, oppressa, consumpta est. Si ipsi dii tempestate atque fulminibus Annibalem postea Rotale aliquid facerent. Audeo quippe dicere honestius illos pro amicis Romanorum ideo periclitantibus, ne Romanis frangerent fidem, et nullam opem tunc habentibus quam pro ipsis Romanis, qui pro se pugnabant adque aduersus Hannibalem opulenti erant, potuisse tempestate saeuire. Si ergo tutores essent Romanae felicitatis et gloriae, tam graue ab ea crimen Saguntinae calamitatis auerterent; nunc uero quam stulte creditur, dis illis defensoribus Romam uictore Hannibale non perisse, qui Saguntinae urbi non potuerunt, ne pro eius periret amicitia, subderat, non mercede breuissimi temporis, sed aeternitatis interminae. Pro istis autem dis, qui propterea coli perhibentur,
Abbreviated transcription (Latin):
ti carthaginẽ ꝑgunt. querimoniãq deponunt fe¬
deris rupti. infectoq negocio romã redeunt. dum
hemore aguntur. misera illa eiuitas opulentissima
mense deleta ẽ. Cunis int̾itum legẽ. quantomag̾
seribe horroris ẽ. Breuit̾ tam̃ eum cominemorabo.
ad rem quippe quȩ agitur multũ ꝑtinet. Pmo famȩ
contabuit. nanȩtiam suoꝵ cadaueribꝰ a nõ millis
pasta ꝑibetur. Deinde omniũ fessa rerum. ne saltẽ
captiua in manus annibalis ꝑueniret. ingentẽ
rogii publicȩ instrux̃. inquẽ ardentẽ feiro ętiam
trucidatos omnes se suosq nuserunt. hic aliqͥd
agerent dii hellu̾nes atq nebulones sacͥficiorum¬
ad ipibꝰ mniantes. fallatium diuinationũ caligine
decipientes. hic aliquid agerent. eiuitati ppłi roma¬
ni amacissime subuenirent. fidei oseruatione ꝑe¬
untem ꝑire ñ sinerent. Ipsi utiq medii p̃fuer᷑.
cum romani rei publice int̾iecto fed̾e copulata ẽ.

Expanded text:
ti Carthaginem pergunt, querimoniamque deponunt foeti Carthaginem pergunt, querimoniamque deponunt foederis rupti, infectoque negotio Romam redeunt. Dum hae morae aguntur, misera illa civitas opulentissima, Poenis mense deleta est. Cujus interitum legere, quanto magis scribere, horroris est. Breviter tamen eum commemorabo: ad rem quippe quae agitur, multum pertinet. Primo fame contabuit: nam etiam suorum cadaveribus a nonnullis pasta perhibetur. Deinde omnium fessa rerum, ne saltem captiva in manus Annibalis perveniret, ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam trucidatos omnes se suosque miserunt. Hic aliquid agerent dii helluones atque nebulones, sacadipibus inhiantes et fallacium diuinationum caligine decipientes; hic aliquid agerent, ciuitati populi Romani amicissimae subuenirent, fidei conseruatione pereuntem perire non sinerent. Ipsi utique medii praefuerunt, cum Romanae rei publicae interiecto foedere copulata est.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam stipendiis sufficiciendis cum defeciss era
rium
in usus publicos opes uenere p̾uate. adõ uno qͦ id
quod habuit conferente. ut p̃t̾ singulos aureos anuloᷤ
sigłasq bullas miserabilia dignitatis insignia. nicħ
sibi auri senatus ipse. quantomag̾ cęt̾i ordines tͥbꝰq
relinquerent. Quis feiret istos si nr̃is temporibꝰ ad
hanc inopiam cogerentur. cum eos modo uix feramꝰ.
qͣm tẽ legionibꝰ ꝓ exetrema salute collata sunt: S in¬
his omnibꝰ belli punici scđi mał. nicħ miferabiliꝰ
ac miserabili querela digniꝰ. qͣm exitiũ saguntinoꝵ
fuit. ħ quippe yspaniȩ ciuitas. amicissima ppłi ro¬
mani. dum eidem ppło fidẽ seruabat euersa ẽ. hic
enim annibal fracto fedẽ romanoꝵ. causas quesiuit
quibꝰ eos itritaret ad bellum. Saguntũ gͦ ferocit̾
obsidebat. Quod ubi romȩ auditum ẽ. missi legati
ad annibalem ut ab eius obsidione disced̾et. cõtemp¬

Expanded text:
etiam stipendiis sufficetiam stipendiis sufficrium, in usus publicos opes venere privatae, adeo unoquoque id quod habuit conferente, ut praeter singulos annulos aureos singulasque bullas, miserabilia dignitatis insignia, nihil sibi auri senatus ipse, quanto magis caeteri ordines tribusque relinquerent! Quis ferret istos, si nostris temporibus ad hanc inopiam cogerentur, cum eos modo vix feramus,quam tunc legionibus pro extrema salute collata sunt? his omnibus belli Punici secundi malis, nihil miserabilius ac miserabili querela dignius, quam exitium Saguntinorum fuit. Haec quippe Hispaniae civitas amicissima populi Romani, dum eidem populo fidem servat, eversa est. Hinc enim Annibal fracto foedere Romanorum, causas quaesivit quibus eos irritaret ad bellum. Saguntum ergo ferociter obsidebat: quod ubi Romae auditum est, missi legati ad Annibalem, ut ab ejus obsidione discederet. Contemp
Abbreviated transcription (Latin):
horrendo malo quid dicam: ubi anmbal cũ eẽt
crudelissimus. tam̃ tanta in unicoꝵ atrocissimoꝵ
cede satiatus. parci uisisse ꝑibet᷑: Poñ tres modios
anuloꝵ aureorum carthaginem misit. quo intel¬
ligerent tantam in illo p̾lio dignitatẽ cecidisse
romanam. ut facilus eam caꝑet m̃sura qͣm nu¬
merus atq hinc strages turbecȩt̾e tanto utiq nu¬
meriosioris. quanto infirmioris. quȩ sinȩ anulis
iacebat. conicienda potuis quã nuncianda puta¬
retur. Deniq tanta militum inopia secuta ẽ. ut
romani reos facinorum ꝓposita inpunitate collige¬
rent. seruicia lib̾tate donarent. atq illis pudendꝰ
non tam suppleret᷑. qͣm institueret᷑ ex̾citus. Seruiꝰ
itaq ymino ne faciamus uuiriam iam lib̾tis
ꝓ romana re publica pugnaturis arma defuer̃.
detracta sunt templis tamqͣm romani diis suis
dicerent. Ponite quȩ tamdui manit̾ habuistis.
si forte aliquid utile inde fac̾e possint nr̃a man¬

Expanded text:
horrendo malo quid dicam, ubi Hannibal, cum esset horrendo malo quid dicam, ubi Hannibal, cum esset crudelissimus, tamen tanta inimicorum atrocissimorum clade satiatus parci iussisse perhibetur? Unde tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quo intellegerent tantam in illo proelio dignitatem cecidisse Romanam, ut facilius eam caperet mensura quam numerus, adque hinc strages turbae ceterae tanto utique numerosioris, quanto infimioris, quae sine anulis iacebat, conicienda potius quam nuntianda putaretur. Denique tanta militum inopia secuta est, ut Romani reos facinorum proposita inpunitate colligerent, seruitia libertate donarent adque illis pudendus non tam subpleretur quam institueretur exercitus. Seruis itaque, immo, ne faciamus iniuriam, iam libertis, pro Romana re publica pugnaturis arma defuerunt. Detracta sunt templis, tamquam Romani dis suis dicerent: Ponite quae tam diu inaniter habuistis, ne forte aliquid utile inde facere possint nostra man
Abbreviated transcription (Latin):
felicitas eiuitatis ꝑire non posset. Proinde eũ illiᷤ
ȩtiam manentibꝰ sacris. uł salutis contricio. uł in¬
felicitas uruisse monstratur. mutare sentenciam
qͣm defende nequeunt erubescant. Scd̾o aut̃ pu¬
nico bello nimis longum ẽ cõmemorare. clades duoꝵ
ppłoꝵ tam longe secum lateq pugnatiũ. ita ut
his quoq fatentibꝰ qui nõ tam nairare bella roma¬
na qͣm romanũ imꝑuim laudare instituerunt
similior uicto fuerit illȩ qui uicit. Annibale qͥppe
ab ẏspania surgente: ⁊ pireneis montibꝰ suꝑatis.
gallia transcursa. alpibꝰ diruptis.tam longo cir¬
euitu auctis uiribꝰ cuncta uastando aut subigen¬
do.torrentis modo italiȩ faucibꝰ irruente. quã
eruenta p̃̾lia gesta sunt. quotiens romani suꝑati
qͣm multa ad hostem oppida defecer̃. qͣm multa
capta ⁊ opp̃ssa. qͣm dire pugne ⁊ tociens annibali
romana eladę głiose. De cauensi aut̃ mirabilit̾

Expanded text:
felicitas ciuitatis perire non posset. Proinde cum illis felicitas ciuitatis perire non posset. Proinde cum illis etiam manentibus sacris uel salutis contritio uel infelicitas inruisse monstratur, mutare sententiam, quam defendere nequeunt, erubescunt. CAPUT nico bello nimis longum est commemorare clades duorum populorum tam longe secum lateque pugnantium. ita ut his quoque fatentibus, qui non tam narrare bella Romana quam Romanorum imperium laudare instituerunt, similior uicto fuerit ille qui uicit. Hannibale quippe ab Hispania surgente et Pyrenaeis montibus superatis, Gallia transcursa Alpibusque disruptis, tam longo circuitu auctis uiribus cuncta uastando aut subigendo torrentis modo Italiae faucibus inruente quam cruenta proelia gesta sunt, quotiens Romani superati! quam multa ad hostem oppida defecerunt, quam multa capta et obpressa! quam dirae pugnae et totiens Hannibali Romana clade gloriosae! De Canr.ensi autem mirabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
cum ab illo incendio lib̾are ñ possent. metellus
pontifer suȩ quodãmꝰ salutis oblitus uruens ea
semi ustulatus abripuit. neq enĩ uł ipsum igniᷤ
agnouit. At uero erat ibi nuunen qd̃ nõ etiam si
fiusset fugiss. homo gͥ potiuis sacris ulesteaqiã
illa homini ꝓdẽe potuerunt. Si aut ascipsis
ignem non reppellebat. ciuitatẽ cuiꝰ saliite tueri
putabant̃. quid contͣ illas aquas flaminasa po¬
tant ad uiuare: fic etiam resipsa nieħea ꝓrsus
potuisse patefeeit. hȩc istis nequaqͣm obicerentur
a nob̾. si illa saera diceient no tuendis his bonis
temporalibꝰ instituta. s significandis et̾nis. ⁊ ĩõ eũ
ea quod cor poralia usibiliaq ẽẽnt ꝑire conting̾et.
nicħ his rebus minui ꝓpt̾ quas fuerãt instituta. ⁊
posse ad eos dem usus denuo reparari. Nunc uero
cecitate mirabili eis sacris quȩ ꝑire possent fieri
potuisse exristimant. ut salus t̾rene ⁊ temporał

Expanded text:
cum ab illo incendio liberare non possent, Metellus cum ab illo incendio liberare non possent, Metellus pontifex suae quodam modo salutis oblitus inruens ea semiustus abripuit. Neque enim uel ipsum ignis agnouit, aut uero erat ibi numen, quod non etiam, si fuisset, fugisset. Homo igitur potius sacris Vestae quam illa homini prodesse potuerunt. Si autem a se ipsis ignem non repellebant, ciuitatem, cuius salutem tueri putabantur, quid contra illas aquas flammasque poterant adiuuare? sicut etiam res ipsa nihil ea prorsus potuisse patefecit. Haec istis nequaquam obicerentur a nobis, si illa sacra dicerent non tuendis his bonis temporalibus instituta, sed significandis aeternis, et ideo, cum ea, quod corporalia uisibiliaque essent, perire contingeret, nihil his rebus minui, propter quas fuerant instituta, et posse ad eosdem usus denuo reparari. Nunc uero caecitate mirabili eis sacris, quae perire possent, fieri potuisse existimant, ut salus terrena et temporalis
Abbreviated transcription (Latin):
s. Illius uiri ⁊ captiuitas mopinatissima: ⁊ seruitꝰ
indignissima. ⁊ uiratio fidelissima. ⁊ mors crudeliᷤ¬
sima. si dõs illos ñ cogit erubesc̾e̾. uerũ ẽ qd̾ erei s̃
⁊ non hũt sanguinem. Nec mala illo tempore gra¬
uissima intra męnia defuerunt. Nam ex undã¬
te nimis ultra morẽ fluuio tib̾ino pene omnia
urb̃ plana subuersa sunt. aliis impetu qͣsi torrẽ¬
tis impulsis. aliis ułut stagno duturno made¬
factis atq sublapi̾s. Istam deuide pestem. igniᷤ
ꝑniciosior subsecutus ẽ. qui correptis cirea forum
quibꝰq celsioribꝰ. etiam templo ueste suo familiariᷤ¬
simo ñ peꝑcit. uͭͥ ei ueluti uitam ꝑpetuã diligen¬
tissima substitucione lignoꝵ nõ tã honorate qͣm
dampnatȩ uirgines donare consueuerat. t̃unc u̾o
illic ignis nõ tantum uiuebat. s ȩtiam seiuebat.
cuiꝰ impetu exterrite uirgines sacra illa fatalia
quȩ iam tres in quibꝰ fuerant p̾sserant ciuitate.

Expanded text:
s inopinatissima et seruitus indignissima, et iuratio fidelissima et mors crudelissima si deos illos non cogit erubescere, uerum est quod aerei sunt et non habent sanguinem. Nec mala illo tempore grauissima intra moenia defuerunt. Nam exundante nimis ultra morem fluuio Tiberino paene omnia urbis plana subuersa sunt, aliis impetu quasi torrentis inpulsis, aliis uelut stagno diuturno madefactis adque sublapsis. Istam deinde pestem ignis perniciosior subsecutus est. qui correptis circa forum quibusque celsioribus etiam templo Vestae suo familiarissimo non pepercit, ubi ei ueluti uitam perpetuam diligentissima substitutione lignorum non tam honoratae quam damnatae uirgines donare consuerant. Tunc uero illic ignis non tantum uiuebat, sed etiam saeuiebat. Cuius impetu exterritae uirgines sacra illa fatalia, quae iam tres, in quibus fuerant, presserant ciuitates,
Abbreviated transcription (Latin):
hender̃. neq de ciuili cuiꝰ illa pars eẽ conuincit᷑ eiꝰꝙ
⁊ ista simillima uł ȩtiã det̾ior inuenitur sꝑanda ẽ
et̾na uita. si cui satis ñ sunt q̃ in ħ uolumine dicti
sunt. adiungat ȩtiã illa quȩ ĩsuꝑioribꝰ libris. ⁊ mar¬
mȩ qͣrto de felicitatis datore dõ plurima disputata

Expanded text:
ehenderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuincitur eiusque ehenderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuincitur eiusque et ista simillima uel etiam deterior inuenitur, speranda est aeterna uita, si cui satis non sunt quae in hoc uolumine dicta sunt, adiungat etiam illa, quae in superioribus libris et maxime quarto de felicitatis datore Deo plurima disputata
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ iam tunc uidĩs inimissimos. in neutͣm partẽ
cõmemorare ausus ẽ. ne uł laudaret contͣ sue pat̾e
uet̾em ꝯsuetudinem uł rep̾hendet contͣ ꝓpͥam for¬
sitan uoluntatẽ. De illis sane uideis cum loq̃retur
ait. Cum int̾im usq eo sceleratissimȩ gentis osuetudo
ꝯualuit. ut ꝑ omnes iã tras recepta sit. sic uicti uic¬
toribꝰ leges ded̾unt. Mirabat᷑ hȩc dicens. ⁊ quid diui¬
uitus aget᷑ ignorans. subiecit plane sentenciã qͣ sign¬
ficaret qͥd de illoꝵ sacram̃toꝵ rõne sentiret. Ait eniꝰ.
Illi tñ causas ritus sui nouer̃. maior pars ppłi facit.
a ppło dĩ eui uite ȩt̾nȩ mist̾iĩ reuelatũ ẽ tp̃r qͦ opor¬
tuit eadem auctoritate sublata sint. ut ⁊ alias dixi¬
nꝰ maximȩ cũ adu̾sꝰ manicheos age̾mꝰ. ⁊ in ħ oꝑeloco
oportuniore dicendũ ẽ. Nc̃ ꝓpt̾ tres theologias qͣs gre¬
ei diẽt mythicen. phisicen. politicen. latine aut̃ dici

Expanded text:
tamen iam tunc Iudaeis inimicissimos in neutram partem tamen iam tunc Iudaeis inimicissimos in neutram partem commemorare ausus est, ne uel laudaret contra suae patriae ueterem consuetudinem, uel reprehenderet contra propriam forsitan uoluntatem. De illis sane Iudaeis cum loqueretur, ait: \'Cum interim usque eo sceleratissimae gentis consuetudo conualuit, ut per omnes iam terras recepta sit: uicti uictoribus leges dederunt. Mirabatur haec dicens et quid diuinitus ageretur ignorans subiecit plane sententiam, qua significaret quid de illorum sacramentorum ratione sentiret. Ait enim: <Illi tamen causas ritus sui nouerunt; maior pars populi facit, a populo Dei, cui uitae aeternae mysterium reuelatum est, tempore quo oportuit eadem auctoritate sublata sint, et alias diximus, maxime cum aduersus Manichaeos ageremus, et in hoc opere loco opportuniore dicendum est. CAPUT XII. eci dicunt mythicen physicen politicen, Latine autem dici
Abbreviated transcription (Latin):
eĩt uł ad rẽ ꝑtiñet. s istȩ quẽ philosophi qͣsi libũ
fecer̃. tam̃ quia illustris ppłi romani senator erat.
colebat qd rep̃hendebat. agebat qd̾ arguebat. quod
culpabat adorabat. qi uid elic magnii aliqͥd eũ
pbilosophia docuerat ne suꝑsticiosꝰ eẽt inmundo
s ꝓpt̾ leges ciuni moresq hominũ ñ quidẽ ages fin¬
gentem icenicũ in theat᷑. s imitaret᷑ intemplo. eodap¬
nabiliꝰ quo illa quȩ m̃dacit̾ agebat sic ag̾et ut eu
ppłis ueracit̾ ag̾e existimaret. scȩnicus aut̃ ludeiss
potius delectaret. qͣm fallendo deciꝑet: hinc int̾¬
alias cuuł theologiȩ suꝑsticiones rephendit ȩtiam
sacramenta uid̾oꝵ ⁊ inaxcime sabbata. init.lit̾ eas
face affirmans qd̾̃ ꝑ illos singłos septẽ int̾positos
dies septimã fere partẽ ȩtatis suȩ ꝑdant uocando
⁊ multa in tp̃e urgentia ñ agendo ledant᷑. Ap̃ianos

Expanded text:
esset, vel ad rem pertineret. Sed iste, quem philosophia quasi liberum esset, vel ad rem pertineret. Sed iste, quem philosophia quasi liberum fecerat, tamen quia illustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat: quia videlicet magnum aliquid cum philosophia docuerat, ne superstitiosus esset in mundo, sed propter leges civium moresque hominum, non quidem ageret fingentem scenicum in theatro, sed imitaretur in templo: eo damnabilius, quo illa, quae mendaciter agebat, sic ageret, ut eum populus veraciter agere existimaret; scenicus autem ludendo potius delectaret, quam fallendo deciperet. CAPUTalias ciuilis theologiae superstitiones reprehendit etiam sacramenta Iudaeorum et maxime sabbata, inutiliter eos facere adfirmans, quod per illos singulos septem interpositos dies septimam fere partem aetatis suae perdant uacando et multa in tempore urgentia non agendo laedantur. Christianos
Abbreviated transcription (Latin):
damus. det̾iora sunt templa uͥ hȩc agunt᷑. qͣm theat᷑
uͥ finguntur. Uñ in his sacͥ̾s ciuił theologie has par¬
tes potiꝰ eleg̾ seneca sapienti. ut eas in amĩ religi¬
one nõ habeat. s in actibꝰ fingat. Ait enĩ. Quȩ oĩa
sapiens seruabit. tanqͣm legibꝰ uissa. ñ tanqͣm diis
grata. X paulopost. Quid qd̾ ⁊ matͥmonia ingͥt
dõꝵ uingimus: & ne piȩ quidẽ frm̃ ac soroꝵ. bel¬
lonã marti collo camus. uulcano uenerẽ. neptuno
salaciam. Quosdam tñ celibes relinquimꝰ. quasi¬
conditio defec̾it. p̃sertim cum quedã uiduȩ sint. ut
populonia. uł fulgura.⁊ ouia rumina. quibꝰ nõ
miror petitorẽ defiusse. Omnẽ istam ignobilẽ dõꝵ
turbam qͣm longo euo longa suꝑsticio c̃gessit. sie
inquit adorabimus. ut meminerimꝰ cultũ eiꝰ mag̾
ad morẽ qͣm ad rem ꝑtinere. Nec leges gͦ nec illi mo
res in cuuli theologia id instituer̃. qd̾ diis gratũ

Expanded text:
damus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra damus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra ubi finguntur. Unde in his sacris ciuilis theologiae has partes potius elegit Seneca sapienti, ut eas in animi religione non habeat, sed in actibus fingat. Ait enim: \'Quae omnia sapiens seruabit tamquam legibus iussa, non tamquam dis grata. Et paulo post: <Quid quod et matrimonia, inquit, deorum iungimus, et ne pie quidem, fratrum ac sororum! Bellonam Marti conlocamus, Vulcano Venerem, Neptuno Salaciam. Quosdam tconditio defecerit; praesertim cum quaedam viduae sint, ut Populonia, vel Fulgora, et diva Rumina: quibus non miror petitorem defuisse. Omnem istam ignobilem deorum turbam, quam longo aevo longa superstitio congessit, sic, » inquit, « adorabimus, ut meminerimus cultum ejus magis ad morem, quam ad rem pertinere. » Nec leges ergo illae, nec mos in civili theologia id instituerunt, quod diis gratum
Abbreviated transcription (Latin):
qui uano motu brachioꝵ imitat᷑ unguentẽ. Sũt
que iunoni ac minerue capillos disponant. longe
a templo ñ tantum a simulacro stantes. digitos
mouent ornantiũ mͦ. Sunt quȩ specłm teneant.
sunt quȩ ad uadimonia sua dos ad uocent. sunt qͥ
libellos offerunt. ⁊ illos causam suã doceat. Doctꝰ
archimimꝰ senex iam de crepitus. cotidie in capitolio
mimũ agebat. quasi dii libent̾ expectarent. quẽ illi
homines desierant. Om̃e illic artificui genus oꝑantiũ
diis ĩ mortalibꝰ desidet. X paulo post. hi tamꝰ inqͥt
ȩtiã si suꝑuacuũ usũ ñ turbem. nec infamẽ dõ ꝓmit¬
tunt. sedent quidẽ incapitolio qui se a ioue amari
putant. ne iuinonis quidẽ si cred̾e poetis ueł iracun¬
dissimȩ respectu t̾rent᷑. Hanc lib̾tatem uairo ñ ha¬
buit. tantumͦ poeticã theologiam rep̃hende ausus ẽ
cuulẽ ñ ausus ẽ qͣm iste concidit. S si uerũ atten¬

Expanded text:
qui uano motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt qui uano motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt quae Iunoni ac Mineruae capillos disponant longe a templo, non tantum a simulacro stantes digitos mouent ornantium modo, sunt quae speculum teneant; sunt qui ad uadimonia sua deos aduocent, sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, cottidie in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illi homines desierant. Omne illic artificum genus operatum dis inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Capitolio, quae se a Ioue amari putant: ne Iunonis quidem, si credere poetis uelis, iracundissimae respectu terrentur.\' Hanc libertatem Varro non habuit; tantum modo poeticam theologian reprehendere ausus est, ciuilem non ausus est, quam iste concidit. Sed si uerum adten
Abbreviated transcription (Latin):
ac sanguine supplicant. Si cui intueri uacet quȩ
faciunt queq paciuntur. inueniet tam indecora
honestis.tam indigna lib̾is.tã dissimilia sanis.
ut nemo fuerit dubitatus furere eos. si cũ pau¬
cioribꝰ furerent. ne sanitatis patͦciniũ ẽ insanien¬
tium turba. Iam illa quȩ in ipso capitolio fieri
solere cõmemorat. ⁊ intrepide omĩno coarguit. qͥs¬
credat nisi ab uridentibꝰ aut furentibꝰ fieri: Nã
cum in sacris egiptiis osyrini lugeri ꝑditũ. mox
aũ inuento magnũ ee gaudium derisisset. cum
ꝑdit euis inuentioq figant. dolor tam̃ ille atq
leticia ab eis qui nichil ꝑdid̾unt nicħq inuener̃
ueracit̾ expͥmatur. huic tñ inquit furori certum
tempꝰ ẽ tolabile semel in anno insanire ĩ capitoliũ
ꝑ uen as. Pudebit publicate dementiȩ. qd̃ sibi ua¬
nus furor attͥbuit officii. Alius numina dõ subic̃.
alius horas ioui minciat. alius lic̾tor ẽ aliꝰ uictor.

Expanded text:
ac sanguine supplicant. Si cui intueri uacet, quae ac sanguine supplicant. Si cui intueri uacet, quae faciunt quaeque patiuntur, inueniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent; nunc sanitatis patrocinium est insanientium turba.\' Iam illa, quae in ipso Capitolio fieri solere commemorat et intrepide omnino coarguit, qcredat nisi ab irridentibus <aut furentibus fieri? Nam> cum in sacris egiptiis Ysim lugere <perditum, mox autem inuentum magno esse gaudio derisisset, cum perditio eius inuentioque fingatur, dolor tamen ille adque laetitia ab eis, qui nihil perdiderunt nihilque inuenerunt, ueraciter exprimatur: \'Huic tamen, inquit, furori certum tempus est. Tolerabile est semel anno insanire. In Capitolium perueni: pudebit publicatae dementiae, quod sibi uanus furor adtribuit officii. Alius nomina deo subicit, alius horas Ioui nuntiat, alius lector est, alius unctor,
Abbreviated transcription (Latin):
nia: Slucianã taciꝰ dedicaũ deã.picũ tyb̃inũq
romulus. hostilius pauorem atq pallorẽ tet̾rimos
hominum affectꝰ. quorum alt̾ m̃tis teirite motus
ẽ. alit̾ corpr̃is. nec morbꝰ quidem s color. hec numi¬
na potiꝰ eredes. ⁊ cęlo recipies. de ipsis u̾o ritibꝰ
crudelit̾ turpibꝰ qͣm lib̾e scͥpsit: Ille inquit uiri¬
les sibi partes amputat. ille lacertos seeat. U bi¬
iratos dõs timent. qͥsis ꝓpicios m̾entur: Dii aut̃
nullo debent coli gen̾e si hoc uolunt. T̃antus ẽ ꝑ¬
turbatȩ m̃tis ⁊ sedibꝰ sus pulsȩ furor. ut sic dii pla¬
centur. quẽ ad modũ nec quidẽ homines seuiunt
tet̾rimi: S in fabulas traditȩ crudelitatis. tiranni
lacerauer̃ aliquoꝵ m̃bra. neminẽ sua lacerare
usser̃. In regiȩ libidinis uoluptatẽ castrati sunt
quidã. s nemo sibi ne uir ẽẽt. iubente d̾no manꝰ
intulit. Seipsi in templis c̃trucidant uuln̾ibꝰ sui.

Expanded text:
nia? Cloacinam Tatius dedicavit deam, Picum Tiberinumque nia? Cloacinam Tatius dedicavit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hostilius Pavorem atque Pallorem teterrimos hominum affectus, quorum alter mentis terrilae molus est, alter corporis, nec morbus quidem, sed color. Haec numina potius credes, et coelo recipies? De ipsis vero ritibus crudeliter turpibus quam libere scripsit? Ille, inquit, viriles sibi partes amputat, ille lacertos seiratos deos timent, qui sic propitios merentur? Di autem nullo debent coli genere, si hoc uolunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor, ut sic di placentur, quem ad modum ne quidem homines saeuiunt taeterrimi et in fabulas traditae crudelitatis. Tyranni lacerauerunt aliquorum membra, neminem sua lacerare iusserunt. In regiae libidinis uoluptatem castrati sunt quidam; sed nemo sibi, ne uir esset, iubente domino manus intulit. Se ipsi in templis contrucidant, uulneribus suis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑsticiones condidit. multo copiosius atq uehe¬
mentius reprehendit ipse cuulẽ istam ⁊ urbanam
theologiam qͣm uairo theatricã atq fabulosam. sũ
enim de simulacris ag̾et saeros inquit ĩmortales ĩ¬
uiolabiles in mat̾ia uilissima atq in mobili dedi¬
cant. habitus illis dantes hominum feraꝵq et
piscium. quidam uero mixto sexi diuersis corpo¬
ribus induunt ⁊ numina uocant. Quȩ si spũ accep¬
to subito occunerent. monstra hab̾entur. Dem̃ aliqͣn¬
to post. cum theologiã nat᷑alẽ p̃dicans quoꝵdã phi¬
losophorum sententias digessisset. opposuit sibi q̃stio¬
nem ⁊ ait. hoc loco dicat aliquis. Credã gͦ t̾ram ⁊
celos dos eẽ ⁊ supͣlunam alios. infra alios. ego ferã
aut platonẽ aut ꝑipateticum stratonẽ. quorum
alt̾ fecit dm̃ sine corpore alt̾ sine animo. U ad hoc
respondens quid gͦ tandem inquit ueriora tͥ uiden¬
tur titi tacii. aut romuli. aut tullii hostilii somp¬

Expanded text:
stitiones edidit,multo copiosius atque vehementius reprehendit civilem istam et urbanam theologiam, quam Varro theatricam atque fabulosam vocavit. Cum enim de simulacris ageret Seneca, “Sacros – inquit – immortales, inviolabiles in materia vilissima atque immobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et piscium, quidam vero mixto sexu, diversis corporibus induunt. Numina vocant que, si spiritu accepto subito occurrerent, monstra haberentur”. Deinde aliquanto post, cum, theologiam naturalem predicans, quorundam phylosophorum sentencias digessisset, apposuit sibi questionem et ait: “Hoc loco dicet aliquis: credam ego celum et terram deos esse et supra <lunam> alios et infra alios? Ego feram aut Platonem aut Peripateticum Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo?\' Et ad hoc respondens: \'Quid ergo tandem, inquit, ueriora tibi uidentur Titi Ta
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sunt hominis. sicuti ẽ uictus atq uestitus.
⁊ quecumq alia huic uitȩ sunt necessaria. osten¬
dens in om̃ibꝰ quid sit cuiusq minus:⁊ ꝓpt̾ quid
cuiq debeat supplicari. In qua uniu̾sa diligentia.
nullos demonstrauit uł nominauit dõs. a quibus
istum hominem ciuilẽ theologiam tam diligent᷑
exponendo ⁊ aꝑiendo. eamq illi fabulose in digne
atq ꝓbrose similem demonstrando atq ipsam fa¬
bulosam partem ẽẽ huius satis eudent̾ a ocendo.
nõ nisi illi naturali qͣm dicit ad philosophos ꝑtin̾e
in amis hominũ moliri locũ ea subtilitate ut fa¬
bulosam rep̾hendat. eunlẽ uero rephende quidem
ñ audeat s ꝓdendo rephensibilẽ ostendat: atq ita
utraq iudicio recte intelligentium reꝓbata sola¬
naturalis remaneat eligenda: de qua suo loco ni
ad uitorio dĩ ueri. diligentius disserenaum e. L ibta

Expanded text:
quae sunt hominis, sicuti est uictus adque uestitus quae sunt hominis, sicuti est uictus adque uestitus et quaecumque alia huic uitae sunt necessaria, ostendens in omnibus, quod sit cuiusque munus et propter quid cuique debeat supplicari; in qua uniuersa diligentia nullos demonstrauit uel nominauit deos, a quibus istum hominem ciuilem theologian tam diligenter exponendo et aperiendo eamque illi fabulosae, indignae adque probrosae, similem demonstrando adqbulosam partem esse hujus satis evidenter docendo, nonnisi illi naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, civilem vero reprehendere quidem non audeat, sed prodendo reprehensibilem ostendat, atque ita utraque judicio recte intelligentium renaturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adiutorio Dei ueri diligentius disserendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
mon sys indiifestiꝰ ex docuerunt ⁊ huiꝰ urbane
ches logie ubut electe ꝓbate. illam thettricam
Aellam atq repbatam membrũ partemꝙ fecer.
ar cũ sit uinuu̾̃sa t̃pis ⁊ fallax atq in se contineat
comiticios cos. iina pars enus fit inlitteris sac̾dotũ.
adita in carminibꝰ poetaꝵ. Utrum ht̃ ⁊ alias par¬
tes. alia questio e. Nc̃ ꝓpt̾ diuisionẽ uanonis.
⁊ urbanam ⁊ theatricam theologia ad unam
cunle ꝓtine. satis ut opinor ostendi. Uñ quia s
ambe simił tpitudinis. absurditatis. indignita¬
tis. falsitatis. absit auiris religiosis ut siue ab hae.
siuȩ ab illa. uita sꝑetur ȩt̾na. Deniq ⁊ ipsȩ uano
cõmemorare ⁊ emimerare dõs cey a cõceptione hõis
quoꝵ nuimerus ẽ exorsus a iano. eamq seriẽ ꝑdux̃
usq ad decrepiti hominis mortem.⁊ dos ad ipsum
hominẽ ꝑtinentes clausit ad neniã deam quȩ in
funeribꝰ senũ cantat᷑. Deui cepit dõs alios osten¬
dere. qui ꝑtiñent non ad ipsum hominem. s ad ea

Expanded text:
nifestius esse docuerunt, et huius urbanae theologiae uelut electae et probatae illam theatricam abiectam adque reprobatam membrum partemque fecerunt, ut, cum sit uniuersa turpis et fallax adque in se contineat commenticios deos, una pars eius sit in litteris sacerdotum, altera in carminibus poetarum. Utrum habeat et alias partes, alia quaestio est: nunc propter diuisionem Varronis et urbanam et theatricam theologian ad unam ciuilem pertinere satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia sunt ambae similis turpitudinis absurditatis, indignitatis falsitatis, absit a ueris religiosis, ut siue ab hac siue ab illa uita speretur aeterna. Denique et ipse Varro commemorare et enumerare deos coepit a conceptione hominis, quorum numerum est exorsus a Iano, eamque seriem perduxit usque ad decrepiti hominis mortem, et deos ad ipsum hominem pertinentes clausit ad Neniam deam, quae in funeribus senum cantatur; deinde coepit deos alios ostendere, qui pertinerent non ad ipsum hominem, sed ad ea,
Abbreviated transcription (Latin):
Illam theatricã ⁊ fabulosam theologiam ab ista
eiuiili pende nouer̃. ⁊ ei de carminibꝰ poetaꝵ tas
de speeulo resultare ⁊ iõ ista exposita qͣm dampis¬
re ñ audent. illã eiꝰ imaginem lib̾iꝰ arguunt e
rep̃hendunt. ut qͥ agnoseunt quid ułine. ⁊ hel
ipsã faciem euiꝰ illa imago ẽ detestent᷑. Quã ciu
dĩ ipsi taqͣm in eodem speculo se intuentes. ia
diligunt. ut qui qualesq sint in utͣq melius
mdeantur. Unde ⁊⁊ cultores suos t̾ribilibꝰ inł
compuler. ut in mundiciã theologiȩ fabulose

Expanded text:
illam theatricam et fabulosam theologiam ab ista illam theatricam et fabulosam theologiam ab ista civili pendere noverunt, et ei de carminibus poetarum tanquam de speculo resultare; et ideo ista exposita, quam damnare non audent, illam ejus imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut qui agnoscunt quid velint, et hanc ipsam faciem, cujus illa imago est, detestentur; quam tamen dii ipsi tanquam in eodem speculo se intuentes ita diligunt, ut qui qualesque sint in utraque melius videantur. Unde etiam cultores suos terribilibus imperiis compulerunt, ut immunditiam the
Abbreviated transcription (Latin):
ueat. compͥmatur. dea ꝑtunda ibi quid facit: Eru¬
bescat eat foras. agat aliquid ⁊ maritus. ualde
inhonestum ẽ ut quod uocatur illa impleat quisq
nisi ille. S forte idõ tołatur. quia dea dr̃ eẽ ñ ds̃.
Nam si mascłs ered̾et᷑. ⁊ ꝑtundꝰ uocaret᷑. maius contͣ
eum ꝓuxoris pudicitia posceret maritus auxciliũ
qͣm feta cont̃ filuanum. S quid ħ dicam cum ibi
sit ⁊ pͥapꝰ nimiꝰ mascłs. suꝑ cuiꝰ inmanissimũ et
turpissimum fascinũ sed̾e noua nupta iubebat᷑.
more honestissimo ⁊ religiosissimo mat̾naꝵ: E ant
adhue. ⁊ theologiam cunlẽ a theologia fabulosa.
urbes. atheatris. templa abscęnis. saera pontifi¬
cum a carminibꝰ poetaꝵ. ułut res honestas a tur¬
pibꝰ. ueraces afallacibꝰ gͣues aleuibꝰ. serias a lu¬
dieris. appetendas a respuendis. qua poss quasi¬
conent᷑ subtilitate discerñe. Intelligimus qͥd agã

Expanded text:
ueat, conprimatur: dea Pertunda ibi quid facit? Eruueat, conprimatur: dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras; agat aliquid et maritus. Valde inhonestum est, ut, quod uocatur illa, quisquam inpleat nisi ille. Sed forte ideo toleratur, quia dea dicitur esse, non deus. Nam si masculus crederetur et Pertundus uocaretur, maius contra eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium quam feta contra Siluanum. Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, super cuius inmanissimum et turpissimum fascinum sedere noua nupta iubebatur, more honestissimo et religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologia fabulosa, urbes a theatris, templa ab scaenis, sacra pontificum a carminibus poetarum, uelut res honestas a turpibus, ueraces a fallacibus, graues a leuibus, serias a ludicris, adpetendas a respuendis, qua possconentur subtilitate discernere. Intelligimus quid agant:
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sentia cogitata maior sit cura pudicitiȩ. s ut
feminȩ sexus infirmi nouitate pauide. illis coopĩ¬
tibus sine ulla difficultate uirginitas auferat᷑.
Adest enim dea uirginiensis: ⁊ ds̃ pat̾ subigꝰ. ⁊ dea
mat̾ p̃ma .⁊ dea ꝑtunda.⁊ uenꝰ ⁊ pͥapꝰ. Quid ẽ hoc
Si omnino laborantem millo oꝑe iurũ ab diis ad¬
iuuari oportebat. nõ suffic̾e̾t aliquis unus aut ali
una: Nũqͥd uenꝰ sola parum ẽȩt. quȩ adħ ȩtiam
dr̃ nuncupata. qd̾ sine iuro femina uͥgo ẽẽ non
desinat : Si ẽ ulla frons in hominibꝰ. ꝗͣ ñ ẽ in mi¬
minibꝰ. nonne cum credunt conuigati tot dãs utriꝰ
sexus ẽẽ p̃sentes ⁊ huic oꝑi instantes. ita pudore
afficiuntur. ut ⁊ ille minus moueat᷑. ⁊ illa plus
reluctet᷑: &̾ certȩ si ad est uirginiensis dea. ut
uingini zona soluat᷑. si ad est d̾s subigus. ut iur
subigatur. si ad ẽ dea p̃ma. ut subacta ne se cõmo¬

Expanded text:
praesentia cogitata maior sit cura pudicitiae, sed ut praesentia cogitata maior sit cura pudicitiae, sed ut feminae sexu infirmae, nouitate pauidae illis cooperantibus sine ulla difficultate uirginitas auferatur. Adest enim dea Virginiensis et deus pater Subigus, et dea mater Prema et dea Pertunda, et Venus et Priapus. Quid est hoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis unus aut aliqua una? Numquid Venus sola parum esset, quae ad hoc etiam dicitur nuncupata, quod sine ui femina uirgo esse non desinat? Si est ulla frons in hominibus, quae non est in numinibus, nonne, cum credunt coniugati tot deos utriusque sexus esse praesentes et huic operi instantes, ita pudore adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest deus Subigus, ut uiro subigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commo
Abbreviated transcription (Latin):
Ab his aut̃ tribus rebus tres nuncupatos dẽs. int̾¬
eidonã a securis int̾eisione. pilimũ apilo. deuerrã
a scopis. quibꝰ diis custodibꝰ cont̃ ium dĩ siluani feta
ꝯseruaretur. Ita otͣ dĩ nocentis seuicia ñ ualeret
custodia bonoꝵ. nͥ plures eẽnt aduersꝰ unii eiq
tanꝗͣ ꝯtͣriis repugnarent. Itane ista ẽ innocentia
doꝵ ista concordia: heccinȩ sunt numina sobria
urbium. magis ridenda qͣm ludibria theatroꝵ:
Cũ mars ⁊ femina ouingunt᷑. adhibetur ds̃ uiga¬
tinus. Sit hoc ferendum. S domũ ẽ ducenda quȩ
mibit. adhibetur ds̃ domidiicꝰ. Ut in domo sit. ad¬
hibetur as domitiꝰ. Ut maneat cum uiro. addit᷑
dea manturna. Quid ultͣ queritur: Patcat᷑ hu¬
mane uerecundiȩ. ꝑagat cet̾a concupiscentia car¬
nis ⁊ sanguinis. ꝓ curato secreto pudoris. Quid im¬
pletur cubiculũ tribu numinũ. quõ ⁊ paranim¬
pħi m̃ discedunt:  ad ħ impletur. ñ ut eorum

Expanded text:
ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Inteab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Intercidonam a securis intercisione, Pilumnum a pilo, Deuerram a scopis, quibus dis custodibus contra uim dei Siluani feta conseruaretur. Ita contra dei nocentis saeuitiam non ualeret custodia bonorum, nisi plures essent aduersus unum eique rae tamquam contrariis repugnarent. Itane ista est innocentia deorum, ista concordia? Haeccine sunt numina salubria urbium, magis ridenda quam ludibria theatrorum? Cum mas et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugatinus; sit hoc ferendum. Sed domum est ducenda quae nubit; adhibetur et deus Domiducus; ut in domo sit, adhibetur deus Domitius; ut maneat cum uiro, additur dea Manturna. Quid ultra quaeritur? Parcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concupiscentia carnis et sanguinis procurato secreto pudoris. Quid inpletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt? Et ad hoc inpletur, non ut eorum
Abbreviated transcription (Latin):
in theatris. ludunt quippe ibi ñ furiunt. qͣmius
dõs hĩe qui ȩtiam ludis talibꝰ delectentur. simile
sit furoris. Quale aut̃ illud ẽ quod eum religiosũ
a suꝑsticioso ea distincione discernat ut a suꝑsti¬
cioso dicat timeri d̾os. a religioso aut̃ tantum¬
uereri ut parentes ñ ut hostes timeri. atq om̃s
ita bonos dicat. ut facilius sit eos nocentibꝰ par¬
cere qͣm led̾e quẽqͣm in nocentem. tñ mulieri fe¬
tȩ pꝰ partum tres dõs custodes cõmemorat ad¬
hibi. ne siluans ds̃ ꝑ noctẽ ingrediatur ⁊ uexet.
E oꝵq custodũ significandoꝵ causas tres homineᷤᷤ
noctu eircuire limina domus. ⁊ pͥmo lim̾ securi
ferire. postea pilo. t̾cio deuenere scopis ut his da¬
tis cultȩ signis ds siluanꝰ ꝓhibeat᷑ intrare. q naꝙ
arbores cedunt᷑ ac putantur sine ferro. neq far cõ¬
fieitur sine pilo. neq fruges coaceruant᷑ sine scopiᷤᷤ.

Expanded text:
in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis deos habere, qui etiam ludis talibus delectentur, simile sit furoris. Quale autem illud est, quod, cum religiosum a superstitioso ea distinctione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri deos, a religioso autuereri ut parentes, non ut hostes timeri, adque omnes ita bonos dicat, ut facilius sit eos nocentibus parcere quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri fetae post partum tres deos custodes commemorat adhiberi, ne Siluanus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque custodum significandorum causa tres homines noctu : circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea pilo, tertio deuerrere scopis, ut his datis culturae signis deus Siluanus prohibeatur intrare, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neque far conficitur sine pilo, neque fruges coaceruantur sine scopis;
Abbreviated transcription (Latin):
nitati: Si duas quisqͣm nutrices adhib̾et in fanti.
quarum una nicħ escam. alt̾a nicħ nͥ potũ daret.
sicut isti adhoc duas adhibuerunt deas. educã ⁊ poti¬
nam. nempe desiꝑe ⁊ aliquid mimo simile in sua
domo age̾ iud̾etur. Lib̾ũ a lib̾am̃to appellatũ uolũt.
qd̾ mares in coeundo ꝑ eius bnficium emissis semi¬
nibꝰ lib̾entur. hoc idẽ in feminis ag̾e lib̾am qͣm &x
uenere putant. quod ⁊ ipsas ꝑhibeant sem̃ emitt̾e
& ob ħ lib̾o eandem uirilem corporis partẽ intẽplo
poni. femineam lib̾e. Adħ addunt mulieres attri¬
butas lib̾o. ⁊ iunum ꝓpt̾ libidinẽ concitandam.
Sic bachanalia sũma celebrabant᷑ insania. uͥ uairo
ipse confitetur abachantibꝰ talia fieri non potuissȩ.
nisi mente cõmota. Hec tam̃ pꝰea displicuerunt
senatui saniori. ⁊ ea uissit aufferri. Saltem hic tan¬
dem forsitan senser̃. quid inmundi dũ sp̃c ꝓ diis

Expanded text:
nitati? Si duas quisquam nutrices adhiberet infanti, nitati? Si duas quisquam nutrices adhiberet infanti, quarum una nihil nisi escam, altera nihil nisi potum daret, sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas, Educam et Potinam, nempe desipere et aliquid mimo simile in sua domo agere uideretur. Liberum a liberamento appellatum uolunt, quod mares in coeundo per eius beneficium emissis seminibus liberentur; hoc idem in feminis agere Liberam, quam etiam Venerem putant, quod et ipsam perhibeant semina emittere; ob haec Libero eandem uirilem corporis partem in templo poni, femineam Liberae. Ad haec addunt mulieres adtributas Libero et uinum propter libidinem concitandam. Sic Bacchanalia summa celebrabantur insania; ubi Varro ipse confitetur a Bacchantibus talia fieri non potuisse nisi mente commota. Haec tamen postea displicuerunt senatui saniori, et ea iussit auferri. Saltem hic tandem forsitan senserunt quid inmundi spiritus, dum pr
Abbreviated transcription (Latin):
bulosa ambȩ fabulosȩ sunt. ambeq euules. ambas
mueniet fabulosas. qͥ uanitates ⁊ obscenitates ambaꝵ
prudent̾ inspexit. ambas. ciules qͥ scenicos ludos ꝑti¬
nentes ad fabulosam in dõꝵ euuiluĩ festiuitatibꝰ iu
urbibꝰ diuinis rebus aduerterit. Quomͦ gͥ uitȩ et̾ne
mulacͣ ⁊ sac̾ conuincunt diis fabulosis aꝑtissime reꝓ¬
batis eẽ simillimos formis. etatibꝰ sexii. habitu. conu¬
giis gen̾atioribꝰ ritibꝰ: In quibꝰ omibꝰ aut homines
fuisse intelligunt᷑. ⁊ ꝓ unuis cuiꝰq uita uł morte sacͣ
eis ⁊ sollempnia constituta hunc enorẽ insinuantibꝰ
firmantibq demoniis. aut certe exqualib occasione
inmundissimos spẽ fallendis humanis m̃tibꝰ urepsisse.
eisa. ꝓpt̾ qd̾ eius dicunt ꝓ unius cuiꝰq ꝓpͥo mun̾e sup¬
plicari oportere uñ ñ quidẽ omnia s multa iã dixcimꝰ.
nonne scurslitati municȩ qͣm diuine consonant dig¬

Expanded text:
bulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas bulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas inueniet fabulosas, qui uanitates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbium diuinis rebus aduerterit. Quo modo igitur uitaemulacra et sacra conuincunt dis fabulosis apertissime reprobatis esse simillimos formis aetatibus, sexu habitu, coniugiis generationibus ritibus, in quibus omnibus aut homines fuisse intelleguntur et pro uniuscuiusque uita uel morte sacra eis et sollemnia constituta, hunc errorem insinuantibus firmantibusque daemonibus, aut certe ex qualibet occasione inmundissimi spiritus fallendis humanis mentibus inrepsissncisa, propter quod eis dicunt pro uniuscuiusque proprio munere supplicari oportere, unde non quidem omnia, sed multa iam diximus, nonne scurrilitati mimicae quam diuinae consonant dig