comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inde in cogitatione recordantis expͥmi¬
tur: qͣmiuis cũ sit utͥusq copulatio. unũ
idemq uideat᷑: quia meminisse ñ pos¬
sumꝰ corpoꝵ species. nisi cot quot sen¬
simꝰ. & quantas sensimꝰ. & sic̃ sensimꝰ
Ex corporis enĩ sensu eas in memoria
cõmbibit auimꝰ. Uisiones tam̃ ille cogitã¬
tiũ. ex his quidẽ reb quȩ sunt in memo¬
ria. s tam̃ innumerabilit̾ atq omnino
infinite multiplicant᷑: atq uariantur
Unũ quippe solem memini. qͥa sicuti est
unũ indi: si uoluero aũ duos cogito. uł
qua unũ memini: format᷑ acies multoᷤ
di: si enĩ maiorẽ uel minorẽ memini ꝙͣ
uidi. iam ñ memini qd̾ uidi: & id̾o nec me¬
mini. Qa uͦ memini: tantũ memini
quantũ uidi. Uel maiorẽ tam̃ ꝓ uolunta¬
te cogito uł minorẽ: & ita memini ut
uidi. Cogito aũ sicut uolo currentẽ
& uͥ uolo stantẽ: unde uolo & quo uolo
uenientẽ. Quad̾ru etiã mͥ cogitare in

Expanded text:
inde in cogitatione recordantis exprimiinde in cogitatione recordantis exprimitur, quamvis cum fit utriusque copulatio, unum idemque videatur: quia meminisse non possumus corporum species, nisi tot quot sensimus, et quantas sensimus, et sicut sensimus: ex corporis enim sensu eas in memoriam combibit animus: visiones tamen illae cogitantium ex iis quidem rebus quae sunt in memoria, sed tamen innumerabiliter atque omnino infinite multiplicantur atque variantur. Unum quippe solem memini, quia sicuti est, unum vidi: squa unum memini formatur acies multos di. Si enim majorem vel minorem memini, quam vidi, jam non memini quod vidi, et ideo nec memini. Quia vero memini, tantum memini quantum vidi, vel majorem tamen pro voluntate cogito, vel minorem: et ita memini, ut vidi; cogito, autem sicut volo currentem, et ubi volo stantem, unde volo et quo volo venientem. Quadrum etiam mihi cogitare, in
Abbreviated transcription (Latin):
corporaliũ specierũ in memoria latet:¬
& rursus unũ aliquid gen̾alem uisio¬
nẽ animi talia recordantis atq cogi¬
tantis. quoꝵ duoꝵ copulationi t̾cia
coniungit᷑ copulatͥx uoluntas: ut
sit hoc totum unũ quidd̃a ex qͥbid̾a
mul omĩa quȩ memoria tenet uno
aspectu contueri: alternant icissi
cedendo ac succedendo tͥuitates cogi¬
tationũ. atq ita fit innumerabiliter
numerosissima tͥnitas: nec tam̃ infini¬
ta si numerꝰ in memoria reconditan
rerũ ñ excedatur. Ex quo enĩ cepit unꝰ¬
quisq sentire corpora quolibet corporis
sensu: etiam si posset adiungere quȩ ob¬
litꝰ est. certꝰ ac determinatꝰ ꝓfecto nume¬
rus foret: qͣmuis innumerabił. Dicimꝰ
enĩ innumerabilia ñ solũ infinita: sed
etiã quȩ ita finita sunt. ut facultatẽ
numerantis excedant. S hinc adu̾ti
aliqͣnto manifestiꝰ potest. aliud eẽ qd̾
reconditũ memoria tenet. & aliud qd̵

Expanded text:
corporalium specierum in memoria latet, etcorporalium specierum in memoria latet, et rursus unum aliquid generalem visionem animi talia recordantis atque cogitantis, quorum duorum copulationi tertia conjungitur copulatrix voluntas, ut sit hoc totum unum quiddam ex quibusdamul omnia quae memoria tenet, uno aspectu contueri, alternant vicissim cedendo ac succedendo trinitates cogitationum, atque ita fit ista innumerabiliter numerosissima trinitas: nec tamen infinita, si numerus in memoria reconditarum rerum non excedatur. Ex quo enim coepit unusquisque sentire corpora quolibet corporis sensu, etiam si posset adjungere quorum oblitus est, certus ac determinatus profecto numerus foret, quamvis innumerabilis. Dicimus enim innumerabilia, non solum infinita, sed etiam quae ita finita sunt, ut facultatem numerantis excedant. 13. Sed hinc adverti aliquanto manifestius potest, aliud esse quod reconditum memoria tenet, et aliud quod
Abbreviated transcription (Latin):
heri cenauerĩ recordari uelle ñ possẽ.
Unde intelligi potest. uoluntatẽ remi¬
niscendi ab his quidẽ reb quȩ memo¬
ria continent᷑ ꝓcedere: ad iunctis simul
eis quȩ in de ꝑ recordationẽ cernendo
exprimunt᷑. id est ex copulatione rei
cuiusda. quã recordati sumꝰ: & uisio¬
nis quȩ inde facta est. in acie cogitan¬
tis. cum recordati sumꝰ. S ipsa quȩ
utrũq copulat uoluntas requirit
& aliud: qd̾ quasi uicinũ ẽ atq conti¬
guũ recordanti. Tot gͥ huiꝰ gñis t̾ni¬
tates. qͦt recordationes: quia nulla est
eaꝵ ubi ñ hȩc tͥa sint. illud qd in me¬
moria reconditũ est etiã ante qͣm co¬
gitet᷑: & illud qd̾ fit in cogitatione dũ
cernitur: & uoluntas utrunq coniũ¬
gens: & ex utͦq ac tercia seipsa unũ ali¬
quid complens. An potiuis ita cognos¬
citur una qued̾a in hoc gne̾ trinitas.
ut unũ aliquid gen̾aliter dicat᷑. qͥcqͥd

Expanded text:
heri coenaverim, recordari velle non possem. heri coenaverim, recordari velle non possem. Unde intelligi potest, voluntatem reminiscendi ab iis quidem rebus quae memoria continentur procedere, adjunctis simul eis quae inde per recordationem cernendo exprimuntur, id est, ex copulatione rei cujusdam quam recordati sumus, et visionis quae inde facta est in acie cogitantis cum recordati sumus. Sed ipsa quae utrumque copulat voluntas, requirit et aliud quod quasi vicinum est atque contiguum recordanti. Tot igitur hujus generis trinitates, quot recordationes, quia nulla est earum ubi non haec tria sint; illud quod in memoria reconditum est etiam antequam cogitetur, et illud quod fit in cogitatione cum cernitur, et voluntas utrumque conjungens, et ex utroque ac tertia se ipsa unum aliquid complens. An potius ita cognoscitur una quaedam in hoc genere trinitas, ut unum aliquid generaliter dicamus quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
nec quasi parentẽ nec quasi ꝓlem esse
siue corporeȩ similitudinis quȩ meno¬
ria continet᷑. siue eiꝰ quȩ inde cum recor¬
dam᷑ exprimit᷑: qͣndo utrũq in cogi¬
tando ita copulat. ut tamꝙͣ unũ sin¬
głariter appareat. & discerni nͥ ratione
ñ possit: Atq illud primũ indendu ẽ.
ñ ẽẽ posse uoluntatẽ reminiscendi. nisi
uł totũ uł aliquid rei eius quã remi¬
isci uolumꝰ in penetͣlib memoriȩ te¬
neamꝰ. Qd̃ eñ om̃imͦ & omĩ ex parte
obliti fuerimꝰ. nec reminiscendi uolũ¬
tas exortur: qm̃ quicqͥd recordari uo¬
lumꝰ. recordati iam sumꝰ in memoria
nr̃a ẽẽ uel fuisse. Uerbi gr̃a. si recorda¬
ri uolo quid heri cenauerĩ. aut recor¬
datꝰ iam sum cenasse me. aut si c hoc
nondu certe circa ipsum tempꝰ aliqͥd
recordatꝰ sum. si nicħ aliud. ipsum
saltim hesternũ diem. & eius eam
partẽ qua cenari solet: & quid sit cena¬
re. Nam si nicħ tale recordatꝰ eẽm: qͥd

Expanded text:
si parentem, nec quasi prolem esse, sive corporeae similitudinis quae memoria continetur, sive ejus quae inde cum recordamur exprimitur, quando utrumque in cogitando ita copulat, ut tanquam unum singulariter appareat, et discerni nisi ratione n possit? Atque illud primum videndum est, non esse posse voluntatem reminiscendi, nisi vel totum, vel aliquid rei ejus quam reminisci volumus, in penetralibus memoriae teneamus. Quod enim omni modo et omni ex parte obliti fuerimus, nec reminiscendi voluntas exoritur: quoniam quidquid recordari volumus, recordati jam sumus in memoria nostra esse vel fuisse. Verbi gratia, si recordari volo quid heri coenaverim, aut recordatus jam sum coenasse me, aut si et hoc nondum, certe circa ipsum tempus aliquid recordatus sum, si nihil aliud, ipsum saltem hesternum diem, et ejus eam partem qua coenari solet, et quid sit coenare. Nam si nihil tale recordatus essem, quid
Abbreviated transcription (Latin):
erat uoluntas. quȩ formando sensũ cer¬
nendo corpori admouit: s nondu erat.
placitũ. Quomͦ enĩ placeret: qd̾ nonłu
erat uisum: Placitum aũ: quieta uolũ¬
tas ẽ. Ideoq nec quasi ꝓlem uisionis pos¬
sumꝰ dicere uoluntatẽ. quia erat ante
uisionẽ :ͥ nec quasi parentẽ quia ñ exuo¬
luntate: s ex uiso corpore formata & ex
requiẽ possumꝰ recte dicere uisionẽ: ad
hoc diuntaxat unũ. Neq eñ ꝓpterea
nicħ aliud̃ uolet: quia uidet aliquid qd
uolebat. Non itaq omĩno ipsa uolun¬
tas hominis cuiꝰ finis ñ est nͥ beatitudo.
s hoc ad unũ interĩ uoluntas uidendi.
finẽ non habet nͥ uisionẽ: suie id referat
ad aluid. siue ñ referat. Si eñ ñ refert
ad aliud uisionẽ. s tantũ uoluit ut uide¬
ret: non ẽ disputandũ q̃m̃ ostendat᷑ finẽ
uoluntatis ẽẽ uisionẽ: manifestũ est eñ.

Expanded text:
erat voluntas, quae formandum sensum cererat voluntas, quae formandum sensum cernendo corpori admovit: sed nondum erat placitum. Quomodo enim placeret, quod nondum erat visum? Placitum autem quieta voluntas est. Ideoque nec quasi prolem visionis possumus dicere voluntatem, quia erat ante visionem; nec quasi parentem, quia non ex voluntate, sed ex viso corpore formata et exrequiem possumus recte dicere visionem, ad hoc duntaxat unum. Neque enim propterea nihil aliud volet, quia videt aliquid quod volebat. Non itaque omnino ipsa voluntas hominis, cujus finis non est nisi beatitudo, sed ad hoc unum interim voluntas videndi finem non habet nisi visionem, sive id referat ad aliud, sive non referat. Si enim non refert ad aliud visionem, sed tantum voluit ut videret; non est disputandum quomodo ostendatur finem voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
aliuid adhibetur corpori ut ex illo forme¬
tur. id est sensus uidentis. Quocirea id
amare: alienari est. Itaq uoluntas
quȩ utrũq coniungit quasi parentẽ¬
& quasi ꝓlem: magis sp̃italis ẽ. qͣm utrũli¬
bet illoꝵ. Nam corpꝰ illud qd̾ cernitur: om¬
nino spiritale ñ est. Uisio uͦ quȩ fit in sen¬
su. habet ammixtũ aliquid spĩtale: qͥa
sine anina fieri ñ potest. S ñ totũ ita
ẽ: qm̃ ille qui formatur corporis sens est.
Uoluntas gͦ que utrunq coniungit. ma¬
gis ut dixi sp̃ĩtał agnoscitur: & id̾o tanꝗͣ
ꝑsonam sp̃c insinuare incipit in illa tͥni¬
tate. S magis ꝑtinet ad sensũ formatũ:
qͣm ad illud corpꝰ unde format᷑. Sensꝰ enĩ
animantis & uoluntas animȩ ẽ: ñ lapi¬
dis aut aliciuꝰ corporis quod uidet᷑. Nongͦ
ab illo quasi parente ꝓcedit. s nec ab ista
quasi ꝓle: hoc est uisipne ac forma quȩ
in sensu est. Prus enĩ qͣm uisio fieret. iã

Expanded text:
liquid aliud adhibetur corpori, ut ex illo formeliquid aliud adhibetur corpori, ut ex illo formetur, id est sensus videntis. Quocirca id amare, alienari est. Itaque voluntas quae utrumque conjungit quasi parentet quasi prolem, magis spiritualis est quam utrumlibet illorum. Nam corpus illud quod cernitur, omnino spirituale non est. Visio vero quae fit in sensu habet admixtum aliquid spirituale, quia sine anima fieri non potest. Sed non totum ita est: quoniam ille qui formatur, corporis sensus est. Voluntas ergo quae utrumque conjungit, magis, ut dixi, spiritualis agnoscitur, et ideo tanquam personam Spiritus insinuare incipit in illa trinitate. Sed magis pertinet ad sensum formatum, quam ad illud corpus unde formatur. Sensus enim animantis et voluntas animae est, non lapidis aut alicujus corporis quod videtur. Non ergo ab illo quasi parente procedit; sed nec ab ista quasi prole, hoc est, visione ac forma quae in sensu est. Prius enim quam visio fieret, jam
Abbreviated transcription (Latin):
aliud nisi quia ipse sũme bonus ẽ. In qͣn¬
tum gͦ bonũ est quicqͥd est: intantũ scili¬
cet qͣmuis longe distantẽ. habet tam̃
ñnullã similitudinẽ sũmi boni: & si natu¬
ralem. utiq rectam & ordinatã: si autẽ
uitiosam. utiq turpem atq ꝑuersam
Nam & animȩ in ipsis peccatis suis. ñ nͥ
quand̾a similitudinẽ d̾i. suꝑba & p̃poste¬
ra. & ut ita dicam seruili libertate sec¬
tant᷑. Ita nec pͥmis parentib nr̃is. ꝑsu¬
aderi peccatũ posset: nisi diceret᷑ eritis
sic̃ dii. Non sane ome qd̾ in creaturis
aliqͦ modo simile est d̾o. etiam eiꝰ ymago
dicenda est: s illa sola qua suꝑior ipse
solus ẽ. Ea quippe de illo ꝓrius exprimi¬
tur: int̾ quam & ipsum nulla int̾iecta
natura ẽ. Uisionis gͥ illius. id est formȩ
quȩ fit in sensu cernentis. quasi parens
est forma corporis ex qua fit: s parens
illa ñ uera. unde nec ista uera proles est.

Expanded text:
aliud nisi quia ipse summe bonus est? In quanaliud nisi quia ipse summe bonus est? In quantum ergo bonum est quidquid est, in tantum scilicet, quamvis longe distantem, habet tamen nonnullam similitudinem summi boni; et si naturalem, utique rectam et ordinatam; si autem vitiosam, utique turpem atque perversam. Nam et animae in ipsis peccatis suis non nisi quamdam similitudinem Dei, superba et praepostera, et, ut ita dicam, servili libertate sectantur. Ita nec primis parentibus nostris persuaderi peccatum posset, nisi diceretur, Eritis sicut dii . Non sane omne quod in creaturis aliquo modo simile est Deo, etiam ejus imago dicenda est: sed illa sola qua superior ipse solus est. Ea quippe de illo prorsus exprimitur, inter quam et ipsum nulla interjecta natura est. 9. Visionis igitur illius, id est formae quae fit in sensu cernentis, quasi parens est forma corporis ex qua fit. Sed parens illa non vera; unde nec ista vera proles est:
Abbreviated transcription (Latin):
interiꝰ ymaginet᷑. ext̾iora tam̃ ymagina¬
tur. sensibiliũ corporaliũq utendoꝵ cau¬
sa peꝑit. Nullus enĩ eis uti poss etiã
bene: nͥ sensaꝵ rerum ymagines memo¬
ria tenerent᷑. Et nͥ pars maxima uolun¬
tatis in suꝑiorib atq int̾iorib habitet.
eaq ipsa quȩ commodat᷑ siue foris corpo¬
rib siue intus ymaginib eoꝵ. nͥ qͥcqͥd
in eis capit. ad meliorẽ ueriorẽq uitã
referat. atq in eo fine cuiꝰ intuitu hȩc
agenda iudicat acquiescat⁊ quid aliud
facimꝰ insi qd̾ nos apłs facere ꝓhibet
dicens. nolite conformari huic scło: Qua¬
ꝓpter ñ est ista trinitas ymago dĩ. Ex
ultima quippe id est corporea creatura qͣ
suꝑior est anima. in ipsa auima fit per
sensum corporis: nec tam̃ est omĩmodo
dissimilis. Quid enĩ non ꝓ fuo gne ac pro
suo modulo habet similitudinẽ di : qͣn¬
doquide ds fecit omĩa bona ualde. non ob

Expanded text:
interius imaginetur, exteriora tamen imaginainterius imaginetur, exteriora tamen imaginatur, sensibilium corporaliumque utendorum causa peperit. Nullus enim eis uti posset etiam bene, nisi sensarum rerum imagines memoria tenerentur: et nisi pars maxima voluntatis in superioribus atque interioribus habitet, eaque ipsa quae commodatur, sive foris corporibus, sive intus imaginibus eorum, nisi quidquid in eis capit ad meliorem verioremque vitam referat, atque in eo fine cujus intuita haec agenda judicat, acquiescat, quid aliud facimus, nisi quod nos Apostolus facere prohibet, dicens, Nolite conformari huic saeculo ? Quapropter non est ista trinitas imago Dei: ex ultima quippe, id est corporea creatura, qua superior est anima, in ipsa anima fit per sensum corporis. Nec tamen est omnino dissimilis: quid enim non pro suo genere ac pro suo modulo habet similitudinem Dei, quandoquidem Deus fecit omnia bona valde , non ob
Abbreviated transcription (Latin):
memoria gerit obluuone deleta est. ñ erit
qͦ animi aciem formandã uoluntas re¬
cordando retorqueat. S qͥa preualet a¬
nimꝰ ñ solum oblita. uerũ etiam ñ sensa
nec exꝑta confingere: ea quȩ ñ excider̃t
augendo. minuendo. cõmut ando. & pro
arbitrio cõponendo sepe ymaginatur:
qͣsi ita sit aliquid. qd̾ aut scit ñ ita ẽẽ.
aut nescit ita eẽ. In quo gn̾e cauendu ẽ.
ne aut mentiat᷑ ut decipiat: aut opine¬
tur ut decipiat᷑. Quib duob malis eui¬
tatis. nicħ ei obsunt ymaginata fantaᷤᷤ¬
mata. sic̃ nicħ obsunt exꝑta sensibilia &
retenta memorit̾. si neq cupide appetan¬
tur si iuuant: neq turpit᷑ fugiantur si
offendunt. Cum aũ in his uoluntas re¬
lictis meliorib auida uolutat᷑ immunda
fit: atq ita & cum assunt ꝑnitiose. & cũ
absunt ꝑniciosius cogitantur. Male itaꝙ
uiuit᷑. & deformit̾ scd̃m trinitatẽ hoĩs
ext̾ioris: quia & illam trinitatẽ quȩ licet

Expanded text:
memoria gerit, oblivione deleta est, non erit memoria gerit, oblivione deleta est, non erit quo aciem animi formandam voluntas recordando retorqueat. Sed quia praevalet animus, non solum oblita, verum etiam non sensa nec experta confingere, ea quae non exciderunt augendo, minuendo, commutando, et pro arbitrio componendo, saepe imaginatur quasi ita aliquid sit, quod aut scit non ita esse, aut nescit ita esse. In quo genere cavendum est, ne aut mentiatur ut decipiat, aut opinetur ut decipiatur. Quibus duobus malis evitatis, nihil ei obsunt imaginata phantasmata: sicut nihil obsunt experta sensibilia et retenta memoriter, si neque cupide appetantur si juvant, neque turpiter fugiantur si offendunt. Cum autem in his voluntas relictis melioribus avida volutatur, immunda fit: atque ita et cum adsunt perniciose, et cum absunt perniciosius cogitantur. Male itaque vivitur et deformiter secundum trinitatem hominis exterioris: quia et illam trinitatem, quae licet
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ est ad corporis sensum aliqd̃ corpꝰ in loco:
hoc est ad animi aciem similitudo corpo¬
ris in memoria. Et qd̾ est aspicientis uisio
ad eã sp̃em corporis ex qͥsensus format᷑: hoc est
usio cogitantis ad ymaginẽ corporis in
inemoria constitutã. ex qua format᷑ acieˢ
animi. Et qd̾ est intentio uoluntatis ad
corpꝰ usum iusionẽq copulanda. ut fi¬
at ibi queda unitas triũ. qͣmuis eoꝵ sit
diu̾sa natura: hoc est eadem uoluntatis
intentio. ad copuland̾a ymaginẽ corpo¬
ris quȩ ẽ in memoria & usione cogitan¬
tis. id est formã quã cepit acies animi
rediens ad memoriã: ut fiat & hic que¬
dam unitas ex trib ñ iam nat᷑e diu̾sita¬
te discretis. s uniꝰ eiusdemq substantiȩ.
qͥa hoc totũ intus est. & totũ unꝰ animꝰ.
Sicut aũ cũ forma & speties corporis inte¬
rierit. ñ potest ad eam uoluntas sensũ
reuocare cernentis: ita cũ ymago quam

Expanded text:
ergo est ad corporis sensum aliquod corpus in loco; ergo est ad corporis sensum aliquod corpus in loco; hoc est ad animi aciem similitudo corporis in memoria: et quod est aspicientis visio ad eam speciem corporis ex qua sensus formatur; hoc est visio cogitantis ad imaginem corporis in memoria constitutam ex qua formatur acies animi: et quod est intentio voluntatis ad corpus visum visionemque copulandam, ut fiat ibi quaedam unitas trium, quamvis eorum sit diversa natura; hoc est eadem voluntatis intentio ad copulandam imaginem corporis quae est in memoria, et visionem cogitantis, id est, formam quam cepit acies animi rediens ad memoriam: ut fiat et hic quaedam unitas ex tribus, non jam naturae diversitate discretis, sed unius ejusdemque substantiae; quia hoc totum intus est, et toSicut autem cum forma et species corporis interierit, non potest ad eam voluntas sensum revocare cernentis: ita cum imago quam
Abbreviated transcription (Latin):
dã necessitate in eas incurrat quȩ occur¬
runt ymagines. siue ex memoria. siue
alia aliqͣ occulta ii. ꝑ quascła spĩtales mix¬
turas similit̾ spĩtalis substantiȩ: an sic̃
sanis ac uigilantib interdu contingit.
ut cogitatione occupata. se uoluntas
au̾tat a sensib. atq ita formee animi
aciem uaris ymaginib¬
sensibiliũ rerũ tamꝙͣ ipsa sensibilia senti¬
ant᷑. Non tantũ aut̃ cum appetendo in ta¬
lia uoluntas intenditur. fiunt istȩ imp̃s¬
siones ymaginũ : s etiã deuitandi & ca¬
uendi causa rapitur animꝰ. in ea contuen¬
da quȩ fugiat. Unde ñ solum cupiendo.
s metuendo infertur uł sensꝰ ipsis sensi¬
bilib: uł acies animi formanda ymagi¬
nib sensibiliũ. Itaq aut metꝰ aut cupidi¬
tas qͣnto uehem̃tior fuerit. tanto exp̃ssi
formatur acies siue sentientis ex corpore.
qd in loco adiacet: siue cogitantis ex yma¬
gine corporis quȩ memoria continet᷑. Qd̾

Expanded text:
adam necessitate incurrat in eas quae occuradam necessitate incurrat in eas quae occurrunt imagines, sive ex memoria, sive alia aliqua occulta vi, per quasdam spirituales mixturas similiter spiritualis substantiae; an sicut sanis atque vigilantibus interdum contingit, ut cogitatione occupata voluntas se avertat a sensibus, atque ita formet animi aciem variis imaginibsensibilium rerum, tanquam ipsa sensibilia sentiantur. Non tantum autem cum appetendo in talia voluntas intenditur, fiunt istae impressiones imaginum; sed etiam cum devitandi et cavendi causa rapitur animus in ea contuenda quae fugiat. Unde non solum cupiendo, sed etiam metuendo, infertur vel sensus ipsis sensibilibus, vel acies animi formanda imaginibus sensibilium. Itaque aut metus aut cupiditas quanto vehementior fuerit, tanto expressius formatur acies, sive sentientis ex corpore quod in loco adjacet, sive cogitantis ex imagine corporis quae memoria continetur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid cogitet᷑. Nam interdũ homineᷤ
nimia cogitatione rerũ uisibiliũ uel il¬
lecti uł territi. etiã eiusmodi repente uo¬
ces edidert̃: quasi reuera in mediis talibꝰ
actionib siue passionib uersarent᷑. Et
memini me audisse a quod̾a qd̵ tam ex¬
pressam & quasi solidam spẽm feminei
corporis in cogitando cernere soleret: ut
ei se quasi misceri sentiens. etiã genitalib
flueret. Tantũ habet uiriũ anuna in cor¬
pus suũ. & tantũ ualet ad indum̃ti qua¬
litatẽ uertenda. atq mutand̾a: quomodo
homo afficiat᷑ indiitꝰ qui coheret indum̃to
suo. Ex eode gn̾e affectionis etiã illud est:
qd in somins ꝑ ymagines illudim̃. S plu¬
rimũ differt utrũ sopitis sensib corporis
sicuti sunt dormientiũ. aut ab interiore
cõpage turbatis sicuti sunt furentiũ. aut
alio quod̾a modo alienatis sicuti st̃ diui¬
nantiũ. uł ꝓpb̃antiũ. animi intentio qͣ¬

Expanded text:
aliquid cogitetur. Nam interdum homines aliquid cogitetur. Nam interdum homines nimia cogitatione rerum visibilium vel illecti, vel territi, etiam ejusmodi repente voces ediderunt, quasi revera in mediis talibus actionibus sive passionibus versarentur. Et memini me audisse a quodam, quod tam expressam et quasi solidam speciem feminei corporis in cogitando cernere soleret, ut ei se quasi misceri sentiens, etiam genitalibus flueret. Tantum habet virium anima in corpus suum, et tantum valet ad indumenti qualitatem vertendam atque mutandam, quomodo homo afficiatur indutus, qui cohaeret indumento suo. Ex eodem genere affectionis etiam illud est, quod in somnis per imagines ludimur. Sed plurimum differt, utrum sopitis sensibus corporis, sicuti sunt dormientium, aut ab interiore compage turbatis, sicuti sunt furentium, aut alio quodam modo alienatis, sicuti sunt divinantium, vel prophetantium, animi intentio qu
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ que inde exprimit᷑. ut formet᷑ acies
recordantis quia simillime sunt: ueluti
unã facit apparere. Cum aũ cogitantis
acies au̾sa inde fuerit. atq id qd̾ in me¬
moria cernebat᷑ destiterit intueri. nicħ
formȩ quȩ impressa erat in eadem acie
remanebit: atq inde formabit᷑ qͦ rursꝰ
conu̾sa fuerit. ut alia cogitatio fiat. Ma¬
net tam̃ illud qd̾ reliquit in memoria:
quo rursꝰ cũ id recordam᷑ conuertat᷑ &
conu̾sa formet᷑: atq unũ cum eo fiat
coniungit q formatã. si ad interiorẽ
fantasiã tota confluxerit. atq a pre¬
sentia corpoꝵ quȩ circiim iacent sensib.
atq ab ipsis sensib corporis. animi aq¬
em om̃ino auercert¬
atq ad eam quȩ intꝰ cernit᷑ ymaginẽ penitꝰ
ꝯu̾terit: tanta offenditur similitudo spe¬
ciei corporalis expressa ex memoria: ut
nec ipsa ratio discernere sinatur. utrum
corpꝰ ipsum foris uideatur: an initus cale

Expanded text:
ejus quae inde exprimitur ut formetur acies ejus quae inde exprimitur ut formetur acies recordantis, quia simillimae sunt, veluti unam facit apparere. Cum autem cogitantis acies aversa inde fuerit, atque id quod in memoria cernebatur destiterit intueri, nihil formae quae impressa erat in eadem acie remanebit: atque inde formabitur, quo rursus conversa fuerit ut alia cogitatio fiat. Manet tamen illud quod reliquit in memoria, quo rursus cum id recordamur convertatur, et conversa formetur, atque unum cum eo fiat conjungitque formatam, si ad interiorem phantasiam tota confluxerit, atque a praesentia corporum quae circumjacent sensibus, atque ab ipsis sensibus corporis, animi aciem omnino averteratque ad eam quae intus cernitur imaginem penitus converterit; tanta offenditur similitudo speciei corporalis expressa ex memoria, ut nec ipsa ratio discernere sinatur, utrum foris corpus ipsum videatur, an intus tale
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ratione discernebat᷑ species uisibilis
qua sensꝰ corporis formabat᷑. & eiꝰ simili¬
tudo quȩ fiebat in sensu formato ut eẽt
uisio: alioqͥn ita erant coniunctȩ. ut
omino una eademq putaret᷑: sic illa fan¬
tasia cũ ammꝰ cogitat spẽm uisi corpors.
cũ constet ex corporis sunilitudine quam
memoria tenet. & eaquȩ inde formatur
in acie recordantis animi: tam̃ sic una &
singłaris apparet. ut duo queda esse ñ
inueniant᷑. nisi iudicante ratione. qua
intelligimꝰ aluid eẽ illud qd̾ in memoria
manet etiã cum aliunde cogitamꝰ. &
aliud fieri cũ recordamur id est ad me¬
moriã redimꝰ: & illic inuenimꝰ eand̾e
spẽm. Quȩ si iam ñ ibi eẽt: ita oblitos
nos eẽ diceremꝰ. ut omĩno recolere non
possemꝰ. Si aũ acies recordantis ñ forma¬
ret᷑ ex ea re quȩ erat in memoria: nullo
mͦ fieret uisio cogitantis. S ittͥusq con¬
iunctio. id est eiꝰ quã memoria tenet. &

Expanded text:
autem ratione discernebatur species visibilis autem ratione discernebatur species visibilis qua sensus corporis formabatur, et ejus similitudo quae fiebat in sensu formato ut esset visio alioquin ita erant conjunctae, ut omnino una eademque putaretur: sic illa phantasia, cum animus cogitat speciem visi corporis, cum constet ex corporis similitudine quam memoria tenet, et ex ea quae inde formatur in acie recordantis animi; tamen sic una et singularis apparet, ut duo quaedam esse non inveniantur nisi judicante ratione, qua intelligimus aliud esse illud quod in memoria manet, etiam cum aliunde cogitamus, et aliud fieri cum recordamur, id est, ad memoriam redimus, et illic invenimus eamdem speciem. Quae si jam non ibi esset, ita oblitos nos esse diceremus, ut omnino recolere non possemus. Si autem acies recordantis non formaretur ex ea re quae erat in memoria, nullo modo fieret visio cogitantis: sed utriusque conjunctio, id est, ejus quam memoria tenet, et
Abbreviated transcription (Latin):
coactu cogitatio dicitur. Nec iam in his tͥb
diu̾sa substantia est. Neq enĩ aut corpus
illud sensibile ibi est. qd̾ omĩno discretũ
ẽ ab animantis nat᷑a: aut sensus corporis
ibi format᷑. ut fiat uisio: aut ipsa uolũ¬
tas id agit. ut formandi sensum sensibi¬
li corpori admoueat. in eoq formatũ de¬
tineat. S ꝓ illa specie corporis quȩ uide¬
bat᷑ extrinsecus succedit memoria: reti¬
tiens illam spẽm quã ꝑ corporis sensum
combibit auima. Proq illa uisione quȩ
foris erat cum sensꝰ ex corpore uisibili for¬
maret᷑: succedit uitꝰ similis uisio. cũ ex eo
qd̾ memoria tenet᷑. format᷑ acies animi.
& absentia corpora cogitant᷑. Uoluntasꝙ
ipsa qͣmͦ foris corpori obiecto formandũ
sensũ admouebat. formatũꝙ iungebat:
sic aciem recordantis animi conuertit ad
memoriã. ut ex eo qd̾ illa retinure ista for¬
met᷑: & fit in cogitatione similis uisio. Sic̃

Expanded text:
coactu cogitatio dicitur. Nec jam in his tribus coactu cogitatio dicitur. Nec jam in his tribus diversa substantia est. Neque enim aut corpus illud sensibile ibi est, quod omnino discretum est ab animantis natura, aut sensus corporis ibi formatur ut fiat visio, aut ipsa voluntas id agit ut formandum sensum sensibili corpori admoveat, in eoque formatum detineat: sed pro illa specie corporis quae sentiebatur extrinsecus, succedit memoria retinens illam speciem quam per corporis sensum combibit anima; proque illa visione quae foris erat cum sensus ex corpore sensibili formaretur, succedit intus similis visio, cum ex eo quod memoria tenet, formatur acies animi, et absentia corpora cogitantur: voluntasque ipsa quomodo foris corpori objecto formandum sensum admovebat, formatumque jungebat, sic aciem recordantis animi convertit ad memoriam, ut ex eo quod illa retinuit, ista formetur, et sit in cogitatione similis visio. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
de aspexit. St̃ exempla quȩ copiose cõme¬
morari possunt: s unũ sufficit de fidelis¬
simis libris qd̵ fecit ia cob ut oues & capre
uarios colorib parerent: supponendo eis
uaria uirgulta in canalib aquaꝵ quȩ
potautes intuerent᷑ eo tempore qͦ conce
ꝑant. S anima rationał deformit̾ iuuit.
cũ sedm trinitatẽ ext̾ioris hominis uiuit:
id est cum ad ea quȩ forinsecꝰ sensũ corporis
formant. ñ laudabilem uoluntatẽ qua
hȩc ad utile aliqͥd referat: s turpẽ cupidi¬
tatẽ qua his inherescat accõmodat. Quia
etã detracta specie corporis quȩ corporalit
sentiebat᷑. remanet in memoria similitudo
eꝰ. quo rursꝰ uoluntas conu̾tat aciem. ut
inde formet᷑ uitͥnsecus. sicut ex corpore ob¬
iecto sensibili sens extrinsecꝰ formabatur.
Atꝙ ita fit illa trinitas ex memoria & int̾¬
na usione: & quȩ utrũq copulat uolũta¬
te. Quȩ tria cum inunũ cogunt᷑: ab ipso

Expanded text:
de aspexit. Sunt exempla quae copiose commede aspexit. Sunt exempla quae copiose commemorari possint: sed unum sufficit de fidelissimis Libris, quod fecit Jacob, ut oves et caprae varios coloribus parerent, supponendo eis variata virgulta in canalibus aquarum, quae potantes intuerentur eo tempore quo conceantis. Sed anima rationalis deformiter vivit, cum secundum trinitatem exterioris hominis vivit; id est, cum ad ea quae forinsecus sensum corporis formant, non laudabilem voluntatem, qua haec ad utile aliquid referat, sed turpem cupiditatem qua his inhaerescat, accommodat. Quia etiam detracta specie corporis quae corporaliter sentiebatur, remanet in memoria similitudo ejus, quo rursus voluntas convertat aciem, ut inde formetur intrinsecus, sicut ex corpore objecto sensibili sensus extrinsecus formabatur. Atque ita fit illa trinitas ex memoria, et interna visione, et quae utrumque copulat voluntate. Quae tria cum in unum coguntur, ab ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tercedente uidice ratione discerni ualeant:¬
speties uidelicet corporis quod uidet᷑. & yma.¬
go eiꝰ quȩ fit in sensu id est iusio. Uoluntas
aũ tantã ium habet copulandi hȩc duo
ut & sensum formandu admoueat ei rei que
cernit᷑: & in ea formatũ teneat. Et si tam
uiolenta ẽ. ut possit uocari amor. aut eu¬
piditas aut libido: etiã ceterũ corpꝰ am¬
mantis uehement̾ afficit: & ubi ñ resifit
pigrior duriorq materies. in similem spe¬
ciem coloremq cõmiitat. Licet uidere
corpuscłm chame leontis: ad colores quos
uidet facillima conu̾sione uariari Alio¬
rũ aũ aminaliũ. quia ñ est ad conu̾sionẽ
facilis corpulentia: fetus plerunq prod̃t
libidines matrũ: quod cũ magna delecta¬
tione conspexerint. Quã enĩ teneriora.
atꝙ ut ita dixerim formabiliora st̾ primor¬
dia seminũ: tam efficaciter & capaciter
sequit᷑ intentionẽ mat̾nȩ animȩ. & quȩ
in ea facta ẽ fantasiam ꝑ corpꝰ quod cupi¬

Expanded text:
atione discerni valeant,species videlicet corporis quod videtur, et imago ejus quae fit in sensu, id est, visio. Voluntas autem tantam vim habet copulandi haec duo, ut et sensum formandum admoveat ei rei quae cernitur, et in ea formatum teneat. Et si tam violenta est, ut possit vocari amor, aut cupiditas, aut libido, etiam caeterum corpus animantis vehementer afficit: et ubi non resistit pigrior duriorque materies, in similem speciem coloremque commutat. Licet videre corpusculum chamaeleontis ad colores quos videt facillima conversione variari. Aliorum autem animalium quia non est ad conversionem facilis corpulentia, fetus plerumque produnt libidines matrum, quid cum magna delectatione conspexerint. Quam enim teneriora, atque, ut ita dixerim, formabiliora sunt primordia seminum, tam efficaciter et capaciter sequuntur intentionem maternae animae, et quae in ea facta est phantasiam per corpus quod cupi
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ qd̾ meminimꝰ uideremꝰ: qͣntomagis
pͥusqͣm idmemoriȩ mandaremꝰ: Qͣmqͣm
itaq forma quȩ fit in acie recordantis ex
ea fiat que in est memorie: ipsa tam̃ ac¬
es ñ in de existit. s erat ante istam. Con¬
sequens aũ est: ut si ñ est illa uera pares.
nec ista uera sit ꝓles. S illa quasi parẽs.
& ista quasi ꝓles aliquid insinuant: un¬
de int̾iora atq ueriora exercitatiꝰ certꝰq
utrũ uoluntas quȩ memoriȩ cõpulat
uisionẽ. ñ sit aliciuiꝰ eoꝵ siue parens.
siue ꝓles: & hanc discretionis difficulta¬
tẽ facit eiusde nature atq substantiȩ
parilitas & ȩqualitas. Neq enm foris
facile discernebat᷑ formatꝰ sensꝰ a sensi¬
bili corpore. & uoluntas ab utͦq. propt̾
nat᷑e diuersitatẽ. quȩ in est abiniuicem
om̃ib trib de qua satis supͣ disseruimꝰ:
ita & hic potest. Qͣmuis enĩ hȩc tͥnitas
dequa nunc querit᷑ forinsecꝰ inuecta est

Expanded text:
corpus quod meminimus videremus; quanto magis corpus quod meminimus videremus; quanto magis priusquam id memoriae mandaremus? Quanquam itaque forma quae fit in acie recordantis, ex ea fiat quae inest memoriae; ipsa tamen acies non inde existit, sed erat ante istam. Consequens est autem, ut si non est illa vera parens, nec ista vera sit proles. Sed et illa quasi parens, et ista quasi proles aliquid insinuant, unde interiora atque veriora exercitatius certiusutrum voluntas quae memoriae copulat visionem, non sit alicujus eorum sive parens sive proles: et hanc discretionis difficultatem facit ejusdem naturae atque substantiae parilitas et aequalitas. Neque enim, sicut foris facile discernebatur formatus sensus a sensibili corpore, et voluntas ab utroque, propter naturae diversitatem quae inest ab invicem omnibus tribus, de qua satis supra disseruimus, ita et hic potest. Quamvis enim haec trinitas, de qua nunc quaeritur, forinsecus invecta est
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ inde concepta est. cũ iam ñ ex corpo¬
re sensus corporis. s ex memoria forma¬
tur acies animi. cũ in ipsa memoria spe¬
cies inheserit corporis qd̾ forinsecꝰ sensi¬
mꝰ: illã spẽm quȩ in memoria ẽ. quasi
parentẽ dicimꝰ eius quȩ fit in fantasia
cogitantis. Erat enĩ in memoria. & pͥ¬
usqͣm cogitaret᷑ a nob̃: sicut erat corpꝰ
in loco & pͥusquã sentiret᷑ ut uisio fie¬
ret. S cũ cogitatur. ex illa quã memo¬
ria tenet exprimitur in acie cogitantiᷤ:
& reminiscendo format᷑ ea species quȩ
qͣsi ꝓles est eius quã memoria tenet. S
neq illauera parens. neq ista uera ꝓles ẽ.
Acies quippe animi. quȩ format᷑ ex me-¬
moria. cum recordando aliquid cogita¬
mꝰ ñ ex ea specie ꝓcedit quã meminimꝰ
uisam. qͣndoquide eius meminisse ñ pos¬
semꝰ nisi uidissemꝰ: acies aũ animi quȩ
reminiscendo format᷑. erat etiã pͥusqͣm

Expanded text:
quae inde concepta est, cum jam non ex corpoquae inde concepta est, cum jam non ex corpore sensus corporis, sed ex memoria formatur acies animi, cum in ipsa memoria species inhaeserit corporis quod forinsecus sensimus, illam speciem quae in memoria est, quasi parentem dicimus ejus quae fit in phantasia cogitantis. Erat enim in memoria et priusquam cogitaretur a nobis, sicut erat corpus in loco et priusquam sentiretur, ut visio fieret. Sed cum cogitatur, ex illa quam memoria tenet, exprimitur in acie cogitantis, et reminiscendo formatur ea species, quae quasi proles est ejus quam memoria tenet. Sed neque illa vera parens, neque ista vera proles est. Acies quippe animi quae formatur ex memoria cum recordando aliquid cogitamus, non ex ea specie procedit quam meminimus visam; quandoquidem eorum meminisse non possemus, nisi vidissemus: acies autem animiusquam
Abbreviated transcription (Latin):
cunctȩ referunt᷑. Si aũ praua est: prauȩ
sunt om̃s. Et id̾o rectaꝵ uoluntatũ con¬
nexio. iter est quodd̾a ascendentiũ ad be¬
atitudinẽ. qd̾ certis uelut passib agit᷑.
prauaꝵ aũ atq distortaꝵ uoluntatũ
implicatio. uincłm est quo alligabit
qͥ hoc agit. ut ꝓiciatur in tenebras exte¬
riores. Beati gͦ qui factis & morib cantãt
canticũ graduũ: & ue his qui trahunt
peccata sicut restem longã. Sic est aũ
requies uoluntatis quẽ dicimꝰ finem.
si adhuc refert᷑ ad aliud: quẽ ammodũ
possumꝰ dicere requiem pedis ẽẽ in am¬
bulando. cũ ponitur unde alius in ni¬
tat᷑. qͦ passib ꝑgitur. Si aũ aliquid ita
placet. ut in eo cum aliqͣ delectatione uo¬
luntas acqͥescat: nondu est tam̃ quo
tenditur. S & hoc refertur ad alud. ut
deputetur ñ tamꝙͣ patria quiis: s tanꝙ̃
refectio uł etiam mansio uiatoris. Iam¬
ista in sensibilib & nisensib. sed tam̃

Expanded text:
cunctae referuntur: si autem prava est, pravae cunctae referuntur: si autem prava est, pravae sunt omnes. Et ideo rectarum voluntatum connexio iter est quoddam ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur: pravarum autem atque distortarum voluntatum implicatio, vinculum est quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exteriores . Beati ergo qui factis et moribus cantant canticum graduum: et vae iis qui trahunt peccata, sicut restem longam . Sic est autem requies voluntatis quem dicimus finem, si adhuc refertur ad aliud, quemadmodum possumus dicere requiem pedis esse in ambulando, cum ponitur unde alius innitatur quo passibus pergitur. Si autem aliquid ita placet, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat; nondum est tamen illud quo tenditur, sed et hoc refertur ad aliud, ut deputetur non tanquam patria civis; sed tanquam refectio, vel etiam mansio viatoris. CAPista in sensibilibus et sensibus, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hoc uidendi: tanqͣm si uelit quisq iu¬
dere cicatricẽ. ut inde doceat uuluꝰ esse:
aut si uelit uidere fenestrã. ut ꝑ fenestiã
uideat tͣnseuntes. Om̃s istȩ atq aliȩ tales
uoluntates suos ꝓprios fines hñt. qui
refererunt᷑ ad finem illius uoluntatis qͣ
uolumꝰ beate uiuere: & ad eam ꝑuenire
uitã quȩ ñ referatur ad aliud: s amanqi
ꝑ se ipsa sufficiat. Uoluntas gͦ uidendi:
finẽ habet uisionẽ. Et uoluntas hanc rẽ
uidendi: finem habet huiꝰ rei uisionem
Uoluntas itaq uidendi cicatricẽ. finẽ suũ
expetit. hoc est uisionẽ cicatricis: & adeã
ultra ñ ꝑtinet. Uoluntas enĩ ꝓbandi
uulnꝰ fuisse. alia uoluntas est. qͣmuis
ex illa religetur: cuiꝰ item finis ẽ ꝓbatio
uulneris. Et uoluntas uidendi fenestrã:
finẽ habet fenestrȩ uisionẽ. Altera ẽ eni
quȩ ex ista nectitur uoluntas ꝑ fenestrã
uidendi tͣnseuntes: cuiꝰ item finis ẽ uisio
tates sibimet religate: sibona ẽ illa quo

Expanded text:
n hoc videndi. Tanquam si velit quisque videre cicatricem, ut inde doceat vulnus fuisse; aut si velit videre fenestram, ut per fenestram videat transeuntes; omnes istae atque aliae tales voluntates suos proprios fines habent, qui referuntur ad finem illius voluntatis qua volumus beate vivere, et ad eam pervenire vitam quae non referatur ad aliud, sed amanti per se ipsam sufficiat. Voluntas ergo videndi, finem habet visionem: et voluntas hanc rem videndi, finem habet hujus rei visionem. Voluntas itaque videndi cicatricem, finem suum expetit, hoc est visionem cicatricis, et ad eam ultra non pertinet: voluntas enim probandi vulnus fuisse, alia voluntas est, quamvis ex illa religetur, cujus item finis est probatio vulneris. Et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem: altera est enim quae ex ista nectitur voluntas, per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio es et omnes sibimet religatae, si bona est illa quo
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it. qͥ possit concursũ seꝑare radioꝵ.Eximo
qͥppe ocło qͣlibet mͦ deducto aut impresso
aut intorto. si alt̾ clausꝰ ẽ duplicit̾ uideri
aliqͥd qd̾ sit unũ nullo pacto pot̃. Eͤcũ ita sut:¬

Expanded text:
fuerit, qui possit concursum separare radiorum. Ex uno fuerit, qui possit concursum separare radiorum. Ex uno quippe oculo quolibet modo deducto, aut impresso, aut intorto, si alter clausus est, dupliciter videri aliquid quod sit unum nullo pacto potest. 5. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cernebat᷑. ut discerni omĩno ñ pos¬
set: & ipsa erat uisio. Qum etiã cũ lucer¬
nȩ fłamula mͦ quod̾a diuaricatis radiis
ocłoꝵ quasi geminat᷑. duȩ uisiones fiũt.
cũ res una quȩ uidetur: singillatĩ quip¬
pe afficuntur idem radii de suo quisꝙ
ocło enuicantes: dum ñ sinunt᷑ in illud cor¬
pꝰ intuendu. parit̾ coniuncteꝙ conturre¬
re. ut uuiꝰ fiat ex utͦq contiuitꝰ. Et id̾osi unũ
ocłm clauserimꝰ: ñ geminũ ignẽ s ficuti
ẽ uidebimꝰ. Cur autẽ sinistro clauso illa
species desinit uideri. quȩ ad dextrũ erat.
iuicissimq dextro clauso. illa intermoritur
quȩ ad sinistrũ erat: & longũ ẽ & p̃senti rei
ad susceptã questionẽ sat ẽ. nisi fieret ĩ sensu
nr̃o queda ymago simillima eius rei quam
cernimꝰ: ñ scd̾m ocłoꝵ numerũ flãmȩ species
geminaret᷑. cũ quida ceruẽdi mod̾ adhibitus

Expanded text:
quae cernebatur, ut discerni omnino non posquae cernebatur, ut discerni omnino non posset; et ipsa erat visio. Quin etiam cum lucernae flammula modo quodam divaricatis radiis oculorum quasi geminatur, duae visiones fiunt, cum sit res una quae videtur. Singillatim quippe afficiuntur idem radii de suo quisque oculo emicantes, dum non sinuntur in illud corpus intuendum pariter conjuncteque concurrere, ut unus fiat ex utroque contuitus. Et ideo si unum oculum clauserimus, non geminum ignem, sed sicuti est unum videbimus. Cur autem sinistro clauso illa species desinit videri quae ad dextrum erat, vicissimque dextro clauso illa intermoritur quae ad sinistrum erat, et longum est et reiad susceptam quaestionem satis est; nisi fieret in sensu nostro quaedam imago simillima rei ejus quam cernimus, non secundum oculorum numerum flammae species geminaretur, cum quidam cernendi modus adhibitus
Abbreviated transcription (Latin):
tardiorib ingeniis difficillime ꝑsuade¬
ri potest. formari in sensu nr̃o ẏmagi¬
nẽ rei uisibilis cũ eam uidemꝰ. & eand̾e
formã ẽẽ uisionẽ: s qui forte ad u̾terut
qd̾ cõmemorabo. ñ ita in hac inqͥsitione
laborabunt. Plerunq cum diuscule
attenderimꝰ queqͦ luminaria. & deinde
ocłos clauserimꝰ. quasi uersant᷑ in cons¬
pectu quida lucidi colores. uarie sese
cõmutantes: & minꝰ minꝰq fulgentes.
donec omĩno desistant. Quas intelligẽ¬
du est. reliquias ẽẽ formȩ illius q̃ facta
erat in sensu cũ corpꝰ lucidi uderetur:
paulatĩq & quoda modo gradatim defi¬
ciendo uariari. slam & insertaꝵ fenest᷑¬
rũ cancelli si eos forte intuebam. sepe
in illis apparuere colorib: ut manifestũ
sit hanc affectionẽ nr̃o sensui ex ea re
quȩ uidebat᷑ impressam. Erat gͦ etiam
cũ uderemꝰ. & illa erat clarior & expres¬
sior: s multũ conuncta cũ specie rei eiꝰ

Expanded text:
tardioribus ingeniis difficillime persuadetardioribus ingeniis difficillime persuaderi potest, formari in sensu nostro imaginem rei visibilis, cum eam videmus, et eamdem formam esse visionem. 4. Sed qui forte adverterint quod commemorabo, non ita in hac inquisitione laborabunt. Plerumque cum diuscule attenderimus quaeque luminaria, et deinde oculos clauserimus, quasi versantur in conspectu quidam lucidi colores varie sese commutantes, et minus minusque fulgentes, donec omnino desistant: quos intelligendum est reliquias esse formae illius quae facta erat in sensu, cum corpus lucidum videretur, paulatimque et quodam modo gradatim deficiendo variari. Nam et insertarum fenestrarum cancelli, si eos forte intuebamur, saepe in illis apparuere coloribus: ut manifestum sit, hanc affectionem nostro sensui ex ea re quae videbatur impressam. Erat ergo etiam cum videremus, et illa erat clarior et expressior; sed multum conjuncta cum specie rei ejus
Abbreviated transcription (Latin):
S ratione colligimꝰ nequaꝙͣ nos potuis-¬
se sentire: nisi fieret in sensu nr̃o aliqua
similitudo conspecti corporis. Neq enĩ
cũ anulus cere imprimit᷑. ideo nulla
ymago facta est: quia ñ discernit᷑ nisi
cum fuerit separata. S qm̃ post cerã
separatã manet qd̃ factum est. ut uide¬
ri possit: ꝓpterea facile ꝑsuadetur qd̃
inerat iam cerȩ forma impressa ex anu¬
lo & ante qͣm ab illa separaret᷑. Si autẽ
liquido humori adiungeret᷑ anulus.
eo detracto nicħ ymaginis appareret: nec
ido tam̃ discernere ratio ñ deberet. fuisse
in illo humore anteꝙͣ detraheret᷑ anuli
formã factã ex anulo: quȩ distinguenda
est ab ea forma quȩ in anulo ẽ. unde ista
facta est quȩ detracto anulo ñ erit: qͣm¬
ius illa in anulo maneat. unde ista fac¬
ta est. Sic sensꝰ ocłoꝵ ñ ido non habet y¬
maginẽ corporis quod uidet᷑ qͣidui uide¬
tur: qͥa eo detracto ñ remanet. Ac ꝑ hoc

Expanded text:
Sed ratione colligimus nequaquam nos potuisSed ratione colligimus nequaquam nos potuisse sentire, nisi fieret in sensu nostro aliqua similicum annulus cerae imprimitur, ideo nulla imago facta est, quia non discernitur, nisi cum fuerit separata; sed quoniam post ceram separatam manet quod factum est, ut videri possit. Propterea facile persuadetur, quod inerat jam cerae forma impressa ex annulo, et antequam ab illa separetur. Si autem a liquido humori adjungeretur annulus, eo detracto, nihil magis appareret. Nec ideo tamen discernere ratio non deberet fuisse in illo humore, antequam detraheretur, annuli formam factam ex annulo, quae distinguenda est ab ea forma quae in annulo est, unde ista facta est, quae detracto annulo non erit, quamvis illa in annulo maneat, unde ista facta est. Sic sensus oculorum non ideo non habet imaginem corporis, quod videtur, quandiu videtur, quia eo detracto
Abbreviated transcription (Latin):
Quocirca ex uisibili & uidente gignit᷑
uisio: ita sane ut ex uidente sit sensus
ocłoꝵ. & aspicientis atq intuentis intẽ¬
tio: illa tam̃ informatio sensus quȩ uisio
dicit᷑. a solo imprimat᷑ corpore qd uidet᷑
id est are aliqͣ uisibili: qua detracta.
nulla remaner forma que ierat sensui
du adeẽt illud quod uidebat᷑: sensus ta¬
m̃ ipse remanet. qui erat & pͥusqͣm aliqͥd
sentiret᷑. Uelut. in aqua uestigiũ tamdiu
est. donec ipsum corpus quod imprimit᷑
inest: quo ablato nullũ erit. cũ maneat.
aqua quȩ erat & anteqͣm illam formã
corporis caꝑet. Id̃oq non possumꝰ quid̾e
dicere. qd̾ sensum gignat res uisibilis: gig¬
nit tam̃ formã uelut similitudinẽ suã.
quȩ fit in sensu cũ aliquid uidendo sen¬
timꝰ. S formã corporis qd̾ uidemꝰ & for¬
mã quȩ ab illa in sensu uidentis fit per
eundẽ sensum. ñ discernimꝰ: qm̃ tanta¬
ẽ coniunctio. ut ñ pateat discernendi locꝰ.

Expanded text:
Quocirca ex visibili et vidente gignitur Quocirca ex visibili et vidente gignitur visio, ita sane ut ex vidente sit sensus oculorum, et aspicientis atque intuentis intentio: illa tamen informatio sensus, quae visio dicitur, a solo imprimatur corpore quod videtur, id est, a re aliqua visibili: qua detracta, nulla remanet forma quae inerat sensui, dum adesset illud quod videbatur: sensus tamen ipse remanet qui erat et priusquam aliquid sentiretur; velut in aqua vestigium tamdiu est, donec ipsum corpus quod imprimitur inest; quo ablato nullum erit, cum remaneat aqua, quae erat et antequam illam formam corporis caperet. Ideoque non possumus quidem dicere quod sensum gignat res visibilis: gignit tamen formam velut similitudinem suam, quae fit in sensu, cum aliquid videndo sentimus. Sed formam corporis quod videmus, et formam quae ab illa in sensu videntis fit, per eumdem sensum non discernimus; quoniam tanta conjunctio est, ut non pateat discernendi locus.
Abbreviated transcription (Latin):
ris quẽ uidendo extͥnsecꝰ corpori adiuin¬
gat. atq in eo uiso figat aspectũ: nisu ta¬
iñ ipso indicet se adempto corporis sensu
nec ꝑire potuisse nec minui. Manet
enĩ quida uidendi appetitꝰ integer: siue
id possit fieri siue ñ possit. Hȩc gͥ tria
corpꝰ quod uidet᷑. & ipsa uisio. & quȩ utrũꝙ
coniuingit intentio. manifesta st̃ ad di
noscendu: ñ solum ꝓpter ꝓpria singłoꝵ
uerũ etiã propt̾ differentiã naturarũ.
Atq in his cum sensus ñ ꝓcedat ex cor¬
pore illo quod uidet᷑. s ex corpore sentien¬
tis animautis cui anima suo quodã
miro mͦ contemꝑat᷑: tam̃ ex corpore qd̾
uidetur gignit᷑ uisio. id est sensꝰ ipse for¬
mat᷑: ut iam ñ tantũ sensꝰ qui etiã in
tenebͥs eẽ integer potest. du est incolu¬
mitas ocłoꝵ. s etiã sensꝰ informatꝰ sit.
quȩ uisio uocat᷑. Gignitur gͦ ex re uisibi¬
li uisio: s ñ ex sola: nisi assit & uidens.

Expanded text:
ris quem videndo extrinsecus corpori adjunris quem videndo extrinsecus corpori adjungat atque in eo viso figat aspectum, nisu tamen ipso indicet se adempto corporis sensu, nec perire potuisse, nec minui. Manet enim quidam videndi appetitus integer, sive id possit fieri, sive non possit. Haec igitur tria, corpus quod videtur, et ipsa visio, et quae utrumque conjungit intengnoscendum, non solum propter propria singulorum, verum etiam propter differentiam naturarum. 3. Atque in his cum sensus non procedat ex corpore illo quod videtur, sed ex corpore sentientis animantis, cui anima suo quodam miro modo contemperatur: tamen ex corpore quod videtur gignitur visio, id est, sensus ipse formatur; ut jam non tantum sensus qui etiam in tenebris esse integer potest, dum est incolumitas oculorum, sed etiam sensus informatus sit, quae visio vocatur. Gignitur ergo ex re visibili visio, sed non ex sola, nisi adsit et videns.