comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ artifex munrdi deus. et seor¬
su erit mundus qui factus
ẽ. seorsu ille qui fecit. Iã illd̾
quã repugnans et absurdũ.
ꝙͦ cũ celestes ignes ceteraq.
mundi elem̃ta. deos ẽe affir¬
ment. Idest mundũ ip̃m dĩn
dicunt. quomͦ potest ex mul¬
tor deoꝵ acero unus deus
confici si astra diist̃. mundũ
gͦ nõ deus ẜ domiciliũ deoꝵ
est. si ũo mundus deus ẽ. ẽgo
illa omĩa que sunt in eo non
diist̃ s dei m̃bra. queutiq so¬
la dei nom̃ accipe nõ possut.
nec eñi recte quis dixerit mñ¬
bra hominis uniꝰ multos ho¬
mines ẽẽ s tam̃ nõ est simi¬
lis cõꝑatio animalis et mũ¬
di/animal em̃ quia sensu
p̃ditũ est. etiã m̃bra eiꝰ habẽt
sensil nee nisi ẽor pore diunl

Expanded text:
 artifex mundi deus et seorsum erit mundus qui factus est, seorsum ille qui fecit. iam illut quam repugnans et absurdum, quod cum caelestes ignes ceteraque mundi elementa deos esse adfirment, idem mundum ipsum deum dicunt! quomodo potest ex multorum deorum aceruo unus deus confici? si astra dii sunt, mundus ergo non deus, sed domicilium deorum est. si uero mundus deus est, ergo illa omnia quae sunt in eo non dii sunt, sed dei membra, quae utique sola dei nomen accipere non possunt.. nec enim recte quis dixerit membra. hominis unius multos homines esse. sed tamen non est similis comparatio animalis et mundi. animal enim quia sensu praeditum est, etiam membra eius habent sensum nec nisi a corpore diuul
Abbreviated transcription (Latin):
sa brutescunt. Cuiꝰ gͥ rei simili¬
tu dinẽ geriͣt muirdus. nimi¬
rũ ip̃i docent cũ factũ ẽe non
diffident᷑: ut ẽẽt diis et hoĩb
quasi cõmimis dom̃. Sigͦ ẽ
cõstructus ut domꝰ nec ip̃e d̾s
ẽ nec eleñita quesunt partes
eiꝰ quia neq domꝰ habere dõĩ¬
niũ sui potest/ neq illa dequibꝰ
em̃ domꝰ musu habitandi fc̃a
ꝑse nichil sentit. dñoq subie¬
ctaẽ qui eam fecit aut ĩcolit.
ita mundus ꝑse nichil senti¬
ens. factori deo subiacet quieũ
inusũ sui fecit.¬
Qõ dupliciter

Expanded text:
ur rei similitudinem gerit mundus? nimirum ipsi docent, cum factum esse non diffitentur, ut esset diis et hominibus quasi communis domus. si ergo est constructus ut domus, nec ipse deus est nec elementa, quae sunt partes eius, quia neque domus habere dominium sui potest neque illa de quibuenim domus in usum habitandi facta per se nihil sentit dominoque subiecta est, qui eam fecit aut incolit, ita mundus per se nihil sentiens factori deo subiacet, qui eum in usum sui fecit. Duplici er
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ potest iure dicihomo. nisi
qui sapiens ẽ. S si ceteri om̃s
p̃t̾ ip̃os stulti fuerunt: ne illi qͥ¬
dẽ sapientes. quia nemo sapiẽs
eẽ uere: iudiciostultoꝵ potest.
adeo ab his affuit sapientia. ut
ne sotestea quidẽ in crescente
doctrina. et multis magnisungen
post illoꝵ septẽ sapientiũ głia:
incredibile est quanto studio
in quirende ueritatis grecia
omĩs exarserit: ac primũ nom̃
ip̃m sapientie a irogans: putaue¬
nuit seq nõ sapientes s stirdio¬
sos sapientie uocauerunt qͦfacto.
et illos qui temere sapientiuz
sibi nom̃ assiuerant erroris stul¬
titieq damnarunt: et se quoq
ip̃os ignorantie:quã quidẽ nõ
diffitebant᷑. Nam ubicũq. rerũ
natura ingeniis eoꝵ quasi manꝰ¬
aͦ pposuerat ne rationẽ aliquam
possent redlere testificari soleb¬
bant: nchil scire se. nichilc̾nere.
Unde multosapientiores inue¬
niuntur qui se aliqua exparte
iuderunt: quã illi se sape credrce¬
ranti
Qõ ibi querenda ẽ sapiẽ¬

Expanded text:
enim potest jure dici homo, nisi qui sapiens est. Sed si caeteri omnes, praeter ipsos, stulti fuerunt, ne illi quidem sapientes, quia nemo sapiens esse vere judicio stultorum potest. Adeo ab his abfuit sapientia, ut ne postea quidem increscente doctrina, et multis magnisque inpost illorum septem sapientum gloriam, incredibile est, quanto studio inquirendae veritatis Graecia omnis exarserit. Ac primum, nomen ipsum sapientiae arrogans putaverunt, seque non sapientes, sed studiosos sapientiae vocaverunt. et illos, qui temere sapientum sibi nomen asciverant, erroris stultitiaeque damnaverunt, et se quoque ipsos ignorantiae, quam quidem non diffitebantur. Nam ubicumque rerum natura ingeniis eorum quasi manus opposuerat, ne rationem possent aliquam reddere, testificari solebant, nihil scire se, nihil cernere. Unde multo sapientiores inveniuntur, qui se aliqua ex parte viderunt, quam illi qui se sapere crediderant. CAPUT II. Ubi quaerenda sit sapie
Abbreviated transcription (Latin):
planis fuernt adequati. Plu¬
rimas regiones: multoꝵ fiunda¬
mñta mõtiũ latens. et iuterius
ignis absumit. Et hoc parũ est
simembris suis nõ parcit d̾s:
corpus. Mana extriuiuit᷑. mo¬
tes excindunt᷑. et eruendas
opes int̾iora t̾re iuscera effo¬
diunt.Quid quod ne arariꝗͥ¬
dem sinelaceratione diuinit
corporis põt. Ut iamscelerati
atq impii simꝰ qui dei m̃bra
uiolemꝰ. Patit᷑ negͦ uexaĩ cor¬
pus suũ teus. et debilẽse uel
tp̃e facere. uł abhonune fieri
sinit. Nisi forte diuinꝰ ille sen¬
sus qui inundo et et om̃ibus
mundi partib mixtus ẽ p̾mã
terre suꝑficiẽ reliquit. ac se in
yma demersit. ne quid dolori
iassidua laceratione sentiret.
Quod hoc uanũ et absurdũ
ĩdigent sensu qui pspexerunt
diuinĩ quidẽ sp̃m ẽe ubiq dif¬
fusũ eoq ouũa cõtineri. non
tam̃ ita ut deus ip̃e qui est in¬
corruptus. grauib et corrup

Expanded text:
planis fuerint adaequati; plurimas regiones et multorum fundamenta montium latens et internus ignis absumit. et hoc parum est si membris suis non parcit deus, corpus: maria extru- . untur, montes exciduntur et ad eruendas opes interiora terrae uiscera effodiuntur. quid quod ne arari quidem sine laceratione diuini corporis potest? ut iam scelerati atque impii simus, qui dei membra uiolemus. patiturne ergo uexari corpus suum deus et debilem se uel ipse facit uel ab homine fieri sinit? nisi forte diuinus ille sensus qui mundo et omnibus mundi partibus mixtus est, primam terrae superficiem reliquit ac se in ima demersit, ne quid doloris de adsidua laceratione sentiret. quodsi hoc uanum et absurdum indigent sensu, qui non perspexerunt diuinum quidem spiritum esse ubique diffusum eoque omnia contineri, non tamen ita, ut deus ipse, qui est incorruptus, grauibus et corrup
Abbreviated transcription (Latin):
si adu̾sarius desit. huiꝰ teniq
ꝑuerse potestatis cũ uimsen¬
tire iurtuti repugnantẽ nom̃
ignorarent. fortume sibi uoca¬
bulũ inane finxerunt. qd̾ quã
longe asapientia sit remotum.
declarat iuuenalis his uersib

Expanded text:
si aduersarius desit. huius itaque si aduersarius desit. huius itaque peruersae potestatis cum uim sentirent uirtuti repugnantem, nomen ignorarent, fortunae sibi uocabulum inane finxerunt: quod quam longe a sapientia sit remotum, declarat Iuuenalis his uersib
Abbreviated transcription (Latin):
ac subdolũ sp̃m. qui sit minucuᷤ
bonis hostisq iusticie. qui ꝯtra¬
ria faciat quã deus cuiꝰ ĩuidie
causam in seciunto libro explica¬
umꝰ. hie gͦ insidiat᷑ uniuersis:
s eos quideum nesciunt erro¬
re impedit.stultitia obruit
tenebris circũ fundit neqͥs
possit ad diuini nominis ꝑ¬
uenire notitiã. in quo unot
et sapientia continef᷑ et ui¬
ta ppetua eos aũt qui deum
sciunt dolis et astu aggredi¬
tur: ut cupiditate aut libroĩe¬
peccatis blandientib dep̃ua¬
tos impellat ad mortẽ. ułsico¬
lo uichil ꝓfecerit: ui et uiolẽ¬
tia deicere conat᷑ Idcirco eñi
ĩ pͥmordiis transgressionis nõ
statim ad pena detrusus adeo
ẽ. ut hominẽ malicia sua ex̾¬
ceat et᷑ uirtutẽ. que uisi agite¬
tur. nisi uexatione assidua ro¬
boref᷑. ño potest ẽẽ ꝑfecta. Siqͥ¬
dem uirtus ẽ ꝑferendoꝵ malo¬
rũ fortis atq inuicta patiẽtia.
ex quo fit ut uirtus nulla sit.

Expanded text:
ac subdolum spiritum, qui sit inimicus ac subdolum spiritum, qui sit inimicus bonis hostisque iustitiae, qui contraria faciat quam deus, cuius inuidiae causam in secundo libro explicauimus. hic ergo insidiatur uniuersis: ed eos qui deum nesciunt errore inpedit, stultitia obruit, tenebris circumfundit, ne quis possit ad diuini nominis peruenire notitiam, in quo uno et sapientia continetur et uita perpetua; eos autem qui deum sciunt dolis et astu adgreditur, ut cupiditate aut libipeccatis blandientibus deprauatos inpellat ad mortem, uel si dolo nihil profecerit, ui et uiolentia deicere conatur. idcirco enim in primordiis transgressionis non statim ad poenam detrusus a deo est, ut hominem malitia sua exerceat ad uirtutem: quae nisi agitetur, nisi uexatione adsidua roboretur, non potest esse perfecta, siquidem uirtus est perferendorum malorum fortis atque inuicta patientia. ex quo fit ut uirtus nulla sit,
Abbreviated transcription (Latin):
siomĩa. uł si tm̃mala muuittit.
aliquid cause ꝓfeit cur si deasit
inuideat hõĩb eosq ꝑelitos cu¬
piat cũ ab his religiose colatur.
cura equior fit malis mniquior
aut bonis :cur in sidief᷑: afflig¬
gat. tecipiat exfminetiquis ⁊¬
illamgeneri hominũ uexatri¬
cemppetuã ꝯstituerit :cur deni¬
q tam malã sortita sit potesta¬
tem ut res cunctas exlibroine
magis qmex iuo celebret obscu¬
retq hec inquã philosophis in¬
quirere oportuit potiꝰ ꝙͣ temere
ĩ nocentẽ accusare fortimã. que
etiã si sit aliqua nichil tam̃ affer¬
riab his potest. Cur homib tã
mimica sit quã putat᷑. Itaq il¬
le omĩs orones quib iniquitate
fortune lacerant. suasq uirtu¬
tes ꝯtra fortunã suꝑbissime iac¬
tant. nichilsunt aliud qͣm deli¬
ram̃ta inꝯsiderate leuitatis. q̃re
no uideãt nob̃ quib aperuiti
uentatẽ deus. qui sic̃ scimmꝰ mehil
ẽe fortunã. itascimꝰ eẽ patriiim

Expanded text:
si omnia? uel si tantum mala immittit, si omnia? uel si tantum mala immittit, aliquid causae proferant cur, si dea sit, inuideat hominibus eosque perditos cupiat, cum ab iis religiose colatur, cur aequior sit malis, iniquior autem bonis, cur insidietur adfligat decipiat exterminet, quis illam generi hominum uexatricem perpetuam constituerit, cur denique tam malam sortita sit potestatem, ut res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebret obscuretque. haec, inquam, philosophos inquirere oportuit potius quam temere innocentem accusare fortunam: quae etiamsi sit aliqua, nihil tamen adferri ab iis potest, cur hominibus tam inimica sit quam putatur. itaque illae omnes orationes quibus iniquitatem fortunae lacerant suasque uirtutes contra fortunam superbissime iactant, nihil sunt aliut quam deliramenta inconsideratae leuitatis. quare non inuideant nobis, quibus aperuit ueritate fortunam, ita scimus esse prauum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sunt dubia conẽt᷑ efficere. laor
putaui ẽe clarũi.ꝙͦ illiẽe debuit
uł maxime dubiũ. nã sapienti
om̃inofalsũ est : quis inquit ne¬
scit: ego u̾o nescio. doceat me si po¬
test quesit illa uis: qui flatus est¬
iste et qui reflatusꝰ. Turpe gͥhoĩez
ingeniosum id dicere. qd̾ si neges
probare nõ possit. Postremo ꝙͣis
qui dicit. assensus ẽẽ retiuendos.
ꝙͦ stultisit hoĩs reb in cognitis
temere assentire is plane uulgi
et impitoꝵ opinionib credit qui
fortunã putant ẽe que tribuat
hoĩb bona et mala. Nam simu¬
lacrũ eius cũ copia et gub̾ naculo
fingunt: tãquã hec et opes trbu¬
at. et humanaꝵ rerũ regim̃ obti¬
neat. eui opinioni et uirgilius
assentit᷑ ui fortu mã om̃ĩpotẽtẽ
uocat et historieus qui aitisz
profecto fortuna inom̃i redomi¬
natur. qurogͦ diis ceteris loci su¬
per esti curnõ aut ip̃a regnare⁊
d̾r si plus potest. aut sola colit̾.

Expanded text:
 sunt, dubia conatur efficere, hoc  sunt, dubia conatur efficere, hoc putauit esse clarum quod illi esse debuit uel maxime dubium: nam sapienti omnino falsum est. quis inquit nescit? ego uero nescio. doceat me, si potest, quae sit illa uis, qui flatus iste et qui reflatus. turpe igitur, hominem ingeniosum id dicere, quod si neges probare non possit. postremo, quod is qui dicit adsensus esse retinendos, quod stulti sit hominis rebus incognitis temere assentire, is plane uulgi et inperitorum opinionibus credidit, qui fortunam putant esse quae tribuat hominibus bona et mala. nam simulacrum eius cum copia et gubernaculo fingunt, tamquam haec et opes tribuat et humanarum rerum regimen optineat. cui opinioni et Vergilius adsentit, qui fortunam omnipotentem uocat, et historicus, qui ait: sed profecto fortuna in omni re dominatur. quid ergo ceteris diis loci superest? cur non aut ipsa regnare dicitur, si plus potest, aut sola colitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Ed repetamus roquod om¬
misimus. Fortima gͦ perse
nichil ẽ. nec sic habendũ est tan¬
quã sit inaliquosensu.si quidẽ::
fortuua ẽ accrdentiũ i xerũ subituᷤ
atq inopinatus euentus. Uerũ
phi ne aliquando nõ eirent ĩrestul¬
ta uolunt ẽe sapientes: qui fortu¬
ne sexũ nuitant. eãq nõ deam si¬
cut uulgus. s deũ ẽẽ dicunt: eun¬
dem tam̃ int̾clũ naturã ĩt̾diun
fortunã uocant: qd̾ multa ĩquit
idem cicero efficiat in opinata no¬
bis ꝓptͤ obscuritatẽ ignorationẽ¬
q causar̃i. Cũ gͥ caisa iguorẽt
ꝓpt quas fiat aliquid: et ipsum
qui faciat ignorent necesse est.
idem inoꝑe ualde. serio inquo
lio dabat. magna inquit eẽ for¬
tune ium inutr̃aq partẽ quis
nesciat: Nam et cũ prospo flatu
eiꝰ utim̃. adexitus ꝑuenimꝰ opta¬
tos:ͤ cũ respiraut affligim̃. Primu
qui negat sciri posse quicquam.
si hac dixit taquã et ip̃e et om̃es
sciu̾nt. deinde quietiã que clara¬

Expanded text:
ed repetamus id quod omisimus. fortuna ergo per se nihil est: nec sic habendum est, tamquam sit in aliquo sensu, siquidem fortuna est accidentium rerum subitus atque inopinatus euentus. uerum philosophi, ne aliquando non errent, in re stulta uolunt esse sapientes: qui fortunae sexum mutant eamque non deam sicut uulgus, sed deum esse dicunt. eundem tamen interdum naturam, interdum fortunam uocant, quod multa inquit idem Cicero efficiat inopinata nobis propter obscuritatem ignorationemque causarum. cum igitur causas ignorent ter quas fiat aliquid, et ipsum qui faciat ignorent neceIdem in opere valde serio, in qulio dabat: « Magnam, inquit, esse fortunae vim in utramque partem, quis nesciat? Nam et, cum prospero flatu eius utimur, ad exitus peruenimus optatos, et cum reflauit, adfligimur. primum, qui negat sciri posse quicquam, sic hoc dixit, tamquam et ipse et omnes sciant. deinde, qui etiam quae clara
Abbreviated transcription (Latin):
Norum oĩum malorum
fons cupiditas erat. que
seilicet excontẽptu uere maiesta¬
tis erupit. nõ tm̃ eñ nõ participa¬
bant alioͣs quib aliquid afflu¬
ebat s aliena quoq rapiebant
ĩpriuatũ lucrũ trahentes omĩa.
et que antea inusus hominum
etiã singuli laborabant. ĩ pauco¬
rum domos cõferebant᷑ ut enĩ
ẜuitio ceteros subiugarent in
re ut beneficia celestia facerent
sua nõ ꝑꝑ humanitatẽ que nłła
in his erat s oͣniia cupiditatist
et auaritie instrum̃ita cõtͣahe¬
rent. leges etiã sibi iustitie noĩe¬
munitas iniquissĩmas in iustissimasq
sanxerunt. quib rapinas. ⁊ aua¬
ritiã suã cõtra iũ multitiroini
tuerent᷑ / tantũ gͥ auctoritate ꝙͣ

Expanded text:
orum omnium malorum fons cupiditas erat: quae scilicet ex contemptu verae majestatis erupit. Non tantum enim, non participabant alios ii quibus aliquid affluebat: sed aliena quoque rapiebant, in privatum lucrum trahentes omnia, et quae antea in usus hominum etiam singuli laborabant, in paucorum domos conferebantur. Ut enim servitio caeteros subjugarent, inre, ut beneficia coelestia facerent sua; non propter humanitatem, quae nulla in eis erat, sed ut omnia cupiditatis et auaritiae instrumenta conraderent. leges etiam sibi iustitiae nomine iniquissimas iniustissimasque sanxerunt, quibus rapinas et auaritiam suam contra uim multitudinis tuerentur. tantum igitur auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
Facto itaq capitolio. si pra
ip̃m t̾nimũ foram̃ est ĩtecto
relictũ. Ut qr nõ cesserant
libero celo frueref. quo ne
ipsi quidẽ fruebantur: qui
lapidẽ frui putauerunt. et
hinc gͦ publice supplicatur
quasi custodi finiũ d̾o. qui
nõ tm̃ lapis s etiã stipes ĩ¬
tdumẽ quid de his dicas
qui colunt alia nisi ip̃os po¬
tissimũ lapites ac stipites
esse.¬

Expanded text:
Facto itaque Capitolio, supra ipsum Terminum foramen est in tecto relictum: ut quia non cesserat, libero coelo frueretur; quo ne ipsi quidem fruebantur, qui lapidem frui putaverunt. Et huic ergo publice supplicacatur, quasi custodi finium deo: qui non tantum lapis, sed etiam stipes interdum est. Quid de iis dicam, qui colunt talia? nisi ipsos potissimum lapides ac stipites esse
Abbreviated transcription (Latin):
tione. inonũ actu iustitie opa
cõsumas. Erat gͥ congrueus
ut infirmando generis hũaui
stat᷑ te auctore ac ministro
diuinitatis uteret᷑. Cui nos
cotroianis p̃cib supplicamꝰ.
ut te ĩpͥmis quẽ rerũ custodẽ
uoluit ẽẽ custodiat. de indeĩ¬
spiret tibi uoluntatẽ quam
tare et tibi ad felicitatẽ cete¬

Expanded text:
tione in omni actu justitiae opera tione in omni actu justitiae opera consummas. Erat igitur congruens, ut in formando generis humani statu, te auctore ac ministro divinitas uteretur. Cui nos quotidianis precibus supplicamus, ut te in primis, quem rerum custodem voluit esse, custodiat; deinde inspiret tibi voluntatem, qua tare, et tibi ad felicitatem, et
Abbreviated transcription (Latin):
gularis dei cultũ tollere uolu¬
erunt profligatiiacent. Tu
aũt qui nom̃ eiꝰ defendis et
diligis. uirtute ac felicitate.
sposlens immortalib tuis
gloriis beatissime frueris.:Illi
penãs sceleris sui et penoũt
et pependerunt. Tẽ dextera
dei potens ab om̃ib ꝑiculis
protegit. tibi quietũ trãquil¬
lumq moderam̃ eũ siima õi¬
um gratulatione largitur.it
Nec immertto rerũ dñs ac
rector te potissimũ diligit. ꝓ
quẽ sc̃am religionẽ suã restau¬
raret. qm̃ unius ex omnibus
extitisti qui precipua uirtu¬
tis et sc̃itatis exempla prebe¬
res. quib antiquoꝵ pͥncipũ
głia quos tam̃ fama ĩt̾ bonoᷤ
uumerat. ño mͦ equares.sed
etiã ꝙ ẽ maximũ p̾tertres. Il¬
li quidẽ natura fortasse tantu
similes iustis fuerunt. quiẽt
moteratorẽ iniiusitatis di
ignorat. similitudiuẽ iustitie
assequi põt. ip̃a uo nõ potest.
Tuũo et morũ in genita scĩ¬
tate et ueritatis et dei agni¬

Expanded text:
gularis Dei cultum tollere volugularis Dei cultum tollere voluerunt, profligati jacent. Tu autem, qui nomen ejus, defendis et diligis, virtute ac felicitate praepollens, immortalibus tuis gloriis beatissime frueris. Illi poenas sceleris sui et pendunt, et pependerunt. Te dextera Dei potens ab omnibus periculis protegit: tibi quietum tranquillumque moderamen cum summa omnium gratulatione largitur. Nec immerito rerum Dominus ac rector te potissimum delegit, per quem sanctam religionem suam instauraret, quoniam unus ex omnibus extitisti, qui praecipua virtutis et sanctitatis exempla praeberes; quibus antiquorum principum gloriam, quos tamen fama inter bonos numerat, non modo aequares, sed etiam, quod est maximum, praeterires. Illi quidem natura fortasse tantum similes justis fuerunt. Qui enim moderatorem universitatis Deum ignorat, similitudinem justitiae assequi potest: ipsam vero non potest. Tu vero et morum ingenita sanctitate, et veritatis et Dei agni
Abbreviated transcription (Latin):
gm̃ta sopita sunt. ex quote ds
sũmus adrestituendũ iusti¬
tie domiciliũ et ad tutela
gnͣis humani excitauit. Qͦ
gubeinante romane rei publi¬
ce statũ. iã cultores dei ꝓsce¬
leratis ac nefariis nõ habem̃.
Iamemergente atq illustrã¬
te ueritate nõ arguim̃ ut ĩiu¬
sti. qui oꝑa utstitie facere cõa¬
mur.Neme iam nob̾ dei nom̃
exprobrat. Nemo iu religiosꝰ
ult̾ius appellaf᷑. qui soli oĩ
religiosi sinuꝰ qm cõtẽptis in¬
ymaginib mortuoꝵ iuuum
colimus et uerũ d̾m. Tepro¬
urcentia sũme diuiuitatis
ro fastigiũ pͥncipalẽ ꝓuexit
qui posses uera pietate alioꝵ
inale cõlulta rescmdere pc̃ca
corrigere. salicti hominũ pat̾¬
na clen̾itia ꝓuitere. Ipos de¬
niq malos a republica subr¬
mouere. quos si ̃ma potestate
deiectos. in manus tuas ide¬
deus tradidit. ut eẽt omũb
clarũ que sit uera maiestas.
Illi eñ qui ut impias religi¬
ones defenterent celestis sin¬

Expanded text:
gmenta sopita sunt, ex quo te Deus gmenta sopita sunt, ex quo te Deus summus ad restituendum justitiae domicilium, et ad tutelam generis humani excitavit: quo gubernante Romanae reipublicae statum, jam cultores Dei pro sceleratis ac nefariis non habemur. Jam emergente atque illustrata veritate, non arguimur ut injusti, qui opera justitiae facere conamur. Nemo jam nobis Deiirreligiosus ulterius appellatur, qui soli omnium religiosi sumus; quoniam contemptis imaginibus mortuorum, vivum colimus et verum Deum. Te providentia summae divinitatis ad fastigium principale provexit; qui posses vera pietate aliorum male consulta rescindere, peccata corrigere; saluti hominum paterna clementia providere, ipsos denique malos a republica submovere, quos summa pietate dejectos in manus tuas Deus tradidit, ut esset omnibus clarum, quae sit vera majestas. Illi enim, qui ut impias religiones defenderent, coelestis ac sin
Abbreviated transcription (Latin):
Noniam decursis ꝓpositit
opis septẽ spaciis ad metã
puecti sumꝰ. Supest ut ex horte¬
mur om̃s ad suscipiendã cum
uera religione sapientiã. cuius
ius et officiũ in eo uertit᷑. ut con¬
tẽpti t̾restrib. et abiectis errori¬
b quib antes tenebam᷑ fiagili¬
bi ẜuientes. et fragilia cõcupiscẽ¬
tes adef̾na celestis thesauri p̃mia
dirigañi. que ut caꝑe possimꝰ quã
pͥmũ omittende sunt huiꝰ p̾sentiꝰ
uite illicibiles uoluptates que
aĩas homunũ ꝑniciosa sua uita¬
te delẽniunt. quanta felicitas
extimanda ẽ. subtractis his la¬
bib. t̾re ꝓficisci adillũ equissi¬
mũ iudicẽ parentẽq ĩdulgẽtis¬
simũ qui prolaborib requiem.
ꝓ morte uitã ꝓtenebus claritatẽ.
pro frenis acbreiub bonis et¬
na et celestia largiat᷑. Cũ qua
meitere a cerbitatis ac miẜie
quas ꝑpetim̾ in hoc mundo fa¬
cientes oꝑa iustitie cõfeni ⁊ co¬
equani nullo mͦ possunt. Sed¬
omĩa iam sc̃ĩssime imꝑator fi¬

Expanded text:
oniam decursis propositi operis septem spatiis ad metam peruecti sumus, superest ut exhortemur omnes ad suscipiendam cum uera religione sapientiam, cuius uis et officium in eo uertitur, ut contemptis terrestribus et abiectis erroribus quibus antea tenebamur, fragilibus seruientes et fragilia concupiscentes, ad aeterna caelestis thesauri praemia derigamur: quae ut capere possimus, quam primum omittendae sunt huius praesentis uitae inlicibiles uoluptates, quae animas hominum perniciosa suauitate deleniunt. quanta felicitas aestimanda : est subtractum his labibus terrae proficisci ad illum aequissimum iudicem parentemque indulgentissimum, qui pro laboribus requiem, pro morte uitam, pro tenebris claritatem, pro terrenis ac breuibus bonis aeterna et caelestia largiatur: cum qua mercede acerbitates ac miseriae quas perpetimur in hoc mundo facientes opera iustitiae, conferri et coaequari nullo modo possunt omnia jam, sanctissime imperator, fi
Abbreviated transcription (Latin):
doloris uł mortis metu ułsu¬
apte ꝑfidia celeste sacram̃tũ
deseruerĩt et adfunesta sacu¬
ficia cõsenserint eos laudãt
et honorib ina ctant ut eoꝵ
exemplo ceteros illiciant. qui
aũt magniestimauerint fidẽ
cultor ᷤ ẽeꝰ dei nõ abnegauent
meos  totis carnificine sue iun¬
bi ueluti sanguinẽ sitiant in¬
cumbunt. et despatos uocant
quia corpori suo minime pãcũt.

Expanded text:
doloris uel mortis metu uel sudoloris uel mortis metu uel suapte perfidia caeleste sacramentum deseruerint et ad funesta sacrificia consenserint, eos laudant et honoribus mact.ant, ut eorum exemplo ceteros inliciant. qui autem magni aestimauerint fidem cultoresque se dei non abnegauerint, in eos uero totis carnificinae suae uiribus, ueluti sanguinem sitiant, incumbunt et desperatos uocant, quia corpori suo minime parcunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ditus nitunt᷑ et tollere. graue̾¬
q sibi putant tãquã uita eoꝵ
coarguaf᷑ cur en sinit aliqui
intepestiue boni qui corruptiᷤ
morib publicis cũ uiciũ bene
iuuendo faciant: cur nõ om̃s
sint eq malis rapaces impu¬
dici. adulteri ꝓiuiri cupidi
frairoulentiᷤ quin potius
auferant᷑. quib corã male
iuuere puxet qui peccanti¬
um frontẽ et sinͣe uerbis
quia tacent. tam̃ ip̃o uitei
genere dissinuli feriunt et
uerberant. castigare enim
uidet᷑ quicũq dissentit. a¬
Nec ẽ magnope mirandũ
si aduersus homines ista
fiunt: cũ adu̾sus ip̃m d̾m
ꝓpt̾ eante̾ causam ĩsurrexe¬
rit etiã popłs ip̃e cõstitutus
nec dei nescius. sequiturq¬
iustos eadẽ necessitas quet
ip̃m iustitie uiolauit aucto¬
remiiuexant gͦ et exquisitiꝰ
penarĩ generib ex cruciant.
panĩq h̃nt int̾ficere quos o¬
oderunt. nisi etĩa crircelitas
corporib illudat. si qui autẽ

Expanded text:
ditus nituntur, et tollere, gravesditus nituntur, et tollere, gravesque sibi putant, tanquam vita eorum coarguatur. Cur enim sint aliqui intempestive boni, qui, corruptis moribus publicis, convicium bene vivendo faciant? Cur non omnes sint aeque mali, rapaces, impudici, adulteri, perjuri, cupidi, fraudulenti? quin potius auferantur, quibus coram male vivere pudet; qui peccantium frontem, etsi non verbis, quia tacent, tamen ipso vitae genere dissimili feriunt et verberant? Castigare enim videtur quicumque dissentit. Nec est magnopere mirandum, si adversus homines ista fiunt, cum adversus ipsum Deum, propter eamdem causam, insurrexerit etiam populus in spe constitutus, nec Dei nescius; sequiturqiustos eadem necessitas quae ipsum iustitiae uiolauit auctorem. uexant ergo et exquisitis poenarum generibus excruciant parumque habent interficere quos oderunt, nisi etiam crudelitas corporibus inludat. si qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie facere intionẽ: qui feraᷤᷤ
immnanitate uintunt. qui placi¬
dissimidei gregẽ uastant. lu¬
biceu raptores atra ĩnebula
quos improba uentris exe¬
git cecos rabies. Uerũ hos¬
hos nõ uentris. s cordis ra¬
bies efferauit.Nec atra in
nebula. ẜ apta p̾clatione graᷤᷤ¬
sant᷑. Nec eos unquã cõscien¬
tia scelerũ reuocat. ne scm ac
piũ nom̃ iustitie ore illo uio¬
lent. ꝙͦ cruore in nocentium
tãquã rictus bestiaꝵ maret
huiꝰtanti et tãꝑtinacis odri
quã potissimũ causam ẽẽ dica¬
musᷤ utrũ ne ueritas odium
parit ut ait poeta quasi diui¬
no sp̃u instinctus anerubescũt
cora iustis et bonis ẽẽ nequã.
anpotius utrũq. nã et uẽitaᷤ
peccat uult habere libenĩ pec¬
candi locũinec alit seputat
malefactoꝵ uoluptate secu¬
rius ꝓfrui posse. quã sinemo
sit cui delicta nõ placeant.n
Ergo tãqua scelerũ et mali¬
tie sue testes ex tuxpare fun¬

Expanded text:
iustitiae facere mentionem, qui feras iustitiae facere mentionem, qui feras inmanitate uincunt, qui placidissimum dei gregem uastant lupi ceu raptores atra in nebula, quos inproba uentris exegit caecos rabies. uerum hos non uentris, sed cordis rabies efferauit nec atra in nebula, sed aperta praedatione grassantur nec eos umquam conscientia scelerum reuocat, ne sanctum ac pium nomen iustitiae ore illo uiolent quod cruore innocentium tamquam rictus bestiarum madet. huius tanti et tam pertinacis odii quam potissimum causam esse dicamus? utrumne ueritas odium parit, ut ait poeta quasi diuino spiritu instinctus, an erubescunt coram iustis et bonis esse nequam, an potius utrumque? nam et ueritas peccat uult habere liberum peccandi locum nec aliter se putat malefactorum uoluptate securius perfrui posse, quam si nemo sit cui delicta non placeant. ergo tamquam scelerum et malitiae suae testes ext
Abbreviated transcription (Latin):
unt: uenĩ etiã uiolent̾ otert
et ꝑsequunt᷑. et extminare cõ¬
tendunt. Snigamꝰ hanc ĩteñ
nõ ẽẽ iustitia quã nos sequi¬
mur. quomͦ si illa uenerit qͣ
uera putant eni recipient ⁊
qui laniant et occidunit eos
quos et ip̃i fatent᷑ imitatores
ẽe iustoꝵ. quiꝰ una opentur
et iusta cũ si tm̃mͦ malos occi¬
derent dignieent. adquos iu¬
stitia no ueniret / cui nulla fuit
alia causa lĩquendi tram qͥm
humaui cruoris effusio. qͣͥnto
magis cũ pios int̾ficiant. ⁊ ip̃oᷤ
iustitie sectatores. pro hostib
ducant immo u̾o plusquã pro
hostib quib utiq cũ animas
eoꝵ et opes et lib̾os ferro ⁊ igui
appetant tam̃ partit uictis. ⁊
est locus int̾ arma dementie.
aut si adeo seuiri placuit: iuchl
plus ineos sit qͣm oͣccidantur.
uł inẜuitutẽ ab ducant᷑. Hoc
uo ineirabile ẽ ꝙͦ fit aduersus
eos qui male facere nesciunt:
et nulli nocentiores habentur.
qͣm quisuit exom̃ib ĩnocẽtes.
Audent gͣ hoĩes im probissimi

Expanded text:
 violenter oderunt, et persequuntur, et exterminare contendunt. Fingamus hanc interim non esse justitiam, quam nos sequimur: quomodo, si illa venerit, quam veram putant, eam recipient, qui laniant et occidunt cos, quos et ipsi fatentur imitatores esse justorum, quia bona operentur et justa; cum, si tantummodo malos occiderent, dignistitia non ueniret: cui nulla fuit alia causa linquendi terram quam humani cruoris effusio. quanto magis, cum pios interficiant et ipsos iustitiae sectatores pro hostibus ducant, immo uero plus quam pro hostibus? quibus utique, cum animas eorum et opes et liberos ferro et igni adpetant, tamen parcitur uictis et est locus inter arma clementiae, aut si adeo saeuiri placuit, nihil plus in eos fit quam ut occidantur uel in seruitutem abducantur. hoc uero inenarrabile est quod fit aduersus eos qui malefacere nesciunt, et nulli nocentiores habentur quam qui sunt ex omnibus innocentes. audent igitur homines inprobissimi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ip̃a lib̾tate occidit. et aspado¬
nib egyptiis detri ncatus inse¬
test ẽesubiecta. Cõmoda p̃terea
patrie pͥmaᷤ putare sublata hõĩu
discordia nichil ẽ om̃ino. Que
ciuitatis aut gentis incõmoda
rde̾ fines ꝓpagare aliis uiolenter
ereptos augere imꝑiũ. uectiga¬
lia facere maiora. Que oĩa non
utiq uirtutes s iuitutũ sunti
eisiones. In pͥmis tollit̾ huma¬
nesocietatis ꝯiunctio. tollitur

Expanded text:
cum ipsa libertate occidit et a spadonibus Aegyptiis detruncatus insetest esse subiecta. commoda praeterea patriai prima putare sublata hominum discordia nihil est omnino. quae ciuitatis aut gentis incommoda, id est fines propagare aliis uiolenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere maiora? quae omnia non utique uirtutes, sed uirtutum sunt euersiones. in primis enim tollitur humanae societatis coniunctio
Abbreviated transcription (Latin):
mo: quod nobis sempit̾nu pre¬
beat ornatũ. Nam si deorum
cultores. si mulacra in sensibi¬
lia colunt. Et quicquio precio¬
si habent in ea coferunt. quib
nec uti possunt nͣ gr̃as agere qd̃
accerunt. quanto iustius ẽ et
uerius uiuentia dei si mulacra
excolere. ut promereare ii uetem
Que sunt usui hnt quecũꝙ ac¬
ceperunt. et gr̃as agunt. Ita d̾s
ĩ ciuꝰ cospectu bonũ feceris et pro¬
babit et mercede̾ pietatis ex oluet

Expanded text:
mo, quod nobis sempiternum praemo, quod nobis sempiternum praebeat ornatum. Nam si deorum cultores simulacra insensibilia excolunt, et quidquid pretiosi habent, in ea conferunt, quibus nec uti possunt, nec gratias agere, quod acceperint: quanto justius est, et verius, viventia Dei simulacra excolere, ut promereare viventem? Quae sicut usui habent quidquid acceperint, et gratias agunt: ita Deus, in cujus conspectu bonum feceris, et probabit, et mercedem pietatis exsolvet.
Abbreviated transcription (Latin):
Phos gradus ad sũmũ culmen
iustitia ꝓcedit. Primꝰ uirtutis¬
ẽ gradus mał oꝑib abstinere.i
Secundus etia mal uenb̾. Ter¬
tius etia cogitatione rerũ ma¬
larũ. Primũ gradũ qui ascen¬
dit satis iustus ẽ. Qui scd̾m iã
ꝑfecte uirtutis siquidẽ. neq fa¬
ctis neq ẜmone delinquat.i
Qui t̾ciũ is uosimilitudinem
dei assecutus uitef. Et e nĩpene
supͣ humanũ modũi. ne ĩcogita¬
tione quidẽ ad mictere qd sit. ł
factũ malũ uł improbũ dictu
itaq etiã iusti homines qͥ frena¬
re se possunt abom̃ioꝑe iniusto.
in aspectu rerũ delectabiliũ cogi¬
tatione tacita cõcupisciit.a
Q̾ si mortał ꝯdicio nõ patitur
ẽe hominẽ a bonũ macula pu¬
rũ. debent gͦ largitione ꝑpetua
peccata camis abolenͣ. Tlnum ẽ
gͦ sapientis. et iusti et uitalis
uiri opus diuitias suas ĩsolai
iustitia collocare. quia ꝓfecto
qui no pfecerit. licet cressũ aut
crassui diuitiis supet hic pau¬

Expanded text:
Per hos gradus ad summum culmen Per hos gradus ad summum culmen justitia procedit. Primus est virtutis gradus malis operibus abstinere; secundus, etiam malis verbis; tertius, etiam cogitatione rerum malarum. Qui primum gradum ascendit, satis justus est; qui secundum, jam perfectae virtutis: siquidem neque factis, neque sermone delinquat: qui tertium, is vero similitudinem Dei assecutus videtur. Est enim pene supra humanum modum, ne in cogitationem quidem admittere quod sit uel factu malum uel inprobum dictu. itaque etiam iusti homines, qui frenare se possunt ab omni opere iniusto, ant uel in aspectu rerum delectabilium cogitatione tacita concupiscant. quodsi mortalis condicio non patitur esse hominem ab omni macula purum, debent ergo largitione perpetua peccata carnis aboleri. unum est enim sapientis et iusti et uitalis uiri opus diuitias suas in sola iqui eget, licet ille Craesum, aut Crassum divitiis superet, hic pau
Abbreviated transcription (Latin):
Notiens gͥ rogaris tẽpta¬
ite a deo credas. Ansi̾di¬
gnus audiri. circũspice ꝯscĩas
tuã. et quantũ potes metere
uulnerib. netam̃ quia pr̃ca
largitione tollunt᷑ daritibilicẽ¬
tiã peccandi putes. Abolent̾
enĩsi deo largiare. quia pecca¬
ueras. Nam si fiducia largien¬
di pecces: nõ abolent. Deus eĩ
purgari hominẽ a peecatis ma¬
xime cupit. i deoq iubet agipe¬
aliurd ẽ q̃m ꝓfiti. et affirimare se
ult̾ius nõ peceaturi u gnoscitur
itaq hiͦs qui aopeccatũ in prutẽ¬
ter in cauteq labunt᷑. TIenam
ño habet qui sciens peccat i lec
largitionis existonet quia non
habeat peceata que deleat. i mmo
ũotũ magis iustitia debet opari
cũfactus ẽ iustus. eit qb̃ante z¬
ĩ medelã nulnerũ faceret post mo¬
dũfaciat i laudẽ gloria ẜ ututis
Eo accroit ꝙͦ nemoẽe si ne deli¬
cto põt. quanͣdiuindum̃to car¬
uis oneratus ẽ. Cuiꝰ infirmitaᷤᷤ
triplici mͦ subiacet dominiopec¬
cati. factis dictis cogitatione:

Expanded text:
oties igitur rogaris, tentari te a Deo crede, an sis dignus audiri. Circumspice conscientiam tuam et, quantum potes, medere vulneribus. Nec tamen quia peccata largitione tolluntur, dari tibi licentiam peccandi putes. Abolentur enim, si Deo largiare, quia peccaveris; nam si fiducia largiendi pecces, non abolentur. Deus enim purgari homines a peccatis maxime cupit, ideoque agi poe profiteri et adfirmare se ulterius non peccaturum. ignoscitur itaque iis qui ad peccatum inprudenter incauteque labuntur, ueniam non habet qui sciens peccat. nec tlargitionis existimet, quia non habeat peccata quae deleat. immo uero tum magis iustitiam debet operari, cum factus est iustus, ut quod ante in medellam uulnerum feceratdum faciat in laudem gloriamque virtutis. Eo accedit, quod nemo esse sine delicto potest, quandiu indumento carnis oneratus est. Cujus infirmitas triplici modo subjacet dominio peccati, factis, dictis, cogitationibus.
Abbreviated transcription (Latin):
gula queq m̃bra mirabiliratio¬
ne disposita sua officia ꝯẜuent ᷤ ⁊
Nichil inquit in procreandis
anima lib puidentie ratio moli¬
ta ẽ: nã neq oculi aduitendum
factisunt: neq aures ad audien¬
dũ. neq lingua adloquendum.
neq petes ad ambulandũ. qũi
prius hec nata sunt quã ẽet loqͥ.¬
uidere/ audire ambulare itaq

Expanded text:
gula quaeque membra mirabili ratiogula quaeque membra mirabili ratione disposita sua officia conseruent? nihil inquit in procreandis animalibus prouidentiae ratio molita est. nam neque oculi ad uidendum facti sunt neque aures ad audiendum neque lingua ad loquendum neque pedes ad ambulandum, quoniam prius haec nata sunt quam esset uidere audire loqui ambulare. itaq
Abbreviated transcription (Latin):
Et capitolinis iniecit sedibꝰ
ignes: ꝑtinacigͦ stultitia nõ
moelo uim maiestatẽq uen
dei nõ intellexerũt. ẜ etiã im¬
pietatẽ sui erroris auxenuit.
qui tẽplũ celesti iudicio sepe
dãnatũ restituere ꝯtra fas oẽ
cõtenderint. Cũ hec gͥ cogita¬
ret epicuius earũ reñ ueluti
iniquitate inductus: sic enĩ
causam rationẽq ignoranti
uidebat᷑. existimauit nullam
ẽẽ prouidentiã qd̾ eũsibi per¬
suasisse. suscepit etiã defenden¬
dũ. sic inerrores in extricabiles
se ipe ꝯiecit / Siem̃ prouidẽtia
nulla ẽ. quomͦ tã ordinatet᷑a
disposite mundus effectus est.
Nulla inquit dispositio ẽ mł¬
ta enĩ facta sunt alit̾ qͣm fieri
debuernt: et ĩuenit homo di¬
uinus que rep̾henderet: que sin¬
gula si uacaret refellere facile
ostenderẽ nec sapientẽ hunc fu¬
isse nec sanũ. Itẽ sinulla proui¬
dentia ẽ quom animaliũ corpo¬
ra tã prndent ornata sunt. ut sin¬

Expanded text:
et Capitolinis iniecit sedibus et Capitolinis iniecit sedibus ignes. pertinaci ergo stultitia non modo uim maiestatemque ueri dei non intellexerunt, sed etiam inpietatem sui erroris auxerunt, qui templum caelesti iudicio saepe damnatum restituere contra fas omne contenderint. cum haec igitur cogitaret Epicurus, earum rerum uelut iniquitate inductus — sic enim causam rationemque ignoranti uidebatur — existimauit nullam esse prouidentiam. quod cum sibi persuasisset, suscepit etiam defendendum: sic in errores inextricabiles se ipse coniecit. si enim prouidentia nulla est, quomodo tam ordinate, tam disposite mundus effectus est? nulla inquit dispositio est: multa enim facta sunt aliter quam fieri debuerunt. et inuenit homo diuinus quae reprehenderet. quae singula si uacaret refellere, facile ostenderem nec sapientem hunc fuisse nec sanum. item si nulla prouidentia est, quomodo animalium corpora tam prouidenter ordinata sunt, ut sin
Abbreviated transcription (Latin):
sepe templa fulminib cõflare ꝙ
lucrecius quentur cũdicit ded̾o.
Tum ful miua mittat et edes ip̃e
si ias disturbet et in teẜta rece¬
dens seuiat exercens telũ ꝙͦse¬
pe nocentes Pretenit exani¬
matq in dignos inq meren¬
tes. Qd̃si uł exiguã ueritatiᷤ.
aurã colligere potuisset. Nũ¬
quã hec diceret edes illũ suaᷤᷤ
disturbare cũ ideo disturbet
quia nõ sunt sue. Capitoliũ
qd̾ est romane urbis et religi¬
onis caput sũmũ nõ semei
et sepius fulmine ictũ ꝯfla¬
grauit. homines aũt ingeĩ¬
osi. quid de hoc existima uert
ex dicto ciceronis appareti. ⁊¬
qui ait diuinitus extitisse
illam flãmã nõ que terrestre
il liro domiciliũ iouis deleret.
s que sublimius magnificen¬
tiusq deposceret. Qua de re
etiã in libris ꝯsolatus siui
eacẽ dixit que lucrecius ⁊ã
pater altitonans stillanti
nixus olimpo. Ipse suas ar¬
ces atq in clita tẽplapetiuit.

Expanded text:
saepe templa fulminibus conflagrare. quod saepe templa fulminibus conflagrare. quod Lucretius queritur, cum dicit de deo: tum fulmina mittat et aedis ipse suas disturbet et in deserta recedens saeuiat exercens telum, quod saepe nocentes praeterit exanimatque indignos inque merentes. quodsi uel exiguam ueritatis auram colligere potuisset, numquam diceret aedis illum suas disturbare, cum ideo disturbet, quia non sint suae. Capitolium, quod est Romanae urbis et religionis caput summum, non semel, sed saepius fulmine ictum conflagrauit: homines autem ingeniosi quid de hoc existimauerint, ex dicto Ciceronis apparet, qui ait diuinitus extitisse illam flammam, non quae terrestre illut domicilium Iouis deleret, sed quae sublimius magnificentiusque deposceret. qua de re etiam in libris consulatus sui eadem dixit quae Lucretius: nam pater altitonans stellanti nixus Olympo ipse suas arces atque inclyta templa petiuit
Abbreviated transcription (Latin):
circulũ coͥgit. Et dũ studet pla¬
cere onũb maiore discordia secũ
ip̃e pugnauit. quã int̾ se uniu̾¬
si. Unde aũt discͥplina eiꝰ tota de¬
scendet. Quã originẽ habeat ⁊
explicandũ est.: uidebat epicu¬
rus bonis adu̾sa semp accidere.
pauꝑtatẽ labores exilia. caroꝵ
amissiones. malos ꝯtra beatos
ẽẽ augeri potentia. honorib affi¬
ciuitebat in nocentia minꝰ tutã
sceła impune cõmitti : uidebat
sine delectumoꝵ.sine ordine ac
discrimine annoꝵ ẜuire mortẽ.
s alios adsenectutẽ ꝑuenire Ali¬
os infantes rapi. alios iam ro¬
bustos int̾ire. alios inprimo
adolescentie flore immaturis
feͥnerib extingui inbellis me¬
liores potius et uinci et perire a
maxime aũt cõmouͥebat hoĩes
ĩ primis religioues grauioribus
malis adfici. Suos aũt qui aut
deos omnino neglegerent aut
ñõ pie colerent: uł minora ĩcõ¬
moda ueiure. uł nulla ip̃aetia

Expanded text:
circulum cogit et dum studet placirculum cogit et dum studet placere omnibus, maiore discordia secum ipse pugnauit quam inter se uniuersi. unde autem disciplina eius tota descendat, quam originem habeat, explicandum est. uidebat Epicurus bonis aduersa semper accidere, paupertatem labores exilia carorum amissiones, malos contra beatos esse, augeri potentia, honoribus adfici; uidebat innocentiam minus tutam, scelera inpune committi; uidebat sine dilectu morum, sine ordine ac discrimine annorum saeuire mortem, sed alios ad senectutem peruenire, alios infantes rapi, alios iam robustos interire, alios in primo adulescentiae flore inmaturis funeribus extingui, in bellis meliores potius et uinci et peru\'e. maxime autem commouebat homines in primis religiosos grauioribus malis adfici, iis autem qui aut deos omnino neclegerent aut non pie colerent, uel minora incommoda euenire uel nulla; ipsa etiam
Abbreviated transcription (Latin):
mur. Epicuri disciplina młto
celebrior semꝑfuit quã cet̾oꝵ.
nõ quia ueri aliquid affert. s
quia multos populare nomen
uoluptatis inuitat. nemoeniz
no inuicia pronus ẽ: ꝓptea ut
adse multitudinẽ ꝯtrabat. aͦppo¬
sita singulis quiboq moribus
loquitur. Uesidiosũ uetat licte¬
ras discere auanr populari largi¬
tione liberat. Ignausu accedere¬
militare nreligiosus airoit. t̾õ¬
nichilcurare. inhumamis et sçi¬
is cõmodis ẜuens iubenre nichil
cuiquã tribueresomĩa enĩsuat
causa facere sapientẽ fugienti
turbã solitudo laudaf̾ qui nimi¬
un parcus ẽ. discit a qua et polẽ¬
ta uitã posse tollerare. qui ooit
uxorẽ huic enumerant᷑ celibatꝰ
bonal habentimalos liceros or
ẽe om̃ium maloꝵ maximũ d̾r.
forti et᷑ia in torm̃tis beatũ ẽẽ sapi¬
entẽ. qui clantati ac potentie
studet huic p̃cipitur reges cole¬
ir . qui molestiã ferre nõ potest.
Huic regiã fugere ita homo astu¬
tus exuariis diu̾sieq morib

Expanded text:
mur. Epicuri disciplina multo celebrior semper fuit quam ceterorum, non quia ueri aliquid adferat, sed quia multos populare nomen uoluptatis inuitat. nemo enim non in uitia pronus est. praeterea ut ad se multitudinem contrahat, adposita singulis quibusque moribus loquitur. desidiosum uetat is litteras discere, auarum populari largitione liberat, ignauum prmilitare. Irreligiosus audit deonihil curare; inhumanus, et sis commodis serviens jubetur nihil cuiquam tribuere; omnia enim sua causa facere sapientem. Fugienti turbam solitudo laudatur. Qui nimium parcus est, discit aqua et polenta vitam posse tolerari. Qui odit uxorem, huic enumerantur coelibatus bona: habenti malos liberos orbesse omnium malorum maximum dicitur: forti, etiam in tormentis beatum esse sapientem. Qui claritati ac potentiae studet, huic pre, qui molestiam ferre non potest, huic regiam fugere. ita homo astutus ex uariis diuersisque moribus
Abbreviated transcription (Latin):
Uanm oĩum fallaciaũ
ratio exꝑtib uentatis⁊
obscura est. Prodesse em̃ pu¬
tant eis cu nocere desinunt.
qͣuia nichil possut aliud ꝙͣ
nocere. Uicat fortasse aliquiᷤᷤ
colendos gͦ ẽe ne uoceant. siꝗ¬
dem possunt nocere nocentalli
manus dei potens et excelsa
ño protegit qui profanisunt:
a sacro ueritatis fonte. Iustos

Expanded text:
um omnium fallaciarum ratio expertibus ueritatis obscura est. prodesse enim putant eos, cum nocere desinunt, qui nihil possunt aliut quam nocere. dicat fortasse aliquis colendos ergo esse, ne noceant, siuidem possunt nocere. Nocent illi manus Dei potens et excelsa non protegit, qui profani sunt a sacramento veritatis. Justos
Abbreviated transcription (Latin):
minib uiclusit. Hec aiit quã
falsasint mox uidebimꝰ. ut appa¬
reat quantũ innos dignatiõi¬
diuina cõtulerit que nob̾ ape¬
nut ueritatẽ. Tirtutẽ ẽẽ dixit
scire quid sit bonũet malũ.qͥd
turpe/ quid honestũ. quid utile.
quid minꝰibreuius facere potu¬
it si tantũ bonũ ac malũ diceret
quia nichil potest ẽẽ utile ułho¬
nestui ꝙͦ nõ idẽbonũsit. nichilĩ¬
utile acturpe. ꝙͦ nõ idem malũ. qd̾
et pħis uitet᷑. et idem cicero in
t̾cio supra dicti oꝑis osfendit. Ue¬
rum scĩa ñõ potest ẽẽ uirtus. ꝗͥa
nõ est intus in nob̾ ẜ adnos extͥn¬
secus uenit. Qd̾ aũt transire ab
altero ad alterũ potest. uirtusñ
ẽ. quia uirtus sua cuiq ẽsciẽtia.
gͥ alien beneficiiẽ. quia posita est
ĩaudiendo. uirtus quia posita est

Expanded text:
minibus inclusit. haec autem quam falsa sint mox uidebimus, ut appareat quantum in nos dignatiodiuina contulerit, quae nobis aperuit ueritatem. uirtutem esse dixit scire quid sit bonum et malum, quid turpe, quid honestum, quid utile, quid minus. breuius facere potuit, si tantum bonum ac malum diceret, quia nihil potest esse utile uel honestum quod non idem bonum sit, nihil inutile ac turpe quod non idem malum. quod et philosophis uidetur et idem Cicero in tertio supra dicti operis ostendit. uerum scientia non potest esse uirtus, quia non est intus in nobis, sed ad nos extrinsecus uenit. quod autem transire ab altero ad alterum potest, uirtus non est, quia uirtus sua cuique est. scientia igitur alieni beneficii est, quia posita est in audiendo, uirtus tota nostra est,
Abbreviated transcription (Latin):
facere his bene uelle hĩs uiuẽ
amicũ. Cõmoda p̾terea patrie
prima putare. De inde parẽtũ
t̾cia iã postrema que nr̃a. Abhiͥs
deͥfinitionib quas poeta bre¬
uit̾ cõp̃hendit. Marcus tulliꝰ
traxit officia uiuendi panetiũ
storcii secitus. eaꝙ trib uolu

Expanded text:
facere, his bene uelle, his uiuere amicum: commoda praeterea patriai prima putare, deinde parentum, tertia iam postremaque nostra. ab his definitionibus, quas poeta breuiter conprehendit, Marcus Tullius traxit officia uiuendi Panaetium Stoicum secutus eaque tribus uolu
Abbreviated transcription (Latin):
scriptasũma st̃ aucͣte dignis¬
sima qui nullum u̾buz non
dret emisit. Hoc quisquis
nondũ est assecutus secũdas
nõ potuit hr̃e sapĩe. Qͥ nõ¬

Expanded text:
scripta summa sunt auctoritate dignissima, qui nullum uerbum, no reuocare deberet, emisit. hoc quisquis nondum est adsecutus, secundas non potuit habere sapient
Abbreviated transcription (Latin):
s ille maxime cause nr̃oꝵ numͣ¬
semꝑauxerũt. Audit cutũstãs
ipłs int̾ ip̃a torm̃ta dicentes ñ
sacrificare se lapidibo manu fa
Multihoc uerũ ẽẽ intellegũt.
et inpectus admittunt. Deĩ
ut fieri solet in reb incertis qmͣ
ĩt̾ se inuicẽ querunt. que sit hiꝰ
pseuerantie cãi. multaq adre¬
ligionẽ ꝑtinent diuulgata. ac
ꝑ rumorẽ uicissim aucupata di¬
scunt᷑ que quia bonasũt. place̾ant
uecesse ẽ. ꝓpͥea ultio consecuta
sicut sẽꝑ acerdit. adcredendu
uehem̃t impellit.Ne hec quidẽ
leuis causa: ꝙ ĩ mundi demonũ
sp̃s accepta licentia multoru
se corporib immergunt. quibi
postea eiectis. om̃s qui resanati
fuerint adherent religioni euiꝰ
potentia senserunt. Hetot cau¬
se in unũ collate magnã deo mł¬
titurdinẽ mirabilit̾ adquirũt.

Expanded text:
sed illae maxime causae nostrorumsed illae maxime causae nostrorumper auxerunt: audit circumstans populus inter ipsa tormenta dicentes non sacrificare se lapidibus humana multi hoc uerum esse intellegunt et in pectus admittunt. deinde, ut fieri solet in rebus incertis, dum inter se inuicem quaerant quae sit huius perseuerantiae causa, multa quae ad religionem pertinent diuulgata ac per rumorem uicissim aucupata discuntur: quae quia bona sunt, placeant necesse est. praeterea ultio consecuta, sicut semper accidit, ad credendum uehementer inpellit. ne haec quidem leuis causa est quod inmundi daemonum spiritus accepta licentia multorum se corporibus inmergunt, quibus postea eiectis omnes qui resanati fuerint adhaerent religioni cuius potentiam senserunt. hae tot causae in unum conlatae magnam deo multitudi