comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iblioteca a gͣco nomen accepit ab eo
qdđ ibi recondantur libri. nambiblio li¬
broꝵ theca repositio interpretat᷑. Biblio¬
thecam uet̾is testam̃ti hesdras scriba post in¬
censam legem a caldeis dum iudei regressi fu¬
issent in iherłm. diuino affiatus sp̃u repara¬
uit. cunctaq legis ac ꝓpħarum uolumina
que fuerunt a gentib corrupta correxit. to
tumq uetus testam̃tum in .xxii. libros ꝯsti¬
tuit ut tot libri essent in lege quot habent̃
⁊ littere. Apud grecos autẽ bibliothecã pͥmꝰ
instituisse pisistratus creditur atheniensi¬
um tyrannus. quam demostenes deinceps¬
ab atheniensib auctam xerses incensis athe¬
nis euexit in ꝑsas. Longoq post tempore
seleucus nicanor rursus in greciam retulit.
hinc studium regib urbibq cet̾is nectũ ẽ
comparandi uolumina diuersarũ gentiũ
⁊ ꝑ interp̾tes in grecam linguã uertendi. De¬
hinc magnꝰ alexander uł successores eoꝵ
instruendis omniũ libroꝵ bibliothecis ani¬

Expanded text:
ibliotheca a greco nomen accepit, eo quod ibi reconduntur libri. Nam biblio liber, theca repositio interpretatur. Bibliothecam veteris testamenti Esdras scriba post incensam legem a Chaldeis, dum Iudei regressi fuissent in Hierusalem divino afflatus spiritu reparavit; cunctaque legis et prophetarum volumina, que fuerant a gentibus corrtumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in Lege quot habebantur et litterae. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus, quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes incensis Athenis evexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam retulit. Hinc studium regibus urbibusque caeteris natum est conparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc magnus Alexander vel successores eius instruendis omnium librorum bibliothecis ani
Abbreviated transcription (Latin):
Letiartꝰ ab armature genere in gladiaten
ludo ꝯtͣ alt̾m pugnantẽ ferebat occulte rete ꝯ̃
iaculũ appellat᷑. ut adu̾sariũ cuspide infilti¬
te oꝑiret. implicitũꝙ uirib suꝑaret. q̃ arm¬
dictꝰ. gestabat enĩ cuspidẽ ce massã ꝑlũbeã q̃d
u̾sarii iaculũ impediret. ut ante ꝙͣ ille ferin
rete. iste exuperaret. hȩc armatura sacrata ta
gna erat fugientes in ludo homines iniectol¬
queo impeditos. ꝯsecutosq ꝓsternere. ames
umbone pelliceo. ui. De uelitibus¬
elitũ pugna erat ut ultra citraq tela e¬
ẽ. emissas bestias iuuenes excipere. pugnart
adu̾sus eas ultroneo funere certare ñ erim¬
ne. s furore.

Expanded text:
etiarius ab armature genere, in gladiatorio ludo contra alterum pugnantem ferebat occulte rete quod iaculum appellatur ut adversarium cuspide insistente operiret, implicitumque viribus superaret. Secuest, gestabat enim cuspidem et massam plumbeam, que adversarii iaculum impediret; ut antequam ille feritet rete, iste superaret. Hec armatura sacrata erat gna erat, fugientes in ludo homines, iniecto laqueo impeditos consecutosque prostrare, amictos umbone pelliceo. Velitu1. Velitum pugna erat, ut ultro citroque tela oum pugna erat emissas bestias juvenes excipere, et pugnare adversus eas, ultroneo funere certare, non crimine, sed furore.
Abbreviated transcription (Latin):
instrum̃ta ponunt᷑. Armam̃tariũ uͦ ubi
tantũ tela armoꝵ. uñ iuuenalis. qͥcqͥd hñt
teloꝵ armam̃taria celi. dicta utraq ab ar-¬
mis id ẽ a brachiis qͥb exercent᷑. Bibliothe¬
ca ẽ locꝰ uͥ reponunt᷑ libri. biblos enĩ grece
liber. theca repositoriũ r. Promptuariũ
dictũ. eo qd̾ inde necessaria uictui ꝓmunt᷑.
hoc ẽ ꝓferunt᷑. Cellariũ. qd in eo colligant᷑
ministeria m̃sarũ. uł q̃ necessaria uictui suꝑ¬
st̃. Int̾ prõptuariũ aũ &e cellariũ. boc int̃est.
longi tprĩs.ẽ. Apotheca aũ uł horrea a greco
uerbũ ex uerbo repositoria uł reconditoria
dici posst̃. eo qd̃ in his homines elaboratas
fruges reponunt. uñ &e enticã greco noie
reposite rei copiosã sub̾am appellamꝰ.u

Expanded text:
tarium vero, ubi tantum tela armorum. Unde Juvenalis: Quidquid habent telorum armamentaria coeli: dicta autem utraque ab armis, id est, brachiis quibus exercentur. Bibliotheca est locus, ubi reponuntur libri. Biblos enim graece liber, θήκη repostorium dicitur. Promtuarium dictum eo quod inde necessaria victui promuntur, hoc est proferuntur. Cellarium, quod in eo colligantur ministeria mensarum, vel quae necessaria victui supersunt. Inter promtuarium autem et cellarium hoc ilongi est. Apotheca autem vel horrea a Graeco, verbum e verbo repostoria vel reconditoria dici possunt, eo quod in his homines elaboratas fruges reponunt. Unde et enthecam Graeco nomine repositam rei copiosam substantiam appellamu
Abbreviated transcription (Latin):
acrariũ ꝓpͥe locꝰ ẽ tẽpli. in qͦ sacra reponũ¬
tur sic̃ donariũ ẽ in qͦ collocant᷑ oblata.
sic̃ lectisterna dicunt᷑. uͥ homines sedere
sueuert. Ab inferendis gͥ & deportandiᷤᷤ sa¬
eris. sacrariũ nũcupat᷑. donaria uͦ eo qd̃ ibi
dona reponant᷑. q̃ in tẽplis offerri ꝯsueuerãt.
Frariũ uocatũ. qr priꝰ es signatũ ibi reconde¬
bat᷑. hoc enĩ priꝰ in usu erat auro argento¬
q ñdu signato. ex qͦꝵ metallis ꝙͣuis pꝰea fac¬
ta fuiss pecunia. nom̃ tñ erarii ꝑmansit.
ab eo metallo un pecunia nom̃ assũpsit &e

Expanded text:
Sacrarium proprie est locus templi in quo sacra reponuntur; sicut donarium est in quo conlocantur oblata; sicut lectisternia dicuntur ubi homines sedere consueverunt. Ab inferendis igitur et deportandis sacris sacrarium nuncupatur. Donaria vero, eo quod ibi dona reponantur quae in templis offerre consueverunt. Aerarium vocatum quia prius aes signatum ibi recondebatur. Hoc enim olim in usu erat auro argentoque nondum signato: ex quorum metallis quamvis postea facta fuisset pecunia, nomen tamen aerarii permansit a
Abbreviated transcription (Latin):
tuet᷑. Auunculꝰ ẽ matris fr̃. cuiꝰ nom̃ formã
diminutiui habere uidet᷑. qd ab auo ueni¬
re monstrat᷑. Amita aut̃ soror patris qiͣ alia
mat̃. Mat̾tera ẽ soror matris qi altera mater.
ocer est qͥ filiã dedit. Gener ẽ qͥ filiã duxit:
gener aut̃ dictꝰ qd̾ asciseat᷑ ad augendũ genꝰ

Expanded text:
culus est matris frater, cuius nomen formam diminutivi habere videtur, quia ab avo venire monstratur. Amita est soror patris quasi alia mater. Matertera est soror matris, quasi mater altera. Socer est, qui filiam dedit. Gener est, qui filiam duxit. Gener autem dictus, quod adsciscatur ad augendum genus.
Abbreviated transcription (Latin):
albentẽ redit. fr̃s dict. eo qd̾ sint ex eodẽ
fructu id ẽ ex eodẽ semine nati. Germani uͦ
de ead̾e genitrice manantes. ñ ut multi diẽt
manantes. Uterini uocati qd sint ex diu̾sis
patrib ꝙ uno utero editi. Dã uterꝰ tm̃ muli¬
affectu. Natura ut esau. ꝙ iacob. andreas. ꝙ
petrꝰ. iacobꝰ. ꝙ ioħes. Gente. ut om̃s uidei fr̃s.
int̾ se uocant᷑. in deuterononuo: si aũ eme¬
qui st̃ cognati mei scd̾m carnẽ. qui st̃ israhe-¬
litȩ. Porro cognatione fr̃s uocant᷑. qͥ st̃ de
una familia id est patria. qͣs latini pat̾nitateᷤᷤ¬
int̃p̃tant᷑. cũ ex una radice multa generis
turba diffundit᷑. Qs in genesi dix̃ abraham
ad loth. ñ sit rixa int̾ me ꝙ te. ꝙ int̾ pasto¬

Expanded text:
albentem reddit. Fratres dicti, eo quod sint ex eodem albentem reddit. Fratres dicti, eo quod sint ex eodem fructu, id est ex eodem semine nati. Germani vero de eadem genetrice manantes; non, ut multi dicuntmanantes. Uterini vocati, quod sint ex diversis patribus, et uno utero editi. Nam uterus tantum mulie, affectu. Natura, ut Esau et Iacob, Andreas et Petrus, Iacobus et Iohannes. Gente, ut omnes Iudaei fratres inter se vocantur in Deuteronomio15, 12: meis, cognatis secundum carnem, qui sunt Israelitae . Porro cognatione fratres vocantur, qui sunt de una familia, id est, patria: qinterpretantur, cum ex una radice multa 445 generis turba diffunditur, ut in Genesi dixit Abraham ad Loth: Non sit rixa inter me, et te, et inter pasto
Abbreviated transcription (Latin):
nepotis filiꝰ. Trinepos abnepotis filiꝰ. qui ptꝰ
nepotẽ quartꝰ in ordine. est.: qiͣ tetranepos
Mmores aut̃ ñ dicimꝰ. nͥ qͦtiens graduũ desi¬
cit nom̃. utputa filiꝰ nepos ꝓnepos. abne¬
pos. adnepos. tͥnepos. Ubi isti gradꝰ defecerit
mĩto iã dicimꝰ minores. sic̃ ꝙ maiores dicimeꝰ
nocabulũ. U¶De agnatis¬
gnati dicti. eo qd̾ accedant ꝓnatis. d̾u de¬
st̃ filii. Q idõ priꝰ in gente agnoseuntis
qr ueniunt ꝑuirilis sexus ꝑsonas. ueluti fi
eod̾e patre natꝰ uł frĩs filiꝰ nepos. uł ex eo
itẽ patruus. Cognati dicti. qr st̃ ꝙ ipsi ꝓpm¬
qͥtate cognationis ꝯiuncti. qui deinde pt̾
agnatos habent᷑ qi ꝑfeminini serus ꝑsons
ueniunt. nec st̃ agniti. s alias naturali iure
uiri spuma ẽ sanguinis adinstar aquȩ insco¬
pulis collisȩ q̃ spum̃a candidã facit. uł sicut
uinũ nigrũ qd̾ in calice agitatũ in spumã

Expanded text:
nepotis filius. Trinepos adnepotis filius, quia post nepotis filius. Trinepos adnepotis filius, quia post nepotem quartus in ordine est, quasi tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quotiens graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint, merito iam dicimus minores, sicut et maiores dicimus, vocabulum. § 6 De agnatisAgnati dicti eo, quod accedant pro natis, dum desunt filii. Qui ideo prius in gente agnoscuntur, quia veniunt per virilis sexus personas, veluti frater eodem patre natus, vel fratris filius neposve ex eo; item patruus. Cognati dicti, quia sunt et ipsi propinquitate cognationis coniuncti. Qui inde post agnatos habentur, quia per feminini sexus personas veniunt, nec sunt agnati, sed alias naturali iure viri spuma est sanguinis ad instar aquae in scopulos conlisae, quae spumam candidam facit, vel sicut vinum nigrum, quod in calice agitatum spumam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ fauonios appellabant. qr q̃d̃a animalia fa¬
uomio spũ hausto ꝯciꝑe existimant᷑. Nñ ꝙ hi
qͥ ñ st̃ de legitimo matrimonio matrẽ potr
quã patrẽ sequunt᷑. Latine aut̃ spurnqi ertͦ
puritatẽ id est qiͣ immundi. Nepos est qͣ
ex filio natꝰ. dictꝰ aut̃ nepos. qi natꝰ post.
Primꝰ aut̃ filiꝰ nascitur. deinde nepos. Gradꝰ
enĩ substitutionis ẽ. hinc ꝙ posteritas. qi
postera ȩtas. Hepos aut̃ utriꝰq sexus ẽ: nam
ut neptis dicamꝰ. in iure est. ꝓꝑt discretionẽ
fuccessionis admissã. Pnepos est qͥ ex nepore
post. Ex hoc qͦ gradu incipit uocari ꝙ ꝓge¬
mes. qiͣ porro post geniti. nã filii ꝙ nepotes
ñ st̃ ꝓgenies. qr ñ est in eis longa posteritas
Sicut aut̃ longe infertꝰ editi ꝓgenies dicuit᷑
lant᷑. quasi porro genãntes. ꝓnepos dict.
qi ꝓpe nepotẽ. Ab nepos qͥ seuingit᷑ a nepote.
E st enĩ int̾ illũ ꝙ nepotẽ ꝓnepos. Adnepos ab¬

Expanded text:
labant, quia quaedam animalia Favonio spiritu hausto concipere existimantur. Unde et hi, qui non sunt de legitimo matrimonio, matrem potius quam patrem sequuntur. Latine autem spurii quasi extra puritatem, id est quasi inmundi. Nepos est, qui ex filio natus est. Dictus autem nepos quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam usuccessionis admissum. Pronepos est, qui ex nepote post. Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progenies, quasi porro post geniti. Nam filii et nepotes non sunt progenies, quia non est in eis longa posteritas. Sicut autem inferius longe editi progenies dicunturlantur, quasi porro generantes. Pronepos dictus, quia prope nepotem. Abnepos, quia seiungitur a nepote. Est enim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos ab
Abbreviated transcription (Latin):
ge ab auo. Attauus abaui pat̃. Critauꝰ atta¬
ui pat̾. qiͣ tet᷑auus. id est qrͣtus suꝑ auum
S iͥtanus ultimũ ꝯgnationis est nom̃. familia
em̃ orit᷑ a patre. terminat᷑ in tͥtauo. filiꝰ ꝙ fi¬
lia a familia dict st̃. ipsi enĩ p̾mi in ordine
nascentiũ existunt. uñ ꝙ cornelia familia ista¬
strips om̃is a cornelio orta. familia aũ a femo¬
re. femur enĩ genꝰ est. ꝙstirps ostendit᷑. nã fa
ga generis significatiõe uocat᷑. Gnatus dictꝰ.
qiͣ generatꝰ. unde ꝙ ꝑ .g. scribit᷑. Soboles eo qd̾
substitutio sit generis. Quadriꝑtitꝰ aũ ordo¬

Expanded text:
ge ab avo. Atavus abavi pater. ge ab avo. Atavus abavi pater. asi tetravus, id est quartus super avum. Sed tritavus ultimum cognationis nomen est. Familia enim oritur a patre, terminatur in tritavo. Filius et filia a familia dicti sunt; ipsi enim primi in ordine nascentium existunt. Unde et Cornelia familia stirps ipsa omnis a Cornelio orta. Familia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenditur. Nam faga generis significatione vocatur. Gnatus dictus quia generatus. Unde et per G scribitur. Suboles eo quod substitutio sit generis. Quadripertitus
Abbreviated transcription (Latin):
do dicti. & parentes qiͣ parientes. idem ꝙ
creatores. Crem̃tũ enĩ sem̃ est masculi. uñ
animaliũ ꝙ hominũ corpora ꝯcipiuntur.
exinde efficiatus aliqͥd. mat̾ enĩ qiͣ materia.
nã causa pat̾ est. Pat̃familias aut̃ dictꝰ. qd̾
omĩb in familia sua positis seruis tãꝙͣ pat̃
filiis patria dilectione ꝯsulit. seruoꝵq odi¬
tionẽ a filioꝵ affectu ñ discernit. s qiͣ unũ
menbrũ amplectitui: hinc enĩ exortũ ẽ nom̃
patͥsfamilias. Qͥ aut̃ iniq dñant᷑ in seruis.
hoc se noĩe nequaꝙͣ reputent appellari.
Mat̾familias inde uocari. qr ꝑ quand̾a iuris
sollẽpnitatẽ in familiã transit mariti. Ta¬
bulȩ enĩ matͥmoniales instrum̃ta emptio¬
nis sue st̃. alias sic̃ matrona est ꝙ mat̾ p̾mi
pueri. id est qiͣ mat̾ nati. ita mat̾familias illa
est. q̃ plures enixa est. nã familia ex duob¬
ẽẽ ꝯstat. & incipit. Auus pat̃ est patͥs. ab euo
dictꝰ. id est ab antiquitate. Proauus aui pat̃

Expanded text:
dem et creatores. Crementum enim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. exinde efficiatur aliquid. Mater enim quasi materia; nam causa pater est. Pater familias autem dictus, quod omnibus in familia sua positis servis tamquam pater filiis patria dilectione consulit, servorumque condicionem a filiorum affectu non discernit, sed quasi unum membrum amplectit. HiPatrisfamilias. Qui autem inique dominantur in servis, hoc se nomine nequaquam reputent appellari. 8. Materfamilias inde vocatur, quia per quamdam juris solemnitatem in familiam transit mariti. Tabulae enim matrimoniales instrumenta emptionis suae sunt 440 Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est quasi mater nati; ita materfamilias illa est quae plures enixa est. Nam familia ex duobus esse incipit. 9. Avus patris pater est, ab aevo dictus, id est, ab antiquitate. Proavus avi pater
Abbreviated transcription (Latin):
habitare fr̃s inunũ. In cõmune cũ ꝙ õs ho¬
mines ex uno patre nati pari int̾ nos germa¬
nitate. ꝯningim᷑ scͥpt᷑a dicente: dicite his qͥ
oder̃t uos. fr̃s nr̃i uos estis. Germanitaᷤ ita
intelligit᷑. ut germanꝰ eade genitͥce manais.
Soror aut̃ ut fr̃. nã soror ẽ ex eode semine di¬
cta. qd̾ sola cũ fr̃ib in sorte agnationiᷤᷤ habe¬
atur. fratrũ filii patrueles dicti. eo qd patreᷤᷤ
eoꝵ germani fr̃s int̾ se fuer̃t. Consobrin uͦ
uocati. qr aut ex sorore ꝙ fr̃e. aut ex duab
sororibus sunt nati quasi consororini. fr̃a-¬
trueles aut̃ mat̾terȩ filii st̃. Sobrini oso-¬
fr̃ patris ẽ qi pat̃. aliꝰ. uñ ꝙ moriente patre

Expanded text:
habitare fratres in unum ; in commune, cum et omnes homines ex uno patre nati pari inter nos germanitate conjungimus, Scriptura loquente: Dicite his qui oderunt vos: Fratres nostri vos estis. Germana ita intelligitur ut germanus, eadem ex genitrice manans. Soror autem ut frater. Nam soror ex eodem semine dicta quod sola cum fratribus in sorte agnationis habeatur. Fratres patrueles dicuntur quia patres eorum germani fratres inter se fuerunt. Consobrini vocantur quia aut ex sorore et fratre aut ex duabus sororibus sunt nati, quasi consorini. Fratrueles autem matertere filii sunt. Sobrini consoer patris est, a
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ꝓpt̾ qd̾ nouus. qr cęt̾ p̃cedendo anti¬
quiores existunt. Quatuor modis etiã filii
appellant᷑. natura. imitatione. adoptione.
doctina. Datura. uelut cũ dicunt᷑ filii abra¬
hȩ nidei. Imitatione. ut ipsiꝰ abraliȩ fidẽ
imitantes ex gentib dicente eugłio. poteis¬

Expanded text:
 quod novus, quia ceteri praecedendo antiquiores existunt. Quattuor etiam modis filii appellantur: natura, imitatione, adoptione, doctrina. Natura, veluti quum dicuntur filii Abrahae Iudaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus, dicente Evange
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mancipationẽ ẽ traditꝰ. in alienã potestatẽ¬
transit. qui utriꝰq fert nom̃. ut fabiꝰ emiliꝰ. uł
scipio paulinꝰ. Gemini st̃ ñ duo simul tm̃ na¬
ti. s etiã plures. De geminis aut̃ uno abortiuo
alt̃ qui legitime natꝰ fuerit. nofiseus nomina¬
tur. Posthumꝰ uͦ uocat᷑. eo qd̃ pꝰ humationem
patris nascit᷑. idẽ ptꝰ obitũ. iste ꝙ defuncti no¬
men accepit. Sic enĩ lex uoluit. ut qͥ defuncto¬
patre nascit᷑. defuncti noĩe appellet᷑. Nothꝰ
dr qͥ de patre nobili ꝙ matre ignobili gignit᷑
sic̃ ex ꝯcubina. ẽ aut̃ nom̃ grecũ. ꝙ in latuta¬
te deficit: huic ꝯtrariꝰ ẽ spurrꝰ qͥ de matre no¬
bili. ꝙ patre ignobili nascit᷑. Itẽ spuriꝰ. patre
incerto. matre uidua genitꝰ. uelut tm̃ spurii
filiꝰ qr muliebrẽ nataͣm uetẽs spuriũ uoca

Expanded text:
mancipationem est traditus in alienam potestatemancipationem est traditus in alienam potestatem, qui utriusque fert nomen, ut Fabius Aemilius, vel Scipio Paulinus. Gemini sunt non duo tantum simul nati, sed etiam plures. De geminis autem uno aborto, alter, qui legitime natus fuerit, Vopiscus nominatur. Posthumus vocatur eo quod post humationem patris nascitur, id est post obitum. Iste et defuncti nocepit. Sic enim lex voluit, ut qui de defuncto nascitur, defuncti nomine appelletur. Nothus dicitur, qui de patre nobili et de matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomen Graecum et in Latinitate deficit. Huic contrarius spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius; quia muliebrem naturam veteres spurium voca
Abbreviated transcription (Latin):
nominati. ñ nati.s quẽ fuerant imitati.
Adoptione qͦ qd̾̃ humana ꝯsuetudine nulli
licet neseire. ueluti sic̃ nos dõ ñ natura s
adoptione dicimꝰ.: pat̃ nr̃ qui es in ceł. Doc¬
trina. sic̃ apłs filios suos appellat eos quib
eugłiũ p̃dicauit. filii aũ in legib idõ liberi
appellant᷑. ut isto uocabulo secernant᷑ a
seruis. qr sic̃ seruus in potestate ẽ dnĩ. sic fi¬
lius in potestate ẽ patris. Ita etiã filio fit e¬
manerpatio. ut sit liber a patre.sic̃ fit seruo
manumisso. ut sit lib̾atus a dño. Itẽ liberi
dict qr ex libero st̃ mat̾monio orti. Nã lib̾ti¬
ni filii exlibero ꝙ ancilla seruilis ꝯditiomiᷤ st̃.
sẽꝑ enĩ qͥ nascit᷑ deteriorẽ parentiᷤᷤ statũ sumit.
Maturales aut̃ dicunt᷑ ingenuarũ ꝯcubina¬
rũ filii. quos sola natura genuit. ñ honestas
ꝯiugii. idem ꝙ pueri a pube. Ad optiuus filiꝰ
ẽ. qui aut a patͤ iusto. aut auo. euiꝰ potestate¬

Expanded text:
non nati, sed quem fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non natura, sed adoptione dicimus: 'Pater noster, qui es in caelis.' Doctrina, sicut Apostolus filios suos appellat eos quibus Evangelium praedicavit. Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis; quia sicut servus in potestate est domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam filio fit emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a domino. Item liberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis condicionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas conjugii. Iidem et pueri, a pube. 20. Adoptivus filius est, qui aut a patre justo, aut avo, aut proa
Abbreviated transcription (Latin):
eredis nom̃ imposuit census eris. soluit
enĩ tͥbutũ auctoris. in hoc enĩ uocabulo
p̾ma successio ẽ hereditatis. ꝙ generis ut st̃ fi¬
lii ꝙ nepotes. Proheres est qͥ loco heredis fun¬
gitur. qiͣ ꝓ herede. est enĩ aut institutꝰ aut
substitutꝰ. Pater est a quo mitiũ nascit᷑ gene¬
ris. itaq is pat̾ familias uocitat᷑. Pat̃. autẽ
dictꝰ eo qd̃ patratione ꝑacta filiũ creat. Pa¬
tratio enĩ est rei ueneriȩ ꝯfu̾matio. lucretꝰ¬

Expanded text:
eredis nomen inposuit census aeris. Solvet enim tributum auctoris. In hoc enimvero vocabulo prima successio est hereditatis et generis, ut sunt filii et nepotes. Proheres est, qui loco heredis fungitur, quasi pro herede. Est enim aut institutus, aut substitutus. Pater est, a quo initium nascitur generis. Itaque is paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae consummatio. Lucret
Abbreviated transcription (Latin):
filiã habentẽ duxit: ꝙ dictꝰ uitricꝰ qͣi no¬
uitricus. qd̾ a matre suꝑducit᷑ nouus. Pri-¬
uignus ẽ. qui ex alio patre natꝰ est. ꝙ p̾uig¬
nus dici putatur quasi priuigenus qͣsi
nitor genitrix. Agnati agnatȩ. Cognati co-¬
gnatȩ. P rogenitores progenitr ices. Ger-¬

Expanded text:
iliam habentem duxit; et dictus vitricus, quasi novitricus, quod a matre superducatur novus. 21. Privignus est qui ex alio patre natus est, et privignus dici putatur, quasi privigenus, vel quasi nitor, genitrix; agnati, agnatae; cognati, cognatae; progenitores, progenitrices; ger
Abbreviated transcription (Latin):
apponebatur Unde &e habet ꝑ mediũ telũ
idest mortis signum. Dequa ꝑsius ait. &e¬
potis est iigrum uinum prefigcre theta. Cumi
autẽ imꝑitiam significare uellent. Al ibda lit¬
tera usi sunt. sicut mortem significabant cum
ponebant theta ad cãput. In stipendioꝵ quoq¬

Expanded text:
nomen apponebatur. Unde et habet per medium telum, nomen apponebatur. Unde et habet per medium telum, id est mortis signum. De qua Persius ait potis est nigrum vitio praefigere theta. Cum autem inperitiam significare vellent, Labda littera usi sunt, sicut mortem significabant, cum ponebant Theta ad caput. In stipendiorum quoq
Abbreviated transcription (Latin):
uedam aũt̃ littere in libris iuris uer¬
boꝵ suoꝵ note sunt quo scͥptio celeris
breuiorq fiat. Scribebat᷑ autẽ uerbi
pulus romanus. ꝑ .d. & .t. dum taxat ꝑ su¬
ꝑinam .ii. luteram. mulier. ꝑ .p. scdm natu¬
unum .k. caput. ꝑ duo.kk. coniuncta calum¬
lum malum. cuiꝰ generis plurimas &e con¬
similes notas in libris antiquis inuenies
Has iuris notas nouitii imꝑatores a codici¬
b legum abolendas sanxerunt: quia mul¬
tos ꝑ hec callidi ingemo ignorantes deci¬
piebant. atq ita iusserunt scribendas in
legib litt̾as ut nullos errores nullas amba¬
ges afferant. s sequentla & uitanda aꝑte
demonstrareit. De notis militaribus.
Nbreuiculis quoq quib militum nomi¬
na continebant᷑. ꝓpria nota erat apudueteres
qua inspiceret᷑ quanti ex militib suꝑ essent.
quantiq in bello cecidissent. T tau nota inca¬
pite uersiculi posita suꝑstitem designabat
& theta uͦ adunius cuiꝰꝙ nom̃ defuncti

Expanded text:
edam autem litterae in libris iuris verborum suorum notae sunt, quo scriptio celeris breviorque fiat. Scribebatur enim verbi pulus Romanus', per D et T 'dumtaxat', per supinam W litteram 'mulier', per P secundum natuunum K 'caput', per duo KK iuncta 'calumlum malum'. Cuius generis plurimas consimiles notas in libris antiquis invenimus. Has iuris notas novicii imperatores a codicibus legum abolendas sanxerunt, quia multos per haec callidi ingenio ignorantes decipiebant, atque ita iusserunt scribendas in legibus litteras, ut nullos errores, nullas ambages afferant, sed sequenda et vitanda aperte demonstrarent. De notis militaribus . In breviculis quoque, quibus militum nomina continebantur, propria nota erat apud veteres, qua inspiceretur quanti ex militibus superessent quantique in bello cecidissent. T Tau nota in capite versiculi posita superstitem designabat; Θ Theta vero ad uniuscuiusque defuncti
Abbreviated transcription (Latin):
postliminia. federa. paces. inducie legatoꝵ.
ñ uiolandoꝵ religio. conubia int̾ alienige¬
nas ꝓhibita. ⁊ inde us gentiũ. qđ eo iure
om̃s fere gentes utunt᷑.u
nitas. federis faciendi nexus. signo dato egͥs¬
sio in hostem. uł cõmissio. item signo dato.
receptio. item flagitii militaris disciplina
si locus deserat᷑ item stipendioꝵ modus. di¬
gnitatum gradus. p̾mioꝵ honoꝵ ueluti
cum corona uł torques donant᷑. itẽ p̾de
decisio. ⁊ ꝑ ꝑsonarũ qualitatib & labori¬
b: iusta cliusio. ac pͥncipis portio.uiii. Quid

Expanded text:
postliminia, foedera pacis, indutiae, legatorum non violandorum religio, conubia inter alienigenas prohibita. Et inde ius gentium, quia eo iure omnes fere gentes utuntur. nitas, foederis faciendi nexus, signo dato egressio in hostem vel commissio. Item signo dato receptio; item flagitii militaris disciplina, si locus deseratur; item stipendiorum modus, dignitatum gradus, praemiorum honor, veluti cum corona vel torques donantur. Item praedae decisio, et pro personarum qualitatibus et labori iusta divisio; item principis portio. Quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
beat acutã aciem qiͣ duas pennas. Puni a
antiqui acutũ dicebant. uñ & auiũ penuis
acute. &e ecce nom̃ qd̃ reseruauit antiqͥtate ⁊¬
qd̾ habeat duo labra. nã securis simplexis
tralis dexterȩ habilis. Ascia ab astulis dictas
a ligno exinuit. cuiꝰ diminutixiũ ẽ aseiola ẽa
manubrio breui. & adu̾sa parte. referens ul
simplicẽ malleũ aut cauatũ uł bicorne reafri
Scalprus chr̾ qd̾ scalpturis &e foraminib̾sita¬
tus. qiͣ scalpforus. cuiꝰ diminutuũ seapes
Terebra uocata a uerme ligni qͥ uocat᷑ ten¬
bra quẽ greci teredonã uocant. huie dieta
terebra qd̾ ut uermis terendo forat. qͣ ters¬
fora. uł qiͣ transforans. Taratrũ qi teratru
S cofina dicta qd̃ herendo scofam faciat san¬

Expanded text:
habeat acutam aciem, quasi duas pennas. Pennum autem habeat acutam aciem, quasi duas pennas. Pennum autem antiqui acutum dicebant. Unde et avium pennae, quia acutae. Et ecce nomen quod reservavit antiquitatet dolabra, quod habeat duo labra; nam securis simplex est. Dextralis dexterae habilis. Ascia ab astulis dicta quas a ligno eximit; cuius diminutivum est asciola. Est autem manubrio brevi ex adversa parte referens vel simplicem malleum, aut cavatum, vel bicorne rastrum. Scalprus dictus quod scalpturis et foraminibus sit aptus, quasi scalforus. Cuius diminutivum scalpellus. Terebra vocata a verme ligni, qui nuncupatur terebra, quem Graeci τερηδόνα vocant. Hinc dicta terebra quod ut fora, vel quasi transforans. 15. Taratrum, quasi teratrum; scofina dicta, quod haerendo scophen faciat. Can
Abbreviated transcription (Latin):
tur enĩ qd̾ erect inuicẽ se teneant. more
luctantiũ. Agrantes. Asseres ab asse dicti qd̃
soli ponunt᷑. neq ꝯiunch. Scindule eo qd̾ sem¬
dant᷑. id ẽ diuidant᷑. fpigri & claui st̃ qͥb¬
lignũ ligno adheret. claui aũ dicti qͣi ealibi
qr ex calibe fyxint id ẽ ferro. calibs enĩ ferrũ
ẽ. Tabulȩ a ueterib tagulȩ uocabant᷑. a te¬
gendo scił uñ &e tegule. Cõmissura dr tabu¬
larũ ꝯiunctio. Sectio aũ dicta ẽ a sequendo
ea q̃ ceꝑit. nã secare sectari & sequi ẽ. Serre
aũ nom̃ de sono factũ ẽ. id ẽ ab stridore.
Serre circimq usũ ꝑdice qͥdã adolescens in¬
uenit. quẽ puerũ dedał ꝰ frat matͥs suȩ studi¬
s pdocendũ accepat. Cuiꝰ pueri tantim
serrã arrifices nũcupant ꝓcuiꝰ ami ne¬
eretã ab̃t abiꝙ aliqndiu fuit. ut fapite
cidant᷑. qi succurris. Itẽ seeuris. qi senicrris
una enĩ parte acuta ẽ. ex altera fossoria hes

Expanded text:
tes, quod erecti invicem se teneant more tes, quod erecti invicem se teneant more luctantium. Agrantes. Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur neque coniuncti. Scindulae, eo quod scindantur, id est dividantur. Epigri et clavi sunt, qalibi, quia e calibe fiunt, id est ferro; chalyps enim ferrum est. Tabulae a veteribus tagulae vocabantur, a tegendo scilicet; unde et tegulae. Commissura dicitur tabularum coniunctio. Sectio autem dicta a sequendo ea quae coeperit; nam secare sectare et sequi est. Serrae autem nomen de sono factum est, id est ab stridore. Serrae circinique usum Perdice quidam adolescens invenit, quem puerum Daedalus frater matris suae studiis perdocenserram artifices nuncupant. Pro cuiretam abiit ibique aliquamdiu fuit, ut fabulae ccidantur, quasi succuris. Item securis, quasi semicuris. Ex una enim parte acuta est, ex altera fossoria. Hae
Abbreviated transcription (Latin):
nauiculariꝰ. qr tantũ nauiũ ẽ fabricator
& artifex. Sarcitector dictꝰ qd̾ ex multis
binc & inde diunchᷤ tabulis unũ tecti sarci¬
at. corpꝰ. idem & tignariꝰ qr tectoria ligniᷤᷤ indu¬
cit. lignũ uocatũ greca ethimologia qd̾ incen¬
sũ in lum̃ ouertit᷑ & infłamã. uñ lucinũ dr¬
qd̃ lum̃ det. Materia inde dr̾ om̃e lignũ. qd̾
ex ea aliqͥd efficiat᷑. uł si ad ianuã referas. uł
ad statuã materia erit. ad aliqͥd enĩ materia
semꝑ accipienda ẽ. sic̃ elem̃ta materiã rerũ
ẽẽ dicimꝰ. qd̃ inde ea q̃ st̃ facta uidemꝰ. s ma¬
teria qiͣ mat̾ dicta. Trabes uocate st̃ qd̾ in
tranuerso posite utrosq parietes ꝯtineant.
aliud aũ st̃ tigna. aliud trabes. tigna enim
iuncta trabẽ faciunt. trabes aũ st̃ cũ sint
dolate. Tolus ꝓpͥe ẽ ueluti seutũ breue. qd̾
in medio tecto ẽ in qͦ trabes coeunt. Cople
uocate qd̾ copulent in se luctantes. luctan¬

Expanded text:
navicularius quia tantum navium est fabricator navicularius quia tantum navium est fabricator et artifex. Sarcitector dictus quod ex multis hinc et inde coniunctis tabulis unum tecti sarciat corpus. Idem et tignarius, quia tectoria lignis inducit. Lignum vocatum Graeca etymologia, quia incensum in lumen convertitur et in flammam. Unde et lychnium dd lumen det. Materia inde dicitur omne lignum quod ex ea aliquid efficiatur; vel si ad ianuam referas vel ad statuam, materia erit. Ad aliquid enim materia semper accipienda est, sicut elementa materiam rerum esse dicimus quia inde ea, quae sunt, facta videmus; et materia quasi mater dicta. Trabes vocatae quod in transverso positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes. Tigna enim iuncta trabem faciunt. Trabes autem sunt quum sunt dolatae. Tholus proprie est veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes coeunt. Coplae vocatae quod copulent in se luctantes. Luctan
Abbreviated transcription (Latin):
ad normã fieri &e ad ꝑpendiculũ respondere
oportet. Norma dicta greco uocabulo extͣ
ꝙͣ nicħ rectũ fieri potest. cõponit᷑ aũ ex tͥbꝰ
regulis. ita ut due sint duoꝵ ped̾u. tercia
habeat pedes duos. uncias decẽ. qͦs equali
erassitudine politas extremis cacuminib
sͥ iungit. ut scemã trigoni faciant. id erit
norma. Regula dicta qd̾ sit recta qiͣ rectu¬
la &e impedimentũ ñ habeat. Ppendiculũ
ẽ qd̾ semꝑ appendit᷑. deniq infabrica nͥ oĩa
ẽ ut cuncta mendosa instruant᷑. ut aliqua
praua sint. aliqua cubantia. ꝓna ñnulla.
alia supina. & ꝓꝑt̾̃ hoc uniu̾sa st̃ ostructa.
Linea genere suo appellata qd̾ ex lino fit. Trul¬
le nom̃ factũ. eo qd̾ trudit &e detrudit id ẽ
includit calce uł luto. lapides. Martellus.
orachina. Scale abscandendo id ẽ ascenden¬
do uocate. herent enĩ parietib. Scale aũ di¬
cunt᷑. aut une sint. aut plures. qr numeri
speciale nom̃ ẽ. carpentũ enĩ solũ fac̃. sicut

Expanded text:
ad normam fieri et ad perpendiculum respondere oportet. Norma dicta Graeco vocabulo, extra quam nihil rectum fieri potest. Conponitur autem ex tribus regulis, ita ut duae sint binum pedum, tertia habet pedes duos, uncias decem, quas aequali crassitudine politas extremis cacuminibus sibi iungit ut schemam trigoni faciant. Id erit norma. Regula dicta quod sit recta, quasi rectula, et inpedimentum non habeat. Perpendiculum est quod semper adpenditur. Denique in fabrica niest cuncta mendosa instruantur; ut aliqua prava sint, aliqua cubantia, prona nonnulla, alia supina; et propter hoc universa sunt constructa. Linea genere suo appellata, quia ex lino fit. Trullae nomen factum eo quod trudit et detrudit, id est includit calce vel luto lapides. Martellus. Machina. Scalae ab scandendo, id est ascendendo, vocatae; haerent enim parietibus. Scalae autem dicuntur, aut unae sint aut plures, quia numeri speciale nomen est; carpentum enim solum facit, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uis quirtitum est ꝓprie romanoꝵ ns quiritũ.¬
qđ nulli tenent nisi quirites idest romani tan¬
qͣmi de legitimis hereditatib. de cretionib de
noꝵ et in eoscłe solos constiruta. Constat autẽ
nis quiritũ ex legib ⁊ plebiscitis. constitutio¬
nib pͥncipum. siue prudentiũ responsis.
ex est constitutio ppłi.¬
quo maiores natu simul cũ plebib aliquid

Expanded text:
us Quiritum est proprie Romanorum, quo nulli tenentur nisi Quirites, id est Romani, tamquam de legitimis hereditatibus, de cretionibus, de norum et in eosdem solos constituta. Constat autem ius Quiritum ex legibus, ex plebiscitis, constitutionibus principum sive prudentium responsis. Lex est constitutio pndo maiores natu simul cum plebibus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
rieti nom̃ speties dedit. eo qd̃ eũ impetu
impingit murũ. in modũ arietũ pugnan¬
tium. ualide enĩ ac nõdose arboris. caput fer¬
ro uestit᷑. eaq suspensa funib multoꝵ manu
ad murũ impellit᷑. deinde retrorsũ ducta ma¬
iori impetu destinat᷑. sicq crebis ictib ꝯcussũ
muri latꝰ cedit. cauatũq irrũpit. ac fenestrã
facit. ꝯtͤ impulsũ arietis. remediũ ẽ saccus pa¬
leis plenꝰ & in eũ locũ dimissꝰ qͦ aries ꝑcutit.
Laxo enĩ saccoꝵ sinu. ictꝰ arietis illiso mollit᷑.
duriora enĩ molliorib faciliꝰ cedunt. Plutei
st̃ erates corio erudo intexte. q̃ in oꝑe facien¬
do hosti obiciunt᷑. Musculꝰ cuniculo similiᷤ fit
qͦ murus ꝑfodit᷑. ex qͦ e appellat᷑ qiͣ muruscuł.
.x. De clipeis.

Expanded text:
rieti nomen species dedit, eo quod cum inpetu inpingit murum in modum arietum pugnantium. Validae enim ac nodosae arboris caput ferro vestitur, eaque suspensa funibus multorum manu ad murum inpellitur, deinde retrorsum ducta maiori inpetu destinatur, sicque crebris ictibus concussum muri latus cedit cavatumque inrumpit ac fenestram facit. Contra inpulsum arietis remedium est saccus paleis plenus et in eum locum demissus quo aries percutit; laxo enim saccorum sinu ictus arietis inlisus mollitur. Duriora enim mollioribus facilius cedunt. Plutei sunt crates corio crudo intextae, quae in opere faciendo hosti obiciuntur. Musculus cuniculo similis fit, quo murus perfoditur; ex quo et appellatus, quasi 12 De clypei
Abbreviated transcription (Latin):
spectactili. u̾ͥ pugnant gladiatores. &e inde lu¬
dũ gladiatoriũ dictũ. qd̾ in eo iuuenes ustĩ
armoꝵ diuerso motu ꝯdiscant. ce mͦ int̃ se
aut gladiis. aut pugnis certantes. mͦ ꝯtͣ besti¬
as incecdentes. uͥ ñ odio s p̃mio illecti subeun
ferale certam̃. Amphitheatrũ dictũ qd̾ ex
duob theatris sit factũ nã amphitheatrũ
rotundũ ẽ. theatrli uͦ ex medio amphitheui
semicirculi figurã habenl¬

Expanded text:
 inde ludus gladiatorius dictus, quod in eo juvenes usum armorum diverso motu condiscant, et modo inter se aut gladiis aut pugnis certantes, modo contra bestias incedentes, ubi non odio, sed praemio illecti subeunt ferale certamen. 2. Amphitheatrum dictum, quod ex duobus theatris sit factum. Nam amphitheatrum rotundum est, theatrum vero ex medio amphitheatro est, semicirculi figuram haben
Abbreviated transcription (Latin):
ut puta funẽ mascłinũ ẽẽ fumełs ostendit. sic̃
marmor neutri gn̾i̾s marmuscułu eẽ ĩdieat.
Nã genꝰ qd̾ ĩ pͥncipalitate ẽ. id eẽ solet ĩ diminutiõe s
hoc ñ semꝑ ut pistrinũ pistrilla. Sed quia
scire debemꝰ expositione declinationẽ exdi

Expanded text:
utputa 'funem' masculinum esse funiculus ostendit, sicut utputa 'funem' masculinum esse funiculus ostendit, sicut 'marmor' neutri esse generis marmusculum indicat. Nam quod genus in principalitate est, id esse solet in diminutione. Sed hoc non semper, ut 'pistrinum', 'pistrilla'. Sed quia scire debemus ex positione id est
Abbreviated transcription (Latin):
nalogia grece. latine similiũ comꝑatio
siue ꝓpositio nominatur. cuiꝰ hec uis est.
ut qđ dubiũ ẽ ad aliqͥd simile qd ñ ẽ du¬
bium referat᷑. & incerta certis ꝓbentur. Octo
aut̃ modis comꝑatio analogiȩ colligitur.
idest qualitate. comꝑatione. Genere. Numero.
figura. casu. extremitatib similium syllaba¬
rum. ce similitudine tempoꝵ. Siquid dehis
unum defu̾it iam ñ est analogia. idest simi¬
litudo. s est anomala. idest extra regulam
ut lepus ce lupus. totũ conuenit s dissenti¬
unt casu. Facit enĩ lupi. leporis. Nam regu¬
larit̾ est dũ queris utrũ trames. masculinũ
sit. an femininũ simił ẽ illi nõi in oĩ declina¬
tione limes ce erit masculinũ. Item funis si
incerti generis esse credis. est similis illi pa¬
nis indeclinatione. ce erit masculinũ. Item
ex cõparatione positiuoꝵ. ut si dicaᷤ doctꝰ ma¬
gnꝰ positiui st̃ ⁊ sui similes. fit ⁊ꝑ diminutionẽ

Expanded text:
ilium conparatio sive proportio nominatur. Cuius haec vis est ut, quod dubium est, ad aliquid simile, quod non est dubium, referatur, et incerta certis probentur. Octo autem modis conparatio analogiae colligitur: id est qualitate, conparatione, genere, numero, figura, casu, extremitatibus similium syllabarum, et similitudine temporum. Si quid de iis unum defuerit, iam non est analogia, id est similitudo, sed est anomalia, id est extra regulam, ut 'lepus' et 'lupus'. Totum convenit, sed dissentiunt casu; facit enim 'lupi', 'leporis'. Nam regulariter est, dum quaeris utrum 'trames' masculinum sit an femininum, similis est illi in omni declinatione 'limes', et erit masculinum. Item 'funis' si incerti generis esse credis, similis est illi 'panis' in declinatione, et erit masculinum. Item ex conparatione positivorum, ut si dicas 'doctus', 'magnus': positivi sunt et sui similes. Fit et per diminutionem,
Abbreviated transcription (Latin):
dulcis. fons syloe in radicib montis syon
ñ iugis aquis s incertis horis diebꝰꝙ ebullit.
n iudea qͦndã riuuis sabbatis õibꝰ siccabat᷑.
n sardinia fontes calidi oculis medent᷑:
fures arguunt. nã cecitate detegit᷑ eoꝵ
facinꝰ. In epiro ẽẽ fontẽ in qͦ faces extingũ¬
tur accense. ꝙ accendunt᷑ extincte. Apud
garamantes fontẽ ẽẽ ita algentẽ die. ut
ñ bibat᷑: ita ardentẽ nocte. ut ñ tangatur.
am uͦ in multis locis aque manant ꝑpetim
feruentes tanta ii. ut balnea calefaciant.
Quecda enĩ t̾re st̃ q̃ multũ sulphuris ꝙ alu¬
minis habent. itaq cũ ꝑ uenas calentes
aqua frigida uenit. uicino sulphuris calo¬
re ꝯtacta excandeseit. nec talis ab origine
effluit. s ꝑmutat᷑ dũ uenit. sulphur enim
alum̃q secũ fert̃ aque. utrãq materiã ig¬
ne plenã mnimisq motib incalescentem.¬
.iIi. De maris nominib

Expanded text:
dulcis. Fons Siloa ad radicem montis Sion dulcis. Fons Siloa ad radicem montis Sion non iugibus aquis, sed in certis horis diebusque ebullit. In Iudaea quondam rivus sabbatis omnibus siccabatur. In Sardinia fontes calidi oculis medentur, fures arguunt; nam caecitate detegitur eorum facinus. In Epiro esse fontem in quo faces extinguntur accensae et accenduntur extinctae. Apud Garamantes fontem esse ita algentem die ut non bibatur, ita ardentem nocte ut non tangatur. Iam vero in multis locis aquae manant perpetim ferventes, tanta vi ut balnea calefaciant. Quaedam enim terrae sunt quae multum sulphuris et aluminis habent. Itaque cum per venas calentes aqua frigida venit, vicino sulphuris calore contacta excandescit, nec talis ab origine effluit, sed permutatur dum venit. Sulphur enim alumenque secum ferunt aquae; utramque materiam igne plenam minimisque motibus incalescentem. De mari
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. ex altero aũ albas. ꝙ ex utroq uarias.
Glitũnꝰ lacus in umbria boues maxinos
gignit. Reatinis paludis aqͥs ium̃toꝵ ungu¬
las indurari dicunt. In asfaltide lacu ni¬
dee nicħ mergi potest qͥcqͥd animã habet.
n india siden uocari stagnũ. in qͦ nicħ in¬
natat. s omĩa mergunt᷑. at otͣ in alce la¬
cũ pporcidanũ u̾ omĩa fluitant nichil
mergit᷑. Marside fons in phrigia saxa ge¬
nerat. In achaia. aqua ꝓfluit e saxis. stix
appellata. qd̾ ilico potata int̾ficit. Celoni¬
um stagnũ sicilie tetro odore abigit ꝓx¬
imantes. fons ẽ in affrica circa tẽplum
hammonis qͥ humoris nexib humũ strm¬
git. fauillas etiã in cespitẽ solidat. fons iob
in idumea quater in anno colorẽ mutare
dicit᷑. id ẽ puluerulentũ. sanguineũ. uiri¬
dem. ꝙ limp id̾u. ternis m̃sib in anno te¬
nens ex his unũ colorẽ. In trogoditis lacꝰ
ẽ.ter in die fit amarus. ꝙ deinde totiens

Expanded text:
fieri ferunt; ex altero albas, ex utroque varias. 6. fieri ferunt; ex altero albas, ex utroque varias. 6. Clitumnus, lacus in Umbria, maximos gignit. Reatinis paludibus jumentorum ungulas indurari dicunt. In Asphaltide lacu Judaeae nihil mergi potest, quidquid animam habet. In Indis Siden vocari stagnum, in quo nihil innatat, sed omnia merguntur. At contra in Africae lacu Apuscidamo omnia fluitant, nihil mergitur. Marsidae fons in Phrygia saxa egerit. In Achaia aqua profluit e saxis Styx appellata, quae ilico potata interficit. Gelonium stagnum Siciliae tetro odore abigit proximantes. Fons est in Africa circa templum Ammonis, qui humoris nexibus humum stringit: favillas etiam in cespitem solidat. Fons Iob in Idumaea quater in anno colorem mutare dicitur: id est pulverulentum, sanguineum, viridem et limpidum; ternis mensibus in anno tenens ex his unum colorem. In Trogodytis lacus est; ter in die fit amarus et deinde totiens
Abbreviated transcription (Latin):
salis. alie nitri. alie aluminis. alie sulphu¬
ris. alie bituminis. alie morboꝵ eurã adhi¬
bentes. nã iuxta rom̾ã albule aque uulne¬
rib medent᷑. In italia fons ciceronis. ocłoꝵ
uulnera curat. In ethiopia lacus ẽ. qͦ ꝑfusa
corꝑa uelut oleo nitescunt. Tame. fons in
affrica canoras uoces fac̃. Ex clitorio lacu
italie qͥ biberint. uini tediũ habent. In
chio insula fons est: qͦ hebetes fiunt. In
boetia duo fontes. alt̃ memoriã. alt̾ oblii¬
onẽ affert. Cizici fons amorẽ ueneri ᷤᷤ tollit.
Doetice lacus furialis ẽ. dde qͦ qͥ biberit ardo¬
re libidinis exardescit. In cãpania st̃ aque
q̃ sterilitatẽ feminarũ ꝙ uiroꝵ insaniam
abolere dicunt᷑. In ethiopie fonte rubro qͥ
biberit limphaticus fit. Lethnus fons ar¬
chadie abortiuos fieri ñ patit᷑. In sicilia
st̃ fontes duo quoꝵ unꝰ sterilem fecundat
alt̾ fecundã steriłe fac̃. In thessalia duo
st̃ flumina ex uno bibentes oues nigras

Expanded text:
salis, aliae nitri, aliae aluminis, aliae sulphuris, aliae bituminis, aliae curam morborum adhibentes; nam juxta Romam Albulae aquae vulneribus medentur. 2. In Italia fons Ciceronis oculorum vulnera curat. In Aethiopia lacus est quo perfusa corpora velut oleo nitescunt. Zamae fons in Africa canoras voces facit. Ex Clitorio lacu Italiae, qui biberint, vini taedium habent. 3. In Chio insula fontem esse, dicunt quo hebetes fiunt. In Boeotia duo fontes: alter memoriam, alter oblivionem affert. Cyzici fons amorem Veneris tollit. 4. Boeotiae lacus furialis est, de quo qui biberit, ardore libidinis exardescit. In Campania sunt aquae, quae sterilitatem feminarum, et virorum insaniam abolere dicuntur. In Aethiopiae fonte rubro, qui biberit, lymphaticus fit. 5. Linus, fons Arcadiae abortus fieri non patitur. In Sicilia fontes sunt duo, quorum unus sterilem fecundat, alter fecundam sterilem facit. In Thessalia duo sunt flumina: ex uno bibentes oves 122 nigras
Abbreviated transcription (Latin):
tur in ea nͥ arida. Pratũ ẽ cuiꝰ feni copra am̃¬
ta tuent᷑. cui uetẽs romani nom̃ indidert̃
ab eo qd̾ ꝓtinꝰ sit paratũ. nec magnũ labarẽ
culture desideret. Prata aũ eẽ dicunt᷑. q̃ se¬
cari posst̃. Paludes dicunt᷑ a pale pastorali
dea. qd̾ paleã id ẽ pabula nutriant ium̃toꝵ¬
xiIII. De finib agroꝵ

Expanded text:
tur in ea nisi arida. Pratum est cuius feni copia armetur in ea nisi arida. Pratum est cuius feni copia armenta tuentur, cui veteres Romani nomen indiderunt ab eo quod protinus sit paratum, nec magnum laborem culturae desideret. Prata autem esse quae secari possunt. Paludes dictae a Pale pastorali dea, quod paleam, id est pabula, nutriant iu14 De finibus agro
Abbreviated transcription (Latin):
mũ uotis respondet auari agricole. sõpasu
a certis linearũ m̃suris ñ ꝯtinet᷑. s arcent᷑ sues
eiꝰ obiectu fluminũ. montiũ. arboꝵ. uñ & in
his agris nicħ subse ciboꝵ int̾uenit. Nouals
ager ẽ pͥmũ pcissꝰ siue qͥ alternis annis uaeat
nouandarũ sͥ uiriũ carisa. noualia enĩ se¬
mel ert̃ cũ fructu. & semel uacua. Squald
ager qĩ excolid̾ꝰ. qd̾ ĩa a cultura exierit. sic̃ e¬
ꝯful qd̃ a osulatu discesserit. Uliginos ager
uligo enĩ humor ẽ tre nat᷑aͣlis. ab ea nũꝙ reacidis
Subsiciua st̃ ꝓpͥe q̃ sator de materia p̃cidens
qiͣ suꝑuacua abicit. uñ &e subsicuia agriqͥs
inꝑtica diuisos recusant qiͣ̃ steriles uł palishis
tem subsiciua q̃ in diuisura agri ñ efficunt
centurã. id ẽ uigera ducenta. Area dr tabu¬
larũ eqͣlitas. dicta aũ area a planitie atꝙ eq̃¬
litate. uñ & ara. Alii areã uocatã dieunt. qd
ꝓtriturandis frugib eradat᷑. uł qd ñ triturmi¬

Expanded text:
mum votis respondet avari agricolae. Conpasca certis linearum mensuris non continetur, sed arcentur fines eius obiectu fluminum, montium, arborum; unde et in his agris nihil subsicivorum intervenit. Novalis ager est primum proscissus, sive qui alternis annis vacat novandarum smel cum fructu erunt et semel vacua. Squalidus ager quasi excolidus, quod iam a cultura exierit; sicut exconsul, quod a consulatu discesserit. Uliginosus agerUligo enim humor terrae est naturalis, ab ea numquam recedens. Subseciva sunt proprie quae sutor de materia praecidens quasi supervacua abicit. Inde et subsiciva, agri quos in pertica divisos recusant quasi steriles vel palustres. Item subseciva quae in divisura agri non efficiunt centuriam, id est iugera ducenta. Area dicitur tabularum aequalitas. Dicta autem area a planitie atque aequalitate; unde et ara. Alii aream vocatam dicunt quod pro triturandis frugibus eradatur, vel quod non trituren
Abbreviated transcription (Latin):
ger latine appellari cħ eo qd̾ in eo agatur
aliqͥd. Alii agrũ agreco nomine mani¬
festiꝰ credunt. uñ & iulla grece coragros.
ꝑlimite t̾re ostitui solet. Possessiones st̃ agri
late patentes patentes public pͥuatiq qͣs
mitio ñ mancipatione. s qͥsq ut potuit oc¬
cupauit atq possedit. uñ & nũcuꝑat. fundꝰ
moniũ. fũndꝰ aũ & urbanũ ȩdificiũ ae ru¬

Expanded text:
ger Latine appellari dicitur eo quod in eo agatur aliquid. Alii agrum ex Graeco nominari manifestius credunt. Unde et villa Graece †coragros† pro limite constitui solet. Possessiones sunt agri late patentes publici privatique, quos initio non mancipatione, sed quisque ut potuit occupavit atque possedit; unde et nuncupati. Fundus imoniu
Abbreviated transcription (Latin):
gẽmis. ita ut dep̃hendi ñ possint. fingunt enĩ
eas ex diu̾so genere. nigro. candido. mineoq co¬
lore. nã & ꝓ lapide p̃tiosissimo smaragdo qͥda
uitrũ arte inficiunt. & fallit oculos subdole
q̃da falsa uiriditas qͦadusq ñ ẽ qͥ ꝓbet simu
.xu. De uitro.

Expanded text:
gemmis, ita ut deprehendi non possint. Fingunt enim gemmis, ita ut deprehendi non possint. Fingunt enim eas ex diverso genere, nigro, candido minioque colore. Nam et pro lapide pretiosissimo smaragdo quidam vitrum arte inficiunt, et fallit oculos subdole quaedam falsa viriditas, quoadusque non est qui probet simul. De vitro.
Abbreviated transcription (Latin):
Liparea suffica om̃s bestias euocare tradunt.
a namcitida in idromantia dȩmonũ imagines
euocare dicunt. Sinocitide umbras inferoꝵ e
uocataᷤᷤ tenere aiunt. Celonitidis oculꝰ ẽ indice
testudinis uariꝰ & purpureus bunc magi impo¬
sitũ lingue futura p̾nuntiare fingunt. Bronia
a capite testudinũ & ẽ tonitrib cadere putat᷑
& restringuere fulminis ictꝰ. Hienia lapis in ocu¬
lis biene bestie inuenitͤ. qͥ si sub lingua hominiᷤ
subditꝰ fuerit. futura eũ p̃cinere dicunt.
S & coralius tẽpestati & grandini resistere fert᷑.
Pontica ẽ gẽma q̃d̾a liuore ꝑlucida. habens stellas
rubeas int̾̃dũ & aureas. Dicunt ꝑ eã int̾rogare
demones &e fugare. In qͥbꝰd̾a gẽmarũ generibꝰ ue¬
ra a falsis discernere magna difficultas ẽ. qͥppe
cũ inuentũ sit ex uero genere alt̾iꝰ in alia fal¬
sa tͣnsducere. ut sardonices q̃ t̾nis glutinant᷑

Expanded text:
Liparea suffita omnes bestias evocare tradunt. Liparea suffita omnes bestias evocare tradunt. Anancitide in hydromantia daemonum imagines evocari dicunt. Synochitide umbras inferorum evocatas teneri aiunt. Chelonitis oculus est Indicae testudinis, varius et purpureussitum linguae futura praenuntiari fingunt. 24. Brontia a capite testudinum cum tonitruis cadere putatur, et restinguere fulminis ictus. 25. Hyaenia lapis in oculis Hyaenae bestiae invenitur, qui si sub lingua hominis subditus fuerit, futura eum praecinere dicunt. Sed et corallium tempestati et grandini resistere fertur. 26. Pontica est gemma quaedam livore perlucida, habens stellas rubeas, interdum et aureas. Dicunt per eam interrogari daemones, et fugari. 27. In quibusdam gemmarum generibus veras a falsis discernere magna difficultas est, quippe cum inventum sit ex vero genere alterius in alia falsa transducere, ut sardonices, quae ternis glutinantur