comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ait. Caro mea uere ẽ cybus:
& sanguis meus uere ẽ potus. Et
nisi manducaueritis carnem me¬
ñ habebitis uitam et̃nam. Sũt
igitur hic tria distinguenda. U¬
num. quod tantum est sacramer¬
tum: alterum quod est sacram̃¬
tum & res: tercium quod ẽ res &
non sacramentum. Sacramen¬
tum & non res: ẽ spẽs uisibilis
panis uel uini. Sacramentũ &
res: caro xp̃i propria & sanguis.
Res & non sacramentum: misti¬
ca eius caro. Porro species illa ui¬
sibilis. sacramentũ ẽ geminȩ rei:
quia utramq rem signat: & utri¬
usq rei similitudinem gerit exp̃s¬
sam. Nam sicut panis pre ceteris
cybis corpus reficit & sustentat &
uinum hominem letificat atq in¬
ebriat: sic caro xp̃i interiorem ho¬
minem plus ceteris graciis spũa¬
liter reficit. & saginat. Unde: ca¬
lix tuus inebrians quam p̃clarus
ẽ. Habet etiam similitudinem
cum remistica. quȩ ẽ unitas fide.¬
lum. quia sicut ex multis grantꝰ

Expanded text:
ipse ait, Joan. 6: Caro mea vere est cibus, ipse ait, Joan. 6: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus, et: Nisi manducaveritis carnem men habebitis vitam in vobis. Sunt ergo hic tria distinguenda: unum, quod tantum est sacramentum; alterum, quod est sacramentum et res; et tertium, quod est res et non sacramentum. Sacramentum et non res, est species visibilis panis et vini; sacramentum et res, caro Christi propria et sanguis; res et non sacramentum, mystica ejus caro. Porro illa species visibilis, sacramentum est geminae rei; quia utramque rem significat, et utriusque rei similitudinem gerit expressam. Nam sicut panis prae caeteris cibis corpus reficit et sustentat, et vinum hominem laetificat atque inebriat, sic caro Christi interiorem hominem plus caeteris gratiis spiritualiter reficit et saginat. Unde, ps. 22: Calix meus inebrians, quam praeclarus est! Habet etiam similitudinem cum re mystica, quae est unitas fidelium: quia sicut et multis granis
Abbreviated transcription (Latin):
it infigere cordibus & memorie
discipuloꝵ: a quib ad passio¬
nem digressurus erat. Quo
autem ordine deinceps sume¬
retur: apłis ꝑ quos eccłas dispo¬
unc quid ibi sacramentũ
sit: & quid res uideamus.
Sacramentũ ẽ inuisibilis gr̃e
usibilis forma. Forma ergo pa¬
nis uel uini quȩ ibi uidetur sa
cramentum ẽ. idest signum sa¬
cre rei: quia preter speciem quã
ingerit sensib aliud aliquid fac̃
in cogitationem uenire.Tenent
ergo species uocabula rerum quȩ
ante fuerunt: scilicet panis &
uini. Huius autem sacramenti
gemina ẽ res: una scilicet con¬
tenta & significata: altera signifi¬
cata. & non contenta. Res con¬
tenta & significata ẽ caro xp̃i.
quam de uirgine traxit & san¬
guis. quem ꝓ nobis fudit. Res¬
autem significata & ñ contenta.
est unitas eccłȩ in predestinatis.
uocatis. iustificatis. & głificatis.
Hec ẽ duplex caro xp̃i. Unde iero¬
quȩ crucifixa ẽ & sepulta. & san¬

Expanded text:
it infigere cordibus, et memoriae it infigere cordibus, et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat. Quo autem ordine deinceps sumeretur, apostolis, per quos ecclesias dispounc quid ibi sacramentum sit, et quid res, videamus. Sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma. Forma ergo panis et vini quae ibi videtur, est sacramentum, id est, signum sacrae rei; quia praeter speciem quam ingerit sensibus, aliquid aliud facit in cognitionem venire. Tenent ergo species vocabula rerum quae ante fuerunt, scilicet, panis et vini. Hujus autem sacramenti gemina est res: una, scilicet, contenta et significata; altera significata et non contenta. Res contenta et significata est caro Christi, quam de Virgine traxit, et sanguis quem pro nobis fudit. Resutem significata et non contenta est unitas Ecclesiae in praedestinatis, vocatis, justificatis, et glorificatis. Haec est duplex, caro Christi, equae crucifixa est et sepulta, et san
Abbreviated transcription (Latin):
bus excellit misteriũ eucharistiȩ.
Ioeo etiam post alia dedit. it hoc
unum artius memorie discipulo¬
rum infigeretur: & ab eccła dein¬
ceps frequentaretur. S ñ ex inde
disciplinam sanxit in posterum:
ite post alios cybos sumatur. Po
tius a ieiinis sumi oportet. sicut
apłs docet: ut singulari reueren¬
tia diuidicetur. id est discernatur
ab aliis cibis: quod dnis apłis
disponendum reliquit. unde au
acceperunt discipuli eucharistiã
non eos accepisse ieiunos. Non
ideo tamen calumpniandum ẽ
uniuerse eccłȩ: quod a ieiunis sẽꝑ
sumitur. P lacuit enim spũ scõ.
ut in honore tanti sacramenti.
prius in os xp̃iani dominicum
corpus intraret: quam alii cybi.
Ideo ubiq mos iste seruatur. Nõ
enim quia post cybos dominus
dedit. ideo pransi uel cenati il¬
lud accipere debemꝰ. ut illi faci¬
ebant quos apłs arguit. Nam
saluator quo uehementiꝰ com¬
mendaret misterii illius altitu¬
dinem. ultimum hoc uolu-¬

Expanded text:
bus excellit mysterium Eucharistiae. bus excellit mysterium Eucharistiae. Ideo etiam post alia dedit, ut hoc unum arctius memoriae discipulorum infigeretur, et ab Ecclesia deinceps frequentaretur. Sed non exinde disciplinam sanxit in posterum, ut post alios cibos sumatur, sed potius a jejunis sumi oportet, sicut Apostolus docet, ut singulari reverentia dijudicetur, id est, discernatur ab aliis cibis, quod Dominus apostolis disponendum reliquit. Unde Augacceperunt discipuli Eucharistiam, non eos accepisse jejunos; non ideo tamen calumniandum est universae Ecclesiae, quod a jejunis sumitur semper. Placuit enim Spiritui sancto, ut in honore tanti sacramenti, prius in os Christiani dominicum corpus intraret quam alii cibi; ideo ubique mos iste servatur. Non enim quia post cibos dedit Dominus, ideo pransi vel coenati illud accipere debent, ut illi faciebant quos Apostolus redarguit. Nam Salvator, quo vehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc volu
Abbreviated transcription (Latin):
fit corpus xp̃i& uinum cum
aqua in calicem missum. fit san¬
guis consecratione uerb celestis.
Consecratio quib fit uerbis: at¬
tende quȩ sunt uerba. Accipite
& edite ex eo omnes: hoc ẽ corpuᷤ
meum. Et item. Accipite & bi¬
bite ex hoc omnes: hic ẽ sanguiᷤ
meu̾s. ꝑ reliqua omnia quȩ di¬
cuntur laus deo defertur: orati¬
o premittitur pro popło. pro
omnia nichil aliud sunt. quam
laudes uel obsecrationes fideli¬
um & petitiones. Ecce quȩ sit in¬
stitutio & forma huuis sacram̃¬
t: ubi consideratione dignũ est.
quare hoc sacramentũ post ce¬
nam dedit discipulis. Dominus
igitur iħc ad inuisibilia paterne
maiestatis migraturus. celebrato¬
cum discipulis typico pascha. qd̾¬
dam memorialt eis commenda¬
re uolens: sub specie panis & uini
corpus & sanguinem suũ eis tra¬
didit: ut ostenderet legis ueteris
sacramenta. inter quȩ precipuũ
erat agni paschalis sacrificium
inmorte sua terminari: ac noue
legis sacramenta substitui: in qͥ¬

Expanded text:
fit corpus Christi, et vinum cum aqua in calicem missum fit sanguis consecratione verbi coelestis. Consecratio quibus fit verbis? attende quae sunt verba: Accipite et comedite ex eo omnes; hoc est corpus meum, et iterum.: Accipite et bibite ex hoc omnes, hic est sanguis meus . Per reliqua omnia quae dicuntur, laus Deo refertur, oratio praemittitur pro populo, proomnia nihil aliud sunt quam laudes, vel obsecrationes fidelium et petitiones. Ecce quae sit institutio et forma hujus sacramenti. Ubi consideratione dignum est quare illud sacramentum post coenam dedit discipulis. Dominus igitur Jesus ad invisibilia paternae majestatis migraturus, celebratocum discipulis typico pascha, quoddam memoriale eis commendare volens, sub specie panis et vini corpus et sanguinem suum ita eis tradidit, ut ostenderet legis veteris sacramenta, inter quae praecipuum erat agni paschalis sacrificium in morte sua terminari, ac legis novae sacramenta substitui; in qui
Abbreviated transcription (Latin):
ic ante alia consideranda
occurrunt quatuor. institutio:
post typicum agnum corpus &
sanguinem suum discipulis in
cena porrexit. Tnde eusebuᷤ
emisenus. Quia corpus assũp¬
tum ablaturus erat ab oculyᷤ.
& illaturus siderib neceẽ erat.
ut die cene sacramentũ nobis
corporis & sanguinis consecraret:
quod semel offerebatur in pre
ipse ibidem edidit dicens. Hoc ẽ
corpus meum: & post. hic ẽ san¬
guis meus. Cum enim hec u̾ba
ꝓferuntur: conuersio fit panis
& uini in substantiã corporis &
sanguinis xp̃i. Reliqua ad dĩ¬
laudem dicuntur. Unde ambro

Expanded text:
iam alia consideranda occurrunt quatuor, scilicet, satuit, quoniam post typicum agnum corpus et sanguinem suum discipulis in coena perrexit. Unde Eusebius Emisenus: Quia corpus assumptum ablaturus erat ab oculis, et illaturus sideribus, necesse erat ut die coenae sacramentum nobis corporis et sanguinis consecraret, quod semel offerebatur in pretipse ibidem edidit dicens: Hoc est corpus meum; et post: Hic est sanguis meus. Cum enim haec verba proferuntur, conversio fit panis et vini in substantiam corporis et sanguinis Christi; reliqua ad laudem Dei dicuntur. Unde Amb.,
Abbreviated transcription (Latin):
um uero supra ꝑhibitum sit
xp̃m plenum grã fuisse: non
est suꝑuacuum inquirere. utrũ
fidem & spem sicut caritatem ha¬
buerit. Si enim his caruit: non
uidetur plenitudinem gr̃arum
habuisse. Ut autem hec questio
ualeat aꝑtius explicar de his sin¬
gulis aliqua inmedium profe¬
renda sunt: & pͥmum defide: se¬
cundum mensuram cuius preci¬
pit apłs unicuiq saꝑe. De. fide.

Expanded text:
um vero supra perhibitum sit Christum plenum gratia fuisse, non est supervacuum inquirere utrum fidem et spem sicut charitatem habuerit. Si enim his caruit, non videtur plenitudinem gratiarum habuisse. Ut autem haec quaestio valeat apertius explicari, de his singulis aliqua in medium proferenda sunt, et primum de fide, secundum mensuram cujus praecepit Apostolus unicuique sapere. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
quia potentiam quam di filius
naturaliter habet. homo erat ex
tempore accepturus: ut una sit
ꝑsona homo &̃ ds. Ecce aꝑtedĩc.
quod homo erat accepturus ex
tempore potentiam quam ha
buit di filius naturaliter. Sedsi
homo accepturus erat illam po¬
tentiam: ergo uel ꝑsona. uel naty¬
ra hominis S ꝑsona non: quia
semꝑ habuit & habet: ergo na¬
tura. Si natura: ergo anim̃a. Nã
decarne constat: quod acciꝑe non
posset. ad quod dicimus illud esse
quantum est hominis non sẽꝑ
fuit. Illa ergo ꝑsona quȩ semꝑ
fuerat cłi. futura erat hominis
erat hominis ꝑsona: acceptura
erat ex tp̃r potentiam. quamna¬
turaliter & semꝑ habuerat inqͣn¬
tum di ꝑsona. Scđm hanc dis¬
tinctionem illud & similia sane
plurib questionum articulis ẽ
necessaria. aduersus quorumdã
ꝑplexam uerbositatem. Sed cũ
derebus constat in uerbis frustra
habetur controueRsia. De hõi

Expanded text:
quia potentiam quam Dei Filius quia potentiam quam Dei Filius naturaliter habet, homo erat ex tempore accepturus, ut una sit persona homo et Deus. Ecce aperte dicit quod homo erat accepturus ex tempore potentiam quam Dei Filius habuit naturaliter. Sed si homo accepturus erat illam potentiam; ergo vel persona vel natura hominis. Sed persona non, quia semper habuit et habet; ergo natura. Si natura; ergo anima. Nam de carne constat quod accipere non posset. Ad quod dicimus illud esse quantum est hominis non semper fuit. Illa ergo persona quae semper fuerat Dei, futura erat hominis erat hominis persona, acceptura erat ex tempore potentiam, quam naturaliter et semper habuerat in quantum persona. Secundum hanc distinctionem illud, et similia sane pluribus quaestionum articulis est necessaria adversus quorumdam rplexam verbositatem. Sed cum de rebus constat, in rebus frustra habetur controversia. DI
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium ut scientiam.
i uero queritur quare ds ñ¬
ei dederit potentiam facien¬
di omnia. ut scientiam: respon¬
deri potest. quia naturaliter ca¬
pax est scientie: & id ei ideocon¬
grue datum ẽ sine mensura: cuiꝰ
ipse naturaliter capax ẽ. Non est
autem ei datum posse facere oĩa¬
quȩ d̃s facit: ne omnipodens &
ꝑ hoc deus putaretur. uerum¬
tamen forte nec potentiam faci
anima xp̃i omnia quȩ d̃s in uer¬
bo dei: quod liquidius & presen¬
tus omni creatura contemplat᷑
ut e unita: in quo etiam angeli
& quȩ ui sunt & que futura st̃
cognoscunt. Qnomo do intelligenda
suit qda uiba ambrosii suꝑ lucã.
ed si anima illa non habet
tantam potentiam quantã
& ds nec homo assumptus tan¬
tam potentiam quantam & ds:
quomodo ergo intelligitur illud
ambrosii suꝑ lucam. ubi angelꝰ
de nascituro filio uirginis ait. hic
erit magnus. & filius altissimi
uocabitur: Non ideo inquit e¬
rit magnus quod ante partũ
uirginĩs magnus ñ fuerit: sed

Expanded text:
omnium, ut scientiam. Si vero quaeritur quare Deus non dederit ei potentiam faciendi omnia, ut scientiam, responderi potest: Quia naturaliter capax est scientiae, et ideo id congrue ei datum est sine mensura, cujus ipsa naturaliter capax est. Non est autem ei datum posse omnia facere quae Deus facit, ne omnipotens, et per hoc Deus putaretur. Verumtamen forte nec potentiam facieanima Christi omnia quae Deus scit in Verbo Dei, quod liquidius et praesentius omni creatura contemplatur, ut ei unita, in quo etiam angeli et quae Dei sunt, et quae futura sunt cognoscunt. 4. Quomodo intelligenda sint quaedam verba Ambrosii super Lucam. Sed si illa anima non habet tantam potentiam quantam et Deus, nec homo assumptus tantam potentiam quantam et Deus, quomodo ergo intelligitur illud Ambros. super Lucam, ubi angelus de nascituro Filio Virginis ait: Hic erit magnus, et Filius altissimi vocabitur? Non ideo, inquit, erit magnus, quod ante partum Virginis magnus non fuerit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
clericos: ad hoc ñ cogit. Item leo.¬
Lex continentiȩ eadem ẽ ministͥs
altaris. quȩ epĩs & presbiteris:
qui cum eeñt laici lectores. licite
uxores ducere potuer̃t̃. S cũ
ad predictos ꝑuenert̃ gradꝰ ce¬
pit eis ñ licere quod licuit. Item
nuptiali lege mulieri copulari:
hoc ante ordinem subdiaconatꝰ
faciat¬

Expanded text:
clericos ad hoc non cogit. Item Leoclericos ad hoc non cogit. Item LeoLex continentiae eadem est ministris altaris, quae episcopis et presbyteris; qui cum essent laici vel lectores, licite uxores ducere potuerunt; sed cum ad praedictos pervenerunt gradus, coepit eis non licere quod prius licuit. Item nuptiale lege mulieri copulari; hoc ante ordinem subdiaconatus faciat
Abbreviated transcription (Latin):
uo illa exequuti sumus cum
alioꝵ quoꝵdã adiectione. quibꝰ
conuigium solui potest: nec ta¬
men solui semꝑ necesse ẽ: nunc
de aliis que ꝑsonas illegitimas
penitus faciunt addendũ ẽ. &
pͥmum de ordine.
unt igitur quidam ordines.
in quib nullatenꝰ potest
contrahi matͥmoniũ: & si inter¬
cesserit copula fit diuortiũ: ut
liis uero ꝑmittitur sortiri con¬
uigium: nisi religionis habitũ
sumpserĩt: uel uotũ continentiȩ
fecerint. Unde leo papa. Clericoᷤᷤ
acolitos. Si extra uotum &
habitum inueniunt: & continẽ¬
tiã ꝓfiteri nolunt. uxorem duc̾e̾
uirginem eccła romana ꝑmittit.
ñ uduam uel repudiatam: qͥa
deinceps nec ad subdiaconatũ
puehi poterunt: nec laicꝰ uxorẽ
sortitus nec uirginem: uł bigamꝰ
ad clericatum. Item ex cartagi¬
nensi concilio. Placuit epõs preᷤᷤ¬
biteros diaconos. subdiaconos
etiam ab uxorib abstinere: qd̃
si ñ fecerint. etiam ab eccłastico
remoueantur officio. Ceteros uͦ

Expanded text:
uo illa executi sumus cum uo illa executi sumus cum aliorum quorumdam adjectione quibus conjugium solvi potest; nec tamen solvi semper necesse est. Nunc de illis qui personas illegitimas penitus faciunt, addendum est, et primum de Ordine. Sunt igitur quidam ordines in quibus nullatenus potest contrahi Conjugium; et si intercesserit copula, fit divortium; ut aliis vero permittitur sortiri conjugium, nisi religionis habitum sumpserint, vel continentiae votum fecerint. Unde Leo papa, dist. 32, acolytos, si extra votum et habitum inveniuntur, et continentiam profiteri nolunt, uxorem ducere virginem Ecclesia Romana permittit, non viduam, vel repudiatam: quia deinceps nec ad subdiaconatum provehi poterunt, nec laicus uxorem sortitus, nisi virginem, vel bigamus ad clericatum. Item ex Carthaginensi concilio: Placuit episcopos, presbyteros, diaconos, subdiaconos etiam ab uxoribus abstinere; quod si non fecerint, etiam ab ecclesiastico removeantur officio. Caeteros vero
Abbreviated transcription (Latin):
quia nullus debet ad ministeri¬
um altaris accedere: nisi cuius ca¬
stitas ante susceptũ ministeriũ
fuerit approbata. ¶. Innocen¬
tius scds. Decreuimus ut hii qui
in ordine subdiaconatus & supͣ
uxorem dux̾int. aut concubinaᷤ
habuint. officio atq eccłiastico be¬
neficio careãt. Cum enim ipsi
templum. uasa dñĩ. sacrarium
spc̃ scĩ debeant ẽẽ & dici: indig¬
num ẽ eos cubilib & immundi¬
ciis deseruire.
oc etiam sciendum: quod pu¬
scd̃m leges matͥmoniũ inire ne¬
queunt. Quod si ante predicta
tempora copulam inierint. se¬
parari possunt: quamuis uolũ¬
tate & assensu parentũ iuincti
sint. Qui uero in puericia copu¬
lati. post annos pubertatis nolt̾
se relinquere. s in conuinctione
ꝑmanere: iam ex hoc efficiunt᷑
conuiges: & deinceps nequeunt
separari. Item. Sponsalia ante¬
septemniũ contrahi non posst̾:
solo enum consensu contrahunt᷑.
Qui interuenire ñ potest: nisi ab
alterutra parte intelligatur
quod inter eos agitur. ¶̃¬

Expanded text:
quia nullus debet ad ministerium altaris 76 accedere, nisi cujus castitas ante susceptum ministerium fuerit approbata. « Libe 6. Decernimus ut ii, qui in ordine subdiaconatus et supra uxores duxerint aut concubinas habuerint, officio atque ecclesiastico beneficio careant. Quum enim ipsi templum, vasa Domini et sacrarium Spiritus sancti debeant esse et dici, indignum est, eos cubilibus et immunditiis deservire.oc etiam sciendum est quod pusecundum leges matrimonium inire nequeunt. Quod si ante praedicta tempora copulam inierint, separari possunt, quamvis voluntate et assensu parentum juncti fuerint. Qui vero in pueritia copulati post annos pubertatis nolunt se delinquere, sed in conjunctione permanere, jam ex hoc efficiuntur conjuges, et deinceps nequeunt separari. Item, septennium contrahi non possunt; solo enim consensu contrahuntur, qui intervenire non potest nisi ab alterutra parte intelligatur quod inter eos agitur. D
Abbreviated transcription (Latin):
Quibdam tam̃ uidet᷑. inter eos
posse fieri conuigiũ. dominis
ignorantib¬
ignorantib De uiro qui se facit
seruumi.ut dimitatur ab uxore.
llud etiam notandũ qd̾ si mulier
uirum liberũ acceꝑit: & ille ut
causam prestet discidii. se alicꝰ
seruum fecerit: nec uxorẽ dimit¬
tere. nec illa obuinculũ conui¬
gii in seruitutẽ redigi poterit.
nuus ingenuam acceꝑit uxorẽ:
& post filioꝵ ꝓcreationem occa¬
sione diuortii. cuiusdam se ser
uum fecerit: utrum mulierẽ ne¬
cessario tenere debeat. & si reti¬
nuerit an illa etiam seruituti
subici debeat. quesitum ẽ. Iudi¬
catũ ẽ uxorem minime debere
dimitti. non tamen ob xp̃i legẽ
mulierem in seruitutẽ redigi
dum ille ñ ex consensu coniugiᷤ
se seruum fecerit. quem liberũ
ipsa maritum acceꝑat.¶¬
diaconib subdiaconib mona¬
chis. concubinas Habere seu ma¬
trimonium contrahere: penitꝰ
interdicimus. Contracta quoq
matͥmonia ab huiusmodi ꝑso¬
nis disiungi: & ꝑsonas ad peni¬

Expanded text:
Quibusdam tamen videtur inter eos posse fieri conjugium dominis ignorantibus. 3. De viro qui se facit servum ut dimittatur ab uxore. Illud etiam notandum, quod si mulier virum liberum acceperit, et ille ut causam praestet dissidii se alicujus servum fecerit, nec ille uxorem dimittere, nec illa ob vinculum conjugii in servitutem redigi poterit, nuus ingenuam acceperit uxorem, et post filiorum procreationem occasione divortii, cujusdam servum se fecerit. Utrum et mulierem necessario tenere debeat; et si tenuerit, an illa etiam servituti subjici debeat quaesitum est. Judicatum est uxorem minime debere dimitti; non tamen ob Christi legem mulierem in servitutem redigi, dum ille non ex consensu conjugis se servum fecerit, quem liberum ipsa maritum acceperat.diaconibus, subdiaconibus, monachis, concubinas habere, seu matrimonium contrahere penitus interdicimus; contracta quoque matrimonia ab hujusmodi personis disjungi, et personas ad poeni
Abbreviated transcription (Latin):
Diuero queritur de pariuł.
qui ante diem octauum
moriebantur. ante quẽ non
fiebat circumcisio ex lege. u¬
trum saluarentur uel non:
dem potest responderi. qͦd sen
dei: ipsedudum clamat ꝑ suã
caro circumcisa non fuerit. ꝑi
tum meum irritum fecit. Forte
tamen sub lege ingruente ne¬
cessitate mortis. antẽ octauũ diẽ
circumcidebant sine peccato filioᷤ:
sicut modo in eccła fit de baptis¬

Expanded text:
ero quaeritur de parvulis qui ante diem octavum moriebantur, ante quam non fiebat circumcisio ex lege, utrum salvarentur vel non, Idem potest responderi quod sentDei; ipse dudum clamabat per scaro circumcisa non fuerit, deltum meum irritum fecit. Forte tamen sub lege, ingruente necessitate mortis ante octavum diem circumcidebant sine peccato filios, sicut modo fit in Ecclesia de Baptis
Abbreviated transcription (Latin):
Iriplic autem ex causa.
sacramenta instituta sunt:
propter humiliationem erudi¬
tionem. exercitationem: ꝑpt̾
humiliationẽ quidem:ut dũ
homo insensibilib rebus. quȩ
natura infra ipsum sunt. exp̃¬
cepto creatoris se reuerendo sub¬
ieit: ex hac humilitate & obe¬
dientia deo magis placeat. & a¬
pud eum mereãtur: cuius ĩꝑio
salutem querit in inferiorib
se. & si non ab illis: sed ꝑ illa a
deo. Propter eruditionem
etiam instituta sunt: ut ꝑ idẽ
quod foris in specie uisibili cer¬
nitur: ad inuisibilem uirtutẽ
quȩ intus ẽ agnoscendam mẽs
erudiatur. homo enim quian¬
te peccatum sine medio deum
uidebat. per peccatum adeo
hebuit ut nequeat diuina ca¬
pere. nisi humanis exercitatus.
ropter exercitationem similit̾
instituta sunt: quia cum homo
ociosus ẽẽ non possit: proponit᷑
ei utilis & salubris exercitatio
in sacramentis: quã uanam &
noxiam declinet occupationem.
Non enim facile capitur a temp¬
tatore: qui bono uacat exerci¬

Expanded text:
riplici autem de causa sacramenta instituta sunt: propter humiliationem, eruditionem et exercitationem. Propter humiliationem quidem ut dum homo insensibilibus rebus quae natura infra ipsum sunt, ex praecepto Creatoris se reverendo subjicit, ex hac humilitate et obedientia Deo magis placeat, et apud eum mereatur; cujus imperio salutem quaerit in inferioribus se, etsi non ab illis, sed per illa a Deo. Propter eruditionem etiam instituta sunt, ut per id quod foris in specie visibili cernitur, ad invisibilem virtutem quae intus est cognoscendam mens erudiatur. Homo enim qui ante peccatum sine medio Deum videbat, per peccatum adeo hebuit, ut nequaquam divina queat capere, nisi humanis exercitatus. Propter exercitationem similiter instituta sunt, quia cum homo otiosus esse non possit, proponitur ei utilis et salubris exercitatio in sacramentis, qua vanam et noxiam declinet occupationem. Non enim facile capitur a tentatore, qui bono vacat exerci
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ẽ conpromissio uiri &
Emulieris de contrahendo ma¬
trimonio: non ẽ autem ibi cõ
nem conuigalis: que sola fac
conuigium. In illa ergo despõ¬
satione. ubi ẽ pollicitatio con¬
trahendi matrimonii. spon¬
si tantum & sponse fuint non
conuiges: & talib sponsis licet
sine communi consensu conti¬
nentiam profiteri. & monaste¬
rium eligere: in ea uero despõ¬
satione ubi ẽ consensꝰ de p̃senti.
coniugium contrahit: & ab il¬
liꝰ desponsationis pͥma fide ue¬
ri coniuges appellant᷑. Scd̃m
hanc distinctionem desponsatio¬
nis. de sponsis uarie loquuntur
doctores.
res. Quomodo accipiat᷑ spon

Expanded text:
ubi est compromissio viri et mulieris de contrahendo matrimonio; non est autem ibi consnem conjugalem, quae sola facit conjugium. In illa ergo desponsatione, ubi est pollicitatio contrahendi matrimonium, sponsi tantum et sponsae fiunt, non conjuges, et talibus sponsis licet sine communi consensu continentiam profiteri, et monasterium eligere. In ea vero desponsatione ubi est consensus de praesenti, conjugium contrahitur; et ab illius desponsationis prima fide veri conjuges appellantur. Secundum hanc distinctionem desponsationis, de sponsis varie loquuntur doctores. 10. Quomodo accipiatur spon
Abbreviated transcription (Latin):
distinctio. Alii enim symonia¬
ce a symoniacis ordinant᷑: alii¬
non symoniace a symoniacis:
Unde nicholaus papa. Statui¬
mus decretum de symoniaca tri¬
ꝑtita heresy. id est de symonia¬
cis sẏmoniace ordinatorib. uł
ordinatis. & de symoniacis sy¬
moniace añsymoniacis. & symo¬
niacis ñ symoniace a symonia¬
cis. Symoniaci. symoniace ordi¬
nati. uel ordinatores: scd̃m cano¬
nes a ꝓpͥo gradu decidant. Sy¬
moniaci etiam symoniace anon
sẏmoniacis ordinati.: similit̾ ab
officio remoueant᷑. Symonia¬
cos uero non symoniace a sy¬
moniacis ordinatos: miscditer
ꝑ manus impositionem ꝓ tem¬
poris necessitate in officio ꝑmit.¬
timus ꝑmanere. Quod intelli¬
gendum ẽ de his qui ordinant᷑
a symoniacis. ignorantes eos es¬
se symoniacos. Hos facit symo¬
niacos non reatus criminis: sed
ordinatio symoniaci. Similiter¬
cum decernit alexander papa.
sẏmoniacos omnino dãpnando

Expanded text:
Alii simoniace a non simoniacis ordinantur; alinon simoniace a simoniacis. Unde Nicolaus papa, 1, q. 1: Statuimus decretum de simoniaca tripartita haeresi, id est, de simoniacis simoniace ordinantibus vel ordinatis, et de simoniacis simoniace a non simoniacis, et de simoniacis non simoniace a simoniacis. Simoniaci simoniace ordinati vel ordinatores, secundum canones, a proprio gradu decidant. Simoniaci etiam simoniace a non simoniacis ordinati, similiter ab officio removeantur. Simoniacos vero non simoniace a simoniacis ordinatos, misericorditer per manus impositionem pro temporis necessitate in officio permittimus permanere. Quod intelligendum est de his qui ordinantur a simoniacis, ignorantes eos esse simoniacos. Hos facit simoniacos non reatus criminis, sed ordinatio simoniaci. cum decernit Alexander papa simoniacos omnino damnando
Abbreviated transcription (Latin):
gentiam contractum sit ꝯiugiũ.
rima institutio habuit
preceptum: Scdã indulgẽ.¬
tiam. Didicimꝰ enim ab apło:
humano generi propter ui¬
tandam fornicationẽ. indultũ
eẽ coniugium. Indulgentia uͦ
quia meliora ñ elegit: remedi¬
um habet ñ p̃mium. Aqua si
quis declinauerit: meretur exi¬
tiale iudicium. Quod scđm in¬
dulgentiam conceditur. uolun¬
tarium ẽ non necessarium: alio¬
quin transgressor eẽt. qui ilsd̃
non faceret. Et pot̃ sane illud
sub precepto dictum homini¬
bus pͥmis ante peccatũ : c̃scite
& muitiplicamini. Quo etiã
post peccatum tenebant᷑: usq¬
quo facta ẽ multiplicatio. Post
quam: scđd̃m indulgentiã ma-¬

Expanded text:
gentiam, contractum sit conjugium. Prima institutio habuit praeceptum, secunda indulgentiam. Didicimus enim ab Apostolo, humano generi propter vitandam fornicationem indultum esse conjugium. Indulgentia vero quia meliora non eligit, remedium habet, non praemium; a quo si quis declinaverit meretur exitiale judicium. Quod secundum indulgentiam conceditur, voluntarium est, non necessarium; alioquin transgressor esset, qui illud non faceret. Et potest sane sub praecepto dictum hominibus primis ante peccatum: Crescite et multiplicamini. Quo etiam post peccatum tenebantur, usquequo est facta multiplicatio; post quam secundum indulgentiam ma
Abbreviated transcription (Latin):
uod ergo dictum ẽ iudiciũ
sine misericordia illi quiñ
facit miscdiam. ita intelligi po¬
test: quod iuidicium dãpnatio¬
nis fiet illi qui ñ fecit miseri¬
cordiam. ꝓ eo quod fuit sine
misericordia: uel fiet ei udici
um sine misericordia liberante
& saluante. qui tamen in aliqͣ
pene alleuiatione misericordiã
dei sentient. Ita cum dicit᷑ mi¬
sericordia hic iudiciũ in futuro:
non negat᷑. quin in futuro sit
ria liberabuntur: & in reprobiᷤ
qui minus quã meruerint cru¬
ciabuntur. Sed hic ñ sine causa
dicitur fieri misericordia & ui¬
dicium in fituro: quia & hic
multis modis miserẽt᷑ ds. quib
non miserebitur tunc. Uocat
quod tunc non faciet & tunc
reddens singulis scd̾m merita.
manifeste iudicabit qui nunc
occulte iudicat. ccxxxi¬

Expanded text:
uod ergo dictum est judicium sine misericordia fieri illi qui non fecit misericordiam, ita intelligi potest, quod judicium damnationis fiet illi qui non fecit misericordiam, pro eo quod fuit sine misericordia. Vel fiet judicium ei sine misericordia liberante et salvante, qui tamen in aliqua poenae alleviatione misericordiam Dei sentiet. Ita, cum dicitur misericordia hic, judicium in futuro, non negatur quin in futuro sit ria liberabuntur, et in reprobis, qui minus quam meruerint cruciabuntur. Sed hic non sine causa dicitur fieri Dei misericordia, et judicium in futuro, quia et hic multis modis miseretur Deus, quibus non miserebitur tunc. Vocat quod tunc non faciet; et tunc reddens singulis secundum merita sua, manifeste judicabit, qui nunc occulte judicat. C
Abbreviated transcription (Latin):
ditur bona quȩ sine carita¬
de fiunt. prodesse qͥdem ad tole¬
rabiliorem penam sentiendam:
sed non ad uitam obtinendam.
Illa etiam quȩ in caritate quis
facit. si postea prolapsus fuerit.
nec exsurrexerit: non eẽ in memo¬
ria dei. erechiel dicit. Si auert̾it
se iustus a iusticia. & fecerit ini¬
ticie eius quas fecerat: ñ recorda¬
buntur. In peccato suo morietur:
& non erunt in memoria iusticiȩ
quas fecit. In cuius expositione:
mala committimus. sine causa
ad memoriam transacta bonare¬
uocamus: qm̃ in ꝑpetratione
malorum. nulla debet eẽ fidu¬
cia bonoꝵ preteritorum. Intelli¬
gendum ẽ hic aduitam ꝑcipi¬
endam. bona preterita ñ dare
fiduciam: & si ad mitiorẽ penã
Alioqnhoc p̃misse auctoritati
augustim obuiaret. Et bona
na in caritate facta q̃ comitat᷑
mortalis culpa. quam ñ delet
sequens penitentia ad sensum
mitioris pene ꝓficiunt: non

Expanded text:
ditur bona quae sine charitate fiunt prodesse quidem ad tolerabiliorem poenam sentiendam, sed non ad vitam obtinendam. Illa enim quae in charitate quis facit, si postea prolapsus fuerit, nec exsurrexerit, non esse in memoria Dei Ezechiel dicit, c. 33: Si averterit se justus a justitia et fecerit inititiae ejus quas fecerat, non recordabuntur; in peccato suo morietur; et non erunt in memoria justitiae quas fecit. In cujus loci expositiest, quia cum mala committimus, sine causa ad memoriam transacta bona revocamus; quoniam in perpetratione malorum nulla debet esse fiducia bonorum praeteritorum. Intelligendum est hoc, ad vitam percipiendam bona praeterita non dare fiduciam, etsi ad mitiorem poenam; alioquin praemissae auctoritati Augustini obviaret. Et bona haritate facta, quae concomitatur mortalis culpa, quam non delet sequens poenitentia, ad sensum mitioris poenae proficiunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa sua bona uel mala cuncta
in memoriã reuocent᷑: & mentis
intuitu mira celeritate cernant᷑:
ut accuset uel excuset hominẽ
conscientia: eaq teste saluetur ut
dampnetur.
De memoria electoꝵ. si

Expanded text:
opera sua, uel bona uel mala, cuncta in memoriam reuocentur et mentis intuitu mira celeritate cernantur, ut accuset uconscientia, eaque teste damnetur vel salvetur. 4. De memoria electorum, si
Abbreviated transcription (Latin):
edia autem nocte dicit᷑ uen
niet cum ñ sꝑat᷑. Media gͦ noc¬
te. scilicet cum ualde obscurum
erit idest occultum. ueniet. Dies
enim d̾ni sicut fur in nocte. ita
ueniet. Potest tamen ñ incon¬
grue intelligi medie noctis tem¬
do etiam sponsꝰ uenturus est.
Plurib etiam locis contestant᷑
tate temporis sed rerum: quia
tunc cogitationes & consilia
singulorum patebt̃. Unde ĩ da¬
niele. Uetustus dierum sẽdit: &
aꝑientur aliis: & tunc implebit᷑.
nichil occultũ quod ñ reuelet᷑.¬
Adueniente enim summo uidice.
ñ solum tenebre aeris illumina

Expanded text:
edia autem nocte dicitur ventniet cum non speratur. Media ergo nocte, scilicet, cum valde obscurum erit, id est, occultum, veniet. Dies enim Domini, sicut fur in nocte, ita veniet. Potest tamen non incongrue intelligi mediae noctis temdo etiam sponsus venturus est. Pluribus etiam locis contestantur ualitate temporis, sed rerum, quia tunc cogitationes et consilia singulorum patebunt. Unde in Daniele, Vetustus dierum sedit, et ae tunc aperientur aliis. Et tunc implebitur: Nihil occultum quod non reveletAdveniente autem summo Judice, n
Abbreviated transcription (Latin):
men dominicis dieb communi¬
candum hortor: si tam̃ mens
in affectu peccandiẽ. grauar:
magis dico eucaristie ꝑceptione
quam purificari. Et licet quis
peccato mordeatur: si peccandi
damen decetero ñ habeat uolun¬
tatem. & satis faciat lacrimis &
orationibus: accedat securus. S
hoc de illo dico: quem mortalia
peccata non grauant.Si non
frequentius. saltẽ ter in anno
homines communicent. nisi
forte quis criminalib impedi¬
atur: in pascha scilicet & pen¬
tecosten ⁊ natali. Omnes ergo
communicent: qui noluerint ec
cłasticis carere liminib.

Expanded text:
men dominicis diebus communimen dominicis diebus communicandum hortor. Si tamen mens in affectu peccandi est, gravari magis dico Eucharistiae perceptione, quam purificari. Et licet quis peccato mordeatur, si peccandi tamen de caetero non habeat voluntatem, et satisfaciat lacrymis et orationibus, accedat securus: sed hoc de illo dico quem mortalia peccata non gravant. Si non frequentius, saltem ter in anno homines communicent, nisi forte quis criminalibus impediatur: in Pascha, scilicet, et Pentecoste, et in Natali. Omnes ergo coclesiasticis carere liminibus.
Abbreviated transcription (Latin):
quod agitur in altari: & xp̃m̃ se¬
mel oblatum & cotidie offerri. sed
aliter tunc. aliter nunc. Et etiã
quȩ sit uirtus huius sacramenti
duabus de causis: in augmentũ
uirtutis scilicet caritatis: & in
medicinam cotidiane infirmi¬
ditur. debeo semꝑ acciꝑe qui sẽ¬
per pecco: debeo semꝑ habere me¬
dicinam. Item augustinus. Ite
semel passus sit: quia cotidie pec¬
camus peccatis. sine quib mor¬
talis infirmitas uiuere ñ potest.
& quia cotidie labimur. cotidie
Dedit enim nob̃̾ hoc sacramentũ
salutis: ut quia nos cotidie pecca¬
mus. & ille iam mori non potest:
ꝑ hoc sacramentũ remissionem
consequamur. Cotidie comẽdit᷑
ipse & bibitur in ueritate: sed in¬
teger & uiuus manet. Item. Mi¬
sterium fidei dicitur: q̃uia cred̾e̾
debes. quod ibi salus nr̃a con¬
sistat. Si autem querit᷑ utrũ
cotidie communicandũ sit: audi
quid inde tradit augustinꝰ. Co
nec laudo nec uituꝑo: omnib ta¬

Expanded text:
quod agitur in altari; et Christum sequod agitur in altari; et Christum semel oblatum, et quotidie offerri, sed aliter tunc, aliter nunc. Et etiam quae sit virtus hujus sacramenti duabus de causis. In augmentum virtutis, scilicet, charitatis, et in medicinam quotidianae infirmiditur, debeo semper accipere, qui semper pecco, debeo semper habere medicinam. Item August., ad Janusemel sit passus, quia quotidie peccamus peccatis, sine quibus mortalis infirmitas vivere non potest. Et quia quotidie labimur, quotidie ro nobis. Dedit enim nobis hoc sacramentum salutis, ut quia nos quotidie peccamus, et ille jam mori non potest, per hoc sacramentum remissionem consequamur. Quotidie comeditur ipse et bibitur in veritate, sed integer et vivus manet. Item: Mysterium fidei dicitur, quia credere debes quod ibi salus nostra consistat. Si autem quaeratur utrum quotidie communicandum sit, audi quid inde tradit August., lib. nec laudo, nec vitupero; omnibus ta
Abbreviated transcription (Latin):
bratur. Numquid totiens xp̃c
occiditur: S tantum anniuer¬
saria recordatio representat. qd̾
olim factum ẽ: & sic nos facit
moueri.tamqua uideamus do¬
minum in cruce. Item. Semel
dum ẽ. quia in manifestatione
corporis & distensione men¬
broꝵ. semel tantũ in cruce pepẽ¬
dit: offerens se patri hostiam re¬
demptionis efficacem. eoꝵ scili
ta est hostia: ad salutẽ potens.
Quid ergo nos. Nonne ꝑ singy¬
los dies offerimus: Et si cotidi¬
e offeramus: ad recordationem
non multe. Quomodo una: &
non multe: Quia semel inmola¬
tus ẽ xp̃c. Hoc autem sacrificiũ
exemplum ẽ ulius. Idipsum. sẽ.¬
ꝑ  ido ipsum offertur: pinde
nus. Sicut quod ubiq offert̃.
unum ẽ corpus: ita &̃ unumẽ
sacrificium. p̃c hostiã obtulit.
ipsam offerimus & nunc. Sed qd̃
nos aguus recordatio ẽ sacrificii.
nec caũsa suȩ infirmitatis repetit᷑
quia ꝑficit hominẽ: sed nostrȩ
quia cotidie peccamus. Ex his
colligitur sacrificium eẽ & dici

Expanded text:
bratur. Numquid quoties Christus bratur. Numquid quoties Christus occiditur? sed tantum anniversaria recordatio repraesentat quod olim factum est, et sic nos facit moveri, tanquam videamus Dominum in cruce. Item in lib.dum, quia in manifestatione corporis et distinctione membrorum semel tantum in cruce pependit, offerens se Deo Patri hostiam redemptionis efficacem, eorum, scilicta est hostia ad salutem potens, quid ergo nos? Nonne per singulos dies offerimus? Etsi quotidie offeramus, ad recordationem non multae. Quomodo una, et non multae? quia semel immolatus est Christus. Hoc autem sacrificium exemplum est illius; idipsum, et semper idipsum offertur, proinde nus: sicut quod ubique offertur unum est corpus, ita et unum sacrificium. Christus hostiam obtulit; ipsam offerimus et nunc, sed quod nos agimus, recordatio est sacrificii Nec causa suae infirmitatis repetitur, quia perficit hominem, sed nostrae, quia quotidie peccamus. Ex his colligitur esse sacrificium et dici
Abbreviated transcription (Latin):
stre substantiam fulcit. Sic ior᷑
iuue: ut cotidie merearis accipere.
Ne accedas indignus. Indignus
ẽ. qui aliter celebrat misteriũ
quam xp̃c tradidit: uel qͥ habenꝰ
mortale peccatum accedit. Ergo¬
sint mortifera. Antequam acce
& sic securus accede. Panis enĩ
salutaris est: & non uenenum
Siita accedis: spũaliter mandu¬
cas. Sp̃ualiter enim manducat:
qui innocentiam ad altare por
cerdos proprie dicatur sacrifici¬
um uel immolatio: & si xp̃e
cotidie immolatur. uel semel
tantum immolatus sit. Ad hoc
breuiter dici potest. illud quod
offertur & consecratur a sacerdo¬
te. uocari sacͥficium & oblatio¬
nem: quia memoria est & repre¬
sentatio sacrificii ueri. & scẽ
immolationis factẽ in ara cru¬
cis: & semel xp̃c mortuus in cru¬
ce scilicet : ibiq immolatus ẽ
in semetipso. Cõtidie autem im¬
molatur in sacramento: quia ĩ
sacramento recordatio fit illius
quod factum est semel. Unde
tum ẽ in memoria nr̃a d̃ anno
fit. scilicet quotiens pascha cele¬

Expanded text:
stre substanciam fulcit. Sic igitur vive et cottidie merearis accipere, ne accedas indignus. Indignus est, qui aliter celebrat misterium, quam Cristus tradidit, vel qui habens mortale peccatum accedit. Hesint mortifera, antequam acced sic securus accede. Panis enim salutaris est, non venenum. Si ita accedis, spiritualiter manducas. Spiritualiter enim manducat, qui innocentiam ad altare portcerdos proprie dicatur sacrificium vel immolatio, et si Christus quotidie immoletur, vel semel tantum immolatus sit. Ad hoc breviter dici potest, illud quod offertur et consecratur a sacerdote vocari sacrificium et oblationem, quia memoria est et repraesentatio veri sacrificii et sanctae immolationis factae in ara crucis. Et semel Christus mortuus in cruce est, ibique immolatus est in semetipso; quotidie autem immolatur in sacramento, quia in sacramento recordatio fit illius quod factum est semel. Unde tum est, in memoria nostra omni anno fit, scilicet, quoties pascha cele
Abbreviated transcription (Latin):
quoinodo sit accipienda.
ed si concubitus qui fit
causa ꝓlis culpa caret:
autem dico: scđm indulgentiã.
Cui enim prestatur uenia. nͥ
culpe. ꝑ hoc etiam quidam ꝑ¬
bare uolunt.: nuptias nuptiaᷤˢ¬
eẽ peccatum. Sed ut supradic¬
tum ẽ. indulgentia alia est
concessionis: alia ꝑmissionis.
Egerat apłs de nuptiis. & de

Expanded text:
quomodo sit accipienda. Sed si concubitus qui fit causa prolis, culpa caret, autem dico secundum indulgentiam. Cui enim praestatur venia, nisi culpae? Per hoc etiam quidam probare volunt nuptias esse peccatum. Sed, ut praedictum est, indulgentia alia est concessionis, alia permissionis. Egerat Apostolus de nuptiis, et de
Abbreviated transcription (Latin):
nec similiter pendimus has du¬
as species. sicut ante cõsecrationẽ
pendebamus. Cum fideliteR
fateamur. ante consecrationem
panem eẽ & uinum quod natura
formauit: post consecrationem
uero carnem xp̃i & sanguinem.
usitatus ante uerba sacra uibi
accessit consecratio: de pane fit

Expanded text:
Nec similiter pendimus has duNec similiter pendimus has duas spependebamus, cum fideliter fateamur ante consecrationem panem esse et vinum, quod natura formavit; post consecrationem vero carnem Christi et sanguinem, usitatus, ante verba sacra; ubi accessit consecratio, de pane fit
Abbreviated transcription (Latin):
ec & his similia
obiciunt uli. in diuino mis¬
derio legem naturȩ sec̾tantes:
quorum̃ ꝑfidiam subdita con¬
uncunt testimonia. Ait enĩ
meum. Item ambrosiꝰ. Si
ut ignem de celõ deponeret:ñ
substantias mitet. De totiꝰ
mundi oꝑib legitur. quia ip¬
sedixit & facta sunt: & cetera.
non potest ea quȩ sunt inid
mutare quod non erant.Nõ
enim minus ẽ dare: quã muta¬
re nouas naturas reb. Item.
Si ordinem querimus: uiro mix¬
ta femina generare consueuerat
Liquet igitur quod preter nat̾e
ordinem uirgo generauit: &
hoc quod conficimus corpus
ex uirgine ẽ. Quid ergo hic q̃¬
ris nature ordinem in xp̃i cor¬
pore: cum preter naturam sit
ipse parti s ex uirgine: Itẽ.
Ante benedictionem alia speci.¬
es nominatur: post consecratio¬
uem corpus significatur: ante
consecrationem̃ aliud dicitur:
post consecrationem sanguis
nuncupatur. Tu dicis. amen:
hoc ẽ uerum ẽ. Quod sermo so¬
nat: affectus sentiat. Item aug
Inspecie panis & uini quamui¬

Expanded text:
ec et his similia objiciunt illi, in divino mysterio legem naturae sectantes; quorum perfidiam subdita convincunt testimonia. Ait enim meum; item Ambros., lib.ut ignem de coelo deponeret; non substantias mutet? De totius mundi operibus legitur quia ipse dixit, et facta sunt, etc. n potest ea quae sunt in id mutare quod non erant? Non enim minus est creare quam mutare novas naturas rerum. Item, ibid.: Si ordinem quaerimus, viro mixta femina generare consueverat; liquet ergo quod praeter naturae ordinem Virgo generavit, et hoc quod conficimus corpus ex Virgine est. Quid ergo hic quaeris naturae ordinem in Christi corpore, cum praeter naturam sit ipse partus ex Virgine? Item, ibid.: Ante benedictionem, alia species nominatur, post consecrationem corpus significatur. Ante consecrationem aliud dicitur, post consecrationem sanguis nuncupatur. Tu dicis: Amen, id est: Verum est. Quod sermo sonat, affectus sentiat. Item Augin specie panis et uini quam ui
Abbreviated transcription (Latin):
Utrum uero omnis exterior pe¬
nitentia. sit sacramentũ: uel si
non omnis. tñ que hoc nomine
censenda sit consequenter inue¬
stigabimnus. A penitentia cepit¬
cepit iohannis predicatio dicen¬
tis. Penitentiam agite: app

Expanded text:
Utrum vero omnis exterior poenitentia sit sacramentum, vel si non omnis, quae hoc nomine censenda sit, consequenter investigabimus. A poenitentia coepit Joannis praedicatio dicentis: Poenitentiam agit
Abbreviated transcription (Latin):
endo: qua quis punit illi¬
cita quȩ cominisit Penitentie
uirtus: timore concipitur. Un¬
de ysaias. Atimore tuo dne con¬
cepimus & peꝑimus sp̃m̃ salu¬
tis. Est autem penitentia ut
ait ambrosius. mala preterita
plangere: & plangenda iterũ
non committere. Item gregoriuᷤ.
Penitere est ante acta peccata
deflere: & deflenda ñ committ̾e.
Nam qui sic alia deplorat. ut
alia tamen committat: adhuc
penitentiam agere aut ignorat.
aut dissimulat. Quid enĩ ꝓdest
si peccata luxuriȩ quis defleat:
& adhuc auaricie estib anhelat:
his uerbis quidam uehementiꝰ
inherentes. contendunt uere pe¬
nitentem ultra non peccare
dampnabiliter: & si grauiteR
peccauerit. ueram ñ precessisse
penitentiam. Quod etiã aliis
muniunt testimoniis. Ait enĩ
qui adhuc agit quod penitet. nec
iudetur d̾m poscere sub ditus: s

Expanded text:
endo, qua quis punit illicita quae commisit. Poenitentiae virtus timore concipitur. Unde Isaias: A timore tuo, Domine, concepimus, et peperimus Spiritum salutis. Est autem poenitentia, ut ait Amb., mala praeterita plangere, et plangenda iterum non committere. Item Gregor.: Poenitere est anteacta peccata deflere, et flenda non committere. Nam qui sic alia deplorat, ut alia tamen committat, adhuc poenitentiam agere aut ignorat, aut dissimulat. Quid enim prodest si peccata luxuriae quis defleat, et adhuc avaritiae aestibus anhelat? His verbis quidam vehementius inhaerentes, contendunt vere poenitentem ultra non posse peccare damnabiliter; et si graviter peccaverit, veram non praecessisse poenitentiam. Quod etiam aliis muniunt testimoniis. Ait enim qui adhuc agit quod poenitet; nec videtur Deum poscere subditus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec de penitentia agẽ¬
dum ẽ. Penitentia longe
positis a deo necessaria ẽ: ut ap¬
propinquent. Est enim ut ait
ieronimus scd̃a tabula post
naufragium: quia si quis ues¬
tem innocentiȩ in baptis mo
ꝑceptam peccando corruꝑit:
penitentiȩ remedio reparare po¬
test. Prima tabula est bapti¬
mus: ubi deponitur uetꝰ homo
& induitur nouus. Scd̃a pe-¬
nitentia. qua post lapsum re-¬
surgimus:dum uetustas reuersa
repellitur: & nouitas ꝑdita re-¬
sumitur. Post baptismum pro¬
lapsi ꝑpenitentiam renouari
ualent: sed non ꝑ baptismum.
Licet homini sepius penitere: sed
non baptirari. Baptismus tan¬
tum ẽ sacramentum: sed peni¬
tentia dicitur & sacramentum
& uirtus mentis. Est enim peni¬
tentia interior: & penitentia ex

Expanded text:
ost haec, de Poenitentia agendum est. Poenitentia longe positis a Deo necessaria est, ut propinquent. Est enim, ut ait Hieron., secunda tabula post naufragium, quia si quis vestem innocentiae in Baptismo perceptam peccando corruperit, Poenitentiae remedio reparare potest. Prima tabula est Baptismus, ubi deponitur vetus homo, et induitur novus; secunda, Poenitentia, qua post lapsum resurgimus, dum vetustas reversa repellitur, et novitas perdita resumitur. Post Baptismum prolapsi per Poenitentiam renovari valent, sed non per Baptismum. Licet homini saepius poenitere, sed non baptizari. Baptismus tantum est sacramentum; sed Poenitentia dicitur et sacramentum, et virtus mentis. Est enim Poenitentia inter
Abbreviated transcription (Latin):
n scd̾a uero sententia senfuat
huius dictionis talis uidet᷑ ratio:
ut cum dicitur deus factus est ho¬
mo. intelligatur cepisse esse subsis¬
tens ex duab naturis uel tribus
substantiis: & econuerso homo
factus est ds. quia subsistens in
duabus naturis cepit esse ds. uel
potius homo. factꝰ ẽ ds̃: & econ¬
uerso dicitur quia d̃s assumpsit
hominem. & homo assumptus ẽ
a deo. Unde augustinus dicit in
libro de trinitate. Talis fuit illa
susceptio: que hominem faceret
deum. & deum hominem. uari¬
atur autem intelligentia. cumdi¬
citur d̾s est homo. & homo ẽ ds̃.¬

Expanded text:
nda vero sententia hujus distinctionis talis videtur ratio, ut cum dicitur Deus factus est homo, intelligatur coepisse esse subsistens ex duabus naturis, vel tribus substantiis; et e converso, Homo factus est Deus, quia subsistens in duabus, naturis coepit esse Deus, vel potius homo factus est Deus, et e converso dicitur, quia Deus assumpsit hominem, et homo assumptus est a Deo. Unde Augustinus dicit in libro de Trinitate: Talis fuit illa susceptio, quae hominem faceret Deum, et Deum hominem. Variatur autem intelligentia cum dicitur: D
Abbreviated transcription (Latin):
tum est homo. idest in quantũ ẽ
subsistens ex duab substantiis. sci¬
licet ex anima & carne. Nam qñ¬
preceninatus est: sed in quantũ
quantum est homo. Qlite expo¬
nunt auctoritates prime que ist
uidentur obuiare sententis.
eterminant etiam auctorita¬
tes quȩ pͥme conueniunt sen¬
tentiȩ & huic uidentur contradicẽ:
ut cum legitur homo ille assũp¬
tus a uerbo in singularitate ꝑsõ¬
nȩ uel factus una ꝑsona cum uer¬
bo. denatura humana intelligit᷑.
quȩ uerbo unita est in singulari¬
tate ꝑsonȩ: idest ita quod eadem
ꝑsona que pͥus erat & simplex e¬
rat sine incrementonumeri. et
sita. Compositioniᷤuero huius
aliam dicunt esse rationem quam
sit in aliis hominibus: quia huiꝰ
ex tribus. aliorum ex duab sub¬
stantiis est compositio. Negant
quoq naturam humanam esse
ꝑsonam: uel dei filium. Et sicut
unum eundemq dicunt esse ho¬
minem & deum. & filium homi¬
nis & filium di: ita unum & idẽ.
non aliuid & aliud. sicut nec aliũ

Expanded text:
tum est homo, id est, in quantum est subsistens ex duabus substantiis, scilicet anima et carne. Nam qpraedestinatus est; sed in quantum quantum est homo. 4. Qualiter exponuntur auctoritates primae, quae isti videntur obviare sententiae. Determinant etiam auctoritates quae primae conveniunt sententiae, et huic videntur contradicere: ut cum legitur: Homo ille assumptus est a Verbo in singularitate personae, vel factus una persona cum Verbo, de natura humana intelligatur, quae Verbo unita est in singularitate personae, id est, quod eadem persona quae prius erat et simplex erat, sine incremento numeri persita. Compositionis vero hujus aliam dicunt esse rationem quam sit in aliis hominibus, quia hujus ex tribus, aliorum ex duabus substantiis est compositio. Negant quoque naturam humanam esse personam vel Dei Filium, et sicut unum eumdemque dicunt esse hominem et Deum, et filium hominis et filium Dei, ita unum et idem, non ali