comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum fr̃m numero cumulauit. En
sanguis iste de manu eius exquin¬
tur:: Si crimen ẽ acceptũ ẽẽ dẽ
&e hominib: tollat᷑ & crucifigitur.
Negari enĩ non potest hoc illum
eẽ cȩlo & terri testib. Si crimen
ẽ esse hospitalem benignum. so¬
brium. castum: qecidat merito
ab inunicis suis inanis. Reuera
namq & in his ex cusari non po¬
test: conuincentib se ꝓprie uite
sanctitate. & fame gła. At impo¬
nitur ei noluisse susciꝑe nunci¬
um dñi mei: Proͣsus grauis offen¬
sa: si ita ẽ. Non negat abbas ho¬
minem qui intecebat᷑ in anglia
cũ esset honorifice suscept᷑. hos¬
picio. querere cũ eo loqui s pa¬
ranti exire int̾ uenit humbtꝰ
preposit᷑. dicens se potius exitu¬
rum. & homini uice ipsius satis¬
facturum. Si quommꝰ qd̾ opor¬
tuit adum fuit cũ uiro. cuiꝰ culpa
fuerit uob̾ relinqͥmꝰ iudicandum.
Acusat᷑ item quod lit̾as dñi pp̃e p̃-¬
dito humb̾to uolenter abstule¬

Expanded text:
rum fratrum numero cumulavit? En rum fratrum numero cumulavit? En sanguis iste de manu ejus exquiritur. Si crimen est acceptum esse Deo et hominibus; tollatur, et crucifigatur. Negari enim non potest hoc illum esse, coelo et terra testibus. Si crimen est esse hospitalem, benignum, sobrium, castum, humilem; decidat merito ab inimicis suis inanis. Revera namque et in his excusari non potest, convincentibus se propriae vitae sanctitate, et famae gloria. 2. At imponitur ei, noluisse suscipere nuntium domini mei. Prorsus gravis offensa, si ita est. Non negat abbas, hominem qui mittebatur in Angliam, cum esset honorifice susceptus hospitio, quaerere loqui cum eo; sed paranti exire intervenit Humbertus praepositus, dicens se potius exiturum, et homini vice ipsius satisfacturum. Si quo minus quod oportuit, actum fuit cum viro; cujus culpa fuerit, vobis relinquimus judicandum. Accusatur item quod litteras domini Papae praedicto Humberto violenter abstule
Abbreviated transcription (Latin):
sapientib & insipientib debitrix
est. Et hoc dico non quia cogitem
p̃cipitare uerbum quod ad remꝰ ꝑ
tinet. aut leuitate uti. intendam.
aut nugari delectet. presertim
apud uos qui uidemini columne
eccłȩ. s ex habundantia cordis os
loquit᷑ & uentas dolore urgente
uutrinseco taciturnitatis impaci¬
ens. prorũpit in mediũ. Mei
eñĩ dico uob pene moti sunt pedes.
pene esfusi sunt gressus mei. quia
execranda ut uidet᷑ conuersione tã
frequent̃ sapientiam ũiciti malita
Addunt᷑ ubiq cornua impiis. & ex
bonum. non dico uelit s possit. Su¬
ꝑbi inique agunt usq quaq &e ne¬
mo audet mutire contra. Et utiña
uel innocentia tuta esset. & usti sa
ipsa sumet sufficeret de fensioni.
Quid peccauit abbas latimacensis:
Anquod bonꝰ monachus & melior
abbas: quod bone opinionis &e me¬
liorisẽ uitȩ  An quia monastium
cui p̃ẽ & decora uit religione. & bo¬
nis temporalibꝰ ampliauit. & bono¬

Expanded text:
sapientibus et insipientibus debitrix sapientibus et insipientibus debitrix est. Et hoc dico, non quia cogitem praecipitare verbum quod ad rem non pertinet, aut levitate uti intendam, aut nugari delectet, praesertim apud vos, qui videmini columnae Ecclesiae: sed ex abundantia cordis os loquitur, et veritas, dolore urgente intrinseco, taciturnitatis impatiens, prorumpit in medium. Mei enim, dico vobis, pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gexsecranda, ut videtur, conversione tam frequenter sapientiam vincit malitia. Adduntur ubique cornua impiis, et exbonum, non dico velit, sed possit. Superbi inique agunt usquequaque, et nemo audet mutire contra. Et utinam vel innocentia tuta esset, et justitia ipsa suimet sufficeret defensioni. Quid peccavit abbas Latiniacensis? An quod bonus monachus, et melior abbas? quod bonae opinionis, et melioris est vitae? An quia monasterium, cui praeest, et decoravit religione, et bonis temporalibus ampliavit, et bono
Abbreviated transcription (Latin):
posuit ut tanto maiori ectłe suȩ
utilitate uiuatis. quanto inea emi¬
uentiori auctoritate p̃estis. Alio¬
quin deponet ille pater familias
potentes de sede. qui pro accepta
ptestate in uenti fuerint. suis utili¬
tatib de fuisse. Quanta sustineat
sponsa xp̃i damna in ep̃atu meten¬
si. & si nos ampliꝰ horremꝰ. quia ui¬
ciniores sumꝰ. tamen &e uos arbi¬
tror ñ latere. En quantꝰ lupus
illud ouile xp̃i. tum insidiis cum
manifestis assultib cotidie molit᷑
irrumꝑe. & disꝑdere. oues xp̃i san¬
guine congregatas. Idq non habe¬
ri &e nudius tercus s ex quo ad¬
huc fuerat lupicellus. non cessat
illum dominicum gregem quib
potest uiribus infestare ⁊ uastare
rapinis. incendus. homicidus. Ego
itaq quod in me ẽ de monstro lupũ.
instigo canes. iam quid int̾sit ur̃a
uos inderitis. meũ non ẽ docere doc
obis audeo loqui. quicqͥd
in buccam uenerit. Nam
Msioportuerit sustineri modicũ
quid insipientiȩ mee. geret mͥ mo

Expanded text:
posuit, ut tanto majori Ecclesiae suae utilitati vivatis, quanto in ea eminentiori auctoritate praeestis. Alioquin deponet ille 226 Paterfamilias potentes de sede, qui pro accepta potestate inventi fuerint suis utilitatibus defuisse. Quanta sustineat sponsa Christi damna in episcopatu Metensi, etsi nos amplius horremus, quia viciniores sumus, tamen et vos arbitror non latere. En quantus lupus illud ovile Christi tum insidiis, tum manifestis assultibus quotidie molitur irrumpere, et disperdere oves Christi sanguine congregatas. Idque non ab heri et nudiustertius, sed ex quo adhuc fuerat lupicellus, non cessat illum dominicum gregem quibus potest viribus infestare, et vastare rapinis, incendiis, homicidiis. Ego itaque, quod in me est, demonstro lupum, instigo canes: jam quid intersit vestra, vos videritis; meum non est docere docVobis audeo loqui quidquid in buccam venerit. Nam etsi oportuerit sustineri modicum quid insipientiae meae, geret mihi
Abbreviated transcription (Latin):
test. Et in hoc sit responsum ñ mͦ
uobis. s & dño meo. Cui uolo & oro.
ut quantaq deuotione poteritis. ac¬
cito uob̾ pariter dño tusculano plenis¬
sisnas grates referatis protanta dig¬
natione & sollicitudine tam pia.
Iam de dño lundensi audite quod
uerũ ẽ. & qđ certũ sit uobis. Uir
ille aggressus ẽ iter cũ multa pecu¬
nia & honorabili comitatu. ꝓ ut
decebat tantum archi ep̃m. & ecce
undiq in ipso pene ꝓ cinctu insidie
in imicorum. Quid faceret uir de¬
fiderii: Pro gredi ñ licebat. & de¬
sistere a proposito sibi grauius om̃i
captiuitate iudicabat. Comites suos
partim remisit. partim dispsit. massa
tinens unde cũ paucis posset ꝑ ficere
uiam. Quid plura s Uenit cũ tribꝰ
aut quatuor ministris. ipse nichilo¬
minus in habitu ministrantis. sicq
strata cui publica tiirba ꝓ miscua
ꝑeg̾noꝵ tanqͣm unus ex illis ꝑuenit
ad scm egidium. Cunq infirmare

Expanded text:
test. Et in hoc sit responsum non modo test. Et in hoc sit responsum non modo vobis, sed et domino meo: cui volo et oro, ut in quantacumque devotione poteritis, accito vobis pariter domino Tusculano, plenissimas grates referatis pro tanta dignatione, et sollicitudine tam pia. 3. Jam de domino Lugdunensi audite quod verum est et quod certum sit vobis. Vir ille aggressus est, iter cum multa pecunia et honorabili comitatu, prout decebat tantum archiepiscopum: et ecce undique in ipso pene procinctu insidiae inimicorum. Quid faceret vir desiderii? Progredi non licebat, et desistere a proposito sibi gravius omni captivitate judicabat. Comites suos partim remisit, partim dispersit. Massa retinens, unde cum paucis posset perficere viam. Quid plura? venit cum tribus aut quatuor ministris, ipse nihilominus in habitu ministrantis, 289 sicque strata publica cum turba promiscua peregrinorum, tanquam unus ex illis, pervenit ad Sanctum Aegidiu
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ latere nos potuit. Dabo tamen
oꝑam facere qd̾ uultis de reuocati¬
one eius. si qñ honeste potuero &
oportune. Iamq fecissem. si cũ pa¬
ce ep̃i potuissem: & ñ timuissem
inutiliorem huic subrogandum
tus ire adcuriam causa cuiusdam
appellationis. & uenisset nos dissu¬
asissemus. Poito dissuasionis in¬
tentio fuit. quod ñ ita uidet᷑ ẽẽ pa¬
ratus siue inconsilio. siue in comi¬
tatu ut iuuenis ep̃i ꝑsonam de¬
cum illo miscdiam. ut aduersaris
eius ñ p̃ualeant aduersꝰ eum. uel¬
lem uos ad ipsum potius quam ad
nos scripsisse. & fr̃ne monuisse suꝑ
his quȩ de eo audistis. De inde fu¬
ꝑ statu corporis mei cognoui uos ẽẽ
sollicitum. Uerum ẽ qđ audistis. in¬
firinatus sum usq ad mortem: s ĩtm̃¬
terin reuocatus ad mortem atq hoc
ut me sentio ñ diu. Longe enĩ debl¬
lior qmcondi possit. Quod tamen
dixerim absq p̃ uidicio diuine ꝓui¬
dentie quȩ & mortuos suscitare po¬

Expanded text:
quod latere nos potuit. Dabo tamen quod latere nos potuit. Dabo tamen operam facere quod vultis de revocatione ejus, si quando honeste et opportune potuero. Jamque fecissem, si cum pace episcopi potuissem, et non timuissem inutiliorem huic subrogandum.tus ire ad curiam causa cujusdam appellationis: et venisset, nisi nos dissuasissemus. Porro dissuasionis intentio fuit, quod non ita videretur esse paratus, sive in consilio, sive in comitatu, ut juvenis episcopi personam decum illo misericordiam, ut adversarii ejus non praevaleant adversus eum. Vellem vos ad ipsum potius, quam ad nos scripsisse, et fraterne monuisse super his quae de eo audistis. 2. Deinde super statu corporis mei cognovi vos esse sollicitum. Verum est quod audistis; infirmatus sum usque ad mortem, sed interim revocatus ad mortem: atque hoc, ut me sentio, non diu. Longe enim sum debilior quam credi possit. Quod tamen dixerim absque praejudicio divinae providentiae, quae et mortuos suscitare po
Abbreviated transcription (Latin):
Iestine ista dicto. & obhoc
minus festine. siquidem
uator transire. festinans urget. Res
mira: s magis lȩca. fr̃ .o. fulcheriꝰ
cum lit̾tis dñi mei pariter &e ur̃is si¬
mulq p̾sentiũ lator ꝑegrinus uno
pene momento affuerunt. do ita
sine dubio ꝓuidente. ut hab̾em
ꝑ quem festinanter rescribem qd̾
utiq cupienti m̃ ñ poterat satis
eẽ festinum. Inde ẽ quod hec in
imfirmitate mea ipse dictaui qđ
ñ eẽt tunc alter ad manum. De dño
I posuistis. primum
conuersatio. Si secus qm̃ debet. uel
decet interdum agit. dolere possũ.
s emendare ꝓ ut uolo ñ ualeo. Uerũ¬
tamen qđ uob̾ suggestum ẽ de uagi¬
tione eius nimium extifisse in ea usꝙ
adhuc. nost̾ cõꝑimꝰ. nec inde no¬
tatum ap̃ nos quandoq audiuimꝰ
Ex quo ad eum uenit. frẽm rob̾tũ
qui cũ eo ẽ turpe uel graue aliqͥd
ꝑpetrasse aut ep̃o ꝑ suasisse ad aures
nrãs nuncdum om̃ino ꝑuenit. &¬
mirum si aduos potuit ꝑ uenne

Expanded text:
estine ista dicto, et ob hoc minus festive: siquidem viator transire festinans urget. Res mira, sed magis laeta. Frater G. Fulcherius cum litteris domini mei pariter et vestris, simulque praesentium lator peregrinus, uno pene momento adfuerunt, Deo ita sine dubio providente, ut haberem per quem festinanter rescriberem: quod utique cupienti mihi non poterat satis esse festinum. Inde est quod haec in infirmitate mea ipse dictavi, quod non esset tunc alter ad manum. De domino  posuistis, primum a ejus et conversatio. Si secus quam debet, vel decet interdum agit, dolere possum; sed emendare prout volo non valeo. Verumtamen quod vobis suggestum est de vagatione ejus, nimium exstitisse in ea, usque adhuc nos non comperimus, nec inde notatum apud nos quandoque audivimus. Ex quo ad eum venit frater Robertus, qui cum eo est, turpe et grave aliquid perpetrasse, aut episcopo persuasisse, ad aures nostras nondum omnino pervenit: et mirum si ad vos potuit pervenire,
Abbreviated transcription (Latin):
atͥarchalib ͥ
scriptis sepius uisitat᷑. ing̃tis
iam uidebor. si non rescrii¬
sero. At si saluto eum qui me sali¬
tauit. quid ampliꝰ feciꝰ Tu enin
me p̃uenisti in bñdictionib dili¬
dinis. tu me prior dignat᷑ es tuis
tnsmarinis epłis uisitare. tu micͥ
pͥmas humilitatis caritatisq pn¬
ripuisti partes. Quid condignum
iam referam.. Nichil mͥ deniq rli¬
quisti quod pari queam rependen
uice. qui etiam de thesauro sc̃oꝵ mͥ
imꝑtire. curasti. id est de ligno dm̃
Quid tamen: Debeo ne omitt̾e quod
possum. qm̃ qd̃ debeo minime pos¬
sum.d affectum saltem uoluntatẽq
aꝑio. rescribendo dum taxat. atq ii¬
salutando. quod solum interim ꝑte
utiq spacia terrȩ & maris licet. Ostu¬
dam autem si umqm accepero temp
me neqͣqmͣ diligere. uerbo neq li¬
gua. s oꝑe & ueritate. Suꝑ milid
templi ponite queso oculos ur̃os.
& tante pietatis uiscera tam streni¬
is eccłie ꝓpugnatorib aꝑite. Ho
siquid̾e acceptum erit dõ & gͣtun

Expanded text:
atriarchalibus scriptis saepius visitatus, ingratus jam videbor, si non rescripsero. At si saluto eum qui me salutavit, quid amplius feci? Tu enim me praevenisti in benedictionibus dulcedinis; tu me prior dignatus es tuis transmarinis epistolis visitare, tu mihi primas humilitatis charitatisque praeripuisti partes. Quid condignum jam referam? Nihil mihi denique reliquisti, quod pari queam rependere vice: qui etiam de thesauro saeculorum mihi impertire curasti, id est, de ligno Domini. Quid tamen? debeone omittere quod possum, quoniam quod debeo minime possum? Affectum saltem voluntatemque aperio, rescribendo duntaxat atque resalutando, quod solum interim per tot utique spatia terrae et maris licet. Ostendam autem, si unquam accepero tempus, me nequaquam diligere verbo sive lingua, sed opere et veritate. Super milites Templi ponite, quaeso, oculos vestros, et tantae pietatis viscera tam strenuis Ecclesiae propugnatoribus aperite. Hoc siquidem acceptum erit Deo et gratum
Abbreviated transcription (Latin):
głosa hoc honore carebit. quo uł pec¬
catum honorari. uł falsa in duci ui-¬
detur sc̃itas. Alioquin nulla ei ratiõe
placebit contͣ eccłiȩ ritum p̃sumpta
nouitas. mat̃ tem̾itatis. soror suꝑsti¬
tionis. filia leuitatis. Nam si sic uide¬
batur consulenda erat prius apłice.
sedis auctoritas. & non ita p̃cipitant̃
atq inconsulte paucoꝵ seq̃nda sim¬
plicitas imꝑitoꝵ. Et ante quidem
apud aliquos errorem comꝑeram:
s dissimulabam. parcens deuotiõi
quȩ de simplicitate. cordis ⁊ amore.
uirginis ueniebat. Uerum apud sa¬
pientes atq infamosa nobiliq eccl̃ia.
it cuius specialiter filius sum. suꝑsti-¬
tione dep̃hensa nescio an fine qͣn
offensa etiam ur̃i om̃ium dissi¬
p̃iudicio sane dicta sint. sanuis
entis. Romane p̃sertim ȩccł̃ie aut¬
ritati atq ex amini totum hoc si
& cȩtera quȩ huiusmodi sunt um¬
sa reseruo. ipsuis si quid aliter sap
paratus iudicio emendare.Aa

Expanded text:
gloriosa hoc honore carebit, quo vel pecgloriosa hoc honore carebit, quo vel peccatum honorari, vel falsa induci videtur sanctitas. Alioquin nulla ei ratione placebit contra Ecclesiae ritum praesumpta novitas, mater temeritatis, soror superstitionis, filia levitatis. Nam si sic videbatur, consulenda erat prius apostolicae Sedis auctoritas, et non ita praecipitanter atque inconsulte paucorum sequenda simplicitas imperitorum. Et ante quidem apud aliquos errorem compereram: sed dissimulabam, parcens devotioni, quae de simplici corde et 172 amore Virginis veniebat. Verum apud sapientes, atque in famosa nobilique Ecclesia, et cujus specialiter filius sum, superstitione deprehensa; nescio an sine gravi offensa etiam vestri omnium dissi, absque praejudicio sane dicta sint sanius sapientis. Romanae praesertim Ecclesiae auctoritati atque examini totum hoc, sicut et caetera quae ejusmodi sunt, universa reservo: ipsius, si quid aliter sapio, paratus judicio emendare
Abbreviated transcription (Latin):
dethere. Si gͥ ante. conceptum sui
sc̃ificari minime potuit q̃m non erat.
s nec in ipso qui dẽ conceptu ꝓpt̃ pecc̃m
qd̾ inerat. restat ut post conceptum
in ut̾o iam existens sc̃ificationẽ acce¬
pisse credatur: quȩ excluso pecc̃o scãm
fecerit natiuitatem. non tam̃ & con¬
ceptionem. Qmobrem & si quib uł
paucis filioꝵ hominum datum est
cũ sc̃ĩtate. nasci. non tamen & concipi
ut uni sane seruaretur sc̃i p̃rogatiua
conceptus. qui om̃s sc̃ificaret. solus
conceptum sc̃s. Quo excepto de cetero
uniu̾sos respicit ex adam natos. qd
unus humiliter de semetipso acue-¬
racit confitet᷑. in mniquitatib in qui¬
ens concept᷑ sum. & in pecc̃is concep̃
me mat mea. Cum hec ita se habent.
que nam iam erit festiue ratio con¬
ceptionis. Quo pacto inqͣm aut sẽs
asseret᷑ concept᷑ qui de sp̃u sco non ẽ
ne dicam de pecc̃o est. aut festus ha¬
bebit᷑. qui minime sc̃s est: Libenter

Expanded text:
detrahere. Si igitur ante conceptum sui detrahere. Si igitur ante conceptum sui sanctificari minime potuit, quoniam non erat; sed nec in ipso quidem conceptu, propter peccatum quod inerat: restat ut post conceptum in utero jam existens, sanctificationem accepisse credatur, quae excluso peccato sanctam fecerit nativitatem, non tamen et conceptionem. 8. Quamobrem etsi quibus vel paucis filiorum hominum datum est cum sanctitate nasci; non tamen et concipi: ut uni sane servaretur sancti praerogativa conceptus, qui omnes sanctificaret, solusque conceptum sanctus. Quo excepto, de caetero universos respicit ex Adam natos, quod unus humiliter de semetipso ac veraciter confitetur: In iniquitatibus, inquiens, conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea . 9. Cum haec ita se habeant, quaenam jam erit festivae ratio Conceptionis? Quo pacto, inquam, aut sanctus asseretur conceptus, qui de Spiritu sancto non est, ne dicam de peccato est: aut festus habebitur, qui minime sanctus est? Libenter
Abbreviated transcription (Latin):
sequeret & ortus Is non ualuit añ
sanctꝰ eẽ. qͣm esse: si quidẽ non erat an¬
qͣm conciꝑetur. An forte inter am¬
plexus maritales sanctitas seipsi con¬
ceptioni inmiscuit: ut simul & scĩfi¬
cata fuerit & concepta. Ne hoc qui¬
dem admittit ratio. Quomͦ namq
aut scĩtas absq spũ sc̃ificante. aut
sc̃o sp̃ui societas cum pecc̃o fuit. aut
certe. peccm̃ quomͦ non fuit. ubi libi¬
do non defuit. Nisi forte quis dicat
de sp̃u sc̃o eam & non de uiro concep¬
tam fuisse. s id hactenus in auditũ.
Lego deniq sp̃m sc̃m̃ in eam non cum
ea uenisse dicente angło. sp̃s sc̃s suꝑ¬
& uerum ipsa sentit dico głosam &¬
de spu sc̃o concepisse. non autẽ & con¬
ceptam fuisse dico pepisse uirginem.
non tam̃ partam auirgine. Alioqͥn
ubi erit p̃rogatuia matͥs dñi qua sin-¬
gulariter credit᷑ exultare. & mun̾e
ꝓlis & integritate carnis: si tantun¬
dem dedłis & matͥ ipsuis. Non est
hoc uirginem honorare: s honori

Expanded text:
sequeretur et ortus? Sed non valuit ante sancta esse, quam esse: siquidem non erat antequam conciperetur. An forte inter amplexus maritales sanctitas se ipsi conceptioni immiscuit, ut simul et sanctificata fuerit, et concepta? Nec hoc quidem admittit ratio. Quomodo namque aut sanctitas absque Spiritu sanctificante, aut sancto Spiritui societas cum peccato fuit? aut certe peccatum quomodo non fuit, ubi libido non defuit? Nisi forte quis dicat de Spiritu sancto eam, et non de viro conceptam fuisse: sed id hactenus inauditum. Lego denique Spiritum sanctum in eam, non cum ea venisse, dicente angelo: Spiritus set verum ipsa sentit: dico gloriosam de Spiritu sancto concepisse, non autem et conceptam fuisse; dico peperisse virginem, non tamen et partam a virgine. Alioquin ubi erit praerogativa Matris Domini, qua singulariter creditur exsultare et munere prolis, et integritate carnis, si tantumdem dederis et matri ipsius? Non est hoc Virginem honorare, sed honori
Abbreviated transcription (Latin):
& in utero d Qd̾ itaq uł paucis mor¬
talium constat fuisse collatum. fas
certe non est suspicari tantȩ uirgi¬
ni esse negatum. ꝑ qm om̃is mor¬
talitas emersit ad uitam. Euit ꝓcul¬
dubio & mater dñi aute sc̃a qͣm nati.
tans ipsum natiuitatis sc̃m eius dit
& om̃i anno cum exultatione uniul
terrȩ. uotiua celebritate suscipiens
Ego puto quod & copiosior sc̃ificato¬
nis bñdictio in eam descendit. que
ipsius non solum sc̃ificaret ortum
s & uitã ab om̃i deinceps pecc̃o cull¬
diret immunem. qd nemini ałti i
natis quidem mulierum credit᷑ ess
donatum. Decuit nimirum reguil
uirginum singłaris pͥuilegio sc̃casl
absq om̃i pecc̃o ducere uitam que
dum pecc̃i mortisq pareret⁊ qiemp¬
torem. minus uitȩ & iusticiȩ om̃ib

Expanded text:
et in utero? 5. Quod itaque vel paucis moret in utero? 5. Quod itaque vel paucis mortalium constat fuisse collatum, fas certe non est suspicari tantae Virgini esse negatum, per quam omnis mortalitas emersit ad vitam. Fuit dubio mater Domini ante sancta quam nata, tans ipsum nativitatis ejus diem, eum omni animo cum exsultatione universae terrae votiva celebritate suscipiens. Ego puto quod et copiosior sanctificationis benedictio in eam descenderit, quae ipsius non solum sanctificaret ortum, sed et vitam ab omni deinceps peccato custodiret immunem: quod nemini alteri inter natos quidem mulierum creditur esse donatum. Decebat nimirum Reginam virginum singularis privilegio sanctitatis absque omni peccato ducere vitam, quae dum peccati mortisque pareret Redemptorem
Abbreviated transcription (Latin):
isto. siue ꝓ illo ꝓpħa. uł siquis aliꝰ
simili p̃uentꝰ gr̃a fuerit. non tem̾e
dixerim. Sc̃ificatos tam̃ non dubi¬
tauerim dicere quos d̃s sanctificauit¬
& cum eadem sc̃ĩficatione. ꝓdisse
ex utero qͣm acceꝑunt in utero. Ne
reatum qͣm in conceptione trareit
ualuisse ullatenus hoꝵ natali lam
donatam p̃pedire. seu p̃ripere bñdit¬
onem. At tamen quis dicat sp̃u sc̃õ
repletum manere adhuc filium i¬
chilominꝰ ire & si mori in ut̾o contigit¬
set. cum hac plenitudine sp̃c penas
luiturum dampnationis.durũ es
Minime tam̃ ausim hinc quippuan
mea sententia diffinire. S quicqͥd
de hoc sit. merito eccłia quȩ cȩterm
non natiuitatem s mortem sc̃oꝵ in¬
dicat & p̃dicat. p̃ciosam singłari q̃¬
dam exceptione festis p̃fert gaudiis
uen̾at᷑q illius natalem de quo nun¬
tiante angło singłarit̃ legit. & mul¬
ti in natiuitate eĩus gaudebunt. Cur
enim non sit illi exitus sc̃s. ac ꝑinde
festiuus & lȩtus. qui potuit exultar

Expanded text:
isto, sive pro illo propheta, vel si quis alius simili praeventus gratia fuerit; non temere dixerim. Sanctificatos tamen non dubitaverim dicere, quos Deus sanctificavit, et cum eadem sanctificatione prodisse ex utero, quam acceperunt in utero: nec reatum, quem in conceptione traxerunt, valuisse ullatenus horum natali jam donatam praepedire seu praeripere benedictionem. Attamen quis dicat Spiritu sancto repletum, manere adhuc filium nihilominus irae; et, si mori in utero contigisset cum hac plenitudine spiritus, poenas luiturum damnationis? Durum est. Minime tamen ausim hinc quidpiam mea sententia definire. Sed quidquid de hoc sit, merito Ecclesia, quae caeterorum non nativitatem, sed mortem sanctorum judicat et praedicat pretiosam, singulari quadam exceptione festis praefert gaudiis, veneraturque illius natalem, de quo nuntiante angelo singulariter legit: Et multi in nativitate ejus gaudebunt . Cur enim non sit illius exitus sanctus, ac proinde festivus et laetus, qui potuit exsultare
Abbreviated transcription (Latin):
cum fecit & sc̃m̃ Et si p̃cessit ut ẽẽt:
non tam̃ ut sc̃s eẽt. Unde & enim illa
ipsi scĩtas. qm secut᷑o tͤnsmitt̾et. An
non potius quia p̃cessit absq sc̃itate
concept᷑. oportuit nimirum sc̃ĩfica¬
ri conceptam. ut sc̃s sequeret᷑ iam
pirtus: An forte mutat᷑ sit sc̃itatẽ
apost̾iore prior. Potuit sane illa
quȩ in iam concepta facta est sc̃ĩfica¬
tio ad ipsum qui sequebat᷑ tnͣsire na-¬
talem. redire uͦ retrorsum ad concep¬
tum qui p̃cesserat iam om̃mo non
potuit. Unde gͦ conceptionis sc̃itas
An dr sancdificatione p̃uenta. qua-¬

Expanded text:
eum, fecit et sanctum? Etsi praecessit ut esset, eum, fecit et sanctum? Etsi praecessit ut esset, non tamen ut sanctus esset. Unde etenim illa ipsi sanctitas, quam secuturo transmitteret? An non potius quia praecessit 171 absque sanctitate conceptus, oportuit nimirum sanctificari conceptam, ut sanctus sequeretur jam partus? an forte mutuatus est sanctitatem a posteriori prior? Potuit sane illa, quae in jam concepta facta est sanctificatio, ad ipsum qui sequebatur transire natalem: redire vero retrorsum ad conceptum qui praecesserat, jam omnino non potuit. 7. Unde ergo conceptionis sanctitas? An dicitur sanctificatione prae
Abbreviated transcription (Latin):
pdiens ex ut̾o sc̃ĩtas. sc̃m fecit illum
Quid adhuc his addendum putamꝰ
honorib. Tt honoret᷑ inquiunt &
conceptꝰ. qui honorandũ p̃iuit par¬
tum. qm̃ si ille non p̃cessiss nec iste
isset qui honorat᷑. Quid si aluᷤ. ꝓp̃t
candem causam etiam itq parenti
aus festos honores asserat deferendos.
s &e de auis ac. ꝓauis idipsum posset
ꝓ simili causa quilibet. flagitare. & siȩ
tendetur in infinitũ. & festoꝵ non
esset numerꝰ. Patriȩ est hec non exilii
fitq̃ntia gaudioꝵ: & num̾ositas fe¬
stiuitatum ciues decet non exules.
s: ꝓfert̃ scriptum suꝑnȩ ut auint re-¬
uelationis. quasi & qͥuis non queat
scriptum eque ꝓduc̾e in quo uirgo
uideatur idipsum mandare & de
parentib suis. uixta dñi mandatũ
dicentis. Honora patrem tuum &
le scriptis talib non moueri: quib
nec ratio suppeditare. nec certa inue.¬
nitur fauere auctoritas. Nam quid
natalem conceptus: ꝓpt̾a repitetur
& ipse sanctꝰ. Numquid qm̃ p̃cessit

Expanded text:
itas sanctum fecit illum. 6. Quid adhuc addendum his putamus honoribus? Ut honoretur, inquiunt, et conceptus, qui honorandum praeivit partum: quoniam si ille non praecessisset, nec iste esset qui honoratur. Quid si alius, propter eamdem causam, etiam utrique parenti ejus festos honores asserat deferendos? Sed de avis et proavis idipsum posset pro simili causa quilibet flagitare: et sic tenderetur in infinitum, et festorum non esset numerus. Patriae est, non exsilii frequentia haec gaudiorum: et numerositas festivitatum cives decet, non exsules. Sed profertur scriptum supernae, ut aiunt, revelationis: quasi et quivis non queat scriptum aeque producere, in quo Virgo videatur idipsum mandare et de parentibus suis, juxta Domini mandatum, dicentis, Honora patrem tuum et suadeo scriptis talibus non moveri, quibus nec ratio suppeditare, nec certa invenitur favere auctoritas. Nam quid natalem conceptus, propterea reputetur et ipse sanctus? Nunquid quoniam praecessit
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est. Priusqͣm te formarem
in utero noui te. & ante qm exires
de uulua scĩficaui te. qͣm pulchre
m̃t figurationem in utero. & par¬
turitionem ex utero. diuinum distin¬
xit oraculum. ut illam tantum
p̃cognitam. istam & scĩtatis mu¬
nere p̃ornatam ostend̾et. nequis
ꝓphȩ p̃rogatiuam de sola p̃scientia
seu p̃destinatione. putauerit estiman-¬
dam. Esto tñ ut hoc de ieremia con-¬
cedamus. Quid respondebitur de
iohe baptista. qũe angls p̃nuntiauit
sp̃u scõ repletum iri. adhuc in utero
mat̾s suȩ. Srorsus hoc ad p̃destina¬
tionem p̾scientiam ue referri posse
non arbitror. Uerba nempe angłi
sicut ipse p̃dixit completa absq du-¬
bio sunt in temꝑe. suo. & quem p̃¬
locut᷑ est de sp̃u scõ replendum. non
est fas credere non repletum. idq
loco & temꝑe. quo p̃dixit. Certissime.

Expanded text:
usquam te formarem in utero, novi te; et antequam exires de vulva sanctificavi te . Quam pulchre inter figurationem in utero, et parturitionem ex utero divinum distinxit oraculum! ut illam tantum praecognitam, istam et sanctitatis munere praeornatam ostenderet: ne quis Prophetae praerogativam de sola praescientia seu praedestinatione 170 putaverit aestimandam. 4. Esto tamen ut hoc de Jeremia concedamus. Quid respondebitur de Joanne Baptista, quem angelus praenuntiavit Spiritu sancto repletum iri adhuc in utero matris suae? Prorsus hoc ad praedestinationem praescientiamve referri posse non arbitror. Verba nempe angeli, sicut ipse praedixit, completa absque dubio sunt in tempore suo: et quem praelocutus est Spiritu sancto replendum, non est fas credere non repletum; idque loco et tempore quo praedixit. Certissime
Abbreviated transcription (Latin):
cum eccł̃ia sentiens in utero eam
accepisse. ut sca ꝓdiret. Et de iere
tista non secus sentio. qui ex utero dñm
in utero sensit. Uideris etiam tu an¬
& de sco dauid idipsum liceat opina
ri ꝓeo dicebat dño. Inte ait confir.¬
matus sum ex utero de uentre matͥs
meȩ. tu esꝓtector m̃s.Item. De uen¬
tre matris mee d̾s m̃s es tu ne disces

Expanded text:
cum Ecclesia sentiens, in utero eam cum Ecclesia sentiens, in utero eam accepisse ut sancta prodiret. Et de Jeremtista non secus sentio, qui ex utero Dominum in utero sensit . Videris etiam tu, an de sancto David idipsum liceat opinari, pro eo quod dicebat Deo: In te, ait, confirmatus sum ex utero; de ventre matris meae tu es protector meus : item, De ventre matris meae Deus meus es
Abbreviated transcription (Latin):
integritatẽ carnis. uitȩ sanctitats̃.
Mirare fecunditate in uirgine: ꝓ¬
lem uenerare. diuinam. Extolle
nescientem uł in concipiendo concu-¬
piscentiam. uł in pariendo dolorẽ.
Predica reuerendam angłis. desidã¬
tam gentib. patarchis ꝓpħisq pre¬
cognitam. electam ex om̃ib. p̃latam
omnib. Magnificam gr̃ȩ inuentͥcẽ.
mediatricem salutis. restauratͥcem
scłoꝵ Exalta deniq exaltatam suꝑ
choros angłoꝵ ad celestia regna. Hȩc
mͥ de illa cantat ȩccł̃ia. & me eadem
docuit decantare. Ego uͦ quod ab
illa accepi securꝰ & teneo & trado: qd̾
non scrupulosius fateor admiserim.
Accepi sane ab eccłia illum utiq cum
sũma ueñatione. colendum. quo as-¬
sumpta de sclł̃o neqm celis quoq mn¬
tulit celeb̃rimoꝵ festa gaudioꝵ. S
& ortum uirginis didici nichilominꝰ
in ȩccł̃ia. & ab eccl̃ia. indubitant̃ ha-¬
bere festuium atq sc̃m. firmissime.

Expanded text:
integritatem carnis, vitae sanctitatem: integritatem carnis, vitae sanctitatem: mirare fecunditatem in Virgine, Prolem venerare divinam. Extolle nescientem, vel in concipiendo concupiscentiam, vel in pariendo dolorem. Praedica reverendam Angelis, desideratam gentibus, Patriarchis, Prophetisque praecognitam, electam ex omnibus, praelatam omnibus. Magnifica gratiae inventricem, mediatricem salutis, restauratricem saeculorum: exalta denique exaltatam super choros Angelorum ad coelestia regna. Haec mihi de illa cantat Ecclesia, et me eadem docuit decantare. Ego vero quod ab illa accepi, securus et teneo, et trado: quod non, scrupulosius, fateor, admiserim. 3. Accepi sane ab Ecclesia illum diem cum summa veneratione recolendum, quo assumpta de saeculo nequam, coelis quoque intulit celeberrimorum festa gaudiorum. Sed et ortum Virginis didici nihilominus in Ecclesia, et ab Ecclesia indubitanter habere festivum atque sanctum; firmissime
Abbreviated transcription (Latin):
libus institutis Ubi eque uiguit dis¬
ciplinȩ censura. moꝵ gͣuitas. matu¬
ritas consilioꝵ. auctoritatis pondꝰ.
antiquitatis insigne. APresertim in
ecl̃iasticis officiis haud facile unqͣm
repentinis uisa est nouitatib acqui¬
escere. nec se aliqñdo iuuenili passa
est decolorari leuitate. eccłia plena
iudicii. Unde miramur satis quid
uisum fuerit hoc temꝑe quib dam
timum. nouam inducendo çȩlebri¬
tatem. qͣm ritus ȩccłie nescit. non ꝓ¬
bat. ratio. non cõmendat antiqua
tradicio. Numquid patͥbus doctio-¬
res. aut deuotiores sumus Sericu¬
lose p̃sumimus. quicquid ipsoꝵ in
talib prudentiam p̃teriuit. Nec uͦ
id tale est quod nisi p̃tereundum
fuerit. patrum quiuerit om̃ino di-¬
ligentias p̾terisse. At u̾alde hono¬
randa est inquit mãt dñi. Bñ am¬
mones. s honor reginȩ udicium
diligit. Uirgo regia falso non eget.
honore. ueris cumulata honoꝵ titu-¬
lis. infulis dignitatũ. honora sane

Expanded text:
libus institutis. Ubi etenim aeque viguit dislibus institutis. Ubi etenim aeque viguit disciplinae censura, morum gravitas, maturitas consiliorum, auctoritatis pondus, antiquitatis insigne? Praesertim in officiis ecclesiasticis haud facile unquam repentinis visa est novitatibus acquiescere, nec se aliquando juvenili passa est decolorari levitate Ecclesia plena judicii. Unde miramur satis, quid visum fuerit hoc tempore quibusdam timum, novam inducendo celebritatem, quam ritus Ecclesiae nescit, non probat ratio, non commendat antiqua traditio. Nunquid Patribus doctiores, aut devotiores sumus? Periculose praesumimus, quidquid ipsorum in talibus prudentia praeterivit. Nec vero id tale est, quod nisi praetereundum fuerit, Patrum quiverit omnino diligentiam praeteriisse. 2. At valde honoranda est, inquis, Mater Domini. Bene admones: sed honor Reginae judicium diligit. Virgo regia falso non eget honore, veris cumulata honorum titulis, infulis dignitatum. Honora sane
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ uob̃. ꝓut oportere putaui¬
mus. & habetis exemplar litt̾arul
habemus autem in uoluntate ins
interest facere ut non confundam.
sic confidentes. Decȩtero si inueni g̃rã
moculis ur̃is. intelligite suꝑ egenos
e pauꝑes illos qui sunt apud bñdi¬
ctioñe di. Qd̾ enim uni ex illis feceri¬
ts. mͥ immo xp̃o facietis. Nam &. pau¬
pes sunt. & habitant inter pauꝑes.
hoc p̃cipue obsecͣmus ut sauinia cen-¬
ses monachos ꝓhibeatis ab infesta¬
none eorum. qm̃ calumniant᷑ eos
iniuste. ut putamus. Aut si se confi-¬
dunt habere iusticiam: udicate in¬
ter illos. Filius nr̃ abb̃s alb̾icus & si
nere quippe diligo eum tanqͣm mat̾
unicum filium. & diliget eum qui
diliget me. Deniq in eo exꝑiar. si me
curatis. Q uo enim longe ame positꝰ
est: eo magis necessariam habet pa-¬
ternam uram consolationẽ.
lugdunensem nenses de ꝯceptiõe s̾ orarr.¬
hactenus p̃minuisse sicut dignitate.
sedis. sic honestis studiis & laudabi¬

Expanded text:
out oportere putavimus: et habetis exemplar litterarum. Habemus autem in voluntate in s. Vestra autem interest facere, ut non confundamur sic confidentes. De caetero si inveni gratiam in oculis vestris, intelligite super egenos et pauperes illos, qui sunt apud Benedictionem Dei. Quod enim uni ex illis feceritis, mihi, imo Christo, facietis. Nam et pauperes sunt, et habitant inter pauperes. Hoc praecipue obsecramus, ut Saviniacenses monachos prohibeatis ab infestatione eorum: quoniam calumniantur eos injuste, ut 169 putamus. Aut si se confidunt habere justitiam, judicate inter illos. Filius noster abbas Albericus, etsi nere quippe diligo eum, tanquam mater unicum filium: et diligit eum qui diligit me. Denique in eo experiar si me curatis. Quo enim longe a me positus est, eo magis necessariam habet paternam vestram consolationem. LUGDUNENSEhactenus praeeminuisse, sicut dignitate sedis, sic honestis studiis, et laudabi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fatus pͥnceps fecit p̃ce & consilio
non nulloꝵ fidelium sapientium¬
q uirorum. Dicebant naniq id
a uob̾ facile & absq lesione ȩccłȩ
impetrari. dum in manu ur̃a sit ean¬
dem denuo sententiam quȩ iuste da-¬
ta fuit. in continenti statuere. & in¬
retractabiliter confirmare. quatinꝰ
et ars arte deludatur. & pax ꝑ inde
obtineat᷑. et głiatur in malitia et po-¬
tens ẽ iniquitate: nichil inde lucre¬
tur. Multa habeo dicere uobis. sed
non est opus de om̃ibꝰ scribere cũ
presens sit qui om̃ia scit: et uiua¬

Expanded text:
praefatus princeps fecit prece et consilio praefatus princeps fecit prece et consilio nonnullorum fidelium sapientiumque virorum. Dicebant namque id a vobis facile et absque laesione Ecclesiae impetrari, dum in manu vestra sit eamdem denuo sententiam, quae juste data fuit, incontinenti statuere, et irretractabiliter confirmare: quatenus et ars arte deludatur, et pax proinde obtineatur; et qui gloriatur in malitia, et potens est in iniquitate, nihil inde lucretur. Multa habeo dicere vobis, sed non est opus de omnibus scribere, cum praesens sit qui omnia scit, et viva
Abbreviated transcription (Latin):
RIpu latio et angustia in¬
uenerunt nos. Commota
est & contremuit terra in mortib
hominum. et exiliis pauꝑum. di¬
uitum quoq uinculis et carceribrs.
Ipsa religio uenit in olprobrium &
comtẽptum. Probro ducit᷑ apud
nos saltem mentionem facere pacis.
Nusquam fides: nusquam in no¬
centia tuta.Amaton
in nocentiȩ & pietatis cul¬
tor comes theoraldꝰ.en pene
traditus ẽ in animam inimicoꝵ eiꝰ.
Impulsus ẽ ut cadec &e dñs fuscepit
eum: et gaudet quod iusticia &
ur̃a obedientia in causa sit: apło
ac quiescens qui ait. Si qͥd patimi¬
imus. Quid plura : Ut non peni¬
tus desolaret᷑ terra. & om̃e regnũ
inse ipsum diuisum concidẽt. cõ
pulsus de uotissimus filius uester
iure iurando ꝓmitcere quatinus
sententiam excõmunicationis ale¬
cato ur̃o Bonȩ memorie macistro
ẏuone datam interram & ꝑsonam
ad ult̾i tẏranni. qui caput et aucꝰ¬
tor extitit hoꝵ om̃ium maloꝵ.
&e doloꝵ atq in ipsam ad ult̾am
faceret a moueri. Quod sane tam̃

Expanded text:
ribulatio et angustia invenerunt nos. Commota est et contremuit terra in mortibus hominum, in exsiliis pauperum, divitum quoque vinculis et carceribus. Ipsa religio venit in opprobrium et contemptum. Probro ducitur apud nos saltem mentionem facere pacis. Nusquam fides, nusquam innocentia tuta . Amator innocentiae et pietatis cultor eomes Theobaldus pene traditus est in animam inimicorum ejus. Impulsus est ut caderet, sed Dominus suscepit eum; et gaudet quod justitia et vestra obedientia in causa sit, apostolo acquiescente, qui ait: Si quid patimiimus. Quid plura? Ut non penitus desolaretur terra, et omne regnum in se ipsum divisum concideret, com pulsus est ille devotissimus filius vester,jurejurando promittere quatenus sententiam excommunicationis, a legato vestro bonae memoriae magistro Ivone datam in terram et personam adulteri tyranni, qui caput et auctor exstitit horum omnium malorum et dolorum, atque in ipsam adulteram, faceret amoveri: quod sane tamen
Abbreviated transcription (Latin):
reddit regi que regis sunt. & que
sunt dei deo: non potest excusa¬
ri. Si archi ep̃m rituricensem
suscepit adimꝑium ur̃m: hoc ẽ
maximum & primum peccatũ.
Ensanguis iste de manu eius ex qͥ¬
ritur. e Qui retribuunt mala pro
bonis. de trahunt ei: qm̃ sequit᷑
bonitatem. Multi clamant aduoᷤ
in toto corde suo ut iniuriam filii
ur̃i & oppressionem eccłȩ digna
anmaduersione uiudicetis. & ar¬
tifices huius sceleris cũ ipso eoꝵ
capite. cui quicqͥd libuit licuit
apłico uigore coerceatis. ut in
uerticem ipsius iniqͥtas eius
descendat.

Expanded text:
reddidit Regi quae regis sunt, et quae reddidit Regi quae regis sunt, et quae sunt Dei Deo, non potest excusari. Si archiepiscopum Bituricensem suscepit ad imperium vestrum, hoc est maximum et primum peccatum. En sanguis iste de manu ejus exquiritur! Qui retribuunt mala pro bonis, detrahunt ei, quoniam sequitur bonitatem. Multi clamant ad vos in toto corde suo, ut injuriam filii vestri et oppressionem Ecclesiae digna animadversione vindicetis, et artifices hujus sceleris cum ipso eorum capite, cui quidquid libuit, licuit, apostolico vigore coerceatis, ut in verticem ipsius iniquitas ejus descendat.
Abbreviated transcription (Latin):
criptum ẽ. Quod deus
coniunxit. homo non
separet. Surrexerunt uin audi¬
ces qui non timuerunt coniuicl
a deo. contra dm̃ disiungere. Ni¬
q id solum. in suꝑ et ab iecerui
coniungere non conungendos ad¬
dentes preuaricationem. Haceral¬
no. abhis aquibus resarciri debue¬
qui mandatum tuum transgrediun¬
tur. non sunt alieui non sunt extra¬
nei ascũario tuo: s eoꝵ hodie lo¬
cum tenent. quibꝰ dixisti si diligitis
ne mauddata mea seruate. Comitẽ
nadulfum &e uxorem eius deus
coniunxerat ꝑ ministros eccłe. &¬
eccła ꝑ ãm qui dedit potestatẽ talẽ
hominib. Quomͦ quos eccła con¬
iuxit disiunxit camera: In quo
facto illuo solum conuenient pro¬
uisum ẽ. quod intenebris facta st̃
oꝑa tenebrarum. Qui enu male
agit. odit lucem. &e non uenit ad
lucem ut non arguant᷑ oꝑa eius.
aluce. Quid meruit comes teobal¬
dus: Quid peccauit homo illeͤ
Sipeccatum ẽ quod diligit iustici¬
am ce odit iniquitatem: non po¬
test excusari. Si peccatum est qõ

Expanded text:
criptum est: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Surrexerunt viri audaces, qui non timuerunt conjunctos a Deo contra Deum disjungere. Neque id solum, insuper et adjecerunt conjungere non conjungendos, addentes praevaricationem. Laceranoris, ab his a quibus resarciri debuequi mandatum tuum transgrediuntur, non sunt alieni, non sunt extranei a sanctuario tuo, sed eorum hodie locum tenent, quibus dixisti: Si diligitis me, mandata mea servate . Comitem Radulfum et uxorem ejus Deus conjunxerat per ministros Eccleper Deum, qui dedit potestatem talem hominibus. Quomodo quos Ecclesia conjunxit, disjunxit camera? In quo facto illud solum convenienter provisum est, quod in tenebris facta sunt opera tenebrarum. Qui enim male agit, odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus a luce. Quid meruit comes Theobaldus? quid peccavit homo ille? Si peccatum est quod diligit justitiam et odit iniquitatem, non potest excusari. Si peccatum est quod
Abbreviated transcription (Latin):
sunt mutilis seruus: seruire dño in
timore. & exultare. ei cum tremore.
Remisimꝰ uob̃ frẽm Rob̃tum pͥmum
ꝓ eo & cum eo precantes. ut clementiꝰ
cum ipso agatur in recipiendo. qͣm
cum cet̾is solet fugitiuis reu̾tentib.
Non enim par esse debet pena. ubi
dispar est causa. Deinde ut ab obe¬
dientia in qua cum ꝑiculo ut ipse
dicit animȩ suȩ diu iuit᷑ detent᷑ est
amoueat᷑. & ad aliam in qua securiꝰ
& salubrius uiuat tͣnfferat᷑. Alioquin
qͣntum intentionẽ hominis attendo.
timeo ne illum irreuocabilit aintita.¬
tis. Cȩt̾m autem audiuimꝰ domnũ
abb̃em gͣuiter infirmari. Cuiusno.
bis uitam uł mortem flagitamus
citius renuntiari. aut de uita licet
mortali recipiamꝰ gaudium. aut de
morte licet uitali luctum. siue ut
condolentes quod sit retardat᷑. s no¬
b̾ gaudentes quib est reseruat᷑. De
morte uͦ ipsius. ipsi nimirũ congͣtu¬
lantes ꝓ adepto p̃mio. nob̃ autem ge-¬
mentes. ꝓ ademto necessario.

Expanded text:
sunt, inutilis servus, servire Domino in timore, et exsultare ei cum tremore. Remisimus vobis fratrem Robertum, primum pro eo et cum eo precantes, ut clementius cum ipso 359 agatur in recipiendo, quam cum caeteris solet fugitivis revertentibus. Non enim par esse debet poena, ubi dispar est causa. Deinde ut ab obedientia, in qua cum periculo ut ipse dicit animae suae diu invitus detentus est, amoveatur; et ad aliam, in qua securius et salubrius vivat, transferatur. Alioquin, quantum intentionem hominis attendo, timeo ne illum irrevocabiliter amittatis. Caeterum autem audivimus dominum abbatem graviter infirmari: cujus nobis vel vitam, vel mortem flagitamus citius renuntiari, ut aut de vita, licet mortali, recipiamus gaudium; aut de morte, licet vitali, luctum; sive, ut condolentes, quod sit retardatus; sed nobis gaudentes, quibus est reservatus: de morte vero ipsi nimirum congratulantes pro adepto praemio, nobis autem gementes pro adempto necessario.
Abbreviated transcription (Latin):
dies eiꝰ fac iem uidere & de celestis¬
la ore uidelicet ipsiꝰ plurima hap
meruerim. hoc tam̃ ab ipso ñ au
Uerum de antixp̃o cum inquitiste
quid sentiret. durante adhuc eaqgi
sciscitanti mͥ exponere uellet. auioi
quid respondit. non me illud ꝓtet
credere debere putaui. Ad summꝰ
tam̃ hoc asscruit. non uisurum se
mortem. nisi priꝰ uideat in eccłis¬
rari ur̃am pietatẽ uolo illiꝰ paupi
& exulis hub̃ti nomine. qui dudi
cum trecis cẽtis. uob̾ supplicabat
tinus ad comitẽ theobaldum quia
ex beredauerat int̾cedetis. Q uod
ego nunc ꝓ ipso & cum ipso itiden
a ur̃a flagito pietate. Nam ur̃as li¬
teras de hac re p̃catorias. iam ad pe¬
dictum principem misi. sed gr̃a
non inueniens nichil effeci. Lami
libent᷑ auditis. libent̃ debeo dicere
nob̃. S tephanus ur̃ sie currit
non quasi in incertum. sic pugiui
non quasi aerem uerb̾ans. O rati

Expanded text:
dies ejus faciem videre, et de coelesti fisdies ejus faciem videre, et de coelesti fistula, ore videlicet ipsius, plurima haurire meruerim; hoc tamen ab ipso non audivi. Verum de Antichristo cum inquirerem quid sentiret, durante adhuc ea, qusciscitanti mihi exponere vellet; audito quod respondit, non me illud pro certo credere debere putavi. Ad summam tamen hoc asseruit, non visurum se mortem, nisi prius videat rari vestram pietatem volo illius pauperis et exsulis Humberti nomine: qui dudum, cum Trecis essetis, vobis supplicabat, quatenus ad comitem Theobaldum, qui eum exhaeredaverat, intercederetis. Quod et ego nunc pro ipso, et cum ipso itidem a vestra flagito pietate. Nam nostras litteras de hac re precatorias jam ad praedictum principem misi: sed gratiam non inveniens nihil effeci. Jam quod libenter auditis, libenter debeo dicere vobis. Stephanus vester sic currit, non quasi in incertum: sic pugnat, non quasi aerem
Abbreviated transcription (Latin):
raualle scruus. claritate ꝑfundi mon¬
tium eternoꝵ. Quantum uobis ho¬
noris ur̃a laudabilis uita. tantum
affert & honeris laudatis fama.
& ipse bono odore ur̃i. quem delonge
sensit. tam cominunem cum fiducia
pietatẽ requirit. spe utiq ductus in¬
ueniendi. non solum consilium quid
agere debeat. sed & auxilium quo ꝑfi¬
cere ualeat. Est autẽ hȩc causa eiꝰ.
Q uondam se incella ꝓ amore dĩ ex
ꝓposito incluserat. E gressionis atq
transgressionis suȩ. uob̃ ipse causas
exponet. Et quidem ad ꝓpositum
redire cupit. sed ꝑ uos implere ꝓpo
sero. imino quia uos sapientib & in¬
sipientib debitorẽ agnoscitis. errone¬
am xꝑi ouiculam de faucib lupi festi.¬
nate eriꝑe. & ad pastum reducendo
pͥorem iuxta aliq̃d ouiliũ ur̃oꝵ
quacũq in cellula iubete recludi. nͥ
forte aliud quid ei magis expedire
ꝑspexeritis. & licere iudicaueritis.
sciscitamini. si uidelicet sit¬
iturꝰ ierosolunam. ego nes¬
cio. Ham cum ego ante hos pauo

Expanded text:
ra-Valle servus, claritate perfundi montium aeternorum. Quantum vobis honoris vestra laudabilis vita, tantum affert et oneris laudans fama. et ipse bono odore vestri, quem de longe sensit, tam communem cum fiducia pietatem requirit, spe utique ductus inveniendi non solum consilium quid agere debeat, sed et auxilium quo perficere valeat. Est autem haec causa ejus. Quadam se cella pro amore Dei ex proposito incluserat. Egressionis atque transgressionis suae vobis ipse causas exponet. Et quidem ad propositum redire cupit; sed per vos implere propossero; imo quia vos sapientibus et insipientibus debitorem agnoscitis, erroneam Christi oviculam de faucibus lupi festinate eripere; et ad pastum reducendo priorem, juxta aliquod ovilium vestrorum quacunque in cellula jubete recludi: nisi forte aliud quid ei magis expedire perspexeritis, et licere judicaveritis, sciscitamini, si videlicet iturus sit Jerosolymam, ego nescio. Nam, cum ante hos paucos
Abbreviated transcription (Latin):
gerit. aliꝰ de alia qualicumq domo
religiosa qui uideatur idoneus ꝓui¬
deatur. non qualem isti uolunt. qui
nisi quod suȩ carnalitati blanditur
nolunt. sed qui sic sciat negocia dis¬
ponere rerum exterioꝵ. ut norit
p̃ponere curam animarum. Ccrte
duob monasteriis scĩ uidelicet petͥ
& sci urbani. pastorali aliquando so¬
litio similit̃ destitutis. bonȩ memo
tans asꝑitatẽ. bis ni fallor cluniacũ
semel duuonẽ ꝑsemetipsum adiit
hinc ꝙ uirum bonum dũm hugonẽ
qui pꝰ defiunictus ẽ. illine uitũ uen̾a¬
bilem qui adhuc suꝑẽ. qͥomnii Ro¬
aultum uix p̃cib multis impetratos
acdducens. singulĩ singulo p̃posuit
monasterio. tutum uidelicet non ar¬
bitrans cuiquam monachoꝵ domesti¬
coꝵ ilam cominittere curam. Quod
ideo uob̃ in exemplum adduxi. ut
uĩam caritatẽ cominonefaciam. qua¬
ut᷑ & in hoc quod nunc in manib ẽ.
oporteat eam eẽ. non minus cautã¬

Expanded text:
gerit; alius de alia qualicunque domo gerit; alius de alia qualicunque domo religiosa qui videatur idoneus, provideatur: non qualem isti volunt, qui, nisi quod suae carnalitati blanditur, volunt; sed qui sic sciat negotia disponere rerum exteriorum, ut norit per omnia praeponere curam animarum. Certe duobus monasteriis, sancti videlicet Petri, et sancti Urbani, pastorali aliquando solatio similiter destitutis, bonae memortans asperitatem, bis nisi fallor Cluniacum, semel Divionem per seipsum adiit: hincque virum bonum domnum Hugonem, qui post defunctus est; illinc virum venerabilem, qui adhuc superest, domnum Radulfum vix multis precibus impetratos abducens, singulum singulo praeposuit monasterio, tutum videlicet non arbitrans cuiquam monachorum domesticorum illam committere curam. Quod ideo vobis in exemplum adduxi, 62 ut vestram charitatem commonefaciam, qualiter et in hoc quod nunc in manibus est, oporteat eam esse non minus cauta