comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dendus est d̃s: si blasphemiis ca¬
rere cogitamus. Ratio aliqua nu¬
meroꝵ inolari os cõmutari nul¬
Lo pacto potest. nec ulla natura
qualibet uolentia effecerit. ut
post unũ qui sequitur numeruᷤ
ñ duplo ei conemat. Hoc cõmu¬
tari nullo pacto potest. ce d̃s ano¬
bis cõmutabilis dicit᷑. d Tenet
ista ratio iinolabiłe integritatẽ
suã. o ei saltĩ parẽ deũ ẽẽ ñ uul¬
tis:ᷤ faciat quelibet gens tene¬
brarũ. ut t̾narns intelligibilis
numerus. in quo ita unũ est qͦd
unũ est ut partib careat: faciat
gͦ gens tenebrarũ ut numerus
iste ternarius. in duas equales
partes diuidat᷑. Uidet certe menͤ
ur̃a. nullius uiolentia id posse con¬
tingere. Que gͥ rationẽ numeri
molare ñ poterat: poterat deũ :
Si autẽ ñ poterat. que obsecro ne¬
cessitas fuit ut pars eius misce¬
ret᷑ malo.q in tantas miserias
ẽ. qͦd etiã cũ studiose uos audirẽ.¬
magnis nos p̃mebat angustiis.

Expanded text:
Deus est, si blasphemiis caDeus est, si blasphemiis carere cogitamus. Ratio aliqua numerorum violari et commutari nullo pacto potest, nec ulla natura qualibet violentia effecerit ut post unum qui sequitur numerus, non duplo ei concinat. Hoc commutari nullo pacto potest, et Deus a vobis commutabilis dicitur! Tenet ista ratio inviolabilem integritatem suam, et ei saltem parem Deum esse non vultis! Faciat quaelibet gens tenebrarum, ut ternarius intelligibilis numerus, in quo ita unum est, quod unum est, ut partibus careat; faciat ergo gens ista tenebrarum, ut numerus iste ternarius in duas partes aequales dividatur. Videt certe mens vestra nullius id malevolentia posse contingere. Quae ergo rationem numeri violare non poterat, poterat Deum? Si autem non poterat, quae, obsecro, necessitas fuit ut pars ejus misceretur malo, et in tantas miserias est, quod etiam cum studiose vos audiremus, nos magnis premebat angustiis;
Abbreviated transcription (Latin):
opp̃ssus. miseria ce seruitute t᷑¬
batus est. Qͦd si dei pars ds̃ ñ ẽ:
nec incorruptus potest ẽẽ. in cu¬
ius parte corruptio est: nec in¬
cõmutatus. qui ex aliqua parte
mutatꝰ est: nec inuiolatus. qui ñ
ex om̃i parte ꝑfectus est: neq ñ
indigens qui sedulo agit ut sibi
restituat partẽ suã: neq om̃io
sanus. qui aliqua parte imbecil¬
lis est: nec beatissimus. qui habet
aliquã partẽ subiectam miseriȩ:
nec om̃im liber. cuiꝰ pars aliqua
p̃mitur seruitute. Hec om̃ia cogi¬
mim dicere: cũ animã quã tan¬
tis obrutã calamitatib cerntis.
partẽ dei ẽẽ ꝑhibetis. Hec ce mul¬
ta alia huiꝰmodi. de secta nr̃a si po¬
testis auferre: ce tẽ demũ dicite
os ur̃m carere blasphemiis. ĩmmo
sectã ilła deridete. N̾a si hoc qͦd il¬
le scripsit destiteritis credere ac
dicere: manichei utiq ñ eritis.
ẽe aut cogitari melius nicħ
possit. aut intelligendus aut cre¬

Expanded text:
oppressus miseria, et servitute tuoppressus miseria, et servitute turpatus est. 23. Quod si Dei pars Deus non est; nec incorruptus potest esse, in cujus parte corruptio est; nec incommutatus, qui ex aliqua parte mutatus est; nec inviolatus, qui non ex omni parte perfectus; neque non indigens, qui sedulo agit ut sibi restituat partem suam; nec omnino sanus, qui aliqua parte imbecillus est; nec beatissimus, qui habet aliquam partem subjectam miseriae; nec omnino liber, cujus pars aliqua premitur servitute. Haec omnia cogimini dicere, cum animam, quam tantis obrutam calamitatibus cernitis, partem Dei esse perhibetis. Haec et multa hujuscemodi de secta vestra si potestis auferre, tunc demum dicite os vestrum carere blasphemiis. Imo sectam illam deserite: nam si hoc quod ille scripsit destiteritis credere ac dicere, manichaei utique non eritis. esse aut cogitari melius nihil possit, aut intelligendus, aut cre
Abbreviated transcription (Latin):
tatã o stultã quȩ sapiens fuit ce
molatã que ꝓpriã ꝑfectionẽ ñ
habet. & indigentẽ que poscit
auxxiliũ. & imbecilła que medici¬
na eget. o miserã qͣ beatã se ẽe de¬
siderat: hec om̃ia in dm̃ sacrilega
opinione confertis. Aut si ñ con¬
ceditis hec de anima. nec apls est
necessarius qui ammã in nerita¬
tẽ inducat. qͥa stulta ñ est. nͨ reno¬
uat᷑ anima ꝑ uerã religionẽ. quia
mutata ñ ẽ: nec signaculis ur̃is
ꝑficit᷑. qͥa ꝑfecta est. nec ei d̃s fert
opẽ qͥa ñ indiget᷑. nec medicus
ei xp̃c est. qͥa sana est. nec beata
euangłio clamat: si uos filius li¬
berauerit. tc̃ uͭ liberi eritis. ᷤ Et
apłs paulus ait Sos in liberta¬
tem uocati estis. Seruit g̃ anima:
que istã libertatẽ ñdũ est asse¬
cuta. Ds gͥ uobis auctorib siqͥ¬
de pars dei d̃s est. & stulticia cor¬
rũpit᷑: & cadendo mutatus est.
& amissa ꝑfectione uolatus. ce
opis indiget. & debilis morbo &

Expanded text:
tatam, quae sapiens fuit; et violatam, quae propriam perfectionem non habet; et indigentem, quae poscit auxilium; et imbecillam, quae medicina eget; et miseram, quae beata esse desiderat: haec omnia in Deum sacrilega opinione confertis. Aut si non conceditis haec de anima, nec Spiritus est necessarius, qui animam in veritatem inducat, quia stulta non est; nec renovatur anima per veram religionem, quia inveterata non est; nec signaculis vestris perficitur, quia perfecta est; nec ei Deus opem fert, quia non indiget; nec medicus est Christus, quia sana est; nec beata in Evangelio clamat: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Et apostolus Paulus ait: Vos in libertatem vocati estis . Servit ergo anima quae istam libertatem nondum est assecuta. Deus igitur vobis auctoribus, siquidem pars Dei est Deus, et stultitia corrumpitur, et cadendo mutatus est, et amissa perfectione violatus, et opis indiget, et debilis morbo, et
Abbreviated transcription (Latin):
molatũ est idolis: nolite mandu¬
care ꝓpter illũ qui indicat: & ꝓp¬
t̃ conscientiã. Conscientiã autẽ
dico ñ tuã. s alterius. Utqͥd enĩ
libertas mea iudicat᷑ ab aliena con-¬
scientia: ͦᷤ Si ego cũ gr̃a participo:
quid blasphemor qͥa gr̃as ago. oᷤ¬

Expanded text:
lite manducare propter illum qui indicavit propter conscientiam. Conscientiam autem dico non tuam, sed alterius. Ut quid enim libertas mea judicatur ab alia conscientia? Si ergo cum gratia participo, quid blasphemor pro eo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃nia. & nos ꝑ ipsũ. S ñ in om̃ib
est scientia.Quid̾a autẽ in consei¬
entia sua usq adhuc in idolio qua¬
si idolotitũ manducant: o consci¬
entia ipsoꝵ cũ sit infirma inqͥna¬
tur. E sca autẽ nos ñ cõmendat
deo. Nleq enĩ si manducauerimuᷤᷤ
abundabimꝰ. neq si ñ manducau̾i¬
mus deficiemus Sidete autẽ ne
forte hec licentia ur̃a offendicu

Expanded text:
omnia, et nos per ipsum. Sed non in omnibus est scientia. Quidam autem in conscientia sua usque adhuc in idolio quasi idolothytum manducant, et conscientia eorum cum sit infirma, inquinatur. Esca autem nos non commendat Deo. Neque enim si manducaverimus, abundabimus; neque si non manducaverimus, deficiemus. Videte autem ne for
Abbreviated transcription (Latin):
solet rapidius immoderatiusq
raptariͥ aut ne frater offendatur:
aut ab infirmis idolio cõmunice¬
t᷑. Eo enĩ tẽpore quo hec scribebat
apłs. multa immolaticia caro in
macello uendebat᷑. Et qͥa uino e¬
tiã libatur diis gentiũ. multi fr̃s
infirmiores qui etiã reb his uena¬
lib utebãtur. penitꝰ se a carnib ce
umo cohibere maluerunt: quã uł
nescientes incidere. in eã quã pu¬
tabant cũ idolis cõmunicationẽ.
Propt̾ hos autẽ etiã hi qui firmi¬
ores erant. & hec maiore fide con¬
tẽpnenda iudicabant. scientes ni¬
chil inmnundũ ẽẽ nͥ ꝑ mala consci¬
entiã. tenentesq illa dñi senten
tiã. ñ qͦd intrat in os ur̃m uos co¬
inquinat s qd̾ excit. tñ ꝓpter hoᷤᷤ
infirmiores ne offenderent᷑ ab
his reb abstinere debebant. Ne¬
q hoc suspicione colligit᷑: s m

Expanded text:
solet rabidius immoderatiusque solet rabidius immoderatiusque raptari; aut ne frater offendatur, aut ab infirmis idolio communicetur. Eo enim tempore, quo haec scribebat Apostolus, multa immolatitia caro in macello vendebatur. Et quia vino etiam libabatur diis Gentium, multi fratres infirmiores, qui etiam rebus his venalibus utebantur, penitus a carnibus se et vino cohibere maluerunt, quam vel nescientes incidere in eam quam putabant cum idolis communicationem. Propter hos autem etiam ii qui firmiores erant, et haec majori fide contemnenda judicarant, scientes nihil immundum esse nisi per malam conscietiam, Non quod intrat in os vestrum, vos coinquinat, sed quod exit ; tamen propter hos infirmiores, ne offenderentur, ab his rebus abstinere debebant. Neque hoc suspicione colligitur, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
tulũ consuetudim obsistite. Qͥd enĩ
ẽ ista prauitate ꝑuersius. qͥd magiᷤ
delirũ. qͥd porro insamius dici aut
cogitari potest: hominẽ bolẽtos or¬
ti xantubera. placenta.carenũ. pi¬
per. laser. distento uentre congra¬
tulatione ructantẽ. & cotidie talia
requirentẽ: ñ inueniri quẽ admodũ
a trib signacłis. id est a regula scĩ¬
tatis exxcidisse uideat᷑: aliũ uͦ frugeᷤᷤ
uilissimas fumoso obsonio condien¬
tẽ. tantũq hinc assumentẽ qͣntũ
refectiom corporis sufficit. tresey¬
atos uin sustentandȩ ualitudi¬
nis gratia sorbentẽ. & ab illo uictu
ad istũ tͣnseuntem. certo supplicio
est fr̃s ñ manducare carnẽ: neq
bibere uinũ. Qͣsi ũ quisqͣm nr̃m
id bonũ neget: s aut eo fine quẽ
suꝑius cõmoraui scdm quẽ dicit᷑.
& carnis curã ne feceritis in con¬
cupiscentiis: aut eo quẽ rursus
idem paulus ostendit id est refre¬
nande gulȩ causa que his rebus

Expanded text:
tulum consuetudini obsistite. Quid enim tulum consuetudini obsistite. Quid enim est ista pravitate perversius? quid magis delirum? Quid porro insanius dici aut cogitari potest, hominem boletos, orizam, tubera, placentas, caroenum, piper, laser, distento ventre cum gratulatione ructantem, et quotidie talia requirentem, non inveniri quemadmodum a tribus signaculis, id est a regula sanctitatis excidisse videatur; alium vero fruges vilissimas fumoso obsonio condientem, tantum que hinc assumentem, quantum refectioni corporis sufficit, et tres cyathos vini sustentandae valetudinis gratia sorbentem, et ab illo victu ad istum transeuntem, certo supplicio est, fratres, non manducare carnem, neque bibere vinum . Quasi veroquisquam nostrum id bonum neget: sed aut eo fine quem superius commemoravi, secundum quem dicitur, Et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis : aut eis quos rursus idem Paulus ostendit; id est, aut refrenandae gulae causa, quae his rebus
Abbreviated transcription (Latin):
sibi echibendũ curet cotidie: taliq
uictu delitiisq ꝑfruat᷑ nuilla neces¬
sitate. magna uoluptate: quẽ tan¬
dẽ hors duors qͦd ad cibandũ po¬
tandũq attinet. abstinentius u¬
tã ducere iudicatis: Non opinor
usq adeo uos ẽẽ cecos: ut ñ illũ de
parco lardo os umo hinc gurgiti
p̃feratis. Ita qͥdem u̾itas cogit. s
uester error longe alit̾ caint. Ele¬
ctus enĩ uester qui trib signaculiᷤᷤ
p̃dicat᷑. si cotidie ita uiuat ut hic
quẽ p̾terius descripsimꝰ ab uno uł
duob fortasse grauiorib rep̃hendi
potest. dãnari autẽ tanquã signa¬
culi designator om̃ino ñ potest.
Si autẽ eũ illo priore cenauerit:
frustoq pernȩ uł raͬcido labra un¬
xerit & uaporauerit.: solutor signa¬
culi. & gehenne ilico destinatꝰ. ur̃i
auctoris sententia mirantib uobis
st̃n consentientib iudicabit᷑.
ueso relinquite errorẽ: queso
aduertite rationẽ: queso aliqͣn¬

Expanded text:
sibi exhibendum curet quotidie, talique sibi exhibendum curet quotidie, talique victu deliciisque perfruatur, nulla ne cessitate, magna voluptate: quem tandem horum duorum, quod ad cibandum potandumque attinet, abstinentius vitam ducere judicatis? Non opinor usque adeo vos esse caecos, quin illum de parco lardo et vino, huic gurgiti praeferatis. 30. Ita quidem veritas cogit; sed vester error longe aliter canit. Electus enim vester tribus signaculis praedicatus, si quotidie ita vivat, ut hic quem posterius descripsimus, ab uno, et fortasse duobus gravioribus reprehendi potest, damnari autem tanquam signaculi dissignator omnino non potest. Si autem semel cum illo priore coenaverit, frustoque pernae vel rancido labra unxerit, et vappa udaverit, solutor signaculi et gehennae illico destinatus, vestri auctoris sententia, mirantibus vobis, sed tamen consentientibus, judicabitur. Quaeso, relinquite errorem; quaeso, advertite rationem; quaeso, aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
meritatẽ incid̾a. ñ id p̃propere
faciã. s discutiã primo quo ista fi
nis. qua escis talib os potu delecta¬
mur & capimur. gaudeo & ꝓbo: s
ñ ita est. N̾a quero a uobis siquiᷤ
existat qͦd fieri potest ita horfos¬
parcus ce frugi ut appetitũ uen¬
tris os gutturis moderans. ñ epu¬
letur bis ꝑ unũ diẽ. & huic ce¬
nanti oluscula cũ exriguo lar¬
do apponant᷑ eod̾e lardo uncta
atq condita. qͣntũ fami cõprim̃
de sat est. sitimq irriget ꝓpter
diligentiã ualitudims. duab aut
trib uini mensuratis potioni¬
b. isq illi uictus sit cotidianus:
alius uͦ ex alia parte nchil gu¬
stans carmũ. nchil uii. exqui¬
sitas & ꝑegrinas fruges multiᷤ
nona hora libenter assumat. no¬
ctis etiã tẽpore talia cenaturus:
bibat autẽ mulsũ. carenũ. passũ.
& ĩnulloꝵ pomoꝵ exp̃ssoꝵs sucoᷤ
uim speciẽ satᷤ imitantes. atq id
etiã suauitate uncentes. & bibat
ñ qͣntum sitit s qͣntum libet. idq

Expanded text:
meritatem, non id praepropere faciam, sed discutiam primo quo ista finnis, qua escis talibus et potu delectamur et capimur, audio et probo: sed non ita est. 29. Nam quaero a vobis, si quis existat, quod fieri potest, ita hoparcus et frugi, ut appetitum ventris et gutturis moderans, non epuletur bis per unum diem; et huic coenanti oluscula cum exiguo lardo apponantur, eodem lardo uncta atque condita, quantum comprimendae fami sat est; sitimque irriget propter diligentiam valetudinis, duabus aut tribus vini meracis potionibus, isque illi victus sit quotidianus: alius vero ex alia parte nihil gustans carnium, nihil vini, exquisitas et peregrinas fruges multis nona hora libenter assumat, noctis etiam principio talia coenaturus; bibat autem mulsum, caroenum passum, et nonnullorum pomorum expressos succos, vini speciem satis imitantes, atque id etiam suavitate vincentes; et bibat non quantum sitit, sed quantum libet; idque
Abbreviated transcription (Latin):
rilitas malũ est: erat ibi filios ꝓ¬
creandi magna fecunditas. Si exi¬
liũ malũ est:. in sua terra erant:
suas q regiones incolebant. Si ser¬
uitꝰ malũ est:erant ibi qͥ etiã reg¬
nabant. Si mors malũ ẽ uiuebant:
& ita uiuebant. ut mentẽ ipsã ꝓr¬
sus ner post uictoriã dei ullom un¬
quã mori posse p̃dicetis. Cur que¬
so in sũmo malo muemio tanta bo¬
naͬ.his malis quȩ cõmemoraui con¬
traria :ᷤ Aut si hec ñ st̃ mala̾ul¬
lane tande substantia in qͣntum
substantia est malũ erit.ᷤ Si ma¬
lũ imbecillitas ñ est. malũne erit
corpus infirmũ:  Si malũ cecitas
ñ est. malĩne erunt tenebre:
Si malũ surditas ñ est. malũne
erit surdus. Si malũ ñ est mutũ
ẽẽ. malũne erit piscis. ᷤ Si sterili¬
tas malũ ñ est. quomͦ malũ est am¬
mal sterile: ᷤ Si exiliũ malũ ñ ẽ.
quomͦ malũ est animal exculans :¬
uł animal in exiliũ aliquẽ mit¬

Expanded text:
rilitas malum est, erat ibi filios prorilitas malum est, erat ibi filios procreandi magna fecunditas. Si exsilium malum est, in sua terra erant, suasque regiones incolebant. Si servitus malum est, erant ibi etiam qui regnabant. Si mors malum est, vivebant, et ita vivebant, ut mentem ipsam prorsus, nec post victoriam Dei, ullo modo unquam mori posse praedicetis. 15. Cur, quaeso, in summo malo invenio tanta bona iis malis, quae commemoravi, contraria? Aut si haec non sunt mala, ullane tandem substantia, in quantum substantia est, malum erit? Si malum imbecillitas non est, malumne erit corpus infirmum? Si malum caecitas non est, malumne erunt tenebrae? Si malum surditas non est, malumne erit surdus? Si malum non est mutum esse, malumne erit piscis? Si sterilitas malum non est, quomodo malum est animal sterile? Si exsilium malum non est, quomodo malum est animal exsulans, vel animal in exsilium aliquem mit
Abbreviated transcription (Latin):
inconuenientiã uniu̾sale malũ ñ ẽẽ.¬
ꝑ quã solis radius tenebrascere ocur¬
los facit: cũ eis nichil sit luce ioẽ
tenebris. aliud aquis. aliud uentiᷤ.
aliud igni. aliud fumo plenũ. ma¬
lũ ẽẽ animalia in illis singłis na¬
ta elementis. serpentia in tenebriᷤ:
natantia in aquis: uolatilia in uen¬
tis: quadrupedia in igni. bipedia
in fumo. Hec enĩ sic̃ a uobis descri¬
qͥd tale ẽ in qͣntum est a sũmo d̃o
sit necesse ẽ. q̃m in qͣntum est uti¬
q bonũ est. Si enĩ dolor & imbecil¬
litas malũ ẽ.:erant ibi anmalia in
tanta corporis firmitate:. ut eors ab¬
se ce mori ñ potuisse dicatis. Si ce¬
citas malũ est: udebant. Si surdi¬
tas: audiebant. Si obmutescere
aut mutũ eẽ malũ est: usq ad eo
signate atq distincte ibi uoces
erant᷑ ut aduersus deũ bellũ ge¬
rere sic̃ asseritis.eis in contione
uno ꝑsuadente placuerit.Si ste¬

Expanded text:
inconvenientiam universale malum esse, peinconvenientiam universale malum esse, per quam solis radius tenebrascere oculos facit, cum eis nihil sit luce jucuntenebris, aliud aquis, aliud ventis, aliud igni, aliud fumo plenum; malum esse animalia in illis singulis nata elementis, serpentia in tenebris, natantia in aquis, volatilia in ventis, quadrupedia in igne, bipedia in fumo. Haec enim sicut a vobis descridquid tale est, in quantum est, a summo Deo sit necesse est, quoniam in quantum est, utique bonum est. Si enim dolor et imbecillitas malum est, erant ibi animalia in tanta corporis firmitate, ut eorum abse et mori non potuisse dicatis. Si caecitas malum est, videbant: si surditas, audiebant. Si obmutescere aut mutum esse malum est, usque adeo signatae atque distinctae ibi voces erant, ut adversus Deum bellum gerere, sicut asseritis, eis in concione uno persuadente placuerit. Si ste
Abbreviated transcription (Latin):
uatuor ipsa que in ꝓmtu st̃
elementa. quis dubitet ꝓde ᷤ
se ꝑ conuementiã. inconuemien¬
ter autẽ adhibita uehement̾ ad¬
uersa ẽẽ nature: S Nos qui ae¬
re uiuimus. os terra &s aqua ob¬
rutos necãt. innumerabilia uͦ a-¬
mmalia ꝑ harenã laxiorẽq terrã
repunt uitaliter: pisces uͦ in hoc
aere moriunt᷑. Ignis corpora nr̃a
corrũpit. s conuemient̾ ad hibitꝰ
ce resut a frigore: oe morbos in¬
numerabiles pellit. S ol iste cui ge¬
nu flectitis. qͦ uͭ nichil int̾ uisibilia
pulchrius inuenit᷑. aquilarũ ocu¬
los uegetatꝰ. nros sautiat inspectꝰ
& tenebrat: s fit ꝑ consuetudinẽ.
ut nos quoq in eo sine incõmodo
aciẽ figamus. Hunc gͦ simtis ut
illi ueneno cõparemus. qͦd mulieri
athemiensi consuetudo fecit in nore
Despicite gͥ aliqͣndo &ium ͤ¬
aduertite. si substantia ulla
quã colitis ab hoc crimine ñ pos¬
se defendi. Considerate potius hãc

Expanded text:
Quatuor ipsa quae in promptu sunt Quatuor ipsa quae in promptu sunt elementa, quis dubitet prodesse per convenientiam, inconvenienter autem adhibita, vehementer adversa esse naturae? Nos qui aere vivimus, et terra et aqua obrutos necant: innumerabilia vero animantia per arenam laxioremque terram repunt vitaliter: pisces autem in hoc aere moriuntur. Ignis corpora nostra corrumpit, sed convenienter adhibitus, et resumit a frigore, et morbos innumerabiles pellit. Sol iste cui genu flectitis, quo vere nihil inter visibilia pulchrius invenitur, aquilarum oculos vegetat, nostros sauciat inspectus et tenebrat: sed fit per consuetudinem ut nos quoque in eo sine incommodo aciem figamus. Num ergo sinitis ut illi veneno eum comparemus, quod mulieri Atheniensi consuetudo fecit innoxium? Respicite ergo aliquando et advertite, si substantia ulla quam colitis ab hoc crimine non posse defendi. Considerate potius hanc
Abbreviated transcription (Latin):
sex pedes habent uehem̃ter ad¬
uersũ. Helleborũ ñne alio modo
cibus ẽ alio medicamentũ: alio ue¬
nenũ. Salem immoderatius ac¬
ceptũ qͥs ñ uenenũ ẽẽ clamaue¬
rit.ͦ Quot autẽ oe qͣnte corporiᷤ
cõmoditates ex eo st̃ numerare
quis potest᷑. Aqua maris t̾renis
ammalib cũ bibitur noxia est:
multoꝵ autẽ corporib dũ illa hu¬
mectant᷑ accõmodatissima os uti¬
lis. In utroq autẽ: piscib saluti
& uoluptati est. Panis hominẽ
alit: accipitrẽ necat. Cenũ ipsũ
qͦd cs haustũ et ol factũ grauiter
offendit & ledit. ñ ne & estate
tactũ refrigerat: & uulnerib que
ab igne acciderunt medicamen¬
tũ est: Qͥd sterrore asꝑnabiliuᷤ. ᷤᷤ¬
Qͥd emere ab iectius. ᷤ At hec tan
tas utilitates agris afferunt. ut
earũ inuentori a quo etiã sterruᷤ
nomen accepit stertutio. diumoᷤ
honores romam deferendos pu¬
tarent. Sed quid parua colligã:
que sunt innumerabilia:

Expanded text:
sex pedes habent, vehementer adsex pedes habent, vehementer adversum. Elleborum, nonne alio modo cibus est, alio medicamentum, alio venenum? Salem immoderatius acceptum, quis non venenum esse clamaverit? quot autem et quantae corporis commoditates ex eo sint, quis potest numerare? Aqua maris terrenis animalibus cum bibitur, noxia est: multorum autem corporibus, dum illa humectantur, accommodatissima et utilis: in utroque autem piscibus saluti et voluptati est. Panis hominem alit, accipitrem necat. Coenum ipsum, quod et haustum et olfactum graviter offendit et laedit, nonne et aestate tactum refrigerat, et vulneribus quae ab igne acciderunt, medicamentum est? Quid stercore aspernabilius? quid cinere abjectius? At haec tantas agris utilitates afferunt, ut eorum inventori, a quo etiam stercus nomen accepit, Stercutio divinos honores Romani deferendos putarent. 13. Sed quid parva colligam, quae sunt innumerabilia?
Abbreviated transcription (Latin):
minis uiuit. Non enĩ ẽẽ cogitꝰ om̃e
aliqua eeñtia potest uideri ẽẽ: qͦd
in quo fuerit cogit ñ ẽẽ. Dicit᷑ gͦ
aliqͥd:. unde ñ sit inconuenientia.
N̾a unde sit:nchil dici potest.
ueda facmoro sa mulier athe¬
niensis ut ꝓdit historia ue¬
nenum qͦd certo modulo dãnati ut
morerentur hauriebant:paulatĩ
bibendo sine ullo uł leui incõmo¬
do ualitudinis effecit ut biberet. A¬
legitimã illa qͣntitatem uenem
quã consuetudine uicerat acce
est in exciliũ. Qd putamꝰ: ᷤ Si ue¬
nenũ malũ est. istam fecisse ut
malũ ñ eẽt.  Qͥd hoc absurdius:ᷤᷤ
S qͥa inconuementia malũ est:
fecit potius ut ꝑ moderatã con¬
suetudinẽ illud corpus suo corpo¬
ri conueniret. Nam qͣndo illa qͣ¬
libet calliditate posset efficere:
ut sibi inconuenientia ñ noceret:S
Qͥd ita:  Qͥa qͦd uere os generali¬
ter malũ est: & semꝑ os om̃ib no¬
cet. O leũ nr̃is corporib cõmodũ
ẽ:animaliũ autẽ multoꝵ que

Expanded text:
ogit omne aliqua essentia potest videri esse, quod in qua fuerit cogit non esse. Dicitur ergo aliquid unde non sit inconvenientia; nam unde sit nihil dici potest. 12. Quaedam facinorosa mulier Atheniensis, ut prodit historia, venenum quod certo modulo damnati ut morerentur hauriebant, paulatim bibendo sine ullo vel levi incommodo valetudinis effecit ut biberet. legitimam illam quantitatem veneni, quam consuetudine vicerat, acceest in exsilium. Quid putamus, si venenum malum est, istam fecisse ut sibi malum non esset? Quid hoc absurdius? Sed quia inconvenientia malum est, fecit potius ut per moderatam consuetudinem illud corpus suo corpori conveniret. Nam quando illa qualibet calliditate posset efficere, ut sibi inconvenientia non noceret? Quid ita? Quia quod vere et generaliter malum est, et semper et omnibus nocet. Oleum nostris corporibus commodum est, animalium autem multis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
iudeis & grecis. & ecclie dei̾sieut
cs ego om̃ib ꝑ om̃ia placeo: ñ qͦrn ᷤ
qͦd mͥ utile ẽ s qͦd multis. ut sal¬
ui fiant. Imitatores mei estote:
carnib &e a uino sit abstinen¬
dũ. Is finis est triplea: ad cõpri¬
menda delectationẽ que in his
marime cibis haberi solet atq
in tali potu usq ad ebriositatem
ꝑuenire: ad tuend̾a infirmitatẽ.
ꝓpter illa que sacrificant᷑ atq li¬
bant᷑: & qͦd maxime cõmendandũ
est ꝓpt̾ caritatẽ. ne imbecilloꝵ ab
his continentiũ offendat᷑ infirmi¬
tas. Uos autẽ immunda ẽẽ obso¬
ma dicitis. cũ dicat apl̃s om̃ia mun¬
da ẽẽ. s ei malũ ẽẽ qui ꝑ offensionẽ
manducat. Et ꝓrsus eredo uos

Expanded text:
 Ecclesiae Dei, sicut et ego omnibus per omnia placeo, non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant. Imitatores mei estote, carnibus et a vino sit abstinendum. Is finis est triplex. Ad comprimendam delectationem, quae in his maxime cibis haberi solet, atque in tali potu usque ad ebrietatem pervenire. Ad tuendam infirmitatem, propter illa quae sacrificantur atque libantur. Et quod maxime commendandum est, propter charitatem, ne imbecilliorum ab his continentium offendatur infirmitas. Vos autem immunda esse obsonia dicitis, cum dicat Apostolus omnia munda esse, sed ei malum esse qui per offensionem manducat. Et prorsus credo vos
Abbreviated transcription (Latin):
ñ autẽ subiungere illud qͦd seqͥ¬
t᷑. neq in quo frater tuus offendi¬
tur aut scandalirat᷑ aut infirma¬
t᷑. Hinc enĩ elicet:. quo fine apłs
hec p̃cipiebat. P lanius hoc indi¬
cant suꝑiora os seqͣntia. que com¬
memorare longũ est qͥdem. s ꝓpt̾
eos qui ad diumas scripturas le¬
gendas &e ꝑtͣctandas pigri st̃. to¬
tũ locũ istum reteaere eogimur.
Infirmũ autẽ in fide assumite in-¬
quit: ñ in disceptationib cogitati¬
onũ. Alius enĩ credit manducare

Expanded text:
llud quod sequitur, neque in quo frater tuus offenditur, aut scandalizatur, aut infirmatur. Hinc enim elucet quo fine Apostolus haec praecipiebat. 32. Planius hoc indicant superiora et sequentia, quae commemorare longum est quidem, sed propter eos, qui ad divinas Scripturas legendas et pertractandas pigri sunt, totum istum locum retexere cogimur. Infirmum autem in fide assumite, inquit, non in disceptationibus cogitationum. Alius enim credit manducar
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ñ sͥ placuit. Satisne apparet
apłm eis p̃cepisse. ut carnes ñ man¬
ebant ut putarent eos qui fide om¬
nia munda iudicabant. in obsequi-¬
um idolor a talib epulis & potu
nolle abstinere: ᷤ Hoc significat
& ad cormthios hoc modo scribenᷤ.
De escis autẽ sacrificior que ido¬
lis immolant᷑. scims qͥa nchil ẽ
idolũ in mundo: oe qͦd nullus ds¬

Expanded text:
 sibi placuit . 33. Satisne apparet Apostolum eis praecepisse ut carnes non manebant ut putarent eos qui fide omnia munda judicabant, in obsequium idolorum a talibus epulis et potu nolle abstinere? Hoc significat et ad Corinthios hoc modo scribens: De escis autem sacrificiorum quae idolis immolantur, scimus quia nihil est idolum in mundo, e
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. ad̃a primũ heroem peccasse:
ce p̾t peccatũ fuisse scĩorem. Taliᷤ
nãq ẽ apd̾ uos opimo. de adã & eua.
bonga fabula ẽ. s exc ea attingã qͦd
in p̃senti sat ẽ. Ad̾a dicitis sic a paren¬
tib suis genitũ ab ortiuis illis pͥncipi¬
bꝰ tenebrarũ. ut maximã partẽ luciͤ
haberet in amma: oe ꝑeriguã gentiᷤˢ

Expanded text:
retur, Adam primum heroem peccavisse, retur, Adam primum heroem peccavisse, et post peccatum fuisse sanctiorem. 73. Talis est namque apud vos opinio de Adam et Eva: longa fabula est, sed ex ea id attingam quod in praesentia satis est. Adam dicitis sic a parentibus suis genitum, abortivis illis principibus tenebrarum, ut maximam partem lucis haberet in anima, et perexiguam gent
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inueniebamꝰ apparebat acerrimꝰ. ce
alia conicere cogebat. Postremo in
theatris electos & etate ut uidebat᷑ os
morib gͣnes. cũ sene prb̃ro sepissime
inuenimꝰ. Omitto iuuenes. qͦs etiã riae¬
antes ꝓ scencis & aurigis dep̃hende¬
re solebamꝰ. Que res ñ mediocri ar-¬
gum̃to ẽ. quomꝰ se possit̾ continere
ab occultis. cũ eã cupiditatẽ suꝑare
tĩtabam̃. tantũ illud flagitiũ ꝓderet᷑:
si uirginẽ sc̃imoniałe mulierẽ tantũ.
ñ etiã pregnantẽ facere potuisset:
S occultũ & incredibile malũ. cresc̃nᷤ
uterꝰ latere ñ passus ẽ. Qͦd cũ mater
fr̃i iuuem ꝓdidisset: acerrime dolenᷤ.
religionis tñ nomine ab accusatiõe pu
pelleret᷑. Et ne ĩpunita res om̃mo eẽt:
cȩpit consiliũ adiunctis sͥ amicis hõi¬
nẽ uł pugnis calcibꝰq concidere. At¬
ille cũ grauit̾ cederet᷑ clamabat.
ut sͥ ex auctoritate mainchei parce¬

Expanded text:
non inveniebamus, apparebat acerrimus, et non inveniebamus, apparebat acerrimus, et alia conjicere cogebat. 72. Postremo in theatris electos, et aetate, et, ut videbantur, moribus graves, cum sene presbytero saepissime invenimus. Omitto juvenes, quos etiam rixantes pro scenicis et aurigis deprehendere solebamus, quae res non mediocri argumento est quomodo se possint continere ab occultis, cum eam cupiditatem superare ntitabamus, tantum illud flagitium proderetur, si virginem sanctimonialem mulierem tantum, non et praegnantem facere potuisset? Sed occultum et incredibile malum crescens uterus latere non passus est. Quod cum mater fratri juveni prodidisset, acerrime dolens, religionis tamen nomine ab accusatione pubpelleretur: et ne impunita res omnino esset, cepit consilium, ut adjunctis sibi amicis, hominem pugnis calcibusque concideret. Atlle cum graviter caederetur, clamabat, ut sibi ex auctoritate Manichaei parce
Abbreviated transcription (Latin):
mul ingressi erant. N̾a om̃ibꝰ petu-¬
lant̾ iocantibꝰ lucerna extincta placu¬
erat. Suspicionibꝰ uͦ ianue qͣnte aꝑi¬
ebant᷑. cũ eosinindos inueniẽbamꝰ :
cũ auaros. cũ epularũ exqͥsitarũ
auidissimos. cũ in iurgiis freqͣntis¬
simos. cũ de reb ecciguis mobilissi¬
quid̃a erãt estimationis satis bonȩ.
facili ingemo. atq in illis disputa¬
tionibꝰ pͥncipes. nob̃ ampliꝰ qͣm ce¬
teri familiariꝰq comuncti.quor
hi sͥ grauit̾ inuidebãt. os obiciebant
alt̾ alt̾i ñ accusatiõe manifesta s
sermone. apd̃ qͦs pot̾ãt & susurris.
ab eo uiolent̾ ad tẽptatã cuiꝰd̃ã au-¬
ditoris urcorẽ. Ille autẽ se p᷑gansin¬
terĩ. apd̃ nos aliũ eiꝰde sceleris ele¬
ctũ criminabat᷑. qͥ apd̃ eund̾e au¬
ditorẽ qͣsi amicus fidissimꝰ habitabat.
Quẽ q̃m subito ingrediens cũ mu¬
liere dep̾henderat. dicebat mulieri
ã si de appetita muliere incertũ erat:
liuor tñ in illis duob qͥb meliores ibi

Expanded text:
mul ingressi erant. Nam omnibus petulanter jocantibus lucerna exstincta placuerat. 71. Suspicionibus vero januae quantae aperiebantur, cum eos invidos inveniebamus, cum avaros, cum epularum exquisitarum avidissimos, cum in jurgiis frequentissimos, cum de rebus exiguis mobilissiquidam erant existimationis satis bonae, facili ingenio, atque in illis suis disputationibus principes, nobis amplius quam caeteri familiariusque conjuncti. Quor graviter invidebant, et objiciebat alter alteri, non accusatione manifesta, sed sermone apud quos poterat et susurris, ab eo violenter attentatam cujusdam auditoris uxorem. Ille autem se purgans, interim apud nos alium ejusdem sceleris electum criminabatur, qui apud eumdem auditorem, quasi amicus fidissimus habitabat: quem quoniam subito ingrediens cum muliere deprehenderat, dicebat mulieri amsi de appetita muliere incertum erat, livor tamen in illis duobus, quibus meliores ibi
Abbreviated transcription (Latin):
nũ est participatione sincerita
dine. Ordo autẽ. bonũ est. Non gͥ
qͦd corrũpitur. bono caret. Eo nã¬
q ipso quo ñ caret. uiduari dum
corrũpit᷑ potest. Gens gͦ illa te¬
nebrarũ si om̃i bono carebat ut
dicitis: corrũpi ñ poterat. Non e¬
nĩ habebat. qͦd ei posset auferre
corruptio. Que si nchil auferat.
ñ corrũpit. Audete iam dicere si
potestis. dm̃ & dei regnũ potuisse
corrũpi. si diaboli regnũ quale de¬
scribitis. quomͦ corrũpi posset ñ in¬

Expanded text:
num est participationnum est participation: ordo autem bonum est. Non igitur quod corrumpitur, bono caret: eo namque ipso quo non caret, viduari dum corrumpitur potest. Gens ergo illa tenebrarum, si omni bono carebat, ut dicitis, corrumpi non poterat: non enim habebat quod ei posset auferre corruptio, quae si nihil auferat, non corrumpit. Audete jam dicere, si potestis, Deum et Dei regnum potuisse corrumpi, si diaboli regnum quale describitis, quomodo corrumpi posset non in
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. quȩ ꝓpt̃ea deficere a bono
potest: qͥa ñ existendo bonũ. s bo¬
nũ habendo dicit᷑ bona. Neq
naturalit̾ bona res res est:quȩ
cũ facta dicit᷑ utiq ut bona eẽt
accepit. Ita & d̾s sũmum bonũ
est. & ea que fecit bona st̃ om̃ia:
quãuis ñ sint tã bona. quã est ille
ipse qui fecit. Qͥs enĩ hoc tã insa-¬
nus audet exxigere: ut equalia sĩt
artifici opera. & condita conditori.
Qͥd amplius desideratis aut quid
uultis etiam planius : ᷤ¬
ueramus gͦ tercio: qͥd sit malũ.
Respondebitis fortasse corrup¬
tio. Qͥ s os hoc negauerit generale
malũ ẽẽ: ᷤ Na hoc est contra natu-¬
rã. hoc est qͦd nocet. S corruptio ñ
ẽ in seipsa. s in aliqͣ substantia ꝙͣ
corrũpit. Non enĩ substantia ẽ. ip¬
sa corruptio. Ea res gͥ quã corrum
tate priuat᷑. Qd gͦ ñ habet ulla
sinceritatẽ qua priuet᷑. corrũpi ñ
potest. Qͦ. d autẽ habet: ꝓfecto bo¬

Expanded text:
bonum, quae propterea deficere a bono bonum, quae propterea deficere a bono potest, quia non existendo bonum, sed bonum habendo dicitur bona. Neque naturaliter bona res est, quae cum facta dicitur, utique ut bona esset accepit. Ita et Deus summum bonum est, et ea quae fecit, bona sunt omnia, quamvis non sint tam bona, quam est ille ipse qui fecit. Quis enim hoc tam insanus audet exigere, ut aequalia sint artifici opera, et condita conditori? Quid amplius desideratis? An etiam vultis aliquid planius? eram ergo tertio quid sit malum. Respondebitis fortasse, Corruptio. Quis et hoc negaverit, generale malum esse? Nam hoc est contra naturam, hoc est quod nocet. Sed corruptio non est in seipsa, sed in aliqua substantia quam corrumpit: non enim substantia est ipsa corruptio. Ea igitur res quam corrumptate privatur. Quod ergo non habet ullam sinceritatem qua privetur, corrumpi non potest; quod autem habet, profecto bo
Abbreviated transcription (Latin):
& incorruptibiłe & inuiolabiłe.
Non enĩ aliter erit summũ bonũ.
hest enĩ. quo nichil sit melius.
tali autẽ nature noceri nullo
pacto potest: acsi nocere: bono
priuare. sic̃ ostendi. Noceriñ po¬
test regno tenebrarũ: qͥa nichil
ibi bom est: noceri ñ potest reg¬
no lucis. qͥa minolabile est.Cui no
te quã expedita sit sententia ca¬
tholice disciplinȩ:quȩ aliud di¬
cit bonũ. qͦd sũme ac ꝑ se bonũ
do bonũ ẽ.& habendo. Habet aũ
de illo sũmo bono ut bonũ sit:
in se t̃n manente illo. mchilq a¬
mittente. Hoc autẽ bonũ qͦd pꝰt¬
ea diximus creaturã uocat. cun no¬
ceri ꝑ defectũ potest. cuiꝰ defectuᷤ
aͥctor ds̃ ñ est: qui ecistendi os ut
ita dixerĩ essendi auctor ẽ. Ita ce
malũ ostendit᷑. quomͦ dicat᷑. Non
enĩ scm eẽntiã. sed scd̾m priuati¬
onẽ uerissime dicit᷑. Et natura cin
noceri possit apparet. Non enim
ipsa summũ malũ ẽ. cui bonũ
adimit᷑ dũ nocet᷑: neq summũ

Expanded text:
 incorruptibilem, et inviolabilem: non enim erit aliter summum bonum; id est enim quo nihil est meiius: tali autem naturae noceri nullo pacto potest. At si nocere, bono privare est, sicut ostendi; noceri non potest regno tenebrarum, quia nihil ibi boni est; noceri non potest regno lucis, quia inviolabile est: cui igitur te quam expedita sit sententia catholicae disciplinae, quae aliud dicit bonum quod summe ac per se bonum do bonum et habendo; habet autem de illo summo bono ut bonum sit, in se tamen manente illo, nihilque amittente. Hoc autem bonum quod postea diximus, creaturam vocat, cui noceri per defectum potest: cujus defectus Deus auctor non est, quia existendi, et ut itcatur; non enim secundum essentiam, sed secundum privationem verissime dicitur: et natura cui noceri possit apparet. Non enim ipsa est summum malum, cui bonum adimitur cum nocetur; neque summum
Abbreviated transcription (Latin):
neq hic mẽtiemini. S queso am¬
madu̾tite. queso uigilate: que so
deponite studia partiũ. & uerum
ñ uincendi s inueniendi gr̃a que¬
rite. Qͥ cqͥd enĩ nocet. bono aliquo
priuat eã rem. cui nocet. Nã si nul¬
lũ bonũ admut: nichil ꝓrsus no¬
cet. Qͥd hoc aꝑtius obsecro uos qͥd
planiꝰ. qͥd tã expositũ cuilibet me¬
diocri intellectori.mͦ ñ ꝑtinaci: ᷤᷤ¬
Hoc autẽ posito: uidet᷑ iam ut opi¬
nor qͥd sequat᷑. In illa quippe gen¬
te quã summũ malũ ẽẽ suspica¬
mini. noceri cuꝙͣrei ñ potest. uͥ nich
ẽ bomi Qͦd si duȩ nat᷑e st̃ ut affirmatᷤ.
regnũ lucis & regnũ tenebͣrũ. q̃m reg¬

Expanded text:
neque hic mentiemini. Sed, quaeso, anneque hic mentiemini. Sed, quaeso, animadvertite; quaeso, vigilate; quaeso, deponite studia partium, et verum, non vincendi, sed inveniendi gratia quaerite. Quidquid enim nocet, bono aliquo privat eam rem cui nocet: nam si nullum bonum adimit, nihil prorsus nocet. Quid hoc apertius, obsecro vos? quid planius? quid tam expositum cuivis mediocri intellectori, modo non pertinaci? Hoc autem posito, videtur jam, ut opinor, quid sequatur. In illa quippe gente quam summum malum esse suspicamini, noceri cuiquam rei non potest, ubi nihil est boni. Quod si duae naturae sunt, ut affirmatis, regnum lucis, et regnum teneb
Abbreviated transcription (Latin):
naturã atq substantiã ẽẽ dicatiᷤ. ͥ¬
Si enĩ contra se facit. ipsũ eẽ sibi
adiit. Q d si ꝑfecerit: tẽ demũ
ꝑueniet ad summũ malũ. Non
etiã sempiternã ẽẽ uultis. Non
potest gͥ ẽẽ sũmum malũ qͦd ꝓhi¬
bet᷑ ẽẽ substantia. S qͥd faciam: ᷤᷤ¬
Scio plures ẽẽ in uobis: qui hec
intelligere om̃ino nequeant. Scio
rursus ẽe quosdã. qui quãqͣm bo¬
no ingenio utcũq ista uideant:
mala tñ uoluntate qua ipsũ quo¬
q ingeniũ st̃ amissuri ꝑtinaciter¬
agant: & querant potius qͥd ad¬
uersus ista dicant. qͦd tardis o
imbecillis facile ꝑsuadet᷑. quam
uera ẽẽ consentiant. Non me tn
scripsisse penitebit. qͦd aut quiᷤ
quã in uobis tande ñ iniquo iu¬
dicio consideret. ur̃mq relinqͣt
errorẽ: aut qͦd ingeniosi os deo sub
legerint. ñ possint uris sermo¬
ercunctor uos itẽ. qͥd sit ma¬
lũ.Si dixceritis id qͦd nocet:

Expanded text:
naturam atque substantiam esse dicatis? naturam atque substantiam esse dicatis? Si enim contra se facit, ipsum esse sibi adimit: quod si perfecerit, tunc demum perveniet ad summum malum. Non etiam sempiternam esse vultis. Non potest igitur esse summum malum, quod perhibetur esse substantia. 4. Sed quid faciam? Scio plures esse in vobis, qu haec intelligere omnino nequeant. Scio rursus esse quosdam, qui quanquam bono ingenio utcumque ista videant, mala tamen voluntate, qua ipsum quoque ingenium sunt amissuri, pertinaciteragant, et quaerant potius quid adversus ista dicant, quod tardis et imbecillis facile persuadeatur, quam vera esse consentiant. Non me tamen scripsisse poenitebit quod aut quis quam in vobis tandem non iniquo judicio consideret, vestrumque relinquat errorem; aut quod ingeniosi et Deo subdlegerint, non possint vestris sermoit malum? Si dixeritis, Id quod nocet;
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑. Tendit gͦ id qͦd est facere. ut
ñ sit. N̾a & ip̃sa natura nichil
est aliud: quã id qͦd intelligit᷑ in
suo genere aliqͥd ẽẽ. Itaq ut noᷤ
iã nouo nomine ab eo qͦd est ẽẽ
uocamus essentiã. quã plerũq¬
etiã substantiã nominamꝰ: ita ue¬
teres qui hec nomina ñ habebãt.
ꝓ eẽntia c substantia naturã uo¬
cabant. Id ipsũ gͦ malũ ẽ si p̾ter
ꝑtinatiã uelitis attendere. defi¬
cere ab eẽntia. & ad id tendere
ut nichil sit . Ouocirea cũ in ca¬
tholica dicit᷑. om̃ium naturarũ
mul intelligit᷑ ab eis qui hec pos¬
sunt intelligere. ñ ẽẽ deũ actorẽ
mali. Quomͦ enĩ potest ille qui
ommũ que st̃ causa ẽ ut sint. cau¬
sa ẽẽ rursus ut ñ sint. id est ut
ab eẽntia deficiant. & ad ñ ẽẽ ten¬
dant. qͦd malũ generale ẽe clamat
uerissima ratio: ᷤᷤ At uͦ illa ũra
gens mali. quã uultis ẽẽ sũmũ
malũ. quomͦ erit contͣ naturam.
id est contra substantiã: cũ eam

Expanded text:
it ergo id quod est, facere ut non sit. Nam et ipsa natura nihil est aliud, quam id quod intelligitur in suo genere aliquid esse. Itaque ut nos jam novo nomine ab eo quod est esse, vocamus essentiam, quam plerumque substantiam etiam nominamus: ita veteres qui haec nomina non habebant, ro essentia et substantia naturam vocabant. Idipsum ergo malum est, si praeter pertinaciam velitis attendere, deficere ab essentia et ad id tendere ut non sit. 3. Quocirca cum in Catholica dicitur, omnium naturarum mul intelligitur ab eis qui hoc possunt intelligere, non esse Deum auctorem mali. Quomodo enim potest ille, qui omnium quae sunt, causa est ut sint, causa esse rursus ut non sint, id est, ut ab essentia deficiant et ad non esse tendant? quod malum generale esse clamat verissima ratio. At vero illa vestra gens mali, quam vultis esse summum malum, quomodo erit contra naturam, id est contra substantiam, cum eam
Abbreviated transcription (Latin):
miũ uos caro delectet. qͥ in pomiᷤ.
lignis. in ipsa demq terra sine
ullo concubitu tã multi magni¬
q nascunt᷑. S nescio: que ista si¬
mulatio est. Na si uobis ꝓpterea
displiceret caro. qͥa patris &e ma¬
tris cõmixtione format᷑ ñ illos̾
pͥncipes tenebrarũ de fructib ar¬
boꝵ suarũ natos fuisse diceretiᷤͤ:
quos certe amplius asꝑnamini.
quã carnes quas gustare ñ uul¬
tis. N̾a qͦd opinamini om̃s quidẽ
animas animaliũ de parentũ ci¬
bis uenire. a quib carcerib uoᷤ
liberare głiamini diuinã substan¬
tiã. que in ur̃is tenet᷑ alimentis.
nimiũ contra uos est: & ad carne ᷤ
edendas uos instantissime impel¬
lit. Cur enĩ animas quas illigatu¬
ri st̃ corpori qui carnib epulant᷑:
ñ p̃occupando & uescendo libera

Expanded text:
mium vos caro delectet, qui in pomis, mium vos caro delectet, qui in pomis, lignis, in terra ipsa denique sine ullo concubitu tam multi magnique nascuntur. Sed nescio quae ista simulatio est. Nam si vobis propterea displiceret caro, quod patris atque matris commixtione formatur, non illos principes tenebrarum de fructibus arborum suarum natos fuisse diceretis, quos certe amplius aspernamini quam carnes, quas gustare non vultis. 50. Nam quod opinamini omnes quidem animas animalium de parentum cibis venire, a quibus carceribus vos liberare gloriamini divinam substantiam, quae in vestris tenetur alimentis, nimium contra vos, et ad carnes edendas vos instantissime impellit. Cur enim animas, quas illigaturi sunt corpori qui carnibus epulantur, non praeoccupando et vescendo libera
Abbreviated transcription (Latin):
test. ꝓpter ĩnulloꝵ auctã pꝰtquã
terrȩ detͣcta st̃ firmitatẽ. ut iã
de uino cõmemoratũ ẽ qͦd fit robu¬
stius uetustate: t̃n si hec firmitas
uos moueret ut dixeiꝰ in nullo
magis cibo quã in carnib copiosi¬
orẽ partẽ dei ẽe ꝓbaretis. Non enĩ
athlete quib illud robur os ualn¬
tia marime necessaria est.hole¬
re ac ponnis &e ñ carne uescunt᷑.
An qͥa carnes alunt᷑ arborib ar¬
bores autẽ carnib ñ alunt᷑. idcir¬
co arbitramini illarũ quã nr̃a cor¬
pora ẽẽ meliora: Non considera¬
tis rem tã in ꝓmptu sitã arbusta
letiora & fecundiora. segetesq pin¬
guniores alimento stercoꝵs fierũ
cũ uos in accusatione carnis i¬
chil grauius uobis dicere indea¬
mini. quã cũ dicitis ẽẽ stercoꝵ
domũ: ᷤ Hinc gͥ alunt᷑ ea que uo¬
bis munda st̃. qͦd in ea re que uo¬
bis immunda ẽ multo ẽẽ immun¬
dius predicatis.
uod si carnẽ ob hoc asꝑnami¬
ni. qͦd p̾t concubitũ nascitur. uer¬

Expanded text:
test, propter nonnullorum auctam postquam terrae detracta sunt, firmitatem, ut jam de vino commemoratum est, quod fit robustius vetustate: tamen si haec firmitas vos moveret, ut dixi, in nullo magis cibo quam in carnibus, copiosiorem partem Dei probaretis esse. Non enim athletae, quibus illud robur et valentia maxime necessaria est, olere ac pomis, et non carne vescuntur. 49. An quia carnes aluntur arboribus, arbores autem carnibus non aluntur, idcirco arbitramini illarum quam nostra corpora esse meliora? Non consideratis rem tam in promptu sitam, arbusta laetiora et fecundiora, segetesque pinguiores alimento stercorum fieri, cum vos in accusatione carnis nihil gravius vobis dicere videamini, quam cum dicitis esse stercorum domum. Hinc ergo aluntur ea quae vobis munda sunt, quod in ea re quae vobis immunda est, multo esse immundius praedicatis. Quod si carnem ob hoc aspernamini, quod post concubitum nascitur, ver
Abbreviated transcription (Latin):
biłe̾. & uiolabiłe. & indigentiȩ
obnoxiũ. & imbecillitatẽ admit¬
tentẽ. & a miseria ñ tutũ. deum
mira cecitate possessi suadetis: &
mira cecitate possessis etiã ꝑsua¬
detis. Atq hoc parũ est. Non enĩ
corruptibiłe tantũ deũ dicitis. s
corruptũ. nec cõmutabiłe. s cõ¬
mutatũ: nec molabiłe. s molatũ:
nec qui possit indigentiã pati. s
indigentẽ: nec in quẽ casura sit
s in quẽ ceciderit imbecillitas:
nec qui miserẽẽ possit. s miserũ.
Ammã quippe dm̃ ẽẽ dicitis: uł par¬
tẽ dei. Nec uideo quomͦ d̾s ñ sit. qͣ
pars dicit᷑ dei. N̾a & auri pars au¬
rũ.: d argenti argentũ. ce lapidis
lapis. Et ut ad hec maiora uenia¬
mus: pars terre terra est. & aque
pars aqua. & aeris aer: ce siqͥd de
igne detͣaeris. ignẽ eẽ ñ negabis:
cs quelibet pars lueis nehil ali¬
ñ erit d̾s. an articulata deo forma
est. sic̃ hominis reliquorũq ami¬
mantiũ: ᷤ Nla pars hominis: ñ est

Expanded text:
et indigentiae obnoxium, et imbecillitatem admittentem, et a miseria non tutum Deum mira caecitate possessi suadetis, et mira caecitate possessis etiam persuadetis. Atque hoc parum est: non enim corruptibilem tantum Deum dicitis, sed corruptum; nec et commutabilem, sed commutatum; nec violabilem, sed violatum; nec qui possit indigentiam pati, sed indigentem; nec in quem casura sit, sed in quem ceciderit imbecillitas; nec qui miser esse possit, sed miserum. Animam quippe Deum esse dicitis vel partem Dei. Nec video quomodo Deus non sit, quae pars Dei dicitur: nam et auri pars aurum, et argenti argentum, et lapidis lapis; et, ut ad haec majora veniamus, pars terrae terra est, et aquae pars aqua, et aeris aer, et si quid de igne detraxeris, ignem esse non negabis, et quaelibet pars lucis nihilnon erit Deus? An articulata Dei forma est, sicut hominis, reliquorumque animantium? nam pars hominis non est
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃a. spũał non ex deinatura s poꝰ c̾at᷑a
ex nicħo fc̃a in bonum malum ꝯu̾tibilis. Et
talis qm̃ sensum quo ei post hanc uitam
actis ante carnem gestis meruit ut incatnẽ
in carnem in eludetetur it quidam uoluer̃t
S nec id̾o pot̾ eẽ in homine sine sorde petran
nisi a xp̃o fu̾it liberata. di .n. nutu anima ad
corpus uenit ut si secundum eius precep¬
tum agere uellet mercedem acciperet et̾ne
doloris continui sũ ignis et̾ni

Expanded text:
alis, non ex Dei natura, sed potius creatura ex nihilo facta, in bonum malumque convertibilis. Et talis, quoniam sensum, quo ei post hanc vitam actis ante carnem gestis meruerit ut in carne includeretur, ut quidam voluerunt; sed nec ideo potest esse in homine sine sorde peccati, nisi a Christo fuerit liberata. Dei enim nutu ad corpus anima venit, ut si secundum ejus praeceptum agere vellet, mercedem acciperet vitae doloris continui, sive ignis aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
iber contra epłam mani¬
chei quã uocant fundamenti. pͥnci¬
pia eius sola redarguit: s in ultimiᷤ
eius partib anfractus om̃s ubi ui¬
b admonerer. siqͣndo contͣ totã scri¬
bere placuisset. Hic liber sie ici¬
pit. Unũ uerũ deũ om̃ipotentẽ.

Expanded text:
iber contra epistulam Manichei, quam uocant fundamenti, principia eius sola redarguit, sed in ceteris illius partibus adnotationes, ubi uiibus admonerer, si quando contra totam scribere uacuisset. Hic liber. sic incipit: Vnum uerum deum omnipotentem.
Abbreviated transcription (Latin):
ad nos descenderunt. p̃r si quidem tradidit
filium suum quo redimeret sernos misit spi
hereditatem adoptatis. Nemo ergo de dei pi
rit exaudiet illum qr misericors est. tardius
siquidẽ illi iudetur omni peccatori uensam da¬
re ꝙͣ om̃i poc̃ori accipere sic enim festinat
rum passio sui. capax est anima omniũq¬
cupiscibilitatem ad dilectõnem. Uñ unu̾¬
sitatis capax inuenitur. sunt .n. in aĩa
quo suo ordine ⁊ gradu diligat omnia.
tionem tñ u̾ttatis ⁊ ordinem. dilectionis ne¬
quaquam ht nisi ex gr̃a. si quidem frã a do̾
mens rõnalis sicut eius ymaginem sus¬
cipit ita cognitõnem ⁊ amorem. uasa nãs
que c̾atrix sapĩa format ut sinit adiutͥr gr̃a
replet ne uacua sint. si strennuum opera¬

Expanded text:
ad nos descenderunt. Pater siquidem tradidit Filium suum, quo rein haereditatem adoptatis. Nemo ergo de Dei pierit, exaudiet illum, quoniam misericors est. Tardius siquidem ei videtur peccatori veniam dare, quam ipsi peccatori accipere. Sic enim festinat compassio sui. CAPUT VII. Anima cupiscibilitatem ad dilectionem universitatis capax invenitur. Sunt enim duo in quo suo ordine et gradu anima diligat omnia. tionem tamen veritatis et ordinem dilectionis nequaquam habet nisi ex gratia. Facta siquidem a Deo mens rationalis, sicut ejus imaginem suscepit, ita cognitionem et amorem. Vasa namque quae creatrix Sapientia format ut sint, adjutrix gratia replet ne vacua sint, si strenuum opera