comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rio. factꝰ ẽ xp̃i bonꝰ odor moñ loco: & eiꝰ exempła
sequentes multi delonge & deppe monasticã con-¬
u̾sationẽ certatim expetebant. Eodẽ qͥppe
tempore tedbaldꝰ nobilis adolescens. clam diffu-¬
giens a cõparũ consortio. exul & pauꝑ dño mili¬
tauit: & coronã p̃mioꝵ extimplo consecutꝰ. uicto¬
riam qua nunc fulget in multorũ m̃tib pła-¬
tauit. Quis enim audiens arnulfum. militũ sci¬
licet maiestatẽ. scłm respuisse: ñ conti Enuo
amore scłi solueret᷑: Quis in quã facile poterat
ñ mirari homin̾ẽ genere nobiłe. amicis potenti-¬
b fultũ. statura ꝓcerũ. uultu decoꝵ cui mundꝰ
fauebat. quẽ tota scłi gła sequebatur: tam repen¬
te conu̾sum. ut de summis diuitiis ad infimã
pauꝑtatẽ. tractꝰ amore. xp̃i semetipsum. deice-¬
ret. De regione qͦq flandrensi & brabalitia.
multi tam derici quã laici sacrũ beati me-¬

Expanded text:
rio, factus est Christi bonus odor in omni loco, et ejus exempla rio, factus est Christi bonus odor in omni loco, et ejus exempla sequentes multi, de longe et de prope manasticam conversationem certatim expetebant. Eodem quippe tempore Tedbaldus nobilis adolescens, clam diffugiens a comparium consortio, exsul et pauper Domino militavit; et coronam praemiorum exemplo consecutus, victoriam qua nunc fulget, in multorum mentibus plantavit. Quis enim audiens Arnulfum, militum scilicet majestatem et saeculum respuisse, non continuo amore saeculi solveretur? Quis, inquam, facile poterat non mirari hominem genere nobilem, amicis potentibus fultum, statura procerum, vultu decorum, cui mundus favebat, quem tota saeculi gloria sequebatur, tam repente conversum, ut de summis divitiis ad infimam paupertatem tractus amore Christi semetipsum dejiceret. De regione quoque Flandrensi et Brabantia, multi tam clerici quam laici sacrum beati Me
Abbreviated transcription (Latin):
ut post suam mortẽ statũ suȩ retributionis &
animȩ suȩ habitũ demonstraret. At ille qͦd fi-¬
dei calore & ꝓficiendi amore p̃sũmptũ agnouit :
se implenurũ fidelit̾ ꝑmisit. Et cũ a scło emi¬
graset: scd̾m ꝓmissionẽ sepesato seruo dĩ armul¬
fo głosam de se p̾buit uisionẽ: alacre & gau¬
dente. beatȩq requiei se coniunctũ lucifluȩ de-¬
monstrans. Cui arnulfus ait. Pater qͥd agiꝰ:
aut qualit̾ tecũ fit: Uel aliquã penã ꝓqͦuis
reatu ꝑtulisti: At ille respondit. Causa illiꝰ
lactis ꝑ te mͥ ministrati & parumꝑ a me comesti.
aliquid penarũ sustinui: idcireo qͦd idẽ lac de
substantia paupum comparasti. S tam hoc ꝗͣ
nȩ seruitutis cultũ: & demceps ñ quieuit a p̃cib
pulsans abbatis uoluntatẽ. donec impetrauit
qd optabat: ut scilicet eaudẽ subintraret secre-¬
tȩ conu̾sationis reclusionẽ. Hoc potitꝰ deside¬

Expanded text:
ut post suam mortem statum suae retributionis et ut post suam mortem statum suae retributionis et animae suae habitum demonstraret. Ac ille, quod fidei calore et proficiendi amore praesumptum agnovit, se impleturum fideliter promisit. Et cum a saeculo emigrasset, secundum promissionem saepe fato servo Dei Arnulfo gloriosam de se praebuit visionem, alacrem et gaudentem, beataeque requiei se conjunctum lucifluae demonstrans. Cui Arnulfus ait: Pater, quid agis? aut qualiter tecum fit? vel aliquam poenam pro quo reatu pertulisti? At ille respondit: Causa illius lactis per te mihi ministrati, et parumper a me comesti, aliquid poenarum sustinui; idcirco quod idem lac de substantia pauperum comparasti. Sed tam hoc, quam nae servitutis cultum, et deinceps non quievit a precibus, pulsans abbatis voluntatem, donec impetravit quod optabat, ut scilicet eamdem subintraret secretae conversationis reclusionem. Hoc potitus deside
Abbreviated transcription (Latin):
ram uitã ducebat. diuinȩ contemplationi in-¬
cessant̾ anbelans. Huic arnulfus sollicite obse¬
quebat᷑ ñ qͥa famusantiũ copia deeẽt: s ut
magis artiora sc̃i feruoris argum̃ta ab illo hau-¬
riret. Cumq pt multos continentiȩ agones
ad uitȩ mortalis finẽ iam tenderet: uirib cor¬
poris cȩpit destitui: & ualido angore urgeri.
Tunc amabiłe arnulfũ sͥ indefesse ministiantẽ
rogauit. ut modicũ lactis sͥ ꝓuideret: q̃ imbe¬
cille corpꝰ uł ad punctũ recreare debuisset. Qđͦ
arnulfue implere festinans. tulit panẽ unũ
ex his qͥ pauꝑib erant deputati: q pane cõpa¬
ratũ lac. obtulit seruo di. Ille qͥdem sumpsit.
s ex eo parũ ꝓfecit. Nam & morb & ȩtas
ilłu grauit̾ depͥmebant: immo potiꝰ dispen¬
satio celestis ad reqͥem ꝓmerendam diumo
uerbere caaptabat: quȩ flagellat omnẽ filiũ que
recipit. Hunc itaq orauit. xp̃i miles arnulfus:

Expanded text:
ram vitam ducebat, divinae contemplationi inram vitam ducebat, divinae contemplationi incessanter anhelans. Huic Arnulfus sollicite obsequebatur; non quia famulantium copia deesset, sed ut magis arctiora sancti fervoris argumenta ab illo hauriret. Cumque post multos continentiae agones ad vitae mortalis finem jam tenderet, viribus corporis coepit destitui, et valido angore urgeri: tunc amabilem Arnulfum sibi indefesse ministrantem rogavit, ut modicum lactis sibi provideret, quo imbecille corpus vel ad punctum recreare debuisset. Quod Arnulfus implere festinans, tulit panem unum ex his qui pauperibus erant deputati, quo pane comparatum hac obtulit servo Dei. Ille quidem sumpsit, sed ex eo parum profecit; nam et morbus et aetas illum graviter deprimebant; imo potius dispensatio coelestis ad requiem promerendam divino verbere coaptabat, quae flagellat omnem filium quem recipit. Hunc itaque oravit Christi miles Arnulfus,
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ om̃ib p̾tendens. Quadam uͦ die in con¬
uenti fratrũ qͥddam ꝓloqui uolens. ñ potuit
more francoꝵ ad unguem expͥmere u̾bum:
idcuro dixit ei abbas. ut ad horam sileret. ne
scilicet utilitas causȩ differret᷑: si latiꝰ inde tra¬
ctaret᷑. Quod tacendi mandatũ corde simpliet.
& delo uerȩ obedientiȩ ꝑ aliqͦt menses serua¬
uit: nulli dans u̾bum. nulli reddens respon¬
sum: donec a fr̃ib nuntiatũ ẽ abbati. qͦd om̃i¬
no mutꝰ eẽt. Et abbas eum euocans ac requi¬
rens cur taceret: didicit diuturni causam si¬
lentii fuisse. mandatũ ab eo iniunctũ silendi.
ꝙuiammirans renouatã in hoc sauli simplici¬
tatẽ: & congaudens feruori eiꝰ circa obedientiã:
p̾cepit ut causa edificationis interim frib ex-¬
hiberet obsequiũ collocutionis:
qͥdam nomine eremboldꝰ. ꝓpt̃ diunnũ amorẽ
reclusꝰ: qͥ de gente flandrensi ortꝰ durã & austẽ¬

Expanded text:
cundum omnibus praetendens. Quadam vero die in concundum omnibus praetendens. Quadam vero die in conventu fratrum quiddam proloqui volens, non potuit more Francorum ad unguem exprimere verbum, idcirco dixit ei abbas, ut ad horam sileret, ne scilicet utilitas causae differretur, si latius inde tractaretur. Quod tacendi mandatum corde simplici et zelo verae obedientiae per aliquot menses servavit, nulli dans verbum, nulli reddens responsum, donec a fratribus nuntiatum est abbati quod omnino mutus esset. Et abbas eum evocans ac requirens cur taceret, didicit diuturni causam silentii fuisse mandatum ab eo injunctum silendi. Qui admirans renovatam in hoc Pauli simplicitatem, et congaudens fervori ejus circa obedientiam, praecepit ut causa aedificationis interim fratribus exhiberet obsequium collocutionis. quidam, nomine Eremboldus, propter divinum amorem reclusus, qui de gente Flandrensi ortus duram et auste
Abbreviated transcription (Latin):
ricordiȩ uiscerib afflueret: & lib̾alis ꝑ om̃ia habe-¬
ret᷑. Pro qua causa dum die quadam p̃dium ad
agapem deputatũ solus inuiseret: cuncti canes
uici adiacentis in eũ subito insiluert̃. dentib ra-¬
bidis ilłu dilacerare cupientes. Quib manu ex-¬
tensa innuit ut se sequerent᷑: & sic rabiem in ob-¬
do prexert̃: & qu̾ãdiu ibi mansit cũ eo mansert̃.
ac tandẽ illo reu̾tente simul redierunt: nec ali-¬
quem in eiꝰ p̾sentia morsu uł latratu insectati et̃.
Cepit interea ualida se mortificatione carnis con-¬
stringere: uigiliis & ieiuniis oꝑam dare: ora¬
tionib ꝓlixis cũ lacrimis insistere: & se iom̃¬
b ꝓbabiłe exhibere. Et ut funditꝰ sͥ risum mo¬
tũq leticiȩ temporalis extingueret. asꝑrimo &
nodoso spmosoq tribuli ramo corpꝰ fuũ sub ue¬
ste p̾ciuxit: membra uirilit̾ macerans. e m̃ten
ad cȩlestia dirigens: uultũ tam̃ hylarem ac io¬

Expanded text:
ricordiae visceribus afflueret, et liberalis per omnia habericordiae visceribus afflueret, et liberalis per omnia haberetur. Pro qua causa, dum die quadam praedium ad agapem deputatum solus inviseret, cuncti canes vici adjacentis in eum subito insiluerunt, dentibus rabidis illum dilacerare cupientes. Quibus manu extensa innuit ut se sequerentur, et sic rabiem in obdo perrexerunt, et quandiu ibi mansit cum eo manserunt, ac tandem illo revertente simul redierunt; nec aliquem in ejus praesentia morsu vel latratu insectati sunt. Coepit interea valida se mortificatione carnis constringere, vigiliis et jejuniis operam dare, orationibus prolixis cum lacrymis insistere, et sese omnibus probabilem exhibere. Et ut funditus sibi risum motumque laetitiae temporalis exstingueret, asperrimo et nodoso spinosoque tribuli ramo corpus suum sub veste praecinxit, membra viriliter macerans, et mentem ad coelestia dirigens vultum tamen hilarem et ju
Abbreviated transcription (Latin):
mnia deniq miliciȩ studia ꝑcucurrit: imꝑta-¬
lib seu regalib bellis int̾fuit: in pͥncipum
curiis quaquau̾sum tieniens facundꝰ causidicꝰ eni-¬
tuit. Grabantinas atq flandrenses lites sedito-¬
nesq obice suȩ prudentiȩ multociens diremit:
atq tremore suȩ in cõparabilis fortitudiis com-¬
p̾ssit: dũ ñ eẽt̃ qui illiꝰ uirib seu u̾bis ratione ua¬
lidis obiuare temptaret. Ab imꝑatore romanoꝵ.
a rege angloꝵ. & a comitib ꝓpinquis amplas posᷤ-¬
sessiones rerũq ꝓcurationes. ac illustrissima matͥ-¬
monia sͥ oblata semꝑ recusauit: memor uidelicet.
qͥa ñ ad usum scłi. s ad laudẽ gr̃ȩ dĩ xp̃ofonꝰ uo-¬
amq annuũ cursũ in regłari tramin U. Ediderit:¬
te ꝑegerat: & ob maiorẽ deuotionis atq obedien-¬
tiȩ ꝓbationẽ iniungit᷑ ei cura elemosinȩ. & alendo¬
rũ pauꝑum sollicitudo. Dignum planȩ nego-¬
tium: ut ei cura pauꝑum cõmitteret᷑. qͥ e mise¬

Expanded text:
mnia denique militiae studia percurrit, imperialibus seu regalibus bellis interfuit, in principum curiis quaquaversum veniens facundus causidicus enituit. Brabantinas atque Flandrenses lites, seditionesque obice suae prudentiae multoties diremit, atque tremore suae incomparabilis fortitudinis compressit, dum non esset qui illius viribus, seu verbis ratione validis obviare tentaret. Ab imperatore Romanorum, a rege Anglorum et a comitibus propinquis amplas possessiones rerumque procurationes ac illustrissima matrimonia sibi oblata semper recusavit, memor videlicet quia non ad usum saeculi, sed ad laudem gratiae amque annuum cursum in regulari tramite peregerat, et ob majorem devotionis atque obedientiae probationem, injungitur ei cura eleemosynae, et alendorum pauperum sollicitudo. Dignum plane negotium, ut ei cura pauperum committeretur, qui et mise
Abbreviated transcription (Latin):
damnauisset. Ab om̃ib exorat᷑: mercedẽ man-¬
sionis exsoluit. Acceptũ enim trncũ: benedic¬
tione condiuit Quo pastȩ auiculȩ. auditꝰ habi-¬
tantiũ usq ad molestiam frequentatis cantibꝰ
fatigabant: ita uirtꝰ diuina etiam in reb mini-¬
mis maxima preminebat: .xix.
odem tempore ex brittanniis directa le-¬
gatio. gallicanis ep̃is nuntiauit pelagi¬
anam ꝑu̾sitatẽ. in locis suis late ppłos occupaᷤ¬
se: & quã pͥmũ fidei catholicȩ debere succurri.
Ob quã causam synodꝰ innumerosa colligit᷑:
omniũq iudicio duo p̃clara religionis lumi-¬
na uniu̾soꝵ p̾cib ambiunt᷑. Germanꝰ aclupus
apłici sacerdotes: terram corporib. celũ meritis
possidentes. Et quanto laboriosior necessitas
apparebat. tanto eam ꝓmptiꝰ heroes deuotis-¬
simi suscepunt: celeritat̾e negotii fidei stimu¬
lis maturantes:¬

Expanded text:
damnavisset. Ab omnibus exoratus, mercedem mandamnavisset. Ab omnibus exoratus, mercedem mansionis exsolvit. Acceptum enim triticum benedictione condivit, quo pastae aviculae auditus habitantium usque ad molestiam frequentatis cantibus fatigabant. Ita virtus divina etiam in rebus minimis maxima praeminebat. 12. Eodem tempore ex Brittaniis directa legatio Gallicanis episcopis nuntiavit, Pelagianam perversitatem in locis suis late populos occupasse et quam primum fidei catholicae debere succurri. Ob quam causam synodus numerosa collecta est, omniumque iudicio duo praeclara relegionis lumina universorum precibus ambiuntur, Germanus ac Lupus apostolici sacerdotes, terram corporibus, caelum meritis possidentes. Et quanto laboriosior necessitas apparebat, tanto eam promptius eroes devotissimi susceperunt, celeritatem negotii fidei stimulis maturantes
Abbreviated transcription (Latin):
assistens. Rudera tumultuariȩ suꝑ iecta ꝑ tem¬
pꝰ: rastris auulsa purgant᷑. Inueniunt᷑ corpora
fusa fine ordine: ossa ferreis adhuc nexib illi¬
gata. Ad legem sepulturȩ fossa dirigitur:
membra exuta uincłis. linteis ambiunt᷑ Hu¬
mus suꝑ iecta componit᷑: oratio int̾cessionis im¬
penditur. Obtinetur defunctis requies: ita ut
post eamdem diem. fine ullo terroris indicio. do¬
miciliũ frequentato habitatore floruerit: xuiii.
eq illud omittendu uidet᷑: qͦd in eodem
itinere post dies aliqͦt noctis cȩcitate. cõ-¬
pulsꝰ. mediocͥum ꝑsonarũ successit hospicio sã
id maxime ambitũ fugiens requirebat. Cumq
in diuino oꝑe solito ꝑnoctasset offitio: lux or-¬
ta ẽ nullis galloꝵ cantib nuntiata: cũ earum
auiũ copia in hisdẽ domib non decẽt. Causã
nouitatis explorat: agnoscit multũ iam tempꝰ¬
eẽ. qͦ tristis taciturnitas naturale gallicinium

Expanded text:
adsistens. Rudera tumultuarie superiecta per temadsistens. Rudera tumultuarie superiecta per tempus rastris avulsa purgantur; inveniuntur corpora fusa sine ordine, ossa ferreis adhuc nexibus inligata. Ad legem sepulturae fossa dirigitur, membra exuta vinculis linteis ambiuntur, humus superiecta conponitur, oratio intercessionis inpenditur; obtinetur defunctis requies, viventibus quies, ita ut post eandem diem sine ullo terroris indicio domicilium frequentato habitatore floruerit. 11. Neque illud omittendum videtur, quod in eodem itinere post dies aliquot, noctis caecitate conpulsus, mediocrium personarum successit hospitio; nam id maxime, ambitum refugiens, requirebat. Cumque in divino opere solito pernoctasset officio, lux orta est, nullis gallorum cantibus nuntiata, cum earum avium copia in hisdem domibus non deesset. Causam novitatis explorat; agnoscit, multum esse iam tempus, quo tristis taciturnitas naturale gallicinium
Abbreviated transcription (Latin):
entis erigitur. Parietes ȩtiam saxoꝵ imbribus
collidunt᷑. Tum uͦ territꝰ lector p̃fidiũ sacerdo-¬
tis implorat. Qui statim ꝓsiliens esfigiem terri-¬
bilis imaginis intuet᷑. & p̾missa obsecratione no-¬
minis xp̃i. imꝑat ut qͥs eẽt quid ue illic ageret
fateretur. Qui ꝓtinꝰ terrifica uanitate deposita.
uoce humili more fupplicantis eloquit᷑: se uel
comparem suũ auctores cͥminũ fuisse multoꝵ.
in sepultos iacere: & ob hoc inqͥetare homines. qͥa
ipsi quieti eẽ non possent. Rogat ut ꝓ eis dñm
dep̾caretur: quatinꝰ recepti requiem mererentur.
Ad hȩc uir sc̃s indoluit: imꝑatq ut locũ osten-¬
deret quo iacerent. Tum uͦ cereo p̾cedente dux ũ-¬
bra ꝓgreditur: & int̾ difficultates maximas rui¬
narum in tempesta nocte locũ in qͦ piecti fuerant
indicauit. Ut uͦ mundo est redditꝰ dies. circum¬
iectos incolas inuitat. hortat᷑: ipse oꝑis maturator

Expanded text:
entis erigitur, parietes etiam saxorum imbribus entis erigitur, parietes etiam saxorum imbribus conliduntur. Tum vero deterritus lector praesidium sacerdotis implorat. Qui statim prosiliens, effigiem terribilis imaginis intuetur et, praemissa obsecratione nominis Christi, imperat, ut, quis esset quidve illic ageret, fateretur. Qui protinus, terrifica vanitate deposita, voce humili more supplicantis eloquitur, se vel conparem suum auctores criminum fuisse multorum, insepultos iacere et ob hoc inquietare homines, quia ipsi quieti esse non possent; rogare, ut pro his Dominum precaretur, quatenus recepti requiem mererentur. Ad haec vir sanctus indoluit imperatque, ut locum ostenderet, quo iacerent. Tum vero, cereo praecedente, dux umbra progreditur et inter difficultates maximas ruinarum intempesta nocte locum, in quo proiecti fuerant, indicavit. Ut vero mundo est redditus dies, circumiectos incolas invitat, hortatur, ipse operis maturator
Abbreviated transcription (Latin):
uodam em̃ tempore cũ hẏeme iter ageret.
ac diem tot̾a in ieiunio ac fatigatione ma-¬
gna duxisset: cõmonet᷑ ut cogente uesꝑe qͦcũq
succederet. Erat eminꝰ domiciliũ absq tectis iam
pͥdem sine habitatorib semirutis. qͦd ȩtiam ꝑ in-¬
curiam uulgi arbusta contexerant: ut pene eẽt
melius noctem sub nudi aeris rigõre durare. ꝗͣ
domũ in habitabiłe p̾dixissent. Quod uͥ uin
beatissimꝰ cõmꝑit. horrentes ruinas qͣsi amenita-¬
tes expetiit: ibiq int̾ multiplices quȩ qͦndam
fuerant mansiones. inuenta uix una est. quȩ in-¬
star haberet habitacłi. Illic claues & sarriule
& paucissimi comites collocant᷑: quib breuis cẽ¬
nula usui fuit. ep̃o penitꝰ abstinente. Dende al-¬
ta iam nocte. cũ unꝰ ex clericis legendi fuscepiss
offitium: ille ieiunio ac fatigatione confectus.
sopore suꝑatꝰ est. Tum subito ante os legentis asti-¬
tit umbra terribilis: & paulatim sub ocłis intu-¬

Expanded text:
Quodam tempore, cum iter hieme ageret ac diem totam in ieiunio ac fatigatione duxisset, commonetur, ut, cogente vespera, quocumque succederet. Erat eminus domicilium, tectis iam pridem sine habitatore semirutis, quod etiam per incuriam vulgariam arbusta contexerant, ut paene esset melius, noctem sub nudi aeris rigore durare, quam domum inhabitabilem praedixissent. Quod ubi vir beatissimus conperit, horrentes ruinas quasi amoenitates expetiit, ibique inter multiplices quae quondam fuerant mansiones inventa vix una est, quae instar haberet habitaculi. Illic leves sarcinulae et paucissimi comites conlocantur, quibus brevis cenula esui fuit, episcopo penitus abstinente. Deinde alta iam nocte, cum unus ex clericis legendi suscepisset officium, ille, ieiunio et fatigatione confectus, sopore superatus est: cum subito ante ora legentis adstetit umbra terribilis et paulatim sub oculis intu
Abbreviated transcription (Latin):
exiieret: & integra sopiti reparatione lumi-¬
mie de cȩtero frueret᷑. Laudes in dm̃. grates
in scm̃ fundunt᷑ in explebiles: collatũq be-¬
neficiũ duplici gratulatione suscipitur:
qͦd & repentinũ accessit: & impacatȩ ualitu-¬
dinis in euitabilem necessitatẽ ultra quam
uotis aspirari poterat circũscripsit. Quod¬
q tunc qͥdem p̃ manib inuentũ est. ar¬
millas aureas saero sepulchro obtulit: de-¬
uotionis uͦ tantũ & beniuolentiȩ erga scm̃ con-¬
cepit locũ. quantũ postea rerũ ingens ꝓbauit
effectus. His ita explicitis: in sui uris recessit
latifundia:¬

Expanded text:
exueret, et integra sopiti reparatione lumiexueret, et integra sopiti reparatione luminis de caetero frueretur. Laudes in Deum, grates in sanctum funduntur inexplebiles; collatumque beneficium duplici gratulatione suscipitur, quod et repentinum accessit, et impacatae valetudinis inevitabilem necessitatem, ultra quam votis aspirari poterat, circumscripsit. Quodque tunc quidem prae manibus inventum est, armillas aureas sacro sepulcro obtulit, devotionis vero tantum et benevolentiae erga sanctum concepit locum, quantum postea rerum ingens probavit effectus. His ita explicitis, in sui juris recessit latifundia
Abbreviated transcription (Latin):
nitas desꝑabat᷑ infecto. T emꝑtando negotio
dictꝰ dies: pie impias medicoꝵ ꝓuocabat in-¬
stantiꝰ officinas. Iamq aderat cum ille int̾
spem metũq satis anxiꝰ. ut noctẽ fere totam
in somnẽ exegerat: ante lucanum credidit.
cȩlestes pͥus quesiturꝰ p̃cib medicinas. Ad
sepulchrũ germani beatissimi uotoꝵ plenꝰ
accessit: fratribꝙ nocturnã stationẽ ex more
ꝑagentib diu totius strage corporis in oratio-¬
ne ꝓcubuit. Interea dolor seuire acriꝰ. ille ta-¬
men nichilominꝰ cepto ꝑsistere. Locꝰ herbis
erat consitꝰ. His ille inecta manu: captandi
gr̃a refrigerii. ocłm fouit aliquandiu. Hore
paululo int̾iecto: manũ fronti detrahit. her-¬
bisq summotis om̃imodam cũ dolore mira-¬
tꝰ ẽ. cesfisse caliginẽ. Ita beati Germani meri-¬
tis. pͥncipi consultũ deuotissimo: ut unius
usura diluculi. & minaces medicoꝵ t̾rores

Expanded text:
nitas desperabatur infecto. Tentando negotio nitas desperabatur infecto. Tentando negotio dictus dies pie impias medicorum provocabat instantius officinas . 87. Jamque aderat; cum ille inter spem metumque satis anxius, ut noctem fere totam insomnem exegerat, antelucandum credidit; coelestes prius quaesiturus precibus medicinas, ad sepulcrum Germani beatissimi votorum plenus accessit; fratribusque nocturnam stationem ex more peragentibus, diu totius strage corporis in oratione procubuit. Interea dolor saevire acrius; ille tamen nihilominus coepto persistere. Locus herbis erat consitus: his ille injecta manu, captandi gratia refrigerii, oculum fovit aliquandiu. Horae paululo interjecto, manum fronti detrahit, herbisque submotis, omnimodam cum dolore miratus est cessisse caliginem. Ita beati Germani meritis principi consultum devotissimo, ut unius usura diluculi et minaces medicorum terrores
Abbreviated transcription (Latin):
emoratꝰ pͥnceps cũ in dies magnifi¬
cis honoꝵ ꝓfectib fingularis attolle¬
ret ãpic̃e potestatis: contigit scd̾as res illiꝰ
ex temporalit̾ irruentis in comodi molestia
int̾turbari. Ita namq illum uniꝰ ocłoꝵ cla-¬
des immane confecerat: ut accedente tẽpore
craᷤ si suꝑductu glaucomatis pupilla defiti-¬
ens cum dampno luminis. intolerandi co-¬
tidie coaceruaret augm̃ta doloris. Turba
medicoꝵ e palatio cunctisq regni partib
coacta confluxerat: multiformẽ artis indu-¬
striam collatis peritiȩ uirib in pͥncipem ex-¬
penfura. Diu multũq absq oꝑe p̃cio labo¬
ratum: qͥcqͥd humanȩ fuit exꝑientiȩ frustͣ
consumptũ est. Ita adulta pestis. usq mor¬
bida sensim crudescens: qu̾auis spectatissimo-¬
rum & uota & manꝰ eliserat medicoꝵ. Itaq
qͦd artis ẽ. uł maximũ uł supp̃mũ: ferro
cauterioq agendũ qͦd suꝑ erat decreuerunt.
Princeps urgere factũ: quandoqͥdem eo sa-¬

Expanded text:
emoratus princeps cum in dies magnificis honorum profectibus singularis attolleret apicem potestatis, contigit, secundas res illius extemporaliter irruentis incommodi molestia interturbari: ita namque unius oculorum clades immane confecerat, ut accedente tempore, crassi superductu glaucomatis pupilla deficiens, cum damno luminis intolerandi quotidie coacervaret augmenta doloris. Turba medicorum e palatio cunctisque regni partibus coacta confluxerat, multiformen artis industriam, collatis peritiae viribus, in principem expensura. Diu multumque absque operae pretio laboratum; quidquid humanae fuit experientiae, frustra consumptum est: ita adulta pestis visque morbida sensim crudescens, quamvis spectatissimorum, et vota et manus eluserat medicorum. Itaque quod artis est vel maximum, vel supremum, ferro cauterioque agendum, quod supererat, decreverunt. Princeps urgere factum; quandoquidem eo sa
Abbreviated transcription (Latin):
rigidus. in corde suo intelligens se dampnatu:
uotũ uouit dicens. S cio me p̃sũptuosũ extius¬
se beatissime confessor: sed deuotio exegit ut p̃¬
sumerẽ. Et ido sime dignaris absoluere. & ad
ꝓpͥa cũ tua gr̃a redire ꝑmiseris: in basilica has
reliqͥas condens festiuitarẽ tuam deuotissime.
annis singulis celebrare curabo. Cuiꝰ clausum
murmur uir scs̃ intelligens: eum absoluit &
abire ꝑmisit incolumem. Qui ueniens reliqͥaᷤ
illas in ęccłia posuit: & scĩ festa ꝑ singulos an¬

Expanded text:
rigidus, in corde suo intelligens se damnatum, rigidus, in corde suo intelligens se damnatum, votum vovit, dicens: Scio me praesumptuosum exstitisse, beatissime confessor; sed devotio exegit ut praesumerem; et ideo, si me dignaris absolvere, et ad propria cum tua gratia redire permiseris, in basilica has reliquias condens, festivitatem tuam devotissime annis singulis celebrare curabo. Cujus clausum murmur vir sanctus intelligens, eum absolvit et abire permisit incolumem. Qui veniens, reliquias illas in ecclesia posuit, et sancti festa per singulos an
Abbreviated transcription (Latin):
eniq & Gregoriꝰ turonoꝵ antistes. miracłoꝵ
curiosꝰ indagator ac studiosissimꝰ editor:
ĩmulla ad huiꝰ & ꝑ huiꝰ beatissimi patris memo¬
riam patrata cominemorat. Quȩ suis qũã nr̃is
uerbis intimanda maluimꝰ: ne rei absq p̃tio oꝑe
ꝑmutatȩ qͥddam fidei detrahamus. Gexmanꝰ
in qͥt głosus confessor: in urbe rauenna obiit.
autisiodoꝵ delatus: sepulturȩ mandatꝰ est.
Gempore autẽ teudechildȩ reginȩ. ñinus qͥ
ta reginȩ tributa reuertens. autisiodorensem
urbem adiuit: causa tantũ religionis. Prouo¬
diutissime orasset: extracto de uagina cultro¬
sepulchrũ habebat᷑ nemine uidente ꝑcussit:
De quo excussa particła modica. tamꝗ̃ ȩneus
diriguit: ita ut nullũ membrũ posset ullatenꝰ
uendicare. aut uocem emittere. Uidentes aũt
eum pueri sic iace̾ nesciebant qͥd ei euenisset.
Accedens uͦ unꝰ eoꝵ cũ eum int̾pellasset: nullũ
ab eodem responsum accepit. Tum ille ut erat

Expanded text:
enique et Gregorius, Turonorum antistes, miraculorum curiosus indagator ac studiosissimus editor, nonnulla ad hujus et per hujus beatissimi Patris memoriam patrata commemorat; quae suis, quam nostris, verbis intimanda maluimus, ne rei absque pretio operae permutatae quiddam fidei detrahamus. Germanus, inquit, gloriosus confessor in urbe Ravenna obiit, Autisiodorum delatus, sepulturae mandatus est. Tempore autem Teudechildae reginae, Nunninus ta reginae tributa revertens, Autisiodorensem urbem adivit, causa tantum religionis: provodiutissime orasset, extracto de vagina tsepulcrum habebatur, nemine vidente, percussit; de quo excussa particula modica, tanquam aeneus diriguit; ita ut nullum membrum posset ullatenus vindicare, aut vocem emittere. Videntes autem eum pueri sic humi jacere, nesciebant quid ei evenisset: accedens vero unus eorum, cum eum interpellasset, nullum ab eodem responsum accepit. Tum ille, ut erat
Abbreviated transcription (Latin):
nulfi oratorio reqͥescit. Pro eo deniq qͦd a
beato apnulfo iam fati reges orignie duxe-¬
rant: suoꝵ ibi caroꝵ defuncta corpora posue-¬
re. Nam ibi humatȩ sunt duȩ regis pippi-¬
ni filiȩ: quarũ una rothahildis altera ade-¬
lahildis appellata ẽ. Ibi qͦq & iunioris regis
karoli duȩ nichilominꝰ tumulatȩ sunt natȩ:
scilicet adhelahildis & hildegardis. Quȩ hil-¬

Expanded text:
nulfi oratorio requiescit. Pro eo denique, quod a nulfi oratorio requiescit. Pro eo denique, quod a beato Arnulfo iam fati reges originem ducerent, suorum ibi carorum defuncta corpora posuere. Nam ibi humatae sunt duae regis Pippini filiae, quarum una Rodthaid, altera Adelaid appellata est. Ibi quoque et iunioris regis Karoli duae nihilominus tumulatae sunt natae, scilicet Adelaid et Hildigart; quae Hil
Abbreviated transcription (Latin):
eximens. suis addidit sceptris: cundaq nichi-¬
lominꝰ italia nuti dominatione potitꝰ ẽ. De
qͦ uiro. nescias utrũ uirtut᷑e in eo bellicã: an
sapientiȩ claritatẽ. omniũq lib̾aliũ artium
magis ammireris peritiam. Hic ex hildegar¬
de coniuge: quatuor filios & qͥnq filias ꝓere¬
auit. Habuit tam̃ ante legale conubutĩ ex hi-¬
miltruda nobili puella filiũ nomine pippi¬
nũ. Natoꝵ sane eiꝰ qͦs ei hildegardis peꝑit: ista
sunt nomina. Primꝰ dictꝰ ẽ katolꝰ scilicet pa¬
tris ac ꝓaui uocabulo nuncupatꝰ. Sods̃ item
pippinꝰ. frũ atq auo equiuocꝰ. Terciꝰ hludoui¬
cꝰͣqui cũ lothario qͥ biennis occubuit. uno par¬
tu ẽ genitꝰ. Ex quib iam dõ fauente. minor
pippinꝰ iam regnũ italiȩ. hludouicꝰ aqͥtaniȩ
tenent. Mortua aũ hildegardȩ. rex excellenti¬
simꝰ karolꝰ fasteradam duxit uxor̃e. Quȩ hil¬
degardis: apud urbem metensem in beati ar-¬

Expanded text:
eximens, suis addidit sceptris; cunctaque nihieximens, suis addidit sceptris; cunctaque nihilominus Italia miti dominatione potitus est. De quo viro nescias, utrum virtutem in eo bellicam, an sapientiae claritatem omniumque liberalium artium magis admireris peritiam. Hic ex Hildegard coniuge quattuor filios et quinque filias procreavit. Habuit tamen, ante legale connubium, ex Himiltruda nobili puella filium nomine Pippinum. Natorum sane eius quos ei Hildegard peperit, ista sunt nomina: primus dictus est Karolus, scilicet patris ac proavi vocabulo nuncupatus; secundus item Pippinus, fratri atque avo aequivocus; tertius Lodohic qui cum Hlothario, qui biennis occubuit, uno partu est genitus; ex quibus iam Deo favente minor Pippinus regnum Italiae, Lodohic Aquitaniae tenent. Mortua autem Hildegard, rex excellentissimus Karolus Fasteradam duxit uxorem. Quae Hildegard apud urbem Mettensem in beati Ar
Abbreviated transcription (Latin):
bella quȩ gessit. ita p̃cipue saracenos detrunit.
ut usq hodie gens illa truculenta & ꝑfida.
francoꝵ arma formidet. Hic itaq genuit pip-¬
pinũ. sapientia nichilominꝰ & fortitudine sa-¬
tis clarũ: qͥ int̾ reliqua quȩ patrauit. uuasco-¬
nes iam dudum francoꝵ ditioni rebelles cũ
uuifario suo pͥncipe felicitate mira debella¬
uit. & subdidit. Huiꝰ item filiꝰ magnꝰ rex karo¬
lus extitit: qͥ francoꝵ regnũ sicut numꝗͣ antea
fuerat dilatauit. Deniq int̾ plura & miran-¬
da quȩ gessit: longobardoꝵ gente bis iam a pa-¬
tre deuictã. altero eoꝵ rege cui desideriꝰ nom
erat capto. alterũq qͥ dicebat᷑ ad algisꝰ & cum
genitore regnantẽ suo constantinopołi pulso.
uniu̾sam sine graui p̾lio suȩ subdidit ditio-¬
ni: & qͦd raro fieri assolet. clem̃ti moderatione
uictoriam temꝑauit. Romanos p̃terea ipsã¬
longobardis dep̾ssa gemebat duris angustiis

Expanded text:
bella quae gessit, ita praecipue Sarracenos detrivit, bella quae gessit, ita praecipue Sarracenos detrivit, ut usque hodie gens illa truculenta et perfida Francorum arma formidet. Hic itaque genuit Pippinum, sapientia nihilominus et fortitudine satis clarum, qui inter reliqua quae patravit, Wascones iamdudum Francorum dicioni rebelles cum Waifario suo principe facilitate mira debellavit et subdidit. Huius itaque filius magnus rex Karolus extitit, qui Francorum regnum, sicut nunquam ante fuerat, dilatavit. Denique inter plura et miranda quae gessit, Langobardorum gentem bis iam a patre devictam, altero eorum rege cui Desiderius nomen erat capto, alteroque, qui dicebatur Adelgisus, ut cum genitore regnante suo Constantinopolim pulso, universam sine gravi praelio suae subdidit dicioni, et, quod raro fieri adsolet, clementi moderatione victoriam temperavit. Romanos praeterea, ipsamLangobardis depressa gemebat, duris angustiis
Abbreviated transcription (Latin):
Fꝰ se hoc ñ posse facere: id est ut portionẽ sibi
debitam patri largiret᷑. omnimodis denegauit.
At uͦ alt̾ filius id est anchisus fidens de xp̃i pie¬
tate sibi pluriora condonari: ad omĩa quȩ pat̃
uellet se libent̾ obedire ꝓmittit. Agit uene¬
randus pat̾ grãs filio: & p̾dicit ei pluriora
eundẽ quã reliquerat habiturũ. Insuꝑ bene-¬
dixit eum: eiꝰq cunctam ꝓgeniem nasciturã
in posterum. B actumq est. Nam & plurio-¬
res anchiso qu̾ã reliquerat diuitiȩ accessert᷑:¬
& ita in eo pat̾na est constabilita benedictio.
ut de eiꝰ ꝓgenie tam strenui fortesq uiri nasce-¬
rent᷑: ut ñ immerito ad eiꝰ ꝓsapiam francoꝵ
translatũ sit regnũ. Et ut hoc agnoscere pos-¬
sis: paucis ammaduertere docebo. Anchisus
genuit pippinũ: qͦ nichil umquã poruit ẽẽ
audatiꝰ. Pippinꝰ genuit karołii: uiris omnino
fortissimis conferendu. Qui int̾ cȩt̾ã & magna

Expanded text:
us, se hoc posse facere, id est ut portionem sibi us, se hoc posse facere, id est ut portionem sibi debitam patri largiretur, omnimodis denegavit; at vero minor filius, id est Anschisus, fidens de Christi pietate sibi pluriora condonari, ad omnia quae pater vellet, se libenter obedire promittit. Agit venerandus pater gratias filio, et praedicit ei, pluriora eundem quam reliquerat habiturum; insuper benedixit eum eiusque cunctam progeniem nascituram in posterum. Factumque est. Nam et pluriores Anschiso quam reliquerat divitiae accesserunt, et ita in eo paterna est constabilita benedictio, ut de eius progenie tam strenui fortesque viri nascerentur, ut non inmerito ad eius prosapiam Francorum translatum sit regnum. Et ut hoc agnoscere possis, paucis, animadverte, docebo. Anschisus genuit Pippinum, quo nihil umquam potuit esse audacius; Pippinus genuit Karolum, viris omnino fortissimis conferendum, qui inter cetera et magna
Abbreviated transcription (Latin):
iste suꝑauerat fortiores. Hȩc ego ñ a qualibet
mediocri ꝑsona didici. s ipso totiꝰ ueritatis
assertore p̃celso rege kanolo referente cogno¬
ui: qͥ de eiusdẽ beati arnulfi descendens ꝓsa¬
pia. ei in generationis linea trinepos exstabat
Nam uenerandꝰ iste uir ut ad suꝑiora redeam.
iuuentutis suȩ tempore ex legitimi matro-¬
nii copula tres filios ꝓcreauit: id ẽ anchisũ.¬
walchisũ. & clodulfum. Cuiꝰ anchisi nom̃ ab
anchise patre eneȩ. qͥ a troia in italiam uene-¬
rat: credit᷑ eẽ deductũ. Nam gens francoꝵ
sicut aueterib ẽ traditũ: a troiana ꝓsapia tx¬
it exordium. Cum gͥ hos tres de qͥb p̃misimꝰ.
uenerabilis arnulfus filios haberet: qm̃ erat
misericors. & ad pietatis oꝑa semꝑ intentꝰ.
p̾dictis filiis suis cępit suadere ut ei assensũ
p̃berent: quatinus om̃s facultates suas ad usꝰ
pauꝑum disꝑtiret. Tunc unꝰ filiꝰ idest elodul-¬

Expanded text:
iste superaverat fortiores. Haec ego non a qualibet iste superaverat fortiores. Haec ego non a qualibet mediocri persona didici, sed ipso totius veritatis assertore, praecelso rege Karolo, referente cognovi; qui de eiusdem beati Arnulfi descendens prosapia, ei in generationis linea trinepos extabat. Nam venerandus iste vir – ut ad superiora redeam – iuventutis suae tempore ex legittimi matrimonii copula duos filios procreavit, id est Anschisum et Chlodulfum; cuius Anschisi nomen ab Anchise patre Aeneae, qui a Troia in Italiam olim venerat, creditur esse deductum. Nam gens Francorum, sicut a veteribus est traditum, a Troiana prosapia trahit exordium. Cum igitur hos duos, de quibus praemisimus, venerabilis Arnulfus filios haberet, quoniam erat misericors et ad pietatis opera semper intentus, utrisque filiis suis coepit suadere, ut ei assensum praeberent, quatinus omnes suas facultates ad usus pauperum dispertiret. Tunc maior filius, id est Chlodulf
Abbreviated transcription (Latin):
offitium. ei die quadam piscator qͥdam piscẽ
attulit: quẽ ille sͥ qͥa a carnibuᷤ abstinebat ad
refectionẽ uesꝑtinam iussit p̃parari. Cumq
eiꝰ minister offitii more solito exenterasset:
eundẽ anułu intra ipsiꝰ piscis intestinũ rep¬
perit. Ille factũ ammiratꝰ.s rem nesciens: bea-¬
to arnulfo detulir. Que ille ut uidit statim
recognouit: ac dõ omipotenti iam de remissi-¬
one peccatoꝵ fidꝰ grãs retulit: ac deinceps ñ
remissiuᷤᷤ uitam duxit. s maiori se potiꝰ absti-¬
nentia coartauit. Nec dissimilit̾ pat̾ hic ue¬
nerabilis: quã olim gedeon ille signũ a dño
poposcit. Ille etenim inditiũ ꝑ uellus in area
positum capere uoluit. utrũ in bello uictoriã
de mimicis habere potuisset: iste anułu inꝓ-¬
fundissimũ fluminis gurgitẽ ꝓiciens. exꝑiri
cupit utrũ de inimicis iam uictoriã cepisset.
Fortes qͥdem erant qͦs ille deuicerat: s hi qͦs

Expanded text:
officium, ei die quadam piscator quidam piscem officium, ei die quadam piscator quidam piscem attulit, quem ille sibi, quia carnibus abstinebat, ad refectionem vespertinam iussit praeparari. Cumque eum minister eius officii more solito exenterasset, eundem anulum intra ipsius piscis intestinum repperit. Ille factum admiratus, sed rem nesciens, beato Arnulfo detulit. Quem ille ut vidit, statim recognovit, ac Deo omnipotenti, iam de remissione delictorum fidus, gratias retulit, ac deinceps non remissius vitam duxit, sed maiori se potius abstinentia coartavit. Nec dissimiliter pater hic venerabilis quam olim Gedeon ille signum a Domino poposcit. Ille etenim indicium per vellus in area positum capere voluit, utrum in bello victoriam de inimicis habere potuisset; iste anulum in profundissimum fluminis gurgitem proiciens, experiri cupiit, utrum de inimicis iam victoriam cepisset. Fortes quidem erant quos ille devicerat, sed hii quos
Abbreviated transcription (Latin):
polum ep̃m. ad regimen eccłiȩ
adscitꝰ est: uir ꝑ om̃ia lumine
scĩtatis. & splendore generis clarus Nui ex
nobilissimo fortissimoq francorũ stemate
ortꝰ: ita dĩ ȩccłiȩ p̃suit. ut & palatii mode-¬
rator existeret. Hic deniq & in corpore ꝑ-¬
manens. simul & post uite exitum: multa
ammiranda patrauit. Quȩ siqͥs nosse desi-¬
derat. libelłu qͥ de eiꝰ specialit̾ actib conscͥptꝰ
est legat. Unũ tam̃ eiꝰ ammirabile factum
referam: qͦd satis miratꝰ sum. qͦ ordie p̾t̾ierit
is qͥ eiꝰ contexuit uita. Hic deniq cũ pęm¬
tentiam ꝓ aliquib excessib ageret: contigit
ut ꝑ mosellȩ fluminis pontẽ transiret. Cũq
subter fluentiũ aquarũ ꝓfundos nec uisu pe¬
netrabiles gurgites cerneret: nõ dubiȩ spei
fidutiam mente gerens. extractũ digito anu-¬
lum. in illam aquarũ ꝓfunditatẽ ꝓiecit.Tẽ
quando istum quẽ ꝓicio recepero anulum.
Post aliq̃t uͦ annos. cũ ad ȩpiscopatꝰ ascendisset

Expanded text:
regimen aecclesiae ascitus est, vir per omnia lumine sanctitatis et splendore generis clarus. Qui ex nobilissimo fortissimoque Francorum stemmate ortus, ita Dei aecclesiae praefuit, ut et palatii moderator existeret. Hic denique et in corpore permanens, simul et post vitae exitum multa admiranda perpetravit, quae si quis nosse desiderat, libellum qui de eius spetialiter actibus conscriptus est, legat. Unum tamen eius admirabile factum referam, quod satis miratus sum quo ordine praeterierit is, qui eius contexuit vitam. Hic denique cum poenitentiam pro aliquibus excessibus ageret, contigit ut per Mosellae fluminis pontem transiret. Cumque subterfluentium aquarum profundas nec visu penetrabiles gurgites cerneret, non dubiae spei fidutiam mente gerens, extractum digito anulum in illam aquarum profunditatem proiecit: Tunc, quando istum quem proicio recepero anulum. Post aliquot vero annos cum ad episcopatus ascendisset
Abbreviated transcription (Latin):
liter suscepta habeatis imploro. Certus sũ enĩ:
qm̃ sicut ipse beatꝰ martẏr dignatꝰ ẽ nuntiare.
& pro salute mundi ꝑiclitantis se manifestare:
auxilio & p̾sentia tanti patroni. Si uos tale pig¬
nus digno studio diligatis. tuti ex hoc qͥctiq

Expanded text:
liter suscepta habeatis imploro. Certus sum enim liter suscepta habeatis imploro. Certus sum enim quia, sicut ipse beatus Martyr dignatus est nuntiare et pro salute mundi periclitantis se manifestare, auxilio et praesentia tanti patroni, si vos tale pignus digno studio diligatis, tuti ex hoc quietique
Abbreviated transcription (Latin):
sens aduocatus & patronꝰ obsequentiũ sͥ petitio¬
nib dignet᷑ assistere: qͥ cũ pateret᷑ ȩtiam ꝓ inimi-¬
cis orare dignatus ẽ. Itaq beatissimi dilectissimi-
q fr̃s. memoriã ur̃i incessabilit̾ habens. & tã con-¬
gruentẽ ordinantis dĩ dispositionẽ: promptus
fui de prb̃ro cui reuelatũ fuerat part̾e aliquam
inuenti corporis ꝓmereri: qu̾a festinato expetitã
secretoq ꝑceptam. ad uos dirigere ñ distuli. Qu̾ã¬
obrem misi uob̃ ꝑ scm̃ filiũ & cõprb̃rum meum
onosiũ. reliquias de corpore beati stephani pͥmi
sta fui scĩtate nouis pignentis uł odorib pin-¬
guiora. Ut aut̾ẽ nulla possit ẽẽ dubitatio: ĩpsam
uelata sunt. epłam conscͥptionẽq transmisi: qͣ
me ꝓ fide ueritatis plemꝰ cognoscendȩ. rogan-¬
te & expetente dictauit greco pͥmũ ipse sermone:
s ꝑ me postea in latinum uersa est. Quȩ & uos
scĩ & beati fr̃s: quã ueracit̾ gesta sunt. tam fide-¬

Expanded text:
ns advocatus et patronus obsequentium sibi petitionibus dignetur assistere, qui, cum pateretur, etiam pro inimicis orare dignatus est: itaque, beatissimi dilectissimique fratres, memoriam vestri incessabiliter agens, et tam congruentem ordinantis Dei dispositionem videns, promptus fui de presbytero, cui revelatum fuerat, partem aliquam inventi corporis promereri, quam festinato expetitam secretoque perceptam ad vos dirigere non distuli. Quamobrem misi vobis per sanctum filium et compresbyterum meum Orosium reliquias de corpore beati Stephani primi sta sui sanctitate novis pigmentis vel odoribus pinguiora. Ut autem nulla possit esse dubitatio, ipsam ahaec revelata sunt, epistolam conscriptionemque transmisi, quam me pro fide veritatis plenius cognoscendae rogante et expetente dictavit graeco primum ipse sermone, sed per me postea in latinum versa est. Quae et vos, sancti et beati fratres, quam veraciter gesta sunt, tam fide
Abbreviated transcription (Latin):
Memores eẽ mei uos cupio
& depc̃or. sicut & ego in quantũ ualeo in sc̃is¬
memoriã ur̃i habere ñ cesso: tͥbulationibus
ur̃is meo dolore compatiens. & ꝓ discidio pa-¬
triȩ nr̃ȩ in locis scĩs incessabiles lacramas fun-¬
dens: ut aut uob̾ dñs restituat libextatẽ qͦs
ammonere uoluit: aut illis tͥbuat mansue-¬
tudinẽ qͦs p̃ualere ꝑmisit. Et ego qͥdem be
frequent᷑ uolui uenire ad uos. ut uob̾cũ uł
mala tolerarẽ uł bonis fruerer: s impeditũ
est desideriũ meũ. ꝑ totas iam hẏspanias hoste
diffuso. Ueritꝰ enim sum. ne & scã loca relinquens.
& ad uos forte ñ ꝑueniens: ubicũq interceptus.
irrationabilis audatiȩ pęnas luerem. S qm̃ mi-
sericors ds. meo uoto ur̃oq merito ꝓcurare dig¬
natus ẽ indulgentiȩ suȩ grãm: pͥmũ ut dilectis¬
simus filiꝰ & comprb̃r mĩs orosius. usq ad has
partes ab affricanis ȩp̃is mitteretur. cuiꝰ mͥ caritaᷤᷤ

Expanded text:
Memores esse mei vos cupio et deprecor; sicut et ego, in quantum valeo, memoriam vestri habere non cesso, tribulationibus vestris meo dolore compatiens, et pro discidio patriae vestrae in locis sanctis incessabiles lacrymas fundens: ut aut vobis Dominus restituat libertatem, quos admonere voluit; aut illis tribuat mansuetudinem, quos praevalere permisit. Et ego quidem, bfrequenter volui venire ad vos, ut vobiscum vel mala tolerarem, vel bonis fruerer: sed impeditum est desiderium meum, per totas jam Hispanias hoste diffuso. Veritus enim sum, ne et sancta loca relinquens, et ad vos forte non perveniens, ubicumque interceptus, irrationabilis audaciae poenas luerem. Sed quoniam misericors Deus, meo voto vestroque merito provocante, dignatus est indulgentiae suae gratiam, primum ut dilectissimus filius et compresbyter meus Orosius usque ad has partes ab Africanis episcopis mitteretur, cujus mihi charitas
Abbreviated transcription (Latin):
duli. nuptias optatas filiȩ detulert̃: & dilecti ui-¬
ri comugio illam ꝑfrui ꝑmiserunt. Et uir
ille puellȩ coniugatꝰ. qm̃ miles famiosꝰ labora-¬
bat uideri: dum nimiũ fert᷑ in arma ut sibi
nom̃ acqͥreret. repente ab armatis ꝑimit᷑: atq
de noua conuge nouã ualde uidũa citiꝰ oꝑat᷑.
Sic uixta uiri dĩ uerbũ puella rediit ad illius
sponsi amorẽ quẽ parentes pͥmitꝰ elegerant: il¬
liq copulata dampnũ pͥoris equanimit̾ tole¬
rauit. Hoc & si ab ordine narrationis nr̃e
uidet᷑ alienũ: ꝓpterea debet audiri. qͥa in sco
arnulfo speciale qͦddam ꝓphetiȩ uirtutis de-¬

Expanded text:
duli, nuptias optatas filiae detulerunt, et dilecti viduli, nuptias optatas filiae detulerunt, et dilecti viri conjugio illam perfrui permiserunt. Et vir ille puellae conjugatus, quoniam miles famosus laborabat videri, dum nimium fertur in arma, ut sibi nomen acquireret, repente ab armatis perimitur, atque de nova conjuge novam valde viduam citius operatur. Sic juxta viri Dei verbum, puella rediit ad illius sponsi amorem, quem parentes primitus elegerant, illique copulata, damnum prioris aequanimiter toleravit. Hoc et si ab ordine narrationis nostrae videtur alienum, propterea debet audiri quia in sancto Arnulfo speciale quoddam prophetiae virtutis de
Abbreviated transcription (Latin):
affirmans se int̾ficiendũ a se. nͥ cupitis ample¬
xib potiret᷑. Huiꝰ causȩ infortunio affecti ge¬
nitores puellȩ uirũ di. annulfũ consult̾: si
forte eiꝰ menti dignaret᷑ dñs intimare qͥd in
tali conflictu potiꝰ agendii susciꝑent. Tunc uir
dñi auditis breui relatu genitoꝵ querelis:
oportunũ & salubre illis edidit responsum.
Canonica ẽ inqͥt auctoritas: ne puella cui ñ uult
um quã iungat᷑. Idcirco mandatũ uob̾ iniun-¬
go ut puelła amato a se uiro condonetis: ne ad
qͦdlibet inconueniens puelła cogatis. Est aũ dõ
notũ & nob̾ ob meritũ ur̃ȩ pietatis ostensum:
ut post modicũ temporis uideatis filiã urãm
illũ sponsũ anbelant̃ appetere: a cuiꝰ coniugio
ta gratant̾ se mͦ cupit remouiere. Deferte illi
suã mͦ uoluntate: & sic ꝓueniet ut redeat ad
urãm honestatẽ. Tunc illi uerbis eiꝰ nimiũ cie¬

Expanded text:
affirmans se interficiendam a se, nisi cupitis ampleaffirmans se interficiendam a se, nisi cupitis amplexibus potiretur. Hujus causae infortunio affecti genitores puellae virum Dei Arnulfum consulunt, si forte ejus menti dignaretur Dominus intimare quid in tali conflictu potius agendum susciperent. Tunc vir Domini, auditis brevi relatu genitorum querelis, opportunum et salubre edidit responsum. Canonica est, inquit, auctoritas, ne puella cui non vult unquam jungatur. Idcirco mandatum vobis injungo, ut puellam amato a se viro condonetis, ne ad quodlibet inconveniens puellam cogatis. Est autem Deo notum, et nobis ob meritum vestrae pietatis ostensum, ut post modicum temporis videatis filiam vestram illum sponsum anhelanter appetere, a cujus conjugio tam gratanter se cupit modo removere: deferte illi modo suam voluntatem, et sic proveniet ut redeat ad vestram honestatem. Tunc illi verbis ejus nimium cre
Abbreviated transcription (Latin):
taq allatũ infantẽ seruus xp̃i ꝑ fenestram
intro tulit: in lectułu cinericiũ reclinauit:
& ipse ꝓstratꝰ in pauim̃to orationi ineubuit.
Oratione ꝑacta infantułu in gremiũ colle-¬
git: saliua oris sui loca ocłoꝵ ꝑunxit: & sta¬
tm diumo munere ocłi ꝑatuerunt: nouos¬
q ocellos lux noua penetrauit. Relato pue-¬
ro ad matre facta ẽ ingens exultatio: & tẽ
pͥmũ agnouit mat̾ se cȩcũ peꝑisse: qͣndo ꝑ fa¬
mulũ xp̃i nouos ocłos didicit filiũ accepisse:
qͦ cognoscat᷑ quã subtilem p̾scientiȩ p̾ro¬
gatiuam uir dñi sc̃s armulfus inuenit᷑ habuis¬
se. Prxfati nobileᷤ genuerant dudũ filiam uultu
decoram: quȩ ꝑ id temporis iam nubiles annos
ducens. a parentib fuerat cuidam militi reb
ac natalib ñ impari desponsata. Et illa ut se
habet puellaris mobilitas quendam alium reb
ac genere inferiorẽ plꝰ diligens. refutabat dele-¬
ctum sͥ a ꝓgenitorib sponsũ: multis iuram̃tis

Expanded text:
taque allatum infantem servus Christi fenestram intro tulit, in lectulum cinericium reclinavit, et ipse prostratus in pavimento orationi incubuit. Oratione peracta, infantulum in gremium collegit, saliva oris sui loca oculorum perunxit; et statim divino munere oculi patuerunt, novosque ocellos lux nova penetravit. Relato puero ad matrem, facta est ingens exsultatio, et tunc primum agnovit mater se caecum peperisse, quando per famulum Christi novos oculos didicit filium accepisse. o cognoscatur quam subtilem praescientiae praerogativam vir Domini sanctus Arnulfus invenitur habuisse. Praefati nobiles genuerant dudum filiam vultu decoram, quae per id temporis jam nubiles annos ducens, a parentibus fuerat cuidam militi rebus ac natalibus non impari desponsata. At illa, ut se habet puellaris mobilitas, quemdam alium rebus ac genere inferiorem plus diligens, refutabat delectum sibi a progenitoribus sponsum, multis juramentis
Abbreviated transcription (Latin):
Iconfessor eximiꝰ sarcina leuatꝰ carnis.
cȩlestib est insinuatꝰ sacrariis. terciꝰ & quin-¬
quagesimꝰ uoluebat᷑ dies: cum sacri thesaurꝰ
corporis ꝓpͥȩ refusus urbi. sollempni obseqͥo
ppłoꝵ excipitur: atq intra pͥncipalis cui sede-¬
rat ȩccłiȩ ambitũ collocatur. Ibi ꝑ dece con-¬
tinuos dies. ingentib offitioꝵ impensis exco-¬
litur: donec om̃ib quȩ ad ius sepulchri ꝑti-¬
nent. offitiosissime. apparatis. ñ parua huma-¬
ni generis congesta multitudine. ut uirum
decebat apostolicũ. sepulturȩ traderetur. Ue-¬
rum qͥa in reb singulis ꝓ captu impiine cuiq
opinari licitũ ẽ: non temere dixerim tantoꝵ
int̾cessu dierũ. non funeris solummꝰ ꝓuisum
apparatui: uerũ sacerdotib ac ppłis e remotis
terrarũ undecũq occursuris. quiq si scĩ de-¬
fuissent exequiis id uͦ ferrent egerrime. hac
tumulandi pontificis dilatione consultum:

Expanded text:
Confessor eximius sarcina levatus carnis, coelestibus est insinuatus sacrariis, tertius et quinquagesimus volvebatur dies, cum sacri thesaurus corporis propriae refusus urbi, solemni obsequio populorum excipitur, atque intra principalis, cui sederat, ecclesiae ambitum collocatur. Ibi per decem continuos dies ingentibus officiorum impensis excolitur; donec omnibus, quae ad jus sepulcri pertinent, officiosissime apparatis, non parva humani generis congesta multitudine, ut Virum decebat apostolicum, sepulturae traderetur. Verum, quin in rebus singulis pro captu impune cuique opinari licitum est, non temere dixerim, tantorum intercessu dierum non funeris solummodo provisum apparatui; verum sacerdotibus ac populis e remotis terrarum undecunque occursuris, quique, si sancti defuissent exsequiis, id vero ferrent aegerrime, fuit hac tumulandi Pontificis dilatione consultum.