comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& a tribus temporibꝰ eoꝵ inciꝑe diuisio
potest᷑ cet̾i om̃s qͥnũ tempoꝵ pedes possunt
sine ulla claudicatione copulari. lam illoꝵ
qui sex temꝑibꝰ constant: om̃iũ int̾ se mirã
qͣndam eẽ concordiã satis disputatum ẽ.
Qñdoquidẽ illi quoq ab aliis in plauden-
do ñ dissonant: quos alit̾ chuidi egit con¬
ditio sillabarũ. tantam uim habet cũ me¬
dio laterũ equalitas. Porro septenũ tempo¬
rũ pedes cum sint quatuor. qui epitriti
nominant᷑: pͥmũ ꝙ scd̾m inuenio sͥ posse
copulari. amboꝵ enĩ chuisio incipit a
tribus temꝑib idcirco nec spacio temꝑis
nec plausu dissident: Rursus libenter
uidendo incipit a qͣtuor temporibꝰ quare
& metiunt᷑ ꝙ plaudunt᷑ equalit̾. Restat
octo tẽporũ pes. qui dispondiꝰ uocat᷑:
cui sicut pirrichio par nullꝰe. Habes
a me qd poposcisti & facere potur ꝑge
ad reliqua. m faciam: s pꝰ tam longũ
sermonẽ respiremꝰ aliqͣntum: & illorũ

Expanded text:
et a tribus temporibus eorum incipere divisio potest, caeteri omnes quinum temporum pedes possunt sine ulla claudicatione copulari. Jam illorum qui sex temporibus constant, omnium inter se miram quamdam esse concordiam, satis disputatum est. Quandoquidem illi quoque ab aliis in plaudendo non dissonant, quos aliter dividi cogit conditio syllabarum: tantam vim habet cum medio laterum aequalitas. Porro septenum temporum pedes cum sint quatuor, qui epitriti nominantur, primum et secundum invenio sibi posse copulari: amborum enim divisio incipit a tribus temporibus, idcirco nec spatio temporis nec plausu dissident. Rursus libenter dividendo incipit a quatuor temporibus, quare et metiuntur et plauduntur aequaliter. Restat octo temporum pes qui dispondeus vocatur, cui sicut pyrrhichio par nullus est. Habes a me quod poposcisti et facere potui. Perge ad reliqua. M. Faciam: sed post tam longum sermonem respiremus aliquantulum; et illorum
Abbreviated transcription (Latin):
loso medio in latera solute terna fiunt
tempora: in quibꝰ rursũ medio paria la¬
tera inueniunt᷑ qͦd item desit amphibra¬
cho. D Ita resẽ ut dicis: nec ĩmerito am¬
phibrachꝰ in illa scrie offendit auditum:
so exordire pirrichio: & scd̾m supͣdictas
rationes quos pedes quibꝰ misceri opor¬
teat. quantũ potes breuit explica: d Nul¬
lus pirrichio: ñ enĩ alius inuenit᷑ totid̃e
temporum. Iambo posset choriꝰ. s ꝓpter
inequalẽ plausũ uirand̾u ẽ: alter a sim¬
plo a duplo alt̾ incipit. Ergo tribra¬
chꝰ utrisq accõmodari potest: spondeũ
& dactilũ ꝙ anapestũ ꝙ ꝓceleumaticũ.
amicos int̾ se atq copulabiles uideo: nõ
enim tantũ temporibꝰ: s plausu ꝙ̃ sibi
ogruunt. Eñĩu̾ exclusus amphibrachꝰ
nulla potint ratione reduci: cui parili¬
tas tempoꝵ auxiliari. quid diuisione
plausuq discordante ñ potuit. B a chio
palimbachio autẽ eund̾e creticũ. ꝙ pea¬

Expanded text:
losso medio in latera soluto, terna fiunt losso medio in latera soluto, terna fiunt tempora, in quibus rursum medio pari paria latera inveniuntur; quod item defit amphibracho. D. Ita res est ut dicis: nec immerito amphibrachus in illa serie offendit auditum, so exordire pyrrhichio, et secundum supra dictas rationes, quos pedes quibus misceri oporteat, quantum potes, breviter explica. D. Nullus pyrrhichio: non enim alius invenitur totidem temporum. Iambo posset chorius; sed propter inaequalem plausum vitandum est, quod alter a simplo, a duplo alter incipit. Ergo tribrachus utrique accommodari potest. Spondeum et dactylum et anapaestum, et proceleumaticum amicos inter se atque copulabiles video: non enim tantum temporibus, sed plausu etiam sibi congruunt. Enimvero exclusus amphibrachus, nulla potuit ratione reduci, cui parilitas temporum auxiliari quid, divisione plausuque discordante, non potuit. Bacchio Palimbacchio autem eumdem creticum, et paeo
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ ammittendu. m Aliquid gͦ plaudamꝰ
qͣternoꝵ tempoꝵ pedibꝰ ordinatũ. atq con¬
tertũ. quibꝰ iste cõmixtus sit. ꝙ eode mͦ sen¬
su exploremꝰ. utrũ nicħ imparile offendat.÷
ꝙ ido attende in hunc nuimerũ ꝓpt̾ u¬
dicandi facilitatem cũ plausu tercio repe¬
plausu ñ admoto. ipse ꝑ se horũ pedum
curfus in illo amphibraco uehem̃tissi¬
me claudicat. m Qd igit᷑ putand̾u ẽ eẽ
cause. ut in hoc fieri ñ possit: qͦd in molo¬
so ꝙ in ionicis potuit: an qm̃ in illis eqͣ¬
lia sunt medio latera: In numero enim
pari. ubi sit mediũ suis equale laterib pͥ¬
mus senarius occurrit. gͦ illi senũ temporũ
pedes. qm̃ duo tempora in medio possider.
ꝙ bina in lateribus: libenter quod̾am᷑ il¬
lud mediũ cecidit in latera. quibꝰ amicis¬
sima equalitate ꝯiungitur. N autẽ soem fit
in amphibracho: uͥ sunt imparia medio
latera:. si quide in illis singłat in illo duo tẽ¬
pora sunt. Huc accedit. qͦd in ionicis & mo¬

Expanded text:
 plaudamus quaternorum temporum pedibus ordinatum atque contextum, quibus iste commixtus sit, et eodem modo sensu exploremus utrum nihil imparile offendat. Et ideo attende in hunc numerum propter judicandi facilitatem cum plausu tertio repeplausu non admoto, ipse per se horum pedum cursus in illo amphibracho vehementissime claudicat. M. Quid igitur putandum est esse causae, ut in hoc fieri non possit quod in molosso et ionicis potuit? an quoniam in illis aequalia sunt medio latera? in numero enim pari, ubi sit medium suis aequale lateribus, primus senarius occurrit. Ergo illi senum temporum pedes quoniam duo tempora in medio possident, et bina in lateribus; libenter quodammodo illud medium cecidit in latera, quibus amicissima aequalitate conjungitur. Non autem idem fiet in amphibracho, ubi sunt imparia medio latera, siquidem in illis singula, in illo duo tempora sunt. Huc accedit quod in ionicis et mo
Abbreviated transcription (Latin):
a qͥb iniurias patit᷑. ñ culpa sua s fa¬
ꝓ tp̃r in potestate h̃t. hortatur ad bo¬
nũ. det̾ret a malo. ĩꝑat suȩ uoluntati
ut obtẽꝑent. honorat eos qͥ sͥ ad nutũ
obaudiunt. uindicat in eos qͥ se ꝯtemñt.
rependit gr̃am beneficis. odit ingratos:
egõ ne expectabo ut ꝯtra fatũ disputẽ.
cũ tanta eũ ñ u̾bis s factis eloqͥ dep̾hen¬
dã ut ꝓpe manib sius om̃s mathematico¬
rũ capilloᷤᷤsupͣ capita eoꝵ frang̾e iudeat᷑
His itaq paucissimiᷤ auiditaᷤ tua ꝯtenta

Expanded text:
a quibus iniurias patitur, non culpa sua sed faa quibus iniurias patitur, non culpa sua sed fapro tempore in potestate habet, hortatur ad bonum, deterret a malo, imperat, suae uoluntati ut obtemperent, honorat eos, qui sibi ad nutum oboediunt. uindicat in eos, qui se contemnunt, rependit gratiam beneficis, odit ingratos, egone expectabo, ut contra fatum disputet, cum tanta eum non uerbis sed factis eloqui deprehendam, ut prope manibus suis omnes mathematicorum lapillos supra capita eorum frangere uideatur? his
Abbreviated transcription (Latin):
matici faciũt. Nã cũ aliqͥs eoꝵ hõib numi¬
nacis fatua fata uendid̾it: mox ut ocłm ã
tabellis eburneis ad domꝰ sue moderam̃
ac sollicitudinẽ reuocau̾it. ñ solũ uocib s
etiã plagis em̃dat uxorẽ: ñ dico si petu¬
lantiꝰ iocante. s si ĩmod̾atiꝰ ꝑ fenestrã aspi¬
cientẽ animadu̾terit. Quȩ tñ si ei dicat
qͥd me cedis. uenerẽ cede si poteᷤ a qua co¬
gor hoc fac̾e: t̃c uͦ ille ñ curat ꝗͣ uama
uerba cõponat fallendis extͣneis: s ꝗͣ ui
sta u̾b̾a ĩponat corrigendis suis. Qnͣdo
gͦ qͥsq eoꝵ rep̃hendi ceꝑit. causã con¬
ũtit in fatũ. & ido se culpari ñ uult qr
fato se dicit coactũ fecisse id qd̾ arguit᷑.
Redeat ad se ipsũ. seruet hoc in sius: ñ
castiget seruũ furẽ. ñ de ꝯtumelioso fi¬
lio ꝯquerat᷑: uicino ĩꝓbo ñ minetur.
Quid enĩ hoꝵ faciens iuste fac̃: si om̃s

Expanded text:
matici faciunt! nam cum aliquis eorum hominibus nummatici faciunt! nam cum aliquis eorum hominibus nummatis fatua fata uendiderit. mox, ut oculum a tabellis eburneis ad domus suae moderamen ac sollicitudinem reuocauerit, non solum uocibus sed etiam plagis emendat uxorem, non dico si petulantius iocantem sed si inmoderatius per -fenestram aspicientem animaduerterit. quae tamen si ei dicat: <Quid me caedis? Venerem caede, si potes, a qua cogor hoc facere\', tunc uero ille non curat, quam uana uerba componat fallendis extraneis, sed quam iusta uerbera inponat corrigendis suis. Quando ergo quisque, cum reprehendi coeperit, causam conuertit in fatum et ideo se culpari non uult. quia fato se dicit coactum fecisse id. quod arguitur, redeat ad se ipsum. seruet hoc in suis, non castiget seruum furem, non de contumelioso filio conqueratur, uicino inprobo non minetur. quid enim horum faciens iuste facit, si omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
tione Iati ac iortunȩ.
DON
leuiter moueri
& cum presens ẽẽm aduerti: & nunc
tius litteris gratrus certiusq cog¬
noui. rescͥptum tibi ñ pariui uolu¬
minis debeo: qd dñs prestabit ut
ita explicem. quemadmocłu noui
tibi congruere. ac saluti fidei tuȩ.
Don enim paruũ malum ẽ. ꝑuer¬
sis opinionib ñ solum ad cõmitten¬
dum blandim̃to uoluptatis adduci:
s etiã ad defendendum peccatũ. a
medicamento confessionis auerti.
Illud sane qͣm citius ac breuiter no¬
ueris. om̃s leges atq instituta om̃ia.
disciplinas laudes uituꝑationes exor¬
tationes t̾rores p̃mia supplicia. cȩt̾aq
om̃ia. qͥb humanũ genꝰ amministrat᷑
& regit᷑. penitꝰ labefactari atq subu̾ti:
nichilq in eis om̃ino iusticiȩ reman̾e:
nͥ uoluntas sit caufa peccandi. Qͣnto
gͦ licentiꝰ & equiꝰ mathematicoꝵ imp¬
bam̃ errores: qͥ ñ diuinas leges. uł ettã
atq abicere cogimur: g̃d nec ipsi mathe¬

Expanded text:
stione fati ac fortunae, non leuiter moueri et, cum praesens essem, aduerti et nunc tuis litteris gratius certiusque cognoui, rescriptum tibi non parui uoluminis debeo, quod dominus praestabit ut ita explicem, quem ad modum nouit tibi congruere ac saluti fidei tuae. non enim paruum malum est peruersis opinionibus non solum ad codum blandimento voluptatis adduci, sed etiam ad defendendum peccatum a medicamento confessioIllud sane quanto citius ac breuiter noueris, omnes leges atque instituta omnia disciplinae, laudes, uituperationes, exhortationes, terrores, praemia. supplicia ceteraque omnia, quibus humanum genus administratur et regitur, penitus labefactari atque subuerti nihilque in eis omnino iustitiae remanere. nisi uoluntas sit causa peccandi. quanto ergo licentius et aequius mathematicorum inprobamus errores, quam diuinas leges uel etiam atque abicere cogimur, quod nec ipsi mathe
Abbreviated transcription (Latin):
I sausfaciendi de hac re aĩo tuo tͥbuere
Ignet᷑. Ero t̃n alacͥor. si & sepe cõmemo¬
nre me litt̾is tuã ñ piguerit caritate.
eqͥd de hac epła sentias rescͥbendo
eiocueris.

Expanded text:
satiando de hac re animo tuo tribuere dignetur. ero tamen alacrior, si et saepe commemorare me litteris tuam non piguerit caritatem et, quid de hac epistula sentias, rescribendo edocueris.
Abbreviated transcription (Latin):
culpandam carnis ꝓuidentiã: qñ ea ꝓui¬
dent᷑. quȩ ad necessitatẽ salutis corꝑalis
ualẽt. Si aut̃ ad suꝑfluas delectationes
atq luxurias uit quisq in his gaudeat
quȩ carnẽ sapiunt: recte rep̃hendit᷑. qͥa
ꝓuidentiã carnis in concupiscentiis fac̾
qm̃ qui seminat in carne de carne metet
corruptionẽ .i. qͥ delectationib carnalib¬

Expanded text:
am carnis providentiam, quando ea providentur quae ad necessitatem salutis corporalis valent. Si autem ad superfluas delectationes atque luxurias, ut quisque in his gaudeat quae carne cupit, recte reprehenditur, quia providentiam carnis in concupiscentiis facit. Quoniam qui seminat in carne sua, de carne metet corruptionem , id est, qui delectationibus carnalib
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Neq enĩ om̃s qui sunt ex isrł. hi sunt
isrłite. neq qͥa sem̃ st̃ abraham om̃s filii:
s in ysaac uocabit᷑ tͥ sem̃. ut de ipso scili¬
cet pplo uidõꝵ illi deputent᷑ in semen.
qui dño crediderunt. De hoc itẽ dic̃ suꝑiꝰ.
reliquiȩ saluȩ fient.¬

Expanded text:
. Neque enim omnes qui sunt ex Israel, hi sunt Israel; neque qui semen sunt Abraham, omnes filii:sed in Isaac vocabitur tibi semen: ut de ipso scilicet populo Judaeorum illi deputentur in semen, qui Domino crediderunt. De hoc item dicit superius, Reliquiae salvae fient
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiꝰ dicit. bñdicite ꝑsequentib uos.
benedicite & nolite maledic̾e. & it̾um.
Nulli malũ ꝓ malo reddente̾. Qͦ mͦ enĩ
quisq diligit eum: cui ꝓptẽa cibum ⁊
potum dat ut carbones ignis ꝯgerat
suꝑ caput eiꝰ. ⁊ si carbones ignis hoc loco
aliquã gͣuem penam significant: Qua¬
ꝓpt̾ intelligendũ ẽ ad hoc dictum eẽ ut
eum qui nos leserit ꝓuocemꝰ ad peniten¬
tiam facti sui: cũ ei nos benefacimꝰ. Isti
enĩ carbones ignis ad excusationẽ .i. otͥ
bulationẽ sp̃c ualent. qui ẽ qͣsi caput
aĩȩ: in qua exurit᷑ om̃is malicia. cum
hõ in meliꝰ pꝰ penitentiã cõmutat᷑: ut
st̃ illi carbones ignis. de quib dr̃ in
psalmis. Qͥd detur tͥ aut qͥd apponat᷑ tͥ:
ad linguã subdolam: Sagittȩ potentiᷤᷤ

Expanded text:
s dixit, Benedicite persequentes vos; benedicite, et nolite maledicere; et iterum, Nulli malum pro malo reddentes. Quomodo enim quisque diligit eum cui propterea cibum et potum dat, ut carbones ignis congerat super caput ejus, si carbones ignis hoc loco aliquam gravem poenam significant? Quapropter intelligendum est ad hoc dictum esse, ut eum qui nos laeserit provocemus ad poenitentiam facti sui, cum ei nos benefacimus. Isti enim carbones ignis ad exustionem, id est contribulationem spiritus valent, qui est quasi caput animae, in qua exuritur omnis malitia, cum homo in melius per poenitentiam commutatur, ut sunt illi carbones, de quibus dicitur in Psalmis: Quid detur tibi, aut quid apponatur tibi ad linguam subdolam? Sagittae po
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑi ostituenda ẽ. Tñ qm̃ dixit neces¬
sitate subditi estote. neqͥs ñ integro aĩo
& pura dilectione subditꝰ fieret huiꝰoro¬
di potestatib addidit dicens. ñ solum ꝓpt̃
euacuandam quȩ pot̾ &̃ simulate fieri:
s ut in tua ꝯscientia certꝰ sis alliꝰ dilec¬
tione te fac̾e cui subditꝰ fueris iussu dĩ
tui: qui om̃s uult saluos fieri. & in agni¬
tionẽ ueritatis uenire. & hoc enĩ cum
dicet apłs: de ipsis potestatib agebat. Hoc
ẽ qd̾ serius alio loco suadet. ñ ad ocłm ser¬
uientes quasi hõib placentes: ut id ipsũ
qd̾ subdũt᷑ dnis suis: ñ eos oderut. aut
ͦ aut̃ dic̃. qui enĩ diligit alt̾um
legem impleuit: ostendit ꝯsũmatio¬
nẽ legis in dilectione positam .i. in cari¬
tate. Unde ⁊ dñs millis duob p̾ceptis

Expanded text:
tempori constituenda est. Tamen quoniam dixit, Necestempori constituenda est. Tamen quoniam dixit, Necessitati subditi estote; ne quis non integro animo et pura dilectione subditus fieret hujusmodi potestatibus, addidit, dicens. Non solevadendam, quod potest etiam simulate fieri; sed ut in tua conscientia certus sis, illius dilectione te facere, cui subditus fueris jussu Domini tui, qui omnes vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Et hoc enim cum diceret Apostolus, de ipsis potestatibus agebat. Hoc est quod servis alio loco suadet, Non ad oculum servientes, quasi hominibus placentes : ut idipsum quod subduntur dominis suis, non eos oderint, aut  autem dicit. Qui enim diligit alterum, Legem implevit, ostendit consummationem Legis in dilectione positam, id est, in charitate. Inde et Dominus in illis duobus praeceptis
Abbreviated transcription (Latin):
dõ qui hȩc iubet obtemꝑances. lxiiii.
d̾ aut̃ ait. iuis aũ ñ timere pocestatẽ.
bonũ fac & habebis laudẽ ex illa:
pot̾ mouere aliqͦs cũ cogitauerint ab
istis potestatib ꝑsecutionẽ sepe passos
fuisse xp̃ianos. Numqͥd gͦ ñ faciebant
bonũ: quia ñ solũ ñ st̃ laudati ab istiᷤ
potestatib. s &̃ penis affecti & necati st̃
bonum fac & laudabit te potestas: s ait
bonum fac & habebis laudẽ ex illa. Si¬
ue enĩ ꝓbet factum tuũ bonũ siue ꝑse¬
Iquat᷑: laudem habebis ex illa. uł cum eã
in obsequiũ dĩ lucratꝰ fueris ÷ uł cũ
eiꝰ ꝑsecutione coronã merueris. Hoc
&ẽ in consequentib intelligit᷑ eũ dic̃
d̾ aũ ait. necessitate subditi estote: ad
hoc ualet. ut intelligamꝰ quia necesse
e ꝓpt̾ hanc uitam subditos nos eẽ oporte¬
ret ñ resistentes siqͥd illi auferre uoluerĩt:
nis quasi ꝑmansuris s in necessarus huic

Expanded text:
Deo, qui haec jubet, obtemperantes. LXXIII.Deo, qui haec jubet, obtemperantes. LXXIII.t, Vis autem non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa, potest movere aliquos, cum cogitaverint ab istis potestatibus persecutionem saepe passos fuisse Christianos. Numquid ergo non faciebant bonum, quia non solum non sunt laudati ab istis potestatibus, sed etiam poenis affecti et necati sunt? Bonum fac, et laudabit te potestas; sed ait, Bonum fac, et habebis laudem ex illa. Sive enim probet factum tuum bonum, sive persequatur, laudem habebis ex illa; vel cum eam in obsequium Dei lucratus fueris, vel cum ejus persecutione coronam merueris. Hoc etiam in consequentibus intelligitur, cum dicit, deoque necessitati subditi estote, ad hoc valet, ut intelligamus quia necesse est propter hanc vitam subditos nos esse oportere, non resistentes si quid illi auferre voluerint, nis quasi permansuris, sed in necessariis huic
Abbreviated transcription (Latin):
endũ. Cum enĩ ꝯstemꝰ ex aninia & cor¬
pore: & qmdiu in hac uita temꝑali su¬
mus. & rebus temꝑalibꝰ ad subsidium
degendȩ eiꝰ uitȩ utam᷑: oportet nos ex
ea parte quȩ ad hãc uitã ꝑtinet. subdi¬
tos eẽ potestatib .i. hominib res huma¬
nas cum aliquo honore administranti¬
bꝰ Ex illa uͦ parte qua credimꝰ dõ. &
in regnũ eiꝰ uocam᷑: ñ nos oportet eẽ
subditos cuiꝗͣ hõi. id ipsum in nob̾
euertẽ cupienti. qd̾ ds̃ ad uitã et̾nã
donare dignatꝰ ẽ. Siquis gͦ putat
aut tͥbutũ: aut ñ eẽ honorem exhiben¬
dum debitum eis que hec curant po¬
testatib. in magno errore uersat᷑. Itẽ
siquis sic se putat ẽẽ subdendũ. ut &̃
in sua fide hab̾e potestatẽ arbitret᷑
eum qͥ temꝑalib ãministrandis aliqͣ
sublimitate p̃cellit: in maiorẽ er rorẽ
labitur. S modus iste seruandus ẽ. qͦm
erit potestas huiꝰ mundĩ m hoc tñ iti
facientes: & in eo ipso nontam hoĩb ꝙͣ.

Expanded text:
. Cum enim constemus ex anima et corpore, et quamdiu in hac vita temporali sumus, etiam rebus temporalibus ad subsidium degendae hujus vitae utamur; oportet nos ex ea parte, quae ad hanc vitam pertinet, subditos esse potestatibus, id est, hominibus res humanas cum aliquo honore administrantibus. Ex illa vero parte qua credimus Deo, et in regnum ejus vocamur, non nos oportet esse subditos cuiquam homini, idipsum in nobis evertere cupienti, quod Deus ad vitam aeternam donare dignatus est. Si quis ergo putataut tributum, aut non esse exhibendum honorem debitum eis quae haec curant potestatibus; in magno errore versatur. Item si quis sic se putat esse subdendum, ut etiam in suam fidem habere potestatem arbitretur eum qui temporalibus administrandis aliqua sublimitate praecellit; in majorem errorem labitur. Sed modus iste servandus est, quem erit potestas hujusmodi, in hoc tamen itinefacientes, et in eo ipso non tam hominibus quam
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ aut̃ ait om̃is aĩa potestatib sub¬
limiorib subdita sit. ñ ẽ enĩ pote¬
stas nͥ adõ: rectissime iã monet. neqͥs
arbitretur in hꝰ uitȩ itin̾e seruandũ
ẽẽ ordinẽ suũ: & potestatib sublimiori-¬
b quib ꝓ temꝑe rerũ temꝑaliũ gub̾¬

Expanded text:
 sublimioribus subdita sit: non est enim potestas nisi a Deo, rectissime jam monet, ne quis arbitretur in hujus vitae itinere servandum esse ordinem suum, et potestatibus sublimioribus, quibus pro tempore rerum tem
Abbreviated transcription (Latin):
ut breuitate ꝯfessionis fidei ad salutẽ
ad emulationẽ uos ꝑducam in non
gentẽ. ingentẽ insipientẽ irritabo uos:
dicendo gentẽ insipientẽ exposuit qd̾
dix̃it in ñ gencẽ: quasi qd̾ nec gens dicen¬
da sit que insipiens ẽ. Decuiꝰ tñ fide irri
ingentẽ insipientẽ: qͥa cũ eẽt gens insipi¬
ens om̃is ppłs ydolacolens. tñ gentilitatẽ
credendo deposuitͤ Uñ &̃ illud. Sigͥ p̃pu¬

Expanded text:
ut brevitate confessionis fidei ad salutem ad aemulationem vos perducam in non gentem; in gentem insipientem irritabo vos; dicendo, gentem insipientem, exposuit quid dixerit, in non gentem: quasi quod nec gens dicenda sit quae insipiens est. De cujus tamen fide irritin gentem insipientem; quia cum esset gens insipiens omnis populus idola colens, tamen gentilitatem credendo deposuit. Unde illud etiam
Abbreviated transcription (Latin):
desꝑe iudeoꝵ loqui incipit: ne &̃ gentes
suꝑbire audeant adu̾sus eos. Sic̃ enĩ ui¬
deoꝵ suꝑbia refellenda erat. tanꝙͣ. ex oꝑe
głantiũ. sic & gentib occurrendũ ẽ netãqͣ
uidĩs p̃latę superbiant.

Expanded text:
de spe Judaeorum loqui, ne etiam gentes superbire audeant adversus eos. Sicut enim Judaeorum superbia refellenda erat tanquam ex opere gloriantium, sic et gentibus occurrendum est, ne tanquam Judaeis praelati superbiant.
Abbreviated transcription (Latin):
penã suã solũ: s ut hoc ipsum qd̃ cocide¬
runt. ꝓdess gentibꝰ ad salutẽ. Deinde
ñ suꝑbiant gentes: quia &̃ calus uidõꝵ
tam p̃ciosꝰ extitit ꝓ salute gentiũ. s
magis debent cauere gentes. nedũ
suꝑbiunt similit̃ cadant. lxii.

Expanded text:
poenam suam solum; sed ut hoc ipsum quod ceciderunt, prodesset Gentibus ad salutem. Deinde non superbiant Gentes; quia etiam casus Judaeorum tam pretiosus existit pro salute Gentium: sed magis debent cavere Gentes ne, dum, superbiunt, similiter cadant. LXXI.
Abbreviated transcription (Latin):
in tribulationib. & cet̾a: gradatim
ꝑ ducit usq ad caritatẽ dĩ: quã caritatẽ
dicit nos hab̾e ꝑ donum sp̃c: monstratq
illa om̃ia quȩ posumꝰ nob̾ tribuente deo
inmundo fuit: intelligendũ ẽ qͦusq ue¬
niret gr̃a. Contra eos enĩ dictum ẽ: qui
arbitrant᷑ ꝑ legem auferri potuisse pec¬
cata. Dicit enĩ apłs manifesta ẽẽ pecc̃a
ꝑ legem ñ aut̃ ablata: cum dic̃. Pecc̃m
autẽ non deputabat᷑: cum lex non eẽt.
Non enĩ ait nonerat: s ñ deputabat᷑.
Neq cum lex data ẽ ablatum ẽ: s depu¬
taricepitꝰ .i. appaitre. Dongͦ putemus
usq ad legem ita dictum eẽ quasi iam
sub lege non eẽt pecc̃m:. s dictum sic
usq ad legẽ. ut totum legis tempꝰ adnu¬
meres usq ad finẽ legis. qͦd ẽ xp̃c. xxi

Expanded text:
in tribulationibus, et caetera gradatim perducit usque ad charitatem Dei; quam charitatem dum dicit nos habere per donum Spiritus, monstrat illa omnia quae possemus nobis tribuere, Deo in mundo fuit, intelligendum est quousque veniret gratia. Contra eos enim dictum est, qui arbitrantur per Legem auferri potuisse peccata. Dicit autem Apostolus manifestata esse peccata per Legem, non autem ablata, cum dicit, Peccatum autem non deputabatur, cum Lex non esset. Non enim ait, non erat; sed, non deputabatur. Neque cum Lex data est, ablatum est; sed deputari coepit, id est, apparere. Non ergo putemus, usque ad Legem, ita dictum esse, quasi jam sub Lege non esset peccatum: sed sic dictum est, usque ad Legem, ut totum Legis tempus annumeres usque ad finem Legis, quod est Chri
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ subaudit᷑ delicto: quia sequit᷑.
grã autẽ ex multis delictis. Ergo hec dif¬
ferentia ẽ qd̾ in adam unũ delictũ dam¬
natum ẽ: a dño aut̃ multa donata st̃.
Qd̃ gͦ sequit᷑ ambas istas diffrãs tenet:
ut explicetur sic. Si enim obuniꝰ delictũ
mors regnauit ꝑ unũ: multomagis qui
habundantiã gr̃e & iusticie accipiunt. ĩ
uita regnabunt ꝑ unũ iħm xp̃m. Qd̃ gͦ
dix̃ multomagis regnauit: ad uitam ȩt̾nã
ꝑtinet. Qd̃ aut̃ dix̃. habundantiã gre ae
cipiunt: ad donationẽ multoꝵ ꝑtinet.
ad formam unde ceꝑat: cuius ordinem su¬
spenderat cum diceret: sicut enĩ ꝑ unũ
hominẽ peccm̃ intrauit in hunc mundũ.
& ꝑ pecẽm mors. Ad qd̃ nc̃ redit. cũ dicit.

Expanded text:
dictum est, subauditur, delicto; quia sequitur, dictum est, subauditur, delicto; quia sequitur, gratia autem ex multis delictis. Ergo haec differentia est, quod in Adam unum delictum damnatum est, a Domino autem multa donata sunt. Quod ergo sequitur, ambas istas differentias tenet, ut explicetur sic: Si enim ob unius delictum mors regnavit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et justitiae accipiunt, in vita reit, Multo magis regnabunt, ad vitam aeternam pertinet: quod autem dixit, Abundantiam gratiae accipiunt, ad donationem multorum pertinad formam unde coeperat, cujus ordinem suspenderat, cum diceret: Sicut enim per unum hominem peccatum intravit in hunc mundum, et per peccatum mors . Ad quod nunc redit
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad moysen. & in his qui ñ pecca¬
uerunt in similitudinẽ p̃uaricationiᷤᷤ
adȩ: duob modis distinguit᷑. Aut in si¬
militudinẽ p̃uaricationis adȩ regnauit
mors: quia & qui ñ peccauert̃ ex origi¬
ne mortalitatis adã mortui sunt: Aut¬
certe regnauit mors. s in his qͥ ñ in similitudi¬
nẽ p̃uaricatois ade peccauert̃. s añ legẽ peccauert᷑:
ut illi peccasse intelligant᷑ in similitudinẽ
ỹuaricationis ade qui legem acceꝑunt:
qͥa & adam accepta peccati lege peccauit
Sanr &̾ id qd̾ dictum ẽ usq ad moysen.
totum tempꝰ legis intelligendũ ẽ forma aut̃
futuri dictus ẽ adam. s a contrario: ut qͦmͦ
uel qd̾ multomagis abundat gr̃a. qͥa
utiq in et̾num ꝑ illam uiuit᷑: temꝑalit̃
uitã ȩt̃nam. Aliam uͦ differentiã sic ex¬
plicat dicens. & ñ sic̃ ꝑ unũ peccatum:
ita ⁊ donũ. Nam iudiciũ quidẽ ex uno
in condemnationẽ: gr̃a aut̃ in multis
delictis ad iustificationẽ. Ex uno gͦ qd̾

Expanded text:
oysen, et in iis qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, duobus modis distinguitur: aut, In similitudinem praevaricationis Adae regnavit mors; quia et qui non peccaverunt, ex origine mortalitatis Adam, mortui sunt. Autcerte, Regnavit mors et in his qui non in similitudinem praevaricationis Adae peccaverunt, sed ante Legem peccaverunt: ut illi peccasse intelligantur in similitudinem praevaricationis Adae, qui Legem acceperunt; quia et Adam accepta praecepti lege peccavit. Sane etiam id quod dictum est, usque ad Moysen, totum tempus Legis intelligendum est. Forma autem futuri dictus est Adam, sed a contrario: ut quomodo vel quod multo magis abundat gratia, quia utique in aeternum per illam vivitur; temporaliter vitam aeternam. Aliam vero differentiam sic explicat dicens: Et non sicut per unum peccantem ita est et donum. Nam judicium quidem ex uno in condemnationem: gratia autem ex multis delictis, ad justificationem. Ex uno ergo quod
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ debitum: dixit quẽ ad modũ¬
homines hominib reddant mercedẽ.
Nam d̾s ꝑ grãm dedit: quia peccatoribꝰ
dedit ut ꝑ fidem iuste uiuerent᷑ .i. bñ¬
oꝑarentur. Qd̃ gͦ bene oꝑamur iam
accepta grã. non nob̾ s illi tribuendũ
ẽ. qui ꝑ grãm nos iustificauit. Nam li
debitam mercedem uellet reddẽ: penã
redderet debitam peccatorib. xu.
hoc ẽ ex impio facit pium: ut de
cet̾o in ipsa pietate ꝑmaneat atq ui¬
sticia: quia ideo iustificatꝰ ẽ ut iustꝰ
sit: ñ ut peccare sͥ licere arbitretur. xui
ꝑtinet. cũ ẽ quisq sub lege.xui
uod autẽ ait. ante dm̃ cui credidit. sig¬
nificauit fidem fidem in interiorem
hoĩem eẽ in conspectu dĩ ñ in ostentatiõe
hominũ. sicuti ẽ carnis circumcisio. xuiii.
u̾sus illos positum ẽ. qui głam suã
de oꝑib legis coram hominib querebãt

Expanded text:
cundum debitum, dixitque quemadhomines hominibus reddant mercedem; nam Deus per gratiam dedit, quia peccatoribus dedit, ut per fidem juste viverent, id operarentur. Quod ergo bene operamur jam accepta gratia, non nobis, sed illi tribuendum est, qui per gratiam nos justificavit. Nam si debitam mercedem vellet reddere, poenam redderet debitam peccatoribus. XXIhoc est ex impio pium facit, ut de caetero in ipsa pietate permaneat atque justitia; quia ideo justificatus est ut justus sit, non ut peccare sibi licere arbitretur. XXIIpertinet, cum est quisque sub Lege. XXIuod autem ait, Ante Deum cui credidit, significavit fidem in interiore homine esse in conspectu Dei; non in ostentatione hominum, sicuti est carnis circumcisio. XXV. Iversus illos positum est, qui gloriam suam de operibus Legis coram hominibus quaerebant
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ ꝑfecta pax erit. cũ in quarto gradu
constituem᷑. Ideo autẽ ꝑsecta pax: quia
nich̾ nob̾ resistet ñ resistentib do. Hoc
ẽ qͦd dic̃ apłs. Corpus quidẽ mortuum
ẽ ꝓpter pecc̃m: sp̃c autẽ uita ẽ ꝓpter¬

Expanded text:
ubi perfecta pax erit, cum in quarto gradu ubi perfecta pax erit, cum in quarto gradu constituemur. Ideo autem perfecta pax, quia nihil nobis resistet non resistentibus Deo. Hoc est quod dicit Apostolus, Corpus quidem mortuum est propter pecc
Abbreviated transcription (Latin):
ista p̾su̾ptio: immo &̃ tm̃ nocet᷑: ut &
uehementiore pecc̃i desidio pariatur:
& in peccatis & p̃uaricator inueniat᷑
Ubi enĩ non ẽ lex: nec p̃uaricatio. S ic
gͦ iacens cũ se quisq cognou̾it ꝑ se¬
ip̃m surg̾e ñ ualere: imploret lib̾a¬
toris auxiliũ. Uenit gͦ gr̃a quȩ donet
peccã pret̾ita: & conantẽ adiuuet: &¬
tribuat caritatẽ iusticiȩ: & auferat metũ.
Non enĩ in ipso desid̾io prauo. s in nr̃a
consensione peccamꝰ. Ad hoc ualet. qd̾
dicit idem apłs. Non gͦ regnet pecc̃m¬
inur̃o mortali corpore: adobediendũ
delidiis eiꝰ. Hinc enĩ ostendit eẽ deside¬
ria: quib non obediendo. pecc̃m in no¬
bis regnare non sinimꝰ. S qm̃ ista de¬
sidia de carnis mortalitate nascunt᷑.
quȩ trahimꝰ ex pͥmo pecc̃o pͥmi hoĩs.
unde carnalit̾ nascim᷑: ñ fiment᷑ hȩc.
nͥ resurrectionẽ corꝑis immutationẽq
illam quȩ nob̾ ꝓmittit᷑ meruerimꝰ:

Expanded text:
ista praesumptio: imo etiam tantum nocet, ut et ista praesumptio: imo etiam tantum nocet, ut et vehementiori peccati desiderio rapiatur, et in peccatis etiam praevaricator inveniatur. Ubi enim non est Lex, nec praevaricatio . Sic ergo jacens cum se quisque cognoverit per seipsum surgere non valere, imploret Liberatoris auxilium. Venit ergo gratia quae donet peccata praeterita, et conantem adjuvet, et tribuat charitatem justitiae, et auferat metum. Non enim in ipso desiderio pravo, sed in nostra consensione peccamus. Ad hoc valet quod dicit idem apostolus, Non ergo regnet peccro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus . Hinc enim ostendit esse desideria, quibus non obediendo, peccatum in nobis regnare non sinimus. Sed quoniam ista desideria de carnis mortalitate nascuntur, quae trahimus ex primo peccato primi hominis, unde carnaliter nascimur; non finientur haec, nisi resurrectione corporis immutationem illam, quae nobis promittitur, meruerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ quia abraham sine lege. dum
non sine oꝑib legis glãm conquirit.
quasi suis uirib legem impleat. cũ
adhuc lex ista data ñ eẽt: di illa gła
non sua ẽ. Non enĩ merito sui tanquã

Expanded text:
hoc est, quia Abraham sine Lege dum non ex operibus Legis gloriam conquirit, quasi suis viribus Legem impleat, cum adhuc Lex ista data non esset, Dei illa gloria, non sua est. Non enim merito sui tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ autẽ dicit. legem gͦ euacuamꝰ ꝑ fi¬
dem absit. s legem statuimꝰ .i. firma¬
mus. S quemadmodũ firmanda erat
lex. nͥ ꝑ iusticiam : iusticiã autẽ quȩ ẽ
ꝑ fidem: quia ea ipsa que ñ pot̾ant imn¬
pleri ꝑ legem. ꝑ fidem impleta sunt: xiii.

Expanded text:
d autem dicit, Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed Legem statuimus, id est, firmamus. Sed quemadmodum firmanda erat Lex, nisi per justitiam? Justitiam autem quae est per fidem; quia ea ipsa quae non poterant impleri per Legem, per fidem impleta sunt. XX.
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores constituti st̃ multi: ita ⁊ ꝑ uniꝰ
obedientiã iusti ostituent᷑ multi. Hec ẽ
forma futuri adam: de qua suꝑiꝰ loqui
tulerat ordinem: ad quẽ nẽ redeundo
ꝯclusit dicens. Itaq sic̃ ꝑ uiuꝰ delictum
mom̃s homines: & cetera.
d̾ aut̃ ait. lex subintrauit ut ha¬
bundaret delictũ: ipso ũbo satis sig¬
nificauit nescisse iuideos. qd̾ dispensati¬
one lex data sit. Non enĩ data ẽ quȩ pos¬
set uiuificare: quia grã uiuificat ꝑ fi¬
dem. S̾ data ẽ lex ad ostendendũ qͣntiᷤ
qmͣq arctis uinculis peccatoꝵ ꝯstring̾ent᷑:
qͥ de suis uirib adimplendã iusticiam
p̃sumebant. Sic habundauit pecẽm. cũ
& ocupiscentia ex ꝓhibitione ardentior
facta ẽ: & peccantib contͣ legem p̃uarica¬
tionis crimen accessit. Qd̃ intelligit: qui
scdm̃ gradũ in illis quatuor gͣdibꝰ sid̾at.
d autẽ ait. qͥd gͦ dicemꝰ. ꝑ manebimꝰ
in peccato ut gr̃a abundet. absit.
qui enĩ mortui sumꝰ pecc̃o qͦmͦ uiuemꝰ

Expanded text:
peccatores constituti sunt multi; ita et per unius obedientiam justi constituentur multi. Haec est forma futuri Adam, de qua superius loqui tulerat ordinem, ad quem nunc redeundo conclusit, dicens, Itaque sicut per unius delictum in omnes homines, etc.d autem ait, lex subintravit, ut abundaret delictum, ipso verbo satis significavit nescisse Judaeos qua dispensatione lex data sit. Non enim data est quae posset vivificare, quia gratia vivificat per fidem: sed data est lex ad ostendendum quantis quamque arctis vinculis peccatorum constringerentur, qui de suis viribus ad implendam justitiam praesumebant. Sic abundavit peccatum, cum et concupiscentia ex prohibitione ardentior facta est, et peccantibus contra legem praevaricationis crimen accessit. Quod intelligit qui secundum gradum in illis quatuor gradibus considerat.d autem ait, Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Absit. Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus
Abbreviated transcription (Latin):
O aite
deo iubente ea
que uolumus agimus
quoniam que possumue
uolumus: bona duntaxat.
am mala in potesta¬
te sunt que in uo¬
luntate esse non debent:¬

Expanded text:
 autem Deo jubente ea quae volumus agimus, quoniam quae possumus volumus, bona duntaxat. Nam mala in potestate sunt quae in voluntate esse non debent
Abbreviated transcription (Latin):
rim. & quomͦ id exposuerim ñ potui
repperire: & utrũ sit in aliqͦ libro ul
epła mea neseio. Ae per hoc qͣim de hos
michi intulisti noue disputatioĩs
necessitatem: in hac mea rescripti¬
one id ultimũ fecti priꝰ uolens ea pone¬
re que habebam in aliis meis uolu¬
minib preꝑata. ut nec tue studio
scĩtatis deessem. qͦd mͥ est gͣtissimũ:
nec alia mͦ eadem dicere cogerer. qͦd
mͥ eẽt laboriosissimũ: nec de aliquo
ampliꝰ adiuuaret
Questio prima.

Expanded text:
rim, et quomodo id exposuerim, non potui rim, et quomodo id exposuerim, non potui reperire, et utrum sit in aliquo libro meo vel epistola nescio. Ac per hoc quoniam mihi de hoc intulisti novae disputationis necessitatem, in hac mea rescriptione id ultimum feci, prius volens ea ponere quae habebam in aliis meis voluminibus praeparata: ut nec studio tuae sanctitatis deessem, quod mihi est gratissimum; nec alio modo eadem dicere cogerer, quod mihi esset laboriosissimum, nec te aliquo amplius adjuvaret. QUAESTIO PRIMA.
Abbreviated transcription (Latin):
uantum mͥ uidetur¬
fili dilectissime dul¬
citi: ñ tardaui res¬
pondere interroga¬
tionib tus. Per pas¬
cha quippe hoc anno qͦ dnĩcũ eiꝰ fuit
tercio kalenclas apͥlis: a cartagine
i muissas licteras tue dilectionis ac¬
cepi. Post eos autẽ dies scõs confe¬
stim cartaginem sum ꝓfectus. in
qua cuuitate nichil me dictare per¬
misit. occupationũ quȩ ibi non pot̾
Deesse nimia multitudo. S postqͣm
inde regressus sum. ꝑactis apd̃ nros
quindecim dieb. qui me per absen-¬
tiam diuturnam curare alia com¬
pulerunt. nam post tres menses re¬
Dire ꝑmissus sum. rescribere ista ñ
distuli: & abs te missis questionib.
que a me per diu̾sa opuscła mea
iam fuerant pertrartata. ex eisdem
opuscłis reddere uł solutionẽ. uel
certe disceptationẽ meã. Deniq il¬
lud tantũmodo qͦd queris. quare di¬
xerit dñs nimirũ p̃scius futuroꝵ.
elegi clauid scd̃m cor meũ. cum ille ta¬
lia & tanta cõmiserit: ubi tractaue¬

Expanded text:
uantum mihi videtur, dilectissime mi Dulciti, non tardavi respondere interrogationibus tuis; per Pascha quippe hoc anno, quo dominicus ejus fuit III KALEND. APRILIS, a Carthagine mihi missas litteras tuae dilectionis accepi. Post eos autem dies sanctos, confestim Carthaginem sum profectus, in qua civitate nihil me dictare permisit occupationum, quae ibi non podeesse, nimia multitudo. Sed posteaquam inde regressus sum, peractis apud nostros quindecim diebus, qui me post absentiam diuturnam curare alia compulerunt nam post tres menses redire permissus sum; rescribere ista non distuli, et abs te missis quaestionibus, quae a me per diversa opuscula mea jam fuerant pertractatae, ex eisdem opusculis reddere vel solutionem vel certe disceptationem meam. Denique illud tantummodo, ubi quaeris quare dixerit Dominus nimirum praescius futurorum, Elegi David secundum cor meum , cum ille talia et tanta commiserit, ubi tractave
Abbreviated transcription (Latin):
mortale dr̃ ex ipsius enĩ mortalitate
indigentia rerum t̾renaꝵ sollicitat
anmã: & quędam desidĩa excitat:
quib ad peccandũ non obtemꝑat.
qui iam mente seruit legidĩ. x li.

Expanded text:
mortale: ex ipsius enim mortalitate indigentia rerum terrenarum sollicitat animam, et quaedam desideria excitat, quibus ad peccandum non obtemperat, qui jam mente servit legi Dei:
Abbreviated transcription (Latin):
rũ sꝑamꝰ & quo tendimꝰ. ñdũ apparet:
& in hac ip̃a multa possunt nob̾ ꝓsꝑa
uideri quȩ adũsa sunt. & adũsa quȩ
ꝓsꝑa. Nam & tribulatio qñ accidit ser¬
uo dĩ ad ꝓbationẽ uel emendationem:
uidet᷑ non ñquã minꝰ intelligentib
inutilis. S si referat᷑ ad illuo qd̃ dictũ
ẽ. da nob̾ auxiliũ de tͥbulatiõe. & uana
salꝰ hoĩum: intelligit᷑ quia plerũq
de tͥbulatiõe nos adiuuat ds̃. & frustra
salus optat᷑ que aliquando adu̾sa ẽ.
cum delectatione & amore huiꝰ uitȩ
implicat aĩam. Idem &̃ illud: Tribula¬
tionẽ & dolorem inueni: & nom̃ dñi
inuocaui. Cũ enĩ dic̃ inueni: signifi¬
cat utilem. Non enĩ recte gratulam᷑
nos inuenisse: nͥ qd̾ querebamꝰ. Ergo
qͥd oremꝰ sic̃ oportet nescimꝰ. ds̃ enĩ
nouit & qͥd nob̾ in hac uita expediat:
& qͥd post hanc uitam daturus sit.
S ipse sp̃c int̾pellat gemitib in enar¬
rabilib. Geinere dicit sp̃m. qd̾ nos

Expanded text:
rum speramus, et quo tendimus, nondum apparet; et in hac ipsa vita multa possunt nobis prospera videri quae adversa sunt, et adversa quae prospera. Nam et tribulatio quando accidit servo Dei, ad probationem vel emendationem videtur nonnunquam minus intelligentibus inutilis: sed si referaium de tribulatione; et vana salus hominis , intelligitur quia plerumque de tribulatione nos adjuvat Deus; et frustra salus optatur, quae aliquando adversa est, cum delectatione et amore hujus vitae implicat animam. Inde est illud: Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi. Cum enim dicit, inveni , significavit utilem; non enim recte glatulamur nos invenisse, nisi quod quaerebamus. Ergo quid oremus, sicut oportet, nescimus. Deus enim novit et quid nobis in hac vita expediat, et quid post hanc vitam daturus sit. Sed ipse Spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus. Gemere dicit Spiritum, quod nos
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad id qd̾ ait & ipsi ĩ nobismet iplis
ingemiscimꝰ ad optionẽ expectantes redẽp¬
tionem corꝑis nr̃i. sic intelligendũ ẽ. ut
neq sensum dolendi & gemendi opinem᷑
ẽẽ in arborib ⁊ olerib & lapidib & cetĩs
huiꝰcemodi creaturis. Hic error mani¬
cheoꝵ ẽ. Neq angłos scõs uanitati sub¬
iectos eẽ arbitrem᷑: & de his existimentꝰ
qd̾ lib̾abunt᷑ a seruitute interitꝰ. cum
int̾ituri utiq ñ sint: s omnẽ creaturã
in ipso homine sine ulla calũpma cogi
temꝰ. Non enĩ creatura ulla eẽ pot̃. nͥ
apparet: aut incorꝑal̃ quȩ uideri aut
tangi ñ pot̾. Omĩs aut̃ ẽ & in hoĩe: qui
hõ ꝯstat sp̃u & aĩa ⁊ corꝑe. Ergo c̃atura:
reuelationẽ filioꝵ dĩ expectat. Qcqͥd nc̃

Expanded text:
ipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri, sic intelligendum est, ut neque sensum dolendi et gemendi opinemur esse in arboribus et oleribus et lapidibus, et caeteris hujuscemodi creaturis; hic enim error Manichaeorum est: neque Angelos sanctos vanitati subjectos esse arbitremur; et de his existimemus quod liberabuntur a servitute interitus, cum interituri utique non sint: sed omnem creaturam in iptemus. Non enim creatura ulla esse potest, apparet; aut corporalis, quae videri aut tangi potest. Omnis autem est etiam in homine, quia homo constat anima et corpore. Ergo creatura revelationem
Abbreviated transcription (Latin):
Scimꝰ aũ qͥa cũ apparuerit similes ei
erimꝰ: qͥa uidebimꝰ eũ sicuti ẽ. Hanc
gͦ reuelationẽ filioꝵ dĩ expectat crea¬
tura. quȩ mn homine nc̃ uanitati sub¬
iecta ẽ qͣmdiu dedita ẽ temꝑalib reb quȩ
transeunt tanqmͣ umbra. Unde & in psal¬
mo dr̃. Hõ uanitati similis ẽ: dies eius
uelut umbra p̃tereunt. De qua uam¬
tate etiam salomon loquit᷑: cum dic̃.
sub sole: De qua item dauid dic̾. Ut¬
qͥd diligitis uanitatẽ. & queritis men¬
datium: Non sponte aut̃ dic̃ eẽ sub¬
iectam uanitati creaturã. qm̃ penalis
ẽ ista subiectio. Non enĩ homo sic̃ spon¬
te peccauit: sic &̃ sponte dãpnatꝰ ẽ. Quȩ
i tñ dãpnatio: ñ sine spe reꝑationis
irrogata ẽ naturȩ nr̃e. & ideo ꝓpt̾ eũ
inquit qui subiecit eam in spe: quia
& ipsa creatura lib̾abit᷑ a seruitute

Expanded text:
quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Hanc ergo revelationem filiorum Dei exspectat creatura quae in homine nunc vanitati subjecta est, quamdiu dedita est temporalibus rebus, quae transeunt tanquam umbra. Unde et in Psalmo dicitur: Homo vanitati similis factus est; dies ejus velut umbra praetereunt . De qua vanitate etiam Salomon loquitur, cum dicitsub sole ? De qua item David dicit: Utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium ? Non sponte autem dicit esse subjectam vanitati creaturam, quoniam poenalis est ista subjectio. Non enim homo sicut sponte peccavit, sic etiam sponte damnatus est: quae tamen damnatio non sine spe reparationis irrogata est naturae nostrae. Et ideo, Propter eum, inquit, qui subjecit in spe; quia et ipsa creatura liberabitur a s
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa quȩ tm̃mͦ creatura ẽ. ñdum ꝑ fi¬
dem aggregata num̃o filioꝵ dĩ s tñ
in eis qui creatura erant. uidebat
apłs qͥd dic̃. quia creatura lib̾abit᷑
a seruitute interit᷑: ut int̾itui non
seruiant. cui seruiunt peccatores om̃s.
Deccatori enĩ dictũ ẽ: morte morieris.
Lib̾abit᷑ autẽ in lib̾tatẽ głẽ filioꝵ: i. ut¬
fidem. Que fides cum in ea ñ erat. tm̃¬
mͦ cieatura dicebat᷑ & ad ipsam refert
qd̾ sequit. Scimꝰ enĩ quia creatura con¬
gemiscit: & dolet usq adhuc. Erant
em̃ adhuc credituri: qui &̃ sp̃u subia¬
cebant laboriosis errorib. S nequis
mortalitatis nr̃e patim᷑: ideo ad didit

Expanded text:
ipsa quae tantummodo creatura est, nondum per fidem aggregata numero filiorum Dei: sed tamen in eis qui credituri erant, videbat Apostolus quod dicit, quia creatura liberabitur a servitute interitus, ut interitui non serviat, cui serviunt omnes peccatores. Peccatori enim dictum est, Morte morieris . Liberabitur autem in libertatem gloriae filiorufidem: quae fides cum in ea non erat, tantummodo creatura dicebatur. Et ad ipsam referes, quod sequitur: Scimus enim quia creatura congemiscit et dolel usque adhuc. Erant enim adhuc credituri qui etiam spiritu subjacebant laboriosis erroribus. Sed ne quis mortalitatis nostrae patimur, ideo addidit,
Abbreviated transcription (Latin):
manifestissime docet eadem ipła p̃cepta
legis ꝓpt̾ea ñ impleta. quȩ ab eis eẽnt im¬
plenda: qm̃ quib data erat lex. ante
grãm dediti erant carnalib bonis: & ex
his beatitudinẽ adquirere cupiebant.
neq metuebant. nͥ cũ talib bonis ĩmi¬
nebat adu̾sitas. S ideo cũ illa bona tẽ¬
poralia turbarent᷑: facile recedebant
ap̃ceptis legis. Infirmabat᷑ gͦ lex non im¬
plendo que p̃cipiebat: ñ sua culpa sed
na appetendo. ñ amabant legis iusticiã:
s ei temꝑalia cõmoda p̃ponebant. Idõ li
mortalem carnẽ insimilitudinẽ car¬
nis peccati: carnis enĩ peccati mors¬
peccatũ fecit. cũ morit᷑. S: de peccato
inquit damnauit peccatũ in carne.
Id enĩ egit mors dm̃ ne mors tim̾et᷑: &
ex eo iam ñ appeterent᷑ temꝑalia bona.
ne metuerent᷑ temꝑalia mala in qͥb car¬
nalis erat prudentia illa: inqua impleri
legis p̃cepta ñ potant. Hec autẽ prudentia
in homine dominico destructa & ablata iu¬

Expanded text:
manifestissime docet, eadem ipsa praecepta Legis propterea non impleta, quamvis essent implenda, quoniam quibus data erat Lex ante gratiam, dediti erant carnalibus bonis, et ex his beatitudinem acquirere cupiebant, neque metuebant, nisi cum talibus bonis imminebat adversitas; et ideo cum illa temporalia bona turbarentur, facile recedebant a praeceptis Legis. Infirmabatur ergo Lex non implendo quod praecipiebat; non sua culpa, sedna appetendo non amabant Legis justitiam, sed ei temporalia commoda praeponebant. Ideo Libmortalem carnem, venit in similitudine carnis peccati. Carni enim peccati peccatum facit cum moritur. Sed de peccato, inquit, damnavit peccatum in carne. Id enim egit mors Domini, ne mors timeretur, et ex eo jam non appeterentur temporalia bona, nec metuerentur temporalia mala, in quibus carnalis erat illa prudentia, in qua impleri Legis praecepta non poterant. Hac autem prudentia in homine Dominico destructa et ablata, ju
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ aut̃ ait. qͥa prudentia carnis ini¬
ne quis putaret tanqͣm ex diũso pͥncipio
aliquã naturam quã non condidit ds̃.
inimicitias se adũsum dm̃ exeitere. Ini
micꝰ gͦ dĩ dr̃. qui legupsius ñ obtemꝑat:
& hoc ꝑ carnis prudentiã .i. cũ appetit
temꝑalia bona: & timet temꝑalia mala.
Definitio enĩ prudentiȩ: in appetendis
bonis & uitandis malis explicari solet.
Qua ꝓpt̃ recte appellat apłs carnis pru¬
dentiã. qua hȩc appetunt᷑ ꝓ magnis bo¬
nis que ñ ꝑseuerant cũ homine: & ne ħ
amittant᷑ timet᷑. quȩ qñq amittenda sc̃.
Non pot̾ aut̃ tał prudentia legi dĩ obtẽ¬
perare. s tunc obtemꝑat᷑ legi. cum hec
prudentia extincta fu̾it. ut ei succedat
namq animȩ natura & prudentiã car¬
nis ht̃ cum inferiora sectat᷑. & pruden¬
tiã spẽ cũ suꝑiora eligitꝰ quẽ admodũ aqͦ

Expanded text:
 prudentia carnis inine quis putaret tanquam ex adverso principio aliquam naturam, quam non condidit Deus, inimicitias adversus Deum exercere. Inidicitur, qui Legi ipsius non obtemperat, et hoc per carnis prudentiam, id est, cum appetit temporalia bona, et timet temporalia mala. Definitio enim prudentiae in appetendis bonis et vitandis malis explicari solet. Quapropter recte appellat Apostolus carnis prudentiam, qua haec appetuntur pro magnis bonis, quae non perseverant cum homine; et ne haec amittantur timetur, quae quandoque amittenda sunt. Non potest autem taperare: sed tunc obtemperatur legi, cum haec prudentia exstincta fuerit, ut ei succedat namque animae natura, et prudentiam carnis habet, cum inferiora sectatur, et prudentiam spiritus, cum superiora el
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrat. ex illis qͣtuor quos suꝑius
distinximꝰ. S gͣdus iste in hanc uitã
ñ inuenit᷑. Etmet enĩ ad spem quã
expectamꝰ redemptionẽ corꝑis nr̃i. qñ
corruptibile hoc induet incorruptionẽ:
& mortale hoc induet immortalitatẽ.

Expanded text:
demonstrat ex illis quatuor quos superius distinximus . Sed gradus iste in hac vita non invenitur. Pertinet enim ad spem qua exspectamus redemptionem corporis nostri, quando corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc indu
Abbreviated transcription (Latin):
it̾m de alio loes loco: iam iudicaui in¬
quit tradere huiꝰmodi sathane in in¬
teritum carnis. ut anima salua sit.
Qͥ gͦ ñdum sub gr̃a sunt. & sub lege
ostituti uingunt᷑ peccĩs ad obaudien¬
dũ desidiis carnalib: & p̃uaricatioẽ

Expanded text:
iterum de alio: Jam judicavi, initerum de alio: Jam judicavi, inquit, tradere hujusmodi Satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Qui ergo nondum sub gratia sunt, sed sub lege constituti vincuntur peccatis ad obediendum desideriis c