comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audabilis zelus. uictus
amor. delectabilis gr̃a. iocun¬
da suauitas. mirabilis unio
caritatis. que sic animam ui¬
ri sc̃i uinculo pietatis indisso¬
lubili colligarat. ut in propͥe
dissolutionis excessu. dissocia¬
ri a fratrib iacturam scĩ fede¬
ris estimaret. Igitur gloriosi
pontificis iniminente reue¬
rendi transitus die cum ẽẽt
in oratorio beati andree post
orationum munus.post sus¬
cepta celestis sacramenta mys¬
terii. inter discipulorum ma-¬
nus. finito uite cursu migra¬
uit ad dñm: et appositus est
ad patres suos cum gloria.
Felix operũ merito felix gr̃a
sanctitatis. felix consum matiõe
laulabili. cui diuinitus conces¬
sum est. ut ante altare beate
uirguus ultimum redderet
spiritum. cui se meritis adiu¬
uari deuotissime postulabat.
cuiꝰ sacra uestigia toto mentis
annisu studuẽrat inutari. Hul-¬
lius enim apud deum familia¬
rior interuentus. nullius effi-¬
catior. potest esse gratia: qmͣ illꝰ
que mater esse meruit.cuius

Expanded text:
audabilis zelus, invictus amor, delectabilis gratia, jucunda suavitas, mirabilis unio charitatis, quae sic animam viri sancti vinculo pietatis indisolubili colligarat, ut in propriae dissolutionis excessu, dissociari a fratribus jacturam sancti foederis aestimaret. Igitur gloriosi pontificis imminente reverendi transitus die, cum esset in oratorio B. Andreae, post orationum munus post suscepta coelestis sacramenta mysterii, inter discipulorum manus, finito vitae cursu migravit ad Dominum, et appositus est ad patres suos cum gloria. Felix operum merito, felix gratia sanctitatis, felix consummatione laudabili, cui divinitus concessum est, ut ante altare B. Virginis ultimum redderet spiritum, cujus se meritis adjuvari devotissime postulabat, cujus sacra vestigia toto mentis adnisu studuerat imitari. Nullius enim apud Deum familiarior interventus, nullius efficacior potest esse gratia, quam illius quae mater esse meruit, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
rustra queritur latebra
cum fama loquatur in
publicum. nec caret ornamen¬
to glorie. quem glorificare ma-¬
iestas eterna disposuit. Cres¬
cit in dies. lateq diffunditur
amabilis amandi nomen et glo¬
ria: et tanquam de promptua¬
rio luminis gloriosius emicat
de tanti admiratione miraculi
magnificentie clarioris sincera
serenitas. De tante uirtutis emi¬
nentia. gratiam recipit amplio¬
rem. rigore deposito gentilium.
colla pridem dura mollescunt:
odiorum sepultis aculeis. perse¬
cutionis inuidia. defluit in amo-¬
rem. et malicie uepres dulcores
referunt caritatis. Ceruices sp̃o¬
taneas subiciunt fidei sacramẽ¬
tis. et ꝓfligatis sedib ydolorum:
sicut errori terminum. sic exter¬
minium deferunt feritati. Cri-¬
gunt preclara dñice passionis
insignia. et in honorem saluato¬
ris ecclesias constituunt et alta
tͥs monita prosequuntur¬

Expanded text:
rustra quaeritur latebra, cum fama loquatur in publicum, nec caret ornamento gloriae, quem glorificare majestas aeterna disposuit. Crescit in dies, lateque diffunditur amabilis Amandi nomen et gloria, et tanquam de promptuario luminis, gloriosus emicat de tanti admiratione miraculi magnificentiae clarioris sincera serenitas. De tantae virtutis eminentia gratiam recipit ampliorem: rigore deposito Gentilium, colla pridem dura mollescunt, odiorum sepultis aculeis, persecutionis invidia defluit in amorem: et malitiae vepres dulcorem referunt charitatis. Cervices spontaneas subjiciunt fidei sacramentis, et profligatis sedibus idolorum, sicut erroris terminum, sic exterminium deferunt feritati. Erigunt praeclara Dominicae passionis insignia, et in honorem Salvatoris ecclesias, et altartris monita prosequuntur
Abbreviated transcription (Latin):
hiis synodalibus apicib nr̃is
ad clementissimũ principem
nr̃m sine dubio asportari fa¬
ciemus. ut nostrorum laboꝵ
particeps effectus. mercedis
cumulum adipisci ualeat. et
sui regni protectorem inue¬
nire eum cuius causa flagi¬
tari dinoscitur. Hoc nam̃q
et in eius epła exhortari eũ
cognoscimus. Reliquias uͦ
sanctorum de quib presen¬
tium lator nos ammonuit
dari precepimus. Nam codi¬
ces iam exinani sunt a nr̃a
biblioteca. unde dare ei nul¬
latenus habuimus: transcri¬
bere autem non potuit. quo¬
niam festinanter de hac cuu¬
tate regredi properauit. Hiis
igitur̃ ita prelibatis que a no¬
bis per epistolam uobis scrip¬
ta sunt: effectui mancipari
fraternitatem uestram hor¬
tamur. Deus te incolumen
custodiat dilectissime frater
Susceptis tantipatris ammo¬
nitionib perstitit in mynis¬
terio regiminis uir beatus.
de subditorum transgressio¬
ne graues sustinens doloris
aculeos: et ad salutis reme¬

Expanded text:
has synodales apices nostras has synodales apices nostras ad clementissimum principem nostrum sine dubio asportare faciemus ut nostrorum laborum particeps effectus mercedis cumulum adipisci ualeat et sui regni protectorem inuenire eum cuius causa flagitari dinoscitur. Hoc namque et in eius epistola exortare eum cognoscimus. Reliquias uero sanctorum de quibus praesentium lator nobis ammonuit dare praecipimus nam codices iam exinaniti sunt a nostra bybliotheca et unde dare ei nullatemus habuimus. Transscribere autem non potuit quoniam festinanter de hac ciuitate regredi properauit. Haec igitur ita praelibatis quae a nobis per epistolam uobis scripta sunt effectui mancipari fraternitatem uestram hortamur. Deus te incolomem custodiat dilectissime fraterSusceptis tanti Patris admonitionibus, perstitit in ministerio suscepti regiminis vir beatus, de subditorum transgressione graves sustinens doloris aculeos, et ad salutis reme
Abbreviated transcription (Latin):
Ande preuidimus uolumina
gestorum synodalium in pre¬
senti uobis dirigere. una cum
encidia nr̃a. ex quorũ serie oĩa
subtiliter potestis addiscere:⁊
tenebras illorum nobiscũ ut
filii lucis extinguere. Idcirco
studeat fraternitas tua omni¬
bus eadem innotescere. ut t̃ã
abhominandam heresym no¬
biscum execrentur: quiq sue
salutis sacramenta indiscere
ualeant. atq syno dali conũe¬
tione omnium fratrum et coe¬
piscoporum nostrorum parti¬
um illarum effecta: scd̃m te¬
norem encidie a nob̾ directe
scripta una cum subscriptio¬
nibus ur̃is nobismet destiña¬
da concebrent: confirmantes
atq consentientes eis. que ꝓ
ortodoxa fide et destructiõe
hereticorũ uesame nuper ex¬
orte. a nobis statuta sunt. Et
consultissime ammone atq
precare.dirigere nobiscum
ex corpore fratrum nostrorũ
dilectissimos episcopos. qui
sedis apłice legatione. diui¬
na concedente ꝓpitiatione
fungi debeant: et que in nr̃o
concilio peracta sunt. cum

Expanded text:
Unde praevidimus volumina Unde praevidimus volumina gestorum synodalium in praesenti vobis dirigere, una cum Encyclica nostra, ex quorum serie omnia subtiliter potestis addiscere, et tenebras illorum nobiscum, ut filii lucis, exstinguere. 49. Idcirco studeat fraternitas tua omnibus eadem innotescere, ut tam abominandam haeresim nobiscum exsecrentur, quamque suae salutis sacramenta indiscere valeant, atque sydonali conventione, omnium fratrum et coepiscoporum nostrorum partium illarum effecta, secundum tenorem Encyclicae a nobis directae, scripta, una cum subscriptionibus vestris nobismet destinanda concelebrent: confatque consentientes eis quae pro orthodoxa fide et destructione haereticorum uaesaniae nuper exortae a nobis statuta sunt. Et consultissime ammonere atque praecare dirigere nobis ex corpore fratrum nostrorum dilectissimos episcopos qui sedis apostolicae legatione diuina concedente propiciatione fungere debeant et quae in nostro concilio peracta sunt cum
Abbreviated transcription (Latin):
et non solum hoc facere nulla¬
tenus uoluerunt: sed nunc
successor eius Paulus temera¬
tor fidei. ep̃c constantipolita¬
nus aluid nequius excogita¬
uit in preuidicio catholice fidi
conamen quasi que a decessorib
sus heretice exposita fuerant
destruens. et imperialem typũ
sacrilego ausu totius plenum
perfidie a clementissimo princi¬
pe nostro fieri persuasit: in quo
ꝓuulgatum est. ut omnes ppłi
xꝑiani credere debuissent. Io
necesse habuimus ne pro quada
negligentia et animarum de¬
trimento que nobis cõmisse st̃
culpe reatudinis astringamur
cetum generalem fr̃m̃ et coepis¬
corum nostrorum in hac roma¬
na ciuitate congregare. Quoꝵ
presentia memoratorũ hereti¬
corum scelerosa conscripta exa¬
minata atq denudata sunt:⁊
apostolico mucrone. patrumq
diffinitionib. uno ore unoq:
spiritu condempnauimus. ut
cognoscentes uniuer si errorẽ
qui in eis continetur eorũ pol¬
lutione nullatenus maculent᷑.

Expanded text:
Et non solum hoc facere nullaEt non solum hoc facere nullatenus voluerunt, sed et nunc successor ejus Paulus, temerator fidei, episcopus Constantinopolitanus aliud nequius excogitavit in praejudicio catholicae fidei conamen, quasi quae a decessoribus suis haeretice exposita fuerant destruens, et imperialem typum, sacrilego ausu, totius plenum perfidiae, a clementissimo principe nostro fieri persuasit, in quo promulgatum est ut omnes populi Christiani credere debuissent. Ideoque necesse habuimus, ne pro quadam negligentia et animarum detrimento, quae nobis commissae sunt, culpa reatitudinis astringamur: coetum generalem fratrum, et coepiscoporum nostrorum, in hac Romana civitate congregare. Quorum praesentia memoratorum haereticorum scelerosa conscripta examinata, atque denudata sunt, et apostolico mucrone, Patrumque diffinitionibus, uno ore, unoque spiritu condemnavimus; ut cognoscentes universi errorem, qui in eis continetur, eorum pollutione nullatenus maculentur.
Abbreviated transcription (Latin):
confortandos fraternitatis
uestre animos poterunt muus¬
trari. largiente superne maiesta¬
tis clementia. uobis sint procul
dubio manifesta: restat ut de ali¬
is que nos per sua scripta consu¬
luit. fraternitati uestre signifi¬
cemus. Credimus enun ad uos
peruenisse. quomodo in contͤ¬
batione recte fidei et catholice
ecclesie conculcatione ante hos
plus minus quindecim annos
a Sergio falso episcopo constan¬
timpolitano in auxilio tunc¬
habente imperatorem eracle¬
um. execranda et abhominan¬
da heresis pullulauit. apolli¬
nanistarum. et seuerianorum
euchianistarum atq manicheo¬
rum errorem renouantem.
Quam successor eius Pyrrus
idemq episcopus qui ambitio¬
nis fastu constantinopolitana
sedem arrripuit. indeterius
auxit. Pro qua re sepus apłi¬
ca sedes persuasionib contes¬
tationib. atq increpationib
plurimis ammonuit eos qua¬
tinus ab huiusmodi errore re¬
cederent: et ad lumen pietatis
ex quo lapsi sunt remearent.

Expanded text:
confortandos fraternitatis confortandos fraternitatis vestrae animos, poterant ministrare, largiente supernae majestatis clementia, vobis sint procul dubio manifesta, restat ut de aliis quae nos per sua scripta consuluit, fraternitati vestrae significemus. 48. Credimus etenim ad vos pervenisse, quomodo in conturbatione rectae fidei, et catholicae Ecclesiae conculcatione, ante hos plus minus quindecim annos, a Sergio falso episcopo Constantinopolitano, in auxilio habente tunc imperantem Heraclium, exsecranda et abda heresis pullulauit Appollinaristarum et Seuerianorum Eutychianistarum atque Manicheorum errorem renouantem quam successor eius Pyrrus idem que exepiscopus qui ambitionis fastu Constantinopolitanam sedem arripuit in deterius auxit. Pro qua re saepius apostolica sedis persuasionibus contestationibus atque increpationibus plurimis ammonuit eos quatenus ab huiusmodi errore recedex quo lapsi sunt, remearent.
Abbreviated transcription (Latin):
cationis peccato deprehenda¬
tur obnoxius. omni modo ꝓ¬
hibendus est cum manibus
lutulentis atq pollutis. mys¬
terium nostre salutis trac¬
tare: Sitq huiusmodi sem¬
per uixta sacrorum canonũ
statuta in hac uita depositꝰ
ut ab illo qui mentis interio¬
ra scrutatur. nullumq de
ouib errare congaudet. dũ
aspexerit sinceram peniten¬
tiam eius. in terribili uidi¬
cio habeat reconciliatum.
deoq iterum hortamur ca¬
ritatem tuam exemplo eius
qui pro nobis pati et mori
uoluit. promptos uos in cũc¬
tis eius seruiciis permanere
Neq nos pigeat temporales
cruciatus pro xp̃i nomine
sustinere: s emolumento fu-¬
ture remunerationis huius
seculi uexationes tolerare ꝑ¬
suadeant. Scriptum nãq ẽ.
Quid retribuam domino pro
omnib que retribuit michi:
Calicem salutaris accipiam.
et nomen dñi inuocabo. Gan¬
tum enim a nobis exigit᷑.
quantum possumus famula¬
tus nostri obsequia cõmodare.
Cumq cuncta que nobis add

Expanded text:
cationis peccato deprehendacationis peccato deprehendatur obnoxius, omnimodo prohibendus est, cum manibus lutulentis atque pollutis, mysterium nostrae salutis tractare? Sicque hujusmodi semper juxta sacrorum canonum statuta in hac vita depositus, ut ab illo, qui mentis interiora scrutatur, nullumque de ovibus errare congaudet, dum aspexerit sinceram poenitentiam ejus, in terribili judicio habeat reconciliatum. Ideoque iterum hortamur charitatem tuam, exemplo ejus qui pro nobis pati et mori voluit, promptos vos in cunctis ejus servitiis permanere. Neque nos pigeat temporales cruciatus pro Christi nomine sustinere; sed emolumenta futurae remunerationis hujus saeculi vexationes tolerare persuadeant. Scriptum namque est: « Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo . » Tantum enim a nobis exigitur, quantum possumus famulatus nostri obsequia commodare. Cumque cuncta quae nobis, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Unde namq beata perserantia:
nisi de uirtute pacientie.
Quia secundum apłicam pre¬
afflictionum amaritudo a
pio m̾tis ur̃e proposito coar¬
tet recedere:considerans
quanta pro absolutione no¬
stri et liberatione. creator do¬
minusq noster pertulerit:
quibusue contumeliis affli¬
gendum tradiderit: ut nos
liberaret. Propterea. nulla¬
tenus in huiusmodi peccato
delinquentib. ad destructio¬
nem canonum conpassionẽ
exhibeas. Nam qui semel
post suam ordinationem in
lapsum ceciderit: deinceps
iam depositus erit. nullũq
gradum sacerdocii poterit
adipisci: s sufficiat ei. lamen¬
tationibus. fletibusq assidu¬
is quoaduixerit in eadem
penitentia perdurare ut cõ-¬
missum delictum dunna gra¬
tia extinguere ualeat. Si eñi
tales querimus ad saeros or¬
dines promouendos.
quib nulla ruga nullumq
iuite contagium prepediat:
quanto magis si post ordina¬
tionem suam quispiam in
lapsum ceciderit: et preuari¬

Expanded text:
unde namque beata perseuerantia unde namque beata perseuerantia nisi de uirtute patientiae quia secundum apostolicam praeafflictionum amaritudo a pio mentis uestrae proposito coartet recedere considerans quanta pro absolutione nostri et liberatione creator dominus que noster pertulerit quibus ue se contumeliis afficiendum tradiderit ut nos aliberaret. Propterea nullatenus in huiusmodelinquentibus, ad destructionem canonum, compassionem exhibeas. Nam qui semel post suam ordinationem in lapsum ceciderit; deinceps jam depositus erit, nullumque gradum sacerdotii poterit adipisci; sed sufficiat ei lamentationibus, fletibusque assiduis quoad vixerit, in eadem poenitentia perdurare, ut commissum delictum divina gratia exstinguere valeat. Si enim tales quaerimus ad sacros ordines promovendos, quibus nulla ruga, nullumque vitae contagium praepediat: quanto magis, si post ordinationem suam quispiam in lapsum ceciderit, et praevari
Abbreviated transcription (Latin):
tatem inducit. tantum pro du¬
ricia sacerdotum gentis illius
conterimur: quod postpositis
salutis sue suffragiis. atq redẽp¬
toris nostri contempnentes ser¬
uicia uitiorum federib iugra¬
uantur. Quibus ad preparan-¬
dam salutem tanto quidem
nos necesse est importunis p̾¬
dicationib unminere. quan¬
tum perfecte negociationis
creditorum nobis talentorũ
dupplicat assignatio. atq do
minice uocis ad suscipiendã
eius requiem persuadet as¬
sertio. Suggestum est namq
nobis quod presbiteri seu dia-¬
coni aliiq sacerdotalis officii
post suas ordinationes in lap¬
sum inquinantur. et propte¬
rea nimio merore fraternita¬
tem tuam astringi. uelleq pa̾¬
torale officium pro eorum mo¬
bedientia deponere. ⁊ uacatio¬
nem ab episcopatus laboribus
eligere. et silentio atq ocio u¬
tam ducere. quam in hiis que
tibi commissa sunt. permane¬
re dicente domino:beatus qui
per seuerauerit usq in finem.

Expanded text:
tatem inducit, tantum pro dutatem inducit, tantum pro duritia sacerdotum gentis illius conterimur, quod postpositis salutis suae suffragiis, atque Redemptoris nostri contemnentes servitia, vitiorum foederibus ingravantur. Quibus ad praeparandam salutem, quandoquidem tanto nos necesse est importunis praedicationibus imminere, quantum perfectae negotiationis, creditorum nobis talentorum duplicat assignatio, atque 723 Dominicae vocis ad suscipiendam ejus requiem persuadet assertio. Suggestum est namque nobis eo quod presbyteri, seu diaconi, aliique sacerdotalis officii post suas ordinationes, in lapsum inquinantur, et propterea nimio moerore fraternitatem tuam astringi, velleque pastorale obsequium pro eorum inobedientia deponere, et vacationem ab episcopatus laboribus eligere, et silentio atque otio vitam degere, quam in his, quae tibi commissa sunt, permanere; dicentperseuerauerit usque in finem
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo fratri amando
Martinus. Traternitatis
tue studio pietatis congestam
epistolam suscipiens animus
noster releuari cognoscitur. qͥp¬
pe quoniam huius scłi flucti¬
uagas atq transitorias te despi¬
cientem oblectationes. illa que
perpetua et sublimia dona pro
domini dei nr̃i obsequiis tribu-¬
untur: appetere certum est. Ex
relatione igitur iuxta tenorem
tue fraternitatis epistole latoris
presentium. laborum tuorum
certamen cognouimus. ex quib¬
ad celestis patrie ascensum hu¬
miliatis mentib atq contritis
corporib futurorum gaudioꝵ
largienda sunt munera. Nam
cum sit nulle omnino cõpara¬
tioni coequandum quod a crea¬
tore nostro pro bomis seruiciis
conpensatur. dum breui atq
paruo temporis spacio finiun¬
tur labores quos pro dilectio¬
ne ipsius sustinemꝰ: considera¬
tione refrigerii nos oportet li¬
benti animo tolerare presentis
uite angustias. Sed̃ quantum
nobis laborum uestrorum ope¬
ratio magnam gaudii uberta

Expanded text:
ilectissimo fratri Amando Martinus. Fraternitatis tuae studio pietatis congestam epistolam suscipientes, animos nostros relevari cognoscimus. Quippe quoniam hujus saeculi fluctivagas atque transitorias despicientem oblectatperpetua et sublimia dona pro domino deo nostro obsequiis tribuuntur appetere certa est. Ex relatione igitur iuxta tenorem tuae fraternitatis epistolae latoris a praesentium laborum tuorum certamen cognouimus, ex quibus caelestis patriae ascensum humiliatis mentibus atque contritis corporibus uobis futurorum gaudiorum largienda sunt munera. Nam cum sit nullae omnino comparationi coaequandum quod a creatore nostro pro bonis seruitiis reconpensatur dum breui atque paruo temporis spatio finiuntur labores quos pro dilectione ipsius sustinemus consideratione refrigerii nos oportet libenti animo tollerare praesentis uitae angustias. Sed quantum nobis laborum uestrorum operatio magnam gaudii uberta
Abbreviated transcription (Latin):
tati conseritur modesti sermo¬
nis inuicem grata communio.
Uir domini ubi ad intime uolũ¬
tatis est admissus archanuni
et deprehendere potuit a d qͥl
sc̃e uidue pia suspiraret inten¬
tio: congratulatione fouet:eri¬
git ammonitionib. confirmat
exemplis. desiderii sc̃i fidele
ppositum. Illa sc̃i pontificis
hortatu facta robustior. uoto se
castitatis astringit: et bene ui¬
uendi artiorib obligat insti¬
tutis. Et quia non potest esse
amor ociosus. s quantus sit o¬
pere protestatur. beata ytta
facultates et predia celesti
sponso consecrat quem elegit.
et domum suam celesti puri¬
ficatã sacram̾to rogat ĩ eccłiã
consecrari. Ibiq inter sacra
missarum sollempnia. et de
manu sc̃i pontificis humili¬
tatis et castimonie signum.
sacrum uelamen accepit. Ag¬
gregato deinceps ibidem ce¬
tu deo seruientiũ mulierum.
locum ipsum possessionibus
ampliauit. et multiplici di¬
uersi generis decorauit orna¬

Expanded text:
tati, conseritur modesti sermotati, conseritur modesti sermonis invicem grata communio. Vir Domini ubi ad intimae voluntatis est admissus arcanum, et deprehendere potuit ad quid sanctae viduae pia suspiraret intentio, congratulatione fovet, erigit admonitionibus, confirmat exemplis desiderii sancti fidele propositum. Illa sancti pontificis hortatu facta robustior, voto se castitatis astringit et bene vivendi arctioribus obligat institutis. Et quia non potest esse amor otiosus, sed quantus sit opere protestatur, beata Itta facultates et praedia coelesti sponso consecrat quem elegit, et domum suam coelesti purificatam sacramento, rogat in Ecclesiam consecrari. Ibique inter sacra missarum solemnia, de manu sancti pontificis, humilitatis et castimoniae signum, sacrum velamen accepit. Aggregato deinceps ibidem coetu Deo servientium mulierum locum ipsum possessionibus ampliavit, et multiplici diversi generis decoravit orna
Abbreviated transcription (Latin):
rat in eacdem regione ma¬
trona nobilis ytta noĩe.
natalium conuersationis et mo-¬
rum titulis antecedens. Hec
gloriosi ducis pipini recens de¬
functi uiduata consortio. feli¬
cis copule triste diuortium men-¬
te lugubri sustinebat. Eit ple¬
rumq molestia temporalis. pro¬
positi sanctioris leta progressio
et aliquando in usum iurtictis
transformatur dura necessitas
A d arche sinum reuolat colum¬
ba cum diliuuo regnante non
inuenit ubi pedes porrigat in
requiem. Cogitabat et hec sc̃a
mulier inter angores suos ma¬
ritali destituta solacio. quomo¬
do xp̃o soli placere posset. et
uotiuum castimonie decus.
thesauri celestis inferre sacra¬
rio. quia scł̃a post naufragiũ
tabula est. in uirginitatis ami̾¬
se solatium. uidualis continen¬
tie merito reparari. Diuertit
ad eam consolationis gratia
uir beatus. mite dudum fami¬
liaritatis sc̃e suadente comm̃¬
tio. Exhibetur ingredienti
comis hylaritas. depromun-¬
tur obsequia congrua sancti-¬

Expanded text:
rat in eadem regione matrona nobilis, Itta nomine, natalium gloriam conversationis et morem titulis antecedens. Haec gloriosi ducis Pipini recens defuncti viduata consortio, felicis copulae triste divortium, mente lugubri sustinebat. Fit plerumque molestia temporalis propositi sanctioris laeta progressio, et aliquando in usum virtutis transformatur dura necessitas. Ad arcae sinum revolat columba, cum diluvio regnante non invenit, ubi pedes porrigat in quietem. Cogitabat et haec sancta mulier inter angores suos, maritali destituta solatio, quomodo Christo soli placere posset, et votivum castimoniae decus thesauri coelestis inferre sacrario, quia secunda post naufragium tabula est in virginitatis amissae solatium vidualis continentiae merito reparari. Divertit ad eam consolationis gratia vir beatus, initae dudum familiaritatis sanctae suadente commercio. Exhibetur ingredienti comis hilaritas, depromuntur obsequia congrua sancti
Abbreviated transcription (Latin):
dignior ab omnib estimatur.
dignoq uniuersitatis preco¬
nõ sc̃e humilitatis exibitio
cominendatur. Peractis gͥ
que in ordinatione pontificiꝰ
solent ⁊ debent sollẽpniter
exiberi: uir sc̃s omni sagaci¬
tate et studio satagit honora¬
re ministeriũ suum. praua
corrigens. debilia sustentãs.
consolidans fracta. sana con¬
seruans. dispersa recolligẽs
Non exerit typum dominantis
in clero. s forma factus gregis.
omnib se prebet humilitatis ex¬
emplum. iusticie uiam. innocen¬
tie speculum. castimonie decus
tytulum sanctitatis. E quabi¬
lem se prestat humilib in ela¬
tos rectitudins erigitur ⁊elo.
corrigit in mansuetudine de-¬
linquentes: rebelles pie seueri¬
tatis animaduersione conclu¬
dit. Colit diligentia subditos.
pares obsequiis. reuerentia sũ¬
mos. recreator. pauperũ. merẽ¬
tium consolator: plebis delicie.
gloria magnatorum. salutis in
omnes et gratie propagator.

Expanded text:
dignior ab omnibus aestimatur, dignior ab omnibus aestimatur, dignoque universitatis praeconio, sanctae humilitatis exhibitio commendatur. Peractis igitur, quae in ordinatione pontificis solent et debent solemniter exhiberi, vir sanctus omni sagacitate et studio satagit honorare ministerium suum, prava corrigens, debilia sustentans, consolidans fracta, sana conservans, dispersa recolligens. Non exerit typum dominantis in clero; sed forma factus gregis, omnibus se praebet humilitatis exemplum, justitiae viam, innocentiae speculum, castimoniae decus, titulum sanctitatis. Aequabilem se praestat humilibus, in elatos rectitudinis erigitur zelo; corrigit in mansuetudine delinquentes; rebelles piae severitatis animadversione concludit. Colit diligentia subditos; pares obsequiis, reverentia summos, recreator pauperum, moerentium consolator, plebis deliciae, gloriae magnatorum, salutis in omnes et gratiae propagator.
Abbreviated transcription (Latin):
aue post decessum bea¬
ti Iohanns Treiecten-¬
sis episcopi. feruente circa ui¬
rum dei Dagoberti regis af¬
fectu. electione cleri.peticiõe
populi. honoratorũ assensu.
conprouincialium uoto.ser¬
uus domini reuerenter et in¬
stanter expetitur. renitens
et inuitus trahitur ad cathe¬
dram. ⁊ pastorali cura dignꝰ
omnium uoce ⁊ desiderio
conclamatur. Ille honore¬
se indignum constanter edi¬
cit: oneri se fatetur imparẽ.
non satis utilem cure. minꝰ
ydoneum dignitati. Sed pie¬
tatis subuxa. zelo multorũ
studia conualescunt: et in
cathedra pontificali genera¬
li omnium assensu. fauora¬
biliter collocatur. Indignũ
siquidem iudicatur ab om̃i¬
bus si tam clara sedes tanti
patroni solacio non ornetur.
si tantus pater tanto tempo¬
re sine titulo debeat milita¬
re:si tam fideli dulciq consi-¬
lio domus regia defraudetur
Gam sincere deuotionis instã¬
tie uir beatus querulus. tͥs¬
tisq anxius acquiescit: et
quo indigniorem se clamitat.

Expanded text:
ane post decessum beati Joannis Trajectensis episcopi, fervente circa virum Dei Dagoberti regis affectu, electione cleri, petitione populi, honoratorum assensu, comprovincialium voto, servus Domini reverenter et instanter expetitur, renitens et invitus trahitur ad cathedram, et pastorali cura dignus, omnium voce et desiderio conclamatur. Ille se honore indignum constanter edicit, oneri se fatetur imparem, non satis utilem curae, minus idoneum dignitati. Sed pietatis subnixa zelo multorum studia convalescunt, et in cathedra pontificali, generali omnium assensu favorabiliter collocatur. Indignum siquidem judicatur ab omnibus, si tam clara sedes, tanti Patris solatio non ornetur, si tantus Pater tanto tempore, sine titulo debeat militare, si tam fideli dulcique consilio domus regia defraudetur. Tam sincerae devotionis instantiae vir beatus, querulus, tristis et anxius acquiescit, et quo indigniorem se clamitat,
Abbreviated transcription (Latin):
castuonie merito ꝓpagari.
Nehinc adolescentem secretiꝰ
euocans. quid uiderit indi¬
cat. quid uisio portendat edis¬
sserit. et ad formam ꝓpositi
sanctioris inuitat. Ille licet
amicis suadentib et matris
comuente tonsilio et heredi¬
tatis orbate prouocante defex¬
tu. propensius ad conuigii co¬
pulam traheretur: ruptis ne¬
cessitatum uinculis. salutarib
monitis animum pariter et
capud inclinat. et prestito sollẽp¬
niter contiuentie uoto iuxta
morem ecclesiasticum beati pon¬
tificis mẏnisterio tonsoratur:
et diuinis efficaciter totus man¬
cipatur officiis

Expanded text:
castimoniae merito propagari. castimoniae merito propagari. Dehinc adolescentem secretius evocans, quid viderit, indicat; quid visio portendat, edisserit; et ad formam propositi sanctioris invitat. Ille licet amicis suadentibus, et matris connivente consilio et haereditatis orbatae provocante defectu, propensius ad conjugii copulam traheretur; ruptis necessitatum vinculis, salutaribus monitis animum pariter et caput inclinat; et praestito solemniter continentiae voto, juxta morem ecclesiasticum, beati pontificis ministerio tonsuratur, et divinis efficaciter totus mancipatur obsequiis
Abbreviated transcription (Latin):
dus diserto sermone refici-¬
ens. in arcem ꝓpositi celsioriᷤᷤ
euexit: et imposito sacri ue¬
lamninis usu. sponso uirgini
sponsam uirginem consecra¬
uit. Que uoti compos robora¬
ta felicius. malbodium redi¬
it: ubi primum latuerat.
Ibi sc̃o annuente pontifice. ⁊
Dagoberti regis muntficen¬
nã suffragante. monasteriũ
construxit deo seruientium
uili beata Rictrudis
cum filia sua Cusebia
exemplo gloriosi pontificis
monitis animata. munita
consiliis. adiuta precib euec¬
ta suffragiis. Marcians mo¬
nasterio quod sc̃s pater au¬
te fundauerat. sub eiusdem
discipulo. Ii Ionatho abbate
uouit et exsoluit domino sa¬
lutaris continentie celibatũ
ilius eius maurontus
sc̃o patre diuina celebr̃ã¬
te mysteria eum sacris asta
put gyrante circuidari.
Concipit hic altius aliquid ꝑ¬
spicax animus uiri dei. et
quia ministra dulcoris est ⁊
castitatis mater apicula: fi¬
deli coniectat auspicio. perpe¬
tue suauitatis in eo gratiam

Expanded text:
dus diserto sermone reficidus diserto sermone reficiens, in arcem propositi celsioris evexit, et imposito sacri velaminis usu, sponso virgini sponsam virginem consecravit. Quae voti compos roborata felicius, Malbodium rediit, ubi primum latuerat. Ibi sancto annitente pontifice, et Dagoberti regis munificentia suffragante, monasterium construxit Deo servientium ili B. Rictrudis cum filia S. Eusebia exemplo, gloriosi pontificis monitis animata, munita consiliis, adjuta precibus, evecta suffragiis, Martianis monasterio, quod sanctus Pater ante fundaverat, sub ejusdem discipulo Jonatho abbate, vovit et exsolvit Domino salutaris continentiae caelibatum. 37. Filius ejus Maurontus, sancto Patre divina celebrante mysteria, cum sacris astarput gyrante circumdari. Concipit hic altius aliquid perspicax animus viri Dei, et quia ministra dulcoris est, et castitatis mater apicula, fideli conjectat auspicio, perpetuae suavitatis in eo gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
tib suis: et ex odore suo balsama
comprobantur. Precium merci¬
bus species et usus asscribunt.
uenustas operis commendat ar¬
tificem. Seruo dĩ celebrem conpĩ¬
git ornatum: quam in xp̃o per
euuangeliũ genuit suscepte sobo¬
lis generosa fecunditas. Inclita.
uirgo Aldegundis quam for¬
me dotib et dignitate natali¬
um. morum gratia fecerat et
fidelis institutio digniorem:
pudicie procos et copule nup¬
tialis. illecebras fugiens. in
incorruptionis eterne thala¬
mum: peruenire cum titu¬
lo uirginitatis ardentius af¬
fectabat: Hec clandestine fu¬
ge siluestrisq latibuli bene¬
ficio de manib elapsa quer̃e¬
tium. ubi ad alti montis mo¬
nasterium prefatos compe¬
rit aduentasse pontifices:
desiderium mora corporis ñ
tardante festinanter ad eos
tanquam ad urbem refugii
conuolauit. Ad sc̃orum itaq
procumbens uestigia: quid
timeret edocuit. aperuit qͥd
optaret. quid expediret pe-¬
tiit erudiri. Cuius animũ
fluctuantem. beatus aman-¬

Expanded text:
tibus, et ex odore suo balsama comprobantur. Pretium mercibus species et usus ascribunt, venustas operis commendat artificem; servo Dei celebrem compingit ornatum, quam in Christo per Evangelium genuit susceptae sobolis generosa fecunditas. Inclyta virgo Aldegundis, quam formae dotibus et dignitate natalium, morum gratia fecerat et fidelis institutio digniorem, pudicitiae procos et copulae nuptialis illecebra fugiens, in incorruptionis aeternae thalamum pervenire cum titulo virginitatis ardentius affectabat. Haec clandestinae fugae, silvestrisque latibuli beneficio de manibus elapsa quaerentium, ubi ad Altimontis monasterium praefatos comperit adventasse pontifices, desiderium mora corporis non tardante, festinanter ad eos tanquam ad urbem refugii convolavit. Ad sanctorum itaque procumbens vestigia, quid timeret, edocuit, aperuit quid optaret, quid expediret, petiit erudiri. Cujus animum fluctuantem B. Aman
Abbreviated transcription (Latin):
dignisacerdotis ibi dẽ sepeliendũ officiisui insignia non
amisit quȩ tam̃ spũ aliter et ideo feliciter ut credimꝰ anima
secũ uexit. Archano itaq dĩ om̃i potentis consilio ꝓiusũ est

Expanded text:
Deo digni sacerdotis ibidem sepeliendum officii sui insignia non Deo digni sacerdotis ibidem sepeliendum officii sui insignia non amisit, que tamen spiritualiter et ideo feliciter, ut credimus, anima secum vexit. Archano itaque Dei omnipotentis consilio provisum est
Abbreviated transcription (Latin):
is depprio corpore dẽ Pantalconis martiris ⁊ priuilegiũ a po¬
licȩ sublimitatis auctoritate traditũ. quo ⁊ codẽ pallio p̃ter
consuetudinẽ. Sacerdis dñi quotie suellet indui ꝑmissusig
concessis om̃ib quȩ peteb̾ant᷑. ipse ꝓmagnitudine uirtutis
entiȩ in participatũ ciꝰ operis et ꝓpe in consessã tantȩ dignitatis
ad missus est: ⁊perauit moccursũ eius lȩta ciuitas. imndiq iubi¬
lans multitudo accurrit. conuenerunt in sub urbio ꝓpeanti¬
quũ locũ ubi ccđa cius dẽ preciosi martiris erat. inculta ad huc
et ruinȩ ꝓxima ibi deposita sunt grataonera de inde suoquȩ
loco reposita: Monet me hic aliquantulũ immorari festiuus illę.
qui postea in breui ꝓdolor factus est. funcrosus eiusdẽ locioccur¬
sus ibi uencrabilis iste amicus primo ibi postremo semel leto.
semel lugubri carmine susceptus est:. Corpus enĩ religiosi et

Expanded text:
ias de proprio corpore sancti Pantaleonis martyris et privilegium apostoias de proprio corpore sancti Pantaleonis martyris et privilegium apostolicae sublimitatis auctoritate tconsuetudinem sacerdos Domini quoties vellet indui permissus, ut concessis omnibus quae petebantur, prae magnitudine virtutis et sapientiae in participatum ejus operis et prope in consessum tantae dignitatis admissus est. Properavit in occursum ejus laeta civitas, undique jubilans multitudo accurrit; convenerunt in suburbio prope antiquum locum, ubi ecclesia ejusdem pretiosi martyris erat, inculta adhuc et ruinae proxima. Ibi deposita sunt grata onera, deinde suo quaeque loco reposita. 28. Monet me hic aliquantulum immorari festivus ille, et qui postea in brevi, proh dolor! factus est funerosus, ejusdem loci occursus. Ibi venerabilis iste amictus primo, ibi postremo, semel laeto, semel lugubri carmine susce
Abbreviated transcription (Latin):
uenerabilẽ monasterii fuldensis abbatẽ. romã ad aga pitu mirꝓ
sc̃itatis papã direxit. in qua cuisps esset. ⁊ quia pastor abouib
magnamtis alacritate reuersus. popastori cui ante hac gra
aĩ collatũ est scđm ꝓpheta oleũ gauan ꝓluctu tunc at¬
tulit palliũ laudis ꝓspũ meroris. Sps namo dĩ cordato
omini .i sacram̃ti hui magnificȩ uirtutis. magis quã his quęiasi¬
biliter gerebantur intento diuinitus inspirauti . ut crigẽret
corsuũ insp̃ et gaudiũ spitale netristaritur in coque sensit im¬
minere labore: Coreni qđ nouit amaritudine animȩ sue
in gaudio ciꝰ non miscebitur extraneus. Sapientiȩ hec uerba
sunt : Regatus ergo ut loqui cepimus roma rediens bonũ nu¬
tiũ coloniã ferre accelerauit: portans sacrũ habitũ ab uniuer¬
li pentifice missũ ptendente iugu dñi suaue: on eius leue
tipsũ qđ sub co dispensat̃ humile ministeriu qđ uerba dñi testa

Expanded text:
enerabilem monasterii Fuldensis abbatem, Romam ad Agapitum, mire sanctitatis papam, direxit, in qua, cuius spiritus esset et quia pastor ab ovibus magna mentis alacritate reversus pio pastori, cui antehac gratia Dei collatum est secundum prophetam oleum gaudii pro luctu, tunc attulit pallium laudis pro spiritu meroris. Spiritus namque Dei cordato homini et sacramenti huius magnifice virtuti magis quam his, quę visibiliter gerebantur, intento divinitus inspiravit, ut erigeret cor suum in spem per gaudium spirituale, ne tristaretur in eo, quem sensit imminere laborem. Cor enim quod novit amaritudinem animę suę in gaudio eius non miscebitur extraneus. Sapientię hęc verba sunt. 27. Legatus ergo, ut loqui coepimus, Roma rediens bonum nuntium Coloniam ferre acceleravit portans sacrum habitum ab universali pontifice missum pretendentem iugum Domini suave et onus eius leve et ipsum, quod sub eo dispensatur, humile ministerium, quod verba Domini testantur
Abbreviated transcription (Latin):
rum suorum iaceret inuolucͥs.
nec sibi uideretur ydoneum. si
margaritas dñi mitter et ante
porcos. et sc̃m canibus erogaret.
Excusso itaq in eos iuxta dñi pre¬
ceptum. puluere pedum. com¬
meatu felici reuocatur in galli¬
as. et predicationis opus repe-¬
tit intercisum

Expanded text:
rum suorum jaceret involucris, rum suorum jaceret involucris, nec sibi videretur idoneum, si margaritas Domini mitteret ante porcos, et sanctum canibus erogari. Excuso itaque in eos juxta Domini praeceptum pulvere pedum, commeatu felici evocatur in Gallias, et praedicationis opus repetit intercisum
Abbreviated transcription (Latin):
temptatuni sc̃a sedulitas.
nec difficultatis obiectus affec¬
tum uere pietatis elidit: uel a¬
mori sc̃o generat diffidentiam reᷤ
timoris. Uir itaq nequid sibi
apud dominum meriti deflu¬
at aut fauoris non sibi parcere
ꝓponit ut saluti consulat alioꝵ:
et ut congreget pereuntes. offer¬
re pprii sangins hostiam non
recusat. Igitur ad sclauos iter
dirigit. quib necdum fuerat an¬
nuntiatum de xp̃o: ut in castra
fidei congregat alienos: et ad
gloriam regis eterni sub signis
doceat militare celestib. et tyrã¬
nicis sathane legib reluctari. S
non est omnium fides. nec obe¬
duint omnes euuangelio. quia
non capunt tenebre luminis
sacramentum: nec sementi con¬
gruit terra. que non humoris
proprii fecundatur impendiis.
Paucis tamen ad fidem conuersis.
uerbi dini curam delegat.
et my nisteria sacra disponit:
nequid posset deesse saluandiᷤᷤ
Ipse uero ad proprias oues re¬
uertitur. cum pertinaciter et
promiscue cetera turba in erro¬

Expanded text:
tatum sancta sedulitas, nec difficultatis objectus affectum verae pietatis elidit, vel amori sancto 720 generat diffidentiam res timoris. Vir itaque, ne quid sibi apud Dominum meriti defluat aut favoris, non sibi parcere proponit, ut saluti consulat aliorum, et ut congreget pereuntes, offerre proprii sanguinis hostiam non recusat. Igitur ad Sclavos iter dirigit, quibus necdum fuerat annuntiatum de Christo, ut in castra fidei colligat alienos, et ad gloriam Regis aeterni sub signis doceat militare coelestibus et tyrannicis Satanae legibus reluctari. Sed non est omnium fides, nec obediunt omnes Evangelio, quia non capiunt tenebrae luminis sacramentum; nec sementi congruit terra, quae non humoris proprii fecundatur impendiis. Paucis tamen ad fidem conversis, verbi divini curam delegat, et ministeria sacra disponit, ne quid posset deesse salvandis. Ipse vero ad proprias oves revertitur, cum pertinaciter et promiscue caetera turba in erro
Abbreviated transcription (Latin):
leste reluctatur. Non recedit ab
opere sanctitatis excitatus ob¬
probriis: s in hẏmnis et psal¬
mis et canticis spiritualibus.
cordis et uocis mynisterio con¬
sonante. seruitutis sue pensum
dño cum omni humilitate de¬
pendit. Retunditur et antiquuᷤ
Alusor et illuditur ei iudicio ne¬
ritatis: quia reportat humili¬
tas allisa solatium. & in deside¬
rio cordis sui fraudulenta non
requiescit impietas

Expanded text:
lestiae reluctatur. Non recedit ab lestiae reluctatur. Non recedit ab opere sanctitatis excitatus opprobriis; sed in hymnis, et psalmis, et canticis spiritualibus, cordis et vocis ministerio consonante, servitutis suae pensum Domino cum omni humilitate dependit. Retunditur et hic antiquus illusor, et illuditur ei judicio veritatis, quia reportat humilitas allisa solatium, et in desiderio cordis sui fraudulenta non requiescit impietas
Abbreviated transcription (Latin):
icut studet exequi iusti¬
cia quod suum est: sic a
ferali proposito liuor improbꝰ
non recedit. Iustorum namq se¬
mitas. obsidet sathane malicia
perficax. et insidiando circum¬
uolat: ut conuertat studia pie¬
tatis in scandalum. Reuersus
erat in una dierũ beatus am̃a¬
mandus sicut consueuerat a iusi¬
tationis sacre uotiuo circuitu.
ut in beati Petri basilica consũ¬
maretur dies. et continuaretur
oratio. Cumq post uespertinã
synaxim recedentib aliis uellet
ibi solus huius rei gratia demo¬
rari. affuit ex editius unus lo¬
ca sc̃a perscrutans in ordine ui¬
cis sue: ne quid accideret quod
seruitutis sue turbaret obsequi¬
um. Hic cum uon agnitum si¬
bi dei seruum in loco abdito rep¬
perisset: repentiuo turbatus in¬
pulsu. minus ciuiliter attrecta¬
tum. non si ne uerbis contume¬
lie uolenter a templi ambitu
et irreuerenter extrusit. Ille in¬
tra patientie claustͣ se continẽs ĩ
spũ mansuetudinis portat in¬
uiriam. calũpnias despicit. mo¬

Expanded text:
icut studet exsequi justitia quod suum est, sic a ferali proposito livor improbus non recedit. Justorum namque semitas obsidet Satanae malitia pervicax, et insidiando circumvolat, ut convertat studia pietatis in scandalum. Reversus erat in una dierum B. Amandus, sicut consueverat a visitationis sacrae votivo circuitu, ut in B. Petri basilica consummaretur dies, et continuaretur oratio. Cumque post vespertinam synaxim, recedentibus aliis, vellet ibi solus hujus rei gratia demorari; adfuit ex aedituis unus, loca sancta perscrutans in ordine vicis suae, ne quid accideret, quod servitutis suae turbaret obsequium. Hic cum non agnitum sibi Dei servum in loco abdito reperisset; repentino turbatus impulsu, minus civiliter attrectatum, non sine verbis contumeliae, violenter a templi ambitu et irreverenter extrusit. Ille intra patientiae claustra se continens, in spiritu mansuetudinis portat injuriam, calumnias despicit, mo
Abbreviated transcription (Latin):
urntos in apohhamo eatu fomo trisq stagnat ᷑ s¬
as austre autom alpina suspicit nigo. It itaqs
post futurus. Em ad muhi gloriem a dimins
ttrign nos ilutaris snftiayaresᵒ digutas. ab ips
Snfantuy e mus maios soruitutis xpꝰꝰ coadolem¬

Expanded text:
amo lacu ferme tribus stagnatur ab austro autem Alpina suspicit juga. Hic itaque Domino post futurus. Cui cum ad mundi gloriam a Deo terrena nobilitatis suffragaretur dignitas, ab ipsis infantiae cunis majo
Abbreviated transcription (Latin):
entiebat iam ex tunc b̾a¬
tus pater Amandus cor¬
poris sui defectus. laboribus
confectus et senio. nec abesse
longiuis exitus sui diem secre¬
ta inspiratione presenserat.
Q uocatum igitur ad se uenera¬
bilem Andream quem Bari¬
siaco prius abb̃em prefecerat
constituit suꝑ familiam suam
quam dño iuuante collegerat.
ut in manu eius uirtus ordi¬
nis et seueritas discipline pro-¬
uida moderatione floreret. et
ipsi uacandi deo secretior ac li¬
berior pateret introitus. Re¬
uocari tamen decernit in uis
el nouensis monasterii posses¬
sionem perpetuam. qͥcquid
barisiaci ante possederat
de munifica regis Hilderici
quod usq hodiernum diem
scd̾m uiri d̃i dispensationem
irrefragabiliter conseruatur:¬

Expanded text:
entiebat jam extunc B. Pater Amandus corporis sui defectus, laboribus confectus et senio, nec abesse longius exitus sui diem secreta inspiratione praesenserat. Evocatum igitur ad se venerabilem Andream, quem Barisiaco prius abbatem praefecerat, constituit super familiam suam, quam Domino juvante collegerat, ut in manu ejus virtus ordinis et severitas disciplinae, provida moderatione floreret, et ipsi vacandi Deo secretior ac liberior pateret introitus. Revocari tamen decrevit in jus Elnonensis monasterii possessionem perpetuam, quidquid Barisiaci ante possederat, de munificentia regis Hilderici, quod usque in hodiernum diem secundum viri Dei dispensationem irrefragabiliter conservatur
Abbreviated transcription (Latin):
sibi in reliquum redeundi
in patriam precludatur ac¬
cessus. occasio precidatur.
Quia sieut non est tutum ui¬
cino serpente dormire:sic in¬
ter notos et affines.seculari¬
bus deditos. non est secura
conuersatio profitentib pie¬
tatem. Aliquantis ꝑ in loco
eodem demoratus. primici¬
as capitis obtulit deo. rega¬
lis sacerdocii suscipiens sig¬
num: et ecclesiastica tonsu¬
ra miciatus in clerũ. Petita
dictione progreditur: et it̾
reperit intercisum. Inde bi¬
turicas domino ducente perue¬
nit. et ad urb̃ antistitem hospi¬
tandi gratia declinauit. Eod̾
tempore presidebat ecclesie uit
uite uenerabilis beatus pater
austrigisilus cuius ornabat ce¬
lebri sc̃itate collegium sulpici¬
us archidiaconii concessor in¬
signis: uite merito et morum
gratia post sanctum uirum p̃o¬
tifex mox futurus. Hii uenien¬
tem ad se seruum dei debito
susceperunt humanitatis of¬
ficio: et ex beniuolentia carita¬
tis. congrua necessitati subsidia
ministrarunt.

Expanded text:
sibi in reliquum redeundi sibi in reliquum redeundi in patriam praecludatur accessus, occasio praecidatur. Quia, sicut non est tutum vicino serpente dormire; sic inter notos et affines saecularibus deditos, non est secura conversatio profitentibus pietatem. Aliquantisper in loco eodem demoratus, primitias capitis obtulit Deo, regalis sacerdotii suscipiens signum, et ecclesiastica tonsura initiatus in clerum. 14. Petita i benedictione progreditur, et iter repetit intercisum. Inde Bituricas, Domino ducente, pervenit: et ad urbis antistitem hospitandi gratia declinavit. Eo tempore praesidebat ecclesiae vir vitae venerabilis beatus Pater Austrigisilus, cujus ornabat celebri sanctitate collegium Sulpitius archidiaconi confessor insignis, vitae merito, et morum gratia post sanctum virum pontifex mox futurus. Hi venientem se servum Dei debito susceperunt humanitatis officio: et ex benevolentia charitatis, congrua necessitati subsidia ministrarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
on est turpe cum re mu¬
tare consilia: nec impro¬
babile causis urgentib alhi¬
bere consensum. Motus ut
creditur hoc impulsu seruus
dñi peregrinari disposuit.
ut et laboris instaucia. casti¬
gatio carnis assũpta. prestan¬
ter angesceret. et si nules in
reliquum uitaret incursus.
Sicut enim fugienda sunt cũ
sius uicia causis: sic declinan¬
da est ingeste temptationis
occasio. Ad malum namq fa¬
cilius necessitudinum carna¬
lium motus quam gladiorum
terror aut seuicia potestatis
inclinat. et humana natura
sequi quam trahi solet sem¬
per esse paratior. Igitur ad
urbem turonicam uotiue pe¬
regrinationis primi deruĩa¬
tur incessus ut beati Marti¬
ni patrociniis sic destinata
dirigatur uitentio: et scorũ
suffragiis opus promoueat᷑
inceptum. Ad sepulcrum sa¬
ne gloriosi confessoris in spiri¬
tu humilitatis accedens. in¬
ter deuotos sacre cõfessionis
ascensus. hoc specialiter sibi
patris sc̃i meritis apud dm
postulat obtineri: ut omnis

Expanded text:
on est turpe cum re mutare consilia, nec improbabile causis urgentibus adhibere consensum. Motus, ut creditur, hoc impulsu servus Domini, peregrinari disposuit, ut, et laboris instantia castigatio carnis assumpta praestanter augesceret, et similes in reliquum vitaret incursus. Sicut enim fugienda sunt cum suis vitia causis, sic declinanda est ingestae tentationis occasio. Ad malum namque facilius necessitudinum carnalium motus, quam gladiorum terror aut saevitia potestatis inclinat, et humana natura sequi, quam trahi solet semper esse paratior. Igitur ad urbem Turonicam votivae peregrinationis primi derivantur incessus, ut beati Martini patrociniis sic destinata dirigatur intentio, et sanctorum suffragiis opus promoveatur incoeptum. Ad sepulcrum sane gloriosi confessoris in spiritu humilitatis accedens, inter devotos sacrae confessionis ascensus, hoc specialiter sibi Patris sancti meritis apud Deum postulat obtineri, ut omnis
Abbreviated transcription (Latin):
rat ei unica filia Ger¬
trudis noie. que gene¬
ris et forme dotibus cara. cõ¬
petitores sibi plurimos exci¬
tabat. Quam pia mater de
corruptionis uoragine cenũ¬
lenta cupiens liberare: crini¬
bus attonsis et habitu demu¬
tato. sacris applicauit altari¬
bus: et obtulit sc̃o pontifici
consecrandam. Affectabat
enu quam maxime ut qd
emarcuerat in radice. ger¬
minis integritas exhiberet:
et quod in se non poterat.
uirginitatis in filia titulũ
possideret. Sacris igitur
imciata mysteriis et mystico
redimita uelamine.cepit int̾
ceteras uirgines excellere plu¬
rimum: conuersatione. gr̃a.
fide. morib disciplina. Nec
multo post diuina opẽran¬
te clementia.nuualensi mo¬
nasterio preficitur: et electio¬
nis canonice trahente con¬
cordia. uirginum mater dis¬
positione sc̃i pontificis ordi-¬
natur. Ubi postmodum ple¬
na bonis operib. et merito
uirtutum celeberrima. bea¬
to fine quieuit in xpristo.

Expanded text:
rat ei unica filia, Gertrudis nomine, quae generis et formae dotibus clara, competitores sibi plurimos excitabat, quam pia mater de corruptionis voragine coenulenta cupiens liberare, crinibus attonsis, et habitu demutato, sacris applicavit altaribus, et obtulit sancto pontifici consecrandam. Affectabat enim quam maxime, ut, quod emarcuerat in radice, germinis integritas exhiberet; et, quod in se non poterat, virginitatis in filia titulum possidere. Sacris igitur initiata mysteriis, et mystico redimita velamine, coepit inter caeteras virgines excellere plurimum conversatione, gratia, fide, moribus, disciplina. Nec multo post, divina operante clementia, Niviallensi monasterio praeficitur, et electionis canonicae trahente concordia, virginum Mater, dispositione sancti pontificis ordinatur. Ubi postmodum plena bonis operibus, et merito virtutum celeberrima, beato fine quievit in Christo.